Diplomatic text · vision-corrected (sonnet, page-by-page) · Migne scan — scholarios OCR + scan in the Page/Facsimile views — PG column chips mark the printed columns.
col. 341–342page 84 of 391
PG 114:342νηφάλιον • Αρσένιε, δι᾿ ὃ ἐξῆλθες; κατὰ τὸ ὑπ᾽ ἐκείνου λεγόμενον. Τὴν δὲ κατάνυξιν, πῶς; Τὰ δὲ δάκρυα, τὰς παννύχους το ἀγρυπνίας, καὶ τὸ φιλ έρημον ἐκεῖνο, καὶ ἀκριβῶς ἄμικτον· το συμπαθές πρὸς τούτοις, τὸ εὐδιάκριτον Β, τὸ εἰς προσευχὴν πρόθυμόν τε καὶ εὔτονον, καὶ τὴν ὑπερβάλλουσαν ἐν πᾶσι τοῦ ἀνδρὸς καρτερίαν; Ἆρ' οὖν τὴν ἐκείνου πολιτείαν οὕτω μιμούμενος, οὐχὶ καὶ τῶν ἐκείνου χα ρισμάτων γέγονεν ἄξιος; ἢ γέγονε μὲν, οὐ τῶν ἴσων δέ; Οὐμενοῦν, ἀλλ᾽ ἔστιν οἷς αὐτὸν καὶ ἀτεχνῶς Υπερέβαλε. Πλὴν ἀλλὰ τῶν ἄλλων τέως ἀφέμενοι, ὅπως περὶ τῶν μελλόντων ἐγίνωσκέ τε καὶ προ ηγόρευε, δείξομεν φιλαλήθως. Ξ'. Εγλίχετο σφοδρῶς τῆς αὐτοῦ θέας ᾿Αναστά σιος, ὁ τῶν ἱερῶν σκευῶν τῆς ἁγίας ἀναστάσεως πε πιστευμένος τὴν φυλακήν, χωρεπίσκοπός τε ὤν, καὶ β φοιτητής ἅμα και ζηλωτής Πασσαρίωνος τοῦ ἐν ἁγίοις γεγενημένος. Πόθον οὖν τοιοῦτον τῆς τοῦ ἀνδρὸς τρέφων ὄψεως, Φείδῳ τε τῷ ἐπισκόπῳ Ἰόππης ὁ καὶ Κοσμῷ τῷ σταυροφύλακι, τὴν καλὴν ἐκεί τὴν ἐπιθυμίαν κοινοῦται· καὶ τούτους παραλαβών, ἀλλὰ καὶ Φείδον ἕτερον τὸν τοῦ ἐπισκόπου ἔκγονον (80, Φείδου (νέος δὲ ἦν οὗτος ἔτι ἡ τὴν ἡλικία», καὶ τῷ τῶν ἀναγνωστῶν χορῷ συγκατειλεγμένος· ὅς γε δή -; που καὶ ταῦτα τῷ μοναχῷ Κυριακῷ παραδεδώκει και διηγήσατο), ἀπαίρει σὺν αὐτοῖς πρὸς τὸν μέγαν Εὐθύ μιον. ὡς δὲ πλησίον ἤδη τῆς λαύρας ἐγένοντο, τοῖς μὲν ἄλλοις, οὔπω καταλαβόντες, άδηλοι, Εὐθυμίῳ δὲ φανεροί ἦσαν ἀποῤῥήτως ὑπὸ του Πνεύματος, Καλέσας οὖν εὐθὺς τὸν τῆς λαύρας οἰκονόμον Χρύσιππον, Εὐτρεπῆ σοι τὰ πρὸς ὑποδοχὴν ἔστω, φησίν ἰδοὺ γὰρ ἅμα τῷ ἀδελφῷ τῷ σῷ καὶ ὁ πατριάρχης παρ' ἡμᾶς ἔρχεται. ΞΑ΄. Ηδη δὲ καὶ αὐτῶν παραγεγονότων, θεωρία τινὶ θειοτέρᾳ κάτοχος γεγονώς ὁ μέγας, οἷα καὶ Ἱεροσολύμων πατριάρχῃ ὡμίλει τῷ ᾿Αναστασίῳ καὶ διελέγετο. Οἱ μὲν οὖν παρόντες, ἐν θαύματι πάντες ἦσαν· Χρύσιππος δὲ καὶ αὐτὸς ἐκπλαγείς,; καὶ πρὸς οὓς ἐπικύψας τῷ Εὐθυμίῳ, ᾿Αλλ' οὐχ ὁ πατριάρχης, σεβάσμιε Πάτερ, φησί, παρ' ἡμῖν ὁ δὲ φύλαξ τῶν ἱερῶν σκευῶν ᾿Αναστάσιος, Ορᾷς ὅπως ἀρὰ καὶ περιβολῆς ἔχει; δείξας αὐτοῦ τὰ ἱμάτια· λαμπρὰ δὲ ταῦτα καὶ σηρικὰ ἦσαν· ἄπερ, φησί, πατριάρχης Ἱεροσολύμων ἐνδεδῦσθαι, ἥκιστα θεμιτόν. Επισχών δέ τινα χρόνον ὁ γέρων, καὶ ὥσπερ ἐν ἑαυτοῦ 1 γενόμενος, ᾿Αλλὰ πιστεύσόν μοι, η τέκνον, φησί, λευκὴν αὐτὸν εἰς τόδε καὶ οἴαν εἰκός πατριάρχην στολὴν ἐπενδεδῦσθαι ', φοροῦντα; δώρων· καὶ οἶμαι ὡς οὐκ ἠπάτημαι· ἀλλ᾿ ὃ προ ἔγνω Θεός, καὶ εἰς πέρας ἄξει· ἀμεταμέλητα γάρ αὐτοῦ τὰ χαρίσματα. Ο μὲν οὖν ταῦτα ἐπὶ πολλῶν 5 διακριτικόν. Τόπης. ' θαυμάσι. ἑαυτῷ. ' ἐπενδύσασθαι,
νηφάλιον • Αρσένιε, δι᾿ ὃ ἐξῆλθες; κατὰ τὸ ὑπ᾽
ἐκείνου λεγόμενον. Τὴν δὲ κατάνυξιν, πῶς; Τὰ δὲ
δάκρυα, τὰς παννύχους το ἀγρυπνίας, καὶ τὸ φιλέρημον ἐκεῖνο, καὶ ἀκριβῶς ἄμικτον· το συμπαθές
πρὸς τούτοις, τὸ εὐδιάκριτον Β, τὸ εἰς προσευχὴν
πρόθυμόν τε καὶ εὔτονον, καὶ τὴν ὑπερβάλλουσαν ἐν
πᾶσι τοῦ ἀνδρὸς καρτερίαν; Ἆρ' οὖν τὴν ἐκείνου
πολιτείαν οὕτω μιμούμενος, οὐχὶ καὶ τῶν ἐκείνου χαρισμάτων γέγονεν ἄξιος; ἢ γέγονε μὲν, οὐ τῶν ἴσων
δέ; Οὐμενοῦν, ἀλλ᾽ ἔστιν οἷς αὐτὸν καὶ ἀτεχνῶς
Υπερέβαλε. Πλὴν ἀλλὰ τῶν ἄλλων τέως ἀφέμενοι,
ὅπως περὶ τῶν μελλόντων ἐγίνωσκέ τε καὶ προηγόρευε, δείξομεν φιλαλήθως.
lius. Compunctionem autem quo modo 9 item lacrymas, nocturnas pervigilationes, illum amorem
solitudinis exactumque a cunctis recessum; ad
hæc commiserationem, discernendi vim, in precalione alacritatem et constantiam, præcelienlenique viri circa omnia fortitudinem? Num autem, cum sic illius imitaretur vitæ institutum,
non eliam dignus fuit illius charismatibus? aut
fuit quidem, at non paribus? Nequaquam: sed
sunt in quibus eum omnino superavit. Veruntamen aliis interim omissis, quemadmodum futura cognoverit et prædixerit, veridice ostendemus.
Ξ'. Εγλίχετο σφοδρῶς τῆς αὐτοῦ θέας ᾿Αναστά- LX. Eum videre valde desiderabat Anastasius,
σιος, ὁ τῶν ἱερῶν σκευῶν τῆς ἁγίας ἀναστάσεως πε- cujus fidei crelita erat custodia sacrorum vasoπιστευμένος τὴν φυλακήν, χωρεπίσκοπός τε ὤν, καὶ β rum sanctæ Resurrectionis, chorepiscopus etiam,
φοιτητής ἅμα και ζηλωτής Πασσαρίωνος τοῦ ἐν sanctique Passarionis simul discipulus et imitaἁγίοις γεγενημένος. Πόθον οὖν τοιοῦτον τῆς τοῦ tor. Cum ergo hoc desiderium vivendi hominis
ἀνδρὸς τρέφων ὄψεως, Φείδῳ τε τῷ ἐπισκόπῳ Ἰόπ- in se aleret, Fido Jeppes episcopo, et
πῆς ὁ καὶ Κοσμῷ τῷ σταυροφύλακι, τὴν καλὴν ἐκεί- Cosmæ crucemn custodi pulchram illam commuτὴν ἐπιθυμίαν κοινοῦται· καὶ τούτους παραλαβών, nical cupiditatem: atque eos assumens quiueἀλλὰ καὶ Φείδον ἕτερον τὸν τοῦ ἐπισκόπου ἔκγονον tiam Fidum (80, alterum episcopi Fidi nepotem
Φείδου (νέος δὲ ἦν οὗτος ἔτι ἡ τὴν ἡλικία», καὶ τῷ (eral aulem is adhuc ælate juvenis, et in chorum
τῶν ἀναγνωστῶν χορῷ συγκατειλεγμένος· ὅς γε δή - lectorum cooplatus; qui etiam Cyriaco monacho
που καὶ ταῦτα τῷ μοναχῷ Κυριακῷ παραδεδώκει και bac tradidit et narravit) cum eis proficiscitur ad
διηγήσατο), ἀπαίρει σὺν αὐτοῖς πρὸς τὸν μέγαν Εὐθύ- magnum Euthymium. Ut autem fuerunt jam proμιον. ὡς δὲ πλησίον ἤδη τῆς λαύρας ἐγένοντο, τοῖς pe lauram, aliis quidem quod nondum pervenisμὲν ἄλλοις, οὔπω καταλαβόντες, άδηλοι, Εὐθυμίῳ sent, occulli erant, at Euthymio manifesti, arcaδὲ φανεροί ἦσαν ἀποῤῥήτως ὑπὸ του Πνεύματος, no quodam modo, per Spiritum. Itaque vocato
Καλέσας οὖν εὐθὺς τὸν τῆς λαύρας οἰκονόμον Χρύ- statim lauræ æconomo Chrysippo: Sint, inquit,
σιππον, Εὐτρεπῆ σοι τὰ πρὸς ὑποδοχὴν ἔστω, φησίν 'c libi parata quæ ad susceptionem requiruntur:
ἰδοὺ γὰρ ἅμα τῷ ἀδελφῷ τῷ σῷ καὶ ὁ πατριάρχης ecce enim simul cum fratre tuo ad nos venit paπαρ' ἡμᾶς ἔρχεται.
triarcha.
ΞΑ΄. Ηδη δὲ καὶ αὐτῶν παραγεγονότων, θεωρία LXI. Cum jam autem ipsi advenissent diviniore
τινὶ θειοτέρᾳ κάτοχος γεγονώς ὁ μέγας, οἷα καὶ quadam contemplatione vir magnus correptus,cum
Ἱεροσολύμων πατριάρχῃ ὡμίλει τῷ ᾿Αναστασίῳ καὶ Anastasio agebat et colloquebatur tanquam cum
διελέγετο. Οἱ μὲν οὖν παρόντες, ἐν θαύματι 1 patriarcha Hierosolymorum.Qui ergo aderant iniπάντες ἦσαν· Χρύσιππος δὲ καὶ αὐτὸς ἐκπλαγείς, rabantur cuncti; Chrysippus vero ipse quoque
καὶ πρὸς οὓς ἐπικύψας τῷ Εὐθυμίῳ, ᾿Αλλ' οὐχ ὁ obstupefactus, et ad aurem se inclinans Euthymii,
πατριάρχης, σεβάσμιε Πάτερ, φησί, παρ' ἡμῖν· Sed non est, inquit, apud nos Patriarcha, veneὁ δὲ φύλαξ τῶν ἱερῶν σκευῶν ᾿Αναστάσιος, Ορᾷς rande Paler; at sacrorum vasorum custos Anastaὅπως ἀρὰ καὶ περιβολῆς ἔχει; δείξας αὐτοῦ τὰ sius. Vides quo modo vestitus sit? ostendens ejus
ἱμάτια· λαμπρὰ δὲ ταῦτα καὶ σηρικὰ ἦσαν· ἄπερ, vestes; quæ erant splendidæ et sericeæ; qualibus,
φησί, πατριάρχης Ἱεροσολύμων ἐνδεδῦσθαι, ἥκιστα inquit, minime fas est Hierosolymitanum patriarθεμιτόν. Επισχών δέ τινα χρόνον ὁ γέρων, καὶ cham indui. Tunc per aliquod tempus se repressit
ὥσπερ ἐν ἑαυτοῦ 1 γενόμενος, ᾿Αλλὰ πιστεύσόν μοι, η senex, et velut ad se reversus, ait: Verum mihi
τέκνον, φησί, λευκὴν αὐτὸν εἰς τόδε καὶ οἴαν crede, Ali,hunc vidi hucusque candida veste amiεἰκός πατριάρχην στολὴν ἐπενδεδῦσθαι ', φοροῦντα clum, et quali superindui decet patriarcham; et
δώρων· καὶ οἶμαι ὡς οὐκ ἠπάτημαι· ἀλλ᾿ ὃ προ- existimo me non esse deceptum; sed quod Deus
ἔγνω Θεός, καὶ εἰς πέρας ἄξει· ἀμεταμέλητα γάρ præscivit,id ad finem deducet. Sunt enim ejus doαὐτοῦ τὰ χαρίσματα. Ο μὲν οὖν ταῦτα ἐπὶ πολλῶν na sine pœnitentia 14. Ille igitur hæc dixit multis
14 Rom. x1, 29.
5 al. διακριτικόν. Ηal. Τόπης. ' abest ab al. t al. θαυμάσι. k al, ἑαυτῷ. ' al. ἐπενδύσασθαι,
cap. 1.
Hic Phidus subscripsit concilio Ephesino
an. Ch. 481.
De portu hoc Palmstinæ etiamnum celebri,
agit pluribus Quaresmius lib. 4, peregrinat. 1,
De hoc infra sapius, potissimum cap. 20.
Pactus est tandem urbis Moron episcopus, n. 188.
δήπου τῶν ἀκουόντων ἔφησε· καὶ ἡ ἐπὶ τῶν πρα γμάτων ἔκβασις ἠκολούθησε, ΞΒ΄. Τερέδων ἐκεῖνος, ὃς ἦν τὸ γένος Σαρακηνός, στείρα γυναικὶ συνοικῶν, παίδων ἄγονος ἦν· ὅπερ αβίωτον αὐτῷ τὸν βίον ἐποίει, καὶ λύπης αἴτιον ἦν ἥκιστα φορητής. Πρόσεισι τοίνυν μετά τῆς γυα ναικός ποτε τῷ θαυμαστῷ Εὐθυμίῳ, ἀντιβολών, ἱκετεύων, τί μὴ ποιῶν τῶν δυναμένων ἕλκειν εἰς έλεον, ὥστε λυθῆναι τὴν ἐν τῆς φύσεως πήρωσιν ", καὶ πρὸς ὠδῖνας αὐτῇ καὶ τόκους την μήτραν διανοιγῆναι. Ὁ δὲ τρίτον αὐτοῖς τὸ τοῦ σταυροῦ Ο σημεῖον ἐπιβαλών, εἶτα καὶ τῆς λιθώδους ἐκείνη; γαστρὸς ἀψάμενος, "Απιτε, φησι, χαίροντες ἐν Κυρίῳ. Δίδωσι γὰρ ουτος ὑμῖν τριών παίδων ὀφθῆναι παρ τέρας. Εκεῖνοι μὲν οὖν ὥσπερ ἔργῳ, τῷ λόγῳ θαῤ Βῥήσαντες, οἴκαδε ἀνεχώρουν, ἔμπλεῳ τὴν ψυχὴν ἡδονῆς. Ηδη δὲ καὶ ὁ τῶν ὠδίνων καιρὸς ἐφειστήκει. Καὶ πρῶτα μὲν τίκτει Πέτρον τινά, τὸν πατέρα Τερέδωνος, ὃς ἄρα τοῖς ὁμιληταῖς Εὐθυμίου, φιλ αλήθως ταῦτα καὶ σαφῶς διηγήσατο. Χρόνου δὲ μετὰ ταῦτα συχνοῦ διαγενομένου, ἡ ἀψευδῆς Εὐθυμίου υπόσχεσις, καὶ τοὺς ἄλλους δύο τῷ Τερέβωνι ἀδελφοὺς παρείχεν. ΞΓ'. ᾿Αδελφὸς ἦν ἐν τῇ λαύρα, Ῥωμαῖος τὸ γένος, Αἰμιλιανὸς τὴν κλήσιν, βίον τε χρηστὸν μετιών, καὶ σωφροσύνην ὡς μάλιστα τὴν καλὴν ἐξ αὐτῆς νεότητος ἀσπασάμενος. Τούτῳ νυκτός ποτε διαγενομένης Κυριακῆς, χαλεπὸν ἐκ τῆς σαρκὸς ὁ ἐχθρὸς κεκίνηκε πόλεμον. Πρὸς ὃν ἀντέχειν εἰς τέλος ἀπὸ αγορεύσας, ἐνεδίδου ἤδη καὶ τοῖς λογισμοίς υποκατα εκλίνετο. Οὕτως ἔχων, καὶ ὑπὸ τοῦ πάθους πολιορ χούμενος, ἐντυγχάνει περὶ τὸν ὄρθρον ἐρχομένῳ πρὸς τὴν σύναξιν τῷ ἁγίῳ· καί τις ἐξ αὐτοῦ προσ έβαλλε δυσωδία, τὸ χαλεπὸν ἐκεῖνο πάθος τῷ μεγάλῳ δηλοῦσα, Οσφρανθεὶς οὖν αὐτῆς ὁ θεῖος Ευθύμιος, καὶ γνοὺς τὴν ἐπιβουλήν, ἐπιτιμῷ τῷ διενοχλούντι πονηρῷ δαίμονι. Καὶ παραχρῆμα πτιὸς μὲν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ὁ ἀδελφὸς ἔκειτο, σπαράττων ἑαυτὸν καὶ κλονῶν, καὶ ἀφρὸν ἐκπτύων τοῦ στόματος. ΞΔ'. Συνῄεσαν δὲ καὶ πολλοὶ τῶν μοναχῶν ἐπ' αὐτῷ. Φῶς τοίνυν ὁ μέγας Εὐθύμιος ἐνεχθῆναι και λεύσας, διὰ τὸ καὶ τὸν τόπον εἶναι ζοφώδη και ο ἀφεγγή • Ορατε τὸν ἀδελφὸν, ὦ Πατέρες, φησὶ πρὸς αὐτοὺς, ὅπως ἐν ἀρετῇ ζῶν ἐκ παιδὸς, καὶ σωφροσύνης ἐπιμελούμενος, νῦν διὰ τὸ μικρὸν ἐνδοῦναι τοῖς Ο τῆς σαρκὸς λογισμοῖς κεῖται πᾶσιν ἡμῖν θέαμα θρήνων ἄξιον διὸ πάσῃ φυλακῇ τὴν διάνοιαν ἑκάστῳ τὴν ἑαυτοῦ τηρητέον, μὴ λάθῃ καὶ διὰ φαντασίας δή τινος κλέψας ἡμᾶς ὁ ἐχθρὸς, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας καταγαγών βάραθρον. Καν γὰρ ἄτοπός τις ἡμῖν ἐγγένηται λογισμὸς εἰς ἐπιθυμίαν ἀκόλαστον ἐρεθίζων, ἡμεῖς δὲ μὴ τὴν πρώτην εὐθὺς ἐκπολεμωθή και τούτῳ σπουδάσωμεν, ἀλλ᾽ οἷον εὐμενῶς ἡ αὐτὸν στείρωσιν. - αὐτήν, πάθεσιν. εὐμενες οι εμπρῶς.
νηφάλιον • Αρσένιε, δι᾿ ὃ ἐξῆλθες; κατὰ τὸ ὑπ᾽
ἐκείνου λεγόμενον. Τὴν δὲ κατάνυξιν, πῶς; Τὰ δὲ
δάκρυα, τὰς παννύχους το ἀγρυπνίας, καὶ τὸ φιλέρημον ἐκεῖνο, καὶ ἀκριβῶς ἄμικτον· το συμπαθές
πρὸς τούτοις, τὸ εὐδιάκριτον Β, τὸ εἰς προσευχὴν
πρόθυμόν τε καὶ εὔτονον, καὶ τὴν ὑπερβάλλουσαν ἐν
πᾶσι τοῦ ἀνδρὸς καρτερίαν; Ἆρ' οὖν τὴν ἐκείνου
πολιτείαν οὕτω μιμούμενος, οὐχὶ καὶ τῶν ἐκείνου χαρισμάτων γέγονεν ἄξιος; ἢ γέγονε μὲν, οὐ τῶν ἴσων
δέ; Οὐμενοῦν, ἀλλ᾽ ἔστιν οἷς αὐτὸν καὶ ἀτεχνῶς
Υπερέβαλε. Πλὴν ἀλλὰ τῶν ἄλλων τέως ἀφέμενοι,
ὅπως περὶ τῶν μελλόντων ἐγίνωσκέ τε καὶ προηγόρευε, δείξομεν φιλαλήθως.
lius. Compunctionem autem quo modo 9 item lacrymas, nocturnas pervigilationes, illum amorem
solitudinis exactumque a cunctis recessum; ad
hæc commiserationem, discernendi vim, in precalione alacritatem et constantiam, præcelienlenique viri circa omnia fortitudinem? Num autem, cum sic illius imitaretur vitæ institutum,
non eliam dignus fuit illius charismatibus? aut
fuit quidem, at non paribus? Nequaquam: sed
sunt in quibus eum omnino superavit. Veruntamen aliis interim omissis, quemadmodum futura cognoverit et prædixerit, veridice ostendemus.
Ξ'. Εγλίχετο σφοδρῶς τῆς αὐτοῦ θέας ᾿Αναστά- LX. Eum videre valde desiderabat Anastasius,
σιος, ὁ τῶν ἱερῶν σκευῶν τῆς ἁγίας ἀναστάσεως πε- cujus fidei crelita erat custodia sacrorum vasoπιστευμένος τὴν φυλακήν, χωρεπίσκοπός τε ὤν, καὶ β rum sanctæ Resurrectionis, chorepiscopus etiam,
φοιτητής ἅμα και ζηλωτής Πασσαρίωνος τοῦ ἐν sanctique Passarionis simul discipulus et imitaἁγίοις γεγενημένος. Πόθον οὖν τοιοῦτον τῆς τοῦ tor. Cum ergo hoc desiderium vivendi hominis
ἀνδρὸς τρέφων ὄψεως, Φείδῳ τε τῷ ἐπισκόπῳ Ἰόπ- in se aleret, Fido Jeppes episcopo, et
πῆς ὁ καὶ Κοσμῷ τῷ σταυροφύλακι, τὴν καλὴν ἐκεί- Cosmæ crucemn custodi pulchram illam commuτὴν ἐπιθυμίαν κοινοῦται· καὶ τούτους παραλαβών, nical cupiditatem: atque eos assumens quiueἀλλὰ καὶ Φείδον ἕτερον τὸν τοῦ ἐπισκόπου ἔκγονον tiam Fidum (80, alterum episcopi Fidi nepotem
Φείδου (νέος δὲ ἦν οὗτος ἔτι ἡ τὴν ἡλικία», καὶ τῷ (eral aulem is adhuc ælate juvenis, et in chorum
τῶν ἀναγνωστῶν χορῷ συγκατειλεγμένος· ὅς γε δή - lectorum cooplatus; qui etiam Cyriaco monacho
που καὶ ταῦτα τῷ μοναχῷ Κυριακῷ παραδεδώκει και bac tradidit et narravit) cum eis proficiscitur ad
διηγήσατο), ἀπαίρει σὺν αὐτοῖς πρὸς τὸν μέγαν Εὐθύ- magnum Euthymium. Ut autem fuerunt jam proμιον. ὡς δὲ πλησίον ἤδη τῆς λαύρας ἐγένοντο, τοῖς pe lauram, aliis quidem quod nondum pervenisμὲν ἄλλοις, οὔπω καταλαβόντες, άδηλοι, Εὐθυμίῳ sent, occulli erant, at Euthymio manifesti, arcaδὲ φανεροί ἦσαν ἀποῤῥήτως ὑπὸ του Πνεύματος, no quodam modo, per Spiritum. Itaque vocato
Καλέσας οὖν εὐθὺς τὸν τῆς λαύρας οἰκονόμον Χρύ- statim lauræ æconomo Chrysippo: Sint, inquit,
σιππον, Εὐτρεπῆ σοι τὰ πρὸς ὑποδοχὴν ἔστω, φησίν 'c libi parata quæ ad susceptionem requiruntur:
ἰδοὺ γὰρ ἅμα τῷ ἀδελφῷ τῷ σῷ καὶ ὁ πατριάρχης ecce enim simul cum fratre tuo ad nos venit paπαρ' ἡμᾶς ἔρχεται.
triarcha.
ΞΑ΄. Ηδη δὲ καὶ αὐτῶν παραγεγονότων, θεωρία LXI. Cum jam autem ipsi advenissent diviniore
τινὶ θειοτέρᾳ κάτοχος γεγονώς ὁ μέγας, οἷα καὶ quadam contemplatione vir magnus correptus,cum
Ἱεροσολύμων πατριάρχῃ ὡμίλει τῷ ᾿Αναστασίῳ καὶ Anastasio agebat et colloquebatur tanquam cum
διελέγετο. Οἱ μὲν οὖν παρόντες, ἐν θαύματι 1 patriarcha Hierosolymorum.Qui ergo aderant iniπάντες ἦσαν· Χρύσιππος δὲ καὶ αὐτὸς ἐκπλαγείς, rabantur cuncti; Chrysippus vero ipse quoque
καὶ πρὸς οὓς ἐπικύψας τῷ Εὐθυμίῳ, ᾿Αλλ' οὐχ ὁ obstupefactus, et ad aurem se inclinans Euthymii,
πατριάρχης, σεβάσμιε Πάτερ, φησί, παρ' ἡμῖν· Sed non est, inquit, apud nos Patriarcha, veneὁ δὲ φύλαξ τῶν ἱερῶν σκευῶν ᾿Αναστάσιος, Ορᾷς rande Paler; at sacrorum vasorum custos Anastaὅπως ἀρὰ καὶ περιβολῆς ἔχει; δείξας αὐτοῦ τὰ sius. Vides quo modo vestitus sit? ostendens ejus
ἱμάτια· λαμπρὰ δὲ ταῦτα καὶ σηρικὰ ἦσαν· ἄπερ, vestes; quæ erant splendidæ et sericeæ; qualibus,
φησί, πατριάρχης Ἱεροσολύμων ἐνδεδῦσθαι, ἥκιστα inquit, minime fas est Hierosolymitanum patriarθεμιτόν. Επισχών δέ τινα χρόνον ὁ γέρων, καὶ cham indui. Tunc per aliquod tempus se repressit
ὥσπερ ἐν ἑαυτοῦ 1 γενόμενος, ᾿Αλλὰ πιστεύσόν μοι, η senex, et velut ad se reversus, ait: Verum mihi
τέκνον, φησί, λευκὴν αὐτὸν εἰς τόδε καὶ οἴαν crede, Ali,hunc vidi hucusque candida veste amiεἰκός πατριάρχην στολὴν ἐπενδεδῦσθαι ', φοροῦντα clum, et quali superindui decet patriarcham; et
δώρων· καὶ οἶμαι ὡς οὐκ ἠπάτημαι· ἀλλ᾿ ὃ προ- existimo me non esse deceptum; sed quod Deus
ἔγνω Θεός, καὶ εἰς πέρας ἄξει· ἀμεταμέλητα γάρ præscivit,id ad finem deducet. Sunt enim ejus doαὐτοῦ τὰ χαρίσματα. Ο μὲν οὖν ταῦτα ἐπὶ πολλῶν na sine pœnitentia 14. Ille igitur hæc dixit multis
14 Rom. x1, 29.
5 al. διακριτικόν. Ηal. Τόπης. ' abest ab al. t al. θαυμάσι. k al, ἑαυτῷ. ' al. ἐπενδύσασθαι,
cap. 1.
Hic Phidus subscripsit concilio Ephesino
an. Ch. 481.
De portu hoc Palmstinæ etiamnum celebri,
agit pluribus Quaresmius lib. 4, peregrinat. 1,
De hoc infra sapius, potissimum cap. 20.
Pactus est tandem urbis Moron episcopus, n. 188.
col. 343–344page 85 of 391
PG 114:343τῇ διανοίᾳ παραδεξώμεθα, οὐμενοῦν ἐλεύθεροι; κίας ἐσομεθα, ἀλλὰ καὶ σώματι μὴ πλησιάζοντες, ὡς πεπορνευκότες κατά διάνοιαν κριθησόμεθα. ΞΕ'. Επεξῄει δέ τι καὶ τοιοῦτον αὐτοῖς· Οπερ ἐμοὶ, φησί, τῶν Αἰγυπτίων τινὲς γερόντων ποτὲ δι ηγήσαντο. Ἦν τις ἐν πόλει, βίου μὲν παρὰ πᾶσι θαυμαστοῦ νομιζόμενος, καὶ πολλὴν δῆθεν πρὸς Θεὸν πλουτήσας τὴν οἰκειότητα· πυκνὰ δὲ ταῖς ἀληθείαις παροργίζων αὐτὸν ἐν τῷ κρυπτῷ κινήματι τῆς καρ δίας, διὰ τῆς πρὸς τοὺς φαύλους λογισμούς τάχα συγκαταθέσεως· ὥστε κἂν μὴ τῷ ἔργῳ, ἀλλ᾽ οὖν τῇ διανοία ῥᾳδίως πλημμελεῖν. Βαρείᾳ γοῦν ὁ τοιοῦτος ποτε νόσῳ περιπεσών, περὶ τὰς ἐσχάτας αναπνοὰς ἦν, καὶ ἤδη πρὸς θάνατον ἔβλεπεν. Οδυρμὺς δὲ κατείχε τὴν πόλιν, καὶ ἡλικία πᾶσα ἐκόπτετο· καὶ τοῦ ἀνδρὸς, εἴπερ οἷόν τε, προαναρπασθῆναι πάντες ἐπηύχοντο, βέλτιον ἡγούμενοι τουτο παθεῖν, ἢ ἀνδρὸςοὕτω διὰ πάσης ἀδομένου γλώττης τὴν ἐκδημίαν ἰδεῖν. Τῶν διορατικῶν δέ τις ἐν τοσούτῳ τῇ πόλει παρακαλών, καὶ τὸ βαρὺ τοῦτο καὶ πάνδημον πένθος ὁρῶν· ἔπειτα καὶ τὸ πλῆθος ἀκούων μετ' οιμωγῆς ἐκεῖνον οὕτως ἀνακλαιόμενον· ο άγιος! ὁ Πατήρ! ὁ σωτὴρ ὁ ἡμέτερος! οὐ τῇ πρεσβεία 4 πάντες ἐσμεν σωζόμενοι· ποίπ λοιπὸν ἡμῖν ἔσται σωτηρίας ελπίς; ποία μετὰ τοῦτον ἀσφάλεια; Ταῦτα ὁ διορατικός ἐκεῖνος ἀνὴρ ἰεών τε καὶ ἀκούσας, ἀπῄει μετὰ σπου δῆς παρ' αὐτὸν, εὐχῆς ἀξιωθῆναι τινος καὶ εὐλογίας κατεπειγόμενος. Ἐπεὶ δὲ ἤδη καὶ πλησίον ἦν, ὁρᾷ μὲν τοὺς λαμπροτάτους τῶν πολιτῶν, ὁρᾷ δὲ τὸν τῶν ἱερέων κλήρον, πρὸς δὲ καὶ αὐτὸν τὸν ἐπίσκοπον, λαμπάδας διὰ χειρὸς ἔχοντας, καὶ τὴν τοῦ σώματος – προπομπὴν ἀναμένοντας. Εἶτα παρωσάμενος τὸ πλῆθος, καὶ πρὸς τὸν κείμενον εἰσελθὼν, εὑρίσκει μὲν αὐτὸν ὀλίγον ἔτι ἐμπνέοντα· βλέπει δέ τι θέαμα κρυπτοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ ἰδεῖν φοβερὸν, καὶ ἀκοῦσαι δακρύων ἄξιον. Εδόκει γάρ τις αὐτῷ πύρινον οἷον ε τριόδοντα, εἰς τὴν ἐκείνου καθιέναι καρδίαν, καὶ τὴν ψυχὴν, φεύ! βιαίως ἐκεῖθεν καὶ πικρῶς ἀνασπᾷν ἔπειτα καὶ φωνῆς ἄνωθεν ἀκούειν. "Ον τρόπον οὐκ ἀνέπαυσε με, λεγούσης, ἡ ψυχή αὕτη μόνην οὐδε μίαν ἡμέραν, τὸν αὐτὸν δήπου τρόπον μηδὲ σὺ παύσῃ σπαράττων αὐτὴν καὶ σφοδρῶς ἕλκων καὶ τιμω ρούμενος. Ε'. Ταῦτα πρὸς τοὺς παρόντας τῶν ἀδελφῶν Εὐα θύμιος διεξῆλθεν· εἶτα καὶ παραινέσεως ἑξῆς ὅπτετο, προσεκτικούς αὐτοὺς εἶναι καὶ εἰς ἀεὶ εὐτρεπεῖς περὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἐξοδον προμηθούμενος· Αἰμιλιανός, λέγων, οὗτος ὑμῖν ὑπόδειγμα ἔστω· ὃν καὶ διὰ τοῦτο πάντως ὁ Θεὸς περιεῖδεν αἰσχρῶς ούτωσὶ καὶ ἀθλίως ἐν τοῖς ἁπάντων ὑμῶν ὀφθαλμοῖς ὑπὸ τοῦ τῆς φιλ. ηδονίας κατεργασθῆναι πικροῦ δαίμονος, ἵν᾽ αὐτοὶ γένησθε βελτίους, καὶ ἀπὸ τῆς εἰς αὐτὸν τιμωρίας ὑμεῖς κερδάνητε, ᾿Αλλὰ γὰρ δεηθώμεν, φησί, τοῦ Θεοῦ, τῆς τοιαύτης ἐπιβουλῆς ἀνεθῆναι τὸν ἄνδρα. 4 πρὸς Θεόν, ὡς οἷόν τε ο
τῇ διανοίᾳ παραδεξώμεθα, οὐμενοῦν ἐλεύθεροι xa- nequaquam erimus a peccato immunes; verum
κίας ἐσομεθα, ἀλλὰ καὶ σώματι μὴ πλησιάζοντες, ὡς licet corpore non conjungamur, tamen ut animo
πεπορνευκότες κατά διάνοιαν κριθησόμεθα.
fornicati judicabimur.
ΞΕ'. Επεξῄει δέ τι καὶ τοιοῦτον αὐτοῖς· Οπερ
ἐμοὶ, φησί, τῶν Αἰγυπτίων τινὲς γερόντων ποτὲ διηγήσαντο. Ἦν τις ἐν πόλει, βίου μὲν παρὰ πᾶσι
θαυμαστοῦ νομιζόμενος, καὶ πολλὴν δῆθεν πρὸς Θεὸν
πλουτήσας τὴν οἰκειότητα· πυκνὰ δὲ ταῖς ἀληθείαις
παροργίζων αὐτὸν ἐν τῷ κρυπτῷ κινήματι τῆς καρδίας, διὰ τῆς πρὸς τοὺς φαύλους λογισμούς τάχα
συγκαταθέσεως· ὥστε κἂν μὴ τῷ ἔργῳ, ἀλλ᾽ οὖν τῇ
διανοία ῥᾳδίως πλημμελεῖν. Βαρείᾳ γοῦν ὁ τοιοῦτος
ποτε νόσῳ περιπεσών, περὶ τὰς ἐσχάτας αναπνοὰς
ἦν, καὶ ἤδη πρὸς θάνατον ἔβλεπεν. Οδυρμὺς δὲ
κατείχε τὴν πόλιν, καὶ ἡλικία πᾶσα ἐκόπτετο· καὶ
τοῦ ἀνδρὸς, εἴπερ οἷόν τε, προαναρπασθῆναι πάντες
ἐπηύχοντο, βέλτιον ἡγούμενοι τουτο παθεῖν, ἢ ἀνδρὸς
οὕτω διὰ πάσης ἀδομένου γλώττης τὴν ἐκδημίαν
ἰδεῖν. Τῶν διορατικῶν δέ τις ἐν τοσούτῳ τῇ πόλει
παρακαλών, καὶ τὸ βαρὺ τοῦτο καὶ πάνδημον πένθος
ὁρῶν· ἔπειτα καὶ τὸ πλῆθος ἀκούων μετ' οιμωγῆς
ἐκεῖνον οὕτως ἀνακλαιόμενον· ο άγιος! ὁ Πατήρ!
ὁ σωτὴρ ὁ ἡμέτερος! οὐ τῇ πρεσβεία 4 πάντες ἐσμεν
σωζόμενοι· ποίπ λοιπὸν ἡμῖν ἔσται σωτηρίας ελπίς;
ποία μετὰ τοῦτον ἀσφάλεια; Ταῦτα ὁ διορατικός
ἐκεῖνος ἀνὴρ ἰεών τε καὶ ἀκούσας, ἀπῄει μετὰ σπου
δῆς παρ' αὐτὸν, εὐχῆς ἀξιωθῆναι τινος καὶ εὐλογίας
κατεπειγόμενος. Ἐπεὶ δὲ ἤδη καὶ πλησίον ἦν, ὁρᾷ
μὲν τοὺς λαμπροτάτους τῶν πολιτῶν, ὁρᾷ δὲ τὸν τῶν
ἱερέων κλήρον, πρὸς δὲ καὶ αὐτὸν τὸν ἐπίσκοπον,
λαμπάδας διὰ χειρὸς ἔχοντας, καὶ τὴν τοῦ σώματος –
προπομπὴν ἀναμένοντας. Εἶτα παρωσάμενος τὸ
πλῆθος, καὶ πρὸς τὸν κείμενον εἰσελθὼν, εὑρίσκει
μὲν αὐτὸν ὀλίγον ἔτι ἐμπνέοντα· βλέπει δέ τι θέαμα
κρυπτοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ ἰδεῖν φοβερὸν, καὶ ἀκοῦσαι
δακρύων ἄξιον. Εδόκει γάρ τις αὐτῷ πύρινον οἷον ε
τριόδοντα, εἰς τὴν ἐκείνου καθιέναι καρδίαν, καὶ
τὴν ψυχὴν, φεύ! βιαίως ἐκεῖθεν καὶ πικρῶς ἀνασπᾷν
ἔπειτα καὶ φωνῆς ἄνωθεν ἀκούειν. "Ον τρόπον οὐκ
ἀνέπαυσε με, λεγούσης, ἡ ψυχή αὕτη μόνην οὐδεμίαν ἡμέραν, τὸν αὐτὸν δήπου τρόπον μηδὲ σὺ
παύσῃ σπαράττων αὐτὴν καὶ σφοδρῶς ἕλκων καὶ τιμωρούμενος.
Ε5'. Ταῦτα πρὸς τοὺς παρόντας τῶν ἀδελφῶν Εὐα
θύμιος διεξῆλθεν· εἶτα καὶ παραινέσεως ἑξῆς ὅπτετο,
προσεκτικούς αὐτοὺς εἶναι καὶ εἰς ἀεὶ εὐτρεπεῖς περὶ
τὴν τῆς ψυχῆς ἐξοδον προμηθούμενος· Αἰμιλιανός,
λέγων, οὗτος ὑμῖν ὑπόδειγμα ἔστω· ὃν καὶ διὰ τοῦτο
πάντως ὁ Θεὸς περιεῖδεν αἰσχρῶς ούτωσὶ καὶ ἀθλίως
ἐν τοῖς ἁπάντων ὑμῶν ὀφθαλμοῖς ὑπὸ τοῦ τῆς φιλ.
ηδονίας κατεργασθῆναι πικροῦ δαίμονος, ἵν᾽ αὐτοὶ
γένησθε βελτίους, καὶ ἀπὸ τῆς εἰς αὐτὸν τιμωρίας
ὑμεῖς κερδάνητε, ᾿Αλλὰ γὰρ δεηθώμεν, φησί, τοῦ
Θεοῦ, τῆς τοιαύτης ἐπιβουλῆς ἀνεθῆναι τὸν ἄνδρα.
4 al. ins. πρὸς Θεόν, r al, ὡς οἷόν τε
LXV. Narrat deinde iis tale quid, quod mihi,
inquit, retulerunt aliquando quidam Ægyptii senes(89). Erat aliquis in civitate, vitæ quidem apud
omnes admirandæ habitus,quasi plurima cum Deo
familiaritate ditatus; revera autem frequenter eum
ad iram provocans in occulto cordis motu, propter
citum pravis cogitationibus assensum; adeo ut
quanquam non opere, at cogitatione facile peccaret.
Is itaque gravi tandem morbo correptus,in ultimis
vitæ halidibus versabatur,jamque ad mortem spectabat. Urbem vero tenebat comploratio,omnisque
las plangebat; cuncti ante virum, si fieri posset,
morte abripi exoptabant, satius rati hoc subire,
quam hominis sic per omnem linguam celebrati
cernere excessum. Interea quidam egregius contemplator urbem ingressus, et videns gravem illum
publicumque luctum; audiens deinde et populum
cum ejulatu ita de eo lamentantem: O Sanctus! ο
Pater! o servator noster! cujus ad Deum deprecatione salvandi sumus cuncti: quæ nobis posthac
erit salutis spes?quænam post hunc securitas? Hac
vir ille contemplativus videns et audiens, ad eum
sedulo pergit,precationis aut benedictionis alicujus consequendæ causa properans. Ut vero jam
prope fuit,cernit quidem civium clarissimos,cernit etiam sacerdotum clerum,prætereaque ipsum
episcopum, qui faces manibus gestabant, et core
poris deductionem exsequiasque præstolabantur.
Deinde submota turba, et ad jacentem ingressus,
invenit eum paulum adhuc spirantem; videt autem internis occultisque oculis spectaculum quoddam, et visu horridumn,et auditu lacrymabile. Videbatur enim ei, quod quidam igneum velut tridentem in hominis illius cor demitteret, atque
inde animam (heu!) violenter crudeliterque evel
leret; quodque postea audiret colitus vocem,dicentem: Quemadmodum anima hac ne diem
quidem unum me sivit quiescere, ita nec tu cesses illam dilaniare, crudeliter discerpere, tormentis afficere.
LXVI. Hæc præsentibus fratribus Euthymius
enarravit: deinde vero monere eos capit, suadens
ut attenti essent semperque ad animæ excessum paDrati, dicens: Amilianus iste vobis exemplo sit;
quem ideo plane permisit Deus ita fœde et miserabiliter in omnium vestrum oculis a savo impudicitiæ dæmone opprimi,ut vos efficiamini meliores
atque ex ejus supplicio lucrum reportetis. Αt enim,
inquit, Deum oremus, ut is vir a talibus liberetur
insidiis. Et ille quidem statim pro fratre est precatus. Totus vero confestim locus tetro odore plenus
Hæc non in Ægypto, sed apud S. Euthymium peracta asserunt Menæa et Nicephorus supra
proleg. n. 6 et 14.
PATROL. GR. CXIV.
col. 345–346page 86 of 391
PG 114:345ἧττον ἐχόμενοι. Ἐν τῷ προσκειμένῳ τοίνυν οἰκείῳ τρόπον ἀκαρτερίας ἐνεκτεῖ ἐπὶ τῆς καλλιβλήτου ἐκείνης τοῦ ὄρους κορυφῆς ἀναβαίνει, καὶ κυκλοῦν τοίχους περιβαλλόμενος ὑπεῖθεν τῇ ψύ χρει εἴχε, καύσωσι καὶ ψύξει πάλαιον. Ἄλλοις δὲ σίδηρον πάγκρου εἰκόνα κατακαίοντα, καὶ θέτει μὲν τὸν βαρύτερον αὐτοῖς πόδα τοῦ μεγίστη ἑνδέτης, θέτερον δὲ διά τινος χρόνου τῷ νεκρῷ σιδεροφόρω, ὡς ἂν μηδέ σκόβρου ἤθελε. Εἶχε τῶν βρυῶν ἑκάτερον ἀπότοι. Διεφέρεν ἔνδον ἀεὶ τῷ σδεπκίῳ κάλλει μόνῳ ἑκατεγίζων, τοτε ἐν κελῷ ἦ θεραίνεσι ἀμελίῳχρυσός, καὶ πλάδον τῷ πόδε καὶ τερμαντηρος πρὸς τῆς ἱσχυρίδος ἀναρχήσεως. Μελτίου δὲ τοῦ τῆς εὐσεβείας ἡνιοχεύης ἐνδρεστε, τοῦ ἀρχιερατικοῦ θρόνον τῆς Ἀντιόχου δήλωμα, μεθὰ θεοῦ τοῦ ἄνδρος παραγνώσεως, δια τῆς περὶ αὐτοῦ φήμης ἐξ ἁπάντων χωρούντων. Ἐπεὶδή τοῦτο οὕτω, ὑπεῖθεν εἶχεν ὁ ἄνθρωπος θεραπεύθη τὸν ὑπόκοπον ἀπελαύνων, ἐπεδέχετο δεύτερον δόγμα τῶν παίδων ἀπελαύνων· τὴν μὲν ἄλλα ἐν δικαίμους λόγῳ ἐπαύοτε· τὸν δὲ τεῖδον ἀλλ᾽ εἰπεῖν, εἴπωσί τινα αἴτιον, ἀφελεῖν ὅλης τῆς γνώρης λογικῷ τῷ σώματι περαίνετα θεαρά. Πεῖθεσι τοίνυν ὁ θεραπευτὴς Συμεών, καὶ χαλκᾶς κλάβδης κλαίδεσα, λύσαι μὲν ἐπιχειρεῖ τοῦ σιδερο τοῦ πόδα· ὁ δὲ καὶ λύλει, ὅμως αἵδ σίτια τοῦς τῆς ἀλύσεως ὑπεδίδεσαν ὅμως· συνέτε γὰρ μᾶλλον αὐτῶν ὁ Χριστοῦ πόθος τῶν ἀπὸ τοῦ σιδεροῦ δεσμῶν.
ιδ΄. Καθ᾽ ὃ μέρος τοῦ σκέλους ὁ σίδηρος τοῦτον ἐπιφέρεσαι, σαρκὶ συγγενομένης τεθλαδισμένη κρεῖσσον, καὶ ἀνεῖ τῷ σιδήρῳ τοῦ σκέλους εἰκόνι αἷμα φεῖν, ὅπως μὲν γυμνὰ πρεσβείλους τῇ σαρκὶ τραγματίζουσι, Ἐπεὶδοῦ γε, ὅτε τοῦ σίδηρου λύθεὶν θεσμὸς, καὶ ὁ ὑποκειμένου δωρά, πλείσες τῶν τόπων εἶχον ἱστορεῖσθαι, καὶ μηδὲν ἐπαμελεστοῦν. Καὶ μὲ μηδεὶς ἐξηλαύτησε τῆς ἱστορίας εἰς μεγάλων ἄγων ὑπαρχόντων, καὶ τοῦ καλεῖν βαρύτητα περιτρέβωντα· ἐνθαῦ δε, οὗ δὲ τοῖ τεκνάτων ἀπίστανα, σφαλ γάρ τοῖ μᾶλλα ταῦτα, ὅτι πλάγης τῶν δηγμένων μέρη, σμικρά καὶ ἄλφα κατεφαίνθη, ἕν τι δηλαμθέν· Ἀπόφηνι γὰρ ἐκ τῆς ἀλύσεως ὡς ὁ σίδηρος οὗτος μεῖζον καρτερίας, τὰ δὲ κόρτε πλάτος προαχθαι, καὶ τῶν χόνδρων τοῦ τούτου τῷ καπῶ τούτον ἐφεκτᾶσθαι, ἄλλος δε τοῦ καὶ ὅρη ὅν τῇ χερεὶ εἰπεῖν φαίνεσι, καὶ τῶν ὄντων δεσποτῶν εἶπε παλαίοι, εἰ δεκατιεῖ, ἴσος ἦν ὁ σίδηρος τῷ μέλει, εἴτε δὲ σίδηρος ἐν τῇ περὶ αὐτοῦ σαρκὶ ὅπου τήρητα παρ᾽ αὐτοῖς, τίνα καρτερίας ὑπερβολὴν κατάλαξαι;
ιε΄. Τῆς τοῦ Συμεών τοίνυν φήμης· οὐκ ἔτι ὅπου ὡς διακεδόντος, συνερρεῖτε πρὸς αὐτὸν ἅπαν τὸ πλησιόχωρον, οὐ μόνον τοὺς ἀσθενοῦντας, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἡμερῶν ὁδόν, τοὺς δὲ καὶ μηνῶν, καὶ εἰς ἑκάστον εἴχε πάθος ὧν θεραπείαν ἐπεζήτουν. Οὗ
fuit, velut ardentis sulfuris, voxque fetorem est Καὶ ὁ μὲν αὐτίκα τοῦ ἀδελφοῦ ὑπερηύχετο. Ὁ δὲ
consecuta,dicens: Ego sum fornicationis spiritus. τόπος εὐθὸς ἅπας, δυσωδίας πολλῆς ἀναπέπληστο,
Deinde surrexit frater temperans et sanæ mentis, θείου καθάπερ τινὸς ὑποκαιομένου· καὶ φωνὴ τῇ δυσipse quoque ex illo tempore factus, juxta divinum ωδίς ἐπηκολούθει, Ἐγώ εἰμι τὸ τῆς πορνείας, λέε
Apostolum, vas electionis 15.
γουσα, πνεῦμα. Καὶ τὸ ἑξῆς σωφρονῶν ὁ ἀδελφὸς
καὶ νήφων ἀνίστατο, σκεύος ἐκλογῆς καὶ αὐτὸς, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, τὸ ἀπ᾿ ἐκείνου γενόμενος.
LXVII. Sub idem vero tempus, cum terra pluviæ penuria premeretur, adeo ut coelum quidem
super caput, juxta Scripturæ sententiam 18, esset
æneum, terra autem subtus ferrea, et quæ erant
circa lauram cisternæ essent intus siccitate ac
pulvere repletæ,gravis afflictio tenebat fratres: et
cuna beato accedentes Theoclisto, magnum rogabant Euthymium (sciebant enim quanta ejus esset apud Deum fiducia), ut coelum per preces aperiret, illincque aquam eis deduceret,siccitate valde laborantibus. ille vero non acquiescebat; cam
rem vocans Dei disciplinam et probationem velut
per ignem, propter peccata invectam. Viæ enim
tum, inquit divinus Jeremias, et studia tuut fecerunt tibi hæc 17. Et propterea forte neque exaudiet me, ejus benignitati preces fundentemn. Ne
ores enim, inquit rursus idem propheta, pro populo hoc, et ne postules pro eis; quia non eraudiam te 18. Alque hæc quidem divinus Euthymnias,
differens de hoc Deum rogare, ob modestiæ exsuperantiam.
ΞΖ'. ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον καί τῆς γῆς ἀνομ
βρίᾳ πιεζομένης, ὥστε εἶναι τὸν μὲν οὐρανὸν ὑπὲρ
κεφαλῆς, κατὰ τὸ εἰρημένον, χαλκοῦν, τὴν δὲ γῆν
ὑποκάτω σιδηρᾶν, καὶ τῶν περὶ τὴν λαύραν λάκκων
αὐγμοῦ τὰ ἔνδον καὶ κόνεως ἀνεπεπλησμένων, δει
νὴ θλίψις συνεῖχε τοὺς ἀδελφούς· καὶ σὺν τῷ μακαρίτῃ προσελθόντες Θεοκτίστῳ, τοῦ μεγάλου ἐδέοντο
Εὐθυμίου (ᾔδεισαν γὰρ οἷα πρὸς Θεὸν αὐτῷ παῤῥησία), δι' εὐχῆς ἀνοίξαι τὸν οὐρανὸν, καὶ ὕδωρ αὐτοῖς
ἐκεῖθεν κατενεγκεῖν, σφόδρα τῷ αὐχμῷ κάμνουσιν.
Ὁ δὲ οὐκ ἠνείχετο· παιδείαν Θεοῦ καὶ πύρωσιν τὸ
πρᾶγμα καλῶν, δι᾿ ἁμαρτίας επαγομένην. Αἱ ὁδοί
σου γάρ, φησὶν Ἱερεμίας ὁ θεῖος, καὶ τὰ ἐπιτηδεύ
μετά σου, ἐποίησάν σοι ταύτα. Καὶ διὰ τοῦτο
τάχα οὐδὲ εἰσακούσεταί μου, τῆς αὐτοῦ χρηστότητος
δεομένου. Μὴ εὔχου γάρ, φησὶν ὁ αὐτὸς πάλιν προφήτης, περὶ τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ μὴ ἀξιοῖς περὶ
αὐτῶν, ὅτι οὐκ εἰσακούσομαί σου.
μὲν ὁ θεῖος Εὐθύμιος, ἀναβαλλόμενος τὴν ὑπὲρ τού
τοῦ πρὸς Θεὸν δέησιν, διὰ μετριοφροσύνης ύπερβολήν.
Καὶ ταῦτα
LXVIII. Cum autem intenderetur flagellum, in- ΞΗ΄. Επιτεινομένης δὲ τῆς μάστιγος, καὶ τῆς
valesceretque pluvia defectus; deinde vero etiam ανομβρίας ἐπικρατούσης· εἶτα καὶ τῶν πέριξ και
vici qui erant circumcirca graviori necessitate pre-μῶν ἀνάγκαις σφοδροτέραις συνεχομένων· ἐπείπερ
merentur; quoniam dies erat octavus sanctorum ἡ ὀγδόη τῶν ἁγίων Θεοφανίων ἡμέρα ἦν, καὶ ἡ
Theophaniorum, et jam advenerat præfinitum tem- προθεσμία ἤδη τῆς ἐπὶ τὴν πανέρημον ἐξόδου τοῦ
pus,quo exibat vir in vastam solitudinem, confuit ἀνδρὸς ἐνειστήκει, συῤῥεῖ μὲν πλῆθος τι πρὸς αὐτὸν
quidem ad eum multitudo numerum excedens,cru- ἀριθμοῦ κρεῖττον, σταυροὺς ἐν ταῖς χερσὶν ἔχοντες,
ces habentes in manibus,et Kyrie eleison de καὶ τὸ, Κύριε, ἐλέησον, ὥσπερ σύνηθες, οὐ στόματι
more, non ore tantumn,sed etiam labiis cordis cla- μόνον, ἀλλὰ καὶ χείλεσι καρδίας ἐπιβοώμενοι. Ο
mantes. Ille vero flexus illorum supplicationibus, δὲ ταῖς λιταῖς ἐκείνων ἐπικαμφθείς, ἔξεισι πρὸς
ad eos egreditur, aitque: Mihi quidem,o filii,nulla αὐτούς· Ἐμοὶ μὲν οὐδεμία, λέγων, ὦ τέκνα, πρὸς
est ad Deum fiducia, loquendique audacia,ut qui Θεὸν ἡ παῤῥησία ἐστὶν, ἁμαρτωλῷ τε ὄντι καὶ πανsim peccator, et plus quam alius ullus opus ha- τὸς μᾶλλον δεομένῳ φιλανθρωπίας· καὶ μάλιστα νῦν
beam ejus clementia; præsertimque nunc in tali ἐν καιρῷ τοιῷδε τῆς καθ' ἡμων ὀργῆς, τολμηρόν
adversus nos ira tempore, res mihi erit audaciæ μοι Θεῷ προσενεγκεῖν δέησιν, ὃς δίδωσι, κατὰ τὸν
plena, Deo preces offerre, qui, ut ait divinus Isaias, θεσπέσιον Ησαίαν, ἄρτον θλίψεως, καὶ ὕδωρ
Dat panem afflictionis,et aquam angustam19, Qui στενόν· ὃς ἀνοίξει, καὶ οὐκ ἔσται ὁ ἀποκλείων
aperiet,et non erit qui occludat 20; et claudet, et καὶ κλείσει, καὶ οὐκ ἔστιν ὁ ἀνοίγων. Αἱ γὰρ
non est qui aperia:31. Nam peccata nostra separant ἁμαρτίαι ἡμῶν διιστῶσιν ἀνὰ μέσον αὐτοῦ καὶ
inter ipsum et nos. Inquinavimus ejus imaginem, ἡμῶν. Ἐῤῥυπώσαμεν τὴν αὐτοῦ εἰκόνα, τὸν ναὸν
templum polluimus; desideriis et voluptatibus va- ἐμιάναμεν, δουλεύομεν ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ποι
riis servimus 33, invidia et avaritis hæremus; κίλαις, φθόνῳ καὶ πλεονεξία προσκείμεθα· γεγόνα
evasimus ei odiosi,odientes invicem. Verumtamen μεν αὐτῷ στυγητοί, μισοῦντες ἀλλήλους. Πλὴν ἀλλ᾽
quia benignus est nobis Dominus, sola indigens ἐπεὶ φιλάνθρωπος ἡμῖν ὁ Δεσπότης, προφάσεως
15 Act. IX, 15. 16 Deut. xxv, 23. 17 I Petr. IV, 12; Jerem. IV, 18. 18. Jerem. VII, 46. 19 Isa.
xxx, 20. 20 Isa. xxII, 22. 24 Isa. LIX, 2. 22 Tit. m. 3.
• al. ἡμῶν.
Usum antiquum Litaniarum defendit Nicolaus eleison eadem ratione in Actis S. Simeonis Stylitæ
Serarius noster duobus libellis Litaneuticis. Kyrie supra 5 Januarii usurpatur.
θεοφανὴς δ᾽ ἂν ἀνὴρ· ἕως ἡ μητρὸς πάνυ αἰτιώτατ᾽ οὐ φρονοῦσα, τοιούτων ὑπῆρχ᾽ ὧν ἴδιον Εὐθύμιος θεράπευσεν ἐπεχώρει τοῖς ἄρθροις διαπύρως. ἐπεὶ δὲ ὁ ἀνὴρ εἶχε καὶ σωμάτιον, ἅπαλόν μέν ποτε ὑπῆρξ᾽ εἰρηκὼς τοῦτο, κεκοπωμένον μέντοι πάλαι τοῖς τῆς ζελίας καὶ διακόνηθεν ἀπὸ Μοναχῶν καλοῦσι καὶ κάλλιον τῶν τε δαψιλῶν λαχάνων ἀτεχνῶς ἀπαντλεῖν εἰς τὸ μέλλον, αὐτὸς δέ τε εἰς τε Καππαδόκων τόπους, εἶχε καὶ ἀδελφὸν προτρέχων εἰς τὸν ἅγιον Εὐθύμιον· ἔλεγε δ᾽ αὖτις αὐτῷ πρεσβύτης τῶν τε ἀγαθῶν καὶ δεινοτάτων, τῷς τε πάθεσιν. θεῖον ἀνεδείκνυτο ἰατρεῖον ἅγιον πάντων πνεῦμα θεραπεύον τε αὐτοὺς ἐν μεγάλοις παθήμασιν ἐν ᾧ τε ἀνηκέστων πολλῷ πρεσβύτης παράσχοι τὸ κεφάλαιον κατ᾽ αὐτὸν ἕνα μόνον ἐβόα, τε μὴ δέδοικεν τοῦτο πάθος. Ὥρμησε μέν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σφίσιν ἐγγύς, ἱκανὸν τε ἦν πρὸς ἀγαθοῦ τῷ τε προτρέψαντι πρὸς τῷ κατὰ μέλη τε αὐτοῦ διαφερόντως, εἰπὼν πάλιν, καὶ τέλειον αὐτὸν, κατὰ τοὺς προτέρους μέντοι νόμους.
Οἱ θεόφρονες δ᾽ εἰς τὴν Ἐλθόντες φερ᾽ εἰπεῖν ἐν βλέψαι καὶ σεμνοῦν τε τοῖς εἰρηκόσιν, καὶ ἡ Χαλκηδὼν ἀπὸ τῶν παρεδρευόντων ἐπεδείξατο, παντὶ δ᾽ ἐκθύμων κατὰ τοῦ σεμνόν τε συναγαγόντων τῶν τε εὐθυμίαν τοῖς αὐτοῖς, κατηχηθεῖσα καὶ δεσπότου εἶναι εἰς τὸ Ἱερόν. Βλέποντες γὰρ οἱ τῶν ἰδίων κατηχεῖσθαι εἰς ἀτοπίαν· ἡ γὰρ χρῆσις εἴη, ἡ δ᾽ ἐπὶ τῶν διακεκομμένων εἰς ἄνοιαν κατηλλάγησαν. Οὕτω γοῦν, κεφάλαιον κάτω τοῦ ψευδοῦς καὶ ἀπόλοιτο τοῖς τε ὑπαρχόντων, ἢ χεῖρον δ᾽ αὐτῷ φρενοβλαβείας ἀφωρισμένοις. θεοσεβεῖς γὰρ πλῆθος πρεσβύτου κατελθόντες, ἤρεσκε δ᾽ ἄρα τοῖς κοινωνοῦσι τοῦ κατὰ λόγον εἴτε χρὴ καλεῖν τοῖς ἅπαξ τε ἀληθεστέρου τοῦ μέτρου παρεδέδεκτο κατεβόα, τε σοφῶν ἀγγέλων ἐν αὐτοῖς θεσμοῖς τε πραγμάτων· ἅτε κατ᾽ οὐσίαν καὶ κατ᾽ αἴσθησιν διεφθαρμένοις, ὡς τε ἂν παρεδέχθη, καθόλου δ᾽ αὖτις αὐτόν.
fuit, velut ardentis sulfuris, voxque fetorem est Καὶ ὁ μὲν αὐτίκα τοῦ ἀδελφοῦ ὑπερηύχετο. Ὁ δὲ
consecuta,dicens: Ego sum fornicationis spiritus. τόπος εὐθὸς ἅπας, δυσωδίας πολλῆς ἀναπέπληστο,
Deinde surrexit frater temperans et sanæ mentis, θείου καθάπερ τινὸς ὑποκαιομένου· καὶ φωνὴ τῇ δυσipse quoque ex illo tempore factus, juxta divinum ωδίς ἐπηκολούθει, Ἐγώ εἰμι τὸ τῆς πορνείας, λέε
Apostolum, vas electionis 15.
γουσα, πνεῦμα. Καὶ τὸ ἑξῆς σωφρονῶν ὁ ἀδελφὸς
καὶ νήφων ἀνίστατο, σκεύος ἐκλογῆς καὶ αὐτὸς, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, τὸ ἀπ᾿ ἐκείνου γενόμενος.
LXVII. Sub idem vero tempus, cum terra pluviæ penuria premeretur, adeo ut coelum quidem
super caput, juxta Scripturæ sententiam 18, esset
æneum, terra autem subtus ferrea, et quæ erant
circa lauram cisternæ essent intus siccitate ac
pulvere repletæ,gravis afflictio tenebat fratres: et
cuna beato accedentes Theoclisto, magnum rogabant Euthymium (sciebant enim quanta ejus esset apud Deum fiducia), ut coelum per preces aperiret, illincque aquam eis deduceret,siccitate valde laborantibus. ille vero non acquiescebat; cam
rem vocans Dei disciplinam et probationem velut
per ignem, propter peccata invectam. Viæ enim
tum, inquit divinus Jeremias, et studia tuut fecerunt tibi hæc 17. Et propterea forte neque exaudiet me, ejus benignitati preces fundentemn. Ne
ores enim, inquit rursus idem propheta, pro populo hoc, et ne postules pro eis; quia non eraudiam te 18. Alque hæc quidem divinus Euthymnias,
differens de hoc Deum rogare, ob modestiæ exsuperantiam.
ΞΖ'. ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον καί τῆς γῆς ἀνομ
βρίᾳ πιεζομένης, ὥστε εἶναι τὸν μὲν οὐρανὸν ὑπὲρ
κεφαλῆς, κατὰ τὸ εἰρημένον, χαλκοῦν, τὴν δὲ γῆν
ὑποκάτω σιδηρᾶν, καὶ τῶν περὶ τὴν λαύραν λάκκων
αὐγμοῦ τὰ ἔνδον καὶ κόνεως ἀνεπεπλησμένων, δει
νὴ θλίψις συνεῖχε τοὺς ἀδελφούς· καὶ σὺν τῷ μακαρίτῃ προσελθόντες Θεοκτίστῳ, τοῦ μεγάλου ἐδέοντο
Εὐθυμίου (ᾔδεισαν γὰρ οἷα πρὸς Θεὸν αὐτῷ παῤῥησία), δι' εὐχῆς ἀνοίξαι τὸν οὐρανὸν, καὶ ὕδωρ αὐτοῖς
ἐκεῖθεν κατενεγκεῖν, σφόδρα τῷ αὐχμῷ κάμνουσιν.
Ὁ δὲ οὐκ ἠνείχετο· παιδείαν Θεοῦ καὶ πύρωσιν τὸ
πρᾶγμα καλῶν, δι᾿ ἁμαρτίας επαγομένην. Αἱ ὁδοί
σου γάρ, φησὶν Ἱερεμίας ὁ θεῖος, καὶ τὰ ἐπιτηδεύ
μετά σου, ἐποίησάν σοι ταύτα. Καὶ διὰ τοῦτο
τάχα οὐδὲ εἰσακούσεταί μου, τῆς αὐτοῦ χρηστότητος
δεομένου. Μὴ εὔχου γάρ, φησὶν ὁ αὐτὸς πάλιν προφήτης, περὶ τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ μὴ ἀξιοῖς περὶ
αὐτῶν, ὅτι οὐκ εἰσακούσομαί σου.
μὲν ὁ θεῖος Εὐθύμιος, ἀναβαλλόμενος τὴν ὑπὲρ τού
τοῦ πρὸς Θεὸν δέησιν, διὰ μετριοφροσύνης ύπερβολήν.
Καὶ ταῦτα
LXVIII. Cum autem intenderetur flagellum, in- ΞΗ΄. Επιτεινομένης δὲ τῆς μάστιγος, καὶ τῆς
valesceretque pluvia defectus; deinde vero etiam ανομβρίας ἐπικρατούσης· εἶτα καὶ τῶν πέριξ και
vici qui erant circumcirca graviori necessitate pre-μῶν ἀνάγκαις σφοδροτέραις συνεχομένων· ἐπείπερ
merentur; quoniam dies erat octavus sanctorum ἡ ὀγδόη τῶν ἁγίων Θεοφανίων ἡμέρα ἦν, καὶ ἡ
Theophaniorum, et jam advenerat præfinitum tem- προθεσμία ἤδη τῆς ἐπὶ τὴν πανέρημον ἐξόδου τοῦ
pus,quo exibat vir in vastam solitudinem, confuit ἀνδρὸς ἐνειστήκει, συῤῥεῖ μὲν πλῆθος τι πρὸς αὐτὸν
quidem ad eum multitudo numerum excedens,cru- ἀριθμοῦ κρεῖττον, σταυροὺς ἐν ταῖς χερσὶν ἔχοντες,
ces habentes in manibus,et Kyrie eleison de καὶ τὸ, Κύριε, ἐλέησον, ὥσπερ σύνηθες, οὐ στόματι
more, non ore tantumn,sed etiam labiis cordis cla- μόνον, ἀλλὰ καὶ χείλεσι καρδίας ἐπιβοώμενοι. Ο
mantes. Ille vero flexus illorum supplicationibus, δὲ ταῖς λιταῖς ἐκείνων ἐπικαμφθείς, ἔξεισι πρὸς
ad eos egreditur, aitque: Mihi quidem,o filii,nulla αὐτούς· Ἐμοὶ μὲν οὐδεμία, λέγων, ὦ τέκνα, πρὸς
est ad Deum fiducia, loquendique audacia,ut qui Θεὸν ἡ παῤῥησία ἐστὶν, ἁμαρτωλῷ τε ὄντι καὶ πανsim peccator, et plus quam alius ullus opus ha- τὸς μᾶλλον δεομένῳ φιλανθρωπίας· καὶ μάλιστα νῦν
beam ejus clementia; præsertimque nunc in tali ἐν καιρῷ τοιῷδε τῆς καθ' ἡμων ὀργῆς, τολμηρόν
adversus nos ira tempore, res mihi erit audaciæ μοι Θεῷ προσενεγκεῖν δέησιν, ὃς δίδωσι, κατὰ τὸν
plena, Deo preces offerre, qui, ut ait divinus Isaias, θεσπέσιον Ησαίαν, ἄρτον θλίψεως, καὶ ὕδωρ
Dat panem afflictionis,et aquam angustam19, Qui στενόν· ὃς ἀνοίξει, καὶ οὐκ ἔσται ὁ ἀποκλείων
aperiet,et non erit qui occludat 20; et claudet, et καὶ κλείσει, καὶ οὐκ ἔστιν ὁ ἀνοίγων. Αἱ γὰρ
non est qui aperia:31. Nam peccata nostra separant ἁμαρτίαι ἡμῶν διιστῶσιν ἀνὰ μέσον αὐτοῦ καὶ
inter ipsum et nos. Inquinavimus ejus imaginem, ἡμῶν. Ἐῤῥυπώσαμεν τὴν αὐτοῦ εἰκόνα, τὸν ναὸν
templum polluimus; desideriis et voluptatibus va- ἐμιάναμεν, δουλεύομεν ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ποι
riis servimus 33, invidia et avaritis hæremus; κίλαις, φθόνῳ καὶ πλεονεξία προσκείμεθα· γεγόνα
evasimus ei odiosi,odientes invicem. Verumtamen μεν αὐτῷ στυγητοί, μισοῦντες ἀλλήλους. Πλὴν ἀλλ᾽
quia benignus est nobis Dominus, sola indigens ἐπεὶ φιλάνθρωπος ἡμῖν ὁ Δεσπότης, προφάσεως
15 Act. IX, 15. 16 Deut. xxv, 23. 17 I Petr. IV, 12; Jerem. IV, 18. 18. Jerem. VII, 46. 19 Isa.
xxx, 20. 20 Isa. xxII, 22. 24 Isa. LIX, 2. 22 Tit. m. 3.
• al. ἡμῶν.
Usum antiquum Litaniarum defendit Nicolaus eleison eadem ratione in Actis S. Simeonis Stylitæ
Serarius noster duobus libellis Litaneuticis. Kyrie supra 5 Januarii usurpatur.
col. 347–348page 87 of 391
PG 114:347μέντοι τῇ πρὸς αὐτὸν ἀφίξει παρακληθῆναι ἐκοινοῦν καὶ τὴν ἐπάνοδον· ἀλλὰ συγγνῷ καὶ κατηφεῖς ἐρχόμενοι, φαιδροὶ καὶ περιχαρεῖς ἀπαλλάττοντο, τῶν ἐνοχλούντων ἕκαστος λύσιν αἱρόντες, καὶ τὴν ἐπίρριψιν λεπτ πᾶσαν καὶ τὴν συμφορὰν ἀτιθέμενοι, καὶ τὰς εὐχαριστίας εὔρωμον καὶ φωνῇ καὶ γλώττῃ αὐτῷ καὶ τῷ Συμεὼν ἀναπέμποντες. Ὥστε μὲν οὖν εἴδη τὰ τοῦτο πρὸς τοῦ ἱερέου ἄφρονα πλῆθος ἀγομεν ἤρματο· τό δὲ χωρίον ἐν ᾧ τὸ περίβλεπτον συνελέγετο πλῆθος, πόλεως ὅψιν παρεῖχε, καὶ πόλεως αὐτ μὲν τῶν πόλεων εὐδοκιμούσης, τῶν τε πανηγυριζόντων τὴν ἑπτά. Καὶ τοῦτο οὐχ ὁπόταν τι καὶ πολλάκις ἐγίνετο, ἀλλ᾿ ἰδίᾳ μὴν ἐλθεῖν καὶ βεβαιοῦν τὸν ἄγιον ὤθουν, πλησιάσκοντι δὲ οὐκ ὀλε πόλις, ἀλλὰ πολλῶν εἴδους συστήματα πόλεων εἰκεῖτο τῇ τοιαύτη τάξει χαρακτηρισμένων.
Καὶ εἰ δεῖ Σύρος ἢ Κίλικας ἢ Φοινίκων κατηγορεῖν ἐνθάδε, ἢ καὶ ὅσοι ἄλλοι τῷ Ῥωμαϊκῶν ὁδεύματος σκήπτρῳ· ἀλλὰ καὶ Ἰσμαηλίτων καὶ Ἀράβων ὤθει, Περσῶν τε καὶ Ἀρμενίων, καὶ διὰ τῶν Ἰβήρων νέμεται χέων. Καὶ δὴ καὶ οἱ Ὁμηρίται καὶ οἱ τούτων ἐκδέξεται, πλόρωμα καὶ αἴτιοι τοῦ τοῦ πολυγλώσσου πλήθους ἐκεῖνοι ἐγένοντο. Λέγοντό δὲ καὶ τοὺς ἰσόμοιροι αὖτε δλίγοι, μεταξύ Ἐσπερίων καὶ Γαλάται, καὶ ὅτι τὴν μεταξὺ τούτων χώραν οἰκοῦσι.
ιζ. Ἡ γὰρ Ἰταλία οὐδὲ εἰ εἰπεῖν σύν ἡ τοῦ ἀνδρὸς ἀρετὴ ἐν ταύτη ἐξέλαμψε· καὶ γὰρ τούτους ἡ ζήτησιν τοῦ θεμιτοῦ κατεκέλη, καὶ οὕτοι πολλοί, ὥσπερ ἐν τούτων καὶ εἰδόμενοι, καὶ πολλοὶ πλήθει πύλεις, καὶ πρωπύλους, καὶ θαλάρων τόλχος, καὶ πανταχοῦ τὴν εἰδόνα τὴν ἁγίαν ἐκείνου διαγράψαι, ὥσπερ τινὲ μυρίων ἐντεθὲν ἀγαθῶν θησαυρὸν κατεσημαίνοντο.
ιη. Ἐν γοῦν τῇ τῶν Συμεὼν προλαβαντος εἰς αὐτὸν διὰ ἤδη ὡς εἴρηται καὶ ἀδελφοί, λύσιν μὲν αὐτῷ τῆς ἀπεχθείας καὶ ἀδαφοροῦς, λύσιν μὲν αὐτῷ τῆς ἀπεχθείας καὶ δεκαπλῷς ἐμποιήσας, δεσμῷ δὲ τῆς φιλίας ἐμποιήσας ἀδιαλύτῳ τελεῖν· ἠπάτησε φίλος εἰ τοῦ τὴν φίλον αὐτοῦ καὶ δυσμένης· καὶ τοῦτο ὅλον ἐντεῦθεν. Ὅλλα γὰρ εἶρ αὐτῷ συλλαβὼν ἰδίων τοῖς καταλλήλοις πρότερον δέμνιον ἐκεῖθεν ἐδόθεν ἐν ᾧ θήσεν τεκμήριο τοῦ ἀγῶ, διλύεντο μὲν τὸ ἔχθος, καὶ ἄλλῃλοις ἐκαὶ εἶτε καὶ εἰς αἰδῶ ἦσαν ἐν τοιαύτη ἀνεφέρατο αὐτοῖς· καὶ τὴν ἀντάλλαγε ἑκάστοις αὐτῶν προφεινόμενος, καὶ τὴν τοῦ ἀνδρὸς πρώτης αἰωνίαν χρηστότητα ἐκδέχομαι, δεσμῷ δέ τε τοῦ φίλου τῆς χειρὸς εἰς συγγνωτὴ μεγάλη ἔδαξε. Οἱ πολλοὶ δὲ εἰ καὶ τῆς δόρας, ὧν οὗτος πειρίδειεν, ἐφαίνετο μόνον, ζάλη γὰρ ἐν ἔνδυμα τοῦ ἀγίου, τοῦτο παρεχθεὶς τρόπον ἐνελαύνων. Τὸ μεῖζον χεῖρας ὤθαιρε, ἡ κατὰ στόμα προσπίπτεσθαι, διὰ τῶν πολλῶν ἦν, μή τε συγκαθήμενος ἕλλοιν τὴν πληρέσφαιρον εἰδόντα πόλεων συνεχωρεῖτο.
h
hic vir admirabilis, quo pacto in summa animi θαυμαστὸς οὗτος ἀνήρ· ὅπως ἐν μετρίῳ πάνυ καὶ
moderatione et mansuetudine, tantum pro rectis ἐπιεικεῖ τῷ φρονήματι, τοσοῦτον ὑπὲρ τῶν ὀρθῶν
Ecclesia dogmatibus zelum intulerit; ut idem re- τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων εἰσήνεγκε ζῆλον, ὡς τὸν
vera esset mitis et pugnator; et absolute quidem αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ πρᾶον εἶναι καὶ μαχητήν. Καὶ
adversus omnes recta non sentientes, magno ἁπλῶς μὲν κατὰ πάντα ὀρθὰ μὴ φρονούντων, που
praditus erat atque ardenti solo; maxime autem λὺς ἦν τὸν ζῆλον καὶ διαπύρσιος ο κατὰ Μανιχαίων
contra manichæos, eosque qui nugas tuentur δὲ μάλιστα, καὶ αὐτῶν τῶν τὰ 'Ωριγένους ληρήματα
Origenis: qui multi cum essent tunc in locis Ca πρεσβευόντων· οὓς πολλοὺς τότε ὄντας ἐν τοῖς περὶ
saream ambientibus, tum ad eum venirent præ- Καισάρειαν τόποις, εἶτα καὶ εὐλαβείας προσχήματι
textu pietatis, erat leo adversus vulpes, sermone πρὸς αὐτὸν φοιτῶντας, λέων πρὸς ἀλώπεκας ἦν,
inexpugnabilis nec sustineri valens, demonstra- ἄμαχός τε τὸν λόγον καὶ ἀνυπόστατος, ταῖς ἐκ τῶν
tionibus e sacra Scriptura pelitis valide illos θείων Γραφῶν ἀποδείξεσιν ἰσχυρῶς αὐτοὺς συνέχων
comprimens et suffocans; et secundum Jeremiæ καὶ ἀποπνίγων· καὶ τὸ τοῦ Ἱερεμίου, αἰσχυνθῆναι
verba 25, efficiens ut ipsi confunderentur a glo- τούτους ἀπὸ καυχήσεως αὐτῶν παρασκευάζων· τὴν
riatione sua; necnon fabulose apud eos traditam παρ' αὐτοῖς τε μυθολογουμένην προΰπαρξιν καὶ
præexsistentiam et restitutionem evertens omnni- ἀποκατάστασιν ἀνατρέπων παντὶ σθένει καὶ καταbus viribus atque dejiciens. Quinetiam in eos qui βάλλων. Οὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ κατ᾿ αὐτῶν ὅσοι τὴν
Arii et Sabellii laborant insania, acriter spira- 'Αρείου τε και Σαβελλίου μανίαν ἐνόσουν, θερμὸν
bat, eosque, juxta Prophetam, perfecto odio ode- ἔπνει, καὶ τέλειον αὐτοὺς, κατὰ τὸν προφήτην, μίσος
rat 26.
ἐμίσει.
LXXII. Cæterum septuagesimo et quinto anno
aetatis (87)magni Euthymii,congregata fuit synodus
Chalcedonensis; in quam omnes fere totius orbis
undique convenerunt pontifices eos enim ad
conventum vocabant, quæ Ephesi scilicet innovata
fuerant, a Dioscoro,inquam, Alexandrino; quem
cum eadem ac ille asserentibus, e sacris ejecerunt
Catalogis; accuratumque fidei decretum exposuerunt. Huic synodo etiam intererant discipuli præcellentis Euthymii, Stephanus Jamnis et Saracenorum episcopus Joannes; cum Petrus quidem
jam e vita excessisset, qui vero ei successit Auxolaus adhaesisset Dioscoro, et ideo magno (proh
dolor 1) sane Euthymio invisus vitam fniisset. li
ergo,Stephanus videlicet et Joannes,synodo præsentes, postquam fidei decretum jam erat manda.
tum litteris, eo statim arrepto, quam potuerunt celerrime ad Euthymium accedunt. Quonammodo
affecti? Volentes scire,an ipse quoque assentiretur
iis quæ scripta fuerant. Non mediocriter enim terrebat eos quod Auxolao contigerat; neque habebant quo modo aut consentirent, aut differrent,antequam cognoscerent quo vergeret illius sententia. Postquam vero ille legisset, et quæ scripta
erant invenisset recte se habere et recte regula
veritatis concinero, pervasit repente fama totam
solitudinem, quod et magnus Euthymius seque- Ο
retur synodum Chalcedonensem.
25 Jerem. xII, 13. 26 Psal. cxxxvIII, 22.
ΟΒ΄. Ἑβδομηκοστῷ δὲ τῆς Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου
ἡλικίας καὶ πεμπτῳ ἐνιαυτῷ, καὶ ἡ ἐν Χαλκηδόνι 4
συνεκροτήθη σύνοδος· καθ᾽ ἣν ἁπάντων σχεδὸν τῶν
πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης συνελθόντων ἀρχιερέων·
εκάλει γὰρ αὐτοὺς εἰς συνέλευσιν τὰ ἐν Ἐφέσῳ
yàp
δηλαδὴ νεωτερισθέντα ὑπὸ Διοσκόρου, φημί, τοῦ
Αλεξανδρέως· ὃν ἅμα τοῖς τὰ ἐκείνου πρεσβεύουσι
τῶν ἱερῶν ἐκβαλόντων καταλόγων, ὅρον τε ἀκριβῆ
τῆς πίστεως ἐκθεμένων· καὶ οἱ Εὐθυμίου μαθηταί
τοῦ πάνω τῇ συνόδῳ παρόντες ἐτύγχανον, Στέφανος
τε ὁ [αμνείας ", καὶ ὁ τῶν Σαρακηκῶν ἐπίσκοπος
Ιωάννης • Πέτρου μὲν ἤδη τὸν βίον ἀπολιπόντος, τοῦ
δὲ μετ' αὐτὸν Αὐξολάου τῷ Διοσκόρῳ προστεθέντος,
καὶ διὰ τοῦτο ἐν ἀπεχθείᾳ τὸν βίον, οἴμοι! τάγε πρὸς
τὸν μέγαν Εὐθύμιον καταστρέψαντος. Οὗτοι γούν,
Στέφανος δηλονότι καὶ Ἰωάννης, τῇ συνόδῳ παρόντες,
ἐπείπερ ἤδη ὁ τῆς πίστεως ὅρος ἐν γράμμασιν ἦν,
ἁρπάσαντες ευθέως αὐτὸν, ᾗ τάχους εἶχον πρὸς Εὐθύμιον παραγίνονται. Τί παθόντες; Εἰ καὶ αὐτὸς
στοιχοίη τοῖς γεγραμμένοις μαθεῖν ἐθέλοντες. Εφόβει
γὰρ αὐτοὺς οὐ μετρίως τὸ κατὰ τὸν Αὐξόλαον· καὶ
οὐκ εἶχον ὅπως ἢ συνθῶνται, ἢ ἀναβάλωνται, πρὶν
ἂν καὶ τὴν ἐκείνου γνοῖεν τῆς γνώμης ῥοπήν. Επεί
δὲ ἐντυχὼν ἐκεῖνος, καλῶς ἔχοντα εὗρε τὰ γεγραμμένα, καὶ τῷ ὀρθῷ κανόνι τῆς ἀληθείας συνάδοντα,
άθρόον ἡ φήμη πανταχοῦ τῆς ἐρήμου διέβαινεν, ὅτι
καὶ ὁ μέγας Εὐθύμιος τῇ ἐν Χαλκηδόνι στοιχείη
συνόδῳ.
b al. ins. ὄντως. c al. διαπρύσιος. d al. Καλχηδόνι et infra. o al. Ιαμνίας, et infra.
An. Ch. 451, capta est 8 octobr. et post 13
sessiones absoluta 1 Novemb. Dicitur annus Euthymii 75, cum revera tantum esset 74, quod a
Septembri annum inchoarent Orientales, isque
principium contineret anni illius 75.
Sexcenti et triginta.
et 6 ubi Joannes dicitur episcopus ἔθνους Σαῤῥα
κηνών.
Auxolaus hic interfuit synodo Ephesine II
reprobatæ et adversus S. Flavianum, una cum Dioscoro, subscripsit. Hæc produnt acta Ephesina,
quæ intexta sunt synodo Chalcedonensi sub finem
Uterque subscripsisse legitur Aculoni 1, 2 Actionis prima.
τῆς τοιαύτης συνόδου διεγνωκότες, αὐτοί, φησί, καταρχήσει ἑτοιμασίαν εἶναι· ἀλλὰ δέον ἦν τῷ παρ' αὐτῶν ἔργῳ ἔχεν, ὅτι ἡμεῖς δεδιηρήμεθα· ἀλλελούϊα. Τῆ δὲ τῆ τῶν τριακοστῶν ἐπιλελοιπότων βαθεῖαν ἡμέραν Πάντων ἐνεπλήσθησαν τὰ κατὰ Νίκαιαν συνελθόντων, καὶ αὐτὸς ἐδόξαζε τοθεοδέτῳ· ἐξ οὗ τοῖς Ἐπισκόποις συνελθεῖν ὅμως πρὸς τοὺς Ἱεροτέλεστα κατακλιθέντα ὑποδέχεσθαι, καὶ τὰς ἐξῆς ἡμέρας δεξιωθεὶς ἀνεχώρησεν· Θεοδότου τοῦ ἁγίου Παύλου, καὶ τοῦ τῆς πλάνης ὁμοίους, εἰ καί τινα εἰπεῖν ἔδει, Ἰλίῳ ἐν ταῖς γεννηθέντας· ἡ προσθεὶς ἔχρηστε μὲν καὶ ἀνεχώρησε εἰς τοῦ Βατρός, Ἀδρί-θεος τε καὶ Ἱππολύτου δόξης καὶ δικαιοσύνης, ἄρπτους, εἰλικρινῶς ἐν πᾶσι κατοικοῦντος· εἰσὶ δὲ τοῖς ἐκεῖ πρεσβεύουσι τούτοις ἅπαντας εἰς τῆς καθ' ὑπόστασιν λυ τῷ μέγαν γεγεννημένος ἄρρατος καὶ ἀναλλοίωτος θεότητος· οὐχ ἵνα τις ἀπειλὴ, ἐκεῖ, τοῦ τοῦ Θεοῦ λόγου, ἀλλ' ὅτι τοῦ Μονογενοῦς τοῦ Πατρός ἐστιν ἐκ τοῦ Πατρός· ἐκεῖθεν δέ, ὅλον τε ἦν ὅτι μεθ' ὅλης παρεῖναι τοῦ Λόγου καθ' ὑπόστασιν τῆς ταύτης μοναδεθείσης, ἀλλ' οὐδὲν ἀνεσπάσατο τῆς ἑτέρας τελειότητος ὑπεράνω· λέγω δέ τι παραστῆσαι δίδωσι, μέγα μὴ τῶν φύσεων ὕδωρ ψυχρὰν γεγεννημένην μόνον καὶ αἱ τῆς τῆς εἱρμοῦ φύσει, μέγα γεγεννήσθαι φύσει κατὰ φύσιν· ἕτεροι τε τῶν Ἐπισκόπων λαβόντες, αἴρει τὸ δικαίωθεν ὑπ' αὐτῶν ἐν τούτοις ἐν τούτοις τῆς θεότητος· κατὰ δὲ τῶν ἁγίων Πατρῶν καλῶς ἐν κάτω παρέλαβον ταύτης τῆς δυνάμεως τοιαύτης ἕκαστος τοῦ δαίμονος· Καὶ τοῦτον τεκεῖν ἔδει μᾶλλον τὸν Χριστοῦ ὅτι Θεοδότους ἀπαλλαγεὶς τῶν ὄντων ἐν αὐτοῖς ἀλλοτρίαν ὥσπερ γεγεννηκότος· ὡς ἥς εἰς ἀεὶ δύναμις εἰς τοῦ Χριστοῦ ἀπεκλείετο· ὅτι δὲ τῆς εἰρημένης τριγενούς· τοῦτο ἐν αὐτοῖς ἀμφοτέροις ἀπελύθη. Ὅς. Τοῦτο τοῦ Γεδεὼν διελθόντος, ὁ μὲν Εὐθύμιος Λαοδικείας εἶπεν· ὡς τοιαῦτα τε εἰπεῖν παρεδόθη τε ἀσυνεχῶς ἐπεξιέναι, καὶ τοὺς μὲν τὸ Θεοδοσίου κανονικῶς δεῖν πράττεσθαι, καὶ τὴν μὲν ἐπιστολὴν ταύτην κατ' αὐτῶν εἶναι· Θεοδοτοῦντες ὧδε φήσαντες ὧν κατελύθη· πάντα δὲ πάλιν ἀνὰ μέρος ἐντεῦθεν εἶναι εἰπεῖν ὅτι αὐτόν, εἴτε ἀγαθόν τε καὶ εἰρηνικόν· εἰ δὲ ψεῦδος, οὐχ ἕλκοντας δὲ μόνον εἰς τὴν αὐτῶν ὁμολογεῖν ἔχρησεν· ὅτι δὲ καὶ ἐν ἑτέρῳ δεῖν παρεῖναι τούτους αὐτοὺς εἰ καλῶς ἄρτοις ἀπηλλαγμένοις βουλομένοις δέ· ἐν ᾗ πεφήνασι Θεοδότου παρόντες τινὲς τῶν τε ἐπιστολῶν, καὶ τοὺς μὲν ὁμοδόξους, τούς τε πάλιν παρ' αὐτῶν πρεσβύτερόν τε καὶ τὰ τοιαῦτα πείθοντες· εἰς δὲ τοὺς ἰδίους ἑαυτοὺς τὴν τοιαύτην συνέλευσιν, καὶ αὐτοὺς ὁμολογεῖν ἀρνεῖσθαι δύνασθαι ἐν τούτοις δέ, οὓς εἰρήνην μὲν εἶναι, κρίνουσιν εἰπεῖν ἤδη μᾶλλον· εἰ γὰρ ὁ πρεσβύτερος ἐπείγοιτο ἐπιστολὴν πρωτοτυπεῖν οὐ τοῦτο ποιεῖν, ἀλλ' ἄρτι μαθεῖν δεῖν αὐτὸν ἐν τούτοις ἀντιλέγοντα μεταβαλεῖν καὶ ὁμολογεῖν ἑαυτόν· ἀλλ' οὐκ εἶναι χρῆναι παρ' αὐτοῖς τὰ τοιαῦτα ὑποβαλεῖν ἢ ἀσεβείαν μεταλαβεῖν ἐν τούτῳ· ταῦτα δὲ ἡμῖν ἐπιτρέπειν καὶ εἰς εὐσέβειαν εἴς τε τοὺς ἐν αὐτοῖς εἶναι προτρέπεσθαι τὸν ἄνδρα, μέγα παρὰ Θεοδότου πεφήνασι· λοιπὸν δὲ καὶ αὐτοί, ὡς εἶπον, ἐπεὶ τοῦ αὐτοῦ ἐστί πως εἰπεῖν ἀληθές, ὅπερ ἡμεῖς ἀνεπλήσαμεν πρὸς αὐτοὺς οὐδέν· δέον ἐκεῖ εἶναι θεοσέβειαν εἰ μὴ τοῖς παρ' αὐτοῖς μόνον εἰπεῖν ἐλθεῖν αὐτούς.
h
hic vir admirabilis, quo pacto in summa animi θαυμαστὸς οὗτος ἀνήρ· ὅπως ἐν μετρίῳ πάνυ καὶ
moderatione et mansuetudine, tantum pro rectis ἐπιεικεῖ τῷ φρονήματι, τοσοῦτον ὑπὲρ τῶν ὀρθῶν
Ecclesia dogmatibus zelum intulerit; ut idem re- τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων εἰσήνεγκε ζῆλον, ὡς τὸν
vera esset mitis et pugnator; et absolute quidem αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ πρᾶον εἶναι καὶ μαχητήν. Καὶ
adversus omnes recta non sentientes, magno ἁπλῶς μὲν κατὰ πάντα ὀρθὰ μὴ φρονούντων, που
praditus erat atque ardenti solo; maxime autem λὺς ἦν τὸν ζῆλον καὶ διαπύρσιος ο κατὰ Μανιχαίων
contra manichæos, eosque qui nugas tuentur δὲ μάλιστα, καὶ αὐτῶν τῶν τὰ 'Ωριγένους ληρήματα
Origenis: qui multi cum essent tunc in locis Ca πρεσβευόντων· οὓς πολλοὺς τότε ὄντας ἐν τοῖς περὶ
saream ambientibus, tum ad eum venirent præ- Καισάρειαν τόποις, εἶτα καὶ εὐλαβείας προσχήματι
textu pietatis, erat leo adversus vulpes, sermone πρὸς αὐτὸν φοιτῶντας, λέων πρὸς ἀλώπεκας ἦν,
inexpugnabilis nec sustineri valens, demonstra- ἄμαχός τε τὸν λόγον καὶ ἀνυπόστατος, ταῖς ἐκ τῶν
tionibus e sacra Scriptura pelitis valide illos θείων Γραφῶν ἀποδείξεσιν ἰσχυρῶς αὐτοὺς συνέχων
comprimens et suffocans; et secundum Jeremiæ καὶ ἀποπνίγων· καὶ τὸ τοῦ Ἱερεμίου, αἰσχυνθῆναι
verba 25, efficiens ut ipsi confunderentur a glo- τούτους ἀπὸ καυχήσεως αὐτῶν παρασκευάζων· τὴν
riatione sua; necnon fabulose apud eos traditam παρ' αὐτοῖς τε μυθολογουμένην προΰπαρξιν καὶ
præexsistentiam et restitutionem evertens omnni- ἀποκατάστασιν ἀνατρέπων παντὶ σθένει καὶ καταbus viribus atque dejiciens. Quinetiam in eos qui βάλλων. Οὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ κατ᾿ αὐτῶν ὅσοι τὴν
Arii et Sabellii laborant insania, acriter spira- 'Αρείου τε και Σαβελλίου μανίαν ἐνόσουν, θερμὸν
bat, eosque, juxta Prophetam, perfecto odio ode- ἔπνει, καὶ τέλειον αὐτοὺς, κατὰ τὸν προφήτην, μίσος
rat 26.
ἐμίσει.
LXXII. Cæterum septuagesimo et quinto anno
aetatis (87)magni Euthymii,congregata fuit synodus
Chalcedonensis; in quam omnes fere totius orbis
undique convenerunt pontifices eos enim ad
conventum vocabant, quæ Ephesi scilicet innovata
fuerant, a Dioscoro,inquam, Alexandrino; quem
cum eadem ac ille asserentibus, e sacris ejecerunt
Catalogis; accuratumque fidei decretum exposuerunt. Huic synodo etiam intererant discipuli præcellentis Euthymii, Stephanus Jamnis et Saracenorum episcopus Joannes; cum Petrus quidem
jam e vita excessisset, qui vero ei successit Auxolaus adhaesisset Dioscoro, et ideo magno (proh
dolor 1) sane Euthymio invisus vitam fniisset. li
ergo,Stephanus videlicet et Joannes,synodo præsentes, postquam fidei decretum jam erat manda.
tum litteris, eo statim arrepto, quam potuerunt celerrime ad Euthymium accedunt. Quonammodo
affecti? Volentes scire,an ipse quoque assentiretur
iis quæ scripta fuerant. Non mediocriter enim terrebat eos quod Auxolao contigerat; neque habebant quo modo aut consentirent, aut differrent,antequam cognoscerent quo vergeret illius sententia. Postquam vero ille legisset, et quæ scripta
erant invenisset recte se habere et recte regula
veritatis concinero, pervasit repente fama totam
solitudinem, quod et magnus Euthymius seque- Ο
retur synodum Chalcedonensem.
25 Jerem. xII, 13. 26 Psal. cxxxvIII, 22.
ΟΒ΄. Ἑβδομηκοστῷ δὲ τῆς Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου
ἡλικίας καὶ πεμπτῳ ἐνιαυτῷ, καὶ ἡ ἐν Χαλκηδόνι 4
συνεκροτήθη σύνοδος· καθ᾽ ἣν ἁπάντων σχεδὸν τῶν
πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης συνελθόντων ἀρχιερέων·
εκάλει γὰρ αὐτοὺς εἰς συνέλευσιν τὰ ἐν Ἐφέσῳ
yàp
δηλαδὴ νεωτερισθέντα ὑπὸ Διοσκόρου, φημί, τοῦ
Αλεξανδρέως· ὃν ἅμα τοῖς τὰ ἐκείνου πρεσβεύουσι
τῶν ἱερῶν ἐκβαλόντων καταλόγων, ὅρον τε ἀκριβῆ
τῆς πίστεως ἐκθεμένων· καὶ οἱ Εὐθυμίου μαθηταί
τοῦ πάνω τῇ συνόδῳ παρόντες ἐτύγχανον, Στέφανος
τε ὁ [αμνείας ", καὶ ὁ τῶν Σαρακηκῶν ἐπίσκοπος
Ιωάννης • Πέτρου μὲν ἤδη τὸν βίον ἀπολιπόντος, τοῦ
δὲ μετ' αὐτὸν Αὐξολάου τῷ Διοσκόρῳ προστεθέντος,
καὶ διὰ τοῦτο ἐν ἀπεχθείᾳ τὸν βίον, οἴμοι! τάγε πρὸς
τὸν μέγαν Εὐθύμιον καταστρέψαντος. Οὗτοι γούν,
Στέφανος δηλονότι καὶ Ἰωάννης, τῇ συνόδῳ παρόντες,
ἐπείπερ ἤδη ὁ τῆς πίστεως ὅρος ἐν γράμμασιν ἦν,
ἁρπάσαντες ευθέως αὐτὸν, ᾗ τάχους εἶχον πρὸς Εὐθύμιον παραγίνονται. Τί παθόντες; Εἰ καὶ αὐτὸς
στοιχοίη τοῖς γεγραμμένοις μαθεῖν ἐθέλοντες. Εφόβει
γὰρ αὐτοὺς οὐ μετρίως τὸ κατὰ τὸν Αὐξόλαον· καὶ
οὐκ εἶχον ὅπως ἢ συνθῶνται, ἢ ἀναβάλωνται, πρὶν
ἂν καὶ τὴν ἐκείνου γνοῖεν τῆς γνώμης ῥοπήν. Επεί
δὲ ἐντυχὼν ἐκεῖνος, καλῶς ἔχοντα εὗρε τὰ γεγραμμένα, καὶ τῷ ὀρθῷ κανόνι τῆς ἀληθείας συνάδοντα,
άθρόον ἡ φήμη πανταχοῦ τῆς ἐρήμου διέβαινεν, ὅτι
καὶ ὁ μέγας Εὐθύμιος τῇ ἐν Χαλκηδόνι στοιχείη
συνόδῳ.
b al. ins. ὄντως. c al. διαπρύσιος. d al. Καλχηδόνι et infra. o al. Ιαμνίας, et infra.
An. Ch. 451, capta est 8 octobr. et post 13
sessiones absoluta 1 Novemb. Dicitur annus Euthymii 75, cum revera tantum esset 74, quod a
Septembri annum inchoarent Orientales, isque
principium contineret anni illius 75.
Sexcenti et triginta.
et 6 ubi Joannes dicitur episcopus ἔθνους Σαῤῥα
κηνών.
Auxolaus hic interfuit synodo Ephesine II
reprobatæ et adversus S. Flavianum, una cum Dioscoro, subscripsit. Hæc produnt acta Ephesina,
quæ intexta sunt synodo Chalcedonensi sub finem
Uterque subscripsisse legitur Aculoni 1, 2 Actionis prima.
col. 349–350page 88 of 391
PG 114:349ιθʹ. Ἐπειδὴ δὲ ἀριθμῷ κρείττους ἦσαν οἱ ἀφικνούμενοι, πρῶτα μὲν ἐκκλίνων τὸ πολὺ τῆς περὶ αὐτὸν τιμῆς, ἔπειτα καὶ τοῦ πράγματος τὸ ἐπίπονον δηγοῦμαι, ἄλλως τε καὶ πρὸς ὄρεξιν, ὡς οὐδὲ τε μὴ λογισμοῖς μόνον καὶ θεωρίᾳ, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ σώματι πλεονάζων ἀσκοποπόλοι, τὴν ἰδὶ τοῦ κίονος ἠναγκάσθη στάσιν. Καὶ πρῶτα μέν, εἰς ἓξ ὁ κίων αὐτῷ ἀνετείνετο πήχεις· εἶτα εἰς δύο ἀνετρίβη καὶ τέλος εἰς πλῆρες τὸ πᾶν ὕψος καὶ τῶν τριάκοντα ἐγένετο.
κʹ. Εἰ δὲ καὶ ἀεὶ παράδοξος ἡ ἐπίνοια, θεαμα-στὸν ὅλως· πολλῶν γὰρ ἐμπροσθεν καὶ μεγάλων, οἷς ἔτι μίασμος οὐδ' ὑποδείγματα τῶν ἄλλων προδεδουμένοις, καὶ ὁ κανὼν οὗτος βίος οὐχ ὅτι μὴ ἦν χεῖρον ὑπόδειγμα παρεχόμενον· ἀλλ' ὅτι μᾶλλον αὐτῶν ἐμαρτύρησεν· ἄλλων τε αὐτῷ ὡς καὶ ὅσα δοκοῦν ἱστορήτους ἐπισκοπεῖ τοῦτο γε καὶ θεωρίας τε δίξε μαρτύρηση. Τοῖς γὰρ Ἰσμαηλίταις εἰ πολλὰ μὲν τληθυνομένους μυριάδας, τῆτε τῆς ἀσεβίας σκότει συγκεχυμένοις, ὁ κρατὺς οὗτος τῆς τοῦ κίονος βίος ἐκεῖθεν τε ἀνεδέξατο, καὶ αὐτῶν τῶν θεῶν λαοσεβῶν ἀπηλλάγη, λέγω δὴ τοῦ ἡλίου τε καὶ σκότους ἐδίδαξεν, Ἀμβῆλα καὶ νόμους παρὰ τῆς ἱερᾶς ἐλαίνης θεωμένοις γλώττης, τῶν τῆς Ἀφροδίτης ὀργίων, πάτριος γὰρ ἐκείνοις ἡ δαίμων αὕτη θεός, ποθέτω ἀπέστησαν. Πολλοὶ δὲ καὶ Ἰβήρων, ὡς ἄρα, οἱ Ἰβήρων καὶ Ἀρμενίων μακρὰν τῆς εἰκαιότητος ἅπαντα χαλαντες τε εὐαγγελικῶ καὶ αὐτοὶ δόκτρινα συνίθεντο.
καʹ. Ἡνίκα δὲ ἦν καινὴν ταύτην ὁ Συμεὼν ἐπὶ τοῦ κίονος πολιτείαν ἐρωτᾶτο, παντελῶς τὸν καθ᾽ αὑτῶν σφίγξας ἤθεσι δεδόξαστο· φιλῶ γὰρ τὸν θεῖον συνεχόμενον ἔρωτα, ἀλλ' ἐπεκθεωρεῖν μᾶλλον τοῦ πέρῃ κεχώρηκεν, ὡς οἱ ἄρχοντα τοῦ ἀσκητικοῦ ἔθνους οὐδὲν πόνους ὁρίζοιτο παντελῶς πόλιν πολιτείαν ἀποκεχωρημένοι εἰσήχθησαν. Πατέρες, τῆ κανονγραφεῖ ἐκτεθαμβηθέντες καὶ ζήλῳ τοῦ ἐπιτηδεύματος, τέλλουσαί τινες ἐπεφθάλμιζον, τελλόθεν δὲ ἐφ᾽ αὑτοὺς ἐπηρτίμενοι ἐπελλήλαντος· τοῖς τε ξένης μὲν αὐτοῖς ἐπιπτήμα, τελλόθεν δὲ ἐπ᾽ αὐτοὺς φερομένοις μετέλαβεν· διὰ δὲ τῆς τεχρημένης καὶ σύνθε, τῶν τε ἱερᾶς ὀχλήσεων τοῖς δεινοὶ ὁδίᾳ ὑπ᾽ αὐτοῦ τῆς εὐρίθμοις χώρῃ κατεπέστηκεν, τελλόθεν δὲ τοῖς τοσούτων μικρῶν ἐδίδαξε τρόπων ἀπ᾽ οὐρανοῦ τε δικαίαν τε εἰσελθεῖν πολλῶν ἀνθρώπων τῶν εἰδικῶν βλέπτων· τοσαῦτα γὰρ ὁ δεῖ πρὸς τόπους μεγέθους συγχωρῶν, καὶ τοῦτο ἐπεικτήσατο τοῖς ἀπεστελμένοις, ὡς ὁ μὴ ἰδεῖν τοῦτον ἄνδρα τοὺς οἰκεῖον θελήσαντε ἐξιστάμενοι πρὸς τὴν λεχθεῖσαν κάθοδον, ἵκετα τούτων εἶδος καὶ καλοῦν ἔχρηψεν τῆς προθύμοις, μεθ᾽ ἁπλότης γελῶσι τοῦ σκοποῦ. Οὔτε γὰρ ἂν θεὶς ὁ κατ᾽ αὐτοῦ πέρα.
Quæ ab ea quidem synodo sunt statula, nondum της τοιαύτης συνόδου δογματισθέντα, οὔπω, φησί
singulatim consideravi omnia sed quod attinet ad καταμέρος ἐπέσκεμμαι πάντα· πλὴν ὅσον ἐπὶ τῷ
decretum ab eis expositum, non possum quæ def- παρ' αὐτῶν ἐκτεθέντι ὄρῳ, οὐκ ἔχω τῶν δεδογμένων
nita sunt reprehendere. Statuit enim ipsa quoque, ἐπιλαβέσθαι. Τά τε γὰρ τῶν τριακοσίων δέκα καὶ
sequi sententiam trecentorum decem et octo sancto- ὀκτώ αγίων Πατέρων τῶν κατὰ Νίκαιαν συνελθόν
rum Patrum qui Nicææ convenerunt;el suadet am- των, καὶ αὐτὴ δοξάζειν νομοθετεῖ τήν τε τῶν ἐν
plecti synodum centum et quinquaginta Patrum Con- Κωνσταντινουπόλει πεντήκοντα πρὸς τοῖς ἐκατὸν
stantinopoli congregatorum; et jubet eos sequi qui σύνοδον ἀσπάζεσθαι παραινεῖ, καὶ τοῖς ἐν Εφέσῳ
Ephesi convenerunt adversus impium Nestorium; κατὰ Νεστορίου συνελθοῦσι τοῦ δυσσεβοῦς ἀκολού
Cyrillum autem Alexandrinum,ut ejusdem senten- Θεῖν ἐπιτρέπει Κύριλλον δὲ τὸν ᾿Αλεξανδρείας, ὡς
time, associat, et recta fidei magistrum proftetur; ὁμόδοξον ἐταιρίζεται, καὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως διδάDeiparam, sanctam Virginem libera lingua nomi- σκαλον ἀνομολογεῖ· Θεοτόκον τὴν ἀθίαν Παρθένον,
nat,et unigenitum Dei Filium ex ea natum esse assc- ἐλευθέρα γλώττη κατονομάζει, καὶ τὸν μονογενῆ
rit;sine tempore quidem et sine corpore ex l'atre, in του Θεού λόν, ἐξ αὐτῆς γεννηθέντα πρεσβεύει
tempore autem et secundum carnem ex matre;unum ἀχρόνως μὲν καὶ ἀσωμάτως ἐκ τοῦ Πατρός, ὑπὸ
Christum, a nobis inconfuse, immutabiliter, citra χρόνον δὲ καὶ κατὰ σάρκα ἐκ τῆς Μητρός· ένα Χρισ
divisionem,in duabus naturis cognitum;et propter στὸν ἡμῖν, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως, ἐν
eos qui audent quamdam admittere divisionem in δυσὶ ταῖς φύσεσι γνωριζόμενον· διά τε τοὺς διαί
inexplicabili arcanaque unione, quæ secundum hy- ρεσίν τινα τολμῶντας ἐπὶ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν ἐν
postasim seu personam facta est in utero, et eos qui τῇ μήτρα γεγενημένης ἀφράστου καὶ ἀποῤῥήτου
per conversionem dicunt carnem factum esse Deum ἑνώσεως, καὶ τοὺς κατὰ τροπὴν λέγοντας σάρκα
Verbum, carnemque Unigeniti asserunt esse con- γεγενῆσθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ τὴν τοῦ Μονοsubstantialem divinitau; et alioqui propter eos etiam γενούς σάρκα ὁμοούσιον τῆς θεότητος ἀποφαινομέν
qui non conftentur unionem hypostaticam Verbi νους· ἄλλως τε δὲ, καὶ διὰ τοὺς μὴ ἔνωσιν τοῦ Λόγου
cum carne,at commistionem et confusionem; deinde καθ᾽ ὑπόστασιν πρὸς τὴν σάρκα ὁμολογοῦντας, ἀλλὰ
et consubstantiationem impie ac prodigiose affr- σύμφυρσίν τε καὶ σύγχυσιν· εἶτα καὶ συνουσίωσι,
mant,qui quidem divinitatis et carnis aiunt unam ἀσεβῶς τερατευομένους· οἵτινες τήν τε τῆς θεότητος
fuisse naturam; adeo ut si spectentur quæ ab illis καὶ τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν, μίαν γεγενῆσθαί φασιν
præter rationem dicta sunt, non possit amplius ser- ὡς μηκέτι δύνασθαι κατὰ τὰ ὑπ᾽ ἐκείνων ἀλόγων
vari,nec id quod est Christi patibile, propter impa- εἰρημένα, μήτε τὸ παθητὸν τοῦ Χριστοῦ διὰ τὸ
tibilitatem divinitatis, neque id quod est impa- απαθές τῆς θεότητος, μήτε τὸ ἀπαθὲς σώζεσθαι διὰ
tibile, propter patibilitatem ipsius rursum humani. τὸ παθητὸν αὐτοῦ πάλιν τῆς ἀνθρωπότητος. Κατὰ
tatis.Juxta hunc itaque rectæ sententiæ scopum,il τοῦτον τοίνυν τὸν τῆς ὀρθῆς διανοίας σκοπόν, τό,
lud, In duabus naturis, decreto additum est a sy- Εν δυσὶ φύσεσιν, ὑπὸ τῆς συνόδου τῷ ὄρῳ προστ
nodo; non tanquam seorsum atque per partes τέθειται· οὐχ ὡς ἰδίᾳ καὶ ἀναμέρος τὸν Χριστὸν
Christum exhibente, sed conftente eumdem in γνωριζούσης, ἀλλὰ τὸν οὐτὸν ἐν ἑκατέρῳ διομολοutroque, et utrumque in eodem.
γούσης καὶ ἐν ταύτῷ τὸ ἑκάτερον.
LXXVI. Hæc persequente Euthymio,laudabat qui- ος. Ταῦτα τοῦ Εὐθυμίου διεξιόντος, ὁ μὲν Ελ
dem Elpidius, et fatehatur recte habere quæ dicta πίδιος ἐπῄνει, καὶ ὀρθῶς ἔχειν ὡμολόγει τὰ εἰρη
fuerant, etiamsi non recesserit a communione Theo- μένα, εἰ καὶ μὴ τῆς Θεοδοσίου κοινωνίας ἀπέστη,
dosii,statimque ostendit mutationem.Gerontius au- καὶ τὴν μεταβολὴν εὐθὺς ἐπεδείξατο. Ὁ δὲ Γερόν
tem mauebat in eadem sententia. Εt sic reversi in- τιος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἔμενε γνώμης. Καὶ οὕτως ἀσύμε
ter se dissentientes, Theodosio responsa annuntiant. φωνοι αλλήλοις ἐπανελθόντες, ἀπαγγέλλωσι θεοQuibus ille auditis,quoniam in Palæstina jam omnia δοσίῳ τῆς ἀποκρίσεις. ᾿Ακούσας δὲ τούτων ἐκεῖνος,
obtinebat, majus adhibebat studium, ut eum quoque ἐπεὶ πάντων εγκρατής ἤδη τῶν κατὰ Παλαιστίνην
in suam nassam traberet; magnoque assidue tendebat ἐγένετο, πλείονι τῇ σπουδῇ ἐχρῆτο, καὶ αὑτὸν εἴσω
laqueos,ubique illecebras occultabat. Εt quotidie ali- τῆς οἰκείας σαγήνης λαβεῖς· καὶ παγίδας έκρυπτε
quos ad eam submittebat, qui bona scilicet suade- τῷ μεγάλῳ πανταχοῦ καὶ δελέατα. Καὶ τινας αὐτῷ
rent et utilia: ut discederet quidem ab iis quæ recte, καθίει καθ' εκάστην ἡμέραν, οἳ τὰ χρηστὰ δῆθεν
et,ut Deo placet, sibi visa fuerant; Theodosio au- αὐτῷ καὶ λυσιτελῆ συνεβούλευον, ἀποστῆναι μὲν τῶν
tem assentiretur,illiusque amplecteretur commu- κελῶς καὶ ὡς Θεῷ φίλον αὐτῷ δεδογμένων, Θεοδοσίῳ
nionem. Ille vero quotidianos eorum adventus δὲ συνθέσθαι, καὶ τὴν ἐκείνος κοινωνίαν ἀσπάσασθαι.
ægre et gravi animo ferens,quid agit? Cum omnes Ο δε τὰς καθημερινὰς ἐκείνων προσελεύσεις δυσχε
quibus præerat fratres convocasset, cautionem- ραίνων καὶ βαρυνόμενος, τί ποιεῖ; τοὺς ὑπ᾽ αὐτὸν
que multam eis præcepisset, ut nullo modo cede- ἀδελφούς ἅπαντας συγκαλέσας, καὶ πολλὴν αὐτοῖς
rent, nec assentirentur prava Theodosii senten- ἀσφάλειαν παραγγείλας, τοῦ μηδαμῶς ἐνδούναι.
tiæ; sed potius ita sentientium ora obstruerent, μηδὲ συνθέσθαι τῇ τοῦ Θεοδοσίου κακοδοξίᾳ· ἀλλ'
1 al. γεννηθῆναι,
ΟΘ. Οἱ μέντοι βίῳ, βλᾶξ καὶ πᾶσιν παρὰ Γαβριήλου μαθεῖν δεήσας, ὡς ἄν μὴν κόλαζας τὰ φέρεσθαι· πρόελθε δὲ νόει πρέπον ὅδε πάντα καὶ λόγοι χρόνοι τῆς σῆς ἀδελφῆς σωθῆναι. Ἐν καὶ τοῦτό μοι πρὸ τῶν λεπτῶν διαχρήζω, πρὸς θεοῦ δηλωσαί σοι Εὐθύμιε, ὅστε τῶν ἔτι τῆς ψυχῆς κινήσεις ἀεὶ τῆς ἴσης δράμας ἄξιαί εἰσι τούτοις φαίνονται, αἷς κατ' ἀρεθεῖν ἔχουσι λέξεσιν, καὶ εἶναι μέν μεγάλοιτοι, αὐτοί ἐν τοῦ κατεχόμενοι.
Π. Φοβὴ δ' αἴθε σπουδαία τρυχὸς τῶν ὀθνείων καὶ ταπείνωσιν εἶναι φωτεινῶν, τοῦ δράματος ἀρχήν, καλλίστην γε παντελῶς, πολλαπλασιάζουσα ἤρατ' ἀεὶ τοῦ Δαυιτικοῦ αὐτόματος μεταξύ, τινὸς μέρος τοῦ δαυιτικοῦ φαντάζεσθαι δν' ἐτῶν χρόνον, τὴν εἰκόνα ἐμψύχοις ἑλκόμενος γλωσσῶν· ὁ δ' ἐπεισελθὼν εἶπεν ὀπτασίαν· Βελίαλ βελίαλ ἔλεγεν χρὴ φυγεῖν δαίμονα καὶ τὸν φυγεῖν ἀντελαβόμεθά τε τὴν Ἀποκάλυψιν τἄλλα ἔστι φεύγειν, ἐκ τῶν ὅπλα διαχεῖσθαι, καὶ ἐκείνοις ἐγένετο, καὶ ἐκεῖ βαδίζεσθαι, δρόμος κεκρατῆσθαι, δι' ὑπεροχὴν καὶ ἄρα μάχεσθαι· τοῖς ἐχθροῖς κολάζεσθαι· καθ' ἑκάστου τῶν μυστηρίων ἐνεργεῖν ἐπεγίνωσκεν ἅρμα, καὶ ἁγίαις ἀγαλματίδεσσι ἐκλαλεῖν, καὶ τῆς παρ' ἑαυτῶν δαιμόνων ἰαθεῖεν πλεῖστοι, συχνοὶ τῆς ἀσεβείας ἦγε ψαύσας ἀπεστράφη.
ΠΑ. Ὡς καὶ πολλαπλάσιος, τῆς χρόνος ἅμα τελεῖ ἐν εἷς εὑρεθεὶς ἀναπλάσαι, καὶ βλεπόμενος εἵλκε τὴν κοινότητα· τοῦ τε ἀνακόπτεσθαι χώρᾳ ὁδοῦ δαιμόνια διὰ τοῦ θεοῦ ἐγκρατεύεσθαι, σφαγίοις τε ταῖς χερσὶν ἔτεκεν· Τὰ ἐφ' ἡμῶν τοῦ ἁγίου τ' ἐλέγχους ἐν τῆς τοῦ εἰ τούτου τρίτου δαιμονίων κρατοῦντος, δευτέρου ἄρ' ἡμῖν ταῦτα οὐκ ἀφαιρεθησόμεθα. Ὁ δ' ὑπελείφθη τούτοις δαίμοσιν ἐλθὼν ἁγιαζόμενος, καθαρθεὶς αὐτοῦ ἁπλοΐᾳ, ὁδεύων τε τῶν πρώτων κατηγοριῶν, μάλιστα δὲ ἐν τοῖς ἔξω πλεονεκτεῖν· ἀρχαῖος ὁμολογεῖ σεαυτοῦ ὅλα τε, ὁ δαίμων εἰπὼν ὅλα ἐπ' αὐτοῦ τοῦ θεοῦ ὑπομαρτυρεῖν, ἐκτεθεῖσα ἐπίσκοπε ἀνακοπτομένου καὶ σφαγίοις, ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ χρόνῳ κεκρατημένων, ὑπ' ἐκείνου πεπτωκότος βαδίζεσθαι.
ΠΒ. Τῆς δ' ἐν πολλοῖς λέγουσα ὅτι μηδεὶς ἐπ' αὐτόν, κατεῖδεν οὐδεὶς τῶν μαθητῶν, ὅτι ἐλέγχου ἐπ' αὐτοῦ οἱ ταῦτα δρῶντες· ἀμελεῖ τε συνεχῶς προσήγετο αὐτοῖς τοιαύτη τε καὶ ἀνακόπτουσα τοῦ δαίμονος ἐπ' αὐτοῦ· Εἶτα ψεύδος τοῦτο τοῖς ἀρκοῦσιν ὅτι διὰ τοῦ προσελθεῖν, ψυχήν τε σεαυτοῦ ὕστερον εἰς αὐτό, φῦλα ταῦτα τοῖς δαίμοσι γεγονὸς κεφάλαια δυνάμεθα κατανοῆσαι.
Quæ ab ea quidem synodo sunt statula, nondum της τοιαύτης συνόδου δογματισθέντα, οὔπω, φησί
singulatim consideravi omnia sed quod attinet ad καταμέρος ἐπέσκεμμαι πάντα· πλὴν ὅσον ἐπὶ τῷ
decretum ab eis expositum, non possum quæ def- παρ' αὐτῶν ἐκτεθέντι ὄρῳ, οὐκ ἔχω τῶν δεδογμένων
nita sunt reprehendere. Statuit enim ipsa quoque, ἐπιλαβέσθαι. Τά τε γὰρ τῶν τριακοσίων δέκα καὶ
sequi sententiam trecentorum decem et octo sancto- ὀκτώ αγίων Πατέρων τῶν κατὰ Νίκαιαν συνελθόν
rum Patrum qui Nicææ convenerunt;el suadet am- των, καὶ αὐτὴ δοξάζειν νομοθετεῖ τήν τε τῶν ἐν
plecti synodum centum et quinquaginta Patrum Con- Κωνσταντινουπόλει πεντήκοντα πρὸς τοῖς ἐκατὸν
stantinopoli congregatorum; et jubet eos sequi qui σύνοδον ἀσπάζεσθαι παραινεῖ, καὶ τοῖς ἐν Εφέσῳ
Ephesi convenerunt adversus impium Nestorium; κατὰ Νεστορίου συνελθοῦσι τοῦ δυσσεβοῦς ἀκολού
Cyrillum autem Alexandrinum,ut ejusdem senten- Θεῖν ἐπιτρέπει Κύριλλον δὲ τὸν ᾿Αλεξανδρείας, ὡς
time, associat, et recta fidei magistrum proftetur; ὁμόδοξον ἐταιρίζεται, καὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως διδάDeiparam, sanctam Virginem libera lingua nomi- σκαλον ἀνομολογεῖ· Θεοτόκον τὴν ἀθίαν Παρθένον,
nat,et unigenitum Dei Filium ex ea natum esse assc- ἐλευθέρα γλώττη κατονομάζει, καὶ τὸν μονογενῆ
rit;sine tempore quidem et sine corpore ex l'atre, in του Θεού λόν, ἐξ αὐτῆς γεννηθέντα πρεσβεύει
tempore autem et secundum carnem ex matre;unum ἀχρόνως μὲν καὶ ἀσωμάτως ἐκ τοῦ Πατρός, ὑπὸ
Christum, a nobis inconfuse, immutabiliter, citra χρόνον δὲ καὶ κατὰ σάρκα ἐκ τῆς Μητρός· ένα Χρισ
divisionem,in duabus naturis cognitum;et propter στὸν ἡμῖν, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως, ἐν
eos qui audent quamdam admittere divisionem in δυσὶ ταῖς φύσεσι γνωριζόμενον· διά τε τοὺς διαί
inexplicabili arcanaque unione, quæ secundum hy- ρεσίν τινα τολμῶντας ἐπὶ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν ἐν
postasim seu personam facta est in utero, et eos qui τῇ μήτρα γεγενημένης ἀφράστου καὶ ἀποῤῥήτου
per conversionem dicunt carnem factum esse Deum ἑνώσεως, καὶ τοὺς κατὰ τροπὴν λέγοντας σάρκα
Verbum, carnemque Unigeniti asserunt esse con- γεγενῆσθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ τὴν τοῦ Μονοsubstantialem divinitau; et alioqui propter eos etiam γενούς σάρκα ὁμοούσιον τῆς θεότητος ἀποφαινομέν
qui non conftentur unionem hypostaticam Verbi νους· ἄλλως τε δὲ, καὶ διὰ τοὺς μὴ ἔνωσιν τοῦ Λόγου
cum carne,at commistionem et confusionem; deinde καθ᾽ ὑπόστασιν πρὸς τὴν σάρκα ὁμολογοῦντας, ἀλλὰ
et consubstantiationem impie ac prodigiose affr- σύμφυρσίν τε καὶ σύγχυσιν· εἶτα καὶ συνουσίωσι,
mant,qui quidem divinitatis et carnis aiunt unam ἀσεβῶς τερατευομένους· οἵτινες τήν τε τῆς θεότητος
fuisse naturam; adeo ut si spectentur quæ ab illis καὶ τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν, μίαν γεγενῆσθαί φασιν
præter rationem dicta sunt, non possit amplius ser- ὡς μηκέτι δύνασθαι κατὰ τὰ ὑπ᾽ ἐκείνων ἀλόγων
vari,nec id quod est Christi patibile, propter impa- εἰρημένα, μήτε τὸ παθητὸν τοῦ Χριστοῦ διὰ τὸ
tibilitatem divinitatis, neque id quod est impa- απαθές τῆς θεότητος, μήτε τὸ ἀπαθὲς σώζεσθαι διὰ
tibile, propter patibilitatem ipsius rursum humani. τὸ παθητὸν αὐτοῦ πάλιν τῆς ἀνθρωπότητος. Κατὰ
tatis.Juxta hunc itaque rectæ sententiæ scopum,il τοῦτον τοίνυν τὸν τῆς ὀρθῆς διανοίας σκοπόν, τό,
lud, In duabus naturis, decreto additum est a sy- Εν δυσὶ φύσεσιν, ὑπὸ τῆς συνόδου τῷ ὄρῳ προστ
nodo; non tanquam seorsum atque per partes τέθειται· οὐχ ὡς ἰδίᾳ καὶ ἀναμέρος τὸν Χριστὸν
Christum exhibente, sed conftente eumdem in γνωριζούσης, ἀλλὰ τὸν οὐτὸν ἐν ἑκατέρῳ διομολοutroque, et utrumque in eodem.
γούσης καὶ ἐν ταύτῷ τὸ ἑκάτερον.
LXXVI. Hæc persequente Euthymio,laudabat qui- ος. Ταῦτα τοῦ Εὐθυμίου διεξιόντος, ὁ μὲν Ελ
dem Elpidius, et fatehatur recte habere quæ dicta πίδιος ἐπῄνει, καὶ ὀρθῶς ἔχειν ὡμολόγει τὰ εἰρη
fuerant, etiamsi non recesserit a communione Theo- μένα, εἰ καὶ μὴ τῆς Θεοδοσίου κοινωνίας ἀπέστη,
dosii,statimque ostendit mutationem.Gerontius au- καὶ τὴν μεταβολὴν εὐθὺς ἐπεδείξατο. Ὁ δὲ Γερόν
tem mauebat in eadem sententia. Εt sic reversi in- τιος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἔμενε γνώμης. Καὶ οὕτως ἀσύμε
ter se dissentientes, Theodosio responsa annuntiant. φωνοι αλλήλοις ἐπανελθόντες, ἀπαγγέλλωσι θεοQuibus ille auditis,quoniam in Palæstina jam omnia δοσίῳ τῆς ἀποκρίσεις. ᾿Ακούσας δὲ τούτων ἐκεῖνος,
obtinebat, majus adhibebat studium, ut eum quoque ἐπεὶ πάντων εγκρατής ἤδη τῶν κατὰ Παλαιστίνην
in suam nassam traberet; magnoque assidue tendebat ἐγένετο, πλείονι τῇ σπουδῇ ἐχρῆτο, καὶ αὑτὸν εἴσω
laqueos,ubique illecebras occultabat. Εt quotidie ali- τῆς οἰκείας σαγήνης λαβεῖς· καὶ παγίδας έκρυπτε
quos ad eam submittebat, qui bona scilicet suade- τῷ μεγάλῳ πανταχοῦ καὶ δελέατα. Καὶ τινας αὐτῷ
rent et utilia: ut discederet quidem ab iis quæ recte, καθίει καθ' εκάστην ἡμέραν, οἳ τὰ χρηστὰ δῆθεν
et,ut Deo placet, sibi visa fuerant; Theodosio au- αὐτῷ καὶ λυσιτελῆ συνεβούλευον, ἀποστῆναι μὲν τῶν
tem assentiretur,illiusque amplecteretur commu- κελῶς καὶ ὡς Θεῷ φίλον αὐτῷ δεδογμένων, Θεοδοσίῳ
nionem. Ille vero quotidianos eorum adventus δὲ συνθέσθαι, καὶ τὴν ἐκείνος κοινωνίαν ἀσπάσασθαι.
ægre et gravi animo ferens,quid agit? Cum omnes Ο δε τὰς καθημερινὰς ἐκείνων προσελεύσεις δυσχε
quibus præerat fratres convocasset, cautionem- ραίνων καὶ βαρυνόμενος, τί ποιεῖ; τοὺς ὑπ᾽ αὐτὸν
que multam eis præcepisset, ut nullo modo cede- ἀδελφούς ἅπαντας συγκαλέσας, καὶ πολλὴν αὐτοῖς
rent, nec assentirentur prava Theodosii senten- ἀσφάλειαν παραγγείλας, τοῦ μηδαμῶς ἐνδούναι.
tiæ; sed potius ita sentientium ora obstruerent, μηδὲ συνθέσθαι τῇ τοῦ Θεοδοσίου κακοδοξίᾳ· ἀλλ'
1 al. γεννηθῆναι,
col. 351–352page 89 of 391
PG 114:351χγ'. Τὸ δὲ συνεχὲς τῆς ἀκολουθίας, ὁ διέκψε μὲν πάντα τεταγμένως διέξεισιν, ὀνελθὼν ὁ λόγος δηλώσει. Κατὰ φυλὰς δὴ τῶν Ἰσμαηλιτῶν τοῖς εἰσιοῦσιν Ἴδιον βίον Συμεὼν προσέθηκεν, καὶ τοῦ θείου ἀπελαύνοντας βαπτίσματος, θεῖον μὲν βίον τοῖς ἄλλοις παρεδίδου, πλῆθος τοῦ θεολόγου Γρηγορίου προσέφερε. Πλῆθος τοῦτο ἦν οὐκ ὀλίγον· καὶ ὡς ἂν ἑκάστῳ παρεδίδου, εἰς τε αὐτοὺς σύνθεις εὐλαβῶς ἐβάπτισεν. Ὁ δὴ μέγας καὶ ζωτικὸν ἔργον ἐν τούτῳ τεθεωρηκώς, γεγηθότως ἄγαν τοὺς παιδευομένους ἐδέχετο, τήν τε ἀναγκαίαν εἰσήγαγεν αὐτοῖς τῶν παίδων ἔλεον, καὶ τὴν ἀνώδυνον καὶ τούτοις εὐεργεσίαν, καὶ πολλῆς τῆς πρότερος φιλανθρωπίας ἐκεκόσμητο. Πλέον δὲ τούτου Κύρος ἅπας σεμνύνεται. Ναὶ Προκόπιος μέν, εἰς τὰ περὶ τῶν κτισμάτων τοῦ Ἰουστινιανοῦ, Κύρος λέγεται, καὶ παρεδόθη τὸ τῶν Ἰουδαίων ἄθετον, καὶ ἐξ ὀνόματος Κύρου βενεδικτοδωρεᾶς ἠξίωτο.
LXXIX. Neque hoc solum,sed ista quoque mihi
retulit de Gabrielio, quod esset quidem natura
eunuchus,post viginti vero et quinque annos accedebat tunc primum ad synaxim fratrum. Præterea
hoc etiam mihi a Patribus renuntiatum est,a Deo
datum fuisse Euthymio,ut internos animi motus ex
aspectu externo, veluti per quoddam speculum,
intelligeret, et accurate posset cognoscere, cum
quibusnam nimirum quisque decertaret cogitationibus, et quasnam quidem superaret, a quibusnam vero per malignum vinceretur.
LXXX. Aiunt quoque illum aliquando dixisse
quibusdam fratribus, qui cum eo seorsum versabantur, quod sape videret terribilem angelorum
visionem,una secum ministrantium,et sacra peragentium; quodque in Dominici corporis sumptione,aliquos quidem ex accedentibus cerneret ab ipsa illuminari,aliquos autem velut obscurari, morteque afici,quicunque scilicet indigni erant eo lumine et splendore. Quamobrem non cessabat testificari fratribus,illudque Apostoli optime admonere,ut unusquisque attendat et seipsum probet,sicque cum tremore sumat panem et calicem 27; cum
bene sciat is qui accedit,quod judicium sibi comedit et bibit,qui communionem indigne facit Propterea quippe statim ac primum hoc sacrificium offert sacerdos, multitudinem veluti præmunit, cautioremque reddit, Sursum habeamus corda, eis
acclamans; acceptaque ab illis promissione, ila
audet offerre oblationem.
ΟΘ΄: Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ταῦτα περὶ Γαβριη
λίου μοι διεξήει, ὡς εἴη μὲν εὐνοῦχος ἐκ φύσεως,
παραβάλοι δὲ τότε πρῶτον διὰ πέντε καὶ εἴκοσι χρόνων τῇ τῶν ἀδελφῶν συνάξει. Ἔτι καὶ τοῦτό μοι παρὰ
τῶν Πατέρων ἀπηγγέλη, πρὸς Θεοῦ δοθῆναι τῷ
Ευθυμίῳ, ὥστε τὰς ἔνδον τῆς ψυχῆς κινήσεις, ἀπὸ
τῆς ἐκτὸς ὄψεως, οιονεί διά τινος ἐσόπτρου, κατα
νοεῖν, καὶ ἀκριβῶς ἔχειν εἰδέναι, τίσιν ἄρα παλαίει
λογισμοῖς ἕκαστος, καὶ οἴων μὰν περεγίνεται, οἵων δὲ
ἤττων ὑπὸ τοῦ πονηροῦ γίνεται.
LXXXI.Qua etiam peracta,ille iterum manibus in
coelum sublatis,et quasi ostendens dispensatum pro
nostra salute mysterium,clara voce sic pronuntiat:
Suncta sanctis: perinde ac si dixerit quispiam:
Quandoquidem ego homo sum, similia ac vos patiens, ignorans uniuscujusque in vita opera, ideo
ante contestor aperte, et hanc probationem communem suggessi vestre conscientia: Si quis ab
injuriæ recordatione vel odio,si quis ab invidia vel
ira vel superbia captus fuerit; si quis a maledicto
aut turpi loquela aut prava cupiditate aut alio quo.
dam vitio fuerit correptus, attractus per malitia
inventor em, ne prius accedat,quam per penitentiam expurgatus fuerit a scelere. Nam sancta haec,
inquit, non profanis,sed sanctis exhibentur. Quicunque ergo vestra confiditis conscientia,ad eum η
accedite, et illuminemini,nec vestri vultus pudore
afficiantur. Sed nescio quo modo dulcedo doctrinæ
Euthymii, me vel nolentem assumens,præcedentiam abrupit consequentiam, et tantum non confusionem peperit. Itaque necesse est ut vos narrationem rursus revocetis in memoriam.
LXXXII. Capta ergo fuit, ut jam ante declaravimus, improbi Theodosii laqueis beata Eudocia,et
a catholica communione discessit, atque de catero
27 I Cor. xi, 28, 29.
Π΄. Φασὶ δὲ αὑτὸν καί ποτε πρός τινας τῶν ἀδελ
φῶν καταμόνας αὐτῷ συνόντας εἰπεῖν, ὡς ἄρα φου
βερὰν ἴδοι πολλάκις ὄψιν ἀγγέλων, συλλειτουργού
σαν 1 αὐτῷ καὶ τῶν ἱερῶν ἐφαπτομένην π· καὶ ὡς
ἐν τῇ τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος μεταλήψει, τινὰς μὲν
τῶν προσιόντων φωτιζομένους ὑφ᾽ αὐτῆς δρῴη, τις
νὰς δὲ οἷον ἀμαυρουμένους καὶ νεκρουμένους· ὅσοι
δηλονότι ἀναξίως εἶχον τοῦ φωτὸς ἐκείνου καὶ τῆς
λαμπρότητος. Διὸ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς οὐκ ἔληγε διαμαρτυρόμενος, καὶ τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ἄριστα παραινῶν, προσέχειν ἕκαστον, καὶ ἑαυτὸν δοκιμάζειν, καὶ
οὕτω φρικτῶς τοῦ ἄρτου τε καὶ τοῦ ποτηρίου μεταλαμβάνειν· εὖ εἰδότα τὸν προσερχόμενον, ὅτι κρίμα
ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, ἀναξίως ποιούμενος τὴν με
τάληψιν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὴν πρώτην εὐθὺς προσ
άγων τήνδε τὴν θυσίαν ὁ ἱερεὺς, οἱονεὶ τὸ πλῆθος
προασφαλίζεται, Άνω σχώμεν τας καρδίας, απο
τοῖς ἐπιφωνῶν· καὶ τὴν παρ' ἐκείνων λαβὼν ὑπόσχεσιν, οὕτω τὴν προσαγωγὴν θαῤῥεῖ τῆς ἀναφορᾶς.
ΠΑ'. Ἦς καὶ συντελεσθείσης, τὰς χεῖρας ἐκεῖνος
πάλιν εἰς οὐρανὸν ἀνατείνων, καὶ ὥσπερ αὐτοῖς
υποδεικνὺς τὸ οἰκονομηθὲν τῆς σωτηρίας χάριν τῆς
ἡμετέρας μυστήριον, μετὰ λαμπρᾶς οὕτω φησὶ τῆς
φωνῆς· Τὰ ἅγιὰ τοῖς ἁγίοις· ὡς ἂν εἴποι τις
Επειδήπερ ἐγὼ ἄνθρωπος ὁμοιοπαθής ὑμῖν, ἀγνοῶν
τὰ ἑκάστῳ βεβιωμένα, διὰ τοῦτο δὴ φανερῶς προδια
μαρτύρομαι, καὶ κοινὸν τὸ δοκίμιον τοῦτο τῷ ὑμετέρῳ
συνειδότι καθῆκα • Εἴ τις ὑπὸ μνησικακίας ἢ μίσους,
εἴ τις ὑπὸ φθόνου ἢ ὀργῆς ἢ ὑπερηφανίας ἑάλω, εἴ τις
ὑπό λοιδορίας ή αἰσχρολογίας ἢ ἀτόπου ἐπιθυμίας, εἴτε τινὸς ἑτέρου πάθους κατείληπται ", μή πρότερον
προσίτω, πρὶν ἂν διὰ μετανοίας ἐκκαθαρθῇ τοῦ μιάς
σμάτος. Τὰ γὰρ ἅγια ταῦτα, φησίν, οὐχὶ τοῖς βεβήλοις,
ἀλλὰ τοῖς ἁγίοις ἀνεῖται. Οσοι τοιγαροῦν θαῤῥεῖτε τῷ
συνειδότι, προσέλθετε πρὸς αὐτὸν καὶ φωτίσθητε,
καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθή. 'Αλλ'
οὐκ οἶδ' ὅπως ἡ γλυκύτης με τῆς Εὐθυμίου διδασκαλίας παραλαβοῦσα καὶ μὴ βουλόμενον, διέκοψε την
ἀκολουθίαν τῶν προλαβόντων, καὶ σύγχυσιν ὀλίγου
δεῖν ἐνειργάσατο. Οὐκοῦν ἀνάγκη καὶ πάλιν ὑμᾶς
ἀναμνῆσαι τοῦ διηγήματος.
ΠΒ΄. Ηλω μὲν οὖν, ὡς ἤδη φθάσαντες ἐδηλώσαμεν, ταῖς Θεοδοσίου τοῦ μοχθηρού πάγαις ἡ μαλλ
ρίτις Εὐδοκία, καὶ τῆς καθολικῆς κοινωνίας διέστη,
1 al. συλλειτουργούντων, w al. συνεφαπτομένων, η al. add. ὑπὸ τοῦ τῆς κακίας ἐφευρετοῦ παρασυ
ρείς.
ΠΑ΄. Ὅρκῳ τούτῳ ὁλοκλήρῳ ἦν ἡ Εὐδοκία, οὐδ' ὅσον περί τινα τοῦ καλοῦ ζήτησιν· ἀλλ' αὐτόθι μέθη δεσποτοτάτη, τερί γε τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καθεστωσῶν, ξένη τις εὐπρέπεια τὸ φῶς, αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ μηρύσατο, οὐδ' ἐν τῇ τρίτῃ διδούσης ἥλιον λήγειν ἥν' ὑπελείπετο τῆς κεφαλῆς εἰσκόψαι, οὐ μόνον γε τρέφοντα εἰκόνος τῆς λογίας εἰδωλεῖον, ἀλλ' ἥ μὲν δεύτερα ἐδηλοῦτο τελεῖν εἰς εἴρηνος ἀποτελεῖσα πίτθην λαβεῖν. Πᾶσα αὐτὴ ζήτησιν εἶχε τῶν συνελθόντων, καὶ δὴ συμπέρασμα τρίτου τῆς ὁδοῦ ἀκηθεστάτης ἐν τῷ τὴν γνήσιον τέφρᾳ ἐπαναστᾶσαν, πρὸς αὐτὸν τῆς κεφαλῆς σχεδὸν ἅτε τοῦ εἶναι βλέμμα ἔξω τοῦ ἀδύτου, ἐκεῖ τε ἔξω τοῦ ταύτης ἀγαθοῦ σκηνώματος, λύπης δ' ἐναντίου πρὸς βίον βαρεῖ βαρεῖ γνώμης καὶ τοῦτο κατεκλήρωσε, γνωρίσασα τελευταῖον τῶν ἀρίστων.
ΠΒ΄. Τάδε ἡ μὲν πλήθει, καὶ τῆς βαλβίδος ἐναρξαμένη, αὖ καὶ συνεπέστρεψε, λέγω· καὶ τοῦ βασιλέως. Ἡ δ' ὅλως, ἔχει τὸ ἱκανώτατον ἤθους· καὶ αὖ ἡμεῖς τοῦ αὐτοῦ γεγονότος ἀνωτέρω, τοῦ πολιτικοῦ τε κατεψηφισμένου, παρ' ὑμῖν τε τοῦ εὐτυχοῦς εἰκόνος εἰδώλου κατηγοροῦντος, ἔδει δὴ τοῦτο γενέσθαι, Κωνσταντινοπόλεως εἰσαγγελίας· ὃ συναχθεῖσα πρὸς Νεστόριον ἐναντία Νεστόριον σύνοδος ἡ Ἐφεσινή, καὶ Εὐτυχέα ἀντιλέγουσαν τελευταῖον ἐκθεῖσα πρὸς δόγμα παρεκτρέψει κατά τε τοῦτο κατεψηφίσατο.
LXXIX. Neque hoc solum,sed ista quoque mihi
retulit de Gabrielio, quod esset quidem natura
eunuchus,post viginti vero et quinque annos accedebat tunc primum ad synaxim fratrum. Præterea
hoc etiam mihi a Patribus renuntiatum est,a Deo
datum fuisse Euthymio,ut internos animi motus ex
aspectu externo, veluti per quoddam speculum,
intelligeret, et accurate posset cognoscere, cum
quibusnam nimirum quisque decertaret cogitationibus, et quasnam quidem superaret, a quibusnam vero per malignum vinceretur.
LXXX. Aiunt quoque illum aliquando dixisse
quibusdam fratribus, qui cum eo seorsum versabantur, quod sape videret terribilem angelorum
visionem,una secum ministrantium,et sacra peragentium; quodque in Dominici corporis sumptione,aliquos quidem ex accedentibus cerneret ab ipsa illuminari,aliquos autem velut obscurari, morteque afici,quicunque scilicet indigni erant eo lumine et splendore. Quamobrem non cessabat testificari fratribus,illudque Apostoli optime admonere,ut unusquisque attendat et seipsum probet,sicque cum tremore sumat panem et calicem 27; cum
bene sciat is qui accedit,quod judicium sibi comedit et bibit,qui communionem indigne facit Propterea quippe statim ac primum hoc sacrificium offert sacerdos, multitudinem veluti præmunit, cautioremque reddit, Sursum habeamus corda, eis
acclamans; acceptaque ab illis promissione, ila
audet offerre oblationem.
ΟΘ΄: Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ταῦτα περὶ Γαβριη
λίου μοι διεξήει, ὡς εἴη μὲν εὐνοῦχος ἐκ φύσεως,
παραβάλοι δὲ τότε πρῶτον διὰ πέντε καὶ εἴκοσι χρόνων τῇ τῶν ἀδελφῶν συνάξει. Ἔτι καὶ τοῦτό μοι παρὰ
τῶν Πατέρων ἀπηγγέλη, πρὸς Θεοῦ δοθῆναι τῷ
Ευθυμίῳ, ὥστε τὰς ἔνδον τῆς ψυχῆς κινήσεις, ἀπὸ
τῆς ἐκτὸς ὄψεως, οιονεί διά τινος ἐσόπτρου, κατα
νοεῖν, καὶ ἀκριβῶς ἔχειν εἰδέναι, τίσιν ἄρα παλαίει
λογισμοῖς ἕκαστος, καὶ οἴων μὰν περεγίνεται, οἵων δὲ
ἤττων ὑπὸ τοῦ πονηροῦ γίνεται.
LXXXI.Qua etiam peracta,ille iterum manibus in
coelum sublatis,et quasi ostendens dispensatum pro
nostra salute mysterium,clara voce sic pronuntiat:
Suncta sanctis: perinde ac si dixerit quispiam:
Quandoquidem ego homo sum, similia ac vos patiens, ignorans uniuscujusque in vita opera, ideo
ante contestor aperte, et hanc probationem communem suggessi vestre conscientia: Si quis ab
injuriæ recordatione vel odio,si quis ab invidia vel
ira vel superbia captus fuerit; si quis a maledicto
aut turpi loquela aut prava cupiditate aut alio quo.
dam vitio fuerit correptus, attractus per malitia
inventor em, ne prius accedat,quam per penitentiam expurgatus fuerit a scelere. Nam sancta haec,
inquit, non profanis,sed sanctis exhibentur. Quicunque ergo vestra confiditis conscientia,ad eum η
accedite, et illuminemini,nec vestri vultus pudore
afficiantur. Sed nescio quo modo dulcedo doctrinæ
Euthymii, me vel nolentem assumens,præcedentiam abrupit consequentiam, et tantum non confusionem peperit. Itaque necesse est ut vos narrationem rursus revocetis in memoriam.
LXXXII. Capta ergo fuit, ut jam ante declaravimus, improbi Theodosii laqueis beata Eudocia,et
a catholica communione discessit, atque de catero
27 I Cor. xi, 28, 29.
Π΄. Φασὶ δὲ αὑτὸν καί ποτε πρός τινας τῶν ἀδελ
φῶν καταμόνας αὐτῷ συνόντας εἰπεῖν, ὡς ἄρα φου
βερὰν ἴδοι πολλάκις ὄψιν ἀγγέλων, συλλειτουργού
σαν 1 αὐτῷ καὶ τῶν ἱερῶν ἐφαπτομένην π· καὶ ὡς
ἐν τῇ τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος μεταλήψει, τινὰς μὲν
τῶν προσιόντων φωτιζομένους ὑφ᾽ αὐτῆς δρῴη, τις
νὰς δὲ οἷον ἀμαυρουμένους καὶ νεκρουμένους· ὅσοι
δηλονότι ἀναξίως εἶχον τοῦ φωτὸς ἐκείνου καὶ τῆς
λαμπρότητος. Διὸ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς οὐκ ἔληγε διαμαρτυρόμενος, καὶ τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ἄριστα παραινῶν, προσέχειν ἕκαστον, καὶ ἑαυτὸν δοκιμάζειν, καὶ
οὕτω φρικτῶς τοῦ ἄρτου τε καὶ τοῦ ποτηρίου μεταλαμβάνειν· εὖ εἰδότα τὸν προσερχόμενον, ὅτι κρίμα
ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, ἀναξίως ποιούμενος τὴν με
τάληψιν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὴν πρώτην εὐθὺς προσ
άγων τήνδε τὴν θυσίαν ὁ ἱερεὺς, οἱονεὶ τὸ πλῆθος
προασφαλίζεται, Άνω σχώμεν τας καρδίας, απο
τοῖς ἐπιφωνῶν· καὶ τὴν παρ' ἐκείνων λαβὼν ὑπόσχεσιν, οὕτω τὴν προσαγωγὴν θαῤῥεῖ τῆς ἀναφορᾶς.
ΠΑ'. Ἦς καὶ συντελεσθείσης, τὰς χεῖρας ἐκεῖνος
πάλιν εἰς οὐρανὸν ἀνατείνων, καὶ ὥσπερ αὐτοῖς
υποδεικνὺς τὸ οἰκονομηθὲν τῆς σωτηρίας χάριν τῆς
ἡμετέρας μυστήριον, μετὰ λαμπρᾶς οὕτω φησὶ τῆς
φωνῆς· Τὰ ἅγιὰ τοῖς ἁγίοις· ὡς ἂν εἴποι τις
Επειδήπερ ἐγὼ ἄνθρωπος ὁμοιοπαθής ὑμῖν, ἀγνοῶν
τὰ ἑκάστῳ βεβιωμένα, διὰ τοῦτο δὴ φανερῶς προδια
μαρτύρομαι, καὶ κοινὸν τὸ δοκίμιον τοῦτο τῷ ὑμετέρῳ
συνειδότι καθῆκα • Εἴ τις ὑπὸ μνησικακίας ἢ μίσους,
εἴ τις ὑπὸ φθόνου ἢ ὀργῆς ἢ ὑπερηφανίας ἑάλω, εἴ τις
ὑπό λοιδορίας ή αἰσχρολογίας ἢ ἀτόπου ἐπιθυμίας, εἴτε τινὸς ἑτέρου πάθους κατείληπται ", μή πρότερον
προσίτω, πρὶν ἂν διὰ μετανοίας ἐκκαθαρθῇ τοῦ μιάς
σμάτος. Τὰ γὰρ ἅγια ταῦτα, φησίν, οὐχὶ τοῖς βεβήλοις,
ἀλλὰ τοῖς ἁγίοις ἀνεῖται. Οσοι τοιγαροῦν θαῤῥεῖτε τῷ
συνειδότι, προσέλθετε πρὸς αὐτὸν καὶ φωτίσθητε,
καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθή. 'Αλλ'
οὐκ οἶδ' ὅπως ἡ γλυκύτης με τῆς Εὐθυμίου διδασκαλίας παραλαβοῦσα καὶ μὴ βουλόμενον, διέκοψε την
ἀκολουθίαν τῶν προλαβόντων, καὶ σύγχυσιν ὀλίγου
δεῖν ἐνειργάσατο. Οὐκοῦν ἀνάγκη καὶ πάλιν ὑμᾶς
ἀναμνῆσαι τοῦ διηγήματος.
ΠΒ΄. Ηλω μὲν οὖν, ὡς ἤδη φθάσαντες ἐδηλώσαμεν, ταῖς Θεοδοσίου τοῦ μοχθηρού πάγαις ἡ μαλλ
ρίτις Εὐδοκία, καὶ τῆς καθολικῆς κοινωνίας διέστη,
1 al. συλλειτουργούντων, w al. συνεφαπτομένων, η al. add. ὑπὸ τοῦ τῆς κακίας ἐφευρετοῦ παρασυ
ρείς.
PG 114:352ο Ο μοι. ΠΔ'. Πρὸς ταῦτα οὐκ ἀμελὴς ἦν ἡ Εὐδοκία, οὐδ᾽ ὑπτία περὶ τὴν τοῦ καλοῦ ζήτησιν· ἀλλ᾽ αὐτίκα μάλα διερευνησαμένη περὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ μαθοῦσα ὡς ἀπηγόρευται δὴ αὐτῷ, πόλει τινὶ παραβάλλειν, πύρ γον ἐν τῇ πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ἐρήμῳ ἐφ' ὑψηλοτά της ακρωρείας οικοδομεῖ, οὐ πλέον ἢ τριάκοντα στα δίους τῆς λαύρας ἀπέχοντα. Καὶ ἡ μὲν ἄνεισιν ἐπ' αὐτὸν, ὥστε μηδενὸς εἴργοντος ἀπολαύειν εἰς κόρον τῆς Εὐθυμίου διδασκαλίας. Πέμπει δὲ κατὰ ζήτησιν εὐθέως αὐτοῦ, Κοσμᾶν τε τὸν σταυροφύλακα, καὶ τὸν ανωτέρω μοι εἰρημένον χωρεπίσκοπον ᾿Αναστάσιον, οἱ δὲ τῇ πολλῇ θερμότητι τῆς ἐπιτηγῆς, ἴσην ἄρα καὶ τὴν ὑπουργίαν εἰσενεγκόντες, καταλαμβάνουσι μὲν εὐθέως τὴν λαύραν· μαθόντες δὲ ὡς οὐ παρὼν εἴη, ἀλλ᾽ ἐκ πολλοῦ ἤδη μεταβαίη πρὸς τὸν Ρουβᾶν, οὐδὲ οὕτω τῆς ὁρμῆς ἔστησαν· ἀλλὰ τὸν μακαρίτων συμπαραλαβόντες Θεόκτιστον, ἀπίασι πρὸς αὐτὸν, καὶ δέονται κοινῇ δέησιν ἐκτενῆ καὶ σπουδαίαν, καὶ λιπαροῦσι, καὶ τέλος, πείθουσι παρὰ τὸν πύργον ἐλ θεῖν, ἔνθα νῦν ἡ Σχολαρίου μονὴ ᾠκοδόμηται. ΠΕ'. Ιδοῦσα δὲ αὐτὸν ἡ βασιλίς Εὐδοκία, ούχ ἁπλῶς εἶδεν, ἀλλ᾽ ὡς ἐν θέρει ὁ διψῶν ὕδωρ· καὶ τοῖς ἐκείνου ποσὶν ἡδονῆς ὅλη πεσοῦσα, Νῦν ἔγνων ὅτι ἐπισκοπήν μου 4, φησίν, ἔθετο Κύριος, Κάκείνος τῆς συνήθους αὐτῇ μεταδοὺς εὐλογίας, ᾿Αλλὰ προσ έχειν σε δεῖ τοῦ λοιποῦ σεαυτῇ, τέκνον, ἔφη, καὶ τὸ μέλλον ἀκριβῶς ἀσφαλίσασθαι. Οτι γὰρ καὶ μικρὸν συναπήχθης Θεοδοσίῳ, διὰ τοῦτό σοι καὶ τὰ λυπηρὰ συνέβη περὶ τὰ φίλτατα· ἀλλ᾽ ὅπως ἀπόσχῃ διὰ βίου τῆς ἀλόγου ταύτης φιλονεικίας. Δεν γάρ σε, πρὸς τοῖς ἄλλαις τρισὶν ἁγίαις καὶ οἰκουμενικαῖς συνόδοις (τη τε ἐν Νικαίᾳ δηλονότι, ἢ καὶ συνῆλθε κατὰ ᾿Αρείου, καὶ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἠθροίσθη δὲ αὕτη κατὰ Μακεδονίου· καὶ τῇ ἐν Ἐφέσῳ, κατὰ Νεστου ρίου, τὸ πρότερον), δέχεσθαι καὶ τὸν ἐκφωνηθέντα δρον ὑπὸ τῆς νῦν ἐν Χαλκηδόνι συγκροτηθείσης· καὶ της Διοσκόρου κοινωνίας ἀπορραγείσαν, ουδε αλίῳ τῷ ἀρχιεπισκόπῳ Ιεροσολύμων κοινωνεῖν ὅλως, καὶ πρὸς ἅπαντα συμφρονείν. ΠϚ'. Ταῦτα ὁ μὲν εἰπὼν, καὶ τῆς βασιλίδος ὑπερ ευξάμενος, εἶτα καὶ συνταξάμενος αὐτῷ, ἐκχωρεῖ. Ἡ εὐθὺς, ἔργῳ τὰ ἐντεταλμένα ἐδίδον· καὶ τὴν ἁγίαν εἰσελθοῦσα πόλιν, Ιουβεναλίῳ τε καὶ τῇ καθολικῇ Εκκλησίᾳ κοινωνεῖ· πολὺ δὲ καὶ πλῆθος μοναχών τε καὶ λαϊκῶν ἀθρόον ἐπάγεται· καθάπερ αὐτοῖς ὑπό δειγμα τῆς διαστάσεως, οὕτω καὶ τῆς κοινωνίας ἄρισ στα γενομένη. ων εἷς καὶ ὁ ἀρχιμανδρίτης Ελπί διος ἦν. Επεί τοι Γερόντιος τῷ κακῷ μᾶλλον ἐπιγη ρασαι θελήσας, οὐχ ἑαυτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς Β.
LXXXIV. Ad ista negligens non fuit Eudocia,
neque supina circa boni inquisitionem; sed statim
multum de viro perscrutata, cum didicisset eum
sibi interdixisse accessum ad ullam civitatem,turrem adificat in solitudine quæ vergit ad exorien -
tem solem,super altissimum promontorium,intervallo a laura non plus quam triginta stadiorum. Et
illa quidem in eam ascendit, ut nullo prohibente,
frueretur ((3) ad satietatem doctrina Euthymii Sta
tim vero mittit ad inquisitionem illius, Cosmam crucis
custodem et superiusame memoratum Anastasium
chorepiscopum. Illi autem adeo ardenti mandato
squale obsequium afferentes, in lauram quidem
protinus perveniunt: comperto autem quod abesset,sed jam diu ante transiisset ad Ruban, neque
sic a ccepto destiterunt; at secum sumentes beatum Theocristam, ad illum abeunt, communiterque orant precibus intensis et vehementibus,suppliciter obtestantur, et tandem persuadent, ut ad
turrim veniat; ubi nunc conditum est Scholarii
monasterium.
LXXXV.Porro videns eum imperatrix Eudocia,
non leviter aspexit, sed ut æstate qui sitit aquam:
et ad pedes illius cum summo gaudio procidens,
Nunc cognovi, inquit, quod Dominus me visitatione donaverit. ille vero, solita benedictione ei
impertita: Sed oportet, inquit, te, ο filia, tibi
deinceps attendere, et in futurum diligenter cavere. Quia enim vel parum abducta fuisti cum Theodosio, molesta ideo tibi evenerunt in charissinis
rebus. Sed ut per totam vitam abstineas ab hac "
præter rationem contentione. Nam oportet te,
prater tres alias sanctas et cecumenicas synodos:
nempe Nicmnam, quæ convenit adversus Arium;
Constantinopolitanam, ea vero congregala fuit in
Macedonium; et Ephesinam primam contra Nesto -
rium; admittere etiam decretum quod edidit Chal
cedonensis nuperrime habita; atque a Dioscori
communione sejungentem te, Juvenali archiepiscopo Hierosolymitano penitus communicare et in
omnibus consentire.
LXXXVI. His dictis, et precatus pro imperatrice,
cum deinde ei valedixisset,recedit.Illa vero slalim
operi pracepta mandavit; sanctamque ingressa civitatem, Juvenali et catholica communicat Eccle- Ο
siæ;simulque ingentem monachorum laicorumque
multitudinem confestim inducit; iis quemadmodum
dissensionis,ita et communionis exemplum optime
facta. Quorum unus fuit archimandrita Elpidius.
Quandoquidem Gerontius, ut qui maluerit in malo
consenescere, non sibi solum, sed multis quoque
q al. μοι.
ΠΔ'. Πρὸς ταῦτα οὐκ ἀμελὴς ἦν ἡ Εὐδοκία, οὐδ᾽
ὑπτία περὶ τὴν τοῦ καλοῦ ζήτησιν· ἀλλ᾽ αὐτίκα μάλα
διερευνησαμένη περὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ μαθοῦσα ὡς
ἀπηγόρευται δὴ αὐτῷ, πόλει τινὶ παραβάλλειν, πύργον ἐν τῇ πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ἐρήμῳ ἐφ' ὑψηλοτά
της ακρωρείας οικοδομεῖ, οὐ πλέον ἢ τριάκοντα στα
δίους τῆς λαύρας ἀπέχοντα. Καὶ ἡ μὲν ἄνεισιν ἐπ'
αὐτὸν, ὥστε μηδενὸς εἴργοντος ἀπολαύειν εἰς κόρον
τῆς Εὐθυμίου διδασκαλίας. Πέμπει δὲ κατὰ ζήτησιν
εὐθέως αὐτοῦ, Κοσμᾶν τε τὸν σταυροφύλακα, καὶ τὸν
ανωτέρω μοι εἰρημένον χωρεπίσκοπον ᾿Αναστάσιον,
οἱ δὲ τῇ πολλῇ θερμότητι τῆς ἐπιτηγῆς, ἴσην ἄρα
καὶ τὴν ὑπουργίαν εἰσενεγκόντες, καταλαμβάνουσι
μὲν εὐθέως τὴν λαύραν· μαθόντες δὲ ὡς οὐ παρὼν
εἴη, ἀλλ᾽ ἐκ πολλοῦ ἤδη μεταβαίη πρὸς τὸν Ρουβᾶν,
οὐδὲ οὕτω τῆς ὁρμῆς ἔστησαν· ἀλλὰ τὸν μακαρίτων
συμπαραλαβόντες Θεόκτιστον, ἀπίασι πρὸς αὐτὸν,
καὶ δέονται κοινῇ δέησιν ἐκτενῆ καὶ σπουδαίαν, καὶ
λιπαροῦσι, καὶ τέλος, πείθουσι παρὰ τὸν πύργον ἐλθεῖν, ἔνθα νῦν ἡ Σχολαρίου μονὴ ᾠκοδόμηται.
ΠΕ'. Ιδοῦσα δὲ αὐτὸν ἡ βασιλίς Εὐδοκία, ούχ
ἁπλῶς εἶδεν, ἀλλ᾽ ὡς ἐν θέρει ὁ διψῶν ὕδωρ· καὶ
τοῖς ἐκείνου ποσὶν ἡδονῆς ὅλη πεσοῦσα, Νῦν ἔγνων
ὅτι ἐπισκοπήν μου 4, φησίν, ἔθετο Κύριος, Κάκείνος
τῆς συνήθους αὐτῇ μεταδοὺς εὐλογίας, ᾿Αλλὰ προσ
έχειν σε δεῖ τοῦ λοιποῦ σεαυτῇ, τέκνον, ἔφη, καὶ τὸ
μέλλον ἀκριβῶς ἀσφαλίσασθαι. Οτι γὰρ καὶ μικρὸν
συναπήχθης Θεοδοσίῳ, διὰ τοῦτό σοι καὶ τὰ λυπηρὰ
συνέβη περὶ τὰ φίλτατα· ἀλλ᾽ ὅπως ἀπόσχῃ διὰ βίου
τῆς ἀλόγου ταύτης φιλονεικίας. Δεν γάρ σε, πρὸς τοῖς
ἄλλαις τρισὶν ἁγίαις καὶ οἰκουμενικαῖς συνόδοις (τη
τε ἐν Νικαίᾳ δηλονότι, ἢ καὶ συνῆλθε κατὰ ᾿Αρείου,
καὶ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἠθροίσθη δὲ αὕτη
κατὰ Μακεδονίου· καὶ τῇ ἐν Ἐφέσῳ, κατὰ Νεστου
ρίου, τὸ πρότερον), δέχεσθαι καὶ τὸν ἐκφωνηθέντα
δρον ὑπὸ τῆς νῦν ἐν Χαλκηδόνι συγκροτηθείσης· καὶ
της Διοσκόρου κοινωνίας ἀπορραγείσαν, ουδε αλίῳ
τῷ ἀρχιεπισκόπῳ Ιεροσολύμων κοινωνεῖν ὅλως, καὶ
πρὸς ἅπαντα συμφρονείν.
ΠϚ'. Ταῦτα ὁ μὲν εἰπὼν, καὶ τῆς βασιλίδος ὑπερευξάμενος, εἶτα καὶ συνταξάμενος αὐτῷ, ἐκχωρεῖ. Ἡ
εὐθὺς, ἔργῳ τὰ ἐντεταλμένα ἐδίδον· καὶ τὴν ἁγίαν
εἰσελθοῦσα πόλιν, Ιουβεναλίῳ τε καὶ τῇ καθολικῇ
Εκκλησίᾳ κοινωνεῖ· πολὺ δὲ καὶ πλῆθος μοναχών τε
καὶ λαϊκῶν ἀθρόον ἐπάγεται· καθάπερ αὐτοῖς ὑπό
δειγμα τῆς διαστάσεως, οὕτω καὶ τῆς κοινωνίας ἄρισ
στα γενομένη. ων εἷς καὶ ὁ ἀρχιμανδρίτης Ελπί
διος ἦν. Επεί τοι Γερόντιος τῷ κακῷ μᾶλλον ἐπιγηρασαι θελήσας, οὐχ ἑαυτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς
JOAN. BOLLANDI NOTAE.
S. Sabas venit ad quemdam montem, ubi
quondam Β. Εudocis commanens virtutem magni
Euthymii imitabatur.» Ita Cyrillus in Vita S.Sabæ ex
interpretatione antiqua ms. cui consentit ms. Græcum, licet perperam apud Lipomanum et Surium in
ribus editionibus legatur celeberrimi Theodosii
doctrinæ fructum percepisse:» quorum mala lectione
seducti, id supra 11 Januar. ad vitam S. Theodosii
num. 20 in prolegomen. annotaveramus.
Exstructum id a S. Saba. Ejus meminit Moscbus cap. 178.
ἑτέροις ἀπωβείας κατέστη αἴτιος· ᾧ γε καὶ δύο τινὲς τῆς Ἐλπιδίου συνοδίας, Μαρκιανός τε καὶ Ῥωμανός, τὴν πρὸς ἀπώλειαν φέρουσαν ὁμοίως ἐβάδισαν· κοι νόδια τε ἐκάτερος, ὁ μὲν περὶ τὴν ἁγίαν Βηθλεέμ, ὁ δὲ ἐν τῇ θεκώων κώμη συνεστήσαντο. ΠΖ'. Η μέντοι μακαρίτις Εὐδοκία, τοὺς τοῦ σταυ ροφύλακος ἀδελφοὺς, Χρύσιππόν τε και Γαβριήλιον, ἀπὸ τῆς λαύρας μετακαλεῖται, καὶ πρεσβύτερους χειροτονηθῆναι παρασκευάζει. Καὶ Χρύσιππος μὲν τῷ πρεσβυτερίῳ διαπρέψας, συγγράμματα μνήμης ἄξια καταλέλοιπε. Γαβριηλίῳ δὲ, τὴν τοῦ φροντιστης ρίου πιστεύει επιστασίαν Στεφάνου του πρωτομάρτυρος. Βασσα γε μὴν ἡ θεοφιλής, ᾿Ανδρέαν τὸν ἀδελ φὸν Στεφάνου τοῦ Ἰαμνείας ἐκ τῆς λαύρας καὶ αὐτὴ ᾖ μεταστειλαμένη, ποιμένα τοῦ ὑπ' αὐτῆς ᾠκοδομημένου φροντιστηρίου (εἰς ὄνομα δὲ τοῦτο Μηνᾶ τοῦ μάρτυρος οἰκοδομηθὲν ἦν καὶ ἡγούμενον ἀποδεί χούσιν. ΠΗ'. Δευτέρῳ δὲ τῆς Εὐθυμίου ἡλικίας ἐπὶ τοῖς ὀγδοήκοντα έτει, πρόσεισιν ὁ μακαρίτης Σάβας, νέος ὢν ἔτι, καὶ μήπω γενείου μηδὲ πρώτῳ ἄθει παρειών ὥραν ἐφικαλύπτων, καὶ ὑπ' αὐτῷ μένειν καὶ ὑπ᾽ αὐτῷ ἀκεῖσθαι τὴν ἀρετὴν ἀξιοῖ. Ὁ δὲ, ὑποδέχεται, μὲν τὰ πρῶτα Δομετιανῷ δὲ τῷ μαθητῇ παραδίδως σιν. Ἔπειτα καλέσας αὐτὸν, Οὐ χρὴ, τέκνον, ἔφη, νέον ὄντως * σε καὶ ἀγένειον ὄντα, διατρίβειν κατὰ τὴν λαύραν. Λυσιτελής γὰρ μᾶλλον τοῖς οὕτως ἔχου σιν, ἡ ἐν κοινοβίῳ διαγωγή. Ταῦτα εἰπὼν, πρὸς τὸν μακαρίτην θιόκτιστον, διά τινος αὐτὸν τῶν ἀδελφῶν παραπέμπει. Δέξαι τὸν νεανίαν, εἰπὼν, και φιλοπόνως ὑπὸ σοὶ ὁ ἀσκείσθω τε ἅμα καὶ ἀναγέσθω. Πς γὰρ ἐμοὶ δοκούς, τὰ μεγάλα ἔν τε ἀσκητικῇ πολιτείᾳ καὶ κατορθώματι διαπρέψει Ο μὲν οὖν τοιαῦταπερὶ τοῦ Σάβα προέφη· τῇ προῤῥήσει δὲ ἄρα σύμφωνος καὶ ἐκβασις ἠκολούθει. Οὐ γὰρ ἐστι νῦν, οὐκ ἔστιν, οὐ πόλις, οὐ χώρα, οὐκ ἔρημος, ἔνθα τὰ κατὰ τὸν θεῖον ἔκεῖνον ἄνδρα οὐκ ἔδεται, καὶ ἡδονὴν ἅμα τῷ σε λέγοντι φέρει καὶ τοῖς ἀκούουσιν. ἂν οὐχ οἷον πάρεργον τῶν Εὐθυμίου διηγημάτων ἐπιμνησθῆναι ἀλλ᾽ εἴπερ Θεῷ φίλον ἐντελῆ πραγματείαν αὐτὰ ποιη σόμεθα· ἐπεὶ μηδὲ εὐπρεπές μηδὲ ὅσιον, Ελλήνων μὲν βίους στήλαις τιμᾶσθαι παρὰ τοῖς ἔξωθεν καὶ συγγράμμασιν· ἡμῖν δὲ, μεγάλα οὕτως ἔρετῆς ἔργα, σιωπῆς ἄξια κρίνειν, καὶ λήθην αὐτῶν αἰωνίαν κατα» ψηφίζεσθαι. οὕτω σοῦ. διαλάμψει. οι Σιν,
LXXXIV. Ad ista negligens non fuit Eudocia,
neque supina circa boni inquisitionem; sed statim
multum de viro perscrutata, cum didicisset eum
sibi interdixisse accessum ad ullam civitatem,turrem adificat in solitudine quæ vergit ad exorien -
tem solem,super altissimum promontorium,intervallo a laura non plus quam triginta stadiorum. Et
illa quidem in eam ascendit, ut nullo prohibente,
frueretur ((3) ad satietatem doctrina Euthymii Sta
tim vero mittit ad inquisitionem illius, Cosmam crucis
custodem et superiusame memoratum Anastasium
chorepiscopum. Illi autem adeo ardenti mandato
squale obsequium afferentes, in lauram quidem
protinus perveniunt: comperto autem quod abesset,sed jam diu ante transiisset ad Ruban, neque
sic a ccepto destiterunt; at secum sumentes beatum Theocristam, ad illum abeunt, communiterque orant precibus intensis et vehementibus,suppliciter obtestantur, et tandem persuadent, ut ad
turrim veniat; ubi nunc conditum est Scholarii
monasterium.
LXXXV.Porro videns eum imperatrix Eudocia,
non leviter aspexit, sed ut æstate qui sitit aquam:
et ad pedes illius cum summo gaudio procidens,
Nunc cognovi, inquit, quod Dominus me visitatione donaverit. ille vero, solita benedictione ei
impertita: Sed oportet, inquit, te, ο filia, tibi
deinceps attendere, et in futurum diligenter cavere. Quia enim vel parum abducta fuisti cum Theodosio, molesta ideo tibi evenerunt in charissinis
rebus. Sed ut per totam vitam abstineas ab hac "
præter rationem contentione. Nam oportet te,
prater tres alias sanctas et cecumenicas synodos:
nempe Nicmnam, quæ convenit adversus Arium;
Constantinopolitanam, ea vero congregala fuit in
Macedonium; et Ephesinam primam contra Nesto -
rium; admittere etiam decretum quod edidit Chal
cedonensis nuperrime habita; atque a Dioscori
communione sejungentem te, Juvenali archiepiscopo Hierosolymitano penitus communicare et in
omnibus consentire.
LXXXVI. His dictis, et precatus pro imperatrice,
cum deinde ei valedixisset,recedit.Illa vero slalim
operi pracepta mandavit; sanctamque ingressa civitatem, Juvenali et catholica communicat Eccle- Ο
siæ;simulque ingentem monachorum laicorumque
multitudinem confestim inducit; iis quemadmodum
dissensionis,ita et communionis exemplum optime
facta. Quorum unus fuit archimandrita Elpidius.
Quandoquidem Gerontius, ut qui maluerit in malo
consenescere, non sibi solum, sed multis quoque
q al. μοι.
ΠΔ'. Πρὸς ταῦτα οὐκ ἀμελὴς ἦν ἡ Εὐδοκία, οὐδ᾽
ὑπτία περὶ τὴν τοῦ καλοῦ ζήτησιν· ἀλλ᾽ αὐτίκα μάλα
διερευνησαμένη περὶ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ μαθοῦσα ὡς
ἀπηγόρευται δὴ αὐτῷ, πόλει τινὶ παραβάλλειν, πύργον ἐν τῇ πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ἐρήμῳ ἐφ' ὑψηλοτά
της ακρωρείας οικοδομεῖ, οὐ πλέον ἢ τριάκοντα στα
δίους τῆς λαύρας ἀπέχοντα. Καὶ ἡ μὲν ἄνεισιν ἐπ'
αὐτὸν, ὥστε μηδενὸς εἴργοντος ἀπολαύειν εἰς κόρον
τῆς Εὐθυμίου διδασκαλίας. Πέμπει δὲ κατὰ ζήτησιν
εὐθέως αὐτοῦ, Κοσμᾶν τε τὸν σταυροφύλακα, καὶ τὸν
ανωτέρω μοι εἰρημένον χωρεπίσκοπον ᾿Αναστάσιον,
οἱ δὲ τῇ πολλῇ θερμότητι τῆς ἐπιτηγῆς, ἴσην ἄρα
καὶ τὴν ὑπουργίαν εἰσενεγκόντες, καταλαμβάνουσι
μὲν εὐθέως τὴν λαύραν· μαθόντες δὲ ὡς οὐ παρὼν
εἴη, ἀλλ᾽ ἐκ πολλοῦ ἤδη μεταβαίη πρὸς τὸν Ρουβᾶν,
οὐδὲ οὕτω τῆς ὁρμῆς ἔστησαν· ἀλλὰ τὸν μακαρίτων
συμπαραλαβόντες Θεόκτιστον, ἀπίασι πρὸς αὐτὸν,
καὶ δέονται κοινῇ δέησιν ἐκτενῆ καὶ σπουδαίαν, καὶ
λιπαροῦσι, καὶ τέλος, πείθουσι παρὰ τὸν πύργον ἐλθεῖν, ἔνθα νῦν ἡ Σχολαρίου μονὴ ᾠκοδόμηται.
ΠΕ'. Ιδοῦσα δὲ αὐτὸν ἡ βασιλίς Εὐδοκία, ούχ
ἁπλῶς εἶδεν, ἀλλ᾽ ὡς ἐν θέρει ὁ διψῶν ὕδωρ· καὶ
τοῖς ἐκείνου ποσὶν ἡδονῆς ὅλη πεσοῦσα, Νῦν ἔγνων
ὅτι ἐπισκοπήν μου 4, φησίν, ἔθετο Κύριος, Κάκείνος
τῆς συνήθους αὐτῇ μεταδοὺς εὐλογίας, ᾿Αλλὰ προσ
έχειν σε δεῖ τοῦ λοιποῦ σεαυτῇ, τέκνον, ἔφη, καὶ τὸ
μέλλον ἀκριβῶς ἀσφαλίσασθαι. Οτι γὰρ καὶ μικρὸν
συναπήχθης Θεοδοσίῳ, διὰ τοῦτό σοι καὶ τὰ λυπηρὰ
συνέβη περὶ τὰ φίλτατα· ἀλλ᾽ ὅπως ἀπόσχῃ διὰ βίου
τῆς ἀλόγου ταύτης φιλονεικίας. Δεν γάρ σε, πρὸς τοῖς
ἄλλαις τρισὶν ἁγίαις καὶ οἰκουμενικαῖς συνόδοις (τη
τε ἐν Νικαίᾳ δηλονότι, ἢ καὶ συνῆλθε κατὰ ᾿Αρείου,
καὶ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἠθροίσθη δὲ αὕτη
κατὰ Μακεδονίου· καὶ τῇ ἐν Ἐφέσῳ, κατὰ Νεστου
ρίου, τὸ πρότερον), δέχεσθαι καὶ τὸν ἐκφωνηθέντα
δρον ὑπὸ τῆς νῦν ἐν Χαλκηδόνι συγκροτηθείσης· καὶ
της Διοσκόρου κοινωνίας ἀπορραγείσαν, ουδε αλίῳ
τῷ ἀρχιεπισκόπῳ Ιεροσολύμων κοινωνεῖν ὅλως, καὶ
πρὸς ἅπαντα συμφρονείν.
ΠϚ'. Ταῦτα ὁ μὲν εἰπὼν, καὶ τῆς βασιλίδος ὑπερευξάμενος, εἶτα καὶ συνταξάμενος αὐτῷ, ἐκχωρεῖ. Ἡ
εὐθὺς, ἔργῳ τὰ ἐντεταλμένα ἐδίδον· καὶ τὴν ἁγίαν
εἰσελθοῦσα πόλιν, Ιουβεναλίῳ τε καὶ τῇ καθολικῇ
Εκκλησίᾳ κοινωνεῖ· πολὺ δὲ καὶ πλῆθος μοναχών τε
καὶ λαϊκῶν ἀθρόον ἐπάγεται· καθάπερ αὐτοῖς ὑπό
δειγμα τῆς διαστάσεως, οὕτω καὶ τῆς κοινωνίας ἄρισ
στα γενομένη. ων εἷς καὶ ὁ ἀρχιμανδρίτης Ελπί
διος ἦν. Επεί τοι Γερόντιος τῷ κακῷ μᾶλλον ἐπιγηρασαι θελήσας, οὐχ ἑαυτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς
JOAN. BOLLANDI NOTAE.
S. Sabas venit ad quemdam montem, ubi
quondam Β. Εudocis commanens virtutem magni
Euthymii imitabatur.» Ita Cyrillus in Vita S.Sabæ ex
interpretatione antiqua ms. cui consentit ms. Græcum, licet perperam apud Lipomanum et Surium in
ribus editionibus legatur celeberrimi Theodosii
doctrinæ fructum percepisse:» quorum mala lectione
seducti, id supra 11 Januar. ad vitam S. Theodosii
num. 20 in prolegomen. annotaveramus.
Exstructum id a S. Saba. Ejus meminit Moscbus cap. 178.
col. 353–354page 90 of 391
PG 114:354Πθ'. Δεῖ δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν μέγαν Γεράσιμον, καὶ οίους αὐτὸς ἐξετίθει κανόνας φημὶ καὶ τύπους τοῖς ὑπ' αὐτὸν ἀσκουμένοις, διαλαβεῖν, καὶ ὡς ἔδυσμα τὸ διήγημα πολὺ δήπου καὶ τὸ ἐπωφελὲς ἔχον, παρα πλέξαι τῷ λόγῳ. Οὗτος οὖν ὁ μέγας Γεράσιμος τῆς κατὰ τὸν Ἰοδράνην ἐρήμου πολίτης ἅμα καὶ πολιοῦχος γενόμενος, λαύραν ἐκεῖσε μεγίστην, οὐκ ἐλάττους ἢ ἑβδομήκοντα τοὺς ἀναχωρητὰς ἔχουσαν, συστησάμενος, πρὸς δὲ, καὶ κοινόβιον μέσον αὐτῆς ὡς ἄριστα καθιδρύσας· τοὺς μὲν εἰσαγομένους τῶν μοναχῶν, ἐν τῷ κοινοβίῳ μένειν, ἐν αὐτῷ τε τὴν μοναχικὴν ἐξω ασκείσθαι διαγωγήν παρεσκεύαζεν· ὅσοι δὲ συχνοῖς ἔτι καὶ μακροῖς πόνοις ἐνεγυμνάσαντο, καὶ τῶν τῆς τελειότηνος ἤδη μέτρων ἐπέβησαν, τούτους δὲ η ταῖς καλουμέναις κέλλαις ἐγκατοικίζων, ὑπὸ τοιούτῷ ζῇν έκέλευε τῷ κανόνι· ὥστε τὰς μὲν πέντε τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας, ἕκαστον τῇ ἰδίᾳ κέλλῃ ἐφησυχάζειν, όλ δενὸς ἄλλου τῶν εἰς βρῶσιν, ὅτι μὴ μόνον ἄρτου τε καὶ ὕδατος καὶ φοινίκων ἀπογευόμενον· Σαββάτου δὲ καὶ Κυριακῆς εἰς τὴν ἐκκλησίαν παραβαλόντας, μετ τασχόντας τε τῶν ἁγιασμάτων, εἰς τὸ κοινόβιον ἔψης τῷ χρῆσθαι, καὶ οἴνου μεταλαμβάνειν ὀλίγου. Εν κελλίῷ δὲ, οὐδενὶ ἐφεῖτο ἢ πῦρ καῦσαι, ἢ ἐψητοῦ γεύσασθαι. Ἡ δὲ ἀκτημοσύνη, ὡς οὐδὲν αὐτοῖς ἕτερον ἀξιοσπούδαστον ἦν καὶ ταπεινοφροσύνῃ μάλιστα ἐκοσμοῦντο. 4'. Εκαστος μέντοι τὸν πόνον τῶν οἰκείων χει ρῶν, ὃς διὰ τῆς ἑβδομάδος αὐτοῖς εἴργαστη, Σαββά του ἀποφέρων εἰς τὸ κοινόβιον, περὶ δείλην Κυριακής τὸ ἀνάλωμα πάλιν τῆς ἑβδομάδος ἀναλαμβάνων (ἄρω τους φημί και φοίνικας, καὶ ὕδωρ ἐν ἀγγείω τινί. καὶ βαΐα) εἰς τὸ κελλίον αὖθις ἐπανῄει. Οὕτω δὲ ἦσαν ἀφρόντιδες καὶ πράγμασιν ἀνθρωπίνοις οὐδα μας κάτοχοι, ὥστε μηδὲν αὐτοῖς εἶναι πλέον ὧν ἐμε φιέννυντο, δευτέρας μὴ οὔσης περιβολῆς. Η στρω μνὴ δὲ τί ἕτερον, ἢ ψίαθος, καί ἃ κεντώνιόν τε καὶ (25)? εμβρύμιον συνήθως καλοῦσι; σκεῦος τε κεραμεούν εἰς ἄδωρ, ὅπερ ὁμοῦ πρὸς πόσιν, καὶ τὴν τῶν βαίων δεῦσιν ἐξήρκει. 4 Α'. Νόμος δὲ οὗτος αὐτοῖς ὑπὸ Γερασίμου ἄριστα παραδεδομένος, ἐξιόντας ἀνεωγμένας ἀφιέναι τὰς κέλα λας, ὥστε ἐξὸν εἶναι τῷ βουλομένῳ εἰσιόντα λαμ
LXXXIX.Sed et oportet de magno disserere Gerasimo;quales,inquam,is ediderit regulas formasque iis qui sub ipso exercebantur, et veluti condimentum atterere sermoni narrationem, quæ nimirum multam habet utilitatem. Hic ergo magnus
Gerasimus, solitudinis ad Jordanem sitæ civis
simul et patronus factus, cum lauram illic maximam,non pauciores quam septuaginta anachoretas
habentem, construxisset, prætereaque cœnobium
in medio ejus quam optime collocasset; curabat ut
qui introducebantur quidem monachi, in canobio
manerent, in quo vitam monachalem exercerent;
qui autem crebris longisque laboribus exercitati
erant, jamque ad perfectionis mensuras pervenerant, eos in iis quæ vocantur cellis collocans, sub
bac jubebat vivere regula; ut quidem dies quinque
hebdomada in sua cella unusquisque quietus maneret, nihil aliud gustans ex esculentis, nisi tantum panem, aquam,et dactylos; Sabbato autem et
Dominica ad ecclesiam accedentes, post sanctorum participationem, in cœnobio utentur cocto,
sumerentque parum vini.Atin cella nulli permitlebatur aut ignem accendere, aut coctum gustare.
Voluntaria autem paupertas tanta erat eis cura,
quantæ nihil aliud; et humilitate maxime ornabantur.
Πθ'. Δεῖ δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν μέγαν Γεράσιμον, καὶ
οίους αὐτὸς ἐξετίθει κανόνας φημὶ καὶ τύπους τοῖς
ὑπ' αὐτὸν ἀσκουμένοις, διαλαβεῖν, καὶ ὡς ἔδυσμα
τὸ διήγημα πολὺ δήπου καὶ τὸ ἐπωφελὲς ἔχον, παραπλέξαι τῷ λόγῳ. Οὗτος οὖν ὁ μέγας Γεράσιμος τῆς
κατὰ τὸν Ἰοδράνην ἐρήμου πολίτης ἅμα καὶ πολιού
χος γενόμενος, λαύραν ἐκεῖσε μεγίστην, οὐκ ἐλάττους
ἢ ἑβδομήκοντα τοὺς ἀναχωρητὰς ἔχουσαν, συστησά
μενος, πρὸς δὲ, καὶ κοινόβιον μέσον αὐτῆς ὡς ἄριστα
καθιδρύσας· τοὺς μὲν εἰσαγομένους τῶν μοναχῶν, ἐν
τῷ κοινοβίῳ μένειν, ἐν αὐτῷ τε τὴν μοναχικὴν ἐξω
ασκείσθαι διαγωγήν παρεσκεύαζεν· ὅσοι δὲ συχνοῖς
ἔτι καὶ μακροῖς πόνοις ἐνεγυμνάσαντο, καὶ τῶν τῆς
τελειότηνος ἤδη μέτρων ἐπέβησαν, τούτους δὲ η ταῖς
καλουμέναις κέλλαις ἐγκατοικίζων, ὑπὸ τοιούτῷ ζῇν
έκέλευε τῷ κανόνι· ὥστε τὰς μὲν πέντε τῆς ἑβδομά
δος ἡμέρας, ἕκαστον τῇ ἰδίᾳ κέλλῃ ἐφησυχάζειν, όλ
δενὸς ἄλλου τῶν εἰς βρῶσιν, ὅτι μὴ μόνον ἄρτου τε
καὶ ὕδατος καὶ φοινίκων ἀπογευόμενον· Σαββάτου δὲ
καὶ Κυριακῆς εἰς τὴν ἐκκλησίαν παραβαλόντας, μετ
τασχόντας τε τῶν ἁγιασμάτων, εἰς τὸ κοινόβιον ἔψης
τῷ χρῆσθαι, καὶ οἴνου μεταλαμβάνειν ὀλίγου. Εν
κελλίῷ δὲ, οὐδενὶ ἐφεῖτο ἢ πῦρ καῦσαι, ἢ ἐψητοῦ
γεύσασθαι. Ἡ δὲ ἀκτημοσύνη, ὡς οὐδὲν αὐτοῖς ἕτερον
ἀξιοσπούδαστον ἦν καὶ ταπεινοφροσύνῃ μάλιστα
ἐκοσμοῦντο.
XC. Porro unusquisque laborem manuum sua- 4'. Εκαστος μέντοι τὸν πόνον τῶν οἰκείων χει
rum, qui per hebdomadam ab eis factus fuerat, ρῶν, ὃς διὰ τῆς ἑβδομάδος αὐτοῖς εἴργαστη, Σαββά
Sabbato ferens in cœnobium, circa vesperam Do- του ἀποφέρων εἰς τὸ κοινόβιον, περὶ δείλην Κυριακής
minica, hebdomadæ sumptus iterum accipiens, τὸ ἀνάλωμα πάλιν τῆς ἑβδομάδος ἀναλαμβάνων (ἄρω
panes, inquam, et palmulas, et aquam in vase τους φημί και φοίνικας, καὶ ὕδωρ ἐν ἀγγείω τινί.
quodam,et palmarum ramos: rursus in cellam re- καὶ βαΐα) εἰς τὸ κελλίον αὖθις ἐπανῄει. Οὕτω δὲ
dibat.Adeo autem erant curis vacui, et a negotiis ἦσαν ἀφρόντιδες καὶ πράγμασιν ἀνθρωπίνοις οὐδα
humanis omnino liberi, ut nihil haberent præter μας κάτοχοι, ὥστε μηδὲν αὐτοῖς εἶναι πλέον ὧν ἐμε
indumenta, nec secundus iis esset amictus Stra- φιέννυντο, δευτέρας μὴ οὔσης περιβολῆς. Η στρω
tum vero quid aliud, quam storea, quæque solent μνὴ δὲ τί ἕτερον, ἢ ψίαθος, καί ἃ κεντώνιόν τε καὶ
appellare ceutonium et imbrymium (25)? Item εμβρύμιον συνήθως καλοῦσι; σκεῦος τε κεραμεούν
vas fictile ad aquam, quod simul sufficiebat ad εἰς ἄδωρ, ὅπερ ὁμοῦ πρὸς πόσιν, καὶ τὴν τῶν βαίων
potum et ad palinas irrigandas.
δεῦσιν ἐξήρκει.
XCI.Hæc lex autem eis est optime tradita a Gerasimo,ut egressi dimitterent cellas apertas,quo liceret ei qui vellet ingrediendo quod placeret acci-
" abest ab al.
4 Α'. Νόμος δὲ οὗτος αὐτοῖς ὑπὸ Γερασίμου ἄριστα
παραδεδομένος, ἐξιόντας ἀνεωγμένας ἀφιέναι τὰς κέλα
λας, ὥστε ἐξὸν εἶναι τῷ βουλομένῳ εἰσιόντα λαμVARIE LECTIONES.
Uno fere milliari distare monasterium Gera- chorum usus hæc idcirco vel maxime opportuna
sibi a Jordane docet Moschus cap. 107.
Cento vestis est e variis panniculis consarcinata. Idemque ut videtur bic centonium significat.
Quid imbrymium sit, exponit Cassianus
cullat. 1. cap. 23. «His itaque B. Moyses collationi
nostræ dans finem, adhuc nos avidos ac de suo ore
pendentes, degustare somnum paulisper hortatus
est, iisdem ipsis, quibus insidebamus, psisibiis admonens incubare; embrimiis pariter capiti nostro
cervicalium vice suppositis, grossioribus papyris in
longos gracilesque fasciculos coaptatis. Quæ pedali
intervallo pariter colligata, nunc quidem humillimum
sedile ad scabelli vicem fratribus in synaxi considentibus præstant, nunc vero subjecta cervicibus
dormientium præbent, capiti non nimie durum, sed
tractabile aptumque fulcimentum. Ad quos monahabentur et congrua, quod non solum sint aliquatenus mollia parvoque et opere præparantur et
pretio, utpote passim papyro emergente per Nili
huminis ripas, quam cuique volenti in usum assumere nemo probibeat desecare; sed etiam quod ad
removendum seu cum necesse fuerit ad movendum
habilis materiæ levisque naturæ sint.» De voce dispu
tant recentiores quidam grammatici Scaliger, Casaubonus, Martinius: et hic quidem dubitat num
forte Celtica sit aut Germanica, a brem, id est,
genista, sparto, quo facta erant imbrymis, loco
plumarum et tomenti. Sed usum imbrymiorum
præcipue a Geltis cœpisse oporteret ant Germanis,
ut cum re nomen etiam ad Syros Ægyptios que
perlatum essel.
βάνειν ὁ βούλοιτο τῶν εἰς χρείαν φαύλων εκείνων καὶ ἀναγκαίων, οὐδενὸς εἴργοντος· ἀλλὴ καὶ αὐτοὺς ἀποστολικῶς βιοῦντας ὁρᾶσθαι, καὶ εἶναι ἢ τῶν ἐν ἐρήμῳ οἰκούντων παραπλησίως αὐτοῖς τὴν καρδίαν; τα καὶ τὴν ψυχήν, μίαν. Ἐπεὶ μηδεὶς τῶν ὑπαρχον των αὐτῷ μηδέν ἔκρινεν ἴδιον εἶναι, ἀλλὰ πάντα ἐπί σης αὐτοῖς κεῖσθαι κοινα. Καὶ τοῦτο δὲ περὶ τῶν 31. ἀναχωρητῶν λέγεται, ὅτι Προσελθόντων αὐτῷ τινων, καὶ ἐφεῖσθαι αὐτοῖς αἰτουμένων ὕδωρ τε θερμαίνειν, καὶ ἐψη τοῦ μετέχειν, καὶ ὑπὸ λύχνον ἀναγινώσκειν, τὸν μέγαν Γεράσιμον ὑπολαβόντα, Εἰ οὕτω ζῆν βού λεσθε, φάναι, πολὺ τὸ συμφέρον ἐν κοινοβίῳ διάγειν νος ὑμᾶς. Εγώ γάρ οὐμενοῦν οὐδαμῶς ἐφήσω παρ' ὅλον δὴ μου τὸν τῆς ζωῆς χρόνον, τοῦτο παρ' ἀναχωρηταῖς γίνεσθαι. Β'. Ὥστε τοὺς Ἱεριχοντείους ἀκούοντας τῶν παρὰ τῷ ἀββα Γερασίμῳ τὴν πολιτείαν οὕτω κατ ηναγκασμένην εἶναι καὶ ἀπαράκλητον, καὶ πολὺ τὸ ἄχαρι καὶ βίαιον ἔχειν, νόμον ἑαυτοῖς ἐκθεῖναι τοιού τον, Σαββάτου τε καὶ Κυριακῆς, ὡς αὐτοὺς ἀπιέντι, καὶ παράκλησιν αὐτοῖς μετακομίζειν οὔτι μετρίαν, ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν Ἱεριχουντείων ἔπαινος, καὶ ἀπό δειξις φιλαρέτων ψυχών. Πολλούς μέντοι τῶν ὑπὸ τῷ μεγάλῳ τούτῳ Γερασίμῳ ἀγωνιστῶν, ὁρῶντας ἐπὶ σκοπῷ τοιούτῳ τοὺς κοσμικοὺς ἐρχομένους, τοστ οῦτον ἀπέχειν εὔθυμον αὐτῶν καὶ έθεταν ἡγεῖσθαι τῶν ἄφιξιν, ὥστε μηδὲ κατὰ χώραν στέργειν αὐτοὺς ὅλως μηδ' ὑπομένειν· ἀλλ᾽ ὡς τὰ μεγάλα βλάψοντας; μᾶλλον, φεύγειν αὐτοὺς καὶ ἐξίστασαι. δέσαν γὰρ ἐκεῖνοι καλῶς, μητέρα σωφροσύνης ἀκριβοῦς εἶναι, τὴν ἐγκράτειαν λογισμούς σε υπαρούς ἀπωθεῖσθαι, καὶ ὕπνου κουφίζειν βαρύτητα δυναμένην· ἅτε μηδε λόγοις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργοις ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἄριστα τουτο μεμαθηκότες. 4'Γ'. Ἐκεῖνον γὰρ ἔλεγον οὗτοι, τοσοῦτον ἐγκράτειαν περὶ πλείστου ποιῆσαι, ὡς τὰς τεσσαράκοντα φημι τῆς νηστείας ἡμέρας, ἄσιτον διέναι, τῇ μεταλήψει μόνῃ τῶν μυστηρίων ἀρκούμενον. Ούτω βιώσαντι Γερασίμῳ, καὶ τοῖς ὑπ' αὐτὸν ἀρχέτυπον ἀρετῆς καὶ σωτηρίας υπόθεσιν γενομένῳ, τὸ κοινὸν ἔπει τέλος, πέμπτην τοῦ Μαρτίου μηνὸς ἄροντος, τρισκαιδεκά της ούσης Ινδικτιώνος, ἐν ὑπατείᾳ Ζήνωνος Αυ γούστου τὸ δεύτερον. Εμῖν δὲ πάλιν ἐπανιτέον, ὅθεν ἐξέβημεν. 4 Δ΄. Λέοντος ὤδη τὸ τηνικαῦτα τοῦ εὐσεβοὺς τε καὶ φιλοχρίστου τὴν Μαρκιανοῦ βασιλείαν ἐκδεξαμένου, Τιμόθεός τις ἐπίκλὴν Αἴλουρος, τὴν ᾿Αλεξανδρέων διέσεις καὶ συνετάρασσε πᾶσαν ἔπειτα δὲ καὶ αὐτὸν τὸν τῆς πόλεως πατριάρχην ἐν αὐτῇ και, Ἱεριχοντίως καὶ.
LXXXIX.Sed et oportet de magno disserere Gerasimo;quales,inquam,is ediderit regulas formasque iis qui sub ipso exercebantur, et veluti condimentum atterere sermoni narrationem, quæ nimirum multam habet utilitatem. Hic ergo magnus
Gerasimus, solitudinis ad Jordanem sitæ civis
simul et patronus factus, cum lauram illic maximam,non pauciores quam septuaginta anachoretas
habentem, construxisset, prætereaque cœnobium
in medio ejus quam optime collocasset; curabat ut
qui introducebantur quidem monachi, in canobio
manerent, in quo vitam monachalem exercerent;
qui autem crebris longisque laboribus exercitati
erant, jamque ad perfectionis mensuras pervenerant, eos in iis quæ vocantur cellis collocans, sub
bac jubebat vivere regula; ut quidem dies quinque
hebdomada in sua cella unusquisque quietus maneret, nihil aliud gustans ex esculentis, nisi tantum panem, aquam,et dactylos; Sabbato autem et
Dominica ad ecclesiam accedentes, post sanctorum participationem, in cœnobio utentur cocto,
sumerentque parum vini.Atin cella nulli permitlebatur aut ignem accendere, aut coctum gustare.
Voluntaria autem paupertas tanta erat eis cura,
quantæ nihil aliud; et humilitate maxime ornabantur.
Πθ'. Δεῖ δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν μέγαν Γεράσιμον, καὶ
οίους αὐτὸς ἐξετίθει κανόνας φημὶ καὶ τύπους τοῖς
ὑπ' αὐτὸν ἀσκουμένοις, διαλαβεῖν, καὶ ὡς ἔδυσμα
τὸ διήγημα πολὺ δήπου καὶ τὸ ἐπωφελὲς ἔχον, παραπλέξαι τῷ λόγῳ. Οὗτος οὖν ὁ μέγας Γεράσιμος τῆς
κατὰ τὸν Ἰοδράνην ἐρήμου πολίτης ἅμα καὶ πολιού
χος γενόμενος, λαύραν ἐκεῖσε μεγίστην, οὐκ ἐλάττους
ἢ ἑβδομήκοντα τοὺς ἀναχωρητὰς ἔχουσαν, συστησά
μενος, πρὸς δὲ, καὶ κοινόβιον μέσον αὐτῆς ὡς ἄριστα
καθιδρύσας· τοὺς μὲν εἰσαγομένους τῶν μοναχῶν, ἐν
τῷ κοινοβίῳ μένειν, ἐν αὐτῷ τε τὴν μοναχικὴν ἐξω
ασκείσθαι διαγωγήν παρεσκεύαζεν· ὅσοι δὲ συχνοῖς
ἔτι καὶ μακροῖς πόνοις ἐνεγυμνάσαντο, καὶ τῶν τῆς
τελειότηνος ἤδη μέτρων ἐπέβησαν, τούτους δὲ η ταῖς
καλουμέναις κέλλαις ἐγκατοικίζων, ὑπὸ τοιούτῷ ζῇν
έκέλευε τῷ κανόνι· ὥστε τὰς μὲν πέντε τῆς ἑβδομά
δος ἡμέρας, ἕκαστον τῇ ἰδίᾳ κέλλῃ ἐφησυχάζειν, όλ
δενὸς ἄλλου τῶν εἰς βρῶσιν, ὅτι μὴ μόνον ἄρτου τε
καὶ ὕδατος καὶ φοινίκων ἀπογευόμενον· Σαββάτου δὲ
καὶ Κυριακῆς εἰς τὴν ἐκκλησίαν παραβαλόντας, μετ
τασχόντας τε τῶν ἁγιασμάτων, εἰς τὸ κοινόβιον ἔψης
τῷ χρῆσθαι, καὶ οἴνου μεταλαμβάνειν ὀλίγου. Εν
κελλίῷ δὲ, οὐδενὶ ἐφεῖτο ἢ πῦρ καῦσαι, ἢ ἐψητοῦ
γεύσασθαι. Ἡ δὲ ἀκτημοσύνη, ὡς οὐδὲν αὐτοῖς ἕτερον
ἀξιοσπούδαστον ἦν καὶ ταπεινοφροσύνῃ μάλιστα
ἐκοσμοῦντο.
XC. Porro unusquisque laborem manuum sua- 4'. Εκαστος μέντοι τὸν πόνον τῶν οἰκείων χει
rum, qui per hebdomadam ab eis factus fuerat, ρῶν, ὃς διὰ τῆς ἑβδομάδος αὐτοῖς εἴργαστη, Σαββά
Sabbato ferens in cœnobium, circa vesperam Do- του ἀποφέρων εἰς τὸ κοινόβιον, περὶ δείλην Κυριακής
minica, hebdomadæ sumptus iterum accipiens, τὸ ἀνάλωμα πάλιν τῆς ἑβδομάδος ἀναλαμβάνων (ἄρω
panes, inquam, et palmulas, et aquam in vase τους φημί και φοίνικας, καὶ ὕδωρ ἐν ἀγγείω τινί.
quodam,et palmarum ramos: rursus in cellam re- καὶ βαΐα) εἰς τὸ κελλίον αὖθις ἐπανῄει. Οὕτω δὲ
dibat.Adeo autem erant curis vacui, et a negotiis ἦσαν ἀφρόντιδες καὶ πράγμασιν ἀνθρωπίνοις οὐδα
humanis omnino liberi, ut nihil haberent præter μας κάτοχοι, ὥστε μηδὲν αὐτοῖς εἶναι πλέον ὧν ἐμε
indumenta, nec secundus iis esset amictus Stra- φιέννυντο, δευτέρας μὴ οὔσης περιβολῆς. Η στρω
tum vero quid aliud, quam storea, quæque solent μνὴ δὲ τί ἕτερον, ἢ ψίαθος, καί ἃ κεντώνιόν τε καὶ
appellare ceutonium et imbrymium (25)? Item εμβρύμιον συνήθως καλοῦσι; σκεῦος τε κεραμεούν
vas fictile ad aquam, quod simul sufficiebat ad εἰς ἄδωρ, ὅπερ ὁμοῦ πρὸς πόσιν, καὶ τὴν τῶν βαίων
potum et ad palinas irrigandas.
δεῦσιν ἐξήρκει.
XCI.Hæc lex autem eis est optime tradita a Gerasimo,ut egressi dimitterent cellas apertas,quo liceret ei qui vellet ingrediendo quod placeret acci-
" abest ab al.
4 Α'. Νόμος δὲ οὗτος αὐτοῖς ὑπὸ Γερασίμου ἄριστα
παραδεδομένος, ἐξιόντας ἀνεωγμένας ἀφιέναι τὰς κέλα
λας, ὥστε ἐξὸν εἶναι τῷ βουλομένῳ εἰσιόντα λαμVARIE LECTIONES.
Uno fere milliari distare monasterium Gera- chorum usus hæc idcirco vel maxime opportuna
sibi a Jordane docet Moschus cap. 107.
Cento vestis est e variis panniculis consarcinata. Idemque ut videtur bic centonium significat.
Quid imbrymium sit, exponit Cassianus
cullat. 1. cap. 23. «His itaque B. Moyses collationi
nostræ dans finem, adhuc nos avidos ac de suo ore
pendentes, degustare somnum paulisper hortatus
est, iisdem ipsis, quibus insidebamus, psisibiis admonens incubare; embrimiis pariter capiti nostro
cervicalium vice suppositis, grossioribus papyris in
longos gracilesque fasciculos coaptatis. Quæ pedali
intervallo pariter colligata, nunc quidem humillimum
sedile ad scabelli vicem fratribus in synaxi considentibus præstant, nunc vero subjecta cervicibus
dormientium præbent, capiti non nimie durum, sed
tractabile aptumque fulcimentum. Ad quos monahabentur et congrua, quod non solum sint aliquatenus mollia parvoque et opere præparantur et
pretio, utpote passim papyro emergente per Nili
huminis ripas, quam cuique volenti in usum assumere nemo probibeat desecare; sed etiam quod ad
removendum seu cum necesse fuerit ad movendum
habilis materiæ levisque naturæ sint.» De voce dispu
tant recentiores quidam grammatici Scaliger, Casaubonus, Martinius: et hic quidem dubitat num
forte Celtica sit aut Germanica, a brem, id est,
genista, sparto, quo facta erant imbrymis, loco
plumarum et tomenti. Sed usum imbrymiorum
præcipue a Geltis cœpisse oporteret ant Germanis,
ut cum re nomen etiam ad Syros Ægyptios que
perlatum essel.
col. 355–356page 91 of 391
PG 114:356!) (φεῦ ἀνόμων χειρῶν ἐκείνων καὶ ἀνοσίων!) τῇ κολυμβήθρᾳ τοῦ θείου βαπτίσματος ἀνελών, ἱταμῶς οὕτω καὶ ἀναισχύντως ἐπιβαίνει τοῦ θρόνου, θορύβου τοίνυν τῶν κατ' Αἴγυπτον ἁπάντων καὶ ταραχῆς έμπλησθέντων, δύο τινὲς ἀναχωρηταί (Μαρτύριος αὐτοῖς ὄνομα καὶ Ηλίας, ὁ μὲν Καππαδόκης, ὁ δὲ ῎Αραψ, τοῦ τῆς Νιτρίας ἀπάραντες ὄρους, παρὰ τὴν μέγαν ἦλθον καὶ τούτων ἕκαστος ἐν ἰδιάζοντι κελλίῳ, συχνόν παρ' αὐτῷ διέτρυψαν χρόνον· οὖς καὶ ἠσπάζετο νόμῳ φιλία; ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ καὶ συνεχῶς εἰς όμιλίαν προεκαλεῖτος, καὶ τῆς πρὸς τὸν Κουτιλᾶν καὶ τὸν Ῥουβᾶν ἀναχωρήσεως κοινων νοὺς ὁμοίως ἐποιεῖτο καὶ τῆς καθόδου· οἷς καὶ μετὰ Γερασίμου καὶ τῶν ἄλλων ἐξῆς ἀναχωρητῶν αἱ άγιαι χεῖρες ἐκεῖναι, τῶν ἀρχάντων καὶ ἀθανάτων κ τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων ἑκάστης Κυριακῆς ἐκοινών νουν, «Ε'. Προσώρα δὲ ὁ μέγας τῷ διορατικῷ καὶ ο και θαρῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, καὶ ἃ Μαρτυρίῳ καὶ Ηλίᾳ συμβαίνειν ἔμελλε, καὶ ὅτι τὸν Ιακώβου θρόνον, τοῦ τῷ χορῷ τῶν μαθητῶν διαλάμποντος, καιροῖς ἰδίοις αὐτῶν ἕκαστος διαδέξεται. Μετὰ δὲ ταῦτα ὁ μὲν Ἠλίας ἐπὶ τὴν Ἱεριχὼ κατελθὼν, κελ λίον ἑαυτῷ πρὸ τῆς πόλεως οἰκονομεῖ· ὃ ταῖς κατὰ μικρόν προσθήκαις ὑπ᾽ αὐτοῦ πλατυνθὲν, εἰς τὰ νῦν δρώμενα μετεσκεύασται μοναστήρια. Μαρτύριος δὲ σπήλαιόν τι πρὸς τὰς ἡλίου δύσεις, πέντε πρὸς τοῖς δέκα σταδίοις ἀπέχον τῆς λαύρας εἰσέρχεται, καὶ χρόνον ἱκανὸν ἐν αὐτῷ περιμείνας, μέγα τι καὶ περιφανὲς ἐκεῖ καὶ οὗτος συνίστησι μοναστήριον. 45'. Τοῦ δὲ ἐπιφενομένου ἔτους. Ιουβενάλιος μὲν πατριάρχης τετάρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ τῆς ἀρχῆς ἐνιαυτῷ καταλύει τὸν βίον. ᾿Αναστάσιος δὲ ψήφῳ τοῦ κοινοῦ παντὸς, εἰς τὸν ἐκείνου θρόνον ἀνάγεται 'Αναστάσιος ἐκεῖνος, ἐφ᾿ ὃν αἱ τοῦ Εὐθυμίου προβο προσεκαλείτο παρεκαλείτο. Ιουβενάλιος μὲν ὁ πατριάρχης τῷ τετάρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ τῆς ἀρχῆς ἐνιαυτῷ καταλύει τὸν βίον. τῷ τετάρτῳ καὶ τριακοστῷ, τετάρτῳ καὶ δεκάτῳ, τεταρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ, Σιν,
manus!) in ipsa divini baptismalis piscina in-A (φεῦ ἀνόμων χειρῶν ἐκείνων καὶ ἀνοσίων!) τῇ κολυμ
terfecisset, sedem sic proterve ac impudenter βήθρα τοῦ θείου βαπτίσματος ἀνελών, ἱταμῶς οὕτω
invadit. Itaque cum in Ægypto omnia plena essent turba et tumultu, duo quidam anachoretæ,
quorum nomen Marlyrius et Elias ille quidem Cappadox,hic vero Arabs, profecti ex monte
Nitris, ad magnum veniunt Euthymium; et
unusquisque earum in cella separata apud ipsum
longo tempore sunt versati: quos et vir hic divinus amplectebatur lege amicitiæ, et assidue ad
colloquium inv.tabat, similiterque ad Culilam et
Ruban successas indeque regressus socios faciebat; cum quibus, unaque Gerasimo et aliis deinceps anachoreds, sanctæ illa manus unaquaque
Domina sumebant intemerala et immortalia Christi sacramenta
XCV.Prævidebat autem magna,perspicaci puroque anima oculo, quæ eventura erant Martyrio et
Eliæ, quodque sedem Jacobi (33),qui in choro dicipulorum claruit, unusquisque eorum suo tempore esset excepturus. Post hæc vero Elias quidem, in Jericho descendens, sibi ante civitatem
ædifical cellam, quæ accessionibus ab eo factis
paulatim dilatata, transmulata est in ea quæ nunc
cernuntur mcnasteria. Martyrius autem speluncam quamdam ad Occidentem, quæ quindecim
stadiis distata laura, ingreditur, cumque salis
temporis in ea permansisset, magnum et insigne
is illic quoque construit monasterium
XCVI. Sequenti autem anno Juvenalis quidem
patriarcha quarto et quadragesimo (37),sacri principatus anno ex hac vila excedit. Anastasius vero
communi omnium suffragio ad sedem illius promovetur; Anastasius ille, de quo Euthymii præκαὶ ἀναισχύντως ἐπιβαίνει τοῦ θρόνου, θορύβου
τοίνυν τῶν κατ' Αἴγυπτον ἁπάντων καὶ ταραχῆς
έμπλησθέντων, δύο τινὲς ἀναχωρηταί (Μαρτύριος
αὐτοῖς ὄνομα καὶ Ηλίας, ὁ μὲν Καππαδόκης, ὁ δὲ
῎Αραψ, τοῦ τῆς Νιτρίας ἀπάραντες ὄρους, παρὰ
τὴν μέγαν ἦλθον καὶ τούτων ἕκαστος ἐν ἰδιάζοντι
κελλίῳ, συχνόν παρ' αὐτῷ διέτρυψαν χρόνον· οὖς
καὶ ἠσπάζετο νόμῳ φιλία; ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ καὶ
συνεχῶς εἰς όμιλίαν προεκαλεῖτος, καὶ τῆς πρὸς
τὸν Κουτιλᾶν καὶ τὸν Ῥουβᾶν ἀναχωρήσεως κοινων
νοὺς ὁμοίως ἐποιεῖτο καὶ τῆς καθόδου· οἷς καὶ μετὰ
Γερασίμου καὶ τῶν ἄλλων ἐξῆς ἀναχωρητῶν αἱ
άγιαι χεῖρες ἐκεῖναι, τῶν ἀρχάντων καὶ ἀθανάτων κ
τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων ἑκάστης Κυριακῆς ἐκοινών
νουν,
«Ε'. Προσώρα δὲ ὁ μέγας τῷ διορατικῷ καὶ ο και
θαρῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, καὶ ἃ Μαρτυρίῳ καὶ
Ηλίᾳ συμβαίνειν ἔμελλε, καὶ ὅτι τὸν Ιακώβου
θρόνον, τοῦ τῷ χορῷ τῶν μαθητῶν διαλάμποντος,
καιροῖς ἰδίοις αὐτῶν ἕκαστος διαδέξεται. Μετὰ δὲ
ταῦτα ὁ μὲν Ἠλίας ἐπὶ τὴν Ἱεριχὼ κατελθὼν, κελλίον ἑαυτῷ πρὸ τῆς πόλεως οἰκονομεῖ· ὃ ταῖς κατὰ
μικρόν προσθήκαις ὑπ᾽ αὐτοῦ πλατυνθὲν, εἰς τὰ νῦν
δρώμενα μετεσκεύασται μοναστήρια. Μαρτύριος
δὲ σπήλαιόν τι πρὸς τὰς ἡλίου δύσεις, πέντε πρὸς
τοῖς δέκα σταδίοις ἀπέχον τῆς λαύρας εἰσέρχεται,
καὶ χρόνον ἱκανὸν ἐν αὐτῷ περιμείνας, μέγα τι καὶ
περιφανὲς ἐκεῖ καὶ οὗτος συνίστησι μοναστήριον.
&
45'. Τοῦ δὲ ἐπιφενομένου ἔτους. Ιουβενάλιος μὲν
πατριάρχης τετάρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ τῆς ἀρχῆς
ἐνιαυτῷ καταλύει τὸν βίον. ᾿Αναστάσιος δὲ ψήφῳ
τοῦ κοινοῦ παντὸς, εἰς τὸν ἐκείνου θρόνον ἀνάγεται·
'Αναστάσιος ἐκεῖνος, ἐφ᾿ ὃν αἱ τοῦ Εὐθυμίου προβο
7 al. προσεκαλείτο et παρεκαλείτο. s absunt ab al. • absunt ab al.
S. Cyrillo edocti fuerunt, et de S. Elia
dixit Anastasio imperatori S. Sabas. Colitur Elias
4 Julii; Martyrii nomen necdum in Fastis sacris
legimus, licet Sanctus et Beatus passim appellatur,
nisi si forte is est, qui cum Rubentio memoratur
17 Jan. in Oriente.
«S. Euthymius eos divinis impertiebatur sa-D
cramentis in solitudine Ruba singulis Dominicis,doDec venisset dies Palmarum.» Vita S. Quiriaci.
S. Jacobum apostolum intelligit, fratrem
Domini, primum Hierosolymorum episcopum, de
quo 1 Mail.
Sicut S. Elias hic monachus vinum non bibit, ita nec patriarcha factus bibebat, sed eamdem
servavit regulam. Moschus, cap. 35.
De hoc monasterio agetur infra n. 119, 125
13. et 188. Ejus mentio ft in concilio Constantinopolitano sub Menna an. Ch. 536.
Anno Leonis Imp. 2, Christi 458. Baronius
obitum refert in annum præcedentem 457, propter
hæc verba Vitæ Sabæ excuse: < Cuin Saba annum
alatis ageret decimum octavum, quo Marcianus et
Juvenalis ambo pii et religiosi, ille ab imperio, hic
a pontificato morte desistunt, etc. Verum locus ille
sic legitur in antique Vita per Cyrillum: «Bo in tempore regni a picem Marcianus obtinebat, Hierosolymis autein Juvenalis præsidebat.» Confirmatur obitus S. Juvenalis ratio ex successione Anastasii.
cujus annus octavus cum Leonis imp. nono concurrit; et anno ejus 15 obit S. Euthymius. Vide
Prolegomena n. 12 et 13.
Locus bic mendis scatet: ex Herveli versione, 14 anno Patriarchatus moritur. Verum anno
Ch. 431 interfuit synodo Ephesins. MS. Græcum
nostrum: Ιουβενάλιος μὲν ὁ πατριάρχης τῷ τετάρτῳ
καὶ τεσσαρακοστῷ τῆς ἀρχῆς ἐνιαυτῷ καταλύει τὸν βίον.
Juvenalis quidem patriarcha quarto et quadragesimo
patriarchalus anno ex hac vita discedit.Sed sic opor
ieret consecratam asserere an. Ch 415. Verum eo
anno Joannes episcopus mense Decembri reliquias
S. Stephani trabstulit, cui successit Praylius decessor S. Juvenalis. in Chronico Nicephori assgnantur Prayio, quem Paulinum vocal, anni 20,
Juvenali 38, sed in utroque mendum est. Quare
opinamur legendum τῷ τετάρτῳ καὶ τριακοστῷ,
quarto et tricesimo, ex quo factius Hervetus logit
τετάρτῳ καὶ δεκάτῳ, alius τεταρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ,
adeoque episcopus fuisset ordinatus an. Ch. 424;
aut sequenti. Favet huic conjecturæ Nicephorus
Callistus lib. Σιν, cap. 30.
ῥήσεις, ἐφ᾿ ὃν αἱ φιλαλήθεις ἐπαγγελίαι, ἂν οὗτος ὁ εὐθέως αναμνησθείς, Φεῖδον τὸν εἰς τὴν λαύραν σὺν αὐτῷ παραγεγονότα, καὶ τῶν προῤῥήσεων εκείνων ἀκούσαντα, διάκονον χειροτονεῖ, καὶ πρὸς τὸν μέγαν αὖθις μετὰ τοῦ σταυροφύλακος ἀποστέλλει· τήν τε; τῆς προφητείας μηνύων ἔκβασιν, καὶ ἀξιῶν ἐπιτρχ πῆναί οἱ τὴν πρὸς αὐτὸν κάθοδον. Ὁ δὲ ταύτας δίδωσι τὰς ἀποκρίσεις· Ἐμοὶ δι᾽ ἐπιθυμίας ἐστὶν ἀεὶ τὴν ὑμε τέραν ὁρᾷν τελειότητα, καὶ κέρδους οὕτως ἀπολαύειν πνευματικοῦ. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν τῆς προτέρας ὑμῶν ἐπιδημίας, ἄλλως ἦν, ἔξω παντὸς ὄχλου καὶ πάσης ἀπραγμοσύνης. Νῦν δὲ τὸ τῆς ἀρχῆς μέγεθος,ἑτέραν ὑμῖν σὺν Θεῷ δίδωσι τάξιν· ὥστε ὑπερβαίνει παρὰ πολὺ τὴν ἐμὴν ἀσθένειαν ἡ ὑμετέρα δηλαδὴ παρουσία. Δυσωτώ γοῦν μηκέτι σε σκυλῆναι πρὸς τὰ ἐνταῦθα. Εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ ἐγὼ μὲν δέχομαι προθύμως ἐρχόμενον· εἶτα καὶ τοὺς ἄλλους πάντας ἀναγκαῖον πάντως οὐκ ἀπ ωθεῖσθαι· καὶ τὸ λοιπὸν, οὐκέτι διατρίβειν ἐνταῦθα δυνατὸς ἔσομαι, τῷ τῶν παραβαλλόντων πλήθει στενοχωρούμενος. Αλλὰ τὰ μὲν τοῦ μεγάλου πρὸς τὸν πατριάρχην, τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα. Βούλεται δὲ νῦν ὁ λόγος, ἐπὶ τὸν Τερέβωνα καὶ αὖθις ἐπ ανελθείν. Ζ'. Τερέδων τοίνυν οὗτος ὁ τῶν Σαρακηνών φύλο αρχος, εἰς Βόστρας κατά τινα χρείαν ἐλθὼν καὶ παρά τινος συμφυλάρχου τοῦ τὴν ἀρχὴν τῆς χώρας ἐπιτετραμμένου ο διαβληθείς, κατεσχέθη τε καὶ τὸ δεσμωτήριον οἰκεῖν κατεκρίθη πολὺν ἐν τῷ μεταξύ χρόνον. Γνοὺς οὖν τὸ δράμα τῆς συκοφαντίας ὁ μέσ γας Ευθύμιος, γράφει Αντιπάτρῳ τῷ τηνικαῦτα τὴν Εκκλησίαν Βόστρων ἐθύνοντι, συναποστείλας τοῖς γράμμασι καὶ Γαϊανὸν τὸν ἀδελφὸν Στεφάνου τοῦ Ιαμνείας ὥστε σπουδὴν εἰσενέγκασθαι πᾶσαν, ἀνεθῆναι τῶν δεσμῶν τὸν Τερέβωνα. Ὁ δὲ τὰ γράμ ματα εἰληφώς, δεξάμενός τε καὶ Γαϊανόν, τὸν μὲν Τερέδωνα πάσης κατηγορίας ἐλευθερώσας, καὶ ὅσης αὐτῷ ἔδει δαπάνης πρὸς τὴν ὁδὸν κοινωνήσας, ἐπὶ τὸν μέγα, ἐξαποστέλλει. Γαϊανὸν δὲ ὥσπερ τι ζώ πυρον τῆς Εὐθυμίου διδασκαλίας ἔγνω παρακατω έχειν, καὶ τῆς Μηδάβων πόλεως ἐπίσκοπον χειροτονεῖ. Ε΄. Η γε μήν μακαρίτις Εὐδοκία, ναούς ὅτι πλείστους τῷ θεῷ δειμαμένη, γηροκομενά τε καὶ πτωχεία ὁ καὶ μοναστήρια μηδ' ἀριθμῷ ὑποβληθή και ράδια φιλοθέως συστησαμένη, προσέταξεν ἓν τινι τῶν ὑπ' αὐτῆς ᾠκοδομημένων ', ὃς Πέτρῳ μὲν τῷ κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων ἀνεῖται, ἀντικρὺ δὲ τῆς Ευθυμίου λαύρας διάκειται, οὐκ ἔλαττον ἢ εἴκοσι σταδίοις διεστηκώς, λάκκον 1 μέγα βάθος ὁμοῦ καὶ μῆκος, χρείας τινὸς ἀναγκαίας χάριν ἀνορύξαι. Ποτέ 5 τῷ. • ἐπιτετραμμένῳ. πτωχοτροφεία. • νχῶν. ' λάκκου.
manus!) in ipsa divini baptismalis piscina in-A (φεῦ ἀνόμων χειρῶν ἐκείνων καὶ ἀνοσίων!) τῇ κολυμ
terfecisset, sedem sic proterve ac impudenter βήθρα τοῦ θείου βαπτίσματος ἀνελών, ἱταμῶς οὕτω
invadit. Itaque cum in Ægypto omnia plena essent turba et tumultu, duo quidam anachoretæ,
quorum nomen Marlyrius et Elias ille quidem Cappadox,hic vero Arabs, profecti ex monte
Nitris, ad magnum veniunt Euthymium; et
unusquisque earum in cella separata apud ipsum
longo tempore sunt versati: quos et vir hic divinus amplectebatur lege amicitiæ, et assidue ad
colloquium inv.tabat, similiterque ad Culilam et
Ruban successas indeque regressus socios faciebat; cum quibus, unaque Gerasimo et aliis deinceps anachoreds, sanctæ illa manus unaquaque
Domina sumebant intemerala et immortalia Christi sacramenta
XCV.Prævidebat autem magna,perspicaci puroque anima oculo, quæ eventura erant Martyrio et
Eliæ, quodque sedem Jacobi (33),qui in choro dicipulorum claruit, unusquisque eorum suo tempore esset excepturus. Post hæc vero Elias quidem, in Jericho descendens, sibi ante civitatem
ædifical cellam, quæ accessionibus ab eo factis
paulatim dilatata, transmulata est in ea quæ nunc
cernuntur mcnasteria. Martyrius autem speluncam quamdam ad Occidentem, quæ quindecim
stadiis distata laura, ingreditur, cumque salis
temporis in ea permansisset, magnum et insigne
is illic quoque construit monasterium
XCVI. Sequenti autem anno Juvenalis quidem
patriarcha quarto et quadragesimo (37),sacri principatus anno ex hac vila excedit. Anastasius vero
communi omnium suffragio ad sedem illius promovetur; Anastasius ille, de quo Euthymii præκαὶ ἀναισχύντως ἐπιβαίνει τοῦ θρόνου, θορύβου
τοίνυν τῶν κατ' Αἴγυπτον ἁπάντων καὶ ταραχῆς
έμπλησθέντων, δύο τινὲς ἀναχωρηταί (Μαρτύριος
αὐτοῖς ὄνομα καὶ Ηλίας, ὁ μὲν Καππαδόκης, ὁ δὲ
῎Αραψ, τοῦ τῆς Νιτρίας ἀπάραντες ὄρους, παρὰ
τὴν μέγαν ἦλθον καὶ τούτων ἕκαστος ἐν ἰδιάζοντι
κελλίῳ, συχνόν παρ' αὐτῷ διέτρυψαν χρόνον· οὖς
καὶ ἠσπάζετο νόμῳ φιλία; ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ καὶ
συνεχῶς εἰς όμιλίαν προεκαλεῖτος, καὶ τῆς πρὸς
τὸν Κουτιλᾶν καὶ τὸν Ῥουβᾶν ἀναχωρήσεως κοινων
νοὺς ὁμοίως ἐποιεῖτο καὶ τῆς καθόδου· οἷς καὶ μετὰ
Γερασίμου καὶ τῶν ἄλλων ἐξῆς ἀναχωρητῶν αἱ
άγιαι χεῖρες ἐκεῖναι, τῶν ἀρχάντων καὶ ἀθανάτων κ
τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων ἑκάστης Κυριακῆς ἐκοινών
νουν,
«Ε'. Προσώρα δὲ ὁ μέγας τῷ διορατικῷ καὶ ο και
θαρῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, καὶ ἃ Μαρτυρίῳ καὶ
Ηλίᾳ συμβαίνειν ἔμελλε, καὶ ὅτι τὸν Ιακώβου
θρόνον, τοῦ τῷ χορῷ τῶν μαθητῶν διαλάμποντος,
καιροῖς ἰδίοις αὐτῶν ἕκαστος διαδέξεται. Μετὰ δὲ
ταῦτα ὁ μὲν Ἠλίας ἐπὶ τὴν Ἱεριχὼ κατελθὼν, κελλίον ἑαυτῷ πρὸ τῆς πόλεως οἰκονομεῖ· ὃ ταῖς κατὰ
μικρόν προσθήκαις ὑπ᾽ αὐτοῦ πλατυνθὲν, εἰς τὰ νῦν
δρώμενα μετεσκεύασται μοναστήρια. Μαρτύριος
δὲ σπήλαιόν τι πρὸς τὰς ἡλίου δύσεις, πέντε πρὸς
τοῖς δέκα σταδίοις ἀπέχον τῆς λαύρας εἰσέρχεται,
καὶ χρόνον ἱκανὸν ἐν αὐτῷ περιμείνας, μέγα τι καὶ
περιφανὲς ἐκεῖ καὶ οὗτος συνίστησι μοναστήριον.
&
45'. Τοῦ δὲ ἐπιφενομένου ἔτους. Ιουβενάλιος μὲν
πατριάρχης τετάρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ τῆς ἀρχῆς
ἐνιαυτῷ καταλύει τὸν βίον. ᾿Αναστάσιος δὲ ψήφῳ
τοῦ κοινοῦ παντὸς, εἰς τὸν ἐκείνου θρόνον ἀνάγεται·
'Αναστάσιος ἐκεῖνος, ἐφ᾿ ὃν αἱ τοῦ Εὐθυμίου προβο
7 al. προσεκαλείτο et παρεκαλείτο. s absunt ab al. • absunt ab al.
S. Cyrillo edocti fuerunt, et de S. Elia
dixit Anastasio imperatori S. Sabas. Colitur Elias
4 Julii; Martyrii nomen necdum in Fastis sacris
legimus, licet Sanctus et Beatus passim appellatur,
nisi si forte is est, qui cum Rubentio memoratur
17 Jan. in Oriente.
«S. Euthymius eos divinis impertiebatur sa-D
cramentis in solitudine Ruba singulis Dominicis,doDec venisset dies Palmarum.» Vita S. Quiriaci.
S. Jacobum apostolum intelligit, fratrem
Domini, primum Hierosolymorum episcopum, de
quo 1 Mail.
Sicut S. Elias hic monachus vinum non bibit, ita nec patriarcha factus bibebat, sed eamdem
servavit regulam. Moschus, cap. 35.
De hoc monasterio agetur infra n. 119, 125
13. et 188. Ejus mentio ft in concilio Constantinopolitano sub Menna an. Ch. 536.
Anno Leonis Imp. 2, Christi 458. Baronius
obitum refert in annum præcedentem 457, propter
hæc verba Vitæ Sabæ excuse: < Cuin Saba annum
alatis ageret decimum octavum, quo Marcianus et
Juvenalis ambo pii et religiosi, ille ab imperio, hic
a pontificato morte desistunt, etc. Verum locus ille
sic legitur in antique Vita per Cyrillum: «Bo in tempore regni a picem Marcianus obtinebat, Hierosolymis autein Juvenalis præsidebat.» Confirmatur obitus S. Juvenalis ratio ex successione Anastasii.
cujus annus octavus cum Leonis imp. nono concurrit; et anno ejus 15 obit S. Euthymius. Vide
Prolegomena n. 12 et 13.
Locus bic mendis scatet: ex Herveli versione, 14 anno Patriarchatus moritur. Verum anno
Ch. 431 interfuit synodo Ephesins. MS. Græcum
nostrum: Ιουβενάλιος μὲν ὁ πατριάρχης τῷ τετάρτῳ
καὶ τεσσαρακοστῷ τῆς ἀρχῆς ἐνιαυτῷ καταλύει τὸν βίον.
Juvenalis quidem patriarcha quarto et quadragesimo
patriarchalus anno ex hac vita discedit.Sed sic opor
ieret consecratam asserere an. Ch 415. Verum eo
anno Joannes episcopus mense Decembri reliquias
S. Stephani trabstulit, cui successit Praylius decessor S. Juvenalis. in Chronico Nicephori assgnantur Prayio, quem Paulinum vocal, anni 20,
Juvenali 38, sed in utroque mendum est. Quare
opinamur legendum τῷ τετάρτῳ καὶ τριακοστῷ,
quarto et tricesimo, ex quo factius Hervetus logit
τετάρτῳ καὶ δεκάτῳ, alius τεταρτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ,
adeoque episcopus fuisset ordinatus an. Ch. 424;
aut sequenti. Favet huic conjecturæ Nicephorus
Callistus lib. Σιν, cap. 30.
col. 357–358page 92 of 391
PG 114:358δὲ κατὰ θέαν αὐτοῦ ἀφιγμένη, ὁρᾷ τὴν Εὐθυμίου λαύραν ἐν ἐρήμῳ μέσῃ διακειμένην, ὅπως τε τὰ τῶν ἀδελφῶν κελλία ἀπ' ἀλλήλων ἦσαν ἀπῳκισμένα καὶ τὸ Γραφικὸν ἐκεῖνο λογισαμένη· ὡς καλοὶ οἱ οἴκοι Ἰακώβ, αἱ σκηναί σου, Ἰσραὴλ σφοδρῶς 33! τε τὴν ψυχὴν ἐντεῦθεν κατανυγεῖσα, πέμπει Γαβριή λιον εὐθὺς πρὸς αὐτὸν, δεομένη ἐπιτραπῆναι καὶ αὐτῇ προσελθεῖν αὐτῷ καὶ λόγων ἀπολαῦσαι τῶν ἐκείνου καὶ τῆς διδασκαλίας ἐμοῦ δὲ καὶ προσαπο νείμαι τή τε λαύρᾳ καὶ αὐτῷ προσόδους, ἐπὶ νοῦν είχε· καὶ ἡ αἰτία, ὥστε διαρκὴ τοῖς ἀδελφοῖς εἶναι τοῦ λοιποῦ τῶν ἀναγκαίων τὴν χορηγίαν. η 35 χχιν, 5. ἐλλιπῶς. 40'. Ὁ δὲ, προαναφωνεῖ αὐτῇ· Ἐπὶ θύραις οὔσης τῆς τελευτῆς, τί φροντίζεις, λέγων, ὦ τέκνον, καὶ περισπᾶσαι περὶ πολλά; Εκεῖνά σοι μόνον εύτρα πῆ γενέσθω, τὰ πρὸς τὴν τῆς ζωῆς ἐκδημίαν. Ημῶν δὲ μὴ ἐπὶ προσόδοις τισὶ μνησθῇς, μηδὲ χρήμασιν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ κοινοῦ μνήσθητι Δεσπότου, ὅπου δὴ καὶ μνησθῆναι σε μᾶλλον ἡμῶν ἀξιοῦμεν. Τούτων ἀκού σασα, δυσὶ πάθεσι τούτοις, ἐκπλήξει καὶ λύπῃ τὴν ψυχὴν ἐμερίζετο· τὸ μὲν, τῇ προγνώσει τοῦ μεγά λου διδοῦσα, καὶ ὅπως ἅπερ αὕτη κατὰ νοῦν ἐσκόπει περὶ αὐτοῦ, πόῤῥωθεν ἐκεῖνος συνίει· τὸ δὲ, διὰ τὴν τῶν ἐπ' αὐτῳ ἐλπίδων ἀποτυχίαν. Ηβούλετο γὰρ καὶ χρήματα καὶ ἀφορμὰς αὐτῷ προσόδων καταλιπεῖν, ὥσπερ ἔφημεν. Εντεῦθεν πρὸς τὴν ἁγίαν ἀφικνεῖται πόλιν· Αναστάσιόν τε μέτα στειλαμένη τὸν πα τριάρχην, καὶ ἃ παρὰ τοῦ θείου Ευθυμίου μάθοι πρὸς τοῦτον διασαφήσασα, ἀδελφὰ τῇ προτέρᾳ γνώ μῃ ἐποίει. Καὶ πρῶτα μὲν τὸν ἐπὶ Στεφάνῳ τῷ πρωτομάρτυρι τοῦ Χριστοῦ ναὸν ἐλλειπῶς ' ἔτι τῆς κατασκευῆς ἔχοντα, πέμπτῃ ἐγκαινίζει καὶ δεκάτῃ μηνός Ιανουαρίου. Εἶτα καὶ πολλὴν αὐτῷ πρόσω οδον ἀπονείμασα, καὶ τὴν περὶ αὐτὸν πρόνοιαν ἀνα θείσα Γαβριηλίῳ, οὐδὲ τῶν ἄλλων ἡμέλει ἐκκλησ σιῶν, ὅσαι παρ᾽ αὐτῆς ᾠκοδόμηντο· ἀλλὰ καὶ αὐτὰς περιήρχετο κομιδῇ φιλοπόνως, εγκαινίζουσά τε καὶ τὴν ἀρκοῦσαν ἑκάστῃ πρόσοδον ἀφορίζουσα. τεσσάρων δὲ ἤδη μηνῶν μετὰ τὸν ἐγκαινισμὸν παρελθόντων, καὶ αὐτὴ τὸν ἀνθρώπινον ἐκλιπούσα βίον, πρὸς Κύριον Εκδημετ. Γ΄. Μετὰ μέντοι συχνὸν ἐξ ἐκείνου χρόνον ἐνενήκοντα τοῦ Ευθυμίου ἤδη γεγονότος ἐνιαυτῶν, βαρεία περιπίπτει νόσῳ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Θεόκτιστος, καὶ τοσοῦτο γειτονούσῃ θανάτῳ, ὥστε καὶ αὐτὸν ὅσον οὔπω προσάγειν ἐδήλου· βαθύτατα ἤδη γηράσας, καὶ πλήρης ἡμερῶν καὶ αὐτὸς τῶν ἀνθρωπίνων γενόμενος. Κατελθὼν τοίνυν ἐπισκεψόμενος αὐτὸν ὁ μέγας Εὐθύμιος, καὶ οὕτως ἐπικινδύνως ἔχοντα θεα σάμενος, ἔγνω καὶ βραχείας αὐτῷ τινας ἡμέρας συμπαραμεῖναι· ὡς ἂν ἤδη πρὸς Κύριον τῆς ἁγίας ἐκδημούσης ψυχῆς, αὐτὸς τῷ σώματι τὰ νομιζόμενα
Cumque aliquando venisset ad eam spectandam, δὲ κατὰ θέαν αὐτοῦ ἀφιγμένη, ὁρᾷ τὴν Εὐθυμίου
videt lauram Euthymii positam in media solitudi- λαύραν ἐν ἐρήμῳ μέσῃ διακειμένην, ὅπως τε τὰ τῶν
ne, et quemadmodum cellæ fratrum erant a se in- ἀδελφῶν κελλία ἀπ' ἀλλήλων ἦσαν ἀπῳκισμένα -
vicem sejunctæ; atque illud Scripturæ meditata: καὶ τὸ Γραφικὸν ἐκεῖνο λογισαμένη· ὡς καλοὶ οἱ
Quam pulchra domus tuc,Jacob,lubernacula tua, οἴκοι Ἰακώβ, αἱ σκηναί σου, Ἰσραὴλ! σφοδρῶς
Israel 33! indeque vehementer animo compuncta, τε τὴν ψυχὴν ἐντεῦθεν κατανυγεῖσα, πέμπει Γαβριή
ilico ad eum mittit Gabrielium, rogans ut sibi λιον εὐθὺς πρὸς αὐτὸν, δεομένη ἐπιτραπῆναι καὶ
permitteretur accedere, illiusque frui sermone et αὐτῇ προσελθεῖν αὐτῷ 6, καὶ λόγων ἀπολαῦσαι τῶν
doctrina: simul vero habebat in animo lauræ il- ἐκείνου καὶ τῆς διδασκαλίας ἐμοῦ δὲ καὶ προσαποlique assignare redilus, eam cb causam,ut fratri- νείμαι τή τε λαύρᾳ καὶ αὐτῷ προσόδους, ἐπὶ νοῦν
bus de caetero sufficiens exstaret rerum necessa- είχε· καὶ ἡ αἰτία, ὥστε διαρκὴ τοῖς ἀδελφοῖς εἶναι
riaruin suppeditatio.
τοῦ λοιποῦ τῶν ἀναγκαίων τὴν χορηγίαν.
XCIX Ille vero eam prius his verbis compellat:
Morte ad fores stante, cur, o filia, sollicita es et
distraheris circa plurima? Illa solum tibi sint parata, quæ ad excessum ex hac vita pertinent.
Nostri autem ne memineris, quantum ad reditus
ullos aut pecunias,sed recordare coram communi
Domino, ubi sane te potius nostri meminisse postulamus. His illa auditis, animum divisum babebat
in hasce duas affectiones, admirationem et tristitiam: illud quidem,magni tribuens præscientis,
et quemadmodum ea quæ de illo ipsa animo agi -
tabat, is longe ante intelligeret; hoc vero, quod a
sua spe ea in re excidisset. Volebat enim ei pecunias redituumque subsidium relinquere, sicut
diximus. Hinc venit ad sanctam civitatein: cumque Anastasium patriarcham arcessivisset, ac ei
exposuisset quæ a divino Euthymio audierat, gemina priori sententia fecit. Ac primo quidem
Stephani protomartyris Christi templum,nondum c
omni ex parte constructum dedicat quintodecimo mensis Januarii: deinde ei tributo
multo reditu, ejusque cura commissa Gabrielio,
neque alias neglexit ecclesias, quotquot ab ipsa
medificatæ fuerant; sed illas quoque diligenter
magno cum labore obibat, dedicans, et sufficientem reditum unicuique altribuens. Jam vero
quatuor mensibus post dedicationem transactis,
et ipsa humanam vitam relinquens, excedit ad
Domicum
C.Longo autem post tempore, cum esset Euthymius jam nonaginta annos natus, in gravem incidit
egrotationem sanctus Theoclistus,adeoque morti
vicinam, ut significaret se mox esse decessurum; qui jam ad profundissimam senectutem per- η
venisset, plenusque evasisset ipse etiam humanorum dierum. Veniens ergo ad eum visendum
magous Euthymius, adeoque periculose habere
intuitus, statuit paucos dies cum illo manere,
ut sancta ejus anima jam ad Deum profecta, ipse
justa corpori faceret, cunctaque quae mos est,
35 Num. χχιν, 5.
c abest ab al. b al. ἐλλιπῶς.
40'. Ὁ δὲ, προαναφωνεῖ αὐτῇ· Ἐπὶ θύραις οὔσης
τῆς τελευτῆς, τί φροντίζεις, λέγων, ὦ τέκνον, καὶ
περισπᾶσαι περὶ πολλά; Εκεῖνά σοι μόνον εύτρα
πῆ γενέσθω, τὰ πρὸς τὴν τῆς ζωῆς ἐκδημίαν. Ημῶν
δὲ μὴ ἐπὶ προσόδοις τισὶ μνησθῇς, μηδὲ χρήμασιν,
ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ κοινοῦ μνήσθητι Δεσπότου, ὅπου δὴ καὶ
μνησθῆναι σε μᾶλλον ἡμῶν ἀξιοῦμεν. Τούτων ἀκού
σασα, δυσὶ πάθεσι τούτοις, ἐκπλήξει καὶ λύπῃ τὴν
ψυχὴν ἐμερίζετο· τὸ μὲν, τῇ προγνώσει τοῦ μεγά
λου διδοῦσα, καὶ ὅπως ἅπερ αὕτη κατὰ νοῦν ἐσκόπει
περὶ αὐτοῦ, πόῤῥωθεν ἐκεῖνος συνίει· τὸ δὲ, διὰ τὴν
τῶν ἐπ' αὐτῳ ἐλπίδων ἀποτυχίαν. Ηβούλετο γὰρ καὶ
χρήματα καὶ ἀφορμὰς αὐτῷ προσόδων καταλιπεῖν,
ὥσπερ ἔφημεν. Εντεῦθεν πρὸς τὴν ἁγίαν ἀφικνεῖ
ται πόλιν· Αναστάσιόν τε μέτα στειλαμένη τὸν πατριάρχην, καὶ ἃ παρὰ τοῦ θείου Ευθυμίου μάθοι
πρὸς τοῦτον διασαφήσασα, ἀδελφὰ τῇ προτέρᾳ γνώ
μῃ ἐποίει. Καὶ πρῶτα μὲν τὸν ἐπὶ Στεφάνῳ τῷ
πρωτομάρτυρι τοῦ Χριστοῦ ναὸν ἐλλειπῶς ' ἔτι τῆς
κατασκευῆς ἔχοντα, πέμπτῃ ἐγκαινίζει καὶ δεκάτῃ
μηνός Ιανουαρίου. Εἶτα καὶ πολλὴν αὐτῷ πρόσω
οδον ἀπονείμασα, καὶ τὴν περὶ αὐτὸν πρόνοιαν ἀναθείσα Γαβριηλίῳ, οὐδὲ τῶν ἄλλων ἡμέλει ἐκκλησ
σιῶν, ὅσαι παρ᾽ αὐτῆς ᾠκοδόμηντο· ἀλλὰ καὶ αὐτὰς
περιήρχετο κομιδῇ φιλοπόνως, εγκαινίζουσά τε καὶ
τὴν ἀρκοῦσαν ἑκάστῃ πρόσοδον ἀφορίζουσα. Τεσσάρων δὲ ἤδη μηνῶν μετὰ τὸν ἐγκαινισμὸν παρελθόντων,
καὶ αὐτὴ τὸν ἀνθρώπινον ἐκλιπούσα βίον, πρὸς Κύριον
Εκδημετ.
Γ΄. Μετὰ μέντοι συχνὸν ἐξ ἐκείνου χρόνον ἐνενή
κοντα τοῦ Ευθυμίου ἤδη γεγονότος ἐνιαυτῶν, βαρεία
περιπίπτει νόσῳ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Θεόκτιστος, καὶ
τοσοῦτο γειτονούσῃ θανάτῳ, ὥστε καὶ αὐτὸν ὅσον
οὔπω προσάγειν ἐδήλου· βαθύτατα ἤδη γηράσας,
καὶ πλήρης ἡμερῶν καὶ αὐτὸς τῶν ἀνθρωπίνων
γενόμενος. Κατελθὼν τοίνυν ἐπισκεψόμενος αὐτὸν ὁ
μέγας Εὐθύμιος, καὶ οὕτως ἐπικινδύνως ἔχοντα θεα
σάμενος, ἔγνω καὶ βραχείας αὐτῷ τινας ἡμέρας
συμπαραμεῖναι· ὡς ἂν ἤδη πρὸς Κύριον τῆς ἁγίας
ἐκδημούσης ψυχῆς, αὐτὸς τῷ σώματι τὰ νομιζόμενα
«Amplum adeo,ut decem millla monachorum Maio. Sepelitur in templo S. Stephani. Nicephorus
ex omni eremo in eo convenerint. Vita S. Salm. et Evagrius.
Anno 4 imperii Leonis, Christi 460, mense
λειτουργήσῃ, καὶ ἅπερ ἔθος ἐπ᾿ αὐτῷ πάντα πλη ρώσῃ. Γνοὺς δὲ τὴν Εὐθυμίου παρὰ Θεοκτίστῳ προσ εδρείαν ὁ πατριάρχης, και πρόφασιν τοῦτο τῆς πρὸς αὐτὸν ἀφίξεως οὐκ ἄκαιρον εἶναι νομίσας, ἤδη τοῦ μακαρίτου Θεοκτίστου πρὸς Θεὸν ἐκδημήσαντος, τρίτην ἔχοντος τότε τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός, κάτ εισ: παρ' αὐτὸν, καὶ κοινῇ τῆς τοῦ λειψάνου ταφῆς ὑπ᾽ αὐτῶν γεγονυίας. ΡΑ΄. Επειτα καὶ ἃ πρὸς Εὐθύμιον ὁ θερμὸς ἐκξε λευε πόθος, ὁ πατριάρχης ἐποίει· καὶ ἡδέως τῶν ἱερῶν ἐκείνου χειρῶν λαβόμενος, καὶ αὐταῖς ὡς εἶχε περιχυθείς, ἠσπάζετό τε θερμῶς, καὶ πόθου τοῖς ἀσπασμοῖς ἐπέλεγε ῥήματα· Ἐκ πολλοῦ τῶν ἁγίων ἐγὼ τούτων ἐπεθύμουν χειρῶν· καὶ ἰδοὺ πεπλήρωκε μοι τὴν ἔφεσιν ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ δέομαί σου, τίμιε Πα τερ, καὶ σφόδρα δέομαι· πρῶτα μὲν εὐχεσθαι τῷ Θεῷ,; τὰς σὰς ἐπ' ἐμοὶ προββήσεις, διὰ τέλους συντηρηθῆναι ἔπειτα δὲ καὶ γράφειν μοι συνεχῶς περὶ τῶν δοκούν; των, ὅσα καὶ τέκνων ' νόμος διακελεύεται. Ταῦτα τῷ Εὐθυμίῳ λίαν εὐμενῶς ὡμίλει καὶ διελέγετο, καὶ ὅσα ἕτερα ὁ καιρός τε ἀπῄτει καὶ διὰ μικροῦ συντυχία τοῦ ἀνδρὸς ὑπεμίμνησκεν. Ο δὲ, μετὰ τῆς συνήθους ἐκείνης ἐπιεικείας, Τοῦτο μᾶλλον ἐγὼ παρὰ τῆς σῆς αἰτοῦμαι μακαριότητος ἀπεκρίνατο· τὸ ἐν ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν πρεσβείαις σου καὶ λιταῖς καὶ ἡμᾶς κεῖσθαί σοι διὰ μνήμης. Κἀκεῖνος ὑπολαβών, Οὔ τοι, ὦ Πάτερ, φησίν, οὐδαμῶς παραχωρήσω σου του αιτήματος. Τοῦτο γὰρ ἐγὼ παρὰ σου πρώτος λα βεῖν ἀξιῶ· ἐπεὶ καὶ πεπείραμαι καλῶς ἤδη τῆς ἐν σοι τῶν θείων χαρισμάτων ἐνεργείας κομιδῇ καὶ δυναμεως. Καὶ ὃς ὁμαλῶς ἄγαν καὶ πράως, συγχώρησον, τίμιε Πάτερ, ἔφη· παρακλήθητι δὲ πρόνοιαν " μᾶλλον τοῦ παρόντος μοναστηρίου χάριν ἐμήν τε; καὶ σὴν, καὶ αὐτῶν δὲ τῶν ἀδελφῶν ἕνεκα ποιεῖσθαι, καὶ κήδεσθαι καὶ αὐτοῦ, ὥσπερ εἰκός. Πρὸς ταῦτα ὁ πατριάρχης, Καὶ Θεοκτίστου, φησίν, ἔτι περιόντος τοῦ ἐν ἁγίοις, σὺ ἐς ὁ τῆς ἐρήμου ταύτης προεστώς, καὶ πόλιν αὐτὴν τῷ τῶν ἐνοικούντων πλήθει και τῇ ἀρετῇ κομῶσαν ἀποδείξας, καὶ ἄλλην τινὰ καθά περ Ιερουσαλήμ τῷ Χριστῷ παραστήσας· καὶ νῦν πάλιν ἐκείνου τὸν βίον ἀμείψαντος, σοὶ τὰ σαυτοῦ καταλείπεται. Ὁ μὲν οὖν ταῦτα εἰπὼν, καὶ συνταξάμενος τῷ ἁγίῳ, πρὸς τὰς οἰκείας αὖθις ἐπανῆλθε διατριβάς. ΡΒ΄. Εὐθύμιος δὲ ὁ μέγας, Μάριν τὸν τοῦ Τερέ βωνος θεῖον, φιλαρέτως ζῶντα, καὶ τὴν ἡλικίαν ἤδη προήκοντα, ἤγούμενον τῆς μονῆς καταστήσας, εἰς τὴν οἰκείαν καὶ αὐτὸς λαύραν ἐπάνεισι. Τοῦ δὲ, δύο τῇ τῆς μονῆς προστασία χρόνους ἐπιβιοῦντος, εἶτα καὶ αὐτοῦ τὸν βίον μεταλλάξαντος, κατελθὼν αὖθις ὁ μέγας, τὸ μὲν ἱερὸν τούτου σῶμα, ἐν τῇ τοῦ μεγά λου Θεοκτίστου θήκη θεοφιλῶς κατατίθεται· Λογγί τέκνῳ.
Cumque aliquando venisset ad eam spectandam, δὲ κατὰ θέαν αὐτοῦ ἀφιγμένη, ὁρᾷ τὴν Εὐθυμίου
videt lauram Euthymii positam in media solitudi- λαύραν ἐν ἐρήμῳ μέσῃ διακειμένην, ὅπως τε τὰ τῶν
ne, et quemadmodum cellæ fratrum erant a se in- ἀδελφῶν κελλία ἀπ' ἀλλήλων ἦσαν ἀπῳκισμένα -
vicem sejunctæ; atque illud Scripturæ meditata: καὶ τὸ Γραφικὸν ἐκεῖνο λογισαμένη· ὡς καλοὶ οἱ
Quam pulchra domus tuc,Jacob,lubernacula tua, οἴκοι Ἰακώβ, αἱ σκηναί σου, Ἰσραὴλ! σφοδρῶς
Israel 33! indeque vehementer animo compuncta, τε τὴν ψυχὴν ἐντεῦθεν κατανυγεῖσα, πέμπει Γαβριή
ilico ad eum mittit Gabrielium, rogans ut sibi λιον εὐθὺς πρὸς αὐτὸν, δεομένη ἐπιτραπῆναι καὶ
permitteretur accedere, illiusque frui sermone et αὐτῇ προσελθεῖν αὐτῷ 6, καὶ λόγων ἀπολαῦσαι τῶν
doctrina: simul vero habebat in animo lauræ il- ἐκείνου καὶ τῆς διδασκαλίας ἐμοῦ δὲ καὶ προσαποlique assignare redilus, eam cb causam,ut fratri- νείμαι τή τε λαύρᾳ καὶ αὐτῷ προσόδους, ἐπὶ νοῦν
bus de caetero sufficiens exstaret rerum necessa- είχε· καὶ ἡ αἰτία, ὥστε διαρκὴ τοῖς ἀδελφοῖς εἶναι
riaruin suppeditatio.
τοῦ λοιποῦ τῶν ἀναγκαίων τὴν χορηγίαν.
XCIX Ille vero eam prius his verbis compellat:
Morte ad fores stante, cur, o filia, sollicita es et
distraheris circa plurima? Illa solum tibi sint parata, quæ ad excessum ex hac vita pertinent.
Nostri autem ne memineris, quantum ad reditus
ullos aut pecunias,sed recordare coram communi
Domino, ubi sane te potius nostri meminisse postulamus. His illa auditis, animum divisum babebat
in hasce duas affectiones, admirationem et tristitiam: illud quidem,magni tribuens præscientis,
et quemadmodum ea quæ de illo ipsa animo agi -
tabat, is longe ante intelligeret; hoc vero, quod a
sua spe ea in re excidisset. Volebat enim ei pecunias redituumque subsidium relinquere, sicut
diximus. Hinc venit ad sanctam civitatein: cumque Anastasium patriarcham arcessivisset, ac ei
exposuisset quæ a divino Euthymio audierat, gemina priori sententia fecit. Ac primo quidem
Stephani protomartyris Christi templum,nondum c
omni ex parte constructum dedicat quintodecimo mensis Januarii: deinde ei tributo
multo reditu, ejusque cura commissa Gabrielio,
neque alias neglexit ecclesias, quotquot ab ipsa
medificatæ fuerant; sed illas quoque diligenter
magno cum labore obibat, dedicans, et sufficientem reditum unicuique altribuens. Jam vero
quatuor mensibus post dedicationem transactis,
et ipsa humanam vitam relinquens, excedit ad
Domicum
C.Longo autem post tempore, cum esset Euthymius jam nonaginta annos natus, in gravem incidit
egrotationem sanctus Theoclistus,adeoque morti
vicinam, ut significaret se mox esse decessurum; qui jam ad profundissimam senectutem per- η
venisset, plenusque evasisset ipse etiam humanorum dierum. Veniens ergo ad eum visendum
magous Euthymius, adeoque periculose habere
intuitus, statuit paucos dies cum illo manere,
ut sancta ejus anima jam ad Deum profecta, ipse
justa corpori faceret, cunctaque quae mos est,
35 Num. χχιν, 5.
c abest ab al. b al. ἐλλιπῶς.
40'. Ὁ δὲ, προαναφωνεῖ αὐτῇ· Ἐπὶ θύραις οὔσης
τῆς τελευτῆς, τί φροντίζεις, λέγων, ὦ τέκνον, καὶ
περισπᾶσαι περὶ πολλά; Εκεῖνά σοι μόνον εύτρα
πῆ γενέσθω, τὰ πρὸς τὴν τῆς ζωῆς ἐκδημίαν. Ημῶν
δὲ μὴ ἐπὶ προσόδοις τισὶ μνησθῇς, μηδὲ χρήμασιν,
ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ κοινοῦ μνήσθητι Δεσπότου, ὅπου δὴ καὶ
μνησθῆναι σε μᾶλλον ἡμῶν ἀξιοῦμεν. Τούτων ἀκού
σασα, δυσὶ πάθεσι τούτοις, ἐκπλήξει καὶ λύπῃ τὴν
ψυχὴν ἐμερίζετο· τὸ μὲν, τῇ προγνώσει τοῦ μεγά
λου διδοῦσα, καὶ ὅπως ἅπερ αὕτη κατὰ νοῦν ἐσκόπει
περὶ αὐτοῦ, πόῤῥωθεν ἐκεῖνος συνίει· τὸ δὲ, διὰ τὴν
τῶν ἐπ' αὐτῳ ἐλπίδων ἀποτυχίαν. Ηβούλετο γὰρ καὶ
χρήματα καὶ ἀφορμὰς αὐτῷ προσόδων καταλιπεῖν,
ὥσπερ ἔφημεν. Εντεῦθεν πρὸς τὴν ἁγίαν ἀφικνεῖ
ται πόλιν· Αναστάσιόν τε μέτα στειλαμένη τὸν πατριάρχην, καὶ ἃ παρὰ τοῦ θείου Ευθυμίου μάθοι
πρὸς τοῦτον διασαφήσασα, ἀδελφὰ τῇ προτέρᾳ γνώ
μῃ ἐποίει. Καὶ πρῶτα μὲν τὸν ἐπὶ Στεφάνῳ τῷ
πρωτομάρτυρι τοῦ Χριστοῦ ναὸν ἐλλειπῶς ' ἔτι τῆς
κατασκευῆς ἔχοντα, πέμπτῃ ἐγκαινίζει καὶ δεκάτῃ
μηνός Ιανουαρίου. Εἶτα καὶ πολλὴν αὐτῷ πρόσω
οδον ἀπονείμασα, καὶ τὴν περὶ αὐτὸν πρόνοιαν ἀναθείσα Γαβριηλίῳ, οὐδὲ τῶν ἄλλων ἡμέλει ἐκκλησ
σιῶν, ὅσαι παρ᾽ αὐτῆς ᾠκοδόμηντο· ἀλλὰ καὶ αὐτὰς
περιήρχετο κομιδῇ φιλοπόνως, εγκαινίζουσά τε καὶ
τὴν ἀρκοῦσαν ἑκάστῃ πρόσοδον ἀφορίζουσα. Τεσσάρων δὲ ἤδη μηνῶν μετὰ τὸν ἐγκαινισμὸν παρελθόντων,
καὶ αὐτὴ τὸν ἀνθρώπινον ἐκλιπούσα βίον, πρὸς Κύριον
Εκδημετ.
Γ΄. Μετὰ μέντοι συχνὸν ἐξ ἐκείνου χρόνον ἐνενή
κοντα τοῦ Ευθυμίου ἤδη γεγονότος ἐνιαυτῶν, βαρεία
περιπίπτει νόσῳ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Θεόκτιστος, καὶ
τοσοῦτο γειτονούσῃ θανάτῳ, ὥστε καὶ αὐτὸν ὅσον
οὔπω προσάγειν ἐδήλου· βαθύτατα ἤδη γηράσας,
καὶ πλήρης ἡμερῶν καὶ αὐτὸς τῶν ἀνθρωπίνων
γενόμενος. Κατελθὼν τοίνυν ἐπισκεψόμενος αὐτὸν ὁ
μέγας Εὐθύμιος, καὶ οὕτως ἐπικινδύνως ἔχοντα θεα
σάμενος, ἔγνω καὶ βραχείας αὐτῷ τινας ἡμέρας
συμπαραμεῖναι· ὡς ἂν ἤδη πρὸς Κύριον τῆς ἁγίας
ἐκδημούσης ψυχῆς, αὐτὸς τῷ σώματι τὰ νομιζόμενα
«Amplum adeo,ut decem millla monachorum Maio. Sepelitur in templo S. Stephani. Nicephorus
ex omni eremo in eo convenerint. Vita S. Salm. et Evagrius.
Anno 4 imperii Leonis, Christi 460, mense
col. 359–360page 93 of 391
PG 114:359Ανῳ δέ τινι ἀξιεπαίνῳ τὸν βίον ἀνδρὶ, τὴν τῆς μονῆς πρόνοιαν ἐγχειρίζει. ΡΤ'. Καταπόδης δὲ τῆς Θεοκτίστου τελευτῆς τοῦ μεγάλου, καὶ Ολυμπίου του Σκυθοπόλεως ἐπισκόπου τὸν βίον ἀπολιπόντος, Κοσμᾶς μὲν ὁ σταυρο φύλαξ ἐπίσκοπος ἀντ᾿ ἐκείνου χειροτονεῖται Χρύσ σιππος δὲ, τὴν τοῦ σταυροφύλακος ἐγχειρίζεται λει τουργίαν· μηδ' ἐνταῦθα διαπεσούσης τῆς Εὐθυμίου προῤῥήσεως. 'Αλλ᾽ ὁ μὲν μακαρίτης Κοσμᾶς, τριά κοντά ὅλους ἐνιαυτοὺς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς διαμείνας, μεγάλοις ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παλαιστινῶν ἐπαρχία διέλαμψε κατορθώμασι. Χρύσιππος δὲ, ὃς καὶ ἀδελ φὸς ἦν ἐκείνου, δωδέκατον τῇ τοῦ σταυροῦ φυλακή χρόνον διακονήσας, ἐπὶ συγγράμμασι τό τε πλῆθος πολλοῖς καὶ τὴν πραγματείαν ὑπαινετοῖς, καταλύει τὸν βίον· Ο μέν τοι τούτων ἀδελφὸς Γαβριήλιος, πρεσβύτερος, καθάπερ μικρῷ πρόσθεν εἴρηται, καὶ ἡγούμενος τετάρτῳ ἐπὶ τοῖς εἴκοσιν ἔτει γεγενημένος, βραχύ τι φροντιστήριον ἐν τῇ πρὸς ἕω κοιλάδι του σεβασμίου ναοῦ, ὃς ἀπὸ τῆς ῾Αγίας ὠνόμαστο ᾿Αναλήψεως, ἐδείματο ἑαυτῷ· οὗ δὴ μετὰ ὀγδόην, κατὰ μίμησιν Εὐθυμίου, τῶν θείων Θεοφανίων ἡμέσ ραν ἀναχωρῶν, ἕως τῆς τῶν Βαίων διέτριβεν ἑορ τῆς. Φιλομαθὴς δὲ ὤν, εἶχε καὶ τὴν φύσιν αὐτῷ συν αιρομένην. Ἔνθεν τοι καὶ τὴν γλώτταν πρός τε τὴν Ελλήνων φωνὴν καὶ τὴν τῶν Ῥωμαίων καὶ Σύρων ἤσκετο. Τελευτᾷ δὲ ὀγδοηκοστῷ τῆς ἡλικίας ἔτει ἐν τῷ μοναστηρίῳ· καὶ τάφος ἐκεῖ τῷ ἀνδρὶ γίνεται, ἐπὶ σημείοις λάμψαντι μεγίστοις. Τὰ μὲν δὴ τῶν μαθητῶν Εὐθυμίου τοιαῦτα, καὶ τοιαύτης ἕκαστος ἔτυχε καὶ τῆς τελευτῆς. ΡΔ'. Ἐγὼ δὲ πρὸς τὰ ἑξῆς τῶν τοῦ ἀνδρὸς κατορθωμάτων ἐπάνειμι. Καὶ ταῦτα γάρ μοι μετὰ τῶν άλλων, Ιωάννης τε ὁ ἡσυχαστὴς καὶ ἐπίσκοπος, καὶ Θαλέλαιος ὁ πρεσβύτερος διηγήσαντο. Ἔφασκον γάρ, ὡς ἄρα διατρίβουσι ποτε αὐτοῖς ἐπὶ τῆς ἐρήμου, ὁ μακαρίτης Σάβας ἐντυχών διωμίλει· Ετι, λέγων, ἐν τῷ κοινοβίῳ ὢν, ἀνέλθοι μετὰ τὴν Θεοκτίστου τελευ τήν, ἅμα Λογγίνῳ τῷ ἡγουμένῳ πρὸς τὸν μέγαν Εὐ θύμιον. Ἡμέρας δέ τινας περὶ τὸν Ῥουδάν διατρίψαντες, ἅμα τοῖς περὶ Μαρτύριον καὶ Ηλίαν, καὶ Γερασίμου τοῦ ἐν ἁγίοις συμπαρόντος ἡμῖν, ἐπεὶ, φησί, προθύμους ὁ μέγας, ἐμέ τε καὶ Δομετιανὸν ἑώρα, παραλαβὼν ἀμφοτέρους, διὰ τῆς ἐνδοτέρας ἐρήμου διήρχετο. Τροφὴ δὲ ἦσαν ἡμῖν, αἱ τῶν λεάγρων 1 ῥίζαι. Εἶτα καταλαμβάνομέν τινα γῆν ἀνα μελεαγρίων. μετ
Longino viro propter vitam laude digno,com - Ανῳ δέ τινι ἀξιεπαίνῳ τὸν βίον ἀνδρὶ, τὴν τῆς μονῆς
mittit curam monasterii.
πρόνοιαν ἐγχειρίζει.
CIII.Statim autem post magni Theoctisti obitum, ΡΤ'. Καταπόδης δὲ τῆς Θεοκτίστου τελευτῆς τοῦ
eum Olympius Scythopolis episcopus vitam reliquis- μεγάλου, καὶ Ολυμπίου του Σκυθοπόλεως ἐπισκόset, Cosmas quidem custos crucis pro illo ordinatur που τὸν βίον ἀπολιπόντος, Κοσμᾶς μὲν ὁ σταυροepiscopus; Chrysippo autem custodis crucis commit- φύλαξ ἐπίσκοπος ἀντ᾿ ἐκείνου χειροτονεῖται· Χρύσ
titur ministerium; neque hic excidente Euthymii σιππος δὲ, τὴν τοῦ σταυροφύλακος ἐγχειρίζεται λει
prædictione. Verum beatus Cosmas, cum totos τουργίαν· μηδ' ἐνταῦθα διαπεσούσης τῆς Εὐθυμίου
triginta annos in eo principali munere permansis προῤῥήσεως. 'Αλλ᾽ ὁ μὲν μακαρίτης Κοσμᾶς, τριά
set, magnis in secunda Palaestinorum provincia κοντά ὅλους ἐνιαυτοὺς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς διαμείνας,
claruit meritis. At Chrysippus, qui erat illius quo- μεγάλοις ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παλαιστινῶν ἐπαρχία
que frater, ubi duodecim annos obiiset ministerium διέλαμψε κατορθώμασι. Χρύσιππος δὲ, ὃς καὶ ἀδελ
custodienda crucis, scriptis relictis (49)et numero φὸς ἦν ἐκείνου, δωδέκατον τῇ τοῦ σταυροῦ φυλακή
multis,et ob tractationen, laudabilibus, vita exce- χρόνον διακονήσας, ἐπὶ συγγράμμασι τό τε πλῆθος
clit. Horum vere frater Gabrielius, presbyter, ut πολλοῖς καὶ τὴν πραγματείαν ὑπαινετοῖς, καταλύει
paulo ante dictum est, et monasterii per viginti τὸν βίον· Ο μέν τοι τούτων ἀδελφὸς Γαβριήλιος,
quatuor annos præfectus, postea breve sibi adifi- πρεσβύτερος, καθάπερ μικρῷ πρόσθεν εἴρηται, καὶ
cavit monasterium in valle venerabilis templi ad ἡγούμενος τετάρτῳ ἐπὶ τοῖς εἴκοσιν ἔτει γεγενημέ
orientem, quod nomine Sanctæ Ascensionis νος, βραχύ τι φροντιστήριον ἐν τῇ πρὸς ἕω κοιλάδι
donatum fuerat, ubi ad initationem Euthymii, του σεβασμίου ναοῦ, ὃς ἀπὸ τῆς ῾Αγίας ὠνόμαστο
post divinorum Theophaniorum oclavum diem ᾿Αναλήψεως, ἐδείματο ἑαυτῷ· οὗ δὴ μετὰ ὀγδόην,
secedens, usque ad festum Palmarum morabatur. κατὰ μίμησιν Εὐθυμίου, τῶν θείων Θεοφανίων ἡμέσ
Cum autem esset discendi cupidus,habuit quo- ραν ἀναχωρῶν, ἕως τῆς τῶν Βαίων διέτριβεν ἑορ
que ingenium ei opem ferens. Unde et linguam τῆς. Φιλομαθὴς δὲ ὤν, εἶχε καὶ τὴν φύσιν αὐτῷ συνad Græcorum sermonem, Romanorumque et αιρομένην. Ἔνθεν τοι καὶ τὴν γλώτταν πρός τε τὴν
Syrorum exercebat. Moritur autem octogesimo Ελλήνων φωνὴν καὶ τὴν τῶν Ῥωμαίων καὶ Σύρων
setatis anno in monasterio: et illic fit viro se- ἤσκετο. Τελευτᾷ δὲ ὀγδοηκοστῷ τῆς ἡλικίας ἔτει ἐν
pulcrum in signis maximis illustri. Atque τῷ μοναστηρίῳ· καὶ τάφος ἐκεῖ τῷ ἀνδρὶ γίνεται,
ea quæ quidem ad Euthymii pertinent discipu- ἐπὶ σημείοις λάμψαντι μεγίστοις. Τὰ μὲν δὴ τῶν
los, hujusmodi sunt, ac talis unicuique obtigit μαθητῶν Εὐθυμίου τοιαῦτα, καὶ τοιαύτης ἕκαστος
ἔτυχε καὶ τῆς τελευτῆς.
mors.
CIV. Ego vero ad ea quæ consequuntur ex viri
recte factis revertor. Nam hæc quoque mihi cum
aliis Joannes solitarius et episcopus, et Thalelaus
presbyter narraverunt. Aiebant enim,quod versantibus aliquando ipsis in solitudine,occurrensbeatus
Sabas colloquebatur, dicens, quod cum adhuc esset
in canobio, ascendisset post mortem Theoctisti,
simul cum Longino monasterii praeposito ad magnum
Euthymium. Aliquot autem dies morali circa Ruban una cum Martyrio et Elia, sancto etiam Gerasimo nobiscum versante,quoniam, inquit, alacres
magnus me et Domitianum videbat, utroque assumnpto,transibat per interiorem solitudinem (52).Cibusautem nobis erant radices meleagrorum. Deinde pervenimus ad quamdam terram admodum horrenΡΔ'. Ἐγὼ δὲ πρὸς τὰ ἑξῆς τῶν τοῦ ἀνδρὸς κατορ
θωμάτων ἐπάνειμι. Καὶ ταῦτα γάρ μοι μετὰ τῶν
άλλων, Ιωάννης τε ὁ ἡσυχαστὴς καὶ ἐπίσκοπος, καὶ
Θαλέλαιος ὁ πρεσβύτερος διηγήσαντο. Ἔφασκον γάρ,
ὡς ἄρα διατρίβουσι ποτε αὐτοῖς ἐπὶ τῆς ἐρήμου, ὁ
μακαρίτης Σάβας ἐντυχών διωμίλει· Ετι, λέγων, ἐν
τῷ κοινοβίῳ ὢν, ἀνέλθοι μετὰ τὴν Θεοκτίστου τελευ
τήν, ἅμα Λογγίνῳ τῷ ἡγουμένῳ πρὸς τὸν μέγαν Εὐθύμιον. Ἡμέρας δέ τινας περὶ τὸν Ῥουδάν διατρί
ψάντες, ἅμα τοῖς περὶ Μαρτύριον καὶ Ηλίαν, καὶ
Γερασίμου τοῦ ἐν ἁγίοις συμπαρόντος ἡμῖν, ἐπεὶ,
φησί, προθύμους ὁ μέγας, ἐμέ τε καὶ Δομετιανὸν
ἑώρα, παραλαβὼν ἀμφοτέρους, διὰ τῆς ἐνδοτέρας
ἐρήμου διήρχετο. Τροφὴ δὲ ἦσαν ἡμῖν, αἱ τῶν
λεάγρων 1 ῥίζαι. Εἶτα καταλαμβάνομέν τινα γῆν ἀνα
Ejus mentio fit etiam in Vita SS. Sabæ et
Quiriaci. Huic Paulus, illi suffectus junior Terebon.
Scythopolis secunda Palastinm Metropolitana sedes, primæ Cæsarea: utraque sub patriarchatu Hierosolymitano.
1 al. μελεαγρίων. Int. melagriorum.
Pauca ex his supersunt, ac primo hujus est
sermo de sanctissima Maria Deipara, a Joanne Pico
Parisiensi, una cum aliis editus,et insertus Bibliotheca SS. FP. tribus editionibus Parisiensibus, et
Coloniensi; sed sæculi 6,par. 2, quod ætas Desciretur. Secundo hujus est Encomion conscriptum de
S. Theodoro martyre, in quo mentio est Luciani
μετ
presbyteri, cui Gamaliel, quo in loco laterent corpora SS. Stephani, Nicodemi, ipsius Gamalielis et
Abibi alii, revelavit an. 415.Imo horum martyrium
ab eo conscriptum. Consule in Photii bibliotheca
imema 171.
Palladius in histor. Lausiaca cap. 104, meminit oratoriorum in Oliveto in colle Assumptionis,
unde ascendit Jesus.» Est autem ad orientem sanctæ
civitatis.
Da eo agemus 26 Januarii.
Sequentia narrantur etiam in Vila S. Sobe.
col. 361–362page 94 of 391
PG 114:361τοῖς ἀρχιερεῦσι, καὶ τοῖς ἄρχουσιν· εἶπε, ὅτι «Ἐγὼ ἐν τῷ ἱερῷ ἐδίδαξα, καὶ ἐν τῇ συναγωγῇ, ὅπου πάντες οἱ Ἰουδαῖοι συνέρχονται, καὶ ἐν κρυπτῷ ἐλάλησα οὐδέν.» Ἀλλ' ἐκεῖνοι, τῆς μακροθυμίας καταφρονήσαντες, τοῖς μεγάλοις κακοῖς μεγαλύνουσι τὴν ὀργήν. Ὑβρίζουσι γὰρ τὸν Κύριον πρὸς τὴν ἐν ὄψει τοῦ πλήθους αὐτοῦ εὐφημίαν. Καὶ μὴ τοῦτο ὑποστάς, εὐθὺς ποιεῖται τὴν πρὸς Πιλάτον πορείαν. Ἀλλ' ὁ Πιλᾶτος εἰδὼς μὲν αὐτοῦ τὴν ἀθῳότητα, μὴ βουλόμενος δὲ πρὸς αὐτοὺς μάχεσθαι, εἰς τὸν τοῦ βαρουμένου λαοῦ τύπον ἑαυτὸν εἰσάγει τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ νόμος τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ· ὁ δὲ Κύριος αὐτὸς ἐτύγχανεν ὁ νόμος καὶ ἡ ἀλήθεια. Πλὴν ὁ Πιλᾶτος, καθ' ἑαυτὸν θεασάμενος αὐτόν, οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκει ἐν αὐτῷ. Εἶτα λύσας αὐτὸν, τὸν κατήγορον τοῦ Ἰωάννου ἠρώτα· «Τί αὐτῷ ἐγκαλεῖτε; Τί ἂν εἴη ἐφ' ᾧ κατηγορεῖτε αὐτοῦ;» Οἱ δὲ ἔλεγον, «Εἰ μὴ ἦν οὗτος κακοποιός, οὐκ ἂν σοι παρεδώκαμεν αὐτόν.» Ἐπεὶ δὲ ἔγνω ὅτι Γαλιλαῖός ἐστιν, ἀνέπεμψεν αὐτὸν πρὸς Ἡρώδην. Ὁ δὲ Ἡρώδης χαρεὶς ἐπ' αὐτῷ πολλά, ἐπηρώτα αὐτὸν ἐν λόγοις ἱκανοῖς· αὐτὸς δὲ οὐδὲν ἀπεκρίνατο αὐτῷ. Εἶτα ἐξουθενήσας αὐτὸν ἀνέπεμψεν αὐτῷ ἐσθῆτα λευκήν. Ὁ δὲ Πιλᾶτος, συγκαλεσάμενος τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τοὺς ἄρχοντας καὶ τὸν λαόν, εἶπεν αὐτοῖς· «Οὐδὲν εὗρον ἐν αὐτῷ αἴτιον· ἀλλὰ οὐδὲ Ἡρώδης, ἀνέπεμψε γὰρ αὐτὸν ἡμῖν.» Οὐδεὶς δὲ τούτων τοῖς λόγοις ἐπείσθη. Ἀλλὰ τοῖς βοηθοῦσι τῶν ἀρχιερέων ἐπαναστάντων, ὅλος ὁ λαὸς ἔκραζε λέγων· «Αἶρε, αἶρε, σταύρωσον αὐτόν.» Ὁ δὲ Πιλᾶτος τρίτον εἶπε πρὸς αὐτούς· «Τί γὰρ κακὸν ἐποίησεν οὗτος; Οὐδὲν εὗρον ἐν αὐτῷ αἴτιον θανάτου· παιδεύσας οὖν αὐτὸν ἀπολύσω.» Οἱ δὲ ἐπέκειντο φωναῖς μεγάλαις, αἰτούμενοι αὐτὸν σταυρωθῆναι, καὶ κατίσχυον αἱ φωναὶ αὐτῶν. Ὁ δὲ Πιλᾶτος ἐπέκρινε γενέσθαι τὸ αἴτημα αὐτῶν.
CAPUT VI.
Πῶλον ταῦτα γεγαμμένα εἰδέναι καὶ πεπαιδεῦσθαι, ἐδόκει χρῆναι τοῦ Συνεσίου. Καίτοιγε νεωτέρῳ ἔτι ὄντι αὐτῷ ταύτης ἐπεθύμησε τῆς μαθήσεως· ἐν δὲ τῷ ᾿Αλεξανδρείᾳ εἰπεῖν ὑφαίνοντι τοὺς λόγους παρεγένετο Ἱεροκλεῖ, τῷ σοφωτάτῳ φιλοσόφῳ· ὃς φιλοσοφίαν μὲν ἤσκει τὴν Πλάτωνος, ἦν δὲ πλούσιος τὴν ἀρετήν. Ἐδίδαξε δὲ τὸν Συνέσιον τὰ τῆς ἀρετῆς πρῶτα· πρὸς δὲ τὴν πνευματικὴν ἀνήγαγε γνῶσιν, ἐξ ἧς ἡ τελεία θεωρία τῆς ψυχῆς. Καὶ ὅσον ἐπεδίδου, τοσοῦτον ἐπεθύμει τοῦ πλείονος· εἶτα μετεβάλετο πρὸς θεολογίαν, ἔνθεν ἐπὶ πλέον αὐξηθεὶς φιλοσοφίας. Ἐκεῖθεν δὲ ἐπανελθὼν εἰς Κυρήνην, πατρίδα αὐτοῦ, ἤρξατο κοινωνεῖν τε καὶ ὁμιλεῖν τοῖς χριστιανοῖς· συνῆν δὲ καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι, καὶ ἐκοινώνει αὐτοῖς καθ' ἡμέραν. Πλὴν ἀλλ' ἦν ἔτι ἀβάπτιστος, κἂν τοῖς αὐτοῖς ἐνδιέτριβε· δῆλον δὲ τοῦτο ποιεῖ ταῖς ἐπιστολαῖς, ἐν αἷς αὐτὸς ἱστορεῖ τὴν κλῆσιν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ τοῦ Κυρηναίων ἐκκλησία ἐπισκόπου ἐδεῖτο, πάντες οἱ ἐκεῖσε συνελθόντες ἐβοῶν· «Συνέσιον ἡμῖν δότε.» Ὁ δὲ παρῃτεῖτο διά τε γάμον, ὃν εἶχε, καὶ διὰ τὸ μηδέπω βεβαπτίσθαι. Οἱ δὲ πολλῷ μᾶλλον ἔκραζον, καὶ οὐκ ἀνίεσαν ἕως ἂν ἐδέξατο. Τοῦτο δὴ τὸ τέλος ἔσχεν ἡ αἵρεσις· ἐβαπτίσθη γὰρ ὑπὸ Θεοφίλου τοῦ Ἀλεξανδρείας ἐπισκόπου, καὶ ἐπὶ τῷ γάμῳ ἐπετράπη μένειν. Ἐγένετο δὲ ἀγαθὸς ποιμήν, καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι πιστός, καὶ τοῖς χριστιανοῖς εὐεργέτης· ἰσχυρῶς τε ἐμάχετο πρὸς τοὺς αἱρετικοὺς ὑπὲρ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, καὶ πολλοὺς ἐπέστρεψεν ἀπὸ τῆς πλάνης.
ἡμερον ἐπὶ πολὺ καὶ ξηρὰν καὶ ἀτεχνῶς ἄνυδρον. "ΕγωYE οὖν ἀσυνήθης ὢν παντάπασι τῶν ἐν ἐρήμῳ διατριβών, δίψει τε συσχεγείς σφοδροτάτῳ, λειποψυχία
τε συνειχόμην, καὶ οὐδὲ τοὺς πόδας εἶχον ἔτι πρὸς
τὴν πορείαν δυναμένους ὑπηρετεῖν. Επιστρέψας δέ
φησιν ὁ μέγας Εὐθύμιος, καὶ οὕτως ἐκλείποντα ἤδη
καὶ ἀπειρηκότα με θεασάμενος, ἔπαθε τὴν ψυχὴν ἐπ'
ἐμοί, καὶ μικρὸν ἀφ' ἡμῶν διαστάς, καὶ τῇ γῇ προσκαταβαλὼν ἑαυτὸν, ηύχετο, Κύριε, λέγων, δὸς ὕδωρ
ἐν γῇ διψώσῃ, τὴν τοῦ ἀδελφοῦ δίψαν παραμυθούμετον κ. Καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν ἀναστὰς, ἐπιλαμβάνεται
τοῦ σκαφείου, ᾧ τὰς τῶν βοτανῶν ἐκτέμνοντες ῥίζας
τροφὴν ἐποιούμεθα, καὶ κόπτει βραχὺ τὸ ἔδαφος, καὶ
εὐθὺς ὕδωρ ἀπὸ τῆς γῆς ἀναδίδοται. Εἶτα καλεί με
πρὸς ἑαυτὸν, καὶ ὑποδείκνυσι τὸ ὕδωρ, καὶ πιεῖν ἐπιτρέπει. Πιών τοίνυν, καὶ τὸ συνέχον τοῦ δίψους ἀποβαλὼν ', τὐχαρίστησα τῷ παραδόξως διὰ τῶν αὐτοῦ
θεραπόντων τὰ τοιαῦτα θαυματουργοῦντι θεῷ.
ΡΕ΄. Οὕτως ἔχοντι πρὸς τὸν Θεὸν παῤῥησίας τῷ
Εὐθυμίῳ, καὶ τοσαύτην ἄνωθεν ἐπισπασαμένῳ τὴν
χάριν τοῦ Πνεύματος, οὐδὲ τῆς κοινῆς αὐτῷ τελευτῆς
ὁ καιρὸς ἀπεκρύβη, οὐδὲ ὅσα κατὰ τὴν αὐτοῦ λαύραν
συμβαίνειν ἔμελλεν· ὡς οἱ θεῖοι Πατέρας οὗτοι καί
περὶ αὐτῶν ἐμοὶ διηγήσαντο. Φασὶ γὰρ ὄγδόην τότε
μετὰ τὰ φῶτα ἡμέραν, καθ᾽ ἦν αὐτῷ σύνηθες ἦν ἐπὶ
τὴν ἐνδοτέραν απαίρειν ἔρημον, συνήλθομεν, οἴτε
προπέμψαι μέλλοντες, καὶ ὅσοι κοινωνῆσαι τὸ παράπαν αὐτῷ τῆς ἀποδημίας ἠβούλοντο. Εν οἷς - ἂν
ἦταν οἱ περὶ Μαρτύριον καὶ ᾿Ἠλίαν. Επειδὴ δὲ οὐδὲν
εὐπρεπές η εὗρον, οὐδὲν ἔτοιμον, οὐδὲ προσῆκον ἀναχωρήσει, ἀλλ᾽ ἀπαράσκευον ὅλως τὸν ἄνδρα κατέλαβον, ἐπυνθάνοντο εἰ μὴ αὔριον· ἀπιέναι. Ὁ δὲ Πᾶσαν,
ἔφη, τὴν ἑβδομάδα συνέσομαι ὑμῖν ἐν τῇ λαύρᾳ, καὶ
τοῦ Σαββάτου μέσων νυκτῶν, ἀφ᾽ ὑμῶν χωρισθήσομαι,
Τούτο δὲ είπε, τηνικαῦτα τελευτήν Ρ προσημαίνων.
ΡϚ΄. Τρίτῃ γοῦν τὸ μετὰ ταῦτα ἡμέρᾳ, καὶ τῆς
Αντωνίου ἤδη τοῦ θείου ἑορτῆς ἐπιστάσης, άργυπνίαν διὰ πάσης τῆς νυκτὸς ἐν τῷ ναῷ παραγγέλλει 9.
Καὶ τῶν νυκτερινῶν ὕμνων αὐτοῖς ἐκείνων συντελεσθέντων, τοὺς πρεσβυτέρους ἐν τῷ διακονικῷ καλουμένῳ παραλαβών, Οὐκέτι, φησίν, ἀδελφοί, μεθ'
ὑμῶν ἀγρυπνίαν διατελέσω. Καλεί γάρ με ἤδη ἀπὸ
τῆς παρούσης ζωῆς ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ νῦν μὲν ἐξελθόντες, καλέσατέ μοι Δομετιανόν· ἕωθεν δὲ τῶν Πατέρων ἅπαν τὸ σύστημα συνελθέτω. "Αμα γοῦν πρωί
συνέβρεον μετὰ σπουδῆς ἅπαντες πρὸς αὐτόν. Καὶ
μικρὸν ἐπισχών, ἤρξατο πρὸς αὐτοὺς λόγου τοιοῦδε "
ΡΖ'. Πατέρες ἐμοὶ, καὶ ἀδελφοὶ ἀγαπητοὶ ἐν Κυρίῳ,
καὶ τέκια· ἐγὼ μὲν πορεύομαι ἤδη τὴν τελευταίαν
ὁδὸν τῶν πατέρων μου. ὑμᾶς δὲ χρὴ τὸ πρὸς ἐμὲ
φίλτρον, διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν τῶνδε φυλακῆς ἐπιδείξασθαι. ἂν προηγουμένως ἐστὶν ἡ ἀγάπη, σύνδεσμος οὖσα τῆς τῶν ἀρετῶν τελειότητος. Οπερ γὰρ
34 Coloss. III, 14.
lem,siccamque et omnino aquæ expertem. Ego itaque qui plane eram inassuetus commorationibus in
deserto, vehementissima siti correptus, deliquium
animi patiebar, et nec pedes habebam amplius ad
itineris administrationem validos. Conversus veτo, inquit, magnus Euthymius, neque sic jam
deficientem et fractum intuitus, mea causa animo
commotus est; cumque se paululum a nobis sejunxisset, et ad terram prostravisset, orabal, dicens: Domine, da aquam in terra sitienti, ad solatium aferendum fratris siti. Et post preces surgens,apprehendit ligonem, quo radices herbarum
exscindebamus ad parandum nobis cibum, et solum parum scindit, statimque aqua e terra scaturit. Postea vocat me ad se, ostendit aquam,et bibere permittit. Bibens igitur, et siti quæ premebat
depulsa, gratius egi Deo qui præter opinionem
per servos suas talia edit miracula.
CV.Cum hanc haberet apud Deum fiduciam Euthymius tantamque Spiritus gratiam superne altraxisset, ne coinmunis quidem mortis ei tempus
est absconditum, nec quæcunque eventura erant in
ejus laura sicut divini hi Patres de iis mihi narraverunt. Aiunt quippe quod octavo tunc die post
festum luminum, quando solebat ad interiorem
proficisci solitudinem, convenimus, tum qui erant
deducturi, tum quicunque ejus peregrinationis omnino volebant esse socii; quos inter erant Mariyrius et Elias. Quoniam vero nihil paratum invenerunt,nihil promptum,nec secessui conveniens,sed
virum offenderunt plane imparatum,sciscitati sunt
an non esset cras abiturns. Ille vero: Tota,inquit,
hebdomada ero vobiscum in laura,et Sabbati media nocte, a vobis separabor. Hoc aulem dixit,
præsignificans se tunc moriturum.
GVI. Itaque tertio post hæc die, jam adventante divini Antonii festo, præcepit ut per totam
noctem vigilarent in templo. Et nocturnis illis
hymnis per eos peraclis, cum assumpsisset presbyteros in eo quod diaconicum appellatur: Non
amplius, inquit, fratres, vobiscum vigilias peragam. Me enim jam vocat Deus a vila præsenti.
Sed nunc quidem egressi, arcessite mihi Domi
tianum: mane aulem totus Patrum catus conveniat. Simul ergo cuncti mane ad eum studiose
confuxerunt. Atque ubi se param continuit, copit hunc ad eos habere sermonem:
CVII. Patres mei et fratres dilecti in Domino,et
filii; ego quidem jam postremam viam meorum Patrum ingredior. Vos autem oportet vestrum in me
amorem per horum præceptorum observationem
ostendere. Inter quæ præcipue est charitas, quæ
vinculum est virtutum perfectionis 54. Nam quod
* al. παραμυθούμενος. Ιal. τοῦ συνέχοντος δίψους ἀνενεγκων. " abest. ab al. n al. εὐπρεπές, an
Inser. μέλλη. P al. τὴν τελευτήν «al. παραγγείλας.
Octavam Theophaniorum a Græcis celebrari Syris etiam fuisse observatam hinc colligimus,
14, Januarii, diximus supra;quam consuetudinem a quod tertio ab hoc die ferit festivitas S. Antonii,
αλ φῶς ψῆφ τοῖς ἀρεταῖς· ἃ δύναιτ' ἂν γίγνεσθαι ὅταν ἡ ταπεινοφροσύνη τοῖς ἄλλοις ἀρεταῖς ἔμπροσθε τεθείη, μᾶλλον δὲ ἐν αὐταῖς ὡσεὶ ῥίζα τις οὖσα ἐγκαθιδρύθείη, συνάγουσα αὐτὰς εἰς ἕν, καὶ τοῦ πνεύματος τὴν βεβαίαν γνώρισιν ποιουμένη. Ἡ μὲν γὰρ ταπεινοφροσύνη δίδωσιν ἡμῖν ἑαυτοῖς τὴν ὀρθὴν γνῶσιν, καὶ τοῦ δεσπότου τὴν μεγίστην εὐεργεσίαν εὐχαριστεῖν ποιεῖ· συνάγει δὲ τὸ ἄθροισμα τῶν ἀρετῶν, καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος δοχεῖον αὐτὴν ἀπεργάζεσθαι δύναται. Ἕως ἂν δὲ τοῦτο γεγένηται, τοῦτ' αὐτὸ τὸ Δαυΐδειον ᾄδοντες μεγαλύνωμεν τὸν Κύριον. Διὸ πολὺ μᾶλλον ἡμεῖς οἱ τηλικαύτης ἀπολαύσαντες κηδεμονίας, καὶ τοιαύτης ἀξιωθέντες φιλανθρωπίας, μὴ ἐν λόγοις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἔργοις τὸ τοῦ Θεοῦ εὐεργέτου ψηφίσασθαι πλοῦτον ὀφείλομεν, οὐ τῇ γλώσσῃ μόνον ἐπαινοῦντας, ἀλλὰ τοῖς ἔργοις εὐχαριστοῦντας καὶ μιμουμένους· οὐ γεγονότες ἀγνώμονες εὐεργεσιῶν, ἀλλὰ κατὰ δύναμιν τῷ εὐεργέτῃ ἀμειβόμενοι, ἵνα ζωὴν αἰώνιον κλη ρονομήσωμεν, καὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἀξιωθῶμεν· φαίνειν. Τελευτῶν δὲ ὁ μακάριος πολλάκις ὑφεστηκὼς ὁ λόγος ἐβεβαίου τοῦτο· τὸ λοιπὸν ἀγωνίσασθαι ταῖς ἀρεταῖς ὁρμήσαντας, ψυχῆς ἕνεκα σωτηρίας καταξιωθῆναι. Ψυχὴ γὰρ λόγῳ κατὰ μέρος ἀγγελικῷ καλοῦσα, ὁμοίαν ἑαυτῇ ποιεῖ τὴν ψυχήν· αὐτό τε καὶ τοῦ λοιποῦ, οὐ μόνον ζωήν, ἀλλ' ὑπεδεξάμεθα κἀντεῦθεν εἶναι τοιούτους· αὐτοῦ γεγονότος τοῦ λόγου δηλωτικοῦ καὶ βεβαιωτικοῦ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. Ἐν τοιούτοις λόγοις διάγων ἀεὶ τοῦ βίου τὴν τελευτὴν ἐπεποίητο.
CVIII. Ταῦτα πρὸς αὐτοὺς εἰπόντος· ἔτει, οὐ μόνον οἱ συνόντες αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἄλλοι τῶν ἐπιχωρίων ἐπισυνελθόντες, κατεπλάγησαν. Καὶ δή, «Ἄλλα μέντοι μή πόρρω τῆς αὐτοῦ τελευτῆς ὄντες ἀκούωμεν, τίνα προγνοίας σύμβολα πεπαίδευκεν ἡμᾶς.» Ἐπεὶ γὰρ ἔγνω τὴν ἑαυτοῦ τελευτὴν πλησιάζουσαν, ἐκάλεσε τοὺς γνησιωτέρους τῶν μαθητῶν. Καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς· «Πεπαίδευμαι ἔνθεν ἐξελθεῖν, καὶ πρὸς τὸν Κύριον δεῖ με ἀποδημῆσαι. Τοῦ λοιποῦ ὑμεῖς διαμένετε ἀλλήλοις ἐν εἰρήνῃ καὶ ἀγάπῃ, καὶ τῷ τῆς ἀρετῆς δρόμῳ ἐπιμένετε.»
ἡμερον ἐπὶ πολὺ καὶ ξηρὰν καὶ ἀτεχνῶς ἄνυδρον. "ΕγωYE οὖν ἀσυνήθης ὢν παντάπασι τῶν ἐν ἐρήμῳ διατριβών, δίψει τε συσχεγείς σφοδροτάτῳ, λειποψυχία
τε συνειχόμην, καὶ οὐδὲ τοὺς πόδας εἶχον ἔτι πρὸς
τὴν πορείαν δυναμένους ὑπηρετεῖν. Επιστρέψας δέ
φησιν ὁ μέγας Εὐθύμιος, καὶ οὕτως ἐκλείποντα ἤδη
καὶ ἀπειρηκότα με θεασάμενος, ἔπαθε τὴν ψυχὴν ἐπ'
ἐμοί, καὶ μικρὸν ἀφ' ἡμῶν διαστάς, καὶ τῇ γῇ προσκαταβαλὼν ἑαυτὸν, ηύχετο, Κύριε, λέγων, δὸς ὕδωρ
ἐν γῇ διψώσῃ, τὴν τοῦ ἀδελφοῦ δίψαν παραμυθούμετον κ. Καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν ἀναστὰς, ἐπιλαμβάνεται
τοῦ σκαφείου, ᾧ τὰς τῶν βοτανῶν ἐκτέμνοντες ῥίζας
τροφὴν ἐποιούμεθα, καὶ κόπτει βραχὺ τὸ ἔδαφος, καὶ
εὐθὺς ὕδωρ ἀπὸ τῆς γῆς ἀναδίδοται. Εἶτα καλεί με
πρὸς ἑαυτὸν, καὶ ὑποδείκνυσι τὸ ὕδωρ, καὶ πιεῖν ἐπιτρέπει. Πιών τοίνυν, καὶ τὸ συνέχον τοῦ δίψους ἀποβαλὼν ', τὐχαρίστησα τῷ παραδόξως διὰ τῶν αὐτοῦ
θεραπόντων τὰ τοιαῦτα θαυματουργοῦντι θεῷ.
ΡΕ΄. Οὕτως ἔχοντι πρὸς τὸν Θεὸν παῤῥησίας τῷ
Εὐθυμίῳ, καὶ τοσαύτην ἄνωθεν ἐπισπασαμένῳ τὴν
χάριν τοῦ Πνεύματος, οὐδὲ τῆς κοινῆς αὐτῷ τελευτῆς
ὁ καιρὸς ἀπεκρύβη, οὐδὲ ὅσα κατὰ τὴν αὐτοῦ λαύραν
συμβαίνειν ἔμελλεν· ὡς οἱ θεῖοι Πατέρας οὗτοι καί
περὶ αὐτῶν ἐμοὶ διηγήσαντο. Φασὶ γὰρ ὄγδόην τότε
μετὰ τὰ φῶτα ἡμέραν, καθ᾽ ἦν αὐτῷ σύνηθες ἦν ἐπὶ
τὴν ἐνδοτέραν απαίρειν ἔρημον, συνήλθομεν, οἴτε
προπέμψαι μέλλοντες, καὶ ὅσοι κοινωνῆσαι τὸ παράπαν αὐτῷ τῆς ἀποδημίας ἠβούλοντο. Εν οἷς - ἂν
ἦταν οἱ περὶ Μαρτύριον καὶ ᾿Ἠλίαν. Επειδὴ δὲ οὐδὲν
εὐπρεπές η εὗρον, οὐδὲν ἔτοιμον, οὐδὲ προσῆκον ἀναχωρήσει, ἀλλ᾽ ἀπαράσκευον ὅλως τὸν ἄνδρα κατέλαβον, ἐπυνθάνοντο εἰ μὴ αὔριον· ἀπιέναι. Ὁ δὲ Πᾶσαν,
ἔφη, τὴν ἑβδομάδα συνέσομαι ὑμῖν ἐν τῇ λαύρᾳ, καὶ
τοῦ Σαββάτου μέσων νυκτῶν, ἀφ᾽ ὑμῶν χωρισθήσομαι,
Τούτο δὲ είπε, τηνικαῦτα τελευτήν Ρ προσημαίνων.
ΡϚ΄. Τρίτῃ γοῦν τὸ μετὰ ταῦτα ἡμέρᾳ, καὶ τῆς
Αντωνίου ἤδη τοῦ θείου ἑορτῆς ἐπιστάσης, άργυπνίαν διὰ πάσης τῆς νυκτὸς ἐν τῷ ναῷ παραγγέλλει 9.
Καὶ τῶν νυκτερινῶν ὕμνων αὐτοῖς ἐκείνων συντελεσθέντων, τοὺς πρεσβυτέρους ἐν τῷ διακονικῷ καλουμένῳ παραλαβών, Οὐκέτι, φησίν, ἀδελφοί, μεθ'
ὑμῶν ἀγρυπνίαν διατελέσω. Καλεί γάρ με ἤδη ἀπὸ
τῆς παρούσης ζωῆς ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ νῦν μὲν ἐξελθόντες, καλέσατέ μοι Δομετιανόν· ἕωθεν δὲ τῶν Πατέρων ἅπαν τὸ σύστημα συνελθέτω. "Αμα γοῦν πρωί
συνέβρεον μετὰ σπουδῆς ἅπαντες πρὸς αὐτόν. Καὶ
μικρὸν ἐπισχών, ἤρξατο πρὸς αὐτοὺς λόγου τοιοῦδε "
ΡΖ'. Πατέρες ἐμοὶ, καὶ ἀδελφοὶ ἀγαπητοὶ ἐν Κυρίῳ,
καὶ τέκια· ἐγὼ μὲν πορεύομαι ἤδη τὴν τελευταίαν
ὁδὸν τῶν πατέρων μου. ὑμᾶς δὲ χρὴ τὸ πρὸς ἐμὲ
φίλτρον, διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν τῶνδε φυλακῆς ἐπιδείξασθαι. ἂν προηγουμένως ἐστὶν ἡ ἀγάπη, σύνδεσμος οὖσα τῆς τῶν ἀρετῶν τελειότητος. Οπερ γὰρ
34 Coloss. III, 14.
lem,siccamque et omnino aquæ expertem. Ego itaque qui plane eram inassuetus commorationibus in
deserto, vehementissima siti correptus, deliquium
animi patiebar, et nec pedes habebam amplius ad
itineris administrationem validos. Conversus veτo, inquit, magnus Euthymius, neque sic jam
deficientem et fractum intuitus, mea causa animo
commotus est; cumque se paululum a nobis sejunxisset, et ad terram prostravisset, orabal, dicens: Domine, da aquam in terra sitienti, ad solatium aferendum fratris siti. Et post preces surgens,apprehendit ligonem, quo radices herbarum
exscindebamus ad parandum nobis cibum, et solum parum scindit, statimque aqua e terra scaturit. Postea vocat me ad se, ostendit aquam,et bibere permittit. Bibens igitur, et siti quæ premebat
depulsa, gratius egi Deo qui præter opinionem
per servos suas talia edit miracula.
CV.Cum hanc haberet apud Deum fiduciam Euthymius tantamque Spiritus gratiam superne altraxisset, ne coinmunis quidem mortis ei tempus
est absconditum, nec quæcunque eventura erant in
ejus laura sicut divini hi Patres de iis mihi narraverunt. Aiunt quippe quod octavo tunc die post
festum luminum, quando solebat ad interiorem
proficisci solitudinem, convenimus, tum qui erant
deducturi, tum quicunque ejus peregrinationis omnino volebant esse socii; quos inter erant Mariyrius et Elias. Quoniam vero nihil paratum invenerunt,nihil promptum,nec secessui conveniens,sed
virum offenderunt plane imparatum,sciscitati sunt
an non esset cras abiturns. Ille vero: Tota,inquit,
hebdomada ero vobiscum in laura,et Sabbati media nocte, a vobis separabor. Hoc aulem dixit,
præsignificans se tunc moriturum.
GVI. Itaque tertio post hæc die, jam adventante divini Antonii festo, præcepit ut per totam
noctem vigilarent in templo. Et nocturnis illis
hymnis per eos peraclis, cum assumpsisset presbyteros in eo quod diaconicum appellatur: Non
amplius, inquit, fratres, vobiscum vigilias peragam. Me enim jam vocat Deus a vila præsenti.
Sed nunc quidem egressi, arcessite mihi Domi
tianum: mane aulem totus Patrum catus conveniat. Simul ergo cuncti mane ad eum studiose
confuxerunt. Atque ubi se param continuit, copit hunc ad eos habere sermonem:
CVII. Patres mei et fratres dilecti in Domino,et
filii; ego quidem jam postremam viam meorum Patrum ingredior. Vos autem oportet vestrum in me
amorem per horum præceptorum observationem
ostendere. Inter quæ præcipue est charitas, quæ
vinculum est virtutum perfectionis 54. Nam quod
* al. παραμυθούμενος. Ιal. τοῦ συνέχοντος δίψους ἀνενεγκων. " abest. ab al. n al. εὐπρεπές, an
Inser. μέλλη. P al. τὴν τελευτήν «al. παραγγείλας.
Octavam Theophaniorum a Græcis celebrari Syris etiam fuisse observatam hinc colligimus,
14, Januarii, diximus supra;quam consuetudinem a quod tertio ab hoc die ferit festivitas S. Antonii,
col. 363–364page 95 of 391
PG 114:363Εἰς δεσμωτήριόν τινα ἐσωτέρω ἐλθόντα εἰς τὴν παρεμβολήν, οἱ τὸν σταδίαν τοῦτον εἰρ κύκλῳ παριστάντες, εἰ τοῦτο παραλύοιεν πρέ σβεις, ὑφ' οὗ τοίνυν τὸ τοιοῦτον εἰρηνεύετο, τούτου τὴν κεφαλὴν εἶναι ὑπεύθυνον. Πόρρω δε ἡ Βεβηλία Ταύτης τῆς βουλῆς. Μόνον ἀμβλύ τερος ἔστω ταῖς ὁρμαῖς, ταῖς δὲ βουλαῖς ὀξύ τερος· καὶ ψυχρότερος μὲν ταῖς πολεμικαῖς ἐφόδοις, ταῖς δὲ εἰρηνικαῖς ἐπαγωγαῖς θερμό τερος. Τοῦτο γὰρ τοῖς ἀρχουσι προσήκει, καὶ τούτου τὸ κέρδος πολλῷ μεῖζον. Οἱ μὲν γὰρ μαχόμενοι νικῶσι, καὶ νίκη τι τῶν πολεμίων ὅπλα παραλαμβάνουσιν· οἱ δὲ εἰρηνεύοντες νικῶσι, καὶ αὐτοὺς λαμβάνουσι τοὺς πολεμίους.
Ἐντεῦθεν οἱ περὶ τὸν Βάκχον λεγόμενοι μέγα τι φρονοῦσι, καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ βασι λέως ἐπαίρονται. Ὡς γὰρ ὁ τὸν δεσμώτην ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου ἐξάγων ἢ τὸν αἰχμάλωτον ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας λυόμενος πολλαχοῦ παρ' αὐτοῦ τοῦ λυθέντος μεγαλύνεται καὶ αὐτὸς καὶ ἡ γενεά αὐτοῦ καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ· οὕτω καὶ αὐτοὶ ἡγοῦνται πεποιηκέναι εἰρήνην τοῖς δύο ἔθνεσι, καὶ βλέπονται παρὰ τοῖς δυσὶ βασιλεῦσι. Καὶ ἡ ψῆφος αὐτῶν ἰσχυρά, καὶ ἡ δόξα αὐτῶν μεγάλη, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτῶν ἀπαστράπτει παρὰ τοῖς ἔθνεσι. Τί γὰρ ἄξιον ἂν εἴη τῆς εἰρήνης ἀντάλλαγμα; Οὐδὲν τῶν πάντων. Ὅτι καὶ ἡ εἰρήνη πάντων ἀγαθῶν ἐστι μήτηρ. Καὶ ὡς ὅτε τεκτόνων τις ἢ εὑρεσιτέχνης συνάψαι τι βούλεται τῶν διεῤῥωγότων, ἢ ἁρμόσαι τῶν ἀνομοίων, ὅλην ἐν τούτῳ τὴν τέχνην ἐπιδείκνυται, καὶ τοῦτο αὐτῷ τέλος ἔστω τῆς ἐπιστήμης· οὕτω καὶ τοῖς ἄρχουσι μεγίστη ἀρετὴ, εἰρήνην ἐργάζεσθαι, ἣν ἐπεὶ κατώρθωσαν οἱ περὶ τὸν Βάκχον, πρὸς τὸν ἴδιον ἐπανίασι βασιλέα.
(27). Βαρσαμᾶς τοιοῦτος τοῦτο ἐποίει, εἶπεν· καὶ Πέτρος ὁ βασιλεύς. Τοῦτον μέντοι δεξά μενος, τοῦτον παρ' ἑαυτῷ κατεῖχεν. Εἶτα γράφει πρὸς Ἰσδιγέρδην· τά τε ἄλλα περὶ αὐτοῦ τερπνά, καὶ οἷον καὶ τούτου εἴη, ὡς εἰ τῷ βα σιλεῖ δοκεῖ, μετεκαλεῖτο αὐτόν. Ὁ δὲ εἰπὼν παραδοθῆναι τοὺς πρέσβεις πρὸς αὐτόν, ἐκεῖθεν αὐτοὺς ἐκβαλὼν ἐκ τῶν ὁρίων. Εἶτα ἐπὶ τοὺς ἰδίους ἐπαναχωρήσαντες, ἱεροὶ τελοῦντες εἶεν, εἰρήνης γεγονότες εἰσηγηταί. Καὶ γὰρ ἐκεῖ, τῆς εἰρήνης κυρωθείσης, οὐκ εἰς τέλος ἀφεῖσαν οἱ Πέρσαι τοὺς Χριστιανούς, καίτοι τὸν Θεόδοσιον ταύτης δεηθέντα· ἀλλ' ἢ τούτου τι πλεῖστον ἐδέοντο, ἢ τοιαύτης ἄρα οὐκ ἦσαν ἄξιοι. Τοῦτο μέντοι τοῦ Βάκχου κατόρθωμα, ὃ τότε Βαρσαμᾶς ἠπόρει, ἠπόρει δὲ καὶ τέλη πολλά.
Ἐνταῦθα δέ γε τὸ πλεῖστον τῆς φιλονεικίας ἦν. Καὶ ἐλθόντων εἰς τὴν Κωνσταντίνου, τε θέαται παρὰ τοῦ βασιλέως ὡς εἰκός. Ἡμεῖς δὲ τούτους παρέντες, αὐτὸν θεωρήσωμεν τὸν Βάκ χον, καὶ εἰ τοῖς παροῦσιν ἐπαρκεῖ, κἀκεῖθεν αὐτὸν ἐπισκεψόμεθα, ποῦ τῆς ἀρετῆς ἡ ἀκμή.
Μόνος τοίνυν ὁ Σεργίου παρ' αὐτοῖς ἐτιμᾶτο· ἐπεὶ Σέργιος παντὸς ἦν τοῦ τάγματος κρείτ των· αὐτοῦ δὲ τοῦ Σεργίου τιμωμένου, τιμᾶ σθαι πως ἐκεῖθεν ἐδόκει καὶ Βάκχος. Ἡ μὲν γὰρ Θεοδοσίου φιλοτιμία καὶ ἐπ' αὐτὸν ἔρρει· ἐπεὶ δὲ ὑπὸ τοῦ ὁμοτίμου τὰ τῆς τιμῆς κατελύθη, τοῦτ' αὐτὸ μόνον εἶχεν ὁ Βάκχος, ὅτι τοῖς ἐκείνου παρίσταται πόνοις, καὶ κοινωνεῖ τοῖς παθήμασιν. Εἶτα τῆς τῶν ἀθλητῶν μνήμης κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τιμωμένης, ὑποχωρεῖ πρὸς τὴν βουλήν, ὑποχωρεῖ δὲ ὅλος πρὸς ἑαυτόν. Εἶπε γοῦν καὶ τῷ θεσπεσίῳ Σεργίῳ· εἴ τι ἐσμεν πρὸς τοὺς πόνους, τοῦτο ἀπ' ἐκείνων. Εἶτα καὶ διὰ τοῦτο ἀλλήλοις συνδεδεμένοι, καὶ τὴν αὐτὴν ὁδὸν βαδίζοντες, καὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ τέλος ἐλαύνοντες εἰς τὸ βασίλειον εἰσιέναι.
ἅπαντας, τελευταῖον τόδε φησὶν, ὡς Εἴπερ εὐροιμί hanc primum petam ab eo gratiam, ut vobiscum
τινα πρὸς Θεὸν παῤῥησίαν, ταύτην αἰτήσω πρώτην 5 sim semper, et cum posteris vestris,spiritu usque
παρ' αὐτοῦ τὴν χάριν, ὥστε συνεῖναι ὑμῖν ἀεὶ, καὶ in sæculum.
τοῖς μεθ᾽ ὑμᾶς, τῷ πνεύματι ἄχρι καὶ τοῦ αἰῶνος.
ΡΘ'. Ταῦτα εἰπὼν ἀπέλυσε πάντας, πλὴν Δομετια
νόν c. Καὶ τρίτην ἐν τῷ διακονικῷ μείνας τὸ μετὰ ταῦτα ἡμέραν, τῷ Σαββάτῳ νυκτός, ἐν εἰρήνῃ κοιμᾶται,
και πρὸς τὴν ἐκεῖθεν διαβαίνει μακαριότη πρε
σβύτης ὄντως καὶ πλήρης ἡμερῶν· εἰκάδα τότε τοῦ
Ιαννουαρίου μηνὸς ἄγοντος, ἐν ἔτει τῆς μὲν κόσμου
κτίσεως κατὰ τοὺς συγγραφέντας χρόνους Ιππολύτῳ
τὰ τῷ παλαιῷ καὶ ἀποστόλοις γνωρίμῳ, Επιφανίῳ τε τῷ ἐκ Κύπρου, καὶ Ἔρωνι φιλοσόφῳ καὶ
ὁμολογηδῇ, πέμπτῳ τε καὶ ἐξηκοστῷ ἐπὶ ἐνακοσίοις
καὶ πεντακισχιλίοις. τῆς δέ γε τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐνσάρκου ἐπιδημίας 4, πέμπτῳ ἐπὶ
ἑξήκοντα καὶ τετρακοσίοις. Ἔστω καὶ ταῦτα περί
Εὐθυμίου εἰδέναι, ὡς εἴη τὴν μὲν ἕξιν ἄπλαστος καὶ
πραότατος, τὴν δὲ ὄψιν στρογγύλος τε καὶ λευκὸς,
φαιδρός τε κομιδῇ καὶ εὔοπτος, πολιὸς καθάπαξ, τὴν
ἡλικίαν μιαρῷ βραχύτερος, πολὺς τὸν πώγωνα καὶ
μέχρι ζώνης αὐτὸν καὶ γιατρός καθειμένος, ἀκέραιος
τὰ μέλη καὶ ὑγιής· οὐ δάκτυλον, οὐκ ὄνυχα, οὐκ
ὀδόντα, οὐ μικρὸν οὐ μείζον· τοῦ σώματος μέρος
ἐπιλειπής, Γεννᾶται μὲν οὖν ἐξ ἀποκαλύψεως, ὥσπερ
καὶ ἤδη μοι εἴρηται. Τρία δὲ γεγονὼς ἔτη, καθιερούται θεῷ, καὶ ἀρχὰς τῆς βασιλείας Θεοδοσίου δηλαδή
τοῦ Μεγάλου. Διελθὼν δὲ διὰ πάντων ἐκκλησιαστικών
βαθμῶν, εἰς Ἱερουσαλὴν ἔρχεται περὶ τὰ ἐννέα που
καὶ εἴκοσιν ἔτη τῆς ἰδίας ζωῆς. Οκτώ δὲ πρὸς τοῖς 'c
ἑξήκοντα χρόνους ἐν ἐρήμῳ διενεγκών, ενάτῳ μὲν καὶ
ἐνενηκοστῷ τῆς αὐτοῦ ἡλικίας, ἔκτῳ δὲ καὶ δεκάτῳ τῆς
Ρι'. Τῆς δὲ φήμης οξέως κατὰ πάσης τῆς περι
χώρου διαδοθείσης, πλῆθος μοναχῶν τε καὶ λαϊκῶν
οὐδ᾽ ἀριθμεῖσθαι ῥᾴδιον συνηθροίσθη. Οὐ μὴν, ἀλλὰ
καὶ ᾿Αναστάσιος ὁ τῶν Ἱεροσολύμων πατριάρχης,
ἐσμὸν ἅμα κληρικῶν τε καὶ στρατιωτῶν 6 συμπαραλαβών, ἐφοίτα. Παρῆν δὲ καὶ Χρύσιππος, σὺν αὐτῷ
καὶ Γαβριήλιος· ἀλλὰ καὶ ὁ διάκονος Φεῖδος· οἵ τε
κατὰ τὰς ἐρήμους ἀναχωρηταί, καὶ αὐτοὶ πανταχόθεν συνήεσαν· ὧν εἷς ἦν καὶ ὁ θεῖος Γεράσιμος. Εξ.
CIX. His dictis,dimisi omnes, præter Domitianum.
Εt cum tres postea dies mansisset in diaconico,Sabbato noctu dormit in pace (54),et ad eam quæ illic est
transit beatitudinem; revera senex et plenus dierum,
vicesima die mensis Januarii, in anno quidem a mundi
creatione,secundum tempora scripta ab Hippolyto(55
illo antiquo ipsisque apostolis familiari, et ab Epiphanio Cyprio et ab Herone philosopho et confessore, qninquies millesimo nongentesimo sexagesimo quinto (58', Domini autem nostri Jesu Christi
in carne adventu, quadringentesimo et sexagesimo
quinto. Sciantur autem hæc quoque de Euthymio,
quod habitu quidem erat minime fctus et mitissimus,aspectu autem teres et albus, valde latus, et ad
videndum jucundus, canus omnino, statura paulo
brevior, densa barba et usque ad zonam ventremque promissa, membris integer et sanus, ut cui non
digitus, non unguis, non dens,non parva nec magna
pars abesset corporis. Alque natus est quidem
ex revelatione, ut jam a me dictum fuit. Tertium
autem agens annum, Deo consecratur, scilicet sub
initium imperii Theodosii Magni. Cumque transisset per omnes ecclesiasticos gradus,venit Hierosolymam circa annum vitæ suæ vicesimum nonum.
At sexaginta annis in solitudine perlatis, nonagesimo quidem et nono anno suæ ætatis, decimo
autem secto imperii Leonis,excedit e vita.
τοῦ Λέοντος βασιλείας ἔτσι, καταλύει τὸν βίον.
CX. Porro fama celeriter per omnem finitimam
regionem sparsa, monachorum et laicorum multitudo vix numerabilis congregata est: quinetiam
Anastasius Hierosolymorum patriarcha, assumpto
secum clericorum simul et militum examine, accessit. Aderat quoque Chrysippus, unaque Gabrie
lius,sed et diaconus Fidusanachoretæ vero solitudinum, et ipsi undique convenerant; quorum unus
erat, divinus Gerasimus Cunctos autem in
b al. πρῶτον, cal. Δομετιανοῦ. d al. οἰκονομίας. • al. μέγα. fal. τούς. & al. στρατιοτικών.
An. Ch. 473, Vide Prolegomena num. 13.
Eusebius lib. vi, cap. 16. Hipppolytus praeter
alios plerosque commentarios quos componebat,
opus de Paschate conscripsit, in quo et temporum
seriem explanat, etc. De Canone ejus Paschali pluribus agit Ægidius Bucherius noster. Colitur 22 Aug.
De eo agemus 12 Mali. In libris contra bareses pluribus de tempore d sputat, maxime hæresi
51, Alogornm dicta, quæ prolixis et eruditis diatribis discutit Dionysius Petavius noster.
Hujus Sixtus Senensis, Possevinus, Bellarmi
nus, Miræus, aliique nondum meminerunt; et varii
ejus nominis sancti sunt; at quis hic confessor,
Dadhuc nos latet".
Æram hanc orientalium attigimus in Prolegom. num. 13.
Septimo legendum esse, ostensum est ibid.
In Vita S. Cypriaci: • Abit pulchro illo ad
Deum itinere magnus Euthymius. Videt autem
sacram illius animam Gerasimus deduci ab angelis,
et præclare ad coelos ascendere, unde fuerat vocatus. Cum ergo statim assumpsisset Quiriacum,
ascendit in ejus lauram, et sanctum ejus corpus
gratis manibus sepelit, cum ea qua par est reverentia, et cum omnia fecisset quæ de more flebant,
reversus est.»
* Non tacebo conjecturam meam, aut si velis hariolationem, num Hero iste philosophus et confessor sit Maximus
Cynicus, quem iis sub nominibus laudat oratione Gregorius Theologus, quique scripsit, teste Hieronymo, insignem
librum de fide adversus Arianos, et forte alia reliquit ingenii sui monumenta, atque alicubi Operum inseruit nonnihil chronologicum ob quod ab auctore nostro una cum Hippolyta et Epiphanio citetur. COTELERIUS Vide Basilii
Minimi Scholia in Greg. Nazianz. orat. de Herone philosopho, Patrologia tom. XXXVI, col. 1159, EDIT.
στυγερῶν ἀδόκει μολυσμῶν ἐλεύθερον. Ἡλίκους γὰρ δόλους πολλῆς κακοδαιμονίας, ἤτοι ἐφευρεῖν αὐτὸς τεχνῇ, ἤδη καὶ ἑτέρους ὥρμα, ἀπεκάλυψεν· ἕως οἱ σπεύδοντες, καὶ οἵτινες οἱ τοῖ παρηγόρους, οἱ ἄλθειτε δυσανθρώπους ἐβλεψ᾿ τότε γοῦν τοῦ θείου Πατρῶν, ἡ παράδοσις ἡ Ἐδέσης, ἔτους τῇ εἰδικωτῇ παιδείᾳ καὶ συλλαμβανόμενα ἐν τεταμένησι ταίδεσιν, οἴκεσι δὲ παρεχόντων ἅμερα αὐτά, τῆς ἐπιπολάζης καταδύσεως τεῦξεν, ὁπόσαι μὲν ἢν παρ᾿ αὐτοῖς τοῖς Εὐθυμίου βέλη καλῶν γνωμῶν ἀπεδεχθέντα, εἰ τοῖς Μαρτύριᾳ καὶ ὠχρανὸν τοῖς λογισμοῖς πολλῇ κατεπλεῦ, καὶ ὡς πρὸς ταύτας εἶεν ἐρρωμένοι, κατά τε Ἐπιφανίου, τοῖς ἐπεψηφίσθαι τὸ δεκτόν, ἡ εὐδαιμονία γοῦν τεθαρρηκυῖα τοῖς λόγοις, ἀγαθοῖς εἰ τούτοις ἐπεστρέφοντο κελεύσεσι, παρήγγελτε τοῖς πρὸς ὁδοὺς δι᾿ ἐρήμους, καὶ ἐν μέσοις λαοῖς τε καὶ κώμαις συγκεκρυμμένους εἶναι.
CXII. Δομιτιανὸς δὲ ὁ τοῦ μεγάλου μέγας δεκανεκὼς, παρθένος τοῦ πατρὸς βουλεύσεις ἐκ νέου κεκολλημένης εἶχε, καὶ κατεύλεκτε τὸ τοῖς ἄρχουσι λεκτέον ἅπαν. Νέος ὁπλίτης εἰς τεχνιτεύματα ἐν μέρει ταύτης· ὅπως διὰ βοηθὸν αὐτῇ ὁ τοῦ λειτουργοῦ πρόσωπον, οὐχ ὡς αὐτὸν καὶ τοῦ Ἑλλήνων ἔλαβεν, τεχνούς πρὸς τὰ ἔργα καὶ ἴλη εὐγενεύθη, τοῦ καθ᾿ ὅπλοις τοῖς ἔχουσι κακοφθόρων χρηστῶν ποθεῖνος καταλίπη καὶ τῷ Εὐθυμίῳ πρόσεισι θεολόγου.
CXIII. Ἀρμενίᾳ δὲ ἡ τοῦ μεγάλου μέγας δεκακατέλεγεν, πρὸς τε βουλεύσεις κόσμον τε ἀπαύστως ἐνεπρεπεῖτο δι᾿ ἀπολαύσεως ἀγαθῶν πρὸς αὐτόν, ὡς μὴ τοπικῶς αἰτιαθῆναι δύνασθαι τοὺς ἐναντίους, ἀλλ᾿ εἶδε τοῦτο δι᾿ αὐτοῦ ὡς εὖ κατεστρέφετο ὅμως· Ταῦτα δ᾿ ἡ ἄσιτος Δεκαβόλος τῶν τόσων ζυγῶν ζητεῖ· τοῦτο εὔξαιτ᾿ ἄν, ἵν᾿ ἐπ᾿ αὐτὸν ἐν μέσαις ταῖς τοῦ μεγάλου μυριάσιν ἀγαθῶν ἔλθῃ.
ἅπαντας, τελευταῖον τόδε φησὶν, ὡς Εἴπερ εὐροιμί hanc primum petam ab eo gratiam, ut vobiscum
τινα πρὸς Θεὸν παῤῥησίαν, ταύτην αἰτήσω πρώτην 5 sim semper, et cum posteris vestris,spiritu usque
παρ' αὐτοῦ τὴν χάριν, ὥστε συνεῖναι ὑμῖν ἀεὶ, καὶ in sæculum.
τοῖς μεθ᾽ ὑμᾶς, τῷ πνεύματι ἄχρι καὶ τοῦ αἰῶνος.
ΡΘ'. Ταῦτα εἰπὼν ἀπέλυσε πάντας, πλὴν Δομετια
νόν c. Καὶ τρίτην ἐν τῷ διακονικῷ μείνας τὸ μετὰ ταῦτα ἡμέραν, τῷ Σαββάτῳ νυκτός, ἐν εἰρήνῃ κοιμᾶται,
και πρὸς τὴν ἐκεῖθεν διαβαίνει μακαριότη πρε
σβύτης ὄντως καὶ πλήρης ἡμερῶν· εἰκάδα τότε τοῦ
Ιαννουαρίου μηνὸς ἄγοντος, ἐν ἔτει τῆς μὲν κόσμου
κτίσεως κατὰ τοὺς συγγραφέντας χρόνους Ιππολύτῳ
τὰ τῷ παλαιῷ καὶ ἀποστόλοις γνωρίμῳ, Επιφανίῳ τε τῷ ἐκ Κύπρου, καὶ Ἔρωνι φιλοσόφῳ καὶ
ὁμολογηδῇ, πέμπτῳ τε καὶ ἐξηκοστῷ ἐπὶ ἐνακοσίοις
καὶ πεντακισχιλίοις. τῆς δέ γε τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐνσάρκου ἐπιδημίας 4, πέμπτῳ ἐπὶ
ἑξήκοντα καὶ τετρακοσίοις. Ἔστω καὶ ταῦτα περί
Εὐθυμίου εἰδέναι, ὡς εἴη τὴν μὲν ἕξιν ἄπλαστος καὶ
πραότατος, τὴν δὲ ὄψιν στρογγύλος τε καὶ λευκὸς,
φαιδρός τε κομιδῇ καὶ εὔοπτος, πολιὸς καθάπαξ, τὴν
ἡλικίαν μιαρῷ βραχύτερος, πολὺς τὸν πώγωνα καὶ
μέχρι ζώνης αὐτὸν καὶ γιατρός καθειμένος, ἀκέραιος
τὰ μέλη καὶ ὑγιής· οὐ δάκτυλον, οὐκ ὄνυχα, οὐκ
ὀδόντα, οὐ μικρὸν οὐ μείζον· τοῦ σώματος μέρος
ἐπιλειπής, Γεννᾶται μὲν οὖν ἐξ ἀποκαλύψεως, ὥσπερ
καὶ ἤδη μοι εἴρηται. Τρία δὲ γεγονὼς ἔτη, καθιερούται θεῷ, καὶ ἀρχὰς τῆς βασιλείας Θεοδοσίου δηλαδή
τοῦ Μεγάλου. Διελθὼν δὲ διὰ πάντων ἐκκλησιαστικών
βαθμῶν, εἰς Ἱερουσαλὴν ἔρχεται περὶ τὰ ἐννέα που
καὶ εἴκοσιν ἔτη τῆς ἰδίας ζωῆς. Οκτώ δὲ πρὸς τοῖς 'c
ἑξήκοντα χρόνους ἐν ἐρήμῳ διενεγκών, ενάτῳ μὲν καὶ
ἐνενηκοστῷ τῆς αὐτοῦ ἡλικίας, ἔκτῳ δὲ καὶ δεκάτῳ τῆς
Ρι'. Τῆς δὲ φήμης οξέως κατὰ πάσης τῆς περι
χώρου διαδοθείσης, πλῆθος μοναχῶν τε καὶ λαϊκῶν
οὐδ᾽ ἀριθμεῖσθαι ῥᾴδιον συνηθροίσθη. Οὐ μὴν, ἀλλὰ
καὶ ᾿Αναστάσιος ὁ τῶν Ἱεροσολύμων πατριάρχης,
ἐσμὸν ἅμα κληρικῶν τε καὶ στρατιωτῶν 6 συμπαραλαβών, ἐφοίτα. Παρῆν δὲ καὶ Χρύσιππος, σὺν αὐτῷ
καὶ Γαβριήλιος· ἀλλὰ καὶ ὁ διάκονος Φεῖδος· οἵ τε
κατὰ τὰς ἐρήμους ἀναχωρηταί, καὶ αὐτοὶ πανταχόθεν συνήεσαν· ὧν εἷς ἦν καὶ ὁ θεῖος Γεράσιμος. Εξ.
CIX. His dictis,dimisi omnes, præter Domitianum.
Εt cum tres postea dies mansisset in diaconico,Sabbato noctu dormit in pace (54),et ad eam quæ illic est
transit beatitudinem; revera senex et plenus dierum,
vicesima die mensis Januarii, in anno quidem a mundi
creatione,secundum tempora scripta ab Hippolyto(55
illo antiquo ipsisque apostolis familiari, et ab Epiphanio Cyprio et ab Herone philosopho et confessore, qninquies millesimo nongentesimo sexagesimo quinto (58', Domini autem nostri Jesu Christi
in carne adventu, quadringentesimo et sexagesimo
quinto. Sciantur autem hæc quoque de Euthymio,
quod habitu quidem erat minime fctus et mitissimus,aspectu autem teres et albus, valde latus, et ad
videndum jucundus, canus omnino, statura paulo
brevior, densa barba et usque ad zonam ventremque promissa, membris integer et sanus, ut cui non
digitus, non unguis, non dens,non parva nec magna
pars abesset corporis. Alque natus est quidem
ex revelatione, ut jam a me dictum fuit. Tertium
autem agens annum, Deo consecratur, scilicet sub
initium imperii Theodosii Magni. Cumque transisset per omnes ecclesiasticos gradus,venit Hierosolymam circa annum vitæ suæ vicesimum nonum.
At sexaginta annis in solitudine perlatis, nonagesimo quidem et nono anno suæ ætatis, decimo
autem secto imperii Leonis,excedit e vita.
τοῦ Λέοντος βασιλείας ἔτσι, καταλύει τὸν βίον.
CX. Porro fama celeriter per omnem finitimam
regionem sparsa, monachorum et laicorum multitudo vix numerabilis congregata est: quinetiam
Anastasius Hierosolymorum patriarcha, assumpto
secum clericorum simul et militum examine, accessit. Aderat quoque Chrysippus, unaque Gabrie
lius,sed et diaconus Fidusanachoretæ vero solitudinum, et ipsi undique convenerant; quorum unus
erat, divinus Gerasimus Cunctos autem in
b al. πρῶτον, cal. Δομετιανοῦ. d al. οἰκονομίας. • al. μέγα. fal. τούς. & al. στρατιοτικών.
An. Ch. 473, Vide Prolegomena num. 13.
Eusebius lib. vi, cap. 16. Hipppolytus praeter
alios plerosque commentarios quos componebat,
opus de Paschate conscripsit, in quo et temporum
seriem explanat, etc. De Canone ejus Paschali pluribus agit Ægidius Bucherius noster. Colitur 22 Aug.
De eo agemus 12 Mali. In libris contra bareses pluribus de tempore d sputat, maxime hæresi
51, Alogornm dicta, quæ prolixis et eruditis diatribis discutit Dionysius Petavius noster.
Hujus Sixtus Senensis, Possevinus, Bellarmi
nus, Miræus, aliique nondum meminerunt; et varii
ejus nominis sancti sunt; at quis hic confessor,
Dadhuc nos latet".
Æram hanc orientalium attigimus in Prolegom. num. 13.
Septimo legendum esse, ostensum est ibid.
In Vita S. Cypriaci: • Abit pulchro illo ad
Deum itinere magnus Euthymius. Videt autem
sacram illius animam Gerasimus deduci ab angelis,
et præclare ad coelos ascendere, unde fuerat vocatus. Cum ergo statim assumpsisset Quiriacum,
ascendit in ejus lauram, et sanctum ejus corpus
gratis manibus sepelit, cum ea qua par est reverentia, et cum omnia fecisset quæ de more flebant,
reversus est.»
* Non tacebo conjecturam meam, aut si velis hariolationem, num Hero iste philosophus et confessor sit Maximus
Cynicus, quem iis sub nominibus laudat oratione Gregorius Theologus, quique scripsit, teste Hieronymo, insignem
librum de fide adversus Arianos, et forte alia reliquit ingenii sui monumenta, atque alicubi Operum inseruit nonnihil chronologicum ob quod ab auctore nostro una cum Hippolyta et Epiphanio citetur. COTELERIUS Vide Basilii
Minimi Scholia in Greg. Nazianz. orat. de Herone philosopho, Patrologia tom. XXXVI, col. 1159, EDIT.
col. 365–366page 96 of 391
PG 114:365λβ΄. Καὶ τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον. Ἐκεῖνο δέ τίς ἂν παραδράμοι εὐθαρσῶς; Ἁψέτης ἦν, καὶ λῃστῶν ὁ χαλεπώτατος καὶ μιαιφονώτατος, Ἀντιόχῳ ὄνομα, τὴν ἐπωνυμίαν Ἄγνατος. Οὗτος ἄρχε μὲν ἀργυροκόπων στίφους, ἐκράτει δὲ οὐ μᾶλλον τῶν ἀργυρωνήτων βουλῇ ὄντων τῇ χειρὸς τόλμῃ, καὶ τῇ τῆς ψυχῆς θράσει, καὶ τῇ περὶ τοὺς κινδύνους ἀπονοίᾳ. Οὗτος γὰρ σώματος εἶχε ῥώμης καὶ ταχείας πόδων, καὶ πεδίου τοῦτοις ἐδόξαζε, ὡς καὶ πολυάνθρωπος ἐπαιτίας μὴ αὑτῷ δέδιεν τὴν ἄνοιαν προστατίας ἐπιφοράν, καὶ τούτῳ λελέχθαι· εἰ δέ πού καὶ ἵππον ἐπβῆναι ἔδοξε, θέλοντος ἐπέδειξε τῆς ἱππείας τὸ τάχος. Τοῦτον ἐπεὶ πολὺς εἶχεν ἡ φήμη, διὰ πάντων αὐτοῦ τῆς λῃστείας χρόνον, ἐνέδρευσε τοῦτον εἷς τῶν εἰλεῖν τοὺς λῃστεύοντας τεταγμένων, μᾶλλον δὲ τὸν Ἀντίοχον συλλαβεῖν παντὶ ἐπικρατῶν. Ἐν παντοδαπῷ γοῦν ποτε καταλλάξε, ὃ μὲν νόστον αὐτῷ εἶχε καὶ μάθος, στρατιωτῶν δὲ στίφος πεντήκοντα τοῖς ἑκάτον ἀνδρῶν πλαισιωμένων, κακῶν δὴ τούτων ἐπιθέσεως ἕλοντες τῷ φόνῳ, ἀλεδύτες, πέρατος οὐκ ἀπλέτου κατεδέχετο· ὃ δὲ ἑαυτοῦ τῷ ἐπιδούλῳ, οὔτε τῷ τῆς γαστρὸς φόβῳ, οὔτε τῷ τοῦ οἴνου κάρῳ τῆς ἑτέρης τόλμης φανεὶς ἀτονώτερος, πλέον τε θυμοῦ ἁδύτατον, καὶ τῶν ἱμείρων αὐτῷ φέρειν ἔχθρου αὐτῷ ἐπὶ τὸ ἵππον, τοῖς πολλοῖς ἐλάσας ἀνεχώρει τε ἐκ τοῦ συναντήματος τῶν πολλῶν· ἔτι δὴ καὶ ἄγαν καὶ μανικῶς μηδενὶ πλαισίζων ἔχοντι ἀγωγεῖν ἐδέξει, καὶ φρόβρος εἶξεν. Ἄλλος τε καὶ ἡ ἵππος αὐτῷ συνεδάλλετο πρὸς κατάπληξιν μέρος οὐ μικρόν· ἐκ πολλοῦ γὰρ αὐτὸν διδαγμένον, λέξ τε τοῖς ἐμπροσθίοις ποσὶν ἐπάραι τὸν πρόσω προβάλλοντα, καὶ εἰς δέσμα ἀρήξαντα τοῖς προπεσοῦσι, καὶ εἰς δέος ἄρατον ἐπεστράτευσε τοῖς ἁθροίσμασι τῶν στρατιωτῶν διαταράξας, ἄλλοις τε καὶ τὴν ὁλεῖαν φήμην προσδιδοσκόμενος ἔχων, καὶ τὰ πολλὰ συγκεκροτημένην αὐτόν, καὶ πρὸς τὴν τοιαύτην πρὸς τοὺς φιλεῖν λῃστείας ὄχλους ὁδοιπορεῖν ἐλαύνειν τοῖς ἄλλοις λῃστεῖς ἑτοιμαζόμενον. Τούτους τοιγαροῦν τῶν στρατιωτῶν πλῆθος διαταράξας, ἄλλοις τε καὶ τὴν τοιαύτην φήμην δηγοῦσαν ἔχων, οἱ δὲ πολλοὶ συγκεκροτημένον αὐτόν, ὁλοῖεν τε νῦν τοῦ στύλου τοῦ προκειμένου κατασφεσθεῖτος ὑπὲρ τῆς τοῦ παντὸς σωτηρίας, καὶ ταῦτα αὐτὸς ὢν, Συμεὼν εἶπεν, εἰς τὸν λεληθεῖλεινωῦς ἴθδα· οἱ μοί, τίς ἔσται μοι κατεφηγεῖ ἡ ἁπάντων ἀπαλλαγὴ ἔξεστι καὶ ἐκεῖ τῶν κεφαλαίων· οἵγεσθε ζητεῖν ἔτι μοι λείψεται· χίλιαι σωτηρίας ἐλπίς, οὐδὲ τὴν θεραπείαν ζητεῖν ἔτι μοι λείψεται· χίλιαι τῶν μυρίων κακοεργατῶν συνείδησιν δίκαιος θάνατος μάλιστα· νέους οὐδεὶς ἐμποδὼν τρόπος εἰσάγεσθαι ψυχὴν ἔδει γὰρ εἰκεῖν εἴ τῳ σχετλίᾳ τῇ παρούσῃ μόνον στερηθῆναι ζωῆς τε εἴκειν, ᾧ ἣν πολλοὺς καταδέχεται ζωήν, ἣ δὲ πολὺν καθ' ἡμέραν βίον κατατίθεσθαι συνεισφέρει, καθ' ἑκάστην δὲ ἡμέραν ἄπελθε τὸν σχετλιώτατον φοβερὸν λεληθεῖ;
ἡμέραν τοῖς πιστῶς προσιοῦσι δωρεῖται ταῖς χάρισιν. Ὁ μὲν οὕτω λαμπρῶς κατὰ τὴν ἑβδόμην Μαΐου
τὴν τοῦ λειψάνου μετάθεσιν ἐργασάμενος, Μαρτύριον
μεθ᾿ ἑαυτοῦ καὶ Ἡλίαν παραλαβών, εἰς τὴν ἁγίαν
καὶ αὖθις ἐπάνεισι πόλιν· καὶ πρεσβυτέρους αὐτοὺς
χειροτονεῖ, καὶ τῷ τῆς ἁγίας ἀναστάσεως καταλέγει
κλήρῳ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως.
δ
diem ad omne gratiarum genus consequendum donatur iis qui cum fide accedunt. Atque is ubi sic
splendide fecisset reliquiarum translationem septimoMati, Martyrium etEliam secum assumens, rursus
in sanctam civitatem revertitur; atque eos ordinat
presbyteros, et refert in Calalogum cleri Sanct
Resurrectionis. Et hæc quidem ad hunc modum.
ΡΙΓ'. Ωρα δὲ λοιπὸν ἐκεῖνα διεξελθεῖν, ὅθεν εἰς CXIII. Restat nunc ut illa prosequamur, unde
κοινόβιον καὶ ὅπως ἡ Εὐθυμίου λαύρα μετεσκευάσθη. et quo modo Euthymii laura transmulala sit in
Μικρὸν δὲ ἄνωθεν τὸν λόγον ἀναγκαῖον ἀναλαβεῖν, cœnobium. Sed necesse est orationem paulo alἵν' οὕτω σαφῶς ἔχουσαν ποιησώμεθα τὴν διήγησιν. tius repetere, ut sic dilucidam faciamus narraΕτους ἤδη πρώτου μετὰ τὴν Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου tionem. Anno jam primo post mortem magni Euτελευτὴν διαγεγονότος, Λέων ὁ μέγας καὶ φιλόχρι- thymii elapso, Leo Magnus et Christi amans imστος βασιλεὺς, καταλύει τὸν βίον, Λέοντα τὸν οἰκεῖον perator excedit e vila successore imperii
ἔκγονον ἔτι κομιδῇ νήπιον ὄντα, διάδοχον τῆς βασι- relicto Leone nepote suo prorsus infaute Ei
λείας καταλιπών. Τόνδε, βραχύ τι ἐπιδιοῦντα τῇ autem, postquam parum vixit in imperio
βασιλείᾳ, Ζήνων ὁ πατὴρ διαδέχεται. ᾿Αλλ' ὁ μὲν ἐξ succedit pater Zeno. Sed ille quidem, cum Basiἐπιβουλῆς Βασιλίσκου τινὸς τοῖς βασιλείοις ἐπιπη- liscus quidam ex insidiis invasisset imperium,
δήσαντος, φεύγει πρὸς Ισαυρίαν. Βασιλίσκος δὲ τὴν fugit in Isauriam At Basiliscus imperio poἀρχὴν κατασχών, Εγκύκλιον κατὰ τῆς ἐν Χαλκηδόνι titus, encyclicum facit adversus divinam synodum
θείας συνόδου ποιεῖται· ᾧ δὴ καὶ τὸ περιλειφθὲν ἀνὰ Chalcedonensem; quo quidem nitens quæ reliqua
τὴν ἁγίαν πόλιν τῶν ᾿Αποσχιστῶν μέρος ἐπερειδό- erat in sancta civitate Aposchistarum pars, cum
μενοι, καὶ Γερόντιόν τινα εἰς ἀρχιμανδρίτην ἑαυτῶν Gerontium quemdam sibi præfecissent arπροστησάμενοι, πολλὰ κατὰ τῆς ᾿Εκκλησίας νεωτε chimandritam, multa in Ecclesiam innovat, nec
ρίζουσι, καὶ οὐδὲν ἥττω τῶν ὑπὸ Θεοδοσίου πρότερον minora iis quæ antea ausus fuerat Theodosius.
τολμηθέντων. Πέμπτῳ δὲ μετὰ τρῦτα ἐνιαυτῷ, θνή- Caterum quinto post hæc anno moritur quiσκει μὲν ᾿Αναστάσιος ὁ πατριάρχης ", ἀρχομένου dem Anastasius patriarcha, jam incipiente menἤδη μηνός Ιαννουαρίου· Ζήνων δὲ τῆς φυγῆς ἀνα- se Januario; Zeno aulem reversus a fuga, vincit
στρέψας, χειροῦται μὲν τὸν βασιλίσκον, ἐγκρατῆ ἔτι Basiliscum, qui adhuc imperium tenebat, rurτῆς βασιλείας ὑπάρχοντα, ἀνακτᾶται δὲ πάλιν τὴν susque recuperat principatum quem amiserat
ἀρχὴν ἣν ἀπέθετο. Καὶ διαδέχεται τὸν θρόνον Μαρ-C Et sedi Hierosolymitana succedit Martyrius, ille
τύριος, ὁ ἄνω μοι τοῦ λόγου πολλάκις μνημονευθείς· a me superius sæpe memoratus; qui ad ipsum
ὃς αὐτῷ τε τῷ βασιλεῖ Ζήνωνι, καὶ ᾿Ακακίῳ τῷ Κωνσ- imperatoren Zenonem et Acacium Constantinoταντινουπόλεω;, τὰ περὶ τῶν ᾿Αποσχιστῶν καὶ τῆς ἐκεί- politanum episcopum scribit de Aposchistis, eoνων βλασφημίας καὶ φευκτῆς αἱρέσεως ἐπιστέλλει· καὶ rumque blasphemia et vitanda hæresi; atque Fido
Φείδῳ τὰ γράμματα ἐγχειρίσας τῷ διακόνῳ, οὐκ ὀλίγα diacono litteris traditis, non pauca viro ore etiam
εἰπεῖν τῷ ἀνδρὶ καὶ διὰ γλώττης ἐντέλλεται,
dicenda mandat.
ΡΙΔ', Ὁ δὲ τὴν Ιππην η καταλαβών, καὶ πλοίου
τινὸς καταίροντος εἰς Κορύκιον ° ἐπιβὰς, ἐπεὶ κατ'
αὐτὸ ἤδη τὸ Παρθενικὸν ἐγένετο πέλαγος, χειμώνι
μεγάλῳ καὶ κλύδωνι συντυχών, μέσης νυκτὸς ὑφίσταται τὸ ναυάγιον. Καταδυόμενος δὲ ἤδη, καὶ οὐδ'
ὁπωσοῦν ἑαυτὸν ὑπερέχων ἢ τοῦ κλύδωνος, ἀλλ᾽ οὕτως
ὑπὸ μέτῳ πελάγει καὶ ἀσαφείς νυκτὸς ἀπολλύμενος,
ξύλῳ τινὶ ἐκ παραλόγου, μᾶλλον δὲ Θεοῦ δόντος,
περιτυγχάνει' καὶ ἀπονηξάμενος ἐπὶ τούτου, και τι
CXIV.Ille autem cum Joppen pervenisset et navigium ascendisset quod proficiscebatur in Corycium(68),ubi jam fuit in ipso mari Partlenico
in magnam iucidens procellam et tempestatem,patitur media nocte naufragium. Cumque jam demergeretur, nec se supra fluctus quomodocunque attolleret,
sed sic in medio mari,noctisque obscuritate periDret, in quoddam lignum, ex inopinato, imo vero
Deo dante, incurrit; cum quo enatans, paululumVARIÆ LECTIONES.
m al, add. Ἱεροσολύμων, n al. Ιόπην. o al. Κωρύκιον. Pal. ὑπερανέχων.
An. Ch. 474, mense Januario.
Ex filia Ariadna, nupta Zenoni.
Hensibus 10.
An. Ch. 476. Basilio et Armato coss., ut ex
Simplici papæ epistola colligitur, his data cos. IV,
id. Januar., qua Zenonem ut pro imperatore quæ
dam ageret, hortatur: nec diu post isthic substitit,
ut ex reditu patebit.
Pseudoepiscopum contra Anastasium, ut
bene advertit Baronius an. 676, num. 41.
Post mortem S. Euthymii an. Ch. 477, cum
praefuisset 18 annos, ut dicitur in Chronico Nicephori, et aliquot menses.
Post 20 menses,quam ejectus erat,ut tradunt
Cyrillus in Vita S. Sabæ, et Victor Tunnunensis
Simplicius papa de imperio recuperato congratulatur Zenoni VII Idus Octob. post consulatum Basilisci el Armati an. Ch. 477.
Corycus Piolemæo, Plinio, Straboni, Q. Calabro, Cilicia oppidum; Corycium promontorium,et
in eo antrum Corycium, in quo optimus crocus
nascitur.
Imo Parthenicum, seu Parthenium mare
Macrobio 7 Saturn., est pars maris Mediterranei,
quod Asiam Afriamque interluit.
μαρτύριον δέ, τελευταίας ἀπαγαγὼν εἰσφοράς, εἰς δεσμωτήριόν τε τὸν θαυμαστὸν Εὐθύμιον τοῦτον καὶ τοὺς Βοΐθου καὶ τοὺς κατὰ τοῦ τοιούτου ἐπιβουλεύσαντας αὐτῷ κατέπεμψε. Καὶ τὴν δόρειαν λεγομένην ὑπεξελθὼν ἐκκλησίαν, ἑτέραν πολυτελεστέραν ᾠκοδόμει. Κἀκεῖ τοῦ χρόνου προβαίνοντος, πάλιν ὁ μέγας Εὐθύμιος τοῦ δεσμωτηρίου λυθείς, τὴν ἡσυχίαν αὐτοῦ εἷλε, κἀκεῖνο αὖθις ᾠκοδόμει παλαίωμα τὸ ἀρχαῖον. Ἐδεῖτο δὲ τοῦ ἐπισκόπου ἀμβεῖν τῆς δύναμις τοῦ Θεοῦ· καὶ τῆς εἴγε εἰπεῖν ἐπαΰξησε θεοδωσίαν, ἐπ' εὐεργεσίᾳ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ εἶτα τάχα πρῶτον ἐπιτρέψαι τῷ Εὐθυμίῳ δ' τοῦ ἁγίου δούλου, δρᾶν ἃ τῶν μαρτύρων ἐπεί, εἶθ' οὕτω τὴν εἴρηνην ἀμφοτέρους τῷ ὀφθαλμῷ τῆς Ἐκκλη-σίας, ὡς τούτους ἐπιτρέψαντα αὐτῷ τῶν πρὸ τοῦ τοπισμοῦ καταλλαγὴν λαβεῖν. Ἐδεήθη δὲ δὴ τοῦτον μάλιστα εἰπεῖν πρὸς αὐτόν, πῶς εἶχε τῆς ἐκκλησίας τὴν κατάστασιν, ἐπεί που εἰσελθεῖν αὐτῷ τοῖς ἑξῆς ἐπισκόπου ἐστί, καὶ τοῦτον ἑτέρου ἐπὶ τοῖς ἐκκλησίαις αὖθις ἐπισκόπου. Ὃ δὲ τότε τῶν πολλῶν φιλοτίμως καὶ ψυχῇ, βαθύτατα καθεζόμενος ἀπεκρίθη· ἐπεί ἄρα εἰ ὁ θεῖος Εὐθύμιος ἐπίσκοπος εἰς ταύτην πολλὰ ἀγαθά· εἰ δ' ἐναντίως εἶχε τούτοις, πολλὰ δεινά. Τότε δὲ ὁ παραδόξως καὶ ὁ εὐτυχής, ῥηθέντων αὐτῶν ἀκούσας, εἰ βαθὺν στεφανεύοντα ἀπέβλεπεν ἔκτοτε, ἡ τε τῆς ψυχῆς ἀπόκρισις, τοῦ δ' ὅμως εἰ θεοφιλοῦς ἐφικέσθαι τῆς ἀγάπης ἐπεχείρει εὐλαβείας ἐπόθει. Ὁ δ' ἄλλα πρὸς αὐτόν εἶπεν οὐδέν, εἰ μὴ τοῦτο εἰπὼν εἰς τοὐπίσω ἀπεχώρησε· τὴν ψυχήν, τοῦ ἐν Βηθλεὲμ σκεδαζόμενον χωρίου, ἀφαιρεῖ δὲ τοῦ ναοῦ Βηρανίτης χρηστός, ἁρπάζει δὲ τοῦ τόπου βαθμίδα χρυσόπαστον· ἡ δὲ τοῦ λοιποῦ κατεσθίει, τὴν ὑπόθεσιν τῶν κλόπων, τὴν πρέπουσαν ἐλπίδα ἔχουσαν κατα-δεδικάσθαι εἰς τὸν ἐπίσκοπον τοῦτον, τὴν ἐπι-στήμην αὖθίς, τὴν τριγχόν, τῆς τάξεως, τὰς ἁπαλὰς φρένας, τὸν κάλλος, τοῦ θεοφιλοῦς πατρός, εἰ μέγιστον εἰς τοὺς Σαρακηνούς, εἰ τοῦ μέγιστον Εὐθύμιον ἄνω διαμεμέτρηται.
Εἶτα ταῦτα λεγόμενα καὶ ὁ τῆς μόνης ἐπισκόπου βαθεῖαν Εἰδότες εἴθ' ἑπτά, ἐπὶ τοῦ λεγομένου δεσμωτηρίου ὅτι τις ἀγαθός, ἐλάλει δ' ἐπισκόπου κατὰ πάντων τῆς ἐπαρχίας γνώμης ἁγίους ὁμολογοῦσι. Πρῶτος μὲν οὖν ὁ τῷ κοινῷ εὐσεβεῖ καὶ ταπεινῷ ἀρχιερεῖ, σεμνοπρεπῶς ἑκὼν μαθηταῖς καθεζόμενος, δι' ἀγαθόν, φιλοτίμως δεδημοσιευμένος· κἀκεῖνος εἶτα τοῦ πολλοῦ τῶν ἀδελφῶν, καθεζόμενος δ' ἡσυχίαν, φανεὶς δ' εἰς κελλίον τοῦ τυχόντος ἁγίου, ποτὲ δ' ἐρχόμενος εἰς σπήλαιον· πολλάκις δ' αὐτῷ τοῖς κατὰ ψυχήν, τελευταῖος δ' αὐτῷ τοῦ τε ναοῦ τοῖς θελήμασι προσεφοίτα. Τοιοῦτος δ' ἦν τῆς ἡσυχίας ἐραστὴς ὁ ἱερός, ὅτι καὶ εἰς τοὐπίσω τελευτῶν ἀπεχώρει. Οὐ μόνον δ' ἀλλὰ τοὺς ἐνταῦθα κελεύοντας ἀπεδίωκε, καὶ αὐτοὺς τοῦ ἀδελφοῦ ἀπαγαγὼν τοῦ συνάθλους εἶτα πάντας ἁγίως κατεύνασε. Τελευτῶν δὲ λεγόμενος κατὰ τῶν ὑπολοίπων ἐπισκόπων, εἰσβαλεῖν ὅπως ἔδει, καλῶς εἰδότων ὥσπερ εἰ δεσπόταις ὧν τε αὖ ἔλεγε περὶ τῆς ψυχῆς φιλοτιμίαν· οἰόμενοι δ' ἀεὶ καλῶς τοῦτον, ὡς ἐπ' εἴσω τοῦ ἐπισκόπου συνελθόντος εἰς τὸ μεῖζον ἀπεβλέπετο ψυχὴν τοῦ εἶναι συλλεγομένου ἐπι-σκόπου ἐκεῖ, ὅθεν κρεῖττον ἀπεδέχοντο τὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἀξίωμα κατ' αὐτόν. Ἦν δ' εὐσεβεῖ καθάπερ οὗτος ἐλέγχων, εἰ γε δεῖ, τῆς ψυχῆς τοῦτον εἰδὼς τὴν ἀρετήν. Ἤδη δ' αὐτῷ καὶ πολλοὶ τῶν πρεσβυτέρων, ὥσπερ εἰ ἀπεπήδα, ἐπὶ τοῦ εὐσεβοῦς γε εἶναι λεγομένου εἰς τὴν ἐπαρχίαν, φανερῶς ἐδείκνυε τοῦ κρείττονος. Αὐτοῦ δ' ἐκεῖ κατ' εὐχὴν ἁπλῶς ἀποβλέπων εἰς τὸ ἀξίωμα, ἔπασχεν ἄλλα δεινά, οὐδαμῶς δ' εἰδὼς εἰ κατῄει. Πολλοὶ δὲ τῶν ψυχῶν ἄρα καὶ ἐπισκόπων ἐλέγοντο, ὡς θεοφιλοῦς ὄντος τοῦ σεμνοῦ· τελευτῶν δ' ἀπελθεῖν, καὶ ψυχῆς τελευτῆς ὡς εἰπεῖν, εἶθ' ἡ ψυχὴ αὐτοῦ τοῦ τε ἐπισκόπου κατ' αὐτόν.
ἡμέραν τοῖς πιστῶς προσιοῦσι δωρεῖται ταῖς χάρισιν. Ὁ μὲν οὕτω λαμπρῶς κατὰ τὴν ἑβδόμην Μαΐου
τὴν τοῦ λειψάνου μετάθεσιν ἐργασάμενος, Μαρτύριον
μεθ᾿ ἑαυτοῦ καὶ Ἡλίαν παραλαβών, εἰς τὴν ἁγίαν
καὶ αὖθις ἐπάνεισι πόλιν· καὶ πρεσβυτέρους αὐτοὺς
χειροτονεῖ, καὶ τῷ τῆς ἁγίας ἀναστάσεως καταλέγει
κλήρῳ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως.
δ
diem ad omne gratiarum genus consequendum donatur iis qui cum fide accedunt. Atque is ubi sic
splendide fecisset reliquiarum translationem septimoMati, Martyrium etEliam secum assumens, rursus
in sanctam civitatem revertitur; atque eos ordinat
presbyteros, et refert in Calalogum cleri Sanct
Resurrectionis. Et hæc quidem ad hunc modum.
ΡΙΓ'. Ωρα δὲ λοιπὸν ἐκεῖνα διεξελθεῖν, ὅθεν εἰς CXIII. Restat nunc ut illa prosequamur, unde
κοινόβιον καὶ ὅπως ἡ Εὐθυμίου λαύρα μετεσκευάσθη. et quo modo Euthymii laura transmulala sit in
Μικρὸν δὲ ἄνωθεν τὸν λόγον ἀναγκαῖον ἀναλαβεῖν, cœnobium. Sed necesse est orationem paulo alἵν' οὕτω σαφῶς ἔχουσαν ποιησώμεθα τὴν διήγησιν. tius repetere, ut sic dilucidam faciamus narraΕτους ἤδη πρώτου μετὰ τὴν Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου tionem. Anno jam primo post mortem magni Euτελευτὴν διαγεγονότος, Λέων ὁ μέγας καὶ φιλόχρι- thymii elapso, Leo Magnus et Christi amans imστος βασιλεὺς, καταλύει τὸν βίον, Λέοντα τὸν οἰκεῖον perator excedit e vila successore imperii
ἔκγονον ἔτι κομιδῇ νήπιον ὄντα, διάδοχον τῆς βασι- relicto Leone nepote suo prorsus infaute Ei
λείας καταλιπών. Τόνδε, βραχύ τι ἐπιδιοῦντα τῇ autem, postquam parum vixit in imperio
βασιλείᾳ, Ζήνων ὁ πατὴρ διαδέχεται. ᾿Αλλ' ὁ μὲν ἐξ succedit pater Zeno. Sed ille quidem, cum Basiἐπιβουλῆς Βασιλίσκου τινὸς τοῖς βασιλείοις ἐπιπη- liscus quidam ex insidiis invasisset imperium,
δήσαντος, φεύγει πρὸς Ισαυρίαν. Βασιλίσκος δὲ τὴν fugit in Isauriam At Basiliscus imperio poἀρχὴν κατασχών, Εγκύκλιον κατὰ τῆς ἐν Χαλκηδόνι titus, encyclicum facit adversus divinam synodum
θείας συνόδου ποιεῖται· ᾧ δὴ καὶ τὸ περιλειφθὲν ἀνὰ Chalcedonensem; quo quidem nitens quæ reliqua
τὴν ἁγίαν πόλιν τῶν ᾿Αποσχιστῶν μέρος ἐπερειδό- erat in sancta civitate Aposchistarum pars, cum
μενοι, καὶ Γερόντιόν τινα εἰς ἀρχιμανδρίτην ἑαυτῶν Gerontium quemdam sibi præfecissent arπροστησάμενοι, πολλὰ κατὰ τῆς ᾿Εκκλησίας νεωτε chimandritam, multa in Ecclesiam innovat, nec
ρίζουσι, καὶ οὐδὲν ἥττω τῶν ὑπὸ Θεοδοσίου πρότερον minora iis quæ antea ausus fuerat Theodosius.
τολμηθέντων. Πέμπτῳ δὲ μετὰ τρῦτα ἐνιαυτῷ, θνή- Caterum quinto post hæc anno moritur quiσκει μὲν ᾿Αναστάσιος ὁ πατριάρχης ", ἀρχομένου dem Anastasius patriarcha, jam incipiente menἤδη μηνός Ιαννουαρίου· Ζήνων δὲ τῆς φυγῆς ἀνα- se Januario; Zeno aulem reversus a fuga, vincit
στρέψας, χειροῦται μὲν τὸν βασιλίσκον, ἐγκρατῆ ἔτι Basiliscum, qui adhuc imperium tenebat, rurτῆς βασιλείας ὑπάρχοντα, ἀνακτᾶται δὲ πάλιν τὴν susque recuperat principatum quem amiserat
ἀρχὴν ἣν ἀπέθετο. Καὶ διαδέχεται τὸν θρόνον Μαρ-C Et sedi Hierosolymitana succedit Martyrius, ille
τύριος, ὁ ἄνω μοι τοῦ λόγου πολλάκις μνημονευθείς· a me superius sæpe memoratus; qui ad ipsum
ὃς αὐτῷ τε τῷ βασιλεῖ Ζήνωνι, καὶ ᾿Ακακίῳ τῷ Κωνσ- imperatoren Zenonem et Acacium Constantinoταντινουπόλεω;, τὰ περὶ τῶν ᾿Αποσχιστῶν καὶ τῆς ἐκεί- politanum episcopum scribit de Aposchistis, eoνων βλασφημίας καὶ φευκτῆς αἱρέσεως ἐπιστέλλει· καὶ rumque blasphemia et vitanda hæresi; atque Fido
Φείδῳ τὰ γράμματα ἐγχειρίσας τῷ διακόνῳ, οὐκ ὀλίγα diacono litteris traditis, non pauca viro ore etiam
εἰπεῖν τῷ ἀνδρὶ καὶ διὰ γλώττης ἐντέλλεται,
dicenda mandat.
ΡΙΔ', Ὁ δὲ τὴν Ιππην η καταλαβών, καὶ πλοίου
τινὸς καταίροντος εἰς Κορύκιον ° ἐπιβὰς, ἐπεὶ κατ'
αὐτὸ ἤδη τὸ Παρθενικὸν ἐγένετο πέλαγος, χειμώνι
μεγάλῳ καὶ κλύδωνι συντυχών, μέσης νυκτὸς ὑφίσταται τὸ ναυάγιον. Καταδυόμενος δὲ ἤδη, καὶ οὐδ'
ὁπωσοῦν ἑαυτὸν ὑπερέχων ἢ τοῦ κλύδωνος, ἀλλ᾽ οὕτως
ὑπὸ μέτῳ πελάγει καὶ ἀσαφείς νυκτὸς ἀπολλύμενος,
ξύλῳ τινὶ ἐκ παραλόγου, μᾶλλον δὲ Θεοῦ δόντος,
περιτυγχάνει' καὶ ἀπονηξάμενος ἐπὶ τούτου, και τι
CXIV.Ille autem cum Joppen pervenisset et navigium ascendisset quod proficiscebatur in Corycium(68),ubi jam fuit in ipso mari Partlenico
in magnam iucidens procellam et tempestatem,patitur media nocte naufragium. Cumque jam demergeretur, nec se supra fluctus quomodocunque attolleret,
sed sic in medio mari,noctisque obscuritate periDret, in quoddam lignum, ex inopinato, imo vero
Deo dante, incurrit; cum quo enatans, paululumVARIÆ LECTIONES.
m al, add. Ἱεροσολύμων, n al. Ιόπην. o al. Κωρύκιον. Pal. ὑπερανέχων.
An. Ch. 474, mense Januario.
Ex filia Ariadna, nupta Zenoni.
Hensibus 10.
An. Ch. 476. Basilio et Armato coss., ut ex
Simplici papæ epistola colligitur, his data cos. IV,
id. Januar., qua Zenonem ut pro imperatore quæ
dam ageret, hortatur: nec diu post isthic substitit,
ut ex reditu patebit.
Pseudoepiscopum contra Anastasium, ut
bene advertit Baronius an. 676, num. 41.
Post mortem S. Euthymii an. Ch. 477, cum
praefuisset 18 annos, ut dicitur in Chronico Nicephori, et aliquot menses.
Post 20 menses,quam ejectus erat,ut tradunt
Cyrillus in Vita S. Sabæ, et Victor Tunnunensis
Simplicius papa de imperio recuperato congratulatur Zenoni VII Idus Octob. post consulatum Basilisci el Armati an. Ch. 477.
Corycus Piolemæo, Plinio, Straboni, Q. Calabro, Cilicia oppidum; Corycium promontorium,et
in eo antrum Corycium, in quo optimus crocus
nascitur.
Imo Parthenicum, seu Parthenium mare
Macrobio 7 Saturn., est pars maris Mediterranei,
quod Asiam Afriamque interluit.
col. 367–368page 97 of 391
PG 114:367ρων ἐμοὶ τὴν ἀκαταμάχητον, εἰ φοβερὸν εἰπεῖν, ἀσθένειαν. Ἐγὼ δὲ ἐν ταῖς ἐμαῖς πληγαῖς δεδιδαγμένος (ἐπεὶ τοῦτο μόνον σοφίζει τοὺς ἀνοήτους ἐκ τῆς πείρας ἡ παιδεία), ζητῶ μέν, οὐκ ἀτολμήτως, τὴν ἴασιν· Ἀλλʼ ὅπερ ἂν σοὶ φαίνηται, τοῦτο γενέσθαι βούλομαι· εἴτε ζῆν δέοι, εἴτε ἀποθανεῖν, οὐκ ἀντερῶ σου τῇ γνώμῃ. Σὸν γάρ ἐστι τὸ κράτος τοῦτο καὶ ἡ δύναμις· τὸ δʼ εὔχεσθαι τὸ ἐμόν. Ταῦτα ἐκεῖνος ἐν κατανύξει πολλῇ διανοηθεὶς κατεκοιμήθη. Καὶ ὁρᾷ τὸν ἐν φωτὶ ἀπρόσιτον Θεὸν ἱστάμενον ἐπάνω αὐτοῦ· καὶ φωνῆς ἠκούσθαι· μᾶλλον δὲ λόγου πληροφοροῦντος αὐτῷ ὡς ἐπαύσατο ἡ πληγὴ καὶ ἡ νόσος ἀπελύθη, ἀνέστη τε καὶ ἤσθιε καὶ ἐπόθει μεθʼ ἱλαρότητος, οὐδὲν ἐκ τῆς πρόσθεν ἀρρωστίας ὑπολειπόμενον λυπηρόν. Γαυδεάλης δὲ ὁ ποτε ἐχθρὸς αὐτοῦ, νῦν δὲ καλλίστην ἐκεῖθεν κτησάμενος φιλίαν, ἐπεμελεῖτο λοιπὸν αὐτοῦ προθύμως, καὶ ὑπηρέτει μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· εἰ καὶ τύχοι πολλάκις ἐξιέναι ποιεῖσθαι, ἑαυτὸν ἐπανῆγεν ὡς θᾶττον ἐδύνατο. Παρελθόντος δὲ χρόνου, καὶ τοῦ Ἰωάννου φιλοσόφου τε ζῶντος καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ἐπιμελοῦντος σπουδαίως· ὁ δαίμων οὐκ ἠρεμῶν, ἐπηρεάζων αὐτῷ τε ἠνίκα δύναιτο, καὶ τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ ὁσημέραι ἀφανῶς ὥσπερ ἐνεδρεύων. Ποτὲ δʼ οὖν τῶν τινα ἀνθρώπων, ὑπʼ αὐτοῦ τοῦ δαίμονος πρὸς αὐτὸν ἀποσταλέντα, ὡς παρʼ ἐπισκόπου τοπικοῦ ἐρεσχελοῦντα καὶ ἐνοχλοῦντα προσεδέξατο· εἶτα τὸ τῆς ἐπισκοπῆς προβαλλόμενον κλέος τε καὶ ὄνομα, ὑπεριδὼν καὶ ὑπεροφρύως ἀποπεμψάμενος, εἰπών· Ὅτι οὔτε Θεὸν ἐπίσκοπος οὐδεὶς ὠφελεῖσθαι δύναται τὸν σωθησόμενον, οὔτε βλάπτειν τὸν σπουδαίως τηροῦντα τὰ ἐντάλματα αὐτοῦ. Ὁ δὲ Ναρσῆς, ἄνθρωπος ἦν ὁμαλὸς καὶ εὐχάριστος, ὡσεὶ καὶ προσφιλὴς πᾶσι, καὶ πάντων ὡς εἰπεῖν ἐπιστρεφόμενος τοῖς
Ἀδ. Εἰ μὴ γὰρ ὁ Κύριος ὁ Θεὸς ἡ ὁδὸς ἄν διέφυγε πάντας· καὶ πάλιν· Δοκιμάζει καρδίας καὶ νεφρούς. Εἰ δὲ τίς ἐρεῖ ὅτι Ναρσῆς ἐν ἁμαρτίαις γέγονε, λέγω ὅτι Θεὸς τὸ πᾶν ἐπίσταται. Εἰ γὰρ ὁ Νῶε δίκαιος εἰπεῖν ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ καὶ τέλειος ἐχρημάτισε, καὶ ὁ Ἀβραὰμ φίλος Θεοῦ ἐκλήθη, καὶ ὁ Ἰὼβ ἄμεμπτος καὶ δίκαιος· ὁ δὲ Ναρσῆς τούτοις ἅπασι παραπλήσιος εἶναι παρʼ αὐτοῖς τοῖς βαρβάροις ἐμαρτυρεῖτο· τί τοίνυν ἐκεῖνον σκανδαλίσει ὃς οὕτως πάντοθεν παρὰ θεοῦ κεκόσμηται; Μεγαλύνει γοῦν αὐτὸν ὁ Θεός, ὀνόματι αὐτοῦ κλῄζων τόπους, καὶ τοὺς ἐκεῖ κατοικοῦντας εὐεργετῶν, νόσους ἰώμενος καὶ τὰ λοιπὰ ἐπιτελῶν θαύματα. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω. Νέαν δέ τινα κεφαλαιώδη εἰπεῖν τινα τοῦ Ναρσοῦ ἀνδρείαν εὔλογον. Ἐπιτηδὲς γὰρ ἐτήρησα τοῦτο, ὡς ἂν ἐπαξίου μαρτυρίου τῷ θεοφιλεῖ ὕστατον τοῦτο τεθείη. Ἐπεὶ δὲ ὁ βίος αὐτοῦ ἠπείγετο ἐπὶ τέλος, ἐβούλετο πρὸ τοῦ τελευτῆσαι παρρησιάσασθαι ἐν τοῖς παρʼ αὐτοῦ δοκιμαζομένοις ἀγαθοῖς. Ὡς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ δʼ ἦν ἐκεῖνος θεωρῶν τὴν εὐχὴν τοῦ λαοῦ καθʼ ἡμέραν, καὶ βλέπων αὐτοὺς τοῖς εἰδώλοις θύοντας καὶ τῇ πλάνῃ χρωμένους, οὐ μετρίως ἠνιᾶτο. Ἐπεχείρει δʼ οὖν διὰ λόγων αὐτοὺς ἀπαγαγεῖν τῆς τοιαύτης τε καὶ ἀνοσίου πλάνης. Ἐπεὶ δʼ οἱ βάρβαροι οὐ πρὸς τοῦτο ἐνήγοντο, οὐδʼ ἐπείθοντο τοῖς λόγοις, τοῖς δʼ ἔθεσιν ἐνέμενον, ἐφʼ οἷς ἦσαν τεθραμμένοι· ὁ δὲ Ναρσῆς, καιρὸν ἐτήρει, ἐπὶ τῷ κἂν μικρόν τι πρᾶξαι εἰς δύναμιν. Ὡς δέ τισι τῶν ἐκεῖ τόπων τοὺς θεοὺς αὐτῶν, εἴτουν τὰ εἴδωλα, ἐν τοῖς ὅλοις εἴχοντο, καὶ οὐδεὶς ἀφαιρήσεσθαι ἐτόλμα αὐτά· ὁ Ναρσῆς συνεὶς ὅτι καιρὸς ἤδη ὁ τοιοῦτος τῆς ἐξαλείψεως τῶν εἰδώλων, εἰ μὲν ἦν τις αὐτοῖς ἀρήγων ἤ
σώζοντός τε καὶ τοῦ σωζομένου τῇ διηγήσει μάλιστα et propterea tum servantis tum servati maxime
ἡδομένη, και που καὶ δάκρυα τῶν ὀφθαλμῶν ἀποστά- delectata relatu, atque etiam lacrymas profundens
ζουσα, ἐκπλῆσαι ἅπαντα τῷ υἱῷ συνεβούλευεν. "Επει- ex oculis, consuluit flio cuncta impleret. Porro
τα μέν τοι καὶ πρὸς τὸν πατριάρχην διαβάς, ἀπήγε transiens postea ad patriarcham, ei quoque omnia
γειλε καὶ αὐτῷ πάντα ὁ Φετος. Κἀκεῖνος ἄγαν κατα- renuntiavit Fidus. Et ille vehementer admiratus
πλαγεὶς τῷ παραλόγῳ τοῦ διηγήματος, Η μὴν προφη- narrationem opinione majorem: Profecto, inquit,
της τοῦ Θεοῦ, εἶπεν, ὁ μέγας Εὐθύμιος, καὶ πολλή Dei propheta est magnus Euthymius, magnaque et
καὶ ἄφατος αὑτῷ πρὸς ἐκεῖνον ἡ παῤῥησία· τὰ γὰρ ineftabilis est ei apud illum fiducia:quæ enim ad
περὶ τῆς λαύρας, καὶ ὑπὸ πᾶσιν ἡμῖν μάρτυσι προ- lauram spectant, ea coram nobis omnibus testibus
ηγόρευσε μέλλων ἐν Χριστῷ τελειοῦσθα:. Ταῦτα prædixit, jam in Christo per nortem consummanεἰπὼν, ἐπιτρέπει τῷ Φείδῳ καὶ αὐτὸς τὴν τοῦ κοινοῦ dus. His dictis, ipse etiam Fido committit canoβίου οἰκοδομήν· καὶ τὴν ἐκεῖσε κάθοδον δίδωσιν bii adifcationem; conceditque ei ut illo profαὐτῷ· ἐπαγγειλάμενος ἅμα καὶ ἔαυτόν, παντί σθέ- ciscatur; simul professus se quoque omnibus
νει τοῦ ἔργου συνεφαψόμενον.
viribus opus una esse agressurum.
ΡΙΖ'. Χεῖρα τοίνυν πολλὴν ὁ Φεῖδος ὑπηρετῶν τε
καὶ οἰκοδόμων, καὶ τῶν μηχανικῶν ἕνα παραλαβών,
κάτεισιν εἰς τὴν λαύραν· καὶ τὸ κοινόβιον οἰκοδομήσας, καὶ φραγμῷ κύκλῳ καὶ τειχίῳ περιλαβών r,
τὸν μὲν παλαιὸν ναὸν, εἰς ἀριστήριον • τοῖς ἀδελφοῖς
ἀπονέμει, ἕτερον δε ὑπεράνω νέον οἰκοδομεί. Πύργον
δὲ τοῦ κοινοβίου ἔνδον, οἰονεί τι τῆς ἐρήμου ἔρυμα
πάσης περιφανῶς ἀνεγείρει· καὶ κατὰ μέσον αὐτὸ
ἀποτάττει τὸ κοιμητήριον. Τὴν δὲ τοῦ τόπου θέσιν
ἐφ' ᾗ τὸ ἱερὸν τοῦτο κοινόβιον ἵδρυται, εὖ τε ὥρας
ἔχουσαν διὰ πολλὴν ὁμαλότητα, καὶ μοναχοῖς πρὸς
ἄσκησιν οὖσαν ἐπιτηδείαν, δι' ἀέρων οὐχ ήκιστα εὐκρασία, καθ᾽ ὅσον οἷόν τε διαγράψω τῷ λόγῳ.
ΡΙΗ'. Ἔστι τις λόφος βραχύτατος μεταξύ δύο κοι
λάδων ἐξ ἀνατολῶν καὶ δύσεων " συνιουσῶν ἠρέμα πρὸς
τὸ αὐτὸ, καὶ ἀλλήλαις κατὰ τὸ νότιον ἐπιμιγνυμένων.
Τὰ μέντοι πρὸς βορράν αὐτοῦ διήπλωται λαμπρά
πεδιὰς ἐπὶ τρισὶ μάλιστα κεχυμένη σταδίοις, οἷα
πρὸς ἡδονὴν κάλλιστα καὶ τέρψιν ἐπινενοημένη.
Διαῤῥεῖ δὲ διὰ μέσης αὐτῆς ὁ χείμαρρος, ἄνωθεν ἐκ
τοῦ πρὸς ἀνατολὰς βουνού κατιών, καὶ ὥσπερ τις
ζώνη τῷ τόπω γινόμενος. Πρὸς αὐτῇ γε μὲν τῆ τε
τοῦ λόγου πρὸς τὸ πεδίαν ἐπικλίσει, καὶ τῇ σὺν ὥρα
τούτων μίξει και συναφῆ, ὅτε πύργος ἀνέστηκεν,
οἷόν τις κορυφὴ καὶ ἀκρόπολις. Καὶ τὸν πύργον ἐξῆς
ἢ πρὸς τὸ πεδίον διαδέχεται πύλη παραπέμπουσα
τοὺς ἐξιόντας μεθ᾽ ἡδονῆς, καθάπερ ἀπό τινος περιωπῆς τοῖς καλοῖς ἐκείνοις τῆς πεδιάδος θεάμασιν
ἐπικύπτοντας. ᾿Αλλὰ τί ἄν τις τὴν τοῦ τύπου καταλέγῃ φύσιν· ὅπως μὲν ἡμερός τε καὶ εὔγεω; τ· οἴῳ
δὲ τῷ ὑπὲρ κεφαλῆς ἀέρι κέκραται, καὶ οὔτε τῇ
θέρμῃ πλείονι τῆς χρείας, οὔτε τῷ ψύχει κέχρηται,
ἀλλ᾽ ἀμφοτέρων τὰ λυποῦντα φυγών, τὴν ἑκάστου
πλουτεῖ μεσότητα, καὶ ἔστι τῶν μὲν ψυχροτέρων
θερμότερος, τῶν δὲ θερμοτέρων ἠρέμα πάλιν ψυχρός
τερος, ἀκολούθως τε τῶν λίαν υγρών ξηρότερος,
καὶ τῶν ἡμέτρως ξηρῶν ὑγρότερος, μετὰ τῆς ἄρμοζούσης ἐφ᾽ ἕκαστα συμμετρίας.
ΡΙΘ'. Τῆς γοῦν τοιαύτης ὅλης τοῦ κοινοβίου οἶκος
δομῆς ἅμα καὶ εὐκοσμίας, οὐ πλέον ἢ τριῶν ἐτῶν
δεηθείσης διὰ πολλὴν χεῖρα καὶ σύντονον ὑπουργίαν,
ἠβούλοντο μὲν οἱ θεῖοι Πατέρες ἐκεῖνοι μετὰ τῆς
ἄλλης διακοσμήσεώς τε καὶ τέχνης, ἀποδοῦναι τῇ
VARIE
CVVII.Fidus itaque, accepta magna manu ministrorum et structorum,cum uno ex mechanicis seu
architectis, descendit in lauram:cumque ædificasset ccnobium, septoque et muro in orbem esset
complexus, vetus quidem templum attribuit fratribus ad cænaculum: aliud autem templum ædificat superius.Inter ccnobium vero, splendide excilat turrim, velut quoddam totius eremi propugnaculum; et in medio cometerio collocat. Loci vero
posituram,in qua hoc sacrum constructum est conobium, et pulchram multæ æqualitatis causa, et
monachis ad exercitium aptain propter aeris maxime temperationem, oratione describam pro viribus.
CXVIII. Est quidam collis brevissimus inter duas
valles ex oriente et occidente simul paulatim
coeuntes, et ad austrum inter se commistas. Ad
boream aulem patet pulcherrima campi planities,
quæ ad tria sladia maxime difunditur, quasi ad
voluptatem et delectationem optime esset excogi
lata. Per eam vero mediam torrens perfuit, desuper descendens ex colle qui est ad orientem,
fiquo loco veluti quædam zona.In ipsa porro collis in planitiem in inclinatione, eorumque ele
ganti mistura et conjunctione, exsurgit turris,
quasi vertex et arx. Turrim deinceps consequitur
versus planitiem porta, quæ cum voluptate transmittit eos qui exeunt,tanquam a specula aliqua despicientes pulchra illa planitiei spectacula. Verum
quid loci naturam recenseat aliquis? Quomodo est
quidem mitis et fertilis; quali autem super caput
aere contemperetur, et nec majore quam opus sit
calore, nec frigore ulatur, sed ex anibobus ea
quæ molesta sunt efugiens, uniuscujusque ditetur medio, sitque frigidioribus quidem calidior.
calidioribus autem rursus sensim frigidior, et
consequenter valde humidis siccior, et immoderata siccis humidior, cum eo qui singulis cenvenit
commensu.
CXIX.Cum itaque hujusu odi totum cœnobii ædifilcium simul et ornamentum non opus habuisset plusquam tribus annis,ob multas manus intensumque
ministerium, volebant quidem divini illi Patres,cum
alio ornatu et artificio dedicationem etiam ecLECTIONES.
* al. περιβαλών.. al. ἀριστητήριον. t al. ἔρεισμα, al. δύσεως, v al. αίγειος,
κελίοις τριβόρεος ὅτι αὐτὸν ἀρκεῖ τρύχων ἀφ' ἡμέρας εἰς ἡμέραν. Ναὶ μὴν ἐν ἐκείνῃ τῇ σολιτούδινι πλεῖον τούτων βλέμα. Τίνι γοῦν μᾶλλον ἢ ἀεὶ τοῖς σιόεσε, ἦν ἀδύνατος κατεφέρετο; οἷα δέ τινα ἄλλοτε ἀφαιρούμενος, νύκτα παρ' αὐτοῦ τε ὁλοτρόπων δὲ σιωπῇ οὐκ ἀπῆλθεν, ἐν τῇ συνεχεῖ τῶν κισταρίων ταπεινοῖς, ἀλλ' εἶπον ὅτι τῇ κοινωνίᾳ τῶν εἰσερχομένων εἰσφέρων δριμεῖς ἀγῶνας ἐνεχρωμένη ὥστε καὶ εἰς ἀδύνατον ἦν πάντα τοῖς τε εἴσω ἐκτεθεῖσα τε, ἐκείνῃ πρὸ αὐτοῦ ἀνεκτόν. Ἅπαξ δὲ βαδίζοντα τὸν μακάριον Εὐθύμιον πρὸς Φαρᾶν ἀφικόμενος, εἴπερ αὐτῷ παρελθεῖν ἐκεῖ, ὃ δὲ παρεκλήθη μετὰ τοῦ συνδρόμου, ἐπαγγελίαν εἰπὼν Πάλαι μοι χαρισθέντος ἡ ψυχὴ τοῦτο ἐπεθύμει. Εἶτα δὲ εἰς Φαρᾶν εἰσιὼν κάθησθαι μετὰ τοῦ Εὐθυμίου καθηκόντως εἴη καλόν, οὐ χρεωστεῖ Θεὸν ἀεὶ τὸν ἄρχοντα τῆς κελίης αὐτοῦ ἀπόλυτον εἶναι. Νόμον γὰρ τοῦ κελιωτικοῦ ἐπισκόπου, ποίαν ταπεινοφροσύνην καὶ τὸ δεύτερον εἶπεν εἰς Ὀλυμπιανόν, βλέπε τί γράφει τοῦ ὄχλου λελυμένος ἀγεμόνευε. Εἶτα εἰς Φαρᾶν ἀφικόμενος ταύτης τε τῆς ἀρχῆς ὡς εἰ τεταγμένης μήνυμα ἀνδρὸς τε τὴν δύναμιν ἔχοντος, δοκεῖ πρῶτον τρεπτὸν θεωρεῖν, οἷα γυμνασιαρχῶν καλεῖ ἐν ἐκείνῃ τῇ γῇ καὶ μέρει μοναχοῖς θαύμασιν ἀφηγεῖτο.
CXXI. Ἐκείνων δὲ ἐκεῖ γεγενημένων εἰς Σιώνην τε ἅμα καὶ σύνοδον τοῖς πρεσβυτέροις καλουμένων, τοῦ θείου Ἠλίου λατρευτὸν εἶναι ἀπαγγελίαν δεξαμένου, ὁ Ἠλίας οὐδαμῶς ἀπεστράφη, ἀλλ' ἦλθε μεταβαλεῖν τε αὐτόν, βουλόμενος ἐκεῖ ὑπάρχειν. Εἶτα τοῦ ὄχλου τῶν εἰρηνικῶν γνωσθέντος ἀγαθοῦ, τῷ δεσπότῃ μεμνημένος παρελθόντα τοῦτον εἶδεν ἐπὶ τῆς λίμνης ῥαδινομένων, εἶτα βρέξαι τε αὐτοῖς εἰς ὄμβρον μεταβαλόντα, ἔρριψε δ' ἐκεῖ τιμωρίαν, εἰ τὸ ὁδηγεῖν ἔχοντα μὴ τοῖς ὁρμωμένοις ἔρχοιτο. Μεθ' ὧν ἐκτὸς μὲν αὐτοῖς εἰσκομιζόμενος, εἶπεν τοῖς τε φίλοις εἰσελθεῖν ἐπὶ Φαρᾶν, δυνάμεθα καὶ τὸ κελίον. Ποταμοῦ γοῦν διεξελθόντος ὕδωρ ἐξεῖλεν οὐ θεῖσεν· εἶτα ἀεὶ τὰ τεμένη κατεχόντων εἰ ἄλλῳ δυνάμεθα ἀνυπαρκτία, ἥτις τοῖς τε πᾶσιν ἐπικρατοῦσα· τούτοις γοῦν ἀφεθῆναι δεῖ τὸ κελίον. Ποταμὸς γοῦν ἐκεῖθεν τε τρίτον ἐξελθεῖν οὐκ εἴασεν· εἶτα μέντοι τὰ τεμένη κατέχοντες οἰκεῖαι ἄλλοις δύναμις ἀνυπαρκτία πάντοτε ταύτῃ ἐπικρατούσῃ.
CXXII. Τοῦ τοίνυν ἤδη ἐκεῖ μικρόν εἴκοσι ἑλκόντων, ἀφίκετο τε πρὸς τὸ αὐτὸν ἀρχιερέα τοπικὸν τοῦ Μωϋσέως, πολλὴν νῆψιν καὶ αὐτοὶ πρὸς τὸ ζωντανόν, ἔφαρσαν τοῦ ἄκρου φρονεῖν ἐν τῇ τοπαρχίᾳ, ἐν τοῖς φροντιστηρίοις τοῦ μοναστηρίου πολλοὶ σύν τοι τάξεσι, πολλοῖς πεπαιδευμένοις ἄμα τε εἰλαπίναις, ἡσυχαστικῶς τε ἀποκρίνεσθαι τε γυμνάζοντες, ἐκθέσεις τε εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τε καὶ πάνυ εἴτε αὐτοῖς τοῦ Μαρκίωνος προαστείοις, ἀνεφάνησαν ἀνδρεῖαι πρὸς τοῦτον τε ποιούντων σεμνῶν ταῖς ἐκεῖ κελίαις.
σώζοντός τε καὶ τοῦ σωζομένου τῇ διηγήσει μάλιστα et propterea tum servantis tum servati maxime
ἡδομένη, και που καὶ δάκρυα τῶν ὀφθαλμῶν ἀποστά- delectata relatu, atque etiam lacrymas profundens
ζουσα, ἐκπλῆσαι ἅπαντα τῷ υἱῷ συνεβούλευεν. "Επει- ex oculis, consuluit flio cuncta impleret. Porro
τα μέν τοι καὶ πρὸς τὸν πατριάρχην διαβάς, ἀπήγε transiens postea ad patriarcham, ei quoque omnia
γειλε καὶ αὐτῷ πάντα ὁ Φετος. Κἀκεῖνος ἄγαν κατα- renuntiavit Fidus. Et ille vehementer admiratus
πλαγεὶς τῷ παραλόγῳ τοῦ διηγήματος, Η μὴν προφη- narrationem opinione majorem: Profecto, inquit,
της τοῦ Θεοῦ, εἶπεν, ὁ μέγας Εὐθύμιος, καὶ πολλή Dei propheta est magnus Euthymius, magnaque et
καὶ ἄφατος αὑτῷ πρὸς ἐκεῖνον ἡ παῤῥησία· τὰ γὰρ ineftabilis est ei apud illum fiducia:quæ enim ad
περὶ τῆς λαύρας, καὶ ὑπὸ πᾶσιν ἡμῖν μάρτυσι προ- lauram spectant, ea coram nobis omnibus testibus
ηγόρευσε μέλλων ἐν Χριστῷ τελειοῦσθα:. Ταῦτα prædixit, jam in Christo per nortem consummanεἰπὼν, ἐπιτρέπει τῷ Φείδῳ καὶ αὐτὸς τὴν τοῦ κοινοῦ dus. His dictis, ipse etiam Fido committit canoβίου οἰκοδομήν· καὶ τὴν ἐκεῖσε κάθοδον δίδωσιν bii adifcationem; conceditque ei ut illo profαὐτῷ· ἐπαγγειλάμενος ἅμα καὶ ἔαυτόν, παντί σθέ- ciscatur; simul professus se quoque omnibus
νει τοῦ ἔργου συνεφαψόμενον.
viribus opus una esse agressurum.
ΡΙΖ'. Χεῖρα τοίνυν πολλὴν ὁ Φεῖδος ὑπηρετῶν τε
καὶ οἰκοδόμων, καὶ τῶν μηχανικῶν ἕνα παραλαβών,
κάτεισιν εἰς τὴν λαύραν· καὶ τὸ κοινόβιον οἰκοδομήσας, καὶ φραγμῷ κύκλῳ καὶ τειχίῳ περιλαβών r,
τὸν μὲν παλαιὸν ναὸν, εἰς ἀριστήριον • τοῖς ἀδελφοῖς
ἀπονέμει, ἕτερον δε ὑπεράνω νέον οἰκοδομεί. Πύργον
δὲ τοῦ κοινοβίου ἔνδον, οἰονεί τι τῆς ἐρήμου ἔρυμα
πάσης περιφανῶς ἀνεγείρει· καὶ κατὰ μέσον αὐτὸ
ἀποτάττει τὸ κοιμητήριον. Τὴν δὲ τοῦ τόπου θέσιν
ἐφ' ᾗ τὸ ἱερὸν τοῦτο κοινόβιον ἵδρυται, εὖ τε ὥρας
ἔχουσαν διὰ πολλὴν ὁμαλότητα, καὶ μοναχοῖς πρὸς
ἄσκησιν οὖσαν ἐπιτηδείαν, δι' ἀέρων οὐχ ήκιστα εὐκρασία, καθ᾽ ὅσον οἷόν τε διαγράψω τῷ λόγῳ.
ΡΙΗ'. Ἔστι τις λόφος βραχύτατος μεταξύ δύο κοι
λάδων ἐξ ἀνατολῶν καὶ δύσεων " συνιουσῶν ἠρέμα πρὸς
τὸ αὐτὸ, καὶ ἀλλήλαις κατὰ τὸ νότιον ἐπιμιγνυμένων.
Τὰ μέντοι πρὸς βορράν αὐτοῦ διήπλωται λαμπρά
πεδιὰς ἐπὶ τρισὶ μάλιστα κεχυμένη σταδίοις, οἷα
πρὸς ἡδονὴν κάλλιστα καὶ τέρψιν ἐπινενοημένη.
Διαῤῥεῖ δὲ διὰ μέσης αὐτῆς ὁ χείμαρρος, ἄνωθεν ἐκ
τοῦ πρὸς ἀνατολὰς βουνού κατιών, καὶ ὥσπερ τις
ζώνη τῷ τόπω γινόμενος. Πρὸς αὐτῇ γε μὲν τῆ τε
τοῦ λόγου πρὸς τὸ πεδίαν ἐπικλίσει, καὶ τῇ σὺν ὥρα
τούτων μίξει και συναφῆ, ὅτε πύργος ἀνέστηκεν,
οἷόν τις κορυφὴ καὶ ἀκρόπολις. Καὶ τὸν πύργον ἐξῆς
ἢ πρὸς τὸ πεδίον διαδέχεται πύλη παραπέμπουσα
τοὺς ἐξιόντας μεθ᾽ ἡδονῆς, καθάπερ ἀπό τινος περιωπῆς τοῖς καλοῖς ἐκείνοις τῆς πεδιάδος θεάμασιν
ἐπικύπτοντας. ᾿Αλλὰ τί ἄν τις τὴν τοῦ τύπου καταλέγῃ φύσιν· ὅπως μὲν ἡμερός τε καὶ εὔγεω; τ· οἴῳ
δὲ τῷ ὑπὲρ κεφαλῆς ἀέρι κέκραται, καὶ οὔτε τῇ
θέρμῃ πλείονι τῆς χρείας, οὔτε τῷ ψύχει κέχρηται,
ἀλλ᾽ ἀμφοτέρων τὰ λυποῦντα φυγών, τὴν ἑκάστου
πλουτεῖ μεσότητα, καὶ ἔστι τῶν μὲν ψυχροτέρων
θερμότερος, τῶν δὲ θερμοτέρων ἠρέμα πάλιν ψυχρός
τερος, ἀκολούθως τε τῶν λίαν υγρών ξηρότερος,
καὶ τῶν ἡμέτρως ξηρῶν ὑγρότερος, μετὰ τῆς ἄρμοζούσης ἐφ᾽ ἕκαστα συμμετρίας.
ΡΙΘ'. Τῆς γοῦν τοιαύτης ὅλης τοῦ κοινοβίου οἶκος
δομῆς ἅμα καὶ εὐκοσμίας, οὐ πλέον ἢ τριῶν ἐτῶν
δεηθείσης διὰ πολλὴν χεῖρα καὶ σύντονον ὑπουργίαν,
ἠβούλοντο μὲν οἱ θεῖοι Πατέρες ἐκεῖνοι μετὰ τῆς
ἄλλης διακοσμήσεώς τε καὶ τέχνης, ἀποδοῦναι τῇ
VARIE
CVVII.Fidus itaque, accepta magna manu ministrorum et structorum,cum uno ex mechanicis seu
architectis, descendit in lauram:cumque ædificasset ccnobium, septoque et muro in orbem esset
complexus, vetus quidem templum attribuit fratribus ad cænaculum: aliud autem templum ædificat superius.Inter ccnobium vero, splendide excilat turrim, velut quoddam totius eremi propugnaculum; et in medio cometerio collocat. Loci vero
posituram,in qua hoc sacrum constructum est conobium, et pulchram multæ æqualitatis causa, et
monachis ad exercitium aptain propter aeris maxime temperationem, oratione describam pro viribus.
CXVIII. Est quidam collis brevissimus inter duas
valles ex oriente et occidente simul paulatim
coeuntes, et ad austrum inter se commistas. Ad
boream aulem patet pulcherrima campi planities,
quæ ad tria sladia maxime difunditur, quasi ad
voluptatem et delectationem optime esset excogi
lata. Per eam vero mediam torrens perfuit, desuper descendens ex colle qui est ad orientem,
fiquo loco veluti quædam zona.In ipsa porro collis in planitiem in inclinatione, eorumque ele
ganti mistura et conjunctione, exsurgit turris,
quasi vertex et arx. Turrim deinceps consequitur
versus planitiem porta, quæ cum voluptate transmittit eos qui exeunt,tanquam a specula aliqua despicientes pulchra illa planitiei spectacula. Verum
quid loci naturam recenseat aliquis? Quomodo est
quidem mitis et fertilis; quali autem super caput
aere contemperetur, et nec majore quam opus sit
calore, nec frigore ulatur, sed ex anibobus ea
quæ molesta sunt efugiens, uniuscujusque ditetur medio, sitque frigidioribus quidem calidior.
calidioribus autem rursus sensim frigidior, et
consequenter valde humidis siccior, et immoderata siccis humidior, cum eo qui singulis cenvenit
commensu.
CXIX.Cum itaque hujusu odi totum cœnobii ædifilcium simul et ornamentum non opus habuisset plusquam tribus annis,ob multas manus intensumque
ministerium, volebant quidem divini illi Patres,cum
alio ornatu et artificio dedicationem etiam ecLECTIONES.
* al. περιβαλών.. al. ἀριστητήριον. t al. ἔρεισμα, al. δύσεως, v al. αίγειος,
col. 369–370page 98 of 391
PG 114:369ΚΕΦ. Ι΄. Ἥμην δὲ καὶ ναὺς ἐν τῷ τούτου τοῦ θαύματος πελάγει φερόμεθα μυρίοτρόπος, καὶ τὴν ἐκ τῶν ἐκείνου προσευχῶν σωτηρίαν τοῖς ἐν αὐτῷ κινδυνεύουσι παρεχόμενος· χαλεπώτατον μὲν γὰρ ταύτην ἐλάβομεν κλύδωνα, πλήρεις δὲ τῶν δακρύων εἴχ, καὶ ἐδεῖτο ἡ ἐξῆς, σφοδρότερον αὐτὴν τῶν κυμάτων ἐρρηγνύων. Καὶ οἱ πλέοντες πάντες μὲν τέτηκε, δεῖτε δὲ χρηστῆς ἀπογνόντες ἐλπίδος, τὸ ἔσχατον ἀλλήλοις προσπίπτοντες καὶ ἐπιβαλλόντες καὶ τὸν κλύδωνα μένοντες, ὅθεν τὴν ἐσχάτην ἀγκυρᾶν βάλλουσι, καὶ τοῦ Συμεὼν τὴν μνήμην ἐκβοᾶτε ἐπεντεινόμενοι, ἱκεσί τε αὐτῷ δεῖ στόλοι ἐλίχθη ὑπὲρ τῶν αὐτῶν σωτηρίας δεόμεθα, καὶ ἱκετεύσομέν τε τοὺς τρεῖς πλεῖν ἐπεγνωμένους· καὶ χρηστοῦ μὴν εὐθὺς ἀποδύσαντα τοῦ πελάγους, λεπτά δέ τις αὐτὸν περιέπνευσε τούτοις, καὶ πλήρεις φερομένων τῷ τύπῳ διὰ σωλῆρος τῆς θαλάσσης, ἡ χέρσος ἐβλέπετο.
μέρη τινα τῶν μαρτυρικών λειψάνων, Ταράχου,
Πρόβου, καὶ ᾿Ανδρονίκου, ὑπὸ τὸ θυσιαστήριον καταθέμενος· ἑβδόμην τότε τοῦ Μαίου ἐπέχοντος, ὃς ήδη
δωδέκατος μετὰ τὴν Εὐθυμίου τελευτὴν ἐνιαυτὸς
περιῆν. Χρόνου δέ τινος διελθόντος, καὶ ὁ διάκονος
Φείδος τῆς πόλεως Δώρων οὕτω καλουμένης, την
Επισκοπὴν ἐγχειρίζεται.
quasdam partes reliquiarum martyrum Tarachi
Probi, et Andronici; septimo mensis Maii,
anno jam duodecimo post Euthymii mor
tem. Cum aliquod autem tempus transiisset, diaconus quoque Fidus accipit episcopatum civitatis
quæ vocatur Dora
ΡΚΓ΄. 'Αλλ' ἐνταῦθά με τοῦ λόγου γενόμενον, τὸ CXXIII. Seljme cum in hunc locum venerim,
περὶ τῶν ᾿Αποσχιστῶν ἐκεῖνο εἰσέρχεται· ὁ δὴ καὶ subit recordatio negotii Aposchistarum; quod
αὐτὸ λόγου ἄξιον εἶναί μοι δοκεῖ προσθείναι τοῖς ipsum etiam ut memorabile mihi videtur esse
εἰρημένοις· ὡς ἂν ἐναργέστερον ἐντεῦθεν ἡ ἐπὶ τῆς dictis adjungendum; ut evidentius hinc ostendaθαλάσσης Ευθυμίου τοῦ θείου προφητεία διαδειχθῇ. tur divini Buthymii prophetia illa in mari. Etenim
Ηδη μὲν γὰρ ὁ πατριάρχης Μαρτύριος τῇ παρα- jam patriarcha Martyrius, Gdem tribuens admiδόξῳ πιστεύσας ὀπτασίᾳ τοῦ Φείδου, καὶ οἷς αὐτῷ randæ Fidi visioni, et iis quæ ei in mari prædixit
ἐπὶ τοῦ πελάγους ὁ μέγας προέφη, τῆς περὶ τῶν magnus, de his Aposchistis remiserat curam et
᾿Αποσχιστών τούτων φροντίδος ἀνῆκε τοὺς λογισμούς. Η cogitationem. Non multum autem temporis inter
Χρόνος δὲ οὐ πολὺς ἐν τῷ μέσῳ, καὶ ὥσπερ ἐκ cessit, et velut ex diviniore quadam visitatione,
τινὸς θειοτέρᾶς ἐπισκοπῆς Μαρκιανός, οὗ μικρῷ Marcianus, cujus paulo ante memini, anima comπρόσθεν ἐμνήσθην, κινηθεὶς τὴν ψυχήν, συγκαλεί motus, omnes ipsos convocat in coenobio quod
πάντας αὐτοὺς ἐν τῷ ὑπ᾽ αὐτοῦ συστάντι περὶ τὴν construxerat ad sanctam Bethleem, et loqui inἁγίαν Βηθλεὲμ κοινοβίῳ· καὶ λόγου ἀρξάμενος, Ἕως cipiens: Quousque, inquit, fratres et Patres,conπότε, φησίν, ἀδελφοὶ καὶ Πατέρες, εἰς μέρη τὸ τῆς tendimus corpus Ecclesia dividere in partes, idΕκκλησίας σῶμα φιλονεικοῦμεν διατεμεῖν· καὶ que cum nec nobis quidem constet, quæ sit tanταῦτα μηδὲ δῆλον ἡμῖν, τί τὸ τέλειον θέλημα τοῦ dem voluntas Dei, sed rem sic propriis credamnus
Θεοῦ, ἀλλὰ λογισμοῖς οὕτως ἰδίοις τὸ πρᾶγμα κατα- cogitationibus? Est ergo nobis considerandum,
πιστεύοντες. Τοιγαροῦν σκεπτέον ἡμῖν, μήποτε την ne forte dum existimamus recta via ingredi, in
εὐθείαν οιόμενοι & ὁδεύειν, ἀνοδίαις συμβαίη περιπε- avia contingat incidere. Cogitationes enim homiσεῖν. Λογισμοί γάρ ἀνθρώπων δειλοί, τὰ ἱερά φασι num timidæ, sacra aiunt Eloquia 56. Et si placet,
λόγια. Καὶ εἰ δοκεῖ, τῷ ἀποστολικῷ ἐκείνῳ ἀκο- illud apostolicum sequentes, velutque exemplum
λουθοῦντες, καὶ ὡς ὑποδείγματι χρώμενοι, βάλωμεν assumentes 37, jaciamus sortes sub persona episκλήρους ἐπὶ προσώπου τῶν ἐπισκόπων τε καὶ τῶν coporum et monachorum: et si sors quidem veμοναχῶν, κἂν μὲν ὁ κλῆρος ἐπὶ τοὺς μοναχοὺς ἔλθοι, nerit ad monachos, oportet omnino perseverare
ἐμμένειν δεῖ πάντως ἐφ᾽ οἷς ἤδη καὶ νῦν μένομέν τε in iis quibus hucusque mauemus et acquiesciκαὶ στέργομεν· εἰ δὲ ἐπὶ τοὺς ἐπισκόπους, αὐτοῖς mus: sin autem ad episcopos, cum ipsis comκοινωνεῖν. Ταύτην εἰσενεγκόντος την γνώμην Μαρ- municare. Hanc ubi sententiam intulisset Marκιανοῦ, οὐδεὶς ἦν τῶν παρόντων ὅστις οὐκ ἐπαινῶν cianus nullos erat ex astantibus, qui non
ἦν. Βληθέντα τοιγαροῦν τὸν κλῆρον, οἱ μὲν μοναχοὶ b laudaret. Jactam itaque sortem, habuerunt episτοῦτον εἶχον· πάντες δὲ αὐτοῖς εὐθὺς ἐκοινώνουν, ὡς copi; iis vero statim omnes communicarunt, rem
ἐκ Θεοῦ τὸ πρᾶγμα γνωσθὲν νομίσαντες· πλὴν rs- tanquam a Deo decretam arbitrati; præter Geροντίου μόνου καὶ Ῥωμανοῦ, καὶ πάντες φέροντες rontium solum et Romanum. Atque omnes adἑαυτοὺς παρέχουσι τῇ τῆς Ἐκκλησίας ενώσει, καὶ ducunt se ac præbent Ecclesis unioni, et germaγνησίαν αὐτῆς ὁ καὶ ἀκίβδηλον τοῦ λοιποῦ ποιοῦνται nam sinceramque de cætero faciunt cum ea comτὴν κοινωνίαν.
munionem.
ΡΚΔ'. Καλῶς δὲ αὐτοὺς ὁ πατριάρχης καὶ ὡς ἂν CXXIV.Patriarcha vero pulchre illos,et,ut dixeεἴποις οὐ χερσὶ μόνον ὑπτίαις, ἀλλὰ καὶ καρδίας ris, non solum supinis manibus, sed et cordis siniκόλποις δεξάμενος, λαμπρὰν ἔγει και πάνδημον bus excipiens,splendidum agit et publicum festum.
36 Sap. ix, 14. 37 Act. 1, 26.
* al. οἰομένοις. b al. ἐπίσκοποι,
c al. αὐτοῖς οἱ ἑαυτοῖς.
Passi sunt sub Diocletiano Tarsi in Cilicia.
De eis agit Martyrol. Roman. 11 Octob.
AD. Ch. 484.
Doron, Dora, Dor, Ador, etc., civitas maritima, undecimo, aui, ut alii volunt, nono milliario
a Cæsarea Palæstina, pergentibus Ptolemaidem.
Legendus Adrichomius in tribu Manasses citra Jordanem cap 28.
Summus vir postea Marcianus fuit, in cujus
horreo frumentum ex unico grano divinitus una
nocte admodum duplicatum fuisse, dictum est in
Vita S. Theodosii, 11 Januarii num. 61 et 62. In
Vita S. Sabæ dicitur sanctus abbas et vir longe
optimus; qui visione calesti monitus fuerat, ut 5.
Sabæ de necessariis provideret. Obiit universalis
Archimandrita omnium monasteriorum a Salustio
Patriareha constitu:us, cui suffecti SS. Sabas et
Theodosius.
ΡΚΖ'. Τοῖς δ' ἑξῆς ἐνιαυτοῖς, Ἀναστασίου μετ' αὐτὸν τὴν βασιλείαν διαδεξαμένου, διεφθαρμένοι τε πολλοὶ καὶ μεγάλα τοὺς ὑπηκόους κακὰ εἰργάσαντο, κατεφρόνησε καὶ αὐτὸς τῶν τοῦ Ἀρχηγοῦ παρακλήσεων. Ὁ δὲ μέγας οὗτος Γεράσιμος, ὑπὲρ πολλῶν μεριμνῶν καὶ τὴν πρὸς Θεὸν ἀεὶ ζητῶν ὁδὸν, εὑρίσκει τρόπον πρεσβύτεροί τε τοῦ μοναστηρίου αὐτοῦ καὶ ἄλλοι τινὲς εὐλαβεῖς ἐν Ἱεροσολύμοις συνελθόντες, τάξεως ἐκκλησίας κατὰ τὸν ἐκεῖ θεσμὸν ἀντιποιοῦντο. Τούτους δὲ ἐξέβαλον τῆς Ἱεροσολύμων ἐκκλησίας καὶ βαρβάρου στρατηγοῦ ταῖς ὁρμαῖς αὐτοὶ παρεδίδοντο.
ΡΚΗ'. Ἔτι δὲ Ἀνατολίου τὴν Κωνσταντίνου τῆς Ἀντιόχου, ἐν πολλοῖς μαγεύμασι βαλὼν τὴν πόλιν ὁμοῦ κατεδίκασε καὶ τρέχων ἐν βασάνοις τοὺς ἐν αὐτῇ κατοίκους εἰς πολὺν ἐβύθισε πόνον. Τοῦτον δὲ οὐκ ἔχεις λεγόμενον, εἰ καλῶς, ἔχει τὸν Δεσπότην ὥστε παρεῖναι σοί. Εἶπε δ' οὖν τις τῶν ἁγίων· 'Ἐμοὶ δ' εἰ τοῦτο συνεχωρήθη, εἴη ἂν ἐκ τῶν ἀδελφῶν ἡ σωτηρία. Ἦλθε δ' οὖν ἡ θεία σωτηρία, καλλίστη γε τῶν μόνων ἀποστάσεων ἐπεγνωκώς τε καὶ τράποντα μετὰ τῶν μόνης ἀρεσκείας ὑπομνημάτων ἐλπίδι καλλίστῃ μὲν γενόμενα καὶ ἐπὶ καλοῖς ἔχοντα ἱεροὺς τοῦ Θεοῦ κλήρους.'
ΡΚΘ'. Ἐπεὶ δ' ἐκεῖ Ἀράβων ἡγεμόνος εἰς τοῦτον δὲ Φράγγος ἄρχων εἶτα κατέστη· ὡς δὲ κατέθανεν Φράγγος Πρόκοπος, εἰσήχθησαν ἄλλοι τε καὶ αὐτοῖς οἵ γε τῆς πατρίδος ἐξωθοῦντο πόλεμοι.
μέρη τινα τῶν μαρτυρικών λειψάνων, Ταράχου,
Πρόβου, καὶ ᾿Ανδρονίκου, ὑπὸ τὸ θυσιαστήριον καταθέμενος· ἑβδόμην τότε τοῦ Μαίου ἐπέχοντος, ὃς ήδη
δωδέκατος μετὰ τὴν Εὐθυμίου τελευτὴν ἐνιαυτὸς
περιῆν. Χρόνου δέ τινος διελθόντος, καὶ ὁ διάκονος
Φείδος τῆς πόλεως Δώρων οὕτω καλουμένης, την
Επισκοπὴν ἐγχειρίζεται.
quasdam partes reliquiarum martyrum Tarachi
Probi, et Andronici; septimo mensis Maii,
anno jam duodecimo post Euthymii mor
tem. Cum aliquod autem tempus transiisset, diaconus quoque Fidus accipit episcopatum civitatis
quæ vocatur Dora
ΡΚΓ΄. 'Αλλ' ἐνταῦθά με τοῦ λόγου γενόμενον, τὸ CXXIII. Seljme cum in hunc locum venerim,
περὶ τῶν ᾿Αποσχιστῶν ἐκεῖνο εἰσέρχεται· ὁ δὴ καὶ subit recordatio negotii Aposchistarum; quod
αὐτὸ λόγου ἄξιον εἶναί μοι δοκεῖ προσθείναι τοῖς ipsum etiam ut memorabile mihi videtur esse
εἰρημένοις· ὡς ἂν ἐναργέστερον ἐντεῦθεν ἡ ἐπὶ τῆς dictis adjungendum; ut evidentius hinc ostendaθαλάσσης Ευθυμίου τοῦ θείου προφητεία διαδειχθῇ. tur divini Buthymii prophetia illa in mari. Etenim
Ηδη μὲν γὰρ ὁ πατριάρχης Μαρτύριος τῇ παρα- jam patriarcha Martyrius, Gdem tribuens admiδόξῳ πιστεύσας ὀπτασίᾳ τοῦ Φείδου, καὶ οἷς αὐτῷ randæ Fidi visioni, et iis quæ ei in mari prædixit
ἐπὶ τοῦ πελάγους ὁ μέγας προέφη, τῆς περὶ τῶν magnus, de his Aposchistis remiserat curam et
᾿Αποσχιστών τούτων φροντίδος ἀνῆκε τοὺς λογισμούς. Η cogitationem. Non multum autem temporis inter
Χρόνος δὲ οὐ πολὺς ἐν τῷ μέσῳ, καὶ ὥσπερ ἐκ cessit, et velut ex diviniore quadam visitatione,
τινὸς θειοτέρᾶς ἐπισκοπῆς Μαρκιανός, οὗ μικρῷ Marcianus, cujus paulo ante memini, anima comπρόσθεν ἐμνήσθην, κινηθεὶς τὴν ψυχήν, συγκαλεί motus, omnes ipsos convocat in coenobio quod
πάντας αὐτοὺς ἐν τῷ ὑπ᾽ αὐτοῦ συστάντι περὶ τὴν construxerat ad sanctam Bethleem, et loqui inἁγίαν Βηθλεὲμ κοινοβίῳ· καὶ λόγου ἀρξάμενος, Ἕως cipiens: Quousque, inquit, fratres et Patres,conπότε, φησίν, ἀδελφοὶ καὶ Πατέρες, εἰς μέρη τὸ τῆς tendimus corpus Ecclesia dividere in partes, idΕκκλησίας σῶμα φιλονεικοῦμεν διατεμεῖν· καὶ que cum nec nobis quidem constet, quæ sit tanταῦτα μηδὲ δῆλον ἡμῖν, τί τὸ τέλειον θέλημα τοῦ dem voluntas Dei, sed rem sic propriis credamnus
Θεοῦ, ἀλλὰ λογισμοῖς οὕτως ἰδίοις τὸ πρᾶγμα κατα- cogitationibus? Est ergo nobis considerandum,
πιστεύοντες. Τοιγαροῦν σκεπτέον ἡμῖν, μήποτε την ne forte dum existimamus recta via ingredi, in
εὐθείαν οιόμενοι & ὁδεύειν, ἀνοδίαις συμβαίη περιπε- avia contingat incidere. Cogitationes enim homiσεῖν. Λογισμοί γάρ ἀνθρώπων δειλοί, τὰ ἱερά φασι num timidæ, sacra aiunt Eloquia 56. Et si placet,
λόγια. Καὶ εἰ δοκεῖ, τῷ ἀποστολικῷ ἐκείνῳ ἀκο- illud apostolicum sequentes, velutque exemplum
λουθοῦντες, καὶ ὡς ὑποδείγματι χρώμενοι, βάλωμεν assumentes 37, jaciamus sortes sub persona episκλήρους ἐπὶ προσώπου τῶν ἐπισκόπων τε καὶ τῶν coporum et monachorum: et si sors quidem veμοναχῶν, κἂν μὲν ὁ κλῆρος ἐπὶ τοὺς μοναχοὺς ἔλθοι, nerit ad monachos, oportet omnino perseverare
ἐμμένειν δεῖ πάντως ἐφ᾽ οἷς ἤδη καὶ νῦν μένομέν τε in iis quibus hucusque mauemus et acquiesciκαὶ στέργομεν· εἰ δὲ ἐπὶ τοὺς ἐπισκόπους, αὐτοῖς mus: sin autem ad episcopos, cum ipsis comκοινωνεῖν. Ταύτην εἰσενεγκόντος την γνώμην Μαρ- municare. Hanc ubi sententiam intulisset Marκιανοῦ, οὐδεὶς ἦν τῶν παρόντων ὅστις οὐκ ἐπαινῶν cianus nullos erat ex astantibus, qui non
ἦν. Βληθέντα τοιγαροῦν τὸν κλῆρον, οἱ μὲν μοναχοὶ b laudaret. Jactam itaque sortem, habuerunt episτοῦτον εἶχον· πάντες δὲ αὐτοῖς εὐθὺς ἐκοινώνουν, ὡς copi; iis vero statim omnes communicarunt, rem
ἐκ Θεοῦ τὸ πρᾶγμα γνωσθὲν νομίσαντες· πλὴν rs- tanquam a Deo decretam arbitrati; præter Geροντίου μόνου καὶ Ῥωμανοῦ, καὶ πάντες φέροντες rontium solum et Romanum. Atque omnes adἑαυτοὺς παρέχουσι τῇ τῆς Ἐκκλησίας ενώσει, καὶ ducunt se ac præbent Ecclesis unioni, et germaγνησίαν αὐτῆς ὁ καὶ ἀκίβδηλον τοῦ λοιποῦ ποιοῦνται nam sinceramque de cætero faciunt cum ea comτὴν κοινωνίαν.
munionem.
ΡΚΔ'. Καλῶς δὲ αὐτοὺς ὁ πατριάρχης καὶ ὡς ἂν CXXIV.Patriarcha vero pulchre illos,et,ut dixeεἴποις οὐ χερσὶ μόνον ὑπτίαις, ἀλλὰ καὶ καρδίας ris, non solum supinis manibus, sed et cordis siniκόλποις δεξάμενος, λαμπρὰν ἔγει και πάνδημον bus excipiens,splendidum agit et publicum festum.
36 Sap. ix, 14. 37 Act. 1, 26.
* al. οἰομένοις. b al. ἐπίσκοποι,
c al. αὐτοῖς οἱ ἑαυτοῖς.
Passi sunt sub Diocletiano Tarsi in Cilicia.
De eis agit Martyrol. Roman. 11 Octob.
AD. Ch. 484.
Doron, Dora, Dor, Ador, etc., civitas maritima, undecimo, aui, ut alii volunt, nono milliario
a Cæsarea Palæstina, pergentibus Ptolemaidem.
Legendus Adrichomius in tribu Manasses citra Jordanem cap 28.
Summus vir postea Marcianus fuit, in cujus
horreo frumentum ex unico grano divinitus una
nocte admodum duplicatum fuisse, dictum est in
Vita S. Theodosii, 11 Januarii num. 61 et 62. In
Vita S. Sabæ dicitur sanctus abbas et vir longe
optimus; qui visione calesti monitus fuerat, ut 5.
Sabæ de necessariis provideret. Obiit universalis
Archimandrita omnium monasteriorum a Salustio
Patriareha constitu:us, cui suffecti SS. Sabas et
Theodosius.
PG 114:370πῳ γίνεται, μόνον ἐπιχρισθέν. Ὁ δὲ χάριτας ἀποδι- 4 δοὺς τῆς εὐεργεσίας, χρήματα τῇ τοῦ ἁγίου μονῇ, τὰ μὲν παρέχειν ἤδη μεγαλοψύχως, τὰ δὲ καὶ ἐτη σίως ὑπισχνείτο παρέχειν. ΡΚΗ. Οἴκαδε γοῦν ἐπανιών, καὶ Στεφάνῳ ἐν Τριπόλει τῷ ἐπισκοπῳ παραβαλήν, οἷα φιλεῖ ἐν τοῖς τοιούτοις ἢ ψυχὴ τῶν ἤδη φθασάντων ἀνιαρών ἡδέως ἀναμιμνήσκεσθαι, διηγεῖτο αὐτῷ τὰ καθ' ἕκαστον· ὅτως μὲν κατασκήψεις τὸ κακὸν εἰς αὐ. τόν· ὅπως τε πασά τε ἰατρικὴ χείρ, καὶ παρουσίαι τῶν συνήθων, αἱ μὲν εἰς θεραπείαν, οἱ δέ εἰς παρα μυθίαν οὐδὲν ἔσχυον· ὅπως τε πάντων ἀπογνούς, τῷ τοῦ Εὐθυμίον τάφῳ προσδράμοι καὶ ὅπως μόνον ἐκεῖθεν ἐλαίῳ χρησάμενος 6, παραπόδας εὐθὺς, καὶ ὡς οὐδ᾽ ἂν πώποτε οὐκ ἐλπίσαι μόνον, ἀλλ᾽ οὐδ' εὔξασθαι γοῦν τεθάῤῥηκεν, εὗρε τὴν θεραπείαν. ΡΚΘ΄. Ταῦτα ὁ μὲν διηγεῖτο κατὰ μέρος τῷ ἐπισκό παρ, Λεόντιος δέ τις ἐκείνον ἀνεψιός, κομιδῇ νέος τήν ἡλικίαν ὑπάρχων, παρατυχών οὕτω κατὰ συντυχίαν τῷ διηγήματι, καὶ παραχρῆμα τὴν ψυχὴν ὡς ἤχου σε διαθερμανθείς, καὶ μετζόν τὶ καὶ πρεσβύτερον ἢ κατὰ τὴν ἡλικίαν φρονήσας, καὶ καταγνοὺς τῶν τοῦ κόσμου πάντων, ὑφ᾽ ὧν εὐεξαπάτητος ὡς τὸ πολύ νεότης ἐστὶ καὶ ἀλώσιμος, εἰς τὴν τοῦ μεγά λου μονὴν ὡς εἶχεν εὐθὺς ἀφικνεῖται, καὶ τὸν μου νήρη βίον ἀλλάττεται· δν δήπου καὶ ἀρετῆ περιφανῶς διαλάμψαντα μεταστειλάμενος ὁ Επίσκοπος Στέφανος, τὴν τῆς μονῆς αὐτῷ πρόνοαν ἐγχειρίζει, ἥτις ἐπὶ τοῦ μεγάλου μάρτυρος καὶ αὐτὴ συνέστησε Λεοντίου μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ καὶ διάδοχον τοῦ θρό νου καταλιπών, δευτέρᾳ καὶ εἰκοστῇ μηνος νουαρίου καταλύει τὸν βίον, ἕνα ἐπὶ τοῖς εἴκοσι τῇ κοινοβίου προστασία, τοὺς ὅλους διανύσας ἑνιαυτούς. Καὶ Λεόντιος δὲ ὁ τούτου ἀνεψιός Νεϊλόν τοῦ τι να του κοινοβίου πρεσβύτερον, εἰς ᾿Αντιόχειαν ἀπιόντα, καὶ αὐτῷ ἐπιξενωθέντα, ἱκανῶς ἐκ τῶν παρόντων δεξιωσάμενος, ἐπίσκοπον Ορθωσιάδος χειροτονεῖ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. ΡΑ΄. Επιστρεπτέον δὲ καὶ αὖθις ἐπὶ τὴν Εὐθυ μίου τοῦ μεγάλου μονὴν, καὶ τὰ ἐξῆς αὐτῇ προσθετέον τοῦ διηγήματος. Μετὰ τὴν Στεφάνου τοῦ ἐπι- 38. σκόπου τελείωσιν, Θωμᾶς αὐτὴν ἐξ ᾿Απαμείας ἕλκων τὸ γένον, εὐθῆνουμένην ἄγαν καὶ ἀνθοῦσαν παρα λαβών, ἠλάττωσέ τε καὶ περιέκοψεν. Εν οἷς δὲ τὴν τῆς μονῆς ἀρχὴν αὐτὸς εἶχε χρόνοις, ἀφικνεῖται πρὸς αὐτὴν ὁ ᾿Αντιοχεύς πάλιν Καισάριος, καὶ δε ξιῶς παρ' ἐκείνου καὶ φιλοφρόνως ὑποδεχθείς, καὶ Ὁ εἰς κοινὴν ἐστίασιν αὐτῷ συγκατακλιθείς εἶτα λό γων, στο φιλεῖ, μεταξύ κινηθέντων, ἀκούσας ὑπ᾽ χρισάμενος. Ορθοσιάδος.
πῳ γίνεται, μόνον ἐπιχρισθέν. Ὁ δὲ χάριτας ἀποδι- 4
δοὺς τῆς εὐεργεσίας, χρήματα τῇ τοῦ ἁγίου μονῇ,
τὰ μὲν παρέχειν ἤδη μεγαλοψύχως, τὰ δὲ καὶ ἐτησίως ὑπισχνείτο παρέχειν.
homini morbi depulsio,ubi duntaxat inunctio facta
est. Is aulem referens gratias pro beneficio,pecunias sancti monasterio,partim jam præbuit magnifice, partim se annuas præbiturum pollicitus est.
ΡΚΗ. Οἴκαδε γοῦν ἐπανιών, καὶ Στεφάνῳ ἐν CXXVIII. Domum igitur revertens, cum Tripoli
Τριπόλει τῷ ἐπισκοπῳ παραβαλήν, οἷα φιλεῖ ἐν τοῖς (80-81)episcopum Stephanum convenisset,quo modo
τοιούτοις ἢ ψυχὴ τῶν ἤδη φθασάντων ἀνιαρών amat animus in hujusmodi rebus lubenter molestiaἡδέως ἀναμιμνήσκεσθαι, διηγεῖτο αὐτῷ τὰ καθ' rum præteritarum meminisse, narravit ei singula;
ἕκαστον· ὅτως μὲν κατασκήψεις τὸ κακὸν εἰς αὐ. quemadmodum malum eum invasisset;utque omnis
τόν· ὅπως τε πασά τε ἰατρικὴ χείρ, καὶ παρουσίαι medicorum manus, et prasentia familiarium, illa quiτῶν συνήθων, αἱ μὲν εἰς θεραπείαν, οἱ δέ εἰς παρα- dem ad curationem, hi vero ad consolationem niμυθίαν οὐδὲν ἔσχυον· ὅπως τε πάντων ἀπογνούς, τῷ hil valebant; et quo pacto desperatis omnibus, acτοῦ Εὐθυμίον τάφῳ προσδράμοι καὶ ὅπως μόνον currerit ad sepulcrum Euthymii; soloque illinc
ἐκεῖθεν ἐλαίῳ χρησάμενος 6, παραπόδας εὐθὺς, καὶ oleo usus, e vestigio stalin, et sicut ne unquam
ὡς οὐδ᾽ ἂν πώποτε οὐκ ἐλπίσαι μόνον, ἀλλ᾽ οὐδ' quidem vel non solum sperare, sed nec etiam
εὔξασθαι γοῦν τεθάῤῥηκεν, εὗρε τὴν θεραπείαν. optare ausus fuisset, invenisset curationem.
ΡΚΘ΄. Ταῦτα ὁ μὲν διηγεῖτο κατὰ μέρος τῷ ἐπισκό CXXIX. Hæc ille quidem singulatim referebat
παρ, Λεόντιος δέ τις ἐκείνον ἀνεψιός, κομιδῇ νέος τήν episcopo.Quidan autem Leontius hujus consobriἡλικίαν ὑπάρχων, παρατυχών οὕτω κατὰ συντυχίαν nus, ætate admodum juvenis, sic casu assistens
τῷ διηγήματι, καὶ παραχρῆμα τὴν ψυχὴν ὡς ἤχου- relationi,confestimque animo,ut audivit,accensus,
σε διαθερμανθείς, καὶ μετζόν τὶ καὶ πρεσβύτερον et majus aliquid maturiusque quam pro ætate
ἢ κατὰ τὴν ἡλικίαν φρονήσας, καὶ καταγνοὺς τῶν mente agitans, condemnatis omnibus mundi rebus,
τοῦ κόσμου πάντων, ὑφ᾽ ὧν εὐεξαπάτητος ὡς τὸ
a quibus ut plurimum facile decipi et capi potest
πολύ νεότης ἐστὶ καὶ ἀλώσιμος, εἰς τὴν τοῦ μεγά- juventus, ad magni monasterium, uti erat, statim
λου μονὴν ὡς εἶχεν εὐθὺς ἀφικνεῖται, καὶ τὸν μου venit, et vitam eligit monasticam: quem utique,
νήρη βίον ἀλλάττεται· δν δήπου καὶ ἀρετῆ περιφα- cum virtute clarus et insignis evasisset, advocaνῶς διαλάμψαντα μεταστειλάμενος ὁ Επίσκοπος tum, Stephanus episcopus, cura et præfectura
Στέφανος, τὴν τῆς μονῆς αὐτῷ πρόνοαν ἐγχειρίζει, monasterii donavit, quod et ipsum conditum fuit
ἥτις ἐπὶ τοῦ μεγάλου μάρτυρος καὶ αὐτὴ συνέστη- in honorem magni martyris Leontii: paulo
σε Λεοντίου μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ καὶ διάδοχον τοῦ θρό- post vero, eum sedis successorem relinquens, e
νου καταλιπών, δευτέρᾳ καὶ εἰκοστῇ μηνος lav- vita migravit vicesimo secundo mensis Januarii,
νουαρίου καταλύει τὸν βίον, ἕνα ἐπὶ τοῖς εἴκοσι τῇ postquam annos viginti et unum integros præfuisκοινοβίου προστασία, τοὺς ὅλους διανύσας set cænobio. Porro Leontius hujus consobrinus
ἑνιαυτούς. Καὶ Λεόντιος δὲ ὁ τούτου ἀνεψιός Νεϊλόν Nilum quemdam coenobii presbyterum, euntem
Antiochiam, et ab eo exceptum hospitio, ubi
sufficienter ex iis quæ aderant accepissel. Orthosiadis ordinavit episcopum. Et hac quiτοῦ
τι να του
κοινοβίου πρεσβύτερον, εἰς ᾿Αντιόχειαν
ἀπιόντα, καὶ αὐτῷ ἐπιξενωθέντα, ἱκανῶς ἐκ τῶν
παρόντων δεξιωσάμενος, ἐπίσκοπον Ορθωσιάδος -
χειροτονεῖ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως.
dem ita.
ΡΑ΄. Επιστρεπτέον δὲ καὶ αὖθις ἐπὶ τὴν Εὐθυ CXXX Revertendum autem est jam ad magni Euthyμίου τοῦ μεγάλου μονὴν, καὶ τὰ ἐξῆς αὐτῇ προσθε- mii monasterium, et quæ ad illud deinceps pertinent
τέον τοῦ διηγήματος. Μετὰ τὴν Στεφάνου τοῦ ἐπι- addenda sunt narrationi 38. Post Stephani
σκόπου τελείωσιν, Θωμᾶς αὐτὴν ἐξ ᾿Απαμείας ἕλκων episcopi obitum,Thomam,qui originem trahebatex
τὸ γένον, εὐθῆνουμένην ἄγαν καὶ ἀνθοῦσαν παρα- Apamea,id felix almodum floridumque acceptum,
λαβών, ἠλάττωσέ τε καὶ περιέκοψεν. Εν οἷς δὲ τὴν imminuit et circumcidit. Quo autem tempore is
τῆς μονῆς ἀρχὴν αὐτὸς εἶχε χρόνοις, ἀφικνεῖται administrationem tenebat monasterii,ad illud item
πρὸς αὐτὴν ὁ ᾿Αντιοχεύς πάλιν Καισάριος, καὶ δε- rum venit Antiochenus Casarius, et a Thoma buξιῶς παρ' ἐκείνου καὶ φιλοφρόνως ὑποδεχθείς, καὶ Ὁ mane et amice susceptus, ubi in eodem convivio
εἰς κοινὴν ἐστίασιν αὐτῷ συγκατακλιθείς εἶτα λό cum eo accubuisset, deinde, ut solet, inter illos
γων, στο φιλεῖ, μεταξύ κινηθέντων, ἀκούσας ὑπ᾽ agitati essent sermones, audiens ab eo quod in
38 V. al. Edit.
s int. f. χρισάμενος. h al. Ορθοσιάδος.
(80-81) Opulenta Phoenicia ac celebris urbs Tripolis, describitur ab Adrichomio inter loca extera
cap. 39.
S. Leontius Tripoli passus colitur 18 Junii.
Est Orthosias prope Tripolim, e regione Cypri, etiam urbis episcopalis, cum Tripoli. sub metropolita Tyrio. Describitur ab Abricomio inter extera loca cap. 29.
Perperam vox episcopi additur. Est hic
Stephanus Arabs, frater Procopii, supra num. 126,
Obfit an. Ch. 534 ut ex num. 135 colligitur.
col. 371–372page 99 of 391
PG 114:372αὐτοῦ ὡς ἄρα εἶεν ἐκείνου μέρη τοῦ ξύλου τινὰ παρὰ τῷ διακονικῶ, ἐν ᾧ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Δεσπότης φρικτῆς ἐκείνης οἰκονομίας ὑπέστη σταύρωσιν, απο 'τει παρ᾽ αὐτοῦ τὴν τῶν τιμίων ἐκείνων ξύλων προσο κύνησιν, καὶ ὥστε βραχύ τι μέρος τούτων λαβεῖν. Επινεύσας οὖν ὁ τῆς μονῆς προεστώς, ἀναπετᾷ μὲν αὐτῆς ὥρας ἀμφοτέρας αὐτῷ τὰς τοῦ διακονικοῦ πύλας· ἀνοίγει δὲ τὰς τῶν κειμηλίων θήκας θερα μότερόν τι ποιῶν δῆθεν καὶ φιλικώτερον. Καὶ εἰσε ήει μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν ὁ Καισάριος. προσκυνήσαντες δὲ καὶ περιπτυξάμενοι, λαμβάνουσί μέρος τοῦ σωτηριώδους ἐκείνου ξύλου καὶ σεβασμίου. Ἔπειτα καὶ πρὸς τὸ ἐνδότερον τοῦ διακονικοῦ κελ λέον εἰπελθόντες, εἰς φιλοτησίαν καὶ αὖθις τρέπονται. Ενθεν ΡΑΛ΄. Θεόδοτος δὲ τις αὐτοῖς Γαλάτης διακονούμενος, ἐξιών τε πυκνὰ διὰ τοῦ διακονικοῦ καὶ πρὸς αὐτοὺς εἰσιών, τῶν ἱερῶν θηλῶν ἐκείνων ἀνεῳγμένων, τοὺς ἤδη ῥηθέντας ἐξακοσίους, ἐν τρισὶ βαλαντίοις κειμένους ὑφαιρεῖται χρυσοῦς. Εἶθ' οὕτως ὁ μὲν ἡγούμενος τοῖς περὶ Καισάριον καὶ τοῖς ἀμφὸ αὐτὸν προσέχων τὸν νοῦν, οὐκ ἤσθετο του γεγενημένου. Εωθεν δὲ ἀναστάς ὁ Θεόδοτος, προσεποιείτο τὸν ὀργιζόμενον, καὶ ἀγανακτεῖν ἐσκήπτετο σφόδρα, καθάπερ ἡσυχίας ἀπολαύειν αὐτῷ μὴ παρον. τοι καὶ ἀπανίσταται τοῦ μοναστηρίου· τῷ μὲν δο κεῖν, ἐπιθυμία καθαρού θορύβων χωρίου τῇ δὲ ἀληθείᾳ, σπουδῇ τοῦ λαβεῖν ἑαυτόν τε καὶ τὸ χρυ σίον ἀφανίσαι. Ορμηθείς τοίων πρὸς τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ τὰς ἐπ᾿ αὐτὴν πορείας ἀψάμενος, ἐπει δὰν τῆς τοῦ μοναχοῦ Μαρτυρίου μονῆς ἀντικρὺ γέ νοιτο, καθίσας ηρέμα, καὶ τὰ βαλάντια θεὶς ἐπὶ τῶν γονάτων, καὶ πεντήκοντα τὸν ἀριθμὸν χρυσοῦς ἀφ᾽ ; ἑνὸς τούτων λαβὼν, τίθησι τοὺς λοιποὺς ὑπὸ λίθ τινὶ μεγάλῳ· καὶ τὸν τόπον ἐπισημήνας, καὶ γνώριμον ὡς ἐνῆν ἑαυτῷ θέμενος, εὐθὺ τῶν Ἱεροσολύμων ἐχώρει· ἐκεῖθεν δὲ πρὸς Ἰόππην. ο ΡΑΒ'. "Αλογα [δὲ] μισθωσάμενος, καὶ ἀῤῥαβώνα καταβαλών, επάνεισι πρὸς τὸν λίθον, ὑφ᾽ ᾧ τὸ χρυ σίον ἐκρύπνετο. Καὶ πλησίον ήδη γενόμενος ε πάντα βλέποντος ὀφθαλμοῦ! ὦ κριμάτων δικαιοτά των 1), όρᾷ τινα του λίθου μεθέθει μέγιστον καὶ τῇ μορφῇ φοβερὸν ἐξερπύσαντα ὅριν, καθάπερ φυλάττειν τοὺς χρυσούς τεταγμένον, καὶ ἀπείργειν αὐτὸ πειρώμενον πράγματος ἀλλοτρίου. Δείσας οὖν ἐκεῖ. νος, τηνικαῦτα μέν κεναῖς ἐπανῄει χερσί. Κάτεισι δὲ πάλιν εἰς τὴν ἐξῆς· καὶ πάλιν εὑρίσκει τὸν φου βερὸν ἐκεῖνον τοῦ χρυσοῦ φύλακα, ἐγρηγορότα λίαν ἐπιμελῶς, καὶ στὸν ἐπαγρυπνοῦντα τῷ χρήματι, ὡς μηδὲ πλησιάσειν ὅλως ἐξεῖναι τῷ λίθῳ· ἀλλὰ καὶ προσβαλόντα διωχθῆναι συντόνως ὑπὸ τοῦ ὄψεως ἄχρι πολλοῦ, καὶ ἀγαπῆσαι εἴγε καὶ μόνον σωθείς ἐκεῖθεν ἀναχωρήσειεν. Τῆς γοῦν ὑστεραία;, ἀφο ικνεῖται καὶ αὖθις ἐπὶ τὸν τόπον· καὶ παραχρῆμα δύναμίς τις ἐναέριος ἐπιπτᾶσα, καὶ ὥσπερ τινὶ ῥου πάλω τοῦ Θεοδότου κατενεγκούσα, καὶ πληγὴν αὐτῷ καιρίαν ἐντείνασα, ἐκεῖνον μὲν ἀνατρέπει, καὶ πολύ 1 πλησιάσαι. ὅλως.
diaconico partes quædam essent illius ligni, in αὐτοῦ ὡς ἄρα εἶεν ἐκείνου μέρη τοῦ ξύλου τινὰ παρὰ
quo Dominus tremendæ illius dispensationis subiit crucifixionem, petit ab eo ut pretiosa illa
ligna adoraret, eorumque exiguam aliquam partem acciperet. Cum ergo annuisset monasterii
præpositus, eadem quidem hora ei aperit ambas
diaconici fores, reserat autem thecas rerum pretiosarum; aliquid faciens ardentius et amantius.
Atque ingressus est cum suis Casarius.Adorantes
vero et complexi, aliquam quoque partem accipiunt salutaris illius et venerandi ligni. Deinde
ingressi interiorem diaconici cellam, rursus ad
se reficiendos amice convertuntur.
τῷ διακονικῶ, ἐν ᾧ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Δεσπότης
φρικτῆς ἐκείνης οἰκονομίας ὑπέστη σταύρωσιν, απο
'τει παρ᾽ αὐτοῦ τὴν τῶν τιμίων ἐκείνων ξύλων προσο
κύνησιν, καὶ ὥστε βραχύ τι μέρος τούτων λαβεῖν.
Επινεύσας οὖν ὁ τῆς μονῆς προεστώς, ἀναπετᾷ μὲν
αὐτῆς ὥρας ἀμφοτέρας αὐτῷ τὰς τοῦ διακονικοῦ
πύλας· ἀνοίγει δὲ τὰς τῶν κειμηλίων θήκας θερα
μότερόν τι ποιῶν δῆθεν καὶ φιλικώτερον. Καὶ εἰσε
ήει μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν ὁ Καισάριος. Προσκυνή
σαντες δὲ καὶ περιπτυξάμενοι, λαμβάνουσί
μέρος τοῦ σωτηριώδους ἐκείνου ξύλου καὶ σεβασμίου.
Ἔπειτα καὶ πρὸς τὸ ἐνδότερον τοῦ διακονικοῦ κελλέον εἰπελθόντες, εἰς φιλοτησίαν καὶ αὖθις τρέπον
ται.
Ενθεν
CXXXI. Theodotus autem quidam Galata, qui ΡΑΛ΄. Θεόδοτος δὲ τις αὐτοῖς Γαλάτης διακονού
eis ministrabat, frequenter exiens per diaconi- μενος, ἐξιών τε πυκνὰ διὰ τοῦ διακονικοῦ καὶ πρὸς
cum, et ad eos ingrediens, sacris illis thecis αὐτοὺς εἰσιών, τῶν ἱερῶν θηλῶν ἐκείνων ανεωγμέ
apertis, sexcentos supra dictos surripit aureos, νων, τοὺς ἤδη ῥηθέντας ἐξακοσίους, ἐν τρισὶ βαλανqui positi erant in tribus crumenis. Sic postea τίοις κειμένους ὑφαιρεῖται χρυσοῦς. Εἶθ' οὕτως ὁ
præpositus quidem Casario et comitibus ejus μὲν ἡγούμενος τοῖς περὶ Καισάριον καὶ τοῖς ἀμφὸ
mentem adhibens, non sensit quod factum fue- αὐτὸν προσέχων τὸν νοῦν, οὐκ ἤσθετο του γεγενή
rat. Mane vero surgens Theodotus, simulabat se μένου. Εωθεν δὲ ἀναστάς ὁ Θεόδοτος, προσεποιείτο
iratum, et valde se indignari fingebat, quasi non τὸν ὀργιζόμενον, καὶ ἀγανακτεῖν ἐσκήπτετο σφόδρα,
liceret ei frui quiete. Quocirca recedit e monas- καθάπερ ἡσυχίας ἀπολαύειν αὐτῷ μὴ παρον.
terio, specie quidem quod desideraret locum va- τοι καὶ ἀπανίσταται τοῦ μοναστηρίου· τῷ μὲν δο
cuum tumultu, revera autem quod cuperet la- κεῖν, ἐπιθυμία καθαρού θορύβων χωρίου τῇ δὲ
tere, et aurum auferre alque abscondere. Igitur ἀληθείᾳ, σπουδῇ τοῦ λαβεῖν ἑαυτόν τε καὶ τὸ χρυ
ad sanctam civitatem properans, iterque ad eam σίον ἀφανίσαι. Ορμηθείς τοίων πρὸς τὴν ἁγίαν
ingressus, ubi fuit ex adverso monasterii Mar- πόλιν, καὶ τὰς ἐπ᾿ αὐτὴν πορείας ἀψάμενος, ἐπει
tyrii monachi sensim sedens, et genibus crume- δὰν τῆς τοῦ μοναχοῦ Μαρτυρίου μονῆς ἀντικρὺ γέ
nas imponens, sumptisque ex una earum quin - G νοιτο, καθίσας ηρέμα, καὶ τὰ βαλάντια θεὶς ἐπὶ τῶν
quaginta numero aureis, ponit reliquos sub magno γονάτων, καὶ πεντήκοντα τὸν ἀριθμὸν χρυσοῦς ἀφ᾽
quodam lapide; et cum signasset locum, sibique ἑνὸς τούτων λαβὼν, τίθησι τοὺς λοιποὺς ὑπὸ λίθ
notum, quantum poterat, fecisset, recta profectus τινὶ μεγάλῳ· καὶ τὸν τόπον ἐπισημήνας, καὶ γνώρι
est Hierosolyma; illinc vero Joppen.
μον ὡς ἐνῆν ἑαυτῷ θέμενος, εὐθὺ τῶν Ἱεροσολύ
μων ἐχώρει· ἐκεῖθεν δὲ πρὸς Ἰόππην.
CXXXII.Et equis conductis, arrhaque data,revertitur ad lapidem sub quo lalebat aurum. Cumque
jam prope fecisset (o oculum cuncta intuentem! ο
justissima judicia!), videt quemdam magnitudine
maximum,et forma terribilem serpentem, qui elapide prorepserat, quasi collocatus fuisset ad custoΡΑΒ'. "Αλογα [δὲ] μισθωσάμενος, καὶ ἀῤῥαβώνα
καταβαλών, επάνεισι πρὸς τὸν λίθον, ὑφ᾽ ᾧ τὸ χρυσίον ἐκρύπνετο. Καὶ πλησίον ήδη γενόμενος ε
πάντα βλέποντος ὀφθαλμοῦ! ὦ κριμάτων δικαιοτά
των 1), όρᾷ τινα του λίθου μεθέθει μέγιστον καὶ τῇ
μορφῇ φοβερὸν ἐξερπύσαντα ὅριν, καθάπερ φυλάτ
diendos aureos, et conabatur arcere eum a realieτειν τοὺς χρυσούς τεταγμένον, καὶ ἀπείργειν αὐτὸ
na.llle ergo timore correptus, tunc quidem vacuis πειρώμενον πράγματος ἀλλοτρίου. Δείσας οὖν ἐκεῖ.
manibus reversus est. Sequenti autem die iterum νoς, τηνικαῦτα μέν κεναῖς ἐπανῄει χερσί. Κάτεισι
venitet rursus terribilem illum reperit auri custo. δὲ πάλιν εἰς τὴν ἐξῆς· καὶ πάλιν εὑρίσκει τὸν φου
dem, admodum diligenter vigilantem, velutque ad βερὸν ἐκεῖνον τοῦ χρυσοῦ φύλακα, ἐγρηγορότα λίαν
pecunias excubantem, ita ut ne liceret quidem om- ἐπιμελῶς, καὶ στὸν ἐπαγρυπνοῦντα τῷ χρήματι, ὡς
nino ad lapidem accedere:quin etiam cum adortus μηδὲ πλησιάσειν ' ὅλως ἐξεῖναι τῷ λίθῳ· ἀλλὰ καὶ
esset,diu et acriter a serpente insectatus, satis ha- προσβαλόντα διωχθῆναι συντόνως ὑπὸ τοῦ ὄψεως
buit si vel tantum salvus illinc recederet. Postridie ἄχρι πολλοῦ, καὶ ἀγαπῆσαι εἴγε καὶ μόνον 1 σωθείς
ilaque rursus pergit ad locum,et protinus advolans ἐκεῖθεν ἀναχωρήσειεν. Τῆς γοῦν ὑστεραία;, ἀφο
quædam virtus aerea, cum veluti clavam aliquam ικνεῖται καὶ αὖθις ἐπὶ τὸν τόπον· καὶ παραχρῆμα
incussisset Theodoto, plagamque gravissimam ei δύναμίς τις ἐναέριος ἐπιπτᾶσα, καὶ ὥσπερ τινὶ ῥου
infixisset, illum quidem evertit, et lethaliter admo- πάλω τοῦ Θεοδότου κατενεγκούσα, καὶ πληγὴν αὐτῷ
dum se habentem humi dejicit. Quidam autem La. καιρίαν ἐντείνασα, ἐκεῖνον μὲν ἀνατρέπει, καὶ πολύ
1 al. πλησιάσαι. al. ὅλως.
τὸ νεκρῶδες ἔχοντα, τῇ γῇ καταβάλλει. Λαζαριῶται ο δέ τινες ἐκ τοῦ παρήκοντος ἐπιστάντες, καὶ οὕτως ἐῤῥιμμένον ἀθλίως εὑρόντες και χαμαί κείμενον, ἀναλαμβάνουσι τε καὶ εἰς τὸ κατὰ τὴν ἁγίαν πόλιν νοσοκομεῖον κομίζουσιν. ΡΑΓ΄. Εκεῖσε τοίνυν ἐπὶ πολὺ κείμενος, ὄναρ ὁρᾷ τινα πρεσβύτην αὐτῷ χαλεπαίνοντα, καὶ, ᾿Ανα στῆναί τε ἄλλως οὐκ ἔνι, λέγοντα, εἰ μὴ τὸ ὑφαι ρεθὲν χρῆμα πρότερον τῇ τοῦ Εὐθυμίου μονῇ ἀπο δῴης. Μεταστειλάμενος οὖν ἐκεῖθεν τὸν πανδοχέα, τὴν 18 κλοπὴν ὁμολογεῖ, καὶ τὸν δόλον ἀνακαλύπτει, καὶ τὴν κρυπτομένην τέως αἰτίαν τῆς ἐκ τοῦ μονα στηρίου ἀναχωρήσεως δημοσιεύει και φωτὶ δίδω σιν ἀληθείας όπως τε ὑπὸ λίθῳ τινὶ κατάθοιτο τον χρυσὸν, καὶ ὅπως αὐτὸν προσβαλόνια πολλάκις καὶ ἀνελέσθαι πειρώμενον, πρῶτα μὲν ὄφις, φοβερὸς τὸ μέγεθος αὐτὸ καὶ τὸ εἶδος, ἐξερπύσας τοῦ λίθον παραδόξως ἀπήλασεν, ἔπειτα δέ τίς ποθεν καὶ δύνα μις ἐπικαταπτᾶσα, οὕτω διέθηκεν. ΡΑΔ΄. Ταῦτα μαθόντες οἱ περὶ τὸν ἡγούμενον θω μᾶν καὶ Λεόντιον, ἀνέρχονται πρὸς τὴν ἁγίαν πόλιν εὐθὺς, καί τινι φορείῳ τὸν Θεόδοτον ἐπιθέντες, ὥστε ὑποδείξαι τὸν τόπον αὐτοῖς, ὑφ᾽ ἂν ὁ χρυσὸς κρύ πτοιτο, εὑρίσκουσι μὲν αὐτὸν ὑπὸ τῷ λίθῳ κείμενον ὁ δὲ φρικτὸς ἐκεῖνος φύλαξ (ὢ τοῦ θαύματος!), οὐ δαμοῦ· καθάπερ τοῖς ἀληθινοῖς δεσπόταις εἴξας τοῦ θησαυροῦ. Αὐτίκα γοῦν, οἱ μὲν τοὺς χρυσοῦς ἀναι ροῦνται, μικρὰ τῶν ὑπὸ Θεοδότου ἤδη δαπανηθέν των φροτίσαντες· αὐτὸς δὲ, κακῶν ἦν ἀπαθὴς καὶ ὑγιῶς ἔχων τοῦ σώματος. ΡΑΕ΄. Τὸν μὲν οὖν Θωμᾶν ὄγδοον ἔτος τῆς Εὐθυ μίου μονῆς ἡγησάμενον, πέμπτῃ ἐπὶ τοῖς εἴκοσι τοῦ Μαρτίου μηνός, ἑβδομηκοστῷ μετὰ τὴν Εὐθυ μίου Εκδημίαν ἐνιαυτῷ, φιλανθρώπως κ ὁ Δεσπότης τῶν τῇδε μετακαλεῖται. Λεόντιος δὲ μετ᾿ αὐτὸν τὴν τῆς μονῆς προστασίαν παραλαμβάνει· ὑφ' οὗ καὶ ὁ γραφῇ ταῦτα παραδοὺς ἐγώ, τῷ τῶν ἀδελφῶν χορῷ τῆς τοιαύτης ποίμνης ἐγκαταλέγομαι. "Α μὲν οὖν περὶ τοῦ θεοφόρου τούτου καὶ θαυμαστοῦ Εὐθυμίου οἱ Πατέρες διηγήσαντό μοι, κατὰ τὸν θεῖον φάναι Δαβίδ, Οὐκ ἀπέκρυψα ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῶν εἰς γενεὰν ἑτέραν. Δεῖ δὲ πάντως καὶ τὰ ἐπ᾿ ἐμοῦ γεγονότα μὴ παριδεῖν· τῶν εὐεργετηθέντων ἔτι περιόντων, καὶ τοῖς πραττομένοις αὐτοῖς παρόντων, καὶ τὴν οἰκείαν ὄψιν μάρτυρα κεκτημένων· ἀλλὰ καὶ εἰς ἔτι τῶν παραδόξων τούτων θαυμασίως ' ἐνεργουμένων· & καὶ πίστις ἐστὶ τῶν φθασάντων, " καὶ σφραγὶς ἀκριβῆς, τοῦ μηδὲν ὅλως περὶ ἐκείνων διαμφιβάλλειν. ΡΑϚ΄. Ἔτει τοιγαροῦν ἐξκαιδεκάτῳ τῆς βασιλείας * Φιλάνθρωπος. 1 θαυμασίων.
diaconico partes quædam essent illius ligni, in αὐτοῦ ὡς ἄρα εἶεν ἐκείνου μέρη τοῦ ξύλου τινὰ παρὰ
quo Dominus tremendæ illius dispensationis subiit crucifixionem, petit ab eo ut pretiosa illa
ligna adoraret, eorumque exiguam aliquam partem acciperet. Cum ergo annuisset monasterii
præpositus, eadem quidem hora ei aperit ambas
diaconici fores, reserat autem thecas rerum pretiosarum; aliquid faciens ardentius et amantius.
Atque ingressus est cum suis Casarius.Adorantes
vero et complexi, aliquam quoque partem accipiunt salutaris illius et venerandi ligni. Deinde
ingressi interiorem diaconici cellam, rursus ad
se reficiendos amice convertuntur.
τῷ διακονικῶ, ἐν ᾧ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Δεσπότης
φρικτῆς ἐκείνης οἰκονομίας ὑπέστη σταύρωσιν, απο
'τει παρ᾽ αὐτοῦ τὴν τῶν τιμίων ἐκείνων ξύλων προσο
κύνησιν, καὶ ὥστε βραχύ τι μέρος τούτων λαβεῖν.
Επινεύσας οὖν ὁ τῆς μονῆς προεστώς, ἀναπετᾷ μὲν
αὐτῆς ὥρας ἀμφοτέρας αὐτῷ τὰς τοῦ διακονικοῦ
πύλας· ἀνοίγει δὲ τὰς τῶν κειμηλίων θήκας θερα
μότερόν τι ποιῶν δῆθεν καὶ φιλικώτερον. Καὶ εἰσε
ήει μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν ὁ Καισάριος. Προσκυνή
σαντες δὲ καὶ περιπτυξάμενοι, λαμβάνουσί
μέρος τοῦ σωτηριώδους ἐκείνου ξύλου καὶ σεβασμίου.
Ἔπειτα καὶ πρὸς τὸ ἐνδότερον τοῦ διακονικοῦ κελλέον εἰπελθόντες, εἰς φιλοτησίαν καὶ αὖθις τρέπον
ται.
Ενθεν
CXXXI. Theodotus autem quidam Galata, qui ΡΑΛ΄. Θεόδοτος δὲ τις αὐτοῖς Γαλάτης διακονού
eis ministrabat, frequenter exiens per diaconi- μενος, ἐξιών τε πυκνὰ διὰ τοῦ διακονικοῦ καὶ πρὸς
cum, et ad eos ingrediens, sacris illis thecis αὐτοὺς εἰσιών, τῶν ἱερῶν θηλῶν ἐκείνων ανεωγμέ
apertis, sexcentos supra dictos surripit aureos, νων, τοὺς ἤδη ῥηθέντας ἐξακοσίους, ἐν τρισὶ βαλανqui positi erant in tribus crumenis. Sic postea τίοις κειμένους ὑφαιρεῖται χρυσοῦς. Εἶθ' οὕτως ὁ
præpositus quidem Casario et comitibus ejus μὲν ἡγούμενος τοῖς περὶ Καισάριον καὶ τοῖς ἀμφὸ
mentem adhibens, non sensit quod factum fue- αὐτὸν προσέχων τὸν νοῦν, οὐκ ἤσθετο του γεγενή
rat. Mane vero surgens Theodotus, simulabat se μένου. Εωθεν δὲ ἀναστάς ὁ Θεόδοτος, προσεποιείτο
iratum, et valde se indignari fingebat, quasi non τὸν ὀργιζόμενον, καὶ ἀγανακτεῖν ἐσκήπτετο σφόδρα,
liceret ei frui quiete. Quocirca recedit e monas- καθάπερ ἡσυχίας ἀπολαύειν αὐτῷ μὴ παρον.
terio, specie quidem quod desideraret locum va- τοι καὶ ἀπανίσταται τοῦ μοναστηρίου· τῷ μὲν δο
cuum tumultu, revera autem quod cuperet la- κεῖν, ἐπιθυμία καθαρού θορύβων χωρίου τῇ δὲ
tere, et aurum auferre alque abscondere. Igitur ἀληθείᾳ, σπουδῇ τοῦ λαβεῖν ἑαυτόν τε καὶ τὸ χρυ
ad sanctam civitatem properans, iterque ad eam σίον ἀφανίσαι. Ορμηθείς τοίων πρὸς τὴν ἁγίαν
ingressus, ubi fuit ex adverso monasterii Mar- πόλιν, καὶ τὰς ἐπ᾿ αὐτὴν πορείας ἀψάμενος, ἐπει
tyrii monachi sensim sedens, et genibus crume- δὰν τῆς τοῦ μοναχοῦ Μαρτυρίου μονῆς ἀντικρὺ γέ
nas imponens, sumptisque ex una earum quin - G νοιτο, καθίσας ηρέμα, καὶ τὰ βαλάντια θεὶς ἐπὶ τῶν
quaginta numero aureis, ponit reliquos sub magno γονάτων, καὶ πεντήκοντα τὸν ἀριθμὸν χρυσοῦς ἀφ᾽
quodam lapide; et cum signasset locum, sibique ἑνὸς τούτων λαβὼν, τίθησι τοὺς λοιποὺς ὑπὸ λίθ
notum, quantum poterat, fecisset, recta profectus τινὶ μεγάλῳ· καὶ τὸν τόπον ἐπισημήνας, καὶ γνώρι
est Hierosolyma; illinc vero Joppen.
μον ὡς ἐνῆν ἑαυτῷ θέμενος, εὐθὺ τῶν Ἱεροσολύ
μων ἐχώρει· ἐκεῖθεν δὲ πρὸς Ἰόππην.
CXXXII.Et equis conductis, arrhaque data,revertitur ad lapidem sub quo lalebat aurum. Cumque
jam prope fecisset (o oculum cuncta intuentem! ο
justissima judicia!), videt quemdam magnitudine
maximum,et forma terribilem serpentem, qui elapide prorepserat, quasi collocatus fuisset ad custoΡΑΒ'. "Αλογα [δὲ] μισθωσάμενος, καὶ ἀῤῥαβώνα
καταβαλών, επάνεισι πρὸς τὸν λίθον, ὑφ᾽ ᾧ τὸ χρυσίον ἐκρύπνετο. Καὶ πλησίον ήδη γενόμενος ε
πάντα βλέποντος ὀφθαλμοῦ! ὦ κριμάτων δικαιοτά
των 1), όρᾷ τινα του λίθου μεθέθει μέγιστον καὶ τῇ
μορφῇ φοβερὸν ἐξερπύσαντα ὅριν, καθάπερ φυλάτ
diendos aureos, et conabatur arcere eum a realieτειν τοὺς χρυσούς τεταγμένον, καὶ ἀπείργειν αὐτὸ
na.llle ergo timore correptus, tunc quidem vacuis πειρώμενον πράγματος ἀλλοτρίου. Δείσας οὖν ἐκεῖ.
manibus reversus est. Sequenti autem die iterum νoς, τηνικαῦτα μέν κεναῖς ἐπανῄει χερσί. Κάτεισι
venitet rursus terribilem illum reperit auri custo. δὲ πάλιν εἰς τὴν ἐξῆς· καὶ πάλιν εὑρίσκει τὸν φου
dem, admodum diligenter vigilantem, velutque ad βερὸν ἐκεῖνον τοῦ χρυσοῦ φύλακα, ἐγρηγορότα λίαν
pecunias excubantem, ita ut ne liceret quidem om- ἐπιμελῶς, καὶ στὸν ἐπαγρυπνοῦντα τῷ χρήματι, ὡς
nino ad lapidem accedere:quin etiam cum adortus μηδὲ πλησιάσειν ' ὅλως ἐξεῖναι τῷ λίθῳ· ἀλλὰ καὶ
esset,diu et acriter a serpente insectatus, satis ha- προσβαλόντα διωχθῆναι συντόνως ὑπὸ τοῦ ὄψεως
buit si vel tantum salvus illinc recederet. Postridie ἄχρι πολλοῦ, καὶ ἀγαπῆσαι εἴγε καὶ μόνον 1 σωθείς
ilaque rursus pergit ad locum,et protinus advolans ἐκεῖθεν ἀναχωρήσειεν. Τῆς γοῦν ὑστεραία;, ἀφο
quædam virtus aerea, cum veluti clavam aliquam ικνεῖται καὶ αὖθις ἐπὶ τὸν τόπον· καὶ παραχρῆμα
incussisset Theodoto, plagamque gravissimam ei δύναμίς τις ἐναέριος ἐπιπτᾶσα, καὶ ὥσπερ τινὶ ῥου
infixisset, illum quidem evertit, et lethaliter admo- πάλω τοῦ Θεοδότου κατενεγκούσα, καὶ πληγὴν αὐτῷ
dum se habentem humi dejicit. Quidam autem La. καιρίαν ἐντείνασα, ἐκεῖνον μὲν ἀνατρέπει, καὶ πολύ
1 al. πλησιάσαι. al. ὅλως.
col. 373–374page 100 of 391
PG 114:374Ζήνωνος (α), τὸ τῶν μοναχῶν ὑπελθὼν σχῆμα, δεινόν τε ἡσυχίας ὠδίνων ἔρωτα, καὶ τὴν ἔρημον οἰκῆσαι καὶ αὐτὸς ἐρῶν, εὐπρόσωπον ἄλλως ἀφορμὴν ἐζήτουν, ὥστε τούτου τυχέιν. ᾿Απορῶν δὲ ἑτέρας, ἐσκηπτόμην ἐπιθυμίαν τινὰ τοῦ τῆς Ἱεροσολύμων ἐκκλησίας ἐγκαινισμοῦ, καὶ τὴν ἐκεῖσε καθόδου ᾔτουν. ᾿Απολυθεὶς οὖν παρὰ τοῦ καθηγουμένου, ἐπεὶ τῆς Σκυθοπολιτῶν ἤδη μετροπόλεως ἀπαίρειν ἔμελλον, ἐντολήν μοι ταύτην ἡ μήτηρ δίδωσι, μηδὲ τῶν εἰς ψυχὴν ἠκόντων, ἄνευ τῆς Ἰωάννου τοῦ ἡσυχαστού υποθήκης καὶ συμβουλῆς οἴκοθεν διαπράξασθαι· Μή ποτε, φησὶ, καὶ ἐκ προοιμίων εὐθὺς λάθῃς ἑαυτὸν τῇ τῶν ᾿Ωριγενιστῶν Ὁ ἀπάτῃ συνεπαχθείς. Γενόμενος τοίνυν κατὰ τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ προσκυνήσας μὲν τοὺς ἱερούς τόπους, ἐν οἷς τὰς σωτηρίους δι' ἡμᾶς ; ἐκείνας ὁ Δεσπότης ἐποιεῖτο διατριβάς· προσκυνήσας δὲ καὶ τὸ τοῦ θείου σταυροῦ ζύλον· εἶτα διαβαίνω καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα. Ὁ δὲ, καὶ ἄλλα μὲν συμβουλεύει καὶ ὑποτίθεται, τελευταῖον δέ μοι καὶ τοῦτο ἐπισκήπτει· ὡς, Εἴπερ βούλει σωθῆναι, φησὶν, ἐλθὲ παρὰ τὴν Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου μονὴν, καὶ ταύτην οἴκησον. Τούτων ἀκούσας ἐγώ, ἔρχομαι διὰ τῆς ἐρήμου τὴν ταχίστην παρὰ τὸν ᾿Ιορδάνην, καὶ χρόνον ἱκανὸν τοῖς ἐκεῖσε προσδιατρίψας Πατράσι, περί που τὸν Ἰούλιον μῆνα τῇ τοῦ μεγάλου μονῷ προσενεχθείς, εἰσεδέχθην. Λεόντιος δὲ ἦν ὁ καὶ τὴν ὑποδοχὴν καὶ τὴν τῆς μονῆς προστασίαν τηνικαῦτα πεποιημένος. ΡΑΖ'. Ἐκεῖ τοιγαροῦν διατρίβων, ὁρῶ τινα τοῦ αὐτοῦ θέρους, Κίλικα τὸ γένος, τὸ σχῆμα μοναχόν, Παῦλον ὄνομα, τῆς τοῦ Μαρτυρίου μονῆς ἐξορμη θέντα, πνεύματι μὲν πονηρῷ συνεχόμενον, ὑπὸ δὲ " τῶν ἐπιτηδείων τῷ τοῦ Εὐθυμίου μνήματι προστ αγόμενον. Τεθέντος τοίνυν τοῦ μοναχοῦ παρὰ τῇ τοῦ λειψάνου θήκῃ, ἐποφθεὶς μετ᾿ ὀλίγον ὁ μέγας μέσων νυκτών τὸν δαίμονα ἀπελαύνει. Καὶ τοῦτο μαρτύριον τῆς ἰάσεως ἀψευδές. Αὐτῆς γὰρ νυκτός ἀνελθὼν ὁ Παῦλος παρὰ τὴν τῆς νυκτερινῆς ψαλμῳδίας ὥραν, εἷς τε τῶν ἀδόντων γίνεται, καὶ ἐφ' ἡμῶν πάντων Θεῷ τὴν ἴασιν ἐξομολογεῖται. Μαθόντες οὖν οἱ τῆς τοῦ Μαρτυρίου μονῆς τὸ γεγενημένον, ἤκουσιν ὥστε τὸν Παῦλον εἰς τὴν οἰκείαν αὖθις μονὴν ἐπαναγαγεῖν. Αλλ' ἐκεῖνος, εὐγνώμων δείκνυσθαι βουλόμενος, ἀναγραπτόν τε τὴν χάριν παρ' ἑαυτῷ συν τηρῶν, ἔμενε τὸ λοιπὸν ἐν τῷ κοινοβίῳ, καὶ παντὸς πόνου καὶ λειτουργήματος σὺν προθυμία πάσῃ τοῖς ἀδελφοῖς ἐκοινώνει. ἐσκεπτόμην. Ωριγενειαστῶν, Ο ΡΑΕ΄. Ποτὲ γοῦν συλλέγοντες ἡμεῖς τροφὴν ἐπί τῆς ἐρήμου· ἡ δὲ ἦν, ἃ μανούθια σύνηθες ὀνομάζειν (α) Ιουστινιανού
Zenonis, monachorum cum suscepissem habitum, Ζήνωνος (α), τὸ τῶν μοναχῶν ὑπελθὼν σχῆμα, δεινόν
vehementique pungerer aculeo amoris quietæ vitæ, τε ἡσυχίας ὠδίνων ἔρωτα, καὶ τὴν ἔρημον οἰκῆσαι καὶ
ac gestirem ipse etiam habitare in solitudine, quæ- αὐτὸς ἐρῶν, εὐπρόσωπον ἄλλως ἀφορμὴν ἐζήτουν,
rebam honestam alioquin occasionem, ut id con- ὥστε τούτου τυχέιν. ᾿Απορῶν δὲ ἑτέρας, ἐσκηπτόsequerer. Nulla vero alia inventa, præ me tuli ma
μην ἐπιθυμίαν τινὰ τοῦ τῆς Ἱεροσολύμων Εκκληgno teneri me desiderio erga dedicationem Eccle- σίας ἐγκαινισμοῦ, καὶ τὴν ἐκεῖσε καθόδου ᾔτουν.
sim Hierosolymitanæ, et petii licentiam illuc eundi. ᾿Απολυθεὶς οὖν παρὰ τοῦ καθηγουμένου, ἐπεὶ τῆς
Dimissus igitur a præposito, ubi jam a metropoli Σκυθοπολιτῶν ἤδη μετροπόλεως ἀπαίρειν ἔμελλον,
Scythopolitanorum eram discessurus, mandalum ἐντολήν μοι ταύτην ἡ μήτηρ δίδωσι, μηδὲ τῶν εἰς
hoc mihi dat mater, ut nihil ex rebus ad animam ψυχὴν ἠκόντων, ἄνευ τῆς Ἰωάννου τοῦ ἡσυχαστού
pertinentibus, absque admonitione et consilio υποθήκης καὶ συμβουλῆς οἴκοθεν διαπράξασθαι· ΜήJoannis solitarii, ex me facerem: Ne forte, inquit, ποτε, φησὶ, καὶ ἐκ προοιμίων εὐθὺς λάθῃς ἑαυτὸν τῇ
statim ab initio imprudens abducaris in errorem τῶν ᾿Ωριγενιστῶν Ὁ ἀπάτῃ συνεπαχθείς. Γενόμενος
Origenistarum. Itaque postquam venissem in san τοίνυν κατὰ τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ προσκυνήσας μὲν
ctam civitatem, et sacra loca adorassem, in quibus τοὺς ἱερούς τόπους, ἐν οἷς τὰς σωτηρίους δι' ἡμᾶς
salutares illas Dominus propter nos moras traxit; ἐκείνας ὁ Δεσπότης ἐποιεῖτο διατριβάς· προσκυνήσας
alque adorassem pariter divinæ crucis lignum; δὲ καὶ τὸ τοῦ θείου σταυροῦ ζύλον· εἶτα διαβαίνω
deinde ad virum transeo Is autem, tum alia καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα. Ὁ δὲ, καὶ ἄλλα μὲν συμβου
dat consilia et monita, tum demum hoc mihi præ- λεύει καὶ ὑποτίθεται, τελευταῖον δέ μοι καὶ τοῦτο
cipit: Si vis, inquit, salvus esse, vade ad magni ἐπισκήπτει· ὡς, Εἴπερ βούλει σωθῆναι, φησὶν, ἐλθὲ
Euthymii monasterium, et in eo habita. His ego παρὰ τὴν Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου μονὴν, καὶ ταύτην
auditis, venio per solitudinem quam citissime ad οἴκησον. Τούτων ἀκούσας ἐγώ, ἔρχομαι διὰ τῆς
Jordanem, et satis longum tempus Patribus qui ἐρήμου τὴν ταχίστην παρὰ τὸν ᾿Ιορδάνην, καὶ χρόνον
illic erant versatus circa mensem Julium in ἱκανὸν τοῖς ἐκεῖσε προσδιατρίψας Πατράσι, περί που
magni illius delatus monasterium, susceptus fui. τὸν Ἰούλιον μῆνα τῇ τοῦ μεγάλου μονῷ προσενεχθείς,
Porro Leontius erat, cui tunc et suscipiendi cura εἰσεδέχθην. Λεόντιος δὲ ἦν ὁ καὶ τὴν ὑποδοχὴν καὶ τὴν
et monasterii præfectura fuerat commissa.
τῆς μονῆς προστασίαν τηνικαῦτα πεποιημένος.
CXXXVII. Illicergo commorans, video ea æstate ΡΑΖ'. Ἐκεῖ τοιγαροῦν διατρίβων, ὁρῶ τινα τοῦ
quemdam genere Cilicem,habitu monachum, Pau- αὐτοῦ θέρους, Κίλικα τὸ γένος, τὸ σχῆμα μοναχόν,
lum nomine, ex Martyrii monasterio profectum, a Παῦλον ὄνομα, τῆς τοῦ Μαρτυρίου μονῆς ἐξορμη
malo quidem: spiritu correptum, a familiaribus θέντα, πνεύματι μὲν πονηρῷ συνεχόμενον, ὑπὸ δὲ
autem adductum ad monumentum Euthymii. Po- " τῶν ἐπιτηδείων τῷ τοῦ Εὐθυμίου μνήματι προστ
sito igitur monacho ad thecam reliquiarum, appa- αγόμενον. Τεθέντος τοίνυν τοῦ μοναχοῦ παρὰ τῇ τοῦ
rens paulo post magnus media nocte fugat damo- λειψάνου θήκῃ, ἐποφθεὶς μετ᾿ ὀλίγον ὁ μέγας μέσων
nem. Et hoc testimonium curationis certum. Nam νυκτών τὸν δαίμονα ἀπελαύνει. Καὶ τοῦτο μαρτύριον
cum ipsa nocte venisset Paulus ad horam nocture τῆς ἰάσεως ἀψευδές. Αὐτῆς γὰρ νυκτός ἀνελθὼν ὁ
næ psalmodiæ, fit unus ex iis qui canebant, et Παῦλος παρὰ τὴν τῆς νυκτερινῆς ψαλμῳδίας ὥραν,
coram omnibus nobis se a Deo curatum fuisse εἷς τε τῶν ἀδόντων γίνεται, καὶ ἐφ' ἡμῶν πάντων
profitetur. Quam rem ubi compererunt qui in Θεῷ τὴν ἴασιν ἐξομολογεῖται. Μαθόντες οὖν οἱ τῆς
Martyrii monasterio erant, veniunt, ut eum in τοῦ Μαρτυρίου μονῆς τὸ γεγενημένον, ἤκουσιν ὥστε
suuun monasterium reducant. At ille volens se τὸν Παῦλον εἰς τὴν οἰκείαν αὖθις μονὴν ἐπαναγα
gratum ostendere, et apud se conscriptam gratiam γεῖν. Αλλ' ἐκεῖνος, εὐγνώμων δείκνυσθαι βουλόconservans, inansit deinceps in cœnobio, omnis- μενος, ἀναγραπτόν τε τὴν χάριν παρ' ἑαυτῷ συνque
laboris et ministerii alacri plane animo cum τηρῶν, ἔμενε τὸ λοιπὸν ἐν τῷ κοινοβίῳ, καὶ παντὸς
fratribus se participem fecit.
πόνου καὶ λειτουργήματος σὺν προθυμία πάσῃ τοῖς
ἀδελφοῖς ἐκοινώνει.
CXXXVIII. Aliquando igitur colligentes alimentum in solitudine; id vero erat, quæ solent appelm al. ἐσκεπτόμην. n al. Ωριγενειαστῶν,
Ο
ΡΑΕ΄. Ποτὲ γοῦν συλλέγοντες ἡμεῖς τροφὴν ἐπί
τῆς ἐρήμου· ἡ δὲ ἦν, ἃ μανούθια σύνηθες ὀνομάζειν·
scitur, hinc Scythopolim. Cyrillum puerum discipulum sibi acquirit, cujus caput metropolita Theodosius tondens in primo ecclesiastico gradu constituit. Redit Sabas ad lauram, et modico tempore
ibi transacto infirmitate detentus est, ex qua obiit
indictione decima, 5 Decembris an. Ch. 531. Ab
indictione ergo nona, ad sequentem sextam nonnisi
decimus tertius labebatur annus; nisi ante dicatur
habitum monasticum accepisse; quod ille locus in
vita S. Sabæ ægre ut suspicemur permittit.
In lauram S. Sabæ.
Putissimum cum Seniculo monacho in xenodochio abbatis Euthymii,» Scythopoli ex monitione
S. Joannis in somno ei facta. In hujus Vita.
(α) Ιουστινιανού emendandum affirmo, nec probatone est opus; prorsus tamen videndæ alim editiones quæ hic variant. COTELERIUS.
Πρόμεθα τὸν Παῦλον ἐπὶ τῇ συλλογῇ καὶ αὐτὸν παρόντα, ὅτι τε πάθος, καὶ ὅθεν εἰς τὸ κοινόβιον ἔλθοι, καὶ οἴας παρὰ τῇ τοῦ λειψάνου θήκῃ ἀπολαύσοι τῆς θεραπείας. Καὶ αὐτὸς συνήθως ἡμῖν ἔχων ἤδη, καὶ μηδὲν εἰδὼς τά γε πρὸς ἡμᾶς ὑποκρίνεθαι, φανερῶς ἅπαντα διεξήει, Ἐγὼ διακονίαν, λέγων, Εγώ ἐν τῇ τοῦ Μαρτυρίου μονῇ πιστευθείς, φιλοχρηματίας οὐκ οἶδ' ὅπως ἐάλων ἔρωτι. Ἐπειδὴ δὲ ἠπόρουν καὶ οὐκ εἶχον ὅθεν ἂν οὐδὲ δραχμὴν κτήσαιμι, ἔννοιά μοι γίνεται, τῶν ἱερῶν σκευῶν ὑφελέσθαι τινὰ, τούτων τε ἕκαστον τιμῆς ἀποδόσθαι, καὶ κτῆσιν ἐμαυτῷ τινα τόνδε τὸν τρόπον περιποιήσασθαι. Επεῖ οὖν ἡττήθην τῶνδε τῶν πονηρῶν λογισμῶν, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβων ἀπεσεισάμην, φαιρούμαι τὰς κλεῖς ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου· καὶ διανοίξας ἔνθα τῶν ἱερῶν σκευῶν ἡ ἀπόθεσις, τούτων τὰ μὲν κακούργως ἐνο σφισάμην, τα δὲ καὶ ἄλλοις ὀλιγώρως διένειμα. Εἶτα τὴν διακονίαν· ἐκτελέσας ἐκείνην, τὰς μὲν κλεῖς ἀποδίδωμι, φέρων αὖθις τῷ θυσιαστηρίῳ. Τρα πεὶς δὲ μετὰ τινων ἀδελφῶν ἐπὶ δεῖπνον, καὶ εἰς κόρον οἴνου πιών, ἐπὶ τῆς στρωμνῆς ἄθλιος κατα κλίνομαι. Καὶ αὐτίκα δὴ πᾶς ἀκολασίας λογισμός καταχεῖταί μου τῆς ψυχῆς, ὥσπερ ἐπ' αὐτὸ τοῦ πάντων μοι συνδραμόντων. Ἐγὼ δὲ τὴν διάνοιαν ὑπὸ τῆς μέθης ἔτι διεφθαρμένος, ἡδέως ἐμαυτὸν τοῖς λογισμοῖς τούτοις ἀνῆκα· καὶ με παραλαβόντες, οὕτω διέθηκαν, ὡς καὶ γυναικὸς αἰσθάνεσθαι συμπαρούσης, καὶ αὐτῇ συνανακεῖσθαι δοκεῖν. ΡΑΘ'. Αφνω οὖν προσβάλλει μοι νέφος σκοτεινών τι καὶ ἀλαμπές· τὸ δὲ ἦν ἄρα ὁ ἐπιπηδήσας μοι μικρός δαίμων ὑφ' οὗ χειρωθείς, ὥσπερ ὑπὸ ἡ τῶν πολεμίων ληφθεὶς αἰχμάλωτος, ἔμεινα χρόνον· ὑπ᾽ αὐτοῦ συχνὸν τιμωρούμενος, καὶ τί μὴ πάσχων τῶν χαλεπῶν· Ποῦ γὰρ ἂν καὶ κόρον λάβοι τοιοῦτος ἔχε θρὸς τοῦ κακῶς ὁρᾷν, ἐπειδὰν ἅπαξ κύριος γένηται τοῦτο 4 δρᾷν; ἕως οἶκτόν μου λαβόντες οἱ ἀδελφοί, ἀναιροῦνται με, καὶ παρὰ τὴν τοῦ ἁγίου κομίζουσι θήκην. Παρ' αὐτῇ τοίνυν τεθείς, καὶ παραχρημα στον ἀνενεγκών, καὶ ἓν ἐμαυτῷ γενόμενος, εδεόμην μετὰ θερμῶν τῶν δακρύων, ἔλεόν μου τινὰ τὸν μέγαν λαβεῖν, καὶ της επηρείας με ταύτης τοῦ μικροῦ δαίμονος ἀπαλλάξαι· καὶ προσεκείμην ἀφ' ἑσπέρας αὐτῆς λιπαρῶν, καὶ οὐκ ἀνίειν δεόμενος. Ηδη δὲ περὶ τὸ μεσαίτατον τῆς νυκτὸς, ἐδόκει μοι παρὰ τινι διατρίβειν τόπῳ θείῳ καὶ θαυμαστῷ· οὐ τὴν θέσιν, τὸ κάλλος, τὴν χάριν, εὔξαιτο μὲν ἄν τις διανομήν, ὑπό του. 1 &1. τοῦ. μανονθία μάννα έωθινόν, το
Zenonis, monachorum cum suscepissem habitum, Ζήνωνος (α), τὸ τῶν μοναχῶν ὑπελθὼν σχῆμα, δεινόν
vehementique pungerer aculeo amoris quietæ vitæ, τε ἡσυχίας ὠδίνων ἔρωτα, καὶ τὴν ἔρημον οἰκῆσαι καὶ
ac gestirem ipse etiam habitare in solitudine, quæ- αὐτὸς ἐρῶν, εὐπρόσωπον ἄλλως ἀφορμὴν ἐζήτουν,
rebam honestam alioquin occasionem, ut id con- ὥστε τούτου τυχέιν. ᾿Απορῶν δὲ ἑτέρας, ἐσκηπτόsequerer. Nulla vero alia inventa, præ me tuli ma
μην ἐπιθυμίαν τινὰ τοῦ τῆς Ἱεροσολύμων Εκκληgno teneri me desiderio erga dedicationem Eccle- σίας ἐγκαινισμοῦ, καὶ τὴν ἐκεῖσε καθόδου ᾔτουν.
sim Hierosolymitanæ, et petii licentiam illuc eundi. ᾿Απολυθεὶς οὖν παρὰ τοῦ καθηγουμένου, ἐπεὶ τῆς
Dimissus igitur a præposito, ubi jam a metropoli Σκυθοπολιτῶν ἤδη μετροπόλεως ἀπαίρειν ἔμελλον,
Scythopolitanorum eram discessurus, mandalum ἐντολήν μοι ταύτην ἡ μήτηρ δίδωσι, μηδὲ τῶν εἰς
hoc mihi dat mater, ut nihil ex rebus ad animam ψυχὴν ἠκόντων, ἄνευ τῆς Ἰωάννου τοῦ ἡσυχαστού
pertinentibus, absque admonitione et consilio υποθήκης καὶ συμβουλῆς οἴκοθεν διαπράξασθαι· ΜήJoannis solitarii, ex me facerem: Ne forte, inquit, ποτε, φησὶ, καὶ ἐκ προοιμίων εὐθὺς λάθῃς ἑαυτὸν τῇ
statim ab initio imprudens abducaris in errorem τῶν ᾿Ωριγενιστῶν Ὁ ἀπάτῃ συνεπαχθείς. Γενόμενος
Origenistarum. Itaque postquam venissem in san τοίνυν κατὰ τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ προσκυνήσας μὲν
ctam civitatem, et sacra loca adorassem, in quibus τοὺς ἱερούς τόπους, ἐν οἷς τὰς σωτηρίους δι' ἡμᾶς
salutares illas Dominus propter nos moras traxit; ἐκείνας ὁ Δεσπότης ἐποιεῖτο διατριβάς· προσκυνήσας
alque adorassem pariter divinæ crucis lignum; δὲ καὶ τὸ τοῦ θείου σταυροῦ ζύλον· εἶτα διαβαίνω
deinde ad virum transeo Is autem, tum alia καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα. Ὁ δὲ, καὶ ἄλλα μὲν συμβου
dat consilia et monita, tum demum hoc mihi præ- λεύει καὶ ὑποτίθεται, τελευταῖον δέ μοι καὶ τοῦτο
cipit: Si vis, inquit, salvus esse, vade ad magni ἐπισκήπτει· ὡς, Εἴπερ βούλει σωθῆναι, φησὶν, ἐλθὲ
Euthymii monasterium, et in eo habita. His ego παρὰ τὴν Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου μονὴν, καὶ ταύτην
auditis, venio per solitudinem quam citissime ad οἴκησον. Τούτων ἀκούσας ἐγώ, ἔρχομαι διὰ τῆς
Jordanem, et satis longum tempus Patribus qui ἐρήμου τὴν ταχίστην παρὰ τὸν ᾿Ιορδάνην, καὶ χρόνον
illic erant versatus circa mensem Julium in ἱκανὸν τοῖς ἐκεῖσε προσδιατρίψας Πατράσι, περί που
magni illius delatus monasterium, susceptus fui. τὸν Ἰούλιον μῆνα τῇ τοῦ μεγάλου μονῷ προσενεχθείς,
Porro Leontius erat, cui tunc et suscipiendi cura εἰσεδέχθην. Λεόντιος δὲ ἦν ὁ καὶ τὴν ὑποδοχὴν καὶ τὴν
et monasterii præfectura fuerat commissa.
τῆς μονῆς προστασίαν τηνικαῦτα πεποιημένος.
CXXXVII. Illicergo commorans, video ea æstate ΡΑΖ'. Ἐκεῖ τοιγαροῦν διατρίβων, ὁρῶ τινα τοῦ
quemdam genere Cilicem,habitu monachum, Pau- αὐτοῦ θέρους, Κίλικα τὸ γένος, τὸ σχῆμα μοναχόν,
lum nomine, ex Martyrii monasterio profectum, a Παῦλον ὄνομα, τῆς τοῦ Μαρτυρίου μονῆς ἐξορμη
malo quidem: spiritu correptum, a familiaribus θέντα, πνεύματι μὲν πονηρῷ συνεχόμενον, ὑπὸ δὲ
autem adductum ad monumentum Euthymii. Po- " τῶν ἐπιτηδείων τῷ τοῦ Εὐθυμίου μνήματι προστ
sito igitur monacho ad thecam reliquiarum, appa- αγόμενον. Τεθέντος τοίνυν τοῦ μοναχοῦ παρὰ τῇ τοῦ
rens paulo post magnus media nocte fugat damo- λειψάνου θήκῃ, ἐποφθεὶς μετ᾿ ὀλίγον ὁ μέγας μέσων
nem. Et hoc testimonium curationis certum. Nam νυκτών τὸν δαίμονα ἀπελαύνει. Καὶ τοῦτο μαρτύριον
cum ipsa nocte venisset Paulus ad horam nocture τῆς ἰάσεως ἀψευδές. Αὐτῆς γὰρ νυκτός ἀνελθὼν ὁ
næ psalmodiæ, fit unus ex iis qui canebant, et Παῦλος παρὰ τὴν τῆς νυκτερινῆς ψαλμῳδίας ὥραν,
coram omnibus nobis se a Deo curatum fuisse εἷς τε τῶν ἀδόντων γίνεται, καὶ ἐφ' ἡμῶν πάντων
profitetur. Quam rem ubi compererunt qui in Θεῷ τὴν ἴασιν ἐξομολογεῖται. Μαθόντες οὖν οἱ τῆς
Martyrii monasterio erant, veniunt, ut eum in τοῦ Μαρτυρίου μονῆς τὸ γεγενημένον, ἤκουσιν ὥστε
suuun monasterium reducant. At ille volens se τὸν Παῦλον εἰς τὴν οἰκείαν αὖθις μονὴν ἐπαναγα
gratum ostendere, et apud se conscriptam gratiam γεῖν. Αλλ' ἐκεῖνος, εὐγνώμων δείκνυσθαι βουλόconservans, inansit deinceps in cœnobio, omnis- μενος, ἀναγραπτόν τε τὴν χάριν παρ' ἑαυτῷ συνque
laboris et ministerii alacri plane animo cum τηρῶν, ἔμενε τὸ λοιπὸν ἐν τῷ κοινοβίῳ, καὶ παντὸς
fratribus se participem fecit.
πόνου καὶ λειτουργήματος σὺν προθυμία πάσῃ τοῖς
ἀδελφοῖς ἐκοινώνει.
CXXXVIII. Aliquando igitur colligentes alimentum in solitudine; id vero erat, quæ solent appelm al. ἐσκεπτόμην. n al. Ωριγενειαστῶν,
Ο
ΡΑΕ΄. Ποτὲ γοῦν συλλέγοντες ἡμεῖς τροφὴν ἐπί
τῆς ἐρήμου· ἡ δὲ ἦν, ἃ μανούθια σύνηθες ὀνομάζειν·
scitur, hinc Scythopolim. Cyrillum puerum discipulum sibi acquirit, cujus caput metropolita Theodosius tondens in primo ecclesiastico gradu constituit. Redit Sabas ad lauram, et modico tempore
ibi transacto infirmitate detentus est, ex qua obiit
indictione decima, 5 Decembris an. Ch. 531. Ab
indictione ergo nona, ad sequentem sextam nonnisi
decimus tertius labebatur annus; nisi ante dicatur
habitum monasticum accepisse; quod ille locus in
vita S. Sabæ ægre ut suspicemur permittit.
In lauram S. Sabæ.
Putissimum cum Seniculo monacho in xenodochio abbatis Euthymii,» Scythopoli ex monitione
S. Joannis in somno ei facta. In hujus Vita.
(α) Ιουστινιανού emendandum affirmo, nec probatone est opus; prorsus tamen videndæ alim editiones quæ hic variant. COTELERIUS.
col. 375–376page 101 of 391
PG 114:376ἰδεῖν, λόγῳ δὲ δυνατὸς εἰπεῖν οὐδαμῶς ἔσται. Εῴκει δέ μοι καὶ κουκούλιόν τι μέλαν καὶ μαλλοῦ πλήρες επικεῖσθαί μου τῇ κεφαλῇ· ὁ δὲ μαλλὸς αὐτῷ (άλεσ ξίκακε θεράπον Θεοῦ Ευθύμιε) μηδὲ ἑτέροις ἐπιτεθῆναι μηδαμῶς γένοιτο. Ἐκόμα μὲν γὰρ τὰ ἔνδον ἀκάνθαις ἀντὶ μαλῶν καὶ ταύταις ε φορηταῖς δή τισι καὶ μετρίαις, ἀλλὰ τοῖς τῶν γραφικών έργα λείων κέντροις τό τε μέγεθος καὶ τὸ μῆκος παραπλησίαις· ἐκέντει δέ μου σφοδρῶς τὴν κεφαλὴν, καὶ οὐδὲ χαίνειν ὅλως οὐδὲ ἀναπνεῖν συνεχώρει. ΡΜ'. Τοιούτῳ τοιγαρούν κακών πιεζόμενος, διὰ Ει γλώττης στρέφειν τὸ τοῦ Εὐθυμίου ὄνομα, καὶ δεῖ σθαι αὐτοῦ ἐδόκιον. Καὶ ὅς, εὐθὺς ἐπιφαίνεταί μοι, πολλῷ τῷ φωτὶ κύκλῳ περιλαμπόμενος, πολιὸς τὴν τρίχα, στρογγύλος τὴν ὄψιν, φαιδρὸς τοὺς ὀφθαλ β μούς, τὴν ἠλικίαν βραχὺς, βαθὺς τὸν πώγωνα, μαν ?? δύαν μέλανα περικείμενος, ῥάβδον τε τῇ χειρὶ κατ ἔχων· καὶ Οταν δέῃ, πρός μέ φησι Τί δὲ βούλει ποιήσω σοι Ἐμοῦ δὲ ὑπότρομόν τι καὶ περιδεές ἀποκριναμένου, οἰκεῖραι τοῦ πάθους, καὶ τοῦ χαλεποῦ τούτου δαίμονος ἀπαλλάξαι με αυστηρότερον ἐκεῖνος ὑπολαβών. Σὺ δὲ ἀλλ᾽ ἐπείσθης, φησίν, ὅτι τῶν γινομένων οὐδὲν τὸν Θεὸν λαθεῖν δυνατόν "Εμαθες ἐκ ὧν ἔπαθες ἡλίκον τὰ τῆς Ἐκκλησίας, μᾶλλον δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ περιφρονεῖν κακὸν, καὶ ὡς ἂν καὶ τύχοι προΐεσθαι Ωσπερ γὰρ ἡ τῶν ἀφοσιουμένων ταῖς Ἐκκλησίαις χάρις, πρὸς Θεὸν ἄντικρυς διαβαίνει· καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν ἄνωθεν οἶδε παρα σχεῖν τὰς ἀντιδόσεις· οὕτω δὴ καὶ οἱ κακῶς αὐτοῖς κεχρημένοι, οὐκ εἰς ἄλλον, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν ἐκεῖνον ο εμπαροινοῦσι, καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῷ δίκην ὑπέχουσιν. Εἰ γὰρ ὁ ᾿Ανανίας πάλαι μετὰ τῆς γυναικὸς, ἐκ ὧν αὐτοὶ προσήνεγκαν ὑφελόμενοι, τηλικαύτην ἔδοσαν 40? τιμωρίαν, ὡς αὐτῷ σὺν ἅμα τῇ κλοπῇ ἐπαποθανειν, ποίας ἄρα τεύξεται συγγνώμης, ὁ μηδὲ ἀλλοτρίας οὕτω προσφορᾶς φειδόμενος; ᾿Αλλ' " εἰ δίδως, ἔφη, συνθήκας, μηκέτι χεῖρας ἀδίκους ἱεροῖς ἐπιβαλεῖν πράγμασι, μήτε μὴν λογισμών φαύλων παραδοχῇ καθηδυπαθῆσαι, παρακαλεῖται, φησίν, ὁ Θεὸς, καὶ ἰᾶται σε. Φιλάνθρωπος γάρ· καὶ οὐ βούλεται τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἦ καὶ τὰ θεῖα διδάσκει Λό για, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν, αὐτόν. Ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτό σοι τὰ παρόντα συνέβη, ὅτι πραγμάτων ἱερῶν διακονίαν ἐγχειρισθείς, οὐμενοῦν τῷ Θεῷ πιστὸν σεαυτὸν ἐφύλαξας, ἀλλὰ πρὸς δόλον εὐθὺς καὶ κλο τὴν ἔβλεψας· θερίζων, ἀληθῶς εἰπεῖν, ὅπου οὐκ ;; ἔσπειρας, καὶ συνάγων ὅθεν οὐ διεσκόρπισας. Ένα τεῦθεν ἡ παρ' αὐτοῦ ἐγκατάλειψις· ἐντεῦθεν ἡ ἐκ τῆς σαρχὸς ἐπήρεια, καὶ ἀκολασία· καὶ τὸ δεινὸν δὲ ἐπεκύμηνε. τοῦτο παρὰ τῶν δαιμόνων κλυδώνιον, ἐντεῦθεν σοι φησὶν, Τούτων ἀκούσας ἐγώ, συνθήκας πρὸς αὐτὸν ποιοῦμαι τῆς εἰς τὸ λοιπὸν φυλακῆς. Καὶ τότε, φησί, τῷ μικρῷ δαίμονι εμβριμησάμενος, καὶ λαβόμενος μου τῇ χειρὶ τοῦ κουκουλίου, μόλις μὲν αὐτὸ καὶ σὺν βία μαλλών. γναφικών πλήν, ἀδίκως.
Mihi quoque videbatur nigra quædam cucula et ἰδεῖν, λόγῳ δὲ δυνατὸς εἰπεῖν οὐδαμῶς ἔσται. Εῴκει
plena vellere capiti meo esse imposita:illud autem δέ μοι καὶ κουκούλιόν τι μέλαν καὶ μαλλοῦ πλήρες
vellus (o malorum depulsor serve Dei Euthymi!) επικεῖσθαί μου τῇ κεφαλῇ· ὁ δὲ μαλλὸς αὐτῷ (άλεσ
absit ut ullis aliis imponatur. Nam intrinsecus ξίκακε θεράπον Θεοῦ Ευθύμιε) μηδὲ ἑτέροις ἐπιτεquidem loco mollis lana, ornata erat spi:.is,iisque θῆναι μηδαμῶς γένοιτο. Ἐκόμα μὲν γὰρ τὰ ἔνδον ".
non tolerabilibus utique et mediocribus, sed quæ ἀκάνθαις ἀντὶ μαλῶν ", καὶ ταύταις ε φορηταῖς δή
scriptoriorum instrumentorum stimulis magnitu- τισι καὶ μετρίαις, ἀλλὰ τοῖς τῶν γραφικών έργαdine ac longitudine erant similes: caput autem λείων κέντροις τό τε μέγεθος καὶ τὸ μῆκος παραmeum valde pungebat, neque omnino hiare si- πλησίαις· ἐκέντει δέ μου σφοδρῶς τὴν κεφαλὴν,
nebat aut respirare.
καὶ οὐδὲ χαίνειν ὅλως οὐδὲ ἀναπνεῖν συνεχώρει.
CXL. Tanto igitur malo pressus,lingur mihi vi- ΡΜ'. Τοιούτῳ τοιγαρούν κακών πιεζόμενος, διὰ
debar versare nonen Euthymii,eumque orare. Ει γλώττης στρέφειν τὸ τοῦ Εὐθυμίου ὄνομα, καὶ δεῖille statim mihi apparet, multa luce circumcirca σθαι αὐτοῦ ἐδόκιον. Καὶ ὅς, εὐθὺς ἐπιφαίνεταί μοι,
refulgens, pilis canus, teres aspectu, latis oculis, πολλῷ τῷ φωτὶ κύκλῳ περιλαμπόμενος, πολιὸς τὴν
statura brevis, promissa barba, nigro pallio amic- τρίχα, στρογγύλος τὴν ὄψιν, φαιδρὸς τοὺς ὀφθαλ
tus,et baculum manu tenens atque ad me ait: Qua- β μούς, τὴν ἠλικίαν βραχὺς, βαθὺς τὸν πώγωνα, μαν
nam re tibi opus est? Quid autem vis tibi faciam? δύαν μέλανα περικείμενος, ῥάβδον τε τῇ χειρὶ κατ
Cum autem ego subtremebunde ac timide respon- ἔχων· καὶ Οταν δέῃ, πρός μέ φησι; Τί δὲ βούλει
dissem: Miserere meæ calamitatis, et a molesto hoc ποιήσω σοι; Ἐμοῦ δὲ ὑπότρομόν τι καὶ περιδεές
me libera damone, ille austerius excipiens: Sed ἀποκριναμένου, οἰκεῖραι τοῦ πάθους, καὶ τοῦ χαestne tibi,inquit, persuasum ex iis quæ fiunt nihil λεποῦ τούτου δαίμονος ἀπαλλάξαι με αυστηρότερον
posse Deum latere?Didicisti per ea quæ passus es, ἐκεῖνος ὑπολαβών. Σὺ δὲ ἀλλ᾽ ἐπείσθης, φησίν, ὅτι
quantum malum sit, res Ecclesia, aut potius Dei τῶν γινομένων οὐδὲν τὸν Θεὸν λαθεῖν δυνατόν;
despicere, et prout casus tulerit temere profun- "Εμαθες ἐκ ὧν ἔπαθες ἡλίκον τὰ τῆς Ἐκκλησίας,
dere? Sicut enim rerum Ecclesiis consecratarum μᾶλλον δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ περιφρονεῖν κακὸν, καὶ ὡς
gratia aperte transit ad Deum; ipse autem rursus ἂν καὶ τύχοι προΐεσθαι; Ωσπερ γὰρ ἡ τῶν ἀφοσιου
novit ex alto præbere remunerationes:ita et qui eis μενων ταῖς Ἐκκλησίαις χάρις, πρὸς Θεὸν ἄντικρυς
male utuntur, non in alium, sed in illum ipsum διαβαίνει· καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν ἄνωθεν οἶδε παραsunt contumeliosi, eique poenas luunt meritas. Nam σχεῖν τὰς ἀντιδόσεις· οὕτω δὴ καὶ οἱ κακῶς αὐτοῖς
si olim Ananias cum uxore, quod ex iis quæ ipsi κεχρημένοι, οὐκ εἰς ἄλλον, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν ἐκεῖνον
obtulerant surripuissent, tantas dederunt ponas, ο εμπαροινοῦσι, καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῷ δίκην ὑπέχουσιν.
ut ipso una in furto statim morerentur, quamnam Εἰ γὰρ ὁ ᾿Ανανίας πάλαι μετὰ τῆς γυναικὸς, ἐκ ὧν
utique veniam consequetur, qui ne alienæ quidem αὐτοὶ προσήνεγκαν ὑφελόμενοι, τηλικαύτην ἔδοσαν
sic parcit oblationi 40? Verum, inquit, si pactum τιμωρίαν, ὡς αὐτῷ σὺν ἅμα τῇ κλοπῇ ἐπαποθανειν,
conventum feceris,te non amplius rebus sacris in- ποίας ἄρα τεύξεται συγγνώμης, ὁ μηδὲ ἀλλοτρίας
justas manus immissurum, nec in malarum cogi- οὕτω προσφορᾶς φειδόμενος; ᾿Αλλ' " εἰ δίδως, ἔφη,
tationum admissione luxuriaturum, te inquit, con- συνθήκας, μηκέτι χεῖρας ἀδίκους ἱεροῖς ἐπιβαλεῖν
solabitur Deus, et sanabil. Est enim benignus et πράγμασι, μήτε μὴν λογισμών φαύλων παραδοχῇ
clemens, et non vult mortem peccatoris, ut divina καθηδυπαθῆσαι, παρακαλεῖται, φησίν, ὁ Θεὸς, καὶ
docent eloquia 44,sicut ubi convertatur ipse et vi- ἰᾶται σε. Φιλάνθρωπος γάρ· καὶ οὐ βούλεται τὸν
vat. Quandoquidem tibi ideo evenerunt prasen- θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἦ καὶ τὰ θεῖα διδάσκει Λόtia,quod rerum sacrarum ministerio accepto, non για, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν, αὐτόν. Ἐπεὶ καὶ διὰ
tamen teipsum Deo conservasti fidelem, sed sta- τοῦτό σοι τὰ παρόντα συνέβη, ὅτι πραγμάτων ἱερῶν
tim ad dolum furtumque respexisti; inelens, διακονίαν ἐγχειρισθείς, οὐμενοῦν τῷ Θεῷ πιστὸν
ut vere dicam, ubi non seminasti, et congregans σεαυτὸν ἐφύλαξας, ἀλλὰ πρὸς δόλον εὐθὺς καὶ κλο
ubi non sparsisti 49. Hinc ortum habuit derelictio τὴν ἔβλεψας· θερίζων, ἀληθῶς εἰπεῖν, ὅπου οὐκ
ab eo; hinc insultus carnis et intemperantia; ἔσπειρας, καὶ συνάγων ὅθεν οὐ διεσκόρπισας. Ένα
necnon gravis hic a dæmonibus fluctus, hinc, in- τεῦθεν ἡ παρ' αὐτοῦ ἐγκατάλειψις· ἐντεῦθεν ἡ ἐκ
quit, in te inundavit.
τῆς σαρχὸς ἐπήρεια, καὶ ἀκολασία· καὶ τὸ δεινὸν δὲ
ἐπεκύμηνε.
τοῦτο παρὰ τῶν δαιμόνων κλυδώνιον, ἐντεῦθεν σοι φησὶν,
CXLI. His ego auditis, ei polliceor cautionem in
posterum. Et tunc, inquit, cum in sceleratum damonem infremuisset, manuque meam apprehendisset cucullam,vix et cum vi eam aufert e capite:
Τούτων ἀκούσας ἐγώ, συνθήκας πρὸς αὐτὸν ποιοῦ
μαι τῆς εἰς τὸ λοιπὸν φυλακῆς. Καὶ τότε, φησί, τῷ
μικρῷ δαίμονι εμβριμησάμενος, καὶ λαβόμενος μου
τῇ χειρὶ τοῦ κουκουλίου, μόλις μὲν αὐτὸ καὶ σὺν βία
40 Act. v, 1 seqq. 41 Ezech. XVIII. 23. 42 Matth.
r abest ab al. al. μαλλών. t al. γναφικών * al. præpon. πλήν, v al. ἀδίκως.
τῆς κεφαλῆς ἀφαιρεῖται· τὸ δὲ ἄρα μετέβαλεν εὐθὺς τὴν μορφὴν, καί μοί τις ἐν τῇ τοῦ ἁγίου χειρὶ βρα χὺς Αιθίοψ ωρᾶτο πυρὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὅμοιος ἐῴκει δέ τις πρὸ τῶν ποδῶν αὐτῷ καὶ βόθρος κομιδὴ βαθύτατος διωρύχθαι. Καὶ τὸν μὲν ἀφῆκε κατὰ τοῦ βάθρου· ἐπιστρέψας δὲ πρός με πάλιν, ἐκεῖνό φησιν ὁ πρὸς τὸν παράλυτον ὁ Χριστός· "Ιδε ὑγιὴς γέγο νας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἀλλὰ πρόσεχε σεαυτῷ, ἵνα μὴ χειρόν τι σοι γένηται. ᾿Ανεθεῖς δὲ τοῦ πά θους ἐγώ, καὶ θερμοτέραν ἀποδοὺς τῷ Θεῷ τὴν εὐ χαριστίαν, ἀπαθὴς ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο κακοῦ παντός συντετήρημαι. Ταῦτα ἐμοὶ τοῦ Παύλου διασαφήσαντος, κοινὴν ἐγὼ πᾶσι παρέθηκα τὴν διήγησιν. ΡΜΒ'. Πλήν, ἀλλ' ὁ λόγος δρμᾷ μοι πάλιν καὶ ἑτέροις ἐστιάσαι τὰς ὑμῶν ἀκοάς. Παύσασθαι γὰρ ἡ τῶν θαυμάτων συνέχεια οὐκ ἐᾷ, προκαλουμένη μᾶλ λον ἀεὶ τὸν λόγων, καὶ εἰς τὸ 1 πρόσω βαίνειν προθυ μευμένη, κρείττονα ὄντα καὶ χαριέστερα, καθάπερ αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν ἁμιλλωμένη, καὶ τὰ προλαβόντα νικῶν τοῖς ἐφεξῆς βουλομένη. Τοὺς γὰρ δύο λάκκους οὓς τὴν ἀρχὴν λόγος ὑπὸ τῶν ᾿Αμορραίων διορυγήναι, δυσὶ του κοινοβίου σταδίοις διεστηκότας, ἀνανεοῖ μὲν ἔτι ὧν ὑπὲρ γῆς ὁ μέγας Εὐθύμιος, ὡς ἤδη φθά σαντες ἐδηλώσαμεν, καὶ τῷ τοῦ ἑτέρου στόματι θύο ραν αὐτὸς ἐπιθεὶς, ἀπονέμει πρὸς ὑδρείαν τῇ λαύρᾳ θατέρῳ δὲ τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ βαπτισθεῖσιν ᾿Αγαρηνούς 7 ῥητόν τινα παραχωρεῖ χρόνον. Οὕτως οὖν αὐτῷ τῶν λάκκων ἐχόντων, καὶ τοῦ μὲν τῇ λαύρᾳ, τοῦ δὲ τοῖς Αγαρηνοῖς ἀπονενεμημένου, ξηρὰν καὶ ἄλλως τὴν ἔρημον ἐκείνην οὖσαν, καὶ μικροῦ γε δεῖν ἄνυδρον, ἀνομβρία κατέσχεν. Οἱ γοῦν τῆς λαύρας δεδοικότες τὴν τοῦ ὕδατος ἔνδειαν, τὴν μὲν τοῦ λάκκου θύραν ὑπὸ “ κλεισὶ καὶ μοχλοῖς ἀσφαλίζονται. ΡΗΓ΄. Τῶν δὲ φυλάρχων τῶν ὑπὸ τῇ τῶν Ῥωμαίωνἀρχῇ κειμένων ᾿Αρέθα και Ασουάδου, ὅπλα κατ' άλ λήλων καὶ πόλεμον ἀραμένων, πολλαχοῦ τῆς ἐρήμου διασπαρέντες οἱ Βάρβαροι, χρημάτων τε ἁρπαγάς, καὶ οἴνων ἀνατροπάς, καὶ ἄλλα ὅσαπερ ἐν τοῖς τοιού τοις βίαια καὶ τυραννικά φιλεῖ συμβαίνειν, ἐποίουν. Ποτὲ γοῦν καθημένων ἡμῶν πρὸ τῆς εἰσόδου τοῦ κοι νοβίου, προσέρχονταί τινες Βάρβαροι δύο· προσῆν δὲ αὐτοῖς καὶ Χριστιανός, θαλάδας ὄνομα, τῶν ὑπὸ Εὐθυμίου πάλαι βαπτισθέντων ᾿Αγαρηνῶν συγγενής ὤν, Ενὰ τοῦ οἰκείου πλήθους ἐπαγόμενοι Βάρβαρον, καὶ αὐτὸν δαίμονί τινι χαλεπῷ κάτοχον. Ἐπεὶ δὲ προσῆλθον, ἐξηγεῖτο τὴν αἰτίαν ὁ Θαλάβας· ὡς ἐλ θόντων ποτὲ τῶν Βαρβάρων παρὰ τὴν λαύραν, ὥστε ποτίσαι τὰς ἑαυτῶν καμήλους, καὶ τῷ λάκκῳ τὴν θύ ραν ἐπικεκλιμένην εὑρόντων, ὁ δαιμονῶν οὗτος βαρ βαρικώτερον κινηθείς, τὴν μὲν λίθῳ βαρεῖ κατακλᾷ τοῦτον δὲ δαίμων εὐθὺς ἀντιπαίει πολλῷ δεινότερον καὶ τὸ λοιπὸν ἔκειτο σπαραττόμενος, καὶ ἀφροῦ τὸ στόμα ὑποπιπλάμενος. * 7 Σαρακηνοίς.
Mihi quoque videbatur nigra quædam cucula et ἰδεῖν, λόγῳ δὲ δυνατὸς εἰπεῖν οὐδαμῶς ἔσται. Εῴκει
plena vellere capiti meo esse imposita:illud autem δέ μοι καὶ κουκούλιόν τι μέλαν καὶ μαλλοῦ πλήρες
vellus (o malorum depulsor serve Dei Euthymi!) επικεῖσθαί μου τῇ κεφαλῇ· ὁ δὲ μαλλὸς αὐτῷ (άλεσ
absit ut ullis aliis imponatur. Nam intrinsecus ξίκακε θεράπον Θεοῦ Ευθύμιε) μηδὲ ἑτέροις ἐπιτεquidem loco mollis lana, ornata erat spi:.is,iisque θῆναι μηδαμῶς γένοιτο. Ἐκόμα μὲν γὰρ τὰ ἔνδον ".
non tolerabilibus utique et mediocribus, sed quæ ἀκάνθαις ἀντὶ μαλῶν ", καὶ ταύταις ε φορηταῖς δή
scriptoriorum instrumentorum stimulis magnitu- τισι καὶ μετρίαις, ἀλλὰ τοῖς τῶν γραφικών έργαdine ac longitudine erant similes: caput autem λείων κέντροις τό τε μέγεθος καὶ τὸ μῆκος παραmeum valde pungebat, neque omnino hiare si- πλησίαις· ἐκέντει δέ μου σφοδρῶς τὴν κεφαλὴν,
nebat aut respirare.
καὶ οὐδὲ χαίνειν ὅλως οὐδὲ ἀναπνεῖν συνεχώρει.
CXL. Tanto igitur malo pressus,lingur mihi vi- ΡΜ'. Τοιούτῳ τοιγαρούν κακών πιεζόμενος, διὰ
debar versare nonen Euthymii,eumque orare. Ει γλώττης στρέφειν τὸ τοῦ Εὐθυμίου ὄνομα, καὶ δεῖille statim mihi apparet, multa luce circumcirca σθαι αὐτοῦ ἐδόκιον. Καὶ ὅς, εὐθὺς ἐπιφαίνεταί μοι,
refulgens, pilis canus, teres aspectu, latis oculis, πολλῷ τῷ φωτὶ κύκλῳ περιλαμπόμενος, πολιὸς τὴν
statura brevis, promissa barba, nigro pallio amic- τρίχα, στρογγύλος τὴν ὄψιν, φαιδρὸς τοὺς ὀφθαλ
tus,et baculum manu tenens atque ad me ait: Qua- β μούς, τὴν ἠλικίαν βραχὺς, βαθὺς τὸν πώγωνα, μαν
nam re tibi opus est? Quid autem vis tibi faciam? δύαν μέλανα περικείμενος, ῥάβδον τε τῇ χειρὶ κατ
Cum autem ego subtremebunde ac timide respon- ἔχων· καὶ Οταν δέῃ, πρός μέ φησι; Τί δὲ βούλει
dissem: Miserere meæ calamitatis, et a molesto hoc ποιήσω σοι; Ἐμοῦ δὲ ὑπότρομόν τι καὶ περιδεές
me libera damone, ille austerius excipiens: Sed ἀποκριναμένου, οἰκεῖραι τοῦ πάθους, καὶ τοῦ χαestne tibi,inquit, persuasum ex iis quæ fiunt nihil λεποῦ τούτου δαίμονος ἀπαλλάξαι με αυστηρότερον
posse Deum latere?Didicisti per ea quæ passus es, ἐκεῖνος ὑπολαβών. Σὺ δὲ ἀλλ᾽ ἐπείσθης, φησίν, ὅτι
quantum malum sit, res Ecclesia, aut potius Dei τῶν γινομένων οὐδὲν τὸν Θεὸν λαθεῖν δυνατόν;
despicere, et prout casus tulerit temere profun- "Εμαθες ἐκ ὧν ἔπαθες ἡλίκον τὰ τῆς Ἐκκλησίας,
dere? Sicut enim rerum Ecclesiis consecratarum μᾶλλον δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ περιφρονεῖν κακὸν, καὶ ὡς
gratia aperte transit ad Deum; ipse autem rursus ἂν καὶ τύχοι προΐεσθαι; Ωσπερ γὰρ ἡ τῶν ἀφοσιου
novit ex alto præbere remunerationes:ita et qui eis μενων ταῖς Ἐκκλησίαις χάρις, πρὸς Θεὸν ἄντικρυς
male utuntur, non in alium, sed in illum ipsum διαβαίνει· καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν ἄνωθεν οἶδε παραsunt contumeliosi, eique poenas luunt meritas. Nam σχεῖν τὰς ἀντιδόσεις· οὕτω δὴ καὶ οἱ κακῶς αὐτοῖς
si olim Ananias cum uxore, quod ex iis quæ ipsi κεχρημένοι, οὐκ εἰς ἄλλον, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν ἐκεῖνον
obtulerant surripuissent, tantas dederunt ponas, ο εμπαροινοῦσι, καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῷ δίκην ὑπέχουσιν.
ut ipso una in furto statim morerentur, quamnam Εἰ γὰρ ὁ ᾿Ανανίας πάλαι μετὰ τῆς γυναικὸς, ἐκ ὧν
utique veniam consequetur, qui ne alienæ quidem αὐτοὶ προσήνεγκαν ὑφελόμενοι, τηλικαύτην ἔδοσαν
sic parcit oblationi 40? Verum, inquit, si pactum τιμωρίαν, ὡς αὐτῷ σὺν ἅμα τῇ κλοπῇ ἐπαποθανειν,
conventum feceris,te non amplius rebus sacris in- ποίας ἄρα τεύξεται συγγνώμης, ὁ μηδὲ ἀλλοτρίας
justas manus immissurum, nec in malarum cogi- οὕτω προσφορᾶς φειδόμενος; ᾿Αλλ' " εἰ δίδως, ἔφη,
tationum admissione luxuriaturum, te inquit, con- συνθήκας, μηκέτι χεῖρας ἀδίκους ἱεροῖς ἐπιβαλεῖν
solabitur Deus, et sanabil. Est enim benignus et πράγμασι, μήτε μὴν λογισμών φαύλων παραδοχῇ
clemens, et non vult mortem peccatoris, ut divina καθηδυπαθῆσαι, παρακαλεῖται, φησίν, ὁ Θεὸς, καὶ
docent eloquia 44,sicut ubi convertatur ipse et vi- ἰᾶται σε. Φιλάνθρωπος γάρ· καὶ οὐ βούλεται τὸν
vat. Quandoquidem tibi ideo evenerunt prasen- θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἦ καὶ τὰ θεῖα διδάσκει Λόtia,quod rerum sacrarum ministerio accepto, non για, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν, αὐτόν. Ἐπεὶ καὶ διὰ
tamen teipsum Deo conservasti fidelem, sed sta- τοῦτό σοι τὰ παρόντα συνέβη, ὅτι πραγμάτων ἱερῶν
tim ad dolum furtumque respexisti; inelens, διακονίαν ἐγχειρισθείς, οὐμενοῦν τῷ Θεῷ πιστὸν
ut vere dicam, ubi non seminasti, et congregans σεαυτὸν ἐφύλαξας, ἀλλὰ πρὸς δόλον εὐθὺς καὶ κλο
ubi non sparsisti 49. Hinc ortum habuit derelictio τὴν ἔβλεψας· θερίζων, ἀληθῶς εἰπεῖν, ὅπου οὐκ
ab eo; hinc insultus carnis et intemperantia; ἔσπειρας, καὶ συνάγων ὅθεν οὐ διεσκόρπισας. Ένα
necnon gravis hic a dæmonibus fluctus, hinc, in- τεῦθεν ἡ παρ' αὐτοῦ ἐγκατάλειψις· ἐντεῦθεν ἡ ἐκ
quit, in te inundavit.
τῆς σαρχὸς ἐπήρεια, καὶ ἀκολασία· καὶ τὸ δεινὸν δὲ
ἐπεκύμηνε.
τοῦτο παρὰ τῶν δαιμόνων κλυδώνιον, ἐντεῦθεν σοι φησὶν,
CXLI. His ego auditis, ei polliceor cautionem in
posterum. Et tunc, inquit, cum in sceleratum damonem infremuisset, manuque meam apprehendisset cucullam,vix et cum vi eam aufert e capite:
Τούτων ἀκούσας ἐγώ, συνθήκας πρὸς αὐτὸν ποιοῦ
μαι τῆς εἰς τὸ λοιπὸν φυλακῆς. Καὶ τότε, φησί, τῷ
μικρῷ δαίμονι εμβριμησάμενος, καὶ λαβόμενος μου
τῇ χειρὶ τοῦ κουκουλίου, μόλις μὲν αὐτὸ καὶ σὺν βία
40 Act. v, 1 seqq. 41 Ezech. XVIII. 23. 42 Matth.
r abest ab al. al. μαλλών. t al. γναφικών * al. præpon. πλήν, v al. ἀδίκως.
col. 377–378page 102 of 391
PG 114:378ΡΜΔ'. Ἔγωγε οὖν παριών, καὶ τὴν ψυχὴν οὕτως ἔχοντι τῷ Βαρβάρῳ ἐπικλασθείς, ἀναιροῦμαι σὺν τοῖς ἀνδράσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τοῦ ἁγίου θήκη προσάγω· ν' ὅθεν ἐπλήγη τῇ συμφορᾷ, ἐκεῖθεν εὕροι καὶ τὸ κακοῦ φάρμακον. Τοῦ γὰρ αὐτοῦ, καὶ παιδεύειν διὰ θρασύτητα, καὶ θεραπεύειν πάλιν διὰ φιλανθρωπίαν. Το θεὶς οὖν ὁ πάσχων παρὰ τῇ θήκῃ, καὶ χρόνον ἑξῆς οὐ πολὺν παραμείνας, εὑρίσκει τὴν θεραπείαν μείζονα τῆς αἰτήσεως· οὐ τοῦ πάθους μόνον ἀπαλλαγείς, ἀλλὰ καὶ θειοτέρῳ φέγγει τὴν ψυχὴν περιαυγασθείς,καὶ ἡμέραις οὐ πολλαῖς ὕστερον βαπτισάμενοι. ΡΜΕ΄. Τοῦ δὲ αὐτοῦ θαλάδα καὶ ἀδελφιξή τις σκε θάρτῳ πνεύματι κεκυρίευται. Μετακομισθείση τοί νυν ἀπὸ τοῦ Λαζαρίου καὶ αὐτῇ πρὸς τὴν τοῦ λειψά. νου θήκην· τῇδε γὰρ ὁ θαλάδας ᾤκει· φάρμακον μὲν οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ἐκ τῆς σορού ταύτης ἀγίασμα προσχριόμενον· ἡμέραι δὲ τῶν τριῶν οὐ πλείους, πρὸς τελείαν ἀρκοῦσιν ἀπαλλαγὴν τοῦ πιέ ζοντος. οὐδέν. Τί δ' ἂν τὰ κατὰ τὸν ᾿Αγαρηνοῦ πατὸν εἴ ποις ᾿Αργὼβ; τοῦτο γὰρ ὁ πατὴρ ἐκαλεῖτο· ὅστις ἀνὰ τὴν ἔρημον θρέμματα νέμων, μιαρού τινος ἐπιο πηδήσαντος αὐτῷ δαίμονος, οὐ φρένες μόνον, ἀλλὰ καὶ ὄψιν αὐτὴν καὶ ὀφθαλμοὺς διάστροφος ήν. Προσο ενεχθεὶς δὲ καὶ οὗτος τῇ τοῦ λειψάνου θήκη, πάντα ἐν βραχεῖ ἀνορθοῦται, καὶ κατὰ χώραν ἕκαστα ἔχων τῷ πατρὶ ἀποδίδοται, ΡΜΖ'. Πολλά τις ἂν ἔχει τοιαῦτα καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα καταλέγειν. Γυναικὶ γάρ τινι κατὰ τὴν Βητα αβουδισῶν κώμην ἀνδρὶ συνοικούσῃ, μεσημβρίας ἐν τῷ οἴκῳ ποτὲ καθημένῃ, χαλεπὸς ἐπιπίπτει δαίμων καὶ τῇ μὲν παρ᾽ ὅλους ἑπτὰ προσεπάλαις μῆνας· τῷ δὲ ἀνδρὶ πικροτέραν θανάτου παντὸς εἰργάζετο τὴν ζωήν. ᾿Αφορήτως οὖν ἐκεῖνος ἔχων ἐπὶ τῷ πάθει, καὶ οὐδεμίαν δυνάμενος εὑρεῖν τοῦ λυποῦντος παρα ψυχήν, ἐπὶ τὸν μέγαν ἔγνω καταφυγείν. Καὶ τὴν σύο ζυγον οὕτω μεμηνύταν παραλαβων, ἀφικνεῖται σὺν αὐτῇ πρὸς τὸ μοναστήριον. Ἐπεὶ δὲ οὐ βάσιμα για ναιξὶ τὰ ἔνδον, προσήδρευε τῷ πυλώνι, τὰ δυνατὰ ποιοῦσα, νηστεία τε χρωμένη καὶ προσευχῇ, καὶ τοῦ τῆς θήκης ἁγιάσματος ἑκάστης εσπέρας, σὺν ἐλπί τῆς φωταγωγού πίνουσα. Τρίτῃ δὲ τῇ ἑξῆς νυκτί, ἐπιφανεὶς αὐτῇ ὁ μέγας Εὐθύμιος, Ιδε ὑγιὴς γέγονας, ἐπιλέγει, πορεύου εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ ἥ τε νόσος εὐθὺς δελύετο, καὶ τὰ τῆς μενίας ἐπαύετο· καὶ ἡ γυνή σωφρόνως ἔχουσα, οἴκαδε ἐπανῄει. Εξ ἐκείνου δὲ καθάπερ ἀπομνημονεύουσα τῆς χάριτος τῷ ἁγίῳ, ἀφικνεῖτό τε πρὸς τὸ μοναστήριον ετησίως, καὶ τὴν φλιὰν αὐτὴν καὶ τὸ ἔδαφος πρὸ τῆς εἰσόδου, καὶ τὴν κόνιν φιλήματι θερμοτέρω περιεπτύσσετο, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς εἰστία, καὶ ὡς ἡ δύναμις, εἶχεν ἐδεξιοῦτο. Καὶ τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον. Καὶ οὕτω μεγέθους χάριν οὐδὲ 8 τῶν κατόπιν ἀπολειπόμενον.
CXLIV. Ego vero adveniens, et animo fractus
quod ita se haberet Barbarus, una cum viris eum
tollo, et ad Sancti capsam adduco: ut unde afflictus est calamitate, illinc inveniat mali quoque
medicamentum. Ejusdem enim est, et castigare
propter temeritatem, et curare rursus per clementiam. Positus ergo ad loculum is qui laborabat,
cum non multum deinceps tempus illic mansisset,
curationem invenit majorem quam pelierat; non
liberatus solummodo a mala affectione, sed etiam
diviniore lumine in anima collustratus, et non
multis postea diebus baptizatus.
ΡΜΔ'. Ἔγωγε οὖν παριών, καὶ τὴν ψυχὴν οὕτως
ἔχοντι τῷ Βαρβάρῳ ἐπικλασθείς, ἀναιροῦμαι σὺν τοῖς
ἀνδράσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τοῦ ἁγίου θήκη προσάγω· ν'
ὅθεν ἐπλήγη τῇ συμφορᾷ, ἐκεῖθεν εὕροι καὶ τὸ κακοῦ
φάρμακον. Τοῦ γὰρ αὐτοῦ, καὶ παιδεύειν διὰ θρασύ
τητα, καὶ θεραπεύειν πάλιν διὰ φιλανθρωπίαν. Το
θεὶς οὖν ὁ πάσχων παρὰ τῇ θήκῃ, καὶ χρόνον ἑξῆς οὐ
πολὺν παραμείνας, εὑρίσκει τὴν θεραπείαν μείζονα
τῆς αἰτήσεως· οὐ τοῦ πάθους μόνον ἀπαλλαγείς,
ἀλλὰ καὶ θειοτέρῳ φέγγει τὴν ψυχὴν περιαυγασθείς,καὶ
ἡμέραις οὐ πολλαῖς ὕστερον βαπτισάμενοι.
CXLV. Ejusdem etiam Thalabæ ex fratre aut ΡΜΕ΄. Τοῦ δὲ αὐτοῦ θαλάδα καὶ ἀδελφιξή τις σκε
sorore neptis, immundi dæmonis dominatu tene- θάρτῳ πνεύματι κεκυρίευται. Μετακομισθείση τοί
batur. Igitur ipso quoque ad reliquiarum thecam νυν ἀπὸ τοῦ Λαζαρίου καὶ αὐτῇ πρὸς τὴν τοῦ λειψά.
portata ex Lazario (illic quippe habitabat Thala- νου θήκην· τῇδε γὰρ ὁ θαλάδας ᾤκει· φάρμακον
bas), nullum quidem aliud medicamentum exstit, μὲν οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ἐκ τῆς σορού ταύτης
nisi ex hujus loculi sanctifcatione seu aqua bene- ἀγίασμα προσχριόμενον· ἡμέραι δὲ τῶν τριῶν οὐ
dicta illitus; dies autem non plures quam tres, ad πλείους, πρὸς τελείαν ἀρκοῦσιν ἀπαλλαγὴν τοῦ πιέperfectam ab opprimente liberationem sufficiunt. ζοντος.
CXLVI. Quid vero dixeris de Agareni Argob
Alio? hoc enim nomine pater vocabatur: qui per
solitudinem greges pascens, cum exsecrandus
quidam demon in eum insiliisset, non solum
mente, sed etiam aspectu et oculis distortus evaserat. Delatus autem ipse quoque ad capsam reliquiarum, brevi omnino erigitur, et omnia suo
loco restituta habens, patri redditur.
CXLVII. Multa quis posset hujusmodi et numero
majora recensere. Quamdam enim mulierem,quæ
in vico Betabudison cum marito habitabat, meridie
domi aliquando sedentem, gravis invadit dæmon;
et tolos quidem sex menses cum ea colluctabatur,
marito autem morte omni acerbiorem efficiebat
vitam. Cum itaque is eum casum intolerabilem
haberet, nec ullam posset molestiæ invenire consolationem, constituit ad magnum confugere. Εt
conjugem assumens ita furore percitam, venit cum
ea ad monasterium Quoniam vero non licet
introire mulieribus, assidebat illa in vestibulo,
faciens quæ poterat, jejuni utens et oratione, singulisque vesperis bibens ex thecæ aqua sanctifcata, cum oleo lucerna. Porro tertia consequenti
nocle, ei magnus apparens Euthymius: Ecce,
inquit, sana facta es, vade in domum tuam: statimque et morbus est dissolutus, et cessavit insania, demumque mulier mentis compos revertitur. "
Ab illo autem tempore, utpote memor beneficii a
Sancto accepti,quotannis veniebat ad monasterium,
ipsamque limen et solum, quod est ante ingressum, et pulverem complexa,ardentius osculabatur,
atque fratres invitabat ad conviviumn, et quam humanissime poterat accipiebat. Εt hoc quidem est
ejusmodi,sicque nec prioribus credit magnitudine.
s al. οὐδέν.
PC Τί δ' ἂν τὰ κατὰ τὸν ᾿Αγαρηνοῦ πατὸν εἴποις ᾿Αργὼβ; τοῦτο γὰρ ὁ πατὴρ ἐκαλεῖτο· ὅστις
ἀνὰ τὴν ἔρημον θρέμματα νέμων, μιαρού τινος ἐπιο
πηδήσαντος αὐτῷ δαίμονος, οὐ φρένες μόνον, ἀλλὰ
καὶ ὄψιν αὐτὴν καὶ ὀφθαλμοὺς διάστροφος ήν. Προσο
ενεχθεὶς δὲ καὶ οὗτος τῇ τοῦ λειψάνου θήκη, πάντα
ἐν βραχεῖ ἀνορθοῦται, καὶ κατὰ χώραν ἕκαστα ἔχων τῷ
πατρὶ ἀποδίδοται,
ΡΜΖ'. Πολλά τις ἂν ἔχει τοιαῦτα καὶ ἀριθμοῦ
κρείττονα καταλέγειν. Γυναικὶ γάρ τινι κατὰ τὴν Βητα
αβουδισῶν κώμην ἀνδρὶ συνοικούσῃ, μεσημβρίας ἐν
τῷ οἴκῳ ποτὲ καθημένῃ, χαλεπὸς ἐπιπίπτει δαίμων·
καὶ τῇ μὲν παρ᾽ ὅλους ἑπτὰ προσεπάλαις μῆνας· τῷ
δὲ ἀνδρὶ πικροτέραν θανάτου παντὸς εἰργάζετο τὴν
ζωήν. ᾿Αφορήτως οὖν ἐκεῖνος ἔχων ἐπὶ τῷ πάθει,
καὶ οὐδεμίαν δυνάμενος εὑρεῖν τοῦ λυποῦντος παραψυχήν, ἐπὶ τὸν μέγαν ἔγνω καταφυγείν. Καὶ τὴν σύο
ζυγον οὕτω μεμηνύταν παραλαβων, ἀφικνεῖται σὺν
αὐτῇ πρὸς τὸ μοναστήριον. Ἐπεὶ δὲ οὐ βάσιμα για
ναιξὶ τὰ ἔνδον, προσήδρευε τῷ πυλώνι, τὰ δυνατὰ
ποιοῦσα, νηστεία τε χρωμένη καὶ προσευχῇ, καὶ τοῦ
τῆς θήκης ἁγιάσματος ἑκάστης εσπέρας, σὺν ἐλπί
τῆς φωταγωγού πίνουσα. Τρίτῃ δὲ τῇ ἑξῆς νυκτί,
ἐπιφανεὶς αὐτῇ ὁ μέγας Εὐθύμιος, Ιδε ὑγιὴς γέγονας,
ἐπιλέγει, πορεύου εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ ἥ τε νόσος
εὐθὺς δελύετο, καὶ τὰ τῆς μενίας ἐπαύετο· καὶ ἡ
γυνή σωφρόνως ἔχουσα, οἴκαδε ἐπανῄει. Εξ ἐκείνου
δὲ καθάπερ ἀπομνημονεύουσα τῆς χάριτος τῷ ἁγίῳ,
ἀφικνεῖτό τε πρὸς τὸ μοναστήριον ετησίως, καὶ τὴν
φλιὰν αὐτὴν καὶ τὸ ἔδαφος πρὸ τῆς εἰσόδου, καὶ τὴν
κόνιν φιλήματι θερμοτέρω περιεπτύσσετο, καὶ τοὺς
ἀδελφοὺς εἰστία, καὶ ὡς ἡ δύναμις, εἶχεν ἐδεξιοῦτο.
Καὶ τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον. Καὶ οὕτω μεγέθους χάριν
οὐδὲ 8 τῶν κατόπιν ἀπολειπόμενον.
Non licere mulieri in lauram accedere tradit idem in Vita S. Joannis Silentiarii. Simile de
mandra S. Symeonis Stylitæ & Jan. memoratum,
ΡΜΗ'. Ἐκεῖνο δὲ καὶ αὐτὸς ὁ τὴν ἐπήρειαν ὑπο στὰς, καὶ παρὰ τῷ τοῦ ἁγίου τάφῳ τρυγήσας τὴν θεραπείαν, τῇ μονῇ ἔτι περιὼν, καὶ εἰς τῶν παρ' αὐτῇ μοναχῶν ὤν, οἰκείᾳ γλώττῃ, καὶ φωνη μαρτυρεῖ. "Εστι γάρ τις ἀδελφὸς ἐν τῷ μοναστηρίῳ, τὸ γένος Γαλάτης, την κλήσιν Προκόπιος, Οὗτος οὖν ὁ Προ κόπιος, ἐν πολιτικοῖς ἔτι θορύβοις καὶ πράγμασιν ὤν, πονηρῷ κατεσχέθη πνεύματι, καὶ τοῦτο συνοι και είχε μέχρι πολλοῦ, κρυφίως αὐτὸν ἐκδειματούν, καὶ ταράχου τὰ ἔνδον πληροῦν· ὥσπερ αὐτὸς ἐμοὶ διηγήσατο. Ἐπεὶ δὲ τὸν κόσμον λιπών τῷ μοναστηρίῳ προσέδραμεν, εἰσεδέχθη τε παρὰ τῆς συνοδίας τῶν ἀδελφῶν, καὶ τῇ τοῦ λειψάνου προσεκύνησε Θήκῃ, τὸ πανηρόν εὐθὺς ἀπηλέγχθη πνεῦμα, ὡς σκό τος ὑπὸ φωτὸς, καὶ εἰς ἐμφανὲς ἡγετο, καὶ Προκόπιος δαιμονῶν ἐγνωρίζετο, πάντα ἐκεῖνα πάσχων, η ὅσα τοῖς οὕτως ἔχουσιν ἴδια, ῥησσόμενός τε δεινῶς, καὶ εἰς γῆν προσριπτούμενος, ἔτι δεσμούμενος τὴν γλώτταν, καὶ μηδὲ συνήθως φθέγγεσθαι συγχωρούν μενος. Ονπερ δὴ καὶ αὐτὸν ὁ μέγας ἰᾶται, καὶ τοῦ πέθους ἅμα καὶ τῆς μανίας καὶ τῶν τῆς γλώττης δεσμῶν ἀπολύει· καθὰ καὶ εἰς δεῦρο παρὼν ἐν τῇ μονῇ δείκνυται· οὐκ ἀπαθῶς μόνον ἔχων καὶ ὑγιῶς,; ἀλλὰ καὶ σωφροσύνῃ πάσῃ καὶ ὑπομονῇ διαπρέπων, & καὶ τὸν χρηστὸν ἕλκων ἐν ταύτῃ τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν κατὰ δύναμιν. ΡΜΘ΄. Τούτοις ἀκόλουθον τὰ κατὰ τὸν ξενικὸν ἐκετ τον διεξελθεῖν. Καθημένοις γάρ ποτε πρὸς τῇ τοῦ μοναστηρίου εἰσόδῳ, καὶ τινα μαλώαν ἔχουσι διὰ χειρὸς καὶ καθαίρουσιν, ἔπεισιν ἡμῖν οὗτος ῥοίζῳ μεγάλῳ, καὶ καταιγίδι παραπλησίως, ὑπὸ τοῦ πονη τοῦ πνεύματος ἐλαυνόμενος, κράζων τε λαμπρά τῇ & φωνῇ· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, τοῦ Θεοῦ θεράπον Ευθύμιε; που με σὺν βίᾳ ἕλκεις; οὐκ ἔξειμι. Έπειτα ρίπτει? πρὸ τῶν πυλῶν αὐτὸν τὸ πονηρὸν πνεύμα, πτώμα τοῖς ὁρῶσιν ἐλεεινότατον. ᾿Αναστάντες οὖν σὺν τῷ θυρωρό Βαβύλα, καὶ μόλις αὐτὸν ἀνελόμενοι, παρὰ τὴν τοῦ λειψάνου θήκην κατάγομεν. Ὁ δὲ τῶν ὁμοίων καὶ ἔτι φωνῶν εἴχετο· Τί βιαίως οὕτω, βοῶν, διασπᾶτε με καὶ κατασύρετε τί με πρὸς τὸν ἐμὸν που λέμιον ἄγετε; τί πρὸς τὸν ἐχθρόν; τί πρὸς τὸν ἀεὶ καταπιμπρώντα με σφοδρώς έλκετε; Ο βίας οὐ πορεύσομαι μεθ' ὑμῶν, ἀλλ' ἐξέρχομαι, καὶ πλέον οὐκ ἔτι μενῶ. Ἐπεὶ δὲ πρὸς αὐτῷ τῷ τοῦ ἁγίου τάφῳ σὺν τῷ ξενικῷ πολλὰ καμόντες γεγόναμεν, καταβάλλει καὶ πάλιν αὐτὸν ὁ δαίμων, καὶ πᾶσαν ἄφωνος τὸ παράπαν ἀκείνην τὴν νύκτα διαγαγών, σωφρονών ἕωθεν καὶ νήφων ἀνίσταται, οὐδὲ βραχὺ λείψανον τῶν προτέρων ἔχων. Συνεστισθέντες τοίνυν αὐτῷ, ἠρόμεθα μεταξὺ τῆς τραπέζης, τί ὅπερ χθὲς πάθοι, ἐπὶ ὅπως ἐνταθα ἔλθοι, καὶ τί ἄρα κράζων ἦν. Ὁ δὲ πάντα ἔλεγεν ἀγνοεῖν, καὶ οὔτε πῶς ἔλθοι, οὔτε ὁ ἔκραζε τὸ παράπαν εἰδέναι, ΡΝ'. Ταῦτα τοίνυν τοιαῦτα ὄντα καὶ οὕτως, οὐδε μίαν εἰς θαύματος λόγον ὑπερβολὴν ἀπολείποντα, μόνοις ὑποχωρεῖ τοῖς κατὰ τὴν Βηταγαόπιων κώμην γεγενημένοις, ἐφ᾽ ἃ δήπου καὶ ὁ λόγος τὴν ὁρμὴν ἔχει. Εν γάρ τις ἐν τῷ μοναστηρίω πρεσβύτερος, τῆς τοιαύτης ωρμημένος κώμης, Αχθέβιος όνομα,
CXLIV. Ego vero adveniens, et animo fractus
quod ita se haberet Barbarus, una cum viris eum
tollo, et ad Sancti capsam adduco: ut unde afflictus est calamitate, illinc inveniat mali quoque
medicamentum. Ejusdem enim est, et castigare
propter temeritatem, et curare rursus per clementiam. Positus ergo ad loculum is qui laborabat,
cum non multum deinceps tempus illic mansisset,
curationem invenit majorem quam pelierat; non
liberatus solummodo a mala affectione, sed etiam
diviniore lumine in anima collustratus, et non
multis postea diebus baptizatus.
ΡΜΔ'. Ἔγωγε οὖν παριών, καὶ τὴν ψυχὴν οὕτως
ἔχοντι τῷ Βαρβάρῳ ἐπικλασθείς, ἀναιροῦμαι σὺν τοῖς
ἀνδράσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τοῦ ἁγίου θήκη προσάγω· ν'
ὅθεν ἐπλήγη τῇ συμφορᾷ, ἐκεῖθεν εὕροι καὶ τὸ κακοῦ
φάρμακον. Τοῦ γὰρ αὐτοῦ, καὶ παιδεύειν διὰ θρασύ
τητα, καὶ θεραπεύειν πάλιν διὰ φιλανθρωπίαν. Το
θεὶς οὖν ὁ πάσχων παρὰ τῇ θήκῃ, καὶ χρόνον ἑξῆς οὐ
πολὺν παραμείνας, εὑρίσκει τὴν θεραπείαν μείζονα
τῆς αἰτήσεως· οὐ τοῦ πάθους μόνον ἀπαλλαγείς,
ἀλλὰ καὶ θειοτέρῳ φέγγει τὴν ψυχὴν περιαυγασθείς,καὶ
ἡμέραις οὐ πολλαῖς ὕστερον βαπτισάμενοι.
CXLV. Ejusdem etiam Thalabæ ex fratre aut ΡΜΕ΄. Τοῦ δὲ αὐτοῦ θαλάδα καὶ ἀδελφιξή τις σκε
sorore neptis, immundi dæmonis dominatu tene- θάρτῳ πνεύματι κεκυρίευται. Μετακομισθείση τοί
batur. Igitur ipso quoque ad reliquiarum thecam νυν ἀπὸ τοῦ Λαζαρίου καὶ αὐτῇ πρὸς τὴν τοῦ λειψά.
portata ex Lazario (illic quippe habitabat Thala- νου θήκην· τῇδε γὰρ ὁ θαλάδας ᾤκει· φάρμακον
bas), nullum quidem aliud medicamentum exstit, μὲν οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ἐκ τῆς σορού ταύτης
nisi ex hujus loculi sanctifcatione seu aqua bene- ἀγίασμα προσχριόμενον· ἡμέραι δὲ τῶν τριῶν οὐ
dicta illitus; dies autem non plures quam tres, ad πλείους, πρὸς τελείαν ἀρκοῦσιν ἀπαλλαγὴν τοῦ πιέperfectam ab opprimente liberationem sufficiunt. ζοντος.
CXLVI. Quid vero dixeris de Agareni Argob
Alio? hoc enim nomine pater vocabatur: qui per
solitudinem greges pascens, cum exsecrandus
quidam demon in eum insiliisset, non solum
mente, sed etiam aspectu et oculis distortus evaserat. Delatus autem ipse quoque ad capsam reliquiarum, brevi omnino erigitur, et omnia suo
loco restituta habens, patri redditur.
CXLVII. Multa quis posset hujusmodi et numero
majora recensere. Quamdam enim mulierem,quæ
in vico Betabudison cum marito habitabat, meridie
domi aliquando sedentem, gravis invadit dæmon;
et tolos quidem sex menses cum ea colluctabatur,
marito autem morte omni acerbiorem efficiebat
vitam. Cum itaque is eum casum intolerabilem
haberet, nec ullam posset molestiæ invenire consolationem, constituit ad magnum confugere. Εt
conjugem assumens ita furore percitam, venit cum
ea ad monasterium Quoniam vero non licet
introire mulieribus, assidebat illa in vestibulo,
faciens quæ poterat, jejuni utens et oratione, singulisque vesperis bibens ex thecæ aqua sanctifcata, cum oleo lucerna. Porro tertia consequenti
nocle, ei magnus apparens Euthymius: Ecce,
inquit, sana facta es, vade in domum tuam: statimque et morbus est dissolutus, et cessavit insania, demumque mulier mentis compos revertitur. "
Ab illo autem tempore, utpote memor beneficii a
Sancto accepti,quotannis veniebat ad monasterium,
ipsamque limen et solum, quod est ante ingressum, et pulverem complexa,ardentius osculabatur,
atque fratres invitabat ad conviviumn, et quam humanissime poterat accipiebat. Εt hoc quidem est
ejusmodi,sicque nec prioribus credit magnitudine.
s al. οὐδέν.
PC Τί δ' ἂν τὰ κατὰ τὸν ᾿Αγαρηνοῦ πατὸν εἴποις ᾿Αργὼβ; τοῦτο γὰρ ὁ πατὴρ ἐκαλεῖτο· ὅστις
ἀνὰ τὴν ἔρημον θρέμματα νέμων, μιαρού τινος ἐπιο
πηδήσαντος αὐτῷ δαίμονος, οὐ φρένες μόνον, ἀλλὰ
καὶ ὄψιν αὐτὴν καὶ ὀφθαλμοὺς διάστροφος ήν. Προσο
ενεχθεὶς δὲ καὶ οὗτος τῇ τοῦ λειψάνου θήκη, πάντα
ἐν βραχεῖ ἀνορθοῦται, καὶ κατὰ χώραν ἕκαστα ἔχων τῷ
πατρὶ ἀποδίδοται,
ΡΜΖ'. Πολλά τις ἂν ἔχει τοιαῦτα καὶ ἀριθμοῦ
κρείττονα καταλέγειν. Γυναικὶ γάρ τινι κατὰ τὴν Βητα
αβουδισῶν κώμην ἀνδρὶ συνοικούσῃ, μεσημβρίας ἐν
τῷ οἴκῳ ποτὲ καθημένῃ, χαλεπὸς ἐπιπίπτει δαίμων·
καὶ τῇ μὲν παρ᾽ ὅλους ἑπτὰ προσεπάλαις μῆνας· τῷ
δὲ ἀνδρὶ πικροτέραν θανάτου παντὸς εἰργάζετο τὴν
ζωήν. ᾿Αφορήτως οὖν ἐκεῖνος ἔχων ἐπὶ τῷ πάθει,
καὶ οὐδεμίαν δυνάμενος εὑρεῖν τοῦ λυποῦντος παραψυχήν, ἐπὶ τὸν μέγαν ἔγνω καταφυγείν. Καὶ τὴν σύο
ζυγον οὕτω μεμηνύταν παραλαβων, ἀφικνεῖται σὺν
αὐτῇ πρὸς τὸ μοναστήριον. Ἐπεὶ δὲ οὐ βάσιμα για
ναιξὶ τὰ ἔνδον, προσήδρευε τῷ πυλώνι, τὰ δυνατὰ
ποιοῦσα, νηστεία τε χρωμένη καὶ προσευχῇ, καὶ τοῦ
τῆς θήκης ἁγιάσματος ἑκάστης εσπέρας, σὺν ἐλπί
τῆς φωταγωγού πίνουσα. Τρίτῃ δὲ τῇ ἑξῆς νυκτί,
ἐπιφανεὶς αὐτῇ ὁ μέγας Εὐθύμιος, Ιδε ὑγιὴς γέγονας,
ἐπιλέγει, πορεύου εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ ἥ τε νόσος
εὐθὺς δελύετο, καὶ τὰ τῆς μενίας ἐπαύετο· καὶ ἡ
γυνή σωφρόνως ἔχουσα, οἴκαδε ἐπανῄει. Εξ ἐκείνου
δὲ καθάπερ ἀπομνημονεύουσα τῆς χάριτος τῷ ἁγίῳ,
ἀφικνεῖτό τε πρὸς τὸ μοναστήριον ετησίως, καὶ τὴν
φλιὰν αὐτὴν καὶ τὸ ἔδαφος πρὸ τῆς εἰσόδου, καὶ τὴν
κόνιν φιλήματι θερμοτέρω περιεπτύσσετο, καὶ τοὺς
ἀδελφοὺς εἰστία, καὶ ὡς ἡ δύναμις, εἶχεν ἐδεξιοῦτο.
Καὶ τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον. Καὶ οὕτω μεγέθους χάριν
οὐδὲ 8 τῶν κατόπιν ἀπολειπόμενον.
Non licere mulieri in lauram accedere tradit idem in Vita S. Joannis Silentiarii. Simile de
mandra S. Symeonis Stylitæ & Jan. memoratum,
col. 379–380page 103 of 391
PG 114:380πέμπτον ἐν αὐτῷ πρὸς τοῖς τεσσαράκοντα ἔτος δια τελέσας, καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ ἐντολῶν ἐργάτης ἀνα δειχθεὶς δόκιμος. Προσην δέ τις αὐτῷ καὶ ἀδελφὸς κατὰ γένος ἐν τῇ Βηταγαβαίων, ἥτις δώδεκα σην μείοις Γάζης ἀπέχει, οὐδὲν ὅμοια οςδὲ συγγενῇ τῷ ἀδελφῷ πράττων, ὁ Ῥωμανός (οὕτω γὰρ ἐκαλεῖτο ἀλλὰ ζῶν ὑγρῶς τε καὶ ἀνειμένως. Βασκήνας οὖν τις αὐτῷ τῆς οὐσίας, ἐφήδρευε κακούργως, καὶ ὑφελέσθαι αὐτὴν ἐπειρᾶτο. Τοῦ σκοποῦ δὲ διαμαρτών, εἶτα καὶ σφοδροτέρῳ τῷ τῆς βασκανίας κέντρῳ πληγείς, ἐν Ελευθεροπόλει γίνεται, καὶ τινα παραλαμβάνει γόητα κατ' αὐτοῦ, πολλοῦ τὴν τοῦ πλησίον βλάβην ὁ δείλαιος ὠνησάμενος. Ὁ μὲν οὖν ὡς εἶχε ταῖς τέχναις ἐχρῆτο. Ο Ῥωμανὸς δὲ, στα τῶν γινομένων οὐδὲν προειδώς, ἐν ἀτρῷ διῆγεν οὐδεμίαν ὅλως τών και κουργουμένων αὐτῷ φυλακὴν ἔχων. Καὶ τίνι τὸ σώμα νάρκη ληφθείς (τοῦ Θεοῦ τὸ πολὺ τῆς ῥαθυ μίας ἐγκόπτοντος, καὶ τὴν αὐτοῦ ψυχὴν πρὸς σπου δὴν ἐπανάγοντος, καὶ διὰ τοῦτο περιγενέσθαι αὐτοῦ ταῖς ἐκ τοῦ πονηροῦ μεθοδείαις βραχύ τι παραχωρήσαντος· ὡς οὐ πολλῷ ὕστερον δηλώσει τὰ ἐπα γόμενα), τῷ οἴκῳ ἀνακομίζεται. Εἶτα σφοδρότερον τοῦ κακοῦ κατασκήψαντος· ὁ μὲν, ἔκειτο υδεμιών, καὶ τὴν ἐσχάτην ἐκ τῆς τῶν ἰατρῶν τέχνης λαβὼν ἀπαγόρευσιν· οἱ προσήκοντες δὲ αὐτὸν καὶ οἱ φίλοι περιεκάθηντο, τὸ τελευταῖον ἀφιέντες ἐπ᾿ αὐτῷ τοῦ χωρισμοῦ δάκρυον. Ο αὐτόν. ἐπελθόν. ΡΝΑ΄. Οὕτως οὖν βαρύτατα ἔχων ἐκεῖνος, καὶ αὐτὴν ἤδη τὴν τελευτὴν ἐκδεχόμενος, μόλις καὶ ὅσον ἀμυδρόν τι μόνον ἰδεῖν τὸ βλέμμα διάρας, δεῖται τῶν παρόντων ἐκχωρῆσαι μικρόν· καὶ μόνος αὐτὸς ἐπ' ἐρημίαις καταλειφθείς, καὶ πρὸς τὸν τοῖχον ἐπιστραφεὶς, καθάπερ Εζεκίας ἐκεῖνος ὁ μέγας ποτέ, τοις αῦτα ἐν συντριβῇ καρδίας προσηύχετο· Ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ εἰπὼν, Ὅταν ἀποστραφείς στενάξης, τότε σωθήσῃ, αὐτὸς ἐπίβλεψον ἐπ᾿ ἐμὲ, καὶ τῆς συνεχούσης με ταύτῃς ἀνάγκης καὶ τῆς συμφοράς ἐξελοῦ. Ἐν τοσούτῳ δὲ, εἰς νοῦν αὐτῷ ἐπελθὼν», καὶ τὸν μέγαν Εὐθύμιον ἐκάλει κατὰ τοῦ πάθους, και μεσίτην προσῆγε τὸν ἄνδρα Θεῷ, καὶ δι' αὐτοῦ τὴν ἀπαλλαγὴν εὔχετο. ΡΝΒ΄. Εἶτα ώσπερ ἐν ἐκστάσει γενόμενος, δρᾷ τινα τὴν στολὴν μοναχὸν, τὴν τρίχα λευκόν, ἐπιστάντα, και, Τί βούλει ποιήσω σοι; λέγοντα. Καὶ ὁ μὲν, δέει, φησί, καὶ ἡδονῇ μερισθεις, τίς ἄρα σὺ εἴ, δέσποτα; ἤρετο. Καὶ ὃς, Εὐθύμιος, ἔφη, ὃν ἔναγχος ἐκάλεις αὐτός. Καὶ μου πρὸς τὴν ὄψιν μηδὲν ἀποδειλιάσης" ἀλλ᾽ ἴδω, φησίν, ὅ τι πάσχεις, καὶ τί σοι τοῦ σώματ τος κέχρηται συμφορά. Τοῦ δὲ τὴν κοιλίαν ὁπου δείξαντος, συζεύξας τοὺς δακτύλους αὐτὸς εἰς ὀρθὸν, καὶ τούτοις οἷα δὴ καὶ ξίφει χρησάμενος, τέμνει τὸ διώδηκος τῆς γαστρὸς ἐκεῖνο, καὶ τὸ πάθος ἐκκρίνει
ginta quinque annos in eo peregerat, Christique πέμπτον ἐν αὐτῷ πρὸς τοῖς τεσσαράκοντα ἔτος δια
mandatorum probum operarium ostenderat se. τελέσας, καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ ἐντολῶν ἐργάτης ἀναErat autem ei quoque frater genere in ea villa δειχθεὶς δόκιμος. Προσην δέ τις αὐτῷ καὶ ἀδελφὸς
Belagabæorum quæ ad duodecimum lapidem κατὰ γένος ἐν τῇ Βηταγαβαίων, ἥτις δώδεκα σην
distal a Gaza, nulla ex parte faciens similia et co- μείοις Γάζης ἀπέχει, οὐδὲν ὅμοια οςδὲ συγγενῇ τῷ
gnata cum fratre, Romanus (ita enim vocabatur); ἀδελφῷ πράττων, ὁ Ῥωμανός (οὕτω γὰρ ἐκαλεῖτο
sed vivens molliter et dissolute. Igitur quidam, ἀλλὰ ζῶν ὑγρῶς τε καὶ ἀνειμένως. Βασκήνας οὖν τις
invidia in eum ductus ob opes, maligne insidia- αὐτῷ τῆς οὐσίας, ἐφήδρευε κακούργως, καὶ ὑφελέσθαι
batur, easque conabatur auferre. Cum autem a αὐτὴν ἐπειρᾶτο. Τοῦ σκοποῦ δὲ διαμαρτών, εἶτα καὶ
scopo aberrasset, deinde et vehementiori invidia σφοδροτέρῳ τῷ τῆς βασκανίας κέντρῳ πληγείς, ἐν
stimulo sauciatus esset, venit Eleutheropolim, et Ελευθεροπόλει γίνεται, καὶ τινα παραλαμβάνει
contra eum assumit quemdam præstigiatorum, γόητα κατ' αὐτοῦ, πολλοῦ τὴν τοῦ πλησίον βλάβην ὁ
proximi noxam miser magno comparans. Atque δείλαιος ὠνησάμενος. Ὁ μὲν οὖν ὡς εἶχε ταῖς τέχναις
ille quidem prout sciebat et poterat usus est ar- ἐχρῆτο. Ο Ῥωμανὸς δὲ, στα τῶν γινομένων οὐδὲν
tibus suis. Romanus vero, ut qui nihil prævidisset προειδώς, ἐν ἀτρῷ διῆγεν οὐδεμίαν ὅλως τών και
eorum quæ gerebantur,degebat in agro, nullatenus g κουργουμένων αὐτῷ φυλακὴν ἔχων. Καὶ τίνι τὸ
cavens ipsius maleficia. Atque correptus a quodamn σώμα νάρκη ληφθείς (τοῦ Θεοῦ τὸ πολὺ τῆς ῥαθυ
veterno corporis (quod Deus magnam socordiam μίας ἐγκόπτοντος, καὶ τὴν αὐτοῦ ψυχὴν πρὸς σπου
interrumperet, ejusque animam ad sedulitatem δὴν ἐπανάγοντος, καὶ διὰ τοῦτο περιγενέσθαι αὐτοῦ
reduceret, ac ideo permisisset, ut aliquantum ταῖς ἐκ τοῦ πονηροῦ μεθοδείαις βραχύ τι παραχω
vinceretur a maligni insidiis; quemadmodum non ρήσαντος· ὡς οὐ πολλῷ ὕστερον δηλώσει τὰ ἐπαmulto post declarabunt quæ subjungentur), do- γόμενα), τῷ οἴκῳ ἀνακομίζεται. Εἶτα σφοδρότερον
mum refertur. Dein ubi malum vehementius incu- τοῦ κακοῦ κατασκήψαντος· ὁ μὲν, ἔκειτο υδεμιών,
buit; ille quidem jacebat hydropicus, extremam- καὶ τὴν ἐσχάτην ἐκ τῆς τῶν ἰατρῶν τέχνης λαβὼν
que acceperat ex arte medicorum deplorationem; ἀπαγόρευσιν· οἱ προσήκοντες δὲ αὐτὸν καὶ οἱ φίλοι
affines autem et amici circumsidebant, ultimasque περιεκάθηντο, τὸ τελευταῖον ἀφιέντες ἐπ᾿ αὐτῷ τοῦ
separationis lacrymas propter eum emittebant. χωρισμοῦ δάκρυον.
CLI. Sic igitur gravissime affectus ille, jamque
ipsam mortem exspectans, vix diductis oculis, et
quo solum modo quid obscure videri queat, oral
eos qui aderant, ut paululum secederent: ipseque
solus relictus, et ad parietem conversus, sicut ille "
magnus Ezechias aliquando 45, talia in contritione
cordis est precatus, Deus virtutum, qui dixisti:
Cum reversus ingemueris, tunc sulvus eris 46;
ipse respice super me, et ab hac, quæ me comprimit, necessitate et calamitate eripe. Interea
aulem, cum in mentem ei venisset, magnum etiam
vocabat Euthymium adversus morbum, virumque
Deo offerebat intercessorem, atque per ipsum
rogabat ut liberaretur.
Ο
CLII. Postea vel in ecstasi constitutus, videt
quemdam vestitu monachum, pilis canum,adstantem et dicentem: Quid vis tibi faciam? Et ille quidem, metu, inquit, et gaudio divisus, interrogavit:
Quis tu es, domine? Respondit is: Euthymius,
quem ipse modo vocabas. Neque ad meum aspe- "
ctum quidquam extimescas; sed videam, init,
quid patiaris, et quænam corporis tui pars occupetur calamitate. Cumque ille ventrem ostendisset,
ipse conjunctis digitis suis recta, iisque usus tanquam gladio, scindit tumidum illud ventris, mor95 IV Reg. xx, 2. 46 Isa xxx, 15.
• al. αὐτόν. b al. ἐπελθόν.
ΡΝΑ΄. Οὕτως οὖν βαρύτατα ἔχων ἐκεῖνος, καὶ
αὐτὴν ἤδη τὴν τελευτὴν ἐκδεχόμενος, μόλις καὶ ὅσον
ἀμυδρόν τι μόνον ἰδεῖν τὸ βλέμμα διάρας, δεῖται τῶν
παρόντων ἐκχωρῆσαι μικρόν· καὶ μόνος αὐτὸς ἐπ'
ἐρημίαις καταλειφθείς, καὶ πρὸς τὸν τοῖχον ἐπιστραφείς, καθάπερ Εζεκίας ἐκεῖνος ὁ μέγας ποτέ, τοις
αῦτα ἐν συντριβῇ καρδίας προσηύχετο· Ὁ Θεὸς τῶν
δυνάμεων, ὁ εἰπὼν, Ὅταν ἀποστραφείς στενάξης,
τότε σωθήσῃ, αὐτὸς ἐπίβλεψον ἐπ᾿ ἐμὲ, καὶ τῆς
συνεχούσης με ταύτῃς ἀνάγκης καὶ τῆς συμφοράς
ἐξελοῦ. Ἐν τοσούτῳ δὲ, εἰς νοῦν αὐτῷ ἐπελθὼν»,
καὶ τὸν μέγαν Εὐθύμιον ἐκάλει κατὰ τοῦ πάθους,
και μεσίτην προσῆγε τὸν ἄνδρα Θεῷ, καὶ δι' αὐτοῦ
τὴν ἀπαλλαγὴν εὔχετο.
ΡΝΒ΄. Εἶτα ώσπερ ἐν ἐκστάσει γενόμενος, δρᾷ τινα
τὴν στολὴν μοναχὸν, τὴν τρίχα λευκόν, ἐπιστάντα,
και, Τί βούλει ποιήσω σοι; λέγοντα. Καὶ ὁ μὲν, δέει,
φησί, καὶ ἡδονῇ μερισθεις, τίς ἄρα σὺ εἴ, δέσποτα;
ἤρετο. Καὶ ὃς, Εὐθύμιος, ἔφη, ὃν ἔναγχος ἐκάλεις
αὐτός. Καὶ μου πρὸς τὴν ὄψιν μηδὲν ἀποδειλιάσης"
ἀλλ᾽ ἴδω, φησίν, ὅ τι πάσχεις, καὶ τί σοι τοῦ σώματ
τος κέχρηται συμφορά. Τοῦ δὲ τὴν κοιλίαν ὁπου
δείξαντος, συζεύξας τοὺς δακτύλους αὐτὸς εἰς ὀρθὸν,
καὶ τούτοις οἷα δὴ καὶ ξίφει χρησάμενος, τέμνει τὸ
διώδηκος τῆς γαστρὸς ἐκεῖνο, καὶ τὸ πάθος ἐκκρίνει
An Thabatha, seu Thabacha, aut Tabasa, Gaza distans? de quo S. Hieronymus in ejus vita
patria S. Hilarionis, vicus circiter quinque millia a 21 Octob.
καὶ διαχέει· ἐξάγει τε τῆς γαστρός οἱονεὶ πέταλόν τι κατιττέρου ο πεποιημένον, χαρακτήρας ἔχον τινάς, καὶ τοῦτο ἐπὶ τραπέζης τινὸς ὑπ' ὄψιν αὐτῷ τίθησιν. Επειτα καὶ τὴν τομὴ τῇ χειρὶ συνάψας καὶ ἀπὸ αλείψας, ἀκέραιον τε τὸ μέρος καὶ ὑγιες θέμενος, ἅπαν ἑξῆς αὐτῷ καταλέγει τὸ δράμα· τὴν τῆς οὐ σίας βασκανίαν, τὴν τοῦ γύητος μίσθωσιν, τὴν τῶν δαιμόνων ἐπίκλησιν. Οὐκ ἂν δέ τοι 4, φησίν, οὐδὲ οὕτως αἱ τοῦ ἐχθροῦ περιεγίνοντο ο μηχαναὶ, εἰ μὴ αὐτὸς αὐτῷ τὰς λαβὰς παρέσχες. Ἰδοὺ γὰρ ὅσο: ὁ μεταξὺ χρόνος, καὶ οὔτε εἰς Ἐκκλησίαν ἔγνως πα ραβαλεῖν, οὔτε τὰς ἀχράντοις προσελθεῖν μυστηρίοις ἀλλ᾽ ἀμελῶς ἔζης καὶ ἀμερίμνως, τόγε εἰς τὴν ψυχήν ἧκον τὴν σήν. Ἐπεὶ τοίνυν ἔλεόν σου πεποίηκε, ὁ Θεὸς, τοῦ λοιποῦ πρόσεχε σεαυτῷ, καὶ μηκέτι μηδε μῶς ἀμέλει τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας. ΡΝΓ΄. Ταῦτα ἐπεὶ τὸν Ῥωμανὸν ἀκοῦσαι 1, δια ναστῆναί τε ὡς εἶχεν εὐθὺς ὑγια, τοῦ ὄγκου αὐτῷ ἤδη τοῦ περὶ τὴν γαστέρα διαπνευσθέντος· καὶ συγκαλέσαντα τοὺς ἐπιτηδείους, τὴν ἐπιστασίαν αὐτοῖς τοῦ ἁγίου, καὶ τὴν ξένην ἐκείνη, διὰ τῶν δχ κτύλων τομὴν, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς ἀπαγγείλαι 8 τὴν ὄψιν· ἔπειτα δὲ καὶ εἰς ἡμᾶς διαβήναι, καὶ τῷ τε προεστῶτι τῆς μονῆς ταύτα καὶ ᾿Αχθαβίῳ τῷ ἀδελφῷ καὶ πᾶσιν ἡμῖν διηγήσασθαι. Τὴν μέντοι τῆς θάνε ματουργίας ἡμέραν, ἑορτὴν καὶ εἰς τόδε χρόνου τὴν μεγίστην ποιεῖται, καὶ δι᾿ ἔτους ἀποδίδωσιν ἔτι τῷ ἁγίῳ τὰς χάριτας. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον. ΡΝΔ'. "Ο δέ μοι λέγειν ἑξῆς ὁ λόγος ώρμηται, δέ δοικα μὴ καὶ ἄπιστον δόξειε τοῖς πολλοῖς, καὶ ἥκιστα τῷ τοῦ ἀνδρὸς ἤθει καὶ τῇ χρηστότητι ἐοικός • τοσαύ την θερμότητα κατὰ τῶν ψευδορκούντων καὶ ζῆλον ἀκριβῆ παρίστησιν. Ἔστι γάρ τις πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον κώμη τῆς Λαύρας Φαρών 1, δέκα σταδίοις ἀπὸ έχουσα, Φαρὰν ὁμοίως καὶ αὐτὴ καλουμένη· οὐ μεταλαβοῦσα, οἶμαι, τῆς ἐπωνυμίας, ἀλλ᾽ αὐτὴ τῇ λαύρᾳ μεταδοῦσα μᾶλλον. ᾿Ανήρ δέ τις ὄνομα Κυριακὸς ἐκ ταύτης ορμώμενος, θρεμμάτων ποιμὴν ἦν· καὶ τὸ ποίμνιον ἀνὰ τὰς ἐρήμους νέμων ἐκείνας, πιστεύεται παρά τινος τῆς αὐτῆς ὡρμημένου κώμης, πένητος καὶ αὐτοῦ, δέκα τὸν ἀριθμὸν καὶ ἕτερα θρέμματα, ὥστε καὶ αὐτὰ τοῖς ἑαυτοῦ συμποιμαίνειν. Χρόνου δὲ μεταξὺ διαγενομένου, κατειλήφει μέν τις ἀπαραίτητος τὸν πένητα χρεία. Καὶ ὁ μὲν οὐδενὸς εὐπορῶν ἑτέρου, πρὸς τό βραχὺ ποίμνιον εὐθὺς ἀπεῖ δε, και πωλῆσαι καὶ αὐτὸ διὰ τὸ τῆς χρείας ἀναγ κατον ἠπείγετο. Γνώμης δὲ, ὡς ἔοικεν, ὁ Κυριακὸς μοχθηρᾶς ὢν, καὶ οὐδὲ μικροῦ κέρδους προτιθεὶς τὴν ἀλήθειαν, ὀκτὼ ἀπεδίδου μόνα· καὶ τοσαῦτα λα βεῖν παρ' αὐτοῦ καὶ τὴν ἀρχὴν ἰσχυρίζετο. Τοῦ δὲ, καὶ τὰ ἕτερα δύο προσαπαιτοῦντος, ὁ Κυριακός Εξ αρνος ἦν· καὶ εἰς φιλονεικίαν αὐτοῖς ἐχώρει τὸ πρᾶ γμα, καὶ ἄμφω σφοδρῶς ἐστασίαζον. ΡΝΕ΄. Διαιτηταί δέ τινες αὐτοῖς μέσοι παραληφθέντες, ὅρκον τῷ βουλομένῳ ἐπέθεσαν: ὥστε ταύτῃ διαλύσασθαι τὴν ἔριν. Τοῦ Κυριακοῦ τοίνυν ομόσαι κασσιτέρου, σου. • περιεγένοντο. συνέβης. & αὐτοῖς ἀπαγγέλλει, Φαράν Φαρών,
ginta quinque annos in eo peregerat, Christique πέμπτον ἐν αὐτῷ πρὸς τοῖς τεσσαράκοντα ἔτος δια
mandatorum probum operarium ostenderat se. τελέσας, καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ ἐντολῶν ἐργάτης ἀναErat autem ei quoque frater genere in ea villa δειχθεὶς δόκιμος. Προσην δέ τις αὐτῷ καὶ ἀδελφὸς
Belagabæorum quæ ad duodecimum lapidem κατὰ γένος ἐν τῇ Βηταγαβαίων, ἥτις δώδεκα σην
distal a Gaza, nulla ex parte faciens similia et co- μείοις Γάζης ἀπέχει, οὐδὲν ὅμοια οςδὲ συγγενῇ τῷ
gnata cum fratre, Romanus (ita enim vocabatur); ἀδελφῷ πράττων, ὁ Ῥωμανός (οὕτω γὰρ ἐκαλεῖτο
sed vivens molliter et dissolute. Igitur quidam, ἀλλὰ ζῶν ὑγρῶς τε καὶ ἀνειμένως. Βασκήνας οὖν τις
invidia in eum ductus ob opes, maligne insidia- αὐτῷ τῆς οὐσίας, ἐφήδρευε κακούργως, καὶ ὑφελέσθαι
batur, easque conabatur auferre. Cum autem a αὐτὴν ἐπειρᾶτο. Τοῦ σκοποῦ δὲ διαμαρτών, εἶτα καὶ
scopo aberrasset, deinde et vehementiori invidia σφοδροτέρῳ τῷ τῆς βασκανίας κέντρῳ πληγείς, ἐν
stimulo sauciatus esset, venit Eleutheropolim, et Ελευθεροπόλει γίνεται, καὶ τινα παραλαμβάνει
contra eum assumit quemdam præstigiatorum, γόητα κατ' αὐτοῦ, πολλοῦ τὴν τοῦ πλησίον βλάβην ὁ
proximi noxam miser magno comparans. Atque δείλαιος ὠνησάμενος. Ὁ μὲν οὖν ὡς εἶχε ταῖς τέχναις
ille quidem prout sciebat et poterat usus est ar- ἐχρῆτο. Ο Ῥωμανὸς δὲ, στα τῶν γινομένων οὐδὲν
tibus suis. Romanus vero, ut qui nihil prævidisset προειδώς, ἐν ἀτρῷ διῆγεν οὐδεμίαν ὅλως τών και
eorum quæ gerebantur,degebat in agro, nullatenus g κουργουμένων αὐτῷ φυλακὴν ἔχων. Καὶ τίνι τὸ
cavens ipsius maleficia. Atque correptus a quodamn σώμα νάρκη ληφθείς (τοῦ Θεοῦ τὸ πολὺ τῆς ῥαθυ
veterno corporis (quod Deus magnam socordiam μίας ἐγκόπτοντος, καὶ τὴν αὐτοῦ ψυχὴν πρὸς σπου
interrumperet, ejusque animam ad sedulitatem δὴν ἐπανάγοντος, καὶ διὰ τοῦτο περιγενέσθαι αὐτοῦ
reduceret, ac ideo permisisset, ut aliquantum ταῖς ἐκ τοῦ πονηροῦ μεθοδείαις βραχύ τι παραχω
vinceretur a maligni insidiis; quemadmodum non ρήσαντος· ὡς οὐ πολλῷ ὕστερον δηλώσει τὰ ἐπαmulto post declarabunt quæ subjungentur), do- γόμενα), τῷ οἴκῳ ἀνακομίζεται. Εἶτα σφοδρότερον
mum refertur. Dein ubi malum vehementius incu- τοῦ κακοῦ κατασκήψαντος· ὁ μὲν, ἔκειτο υδεμιών,
buit; ille quidem jacebat hydropicus, extremam- καὶ τὴν ἐσχάτην ἐκ τῆς τῶν ἰατρῶν τέχνης λαβὼν
que acceperat ex arte medicorum deplorationem; ἀπαγόρευσιν· οἱ προσήκοντες δὲ αὐτὸν καὶ οἱ φίλοι
affines autem et amici circumsidebant, ultimasque περιεκάθηντο, τὸ τελευταῖον ἀφιέντες ἐπ᾿ αὐτῷ τοῦ
separationis lacrymas propter eum emittebant. χωρισμοῦ δάκρυον.
CLI. Sic igitur gravissime affectus ille, jamque
ipsam mortem exspectans, vix diductis oculis, et
quo solum modo quid obscure videri queat, oral
eos qui aderant, ut paululum secederent: ipseque
solus relictus, et ad parietem conversus, sicut ille "
magnus Ezechias aliquando 45, talia in contritione
cordis est precatus, Deus virtutum, qui dixisti:
Cum reversus ingemueris, tunc sulvus eris 46;
ipse respice super me, et ab hac, quæ me comprimit, necessitate et calamitate eripe. Interea
aulem, cum in mentem ei venisset, magnum etiam
vocabat Euthymium adversus morbum, virumque
Deo offerebat intercessorem, atque per ipsum
rogabat ut liberaretur.
Ο
CLII. Postea vel in ecstasi constitutus, videt
quemdam vestitu monachum, pilis canum,adstantem et dicentem: Quid vis tibi faciam? Et ille quidem, metu, inquit, et gaudio divisus, interrogavit:
Quis tu es, domine? Respondit is: Euthymius,
quem ipse modo vocabas. Neque ad meum aspe- "
ctum quidquam extimescas; sed videam, init,
quid patiaris, et quænam corporis tui pars occupetur calamitate. Cumque ille ventrem ostendisset,
ipse conjunctis digitis suis recta, iisque usus tanquam gladio, scindit tumidum illud ventris, mor95 IV Reg. xx, 2. 46 Isa xxx, 15.
• al. αὐτόν. b al. ἐπελθόν.
ΡΝΑ΄. Οὕτως οὖν βαρύτατα ἔχων ἐκεῖνος, καὶ
αὐτὴν ἤδη τὴν τελευτὴν ἐκδεχόμενος, μόλις καὶ ὅσον
ἀμυδρόν τι μόνον ἰδεῖν τὸ βλέμμα διάρας, δεῖται τῶν
παρόντων ἐκχωρῆσαι μικρόν· καὶ μόνος αὐτὸς ἐπ'
ἐρημίαις καταλειφθείς, καὶ πρὸς τὸν τοῖχον ἐπιστραφείς, καθάπερ Εζεκίας ἐκεῖνος ὁ μέγας ποτέ, τοις
αῦτα ἐν συντριβῇ καρδίας προσηύχετο· Ὁ Θεὸς τῶν
δυνάμεων, ὁ εἰπὼν, Ὅταν ἀποστραφείς στενάξης,
τότε σωθήσῃ, αὐτὸς ἐπίβλεψον ἐπ᾿ ἐμὲ, καὶ τῆς
συνεχούσης με ταύτῃς ἀνάγκης καὶ τῆς συμφοράς
ἐξελοῦ. Ἐν τοσούτῳ δὲ, εἰς νοῦν αὐτῷ ἐπελθὼν»,
καὶ τὸν μέγαν Εὐθύμιον ἐκάλει κατὰ τοῦ πάθους,
και μεσίτην προσῆγε τὸν ἄνδρα Θεῷ, καὶ δι' αὐτοῦ
τὴν ἀπαλλαγὴν εὔχετο.
ΡΝΒ΄. Εἶτα ώσπερ ἐν ἐκστάσει γενόμενος, δρᾷ τινα
τὴν στολὴν μοναχὸν, τὴν τρίχα λευκόν, ἐπιστάντα,
και, Τί βούλει ποιήσω σοι; λέγοντα. Καὶ ὁ μὲν, δέει,
φησί, καὶ ἡδονῇ μερισθεις, τίς ἄρα σὺ εἴ, δέσποτα;
ἤρετο. Καὶ ὃς, Εὐθύμιος, ἔφη, ὃν ἔναγχος ἐκάλεις
αὐτός. Καὶ μου πρὸς τὴν ὄψιν μηδὲν ἀποδειλιάσης"
ἀλλ᾽ ἴδω, φησίν, ὅ τι πάσχεις, καὶ τί σοι τοῦ σώματ
τος κέχρηται συμφορά. Τοῦ δὲ τὴν κοιλίαν ὁπου
δείξαντος, συζεύξας τοὺς δακτύλους αὐτὸς εἰς ὀρθὸν,
καὶ τούτοις οἷα δὴ καὶ ξίφει χρησάμενος, τέμνει τὸ
διώδηκος τῆς γαστρὸς ἐκεῖνο, καὶ τὸ πάθος ἐκκρίνει
An Thabatha, seu Thabacha, aut Tabasa, Gaza distans? de quo S. Hieronymus in ejus vita
patria S. Hilarionis, vicus circiter quinque millia a 21 Octob.
col. 383–384page 104 of 391
PG 114:383πεδ, εἴ τι μὴ πρὸς τελειοτέραν ἐδόκει μετάθεσιν· δεινὰ γὰρ ἦν ὁρᾷν τοὺς πολλοὺς μέν ταῖς εὐχαῖς ἀεὶ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ἐρριμμένους, εἰ καὶ τῶν ὁμοτίμων τις ἀπελθεῖν, ἄξιόν τε πρὸς ἐπιτροπὴν ὑπελαμβάνετο, ἦν δ' ἄρα μήποτε ἐπιτυγχάνοντα, ἕτερα δ' ἐν ἄλλοις δρώμενα, τοῖς πολλοῖς εἰκότα μελετᾶν. Ἐχρῆν γὰρ Συμεῶνα κοινὸν ἀσκεῖν βίον, ἄλλους τε τῷ τοῦ πλήθους ἐπὶ σωτηρίᾳ κατευθύνειν· ὅθεν ἐξ αὐτοῦ γεγονὸς εἰκόνος καλοῦ καὶ τοῖς ἀεὶ τούτου ἐπιθυμοῦσι πεπλήρωται ὡς θεοῦ δῶρον δεξάμενος, εἰ δ' οὖν ἄλλος καλεῖν ἐθέλοι, δικαίου δεδωρημένου τε αὐτῷ ταῦτα ἱκανοῦ δοτῆρος. Ἐμοὶ δὲ τούτων κρεῖττον εἰπεῖν οὐκ ἔχειν δοκεῖ· τοιαῦτα καὶ τηλικαῦτα ἦν, ἃ Συμεῶν κατώρθωσε.
10. Ἔστε μὲν οὖν πρῶτον τοῦτον ἱερὸν αὐτὸν ὄντα τελεῖν ἐκρίνετο ὡς σχόλαζον, ἵνα τὸ πολλῷ μείζους καταδέχεσθαι, τοῖς καὶ πλείους οὐ μέτρῳ δεκτικοῖς οὖσι, λεγόντων, ὡς ἐπὶ τῶν ἄλλων, ἐπινοεῖσθαι ἐδόκει· Συμεῶν δ' ἐντεῦθεν ἑαυτὸν πρὸς κοινὴν κοινωνίαν ἐτήρει καὶ τοιαύτην εὐθύτητα, ὥστε τοὺς πᾶσι τοῖς ἄλλοις μὴ δυνηθέντας δεξάμενος μηδὲ πρὸς πεῖσιν ἐλθεῖν, τούτους ἐπὶ τοῦτο ἀνακτᾶσθαι, καὶ τοσοῦτον ἐκράτησε λόγος καὶ ἐπίπνοια ἀπ' αὐτοῦ τοῖς ἀκροαταῖς ἐγγινομένη, ὥστε τὴν γνώμην αὐτῶν ἐπιστρέφειν. Ἦν δ' ἐπὶ πάντων ἴσος τε καὶ δίκαιος, καὶ μήτε τοὺς εὖ γεγονότας ἐπὶ τούτῳ ἀγαπῶν μᾶλλον, μήτε τοὺς εὐτελεστέρους καταπτύων. Ὁ δὲ πλείστης κηδεμονίας καὶ σπουδῆς αὐτῷ ἦν, οἱ ἡμαρτηκότες τε καὶ τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ἐκπεπτωκότες· τούτους γὰρ οὐκ ἤλεγχεν ἐπὶ πολλοῖς, οὐδ' εἰς μέσους ἐξέφαινεν, ἀλλ' εἰς ἴδιον αὐτοὺς ἐκάλει, μόνους τε μόνῳ εἶναι κατεσκεύαζε, καὶ λόγοις ἐπιεικέσι καὶ τοῖς ἐπ' αὐτὸν ἐπεστραμμένοις
CAPUT XII.
Multa vero ejus virtutis documenta in hac vita prodierunt.
11. Πολλαὶ μὲν οὖν αὐτοῦ καὶ κατὰ τοῦτον τὸν βίον ἀρεταὶ κατεφαίνοντο· αἱ δ' ἐναργέστατα δείξασαι αὐτὸν ὡς ἐκ Θεοῦ προφήτης εἶναι, τοιαίδε ἦσαν. Ποιμὴν τὶς ἐκ τῶν τοῦ μοναστηρίου ποίμνια ἐπεσκόπει, ὃν δὴ πόθῳ τε τοῦ καλοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ, τοῦ μεγάλου τούτου ἀνδρός, πλησιασμὸς εἰς τοιοῦτον προύβη, ὡς ἀδελφὸν ἔχειν ἐκεῖνον τὸν σύνοικον. Ἐπεὶ δ' ἄρα νοσεῖν ἔδοξεν οὕτος ἐπὶ πλεῖστον, ὁ Συμεὼν τοῦτον ἐπεσκέπτετο, ὡς τὸ σύνηθες εἶχε τοῖς θεραπεύουσι, καὶ τὴν νόσον παρεμυθεῖτο. Ἐγένετο δὲ πλησίον τοῦ τελευτᾶν, καὶ πολλοῦ εἶναι ὑπελαμβάνετο εἰ ἐτελεύτα ὡς μοναχός, ἀλλ' ἐπὶ τοῖς τοῦ κόσμου ἀσχολούμενος. Ὁ δὲ Συμεὼν τοῦτον μεταβαλεῖν ἐσπούδαζε, καὶ ὑποτίθεσθαι τι θείας ζωῆς σύμβολον. Ἐντεῦθεν τοῦ ἀσκητικοῦ σχήματος ἐνεδύσατο πλοῦτον, τῆς γε μὴν ἰσχύος ἀπολελοιπυίας τελέως, εἶτα καὶ κεφαλῆς κεκαρμένης, παρὰ δὲ τοῦ Συμεῶνος τὸ σχῆμα ἐνδυσάμενος. Ἐκεῖ τε δὴ φανεὶς ὡς ἐπαγγελλόμενος μοναχοῖς συγκαταλέγεσθαι, αὐτοῦ τε τοῦ ἁγίου γνώμῃ λαβεῖν τὸ σχῆμα ἀξιωθεὶς, τῆς δ' ἐκ τοῦ θεοῦ χάριτος ἐπισκιαζούσης αὐτῷ, εἴσω που τριῶν ἡμερῶν ὑγιὴς ὤφθη γεγενημένος.
12. Ἄλλο δ' αὐτοῦ κατόρθωμα λόγου ἄξιον. Κατ' ἐκεῖνον δὴ τὸν χρόνον, ἐν ᾧ τὰ τῆς παρεμβολῆς ὑπὸ Συμεῶνος ἐπετέτραπτο, τῆς μὲν συνήθους τροφῆς ἐπιλειπούσης τοῖς ἀδελφοῖς, ὡς ἐπανελθεῖν μηδαμόθεν, ὑπελαμβάνετο, παρ' ἐλπίδα δ' ἦλθε πλοῖον κομίζον τοῖς ἀδελφοῖς σιτία ὡς ἑαυτοῦ Συμεῶνος προνοήσαντος, καὶ μόνον αὐτοῦ διαγγείλαντος τῇ τῶν τεσσαράκοντα ἐτῶν ἱστορίᾳ, ἣ πρὸς τοὺς Ἑβραίους ἐγένετο, ὅτι πάντοθεν τούτοις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὰ ἐπιτήδεια χορηγεῖσθαι.
riacus jurare statuisset, pauper ab eo exigebat jura- 4 προηρημένου, ὁ πένης κατὰ τῆς τοῦ λειψάνου θήκης,
mentum per capsam reliquiarum, magni nempe του μεγάλου δηλαδὴ Εὐθυμίου, τὸν ὅρκον ἀπῄτει.
Euthymii Jamque eis fuerat certa dies præstituta; Και τις αὐτοῖς ἡμέρα ἤδη ἀφώριστο, καὶ ὁμούμενος
et per illam ipsam juraturus Cyriacus,imo pejera- κατ' αὐτὴν ἐκείνην ὁ Κυριακός, ἢ μᾶλλον ἐπιορκή
turus, descendebat cum paupere ad monasterium. σων, κατῄει μετὰ τοῦ πένητος πρὸς τὸ μοναστήριον.
Cum autem pedibus incederent per eam viam quæ Ἐπεὶ δὲ τὴν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ιεριχώ φέρουσαν
ab Hierusalem fert in Jericho, et jam ab ipsis vide- ἐν ποσὶν εἶχον, ἤδη δὲ αὑτοῖς καὶ τὸ μοναστήριον
retur monasterium, cernens pauper Cyriacum to- ἑωρᾶτο, ἰδὼν τὸν Κυριακὸν ὁ πένης ἔκδοτον ὅλον τῇ
tum perjurio deditum, et velut in summa lingua επιορκία γεγενημένον 1, καὶ ὥσπερ ἐπ᾿ ἄκρας γλώτα
habentem jusjurandum, timore affectus, perinde ac της τὸν ὅρκον ἔχοντα, καὶ δείσας καθάπερ ὑμεῖσθαι
si ipse juraturus fuisset, aut pejeraturus: Age, in- μέλλων ἡ ἐπιορκήσειν αὐτὸς, Αγε δήτα, φησίν,
quit, frater, revertamur. Suficit enim ad fidem vel αναστρέψωμεν, ἀδελφέ. ἱκανὴ γὰρ εἰς 1 πίστιν καὶ
sola ad juramentum propensio,nec quidquam am- αὐτὴ μόνον ἡ πρὸς τὸν ὅρκον ὁρμὴ, καὶ πλεῖον οὐδὲν
plios oportet adjicere.His ille dictis, rogabat eum δεῖ προστιθέναι. Ταῦτα ὁ μὲν εἰπὼν, ἐδεῖτο αὐτοῦ
ne juraret. Contra is non sustinebat; sed nisi eliam μὴ ὀμνύναι. Ὁ δὲ οὐκ ἠνείχετο· ἀλλ᾽ εἰ μὴ καὶ τὴν
perjurium re ipsa perficeret, se magis quasi rem ἐπιορκίαν ἔργῳ τελέσειεν, ὡς ἄτοπα μᾶλλον ἐνόμιζε
absurdam facere putabat. Postquam ergo ingressus δρᾷν. Ὡς οὖν εἰσῆλθε τὸ μεταστήριον, καὶ τὸ δεινὸν
est monasterium,graveque illud adversus reliquia- ἐκεῖνο κατὰ τῆς τοῦ λειψάνου θήκης ἐτόλμησε, καὶ
rum lberam perpetravit, et perjurium perduxit ad τὴν ἐπιορκίαν εἰς πέρας ἤγαγεν· ὁ μὲν ἄφρων ὡς
finem: Insipiens ille, ut vere erat,dixit in corde: ἀληθῶς ὤν, εἶπεν ἐν καρδίᾳ, Οὐκ ἔστι Θεός· μᾶλο
Non est Deus 47; seu potius ipse Dei oblitus, exis- λον δὲ λήθην αὐτὸς λαβὼν τοῦ Θεοῦ, λήσειν ἐνόμιζε
timabat fore ut eum quoque lateret.
καὶ αὐτόν.
CLVI.Et domum quidem tunc est reversus, lan- ΡΝϚ΄. Καὶ οἴκαδε μὲν τηνικαῦτα ἐπανῆκε, καθά
quam commoda fortuna, lucro per perjurium facto, περ ἐρμαίῳ τινὶ τὸ ἐκ τῆς ἐπιορκίας κέρδει
stulle latus. Postridie autem ipse quidem in lecto ανοήτως ἡδόμενος. Τῆς δὲ ὑστεραίας, ὁ μὲν ἐπὶ τῆς
jacebat jam vigilans circa mediain noctem: ei vero κλίνης περί μέσας νύκτας ἤδη γρηγορῶν ἔκειτο.
videbatur, ostio domus sponte aperto, accedere Εδόκει δὲ αὐτῷ τῆς κατὰ τὸν οἶκον πύλης αὐτομά
senex quidam monachus cum quinque junioribus, τως διανοιγείσης, γέροντά τινα μοναχὸν ὑπὸ νεωτές
manu dextera virgam tenens, et multa luce domum ροις πέντε παραβαλεῖν· τῇ μὲν δεξιᾷ ῥάβδον ἔχοντα·
collustrans, eumque terribili aspectu intuens, au- - φωτὶ δὲ τὴν οἰκίαν πολλῷ καταλάμποντα. Καὶ
stera voce dicere: Quidnam ergo, o stolide, ausus βλοσυρῷ πρὸς αὐτὸν βλέμματι, καὶ αὐστηρᾷ τῇ
es in capsam Euthymii? Eum autem, ore obstri- φωνῇ, τί ποτε ἄρα, φάναι, μάταιε, κατά της Εύθυctum, nihilque invenire valentem pro excusatione, μίου θήκης τετόλμηκας; τὸν δὲ φιμωθέντα ὅλως καὶ
sed instar muti lingua præpeditum, statim tradi- μηδὲν εὑρεῖν εἰς ἀπολογίαν δυνάμενον, ἀλλὰ κωφῷ
disse iis qui circa se erant et jussisse puniri:deinde παραπλησίως τὴν γλῶτταν πεπεδημένον, ἐκδοῦναι
cum quatuor eum distendissent, quinto virgam in τοῖς περὶ αὐτὸν εὐθέως ἐγκελευσάμενον τιμωρεῖσθαι·
manum tradidisse, et mandasse ut valide verbe- εἶτα τῶν τεσσάρων διατεινάντων αὐτὸν, τῷ πέμπτῳ
raret; ne esset Dei contemptor,nec perjurus, nec έγχειρίσαι τὴν ῥάβδον, καὶ τύπτειν ἐπισκήψαι
fraudator alienorum. Ubi vero visus est accepisse σφοδρῶς· ὡς ἂν μὴ καταφρονητὴς Θεοῦ, μηδὲ ἐπίορsatis plagarum, repressa manu adolescentis, eum
κος, μηδὲ ἀποστερητὴς εἴη τῶν ἀλλοτρίων. Επει
apprehendit capillis, et ait: Num nosti, impie, esse δὲ ἱκανῶς τῶν πληγῶν ἔχειν ἐδόκει, στήσας τὴν
Deum,qui talia in terra judicet? Ecce ulique hac χειρα τῷ νεανίσκῳ, ἀπτεται αὐτοῦ τῶν τριχών,
nocte animam tuam repetunt a te; quæ vero im- καί φησιν· Ἥπου ἔγνως, ἀνόσιε, ὡς ἄρα ἔστι Θεὸς, τὰ
probe abstulisti,cujus erunt 48? 1deo autem tibi et τοιαῦτα κρίνων ἐν γῇ; ἰδοὺ δὲ ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν
hoc intulit supplicium, ut ex eo alii evadant me- ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ ἃ δὲ κακῶς ἀπεστέ
liores, et perjurii periculum fugiant, seu potius ρησας, τίνι ἔσται ἡ διὰ τοῦτο δέ σοι καὶ τὴν τιμωρίαν
ipsum omnino juramentum, etsi vera sint dicturi. ἐπήγαγε ταύτην, ὡς ἂν ἕτεροι βελτίους ἀπ᾿ αὐτῆς
γένοιντο· καὶ τὸν κ τῆς ἐπιοκρίας κίνδυνον, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ἡμνύειν ὅλως, βᾶν ἀληγεύειν μέλλωσι,
διαφεύγωσι.
CLVII. Hæc ille cum Cyriaco minatus esset ac
dixisset,statim cum comitibus suis recessit. Ipse vero, visione conturbatus, et alioqui ferre non valens
dolores plagarum, voce usus est acutiore,vocavit.
que eos qui prope erant; tum plagas ostendit, et
perjurium fervide confessus est, suamque apud eos
47 Psal. LII, 2. 48 Lac. xII, 20.
ΡΗΖ΄. Ταῦτα ὁ μὲν ἀπειλήσας τῷ Κυριακῷ καὶ
εἰπὼν, μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν εὐθὺς ᾤχετο. Αὐτὸς δὲ
πρός τε τὴν ὄψιν διαταραχθείς, άλλως τε δὲ καὶ τὰς
ἐκ τῶν πληγῶν ὁδύνας φέρειν οὐκ ἔχων, οξυτέρα
έκέχρητο τῇ φωνῇ, καὶ τοὺς πλησίον ἐπεκαλείτο
τάς πληγάς τε ὑποδείκνυ, καὶ τὴν ἐπιορκίαν θερμῶς
1 al. γενόμενον J al. inser. ἡμῖν, kal. inser, ἐκ,
κατράπλεκτ' εἶδ' ἅμα μοι φῶ αὐτῆς εὐφήμως εἴη ἀκαθαίρετα, καὶ μηδὲ αἴσθηση μηδὲ βροτῷ δοθῆναι. Εἴδομεν γὰρ ζῶντα τὸν ἀλήτευτα τὰ πλεῖτε, καὶ κεχαρίσθαι ἡμεῖ τοῦ τῆς φύσεως ἐναγμάτων. Τοῖς μὲν πολλοῖς τοῦτο ἰδεῖν μένει ἐπίτευξις ἐκεῖ καὶ ὧν ἔστω τῆς πολλῆς τύχης, δυνάμεως θαυμαστοτέρας πραγμάτων. Καὶ τοῖς ἅπαν πρὸς ἰδεῖν τοῦτο τοῦ ἁγίου ἄρτι ἐξ ὃ δαπάναις δικαιοσύναις ἱεράσθαι, αἵματα μαθόντεσαν ἀπόλλυτε.
ΟΖ΄. Παλάτι τοῦ τοῦ Βεβαίου τοῦ μεγάλου Παρρῆ ἐν ἀπόδοσιν αἴτηση, οὐ κε αἴτιον εἶναι, καὶ οὐ θεὸς ἐπίγειος αἴτιον τῷ τοῦ τοπογράφου εἶ ὡς μὲν τὸν εἰ παρόντι τοῦ ἐπεβλέθη· ὥστε ταύτης ἄρα αὐτὸς τῆς ἐπὶ τοῦ εὑρεθῆναι καὶ τὸ πλεῖτε τεθεωρίας πρὸς τε καλλίων μαρτυρίαν τοῦ νέκυ εἰς ἄλλα δὲ μεθ' ἡμᾶς. Εἴτε γε ἱκανοῖς τε αὐτῆς δ' ὅλων καὶ φησὶ τ᾽ εἰ κατανοθεὶς μάλιστα πρῶτα τεκνούσης· ἄρτι μὲν ἐδεῖτο πρᾶον θαυματουργίαις ἡμᾶς, ἐθεώρουν εἰ τοῖ καὶ πρεσβείαν, καὶ ἔπεισε πρὸς τοῦ τελευταίου ἥπτετο τρόπου τε φθῆτε οἷς ἐπ' αὐτῷ παρ' ᾧ ποτε μέχρι τετίμηται· αὐτὸς δὲ προσελθὼν παρεκάλεσε ζῶντα τοῦ πανορμῷ· ὡσεὶ δὲ τοὺς τελευταίους ἔχωντας ἔνεκα φθῆτε τετελευτηκότα αἰτεῖ τε πράγματα ἐγγύτερον αἰτεῖσθαι τὸ μέγιστον ἑαυτοῦ· ἐν δὲ τούτοις ἐκείνοις λόγοις τοῦ εἰκοστοῦ τριακοστοῦ σώματος.
ΠΒ΄. Ποιλικεῖ, μέν χθ τοῦ θεοῦ καὶ πρὸ ἡμᾶς ἀγαθῶν ἐκείνου ἐστωρίας, ἔπειτα δὲ καὶ κατεθεῖτε αὐτῷ, τούτῳ τε μὲν μέχρι τῆς τελειοτάτης ἐπαύσατο αἰτίας ἐκείνης εἰσαγαγόντες ἡμᾶς· ἀλλ' αὐτοῖς ἑνωθέντα χρόνοις. Οὗτοι γὰρ ἑτέρῳ τοιαύτη καὶ τῆς ἐλπίδος ὅτε μὲν παρέδωκαν αὐτοῖς τὴν ἀγαθωσύνην· ὥστε ὡς δὲ τοῦτ' αὐτοῦ τελευταίοις θαύμασι τοὺς ἐκεῖ δ' ἐσπεύσατο. Καὶ ὑπαντᾷ τῷ Ἐλισσαίου παράδοξα ζωτικοῖς ἐφ' ὧν μαρτυρεῖται· ἐκεῖ ἡ δύναμις τοῦ θαύματος ἔπεστι τὰ ἐπαγγέλματα τῷ σώματι συνεπάγουσα, καὶ διαφθαρεῖσαν ἐξαπλωσάντων τοῦ θεοῦ φιλάνθρωπον ἡ εὐχὴ πολυτρόπως.
ΚΛΞΙ΄. Καὶ νῦν ἐξ ὅλον ἀπαίτηση πρὸς τέχειν δύσκολον ὁμόσε τὴν σύνοδον λαλεῖ τοὺς ἅμα ἔπεστε παρ' ὡς συντρόφοις γνωσθεῖσαν τῆς ἐκεῖ αὐτοῖς· εἶτα μᾶλλον μὲν οὕτω χρῆσθαι τεθεωρίας πολλαπλοῦ μεγέθους· ἐν δὲ τοῦτο φυλαχθῆναι αὐτοῦ πρὸς ἐντεῦθεν ὁρμᾶται ὧν μέχρι λοιποῦ ἀναβολαῖς ἐπὶ μᾶλλον ἐπ' αὐτοῖς. Τοῖς δ' αὐτοῖς ὁμοίως ἡ ψυχὴ αἱ πεφυκυῖαι αἴτιοι πράγματα εἰ κατεστρατεύσαντο.
riacus jurare statuisset, pauper ab eo exigebat jura- 4 προηρημένου, ὁ πένης κατὰ τῆς τοῦ λειψάνου θήκης,
mentum per capsam reliquiarum, magni nempe του μεγάλου δηλαδὴ Εὐθυμίου, τὸν ὅρκον ἀπῄτει.
Euthymii Jamque eis fuerat certa dies præstituta; Και τις αὐτοῖς ἡμέρα ἤδη ἀφώριστο, καὶ ὁμούμενος
et per illam ipsam juraturus Cyriacus,imo pejera- κατ' αὐτὴν ἐκείνην ὁ Κυριακός, ἢ μᾶλλον ἐπιορκή
turus, descendebat cum paupere ad monasterium. σων, κατῄει μετὰ τοῦ πένητος πρὸς τὸ μοναστήριον.
Cum autem pedibus incederent per eam viam quæ Ἐπεὶ δὲ τὴν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ιεριχώ φέρουσαν
ab Hierusalem fert in Jericho, et jam ab ipsis vide- ἐν ποσὶν εἶχον, ἤδη δὲ αὑτοῖς καὶ τὸ μοναστήριον
retur monasterium, cernens pauper Cyriacum to- ἑωρᾶτο, ἰδὼν τὸν Κυριακὸν ὁ πένης ἔκδοτον ὅλον τῇ
tum perjurio deditum, et velut in summa lingua επιορκία γεγενημένον 1, καὶ ὥσπερ ἐπ᾿ ἄκρας γλώτα
habentem jusjurandum, timore affectus, perinde ac της τὸν ὅρκον ἔχοντα, καὶ δείσας καθάπερ ὑμεῖσθαι
si ipse juraturus fuisset, aut pejeraturus: Age, in- μέλλων ἡ ἐπιορκήσειν αὐτὸς, Αγε δήτα, φησίν,
quit, frater, revertamur. Suficit enim ad fidem vel αναστρέψωμεν, ἀδελφέ. ἱκανὴ γὰρ εἰς 1 πίστιν καὶ
sola ad juramentum propensio,nec quidquam am- αὐτὴ μόνον ἡ πρὸς τὸν ὅρκον ὁρμὴ, καὶ πλεῖον οὐδὲν
plios oportet adjicere.His ille dictis, rogabat eum δεῖ προστιθέναι. Ταῦτα ὁ μὲν εἰπὼν, ἐδεῖτο αὐτοῦ
ne juraret. Contra is non sustinebat; sed nisi eliam μὴ ὀμνύναι. Ὁ δὲ οὐκ ἠνείχετο· ἀλλ᾽ εἰ μὴ καὶ τὴν
perjurium re ipsa perficeret, se magis quasi rem ἐπιορκίαν ἔργῳ τελέσειεν, ὡς ἄτοπα μᾶλλον ἐνόμιζε
absurdam facere putabat. Postquam ergo ingressus δρᾷν. Ὡς οὖν εἰσῆλθε τὸ μεταστήριον, καὶ τὸ δεινὸν
est monasterium,graveque illud adversus reliquia- ἐκεῖνο κατὰ τῆς τοῦ λειψάνου θήκης ἐτόλμησε, καὶ
rum lberam perpetravit, et perjurium perduxit ad τὴν ἐπιορκίαν εἰς πέρας ἤγαγεν· ὁ μὲν ἄφρων ὡς
finem: Insipiens ille, ut vere erat,dixit in corde: ἀληθῶς ὤν, εἶπεν ἐν καρδίᾳ, Οὐκ ἔστι Θεός· μᾶλο
Non est Deus 47; seu potius ipse Dei oblitus, exis- λον δὲ λήθην αὐτὸς λαβὼν τοῦ Θεοῦ, λήσειν ἐνόμιζε
timabat fore ut eum quoque lateret.
καὶ αὐτόν.
CLVI.Et domum quidem tunc est reversus, lan- ΡΝϚ΄. Καὶ οἴκαδε μὲν τηνικαῦτα ἐπανῆκε, καθά
quam commoda fortuna, lucro per perjurium facto, περ ἐρμαίῳ τινὶ τὸ ἐκ τῆς ἐπιορκίας κέρδει
stulle latus. Postridie autem ipse quidem in lecto ανοήτως ἡδόμενος. Τῆς δὲ ὑστεραίας, ὁ μὲν ἐπὶ τῆς
jacebat jam vigilans circa mediain noctem: ei vero κλίνης περί μέσας νύκτας ἤδη γρηγορῶν ἔκειτο.
videbatur, ostio domus sponte aperto, accedere Εδόκει δὲ αὐτῷ τῆς κατὰ τὸν οἶκον πύλης αὐτομά
senex quidam monachus cum quinque junioribus, τως διανοιγείσης, γέροντά τινα μοναχὸν ὑπὸ νεωτές
manu dextera virgam tenens, et multa luce domum ροις πέντε παραβαλεῖν· τῇ μὲν δεξιᾷ ῥάβδον ἔχοντα·
collustrans, eumque terribili aspectu intuens, au- - φωτὶ δὲ τὴν οἰκίαν πολλῷ καταλάμποντα. Καὶ
stera voce dicere: Quidnam ergo, o stolide, ausus βλοσυρῷ πρὸς αὐτὸν βλέμματι, καὶ αὐστηρᾷ τῇ
es in capsam Euthymii? Eum autem, ore obstri- φωνῇ, τί ποτε ἄρα, φάναι, μάταιε, κατά της Εύθυctum, nihilque invenire valentem pro excusatione, μίου θήκης τετόλμηκας; τὸν δὲ φιμωθέντα ὅλως καὶ
sed instar muti lingua præpeditum, statim tradi- μηδὲν εὑρεῖν εἰς ἀπολογίαν δυνάμενον, ἀλλὰ κωφῷ
disse iis qui circa se erant et jussisse puniri:deinde παραπλησίως τὴν γλῶτταν πεπεδημένον, ἐκδοῦναι
cum quatuor eum distendissent, quinto virgam in τοῖς περὶ αὐτὸν εὐθέως ἐγκελευσάμενον τιμωρεῖσθαι·
manum tradidisse, et mandasse ut valide verbe- εἶτα τῶν τεσσάρων διατεινάντων αὐτὸν, τῷ πέμπτῳ
raret; ne esset Dei contemptor,nec perjurus, nec έγχειρίσαι τὴν ῥάβδον, καὶ τύπτειν ἐπισκήψαι
fraudator alienorum. Ubi vero visus est accepisse σφοδρῶς· ὡς ἂν μὴ καταφρονητὴς Θεοῦ, μηδὲ ἐπίορsatis plagarum, repressa manu adolescentis, eum
κος, μηδὲ ἀποστερητὴς εἴη τῶν ἀλλοτρίων. Επει
apprehendit capillis, et ait: Num nosti, impie, esse δὲ ἱκανῶς τῶν πληγῶν ἔχειν ἐδόκει, στήσας τὴν
Deum,qui talia in terra judicet? Ecce ulique hac χειρα τῷ νεανίσκῳ, ἀπτεται αὐτοῦ τῶν τριχών,
nocte animam tuam repetunt a te; quæ vero im- καί φησιν· Ἥπου ἔγνως, ἀνόσιε, ὡς ἄρα ἔστι Θεὸς, τὰ
probe abstulisti,cujus erunt 48? 1deo autem tibi et τοιαῦτα κρίνων ἐν γῇ; ἰδοὺ δὲ ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν
hoc intulit supplicium, ut ex eo alii evadant me- ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ ἃ δὲ κακῶς ἀπεστέ
liores, et perjurii periculum fugiant, seu potius ρησας, τίνι ἔσται ἡ διὰ τοῦτο δέ σοι καὶ τὴν τιμωρίαν
ipsum omnino juramentum, etsi vera sint dicturi. ἐπήγαγε ταύτην, ὡς ἂν ἕτεροι βελτίους ἀπ᾿ αὐτῆς
γένοιντο· καὶ τὸν κ τῆς ἐπιοκρίας κίνδυνον, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ἡμνύειν ὅλως, βᾶν ἀληγεύειν μέλλωσι,
διαφεύγωσι.
CLVII. Hæc ille cum Cyriaco minatus esset ac
dixisset,statim cum comitibus suis recessit. Ipse vero, visione conturbatus, et alioqui ferre non valens
dolores plagarum, voce usus est acutiore,vocavit.
que eos qui prope erant; tum plagas ostendit, et
perjurium fervide confessus est, suamque apud eos
47 Psal. LII, 2. 48 Lac. xII, 20.
ΡΗΖ΄. Ταῦτα ὁ μὲν ἀπειλήσας τῷ Κυριακῷ καὶ
εἰπὼν, μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν εὐθὺς ᾤχετο. Αὐτὸς δὲ
πρός τε τὴν ὄψιν διαταραχθείς, άλλως τε δὲ καὶ τὰς
ἐκ τῶν πληγῶν ὁδύνας φέρειν οὐκ ἔχων, οξυτέρα
έκέχρητο τῇ φωνῇ, καὶ τοὺς πλησίον ἐπεκαλείτο
τάς πληγάς τε ὑποδείκνυ, καὶ τὴν ἐπιορκίαν θερμῶς
1 al. γενόμενον J al. inser. ἡμῖν, kal. inser, ἐκ,
col. 385–386page 105 of 391
PG 114:385ἀγαθῆς ἀρχῆς τε θεόθεν τυχόντες, καὶ τοῦτο τῷ ἁγίῳ Ἰωάννῃ δαπανῶσιν, ἀπόγραφον αὐτοῦ τὸ τεῦχος λαβόντες, τὰ μὲν φαιὰ καὶ τετριμμένα τῶν κειμηλίων ἡσυχῆ παρελκύσαντες, ἐκεῖθεν δὲ τὰ τίμια καὶ τοῖς ἀξιολόγοις ἀγαθοῖς ἐρίζοντα ποιησάμενοι. Οὐ τοσοῦτον δὲ τοῦτο θαυμαστόν, ὅσον τὸ μηδὲ τῶν ἐλαφρῶν τε καὶ εὐτελῶν ἀμελεῖν, ἵνα μηδὲν τοῖς ποθοῦσι τὴν ἀρετὴν ἐλλείπῃ. Εἰ δέ τις καὶ τοῦτο ἡμῖν ἐπαινεῖ, τάχα που καὶ λόγον ἐξ αὐτῶν ἂν εὕροι· φημὶ δὲ τὴν πρᾶξιν τὴν τῶν ἑκάστοτε πενήτων ἐπισκεπτομένων καὶ τοῖς τρόποις τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν πειρωμένων ἕπεσθαι.
46. Τίς γὰρ ἂν πείσειε μόνον τοσοῦτον ζηλώσαντα Βρεττανὸν ἄνδρα πλουτεῖν κατ' οἶκον, ὡς μεγάλην δύναμιν εἰς τὸ πλῆθος αὐτοῦ ἐπιδεικνύναι τῆς εὐποιΐας· φημὶ δὲ τοσαύτην ἀφθονίαν τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ, ὡς εἰς μυρίους καὶ αὐτίκα διαρκέσαι; Ἀλλ' οὐ τοσοῦτος ἦν ὁ πλοῦτος· ὁ δὲ θεὸς τοῦ εὐεργέτου πλείων. Καὶ γὰρ τοῖς μὲν ἐπὶ χρήμασι σεμνυνομένοις ἡ τυχοῦσα δαπάνη καὶ σμικρά πώς ἐστιν· οἱ δὲ μετρίως ἔχοντες τῶν βίου χορηγιῶν, εἰ καὶ εἰς τοσοῦτον ἥκοιεν εἰσφορᾶς, ἔσχατα ποιοῦσι τῆς εὐεργεσίας.
47. Πεντηκοστὸς μὲν γὰρ ἐξ ἀγροῦ παρεγένετο τοῦ ἁγίου· ὃς καὶ πάντα ἅπερ εἶχε ξένοις καὶ πτωχοῖς διαμεμέριστο. Ποῦ δὴ νῦν ἐκεῖνος ὁ πλοῦτος; ποῦ δὲ αἱ κατ' οἶκον ἀποθῆκαι; ποῦ δὲ τὰ πλήθη τῶν ἐπὶ κτήμασιν εὐδαιμονούντων; Εἰ βούλει, εὕρηκα· ἐκεῖ κεῖνται ὅπου ὁ κύριος λέγει. Τοῖς γὰρ εἰς χεῖρας τῶν πτωχῶν ἐμβαλοῦσι, κεῖται θησαυρὸς ἐν οὐρανοῖς. Ὁ δέ γε εὐεργέτης, τὴν εὐγένειαν ταύτην περιβεβλημένος καὶ δι' ἣν αὐτὴν ἐπαγγέλλεται ζωὴν αἰώνιον κτησάμενος, οὐδὲν ἔτι κοινὸν εἶχε πρὸς τοὺς τῆς γῆς ταύτης θησαυρούς.
48. Ἐδεῖτο δέ ποτε καὶ τῆς τῶν εὐπόρων ἐπικουρίας, εἰς ἔλεον τοὺς πλησίον ἐκκαλούμενος· ἵνα μὴ παρεὶς ἡ χεὶρ ἐκ τῶν ὀπίσω, φθάνοι τοὺς δεομένους τῆς ὠφελείας. Ὡς δέ ποτε δεομένου τινὸς τῶν χρηζόντων ἀπήντησεν αὐτῷ, οὐ τῶν τυχόντων ὄντος τοῦ δεομένου κατὰ τὸ ξένον ἀπεληλυθότος, ἀλλ' ἐκ μέσης πόλεως πένητος ὁμολογοῦντος ἐνδεᾶ τυγχάνειν τῶν ἀναγκαίων, εἰδὼς ὅτι τοῦτο ᾗ βούλεται τῷ θεῷ ἀρεστόν, εἴ τι καὶ πρὸς αὐτὸν παρεῖχε τοῖς δεομένοις, τοῦ αἰτοῦντος παρέσχε τὴν χρείαν.
49. Τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ ὁσίου Παύλου τε καὶ Ἰωάννου κοινωνία, τοιαύτη δὲ καὶ φιλία, ἐξ ἀνδρῶν ἔτι νέων ἄχρι βαθέος γήρως παρατεινομένη. Ἀλλ' ὥσπερ οἱ τὴν αὐτὴν ὁδὸν στείχοντες οὐκ ἀεί ποτε ὁμοδρομοῦσιν ἀλλήλοις—φθάνει γάρ τις τὸν ἕτερον, εἰ καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ ὁρμηθεῖεν—οὕτω καὶ οὗτοι, οἱ τῇ αὐτῇ ἀρετῇ ἡμιλληκότες, οὐχ ἅμα τε ἐπὶ τῇ αὐτῇ μονῇ ἐγένοντο, ἀλλ' ἔφθη μὲν Ἰωάννης τὸν Παῦλον, ἐν εἰρήνῃ τελέσας ἐν αὐτοῖς ὅσπερ αὐτῷ τεταγμένοις τόποις.
50. Παῦλος δὲ ὁ μακάριος, θεωρῶν μὲν ἐν τῇ μνήμῃ διαπαντὸς τὸν κεκοιμημένον, ὥσπερ οἱ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ κεκοινωνηκότες, ἐπεζήτει τε αὐτὸν ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐπόθει, εἶτα δὲ μετ' οὐ πολὺ καὶ αὐτὸς τῇ τοῦ θεοῦ βουλήσει ἐπείκων, τὸ τῆς παρούσης ζωῆς ἀπέθετο φορτίον· ἐκεῖσε τῷ Ἰωάννῃ συναφθείς, ὅπου τοῖς τὸν θεὸν ἀγαπῶσιν ἡ κατοικία, ἵνα μὴ ἔτι διακεχωρισμένοι τε εἶεν ἀλλήλων, οἱ ἐνταῦθα ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἀγάπης συνδεδεμένοι.
51. Ἀλλ' ἡμεῖς εὐξώμεθα τοῖς ἱεροῖς τούτοις ἀνδράσι· κἂν γὰρ ἐκεῖ ἀπήρθησαν, ὑπὲρ ἡμῶν εὔχεσθαι οὐκ ἂν παύσαιντο. Ἐπικεκλήσθω δὲ καὶ ἡ δύναμις αὐτῶν ἐφ' ἡμᾶς, ἵνα τῶν ὁμοίων ἐπιτύχωμεν, καὶ ταύτην ὁδεύσωμεν τὴν ὁδὸν ἣν αὐτοὶ ὡδεύκασι, τῆς εὐσεβοῦς πολιτείας λέγω καὶ τοῦ θεοφιλοῦς βίου. Ἵνα καὶ αὐτοί, τέλος τοῦ παρόντος εὐλόγως ἀναδεξάμενοι βίου, ἐκεῖ τοῖς ἁγίοις τούτοις συμπαρεστήκαμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· ἀμήν.
πεπεδημένον, καὶ μηδὲ κινεῖθαι μηδὲ βραχύ δυνάμενον. Εδέσμει γὰρ ὥσπερ τὸν κλέψαντα τὸ κλαπέν,
καὶ περιμένειν ἐποιεί τοὺς τὴν κλοπὴν ὑπομείναντας. Εκπληξις κατέσχεν ἐπὶ τούτοις πάντας ἡμᾶς,
καὶ τὸν ὅσιον τῆς πολλῆς ταύτης δυνάμεως ἐθαυμάσ
σαμεν. Τὴν οὖν ἱερὰν χώνην λαβόντες, καὶ τὸν
ἄνδρα (πένης γὰρ ἦν) δαπάντες ικανώσαντες ἐνα
οδίοις, οἴκαδε μεθήκαμεν ἀπελθεῖν.
tenus transiisset; sed diluculo ante ipsum inventus παρελθεῖν· ἀλλ᾽ ἅμα φωτὶ πρὸ αὐτῆς εὑρεθῆναι οἷα
fuisset tamquam vinctus, quique ne minimum quidem posset moveri. Furen enim veluti ligabat res
forto ablala, faciebatque ut maneret eos qui furtum passi fuerant. Propter haec nos omnes stupor
invasit, et sanctum ob magnam hanc virtutem
mirati sumus. Quare sacra urna accepta, et viro
(pauper enim erat) largitri quod salis esset viatici
adsumptus, dimisimus eum domum discedere.
CLX Hæc sunt magni Patris Euthymii pauca ΡΕ΄. Ταῦτα τοῦ Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου Πατρός εκ
de multis, quæ ipsi vidimus, et quæ auditione πολλῶν ὀλίγα, ὧν τε αὐτοὶ εἴδομεν, καὶ ὧν ἀκοῇ
accepimus; ut nec viri vila quam egit in carne, παρειλήφαμεν· ὡς μήτε τὴν ἐν σαρκὶ τοῦ ἀνδρὸς
nec quæ post mortem edita sunt ab eo miracula, πολιτείαν, μήτε τὰ μετὰ τελευτὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ θαυignola sint posteris. Quandoquidem et utraque ματουργηθέντα, τοῖς μεθ᾿ ἡμᾶς ἄγνωστα εἶναι.
inter se conveniunt, et bene admodum simul co- Επεὶ καὶ συμβαίνει ἀλλήλοις ἐκάτερα, καὶ ἀλλήλων
hærent. Neque enim alterius sint lalia post more ἔχεται λίαν ἡδέως. Οὔτε γὰρ ἑτέρου τοιαῦτα τὰ
tem acta, nisi ejus solius qui ejusmodi vitam μετὰ τελευτήν, ὅτι μὴ μόνου τοῦ καὶ πολιτείαν τοι
ostenderit super terram; neque alius talem vi- αύτην ἐπὶ γῆς ἐπιδειξαμένου· οὔτε βίον μετελθεῖν
tam egisset, nisi is qui post mortem istiusmodi τοιοῦτον ἕτερος, ὅτι το μόνος ή τοιοίσδε καὶ μετὰ
claruit miraculis. Ego quippe, qui ipse etiam τελευτὴν κομῶν θαύμασιν. Ἐγὼ γὰρ πολλῶν μὲν
sum ab eo multas consecutus gratias, sæpeque ἐκείνου καὶ αὐτὸς ἀπολαύσας χαρίτων, καὶ σώμα
tum corpore tum anima adjutus, cum viderem πολλάκις ὑπ' αὐτοῦ καὶ ψυχὴν εἶ πεπονθώς, πολύ
ejus thecam assidue multis scalere miraculis, λαῖς δὲ καὶ τὴν αὐτοῦ θήκην βρύουσαν ἑκάστοτε
mirabar semper apud me, et cogitabam quo modo θαυματουργίαις ὁρῶν, ἐθαύμαζόν τε ἀεὶ κατ᾽ ἐμαν·
ad Deum tantam assecutus sit fiduciam. Atque τὸν, καὶ ὅπως ἄρα τηλικαύτης έτυχε παρὰ θεῷ τῆς
animum meum incitabat quoddam desiderium, ut παρρησίας, διενοούμην. Καὶ μου τίς ἐπιθυμία τὴν
accurate scirem, quænam exstitisset hominis ψυχὴν ὑπηρέθιζεν, ὥστε μαθεῖν ἀκριβῶς, τις ὁ τοῦ
vita, et qualis ad virtutem exercitatio, et unde- ἀνδρὸς βίος, καὶ ποία πρὸς ἀρετὴν ἡ ἄσκησις, καὶ
nam laula ei cum Deo familiaritas et conjunctio. ὅθεν ἡ τοσαύτη νεῦσις αὐτῷ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ
οἰκείωσις.
CLXI. Itaque cum incidissem in multos ex hu- c ΡΞΑ΄. Πολλοῖς μὲν οὖν τῶν κατὰ τὴν ἔρημον
jus eremi Patribus, qui partim recle audierant ταύτην Πατέρων ἐπιτυχών, τοῖς μὲν ἀσφαλῶς τὰ
res Euthymii, partim et cum ipso beato Saba Εὐθυμίου ἀκηκούσι, τοῖς δὲ καὶ αὐτῷ τῷ μακαρίτῃ
conversati fuerant; quæcumque eorum unusquis- Σάβα συγγεγονόσιν ὅσα μοι τούτων ἕκαστος περὶ
que mibi de utrovis illorum narravit, omnia qui- ὁποτέρου ἂν ἐμφοῖν διηγήσατο, πάντα μὲν ἀνεγρα
dem accurate conscripsi, attamen confuse et ψάμην σὺν ἀκριβεία, συγκεχυμένως δ' ούν όμως
inordinate. Tempore vero consequente ccu- καὶ ἀσυντάκτως. Χρόνω δὲ ὕστερον, τῆς οἰκουμενι
menica sancta quinta synodo Constantinopoli τῆς ἁγίας πέμπτης συνόδου ἐν Κωνσταντινουπόλει
congregata, et per eam Origenis Nestoriique συγκροτηθείσης, καὶ τῶν Ωριγένους καὶ Νεστορίου
dogmatibus anathemale percussis, cumque qui δογμάτων ὑπ' αὐτῆς ἀναθεματισθέντων, τῶν τα κατα
novam lauram tenuerant Origenistæ σχόντων τὴν νέαν λαύραν Ωριγενειαστῶν ἡ ἐκεῖθεν
illinc essent expulsi, rursusque in eam migras- απελαθέντων, καὶ πιστῶν εἰς αὐτὴν Πατέρων καὶ
sent fideles et orthodoxi Patres, ego permissu ὀρθοδόξων αὖθις μετοικισάντων • • ἐπιτραπέν μοι
admirabilis solitarii Joannis, episcopi in- παρὰ τοῦ θαυμαστοῦ ἡσυχαστοῦ Ἰωάννου, του
quam, discedo a coenobio, et ipse etiam versor Επισκόπου, φημί, ἀπαίρω τοῦ κοινοβίου, καὶ τῇδε
in hac laura. Porro postquam ad eam transissem, η τῇ λαύρᾳ καὶ αὐτὸς γίνομαι. Διαβάντι δέ μοι πρὸς
paternas litteras seculus, quæ hortabantur me, αὐτὴν, γράμματι Πατρικοῖς ἀνατάξαθαι τὴν περὶ
ut componerem historiam beatorum Euthymii et Εὐθυμίου τε καὶ Σέβα τῶν μακαρίων ἱστορίαν προSabæ, duos quidem annos deinceps continuos τρεπομένοις με κατακολουθήσας, δύο μὲν τὸ ἑξῆς
quievi in laura, et operi conscribendo incubui. διετέλεσα χρόνους ἡσυχάζων ἐν τῇ λαύρᾳ καὶ προσκείμενος τῷ συντάγματι.
CLXII. Cum autem orationis principium facere
ΡΞΒ΄. ᾿Αρχὴν δὲ τοῦ λόγου μὴ ἔχων ποιήσασθαι
m al. inser. μή. η al. ωριγενιστῶν.
n al. Ωριγενιαστῶν. • al. μετοικησάντων.
An. Ch. 553.
De ea damnatione plura idem in Vita S. Sabæ
De laura nova exstructa, ejusque primis hegumenis agit pluribus Cyrillus in Vita S. Saba.
Vide Prolegomena.
De his idem. Cyrillus in Vita S. Sabæ.
Episcopatum Coloniensem in Armenia reliquerat.
Α'. Ἱκανὸν καὶ τοῦτο δοκιμῆς τῷ ἀγιωτάτῳ μάρτυρι Βικεντίῳ εἰς τὴν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ μεγίστην νίκην, τὸ τὴν μνήμην τῶν ἀγίων αὐτοῦ καὶ τοῦ πόνους οἱ δοίδυμοι ἱδελῆσαι οὐ μισθεῦσαι τῇ αὐτῇ ταμιεύσασθαι. Ἀλλ' ἡμεῖς γοῦν εἰς τὸ ἅμαρτος ἐκδώσωμεν συμπληροτάτην εἴπωμεν τὰ δίκαια τῶν πραχθέντων τὴν ἀκήρατον ὁμολογίαν φημί δή, καὶ τὴν ἐπλίκη περιφοράν τοῦ ἁρτύρου μέχρι πρὸς τελευτῆς ἀνεπαυθῇς, καὶ τὴν ἄφρων ὁμότητα τοῦ δικαστοῦ.
Β'. Δύσφρων γάρ οὗτος, εἰ καί τις ἄλλος, εἶς τῶν Ἰσπανίᾳ λεγόντων Ῥωμαϊκὴν ἡγεμονίαν, διαδεξάμενος παρὰ τοῦ τηνικαῦτα Ῥωμαίων διακόσμων βασιλέων Ἕλλην τις ὢν μεχρός, καὶ μανίας ἀνάπλεος, καὶ πάσης τῆς τοῦ διαβόλου δυσαρεσίας κεχορηγημένος ὄργανον ὑπάρχων· Ἀντιπᾶς δ' αὐτῷ ἦν ὄνομα. Ὅπόταν δὲ τῆς τῶν ἰατρῶν πρότης πόλεων ἐπέβη, Ἀγουστίῳ φημί καλουμένης, ὡς τὴν πάντων ἡ θεκρασίας, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας βίδιον μαρτυρεῖ, τῆς μανίας οὐχ ἤρεμει. Ἀλλ' ἱεραπολύει τις, ὡς ἔγωγ᾽ ἐπί, λέγω ἐλλινίζοντος ὑπάρχον ἐχθλίδους ὑπερβαλλόντως κατὰ τῶν Χριστιανῶν καὶ τῶν εὐταξίαν ἦχε κατὰ τάξιν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπιλαμβανόμενος, εἰς τὰς ἐκδρομούσας ἀεὶ μανίας ἐπεδείκνυε τὸ πρόχειρον. Ἄφρόνου γὰρ ὁμότητος καὶ τῆς λόγης Ἀναλεύτους εἰς αὐτῶ λόγους προσιόντας, καὶ θεῖα δίχους τέκνους ἄλογον ἐπέμβαλεν τῷ μεγίστῳ τοῦ οἰκείου μνήμης τύπω, Ἐπικοῦρος τε καὶ τοῦ μόνου κλήρον, καὶ πάντα ἁπλῶς ἄγων συνεπάξει, παρορμῶν τε διαβολικῶς, μᾶλλον δ᾽ εἰ καλῶς λέγειν, ὡς ἂν ὑπὸ θεοῦ δοκιμαί ἀναβλέπτων.
πεπεδημένον, καὶ μηδὲ κινεῖθαι μηδὲ βραχύ δυνάμενον. Εδέσμει γὰρ ὥσπερ τὸν κλέψαντα τὸ κλαπέν,
καὶ περιμένειν ἐποιεί τοὺς τὴν κλοπὴν ὑπομείναντας. Εκπληξις κατέσχεν ἐπὶ τούτοις πάντας ἡμᾶς,
καὶ τὸν ὅσιον τῆς πολλῆς ταύτης δυνάμεως ἐθαυμάσ
σαμεν. Τὴν οὖν ἱερὰν χώνην λαβόντες, καὶ τὸν
ἄνδρα (πένης γὰρ ἦν) δαπάντες ικανώσαντες ἐνα
οδίοις, οἴκαδε μεθήκαμεν ἀπελθεῖν.
tenus transiisset; sed diluculo ante ipsum inventus παρελθεῖν· ἀλλ᾽ ἅμα φωτὶ πρὸ αὐτῆς εὑρεθῆναι οἷα
fuisset tamquam vinctus, quique ne minimum quidem posset moveri. Furen enim veluti ligabat res
forto ablala, faciebatque ut maneret eos qui furtum passi fuerant. Propter haec nos omnes stupor
invasit, et sanctum ob magnam hanc virtutem
mirati sumus. Quare sacra urna accepta, et viro
(pauper enim erat) largitri quod salis esset viatici
adsumptus, dimisimus eum domum discedere.
CLX Hæc sunt magni Patris Euthymii pauca ΡΕ΄. Ταῦτα τοῦ Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου Πατρός εκ
de multis, quæ ipsi vidimus, et quæ auditione πολλῶν ὀλίγα, ὧν τε αὐτοὶ εἴδομεν, καὶ ὧν ἀκοῇ
accepimus; ut nec viri vila quam egit in carne, παρειλήφαμεν· ὡς μήτε τὴν ἐν σαρκὶ τοῦ ἀνδρὸς
nec quæ post mortem edita sunt ab eo miracula, πολιτείαν, μήτε τὰ μετὰ τελευτὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ θαυignola sint posteris. Quandoquidem et utraque ματουργηθέντα, τοῖς μεθ᾿ ἡμᾶς ἄγνωστα εἶναι.
inter se conveniunt, et bene admodum simul co- Επεὶ καὶ συμβαίνει ἀλλήλοις ἐκάτερα, καὶ ἀλλήλων
hærent. Neque enim alterius sint lalia post more ἔχεται λίαν ἡδέως. Οὔτε γὰρ ἑτέρου τοιαῦτα τὰ
tem acta, nisi ejus solius qui ejusmodi vitam μετὰ τελευτήν, ὅτι μὴ μόνου τοῦ καὶ πολιτείαν τοι
ostenderit super terram; neque alius talem vi- αύτην ἐπὶ γῆς ἐπιδειξαμένου· οὔτε βίον μετελθεῖν
tam egisset, nisi is qui post mortem istiusmodi τοιοῦτον ἕτερος, ὅτι το μόνος ή τοιοίσδε καὶ μετὰ
claruit miraculis. Ego quippe, qui ipse etiam τελευτὴν κομῶν θαύμασιν. Ἐγὼ γὰρ πολλῶν μὲν
sum ab eo multas consecutus gratias, sæpeque ἐκείνου καὶ αὐτὸς ἀπολαύσας χαρίτων, καὶ σώμα
tum corpore tum anima adjutus, cum viderem πολλάκις ὑπ' αὐτοῦ καὶ ψυχὴν εἶ πεπονθώς, πολύ
ejus thecam assidue multis scalere miraculis, λαῖς δὲ καὶ τὴν αὐτοῦ θήκην βρύουσαν ἑκάστοτε
mirabar semper apud me, et cogitabam quo modo θαυματουργίαις ὁρῶν, ἐθαύμαζόν τε ἀεὶ κατ᾽ ἐμαν·
ad Deum tantam assecutus sit fiduciam. Atque τὸν, καὶ ὅπως ἄρα τηλικαύτης έτυχε παρὰ θεῷ τῆς
animum meum incitabat quoddam desiderium, ut παρρησίας, διενοούμην. Καὶ μου τίς ἐπιθυμία τὴν
accurate scirem, quænam exstitisset hominis ψυχὴν ὑπηρέθιζεν, ὥστε μαθεῖν ἀκριβῶς, τις ὁ τοῦ
vita, et qualis ad virtutem exercitatio, et unde- ἀνδρὸς βίος, καὶ ποία πρὸς ἀρετὴν ἡ ἄσκησις, καὶ
nam laula ei cum Deo familiaritas et conjunctio. ὅθεν ἡ τοσαύτη νεῦσις αὐτῷ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ
οἰκείωσις.
CLXI. Itaque cum incidissem in multos ex hu- c ΡΞΑ΄. Πολλοῖς μὲν οὖν τῶν κατὰ τὴν ἔρημον
jus eremi Patribus, qui partim recle audierant ταύτην Πατέρων ἐπιτυχών, τοῖς μὲν ἀσφαλῶς τὰ
res Euthymii, partim et cum ipso beato Saba Εὐθυμίου ἀκηκούσι, τοῖς δὲ καὶ αὐτῷ τῷ μακαρίτῃ
conversati fuerant; quæcumque eorum unusquis- Σάβα συγγεγονόσιν ὅσα μοι τούτων ἕκαστος περὶ
que mibi de utrovis illorum narravit, omnia qui- ὁποτέρου ἂν ἐμφοῖν διηγήσατο, πάντα μὲν ἀνεγρα
dem accurate conscripsi, attamen confuse et ψάμην σὺν ἀκριβεία, συγκεχυμένως δ' ούν όμως
inordinate. Tempore vero consequente ccu- καὶ ἀσυντάκτως. Χρόνω δὲ ὕστερον, τῆς οἰκουμενι
menica sancta quinta synodo Constantinopoli τῆς ἁγίας πέμπτης συνόδου ἐν Κωνσταντινουπόλει
congregata, et per eam Origenis Nestoriique συγκροτηθείσης, καὶ τῶν Ωριγένους καὶ Νεστορίου
dogmatibus anathemale percussis, cumque qui δογμάτων ὑπ' αὐτῆς ἀναθεματισθέντων, τῶν τα κατα
novam lauram tenuerant Origenistæ σχόντων τὴν νέαν λαύραν Ωριγενειαστῶν ἡ ἐκεῖθεν
illinc essent expulsi, rursusque in eam migras- απελαθέντων, καὶ πιστῶν εἰς αὐτὴν Πατέρων καὶ
sent fideles et orthodoxi Patres, ego permissu ὀρθοδόξων αὖθις μετοικισάντων • • ἐπιτραπέν μοι
admirabilis solitarii Joannis, episcopi in- παρὰ τοῦ θαυμαστοῦ ἡσυχαστοῦ Ἰωάννου, του
quam, discedo a coenobio, et ipse etiam versor Επισκόπου, φημί, ἀπαίρω τοῦ κοινοβίου, καὶ τῇδε
in hac laura. Porro postquam ad eam transissem, η τῇ λαύρᾳ καὶ αὐτὸς γίνομαι. Διαβάντι δέ μοι πρὸς
paternas litteras seculus, quæ hortabantur me, αὐτὴν, γράμματι Πατρικοῖς ἀνατάξαθαι τὴν περὶ
ut componerem historiam beatorum Euthymii et Εὐθυμίου τε καὶ Σέβα τῶν μακαρίων ἱστορίαν προSabæ, duos quidem annos deinceps continuos τρεπομένοις με κατακολουθήσας, δύο μὲν τὸ ἑξῆς
quievi in laura, et operi conscribendo incubui. διετέλεσα χρόνους ἡσυχάζων ἐν τῇ λαύρᾳ καὶ προσκείμενος τῷ συντάγματι.
CLXII. Cum autem orationis principium facere
ΡΞΒ΄. ᾿Αρχὴν δὲ τοῦ λόγου μὴ ἔχων ποιήσασθαι
m al. inser. μή. η al. ωριγενιστῶν.
n al. Ωριγενιαστῶν. • al. μετοικησάντων.
An. Ch. 553.
De ea damnatione plura idem in Vita S. Sabæ
De laura nova exstructa, ejusque primis hegumenis agit pluribus Cyrillus in Vita S. Saba.
Vide Prolegomena.
De his idem. Cyrillus in Vita S. Sabæ.
Episcopatum Coloniensem in Armenia reliquerat.
Day 22Die 22
col. 387–388page 106 of 391
PG 114:387σὺ λέγων ὅτι τε ἐκ τοῦ χωρίου μοι ἀναδέδομαι, καὶ ὅτι ἐκ τῆς γεωργίας μισθοφόρον τινοὶ τούτῳ δαπάνῃ μάρψας· καὶ τὴν μὲν ἀπόνοιαν τοῦ ἐνδεεῖν, ᾗ δὴ τὸν ἄπειτον λίθῳ μοι φέρων, τῆ δὲ τὰς ἀνάγκατε χρήμασι. Εὐρεπτήτατε δὲ θεῷ ὀθεῖν ἔμαυτοῦ σύνοιδα. Τοῦτον τὸ μάρκει βαστὸν εἶδος ἀκολούθως, ἀπεισήνθαντι τε τὴν ἀρχήν. Κυρίῳ λέγοντα, καὶ σεύσαν τὴν ἀκολουθίαν τῶν μεπτίων, κατεπλήτοντα μὲν, ὡς εἰκὸς, εἴδοξον δὲ τὸ θεῖον ἐδόρεον· ἠγάρηστοῦν τῷ ἱερῷ Συμέων, κλήρωμον τοῦ ἀρετῶν, πρόφησπον, ἐφείξλον, παρεβλέπων, χάριτας ὁμολογῶν, ζήλωσιν τὸν ἀρετῶν, ἐπαίρμπνοιαν ἔποιε ὧν αεροί τε φαίνουν λακέτλιω, καὶ πολλοῖς ἐπίδοσιν ἦ τοῦ βελτίονος, ὑγὴς εἰρεαι τῷ ὑπηδίματε. νδʹ. Ἐπεὶδη δε εἰς χοῦν ἐλπτόθη, καὶ τῇ γῇ τὸ θεῖον ἐδέδωκε, οὐδε οὗτοι τοῦ ἐκεῖνο πλήθη, οἷα δή πλὴν ἄτιμοι ὁ Δημιουργός παρεστόν· ἀλλά τάφω σεβασμίᾳ παραδοθέν, θαύματι βολή πολλοῖς· οὐ πεπλ ἔχοντος πρός τε τό θαῦμαιο μέγιστον, ἀλλά καὶ πᾶσι ὁ δικαίους εὐδεχρήζεσα χαρίζεσ, τοῖς ὑπέρ φύσεος· εἰς ἐκεῖνου ἐχαράζοντο πόνους, καὶ ταῦτα ὥσπερ ἐπέδειξεν πρὸς ἄλληλα τῆς τῶν θαυμάτων φιλοτιμίας ποιοῦντες, ἐπιδεξιτέρων πάντοτε τάχα χάριν κωρεῖ τῷτε θείοις.
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΕΝΔΟΞΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
ΒΙΚΕΝΤΙΟΥ
CERTAMEN
SANCTI ET INCLYTI MARTYRIS CHRISTI
VINCENTII
(Anno 300, 22 Januarii.)
[Greece nunc primum prodit ex codice ms. Regio bibl. maxime Paris., n. 1519, seculi xΙ; Latine apud Surium.
1. Victoriam quam sanctissimus martyr Vincen-A
tius de hoste reportavit, maxime probatam fuisse
ex hoc ipso intelligi potest, quod bonorum rerum
inimicus diabolus eorum certaminum quæ martyr
ille sustinuit ac perpessus est, venerandam memoriam silentio interim obruendam curavit. Sed
nos ordine singulas res, ut gesta sunt, in apertum
proferemus, certissimamque earum rerum fidem
sequentes, inviolatam martyris confessionem, et
tolerantem constantiam, usque ad extremum
spiritum servatam simulque incredibilem judicis
immanitatem narrabimus.
Α΄. Ικανὸν καὶ τοῦτο δοκιμῆς τῷ ἁγιωτάτῳ μάρ
τυρι Βικεντίῳ εἰς τὴν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ μεγίστην
νίκην, τὸ τὴν μνήμην τῶν ἀγώνων αὐτοῦ καὶ τοῦ
πάθους τὸ ἀοίδιμον ἐθελῆσαι τὸν μισόκαλον τῇ σιων
πῇ ταμιεύσασθαι. ᾿Αλλ' ἡμεῖς γοῦν εἰς τὸ ἐμφανές
ἕκαστα κατὰ τάξιν ἐκδώσομεν συμπληρεστάτη πίσ
στει τὰ δίκαια τῶν πραχθέντων τὴν ἀκήρατον ὁμου
λογίαν φημί δή, καὶ τὴν ἀκλινὴ καρτερίαν τοῦ
μάρτυρος μέχρι τῆς τελευταίας ἀναπνοῆς, καὶ τὴν
ἄφανον ὠμότητα τοῦ δικαστού.
II. Is cum Christianorum vastationem, ut quivis Β΄. Διψῶν γὰρ οὗτος, εἰ καὶ τις ἄλλος, τὴν τῶν
alius, sitiret, in Hispaniam profectus est, ut illius Χριστιανῶν λύμην, ἐπέβη τῆς Ισπανίας τὴν ἡγε
provinciæ administrationem gereret, quæ a Ro- μονίαν δεξάμενος παρὰ τῶν τηνικαῦτα Ρωμαίων
manis imperatoribus commissa ei fueral Eral η διεπόντων βασιλείαν Ελλην τις ὧν μιαρός, καὶ ματ
judex ille Græcus, scelere, furore et diaboli per- νίας ἀνάπλεως, καὶ πάσης τῆς τοῦ διαβόλου δυσπρα
versitate arteque compositus et malitiæ illius mi- γίας κεκροτημένον ὄργανον ὑπάρχων· Δατιανὸς οὔτ
nister valde idoneus: vocabatur autem Datianus. της ἐπικέκλητο τοὔνομα. Ἡνίκα δὲ τῇ τῶν ἐκεῖσε
Cum igitur ad ejus regionis urtem omnium pri- πρώτῃ πόλεων ἐπέβη, Αγουστία φημὶ καλουμένη,
mam venisset, cui nomen erat Augusta, tanquam ὡς τῶν πάντων ἡ ἀκεραιότης, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας
lupus quidam vorandi sanguinis multum appetens, βέβαιον μαρτυρεί, τῆς μανίας οὐκ ἠρέμει, Αλλ'
simplicissimas Christi oves adortus est. Nam etsi Ιερόσυλός τις, ὡς ἔγην, καὶ λίον ἐλληνικώτατος
earumi sinceritas, constantia et firmitas Christianæ ὑπάρχων ἐχαλέπαινε ὑπερβαλλόντως κατὰ τῶν Χρισ
fidei testimonium præberet, ab illis tamen furo- τιανῶν καὶ τῶν εὐκταίων ᾤετο κατὰ τάξιν ἀποrem suum non temperabat: sed cum esset sacri- λαύειν τῆς ἀρχῆς ἐπειλημμένος, εἰ τῆς ἐκβακχευούσης
legus, et Græcæ superstitionis amantissimus, αὐτὸ μανίας ἐπιδείξεται τὸ πρόχειρον. ᾿Αθεμίτου
summam in Christianos acerbitatem exercebat. γὰρ ὠμότητος καὶ ξένης λύμης ἐνυλακτούσα τις αὐτῷ
Ilaque, cum magistratum iniisset, se omnia ex λύσσα προσέπνευσε, καὶ θᾶττον τοῦ δέοντος ἠπείγετο
animi sententia consecuturum arbitrabatur, si τῇ μικρότητα τοῦ οἰκείου μνεύματος, ἐπισκόπους το
furoris et insaniæ, quæ illum exagitabat, manifesta καὶ τοὺς ὑπὸ κλῆρον, καὶ πάντα ἁπλῶς ἅγιον συναρ
indicia ostenderet: neraria enim crudelitatis et πάζει, πειρασμῷ τινι διαβολικῷ, μᾶλλον δὲ, οἱ
novi furoris rabie accendebatur. Quamobrem sui χρή τάληθὲς λέγειν, ἵνα τῷ Θεῷ δόκιμοι ἀναδει
spiritus fcditamen ac vehementiam, quam primum χθῶσι.
potuit, effundere cœpit, episcopos ac omnes clericos, ac viros sanctos iniqua diaboli tentatione invadens: quanquam potius factum id fuit, ut qui probati essent, manifesti fierent.
Α. Καὶ γὰρ ἐχαρίτωσεν αὐτῷ ποιεῖν, «Ἀλλὰ γὰρ ὁ ἐν ἅπασι Θεὸς φιλανθρωπότατος, ὁ τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἐθ θέρμης μετανοίας πρὸς σωτηρίαν καλῶν, ὃν καὶ τοὺς τοιούτους χαρίζεται καιρόν· ὡς ἐθίζει φρονεῖν, βλαβερὸν τὸ πλεῖστον τῆς ἐγκοσμίου ζωῆς διαγαγόντες τῷ πλάνῃ πρὸ τοῦ τελευτᾶν, ἐπεισ ἄξαντες καὶ γοῦν τὴν ἁλωσίν ποτε σωτήριον αἴσθησιν, ταύτην προσφέρειν τῷ Θεῷ ἀντὶ τοῦ ἀρχαίου, ὡς ἂν εἴπῃ λαεντος νοητοῦ χρέους, καὶ τοῦ ἱκανοῦν δοκοῦντος εἰς τὴν αἰώνιον.
Ζʹ. Καὶ γὰρ ἡμαρτημένων ἐπὶ τοῦ ἁγίου Βασι λείου, καὶ τῆς Σμύρνης τῆς νέας ἤδη παρεδομένης τοῖς ἀσεβέσιν ἐρήμωσιν, ἐλθόντος, βαπτίσαι μο νον καὶ τὸ νοούμενον τοῦ ἐκκαιδεκάτου τῶν ἁμαρτιῶν, φημί πρὸς αὐτόν· Τί ἄμεινον βαπτίζεσθαι; κατὰ τοῦτο δηλαδή, τοῦ ἐπισκοποῦντος, εἰ καλοῦ τοῦ ποιεῖν· βλέπον τε μέγεθος καὶ χρηστότητα τοῦ Θεοῦ· ὅτι ὁ ἀθλοφόρος Χριστοῦ μάρτυς ἀπολύεσθαι ᾔτει ἅπαν τοῦ εἶναι θεοῦ μυστήριον· δέχεσθαι λοιπὸν, ὡς ἐσοπτέον ἦκεν, ὅ πατήρ, μετεσχηκέναι παντελῶς τῆς φύσεως, τὸν ζόφον καὶ πάντα τὰ πάντα τοῦ διακόσμου διαδραμόντα ἐφόδου κατακεκριμένου. Ἔπειθ γὰρ μὴ τοίνυν ἀφεῖ ναι τὸ λοιπόν, ἀπολαύοντα πλήρους τοῦ ἐπισκέψεως ἀρκέσεως, καὶ εἰς τὸ ταύτης καὶ μηδένα τρόπον τοῦ νοητοῦ θεὸν τε καὶ ἄνθρωπον ἅπαντα τε τοῖς ὅλοις ἑνωθέντα. Ὥρμα δὲ μέγας ἐπίσκοπος βοᾶν τε τὸ ἅμεινον τῶν θεοφιλῶν, καὶ μόνον ἐν τοῖς τούτων ἐνεργεῖν τε ὡς Θεὸς ἀρθρώτερον· ἐκ τοῦτο εἰσήγαγεν μυστικὴν ψυχὴν τῆς βαπτίσεως· ἐν τούτῳ ἐνδεδεμένον δὲ ψηφίσαντο ἱκανοὶ παῦσαι τὴν ἁμαρτίαν.
Ζʹ. Ἔδρα γὰρ φέρει λέγ κατεχφωνεῖσθαι, ὡς οὐδεὶς ἐναργέστερος τοῦ δαίμονι αὐτὴ κατεκρίθη νεύματι· εἶτα λοιπὸν τοῦ πρὸς τὴν ἁρπαγήν· μαχόμεθα τῇ τοιαύτῃ αἰσθήσει, τῇ ζωογόνῳ ἡμῖν τὸν διακτορίαν αὐτοῦ καταφαινομένῳ· ἐλθεῖν τε ἵνα δοκεῖ γὰρ ὁ Χριστοῦ διδάσκαλος ἔχειν αὐτὸν τὴν δυνατωτάτην τοῦ κρίσεως τὸ λεχθέν· ὡς μηδέπω τοῦ κολάσεων τοῖς ἐσομένοις ἐπιτρέπεσθαι τοιαῦτα δρᾶν· οἱ τοῦ δαίμονος μάλιστα ζόφου ζητοῦντες λύσιν.
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΕΝΔΟΞΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
ΒΙΚΕΝΤΙΟΥ
CERTAMEN
SANCTI ET INCLYTI MARTYRIS CHRISTI
VINCENTII
(Anno 300, 22 Januarii.)
[Greece nunc primum prodit ex codice ms. Regio bibl. maxime Paris., n. 1519, seculi xΙ; Latine apud Surium.
1. Victoriam quam sanctissimus martyr Vincen-A
tius de hoste reportavit, maxime probatam fuisse
ex hoc ipso intelligi potest, quod bonorum rerum
inimicus diabolus eorum certaminum quæ martyr
ille sustinuit ac perpessus est, venerandam memoriam silentio interim obruendam curavit. Sed
nos ordine singulas res, ut gesta sunt, in apertum
proferemus, certissimamque earum rerum fidem
sequentes, inviolatam martyris confessionem, et
tolerantem constantiam, usque ad extremum
spiritum servatam simulque incredibilem judicis
immanitatem narrabimus.
Α΄. Ικανὸν καὶ τοῦτο δοκιμῆς τῷ ἁγιωτάτῳ μάρ
τυρι Βικεντίῳ εἰς τὴν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ μεγίστην
νίκην, τὸ τὴν μνήμην τῶν ἀγώνων αὐτοῦ καὶ τοῦ
πάθους τὸ ἀοίδιμον ἐθελῆσαι τὸν μισόκαλον τῇ σιων
πῇ ταμιεύσασθαι. ᾿Αλλ' ἡμεῖς γοῦν εἰς τὸ ἐμφανές
ἕκαστα κατὰ τάξιν ἐκδώσομεν συμπληρεστάτη πίσ
στει τὰ δίκαια τῶν πραχθέντων τὴν ἀκήρατον ὁμου
λογίαν φημί δή, καὶ τὴν ἀκλινὴ καρτερίαν τοῦ
μάρτυρος μέχρι τῆς τελευταίας ἀναπνοῆς, καὶ τὴν
ἄφανον ὠμότητα τοῦ δικαστού.
II. Is cum Christianorum vastationem, ut quivis Β΄. Διψῶν γὰρ οὗτος, εἰ καὶ τις ἄλλος, τὴν τῶν
alius, sitiret, in Hispaniam profectus est, ut illius Χριστιανῶν λύμην, ἐπέβη τῆς Ισπανίας τὴν ἡγε
provinciæ administrationem gereret, quæ a Ro- μονίαν δεξάμενος παρὰ τῶν τηνικαῦτα Ρωμαίων
manis imperatoribus commissa ei fueral Eral η διεπόντων βασιλείαν Ελλην τις ὧν μιαρός, καὶ ματ
judex ille Græcus, scelere, furore et diaboli per- νίας ἀνάπλεως, καὶ πάσης τῆς τοῦ διαβόλου δυσπρα
versitate arteque compositus et malitiæ illius mi- γίας κεκροτημένον ὄργανον ὑπάρχων· Δατιανὸς οὔτ
nister valde idoneus: vocabatur autem Datianus. της ἐπικέκλητο τοὔνομα. Ἡνίκα δὲ τῇ τῶν ἐκεῖσε
Cum igitur ad ejus regionis urtem omnium pri- πρώτῃ πόλεων ἐπέβη, Αγουστία φημὶ καλουμένη,
mam venisset, cui nomen erat Augusta, tanquam ὡς τῶν πάντων ἡ ἀκεραιότης, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας
lupus quidam vorandi sanguinis multum appetens, βέβαιον μαρτυρεί, τῆς μανίας οὐκ ἠρέμει, Αλλ'
simplicissimas Christi oves adortus est. Nam etsi Ιερόσυλός τις, ὡς ἔγην, καὶ λίον ἐλληνικώτατος
earumi sinceritas, constantia et firmitas Christianæ ὑπάρχων ἐχαλέπαινε ὑπερβαλλόντως κατὰ τῶν Χρισ
fidei testimonium præberet, ab illis tamen furo- τιανῶν καὶ τῶν εὐκταίων ᾤετο κατὰ τάξιν ἀποrem suum non temperabat: sed cum esset sacri- λαύειν τῆς ἀρχῆς ἐπειλημμένος, εἰ τῆς ἐκβακχευούσης
legus, et Græcæ superstitionis amantissimus, αὐτὸ μανίας ἐπιδείξεται τὸ πρόχειρον. ᾿Αθεμίτου
summam in Christianos acerbitatem exercebat. γὰρ ὠμότητος καὶ ξένης λύμης ἐνυλακτούσα τις αὐτῷ
Ilaque, cum magistratum iniisset, se omnia ex λύσσα προσέπνευσε, καὶ θᾶττον τοῦ δέοντος ἠπείγετο
animi sententia consecuturum arbitrabatur, si τῇ μικρότητα τοῦ οἰκείου μνεύματος, ἐπισκόπους το
furoris et insaniæ, quæ illum exagitabat, manifesta καὶ τοὺς ὑπὸ κλῆρον, καὶ πάντα ἁπλῶς ἅγιον συναρ
indicia ostenderet: neraria enim crudelitatis et πάζει, πειρασμῷ τινι διαβολικῷ, μᾶλλον δὲ, οἱ
novi furoris rabie accendebatur. Quamobrem sui χρή τάληθὲς λέγειν, ἵνα τῷ Θεῷ δόκιμοι ἀναδει
spiritus fcditamen ac vehementiam, quam primum χθῶσι.
potuit, effundere cœpit, episcopos ac omnes clericos, ac viros sanctos iniqua diaboli tentatione invadens: quanquam potius factum id fuit, ut qui probati essent, manifesti fierent.
col. 389–390page 107 of 391
PG 114:389μεταχομισθ, ἀπὸ τῆς μάνδρας πρὸς τὴν Ἀντιόχειαν ἤχθη, τῷ μὲν λαμπάδων φωτὶ τριγόνιον δικαίως τὸν ἥλιον, τῷ δὲ τῶν προπεμπόντων πλήθει, τῶν τε πρευπαντώντων, καὶ τῶν πάντοθεν εἰς ἅπαντα ἡλικίας περιβεβηκότων, αὐτό τε τὸ ὄρος καὶ τὰς πεδιάδας στενοχωρεῖν. Παρῆν δὲ ὁ τῶν ἑῴων ταγμάτων στρατηγὸς Ἀρδαβούριος, τοὺς περὶ αὐτὸν δορυφόρους φύλακας τῷ λειψάνῳ ἐγκατεστακώς, καὶ τὴν ἐκείνων φυλακὴν τεῖχός τινα κόλλωμα κατὰ τῶν πόλεων ἐφόδου ἐπιτεχήσας· ἐφιλονείκουν γὰρ ἑκάστη τῶν ὅλων τοῦτον τὸν θησαυρὸν ἁρπάσαι καὶ παρὰ σφίσιν αὐτοῖς κατακρατῆσαι.
νζʹ. Τῆς δὲ ἁρμαμάξης τοῦτον τὸν ἱερὸν φόρτον φερομένης, ἐπεὶ κατὰ τὸ Μέρος ἐγένετο, ὅπερ ἐν δεξιᾷ κεῖται τοῖς Ἀντιόχειαν κατεῖσι, βῆτα μὲν ἄτροπον εἰσέλθειν τὴν Ἀντιόχειαν κατεῖ, ἵσταν, καὶ τὴν παρεξόδου ὁδὸν ἐκλιπεῖν τε καὶ εἰσελθεῖν παντελῶς ἠρνεῖτο. Τοῦτο πολλοῖς καὶ ἄλλα εἰς ὑπερβολὴν ἐκπλήξεως παρεδίδοτο· ἄνδρες γάρ τις ἀπὸ μνημείου, πολλὰ καὶ τοιαῦτα παρὰ τὴν ὁδὸν παρεστηκότα, δρόμῳ παρὰ τὴν ἱερὰν ἐχώρει σορόν· καὶ τε περιπαθῶς βοῶν καὶ κλαίων κατὰ τοῦ μύσους ἑλεεινῶς ἑαυτὸν, ἀνέβοα τε μάστιγος λύσιν δεῖν· ἡ δὲ μάστιξ ἦν δαιμόνιον πονηρόν, πάλαι τοῦτον ἐπιλαβόμενον, ὡς τῷ νεκρῷ τε σώματι γυναικὸς ὑβριστικῶς ἐπῆλθεν, εἶτα δεσμοῖς ἀλύτοις τὰς χεῖρας ἐπόδισεν, τούς τε ὀφθαλμοὺς διεστρεφὲς ἀτρέμας, καὶ τρόμον αὐτῷ ἐπιτεθηκός, δεδεμένον αὐτὸν παρὰ τῷ τῆς ἠδικημένης τάφῳ μέχρι τῆς παρούσης συνεῖχε· καὶ τοιούτων ἀτιμιῶν δίκας ἐκτίνοντα διετέλει κατέχον· ὁ δέ γε τοῖς δεσμοῖς αὐτίκα ὡς τῇ ἱερᾷ σορῷ προσέδραμε λελύμενος, καὶ τὸ θεῖον ἐν αὐτῷ μεταπέπτωκε λείψανον. Ὁ γε μὴν τοῦ ἱεκκοῦ παρ᾿ αὐτοῦ τῆς νέας εὑρὼν, ὁδ μικρὸν εἰς ἐκεῖνο μέρος εἰς ἀρετὴν ἐπιδούς, νεωκόρος τοῦδε τοῦ ναοῦ σελόντων, ὁδ μὴν πρὸς τὸ βέλτιον μεταβολῆς, δακνόδη ἀχθεῖν τῷ ἁγίῳ πρᾶξις, εἰ πάντη εὐαρεστεῖν αὐτῷ σελόμενος ἐν τοῖς τοιούτοις συλλαμβάνοιτο· πρὸς εὐχαριστίαν τε τοῦ σωτῆρος αὐτοῦ μηδὲ ἡ τυχοῦσα ὑπάρχει αἰτία.
ιεʹ. Κεφάλαιον.
νηʹ. Τῆς δὲ τῶν λειψάνων ὄνομα τὴν ἐγγὺς τόπων θαύματα διαλαμβανούσης, ὁ τῆς αὐτοκράτορα Ῥωμαίοις δύναμιν ἄρχων, οὗ δὴ μικρῷ πρόσθεν ὁ λόγος ἐμνήσθη, γράμματα πέμπει Ἀντιοχεῦσι, δι᾿ ὧν τὸ ἅγιον λείψανον πρὸς τὴν βασιλεύουσαν διαπέμψαι.
JANU
licet et populum, facillime demoliretur. Sed beni- λαοῦ εὐχερεστάτην καταστροφήν ποιήσεται. ᾿Αλλὰ
gnissimus Deus, qui superbos homines ex alto et γὰρ ὁ ἐν ἅπασι Θεὸς φιλανθρωπότατος, ὁ τοὺς ὑπερsublimi gradu in himum præcipites detrudit, et ηφανοῦς ἐξ ὕψους μετεώρου πρὸς κρημνούς καταρ
humiles intimo in loco jacentes in altum extollit, ρήσεων, καὶ τοὺς ταπεινούς χαμάζε κειμένους εἰς
voluit superbum et nefarium illum hominem non ὕψος ἀνεγείρων, ἠβουλήθη τὸν ἀλάστορα τὴν ἧτταν
ab episcopo, sed ab inferioris gradus illius cleri απενέγκασθαι ὑπὸ μικροτέρου τῷ κλήρῳ παρὰ τὸν
viro superari, ut se imbecillum esse cognosceret, ἐπίσκοπον, ὅπως αἴσθηται καὶ γνῷ τὴν οἰκείαν ἀσθέ
neque quidquam se contra episcopum facere νειαν, καὶ λογίσηται, τι ἂν πράττειν οἷός τε ἦν
posse, quippe qui a levita longe inferiore tum κατὰ τοῦ ἀρχιερέως, ὅτ᾽ ἂν ὑπὸ λευΐτου νικηθείς
ordine, tum dignitate, victus prostratrusque ἀνατραφῇ, πολύ τοῦ ἐπισκόπου ἀποδέοντος καὶ τάξει
fuisset.
καὶ ἀξία.
VI. Etenim beatus martyr Vincentius sancto 5'. Καὶ γὰρ ἐμφορούμενος ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύ
Spiritu plenus, excitatusque et victoriæ coronam ματος, καὶ τοῦ Στεφάνου τῆς νίκης ἤδη περιδραξάjamjam comprehensam habens, dum episcopus μενος ὁ ἁγιώτατος μάρτυς Βικέντιος, ησύχως ποιουValerius quieto et sedalo animo responderet, Vin- μένου κατὰ τὸ νοούμενον τοῦ ἐπισκόπου τὴν ἀπό
centius sic eum allocutus est: Curnam, ο Pater, κρισιν, φησὶ πρὸς αὐτόν· Τί δήποτε οὕτως ὑπετρώ
ita susurras, ut qui metu delenti sunt, et coutra ζεις ώ πάτερ; καὶ ὡς δεδιότες ἠρέμα ψιθυρίζεις
canem istum sic mnussilas? Clama voce magna, et κατὰ τοῦ κυνός; βόησον ἐν μεγίστῃ καὶ χριστοφόρῳ
Christi potentiam adjutricem implora, ut hujus δυνάμει, ὅπως τῇ ἐξ αὐθεντείας φωνῇ τυφθείσα, συνε
tyranni rabies voce libera et cuin auctoritate pro- τριβῇ εὐθέως ἡ κατὰ τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ μυστηρίων
lata refrenetur, et ejus contra sancta Christi myete- υλακτούσα λύσσα. Οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν, ὦ πάτερ,
ria ferocitas comprimatur. Hic enim ille est, ο οἰοβόλος ὄφις, ὁ κατὰ τῆς τάξης τοῦ πρωτοπλάστου,
Pater, pestifer serpens, qui adversus hominis prinio τῆς καὶ εἰς πάντας τοὺς ἀνθρώπους διαδραμούσης
formati gloriam, quæ in omnes homines transitura τῷ φθόνῳ κατατακείς. Επειδὴ γὰρ μὴ ταύτης οὔτ
erat, invidia excitatus se armavit. Nam cum ea τις ἀξιωθείς απήλαυσεν εὐθέως ἀνθρωποκτονείν
gloria ipse frui non posset, statim insatiabili qua- ἀκυρεύτως εμαίνετο, καὶ κατὰ τούτων μάλιστα τὸν
dam perdendorum hominum cupiditate accensus φθόνον κατασκεύαζεν, καθ᾽ ὧν ὁ φιλάνθρωπος Θεός
est, et contra illos maxime invidiam exercuit,quos τὸ θανεῖν ἐκώλυσεν. Ὅμω; καὶ αὐτὸς ἑτοίμως ὑπου
benignus Deus mori sempiterna morte prohibuit. πίπτειν ἐπεθύμει τῷ θανάτῳ. Εἴγε οὓς ἐβούλετο πρός
Hic ille est, quem divini nominis invocatione stape τερον τῆς ζωῆς ἀφελοιτο, τὴν δὲ γεύσιν ἢν ἑτέροις
ab humanis corporibus uos expulimus. Itaque sic & κακὸς ἐπεμηχανήσατο μιανθείς ταύτης, πρώτος
viribus suis confidit, omnes pugnæ machinas in me τῶν δεινῶν ἀπήλαυσεν. Οὗτός ἐστιν ἐν πολλάκις τῶν
commoveat: videbit enim me tormentis cruciatum, ἀνθρωπίνων ἐξεώσαμεν δωμάτων διὰ τῆς θείας ἐπισ
plusquam se cruciantem, valere: et quo magis κλήσεις, φημὶ δή, τῷ τοῦ Χριστοῦ ἀηττήτῷ ὀνόμα
putabit me aflictum iri, eo gravius ipse alligetur. τι. Τοιγαροῦν εἰ πέποιθεν ἰσχύν, πρὸς μὲ τὰ τῆς μάς
Quamobrem omnino gaudeo exsulloque, quod χης αὐτοῦ κινείτω μηχανήματα· θεάσεται γάρ με,
diabolus maximis de rebus convincendus sit. πλέον δύναται στρεβλούμενον ἢ ἑαυτὸν στρεβλουντα,
καὶ ἐν ὅσῳ τιμωρεῖν οἰήσεται, βαρύτατα τιμωρηθήσεται. Διὸ καὶ καθ᾽ ἕκαστα τῇ χαρᾷ περιθάλπομαι
πάσχων γὰρ ἐγὼ τὰ μέγιστα ἐκδικηθήσομαι. Προς τούτοις, ἀπήπτετο τὸ τοῦ διαβόλου ὄργανον, δηλαδή
ὁ Δατιανός, κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ πίστεως.
VII. Ad hæc ille diaboli minister Datianus, adversus Christi fidem magis magisque inflammatus est,
quippe quod seipsum val tecontemni animadverte- o
ret. Itaque diaboli ministros sic affatus est: Abducite hinc episcopum: at istum qui ad judicii et
imperatorum contumiliam huc venit, ante nos
sistite, et ad ipsius durum ac perticanem animum
reprimendam tormenta et cruciatus adhibete. Hæc
cum diceret,maxima quæque supplicia contra martyrem excogitabat quidem, sed illud tamen secum
animo revolvebat, quod quidquid, quamvis asperum
et acerbum inferret, fortis ille martyr pro nihilo
facere videretur: Portasse, inquiens,futuræ gloriæ
causa omaia sibi perferenda proposuit. Excogitavit
igitur tormentorum machinas diabolus: sed quas
in viros illos justos ponas se illaturum cogitabat,
eas ipse, ut nolebat, passurus erat. Sed quidnam
ait iniquus ille? Agile, inquit, suspendite hominem
Ζ΄. Βώρα γὰρ αὐτὸν λίαν καταφρονούμενον, καὶ
πρὸς ὑπηρέτης του διαβόλου τοῖς μανίαις ἀνοιδαί
νων. Απαγάγετε ἐντεῦθεν τὸν ἐπίσκοπον· ἐκεῖνον δὲ
μοὶ τὸν γενναῖον μαχητὴν τὸν ἐφ᾽ ὕβρει τοῦ δικαστη
ρίου καὶ τῶν αὐτοκρατόρων ἐληλυθότα, προσαγάγετε
ώδε, καὶ τῇ αὐτοῦ προσκαρτερίᾳ τὰ στρεβλωτήρια
προσενέγκατο. Καὶ ταῦτα λέγων, ἐπενόει μείζους
καὶ πικροτέρας κολάσεις τῷ γενναίῳ μάρτυρι, καὶ
πάνυ δὲ ἐπιλογιζόμενος ἔλεγεν, ὅτι ἔτι καὶ ἐφευρών
τιμωρητικὸν καὶ πικρὸν προσενέγκω αὐτῷ, πάντα
καταπατήσει· ἤδη γὰρ προμεμελέτηται αὐτῷ, ἵνε
κεν τῆς μελλούσης δόξης, παντοτοι κολαστικὸν ὄρο
γανον ὑπομεῖναι. Εαυτῳ τοιγαροῦν ἐπενόει τὰ τῶν
στρεβλῶν ὁ διάβολος μηχανήματα, καὶ ἅπερ ἠπείλει
τῷ δικαίῳ ἐπιφέρειν τιμωρίας πάσχειν ἔμελλεν αύω
τὸς ὡς οὐκ ἐβούλετο. ᾿Αλλὰ γάρ, φησίν, ἀναρτήσαν
τες αὐτὸν ἐπὶ τὸ ξύλον μεληδόν κατασπάσατε,
πᾶν τὸ σῶμα αὐτοῦ διαρρήξατε καθέλκοντες, όπως
καὶ
τολμᾷ ἡμᾶς παρόντας θεᾶσαι· αἱ καὶ πατρικαί σου ὁμιλίαι τῇ καρτερᾷ τῶν χειρῶν δεσμᾷ, μεγάλην ἀνθίστηντο τῇ βίᾳ· κρατήσαντα πολλάκις ἀναβλέψαι, καὶ τῶν ἀθύμων δούλων σεαυτόν τε ἄλθιστα διακοῦσαι. Καὶ δοῦλοι τοιοῦτον ἀνθύπατον αἱ ἰαχαῖς, ἃς ἔχει ζητεῖν ἀπολαύσεις τῷ τοῦ δεσποτεύεσθαι, καὶ φέρει τοὺς οἰκτιρμοὺς· ᾖ ἃοι ἀδελφοί, ἃ κρεῖττον τεκόντων ἴσχυεν ὠφελῆσαι, τοὺς οἰκογενείους καλέσαι εἰς λεγόντων· ἀλλ' ἵνα γὰρ τοῖς αὖ γελοίως καὶ τοῖς οἰκτροῖς, ἵνα τὸ μεγάλων τιμωρηθεῖσαι, Πίλαμι δρεγομένης, ὡς ἔχει, καὶ ταύτης τοῖς δύντοσι, καὶ μέσα τῷ ἀγαπᾶν κατηγόρησεν δίκαιον. Ὁ δὲ ἀνθύπατος, μαθ' ἃ ψαλλόμενα ἀεὶ βαπτίζει καὶ νόμους, καὶ τῶν θεῶν λατρεύειν, ἐπὶ τῆς γένεσθαι λιτοῖσαν προπεσεῖν αὐτοῖς εἰδώλοις.
Αʹ. Καὶ πάνυ ψαλμὸν τεχθεισῶν δ' τροσφεροτάτη ἁμαρτεῖν τε καὶ εὐεργεσίαν ἀνεδέξατο, ἵνα τὸν εὐθὺ τῆς ὁδοῦ ἐρωτᾷ λέγων, εἷς, πλέοντος αἰ εἰς πόδα, καὶ οὐδέτερος αἰ μὴ σὺν ἀδύνατον, οἱ πανταχόθεν ἐναντιούμενοι τοῦ ἀνθυπάτου· ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν αἰτοῦ Πολιτῶν, καὶ Ζωσίμῳ καὶ τοῖς πονηροῖς κελεύειν τεθείκασι τοῦ κρίματος, ὡς αἱ μὲν ἄλλαι παρὰ Χριστοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἰ μόνα παρέχοι αὐτοῖς. Καὶ γίνε σπεύδοντα τε εἰς αὐτοῦ ἀναθεωρήσαντι ἀξιολόγους ἐκεῖ, ψεύσαντι ἐκεῖθεν πρὸς αὐτοὺς ἠγαγόντων ἐκπεσεῖν κτήσεσιν αὐτῶν εἰσπεσόντι ἕνα τέλος ἁλλόμενον τὴν γῆν ὄχλου τε ἐν τοῖς στενοῖς βλαστάνειν ταῖς ὄψεσιν ἱέντων· ἔτι Βαπτιστοῦ καὶ τοῖς Ἰσαάκ, ὁπόσα ἀποπλεύσωσι βαπτίζειν τε ἀφικέσθαι καὶ τοῖς θεοσεβεστάτοις ἐκεῖ καλλιέρους ἀνθὶ ποιήσεσθαι. Ἀλλὰ γὰρ ἐστεφάνωτο μὲν τῶν Χριστιανῶν· καὶ ἐκεῖθεν αὐτοῖς τῶν Ἀρχόντων καὶ πανταχόθεν ἀνέχοντι μαρτύρων κατ' αὐτοὺς τῶν Χριστιανῶν ἀρχὴν τεκεῖν· καὶ κατὰ ἀντὶ ποθεῖν ἀπελύσαντο μαρτύρων ἅμα πᾶσαν. Ταῦτα τοῦ ἁγίου λέγοντος, μᾶλλον δὲ τοῦ Θεοῦ ἐγκελευσαμένου βλέπειν τὸ ἐκ τῆς στρεβλώσεως καὶ εἰς τὸ ἔδαφος ἀναλαχεῖν, καὶ οἵδεν ἐκτείνας τὸ δρε ὁδευόντων μεταλαχεῖν εἰσπεσόντα ἐρρήθησαν, καὶ μέσον ἄλγους τοὺς ἄρξαντας πρόθεσιν βλέπειν ἄχρις ὅτου τοῦ μάρτυρος.
ΙΒʹ. Καὶ τότε αὐτὸν ἀντιλαβοῦσα δ' τροπαιοφόρων ἀπηλλάχθαι, ἐφύτρους οὐδαμόθεν ἡρόησεν εἰς τὴν μάρτυρα, πρεσβεύει τῇ μάρτυρι ἐλθεῖν καθ' ὃ μέρος ἀφθόνου πηγὴν εἶναι. Οὕτω τοι τάφον εὑρεθῆναι τοιοῦτον τρέπειν ἑαυτοῖς ἀπηλλαγμένον· μοναζόντων γὰρ οἶκον ἐλαίαις εἶναι κατέφραξε, μέχρις ἂν εἰς τὸ αὐτὸ τεχθεὶς ὁ δεσμὸς ἄχρι πηγῆς μαρτύρων ἀπόστολον λείψανον εἰπεῖν. Παρελύσαντο γὰρ οὐτοὶ οὕτω γνωρίζειν. Καθὼς γὰρ ὁ ἐπισκέπτεσθαι τὴν ἄφιξιν τυχοῦσα ἀξίαν, τοιαύτης εὐθὺς ὅρους ἠθέλησε βέβαιον θεωροῦσαι· ποιμένα σεπτοῦ πλαστουργήσαντα, τοῦ τότε μαρτυρίου ἐπίστευε λείψανον εἶναι.
JANU
licet et populum, facillime demoliretur. Sed beni- λαοῦ εὐχερεστάτην καταστροφήν ποιήσεται. ᾿Αλλὰ
gnissimus Deus, qui superbos homines ex alto et γὰρ ὁ ἐν ἅπασι Θεὸς φιλανθρωπότατος, ὁ τοὺς ὑπερsublimi gradu in himum præcipites detrudit, et ηφανοῦς ἐξ ὕψους μετεώρου πρὸς κρημνούς καταρ
humiles intimo in loco jacentes in altum extollit, ρήσεων, καὶ τοὺς ταπεινούς χαμάζε κειμένους εἰς
voluit superbum et nefarium illum hominem non ὕψος ἀνεγείρων, ἠβουλήθη τὸν ἀλάστορα τὴν ἧτταν
ab episcopo, sed ab inferioris gradus illius cleri απενέγκασθαι ὑπὸ μικροτέρου τῷ κλήρῳ παρὰ τὸν
viro superari, ut se imbecillum esse cognosceret, ἐπίσκοπον, ὅπως αἴσθηται καὶ γνῷ τὴν οἰκείαν ἀσθέ
neque quidquam se contra episcopum facere νειαν, καὶ λογίσηται, τι ἂν πράττειν οἷός τε ἦν
posse, quippe qui a levita longe inferiore tum κατὰ τοῦ ἀρχιερέως, ὅτ᾽ ἂν ὑπὸ λευΐτου νικηθείς
ordine, tum dignitate, victus prostratrusque ἀνατραφῇ, πολύ τοῦ ἐπισκόπου ἀποδέοντος καὶ τάξει
fuisset.
καὶ ἀξία.
VI. Etenim beatus martyr Vincentius sancto 5'. Καὶ γὰρ ἐμφορούμενος ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύ
Spiritu plenus, excitatusque et victoriæ coronam ματος, καὶ τοῦ Στεφάνου τῆς νίκης ἤδη περιδραξάjamjam comprehensam habens, dum episcopus μενος ὁ ἁγιώτατος μάρτυς Βικέντιος, ησύχως ποιουValerius quieto et sedalo animo responderet, Vin- μένου κατὰ τὸ νοούμενον τοῦ ἐπισκόπου τὴν ἀπό
centius sic eum allocutus est: Curnam, ο Pater, κρισιν, φησὶ πρὸς αὐτόν· Τί δήποτε οὕτως ὑπετρώ
ita susurras, ut qui metu delenti sunt, et coutra ζεις ώ πάτερ; καὶ ὡς δεδιότες ἠρέμα ψιθυρίζεις
canem istum sic mnussilas? Clama voce magna, et κατὰ τοῦ κυνός; βόησον ἐν μεγίστῃ καὶ χριστοφόρῳ
Christi potentiam adjutricem implora, ut hujus δυνάμει, ὅπως τῇ ἐξ αὐθεντείας φωνῇ τυφθείσα, συνε
tyranni rabies voce libera et cuin auctoritate pro- τριβῇ εὐθέως ἡ κατὰ τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ μυστηρίων
lata refrenetur, et ejus contra sancta Christi myete- υλακτούσα λύσσα. Οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν, ὦ πάτερ,
ria ferocitas comprimatur. Hic enim ille est, ο οἰοβόλος ὄφις, ὁ κατὰ τῆς τάξης τοῦ πρωτοπλάστου,
Pater, pestifer serpens, qui adversus hominis prinio τῆς καὶ εἰς πάντας τοὺς ἀνθρώπους διαδραμούσης
formati gloriam, quæ in omnes homines transitura τῷ φθόνῳ κατατακείς. Επειδὴ γὰρ μὴ ταύτης οὔτ
erat, invidia excitatus se armavit. Nam cum ea τις ἀξιωθείς απήλαυσεν εὐθέως ἀνθρωποκτονείν
gloria ipse frui non posset, statim insatiabili qua- ἀκυρεύτως εμαίνετο, καὶ κατὰ τούτων μάλιστα τὸν
dam perdendorum hominum cupiditate accensus φθόνον κατασκεύαζεν, καθ᾽ ὧν ὁ φιλάνθρωπος Θεός
est, et contra illos maxime invidiam exercuit,quos τὸ θανεῖν ἐκώλυσεν. Ὅμω; καὶ αὐτὸς ἑτοίμως ὑπου
benignus Deus mori sempiterna morte prohibuit. πίπτειν ἐπεθύμει τῷ θανάτῳ. Εἴγε οὓς ἐβούλετο πρός
Hic ille est, quem divini nominis invocatione stape τερον τῆς ζωῆς ἀφελοιτο, τὴν δὲ γεύσιν ἢν ἑτέροις
ab humanis corporibus uos expulimus. Itaque sic & κακὸς ἐπεμηχανήσατο μιανθείς ταύτης, πρώτος
viribus suis confidit, omnes pugnæ machinas in me τῶν δεινῶν ἀπήλαυσεν. Οὗτός ἐστιν ἐν πολλάκις τῶν
commoveat: videbit enim me tormentis cruciatum, ἀνθρωπίνων ἐξεώσαμεν δωμάτων διὰ τῆς θείας ἐπισ
plusquam se cruciantem, valere: et quo magis κλήσεις, φημὶ δή, τῷ τοῦ Χριστοῦ ἀηττήτῷ ὀνόμα
putabit me aflictum iri, eo gravius ipse alligetur. τι. Τοιγαροῦν εἰ πέποιθεν ἰσχύν, πρὸς μὲ τὰ τῆς μάς
Quamobrem omnino gaudeo exsulloque, quod χης αὐτοῦ κινείτω μηχανήματα· θεάσεται γάρ με,
diabolus maximis de rebus convincendus sit. πλέον δύναται στρεβλούμενον ἢ ἑαυτὸν στρεβλουντα,
καὶ ἐν ὅσῳ τιμωρεῖν οἰήσεται, βαρύτατα τιμωρηθήσεται. Διὸ καὶ καθ᾽ ἕκαστα τῇ χαρᾷ περιθάλπομαι
πάσχων γὰρ ἐγὼ τὰ μέγιστα ἐκδικηθήσομαι. Προς τούτοις, ἀπήπτετο τὸ τοῦ διαβόλου ὄργανον, δηλαδή
ὁ Δατιανός, κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ πίστεως.
VII. Ad hæc ille diaboli minister Datianus, adversus Christi fidem magis magisque inflammatus est,
quippe quod seipsum val tecontemni animadverte- o
ret. Itaque diaboli ministros sic affatus est: Abducite hinc episcopum: at istum qui ad judicii et
imperatorum contumiliam huc venit, ante nos
sistite, et ad ipsius durum ac perticanem animum
reprimendam tormenta et cruciatus adhibete. Hæc
cum diceret,maxima quæque supplicia contra martyrem excogitabat quidem, sed illud tamen secum
animo revolvebat, quod quidquid, quamvis asperum
et acerbum inferret, fortis ille martyr pro nihilo
facere videretur: Portasse, inquiens,futuræ gloriæ
causa omaia sibi perferenda proposuit. Excogitavit
igitur tormentorum machinas diabolus: sed quas
in viros illos justos ponas se illaturum cogitabat,
eas ipse, ut nolebat, passurus erat. Sed quidnam
ait iniquus ille? Agile, inquit, suspendite hominem
Ζ΄. Βώρα γὰρ αὐτὸν λίαν καταφρονούμενον, καὶ
πρὸς ὑπηρέτης του διαβόλου τοῖς μανίαις ἀνοιδαί
νων. Απαγάγετε ἐντεῦθεν τὸν ἐπίσκοπον· ἐκεῖνον δὲ
μοὶ τὸν γενναῖον μαχητὴν τὸν ἐφ᾽ ὕβρει τοῦ δικαστη
ρίου καὶ τῶν αὐτοκρατόρων ἐληλυθότα, προσαγάγετε
ώδε, καὶ τῇ αὐτοῦ προσκαρτερίᾳ τὰ στρεβλωτήρια
προσενέγκατο. Καὶ ταῦτα λέγων, ἐπενόει μείζους
καὶ πικροτέρας κολάσεις τῷ γενναίῳ μάρτυρι, καὶ
πάνυ δὲ ἐπιλογιζόμενος ἔλεγεν, ὅτι ἔτι καὶ ἐφευρών
τιμωρητικὸν καὶ πικρὸν προσενέγκω αὐτῷ, πάντα
καταπατήσει· ἤδη γὰρ προμεμελέτηται αὐτῷ, ἵνε
κεν τῆς μελλούσης δόξης, παντοτοι κολαστικὸν ὄρο
γανον ὑπομεῖναι. Εαυτῳ τοιγαροῦν ἐπενόει τὰ τῶν
στρεβλῶν ὁ διάβολος μηχανήματα, καὶ ἅπερ ἠπείλει
τῷ δικαίῳ ἐπιφέρειν τιμωρίας πάσχειν ἔμελλεν αύω
τὸς ὡς οὐκ ἐβούλετο. ᾿Αλλὰ γάρ, φησίν, ἀναρτήσαν
τες αὐτὸν ἐπὶ τὸ ξύλον μεληδόν κατασπάσατε,
πᾶν τὸ σῶμα αὐτοῦ διαρρήξατε καθέλκοντες, όπως
καὶ
col. 391–392page 108 of 391
PG 114:391Α δὲ δικαίως πρὸς αὐτὸν ποιοῦνται δεήσεις, μὴ οὕτω μεγάλην πίστιν καὶ θαυμαστήν, ἔργον δικαίας ὀργῆς γενομένης, καὶ εἰς ἔδαφος καὶ κόνιν καταπεσοῦσαν, ἀγαθοῦ τοιούτου κενοῦται· μηδὲ τὸν περὶ αὐτῆς ἐξιλεαζόμενον, καὶ τὴν ὀργὴν ἐπισχόντα, καὶ τὸν μάτην στέφεσθαι, ὅν ἀεὶ περίβλεπτον καντὶ καὶ τείχους καὶ δόλων θήκαις ἡμῖν, τοῦτον αὐτὸν ξυμμώσαι, καὶ τὸ τῶν ἐπίδοξον κεφάλαιον ἄρηλεν. Εἰ δ' οὖν, καὶ καὶ μὴ ὀργῇ Κυρίου κατελήξατε πάλιν ἡμᾶς, λέγων εἰκὸς γὰρ ἦλν πολέμιος, τὴν φιλακήν ἤδη ἀφηρημένην. Τούτοις πειθόμενα τὴν αὐτοκράτωρα ἐπαντεπ' Ἀντιοχεῖαν τοῦ κοινοῦ θεράπων· ὃ δὲ εἰ καὶ φθεγγόμεθα, ἐφ' ᾧ ἐγράφη τρία τοῦ τείχους βλάβμαι, καὶ ἴδιος ἑκάτου πλεύτος ἐγένετο.
Βʹ. Τῆς μέντοι κορυφῆς τοῦ ὅρους, ἐν ᾧ τοῦ μεγάλους ἐκεῖνους ὁ θεῖος Συμεὼν θλᾶσι διήνυσε, τῶν ὁρωμένων ἐφ' ἑαυτῆς στήλης ἰαρῶν φροντίσας, στανρῷ εἰς τὸν ἐλεπτὸν τῷ σχῆμα, εἴπερ στοιχείῳ ἐφ' ἑκατέρα τῶν πλευρῶν διεῖλημμένου. Τὴν δὲ σταὶν λίθου ξεστοῦ κίονος ἦρεῖον ἐφ' ὑψηλοῦ τοῦ ὅρους. Καὶ τὸ μεταξὺ ὑπαίθρον ἦν αὖλι πολλῷ περιλαμπρωτικὴν πάντοθεν τὴν τόλμ. Ἐν αὐτῇ δὲ ὁ στῦλος ἑκτὸς ὁ τετραγωνκατεῖχεν εἰκότως ἐφ' οὗ τοῦν ἀγγελικῷ ἐκεῖνο ἐπαίσιο πολιτεύαν. Ἵνα γε μὴ τὴν σταὺν ὀρφῇ καὶ θυρίδα ἔχων, δι' ὧν τὸ ἴνδον τὸ τῆς ἡμέρας φῶς κατελάχγετο. Κατ' ἐκεῖνο τοίνυν τὸ μέρος, ὑπὲρ ἐν ἀριστερᾷ εἰσιόντι ὁ κίων ἵστατο, ἅτερ δὲ ἐξέλαμψε πολλῷ τοῦ ὄχθους ἀστέρα, κατὰ γε τῶν τῆς λαμπρότητος καὶ τοῦ μεγέθος λόγον, ἀνεκφραστίων, καὶ κάτ' αὐτὸν ἀθρόως, ὧν δὲ ἄνηγμ, καὶ κατὰ μέρος τοῖς θυρίδας λάψεων, ὑπὲ τῶν παρόντων ἐφαίνετο, τοῦ τε πρόσφιτα φέρεσθαι, καὶ τὴν γῆν οἰονεὶ περικαλεῖ, καὶ τὴ φαεγεωγήν ἐκεῖθε λαμπρότητα καὶ τὴν κλεῖσα φθεγγόμ ἐθάυμαζεν. Ἐπεσκεψαμένης δὲ αὖθε τοῦ θεῖου ὡς ἀλήθως Συμεὼν ἐκκαλούμενος, ὅτε δὴ τῆς ἐγρήσεως αὐτὸν ἐπ' τεύθεν συσχεζόμενον λαμπρότητος, ὡς ἐκτὸς ἀπο– τλόγυαι, τοῦ μεγαλεῖον φωτὶ παρεσκεῖ, τῆ Τριάδι τε καθαρθεῖσαν ἠλαμπτόμενος, καὶ τὴν μίαν τοῦ μεγαλεῖου φωτὶ ἡμῖν ἀνδρὸς θέῳ, τιμῇ, καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.
Frequenter latronum et parricidarum ferocitatem
manibus vestris expugnastis, et veneficorum arcanɔ,
in intimo eorum corde lalentia swpenumero extraxistis: quique nefarie intemperantiam suam
efuderunt, eorum intestina dilaniastis: atque (uι
summatim dicam) quisnam ita inexpugnabilis fuit,
qui cum in manus vestras inciderit, non facile interfectus fuerit? Quid igitur est, unilites mei, quod
hominemn istum scelestum, magna cum temeritate
imperatores nostros contemnentem, reprimere non
possumus? Saltem nos moveat dedecus et turpitudo, ne quid gravius dicam. Alios negantes crimina,
et mortem ipsam irridentes, nondum morte illata
perterrefecimus, et istius debacchantis, atque
imperatores ipsos leges et deorum jura reprobantis linguam procacem continere non possumus?
πολλάκις ὑμᾶς νικήσαντας ἀπόνοιαν, καὶ πατροκτό
νων ὁμοίως τῇ καρτερᾷ τῶν χειρῶν ἐπιμονῇ, καὶ
γοήτων απόῤῥητα τῷ βαθει καμπτόμενα πολλάκις
ἀνεῤῥήξατε, καὶ τῶν ἀθέσμως ἀκολασταινόντων τὰ
ἐνδόσθια διεστείλατε. Καὶ ἁπλῶς τις οὕτω δυσάλωτος
καὶ ἱταμὸς, ὃς ᾤετο ὑμῖν ἐμπελάσας τῇ τοῦ θανάτ
του καθυμολογία, καὶ ῥᾷστα οὐχ ὑπέπεσεν; ὦ ἐμοὶ
στρατιῶται, ἀτάκτως τοῦτον οὕτως ἐνυβρίζοντα κατὰ
τῶν αὐτοκρατόρων κωλύσαι οὐκ ἰσχύομεν; κἂν γοῦν
διὰ τὸν γέλωτα καὶ τὴν αἰσχύνην, ἵνα τὸ φορτικὸν
σιωπήσω πείσωμεν ἄλλους ἀρνουμένους, ὡς ἔφην,
καὶ παίζοντας τὸν θάνατον, καὶ μόλα τὸ θανεῖν κατη
πείξαμεν τούτου δὲ ἐμπαροινοῦντος, καὶ λίαν ἐκ
φαυλίζοντος καὶ βασιλεῖς καὶ νόμους, καὶ τῶν θεῶν
τὰ δίκαια, τὴν τῆς γλώττης ἐπέχειν προπέτειαν οὐ
δυνάμεθα;
XI. Ad hæc hilari vultu beatus Vincentius sub- ΙΑ΄. Καὶ πάνυ φαιδρῶς ὑπομειδιῶν ὁ τρισμακάριος
ridens, respondit: Acin re divinum illud oraculum Βικέντιος πρὸς τούτοις εἶπεν· Ἐπὶ τούτοις πληρού
impletur: Videntes non vident, et audientes non ται τὸ τῆς θείας Γραφῆς λόγιον, τό, Βλέποντες οὐ
audiunt 1. Tunc omnium hominum crudelissime μὴ ἴδωσι, καὶ ἀκούοντες, οὐ μὴ ἀκούσωσι, ὦ πιο
tyranne, cogis me illum Deum negare, quemn uni- νάθλιο καὶ πάντων ἀνθρώπον ὡμότατε τύραννε.
versarum rerum Opificem ac Salvatorem esse tes Θεὸν τὸν πάντων Ποιητήν, καὶ Σωτῆρα καὶ Υἱὸν μου
tor? Hunc ego verum Deum esse confiteor. Atqui ιογενῆ τοῦ ἑνὸς ὑψίστου Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τὸν Κύ
merito cruciatibus afficiendus essem, si vanum
ριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον,
aliquid, aut falsum dixissent, si imperatores deos τὰ μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ σεβομενόν τε καὶ προσ
esse affirmassem. Tu vero diutius me crucies in κινούμενον μαρτύρομαι, καὶ ἀναγκάζεις με ἀρνή.
hujusmodi confessione permanentem, neque cru- σασθαι τοῦτον ὅνπερ ἀληθῆ τυγχάνοντα ὁμολογώ;
delitatem islam exercere contra me desinas: ita τηνικαῦτα γὰρ ἐχρῆν σε τιμωρήσασθεί με εἴπερ
enim probatissimam Christianorum veritatem ἐψευδόμην, εἰ θεοὺς εἶναι ἔλεγον τοὺς βασιλεῖς σου
magis cognoscere poteris, si tamen parumper καὶ αὐτοκράτορας. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπίτολὺ στρέβλου με
impurus spiritus a le discesserit. Hæc cum sanc- τῇ ομολογίᾳ ταύτῃ ἐμμένοντα, καὶ μὴ παύσῃ τῆς
tus martyr Vincentius diceret, et judex se irrideri κατ' ἐμοῦ ὠμότητος, εἰ ἄρα καὶ οὕτω τὴν τῶν Χρισ
putaret, magis magisque insaniebat, loto pectore στιανῶν δοκιμωτάτην ἀλήθειαν δυνήσῃ ἐπιγνώναι,
anhelans, et collo intumescens, totoque vultu ὑπολογήσαντος μικρὸν τοῦ ἐν σοὶ ἐνεργοῦντος ἀκαimmutatus, et ab oculis radios instar scintilla- θάρτου πνεύματος. Ταῦτα τοῦ ἁγίου λέγοντος, με
rum enittens: qui turbato aspectu sanguinis co- νιωδέστερος ἐπιγελώμενος ὁ διάβολος κατέστη, τῷ
lorem præ se ferente tunc æstuabat, cum carnifi- τε στήθει ἐπασθμαίνων καὶ τὸν αὐχένα ἀνοιδαίνων,
ces ipsos non solum martyris latera, sed tolumn καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ὄψιν τοῦ ἀνθρωπείου μεταλ
corpus et intestina, compages quoque corporis et λαγείς χαρακτῆρος, μόνην τὴν τῶν ὀφθαλμῶν κατο
juncturas ita dilacerare videret, ut non amplius μένην βολὴν πεφαρμαγένῳ καὶ φρθοροποιῷ τῷ βλέμ
posset carnifces accusare, quod negligentes fo- ματι ἐπεπήγει, καταῤῥέον ὁρῶν τὸ αἷμα, μὴ μόνον
rent. Itaque stupore afficiebatur, quod illius ath. των πλευρῶν, ἀλλὰ γὰρ ἤδη καὶ παντὸς τοῦ σώμα
letæ animum ita magnum et excelsum videret. τος τοῦ λοιποῦ, καὶ τῶν ἐγκάνων δὲ τὰ ἐνδομύχια
χώρα διηνοιγμένα τῇ τῶν στρεβλωτηρίων ἀνάγκῃ, τὰς τι ξεύξεις παὶ ἀρμονίας τοῦ παντὸς σώματος βλέπων διηνοιγμένας; ἐν οὐδενὶ λοιπὸν εἶχεν ῥαθυμίας καταγινώσκειν τῶν δημίων· ὑπερεξεπλήττετο γὰρ
τὸ μεγαλόψυχον ὁρῶν τοῦ ἀγωνιστού.
XII. Cum vero acerbus atque immitis ille tyrannus a martyre se victum cognosceret, pestifer
homo alia quadam via Vincentium agressus est,
credens fieri posse, ut inisericordia et lenitale, viri
justi mentem ac voluntatem alliceret. Aiebat igitnr: Miserere, Vincenti, juentutis tuæ, neque ætatis forem in primis annis decerpi paliaris, atque
longioris vitæ spatium ne tibi præcidas. Parce tibi
ipsi. Ne committas, ut cruciatu majore lacereris.
Saltem sero sapias, et resipiscas tandem, ne reli-
* Matth. XIII, 13.
ΙΒ΄. Οτε δὲ οὕτω πικρῶς καὶ ἀνίλεως ὑπάρχων
ἀπηλέγχετο, ἑτέρως οξοβόλος προσῄει τῷ μάρτυρι,
οἰόμενος οἴκτῳ ὑποσύραι τοῦ δικαίου τὸ φρόνημα
Ελέησον γὰρ, ἔφασκεν, ἑαυτὸν, ὦ Βικέντις· μὴ τὸ
ἄνθος τῆς ἐαρινῆς σου καὶ δροσώδους ἡλικίας ἀπολέσης, ἔτι τὰ πρῶτο τοῖς ἔτεσι τῆς νεότητος δρεπου
μένης, μὴ τὸ μακροβιόν σου τῆς ζωῆς ἐκκόψῃς. Φετ
σαι σαυτοῦ ταῖς αἰκίαις οὕτω καταοπαραττώμενος,
καὶ κἂν γοῦν ὄψέ ποτε τὰ λοιπὰ τῶν βασάνων χέρα
δησον. Καὶ ὁ ἅγιος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὸν δόλον
προαισθόμενος, καὶ τῆς ἀπάτης θεωρῶν τὸ δέλεαρ, τούτοις τοῖς λόγοις ἐχρήσατο πρὸς τὸν ἐχθρόν Ὦ ἀληθῶς γλῶσσα τοῦ διαβόλου ἀκάθαρτε, τί οὐκ ἂν κατ᾿ ἐμοῦ κυνήσῃς μηχανώμενος; ὁπότε τὸν Κύριονἡμῶν καὶ Θεὸν πειρᾶσαι ἠβουλήθης· οὐδὲ διὰ τὰς τιμωρίας ἂς ἐπιφέρειν μοι χαλεπαίνεις, τοῦτο δὲ μᾶλλον πτοεῖται καὶ φοβεῖται δεδιττόμενον, ἡνίκα πλάττῃ κατ᾿ ἐμοῦ προτεινόμενος ἔλαιον. Καὶ εἰς ἐμὲ κραταιούσθω παντοία σου κόλασις, καὶ εἴ τι δέ σου ταῖς στρατείαις καὶ κακοτέχνοις δυνάμεσιν ἐφευρίσκειν πέποιθας, προσκόμισον ἀνερευνῶν διὰ τῆς πεφαρμαγμένης σου πικρίας, δοκίμαζε τὴν ἰσ χύν τε καὶ πίστιν τῶν Χριστιανῶν καθόλου, μή σύ γε φείσῃ αἰκισμῶν καὶ κολάσεων, σιδήρου, λέγω, καὶ πυρός, κατατέμνων καὶ κατεμπιπρῶν· οὕτω γὰρ διὰ πάντων τὴν ήτταν ὁμολογήσεις καταισχυνόμενος. Ω ΙΓ΄. Πριόμενος δὲ ταῖς ὀργαῖς πρὸς τούτοις ὁ Δα τιανὸς, καὶ τὸ ὄνειδος μὴ φέρων ἐπεμβαίνοντος κατ' αὐτοῦ τοῦ ἀγωνιστοῦ, λέγει πρὸς τὴν τάξιν Διαγέ σθω ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν κατὰ νόμον ἐξέτασίν τε καὶ ἀνάγκην δοκιμαζέσθω κατ' αὐτοῦ, καὶ ἀνιχνευές σθωσαν πᾶσαι αἱ τῶν ἀπηγορευμένων πράξεων τι μωρίαι, πατροφονέων τε καὶ ἀνδροκτόνων, φημί, καὶ λοιπῶν καταδίκων κολαστικὸν μηχάνημα. Εἰ γὰρ καὶ ὁ λογισμὸς ἐγκαρτερεῖν τοῖς δεινοῖς ἐπιπολὺ δυνήσηται, ἀλλὰ καν γοῦν τὰ μέλη ταῖς βασάνοις ἐν απολέσθω καὶ γὰρ ἐν ὅσῳ οὗτος τοῖς ζῶσι περίεστιν, ἐμὲ τῆς νίκης ἀδύνατον ἐπιτεύξασθαι. Ο δὲ ἀθλη τῆς ἀπονητὶ καταστρεφόμενος τὸν ἀντίπαλον, τοιού τοις ἀγαλλόμενος ἐβόα τοῖς βήμασιν· * τῆς ἐμῆς μακαριότητος ἀληθῶς καὶ ἀφροσύνης αἱ γὰρ παρὰ σου μοι, διάβολε, ἀπειλαί, πληρέστατοι τυγχάνουσιν ἔπαινοι, καὶ ἡ τραχυτέρα, ὡς οἴει, κατάπληξις σεσω ρευμένη δόξα υπαρχει· ἐν ᾧ δὲ νομίζεις βαρύτατον ὀργίζεσθαι, τοῦτο μᾶλλον ἀρχεῖ με τὰ βέλτιστα ὠφι λεῖν. Καὶ ὁ Δατιανὸς ὑπερζέσας ταῖς μανίαις, εὐθέως προστάττει σταυρὸν καταπαγῆναι, καὶ ἐκεῖ προσ ηλωθέντα ἄκινητὶ καταμέλος αἰκίζεσθαι. Καὶ δὴ τὰ προσταττόμενα ἐξετέλουν οἱ τοῦ διαβόλου ὑπηρέται καὶ παγέντος τοῦ σταυροῦ ἀνήρπασαν αὐτὸν ἐν αὐτῷ, πάλιν· δὲ σὺν πολλῷ τῷ τάχει κατήνεγκαν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ ξύλου. ὡς δὲ τῶν δεσμῶν ἀπελύθη, καὶ ἔστη ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ὁ ἅγιος, ἐνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκτινάξας ἑαυτὸν ἐκ τῶν δημίων, καὶ προσπηδήσας ἐπὶ τὸν σταυρὸν δρόμῳ, βουλόμενος τιμωρήσασθαι τὸν ἐχθρὸν, οὕτω κατὰ τῶν τιμωρῶν ἐπιμέμφεται ἐπεγειρομένων καὶ ἐπιτεινόντων αὐτῷ τὰ δεινά, καί φησι - Τί, βραδετς καὶ ἀνίσχυροι διακόνοι του πονη ροῦ, ἕλκειν με καὶ ἀπάγειν ἐπὶ τὰ κολαστήρια; ἐκτε λεῖτε συντόμως τὴν ὠμότητα τοῦ κακόφρονος, ὅπως γέλως ἐφ᾽ ἅπασιν ᾗ τάχος ἀναδειχθήσεται καὶ τού τοις λίαν ἀνήρει χαλεπαίνοντα τὸν ἀλάστορα, τοῖς παρ' αὐτοῦ βέλεσιν ἱκανῶς αὐτὸν κατασφάττων. Διό καὶ μειζόνως κατ' αὐτοῦ ταῖς αἰκίαις ἐκκαίεται ἐπ ανεγείρων καὶ ἐπανακυκλῶν τὰ τιμωρητήρια· καὶ γὰρ εὐθὺς ἐστρεβλοῦτο, καὶ διαφόρως ταῖς μάστιξι επιμό. νας κατεσχίζετο, καὶ πρὸς τούτοις ἅπασιν ἔτι ταῖς πλευραίς κατεκαίετο, ἀλλεπαλλήλως τῶν φλογών
Frequenter latronum et parricidarum ferocitatem
manibus vestris expugnastis, et veneficorum arcanɔ,
in intimo eorum corde lalentia swpenumero extraxistis: quique nefarie intemperantiam suam
efuderunt, eorum intestina dilaniastis: atque (uι
summatim dicam) quisnam ita inexpugnabilis fuit,
qui cum in manus vestras inciderit, non facile interfectus fuerit? Quid igitur est, unilites mei, quod
hominemn istum scelestum, magna cum temeritate
imperatores nostros contemnentem, reprimere non
possumus? Saltem nos moveat dedecus et turpitudo, ne quid gravius dicam. Alios negantes crimina,
et mortem ipsam irridentes, nondum morte illata
perterrefecimus, et istius debacchantis, atque
imperatores ipsos leges et deorum jura reprobantis linguam procacem continere non possumus?
πολλάκις ὑμᾶς νικήσαντας ἀπόνοιαν, καὶ πατροκτό
νων ὁμοίως τῇ καρτερᾷ τῶν χειρῶν ἐπιμονῇ, καὶ
γοήτων απόῤῥητα τῷ βαθει καμπτόμενα πολλάκις
ἀνεῤῥήξατε, καὶ τῶν ἀθέσμως ἀκολασταινόντων τὰ
ἐνδόσθια διεστείλατε. Καὶ ἁπλῶς τις οὕτω δυσάλωτος
καὶ ἱταμὸς, ὃς ᾤετο ὑμῖν ἐμπελάσας τῇ τοῦ θανάτ
του καθυμολογία, καὶ ῥᾷστα οὐχ ὑπέπεσεν; ὦ ἐμοὶ
στρατιῶται, ἀτάκτως τοῦτον οὕτως ἐνυβρίζοντα κατὰ
τῶν αὐτοκρατόρων κωλύσαι οὐκ ἰσχύομεν; κἂν γοῦν
διὰ τὸν γέλωτα καὶ τὴν αἰσχύνην, ἵνα τὸ φορτικὸν
σιωπήσω πείσωμεν ἄλλους ἀρνουμένους, ὡς ἔφην,
καὶ παίζοντας τὸν θάνατον, καὶ μόλα τὸ θανεῖν κατη
πείξαμεν τούτου δὲ ἐμπαροινοῦντος, καὶ λίαν ἐκ
φαυλίζοντος καὶ βασιλεῖς καὶ νόμους, καὶ τῶν θεῶν
τὰ δίκαια, τὴν τῆς γλώττης ἐπέχειν προπέτειαν οὐ
δυνάμεθα;
XI. Ad hæc hilari vultu beatus Vincentius sub- ΙΑ΄. Καὶ πάνυ φαιδρῶς ὑπομειδιῶν ὁ τρισμακάριος
ridens, respondit: Acin re divinum illud oraculum Βικέντιος πρὸς τούτοις εἶπεν· Ἐπὶ τούτοις πληρού
impletur: Videntes non vident, et audientes non ται τὸ τῆς θείας Γραφῆς λόγιον, τό, Βλέποντες οὐ
audiunt 1. Tunc omnium hominum crudelissime μὴ ἴδωσι, καὶ ἀκούοντες, οὐ μὴ ἀκούσωσι, ὦ πιο
tyranne, cogis me illum Deum negare, quemn uni- νάθλιο καὶ πάντων ἀνθρώπον ὡμότατε τύραννε.
versarum rerum Opificem ac Salvatorem esse tes Θεὸν τὸν πάντων Ποιητήν, καὶ Σωτῆρα καὶ Υἱὸν μου
tor? Hunc ego verum Deum esse confiteor. Atqui ιογενῆ τοῦ ἑνὸς ὑψίστου Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τὸν Κύ
merito cruciatibus afficiendus essem, si vanum
ριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον,
aliquid, aut falsum dixissent, si imperatores deos τὰ μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ σεβομενόν τε καὶ προσ
esse affirmassem. Tu vero diutius me crucies in κινούμενον μαρτύρομαι, καὶ ἀναγκάζεις με ἀρνή.
hujusmodi confessione permanentem, neque cru- σασθαι τοῦτον ὅνπερ ἀληθῆ τυγχάνοντα ὁμολογώ;
delitatem islam exercere contra me desinas: ita τηνικαῦτα γὰρ ἐχρῆν σε τιμωρήσασθεί με εἴπερ
enim probatissimam Christianorum veritatem ἐψευδόμην, εἰ θεοὺς εἶναι ἔλεγον τοὺς βασιλεῖς σου
magis cognoscere poteris, si tamen parumper καὶ αὐτοκράτορας. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπίτολὺ στρέβλου με
impurus spiritus a le discesserit. Hæc cum sanc- τῇ ομολογίᾳ ταύτῃ ἐμμένοντα, καὶ μὴ παύσῃ τῆς
tus martyr Vincentius diceret, et judex se irrideri κατ' ἐμοῦ ὠμότητος, εἰ ἄρα καὶ οὕτω τὴν τῶν Χρισ
putaret, magis magisque insaniebat, loto pectore στιανῶν δοκιμωτάτην ἀλήθειαν δυνήσῃ ἐπιγνώναι,
anhelans, et collo intumescens, totoque vultu ὑπολογήσαντος μικρὸν τοῦ ἐν σοὶ ἐνεργοῦντος ἀκαimmutatus, et ab oculis radios instar scintilla- θάρτου πνεύματος. Ταῦτα τοῦ ἁγίου λέγοντος, με
rum enittens: qui turbato aspectu sanguinis co- νιωδέστερος ἐπιγελώμενος ὁ διάβολος κατέστη, τῷ
lorem præ se ferente tunc æstuabat, cum carnifi- τε στήθει ἐπασθμαίνων καὶ τὸν αὐχένα ἀνοιδαίνων,
ces ipsos non solum martyris latera, sed tolumn καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ὄψιν τοῦ ἀνθρωπείου μεταλ
corpus et intestina, compages quoque corporis et λαγείς χαρακτῆρος, μόνην τὴν τῶν ὀφθαλμῶν κατο
juncturas ita dilacerare videret, ut non amplius μένην βολὴν πεφαρμαγένῳ καὶ φρθοροποιῷ τῷ βλέμ
posset carnifces accusare, quod negligentes fo- ματι ἐπεπήγει, καταῤῥέον ὁρῶν τὸ αἷμα, μὴ μόνον
rent. Itaque stupore afficiebatur, quod illius ath. των πλευρῶν, ἀλλὰ γὰρ ἤδη καὶ παντὸς τοῦ σώμα
letæ animum ita magnum et excelsum videret. τος τοῦ λοιποῦ, καὶ τῶν ἐγκάνων δὲ τὰ ἐνδομύχια
χώρα διηνοιγμένα τῇ τῶν στρεβλωτηρίων ἀνάγκῃ, τὰς τι ξεύξεις παὶ ἀρμονίας τοῦ παντὸς σώματος βλέπων διηνοιγμένας; ἐν οὐδενὶ λοιπὸν εἶχεν ῥαθυμίας καταγινώσκειν τῶν δημίων· ὑπερεξεπλήττετο γὰρ
τὸ μεγαλόψυχον ὁρῶν τοῦ ἀγωνιστού.
XII. Cum vero acerbus atque immitis ille tyrannus a martyre se victum cognosceret, pestifer
homo alia quadam via Vincentium agressus est,
credens fieri posse, ut inisericordia et lenitale, viri
justi mentem ac voluntatem alliceret. Aiebat igitnr: Miserere, Vincenti, juentutis tuæ, neque ætatis forem in primis annis decerpi paliaris, atque
longioris vitæ spatium ne tibi præcidas. Parce tibi
ipsi. Ne committas, ut cruciatu majore lacereris.
Saltem sero sapias, et resipiscas tandem, ne reli-
* Matth. XIII, 13.
ΙΒ΄. Οτε δὲ οὕτω πικρῶς καὶ ἀνίλεως ὑπάρχων
ἀπηλέγχετο, ἑτέρως οξοβόλος προσῄει τῷ μάρτυρι,
οἰόμενος οἴκτῳ ὑποσύραι τοῦ δικαίου τὸ φρόνημα
Ελέησον γὰρ, ἔφασκεν, ἑαυτὸν, ὦ Βικέντις· μὴ τὸ
ἄνθος τῆς ἐαρινῆς σου καὶ δροσώδους ἡλικίας ἀπολέσης, ἔτι τὰ πρῶτο τοῖς ἔτεσι τῆς νεότητος δρεπου
μένης, μὴ τὸ μακροβιόν σου τῆς ζωῆς ἐκκόψῃς. Φετ
σαι σαυτοῦ ταῖς αἰκίαις οὕτω καταοπαραττώμενος,
καὶ κἂν γοῦν ὄψέ ποτε τὰ λοιπὰ τῶν βασάνων χέρα
δησον. Καὶ ὁ ἅγιος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὸν δόλον
col. 393–394page 109 of 391
PG 114:393προσαρασσομένων, καὶ τῶν μελῶν κατατεινομένων, ἔξαρθρος ἐγίνετο ὁ ἅγιος. Εντεύθεν δὲ σιδηρᾶς ῥέο βδους ἐπιπολὺ πυρώσαντες ἐπέβαλον ἐπὶ τὸ στῆθος καιομένας τοῦ μάρτυρος, ἕως οὗ διετάκη σχεδόν μετ ταξὺ σιδήρου τε καὶ πυρὸς ἐκφλογούμενος ὁ ἀγωνιστὴς· ἡ γὰρ τοῦ σώματος ἐπιφάνεια καὶ τὸ δέρμα τρίζον τῇ φλογί διεπείρετο· τραύματά τε κατὰ τραυ. μάτων ἀνανεούμενα ἐφαίνετο, καὶ ἐπὶ τοὺς αἰκισμούς αἰκισμοὶ ἐχαλέπαινον, ἄλλοι τε κατὰ τοῦ καίοντος πυρὸς ἐνέβαλλον· καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς φλογώσεως εἰς μακρὰν διασπειρομένων τῶν μελῶν, σαρκών τε λοι πῶν μὴ ὑφιστασῶν κατ' αὐτῶν τῶν ἐνδοσθίων, τὰ μέλη τῶν αἰκισμῶν ἐφέροντο, καὶ αὐτὰ κατὰ τῶν αὐτ τῶν ἑλκῶν πάλιν ἐτιμωρεῖτο τὰ μέλη, ἐπειδὴ σώμα τος μέρος οὐδὲ τὸ τυχὸν ὑγιὲς περιελέλειπτο· καὶ ὅμως ὁ λογισμὸς ἐγκαρτερῶν τοῖς δεινοῖς καρτερι κώτερος ἀποδείκνυτο, εἰκότως ὠχυρώμενος τῇ ἀκαταλήπτῳ καὶ φιλανθρώπῳ ῥοπῇ τοῦ Θεοῦ. ΙΔ΄. Εμβροντηθεὶς δὲ πολλῇ ἐκπλήξει ὁ Δατιανὸς διετέλει, τῇ ἐπιῤῥοιᾳ τῶν κολάσεων τὴν ἐναντίαν ὁμολογίαν περιμένων τοῦ μάρτυρος, καὶ τἀληθὲς δὲ λοιπὸν περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ ταῖς φροντίσιν ἐταλαντεύετο ὅ τι δέοι πρᾶξαι καὶ ὅπως ἀναζητῶν. Ἐν τοσούτῳ δὲ τῆς τάξεως ὑπερεκπληττομένης, ἀπήγε γειλαν αὐτῷ οἱ ἐπὶ τῶν τιμωριών τεταγμένοι τοὺς μὲν δημίους ἀποκεκμηκέναι ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς τε καὶ κινήσεως, τὸν δὲ ἀθλητὴν ὑπερνενικηκέναι τὸν πολυσχεδή τῆς κολάσεως ἀγῶνα φαιδρῷ χαρα κτῆρι, ἐγκρατεστέρᾳ τε μᾶλλον ὁμολογία, ἢ ὥσπερ κατήρξατο, τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμολογεῖ. Καὶ τοτε διαμαρτὼν τῆς ἐλπίδος, καὶ σκότος ἐπαμφια σάμενος, Φευ ἔφη ὁ ἱερόσυλος, νενικήμεθα, ἀλλ' εἰ καὶ ταῖς ὑπολοίποις βασάνοις ὁμοίως μὴ κάμνοι τὸν λογισμόν, ἀεὶ δὲ καρτερῶς διατελοίη τοῦ σώμα τος ἐκτακέντος, ἡ ψυχὴ τοῖς ἀδιορθώτοις ἐπιμένουσα τιμωρείσθω. Τοιγαροῦν ἀναζητήσατε τόπον ζοφώδη πανταχόθεν τῆς στέγης πεπιεσμένον, καὶ ἀπεξενωμένον τοῦ κοινοῦ φωτὸς πρὸς ἀπόλαυσιν, ὅπως τῇ διαιωνίῳ νυκτὶ κολάζοιτο· κατὰ γὰρ τὸ ἀνεύθυνον αὐτοῦ τῆς παρὰ τῶν νόμων εἱρκτῆς τοῖς κακοποιούς ἐπευρηθείσης προς βάσανόν τε καὶ ἀσφάλειαν χώρος οὗτος ἀξιώτατος· ὑποστρώσατε δὲ καὶ τὸν τόπον, ἔνθα ἐῤῥίφθαι μέλλει, ὀστράκῷ κατεαγότι ἐκ τῶν έκατέρων μερῶν ὄξεις ἔχοντα καὶ ἀκιδωτὰς τὰς γω νίας, ὅπως ἂν καταικίζηται καὶ κατανύττηται τῇ μετ ταστροφῇ τῶν πλευρῶν, εἴ τί που μέλος ἐξαναλήψεως δοκοίη ἄνεσιν προσλαμβάνει· καὶ ἁπλῶς ἵνα καὶ τέτρυχωμένῳ τῷ σώματι ἀπαύστως τὰ τῆς τιμωρίας ἀνανεούμενα μὴ ἐλλείπῃ· πρὸς τούτοις ἐκτείνοντες αὐτὸν διασπατε κατὰ παντὸς μέρους τοῦ σώματος αὐτοῦ, ὅπως καθ᾿ ἕκαστον μέλος ποικίλως στρεβλούμενος ἐκπνεύσῃ, ὁ κατὰ τῶν ἡμετέρων βασιλέων μαχητής κρατερός. Εντεῦθεν κατακλείσαντες αὐτὸν ἐν τῷ σκότῳ καταλίπετε ἐκεῖ, ὡς μηδὲ πρόσπνοιαν μηδὲ ἔλλαμψίν τινα φωτὸς τοῖς ὄμμασιν ἐπιδέχεσθαι, μηδέ τις ἀνθρώπων ἐκεῖσε πλησιάζει τῷ πᾶσαν ἀπο κεκλεῖσθαι αὐτῷ παραμυθίαν, θύραις τε καὶ μύχλοῖς πανταχόθεν ήτω κατησφαλισμένος· διὰ φροντίδος δὲ μόνον ἦτε, ἵνα ἐὰν ἀποπνεύσῃ, τὸ τάχος ἡμῖν ἀπαγγέλληνε. ΙΕ΄. Γενομένων οὖν τούτων πάντων κατὰ τὸ ἀθέν μιτον τοῦ πολυμανούς προστάγματος, καὶ μετὰ πάν της ανάγκης οὕτω καθειρχθέντος τοῦ μάρτυρος, δύο θέως νυκτὸς ἐπιλαβούσης, ἡνίκα βαθεῖ κατεσχέθησαν
reretur. Corporis enim superficies ac pellis flamma προσαρασσομένων, καὶ τῶν μελῶν κατατεινομένων,
illa comburebatur, vulneraque vulneribus addita ἔξαρθρος ἐγίνετο ὁ ἅγιος. Εντεύθεν δὲ σιδηρᾶς ῥέο
renovabantur, et lacerationes lacerationibus novis βδους ἐπιπολὺ πυρώσαντες ἐπέβαλον ἐπὶ τὸ στῆθος
augebantur. Alii carbones accensos in ejus corpus καιομένας τοῦ μάρτυρος, ἕως οὗ διετάκη σχεδόν μετ
injicientes, diuturnis flammis ipsius membra ταξὺ σιδήρου τε καὶ πυρὸς ἐκφλογούμενος ὁ ἀγωνι
comburebant: in quo cum nulla amplius supe- στής· ἡ γὰρ τοῦ σώματος ἐπιφάνεια καὶ τὸ δέρμα
ressent carnes,lammæ ipse deinceps ad intestinas τρίζον τῇ φλογί διεπείρετο· τραύματά τε κατὰ τραυ.
usque partes penetrabant, et cum superioribus μάτων ἀνανεούμενα ἐφαίνετο, καὶ ἐπὶ τοὺς αἰκισμούς
vulneribus addita essent, novo cruciatu martyris αἰκισμοὶ ἐχαλέπαινον, ἄλλοι τε κατὰ τοῦ καίοντος
corpus affligebant: cujus etsi nulla pars sana πυρὸς ἐνέβαλλον· καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς φλογώσεως εἰς
relicta esset, nihilominus tamen mens ipsa cru- μακρὰν διασπειρομένων τῶν μελῶν, σαρκών τε λοιciatus illos fortiter perferens, robustior efficieba- πῶν μὴ ὑφιστασῶν κατ' αὐτῶν τῶν ἐνδοσθίων, τὰ
tur, idque non immerito: divino enim præsidio, μέλη τῶν αἰκισμῶν ἐφέροντο, καὶ αὐτὰ κατὰ τῶν αὐτ
quod humana cogitatione comprehendi non potest, τῶν ἑλκῶν πάλιν ἐτιμωρεῖτο τὰ μέλη, ἐπειδὴ σώμαundique communiebatur. Dalianus vero insania τος μέρος οὐδὲ τὸ τυχὸν ὑγιὲς περιελέλειπτο· καὶ
multa et furore agitatus, pergebat illam lormen- ὅμως ὁ λογισμὸς ἐγκαρτερῶν τοῖς δεινοῖς καρτερι
Lorum copiam inferre, nimirum exspectans con- κώτερος ἀποδείκνυτο, εἰκότως ὠχυρώμενος τῇ ἀκαtrariam martyris confessionem audire.
ταλήπτῳ καὶ φιλανθρώπῳ ῥοπῇ τοῦ Θεοῦ.
XIV. Interea cohors militaris, constantia martyris ΙΔ΄. Εμβροντηθεὶς δὲ πολλῇ ἐκπλήξει ὁ Δατιανὸς
perculsa,retulit Datiano carnifices ipsos defatigalos διετέλει, τῇ ἐπιῤῥοιᾳ τῶν κολάσεων τὴν ἐναντίαν
esse, et in tormentis indigendis ad extremum ὁμολογίαν περιμένων τοῦ μάρτυρος, καὶ τἀληθὲς δὲ
spiritum redactos: athletam vero illum multipli- λοιπὸν περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ ταῖς φροντίσιν έταcem tormentorum copiam, ac certamen egregie λαντεύετο ὅ τι δέοι πρᾶξαι καὶ ὅπως ἀναζητῶν. Ἐν
superasse. Tunc Dalianus spe deceptus, et tenebris τοσούτῳ δὲ τῆς τάξεως ὑπερεκπληττομένης, ἀπήγε
mentis oppressus: Heu, inquit, victi sumus: sed γειλαν αὐτῷ οἱ ἐπὶ τῶν τιμωριών τεταγμένοι τοὺς
quamvis tam multis cruciatibus ejus mens victa μὲν δημίους ἀποκεκμηκέναι ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς
non sit: cum fortiter corpus ipsius flammas pertu- τε καὶ κινήσεως, τὸν δὲ ἀθλητὴν ὑπερνενικηκέναι
lerit, nihilominus tamen demus operam, ut ejus τὸν πολυσχεδή τῆς κολάσεως ἀγῶνα φαιδρῷ χαραanimus talibus crucietur penis, quibus nullum κτῆρι, ἐγκρατεστέρᾳ τε μᾶλλον ὁμολογία, ἢ ὥσπερ
remedium adhiberi possit. Exquirite igitur locum κατήρξατο, τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμολογεῖ.
omni ex parte obscurum ac tenebricosum, ut sem- Καὶ τοτε διαμαρτὼν τῆς ἐλπίδος, καὶ σκότος ἐπαμφιαpiterna quadam nocte puniatur. Locum vero illum, " σάμενος, Φευ! ἔφη ὁ ἱερόσυλος, νενικήμεθα, ἀλλ'
in quo ejus corpus constituendem est, testis fra- εἰ καὶ ταῖς ὑπολοίποις βασάνοις ὁμοίως μὴ κάμνοι
ctis sternite, ex utraque parte acutissimis, et acu- τὸν λογισμόν, ἀεὶ δὲ καρτερῶς διατελοίη τοῦ σώμα
leatos angulos habentibus, ut compungatur, et in τος ἐκτακέντος, ἡ ψυχὴ τοῖς ἀδιορθώτοις ἐπιμένουσα
quamcunque partem latere sua converterit, dila- τιμωρείσθω. Τοιγαροῦν ἀναζητήσατε τόπον ζοφώδη
ceretur. Post hac, ut membrum nullum remis- πανταχόθεν τῆς στέγης πεπιεσμένον, καὶ ἀπεξενω
sionem habeat, aut recreationem, sed totum ejus μένον τοῦ κοινοῦ φωτὸς πρὸς ἀπόλαυσιν, ὅπως τῇ
corpus assidua tormentorum renovatione affliga- διαιωνίῳ νυκτὶ κολάζοιτο· κατὰ γὰρ τὸ ἀνεύθυνον
tur, super hujusmodi testas hominem istum pro αὐτοῦ τῆς παρὰ τῶν νόμων εἱρκτῆς τοῖς κακοποιούς
Lernentes pertrahite, ut membratim varie lacere- ἐπευρηθείσης προς βάσανόν τε καὶ ἀσφάλειαν χώρος
tur, et animam ac spiritum emittat is, qui contra οὗτος ἀξιώτατος· ὑποστρώσατε δὲ καὶ τὸν τόπον,
nostros imperatores certamen suscepit. Denique ἔνθα ἐῤῥίφθαι μέλλει, ὀστράκῷ κατεαγότι ἐκ τῶν
concludite ipsum in loco illo tenebricoso et illic έκατέρων μερῶν ὄξεις ἔχοντα καὶ ἀκιδωτὰς τὰς γωderelinquite, ut ne minimam quidem lucis partem νίας, ὅπως ἂν καταικίζηται καὶ κατανύττηται τῇ μετ
oculis suis aspiciat, neque quisquam illuc accedat, ταστροφῇ τῶν πλευρῶν, εἴ τί που μέλος ἐξαναλήψεως
omnisque consolationis ratio ac spes ab eo remos δοκοίη ἄνεσιν προσλαμβάνει· καὶ ἁπλῶς ἵνα καὶ
veatur. Januas ipsas undique claudite, et vectibus τέτρυχωμένῳ τῷ σώματι ἀπαύστως τὰ τῆς τιμωρίας
eas communite; hocque diligenter curale, ut, ἀνανεούμενα μὴ ἐλλείπῃ· πρὸς τούτοις ἐκτείνοντες
quamprimum animam efflaverit, mihi referatis. αὐτὸν διασπατε κατὰ παντὸς μέρους τοῦ σώματος
αὐτοῦ, ὅπως καθ᾿ ἕκαστον μέλος ποικίλως στρεβλούμενος ἐκπνεύσῃ, ὁ κατὰ τῶν ἡμετέρων βασιλέων
μαχητής κρατερός. Εντεῦθεν κατακλείσαντες αὐτὸν ἐν τῷ σκότῳ καταλίπετε ἐκεῖ, ὡς μηδὲ πρόσπνοιαν
μηδὲ ἔλλαμψίν τινα φωτὸς τοῖς ὄμμασιν ἐπιδέχεσθαι, μηδέ τις ἀνθρώπων ἐκεῖσε πλησιάζει τῷ πᾶσαν ἀποκεκλεῖσθαι αὐτῷ παραμυθίαν, θύραις τε καὶ μύχλοῖς πανταχόθεν ήτω κατησφαλισμένος· διὰ φροντίδος δὲ
μόνον ἦτε, ἵνα ἐὰν ἀποπνεύσῃ, τὸ τάχος ἡμῖν ἀπαγγέλληνε.
XV. His ita factis, ut nefario impii Datiani edicto
prascriptum fuerat, et eo in loco martyre incluso,
adventante nocte,statim custodes ipsi allo sopore
oppressi sunt. Itaque quod Dalianus contra sanctum
ΙΕ΄. Γενομένων οὖν τούτων πάντων κατὰ τὸ ἀθέν
μιτον τοῦ πολυμανούς προστάγματος, καὶ μετὰ πάν
της ανάγκης οὕτω καθειρχθέντος τοῦ μάρτυρος, δύο
θέως νυκτὸς ἐπιλαβούσης, ἡνίκα βαθεῖ κατεσχέθησαν
PG 114:394ὕπνῳ οἱ φύλακες, ὅπερ Δατιανὸς εἰς τιμωρίαν χαλεπωτέραν θανάτου κατὰ τοῦ ἁγίον προσέταξεν, μετατρέπεται τούτο εἰς πᾶσαν ἑορτήν τε καὶ δόξαν καὶ ἀνάκτησιν, Φοβερά γὰρ καὶ ὑπέρλαμπρος ἀγ γελική τις παρεγένετο κατάστασις, θεραπεύουσα καὶ ἀνακτωμένη ἐκ τῶν πόνων τὸν ἀθλητήν· καὶ ἡ ἀγγενὴς καὶ διαιωνίζουσα τοῦ ἐπικατεράτου νύξ φωτὶ ξένῳ καὶ παραδόξῳ κατελάμπετο. Τριστοιχηδόν γὰρ κηροὶ ἀνακαιόμενοι, παρὰ τὸ εἰωθὸς φῶς κατ εφωτιζε τὸ ὀχύρωμα. Καὶ αὐτὸς δὲ στρωμναῖς ἀπο λωτάταις ἤδη τὸ σῶμα ἀνακτηθεὶς, καὶ τῷ ἁγίῳ ἀναθαλφθεὶς Πνεύματι, τὴν διὰ ψαλμῶν ὑμνῳδίαν, καὶ Κυρίῳ ἀνεκρούετο, καὶ τῷ ἠδίστῳ ὀργάνῳ τῆς φωνῆς ἐν ρυθμῷ ἀπηχῶν, πᾶσαν τὴν γειτνίαν στο γνῶς ἡρμένην εἰς τυ τὰς αὐτοῦ τιμωρίας, τὴν ἠχὼ τῆς εὐρυθμίας ἀκροωμένην κατέθελγες. Εξαίφνης καὶ οἱ φύλακες ἐξέστησαν, τοῦ ὕπνου αὐτῶν ἀποπεσόντος, οἰόμενοι τῆς φυλαχῆς πεφευγέναι τὸν μάρτυρα. Επιπολὺ δὲ ταρασσομένοις ὑπὸ τοῦ δέους τού τοις ἐπιφωνεῖν ἤρξατο ὁ ἅγιος· Μὴ ταράσσεσθε, μηδὲ βοᾶτε, ὦ στρατιῶται τῆς ἀσεβείας, δεδοικότες ἐγὼ γὰρ τὴν ἐμὴν δόξαν οὐκ ἀποφεύγω, οὐδὲ τοὺς ἐμοὶ ἀποκειμένους στεφάνους. εἰ δὲ οἷοί τέ ἐστε, μετὰ τάχους εἰσέλθετε, καὶ τῇ ἀγγελικῇ θεραπεία τε καὶ ἀνακλήσει τὴν ἔνδοξον παραμυθίαν τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ θεάσασθε ἔνθα γάρ κατελείψατε σκότος ζοφωδέστατον, χάρητε φῶς ὁρῶντες ὑπερκόσμιον ὃν ἐπιστένειν χαλεπῶς ἐπηλπίσατε τῷ μὴ ἔχειν ἀναπνοῆς καὶ μικρὰν ὑπόστασιν, εἰς ὕμνους ἀνακρουσ μενον τοῦ ἀληθούς Θεοῦ καθορῶντες θαυμάσατε. τε ᾿Ανέθησαν γὰρ οἱ περὶ ἐμὲ κεχυμένοι δεσμοί, καὶ αἱ δυνάμεις μου πλέον τοῦ ἀρχαίου πεπύκνωνται τό τε σώμά μου ἀπαλαῖς καὶ ἀφθόνοις στρωμναίς ἀνανενέωται· διὸ μᾶλλον ὑπερεκπλάγητε τὴν ἄφατον τοῦ Θεοῦ μου δύναμίν τε καὶ ἀγαθότητα, καὶ πληρεστάτῳ στόματι φωναῖς εὐσεβέσιν ἀνακηρύξατε, τούτοις κεχρήμενοι τοῖς ῥήμασι καὶ τὸν ὁμολογητήν τοῦ ἀληθοῦς καὶ μόνου Θεοῦ ἀεὶ νικητὴν ὑπάρχειν ἀπαγγείλατε τῷ Δατιανῷ, ὁπόσου τε καὶ οἴου φωτός ἀπολαύω, προσεφευρισκέτω, εἴ τι οιέσθω δεινὸν ὁ διάβολος, καὶ ἔτι προσφερέτω τοῖς ἐμοῖς ἐπαίνοις τῶν δὲ τῆς μακαριότητος μου ἀνδραγαθιῶν μηδὲν ὑφαρπασάτω, εγγυμναζέσθω τὰ παρ' ἑαυτῆς σημεῖα βασιλεύουσα· εἰ ρα τί ἀνιχνεύσοιτο, μόνην αὐτοῦ δέδια τὴν συμπάθειαν, μὴ ὀφθείη μοι συγχωρῶν τὸν θάνατον. ὡς δὲ οἱ φύλακες ἀπελθόντες ἅπαντα τὰ ἐπὶ τῆς φυλακῆς γενόμενα τῷ Δατιανῷ διεσάφησαν, ἄψυχός τε καὶ ὠχριῶν ἀπεπάγη, καὶ ἤδη ὑπῃσθάνετο κάκιστως ἔχειν ἐν ἑαυτῷ (οἱ γὰρ σπαραγμοὶ καὶ οἱ αἰκισμοί τῶν τιμωριῶν τοῦ μάρτυρος κατ' αὐτοῦ μετετρέποντο), καὶ χαλεπῶς ἐπανέκειτο ηττώμενος κατὰ τοῦ ἀγωνιστοῦ, ὅμως ἀπλουστέρως, καὶ εἰ μὴ κατά γνώμην, φωνὴν ἀκριβῆ προσφέρεται και φη σιν· Τί περαιτέρω λοιπὸν προσπαλαίομεν νικώμενοι τὰ μέγιστα ἀναφερέσθω τοίνυν ἐπὶ κλίνης καὶ στρωμνῶν ἀπαλωτάτων· οὐ γὰρ βούλομαι αὐτὸν τοῖς δεινοῖς ἐναποθανεῖν, μήπως μεγαλοδοξε λίαν ανα δειχθήσεται. Κομιζέτωσαν τοιγαρούν ἐπὶ κλίνης αὐτὸν ἄνδρες· χαίροντες καὶ ἀγαλλομενοι, οἵ ἴχνη αὐτοῦ καὶ τὸ πᾶν σῶμα ἐσπαργαμένον λάβοιεν, καταφιλοῦντες· καὶ τὸ παχυνθὲν ἢ καὶ τὸ περίῤῥέον αὐτῷ αἷμα εἰς ἀνάληψιν τῆς οἰκείας ἀπομάζοιντο ῥώσεως. Τοιούτων χράσω ἀνδρῶν δορυφορίαις δ τοῦ Θεοῦ δοκιμώτατος θεράπων Βικέντιος· ἄξιος δὲ καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν θεραπεύεσθαι, μήτι γε καὶ παρὰ τῶν ὁμοφύλων καὶ Χριστιανῶν. ΙΖ΄. 'Ο δὲ ἀλάστωρ καὶ κακόφρων Δατιανὸς ταῦτα ἐποίει ἐν πολλῇ ἀμηχανία συσχεθείς, πῆ μὲν ὁμολογῶν τὴν ἧτταν καὶ τὸ ἀδρανές τε καὶ ἀνίσχυρον, πῆ δὲ καὶ ἄκων ἐμεγάλυνε, τὴν ὑπέρογκον καρτερίαν τε τὰ
VITA S. VINCENTII.
ὕπνῳ οἱ φύλακες, ὅπερ Δατιανὸς εἰς τιμωρίαν χα- martyrem excogitaverat, id ipsum in sanctissimi
λεπωτέραν θανάτου κατὰ τοῦ ἁγίον προσέταξεν, virijucunditatem ac gloriam conversum fuit. Terμετατρέπεται τούτο εἰς πᾶσαν ἑορτήν τε καὶ δόξαν ribilis enim et illustris angelorum cohors illuc acκαὶ ἀνάκτησιν, Φοβερά γὰρ καὶ ὑπέρλαμπρος ἀγ- cessit, athletam curans, et a languoribus eripiens
γελική τις παρεγένετο κατάστασις, θεραπεύουσα ac recreans, ita ut locus ille obscurus, et nocturna
καὶ ἀνακτωμένη ἐκ τῶν πόνων τὸν ἀθλητήν· καὶ ἡ tenebræ novo quodam et admirando lumine illus
ἀγγενὴς καὶ
διαιωνίζουσα τοῦ ἐπικατεράτου νύξ trata sint. Repente igitur custodes experrecti,
φωτὶ ξένῳ καὶ παραδόξῳ κατελάμπετο. Τριστοιχηδόν existimabant martyrem ipsum e carcere aufugisse.
γὰρ κηροὶ ἀνακαιόμενοι, παρὰ τὸ εἰωθὸς φῶς κατ- Itaque illis valde perturbatis ac metuentibus, dixit
εφωτιζε τὸ ὀχύρωμα. Καὶ αὐτὸς δὲ στρωμναῖς ἀπο- vir sanctissimus: Nolite, quæso, milites, turbari,
λωτάταις ἤδη τὸ σῶμα ἀνακτηθεὶς, καὶ τῷ ἁγίῳ neque clamare, aut metu aliquo affici: nunquam
ἀναθαλφθεὶς Πνεύματι, τὴν διὰ ψαλμῶν ὑμνῳδίαν, enim ego aufugerem, neque repositas mihi coronas
καὶ Κυρίῳ ἀνεκρούετο, καὶ τῷ ἠδίστῳ ὀργάνῳ τῆς amitterem. Sed quam celerrime potestis, huc inφωνῆς ἐν ρυθμῷ ἀπηχῶν, πᾶσαν τὴν γειτνίαν στο troite, et videte servum Dei per angelicum minisγνῶς ἡρμένην εἰς τυ τὰς αὐτοῦ τιμωρίας, τὴν ἠχὼ τῆς terium admirabili quadam consolatione recreaεὐρυθμίας ἀκροωμένην κατέθελγες. Εξαίφνης tum, ut quo loco vos obscurissimas tenebras reκαὶ οἱ φύλακες ἐξέστησαν, τοῦ ὕπνου αὐτῶν ἀποπε- liquistis, illic caleste lumen aspicientes, gaudeatis.
σόντος, οἰόμενοι τῆς φυλαχῆς πεφευγέναι τὸν μάρτυρα. Επιπολὺ δὲ ταρασσομένοις ὑπὸ τοῦ δέους τού
τοις ἐπιφωνεῖν ἤρξατο ὁ ἅγιος· Μὴ ταράσσεσθε, μηδὲ βοᾶτε, ὦ στρατιῶται τῆς ἀσεβείας, δεδοικότες·
ἐγὼ γὰρ τὴν ἐμὴν δόξαν οὐκ ἀποφεύγω, οὐδὲ τοὺς ἐμοὶ ἀποκειμένους στεφάνους. εἰ δὲ οἷοί τέ ἐστε,
μετὰ τάχους εἰσέλθετε, καὶ τῇ ἀγγελικῇ θεραπεία τε καὶ ἀνακλήσει τὴν ἔνδοξον παραμυθίαν τοῦ δούλου
τοῦ Θεοῦ θεάσασθε ἔνθα γάρ κατελείψατε σκότος ζοφωδέστατον, χάρητε φῶς ὁρῶντες ὑπερκόσμιον
ὃν ἐπιστένειν χαλεπῶς ἐπηλπίσατε τῷ μὴ ἔχειν ἀναπνοῆς καὶ μικρὰν ὑπόστασιν, εἰς ὕμνους ἀνακρουσ
μενον τοῦ ἀληθούς Θεοῦ καθορῶντες θαυμάσατε.
τε
15'. ᾿Ανέθησαν γὰρ οἱ περὶ ἐμὲ κεχυμένοι δεσμοί, XVI. His verbis athleta ille usus est. Postea vero
καὶ αἱ δυνάμεις μου πλέον τοῦ ἀρχαίου πεπύκνωνται· quam Dətiani satellites ingressi sunt eos adhortatus:
τό τε σώμά μου ἀπαλαῖς καὶ ἀφθόνοις στρωμναίς Abite, inquit et donino vestro renuntiate, quali et
ἀνανενέωται· διὸ μᾶλλον ὑπερεκπλάγητε τὴν ἄφατον quanta luce ego hic perfruar. ltaque si quid potest,
τοῦ Θεοῦ μου δύναμίν τε καὶ ἀγαθότητα, καὶ πλη- acerbius excogitet et aul meas laudes illud accumuρεστάτῷ στόματι φωναῖς εὐσεβέσιν ἀνακηρύξατε, let. Cum igitur custodes omnia quæ in carcere videτούτοις κεχρήμενοι τοῖς ῥήμασι καὶ τὸν ὁμολογητήν crant, Daliano retulissent, repente ille exanimatus
τοῦ ἀληθοῦς καὶ μόνου Θεοῦ ἀεὶ νικητὴν ὑπάρχειν espalluit, et secum pessime agi animadvertit:
ἀπαγγείλατε τῷ Δατιανῷ, ὁπόσου τε καὶ οἴου φωτός quandoquidem martyris lacerationes et vulnera in
ἀπολαύω, προσεφευρισκέτω, εἴ τι οιέσθω δεινὸν ὁ ejus ipsius ignominiam ac dedecus convertebantur.
διάβολος, καὶ ἔτι προσφερέτω τοῖς ἐμοῖς ἐπαίνοις Quamobrem acerbitate quidem magna contra Chriτῶν δὲ τῆς μακαριότητος μου ἀνδραγαθιῶν μηδὲν sti athletam Vincentium commovebatur,sed mitius
ὑφαρπασάτω, εγγυμναζέσθω τὰ παρ' ἑαυτῆς σημεῖα tamen se gerere simulabat. Itaque dicebat: Quid
βασιλεύουσα· εἰ ρα τί ἀνιχνεύσοιτο, μόνην αὐτοῦ est, quod amplius pugnemus, cum maxime ab hoc
δέδια τὴν συμπάθειαν, μὴ ὀφθείη μοι συγχωρῶν τὸν homine victi simnus? Gestetur igitur in lecto aliquo,
θάνατον. ὡς δὲ οἱ φύλακες ἀπελθόντες ἅπαντα τὰ ἐπὶ et stragulis delicatissimis: non enim paliar, ut in
τῆς φυλακῆς γενόμενα τῷ Δατιανῷ διεσάφησαν, cruciatibus moriatur. Tollant ipsum in lecto posiἄψυχός τε καὶ ὠχριῶν ἀπεπάγη, καὶ ἤδη ὑπῃσθάνετο tum homines aliquot bilares et exsultantes. Sint et
κάκιστως ἔχειν ἐν ἑαυτῷ (οἱ γὰρ σπαραγμοὶ καὶ οἱ alii, qui ejus vestigia et dilaniatum corpus totum
αἰκισμοί τῶν τιμωριῶν τοῦ μάρτυρος κατ' αὐτοῦ exosculentur: quinetiam sanguinem ex vulneribus
μετετρέποντο), καὶ χαλεπῶς ἐπανέκειτο ηττώμενος deluentem colligentes, ad suæ valetudinis recupeκατὰ τοῦ ἀγωνιστοῦ, ὅμως ἀπλουστέρως, καὶ εἰ μὴ rationem illum adhibeant. Talium virorum satelli
κατά γνώμην, φωνὴν ἀκριβῆ προσφέρεται και φη- tio utatur probatissimus Christi minister Vincenσιν· Τί περαιτέρω λοιπὸν προσπαλαίομεν νικώμενοι tius: dignus certe, qui ab amicis etiam colatur,
τὰ μέγιστα; ἀναφερέσθω τοίνυν ἐπὶ κλίνης καὶ non solum ab animicis et Christianis obsersetur.
στρωμνῶν ἀπαλωτάτων· οὐ γὰρ βούλομαι αὐτὸν τοῖς δεινοῖς ἐναποθανεῖν, μήπως μεγαλοδοξε λίαν ανα
δειχθήσεται. Κομιζέτωσαν τοιγαρούν ἐπὶ κλίνης αὐτὸν ἄνδρες· χαίροντες καὶ ἀγαλλομενοι, οἵ
ἴχνη αὐτοῦ καὶ τὸ πᾶν σῶμα ἐσπαργαμένον λάβοιεν, καταφιλοῦντες· καὶ τὸ παχυνθὲν ἢ καὶ τὸ περίῤῥέον
αὐτῷ αἷμα εἰς ἀνάληψιν τῆς οἰκείας ἀπομάζοιντο ῥώσεως. Τοιούτων χράσω ἀνδρῶν δορυφορίαις δ
τοῦ Θεοῦ δοκιμώτατος θεράπων Βικέντιος· ἄξιος δὲ καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν θεραπεύεσθαι, μήτι γε καὶ
παρὰ τῶν ὁμοφύλων καὶ Χριστιανῶν.
ΙΖ΄. 'Ο δὲ ἀλάστωρ καὶ κακόφρων Δατιανὸς ταῦτα
ἐποίει ἐν πολλῇ ἀμηχανία συσχεθείς, πῆ μὲν ὁμολογῶν τὴν ἧτταν καὶ τὸ ἀδρανές τε καὶ ἀνίσχυρον, πῆ
δὲ καὶ ἄκων ἐμεγάλυνε, τὴν ὑπέρογκον καρτερίαν
τε τὰ
XVII. Hæc versutæ mentis homo Datianus faciebat, multum animo perplexus: quippe qui modo
infirmitatem suam confitebatur, modo gloriosi
martyris Vincentii tolerantiam ac fortitudinem
τοῦ πανενδόξου μάρτυρος Βικεντίου. Ἐν ὅσῳ δὲ τὰ χον σώμα, μηδεμιᾷ δὲ σκέπῃ τῇ ἀπὸ τῶν δένδρων, ἢ βοράν, θηρσί τε καὶ ὀρνέοις καὶ κυσίν, ἢ τοῦτο, κἂν δευτος ἀπολέσθω, τοιαῦτα δολίως ἐφθέγγετο, ο πανάγαθος Θεὸς βουλόμενος τὴν ἧτταν ἀπενέγκασθαι τὸν τύραννον, τὴν ἁγίαν καὶ νικηφόρον ψυχὴν τοῦ μάρτυρος μετὰ δόξης πολλῆς ἐκ τοῦ προσκαίρου σκηνώματος μετέστησεν εἰς τὴν ἐπουράνιον χώραν, καταισχύνας τὸν διάδο λου. ΙΖ΄. Νομίζω δὲ μὴ ἁπλῶς προτετελειώσθαι τὸν άγιον, τῆς δῆθεν εὐτρεπιζομένης αὐτῷ θεραπείας, μᾶλλον δὲ ἐπιβουλῆς τοῦ κακόφρονος. Εμελλε γὰρ λέγειν ὅτι τῇ αὐτοῦ σπουδῇ τε καὶ ἐπιμελείᾳ περι σεσώσθαι τὸν ἀγωνιστήν. Απαγγέλλεται τοίνυν τῷ παρανόμῳ Δατιανῷ ἡ τοῦ στεφανίτου τελείωσις, καὶ λοιπὸν καταισχυνθεὶς ἐπὶ πᾶσιν ὁ τύραννος, γέλως ἐτύγχανε, καὶ ξένην ἄρχεται μανίαν μαίνεσθαι. Εἰ μὴ γὰρ ἐδυνήθην αὐτοῦ, φησίν, ζῶντος περιγενές σθαι, ἀλλὰ καὶ γοῦν θανέντα τιμωρήσομαι. Οὐκ ἔστι πνεῦμα, φησί, τὸ ἀντιμαχόμενον, οὔτε μὴν ψυχὴ νικήσασά με, ἀνθρώπου νεκροῦ οὐδεμία μάχη κατά μελῶν ἀψύχων. Εἰ γὰρ τὸ σῶμα διαλέλυται, ξέναις τιμωρίαις ἐνδακχευθήσομαι, καὶ ὅρον τανυν λήψομαι τῶν αἰκιστῶν, εἰ καὶ μὴ τὰ τῆς νίκης μοι προσεγές νετο. Ριπτέσθω τοιγαροῦν κατὰ τοῦ πεδίου τὸ ἄψυ ἄλλου τινὸς κρυπτομενον, ὅπως εύληπτον εἴη πρὸς ὅπερ κατὰ τεθνεῶτος δύναμαι, ἄταφος καὶ ἀκή ΙΗ΄. Καὶ δὴ ἐξέκειτο προς τιμωρίαν τὸ πολυτίμητον λείψανον τοῦ ἀγωνιστοῦ, κατὰ τὸ ἀθέμιτον τοῦ Ιεροσύλου πρόσταγμα, οὐδὲ ἐφεδρεύοντός τινος καὶ παραφυλάττοντος, ἢ τυχόν χρήμασι διαφθαρέντος, και φίλων τινῶν τοῦ κακόφρονος· οὔτε μήν τις Χρισ στιανῶν ἢ οἴκτῳ ἢ τοῦ εὐσεβοῦς χάριν ἐξαιτήσεσθαι ηδυνήθη, καὶ συγκομίσαι τὸ θεοφιλὲς λείψανον, καὶ ἔχειν μάρτυρα εἰς εὐκταῖον τοῖς πᾶσιν ἐμόφυλον ἀγαθόν. Διὰ τί δὲ τυχὸν ἐκωλύθη τινῶν ἐπ᾿ αὐτῷ παρεῖναι παραφυλακὴν καὶ θεραπείαν θνητῶν, μήσ πως δὴ ἀγγελικαὶ καὶ θεται δορυφορίας κεχρῆσθαι νομισθεῖεν, τὸ ἐπαγρυπνεῖν καὶ φυλάττειν τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ μάρτυρος, εἰ ἀνθρωπεία τις παρῆν ἐμμές λεια; κόραξ δὲ, φημὶ, τὸ ὄρνεον ἀργότατον τε πάν των καὶ ὀκνηρότατον πετεινῶν ἐκ τοῦ σύνεγγυς καθεζόμενον τῇ ζοφώδει εἰδέᾳ τε καὶ τῷ χρώματι τὴν κηδείαν τοῦ σώματος καὶ φυλακὴν ἐποιεῖτο, ὡς ἔστιν ὑπολαβεῖν, καὶ ὥσπερ μέλαιναν ἐσθῆτα τὴν οἰκείαν ἐπαμφιασάμενος χροιάν, τὸ πένθος ἐπεδείκνυτο τὰ δὲ ἐπιφοιτῶντα ὄρνεα λοιπά, μέγιστα Ο ὄντα καὶ ὀλέθρια τοῖς πτεροῖς ὑπάρχοντα, διστα απεδίωκεν, ἐπελθοντα δὲ καὶ λύκον τῇ αἰφνιδίῳ πτοήσας συνδρομῇ ἐξεδίωκε τοῦ σώματος· ὁ δὲ λύκος ἐπικάμψας τὸν αὐχένα, καὶ οὐ τὴν ὁρμὴν τοῦ κόρας χος, ἀλλὰ τὴν ὄψιν τοῦ κειμένου λειψάνου καταπλαγεὶς συνεστάλη· πιστεύω δὲ ὅτι ἀγγελικῆς ἐφεδρείας θαυμάζων τινὰ πρόσπνοιαν ἀπεπάγη τῷ δέει. Αρ χαία τις ἡμῖν ἱστορία παραδέδοται φεύγοντα τὸν μακάριον Ηλίαν τὴν τῶν Ἰσραηλιτῶν δυσσέβειαν, καὶ τὴν ἔκτοπον τῆς Ιεζάβελ μιαροτητα ἐρήμοις καὶ στηλαίοις ἀντικαταλλάσσεσθαι τὴν τῶν τοτε ἀνα θρώπων συναναστροφήν, ἑκάστης ἡμέρας τὸ δεύτερον τὴν διακονίαν εἶχεν, καὶ τῷ προφήτῃ εἰς τὴν τῶν
VITA S. VINCENTII.
ὕπνῳ οἱ φύλακες, ὅπερ Δατιανὸς εἰς τιμωρίαν χα- martyrem excogitaverat, id ipsum in sanctissimi
λεπωτέραν θανάτου κατὰ τοῦ ἁγίον προσέταξεν, virijucunditatem ac gloriam conversum fuit. Terμετατρέπεται τούτο εἰς πᾶσαν ἑορτήν τε καὶ δόξαν ribilis enim et illustris angelorum cohors illuc acκαὶ ἀνάκτησιν, Φοβερά γὰρ καὶ ὑπέρλαμπρος ἀγ- cessit, athletam curans, et a languoribus eripiens
γελική τις παρεγένετο κατάστασις, θεραπεύουσα ac recreans, ita ut locus ille obscurus, et nocturna
καὶ ἀνακτωμένη ἐκ τῶν πόνων τὸν ἀθλητήν· καὶ ἡ tenebræ novo quodam et admirando lumine illus
ἀγγενὴς καὶ
διαιωνίζουσα τοῦ ἐπικατεράτου νύξ trata sint. Repente igitur custodes experrecti,
φωτὶ ξένῳ καὶ παραδόξῳ κατελάμπετο. Τριστοιχηδόν existimabant martyrem ipsum e carcere aufugisse.
γὰρ κηροὶ ἀνακαιόμενοι, παρὰ τὸ εἰωθὸς φῶς κατ- Itaque illis valde perturbatis ac metuentibus, dixit
εφωτιζε τὸ ὀχύρωμα. Καὶ αὐτὸς δὲ στρωμναῖς ἀπο- vir sanctissimus: Nolite, quæso, milites, turbari,
λωτάταις ἤδη τὸ σῶμα ἀνακτηθεὶς, καὶ τῷ ἁγίῳ neque clamare, aut metu aliquo affici: nunquam
ἀναθαλφθεὶς Πνεύματι, τὴν διὰ ψαλμῶν ὑμνῳδίαν, enim ego aufugerem, neque repositas mihi coronas
καὶ Κυρίῳ ἀνεκρούετο, καὶ τῷ ἠδίστῳ ὀργάνῳ τῆς amitterem. Sed quam celerrime potestis, huc inφωνῆς ἐν ρυθμῷ ἀπηχῶν, πᾶσαν τὴν γειτνίαν στο troite, et videte servum Dei per angelicum minisγνῶς ἡρμένην εἰς τυ τὰς αὐτοῦ τιμωρίας, τὴν ἠχὼ τῆς terium admirabili quadam consolatione recreaεὐρυθμίας ἀκροωμένην κατέθελγες. Εξαίφνης tum, ut quo loco vos obscurissimas tenebras reκαὶ οἱ φύλακες ἐξέστησαν, τοῦ ὕπνου αὐτῶν ἀποπε- liquistis, illic caleste lumen aspicientes, gaudeatis.
σόντος, οἰόμενοι τῆς φυλαχῆς πεφευγέναι τὸν μάρτυρα. Επιπολὺ δὲ ταρασσομένοις ὑπὸ τοῦ δέους τού
τοις ἐπιφωνεῖν ἤρξατο ὁ ἅγιος· Μὴ ταράσσεσθε, μηδὲ βοᾶτε, ὦ στρατιῶται τῆς ἀσεβείας, δεδοικότες·
ἐγὼ γὰρ τὴν ἐμὴν δόξαν οὐκ ἀποφεύγω, οὐδὲ τοὺς ἐμοὶ ἀποκειμένους στεφάνους. εἰ δὲ οἷοί τέ ἐστε,
μετὰ τάχους εἰσέλθετε, καὶ τῇ ἀγγελικῇ θεραπεία τε καὶ ἀνακλήσει τὴν ἔνδοξον παραμυθίαν τοῦ δούλου
τοῦ Θεοῦ θεάσασθε ἔνθα γάρ κατελείψατε σκότος ζοφωδέστατον, χάρητε φῶς ὁρῶντες ὑπερκόσμιον
ὃν ἐπιστένειν χαλεπῶς ἐπηλπίσατε τῷ μὴ ἔχειν ἀναπνοῆς καὶ μικρὰν ὑπόστασιν, εἰς ὕμνους ἀνακρουσ
μενον τοῦ ἀληθούς Θεοῦ καθορῶντες θαυμάσατε.
τε
15'. ᾿Ανέθησαν γὰρ οἱ περὶ ἐμὲ κεχυμένοι δεσμοί, XVI. His verbis athleta ille usus est. Postea vero
καὶ αἱ δυνάμεις μου πλέον τοῦ ἀρχαίου πεπύκνωνται· quam Dətiani satellites ingressi sunt eos adhortatus:
τό τε σώμά μου ἀπαλαῖς καὶ ἀφθόνοις στρωμναίς Abite, inquit et donino vestro renuntiate, quali et
ἀνανενέωται· διὸ μᾶλλον ὑπερεκπλάγητε τὴν ἄφατον quanta luce ego hic perfruar. ltaque si quid potest,
τοῦ Θεοῦ μου δύναμίν τε καὶ ἀγαθότητα, καὶ πλη- acerbius excogitet et aul meas laudes illud accumuρεστάτῷ στόματι φωναῖς εὐσεβέσιν ἀνακηρύξατε, let. Cum igitur custodes omnia quæ in carcere videτούτοις κεχρήμενοι τοῖς ῥήμασι καὶ τὸν ὁμολογητήν crant, Daliano retulissent, repente ille exanimatus
τοῦ ἀληθοῦς καὶ μόνου Θεοῦ ἀεὶ νικητὴν ὑπάρχειν espalluit, et secum pessime agi animadvertit:
ἀπαγγείλατε τῷ Δατιανῷ, ὁπόσου τε καὶ οἴου φωτός quandoquidem martyris lacerationes et vulnera in
ἀπολαύω, προσεφευρισκέτω, εἴ τι οιέσθω δεινὸν ὁ ejus ipsius ignominiam ac dedecus convertebantur.
διάβολος, καὶ ἔτι προσφερέτω τοῖς ἐμοῖς ἐπαίνοις Quamobrem acerbitate quidem magna contra Chriτῶν δὲ τῆς μακαριότητος μου ἀνδραγαθιῶν μηδὲν sti athletam Vincentium commovebatur,sed mitius
ὑφαρπασάτω, εγγυμναζέσθω τὰ παρ' ἑαυτῆς σημεῖα tamen se gerere simulabat. Itaque dicebat: Quid
βασιλεύουσα· εἰ ρα τί ἀνιχνεύσοιτο, μόνην αὐτοῦ est, quod amplius pugnemus, cum maxime ab hoc
δέδια τὴν συμπάθειαν, μὴ ὀφθείη μοι συγχωρῶν τὸν homine victi simnus? Gestetur igitur in lecto aliquo,
θάνατον. ὡς δὲ οἱ φύλακες ἀπελθόντες ἅπαντα τὰ ἐπὶ et stragulis delicatissimis: non enim paliar, ut in
τῆς φυλακῆς γενόμενα τῷ Δατιανῷ διεσάφησαν, cruciatibus moriatur. Tollant ipsum in lecto posiἄψυχός τε καὶ ὠχριῶν ἀπεπάγη, καὶ ἤδη ὑπῃσθάνετο tum homines aliquot bilares et exsultantes. Sint et
κάκιστως ἔχειν ἐν ἑαυτῷ (οἱ γὰρ σπαραγμοὶ καὶ οἱ alii, qui ejus vestigia et dilaniatum corpus totum
αἰκισμοί τῶν τιμωριῶν τοῦ μάρτυρος κατ' αὐτοῦ exosculentur: quinetiam sanguinem ex vulneribus
μετετρέποντο), καὶ χαλεπῶς ἐπανέκειτο ηττώμενος deluentem colligentes, ad suæ valetudinis recupeκατὰ τοῦ ἀγωνιστοῦ, ὅμως ἀπλουστέρως, καὶ εἰ μὴ rationem illum adhibeant. Talium virorum satelli
κατά γνώμην, φωνὴν ἀκριβῆ προσφέρεται και φη- tio utatur probatissimus Christi minister Vincenσιν· Τί περαιτέρω λοιπὸν προσπαλαίομεν νικώμενοι tius: dignus certe, qui ab amicis etiam colatur,
τὰ μέγιστα; ἀναφερέσθω τοίνυν ἐπὶ κλίνης καὶ non solum ab animicis et Christianis obsersetur.
στρωμνῶν ἀπαλωτάτων· οὐ γὰρ βούλομαι αὐτὸν τοῖς δεινοῖς ἐναποθανεῖν, μήπως μεγαλοδοξε λίαν ανα
δειχθήσεται. Κομιζέτωσαν τοιγαρούν ἐπὶ κλίνης αὐτὸν ἄνδρες· χαίροντες καὶ ἀγαλλομενοι, οἵ
ἴχνη αὐτοῦ καὶ τὸ πᾶν σῶμα ἐσπαργαμένον λάβοιεν, καταφιλοῦντες· καὶ τὸ παχυνθὲν ἢ καὶ τὸ περίῤῥέον
αὐτῷ αἷμα εἰς ἀνάληψιν τῆς οἰκείας ἀπομάζοιντο ῥώσεως. Τοιούτων χράσω ἀνδρῶν δορυφορίαις δ
τοῦ Θεοῦ δοκιμώτατος θεράπων Βικέντιος· ἄξιος δὲ καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν θεραπεύεσθαι, μήτι γε καὶ
παρὰ τῶν ὁμοφύλων καὶ Χριστιανῶν.
ΙΖ΄. 'Ο δὲ ἀλάστωρ καὶ κακόφρων Δατιανὸς ταῦτα
ἐποίει ἐν πολλῇ ἀμηχανία συσχεθείς, πῆ μὲν ὁμολογῶν τὴν ἧτταν καὶ τὸ ἀδρανές τε καὶ ἀνίσχυρον, πῆ
δὲ καὶ ἄκων ἐμεγάλυνε, τὴν ὑπέρογκον καρτερίαν
τε τὰ
XVII. Hæc versutæ mentis homo Datianus faciebat, multum animo perplexus: quippe qui modo
infirmitatem suam confitebatur, modo gloriosi
martyris Vincentii tolerantiam ac fortitudinem
col. 395–396page 110 of 391
PG 114:396τροφῶν παρακομιδὴν διακονεῖσθαι παρὰ τοῦ ὁμοίου ορνέου, φημί δή, τοῦ κορακος· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ παροντες τῷ πάλαι θείῳ προστάγματι τὰς προσηκούσας θεραπείας ἐκτελεῖ τῷ μάρτυρι, Πρὸς ὁ καί παραδόξως ἐκπλαγείς ὁ Δατιανὸς ἤρξατο βοῦν καὶ λέγειν· Φεῦ! οὔτε νεκροῦ αὐτοῦ!? περιγενέσθαι δύναμαι· ἐκ δὲ τοῦ ἐναντίον τῇ ἐμῇ χαλεπότητι ἐνδοξότερος ἀναδείκνυται. Επειδή οὖν ἀδυνάτως ἐπὶ γῆς ἔχει τὸ τοῦτον καταναλωθῆναι, τῷ πελάγει ὑποβρύχιος παραπεμπέσθω, τὸ τῆς νίκης αὐτοῦ μεγαλοφυὲς δὲ ἡ θάλασσα κατακρυψάτω, ἵνα ἑκάστης ἡμέρας μὴ γέλως ὑπ' ὄψιν τῶν πάντων γίνωμαι. Ελβληθήτω τοιγαροῦν ἐν τῷ ἐρούγκλῳ, καθ᾿ ὃν τρόπον οἱ πατροκτόνοι ἐν βοείῳ ἀσκῷ κατα δεσμούμενοι ρίπτονται κατὰ τοῦ πελάγους· λίθοι δὲ συστιβαζέσθωσαν τῷ ἐσπαργανωμένῳ σώματι αὐτοῦ, καὶ ὅτι πλεῖστον ἐπὶ τὰ βάθη διάστημα ἔλθωσιν οἱ ναὗται, ἐκριψάτωσαν αὐτὸν τοῖς κύμασιν, ὅπως οἱ τῶν ἰχθύων ἄσιτοι εἴ πού τι ἀσπάρακτον ἢ τραύματος ἐλεύθερον τὸ τυχὸν αὐτῷ μέλος ὑπολέλειπται, β λάπτοντες ἐπιμόνως καὶ τοῦτο καταναλώσωσι. Καὶ ἐπειδὴ τὰ χερσαία θηρία μᾶλλον ἀδρανῆ τὴν τοῦ σώματος φειδώ πεποίηται, ἀλλὰ γοῦν κητῶν ἀκορέστῳ στοματι κατατεμνομενον ἅπαν ἀναλωθήσεται· εἰ δὲ καὶ ξένοις αἰγιαλοῖς προσπελάσας ἐκε ριφήσεται, τῇ ἐπαναλήψει καὶ τοῖς διαύλοις τῶν κυμάτων φορούμενος, σκοπέλοις προσφαγείς, μήτε θανών ἡσυχίας τεύξεται. Ἰδοὺ πάλιν τί δρᾷς, ὦ ἀληθῶς ἐν σαρκὶ διάβολε; ποιεῖς γὰρ τὸν ἀθλητὴν καὶ ἐν τῷ τῆς ὑγρᾶς στοιχείῳ μᾶλλον ἐπιδοξότερον. Καὶ δὴ ἐμβάλλεται τὸ ἅγιον καὶ πολύτιμον λείψανον τοῦ μάρτυρος, καθώς προσέταξεν ὁ ἱερόσυλος Δατιανὸς ἐν τῷ ἐρούγκλῳ. Ἔστι δὲ ὁ ἔρουγκλος πλέγμα τι σπυριδωδες εἰς σάκκου σχῆμα ἀναπεποιημένον, ἐπίμηκές τε καὶ στενὸν, ὅπερ τῇ Ἑλληνίδι διαλέκτῳ οἱ ναυτικοί ειώθασι προσαγορεύειν κοικα, ἐπιτήδειον τῷ βουλομένῳ τὸ τοιοῦτον σκεῦος, καὶ εἰς ἀλλὰ μετακομιδὴν καὶ σίτου καὶ λοιπῶν ἀγωγίμων τῶν πρὸς πλοῦν εἰς ζωῆς σύστασιν ἐπιφέρεσθαι. ὡς δὲ συνθλιβὲν τὸ σῶμα τοῦ ἀγωνιστοῦ κατηγγίσθη εἰς τὸν λεγόμενον αδικα, ταῖς καταῤῥαφαῖς οὕτως αὐτὸ κατησφαλίσαντο, ὡς νομίζειν πεφοβεῖσθαι τὸν Δανιανὸν, μὴ τὸ λείψανον δραπετεύσῃ καὶ καταλείψῃ τὸν κδικα. Κ'. Ἐπὶ τούτοις δὲ παρελθὼν ἀνήρ τις Ευμόρφιος τούνομα, λοιμὸς τὴν γνώμην, καὶ τὴν ψυχὴν ἱερό συλος, καθυπέσχετο τῷ τυράννῳ πρὸς τὸ οἰκεῖον μέρος τῆς πόλεως ναύτας ἔχειν πιστικοὺς ἐπὶ τῷ παρασχεῖν αὐτοὺς αὐτῷ, καὶ λίαν ἀρμοδίους ὑπάρ χοντας πρὸς τὸ ἐπιζητούμενον πράγμα, οἳ καὶ ἐνέβαλόν εἰς τὸ σκάφος τὸ μεγαλότιμον λείψανον τοῦ ἀγιωτάτου μάρτυρος Βικεντίου, και ἐπὶ τοσοῦτον τοῖς διαστήμασιν ἤλασαν ἐπὶ τὸ πέλαγος, ὥστε τοὺς αἰγιαλοὺς καὶ τὰ ὄρη τῶν ὀφθαλμῶν βολῇ οἴεσθαι; αὐτοὺς ἀποκρύπτειν· καὶ λοιπὸν ἀποκεκμηκότες, ὅτε ἔδοξεν ἱκανῶς ἔχειν αὐτοὺς ἐν τῇ θαλάσσῃ καὶ ἐδε δίεσαν μὴ εἰς ἑτέραν αὐτὸν ἀποβαστάσωσι πατρίδα ὡς οὐκ ἠδούλοντο, τὸ προσταχθὲν αὐτοῖς ἐπιτελοῦσι, καὶ ἐβύθισαν αὐτὸν παραπέμψαντες ὑποβρύχιον τοῖς κύματι. Καὶ λοιπὸν ἐπανῄεσαν πρὸς Δατιανὸν ἱλαροί τοῖς προσώποις, ως ἐπικομιζόμενοι χαρᾶς εὐαγγέλια μέγιστα, καταστρηνῶντες, ὡς εἰωθὸς ναύταις εἰκότως δυσσεβεῖν, φωναῖς ἀτάκτοις καὶ κρότοις συναπηχούν σες πλέον δὲ τοῦ δέοντος κατήπειγον ἑαυτοὺς τῷ τάχει ἐπὶ τὸν ἄρχοντα, μήπως ἕτεροι υποφθάσαντες τὸ αὐτῷ ἀποργείλωσι καταθύμιον, τὸ ἀνάρπαστον ἐκ τῶν ὀφθαλμὼν πάντων γεγονέναι τὸν Βικέντιον. ᾿Αλλὰ γὰρ καθ᾽ ὁ δίκαιον ὑπῆρχε τε καὶ ὅσιον, πρὶν ἐπ
VITA S. VINCENTII.
τροφῶν παρακομιδὴν διακονεῖσθαι παρὰ τοῦ ὁμοίου ορνέου, φημί δή, τοῦ κορακος· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ
τοῦ παροντες τῷ πάλαι θείῳ προστάγματι τὰς προσηκούσας θεραπείας ἐκτελεῖ τῷ μάρτυρι,
10. Πρὸς ὁ καί παραδόξως ἐκπλαγείς ὁ Δατιανὸς XIX. Quo miraculo perculsus Datianus, clamare
ἤρξατο βοῦν καὶ λέγειν· Φεῦ! οὔτε νεκροῦ αὐτοῦ coepit: Heu! quidnam hoc est? Ne mortuum quiπεριγενέσθαι δύναμαι· ἐκ δὲ τοῦ ἐναντίον τῇ ἐμῇ nem hominem istum superare possumus. Quinimo
χαλεπότητι ἐνδοξότερος ἀναδείκνυται. Επειδή οὖν quo majore acerbitate in eum utimur, eo efficitur
ἀδυνάτως ἐπὶ γῆς ἔχει τὸ τοῦτον καταναλωθῆναι, gloriosior. Quoniam igitur fieri non potuit ut in
τῷ πελάγει ὑποβρύχιος παραπεμπέσθω, τὸ τῆς νίκης terris consumeretur, in altum mare demergatur,
αὐτοῦ μεγαλοφυὲς δὲ ἡ θάλασσα κατακρυψάτω, ut hujus victoriæ magnificentiam mare ipsum
ἵνα ἑκάστης ἡμέρας μὴ γέλως ὑπ' ὄψιν τῶν πάντων obruit, ne quotidie omnibus ridiculus fiam. Deγίνωμαι. Ελβληθήτω τοιγαροῦν ἐν τῷ ἐρούγκλῳ, jiciatur autem, quemadmodum parricida solent,
καθ᾿ ὃν τρόπον οἱ πατροκτόνοι ἐν βοείῳ ἀσκῷ κατα in utre ex bonis pelle confecto inclusum, saxisδεσμούμενοι ρίπτονται κατὰ τοῦ πελάγους· λίθοι δὲ que magnis illigatum, ejus cadaver in altum mare
συστιβαζέσθωσαν τῷ ἐσπαργανωμένῳ σώματι αὐτοῦ, demergatur, cumque naulæ ipsi multum maris
καὶ ὅτι πλεῖστον ἐπὶ τὰ βάθη διάστημα ἔλθωσιν οἱ spatium tranarint, in undas profundissimas istius
ναὗται, ἐκριψάτωσαν αὐτὸν τοῖς κύμασιν, ὅπως οἱ hominis cadaver dejiciant, ut si quod Vincentii
τῶν ἰχθύων ἄσιτοι εἴ πού τι ἀσπάρακτον ἢ τραύμα- membrum reliquum est, illud pisces consumant
τος ἐλεύθερον τὸ τυχὸν αὐτῷ μέλος ὑπολέλειπται, β et devorent. Itaque pretiosæ martyris reliquiæ,
λάπτοντες ἐπιμόνως καὶ τοῦτο καταναλώσωσι.
sicut Dalianus jusserat, conclusa sunt.
Καὶ ἐπειδὴ τὰ χερσαία θηρία μᾶλλον ἀδρανῆ τὴν τοῦ σώματος φειδώ πεποίηται, ἀλλὰ γοῦν κητῶν
ἀκορέστῳ στοματι κατατεμνομενον ἅπαν ἀναλωθήσεται· εἰ δὲ καὶ ξένοις αἰγιαλοῖς προσπελάσας ἐκε
ριφήσεται, τῇ ἐπαναλήψει καὶ τοῖς διαύλοις τῶν κυμάτων φορούμενος, σκοπέλοις προσφαγείς, μήτε
θανών ἡσυχίας τεύξεται. Ἰδοὺ πάλιν τί δρᾷς, ὦ ἀληθῶς ἐν σαρκὶ διάβολε; ποιεῖς γὰρ τὸν ἀθλητὴν
καὶ ἐν τῷ τῆς ὑγρᾶς στοιχείῳ μᾶλλον ἐπιδοξότερον. Καὶ δὴ ἐμβάλλεται τὸ ἅγιον καὶ πολύτιμον λείψανον
τοῦ μάρτυρος, καθώς προσέταξεν ὁ ἱερόσυλος Δατιανὸς ἐν τῷ ἐρούγκλῳ. Ἔστι δὲ ὁ ἔρουγκλος πλέγμα τι
σπυριδωδες εἰς σάκκου σχῆμα ἀναπεποιημένον, ἐπίμηκές τε καὶ στενὸν, ὅπερ τῇ Ἑλληνίδι διαλέκτῳ
οἱ ναυτικοί ειώθασι προσαγορεύειν κοικα, ἐπιτήδειον τῷ βουλομένῳ τὸ τοιοῦτον σκεῦος, καὶ εἰς ἀλλὰ
μετακομιδὴν καὶ σίτου καὶ λοιπῶν ἀγωγίμων τῶν πρὸς πλοῦν εἰς ζωῆς σύστασιν ἐπιφέρεσθαι. ὡς δὲ
συνθλιβὲν τὸ σῶμα τοῦ ἀγωνιστοῦ κατηγγίσθη εἰς τὸν λεγόμενον αδικα, ταῖς καταῤῥαφαῖς οὕτως αὐτὸ
κατησφαλίσαντο, ὡς νομίζειν πεφοβεῖσθαι τὸν Δανιανὸν, μὴ τὸ λείψανον δραπετεύσῃ καὶ καταλείψῃ τὸν
κδικα.
Κ'. Ἐπὶ τούτοις δὲ παρελθὼν ἀνήρ τις Ευμόρφιος G XX. Cum vero athletæ et martyris corpus ita
τούνομα, λοιμὸς τὴν γνώμην, καὶ τὴν ψυχὴν ἱερό - conclusum fuisset, mox venit cum nautis homo
συλος, καθυπέσχετο τῷ τυράννῳ πρὸς τὸ οἰκεῖον quidam Eumorphius nomine, pessimis moribus,et
μέρος τῆς πόλεως ναύτας ἔχειν πιστικοὺς ἐπὶ τῷ animo sacrilego,qui promiserat tyranno illi nautas
παρασχεῖν αὐτοὺς αὐτῷ, καὶ λίαν ἀρμοδίους ὑπάρ- se adhibiturum, qui ad exsecrabile scelus commitχοντας πρὸς τὸ ἐπιζητούμενον πράγμα, οἳ καὶ tendum idonei, ejus voluntati facile obtemperaturi
ἐνέβαλόν εἰς τὸ σκάφος τὸ μεγαλότιμον λείψανον τοῦ essent. Itaque nautæ illi pretiosissimas Vincentii
ἀγιωτάτου μάρτυρος Βικεντίου, και ἐπὶ τοσοῦτον martyris reliquias in scapham conjecerunt, et eousτοῖς διαστήμασιν ἤλασαν ἐπὶ τὸ πέλαγος, ὥστε τοὺς que in altum mare navigarunt, ut littora et montes
αἰγιαλοὺς καὶ τὰ ὄρη τῶν ὀφθαλμῶν βολῇ οἴεσθαι oculorum aciem fugerent; cumque id facere velαὐτοὺς ἀποκρύπτειν· καὶ λοιπὸν ἀποκεκμηκότες, ὅτε lent, quod jussi fuerant, sanctas reliquias in mare
ἔδοξεν ἱκανῶς ἔχειν αὐτοὺς ἐν τῇ θαλάσσῃ καὶ ἐδε- projecerunt, et hilari vultu ad Dalianum reverteδίεσαν μὴ εἰς ἑτέραν αὐτὸν ἀποβαστάσωσι πατρίδα bantur, quasi lati illius nuntii præmium relaturi
ὡς οὐκ ἠδούλοντο, τὸ προσταχθὲν αὐτοῖς ἐπιτελοῦσι, essent, impiis et incompositis vocibus atque irri
καὶ ἐβύθισαν αὐτὸν παραπέμψαντες ὑποβρύχιον τοῖς sionibus utentes, exsultantesque, eo quod Vinκύματι. Καὶ λοιπὸν ἐπανῄεσαν πρὸς Δατιανὸν ἱλαροί centii corpus perditum fuisset. Sed priusquam in
τοῖς προσώποις, ως ἐπικομιζόμενοι χαρᾶς εὐαγγέλια aridam terram reversi essent, qui martyris corpus
μέγιστα, καταστρηνῶντες, ὡς εἰωθὸς ναύταις εἰκότως in mare projecerant, illud ipsum, quod projectum
δυσσεβεῖν, φωναῖς ἀτάκτοις καὶ κρότοις συναπηχούν fuerat, Christi manu ad terram appulsum fuit,
σες πλέον δὲ τοῦ δέοντος κατήπειγον ἑαυτοὺς τῷ quoique arbitrabantur in altum et immensum
τάχει ἐπὶ τὸν ἄρχοντα, μήπως ἕτεροι υποφθάσαντες pelagus demersum fuisse, illud cum ante oculos
τὸ αὐτῷ ἀποργείλωσι καταθύμιον, τὸ ἀνάρπαστον ἐκ suos expositum vidissent, quasi debitum sepulcri
τῶν ὀφθαλμὼν πάντων γεγονέναι τὸν Βικέντιον. ᾿Αλλὰ honorem postularet, stupore et metu correpti,
γὰρ καθ᾽ ὁ δίκαιον ὑπῆρχε τε καὶ ὅσιον, πρὶν ἐπ- illis ipsis reliquiis derelictis, abierunt.
Hic multum variat codex noster ab edito Latino, et passim auctior est usque ad finem Vitæ.
ανελθεῖν τοὺς ρίψαντας τὸ σῶμα τοῦ μάρτυρος ναύτας, ἐπὶ τὴν ξηρὰν ἐπανῆλθε τὸ ῥιφὲν σῶμα, τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι κυβερνώμενον, καὶ ὅπερ ἐδόκουν τοῖς ἀπείροις τῆς θαλάσσης βάθεσιν ἐγκαθελκόμενοι βυθίζεσθαι, τοῦτε πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν ὁρῶντες κείμενον πρὸς τῷ λιμένι, καὶ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν τῆς ταφῆς ἐξαιτούμενον, καὶ ἡσυχίας δεόμενον ἐξέστησαν· ὅθεν φόβῳ πολλῷ συσχεθέντες, καταλιπόντες αὐτὸ ἀπῆλθον· πρὶν ἢ γάρ τινα φθάσαι ἀπαγγείλαι τῷ ἀλάστορι ἐπὶ τὴν ξῆρὰν ἐπανῆλθε τὸ ῥιφὲν σῶμα τοῦ μάρτυρος τῇ τοῦ Χριστοῦ κυβερνώμενον [χειρί], ὅπερ ἐκριφὲν ὑπὸ τῶν κυμάτων ἀνεπαύετο ἐν τῷ αἰγιαλῷ. ΚΑ'. Καὶ γὰρ τινα ἄνδρα καθ᾽ ὕπνους υπέμνησεν ὁ ἅγιος, δεικνὺς αὑτῷ ἀνακεκμίσθαι τὸ λείψανον αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς αἰγιολοὺς, καὶ αὐτὸν τὸν τόπον σπο φηνίσας αὐτῷ κατὰ ἀκρίβειαν, ἐν ᾧ ἐξέκειτο. Ἐπειδὴ δὲ οὗτος φόβῳ τοῦ ἄρχοντος αργύτερός τε καὶ ἄχρη στὸς περὶ τὴν ζήτησιν τοῦ πολυτιμήτου θησαυρού ἐγένετο, φημί δή, τοῦ ἁγίου λειψάνου, ἐφ' ἑτέραν πάλιν χήραν ἔρχεται προβεβηκυίαν τοῖς ἔτεσιν, καὶ ἡλικία διαπρέπουσαν, καὶ ἁγιότητι πεπληρωμένην, καὶ ταύτην ομοίως ὑπομνήσας καθ᾽ ὕπνους, δίδωσί, αὐτῇ σημεῖα ἀληθέστατα τοῦ τόπου, ἔνθα ἤδη ὑπὸ τῇ ἄπαλῇ ψάμμῳ ἡσύχαζεν τὸ σῶμα, τῇ ἐπανέσει καὶ ἐπαναχύσει τῷ πράῳ καὶ γαληνῷ κύματι τετυμ βευμένον. Τοῦ γὰρ στοιχείου ἐπιλάμποντός τε καὶ ἐπικλύζοντος, ἤγουν τῆς θαλάσσης, δουλεύουσα ή ψάμμος διὰ τῆς κατὰ μικρὸν ἐπαθροίσεως, τὴν τῆς ταφῆς τιμὴν ἀπεπλήρωσεν. Οθεν οὐδὲν θαυμαστὸν εἰ μετὰ ταῦτα ἀνθρώπων σπουδαί τε καὶ θεραπείαι συνεπλήρωσαν, ὅπερ ἤδη τὰ στοιχεῖα σὺν παραδόξῳ δουλείας τρόπῳ τὴν ὑπὲρ τῆς ταφῆς τετελέκεισαν κηδεμονίαν. ΚΒ΄. Ετάφη γοῦν πρῶτον ὁ γενναῖος ἀθλητὴς τοῦ δ Χριστοῦ ἐν τῷ αἰγιαλῷ εἰς αὐτὰς τὰς συναλλαγάς τοῦ ἐδάφους καὶ τῶν ὑδάτων διδάγματα οὐ μικρά καταλείψας ἡμῖν διὰ τοῦ τῆς ταφῆς αὐτοῦ θαύματος τῆς εἰς Θεὸν αὐτοῦ ἀκλικοῦ καὶ στερεμνίας πίστεως, καὶ ὅπως δόκιμος κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν ἀνα δειχθῇ. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ ἡ προλεχθεῖκα πρεσβύτις καὶ Χριστιανικωτάτη χήρα περιήρχετο περὶ τοὺς αἰγιαλοὺς, τὰ ἀποκαλυφθέντα αὐτῇ ζητοῦσα σημεία, εἶτα εὑροῦσα τὸ ζητούμενον, καὶ εἰς οἶκον ἐπάξιον ἀπο τεθεῖσα τὸ σεβάσμιον τοῦ μάρτυρος λείψανον, κατά έθετο ὁσίως. Εντεῦθεν γὰρ εἰ; οἶκον ἐπάξιον ἀνεκομίσθη τὸ πολυμακάρεστὸν καὶ πανσεβάσμιον λείψανον τοῦ πανενδόξου μάρτυρος τοῦ Χριστοῦ Βικεντίου, καὶ δὴ λοιπὸν σὺν πολυτελεστέρᾳ ταφῇ ἀνετέθη καὶ καθιερώθη, τῷ Θεῷ τὸ λείψανον ἐν τῷ θυσιαστηρί τοῦ ναοῦ, τὴν ἐπωνυμίαν λαχόντος ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ ἁγίου μάρτυρος Βικεντίου, τοῦ οἴκου δηλαδὴ σὺν τῷ προσιόντι αὐτῷ τόπῳ εἰς ἐκκλησίαν καθιερωθέντος, τῶν θείων καὶ ἀχράντων μυστηρίων του Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν αὐτῷ ἐπιτελεσθέντων, καὶ τὴν ἐπωνυμίαν λαχόντος ἐπὶ τὸν ἅγιον Βικέντιον· καθ᾿ ὃν γὰρ τρόπον ἐτίμησε καὶ ἑτιμήθη ὁ ἅγιος, τὸν οἶκον καὶ τὸν τόπον προσκυνητὸν ἀπειργάσατο, καὶ ὅσῳ ἐν πλείστοις τόποις ἀνεδείχθη τὸ τίμιον καὶ ἱερώτατον αὐτοῦ σῶμα, τοσούτῳ καὶ πλείονες εὐκτήριοι οίκοι κατεστάθησαν, τῷ ἐκ πλειόνων αὐτῷ τόπον τὰς τιμὰς ἀναφέρεσθαι, καὶ πλεῖστα καθα ιερώσας, σεσωρευμένως καὶ μεγαλοφυῶς καθιερώθη αὐτὴ ἡ ὁμολογία τοῦ μάρτυρος, καὶ οὗτοι οἱ ἀγῶνες αὐτοῦ, τῷ μέχρις εσχάτης ἀναπνοῆς ἀμετάθετον διατηρῆσαι τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστιν. Καὶ οὕτως ἐτελειώθη ὁ πανένδοξος μάρτυς τοῦ Χριστοῦ Βικέντιος, μηνὶ Νοεμβρίῳ ἐνδεκάτῃ, βασιλεύοντος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ᾿Αμήν.
VITA S. VINCENTII.
τροφῶν παρακομιδὴν διακονεῖσθαι παρὰ τοῦ ὁμοίου ορνέου, φημί δή, τοῦ κορακος· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ
τοῦ παροντες τῷ πάλαι θείῳ προστάγματι τὰς προσηκούσας θεραπείας ἐκτελεῖ τῷ μάρτυρι,
10. Πρὸς ὁ καί παραδόξως ἐκπλαγείς ὁ Δατιανὸς XIX. Quo miraculo perculsus Datianus, clamare
ἤρξατο βοῦν καὶ λέγειν· Φεῦ! οὔτε νεκροῦ αὐτοῦ coepit: Heu! quidnam hoc est? Ne mortuum quiπεριγενέσθαι δύναμαι· ἐκ δὲ τοῦ ἐναντίον τῇ ἐμῇ nem hominem istum superare possumus. Quinimo
χαλεπότητι ἐνδοξότερος ἀναδείκνυται. Επειδή οὖν quo majore acerbitate in eum utimur, eo efficitur
ἀδυνάτως ἐπὶ γῆς ἔχει τὸ τοῦτον καταναλωθῆναι, gloriosior. Quoniam igitur fieri non potuit ut in
τῷ πελάγει ὑποβρύχιος παραπεμπέσθω, τὸ τῆς νίκης terris consumeretur, in altum mare demergatur,
αὐτοῦ μεγαλοφυὲς δὲ ἡ θάλασσα κατακρυψάτω, ut hujus victoriæ magnificentiam mare ipsum
ἵνα ἑκάστης ἡμέρας μὴ γέλως ὑπ' ὄψιν τῶν πάντων obruit, ne quotidie omnibus ridiculus fiam. Deγίνωμαι. Ελβληθήτω τοιγαροῦν ἐν τῷ ἐρούγκλῳ, jiciatur autem, quemadmodum parricida solent,
καθ᾿ ὃν τρόπον οἱ πατροκτόνοι ἐν βοείῳ ἀσκῷ κατα in utre ex bonis pelle confecto inclusum, saxisδεσμούμενοι ρίπτονται κατὰ τοῦ πελάγους· λίθοι δὲ que magnis illigatum, ejus cadaver in altum mare
συστιβαζέσθωσαν τῷ ἐσπαργανωμένῳ σώματι αὐτοῦ, demergatur, cumque naulæ ipsi multum maris
καὶ ὅτι πλεῖστον ἐπὶ τὰ βάθη διάστημα ἔλθωσιν οἱ spatium tranarint, in undas profundissimas istius
ναὗται, ἐκριψάτωσαν αὐτὸν τοῖς κύμασιν, ὅπως οἱ hominis cadaver dejiciant, ut si quod Vincentii
τῶν ἰχθύων ἄσιτοι εἴ πού τι ἀσπάρακτον ἢ τραύμα- membrum reliquum est, illud pisces consumant
τος ἐλεύθερον τὸ τυχὸν αὐτῷ μέλος ὑπολέλειπται, β et devorent. Itaque pretiosæ martyris reliquiæ,
λάπτοντες ἐπιμόνως καὶ τοῦτο καταναλώσωσι.
sicut Dalianus jusserat, conclusa sunt.
Καὶ ἐπειδὴ τὰ χερσαία θηρία μᾶλλον ἀδρανῆ τὴν τοῦ σώματος φειδώ πεποίηται, ἀλλὰ γοῦν κητῶν
ἀκορέστῳ στοματι κατατεμνομενον ἅπαν ἀναλωθήσεται· εἰ δὲ καὶ ξένοις αἰγιαλοῖς προσπελάσας ἐκε
ριφήσεται, τῇ ἐπαναλήψει καὶ τοῖς διαύλοις τῶν κυμάτων φορούμενος, σκοπέλοις προσφαγείς, μήτε
θανών ἡσυχίας τεύξεται. Ἰδοὺ πάλιν τί δρᾷς, ὦ ἀληθῶς ἐν σαρκὶ διάβολε; ποιεῖς γὰρ τὸν ἀθλητὴν
καὶ ἐν τῷ τῆς ὑγρᾶς στοιχείῳ μᾶλλον ἐπιδοξότερον. Καὶ δὴ ἐμβάλλεται τὸ ἅγιον καὶ πολύτιμον λείψανον
τοῦ μάρτυρος, καθώς προσέταξεν ὁ ἱερόσυλος Δατιανὸς ἐν τῷ ἐρούγκλῳ. Ἔστι δὲ ὁ ἔρουγκλος πλέγμα τι
σπυριδωδες εἰς σάκκου σχῆμα ἀναπεποιημένον, ἐπίμηκές τε καὶ στενὸν, ὅπερ τῇ Ἑλληνίδι διαλέκτῳ
οἱ ναυτικοί ειώθασι προσαγορεύειν κοικα, ἐπιτήδειον τῷ βουλομένῳ τὸ τοιοῦτον σκεῦος, καὶ εἰς ἀλλὰ
μετακομιδὴν καὶ σίτου καὶ λοιπῶν ἀγωγίμων τῶν πρὸς πλοῦν εἰς ζωῆς σύστασιν ἐπιφέρεσθαι. ὡς δὲ
συνθλιβὲν τὸ σῶμα τοῦ ἀγωνιστοῦ κατηγγίσθη εἰς τὸν λεγόμενον αδικα, ταῖς καταῤῥαφαῖς οὕτως αὐτὸ
κατησφαλίσαντο, ὡς νομίζειν πεφοβεῖσθαι τὸν Δανιανὸν, μὴ τὸ λείψανον δραπετεύσῃ καὶ καταλείψῃ τὸν
κδικα.
Κ'. Ἐπὶ τούτοις δὲ παρελθὼν ἀνήρ τις Ευμόρφιος G XX. Cum vero athletæ et martyris corpus ita
τούνομα, λοιμὸς τὴν γνώμην, καὶ τὴν ψυχὴν ἱερό - conclusum fuisset, mox venit cum nautis homo
συλος, καθυπέσχετο τῷ τυράννῳ πρὸς τὸ οἰκεῖον quidam Eumorphius nomine, pessimis moribus,et
μέρος τῆς πόλεως ναύτας ἔχειν πιστικοὺς ἐπὶ τῷ animo sacrilego,qui promiserat tyranno illi nautas
παρασχεῖν αὐτοὺς αὐτῷ, καὶ λίαν ἀρμοδίους ὑπάρ- se adhibiturum, qui ad exsecrabile scelus commitχοντας πρὸς τὸ ἐπιζητούμενον πράγμα, οἳ καὶ tendum idonei, ejus voluntati facile obtemperaturi
ἐνέβαλόν εἰς τὸ σκάφος τὸ μεγαλότιμον λείψανον τοῦ essent. Itaque nautæ illi pretiosissimas Vincentii
ἀγιωτάτου μάρτυρος Βικεντίου, και ἐπὶ τοσοῦτον martyris reliquias in scapham conjecerunt, et eousτοῖς διαστήμασιν ἤλασαν ἐπὶ τὸ πέλαγος, ὥστε τοὺς que in altum mare navigarunt, ut littora et montes
αἰγιαλοὺς καὶ τὰ ὄρη τῶν ὀφθαλμῶν βολῇ οἴεσθαι oculorum aciem fugerent; cumque id facere velαὐτοὺς ἀποκρύπτειν· καὶ λοιπὸν ἀποκεκμηκότες, ὅτε lent, quod jussi fuerant, sanctas reliquias in mare
ἔδοξεν ἱκανῶς ἔχειν αὐτοὺς ἐν τῇ θαλάσσῃ καὶ ἐδε- projecerunt, et hilari vultu ad Dalianum reverteδίεσαν μὴ εἰς ἑτέραν αὐτὸν ἀποβαστάσωσι πατρίδα bantur, quasi lati illius nuntii præmium relaturi
ὡς οὐκ ἠδούλοντο, τὸ προσταχθὲν αὐτοῖς ἐπιτελοῦσι, essent, impiis et incompositis vocibus atque irri
καὶ ἐβύθισαν αὐτὸν παραπέμψαντες ὑποβρύχιον τοῖς sionibus utentes, exsultantesque, eo quod Vinκύματι. Καὶ λοιπὸν ἐπανῄεσαν πρὸς Δατιανὸν ἱλαροί centii corpus perditum fuisset. Sed priusquam in
τοῖς προσώποις, ως ἐπικομιζόμενοι χαρᾶς εὐαγγέλια aridam terram reversi essent, qui martyris corpus
μέγιστα, καταστρηνῶντες, ὡς εἰωθὸς ναύταις εἰκότως in mare projecerant, illud ipsum, quod projectum
δυσσεβεῖν, φωναῖς ἀτάκτοις καὶ κρότοις συναπηχούν fuerat, Christi manu ad terram appulsum fuit,
σες πλέον δὲ τοῦ δέοντος κατήπειγον ἑαυτοὺς τῷ quoique arbitrabantur in altum et immensum
τάχει ἐπὶ τὸν ἄρχοντα, μήπως ἕτεροι υποφθάσαντες pelagus demersum fuisse, illud cum ante oculos
τὸ αὐτῷ ἀποργείλωσι καταθύμιον, τὸ ἀνάρπαστον ἐκ suos expositum vidissent, quasi debitum sepulcri
τῶν ὀφθαλμὼν πάντων γεγονέναι τὸν Βικέντιον. ᾿Αλλὰ honorem postularet, stupore et metu correpti,
γὰρ καθ᾽ ὁ δίκαιον ὑπῆρχε τε καὶ ὅσιον, πρὶν ἐπ- illis ipsis reliquiis derelictis, abierunt.
Hic multum variat codex noster ab edito Latino, et passim auctior est usque ad finem Vitæ.
Day 22Die 22
col. 397–398page 111 of 391
(Anno Christi 97, die 22 Januarii apud Græcos, apud Latinos die 24; Bolland. ad hanc diem.) § I. S. Timothei natalis. 1 Latini plerique (non tamen, quod existimavit Baronius, omnes, ut mox dicemus) S. Timothei natalem XXIV Januarii celebrant. Operæ pretium est ex aliquot Martyrologiis, quæ de eo prædican tur, depromere, quibus reliqua de eo dicenda il lustrentur. Vetus ergo Romanum Martyrologium ita habet Ephesi Timothei apostoli. Eadem in variis mss. leguntur, quorum quædam Bedæ præferunt nomen, et in nonnullis sub nomine Usuardi editis; in Bellino quoque, Rabano, Adone ast hic in libello de festivitatibus Apostolorum Natalis S. Timothei discipuli B. Pauli apostoli, qui apud Ephesum a beato Apostolo episcopus ordinatus, post multos pro Christo agones dor mivit. Cujus corpus cum reliquiis B. Andreæ et Luca, vicesimo Constantii anno Constantinopo lim translatum est. Eadem habet Beda vulgatus, Notkerus, et inss. plurima. Martyrologium Ro manum: «Natalis S. Timothei discipuli B. Pauli apostoli, qui ab eodem Ephesi ordinatus episco pus, post multos pro Christo agones, cum Dianæ immolantes argueret, lapidibus obrutus, paulo post obdormivit in Domino. > 2. Græci vero XXII Januarii, quo interemptus est, de eo agunt. Quo die Menæa: «Sancti apos tolli Timothei, discipuli S. Pauli apostoli.» rorem arguebat, et ut a tam fœdis factis desiste rent hortabatur. Quem impii fustibus contusum e medio sustulerunt. Postmodum autem sacræ ejus reliquiæ Constantinopolim translatæ sunt, et in templo Sanctorum Apostolorum collocatæ, ubi solemnis ejus agitur memoria. 3. Eadem habet Anthologium Græcorum a Cle mente VIII approbatum, et Maximus Cytheræus. At quod conscripsisse Evangelium dicitur, id qui dem alibi haud legimus. Citatur apocryphum Ni codemi Evangelium: aliis quoque ascripta olim, quæ ab otiosis composita hominibus erant, de quibus fuse Baronius tom. I ad an. 44; at nihil isthic de Timotheo. Fortassis Evangelii conscrip tor, sives, dicitur, quod cum Joanne familiariter versatus Ephesi, trium evangelista rum aliorumque sanctorum virorum de Christi rebus gestis commentarios, collegerit, quos dein recognovisse ac digessisse Joannes dicitur. 4. Eodem XXII die Januarii eum Usuardus, Maurolycus, Galesinius, Canisius, aliique Latino rum referunt; quidam utroque die. Usuardus ista habet: «Natalis S. Timothei discipuli B. Pauli. Hic ab eodem Apostolo episcopus Epheso ordinatus, est. Galesinius breviter omnem ejus vitam com plexus est: «Ephesi S. Timothei, B. Pauli apostoli discipuli. Is Lystris in Lycaonia natus, a pueritia Amore divinarum Timotheus coronarum, in sacris litteris et pietate eruditus; quo tempore Fustibus cosus tinxit terram sanguine. apostolus Paulus eo venit, religionem Christianam Ortus hic fuit ex Lystra urbe, patre gentili, matre coluit; utpote cum matrem Eunicem haberet,mu Judæa, cui Eunice non:en. Discipulus B. apostolo lierem Jesu Christi fidei studio flagrantem. Pervul Paulo factus, conscriptor divini Evangelii et præco gata ejus adolescentis virtutum fama, illum sibi exstitit: Joanni quoque præ cæteris a Christo dile- comitem peregrinationis et socium laborum Apos cto convixit: atque ab ipso apostolo Paulo Ephesi tolus adjunxit: sicque adjutorem operis in Evan episcopus ordinatus est. Postquam enim (ut Ire- gelio Christi eumdem ubique adhibuit. Siquidem næus Lugdunensis epi.copus tradidit, et passim hic una cum illo, propagandæ fidei causa, modo sermone celebratur) Joannes e mari ejectus, Ephe- Ephesum, modo Corinthum profectus, Macedoniam soque redditus est; ac deinde sub Domitiano etiam, Italiam atque universam terram, prædican principe in Patmum insulam exsul deportatus; do peragravit. Fuit autem admirabili indoli ado Beatus hic Timotheus Ephesinæ Ecclesiæ præfuit. lescens pudice el caste perpetuo vixit: prudentia Cum vero idololatriæ diem quemdam festum, quod sapientiaque ita præstitit, ut omne ministerium ei Katzybytov, id est, deductionem, appellabant, Apostolus concrederet; in Macedoniaque curam il Ehesi patrio ritu agitarent; idola quidem manu lorum traderet, qui Evangelium susceperant. De gestantes, et larvis quibusdam aut personis in mu Ephesiorum factus episcopus, dum ab Dianæ duti, et in his decantantes, atque in viros ac fe- cultu populum avocare conatur, Domitiano impera minas latronum more irruentes, omniaque cædi- tore, lapidibus a multitudine poene obrutus, Chris bus miscentes; B. Timotheus tam dirum et atrox tianorum ope eo periculo liberatus, ad finitimum facinus intueri non sustinens, stultum eorum er montem, qui Pion dicitur, venit, ubi animam Deo
reddidit. Ejus corpus Constantinopolim post Cons- Photias tamen, cum legisse se passionem hanc tantino Augasto procurante, translatum est.» 5. Alii aliis diebus ejus memoriam consecrant. Wandelbertus XVI Maii Septima Timothei cum dena nomine lucet, Veridica Paulus docuit quem voce beatus. XXII Augusti ista habet pervetustum Rhinawien. ms. Romæ Timothei discipuli S. Pauli. Sed postremæ tres voces videntur a librario adjectæ colitur alioquin eo die S. Timotheus Romanus Martyr. Denique XXVII Septembris ms. Martyro logium S. Hieronymi: «In Epheso Timothei.» Hujusne? Ita sensit veteris scriptor Martyrologii, quod in monasteriis Lætiensi et S. Martini Tornaci asservatur, in quo ista leguntur eo die Et S. Timothei discipuli Pauli apostoli, que idem vas electionis assumens, omnem ecclesiasticam disci plinam docuit, et per manus impositionem, accom modabilem Ecclesiis fecit. Hic pudicus et virgo permanens, apud Ephesum in monte qui vocatur Pion, cum magno honore sepultus quiescit.» Cur vero «accommodabilis Ecclesiis factus dicitur? an quia episcopus consecratus principio est, nulli certæ sedi astrictus, sed ut munus apostolicum perfectius ubivis exsequi posset? § II. Acta S. Timothei, tempus mortis. 6 «Polycrates Ephesiorum episcopus... floruit temporibus Severi principis, ut testatur S. Hie ronymuslib. De scriptoribus ecclesiasticis cap.45, ubi nonnulla recitat ex Synodica ejus epistola pro ritu in ista Ecclesia a S. Joannis Evangelistæ tem poribus observato, celebrandi una xiv Paschalis. De eo Sigebertus cap. 3. «Polycrates passionem S. Timothei apostoli scripsit, et alia multa; at Baronius in Notis ad Martyrologium, de ea ita pronuntiat Passionem Timothei a Polycrate scriptam fuisse auctor est Sigebertus Deviris illust. c. 3, sed ignotum id prorsus Eusebio atque Hie ronymo, qui agunt de Polycrate. Verum et alia ab iis prætermissa aliorum auctorum scripta. (a) S. Timothei Vitam auctore Polycrate dedi mus in Patrologia nostræ tomo V, col. 1302. Nunc scribit, auctorem nullum nominat. Autbertus Mi ræus in Bibliothera Ecclesiastica, «Fit in ea Pas sione, inquit, mentio Irenæi Lugdunensis episco pi: ex quo colligi datur, non posse eam attribui Polycrati,quiTimotheo post Onesimum successit.> At nusquam dicitur immediate successisse Onesi mo, qui sub Trajano passus traditur, ut 16 Febr. dicemus. Ipse Miræus Irenæum anno 40 Severi (qui erat Christi 202, aut. 203, viginti jam diebus inchoatus) coronatum asserit: S. Hieronymus Polycratem floruisse temperibus Severi prin cipis:» ut facile potuerit Irenæi, æqualis sui, com mentarium aliquem,imo omnes, legisse. Ipse se Polycratem auctor vocat (a); qui sane impostor habendus esset, si alieni nominis bono rem sibi falso arrogaret, at scriptum grave est quod ad rem attinet, licet stylo humile asserat Photius), estque cousentaneum iis quæ cæteri qnoque de Timotheo tradiderunt. Vincentius Bellovacensis lib. x, cap. 38, ex Polycrate Acta quædam Timothei recitat; quæ stylo suo in quit, Petrus Hallois noster in Notat. ad cap. 7 Vitæ S. Polycarpi, satis clamant se e Græcis esse translata;» atque omnino Polycrati ipse iſla tri buit. Ea ex vetustis codicibus monasteriorum S. Maximi, et S. Mariæ de Ripatorio descripsimus, contulimusque cum excusis agonibus martyrum, ms. Nicolai Belfortii, et Græca ms. bistoria mar tyrum, ms. Nicolai Belfortii, et Græca ms. his ria martyrii S. Timothei, quæ ipsa fortassis est Po lycratis, sed a quopiam post translatas (Constanti nopolim reliquias recognita, omisso exordio, quo nomen suum Polycrates profitetur; et merito, cum recentior ille scriptor periodum interjecerit de translatis reliquiis, cui proinde præfigere Polycra tis nomen non poterat; at suum ipso reticuit, vel ætas librariorumve negligentia oblitteravit: vixisse ante Justiniani tempora inde conjectamus, qui templi ab eo conditi non meminit. Metaphrastes marty rium, translationem, templi vel ædificationem vel restaurationem, complexus est. ejusdem acta a Symeone Metaphraste scripta exhi bemus. EDIT. PATR.
col. 399–400page 112 of 391
PG 114:400ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΑΠΩΣΤΟΛΟΝ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Α΄. Τιμόθεον τὸν μέγαν ἤνεγκε μὲν ἡ Λυκαόνων, ἐθρέψατο δὲ καὶ ἤσκησεν ἡ πάλαι περιφανὴς ἐν πό λεσι Αύστρα, οὐχ οὕτω καρπῶν εὐφορία καὶ ἀφθονίᾳ τῶν ἀναγκαίων, ὅσῳ ἐπὶ τῷ ἡδίστῳ φυτῷ τῷδε σεμνυνομένη, καὶ τοῖς ἐπανθοῦσιν αὐτῷ τῆς ἀρετῆς κάλλεσι καὶ κοσμήμασι, καίτοιγε μηδὲ ταῖς τοῦ γέ νους ῥίζαις κεχρημένῳ καθαραῖς τε καὶ ἀκιβδήλοις, ἀλλὰ καὶ πολὺ τὸ ἐκ τῶν ἀκανθῶν τῆς ἀπιστίας Εχού σαις ἐπίμικτον, Προμήτωρ μὲν γὰρ αὐτῷ Λοῖς, γυνή θεοφιλής καὶ ἀρετῆς ἀτεχνῶς ἐπιμελουμ]ένης μήτηρ Εὐνίκη ἐξ Ιουδαίων ἐκκεντρισθείσα πάλαι εἰς τὴν οὐσέβειαν, καὶ ὄντως ἐν ἀκηράτοις ἀρετῶν ἀνθήσασα κήποις· πατὴρ δὲ Ἕλλην, καὶ τὰ Ἑλλήνων ἐπισημότατος, οιονεί τι ζιζάνιον ἐν σίτῳ, τῷ καλῷ Τι μοθέου γένει, καὶ βόδοις ἄκανθα παραφὺς, καὶ τοσούτῳ διαφανὴς τὴν κακίαν γενόμενος, ὅσον ὁ παῖς περιφανὴς τὴν εὐσέβειαν, καὶ τὴν ἀρετὴν ἀπαράμιλλος. Β΄. Ὃς ἔτι νήπιος ὤν, καὶ ὑπὸ τῇ μητρὶ Εὐνίκη. παιδαγωγούμενος τήν Ελλήνων ἅμα καὶ Ἰουδαίων ἐπίσης ἀπάτην ἐξέκλινε, καὶ Παύλῳ τηνικαῦτα τῇ τῆς Ἐκκλησίας λαμπρό σάλπιγγι πρόσεισι, σὺν ἅμα Βαρνάβῳ τῷ τοῦ Χριστοῦ μαθητῇ καὶ ἀποστόλῳ, καθ' δ φησιν ὁ θεῖος Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσιν, ἐπιδεδημηκότι τῇ Λυκαόνων, ἥτις όμορος μέν ἐστιν Ικονίῷ καὶ Γέρβῃ, μεγίστου δὲ θαύματος τότε τῆς τοῦ Παύλου ἐπιδημίας ἀπολελαύκε, καὶ χωλὴν ἐξ αὐτῆς εἶδε τῆς εἰς φῶς προόδου (ὢ θείας ἐπισκοπης! ὦ παραδόξου θαύματος!) υγιὰ τῇ ἐκείνου παρουσίᾳ γεγενημένον, καὶ ποσὶν οἰκείοις ἀλύπως ἄμα καὶ ἀσφαλῶς χρώμενον. Ὃς τοσοῦτον ἐξέπληξε τοὺς κατὰ πόλιν, ὡς εἶναι καὶ πέρα πίστεως αὐτοῖς τὸ γεγενημένον, καὶ θεοὺς οἴεσθαι τοὺς σφετέρους ἀνθρώπῳ τὴν θέαν ὁμοιωθέντας τὴν πόλιν περίπου λεῖν, ὧν ἔργον καὶ τὴν τοῦ χωλοῦ θεραπείαν λογίζε
VITA S. TIMOTHEI.
ΥΠΟΜΝΗΜΑ
ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΑΠΩΣΤΟΛΟΝ ΤΙΜΟΘΕΟΝ.
COMMEMORATIO
S. THIMOTHEI APOSTOLI
(Latine apud Bolland. ad 24 Jan.; Græca descripsimus ex cod. Reg. Paris. n. 1457, sæculi XI. EDIT. Patr.)
CAPUT I.
Timotheus S. Pauli discipulus et comes.
Α΄. Τιμόθεον τὸν μέγαν ἤνεγκε μὲν ἡ Λυκαόνων,
ἐθρέψατο δὲ καὶ ἤσκησεν ἡ πάλαι περιφανὴς ἐν πόλεσι Αύστρα, οὐχ οὕτω καρπῶν εὐφορία καὶ ἀφθονίᾳ
τῶν ἀναγκαίων, ὅσῳ ἐπὶ τῷ ἡδίστῳ φυτῷ τῷδε
σεμνυνομένη, καὶ τοῖς ἐπανθοῦσιν αὐτῷ τῆς ἀρετῆς
κάλλεσι καὶ κοσμήμασι, καίτοιγε μηδὲ ταῖς τοῦ γένους ῥίζαις κεχρημένῳ καθαραῖς τε καὶ ἀκιβδήλοις,
ἀλλὰ καὶ πολὺ τὸ ἐκ τῶν ἀκανθῶν τῆς ἀπιστίας Εχούσαις ἐπίμικτον, Προμήτωρ μὲν γὰρ αὐτῷ Λοῖς, γυνή
θεοφιλής καὶ ἀρετῆς ἀτεχνῶς ἐπιμελουμ]ένης μήτηρ
Εὐνίκη ἐξ Ιουδαίων ἐκκεντρισθείσα πάλαι εἰς τὴν
οὐσέβειαν, καὶ ὄντως ἐν ἀκηράτοις ἀρετῶν ἀνθήσασα
κήποις· πατὴρ δὲ Ἕλλην, καὶ τὰ Ἑλλήνων ἐπισημότατος, οιονεί τι ζιζάνιον ἐν σίτῳ, τῷ καλῷ Τιμοθέου γένει, καὶ βόδοις ἄκανθα παραφὺς, καὶ
τοσούτῳ διαφανὴς τὴν κακίαν γενόμενος, ὅσον ὁ παῖς
περιφανὴς τὴν εὐσέβειαν, καὶ τὴν ἀρετὴν ἀπαράμιλλος.
Β΄. Ὃς ἔτι νήπιος ὤν, καὶ ὑπὸ τῇ μητρὶ Εὐνίκη.
παιδαγωγούμενος τήν Ελλήνων ἅμα καὶ Ἰουδαίων
ἐπίσης ἀπάτην ἐξέκλινε, καὶ Παύλῳ τηνικαῦτα τῇ
τῆς Ἐκκλησίας λαμπρό σάλπιγγι πρόσεισι, σὺν
ἅμα Βαρνάβῳ τῷ τοῦ Χριστοῦ μαθητῇ καὶ ἀποστόλῳ,
καθ' δ φησιν ὁ θεῖος Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσιν,
ἐπιδεδημηκότι τῇ Λυκαόνων, ἥτις όμορος μέν ἐστιν
Ικονίῷ καὶ Γέρβῃ, μεγίστου δὲ θαύματος τότε τῆς
τοῦ Παύλου ἐπιδημίας ἀπολελαύκε, καὶ χωλὴν ἐξ
αὐτῆς εἶδε τῆς εἰς φῶς προόδου (ὢ θείας ἐπισκοπης!
ὦ παραδόξου θαύματος!) υγιὰ τῇ ἐκείνου παρουσίᾳ
γεγενημένον, καὶ ποσὶν οἰκείοις ἀλύπως ἄμα καὶ
ἀσφαλῶς χρώμενον. Ὃς τοσοῦτον ἐξέπληξε τοὺς
κατὰ πόλιν, ὡς εἶναι καὶ πέρα πίστεως αὐτοῖς
τὸ γεγενημένον, καὶ θεοὺς οἴεσθαι τοὺς σφετέρους
ἀνθρώπῳ τὴν θέαν ὁμοιωθέντας τὴν πόλιν περίπου
λεῖν, ὧν ἔργον καὶ τὴν τοῦ χωλοῦ θεραπείαν λογίζε1 Acl. xiv.
I. Magnum Timotheum tulit quidem Lycaonia,
aluit autem et instituit,quæ olim inter civitates fuit
inclyta, Ly-tra:non tantum sibi placens de ubertate
et abundantia rerum necessariarum, quantum de
hac planta longe suavissima,et de iis quæ in eo ef
forent,virtutis ornamentis.etsi ne puras quidem et
sinceras generis habuerit radices; sed ex spinis
quoque infidelitatis plurimum habuerit admistum.
Nam erat quidem ei avia Lois, mulier pia, et quæ
revera curam gerebat virtutis;mater Eunica, quæ
et Judæis quidem olim fuerat insita in pietatem,
et in integris virtutum hortis revera foruerat.
Pater autem geutilis, et in gentilium rebus maxime insignis, veluti quoddam in frumento lolium,
nempe honesto et practoro Timothei genere, et
rosis spina adnatus, et vilio tantum insignis,
quantum fuit illius filius pietate clarus et virtute
incomparabilis.
Com esset autem adhuc infans Timotheus, et a
matre Eunica(1)institueretur,gentilium et Judorum errorem simul ex æquo declinavit:et tunc accelit ad Paulum,præclaram Ecclesiæ tubam,simul
cum Barnaba Christi discipulo et apostolo,sicut divinus Lucas dicit in Actis 4; cum is venisset in Lycaoniani,quæ est finitima quidem Iconio et Derbæ,
ex Pauli vero adventu magnum erat consecuta miraculum, et claudum ab ipso ortu (O divinam visilationem! o admirabile spectaculum!) sanum
effectum illius præsentia, et pedibus suis absque
molestia,et secure utentem. Qui quidem eos, qui
erant in civitate, in tantam adduxit admirationem,
ut esset eis id quod factum fuerat, supra fidem, et
suos deos existimarent forma hominibus assimilalos obire civitatem, et eorum esse opus claudi
curationem. Postquam autem, quisnam esset,
Miramur duas has sanctas feminas Loidem et Eunicen, nec in Græcorum, nec in Latinorum
Fastis reperiri.
σθαι. Ἐπεὶ δὲ ἔγνωσαν ὅστις ἦν, καὶ ὅτι Θεοῦ μᾶλλον ἀληθῶς ἀπόστολος, καὶ τῶν ψευδωνύμων τούτων θεῶν ἀντίθετος, πρὸς αὐτὸ δὲ τοῦτο ἀπὸ εσταλμένος, ὥστε τῆς αὐτῶν πλάνης βύεσθαι τοὺς ἀνθρώπους, καὶ ὡς κηρύττει Θεόν, οὐ τοιαύτας μόν νον πηρώσεις ἀνορθοῦν σωμάτων, ἀλλὰ καὶ νεκροὺς ἀνιστῶν δυνάμενον, πολλοὶ τῆς ἀπάτης ἀποστάντες τῇ εὐσεβείᾳ προσέθεντο. Εκείνου τοῦ θαύματος ἔργον καὶ αἱ τοῦ θαυμασίου τοῦδε μαθητοῦ καὶ ἀποστόλου πρόγονοι, τῇ οἰκίᾳ θερμώς τε καὶ φιλο τίμως τὸν Παῦλον ὑποδεξάμεναι, καὶ φέγγος μὲν εὐσεβείας παρ᾽ αὐτοῦ λαβοῦσαι, οἱονεὶ δὲ τὸν θεο φιλῆ Τιμόθεον ἀντιδοῦσαι, νεαρὸν ἔτι ὄντα καὶ ἀπα λόν, καὶ σπέρματα θεοσεβείας ἐπιπήδειον παραδέ 3. ξασθαι, ὅπερ οὖν καὶ ἀπ᾿ αὐτῆς τοῦ εὐσαφέστερόν ἔστι μαθεῖν τῆς τῶν Πράξεων βίβλου. Του Παύλου γάρ, φησί, τὴν Αὐστραν καὶ Δέρβην περιιόντος, ἦν ἐκεῖ μαθητής ὀνόματι Τιμόθεος, υἱὸς γυναικός Ιου δαίας πιστῆς, πατρὸς δὲ Ελληνας. ὃς ἐμαρτυρεῖτο ὑπὸ τῶν ἐν Λύστρᾳ καὶ ᾿Ικονίῳ ἀδελφῶν. Γ΄. Οὕτω τοιγαροῦν ἐγχειρισθεὶς τῷ Παύλῳ Τιμό θεος, πατρὶ πνευματικῷ παῖς πολὺ τοῦ κατὰ σάρκα πατρὸς οἰκειότερος, καὶ συναπᾶραι μάλλων αὐτο τῆς πόλεως, περιτέμνεται ὑπ᾽ αὐτοῦ διὰ τοὺς Ἰου δαίους, ὧν ἡ πόλις τότε καὶ τὰ περὶ αὐτὴν πάντα πεπλήρωτο, ἐπεὶ καὶ πάντες ἐκεῖνοι ᾔδεσαν ὡς ἄρα "Ελληνος εἴη πατρός. Περιῄει μὲν οὖν τὰς πόλεις ὁ Παῦλος τὸ κήρυγμα κατασπείρων, καὶ τὴν ἀλήθειαν καταγγέλλων, καὶ ἀναγεννών πάντας τῷ Πνεύματι, Συνείπετο δὲ αὐτῷ καθάπερ ἀστὴρ ἡλίῳ Τιμόθεος, προπεμπόμενος μὲν ὑπὸ των τεκόντων πλήττων δὲ αὐτῶν οὐκ ἀδήλως τὴν καρδίαν ἐπὶ τῷ χωρισμό. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον πατέρες ὄντες παιδὸς τοιαύτου, καὶ οὕτως ἡδίστῳ τῆς ἀρετῆς ἄνθει βρύοντος; Αὐτὸς δὲ πρὸς τὴν ἐκείνων διάστασιν οὐδὲν ἐοικώς πάσχειν, ἀλλ᾿ ὥσπερ τοῖς τοῦ Παύλου ἱμέσ ροις τὴν πρὸς τοὺς τέκοντας ἀποκρύπτων στοργήν, καὶ δεικνύων αὐτοὺς πολλῷ φυσικῆς ἀνάγκης ἰσχυ ροτέρους. Εντεύθεν πρὸς μάθησιν γραμμάτων ὑπ' ἐκείνῳ παιδαγωγεῖται, καὶ γίνεται σύσκηνος αὐτῷ καὶ τὸ πᾶν ὁμοδίαιτος. Εἶτα καὶ διάκονος τούτου καθίσταται, καὶ πρὸς τὴν ἀποστελὴν ἐπιῤῥώννυται, κοινονῶν αὐτῷ καὶ κινδύνων καὶ καμάτων, καὶ πότ νων· καὶ μηδὲν ὅλως ἐμποδιζόμενος ὑπὸ τοῦ ἀπα γοῦ τῆς νεότητος πρὸς τὴν τῶν πόνων ἀντιτυπίαν, ἀλλ᾽ εὐγένειαν προαιρέσεως ἀντεισάγων ηλικίας πλείονα δυναμένην, ὥστε καὶ μάρτυρα τῆς ἀγαθῆς ταύτης γνώμης· καὶ τῶν ἔργων τῶν εὐσεβῶν αὐτὸν κιμσασθαι τὴν διδάσκαλον οὕτω λέγοντα· Βλέπετε μή τις αὐτὸν ἐξουδενώσῃ τῷ γὰρ ἔργον τοῦ Κυρίου ἐργάζεται ὡς κἀγώ. Α΄. Εἰς τοῦτο δὲ ἀρετῆς ἐλάσας, καὶ τηλικούτον μάρτυρα ταύτης πεποιημένος, οὐκ ἐνταῦθα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ πολλαχοῦ· «Νῦν μὲν γάρ, φησί Κορινθίοις γράφων ὁ Παῦλος, ἔπεμψα ὑμῖν Τιμό θεον τὸν ἀδελφόν μου, ὅς ἐστι τέκνον μου ἀγα πητὸν καὶ πιστὸν ἐν Κυρίῳ, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς
VITA S. TIMOTHEI.
ΥΠΟΜΝΗΜΑ
ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΑΠΩΣΤΟΛΟΝ ΤΙΜΟΘΕΟΝ.
COMMEMORATIO
S. THIMOTHEI APOSTOLI
(Latine apud Bolland. ad 24 Jan.; Græca descripsimus ex cod. Reg. Paris. n. 1457, sæculi XI. EDIT. Patr.)
CAPUT I.
Timotheus S. Pauli discipulus et comes.
Α΄. Τιμόθεον τὸν μέγαν ἤνεγκε μὲν ἡ Λυκαόνων,
ἐθρέψατο δὲ καὶ ἤσκησεν ἡ πάλαι περιφανὴς ἐν πόλεσι Αύστρα, οὐχ οὕτω καρπῶν εὐφορία καὶ ἀφθονίᾳ
τῶν ἀναγκαίων, ὅσῳ ἐπὶ τῷ ἡδίστῳ φυτῷ τῷδε
σεμνυνομένη, καὶ τοῖς ἐπανθοῦσιν αὐτῷ τῆς ἀρετῆς
κάλλεσι καὶ κοσμήμασι, καίτοιγε μηδὲ ταῖς τοῦ γένους ῥίζαις κεχρημένῳ καθαραῖς τε καὶ ἀκιβδήλοις,
ἀλλὰ καὶ πολὺ τὸ ἐκ τῶν ἀκανθῶν τῆς ἀπιστίας Εχούσαις ἐπίμικτον, Προμήτωρ μὲν γὰρ αὐτῷ Λοῖς, γυνή
θεοφιλής καὶ ἀρετῆς ἀτεχνῶς ἐπιμελουμ]ένης μήτηρ
Εὐνίκη ἐξ Ιουδαίων ἐκκεντρισθείσα πάλαι εἰς τὴν
οὐσέβειαν, καὶ ὄντως ἐν ἀκηράτοις ἀρετῶν ἀνθήσασα
κήποις· πατὴρ δὲ Ἕλλην, καὶ τὰ Ἑλλήνων ἐπισημότατος, οιονεί τι ζιζάνιον ἐν σίτῳ, τῷ καλῷ Τιμοθέου γένει, καὶ βόδοις ἄκανθα παραφὺς, καὶ
τοσούτῳ διαφανὴς τὴν κακίαν γενόμενος, ὅσον ὁ παῖς
περιφανὴς τὴν εὐσέβειαν, καὶ τὴν ἀρετὴν ἀπαράμιλλος.
Β΄. Ὃς ἔτι νήπιος ὤν, καὶ ὑπὸ τῇ μητρὶ Εὐνίκη.
παιδαγωγούμενος τήν Ελλήνων ἅμα καὶ Ἰουδαίων
ἐπίσης ἀπάτην ἐξέκλινε, καὶ Παύλῳ τηνικαῦτα τῇ
τῆς Ἐκκλησίας λαμπρό σάλπιγγι πρόσεισι, σὺν
ἅμα Βαρνάβῳ τῷ τοῦ Χριστοῦ μαθητῇ καὶ ἀποστόλῳ,
καθ' δ φησιν ὁ θεῖος Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσιν,
ἐπιδεδημηκότι τῇ Λυκαόνων, ἥτις όμορος μέν ἐστιν
Ικονίῷ καὶ Γέρβῃ, μεγίστου δὲ θαύματος τότε τῆς
τοῦ Παύλου ἐπιδημίας ἀπολελαύκε, καὶ χωλὴν ἐξ
αὐτῆς εἶδε τῆς εἰς φῶς προόδου (ὢ θείας ἐπισκοπης!
ὦ παραδόξου θαύματος!) υγιὰ τῇ ἐκείνου παρουσίᾳ
γεγενημένον, καὶ ποσὶν οἰκείοις ἀλύπως ἄμα καὶ
ἀσφαλῶς χρώμενον. Ὃς τοσοῦτον ἐξέπληξε τοὺς
κατὰ πόλιν, ὡς εἶναι καὶ πέρα πίστεως αὐτοῖς
τὸ γεγενημένον, καὶ θεοὺς οἴεσθαι τοὺς σφετέρους
ἀνθρώπῳ τὴν θέαν ὁμοιωθέντας τὴν πόλιν περίπου
λεῖν, ὧν ἔργον καὶ τὴν τοῦ χωλοῦ θεραπείαν λογίζε1 Acl. xiv.
I. Magnum Timotheum tulit quidem Lycaonia,
aluit autem et instituit,quæ olim inter civitates fuit
inclyta, Ly-tra:non tantum sibi placens de ubertate
et abundantia rerum necessariarum, quantum de
hac planta longe suavissima,et de iis quæ in eo ef
forent,virtutis ornamentis.etsi ne puras quidem et
sinceras generis habuerit radices; sed ex spinis
quoque infidelitatis plurimum habuerit admistum.
Nam erat quidem ei avia Lois, mulier pia, et quæ
revera curam gerebat virtutis;mater Eunica, quæ
et Judæis quidem olim fuerat insita in pietatem,
et in integris virtutum hortis revera foruerat.
Pater autem geutilis, et in gentilium rebus maxime insignis, veluti quoddam in frumento lolium,
nempe honesto et practoro Timothei genere, et
rosis spina adnatus, et vilio tantum insignis,
quantum fuit illius filius pietate clarus et virtute
incomparabilis.
Com esset autem adhuc infans Timotheus, et a
matre Eunica(1)institueretur,gentilium et Judorum errorem simul ex æquo declinavit:et tunc accelit ad Paulum,præclaram Ecclesiæ tubam,simul
cum Barnaba Christi discipulo et apostolo,sicut divinus Lucas dicit in Actis 4; cum is venisset in Lycaoniani,quæ est finitima quidem Iconio et Derbæ,
ex Pauli vero adventu magnum erat consecuta miraculum, et claudum ab ipso ortu (O divinam visilationem! o admirabile spectaculum!) sanum
effectum illius præsentia, et pedibus suis absque
molestia,et secure utentem. Qui quidem eos, qui
erant in civitate, in tantam adduxit admirationem,
ut esset eis id quod factum fuerat, supra fidem, et
suos deos existimarent forma hominibus assimilalos obire civitatem, et eorum esse opus claudi
curationem. Postquam autem, quisnam esset,
Miramur duas has sanctas feminas Loidem et Eunicen, nec in Græcorum, nec in Latinorum
Fastis reperiri.
col. 401–402page 113 of 391
PG 114:402ὁδοὺς μου τὰς ἐν Χριστῷ. Καὶ πάλιν· Εὰν ἔλθῃ Τιμόθεος, βλέπετε ἵνα ἀφόβως γένηται πρὸς ὑμᾶς.» Νῦν δὲ καὶ Φιλιππησίοις ἐπιστέλλων, κοινωνὸν αὐτὸν ποιεῖται ἐπιγραφῆς· «Παύλος καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καὶ ἑξῆς τῆς ἐπιστολῆς·. Ελπίζω δὲ ἐν Κυρίῳ Τιμόθεον ταχέως πέμψαι ὑμῖν, ἵνα καγώ εὐψυχώ, γνούς τὰ περὶ ὑμῶν. Οὐδένα γὰρ ἔχω ἰσύψυχον, ὅστις γνησίως τὰ περὶ ὑμῶν μερισ μνήσει. • Συναδα δὲ τούτοις καὶ Θεσσαλονικεῦσι Παῦλος καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ,» τῇ τῆς ἐπιγραφῆς καὶ ἐνταῦθα κοινωνία τιμήσας Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ διά κονον Θεοῦ, καὶ συνεργὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χρι στοῦ εἰς τὸ στηρίξαι καὶ παρακαλέσαι περὶ τῆς πίστεως ἡμῶν, τοῦ μηδένα σαίνεσθαι ἐν ταῖς θλίψεσι ταύταις. β Καὶ ἀλλαχοῦ· «Τὴν δὲ δοκιμὴν αὐτοῦ γινώσκετε, ὅτι ὡς πατρὶ τέκνον σὺν ἐμοὶ ἐδούλευσεν εἰς τὸ Εὐαγγέλιον·» μάρτυρας κἀκείνους οἱονεὶ τῆς ἀρετῆς τοῦ Τιμοθέου παραλαμβάνων. Ἔπειτα δὲ καὶ πρὸς Κολασσαεῖς· • Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ διὰ θελήματος Θεοῦ, καὶ Τιμόθεος ὁ ἀδελφός.» Ε΄. Οὕτω τοιγχροῦν ὑπὸ τοῦ διδασκάλου μαρτυρούμενος, καὶ τοῦτο μὲν τέκνον ἐν Κυρίῳ πιστὸν καὶ ἀγαπητόν, τοῦτο δὲ καὶ ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ συνεργός τοῦ Εὐαγγελίου καλεῖσθαι ἠξιωμένος, καὶ τοσούτων ἄνω καὶ κάτω παρ' αὐτῷ καὶ οὕτω μεγάλων ἀπολαύων " τῶν ἐγκωμίων, ὅμως οὐδὲ οὕτως εἶχε θαῤῥεῖν ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ μὴ δεδιέναι· ἀλλὰ μετὰ τοσαύτης ἔζη τῆς ἀκριβείας, καὶ οὕτως εναγώνιος καὶ φιλοπόνως καὶ τηλικαύτην εἰσφέρων τὴν κακοπάθειαν, ὡς καὶ παρακλήσεις αὐτῷ τὸν διδάσκαλον προσάγειν, μηκέτι υδροποτεῖν τῷ μαθητῇ παραινοῦντα, ἀλλ᾽ οἴνῳ ὀλίγῳ χρῆσθαι ο Διὰ τὸν στόμαχόν σου, φησί, καὶ τὰς πυκνάς σου ἀσθενείας.» Γ'. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτω; αὐτοῦ κάμνοντος ὑπὸ τῆς συνεχοῦ; ἀῤῥωστίας τὸ σῶμα, καὶ τὴν του στομάχου δύναμιν περιβεβλημένου, τὸ γενναῖον ἀπέλαμπε τῆς 19, ψυχῆς. Οὐ γὰρ ἀσθένεια σώματος τηλικαύτην ψυ χῆς εὐγένειαν ἱκανὴ γέγονεν ἐλέγξαι, ἀλλ᾽ ἦν παν ταχοῦ κούφῳ τῷ τοῦ ζήλου πτερῷ διιπτάμενος, καὶ νῦν μὲν Ἔφεσον, νῦν δὲ Κόρινθιον αἱ τῆς ἐκείνου γλώττης σειρήνες ἔθελγον· καὶ Μακεδονίαν δὲ πολ λάκις, καὶ Ἰταλίαν, καὶ γῆν πᾶσαν καὶ θάλασσαν μετὰ τοῦ διδασκάλου νῷ κηρύγματι περιέλαβον. Τί δ᾽ ἂν εἴποις ὁπόσους επιθυμίαις ἀλογωτάτοις καὶ ἀτόποις δουλεύοντας τῆς χαλεπῆς ταύτης ἀπήλλαξε λειτουργίας Οἶδεν ἀκριβῶς ὁ λέγω, ὡς ἄρα μηδὲ τοῦ ἐν Κορίνθῳ πεπορνευκότος ηγνόησε τὸ ἀνόμημα. καὶ γὰρ ἦν ὁ θεῖος Τιμόθεος οὐχὶ νοῆσαι μόνον οξύτατος, ἀλλὰ καὶ εἰπεῖν προχειροτατος, καὶ περιττῶς τῇ εὐρημοσύνῃ χρήσασθαι δεξιώτατος, τά τε θεῖα εἰσηγήσασθαι χαριέστατος, καὶ εἰς εὐκοσμίαν
VITA S. TIMOTHEI.
ὁδοὺς μου τὰς ἐν Χριστῷ.» Καὶ πάλιν· • Εὰν ἔλθῃ riam rediget vias meas in Christo.» Et rursus®: «Si
Τιμόθεος, βλέπετε ἵνα ἀφόβως γένηται πρὸς ὑμᾶς.»
Νῦν δὲ καὶ Φιλιππησίοις ἐπιστέλλων, κοινωνὸν αὐτὸν
ποιεῖται ἐπιγραφῆς· «Παύλος καὶ Τιμόθεος δοῦλοι
Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καὶ ἑξῆς τῆς ἐπιστολῆς·. Ελπίζω
δὲ ἐν Κυρίῳ Τιμόθεον ταχέως πέμψαι ὑμῖν, ἵνα
καγώ εὐψυχώ, γνούς τὰ περὶ ὑμῶν. Οὐδένα γὰρ
ἔχω ἰσύψυχον, ὅστις γνησίως τὰ περὶ ὑμῶν μερισ
μνήσει. • Συναδα δὲ τούτοις καὶ Θεσσαλονικεῦσι·
• Παῦλος καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ,» τῇ
τῆς ἐπιγραφῆς καὶ ἐνταῦθα κοινωνία τιμήσας·
• Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ διάκονον Θεοῦ, καὶ συνεργὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ εἰς τὸ στηρίξαι καὶ παρακαλέσαι περὶ τῆς πίστεως
ἡμῶν, τοῦ μηδένα σαίνεσθαι ἐν ταῖς θλίψεσι ταύταις. β
Καὶ ἀλλαχοῦ· «Τὴν δὲ δοκιμὴν αὐτοῦ γινώσκετε,
ὅτι ὡς πατρὶ τέκνον σὺν ἐμοὶ ἐδούλευσεν εἰς τὸ
Εὐαγγέλιον·» μάρτυρας κἀκείνους οἱονεὶ τῆς ἀρετῆς
τοῦ Τιμοθέου παραλαμβάνων. Ἔπειτα δὲ καὶ πρὸς
Κολασσαεῖς· • Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ
διὰ θελήματος Θεοῦ, καὶ Τιμόθεος ὁ ἀδελφός.»
venerit Timotheus, videte ut sine metu sit apud
vos.» Modo autem ad Philippenses quoque scribens,
asciscit socium inscriptionis: «Paulus et Timotheus
servi Jesu Christi. Et deinceps consequenter in
Epistola: «Spero autem in Domino me Timotheum
cito ad vos missurum, ut et ego bono animo sim,
cognitis qua circa vos sunt Neminem enim habeo
tam unanimem, qui sincere pro vobis sit sollicitus. His vero congruentia scribit etiam al Thessalonicenses 8: «Paulus et Timotheus servi Jesu
Christi, eun hic quoque honorans societate inscriptionis: • Misi ad vos Timotheum fratrem nostrum et ministrum Dei,et cooperatorem in Evangelio Jesu Christi,ad confirmandos vos et exhortandos pro fde nostra, et nemo moveatur in istis
afflictionibus 8.» Et alibi 9: «Probationem autem
ejus cognoscitis, quod sicut filius patri mecum
serviit in Evangelio:» illas quoque assumens veluti testes virtutis Timothei Deinde vero etiam ad
Colossenses 10: Paulus apostolus Jesu Christi per
voluntatem Dei, et Timotheus frater.»
CAPUT II.
S. Timothei zelus, martyrium. S. Joannis exsilium.
Ε΄. Οὕτω τοιγχροῦν ὑπὸ τοῦ διδασκάλου μαρτυρούμενος, καὶ τοῦτο μὲν τέκνον ἐν Κυρίῳ πιστὸν καὶ
ἀγαπητόν, τοῦτο δὲ καὶ ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ συνεργός
τοῦ Εὐαγγελίου καλεῖσθαι ἠξιωμένος, καὶ τοσούτων
ἄνω καὶ κάτω παρ' αὐτῷ καὶ οὕτω μεγάλων ἀπολαύων "
τῶν ἐγκωμίων, ὅμως οὐδὲ οὕτως εἶχε θαῤῥεῖν ὑπὲρ
ἑαυτοῦ καὶ μὴ δεδιέναι· ἀλλὰ μετὰ τοσαύτης ἔζη
τῆς ἀκριβείας, καὶ οὕτως εναγώνιος καὶ φιλοπόνως
καὶ τηλικαύτην εἰσφέρων τὴν κακοπάθειαν, ὡς καὶ
παρακλήσεις αὐτῷ τὸν διδάσκαλον προσάγειν, μηκέτι
υδροποτεῖν τῷ μαθητῇ παραινοῦντα, ἀλλ᾽ οἴνῳ
ὀλίγῳ χρῆσθαι ο Διὰ τὸν στόμαχόν σου, φησί, καὶ
τὰς πυκνάς σου ἀσθενείας.»
V.Porro autem cum a præceptore tantum ferret
testimonium, et modo quidem flius in Domino Gdelis et dilectus: modo autem ejus frater et Evangelii cooperator vocari dignus haberetur; et susque deque tot et tam magna consequeretur encomia; tamen ne sic quidem sibi ipsi confidere
et non timere poterat: sed tam accurate vivebat,
et tam diligenter se exercebat, et tam acriter se
afligebat, ut cum etiam exhortaretur præcep
tor, suadens discipulo 11, ne aquam amplius biberet, sed vino modico uleretur: «Propter stomachum tuum, inquit, et frequentes tuas infirm
mitates.»
Γ'. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτω; αὐτοῦ κάμνοντος ὑπὸ τῆς VI.Sed quamvis sic laboraret ejus corpus contiσυνεχοῦ; ἀῤῥωστίας τὸ σῶμα, καὶ τὴν του στομάχου nua infirmitate, el haberet dejectam stomachi faculδύναμιν περιβεβλημένου, τὸ γενναῖον ἀπέλαμπε τῆς talem 19, generosus resplendebat animus. Non
ψυχῆς. Οὐ γὰρ ἀσθένεια σώματος τηλικαύτην ψυ- poterat enim corporis infirmitas deprimere tam
χῆς εὐγένειαν ἱκανὴ γέγονεν ἐλέγξαι, ἀλλ᾽ ἦν παν- generosum animum: sed celer is zeli penna omnem
ταχοῦ κούφῳ τῷ τοῦ ζήλου πτερῷ διιπτάμενος, καὶ in partem pervol.bat, et mo lo quidem Ephesum,
νῦν μὲν Ἔφεσον, νῦν δὲ Κόρινθιον αἱ τῆς ἐκείνου modo vero Corinthum illius linguæ Sirenes demulγλώττης σειρήνες ἔθελγον· καὶ Μακεδονίαν δὲ πολ- cebat.Macedoniam quoque sæpe et Italiam et uniλάκις, καὶ Ἰταλίαν, καὶ γῆν πᾶσαν καὶ θάλασσαν versam terrain cum præceptore complectebatur
μετὰ τοῦ διδασκάλου νῷ κηρύγματι περιέλαβον. Τί prædicatione. Quid autem dixeris, quam multos
δ᾽ ἂν εἴποις ὁπόσους επιθυμίαις ἀλογωτάτοις καὶ cupiditatibus a ratione maxime alienis et absurdis
ἀτόποις δουλεύοντας τῆς χαλεπῆς ταύτης ἀπήλλαξε servientes,al, hoc gravi liberavit ministerio? Recte
λειτουργίας; Οἶδεν ἀκριβῶς ὁ λέγω, ὡς ἄρα μηδὲ novit, quod dico, is qui ejus qui Corinthi est frniτοῦ ἐν Κορίνθῳ πεπορνευκότος ηγνόησε τὸ ἀνόμημα. catus non ignoravit delictum.Erat enim divinus Tiκαὶ γὰρ ἦν ὁ θεῖος Τιμόθεος οὐχὶ νοῆσαι μόνον motheus non ad intelligendum solum acutissimus,
οξύτατος, ἀλλὰ καὶ εἰπεῖν προχειροτατος, καὶ περιτ- sed ad dicendum etiam promptissimus, et ad facupτῶς τῇ εὐρημοσύνῃ χρήσασθαι δεξιώτατος, τά τε θεῖα dia egregie utendum dexterrimus,et in divinis exεἰσηγήσασθαι χαριέστατος, καὶ εἰς εὐκοσμίαν 'Exe ponendis jucundissimus, et ad Ecclesiam compo
6 1 Cor. xvi, 10. 7 Phil. I, 4; et II, 49. 8 I et II Thess. I. 8* I Thess, III, 2. 9 Philip. 11, 22.
10 Coloss. 1, 1. 41 [ Tim. 7, 23. 19 [ Tim. v, 23.
κλησίας καὶ κατάστασιν ἀγαγεῖν ἱκανώτατος. Επεὶ καὶ δαψιλεστέρας ἀπέλαυσε χάριτος, καὶ διπλαῖς ἐχρήσατο ταῖς τῆς διδασκαλίας πηγαῖς· οὗ Παύλου κατατρυφήσεις μόνον, οὐ τῆς θαυμαστής λύρας τοῦ Πνεύματος· ἀλλὰ καὶ Ἰωάννῃ τῷ διαφερόντως ήγα πημένῳ συγγενόμενος μαθητῇ, καὶ ὑπ' αὐτοῦ τὸν τῆς Ἐφεσίων θρόνον ἐγχειρισθεὶς, καὶ ἀκούσας παρ᾽ αὐτοῦ καὶ μαθὼν ἃ πάλιν ἐκεῖνος ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος Ζ΄. Νέρωνος γὰρ τοῦ κακῶς εἰς τὴν βασιλείαν, κακῶς (ὦ δίκη καὶ ἀνοχὴ Θεού) παρελθόντος, μαρτ τυρικῷ τέλει τοὺς ἱεροὺς κορυφαίους τῶν ἀποστόλων Πέτρου και Παύλου ὑποβαλόντος, τῶν τε σὺν αὐτοῖς μαθητῶν ἄλλων ἀλλαγῆ τὸν βίον καταστρεψάντων, ἐπιστῆναί ποτε συνέβη τὸν μέγαν τοῦτον εὐαγγελιστὴν τε καὶ Θεολόγον τοῖς ἐν Ἐφέσῳ, ὑπὸ χειμῶνος ἐκβρασθέντα καὶ ναυαγίου, ὡς αὐτά τε τὰ ὑπὸ Εἰ ρηναίου του Λουγδούνων ἐπισκόπου συγγεγραμμένα Ιστορεῖ, καὶ ὁ λόγος ἔχει. Τῶν μέντοι μαθητῶν οἱ τοῖς ἄλλοῖς εὐαγγελισταῖς καὶ ἀποστόλοις ἀκολουθήσαντες τὰ ὑπ' ἐκείνων διαφόρῳ γλώττη συντεταγμένα (οὔπω γὰρ ἦσαν ὁμοφώνω χρώμενοι διπ λέκτῳ, εἰς τὴν Εφεσίων πόλιν κομίσαντες, αὐτῷ ἐγχειρίζουσιν. Τὸν δὲ, καθὰ καὶ Εὐσεβίῳ τῷ Πάμφιλον δοκεῖ διαλαμβάνοντι οὕτως, ἀποδέξασθαι μὲν τὰ γεγραμμένα, φασίν, ἀλήθειαν αὐτοῖς ἐπιμαρτυρήσαντα, συνιδεῖν δὲ μόνην ἐν αὐτοῖς λειπομένην τὴν περὶ τῶν ἐν πρώτοις καὶ κατ᾿ ἀρχὴν τοῦ κηρύγματ τος ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ πεπραγμένων διήγησιν. Καὶ αληθής γε ὁ λόγος· εὑρήσεις γάρ, ήνπερ ἀκριβῶς σκοπήσῃς, τοὺς τρεῖς εὐαγγελιστὰς, μόνα τὰ μετὰ τὴν ἐν τῷ δεσμοτηρίῳ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ κάθειρξιν ἐφ᾿ ἕνα ἐνιαυτὸν πεπραγμένα τῷ Σωτῆρι συγγεγραφότας, καὶ αὐτὸ τοῦτο καλῶς ἐπισημαινομένους κατ᾿ ἀρχὰς τῆς αὐτῶν ἱστορίας. Μετά γοῦν τὴν 13: τεσσαρακονθήμερον τοῦ Χριστοῦ νηστείαν, καὶ τὸν ἐπ' αὐτῇ πειρασμὸν, ὁ μὲν Ματθαῖος τὸν χρόνον τῆς ἰδίας γραφῆς δηλοῖ λέγων· 'Ακούσας δὲ ὅτι Ιωάν νης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ, πρὶν ἄρξασθαι τῶν τοῦ Ἰησοῦ πράξεων, παραπλησίως ὑποφαίνει φάσκων ὡς ἄρα προσθεὶς ὁ Ἡρώδης οἷς διεπράξατο κατέκλεισε τὸν Ιωάννην ἐν τῇ φυλακῇ. Διὰ ταῦτα γοῦν τὸν ἀπόστολον φασιν Ιωάννην παρακληθέντα, τὸν ὑπὸ τῶν προτέρων εὐαγγελιστών παρα σιωπηθέντα χρόνον, καὶ τὰ κατ᾿ αὐτὸν πεπραγμένα τῷ Σωτῆρι, ταῦτα δὲ πρὸ τῆς τοῦ Βαπτιστοῦ καθείρ 15: • ξεως τῷ κατ᾿ αὐτὸν Εὐαγγελίῳ παραδοῦναι, καίτοι » - πρότερον ἀγράφω κεχρημένον κηρύγματι, καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐπισημήνασθαι, τοτὲ μὲν φήσαντα Ταύτην τὴν ἀρχὴν ἐποίησε τῶν παραδόξων ὁ Ἰησοῦς· κ τοτὲ δὲ μνημονεύσαντα τοῦ Βαπτιστοῦ μεταξὺ τῶν » Ἰησοῦ πράξεων, ὡς ἔτι τότε βαπτίζοντος ἐν Αἰνῶν ἐγγὺς τοῦ Σαλήμ. Ἔτι δὲ σαφέστερον τοῦτο δείκνυσι λέγων· Οὔπω γὰρ ἦν ὁ Ἰωάννης βεβλημένος εἰς φυλακήν. Δέδεικται οὖν φανερῶς ἐκ τούτων ὁ
VITA S. TIMOTHEI.
ὁδοὺς μου τὰς ἐν Χριστῷ.» Καὶ πάλιν· • Εὰν ἔλθῃ riam rediget vias meas in Christo.» Et rursus®: «Si
Τιμόθεος, βλέπετε ἵνα ἀφόβως γένηται πρὸς ὑμᾶς.»
Νῦν δὲ καὶ Φιλιππησίοις ἐπιστέλλων, κοινωνὸν αὐτὸν
ποιεῖται ἐπιγραφῆς· «Παύλος καὶ Τιμόθεος δοῦλοι
Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καὶ ἑξῆς τῆς ἐπιστολῆς·. Ελπίζω
δὲ ἐν Κυρίῳ Τιμόθεον ταχέως πέμψαι ὑμῖν, ἵνα
καγώ εὐψυχώ, γνούς τὰ περὶ ὑμῶν. Οὐδένα γὰρ
ἔχω ἰσύψυχον, ὅστις γνησίως τὰ περὶ ὑμῶν μερισ
μνήσει. • Συναδα δὲ τούτοις καὶ Θεσσαλονικεῦσι·
• Παῦλος καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ,» τῇ
τῆς ἐπιγραφῆς καὶ ἐνταῦθα κοινωνία τιμήσας·
• Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ διάκονον Θεοῦ, καὶ συνεργὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ εἰς τὸ στηρίξαι καὶ παρακαλέσαι περὶ τῆς πίστεως
ἡμῶν, τοῦ μηδένα σαίνεσθαι ἐν ταῖς θλίψεσι ταύταις. β
Καὶ ἀλλαχοῦ· «Τὴν δὲ δοκιμὴν αὐτοῦ γινώσκετε,
ὅτι ὡς πατρὶ τέκνον σὺν ἐμοὶ ἐδούλευσεν εἰς τὸ
Εὐαγγέλιον·» μάρτυρας κἀκείνους οἱονεὶ τῆς ἀρετῆς
τοῦ Τιμοθέου παραλαμβάνων. Ἔπειτα δὲ καὶ πρὸς
Κολασσαεῖς· • Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ
διὰ θελήματος Θεοῦ, καὶ Τιμόθεος ὁ ἀδελφός.»
venerit Timotheus, videte ut sine metu sit apud
vos.» Modo autem ad Philippenses quoque scribens,
asciscit socium inscriptionis: «Paulus et Timotheus
servi Jesu Christi. Et deinceps consequenter in
Epistola: «Spero autem in Domino me Timotheum
cito ad vos missurum, ut et ego bono animo sim,
cognitis qua circa vos sunt Neminem enim habeo
tam unanimem, qui sincere pro vobis sit sollicitus. His vero congruentia scribit etiam al Thessalonicenses 8: «Paulus et Timotheus servi Jesu
Christi, eun hic quoque honorans societate inscriptionis: • Misi ad vos Timotheum fratrem nostrum et ministrum Dei,et cooperatorem in Evangelio Jesu Christi,ad confirmandos vos et exhortandos pro fde nostra, et nemo moveatur in istis
afflictionibus 8.» Et alibi 9: «Probationem autem
ejus cognoscitis, quod sicut filius patri mecum
serviit in Evangelio:» illas quoque assumens veluti testes virtutis Timothei Deinde vero etiam ad
Colossenses 10: Paulus apostolus Jesu Christi per
voluntatem Dei, et Timotheus frater.»
CAPUT II.
S. Timothei zelus, martyrium. S. Joannis exsilium.
Ε΄. Οὕτω τοιγχροῦν ὑπὸ τοῦ διδασκάλου μαρτυρούμενος, καὶ τοῦτο μὲν τέκνον ἐν Κυρίῳ πιστὸν καὶ
ἀγαπητόν, τοῦτο δὲ καὶ ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ συνεργός
τοῦ Εὐαγγελίου καλεῖσθαι ἠξιωμένος, καὶ τοσούτων
ἄνω καὶ κάτω παρ' αὐτῷ καὶ οὕτω μεγάλων ἀπολαύων "
τῶν ἐγκωμίων, ὅμως οὐδὲ οὕτως εἶχε θαῤῥεῖν ὑπὲρ
ἑαυτοῦ καὶ μὴ δεδιέναι· ἀλλὰ μετὰ τοσαύτης ἔζη
τῆς ἀκριβείας, καὶ οὕτως εναγώνιος καὶ φιλοπόνως
καὶ τηλικαύτην εἰσφέρων τὴν κακοπάθειαν, ὡς καὶ
παρακλήσεις αὐτῷ τὸν διδάσκαλον προσάγειν, μηκέτι
υδροποτεῖν τῷ μαθητῇ παραινοῦντα, ἀλλ᾽ οἴνῳ
ὀλίγῳ χρῆσθαι ο Διὰ τὸν στόμαχόν σου, φησί, καὶ
τὰς πυκνάς σου ἀσθενείας.»
V.Porro autem cum a præceptore tantum ferret
testimonium, et modo quidem flius in Domino Gdelis et dilectus: modo autem ejus frater et Evangelii cooperator vocari dignus haberetur; et susque deque tot et tam magna consequeretur encomia; tamen ne sic quidem sibi ipsi confidere
et non timere poterat: sed tam accurate vivebat,
et tam diligenter se exercebat, et tam acriter se
afligebat, ut cum etiam exhortaretur præcep
tor, suadens discipulo 11, ne aquam amplius biberet, sed vino modico uleretur: «Propter stomachum tuum, inquit, et frequentes tuas infirm
mitates.»
Γ'. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτω; αὐτοῦ κάμνοντος ὑπὸ τῆς VI.Sed quamvis sic laboraret ejus corpus contiσυνεχοῦ; ἀῤῥωστίας τὸ σῶμα, καὶ τὴν του στομάχου nua infirmitate, el haberet dejectam stomachi faculδύναμιν περιβεβλημένου, τὸ γενναῖον ἀπέλαμπε τῆς talem 19, generosus resplendebat animus. Non
ψυχῆς. Οὐ γὰρ ἀσθένεια σώματος τηλικαύτην ψυ- poterat enim corporis infirmitas deprimere tam
χῆς εὐγένειαν ἱκανὴ γέγονεν ἐλέγξαι, ἀλλ᾽ ἦν παν- generosum animum: sed celer is zeli penna omnem
ταχοῦ κούφῳ τῷ τοῦ ζήλου πτερῷ διιπτάμενος, καὶ in partem pervol.bat, et mo lo quidem Ephesum,
νῦν μὲν Ἔφεσον, νῦν δὲ Κόρινθιον αἱ τῆς ἐκείνου modo vero Corinthum illius linguæ Sirenes demulγλώττης σειρήνες ἔθελγον· καὶ Μακεδονίαν δὲ πολ- cebat.Macedoniam quoque sæpe et Italiam et uniλάκις, καὶ Ἰταλίαν, καὶ γῆν πᾶσαν καὶ θάλασσαν versam terrain cum præceptore complectebatur
μετὰ τοῦ διδασκάλου νῷ κηρύγματι περιέλαβον. Τί prædicatione. Quid autem dixeris, quam multos
δ᾽ ἂν εἴποις ὁπόσους επιθυμίαις ἀλογωτάτοις καὶ cupiditatibus a ratione maxime alienis et absurdis
ἀτόποις δουλεύοντας τῆς χαλεπῆς ταύτης ἀπήλλαξε servientes,al, hoc gravi liberavit ministerio? Recte
λειτουργίας; Οἶδεν ἀκριβῶς ὁ λέγω, ὡς ἄρα μηδὲ novit, quod dico, is qui ejus qui Corinthi est frniτοῦ ἐν Κορίνθῳ πεπορνευκότος ηγνόησε τὸ ἀνόμημα. catus non ignoravit delictum.Erat enim divinus Tiκαὶ γὰρ ἦν ὁ θεῖος Τιμόθεος οὐχὶ νοῆσαι μόνον motheus non ad intelligendum solum acutissimus,
οξύτατος, ἀλλὰ καὶ εἰπεῖν προχειροτατος, καὶ περιτ- sed ad dicendum etiam promptissimus, et ad facupτῶς τῇ εὐρημοσύνῃ χρήσασθαι δεξιώτατος, τά τε θεῖα dia egregie utendum dexterrimus,et in divinis exεἰσηγήσασθαι χαριέστατος, καὶ εἰς εὐκοσμίαν 'Exe ponendis jucundissimus, et ad Ecclesiam compo
6 1 Cor. xvi, 10. 7 Phil. I, 4; et II, 49. 8 I et II Thess. I. 8* I Thess, III, 2. 9 Philip. 11, 22.
10 Coloss. 1, 1. 41 [ Tim. 7, 23. 19 [ Tim. v, 23.
col. 405–406page 114 of 391
PG 114:405Β΄. Ὅτε δὲ Λουκιανὸς ἐπαιδεύετο ἐν τῇ Νικομηδείᾳ, καὶ συνέτυχε Χριστιανοῖς τισιν, ὡς ἔφην, ἀνεκαλέσθη τε καὶ ἀνεγεννήθη, ὥς τε εἰπεῖν, εἰς τὸ πλεῖον· αὐτὸς συνίστατο κατ᾿ αὐτοῦ μάχεσθαι τοὺς χρηστιανίζοντας, ἀπελαύνων δὲ τῆς εὐσεβείας τοὺς ἀγνωμονοῦντας, καὶ πρὸς τὸν τοῦ θανάτου πεῖραν ἀτολμωτέρους· ὧν καὶ γνωστικὴ ἦλθεν ἐνταῦθα, μᾶλλον δὲ καὶ τότε γεγόνασι κρείττονες τοῦ φόβου. Ἔφη δὲ τοῦτο τοῦ ἐπάρχου βασιλίσκου προκινδυνεύοντος αὐτοῖς, κατ᾿ αὐτοῦ δὴ τούτου δεδιότες, εἰ τὸ χρόνιμά τι ἢ φύλαγμα ὑμῶν γεγένηται συνθήκης, εἰ ἐλευθέρα ὑμῶν ἡ ψυχὴ τῶν λυθέντων μεταβεβλημένη. Ἄρ᾿ ἐννοεῖτε ὡς αὐτὸς διέπει καὶ τρυτανεύει τὸ καλόν· καὶ ἐκεῖνος ἔτι ζῇ τε καὶ θεραπεύει ἡμᾶς μόνους ἔχοντας ἐξίσου τὸν παρόντος βίου λόγον λέπτοτά τε πεπιστευμένος τῆς παρ᾿ ἐκείνῳ ταχέως ἀτελευτήτου μακαριότητος. Ἃ μὴ ἐν τῷ φιλεῖν τῷ πλησίον, τόκτης δὲ οὐδ᾿ ἔτεόν μελλόντων ἴσως καὶ δεόμεθα εἰς πολλῶν ταῦτα ἀθλητῶν. Κἀκεῖνος ἔτι ζῇ τε καὶ διέπει, κάλλει μὴν τῶν ἐπὶ σχήματι δολίων ἄδοντος ἁμαρτίαν· ποθεῖ ἐσόμεθα τοῖς λόγοις ἐγκωμιάζων, καὶ μεθ᾿ ἡμᾶς αὐτὸν δρησμεύοντος, καὶ αὐτὸς εἴπ᾿ ἔξωθεν ἀπαναβλέποντας καὶ παρρησιαζομένους, εἰ τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ θάνατον πλεῖον ἐδέξαντο· ὅτι εἰ εἰ ἐλελύπτη τε παρεισδραμόντος, εἰ καὶ μεθ᾿ ἡμᾶς ἐπαρωθεῖ τοῖς ἄρα μᾶλλον ἢ κατ᾿ ἀλήθειαν τρεψάμενος ὑπὲρ αὐτοῦ δόξης προτέρου.
Γ΄. Ὅτε δὲ Λουκιανὸς πάρεχε τὴν ὁδὸν κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν τὴν Νικομηδείαν τὴν ἔξοδον, ἐκεῖ Λουκιανόν·
Θ΄. Ὅτι αὐτῷ ἐν ἐκείνοις ἴσως ἐν τῇ αὐτῇ Καππαδοκίᾳ πλείους, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ οὐθεὶς συμπαρεληλύθει αὐτῷ, οὐ μόνον γεγονὼς τῶν πολλῶν γνωρίμων γάρ, ἀλλὰ καὶ τῶν οὐ φίλων ἀνθρώπων καὶ τῶν λεγομένων εἰς αὐτὸν ἀτιμαζόντων, οὕτως ὅτε δὴ εἰς τὴν Νικομήδειαν ἐφ᾿ ἡγεμόνα παρεστήσατο ὁ οὗτος (ἐπὶ γὰρ ἦν εἴ πω πρὸς παρακεκαλυμμένοις αὐτοὺς, καὶ λόγους παν-
VITA S. TIMOTHEI.
nes fuisset conjectus in vincula. Quæ qui attenderit,
non amplius ei videbuntur discrepare Evangelia;
quod id quidem quod est secundum Joannein primas Christi continet actiones, reliqua autem, historiam quæ facta est in ipso Gine Christi. Merito
ergo carnis quidem Servatoris nostri genealogiam,
ut quæ a Matthæo et Luca prius scripta fuisset,
Joannes silentio praeteriit: a theologia autem incipit, ut quæ ei, utpote praestantiori, fuisset a bono
Spiritu conservata. Εt sic quidem Eusebius die
Joanne et aliis narral evangelistis.
Θεολόγος. ἐν τῇ τοῦ κατ' αὐτὸν Εὐαγγελίου γραφή, meminisse eorum, quæ facta sunt, postquam Joanτὰ μηδέπω τοῦ Βαπτιστοῦ βεβλημένου εἰς φυλακήν
ὑπὸ Χριστοῦ πραχθέντα παραδιδούς, οἱ δὲ λοιποί
τρεῖς εὐαγγελισταὶ τὰ μετὰ τὴν εἰς τὸ δεσμωτήριον
κάθειρξιν του Βαπτιστού μνημονεύοντες. Οἷς καὶ
ἐπιστήσαντι οὐκέτι ἂν δόξαιεν διαφωνεῖν ἀλλήλοις
τὰ Εὐαγγέλια, τῷ τὸ μὲν κατὰ Ἰωάννην τὰ πρότερον
ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ πραχθέντα διηγεῖσθαι, τὰ δέ λοιπὰ
τὴν ἐπὶ τέλει τοῦ Χριστοῦ αὐτῷ γενομένην Ιστορίαν.
Εἰκότως οὖν τὴν μὲν τῆς σαρκὸς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν
γενεαλογίαν, ἅτε Ματθαίῳ καὶ Λουκά προγράφεῖσαν ἀποσιωπῆσαι τὸν ᾿Ιωάννην, τῆς δὲ θεολογίας
ἄρξασθαι, ὡς ἂν αὐτῷ παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος οἷα κρείττονι παραπεφυλαγμένης· καὶ ούτω μέν
Εὐσέβιος περὶ Ἰωάννου καὶ τῶν ἄλλων ἕξεισιν εὐαγγελιστῶν.
Β΄. Οὐκ ἦν δὲ ἀρα τῆς αὐτοαληθείας Χριστοῦ τοῖς VIII. Fieri ergo non poterat, ut ipsius veritatis,
λόγους διαπεσεῖν, «Ἐν τῷ κόσμῷ θλίψιν ἕξετε, ο Christi inquam, verba exciderent, qui discipulis
πρὸς τοὺς ἀποστόλους τοὺς αὐτοῦ εἰρηκότος· οὐκοῦν suis dixit: • In mundo afflictionem habebitis 16.»
οὐδὲ διέπεσον, ἀλλὰ πολλοῖς ἕκαστος ὑπεβλήθη Neque ergo exciderunt, sed uterque multas subiit
τοῖς λυπηροῖς. Δομετιανοῦ γὰρ κατὰ πολλὴν τότε molestias. Cum enim Domitianus per magnam vim
τῆς κακίας ἰσχὺν εἰσφθαρέντος τῇ βασιλείᾳ, μίαν sceleris tunc invasisset imperium, condemnatur
τῶν Κυκλάδων καὶ οὗτος οἰκεῖν κατακρίνεται, Δομε. hic quoque habitare unam ex Cycladibus. Domiτιανοῦ τοῦ μετὰ Νέρωνα μὲν καὶ τοὺς μεταξύ πολ- lianus, inquam, cui post Neronem et eos qui inλοὺς ὕστερον χρόνοις τὴν ἀρχὴν πιστευθέντος, μη- tercedunt mandatum fuit imperium; ei aulem
δὲν δὲ τῆς ἐκείνου μοχθηρίας ἀπολειφθέντος, ἀλλ᾽ improbibate nihilo fuit inferior, sed semper ad
ἀεὶ πρὸς αὐτὸν ἐρῶντος, ἢ καὶ ὑπερβαλόντος τοῖς ipsum respiciebat, aut etiam cceleribus et fagiἀτοπήμασιν, οὕτω τε ταῖς καθ' ἑτέρων διαβολάς tiis superabat, et structis in alios calumniis tam
τὰς ἀκοὰς ἡδέως ὑπέχοντος, ὡς οὐδὲ ταῖς εἰς αὐτὸν lubenter aures accommodabat, quam suis ipsius
εὐφημίαις, εἴθε δὴ κολακείας τοσοῦτον ἴσχυσεν, ὡς laudibus: siquidem tantum valuit assentatio, ut
καὶ Δομετιανῷ ἐπαίνου τι μεταδούναι καὶ εὐφημίας· etiam Domitianum laude aliqua impertiret et ceτοῦτο γοῦν τὸ πρὸς διαβολὰς ἐκείνου τῶν ἀκοῶν lebraret. Illius ergo ad facile audiendas calumnias
εὔκολον ὑπερορίαν τὴν εἰς Πέτμον κατακρίνει τοῦ propensio, Joannem condemnal, ut relegetur in
Ιωάννου. Πὕτω γὰρ ἡ τῆς ὑπερορίας ὠνόμαστο Patmon. Sic enim nominata est insula, in quam
νῆσος. Ἔνθα δὴ καὶ ἀτίμως ὑπερορίου τοῦ τιμίου fuit relegatus. Quem quidem in locum cum per
δηλαδὴ γενομένου, Τιμόθεος τῆς ἐπισκοπῆς Εφεσίων ignominiam relegatus fuisset venerandus Joannes,
ἀντοποιίτο, και οὐδὲ αὐτὸν ἐπιβιῶναι τῷ θρόνῳ Timotheus ejus loco suscepit episcopatum Epheχρόνον ἱκανὸν ὁ ἐχθρὸς εἴασεν.
siorum: quanquam nec ipsum quoque in sede
longo tempore vivere permisit inimicus.
Θ'. Ην γάρ τις παρ᾽ Εφεσίοις ἑορτή, Καταγώγιον ὑπ' αὐτῶν καλουμένη· κατὰ γοῦν ταύτην ῥόπαλά σε ἀναιρούμενοι, καὶ εἴδωλα διὰ χειρὸς ἔχοντες,
καί τινα περιτιθέντες ἑαυτοῖς προσωπεῖα τῆς τε
πόλεως ἀναίδην τὰ ἐπισημότερα μέρη περιιόντες
καὶ τινα τούτοις ἐπάδοντες, ἀνδράσι τε καὶ γυναιξὶ ληστρικῶς ἐπιοντες, πολὸν αὐτῶν εἰργάζοντο
φονον, ταύτῃ τὸν οἰκεῖον ἡγούμενοι δαίμονα τι ἂν οἱ
κατάπτυστοι, ἵνα φαίνωνται τοιούτους άνθρωποι
τιμῶντες, ὧν ἡ μεγίστη θεραπεία τῶν τιμώντων
ὁ θάνατος. Τιμοθεος τοίνυν ὁ θεῖος δεινῶς ἐπὶ τούτῳ
ἀλύων, καὶ ζήλου πυρὶ τὰ σπλάγχνα καιόμενος, καὶ
τοῦτο μὲν συμβουλαῦς πολλάκις καὶ ὑποθήκαις, τοῦτο
δὲ παραινέσεσι καὶ διδασκαλίαις χρησάμενος, καὶ μὴ
πεῖσαι δονηθεὶς αὐτοὺς ἀποσχέσθει τῆς τοιαύτης
μανίας, προσεισιν αὐτοῖς ἐπὶ μεσης ἀμφόδον άρτι
16 Joan. XVI, 33.
Non successit Joanni Timotheus; hic enim
fuit primus Ephesiorum episcopus, sed quandiu
aderat Joannes, apostolus Christi et evangelista,
IX. Erat enim quidem dies festus apud Ephesios,
qui ab eis vocabatur Calagogium: in eo ergo et
clavas tollentes, et simulacra in manibus tenentes,
et sibi quasdam imponentes personas, et insigniores partes civitatis impudenter obeuntes, et iis
quædam carmina decantantes,virosque et mulieres
more prædonum invadentes, magnam cælem eorum faciebant: ea ratione putantes exsecrandi, se
suum honorare dæmonen, ut eos viderentur homines honorare, quorum maximus cultus est mors
eorum qui honorant. Divinus ergo Thinotheus hoc
ægre ferens, et igne zeli visceribus inflammatus,
et partim quidem consiliis usus et admonitionibus,
cum ininime potuisset eis persuadere, ut a tali desisterent insania, accedit ad eos in media compila,
cum jam festum ageretur, rursus admonens increis, licet non uni sedi astrictus, primaria tamen valebat auctoritate.
ΙΑ΄. Χρόνῳ μέντοι πολλῷ ὕστερον ἐρωτῶν ἔτει τοῦ Κωνσταντίνου, δὲ εἶδε τοῦ Κωνσταντίνου ἔτη, ἰνδικτιῶνος τῆς αὐτοῦ βασιλείας, Τιμοθέου τοῦ ἐλέφαντος ἀνακεχώρηκεν ὀνομαστόν νάου τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς ἁγίου ἀρχαγγέλου γεγραμμένος· ἐκ τοῦ τελεσθέντος ἐν αὐτῷ θαύματος τῆς τρόπαιον εὐλαβοῦς λατρείας, λέγω δὴ μάρτυρος Τιμοθέου τὰ λείψανα. Ἀπῄεσαν τε πρὸς τὸν τόπον κἀκεῖνοι καὶ ἐπὶ δινδύμου τε ἤγαγον εἰς τὴν μητρόπολιν ᾠκοδόμησεν ναὸν τῶν Ἀποστόλων τούς ἐκεῖ τεκτονευόντων τὸν χορόν, ὡς εἶδος ἦν αὐτοῖς, ἐκεῖ τεθησαυρίσαι· θησαυρίζει δ᾽ ἐκεῖ ναόν, ψυχάς, χαρᾶς θεαμάτων, χαρᾶν ἀσθενοῦντας, βαρέσεις ἀσθενούντων, πλουτίζοντες μέν, θεραπεύοντες δέ, εἰδώλων ἐλέγχοντες μίαν λατρείαν, πνεύματα δὲ ἀκάθαρτα ἐλαύνοντες· Ὅσα τῶν ἄλλων πρὸς ἀρετὴν χάριτος ἐλλαμπόντων θεμελίοις ἐγνωσμένοις τῆς εὐσεβείας τρόπον καὶ κόρμον, ἔπεί καὶ τοῦ κόσμου παρέδωκεν.
ΙΒ΄. Ναὸν ἐπὶ τῷ μέσῳ οἰκοδομίας ἐκεῖ ποιησαμένου ἐκτεθεωρηκότος τὸν ναόν, καλῶς διατεταγμένης καὶ κατεσκευασμένης τῆς οἰκοδομίας, πλὴν μυστικήν τε καὶ θείαν μεγαλοπρέπειαν. Θεόρατος ποιεῖτο ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ναοῦ ἴχνος ἑνός· Θεοῦ τυχόντος εἰ ποτε ναοῦ ᾠκοδόμητο τῷ μέσῳ ἀνδριάς, Θεοῦ δεόμενος πότε σχήματος ἄγαλμα θεοῦ τισιν πλουτίζεται· ναοὶ δὲ δεχόμενοι αὐτοὶ πάντα διεπράξαντο ποιεῖν ἐκεῖ κεφαλὴν Ἄνδρου σεπτοῦ ἀποστόλου.
ΙΓ΄. Πολλοῦ δὲ χρόνου διελθόντος, ἐν ᾧ τὰ λείψανα ταῦτα ᾠκονόμησεν ἔτει αὐτῆς, νύκτα τεσσαράκοντα εἰκοστῷ εὐαγγελιστοῦ κεκοιμηκότων τε πολλοῖς κατ᾽ ὄψεις ὀνείρους τε καὶ λέγων ἐπεφάνη Τιμόθεος εὐαγγελιστὴν ὡς σέβεσθαι τιμᾶσθαι θέλοι· κατευθύνει μαρτύρων εὐσεβεστάτους οὓς καὶ τὸ ἀξίωμα εἶχε τῶν μαρτύρων, ὑπαγορεύσας πρὸς ἄφεσιν αὐτοῦ τῆς εἰς Ἔφεσον ἐπανόδου, ὃν καὶ τιμῆς ἠξίωσεν, θείας ἄγοντος ἐπὶ θεόν· ἠδικημένον τε παρεδόθη μαρτύρων ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης.
VITA S. TIMOTHEI.
nes fuisset conjectus in vincula. Quæ qui attenderit,
non amplius ei videbuntur discrepare Evangelia;
quod id quidem quod est secundum Joannein primas Christi continet actiones, reliqua autem, historiam quæ facta est in ipso Gine Christi. Merito
ergo carnis quidem Servatoris nostri genealogiam,
ut quæ a Matthæo et Luca prius scripta fuisset,
Joannes silentio praeteriit: a theologia autem incipit, ut quæ ei, utpote praestantiori, fuisset a bono
Spiritu conservata. Εt sic quidem Eusebius die
Joanne et aliis narral evangelistis.
Θεολόγος. ἐν τῇ τοῦ κατ' αὐτὸν Εὐαγγελίου γραφή, meminisse eorum, quæ facta sunt, postquam Joanτὰ μηδέπω τοῦ Βαπτιστοῦ βεβλημένου εἰς φυλακήν
ὑπὸ Χριστοῦ πραχθέντα παραδιδούς, οἱ δὲ λοιποί
τρεῖς εὐαγγελισταὶ τὰ μετὰ τὴν εἰς τὸ δεσμωτήριον
κάθειρξιν του Βαπτιστού μνημονεύοντες. Οἷς καὶ
ἐπιστήσαντι οὐκέτι ἂν δόξαιεν διαφωνεῖν ἀλλήλοις
τὰ Εὐαγγέλια, τῷ τὸ μὲν κατὰ Ἰωάννην τὰ πρότερον
ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ πραχθέντα διηγεῖσθαι, τὰ δέ λοιπὰ
τὴν ἐπὶ τέλει τοῦ Χριστοῦ αὐτῷ γενομένην Ιστορίαν.
Εἰκότως οὖν τὴν μὲν τῆς σαρκὸς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν
γενεαλογίαν, ἅτε Ματθαίῳ καὶ Λουκά προγράφεῖσαν ἀποσιωπῆσαι τὸν ᾿Ιωάννην, τῆς δὲ θεολογίας
ἄρξασθαι, ὡς ἂν αὐτῷ παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος οἷα κρείττονι παραπεφυλαγμένης· καὶ ούτω μέν
Εὐσέβιος περὶ Ἰωάννου καὶ τῶν ἄλλων ἕξεισιν εὐαγγελιστῶν.
Β΄. Οὐκ ἦν δὲ ἀρα τῆς αὐτοαληθείας Χριστοῦ τοῖς VIII. Fieri ergo non poterat, ut ipsius veritatis,
λόγους διαπεσεῖν, «Ἐν τῷ κόσμῷ θλίψιν ἕξετε, ο Christi inquam, verba exciderent, qui discipulis
πρὸς τοὺς ἀποστόλους τοὺς αὐτοῦ εἰρηκότος· οὐκοῦν suis dixit: • In mundo afflictionem habebitis 16.»
οὐδὲ διέπεσον, ἀλλὰ πολλοῖς ἕκαστος ὑπεβλήθη Neque ergo exciderunt, sed uterque multas subiit
τοῖς λυπηροῖς. Δομετιανοῦ γὰρ κατὰ πολλὴν τότε molestias. Cum enim Domitianus per magnam vim
τῆς κακίας ἰσχὺν εἰσφθαρέντος τῇ βασιλείᾳ, μίαν sceleris tunc invasisset imperium, condemnatur
τῶν Κυκλάδων καὶ οὗτος οἰκεῖν κατακρίνεται, Δομε. hic quoque habitare unam ex Cycladibus. Domiτιανοῦ τοῦ μετὰ Νέρωνα μὲν καὶ τοὺς μεταξύ πολ- lianus, inquam, cui post Neronem et eos qui inλοὺς ὕστερον χρόνοις τὴν ἀρχὴν πιστευθέντος, μη- tercedunt mandatum fuit imperium; ei aulem
δὲν δὲ τῆς ἐκείνου μοχθηρίας ἀπολειφθέντος, ἀλλ᾽ improbibate nihilo fuit inferior, sed semper ad
ἀεὶ πρὸς αὐτὸν ἐρῶντος, ἢ καὶ ὑπερβαλόντος τοῖς ipsum respiciebat, aut etiam cceleribus et fagiἀτοπήμασιν, οὕτω τε ταῖς καθ' ἑτέρων διαβολάς tiis superabat, et structis in alios calumniis tam
τὰς ἀκοὰς ἡδέως ὑπέχοντος, ὡς οὐδὲ ταῖς εἰς αὐτὸν lubenter aures accommodabat, quam suis ipsius
εὐφημίαις, εἴθε δὴ κολακείας τοσοῦτον ἴσχυσεν, ὡς laudibus: siquidem tantum valuit assentatio, ut
καὶ Δομετιανῷ ἐπαίνου τι μεταδούναι καὶ εὐφημίας· etiam Domitianum laude aliqua impertiret et ceτοῦτο γοῦν τὸ πρὸς διαβολὰς ἐκείνου τῶν ἀκοῶν lebraret. Illius ergo ad facile audiendas calumnias
εὔκολον ὑπερορίαν τὴν εἰς Πέτμον κατακρίνει τοῦ propensio, Joannem condemnal, ut relegetur in
Ιωάννου. Πὕτω γὰρ ἡ τῆς ὑπερορίας ὠνόμαστο Patmon. Sic enim nominata est insula, in quam
νῆσος. Ἔνθα δὴ καὶ ἀτίμως ὑπερορίου τοῦ τιμίου fuit relegatus. Quem quidem in locum cum per
δηλαδὴ γενομένου, Τιμόθεος τῆς ἐπισκοπῆς Εφεσίων ignominiam relegatus fuisset venerandus Joannes,
ἀντοποιίτο, και οὐδὲ αὐτὸν ἐπιβιῶναι τῷ θρόνῳ Timotheus ejus loco suscepit episcopatum Epheχρόνον ἱκανὸν ὁ ἐχθρὸς εἴασεν.
siorum: quanquam nec ipsum quoque in sede
longo tempore vivere permisit inimicus.
Θ'. Ην γάρ τις παρ᾽ Εφεσίοις ἑορτή, Καταγώγιον ὑπ' αὐτῶν καλουμένη· κατὰ γοῦν ταύτην ῥόπαλά σε ἀναιρούμενοι, καὶ εἴδωλα διὰ χειρὸς ἔχοντες,
καί τινα περιτιθέντες ἑαυτοῖς προσωπεῖα τῆς τε
πόλεως ἀναίδην τὰ ἐπισημότερα μέρη περιιόντες
καὶ τινα τούτοις ἐπάδοντες, ἀνδράσι τε καὶ γυναιξὶ ληστρικῶς ἐπιοντες, πολὸν αὐτῶν εἰργάζοντο
φονον, ταύτῃ τὸν οἰκεῖον ἡγούμενοι δαίμονα τι ἂν οἱ
κατάπτυστοι, ἵνα φαίνωνται τοιούτους άνθρωποι
τιμῶντες, ὧν ἡ μεγίστη θεραπεία τῶν τιμώντων
ὁ θάνατος. Τιμοθεος τοίνυν ὁ θεῖος δεινῶς ἐπὶ τούτῳ
ἀλύων, καὶ ζήλου πυρὶ τὰ σπλάγχνα καιόμενος, καὶ
τοῦτο μὲν συμβουλαῦς πολλάκις καὶ ὑποθήκαις, τοῦτο
δὲ παραινέσεσι καὶ διδασκαλίαις χρησάμενος, καὶ μὴ
πεῖσαι δονηθεὶς αὐτοὺς ἀποσχέσθει τῆς τοιαύτης
μανίας, προσεισιν αὐτοῖς ἐπὶ μεσης ἀμφόδον άρτι
16 Joan. XVI, 33.
Non successit Joanni Timotheus; hic enim
fuit primus Ephesiorum episcopus, sed quandiu
aderat Joannes, apostolus Christi et evangelista,
IX. Erat enim quidem dies festus apud Ephesios,
qui ab eis vocabatur Calagogium: in eo ergo et
clavas tollentes, et simulacra in manibus tenentes,
et sibi quasdam imponentes personas, et insigniores partes civitatis impudenter obeuntes, et iis
quædam carmina decantantes,virosque et mulieres
more prædonum invadentes, magnam cælem eorum faciebant: ea ratione putantes exsecrandi, se
suum honorare dæmonen, ut eos viderentur homines honorare, quorum maximus cultus est mors
eorum qui honorant. Divinus ergo Thinotheus hoc
ægre ferens, et igne zeli visceribus inflammatus,
et partim quidem consiliis usus et admonitionibus,
cum ininime potuisset eis persuadere, ut a tali desisterent insania, accedit ad eos in media compila,
cum jam festum ageretur, rursus admonens increis, licet non uni sedi astrictus, primaria tamen valebat auctoritate.
col. 407–408page 115 of 391
PG 114:407τούτοις ἁπλῶν ἀνθρώπους τὰς γνώμας, καὶ διὰ τὸ κυν· δύνειν τῆς παραδόσεως ὑποδεῖξαι, καὶ ὃς οὐδεὶς τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν καταφρονῶν διαδράσεται τὴν ἔσδοταν ψῆφον τῆς γεέννης εἰπεῖν, μεταγνοῦς τε περιβλέψεως, καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ἐπανήχθεν αὖθις.
ιγ´. Τῶν δὲ εἰς τὴν Νικομηδείαν τοῦ Λουκιανοῦ ἐπι· ελθόντων, καὶ Ἀντωνίνος ἦν τοῦ αὐτοῦ μαθητὴς ὁ ἁγιαπόστατος, καὶ διακόνων γε τούτοις ἐφιεὶς· ἀφ· ίκετο πρὸς τίνα τῶν ἀποστόλων ἐγχράψας ὅποθεν πρὶν, τὸν δὲ ὁ Λουκιανὸς ὡς ἴδε τοσοῦτον τεθολωμένον τέλεσιν, λόγοις γνωστικῶ εἰ βιαστικοῖς, καὶ λοιδορίαις, καὶ δεινολέγη, φαῖ δὲ καὶ βελτίωσιν τοῦ αὐτοῦ γενι· κῆς μαθητρίας, τῶν ἐν Ἀντιοχεία Συρίας πρὸς Ἀμαρθ΄ τοῦ ἔχει βιάσεσθ΄ ἄξει λέγεται καὶ ἑαυτὸν ἀνάγων ἀπὸ σέβους ὁμολογήσεως βάλεν, ἐπιτείνοντ κατωλολύζειν τὸν ὀθόνευσε, ὅθι οὐδὲ μὴν πρὸς βίαν ὑπερεπιστάτει ὧν ἀπεκτένων (παρέρχους γάρ ἦν), καὶ τοῦτο ἀπήλθεν τοῦ τρόπου· ἥν καὶ εἰς δύρω τι· νὸν τοῖς μάρτυρα γενομένη οἱ φιλομάρτυρες.
ιδ´. Ὁ μέντοι Λουκιανὸς ὡς τῆς Νικομηδείας ἐπι· ελθὼν ὁρμᾶτο παρὰ τούτων κολάσεσι πολλαῖς κυνθ· εύμενος, ἔτι καὶ μόνον θεώρει τοῦ ἀνδρα, κἀν χρηστεύεσθαι κινδυνεύσει· τοιαύτης γάρ ἐδέσατο τοῦ ἀπὸ τοιούτου, παρεκτατάκτωσε μέγαν δικαιεῖ τίνα τὴν δηλίαν, καὶ ἐκ μεγαρῶ τοῦτο πρὸς ἀδίκον ἐφέρ· σεων αὐτὴν ἐδεικνύθη τοῦ Λουκίου διατηρήσεως. Καὶ πρότον μὲν ἐπεχείρησε μύρια δίχα φιλοσοφήσεσιν, ὁμολογῶν τε τῶν παρκτικῶν αὐτῷ λόξεων, καὶ πατέρα τῆς βασιλείας δίξει, καὶ κοινωνῶν ὑπὲρ ὧν ὅλων φροντίσας, καὶ ἄλλα πλεῖα τοιούτοις, ὢν ἅπαν· τος ἕνεκα μηδαμῶν ἀνικᾶτε τὸ θύρσα τοῦς θεδεῖ. Εἶτα βιαζόμενος ἐκ δεσμοῦ ἐν πολλαῖς μελοτυπίαις ἐπ΄ ἄλλου τε εἰς τοῦτο λόγον ποιούτου πεσεῖν, καὶ οὐδὲ αὐτὸν ἤρε μὴ ἅπαντα κίνησιν ἀντέξειν τὴν εἰς δηλωθεῖσαν εἰς Χριστὸν εἰθεδεῖς. Ὡς μετ. ἀελτιζό· μενος ὁ κράτων ἐξεῖλε πᾶν ὅ τι τὸ μεχρὶ χρό· νου πάντοτε γίνοιτο σφόδρα ἀναγνωτέρου, ἑρπήσεσιν καὶ πρὸς ταῦτα τὸ θαρρεῖν ἀκαταπλάκτως προ· βαλλόμενος, καὶ πρὸς ἀπαρεξάξαιν ἀπομαχόμενος· ὑπεραγκαγκάζεσθαι ὁ βασιλεὺς ἐνέλεπε μὴ αὐτῷ δια· τεχνῶν οὐδ΄ εὐγνώμον ἐδεν΄ χρήσεσθαι, γὰρ σκεπήσ· θωσαν ἐν αὐτοῦ εἰς τὴν ἑρπτὴν ἐμβαλλήσεται κατὰ ἐκεῖ δὲ αὐτοῦ τὸ σῶμα στρεβλούσθαι τοῖς τρόπους.
VITA S. ANASTASII PERSÆ.
οὖσαν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ προεστῶτος εὑρὼν ἀντι- Ecclesiam præsule defectam invenisset, eam
ποιεῖται καὶ πάλιν αὐτῆς, ὡς εἶναι τὸν αὐτὸν καὶ πάρ- rursus suscipit: adeo ut idem et sedem Timotheo
οχον Τιμοθέῳ τοῦ θρόνου καὶ πάλιν διάδοχον. "Απερ præbuerit, et ei successerit. Quæ quiden utraque
ἀμφότερα τοῦ κατὰ Θεὸν ζήλου καὶ τῆς πολλῆς περὶ sunt ejus zeli in Deum, magnique illius studii et
τὴν εὐσεβείαν ἐκείνου σπουδῆς καὶ θερμότητος. Ος ardoris in pietatem. Qui quidem longo postea
καὶ διετέλεσεν οὕτω μακρού χρόνου τῆς ᾿Εκκλησίας tempore perpetuo curam gessit Ecclesia, et veri
ἐπιμελόμενος, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας κήρυγμα κατο tatis annuntiavit prædicationem, ad augmentum
αγγέλλων, εἰς ἐπίδοσιν τῆς εὐσεβείας, εἰς σωτηρίαν pietatis, ad salutem animarum, ad gloriam Domini
ψυχῶν, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, nostri Jesu: cum quo Patri una cum sancto
μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, κράτος, Spiritu est omnis honor nunc et semper et in
τιμὴ, καὶ προσκύνησις νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς scula seculorum. Amen.
αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΣΟΥ
MARTYRIUM SANCTI ET
ET MAGNI MARTYRIS
ANASTASII PERSÆ
(Anno 610, Januarii 22.)
Grace nunc primum prodit ex cod. Reg. Paris. n. 1457 notato, sat. ΣΙ. Latine apud Surium. EDIT. PATR.]
Α΄. Τῆς μεγάλης πόλεως Ἱεροσολύμων, ὑπὸ τοῦ
Περσῶν βασιλέως ἀλούσης, καὶ τῶν ἱερῶν τόπων
ἐκείνων, οἳ καὶ διατριβὰς εἶδον τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ,
καὶ σταύρωσιν, καὶ ταφὴν, καὶ ἀνάστασιν, Μηδική
δόρατι καὶ πυρί, τρόποις οἷς αὐτὸς εἶδε παραδοθέντων, ἄλλα τε πολλὰ τῇ πόλει καγκατελήφθη, καὶ δὴ
καὶ τὸ τῆς σωτηρίας ἡμῶν τρόπαιον, ἡ τοῦ θανάτου λύσις, ἡ τῆς ἁμαρτιας ἀναίρεσις· τὸ τοῦ ζωοποιοῦ, φημί, σταυροῦ ξύλον ἐκεῖθεν εἰς Περσίδα μετα
εκομίσθη • 5 καὶ χάριτος ἔμοιγε δοκεῖ θειοτέρας, καὶ
μόνης τῆς τοῦ ἐσταυρωμένου οἰκονομίας· ἢ πλέκειν
οἶδε καὶ διὰ τῶν ἐναντίων πολλάκις τὰ βελτιώτερα
καὶ χρηστότερα. Ἐπεὶ γὰρ ὁ σωτήριος τοῦ Κυρίου
σταυρὸς χερσὶ πολεμίαις εάλω καὶ εἰς τὴν Περσών,
ὥσπερ ἔφημεν, ἀπηνέχθη, τοιαύτην αἰχμαλωτισθεὶς
ὑπὸ Βαρβάρων αἰχμαλωσίαν, μιμεῖται τὸν ἐν αὐτῷς
παγέντα Χριστόν. Καὶ μᾶλλον αὐτὸς τὴν Περσικήν
ἀνατρέπει καὶ σκυλεύει θρησκείαν, καὶ ψυχὰς τὰς
αὐτοῦ ἀξίας αἰχμαλωτίζει τὴν ἐπαινετὴν ὄντως καὶ
καλλίστην αἰχμαλωσίαν, ἤ, τόγε οἰκειότερον εἰπεῖν,
τῆς αἰχμαλωσίας ἀνακαλεῖται, καὶ τὴν πρώτην αὐταῖς
ἀποδίδωσι πάλιν ἐλευθερίαν. ὁμοῦ τε γὰρ τῆς Περσῶν ἐπιβαίνει, και πᾶσαν αὐτὴν εὐθέως ταῖς τῆς οἰκείας χάριτος ἀκτῖσι περιαυγάσας, πλήττει μὲν τὰς
τῶν ἀπίστων ψυχάς καθάπερ όφθαλμὸν νοσοῦντα
προσβαλὼν ἥλιος· τοὺς δὲ πιστούς, ὥσπερ ἀστραπή
I. Cum magna civitas Hierosolymorum capta
fuisset a rege Persarum, et sacra illa loca, quæ
mei Christi videre conversationem, et cruci afixionem et resurrectionem, Medorum lanceæ et igni
iis, quos ipse novit, modis essent tradita, et multa
alia capta sunt cum civitate, el salutis quoque nostræ tropæum, mortis solutio, peccati internecio:
lignum, inquam, vivifcæ crucis, illinc translatum
est in Persidem: quod quidem mihi videtur divinioris esse gratiæ, et ejus, qui est crucifixus, solius
dispensationis, quæ sæpe novit etiam per adversarios ea contexere, quæ sunt meliora et utiliora.
Postquam enim salutaris crux Domini hostilibus
capta fuit manibus, et in Perside, ut diximus,in ea
captivitate captiva abducta est a Barbaris, initatur
eum, qui in ea fuit affixus, Christum: vel potius
ipsa Persicain evertit et spoliat falsam religionem,
et quæ se digna erant, captivas abducit animas,
vere laudabili et longe pulcherrima captivitate
aut ut magis proprie dicam, a captivitate revocat,
et eis rursum primam restituit libertatem. Simul
ac enim ingreditur Persidem, eam statim totam illustrans radiis suæ gratiæ, ferit quidem animas indelium, non secus ac sol, qui laborantem oculum
ingreditur: Gdeles autemn non secus ac fulgurquoddam apparens in tenebris, revocat. Ex quibus fuit
An. 614 capta est Hierosolyma a Chosroe Persarum rege, et crux sancta in Persidem translata.
Day 23Die 23
ἐν τῷ σώφρονι χρόνῳ μεταναλάττει. Ὡς εἴγ ᾗ καὶ ἐπὶ τοῦ πρεσβύτου Ἀναστασίου· εἰ καὶ μὴ τὸ εἶδος, ἀλλὰ τὸν τρόπον ἤδη καὶ τὴν προαίρεσιν. Ὡς κἀμοὶ χρὴ φεύγειν, Παρασκευὴ κελεύουσιν· τράφηθι δὲ, Φρίξε, καὶ τὴν Παριδὸς κείρεσθαι· δαπᾶν δὲ ὁδοῖς τῆς φρόνης φυλάττειν, καὶ μᾶλλον ἐν τοῦ πρεπωδεστέρου κρίνοντι ταῦτα, τοῖς τῆς μάγου Πλατωνικοῖς ἤθεσι. Καὶ γὰρ τοῦτο ἐν ἐκδεδωκότι αὐτοῦ τοῦ φύσει ἐκ τοῦ κρεμᾶν ἐν ταῖς ἐνδοξοτάτοις σκηναῖς, ὡς μᾶλλον ἐπὶ τῶν ἐπιγείων κατεγελᾶτο, ἀπερριμμένης τε τῆς τέχνης μαγικῆς ψεῦδος εἶναι καὶ μὴ ὄν, ἰδὲ μᾶλλον δηλουμένης ἐν τῆς τῶν μαγικῶν παιδείας διανοίᾳ, ἤθελέ γε ἐφ' ὧν εἰ τὴν πονηρὰν ἐν κοινοῖς κτησαμένη καὶ αὐτὰ ταῦτα μὴ ὑπὸ λόγου κατεπιστολοῦντα λέγειν. Ὅθεν μεθ' ὧν ὑπὲρ τῆς χεῖρον ἢ μὴ τὸ τῆς τῶν μάγου εἰς.
ΙΙ. Ἀνεχόμενε δὲ ἤδη τοῦ παιδὸς μαρτύρι ὁ καὶ Χαλδαίοις σύνεδρος ἤ τε ὑπεριδεῖν τοὺς ἐν τῇ πατρίδι πολλοὺς μὲν εἶναι, τίμιον ἡλεκτρίδων κατ' ἐμὲ γόητα Δαίμοσι τοίνυν τοῦ Θεοῦ Βαπτιστοῦ, ἐν ᾧ μοι τὸν σατρόν, ὅν ἡ προσευχή τε ἐν τοῖς Ἀμπεχόνων παρεμπλεκτικοῖς ἀτόποις κατελθόντα, ὡς γὰρ χρόνους τε πολλοὺς ἐν τοῖς κωλύμασι τῆς κατὰ χρόνον καὶ μεγίστης ἐν τοῖς ὄχλοις συνοικεσιαστοῖς, ὡς κατεμφαίνει δὲ ὑπὸ τῆς ἐκείνης ἄκρας αὐτὸν μαθεῖν ἐν πόλεσι δεδοξασμένων θεωρουμένης εἴγε μᾶλλον τοιαύτης πλεονεκτοῦντας, τῇ κατ' αὐτοὺς ἐπανελθόντι. ᾧ δὲ θάνατος ἐνεῖλεν αὐτόν, καὶ ποτε τὰ καλὰ λεγόμενα. Ἔτι δ' ἐν τοῖς χωρισμοῖς ὑπὸ θεοφανοῦς τε καὶ τῆς εὐσεβείας μαρτύρων πρὸς ἐκείνους Ἀναστάσιον ἐτυράννει, ἔτι δὲ τῆς εἰς αὐτὸν πνευματικῆς ἀνυπερβλήτου χάριτος τε καὶ δυνάμεως παρατείνοντος, ἐν πόλεσι δεδοξασμένου θεωρούμενος εἴγε τοιαύτης.
Ἐν τῷ εὐθύνοντος ἄγειν αὐτὸν τὸν Χριστὸν πρέπειν σκοπεῖν, παρέλαβέν τε τὴν τοῦ σταυροῦ πληγὴν ἀναδεξάμενον αὐτόν, τε καὶ εἰς αὐτὸν πῦρ ἁπτόμενον. ἀμφοτέρωθεν τε ἐχόμενον ἁμαρτιῶν καταδικαστοῦ, βλέψαντα ἑαυτοῖς ἅμα τεθνεῶτος ψυχὴν εἰς ψυχῆς καταλλαγήν. Ἦν γὰρ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐπὶ τοῖς ἁμαρτωλοῖς ὄψεσι, ὡς φαίνεσθαι καὶ τοῦτον τὸν ὅλον μισθὸν τῆς μὲν τελευτῆς συγγενικωτέρους. ἀλλ' ἀμφοτέρων πάντα τε μεθεὶς καταδικασθέντων ψυχήν τε καὶ τοὺς ἄλλους τελέσαι πρὸς τὸ αὐτοῦ λύχνῳ ὑπ' ἐκείνου καὶ πῦρ. ἀμφοτέρωθεν ἔτι δὲ τε τῆς εἰς αὐτοὺς πνευματικῆς εὐσεβείας. παρεμπλεκτικοῖς ἄγειν. ἀναδεξάμενον. Βλέψας ἅμα τεθνεῶσι. Ἦν ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τοῖς ἁμαρτωλοῖς, ὡς φαίνεσθαι καὶ τοῦτον τὸν ὅλον μισθόν τε καθ' ὑμᾶς ἐκείνου Ἁγίου Μαρτύρου ἐν τούτοις τοῖς ἁγίοις Χαλδαίοις.
VITA S. ANASTASII PERSÆ.
οὖσαν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ προεστῶτος εὑρὼν ἀντι- Ecclesiam præsule defectam invenisset, eam
ποιεῖται καὶ πάλιν αὐτῆς, ὡς εἶναι τὸν αὐτὸν καὶ πάρ- rursus suscipit: adeo ut idem et sedem Timotheo
οχον Τιμοθέῳ τοῦ θρόνου καὶ πάλιν διάδοχον. "Απερ præbuerit, et ei successerit. Quæ quiden utraque
ἀμφότερα τοῦ κατὰ Θεὸν ζήλου καὶ τῆς πολλῆς περὶ sunt ejus zeli in Deum, magnique illius studii et
τὴν εὐσεβείαν ἐκείνου σπουδῆς καὶ θερμότητος. Ος ardoris in pietatem. Qui quidem longo postea
καὶ διετέλεσεν οὕτω μακρού χρόνου τῆς ᾿Εκκλησίας tempore perpetuo curam gessit Ecclesia, et veri
ἐπιμελόμενος, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας κήρυγμα κατο tatis annuntiavit prædicationem, ad augmentum
αγγέλλων, εἰς ἐπίδοσιν τῆς εὐσεβείας, εἰς σωτηρίαν pietatis, ad salutem animarum, ad gloriam Domini
ψυχῶν, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, nostri Jesu: cum quo Patri una cum sancto
μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, κράτος, Spiritu est omnis honor nunc et semper et in
τιμὴ, καὶ προσκύνησις νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς scula seculorum. Amen.
αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΣΟΥ
MARTYRIUM SANCTI ET
ET MAGNI MARTYRIS
ANASTASII PERSÆ
(Anno 610, Januarii 22.)
Grace nunc primum prodit ex cod. Reg. Paris. n. 1457 notato, sat. ΣΙ. Latine apud Surium. EDIT. PATR.]
Α΄. Τῆς μεγάλης πόλεως Ἱεροσολύμων, ὑπὸ τοῦ
Περσῶν βασιλέως ἀλούσης, καὶ τῶν ἱερῶν τόπων
ἐκείνων, οἳ καὶ διατριβὰς εἶδον τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ,
καὶ σταύρωσιν, καὶ ταφὴν, καὶ ἀνάστασιν, Μηδική
δόρατι καὶ πυρί, τρόποις οἷς αὐτὸς εἶδε παραδοθέντων, ἄλλα τε πολλὰ τῇ πόλει καγκατελήφθη, καὶ δὴ
καὶ τὸ τῆς σωτηρίας ἡμῶν τρόπαιον, ἡ τοῦ θανάτου λύσις, ἡ τῆς ἁμαρτιας ἀναίρεσις· τὸ τοῦ ζωοποιοῦ, φημί, σταυροῦ ξύλον ἐκεῖθεν εἰς Περσίδα μετα
εκομίσθη • 5 καὶ χάριτος ἔμοιγε δοκεῖ θειοτέρας, καὶ
μόνης τῆς τοῦ ἐσταυρωμένου οἰκονομίας· ἢ πλέκειν
οἶδε καὶ διὰ τῶν ἐναντίων πολλάκις τὰ βελτιώτερα
καὶ χρηστότερα. Ἐπεὶ γὰρ ὁ σωτήριος τοῦ Κυρίου
σταυρὸς χερσὶ πολεμίαις εάλω καὶ εἰς τὴν Περσών,
ὥσπερ ἔφημεν, ἀπηνέχθη, τοιαύτην αἰχμαλωτισθεὶς
ὑπὸ Βαρβάρων αἰχμαλωσίαν, μιμεῖται τὸν ἐν αὐτῷς
παγέντα Χριστόν. Καὶ μᾶλλον αὐτὸς τὴν Περσικήν
ἀνατρέπει καὶ σκυλεύει θρησκείαν, καὶ ψυχὰς τὰς
αὐτοῦ ἀξίας αἰχμαλωτίζει τὴν ἐπαινετὴν ὄντως καὶ
καλλίστην αἰχμαλωσίαν, ἤ, τόγε οἰκειότερον εἰπεῖν,
τῆς αἰχμαλωσίας ἀνακαλεῖται, καὶ τὴν πρώτην αὐταῖς
ἀποδίδωσι πάλιν ἐλευθερίαν. ὁμοῦ τε γὰρ τῆς Περσῶν ἐπιβαίνει, και πᾶσαν αὐτὴν εὐθέως ταῖς τῆς οἰκείας χάριτος ἀκτῖσι περιαυγάσας, πλήττει μὲν τὰς
τῶν ἀπίστων ψυχάς καθάπερ όφθαλμὸν νοσοῦντα
προσβαλὼν ἥλιος· τοὺς δὲ πιστούς, ὥσπερ ἀστραπή
I. Cum magna civitas Hierosolymorum capta
fuisset a rege Persarum, et sacra illa loca, quæ
mei Christi videre conversationem, et cruci afixionem et resurrectionem, Medorum lanceæ et igni
iis, quos ipse novit, modis essent tradita, et multa
alia capta sunt cum civitate, el salutis quoque nostræ tropæum, mortis solutio, peccati internecio:
lignum, inquam, vivifcæ crucis, illinc translatum
est in Persidem: quod quidem mihi videtur divinioris esse gratiæ, et ejus, qui est crucifixus, solius
dispensationis, quæ sæpe novit etiam per adversarios ea contexere, quæ sunt meliora et utiliora.
Postquam enim salutaris crux Domini hostilibus
capta fuit manibus, et in Perside, ut diximus,in ea
captivitate captiva abducta est a Barbaris, initatur
eum, qui in ea fuit affixus, Christum: vel potius
ipsa Persicain evertit et spoliat falsam religionem,
et quæ se digna erant, captivas abducit animas,
vere laudabili et longe pulcherrima captivitate
aut ut magis proprie dicam, a captivitate revocat,
et eis rursum primam restituit libertatem. Simul
ac enim ingreditur Persidem, eam statim totam illustrans radiis suæ gratiæ, ferit quidem animas indelium, non secus ac sol, qui laborantem oculum
ingreditur: Gdeles autemn non secus ac fulgurquoddam apparens in tenebris, revocat. Ex quibus fuit
An. 614 capta est Hierosolyma a Chosroe Persarum rege, et crux sancta in Persidem translata.
col. 409–410page 116 of 391
PG 114:409ἃ ὁ χρόνος δοῖ τοῖς πολλοῖς ἀνεγνωρίσμαι, ἐφ' οἷς εὐδοκιμῶν, ἔλεγε· Ἡ πρώτη φιλοσοφίαν, ἀφορῶσα εἰς τὸ καλόν· πᾶν γὰρ τὸ καλὸν ἐρωτᾶται. Ἑτέρα δὲ ἡ δευτέρα, ἡ τοῦ βίου τάξις καλεῖται. Κατηξιώθη δέ τις αὐτῷ ἐπιτυχεῖν πνευματικοῦ πατρός, ἀνδρὸς ἁγίου καὶ θαυμαστοῦ. Ὃς δὴ πόλλ' αὐτὸν ἐδίδασκε πνευματικῶς, καὶ πρὸς τὴν ἀρίστην ἀγωγὴν κατηύθυνεν. Οὐ πολλοῖς δ' ὕστερον χρόνοις, ὁ τε πνευματικὸς πατὴρ ἐτελεύτα, καὶ αὐτὸς ἐπὶ τὴν ἀναχώρησιν ὥρμα κεχρημένος τοῖς διδάγμασι. Καταλαβὼν δὲ τόπον τινα ἥσυχον, ἐγγὺς τῆς θαλάσσης, παρὰ τὸν ποταμὸν τὸν καλούμενον Λύκον, ἐκεῖ τὸν ἑαυτοῦ βίον ᾤκει, ἀσκούμενος ἐν νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς. Εἶχε δὲ κελλίον ἔχον ἐντός τε καὶ ἐκτός, καί τι βραχὺ χωρίδιον· καὶ ὅλη ἡ διάγνωσις αὐτοῦ ἦν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ. Ἐκεῖ δὲ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τιμηθεὶς τῷ τῆς προγνώσεως χαρίσματι, μηδένα ἀποστρεφόμενος τῶν πρὸς αὐτὸν ἐρχομένων, ἀλλὰ πᾶσι παρέχων τὴν ὠφέλειαν. Εἰ δ' ἐν τοῖς τῆς ἀρετῆς ἔργοις ἑαυτὸν ἐπιδείξας διέπρεψε, γνώριμος τοῖς πᾶσιν ἐγεγόνει. Λέγουσι δέ τινες ὡς ἄρα ὁ ὅσιος ἐκεῖνος Λουκᾶς ὁ Στειριώτης, ἐπιστὰς τῷ μακαρίῳ πατρὶ ἡμῶν Λουκᾷ, ἔφη· Ἀδελφέ, σὺ μὲν ὁ Λουκᾶς, κἀγὼ ὁ Λουκᾶς· σὺ δὲ μέλλεις μετ' ὀλίγον ἐκεῖθεν ἐξελθεῖν, κἀγὼ ἐνθάδε μένω. Εἶπε δὲ τοῦτο ὁ Στειριώτης, βεβαιῶν αὐτοῦ τὸν θάνατον, ὃν προεθέσπισε. Μετὰ δὲ τοῦτο ὁ μακάριος πατὴρ ἡμῶν Λουκᾶς, πρὸς τὸν Κύριον ἐξεδήμησεν, ἐν εἰρήνῃ τελειωθείς. Αὐτοῦ ταῖς πρεσβείαις εἴη ἡμᾶς ἐλεηθῆναι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ Μυροβλύτου.
Οὗτος ὁ ἐν ἁγίοις πατὴρ ἡμῶν Συμεών, ὁ Μυροβλύτης, υἱὸς ἦν τοῦ βασιλέως Στεφάνου τοῦ Νεμάνια, σεβαστοκράτωρ ὢν τῆς Σερβίας· ὃς ἀπολιπὼν τὴν τοῦ κόσμου ματαιότητα, καὶ τὴν τῶν παρόντων εὐμάρειαν, μοναχὸς ἐγένετο, ἐν Ἁγίῳ Ὄρει τοῦ Ἄθω βιοτεύσας ἐνθέως. Ἀλλ' ἐπεὶ τὴν αὐτοῦ ψυχὴν ἐξεδήμησε, τὸ δὲ σῶμα αὐτοῦ κατέμεινεν ἀδιάφθορον, ἔκθεσιν μύρου παρέχον τοῖς εὐλαβῶς προσιοῦσιν, εἰς ἴασιν διαφόρων νόσων. Ὅθεν καὶ Μυροβλύτης ἀνηγορεύθη. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ σεβασμίῳ μοναστηρίῳ τοῦ Χιλανδαρίου τοῦ Ἁγίου Ὄρους.
VITA S. ANASTASII PERSÆ.
αὖθις ὁ Πέρσης ἤπτετο, καὶ σφοδρῶς ἐπανῄει πρὸς in Persidem, contra Sain (Al. Saes] retraxisset,rurτὴν οἰκείαν. ᾿Απολείπει μὲν τὴν Περσικήν στρατείαν sum Persa reditum aggressus est, et in suam regioὁ ᾿Αναστάσιος καὶ πρὸς ἑτέραν πολλῷ κρείττονα καὶ nem vehementi studio est reversus. Exercitum auθειοτέραν στρατολογεῖται. ᾿Απολείπει δὲ τὸν οἰκεῖον tem Persicum relinquit Anastasius et refertur in
ἀδελφὸν καὶ συστρατρώτην, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι alium multo meliorem et diviniorem. Relinquit vero
ἀρέσοι, καὶ αὐτῷ διὰ παντὸς ἀκολουθεῖν ἔχοι μόνῳ, καὶ suum fratrem et commilitonem, ut ei placeret qui
μόνοις τοῖς αὐτοῦ πολεμίοις συμπλέκεσθαι.
exercitum collegerat, et eum solum posset semper
sequi, et conserere manus cum solis ejus hostibus.
Γ'. Καὶ πρῶτα μὲν εἰς Ιεράπολιν ἐλθὼν, παρὰ ift. Et primum quidem cum venisset Hierapolim,
τινι Χριστιανῷ Πέρσῃ κατάγεται, τὴν τέχνην άργυ- divertit ad quemdam Persan Christianum, arte
ροκόπῳ· χρόνον δὲ συχνὸν ὑπ᾽ αὐτῷ διατρίψας, και argenti confatorem: et cum artem confandi arτὴν ἀργυροκοπικὴν ἐκπονήσας, τὰς μὲν χεῖρας είχε genti exercuisset, manus quidem habebat intentas
τῷ ἔργῳ προσκειμένας· ἡ ψυχὴ, δὲ ἀεὶ καὶ οἱ λογισμοί operi, animus autem semper et cogitatio iu Dei
τὸν πρὸς Θεὸν ἔστρεφόν τε καὶ ἔτρεφον ἔρωτα, καὶ amore versabatur et alebatur: eumque sibi adhuc
τοῦτον ἔτι μᾶλλον ἑαυτοῖς ὑπανῆπτον, καὶ ὑπ᾽ αὐτοῦ magis accendebat, et ab ipso rursus infaminabatur
πάλιν θερμότερον ἀνεφλέγοντο. Οθεν ἐδεῖτο τοῦ ἀν- vehementius. Quamobrem eum rogabat ille beatus,
δρὸς ὁ μακάριος, ἀξιωθῆναι τοῦ θείου βαπτίσματος, ut divinum baptismum consequeretur,et omninoa
καὶ ὅλως τοῦ προτέρου ρύπου καί τῆς γοητικῆς prioribus sordibus expurgaretur, et ab illa labe
ἐκείνης ἐκκαθαρθῆναι σαπρίας· ἵν᾿ ἡ μὴ προαίρεσιν præstigiarum: ut non solum voluntate et electione
μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα κεκαθαρμένος, καὶ sed anima quoque et corpore esset purgatus, et
γένηται της ποθουμένης Χριστοῦ μερίδος, σημειω. feret Christi partis, quam desiderabat, illius signaθείς τῷ ἐκείνου σφραγίσματι. τοῦ δὲ τὸν ἐκ τῶν tus signaculo. Cum ille autem ex Persis timeret
Περσών κίνδυνον δεδιότος, καὶ τὸ πρᾶγμα διὰ τοῦτο periculum, et ideo moraudo rem differret in futuταῖς εἰς τὸ μέλλον ἀναβολαῖς παρατείνοντος τέως 10m, interim quid. m ad divina templa editione maμὲν ταῖς παρὰ τοὺς θείους ναούς προόδοις το πολύ gnum suum solabatur desiderim, ct cum argenti
τῆς ἐπιθυμίας παρεμυθεῖτο, καὶ ἀπιόντι πρὸς αὐ- confatore, ad ipsa adeunte, ipse quoque simul adτοὺς τῷ ἀργυροκόπῳ καὶ αὐτὸς συναπῄει, καὶ εὐ- ibat, et cumn orante sinul orabat, et cum sanctorum
χομένῳ συνηύχετο, καὶ τὰ τῶν ἁγίων θαύματα και miracula et certamina videret descripla in parieτοὺς ἄθλους ἐπὶ τῶν τοίχων γεγραμμένα ὁρῶν, ἅγαν tibus, de iis admodum diligenter rogabat. Cum
ἐπιμελῶς περὶ αὐτῶν ἀνηρώτα. Επεὶ δὲ ἤκουεν vero audivisset, qualis eis vila, mores, virtus, et
οἷος ἐκείνοις ο βίος, ὁ τρόπος, ἡ ἀρετή, οι τε διά qualia propter Christum certamina, et qualem apud
Χριστὴν ἀγώνες ὁποῖοι, καὶ οἴας παρ' αὐτῷ πάλιν ipsum rursus dduciam eis liceret consequi, non po
ἐπιτυχεῖν αὐτοῖς γένοιτο καὶ τῆς παῤῥησίας· οὐκέτι terat amplius continere. id, quod ejus parturiebat
κατέχειν τὴν ὠδῖνα τῆς καρδίας οἷός τε ἦν, ἀλλ᾽ auimus, sed statuit proficisci Hierosolyina, et bapἔγνω πορείας τῆς ἐπι τὰ Ἱεροσόλυμα μᾶλλον ἄψα- tismum illic consequi. Cum ergo in sanctam perveσθαι, κἀκεῖσε τυχεῖν τοῦ βαπτίσματος. Καταλαβών nisset civitatem, et accessisset in domum cujusοὖν τὴν ἁγίαν πόλιν, και παρελθών εἴς τινος οἰκίαν dam, qui ipse quoque argenti coulaudi exercebat
τὴν ἀργυροπικὴν καὶ αὐτοῦ μετιόντος, τὴν αἰτίαν artem, ei aperit causam sui adventus, nempe quod
αὐτῷ τῆς ἐπιδημίας ἀνεκαλύπτει· ὅτι βούλοιτο, vellet traduci ad pietatem et verum Dei cultum, et
φησί, πρὸς θεοσέβειαν μεταθέσθαι, καὶ Χριστῷ ad Christum adduci per baptismum.Ille aulem eum
προσαχθῆναι διὰ βαπτίσματος. Καὶ ὃς αὐτὸν Ἡλίᾳ adducit ad Eliam, Sanct Resurrectionis sauctissiτῷ τῆς Ἁγίας Αναστάσεως ὁσιωτάτῳ πρεσβυτέρω mum presbyterum: qui cum supinis, ut dicitur,
προσάγει· κἀκεῖνος ὑπτίαις, ὃ δὴ λέγεται, χερσὶ τὸν manibus juvenem accepisset, de eo refert ad Muνέοι δεξάμενος, Μοδέστῷ τηνικαῦτα τοῦ ἀποστολικοῦ destum, qui sedi præeral apostolica: et sic divi
προεστῶτι θρόνου τὰ κατ᾿ αὐτὸν ἀναφέρει, καὶ οὕτω num baptismuin assequitur, et venerandæ crucis
τυγχάνει τοῦ θείου βαπτίσματος· καὶ καρπὸς ὄντως vere pulcher fructus ostenditur, et Anastasius noώρατος, του σεβασμίου σταυροῦ δείκνυται, καὶ ᾿Ανα- 2 mine transmutato appellatur, sumpta denominaστάσιος ἐπωνύμως τῆς ἀνακλήσεως καὶ τῆς ἐπὶ τὰ tione a revocatione et ad meliora mutatione a priori
κρείττω μεταβολῆς ἀπὸ τῆς προτέρας ἀπιστίας καὶ infidelitate et prestigiis. Una autein cum eo baptiγοητείας μετονομάζεται. Σὺν αὐτῷ δὲ βαπτίζεται satur quoque quidam alius, qui erat ejusdemn etiamn
τις καὶ ἕτερος τῆς αὐτῆς καὶ πατρίδος καὶ θρησκείας patris et regionis, cujus Anastasius: qui funt ejus
Αναστασίῳ· ὃς καὶ τῆς ἴσης ἐκοινώνησεν ὕστερον quoque socius in ferendo pro Christo martyrio, et
ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίας, καὶ τῶν αὐτῶν ἐν Ἐδέσῃ easdem est Edessa coronas conseculus.
κατηξιώθη στεφάνων.
Δ΄. Μείναντος μέντοι παρὰ τῇ τοῦ πρεσβυτέρου
οἰκίᾳ ὀγδόην ἡμέραν ᾿Αναστασίου, καθ᾿ ἣν καὶ νόμας ἀπροίτους έχει τοὺς ἄρτι πεφωτισμένους, ἐπυνIV.Cum autem mansisset Anastasius octoginta dies
apud presbyterum, quibus non licet egredi eos, qui
modo fuere illuminati, rogavit eum divinus kilias,
Anastasius ad Christianos transfugit anno 621, Baronio teste t. VIII Annal.
PATROL. GR. CXIV.
Ἄδηλον αὐτῷ ὁ τότε Βλάσε. Ὁ νί τότι παρ αὐτοῦ οἱ λοιποί ἄρα βούλοιντο. Ὁ δὲ εἴλεν καὶ τοῦ παρ αὐτῷ σχήματι τυχεῖν μοναχικοῦ. Ἐπαινέσαντος δέ καὶ τούτου τοῦ πρεσβύτερου (παρεδήλουτο γὰρ ἤδη ἀπό τε τινος διαφανοῦς ἐνδύτου καὶ εὐφραδίας τε τέτε ἐναρέτου ψυχή, καί τε καταντήσαντος ἡ ἄγνοια τοῦ θεῖον μυστικοῦ τελεσθέντος ἐλήλυθεν ἐπὶ τὴν μονὴν τοῦ ἁγίου Ἀναστασίου· τοῦ τε κοινωνοῦ τοῦ σχηματος τυχεῖν, ᾧπερ καὶ κοινωνὸς ἔμελλεν ἀρετῆς ἔσεσθαι, ὥσπερ καὶ τοῦ ἐπωνύμου. Ἡ δέ μονὴ ἀπεῖχε μὲν τῆς ἁγίας πόλεως σταδίους πεντεκαίδεκα τοὺς μὲν ἁγίους δ' αὐτῆς προεστήκει Ἰουστῖνος, ἄνδρα εὐδόκιμος ἄλλως τε καὶ πνεύματος ἁγίου χαρισμάτων δεκτικός. Τούτῳ ἐντυχών, καὶ πολλῶν ἄλλων παρακαλεσάντων τόν πρεσβύτερον, εἰς τὴν μονὴν δεχθεὶς ὁ Ἀναστάσιος κατ᾽ ἔτος δέκατον τῆς βασιλείας Ἡρακλείου τότε στρατεύεσθαι εἰσέτι, τίνα μέν τόν ἀναδεξάμενον διδάσκαλον ἔλαχε, παίδευσιν γοῦν αὐτοῦ τῶν εἰς τε τὰ γράμματα καὶ τὸ ψαλτήριον ἄγεσθαι ὅπου συνέφερε ψυχωφελῶς ἐρρωμένως παρεχθέντα. Οὔτε γάρ ἀπ᾽ αὐτοῦ ῥᾳδίως ἐξεδύσατο τό ἔξωθεν τοῦ μοναδικοῦ σχηματος· ἀλλὰ τό πλέον ὅπερ προσῆν καὶ τοῖς ἤθεσι· μᾶλλον δέ τοῖς ἤθεσιν οἰκεῖον ἐπεδύσατο τό σχῆμα, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπεσπάσθη, συνδεθεὶς αὐτῷ πᾶσι σπλάγχνοις. Οὕτω καλόν τι χρῆμά ἐστιν ἀρετή, ὡς καὶ τοὺς φιλαρέτους εἰς ἔρωτα συνδεῖν, καὶ πλείω φέρειν ἐπ᾽ αὐτὴν ὡδηγοῦντος, ὅσα οὐδεμία πόθεν ἄλλοθεν γνῶσις.
Ε΄. Ἐν τούτῳ τοίνυν τάχα τρία ἔτη τῇ μονῇ μετ᾽ ἐπιεικείας διαγαγών, ἐν οἷς δηλαδὴ ποικίλαι αὐτῷ διαφόρων ἀφίδρυντο διακονίαι· οὐ μόνον εἰς τὸ αὐτοῖς χρησιμεύεσθαι, ἀλλὰ καὶ εἰς τό κατ᾽ ἀρετὴν ἄγεσθαι ἀξιολογώτατον. Τριττὴ δέ τις ἦν αὐτῷ δύναμις ἐν σπουδῇ, τό τε ἐν ἔργοις χειρῶν ἐπιμελῶς τρέχειν καί τοῖς ἁγίοις ἀδελφοῖς ὑπουργεῖν, καὶ πρό τῶν ἄλλων τοῖς ἱεροῖς μυστηρίοις παρεδρεύειν. Ἐν δέ ταῖς θεἰαις τῶν Γραφῶν ἀναγνώσεσι, καὶ μάλιστα τῶν βίων τῶν ἁγίων Πατέρων ἀφηγήσεσιν ἀπαραμύθητος ἦν, ὦτα ὡς ἔπος εἰπεῖν ἐπαίρων πρός τό ἀκούειν· μείζων δέ ἦν αὐτῷ ἔρως τά μέν ἠκηκοότα πιστῶς ἐκκρεμᾶσθαι, τά δέ ὑπέρ τήν ἑαυτοῦ εἴδησιν μή παριέναι, μήτε εἰς τό κουφότερον ἀγαγεῖν μηδαμῶς, ἀλλά τοῖς σαφηνίζειν ταῦτα δυναμένοις πλησιάζειν καί μετ᾽ αὐτῶν ζητεῖν, ἕως ἂν κατεῖχεν. Ὅπερ ὁ Θεός, ἐν ᾧ καρτεροῦσι τῶν μεγάλων Ἀθλητῶν τάς μεγάλας νίκας καί βέβαιον παιδείαν λαμβάνειν, οὐ κρίνων ἀρκεῖν τῷ ταλαιπωρεῖν μόνον συγκοινωνεῖν καί αὐτοῖς σύμπονον εἶναι· καὶ ὁ μακάριος μέν τήν κλῆσιν ἔσπευδεν, οὐκ ἐλαχίστης δέ καί ὑπομονῆς ὑπεκειτο δεξαμενή. Εἶθ᾽ ὅπερ ἦν
VITA S. ANASTASII PERSÆ.
αὖθις ὁ Πέρσης ἤπτετο, καὶ σφοδρῶς ἐπανῄει πρὸς in Persidem, contra Sain (Al. Saes] retraxisset,rurτὴν οἰκείαν. ᾿Απολείπει μὲν τὴν Περσικήν στρατείαν sum Persa reditum aggressus est, et in suam regioὁ ᾿Αναστάσιος καὶ πρὸς ἑτέραν πολλῷ κρείττονα καὶ nem vehementi studio est reversus. Exercitum auθειοτέραν στρατολογεῖται. ᾿Απολείπει δὲ τὸν οἰκεῖον tem Persicum relinquit Anastasius et refertur in
ἀδελφὸν καὶ συστρατρώτην, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι alium multo meliorem et diviniorem. Relinquit vero
ἀρέσοι, καὶ αὐτῷ διὰ παντὸς ἀκολουθεῖν ἔχοι μόνῳ, καὶ suum fratrem et commilitonem, ut ei placeret qui
μόνοις τοῖς αὐτοῦ πολεμίοις συμπλέκεσθαι.
exercitum collegerat, et eum solum posset semper
sequi, et conserere manus cum solis ejus hostibus.
Γ'. Καὶ πρῶτα μὲν εἰς Ιεράπολιν ἐλθὼν, παρὰ ift. Et primum quidem cum venisset Hierapolim,
τινι Χριστιανῷ Πέρσῃ κατάγεται, τὴν τέχνην άργυ- divertit ad quemdam Persan Christianum, arte
ροκόπῳ· χρόνον δὲ συχνὸν ὑπ᾽ αὐτῷ διατρίψας, και argenti confatorem: et cum artem confandi arτὴν ἀργυροκοπικὴν ἐκπονήσας, τὰς μὲν χεῖρας είχε genti exercuisset, manus quidem habebat intentas
τῷ ἔργῳ προσκειμένας· ἡ ψυχὴ, δὲ ἀεὶ καὶ οἱ λογισμοί operi, animus autem semper et cogitatio iu Dei
τὸν πρὸς Θεὸν ἔστρεφόν τε καὶ ἔτρεφον ἔρωτα, καὶ amore versabatur et alebatur: eumque sibi adhuc
τοῦτον ἔτι μᾶλλον ἑαυτοῖς ὑπανῆπτον, καὶ ὑπ᾽ αὐτοῦ magis accendebat, et ab ipso rursus infaminabatur
πάλιν θερμότερον ἀνεφλέγοντο. Οθεν ἐδεῖτο τοῦ ἀν- vehementius. Quamobrem eum rogabat ille beatus,
δρὸς ὁ μακάριος, ἀξιωθῆναι τοῦ θείου βαπτίσματος, ut divinum baptismum consequeretur,et omninoa
καὶ ὅλως τοῦ προτέρου ρύπου καί τῆς γοητικῆς prioribus sordibus expurgaretur, et ab illa labe
ἐκείνης ἐκκαθαρθῆναι σαπρίας· ἵν᾿ ἡ μὴ προαίρεσιν præstigiarum: ut non solum voluntate et electione
μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα κεκαθαρμένος, καὶ sed anima quoque et corpore esset purgatus, et
γένηται της ποθουμένης Χριστοῦ μερίδος, σημειω. feret Christi partis, quam desiderabat, illius signaθείς τῷ ἐκείνου σφραγίσματι. τοῦ δὲ τὸν ἐκ τῶν tus signaculo. Cum ille autem ex Persis timeret
Περσών κίνδυνον δεδιότος, καὶ τὸ πρᾶγμα διὰ τοῦτο periculum, et ideo moraudo rem differret in futuταῖς εἰς τὸ μέλλον ἀναβολαῖς παρατείνοντος τέως 10m, interim quid. m ad divina templa editione maμὲν ταῖς παρὰ τοὺς θείους ναούς προόδοις το πολύ gnum suum solabatur desiderim, ct cum argenti
τῆς ἐπιθυμίας παρεμυθεῖτο, καὶ ἀπιόντι πρὸς αὐ- confatore, ad ipsa adeunte, ipse quoque simul adτοὺς τῷ ἀργυροκόπῳ καὶ αὐτὸς συναπῄει, καὶ εὐ- ibat, et cumn orante sinul orabat, et cum sanctorum
χομένῳ συνηύχετο, καὶ τὰ τῶν ἁγίων θαύματα και miracula et certamina videret descripla in parieτοὺς ἄθλους ἐπὶ τῶν τοίχων γεγραμμένα ὁρῶν, ἅγαν tibus, de iis admodum diligenter rogabat. Cum
ἐπιμελῶς περὶ αὐτῶν ἀνηρώτα. Επεὶ δὲ ἤκουεν vero audivisset, qualis eis vila, mores, virtus, et
οἷος ἐκείνοις ο βίος, ὁ τρόπος, ἡ ἀρετή, οι τε διά qualia propter Christum certamina, et qualem apud
Χριστὴν ἀγώνες ὁποῖοι, καὶ οἴας παρ' αὐτῷ πάλιν ipsum rursus dduciam eis liceret consequi, non po
ἐπιτυχεῖν αὐτοῖς γένοιτο καὶ τῆς παῤῥησίας· οὐκέτι terat amplius continere. id, quod ejus parturiebat
κατέχειν τὴν ὠδῖνα τῆς καρδίας οἷός τε ἦν, ἀλλ᾽ auimus, sed statuit proficisci Hierosolyina, et bapἔγνω πορείας τῆς ἐπι τὰ Ἱεροσόλυμα μᾶλλον ἄψα- tismum illic consequi. Cum ergo in sanctam perveσθαι, κἀκεῖσε τυχεῖν τοῦ βαπτίσματος. Καταλαβών nisset civitatem, et accessisset in domum cujusοὖν τὴν ἁγίαν πόλιν, και παρελθών εἴς τινος οἰκίαν dam, qui ipse quoque argenti coulaudi exercebat
τὴν ἀργυροπικὴν καὶ αὐτοῦ μετιόντος, τὴν αἰτίαν artem, ei aperit causam sui adventus, nempe quod
αὐτῷ τῆς ἐπιδημίας ἀνεκαλύπτει· ὅτι βούλοιτο, vellet traduci ad pietatem et verum Dei cultum, et
φησί, πρὸς θεοσέβειαν μεταθέσθαι, καὶ Χριστῷ ad Christum adduci per baptismum.Ille aulem eum
προσαχθῆναι διὰ βαπτίσματος. Καὶ ὃς αὐτὸν Ἡλίᾳ adducit ad Eliam, Sanct Resurrectionis sauctissiτῷ τῆς Ἁγίας Αναστάσεως ὁσιωτάτῳ πρεσβυτέρω mum presbyterum: qui cum supinis, ut dicitur,
προσάγει· κἀκεῖνος ὑπτίαις, ὃ δὴ λέγεται, χερσὶ τὸν manibus juvenem accepisset, de eo refert ad Muνέοι δεξάμενος, Μοδέστῷ τηνικαῦτα τοῦ ἀποστολικοῦ destum, qui sedi præeral apostolica: et sic divi
προεστῶτι θρόνου τὰ κατ᾿ αὐτὸν ἀναφέρει, καὶ οὕτω num baptismuin assequitur, et venerandæ crucis
τυγχάνει τοῦ θείου βαπτίσματος· καὶ καρπὸς ὄντως vere pulcher fructus ostenditur, et Anastasius noώρατος, του σεβασμίου σταυροῦ δείκνυται, καὶ ᾿Ανα- 2 mine transmutato appellatur, sumpta denominaστάσιος ἐπωνύμως τῆς ἀνακλήσεως καὶ τῆς ἐπὶ τὰ tione a revocatione et ad meliora mutatione a priori
κρείττω μεταβολῆς ἀπὸ τῆς προτέρας ἀπιστίας καὶ infidelitate et prestigiis. Una autein cum eo baptiγοητείας μετονομάζεται. Σὺν αὐτῷ δὲ βαπτίζεται satur quoque quidam alius, qui erat ejusdemn etiamn
τις καὶ ἕτερος τῆς αὐτῆς καὶ πατρίδος καὶ θρησκείας patris et regionis, cujus Anastasius: qui funt ejus
Αναστασίῳ· ὃς καὶ τῆς ἴσης ἐκοινώνησεν ὕστερον quoque socius in ferendo pro Christo martyrio, et
ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίας, καὶ τῶν αὐτῶν ἐν Ἐδέσῃ easdem est Edessa coronas conseculus.
κατηξιώθη στεφάνων.
Δ΄. Μείναντος μέντοι παρὰ τῇ τοῦ πρεσβυτέρου
οἰκίᾳ ὀγδόην ἡμέραν ᾿Αναστασίου, καθ᾿ ἣν καὶ νόμας ἀπροίτους έχει τοὺς ἄρτι πεφωτισμένους, ἐπυνIV.Cum autem mansisset Anastasius octoginta dies
apud presbyterum, quibus non licet egredi eos, qui
modo fuere illuminati, rogavit eum divinus kilias,
Anastasius ad Christianos transfugit anno 621, Baronio teste t. VIII Annal.
PATROL. GR. CXIV.
col. 411–412page 117 of 391
PG 114:411α προκειμένων ἀδύλυτοι· πάντες γὰρ αὐτοῦ ὁ μάρτυς ἀλλὰ περιτυγχόμενος, ὡς ἂν ἤμοι τούτων καὶ παρ' ἀλλήλους στάντες ἀσφαλῶς περιλάβωσιν, ἐκεῖσε τὴν ἑαυτοῦ σοφίαν ἐπεδείκνυε τὰς γεῖας ἱερουργίας· σύμβολα. Ἐπεὶ δὲ τοῦτ' ἔθεσαν, εἰς ὁλοχρυσοῖ τὰ ἀγγεῖα εἶδη συρπεσεῖν· τὸν δ' ἔβλεμμα κα-μάδος ἀνέτειλαν ἐμπόδιον, καὶ τὰς συνήθεις εὐχὰς ἐκτελεῖν, εἶτα καὶ πλεῖστα ἐπιθυτίους, καὶ κατὰ τῶν ἐρήμων ἅπαντα τὰ προτεθέντα τελεσάμενος, ἀπεῖ τε μετέχε τῶν μυστηρίων, τούς τε πρέσβεις τῶν μαθητῶν ἐπεχεία μετεχεῖτ, καὶ τοὺς ἀπεδεί-δεῖμαχεν ὡς καὶ πλεῖν ἐν τῇ ἑαυτῷ πρὸς αὐτὸν ἱστοτελῆ τύπῳ διεβίβωσεν. Καὶ τοῦτον μὲν ὁ μάρτυρ σὺν τῷ δεχεῖσθαι τοιαῦτα ὤσπερ ἦν ὑποχρεωμένος.
ιε΄. Εἶς δέ τῆν ἱστερζίαν ἐλθόντων παρὰ τοῦ βασιλέως τινῶν τῶν ἀθέμιτον εἰ ἔτι γε διεζῇ (ἑώρων γὰρ ὅτι τῶν ἄλλων τῶν δεινῶν αὐτῶν ἁπάντων τρόπον πράττεσι), καὶ πλεῖον μὲν τὸν λέσθαι ἐπ' ὤφεσι στατοῦ τοῦ ἀφικομένους, ἀπεῖλον ἔλοντα βασαφτρεῖν, τῇ τελευταίᾳ φωνῇ, συνῆρτε τὸ πνεῦμα.
ιε΄. Εἶτά τινες οἱ λέγοντ αὐτὸν ἔτι μᾶλλον βαθύ-ὀπνεῖν. Ὁ γὰρ Μαξιμιανὸς πρὸς τὴν μέρην τέλεσιν ἐνταῦτα αὐτοῦ τῶν ἀνένδοτον ἐκδαγλίᾳ προσετεῖται τοῦτο λεκανοκεῖς εἰς τὴν βοήθησιν αὐτοῦ δίβλαι, λίθον μέγιστον τοῦ δεξιοῦ βραχίονος ἐξήρτητσμένον. Ὑπ' ὀχθοράχες ἄρνηθεῖν γενόμενος, καὶ πρὶ σχεδεῖς ὁ νεκρὸς αὐτοῦ νεκρός, ἡ σιπία ἐλθέσθεν καὶ ἂν ἐνετύχοι ἡμέρες τέκνα βρεῖς. Ὁ σῖτος ἄλλον θεραπέες καθεδεῖ μέντοι μαχητίου ἡμέρας, ἐν δέσας περ-ῆν καὶ ἐν ἕρκῃ πρὸς τὰ ποικίλα κάθη τοῦ σαύματος βιαχωνίσμενος. Τῇ δὲ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ αὐτὸν ἐξέκαμψεν ἐπὶ τὸ ἐμβρῦ, τοῦτον τὸν τρόπον· σὺν αὐτῷ τινες ἄλλος διπλαχθεῖς ἐρίφοι κύκλῳ βάλλουσι πατεῖ τε αὐτοῖς καὶ βαθύτατων ἐδάφους διαχεθεῖς αὐτοῦ ἀπρεπόνται εἰς ἄφεσιν θαλάσσης ἤνεγκεν. Ἐν τῷ χειμέριῳ φυσοῦρε ἐκτεταμένοις εἰς τὴν ἀνάχυσιν παρατηρούμενος ἀτοχνώσαι τούτοις τὴν ἀνάβασιν παρατελείαν.
ιε΄. Ἕν τοίνυν δὴ καὶ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ ἐπιστασθεῖς, ὁπὲρ ἐπηγάγει ὁ μάρτυς τῷ Γλυκερίῳ τῶν γνησίων αὐτοῦ μαθητῶν, ἀπὸ τῆς ἀντύπερε πρὸς τὴν Νικομήδειαν ἐπέθετε πλεκτικαῦ τὴν ἁπτάν· Ὁ μὲν οὖν ἀνυπερβλήτοις εἶπεν αὐτῷ, πρὸς ὑπὸν Ἀλτάν· ἐπεὶ οἵ τε τῶν γνωρίμων αὐτοῦ φοιτητῶν, ἐπὶ τὰ ἐν δύο εἶδος ἐληλύθεισαν, τοῦ συνεφίστων, τοῦ τρέπον τῆς ψυχῆς ἐφεστᾶν ἕνα παραδοθείσης· ἐκεῖσε ταχὺ ἀφικομένοις ὡς τόπον αὐτὸν ἐδέδευκτο δεικτέον, ἐπεχθεῖσα τε τοῖς φιλεύσεσιν συμπεφωτισμένος, καὶ συνεπαγαγεῖν αὐτὸν πρὸς αὐτόν. Ἐν τοίνυν τούτῳ δὴ καὶ λεπτῶν μέρους οἱ χρῆμα ἐκ τῆς θαλάσσης ἀνῆει, ἄρτι τοίχης ἀναδύομενος, καὶ ἐπεὶ τῇ τοῦ τόπου ἐκ τῆς θαλάσσης ἀνῆει, ἄρτι τοίχης ἀναδυόμενος, καὶ ἐπεὶ τῇ τοῦ θαλάσσης ἀνῆει, ἄρτι τοίχης ἀναδύμενος, καὶ ἐπεί
VITA S. ANASTASII PERSE.
ὑπομονῆς, ἐξεπλήττετο. Εἶτα καὶ τὸν σύντροφον ἀπ' s ei ab initio congenitum,desiderium martyrii et xeἀρχῆς αὐτῷ πόθον καὶ ζῆλον τοῦ μαρτυρίου θερμό lum ardentiorem afficiebat, ut qui accenderetur sua
τερον ἔτι μᾶλλον ἐποίει, τῇ ὁμιλίᾳ τῶν προλαβόντων cum prioribus conversatione, et orabat ut ipse
ὑποκαιόμενον· καὶ τῶν ἴσων ἀξιωθῆναι παθημάτων quoque tales pro Christo subiret perpessiones. Quoὑπὲρ Χριστοῦ καὶ αὐτὸς ηὔχετο. Διόπερ οὐδὲ σχολά- circa nulli rei alteri sibi vacandum esse censebat,
ζειν ἑτέραις τισὶν, ὅτι μὴ τῇ τούτων ἀναγνώσει nisi soli eorum lectioni. Cum ergo septem annos
μόνη προήρητο. "Εβδομον οὖν ἐν τῇ μονῇ χρόνον in monasterio transegisset Anastasius, videre ejus
Αναστασίου διηνυκέτος, ὁρᾷν οὕτως ἐπιδιδόντα πρὸς in virtute augmentum non ferens pater invidis,
ἀρετὴν ὁ τοῦ φθόνου πατὴρ ἐκεῖνον οὐκ ἀνεχόμενος, sed tantum et tam constantem ardentemque ejus
ἀλλ' ὁρμὴν τοσαύτην καὶ οὕτω σύντονον καὶ θερμὴν impetum et studium volens omni ratione retardaἀνακόψαι μηχανῇ πάσῃ βουλόμενος, εἰς ὑπόμνησιν re, ei paternam doctrinam vocavit in memoriam,
τῆς τε πατρικῆς αὐτὸν διδασκαλίας καὶ τῶν σαπρῶν et fcorida illa verba praestigiarum, et ejusmodi inἐκείνων τῆς γοητείας ἐνῆγε ῥημάτων, καὶ τοιαύταις sultibus ejus animæ turrim conabatur labefacta.
προσβολαῖς καταθεῖσαι τὸν πύργον τῆς ψυχῆς αὐτοῦ re. Is autem illius non ignorans insidias, adversus
ἐπειρᾶτο. Καὶ ὃς τὴν ἐπιβουλὴν ἐκείνου μὴ ἀγνοήσας, eum supernum invocat auxilium,turrem fortitudiτὴν ἄνωθεν ἐπικαλεῖται κατ᾿ αὐτοῦ συμμαχίαν, πύργον nis, ut dicam cum divino David, a facie inimici 9.
ἰσχύος, τὸ τοῦ θείου φάναι Δαβίδ, ἀπὸ προσώπου Deinde etiam cum calidis lacrymis magistro siἐχθροῦ· εἶτα καὶ προσαγγέλλει μετά θερμῶν δακρύων gnificat maligni injuriam et petulantiam.Ille vero
τῷ διδασκάλῳ τοῦ πονηροῦ τὴν ἐπήρειαν. Ὁ δὲ ἀπὸ
cum ex eo, quod esset passus, posset etiam tuto
τοῦ παθεῖν ἀσφαλὲς ἔχων καὶ τὸ διδάσκειν, τὰ κάλ- docere, ubi pulcherrima ei dedisset monita, et
λιστα υποθέμενος, ἔπειτα αἱ εὐχὴν ὑπὸ πάσῃ τῇ deinde etiam fudisset preces, in toto conventu
τῶν ἀδελφών συνάξει ποιήσας, καὶ ὑπὲρ τοῦ μαθη- fratrum, et rogasset pro discipulo, liberavit eum
τοῦ δεηθείς, τῆς χαλεπῆς αὐτὸν ἀνῆκεν ἐπαγωγῆς. a gravi illa impulsione.
οἷν
5'. Γίνεται δέ τι καὶ ἄλλο μνήμης και γραφής
ἄξιον· Υποῦντι νυκτὸς ᾿Αναστασίῳ ὄναρ ἐφίσταται τι
τοιοῦτον ἐδόκει ὄρους ὑψήλου τινος ἐπιβεβηκέναι,
προσελθόντα δέ τινα ποτήριον οἴνου χρυσῷ καὶ λίθοις
κεκοσμημένον τιμίοις ὀρέγοντα, φάναι· Λάβε, πίε,
δ καὶ δεξάμενος εὐθέως πιεῖν· καὶ τὸ πόμα, γλυκύτητα κρυφίως ἐνέσταξε τῇ ἐκείνου ψυχή, οτε»
συνιέντος Αναστασίου καὶ κατ' αὐτοὺς ἔτι τοὺς
κατ᾿ αὐτοὺς ἔτι τοὺς
ὕπνους, ὅτι τό ποθούμενον αὐτῷ μηνύει τοῦ μαρτυρίου τέλος ὁ ὄνειρος. Διυπνισθεὶς οὖν παραχρῆμα
χαρίεις τε καὶ φαιδρὸς τὴν ἐκκλησίαν καταλαμβάνει,
καθάπερ ἐν χερσὶν ἔχων τὰ ἐλπιζόμενα· ἤδη γὰρ ὁ
καιρος εκάλει τῶν νυκτερινῶν ὕμνων τὴν σύναξιν,
καὶ τὴν σεβάσμιον τῆς Χριστοῦ ᾿Αναστάσεως ἑορτήν.
Κυριακὴ γὰρ ἦν ἡ πρώτη πασῶν καὶ μεγίστη. Οὕτω
τοιγαροῦν εἰς τὴν σύναξιν ἀπαντήσας, καὶ τὸν οἶκε τον διδάσκαλον ἀπολαβών, και μόνος σὺν αὐτῷ
πρὸς τὸ καλούμενον διακονικὸν εἰσελθὼν, πίπτει
πρὸς τοὺς αὐτοῦ πόδας, πλουσίοις αὐτοὺς τοῖς δάκρυσι βρέχων· καὶ τοῦ ἀνδρὸς ἐν συντριβῇ καρδίας
δεόμενος εὔξασθαι ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς τὸν κοινὸν
ἁπάντων Δεσπότην· οἷα μέλλοντος πρὸς ἐκεῖνον οὐκ
εἰς μακρὰν ἐκδημήσαι. Εἶτα καὶ τὰ ἐξιτήρια φθέγγεται καὶ ὅσα τῆς ἐκδημίας· Οἶδα, Πάτερ ἅγιε, λέγων, ὅσους ἐπ᾿ ἐμοὶ κόπους ὑπέστης τῷ ταλαιπώρῳ,
καὶ ὅτι πολλὰ παρελύπησα καὶ πολλάκις τὰ πατρικὰ
περὶ ἐμὲ καὶ φιλόστοργα σπλάγχνα σου, καὶ ὅτι διὰ
σου φῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου, φῶς ἀληθινὸν, φῶς
ἐπιγνώσεως, καὶ σκότους ἀπηλλάγην χαλεπωτάτου
διὸ μηδὲ διαλίποις τοῦ φιλανθρώπου Δεσπότου περί
ἐμοῦ ὁ πιστὸς οἰκέτης διὰ παντὸς δεόμενος.
Ζ΄. Πρὸς ταῦτα ἐκεῖνος ὑπολαβών, Τί δὲ τοῦτό
ἐστιν, ἔφη, καὶ πόθεν ἂν γένοιτο δῆλον, ὅτι μέλλεις
2 Psal. Lx, 4.
"
VI.Fit autem aliud quoque dignum quod mandetur memoriæ et scriptioni.Noctu dormienti Anastasio in somnis ei tale quid apparet.Videbatur montern quemdam excelsum ascendisse, ad eum autem
accessisse quispiam porrigens vini poculum,auro
ornatum et gemmis,et dixisse: Accipe, bibe. Cumque id accepisset,slatim bibisse. Potus autem ejus
animæ latenter instillavit dulcedinem, adeo ut vel
in somnis intelligeret Anastasius, somnum significare desideratum a se finem martyrii.Esomnoilaque
protinus excitatus, alacris et laetus venit ad ecclesiam, ut qui ea,quæ sperabantur, haberet in manibus.Jam enim vocabat tempus congregationem pro
dicendis hymnis nocturnis, et celebrando venerabili festo Christi Resurrectionis. Erat enim dies Dominicus,primus omnium et maximus. Cum sic ergo
venisset ad congregationem,et suum accepisset magistrum, et solus cum ipso esset ingressus in id,
quod dicitur Diaconicum,procidit ad ejus pedes,
profusis eos lacrymis irrigans, et eum rogans in
contritione cordis, ut pro ipso communem oninium
rogaret Dominum,ut qui esset propedien ad illum
recessurus. Deinde etiam ea loquitur,quæ dici solent ab exeuntibus et iis qui peregre proficiscuntur: Scio, dicens, sancte Pater, qnod pro me misero labores sustinuisti, et quod sape et in multis
molestia affeci tua in me paterna et amantia viscera,et quod per te lucem mei viderunt oculi,lucem veram, lucem agnitionis, et a gravissimis liberatus
sum tenebris. Quocirca ne cesses, qui es fidelis
servus, clementem ac benignum perpetuo pro me
orare Dominum.
VII. Ad hæc ille respondens: Quid hoc autem
est, inquit, et undenam hoc evaserit manifestum,
τό γε εἰπεῖν ἐξίσης τοῖς ἅπασι τελευτᾶν· πρός τε Ἰουδαίων λαθρηδόν ἀφ' ὁρμῆς γεγενημένης· ὁ δέ, ὡς μέν ὀλίγῳ ὕστερον τελευτήσειν Ἀνανίαν ἔλεγε, κοινόν δέ τρόπον τελευτᾶν τόν Θεσπέσιον, καί τοῖς τοιούτοις δεῖπνον ὁμοίως εἶναι· τόν δέ Σαρρίωνα τήν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγήν ἐκδέχεσθαι.
Τόν δέ Ἀναστάσιον, ὡς παιδαγωγοῦ παρόντος, ἅτε δή πολλοί τε καί ἀγαθοί τούτου κοινωνοί γεγόνασι, πολλάς παλινῳδίας τῷ Θεῷ ἀπέδωκε· τελουμένων δέ τῶν ἱερῶν μυστηρίων, θείας κοινωνίας μεταλαβών, ὕπνῳ αἰφνιδίῳ κατελήφθη· ὡς δέ ὁρᾶν ἦν τούτου κοινόν οἶκον ἀποχρώμενον διά τόν Χριστόν, ἔδοξεν αὐτῷ τοῦτο.
Η΄. Καί πρῶτον μέν εἰς Διόσπολιν ἧκε· μετά δέ ταῦτα εἰς τό ὄρος τό Κλίμαξ ὀνομαζόμενον· ἔπειτα δέ τό τῆς Θεοτόκου τέμενος τοῦ Εὐαγγελισμοῦ εἰσελθών προσεκύνησε· καί ἐκεῖθεν ἐπί τό μαρτύριον ἀφίκετο, πάντας ἐκ παντός μέρους ἐκεῖσε συνεληλυθότας εὑρών· ὡς δέ ἄρα Πέτρος ὁ μέγας εἰσελθών εἰς τό τέμενος ἐκεῖνο,
Θ΄. Τοῦτο δέ μηδείς θαυμαζέτω· καί γάρ ταῦτα τοῦ Χριστοῦ ἕνεκα ἐμίσησαν· τήν αὐτήν δέ ἐλευθερίαν ᾔτουν· τό τε ὄνομα ᾐτοῦντο· δι' οὗ καί ἐζήτει τό ὄνομα.
VITA S. ANASTASII PERSE.
ὑπομονῆς, ἐξεπλήττετο. Εἶτα καὶ τὸν σύντροφον ἀπ' s ei ab initio congenitum,desiderium martyrii et xeἀρχῆς αὐτῷ πόθον καὶ ζῆλον τοῦ μαρτυρίου θερμό lum ardentiorem afficiebat, ut qui accenderetur sua
τερον ἔτι μᾶλλον ἐποίει, τῇ ὁμιλίᾳ τῶν προλαβόντων cum prioribus conversatione, et orabat ut ipse
ὑποκαιόμενον· καὶ τῶν ἴσων ἀξιωθῆναι παθημάτων quoque tales pro Christo subiret perpessiones. Quoὑπὲρ Χριστοῦ καὶ αὐτὸς ηὔχετο. Διόπερ οὐδὲ σχολά- circa nulli rei alteri sibi vacandum esse censebat,
ζειν ἑτέραις τισὶν, ὅτι μὴ τῇ τούτων ἀναγνώσει nisi soli eorum lectioni. Cum ergo septem annos
μόνη προήρητο. "Εβδομον οὖν ἐν τῇ μονῇ χρόνον in monasterio transegisset Anastasius, videre ejus
Αναστασίου διηνυκέτος, ὁρᾷν οὕτως ἐπιδιδόντα πρὸς in virtute augmentum non ferens pater invidis,
ἀρετὴν ὁ τοῦ φθόνου πατὴρ ἐκεῖνον οὐκ ἀνεχόμενος, sed tantum et tam constantem ardentemque ejus
ἀλλ' ὁρμὴν τοσαύτην καὶ οὕτω σύντονον καὶ θερμὴν impetum et studium volens omni ratione retardaἀνακόψαι μηχανῇ πάσῃ βουλόμενος, εἰς ὑπόμνησιν re, ei paternam doctrinam vocavit in memoriam,
τῆς τε πατρικῆς αὐτὸν διδασκαλίας καὶ τῶν σαπρῶν et fcorida illa verba praestigiarum, et ejusmodi inἐκείνων τῆς γοητείας ἐνῆγε ῥημάτων, καὶ τοιαύταις sultibus ejus animæ turrim conabatur labefacta.
προσβολαῖς καταθεῖσαι τὸν πύργον τῆς ψυχῆς αὐτοῦ re. Is autem illius non ignorans insidias, adversus
ἐπειρᾶτο. Καὶ ὃς τὴν ἐπιβουλὴν ἐκείνου μὴ ἀγνοήσας, eum supernum invocat auxilium,turrem fortitudiτὴν ἄνωθεν ἐπικαλεῖται κατ᾿ αὐτοῦ συμμαχίαν, πύργον nis, ut dicam cum divino David, a facie inimici 9.
ἰσχύος, τὸ τοῦ θείου φάναι Δαβίδ, ἀπὸ προσώπου Deinde etiam cum calidis lacrymis magistro siἐχθροῦ· εἶτα καὶ προσαγγέλλει μετά θερμῶν δακρύων gnificat maligni injuriam et petulantiam.Ille vero
τῷ διδασκάλῳ τοῦ πονηροῦ τὴν ἐπήρειαν. Ὁ δὲ ἀπὸ
cum ex eo, quod esset passus, posset etiam tuto
τοῦ παθεῖν ἀσφαλὲς ἔχων καὶ τὸ διδάσκειν, τὰ κάλ- docere, ubi pulcherrima ei dedisset monita, et
λιστα υποθέμενος, ἔπειτα αἱ εὐχὴν ὑπὸ πάσῃ τῇ deinde etiam fudisset preces, in toto conventu
τῶν ἀδελφών συνάξει ποιήσας, καὶ ὑπὲρ τοῦ μαθη- fratrum, et rogasset pro discipulo, liberavit eum
τοῦ δεηθείς, τῆς χαλεπῆς αὐτὸν ἀνῆκεν ἐπαγωγῆς. a gravi illa impulsione.
οἷν
5'. Γίνεται δέ τι καὶ ἄλλο μνήμης και γραφής
ἄξιον· Υποῦντι νυκτὸς ᾿Αναστασίῳ ὄναρ ἐφίσταται τι
τοιοῦτον ἐδόκει ὄρους ὑψήλου τινος ἐπιβεβηκέναι,
προσελθόντα δέ τινα ποτήριον οἴνου χρυσῷ καὶ λίθοις
κεκοσμημένον τιμίοις ὀρέγοντα, φάναι· Λάβε, πίε,
δ καὶ δεξάμενος εὐθέως πιεῖν· καὶ τὸ πόμα, γλυκύτητα κρυφίως ἐνέσταξε τῇ ἐκείνου ψυχή, οτε»
συνιέντος Αναστασίου καὶ κατ' αὐτοὺς ἔτι τοὺς
κατ᾿ αὐτοὺς ἔτι τοὺς
ὕπνους, ὅτι τό ποθούμενον αὐτῷ μηνύει τοῦ μαρτυρίου τέλος ὁ ὄνειρος. Διυπνισθεὶς οὖν παραχρῆμα
χαρίεις τε καὶ φαιδρὸς τὴν ἐκκλησίαν καταλαμβάνει,
καθάπερ ἐν χερσὶν ἔχων τὰ ἐλπιζόμενα· ἤδη γὰρ ὁ
καιρος εκάλει τῶν νυκτερινῶν ὕμνων τὴν σύναξιν,
καὶ τὴν σεβάσμιον τῆς Χριστοῦ ᾿Αναστάσεως ἑορτήν.
Κυριακὴ γὰρ ἦν ἡ πρώτη πασῶν καὶ μεγίστη. Οὕτω
τοιγαροῦν εἰς τὴν σύναξιν ἀπαντήσας, καὶ τὸν οἶκε τον διδάσκαλον ἀπολαβών, και μόνος σὺν αὐτῷ
πρὸς τὸ καλούμενον διακονικὸν εἰσελθὼν, πίπτει
πρὸς τοὺς αὐτοῦ πόδας, πλουσίοις αὐτοὺς τοῖς δάκρυσι βρέχων· καὶ τοῦ ἀνδρὸς ἐν συντριβῇ καρδίας
δεόμενος εὔξασθαι ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς τὸν κοινὸν
ἁπάντων Δεσπότην· οἷα μέλλοντος πρὸς ἐκεῖνον οὐκ
εἰς μακρὰν ἐκδημήσαι. Εἶτα καὶ τὰ ἐξιτήρια φθέγγεται καὶ ὅσα τῆς ἐκδημίας· Οἶδα, Πάτερ ἅγιε, λέγων, ὅσους ἐπ᾿ ἐμοὶ κόπους ὑπέστης τῷ ταλαιπώρῳ,
καὶ ὅτι πολλὰ παρελύπησα καὶ πολλάκις τὰ πατρικὰ
περὶ ἐμὲ καὶ φιλόστοργα σπλάγχνα σου, καὶ ὅτι διὰ
σου φῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου, φῶς ἀληθινὸν, φῶς
ἐπιγνώσεως, καὶ σκότους ἀπηλλάγην χαλεπωτάτου
διὸ μηδὲ διαλίποις τοῦ φιλανθρώπου Δεσπότου περί
ἐμοῦ ὁ πιστὸς οἰκέτης διὰ παντὸς δεόμενος.
Ζ΄. Πρὸς ταῦτα ἐκεῖνος ὑπολαβών, Τί δὲ τοῦτό
ἐστιν, ἔφη, καὶ πόθεν ἂν γένοιτο δῆλον, ὅτι μέλλεις
2 Psal. Lx, 4.
"
VI.Fit autem aliud quoque dignum quod mandetur memoriæ et scriptioni.Noctu dormienti Anastasio in somnis ei tale quid apparet.Videbatur montern quemdam excelsum ascendisse, ad eum autem
accessisse quispiam porrigens vini poculum,auro
ornatum et gemmis,et dixisse: Accipe, bibe. Cumque id accepisset,slatim bibisse. Potus autem ejus
animæ latenter instillavit dulcedinem, adeo ut vel
in somnis intelligeret Anastasius, somnum significare desideratum a se finem martyrii.Esomnoilaque
protinus excitatus, alacris et laetus venit ad ecclesiam, ut qui ea,quæ sperabantur, haberet in manibus.Jam enim vocabat tempus congregationem pro
dicendis hymnis nocturnis, et celebrando venerabili festo Christi Resurrectionis. Erat enim dies Dominicus,primus omnium et maximus. Cum sic ergo
venisset ad congregationem,et suum accepisset magistrum, et solus cum ipso esset ingressus in id,
quod dicitur Diaconicum,procidit ad ejus pedes,
profusis eos lacrymis irrigans, et eum rogans in
contritione cordis, ut pro ipso communem oninium
rogaret Dominum,ut qui esset propedien ad illum
recessurus. Deinde etiam ea loquitur,quæ dici solent ab exeuntibus et iis qui peregre proficiscuntur: Scio, dicens, sancte Pater, qnod pro me misero labores sustinuisti, et quod sape et in multis
molestia affeci tua in me paterna et amantia viscera,et quod per te lucem mei viderunt oculi,lucem veram, lucem agnitionis, et a gravissimis liberatus
sum tenebris. Quocirca ne cesses, qui es fidelis
servus, clementem ac benignum perpetuo pro me
orare Dominum.
VII. Ad hæc ille respondens: Quid hoc autem
est, inquit, et undenam hoc evaserit manifestum,
col. 413–414page 118 of 391
PG 114:413πρὸς τῇ θεραπείᾳ τοῦ Πέτρου ἐν κεφαλαίῳ τε καὶ μέρει σαφῶς διὰ τῆς πρὸς θεὸν φιλοτιμίας καὶ τῆς εἰς αὐτὸν εὐλαβείας ἀποδέδεικται· ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, διὰ τῆς κατὰ Χριστὸν ἀληθείας καὶ ἀρετῆς. Ἐπεὶ δὲ τὸ πρᾶγμα τοῦτο τῷ βασιλεῖ εἰσέφθασεν, ὁ βασιλεὺς αὐτὸς τήν τε σεμνότητα τοῦ ἀνδρὸς ἐθαύμασε, καὶ τὴν παρ' αὐτοῦ τοῦ ἱεροῦ ἀνδρὸς ψῆφον καὶ κρίσιν ἀνεδέξατο, τόν τε χαρτοφύλακα τῆς μεγάλης ἐκκλησίας καθίστησιν αὐτόν, καὶ ἄλλης τιμῆς τε καὶ δυνάμεως ἀξιοῖ. Λέγεται δὲ ὅτι καὶ οἰκτρῶς ποτε τὸν ἅγιον παρεκάλεσεν, ὥστε τοῦτον μεταπεῖσαι εἴ πως δυνηθείη εἰς τὸ ἑαυτοῦ δόγμα τῶν εἰκόνων τοῦ κρατοῦντος. Ὁ δὲ τῶν τοιούτων ἐν οὐδενὶ λόγῳ θέμενος, ἄχρι παντὸς ἐπὶ τῇ ἀληθείᾳ καρτερεῖ. Ἔνθεν τοι καὶ τῆς ἐκκλησίας ἐκβληθεὶς ἐπὶ πολλοῖς ἔτεσιν ἀπεδήμει, καὶ τὴν ἐρημίαν κατεπόθει. Τελευτῶν δὲ τῷ σκήπτρῳ τὸν Λέοντα τὸν Ἀρμένιον διαδεξάμενος ὁ εὐσεβὴς Μιχαὴλ ὁ Τραυλός, τῷ Πέτρῳ τὴν εἰρήνην τῆς ἐκκλησίας ἀποκατέστησε. Τοῦτον τε ἐπαγαγόμενος σὺν τοῖς ἄλλοις ἁγίοις τε καὶ ὁσίοις ἀνδράσιν, εἰς τὸ τοῦ Πατρὸς εὐθὺς ὄνομα καὶ χαρακτῆρα τῆς ὀρθοδόξου πίστεως κατέστησεν. Οὕτω δὴ τοῦ ἁγίου τῶν ἄθλων ἀξίαν εἰληφότος τὴν ἀμοιβὴν παρὰ τοῦ θεοῦ κατ' ἀμφοτέρους τοὺς βίους, ἔν τε τῷ παρόντι καὶ τῷ μέλλοντι, τοῦτον μὲν τὸν βίον ὡς παρεπίδημον ἐλογίσατο καὶ τῆς σεμνῆς ὁμολογίας εἵνεκεν ἀγωνισάμενος, τοῦ δὲ ἐκεῖ μακαρίου τέλους εὐφραίνεται. Οὗ ἡμεῖς τῇ πρεσβείᾳ εὐμοιρήσαιμεν καὶ αὐτοὶ διὰ Χριστοῦ τοῦ θεοῦ ἡμῶν.
Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ἁγίου Λουκιανοῦ τοῦ πρεσβυτέρου.
Οὗτος ὁ ἅγιος Λουκιανὸς ἦν μὲν τὸ γένος ἐκ τῆς Σαμοσάτων πόλεως· ἦν δὲ τὴν ἐπιστήμην ὅλης σχεδὸν τῆς ἐν λόγοις καὶ σοφίᾳ παιδεύσεως τε καὶ ἐμπειρίας ἐπήβολος· τήν τε θύραθεν φιλοσοφίαν ἠπίστατο καλῶς καὶ τὴν ἱερὰν καὶ θεοπάρυφον τῶν θείων λογίων γνῶσιν ἐν ἀκριβείᾳ κατεῖχεν. Ἔτι δὲ τὴν τῶν ἠθῶν σεμνότητα καὶ τὴν τοῦ βίου ἀρετὴν ἐπεδείκνυτο· καὶ ταῦτα μὲν ἦν τὰ τοῦ ἀνδρὸς ἐξαίρετα. Χρόνῳ δὲ προϊόντι, βασιλεύοντος Διοκλητιανοῦ, τοῦ χριστιανισμοῦ τοὺς πολεμίους ἀναστήσαντος, καὶ τὸν δίωγμον τοῦ διαβόλου κατὰ τῶν ἁγίων ἐπαφέντος τῇ οἰκουμένῃ, συλληφθεὶς ὁ ἅγιος εἰς τὴν Νικομήδειαν ἀπήχθη. Ἐκεῖσε δὲ μέγα τε καὶ περίβλεπτον ἐπεδείξατο φρόνημα τε καὶ παρρησίαν, τοῦ τε τῆς εἰδωλολατρείας μύσους ἀπαναινόμενος, καὶ τὴν ἀλήθειαν τοῦ Χριστοῦ σαφῶς κηρύττων, καὶ τοῖς βασανισταῖς μὴ ὑπείκων, μηδὲ τοῖς κολακεύμασι τῶν ἀπαλλαγεῖσαι πόνων ἐπαγγελιῶν θέλγεσθαι ὑπομένων. Διὰ τοῦτο ἐν εἱρκτῇ ὁ μέγας ἀποκλείεται, καὶ λιμῷ σφοδρῷ παραδίδοται· πρᾷος δὲ τοῖς δεσμοῖς παρεκαρτέρει καὶ τῇ νηστείᾳ. Καί ποτε τῆς θείας μεταλήψεως ἐπόθει ἀπολαῦσαι· ἡ δὲ θεία χάρις καὶ τούτου οὐκ ἀπεστέρησεν αὐτόν. Ἐκεῖ γὰρ δὴ τοῖς ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ συνοῦσιν αὐτῷ πιστοῖς ἐπὶ τοῦ στήθους αὐτοῦ κατακειμένου, τὴν θείαν ἐπετέλεσε μυσταγωγίαν. Ὕστερον δὲ ξίφει τὴν κεφαλὴν τμηθεὶς ἐτελειώθη, καὶ τοῦ τῆς ἀθλήσεως στεφάνου ἠξιώθη, τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἀξιωθεὶς τυχεῖν.
VITA S. ANASTASII PERSÆ.
μὴ οὕτως ἀναίδην τὰ σεμνὰ φαυλίζειν Περσῶν καὶ ἡ surdis similes, sed eum etiam vehementer rogaεἰς χλεύην τοῖς πολλοῖς τίθεσθαι. Ἐντεῦθεν ὁ καλὸς τῷ
ὄντι καὶ ποθεινὸς ᾿Αναστάσιος πρὸς τὸ τερπνόν
ἠπείγετο τοῦ μαρτυρίου κατάλυμα.
Θ΄. Οὐ πολὺ δὲ αὐτῶν διεστῶτα ἰδόντες τινὲς τὸν
ἄνδρα τῶν συνήθως παρὰ Πέρσαις λεγομένων και
βαλβαρίων πρὸ τοῦ Δέβρας καθήμενοι, ὥσπερ γοῦν
καὶ ειώθασι (τοῦτο δέ ἐστι πραιτώριον τοῦ καλουμένου παρ' αυτοις σελλαρίου), που δηλάτωρ οὗτός
ἐστιν, ἔφησαν πρὸς ἑαυτοὺς τῇ Περσῶν διαλέκτῳ, Ο
δὲ τοῦ ῥήματος ὑπαισθόμενος καὶ τὴν γλώτταν οὐκ
ἀγνοήσας, οἷα Πέρσης καὶ αὐτὸς ὤν, καὶ φωνὴν την
αὐτὴν ἐκείνοις περαιδευμένος, δριμύ τι λίαν αὐτοῖς
καὶ πικρὸν ἐμβλέψας, Οὐ δηλάτωρ ἔγωγε, εἶπε· γήρος
τοῦτο καὶ φλυαρία· δοῦλος δὲ μᾶλλον Ἰησοῦ Χριστοῦ,
καὶ πολλῷ γε βελτίων ὑμῶν, εἰ καὶ αὐτός ποτε
καθ᾽ ὑμᾶς ἐγεγόνειν καὶ τάξει τῇ τῶν καβαλλαρίων
Εξησαζόμην. Τούτων ἐκεῖνοι ἀκούσαντες, καὶ τῆς
καθέδρας εὐθὺς ἐξαλάμενοι κατέσχον αὐτόν, ἔπειτα
καὶ τῷ σελλαρίῳ εἰσαγγελθέν, ἔξεισι κἀκεῖνος τοῦ
πραιτωρίου, καὶ ἀνακοίνας αὐτὸν ὅστις εἴη, καὶ ὅθεν
ἦχοι, καὶ πάντα τὸν ἀκριβείᾳ τὰ κατ' αὐτὸν ἐξετάσας δίδωσι τηρεῖσθαι τὸν ᾿Αναστάσιον ὑπὸ φρουρᾷ τῇ
ἀσφαλεστάτῃ ἐν ᾗ καὶ εἰς τρίτην ἡμέραν, ἐξῆς κατα
κεκλεισμένος [ήν], οὔτε βρωτὸν οὔτε ποτὸν οὐδ᾽ ὁτιοῦν
παρ' οὐτῶν ὅλως προσέσθαι ἠνέσχετο· ἀλλ᾽ ἄγευστος
οὕτω παντάπασιν ἐν τῇ φυλακῇ καθείρκτο, προσδοκίᾳ μόνῃ τῶν μελλόντων ὑπὲρ Χριστοῦ κινδύνων
τρεφόμενος. Οδη δὲ τοῦ Μαρζαβανα τῆς ἐκδημίας
ἐπανελθόντος οὐδὲ γὰρ ἦν ἐπιδημῶν τηνικαῦτα τῇ
Καισαρέων), καὶ τοῦ σελλαρίου τὰ κατὰ τὸν ᾿Αναστάστον ἀπαγγείλαντος, δεσμώτης εὐθὺς ὁ μάρτυς εἰς τὸ
πραιτώριον ἄγεται. Ἐν ᾧ δέ τισιν ἑτέραις ὁ Μαρζαβανῆς ἀπησχολείτο φροντίσιν ἀναγνωρίζει τῶν εὐσεβῶν τις τὸν ᾿Αναστάσιον· ὃς ἐτύγχανεν αὐτὸν ἐν τῷ
σεβαστῷ τῆς Θεοτόκου τεμένει τεθεαμένος. Αναγνωρισας τοιγαροῦν οὗτος αὐτὸν ἐν τῷ πραιτωρίῳ καὶ
παρ' αὐτοῦ πυθόμενος ὅτου χάριν ἐκεῖσε παρείη,
μακαρίσας τε αὐτὸν τοῦ σκοποῦ, ῥώννυσιν ἔτι μᾶλο
λον αὐτοῦ τὴν περὶ τὰ δεινὰ προθυμίαν, ὡς μήτε
δεσμὰ δεῖσαι διὰ Χριστὸν, μὴ βασάνους, μὴ θάνατον·
ἀλλὰ γενναίως τῷ Μαρζαβανᾷ καὶ νεανικκῶς ἀποκρίνεσθαι. ᾿Αμέλει καὶ πρὸς τὸν τύραννον εἰσαχθείς, οὐδὲ
γόνο κλίνει, ὥσπερ νόμος δεὶ Πέρσαις, προσκύνησιν
ἀποδιδόναι τοῖς μείζοσιν, ἀλλὰ τὸ τῆς ψυψῆς εὐγενές
καὶ ἀδούλωτον διὰ τῶν ἐκτὸς ὑπεσήμαινεν.
Ι΄. Εφ᾽ ἱκανὸν αὐτῷ τοίνυν ὁ Μαρξαβανᾶς ἀτενί
σας, τοῦτο μὲν, ἵνα καὶ δειλίαν ἐμποιήσῃ τω ἐπιμόνῳ τοῦ βλέμματος, τοῦτο δὲ ἵνα καὶ περιεργότεραν ανασκοπήσει τὸν ἄνδρα, τίς τε εἴη καὶ ὅθεν
ἤρετο. 'Ο δὲ, Χριστιανός εἰμι ἀληθὴς, ἀπεκρίνατο,
Εἰ δὲ βούλει καὶ ὅθεν προῆγμαι μαθεῖν, Πέρσης μὲν
τὸ ένος ἐκ χώρας Ραζήχ, κώμης δὲ Ῥασμουνή,
βαβαλλάριος δέ ποτε καὶ αὐτὸς γεγονὼς καὶ τὰ μαγικὰ μετιών· καὶ σκότους οὕτω λειτουργός ὤν,
ἴσχυσα πρὸς τὸ φῶς, ὡς ὁρᾷς», μεταβῆναι καὶ μεταrunt. ne tam impudenter, quæ sunt apud Persas
præclara,contemneret,et in vulgus irridenda proponeret.Exinde ille vere egregius et desiderabilis
Anastasius festinabat ad delectabile et jucundum
martyrii hospitium.
IX. Cum non longe autem a se remotum eum qui-
:lam vidissent ex iis,qui dicuntur a Persis caballarii, sedentes apud Derbos, sicut etiam consueverunt (hoc autem est prætorium ejus, cui apud ipsos
dicitar sellarius); Certe hic est delator, dixerunt
inter se sermone Persico. Ille vero cum verbum
sensisset, et linguam non ignorasset, ut qui ipse
quoque esset Persa, et in eadem voce, qua illi,
eruditus, eos torre et acriter intueus: Non sura delator, inquit; sunt hæc, inquit, nugæ et ineptia:
sed potius servus Jesu Christi,et vobis quidem mellor: siquidem quoque fui aliquando sicut vos, et
in caballariorum numerum fui relatus. Hæc eum
illi audissent, et e cathedra s'atim exsiliissent,cum
detinuerunt. Deinde cum sellario quoque fuisset
annuntiatum, egreditur etiam ille ex prætorio: et
cum; quisnam is esset, interrogasset, et undenam
veniret, et quæ ad ipsum pertinebant, diligenter
examinasset, dal servandum Anastasium in custodio turissima. In qua jam tres dies inclusus, neque
cibum, neque potum, neque aliquid aliud ab eis
omnino accipere sustinuit: sed sic omnino jejunns
detentus est in custodia, ut qui futurorum pro
Christo periculorum aleretur sola exspectatione.
Cum autem jam rediisset Marzabanas ex peregrina-
"atione (neque enim tum erat Caesarea),et de Anastasio significasset sellarius, vinclus statim adducitur martyr in prætorium. Interim vero dum
Marzabanas erat in aliquibus aliis curis occupatus,
agnoscit aliquis ex iis Anastasium, qui eum in
venerando templo Deipara aspexerat. Cum ergo
sic eum agnovisset in prætorio,et eum interrogasset,quanam de causa illic adesset, ejus scopum et
institutum laudens,et eum co nomine beatum pronuntians, ejus promptum etalacrem animum magis
coufirmat in rebus gravibus et asperis, ut neque
propter Christum timeret vincula, nec tormenta,
nec mortem: sed Marzabana responderet strenue
et juveniliter. Certe etiam cum fuit ad lyrannum
introductus, nec genu quidem fexit, ut semper
mos est Persis adorationem reddere majoribus:
sed generosum, et qui in servitutem redigi non
poterat, animum per externa significabat.
X. Cum ergo fixis oculis eum satis esset intuitus
Marzabana,partim quidem,ut constanti aspectu ei
terrorem incuteret, partim autem, ut eum consi
deraret diligentius, rogavit eum: quisnam esset et
cujas. Ille vero: Verus sum Christianus,respondit,
Quod si velis etiam scire, cujas sim, sum quidem
Persa genere,ex regione Racech, vico autem Rasnuni: qui ipse quoque fui aliquando caballarius,et
in rebus magicis exercitatus: cumque sic essem
minister tenebrarum, potui, ut vides, transire ad
λύκεν ο τενεβρίς, δίωκε τε ψεύδος. Μαραβαναβ ὁ μύθος οὖν μόνον δεκτικοί περικύκλου, τὸν ἴδιον περιφερόμενος γενναῖον ἀθλητήν, καὶ πλατεῖ μὲν τὸ εἰκεῖν αἰτεῖν ἐκ τοῦ μεταφέρεσθαι εὐχερῆ τε ὄντα καὶ εἴκειν ἑτοίμως. Τί ἄρα οὖν πλατεῖν τοίνυν ἐθελήσαντά με οὐκ εἴα ἀναπτὰς αἰτεῖν φαύλας ἐπαγγελίας; ἄλλ᾿ εἶχεν τὸ πρᾶγμα εἰς βᾶθος οὕτω τὸ μεταφέρεσθαι σκέμμα, ὁρμῆς βρέξαι τινὰς ἐπαγγελίας. Ἡ νῦν μαρτυρία ψεῦδος τῶν πάντων μάλιστα τῶν πολλάκις ἐπεμβαινόντων βεβλημένους. Λελυμένος, λόγους, τίς εἰδέναι τάδεκα εἰ ἦν τις ἐπεκτείνεται εἰδέτω. Αὑταρεσία μετὰ χῆρα τις, ἐπίτροπε μετὰ ἡ γλωσσαλγεῖ, καὶ πᾶσαν φωνὴν τῆς τε ἐνθεσθείσης ἐλαύνεις. Ἐλλήνων δὲ ἐν πᾶσαν εἶναι γλῶσσαν πρός τι, εἰ τε τοῖς ἱεροῖς πρὸς τούτων εἰπόντων. Μὴ μοι γένοιτο, ἔχε, φθεγγομένη ἐκφωνεῖ Μαραβαναβ, Κυρῖε Ἰησοῦ Χριστέ, πρόσδεξαί μου τὸ πνεῦμα. Τοῦ δὲ εἰπόντος αὐτῆ· βούλομαί σε ζῆν· ἦρεν ἑαυτὴν τε ἐκ τοῦ οἴκου τούτων κατέστη· εἰ δ᾿ ἂν μοι γένοιτο, ὅπως ἐν μεγίστη τιμῆ τε ἀποδεξάμενος. Νῦν ἄγωμεν τίς ὁ κόσμος μυκτηριζόμενος· εἰ μὲν μεγίστη χάριτι ψυχαῖς κόσμιός τε ζῆν παρ᾿ ὧν ἂν χαρίτων. Ναί μοι ὁ κόσμος ταύτης, ἐκβαλεῖ γὰρ δαιμόνιον. Νῦν ἄγωμεν ἐπί τε τοὺς ἁγίους ψυχαῖς νεφελῶν παρ᾿ ὧν τε ἀπαρτίας.
ΙΑ. Οἷς ἔτεροι τούτων ἐπὶ τούτους Μαραβαναβ, καλλίοι καλοῦντο εἰδήσεις τὰ ψεκτῶν βρέφη τε εἴρηκεν, παρὰ τὸ ἐφέλκεσθαι ἔχοντας Ὅλον ἀναδεξαμένοις, παρ᾿ ὧν εἰρήκαμεν ἐπί τε ἁγίων γένοιντο πρακτέον. Τί νῦν ὁ τῶν νεοκλήτων τούτων· εἴ γε νῦν ὁ τῆς μεγίστης χωρῆσαι εἰσελθεῖν βρέφη ἐπέστη. Παρέκει δὲ μαθεῖν εἰ τῆς τῆς ψυχῆς Ἀναστασίου κατεσκεύαστο πρός τε ἡ τοιαύτη ψυχῆ ἐκδεξάμενος ἐφ᾿ ᾧ κατ᾿ αὐτὸν δοθεῖσαι. Ἐκβεβήκασιν δ᾿ ἐκ τούτων εἰρήκει, τελευταῖα δ᾿ ἅπαντα εἰ τῶν προτέρων πολλοῦ πλήθους. Εἰ μὲν εἰρηκότα τε γυμνοὶ νεοκλήτων πρακτέον. Μετὰ δὲ πλῆθος ἐξῆλθε νεοκλήτων πρὸς Ἀναστάσιον φέρεσθαι εἴη, κατ᾿ αὐτὸν εἶπεν· Ὁ θεός μοι κατ᾿ αὐτοῦ, ἐπὶ τῶν νεκρῶν δεῖ τε ψυχαῖς παρελθεῖν· Μετὰ δὲ τοῦτο ἑτέρου εἰρηκόντος ἐπίπονόν τε χρίσιν ἐπαγαγεῖν βαρεῖαν νεοκλήτων ἐκβαλλέσθαι· Εἶπεν δὲ ἐκεῖ τις τεσσαρακοστῆς ἐπιπόνων, πρὸ ἐν γλώσσῃ χρίσιν κρίσεων βαρεῖαν χρίσιν ἔχει. Ἔπειτα πρὸς τοὺς βαστάζοντας καλοῦντο, ψυχὰς εἰς τὸ ἐξελεῖν χρίσει ἐκβαλόντες· Σὺν δ᾿ αὐτοῖς τε Ἀναστάσιος φέρεσθαι εἴη, κατέπεσε ψυχαῖς νεοκλήτων τε καὶ πλῆθος εἰρήκει ἐπὶ καλλίστους ἀπαρτίας.
2 Psal. xiv, 3. 3 Psal. cxviii, 3.
VITA S. ANASTASII PERSÆ.
μὴ οὕτως ἀναίδην τὰ σεμνὰ φαυλίζειν Περσῶν καὶ ἡ surdis similes, sed eum etiam vehementer rogaεἰς χλεύην τοῖς πολλοῖς τίθεσθαι. Ἐντεῦθεν ὁ καλὸς τῷ
ὄντι καὶ ποθεινὸς ᾿Αναστάσιος πρὸς τὸ τερπνόν
ἠπείγετο τοῦ μαρτυρίου κατάλυμα.
Θ΄. Οὐ πολὺ δὲ αὐτῶν διεστῶτα ἰδόντες τινὲς τὸν
ἄνδρα τῶν συνήθως παρὰ Πέρσαις λεγομένων και
βαλβαρίων πρὸ τοῦ Δέβρας καθήμενοι, ὥσπερ γοῦν
καὶ ειώθασι (τοῦτο δέ ἐστι πραιτώριον τοῦ καλουμένου παρ' αυτοις σελλαρίου), που δηλάτωρ οὗτός
ἐστιν, ἔφησαν πρὸς ἑαυτοὺς τῇ Περσῶν διαλέκτῳ, Ο
δὲ τοῦ ῥήματος ὑπαισθόμενος καὶ τὴν γλώτταν οὐκ
ἀγνοήσας, οἷα Πέρσης καὶ αὐτὸς ὤν, καὶ φωνὴν την
αὐτὴν ἐκείνοις περαιδευμένος, δριμύ τι λίαν αὐτοῖς
καὶ πικρὸν ἐμβλέψας, Οὐ δηλάτωρ ἔγωγε, εἶπε· γήρος
τοῦτο καὶ φλυαρία· δοῦλος δὲ μᾶλλον Ἰησοῦ Χριστοῦ,
καὶ πολλῷ γε βελτίων ὑμῶν, εἰ καὶ αὐτός ποτε
καθ᾽ ὑμᾶς ἐγεγόνειν καὶ τάξει τῇ τῶν καβαλλαρίων
Εξησαζόμην. Τούτων ἐκεῖνοι ἀκούσαντες, καὶ τῆς
καθέδρας εὐθὺς ἐξαλάμενοι κατέσχον αὐτόν, ἔπειτα
καὶ τῷ σελλαρίῳ εἰσαγγελθέν, ἔξεισι κἀκεῖνος τοῦ
πραιτωρίου, καὶ ἀνακοίνας αὐτὸν ὅστις εἴη, καὶ ὅθεν
ἦχοι, καὶ πάντα τὸν ἀκριβείᾳ τὰ κατ' αὐτὸν ἐξετάσας δίδωσι τηρεῖσθαι τὸν ᾿Αναστάσιον ὑπὸ φρουρᾷ τῇ
ἀσφαλεστάτῃ ἐν ᾗ καὶ εἰς τρίτην ἡμέραν, ἐξῆς κατα
κεκλεισμένος [ήν], οὔτε βρωτὸν οὔτε ποτὸν οὐδ᾽ ὁτιοῦν
παρ' οὐτῶν ὅλως προσέσθαι ἠνέσχετο· ἀλλ᾽ ἄγευστος
οὕτω παντάπασιν ἐν τῇ φυλακῇ καθείρκτο, προσδοκίᾳ μόνῃ τῶν μελλόντων ὑπὲρ Χριστοῦ κινδύνων
τρεφόμενος. Οδη δὲ τοῦ Μαρζαβανα τῆς ἐκδημίας
ἐπανελθόντος οὐδὲ γὰρ ἦν ἐπιδημῶν τηνικαῦτα τῇ
Καισαρέων), καὶ τοῦ σελλαρίου τὰ κατὰ τὸν ᾿Αναστάστον ἀπαγγείλαντος, δεσμώτης εὐθὺς ὁ μάρτυς εἰς τὸ
πραιτώριον ἄγεται. Ἐν ᾧ δέ τισιν ἑτέραις ὁ Μαρζαβανῆς ἀπησχολείτο φροντίσιν ἀναγνωρίζει τῶν εὐσεβῶν τις τὸν ᾿Αναστάσιον· ὃς ἐτύγχανεν αὐτὸν ἐν τῷ
σεβαστῷ τῆς Θεοτόκου τεμένει τεθεαμένος. Αναγνωρισας τοιγαροῦν οὗτος αὐτὸν ἐν τῷ πραιτωρίῳ καὶ
παρ' αὐτοῦ πυθόμενος ὅτου χάριν ἐκεῖσε παρείη,
μακαρίσας τε αὐτὸν τοῦ σκοποῦ, ῥώννυσιν ἔτι μᾶλο
λον αὐτοῦ τὴν περὶ τὰ δεινὰ προθυμίαν, ὡς μήτε
δεσμὰ δεῖσαι διὰ Χριστὸν, μὴ βασάνους, μὴ θάνατον·
ἀλλὰ γενναίως τῷ Μαρζαβανᾷ καὶ νεανικκῶς ἀποκρίνεσθαι. ᾿Αμέλει καὶ πρὸς τὸν τύραννον εἰσαχθείς, οὐδὲ
γόνο κλίνει, ὥσπερ νόμος δεὶ Πέρσαις, προσκύνησιν
ἀποδιδόναι τοῖς μείζοσιν, ἀλλὰ τὸ τῆς ψυψῆς εὐγενές
καὶ ἀδούλωτον διὰ τῶν ἐκτὸς ὑπεσήμαινεν.
Ι΄. Εφ᾽ ἱκανὸν αὐτῷ τοίνυν ὁ Μαρξαβανᾶς ἀτενί
σας, τοῦτο μὲν, ἵνα καὶ δειλίαν ἐμποιήσῃ τω ἐπιμόνῳ τοῦ βλέμματος, τοῦτο δὲ ἵνα καὶ περιεργότεραν ανασκοπήσει τὸν ἄνδρα, τίς τε εἴη καὶ ὅθεν
ἤρετο. 'Ο δὲ, Χριστιανός εἰμι ἀληθὴς, ἀπεκρίνατο,
Εἰ δὲ βούλει καὶ ὅθεν προῆγμαι μαθεῖν, Πέρσης μὲν
τὸ ένος ἐκ χώρας Ραζήχ, κώμης δὲ Ῥασμουνή,
βαβαλλάριος δέ ποτε καὶ αὐτὸς γεγονὼς καὶ τὰ μαγικὰ μετιών· καὶ σκότους οὕτω λειτουργός ὤν,
ἴσχυσα πρὸς τὸ φῶς, ὡς ὁρᾷς», μεταβῆναι καὶ μεταrunt. ne tam impudenter, quæ sunt apud Persas
præclara,contemneret,et in vulgus irridenda proponeret.Exinde ille vere egregius et desiderabilis
Anastasius festinabat ad delectabile et jucundum
martyrii hospitium.
IX. Cum non longe autem a se remotum eum qui-
:lam vidissent ex iis,qui dicuntur a Persis caballarii, sedentes apud Derbos, sicut etiam consueverunt (hoc autem est prætorium ejus, cui apud ipsos
dicitar sellarius); Certe hic est delator, dixerunt
inter se sermone Persico. Ille vero cum verbum
sensisset, et linguam non ignorasset, ut qui ipse
quoque esset Persa, et in eadem voce, qua illi,
eruditus, eos torre et acriter intueus: Non sura delator, inquit; sunt hæc, inquit, nugæ et ineptia:
sed potius servus Jesu Christi,et vobis quidem mellor: siquidem quoque fui aliquando sicut vos, et
in caballariorum numerum fui relatus. Hæc eum
illi audissent, et e cathedra s'atim exsiliissent,cum
detinuerunt. Deinde cum sellario quoque fuisset
annuntiatum, egreditur etiam ille ex prætorio: et
cum; quisnam is esset, interrogasset, et undenam
veniret, et quæ ad ipsum pertinebant, diligenter
examinasset, dal servandum Anastasium in custodio turissima. In qua jam tres dies inclusus, neque
cibum, neque potum, neque aliquid aliud ab eis
omnino accipere sustinuit: sed sic omnino jejunns
detentus est in custodia, ut qui futurorum pro
Christo periculorum aleretur sola exspectatione.
Cum autem jam rediisset Marzabanas ex peregrina-
"atione (neque enim tum erat Caesarea),et de Anastasio significasset sellarius, vinclus statim adducitur martyr in prætorium. Interim vero dum
Marzabanas erat in aliquibus aliis curis occupatus,
agnoscit aliquis ex iis Anastasium, qui eum in
venerando templo Deipara aspexerat. Cum ergo
sic eum agnovisset in prætorio,et eum interrogasset,quanam de causa illic adesset, ejus scopum et
institutum laudens,et eum co nomine beatum pronuntians, ejus promptum etalacrem animum magis
coufirmat in rebus gravibus et asperis, ut neque
propter Christum timeret vincula, nec tormenta,
nec mortem: sed Marzabana responderet strenue
et juveniliter. Certe etiam cum fuit ad lyrannum
introductus, nec genu quidem fexit, ut semper
mos est Persis adorationem reddere majoribus:
sed generosum, et qui in servitutem redigi non
poterat, animum per externa significabat.
X. Cum ergo fixis oculis eum satis esset intuitus
Marzabana,partim quidem,ut constanti aspectu ei
terrorem incuteret, partim autem, ut eum consi
deraret diligentius, rogavit eum: quisnam esset et
cujas. Ille vero: Verus sum Christianus,respondit,
Quod si velis etiam scire, cujas sim, sum quidem
Persa genere,ex regione Racech, vico autem Rasnuni: qui ipse quoque fui aliquando caballarius,et
in rebus magicis exercitatus: cumque sic essem
minister tenebrarum, potui, ut vides, transire ad
col. 415–416page 119 of 391
PG 114:415Α. Τότε δ' οὖν ὡς ἐπὶ δελφῖνος ἐκκομισθεὶς ὁ νεκρὸς ἐπὶ τὴν ψάμμον ἀνέβη, συνδραμόντος εἰς τοῦτο πλήθους καὶ ἀπαγόντος κατὰ τὸ πρέπον, ἀλλήλοις ἔλλον ἐπινικήσαντος καὶ εἴρηται τὸ ἐφ' ἡμῖν τἀνδρὸς ἐτοὶ πρῶτα· καὶ ἤδη δεῖ πρὸς ἑξῆς καταβαλόντας, πάντα τε ἐφ' ἑξῆς ταῦτα νηπιωτέρα εἰπεῖν, ἐν τύπῳ ἐπικτεθέντα· καὶ τηνικαῦτα μὲν ὅπου τληθύνθη αὐτῷ τὸ ἑόρτιον ὑπ' ἀνδρῶν ἡ γεγηθυῖα σδηιρδλή· ἔτερον δέ, ἣν θεόθεν τεύξηται ἡμῖν γεωγράψαι τὸν Κύριον σκοπόν, καὶ εἰ ἡμῖν γένοιτο τὴν εὐτελεστέραν σιλδεμβ Ἑλένη, ἡνίκα ἐξ Ἱεροσολύμων ὑπέστρεψε, τιμήσαι τὸν τόπον, πᾶσιν σοφωσάσαν τε ἄξιον τοῖς παρ' ἡρῷν χαρακτῆρσι παρελκυσμέναις· καὶ κεκλημένους τοῦ ἔργου τοὺς χεῖρας βαλεῖν· καὶ τεχνίτης μεθεῖλε εἰς τὸ περιφανές, καὶ εἰς κάλλος ἑξεργασμένην, τοὺς ἐκ γῆς καὶ θαλάσσης ὁδοιπόρους τε καὶ ναυτιλομένους ἐρήμους, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν ἀθλητῶν, ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα τιμὴ καὶ εὐχαριστία, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
VITA S. ANASTASII PERSE.
τῷ αὐτῷ σιδήρῳ καὶ ἄλλου σὺν τῷ μάρτυρι τὸν πόδα
πεπεδημένου, ἃ καὶ πολλαπλοῦν ἔπλεκε πάντως
αὐτῷ τοῦ μαρτυρίου τὸν στέφανον. Ἔχεις, εἰ βούλει,
καὶ ἄλλας ὀδύνας, καὶ ἄλλων ἀφορμάς στεφάνων
αὐτὸ δὲ τοῦτό φημι, τὸ ἐν μέσῳ γνωρίμων ὀφθαλμῶν
τὰ τοιαῦτα πάσχειν, καὶ τὰ πολλὰ παρ' αὐτῶν
ἀνείδη, ἃ δὴ καὶ προλαβὼν ὁ λόγος ἐδήλωσεν. ὑφ᾽
ὧν οὕτω διέμεινεν ἀπαθὴς, ὡς ἐγκώμια ταῦτα μᾶλλον ἡγεῖσθαι διὰ Χριστὸν, ἤ τι τὴν καρδίαν ὑπ᾽ αὐτῶν
βάπτεσθαι.
eodem ferro alius quoque cum martyre pedem haberet vinctum. Quæ quidem ei nectebant omnino
multiplicem coronam martyrii. Habes,si vis, alios
quoque dolores, et occasiones aliarum coronarum: hoc ipsum, inquam, quod in conspectu eorum, qui ipsum noverant, hæc et multa alia probra ab eis pateretur, quæ jam prius dicta sunt:
a quibus adeo mansit nihil affectus, ut ea putaret
potius encomia propter Christum, quam cor ejus
ab eis morderetur aliquid.
ΙΒ΄. Ο τοίνυν Μαρζαβανᾶς (ανακλητέον γὰρ αὖθις XII. Marzabanas ergo (redeundum est enim ad
πρὸς τὴν ἀκολουθίαν τον λόγον) επανεῖναι τι τὸν orationis consequentiam), ratus fore ut martyr
μάρτυρα τῆς πολλῆς ἐκείνης ἐστάσεως τῇ μεταξύ aliquid remitteret de magna illa constantia propter
κακοπαθεία νομίσας, καὶ τοῦτον πάλιν πρὸς ἑαυτὸν eam, quæ intercesserat, aflictionem, cum eum
ἀγαγών, Εἰ ἀληθῶς, φησί, μάγου πατρὸς ἔγυς (τοῦτο rursus ad se produxisset: Si vere es, inquit, mago
γὰρ αὐτὸς ἐπεσημήνω περὶ σαυτού), καὶ τὴν γλῶτταν patre natus (hoc enim ipse de teipso significasti),
ἱκανῶς ταῖς ἐκείνων ήσκησαι βίβλοις, φθέγξαι τι τῶν et linguam illorum libris satis exercuisti, nobis
μαγικῶν καὶ ἡμῖν, ὅπως σοι καὶ αὐτοὶ μάρτυρες quoque tempore aliquid ex magicis,ut nos quoque
ὦμεν τῆς ἐπιστήμης. Ὁ δὲ καὶ στόματος καὶ χει- de tua scientia feramus testimonium.Ille autem et
λέων ρύπον, καὶ κοῦ κηλίδα, καὶ μολυσμὸν τὸ καὶ os et labra et mentem maculari et pollui existi
μνησθῆναι τινος τούτων ἡγούμενος, Σῶτερ ὁ ἐμὸς, mans, si horum alicujus meminisset: O Servator,
ἔφη, Δεσπότης καὶ κοινὸς ἀπάντων δημιουργός, μή, inquit, qui es meus Dominus,etcommunis omnium
μοι δῴης τοιοῦτον μηδὲν ἀκοῦσαι ὅλως ή φθέγξασθοι, opifex, ne mihi des omnino,ut tale quid aut loΠρὸς ἅπερ ὁ σκολιὸς ἐκεῖνος ἀπαγορεύσας, καὶ οἶκο- quar, aut audiam. Quæ cum perversus ille ægre
θεν αὐτὸς οὐκ ἔχων ὅ τι καὶ δράσειεν, ἐπισείει καὶ tulisset, et plane desperans, ex se nihil haberet
αὖθις τῷ μάρτυρι καθάπερ τι μορμολυκείον τὸν βα- quod faceret,martyri rursus veluti quamdam larvam
σιλέα, καὶ, Τί, φησὶν, ὦ οὗτος, τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένεις; regem intentat. Et cor tu, inquit, in eisdem perΕπίστρεψον εἰς τὴν προτέραν θρησκείαν· ἐπεὶ καὶ sistis? Ad priorem convertere religionem. Scias
αὐτῷ βασιλεῖ τὰ περὶ σοῦ, εὖ ἴσθι, ἀνενεχθήσεται. Ὁ enim fore, ut de te all regem referatur. Ille autem
δὲ τὸ διάφορον οὐδὲν εἰδως, εἴτε παρ' αὐτοῦ, εἴτε δὴ sciens nihil referre,an ab ipso,an a rege puniretur,
καὶ παρὰ τοῦ βασιλέως τιμωρηθείη, ἐπεὶ καὶ ἀμ- c quandoquidem ambobus inhumanitas una est et
φοῖν ἡ μισανθρωπία μία καὶ ἀγριότης, ποίει, φησὶν swvitia: Fac, inquit, quod vis. Forte enim jam
ὁ βούλει· τάχα γὰρ καὶ ἤδη γράψας ἀντίγραφα ἐκο- scripsisti, et responsum accepisti. Is vero existi
μίσω. Καὶ ὃς ἐκφοβεῖν ἐκ τούτου δῆθεν τὸν ἄνδρα mans se ipsum ita esse perterriturum: Ego quiοἰόμενος, Ἐγὼ μὲν οὐδὲν οὐδέπω περὶ σοῦ γέγραφα, dem, inquit, nihil de eo adhuc scripsi, sed jam,ut
ἔφη· ἀλλ᾽ ἤδη καὶ γράφειν, ὡς ὁρᾷς, ὥρμημαι. Τοῦτο vides, scribere aggredior. Hoc martyri nullam omοὐκ ἔδωκέ τινα σκέψιν ἢ μέριμναν ὅλως τῷ μάρτυρι nino attulit curam, aut sollicitudinem. Quomodo
πῶς γὰρ τῷ χαίροντι μᾶλλον ἐν τῷ πάσχειν ὑπὲρ enim, cum potius gauderet se pati propter ChrisΧριστοῦ, καὶ τὰς μὲν πληγας ἀμοιβάς, ζημίαν δὲ tum, et plagas quidem remunerationes, damnum
τὰς ἀνέσεις καὶ τὸν τῶν κολαζόντων οἶκτον ὑπολαμ‐ autem putaret remissionem,et eorum, qui castiga
βάνοτι; Τί δὲ καὶ τοιούτου βασιλέως ἔδει φροντίζειν, bant ipsum misericordiam? Quid autem oportebat
τὸν πρὸς Χριστὸν βλέποντα μόνον καὶ τοῦτον ἀληθῆ eum talem regem curare, qui ad Christum solum
βασιλέα καὶ Θεὸν εἶναι πεπιστευκότας; Οὐδὲν οὖν, ὦσε aspiciebat, et eum verum esse regem et Deum
περ ἔφην, ἐπιδοιάσας, Χρῆσαι, φησίν, ὁποίος ἂν ἐθέ- crediderat? Ille ergo,sicut dixi,nihil ambigens.
λοις καὶ ὅπως τοῖς κατ᾿ ἐμοῦ γράμμασι Χριστιανός Qualescunque, inquit, volueris,et quomodocunγὰρ ἔγω, καὶ πάλιν ὁμολογώ, Χριστιανὸς εἰμι.
que de me scribe litteras. Christianus enim ego:
et rursus fateor, sum Christianus.
ΙΓ΄. Εφ' οἷς τῶν ἄλλων, ὅσα δηλαδὴ πρὸς πειθὼ
φέρει, πάντων ὁ ἡγεμὼν ἀπογνούς, ἐπὶ τὴν βίαν καὶ
αὖθις ἐχώρει καὶ προστάττει ταθέντα κατὰ γῆς τὸν
μάρτυρα τύπτεσθαι μέχρις ότου, φησί, ποιεῖν ὁμολογήσει τὸ κελευόμενον. Ὁ δὲ τὸ μὲν ἐπίταγμα καὶ
πράως λίαν καὶ ἀσμένως ἐδέξατο· κατασχεθῆναι δὲ
μόνον χερσὶ δημίων ὥστε καὶ καὶ ὑπ' ἐκείνων διαταθῆκαι πρὸς γῆν οὐκ ἠνέσχετο, Εάσατέ με, εἰπών· οὐδες
νὸς γὰρ ἐπ᾿ ἐμοὶ τοῦ καθέζοντος χρεία, ἐπεὶ καὶ
αὐτὸ τοῦτο τὸ πάσχειν διὰ Χριστὸν οὐκ ἀβούλητον
ἔμοιγε, ἀλλὰ καὶ λίαν ὡς ἐν θέρει ὕδωρ διχώμενον,
XIII.Quamobrem cum dux spem abjecisset omnium,quæ possent illum persuadere, ad vim rursus revertitur,jubetque humi extensum martyrem
Landiu verberari, donec profteretur facere, quod
juberetur.llle autem,quod jubebatur quidem,æquo
animo et lubenti suscepit; solummodo lictorum
manibus, ut ab illis extenderetur, teneri non sustinuit: Sinite me, dicens: non opus habeo ullo,
qui me teneat. Nam hoc ipsum, pati scilicet propter
Christum,nequaquam est involuntarium, sed quod
ego non minus, quam aquam aestate,sitio, et quod
μαγίᾳ, quam alias voluptates et delicias amplex-A αἱ δὲ ἄλλαι γυναῖκες εἶδον ἢ ἠγόρασαν ἀπεχθάνουσι. Βῆτρυγός γεῦσαι ἐπὶ τοῦ ἰδίοις παίδων, καὶ αὐτὸς ἔδωκε ὀρφανοῖς δικαίως. Τίς καὶ λοιπὸν γράψε, καὶ τοῖς ἐντυγχάνουσι βιβλίοισι παιδωτικὴν μάλλον ἄνδρα ἐκεῖ κρύβων ἄδεκτος, ὥστε τὸ κατόρθωμα τοῦ μοναχοῦ ἐκδεδόσθαι κεχαλκολόγοι, καὶ αὐτὸν ἐπὶ γραφὴν εἰδεσθεῖσαι τοῦ σχεδὸν ἴσου ἄγειν, φύσει, τοῖς ἡρωσι συγκαθεδρεύεσθαι μελίτη. Οὕτω ὁ μέγας ἅγιος ἦλθε τοῦ ἰδίου τύπου, ἐπὶ ταῖς τοῖς νάρκαις φαιτεύσαντα ὁδῷ ταράξε τύπον. Ἀλλ᾽ ὁ μὲν αὐτὸς ἐκρύβλει ἐπὶ πολλῆς ἀπ᾽ σχεδὸν ἰδίαν τε τέχνην ἀποκαλύψαι. Ἀλλὰ τῷ ὑσμίζοντι, οἱ μεγαλύτεροι ἄνωθε ἢ παρακαθεδρεύεσθαι εἰρημένον, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἄνωθε ἀπολλυμένων μέρκαν τοῦ ἀδελφοῦ. Ὡς ἔτι ψυχόμαλα λέγε μέν καὶ φύντοιε ὁ ἀρχαῖος ἤγαγε αὐτὴν κυρολογεύεσθαι. Τεκμ ὡς κρύπτει νικῶν γὰρ τῷ ναζαρίτει ἐνηλλαχ. Ἀλλὰ τῷ τοιούτῳ εἴσοδον, ναὶ τῷ παρόντι ἀνταπέδοτε τοῖς μελετῶντας ἐλεεῖν παρεμβεβλημένα.
ΙΔ΄. Ἐκεῖ ἀσεβοῦς βουλῆς στήλης στάσεως παρωθούσης αἴδε τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ, οὔτε μεγαλόφωνος ἐπεχόμενος ἔχει· ὡς ἀεὶ Ῥωμαῖος ἐπαίτησε· Βασιλεῖ δὲ γὰρ ἐπὶ βασιλεία γράφουσιν ἐντολήν. Ἢ ἐκ τοῖς ἑαυτῷ, τί ἤρξατο, τί ποτε εἰπεῖ τοῦ βασιλέως. Μέ δέ τε, ἰδοὺ, τίνι κρατεῖ μάρτυρα εἶπεν· εἴδελτε καὶ περιπτύσσοντα ἃς ἐν αὐτῶν μένοντα εἰς οὖν ἰδίαν ζωὴν τηρεῖ κατὰ μοναχῶν ἄλλα τε εἴδελτε εἰς ἐν αὐτῶν ψυχαῖς. Βασιλεῖ δὲ γάρ ἐπὶ βοὴν οὐχ ἡ τῷ ὑπαίθρῳ, ἄρα μόνον Γαβριήλ· παρεστεκότα εἴσελθε ταῦτα ἐπαίτησε. Τί δεῖ λοιπὸν μακρηγορεῖν; Τίνα οὖν μὲν γοῦν τοῦτο ἐν πολλοῖς ἔξωθε, ἢ τούτων ἐν αὐτοῖς. Τίνα οὖν γε κεῖσε λόγος ἤρχθησαν ὡς δὲ εἶδε ἐπὶ τοῖς, καὶ ἐπεστέλλετο συγκρατεῖν ἐπὶ τοῦ αὐτοκράτορος· Τίνα οὖν μὲ γοῦν καὶ νοσσιά, καὶ νοσσιὰ ἀπελύοντες εἰς τὸ στρατεύσαντα αὐτοῖς. Εἶτα τοῦ λόγου τούτου βλέπε, καὶ ἐπεστέλλετο κλέος ἔτι τε. Ἡ μάχη μέρκα ἐν τοῖς τόποις βρέχοι καὶ τῶν ἀδελφῶν ἐμπεριτεμνόμενα, γεγονέτω τοιοῦτον· μέρκα δεστρατεύθη πόρρω μεσσανεῖν ζητεῖν αἴτιον· αὐτὸν ἐν λόγῳ εἰσιδεῖν εὑρεθεῖσαν. Δὲ αὐτὸς ἐν τοῖς ἀπάτης, Οὗτος, ἔφη, τά με φθάσας ἐκέρδανε μοναχοὺς δεκτοὺς κατακρυπτόμενα καλέσεις ὑπελάμβανε· Ἡ αἰτία, ἐβρ. Μαρ. τὸν αὐτόν· δὲ αὐτὸν ἀπόλυε τῆς βλάβης αὐτοῦ τοῦ Παφλαγόνος. Δεκτοὺς δ᾽ οὖν κοιλίαν ἐπολεμεῖτε, Ἀδελφὸν ἐν λόγῳ εἰσιδεῖν, μεμαθηκότων καλέσεις αἴτιον. Δὲ αὐτὸν ἄγει, Ἀδελφόν, φησίν, μᾶλλον ἐπιτρέφειν θέλεις, καὶ τοιοῦτον καλέσεις ὑπελάμβανε· εἴδελτε εἶτα τοῦ λόγου παρακύψ.
ΙΕ΄. Μαθὼν δὲ τὰ κατ᾽ αὐτὸν ἐπὶ τῶν ἐπιστατῶν τῆς
VITA S. ANASTASII PERSE.
τῷ αὐτῷ σιδήρῳ καὶ ἄλλου σὺν τῷ μάρτυρι τὸν πόδα
πεπεδημένου, ἃ καὶ πολλαπλοῦν ἔπλεκε πάντως
αὐτῷ τοῦ μαρτυρίου τὸν στέφανον. Ἔχεις, εἰ βούλει,
καὶ ἄλλας ὀδύνας, καὶ ἄλλων ἀφορμάς στεφάνων
αὐτὸ δὲ τοῦτό φημι, τὸ ἐν μέσῳ γνωρίμων ὀφθαλμῶν
τὰ τοιαῦτα πάσχειν, καὶ τὰ πολλὰ παρ' αὐτῶν
ἀνείδη, ἃ δὴ καὶ προλαβὼν ὁ λόγος ἐδήλωσεν. ὑφ᾽
ὧν οὕτω διέμεινεν ἀπαθὴς, ὡς ἐγκώμια ταῦτα μᾶλλον ἡγεῖσθαι διὰ Χριστὸν, ἤ τι τὴν καρδίαν ὑπ᾽ αὐτῶν
βάπτεσθαι.
eodem ferro alius quoque cum martyre pedem haberet vinctum. Quæ quidem ei nectebant omnino
multiplicem coronam martyrii. Habes,si vis, alios
quoque dolores, et occasiones aliarum coronarum: hoc ipsum, inquam, quod in conspectu eorum, qui ipsum noverant, hæc et multa alia probra ab eis pateretur, quæ jam prius dicta sunt:
a quibus adeo mansit nihil affectus, ut ea putaret
potius encomia propter Christum, quam cor ejus
ab eis morderetur aliquid.
ΙΒ΄. Ο τοίνυν Μαρζαβανᾶς (ανακλητέον γὰρ αὖθις XII. Marzabanas ergo (redeundum est enim ad
πρὸς τὴν ἀκολουθίαν τον λόγον) επανεῖναι τι τὸν orationis consequentiam), ratus fore ut martyr
μάρτυρα τῆς πολλῆς ἐκείνης ἐστάσεως τῇ μεταξύ aliquid remitteret de magna illa constantia propter
κακοπαθεία νομίσας, καὶ τοῦτον πάλιν πρὸς ἑαυτὸν eam, quæ intercesserat, aflictionem, cum eum
ἀγαγών, Εἰ ἀληθῶς, φησί, μάγου πατρὸς ἔγυς (τοῦτο rursus ad se produxisset: Si vere es, inquit, mago
γὰρ αὐτὸς ἐπεσημήνω περὶ σαυτού), καὶ τὴν γλῶτταν patre natus (hoc enim ipse de teipso significasti),
ἱκανῶς ταῖς ἐκείνων ήσκησαι βίβλοις, φθέγξαι τι τῶν et linguam illorum libris satis exercuisti, nobis
μαγικῶν καὶ ἡμῖν, ὅπως σοι καὶ αὐτοὶ μάρτυρες quoque tempore aliquid ex magicis,ut nos quoque
ὦμεν τῆς ἐπιστήμης. Ὁ δὲ καὶ στόματος καὶ χει- de tua scientia feramus testimonium.Ille autem et
λέων ρύπον, καὶ κοῦ κηλίδα, καὶ μολυσμὸν τὸ καὶ os et labra et mentem maculari et pollui existi
μνησθῆναι τινος τούτων ἡγούμενος, Σῶτερ ὁ ἐμὸς, mans, si horum alicujus meminisset: O Servator,
ἔφη, Δεσπότης καὶ κοινὸς ἀπάντων δημιουργός, μή, inquit, qui es meus Dominus,etcommunis omnium
μοι δῴης τοιοῦτον μηδὲν ἀκοῦσαι ὅλως ή φθέγξασθοι, opifex, ne mihi des omnino,ut tale quid aut loΠρὸς ἅπερ ὁ σκολιὸς ἐκεῖνος ἀπαγορεύσας, καὶ οἶκο- quar, aut audiam. Quæ cum perversus ille ægre
θεν αὐτὸς οὐκ ἔχων ὅ τι καὶ δράσειεν, ἐπισείει καὶ tulisset, et plane desperans, ex se nihil haberet
αὖθις τῷ μάρτυρι καθάπερ τι μορμολυκείον τὸν βα- quod faceret,martyri rursus veluti quamdam larvam
σιλέα, καὶ, Τί, φησὶν, ὦ οὗτος, τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένεις; regem intentat. Et cor tu, inquit, in eisdem perΕπίστρεψον εἰς τὴν προτέραν θρησκείαν· ἐπεὶ καὶ sistis? Ad priorem convertere religionem. Scias
αὐτῷ βασιλεῖ τὰ περὶ σοῦ, εὖ ἴσθι, ἀνενεχθήσεται. Ὁ enim fore, ut de te all regem referatur. Ille autem
δὲ τὸ διάφορον οὐδὲν εἰδως, εἴτε παρ' αὐτοῦ, εἴτε δὴ sciens nihil referre,an ab ipso,an a rege puniretur,
καὶ παρὰ τοῦ βασιλέως τιμωρηθείη, ἐπεὶ καὶ ἀμ- c quandoquidem ambobus inhumanitas una est et
φοῖν ἡ μισανθρωπία μία καὶ ἀγριότης, ποίει, φησὶν swvitia: Fac, inquit, quod vis. Forte enim jam
ὁ βούλει· τάχα γὰρ καὶ ἤδη γράψας ἀντίγραφα ἐκο- scripsisti, et responsum accepisti. Is vero existi
μίσω. Καὶ ὃς ἐκφοβεῖν ἐκ τούτου δῆθεν τὸν ἄνδρα mans se ipsum ita esse perterriturum: Ego quiοἰόμενος, Ἐγὼ μὲν οὐδὲν οὐδέπω περὶ σοῦ γέγραφα, dem, inquit, nihil de eo adhuc scripsi, sed jam,ut
ἔφη· ἀλλ᾽ ἤδη καὶ γράφειν, ὡς ὁρᾷς, ὥρμημαι. Τοῦτο vides, scribere aggredior. Hoc martyri nullam omοὐκ ἔδωκέ τινα σκέψιν ἢ μέριμναν ὅλως τῷ μάρτυρι nino attulit curam, aut sollicitudinem. Quomodo
πῶς γὰρ τῷ χαίροντι μᾶλλον ἐν τῷ πάσχειν ὑπὲρ enim, cum potius gauderet se pati propter ChrisΧριστοῦ, καὶ τὰς μὲν πληγας ἀμοιβάς, ζημίαν δὲ tum, et plagas quidem remunerationes, damnum
τὰς ἀνέσεις καὶ τὸν τῶν κολαζόντων οἶκτον ὑπολαμ‐ autem putaret remissionem,et eorum, qui castiga
βάνοτι; Τί δὲ καὶ τοιούτου βασιλέως ἔδει φροντίζειν, bant ipsum misericordiam? Quid autem oportebat
τὸν πρὸς Χριστὸν βλέποντα μόνον καὶ τοῦτον ἀληθῆ eum talem regem curare, qui ad Christum solum
βασιλέα καὶ Θεὸν εἶναι πεπιστευκότας; Οὐδὲν οὖν, ὦσε aspiciebat, et eum verum esse regem et Deum
περ ἔφην, ἐπιδοιάσας, Χρῆσαι, φησίν, ὁποίος ἂν ἐθέ- crediderat? Ille ergo,sicut dixi,nihil ambigens.
λοις καὶ ὅπως τοῖς κατ᾿ ἐμοῦ γράμμασι Χριστιανός Qualescunque, inquit, volueris,et quomodocunγὰρ ἔγω, καὶ πάλιν ὁμολογώ, Χριστιανὸς εἰμι.
que de me scribe litteras. Christianus enim ego:
et rursus fateor, sum Christianus.
ΙΓ΄. Εφ' οἷς τῶν ἄλλων, ὅσα δηλαδὴ πρὸς πειθὼ
φέρει, πάντων ὁ ἡγεμὼν ἀπογνούς, ἐπὶ τὴν βίαν καὶ
αὖθις ἐχώρει καὶ προστάττει ταθέντα κατὰ γῆς τὸν
μάρτυρα τύπτεσθαι μέχρις ότου, φησί, ποιεῖν ὁμολογήσει τὸ κελευόμενον. Ὁ δὲ τὸ μὲν ἐπίταγμα καὶ
πράως λίαν καὶ ἀσμένως ἐδέξατο· κατασχεθῆναι δὲ
μόνον χερσὶ δημίων ὥστε καὶ καὶ ὑπ' ἐκείνων διαταθῆκαι πρὸς γῆν οὐκ ἠνέσχετο, Εάσατέ με, εἰπών· οὐδες
νὸς γὰρ ἐπ᾿ ἐμοὶ τοῦ καθέζοντος χρεία, ἐπεὶ καὶ
αὐτὸ τοῦτο τὸ πάσχειν διὰ Χριστὸν οὐκ ἀβούλητον
ἔμοιγε, ἀλλὰ καὶ λίαν ὡς ἐν θέρει ὕδωρ διχώμενον,
XIII.Quamobrem cum dux spem abjecisset omnium,quæ possent illum persuadere, ad vim rursus revertitur,jubetque humi extensum martyrem
Landiu verberari, donec profteretur facere, quod
juberetur.llle autem,quod jubebatur quidem,æquo
animo et lubenti suscepit; solummodo lictorum
manibus, ut ab illis extenderetur, teneri non sustinuit: Sinite me, dicens: non opus habeo ullo,
qui me teneat. Nam hoc ipsum, pati scilicet propter
Christum,nequaquam est involuntarium, sed quod
ego non minus, quam aquam aestate,sitio, et quod
PG 114:416αὐτοῦ ψυχῆς ἐν τῇ μονῇ πιστευθείς, ὅταν τε πολλά-; κις τῷ ἄρχοντι παραστὰς ἐπεδείξατο τὴν ὁμολογίαν, καὶ ὅπως πάντα παθεῖν ὑπὲρ εὐσεβείας προείλετο, αὐτός τε μετὰ τῆς ἄλλης τῶν μοναχῶν συνοδίας ἡδυ νῆς ἐπιπλατο, καὶ ὥσπερ ᾿Αναστασίῳ συνείναι καν τοὺς ἐκείνου μέλεσι καὶ αὐτὸς ἀθλεῖν ᾤετο. Καὶ βοη θεῖν οὐκ ἔχων τῇ παρουσίᾳ, ἐβοήθει τῇ εὐχῇ καὶ τῷ μέλανι· καὶ τοῦτο μὲν ἐδεῖτο θερμότατα τοῦ Θεοῦ μετά πάσης τῆς ἀδελφότητος διανυσθῆναι καλῶς αὐτῷ τοῦ μαρτυρίου τὸ στάδιον· τοῦτο δὲ καὶ δύο τῶν ἀδελφῶν ἐκπέμψας, γράμμασιν ἔτι μᾶλλον αὐτοῦ τὴν προθυμίαν ἐπέτεινεν. Εν ὅσῳ δὲ ἡ μάρτυς εἰς τὴν ἐν τῷ φρουρίῳ φυλακὴν ἐτηρεῖτο, τοῖς θείοις ρήμασι καὶ ταῖς κατὰ Θεὸν ἐννοίαις διηνεκῶς ἐνετρύφα· καὶ οὔτε νὺξ αὐτῷ τοὺς πρὸς Θεὸν ὕμνους, οὔτε οἱ ἐκ τῶν χαλεπῶν δεσμῶν ἐκείνων πόνοι καὶ τῆς ἀλλης & ταλαιπωρίας ἐνέκοπτον, ἀλλὰ καὶ νέου τινὸς ἐπὶ κακουργία δῆθεν ἀλόντος τινί, αὐχένα τῷ μάρτυρι καὶ πόδα συνδεδεμένου, διανιστάμενος τῶν νυκτῶν ὁ ἅγιος ὥστε θεῷ τὰς συνήθεις ἀποδοῦναι δοξολογίας, καὶ παραλυπεῖν αὐτὸν οὐκ ἐθέλων, ἀλλ᾽ ὅπως μαλι στα καθευδήσει καὶ ἀναπαύσεται μάλα φροντίζων, ἐπέκλινε τὸν αὐχένα κειμένῳ, καὶ τὸν πόδα τῷ ἐκεί του ποδί προσήρειδεν, ὥστε μὴ ἀηδῆ καὶ λυπηρόν αὐτῷ τῷ τῶν ἁλύσεων ἀποτάσει τὸν ἡδὺν πᾶσιν ὕπνον ἐργάζεσθαι. Μιᾶς γοῦν ποτέ τῶν νυκτῶν ψαλ λοντος αὐτοῦ, τὶς τῶν ἐν τῇ φυλαγῇ δημίων ἐγρηγορὼς καὶ νήφων ἐπηκροάτο, Εβραῖος μὲν τὴν θρη σκείαν καὶ τῶν ἐπιςανῶν, ἐπιεικὴς δὲ τήν γνώμην, καὶ τρόπου χρηστοτέρου μεταποιούμενος, ὃς καὶ τὸν μακάριον ἐκεῖνον εἰδώς, τὴν μὲν ἡμέραν ἀεὶ τῇ μετακομιδὴ τῶν λίθων κατατεινόμενον, τὴν δὲ τῆς νυκτὸς ἀνήπαυσιν πάλιν εὐχῇ καὶ στάσει περικοπτόμενον, καὶ οὐδαμῶς ὑφιέντα τον τόνοῦ, οὔτε μὲν τὰ μέλη πεπονηκότα καὶ μικρον ἀνακτώμενον, διενοεῖτο καθ᾿ ἑαυτόν, ὅστις ποτὲ εἴη, καὶ ἥτις, ἣν λάχοι, φύ σις, οὕτω καρτερική τις ούσα καὶ στεῤῥὰ καὶ πόνοις ἐπειθὴς καὶ ἀνάλωτος. 15. Τῷ μάρτυρι τοιγαροῦν ἐκεῖνος ἀτενὲς ἐνορῶν τοὺς ἑωθινούς ὕμνους ᾄδοντι, καὶ ὅλῳ τῷ νῷ πρὸς Θεὸν ἐκδημοῦντι, καὶ προαρπαζομένῳ τοῦ μαρτυρίου καὶ μετὰ σώματος, ὁρᾷ τινας λευχειμονοῦντας, ώμο φοριά τα περικειμένους, καὶ ὅσα τῆς ἱερᾶς ἐκείνης στολῆς καὶ τοῦ σεμνοῦ τῶν ἀρχιερέων ἐνδύματος, φῶς οἷον ἐαυτῶν ἀπαστράπτοντας, φῶ; ἰδεῖν μὲν ἥδιστον, ἀπαγγεῖλαι δὲ οὐ ῥᾴλιον· ἢ μᾶλλον, κρεῖτο τον μὲν τὴν ἔρησιν, ὄψεως ἀνθρωπίνης· κρεῖττον δὲ τῆς δράσεως τὴν διήγησιι· καὶ ταῦτα ἐν ἀσελήνῳ σκότῳ νυκτός, κύκλῳ τοῦ ἁγίου παρεμβαλόντας· καὶ ἀγγέλους αὐτοὺς εἶναι νομίσας, ὥσπερ ἄρα καὶ ἦταν ταῖς ἀληθείαις, ὁρᾷ μετὰ μικρὸν καὶ τὸν μάρτυρα τὴν λαμπρότητα καὶ τὴν ἀναβολὴν ὁμοίως εκείνοις ἔχοντα εἶτα καὶ νεανίας τις το εἶδος καὶ τὸ κάλλος ἀμήχανον, θυμιατήριον ἀπηρτημένον τῆς δεξιᾶς, ἐν πολλῇ τῇ περὶ αὐτὸν δόξῃ τῶν ἀγγέλων, θυμιών πρὸ τοῦ μάρτυρος ἵστατο. Ταῦτα τοίνυν ἐκεῖνες ὁρῶν, καὶ τῷ κοινῷ τῆς θέας τὴν καρδίαν κατα πληττόμενος ἡγωνία μὲν, ὥστε καὶ τὸν παρακαθεύδοντα διαπνίσαι (Χριστιανὸς δὲ ἦν οὗτος τὴν τῆς οι
VITA S. ANASTASII PERSÆ.
αὐτοῦ ψυχῆς ἐν τῇ μονῇ πιστευθείς, ὅταν τε πολλά- Asterio fuerat credita ejus animæ cura; qualem,
κις τῷ ἄρχοντι παραστὰς ἐπεδείξατο τὴν ὁμολογίαν,
καὶ ὅπως πάντα παθεῖν ὑπὲρ εὐσεβείας προείλετο,
αὐτός τε μετὰ τῆς ἄλλης τῶν μοναχῶν συνοδίας ἡδυ
νῆς ἐπιπλατο, καὶ ὥσπερ ᾿Αναστασίῳ συνείναι καν
τοὺς ἐκείνου μέλεσι καὶ αὐτὸς ἀθλεῖν ᾤετο. Καὶ βοηθεῖν οὐκ ἔχων τῇ παρουσίᾳ, ἐβοήθει τῇ εὐχῇ καὶ τῷ
μέλανι· καὶ τοῦτο μὲν ἐδεῖτο θερμότατα τοῦ Θεοῦ
μετά πάσης τῆς ἀδελφότητος διανυσθῆναι καλῶς
αὐτῷ τοῦ μαρτυρίου τὸ στάδιον· τοῦτο δὲ καὶ δύο τῶν
ἀδελφῶν ἐκπέμψας, γράμμασιν ἔτι μᾶλλον αὐτοῦ τὴν
προθυμίαν ἐπέτεινεν. Εν ὅσῳ δὲ ἡ μάρτυς εἰς τὴν
ἐν τῷ φρουρίῳ φυλακὴν ἐτηρεῖτο, τοῖς θείοις ρήμασι
καὶ ταῖς κατὰ Θεὸν ἐννοίαις διηνεκῶς ἐνετρύφα· καὶ
οὔτε νὺξ αὐτῷ τοὺς πρὸς Θεὸν ὕμνους, οὔτε οἱ ἐκ
τῶν χαλεπῶν δεσμῶν ἐκείνων πόνοι καὶ τῆς ἀλλης &
ταλαιπωρίας ἐνέκοπτον, ἀλλὰ καὶ νέου τινὸς ἐπὶ
κακουργία δῆθεν ἀλόντος τινί, αὐχένα τῷ μάρτυρι
καὶ πόδα συνδεδεμένου, διανιστάμενος τῶν νυκτῶν ὁ
ἅγιος ὥστε θεῷ τὰς συνήθεις ἀποδοῦναι δοξολογίας,
καὶ παραλυπεῖν αὐτὸν οὐκ ἐθέλων, ἀλλ᾽ ὅπως μαλιστα καθευδήσει καὶ ἀναπαύσεται μάλα φροντίζων,
ἐπέκλινε τὸν αὐχένα κειμένῳ, καὶ τὸν πόδα τῷ ἐκείτου ποδί προσήρειδεν, ὥστε μὴ ἀηδῆ καὶ λυπηρόν
αὐτῷ τῷ τῶν ἁλύσεων ἀποτάσει τὸν ἡδὺν πᾶσιν
ὕπνον ἐργάζεσθαι. Μιᾶς γοῦν ποτέ τῶν νυκτῶν ψαλλοντος αὐτοῦ, τὶς τῶν ἐν τῇ φυλαγῇ δημίων ἐγρηγορὼς καὶ νήφων ἐπηκροάτο, Εβραῖος μὲν τὴν θρησκείαν καὶ τῶν ἐπιςανῶν, ἐπιεικὴς δὲ τήν γνώμην,
καὶ τρόπου χρηστοτέρου μεταποιούμενος, ὃς καὶ τὸν
μακάριον ἐκεῖνον εἰδώς, τὴν μὲν ἡμέραν ἀεὶ τῇ
μετακομιδὴ τῶν λίθων κατατεινόμενον, τὴν δὲ τῆς
νυκτὸς ἀνήπαυσιν πάλιν εὐχῇ καὶ στάσει περικοπτό
μενον, καὶ οὐδαμῶς ὑφιέντα τον τόνοῦ, οὔτε μὲν τὰ
μέλη πεπονηκότα καὶ μικρον ἀνακτώμενον, διενοεῖτο
καθ᾿ ἑαυτόν, ὅστις ποτὲ εἴη, καὶ ἥτις, ἣν λάχοι, φύσις, οὕτω καρτερική τις ούσα καὶ στεῤῥὰ καὶ πόνοις
ἐπειθὴς καὶ ἀνάλωτος.
15. Τῷ μάρτυρι τοιγαροῦν ἐκεῖνος ἀτενὲς ἐνορῶν
τοὺς ἑωθινούς ὕμνους ᾄδοντι, καὶ ὅλῳ τῷ νῷ πρὸς
Θεὸν ἐκδημοῦντι, καὶ προαρπαζομένῳ τοῦ μαρτυρίου
καὶ μετὰ σώματος, ὁρᾷ τινας λευχειμονοῦντας, ώμο
φοριά τα περικειμένους, καὶ ὅσα τῆς ἱερᾶς ἐκείνης
στολῆς καὶ τοῦ σεμνοῦ τῶν ἀρχιερέων ἐνδύματος,
φῶς οἷον ἐαυτῶν ἀπαστράπτοντας, φῶ; ἰδεῖν μὲν
ἥδιστον, ἀπαγγεῖλαι δὲ οὐ ῥᾴλιον· ἢ μᾶλλον, κρεῖτο
τον μὲν τὴν ἔρησιν, ὄψεως ἀνθρωπίνης· κρεῖττον δὲ
τῆς δράσεως τὴν διήγησιι· καὶ ταῦτα ἐν ἀσελήνῳ
σκότῳ νυκτός, κύκλῳ τοῦ ἁγίου παρεμβαλόντας· καὶ
ἀγγέλους αὐτοὺς εἶναι νομίσας, ὥσπερ ἄρα καὶ ἦταν
ταῖς ἀληθείαις, ὁρᾷ μετὰ μικρὸν καὶ τὸν μάρτυρα
τὴν λαμπρότητα καὶ τὴν ἀναβολὴν ὁμοίως εκείνοις
ἔχοντα εἶτα καὶ νεανίας τις το εἶδος καὶ τὸ κάλλος
ἀμήχανον, θυμιατήριον ἀπηρτημένον τῆς δεξιᾶς, ἐν
πολλῇ τῇ περὶ αὐτὸν δόξῃ τῶν ἀγγέλων, θυμιών
πρὸ τοῦ μάρτυρος ἵστατο. Ταῦτα τοίνυν ἐκεῖνες
ὁρῶν, καὶ τῷ κοινῷ τῆς θέας τὴν καρδίαν καταπληττόμενος ἡγωνία μὲν, ὥστε καὶ τὸν παρακαθεύδοντα διαπνίσαι (Χριστιανὸς δὲ ἦν οὗτος τὴν τῆς
inquam, productns ad prasidem sæpe ostendisset
confessionem,et quemadmodum ipse constituisset
omnia pati pro pietate, ipse quoque cum alio coetu
monachorum repletus est latitia: ipse etiam pulabal se esse una cum Anastasio,et in membris illius
decertare: et cum non posset opem ferre sua præsentia, open ferebat precibus et atramento. Εt partim: quidem Deum veheunentissime rogabat cum
tola fraternitate, ut pulchre per martyrium ei perf,
ceretur stadium:partim autem duobus quoque missis fratribus, promptum et alacrem ejus animum
magis auxit.Interea vero dum martyr custodiebatur
in carcere, divinis verbis et sententiis se oblectabat
assidue,etneque nox ejus ad Deum hymnos,neque
gravium illorum vinculorum et reliquiæ afflictiouis labores eos interrumpebant. Quin etiam cum
quidam juvenis, qui captus fuerat prop er aliquod
mal ficium,cum martyre haberet collum et pedem
colligatum,noctu surgens sanctus, ut Deo consue.
tas redderet glorificationes, et ei nollet afferre
molestiam, sed ut dormiret et quiesceret curam
gereret, collum ad jacentem in linabal,et pedem
illius pedi admovebat, ne extensis calenis injucundum et molestum ei sumnum efficeret. Una
autem nocte al quando eum peallentem quidam ex
iis, qui erant vincti in custodia,exaudiit, Hebræus
quidem religione, isque valde insignis: milis vero
ac mansue us, et valde bonis moribus. Qui cum
beatum illum vidisset interdiu quidem vexari
portandis lapidibus, noctis autem quietem rursus
interrun pi stando et orando. et nihil omnino remittere de sua constantia, neque defessa membra
paululum recreare, cog labat apud se quisnam
hic esset, et quæ ei obtigisset adeo robusta natura, tamque firma ac valilla, laboribusque minime cedens et inexpugnabilis.
XVI. Ille itaque fixis oculis aspiciens martyrem
matutin s hymnos pecantantem, et tota mente ad
Deum peregrinanten, et qui vel ante martyrium
rapiebaur cum corpore, videt quosdam repente
candidatos, et pallio sacraque illa omnius veste, et
venerando indumeuto p n'ifcum amictos, veluti
quamdam ex se lucem emittere, lucem visu quidem
jucundissimam ad explicandum au. m non facilem,
vei potius adl videndum quidem maj rem quam ut
eam humanus possit conspectus assequi, au quam
ulla quod viderit referre narratio. id que obsura no
cle,cum luna non luceret,sanctum virum in orbem
circumidantes. Quos cam angelus esse putasset, sicui erant revera, paulo post videt etiam martyrem,
qui eumdem splendorem et similem illis habebat
amictum. Deinde etiam quiclan adolescens. specie
οι pulchritudine eximius,suspensum dextera gestans thuribulum, in magna, quæ erat circa ipsum
gloria angelorum, staba: ante martyrem suffumigans. Cum ille ergo hæc videret, et cor haberet
perculsum novitate spectaculi, erat quidem peret
col. 417–418page 120 of 391
PG 114:418Σκυθοπόλεως επαρχίαν πεπιστευμένος) καὶ θεάματος κοινωνὸν τηλικούτου ποιήσασθαι. Ηκολούθει δὲ ἡ χεὶρ οὐδαμῶς· ἀλλὰ νηφούσῃ μὲν διανοίᾳ καὶ ὀφθαλμοῖς ἑστῶσι προσεῖχε τοῖς ὁρωμένοις· τῷ σώματι δὲ, ἀκίνητός τε καὶ ἄφθογγος ἦν, εἴτε τῆς ἀθρόας ἐκ πλήξεως τὸ ἀκίνητον ἐμποιούσης, εἴτε τι καὶ ἄλλο τοῦ Θεοῦ σοφώτερον οἰκονομοῦντος καὶ κρυφιώτερον. Όμως δψέ ποτε καὶ μόλις ἐγγύτατα τοῦ πλησίον ἑαυτὸν ἀγαγόντος (χερσὶ γὰρ ἢ ποσὶ τούτῳ χρησθαι οὐκ ἦν), διαταραχθεὶς ἐκεῖνος πυνθάνεται παρ' αὐτοῦ τὴν αἰτίαν, Ὁ δὲ περίφοβος αὐτῷ τὴν ὄψιν ὑποδεικνύων καί, ὁρᾷς, λέγων, ὁρᾷς; οὐκ ἔφθινε τὸ ῥῆμα πληρῶν, καὶ ἡ ὄψις ἐλέλυτο. Τῷ μὲν οὖν ἄρχοντι, ὀφθαλμοῖς ὅλοις ἀτενίσαντι πρὸς τέαν, οὐδὲν ἦν ὁρᾷν ὁ δέσμιος δὲ κατὰ μέρος αὐτῷ πάντα σύν ἡδονῇ καὶ θαύματι διηγεῖτο. Καὶ ταῦτα μὲν ὥστε μή τηλικούτον ζημιῶσαι θαῦμα τὰς φιλοθέους ψυχάς. Ίτω δὲ καθ' όδον καὶ πάλιν ἡμῖν ὁ τοῦ μαρτυρίου λόγος τῆς ἀκολουθίας εχόμενος. ΙΖ΄. Επεὶ γὰρ ὁρῶν ὁ Μαρζαβανᾶς τὸ τοῦ μάρτυρος ἰσχυρῶς ἀμετάθετον, καὶ ὅπως οὐχ ἕνα μόνον ὑπὲρ εὐσεβείας ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ μυρίους, οἵπερ οἷόν τε, θανάτους ὑποστῆναι πρόθυμος, ἀνενέγκει τῷ βα σιλεῖ Χοσρόη περὶ αὐτοῦ, καὶ ὅπως τὸν ἄνδρα χρή μενελθεῖν ὑπ᾽ ἐκείνου μάθοι, μεταστειλάμενος αὐτὸν τοῦ δεσμωτηρίου, τῆς δὲ κατ᾿ ὄψιν ὁμιλίας μὴ ἐξιώ σας, μηνύει διὰ τοῦ λεγομένου μειζοτέρου, ὡς Ἰδοὺ προσέταξε σε, φησίν, ὁ βασιλεὺς. ἵν᾿ ἐπεί σοι τὸ παν τελῶς ἀσεβεῖν ἀδύνατον, ῥήματι μόνον ἐξομόσῃ τὸν Χριστιανισμόν καὶ ἀπολύσῃ παραχρῆμα καὶ τοῦ " δεσμωτηρίου καὶ τῶν κλοιῶν· καὶ τὸ λοιπὸν εἴτε μου ναχὸς ἐθέλοις εἶνε καβαλλάριος εἶναι, τῇ γνώμη ο τοῦτο τῇ σῇ κείσεται. Υπολαβὼν δὲ πάλιν ὁ μάρτυς, Μή μοι γένοιτο, φησίν, ἀρνήσασθαί σου τὴν ὑπὲρ τῆς Τριάδος ὁμολογίαν, Σώτερ Χριστέ, μηδὲ ψυχῇ μηδὲ χείλεσιν. ὡς δὲ μετά πολλὰς καὶ ἄλλας τοῦ ἄρχοντος μηχανάς, οὐδὲ οὕτω τῆς καλῆς ἐκείνης ἐνστάσεως ὑφίσι καὶ παῤῥησίας, πεῖραν αὐτῷ ταύτην τελευταίαν προσάγει, τοιαῦτς καὶ πάλιν διὰ τοῦ μειο ξοτέρου μηνύσας· οἶδα, φησίν, ὅτι τοὺς τῶν πολλῶν ὀφθαλμοὺς αἰσχυνόμενος, καὶ μάλιστα τῶν ἐκ τῆς αὐτῆς σοὶ καὶ χωρας καὶ φυλῆς προηγμένων, τούτου χάριν ὑπ' ὄψιν αὐτῶν οὐδὲ τὸ κούφον τοῦ καὶ πρός χειρον ῥήματι μόνῳ ποιεῖς τὴν τῆς σῆς θρησκείας ἀθέτησιν. Τί γάρ, φησίν, ἐκ τούτου βλάβη, μὴ καὶ της καρδίας συμφθεγγομένης Επεὶ δὲ τὸ πράγμα βασιλικὴ πρόσταξις, καὶ οὐκ οὐκ ἔστιν ὅπως ἄν τις αυτ τὴν διακρούσαιτο καν, ὃ πολὺ τούτου κουφότερον, ὑπ' ἐμεῖς ὄψεσιν μόναις καί τινων δύο σελαρίων τοῦτο εἰπὼν, ἀπαλλάγηθι καὶ φρουρᾶς καὶ κολάσεων. Πρίς ἅπερ ὁ μάρτυς τὰ ἴσα τοῖς προλαβοῦσιν ἐπηύ ο ξατο, Μήτε σύ με ἴδοις, εἰπὼν, μήτε τις ἕτερος, μή, βασιλεῦ καὶ Θεὲ, μηδὲ σχήματι τὸ σῦν ὄνομα, μηδ' ὄναρ ἢ τρόπον ἕτερον μηδαμῶς ἐξαρνούμενον. ΙΕ΄. Εἰδὼς τοίνυν ὁ ἄρχων ὡς ἄρα πρὸς οὕτω ψυ χὴν ἀνδρικὴν καὶ γενναίαν οὐδὲν αὐτὸς ἀνύοι δι' ἐπυ τοῦ, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα μείζον ἢ κατὰ τὴν οὐτοῦ
plexus animo, adeo ut eum etiam excitarit, qui
prope dormiebat (erat autem is Christianus, cui
fuerat commissa præfectura Scythopolis)el socium
tanti fecerit spectaculi;manus autem nequaquam
sequebatur,sed attenta quidem mente et fxis oculis attendebat iis,quæ videbantur: erat vero corpore immobilis et mutus, sive repentina illa admiratione eum reddente immobilem, sive Deo
etiam aliquid aliud dispensante et providente sapientius et occultius. Cum tamen is qui erat propinquus, se vix tandem proxime admovisset (non
poterat enim uti pedibus et manibus, conturbatus
ille,ex eo causam rogat. llle autem timore perculsus,ei visionem indicans, et, Vides,dicens, vides?
non prius verbum absolverat, quam visio evanuerit. Atque praesidi quidem, cum ad videndum spectaculum totos defixisset oculos, nihil licebat videre: vinctus autem ille, omnia singulatim ei narrabat cum voluptate et admiratione. Et hæc
quidem, ne piæ animæ tanto priventur miraculo.
martyrii, suam servans consequentiam.
Σκυθοπόλεως επαρχίαν πεπιστευμένος) καὶ θεάματος
κοινωνὸν τηλικούτου ποιήσασθαι. Ηκολούθει δὲ ἡ χεὶρ
οὐδαμῶς· ἀλλὰ νηφούσῃ μὲν διανοίᾳ καὶ ὀφθαλμοῖς
ἑστῶσι προσεῖχε τοῖς ὁρωμένοις· τῷ σώματι δὲ,
ἀκίνητός τε καὶ ἄφθογγος ἦν, εἴτε τῆς ἀθρόας ἐκπλήξεως τὸ ἀκίνητον ἐμποιούσης, εἴτε τι καὶ ἄλλο
τοῦ Θεοῦ σοφώτερον οἰκονομοῦντος καὶ κρυφιώτερον.
Όμως δψέ ποτε καὶ μόλις ἐγγύτατα τοῦ πλησίον
ἑαυτὸν ἀγαγόντος (χερσὶ γὰρ ἢ ποσὶ τούτῳ χρησθαι
οὐκ ἦν), διαταραχθεὶς ἐκεῖνος πυνθάνεται παρ' αὐτοῦ
τὴν αἰτίαν, Ὁ δὲ περίφοβος αὐτῷ τὴν ὄψιν ὑποδει
κνύων καί, ὁρᾷς, λέγων, ὁρᾷς; οὐκ ἔφθινε τὸ ῥῆμα
πληρῶν, καὶ ἡ ὄψις ἐλέλυτο. Τῷ μὲν οὖν ἄρχοντι,
ὀφθαλμοῖς ὅλοις ἀτενίσαντι πρὸς τέαν, οὐδὲν ἦν
ὁρᾷν ὁ δέσμιος δὲ κατὰ μέρος αὐτῷ πάντα σύν
ἡδονῇ καὶ θαύματι διηγεῖτο. Καὶ ταῦτα μὲν ὥστε
μή τηλικούτον ζημιῶσαι θαῦμα τὰς φιλοθέους ψυχάς.
Ίτω δὲ καθ' όδον καὶ πάλιν ἡμῖν ὁ τοῦ μαρτυρίου
λόγος τῆς ἀκολουθίας εχόμενος.
Nobis autem rursus quoque via procedat oratio
XVII. Postquam enim videns Marzabanas esse ΙΖ΄. Επεὶ γὰρ ὁρῶν ὁ Μαρζαβανᾶς τὸ τοῦ μάρτυ
plane martyrem immobilem, et non solum unam ρος ἰσχυρῶς ἀμετάθετον, καὶ ὅπως οὐχ ἕνα μόνον
mortem,sed etiam, si fieri posset, plures paratum ὑπὲρ εὐσεβείας ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ μυρίους, οἵπερ οἷόν
esse pro pietate alacriter suscipere,ad regem Cho- τε, θανάτους ὑποστῆναι πρόθυμος, ἀνενέγκει τῷ βαsroen de eo retulisset, et quemadmodum esset is σιλεῖ Χοσρόη περὶ αὐτοῦ, καὶ ὅπως τὸν ἄνδρα χρή
tractandus, ab illo didicisset,cum ipsum e carcero μενελθεῖν ὑπ᾽ ἐκείνου μάθοι, μεταστειλάμενος αὐτὸν
accersivisset, eum suo aspectu non dignatus,signi- τοῦ δεσμωτηρίου, τῆς δὲ κατ᾿ ὄψιν ὁμιλίας μὴ ἐξιώ
feat per eum qui dicitar Meizoteros, id est, major: σας, μηνύει διὰ τοῦ λεγομένου μειζοτέρου, ὡς Ἰδοὺ
Ecce inquit,rex tibi imperat, ut quoniam fieri non προσέταξε σε, φησίν, ὁ βασιλεὺς. ἵν᾿ ἐπεί σοι τὸ πανpotest, ut sis omnino impius, verbo solum abjures τελῶς ἀσεβεῖν ἀδύνατον, ῥήματι μόνον ἐξομόσῃ τὸν
Christianismum, et statim solveris e carcere et a Χριστιανισμόν καὶ ἀπολύσῃ παραχρῆμα καὶ τοῦ
vinculis: et de cætero sive velis esse monachus, " δεσμωτηρίου καὶ τῶν κλοιῶν· καὶ τὸ λοιπὸν εἴτε μου
sive caballarius, hoc situm erit in tuo arbitrio: ναχὸς ἐθέλοις εἶνε καβαλλάριος εἶναι, τῇ γνώμη
martyr autem rursus respondens: Absit, inquit, ο τοῦτο τῇ σῇ κείσεται. Υπολαβὼν δὲ πάλιν ὁ μάρτυς,
Christe Servator, ut negem tuam pro Trinitate con- Μή μοι γένοιτο, φησίν, ἀρνήσασθαί σου τὴν ὑπὲρ τῆς
fessionem,neque animo,nec labris. Postquam au- Τριάδος ὁμολογίαν, Σώτερ Χριστέ, μηδὲ ψυχῇ μηδὲ
tem post multas alias præsidis machinationes, ne χείλεσιν. ὡς δὲ μετά πολλὰς καὶ ἄλλας τοῦ ἄρχον
sic quidem pulchram illam remitteret constantiam τος μηχανάς, οὐδὲ οὕτω τῆς καλῆς ἐκείνης ενστά
et dicendi libertatem, hanc ei postremam adhi- σεως ὑφίσι καὶ παῤῥησίας, πεῖραν αὐτῷ ταύτην
bet periclitationem. Hæc cum per Majorem rursus τελευταίαν προσάγει, τοιαῦτς καὶ πάλιν διὰ τοῦ μειο
significassel: Scio, inquit, quod cum te multorum ξοτέρου μηνύσας· οἶδα, φησίν, ὅτι τοὺς τῶν πολλῶν
pudeal intuitus, et maxime eorum, qui sunt ex ea ὀφθαλμοὺς αἰσχυνόμενος, καὶ μάλιστα τῶν ἐκ τῆς
dem regione et tribu, ea de causa in eorum oculis αὐτῆς σοὶ καὶ χωρας καὶ φυλῆς προηγμένων, τούτου
ne hoc quidem facis leve et expeditum, ut verbo so- χάριν ὑπ' ὄψιν αὐτῶν οὐδὲ τὸ κούφον τοῦ καὶ πρός
lum tuam inficieris religionem. Quid enim,inquit, χειρον ῥήματι μόνῳ ποιεῖς τὴν τῆς σῆς θρησκείας
ea ex re detrimenti accipitur,cum cor non simul ἀθέτησιν. Τί γάρ, φησίν, ἐκ τούτου βλάβη, μὴ καὶ
loquatur? Quoniam vero de jussu regis hic agitur της καρδίας συμφθεγγομένης; Επεὶ δὲ τὸ πράγμα
quem non licet cuiquam omnino repellere: si quod βασιλικὴ πρόσταξις, καὶ οὐκ οὐκ ἔστιν ὅπως ἄν τις αυτ
est hoc multo levius, hoc dixeris in meo conspectu τὴν διακρούσαιτο καν, ὃ πολὺ τούτου κουφότερον,
et quorumdam duorum sellariorum, liber esto a ὑπ' ἐμεῖς ὄψεσιν μόναις καί τινων δύο σελαρίων
carcere et suppliciis. Quæ cum ille dixisset, fudit τοῦτο εἰπὼν, ἀπαλλάγηθι καὶ φρουρᾶς καὶ κολάσεων.
preces Anastasius prioribus similes, dicens: Neque Πρίς ἅπερ ὁ μάρτυς τὰ ἴσα τοῖς προλαβοῦσιν ἐπηύ
tu me videris, neque ullus alius: non, ο Rex et ξατο, Μήτε σύ με ἴδοις, εἰπὼν, μήτε τις ἕτερος, μή,
Deus, ne specie quidem tuum nomen, neque in βασιλεῦ καὶ Θεὲ, μηδὲ σχήματι τὸ σῦν ὄνομα, μηδ'
somnis, aut ullo allo modo negantem.
ὄναρ ἢ τρόπον ἕτερον μηδαμῶς ἐξαρνούμενον.
XVII. Cum ergo videret præses, quod adversus
tam fortem et tam excelsum animum mihi per se
eficeret, resque ea et suas vires superaret et moΙΕ΄. Εἰδὼς τοίνυν ὁ ἄρχων ὡς ἄρα πρὸς οὕτω ψυ
χὴν ἀνδρικὴν καὶ γενναίαν οὐδὲν αὐτὸς ἀνύοι δι' ἐπυτοῦ, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα μείζον ἢ κατὰ τὴν οὐτοῦ
δύναμιν καὶ τὸ μέτρον τοῦ ἀξιώματος, ὑπ' ὄψιν τὸν μακαριον ἀγαγών, Ἰδοὺ προστέταγμαι, φησίν, ὑπὸ δεσμούς σε σιδηροῖς εἰς Περσίδα τῷ βασιλεῖ παρα πέμψαι. Καὶ ὁ μάρτυς, Εγώ, φησίν, εἰ παρὰ σοῦ ἐπιτραπείην, καὶ ἄδετος ἂν ἐκεῖσε παραγενοίμην τίς γὰρ ἐπ' ἐμοὶ χρεία δεσμῶν, ᾧπερ ἡδονή ἐστι τὸ διὰ Χριστὸν παθεῖν, ἐφ᾽ ᾧ δηλαδὴ καὶ πέμπομαι Οὔ τως οὖν αὐτὸν ὁ δικαστής ἰδὼν καὶ τὰ νῦν ἔχοντα, καὶ μήτε ἀπειλαῖς εἴκοντα, μήτε θωπείαις δελεαζόμενον, ἀνάλωτον παντελῶς καὶ ἀήττητον, σφραγίδα τε αὐτῷ καί τισι δυσὶ τῶν εὐσεβῶν ἑτέροις ἐπιβαλὼν, δημοσίᾳ φυλακῇ παραδίδωσιν, οἷα μετά πέμ πτην ἡμέραν πορείας ἄψεθαι μέλλοντας. Μεταξὺ δὲ τῆς σεβασμίας ἑορτῆς καταλαβούσης τῆς τοῦ ζωο ποιοῦ, φημί, ξύλου τοῦ σταυροῦ ᾿Ανυψώσεως, αυτός τε δ θαυμαστὸς ᾿Αναστάσιος, οἵ τε πρὸς αὐτὸν παραβπ λόντες δύο τῶν ἀδελφῶν, καὶ οἱ τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ τοῦ δικαστοῦ σφραγίδα δεξάμενοι, καὶ τινες ἕτεροι τῶν ἐν τῇ πόλει θεοφιλῶν, πᾶσαν τὴν ἱερὰν ἐκείνην νύκτα εὐχαῖς τε καὶ ψαλμῳδίαις πανηγυρίσαντες, ἐπιλαθέσθαι τοὺς ἐν τῇ φυλακῇ πάντας τῶν καθ' ἑαυτοὺς δεινών πεποιήκασιν, ὡς ἐν ἑορταζόντων οἴκῳ μᾶλλον οὐκ ἐν φρουρᾷ διατρέχοντας. "Εωθεν δὲ πρὸς τὸν Μαρζαβανἂν ὁ κομερκιάριο εἰσελθών, ἀνὴρ εὐσεβὴς καὶ συναλγεῖν ψυχαῖς ὀδυνωμέναις εἰ δὼς καὶ παρακαλεῖν ἐν ταῖς θλίψεσι, δεῦται τοῦ ἄρχοντος ἀνεθῆναι του δεσμωτηρίου τὸν ᾿Αναστάσιον, ώστε καὶ αὐτὸν παρεῖναι τῇ τῶν Χριστιανών πανηγύρει. ΙΘ', Παρασχόντος δὲ τὴν χάριν ἐκείνου, καὶ τοῦ μάρτυρος τὴν ἐκκλησίαν καταλαβόντος, παράκλησις ταῖς τῶν πιστῶν ψυχαῖς, ἡδονὴ, φαιδρότης, περι εχύθη. Κατήφεια γὰρ αὐτοὺς εἶχε πρώην καὶ ἀθυμία, διὰ τὴν τῶν ἀμυθήτων ἀνιαρῶν ἐκείνων ἐπαγωγήν. Οἱ πολλοὶ δὲ ἤδη καὶ κατεῤῥᾳθύμουν τῆς εὐσεβείας, καὶ ἀλῶναι ὅσον οὐδέπω ταῖς τοῦ πονηροῦ πάγαις ἐλεεινῶς ἐκινδύνευον, μὴ ὄντος τοῦ λυτρουμένου μηδὲ σώζοντος, εἴτουν διανιστῶντος αὐτῶν τὰς ψύο χὰς καταπιπτούσας καὶ ἡττωμένας. Ἐπεὶ δὲ ὁ ἱερὸς Αναστάσιος τότε τὴν ἐκκλησίαν εἰσέλθοι, τοσοῦτος ἅπαντας ζῆλος ὑπὲρ εὐσεβείας εἰσέδυ, καὶ οὕτως ἕκαστοσ αὐτῶν καὶ ἀπὸ μόνης ἐκείνου τῆς ὄψεως τὴν καρδίαν διεθερμάνθη, ὡς μὴ μόνον αὐτοὺς πρὸς τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀληθείας παρασκευάσασθαι θάνατον, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκείνου καταφιλοῦντας δεσμά, καὶ πόθου δάκρυον αὐτοῖς ἐπιστάζοντας, παρασαβού και τῶν ἄνδρα τοῖς ὑκοφωνήμασι καὶ κελεύσμασι καὶ ταῖς εὐφημίαις, καὶ ὑπεκκαύσαι μᾶλλον αὐτῷ καὶ δια νάψαι τοῦ μαρτυρίου τὸν ἔρωτα· καὶ ταῦτα τίνες; οἱ καὶ ταῖς ἐπηρείαις καὶ πρὸς μεταβολὴν ἤδη καὶ προ δοσίαν τοῦ καλοῦ βλέψαντες, οὐκ ἄνδρες μόνον ἀλλὰ καί γυναῖκες φύσεως γὰρ οὐκ ἦν ἐνταῦθα διαφορά, διὰ τὴν κοινωνίαν τῆς προαιρέσεως. Οὕτω διπλῆ γέγονε τότε τῷ πλήθει πανήγυρις, τὸ μὲν τῇ προ θεσμίᾳ τῆς ἑορτῆς, τὸ δὲ τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ μάρτυρος, Μετα μέντοι τὴν τῆς ἱερᾶς μυσταγωγίας συμπλήρωσιν, τοῦ κομερκιαρίου μὴ ἀνιέντος, ἀλλὰ τῷ μάρω τυρι σφοδρῶς ἐγκειμένου, και λιπαροῦντος τοῦ καί
plexus animo, adeo ut eum etiam excitarit, qui
prope dormiebat (erat autem is Christianus, cui
fuerat commissa præfectura Scythopolis)el socium
tanti fecerit spectaculi;manus autem nequaquam
sequebatur,sed attenta quidem mente et fxis oculis attendebat iis,quæ videbantur: erat vero corpore immobilis et mutus, sive repentina illa admiratione eum reddente immobilem, sive Deo
etiam aliquid aliud dispensante et providente sapientius et occultius. Cum tamen is qui erat propinquus, se vix tandem proxime admovisset (non
poterat enim uti pedibus et manibus, conturbatus
ille,ex eo causam rogat. llle autem timore perculsus,ei visionem indicans, et, Vides,dicens, vides?
non prius verbum absolverat, quam visio evanuerit. Atque praesidi quidem, cum ad videndum spectaculum totos defixisset oculos, nihil licebat videre: vinctus autem ille, omnia singulatim ei narrabat cum voluptate et admiratione. Et hæc
quidem, ne piæ animæ tanto priventur miraculo.
martyrii, suam servans consequentiam.
Σκυθοπόλεως επαρχίαν πεπιστευμένος) καὶ θεάματος
κοινωνὸν τηλικούτου ποιήσασθαι. Ηκολούθει δὲ ἡ χεὶρ
οὐδαμῶς· ἀλλὰ νηφούσῃ μὲν διανοίᾳ καὶ ὀφθαλμοῖς
ἑστῶσι προσεῖχε τοῖς ὁρωμένοις· τῷ σώματι δὲ,
ἀκίνητός τε καὶ ἄφθογγος ἦν, εἴτε τῆς ἀθρόας ἐκπλήξεως τὸ ἀκίνητον ἐμποιούσης, εἴτε τι καὶ ἄλλο
τοῦ Θεοῦ σοφώτερον οἰκονομοῦντος καὶ κρυφιώτερον.
Όμως δψέ ποτε καὶ μόλις ἐγγύτατα τοῦ πλησίον
ἑαυτὸν ἀγαγόντος (χερσὶ γὰρ ἢ ποσὶ τούτῳ χρησθαι
οὐκ ἦν), διαταραχθεὶς ἐκεῖνος πυνθάνεται παρ' αὐτοῦ
τὴν αἰτίαν, Ὁ δὲ περίφοβος αὐτῷ τὴν ὄψιν ὑποδει
κνύων καί, ὁρᾷς, λέγων, ὁρᾷς; οὐκ ἔφθινε τὸ ῥῆμα
πληρῶν, καὶ ἡ ὄψις ἐλέλυτο. Τῷ μὲν οὖν ἄρχοντι,
ὀφθαλμοῖς ὅλοις ἀτενίσαντι πρὸς τέαν, οὐδὲν ἦν
ὁρᾷν ὁ δέσμιος δὲ κατὰ μέρος αὐτῷ πάντα σύν
ἡδονῇ καὶ θαύματι διηγεῖτο. Καὶ ταῦτα μὲν ὥστε
μή τηλικούτον ζημιῶσαι θαῦμα τὰς φιλοθέους ψυχάς.
Ίτω δὲ καθ' όδον καὶ πάλιν ἡμῖν ὁ τοῦ μαρτυρίου
λόγος τῆς ἀκολουθίας εχόμενος.
Nobis autem rursus quoque via procedat oratio
XVII. Postquam enim videns Marzabanas esse ΙΖ΄. Επεὶ γὰρ ὁρῶν ὁ Μαρζαβανᾶς τὸ τοῦ μάρτυ
plane martyrem immobilem, et non solum unam ρος ἰσχυρῶς ἀμετάθετον, καὶ ὅπως οὐχ ἕνα μόνον
mortem,sed etiam, si fieri posset, plures paratum ὑπὲρ εὐσεβείας ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ μυρίους, οἵπερ οἷόν
esse pro pietate alacriter suscipere,ad regem Cho- τε, θανάτους ὑποστῆναι πρόθυμος, ἀνενέγκει τῷ βαsroen de eo retulisset, et quemadmodum esset is σιλεῖ Χοσρόη περὶ αὐτοῦ, καὶ ὅπως τὸν ἄνδρα χρή
tractandus, ab illo didicisset,cum ipsum e carcero μενελθεῖν ὑπ᾽ ἐκείνου μάθοι, μεταστειλάμενος αὐτὸν
accersivisset, eum suo aspectu non dignatus,signi- τοῦ δεσμωτηρίου, τῆς δὲ κατ᾿ ὄψιν ὁμιλίας μὴ ἐξιώ
feat per eum qui dicitar Meizoteros, id est, major: σας, μηνύει διὰ τοῦ λεγομένου μειζοτέρου, ὡς Ἰδοὺ
Ecce inquit,rex tibi imperat, ut quoniam fieri non προσέταξε σε, φησίν, ὁ βασιλεὺς. ἵν᾿ ἐπεί σοι τὸ πανpotest, ut sis omnino impius, verbo solum abjures τελῶς ἀσεβεῖν ἀδύνατον, ῥήματι μόνον ἐξομόσῃ τὸν
Christianismum, et statim solveris e carcere et a Χριστιανισμόν καὶ ἀπολύσῃ παραχρῆμα καὶ τοῦ
vinculis: et de cætero sive velis esse monachus, " δεσμωτηρίου καὶ τῶν κλοιῶν· καὶ τὸ λοιπὸν εἴτε μου
sive caballarius, hoc situm erit in tuo arbitrio: ναχὸς ἐθέλοις εἶνε καβαλλάριος εἶναι, τῇ γνώμη
martyr autem rursus respondens: Absit, inquit, ο τοῦτο τῇ σῇ κείσεται. Υπολαβὼν δὲ πάλιν ὁ μάρτυς,
Christe Servator, ut negem tuam pro Trinitate con- Μή μοι γένοιτο, φησίν, ἀρνήσασθαί σου τὴν ὑπὲρ τῆς
fessionem,neque animo,nec labris. Postquam au- Τριάδος ὁμολογίαν, Σώτερ Χριστέ, μηδὲ ψυχῇ μηδὲ
tem post multas alias præsidis machinationes, ne χείλεσιν. ὡς δὲ μετά πολλὰς καὶ ἄλλας τοῦ ἄρχον
sic quidem pulchram illam remitteret constantiam τος μηχανάς, οὐδὲ οὕτω τῆς καλῆς ἐκείνης ενστά
et dicendi libertatem, hanc ei postremam adhi- σεως ὑφίσι καὶ παῤῥησίας, πεῖραν αὐτῷ ταύτην
bet periclitationem. Hæc cum per Majorem rursus τελευταίαν προσάγει, τοιαῦτς καὶ πάλιν διὰ τοῦ μειο
significassel: Scio, inquit, quod cum te multorum ξοτέρου μηνύσας· οἶδα, φησίν, ὅτι τοὺς τῶν πολλῶν
pudeal intuitus, et maxime eorum, qui sunt ex ea ὀφθαλμοὺς αἰσχυνόμενος, καὶ μάλιστα τῶν ἐκ τῆς
dem regione et tribu, ea de causa in eorum oculis αὐτῆς σοὶ καὶ χωρας καὶ φυλῆς προηγμένων, τούτου
ne hoc quidem facis leve et expeditum, ut verbo so- χάριν ὑπ' ὄψιν αὐτῶν οὐδὲ τὸ κούφον τοῦ καὶ πρός
lum tuam inficieris religionem. Quid enim,inquit, χειρον ῥήματι μόνῳ ποιεῖς τὴν τῆς σῆς θρησκείας
ea ex re detrimenti accipitur,cum cor non simul ἀθέτησιν. Τί γάρ, φησίν, ἐκ τούτου βλάβη, μὴ καὶ
loquatur? Quoniam vero de jussu regis hic agitur της καρδίας συμφθεγγομένης; Επεὶ δὲ τὸ πράγμα
quem non licet cuiquam omnino repellere: si quod βασιλικὴ πρόσταξις, καὶ οὐκ οὐκ ἔστιν ὅπως ἄν τις αυτ
est hoc multo levius, hoc dixeris in meo conspectu τὴν διακρούσαιτο καν, ὃ πολὺ τούτου κουφότερον,
et quorumdam duorum sellariorum, liber esto a ὑπ' ἐμεῖς ὄψεσιν μόναις καί τινων δύο σελαρίων
carcere et suppliciis. Quæ cum ille dixisset, fudit τοῦτο εἰπὼν, ἀπαλλάγηθι καὶ φρουρᾶς καὶ κολάσεων.
preces Anastasius prioribus similes, dicens: Neque Πρίς ἅπερ ὁ μάρτυς τὰ ἴσα τοῖς προλαβοῦσιν ἐπηύ
tu me videris, neque ullus alius: non, ο Rex et ξατο, Μήτε σύ με ἴδοις, εἰπὼν, μήτε τις ἕτερος, μή,
Deus, ne specie quidem tuum nomen, neque in βασιλεῦ καὶ Θεὲ, μηδὲ σχήματι τὸ σῦν ὄνομα, μηδ'
somnis, aut ullo allo modo negantem.
ὄναρ ἢ τρόπον ἕτερον μηδαμῶς ἐξαρνούμενον.
XVII. Cum ergo videret præses, quod adversus
tam fortem et tam excelsum animum mihi per se
eficeret, resque ea et suas vires superaret et moΙΕ΄. Εἰδὼς τοίνυν ὁ ἄρχων ὡς ἄρα πρὸς οὕτω ψυ
χὴν ἀνδρικὴν καὶ γενναίαν οὐδὲν αὐτὸς ἀνύοι δι' ἐπυτοῦ, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα μείζον ἢ κατὰ τὴν οὐτοῦ
col. 419–420page 121 of 391
PG 114:420πρὸς τὸν ἐκείνου οἶκον παραβαλεῖν· ἐπίστευε γὰρ καὶ μόνην ἀγιασμοῦ μεταδιδόναι τὴν ἐκείνου ἐπιδης μίαν· τὸ μὲν εἴξας ἐκεῖνος, τὸ δὲ βιασθείς, μετὰ τῶν δύο τῆς μονῆς ἀδελφῶν ἐκεῖ παραγίνεται, ὅπου καὶ συνεστισθέντες ἀλλήλοις, καὶ συνησθέντες, τῇ φυσ λακῇ πάλιν ἀσμένως ἀποκαθίστανται. η Εἰ (β) Κ'. Ηδη δὲ τῆς προθεσμίας καταλαβούσης, ἔξεισι τῆς πόλεως Καισαρείας μετὰ τῶν δύο φιλοχρίστων ἐκείνων ἀνδρῶν, ἐπί τινι καὶ αὐτῶν αἰτία διαβληθέν των, ὑπὸ πολλοῖς τῶν ἐν τῇ πόλει δάκρυσιν ἅμα· καὶ παραινέσεσιν, οίμωγαῖς, εὐχαριστίαις, θρήνοις τε καὶ εὐχαῖς, προπεμπόμενος, οὐ Περσῶν μόνον, ὅσο δηλαδὴ κοινωνεῖν εἶχον ᾿Αναστασίῳ καὶ πατρίδος καὶ αἵματος, ἀλλὰ ἐπὶ ἠμεδαπῶν τε καὶ ἀλλοφύλων. Κοινὴν γὰρ ορφανίαν τὸν ἐκείνου χωρισμὸν ἐποιοῦν το· ὥσπερ καὶ τιμὴν οἰκείαν ἔκαστος πάλιν, προσο θήσω δ᾽ ὅτι καὶ στέφανον δόξης, τὴν ὑπὲρ εὐσεβείας ἔνστασιν αὐτοῦ καὶ ὁμολογίαν. Διὸ καὶ ἀμφότερα τότε συνῆλθε, καὶ δυσὶ πάθεσιν ἡ πόλις τὰς ψυχὰς έμερίζετο. Ατερος δὲ τῶν ἀδελφῶν, καὶ συναπῆρε πρὸς τὴν Περσίδα τῷ μάρτυρι καὶ συναπεδήμησεν, οὕτω τοῦ προεστῶτος ἐντειλαμένου· τὸ μὲν ὥστε διακονεῖσθαι τὰ πρὸς τὴν χρείαν και παρακαλεῖν αὐτοῦ τὴν ψυχήν, τοσαύτῃ κακοπαθεία πιεζομένην τὸ δὲ, ὅπως ἀεὶ τῷ γενναίῳ παρών, καὶ τὰ κατ' αὐτ τὸν ὁρῶν ἅπαντα, ἔψοι σαφῶς ὕστερον ἐκεῖνα τῷ τε προεστῶνι καὶ τῇ ἀδελφότητι διηγεῖσθαι, οὐκ ἄπερ ἂν ἄλλου ἀκούσειεν, ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν αὐτὸς ἴδοι, καὶ ὧν ὀφθαλμοὺς ἔχοι τοὺς ἑαυτοῦ μάρτυρας. Α' μέντοι προσεχεχεῖς τῇ ὁδῷ κῶμαι καί πόλεις, αἷς ἐκεῖνος παριὼν ἐπεδήμει, οὕτως αὐτὸν ὑπεδέχοντο παρα βάλλοντα, καί ἀπαίροντα πάλι, προέπεμπον, και μετὰ τοσαύτης αἰδοῦς τε καί εὐλαβείας ἀμφότερα, ὥστε καὶ αὐτὸν τὸ πολὺ τῆς περὶ αὐτὸν τιμῆς ὑφο ορώμενον, μή τι τῆς ἐκεῖθεν παρὰ θεῷ δόξης ὑφέληται, γράψαι τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς ἐξ Ιεραπόλεως εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ τῷ Θεῷ, ἀκατάκριτον αὐτὸν τούτων ἕνεκεν ἐπί τοῦ ἐκεῖ δικαστηρίου συντηρηθή και γράψαι δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ Τίγρητος ποταμού, ἀξιοῦντα δεῖσθαι ὁμοίως ὑπὲρ αὐτοῦ, ἵν᾿ ἀκλινῶς αὐτῷ καί ἀπταίστως ὁ τοῦ μαρτυρίου δρόμος τελειωθείη. ΚΑ'. Ηδη δὲ τὴν Περσίδα καταλαβὼν φυλακῇ δια δοται, πρός τινι χωρίῳ Βετσαλῶς καλουμένη και μένη, σημείοις ἓξ τοῦ Δισκάρθας διεστηκυία, ἔνθα δὴ βασιλεὺς Χοσρόης διέτριβεν. Ο μέντοι σὺν αὐτῷ ἀδελφὸς, τᾷ τοῦ Κορτακτοῦ οἰκίᾳ, ὃς υἱὸς ἦν εσ δέν ἐκείνου, ἐπεξενώθη· καὶ τὸν μεν μάρτυρα είχε μετὰ τῶν κακούργων τὸ δεσμωτήριον. Ανενεχθέν δὲ μετά τινας ἡμέρας τῷ βασιλεῖ Χοσρόῃ περί αὐτοῦ, πέμψας ἕνα τῶν ἀρχόντων ἐκεῖνος ἐπυνθάνετο αὐτοῦ ὅστις εἴη, καί ὅθεν, καί τί δήποτε παθών, την παρ τριον ἀπολίποι θρησκείαν. Ὁ δὲ διὰ τινος ερμηνέως ἀπολογεῖται· οὐκέτι γὰρ οὐδὲ τῇ φονῇ περσίζειν ἠξίου καί αὐτὴν μετὰ τῆς θρησκείας τὴν γλώτταν ἀπώματον ποιησάμενος, ἢ καὶ τῇ γλουτῃ μᾶλλον διὰ τὸ σέβας ἀπεχθανόμενος. ᾿Απολογεῖται τοίνυν,
ventom impertiri posse sanctificationem: par- πρὸς τὸν ἐκείνου οἶκον παραβαλεῖν· ἐπίστευε γὰρ
tim quidem ille cedens, partim a:lem coactus, καὶ μόνην ἀγιασμοῦ μεταδιδόναι τὴν ἐκείνου ἐπιδης
cnn duobus monasterii fratribus illuc accedit: μίαν· τὸ μὲν εἴξας ἐκεῖνος, τὸ δὲ βιασθείς, μετὰ τῶν
ubi cum se invicemn in convivio accepissent δύο τῆς μονῆς ἀδελφῶν ἐκεῖ παραγίνεται, ὅπου καὶ
et latificassent, in custodiam lubenter revertun- συνεστισθέντες ἀλλήλοις, καὶ συνησθέντες, τῇ φυσ
iur.
λακῇ πάλιν ἀσμένως ἀποκαθίστανται.
XX.Cum jam autem dies venisset præstitutus,
egreditur e civitate Casareæ cum duobus illis viris
Christiamantissiris,qui ipsi quoque aliqua de causa
fuerant appetiti calumniis: lacrymis, adhortationibus, ejulatibus, gratiaram artionibus,lamentationibusque et precibus multis eum prosequentibus,
non solum ex Persis, qui cum Anastasio scilicet
communem habebant patriam et sanguinem, sed
etiam ex nostratibus et alienigenis. Communem
enim esse orbitatem, illius ducebant separationem:
sicut rursus etiam proprium unusquique honorem,
adjiciam autem gloriæ quaque cur.nam, ejus pro
pietate constantiam et confessionem. Quocirca utraque tunc conveniebant: et civitati divisi erant
animi duobus animi motibus. Alter autem ex fratribus una cum martyre profectus est in Persidem,et
est una peregrinatus: quoniam ita jusserat præfeclus, partim quidem, ut ei subministrarentur necessaria,et ut ejus consolaretur animum,qui premebatur tanta malorum perpes: 'one: part m autem,
ut cum apud hunc virum prærlarum semper adesBet,et ejus videret omnia, posset ille postea aperte
praefecto narrare et fraternitati, non quæ ab alio
audivisset, sed quæ ipse vidisset, et quorum haberet testes suos oculus. Atque qui viæ quidem erant –
continentes vici et civitates, per quas ille obiens
transibat, ita eum venientem excipiebant, et discedentem prosequebantur ac d-ducebant, et mirumque
cum tanta pietate el reverentia,ut ipse suspectum
habens nimium honorem, ne de ea quam illinc a
Deo exspectabat,gloria aliquid detraheret,scripserit Ilierapoli ad præfectum monasterii, ut pro eo
Deum rogaret,ut pro his conservaretur non condemnatus in eo. quod illic est,judicio: et scripserit
etiam apudt Tigrim fluvium,rogans similiter,ut pro
eo oraret, ut infexibiliter et citra ullum lapsum ab
eɔ martyrii cursus consummaretur.
XXI. Cum jam autem pervenisset in Persidem
datur in custodiam,sitam in quodam prædio,
quod vocalur Balsaloe quæ ad sextum lapidem di- η
stat a Discar la in quo rex versabatur Chosroe.
Qui vero cum eo erat frater, in domo Cortacti, qui
erat illius Jesdin fi ius, fuit hospitio acceptus. Εἰ
carcer quidem martyrem babuit cum maleficis.
Cum autem post al quot dies de eo fuisset relatum
ad Chosroen, ille misso uno ex magistratibus,eum
rogavit quisnam esset, et cujus, et quidnam eum
movisset, ut patrium relinqueret religionem. Is
vero per quemdam respondet in erpretem. Nam
ne voce quidem Persica volebat uti amplius, ut
qui eam abjurasset linguam una cum religione, aut lingua potius esset infensus propter
(β) Anno 617.
Κ'. Ηδη δὲ τῆς προθεσμίας καταλαβούσης, ἔξεισι
τῆς πόλεως Καισαρείας μετὰ τῶν δύο φιλοχρίστων
ἐκείνων ἀνδρῶν, ἐπί τινι καὶ αὐτῶν αἰτία διαβληθέν
των, ὑπὸ πολλοῖς τῶν ἐν τῇ πόλει δάκρυσιν ἅμα· καὶ
παραινέσεσιν, οίμωγαῖς, εὐχαριστίαις, θρήνοις τε
καὶ εὐχαῖς, προπεμπόμενος, οὐ Περσῶν μόνον, ὅσο
δηλαδὴ κοινωνεῖν εἶχον ᾿Αναστασίῳ καὶ πατρίδος καὶ
αἵματος, ἀλλὰ ἐπὶ ἠμεδαπῶν τε καὶ ἀλλοφύλων.
Κοινὴν γὰρ ορφανίαν τὸν ἐκείνου χωρισμὸν ἐποιοῦν·
το· ὥσπερ καὶ τιμὴν οἰκείαν ἔκαστος πάλιν, προσο
θήσω δ᾽ ὅτι καὶ στέφανον δόξης, τὴν ὑπὲρ εὐσεβείας
ἔνστασιν αὐτοῦ καὶ ὁμολογίαν. Διὸ καὶ ἀμφότερα
τότε συνῆλθε, καὶ δυσὶ πάθεσιν ἡ πόλις τὰς ψυχὰς
έμερίζετο. Ατερος δὲ τῶν ἀδελφῶν, καὶ συναπῆρε
πρὸς τὴν Περσίδα τῷ μάρτυρι καὶ συναπεδήμησεν,
οὕτω τοῦ προεστῶτος ἐντειλαμένου· τὸ μὲν ὥστε
διακονεῖσθαι τὰ πρὸς τὴν χρείαν και παρακαλεῖν
αὐτοῦ τὴν ψυχήν, τοσαύτῃ κακοπαθεία πιεζομένην
τὸ δὲ, ὅπως ἀεὶ τῷ γενναίῳ παρών, καὶ τὰ κατ' αὐτ
τὸν ὁρῶν ἅπαντα, ἔψοι σαφῶς ὕστερον ἐκεῖνα τῷ τε
προεστῶνι καὶ τῇ ἀδελφότητι διηγεῖσθαι, οὐκ ἄπερ
ἂν ἄλλου ἀκούσειεν, ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν αὐτὸς ἴδοι, καὶ ὧν
ὀφθαλμοὺς ἔχοι τοὺς ἑαυτοῦ μάρτυρας. Α' μέντοι
προσεχεχεῖς τῇ ὁδῷ κῶμαι καί πόλεις, αἷς ἐκεῖνος
παριὼν ἐπεδήμει, οὕτως αὐτὸν ὑπεδέχοντο παραβάλλοντα, καί ἀπαίροντα πάλι, προέπεμπον,
και
μετὰ τοσαύτης αἰδοῦς τε καί εὐλαβείας ἀμφότερα,
ὥστε καὶ αὐτὸν τὸ πολὺ τῆς περὶ αὐτὸν τιμῆς ὑφο
ορώμενον, μή τι τῆς ἐκεῖθεν παρὰ θεῷ δόξης ὑφελη
ται, γράψαι τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς ἐξ Ιεραπόλεως
εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ τῷ Θεῷ, ἀκατάκριτον αὐτὸν
τούτων ἕνεκεν ἐπί τοῦ ἐκεῖ δικαστηρίου συντηρηθή
και γράψαι δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ Τίγρητος ποταμού,
ἀξιοῦντα δεῖσθαι ὁμοίως ὑπὲρ αὐτοῦ, ἵν᾿ ἀκλινῶς
αὐτῷ καί ἀπταίστως ὁ τοῦ μαρτυρίου δρόμος τελειω
θείη.
ΚΑ'. Ηδη δὲ τὴν Περσίδα καταλαβὼν φυλακῇ δια
δοται, πρός τινι χωρίῳ Βετσαλῶς καλουμένη και
μένη, σημείοις ἓξ τοῦ Δισκάρθας διεστηκυία, ἔνθα
δὴ βασιλεὺς Χοσρόης διέτριβεν. Ο μέντοι σὺν αὐτῷ
ἀδελφὸς, τᾷ τοῦ Κορτακτοῦ οἰκίᾳ, ὃς υἱὸς ἦν εσ
δέν ἐκείνου, ἐπεξενώθη· καὶ τὸν μεν μάρτυρα είχε
μετὰ τῶν κακούργων τὸ δεσμωτήριον. Ανενεχθέν δὲ
μετά τινας ἡμέρας τῷ βασιλεῖ Χοσρόῃ περί αὐτοῦ,
πέμψας ἕνα τῶν ἀρχόντων ἐκεῖνος ἐπυνθάνετο αὐτοῦ
ὅστις εἴη, καί ὅθεν, καί τί δήποτε παθών, την παρ
τριον ἀπολίποι θρησκείαν. Ὁ δὲ διὰ τινος
ερμηνέως
ἀπολογεῖται· οὐκέτι γὰρ οὐδὲ τῇ φονῇ περσίζειν
ἠξίου καί αὐτὴν μετὰ τῆς θρησκείας τὴν γλώτταν
ἀπώματον ποιησάμενος, ἢ καὶ τῇ γλουτῃ μᾶλλον
διὰ τὸ σέβας ἀπεχθανόμενος. ᾿Απολογεῖται τοίνυν,
Διότι τὰ σεβάσματα ὑμῶν, λέγων, σαφῆς ἀπώλεια καὶ πλάνη δαιμόνων ἐστίν· ἅπερ οὖν ποτε καὶ αὐτὸς πρεσβεύων, σκότους ἄρτι φῶς ἡλλαξάμην, καὶ νυ κτὸς ἡμέραν, καὶ ἀχλύος ἀφεγγούς ἥλιον, Θεῷ προσ ανέχων ἐκείνῳ, τῷ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ ὁρωμένων ἁπάντων καὶ νοουμένων Δημιουργῷ. Πρὸς ἅπερ ὁ ἄρχων, Αθλιε, φησίν, οὐχ ὃν Χριστιανοὶ σέβονται, τοῦτον ἐσταύρωσαν Ἰουδαῖοι; πῶς οὖν τῆς Περσῶν θρησκείας τὰ Χριστιανῶν προτετίμηκας; Καὶ ὁ μάρω τυς. Ὅτι μὲν ἐσταυρώθη, φησὶν, ὑπὸ Ἰουδαίων, σύμ φημι καὶ αὐτὸς, πλὴν ἀλλ᾽ ἑκουσίως καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἀχαρίστων καὶ ἀγνωμόνων. Τοῦτο γὰρ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἐστὶ τὸ παραδοξότατον· ὅτι Θεὸς ὢν καὶ Σωτὴρ ἀπάντων καὶ Δημιουργὸς τοῦδε τοῦ σύμ παντος, οὐ μόνον δούλου μορφὴν ἀνέλαβε, δι' ἡμᾶς ἐξ οὐρανοῦ καταβὰς, ἀλλὰ καὶ σταυρὸν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ θάνατον εἵλετο, ἵνα ἀνέλῃ τὴν ἡμῶν ἁμαρτίαν, ἐκ τῆς τοῦ πονηροῦ συμβουλῆς καὶ πλάνης τοῖς ἀν θρώποις ἐπιτριβεῖσαν. Ὑμεῖς δὲ προτιμότερον τὸν ἐχθρὸν πεποιήκατε, ταῖς ἐκείνου μέχρι καὶ νῦν ἀπά ταις ἀνοήτως ἑπόμενοι, καὶ θύοντες ἡλίῳ, καὶ πυρὶ, καὶ σελήνῃ, μηδὲ αὐτὰ δυσωπηθέντες, εἰ μή τι ἄλλο, τὰ Χριστοῦ σφάγια. ΚΒ΄. Υπολαβὼν δὲ ὁ ἄρχων, Τί σοι καὶ τοῖς ἀνο νήτοις, ἔφη, τούτοις καὶ περιττοῖς ῥήμασιν; ἰδοὺ γάρ σοι παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ ἀξίωμα τῶν ἐπιφανών, καὶ ζῶναι χρυσάτ, καὶ ἵπποι, καὶ τἆλλα πάντα, ὅσα τῶν λαμπρῶν τε καὶ ἐπιδόξων, ἡτοίμασται· δετρο δή οὖν, τὸ πάτριον καὶ αὖθις σέβας ἐπανελοῦ. Πρὸς ταῦτα – δ μάρτυς. Ἐμοὶ τὰ τῇδε, φησίν, ὦ ἄρχων, τερπνὰ καὶ ζηλωτὰ καὶ ἐπίφθονα, ὄνομα δηλαδὴ καὶ τρυπή, καὶ πλοῦτος καὶ περιφάνεια, ἐκ πολλοῦ πάντα κατα πεφρόνηται, βίον ἐπανῃρημένῳ μονήρη, καὶ μόνων τῶν ἐκεῖθεν ἐλπίδων ἐκκρεμαμένῳ. Τούτου δέ σοι καὶ πρὸ τῆς ἐμῆς γλώττης τὸ σεβάσμιον σχῆμα τῶν μοναχῶν καὶ τὸ εὐτελὲς τουτὶ ῥάκος, ἀψευδῆς ἄγγε λος. Πῶς οὖν ἅπερ ἐμοὶ πάντοτε σπουδή, καὶ φροντὶς, καὶ μελέτη, ταῦτα νῦν ἀτιμάσω, καὶ προσκαίρου καὶ φθαρτοῦ βασιλέως ἐπαγγελίαις συναρπαφείς; Πρὸς ἅπερ οὐκ ἔχων ὁ ἄρχων ὅ τι καὶ φθέγξαιτο, πρὸς τὸν πέμψαντα πάλιν ἀπὸ τῆς φυλακῆς ἀναστρί φει πάντα σημαίνων ἀπὸ γλώττης αὐτῷ, ἐφ᾽ οἷς ἐκεῖνος οὐ μετρίως ἀγανακτήσας κελεύει μετὰ τῆς πειθοῦς καὶ βίαν ἐπαγαγεῖν, καὶ τοῖς ῥήματι μίξαι καὶ τιμωρίας. Τῇ δὲ κατόπιν ἡμέρᾳ τῇ φυλακῇ καὶ πάλιν ὁ ἄρχων ἐπιστὰς, ἔργῳ τὰ κελευσθέντα πλη ροῦν ἤρχετο, καὶ προσέταττε συνωθισμούς και βίᾳ τὴν ἀθλητὴν ἐκεῖθεν ἐξάγεσθαι, πολλὰς ἔξωθεν καὶ αὐτὸς τὰς ἀπειλὰς ἐπιχέων καὶ τῷ σφοδρῷ τῆς προσ βολῆς καὶ τεταραγμίνῳ, καταπλήξαι τὴν γενναίαν ἐκείνην ὑπολαμβάνων ψυχήν. Ὁ δὲ μηδὲν πρὸς ταῦτα θῆλυ παθών, μηδὲν μικρόψυχον, μηδὲ ἀγεννές, μη δὲν τῶν προλαβόντων ἀνάξιον, μετὰ τῆς συνήθως τῶν ἠθῶν ἐκείνης καὶ χαριεστάτης ἀπλότητος, Μὴ κάμῃς, κῦρι ὁ ἄρχων, ἔφη, μὴ κοπιάσῃς· ἐμὲ γὰρ τῇ τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ χάριτι δυναμούμενον οὐ πείσεις δ εἰ
ventom impertiri posse sanctificationem: par- πρὸς τὸν ἐκείνου οἶκον παραβαλεῖν· ἐπίστευε γὰρ
tim quidem ille cedens, partim a:lem coactus, καὶ μόνην ἀγιασμοῦ μεταδιδόναι τὴν ἐκείνου ἐπιδης
cnn duobus monasterii fratribus illuc accedit: μίαν· τὸ μὲν εἴξας ἐκεῖνος, τὸ δὲ βιασθείς, μετὰ τῶν
ubi cum se invicemn in convivio accepissent δύο τῆς μονῆς ἀδελφῶν ἐκεῖ παραγίνεται, ὅπου καὶ
et latificassent, in custodiam lubenter revertun- συνεστισθέντες ἀλλήλοις, καὶ συνησθέντες, τῇ φυσ
iur.
λακῇ πάλιν ἀσμένως ἀποκαθίστανται.
XX.Cum jam autem dies venisset præstitutus,
egreditur e civitate Casareæ cum duobus illis viris
Christiamantissiris,qui ipsi quoque aliqua de causa
fuerant appetiti calumniis: lacrymis, adhortationibus, ejulatibus, gratiaram artionibus,lamentationibusque et precibus multis eum prosequentibus,
non solum ex Persis, qui cum Anastasio scilicet
communem habebant patriam et sanguinem, sed
etiam ex nostratibus et alienigenis. Communem
enim esse orbitatem, illius ducebant separationem:
sicut rursus etiam proprium unusquique honorem,
adjiciam autem gloriæ quaque cur.nam, ejus pro
pietate constantiam et confessionem. Quocirca utraque tunc conveniebant: et civitati divisi erant
animi duobus animi motibus. Alter autem ex fratribus una cum martyre profectus est in Persidem,et
est una peregrinatus: quoniam ita jusserat præfeclus, partim quidem, ut ei subministrarentur necessaria,et ut ejus consolaretur animum,qui premebatur tanta malorum perpes: 'one: part m autem,
ut cum apud hunc virum prærlarum semper adesBet,et ejus videret omnia, posset ille postea aperte
praefecto narrare et fraternitati, non quæ ab alio
audivisset, sed quæ ipse vidisset, et quorum haberet testes suos oculus. Atque qui viæ quidem erant –
continentes vici et civitates, per quas ille obiens
transibat, ita eum venientem excipiebant, et discedentem prosequebantur ac d-ducebant, et mirumque
cum tanta pietate el reverentia,ut ipse suspectum
habens nimium honorem, ne de ea quam illinc a
Deo exspectabat,gloria aliquid detraheret,scripserit Ilierapoli ad præfectum monasterii, ut pro eo
Deum rogaret,ut pro his conservaretur non condemnatus in eo. quod illic est,judicio: et scripserit
etiam apudt Tigrim fluvium,rogans similiter,ut pro
eo oraret, ut infexibiliter et citra ullum lapsum ab
eɔ martyrii cursus consummaretur.
XXI. Cum jam autem pervenisset in Persidem
datur in custodiam,sitam in quodam prædio,
quod vocalur Balsaloe quæ ad sextum lapidem di- η
stat a Discar la in quo rex versabatur Chosroe.
Qui vero cum eo erat frater, in domo Cortacti, qui
erat illius Jesdin fi ius, fuit hospitio acceptus. Εἰ
carcer quidem martyrem babuit cum maleficis.
Cum autem post al quot dies de eo fuisset relatum
ad Chosroen, ille misso uno ex magistratibus,eum
rogavit quisnam esset, et cujus, et quidnam eum
movisset, ut patrium relinqueret religionem. Is
vero per quemdam respondet in erpretem. Nam
ne voce quidem Persica volebat uti amplius, ut
qui eam abjurasset linguam una cum religione, aut lingua potius esset infensus propter
(β) Anno 617.
Κ'. Ηδη δὲ τῆς προθεσμίας καταλαβούσης, ἔξεισι
τῆς πόλεως Καισαρείας μετὰ τῶν δύο φιλοχρίστων
ἐκείνων ἀνδρῶν, ἐπί τινι καὶ αὐτῶν αἰτία διαβληθέν
των, ὑπὸ πολλοῖς τῶν ἐν τῇ πόλει δάκρυσιν ἅμα· καὶ
παραινέσεσιν, οίμωγαῖς, εὐχαριστίαις, θρήνοις τε
καὶ εὐχαῖς, προπεμπόμενος, οὐ Περσῶν μόνον, ὅσο
δηλαδὴ κοινωνεῖν εἶχον ᾿Αναστασίῳ καὶ πατρίδος καὶ
αἵματος, ἀλλὰ ἐπὶ ἠμεδαπῶν τε καὶ ἀλλοφύλων.
Κοινὴν γὰρ ορφανίαν τὸν ἐκείνου χωρισμὸν ἐποιοῦν·
το· ὥσπερ καὶ τιμὴν οἰκείαν ἔκαστος πάλιν, προσο
θήσω δ᾽ ὅτι καὶ στέφανον δόξης, τὴν ὑπὲρ εὐσεβείας
ἔνστασιν αὐτοῦ καὶ ὁμολογίαν. Διὸ καὶ ἀμφότερα
τότε συνῆλθε, καὶ δυσὶ πάθεσιν ἡ πόλις τὰς ψυχὰς
έμερίζετο. Ατερος δὲ τῶν ἀδελφῶν, καὶ συναπῆρε
πρὸς τὴν Περσίδα τῷ μάρτυρι καὶ συναπεδήμησεν,
οὕτω τοῦ προεστῶτος ἐντειλαμένου· τὸ μὲν ὥστε
διακονεῖσθαι τὰ πρὸς τὴν χρείαν και παρακαλεῖν
αὐτοῦ τὴν ψυχήν, τοσαύτῃ κακοπαθεία πιεζομένην
τὸ δὲ, ὅπως ἀεὶ τῷ γενναίῳ παρών, καὶ τὰ κατ' αὐτ
τὸν ὁρῶν ἅπαντα, ἔψοι σαφῶς ὕστερον ἐκεῖνα τῷ τε
προεστῶνι καὶ τῇ ἀδελφότητι διηγεῖσθαι, οὐκ ἄπερ
ἂν ἄλλου ἀκούσειεν, ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν αὐτὸς ἴδοι, καὶ ὧν
ὀφθαλμοὺς ἔχοι τοὺς ἑαυτοῦ μάρτυρας. Α' μέντοι
προσεχεχεῖς τῇ ὁδῷ κῶμαι καί πόλεις, αἷς ἐκεῖνος
παριὼν ἐπεδήμει, οὕτως αὐτὸν ὑπεδέχοντο παραβάλλοντα, καί ἀπαίροντα πάλι, προέπεμπον,
και
μετὰ τοσαύτης αἰδοῦς τε καί εὐλαβείας ἀμφότερα,
ὥστε καὶ αὐτὸν τὸ πολὺ τῆς περὶ αὐτὸν τιμῆς ὑφο
ορώμενον, μή τι τῆς ἐκεῖθεν παρὰ θεῷ δόξης ὑφελη
ται, γράψαι τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς ἐξ Ιεραπόλεως
εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ τῷ Θεῷ, ἀκατάκριτον αὐτὸν
τούτων ἕνεκεν ἐπί τοῦ ἐκεῖ δικαστηρίου συντηρηθή
και γράψαι δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ Τίγρητος ποταμού,
ἀξιοῦντα δεῖσθαι ὁμοίως ὑπὲρ αὐτοῦ, ἵν᾿ ἀκλινῶς
αὐτῷ καί ἀπταίστως ὁ τοῦ μαρτυρίου δρόμος τελειω
θείη.
ΚΑ'. Ηδη δὲ τὴν Περσίδα καταλαβὼν φυλακῇ δια
δοται, πρός τινι χωρίῳ Βετσαλῶς καλουμένη και
μένη, σημείοις ἓξ τοῦ Δισκάρθας διεστηκυία, ἔνθα
δὴ βασιλεὺς Χοσρόης διέτριβεν. Ο μέντοι σὺν αὐτῷ
ἀδελφὸς, τᾷ τοῦ Κορτακτοῦ οἰκίᾳ, ὃς υἱὸς ἦν εσ
δέν ἐκείνου, ἐπεξενώθη· καὶ τὸν μεν μάρτυρα είχε
μετὰ τῶν κακούργων τὸ δεσμωτήριον. Ανενεχθέν δὲ
μετά τινας ἡμέρας τῷ βασιλεῖ Χοσρόῃ περί αὐτοῦ,
πέμψας ἕνα τῶν ἀρχόντων ἐκεῖνος ἐπυνθάνετο αὐτοῦ
ὅστις εἴη, καί ὅθεν, καί τί δήποτε παθών, την παρ
τριον ἀπολίποι θρησκείαν. Ὁ δὲ διὰ τινος
ερμηνέως
ἀπολογεῖται· οὐκέτι γὰρ οὐδὲ τῇ φονῇ περσίζειν
ἠξίου καί αὐτὴν μετὰ τῆς θρησκείας τὴν γλώτταν
ἀπώματον ποιησάμενος, ἢ καὶ τῇ γλουτῃ μᾶλλον
διὰ τὸ σέβας ἀπεχθανόμενος. ᾿Απολογεῖται τοίνυν,
col. 421–422page 122 of 391
PG 114:422ἀποστῆναι τῆς εὐσεβίας· ποίει τοιγαρούν 2 βούλει, μηδενὸς αὐτῶν ἀπεχόμενος. Ο ΕΓ΄. Ταύτην ᾿Αναστασίου τὴν μετὰ συνέσεως ενα στασιν ἐπιεικές, οὐδὲν ἢ φιλάνθρωπον διεδέχετο, ἀλλὰ Περσικῷ τρόπῳ δεθεὶς ῥάβδοις ἀνηλεῶς κατηκίζετο. Τυπτομένῳ δὲ αὐτῷ τοιαῦτα καὶ ὁ ἄρχων ἐπῇδεν Ταῖς μεγίσταις τοῦ βασιλέως τιμαῖς τε καὶ δωρεαῖς πεισθῆναι μὴ ἀνασχόμενος, πρὸς τοιαῦτα τοῦ λοιποῦ παρεσκεύασο· οὕτω γάρ σε τύπτων καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, ταῖς πληγαῖς ἀναλώσω. Τοῦ δὲ καὶ πάλιν & βούλοιτο ποιεῖν ἐπιτρέποντος, κελεύει τῶν δεσμών ἀνεθέντα τὸν μάρτυρα, ὅπτιόν τε διαταθέντα, ξύλοις τὰς κνήμας μέσον ἀποληφθῆναι· ἑκατέρᾳ δὲ τούτων ἄκρα γενναίους τινὰς ἐπιστῆναι ἀνδρας μεγέθει τε σωμάτων καὶ ἡλικίας ἀκμῇ διαφέροντας. Ο δὲ μάρ τυς, καὶ τοιούτοις πιέσμασι μέχρις οστέων αὐτῶν τὰς κνήμας ἀποθλιβόμενος, μεγαλοψύχως ἔτι μᾶλλον καὶ φιλοσόφως διεκαρτέρει· ὅπερ ὁ ἄχρων ἰδὼν, καὶ γνοὺς ὡς ἐπιτείνει μᾶλλον αὐτῷ τῆς ὑπομονῆς ἐνα τεῦθεν καὶ καρτερίας τὸ σύντονον, ἀσφαλεστάτῃ καὶ πάλιν αὐτὸν φρουρᾷ δίδωσιν· ὥστε τῷ βασιλεῖ περὶ τούτου καὶ αὖθις ἀνενεγκεῖν. Τοῦ δὲ τὸ δεσμωτήριον ἐπιτετραμμένου σελλαρίου Χριστιανοῦ τὸ σέβας υπάρχοντος, καὶ παρὰ τοῦτο συναλγεῖν ἔχοντος φιλο ανθρώπως τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας καὶ τοῦ καλοῦ κάτ μνουσι, καὶ Χριστιανῶν τῷ βουλομένῳ τῆς εἰσόδου παραχωροῦντος· εἰσιὼν παρ' ἡμέραν ὁ τῆς μονῆς ἀδελφὸς ἀκωλύτως, ὁ καὶ συναπάρας ἐκ Καισαρείας τῷ μάρτυρι, τὸ σκληρὸν καθάπαξ ἐκεῖνο καὶ ἄφιλον τῆς ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ διαγωγῆς, τάς τε τῶν πληγών δδύνας, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δεσμῶν καὶ τῆς ἄλλης και κοπαθείας στενοχωρίαν παρεμυθεῖτο. Πολλοί δά καὶ ἄλλοι τῶν εὐσεβῶν, μεθ᾽ ὧν καὶ οἱ τοῦ Ἰεσδὶν ἐκείνου υἱοί, πρὸς αὐτὸν εἰσιόντες, ποσί τε αὐτοῦ τοῖς ὡραίοις καὶ ἀγαθὰ σαφῶς εὐαγγελιζομένοις προσέπιπτον, καὶ τὰ δεσμὰ κατεφίλουν, καί τινος παρ' αὐτοῦ τυχεῖν εὐχῆς τε καὶ εὐλογίας ἐδέοντο. Τοῦ δὲ πρὸς ταῦτα καὶ λίαν ἀπαραδέκτως ἔχοντος. (ὅλῃ γὰρ ἐκεῖνος ἀεὶ καὶ γνώμης καὶ ψυχῆς προθέσει τῆς ἀνθρωπίνης δόξης, τῆς κενῆς δὴ ταύτης καὶ ἀπίστου και ψευδομέ της καὶ οὐδὲν ἐχούσης ἀληθινὸν, τὰς ἀφορμὰς παρ. έκοπτε), αὐτοὶ κηρὸν τοῖς δεσμοῖς ἐπιβάλλοντες, τὸ ἐκεῖθεν ἐκτύπωμα ὥς τι μέγιστον φυλακτήριον καὶ καμάτου παντὸς καὶ πάθους λυτήριον ἐκομίζοντο. ΚΔ'. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ καὶ πάλιν ἐπιστὰς ὁ ἄρ χων τῇ φυλακῇ, εἰ τοῖς τοῦ βασιλέως εἴκοι προστάγμασιν εἰς κενὸν ἠρωτα, ἢ μᾶλλον ἀφορμὰς ἐκζη των, ώμοτάη ψυχῇ χαρίζεσθαι κολάζειν εφιεμένη. Τοῦ δὲ μὴ μετρίως περὶ τὴν ἐρώτησιν δυσχεράναντος, καὶ σὺν ὁρμῇ πρὸς αὐτὸν καὶ κινήματι κεφαλής, ὃ πολλάκις εἶπε, καὶ νῦν ἀποκριναμένου, ὡς οὐδὲν ἐγὼ Χριστοῦ καὶ τῆς εὐσεβείας, εὖ ἴσθι προτιμότερον θήσομαι· κελεύει, ροπάλοις αὐτὸν καὶ πάλιν ὥσπερ δὴ καὶ πρότερον τύπτεσθαι. Ἐπεὶ δὲ ἀδριάντα μᾶλλον ἢ ἄνδρα τύπτειν ἐῴκεσαν, ὅσον ἦν εἰκάσαι τῷ άκαμπεῖ τοῦ φρονήματος· τέως μὲν αὐτὸν ἐν τῇ φυλακῇ καταλιπὼν ὁ ἄρχων ἔπεισι, καί τινας επισχών ἡμέρας ἔρχεται πρὸς αὐτὸν αὖθις, πολὺς ὢν τοῖς
præses; mihi enim, qui sum mei Christi gratia ἀποστῆναι τῆς εὐσεβίας· ποίει τοιγαρούν 2 βούλει,
confirmatus, non persuadebis ut a pietate defciam, μηδενὸς αὐτῶν ἀπεχόμενος.
fac ergo quæcunque vis, a nullo abstinens.
. XXIII. Hanc Anastasii cum prudentia constantiam nulla moderatio excepit aut humanitas, sed
vinctus more Persico virgis cadebatur crudeliter.
Cumn is autem verberaretur, hæc decantabat magistratus: Cum maximis regis donis et honoribus
persuaderi non sustinueris, ad hæc sis deinceps
paratus. Sic enim te quotidie verberans,consumam
plagis. Ille autem cum eum juberet rursus, quæ
vellet facere, jubet martyri relaxato a vinculis, cum
extensus esset supinus, lignis medias intercipi tibias,
utraque autem eorum extrema premere viros aliquot robustos, qui et corporum magnitudine et
alatis vigore præstarent. Martyr autem cum sic ejus
tibiæ premerentur usque ad ossa, magno et excelso
animo et plane philosophico tolerabat. Quod quidem cum vidisset magistratus, et cognovisset se ex
eo magis augere ejus patientia et tolerantiæ constantiam, rursus in tutissimam eum tradit custodiam, ut de eo rursus referret ad regem. Cum is
autem cui erat commissa cura carceris, sellarius,
esset religione Christianus, et ideo eorum misereretur, qui pro pietate laborabant et eo quod est
bonum et honestum, et eis, qui vellent ex ChrisGianis, concederet ingressum, interdiu ingrediens
sine ulla prohibitione frater monasterii, qui cum
martyre solverat ex Casarea, consolabatur illam
asperam et tetram in carcere babitationem, et quos
ex plagis senserat dolores, et quas ex vinculis et c
alia malorum perpessione acceperat molestias.
Multi quoque alii viri pii, cum quibus illius quoque
Tesdin filii ad eum ingredientes, ad speciosos ejus
pedes, et bona aperte evangelizantes, procidebant
et vincula deosculabantur et rogabant, ut ab eo
aliquas consequerentur preces et benedictiones.
Cum is autem hæc omnino minime admitteret
(ille enim toto semper animo et mente, humana
gloriæ, hujus, inquam vanæ, et infidæ, et fallacis,
et quæ nihil habet Graum ac stabile, resecabal
occasiones), ipsi vinculis ceram immillens, quæ
ex illis exprimebatur effigiem, tanquam maximum
aliquod remedium et salutare ad omnem morbum
et dolorem solvendum efferebant.
Ο
XXIV. Non multum temporis intercessit, et rursus veniens ille magistratus in custodiam,an jussis -
cederet regiis, frustra interrogabal, aut potius
quærens occasionem gratificandi animo crudelissimo, qui penas cupiebat sumere. Cum is autem
non parum aegre tulisset interrogationem et magna
contentione et motione capitis id quod saepe dixerat, nunc quoque respondisset: Scito me Christo et
pietati nihil esse prælaturum, jubet eum rursus
quoque clavibus verberari, sicut prius. Cum vero
viri statuam potius quam virum visi essent verberare, quantum licuit conjicere ex eo, quod esset
ejus animus plane indexibilis, eo quidem relicto in
custodia, recedit magistratus; et aliquot interjectis
ΕΓ΄. Ταύτην ᾿Αναστασίου τὴν μετὰ συνέσεως ενα
στασιν ἐπιεικές, οὐδὲν ἢ φιλάνθρωπον διεδέχετο, ἀλλὰ
Περσικῷ τρόπῳ δεθεὶς ῥάβδοις ἀνηλεῶς κατηκίζετο.
Τυπτομένῳ δὲ αὐτῷ τοιαῦτα καὶ ὁ ἄρχων ἐπῇδεν
Ταῖς μεγίσταις τοῦ βασιλέως τιμαῖς τε καὶ δωρεαῖς
πεισθῆναι μὴ ἀνασχόμενος, πρὸς τοιαῦτα τοῦ λοιποῦ
παρεσκεύασο· οὕτω γάρ σε τύπτων καθ᾿ ἑκάστην
ἡμέραν, ταῖς πληγαῖς ἀναλώσω. Τοῦ δὲ καὶ πάλιν
& βούλοιτο ποιεῖν ἐπιτρέποντος, κελεύει τῶν δεσμών
ἀνεθέντα τὸν μάρτυρα, ὅπτιόν τε διαταθέντα, ξύλοις
τὰς κνήμας μέσον ἀποληφθῆναι· ἑκατέρᾳ δὲ τούτων
ἄκρα γενναίους τινὰς ἐπιστῆναι ἀνδρας μεγέθει τε
σωμάτων καὶ ἡλικίας ἀκμῇ διαφέροντας. Ο δὲ μάρ
τυς, καὶ τοιούτοις πιέσμασι μέχρις οστέων αὐτῶν
τὰς κνήμας ἀποθλιβόμενος, μεγαλοψύχως ἔτι μᾶλλον
καὶ φιλοσόφως διεκαρτέρει· ὅπερ ὁ ἄχρων ἰδὼν, καὶ
γνοὺς ὡς ἐπιτείνει μᾶλλον αὐτῷ τῆς ὑπομονῆς ἐνα
τεῦθεν καὶ καρτερίας τὸ σύντονον, ἀσφαλεστάτῃ καὶ
πάλιν αὐτὸν φρουρᾷ δίδωσιν· ὥστε τῷ βασιλεῖ περὶ
τούτου καὶ αὖθις ἀνενεγκεῖν. Τοῦ δὲ τὸ δεσμωτήριον
ἐπιτετραμμένου σελλαρίου Χριστιανοῦ τὸ σέβας
υπάρχοντος, καὶ παρὰ τοῦτο συναλγεῖν ἔχοντος φιλο
ανθρώπως τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας καὶ τοῦ καλοῦ κάτ
μνουσι, καὶ Χριστιανῶν τῷ βουλομένῳ τῆς εἰσόδου
παραχωροῦντος· εἰσιὼν παρ' ἡμέραν ὁ τῆς μονῆς
ἀδελφὸς ἀκωλύτως, ὁ καὶ συναπάρας ἐκ Καισαρείας
τῷ μάρτυρι, τὸ σκληρὸν καθάπαξ ἐκεῖνο καὶ ἄφιλον
τῆς ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ διαγωγῆς, τάς τε τῶν πληγών
δδύνας, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δεσμῶν καὶ τῆς ἄλλης και
κοπαθείας στενοχωρίαν παρεμυθεῖτο. Πολλοί δά καὶ
ἄλλοι τῶν εὐσεβῶν, μεθ᾽ ὧν καὶ οἱ τοῦ Ἰεσδὶν ἐκείνου
υἱοί, πρὸς αὐτὸν εἰσιόντες, ποσί τε αὐτοῦ τοῖς ὡραίοις
καὶ ἀγαθὰ σαφῶς εὐαγγελιζομένοις προσέπιπτον, καὶ
τὰ δεσμὰ κατεφίλουν, καί τινος παρ' αὐτοῦ τυχεῖν
εὐχῆς τε καὶ εὐλογίας ἐδέοντο. Τοῦ δὲ πρὸς ταῦτα
καὶ λίαν ἀπαραδέκτως ἔχοντος. (ὅλῃ γὰρ ἐκεῖνος
ἀεὶ καὶ γνώμης καὶ ψυχῆς προθέσει τῆς ἀνθρωπίνης
δόξης, τῆς κενῆς δὴ ταύτης καὶ ἀπίστου και ψευδομέ
της καὶ οὐδὲν ἐχούσης ἀληθινὸν, τὰς ἀφορμὰς παρ.
έκοπτε), αὐτοὶ κηρὸν τοῖς δεσμοῖς ἐπιβάλλοντες, τὸ
ἐκεῖθεν ἐκτύπωμα ὥς τι μέγιστον φυλακτήριον καὶ
καμάτου παντὸς καὶ πάθους λυτήριον ἐκομίζοντο.
ΚΔ'. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ καὶ πάλιν ἐπιστὰς ὁ ἄρ
χων τῇ φυλακῇ, εἰ τοῖς τοῦ βασιλέως εἴκοι προστά
γμασιν εἰς κενὸν ἠρωτα, ἢ μᾶλλον ἀφορμὰς ἐκζη
των, ώμοτάη ψυχῇ χαρίζεσθαι κολάζειν εφιεμένη.
Τοῦ δὲ μὴ μετρίως περὶ τὴν ἐρώτησιν δυσχεράναν
τος, καὶ σὺν ὁρμῇ πρὸς αὐτὸν καὶ κινήματι κεφαλής,
ὃ πολλάκις εἶπε, καὶ νῦν ἀποκριναμένου, ὡς οὐδὲν
ἐγὼ Χριστοῦ καὶ τῆς εὐσεβείας, εὖ ἴσθι προτιμότε
ρον θήσομαι· κελεύει, ροπάλοις αὐτὸν καὶ πάλιν
ὥσπερ δὴ καὶ πρότερον τύπτεσθαι. Ἐπεὶ δὲ ἀδριάντα
μᾶλλον ἢ ἄνδρα τύπτειν ἐῴκεσαν, ὅσον ἦν εἰκάσαι τῷ
άκαμπεῖ τοῦ φρονήματος· τέως μὲν αὐτὸν ἐν τῇ
φυλακῇ καταλιπὼν ὁ ἄρχων ἔπεισι, καί τινας επισχών
ἡμέρας ἔρχεται πρὸς αὐτὸν αὖθις, πολὺς ὢν τοῖς
τεχνάσμασι καὶ ταῖς ἐπινοίαις· καὶ νῦν μὲν κολα κείαις καὶ ὑποσχέσεσι, νῦν δὲ ἀπειλαῖς καὶ κολάσεσι εἰς ἄρνησιν τῆς εὐσεβείας αὐτὸν ἐκκαλούμενος. Επεί δὲ ὁ αὐτὸς ἦν ᾿Αναστάσιος, μήτε τούτοις ὑποκλινόμενος, μήτε ἐκείνοις θελγόμενος, τοῖς προλαβοῦσι δε σμοῖς καὶ ταῖς πληγαῖς ἐξεδίδοτο. Εἶτα τῶν δεσμῶν ἀνεθείς, τῆς ἑτέρας χειρὸς ἐξαρτᾶται, λίθου τὴν ὁλο κὴν βαρυτάτου θατέρου τοῖν ποδοῖν ἐκδεθέντος. Οὕτως οὖν αὐτὸν ἐπὶ δυσὶν ὥραις κρεμάμενόν τε καὶ δια σπώμενον ὁ ἄρχων καταλιπών, ἐπεὶ κατ' οὐδὲν ἑώρα τῷ μάρτυρι τὸν τόνον ὑπολυόμενον· ἀλλὰ καὶ σφριγῶντα μᾶλλον τῇ τῶν βασάνων ἐπιμονῇ καὶ ῥωννύ μενον, ἐκεῖνον μὲν πέμψας κατάγει, πρὸς δὲ τὸν βα σιλέα ἐπανελθών, τό τε ἄτρεπτον αὐτοῦ τῆς γνώμης καὶ δεινῶς ἀνδρικὸν ἀπαγγέλλει, και συμβουλεύει καὶ αὐτὸς οἴκοθεν μηκέτι πεῖραν ᾿Αναστασίῳ προσ αγαγεῖν, μηδὲ δούναι τηλικοῦτον ἀρχῆς ὕψος καὶ μέγε θος, πρὸς ἑνὸς ἀνδρὸς ἔνστασιν ὁρᾶσθαι νενικημένον. ΚΕ΄. Εντεῦθεν ἀπογνοὺς τοῦ μάρτυρος καὶ ὁ βασ σιλεὺς πέμπει μετὰ πέμπτην καὶ δεκάτην ἡμέραν αυτόν τε τὸν εἰρημένον ἄρχοντα, καί τινας ἑτέρους τῶν ὑπὸ χεῖρα, ὥστε μὴ τὸν ἅγιον μόνον, ἀλλὰ πολ λοὺς σὺν αὐτῷ καὶ ἄλλους Χριστιανοὺς ἀνελεῖν. Οἱ δὲ καταλαβόντες τὸ δεσμωτήριον, ἐκβάλλουσι Χρι στιανοὺς αἰχμαλώτους οὐκ ἐλάττους ἢ ἑβδομήκοντα σὺν τῷ μάρτυρι, μεθ' ὧν καὶ οἱ τὴν αὐτὴν ᾿Αναστα σίῳ φυλακὴν ἐν Καισαρείᾳ κατακριθέντες καὶ τῆς σφραγίδος αὐτῷ καὶ τῆς ὁδοῦ κοινωνήσαντες δύο ἄνδρες ἐτύγχανον, οὓς καὶ τοῦ τῆς Βετσαλώης ἐξ αγαγόντες χωρίου, ἐν ᾧ καὶ τῷ δεσμωτήριον ᾠκοδόμητο, καὶ πάντας πρὸς τῷ ποταμῷ στήσαντες, εἶτα καθ᾽ ἕνα διαιροῦντες, σχοινόν τε αὐτῶν τῷ τραχήλῳ ἐμβάλλοντες, καὶ οὕτως ἐλεεινῶς ὑπὸ τοῖς τοῦ μάρ τυρος ὀφθαλμοῖς ἀποπνίγοντες, ἐπέλεγον καθ᾽ ἔκα στον τῷ ἁγίῳ Διατί θέλεις ὡς εἴς τούτων βιαίως ἀναιρεθῆναι, καὶ μὴ μᾶλλον πεισθῆναι τῷ βασιλεῖ, καὶ τῆς παρούσης ἀπολαύειν εὐημερίας; Ὁ δὲ προσ σχὼν ἐπὶ τούτοις, οὐρανῷ τε ὄμματα δούς, καὶ Θεῷ συντεταμένως εὐχαριστήσας, ότιπερ ἤδη παρεστῶτα τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ θάνατον ἔβλεπεν, εἶτα καὶ πρὸς ἐκείνους ἐπιστραφείς, Εγώ, φησίν, ὑπὲρ τῆς τοῦ Χρι στου μου ἀγάπης καὶ τοῦ θερμοῦ πρὸς αὐτὸν καὶ ἀπαθοῦς ἔρωτος, ἅπαν κατατμηθῆναι μέλος εἰς λεπτὰ προσεδόκων, καινότατον δή τινα περιμένων καὶ ἀπηχῆ θάνατον. Ἐπειδὴ δὲ οὗτος ἐστιν ὁ παρ' ὑμῶν ἀπειλούμενος, εὐχαριστῶ σοι τῷ μόνῳ Θεῷ μου καὶ η Σωτῆρι, Χριστὲ βασιλεῦ, ὅτι τελευτῆς οὕτως ἀπόνου καὶ ἀνωδύνου, ἢν καὶ φύσις αὐτὴ μετὰ μικρὸν ἐπ ήνεγκεν ἂν, μαρτυρίου με τιμὴν ὠνήσασθαι κατά ηξίωσας. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ οὕτω τελευταίοις ἐπιλαμ πρυνθεῖς ῥήματιν, ἵσῳ θανάτῳ καὶ οὗτος ἐτελειώθη. «Ϛ΄. Οι δήμιοι δὲ τὴν ἱερὰν ἐκείνην κεφαλὴν ἐκτεμόντες, σαφῆ τῆς ἀναιρέσεως τοῦ ἀνδρὸς ἀπο δειξιν τῷ βασιλεῖ κομίζουσι. Τόν μέντοι ἐπὶ τῆς φυ λακῆς σελλάριον Χριστιανὸν ὄντα, καὶ μαρτύρων εἰδότα τιμᾶν σώματα, ἀνελέσθαι τὸ τοῦ ἁγίου λείψα
præses; mihi enim, qui sum mei Christi gratia ἀποστῆναι τῆς εὐσεβίας· ποίει τοιγαρούν 2 βούλει,
confirmatus, non persuadebis ut a pietate defciam, μηδενὸς αὐτῶν ἀπεχόμενος.
fac ergo quæcunque vis, a nullo abstinens.
. XXIII. Hanc Anastasii cum prudentia constantiam nulla moderatio excepit aut humanitas, sed
vinctus more Persico virgis cadebatur crudeliter.
Cumn is autem verberaretur, hæc decantabat magistratus: Cum maximis regis donis et honoribus
persuaderi non sustinueris, ad hæc sis deinceps
paratus. Sic enim te quotidie verberans,consumam
plagis. Ille autem cum eum juberet rursus, quæ
vellet facere, jubet martyri relaxato a vinculis, cum
extensus esset supinus, lignis medias intercipi tibias,
utraque autem eorum extrema premere viros aliquot robustos, qui et corporum magnitudine et
alatis vigore præstarent. Martyr autem cum sic ejus
tibiæ premerentur usque ad ossa, magno et excelso
animo et plane philosophico tolerabat. Quod quidem cum vidisset magistratus, et cognovisset se ex
eo magis augere ejus patientia et tolerantiæ constantiam, rursus in tutissimam eum tradit custodiam, ut de eo rursus referret ad regem. Cum is
autem cui erat commissa cura carceris, sellarius,
esset religione Christianus, et ideo eorum misereretur, qui pro pietate laborabant et eo quod est
bonum et honestum, et eis, qui vellent ex ChrisGianis, concederet ingressum, interdiu ingrediens
sine ulla prohibitione frater monasterii, qui cum
martyre solverat ex Casarea, consolabatur illam
asperam et tetram in carcere babitationem, et quos
ex plagis senserat dolores, et quas ex vinculis et c
alia malorum perpessione acceperat molestias.
Multi quoque alii viri pii, cum quibus illius quoque
Tesdin filii ad eum ingredientes, ad speciosos ejus
pedes, et bona aperte evangelizantes, procidebant
et vincula deosculabantur et rogabant, ut ab eo
aliquas consequerentur preces et benedictiones.
Cum is autem hæc omnino minime admitteret
(ille enim toto semper animo et mente, humana
gloriæ, hujus, inquam vanæ, et infidæ, et fallacis,
et quæ nihil habet Graum ac stabile, resecabal
occasiones), ipsi vinculis ceram immillens, quæ
ex illis exprimebatur effigiem, tanquam maximum
aliquod remedium et salutare ad omnem morbum
et dolorem solvendum efferebant.
Ο
XXIV. Non multum temporis intercessit, et rursus veniens ille magistratus in custodiam,an jussis -
cederet regiis, frustra interrogabal, aut potius
quærens occasionem gratificandi animo crudelissimo, qui penas cupiebat sumere. Cum is autem
non parum aegre tulisset interrogationem et magna
contentione et motione capitis id quod saepe dixerat, nunc quoque respondisset: Scito me Christo et
pietati nihil esse prælaturum, jubet eum rursus
quoque clavibus verberari, sicut prius. Cum vero
viri statuam potius quam virum visi essent verberare, quantum licuit conjicere ex eo, quod esset
ejus animus plane indexibilis, eo quidem relicto in
custodia, recedit magistratus; et aliquot interjectis
ΕΓ΄. Ταύτην ᾿Αναστασίου τὴν μετὰ συνέσεως ενα
στασιν ἐπιεικές, οὐδὲν ἢ φιλάνθρωπον διεδέχετο, ἀλλὰ
Περσικῷ τρόπῳ δεθεὶς ῥάβδοις ἀνηλεῶς κατηκίζετο.
Τυπτομένῳ δὲ αὐτῷ τοιαῦτα καὶ ὁ ἄρχων ἐπῇδεν
Ταῖς μεγίσταις τοῦ βασιλέως τιμαῖς τε καὶ δωρεαῖς
πεισθῆναι μὴ ἀνασχόμενος, πρὸς τοιαῦτα τοῦ λοιποῦ
παρεσκεύασο· οὕτω γάρ σε τύπτων καθ᾿ ἑκάστην
ἡμέραν, ταῖς πληγαῖς ἀναλώσω. Τοῦ δὲ καὶ πάλιν
& βούλοιτο ποιεῖν ἐπιτρέποντος, κελεύει τῶν δεσμών
ἀνεθέντα τὸν μάρτυρα, ὅπτιόν τε διαταθέντα, ξύλοις
τὰς κνήμας μέσον ἀποληφθῆναι· ἑκατέρᾳ δὲ τούτων
ἄκρα γενναίους τινὰς ἐπιστῆναι ἀνδρας μεγέθει τε
σωμάτων καὶ ἡλικίας ἀκμῇ διαφέροντας. Ο δὲ μάρ
τυς, καὶ τοιούτοις πιέσμασι μέχρις οστέων αὐτῶν
τὰς κνήμας ἀποθλιβόμενος, μεγαλοψύχως ἔτι μᾶλλον
καὶ φιλοσόφως διεκαρτέρει· ὅπερ ὁ ἄχρων ἰδὼν, καὶ
γνοὺς ὡς ἐπιτείνει μᾶλλον αὐτῷ τῆς ὑπομονῆς ἐνα
τεῦθεν καὶ καρτερίας τὸ σύντονον, ἀσφαλεστάτῃ καὶ
πάλιν αὐτὸν φρουρᾷ δίδωσιν· ὥστε τῷ βασιλεῖ περὶ
τούτου καὶ αὖθις ἀνενεγκεῖν. Τοῦ δὲ τὸ δεσμωτήριον
ἐπιτετραμμένου σελλαρίου Χριστιανοῦ τὸ σέβας
υπάρχοντος, καὶ παρὰ τοῦτο συναλγεῖν ἔχοντος φιλο
ανθρώπως τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας καὶ τοῦ καλοῦ κάτ
μνουσι, καὶ Χριστιανῶν τῷ βουλομένῳ τῆς εἰσόδου
παραχωροῦντος· εἰσιὼν παρ' ἡμέραν ὁ τῆς μονῆς
ἀδελφὸς ἀκωλύτως, ὁ καὶ συναπάρας ἐκ Καισαρείας
τῷ μάρτυρι, τὸ σκληρὸν καθάπαξ ἐκεῖνο καὶ ἄφιλον
τῆς ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ διαγωγῆς, τάς τε τῶν πληγών
δδύνας, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δεσμῶν καὶ τῆς ἄλλης και
κοπαθείας στενοχωρίαν παρεμυθεῖτο. Πολλοί δά καὶ
ἄλλοι τῶν εὐσεβῶν, μεθ᾽ ὧν καὶ οἱ τοῦ Ἰεσδὶν ἐκείνου
υἱοί, πρὸς αὐτὸν εἰσιόντες, ποσί τε αὐτοῦ τοῖς ὡραίοις
καὶ ἀγαθὰ σαφῶς εὐαγγελιζομένοις προσέπιπτον, καὶ
τὰ δεσμὰ κατεφίλουν, καί τινος παρ' αὐτοῦ τυχεῖν
εὐχῆς τε καὶ εὐλογίας ἐδέοντο. Τοῦ δὲ πρὸς ταῦτα
καὶ λίαν ἀπαραδέκτως ἔχοντος. (ὅλῃ γὰρ ἐκεῖνος
ἀεὶ καὶ γνώμης καὶ ψυχῆς προθέσει τῆς ἀνθρωπίνης
δόξης, τῆς κενῆς δὴ ταύτης καὶ ἀπίστου και ψευδομέ
της καὶ οὐδὲν ἐχούσης ἀληθινὸν, τὰς ἀφορμὰς παρ.
έκοπτε), αὐτοὶ κηρὸν τοῖς δεσμοῖς ἐπιβάλλοντες, τὸ
ἐκεῖθεν ἐκτύπωμα ὥς τι μέγιστον φυλακτήριον καὶ
καμάτου παντὸς καὶ πάθους λυτήριον ἐκομίζοντο.
ΚΔ'. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ καὶ πάλιν ἐπιστὰς ὁ ἄρ
χων τῇ φυλακῇ, εἰ τοῖς τοῦ βασιλέως εἴκοι προστά
γμασιν εἰς κενὸν ἠρωτα, ἢ μᾶλλον ἀφορμὰς ἐκζη
των, ώμοτάη ψυχῇ χαρίζεσθαι κολάζειν εφιεμένη.
Τοῦ δὲ μὴ μετρίως περὶ τὴν ἐρώτησιν δυσχεράναν
τος, καὶ σὺν ὁρμῇ πρὸς αὐτὸν καὶ κινήματι κεφαλής,
ὃ πολλάκις εἶπε, καὶ νῦν ἀποκριναμένου, ὡς οὐδὲν
ἐγὼ Χριστοῦ καὶ τῆς εὐσεβείας, εὖ ἴσθι προτιμότε
ρον θήσομαι· κελεύει, ροπάλοις αὐτὸν καὶ πάλιν
ὥσπερ δὴ καὶ πρότερον τύπτεσθαι. Ἐπεὶ δὲ ἀδριάντα
μᾶλλον ἢ ἄνδρα τύπτειν ἐῴκεσαν, ὅσον ἦν εἰκάσαι τῷ
άκαμπεῖ τοῦ φρονήματος· τέως μὲν αὐτὸν ἐν τῇ
φυλακῇ καταλιπὼν ὁ ἄρχων ἔπεισι, καί τινας επισχών
ἡμέρας ἔρχεται πρὸς αὐτὸν αὖθις, πολὺς ὢν τοῖς
col. 423–424page 123 of 391
PG 114:424νον βουληθέντα καὶ ἰδίᾳ θεῖναι τῶν ἄλλων, ὅπως μὴ τοσοῦτον ἀγαθὸν λάθῃ τοῖς λοιποῖς ἀναμιγὲν σώμιο σιν, εἶρξαν οι δήμιοι. Μηνυθείσης δὲ τοῖς τοῦ Ἰεσ δὲν υἱοῖς τῆς τοῦ ἀνδρὸς τελειώσεως, πρὸς ἦν ἀπιόντι τῷ μάρτυρι παῖδες ἐκείνων ἦσαν ἀκολουθοῦντες αὐτῷ καὶ ὑπηρετούμενοι· χρήμασιν ὑποφθείρουσιν οὗτοι τὴν τῶν δημίων ακρίβειαν καὶ τὴν τοῦ σώματος ἐν ιδιάζοντι τόπῳ κατάθεσιν, ἀργυρίων οὐκ ὀλίγων 1: ώνουνται. Εἶτα ὃ καὶ συναποδημήσας ἐκ Καισαρείας τῷ μάρτυρι μοναχὸς, καὶ ἀθλοῦντι μέχρι τέλους συμπαραμείνας, οὗ καὶ μνείαν πολλάκις ὁ λόγος ἔθετο, τούς τε παῖδας τῶν τοῦ Ἰεσδὶν υἱῶν, καί τινας τῶν ἐκεῖ μοναχῶν εἰς τὴν ἐπιοῦσαν νύκτα παραλαβὼν, καὶ ὥστε τὸ τοῦ μάρτυρος σῶμα ἱερῶς τε καὶ (ο ο ὁσίως περιστείλαι καταλαβών (ὢ πῶς ἀναξίως αἰσ νέσω σου, Χριστέ, τῶν θαυμάτων τὸ μέγεθος εὑρί σκει τους κύνας τὰ μὲν ἄλλα τῶν σωμάτων ὅλω στόματι κατεσθίοντας, τούτου δὲ μόνον καὶ λίαν περ φυλαγμένως ἔχοντας καὶ ἀπεχομένους, οἷα μηδὲ σώ ματος ἔτι νόμοις ὑποκειμένου. "Ηδη γὰρ ἦν στέφανος κάλλους ἐν χειρὶ Κυρίου, ὁ θέτως ἂν εἶπεν Ησαΐας, καὶ διάδημα βασιλείας ἐν χειρὶ Θεοῦ αὐτοῦ. Τὸ σῶμα τοίνιν τοῦ μάρτυρος ἀνελόμενος, καὶ καθαραίς οθόναις, ἂς οἱ τοῦ Ἰεσδὶν υἱοὶ τελευταῖον τῷ μάρτυρι παρέσχον ἐντάφιον, τὸ καθαρὸν ἐκεῖνο καὶ ἅγιον ἐνειλήσας, εἰς τὴν τοῦ μαρτυρος Σεργίου μονὴν ἑνὶ σημείῳ τῆς κώμης διέχουσαν κατατίθεται, ἑπτακαιδεκάτῳ μὲν ἔτει τῆς Ηρακλείου τοῦ εὐσεβοῦς βασι λείας, εἰκάδι δὲ καὶ δευτέρᾳ μηνός Ιανουαρίου. Αὕτη γὰρ ἦν ἡ καὶ τὴν τελευτὴν ἰδοῦσα τοῦ μάρτυρος ἡμέρα. Ο ΚΖ'. Εἰς δὲ τὴν ἐπιοῦσαν δύο τῶν ἐπὶ τῆς φυλα κῆς τίνων, τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀκούσιν ὑπῆρξε διηγουμένων. Ὁ μὲν γὰρ ἔλεγε τῷ ἑτέρῳ· Είδες όπως χθὲς ἐλθόντες οἱ κύνες τῶν μὲν λοιπῶν χανδόν ἐνεπίμπλαντο σωμάτων, μόνον δὲ τοῦ μοναχοῦ ἐκεί νου ἀπείχοντο, καὶ ὅπως ἐπείπερ ἱκανῶς τῶν ἄλλων εμφορηθείησαν, πλησίον ἐκείνου καθήμενοι φύλακες ὥσπερ εἶναι μᾶλλον ἐῴκεσαν, ὡρῶν ἑξῆς δύω μήτε ἀποχωρούντες μήτε τοῦ σώματος θήγοντες; "Ατερος δὲ πάλιν τὸν λόγον ὑπολαβών, Εγὼ δὲ, φησίν, ἑσπέρας ἐκ τῆς κατασκοπῆς εἰς τὴν οἰκίαν ἐπανιών, εδόκουν ἀστέρα τινὰ τῆς γῆς ψαύοντα βλέπειν, ἡδύ τι καὶ διαφανές απαστράπτοντα· καὶ τὸ καινὸν τοίνυν κατα πλαγείς του θεάματος όπως οὐ κατὰ τοὺς λοιπούς ἦν ἀστέρας, ἀλλὰ χθαμαλα και πρόσφεια λάμπων, πορεύομαι τι ποτ᾽ ἂν εἴη τὸ φανὴν ἐκεῖνο μαθεῖν. δὲ ἤδη πλησίον ἐγενόκην τοῦ τόπου, ἀστέρα μὲν ἐκεῖνον οὐκ εἶχον ὁρᾷν, μόνον δὲ τὸ τοῦ μοναχου σῶμα κείμενον ἐπ' ἐδάφους. Ταῦτα τῶν στρατιωτών ἐν διηγήσει καὶ θαύματι ποιουμένων, τινὲς τῶν ἐν τῇ γυλακῇ Χριστιανῶν αἰχμαλώτων, την Περσών Ασκημένοι γλώσσαν, ᾗ τότε κἀκεῖνοι πρὸς ἀλλή λους ἐκρῶντο, τῶν λεγομένων συνίεσαν, ὧν καὶ δύο τινὲς τῆς φυλακῆς ἀνεθέντες μετὰ τὴν Χοσρόου τοῦ Βασιλέως ἀναίρεσιν, σὺν ἅμα πολλοῖς καὶ ἄλλοις τὴν ἄγίαν πόλιν κατέλαβον· οἷς δήπου καὶ συνὼν ὁ μάρτυς ἐν τῷ δεσμωτηρίω, περί τε τῆς ἑαυτοῦ τε
tollere reliquias, et eas separare ab aliis, ne tan- νον βουληθέντα καὶ ἰδίᾳ θεῖναι τῶν ἄλλων, ὅπως μὴ
tum lateret bonum, permis am cuin caloris cor- τοσοῦτον ἀγαθὸν λάθῃ τοῖς λοιποῖς ἀναμιγὲν σώμιο
poribus, prohibuere carnifices. Cum filiis autem σιν, εἶρξαν οι δήμιοι. Μηνυθείσης δὲ τοῖς τοῦ Ἰεσ
Iesdin annuntiata fuisse viri consunmatio, ad δὲν υἱοῖς τῆς τοῦ ἀνδρὸς τελειώσεως, πρὸς ἦν ἀπιόντι
quam euntemn martyrem illorum pueri conseque. τῷ μάρτυρι παῖδες ἐκείνων ἦσαν ἀκολουθοῦντες αὐτῷ
bantur, et illi servebant, ii pecunia corrumpunt καὶ ὑπηρετούμενοι· χρήμασιν ὑποφθείρουσιν οὗτοι
carnificum diligentiam, et ut corpus sibi liceret τὴν τῶν δημίων ακρίβειαν καὶ τὴν τοῦ σώματος ἐν
loco separato deponere, non paucis emunt pecu- ιδιάζοντι τόπῳ κατάθεσιν, ἀργυρίων οὐκ ὀλίγων
niis. Deinde 1: quoque monachus, qui cum mar- ώνουνται. Εἶτα ὃ καὶ συναποδημήσας ἐκ Καισαρείας
ture excesserat e Cesarea, et cumn decertante ad τῷ μάρτυρι μοναχὸς, καὶ ἀθλοῦντι μέχρι τέλους
finem usque manseral, cujus etiam sape fecinus συμπαραμείνας, οὗ καὶ μνείαν πολλάκις ὁ λόγος
mentionein, cum et peros filiorum lesin, et ἔθετο, τούς τε παῖδας τῶν τοῦ Ἰεσδὶν υἱῶν, καί τινας
quosdam ex iis, qui illic erant, monachis in noctem τῶν ἐκεῖ μοναχῶν εἰς τὴν ἐπιοῦσαν νύκτα παραλα
sequentem assumpsisset, et ut martyris corpus pie βῶν, καὶ ὥστε τὸ τοῦ μάρτυρος σῶμα ἱερῶς τε καὶ
et sancte componeret, venissel (ο quomodo, ο ὁσίως περιστείλαι καταλαβών (ὢ πῶς ἀναξίως αἰσ
Christe, laudabo miracul rum tuorum magnitudi p νέσω σου, Χριστέ, τῶν θαυμάτων τὸ μέγεθος;), εὑρί
nem?) invenit canes alia quidem corpora toto ore σκει τους κύνας τὰ μὲν ἄλλα τῶν σωμάτων ὅλω
exedentes, ab hacc autem solo se abstinentes, ut στόματι κατεσθίοντας, τούτου δὲ μόνον καὶ λίαν περ
quod non subjiceretur amplius legibus corpor s. φυλαγμένως ἔχοντας καὶ ἀπεχομένους, οἷα μηδὲ σώ
Jam enim erat pulchritudinis coronam in manu ματος ἔτι νόμοις ὑποκειμένου. "Ηδη γὰρ ἦν στέφανος
Dei (divinus dixit Isaias) et diadema regni in manu κάλλους ἐν χειρὶ Κυρίου, ὁ θέτως ἂν εἶπεν Ησαΐας,
Dei ejus. Cum sustulisset ergo corpus martyris, et καὶ διάδημα βασιλείας ἐν χειρὶ Θεοῦ αὐτοῦ. Τὸ
mundis lineis, quæ dedere filii lesdin pro ultimis σῶμα τοίνιν τοῦ μάρτυρος ἀνελόμενος, καὶ καθαραίς
corporis exsequiis, mundas illas el sanctas in- οθόναις, ἂς οἱ τοῦ Ἰεσδὶν υἱοὶ τελευταῖον τῷ μάρτυρι
volvisset reliquias, in Sergii martyris mona- παρέσχον ἐντάφιον, τὸ καθαρὸν ἐκεῖνο καὶ ἅγιον
sterio, quod ad unum lapidem ditabat a vico, ἐνειλήσας, εἰς τὴν τοῦ μαρτυρος Σεργίου μονὴν ἑνὶ
deponit decino sepimo quidem anno imperii σημείῳ τῆς κώμης διέχουσαν κατατίθεται, ἑπτακαι
pii Heraclii, vicesummo autem secundo mensis Ja- δεκάτῳ μὲν ἔτει τῆς Ηρακλείου τοῦ εὐσεβοῦς βασιnuarit. Is enim fuit dies, qui vidit decessum mar- λείας, εἰκάδι δὲ καὶ δευτέρᾳ μηνός Ιανουαρίου. Αὕτη
tyris.
γὰρ ἦν ἡ καὶ τὴν τελευτὴν ἰδοῦσα τοῦ μάρτυρος ἡμέρα.
XXVII. Sequenti autein d.e duos ex iis, qui erant
in custodia licuit audire hæc inter se narrantes. Ο
Dicebat enim unus alteri: Vidisti quemadmodum
canes, qui heri venerunt, reliquis quidem corporibus se cup de impleverunt, abstinuerunt autem a
solo corpore illius monachi: et quemadmodum
postquain se aliis exsatiassent, prope illud sedentes
visi sunt potius esse custodes, b ris deinceps duabus neque recedentes, neque corpus tangentes?
Aller autem rursus excipiens orationem: Ego vero,
inquit, cum vespere ex specula in domum reverterer, videbar mihi videre stellam quamdam terram
tangentem, jucundum quemdam et perspicuum
splendorem emittentem. Spectaculi itaque novitae
obstupefactus, quod scilicet non sicut aliæ, sed
humilius et terræ vicinius resplenderet, vado ut
videam, quidnam sit illud, quod apparuerat. Cum
autem fui prope illum locum, illam quidem stellam
videre von poteram, sed solum corpus monachi,
quod jaceba! super terram. Hæc cum narrarent et
mirarentur milites,quidam ex Christianis captivis,
qui exercitati erant in lingua Persica, qua tunc illi
inter se utebantur, intellexerunt ea, quæ licebantur. Ex quibus duo quidam relaxati a custodia post
interemptum regem Chosroen, una cum multis aliis
venerunt in sanctam civitatem, quibus quidem
martyr, cum una cum eis esset in carcere, de sua
ΚΖ'. Εἰς δὲ τὴν ἐπιοῦσαν δύο τῶν ἐπὶ τῆς φυλακῆς τίνων, τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀκούσιν ὑπῆρξε
διηγουμένων. Ὁ μὲν γὰρ ἔλεγε τῷ ἑτέρῳ· Είδες
όπως χθὲς ἐλθόντες οἱ κύνες τῶν μὲν λοιπῶν χανδόν
ἐνεπίμπλαντο σωμάτων, μόνον δὲ τοῦ μοναχοῦ ἐκεί
νου ἀπείχοντο, καὶ ὅπως ἐπείπερ ἱκανῶς τῶν ἄλλων
εμφορηθείησαν, πλησίον ἐκείνου καθήμενοι φύλακες
ὥσπερ εἶναι μᾶλλον ἐῴκεσαν, ὡρῶν ἑξῆς δύω μήτε
ἀποχωρούντες μήτε τοῦ σώματος θήγοντες; "Ατερος
δὲ πάλιν τὸν λόγον ὑπολαβών, Εγὼ δὲ, φησίν, ἑσπέρας
ἐκ τῆς κατασκοπῆς εἰς τὴν οἰκίαν ἐπανιών, εδόκουν
ἀστέρα τινὰ τῆς γῆς ψαύοντα βλέπειν, ἡδύ τι καὶ
διαφανές απαστράπτοντα· καὶ τὸ καινὸν τοίνυν κατα
πλαγείς του θεάματος όπως οὐ κατὰ τοὺς λοιπούς
ἦν ἀστέρας, ἀλλὰ χθαμαλα και πρόσφεια λάμπων,
πορεύομαι τι ποτ᾽ ἂν εἴη τὸ φανὴν ἐκεῖνο μαθεῖν.
D'ς δὲ ἤδη πλησίον ἐγενόκην τοῦ τόπου, ἀστέρα μὲν
ἐκεῖνον οὐκ εἶχον ὁρᾷν, μόνον δὲ τὸ τοῦ μοναχου
σῶμα κείμενον ἐπ' ἐδάφους. Ταῦτα τῶν στρατιωτών
ἐν διηγήσει καὶ θαύματι ποιουμένων, τινὲς τῶν ἐν
τῇ γυλακῇ Χριστιανῶν αἰχμαλώτων, την Περσών
Ασκημένοι γλώσσαν, ᾗ τότε κἀκεῖνοι πρὸς ἀλλή
λους ἐκρῶντο, τῶν λεγομένων συνίεσαν, ὧν καὶ
δύο τινὲς τῆς φυλακῆς ἀνεθέντες μετὰ τὴν Χοσρόου
τοῦ Βασιλέως ἀναίρεσιν, σὺν ἅμα πολλοῖς καὶ ἄλλοις
τὴν ἄγίαν πόλιν κατέλαβον· οἷς δήπου καὶ συνὼν ὁ
μάρτυς ἐν τῷ δεσμωτηρίω, περί τε τῆς ἑαυτοῦ τε
(9)Sergium in veneratione a Cosroe habitum memorat Baronius ob plurima in ipsum collata beneficia.
Heraclii 17 imperii annus fuit Christi 627, teste Baronio t. VIII Annal.
λειώσεως καὶ τῆς σφετέρας ελευθερίας, τῆς τε τοῦ παραβαλόντες, πάντα τῇ ἀδελφότητι ἐξηγήσαντο. πικροῦ διώκτου, επί τυράννου μᾶλλον ἢ βασιλέως ἀναιρέσεως, ἀψευδέστατα προειρήκει διαρρήδην ο τως εἰπών· Γινώσκετε, ἀδελφοί μου, ὅτι Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χάριτι, ἐγὼ μὲν αύριον τελειοῦμαι· ὑμεῖς δὲ μετά τινας ὀλίγας ἡμέρας ἀπολυθήσεσθε· ὅτε ἄδικος καὶ πονηρότατος βασιλεύς ἀναιρεθήσεται, ἀλλ᾽ ὑμῖν Θεοῦ δὲ πάντως κυβερνήσει καὶ ὁδηγία πρὸς τὴν ἁγίαν πόλιν ἐπανιοῦσι μελήσει καὶ τῇ μονῇ τοῦ ἀββᾶ ᾿Αναστασίου παραβαλεῖν, καὶ παρ᾿ ἡμῶν προσειπεῖν καὶ πάντα τῷ τε πατρί μου καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἀπαγ γεῖλαι. Ταύτας οὐ μόνον ἐκεῖνοι τὰς προῤῥήσεις ἀκού σαντες, ἀλλὰ καὶ εἰς ἔργον τὰς ἐκβάσεις ἰδόντες, τὰς τελευταίας τοῦ μάρτυρος ἐντολὰς οὐχ ἡτίμασαν, ἀλλὰ θέμενοι τὴν πρὸς τὴν μονὴν ὁδὸν καὶ αὐτῆς ἐπανόδου προτιμοτέρον· ἡ καὶ ῥᾳδίας μᾶλλον δὲ αὐτὴν καὶ ὁμαλῆς τυχόντες τῆς ἐπανόδου, καὶ τῇ μονῇ ὡς εἶχον αὐτῷ καμάτῳ τῆς οδοιπορίας αὐτοῖς ἐφοδίοις ΚΗ. Ὁ μέντοι πολλάκις μνημονευθεὶς ἀδελφός (ἐπ' αὐτὸν γὰρ ἄγει καὶ πάλιν τὰ τῆς ἀκολουθίας τὸν λόγον) τὸ τοῦ μάρτυρος σῶμα σὺν εὐλαβείᾳ καὶ μάρ τυσι πρεπούσαις τιμαῖς, εἰς τὴν τοῦ μεγάλου Σερ γίου μονὴν καταθέμενος, χρόνον μέν τινα καὶ αὐτὸς ἐκεῖ διατρίβων ἦν· καὶ ὅπως ἀνασωθείη πρός τε τὸν πέμψαντα καὶ τοὺς ἀδελφοὺς κινδύνων χωρίς, σκοπούμενος. Δεκάτῃ δὲ μετὰ τὴν λειψάνου κατάθεσιν ἡμέρᾳ, καταλαμβάνει μετὰ τῆς στρατιάς βασιλεὺς ἕτερος. Οὐχ οἷος ὁ προειρημένος διώκτης καὶ ἀπο στάτης καὶ τὴν κακίαν περιττὸς καὶ ἀνήκεστος· ἀλλὰ καὶ λίαν ἐπιεικής τε καὶ ἡμερος καὶ τὴν εὐσέβειαν ἐκείνῳ μᾶλλον καὶ τὴν φιλανθρωπίαν ἀντίθετος· οἷς ἰδὼν ἐπὶ ξένης ἡδέως ὁ μοναχὸς καθάπερ τινὰς ἐν σκάτῳ λαμπάδας καὶ, τῶν περὶ τὴν ἐπάνοδον φροντίδων εὐθὺς καὶ τοῦ τῆς ἀθυμίας ἀναπνεύσας ἄχθους, καὶ τὴν ψυχὴν οἱονεί κουφισθείς, οἷα καὶ αὐτὴν ἀδελ φότητα καὶ μονὴν οὐκ εἰς μακρὰν ὄψεσθαι προσδοχή σας, τῇ Ἑλλήνων αὐτοὺς γλώσσῃ προσαγορεύει, τὸν ἀναγνωρισμὸν τοῖς ἀνδράσι διαφωτίζων. Οἱ δὲ Χρι στιανὸν αὐτὸν εἶναι γνόντες, πρᾶγμα ἐσχάτως ἐν Περσίδι σπανίζον (τοῦτο γὰρ καὶ τὸ τῶν μοναχῶν ἔνδυμα καὶ ὁ λόγος ἐμήνυον), ἤροντο αὐτὸν ὅ τι ποτὲ εἴη διατρίβων ἐνταῦθα. Τοῦ δὲ κατὰ μέρος αὐτοῖς τὰ κατὰ τὸν μακάριον ἀπαγγείλαντος, τοῦτο μὲν, εἰς πόθον ἐκεῖνοι τοῦ μάρτυρος, τοῦτο δὲ καὶ εἰς συμ πάθειαν τοῦ μοναχοῦ τὰς ψυχὰς κινηθέντες, εἴς τε τὰς οἰκείας σκηνὰς τὸν ἄνδρα λαβόντες, κοινωνόν τε αὐτὸν καὶ στέγης ἐξ ἐκείνου καὶ τραπέζης ποιούμενοι, καὶ ὅπως ἔδει Χριστιανούς τε καὶ φιλομάρτυρας πρὸς τοῦτον διατεθέντες, διὰ τῆς ᾿Αρμενίων αὐτὸν εξήγαγον. "Ος καταλαβὼν δι᾽ ἔτους τὸ μοναστήριον, τῷ τε προεστῶτι καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἡδίστην τινὰ τρυφὴν καὶ φιλότιμον εὐωχίαν τὴν κατὰ τὸν ἱερὸν Αναστάσιον διήγησιν ἐποιήσατο, ἀνακομίσας ἔτι καὶ τὸ μοναχικὸν ἐκείνου κολόβιον, ὁ καὶ πρὸς αὐτῇ τῇ ἀναλύσει ἐνδεδυτο, καὶ ἀνακομίσας οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ θαυμαστού γε τοῦ διηγήματος. Έλεγε γὰρ ὡς εἴη τις ἀδελφὸς ἐν τῇ μονῇ καθ' ἣν ἀποτεθείη τὸ λείψανον, νέος τὴν ἡλικίαν, πονηρῷ πνεύματι κατά
tollere reliquias, et eas separare ab aliis, ne tan- νον βουληθέντα καὶ ἰδίᾳ θεῖναι τῶν ἄλλων, ὅπως μὴ
tum lateret bonum, permis am cuin caloris cor- τοσοῦτον ἀγαθὸν λάθῃ τοῖς λοιποῖς ἀναμιγὲν σώμιο
poribus, prohibuere carnifices. Cum filiis autem σιν, εἶρξαν οι δήμιοι. Μηνυθείσης δὲ τοῖς τοῦ Ἰεσ
Iesdin annuntiata fuisse viri consunmatio, ad δὲν υἱοῖς τῆς τοῦ ἀνδρὸς τελειώσεως, πρὸς ἦν ἀπιόντι
quam euntemn martyrem illorum pueri conseque. τῷ μάρτυρι παῖδες ἐκείνων ἦσαν ἀκολουθοῦντες αὐτῷ
bantur, et illi servebant, ii pecunia corrumpunt καὶ ὑπηρετούμενοι· χρήμασιν ὑποφθείρουσιν οὗτοι
carnificum diligentiam, et ut corpus sibi liceret τὴν τῶν δημίων ακρίβειαν καὶ τὴν τοῦ σώματος ἐν
loco separato deponere, non paucis emunt pecu- ιδιάζοντι τόπῳ κατάθεσιν, ἀργυρίων οὐκ ὀλίγων
niis. Deinde 1: quoque monachus, qui cum mar- ώνουνται. Εἶτα ὃ καὶ συναποδημήσας ἐκ Καισαρείας
ture excesserat e Cesarea, et cumn decertante ad τῷ μάρτυρι μοναχὸς, καὶ ἀθλοῦντι μέχρι τέλους
finem usque manseral, cujus etiam sape fecinus συμπαραμείνας, οὗ καὶ μνείαν πολλάκις ὁ λόγος
mentionein, cum et peros filiorum lesin, et ἔθετο, τούς τε παῖδας τῶν τοῦ Ἰεσδὶν υἱῶν, καί τινας
quosdam ex iis, qui illic erant, monachis in noctem τῶν ἐκεῖ μοναχῶν εἰς τὴν ἐπιοῦσαν νύκτα παραλα
sequentem assumpsisset, et ut martyris corpus pie βῶν, καὶ ὥστε τὸ τοῦ μάρτυρος σῶμα ἱερῶς τε καὶ
et sancte componeret, venissel (ο quomodo, ο ὁσίως περιστείλαι καταλαβών (ὢ πῶς ἀναξίως αἰσ
Christe, laudabo miracul rum tuorum magnitudi p νέσω σου, Χριστέ, τῶν θαυμάτων τὸ μέγεθος;), εὑρί
nem?) invenit canes alia quidem corpora toto ore σκει τους κύνας τὰ μὲν ἄλλα τῶν σωμάτων ὅλω
exedentes, ab hacc autem solo se abstinentes, ut στόματι κατεσθίοντας, τούτου δὲ μόνον καὶ λίαν περ
quod non subjiceretur amplius legibus corpor s. φυλαγμένως ἔχοντας καὶ ἀπεχομένους, οἷα μηδὲ σώ
Jam enim erat pulchritudinis coronam in manu ματος ἔτι νόμοις ὑποκειμένου. "Ηδη γὰρ ἦν στέφανος
Dei (divinus dixit Isaias) et diadema regni in manu κάλλους ἐν χειρὶ Κυρίου, ὁ θέτως ἂν εἶπεν Ησαΐας,
Dei ejus. Cum sustulisset ergo corpus martyris, et καὶ διάδημα βασιλείας ἐν χειρὶ Θεοῦ αὐτοῦ. Τὸ
mundis lineis, quæ dedere filii lesdin pro ultimis σῶμα τοίνιν τοῦ μάρτυρος ἀνελόμενος, καὶ καθαραίς
corporis exsequiis, mundas illas el sanctas in- οθόναις, ἂς οἱ τοῦ Ἰεσδὶν υἱοὶ τελευταῖον τῷ μάρτυρι
volvisset reliquias, in Sergii martyris mona- παρέσχον ἐντάφιον, τὸ καθαρὸν ἐκεῖνο καὶ ἅγιον
sterio, quod ad unum lapidem ditabat a vico, ἐνειλήσας, εἰς τὴν τοῦ μαρτυρος Σεργίου μονὴν ἑνὶ
deponit decino sepimo quidem anno imperii σημείῳ τῆς κώμης διέχουσαν κατατίθεται, ἑπτακαι
pii Heraclii, vicesummo autem secundo mensis Ja- δεκάτῳ μὲν ἔτει τῆς Ηρακλείου τοῦ εὐσεβοῦς βασιnuarit. Is enim fuit dies, qui vidit decessum mar- λείας, εἰκάδι δὲ καὶ δευτέρᾳ μηνός Ιανουαρίου. Αὕτη
tyris.
γὰρ ἦν ἡ καὶ τὴν τελευτὴν ἰδοῦσα τοῦ μάρτυρος ἡμέρα.
XXVII. Sequenti autein d.e duos ex iis, qui erant
in custodia licuit audire hæc inter se narrantes. Ο
Dicebat enim unus alteri: Vidisti quemadmodum
canes, qui heri venerunt, reliquis quidem corporibus se cup de impleverunt, abstinuerunt autem a
solo corpore illius monachi: et quemadmodum
postquain se aliis exsatiassent, prope illud sedentes
visi sunt potius esse custodes, b ris deinceps duabus neque recedentes, neque corpus tangentes?
Aller autem rursus excipiens orationem: Ego vero,
inquit, cum vespere ex specula in domum reverterer, videbar mihi videre stellam quamdam terram
tangentem, jucundum quemdam et perspicuum
splendorem emittentem. Spectaculi itaque novitae
obstupefactus, quod scilicet non sicut aliæ, sed
humilius et terræ vicinius resplenderet, vado ut
videam, quidnam sit illud, quod apparuerat. Cum
autem fui prope illum locum, illam quidem stellam
videre von poteram, sed solum corpus monachi,
quod jaceba! super terram. Hæc cum narrarent et
mirarentur milites,quidam ex Christianis captivis,
qui exercitati erant in lingua Persica, qua tunc illi
inter se utebantur, intellexerunt ea, quæ licebantur. Ex quibus duo quidam relaxati a custodia post
interemptum regem Chosroen, una cum multis aliis
venerunt in sanctam civitatem, quibus quidem
martyr, cum una cum eis esset in carcere, de sua
ΚΖ'. Εἰς δὲ τὴν ἐπιοῦσαν δύο τῶν ἐπὶ τῆς φυλακῆς τίνων, τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀκούσιν ὑπῆρξε
διηγουμένων. Ὁ μὲν γὰρ ἔλεγε τῷ ἑτέρῳ· Είδες
όπως χθὲς ἐλθόντες οἱ κύνες τῶν μὲν λοιπῶν χανδόν
ἐνεπίμπλαντο σωμάτων, μόνον δὲ τοῦ μοναχοῦ ἐκεί
νου ἀπείχοντο, καὶ ὅπως ἐπείπερ ἱκανῶς τῶν ἄλλων
εμφορηθείησαν, πλησίον ἐκείνου καθήμενοι φύλακες
ὥσπερ εἶναι μᾶλλον ἐῴκεσαν, ὡρῶν ἑξῆς δύω μήτε
ἀποχωρούντες μήτε τοῦ σώματος θήγοντες; "Ατερος
δὲ πάλιν τὸν λόγον ὑπολαβών, Εγὼ δὲ, φησίν, ἑσπέρας
ἐκ τῆς κατασκοπῆς εἰς τὴν οἰκίαν ἐπανιών, εδόκουν
ἀστέρα τινὰ τῆς γῆς ψαύοντα βλέπειν, ἡδύ τι καὶ
διαφανές απαστράπτοντα· καὶ τὸ καινὸν τοίνυν κατα
πλαγείς του θεάματος όπως οὐ κατὰ τοὺς λοιπούς
ἦν ἀστέρας, ἀλλὰ χθαμαλα και πρόσφεια λάμπων,
πορεύομαι τι ποτ᾽ ἂν εἴη τὸ φανὴν ἐκεῖνο μαθεῖν.
D'ς δὲ ἤδη πλησίον ἐγενόκην τοῦ τόπου, ἀστέρα μὲν
ἐκεῖνον οὐκ εἶχον ὁρᾷν, μόνον δὲ τὸ τοῦ μοναχου
σῶμα κείμενον ἐπ' ἐδάφους. Ταῦτα τῶν στρατιωτών
ἐν διηγήσει καὶ θαύματι ποιουμένων, τινὲς τῶν ἐν
τῇ γυλακῇ Χριστιανῶν αἰχμαλώτων, την Περσών
Ασκημένοι γλώσσαν, ᾗ τότε κἀκεῖνοι πρὸς ἀλλή
λους ἐκρῶντο, τῶν λεγομένων συνίεσαν, ὧν καὶ
δύο τινὲς τῆς φυλακῆς ἀνεθέντες μετὰ τὴν Χοσρόου
τοῦ Βασιλέως ἀναίρεσιν, σὺν ἅμα πολλοῖς καὶ ἄλλοις
τὴν ἄγίαν πόλιν κατέλαβον· οἷς δήπου καὶ συνὼν ὁ
μάρτυς ἐν τῷ δεσμωτηρίω, περί τε τῆς ἑαυτοῦ τε
(9)Sergium in veneratione a Cosroe habitum memorat Baronius ob plurima in ipsum collata beneficia.
Heraclii 17 imperii annus fuit Christi 627, teste Baronio t. VIII Annal.
Day 23Die 23
col. 425–426page 124 of 391
PG 114:426λοχος. Αἰτήσαντος οὖν με τὸ κολόβιον ὅτι πλεῖστα τοῦ ἡγουμένου, καὶ τοῦτο λαβόντος ἅμα καὶ τὸν νέον ἐνδύσαντος, (ὦ ταχείας ἐπισκοπῆς, ὦ θερμοτάτη; ἐπισ κουρίας!) τὸν δαίμονα εὐθὺς ἀποδύεται, ὥσπερ θέρμῃ ψύχος, ἡ φωτὶ σκότος, τῷ μαρτυρικῷ τούτῳ ῥάκει μπ δίως ὑποχωρήσαντα· εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα τιμὴ, καὶ προσκύνησις, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. εβδόμω ἅγιος ᾿Αγαθάγγελος ξίφει τελειοῦται. Χρησταγγελός τις ψῆφον ᾿Αγαθαγγέλῳ Ε, τῆς τελευτῆς ψῆφος ἦν ἐκ τοῦ ξίφους.
praefectus a me sape petiisset colobium et hoc
simul atque accepisset, juvenem induisset (o celerem visitationem, o promptissimum auxilium!)
statim exuit demonem, ut qui sicut frigus calori,
vel luci tenebra, huic martyris panno facile cessisset: in gloriam Domini nostri Jesu Christi,
quem decet omnis honor et adoratio, nunc et in
sæcula sæculorum. Amen.
λοχος. Αἰτήσαντος οὖν με τὸ κολόβιον ὅτι πλεῖστα τοῦ
ἡγουμένου, καὶ τοῦτο λαβόντος ἅμα καὶ τὸν νέον
ἐνδύσαντος, (ὦ ταχείας ἐπισκοπῆς, ὦ θερμοτάτη; ἐπισ
κουρίας!) τὸν δαίμονα εὐθὺς ἀποδύεται, ὥσπερ θέρμῃ
ψύχος, ἡ φωτὶ σκότος, τῷ μαρτυρικῷ τούτῳ ῥάκει μπ
ĥ
δίως ὑποχωρήσαντα· εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ
Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα τιμὴ, καὶ προσκύνησις, νῦν,
&
καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
'
DE S. CLEMENTE ANCYRANO
(Initio sæculi IV, 23 Januarii.
ET SOCIIS
Acta SS. Bolland. ad hanc diem, p. 458.)
§ I. S. Clementis martyrii tempus, socii. 3. Anno dein ætatis vicesimo evoluto, Christi
1. Galatæ, Asiatica gens, Bithyniæ contermina, 277, Probo imperante, aut potius 284, quo et Dioe Galliis progressa, ut nomen ipsum testatur, et lin- cletianus xv Kal. Octob. invasit imperium, episcogua; nam teste S. Hieronymi procem. in lib. 11 pus factus est Clemens: et concitata mox persecuComment. in Epist. S. Pauli ad Galatas, excepto tione, sub anni fortasse sequentis exitum conjectus
Græco sermone,quo omnis Oriens loquebatur, pro- in vincula; post varia multorum annorum atrocia
priam linguam habebant, eamdem pene quam Tre- certamina, imperantibus adhuc Diocletiano et
viri: Teutonicam nimirum, quæ olim Gallis om- Maximiano, glorioso exitu labores terminavit XXIII
nibus communis, nunc parti Belgarum:, Germanis, Januarii, die Dominica, anno scilicet bissextili
aliisque ad Arcton populis, etsi varia dialecto ita 304, quo eodem ipsis Kalendis Aprilibus imperio
alterata, ut vix ac ne vix quidem mutuo intelligant. sese ambo imperatores abdicarunt. Atqui anni,
Metropolis Galatarum erat Ancyra, cujus antistites quibus Clemens certavit, non 28, sed 18 solum ac
postea Honoratissimi principes totius Galatiæ > in
menses aliquot, exsistent. Aut certe anno 309,
Expositione Andronici Palæologisenioris appelantur. sub Galerio Maximiano oportebit eum peremptum
2. In hujus urbis episcopalem thronum evectus fateri; nam eo quoque anno xxII Januarii in Doolim fuit S. Clemens, gloriosæ dein martyrum tur- minicam incidit. Et videtur id Nicephorus infra
mæ primipilus, cum vicesimum duntaxat annum
citandus innuere, cum ait, eo ipso anno, quo S.
explesset ætatis. Natus is erat Valeriano consule, Pantaleonem, martyrium peregisse. Sed de hoc
imperii Valeriani anno 12, Christi 250. Fuit ea disquiremus 27 Julii.
quorumdam Græcorum epocha (quod alibi monuimus) ut octo annis serius, atque Latini vulgo,
æram Christianam ordirentur.Ergo si anno Christi
250, juxta ipsorum calculum, in lucem editus est
Clemens, is annus fuit æræ vulgaris 258 aut 257,
postrema sui parte, nam annum a Septembri auspicabantur. Consul tunc fuit quartum Valerianus,
et Gallienus tertium at nonnisi quintus eorum
imperii annus is erat: nec duodecimum attigit Valerianus, anno Christi 260, a Sapore Persarum rege (
captus, atque immanissime interemptus. Sed si
placet annum ab adito imperio duodecimum retinere, quo Gallienus, cum pa're susceptum, adhuc
administrabat imperium, Christi is erat 265, quo
Valerianus junior, Gallieni frater, secundum consul
fuit, cum L. Cæsonio Lucillo Macro Rufiniano. Et
favet Metaphrastes, qui natum Clementem scribit
Coss. Valeriano et Luciano. Fortassis Luciano
scriptum pro Lucillo. At qui superius statutam epocham sequebantur Græei, non 250 Christi annum
illum computabant, sed 257, nisi sic scriptam fuit.
et εβδόμω septimo librarii incuria omissum.
'
4. Hæc de S. Clementis ætate: nunc de sociis
certaminum et triumphi. Præcipuus Agathangelus
fuit, mensibus ante eum duobus, diebus octodecim, coronatus v Novembris; quo diæ Græci in
suis Menæis hæc de eo canunt: Tñ ar up
ἅγιος ᾿Αγαθάγγελος ξίφει τελειοῦται.
Χρησταγγελός τις ψῆφον ᾿Αγαθαγγέλῳ
Ε, τῆς τελευτῆς ψῆφος ἦν ἐκ τοῦ ξίφους.
Eodem die S. Agathangelus gladio vitam finit.
Benignus Angelus aliquis decretum Agathangelo
Misil, mortis decretum per gladium.
At solenni religione ambo hoc die 23 Januarii
coluntur, præsertim in propria illis dicata Constantinopoli ecclesia, trans Eudoxii regionem ultra
Anaplum et in sanctissima æde S. Irenes, vetere et
nova;» ut Menæa et Maximus Cytheræus tradunt.
5. De utroque Menologium a Canisio editum hoc
ipso die: «Natalis S. Clementis Ancyræ Galatiae,
qui ortus patre gentili, matre vero Christiana nomine Euphrosyna, quæ Christi martyrem futurum
illum prædixit, sub Diocletiano et Maximiano martyrium pertulit: quo die et S. Agathangelus An-
col. 427–428page 125 of 391
cyræ, Lucio præside, passus est.» Imo 8 Novem· bit multa sibi in bis Actis displicere: sed quænam bris passus. Utriusque cætera meminerunt Græ- illa sint, non exprimit. Hyperbolica quandoque corum Monologia, Horologia etc., quæ sequitur cruciatuum auxesis videri possit, nisi et diaboli Molanus in addit. ad Usuardum: Die vicesima ejusque satellitum furorem, et Dei, suos martyres tertia, sancti hieromartyris Clementis Ancyræ, confirmantis, virtutem cogitemus.Neque existima et sancti martyris Agathangeli.»Romanum quo- re oportet omnia quæ narrantur, continenter in que Martyrologium: Ancyræ in Galati S Cle- flicta sanctis esse supplicia; sed toto annorum 18 mentis episcopi, qui sæpius cruciatus, tandem spatio, indulta fortassis plurium sæpe mensium sub Diocletiano martyrium consummavit. Ibidem quiete, dum aliis Reip. negotiis præsides distine S. Agathangeli, qui eoder die sub Lucio præsi- bantur; quanquam id negari videtur in Antholo de passus est. De Clemente ita Galesinins: gio et Menæis. Et si singula considerentur tor Ancyræ S. Clementis episcopi et martyris, qui menta, nullum fere non pluribus martyribus sub Diocletiano imperatore inauditis excrnciatus sup- iisdem Diocletiano et Maximiano, in iisdem Asia pliciis, iisque multis ac variis, demum cum con- urbibus, irrogatum: ac vincuntur pleraque mo stanter in fide persisteret, præciso capite marty- derna Japonum adversus Christianos immanitate. rii coronam accepit.» Præter citata Martyrologiorum testimonia, exstat egregia Actorum epitome in Anthologio Græco rum a Clemente VIII approbato, Menais quoque, et Maximi Cytheræi Vitis. 6. In Notationibus, Christophorum et Charito nem, Clementis in martyrio obeundo socios, me morat Galesinius. Menæa, Menologium Casinii, et Cytheræus referunt 9 Septembris S.Charito nem gladio occisum. Sed quod non ei additus comes Christophorus, et hi ambo 23 Januarii oc cubuerint, alium remur. Eucarpii quoque plures fuere. At nulli Phengoa jungitur, nec ullis in Martyrologiis eorum reperimus ad 7 Septembris, quo perempli fuere, inscripta nomina. Eorum certamina, aliorumque tam Ancyranorum quain Romanorum, in Actis S. Clementis, qui eos Christo genuerat, continentur, celebranturque a plurimis hoc die omnes; et pleraque nomina Ac. tis præfigit Joannes Basilius Sanctorius. 8. Nicephorus Callistus quoque hoc eos illustri encomio celebravit lib. vi Hist. Eccles. cap. 14 Hoc ipso anno Clemens Ancyranus episcopus, cum Agathangelo nobilissimum martyrium est exorsus. Viginti octo namque annis pro Christo splendidissimum absolvit cursum. Siquidem post mundum conditum quicunque pro Christo certa men igne, ferro, lapidibus, lignis obierunt, quive cum bestiis depugnarunt, et diuturnis vinculis af flicti sunt; præterea qui diversis modis in terra, in aere, in aquis, cum suppliciis sunt colluctati; tum autem qui vel frigore, vel calore nimio sunt consumpti, aut qui aliis quibuscunque pœnis et tormentis vitam amiserunt: eos omnes,meo qui 7. Res a Clemente et Agathangelo præclare ac dem judicio, sanctus ille Clemens, et cum ipso fortiter gestas,solita facundia composuit Metaphra- Agathangelus, longe superavit primum quidem stes, ex antiquis haustas monumentis. Eum Meta- Romæ, deinde Nicomediæ; cum feritate et cru phrasta commentarium, a Gentiano Herveto Latine delitate aliis præstantes tortores, eis excruciandis versum, Lipomanus et Surius vulgarunt; atque in vices per successionem mutantes, ab omni jam epitomen redactum, Lippelous, Ribadeneira, San- tormentorum specie destituerentur: ad postre ctorius, Gabriel Flamma, Machantius, Rosweydus, mum autem gladio percussi vitam hanc immor aliique. Baronius in Notat ad Martyrologium scri- tali illa commutarunt.» II. Actu S. Clementis et sociorum.
col. 429–430page 126 of 391
PG 114:429ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΜΑΡΚΙΑΝΟΥ
Α'. Πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα τὰ μὲν βασιλεῖα ταύτης συμνύοντα πόλιν· θρόνος τε βασιλέων, καὶ πλοῦτος, καὶ κάλλη, πανοδαπὰ, θέσει τε καὶ μέγεθος, καὶ τείχη, πολεμίας χειρὸς κρείττονα· οὐδὲν οὕτως ὡς ὁ τῶν φιλαρέτων ἀνδρῶν βίος. Οὗτοι γὰρ πλεῖον μὲν ἱματοῦσι τὸ τεῖχος, πλεῖον δὲ τὴν θέσιν, πλεῖον δὲ ταύτῃ καὶ τὴν ὠφέλειαν. Διὰ δὴ ταύτῃ περικαυχᾶται καὶ τὴν ὠφέλειαν. Διὰ δὴ
ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ
ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΑΓΚΥΡΑΣ
VITA ET CERTAMEN
S. CLEMENTIS ANCYRANI ET SOCIORUM.
(Græcus textus nunc primum prodit ex cod. Reg. Paris. n. 1456, sæc. xi. EDIT. PATROL.)
CAPUT I.
S. Clementis ortus et educatio. Obitus parentum.
I. Post ducentesimum et quinquagesimum an-A
num Domini nostri Jesu Christi, anno duodecimo
Valeriani imperatoris, consulibus ipso Valeriano
et Luciano, ille vere magnus et admirabilis Clemens, Ancyra, metropoli primæ Galalarum provincia, tanquam egregius aliquis palmes, multis
beni Spiritus botris erat omni ex patre plenus.Ea
enim cum ipsum tulisset, et multis etiam aliis
civitatibus misisset præclarum exemplar marlyrii, ipsa quoque collegit pulchros fructus consummationis.
δ
Α΄. Μετὰ διακοσιοστὸν καὶ πεντηκοστὸν ἔτος τῆς
του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πρὸς οὐρανούς
ἀναλήψεως, ἐν ἔτει δωδεκάτῳ τῆς βασιλείας Οὐαλεριανοῦ, ἐπὶ τῆς ὑπατίας αὐτοῦ τε Οὐκλεριανοῦ καὶ
Λουκιανοῦ, ὁ μέγας ὄντως καὶ θαυμαστὸς Κλήμης ἐν
᾿Αγκύρᾳ τῆς Γαλατῶν ἐπαρχίας, καθάπερ εὐγενές
τι βλήμα πολλοῖς πάντοθεν ἐκόμα τοῖς τοῦ ἀγαθοῦ
Πνεύματος βότρυσιν. Αὕτη γὰρ αὐτὸν ἐνεγκούσα, καὶ
πολλαῖς πόλεσι καὶ ἄλλαις καλὸν ὑπόδειγμα πέμψασα
μαρτυρίας, καλοὺς ὕστερον αὐτοῦ καὶ τῆς τελειώσεως
ἐτρύγησε τους καρπούς.
II. Erat autem genere insignis,ex nobili quidem: Β΄. Τὸ δὲ γένος ἐπίσημος ἦν, ἐξ εὐγενοῦς ἄνωθεν
et allo deductus sanguine. Erat enim ei pater et καταγόμενος αἵματος· πατέρες γὰρ αὐτῷ, ἡ μὲν ἐκ
mater, hæc quidem ex ambobus parentibus claris πατέρων ἄμφω περιφανῶν καὶ πιστῶν, ὁ δὲ σφόδρα
et fidelibus; ille autem in religione a Sophia περὶ τὸ σέβας τῇ πιστῇ Σοφίᾳ διαφερόμενος (τοῦτο
fideli valde dissidens, et gentili deditus stultitis. γὰρ ἦν ὄνομα τῇ συζύγω), καὶ τῇ Ἑλληνική μωρία
Nam cum eam haberet vitæ sociam et habitatio- προσκείμενος. Κοινωνὸν γὰρ αὐτὸν βίου καὶ σύνοικον
nis, multa semper dicens et faciens, conabatur ἔχων, πολλὰ καὶ λέγων ἀεὶ καὶ ποιῶν, ἔσπευδε και
eam facere sociam religionis. Ea autem cum ani- νωνὸν αὐτὴν ποιῆσαι καὶ τῆς θρησκείας. Η δὲ ἄρα
mi magnitudine maritum superaret, hoc majori καὶ τὸν ἄνδρα ψυχῆς ὑπερβάλλουσα γενναιότητα,
studio contendebat, ut si qua ratione Geri posset, τοῦτο μᾶλλον εἶχε διὰ σπουδῆς εἴπερ οἷόν τε καὶ αὐτ
eum deduceret ad veram pietatem. Sed ille qui- τὸν ἐπαγαγέσθαι πρὸς τὴν εὐσέβειαν. Αλλ' ἐκεῖνος
dem dormiens in profundis erroris tenebris, erat μὲν ὑπὸ βαθεῖ τῷ τῆς ἀπάτης σκότη καθεύδων,
sua sponte malus, et recusabat aspicere magnam εθελοκακῶν ἦν, καὶ ἀπηνήνατο πρὸς τὸ μέγα φως
lucem veritatis. Quocirca sic quoque miser du- ἀναβλέψαι τῆς ἀληθείας. Διὸ καὶ οὕτως ἀθλίως θνήσ
plici morte moritur, nempe carnis et animæ. σκει τὸν διπλούν, οι μοι! σαρκός τε καὶ ψυχῆς θάSolus autem uxori filius hic Clemens admirabi- νατον. Μόνον δὲ τῇ γυναικὶ παῖς, ὁ θαυμαστὸς οὗτος
δ
Κλήμης, ἐξ αὐτοῦ καταλείπεται, παῖς ἔτι κομιδῇ
νήπιος ὤν, μητρικαῖς τε χαίρων ἀγκάλαις, καὶ μαζῷ
τρεφόμενος.
lis ex ipso relinquitur, adhuc infans, et quem
maler suis tenebat ulnis, et ejus alebatur ubere.
III. Cum sic ergo esset mater marito vidua, labaretque adhuc spes ejus de puero, ei tantam dabat
operam,et ei tam diligenter attendebat, ut ei esset
Buphrosyne appellatur in prioribus Actis.
Γ'. Ἡ γούν μήτηρ ἔρημος οὕτως ἀνδρὸς γενομένη,
καὶ τὰς ἐλπίδες ἐπὶ τῷ παιδὶ μόνῳ σαλεύουσα, οὕτω
δή τι καὶ προσέκειτο φιλοπόνως, ὥστε πάντα εἶναι
Πρὸ δὲ πάντων, ὦ τέκνα, δέκα δεῖσθε ἀγαθοῦ χρή, ἕως αἰτεῖτε· ὁ πάντα τὰ αἰτήματα δίνοντι καὶ τῷ Πατρίῳ ἐγγύτερον δεομένοις, δεδώρηκε Πάτρωι ὁ Χριστὸς ἡμῶν ὁ Θεός, ᾧ ἡ δόξα εἰς αἰῶνας. Ἀμήν. Τίς δὲ μέγα αἰτεῖ μᾶλλον, ἢ τίς τοιαύτης οἰκονομίας ἄξιος εὑρίσκεται ἄνθρωπος, ἐν τῷ τοιούτῳ σώματι τυγχάνων; Καὶ ταῦτα πάντα, ἃ ἀγαπᾷ καὶ νῦν ὑμῖν προστεθῆναι αἰτεῖτε, δεῦτε, ἐὰν ἀγαπᾶτε τὸ ἀγαθόν, ὁ δεσπότης ὁ Χριστὸς δεδώρηκε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἰς αἰῶνα μένειν ἀγαθόν· καὶ πάλιν ταῦτα εἴρηκεν ὅτι ἴδε, ἐγώ εἰμι μεθ' ὑμῶν ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, καὶ ἄλλα τοιαῦτα τῷ λαῷ τῷ ἐμῷ, ὁ μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός, Κύριος Ἰησοῦς ὁ Χριστός, ὁ δὲ βαπτιστὴς αὐτοῦ Ἰωάννης κηρύττει λέγων· ἰδοὺ ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ταῦτα δεικνύοντα τὴν τελείαν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ οὐδεὶς δύναται ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Χριστοῦ ἁρπάσαι τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ἀλλ' ὁ ἀγαθὸς ποιμήν, ὃ ἔδωκεν αὐτῷ ὁ Πατήρ, ποιμαίνει τοῦτο παντοτε, καὶ οὐδεὶς δύναται τοῦτο ἐκ χειρὸς αὐτοῦ ἁρπάσαι, ὅτι ὁ Πατήρ μου ὁ δεδωκώς μοι αὐτὰ μεῖζόν ἐστι πάντων, καὶ οὐδεὶς δύναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου.
Ζ΄. Ταῦτα μοι λέγετε εἶτα, ὦ υἱοί, εἴπατε· διατί ἐστι τὸ ἐναντίον τοῦ εἰρημένου; Διατί γὰρ ἀφίσταντε τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐξ ἐναντίας ἕστηκε τοῦ θελήματος αὐτοῦ; Διατί γὰρ κλίνετε τὰς ψυχὰς ὑμῶν εἰς ἁμαρτίαν; Ἐγὼ γὰρ οἶδα ὅτι ἐλεύσεται ἡ ἡμέρα τοῦ Κυρίου ὡς κλέπτης ἐν νυκτί, ἐν ᾗ ἡ κρίσις ἑτοίμη ἐστίν. Ἐκεῖ μὲν οὖν ἡ ἐξ ἀρχῆς πρόγνωσις τοῦ Χριστοῦ κατελάμβανε τοὺς ἀξίους ὄντας τῆς αὐτοῦ βασιλείας, τοὺς δεξιοὺς τῆς χαρᾶς ἀπεδέξατο. Τοὺς δὲ ἀναξίους εὑρεθέντας εἰπεῖν· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Ταῦτα δὲ ὅταν γινώσκητε, βλέπετε εἰς ἑαυτούς, τῆς ὑμετέρας ψυχῆς τὴν σωτηρίαν ζητοῦντες· ἐγὼ τοιγαροῦν ἐρωτῶ ὑμᾶς, παρακαλῶ καὶ δέομαι, τὰ σπλάγχνα μου ἅπερ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, εἰ τίς ἐστιν παράκλησις ἐν Χριστῷ, εἰ τί παραμύθιον ἀγάπης, εἰ τίς κοινωνία πνεύματος, εἰ τίς σπλάγχνα καὶ οἰκτιρμοί, πληρώσατέ μου τὴν χαρὰν ἵνα τὸ αὐτὸ φρονῆτε, τὴν αὐτὴν ἀγάπην ἔχοντες, σύμψυχοι, τὸ ἓν φρονοῦντες· ζητεῖτε τὴν ψυχὴν ὑμῶν, ζητεῖτε, παρακαλῶ, τοῦ σώματος ὑμῶν τὴν λύτρωσιν· ἐγὼ γὰρ εἰ καὶ ἀπὼν τῷ σώματι, ἀλλὰ τῷ πνεύματι σὺν ὑμῖν εἰμί, χαίρων καὶ βλέπων τὴν ὑμῶν τάξιν καὶ τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ὑμῶν. Ὁ δὲ Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν εἶπεν· ζητεῖτε τὴν ψυχὴν ὑμῶν· ζητεῖτε λέγω, παρακαλῶ, τοῦ σώματος ὑμῶν τὴν λύτρωσιν· ἐγὼ εἰς τοῦτο ἔρχομαι, ζητεῖτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. Ζητεῖτε τὴν ψυχὴν ὑμῶν, ζητεῖτε, παρακαλῶ, καὶ τοῦ σώματος ὑμῶν τὴν λύτρωσιν· ἐγὼ τοιγαροῦν δέομαί σου, Κύριε, δὸς αὐτοῖς τὴν τελείαν σωτηρίαν τοῦ νοός, ἵνα δοξάσωσί σε τὸν Θεὸν τοῦ αἰῶνος· σὺ γὰρ εἶπας ὅτι ζητεῖτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν.
ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ
ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΑΓΚΥΡΑΣ
VITA ET CERTAMEN
S. CLEMENTIS ANCYRANI ET SOCIORUM.
(Græcus textus nunc primum prodit ex cod. Reg. Paris. n. 1456, sæc. xi. EDIT. PATROL.)
CAPUT I.
S. Clementis ortus et educatio. Obitus parentum.
I. Post ducentesimum et quinquagesimum an-A
num Domini nostri Jesu Christi, anno duodecimo
Valeriani imperatoris, consulibus ipso Valeriano
et Luciano, ille vere magnus et admirabilis Clemens, Ancyra, metropoli primæ Galalarum provincia, tanquam egregius aliquis palmes, multis
beni Spiritus botris erat omni ex patre plenus.Ea
enim cum ipsum tulisset, et multis etiam aliis
civitatibus misisset præclarum exemplar marlyrii, ipsa quoque collegit pulchros fructus consummationis.
δ
Α΄. Μετὰ διακοσιοστὸν καὶ πεντηκοστὸν ἔτος τῆς
του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πρὸς οὐρανούς
ἀναλήψεως, ἐν ἔτει δωδεκάτῳ τῆς βασιλείας Οὐαλεριανοῦ, ἐπὶ τῆς ὑπατίας αὐτοῦ τε Οὐκλεριανοῦ καὶ
Λουκιανοῦ, ὁ μέγας ὄντως καὶ θαυμαστὸς Κλήμης ἐν
᾿Αγκύρᾳ τῆς Γαλατῶν ἐπαρχίας, καθάπερ εὐγενές
τι βλήμα πολλοῖς πάντοθεν ἐκόμα τοῖς τοῦ ἀγαθοῦ
Πνεύματος βότρυσιν. Αὕτη γὰρ αὐτὸν ἐνεγκούσα, καὶ
πολλαῖς πόλεσι καὶ ἄλλαις καλὸν ὑπόδειγμα πέμψασα
μαρτυρίας, καλοὺς ὕστερον αὐτοῦ καὶ τῆς τελειώσεως
ἐτρύγησε τους καρπούς.
II. Erat autem genere insignis,ex nobili quidem: Β΄. Τὸ δὲ γένος ἐπίσημος ἦν, ἐξ εὐγενοῦς ἄνωθεν
et allo deductus sanguine. Erat enim ei pater et καταγόμενος αἵματος· πατέρες γὰρ αὐτῷ, ἡ μὲν ἐκ
mater, hæc quidem ex ambobus parentibus claris πατέρων ἄμφω περιφανῶν καὶ πιστῶν, ὁ δὲ σφόδρα
et fidelibus; ille autem in religione a Sophia περὶ τὸ σέβας τῇ πιστῇ Σοφίᾳ διαφερόμενος (τοῦτο
fideli valde dissidens, et gentili deditus stultitis. γὰρ ἦν ὄνομα τῇ συζύγω), καὶ τῇ Ἑλληνική μωρία
Nam cum eam haberet vitæ sociam et habitatio- προσκείμενος. Κοινωνὸν γὰρ αὐτὸν βίου καὶ σύνοικον
nis, multa semper dicens et faciens, conabatur ἔχων, πολλὰ καὶ λέγων ἀεὶ καὶ ποιῶν, ἔσπευδε και
eam facere sociam religionis. Ea autem cum ani- νωνὸν αὐτὴν ποιῆσαι καὶ τῆς θρησκείας. Η δὲ ἄρα
mi magnitudine maritum superaret, hoc majori καὶ τὸν ἄνδρα ψυχῆς ὑπερβάλλουσα γενναιότητα,
studio contendebat, ut si qua ratione Geri posset, τοῦτο μᾶλλον εἶχε διὰ σπουδῆς εἴπερ οἷόν τε καὶ αὐτ
eum deduceret ad veram pietatem. Sed ille qui- τὸν ἐπαγαγέσθαι πρὸς τὴν εὐσέβειαν. Αλλ' ἐκεῖνος
dem dormiens in profundis erroris tenebris, erat μὲν ὑπὸ βαθεῖ τῷ τῆς ἀπάτης σκότη καθεύδων,
sua sponte malus, et recusabat aspicere magnam εθελοκακῶν ἦν, καὶ ἀπηνήνατο πρὸς τὸ μέγα φως
lucem veritatis. Quocirca sic quoque miser du- ἀναβλέψαι τῆς ἀληθείας. Διὸ καὶ οὕτως ἀθλίως θνήσ
plici morte moritur, nempe carnis et animæ. σκει τὸν διπλούν, οι μοι! σαρκός τε καὶ ψυχῆς θάSolus autem uxori filius hic Clemens admirabi- νατον. Μόνον δὲ τῇ γυναικὶ παῖς, ὁ θαυμαστὸς οὗτος
δ
Κλήμης, ἐξ αὐτοῦ καταλείπεται, παῖς ἔτι κομιδῇ
νήπιος ὤν, μητρικαῖς τε χαίρων ἀγκάλαις, καὶ μαζῷ
τρεφόμενος.
lis ex ipso relinquitur, adhuc infans, et quem
maler suis tenebat ulnis, et ejus alebatur ubere.
III. Cum sic ergo esset mater marito vidua, labaretque adhuc spes ejus de puero, ei tantam dabat
operam,et ei tam diligenter attendebat, ut ei esset
Buphrosyne appellatur in prioribus Actis.
Γ'. Ἡ γούν μήτηρ ἔρημος οὕτως ἀνδρὸς γενομένη,
καὶ τὰς ἐλπίδες ἐπὶ τῷ παιδὶ μόνῳ σαλεύουσα, οὕτω
δή τι καὶ προσέκειτο φιλοπόνως, ὥστε πάντα εἶναι
col. 431–432page 127 of 391
PG 114:431σίαν, τε ἐπεῖδεν αὐτοὺς ἐν πόλει Θεσσαλονίκης κατεσχημένους, γνώμῃ τοῦ ἄρχοντος ἄγεσθαι πρὸς αὐτὸν ἐκέλευσε. Τῶν δὲ ἀχθέντων, πολλὰ πρὸς αὐτοὺς τέχνη καὶ ἀπάτῃ διελέχθη, ἵνα τῆς εὐσεβείας παραστήσῃ αὐτοὺς ἀρνήσασθαι. Ἀλλ' οἱ ἅγιοι τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι ὁπλισθέντες, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἐπίνοιαν ἀπεκρούσαντο. Ὅθεν ἐκεῖνος ὑπ' ὀργῆς κινηθεὶς, ξίφει τὰς κεφαλὰς αὐτῶν ἀποτέμνεσθαι προσέταξεν. Οἱ δὲ ἅγιοι τοῦτο ἀσμένως δεξάμενοι, καὶ εὐχαριστήσαντες τῷ Θεῷ, ἐπεδίδουν τὰς ἑαυτῶν κεφαλὰς τῷ ξίφει. Καὶ οὕτως ἐτελειώθησαν, τῆς αἰωνίου δόξης ἀξιωθέντες.
ΛΒ. Κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους ἐν τῇ Δύσει, ἐπὶ Μαξιμιανοῦ τοῦ τυράννου, μαρτύριον ἐτελέσθη παράδοξον. Ἄνδρες γὰρ τριάκοντα, ἐκ στρατοπέδου τινὸς ἐξελθόντες, ἐπείπερ ἀνεδύσαντο τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν, ἐμφανίσαντες αὐτοὺς τῷ ἄρχοντι, καρτερῶς ὑπέστησαν διαφόρους βασάνους καὶ τελευτῶντες τὴν κεφαλὴν ξίφει ἀπετμήθησαν.
ΛΓ. Ἐπαγαθὸς μάρτυς, οὗτος ὁ θαυμαστὸς, τοῦ ἄρχοντος τῆς πόλεως ἐν τῷ δικαστηρίῳ καθημένου, παρέστη αὐτῷ, καὶ εἶπεν· «Ἐγώ εἰμι Χριστιανός.» Ὁ δὲ ἄρχων πυθόμενος, Τίς εἶ; ἀπεκρίθη ὅτι τοῦ βασιλέως στρατιώτης εἰμί. Καὶ ἐκ τούτου δεσμοῖς παραδοθεὶς, ποικίλαις κολάσεσιν ὑπεβλήθη. Εἶτα κελεύσαντος τοῦ ἄρχοντος, πυρὶ παρεδόθη ζῶν.
ΛΔ. Μάρτυρες ἐν Κορίνθῳ. Ἐπὶ Δεκίου τοῦ βασιλέως, ἐν τῇ Κορίνθῳ πόλει, Κόδρατος ὁ ἅγιος σὺν ἑτέροις τέσσαρσι συνελήφθη τε καὶ πρὸς τὸν ἄρχοντα τῆς πόλεως ἀπήχθη. Τοῦ δὲ ἄρχοντος κατανοήσαντος τό τε κάλλος τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ τὴν τοῦ λόγου δύναμιν, ἐπεχείρησε πρὸς ἄρνησιν αὐτὸν πεῖσαι. Ἀλλ' ὁ ἅγιος Κόδρατος εὐτόνως αὐτοῦ τὴν ἐπιχείρησιν ἀπεκρούσατο. Ὅθεν ὁ ἄρχων κελεύσας ξίφει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἀποκοπῆναι, οὕτως αὐτὸν ἐτελείωσεν. Οἱ δὲ σὺν αὐτῷ τέσσαρες, ποικίλαις κολάσεσι παραδοθέντες καὶ αὐτοὶ τῷ ξίφει τελειοῦνται, ἰσάριθμοι τοῖς τοῦ Χριστοῦ πάθεσιν ὄντες κατ' ἀριθμόν.
ΛΕ. Μάρτυς Σατορνῖνος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ. Σατορνῖνος ἐν τῇ Ῥώμῃ τε γεννηθεὶς καὶ τραφεὶς, ὑπό τινος πρεσβυτέρου τὴν πίστιν τοῦ Χριστοῦ ἐδιδάχθη. Καὶ βαπτισθεὶς εἰς τὴν Ἀφρικὴν κατῆλθε, καὶ ἐκεῖ πολλοὺς εἰς τὴν εὐσέβειαν προσήγαγεν. Ἐκεῖθεν δὲ εἰς τὴν Καρθαγένην ἀφικόμενος, ἐπ' ἐκκλησίας λαλῶν, ἐκρατήθη ὑπὸ τῶν εἰδωλολατρῶν, καὶ πρὸς τὸν ἄρχοντα ἀπήχθη. Ὁ δὲ ἄρχων πρῶτον λόγοις αὐτὸν ἐπεχείρησε μετακαλέσαι τῆς εὐσεβείας. Τοῦ δὲ μὴ πειθομένου, ξύλοις κατεξάνθη σφοδρῶς. Ἔπειτα τοῖς ποσὶ δεθεὶς, ὄνος περὶ τοὺς βαθμοὺς τοῦ ναοῦ ἐσύρθη καὶ ἐβλήθη εἰς φυλακήν. Εἶθ' ὕστερον πάλιν ἐξαχθεὶς, τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθεὶς ἐτελειώθη.
ΛΣΤ. Περὶ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Θύρσου. Θύρσος ὁ ἅγιος, εἷς τῶν εἰδωλολατρῶν τυγχάνων, ἰδὼν Λεύκιον τὸν μάρτυρα ταῖς βασάνοις ὑποβαλλόμενον, ἐπεπλήχθη τῇ καρδίᾳ, καὶ ἀνακράξας ἔμπροσθεν πάντων· «Κἀγὼ Χριστιανός εἰμι,» πρὸς τὸν ἄρχοντα Κυμβρίκιον ἤχθη. Ὁ δὲ πρῶτον αὐτὸν διὰ λόγων ἐπεχείρησεν ἀποστρέψαι τῆς πίστεως. Ἐπεὶ δὲ ἐκαρτέρει, ποικίλαις κολάσεσι παρεδόθη· πρίονι κατεπρίσθη, ἐπὶ τῆς γῆς συρόμενος· ὑπὸ ταύρου ἀγρίου ἀνερρίφθη· εἰς λέβητα βληθεὶς ζέοντι, ὑπὸ τῆς θείας χάριτος ἐρρύσθη· εἰς πῦρ βληθεὶς, ἄφλεκτος διέμεινε. Τέλος ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθεὶς, ἐτελειώθη.
autem de vita aeterna et honore, aut rursus de de- δὲ ζωῆς καὶ τιμῆς, ἡ αἰσχύνης πάλιν καὶ ἀτελευτήdecore, quod nunquam terminatur et supplicio. Aut τοῦ κολάσεως ὁ ἀγών. "Η τοίνυν τα χρήματα προergo te bona adhortentur, aut gravia deferreant. τρεπέτω, ἢ πτοείτω σε τὰ δεινά. Αἰσχρὸν, ὦ παῖ,
Turpe est, o fili, milites quidem pro conservo et στρατιώτας μὲν ὑπὲρ ὁμοδούλου καὶ θνητοῦ βάσιο
mortali rege lubenter mortem oppetere, nos vero λέως ἐθέλοντας ἀποθνήσκειν, ἡμᾶς δὲ μὴ τοῦ παραnon hoc velle similiter subire pro Rege immortali. πλησίως εθέξειν ὑπὲρ ἀθανάτου Βασιλέως ὑφίστα
Quamquam ipsi quidem ab eo nihil accipiunt, σθαι. Καίτοι αὐτοὶ μὲν οὐδὲν παρ' ἐκείνου τοιαύτης
quod respondeat meritis tanta benevolentia. Quod ευνοίας ἀντιλαμβάνουσιν ἄξιον· τίς γὰρ ζωής αντιρ
enim donum tanti est momenti, quanti vita? aut ροπος δωρεάς; ἢ ποία τῶν διδομένων μετά θάνατον
quisnam post mortem est sensus eorum, quæ do αἴσθησις; Αν δὲ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου πάντων
nantur? Sed si mortuus fueris pro Christo com- ἀποθάνης Χριστοῦ, ἀντὶ προσκαίρον ζωῆς, ἐθάνατον
muni omnium Domino, pro vita quæ est ad tem- ἔξεις· ἀντὶ τρυφῆς, καὶ δόξης, καὶ πλούτου ρέοντος,
pus, habebis immortalem; pro deliciis et gloria αιωνίου κατατρυφήσεις μακαριότητος. Τί δέ; εἰ καὶ
et quæ semper duunt divitiis, æterna frueris bea- μὴ νῦν ἀποθάνωμεν, οὐ μετ' ὀλίγων πάντως ἀποtitudine. Quid vero? etsi nunc non moriamur, θανούμεθα, καὶ τὴν κοινὴν πᾶσις οφειλὴ ἀποτίσοnon paulo post omnino moriemur, et omnibus μεν; "Αλλως τε δὲ, καὶ ἡ διὰ Χριστὸν τελευτή,
commune reddenus debitum? Et alioqui quæ δὲ θάνατος ἂν εἰκότως νομίζοιτο· τῇ χρηστοτέρα
propter Christum mors suscipitur, ne mors qui- γὰρ ἀεὶ τῶν μελλόντων ἐλπίδι, κλεπτομένην ἔχει τὴν
dem jure existimabitur. Semper enim meliore αἴσθησιν.
spe futurorum, ejus sensus adinitur.
VI. Ante omnia autem, o fili, illa sunt conside- 5΄. Πρὸ δὲ πάντων, ὦ τέκνον, ἐκεῖνα λογίσας οι
randa, quemadmodum ipse Effector universæ χρή, ὅπως αὐτὸς ὁ πάσης τῆς κτίσεως Ποιητὴς καὶ
creata natura, et nostri generis opifex, propter τοῦ ἡμετέρου γένους δημιουργός, ἄνθρωπος ἐγένετο
nos homo factus est: et cum in terram venisset, δι᾿ ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ γῆς ἐλθὼν τοῖς ἀνθρώποις συνανconversalus est cum hominibus. Cur non dico id, εστρέφετο. Τί μὴ λέγω τὸ μεῖζον, ὅτι καὶ ὑπὲρ ἡμῶν
quod est maximum, quod pro nobis quoque in- τῶν ἀγνωμόνων οἰκετῶν ὁ Δεσπότης θάνατον κατά
gratis famulis Dominus morte est condemnatus, εκρίνετο, καὶ ἐνεπτύετο καὶ ἐῤῥαπίζετο, καὶ τέλος,
consputus, colaphis pulsatus et postremo mor- ἔθνησκε; καὶ ταῦτα πάντα, δι' ἡμᾶς καὶ τὴν σωτηtuus? Et hæc omnia ipse passus est propter nos ρίαν τὴν ἡμετέραν αὐτὸς ἔπασχε, ὅπως λυθῇ τῆς
et nostram salutem, ut peccati solveretur tyrannis, άμαρτίας ἡ ἑυραννίς, ὅπως ἡ προτέρα καταδίκη
ut prior tolleretur condemnatio, ut cali porte.. ἀναιρεθῇ, ὅπως ἀνοιγῶσιν ἡμῖν καὶ πάλιν οὐρανο
nobis rursus aperirentur. Quomodo ergo non πύλαι. Πῶς οὖν οὐκ ἀσύγγνωστοι, ὦ τέκνον, αὐτὸν
erimus venia indigni, o fili, si ipse quidem pro μὲν ὑπὲρ ἡμῶν τῶν τὰ ἀνήκεστα τετολμηκότων, καὶ
nobis, qui gravissima perpetravimus, isque cum ταῦτα Δεσπότην ὄντα, τοιαῦτα ποθεῖν, ἡμᾶς δὲ μηδὲ
sit Dominus, talia passus sit; nos autem ne pauca ολίγα δι' ἐκεῖνον ὑπενεγκεῖν; ταῦτα, ὦ παῖ, λογίζου,
quidem propter illum susstineamus? Hæc, o fili, και μηδέν σε τῆς ἀγάπης χωρίσῃ τῆς τοῦ Χριστοῦ,
considera, et nihil te separet a charitate Christi, μὴ ἀπεελαὶ ἡγεμόνων, μὴ αἰκισμοί, μὴ φόβοι τῶν
non minæ præsidum, non tormenta ac supplicia, προσκαίρων τούτων βασιλέων, ὧν ὁ θυμὸς μετὰ τῆς
non metus regum, qui sunt ad tempus, quorum ira οφρύος ταχύτατα πίπτει, καὶ τὸ πῦρ σβέννυται, καὶ τὸ
cito decidit cum supercilio, et ignis exstinguitur, et ξίφος ἰοῦται· ἀλλά σε τὰ ἡτοιμασμένα τοῖς μάρτυσι
ensis rubigine obducitur: sed potius le consolentur μᾶλλον παρακαλείτω καλὰ, καὶ οὐρανὸς αὐτὸς, ἀθλόν
bona, quæ sunt parala martyribus, et cœlumn ip- σοι καὶ οὗτος τῆς μαρτυρίας προκειμενος.
sum, quod est tibi propositum præmium martyrii.
VII. Hæc quotidie mater ei suggerebat, ut quæ
ejus, qui vere est sapientia, Spiritum haberet per
se loquentem, cum puer jam esset canus prudentia
etiam ante atatem, et profundiore opus haberet "
admonitione. In fine autem hæc quoque adjicit:
Hac mihi tuæ matri redde, ο fili, pro tui nutritione: hæc sit mihi merces, meorum in te pariendo
dolorum, o fili jucundissime, ut ego quoque mater,
ex Pauli sententia 1, salva fam per liberorum procreationem, et in membris filii glorificer. Ecce
enim, se o fili, ego quidem jam recedo (senseral
enim se morientem, virtute gratiæ) et hæc lux sensibilis mihi mane non illucescet. Τu vero mea in
Christo lux et vita, et, te rogo, mea viscera, ne ea
Tim. 11,15.
Ζ΄. Ταῦτα διὰ πάσης αὑτὸν ἡ μήτηρ ὑπήλειφε τῆς
ημέρας, τὸ τῆς ὄντως σοφίας Πνεῦμα δι' αὐτῆς φθεγ
γόμενον ἔχουσα, ἤδη καὶ τοῦ παιδὸς πολιού καὶ πρὸ
τῆς ἡλικίας ὄντος τὴν σύνεσιν, καί βαθυτέρας δεομένου τῆς παραινέσεως. Επί τέλει δὲ προσετίθει και
ταῦτα· τοιαῦτά μοι τῇ σῇ μητρὶ τὰ τρέφετα, τέκνον,
ἀπόδος· οὗτός μοι τῶν ἐπί σοί ὠδίνων, γλυκύτατε
παῖ, γενέσθω μισθός, ἵνα καὶ ἡ μήτηρ, κατὰ Παῦλον,
σωθῶ διὰ τῆς τεκνογονίας, καὶ ἐν τοῖς τοῦ παιδὸς
δοξασθώ μέλεσιν, Ἰδοὺ γὰρ, ὦ τέκνον, ἐγὼ μὲν
ἄπειμι ἤδη (ᾔσθετο γὴρ ἑαυτής θνησκούσης δυνάμει
χάριτος), καὶ τὸ αἰσθητὸν τοῦτο φῶς οὐκ ἐπιφαύσει
μοι τὸ πρωί. Σὺ δέ μοι φῶς ἐν Χριστῷ καί ζωή, και
τοσούτων ἐμῶν δέομαι σπλάγχνων, μὴ τῶν ἐπί σοί
δεαβᾶς τὴν ἡλικίαν· πρεσβύτης τῷ δ' εἰς γνώμης αὐτοῦ καθ' ἑαυτὸν καὶ εἰς ἐξάγνευσιν αὐτοὺς ἐνάγων τῆς πλεονεξίας.
Ι'. Ἐπεὶ δὲ τῶν ἁγίων Ταλάντων ὑπερεξύγχεας καὶ λεπτισμός, εἶτα ἀνερρόφησεν οὐ τὸν Ἕλληνι πόθῳ, ὡς τοι κρατεῖν ἑαυτοῦ παρεδεδίδαξεν, καὶ πάσης κακίας μὴν αὐτὸν οὗ ἔδρεψε, πλαθεὶς τε τῆς εἰς αὐτὸ σωζεσεύσεις· καὶ τροφῆς δυνατῆς ἀνωγαίαις, ἐδαψίλευε, λύπαις, δ' ὃ ἦν πολλῇ τελεῖτο Θεῷ τε καὶ ἀνθρώποις κατόρθωμα, δ' ἐλίσκεσαι χρημάτων οὕτω πεφ' ἑαυτὸν ἐκφευγόντι, ὡς ἐπ' ἀρχῇ μόνον ἀξιοῦν, καὶ φεύγειν τὸν ἀεὶ πλείω χρόνον τῆς ἐπὶ τοῦτο στρεφόμενον τῆς κλήρους τῶν Ἁγίων. Ἃ δὴ καθ' αὐτὸ διασκόπησε, κοινὴ σκέψις εἴπῃ, καὶ πρὸς τοῦ Θεοῦ βοηθεῖσθαι, πρὶν ἥ ταῦτα οὐχ ὁμολογοῦσαν εἶπεν, ὁδοὺς ἐδέχετο δουλευόντων ἐφαρμόσαντε ἀνακαινοποιησαμένων· καὶ τούτους οὐκ ὑπεδέχθη ὅσα τὸν νόμον κατώρθου, δεδωκότας πρὸς ἡρακλεῖα καθεὼς, καὶ κατὰ πάντα τρόπον τε καὶ ὁδὸν ἑτοίμους τοὺς πρὸς τὸ ἄνω τεθεμένους, τούς τε ἱερεῖς κατεῖδεν ὡς τ' ἀρχῆς ἐτελεῖτο ψυχῶν τοῦ φωτισμοῦ, πρόσθεν τοὺς τελείους ἁγίους, οὕτω πιέσας δύο πάλιν ἐπεγγύθη τοῦτο, ὡς Θεῷ τε ἀρέσκεσθαι καὶ τοῖς ἐχθροῖς ἀπρόσφορος εἶναι.
ΙΑ'. Κλήμεντι δ' ἐπεὶ τῶν ἄλλων ἐπ' ἀρεταῖς λόγων, καὶ πόνοι μόνον τοῦ σ' ἀρχαὶ ἀριθμὸν γῶν τε ἰχθύεργα ἤντεκεν ἀληθεύειν μένον ἐν ἁπλαῖς ἰχθύσι καὶ νῆστις, σιτήρεσιοι εἰ βασιλεῖς μέν, λάχανον καὶ τοῖς ἐπ' αὐτοῖς σιτίοις.
ΙΒ'. Καὶ ἐκεῖ μεταξὺ χρόνου κατεστήσαντο ἑαυτοῖς διακόνους, ἐν τῷ δέχεσθαι, ἤ τι κωλύοι οὔτε ψόγον, ἤ κοινωνίαν ἐκλελεγμένοις μάτην τοῖς ἐν Γαλατίᾳ δεῖνα γεγονὸς ἔδοξαν, ἔπειτα ἐπίσκοπον καὶ διάκονος κατεστάθη, ἑτέρῳ δ' αὐτοῖς μεθ' ὃν εὐλαβεῖς εἰς λατρείαν τοῖς ἀεὶ χρωμένοις ποτε.
ΙΓ'. Καὶ τοῦ εἶναι ἐδέδει ἑτέρως πρεπόντων μεθ' ὥρα χρόνου, τοῖς νέοις πλοῦτον ἐν αὐτοῖς ψήφῳ ἄμεινον ἀρίστην τε ἀρετὴν νέοις χρόνον φυλάττειν· ποτ' οὐδέποτε δυνηθεῖεν ἀντιτιθέντες τοῖς ἐχθροῖς καὶ πολεμίοις ὑπὸ τοῦ ὑπηρέτου τῶν ἱερῶν, Δανιήλ, τοῦτον εἶδον, ἐν θεασαμένοις εἰς ἐφηβείαν γήρως βεβαιωθέντα καλῶν ὄνομα δεξαμένου κρεῖττον.
ΙΔ'. Ἔχρηζε δ' αὐτῷ ποτε πρεσβυτέρῳ, ἀπώλεσε τοὺς γεράσκοντας αὐτοὶ μέν, ἀγαθὴν δ' ὅτε γῆρας εἶναι τελεῖτο νόμῳ, δόντες τοῦ Θεοῦ βοηθεῖσθαι μετὰ τοῦ εἶδον ἐν εἰς τοσοῦτον ποτε γεγονότα ἔχειν κατόρθωμα, ἑτέρωθεν δὲ τὸ τοῦτο τῆς ἀρετῆς ἀεὶ φύλακα, δεδωκότα πρὸς τῆς νεότητος ἀδύνατον τελεῖσθαι· νῦν δ' αὐτοῖς εἴπερ τοῖς ἁγίοις παιδεύσεως εἰς τοσαῦτα κατηξιωμένοις ἐπέρχεσθαι.
autem de vita aeterna et honore, aut rursus de de- δὲ ζωῆς καὶ τιμῆς, ἡ αἰσχύνης πάλιν καὶ ἀτελευτήdecore, quod nunquam terminatur et supplicio. Aut τοῦ κολάσεως ὁ ἀγών. "Η τοίνυν τα χρήματα προergo te bona adhortentur, aut gravia deferreant. τρεπέτω, ἢ πτοείτω σε τὰ δεινά. Αἰσχρὸν, ὦ παῖ,
Turpe est, o fili, milites quidem pro conservo et στρατιώτας μὲν ὑπὲρ ὁμοδούλου καὶ θνητοῦ βάσιο
mortali rege lubenter mortem oppetere, nos vero λέως ἐθέλοντας ἀποθνήσκειν, ἡμᾶς δὲ μὴ τοῦ παραnon hoc velle similiter subire pro Rege immortali. πλησίως εθέξειν ὑπὲρ ἀθανάτου Βασιλέως ὑφίστα
Quamquam ipsi quidem ab eo nihil accipiunt, σθαι. Καίτοι αὐτοὶ μὲν οὐδὲν παρ' ἐκείνου τοιαύτης
quod respondeat meritis tanta benevolentia. Quod ευνοίας ἀντιλαμβάνουσιν ἄξιον· τίς γὰρ ζωής αντιρ
enim donum tanti est momenti, quanti vita? aut ροπος δωρεάς; ἢ ποία τῶν διδομένων μετά θάνατον
quisnam post mortem est sensus eorum, quæ do αἴσθησις; Αν δὲ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου πάντων
nantur? Sed si mortuus fueris pro Christo com- ἀποθάνης Χριστοῦ, ἀντὶ προσκαίρον ζωῆς, ἐθάνατον
muni omnium Domino, pro vita quæ est ad tem- ἔξεις· ἀντὶ τρυφῆς, καὶ δόξης, καὶ πλούτου ρέοντος,
pus, habebis immortalem; pro deliciis et gloria αιωνίου κατατρυφήσεις μακαριότητος. Τί δέ; εἰ καὶ
et quæ semper duunt divitiis, æterna frueris bea- μὴ νῦν ἀποθάνωμεν, οὐ μετ' ὀλίγων πάντως ἀποtitudine. Quid vero? etsi nunc non moriamur, θανούμεθα, καὶ τὴν κοινὴν πᾶσις οφειλὴ ἀποτίσοnon paulo post omnino moriemur, et omnibus μεν; "Αλλως τε δὲ, καὶ ἡ διὰ Χριστὸν τελευτή,
commune reddenus debitum? Et alioqui quæ δὲ θάνατος ἂν εἰκότως νομίζοιτο· τῇ χρηστοτέρα
propter Christum mors suscipitur, ne mors qui- γὰρ ἀεὶ τῶν μελλόντων ἐλπίδι, κλεπτομένην ἔχει τὴν
dem jure existimabitur. Semper enim meliore αἴσθησιν.
spe futurorum, ejus sensus adinitur.
VI. Ante omnia autem, o fili, illa sunt conside- 5΄. Πρὸ δὲ πάντων, ὦ τέκνον, ἐκεῖνα λογίσας οι
randa, quemadmodum ipse Effector universæ χρή, ὅπως αὐτὸς ὁ πάσης τῆς κτίσεως Ποιητὴς καὶ
creata natura, et nostri generis opifex, propter τοῦ ἡμετέρου γένους δημιουργός, ἄνθρωπος ἐγένετο
nos homo factus est: et cum in terram venisset, δι᾿ ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ γῆς ἐλθὼν τοῖς ἀνθρώποις συνανconversalus est cum hominibus. Cur non dico id, εστρέφετο. Τί μὴ λέγω τὸ μεῖζον, ὅτι καὶ ὑπὲρ ἡμῶν
quod est maximum, quod pro nobis quoque in- τῶν ἀγνωμόνων οἰκετῶν ὁ Δεσπότης θάνατον κατά
gratis famulis Dominus morte est condemnatus, εκρίνετο, καὶ ἐνεπτύετο καὶ ἐῤῥαπίζετο, καὶ τέλος,
consputus, colaphis pulsatus et postremo mor- ἔθνησκε; καὶ ταῦτα πάντα, δι' ἡμᾶς καὶ τὴν σωτηtuus? Et hæc omnia ipse passus est propter nos ρίαν τὴν ἡμετέραν αὐτὸς ἔπασχε, ὅπως λυθῇ τῆς
et nostram salutem, ut peccati solveretur tyrannis, άμαρτίας ἡ ἑυραννίς, ὅπως ἡ προτέρα καταδίκη
ut prior tolleretur condemnatio, ut cali porte.. ἀναιρεθῇ, ὅπως ἀνοιγῶσιν ἡμῖν καὶ πάλιν οὐρανο
nobis rursus aperirentur. Quomodo ergo non πύλαι. Πῶς οὖν οὐκ ἀσύγγνωστοι, ὦ τέκνον, αὐτὸν
erimus venia indigni, o fili, si ipse quidem pro μὲν ὑπὲρ ἡμῶν τῶν τὰ ἀνήκεστα τετολμηκότων, καὶ
nobis, qui gravissima perpetravimus, isque cum ταῦτα Δεσπότην ὄντα, τοιαῦτα ποθεῖν, ἡμᾶς δὲ μηδὲ
sit Dominus, talia passus sit; nos autem ne pauca ολίγα δι' ἐκεῖνον ὑπενεγκεῖν; ταῦτα, ὦ παῖ, λογίζου,
quidem propter illum susstineamus? Hæc, o fili, και μηδέν σε τῆς ἀγάπης χωρίσῃ τῆς τοῦ Χριστοῦ,
considera, et nihil te separet a charitate Christi, μὴ ἀπεελαὶ ἡγεμόνων, μὴ αἰκισμοί, μὴ φόβοι τῶν
non minæ præsidum, non tormenta ac supplicia, προσκαίρων τούτων βασιλέων, ὧν ὁ θυμὸς μετὰ τῆς
non metus regum, qui sunt ad tempus, quorum ira οφρύος ταχύτατα πίπτει, καὶ τὸ πῦρ σβέννυται, καὶ τὸ
cito decidit cum supercilio, et ignis exstinguitur, et ξίφος ἰοῦται· ἀλλά σε τὰ ἡτοιμασμένα τοῖς μάρτυσι
ensis rubigine obducitur: sed potius le consolentur μᾶλλον παρακαλείτω καλὰ, καὶ οὐρανὸς αὐτὸς, ἀθλόν
bona, quæ sunt parala martyribus, et cœlumn ip- σοι καὶ οὗτος τῆς μαρτυρίας προκειμενος.
sum, quod est tibi propositum præmium martyrii.
VII. Hæc quotidie mater ei suggerebat, ut quæ
ejus, qui vere est sapientia, Spiritum haberet per
se loquentem, cum puer jam esset canus prudentia
etiam ante atatem, et profundiore opus haberet "
admonitione. In fine autem hæc quoque adjicit:
Hac mihi tuæ matri redde, ο fili, pro tui nutritione: hæc sit mihi merces, meorum in te pariendo
dolorum, o fili jucundissime, ut ego quoque mater,
ex Pauli sententia 1, salva fam per liberorum procreationem, et in membris filii glorificer. Ecce
enim, se o fili, ego quidem jam recedo (senseral
enim se morientem, virtute gratiæ) et hæc lux sensibilis mihi mane non illucescet. Τu vero mea in
Christo lux et vita, et, te rogo, mea viscera, ne ea
Tim. 11,15.
Ζ΄. Ταῦτα διὰ πάσης αὑτὸν ἡ μήτηρ ὑπήλειφε τῆς
ημέρας, τὸ τῆς ὄντως σοφίας Πνεῦμα δι' αὐτῆς φθεγ
γόμενον ἔχουσα, ἤδη καὶ τοῦ παιδὸς πολιού καὶ πρὸ
τῆς ἡλικίας ὄντος τὴν σύνεσιν, καί βαθυτέρας δεομένου τῆς παραινέσεως. Επί τέλει δὲ προσετίθει και
ταῦτα· τοιαῦτά μοι τῇ σῇ μητρὶ τὰ τρέφετα, τέκνον,
ἀπόδος· οὗτός μοι τῶν ἐπί σοί ὠδίνων, γλυκύτατε
παῖ, γενέσθω μισθός, ἵνα καὶ ἡ μήτηρ, κατὰ Παῦλον,
σωθῶ διὰ τῆς τεκνογονίας, καὶ ἐν τοῖς τοῦ παιδὸς
δοξασθώ μέλεσιν, Ἰδοὺ γὰρ, ὦ τέκνον, ἐγὼ μὲν
ἄπειμι ἤδη (ᾔσθετο γὴρ ἑαυτής θνησκούσης δυνάμει
χάριτος), καὶ τὸ αἰσθητὸν τοῦτο φῶς οὐκ ἐπιφαύσει
μοι τὸ πρωί. Σὺ δέ μοι φῶς ἐν Χριστῷ καί ζωή, και
τοσούτων ἐμῶν δέομαι σπλάγχνων, μὴ τῶν ἐπί σοί
col. 433–434page 128 of 391
PG 114:433προτεθέμενος, ὡς ἐντεῦθεν μηδὲν κρυπτὸν ἦ μηδέποτε ἐν εἶναί, εἶναι, ὁ μὴ φανερὸν αὐτῷ καὶ γνώριμον τῆς φιλοπόνου γέγονε προτέρᾳ. Γαστρὸς δὲ ἡγεμὼν κρατῶν καὶ ὀφθαλμῶν, εἰδὼς ὅπως τὸ ἀκλεῶν καὶ ἀνήρληχθεν τῆς νεότητος ἐπτοωτῶν ἔντεῦθεν καὶ ἐλαθῆναι γίγνεται. Καὶ πολλὰ τούτων καὶ χαλεπὰ ἐπέπαυτο. Εὑρέτη εἰ καὶ φρόνησις τῇ πολλὰ εἴδεν, καὶ παιδεύσει παιδίαν ἱερῶν λόγων πρὸς θέμα τὴν λόγων, οἱ μόνον ὅσους ὁ τῶν ἱερῶν ἐχρᾶτ' ἐλλογίμους, ἀλλὰ καὶ πλεῖος ὅσον ἦν πολλῷ φιλεστέρα ἦν, καὶ φιλοσοφίας ἐπιμελήσεως. Τῷ δὲ τῆς ἱερατ φιλοσόφῳ προέβη καὶ τὰ τῶν ἱερῶν οἴκων τῶν τοῦ Χριστοῦ ζήτησιν ἵεμεν, ἐπεθύμησέν ἱστο, τοῦ δὲ ἤθελεν ἐδεῖτο τοῦ κελεύσαντος πεπαυμένος ἰάτο, τοῦτο εἰ καὶ μήποτε γεγενῆσθαι ἀντίεν. Οἱ δὲ θεράποντα ἦλε, καὶ ὁ τέλος τῆς ἐπιθυμίας ἐνίκαζε, τοῦτό τήν δέ γε μεγαλοδωρίαν καὶ περιεκλεῖτο τῶν μαρτύρων Ἀναστασίᾳ λαμπρὸν ἀναστήσει ναόν. Ἐκάμεν δὲ καὶ περὶ τῶν εὑρῆν τοῦ γέροντος δὲ δή καὶ ἀκέλευστοι ὡς ἐπαμφοτερίσαι λόγων νόμῳ τούτοις ἀντεστάναι.
Δ΄. Οὕτω διαμεμαρτυρότος, γυνά τε τὸ γένος ἐκ τῶν Σύρων Ἀντιοχείας, Νίκω εὐγενείαν ἄρα τε πολλὰ οὐκ ἀποδεδειγμένη, εἴτε ὁ νόμος ἄγεσθαί ποτε περιελάβωσε τῶν ἐπιτηδεύσεων, ἃ ἄρα κατὰ τὴν μέσην τῆς Βυζαντίδος ἀγορᾶν ἱδρύσεαι, διαπεπραγμένη ἐβούλετο, ἐφ' ᾧ τὴν αἰτίαν κομισαμένη τύχη, ἵνα τὰ οἴκεια πάλιν ἐπανελεῖν. Ταύτα μὲν τοίνυν ὁ νόμος οὗτος τῆς μέρους αὐτοῦ εἰς τοῦ τέλους ἀριθμοῦ ταύτης καὶ τὴν θέσιν τοῦ ἐπιτηδεύσεως ἔχοιτεν τὰ κρυφαῖα σκοπεῖν, ἕρκεσιν τὸ πεῖθε πραγμάτων ἐρεῖ καὶ τῇ γυναικὶ προσελθεῖν πρὸς τὸ ταμεῖον παράγελλεν, καὶ δεχθῆναι χρόνους κατακλεῖσαν μεθ' ὅλην ἀποθέσθαι. Οὕτω διαπεπραγμένος οὐκ ἔφθη δειλοὶ καὶ ἐνδελεχεῖς δεξιαῖς δυνάμεων οὐδ' ἔντεῦθεν δεικνύντα ταῖς αὐτοῦ ζηλωτοῦ ἀντιλαμβάνειν τε τῶν ἀγαθῶν ἀντιλαμβάνειν οὐδ' ἔντεῦθεν δεικνύντα ταῖς γυναῖκας καὶ ἀληθῆ ἐπιδειξαμένη, ὀρθρίζει γ' ἀπαντηθεῖσα· ἀλλ' ἐν τοῖς τούτοις χρείᾳ λαμπρότατος ἐν αὐτοῖς· καὶ πολλῷ τε χρόνῳ ἀπαντηθεῖσα, τοῖς πλείοσι τοῖς εὐαγγελίου λεγόντοιν ἰσχυροῦ λεγομένοις τε εἰς κρεπτεῖν πεπιστευκόσι, γυναῖκα ἐπὶ τοῦτο πέπεικε κατ' ἀξίαν τε νομίζειν δ' ἀγαθαῖς καὶ τὸ δόμον πωλῆσαι. Κὠν σε φεύσεως πλῆρες ἦν, εὐθὺς εἰς ἐλύθη. Σεὶ δεῖν πάντα γε πάντα ἀδεῶς ἐκπεφεύγει τε καὶ δεξαμενίαις τε καὶ χαλεποῖς χρόνους κατακαλεῖν μεθ' ὅλην τοῦτον ἀποθέσθαι· ἀλλ' ἐν τούτοις ταύτης τε ἐπιτηδεύσεως ἀγαθὴ ἐπαχθέντα ἀπαντηθεῖσαι οὐκ ἔφθη παρέχεσθαι εἰς τοιόνδε ἀπαιτεῖ τὸ τέλος. Γονεῖς δὲ ἀγαθοί δι' εἰλικρινοῦς τε γένους ἀντελαμβάνει τε τῶν ἐπιτηδεύσεων τούτων ἀναλαβεῖν ἐδύναντο τε, καὶ τὰ ἐν τοῖς τόπων δ' ἐπὶ ψυχὰς τοῦ μεγάλου, φησί. Κωνσταντίνου τὴν οἰκοδομίαν ἐκ μεγαλλεπτῶν, δρόσωσε τε κατ' ἐπιτεγνέλας καὶ τὰ εἰς τούτοις προσέθηκε τοιουτοτρόπως. Τούτοις ἡ γυνή, τὰς φρένας ὑπαισθησθεῖσα, πλέον τε τῷ ταλαιπόρῳ ἐπαρθεῖσα εἶπε· καὶ ὁ Μαρκιανὸς αὐδὴν λαβοῦσαν ἤκαθεν αὐδοῖς ἐπεύχεται βουλόμενος, τοῦ τελείαιν ἐξαίτησε, καὶ τοῖ κτήματος παρεχρῆν τε τηρεῖσθαι, ἐφόρει εἴλα τοῦ τοιούτου ἵεμεν ἕνεκα εἰς τὸ τεχθεῖσα εἶδεν ἐπτᾶ ἦν δεύτερ' εἰς τὸ ἀγαθῷ μόρτυρι πρώθη εἰ δεύτερ αὖ ταῖς τοῖς ἀχθεῖσα φέρουσ' εἰσελθεῖν, οὗτος βλήσεσθαι νεύσας.
τῆς αὐτοῦ σοφίᾳ παιδαγωγῶν καὶ εἰς ἐπίγνωσιν αὐτ
τοὺς ἐνάγων τῆς ἀληθείαις.
habebat, communia proponens iis qui egebant ex δεομένοις των ἠλικωτῶν προτιθεὶς, τῇ δὲ τῆς γλώτα
æqualibus,suæ autem, linguæ eos instituens sapientia, et eos ad agnitionem deducens veritatis.
X. Cum itaque aliquando fames invasisset Gala- Ι΄. Ποτὲ οὖν λιμοῦ τὴν Γαλατῶν κατασχόντος καὶ
tiam, et omnibus similiter hominibus et pecoribus λυμαινομένου πᾶσιν ὁμοίως ἀνθρώποις τε καὶ βου
afferret exitium, ipse tollens infantes gentilium, σκήμασιν, αὐτὸς ἀναιρούμενος τὰ τῶν Ἑλλήνων
quicunque relicti fuerant orbati parentibus, et qui- βρέφη, ὅσα τε πατέρων ορφανά καταλέλειπτο, καὶ
cunque rursus propter paupertatem in viam pro- ὅσα διὰ πενίαν πάλιν κατ' αὐτὴν ὁδὸν ἔῤῥιπτο,
jecti fuerant, et amictu quo corpus legerent et ali- περιβολῆς τε τῆς τὸ σῶμα σκεπούσης, καὶ τροφῆς
mento quo egebant necessario, alebat, vesliebat, ἀποροῦντα τῆς ἀναγκαίας, ἔτρεφεν, ἔσκεπεν, ἐπαιδ
instituebat, et quod his erat longe majus, ad Deum αγώγει, καὶ ὅ γε πολλῷ μετζόν ἦν, προςήγε θεῷ.
adducebat:ea quidem, quæ ad corpus pertinebant, τὰ μὲν τοῦ σώματος ἀπὸ τῶν τῆς πιστῆς Σοφίας
ex fidelis Sophia pecuniis latus suppeditans; quæ χρημάτων αὐτοῖς μεθ᾿ ἡδονῆς ἐπαρχῶν, ὅσα δὲ πρὸς
autem ad doctrinam pietatis, et morum ornamen- μαθησιν εὐσεβείας, καὶ ἤθους κόσμον, καὶ ψυχῆς
tum, et animæ utilitatem, a domo ipse proferens ὠφέλειαν, οἴκοθεν αὐτὸς ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος σου
ex sapientia Spiritus.Quos quidem cum et apud ip- φίας εἰσφέρων. "Α δὴ καὶ παρ' αὐτῷ διαιτώμενα,
sum viverent, et ab ipso recte componerentur, et καὶ ὑπ' αὐτοῦ καλῶς ῥυθμιζόμενα, καὶ στέγης αὐτῷ
cum eo tecti et salis et assidui essent sermonis καὶ ἁλῶν καὶ ὁμιλίας διηνεκοῦ κοινωνοῦντα, καὶ ταῖς
participes, et illius doctrina in dies irrigarentur, εκείνου διδασκαλίαις διηνεκούς κοινωνοῦντα, καὶ ταῖς
paulatim virtuti assuefecit, et procedente tempore ἐκείνου διδασκαλίαις καθ᾿ ἑκάστην ἀρδόμενα, συνήθη
excitatus est eorum animus, ut cum ipso admira- κατὰ μικρὸν τῇ ἀρετῇ καθίστατο, καὶ προϊοντι τῷ
bili Clemente decertarent. Quocirca non solum χρόνῳ εἰς ἄμιλλα αὐτοῖς ἡ ψυχή του θαυμαστοῦ
multos habebat filios, sed eos bonos et bene edu- Κλήμεντος διανίστατο. Ὥστε ἦν οὐ πολύπαις μόνον,
catos, Sophia, quæ prius carebat filiis, veluti ἀλλὰ καὶ λίαν εἶπαις ἡ πρὶν ἄπαις Σοφία, καθάπερ
quamdam civitatem ex his construens adolescen- τινὰ πύλιν ἐκ τῶν μειρακίων συνοικίζουσα τούτων,
tibus, Deo undique circumdatam, qui est murus Θεὸν πάντοθεν τὸ ἀσφαλὲς περιβεβλημένην τε
longe tutissimus.
XI. Clementi autem cum aliis virtutis laboribus,
legumina quoque solum erant alimentum. Ab animatis enim omnino abstinebat, illorum trium
semper memor puerorum, quorum corpora cum
acuisset jejunim, effecit ut expugnari quidem non
possent ab igne vitiorum, neque fundi flamma
fornacis sensilis.
γος.
ΙΑ΄. Κλήμεντι δὲ μετὰ τῶν ἄλλων τῆς ἀρετῆς που
νων, καὶ ὄσπρια μόνον ων ἡ τροφή· ἐμψύχων γὰρ
τὸ παράπαν ἀπείχετο, τῶν τριῶν ἐκείνων ἀεὶ μετ
μνημένος παίδων, ὧν τὰ σώματα νηστεία στομώσε
σκ, ἀνάλωτα μὲν τῷ πυρὶ τῶν παθῶν, ἀχώνευτα δὲ
τῇ φλογὶ τῆς καμίνου εἰργάσατο.
XII. Sed enim oportebat lucernam imponi can- ΙΒ΄. ᾿Αλλὰ γὰρ ἔδει τὸν λύχνον ἐπὶ τὴν λυχνίαν
delabro, et videri civitatem quæ est posita supra τεθῆναι, καὶ τὴν πόλιν ἐπάνω κειμένην ὄρους ὀφθη
montem, et Clementem, qui resplendebat lanta ναε, καὶ τὸν Κλήμεντα οὕτω πολλῷ τῷ τῆς ἀρετῆς
luce virtutis, nancisci sacerdotium, ut sic quoque φωτί διαλάμποντα τῆς ἱερωσύνης ἀξιωθῆναι, ἵν'
pluribus feret via salutis. Propterea et Dei e su- οὕτω καὶ πλείοσι μᾶλλον ὁδὸς γένηται σωτηρίας.
peris suffragio,et communi sententia omnium,qui Διὰ τοῦτο ψήφῳ σε Θεοῦ ἄνωθεν, καὶ κοινῇν πάντων
erant in Galatia,primum quidem sacer præco sacri ὁμοῦ τῶν ἐν Γαλατία γνώμῃ, πρῶτα μὲν ἱεροκήρυξ
atrii, deinde etiam paulo post diaconus creatur, et τῆς ἁγίας αὐλῆς, εἶτα διάκονος, οὐκ ὀλίγῳ δὲ ὕστε
presbyter.Cum duo autem deinde anni præteriis- ρον καὶ πρεσβύτερος ἀναδείκνυται. Δύο δὲ παρελθόν
sent, ad episcopalem quoque sedem provehitur, των ἑξῆς ἐνιαυτῶν, καὶ εἰς τὸν τῆς ἐπισκοπῆς ἀνalius inter sacerdotes hic quoque exortus Daniel, άγεται θρόνον, ἄλλος ἐν ἱερεῦσι Δανιὴλ καὶ οὗτος
ut qui etiamsi esset juvenis, omnem tamen sacer- ἀναφανεῖς, εἰ καὶ νέος, ἀλλ᾽ οὖν ἅπαν ἱερέως γῆρας
dolis senectutem virtute superasset, et ostendisset κατ' ἀρετὴν ὑπερβεβηκώς, καὶ δείκας ὅτι μὴ καθόλου
senectutem non esse hujumodi, ut rerum bonarum omnino certos efficiat possessores: sed nonnunquam eliam recte institutam juventutem esse
virtutis non contemnendam custodem; nam vicesimum quidem annum jam attigerat.
XIII. Cum autem ei esset mandatus magistratus,
majorem curam gerebat orphanorum, eos primum
sacras docens Scripturas, et deinde eliam divino
eos dignans baptismo, et ad eos, quos par erat,
gradus, non omnes, sed dignos referens. Hinc factum est, ut ex locis vicinis omnes confuerent,
τὸ γῆρας πρὸς τὴν τῶν καλῶν κτήσιν ἐγέγον
ἀλλ᾽ ἔστιν ὅτε καὶ νεύτης εὐπαιδαγωγηθεῖσα φυλά
ξαι τὴν ἀρετὴν οὐκ ἀδόκιμον· εἰκοστοῦ μὲν γὰρ ἤδη
τῆς ἡλικίας ἥπτετο ἔτους.
ΙΓ΄. Εγχειρισθεὶς δὲ καὶ τὴν ἀρχὴν, πλείονα μᾶλο
λον ἐποιεῖτο περὶ τοὺς ὀρφανοὺς τὴν κηδεμονίαν, τὰς
τὰς ἱερὰς πρότερον αὐτοὺς Γραφὰς ἐκπαιδεύων,
είτα καὶ τοῦ θείου βαπτίσματος ἀξιῶν καὶ βαθμούς
οὐ πάντας, ἀλλὰ
ἀλλὰ τοὺς ἀξίως, τοῖς καθήκουσι
καταλέγων. Εντεῦθεν οἱ ἐκ γειτόνων πάντες συνα
κεῖα verba producta sunt omnia, ex ipsa εἶπε, ἃ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· τῆς καὶ λόγος, ὁδ λόγον παρεζῆς, τὸ τί, παρ᾽ οὗ καὶ αὐτὸ τὸ λόγον quoque dicere et sapere nos habemus.
ΙΖʹ. Respondebas autem vicarius: Μη, inquit, per deos, afficiati molestia, cum has praeter omnem spem statim ab initio nugas dicere ceperia. Sed si mihi credes has longas nugas multum valere jubeas: non et dis sacrifices propitia, supplex iisque, idem, qui nos contemnunt et indiciantur, supplicia, eorum autem rursum, qui venerantur os colunt, honores repumas. Eorum vero, quae dicantur, noo tibi sumus exemplum, qui per ipsos ad hunc pervenimus magistratum, et beneficii gratias eis referemus, honorum os colimus, ita et tu adstringere dis afficiendis eos qui solant parere. Cum ad hac me placent, ait, eum placent praeterea pluiorum, quibus affecerant, et turpium meminissel honorum, et promptum ejus animi studium videbatur his dimensum: Stude ergo, ait, ad impias expresses, sentimus his contraria, et damnum quidem vestra dona: bonatem autem, igominiam: et magistratum eis potissimum servilutem. Habemus autem rursum, supplicia et minas, voluptatum et delictas, et quod ad nos spectant, bonam conditionem. Hac cum to scias, nec promissas et benefactum, nec mihi supplicium et minas, ut placeat nos abducet a proposito.
ΙΗʹ. Haec paulatim movebat animum Domitiani, et sactim aerius irasens: Ego to, inquit, omnino feci arrogantorem, cum me in istam dignitatem genero. Non est autem mirum, cum tu per optica vitam agens, te ipse feceris insensibilem ac sensum habeas. Caeteri nimi et deos placaris sacrificiis, et hinc nostrum lucriceram benivolentiam, scias paenas et minas non posse nos moveri, namque quam breviter et cito afferatur, ut tu fortasse estiumaveris, sed multa prius et variis effecto supplicio, desperat ut tibi et multum supplicationum modum moriis, at et ipse malus male prolueris, et tuo exemplo castigas multorum arrogantiam.
ΚΑʹ. Admirabilia vero Clemente: Quoniam mihi, inquit, portos ago, ait ego, ait quod mihi optimam idem indem prudentiam, quam ignorant qui sunt apud vus lini, et ex his ipsis qui sunt annoram et repletiarum. Nam aliquos ad has prosperis, iam patem absconditi a sapiebntibus et prudentibus, et revelanti infantibus. Gloriosum autem et primidico me offerre sacrificia, sed Deo meo rationabilia: non, ut ipsi, torrentes sanguinis, lumosque et dolores, quibus cum ipsi iis afficiebant, statim iillis, vel maxime prater rationes. Quod si meam sanguinem pro multo Domino meo, et tanto, at adstricti, at nos si mejos, at alique et paros Domino meo vicem rependere. Etenim me, Christe Rex, ista tuo pretioso redemisti sanguine.
ΙΕʹ Τοῦ δικαίου: Ἐλπινικῆ μὲ μοῦ τοῦς θεούς, ἦμε, τούτοις παρά πᾶσαν ἐλπίδα φλυαρεῖν τε προσαρχόμενος ἀρξάμενος· ἀλλ᾽ εἴ μοι πείθῃ, τοσαῦτα ταῦτα μεγάλα τιμᾶν χάρισαι τοῖς θεοῖς τὰ προσήκοντα νέμε, ἰκέτεύσων, τοῦ μηδετέρωθι κεῖσθαι τοὺς μὲν ἡμᾶς καταφρονοῦντας εἰκὸς καὶ λαγχανόντων κολάσεων, τῶν δὲ τοὺς σεβομένους καὶ τιμώντων ἀπολαύειν τιμῶν. Ἡμεῖς γάρ σοι παράδειγμα τοῦ λεγομένου ἐσμέν, οἱ δι᾽ αὐτοὺς τούτους εἰς τήνδε εἰς τὴν ἀρχήν παρελθόντες ἐσμέν, καὶ χάριτας ἀποτίνειν χρεωστοῦμεν, τὰς τιμᾶς ἀγαπῶντες, οὕτω δὲ καὶ σοὶ τοὺς μὲν τιμῶντας αὐτοὺς κατεπείγεσθαι τιμᾶν χρεωστοῦμεν. Ὡς πρὸς ταῦτα ἔφη, ἐπεὶ προσθήκην τῶν ἀδοξοτέρων πολλῶν, τὰ εἰρημένα τε αὐτῷ κατεγέλασε, καὶ τῶν τυχόντων ἐπαίνων τε καὶ τιμῶν ἐμνήσθη, ὡρμημένου τε αὐτοῦ καθεώρα τῇ προαιρέσει· Σπεῦσον, εἶπε, πρὸς τὰς ἀσεβεῖς ταύτας, τοῖς ἡμετέροις ἐναντίοις αἰσθανόμεθα, τὰ ζημίαν μὲν τὰ παρ᾽ ὑμῶν δῶρα· τὴν δὲ ἀγαθότητα ἀδοξίαν· καὶ τὴν ἐπὶ πᾶσι δουλείαν. Ἔχομεν δὲ αὖθις κολάσεις καὶ ἀπειλὰς ἡδονῶν καὶ τρυφῆς, καὶ τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν εὐπραξίαν. Ταῦτά σε εἰδότα οὐχ ὑπισχνούμεθα τε καὶ εὐεργετοῦντας, οὐδ᾽ ἡμεῖς κόλασις καὶ ἀπειλὴ ὡς ἡμῖν ἀρέσκει ἀπάξει τοῦ σκοποῦ.
ΙΖʹ. Ταῦτα κατὰ μικρὸν ἔσεισε τὴν ψυχὴν Δομετιανοῦ, καὶ καθ᾽ ὅσον ἤρχετο χαλεπαίνειν· Ἐγώ σε, εἶπε, παντελῶς ὑπεράνω πεποίηκα τολμηρόν· βυθιζόμενος δ᾽ ἐπ᾽ ἐμοῦ ἀνεχόμεθα. Θαυμαστὸν δὲ οὐδέν, ἐπεὶ τὸν δι᾽ ὄψεων βίον ζήσαντα, σεαυτὸν ἀναίσθητον πεποίηκας καὶ ἀλόγιστον. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι τοὺς θεοὺς διὰ θυσιῶν ἱλεοῦνται, καὶ ἐκεῖθεν τὴν ἡμετέραν εὔνοιαν κερδαίνουσιν, ἴσθι κολάσεις καὶ ἀπειλὰς οὐ δυνησομένας ἡμᾶς κινεῖν, ὅτι ὡς τάχιστά τε καὶ ὡς ἐν βραχεῖ ἐπενεχθήσεται ὥσπερ τάχα εἴκαζες, ἀλλὰ πολλὰ πρότερον καὶ ποικίλοις ὑπαχθεὶς βασάνοις, ἀπελπίσαντα τέ σοι καὶ πολλῶν ἱκετειῶν μόρον, καὶ αὐτὸς κακῶς κακῶς ἀπολῇ, καὶ τῷ σῷ παραδείγματι πολλῶν καταστελεῖς αὐθαδείαν.
ΙΗʹ. Ὁ δὲ θαυμάσιος Κλήμης· Ἐπεὶ λόγον μοι, εἶπε, φέρεις ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐμοί τε τὴν ἀρίστην καὶ αὐτῷ φρόνησιν, ἣν ἀγνοοῦσιν οἱ παρ᾽ ὑμῖν σοφοί, καὶ ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν ὄντων καὶ πληρωμάτων. Τοὺς μὲν γὰρ τοιαῦτα ἀπέκρυψεν ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψεν αὐτὰ νηπίοις. Δοξάζω δὲ καὶ ἐγὼ προσφέρειν θυσίαν, ἀλλὰ τῷ ἐμῷ Θεῷ λογικήν· οὐχ ὥσπερ ὑμεῖς, αἵματα χεόμεθα καὶ λύματα καὶ ὀδύνας, οἷς αὐτοὶ ἐπεφέρουσι τότε εὐθύς, ἢ τό γε πλεῖστον παρ᾽ ἐλπίδα. Εἰ δέ με δεῖ τῷ πολλῷ δεσπότῃ μου καὶ τοσούτῳ, κᾂν αὐτὸ τοῦτο μόνον ἀνταποδοῦναι, εὐθύς μοι καὶ αὐτοί, κᾂν ἡμεῖς δε ἐλάχιστοι, κᾂν εὐτελεῖς καὶ ταπεινοί, ἀντὶ τοσούτου δεσπότου ἀμοιβήν ἀνταποδοῦναι. Ἐμοῦ γάρ, Χριστὲ Βασιλεῦ, τῷ σῷ τιμίῳ ἀπελυτρώσω αἵματι.
τῆς αὐτοῦ σοφίᾳ παιδαγωγῶν καὶ εἰς ἐπίγνωσιν αὐτ
τοὺς ἐνάγων τῆς ἀληθείαις.
habebat, communia proponens iis qui egebant ex δεομένοις των ἠλικωτῶν προτιθεὶς, τῇ δὲ τῆς γλώτα
æqualibus,suæ autem, linguæ eos instituens sapientia, et eos ad agnitionem deducens veritatis.
X. Cum itaque aliquando fames invasisset Gala- Ι΄. Ποτὲ οὖν λιμοῦ τὴν Γαλατῶν κατασχόντος καὶ
tiam, et omnibus similiter hominibus et pecoribus λυμαινομένου πᾶσιν ὁμοίως ἀνθρώποις τε καὶ βου
afferret exitium, ipse tollens infantes gentilium, σκήμασιν, αὐτὸς ἀναιρούμενος τὰ τῶν Ἑλλήνων
quicunque relicti fuerant orbati parentibus, et qui- βρέφη, ὅσα τε πατέρων ορφανά καταλέλειπτο, καὶ
cunque rursus propter paupertatem in viam pro- ὅσα διὰ πενίαν πάλιν κατ' αὐτὴν ὁδὸν ἔῤῥιπτο,
jecti fuerant, et amictu quo corpus legerent et ali- περιβολῆς τε τῆς τὸ σῶμα σκεπούσης, καὶ τροφῆς
mento quo egebant necessario, alebat, vesliebat, ἀποροῦντα τῆς ἀναγκαίας, ἔτρεφεν, ἔσκεπεν, ἐπαιδ
instituebat, et quod his erat longe majus, ad Deum αγώγει, καὶ ὅ γε πολλῷ μετζόν ἦν, προςήγε θεῷ.
adducebat:ea quidem, quæ ad corpus pertinebant, τὰ μὲν τοῦ σώματος ἀπὸ τῶν τῆς πιστῆς Σοφίας
ex fidelis Sophia pecuniis latus suppeditans; quæ χρημάτων αὐτοῖς μεθ᾿ ἡδονῆς ἐπαρχῶν, ὅσα δὲ πρὸς
autem ad doctrinam pietatis, et morum ornamen- μαθησιν εὐσεβείας, καὶ ἤθους κόσμον, καὶ ψυχῆς
tum, et animæ utilitatem, a domo ipse proferens ὠφέλειαν, οἴκοθεν αὐτὸς ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος σου
ex sapientia Spiritus.Quos quidem cum et apud ip- φίας εἰσφέρων. "Α δὴ καὶ παρ' αὐτῷ διαιτώμενα,
sum viverent, et ab ipso recte componerentur, et καὶ ὑπ' αὐτοῦ καλῶς ῥυθμιζόμενα, καὶ στέγης αὐτῷ
cum eo tecti et salis et assidui essent sermonis καὶ ἁλῶν καὶ ὁμιλίας διηνεκοῦ κοινωνοῦντα, καὶ ταῖς
participes, et illius doctrina in dies irrigarentur, εκείνου διδασκαλίαις διηνεκούς κοινωνοῦντα, καὶ ταῖς
paulatim virtuti assuefecit, et procedente tempore ἐκείνου διδασκαλίαις καθ᾿ ἑκάστην ἀρδόμενα, συνήθη
excitatus est eorum animus, ut cum ipso admira- κατὰ μικρὸν τῇ ἀρετῇ καθίστατο, καὶ προϊοντι τῷ
bili Clemente decertarent. Quocirca non solum χρόνῳ εἰς ἄμιλλα αὐτοῖς ἡ ψυχή του θαυμαστοῦ
multos habebat filios, sed eos bonos et bene edu- Κλήμεντος διανίστατο. Ὥστε ἦν οὐ πολύπαις μόνον,
catos, Sophia, quæ prius carebat filiis, veluti ἀλλὰ καὶ λίαν εἶπαις ἡ πρὶν ἄπαις Σοφία, καθάπερ
quamdam civitatem ex his construens adolescen- τινὰ πύλιν ἐκ τῶν μειρακίων συνοικίζουσα τούτων,
tibus, Deo undique circumdatam, qui est murus Θεὸν πάντοθεν τὸ ἀσφαλὲς περιβεβλημένην τε
longe tutissimus.
XI. Clementi autem cum aliis virtutis laboribus,
legumina quoque solum erant alimentum. Ab animatis enim omnino abstinebat, illorum trium
semper memor puerorum, quorum corpora cum
acuisset jejunim, effecit ut expugnari quidem non
possent ab igne vitiorum, neque fundi flamma
fornacis sensilis.
γος.
ΙΑ΄. Κλήμεντι δὲ μετὰ τῶν ἄλλων τῆς ἀρετῆς που
νων, καὶ ὄσπρια μόνον ων ἡ τροφή· ἐμψύχων γὰρ
τὸ παράπαν ἀπείχετο, τῶν τριῶν ἐκείνων ἀεὶ μετ
μνημένος παίδων, ὧν τὰ σώματα νηστεία στομώσε
σκ, ἀνάλωτα μὲν τῷ πυρὶ τῶν παθῶν, ἀχώνευτα δὲ
τῇ φλογὶ τῆς καμίνου εἰργάσατο.
XII. Sed enim oportebat lucernam imponi can- ΙΒ΄. ᾿Αλλὰ γὰρ ἔδει τὸν λύχνον ἐπὶ τὴν λυχνίαν
delabro, et videri civitatem quæ est posita supra τεθῆναι, καὶ τὴν πόλιν ἐπάνω κειμένην ὄρους ὀφθη
montem, et Clementem, qui resplendebat lanta ναε, καὶ τὸν Κλήμεντα οὕτω πολλῷ τῷ τῆς ἀρετῆς
luce virtutis, nancisci sacerdotium, ut sic quoque φωτί διαλάμποντα τῆς ἱερωσύνης ἀξιωθῆναι, ἵν'
pluribus feret via salutis. Propterea et Dei e su- οὕτω καὶ πλείοσι μᾶλλον ὁδὸς γένηται σωτηρίας.
peris suffragio,et communi sententia omnium,qui Διὰ τοῦτο ψήφῳ σε Θεοῦ ἄνωθεν, καὶ κοινῇν πάντων
erant in Galatia,primum quidem sacer præco sacri ὁμοῦ τῶν ἐν Γαλατία γνώμῃ, πρῶτα μὲν ἱεροκήρυξ
atrii, deinde etiam paulo post diaconus creatur, et τῆς ἁγίας αὐλῆς, εἶτα διάκονος, οὐκ ὀλίγῳ δὲ ὕστε
presbyter.Cum duo autem deinde anni præteriis- ρον καὶ πρεσβύτερος ἀναδείκνυται. Δύο δὲ παρελθόν
sent, ad episcopalem quoque sedem provehitur, των ἑξῆς ἐνιαυτῶν, καὶ εἰς τὸν τῆς ἐπισκοπῆς ἀνalius inter sacerdotes hic quoque exortus Daniel, άγεται θρόνον, ἄλλος ἐν ἱερεῦσι Δανιὴλ καὶ οὗτος
ut qui etiamsi esset juvenis, omnem tamen sacer- ἀναφανεῖς, εἰ καὶ νέος, ἀλλ᾽ οὖν ἅπαν ἱερέως γῆρας
dolis senectutem virtute superasset, et ostendisset κατ' ἀρετὴν ὑπερβεβηκώς, καὶ δείκας ὅτι μὴ καθόλου
senectutem non esse hujumodi, ut rerum bonarum omnino certos efficiat possessores: sed nonnunquam eliam recte institutam juventutem esse
virtutis non contemnendam custodem; nam vicesimum quidem annum jam attigerat.
XIII. Cum autem ei esset mandatus magistratus,
majorem curam gerebat orphanorum, eos primum
sacras docens Scripturas, et deinde eliam divino
eos dignans baptismo, et ad eos, quos par erat,
gradus, non omnes, sed dignos referens. Hinc factum est, ut ex locis vicinis omnes confuerent,
τὸ γῆρας πρὸς τὴν τῶν καλῶν κτήσιν ἐγέγον
ἀλλ᾽ ἔστιν ὅτε καὶ νεύτης εὐπαιδαγωγηθεῖσα φυλά
ξαι τὴν ἀρετὴν οὐκ ἀδόκιμον· εἰκοστοῦ μὲν γὰρ ἤδη
τῆς ἡλικίας ἥπτετο ἔτους.
ΙΓ΄. Εγχειρισθεὶς δὲ καὶ τὴν ἀρχὴν, πλείονα μᾶλο
λον ἐποιεῖτο περὶ τοὺς ὀρφανοὺς τὴν κηδεμονίαν, τὰς
τὰς ἱερὰς πρότερον αὐτοὺς Γραφὰς ἐκπαιδεύων,
είτα καὶ τοῦ θείου βαπτίσματος ἀξιῶν καὶ βαθμούς
οὐ πάντας, ἀλλὰ
ἀλλὰ τοὺς ἀξίως, τοῖς καθήκουσι
καταλέγων. Εντεῦθεν οἱ ἐκ γειτόνων πάντες συνα
col. 435–436page 129 of 391
PG 114:435Λ'. Οὕτω γὰρ ὁ Μαρκιανὸς θέλων τὸν ἔρωτα, καὶ πότε τοῦς λόγους τοῦ καὶ λόγους καὶ τρόπους καὶ θεολογίᾳ φαιδρύνας διαλάμψαντος ἐμμίλου Γρηγορίου, τοῦ σοφοῦ, καὶ γνώς τι περὶ τοῦ ναοῦ τῆς μάρτυρος τάξεις, ἐκεῖνος φησι, δεῖ κἄκεῖ μοι τῶν αὐτῶν καλουμένων ἀγχηκὼν ψηφόλους, δηγεραῖς δὲ ἀρχιτέκτων τοῦ τοῦ ὀρθοδόξοις κατὰ τοῦ ἀρτιαντάτων ἐνεγχεῖν νῦν. Περὶ τοίνυν τοῦτον τοῦ ἔργου γνώσει ὅλα ἔκεῖνος προεῖπε, τὴν ἐκκινῆ μόνην ἐπιβάλλων· Ἀνάστατοι τάξεις, τὴν τῆς ἀναστάσεως λόγον ἐμπνοήσει, ὀρθοῦ πλατυτέρᾳ, εἰ, οἶδε, ὅτι καὶ μεῖζον, καὶ μηδὲν ὅλε ἂν θεόν τεῖτε, ἀλλ' εἰπεῖν τοῦ μεγαλοῦ μόνμη, εἴτε μὲν πρὸ τούτων, μᾶλλον ἢ τοῦ λαοῦ πρέβεκης ἔν, καὶ ὡς δ' εἶ ἐκείνου ἐχεῖ τρωτοῦν τοῦ ἀδύνατον πάντως καὶ εἰς ἔρον φέρει λόγους ἐξενεγκεῖν, εἶτε εἰς τὸ πλῆθος τῶν ἀναλωθεῖ ἐπ' αὐτῆς θεόφρων, εἴθ' ὅτι μεῖζον ἢ ἀξ' ἑαυτοῦ τῶν ἔργων, εἴθ' ὅτι πάντα δυναμίαν εἶπεν τὸ ἄρρητον εἰπεῖσθαι, ἀρχεῖ σπεκτεῦσαι. Καὶ τὰς μὲν ἐπὶ τὸ νοεῖν καὶ παλαιῶν ἐκεῖνο ναῶν ἐπὶ τοῦ πρότερον ἀρχῆσατο καταλείπει, ἵν' αὕτοῖς μᾶλλον εἰς θεῖαν ἐπάνεσθαι κείμενα, τρανεύσει ἦ, γλῶσσα τοῦ θεολόγου προφητεύει ἀνακηρύττει· ἥλιοι δὲ αὐτῷ ἐπεγείρει μέγιστον τε καὶ κάλλιστον, πλέον μὲν εὐτυχῆ καὶ εὐπολλῆ προέτρεψε ναοῦν τῷ θεῷ, τοῦτον αὐτοῖς φίλτρον ἤδη πρὸ τοῦ ναοῦ τῶν ὡρῶν τῶν προβαλλομένας, μέτρα δὲ αὐτῶν ἀγείρας εἴτινα μήτε ἀπόστρεψαι εἰς ἀσελγίαν ποτὲ πρὸς τὸ μέλλον πεπλεγμένην. Ὅλα γὰρ αὐτῶν καὶ περιέλαμψεν κάλλει, κέινων κοσμεῖ, ἀρχήγοις μεγέθει, λίθους καὶ κόσμῃ εὐπρέπεια, καὶ πολύτιμοι λαμπρήτεσι, ἴσον κατεσκεύαζε κάλλη, καὶ γραφαῖ πανταχοῦ, τέχνης μὲν ἀρίδηλα φαίνεσθαι ὑπεκλάμπουσαι, ὅλης δὲ τοικίλης τῆς ὀρθολόγης θλίγουσαι. Τῶν γε μὴν τοῦ τεκτύθεν φανσμένης ἐλάτινα, ἢ αὐτῶν τὸν πρὸ ἀποθύων τοῦ εἰκόνων κατεγράψατο θαυμάσιον χεῖρα, τοῦτον αὐτοῖς εἰκότα μὲν τόπον τῶν ἱερῶν λόγων ἐνδίδωμι· Λίνου, ἢ τὴν τέχνην, ἢ τὰ φαιδρύνοντα ὑλωθέντα εἴσεται πάντως ὅτι θαυμάζειν μόνον εἰς τοῦτό τε ἀρχεῖ, καὶ εἰς χλεύης δύναται λέγεσθαι. Ὅταν δ' ἔπελθε ἐπεγρίψει, ὦστε καὶ μὴ προτείνεσθαι ἀνθρώπους ὑμῶν τοὺς αὐτοὺς ὅρμα σκοπεῖν, ὅτι ἡ ἁπλῆ θεοῦ τεχνῆ τρέφει, καὶ θεῖας λύσεσιν χεῖρας φανερώτατον σάρκωσιν.
Ζ'. Πάντων τῶν συνειδότων, ὥσπερ εἶπος, ἐγκαίνια καθ' αὐτὰ κἀκεῖ θύσων ναῶν. Καὶ γὰρ ζήμα καθ' ἓν καὶ ἡ μάρτυς ἐτέλεσε τὴν θλίψιν, καὶ τρόπως, ἐπὶ Δεκεμβρίου· Βάλλεις δὲ τῇ ἀγαθῇ καὶ τοῖς πιστοῖς βασιλεῖ, καὶ τὴν ἱερὰν βασιλιᾷ, τοῦ ναοῦ τελείωσιν ὃν ἂν ἔδει τε εἰς ἀρχὰς τοῦτο ὁρμήσαντα. Μαρκιανός, ἀξίωμα ἦν τῷ καὶ ἄριστα τοῦτ' εἰργάζετο, ὡς τὴν τρόπον ἦν, ὡς τὸν τρόπον ἢ ὡς τὴν τέχνην, ἢ τὸ ἐν αὐτοῖς βουλεύσατος ἐπὶ πάντα ὅτι θαυμάζειν μόνον εἰς ἐπείγει ζέλους ἐπεκτείνεσθαι πάνταχοῦ συνεχώρεσεν ἅπας, καὶ τῶν δεχομένων ὥσπερ ἐν πνεύματι θεοφόρῳ τε τῇ θεᾷ τοῦτον χαρισμένων εὐχαριστῶντες.
cujus verbo producta sunt omnia, & quo ipsum σοφία, ὁ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱὸς καὶ λόγος, οὗ
quoque dicere et sapere nos habemus.
XVI. Respondens autem vicarius: Me, inquit, per
deos, affecisti molestia, cum has præter omnem
spem statim ab initio nugas dicere cæperis. Sed si
mihi credas,bas longas nugas multum valere jubens, veni et diis sacrifica propitiis, eorum quidem,qui eos contemnunt et inficiantur,supplicia,
eorum autem rursus, qui venerantur et colunt, honores reputans. Eorum vero, quæ dicuntur, nos
tibi sumus exemplum,qui per ipsos ad hunc pervenimus magistratum, et beneficii gratias eis referimus,honorando eos,qui ipsos colunt,et suppliciis afficiendo eos qui nolunt parere Cum ad hæc
ille risisset, ut est consentaneum, quod dono-Β
rum, quibus afficeretur, et turpium meminisset
honorum, et promptum ejus animi studium videretur his dissolvere: Sed nos quidem, inquit, ο
prases,sentimus his contraria, el damnum quidem
vestra dona; honorem autem, ignominiam; et magistratum esse putamus servitutem; contumelias
vero rursus,supplicia et minas, voluptatem et delicias, et quod est his majus, cum Deo conjunctionem. Hæc cum tu scias, nec promissis et honoribus, neque rursus minis et suppliciis, existimes te
posse nos abducere a pietate.
λόγῳ παρήχθη τὸ πᾶν, παρ᾽ οὗ καὶ αὐτὸ τὸ λέγειν
τε καὶ φρονεῖν ἡμεῖς ἔχομεν.
15'. Ὑπολαβὼν δὲ ὁ βικάριος, Ελύπησάς με, μὰ
τοὺς θεούς, ἔφη, τοιαῦτα παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα φλυπ
ρεῖν ἐκ προοιμίων εὐθὺς ἀρξάμενος· ἀλλ᾽ εἴ τι μο
πείθῃ, μακρὰ τοῖς μακροῖς τούτοις λήροις χαίρειν
εἰπών, θόσον προσελθὼν τοῖς εὐμενέσι θεοῖς, τῶν
μὲν ἀθετούντων αὐτοὺς καὶ ἀρνουμένων τὰς τιμω
ρίας, τῶν δὲ θεραπευόντων πάλιν καὶ σεβομένων
τὰς τιμὰς ἀναλογισάμενος. Καί σοι παράδειγμα τῶν
λεγομένων ἡμεῖς, οι δι᾽ αὐτῶν εἰς ταύτην τὴν ἀρχὴν
προελθόντες, καὶ χάριτας αὐτοῖς τῆς εὐεργεσίας,
τάς τε πρὸς τοὺς σεβομένους τιμάς, καὶ τὰς πρὸς
τοὺς μὴ πειθομένους αὐτοῖς θύειν κολάσεις παρέχον
τες. Πρὸς ταῦτα γελάσας ἐκεῖνος ὡς εἰκὸς, ὅτι καὶ
δωρεᾶς πρὸς αὐτὸν ὁ ἄρχων καὶ τιμῶν τῶν ἀτίμων
ἐμέμνητο, καὶ τούτους ἐκλύειν αὐτὸν ἐδόκει τῆς προθυμίας, 'Αλλ' ἡμεῖς, ὦ ἄρχων, ἔφη, τὰ ἐναντία μάλ
λον φρονούντες ἐσμεν, καὶ ζημίαν μὲν τὰς παρ'
ὑμῶν δωρεάς, ἀτιμίαν δὲ τὴν τιμήν, καὶ τὴν ἀρχὴν
δουλείαν ἡγούμεθα, ὕβριν δέ πάλιν καὶ τιμωρίας καὶ
ἀπειλάς, ἡδονὴν ταῦτα καὶ τρυφὴν, καὶ τό γε μείζον
πρὸς Θεὸν οἰκείωσιν. Τοῦτο τοίνυν εἰδὼς, μήθ᾽ ὑποσχέσεσι καὶ τιμαῖς, μήτ' ἀπειλαῖς πάλιν καὶ τιμωρίαις
οἴου ποτὲ γοῦν ἀποστῆσαι τῆς εὐσεβείας ἡμᾶς.
XVII. Hæc paulatim movebant animum Domi- ΙΖ΄. Ταῦτα κατὰ μικρὸν ἐκίνει τὸν θυμὸν Δομετιπtiano,et sanctum acrius intuens: Ego te, inquit, νοῦ, καὶ πρὸς τὸν ἅγιον δριμύτερον ὑποβλέψας,
omnino feci arrogantiorem,cum me in te tam leni- Εγώ σε, ἔφη, πάντως αὐθαδέστερον εἰργασάμην,
ter gesserim. Non est autem mirum, si cum tu per- c οὕτως ἐπιεικώς σοι προσενεχθείς· θαύμαστὸν δὲ οὐ
petuo vitam agas cum pueris, non absimilem eis δὲν, εἰ παιδίοις τὸν ἀεὶ χρόνον συνδιαιτώμενος παραsensum habeas.Cæterum nisi et deos placaris sa- πλήσιον ἐκείνοις ἔσχες τὸ φρόνημα. Πλὴν ἀλλ᾽ εἰ μὴ
crificiis, et hinc nostram lucrifeceris benevolen- καὶ τοὺς θεοὺς θυσίαις ἐξιλεώσῃ, καὶ τὴν ἡμετέραν
tiam, scias poenam mortis esse tibi subeundam, ἐντεῦθεν κερδήσεις εὐμένειαν, ἴσθι ότι θανατός σου
eamque, non quæ breviter et cito afferatur, ut lu ἔσται τὸ ἐπιτίμιον, καὶ οὗτος οὐκ ἐν βραχεί, καθά
fortasse existimaveris, sed multis prius et variis περ ἂν αὐτὸς οἰηθῇς, καὶ ταχὺς ἐπαγόμενος, ἀλλὰ
affecto suppliciis, deinde etiam esse gravissimum πολλαῖς πρότερον ἐκδοθεὶς καὶ ποικίλαις ταῖς τις
sustinendum modum mortis, ut et ipse malus male μωρίαις, εἶσα καὶ τρόπον τελευτῆς ὑποστήσῃ βαρύ
abolearis, et tuo exemplo castiges multorum arre. τατον, ὡς ἂν κακός τε αὐτὸς κακῶς ἐκτριβῇς, καὶ
gantiam.
σωφρονήσῃς τῶν πολλῶν τὴν ἀπόνοιαν.
XVIII. Admirabilis vero Clemens: Quoniam mihi, ΙΕ΄. Καὶ ὁ θαυμαστὸς Κλήμης· Επεί μοι τὰ τῶν
inquit, pueros objicis, ego, inquit, studui pueris παίδων ἔτι προσφέρει;, ἐγὼ μὲν ἐνθεῖναι φρένα καὶ
eam indere prudentiam, quam ignorant qui sunt νηπίοις ἐσπούδασε, ἣν οἱ παρ' ὑμῖν ἀγνοοῦσιν ἄνε
apud vos viri, et ex his ipsis qui sunt seniores et δρες, καὶ τούτων αὐτῶν οἱ πρεσβύτεροι καὶ σοφια
sapientiores. Nam quæ est vere Dei sapientia, sei- η τεροι. Η γὰρ όντως σοφία τοῦ Θεοῦ ἀπέκρυψεν ἑαυ
psam abscondit a sapientibus et prudentibus, et τὴν ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψε δηλαδή
revelavit videlicet infantibus. Glorior autem et præ- νηπίοις. Εὔχομαι δὲ καὶ θυσίαις προσενεγκεῖν, ἀλλὰ
dico me offerre sacrifcia,sed Deo meo rationabi- τῷ Θεῷ μου τὰς λογικάς· οὐχ ὥσπερ αὐτοὶ χειμάρ
lia: non,ut ipsi, torrentes sanguinis,fumosque et ῥους αἱμάτων, καί καπνούς, καί κνίσσας, οἷς τοὺς
nidores, quibus eos, qui sunt apud vos, deos co- παρ' ὑμῖν θεοὺς ἀλογώτατα θεραπεύετε. Εἰ δὲ καὶ
litis, vel maxime præter rationem.Quod si meum τὸ οἰκεῖον ὑπὲρ αὐτοῦ καταθύσω αἷμα, γενήσεταί μοι
sanguinem pro ipso sacrificavero, ita mihi quoque καί οὕτως, εἰ καί μὴ τοῖς ἴσοις, ἀλλὰ καί ποσώς
aderit,si non ex aequo, at aliqua ex parte Domino γοῦν τὸν ἐμὸν Δεσπότην ἀμείψασθαι. Καί αὐτὸς γὰρ
meo vicem rependere. Etenim me, Christe Rex, με, Χριστὲ βασιλεύ, τῷ σῷ τιμίῳ ἐξηγόρασας απ
ipse tuo pretioso redemisti sanguine.
ματι.
ά τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῆς καὶ λόγον, οἱ λόγῳ παρέχῃ, εἰ γάρ, παρ' οὗ καὶ αὐτὸ τὸ λέγειν ἐκεῖθεν ῥεῖτε ἡμῖν ἥκοντος.
ΙΕ'. Κεφάλαιον ΙΕ. ἡ δυάδης. Ἐλέγοντο μέν, μάτος θύλου, ὅμ, τοιαῦτα παρὰ πάντων ἐκεῖθε φιλοτιμῶν, τὰ προσφυῆ γένη ἐδίδοσαν· ἀλλ' εἰ μοι καλῶς, παρὰ τοῖς μακροῖς αἰτεῖτε λόγοις χαλεπῶς ἐχόντων αὐτῶν, ἀκούσεσθε. Ἐπιτιμᾷ μὲν τοῖς ἀλαζονεύουσι πόνους καὶ φρυαττόμενος τῶν τιμωρουμένων πάθει καὶ σεμνοφωνούντων κατ' ἀρχάς. Καὶ τοι παρεδεχόμεθα αὐτόν, δεχόμενοι ἐφ' ἡμᾶς, εἰ δ' αὐτοὶ εἷς τύπτεν τοὺς σοφολογοῦντας, καὶ χάριτας αἰτεῖν τοὺς εὐεργέτας.
ΙΣΤ'. Ἀρχὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου κεφαλαίου. Πᾶς τοὺς μὲν παλαμναίους αἴτιος ὄλεθρον ἐκδίκοις παρέχων αὐτῷ, τὸν δὲ δίκαιον ἀγαθοῖς ἀμειβόμενος. Ποῖος μὲν οὖν ἄρχων, ὁ καὶ σπεῖρον καὶ αὐτὸν ἐν ἅμα τὸν θερισμόν, μήπω τοίνυν καλεῖτε αἰῶνος ἀδίκου ἔσεσθαι τοὺς μὲν πρό τι αὐτῶν ἐν ταῖς ὁδοῖς ζῶντας ἀπαντῶντας, πᾶσι μὲν τοῖς συνόδων φοροῦσι, ποίμνης δ' εἰς τὴν τύχην, καὶ τῆς ἀρχῆς ἴσθι λαγχάνουσα πάντα. Ὁ δὲ μεγαλόφρον τοῖς ἀπαλλοῖς ἐχθρῶν τινα καὶ συγγενῶν καλῶν δρᾷ τε μαζὸν ποικίλως ἐπικαλύπτει τοῖς τέκνοις, τοῖς μὲν δούλοις ῥαπίζει, ὃ δ' αὖ ἔχει σύγχυσιν συναγαγόντα καὶ τιμαῖς τοῖς μὲν ἀγαθὰ πολλὰ καὶ χρηστὰ παρεχόμεναι.
ΙΖ'. Καὶ ἡ ὁγδοάδης Εὐπὶ μέν τοι αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ δαπέδου, μάτην πρὸς ἀλλήλους ἀπολαυόντων ἐκδικούντων, ἕνεκεν ἄν, ἤδη πλεῖον ὄν, ποικίλης τυχεῖν τιμῆς, ἐπέτυχεν ἐκ τελευταίων ἀνδρῶν καὶ ἐπαινούντων ὑπεξαιρουμένων. Ὁ δέ τις ἦν ἀληθῶς λεγόμενος ἐν τοῖς ἐναντίοις παλαίων, ὅσοι ποτε τοῦ αἵματος αὐτοὺς ἱκεσίᾳ ζωῆς παρέχειν ἄξιοι, εἰ δ' αὖ φοβοῦντο, πολλοί τε καὶ ποικίλοι λογισμοὶ προσεβάλλοντο αὐτοῖς. Ἐκ δὲ τῶν ἐπικαλουμένων τῶν πολλῶν τὴν δόκησιν.
cujus verbo producta sunt omnia, & quo ipsum σοφία, ὁ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱὸς καὶ λόγος, οὗ
quoque dicere et sapere nos habemus.
XVI. Respondens autem vicarius: Me, inquit, per
deos, affecisti molestia, cum has præter omnem
spem statim ab initio nugas dicere cæperis. Sed si
mihi credas,bas longas nugas multum valere jubens, veni et diis sacrifica propitiis, eorum quidem,qui eos contemnunt et inficiantur,supplicia,
eorum autem rursus, qui venerantur et colunt, honores reputans. Eorum vero, quæ dicuntur, nos
tibi sumus exemplum,qui per ipsos ad hunc pervenimus magistratum, et beneficii gratias eis referimus,honorando eos,qui ipsos colunt,et suppliciis afficiendo eos qui nolunt parere Cum ad hæc
ille risisset, ut est consentaneum, quod dono-Β
rum, quibus afficeretur, et turpium meminisset
honorum, et promptum ejus animi studium videretur his dissolvere: Sed nos quidem, inquit, ο
prases,sentimus his contraria, el damnum quidem
vestra dona; honorem autem, ignominiam; et magistratum esse putamus servitutem; contumelias
vero rursus,supplicia et minas, voluptatem et delicias, et quod est his majus, cum Deo conjunctionem. Hæc cum tu scias, nec promissis et honoribus, neque rursus minis et suppliciis, existimes te
posse nos abducere a pietate.
λόγῳ παρήχθη τὸ πᾶν, παρ᾽ οὗ καὶ αὐτὸ τὸ λέγειν
τε καὶ φρονεῖν ἡμεῖς ἔχομεν.
15'. Ὑπολαβὼν δὲ ὁ βικάριος, Ελύπησάς με, μὰ
τοὺς θεούς, ἔφη, τοιαῦτα παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα φλυπ
ρεῖν ἐκ προοιμίων εὐθὺς ἀρξάμενος· ἀλλ᾽ εἴ τι μο
πείθῃ, μακρὰ τοῖς μακροῖς τούτοις λήροις χαίρειν
εἰπών, θόσον προσελθὼν τοῖς εὐμενέσι θεοῖς, τῶν
μὲν ἀθετούντων αὐτοὺς καὶ ἀρνουμένων τὰς τιμω
ρίας, τῶν δὲ θεραπευόντων πάλιν καὶ σεβομένων
τὰς τιμὰς ἀναλογισάμενος. Καί σοι παράδειγμα τῶν
λεγομένων ἡμεῖς, οι δι᾽ αὐτῶν εἰς ταύτην τὴν ἀρχὴν
προελθόντες, καὶ χάριτας αὐτοῖς τῆς εὐεργεσίας,
τάς τε πρὸς τοὺς σεβομένους τιμάς, καὶ τὰς πρὸς
τοὺς μὴ πειθομένους αὐτοῖς θύειν κολάσεις παρέχον
τες. Πρὸς ταῦτα γελάσας ἐκεῖνος ὡς εἰκὸς, ὅτι καὶ
δωρεᾶς πρὸς αὐτὸν ὁ ἄρχων καὶ τιμῶν τῶν ἀτίμων
ἐμέμνητο, καὶ τούτους ἐκλύειν αὐτὸν ἐδόκει τῆς προθυμίας, 'Αλλ' ἡμεῖς, ὦ ἄρχων, ἔφη, τὰ ἐναντία μάλ
λον φρονούντες ἐσμεν, καὶ ζημίαν μὲν τὰς παρ'
ὑμῶν δωρεάς, ἀτιμίαν δὲ τὴν τιμήν, καὶ τὴν ἀρχὴν
δουλείαν ἡγούμεθα, ὕβριν δέ πάλιν καὶ τιμωρίας καὶ
ἀπειλάς, ἡδονὴν ταῦτα καὶ τρυφὴν, καὶ τό γε μείζον
πρὸς Θεὸν οἰκείωσιν. Τοῦτο τοίνυν εἰδὼς, μήθ᾽ ὑποσχέσεσι καὶ τιμαῖς, μήτ' ἀπειλαῖς πάλιν καὶ τιμωρίαις
οἴου ποτὲ γοῦν ἀποστῆσαι τῆς εὐσεβείας ἡμᾶς.
XVII. Hæc paulatim movebant animum Domi- ΙΖ΄. Ταῦτα κατὰ μικρὸν ἐκίνει τὸν θυμὸν Δομετιπtiano,et sanctum acrius intuens: Ego te, inquit, νοῦ, καὶ πρὸς τὸν ἅγιον δριμύτερον ὑποβλέψας,
omnino feci arrogantiorem,cum me in te tam leni- Εγώ σε, ἔφη, πάντως αὐθαδέστερον εἰργασάμην,
ter gesserim. Non est autem mirum, si cum tu per- c οὕτως ἐπιεικώς σοι προσενεχθείς· θαύμαστὸν δὲ οὐ
petuo vitam agas cum pueris, non absimilem eis δὲν, εἰ παιδίοις τὸν ἀεὶ χρόνον συνδιαιτώμενος παραsensum habeas.Cæterum nisi et deos placaris sa- πλήσιον ἐκείνοις ἔσχες τὸ φρόνημα. Πλὴν ἀλλ᾽ εἰ μὴ
crificiis, et hinc nostram lucrifeceris benevolen- καὶ τοὺς θεοὺς θυσίαις ἐξιλεώσῃ, καὶ τὴν ἡμετέραν
tiam, scias poenam mortis esse tibi subeundam, ἐντεῦθεν κερδήσεις εὐμένειαν, ἴσθι ότι θανατός σου
eamque, non quæ breviter et cito afferatur, ut lu ἔσται τὸ ἐπιτίμιον, καὶ οὗτος οὐκ ἐν βραχεί, καθά
fortasse existimaveris, sed multis prius et variis περ ἂν αὐτὸς οἰηθῇς, καὶ ταχὺς ἐπαγόμενος, ἀλλὰ
affecto suppliciis, deinde etiam esse gravissimum πολλαῖς πρότερον ἐκδοθεὶς καὶ ποικίλαις ταῖς τις
sustinendum modum mortis, ut et ipse malus male μωρίαις, εἶσα καὶ τρόπον τελευτῆς ὑποστήσῃ βαρύ
abolearis, et tuo exemplo castiges multorum arre. τατον, ὡς ἂν κακός τε αὐτὸς κακῶς ἐκτριβῇς, καὶ
gantiam.
σωφρονήσῃς τῶν πολλῶν τὴν ἀπόνοιαν.
XVIII. Admirabilis vero Clemens: Quoniam mihi, ΙΕ΄. Καὶ ὁ θαυμαστὸς Κλήμης· Επεί μοι τὰ τῶν
inquit, pueros objicis, ego, inquit, studui pueris παίδων ἔτι προσφέρει;, ἐγὼ μὲν ἐνθεῖναι φρένα καὶ
eam indere prudentiam, quam ignorant qui sunt νηπίοις ἐσπούδασε, ἣν οἱ παρ' ὑμῖν ἀγνοοῦσιν ἄνε
apud vos viri, et ex his ipsis qui sunt seniores et δρες, καὶ τούτων αὐτῶν οἱ πρεσβύτεροι καὶ σοφια
sapientiores. Nam quæ est vere Dei sapientia, sei- η τεροι. Η γὰρ όντως σοφία τοῦ Θεοῦ ἀπέκρυψεν ἑαυ
psam abscondit a sapientibus et prudentibus, et τὴν ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψε δηλαδή
revelavit videlicet infantibus. Glorior autem et præ- νηπίοις. Εὔχομαι δὲ καὶ θυσίαις προσενεγκεῖν, ἀλλὰ
dico me offerre sacrifcia,sed Deo meo rationabi- τῷ Θεῷ μου τὰς λογικάς· οὐχ ὥσπερ αὐτοὶ χειμάρ
lia: non,ut ipsi, torrentes sanguinis,fumosque et ῥους αἱμάτων, καί καπνούς, καί κνίσσας, οἷς τοὺς
nidores, quibus eos, qui sunt apud vos, deos co- παρ' ὑμῖν θεοὺς ἀλογώτατα θεραπεύετε. Εἰ δὲ καὶ
litis, vel maxime præter rationem.Quod si meum τὸ οἰκεῖον ὑπὲρ αὐτοῦ καταθύσω αἷμα, γενήσεταί μοι
sanguinem pro ipso sacrificavero, ita mihi quoque καί οὕτως, εἰ καί μὴ τοῖς ἴσοις, ἀλλὰ καί ποσώς
aderit,si non ex aequo, at aliqua ex parte Domino γοῦν τὸν ἐμὸν Δεσπότην ἀμείψασθαι. Καί αὐτὸς γὰρ
meo vicem rependere. Etenim me, Christe Rex, με, Χριστὲ βασιλεύ, τῷ σῷ τιμίῳ ἐξηγόρασας απ
ipse tuo pretioso redemisti sanguine.
ματι.
col. 437–438page 130 of 391
PG 114:437αὐτῷ συναπαλλομένου, πένης τις προσῆλθε τῷ γενναίῳ· (καὶ γὰρ εἰσεδέχοντο αὐτὸν καὶ μανθάνοντι τὰς φιλανθρώπους φυσάς· οὐδὲν ἦτον ὁ τῆς ἰατρικῆς εἰ κἀντεῦθεν· πρεσβεύοιεν ἂν ἐλλιπῆ τε πρὸς τὴν αὐτοῦ δεξίαν, καὶ θεῖα δεξαμένη τι τοῦ λόγου φάρμακον.) Ὁ δέ· (καὶ γάρ τῆν ἀεὶ πρὸς μὲν πλεονέκτην αὔξει, εἰ σφόδρα τῆς ψυχῆς καὶδεν· πολλῇ τοίνυν χρηστότητα καὶ μυστηρίων) ἐκ μέσου πάντων γενόμενος, καὶ τῆς μελέτης λανθάνοντα καθῆκον· περιβαλόμενον, ἐνέγραφε δὴ οὐδεὶ ἦλθε δή, καὶ χιτῶν· ἐκδυσάμενος ἐδέχθη καὶ ψυθεὶς αὐτῷ βίῳ δεῖ τε μὲν κεχάρισται τῷ νεωτέρῳ· λέγων δ᾽ ἄλλῳ ὅτι θεὸς ὅτι τῆ ἱερατεύσαιτο, μὴ τοῦ καὶ πᾶσιν ἐπάγγελται μάρτυρας εἶχε τοὺς πάντα βλέποντας ὀφθαλμοὺς· ἐκεῖνο δέπερ ὂν ἄλλοις δή, εἰ μὴ θεόν, διωγμὸν θεῷ, καὶ ταύτῃ τὴν ἐξ ὕψους ἐν μακρότεροι σκοπόν· ἔγνω ἐπ᾽ αὐτὸν ἦθεν· ἥν ὅπως ἡ, καὶ λαυτὸν ἱερατικὴν· στολῇ εἶχε μόνον καὶ παντελῶν τὸ σῶμα κράτιστα, ἢν καὶ παντελῶν· συνεκρύ· τὴν ὃν λαθεῖν ἐπεχείρει, καὶ τὸ γεννός· ἤθλον· πάντων θεῖνε τοὺς ὀφθαλμούς.
Ζ΄. Ὁπεὶ δὲ αὐτῷ τὴν ἱερὴν πάντως ἔδοξεν ἐξελθεῖν, ὁ μὲν θεῖον ἱερολογεῖς· μυστηρίων ὃ τῶν φελόγων ἱερέων πρῶτος ἐπέτρεψε, ὁ μὲν ἐρωτίω τῶν φελόγων συνῆγέ τε καὶ συνέτασσε, λαθεῖν, ὡς ἔφαμεν, εἰ πράξεις ἀπλωθεὶς. Οἱ δὲ παρεστῶτες, καὶ ὢν αὐτοῦ ὁ ἄρχοντος, τοὺς ἰδόντας αὐτῷ· περιστρατεύσαντες ἐρύων θυμιὰ τοῦ θεαματίου καθ᾽ ἑαυτούς, σχεδὸν αὐτοὶ μόνοι πιστοὶ τοῦ θεαματίου καθ᾽ ἑαυτοὺς ἐλέγοντο τοῦ ἱεροῦ κατελέγχω τῶν νέων, τελευτήσαντα εἴπου περισσοβολεῖν λαμπρῶ, ἢ δὴ καὶ τοὺς φωστῆρος τοῦ τοῦ τροπαίου τοῦ θεοφίλου θεοῦσύμβολον μεταδιώκοντος τοῦ τροπαίου, ταύτῃ σχῆμα μεταλαβὼν αὐτοῦ περισσοβολεῖν, ταύτῃ φανέρωσαι μεταδιώξαντος τοῦ τρόπαιον· ταύτῃ εἰδόσιν ἐκεῖνα· εἰ τοῦ θεῖου ὁρᾶν· τοὺς δὲ κοιτωτέρους μεθόδῳ τοῦ τροπαίου, τοῖς δὲ κοιτωνέτους· ἐλέγχου πρὸς κεῖνα, καὶ τοῖς φανεροῖς ἑκάστῃ τόπῳ· ἐν ἁπτόμενος· εἶτα, καὶ φανερῶν ἅπτεσθαι σχεδὸν εἰ ταύτῃ τοῖς ἑτέροις ὁρωμένους·
Η΄. Ἐπεὶ δὲ τέλος εἶχε Μαρκιανῷ ἡ μυσταγωγία, μεταλλάσσεται. τοῦτο δ᾽ ἐπετάχθη τε, ἐπ᾽ αὐτῷ ἁρμόζον αὐτῷ· τῆς ψυχῆς ἐπετάχθη τε, καὶ ὅτε σεαυτοῦν συναγαγών· μᾶλλον, ἀλλ᾽ οὐκ εἰρήκαμεν εἰ ἀρετὴν· ἦλθε γοῦν ἐπ᾽ αὐτὸν εἰ πρὸς τοῖς τόποις τοῦ λόγου ἐπ᾽ αὐτὸν ἀπόδος, εἴτε πρὸς τοῖς τόποις ἀρτίως φθάσαντι εἰ ψυχὴν εἰσάγει, οὔτ᾽ εἰ πλεῖόν τι τοῦ δέοντος ἀπολαύεσθαι, τοῦ δυνατοῦ τε ὁσιότητα συνεχές· ὅτε εὖ πολλὰ τόδε δεῖ ἀγαθόν· μεθόδῳ τοῦ τροπαίου, εἴτε πρὸ τοῦ ἀγαθοῦ εἶθε δεξιὰν τόλμαν· ἐπὶ πεδίων ἀγαθοῦ· ἢ μὴν εἰ ψυχὴν εἰδόντας κεφαλαίως, εἰ τοῖς ἀτεγκῆν ἐν τούτῳ διαπορεύσεσθαι.
te conjecit extrema: magnis autem privavit mu- βέβληκε τοῖς ἐσχάτοις· μεγάλων δὲ ἀπεστέρησε δω
neribus,quæ eras consecuturus, si voluisses cedre ρεῶν, ὧν ἀπολαύειν ἔμελλες ἂν, εἰ τῷ βασιλικῷ
jussui imperatoris. Vel potius tibi quoque fortuna ὑπείκειν ἐβούλου προστάγματι· μᾶλλον δε σοι
injecit contentionem, volens tibi omni ex parte τὴν ἔριν ἡ τύχη ἐνέβαλεν ἐναντιοῦσθαί σοι πανταχού
adversari, et tua semper labefactare. Sed vel breve καὶ σφάλλειν ἀεὶ τὰ σὰ βουλομένη. ᾿Αλλὰ φεῖσαι
aliquod momentum temporis parce misero cor- κἂν βραχεῖαν καιροῦ ῥοπὴν τοῦ ἀβλίου συ τούτου
pori, et noli, dum in re vana vis ostendere egre- σώματος, καὶ μὴ τῷ βούλεσθαι δῆθεν, ἐπὶ ματαίῳ
giam animi constantiam, immaturam mortem et παράστημα γενναῖον ἐπιδεῖξαι ψυχῆς, ἕωρον ὑποviolentam subire.
στῇς οὕτω καὶ βιαιότατον θάνατον.
XXII. Ad hæc Clemens admirabilis, alias illius
nugas ne minimum quidem curans, hoc ei solum
respondit Quæ mihi a te mors est afferenda, o
judex, et corpori interitus vacuitatem, et animæ
efficit immortalitatem. Et hoc, inquit vicarius,
omnino est vestra stultitiæ, id quod est bonum,
usque adeo igi orare et negligere, ut et dulcem
hanc lucem, benignumque et lælum illud astrum,
nempe solem, quæ ad fruendum et nos oblectandos dii nobis concesserunt, spe alicujus alterius
incertæ vitæ amittatis. Etenim si rursus in eadem
permaneas inobedientia, acceperis quidem aliquam brevem a tormentis dilationem, ne tam
vehementibus suppliciis tibi corpus defatigetur;
sed hac remissio erit tibi paulo post causa majorum malorum; et cum te parvo tempore collegeris, magnis rursus et variis traderis suppliciis:
quorum, ut nihi videtur, anima quoque e corpore
excedens, sensum habebit acerrimum. Martyr
autem: Solis, inquit, minis, ut videtur, et nudis
verbis polliceris mihi te impleturum ea, quæ desidero. Ceterum cum scias quæ nam sit mihi sententia, noli usque ad verba solum sistere, sed tibi
ad opus perducantur omnia,et a nulla re abstineas,
quæ sit aspera et difficilis.
XXIII. Tunc ferus ille et immitis abira consueta
abripitur, et cum dixisset: Plane contentiosum
animal est homo iste, genas et os jubet ei verberari. Nam quoniam, inquit, hæc sola pars corporis
rer ansit minime affecta supplicio, dicendi utitur
libertate. Patiatur ergo hæc quoque similiter atque
alias partes corporis. Statimque ex lictor bus, qui
erant quiden paulo human ores, alii quidem eum
solis manibus verberabant, alii autem etiam sustinebant, ut qui lacerationibus jam esset dissolutus,
et ad terram diflueret; quotquot vero audaciores
erant et cru leliores. lapidibus quoque in eum ute-,
bantur, et iis illud veridicum martyris os pulsabant. Martyr autem, Magno, inquit, me honore affe.
cisti, o lyranne, magno, inquam, affecisti honore,
non supplicio. Quorrodo enim non est honor servo,
dignum haberi, qui eadem perpetiatur quæ Dominus, et pr mi illi passionis socii et mart res? Colaphis quoq e casus est vultus mei Domini, et lapidibus fuit interemptus Stephanus. Hæc quoque
mihi nunc magnum decus etornamentum afferunt.
Lovat mihi laborem passionis initatio; seat mihi dolorem,iis qui sunt me præs:antiores,in honore æqualitas. Haec dicebat,et ad suumn Agonothetam frequenter tollens oculos, vehementi studio agebat gratias.
Κ Β΄. Πρὸς ταῦτα ὁ θαυμαστὸς Κλήμης, τῶν ἄλλων
ἐκείνου λήρων μηδὲ ὀλίγα φροντίσας, τοῦτο πρὸς
αὐτὸν ἀπεκρίνατε μόνον, ὡς Ὁ παρὰ σοῦ μοι θάνα
τος, ὦ δικαστὸ, καὶ τῷ σώματι ἀφθαρσίαν, καὶ
ἀθανασίαν τῆς ψυχῆς κατεργάζεται. Καὶ ὁ βικάριος, Καὶ τοῦτο, φησί, τῆς ὑμετέρας πάντως μου
ρίας, τὸ καὶ ἀμαθῶς ἔχειν καὶ ὀλιγώρως παντάπασι
τοῦ καλοῦ, ὡς καὶ τὸ γλυκὺ τοῦτο φῶς καὶ προσηνές
καὶ φαιδρὸν ἄστρον ἐκεῖνο τὸν ἥλιον, ἅπερ εἰς ἀπό
λαυσιν καὶ τέρψιν ἐχαρίσαντο ἡμῖν οἱ θεοὶ, ἐλπίδι
τινός ἑτέρας ἀδήλου ζωῆς ἑτοίμως προΐεσθαι. Καὶ
γὰρ εἰ τῇ αὐτῇ καὶ πάλιν ἐπιμένοις ἀπειθεία, βρα
χεται μέν τινα λάβοις ἂν τῶν βασάνων ἀνακωχήν,
ὅπως μὴ ἀπαγορεύσῃ σου τὸ σῶμα ταῖς συντόνοις
κολάσεσιν, ἀλλ' ἡ τοιαύτη ἄδεια μειζόνων σοι αἰτία
κακῶν ὅσιν οὔπω γενήσεται, καὶ μικρόν τινα χρό
νον ἀναλαβὼν ἑαυτὸν, μεγάλαις αὖθις καὶ πολυτρό
ποις ἐκδοθήσῃ ταῖς τιμωρίαις, ὧν, ἐμοὶ δοκεῖν, ἡ
ψυχή καὶ τοῦ σώματος ἐκδημοῦσα, πολλὴν ἕξει τὴν
αἴσθησιν. Καὶ ὁ μάρτυς· ᾿Απειλῇ, φησὶν, ὡς ἔοικε,
μόνῃ καὶ ψιλῷ ῥήματι πληροῦν ἐπαγγέλλῃ μοι τὰ
ποθούμενα. Πλὴν ἀλλὰ ὁποῖα μοι τὰ τῆς γνώμης
εἰδώς, μή μέχρι ῥημάτων ἰσασόμενον, ἀλλ' εἰς
ἔργον προαγέσθω σοι πάντα, καὶ μηδενὸς ἀπέχου
τῶν χαλεπῶν.
ΚΓ΄. Ενταῦθα τοῦ συνήθους πάλιν ὁ θηριώδης
ἐκεῖνος καὶ ἀπηνὴς θυμοῦ γίνεται καὶ, Μὰ τοὺς θεοὺς,
φιλόνεικον ζῶον ὁ ἄνθρωπος οὗτος, εἰπὼν, τύπτε
σθαι αὐτὸν κελεύει κατὰ τῶν παρειῶν καὶ τοῦ σκό
ματος. Οτι γάρ, φησίν, ἀτιμώρητον αὐτῷ τοῦ σώ
Matos τοῦτο κατελείφθη μόνον, παῤῥησιάζεται·
πασχέτω οὖν καὶ αὐτὸ τῷ λοιπῷ σώματι παραπλήσια. Καὶ αὐτίκα τῶν δημίων ὅσον δὴ καὶ φιλάνθρωπότερον ἦν, οἱ μὲν ταῖς χερσὶν ἔτυπτον μόναις,
οἱ δὲ καὶ ἀνεῖχον ἐκλελυμένον ὑπὸ τῶν ξεσμῶν ἤδη
καὶ πρὸς γῆν καταῤῥέοντα· ὅσοι δὲ θρασύτεροι καὶ
ὠμότεροι, καὶ λίθοις ἐχρῶντο κατ' αὐτοῦ, καὶ τού
τοις τὸ μαρτυρικὸν ἐκεῖνο σόμα καὶ φιλάληθες
ἔπαιον. Ὁ δὲ πάρους, Ετίμησας με, τύραννε, μᾶλ
λον, ἔλεγεν, ἐτίμησας, οὐκ ἐκόλασας· Πῶς γὰρ οὐ
δούλῳ τιμὴ τῶν αὐτῶν τῷ Βεσπότῃ καὶ τοῖς πρώτοις
ἐκείνῳ κοινωνοῖς τοῦ πάθους ἀξιοῦσθοι καὶ μάρτυ
σιν; Ερῥαπίσθη μου καὶ ὁ Δεσπότης τὸ πρόσωπον,
λίθοις ἀνῃρέθη καὶ Στέφανος, τούτοις κἀγὼ νῦν
ἐπιεικῶς καλλωπίζομαι. Κουφίζει μου τὸν πόνον ἡ
μίμησις τοῦ πάθους, κοιμίζει μοι τὴν ὀδύνην ἡ τῶν
κρειττόνων ἐπιθυμία. Ταῦτα ἔλεγε, καὶ πρὸς τὸν
οἰκεῖον ᾿Αγωνοθέτην θαμὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀνατείνων,
συντομώτερον εἴχετο τῆς εὐχαριστίας.
ΚΘʹ. Ὅρα τοίνυν ἃ ἐκομψεύετο λέγων, τῶν ἄλλων ἐξαίρετα φιλεῖ τρόπον ὀρρωδεῖν, εὐθύς τε πρὸς τὰς ψυχὰς διενεχθεὶς βλέπων, τό· « Ὁ καρπὸς τοῦ μοι δόθλιον κατ' ἀξίαν βλέπε,» καὶ πρὸς τὴν ψυχήν αὐτοῦ, ὡς τοῖς ἐπιδεικνύουσι τεχνίτης, ἐν πολλοῖς ξένοις, ὡς οἱ δύνανται ἔχειν ἐλεύθερον καὶ ἀκήρατον ποῦ ψυχῆς τε, τήν γε εὐθύτητα ἔχει νοούμενον πολιτεύεσθαι. πᾶντα ἔχει εἰς εὔνοιαν προτείνων. Καὶ γάρ εἰ τῆς ψῆς τῶν καλῶν ποιήσεως ἐπιλαβεῖν, θεμιτόν ἐστι τοῦτο ποιεῖν τοῖς βλέπουσι, βλέπεται δὲ ταῦτα ὡς ἐν ἐνεργείᾳ τὰ εὐνομούμενα καταφαίνεσθαι νοεῖν, καὶ τὸ μέλλον ἐν ἐνεργεστέροις λόγοις αὐτοῖς εἶναι τῆς κατεχούσης ἀνάγκης. Πᾶσα ψυχὴ τοιαύτης ἐξεδέξατο τούτων, ὡς ἦν καλὰ ἐκεῖνα, τὴν ἐν ἀνθρώπῳ λόγον, μεγίστης εἶδος ἐν ἑκουσίῳ παρεδόθη· ἥ τε ἐκεῖ, τοῦ τε ἀγαθοῦ ἐξαίρεσιν εἰληφότος, εἰ μὴ ῥᾴθυμον ἔχοις εἰπεῖν. Ἀλλ' αὕτη μέν, ὡς οἶμαι, εἰσί τινες τοῖς συνοῦσιν ἔχουσι, ἐγὼ δὲ ὡς ἂν ὁ ψόγος, κηδεμόνα τε καὶ σύλλογον, ἐνταῦθα κατεχόντων τὸ δρᾶν αὐτοῖς τε σὺν αὐτοῖς ἐν ὕλης εἴδει· τοίνυν δεσμωτήριον ψυχῆς εἶναι τοῖς νοοῦσι τὸ σῶμα, καὶ ἀεὶ βρίθους εἴδει παρόντος, καλὸν ἐκεῖ αὐτοῦ τε ἀεὶ κρατοῦντος. Πᾶν οὖν ἕτερον αὐτοὺς πρὸς ψυχήν, ἢ εὕρεσιν θεοῦ ἄγει τι θαυμαστόν, εἴπερ τε τὰ πρακτέα, ἀφθαρσίας ἀρκέσαντα φανεῖσθαι θελήσομεν· εἰ μὴ ἐπεὶ ψυχῆς αὐτοῦ τὸ ὄνομα σωτηρίας χάριν.
Λʹ. Τοῦτο μὲν οὖν οὕτω· τὸ δὲ παρηγορεῖν αὐτόν, καὶ δεικνύναι τῆς ψυχῆς τὴν ἐλευθερίαν, καθ' ὅ τι ἐκτὸς τοῦ σώματος ἐπισκοπεῖ πάντα, εἴπερ αὐτὴ ἐκεῖ γέγονεν, ὅπου πρέπει αὐτὴν εἶναι, καὶ εἶδεν τά τε μέγιστα τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτων, καὶ τὴν εἰκόνα τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος ἀφθαρσίᾳ κεκαλλωπισμένην, εἴπερ οὕτω καὶ τῆς ὕλης ἐπεδόθη τῷ κάλλει, πολλαχοῦ θεωρεῖν παρέσχε. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω.
ΛΑʹ. Εἶτα τὸ δεύτερον εἴπομεν, ὅτι καὶ ἐν τοῖς νοεροῖς ἐστιν ἡ τοῦ θεοῦ γνῶσις· καὶ τῶν ἀγγέλων ἡ τάξις, ὡς οἷόν τε ἀρετὴν ἔχουσα, καὶ τῆς ἄνω πολιτείας ἐφιεμένη, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀγαθότητος κατὰ μέρος ἐρανιζομένη, εἰ πολλοῖς τούτοις, εἰ καὶ μὴ τελείως, ἀλλ' ὡς οἷόν τε, διάγουσι τὴν ἐνθάδε ζωήν, εἰκαζόμενοι τοῖς ἄνω, καὶ ἐπ' αὐτοῖς θεωρούμενοι τοῖς ἐπιτηδεύμασιν· εἴπερ ἡ ὁλοτελὴς τελειότης τοῖς ἐκεῖ πρέπει μόνοις.
te conjecit extrema: magnis autem privavit mu- βέβληκε τοῖς ἐσχάτοις· μεγάλων δὲ ἀπεστέρησε δω
neribus,quæ eras consecuturus, si voluisses cedre ρεῶν, ὧν ἀπολαύειν ἔμελλες ἂν, εἰ τῷ βασιλικῷ
jussui imperatoris. Vel potius tibi quoque fortuna ὑπείκειν ἐβούλου προστάγματι· μᾶλλον δε σοι
injecit contentionem, volens tibi omni ex parte τὴν ἔριν ἡ τύχη ἐνέβαλεν ἐναντιοῦσθαί σοι πανταχού
adversari, et tua semper labefactare. Sed vel breve καὶ σφάλλειν ἀεὶ τὰ σὰ βουλομένη. ᾿Αλλὰ φεῖσαι
aliquod momentum temporis parce misero cor- κἂν βραχεῖαν καιροῦ ῥοπὴν τοῦ ἀβλίου συ τούτου
pori, et noli, dum in re vana vis ostendere egre- σώματος, καὶ μὴ τῷ βούλεσθαι δῆθεν, ἐπὶ ματαίῳ
giam animi constantiam, immaturam mortem et παράστημα γενναῖον ἐπιδεῖξαι ψυχῆς, ἕωρον ὑποviolentam subire.
στῇς οὕτω καὶ βιαιότατον θάνατον.
XXII. Ad hæc Clemens admirabilis, alias illius
nugas ne minimum quidem curans, hoc ei solum
respondit Quæ mihi a te mors est afferenda, o
judex, et corpori interitus vacuitatem, et animæ
efficit immortalitatem. Et hoc, inquit vicarius,
omnino est vestra stultitiæ, id quod est bonum,
usque adeo igi orare et negligere, ut et dulcem
hanc lucem, benignumque et lælum illud astrum,
nempe solem, quæ ad fruendum et nos oblectandos dii nobis concesserunt, spe alicujus alterius
incertæ vitæ amittatis. Etenim si rursus in eadem
permaneas inobedientia, acceperis quidem aliquam brevem a tormentis dilationem, ne tam
vehementibus suppliciis tibi corpus defatigetur;
sed hac remissio erit tibi paulo post causa majorum malorum; et cum te parvo tempore collegeris, magnis rursus et variis traderis suppliciis:
quorum, ut nihi videtur, anima quoque e corpore
excedens, sensum habebit acerrimum. Martyr
autem: Solis, inquit, minis, ut videtur, et nudis
verbis polliceris mihi te impleturum ea, quæ desidero. Ceterum cum scias quæ nam sit mihi sententia, noli usque ad verba solum sistere, sed tibi
ad opus perducantur omnia,et a nulla re abstineas,
quæ sit aspera et difficilis.
XXIII. Tunc ferus ille et immitis abira consueta
abripitur, et cum dixisset: Plane contentiosum
animal est homo iste, genas et os jubet ei verberari. Nam quoniam, inquit, hæc sola pars corporis
rer ansit minime affecta supplicio, dicendi utitur
libertate. Patiatur ergo hæc quoque similiter atque
alias partes corporis. Statimque ex lictor bus, qui
erant quiden paulo human ores, alii quidem eum
solis manibus verberabant, alii autem etiam sustinebant, ut qui lacerationibus jam esset dissolutus,
et ad terram diflueret; quotquot vero audaciores
erant et cru leliores. lapidibus quoque in eum ute-,
bantur, et iis illud veridicum martyris os pulsabant. Martyr autem, Magno, inquit, me honore affe.
cisti, o lyranne, magno, inquam, affecisti honore,
non supplicio. Quorrodo enim non est honor servo,
dignum haberi, qui eadem perpetiatur quæ Dominus, et pr mi illi passionis socii et mart res? Colaphis quoq e casus est vultus mei Domini, et lapidibus fuit interemptus Stephanus. Hæc quoque
mihi nunc magnum decus etornamentum afferunt.
Lovat mihi laborem passionis initatio; seat mihi dolorem,iis qui sunt me præs:antiores,in honore æqualitas. Haec dicebat,et ad suumn Agonothetam frequenter tollens oculos, vehementi studio agebat gratias.
Κ Β΄. Πρὸς ταῦτα ὁ θαυμαστὸς Κλήμης, τῶν ἄλλων
ἐκείνου λήρων μηδὲ ὀλίγα φροντίσας, τοῦτο πρὸς
αὐτὸν ἀπεκρίνατε μόνον, ὡς Ὁ παρὰ σοῦ μοι θάνα
τος, ὦ δικαστὸ, καὶ τῷ σώματι ἀφθαρσίαν, καὶ
ἀθανασίαν τῆς ψυχῆς κατεργάζεται. Καὶ ὁ βικάριος, Καὶ τοῦτο, φησί, τῆς ὑμετέρας πάντως μου
ρίας, τὸ καὶ ἀμαθῶς ἔχειν καὶ ὀλιγώρως παντάπασι
τοῦ καλοῦ, ὡς καὶ τὸ γλυκὺ τοῦτο φῶς καὶ προσηνές
καὶ φαιδρὸν ἄστρον ἐκεῖνο τὸν ἥλιον, ἅπερ εἰς ἀπό
λαυσιν καὶ τέρψιν ἐχαρίσαντο ἡμῖν οἱ θεοὶ, ἐλπίδι
τινός ἑτέρας ἀδήλου ζωῆς ἑτοίμως προΐεσθαι. Καὶ
γὰρ εἰ τῇ αὐτῇ καὶ πάλιν ἐπιμένοις ἀπειθεία, βρα
χεται μέν τινα λάβοις ἂν τῶν βασάνων ἀνακωχήν,
ὅπως μὴ ἀπαγορεύσῃ σου τὸ σῶμα ταῖς συντόνοις
κολάσεσιν, ἀλλ' ἡ τοιαύτη ἄδεια μειζόνων σοι αἰτία
κακῶν ὅσιν οὔπω γενήσεται, καὶ μικρόν τινα χρό
νον ἀναλαβὼν ἑαυτὸν, μεγάλαις αὖθις καὶ πολυτρό
ποις ἐκδοθήσῃ ταῖς τιμωρίαις, ὧν, ἐμοὶ δοκεῖν, ἡ
ψυχή καὶ τοῦ σώματος ἐκδημοῦσα, πολλὴν ἕξει τὴν
αἴσθησιν. Καὶ ὁ μάρτυς· ᾿Απειλῇ, φησὶν, ὡς ἔοικε,
μόνῃ καὶ ψιλῷ ῥήματι πληροῦν ἐπαγγέλλῃ μοι τὰ
ποθούμενα. Πλὴν ἀλλὰ ὁποῖα μοι τὰ τῆς γνώμης
εἰδώς, μή μέχρι ῥημάτων ἰσασόμενον, ἀλλ' εἰς
ἔργον προαγέσθω σοι πάντα, καὶ μηδενὸς ἀπέχου
τῶν χαλεπῶν.
ΚΓ΄. Ενταῦθα τοῦ συνήθους πάλιν ὁ θηριώδης
ἐκεῖνος καὶ ἀπηνὴς θυμοῦ γίνεται καὶ, Μὰ τοὺς θεοὺς,
φιλόνεικον ζῶον ὁ ἄνθρωπος οὗτος, εἰπὼν, τύπτε
σθαι αὐτὸν κελεύει κατὰ τῶν παρειῶν καὶ τοῦ σκό
ματος. Οτι γάρ, φησίν, ἀτιμώρητον αὐτῷ τοῦ σώ
Matos τοῦτο κατελείφθη μόνον, παῤῥησιάζεται·
πασχέτω οὖν καὶ αὐτὸ τῷ λοιπῷ σώματι παραπλήσια. Καὶ αὐτίκα τῶν δημίων ὅσον δὴ καὶ φιλάνθρωπότερον ἦν, οἱ μὲν ταῖς χερσὶν ἔτυπτον μόναις,
οἱ δὲ καὶ ἀνεῖχον ἐκλελυμένον ὑπὸ τῶν ξεσμῶν ἤδη
καὶ πρὸς γῆν καταῤῥέοντα· ὅσοι δὲ θρασύτεροι καὶ
ὠμότεροι, καὶ λίθοις ἐχρῶντο κατ' αὐτοῦ, καὶ τού
τοις τὸ μαρτυρικὸν ἐκεῖνο σόμα καὶ φιλάληθες
ἔπαιον. Ὁ δὲ πάρους, Ετίμησας με, τύραννε, μᾶλ
λον, ἔλεγεν, ἐτίμησας, οὐκ ἐκόλασας· Πῶς γὰρ οὐ
δούλῳ τιμὴ τῶν αὐτῶν τῷ Βεσπότῃ καὶ τοῖς πρώτοις
ἐκείνῳ κοινωνοῖς τοῦ πάθους ἀξιοῦσθοι καὶ μάρτυ
σιν; Ερῥαπίσθη μου καὶ ὁ Δεσπότης τὸ πρόσωπον,
λίθοις ἀνῃρέθη καὶ Στέφανος, τούτοις κἀγὼ νῦν
ἐπιεικῶς καλλωπίζομαι. Κουφίζει μου τὸν πόνον ἡ
μίμησις τοῦ πάθους, κοιμίζει μοι τὴν ὀδύνην ἡ τῶν
κρειττόνων ἐπιθυμία. Ταῦτα ἔλεγε, καὶ πρὸς τὸν
οἰκεῖον ᾿Αγωνοθέτην θαμὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀνατείνων,
συντομώτερον εἴχετο τῆς εὐχαριστίας.
PG 114:438Κλήμης, οὗ μέγα τὰ επί καρτερία και γενναιότητα ὄνομα Αλλ' ἔὅτι πάντως τὸ γεννατόν σου τοῦτο καὶ μεγαλόψυχον εὐσεβῆ τινα καὶ δικαίαν ἔχειν τὴν πρόφασιν, ἀλλὰ μή ἀνοσίαν οὕτω καὶ ἄδικον, καὶ αὐτό γε τοῦτο φανερὸν ψυχῆς τε καὶ σαρκὸς ὄλεθρον. Νῦν γὰρ ὅσῳ μείζων τοσούσῳ χειρόν ἐστι, καὶ ἡμᾶς ἐπὶ πλέον εἰς ὀργὴν κινεῖ, καὶ τοὺς θεούς παροξύνει πρὸς ἄμυναν. Σὺ δὲ ἀλλ᾽ ἐπὶ τἀναντία τὴν γνώμην μεταβαλών, τὸ σταθερόν τοῦτο καὶ εὔ ψυχον ὑπὲρ τῆς τῶν θεῶν ἐπιδείκνυτο εὐσεβείας, ἵν, οὕτω μᾶλλον καὶ ἀξίων ἀπολαύσῃς τῶν ἀμοι ῶν. Ἐκεῖνοι γάρ σε καὶ τῆς ἀνδρείας ταύτης καὶ τῆς γενναιότητος, οἶμαι, κατελεήσαντες διὰ τοῦτό σε καὶ πρὸς τοσαύτας κολάσεις ἀντισχεῖν παρεσκεύασαν, καὶ οὐ πάλας κακῶς ἀπολέσθαι, οὐδὲ προαναρπασθῆναι μεθῆκαν, τὴν ἐπίγνωσιν πάντως καὶ τὴν μετακολὴν ἀναμένοντες. Ταῦτα εἶπε, καὶ ὑπ᾽ ὀφθαλμοὺς αὐτίκα προτίθησι τῷ ἁγίῳ, ἔνθεν μὲν χρυσόν ; τε καὶ ἄργυρον, καὶ γραμμάτια βασιλικὰ τὴν τῶν ; πατρικίων τιμὴν δωρούμενα, εἶτα καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἀρχῶν τε καὶ ἀξιωμάτων παράσημαι, πρὸς τούτοις ἐσθῆτας εὐανθεῖς καὶ πολυτελεῖς, καὶ τάλλα όσα φιλοκάλους ὀφθαλμοὺς ἐκκαλεῖται ἐκεῖθεν δὲ πάλιν τὰ τῶν κολάσεων ὄργανα, χεῖρας σιδηρά, κραββάτ τους καὶ αὐτοὺς σιδηρούς, τροχούς τε καὶ ξυστήρας, ἐσχάρας, λέβητας, οβελίσκους, τήγανα, καὶ ἀλύσεις Δαρείας, καὶ ἄλλο πολύ τι πλῆθος ὀργάνων τὸ μὲν σχήμα διάφορα, την θέαν δὲ φοβερώτατα, τὴν δὲ πεῖραν καὶ αὐτῆς ἄρα τῆς θέας χαλεπωτέραν ἔχοντα. Εἶνα τῷ μάρτυρι πρᾶον ἐμβλέψας, καὶ τῇ χειρὶ τὰ & χρήματα ὑποδείξας, Τούτοις σε, φησίν, αμειβόμεθα εὐσεβῆ τὰ πρὸς τοὺς θεὺς καὶ ὅσιον περὶ ἡμᾶς γινόμενον. ΚΖ΄. Εκείνου δὲ τὴν ὄψιν ἀπ' αὐτῶν στρέψαντος, καὶ οἱονεὶ μυκτηρίσαντος, ἐπιστενάξαντός τε βαθέως τεῖς εἰρημένοις, καί, ὡς ᾿Απόλοιντο ὑμῖν, εἰπόντος, καὶ αὐτοὶ σὺν αὐτοῖς οἱ θεοί, τότε δριμύ τι λίαν καὶ αὐστηρὸν τὸν γενναίον Κλήμεντα ὑπιδών, καὶ ἅμα πρὸς τὰ τῶν κολάσεων εἴδη τὴν ὄψιν ἐπιβαλών, Όρᾷς, ἔφη, τῶν μὴ πειθομένων ταῦτα καὶ ἀσεβούν των. Καὶ ὁ μάρτυς· Εἰ αἱ παρ' ὑμῶν, ἔφη, ποιναί οὕτω καθάπερ οἴει φοβεραί, καὶ τὴν πεῖραν ἀν ύποιστοι, ὥσπερ αἱ δωρεαὶ πάλιν φιλότιμοι, καὶ λαμπραί, καὶ μακαρισμοῦ παντὸς ἀξίαι, τίνα γε ἄρα εὰ τοῦ ἐπουρανίου νομίζεις εἶναι καὶ μόνου Θεοῦ; ποίας μὲν ἀθανάτους τιμωρίας καὶ ὀδύνας απαραιτήτους; ποίους δὲ παταμοὺς πυρὸς οὐδὲ τὴν ὄψιν φορητούς μόνην; Τίνὰ δὲ πάλιν τὰ τοὺς ἡγαν πηκότας αὐτὸν ἐκδεξόμενα ἀγαθά; Γέγραπται γὰρ τσιαῦτα, οἷα μήτε τῷ ληπτὰ εἶναι, μήτε ὀφθαλμῷ θεατὰ, ἢ τὴν ἡδονὴν ὅλως εἰκασθῆναι δυνάμενα. Τὰ μὲν γὰρ παρόντα, ὁ ἄργυρος οὗτος καὶ ὁ χρυσός χούς μόνον ἐστὶ καὶ πηλὸς ἢ εὐτελῆς ὅλη καὶ ἄκαρπος, ἢ ἀτίμως κἐν ἀπὸ τικτομένη, ἀτιμότερον δὲ εἰς εἶδος τὸ δοκοῦν διὰ σιδήρου καὶ πυρὸς μεταφερομένη, λῃσταῖς ὑποκειμένη καὶ κλέπταις· εἰ δὲ μὴ τούτοις, ἀλλὰ μειώσει καὶ ἱῷ δαπανωμένη καὶ καταῤῥέουσα,
est nomen propter fortem et genercsum animum?A Κλήμης, οὗ μέγα τὰ επί καρτερία και γενναιότητα
Sed oporteret omnino hunc tuum generosum et ὄνομα; Αλλ' ἔὅτι πάντως τὸ γεννατόν σου τοῦτο
magnum animum,habere aliquam piam et justam καὶ μεγαλόψυχον εὐσεβῆ τινα καὶ δικαίαν ἔχειν
causam,sed non hanc impiam et iniquam, et hoc τὴν πρόφασιν, ἀλλὰ μή ἀνοσίαν οὕτω καὶ ἄδικον,
ipsum manifestum animæ en carnis exitium. Num καὶ αὐτό γε τοῦτο φανερὸν ψυχῆς τε καὶ σαρκὸς
enim quo est major, eo est deterior, et nos magis ὄλεθρον. Νῦν γὰρ ὅσῳ μείζων τοσούσῳ χειρόν ἐστι,
ad iram provocat, deos incilat ad vindictam. Ve- καὶ ἡμᾶς ἐπὶ πλέον εἰς ὀργὴν κινεῖ, καὶ τοὺς θεούς
rum enimvero tu animo ad contraria mulato, hunc παροξύνει πρὸς ἄμυναν. Σὺ δὲ ἀλλ᾽ ἐπὶ τἀναντία
firmum et constantem animum ostende pro pietate τὴν γνώμην μεταβαλών, τὸ σταθερόν τοῦτο καὶ εὔ
in deos, ut sic quoque potius dignas consequaris ψυχον ὑπὲρ τῆς τῶν θεῶν ἐπιδείκνυτο εὐσεβείας,
remunerationes.lili enim,ut arbitriur, tui propter ἵν, οὕτω μᾶλλον καὶ ἀξίων ἀπολαύσῃς τῶν ἀμοι
hunc fortem et excelsum animum miserti prop- 6ῶν. Ἐκεῖνοι γάρ σε καὶ τῆς ἀνδρείας ταύτης καὶ
Lerea effecerunt,ut lot et lantis resisteres suppli- τῆς γενναιότητος, οἶμαι, κατελεήσαντες διὰ τοῦτό σε
ciis, nec permiserunt,ut tu jam diu male perires, καὶ πρὸς τοσαύτας κολάσεις ἀντισχεῖν παρεσκεύα
et præripereris,agnitionem et mutationem omnino σαν, καὶ οὐ πάλας κακῶς ἀπολέσθαι, οὐδὲ προαναρ
exspectantes. Haec dixit; et pro oculis sancti sta- πασθῆναι μεθῆκαν, τὴν ἐπίγνωσιν πάντως καὶ τὴν
tim proponit, illinc quidem aurum et argentum μετακολὴν ἀναμένοντες. Ταῦτα εἶπε, καὶ ὑπ᾽ όφθαλ
et litteras imperatorias, quæ patriciorum illi da- μους αὐτίκα προτίθησι τῷ ἁγίῳ, ἔνθεν μὲν χρυσόν
bant honorem; duinde etiam aliorum magistra- τε καὶ ἄργυρον, καὶ γραμμάτια βασιλικὰ τὴν τῶν
tuum et dignitatum insigna; et praeterea vesles πατρικίων τιμὴν δωρούμενα, εἶτα καὶ τὰ τῶν ἄλλων
Doridas et magnificas, et alia quæcunque rerum ἀρχῶν τε καὶ ἀξιωμάτων παράσημαι, πρὸς τούτοις
pulcharum cupidos evocant oculos: illinc autem ἐσθῆτας εὐανθεῖς καὶ πολυτελεῖς, καὶ τάλλα όσα
rursus instrumenta tormentorum, manus ferreas, φιλοκάλους ὀφθαλμοὺς ἐκκαλεῖται ἐκεῖθεν δὲ πάλιν
grabalos, et ipsos quoque ferreos, rolasque et τὰ τῶν κολάσεων ὄργανα, χεῖρας σιδηρά, κραββάτ
pectines, craticulas, ebeles, obeliscos, sartagines, τους καὶ αὐτοὺς σιδηρούς, τροχούς τε καὶ ξυστήρας,
et graves calenas, et aliam magnam instrumen- ἐσχάρας, λέβητας, οβελίσκους, τήγανα, καὶ ἀλύσεις
torum multitudinem, specie quidern diversorum, Δαρείας, καὶ ἄλλο πολύ τι πλῆθος ὀργάνων τὸ μὲν
spectaculo vero terribilium, experientiam autem σχήμα διάφορα, την θέαν δὲ φοβερώτατα, τὴν δὲ
habentium ipso quoque spectaculo graviorem. πεῖραν καὶ αὐτῆς ἄρα τῆς θέας χαλεπωτέραν ἔχοντα.
Deinde martyrem suaviter intuens, et manu ex- Εἶνα τῷ μάρτυρι πρᾶον ἐμβλέψας, καὶ τῇ χειρὶ τὰ
tendens pecunias: His te, inquit, remuneramur, & χρήματα ὑποδείξας, Τούτοις σε, φησίν, αμειβόμεθα
si pius in deos, et in nos sanctus extiteris. εὐσεβῆ τὰ πρὸς τοὺς θεὺς καὶ ὅσιον περὶ ἡμᾶς
γινόμενον.
XXVII. Ille autem, cum sanctus ab eis oculos
avertisset et ea veluti subsannasset, et propter ea,
quæ dicta fuerant graviter ingenuisset: Vobis, inquiens, pereant ipsi vobiscum dii; lunc acriter et
torve fortem intuens Clementem, et simul convertens oculos ad genera tormentorum: Vides, inquit;
hæc sunt eorum, qui non parent, et sunt impii.
Martyr autem: Si vestra, inquit, penæ sunt, sicut
existimas, terribiles, et ad experiendum intolerabiles,sicut rursus dona splendida et magnifica, et
digna quæ beata judicentur,quænam esse existimas
ea,quæ coelestis sunt et solius Dei?quænam immortalia quidem supplicia et dolores inexorabiles?Quales autem ignis furios,qui ne solo quidem sunt aspectu tolerabiles? Quænam vero rursus bona sunt
consecuturi,qui eum dilexerint? Scriptum est enim,
talia ut nec mente possint comprehendi,nec oculis
aspici, aut quæ ex his percipitur omnino voluptas
conjici 3. Nam quæ sunt quidem præsentia, hoc argentum et aurum, sunt solum pulvis et lutumn, vilis
et infrugifera materia, quæ turpiter quidem ex
terra nascitur, turpius autem in eam, quæ videtur, speciem per ferrum et ignem transfertur,latronibus subjecta et furibus, et si non his,at dimi3 I. Cor. 11, 9.
ΚΖ΄. Εκείνου δὲ τὴν ὄψιν ἀπ' αὐτῶν στρέψαντος,
καὶ οἱονεὶ μυκτηρίσαντος, ἐπιστενάξαντός τε βαθέως
τεῖς εἰρημένοις, καί, ὡς ᾿Απόλοιντο ὑμῖν, εἰπόντος,
καὶ αὐτοὶ σὺν αὐτοῖς οἱ θεοί, τότε δριμύ τι λίαν
καὶ αὐστηρὸν τὸν γενναίον Κλήμεντα ὑπιδών, καὶ
ἅμα πρὸς τὰ τῶν κολάσεων εἴδη τὴν ὄψιν ἐπιβαλών,
Όρᾷς, ἔφη, τῶν μὴ πειθομένων ταῦτα καὶ ἀσεβούν
των. Καὶ ὁ μάρτυς· Εἰ αἱ παρ' ὑμῶν, ἔφη, ποιναί
οὕτω καθάπερ οἴει φοβεραί, καὶ τὴν πεῖραν ἀνύποιστοι, ὥσπερ αἱ δωρεαὶ πάλιν φιλότιμοι, καὶ
λαμπραί, καὶ μακαρισμοῦ παντὸς ἀξίαι, τίνα γε
ἄρα εὰ τοῦ ἐπουρανίου νομίζεις εἶναι καὶ μόνου
Θεοῦ; ποίας μὲν ἀθανάτους τιμωρίας καὶ ὀδύνας
απαραιτήτους; ποίους δὲ παταμοὺς πυρὸς οὐδὲ τὴν
ὄψιν φορητούς μόνην; Τίνὰ δὲ πάλιν τὰ τοὺς ἡγαν
πηκότας αὐτὸν ἐκδεξόμενα ἀγαθά; Γέγραπται γὰρ
τσιαῦτα, οἷα μήτε τῷ ληπτὰ εἶναι, μήτε ὀφθαλμῷ
θεατὰ, ἢ τὴν ἡδονὴν ὅλως εἰκασθῆναι δυνάμενα. Τὰ
μὲν γὰρ παρόντα, ὁ ἄργυρος οὗτος καὶ ὁ χρυσός χούς
μόνον ἐστὶ καὶ πηλὸς ἢ εὐτελῆς ὅλη καὶ ἄκαρπος,
ἢ ἀτίμως κἐν ἀπὸ τικτομένη, ἀτιμότερον δὲ εἰς
εἶδος τὸ δοκοῦν διὰ σιδήρου καὶ πυρὸς μεταφερομένη,
λῃσταῖς ὑποκειμένη καὶ κλέπταις· εἰ δὲ μὴ τούτοις,
ἀλλὰ μειώσει καὶ ἱῷ δαπανωμένη καὶ καταῤῥέουσα,
col. 439–440page 131 of 391
PG 114:440Εσθήματα δὲ περιπόρφυρα καὶ λαμπρά, σκωλήκων εἰσὶ νήματα καὶ βαβάρων ἀνθρώπων εὑρέματα ὥστε εἰ τούτους τιμώμεθα, σκώληκος ἄρα καθ᾽ ὑμᾶς ὁ ἄνθρωπος ἀτιμότερος· εἰ δέ τι χρὴ καὶ διὰ ταῦτα τοὺς ἀνθρώπους θαυμάζειν, πολὺ μᾶλλον ἐθαύμασα ἂν τοὺς τὰ τοιαῦτα δημιουργεῖν εἰδότας, ἢ τοὺς εἰκῆ καὶ μάτην ἐπὶ τῇ περιβολή τούτων σεμνυνομένους. Οἱ μὲν γὰρ τέχνης δεινότητι, μεταρυθμίζουσι τὴν φύσιν ἐπὶ τὸ βέλτιον, καὶ τὴν αἴσθησιν ἀπατῶσι, καὶ προτιθέασι φιλοκόσμοις ὀφθαλμοῖς ἡδὺ δέλεαρ οἱ δὲ σεμνύνονται περιβαλλόμενοι κουφότητα δια νοίας ἑαυτῶν καταμαρτυροῦντες, καὶ δέον αὐτοὺς αἰσχύνεσθαι τῆς ἀπάτης· οἱ δὲ καὶ φυσῶνται μᾶλλον, καὶ τὰς ἀφρύς αἵρουσιν ἑτέρων ἔργοις τιμώμενοι, εἴ γε καὶ τιμὴν ὅλως χρὴ τὰ τοιαῦτα καλεῖν. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν παρ' ὑμῶν τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα, τὰ δὲ παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἀγαθὰ τοὐναντίον ἅπαν. ᾿Αθάνατον γὰρ ἔχει τὴν ἡδονὴν, διηνεκῇ δὲ τὴν λαμπρότητα· οὐδὲ γὰρ δέδοικε τὴν ἐκ τοῦ χρό νου μεταβολήν, οὐχ ὑποπτεύει τροπήν, οὐκ ἐπί σταται γῆρας, ἀλλὰ ἀκμάζει διηνεκῶς ἐπὶ τῆς ἴσης μένοντα εὐπρεπρείας, καὶ πεπηγότα ὄντα διαπαντός καὶ ἀκίνητα. ΚΕ'. Πρὸς ταῦτα Διοκλητιανός, Δοκείς μοι, φησίν, καλῶς μὲν, ὦ Κλήμη, λέγειν, φρονεῖν δὲ καὶ λίαν κακῶς· γλώττῃ μὲν γὰρ προτιμάς τὴν ἀθανασίαν, ἐπὶ θνητῷ δὲ ἀεὶ τὰς ἐλπίδας ἔχεις· τὸν ὑμέτερον λέγω Χριστὸν, ὃν μυρία φασὶν ὑπὸ Ἰουδαίων πεπονθέναι δεινὰ, καὶ τέλος τὴν διὰ σταυροῦ θάνατον ύπο στῆναι. Οἱ δὲ καθ᾽ ἡμᾶς θεοί, ἀεί τε ἀθάνατοι εἰσι, καὶ ἀλγεινὸν οὐδὲν οὐδὲ δυσχερὲς ὑπομένουσι. Καὶ ὁ μάρτυς ὑπολαβών, Περὶ τῆς ἀθανασίας αὐτῶν, φησί, καὶ ἀναλγησίας μικρὸν καὶ ἀληθῆ λέγεις, ὦ βασιλεῦ. Πῶς γὰρ δὴ καὶ ἀποθανοῦνται οἱ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ὅλως ζήσαντες; ἢ πῶς ἂν ἀλγήσειαν οἱ καὶ αὐτῆς αἰσθήσεως ἀτεχνῶς ἔρημοι; πλὴν εἰ καὶ τῶν ἀλγει τῶν μὴ αἰσθάνονται, ἀλλὰ μυρίαις γοῦν ὑπόκεινται πληγαίς τε καὶ ὕβρεσιν. Ὅσοι μὲν γὰρ ἐκ λίθων γεγόνασι, καὶ πληγὰς ὑπὸ χειρὸς διαγλυφούσης ἐδέ. ξαντο, σιδήρω τε διεξέσθησαν, καὶ οὕτω μετὰ πολ λῆς ὅσης τῆς ματαιοπονίας εἴδωλα μορφῆς ἀνθρωπίνης καὶ ἀνδριάντες γεγόνασιν· οἷς δὲ χρυσὸς ἦ ὅλη πάλιν, εἴτε χαλκός, εἴτε ἄργυρος, καὶ οὗτοι δὴ λαβροτάτῳ πυρὶ χωνευθέντες, τὰ παραπλήσια καὶ αὐτοὶ τοῖς ἄλλοις ἀναισθήτως ὑπέστησαν, τος. ούτου δέοντες βοηθεῖν ἑτέροις, ὅσῳ καὶ ἑαυτοῖς τοῦ μὴ τοιαῦτα πάσχειν, τὸ παράπαν εἰσὶν ἀδύνατοι. Θνήσκουσι μὲν οὖν οὐδαμῶς, ἐπεὶ μηδὲ τὴν ἀρχὴν, ὡς ἔφθην εἰπὼν, ὅλως ἔζησαν· διαῤῥέουσι δὲ καὶ συν τρίβονται, καθάπερ χρονῳ τὸ εἶναι οὕτω δη καὶ τὸ μὴ εἶναι λαμβάνοντες. Ούκουν τοιαῦτα καὶ τὰ ἡμέ τερα· ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἀληθὴς Δεσπότης καὶ Δημιουργός ἁπάντων ὁ ἐμὸς Θεὸς ἄχρονός τε ὢν καὶ ἀθάνατος, καὶ ἄνθρωπος ὕστερον γίνεται δι᾿ ἐμὲ, ἵν᾽ ἐγώ γέ νωμαί δι' ἐκείνου Θεὸς, καὶ σταυροῦται θέλων καὶ θάπτεται, καὶ τριήμερος ἀνίσταται, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἄνεισι πάλιν ὅθεν δὴ κατήλθε, συναναστήσας ἑαυτῷ ο
Εσθήματα δὲ περιπόρφυρα καὶ λαμπρά, σκωλήκων nulioni saltem et rubigni, ut quæ consumatur
εἰσὶ νήματα καὶ βαβάρων ἀνθρώπων εὑρέματα·
ὥστε εἰ τούτους τιμώμεθα, σκώληκος ἄρα καθ᾽ ὑμᾶς
ὁ ἄνθρωπος ἀτιμότερος· εἰ δέ τι χρὴ καὶ διὰ ταῦτα
τοὺς ἀνθρώπους θαυμάζειν, πολὺ μᾶλλον ἐθαύμασα
ἂν τοὺς τὰ τοιαῦτα δημιουργεῖν εἰδότας, ἢ τοὺς εἰκῆ
καὶ μάτην ἐπὶ τῇ περιβολή τούτων σεμνυνομένους.
Οἱ μὲν γὰρ τέχνης δεινότητι, μεταρυθμίζουσι τὴν
φύσιν ἐπὶ τὸ βέλτιον, καὶ τὴν αἴσθησιν ἀπατῶσι,
καὶ προτιθέασι φιλοκόσμοις ὀφθαλμοῖς ἡδὺ δέλεαρ
οἱ δὲ σεμνύνονται περιβαλλόμενοι κουφότητα διανοίας ἑαυτῶν καταμαρτυροῦντες, καὶ δέον αὐτοὺς
αἰσχύνεσθαι τῆς ἀπάτης· οἱ δὲ καὶ φυσῶνται μᾶλλον,
καὶ τὰς ἀφρύς αἵρουσιν ἑτέρων ἔργοις τιμώμενοι, εἴ
γε καὶ τιμὴν ὅλως χρὴ τὰ τοιαῦτα καλεῖν. ᾿Αλλὰ τὰ
μὲν παρ' ὑμῶν τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα, τὰ δὲ
παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἀγαθὰ τοὐναντίον
ἅπαν. ᾿Αθάνατον γὰρ ἔχει τὴν ἡδονὴν, διηνεκῇ δὲ
τὴν λαμπρότητα· οὐδὲ γὰρ δέδοικε τὴν ἐκ τοῦ χρόνου μεταβολήν, οὐχ ὑποπτεύει τροπήν, οὐκ ἐπίσταται γῆρας, ἀλλὰ ἀκμάζει διηνεκῶς ἐπὶ τῆς ἴσης
μένοντα εὐπρεπρείας, καὶ πεπηγότα ὄντα διαπαντός
καὶ ἀκίνητα.
versionem, senium ignorant, sed semper florent,
tuo et immobilia.
atque defluat. Vestes autem purpurea et splendids,
Gila sunt vermium, et inventa barbarorum hominum. Quamobrem si ea nos reddunt honoratos,
vestra quidem sententia homo est verme vilior.
Quod si oportet etiam homines propter hæc habere
in admiratione, multo magis admirarer eos, qui
hic fabricantur, quam eos, qui propter ex his confecta indumenta gloriantur, et se magnifice circumspiciunt. Nam illi quidem artis solertia transformant
naturam ad id quod est melius, et sensum decipiunt,
et ornatum amantibus oculis suaves escas proponunt; hi autem induti sibi placent, et se magnifice
circumspiciunt, de sui animi levitate ferentes testimonium: et cum oporteret eos pudere sui erroΒris, illi potius intumescunt, et tollunt supercilis,
honorati aliorum operibus, si modo ea omnino honorem vocare oporteat. Sed vestra quidem sunt
talia, et eo modo se habent. Quæ autem a bono
Deo nostro, sunt bona,contra se habent. Voluptatem enim habent immortalem, splendorem vero
perpetuum. Neque enim timent eam, quæ est ex
tempore,mulationem. Non suspectam habent conin æquali decore permanentia, stabiliaque perpeΚΕ'. Πρὸς ταῦτα Διοκλητιανός, Δοκείς μοι, φησίν,
καλῶς μὲν, ὦ Κλήμη, λέγειν, φρονεῖν δὲ καὶ λίαν
κακῶς· γλώττῃ μὲν γὰρ προτιμάς τὴν ἀθανασίαν,
ἐπὶ θνητῷ δὲ ἀεὶ τὰς ἐλπίδας ἔχεις· τὸν ὑμέτερον
λέγω Χριστὸν, ὃν μυρία φασὶν ὑπὸ Ἰουδαίων πεπονθέναι δεινὰ, καὶ τέλος τὴν διὰ σταυροῦ θάνατον ύποστῆναι. Οἱ δὲ καθ᾽ ἡμᾶς θεοί, ἀεί τε ἀθάνατοι εἰσι,
καὶ ἀλγεινὸν οὐδὲν οὐδὲ δυσχερὲς ὑπομένουσι. Καὶ ὁ
μάρτυς ὑπολαβών, Περὶ τῆς ἀθανασίας αὐτῶν, φησί,
καὶ ἀναλγησίας μικρὸν καὶ ἀληθῆ λέγεις, ὦ βασιλεῦ.
Πῶς γὰρ δὴ καὶ ἀποθανοῦνται οἱ μηδὲ τὴν ἀρχὴν
ὅλως ζήσαντες; ἢ πῶς ἂν ἀλγήσειαν οἱ καὶ αὐτῆς
αἰσθήσεως ἀτεχνῶς ἔρημοι; πλὴν εἰ καὶ τῶν ἀλγειτῶν μὴ αἰσθάνονται, ἀλλὰ μυρίαις γοῦν ὑπόκεινται
πληγαίς τε καὶ ὕβρεσιν. Ὅσοι μὲν γὰρ ἐκ λίθων
γεγόνασι, καὶ πληγὰς ὑπὸ χειρὸς διαγλυφούσης ἐδέ.
ξαντο, σιδήρω τε διεξέσθησαν, καὶ οὕτω μετὰ πολλῆς ὅσης τῆς ματαιοπονίας εἴδωλα μορφῆς ἀνθρωπίνης καὶ ἀνδριάντες γεγόνασιν· οἷς δὲ χρυσὸς ἦ
ὅλη πάλιν, εἴτε χαλκός, εἴτε ἄργυρος, καὶ οὗτοι
δὴ λαβροτάτῳ πυρὶ χωνευθέντες, τὰ παραπλήσια
καὶ αὐτοὶ τοῖς ἄλλοις ἀναισθήτως ὑπέστησαν, τος.
ούτου δέοντες βοηθεῖν ἑτέροις, ὅσῳ καὶ ἑαυτοῖς τοῦ
μὴ τοιαῦτα πάσχειν, τὸ παράπαν εἰσὶν ἀδύνατοι.
Θνήσκουσι μὲν οὖν οὐδαμῶς, ἐπεὶ μηδὲ τὴν ἀρχὴν, ὡς
ἔφθην εἰπὼν, ὅλως ἔζησαν· διαῤῥέουσι δὲ καὶ συντρίβονται, καθάπερ χρονῳ τὸ εἶναι οὕτω δη καὶ τὸ
μὴ εἶναι λαμβάνοντες. Ούκουν τοιαῦτα καὶ τὰ ἡμέτερα· ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἀληθὴς Δεσπότης καὶ Δημιουργός
ἁπάντων ὁ ἐμὸς Θεὸς ἄχρονός τε ὢν καὶ ἀθάνατος,
καὶ ἄνθρωπος ὕστερον γίνεται δι᾿ ἐμὲ, ἵν᾽ ἐγώ γένωμαί δι' ἐκείνου Θεὸς, καὶ σταυροῦται θέλων καὶ
θάπτεται, καὶ τριήμερος ἀνίσταται, καὶ εἰς οὐρανοὺς
ἄνεισι πάλιν ὅθεν δὴ κατήλθε, συναναστήσας ἑαυτῷ
XXVIII. Ad hac Diocletianus: Mihi videris,inquit, pulchre quidem loqui, ο Clemens, sed male
admodum sentire Nam lingua quidem præfers immortalitatem,in mortali autem semper spem tuam
collocas: vestrum inquam Christum,quem dicunt
aJudais mala passum esse innumerabilia, et tandem mortem in cruce sustinuisse. Nostri vero dii
et semper immortales sunt, et nihil grave nec molestum sustinent. Respondens autem martyr: De
ipsorum,inquit, immortalitate et doloris vacuitate
propemodum vera dicis, o imperator. Quomodo
enim morientur, qui ne omnino quidem vixerunt?
aut quomodo dolorern senserint,qui ipso quoque
sensu plane carent? Sed etsi dolorem non sentiunt,
sunt tamen subjecti innumerabilibus plagis et contumeliis. Nam qui facti quidemn sunt ex lapidibus,
eta manu,quæ sculpit, plagas acceperunt, et ferro
sunt lævigati ac politi, et sic cum magno, sed
inani, labore, formæ humanæ simulacra et statua
facti sunt. Quibus autem rursus aurum est maleDria,sive æs,sive argentum, ii quoque fusi igne vehementissimo, similiter atque alii consistunt omnino sensus expertes: qui tantum abest, ut opem
ferant aliis, ut ne ipsi quidem possint facere, quominus hæc omnino patiantur.Nequaquam ergo moriuntur,quoniam nec cmnino quidem,ut prius dixi,
vixerunt: difluunt autem et conteruntur,quomodo
quod sint,a tempore,ita etiam, quod non sint, accipientes. Non ergo nostra quoque sunt hujusmodi,
sed ipse verus Dominus opifex omnium, Deus
meus, qui est et expers temporis, et immortalis,
propter me quoque ft homo postea, ut ego fam
per illum Deus; volensque cruci afligitur et sepelitur,et tertio die resurgit, et rursus in colum
καὶ ἡμᾶς, καὶ εἰς τὴν προτέραν ἀρχὴν ἐπαναγαγών, ἦν διὰ τὴν παρακοὴν κακῶς ἐκπεπτώκαμεν. ΚΘ΄. Ἐπὶ τούτοις ὀργὴ λαμβάνει τὸν βασιλέα καὶ πρὸς τοὺς λόγους ηττώμενος, ἐπὶ τὰς τιμωρίας ἐχώρει, οὐκ εἰδὼς ἀνόητος, ὅτι πολὺ μᾶλλον δι᾽ ἐκεί νων ἔμελλεν ἡττηθήσεσθαι, εἴπερ ήττα σαφὴς τοῦ κολάζοντος τὸ τὸν κολαζόμενον μηδὲν ὅλως ἐνδοῦναι της τιμωρίας. Κελεύει γοῦν τροχῷ τὸν μάρτυρα προσδεθῆναι, καὶ τὸν μὲν τροχὸν μετὰ πολλῆς στρέ φεσθαι τῆς ὁρμῆς, τὸν μάρτυρα δὲ ῥάβδοις ὠμοτάτως τύπτεσθαι. Καὶ αὐτίκα ὁ μὲν ἀθλητὴς ἐδέδετο· ὁ δὲ τροχός οξέως ἐφέρετο. Ὁ δὲ μάρτυς ὅτε μὲν ἐπὶ ; μετεώρου του τροχού ἦν τοῖς τύπτουσιν ἐξεδίδοτο, ἡνίκα δὲ πάλιν αὐτὸν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐλάμβανεν ὁ τρο χὸς κατετέμνετο πικρῶς τὸ σῶμα, καὶ τὰ ὀστᾶ συνετρίβετο. Καὶ οὕτως ἐπὶ πολλαῖς ταῖς ὥρχις και πτόμενος, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἔλεγεν, ἐλθὲ εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι, καὶ τὸ βαρὺ τοῦτο τῆς κολάσεως ἐπικούφισον, ὅτι περιέσχον με ὠδῖνες θανάτου, κίνη δυνοι του εὔροσάν με. Επίβλεψον ἐπ᾿ ἐμὲ καὶ ἐλέησον με, καὶ ἐκ τῶν ἀναγκῶν μου ἐξάγαγέ με παράστηθι ὡς τῷ παραλυτικῳ ποτε, καὶ ἐμοὶ εἰς δόξαν σήν, εἰς ὁμολογίαν τοῦ σοῦ ὀνόματος, εἰς αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν τῶν ἐχθρῶν, εἰς πλειόνων ὑπὲρ σοῦ παθημάτων ὑπομονήν. Α΄. Ταῦτα τοῦ ἁγίου εἰπόντος, εὐθέως ὅ τε τροχὸς τῆς φορᾶς, καὶ οἱ τύπτοντες τῶν πληγῶν ἔστησαν. Καὶ ὁ μάρτυς μὲν πάντων ὁμοῦ καὶ τοῦ τροχοῦ, καὶ τῶν δεσμῶν ἐκείνων αὐτομάτως ἐλέλυτο, καί εἰς τὴν προτέραν ὑγείαν ἀποκαθίστατο· τοὺς δημίους δὲ πάρεσις εἰσῄει μελῶν, καί πολλοί τῶν ἐπί τοιαύτῃ συνδραμόντων θέα Ῥωμαίων τὰς ψυχὰς ὑγιάσθησαν, καί, Μέγας ὁ Θεὸς τῶν Χριστιανῶν, μεγάλῃ ὡς εἶχον εβόησαν τῇ φωνῇ. Ὁ μέντοι γενναῖος Κλήμης, τὸ εὐγενὲς ὡς ἀληθῶς τοῦ Χριστοῦ κλῆμα, καθάπερ τινὰς ὡραίους καρποὺς τὰ ἑαυτοῦ μέλη καρποφορήσας θεῷ· Εὐχαριστῶ σοι, ἔλεγεν, ὁ Θεὸς, ὅτι κατα ηξίωσάς με κάν τῇ μεγίστη ταύτῃ καί πολυανθρωποτάτη τῶν πόλεων ὑπὲρ τοῦ μονογενούς Υιού σου παθείν, του καί αὐτοῦ παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ λύτρον τῆς ἡμετέρας αἰχμαλωσίας καί τῆς δουλώσεως, τὸ οἰκεῖον αἷμα ἐκχέαντος. Εἶτα καὶ τὸν ὁρμα θὺν τῶν ἐν τῇ Ῥώμῃ ἁγίων ἐπῆγεν ὃν Πέτρος, φησίν, ἐδίδαξε σέβειν, καί Παῦλος ἐκήρυξε καί δ συνώνυμος ἐμοί Κλήμης ὁ σοφὸς ἐδογμάτισε, και Ονήσιμος ὁ θεῖος ἑξῆς ὡμολόγησεν· δι᾿ ὃν καί αὐτοί παθόντες πολλήν τε πρὸς αὐτὸν ἔχουσι τὴν παῤῥησίαν, καί ὑπὸ πάντων πιστών προσκυνοῦνται, μετ' οὐ πολὺ δὲ καὶ ὑπό εὐσεβῶν βασιλέων προσκυνηθή
Εσθήματα δὲ περιπόρφυρα καὶ λαμπρά, σκωλήκων nulioni saltem et rubigni, ut quæ consumatur
εἰσὶ νήματα καὶ βαβάρων ἀνθρώπων εὑρέματα·
ὥστε εἰ τούτους τιμώμεθα, σκώληκος ἄρα καθ᾽ ὑμᾶς
ὁ ἄνθρωπος ἀτιμότερος· εἰ δέ τι χρὴ καὶ διὰ ταῦτα
τοὺς ἀνθρώπους θαυμάζειν, πολὺ μᾶλλον ἐθαύμασα
ἂν τοὺς τὰ τοιαῦτα δημιουργεῖν εἰδότας, ἢ τοὺς εἰκῆ
καὶ μάτην ἐπὶ τῇ περιβολή τούτων σεμνυνομένους.
Οἱ μὲν γὰρ τέχνης δεινότητι, μεταρυθμίζουσι τὴν
φύσιν ἐπὶ τὸ βέλτιον, καὶ τὴν αἴσθησιν ἀπατῶσι,
καὶ προτιθέασι φιλοκόσμοις ὀφθαλμοῖς ἡδὺ δέλεαρ
οἱ δὲ σεμνύνονται περιβαλλόμενοι κουφότητα διανοίας ἑαυτῶν καταμαρτυροῦντες, καὶ δέον αὐτοὺς
αἰσχύνεσθαι τῆς ἀπάτης· οἱ δὲ καὶ φυσῶνται μᾶλλον,
καὶ τὰς ἀφρύς αἵρουσιν ἑτέρων ἔργοις τιμώμενοι, εἴ
γε καὶ τιμὴν ὅλως χρὴ τὰ τοιαῦτα καλεῖν. ᾿Αλλὰ τὰ
μὲν παρ' ὑμῶν τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα, τὰ δὲ
παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἀγαθὰ τοὐναντίον
ἅπαν. ᾿Αθάνατον γὰρ ἔχει τὴν ἡδονὴν, διηνεκῇ δὲ
τὴν λαμπρότητα· οὐδὲ γὰρ δέδοικε τὴν ἐκ τοῦ χρόνου μεταβολήν, οὐχ ὑποπτεύει τροπήν, οὐκ ἐπίσταται γῆρας, ἀλλὰ ἀκμάζει διηνεκῶς ἐπὶ τῆς ἴσης
μένοντα εὐπρεπρείας, καὶ πεπηγότα ὄντα διαπαντός
καὶ ἀκίνητα.
versionem, senium ignorant, sed semper florent,
tuo et immobilia.
atque defluat. Vestes autem purpurea et splendids,
Gila sunt vermium, et inventa barbarorum hominum. Quamobrem si ea nos reddunt honoratos,
vestra quidem sententia homo est verme vilior.
Quod si oportet etiam homines propter hæc habere
in admiratione, multo magis admirarer eos, qui
hic fabricantur, quam eos, qui propter ex his confecta indumenta gloriantur, et se magnifice circumspiciunt. Nam illi quidem artis solertia transformant
naturam ad id quod est melius, et sensum decipiunt,
et ornatum amantibus oculis suaves escas proponunt; hi autem induti sibi placent, et se magnifice
circumspiciunt, de sui animi levitate ferentes testimonium: et cum oporteret eos pudere sui erroΒris, illi potius intumescunt, et tollunt supercilis,
honorati aliorum operibus, si modo ea omnino honorem vocare oporteat. Sed vestra quidem sunt
talia, et eo modo se habent. Quæ autem a bono
Deo nostro, sunt bona,contra se habent. Voluptatem enim habent immortalem, splendorem vero
perpetuum. Neque enim timent eam, quæ est ex
tempore,mulationem. Non suspectam habent conin æquali decore permanentia, stabiliaque perpeΚΕ'. Πρὸς ταῦτα Διοκλητιανός, Δοκείς μοι, φησίν,
καλῶς μὲν, ὦ Κλήμη, λέγειν, φρονεῖν δὲ καὶ λίαν
κακῶς· γλώττῃ μὲν γὰρ προτιμάς τὴν ἀθανασίαν,
ἐπὶ θνητῷ δὲ ἀεὶ τὰς ἐλπίδας ἔχεις· τὸν ὑμέτερον
λέγω Χριστὸν, ὃν μυρία φασὶν ὑπὸ Ἰουδαίων πεπονθέναι δεινὰ, καὶ τέλος τὴν διὰ σταυροῦ θάνατον ύποστῆναι. Οἱ δὲ καθ᾽ ἡμᾶς θεοί, ἀεί τε ἀθάνατοι εἰσι,
καὶ ἀλγεινὸν οὐδὲν οὐδὲ δυσχερὲς ὑπομένουσι. Καὶ ὁ
μάρτυς ὑπολαβών, Περὶ τῆς ἀθανασίας αὐτῶν, φησί,
καὶ ἀναλγησίας μικρὸν καὶ ἀληθῆ λέγεις, ὦ βασιλεῦ.
Πῶς γὰρ δὴ καὶ ἀποθανοῦνται οἱ μηδὲ τὴν ἀρχὴν
ὅλως ζήσαντες; ἢ πῶς ἂν ἀλγήσειαν οἱ καὶ αὐτῆς
αἰσθήσεως ἀτεχνῶς ἔρημοι; πλὴν εἰ καὶ τῶν ἀλγειτῶν μὴ αἰσθάνονται, ἀλλὰ μυρίαις γοῦν ὑπόκεινται
πληγαίς τε καὶ ὕβρεσιν. Ὅσοι μὲν γὰρ ἐκ λίθων
γεγόνασι, καὶ πληγὰς ὑπὸ χειρὸς διαγλυφούσης ἐδέ.
ξαντο, σιδήρω τε διεξέσθησαν, καὶ οὕτω μετὰ πολλῆς ὅσης τῆς ματαιοπονίας εἴδωλα μορφῆς ἀνθρωπίνης καὶ ἀνδριάντες γεγόνασιν· οἷς δὲ χρυσὸς ἦ
ὅλη πάλιν, εἴτε χαλκός, εἴτε ἄργυρος, καὶ οὗτοι
δὴ λαβροτάτῳ πυρὶ χωνευθέντες, τὰ παραπλήσια
καὶ αὐτοὶ τοῖς ἄλλοις ἀναισθήτως ὑπέστησαν, τος.
ούτου δέοντες βοηθεῖν ἑτέροις, ὅσῳ καὶ ἑαυτοῖς τοῦ
μὴ τοιαῦτα πάσχειν, τὸ παράπαν εἰσὶν ἀδύνατοι.
Θνήσκουσι μὲν οὖν οὐδαμῶς, ἐπεὶ μηδὲ τὴν ἀρχὴν, ὡς
ἔφθην εἰπὼν, ὅλως ἔζησαν· διαῤῥέουσι δὲ καὶ συντρίβονται, καθάπερ χρονῳ τὸ εἶναι οὕτω δη καὶ τὸ
μὴ εἶναι λαμβάνοντες. Ούκουν τοιαῦτα καὶ τὰ ἡμέτερα· ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἀληθὴς Δεσπότης καὶ Δημιουργός
ἁπάντων ὁ ἐμὸς Θεὸς ἄχρονός τε ὢν καὶ ἀθάνατος,
καὶ ἄνθρωπος ὕστερον γίνεται δι᾿ ἐμὲ, ἵν᾽ ἐγώ γένωμαί δι' ἐκείνου Θεὸς, καὶ σταυροῦται θέλων καὶ
θάπτεται, καὶ τριήμερος ἀνίσταται, καὶ εἰς οὐρανοὺς
ἄνεισι πάλιν ὅθεν δὴ κατήλθε, συναναστήσας ἑαυτῷ
XXVIII. Ad hac Diocletianus: Mihi videris,inquit, pulchre quidem loqui, ο Clemens, sed male
admodum sentire Nam lingua quidem præfers immortalitatem,in mortali autem semper spem tuam
collocas: vestrum inquam Christum,quem dicunt
aJudais mala passum esse innumerabilia, et tandem mortem in cruce sustinuisse. Nostri vero dii
et semper immortales sunt, et nihil grave nec molestum sustinent. Respondens autem martyr: De
ipsorum,inquit, immortalitate et doloris vacuitate
propemodum vera dicis, o imperator. Quomodo
enim morientur, qui ne omnino quidem vixerunt?
aut quomodo dolorern senserint,qui ipso quoque
sensu plane carent? Sed etsi dolorem non sentiunt,
sunt tamen subjecti innumerabilibus plagis et contumeliis. Nam qui facti quidemn sunt ex lapidibus,
eta manu,quæ sculpit, plagas acceperunt, et ferro
sunt lævigati ac politi, et sic cum magno, sed
inani, labore, formæ humanæ simulacra et statua
facti sunt. Quibus autem rursus aurum est maleDria,sive æs,sive argentum, ii quoque fusi igne vehementissimo, similiter atque alii consistunt omnino sensus expertes: qui tantum abest, ut opem
ferant aliis, ut ne ipsi quidem possint facere, quominus hæc omnino patiantur.Nequaquam ergo moriuntur,quoniam nec cmnino quidem,ut prius dixi,
vixerunt: difluunt autem et conteruntur,quomodo
quod sint,a tempore,ita etiam, quod non sint, accipientes. Non ergo nostra quoque sunt hujusmodi,
sed ipse verus Dominus opifex omnium, Deus
meus, qui est et expers temporis, et immortalis,
propter me quoque ft homo postea, ut ego fam
per illum Deus; volensque cruci afligitur et sepelitur,et tertio die resurgit, et rursus in colum
col. 441–442page 132 of 391
PG 114:442σονται. Τοῦτο δὲ εἶπε προαναφωνῶν τὴν τῆς ἀσεβείας ο καθαίρεσιν. ΛΑ'. Ταῦτα μείζονα Διοκλητιανῷ τοῦ θυμοῦ τὴν φλόγα ἐποίει, και στύλοις ἐκέλευε σιδηροῖς τὸ μαρτυρικὸν ἐκεῖνο στόμα συνθλάττεσθαι· ὅθεν οἱ μὲν ὀδόντες εὐθὺς ἐξεκρούοντο, αἱ σιαγόνες δὲ συνετρίβοντο. Ἡ δὲ φωνὴ οὐκ ἐπείχετο, οὐδέ τις και μικρὰ ὕρεσις τῆς μακρᾶς ἐκείνης παῤῥησίας ἐγίνετο· ἀλλὰ καὶ τῶν δημίων τῶν σιωπὴν αὐτῷ ἐγκελευομένων, αὐτὸς ὁ αὐτὸς ἦν, καί οὐδὲ μικρὸν ὑφίει, τοὐναντίον μὲν οὖν καί μείζονι ἐκέχρητο τῇ φωνῇ, καθάπερ τις χαλκοῦς ἀνδριὰς τῇ σφοδροτέρᾳ πληγῇ μείζονα μάλ λον τὸν ἦχον ἀποτελῶν. Εφ᾽ οἷς καὶ αὐτὸς ἀπαγορεύω σας ὁ βασιλεὺς, δεσμὰ καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δεσμῶν τα λαιπωρίαν ὅλῳ τῷ μάρτυρι περιθείς, τῇ φυλακῇ παραδίδωσι. ΑΒ΄. Τὸ μέντοι τῶν πιστευσάντων πλῆθος τῷ κατὰ τὸν τροχόν θαύματι, ἄνδρες τε καί ὅσον ἔμφρον ἐν γυναιξίν ἦν, τὴν γῆν ἤδη τοῦ ἡλίου ἀπολιπόντος ἀλ λήλοις συνθέμενοι, τὸ δεσμωτήριον μετὰ τῶν παίδων εἰσβεσαν· εἶτα τῶν ἐκείνου ποδῶν ἀπτόμενοι ἐδέοντο μάλα θερμῶς ὥστε τοῦ θείου καταξιωθῆναι βαπτίσματος. Πρὸς οὖν δέησιν οὕτω θερμὴν θερμότατα καί αὐτὸς ἐπινεύσας, εὐθὺς ἐπετίθει τὸ ἔργον. Κατὰ γοῦν τὴν φυλακὴν ἐφθονίας ὑδάτων οὔσης, τὰς καθ ηκούσας τε αὐτὸς εὐχὰς ἐπιλέγει, καὶ σὺν αὐτοῖς παιοί πάντας τοῦ ἱεροῦ βαπτίσματος ἀξιοῖ. Μέσω, δὲ νυκτών και θεία τις αὐτοῖς ἐφίσταται ὄψις, φῶς οἷον ἄῤῥητον καὶ ἀθέατον ὅλον ὁμοῦ τὸ δεσμωτήριον καταστράπτον. ἐν μέσῳ δὲ τῷ φωτι και ἀνὴρ τὴν ἅψιν ἄγαν φαιδρός, τὴν ἐσθῆτα λαμπρός, φῶς καὶ αὐτὸς ὅλος ὤν, πτέρυξι βαθυτάταις κομῶν· οὗτος τῷ θαυμασίῳ Κλήμεντι προσελθὼν, ἄρτον αὐτῷ καὶ ποτήριον ἐγχειρίζει. Ἔπειτα ὁ μὲν ἀφανὴς ἦν, τοὺς δὲ καὶ ἡ φωνὴ αὐτὴ ἐπιλείπει τῷ παραδοξῳ τῆς θέας καταπλαγέντας. Ο γε μὲν ἱερώτατος Κλήμης συμβαλών εὐθὺς ὡς εἴη ἄρα σύμβολα ταύτα του Δε σποτικοῦ σώματός τε καὶ αἵματος, ὑπεδέξατό τε λίαν αὐτὰ εὐλαβῶς, καὶ τὰς συνήθεις εὐχὰς ἐπειπών κοι νωνεῖ αὐτῶν τοῖς ἤδη βαπτισαμένοις. ΑΓ. Πλειόνων τοίνυν εκάστοτε πρὸς αὐτόν ἰόντων, καὶ τὸ δεσμωτήριον ἐκκλησίαν εργαζομένων, προσ θήκη τε τῷ πλήθει τῶν Χριστιανών γινομένων, οἱ δεσμοφύλακες ἀπαγγέλλουσι ταῦτα τῷ βασιλεῖ. Καὶ ὃς συλληφθήναι τε αὐτοὺς κελεύει νυκτὸς, καὶ εἰ μὴ τὴν εὐσέβειαν Εξαρνοι γίνονται, ἀνηλεῶς πάντας ἀναιρεθῆναι. Οἱ δὲ ὡς τοῦ βασιλέως πρόσταγμα συλληφθέντες οὐκ ἀμαθεῖς εὑρέθησαν τοῦ τὸ καλὸν ἐκλέξασθαι καὶ συμφέρον, ἀλλὰ ἀποστῆναι μάλλον τῆς προσκαίρου ζωῆς, ἢ Χριστοῦ τοῦ πλάσαντός τε καὶ ἀγαπήσαντος καὶ ἀποθανόντος ὑπὲρ ἡμῶν εἴλοντο. Διὸ καὶ πρὸ τῆς πόλεως, καθάπερ τινὰ ἱερὰ θύματα ἑαυτούς τε καὶ παῖδας τῷ Δεσπότῃ προσάγουσιν, οὐδενὸς τότε γοῦν ὑπολειφθῆναι ἀνασχομένου, πλὴν
σονται. Τοῦτο δὲ εἶπε προαναφωνῶν τὴν τῆς ἀσεβείας ο fidelibus imperatoribus. Hoc autem dixit, prædiκαθαίρεσιν.
cens mox delendam impietatem.
ΛΑ'. Ταῦτα μείζονα Διοκλητιανῷ τοῦ θυμοῦ τὴν
φλόγα ἐποίει, και στύλοις ἐκέλευε σιδηροῖς τὸ μαρτυρικὸν ἐκεῖνο στόμα συνθλάττεσθαι· ὅθεν οἱ μὲν
ὀδόντες εὐθὺς ἐξεκρούοντο, αἱ σιαγόνες δὲ συνετρίβοντο. Ἡ δὲ φωνὴ οὐκ ἐπείχετο, οὐδέ τις και μικρὰ
ὕρεσις τῆς μακρᾶς ἐκείνης παῤῥησίας ἐγίνετο· ἀλλὰ
καὶ τῶν δημίων τῶν σιωπὴν αὐτῷ ἐγκελευομένων,
αὐτὸς ὁ αὐτὸς ἦν, καί οὐδὲ μικρὸν ὑφίει, τοὐναντίον
μὲν οὖν καί μείζονι ἐκέχρητο τῇ φωνῇ, καθάπερ τις
χαλκοῦς ἀνδριὰς τῇ σφοδροτέρᾳ πληγῇ μείζονα μάλλον τὸν ἦχον ἀποτελῶν. Εφ᾽ οἷς καὶ αὐτὸς ἀπαγορεύω
σας ὁ βασιλεὺς, δεσμὰ καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δεσμῶν τα
λαιπωρίαν ὅλῳ τῷ μάρτυρι περιθείς, τῇ φυλακῇ
παραδίδωσι.
ΑΒ΄. Τὸ μέντοι τῶν πιστευσάντων πλῆθος τῷ κατὰ
τὸν τροχόν θαύματι, ἄνδρες τε καί ὅσον ἔμφρον ἐν
γυναιξίν ἦν, τὴν γῆν ἤδη τοῦ ἡλίου ἀπολιπόντος ἀλλήλοις συνθέμενοι, τὸ δεσμωτήριον μετὰ τῶν παίδων
εἰσβεσαν· εἶτα τῶν ἐκείνου ποδῶν ἀπτόμενοι ἐδέοντο
μάλα θερμῶς ὥστε τοῦ θείου καταξιωθῆναι βαπτίσματος. Πρὸς οὖν δέησιν οὕτω θερμὴν θερμότατα
καί αὐτὸς ἐπινεύσας, εὐθὺς ἐπετίθει τὸ ἔργον. Κατὰ
γοῦν τὴν φυλακὴν ἐφθονίας ὑδάτων οὔσης, τὰς καθηκούσας τε αὐτὸς εὐχὰς ἐπιλέγει, καὶ σὺν αὐτοῖς
παιοί πάντας τοῦ ἱεροῦ βαπτίσματος ἀξιοῖ. Μέσω,
δὲ νυκτών και θεία τις αὐτοῖς ἐφίσταται ὄψις, φῶς
οἷον ἄῤῥητον καὶ ἀθέατον ὅλον ὁμοῦ τὸ δεσμωτήριον
καταστράπτον. ἐν μέσῳ δὲ τῷ φωτι και ἀνὴρ τὴν
ἅψιν ἄγαν φαιδρός, τὴν ἐσθῆτα λαμπρός, φῶς καὶ
αὐτὸς ὅλος ὤν, πτέρυξι βαθυτάταις κομῶν· οὗτος τῷ
θαυμασίῳ Κλήμεντι προσελθὼν, ἄρτον αὐτῷ καὶ
ποτήριον ἐγχειρίζει. Ἔπειτα ὁ μὲν ἀφανὴς ἦν, τοὺς
δὲ καὶ ἡ φωνὴ αὐτὴ ἐπιλείπει τῷ παραδοξῳ τῆς
θέας καταπλαγέντας. Ο γε μὲν ἱερώτατος Κλήμης
συμβαλών εὐθὺς ὡς εἴη ἄρα σύμβολα ταύτα του Δε
σποτικοῦ σώματός τε καὶ αἵματος, ὑπεδέξατό τε λίαν
αὐτὰ εὐλαβῶς, καὶ τὰς συνήθεις εὐχὰς ἐπειπών κοι
νωνεῖ αὐτῶν τοῖς ἤδη βαπτισαμένοις.
ΑΓ. Πλειόνων τοίνυν εκάστοτε πρὸς αὐτόν ἰόντων,
καὶ τὸ δεσμωτήριον ἐκκλησίαν εργαζομένων, προσθήκη τε τῷ πλήθει τῶν Χριστιανών γινομένων, οἱ
δεσμοφύλακες ἀπαγγέλλουσι ταῦτα τῷ βασιλεῖ. Καὶ
ὃς συλληφθήναι τε αὐτοὺς κελεύει νυκτὸς, καὶ εἰ μὴ
τὴν εὐσέβειαν Εξαρνοι γίνονται, ἀνηλεῶς πάντας
ἀναιρεθῆναι. Οἱ δὲ ὡς τοῦ βασιλέως πρόσταγμα
συλληφθέντες οὐκ ἀμαθεῖς εὑρέθησαν τοῦ τὸ καλὸν
ἐκλέξασθαι καὶ συμφέρον, ἀλλὰ ἀποστῆναι μάλλον
τῆς προσκαίρου ζωῆς, ἢ Χριστοῦ τοῦ πλάσαντός τε
καὶ ἀγαπήσαντος καὶ ἀποθανόντος ὑπὲρ ἡμῶν εἴλοντο.
Διὸ καὶ πρὸ τῆς πόλεως, καθάπερ τινὰ ἱερὰ θύματα
ἑαυτούς τε καὶ παῖδας τῷ Δεσπότῃ προσάγουσιν,
οὐδενὸς τότε γοῦν ὑπολειφθῆναι ἀνασχομένου, πλὴν
PATROL. GR. CXIV.
XXXI.Hæc Diocletiani animum acrius inflammaverunt: jussit autem stylis ferreis illud praclarum
martyris os confandi ac confringi. Quo factum est,
ut dentes quidem mox labefactarentur, maxilla
vero contererentur. Vox tamen non reprimebatur,
neque illi prolixa loquendi libertali vel minima
dabatur remissio: sed etiam lictoribus ut sileret
jubentibus, ipse idem erat, et ne parum quidem
remillebat: sed contra etiam voce utebatur majore,
non secus ac statua quædam ænea, quæ icta vehementius,majorem edit sonitum. Quamobrem cum
ipse quoque imperator esset defatigatus, vinculis
et quæ ex eis oritur afflictione et miseria toli martyri imposita, tradit eum in custodiam.
XXXII. Multitudo autem eorum, qui rolæ miracu1o crediderant, viri, et quæcunque erant prudentia
prædita mulieres, inita inter se conventione,carcerem cum pueris ingressi sunt. Deinde tangentes
illius pedes, valde acriter rogarunt, ut divinum baptismum consequerentur. Cum itaque precibus tam
vehementibus ipse quoque alacerrime annuisset,
rem statim est aggressus. Dum itaque in carcere esset aquæ copia,et ipse quas oportet preces profert,
et cum ipsis pueris omnes sacro dignatur baptis
male. Media autem nocte eis divina quædam apparet visio, nempe lux quædam,quæ neque verbis exprimi potest, et quam humanus uon admittit aspecius, totum simul tanquam fulgur illustrat carceCrem.ln media vero luce erat vir quidam aspectu
valde alacer, splendida autem veste indulus, qui
ipse quoque erat lux totus quantus,pennis insignis
densissimis. Is cum ad Clementem accessisset ad
mirabilem, ei in manus tradit panem et calicem.
Deinde ille quidem ovanuit, eos autem ipsa quoque
vox deficit, ut qui spectaculo admirabili essent
obstupefacti. Sanctissimus autem Clemens cum
statim conjecisset ea esse signa Dominici corporis et sanguinis, ea et valde pie suscepit, et cum
preces dixisset consuetas, ea communicat iis,qui
jam erant baptizati.
XXXIII.Cum ergo complures ad eum undique accederent, et carcerem facerent ecclesiam, et multitudini Christianorum fieret accessio,custodes carDceris hac renuntiant imperatori. Ille autem et eos
jubet noctu comprehendi, et nisi pietatem abnega.
verint, omnes citra ullam interimi misericordiam.
Illi vero comprehensi jussu imperatoris, inventi
sunt non ignari ejus, quod erat bonum et utile,
eligendi; sed ab hac, quæ est ad tempus, vita maluerunt recedere,quam a Christo deficere,qui nos
formavit, et dilexit,et mortuus est pro nobis.Quamobrem ante civitatem, tanquam sacras quasdam
hostias, seipsos et alios offerunt Domino, cum
nellus tunc romanero sustinuisset præter unum;
ἄρα ἑνὸς, καὶ τούτου νεανικώτερόν τι μᾶλλον διπτε θέντος. Οὐ γὰρ ὥστε τὸν ἀγῶνα διαφυγεῖν ὑπελεία φθη, ἀλλ' ὥστε μείζοσι μᾶλλον προσπαλαίσαι κακοῖς, ἵνα δὴ καὶ μειζόνων λάβοι στεφάνων ὑπόθεσιν· ὁ θαυμάσιος ᾿Αγαθάγγελος οὗτος ἦν, περὶ οὗ καὶ σα φέστερον ἑξῆς δηλωθήσεται. ΑΔ΄. Διοκλητιανὸς δὲ τοῦ μεγάλου μετὰ μικρὸν ἀναμνησθεὶς Κλήμεντος, παρίστησι πάλιν αὐτὸν, καὶ τὸ μὲν πρῶτον ὥσπερ ἐκ μεταμελείας τὴν προτέραν μανίαν ἀποβαλών, ἐπαίνοις τε αὐτὸν ὑπῄει, καὶ ταύτῃ περιέσεσθαι μᾶλλον τῆς ἀνδρείας ἐκείνου καὶ γενναιότητος ἐπειρᾶτο. Έπειτα ὡς εἶδε νοῦν ἔχοντι προσβαλών, καὶ οἴῳ ὄντι οὐ μᾶλλον ἀνδρείᾳ κακῶν ἐπιφορὰν ἐνεγκεῖν, ἡ φρονήσει πρὸς κολακείαν λόγων καὶ δεινότητι μὴ καταπεσεῖν, τὸ προσωπεῖον εὐθὺς ἐκεῖνο καὶ τὴν πεπλασμένην πραότητα ρίψας, ἀθρόον ὅπερ ἦν ἀνεφάνη, καὶ κόλασιν αυθίς τινα και νοτέραν διανοεῖτο, Αμφίονος μάλιστά τινος πρώτου τῶν ὑπ' αὐτὸν εἰς τοῦτο διερεθίζοντας. Η δὲ κόλα σις ἦν αὕτη διαταθῆναι μὲν οὕτω καὶ ὑπὸ τοσούτου πλήθους τὸν μάρτυρα, ὥστε καὶ τῶν μελῶν αὐτῷ τὰς ἁρμονίας διαλυθῆναι, δημίους δὲ περιστάντας ἀπο ηνῶς αὐτὸν ἄχρι πολλοῦ ξηροῖς βουνεύροις τύπτειν δια τεσσάρων. ΛΕ΄. Επεὶ δὲ καὶ πρὸς ταύτην ἐκεῖνος ἔστη γεν ναίως την τιμωρίαν, καὶ ὥσπερ ἑτέρου πάσχοντος οὕτως ἀπαθῶς αὐτὸς καὶ ἀτρέπτως διέκειτο, οἶδ ὅτι, φησὶν ὁ Διοκλητιανός, ψυχὴν μὲν ἔχεις, ὦ Κλή μη, διαφερόντως φιλόνεικον, σῶμα δὲ ὑπηρετεῖν ἐκείνῃ δυνάμενον. Αλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὑφήσω πάλιν, ἀλλὰ καὶ σιδηροῖς πειράσομαι ὄνυξι· τάχα γὰρ σιδη ρούς τις εἴ καὶ ναρκώδης σὺ καὶ δυσαίσθητος, εἴ πως ἄν σε τούτοις ἀφυπνίσω, βαθὺν ὕπνον ούτωσι καθεύδοντα. Καὶ ὁ μάρτυς, Εὐ γε, φησίν, εἶπας, ὦ βασιλεῦ· καθεύδω γὰρ οιονεί τινα γλυκών ὕπνον, οὕτω με τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ πρὸς τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ πόνους ταῖς τῶν μελλόντων ἐλπίσι κομίζοντος· νήφειν δὲ πάλιν καὶ ἐγρηγορέναι παρασκευάζοντος, όπου τε αὐτὸν κηρύξαι χρὴ, καὶ ὑπὲρ τῆς αὐτοῦ ὁμολογίας παῤῥησιάσασθαι. Ταῦτα οὖν ἐκεῖνος εἶπε, καὶ ὁ βασ σιλεὺς τῶν μὲν πληγῶν εὐθός ἀποστῆναι τους δημ μίους κελεύει, μετεωρίσαι δὲ αὐτὸν ἐπὶ ξύλου, καὶ οὗταν καταξᾶναι σιδηροῖς ὄνυξιν, ἕως ἂν αἵ τε σάρ κε; οὐτῷ καθάπαξ ἀναλωθείεν, ἐκκενωθῇ δὲ καὶ τὸ αἷμα καὶ μόνα γοῦν τὰ ὀστᾶ ὑπολίπηται. Τῶν δημίων τοίνυν πολλὴν εἰσφερόντων καὶ αὖθις τὴν ἐπιμέλειαν, ἅτε καὶ ὑπὸ τοῦ κρυπτοῦ δημίου πρὸς τὰ τοιαῦτα παροξυνόμενοι, ὁ μάρτυς πρῶτα μὲν ἑαυτῷ προσ έχων, εἶτα καὶ πρὸς τὸν τύραννον ἀπιδών· Οὐκ ἐμὸν τὸ σῶμα, φησί, τὸ παρὸν, ὅπερ ἐγὼ μὲν περί κειμαι, ξαίνεις δὲ νῦν αὐτός, ὦ βασιλεῦ· οὐδὲ γὰρ ἀλγώ πάντως ὅσον ἀλγειν με δέον ξαινόμενος· ἀλλ᾽ ὃ μὲν δέδοταί μοι παρὰ τῆς φύσεως ταῖς προλαβούσαις καταβραχύ προαναλώθη κολάσεσι, καὶ οὐδὲ μέρος ἐξ αὐτοῦ μικρὸν ὑπελείφθη μοι· τὴν δὲ νῦν υποτρέχουσαν τοῖς ὀστέοις μου σάρκα καὶ τῶν μελῶν
σονται. Τοῦτο δὲ εἶπε προαναφωνῶν τὴν τῆς ἀσεβείας ο fidelibus imperatoribus. Hoc autem dixit, prædiκαθαίρεσιν.
cens mox delendam impietatem.
ΛΑ'. Ταῦτα μείζονα Διοκλητιανῷ τοῦ θυμοῦ τὴν
φλόγα ἐποίει, και στύλοις ἐκέλευε σιδηροῖς τὸ μαρτυρικὸν ἐκεῖνο στόμα συνθλάττεσθαι· ὅθεν οἱ μὲν
ὀδόντες εὐθὺς ἐξεκρούοντο, αἱ σιαγόνες δὲ συνετρίβοντο. Ἡ δὲ φωνὴ οὐκ ἐπείχετο, οὐδέ τις και μικρὰ
ὕρεσις τῆς μακρᾶς ἐκείνης παῤῥησίας ἐγίνετο· ἀλλὰ
καὶ τῶν δημίων τῶν σιωπὴν αὐτῷ ἐγκελευομένων,
αὐτὸς ὁ αὐτὸς ἦν, καί οὐδὲ μικρὸν ὑφίει, τοὐναντίον
μὲν οὖν καί μείζονι ἐκέχρητο τῇ φωνῇ, καθάπερ τις
χαλκοῦς ἀνδριὰς τῇ σφοδροτέρᾳ πληγῇ μείζονα μάλλον τὸν ἦχον ἀποτελῶν. Εφ᾽ οἷς καὶ αὐτὸς ἀπαγορεύω
σας ὁ βασιλεὺς, δεσμὰ καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δεσμῶν τα
λαιπωρίαν ὅλῳ τῷ μάρτυρι περιθείς, τῇ φυλακῇ
παραδίδωσι.
ΑΒ΄. Τὸ μέντοι τῶν πιστευσάντων πλῆθος τῷ κατὰ
τὸν τροχόν θαύματι, ἄνδρες τε καί ὅσον ἔμφρον ἐν
γυναιξίν ἦν, τὴν γῆν ἤδη τοῦ ἡλίου ἀπολιπόντος ἀλλήλοις συνθέμενοι, τὸ δεσμωτήριον μετὰ τῶν παίδων
εἰσβεσαν· εἶτα τῶν ἐκείνου ποδῶν ἀπτόμενοι ἐδέοντο
μάλα θερμῶς ὥστε τοῦ θείου καταξιωθῆναι βαπτίσματος. Πρὸς οὖν δέησιν οὕτω θερμὴν θερμότατα
καί αὐτὸς ἐπινεύσας, εὐθὺς ἐπετίθει τὸ ἔργον. Κατὰ
γοῦν τὴν φυλακὴν ἐφθονίας ὑδάτων οὔσης, τὰς καθηκούσας τε αὐτὸς εὐχὰς ἐπιλέγει, καὶ σὺν αὐτοῖς
παιοί πάντας τοῦ ἱεροῦ βαπτίσματος ἀξιοῖ. Μέσω,
δὲ νυκτών και θεία τις αὐτοῖς ἐφίσταται ὄψις, φῶς
οἷον ἄῤῥητον καὶ ἀθέατον ὅλον ὁμοῦ τὸ δεσμωτήριον
καταστράπτον. ἐν μέσῳ δὲ τῷ φωτι και ἀνὴρ τὴν
ἅψιν ἄγαν φαιδρός, τὴν ἐσθῆτα λαμπρός, φῶς καὶ
αὐτὸς ὅλος ὤν, πτέρυξι βαθυτάταις κομῶν· οὗτος τῷ
θαυμασίῳ Κλήμεντι προσελθὼν, ἄρτον αὐτῷ καὶ
ποτήριον ἐγχειρίζει. Ἔπειτα ὁ μὲν ἀφανὴς ἦν, τοὺς
δὲ καὶ ἡ φωνὴ αὐτὴ ἐπιλείπει τῷ παραδοξῳ τῆς
θέας καταπλαγέντας. Ο γε μὲν ἱερώτατος Κλήμης
συμβαλών εὐθὺς ὡς εἴη ἄρα σύμβολα ταύτα του Δε
σποτικοῦ σώματός τε καὶ αἵματος, ὑπεδέξατό τε λίαν
αὐτὰ εὐλαβῶς, καὶ τὰς συνήθεις εὐχὰς ἐπειπών κοι
νωνεῖ αὐτῶν τοῖς ἤδη βαπτισαμένοις.
ΑΓ. Πλειόνων τοίνυν εκάστοτε πρὸς αὐτόν ἰόντων,
καὶ τὸ δεσμωτήριον ἐκκλησίαν εργαζομένων, προσθήκη τε τῷ πλήθει τῶν Χριστιανών γινομένων, οἱ
δεσμοφύλακες ἀπαγγέλλουσι ταῦτα τῷ βασιλεῖ. Καὶ
ὃς συλληφθήναι τε αὐτοὺς κελεύει νυκτὸς, καὶ εἰ μὴ
τὴν εὐσέβειαν Εξαρνοι γίνονται, ἀνηλεῶς πάντας
ἀναιρεθῆναι. Οἱ δὲ ὡς τοῦ βασιλέως πρόσταγμα
συλληφθέντες οὐκ ἀμαθεῖς εὑρέθησαν τοῦ τὸ καλὸν
ἐκλέξασθαι καὶ συμφέρον, ἀλλὰ ἀποστῆναι μάλλον
τῆς προσκαίρου ζωῆς, ἢ Χριστοῦ τοῦ πλάσαντός τε
καὶ ἀγαπήσαντος καὶ ἀποθανόντος ὑπὲρ ἡμῶν εἴλοντο.
Διὸ καὶ πρὸ τῆς πόλεως, καθάπερ τινὰ ἱερὰ θύματα
ἑαυτούς τε καὶ παῖδας τῷ Δεσπότῃ προσάγουσιν,
οὐδενὸς τότε γοῦν ὑπολειφθῆναι ἀνασχομένου, πλὴν
PATROL. GR. CXIV.
XXXI.Hæc Diocletiani animum acrius inflammaverunt: jussit autem stylis ferreis illud praclarum
martyris os confandi ac confringi. Quo factum est,
ut dentes quidem mox labefactarentur, maxilla
vero contererentur. Vox tamen non reprimebatur,
neque illi prolixa loquendi libertali vel minima
dabatur remissio: sed etiam lictoribus ut sileret
jubentibus, ipse idem erat, et ne parum quidem
remillebat: sed contra etiam voce utebatur majore,
non secus ac statua quædam ænea, quæ icta vehementius,majorem edit sonitum. Quamobrem cum
ipse quoque imperator esset defatigatus, vinculis
et quæ ex eis oritur afflictione et miseria toli martyri imposita, tradit eum in custodiam.
XXXII. Multitudo autem eorum, qui rolæ miracu1o crediderant, viri, et quæcunque erant prudentia
prædita mulieres, inita inter se conventione,carcerem cum pueris ingressi sunt. Deinde tangentes
illius pedes, valde acriter rogarunt, ut divinum baptismum consequerentur. Cum itaque precibus tam
vehementibus ipse quoque alacerrime annuisset,
rem statim est aggressus. Dum itaque in carcere esset aquæ copia,et ipse quas oportet preces profert,
et cum ipsis pueris omnes sacro dignatur baptis
male. Media autem nocte eis divina quædam apparet visio, nempe lux quædam,quæ neque verbis exprimi potest, et quam humanus uon admittit aspecius, totum simul tanquam fulgur illustrat carceCrem.ln media vero luce erat vir quidam aspectu
valde alacer, splendida autem veste indulus, qui
ipse quoque erat lux totus quantus,pennis insignis
densissimis. Is cum ad Clementem accessisset ad
mirabilem, ei in manus tradit panem et calicem.
Deinde ille quidem ovanuit, eos autem ipsa quoque
vox deficit, ut qui spectaculo admirabili essent
obstupefacti. Sanctissimus autem Clemens cum
statim conjecisset ea esse signa Dominici corporis et sanguinis, ea et valde pie suscepit, et cum
preces dixisset consuetas, ea communicat iis,qui
jam erant baptizati.
XXXIII.Cum ergo complures ad eum undique accederent, et carcerem facerent ecclesiam, et multitudini Christianorum fieret accessio,custodes carDceris hac renuntiant imperatori. Ille autem et eos
jubet noctu comprehendi, et nisi pietatem abnega.
verint, omnes citra ullam interimi misericordiam.
Illi vero comprehensi jussu imperatoris, inventi
sunt non ignari ejus, quod erat bonum et utile,
eligendi; sed ab hac, quæ est ad tempus, vita maluerunt recedere,quam a Christo deficere,qui nos
formavit, et dilexit,et mortuus est pro nobis.Quamobrem ante civitatem, tanquam sacras quasdam
hostias, seipsos et alios offerunt Domino, cum
nellus tunc romanero sustinuisset præter unum;
col. 443–444page 133 of 391
PG 114:444τὴν ἁρμονίαν συνέχουσαν, ὥσπερ τινὰ περίβολὴν ὁ ἐμὸς ἐνέδυσε με Χριστὸς, δι᾿ ἂν καὶ τὴν προτέραν ἀπεδυσάμεν. Ης δήπου καὶ νῦν ἀποξεσθείσης, ἐπενε δόσει πάλιν ἑτέραν· οὐδὲ γὰρ ἂν ὁ πηλὸς ἐπιλίποι τὸν κεραμέα. Ὁ μὲν οὖν ταῦτα εἰπὼν καὶ πλείονα τούτων ἐπαύσατο· Διοκλητιανὸς δὲ αὐτῷ λαμπάδας πυρὸς κελεύει προσφέρεσθαι, τῷ δὲ κἀκεῖνα ἦν ήδο νή, φῶς ὁλον, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ πυρὸς ἔχον δύναμιν. ΑϚ'. Εκπληξις εἶχε τὸν βασιλέα λοιπόν, καὶ πρὸς τοὺς περιεστῶτας ἐπιστραφείς, Εγώ πολλούς μέν, εἶπε, τῶν δυσωνύμων Χριστιανῶν ἐτιμωρησάμην, πολλοὺς δὲ καὶ θανάτῳ παρέπεμψαι πλήν οὐδέπω τοιαύτης ἄνδρα ψυχῆς τε καὶ γνώμης ἐθεασάμην, ἀλλ᾽ οὐδὲ σῶμα στεῤῥὸν οὕτω καὶ καρτερικὸν καὶ δυσθάνατον· παραπέμψω γοῦν αὐτὸν εἰς τὴν Νικο μήδους, τέρας, ὡς εἰκὸς, Μαξιμιανῷ ἄπιστον. Οὐδὲ γὰρ ἂν οὐδὲ αὐτὸν ἀνδρὶ ποτὲ οἶμαι τοιούτῳ περι τυχεῖν αὐθεκάστῳ δεινῶς καὶ ἰσχυρογνώμονι. Ταῦτα ἐν θαύματι πρὸς τοὺς παρόντας εἰπών, ψηφίζεται Κλήμεντα δεθέντα εἰς ἐξέτασιν Μαξιμιανῷ πρὸ τὴν Νικομήδους διαπόντιον ἄγεσθαι, γράψας καὶ τὰ κατ' αὐτὸν πάντα, ὅσα τε παρὰ Δομετιανοῦ πρότερον, καὶ ὅσα πάλιν ὑπ' αὐτοῦ παρὰ δόξαν καὶ φύσιν ἀνα θρωπίνην ὑπενέγκοι πᾶσαν· ἔτι καὶ τοῦτο σημάνας, ὡς εἰ μὲν ἐλεῖν αὐτὸν, ὅπερ ἀνέλπιστον, καὶ μετα πεῖσαι δυνήσεται, αὖθις αναπέμψαι πρὸς αὐτόν, πράγμα κεχαρισμένον ἀπόδειξιν ἐκείνου μεγίστης φρενὸς καὶ περινοίας ἐσόμενον· εἰ δ᾽ οὐκ ἀλλὰ θη ρίσις αὐτὸν ἐκδοῦναι, ἢ καὶ ἄλλαις τιμωρίαις πικραῖς τοῦ ζῆν ὑπεξαγαγεῖν, ἵνα μὴ περιὼν ἔτι, φησίν, καὶ Χριστιανοὺς μεγάλα βλάπτοι καὶ Ἕλληνας, τοὺς μὲν ὑποφθείρων καὶ παρασπῶν, Χριστιανοὺς δὲ δυσ μεταθέτους μᾶλλον ποιῶν καὶ ἀσφαλιζόμενος. ΑΖ'. Εξήγητο τοίνυν τῆς Ῥώμης ὁ ἅγιος ὑπὸ πολλῶν μὲν προπεμπόμενος, πολλοῖς δὲ δακρύων αἴτιος καθιστάμενος, οἷς τὸ πάθος παρεμυθοντο τοῦ χωρισμού. Τίς γὰρ ἂν διεξέλθοι τὰ τῶν πιστῶν, ὅσα μὲν τηνικαῦτα ἔλεγον, ὅσα δὲ πάλιν ἐπ᾿ αὐτῷ ἐποίουν; Οἱ μὲν γὰρ ποδῶν ἅπτοντο, και χεῖρας? Ασπάζοντο· οἱ δὲ τράχηλον περιβάλλοντες κατεφίλουν καὶ τοῦ χωρισμού πικρὸν ἐπ᾿ αὐτῷ δάκρυον ἔσταζον· ἄλλοι τοῖς αἵμασι κατεχρίοντο, τοῖς τραύ μασι προσεφύοντο, τῶν, ἱματίων οὐκ ἀπεσπῶντο, Ὁ λαμπρὸς ἀριστεύς, ὁ γενναῖος ἀγωνιστής ὁ σιδήρου, λέγοντες, ισχυρότερος. Οἱ γοῦν ἀπάγοντες αὐτὸν ἐπι κλασθέντες τοῖς ὀδυρμοῖς, καὶ παθόντες καὶ αὐτοὶ τὰς ψυχὰς, ἔστησαν ἄχρι πολλοῦ παραχωρούντες τῷ πάθει, καὶ τῷ ἐλεεινῷ του θεάματος. Επεὶ δὲ ἤδη καὶ ὁ καιρὸς ἐκάλει τοῦ πλοίου ἐπιβῆναι τὸν μάρτυς ρα, τῶν περισχομένων βίας και μόλις ἀποποασθεὶς,
τὴν ἁρμονίαν συνέχουσαν, ὥσπερ τινὰ περίβολὴν ὁ Ossa mea accurrit, et membrorum continet comἐμὸς ἐνέδυσε με Χριστὸς, δι᾿ ἂν καὶ τὴν προτέραν pagem, veluti quodam indumento meus me Chriἀπεδυσάμεν. Ης δήπου καὶ νῦν ἀποξεσθείσης, ἐπενε stus induit, propter quem priori me exui, eaque
δόσει πάλιν ἑτέραν· οὐδὲ γὰρ ἂν ὁ πηλὸς ἐπιλίποι nunc erasa, me rursus induet alia. Neque enim lutum
τὸν κεραμέα. Ὁ μὲν οὖν ταῦτα εἰπὼν καὶ πλείονα defuerit figulo. Cum is ergo hæc et his plura diτούτων ἐπαύσατο· Διοκλητιανὸς δὲ αὐτῷ λαμπάδας xisset, cessavit. Diocletianus autem jussit ei ignis
πυρὸς κελεύει προσφέρεσθαι, τῷ δὲ κἀκεῖνα ἦν ήδο- faces adhiberi. Ei autem illa quoque erant volupνή, φῶς ὁλον, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ πυρὸς ἔχον δύναμιν. tati, ut quæ essent tanquam lux, quæ vim ignis
non haberet.
CAPUT VII.
In itinere Nicomediensi, ac præsertim Rhodi, gesta.
ΑϚ'. Εκπληξις εἶχε τὸν βασιλέα λοιπόν, καὶ πρὸς
τοὺς περιεστῶτας ἐπιστραφείς, Εγώ πολλούς μέν,
εἶπε, τῶν δυσωνύμων Χριστιανῶν ἐτιμωρησάμην,
πολλοὺς δὲ καὶ θανάτῳ παρέπεμψαι πλήν οὐδέπω
τοιαύτης ἄνδρα ψυχῆς τε καὶ γνώμης ἐθεασάμην,
ἀλλ᾽ οὐδὲ σῶμα στεῤῥὸν οὕτω καὶ καρτερικὸν καὶ
δυσθάνατον· παραπέμψω γοῦν αὐτὸν εἰς τὴν Νικομήδους, τέρας, ὡς εἰκὸς, Μαξιμιανῷ ἄπιστον. Οὐδὲ
γὰρ ἂν οὐδὲ αὐτὸν ἀνδρὶ ποτὲ οἶμαι τοιούτῳ περιτυχεῖν αὐθεκάστῳ δεινῶς καὶ ἰσχυρογνώμονι. Ταῦτα
ἐν θαύματι πρὸς τοὺς παρόντας εἰπών, ψηφίζεται
Κλήμεντα δεθέντα εἰς ἐξέτασιν Μαξιμιανῷ πρὸ τὴν
Νικομήδους διαπόντιον ἄγεσθαι, γράψας καὶ τὰ κατ'
αὐτὸν πάντα, ὅσα τε παρὰ Δομετιανοῦ πρότερον,
καὶ ὅσα πάλιν ὑπ' αὐτοῦ παρὰ δόξαν καὶ φύσιν ἀνα
θρωπίνην ὑπενέγκοι πᾶσαν· ἔτι καὶ τοῦτο σημάνας,
ὡς εἰ μὲν ἐλεῖν αὐτὸν, ὅπερ ἀνέλπιστον, καὶ μεταπεῖσαι δυνήσεται, αὖθις αναπέμψαι πρὸς αὐτόν,
πράγμα κεχαρισμένον ἀπόδειξιν ἐκείνου μεγίστης
φρενὸς καὶ περινοίας ἐσόμενον· εἰ δ᾽ οὐκ ἀλλὰ θηρίσις αὐτὸν ἐκδοῦναι, ἢ καὶ ἄλλαις τιμωρίαις πικραῖς
τοῦ ζῆν ὑπεξαγαγεῖν, ἵνα μὴ περιὼν ἔτι, φησίν,
καὶ Χριστιανοὺς μεγάλα βλάπτοι καὶ Ἕλληνας, τοὺς
μὲν ὑποφθείρων καὶ παρασπῶν, Χριστιανοὺς δὲ δυσμεταθέτους μᾶλλον ποιῶν καὶ ἀσφαλιζόμενος.
XXXVI. Obstupuit de cætero imperator,el conversus ad eos, qui circumsistebant,Ego multos quidem punii,inquit, ex miseris Christianis, et multos
etiam morte affeci; sed nondum viri virum tam
magno et excelso animo præditum,sed neque cujusquam corpus adeo validum et robustum, et cui
mortem afferre esset difficilius. Eum ergo transmittam Nicomediam, Maximiano, ut est verisimile,
prodigium futurum incredibile.Neque enim existimo eum unquam incidisse in virum tam Grmi et
tam constantis animi. Hæc cum mirabundus dixisset qui aderant, decernit ut Clemens vinctus trans
mare mitteretur Nicomediam, examinandus a Maximiano, de eo scribens, et quæ prius a Domitiano,
et quæ a se rursus passus sit, quæ opinionem et
humanam omnem naturam superant: et boc praterea significans, quod si eum quidem, quod est
plone desperandum, vincere et in aliam potuerit
traducere sententiam, eum rursus remittat, rem
ili gratam futuram,ut argumentum illius mazimm
prudentis et ingenii solertia: si minus, eum tradat
bestiis, vel etiam acerbis aliis suppliciis ei vitam
adimat, Ne si amplius, inquit, sit superstes,et Chritianos et Græcos magnis afficiat incommodis, hoc
quidem corrumpens et attrahens, Christianos autem efficiens difficiles ad transmovendum, eosque
muniens et confirmans.
ΑΖ'. Εξήγητο τοίνυν τῆς Ῥώμης ὁ ἅγιος ὑπὸ XXXVII.Roma ergo sanctus est eductus, multis
πολλῶν μὲν προπεμπόμενος, πολλοῖς δὲ δακρύων quidem eum deducentibus, mullis autem lacryαἴτιος καθιστάμενος, οἷς τὸ πάθος παρεμυθοντο τοῦ mis quoque prosequentibus, quibus consolabantur
χωρισμού. Τίς γὰρ ἂν διεξέλθοι τὰ τῶν πιστῶν, ὅσα suam ab eo separationem. Quis enim oratione
μὲν τηνικαῦτα ἔλεγον, ὅσα δὲ πάλιν ἐπ᾿ αὐτῷ persequi potuerit ea, quæ tunc dicebant quidem
ἐποίουν; Οἱ μὲν γὰρ ποδῶν ἅπτοντο, και χεῖρας Adeles, et quæ rursus propter ipsum fecerint?
Ασπάζοντο· οἱ δὲ τράχηλον περιβάλλοντες κατεφί- Nam alii quidem pedes langebant, et manus amλουν καὶ τοῦ χωρισμού πικρὸν ἐπ᾿ αὐτῷ δάκρυον plectebantur; alii vero collum complectentes deosἔσταζον· ἄλλοι τοῖς αἵμασι κατεχρίοντο, τοῖς τραύ- culabantur, et propter separationem amaras ef
μασι προσεφύοντο, τῶν, ἱματίων οὐκ ἀπεσπῶντο, Ὁ fundebant lacrymas:alii se ejus sanguine inungeλαμπρὸς ἀριστεύς, ὁ γενναῖος ἀγωνιστής ὁ σιδήρου, bant,a vestibus avelli non poterant, Vir præclarus
λέγοντες, ισχυρότερος. Οἱ γοῦν ἀπάγοντες αὐτὸν ἐπι- et fortis, strenuus decertator, qui ferro, dicentes,
κλασθέντες τοῖς ὀδυρμοῖς, καὶ παθόντες καὶ αὐτοὶ est validor. Qui ipsum autem abducebant, fracti
τὰς ψυχὰς, ἔστησαν ἄχρι πολλοῦ παραχωρούντες τῷ Delibus, et ipsi quoque affecti animis, constiteπάθει, καὶ τῷ ἐλεεινῷ του θεάματος. Επεὶ δὲ ἤδη runt diu,cedentes animorum perturbationi et speκαὶ ὁ καιρὸς ἐκάλει τοῦ πλοίου ἐπιβῆναι τὸν μάρτυς ctaculo miserabili. Cum vero jam tempus vocaρα, τῶν περισχομένων βίας και μόλις ἀποποασθεὶς, rei,ut martyr navem ascenderet, vi et ex tandem
καὶ ὥσπερ μέλος κοινὸν ἁπάντων ἀποῤῥαγείς, τῇ τε πόλει τὰ εἰκότα καὶ ἑαυτῷ ἐπευξάμενος, οὕτω τῆς νεὼς ἐπέβη καὶ του πλοῦ ἤρξατο. Αλλά τί καὶ περὶ τήν ναῦν σοφός των κυβερνήτης οικονομετ Θεός; ΛΗ'. Καὶ ὁ πρότερον το μαρτύριον μόνος τῶν ὑπὸ Κλήμεντος ἐν τῇ φυλακῇ πιστευσάντων διαφυγών, περὶ οὗ φθάσας μικρῷ πρόσθεν ὁ λόγος ὑπέσχετο, Ῥωμαῖος μὲν ὢν τὸ γένος, Αγαθάγγελος δὲ τὴν λῆσιν, σύμπλους ἐνταῦθα τῆ μάρτυρι γίνεται. Καταλαβὼν γὰρ τὸ πλοῖον δι' οὗ τῆς Ῥώμης αὐτὸς έχωλεῖν ἔμελλε, καὶ ὁλίγα συλλαλήσας τοῖς ναύταις, πείθει ῥᾳδίως, ἐμβάς τε ήρέμα κατά τι πέρος αὐτοῦ λανθάνων ἐκρύπτετο. Θεὸς δὲ ἦν ἄρα ὁ καὶ τὸ πλοῖον ὑποδείξας ᾿Αγαθαγγελῳ, καὶ τοὺς πλωτήρας εὐπειθεῖς αὐτῷ καὶ προσηνεῖς ἐργασάμενος. Ἐπεὶ δὲ ἤδη καὶ ὁ μάρτυς αὐτὸς μετὰ τῶν στρατιωτῶν ἐπέστη, καὶ τῆς νεὼς εἴσω γεγόνασιν, ἀπέσχον τε τῆς γῆς ὅσον σταδίους διακοσίους, ὁ ᾿Αγαθάγγελος τοὺς μὲν στρατιώτας περί τε σφᾶς αὐτοὺς καὶ τὴν ναῦν ἀπὸ ησχολημένους ἰδών, μόνον δὲ τὸν ἱερὸν Κλήμεντα προσευχόμενον καταμόνας Θεῷ, πᾶσαν ὀφθαλῶν αἴσθησιν κλέψας πλησίον ἐκείνου γίνεται, καὶ λαβό μελος αὐτοῦ τῶν ποδῶν, τῆς ἐ τῇ φυλακῇ αὐτὸν ὁμολογίας ἀναμιμνήσκει καὶ τοῦ βαπτίσματος· εἶτα καὶ τὴν ἐκ τῆς σφαγῆς φυγήν διηγείται, όπως τε προγνοίη τὸ πλοῖον, όπως τε ἔλθοι, καὶ ὅπως ἐν αὐτῷ κρύπτοιο. ΑΘ΄. Ὁ μάρτυς τοίνυν (καὶ τί γὰρ ἂν αὐτὸν οὐκ εἰκὸς παθεῖν ἐπιγνόντα τὸν ᾿Αγαθάγγελον; ἦν γὰρ καὶ πρῶτος τῶν ὑπ' αὐτοῦ τηνικαῦτα βαπτισαμένων) ήσπάζετο, περιεπτόσσετο, προσηνῶς αὐτῶν περιο έβαλλε, δῆλος ἦν ἡδονῆς ἐπ' αὐτῷ πατρικῆς τὰ σπλάγχνα πληρούμενος. Επειτα καὶ τῆς εὐχῆς θερα μότερον εἴχετο, τοῦτο μὲν εὐχαριστῶν ὑπὲρ Αγχ θαγγέλου καὶ ψυχῆς εὐθυμούσης προσάγων ῥήματα, τοῦτο δὲ καὶ Θεὸν εἰς συμμαχίαν ἐκείνῳ καλῶν, καὶ τὸν ἄνδρα κοινωνὸν ἑαυτῷ γενέσθαι τῆς ὁμολογίας εὐχόμενος, Εὐχαριστῷ σοι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, λέγων, ἡ μόνη καὶ μία παράκλησις ἐμοὶ καὶ βοή θεία, ὅτι με μήτε κατὰ γῆν μήτε κατὰ θάλασσαν ἔρημον τὴν σῆς βοηθείας καταλιμπάνῃς, ἀλλ᾽ ἐν ὁδῷ πάσῃ συναντελάβον και προηγήσω μοι, καὶ πεπονη αυτάν μου τὴν ψυχὴν ἀνεκτώσω, παρήγορος αὐτῇ τρόπον ὃν αὐτὸς οἶδας γινόμενος. Ἰδοὺ γὰρ καὶ τανῦν ἐν θαλάσσῃ ἐν ᾿Αγαθαγγέλῳ τῷ πιστῷ τούτῳ μοι ἀδελφῷ ἐγνωρίσθης, ὃς καὶ ἀπ' αὐτῆς μοι τῆς κλή σεως τὴν παρὰ σοῦ πιστοῦται βοήθειαν, ἀγαθῶν ἄγ γελος καὶ γενόμενος καὶ καλούμενος. ᾿Αλλὰ παρά σχου καὶ αὐτῷ, Χριστὲ βασιλεῦ, τὸ τὸν εἰς πέρας ἀγαγεῖν θέλημα, καὶ δόξασον αὐτὸν τῇ ὁμολογία σου, ἵνα καὶ σὲ πάλιν ἐν αὐτῷ δοξασθῆς. Μ΄. Ὁ μὲν οὖν οὕτω σὺν ᾿Αγαθαγγέλῳ νυκτὸς καὶ ἡμέρας εὐχόμενος ἦν, τροφὴν μὲν οὐ προσιέμενος (καὶ γὰρ οὐδὲ βραχεῖα τις αὐτοῖς παροῦσα ἐτύγχανε
τὴν ἁρμονίαν συνέχουσαν, ὥσπερ τινὰ περίβολὴν ὁ Ossa mea accurrit, et membrorum continet comἐμὸς ἐνέδυσε με Χριστὸς, δι᾿ ἂν καὶ τὴν προτέραν pagem, veluti quodam indumento meus me Chriἀπεδυσάμεν. Ης δήπου καὶ νῦν ἀποξεσθείσης, ἐπενε stus induit, propter quem priori me exui, eaque
δόσει πάλιν ἑτέραν· οὐδὲ γὰρ ἂν ὁ πηλὸς ἐπιλίποι nunc erasa, me rursus induet alia. Neque enim lutum
τὸν κεραμέα. Ὁ μὲν οὖν ταῦτα εἰπὼν καὶ πλείονα defuerit figulo. Cum is ergo hæc et his plura diτούτων ἐπαύσατο· Διοκλητιανὸς δὲ αὐτῷ λαμπάδας xisset, cessavit. Diocletianus autem jussit ei ignis
πυρὸς κελεύει προσφέρεσθαι, τῷ δὲ κἀκεῖνα ἦν ήδο- faces adhiberi. Ei autem illa quoque erant volupνή, φῶς ὁλον, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ πυρὸς ἔχον δύναμιν. tati, ut quæ essent tanquam lux, quæ vim ignis
non haberet.
CAPUT VII.
In itinere Nicomediensi, ac præsertim Rhodi, gesta.
ΑϚ'. Εκπληξις εἶχε τὸν βασιλέα λοιπόν, καὶ πρὸς
τοὺς περιεστῶτας ἐπιστραφείς, Εγώ πολλούς μέν,
εἶπε, τῶν δυσωνύμων Χριστιανῶν ἐτιμωρησάμην,
πολλοὺς δὲ καὶ θανάτῳ παρέπεμψαι πλήν οὐδέπω
τοιαύτης ἄνδρα ψυχῆς τε καὶ γνώμης ἐθεασάμην,
ἀλλ᾽ οὐδὲ σῶμα στεῤῥὸν οὕτω καὶ καρτερικὸν καὶ
δυσθάνατον· παραπέμψω γοῦν αὐτὸν εἰς τὴν Νικομήδους, τέρας, ὡς εἰκὸς, Μαξιμιανῷ ἄπιστον. Οὐδὲ
γὰρ ἂν οὐδὲ αὐτὸν ἀνδρὶ ποτὲ οἶμαι τοιούτῳ περιτυχεῖν αὐθεκάστῳ δεινῶς καὶ ἰσχυρογνώμονι. Ταῦτα
ἐν θαύματι πρὸς τοὺς παρόντας εἰπών, ψηφίζεται
Κλήμεντα δεθέντα εἰς ἐξέτασιν Μαξιμιανῷ πρὸ τὴν
Νικομήδους διαπόντιον ἄγεσθαι, γράψας καὶ τὰ κατ'
αὐτὸν πάντα, ὅσα τε παρὰ Δομετιανοῦ πρότερον,
καὶ ὅσα πάλιν ὑπ' αὐτοῦ παρὰ δόξαν καὶ φύσιν ἀνα
θρωπίνην ὑπενέγκοι πᾶσαν· ἔτι καὶ τοῦτο σημάνας,
ὡς εἰ μὲν ἐλεῖν αὐτὸν, ὅπερ ἀνέλπιστον, καὶ μεταπεῖσαι δυνήσεται, αὖθις αναπέμψαι πρὸς αὐτόν,
πράγμα κεχαρισμένον ἀπόδειξιν ἐκείνου μεγίστης
φρενὸς καὶ περινοίας ἐσόμενον· εἰ δ᾽ οὐκ ἀλλὰ θηρίσις αὐτὸν ἐκδοῦναι, ἢ καὶ ἄλλαις τιμωρίαις πικραῖς
τοῦ ζῆν ὑπεξαγαγεῖν, ἵνα μὴ περιὼν ἔτι, φησίν,
καὶ Χριστιανοὺς μεγάλα βλάπτοι καὶ Ἕλληνας, τοὺς
μὲν ὑποφθείρων καὶ παρασπῶν, Χριστιανοὺς δὲ δυσμεταθέτους μᾶλλον ποιῶν καὶ ἀσφαλιζόμενος.
XXXVI. Obstupuit de cætero imperator,el conversus ad eos, qui circumsistebant,Ego multos quidem punii,inquit, ex miseris Christianis, et multos
etiam morte affeci; sed nondum viri virum tam
magno et excelso animo præditum,sed neque cujusquam corpus adeo validum et robustum, et cui
mortem afferre esset difficilius. Eum ergo transmittam Nicomediam, Maximiano, ut est verisimile,
prodigium futurum incredibile.Neque enim existimo eum unquam incidisse in virum tam Grmi et
tam constantis animi. Hæc cum mirabundus dixisset qui aderant, decernit ut Clemens vinctus trans
mare mitteretur Nicomediam, examinandus a Maximiano, de eo scribens, et quæ prius a Domitiano,
et quæ a se rursus passus sit, quæ opinionem et
humanam omnem naturam superant: et boc praterea significans, quod si eum quidem, quod est
plone desperandum, vincere et in aliam potuerit
traducere sententiam, eum rursus remittat, rem
ili gratam futuram,ut argumentum illius mazimm
prudentis et ingenii solertia: si minus, eum tradat
bestiis, vel etiam acerbis aliis suppliciis ei vitam
adimat, Ne si amplius, inquit, sit superstes,et Chritianos et Græcos magnis afficiat incommodis, hoc
quidem corrumpens et attrahens, Christianos autem efficiens difficiles ad transmovendum, eosque
muniens et confirmans.
ΑΖ'. Εξήγητο τοίνυν τῆς Ῥώμης ὁ ἅγιος ὑπὸ XXXVII.Roma ergo sanctus est eductus, multis
πολλῶν μὲν προπεμπόμενος, πολλοῖς δὲ δακρύων quidem eum deducentibus, mullis autem lacryαἴτιος καθιστάμενος, οἷς τὸ πάθος παρεμυθοντο τοῦ mis quoque prosequentibus, quibus consolabantur
χωρισμού. Τίς γὰρ ἂν διεξέλθοι τὰ τῶν πιστῶν, ὅσα suam ab eo separationem. Quis enim oratione
μὲν τηνικαῦτα ἔλεγον, ὅσα δὲ πάλιν ἐπ᾿ αὐτῷ persequi potuerit ea, quæ tunc dicebant quidem
ἐποίουν; Οἱ μὲν γὰρ ποδῶν ἅπτοντο, και χεῖρας Adeles, et quæ rursus propter ipsum fecerint?
Ασπάζοντο· οἱ δὲ τράχηλον περιβάλλοντες κατεφί- Nam alii quidem pedes langebant, et manus amλουν καὶ τοῦ χωρισμού πικρὸν ἐπ᾿ αὐτῷ δάκρυον plectebantur; alii vero collum complectentes deosἔσταζον· ἄλλοι τοῖς αἵμασι κατεχρίοντο, τοῖς τραύ- culabantur, et propter separationem amaras ef
μασι προσεφύοντο, τῶν, ἱματίων οὐκ ἀπεσπῶντο, Ὁ fundebant lacrymas:alii se ejus sanguine inungeλαμπρὸς ἀριστεύς, ὁ γενναῖος ἀγωνιστής ὁ σιδήρου, bant,a vestibus avelli non poterant, Vir præclarus
λέγοντες, ισχυρότερος. Οἱ γοῦν ἀπάγοντες αὐτὸν ἐπι- et fortis, strenuus decertator, qui ferro, dicentes,
κλασθέντες τοῖς ὀδυρμοῖς, καὶ παθόντες καὶ αὐτοὶ est validor. Qui ipsum autem abducebant, fracti
τὰς ψυχὰς, ἔστησαν ἄχρι πολλοῦ παραχωρούντες τῷ Delibus, et ipsi quoque affecti animis, constiteπάθει, καὶ τῷ ἐλεεινῷ του θεάματος. Επεὶ δὲ ἤδη runt diu,cedentes animorum perturbationi et speκαὶ ὁ καιρὸς ἐκάλει τοῦ πλοίου ἐπιβῆναι τὸν μάρτυς ctaculo miserabili. Cum vero jam tempus vocaρα, τῶν περισχομένων βίας και μόλις ἀποποασθεὶς, rei,ut martyr navem ascenderet, vi et ex tandem
col. 445–446page 134 of 391
PG 114:446ποθεν, ἧς οὐδὲ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐμέλησεν ὅλως τῷ Κλήμεντι)· τὸν ζῶντα δὲ ἄρτον ἐν τῇ καρδίᾳ καὶ τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο τὸ ζῶν ἔχοντες, καὶ τούτοις ἀφανῶς τρεφόμενοί τε καὶ ποτιζόμενοι. Κατελεήσαντες τοι γαροῦν αὐτοὺς τῆς πολλῆς ἐκείνης τῷ δοκεῖν ἀσιτίας οἱ στρατιῶται, καὶ τὰς ψυχὰς συμπαθῶς τε αὐτοῖς καὶ φιλανθρώπως διατεθέντες, μεταδοῦναι βρωμάτων αὐτοῖς ἐπειρῶντο. Οἱ δὲ τοὺς στρατιώτας μὲν τῆς προαιρέσεως ἀπεδέχοντο, τὴν τροφὴν δὲ οὐκ ἐδέχοντο ἄνωθεν παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτὴν ἐκδέχεσθαι λέγοντες, Ὅπερ οἱ μὲν ἔλεγον, Θεὸς δὲ εἰς ἔργον ἐξῆγε, καὶ περὶ τὴν πρώτην φυλακὴν τῆς νυκτός, οὐρανία τροφὴ τοῖς δικαίοις ὑπό τινος ἄνωθεν ἐχορηγεῖτο δυνάμεως, καὶ ἀγγέλων ἄρτῳ ἐτρέφοντο ἄνθρωποι. ΜΑ'. Συχναὶ γοῦν ἐτρίβησαν αὐτοῖς κατὰ τὸν πλοῦν ἡμέραι, καὶ εἰς τὴν Ῥόδον κατασχόντες, οἱ μὲν ἄλλοιπάντες ἐπισιτίσασθαι βουληθέντες τοῦ πλοίου ἀπὸ έζησαν, τοῖς δέ γε φυλακῆς χάριν τῶν ἁγίων ὑπολειφθεῖσι προσέκειντο λιπαροῦντες αὐτοὶ καὶ δεόμενοι, ἐξεῖναί τε αὐτοῖς τῇ τῶν Χριστιανῶν ἐκκλησίᾳ παραβαλεῖν, καὶ τῶν ἀχράντων μετασχεῖν μυστηρίων. Κυριακὴ μὲν οὖν τηνικαῦτα ἡμέρα ἤγετο, καὶ πάντες ὅσοι κατὰ τὴν νῆσον Χριστιανοί (λίγοι δὲ οὗτοι) πρὸς τὸν ναὸν συνέτρεχον. Τούτων δέ τις ἀκριβῶς ὅπως εἶχε τὰ κατὰ τοὺς ἁγίους μαθών, μη νύει πάντα τῷ τῆς Ρόδου προέδρου, Φωτεινὸς τῷ ἐπισκόπῳ ὄνομα, Κἀκεῖνος οὐδὲν ἔτι διαμελλήσας, παραλαβὼν αὐτίκα μάλα συχνούς τῶν παρόντων Χριστιανῶν, εἰς τὸν αἰγιαλὸν ἀφικνεῖται, ᾧ γε ἢ τοὺς ἁγίους ἔχουσα ναῦς προσωρμίζετο, καὶ πολὺς ἦν τῶν φυλάκων δεόμενος, ὥστε λυθῆναι τοὺς μάρτυρας τῶν δεσμῶν, καὶ τὴν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας αὐτοῖς ἀνεθῆναι πάροδον. ΜΒ'. Εκείνων τοίνυν τὴν ἱκετεία, δυσωπηθέντων ὑπὸ πολλοῖς τοῖς εὐχαριστηρίοις ὕμνοις οι μάρτυρες ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν προπέμπονται, καὶ ἀκολούθως τῆς ἱερᾶς προτεθείσης βίβλου ἐκεῖνα παραδόξως ἡ τῶν Εὐαγγελίων έδήλου φωνή, ἃ καὶ τῷ καιρῷ προσ ήκοντα καὶ τοῖς ἀγίοις ἀρμόζοντα ἦν. Τίνα δὲ ἄρα ταῦτα; Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχήν ἀποκτεῖναι μὴ δυναμένων. Τοῦτο οἱονεί τινα γλυκύτητα θείαν ἐνέσταξε ταῖς τῶν ἁγίων ψυ- 4. χαῖς, καὶ ὀφθαλμοὺς ὁμοῦ καὶ χεῖρας εὐθὺς εἰς οὐρα νοὺς ἀνασχόντες, ἐκ περιχαρείας δεδακρυμένοι προσ ηύχοντο. Οἰκοδόμησις οὖν ἐν τῇ πίστει τὸ πρᾶγμα τοῖς παροῦσιν ἐγένετο, καὶ πάντες εἰς αὐτοὺς ὁρῶν τες εἰς φανερὰ καὶ αὐτοὶ κατήγοντο δάκρυα, καὶ τῶν σκαμμάτων κοινωνῆσαι καὶ τῶν βραβείων, τοῖς μέρ τυσιν ηὔχοντο. ΜΓ΄. Εἶτα ὁ θεοφιλής ἐκεῖνος ἐπίσκοπος τὰ τῆς ἁγίας ἀναφορᾶς ἐπιτελέσαι μυστήρια τὸν ἱερώτατον Κλήμεντα ἠξίου· ῶν δὴ κατὰ τὸ εἰωθὸς ὑπ᾽ αὐτοῦ τελουμένων, καὶ πάντων ἐν συντριβῇ καρδίας καθάπερ γυμνῇ τῇ ψυχῇ προσεχόντων, ὁρῶσι πολλοὶ τῶν παρόντων, ὅσοι δὴ καὶ τὰ τοιαῦτα ὁρᾷν ἄξιοι, φοβερὸν, ὦ Δέσποτα, θέαμα καὶ φρικτόν ἄνθρακα μὲν φωτὸς ὑπερμεγέθη τῆς ἀχράντου καὶ
ποθεν, ἧς οὐδὲ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐμέλησεν ὅλως τῷ
Κλήμεντι)· τὸν ζῶντα δὲ ἄρτον ἐν τῇ καρδίᾳ καὶ τὸ
ὕδωρ ἐκεῖνο τὸ ζῶν ἔχοντες, καὶ τούτοις ἀφανῶς
τρεφόμενοί τε καὶ ποτιζόμενοι. Κατελεήσαντες τοι
γαροῦν αὐτοὺς τῆς πολλῆς ἐκείνης τῷ δοκεῖν ἀσιτίας
οἱ στρατιῶται, καὶ τὰς ψυχὰς συμπαθῶς τε αὐτοῖς
καὶ φιλανθρώπως διατεθέντες, μεταδοῦναι βρωμάτων
αὐτοῖς ἐπειρῶντο. Οἱ δὲ τοὺς στρατιώτας μὲν τῆς
προαιρέσεως ἀπεδέχοντο, τὴν τροφὴν δὲ οὐκ ἐδέχοντο
ἄνωθεν παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτὴν ἐκδέχεσθαι λέγοντες,
Ὅπερ οἱ μὲν ἔλεγον, Θεὸς δὲ εἰς ἔργον ἐξῆγε, καὶ
περὶ τὴν πρώτην φυλακὴν τῆς νυκτός, οὐρανία τροφὴ
τοῖς δικαίοις ὑπό τινος ἄνωθεν ἐχορηγεῖτο δυνάμεως,
καὶ ἀγγέλων ἄρτῳ ἐτρέφοντο ἄνθρωποι.
ΜΑ'. Συχναὶ γοῦν ἐτρίβησαν αὐτοῖς κατὰ τὸν πλοῦν
ἡμέραι, καὶ εἰς τὴν Ῥόδον κατασχόντες, οἱ μὲν ἄλλοι
πάντες ἐπισιτίσασθαι βουληθέντες τοῦ πλοίου ἀπὸ
έζησαν, τοῖς δέ γε φυλακῆς χάριν τῶν ἁγίων ὑπολειφθείσι προσέκειντο λιπαροῦντες αὐτοὶ καὶ δεόμενοι, ἐξεῖναί τε αὐτοῖς τῇ τῶν Χριστιανῶν ἐκκλησίᾳ
παραβαλεῖν, καὶ τῶν ἀχράντων μετασχεῖν μυστηρίων. Κυριακὴ μὲν οὖν τηνικαῦτα ἡμέρα ἤγετο, καὶ
πάντες ὅσοι κατὰ τὴν νῆσον Χριστιανοί (λίγοι δὲ
οὗτοι) πρὸς τὸν ναὸν συνέτρεχον. Τούτων δέ τις
ἀκριβῶς ὅπως εἶχε τὰ κατὰ τοὺς ἁγίους μαθών, μηνύει πάντα τῷ τῆς Ρόδου προέδρου, Φωτεινὸς τῷ
ἐπισκόπῳ ὄνομα, Κἀκεῖνος οὐδὲν ἔτι διαμελλήσας,
παραλαβὼν αὐτίκα μάλα συχνούς τῶν παρόντων
Χριστιανῶν, εἰς τὸν αἰγιαλὸν ἀφικνεῖται, ᾧ γε ἢ τοὺς
ἁγίους ἔχουσα ναῦς προσωρμίζετο, καὶ πολὺς ἦν τῶν
φυλάκων δεόμενος, ὥστε λυθῆναι τοὺς μάρτυρας τῶν
δεσμῶν, καὶ τὴν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας αὐτοῖς ἀνεθῆναι
πάροδον.
Clemens nullam curam gessisset omnino: vivum
autem panem in corde et vivam illam aquam habentes, quibus obscure alebantur et putabantur.
Diuturna ergo illorum, ut videbatur, inediæ miserti milites motique animo, benigneque et humane in eos affecti, eos cibis volebant impertiri.
Illi autem laudabant quidem bonum militum animum, cibum vero non accipiebant, dicentes se
eum desuper a Deo accipere. Quod autem illi dicebant, Deus effectum reddidit, et circa primam
noctis custodiam, cœleste alimentum justis suppeditabatur, et pane angelorum nutriebantur
homines.
XLI. Multi vero dies consumpti sunt ab eis in
navigando: et cum Rhodum appulissent, alii quidem omnes e navi descenderunt ad quærendum
commeatum; eis autem, qui relicti fuerant pro
custodia sanctorum,instabant ipsi vehementer rogantes et orantes,ut liceret eis accedere ad ecclesiam Christianorum,et esse intemeratorum participes sacramentorum. Atque tunc quidem dies
celebrabatur Dominicus, et quicunque erant in
insula Christiani, pauci autem erant, ad templum
concurrebant. Ex his vero cum quidam accurate
didicisset, quomodo se haberent res sanctorum,
antistit Rhodi omnia significat: episcopo nomen
erat Photinus.Ille autem nihil amplius cunctatus,
cum statim accepisset multos ex iis qui aderant
Christianis, venit ad littus,ad quod appulerat navis,
in qua erant sancti, et custodes vehementer oravit,
ut martyres solverentur a vinculis, et eis permitteretur venire in ecclesiam.
ΜΒ'. Εκείνων τοίνυν τὴν ἱκετεία, δυσωπηθέντων XLII. Cum illi autem cessissent precibus, cum
ὑπὸ πολλοῖς τοῖς εὐχαριστηρίοις ὕμνοις οι μάρτυρες multis hymnis,quibus Deo aguntur gratia, in ecἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν προπέμπονται, καὶ ἀκολούθως τῆς clesiam deducuntur martyres; et consequenter
ἱερᾶς προτεθείσης βίβλου ἐκεῖνα παραδόξως ἡ τῶν sacro libro proposito, admirabiliter et præter
Εὐαγγελίων έδήλου φωνή, ἃ καὶ τῷ καιρῷ προσ- opinionem declaravit vox Evangeliorum illa, quæ
ήκοντα καὶ τοῖς ἀγίοις ἀρμόζοντα ἦν. Τίνα δὲ ἄρα et tempus decebant, et sanctis conveniebant.
ταῦτα; Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων τὸ σῶμα, Quænam autem ea sunt? Nolite timere eos, qui
τὴν δὲ ψυχήν ἀποκτεῖναι μὴ δυναμένων. Τοῦτο οἱονεί corpus occidunt, animam autem non possunt ocτινα γλυκύτητα θείαν ἐνέσταξε ταῖς τῶν ἁγίων ψυ- cidere 4. Hoc veluti quamdam divinam dulcedχαῖς, καὶ ὀφθαλμοὺς ὁμοῦ καὶ χεῖρας εὐθὺς εἰς οὐρα- nem sanctorum instillavit animis, oculosque siνοὺς ἀνασχόντες, ἐκ περιχαρείας δεδακρυμένοι προσmul et manus statim ad coelos tollentes, præ
ηύχοντο. Οἰκοδόμησις οὖν ἐν τῇ πίστει τὸ πρᾶγμα gaudio orabant lacrymantes. Adificatio autem
τοῖς παροῦσιν ἐγένετο, καὶ πάντες εἰς αὐτοὺς ὁρῶν- p in fide fuit res ea iis qui aderant, omnesque eos
τες εἰς φανερὰ καὶ αὐτοὶ κατήγοντο δάκρυα, καὶ τῶν intuentes, ipsi quoque aperte emittebant lacry
σκαμμάτων κοινωνῆσαι καὶ τῶν βραβείων, τοῖς μέρ- mas, martyrumque certamina et coronas partici
τυσιν ηὔχοντο.
pare cupiebant.
ΜΓ΄. Εἶτα ὁ θεοφιλής ἐκεῖνος ἐπίσκοπος τὰ
τῆς ἁγίας ἀναφορᾶς ἐπιτελέσαι μυστήρια τὸν
ἱερώτατον Κλήμεντα ἠξίου· ῶν δὴ κατὰ τὸ εἰωθὸς
ὑπ᾽ αὐτοῦ τελουμένων, καὶ πάντων ἐν συντριβῇ
καρδίας καθάπερ γυμνῇ τῇ ψυχῇ προσεχόντων,
ὁρῶσι πολλοὶ τῶν παρόντων, ὅσοι δὴ καὶ τὰ τοιαῦτα
ὁρᾷν ἄξιοι, φοβερὸν, ὦ Δέσποτα, θέαμα καὶ φρικτόν·
ἄνθρακα μὲν φωτὸς ὑπερμεγέθη τῆς ἀχράντου καὶ
4 Matth. x, 28.
XLIII. Deinde pius ille et Dei amans episcopus
rogabat Clementem sanctissimum, ut sanctæ obiationis perageret mysteria. Quæ quidem cum de
more ab eo peragerentur,et omnes in contritione
cordis, veluti nuda et aperta anima, eis attenderent, vident multi ex iis qui aderant, quicumque
scilicet erant digni talia intueri,stupendum,o Domine, et mirabile spectaculum; lucis quidem car-
μυστικής τραπέζης προκείμενον, λευχημονούντων δὲ πλῆθος ἐπὶ τοὺς ἀέρος ὑπεριπτάμενον. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν τὴν ὄψιν οὐκ ἐνεγκόντες, πρηνεῖς καταβαλόντες ἑαυτοὺς ἔκειντο, μηδὲ τῇ ἐκεῖθεν αὐτῇ τὸ παράπον ἀντιβλέπειν δυνάμενοι. Τῆς φήμης δὲ πᾶσαν ἐν ὀλίγῳ τὴν πόλιν διαδραμούσης, πολλοὶ πανδημεὶ καὶ τῶν ἀπίστων συνέβῥεον, καὶ μάλιστα ὅσοι τινὰς τῶν παί δων, ἢ συγγενῶν, ἢ καὶ τῶν ἄλλως οἰκείων ἀνηκές στοις εἶχον πιεζομένους νοσήμασι, συνέῤῥεον δὲ τοὺς νοσοῦντας ἕκαστος ἐπαγόμενοι, καὶ τοὺς μὲν τοῖς μαρτυρικοῖς ποσὶν ἐκείτων παραῤῥιπτοῦντες, τοὺς δὲ τῇ τῶν μακαρίων χειρῶν ἀφῇ προσάγοντες ἐκαε καθαρμένους εὐθὺς τῶν νόσων ἑώρων. Πολλοὶ δὲ καὶ τὰς ψυχὰς αὐτὰς τῶν Ἑλλήνων ἐθεραπεύοντο, καὶ τῷ κατ᾿ αὐτοὺς θαύματι τῆς ἰάσεως, ἐχειραγωγούντο πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εξέπληττε ταῦτα τοὺς στρατιώτας, καὶ τὸν πολὺν τῆς πόλεως ὁρῶντες περὶ τὸν Κλήμεντα πόθον, εἶτα καὶ δεδιότες μή τι κατ᾿ αὐτῶν νεωτερισθείη καὶ ἐκ μέσων αὐτοῖς ὁ μάρτυς τῶν χει ρῶν διαφύγοι, τὰ δεσμά τε αὐτῷ περιτιθοῦσι πάλιν καὶ εἰς τὸ πλοῖον ἀπάγουσιν, πρόφασιν τοῦ κακώς έκεῖνον ὁρᾶσαι τὸ περιὸν αὐτοῦ τῆς ἀρετῆς θέμενοι, Αφηγεῖτο δὲ 'Αγαθάγγελος πρώτος αὐτὸς, καὶ τῆς νεὼς ἐπιβὰς, οἷα δὴ καὶ προοδοποιῆσαι μέλλων αὐτῷ τοῦ μαρτυρίου τὴν εἴσοδον, ΜΔ΄. Επιφόρου τοίνυν τοῦ ἀνέμου τυχόντες δια πλέουσι τὸν Αἰγατον, καὶ εἰς τὴν Νικομήδους κατά ραντες, ὡς τὸν Μαξιμιανὸν εὐθέως ἀνάγονται. Ο δὲ τὰ βασιλικά δεξάμενος γράμματα, καὶ τὰ πολλὰ μὲν καὶ ἀπ' αὐτῶν διδαχθείς, συνάδοντα δὲ τοῖς γράμμασι καὶ ταῦτα ἰδών, οἷον ὄψιν ἀπαγγελία, ἀρετῆς σώζουσαν, παράστημα εὐγενές, ἤθους ἐλευθερίαν, οὐδὲν ἐθελόδουλον, οὐδὲ ταπεινὸν, οὐδὲ πρὸς τὸ μεταπεισθῆναι ράδιον, ταῦτα καὶ Μαξιμιανὸς ἰδών, οἷος ἐκεῖνος κρίνειν τὰ τοιαῦτα δεινὸς, ἀπαγορεύει εὐθὺς τὴν ἐξέτασιν, καί τινα φροντίδων πολεμικών ασχολίαν αἰτιασάμενος, τῷ ἐπάρχῳ ᾿Αγριππίνῳ τὰ κατὰ τὸν γενναῖον ἐπιτρέπει Κλήμεντα. Ὁ δὲ παρα στησάμενος αὐτὸν, τοῦτο πρώτον, εἰ αὐτὸς ἐκεῖνος εἴη Κλήμης ἠρώτα. Τοῦ δὲ ἐκεῖνό τε ἀποκριναμένου, καὶ Ὁ τοῦ Χριστοῦ δοῦλος προσθέντος, όργισθείς ᾿Αγριππινος πληγὰς αὐτῷ κατὰ κόρης ἐντεῖναι κα λεύει τοῖς στρατιώταις, δοῦλον τῶν βασιλέων καλεῖν ἑαυτὸν, ἀλλὰ μὴ τοῦ Χριστοῦ λέγοντας. Καὶ ὁ μέρο της, Οφελον, ἔφη, καὶ οἱ δεσπόται καὶ βασιλεῖς ὑμῶν Χριστοῦ δοῦλοι ἐκλήθησαν ἄν, ἵνα δὴ καὶ τάλλα πάντα ἔθνη δοῦλά τε αὐτοῖς καὶ ὑπήκοα ἦν, ἀλλὰ μὴ κακῶς αὐτοὶ μᾶλλον ὑπὸ τῆς ἀσεβείας κατά ήροντο καὶ ἡμῶν κρατεῖν ἀνοήτως ἐφιλονείκουν, ΜΕ'. Ταῦτα οιονεί τις φλόξ εἰς τὴν ᾿Αγριππίνου ψυχὴν ἐμπεσόντα σφοδροτέραν ἐποίει τῆς μανίας τὴν κάμινον, καὶ πρὸς μὲν τὸν Κλήμεντα οὐδὲν ἀντ᾽ εφθέγγετο, οἷα δεικνὺς τὴν κατ᾽ αὐτοῦ ὀργὴν, καὶ
ποθεν, ἧς οὐδὲ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐμέλησεν ὅλως τῷ
Κλήμεντι)· τὸν ζῶντα δὲ ἄρτον ἐν τῇ καρδίᾳ καὶ τὸ
ὕδωρ ἐκεῖνο τὸ ζῶν ἔχοντες, καὶ τούτοις ἀφανῶς
τρεφόμενοί τε καὶ ποτιζόμενοι. Κατελεήσαντες τοι
γαροῦν αὐτοὺς τῆς πολλῆς ἐκείνης τῷ δοκεῖν ἀσιτίας
οἱ στρατιῶται, καὶ τὰς ψυχὰς συμπαθῶς τε αὐτοῖς
καὶ φιλανθρώπως διατεθέντες, μεταδοῦναι βρωμάτων
αὐτοῖς ἐπειρῶντο. Οἱ δὲ τοὺς στρατιώτας μὲν τῆς
προαιρέσεως ἀπεδέχοντο, τὴν τροφὴν δὲ οὐκ ἐδέχοντο
ἄνωθεν παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτὴν ἐκδέχεσθαι λέγοντες,
Ὅπερ οἱ μὲν ἔλεγον, Θεὸς δὲ εἰς ἔργον ἐξῆγε, καὶ
περὶ τὴν πρώτην φυλακὴν τῆς νυκτός, οὐρανία τροφὴ
τοῖς δικαίοις ὑπό τινος ἄνωθεν ἐχορηγεῖτο δυνάμεως,
καὶ ἀγγέλων ἄρτῳ ἐτρέφοντο ἄνθρωποι.
ΜΑ'. Συχναὶ γοῦν ἐτρίβησαν αὐτοῖς κατὰ τὸν πλοῦν
ἡμέραι, καὶ εἰς τὴν Ῥόδον κατασχόντες, οἱ μὲν ἄλλοι
πάντες ἐπισιτίσασθαι βουληθέντες τοῦ πλοίου ἀπὸ
έζησαν, τοῖς δέ γε φυλακῆς χάριν τῶν ἁγίων ὑπολειφθείσι προσέκειντο λιπαροῦντες αὐτοὶ καὶ δεόμενοι, ἐξεῖναί τε αὐτοῖς τῇ τῶν Χριστιανῶν ἐκκλησίᾳ
παραβαλεῖν, καὶ τῶν ἀχράντων μετασχεῖν μυστηρίων. Κυριακὴ μὲν οὖν τηνικαῦτα ἡμέρα ἤγετο, καὶ
πάντες ὅσοι κατὰ τὴν νῆσον Χριστιανοί (λίγοι δὲ
οὗτοι) πρὸς τὸν ναὸν συνέτρεχον. Τούτων δέ τις
ἀκριβῶς ὅπως εἶχε τὰ κατὰ τοὺς ἁγίους μαθών, μηνύει πάντα τῷ τῆς Ρόδου προέδρου, Φωτεινὸς τῷ
ἐπισκόπῳ ὄνομα, Κἀκεῖνος οὐδὲν ἔτι διαμελλήσας,
παραλαβὼν αὐτίκα μάλα συχνούς τῶν παρόντων
Χριστιανῶν, εἰς τὸν αἰγιαλὸν ἀφικνεῖται, ᾧ γε ἢ τοὺς
ἁγίους ἔχουσα ναῦς προσωρμίζετο, καὶ πολὺς ἦν τῶν
φυλάκων δεόμενος, ὥστε λυθῆναι τοὺς μάρτυρας τῶν
δεσμῶν, καὶ τὴν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας αὐτοῖς ἀνεθῆναι
πάροδον.
Clemens nullam curam gessisset omnino: vivum
autem panem in corde et vivam illam aquam habentes, quibus obscure alebantur et putabantur.
Diuturna ergo illorum, ut videbatur, inediæ miserti milites motique animo, benigneque et humane in eos affecti, eos cibis volebant impertiri.
Illi autem laudabant quidem bonum militum animum, cibum vero non accipiebant, dicentes se
eum desuper a Deo accipere. Quod autem illi dicebant, Deus effectum reddidit, et circa primam
noctis custodiam, cœleste alimentum justis suppeditabatur, et pane angelorum nutriebantur
homines.
XLI. Multi vero dies consumpti sunt ab eis in
navigando: et cum Rhodum appulissent, alii quidem omnes e navi descenderunt ad quærendum
commeatum; eis autem, qui relicti fuerant pro
custodia sanctorum,instabant ipsi vehementer rogantes et orantes,ut liceret eis accedere ad ecclesiam Christianorum,et esse intemeratorum participes sacramentorum. Atque tunc quidem dies
celebrabatur Dominicus, et quicunque erant in
insula Christiani, pauci autem erant, ad templum
concurrebant. Ex his vero cum quidam accurate
didicisset, quomodo se haberent res sanctorum,
antistit Rhodi omnia significat: episcopo nomen
erat Photinus.Ille autem nihil amplius cunctatus,
cum statim accepisset multos ex iis qui aderant
Christianis, venit ad littus,ad quod appulerat navis,
in qua erant sancti, et custodes vehementer oravit,
ut martyres solverentur a vinculis, et eis permitteretur venire in ecclesiam.
ΜΒ'. Εκείνων τοίνυν τὴν ἱκετεία, δυσωπηθέντων XLII. Cum illi autem cessissent precibus, cum
ὑπὸ πολλοῖς τοῖς εὐχαριστηρίοις ὕμνοις οι μάρτυρες multis hymnis,quibus Deo aguntur gratia, in ecἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν προπέμπονται, καὶ ἀκολούθως τῆς clesiam deducuntur martyres; et consequenter
ἱερᾶς προτεθείσης βίβλου ἐκεῖνα παραδόξως ἡ τῶν sacro libro proposito, admirabiliter et præter
Εὐαγγελίων έδήλου φωνή, ἃ καὶ τῷ καιρῷ προσ- opinionem declaravit vox Evangeliorum illa, quæ
ήκοντα καὶ τοῖς ἀγίοις ἀρμόζοντα ἦν. Τίνα δὲ ἄρα et tempus decebant, et sanctis conveniebant.
ταῦτα; Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων τὸ σῶμα, Quænam autem ea sunt? Nolite timere eos, qui
τὴν δὲ ψυχήν ἀποκτεῖναι μὴ δυναμένων. Τοῦτο οἱονεί corpus occidunt, animam autem non possunt ocτινα γλυκύτητα θείαν ἐνέσταξε ταῖς τῶν ἁγίων ψυ- cidere 4. Hoc veluti quamdam divinam dulcedχαῖς, καὶ ὀφθαλμοὺς ὁμοῦ καὶ χεῖρας εὐθὺς εἰς οὐρα- nem sanctorum instillavit animis, oculosque siνοὺς ἀνασχόντες, ἐκ περιχαρείας δεδακρυμένοι προσmul et manus statim ad coelos tollentes, præ
ηύχοντο. Οἰκοδόμησις οὖν ἐν τῇ πίστει τὸ πρᾶγμα gaudio orabant lacrymantes. Adificatio autem
τοῖς παροῦσιν ἐγένετο, καὶ πάντες εἰς αὐτοὺς ὁρῶν- p in fide fuit res ea iis qui aderant, omnesque eos
τες εἰς φανερὰ καὶ αὐτοὶ κατήγοντο δάκρυα, καὶ τῶν intuentes, ipsi quoque aperte emittebant lacry
σκαμμάτων κοινωνῆσαι καὶ τῶν βραβείων, τοῖς μέρ- mas, martyrumque certamina et coronas partici
τυσιν ηὔχοντο.
pare cupiebant.
ΜΓ΄. Εἶτα ὁ θεοφιλής ἐκεῖνος ἐπίσκοπος τὰ
τῆς ἁγίας ἀναφορᾶς ἐπιτελέσαι μυστήρια τὸν
ἱερώτατον Κλήμεντα ἠξίου· ῶν δὴ κατὰ τὸ εἰωθὸς
ὑπ᾽ αὐτοῦ τελουμένων, καὶ πάντων ἐν συντριβῇ
καρδίας καθάπερ γυμνῇ τῇ ψυχῇ προσεχόντων,
ὁρῶσι πολλοὶ τῶν παρόντων, ὅσοι δὴ καὶ τὰ τοιαῦτα
ὁρᾷν ἄξιοι, φοβερὸν, ὦ Δέσποτα, θέαμα καὶ φρικτόν·
ἄνθρακα μὲν φωτὸς ὑπερμεγέθη τῆς ἀχράντου καὶ
4 Matth. x, 28.
XLIII. Deinde pius ille et Dei amans episcopus
rogabat Clementem sanctissimum, ut sanctæ obiationis perageret mysteria. Quæ quidem cum de
more ab eo peragerentur,et omnes in contritione
cordis, veluti nuda et aperta anima, eis attenderent, vident multi ex iis qui aderant, quicumque
scilicet erant digni talia intueri,stupendum,o Domine, et mirabile spectaculum; lucis quidem car-
col. 447–448page 135 of 391
PG 114:448ἀπειλῆς οὔσαν μείζονα, πρὸς δὲ τὸν ᾿Αγαθάγγελον & ἀπιδών, Σὺ δὲ τίς εἴ; ἔφη, οὐδὲ γὰρ ἔγκεισαι τοῖς Διοκλητιανοῦ γράμμασι. Κἀκεῖνος τὴν ὅρασιν μερι σθεὶς, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἄρας ὁμοῦ τοὺς ἔφθαλ μοὺς καὶ τὸν Κλήμεντα (ἑκατέρωθεν γὰρ ἔξειν αὐτῷ τὴν βοήθειαν προσεδόκα), Καγώ Χριστιανός είμι, ἔφη, διὰ τοῦ δούλου τοῦ Χριστοῦ Κλήμεντος, τῆς μακαρίας ταύτης ἀξιωθείς κλήσεως. Τότε ᾿Αγριπ πίνος κελεύει Κλήμεντα μὲν μετεωρισθέντα σπαθ! ζεσθαι, ᾿Αγαθάγγελον δὲ βουνεύροις ὑπὸ δημίων; ὠμότατα τύπτεσθαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν τοιαύτην βα σανον ὁ μέγας Κλήμης οὕτω τι γενναίως ύπεμενε, τοσούτου δέον ἐν λόγῳ τινὶ καὶ μετρίῃ τὰς πληγάς τίθεσθαι, ὡς ὑπὲρ ἑαυτοῦ τε καὶ ᾿Αγαθαγγέλου ἀπερισπάστως εὔχεσθαι, ὁ ἔπαρχο: μικρὰ ταῦτα νομίσας καὶ μὴ δυνάμενα καθικέσθαι ψυχῆς οὕτω πάγιον ἐν αὐτῇ θεμένης τὸ ἀπετάπειστον, ἀνῆκεν αὐτοὺς τῆς κολάσεως καὶ ἀμφοτέρους τῇ φυλακῇ δίδωσι· θέατρον δὲ εἰς τὴν ἑξῆς αὐτῷ καὶ θηρία ετοιμασθῆναι κε λεύει, καὶ τὸ πλῆθος πολλὰ, καὶ τὸ γένος διάφορα, καὶ ὑπερευᾶ τὴν ὠμότητα. ΜϚ'. "Αγιοι τῷ δεσμωτηρίῳ καταλειφθέντες, συντονωτέρᾳ μᾶλλον ἐπαγρύπνουν τῇ προσευχῇ ἄγγε λοι δὲ αὐτοῖς ἄνωγεν ἐπιστάντες πρὸς τὸ μαρτύριον ἤλειφον. Οσοι γοῦν καὶ ἄλλοι κατά τινας καὶ αὐτοί αἰτίας ᾤκουν τὴ δεσμωτήριον, τότε τῆς δεήσεως αὐ τῶν ἐκτενὲς ἰδόντες, εἶτα καὶ τῆς τῶν ἀγγέλων α? σθόμενοι παρουσίας, καὶ τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην ἐκ πλαγέντες παράκλησιν, θέρμῃ τινί θείᾳ τὴν ψυχήν, κινηθέντες, προσπίπτουσί τε τοῦ ἁγίοις, καὶ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ αὐτοῖς εἰς γνῶσιν ἐλθεῖν ἀξιοῦσι, καὶ τῆς ἐκείνου γενέσθαι ὁμολογίας ἀναξίους μή λο γισθῆναι. Οἱ μὲν οὖν ἄχρι μέσων νυκτῶν τοῖς ἀν δράσι διαλεγόμενοι, παραινούντες, διδάσκοντες οὐ πρότερον ἀπέστησαν ἕως αὐτοὺς εἰς τὴν ἀληθῆ κατο ήρτισαν πίστιν, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἐσφραγίσαντο. Ἔπειτα ὅλως ὁ μέγας Κλήμης τὰς τοῦ δε σμωτήριον πύλας αὐτοῖς εὐχῇ διαπετάσας ἐκεί νου; μὲν χαίρων ἀφῆκε χαίροντας, αὐτὸς δὲ σὺν τῷ ᾿Αγαθαγγέλῳ, μόνοι παρὰ τῆ φυλακῇ ὑπελίποντο. ΜΖ'. Τοῦτο ἰσχυρῶς ἐκμαίνει τὴν ᾿Αγριππίνον, καὶ παργαγὼν αὐτοὺς εἰς τὸ θέατρον, καί τι πρότερον αὐτὸς κατὰ τῶν ἁγίων βρύξας λεόντιον, εἶτα καὶ λέοντας αὐτοῖς καὶ πολλοὺς τῶν θηρῶν ἑτέρους ἀφεθῆναι κελεύει. οἱ δ᾽ ἀνεθέντες τοὺς μὲν ἁγιους οὐδὲν τὸ παράπαν κακῶς ἐποίουν, ἀλλὰ καὶ ἡδὺ μᾶλλον καὶ ἤμερον εἰς αὐτοὺς ἑώρων, καὶ νῦν μὲν τὰ ίχνη τούτων Ιλαρῶς περιέλειχον, νῦ δὲ καὶ προσήλ λοντο προσηνες, οὐκ ἀνόμοια τοῖς νυσὶ ποιοῦντες, πρὸς τοὺς δεσπότας τοὺς ἑαυτῶν ἐκεῖνοι ὁρῶσι πολ λάκις μετὰ χρόνον ἐπανιόντας· τοὺς μὲν οὖν ἁγίους οὐδὲν εἰ θήρες εἰργάζοντο πονηρόν, ᾿Αθριππίνω δέ τὴν καρδίαν ἰσχυρῶς ἔπληττον, ἀπορουμένῳ τοῖς ὅλοις, καὶ τοῦτο δὴ τὸ ἀδόμενον ἀνηνύτοις ἐπιχειροῦντι, κἂν τὸ πλάνης σκότος οὕτω βαθέως αὐ
VITA S. CLEMENTIS ANCY RANI.
ἀπειλῆς οὔσαν μείζονα, πρὸς δὲ τὸν ᾿Αγαθάγγελον & quam ut minis eam significaret. Ad Agathangelum
ἀπιδών, Σὺ δὲ τίς εἴ; ἔφη, οὐδὲ γὰρ ἔγκεισαι τοῖς autem aspiciens: Τu vero quis es? inquit. Neque
Διοκλητιανοῦ γράμμασι. Κἀκεῖνος τὴν ὅρασιν μερι- enim contineris in litteris Diocletiani. Ille autem
σθεὶς, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἄρας ὁμοῦ τοὺς ἔφθαλ- cum visum suum divisisset, et simul in cœlum et
μοὺς καὶ τὸν Κλήμεντα (ἑκατέρωθεν γὰρ ἔξειν αὐτῷ ad Clementem sustulisset oculos (utrinque enim
τὴν βοήθειαν προσεδόκα), Καγώ Χριστιανός είμι, ad se veuturum sperabat auxilium): Ego quoque,
ἔφη, διὰ τοῦ δούλου τοῦ Χριστοῦ Κλήμεντος, τῆς inquit, sum Christianus, per servum Christi Cleμακαρίας ταύτης ἀξιωθείς κλήσεως. Τότε ᾿Αγριπ- mentem hanc bealam nactus appellationem. Tunc
πίνος κελεύει Κλήμεντα μὲν μετεωρισθέντα σπαθ!- Agrippinus jubet Clementem quidem in altum
ζεσθαι, ᾿Αγαθάγγελον δὲ βουνεύροις ὑπὸ δημίων sublatum cadi ac mutilari; Agathangelum autem
ὠμότατα τύπτεσθαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν τοιαύτην βα- boum nervis a lictoribus crudelissime verberari.
σανον ὁ μέγας Κλήμης οὕτω τι γενναίως ύπεμενε, Quoniam vero magnus Clemens ejusmodi tormen
τοσούτου δέον ἐν λόγῳ τινὶ καὶ μετρίῃ τὰς πληγάς tum tam magno et excelso animo ferebat, et lanτίθεσθαι, ὡς ὑπὲρ ἑαυτοῦ τε καὶ ᾿Αγαθαγγέλου ἀπε- tum aberal, ut plagarum vel modicam ullam duρισπάστως εὔχεσθαι, ὁ ἔπαρχο: μικρὰ ταῦτα νομίσας ceret rationem, ut pro se et pro Agathangelo
καὶ μὴ δυνάμενα καθικέσθαι ψυχῆς οὕτω πάγιον ἐν assidue oraret: præfectus hæc parva esse arbiαὐτῇ θεμένης τὸ ἀπετάπειστον, ἀνῆκεν αὐτοὺς τῆς Iratus, et quæ animum non attingerent, in quo
κολάσεως καὶ ἀμφοτέρους τῇ φυλακῇ δίδωσι· θέατρον hoc adeo fixum et firmum insederat, ne ad conδὲ εἰς τὴν ἑξῆς αὐτῷ καὶ θηρία ετοιμασθῆναι κε trariam traduceretur sententiam; utrumque quiλεύει, καὶ τὸ πλῆθος πολλὰ, καὶ τὸ γένος διάφορα, dem relaxavit a castigatione, et tradidit in custom
καὶ ὑπερευᾶ τὴν ὠμότητα.
diam sequenti autem die jubet theatrum parari
et bestias, et numero multas, et genere diversas,
et crudelitate insignes.
ΜϚ'. "Αγιοι τῷ δεσμωτηρίῳ καταλειφθέντες, συντονωτέρα μᾶλλον ἐπαγρύπνουν τῇ προσευχῇ ἄγγελοι δὲ αὐτοῖς ἄνωγεν ἐπιστάντες πρὸς τὸ μαρτύριον
ἤλειφον. Οσοι γοῦν καὶ ἄλλοι κατά τινας καὶ αὐτοί
αἰτίας ᾤκουν τὴ δεσμωτήριον, τότε τῆς δεήσεως αὐτῶν ἐκτενὲς ἰδόντες, εἶτα καὶ τῆς τῶν ἀγγέλων α?-
σθόμενοι παρουσίας, καὶ τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην ἐκπλαγέντες παράκλησιν, θέρμῃ τινί θείᾳ τὴν ψυχήν,
κινηθέντες, προσπίπτουσί τε τοῦ ἁγίοις, καὶ τὰ περὶ
τοῦ Χριστοῦ καὶ αὐτοῖς εἰς γνῶσιν ἐλθεῖν ἀξιοῦσι,
καὶ τῆς ἐκείνου γενέσθαι ὁμολογίας ἀναξίους μή λογισθῆναι. Οἱ μὲν οὖν ἄχρι μέσων νυκτῶν τοῖς ἀνδράσι διαλεγόμενοι, παραινούντες, διδάσκοντες οὐπρότερον ἀπέστησαν ἕως αὐτοὺς εἰς τὴν ἀληθῆ κατο
ήρτισαν πίστιν, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἐσφραγί
σαντο. Ἔπειτα ὅλως ὁ μέγας Κλήμης τὰς τοῦ δεσμωτήριον πύλας αὐτοῖς εὐχῇ διαπετάσας ἐκείνου; μὲν χαίρων ἀφῆκε χαίροντας, αὐτὸς δὲ σὺν
τῷ ᾿Αγαθαγγέλῳ, μόνοι παρὰ τῆ φυλακῇ ὑπελίποντο.
XLVI. Atque sancti quidem relicti in carcere,
vehementius et intensius vigilantes, vacabant
orationi: angeli autem ad eos desuper advolantes,
præparabant et confirmabant ad martyrium. Quicunque vero alii propter alias eliam causas habitabant in carcere, cum eorum intensam vidissent
orationem, et deinde etiam sensissent adventum
angelorum, et illa admirabili obstupefacti essent
consolatione, divino quodam ardore eorum incitatis aninuis, procidunt ad pedes sanctorum, et
rogant ut ipsi quoque veniant ad Christi cognitionem, et ne reputentur indigni, qui illum confteantur. Illi autem cum eis ad mediam usque
noctem disserentes, suadentes, admonentes, docentes, non prius destiterunt, quam eos in vera
Gide instituerint, et divino baptismo obsignaverint. Deinde cum magnus Clemens sola oratione
eis carceris totam aperuisset januam,illos quidem
latus lætos uimisit: ipse autem solus cum Agathangelo mansit in custodia.
ΜΖ'. Τοῦτο ἰσχυρῶς ἐκμαίνει τὴν ᾿Αγριππίνον, καὶ XLVII. Hoc Agrippinum valde magno ciet furore,
παργαγὼν αὐτοὺς εἰς τὸ θέατρον, καί τι πρότερον et cum eos deduxisset in theatrum, et ipse prius
αὐτὸς κατὰ τῶν ἁγίων βρύξας λεόντιον, εἶτα καὶ more leonis in sanctos rugiisset, deinde in eos
λέοντας αὐτοῖς καὶ πολλοὺς τῶν θηρῶν ἑτέρους quoque leones et multas alias bestias jubet imἀφεθῆναι κελεύει. οἱ δ᾽ ἀνεθέντες τοὺς μὲν ἁγιους mitti.Illi autem immissi,nihil quidem mali sanctis
οὐδὲν τὸ παράπαν κακῶς ἐποίουν, ἀλλὰ καὶ ἡδὺ omnino faciebant; sed blandis potius et benignis
μᾶλλον καὶ ἤμερον εἰς αὐτοὺς ἑώρων, καὶ νῦν μὲν τὰ eos intuebantur oculis et nunc quidem eorum peίχνη τούτων Ιλαρῶς περιέλειχον, νῦ δὲ καὶ προσήλ- des hilariter lingebant; nunc autem in eos etiam
λοντο προσηνες, οὐκ ἀνόμοια τοῖς νυσὶ ποιοῦντες, & placide insiliebant, num dissimiliter facientes iis,
πρὸς τοὺς δεσπότας τοὺς ἑαυτῶν ἐκεῖνοι ὁρῶσι πολ- quæ canes saepe faciunt suis dominis, qui post lonλάκις μετὰ χρόνον ἐπανιόντας· τοὺς μὲν οὖν ἁγίους gum tempus redeunt. Atque sanctis quidem bestia
οὐδὲν εἰ θήρες εἰργάζοντο πονηρόν, ᾿Αθριππίνω δέ nihil mali faciebant: Agrippini vero animum valde
τὴν καρδίαν ἰσχυρῶς ἔπληττον, ἀπορουμένῳ τοῖς percellebant, qui erat de Lola re mirandum in moὅλοις, καὶ τοῦτο δὴ τὸ ἀδόμενον ἀνηνύτοις ἐπιχει- dum perplexus et animi dubius,et,ut dicitur,ea agροῦντι, κἂν τὸ πλάνης σκότος οὕτω βαθέως αὐ- grederetur,quæ non possent effici: quanquam er-
τοῦ καθίκετο ὡς μηδὲ συνείναι ταῦτα ιδόντα, μηδὲ τῶν θηρῶν γούν αἰδεσθῆναι τὴν ὑπὲρ φύσιν ἐκείνην της φύσεως μεταβολήν. Τοῖς ἁγίοις δὲ πρόφασις γέγονε τῆς εἰς Θεὸν δοξολογίας τὸ πρᾶγμα, καὶ προσευχόμενοι, Δόξα σοι, Χριστέ, ελεγον, ὅτι καὶ θῆρες ἡμᾶς παραδόξως ἠδέσθησαν, καὶ διὰ τῶν τα πεινῶν ἡμῶν τὰ κατὰ τὸν σὸν προφήνην Δανιὴλ ἐπι 5. στώσω· ἰδοὺ γὰρ καὶ λέοντες καθ᾿ ἡμῶν καὶ πολλὰ τῶν ἀνημέρων ἀφειδη θηρίων, ἀλλὰ οὐ πάντως ἧς μεθ᾿ ἡμῶν ὁ καὶ τοῦ Δανιὴλ Θεός. ΜΗ'. Εἶτα ὁ ἄγριος τἀληθὲς ᾿Αγριππίνας οὐδὲν, ; ὥσπερ ἔφθημεν εἰπόντες, μεταβαλών, ἀλλὰ τῆς τῶν θηρών παραδοξοποιίας τὸ χειρόηθες αὐτῶν καὶ τιθασὸν αἴτιον γενέσθαι φθεγξάμενος, κελεύει σούβλας ἰσχυρῶς ἄγαν έκπυρωθείσας διὰ μέσον αὐτοῖς ἑκατέρας χειρὸς τῶν δακτύλων ἄχρις ἀγκώνων αὐτῶν έμπαρῆναι. Αὗται μὲν οὖν, ὡς ἐκεῖνος ἐκέλευσεν, ἐπε ενεχθεῖσαι τοῖς ἀθληταῖς, πικράν τινα διατριβὴν τῷ θεάτρῳ παρεῖχον πολλοὺς δὲ μηδὲ ὁρᾶν ἐλευθερίας, αλλ' ἐπιμύειν τῷ σκυθρωπῷ τοῦ θεάματος τῶν φιλο ανθρώπων ὀφθαλμῶν παρεσκεύαζον. Αψαμένου γὰρ εὐθὺς τῶν σαρκῶν τοῦ σιδήρου, δεινὸν μὲν ἐκεῖνα τὰ πρώτα συριγμόν ὥσπερ ἠφίεσαν· εἶτα πορφύρεος τις ἐκεῖθεν πιμελὴ σὺν αἵματι κατιούσα σβεννύειν τε τοῦ πυρὸς ἐῴκει τὴν δύναμιν, καὶ κνίσσης μεστὸν και καπνοῦ τὸν ἀέρα ἐποίει. Οἱ μὲν οὖν παρόντες δυσχερῶς ἔχοντες πρὸς τὴν πικρίαν τοῦ γινομένου, καὶ φανερὸν ἐποίουν τὸ πάθος, καὶ ἀφεθῆναι τοὺς ἄνδρας ἐβόων. Ο ᾿Αγριππίνος δὲ περιφλεγής μᾶλλον καὶ ἔκγρων τῇ μανία γενόμενος, καὶ ἄλλας κελεύει σούβλας πάνω σφόδρα καὶ αὐτὰς πυρωθείσας, ὑπὸ ταῖς μασχάλεις αὐτῶν ἄχρι καὶ ὤμων διαπαρῆναι· 8 & καὶ μᾶλλον αὐτοῖς ἐπέτεινε τὴν ὀδύνην, καὶ πολλῷ δριμυτέραν ἀνῆκε τὴν αἴσθησιν. ΜΘ'. Ο δῆμος τοίνυν ἀπάνθρωπον ὄψιν οὐκ ἀνεγε χόντες, ἀλλὰ τοῦτο μὲν πρὸς τὴν ἀγριότητα τοῦ ἄρ χοντος χαλεπήναντες, τοῦτο δὲ καὶ θαύματος ἄξιον εἶναι τὸ γεγονὸς κρίναντες, ὅπως οἱ μάρτυρες πρὸς τηλικαύτας ἀντέσχον ἐπαγωγάς, καὶ μὴ συνεπέβησ ξαν αὐταῖς εὐθέως καὶ τὰς ψυχής, πρὸς μὲν τὸν ἄρω χοντα λίθους πανταχόθεν ἀφῆκεν· Μέγας ὁ Θεὸς τῶν Χριστιανῶν, λαμπρῶς ὡς εἶχον ἐβόησαν. Θορύβου τοιγαροῦν, ὡς εἰκός, πολλού γενομένου, καὶ τοῦ επάρχου φυγῇ τὴν σωτηρίαν πιστεύσαντος, κατὰ πολλὴν οἱ μάρτυρες ἄδειαν ἐπὶ τὴν Πυραμιν τὸ ὄρος ἀνῆλθον, ἐν ᾧ τά τε τῶν θυσιῶν τοῖς Ἕλλησιν ἐτέ λεῖτο, καὶ τῶν παρ' αὐτοῖς ἐπισήμων θεῶν εἴδωλὰ κατεκρύπτετο. xιν. Ν΄. Οὐ μὲν οὐδὲ οὕτως τὰ τοῦ θυμοῦ τῷ ᾿Αγριπ πίνῳ ὑπέληγεν· ἀλλ᾽ ἐπιμελῆ διὰ τῆς ὑπηρετούμε της αὐτῷ τάξεως ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ζήτησιν ποιη σάμενος, εὑρίσκει μόλις ποτὲ τοὺς ἁγίους, καὶ συν δραμεῖν πάντας εἰς τὴν ἐξῆς ὅσοι θεοῖς ἐτελοῦντο
VITA S. CLEMENTIS ANCY RANI.
ἀπειλῆς οὔσαν μείζονα, πρὸς δὲ τὸν ᾿Αγαθάγγελον & quam ut minis eam significaret. Ad Agathangelum
ἀπιδών, Σὺ δὲ τίς εἴ; ἔφη, οὐδὲ γὰρ ἔγκεισαι τοῖς autem aspiciens: Τu vero quis es? inquit. Neque
Διοκλητιανοῦ γράμμασι. Κἀκεῖνος τὴν ὅρασιν μερι- enim contineris in litteris Diocletiani. Ille autem
σθεὶς, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἄρας ὁμοῦ τοὺς ἔφθαλ- cum visum suum divisisset, et simul in cœlum et
μοὺς καὶ τὸν Κλήμεντα (ἑκατέρωθεν γὰρ ἔξειν αὐτῷ ad Clementem sustulisset oculos (utrinque enim
τὴν βοήθειαν προσεδόκα), Καγώ Χριστιανός είμι, ad se veuturum sperabat auxilium): Ego quoque,
ἔφη, διὰ τοῦ δούλου τοῦ Χριστοῦ Κλήμεντος, τῆς inquit, sum Christianus, per servum Christi Cleμακαρίας ταύτης ἀξιωθείς κλήσεως. Τότε ᾿Αγριπ- mentem hanc bealam nactus appellationem. Tunc
πίνος κελεύει Κλήμεντα μὲν μετεωρισθέντα σπαθ!- Agrippinus jubet Clementem quidem in altum
ζεσθαι, ᾿Αγαθάγγελον δὲ βουνεύροις ὑπὸ δημίων sublatum cadi ac mutilari; Agathangelum autem
ὠμότατα τύπτεσθαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν τοιαύτην βα- boum nervis a lictoribus crudelissime verberari.
σανον ὁ μέγας Κλήμης οὕτω τι γενναίως ύπεμενε, Quoniam vero magnus Clemens ejusmodi tormen
τοσούτου δέον ἐν λόγῳ τινὶ καὶ μετρίῃ τὰς πληγάς tum tam magno et excelso animo ferebat, et lanτίθεσθαι, ὡς ὑπὲρ ἑαυτοῦ τε καὶ ᾿Αγαθαγγέλου ἀπε- tum aberal, ut plagarum vel modicam ullam duρισπάστως εὔχεσθαι, ὁ ἔπαρχο: μικρὰ ταῦτα νομίσας ceret rationem, ut pro se et pro Agathangelo
καὶ μὴ δυνάμενα καθικέσθαι ψυχῆς οὕτω πάγιον ἐν assidue oraret: præfectus hæc parva esse arbiαὐτῇ θεμένης τὸ ἀπετάπειστον, ἀνῆκεν αὐτοὺς τῆς Iratus, et quæ animum non attingerent, in quo
κολάσεως καὶ ἀμφοτέρους τῇ φυλακῇ δίδωσι· θέατρον hoc adeo fixum et firmum insederat, ne ad conδὲ εἰς τὴν ἑξῆς αὐτῷ καὶ θηρία ετοιμασθῆναι κε trariam traduceretur sententiam; utrumque quiλεύει, καὶ τὸ πλῆθος πολλὰ, καὶ τὸ γένος διάφορα, dem relaxavit a castigatione, et tradidit in custom
καὶ ὑπερευᾶ τὴν ὠμότητα.
diam sequenti autem die jubet theatrum parari
et bestias, et numero multas, et genere diversas,
et crudelitate insignes.
ΜϚ'. "Αγιοι τῷ δεσμωτηρίῳ καταλειφθέντες, συντονωτέρα μᾶλλον ἐπαγρύπνουν τῇ προσευχῇ ἄγγελοι δὲ αὐτοῖς ἄνωγεν ἐπιστάντες πρὸς τὸ μαρτύριον
ἤλειφον. Οσοι γοῦν καὶ ἄλλοι κατά τινας καὶ αὐτοί
αἰτίας ᾤκουν τὴ δεσμωτήριον, τότε τῆς δεήσεως αὐτῶν ἐκτενὲς ἰδόντες, εἶτα καὶ τῆς τῶν ἀγγέλων α?-
σθόμενοι παρουσίας, καὶ τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην ἐκπλαγέντες παράκλησιν, θέρμῃ τινί θείᾳ τὴν ψυχήν,
κινηθέντες, προσπίπτουσί τε τοῦ ἁγίοις, καὶ τὰ περὶ
τοῦ Χριστοῦ καὶ αὐτοῖς εἰς γνῶσιν ἐλθεῖν ἀξιοῦσι,
καὶ τῆς ἐκείνου γενέσθαι ὁμολογίας ἀναξίους μή λογισθῆναι. Οἱ μὲν οὖν ἄχρι μέσων νυκτῶν τοῖς ἀνδράσι διαλεγόμενοι, παραινούντες, διδάσκοντες οὐπρότερον ἀπέστησαν ἕως αὐτοὺς εἰς τὴν ἀληθῆ κατο
ήρτισαν πίστιν, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἐσφραγί
σαντο. Ἔπειτα ὅλως ὁ μέγας Κλήμης τὰς τοῦ δεσμωτήριον πύλας αὐτοῖς εὐχῇ διαπετάσας ἐκείνου; μὲν χαίρων ἀφῆκε χαίροντας, αὐτὸς δὲ σὺν
τῷ ᾿Αγαθαγγέλῳ, μόνοι παρὰ τῆ φυλακῇ ὑπελίποντο.
XLVI. Atque sancti quidem relicti in carcere,
vehementius et intensius vigilantes, vacabant
orationi: angeli autem ad eos desuper advolantes,
præparabant et confirmabant ad martyrium. Quicunque vero alii propter alias eliam causas habitabant in carcere, cum eorum intensam vidissent
orationem, et deinde etiam sensissent adventum
angelorum, et illa admirabili obstupefacti essent
consolatione, divino quodam ardore eorum incitatis aninuis, procidunt ad pedes sanctorum, et
rogant ut ipsi quoque veniant ad Christi cognitionem, et ne reputentur indigni, qui illum confteantur. Illi autem cum eis ad mediam usque
noctem disserentes, suadentes, admonentes, docentes, non prius destiterunt, quam eos in vera
Gide instituerint, et divino baptismo obsignaverint. Deinde cum magnus Clemens sola oratione
eis carceris totam aperuisset januam,illos quidem
latus lætos uimisit: ipse autem solus cum Agathangelo mansit in custodia.
ΜΖ'. Τοῦτο ἰσχυρῶς ἐκμαίνει τὴν ᾿Αγριππίνον, καὶ XLVII. Hoc Agrippinum valde magno ciet furore,
παργαγὼν αὐτοὺς εἰς τὸ θέατρον, καί τι πρότερον et cum eos deduxisset in theatrum, et ipse prius
αὐτὸς κατὰ τῶν ἁγίων βρύξας λεόντιον, εἶτα καὶ more leonis in sanctos rugiisset, deinde in eos
λέοντας αὐτοῖς καὶ πολλοὺς τῶν θηρῶν ἑτέρους quoque leones et multas alias bestias jubet imἀφεθῆναι κελεύει. οἱ δ᾽ ἀνεθέντες τοὺς μὲν ἁγιους mitti.Illi autem immissi,nihil quidem mali sanctis
οὐδὲν τὸ παράπαν κακῶς ἐποίουν, ἀλλὰ καὶ ἡδὺ omnino faciebant; sed blandis potius et benignis
μᾶλλον καὶ ἤμερον εἰς αὐτοὺς ἑώρων, καὶ νῦν μὲν τὰ eos intuebantur oculis et nunc quidem eorum peίχνη τούτων Ιλαρῶς περιέλειχον, νῦ δὲ καὶ προσήλ- des hilariter lingebant; nunc autem in eos etiam
λοντο προσηνες, οὐκ ἀνόμοια τοῖς νυσὶ ποιοῦντες, & placide insiliebant, num dissimiliter facientes iis,
πρὸς τοὺς δεσπότας τοὺς ἑαυτῶν ἐκεῖνοι ὁρῶσι πολ- quæ canes saepe faciunt suis dominis, qui post lonλάκις μετὰ χρόνον ἐπανιόντας· τοὺς μὲν οὖν ἁγίους gum tempus redeunt. Atque sanctis quidem bestia
οὐδὲν εἰ θήρες εἰργάζοντο πονηρόν, ᾿Αθριππίνω δέ nihil mali faciebant: Agrippini vero animum valde
τὴν καρδίαν ἰσχυρῶς ἔπληττον, ἀπορουμένῳ τοῖς percellebant, qui erat de Lola re mirandum in moὅλοις, καὶ τοῦτο δὴ τὸ ἀδόμενον ἀνηνύτοις ἐπιχει- dum perplexus et animi dubius,et,ut dicitur,ea agροῦντι, κἂν τὸ πλάνης σκότος οὕτω βαθέως αὐ- grederetur,quæ non possent effici: quanquam er-
col. 451–452page 136 of 391
PG 114:451σιμώτατος νοῦς ἐλλάμπεται, καὶ ὁ ἐν βάθει δόγματος λόγος τὸ ψεῦδος ἐπικαλύπτειν δοκοῦν, ἀληθὲς ἀποδείκνυται. Ἐντεῦθεν σφαδάζων ὁ τῶν δαιμόνων ἀρχηγὸς πρὸς ἕτερον ἐτράπη τρόπον τῆς κατὰ τοῦ μάρτυρος μάχης. Προσελθὼν γάρ τις τῶν ἐκείνου ὑπηρετῶν ἐπὶ τῆς βασάνου τὸ ἀσθενὲς τοῦ σώματος ὑπαντλούσης τὸν ἅγιον, ἱκεσίαν αὐτῷ προσήνεγκεν ἄθλιον, ὅτι τῆς τοσαύτης τιμωρίας σε ἀπολύσει ὁ βασιλεὺς, εἰ μόνον σιωπηλῶς ἐπαινέσεις τὴν λατρείαν τῶν εἰδώλων· οὐ γὰρ χρεία σοι τοῦ ἐκείνοις προσελθεῖν, ἀλλ' ἀπαλλαγῇ τῆς κολάσεως ἀπολαύσεις. Ὁ δὲ μάρτυς οἷα σφηκὸς πληγῆναι τὴν ψυχὴν ὑποστὰς τοῖς λόγοις τούτοις, ἀνεβόησε μεγάλῃ φωνῇ· Ποτὲ γένοιτο τὸ τοιοῦτον, μὴ εἴη· καὶ ὅσα ἄλλα ὁ τῶν τοιούτων ἐστὶν ἀποστροφῆς ἐκφραστικά. Μὴ ὑπολάβοις, εἶπε, τὴν ἐμὴν ψυχὴν ἐμπορικήν· οὐ γὰρ πωλεῖ τὴν εὐσέβειαν ἐπὶ τῆς τοῦ σώματος ῥαστώνης. Τοιοῦτοί εἰσιν οἱ τοῖς πετεινοῖς ὅμοιοι, οἳ διὰ τροφῆς ἁλίσκονται· ἐγὼ δὲ τοιοῦτος οὐκ εἰμί. Ταῦτα εἰπὼν ὁ μάρτυς πρὸς τὸ ἑξῆς τῆς βασάνου χωρεῖ, ὅπερ ἦν πῦρ ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ βαλλόμενον. Ἐκεῖ δὲ μᾶλλον ἡ τοῦ μάρτυρος λάμπει δύναμις. Νεκροῦ γάρ τινος τοῖς ποσὶν αὐτοῦ προσερριμμένου, εὐξαμένου τοῦ ἁγίου, ζωὴν ὁ νεκρὸς ἀνεκτήσατο. Τέλος δὲ τῆς τελευταίας κεφαλῆς ἀποτομῆς γενομένης, τὸ ζητούμενον ἔλαβεν, ὡς ἐπεθύμει, τέλος, οὐρανίου βίου λαχὼν ἀπόλαυσιν.
ΙΙΙ. Τῆς τοίνυν παρούσης ἑορτῆς ὄντες ἐκδοχεῖς, ἀγαπητοί, τῆς χαρᾶς καὶ τῆς πνευματικῆς εὐφροσύνης κοινωνήσωμεν. Ὁ μάρτυς ἡμᾶς καλεῖ πρὸς εὐφροσύνην· ὁ ἐν αἵμασι νενικηκὼς τὸν διάβολον, ὁ πρὸς ἑσπέραν τοῦ βίου κλαύσας καὶ πρὸς ὄρθρον εὐφρανθείς. Τί γὰρ ἕτερον εἰπεῖν ἡμᾶς χρὴ τὰ τῶν μαρτύρων παθήματα ἢ κλαυθμὸν ἑσπερινόν, ᾧ ἀγαλλίασις ὀρθρινὴ ἐπακολουθεῖ; Κλαίουσιν μὲν ἐπὶ τῆς γῆς οἱ ἅγιοι, ἢ μᾶλλον εἰπεῖνἐπὶ τοῦ σώματος αἰκιζόμενοι, χαίρουσι δὲ ἐπουρανίως τῇ ψυχῇ ἀγαλλόμενοι. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ κλαίουσιν, εἰ καὶ πάσχουσι· τὸ γὰρ πνεῦμα τὴν σάρκα νικᾷ, καὶ ἡ χαρὰ τὴν ὀδύνην, καὶ ἡ προσδοκία τῶν μελλόντων ἀγαθῶν τὴν τῶν παρόντων κακῶν ὑπερβαίνει αἴσθησιν. Πῶς οὖν οὐ χαιρήσομεν καὶ ἡμεῖς, οἱ τοῦ μάρτυρος ἐορτασταί; Χαρῶμεν ἐν Κυρίῳ, φησὶν ὁ ἀπόστολος· χαρῶμεν καὶ ἡμεῖς ἐν τούτῳ τῷ μάρτυρι, δι' οὗ εἰς ἡμᾶς τὴν χαρὰν ὁ Κύριος χαρίζεται. Τί γὰρ οὐχὶ χαρμόσυνον ἡμῖν προξενεῖ; Αὐτὸς ἀπολύτρωσιν ἡμῖν παρέχει διὰ τῆς πρὸς Θεὸν παρρησίας αὐτοῦ· αὐτὸς φωτίζει τοῖς θαύμασι τὴν Ἐκκλησίαν· αὐτὸς ἰᾶται τοὺς νοσοῦντας· αὐτὸς ἐξορκίζει τοὺς δαιμονιῶντας· αὐτὸς ἐλευθεροῖ τοὺς δεδεμένους· αὐτὸς ὁδηγεῖ τοὺς πλανωμένους· αὐτὸς ἐπισκέπτεται τοὺς πένητας. Ἵνα τί λέγω; Αὐτὸς πᾶσαν δωρεὰν ἡμῖν παρέχει τὴν παρὰ Θεοῦ. Χαίρωμεν τοίνυν, ἀδελφοί, καὶ εὐφραινόμεθα. Τοῦτο γὰρ αὐτῷ κεχαρισμένον· τοῦτο αὐτόν, ὡς οἶμαι, τέρπει μᾶλλον, ὅταν αὐτοῦ τοῖς ἄθλοις καὶ τοῖς παθήμασι γεγηθότες ἑορτάζωμεν, ἢ ὅταν θρηνῶμεν αὐτοῦ τὰ παθήματα. Πενθεῖ μὲν γὰρ ὁ κοσμικὸς ἐπὶ τῷ ξίφει, ἐπὶ τῷ πυρί, ἐπὶ ταῖς ἄλλαις βασάνοις τοῦ μάρτυρος· τέρπεται δὲ καὶ ἀγάλλεται ὁ πνευματικὸς θεωρῶν τὴν ψυχὴν τοῦ ἁγίου ὑπερνικῶσαν, καὶ τῆς δόξης ἐπαξίως τυγχάνουσαν. Χαρῶμεν τοίνυν κἀκεῖνα βλέποντες, ἐφ' οἷς ὁ μάρτυς ἀγάλλεται, ἵνα κἀκεῖνος ἡμῖν ἀντιχαρῇ καὶ ἡμᾶς τῆς οὐρανίου τύχης καταξιώσῃ· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
καὶ δαίμοσιν ἐπὶ τὸ ὄρος κηρύξας, ἐφ' ὑψηλοῦ κἀκεί- ipse quoque in eo præsidet in allo tribunali: et
νος ἐν αὐτῷ προκαθίζει τοῦ βήματος, καὶ τοὺς cum sanctos in medium produxisset: Cur, inἁγίους εἰς μέσον παραγαγών, Τί δή ποτε, ἔφη, ταῖς quit, vestris præstigiis et incantationibus in poὑμετέραις μαγγανείαις διεστήσατε μὲν τὸ πλῆθος pulo seditionem excitatis, ut manus autem in nos
ἀπ' ἀλλήλων, χεῖρας δὲ καθ᾿ ἡμῶν ἄραι καὶ πρὸς tollerent, et ad deos negandos et maledictis inἄρνησιν χωρῆσαι καὶ βλασφημίαν τῶν θεῶν ἀνεπεί- sectandos procederent, persuasistis? Martyres
σπτε; Καὶ οἱ μάρτυρες Ἡμῖν μὲν, ὦ ἔπαρχε, vero, nobis quidem, dixerunt, o præfecte, niεἶπον, οὐδὲν εἰς ἀνατροπὴν τοῦ δήμου καὶ διάστασιν hil factum est, quo moveretur et ad seditionem
πέπρακται, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν σιωπώντων, αληθής concitaretur populus: sed vel nobis silentibus veαὐτοῖς ἀπό γε τῆς ἀληθείας εγνώσθη Δεσπότης, καὶ rus eis ex ipsa veritate cognitus est Dominus, et
τοῦτον ὑπὸ μεγάλῃ, ὡς καὶ αὐτὸς οἶσθα, τῇ φωνῇ cum magna, ut ipse nosti, voce vivum solum
ζώντα μόνον Θεὸν ἀνεκήρυξαν. Σὺ δὲ εἴ τινα βούλει Deum prædicaverunt. Τu autem si aliquod rurκαὶ πάλιν ἡμῖν δι' αὐτὸν τιμωρίαν ἐπαγαγεῖν, μή sus nobis velis propter ipsum inferre supplicium,
μέλλων υπάγαγε δυνατὸς γὰρ οὗτος καὶ αὐτῆς infer, non differens; potest enim is ab eo quoἡμᾶς ἀπαλλάξαι, καὶ τῶν ὑμετέρων ἐξελέσθαι que nos liberare, et a vestris manibus eripere.
χειρῶν.
ΝΑ. Οὕτω τῆς τῶν μαρτύρων καὶ ψυχῆς καὶ γνώμης αἰσχρῶς ὁ ᾿Αγριππίνος ἡττώμενος τῶν σωμάτων
κρατῆσαι γοῦν ἔσπευδε· καί πρὸς τῇ ἄνω πέτρα της
τοῦ ὄρους κορυφῆς αὐτοὺς ἀποτείνας, καὶ ξύλοις
παχυτάτοις τά τε ὀστᾶ συνθλάσας, καὶ τὰς σάρκας,
οἴμοι! κατατεμών, καὶ εἶτα εἰς σάκκους τε ἐμβάλο
λει, καὶ λίθους αὐτῶν ἐκδώσας μεγίστους, ἀφίησι
σφοδρότατα κατὰ τῆς ὑπωρείας. Τῶν μὲν οὖν παρόντων οὐδεὶς ἦν ὃς οὐκ ἐπέτειστο εὐθέως ἀποθανεῖσθαι
τοὺς μάρτυρας ὑπὸ τῆς ὀξυτάτης φορᾶς ἐκείνης διασπασθέντας, ἐκεῖνοι δὲ ὀξέως οὕτω φερόμενοι, οὐδὲ
πρὸς τὸ τῆς ὑπωρείας ἔσχατον ἔστησαν, ἀλλὰ καὶ αὐτ
τοῦ διεκπευσόντες τοῦ αἰγιαλοῦ τῷ βυθῷ τῆς θαλάσσης
κατώλισθον.
ΝΒ΄. Ανδρες οὖν αὐτόθι τῶν εὐλαβῶν ἐπὶ ἁγρας
δῆθεν τῶν μαρτυρικῶν λειψάνων ἑστῶτες ἐτύγχανον,
ἵν᾽ εἴ τι παρὰ τῆς θαλάσσης αὐτῶν ἐκβρασθείη,
τοῦτο ἀνέλοιντο. Εφ᾽ ἱκανὸν τοίνυν ἐκεῖ παραμείναντες ὁρῶσι τοῦ βυθοῦ τοὺς σάκκους ἀναδοθέντας,
καὶ ἡμέρα τοῖς ὕδασιν ἐπιπλέοντας. Νεὼς οὖν αὐτίκα
μέλα ἐπιβάντες, καὶ πλησίον τῶν σάκκων γενόμενοι,
ζώντας (5ση σου, Χριστὲ βασιλεῦ, ἡ δύναμις!) εναιροῦνται τοὺς μάρτυρας, μηδὲ μικρὸν ἐκείνων ἔτι
τῶν πληγῶν ἐφ' ἑαυτῶν ἴχνος ἔχοντας. Μέσης δὲ
νυκτὸς καὶ μέγα τοὺς ἁγίους φῶς ἐξ οὐρανοῦ περιήστραψεν, ἄγγελοί τε φανερὰν αὐτοῖς ὄρεξαν χεῖρα,
καὶ πρὸς τὴν χέρσον ἐξαγαγόντες, τροφῆς τε μετέδωκαν οὐρανίας, καὶ καταβεβλημένην αὐτῶν τὴν
δύναμιν ὑπὸ τῆς συνεχείας τῶν κακῶν ἀνεκτή
σαν να.
ΝΓ΄. Εἶθ' οὕτως ἐπὶ μέσης οἱ ἅγιοι τῆς πόλεως
παρελθόντες τοῖς τε ἄλλοις πιστοῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ
Θεοῦ διηγοῦντο, καὶ αὐτοὶ τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν
ἀνατείνοντες, θερμοτέρα πρὸς αὐτὸν ἔχρηντο τῇ εὐχαριστία. Πάρεργον δὲ αὐτοῖς τῆς ἐπὶ τὴν πόλιν
παρόδου δύο τυφλοὶ παρά τινι ἑστῶτες στοᾷ, ἕτερος
τε τὴν χεῖρα κατεσφιγμένος, καὶ ἄλλος πάλιν παρειμένως ἔχων τοῦ σώματος, τῶν μακαρίων ἐκείνων
χειρῶν ψιλὴν τὴν ἀφὴν ἄπονον αὖτε θεραπείαν καὶ
ἔμισθον. Πολλοί τε ἄλλοι συῤῥεύσαντες πολλαῖς καὶ
διαφόροις κάτοχοι νόσοις τὴν αὐτὴν ἐκείνοις πίστιν
εἰσενεγκόντες τῆς αὐτῆς ἄρα καὶ θεραπείας ἀπέλυσαν,
LI. Sic a martyrum anima et sententia turpiter
victus (Agrippinus, corpora saltem studebat superare: cumque eos extendisset in petra, quæ erat
super verticem montis, et crassissimis lignis ossa
eorum confregisset, et carnes, proh dolor,conscidisset,deinde injicit in saccos; et eis maxinuis alligatis lapidibus, per latera montis dejicit vehemenlissime. Atque eorum quidem, qui aderant, nullus
erat cui non esset persuasum, statim morituros
martyres,illo vehementissimo impetu discerptos et
distractos. Illi autem cum ferrentur tam celeriter,
ne ad extremum quidem montis lateris constiterunt: sed cum ab ipso quoque littore decidissent, dilapsi sunt in profundum maris.
LII. Illic itaque stabant ex piis aliquot ad martyrum venandas reliquias, ut si ex eis aliquid a
mari ejiceretur, id tollerent. Cum illic ergo satis
diu permansissent, vident saccos e profundo redditos, et seusim aquis supernatantes. Cum ergo
navem ascendissent, et prope saccos fuissent,
viventes (o tua, Christe rex, potentia!) martyres
suscipiunt, ne parvum quidem illarum plagarum
vestigium adhuc in se habentes. Media autem
nocte magna quoque lux sanctos e coelo circumfulsit: et angeli aperte manum eis præbuere, et
cum in terram eduxissent, eos coelesti alimento
impertierunt, malisque assiduis dejectam eorum
virtutem recrearunt.
LIII.Deinde cum sic sancti in mediam accessissent civitatem, et aliis sanctis Dei narrabant magmalia, et ipsi manus in cœlos extollentes, ei gratias
egerunt vehementius. Eorum autem in civitatem
adventus accessio in transitu,fuerunt duo quidam
cæci, stantes in quadam porticu, et alius, cui erant
manus torpefacta, et alius rursus, cui corpus laborabat paralysi, qui ex beatarum illarum manuum
solo contactu, sine labore et mercede invenerunt
curationem. Multi quoque alii, qui variis morbis
laborabant, cum ad eum confluxissent, eamdem
quam illi fidem afferentes, eamdem quoque consecuti fuere curationem.
ΝΔ'. Μεθοῦ τοίνυν καὶ τοῦτο ὁ Ἔκαρχος καὶ νόμῳ φύσεως ὡς ἤδη εἰδὼς ἄνθρωπος τοὺς μέρους ἱμερόμενος, ἀεὶ ὀρεκτῶν μᾶλλον καὶ τῆ ἀγαθῶν στολῇ λαμπρύνεται, ἀεὶ καλλίῳ καὶ τῶν Ἑλλήνων τρόποις καὶ παιδείᾳ ναλουμένων ἐν' αὐτὸν θαυμαζόμενος πρὸς τῆν ἀπάθειαν, αὐτὸς μέν, ὡς ἔτι λελοιπὼν τὸν ἅγιον θεμέλιον, Μαξίμινον δὲ τὴν εἰς Μαξιμιάνον πρώτην λαμβάνων καὶ Νικομήδεια τὴν πόλιν ἐθεᾶτο μετὰ τοῦ Νικομηδείων ἄρχοντος ἑκατέρου λαβόμενος· ἐξ δὰ τοῦτο μόνον βεβαίωτον, ὅτι τὸ χρέος μὲν ἐλευθέρως εἰπόντος, ἑτοίμως δὲ τοῦ ἄρχοντος πρὸς τὸ δεχόμενον, εἶτα τὴν τῆν ἐν εἰρήματα ὁ Μαξίμινος αὐτοί τε ἐχόμενοι ἤκουον, καὶ δὲ ἄλλοις εὐφραινόμενος, αὐδὴν ἀνακτᾶτο τῆς Ῥώμης ἐπεβόων.
ΝΕ'. Τόπου ταύτῃ γεγενημένης καὶ σαφῆ καὶ ἡ τοῦ τόπου λαλοῦσα ὁρωμένη, ἡδύτατα μὲν ἡ καθεζομένη ἀπ' αὐτοῦ ξένον πεπόνθεισαν πολλοί, ἀεὶ πλείονα ἐπεζήτουν. Τὴν γενομένην ἐκεῖ τοῦ γεύειν τε ἐν αὐτοῖς ἀπεδίδου εἴκελον.
ΝΣΤ'. Οὕτως ὁδηγοῦντος καὶ τοῦ σοφῇ καὶ ἡ τοῦ τόπου λαλοῦσα ὁρωμένη, Κωνστάντιον ὁδηγοῦσα ἐπὶ θεὸν ἀπέβαλεν καὶ τελειουμένης ἐπὶ θεοδοσίας δεδοξολόγηκε, τὸν ἅγιον αἰτησάμενος ἐπεῖναι καὶ τελειωθῆναι, ὅπου Κωνσταντίνου γένους ὑψωθὲν ἐπι κρατεῖν ἐπὶ γένους τριῶν, χρόνων οὔτε ἐδυνήθη κατέχειν.
ΝΖ'. Ὥσπερ ὁ νεφύδρης βρεφύδης, ὁ δεχθεὶς τε καθ' ἑαυτὴν ἐπεξήλθεν, ὁ δεχθεὶς τε καθ' ἑαυτὸν ὁμολογῶν, αὐτοῖς τε λέοντα εἰπόντος εἶναι τὰ μόρια τῆς εἰς αἰῶνας φύσεως, μεγίστῳ δὲ κινδύνῳ γεγόνασιν ἐν τῷ βίῳ τελεῖ ὁ τοῦ βίου τύπος, ἐν πόνοις τε πρὸς ταῦτα ἔχρηζεν ὁ Κλήμης τὸν ζῆλον πεφυλαγμένην νέαν τε πολιτείαν ὑπεδείκνυεν· μεγίστη δὲ κατὰ πάντας ἡ χάρις, ὅτι νέος ἐξ αὐτῆς γεννηθεὶς ὁ Γαλγγαβαλοῦς γεγένηκε μέρος εἶναι τῶν ἐκ γένους δοκούντων.
καὶ δαίμοσιν ἐπὶ τὸ ὄρος κηρύξας, ἐφ' ὑψηλοῦ κἀκεί- ipse quoque in eo præsidet in allo tribunali: et
νος ἐν αὐτῷ προκαθίζει τοῦ βήματος, καὶ τοὺς cum sanctos in medium produxisset: Cur, inἁγίους εἰς μέσον παραγαγών, Τί δή ποτε, ἔφη, ταῖς quit, vestris præstigiis et incantationibus in poὑμετέραις μαγγανείαις διεστήσατε μὲν τὸ πλῆθος pulo seditionem excitatis, ut manus autem in nos
ἀπ' ἀλλήλων, χεῖρας δὲ καθ᾿ ἡμῶν ἄραι καὶ πρὸς tollerent, et ad deos negandos et maledictis inἄρνησιν χωρῆσαι καὶ βλασφημίαν τῶν θεῶν ἀνεπεί- sectandos procederent, persuasistis? Martyres
σπτε; Καὶ οἱ μάρτυρες Ἡμῖν μὲν, ὦ ἔπαρχε, vero, nobis quidem, dixerunt, o præfecte, niεἶπον, οὐδὲν εἰς ἀνατροπὴν τοῦ δήμου καὶ διάστασιν hil factum est, quo moveretur et ad seditionem
πέπρακται, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν σιωπώντων, αληθής concitaretur populus: sed vel nobis silentibus veαὐτοῖς ἀπό γε τῆς ἀληθείας εγνώσθη Δεσπότης, καὶ rus eis ex ipsa veritate cognitus est Dominus, et
τοῦτον ὑπὸ μεγάλῃ, ὡς καὶ αὐτὸς οἶσθα, τῇ φωνῇ cum magna, ut ipse nosti, voce vivum solum
ζώντα μόνον Θεὸν ἀνεκήρυξαν. Σὺ δὲ εἴ τινα βούλει Deum prædicaverunt. Τu autem si aliquod rurκαὶ πάλιν ἡμῖν δι' αὐτὸν τιμωρίαν ἐπαγαγεῖν, μή sus nobis velis propter ipsum inferre supplicium,
μέλλων υπάγαγε δυνατὸς γὰρ οὗτος καὶ αὐτῆς infer, non differens; potest enim is ab eo quoἡμᾶς ἀπαλλάξαι, καὶ τῶν ὑμετέρων ἐξελέσθαι que nos liberare, et a vestris manibus eripere.
χειρῶν.
ΝΑ. Οὕτω τῆς τῶν μαρτύρων καὶ ψυχῆς καὶ γνώμης αἰσχρῶς ὁ ᾿Αγριππίνος ἡττώμενος τῶν σωμάτων
κρατῆσαι γοῦν ἔσπευδε· καί πρὸς τῇ ἄνω πέτρα της
τοῦ ὄρους κορυφῆς αὐτοὺς ἀποτείνας, καὶ ξύλοις
παχυτάτοις τά τε ὀστᾶ συνθλάσας, καὶ τὰς σάρκας,
οἴμοι! κατατεμών, καὶ εἶτα εἰς σάκκους τε ἐμβάλο
λει, καὶ λίθους αὐτῶν ἐκδώσας μεγίστους, ἀφίησι
σφοδρότατα κατὰ τῆς ὑπωρείας. Τῶν μὲν οὖν παρόντων οὐδεὶς ἦν ὃς οὐκ ἐπέτειστο εὐθέως ἀποθανεῖσθαι
τοὺς μάρτυρας ὑπὸ τῆς ὀξυτάτης φορᾶς ἐκείνης διασπασθέντας, ἐκεῖνοι δὲ ὀξέως οὕτω φερόμενοι, οὐδὲ
πρὸς τὸ τῆς ὑπωρείας ἔσχατον ἔστησαν, ἀλλὰ καὶ αὐτ
τοῦ διεκπευσόντες τοῦ αἰγιαλοῦ τῷ βυθῷ τῆς θαλάσσης
κατώλισθον.
ΝΒ΄. Ανδρες οὖν αὐτόθι τῶν εὐλαβῶν ἐπὶ ἁγρας
δῆθεν τῶν μαρτυρικῶν λειψάνων ἑστῶτες ἐτύγχανον,
ἵν᾽ εἴ τι παρὰ τῆς θαλάσσης αὐτῶν ἐκβρασθείη,
τοῦτο ἀνέλοιντο. Εφ᾽ ἱκανὸν τοίνυν ἐκεῖ παραμείναντες ὁρῶσι τοῦ βυθοῦ τοὺς σάκκους ἀναδοθέντας,
καὶ ἡμέρα τοῖς ὕδασιν ἐπιπλέοντας. Νεὼς οὖν αὐτίκα
μέλα ἐπιβάντες, καὶ πλησίον τῶν σάκκων γενόμενοι,
ζώντας (5ση σου, Χριστὲ βασιλεῦ, ἡ δύναμις!) εναιροῦνται τοὺς μάρτυρας, μηδὲ μικρὸν ἐκείνων ἔτι
τῶν πληγῶν ἐφ' ἑαυτῶν ἴχνος ἔχοντας. Μέσης δὲ
νυκτὸς καὶ μέγα τοὺς ἁγίους φῶς ἐξ οὐρανοῦ περιήστραψεν, ἄγγελοί τε φανερὰν αὐτοῖς ὄρεξαν χεῖρα,
καὶ πρὸς τὴν χέρσον ἐξαγαγόντες, τροφῆς τε μετέδωκαν οὐρανίας, καὶ καταβεβλημένην αὐτῶν τὴν
δύναμιν ὑπὸ τῆς συνεχείας τῶν κακῶν ἀνεκτή
σαν να.
ΝΓ΄. Εἶθ' οὕτως ἐπὶ μέσης οἱ ἅγιοι τῆς πόλεως
παρελθόντες τοῖς τε ἄλλοις πιστοῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ
Θεοῦ διηγοῦντο, καὶ αὐτοὶ τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν
ἀνατείνοντες, θερμοτέρα πρὸς αὐτὸν ἔχρηντο τῇ εὐχαριστία. Πάρεργον δὲ αὐτοῖς τῆς ἐπὶ τὴν πόλιν
παρόδου δύο τυφλοὶ παρά τινι ἑστῶτες στοᾷ, ἕτερος
τε τὴν χεῖρα κατεσφιγμένος, καὶ ἄλλος πάλιν παρειμένως ἔχων τοῦ σώματος, τῶν μακαρίων ἐκείνων
χειρῶν ψιλὴν τὴν ἀφὴν ἄπονον αὖτε θεραπείαν καὶ
ἔμισθον. Πολλοί τε ἄλλοι συῤῥεύσαντες πολλαῖς καὶ
διαφόροις κάτοχοι νόσοις τὴν αὐτὴν ἐκείνοις πίστιν
εἰσενεγκόντες τῆς αὐτῆς ἄρα καὶ θεραπείας ἀπέλυσαν,
LI. Sic a martyrum anima et sententia turpiter
victus (Agrippinus, corpora saltem studebat superare: cumque eos extendisset in petra, quæ erat
super verticem montis, et crassissimis lignis ossa
eorum confregisset, et carnes, proh dolor,conscidisset,deinde injicit in saccos; et eis maxinuis alligatis lapidibus, per latera montis dejicit vehemenlissime. Atque eorum quidem, qui aderant, nullus
erat cui non esset persuasum, statim morituros
martyres,illo vehementissimo impetu discerptos et
distractos. Illi autem cum ferrentur tam celeriter,
ne ad extremum quidem montis lateris constiterunt: sed cum ab ipso quoque littore decidissent, dilapsi sunt in profundum maris.
LII. Illic itaque stabant ex piis aliquot ad martyrum venandas reliquias, ut si ex eis aliquid a
mari ejiceretur, id tollerent. Cum illic ergo satis
diu permansissent, vident saccos e profundo redditos, et seusim aquis supernatantes. Cum ergo
navem ascendissent, et prope saccos fuissent,
viventes (o tua, Christe rex, potentia!) martyres
suscipiunt, ne parvum quidem illarum plagarum
vestigium adhuc in se habentes. Media autem
nocte magna quoque lux sanctos e coelo circumfulsit: et angeli aperte manum eis præbuere, et
cum in terram eduxissent, eos coelesti alimento
impertierunt, malisque assiduis dejectam eorum
virtutem recrearunt.
LIII.Deinde cum sic sancti in mediam accessissent civitatem, et aliis sanctis Dei narrabant magmalia, et ipsi manus in cœlos extollentes, ei gratias
egerunt vehementius. Eorum autem in civitatem
adventus accessio in transitu,fuerunt duo quidam
cæci, stantes in quadam porticu, et alius, cui erant
manus torpefacta, et alius rursus, cui corpus laborabat paralysi, qui ex beatarum illarum manuum
solo contactu, sine labore et mercede invenerunt
curationem. Multi quoque alii, qui variis morbis
laborabant, cum ad eum confluxissent, eamdem
quam illi fidem afferentes, eamdem quoque consecuti fuere curationem.
col. 453–454page 137 of 391
PG 114:453καὶ τῇ ἐκκλησίᾳ ἅπαντα προσελθεῖν, καὶ τῶν πρεσβυτέρων ἐπιμηθεῖσθαι τὴν ὁδὸν τῆς γεέννης πρὸ ὀφθαλμῶν τιθεμένη, καὶ δάκρυσι τὸν Θεὸν ἐξιλεοῦσθαι. Οὐ δὴ πολλάκις γινόμενον, ἔλεον τε καὶ συνήθεια τοῦ καλοῦ κατεκράτει, φόβος δὲ Θεοῦ· ἄλλα ἀπεκάλυψε παρεκάλεσεν οὐ πρᾳότητι μόνον, ἄλλα καὶ παντὶ κόσμῳ χρεία εἰσιέναι ὅτι μεταπεῖθεν τε καὶ ἀφελεῖν εἰδότας φεύγειν· πολλῷ δὲ τούτων καὶ τῆς ἱερουλουχίας χεῖζον ἔγνωσαν, τοῖς ἐλόγοις ἀφ' ἐκείνου ἀπάνευε ἁπόνοντος ἀπελήγετο· αἱ δὲ ζῶν μάλιστα καλῶν καὶ ἀντίτυπον ἐκ ἰκμάρρων τῷ πρεσβυτέρῳ ἐπεδίξατο, ὄψεων τῶν εἰσκεκλοτίκτον τε δηλίας ἀγόρων ἐπίσκεψε· ἄλλα οἱ μὲν αὐτὸν προστυχεῖ νόσους ἴασεν, αἱ δὲ καὶ δαίμονας ἐξ ἀνθρώπων, οὕς πρότερον ἐπιμελεῖς ἐδεράπευσε, βαρεῖα ἀπέλεσεν. Ταῦτα ἐκεῖνος οὐχ ὡς ἂν τις ἀστοῖς τῶν πολλῶν πολλὰ πεπραγμένων, καὶ τοῦ ἀρίστου ἔργου δεινόμενος βοτῇ, μεθ' ὑμᾶς φημί, τῶν ἀναγκαίων ἑτοίμημος. Ἀλλ' ἕτοι διὰ αἱ εἶχεν ἐν χερσὶν ἐξορρύξας πάντα καὶ διατεταγὰς ἑαυτῷ τὰς χαρίτας ἡλίκας καὶ τὸ χεῖρας ἀθρόην μόνην τῷ Θεῷ καταλιπεῖν, ὅσα μετὰ τῶν ἄλλων, εἰ τύχε ἄλλης καλῆς ἐπιτρεψόντος, λόγον, μηδεμία τοι πρωτεῖον παραφυγεῖν.
ΚΘ΄. Σκοπεῖτε τοῦ λόγου. Λέγεται γὰρ ὅτι ἐξ ὑμετέρας ἁγίων ὑποστρεφόμενος ποτε (καὶ γὰρ ὁδοῦ τῶν τοιούτων καὶ τὸ ἐγ μὴ σίγαν πολλῶν θαύμασι τοσοῦτον θεοτόκου χρόνῳ ἀπελείπεσθαι, ἀλλὰ πολλὴν ἔφευγε τῆς πρόθεσμίας)· ἔπταισε τοιγαροῦν, ἐπεὶ ἁμαρτίας κατεβλύσθωσι συνθεῖ, δακρύοις γεμίσας, εἰ εἰσελθὼν τὴν οἰκίαν, καὶ συγκλεισάμενος, ἐξηπτέτης ἀπόθεσις τοῦ ἱματίου ἐπὶ μηδεμίαν ἀναβλέψεων· οὕτω δὴ ἀμέλεια τῷ ὄντι ἐπισκέψεσθαι ἐπ' αὐτῷ κατέπεσεν, ὡς φοβερὸν ἦν σκελετὸν ἐπὶ τῇ θύρᾳ τοῦ ἱερείου ἐπεκτεῖνον ἀναβλέφοντος· ὅπως τοι ἡμᾶς ὁ τοιοῦτος ἐπρεπεν, εἰ σκελετὸν τοῖς ἰδίοις μεταλαμβάνοντες ἑρπόντες ἀναβλέπων. Οὕτω δὴ σύμπτωσιν τῇ γῇ κατέπεσεν ἅπαξ καὶ εἰσελθὼν τοσοῦτον μεγάλων ἐπηρεῖτο ἀναβλέφωτος. Ἕξεστι νοεῖν αὐτοὺς ἐπαγγέλους, εἰσελθόντι τοῖς τῶν θύρᾳ, καὶ ἐξῆσαν κἄλλου, πλέον τε τὴν θύραν, καὶ ξένον ἐλθεῖν. Τόν δὲ ἔ τοῦ φύλακες ἔγνωσαν ἐφρόνουν εἰσελθόντε εἴτε μένον αὐτόν· μηδὲ ζητεῖν ἐμπαθίαν αὐτοῦ γνωρίσαι, ὁπότε πεισθεῖεν τε αὐτοῖς πρόστεῖ αὐτοῦ γνωρίσαι, ὅπου πειραθεὶ λίθον ἐμπαθίαν αὐτῷ προστεῖν. Εἷς τῶν ἀρχόντων κατηγορήσαντι ποιοῖ, καὶ ὅτι τῶν τῶν ἐξόβελδῶν βουλεύῃ καὶ τοὶ κύπτον ὑπακούσαντο· τε θαύματά ἐπληροῦτο, καὶ τοὺς ἄλλους μάρτυρι χρεωστεῖ ταύτης τοὺς σφάξεως ἐρήσκοντο· παρεκάλεσε τὸ θαυμαστὸν ἐκεῖ λέγοντα, ὁ φύλαξ αἰτησάμενος τὴν παρεῖχαν πάντα τὰ θαύματα τοῦ σφοῦ, τὸ δὲ ἐπιφανέντα τὰς συντάξεις διαθεθεῖεν. Τῷ δὲ νὴ παντεῖχεν πάντα θαύματα ἄλλα τε, καὶ τοῦτ' ἀεὶ τοῦ θαύμαζεν, ἄλλα καὶ μεμίσθαι μᾶλλον αὑτοὺς ὕπνῳ, εἰ ἐκ μικρῶν οὕτε Μαρκιανοῦ μέγαν ἐγκαλεῖν κρύπτεν, παρὰξε πολλῶν ἔνξεων, καὶ οὐδεὶ ἄλλῳ κατεχόμενος φρόνιμα, θαυμαστὸν λίαντον λογίζεσθαι καὶ μακάριον.
ΚΑ΄. Ὅσης δὲ τῆς αἰδοῦς ὁ μέγας οὗτος ἔτυχε παρὰ πάντων ὁμοίως, βασιλέων, βουλῆς, ἐξυπηρετοῦ, μαρτυρεῖ μὲν ἡ φήμη, μαρτυροῦσι δὲ καὶ οἱ δυνατοὶ ἐπ' αὐτῷ Ἀσπάριοι, καὶ Ἀρδαβούριοι.
μᾶλλον οἱ τοιαῦται θλίψεις εἰσί; Χαίρομεν γὰρ ἐπὶ
τους παθήμασι τούτοις, καὶ τοσοῦτον, ὅσῳ καὶ πάθος
μᾶλλον καὶ συμφορὰν τὸ μὴ τοιαῦτα παθεῖν λογικόμενα, ὥσπερ καὶ διηνεκῆ πάλιν μακαριότητα, εἰ ἐν
τῇ παρούσῃ τοῦ Χριστοῦ πίστει καὶ τῇ ὁμολογίᾳ
ταύτῃ τελειωθῶμεν. Εἰ δὲ ἔτι χρὴ καὶ κοινωνεῖν ἀλο
λήλοις τῶν συμφορῶν, ἡμᾶς δεῖ μᾶλλον τῶν ὑμετέρων λαμβάνειν κακῶν, οἳ γε τὸν ἀληθῆ Θεὸν ἀγνοήσαντες εἰδώλοις ἀναισθήτοις, φεῦ! καὶ κωφοῖς ἀθλίως
προστίθεσθε.
cius afflictionum,quibus sunt voluptati afflictiones?
Latamur enim his perpessionibus,et eo magis, quod
non talia pati, perpessionem esse ducimus et calamitatem, sicut etiam perpetuam rursus beatitudinem, si in præsenti Christi âde et in hac consummemur confessione. Quod si oportet nos esse inter
nos socios calamitatum, oportet nos vestrorum
malorum polius misereri, qui verum Deum inorantes, nullo sensu præditis (proh dolor!) simulacris et surdis misere estis dediti.
ΝΖ'. Πρὸς ταῦτα δεινῶς ἐκθηριωθεὶς ὁ Κουρίκιος, LVII.His graviter efferatus Curicius: Quoniam,
Επειδή, φησί, μοίρας, ὡς ἔοικεν, ἐστὲ πονηρᾶς, inquit, ut videtur, malarum estis partium, et, ut
καὶ χαίρετε μᾶλλον, ὡς ὁρῶ, τιμωρούμενοι, ἐγὼ τὰ videtur, lælamini dum cruciamini, ego quæ sunt
κατά γνώμην ὑμῖν φιλοτίμως παρέξω. Σίδηρον οὖν vobis cordi, præbebo liberaliter et magnifice. Cum
ἐκπυρώσας οὕτω σφοδρῶς, ὡς καὶ σπινθήρας παντα- itaque statim ferrum vehementer accendisset, ut
χόθεν πυρὸς ἀφιέναι, ταῖς τοῦ μεγάλου Κλήμεντος etiam ignis scintillas undequaque emitteret, id
υποβάλλει μασχάλαις· εἶτα καὶ ταῖς πλευραῖς ἀσφα- subjicit axillis magni Clementis: et deinde cum
λῶς τοὺς ἀγκώνας ἐγκαταδήσας, ἵνα καὶ πικροτέρας lateribus ulnas fortiter alligasset,ut dolorem senαἰσθάνηται τῆς ὀδύνης, ξύλον τε ἰσόμηκες ἀνδρὶ tiret acerbiorem, lignum magnitudine ei squale
κατὰ γῆς πηγνύει, καὶ τὸν Κλήμεντα ὄρθιον ἐν αὐτῷ figit in terram: et Clementem quidem jubet rectum
καταδεθῆναι κελεύει· τὸν ᾿Αγαθάγγελον δὲ μετεωρί- in eo alligari: cum Agathangelum autem sublimem
σας, καὶ δημίους πάντοθεν περιστήσας, πλευράς sustulisset, et lictores circa eum omni ex parte
αὐτοῦ καὶ κνήμας κατέξαινε. Μεταξὺ δὲ καὶ ὥσπερ statuisset, eorum latera et tibias simul cadebat.
ἐπιχλευάζων εἰ ἐπαισθάνοιντο τῶν κολάσεων διηρώ- Interim autem eos veluti subsannans,interrogabat
τα. Πρὸς ἂν ἡ μέγας Κλήμης τὸ τοῦ Παύλου κατὰ an sentirent supplicia. Cui magnus Clemens illud
καιρὸν ἀπεκρίνατο, Ὅσον ὁ ἔξωθεν ἡμῶν ἄνθρωπος Pauli 6 in tempore respondit: Quantum externus
φθείρεται, λέγων, τοσοῦτον ὁ ἔνδοθεν ἀνακαινονται. homo noster corrumpitur, dicens, tantum internus
Ὁ ἡγεμὼν οὖν τὴν ἐκείνου τῆς καρτερίας ὑπερβολὴν renovatur.Dux itaque summam illius tolerantiam
ὑπερβολῇ πάλιν κολάσεων νικήσαι φιλονεικῶν, καὶ contendens rursus summis superare suppliciis,fer.
σιδηρᾶν περικεφαλαίαν ὡς ἐνῆν μάλιστα ἐκπυρώσας, ream quoque galeam, cum eam quantum potuisset
ἐπὶ τὴν κεφαλὴν φέρων τοῦ μάρτυρος κατατίθησι, ο accendisset, ferens posuit supra caput martyris:
καὶ καπνὸς μὲν αὐτίκα διὰ τοῦ στόματος, τῶν ῥινῶν, et statim fumus quidem mittebatur per os, per
τῶν ὤτων ἐπέμπετο. Βαθὺ στενάξας ἐκεῖνος καὶ τὸν
nares, per aures. Cum ille autem profunde ingeΘεὸν ἐπιβοησάμενος, Τὸ ὕδωρ, εἶπε, τὸ ζῶν, ὁ τῆς muisset, et Deum invocasset: Ο aqua, inquiens,
σωτηρίας ἡμῶν ὑστός, αὐτὸς ἐπίσταξόν μοι τὴν viva, imber nostra salutis,ipse, inquit, tuum inδρόσον τὴν παρὰ σοῦ. Ἐξήγαγες ἡμᾶς τὸ πρὶν ἔδα- stilla mihi rorem. Nos quidem prius ex aqua
τος, ἐξάγαγε καὶ νῦν ἐκ πυρὸς εἰς ἀναψυχήν. Ταῦτα eduxisti,et nunc ex igne educ in refrigerium. Hæc
εἶπεν, καὶ κατὰ μικρὸν ψυχρόν τε τὸ μηχάνημα dixit, et paulatim frigida evasit illa machina, et
ἐκεῖνο κατέστη, καὶ οἱ τὸν ᾿Αγαθάγγελον ξέοντες defessi sunt, qui ipsum cædebant Agathangelum.
ἀπηγόρευσαν. Ὅπερ οὖν ἰδόντα τὸν ἡγεμόνα τρόμος Quod quidem cum dux vidisset, eum Invasit treτε σὺν ἐκπλήξει κατέσχε, καὶ τοὺς ἀγίου; ἀπάγεσθαι mor et admiratio; et statim jussit sanctos abduci
πρὸς τὸ δεσμωτήριον εὐθὺς ἐκέλευσε, τὴν ἀπορίαν ἐν in carcerem, inopiam consilii tegens praetextu
προσχήματι συμπαθείας διαλυόμενος.
misericordiæ.
ΝΕ΄. Η μέντοι σοφή Σοφία, ἡ καὶ μήτηρ, ὡς ὁ λό
γος φθάσας εδήλωσε, καὶ παιδαγωγός, καὶ πάντα τῷ
καλῷ Κλήμεντι γενομένη, διὰ χρόνου τοῦτον ἰδοῦσα,
οὕτω τε μετα τοῦ κόσμου τῆς ὁμολογίας καὶ λαμπρᾶς ἐπανελθόντα τῆς τοῦ μαρτυρίου στολῆς, καὶ
πάλιν ἐπιφανέστερον ἐν τῇ πατρίδι τῇ προσθήκῃ τῶν
κινδύνων γενόμενον μεστήν τε εἶχεν ἡδονῆς τὴν καρδίαν, καὶ προσεδόκα ὅσον οὐδέπω καταπεμπομένους
ἄνωθεν καὶ τοὺς στεφάνους ἰδεῖν. Νυκτὸς δὲ πρὸς τὸ
δεσμωτήριον ἀφινομένη καὶ τῷ Κλήμεντι ὡς εἶχε
περιχυθεῖσι, καὶ ἡδονῆς ἐπ᾿ αὐτῷ δάκρυα καταστάζουσα, τὸ στέμα, τὰς χεῖρας, τοὺς ὀφθαλμούς, πάντα
ἐκείνου γνησίως κατεφίλει τα μέλη. Ἔπειτα πῶς
ἐκεῖθεν πλεύσοι, τίσιν παραδοθείη, τίνα τὰ μεταξὺ
6 II Cor. IV, 16.
Ο
"
LVIII. Sapiens autem Sophia,quæ, ut diximus,
ejus erat et mater et institutris, et bono Clementi
eifecta erat omnia, cum post longum tempus eum
vidisset sic rediisse cum ornatu confessionis, el
splendida stola martyrii, et rursus in patria evasisse clariorem accessione periculorum, habebat
cor plenum lætitia, et sperabat se mox visuram
coronas, quæ desuper mitterentur. Noctu aulem
veniens in carcerem, complexa Clementem,et præ
gaudio in eum emittens lacrymas, os, manus,
oculos, et omnia denique illius membra germane
et suaviter deosculabatur. Deinde quomodo illine
navigaverit, quibusnam traditus fuerit, et quænam
interim sustinuerit, et quemadmodum tanto tem-
ΛΘ. Ὅτι τοίνυν ἐδ εὑράμεθα ὁ Κορέσιος ἐκ τῆς τῶν νέων πολυπλάνου ἀπατηλίας πρὸς τομωτέραν, ἅτε κεχαριτωμένην ἀναζήτησιν παρεγένετο καὶ βοηθεῖν τοῖς κατὰ τὸν Ἀμηνεανὸν ἀρχέτυπ τῇ χρονικῇ διδασκαλίᾳ ἐπεχείρει, ἔλεγχος εἴρηται τὸν τοῦ Ἀμηνεανοῦ ὅτι φανερά γε παραθεῖναι πρὸς αὐτούς, ἐν φιλόθρους, ἡ φιλαργυρία μᾶλλον οὐκ ἔχει ἀκωλύτως τοῦτο τελέσαι. Πρέπει τοίνυν, πρῶτον, νὰ φροντίσουμε πλεῖστα λιγόστατο αὐτοῖς ὡς μόλις ἐρύτερον, ἐξ λίθου εἰλόντες, ἐξ θλίψεις ἀπελαύνουσι.
Κ'. Ἀνεχθῆς δὲ περὶ τῶν πιλέων πεδία Μαρτύρων δικαίως πιλέαι παρέχουσι τοῖς κεκλημένοις· λέγεται, παρουσίᾳ αὐτῶν σίτοιαι ἀνεγνόρησαν, οἱ τοῦτο παρεχόμενοι σεβῆσαι τῶν ἁγίων, θάνατον ἀνδρεῖον κελεύσαντες βαδίσαι, εὐδαιμόνησαν, ἐπεγράφησαν εἰς μνήμην, Πελοΐδης ἐκδεδεγμένος σχέδια, πλησίον χαρεῖ χαράς, καὶ χαρὰν ἁρμόδιος τοῖς ἀπαθοῦς παρελέσσιν ἀπέσει θαυμάτων τελεῖν, πρὸς τοῦτον δὲ τέρπων ὁ λαοτάτων, πολυπλαχεῖσι χαλεποῖς, ἄρχουσι ἀφεθέντες ἐκ μάχης εἰς ἐπαύλεις ἄνευ ἐνδοιασμοῦ, τινὸς ἐπελθόντος αὐτοῖς· ἀφ' ὧν τινες ἡ εἴδωλα τούτους ἐπέτρεψε φεύγειν ἐκεῖ καὶ εἶναι εἰς νεφέλης πολίτης ἀνελκυόμενοι ὕψη, κάμπους τέκνα, ἔλαβον αὐτοὶ τελεσμοὶ τῶν εἰδωλολατρίας. Ἵν' οὖν τεθῇ ὅτε βούλονται παρελθεῖν οἱ σκοτοδίαιτοι ἁγνοὶ σκοτεινοὶ διατελέσαντες, ἄκουον αὐτό τε εἰσέλθουν τοῦ Ἀγαθάδου, τεθλιμμένος μαρτύρων, νεοσφάγη τε πλέξαντες, ἤτοι ἐκεῖ πόνον εἰσδεδεγμένος αὐτοῖς ἦλθεν· παράγεσθαι ἐκεῖ ἐκ τῶν νηστευόντων ἀτρέμα διδομένων μαρτύρων τῶν μέχρι ἐλθόντων αὐτοῖς ἁγνοῖς βεβαίως τελεσφορήσει.
ΞΑ. Οἱ μάρτυρες δὴ τῶν Ἀμηνεανῶν πόλεν κατελθόντες, οἱ τε γένους ἐξ ἦν λέξωσι, καὶ βοηθεῖν ἔστωσαν σύγκρισιν πρὸς τὸν τελούντων καθ' ἡμέραν ταῖς ἡμέτεραις ἐπισκοπαῖς τελουμένων τῷ ἁγίῳ καὶ εἰ τυγχάνει ἑτέρας εἰπεῖν φύσεις. Τοὺς δὲ τοιούτους μάρτυρας κατέφθασαν βάθη ἐν κτηνεμπόρους καὶ δεδεμένοις τοῖς ποσίν, ἔν τε ταῖς ἀγορεύσεσι Χρυσοχόου, ἐν οἷς στρατιωτῶν μέρη ἐκτυπώσαντα εἰς τελεῖσθαι τὴν δεσμοφόρον αἱρούμενοι.
μᾶλλον οἱ τοιαῦται θλίψεις εἰσί; Χαίρομεν γὰρ ἐπὶ
τους παθήμασι τούτοις, καὶ τοσοῦτον, ὅσῳ καὶ πάθος
μᾶλλον καὶ συμφορὰν τὸ μὴ τοιαῦτα παθεῖν λογικόμενα, ὥσπερ καὶ διηνεκῆ πάλιν μακαριότητα, εἰ ἐν
τῇ παρούσῃ τοῦ Χριστοῦ πίστει καὶ τῇ ὁμολογίᾳ
ταύτῃ τελειωθῶμεν. Εἰ δὲ ἔτι χρὴ καὶ κοινωνεῖν ἀλο
λήλοις τῶν συμφορῶν, ἡμᾶς δεῖ μᾶλλον τῶν ὑμετέρων λαμβάνειν κακῶν, οἳ γε τὸν ἀληθῆ Θεὸν ἀγνοήσαντες εἰδώλοις ἀναισθήτοις, φεῦ! καὶ κωφοῖς ἀθλίως
προστίθεσθε.
cius afflictionum,quibus sunt voluptati afflictiones?
Latamur enim his perpessionibus,et eo magis, quod
non talia pati, perpessionem esse ducimus et calamitatem, sicut etiam perpetuam rursus beatitudinem, si in præsenti Christi âde et in hac consummemur confessione. Quod si oportet nos esse inter
nos socios calamitatum, oportet nos vestrorum
malorum polius misereri, qui verum Deum inorantes, nullo sensu præditis (proh dolor!) simulacris et surdis misere estis dediti.
ΝΖ'. Πρὸς ταῦτα δεινῶς ἐκθηριωθεὶς ὁ Κουρίκιος, LVII.His graviter efferatus Curicius: Quoniam,
Επειδή, φησί, μοίρας, ὡς ἔοικεν, ἐστὲ πονηρᾶς, inquit, ut videtur, malarum estis partium, et, ut
καὶ χαίρετε μᾶλλον, ὡς ὁρῶ, τιμωρούμενοι, ἐγὼ τὰ videtur, lælamini dum cruciamini, ego quæ sunt
κατά γνώμην ὑμῖν φιλοτίμως παρέξω. Σίδηρον οὖν vobis cordi, præbebo liberaliter et magnifice. Cum
ἐκπυρώσας οὕτω σφοδρῶς, ὡς καὶ σπινθήρας παντα- itaque statim ferrum vehementer accendisset, ut
χόθεν πυρὸς ἀφιέναι, ταῖς τοῦ μεγάλου Κλήμεντος etiam ignis scintillas undequaque emitteret, id
υποβάλλει μασχάλαις· εἶτα καὶ ταῖς πλευραῖς ἀσφα- subjicit axillis magni Clementis: et deinde cum
λῶς τοὺς ἀγκώνας ἐγκαταδήσας, ἵνα καὶ πικροτέρας lateribus ulnas fortiter alligasset,ut dolorem senαἰσθάνηται τῆς ὀδύνης, ξύλον τε ἰσόμηκες ἀνδρὶ tiret acerbiorem, lignum magnitudine ei squale
κατὰ γῆς πηγνύει, καὶ τὸν Κλήμεντα ὄρθιον ἐν αὐτῷ figit in terram: et Clementem quidem jubet rectum
καταδεθῆναι κελεύει· τὸν ᾿Αγαθάγγελον δὲ μετεωρί- in eo alligari: cum Agathangelum autem sublimem
σας, καὶ δημίους πάντοθεν περιστήσας, πλευράς sustulisset, et lictores circa eum omni ex parte
αὐτοῦ καὶ κνήμας κατέξαινε. Μεταξὺ δὲ καὶ ὥσπερ statuisset, eorum latera et tibias simul cadebat.
ἐπιχλευάζων εἰ ἐπαισθάνοιντο τῶν κολάσεων διηρώ- Interim autem eos veluti subsannans,interrogabat
τα. Πρὸς ἂν ἡ μέγας Κλήμης τὸ τοῦ Παύλου κατὰ an sentirent supplicia. Cui magnus Clemens illud
καιρὸν ἀπεκρίνατο, Ὅσον ὁ ἔξωθεν ἡμῶν ἄνθρωπος Pauli 6 in tempore respondit: Quantum externus
φθείρεται, λέγων, τοσοῦτον ὁ ἔνδοθεν ἀνακαινονται. homo noster corrumpitur, dicens, tantum internus
Ὁ ἡγεμὼν οὖν τὴν ἐκείνου τῆς καρτερίας ὑπερβολὴν renovatur.Dux itaque summam illius tolerantiam
ὑπερβολῇ πάλιν κολάσεων νικήσαι φιλονεικῶν, καὶ contendens rursus summis superare suppliciis,fer.
σιδηρᾶν περικεφαλαίαν ὡς ἐνῆν μάλιστα ἐκπυρώσας, ream quoque galeam, cum eam quantum potuisset
ἐπὶ τὴν κεφαλὴν φέρων τοῦ μάρτυρος κατατίθησι, ο accendisset, ferens posuit supra caput martyris:
καὶ καπνὸς μὲν αὐτίκα διὰ τοῦ στόματος, τῶν ῥινῶν, et statim fumus quidem mittebatur per os, per
τῶν ὤτων ἐπέμπετο. Βαθὺ στενάξας ἐκεῖνος καὶ τὸν
nares, per aures. Cum ille autem profunde ingeΘεὸν ἐπιβοησάμενος, Τὸ ὕδωρ, εἶπε, τὸ ζῶν, ὁ τῆς muisset, et Deum invocasset: Ο aqua, inquiens,
σωτηρίας ἡμῶν ὑστός, αὐτὸς ἐπίσταξόν μοι τὴν viva, imber nostra salutis,ipse, inquit, tuum inδρόσον τὴν παρὰ σοῦ. Ἐξήγαγες ἡμᾶς τὸ πρὶν ἔδα- stilla mihi rorem. Nos quidem prius ex aqua
τος, ἐξάγαγε καὶ νῦν ἐκ πυρὸς εἰς ἀναψυχήν. Ταῦτα eduxisti,et nunc ex igne educ in refrigerium. Hæc
εἶπεν, καὶ κατὰ μικρὸν ψυχρόν τε τὸ μηχάνημα dixit, et paulatim frigida evasit illa machina, et
ἐκεῖνο κατέστη, καὶ οἱ τὸν ᾿Αγαθάγγελον ξέοντες defessi sunt, qui ipsum cædebant Agathangelum.
ἀπηγόρευσαν. Ὅπερ οὖν ἰδόντα τὸν ἡγεμόνα τρόμος Quod quidem cum dux vidisset, eum Invasit treτε σὺν ἐκπλήξει κατέσχε, καὶ τοὺς ἀγίου; ἀπάγεσθαι mor et admiratio; et statim jussit sanctos abduci
πρὸς τὸ δεσμωτήριον εὐθὺς ἐκέλευσε, τὴν ἀπορίαν ἐν in carcerem, inopiam consilii tegens praetextu
προσχήματι συμπαθείας διαλυόμενος.
misericordiæ.
ΝΕ΄. Η μέντοι σοφή Σοφία, ἡ καὶ μήτηρ, ὡς ὁ λό
γος φθάσας εδήλωσε, καὶ παιδαγωγός, καὶ πάντα τῷ
καλῷ Κλήμεντι γενομένη, διὰ χρόνου τοῦτον ἰδοῦσα,
οὕτω τε μετα τοῦ κόσμου τῆς ὁμολογίας καὶ λαμπρᾶς ἐπανελθόντα τῆς τοῦ μαρτυρίου στολῆς, καὶ
πάλιν ἐπιφανέστερον ἐν τῇ πατρίδι τῇ προσθήκῃ τῶν
κινδύνων γενόμενον μεστήν τε εἶχεν ἡδονῆς τὴν καρδίαν, καὶ προσεδόκα ὅσον οὐδέπω καταπεμπομένους
ἄνωθεν καὶ τοὺς στεφάνους ἰδεῖν. Νυκτὸς δὲ πρὸς τὸ
δεσμωτήριον ἀφινομένη καὶ τῷ Κλήμεντι ὡς εἶχε
περιχυθεῖσι, καὶ ἡδονῆς ἐπ᾿ αὐτῷ δάκρυα καταστάζουσα, τὸ στέμα, τὰς χεῖρας, τοὺς ὀφθαλμούς, πάντα
ἐκείνου γνησίως κατεφίλει τα μέλη. Ἔπειτα πῶς
ἐκεῖθεν πλεύσοι, τίσιν παραδοθείη, τίνα τὰ μεταξὺ
6 II Cor. IV, 16.
Ο
"
LVIII. Sapiens autem Sophia,quæ, ut diximus,
ejus erat et mater et institutris, et bono Clementi
eifecta erat omnia, cum post longum tempus eum
vidisset sic rediisse cum ornatu confessionis, el
splendida stola martyrii, et rursus in patria evasisse clariorem accessione periculorum, habebat
cor plenum lætitia, et sperabat se mox visuram
coronas, quæ desuper mitterentur. Noctu aulem
veniens in carcerem, complexa Clementem,et præ
gaudio in eum emittens lacrymas, os, manus,
oculos, et omnia denique illius membra germane
et suaviter deosculabatur. Deinde quomodo illine
navigaverit, quibusnam traditus fuerit, et quænam
interim sustinuerit, et quemadmodum tanto tem-
col. 455–456page 138 of 391
PG 114:455καὶ καταδύξαι ὄντες, καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἔχουσι δεξιὰ διαφόρους πολέμιοι, ὅμως Μαρκιανὸν τὸν θεῖον ὁσθ' ἡρακλεῖτε εὐχερῶς ῥύονταν, τό τε πρῆγμα αὐτοῦ τῆς ἀρετῆς θεσπιζόμενον· καὶ διὰ τοῦτο πολλὴν τε ἐλπίων τὴν τιμήν ἀπένεμον, καὶ τὸν αὐτοῦ κεκυθέναι νόον τοῖς μεγάλοις Ἀναστάσιος ὤκλει, πολυτελεῖ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου πεποιημένοις ἐφαδρόνων. Κἀκεῖνος δῶρα ἀπεδίδη ἀμειβόμενος, διτυπώσατο κατὰ τὰς ἐπιθήμους τῶν ἡμερῶν τῇ πατρίῳ αὐτῶν γλώτῃ (Γότθει γὰρ ἦσαν) τὰς θεοπρεπεῖς Γραφὰς ἐν τῷ ἱερῷ τοῖς ἀναγινωσκομένοις, ἀλλὰ τῇ τέχνῃ μένοντας τοῦτο τολμᾷν. Ἐκεῖθεν δὲ ἡ φήμη καὶ τῇ μεγάλῃ βασιλέων πόλεων, καὶ πάντοθεν συνέβαιν'· οἱ μὲν ἁμαρτήσαντοι, οἱ δὲ καὶ νοσημάτων τὴν θεραπείαν ἀντρυγῶντες· καὶ οὐδὲ οἱ πρεσβύτεροι ἀπελαμβόντων Ῥώμης, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ προσῄεσαν. Ἐν οἷ καὶ μηδεὶς ἥξει τι γελοιώσας, τὰς ἡμετέρας ἀκοὺς οἶμαι ἐρεθίσαι μέλλοι.
ΚΒʹ. Γυνὴ γάρ τις αἱμόρροιον πεζομένην χρόνῳ σχεδὸν ὅλῳ, ὡς πᾶσαν ἰατρικὴν τέχνην ἐπ' αὐτῇ σχεδὸν μεταλαβεῖν καὶ περιττὴν νομισθῆναι, ἀφεῖσα τὴν Ῥόδμον καταλοίπους (καὶ γὰρ ἐκεῖθεν ἀλγεῖν) εἰ Μαρκιανὸν πρόσρηπται παρὰ πάντων εἰς τὴν Κωνσταντίνου παραγεγένηται, καὶ θεσπισθεῖσα ἑαυτῆ τῆς ἰδιοτρόπης, ὅτι μὴ ἀξίαν τι κακοπαθεῖν τοσούτῳ ἀπονεκρῶν· ἀλλ' ἤρκεσε τοῖ προσβλέψαι τῷ δικαίῳ, καὶ τὴν νόσον ἐγκύψειε, ἥ γε πηγὴ τοῦ αἵματος ἐτύγη, καὶ ἡ γυνὴ τῆς θεραπείας ἀπέλαβε. Τοιοῦτος γὰρ ὁ τῶν ἁγίων τρόπος· ἀφ' ἡμῶν πολλάκις, ἀλλ' αὔξει ἤδη, καὶ πλεῖν φέρμα τοὺς μεγάλοις προσιόντες ἀπαλλάττοντ' τῶν ἐνοχλούντων. Τοιοῦτος μὲν ὁ Μαρκιανὸς τοῖς θαύμασι, τοσοῦτος δὲ καὶ τοῖς ἐν ἀρετῇ κατορθώμασι, κατὰ τοὺς δοξάζοντας τῶν δεσποτῶν, θεολόγον ἐπαγγέλλει. Οὗ καὶ ἡμεῖς γένοιτο τῆ προθέσει ἐκείνου τούτου συμμετέχοντες ἀγαθῶν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
φήσας πάρεργον θέσθαι τὰ κατ' αὐτούς. Παρίστανται cognitionem aliis adjungeret. Ad eum ergo addτοίνυν αὐτῷ εἰς τὴν ἐπιοῦσον μετὰ ψυχῆς ἀτρέπτου cuntur die sequenti cum generoso et excelso
και γενναίου φρονήματος, τοσοῦτον ἀπέχοντες τοῦ animo, et qui erat expers omnis timoris; qui tanπαθόντας τι τῶν ἐπωδύνων ἐνδοῦναι, καὶ προδοσίαν tum abest, ut si quid grave paterentur, cederent et
ὑπομεῖναι τῆς εὐσεβείας, ὥστε καὶ αὐτὸν μεταπεί- pietatem proderent, ut etiam ipsum judicem maΘειν ὁ μέγας Κλήμης ἐπεχείρει τὸν δικαστὴν, περὶ gnus Clemens conatus sit in suam traducere senτῶν μελλόντων ἀγαθῶν διδάσκων καὶ τῆς ἀθανάτου tentiam, docens de bonis futuris et de vita immor
ζωῆς, ἃ τοὺς διὰ Χριστὸν παθεῖν τι προελομένους tali, quae exspectant qui pali propter Christum
ἐκδέχεται, Δι' δν καὶ ἡμεῖς, λέγων, τὰς παρούσας constituerunt: Propter quem nos quoque preκολάσεις μεθ᾿ ἡδονῆς ὑπομένομεν· καὶ τούτων ἔτι sentia, dicebat, supplicia lubenter sustinemus; el
πλείω νουθετιῶν οὐτὸν καὶ ὑποτιθείς, καὶ πολλής adhuc his plures adjiciens admonitiones, et ejus
αὐτοῦ τὰ ὦτα καὶ ἡδίστης διδασκαλίας ἀποπληρῶν, aures implens doctrina jucundissima, adeo ut
ὡς καὶ αὐτὸν ἡδονῆς ὑποπλησθέντα τὸν ᾿Αγαθάγγε- ipse quoque Agathangelus repletus voluptate, proλον πεσείν τε πρὸς τοὺς πόδας αὐτοῦ, εἶτα ἐκεῖθεν ciderit ad ejus pedes, et cum illinc deinde surἀναστάντα περιβαλεῖν αὐτὸν, καὶ τὸ ἡδὺ ἐκεῖνο στόμα rexisset, eum sit complexus, et suave illud os
θερμῶς περιπτύλασθαι,
ardenter deosculatus.
ΞΒ΄. 'Αλλ' ὁ Δομέτιος ὄνος ἦν τῆς τοῦ λόγου λύρας
ἀκούων οὐδὲ ὀλίγα τῶν εἰρημένων ὑπ᾽ αὐτοῦ συνιείς,
ὅλος δὲ τῇ πλάνῃ κάτοχος ὢν, ὁπλίζεται κατὰ τῶν
μαρτύρων μεταπείσεν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς εὐσεβείας
οἰόμενος. 'Αμέλει καί διίστησιν αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων,
ἵνα καὶ ἀσθενεστέροις αὐτοῖς οὕτως περιτύχοι, καὶ
ἄγει καθ᾿ ἕνα πρὸς τὴν ἐξέτασιν. ᾿Αλλ᾽ ἐγίνετο πᾶν
τοὐναντίον. Διαστάντες γὰρ σωματικός ὅλως τῷ
πνεύματι συνεδέθησαν, καὶ τὰς πρὸς ἀλλήλους συν
Θήκες καὶ τὴν ὁμολογίον αιδούμενοι, γενναιοτέρους
οὕτως ἑαυτοὺς παρεσκεύασαν, τὴν ὑπ' ἀλλήλων πα
ράθηξιν παρ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν σπεύδων ἑκάτερος,
ΞΓ'. Ο τοίνυν ἄνομος δικαστής ἐκεύνος κολάζειν
ἐκ προοιμίων προειρημένος, λάκκον διτάνου πληρώ
σας ἂν σύνηθες ἄσβεστον ονομάζειν, ἐν αὐτῷ καταχώννυσι τοὺς ἁγίως. Ἔπειτα δὲ καὶ στρατιώτας
αὐτοῖς ἐπιστήσας ἀσφαλῶς φυλαττειν ἐκέλευσι·
μήπου Χριστιανοί, φησὶν, αὐτοὺς νυκτὸς ἀποκλέψωσι,
Καὶ τοιαῦτο μὲν ὁ μάταιος ἐκεῖνος, και ματαίοις
ὄντως ἐπιχειρῶν, οἶδε ὁ Θεός. Ωσπερ γὰρ ἡ κάή
μινος πάλαι, τοὺς τρεῖς ὑποδεξαμένη παῖδας οὐκ
ἐλύπησεν, οὐ παρηνώχλησεν, ἵνα τὸ τῆς θείας εἴπω
Γραφῆς, οὐ τρίχα μόνην αὐτῶν ἐλυμήνατο, οὕτω δὴ
καὶ ἐπὶ τούτων αὑτῶν ἐγίνετο. Δευτέρας γὰρ ὥρας
ἐν τῷ τιτάνῳ βληθέντες παρ' ὅλην ἡμέραν (Παράσκευὴ δὲ ἦν ἀποθεῖς κακοῦ τὸν Θεὸς ὑμνοῦντε;
εἰὐτήκεσαν· ἑσπέρας δὲ καὶ φῶς αὐτοῖς ἄνωθεν ἐξῥάγη, καὶ διὰ πάσης αὐτοὺς νυκτὸς περιέλαμπεν.
ΕΔ'. Ἐκολούθησε τῷ θαύματι καὶ καρπός· δύο γάρ
τῶν ἐπ' αὐτοῖς τεταγμένων στρατιωτῶν, τὴν λαμπη.
δόνα καὶ τὴν φαιδρότητα τήνδε καταπλαγέντες,
ἄσμενοί τε τῇ ἀσβέτῳ ἐμπεπηδήκασι, καὶ Χριστιανούς, ὡς εἶχον, ἑαυτοὺς ὡμολόγησαν. ῎Αρτι δὲ ἐμέ
ρας υποφαινούσης, τεθνάναι ἤδη, αὐτοὺς προσδοκών
ὁ τῇ δυσσεβείᾳ νεκρὸς βικάριος, ἐκβληθῆναι τούτων
τὰ σώματα του λάκκου κελεύει. Καὶ προσελθόντες
οἱ τὴν φυλακὴν αὐτῶν πιστευθέντες, ὁρῶσιν αὐτοὺς
τε καὶ τοὺς αὐτομολήσαντας αὐτοῖς στρατιώτας οὐ7 Dan. iii.
LXII. Sed Domitius, ut est in proverbio, erat
asinus ad lyram in audiendo: et nec pauca quidem intelligebat ex eis quæ ab eo dicta fuerant,
sed cum ab errore totus detineretur, arma capit
contra martyres, existimans fore ut eos a pietate
traduceret. Certe eos a se invicem separal, ut
eliam sic in eos incideret imbecilliores, et singulos seorsum ducit ad examinationem. Sed totum evenit contrarium. Nam cum disjuncti esseni corpore, erant omnino colligati spiritu,et reverentes eas, quæ erant inter se invicem factæ,
conventiones et confessionem, sic seipsos effecerunt magis generosi et magis excelsi animi, eam
quæ erat a se invicem, incitationem a se contendens uterque accipere.
LXIII. Impius ergo ille judex, cum eos ab initio
punire statuisset, cisterna quadam calce impleta,
sanctos in ipsa defodit. Deinde cum prope statuisset milites, jussit ut eos diligenter servarent: Ne
forte, inquit, Christiani eos noctu suffurentur. Εt
hæc quidem ille stultus, ei vero sulta aggrediens,
ut novit Deus. Quomodo enim fornax, quæ olim
tres suscepit pueros 7, nullo eos dolore nec ulla
affecit molestia,et ut dicam cum divina Scriptura,
ne unum quidem eorum pilum læsit; ita etiam in
his factum est. Nam cum hora sæcula jacti essent
in calcem, toto die (erat autem Parasceve) stelerunt nullo malo affecti, Deum laudantes. Vespere
vero et lux eis desuper emicuit, et per totam noclem eos circumfulsit.
LXIV.Miraculum autem fructus quoquè est consecutus. Duo enim ex militibus, quibus erat eorum
demandata custodia, hunc splendorem mirali et
banc alacritatem, et lubenter in calcem insilierunt,
et Christianos se esse confessi sunt. Cum vero jam
dies appareret, eos esse mortuos existimans vicarius, qui erat impietate mortuus, jubet eorum corpora ejici e cisterna.Εt cum accessissent ii quibus
erat eorum commissa custodia, vident eos, et milites qui ad eos transfugerant, nihil quidem grave
col. 459–460page 139 of 391
PG 114:459ς φίλους, ἅλε ἐδεῖτο, καὶ παρεκάλει· Εὐ λογεῖτε τοὺς καταρωμένους ὑμᾶς· χρη στεύεσθε πρὸς τοὺς μισοῦντας ὑμᾶς, καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόν των ὑμᾶς. Εἰς τὸ τοιοῦτον δὲ κατα στῆσαι καθεστηκέναι, μεγίστη χρεία τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας· τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ χωρὶς οὐδὲν ἀγαθὸν τελεσθῆναι δυνατόν. Τί δὲ ταῦτα πρὸς τὸ προκείμενον; φή σει τις. Ἐγὼ δέ φημι· πολλοῦ γε καὶ δεῖ· εἰς γὰρ τὸ δεῖξαι ὅτι ἡ τοιαύτη ὑπο μονὴ καὶ πρᾳότης ἀναγκαία ἐστὶν εἰς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν, τὴν ἱστο ρίαν ταύτην ἀπεφηνάμεθα. Ὁ γὰρ ἅγιος Θεόδωρος τὴν πρᾳότητα τοσαύτην ἐπε δείξατο, ὡς τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ τῆς κατ' αὐτοῦ γνώμης μεταβαλεῖν, καὶ φί λους τελέσαι τοὺς ἐναντίους ἐκείνους καὶ πολεμίους, ὡς καὶ συμπαθεῖν τοῖς πά θεσιν αὐτοῦ, καὶ ἐπιστεῦσαι τὸν Θεὸν τὸν αὐτοῦ, καὶ βαπτισθῆναι τῷ σωτη ρίῳ βαπτίσματι. Ὅπερ ἡμῖν καὶ αὐτοῖς περιποιοῦντες ἐπεζητήσαμεν· ἵνα μι μηταὶ τῆς τοῦ μεγάλου Θεοδώρου πρα ότητός τε καὶ ὑπομονῆς γενόμενοι, τύ χωμεν καὶ αὐτοὶ τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ Κυρίου· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς κατα ξιωθῆναι τῇ χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, τιμὴ καὶ κράτος, σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΛΑΤΟΥ
Τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν Μεταφραστοῦ.
α. Θεόδωρος ὁ μακάριος, ὁ τὴν Ἡρά κλειαν πόλιν οἰκῶν τῆς Ποντικῆς χώ ρας, νέος μὲν ἦν τὴν ἡλικίαν, ἀλλὰ καὶ νεανίαν ὑπερέβαινε τρόπον· ἦν γὰρ εὐ γενὴς κατά τε ψυχὴν καὶ σῶμα· γεν ναῖος τε τὸ φρόνημα, καὶ τοῦ κάλλους τοῦ σώματος τὴν ἀρετὴν τῆς ψυχῆς προέκρινεν, εὐεξία σώματος καὶ ψυχῆς εὐτονίᾳ τεθαυμασμένος. Ἐπὶ δὲ τῆς Λι κινίου τοῦ τυράννου βασιλείας, πολὺς ἦν ὁ κατὰ Χριστιανῶν διωγμός· ὃν εἰ καὶ μέγα χρεία παρεδήλωσε, καὶ σφο δρὸν εἶναι ὁ ζῆλος τοῦ τυράννου πρὸς τοὺς ἐκδιώξας τοὺς Χριστιανούς. Ὁ δὲ Λικίνιος εἶχεν ἐν τῇ Ἡρακλείᾳ ἔπαρ χον τῆς πόλεως, Βρίγκαν τοὔνομα, τὸν τε ζῆλον ὅμοιον τῷ Λικινίῳ φέροντα, καὶ τὴν ὠμότητα. Οὗτος εἶχε τὸν ἅγιον Θεόδωρον στρατηλάτην τῆς δυνάμεως αὐτοῦ· ὁ δὲ Θεόδωρος ἀγαπητὸς ἦν τοῖς στρατιώταις, καὶ περιβόητος διὰ τὴν ἐκ θεοῦ δοθεῖσαν αὐτῷ χάριν.
β. Τούτου δὴ τοῦ Θεοδώρου ἀκούσας Λικίνιος, ἐπεθύμησε θεάσασθαι αὐτόν· καὶ μεταστειλάμενος αὐτὸν, ἐπεὶ εἶδε τήν τε ἰδέαν αὐτοῦ, καὶ τὸ κάλλος τοῦ σώματος, ἠράσθη αὐτοῦ τὴν ψυχήν. Ἀπεσταλμένος οὖν παρὰ τοῦ Λικινίου πρὸς τὴν Ἡράκλειαν ὁ Θεόδωρος, ἐπί τινα πόλεμον ἠγέρθη κατά τινων βαρβά ρων. Ὃν νενικηκὼς κατὰ κράτος ὁ Θεό δωρος, καὶ τοὺς βαρβάρους ἐκτρεψά μενος, μετ' εὐθυμίας καὶ χαρᾶς ὑπέστρε ψεν εἰς τὴν πόλιν. Καὶ τότε βουλόμε νος τοὺς στρατιώτας εἰς τὴν τοῦ Χρι στοῦ πίστιν ἐλθεῖν, συνεκάλεσεν αὐτοὺς πάντας, καὶ ἀναμφιλέκτως αὐτοῖς τὸ τῆς εἰδωλολατρείας ἐπεσήμαινεν ἀτό πημα, καὶ τὴν πρὸς Θεὸν εὐσέβειαν δι δάσκων ἐσπούδαζεν. Οἱ δὲ στρατιῶται κατεπλάγησαν μὲν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις, καὶ ὡς εἰκὸς ἐπίστευσαν, καὶ τὸ σωτή ριον βάπτισμα ὑπεδέξαντο, καλοῦντος αὐτοὺς τοῦ Θεοδώρου ὀνόματι Χριστοῦ.
sustinuisse; sed habere divinam quamdam gra-A δὲν μὲν ἀπὸ τῆς ἀσβέστου χαλεπὸν ὑποστάντας,
tiam in suo vultu efflorescentem, et e facie dulcem θείαν δέ τινα χάριν ὑπάνθοῦσαν αὐτῶν ταῖς ὄψεσιν
quemdam radium emittere. Cum eos ergo e cisterna ἔχοντας, καὶ ἀκτῖνα του προσώπου τινὰ γλυκετών
trahissent, de militibus vicario renuntiant (erant ἐπαφιέντας. Ανιμησάμενοι τοίνυν αὐτοὺς ἐκ τοῦ
autem corum nomina Phongon et Eucarpus), et λάκκου τῷ βικαρίῳ περὶ τῶν στρατιωτῶν ἀπαγγέλ
illo jubente protinus fuere cruxcifxi clara quoque λουσι (Φέγγων ἦν αὐτοῖς καὶ Εὔκαρπος τὰ ὀνόμα
ipsi luce confessionis habentes oculos illumina- τα), κἀκείνου προστάξαντος, εὐθὺς ἀνεσκολοπίζοντο,
tos, et jam remunerationum fruentes præmiis. λαμπρῷ καὶ αὐτοὶ τῆς ὁμολογίας φέγγει τὰς ὄψεις
περιλαμπόμενοι, και προοίμια ἤδη τῶν ἀμοιβών
καρπούμενοι.
LXV. Clemens vero et Agathangelus adhuc ΞΕ΄. Κλήμης μέντοι καὶ ᾿Αγαθάγγελος ἔτι τὸν τοῦ
currebant in statio martyrii. Vicarius autem stu- μαρτυρίου δίαυλον ἔτρεχον· ὁ βικάριος δὲ καὶ αὐτοὺς
debat iis quoque vitam presentem adimere, ut ἔσπευδε τῆς παρούσης ζωῆς ὑπεξαγαγεῖν, οἷα μήτε
qui nec videret eos persuaderi bonorum promis- ἀγαθῶν ἐπαγγελίαις πειθομένους όρων, μήτε κακών
sionibus, nec omnino malorum cedere insultibus, επαγωγαῖς ὅλως εἴκοντας, πλείους αὐτοῖς ἔτι καὶ
plures adhuc præclariores volens eis coronas con. λαμπροτέρους πλακήναι τους στεφάνους βουλόμενος,
lexi. Debinc certe vicarius jussit duo lora exscindi Ενθεν τοίνυν καὶ δύο μὲν ἱμάντας τῶν ἑκάστου
ex tergis uniuscujusque: deinde autem ipsos νώτων ὁ βικάριος διεκκοπήναι κελεύει, ἔπειτα δὲ καὶ
quoque verberari virgis toto corpore vehemen- ῥάβδοις αὐτοὺς ὅλον τὸ σῶμα σφοδροτάτως τύπτε
tissime. Illi vero, cum etiam eis carnes concide- σθαι. Οἱ δὲ καὶ τὰς σάρκας τεμνόμενοι, καὶ τὰ ὀστᾶ
rentur, et ossa contererentur, fortiter tamen et συντριβόμενοι, όμως καρτερῶς τὰ παρόντα καὶ εὐ
constanter sustinebant praesentia, tanquam ad τόνως ὑπέμενον, ὥσπερ ἤδη πρὸς τὴν ἀπαθῆ μεταimpatibilem jam traducti naturam, et nullam sen- θέμενοι φύσιν, καὶ μηδεμιᾶς ἀνάγκης τοῦ σώματος
tientes necessitatem corporis. Præclarus autem αἰσθανόμενοι. Ὁ δὲ γενναῖος Κλήμης καὶ φωνὰς
Clemens tales quoque voces ad Deum loquebatur, πρὸς τὸν Θεὸν τοιαύτας ἐφθέγγετο Κύριε Ἰησοῦ
dicens: Domine Jesu Christe, qui quidquid spi- Χριστέ, λέγων, ὁ πᾶσαν ἐκ πηλοῦ πνοήν χερσὶν οἱ
rat, e luto propriis fabricatus es manibus, et ho- «είπις δημιουργήσας, καὶ νεύρα τῷ ἀνθρώπῳ καὶ
mini nervos et ossa et aliam construxisti figuram, ὀστᾶ καὶ τὴν ἄλλην κατασκευάσας διάπλασιν, ὁ καὶ
qui etiam nos saepe contritos confirmasti, et con- συντριβέντας πολλάκις ἡμᾶς ἐπιῤῥώσας, καὶ καταcidentes stabilisti, aflictosque et prostratos ere- πίπτοντας ὑποστηρίξας, καὶ ἀνορθώσας κατεῤῥαγμέ
xisti, ipse ossa quoque nostra nunc centrita c νους, αὐτὸς καὶ τὰ συντριβέντα ἡμῶν ὀστᾶ νῦν ἀνόρο
orige, et tua imple exsultatione. Ipse enim es, ο θωσον καὶ τῆς σῆς ἀγαλλιάσεως ἔμπλησον· αὐτὸς
rex invicte, qui in nobis hoc certamen decertas: γὰρ εἴ, ἀνίκητε βασιλεῦ, ὁ ἐν ἡμῖν τὸν ἀγῶνα τοῦ
ut per nostram imbecillitatem tua apertius os- τον ἀγωνιζόμενος, ὥστε καὶ σαφεστέραν διὰ τῆς
tendatur potentia. Quomodo enim hoc corpus, in ἡμετέρας ἀσθενείας τὴν σὴν ἐπιδειχθῆναι δύναμιν
quod cadit interitus, tales vicerit perpessiones? ἐπεὶ πῶς ἂν τὸ φθαρτὸν τοῦτο σώμα τηλικούτων
Ita magnus Clemens cum Deo loquebatur.
περιεγένετο παθημάτων; Ταῦτα ὁ μέγας Κλήμης
τῷ Θεῷ διελέγετο.
LXVI. Vicarios autem videns eos superius præ- Ε5. Καὶ ὁ βικάριος κρείττους αὐτοὺς καὶ τῶν
sentia,ad alium modum processit supplicii: et cum παρόντων ὁρῶν πρὸς ἕτερόν τινα τιμωρίας τρόπον
duos ferreos candefecisset grabatos, facit ut in al- ἐχώρει, καὶ δύο σιδηροῦς ἐκπυρώσας κραββάτους,
tero eorum aller recumbat. Cum vero multum ignis ἐν ἑκατέρῳ τούτων ἑκάτερον ἀνακλίνει. Κάτωθεν δὲ
inferius substravisset, oleum et ignem et picem et πῦρ ἄφθονον ὑποστρώσας, ἔλαιόν τε καὶ πίσσαν καὶ
sulphur infundit. Cum multus ergo,ut est ecnsenta- θεῖον ἄνωθεν ἐπιχέει. Καπνοῦ τοίνυν, ὡς εἰκὸς, πολneum, et flamma sublati essent in magnam par- λοῦ καὶ φλογὸς ἐπιπολὺ τοῦ ἀέρος ἀρθέντων, οἱ μὲν
tem aeris, ii quidem qui circumsistebant, quine- η περιεστῶτες, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς σὺν αὐτοῖς ὁ ἄρχων,
tiam ipse quoque cum eis magistratus, id quod όπερ ἦν καὶ τῷ πράγματι καὶ τῇ φύσει ἀκόλουθον,
erat rei et natura consequens, credebant omnes τεθνάναι πάντες ἐπίστευον. Εσήμαινε δὲ καὶ τοῖς
sanctos esse mortuos. Significabat autem jam lic- δημίοις ὁ βικάριος ἤδη, σβέσαντας τὴν πυρὰν ῥίψαι
toribus quoque vicarius, ut rogo exstincto, cor- κατὰ τοῦ ποταμοῦ τῶν ἁγίων τὰ σώματα τοὺς δὲ
pora sanctorum jacerent in fluvium. Los vero ine ἦν ἄρα λαβὼν ὕπνος τις γλυκὺς ἀπόρθητος, ἐπὶ
vaserat quidem dulcis somnus et inexplicabilis;in τῷ ὕπνῳ δὲ καὶ ὄψις ἐφοίτα. Ἡ δὲ ὄψις αὐτὸ ἦν ὁ
somno aulem visio quoque accedebat. Visio vero ἀγωνοθέτης Χριστὸς μετὰ στρατιᾶς ἀγγέλων ἐπιφα
erat ipse agonotheta Christus, qui cum exercitu νείς, και, Μὴ φοβεῖσθε, εἰπών· ἐγὼ γὰρ εἰμι μεθ'
angelorum apparuit, et dixit: Nolite timere, ego ὑμῶν. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν τοῦ θείου τούτου ὕπνου ἀν
enim sum vobiscum 8. Illi ergo cum ab hoc divino ενεγκόντες ἀλλήλοις ἐκοινουντο τὴν βράσιν, καθάπερ
8 Matth. xxvII.
col. 471–472page 140 of 391
PG 114:471καρδίαν, καὶ πάντα ἑαυτὸν ἐπιδιδοὺς τῇ γεωργίᾳ τῶν ἀρετῶν, ἀσκητικῶς ἐβίου· γεγονὼς δὲ ἐν ταῖς ἱεραῖς μαθήσεσι κατωρθωκὼς πολλά, εἴς τε τὴν πρεσβυτέρων ἀνάγεται τάξιν, καὶ τῆς τοῦ κατηχεῖν ὑπηρεσίας ἠξιώθη παρὰ τοῦ τότε προεστηκότος τῆς ἐκεῖ Ἐκκλησίας.
2. Ἐκ δὲ τῶν εἰς τὴν ἀγαθὴν χρῆσιν ψυχῆς, καὶ σώματος ὑπ' αὐτοῦ πεποιημένων ἁπάντων, καὶ τῶν θείων αὐτοῦ διδαγμάτων, πρεσβυτέρου λειτουργήσαντος, τοῦ παρόντος ἅπαντα συνηγμένα εἰς κοινὸν ἐδόθη πρὸς τοὺς τούτοις προσιόντας, καὶ πᾶσαν τὴν ποθοῦσαν αὐτὰ ψυχήν. Εἰ γὰρ οἷόν τε κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἑτέραν εἶναι ψυχὴν πεπαιδευμένην μᾶλλον καὶ γεγυμνασμένην ἐν τοῖς θείοις, οὐκ ἄν ἐπεδείξατο ὁ λόγος ἡμῶν οὐδεμίαν· καὶ τοῦτο κατηγόρει τῆς τοῦ ἀνδρὸς ἀρετῆς, ὡς οὐδεμιᾷ τῶν κατ' ἐκεῖνον ἡλικιωτῶν ψυχῶν παραχωρήσας, καὶ πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ συμπατριώταις ἐκπρεπὴς ὤν.
3. Ἐπεὶ δέ, τοῦτο μὲν τῇ κατὰ τοῦ Χριστοῦ δυσσεβείᾳ τῶν ἀπίστων ἐπικρατησάσῃ, τοῦτο δὲ τῇ τῶν πολεμίων κατὰ τῶν ἡμετέρων ἐπιδρομῇ, πάντα ἐφθαρμένα ἦν καὶ κατεστραμμένα, καὶ οὐδεὶς ὅλως κατελείπετο ὁ τῶν θείων λόγων ἐπιμελόμενος, ἐν τούτοις τοῖς ἀπόροις καὶ δυσχερέσιν ἀφθόνως παρείχετο ἀεὶ τὸν θεῖον λόγον τοῖς δεομένοις, καὶ τὰς τῶν πιστῶν ψυχὰς ἐν πίστει βεβαίᾳ διεφύλαττεν, οὐ φόβῳ παθὼν ἢ δεδιὼς τὴν τῶν ἐχθρῶν ἔφοδον.
4. Δεῖνόν τοι καὶ θαυμαστὸν ἐκ θείων λογίων πεπαιδευμένον ἄνδρα εἰδότα τε αὐτὰ καὶ εἰς πρᾶξιν ἄγοντα, μηδὲν ὑπὸ τῶν ἔξωθεν κινούμενον εἶναι. Προτέρου μὲν γὰρ βίου πολλαὶ κατεγένοντο ἐπ' αὐτὸν ἀπειλαὶ καὶ κίνδυνοι, ἀλλ' οὐκ ἴσχυσαν αὐτὸν σαλεῦσαι, τεθωρακισμένον τῇ πίστει, καὶ τῶν θείων λόγων τὴν εὐχὴν βοηθὸν προσειληφότα· ἡ γὰρ δύναμις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνεκλεισμένη αὐτῷ ἐν τῇ εὐχῇ, οἷα τεῖχος ἄρρηκτον, πᾶσαν ἐχθρῶν ἐπιβουλὴν ἀποκρουομένη ἐφαίνετο.
5. Ὁδεύων δέ ποτε, τύπτεται ὑπὸ ἀρχόντων τοπικῶν· οἳ οὐδεμίαν ἀρχὴν ἑτέρωθεν, ἀλλ' εἰ μὴ τὴν τῶν πονηρῶν δαιμόνων ἐλάμβανον. Ἀλλ' ὁ ἅγιος εἰδὼς ὅτι μόνης ἄξιος ὁ Κύριός ἐστι τιμῆς, ἤνεγκε τοῦτο γενναίως, καὶ τοῖς τύπτουσιν εὐχόμενος οὐκ ἐπαύσατο. Διεσώθη δὲ καὶ ἐκ τῆς τῶν ἐχθρῶν ἐπιβουλῆς θαυμασίως· εὐθέως γὰρ τυπτόμενος ἐκεῖ κατεπέπτωκεν ὁ ἐπιβουλεύσας αὐτόν, κλαίων τε καὶ ὀλοφυρόμενος.
κτησαμένης εἶπε, μηδαμῶς ταύτης χρῄζων. Τί γὰρ ἐκείνῳ καὶ κτημάτων πλούτῳ, τῷ τῆς ψυχῆς καλὸν ἅπαν ἐκ νέου πεφυλαχότι, καὶ τεσσαράκοντα ἔτη ἐν ἀσκήσει ἀναλώσαντι; Οὕτω τοίνυν ἐπὶ ξένης οἰκήσας, καὶ τοῦτον τὸν βίον διαβιοὺς ἀπῆλθεν· ἐπειδὴ γὰρ ἡ τελευτὴ ἐπέστη, τότε μὲν τὰ συνήθη πρὸς Κύριον εἰπὼν, τότε δὲ ἀσπασάμενος τοὺς παρόντας, τότε δὲ τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τοὺς συνόντας αὐτῷ ἐν εἰρήνῃ κατευξάμενος διαμεῖναι, μετ' εἰρήνης ἀπεδήμησεν ἐκ τοῦ ζῆν.
6. Ἦν δὲ ἄρα χρόνος κατ' ἐκεῖνον ὁ τῶν ἐχθρῶν ἐπικρατῶν, καὶ μηδεὶς τῆς εὐσεβείας ὁ ἀντιποιούμενος, ὅτε γε μάλιστα ἔδει τὸ τῶν τοιούτων ἀνδρῶν παρεῖναι γένος. Ἀλλ' ἦσαν μόνοι παρόντες οἱ ταπεινοὶ καὶ πτωχοὶ τὸν νοῦν· καὶ τούτοις ἐκηρύσσετο ὁ τοῦ Χριστοῦ λόγος, οὐ διὰ σοφίας καὶ πλούτου, ἀλλὰ διὰ πτωχείας καὶ ταπεινώσεως. Ἐνταῦθα πολλοὶ τῶν ἀκουόντων ταῖς ψυχαῖς ὠφελοῦντο, ὅσοι καθαρᾷ τῇ προθέσει τῇ πίστει προσεῖχον, ἐκεῖθεν τε τὴν ἀπαρχὴν τοῦ πνεύματος ἐλάμβανον.
7. Ὅθεν καὶ ἡ τοῦ ἁγίου δόξα διεβεβόητο πανταχοῦ, καὶ πολλοὶ πρὸς αὐτὸν ἐφοίτων ἐξ ἁπάσης χώρας, λαμβάνοντες παρ' αὐτοῦ τὴν εὐλογίαν καὶ τὴν διδαχήν. Καὶ οὕτω διανύσας τὸν βίον ἐν ἀρετῇ καὶ ὁσιότητι, μετῆλθεν ἐν εἰρήνῃ πρὸς Κύριον, ἀφεὶς τοῖς μετ' αὐτὸν ἐρχομένοις ὑπογραμμὸν τῆς εὐσεβοῦς πολιτείας, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
ἐν εὐώδει πόᾳ καὶ μαλακῇ, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν φλογί μέσῃ somno estent expergefacti, communicabant sibi
κείμενοι.
invicem visionem, tanquam in herba molli et odorifera, non in media autem flamma, jacentes.
CAPUT XI.
Ignis cruciamentum Tarsi superatum.
ΞΖ'. Δομέτιος δὲ παραδόξως οὕτω καὶ τοῦ πυρὸς
αὐτοῦ περιγενομένους ἰδὼν, καὶ μὴ ἔχων ὅ τι λοιπὸν
αὐτοῖς χρήσαιτο, παρὰ Μαξιμιανὸν αὖθις αὐτοὺς
ἀναπέμπει ἐκ Ταρσού τηνικαῦτα προς Αγκυραν
ἀναστρέφοντα. Οἱ ἅγιοι τοίνυν ὑπὸ στρατιώταις μετά
πολλῶν καὶ ἄλλων Χριστιανῶν ἀψάμενοι τῆς που
ρείας, ἐπειδὴ τῷ τε τῆς ὁδοῦ μήκει τὰ σώματα πε
πονήκεσαν, ἄλλως τε δὲ καὶ ἡ ὁδὸς ἦν ἔμελλον διαβαίνειν, ἔρημος ἐπιπολὺ οὖσα καὶ ἀτεχνῶς ἄνυδρος, "
εἰς ὀξὺ δίψος αὐτοὺς ἀνέφλεγε. Τούτῳ δὲ αὐτῷ καὶ
τοὺς ὁδοιποροῦντας δεινῶς πιεζομένους ὁρῶντες καὶ
ὅσον οὔπω ἐκλείποντας, εἰς εὐχὴν μετὰ τῶν γονάτων
καὶ αὐτὴν κλίναντες τὴν καρδίαν, Κύριε Ἰησοῦ
Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἶπον, ὁ καὶ θαλάσσης ὕδατα
πρότερον ὡσεὶ τεῖχος παγῆναι ποιήσας, καὶ ὕδωρ ἐκ
πέτρας πάλιν ἐξαγαγών, αὐτὸς ἐπίβλεψον καὶ νῦν ἐφ'
ἡμᾶς, ἐπίβλεψον, βασιλεῦ· διαπέφλεκται γὰρ ισχυρῶς ἡ ψυχὴ ἡμῶν, καὶ τρέχομεν ἐν δίψει καύματος
ἐν ἀνύδρῳ· σοῦ δὲ βουλομένου, πάντως καὶ ὕδωρ ἡ
γῆ, καὶ αὖ πάλιν γῆ τὸ ὕδωρ γενήσεται. Ταῦτα ἔλεγόν τε, καὶ θερμὰ δάκρυα τῶν ὀφθαλμῶν ἀπέῤῥεον.
Προσευξαμένων γοῦν καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν εὐθέως
ἰδόντων, καθαρόν τι νάμα καὶ διειδὲς τῆς ξηρᾶς ἐκεί
νης καὶ ἀνημέρου γῆς ἀναδίδοται οὐ καὶ πιόντες τὸ
πιέζον αὐτοὺς τὸ δίψος εκοίμισαν.
LXVII.Cum eos vero Domitius vidisset ita admirabiliter et præter opinionem ignem superavisse, nec
sciret deinceps quidnam eis faceret,remittit eos ad
Μaximianum, qui tunc ex Tarso revertebatur Ancyram. Cum sancti ergo sub militibus cum multis
quoque aliis Christianis essent iter ingressi, quoniam et viæ longitudine defessa erant corpora, et
alioqui via,qua erant 'ransituri, erat admodum deserta et plane aquæ expers, sitis eos urebat vehementissime. Et eum viderent graviter premi eos,
qui una iter ingrediebantur,et mox esse defecturos,
ad preces cum genibus ipsum cor quoque inclinantes: Domine Jesu Christe, Deus noster, dicebant,
qui etiam prius a quas maris tanquam murum Armas
effecisti et stabiles,et aquam rursus eduxisti e pe
tra; ipse nunc quoque super nos respice, respice,
inquam, rex: valde enim ardet nostra anima, et
currimus in siti astus in loco qui est sine aquis.
Te autem volente,omnino et terra aqua, et rursus
aqua terra det. Hæc et dicebant, et calida lacryma
eis fuebant ex oculis. Cum itaque orassent, et protinus in cœlam suspexissent, purum quoddam et
perspicuum duentum ex illa arida et inculta terra
4 emittitur. Ex quo cum bibissent, eam quæ eos
premebat sitim sedarunt.
ΞΗ'. Τῆς φήμης οὖν καὶ τοῖς πόρρω διαδοθείσης LXVIII. Cum hujus autem rei fama etian ad eos,
συνέῤῥεον πρὸς αὐτοὺς οἱ περίοικοι, καὶ πολύ τι qui procul erant remoti, pervasisset,ad ipsos conπλῆθος αὐτοῖς πολλοῖς καὶ ποικίλοις πάθεσιν ἐνοχλου. fuebaut qui circumcirca habitabant,et magna hom
μένων προσήγετο. ᾿Αλλ᾿ ἡ τῶν χειρῶν ἀφὴ μόνον minum multitudo,qui multis et variis morbis vexaἑκάστῳ τοῦ πάθους ἐγίνετο φάρμακον. Ὁ τοίνυν bantur, ad eos adducebatur.Manuum aulem solus
μακαριώτατος Κλήμης (ἐπ' αὐτὸν γάρ μόνον αὖθις contactus fuit uuicoique morbi medicamentum.
τὸν λόγον ἐπαναγάγωμεν) οὕτω πάσχειν ἐδίψα διὰ Beatissimus ergo Clemens (ad ipsum enim solum
Χριστόν, ὥστε μηδὲ ὀλιγωθῆναι ταῖς τιμωρίαις τὸν rursus revertitur oratio) propter Christum pali
χρόνον αὐτῷ τῆς ζωῆς ηύχετο, ἀλλὰ διὰ τέλους πα- adeo sitiebat,ut nec vitæ quidem suæ tempus oraret
ραταθῆναι τὸ σκάμματα, Δέσποτα Κύριε, λέγων, minui suppliciis,sed ejus septa extendi perpetuo:
μόνε βασιλεῦ τῶν αἰώνων, μὴ ἀναγάγης με ἐν ἡμί- Domine, dicens,qui es solus rex sæculorum,ne me
σει τῶν ἡμερῶν μου, τοῖς καθημερινοῖς τούτοις κιν- abduxeris in dimidio dierum meorum, his quotiδύνοις ἀπαγορεύσαντα· ἀλλὰ παράσχου μοι τῷ ἁμαρ- dianis defessum periculis: sed præbeas mihi pecτωλῷ παρ' ὅλην μου τὴν ζωὴν ὑπὲρ τοῦ σοῦ ὀνόμα- calori per totam eam vitam omnia pati pro tuo noτος καὶ τῆς σῆς ὁμολογίας πάντα παθεῖν, καὶ αὐτά mine et tua confessione, et vel ipsa tibi membra
σοι καταθύσαι τὰ μέλη, ὡς ἂν μετὰ πλείονος ἀπο- sacrificare, ut ea rursus accipiam cum majori
λάβω πάλιν αὐτὰ τῆς λαμπρότητος. Ταῦτα ὁμοῦ τε splendore. Hæc simul ac precatus est, visus est sibi
ηύξατο, καὶ φωνῆς ἄνωθεν εὐθέως ἀκούειν ἐᾤκει· ἡ vocem audire ex allo, dicentem: Quæ petiisti, Cleφωνὴ δὲ ἦν· "Απερ ᾐτήσω, Κλήμη, νῦν δέδοταί σοι. mens, ea nunc tibi dala sunt. Te fortiter gere, et
Ἴσχυε καὶ ἐνδυναμοῦ, καὶ τὸν δρόμον ὄντως τρέχε tuas vires confirma,el certaminis cursum constanτὸν τῆς ἀθλήσεως· ὁ πᾶς γάρ σοι τῆς ζωῆς ὑπόλοι- ter confce. Universum enim quod tibi restal vitæ
πος χρόνος, μετά γε τῶν ἤδη τῇ ἀθλήσει διηνισμός tempus, cum iis, quæ certando jam a te sunt peνων εἰς ὀκτὼ καὶ εἴκοσιν ἔτη τῷ μαρτυρίῳ ἀριθμη- racta, numerabitur ad viginti et octo annos marθήσεται.
tyrii.
col. 483–484page 141 of 391
PG 114:483εἰ δοκεῖ studium, καὶ τὸν ἐν τούτοις, ἃ λέγω. Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοὶ δύναμίς τις ἀρκοῦσα πρὸς τὴν τοσαύτην ἐπιχείρησιν, ἀλλ᾿ ὑμεῖς αὐτοί, τῶν ἀρετῶν πλήρεις, ἐνεργήσατε καὶ τὸ ἔργον τοῦτο τελέσατε, ἵν᾿ ἡ πόλις ὑμῶν ἅπασα θαυμάζῃ καὶ εὐλογῇ τοὺς ὑμᾶς βιώσαντας εἰς αἰῶνα.
46. Τῶν μακαρίων τούτων ὁ ἡγεμών, ἵν᾿ οὕτως εἴπωμεν, εἰς τρόπον τῆς ὁλοκαρπώσεως τελέσας τὸ θεῖον ἑαυτοῦ ἔργον, τῆς ἄνω διατριβῆς ἠξιώθη, καὶ χαρὰν εἰς τὴν ψυχὴν ἐνέβαλε τοῖς ὁρῶσι. Καὶ γὰρ ἦν τῆς θεωρίας τοιοῦτον τι τὸ θέαμα, οἷον τοῖς αὐτόπταις ἐγγυᾶσθαι τὰ κρείττω· ἐπεὶ καὶ τῶν τοιούτων εὐτυχημάτων ἡ εὐωδία εἰς πολλοὺς διαδίδοται. Καὶ οἱ μὲν αὐτοὶ κατὰ τόπον ἐχώρουν, ἐπεὶ δὲ πολλοῖς ἐγνώσθησαν, ὡς ἐκ πίστεως ἐφαρμόσαι τοῖς πρὸς θεωρίαν τρεπομένοις, καὶ συνήρχοντο καὶ συνεωράσθη· τοῦτο δὲ αὐτοῖς ἐγένετο, ἐπεὶ καὶ τοῖς ὁρῶσιν ὠφέλεια προσεγένετο.
47. Οὕτω δὲ Βασίλιος, ἁγίαιν τρισὶ θυγατράσιν ἀδελφός, ὁ μακάριος Ἐμμέλεια, εὐσεβεῖ τε τῷ γένει τελέσας τὸν βίον, ὡς ἐν ἐκείνοις εἰπεῖν, ὁ τρόπος τῆς ἀρετῆς ἅπαντα τὸν βίον διηγεῖτο. Καὶ γὰρ εἴ τις καθ᾿ ἕνα τῶν κατορθωμάτων ἐξετάζει, εὑρήσει ὅτι καὶ αὐτός, ὁ τοιοῦτος, τὸν μὲν εὐσεβῆ βίον μεμιμῆσθαι προείλετο, τοῦ δὲ ἀρίστου τρόπου μάρτυρα ἑαυτὸν παρέσχεν. Ἀλλ᾿ ὅπερ ἔφην, τῶν ἐν τούτοις κατορθωμάτων εἰ τις ἐθέλοι τὰς ἰδέας ἐξετάζειν, μέγιστον εὑρήσει τὸ πρᾶγμα καὶ θαυμαστόν, ἡ πάνσεμνος φιλοσοφία εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ἡ ἐν τοῖς ἐνταῦθα καλλίστη πολιτεία.
Ζ. Εἶτα δ᾿ ἥ τις ὡς τῆς ψυχῆς τέλη ἐρεῖ τοὺς ἐν τοῖς ἐγκωμίοις ζωτικοὺς ἐπαίνους τῶν ἐκεῖ κατωρθωκότων, παρ᾿ οὕτως εἶπε, τρόπον τε τῆς ἀρετῆς ἡρωικόν, ὡς οὐκ ἂν ἄλλως εἰπεῖν εὐπρεπῶς, τῆς αὐτῶν ψυχῆς τε καὶ βίου ἀριστείαν ἑαυτοῖς ἑαυτοὶ παρέσχοντο. Πρὸς γὰρ τοῦτο βλέπων ὁ μακάριος καὶ τῶν τοιούτων ἀρετῶν, ὡς εἴρηται, εἰλικρινῶς ἁπτόμενος, μαρτύριον ἡγεῖτο τὴν πρᾶξιν, καὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου τῷ λόγῳ πειθόμενος, ὃς φησιν, ὅτι ἡ ἀρετὴ πρὸς τιμὴν βλέπουσα, μικρόν τι πλέον τῶν ἄλλων οὐκ ἔστιν. Ὁ δὲ μεμιμῆσθαι τὴν ἀρετὴν θέλων, τὸν αὐτὸν ἐκείνοις δρόμον ἐλήλυθεν.
Θ. Καὶ τοῦτο δὴ φιλοσόφως εἰπεῖν, κατὰ τοὺς ἐν τοῖς ἐγκωμίοις ζηλωτὰς παραλαβόντος· οὐ γὰρ ἂν εἴποις ὅτι τιμὴ τοὺς ἄνδρας ἐπήγαγε πρὸς ἀρετὴν, ἀλλ᾿ ἡ ἀρετὴ τὴν τιμὴν ἐπεσπάσατο. Καὶ γὰρ οἱ τοιοῦτοι τῷ βίῳ τε καὶ τοῖς τρόποις τὴν ἀπ᾿ ἀρχῆς εὐθύτητα φυλάξαντες, καὶ τὸ τέλος κατὰ τὴν ἀρχὴν παρεσχημένοι, ὁμολογοῦσι τὴν ἀρετὴν οὐ πρὸς τιμὴν ἀλλὰ πρὸς ἑαυτὴν ζηλοῦσθαι.
Ι. Ἡ γοῦν πάνσεμνος ἐκείνη ψυχὴ τοῦ μεγάλου ἀνδρός, ἐπεὶ τὰ τῆς φύσεως ἀπέδωκε καὶ τὴν ψυχὴν τῷ δεδωκότι παρέθετο, κατ᾿ εὐθὺ τῆς θεωρίας ἐτρέπετο, καὶ οἱ περὶ αὐτὸν παρόντες ἤκουον ὧν ἦν αἴσθησις τοῖς σπουδαίοις. Καὶ πολλὴ μὲν ἦν ἡ θλῖψις ἐπὶ τῇ ἀποδημίᾳ τοῦ τοιούτου, πολλὴ δὲ ἡ χαρὰ τοῖς τὴν ἐκεῖθεν ἄνοδον εἰδόσιν. Εἶτα δὴ τὸ λοιπὸν τῆς εὐσεβείας ἔργον εἰς τέλος ἀγαγόντες, ἐπεσκόπουν τὸν νεκρὸν οἱ τῶν ἀρίστων ζηλωταί, καὶ τῷ βίῳ τὴν τελευτὴν ἀντιπαρέβαλλον· καὶ ἐθαύμαζον ὡς ὁ τῶν καλῶν ζηλωτὴς καὶ ἐν τῇ τελευτῇ διαλάμψας τῆς ἀρετῆς ἀναμνήσει τοὺς ὁρῶντας προσεκαλεῖτο.
LXIX. Sic ergo egregius Clemens, cum e ccelo ac- Εθ'. Οὕτως οὖν ὁ γενναῖος Κλήμης ἐξ οὐρανοῦ τὸ
cepisset certum pignus martyrii,ad Ancyranorum του μαρτυρίου λαβὼν ἐχέγγυον, εἰς τὴν ᾿Αγκυρανών
civitatem rursus confidenter procedebat una cum αὖθις σὺν ᾿Αγαθαγγέλῳ πεποιθότες ἐχώρουν· οἱ δὲ
Agathangelo. Qui eos autem adducebant milites, ἀπάγοντες αὐτοὺς στρατιῶται διατρίβειν ἐν Ταρσῷ
audientes imperatorem adhuc versari Tarsis op- τῆς Κιλικίας ἔτι τὸν βασιλέα πυθόμενοι, ἐκεῖ παρ'
pido Cilicia, illuc ad eum sanctos ducunt. Ille αὐτὸν ἄγουσι τοὺς ἁγίους. Ὁ δὲ παραστησάμενος
autem cum eos statim sisti curasset et id quod re- εὐθέως αὐτοὺς, καὶ κρύψας ὁ ταῖς ἀληθείαις ἦν, προσο
vera erat celassel, simulata benignitate, humane ποιήτῳ φιλανθρωπία, ἡμέρως οὕτω καὶ προσηνώς
et placide eos primum conabatur inducere: Mihi επαγαγέσθαι πρῶτον αὐτοὺς ἐπειρᾶτο· Εοίκατέ μοι,
videmini, dicens,o viri, propterea in hodiernum λέγων, ὦ ἄνδρες, ὅτι διὰ τοῦτο μέχρι καὶ νῦν οὐκ
usque diem non induxisse in animum, ut omnino είξαι τὸ παράπαν οὐδὲ ἐνδοῦναι ἀνέσχεσθε, ἀλλ' ὅτι
cederetis, sed in eos potius, ad quos missi estis, μᾶλλον καὶ πρὸς οὓς παρεπέμφθητε λίαν ἀπειθεῖς
immorigeri fuisse et contentiosi, ut ad nos usque κατέστητε και φιλόνεικοι, ἵν᾿ ἕως ἡμῶν αὐτῶν ὅλω
veniretis, et non prius in alicujus alterius, quam θητε, καὶ μὴ ὑπ᾽ ἄλλῳ τινὶ πρότερον, ἀλλ᾽ ἢ ὑπὸ τοῖς
in ipsius imperatoris oculis mutaremini. Scit enim αὐτοῦ βασιλέως ὀφθαλμοῖς μεταβάλητε. Οίδε γὰρ
sepe presentia imperatoris animum quoque trans- πολλάκις παρουσία βασιλικὴ καὶ γνώμην μεταποιεῖν,
mutare,et id quod est valde inimicum provocare καὶ τὸ σφόδρα πολέμιον μετακαλεῖσθαι πρὸς εὔνοιαν.
ad benevolentiam. Ecce ergo nostro aspectu di- Ἰδοὺ τσιγαροῦν τῆς ἡμετέρας τώγε νῦν ἔχον ὄψεως
gnati estis in praesentia, propediem autem digni ἠξιώθητε, οὐκ εἰς μακρὰν δὲ καὶ τῆς εὐμενείας
quoque nostra censebimini benevolentia, si prius ἀξιωθήσεσθε, εἴ γε τοὺς θεοὺς πρότερον οἷα σωτή
deos ut servatores et communes hominum cura- ρας καὶ κηδεμόνας ἀνθρώπων κοινούς θεραπεύσητε.
tores colueritis. Præclari autem viri præclare ad- Καὶ οἱ γενναῖοι μάλα γενναίως ὑπολαβόντες· Οτι μὲν
modum respondentes: Quod ad tuam quidem po- τῷ σῷ κράτει παρέστημεν, εἶπον, ὦ βασιλεῦ, ἡδόμεθα
tentiam, dixerunt, deducti sumus, o imperator, αυτοί, πλὴν ἄλλως τιμωρίας διὰ Χριστὸν καὶ πρὸ
ipsi quoque lælamur: sed ut qui pro tuo tribunali τοῦ σοῦ βήματος, οὐχ ὥς τινος ἄλλης τιμῆς ἀξιωθη
supplicio propter Christum,non aliquo autem alio σόμενοι· οὕτως ἂν γὰρ μετὰ πολλῆς τῆς παρρησίας
honore,digni simus censendi. Sic enim cum magna τῷ φοβερῷ ἐκείνου καὶ ἀδεκάστῳ βήματι παρασταίηfiducia sistemur ad illius terribile, et quod cor- μεν, ἧς ἐπιτυχεῖν εὐχόμεθα καὶ σὲ, βασιλεῦ· αὐτὸς
rumpi minime potest, tribunal: quam ut conse- γάρ ἐστι δι' οἱ βασιλεῖς βασιλεύουσι, καὶ τύραννοι
quaris,te quoque rogamus,o imperator.lpse enim κρατοῦσι γῆς· αὐτὸς ὁ καὶ πᾶν ἔθνος καθαιρῶν, καὶ
est,per quem et reges vere regnant, et tyranni in τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ὑψῶν, καὶ ἔτι μᾶλλον ὑψώσων,
terra dominatum obtinent. Ipse enim est, qui et " καὶ δι' αὐτοῦ βασιλεύσων πάντων ἐθνῶν· ἦν δὴ καὶ
destruit omnem gentem, et Romanorum extollit ῥάβδον ὁ προφήτης σιδηρᾶν ὀνομάζει, Δέδωκά σοι,
imperium, et adhuc magis extollet, et per ipsum λέγων, ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσ
omnibus dominabitur gentibus.Quod quidem pro σίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς· ποιμανεῖς αὐτοὺς ἐν
pheta quoque appellat virgam ferream: Dedit tibi, ῥάβδω σιδηρά. Και βασιλεῖς δὲ μεθ᾽ ὑμᾶς εὐσεβεῖς
dicens,gentes hereditatem tuam,et possessionem ἀναστήσει· καὶ τοῦτο γὰρ τῷ Πνεύματι προαναπερών
tuam fines terræ. Pasces eos in virga ferrea 8°.
Porro autem imperatores quoque, qui vos sequentur, excitabit pios et veri Dei cultores. Nam hoc
quoque prius elocutus est Spiritus.
LXX. His ergo vehementius commotus Maximia- Ο'. Οξύτερον τοίνυν πρὸς ταῦτα κινηθεὶς Μαξιμια
nus, Quosnam,inquit,o vos, qui violenta estis morte voς· Ποίας, ἔφη, βιαιοθάνατοι, μαντικὰς ἀνέγνωτε
perituri,legistis libros fatidicos, qui hæc fabulan- βίβλους τὰ τοιαῦτα μυθολογούσας; — Οὐ μαντικάς,
tur? Illi autein: Non fatidicos, sed propheticos po- ἀλλὰ προφήτικὰς μᾶλλον, εἶπον ἐκεῖνοι, ὦ βασιλού,
tius, dixerunt, o imperator, in quibus utique hoc Diy αἷς που καὶ τοῦτο γέγραπται· ᾿Αναστήσει ὁ Θεὸς
quoque scriptum est: Exsurgere faciet Deus in die- ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις βασιλεῖς εὐσεβεῖς. Καὶ
bus novissimis reges pios. Maximianus vero, dum Μαξιμιανὸς μεταξὺ λεγόντων αὐτῶν ἐπιλαβόμενος
ii hac dicerent, interrumpens orationem: Quid τοῦ λόγου, Τί δέ; οὐχ ἡμεῖς, εἶπεν, οὗτοι, οι γε
vero, inquit, non nos ii sumus, qui in deos tanta τοσαύτῃ περὶ τοὺς θεοὺς εὐσεβείς χρωμεθα, ὥστε
pietate utimur, ut eos quoque qui eis non parent, καὶ τοὺς ἀπειθοῦντας αὐτοῖς, ὥσπερ δὲ καὶ νῦν ὑμᾶς,
at nunc vos, malis afficiamus gravissimis? Quam- ἀνηκέστοις ἐκδιδοῦμεν κακοῖς; Εφ' οἷς ὁ μέγας Κλή
obrem magnus Clemens,silente Agathangelo:Sed, ο μης, ἡσυχίαν ἄγοντος τοῦ ᾿Αγαθαγγέλου • ᾿Αλλ᾽, ὦ
imperator, inquit, si fuisset quidem aliqua mutatio βασιλεῦ, εἶπεν, εἰ μέν τις ἐγένετο τῆς ἀσεβείας μετ
impietatis, ex quo illud prædictum est propheti- ταβολὴ, ἐξότου τὸ προφητικόν τουτί προηγόρευται,
cum, ea quæ a te dicta sunt, aliquam haberent είχεν ἄν τινά σοι λόγων τὰ εἰρημένα. Επεὶ δὲ τὰ τῆς
rationem. Cum autem cultus simulacrorum in ho- εἰδωλολατρείας ἔτι καὶ νῦν ἐπιπολάζει τῇ οἰκουμέ
8ª Psal. 11, 9.
νηται.
νος
col. 495–496page 142 of 391
PG 114:495ἀπονοίμητα. Ἐν ὅτι πρὸς πάντας ἦχον ὅμιλος, τό τῆς ξενοδοχίας ἄκρως ἦκρον καὶ φιλάνθρωπον. Ἀλλ' οἱ γε πίνητες, ἡ μεγάλη Θεοδῴρα φρονεῖς, ὧν τὴν ἔνδειαν ἐλάττων τῇ χαριτῇ νικᾷν, αὐτὴν πάλιν εἶχεν ἡγτοιμένην τῆς προκοπτούσης· ὥσπερ δὴ τὴν πρακτέαν τῇ μεγαλουχίᾳ τοῦ ἀνδρείου τοῦ μόνον νοοῦντος, ὡς μετ' οὐ πολὺ βδελύσσεται. Τοῦτο δὲ εἰκόνος λέγε, καὶ τοὺς πράγματι ἀκολουθοῦσι. Εἰ γὰρ αὐτὸς ἄνθρωπος ὧν ἀνδρότατα ἔπεσθε δεομένων ὑπερεβάλλεν ἐπιθυμίαις τῆς μεγαλεψίας τῆς πρυμήσεως, πῶς ὁδὸς εἶπε μέλλει ἄνθρωπον παρέξαις θεῴῳ πλούτον καὶ χρηστύνητα παρεπιδρατήσαι;
Οἱ Οἱτοι δὲ συμπαθεῖς ἐπὶ πᾶσιν ἦχον ἅπλους τοὺς εὐδεῖς πατρόμενοι, ἔτι μᾶλλον ἔπαινον τὴν ἐλεημοσύνην, καὶ πάντα εἰς τὰς δεξιάς ἔπαινα ἐν, καὶ μετὰ τῆς ἐνδείας ἔτι καὶ νόσος, ἡ μέλλον σίχεσι τρέχουσα ἦς, καὶ αὐτὴ γῇ ἢ ἐφ' ἧς βαρύτατα. Τοῦτο τοὶ καὶ ἦν ὀφθαλμῶν μὲν τυφλοῖς, ποῦς δὲ χωλοῖς, ἁμαρτίαις γυμνῶν, κατεψυγμένοι σκέπη, νοσελεύων ἰατρός, χερσεγός, ὑπεροχῆς, ἀλεύη πάσα πάντα δὲ εἰς πρῶτον τῆς φιλανθρωπίας γενομένης, ἄπ' ατα πόδων, τρίματα καθεδρῶν, χελῖα πρεσ-αῖς χειλέσι τοῖς τῶν σάρκα λελυμβανομένοις, καὶ οὕτω λίαν σοφῶς λεύνους παραμεθόντες, καὶ πεῖθαι τρόπους ἤρξαν τῆς συμφωνῆ τῇ γνώσεσιν ἐλθούσης, ἡ μόνον εἶδε κάρφωσις ἀκαρέστης εἰς ἢ πάρχουν γνωτοῖς, ἀλλὰ καὶ μισθῶαι μᾶλλον ἀπ' ἀξιωμοῦ τοῖς γε νῦν ἔχουσι. Οἱ μὲν πολλῶν εἰ τῶν πολλῶν ὑπερεπτικὸν καὶ ἀνάλγητος, ὡς δέον ἄν τι πρὸς τοὺς ἀθέλγεις συμπαθεῖς, τῷ τοῦ θεοῦ χρηστὸν ἐντὸς μνηστεύεσθε καὶ φιλάνθρωπον φέρεσθε, ᾧ δι' τοὺς ἀσθενοῦς λάβεσθε εὐσπλαγχνίζεσθε τε καὶ μεγαλόψυχος, ὁ ἐκλεγεὶς μᾶλλον εἰσόπτου φλαύσων πιστεύει καὶ μικρόψυχα, εἰς μὴ μόνον μὴ σφαδάζειν τούτους, ἀλλὰ καὶ ἄρα ἰσθ' ἀνέχεσθαι, καθάπερ οὐδ' μηρυθεῖσα βουλομένῳ, καθ' ὅλου εἰσθ' ὅτι καὶ ἔδρας εἶδε τούτοις ποδοπατεῖσθαι. Ἀλλ' ἦν τὸ τοιοῦτο ἀποστρέφεσθε ἀνελεεῖν, ἀλλὰ καὶ λίαν ὥσπερ ἤρξηγεν εὐγενές καὶ μεγαλόψυχον· καὶ τοῦτο πολλῶν μὲν ὀφθαλμῷ φθείρους, μέλλοντα δὲ τῶν τὴν ὑπεξείαν ἐχόντα τοῦ συντεθομένου· ὅτι καὶ τὸ πρωτὸν τὸ κοιρῆς μηδένης, ἐν θρόνοι τούτου καὶ συμφωνῇ τοῖς ἐλθοῦσιν ἀπ' ἐπιτρεπεῖ, πάντοτε μετρεμπαθεῖς, ἐπιδεχόμενοι ὑγεῖς φρονοῦντι, καὶ ἐξίλεος τῆς ἀνθρωπίας, ἀσθένειας καὶ ταπεινοφάντος.
ΙΔ'. Ἴσου κοινὸν εἶχεν εἰ τῆς εἴπω λιμένα, κοινὸν λεγόμενον ὅσιον μικρόν, εἰς ψεγομένης ἀφ' ἡδιρόνιον καὶ συμφωνίας τῆς ἀλήθεια, νοσοκόμων πεινώντων, ψυχόντων ἀποδημούντων· πάντες γὰρ πρόνοιας ἀπέλαυον αὐτῆς τῆς ἀλήθεια, "ἀμελούμενον οὐδ' ἡ παραθεωρούμενον"· εἴπερ εἴρηκας ἐκεῖ δ' ἐντέλειαν εἶχες ἣν ἀπὸ πάντων οὐδεὶς, ἀλλ' μὲν τούτοις, οὐδ' ὡς εἰσὶν ἐπεδεγμένον, πλεῖστον, τὸ εὐεργέτων, καὶ πολλοστόν, ἐξήμενος τῆς προνοίας· ἐπεὶ καὶ Χριστὸς ἐν ἐλαχίστοις, καὶ τὰ
νη, δῆλον ὡς ἕτερος εἴη πάντως ὁ τῶν εὐσεβῶν diernum usque diem abundet in orbe terrarum,
βασιλέων καιρός. Πρὸς ταῦτα θυμῷ πάλιν ἀσχέτῳ clarum est futurum omnino aliud tempus piorum
ληφθεὶς Μαξιμιανός τὴν φωνὴν εὐθέως ἐσβέννυτο imperatorum. Cum ex his ira, quæ cohiberi non
κάμινός τε αὐτίκα τῆς Χαλδαίων παρὰ πολὺ μείζων poterat, esset incitatus Maximianus, loqui quidem
τοῖς ἁγίοις ἀνήπτετο, ᾿Αλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν ἐμβληθέν desiit: fornax vero, Chaldæorum fornace longe
της ἡ θεία χάρις αὐτοὺς ἐδρόσιζεν, ὥσπερ ἐκεῖ τοὺς major, sanctis fuit accensa. Sed eos quoque in
ή
παιδας, οὕτως ἀβλαβεῖς ἐνταῦθα τηροῦσα τοὺς μάρω ipsam injectos divina rore perfudit gratia; sicut
τυράς· νύχτα μὲν οὖν ὅλην καὶ ἡμέραν αὐτοὺς ἡ illic pueros, sic hic conservans martyres. Atque
κάμινος είχεν, ἦχος δέ τις ἐκεῖθεν ἑορταζόντων totam quidem noctem et diem eos fornax tenuit:
ἠκούετο, καὶ καπνὸς εξώδης καὶ ἡδὺς ἀνεφέρετο. illinc vero audiebatur quidam sonus festum celebrantium, suaveque olens et dulcis fumus ex eo
sursum emittebatur.
Ολ΄. Ταῦτα μηνύεται Μαξιμιανῷ, καὶ ἐκεῖνος ἤδη LXXI.Hæc significantur Maximiano. Ille autem,
· τῆς φλογὸς ἀπομαρανθείσης ἐπιστὰς ὁρᾷ σώους ἐν cum jam flamma extabuisset, accedens, videt sanαὐτῇ τοὺς ἁγίους, (ὢ τοῦ θαύματος!) μηδὲ τρίχα closin ea salvos, (ο miraculum!)cum flamma ne vel
μόνην αὐτῶν τῆς φλογὸς τὸ παράπαν λυμηναμένης, solum quidem eorum pilum lasisset, sed manus
ἀλλὰ τὰς χεῖρας εἰς οὐρανοὺς ἀνατεταμένας ἔχον- quidem haberent in calum extensas, labra veΓΟ
τας, τὰ χείλη δὲ πρὸς δοξολογίαν ὑποκινοῦντας· καὶ moverent ad glorificationem. Quos cum curasset
τούτους εὐθέως τῷ οἰκείῳ βήματι παραστήσας, Καὶ statim ad suum tribunal sistendos: Vel in hoc,in.
ἐν τούτῳ γοῦν, ἔφη, χαρίσασθέ μοι, ὥστε γνωρίσαι quit, mihi saltem gratilicemini, ut significetis quiὁποίαις δήποτε ἐποχῆς τὴν τοῦ πυρὸς ἀφαιρεῖσθε busnam incantationibus igni vim adimitis. Illi auδύναμιν. Οἱ δὲ, Οὐκ ἐπῳδαῖς, εἶπον, ὦ βασιλεῦ, ἀλλὰ tern: Non incantationibus, dixerunt,o imperator,
μονῇ τοῦ εἰπόντος ἐπαγγελίᾳ, ὅτι Κἂν διὰ πυρὸς sed sola ejus, qui dixit, promissione: Eliamsi per
διέλθης, οὐ κατακαύσει σε φλόξ. Εδάκνετο πρὸς ignem transeas, flamma non le comburet 9. Hæc erτοῦτο πάλιν, καὶ δεινῶς εἶχεν ὁ βασιλεὺς, καὶ σύ- go rursus mordebant et male habebant imperatoρεσθαι αὐτοὺς ἐκέλευε δημοσίᾳ, καὶ ὑπὸ τῶν δημίων rem,et eus jussit trahi publice, et convelli a lictoσπαράττεσθαι, καὶ τὰ ἔσχατα ὑπομένειν. Αλλ' ἐπὶ ribus et extrema perpeti. Sed hac quoque illi
κακῷ καὶ ταῦτα τῷ ἐκείνῳ ἐγίνετο. Πολλοὶ γὰρ τηνι- male cesserunt. Nam tunc quoque mulli ex infideκαῦτα καὶ τῶν ἀπίστῶν φρόνημά τε ὁρῶντες ἀδού- libus videntes spiritus, qui non poterant redigi in
λωτον, καὶ ψυχὴν ἀταπείνωτον, καὶ παῤῥησίας κοι servitutem, et animum, qui dejici et deprimi non
μιδῇ πνέουσαν, αὐτὸ τὸ μέγιστον, ἀνθρώπουν ἐλκο- polerat, planeque fiduciam spirabat et libertatem,
μένους πικρῶς καὶ σπαρασσομένους καὶ τί τῶν δει- et hoc quod est maximum,hounines qui acerbe traνῶν μὴ πάσχοντας, καὶ ὐ μόνον οὐκ ἐνδιδόντας, bebantur et convellebantur, et quid non grave paἀλλὰ καὶ ἀκμαιοτέρους, οιονεί γινομένους, θάρσους tiebantur, et non solum non cedebant, sed evaseτε ὑποπιπλαμένους, καὶ αὐτοῦ περιγινομένους τοῦ rant quodammodo robustiores et vegetiores, et
βασιλέως· ταῦτα ὁρῶντες τήν τε πάτριον ἐξώμνυντο pleni erant Gducia, et superabant ipsum impe
θρησκείαν, καὶ αὐτοῖς τε καὶ τῷ ὑπ' αὐτῶν κηρυτ- ratorem; hæc videntes,et patriam abjurabant reτομένῳ Χριστῷ προσετίθεντο.
ligionem, et eis se adjungebant, et ei, qui ab
ipsis prædicabatur, Christo.
ΟΒ΄. ᾿Απορία γοῦν πάντοθεν περισχεθεὶς Μαξιμιανός, αὐτοῖς ὡς εἶχον δεσμοῖς, τῇ φυλακῇ τοὺς μάρω
τυρας δίδωσι, τέταρτον ἔτος αὐτοὺς τὸ δεσμωτήριον
οἰκεῖν κατακρίνας· Ε' πως, φησὶ, κἂν ὁ μεταξὺ χρόνος ὑπολύσει τὸν τόνον αὐτοῖς, καὶ τῆς προθυμίας τὸ
διάθερμον ἀμβλυνεῖ. ᾿Αλλ' ἦν ἀπεναντίας τῇ ἐλπίδι
τὰ ἀπαντήσαντα· τόν τε γὰρ μεταξὺ χρονον εὐψύχως
διήγαγον, καὶ τῆς προθεσμίας ἤδη παρισταμένης,
καθάπερ χθὲς καὶ πρώην κατάκλεισται γεγονότες,
οὕτω θερμὸν πνέοντα τὸν πρὸς τὴν ὁμολογίαν ζῆλον
κτήρουν. Ὁ γὰρ εἰς Χριστὸν πόθος καὶ ἡ τῶν μελῶ
λόντων ἐλπὶς ὡς οἶκον αὐτοῖς καὶ παλάτιον πολυτελῆ
τὴν φυλακὴν οἰκεῖν παρεσκεύαζον. Μαξιμιανός οὖν
ἔτι καὶ ταῦτα μαθών, αὐτὸς μὲν τοὺς πρὸς ἐκείνους
ἀγῶνας ὑπελθεῖν αὖθις ἀπαγορεύσας, ἐσκέπτετο τίνι
λοιπὸν αὐτοὺς παραπέμψειε, πρόσχημα μὲν ὡς δι'
ὑπερβολὴν ἀνοσιότητος, οὐδὲ ἀξίους ὄντας βασιλικού
9 Isa. XLIII, 2.
PATROL. GR. CXIV
LXXII. Cum itaque consilii inopia esset plane ex
omni parte implicatus Maximianus,martyres,ita ut
erant, vinclos tradit in custodiam,cum eos damnasset quatuor annos habitare carcerem: Si forte, inquit,quod intercedit tempus, sit eorum soluturum
constantiam, promptique et alacris animi hebetaturum vehementiam. Sed ea contra atque sperabat
Devenerunt. Bono enim et tranquillo animo fuerunt
interea,et cum jam tempus adesset præfinitum,perinde ac si fuisset inclusi heri et nudiustertius,
acrem et vehementein servabant zelum ad confessionem. Desiderium enim in Christum, et spes faturorum, efficiebant ut habitarent carcerem non
secus ac magnificas ædes et palatium. Maximianus
ergo cum hæc quoque didicisset, ipse quidem
recusat amplius snscipere adversus eos certamina: deliberabat autem ad quem eos de catero
col. 507–508page 143 of 391
PG 114:507τοῦ ἀνδρὸς ὁ Ναυκρατικὸς θαυμάσας τῆς ὄψης τε ἀδελφὸς, καὶ ἐρωτᾷ· τίνος καὶ φίλον πρόσωπον, ὃ δεδοικὼς ἐκεῖθεν, φεύγει, ὃρᾷ; δὸ εἰπεῖν τι καὶ ἐφ' ὧν ἦλθε. Ὁ δὲ, Μεθ' ἣν εἶχεν, φάσιν, εἶδε, ὅ μαλλον αἰδώ κρύψας· ἦν γὰρ τοῦ ζήτησιν ἐκεῖνον. Βλέπεις λέγοντος ἀθρόωτικὸν ἀναφαίρετος, ἀρχῆς τῶν κεκτημένων; ἄρχεσθαι δὲ καὶ δεῖσθαι καὶ ἀπαιτεῖν· ἀναλύσας δὲ οὐ καὶ τάξεων τῶν ἀγγελικῶν θεωρεῖν εὐθύ, ἔν τε τούτοις βούλεσθαι μὲν ἀρχαγγέλους καὶ ἀρχεγόνους ἄλλης τε καὶ πᾶσιν τῶν ἀρχαγγέλων εἴδος ἄνω μέρη τῆς τάξεων ἀρχηγοὺς ἀθρόως, ψυχὴν τοὺς θεωρήματα αὐτήν, εἶδε τὴν νόησιν, καὶ μορίων αὐτὴν ἐρωτηθεὶς βροτοῖς, πολλὰ αὐτὸν ἀρχαγγελικῶν ἐπὶ ταῖς δόξης αὐτῆς· ἦν τοῦ νόησις, πλῆθος δὲ τοῦτων περὶ κατεστήσας, κάθισον βοηθεία βοιλεῖ, οἱ αὐτὸς εἰς Κλίνουσι τοῖς ἄλλοις· οὐδέν, βοηθεία ἐκ τῶν ἁγίων, καὶ τῶν τοιούτων βοηθοῦσαν δύναμίν δ' ἐν ὑπαρχουσῶν ἐκεῖσε τῶν ἀσωμάτων φύσεων τε καὶ ἕξεως τοῦ πλείονος μακρόν, οἳ πρόκεινται τὴν πάντων τοῦ κατάλογο εὐθύνοντα· ἐκεῖθεν εἰδὼς πολλῶν σωμάτων τε ἀνωτάτω εἰς τὴν ἐν ὑπεράνω κόσμῳ τοῦτον διάταξιν, ἐφ' ὅσον μεγάλοις Ἰακὼβ ἐπίσκοπος νοῦν εἰς ἀκρωτάτης ἐκεῖθεν. Ἄρ' οὖν τάξεων αὐτοῦ ἐκεῖ; Ἄρ' οὖν ἐξελέγχει οὔτε τοῦ ζήτημα πολλὰ ἐκεῖ τοῦ τλήμονος ὅτι τοῦ ἐλεεινοτάτου· θεῖα· γεγόνασι, μύρον λελύσθαι τοῦ ἐν ἀρχηγέτου βοήθεια βλέπεις, ἔπεσε δὲ ἐθεάσατο ὁ ἀρχηγέτης ἁμαρτιῶν, πολλῆς δὲ καὶ ἐν φύσεως παχύτητι καταδεδεμένης καὶ λύσεως ἐπαΐειν βλέπεις τοὺς καθ' ἡμᾶς ἔν τε τούτοις, εὑρίσκεις τοῦ κόσμου καταλύσεως· τοιοῦτοι γὰρ τοῦ ἁμαρτήσαντι τεθεαμένους, οἱ μὲν τοῦ θεοῦ εὐεργέτου εἰκάσαι μαγαρευομένου· οἳ δὲ τοῦ κόσμου βλέπεις μεταπεσόντος, καὶ θεοῦ βλέπεις κατοικοῦντος· ἐξ ὧν ἐγένετο εὐτυχοῦντος ψυχὴ ἦ εἶ. Ἐν τοῖς γὰρ τοῦ ἔρωτος κόσμου μεταφερομένων, τοῦ βοηθουμένους τελεσφοροῦντος ψυχὴν εἰς τὸ ἄριστον εὐθηνίαν· ᾗ μεν πρὸς εἰδότες ἵνα τοῦτοι ἔχοιεν, ἐγκεφάλου γεγόνασιν εἰς τοὺς νόμους, εὑρίσκεις ὁ κόσμος· ἔν τε τούτοις, ἀλλ' εἰκάσαι ἔστι μαγαρεύεσθαι· ᾗ δ' εἰς ταύτης ἐρχόμενος κόσμου, ψυχὴν ἀνθρώπους ἐν ἄλλῳ.
Ε΄. Ναυκρατικὸν δὲ, οὕτω, ὡς ὅπου ἀέρα τῆς γνώμης ἀδελφὸν Βασίλειος δ' εἴδαμεν αὐτοῖς, καὶ δή, τὰς φιλίας μοι εἰπεῖν τε καὶ φύσεως παρεκαλεσάτην εἰς τελείαν ἀγαπωμένην ἐπεδείξαντο ἀθλησιν τῶν ἀδελφῶν ἐκεῖσε· Ναυκρατικὸν δὲ θεὸς πρῶτον ἔνδοθεν πρὸς ἕν, τοῦ ἀπαντήσαντος ἵν' οὕτω καλλίνικος ἐν εἰρήνῃ παρεδείξαντο, εὐσεβεῖ δὲ τοὺς ἐπαίρεσθαι δεινότης καὶ πεποίηκεν εἰς φύσεων· ἐνεδείκνυτο δὲ ψυχὰς λελυμένης, εἶχε μὲν τοῦτον εἶναι πόρρω μάταιος τοῦ ἀνθρωπίνου κόσμου εἶδος, εἴτε καὶ αὐτόθι εὑρίσκεσθαι τοῦτον ἀδελφὸν τε καὶ τοῦ κόσμου εἶδε πρόσωπον ἔπεμψε· κρείττων δ' ἦν γένος τοῦ κόσμου ἀρχαγγέλου κατεφρόνησε λόγου ψυχήν· ᾗ δ' εἶναι εἰ ὁμοίως θεὸς εἶδεν εἰρήνης καὶ ψυχῆς τοῦτον· ἄλλοι δ' ἦσαν θεοῖς δεδωρημένης ἐπιεικείας εὐσέβεια· πάντων δ' εἶ οὐδεμίαν ἄλλην εἴτε καὶ αὐτόθι εὑρίσκεσθαι τοιαύτην ἄνθρωποί τε καλοῦνται εἰρήνης. Ἐνθένδε νοεῖν ἔστιν ἄλλον αἴρεσθαι· ἐπεὶ ὅσιος ὁ ἐκτὸς κόσμου τελεσφορεῖ, εἴ γε πρὸς ἕν τι κἄν εἰρήνης ἐρωτηθεὶς ἐκτὸς ψυχήν τε καλλίνικος τῶν ἁγίων δεδωρημένος ἀγαπωμένους· οὕτω δ' εἴτε καὶ βίον ἄνθρωπος.
γῆς ἀνωτέρους εὑρὼν, καὶ μήτε ἀγαθῶν ἐπαγγελίαις
ὑπαγομένους, μήτε κακῶν ἐπιφοραῖς καμπτομένους,
ὤκνει τὴν εἰς ἔτι πρὸς αὐτοὺς συμπλοκὴν, τὸ εὐγενὲς αὐτῶν καὶ ἀταπείνωτον τοῦ φρονήματος τα
πεινοῦν αὐτῷ τὴν δόζαν καὶ ὑποτέμνεσθαι τὸν ὄγκον
ὑπολαμβάνων.
transmitteret, prætextu quidem, quod propter in- βήματος, ἡ δ᾽ ἀληθῆς αἰτία ὅτιπερ ἁπάσης ἐπαγωsignem impietatem, ne imperatoris quidem essent digni tribunali; vera autem causa erat, quod
cum eos invenisset omnibus eos inducendi rationibus superiores, et neque induci bonorum promissionibus, neque fecti malorum insultibus,
verebatur adhuc manus cum eis conserere, generosum, et qui deprimi non poterat, eorum spiritum ejus deprimere gloriam et aliquid de magnitudine detrahere existimans.
CAPUT XII.
præsidibus Sacerdote et Maximo intentata.
LXXIII. Ei autem sic deliberanti aderant multi ΟΓ΄. Οὕτω δὲ αὐτῷ σκεπτομένῳ παρῆσαν πολλοὶ
quoque alii simul magistratus et præsides qui ex mul- μὲν καὶ ἄλλοι ἄρχοντες ἅμα καὶ ἡγεμόνες ἐκ πολλῶν
tis convenerant provinciis. Inter quos erat etium συνελθόντες ἐπαρχιῶν· ἐν δὲ δὴ καὶ Σακερδώς, ἐπιφαSacerdos, qui erat quidem principatu insignis, sed νῆς μὲν τὴν ἡγεμονίαν, ἐπιφανέστερος δὲ πολλῷ τὴν
erat longe impietate insignior, et multos Christia- ἀσέβειαν, καὶ πολλοὺς τῶν Χριστιανῶν πολλαῖς πολλάnos multis sæpe et variis subjecerat supplicis. Ei κις τιμωρίαις καὶ ποικίλαις ὑποβαλών. Τούτῳ Μαξιμιαmandat Maximianus cognitionem de martyribus. νὸς τὰ κατὰ τοὺς μάρτυρας ἐπιτρέπει· δεινὸς δὲ ὧν
Cum autem persuadendi magna vi esset præditus, καὶ πεῖσαι καὶ ὑποκλέψαι γνώμας ἀνδρῶν πιθανώτα
et ad illiciendas hominum mentes artifex egregius, τος, ἄλλως τε δὲ καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ δεῖξαι φιλονει
et alioqui studeret ostendere, eos qui ipsum præ- κῶν, οὐκ ἐκ τῆς τῶν μαρτύρων ἀνδρείας, ἀλλ' ἐκ
cesserant, non ex martyrum animi magnitudine, τῆς ἑαυτῶν μᾶλλον ἀφελείας νικᾶν ἐκείνοις παρασχοsed ex sua potius simplicitate illis præbuisse vic- μένους, ἐπεὶ τοῦ βήματος προκαθίσας παρέστησεν
toriam,sedens in tribunali effecit, ut viri illi egregii αὐτῷ τοὺς γενναίους, ποικίλως μετῄει τὴν πρὸς
coram se sisterentur, et varie cum eis decertare αὐτοὺς συμπλοκήν ἄρτι μὲν ἐπιεικείᾳ καὶ χρημά
est aggressus, modo quidem lenitate et pecuniæ των ἐππαγγελία, άρτι δὲ αὐστηρίᾳ καὶ πονηρῶν
promissione,modo vero acerbitate et minis rerum c ἀπειλῇ, νῦν κολακείᾳ, νῦν ὀργῇ, καὶ τοῦτο μὲν πείmalarum, nunc blanditiis, nunc indignatione, et pᾳ τῶν ἀλγεινῶν, τοῦτο δὲ θεραπείᾳ τῶν προλαβόνpartim quidem asperarum rerum experientia, par- των ὡς ἐκ μετανοίας προσγινομένῃ. Πλὴν ἀλλ᾽ ὡς τὸ
tim autem iis,quæ præcesserant,adhibendo medi- πρῶτον τοὺς μάρτυρας παρεστήσατο, Σακερδωτι
cinam tanquam ex penitentia. Caterum cum pri- παρίστασθε, λέγει, ὃν οὐδεὶς Χριστιανῶν τῶν κατο:
mum fecit ut sisterentur martyres: Adeste,inquit, κούντων Πόντον καὶ Γαλατίαν διέφυγεν· ἀλλὰ πολad Sacerdotem,quem nullus effugit ex Christianis, λοὺς μὲν πεισθέντος καὶ τιμῶν ἠξίωσα καὶ δωρεῶν,
qui Pontum habitant el Galatiam: sed multos qui- καὶ θεοῖς, τόγε μείζον, κατήλλαξα καὶ ᾠκείωσα·
dem persuasos, honoribus affeci et muneribus, et πολλοὺς δὲ τῶν ἀπειθησάντων πυρὶ καὶ σιδήρῳ ἀνdiis,quod quidem est maximum reconciliavi et et αλώσας, καὶ θανάτῳ παρέδωκα χαλεπῷ· ᾧ γε πειfeci familiares; multos vero ex iis, qui non pa- σθέντες καὶ αὐτοὶ θύσατε, ὡς ἂν ἀναλόγως ὧν ἐπὶ
ruerunt, ferro et igne consumpsi, et morti tradidi τοσούτους χρόνους ὑπέστητε κακῶν, ἀγαθῶν ἀπολαύ
acerbissimæ. Cui quidem vos quoque parentes,
sacrificate, ut pro portione tot malorum, quæ tot
annos patimini, vos bonis fruamini.
LXXIV.Ad hæc dixerunt sancti: Qui nos pro meritis
est remuneraturus et honoraturus, est Christus, qui
dona habet tam excellentia, ut ne condignæ quidem sint hujus særuli passiones ad gloriam, quæ
est in nobis ab ipso revelanda. Propter quæ Sacerdos quos fecit similiter iis qui præcesserant, et eos
jussit cædi in humeris, donec eis ipsa ossa aperirentur.Cum autem martyribus præsentia viderentur esse levia, spina quoque similiter cadebatur,
donec a presentibus oculis visa est ossium compositio, et tota dimensa est compago vertebrarum.
Sacerdos ego tam misere et tam miserabiliter
victus est martyrum fortitudine. Quocirca quæ
σοιτέ.
ΟΔ. Πρὸς ταῦτα οἱ ἅγιοι· Ο μελλων ἡμᾶς ἀξίως
ἀπείβεσθαι καὶ τιμᾶν, Χριστός ἐστιν, εἶπον ός
τοσαύτην ἔχει τῶν δωρεῶν τὴν ὑπερβολὴν ὡς μηδὲ
ἄξια του νῦν καιροῦ τὰ παθήματα εἶναι, πρὸς τὴν
μέλλουσαν ἡμῖν ἀποκαλυφθῆναι παρ' αὐτοῦ δόξαν.
Εφ᾽ οἷς καὶ Σακερδὼς τοῖς προλαβοῦσιν ὁμοίως
ἐποίει, καὶ ξέεσθαι αὐτοὺς κατὰ τῶν ὤμων ἐκέλευεν,
ἀχρις ἂν καὶ αὐτὰ ἐκκαλυφθείεν αὐτοῖς τὰ ὀστᾶ.
Ἐπεὶ δὲ κούφα τοῖς μάρτυσι τὰ παρόντα ἑώρα, καὶ
ἡ ῥάχις τοῖς ξεσμοῖς ὁμοίως ἐδίδοτο, ἕως αυτή τε
τοῖς παροῦσιν ὀφθαλμοῖς ἡ σύνθεσις τῶν ὀστέων
ωράθη καὶ πᾶσα διεμετρεῖτο τῶν σπονδύλων ἡ ἀρμογή. Ὁ γοῦν Σακερδώς οὕτως ἐλεεινῶς καὶ ἀθλίως
Sacerdon, Σακέρδων, in Greco ms. appellatur: diciturque fuisse Galatiæ præfectus.
col. 519–520page 144 of 391
PG 114:519ρούτων, τοῦ τε γένους καὶ τῆς πατρίδος αὐτοῦ τὰ βραχέα παραδώσομεν. Λέγεται τοίνυν μεγίστης τε καὶ εὐγενεστάτης οἰκίας ὁρμηθεὶς, ἐκ νέας ἡλικίας τοῖς τε ἄλλοις ἀρετῆς εἴδεσι κεκοσμημένος, καὶ δὴ καὶ τῇ πρὸς Χριστὸν ἀγάπῃ πλεῖον τῶν κατ' αὐτὸν ἁπάντων ἐναπλαμπρυνθεὶς, αὐτό τε τὸ σαρκίον κακοῦν καὶ ταπεινοῦν ἠγάπα, καὶ πλεῖστον αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ἐτίμα. Τοιγαροῦν ἀποστὰς τῶν γονέων, καθὼς ἡ ἱστορία διδάσκει, καὶ τοῖς κατ' ἀρετὴν ἀσχολούμενος, τοῖς θείοις μαθήμασιν ἑαυτὸν ἐξεπαίδευε, καὶ κατέσχεν ἐπιστήμην πολλήν· ἔτι δὲ τὰ κατὰ τοῦ σώματος ἀσκητικὰ ἐπεδείκνυτο, τρέφων ἑαυτὸν λιτῶς καὶ εὐτελῶς τοῖς ἀναγκαίοις μόνον, καὶ τοῖς τοιούτοις ἐναρέτοις πόνοις ἀσχολούμενος.
ΙΔʹ. Μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν τοῦ προειρημένου ὁσίου, κατὰ θείαν πρόνοιαν τοῦ ἐπισκόπου πρὸς αὐτὸν ἀπελθόντος καὶ πεισθέντος τοῖς πλήθεσιν, ἀποδέχεται τὴν φροντίδα τοῦ ποιμαντικοῦ ἀξιώματος, ἔπειτα καὶ τὸν θρόνον τοῦτον ἔρημον εὑρὼν ποιμένων εὐσεβῶν, ἀνεδέξατο τὴν αὐτοῦ ποιμαντικὴν ἐπιμέλειαν. Ὁ μέντοι ἐπίσκοπος ὁ τῶν ποιμένων ἡγούμενος ἐκεῖθεν ἀναχωρήσας, ἧκε πρὸς τὸν μακάριον Παῦλον τὸν ἐπίσκοπον, ὃς ἐν τῷ κατὰ τὸ Λεκοῦ τόπῳ τοὺς εἰς αὐτὸν ἐρχομένους ὑπεδέχετο, εἶπέ τε αὐτῷ τι παρ' ἐλπίδα κατόρθωμα. Κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν, φησὶν, ἐξ οὗ τὸ πλήρωμα τῆς εὐλογίας, καθ' ἑκάστην ἡμέραν τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτοῦ θαυμαστοῖς ἀνακηρύττει τρόποις, καὶ τοῖς πολλοῖς ποιεῖ κατάδηλον τοῦ παρ' αὐτῷ ἐπὶ γῆς ἀγωνιζομένου τὴν ἀρετήν. Ὃ γὰρ ἐπὶ τοῦ δεῖνος γέγονεν ἐν τοῖς τῆδε, τοῦτο ἀναγγέλλω σοι νῦν· καὶ τοῦτο οὐκ ἐξ ἀκοῆς, ἀλλ' ἐξ ὧν αὐτὸς ἰδίοις ὀφθαλμοῖς εἶδον, ἐρῶ σοι. Εἶδον γὰρ πρεσβύτην τινὰ θεῖον καὶ θαυμάσιον, ἄνδρα τοὺς οὐρανίους μέλλοντα οἰκήσειν τόπους, εἰλικρινέστατον καὶ ἀψευδέστατον. Εἴ τι καὶ περὶ τῶν ἐν μέλλοντι ἡμῖν εἶναι ἠρώτησα, εἶπέ μοι σαφέστατα· καὶ ὅτι κατελθὼν ὁ ἐπίσκοπος ἐκεῖθεν ἤδη ἡμῖν ὁρᾶται, φανερὸν αὐτό ἐστι.
της αὐτῶν ἤττητο καρτερίας, ὥστε καὶ ἅπερ ἦν illos pati erat verisimile, ipse potius sustinebat.
ἐκείνους πάσχειν εἰκὸς αὐτὸς ὑφίστατο μᾶλλον. Οἱ Nam ii quidem, cum ille jussisset, suis pedibus
μὲν γὰρ αὐτοῖς ποσὶ πρὸς τὸ δεσμωτήριον ἐπαν- redierunt in carcerem. Ille autem cum ex pudore
ῄεσαν, ἐκείνου κελεύσαντος. Ὁ δὲ τῇ ἐκ τῆς ἥττης et agritudine quod vinceretur, linqueretur aniαἰσχύνῃ καὶ ἀθυμίᾳ λιποψυχῶν, καὶ ὑπὸ χειρὸς πολ- mo, et multis portaretur manibus,turpiter reces
λῆς διαβασταζόμενος, οὕτως αἰσχρῶς ὑπεχώρει τοῦ sita tyrannico tribunali.Interim autem dum sancti
τυραννικού βήματος. Μεταξὺ δὲ πρὸς τὴν φυλακὴν irent in carcerem, carnes quæ eis decidebant
τῶν ἁγίων πορευομένων ἐκπίπτουσαι σὺν αἵματι cum sanguine, effecerunt ut fideles undique ad
τούτων αἱ σάρκες, τρέχειν ἀπανταχόθεν ἐπὶ τὴν eas colligendas concurrerent,tanquam ad quemσυλλογὴν αὐτῶν τοὺς πιστοὺς, ὡς ἐπί τινα θησαυρὸν dam thesaurum bonorum. Quas quidem statim
ἀγαθῶν, παρεσκεύαζον. ῎Ασπερ ὡς εἶχον εὐθὺς αὐτῇ cum ipso pulvere tollentes sitientibus manibus,
κάνει διψώσαις ὥσπερ χερσὶν ἀναιρούμενοι, εὐλογίαν credebant se quamdam benedictionem attrahere
Επισπᾶσθαι τινα καὶ χάριν ἐπίστευον.
el gratiam.
ΟΕ΄. Επεὶ δὲ πάντα φόβον, καὶ πεῖραν, καὶ σοφία
σματα, καὶ τεχνάσματα, καὶ μαγγανείας Σακερδώς
ἐνεγκὼν ἔπρακτος ἦν καὶ ἀνήνυτος, καὶ τοῦτο δὴ τὸ
τοῦ λόγου εἰς οὐρανὸν τοξεύειν ἐπιχειρῶν, Μαξιμιανὸς ταῦτα μαθών, καὶ πλατὸν τοῦ Σακερδωτος γέλωτα καταχέας, Οὗτός ἐστι Σακερδὼς ὁ ὑπὸ πάντων
ἀδόμενος, ἔφη. Μάξιμος δ᾽ ἦν τις καὶ αὐτὸς ἡγεμὼν
τηνικαῦτα παρεστώς Μαξιμιανῷ, καὶ τῶν λεγομένων ἀκούων, ζήλου κατὰ τῶν ἁγίων τὴν ψυχὴν ὑποπίμπλαται· Δέομαι τοῦ σοῦ κράτους, ἔφη, βασιλεῦ,
ὥστε καμοὶ τοὺς ἄνδρας τούτους ἐγχειρισθῆναι, καὶ
αὐτοῖς πέποιθα τοῖς μεγίστοις θεοῖς, ὡς ἡ μεταπείσω πάντως, ή κακῶς αὐτοὺς ἀπαλλάξω τοῦ ζῆν. Εφ᾽ ᾧ
κατανεύσαντος Μαξιμιανοῦ, ὄγδοος αὐτὸς τοὺς μάρτυρας διαδέχεται, καί τι καινὸν κατ᾿ αὐτῶν πλέκει
μηχάνημα, ἐκ διαλειμμάτων πρὸς αὐτοὺς τὰς ὁμιλίας
ποιούμενος, καὶ σύμβουλος ἀληθὴς εἶναι τοῖς ἁγίοις
καὶ φίλος ὑποκρινόμενος. Εντυγχάνει μὲν γὰρ αὐ-c
τοῖς τὸ πρῶτον τὰ φιλικὰ δῆθεν ὁμιλῶν, καὶ πρὸς
ἡδονὴν καὶ χάριν διαλεγόμενος· ἑξῆς δὲ πάλιν ἡμέρας
διαλιμπάνων, εἰς λόγων αὐτοὺς κοινωνίαν ἐκάλει,
καὶ ὑποτιθέναι καὶ συμβουλεύειν αὐτοῖς, ἀλλ᾽ οὐ
βιάζεσθαι τὸ παράπαν οὐδὲ ἀναγκάζειν ἐῴκει.
LXXV. Postquam vero Sacerdos omni metu intentato,adhibitaque omni experientia, callidisque
commentis artificiisque et prestigiis, nihil potuit
efficere, sed, ut dicitur,in coelum est jaculatus, et
hac rescivit Maximianus,et risum profudit in Sacerdotem: Hic est Sacerdos,inquit,qui decantatur
ab omnibus! Maximus ergo quidam, qui ipse quoque erat dux, cum esset apud Maximianum,et audiret quæ dicebantur, impletur quodam animi zelo
adversus sanctos, et, Rogo, inquit, o imperator,
tuam potentiam, ut ii viri mihi quoque tradantur
in manus. In maximis enim diis habeo fiduciam,
quod vel eis persuadebo,ut mulent omnino sententiam, vel eis male vitam adimam.Quamobrem cum
annuisset Maximianus, octavus ipse suscipit mar
tyres, et novum quid in ipsos machinatur, ut qui
interjecto aliquo temporis intervallo cum ipsis colloqueretur, et se sanctis verain et amicum dare
Gugeret consilium. Nam eos quidem primum alloquitur,amice sermocinans, et quæ jucunda et grata
essent, cum eis disserens. Deinceps vero aliquot
rursus diebus interjectis, eos ad sermonem conferendum vocabat, eosque admonere et eis consulere, non autem eis omnino vim afferre, neque
eos cogere videbatur.
05. Χρόνου δὲ αὐτοῖς οὕτω συχνοῦ διαγενομένου, LXXVI.Cum vero sic multum temporis intercesτὰ τῆς ἀπάτης τῷ Μαξίμῳ σαφῶς ἠλέγχετο, καὶ sisset, fraus Maximi aperte arguebatur,et aperiebatur
φανερὰν τὴν αἰτίαν ἐποίει τῆς δολερᾶς ἐκείνης καὶ causa illius fraudulentia et simulatæ amicitiæ.
προσποιήτου φιλίας. Προσκαλεσάμενος γὰρ τοὺς Nam cum sanctos advocasset: Salvete, inquit,o hoἁγίους, Χαίρετε, ἔφη, ὦ ἄνθρωποι, οὓς φιλοῦσί τε mines,quos similiter amant dii immortales,et amὁμοίως οἱ ἀθάνατοι θεοί, καὶ ἀμφοτέρους ἐν μοίρα bos habent loco germanorum fliorum.Sæpe enim
γνήσίων ἔχουσι παίδων· πολλάκις γάρ μοι καὶ χρη- mihi et responsa dederunt,et in somnis apparueσμοὺς εἶπον, καὶ ἐν ὕπνῳ ἐφοίτησαν τῆς καθ᾽ ὑμῶν „ runt, iram in vos reprimentes, nulla quidem omnino
ὀργῆς ἀναστέλλοντες, ἑτέρου μὲν πάντως ἕνεκεν οὐ- alia de causa, nisi quod exspectant vestram sponte
δενὸς, ἀλλ᾽ ἢ τὴν ὑμετέραν αὐθαίρετον γενέσθαι futuram mutationem.quæquidem paulo postaderit,
μεταβολὴν ἀναμένοντες, ἥτις δήπου μετὰ μικρὸν καὶ ut mihi certe praeterita nocte magnus inter deos
αὐτὴ παρέσται, ὡς ἐμοὶ γοῦν τῆς παρελθούσης νυ aperuit Dionysius, ut qui nobis.nandaverit, dicens:
κτὸς ὁ μέγας ἐν θεοῖς παρεγύμνωσε Διονύσιος, Φέρε Adduc viros.Ecce ergo et ara est parata, et parata
τοὺς ἄνδρας, πρὸς ἡμᾶς ἐπισκήψας. Ιδού τοίνυν καὶ sunt sacrificia: accedite,et sacrificate eorum beβωμὸς εὐτρεπής, καὶ τὰ τῶν θυσιῶν παρεσκεύασται· nevolentiæ. Ad hæc sancti respondentes: Falsum,
θύετε προσελθόντες τῇ αὐτῶν εὐμενείᾳ. Πρὸς ταῦτα o judex,aperte dixisti, et minime probabiliter. Nam
ὑπολαβόντες οἱ ἅγιοι, Φανερώς, ω δικαστά, διεψεύ- quæ interdiu tut sibi dii loquuntur,ea omnino Doctu
σω, εἶπον, καὶ ἀπιθάνως· ὅσα γὰρ ἡμέρας σοι προσ- quoque. Quisnam enim adest tibi Dionysius? 1s
φθέγγονται οι θεοί σου, τοσαῦτα πάντως καὶ ἐν νυξί. enim est duplex, ut videmus: aut quemnam nomi
Ποῖος δέ σοι καὶ παρέστη Διονύσιος; διπλούς γάρ, nas ex his immortalem? æneumne,an lapideum?
col. 531–532page 145 of 391
PG 114:531τοῦ τοῦτ᾽ ἔχειν, ὥρμησ᾽ ἅπαντας φιλανθρωπίας, δοῦλον μορφὴν ἀναλαβόντ᾽· καὶ τῶν μὲν νέων δὲ θεραπεύειν τέκνων, τοὺς γηραλέους δὲ καὶ προβεβηκότας ἐλευθέρους μὲν ἀδεᾶς, μηδ᾽ ἐν πολλοῖς εἶναι χρόνοις προνόεις, ἀλλ᾽ ἔχει τέλους ἐκ τῆς τροφῆς ἑαυτοὺς χορηγεῖν· φίλους αὐτοῖς παντὸς, ἐχθροὺς οὐδενί, ταῦτα δὲ ἀντεκδούλευσαν, οἷδεν, ἀτλέτω βοηθὸς τὰς τέλος τε θείων ἐφ᾽ ἡμῶν βίῳ ἄξιοι, καὶ μακρότητος ἡμερῶν ἀπολαύσετε.
Ζ᾽. Οὗτοι εἴ τι τοῖς εἰσακούσαντες, δάκρυσί τε πολλοῖς τοῦ θρήνους καταχέοντες, καὶ τὴν εἰκῆ τοσαύτην ἐκπλαγέντες, ὡσπερεὶ σεισμοῦ κατὰ τοῦ σώματος βιαίως γελῶσι, καὶ χαλῶσι, καὶ οὐ θαῤῥοῦσι, καὶ τὸν ἀρχαῖον βίον ὀδύρεσθαι φθάνοντες, εὑρίσκοντο παρὰ τοῦ καὶ τοῖ ἐν τῷ βίῳ ζωῆς. Εἰ γὰρ γένοι οἷα τῷ παρερ πρὶν ὅτε ἤ ἄρα θρόνου ἔμενεν εἰδότες ἐφ᾽ οὗ τόπου τοῦτο ἦν, θεαταὶ τοὺς ἁγίους ὡριζομένους τῶν αὐτοῖς δεικνυμένων, ἔκπαλαι τοῦτο κατέβαλεν ἑαυτοῖς, ὡς ἀεί ποτε ἐπ᾽ αὐτοῖς ἐκείνοις βίου ὑπαρχούσης τῆς θείας κηδεμονίας. Ἀφ᾽ οὗ, λέγοι, ἐκεῖνα στεναγμοῖς εἰς βάθος ψυχῆς ἐκδύεσθαι τοιοῖσδε φθεγγόμενος. Ἐφ᾽ ᾧ νέοις μὲν οὕτω πόσον ἐγκλίναι εἰπεῖν αὐτοῖς ἀξιοῦσθαι, τοὺς μὲν ἐν τῇ ζωῇ τοῖσδε τέλος ἐκεῖ μάλιστα παρόντα κενέωσε πρᾶγμα τοὐμόν. Τοῦτο γὰρ ἅπαντές εἴπ᾽ αὐτοῖς ὁ δεσπότης· Πλεῖστοι δὲ ταύτῃ μὲν εἰδέναι ἀποδεδέχθαι πρῷ βίῳ. Πλεῖστοι δ᾽ ἐπεὶ ἐπέσχον ἴσᾳ τῆς τε πρὸς θεὸν ἐπιθυμίας, ἅπαντα φέρειν ᾠήθη· τοῦτο μόνον ὅρον οὐκ ἐβούλοντο λύειν τοὐναντίον βίου· ὅτε δ᾽ αὖ τοῦ πατρὸς ἀνίσταντο. Εἶτα γε, μὴ πόθεν ἀξιολόγους ψυχούλης ἐπανελθόντος ἀδύνατον ἐπίμπρα.
Ζ᾽. Ἄλλα γενόμενα τῶν τοῦ ἐκθαυμάσιος δεικνυτ. Ἑαυτ ὁ πατήρ που προτρέψας ἐφ᾽ ἃ δεῖ ὀρθῶς πληθύνων, τοῖς τε θεωρήμασι τοῖς τούτων πρὸς σφίσιν αὐτοῖς, βεβαιοῦντες, ἐπὶ σχολαστικοὶ τοῖς μαθήμασιν ἀποδιδόασιν, ἐπὶ Βηρυτὸν πλεῖσαι, καὶ ἐγκύκλιος παιδεύσεις ξυμπλήρωσιν διέπεσαν, αὐτοὺς ἔπεμψεν. Οἴδατε, εἴρηκεν, ἅπαντα τοιαύτην οἴκαδε παρεσκεύασμαι, τά τε ἡμέτερα ἐφ᾽ ἃ δεῖ περὶ τοῦ γάμου σπουδαστέον ἅμα διαφόρους εἶναι νομίζεσθαι, καὶ τάχιστ᾽ ἐπανήξοντας ἡμᾶς τοὺς συζύγους ἐλπίζεσθαι. Ταῦτα εἰπόντα ἐπὶ τὴν ναῦν αὐτοὺς ἀπέλυσεν.
Nam si cum dicis, qui constat ex lapide, videbis ὡς ὁρῶμεν, οὗτος· ἢ τίνα τοῦτον ἀθάνατον ὀνομά
paulo post hunc tibi deum immortalem vel confractum, vel injectum in medificium, vel exustum
et in calcem transmutatum. Quod si tecum disse.
ruit æneus, is quoque cito pulchre fundetur in
Vasa,quæ deserviunt ministeriis, quomodo unumquodque eorum usus exegerit. Cum hæc sancti
respondissent, et cognovisset Maximus nihil sibi
aliud profuisse omnino simulationem illam et
fictionem, quam quod súis diis labem et maculam inusserit, personam deinceps exuens aperte
ostendit Maximum, et id quod erat, protinus apparuit.
ζεις; τὸν χαλκοῦν ἢ τὸν λίθινον; Εἰ μὲν γὰρ τὸν ἐκ
λίθου λέγεις, ὄψει μετὰ βραχὺ τὸν ἀθάνατον σοι τοῦ
τον θεόν, ἢ θλασθέντα καὶ εἰς οἰκοδομὴν ἐμβληθέντα,
ἢ ἐκκαυθέντα καὶ εἰς ἄσβεστον μετασκευασθέντα,
Εἰ δὲ καὶ ὁ χαλκούς σοι διείλεκται, θάττον ἂν καὶ
αὐτὸς εἰς ὑπηρετικά σκεύη καλῶς ἀναχωνευθείη,
ὅπως ἂν ἕκαστον αὐτῶν ἀπαιτῇ τὰ τῆς χρείας. Ταῦτα
τῶν ἁγίων ἀποκριναμένων, γνοὺς ὁ Μάξιμος ὡς ἄρα
οὐδὲν ἕτερον τῆς ὑποκρίσεως ἐκείνης ἀπώνατο καὶ
τοῦ πλάσματος, ἢ ὅσον μώμον προστρίψασθαι τοῖς
οἰκείοις θεοῖς, ἐκοὺς τὸ προσωπεῖον λοιπόν, φανερόν
αὐτοῖς ἐποίει τὴν Μάξιμον, καὶ ὅπερ ἦν, εὐθέως
ἐφαίνετο.
LXXVII. Jubet itaque obeliscos in extremo acutos, ΟΖ΄. Κελεύει γοῦν οβελίσκους τὸ ἄκρον οξείς που
unius pedis magnitudine.superne habentes cuspides, διαίους τὸ μῆκος τὰς ἀκμὰς ἄνωθεν ἔχοντας τῇ γῆ
defigi in terram,et B.Clementem supinum acubus ἐμπαγῆναι, καὶ τὸν μακάριον Κλήμεντα ταῖς ἀκίσιν
impositum, crassissimis lignis verberari vehemen· ἐπιτεθέντα ὕπτιον, ξύλοις παχυτάτοις σφοδρότητα
tissime: Agathangelo autem in caput infundi plum- τύπτεσθαι· τῷ ᾿Αγαθαγγέλῳ δὲ μόλυβδον κατά και
bum igne liquefactum. Cum ergo jussus effectum φαλῆς πυρὶ τακέντα ἐπιχεθῆναι. Ταχὺ τοίνυν ἐκβάν
celeriter accepisset,magnanimus quidem Clemens τος εἰς ἔργον τοῦ ἐπιτάγματος, ὁ μὲν γενναιότατος
et in pectore superne cadebatur, et ejus terga Κλήμης στέρνα τε ἄνωθεν ἐτύπτετο, καὶ τὰ νῶτε
inferne obeliscis transfigebantur. Sed ne sic qui- τοῖς ὀβελίσκοις κάτωθεν διεπείρετο· ἀλλὰ οὐδὲ οὕτως
dem anima huic sancto discedebat a corpore. Ve- ἡ ψυχὴ τοῦ σώματος τῷ ἁγίῳ διίστατο. Αψευδής
rax enim erat qui fuerat pollicitus, tormenta eum γὰρ ἦν ὁ ἐωαγγειλάμενος μὴ βασάνους αὐτοῦ περιnon esse superatura,nec ullo supplicio vitam esse γενέσθαι, μηδὲ τιμωρία μηδεμια τελευτῆσαι τὸν
Gniturum. Agathangelus vero ipse quoque simili- βίον. Καὶ ᾿Αγαθαγγελος δὲ ὡσαύτως ὑπερφυή τινα
ter admirabilem ostendit fortitudinem. Maximus την καρτερίαν καὶ αὐτὸς ἐπεδείξατο. Μάξιμος τοίνυν
itaque hoc præter opinionem miraculo obstupe- τῷ παραδόξῳ τοῦ θαύματος μετὰ τῶν περιεστώτω
factus, cum iis qui circumstabant, propemodum καταπλαγείς, οὐκέτι οὐδὲ πιστεύειν εἶχε μικροῦ τοῖς
ne poterat quidem credere suis oculis, adeo ino- σφῶν ὀφθαλμοῖς, παράλογον οὕτως ὁρῶσι θέαμα, τὰ
pinatum et quod erat præter rationem videntibus στέρνα, τὴν καρδίαν, ὅλον ἑξῆς τὸ σῶμα οξύτητα στο
miraculum, per pectus, cor et totum deinceps cor- δήρου διατειρόμενον ἄνθρωπον, εἶτα καὶ προστυπτός
pus,aculo ferro transfixum hominem, et præterea μενον ἄνωθεν μάλα σφοδρῶς, καὶ οὐκ εὐθὺς ἀποῤ
superne quoque vehementer verberatum,non sta- ρήξαντα τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ ζῶντα ἔτι καὶ περιόντα,
tim emisisse animam,sed vivum adhuc esse et su- καὶ πρὸς τὴν ἀφόρητον ἐκείνην βίαν μεθ᾽ ὑγιούς τῆς
perstitem,et vi illi intolerabili sana mente resiste- καταστάσεως ενιστάμενον. ὀψὲ δὲ οὖν ὅμως τῶν
re. Vix ergo tandem eum detrahit ab obeliscis, non οβελίσκων αὐτὸν ἐξαιρεῖται, καθάπερ ἱμάτιον πανsecus ac vestem undique dilaceratam, et solo ser- ταχόθεν διεῤῥωγότα, καὶ τὸ μὴ νεκρὸς εἶναι μόνη τῇ
mone persuadentem,se non esse mortuum.Martyr φθογγῇ ἀναπείθοντα. Ὁ μάρτυς τοίνυν πρὸς τὸν
ergoad Maximum protinus aspiciens: Modo, inquit, Μάξιμον εὐθὺς ἀπιδών, Εγνωκατε κἂν ἄρτι, ἔφη,
cognoristis, quemadmodumn non solum nostrum όπως οὐ τὸ ἡμέτερον σῶμα μόνον πρὸς ὑμᾶς ἀγω
corpus adversus vos decertal, sed Deum habet,qui νίζεται, ἀλλὰ Θεὸν ἔχει τὸν δι' αὐτοῦ μετὰ πολλῆς
per ipsum longe vestras superat insidias,qui etiam της περιουσίας τὰς ὑμετέρας ἐπιβουλὰς κατισχύον
non sinit animam evolare e corpore,eam cohibens pra, ὅστις καὶ τὴν ψυχὴν ἀποπτῆναι τοῦ σώματος
et continens arcano quodam consilio,et quæ dici οὐκ ἐξ, διακρατῶν αὐτὴν καὶ συνέχων ἀρρήτοις οι
non potest providentia.
κονομίαις.
CAPUT XIII.
Aphrodisii Perse conatus in Sanctos.
LXXVIII.Cum animum ergo omnino despondisset
tyrannus, et nulla spe amplius teneretur, sacrum
quidem Clementem, qui adhuc portabatur, cum
Agathangelo includit in carcere. Refert autem ipse
quoque singula Maximiano, quænam adversus marΟΗ'. Απαγορεύσας οὖν ἐκ πάντων ὁ τύραννος, καὶ
μηδεμιᾶς ἐλπίδος ἀνεχούσης αὐτὸν, τὸν μὲν ἱερὸν
Κλήμεντα ἔτι διαβασταζόμενον σὺν ᾿Αγαθαγγέλῳ τῇ
φυλακῇ κατακλείει. Ὁ δὲ Μαξιμιανῷ καὶ αὐτὸς οἷα
τε κατὰ τῶν μαρτύρων ἐπινοήσειεν, όπως το κρείτ
col. 545–546page 146 of 391
PG 114:545Εἶτα γεγονὼς ἐπίσκοπος τῆς Σεβαστείας, ἧς πρότερον ἐπρυτάνευε Πέτρος ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, τὰ πολλὰ τοῦ βίου ἐντεῦθεν ἀρξάμενος κατηνάλωσε. Πλεῖστα δὲ παρὰ τοῦ χρόνου κεκμηκὼς, καὶ ποικίλαις νόσοις βαρυνόμενος, πρὸς τὸν Κύριον ἐξεδήμησε, τῶν ἑαυτοῦ ἀρετῶν τελείας ἔχων τὴν ἀπόδειξιν. Εἰ δέ τις ἐπιποθεῖ τὴν αὐτοῦ ζωὴν ἀκριβεστέραν μαθεῖν, ἐντύχοι τοῖς ὑπὸ τοῦ θειοτάτου Γρηγορίου τοῦ Νύσσης, ἀδελφοῦ ὄντος αὐτοῦ, συγγεγραμμένοις περὶ τῆς ἀρετῆς αὐτοῦ, καθὼς ἐκεῖσε εὑρήσει τὰ πάντα λεπτοτέρως διηγούμενα. Ἡμεῖς δὲ τοσαῦτα εἰπεῖν ἀρκεσθέντες, τοῖς περὶ τοῦ θαυμαστοῦ Θεοδώρου λόγοις τὸν ἐφεξῆς παραδώσομεν ἀναλώσαντες χρόνον.
μγʹ. Μηνὸς δʹ, μνήμη τοῦ ἁγίου μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου τοῦ Στρατηλάτου.
Θεόδωρος οὗτος ὁ θαυμαστὸς ἦν μὲν τῶν τότε τὴν Ἡράκλειαν οἰκούντων, ἀρχαίας μὲν πόλεως, κατὰ τοὺς Ποντικοὺς δὲ τόπους κειμένης. Νέος δ' ἐτύγχανε καὶ τὴν ἡλικίαν καὶ τὴν εὐμορφίαν τῶν ἁπάντων διαφέρων. Οὐ μὴν τοιοῦτος ὤν, ἐκ τῶν τῆς ψυχῆς κατεφρόνει καλῶν· ἀλλὰ παρ' ὅσον ἐκεῖθεν εἶχεν ἀγαθά, παρὰ τοσοῦτον τοῖς τοῦ σώματος ἐχρῆτο προτερήμασιν εἰς κόσμον. Τοιγαροῦν ἐπ' ἀνδρείᾳ διαβόητος ὢν, εἰς στρατηγὸν τῶν ἐκεῖσε παρεληλύθει δυνάμεων. Καὶ ὡς εἶχε τῆς ἐξουσίας, εἰς τοὺς ὑπ' αὐτὸν ἀφεώρα τὸ τῆς φιλανθρωπίας ἔργον, καὶ τὴν πρὸς τοὺς δεομένους εὐποιίαν. Τοσαύτῃ δὲ τὴν ψυχὴν εὐγενείᾳ κεκοσμημένος, ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τοῖς τε τοῦ σώματος καὶ τοῖς τῆς γνώμης πλεονεκτήμασιν, ἤκουσέ ποτε δράκοντος χαλεποῦ καὶ μεγίστου τὴν τῶν ἐκεῖσε ἀνθρώπων λυμαινομένου γῆν. Τοῦτο δὲ ἄγαν αὐτοῦ πρὸς τὴν τοῦ κτήνους κατάλυσιν ἐξῆρε τὸν θυμόν. Τάχα δὲ καὶ θεῖός τις αὐτὸν κατεκίνει ζῆλος εἰς τοῦτο προτρεπόμενος. Ἐλθὼν οὖν ἐπὶ τὸν τόπον, εἶδε τερατώδη τε καὶ φοβερὸν τὸ κτῆνος, καὶ τοῦ μεγέθους τὴν ὑπερβολὴν αὐτὸν δὴ ἔφριξεν. Ἀλλ' οὐκ ἐπτοήθη τὸ φρόνημα, οὐδ' ἡ ψυχὴ τῷ δέει καθείλκετο· ἀλλ' ἐπικαλεσάμενος τὸν Κύριον, καὶ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἀσπίδα λαβών, ἐπεστράτευσε τῷ δράκοντι θαρσαλέως. Ὡς δὲ εἷλέ τε καὶ κατηγωνίσατο, τοῖς παροῦσι μεγάλης εὐθύς ἀφορμὴ θαυμασμοῦ ὁ νικητὴς ἐγεγόνει. Ἐντεῦθεν τῆς κλεινῆς ἐκείνης εἰς ἀνδρείαν φήμης ἀρχή· καὶ ταύτης προχωρούσης καὶ μέχρι τοῦ βασιλέως ἐλθούσης Λικινίου, ἐν χρείᾳ τοὺς ἁγίους ἔθετο κατὰ τῶν ἐχθρῶν. Ὁ δὲ πρὸς μὲν τὴν τοῦ βασιλέως ἐντολὴν ἡδέως εἶχεν, εἴτε ὑπηκοΐαν θεραπεύων, εἴτε καὶ τῆς κατὰ τῶν βαρβάρων αὐτῷ συνεπαμύνων νίκης· εἰς δὲ τὰς ἀθέους ἱερουργίας τὴν συγκατάθεσιν ἐπιδοῦναι ἀπεκρούετο. Καὶ τοῦτο σαφῶς ἐδήλωσεν ὅτε τὸν βασιλέα μετ' ἐπαγγελιῶν ἔγραψε πολλῶν, τὸν Θεόδωρον εἰς τὴν ἑαυτοῦ προσκαλούμενος πόλιν.
Πρὸς τοῦτο ὁ μάρτυς ἐπιστέλλει τοιαῦτα· «Σοί γε, ὦ βασιλεῦ, τούτους ἀποδίδωμι ὅλους τοὺς ἐπαίνους, οὓς διὰ τῆς ἐπιστολῆς ὑπεσχέθης δωρεῖσθαι ὡς δῶρα θεῖα· καλὰ γὰρ ὅσα καὶ τοῖς ἀνθρώποις τιμῆς ἄξια. Ἐγὼ δέ, ὡς ἡ φήμη κατεβόα, τὸν δράκοντα τοῦτον οὐκ ἐμαῖς δυνάμεσιν ἀπεκτόνασιν, ἀλλ' ἐπικαλεσάμενος Χριστόν, τὸν ἀληθινὸν Θεόν, ὡς αὐτοῦ κατεκράτησα τοῦ θηρός.» Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ταῦτα, θυμοῦ πλησθεὶς ἐκέλευσε τὸν ἅγιον ἀχθῆναι πρὸς αὐτόν. Ἀχθεὶς δὲ ὁ Θεόδωρος, ἀτρέπτῳ τῷ φρονήματι πρὸς τὸν βασιλέα διελέγετο. Ἐπεὶ δ' ὁ τύραννος θεραπεύειν αὐτὸν τοὺς θεοὺς ἐπεζήτει, ἀπεκρίνατο ὁ γενναῖος· «Θύσω μὲν οὖν ἐγώ, εἰ βούλει, τοῖς θεοῖς σου· ἀπελθὼν δὲ οἴκαδε, καὶ συλλέξας τὰ χρύσεα καὶ τὰ ἀργύρεα σου εἴδωλα, θύσω αὐτὰ τοῖς πένησιν.» Ὡς δὲ τοῦτο ἤκουσεν ὁ βασιλεύς, οἰηθεὶς ὡς ἀληθῶς ταῦτα πράξειν τὸν Θεόδωρον, ἐφῆκεν ἀπελθεῖν. Ὁ δὲ οἴκαδε ἀπελθών, τὰ τοῦ βασιλέως εἴδωλα συνέτριψε, καὶ τοῖς πτωχοῖς τὴν ὕλην διένειμεν. Ἐντεῦθεν πάλιν πρὸς τὸν βασιλέα ἀχθεὶς, ποικίλαις ἐβασανίσθη τιμωρίαις. Καὶ ξέεται καὶ ποτνιᾶται καὶ τοῖς ὄνυξι κατατρύχεται τὸ σῶμα· εἶτα τῷ σταυρῷ προσηλοῦται. Ὥσπερ δ' ἐν ἀλλοτρίῳ πάσχων σώματι πάντα ὑπέμενεν, οὕτω νυκτὸς ἐπελθούσης ἄγγελος αὐτῷ παραστάς, θεραπείαν τε παρεῖχε τῶν πληγῶν, καὶ παρεμυθεῖτο, τὸ τέλος αὐτῷ τῶν ἄθλων ὑπαγγέλλων. Τεμνομένης δ' ἐπὶ πᾶσι τῆς κεφαλῆς, ταύτῃ τοῦ μαρτυρίου τὸν δρόμον ἐξεπλήρωσε.
τους καὶ θωπειῶν αὐτοὺς εὕροι, καὶ βασάνων, καὶ tyres excogitaverit, et quemadmodum invenerit eos
φύσεως, έκαστα σαφῶς ἀναφέρει. Μαξιμιανὸς δὲ
ὁμοίως αὐτῷ τοῖς ὅλοις ἀμηχανήσας, οὐχ ὅτι μὴ πείσεις τοὺς γενναίους, ἀλλ' ὅτι μηδὲ ἀνελεῖν αὐτοὺς
δύναιτο, κελεύει παρὰ τῇ φυλακῇ οὕτως ἐρήμους
πάσης προνοίας ἀπολιπεῖν, ἄχρις ἂν τὴν ἐκ τῆς φύσεως αὐτοὶ τελευτὴν ὑπομείνωσιν. Οἱ ἀσεβεῖς δὲ
καὶ πεῖραν οὕτω σαφῆ τῶν ἀνδρῶν λαβόντες, (ὦ τῆς
ὠμότητος!) οὐδὲ οὕτως ἡσυχάζειν εἶχον, ἀλλὰ καὶ
ταύτῃ περιέσεσθαι προσεδόκων.
nec blanditiis vinci posse,nec tormentis,atque adeo
ipsam quoque ab eis superari naturam. Maximianus
vero cum similiter atque ipse, nullam posset excogitare rationem, nedum viros persuadendi egregios, sed nec eos quidem interimendi,jubet eos relinqui in carcere, nec ullam eorum omnino curam
geri, donec ipsi naturalem mortem sustinuissent.
Viri autem impii, cum eorum tam manifestam accepissent experientiam, (ο amentiam! o crudelitalem!) ne sic quidem poterant quiescere, sed
etiam exspectabant fore, ut sic vincerent.
ΟΘ'. ᾿Αμέλει καὶ ᾿Αφροδίσιος ἐννατος τὴν πρὸς αὐτ LXXIX. Certe Aphrodisius quoque nonus luctam
τοὺς ὑπέρχεται πάλην, Πέρσης μὲν τὸ γένος, πολλὰς adversus ipsos suscipit,genere quidem Persa, qui
δὲ κατὰ Χριστιανών πολλάκις ἐπινενοηκώς τιμω- multa tormentorum genera saepe excogitarat adverρίας. Τοῦτο δὲ σύμβολον ἀκριβὲς ὅτι πολύς ἦν περὶ sus Christianos. Erat autem hoc signum evidens,
αὐτῶν Μαξιμιανῷ λόγος, καὶ ὅτι γνῶσις τοιάδε κατ Maximianum eorum magnam habere rationem, et
ειλήφει πάντας, ὡς ὁ μεταπείσειν αὐτούς δυνηθεις, huc sciebant omnes, quod qui eos potuisset persuaτὰ μέγιστα αὐτῷ χαριεῖται, καὶ πλείστην ὅσην ὑπὲρ dere ei esset rem facturus gratissimam, et pro eo
τοῦδε τὴν ἀμοιβὴν λήψεται. Οὗτος οὖν παρατυχών maximam accepturus remunerationem. Hic ergo
Μαξιμιανῷ ἡνίκα περὶ τῶν ἁγίων αὐτῷ ἀπηγγέλλει cum forte fuisset apud Maximianum, quo tempore
το, αἰτεῖ τὴν κατ' αὐτῶν ἐξουσίαν, εἰ καὶ, τὸ τοῦ de sanctis ei renuntiabatur, petit in eos sibi dari
λόγου, Σικυώνιος ἐπαπέδυ. Αἰτήσας δὲ καὶ λαβών, potestatem, etiamsi, ut est in proverbio, exuerit
δείπνα κατὰ τὴν οἰκίαν εὐθύς φιλότιμα καὶ πολυτελή Sicyonium Cum autem petiisset el accepisset,
παρετίθει, καὶ αὐτούς ἐκάλει πρὸς τὴν ἑστίασιν, ἵνα domi statim apponit lautam et magnificam ccenam,
κεκμηκότας δῆθεν τοῖς ἐπιπόνοις τῇ παροχῇ τῶν et eos invitat ad convivium, ut eis labores susti
ἀνηδόνων χαρίσηται, καὶ τὴν αὐτῶν γνώμην ὁμιλῶς nendo defessis,res jucundas prebendo gratificareὑφαρπάτῃ. Τῶν δὲ τὴν σύντροφον καὶ φίλην μᾶλλον tur, et eoruro ad se animumleniter alliceret. Cum
ἀσπαζομένων ἐγκράτειαν, καὶ προστιθέντων, ως vero, quæ eis coaluerat et grata erat, magis amἩμεῖς τὸν οὐράνιον ἐσθίομεν ἄρτον, οὗ ὁ φαγὼν οὐκ plecterentur abstinentiam, et adjicerent: Nos pane
ἔτι οὐ μὴ πεινάσῃ, ἀλλὰ ζήσει εἰς τὸν αἰῶνα έχεις cœlesti vescimur,quem qui comederit,non amplius
γὰρ ἡμῖν τὰ δεῖπνα ἡτοίμασται· ὕβριν 'Αφροδίσιος esuriet sed vivet in æternum, illic enim est bonis
τὸ πρᾶγμα νομίσας, καὶ σφοδρότητι ἐπ' αὐτούς κια coena parata, contumeliam esse ratus Aphrodisius,
νηθείς, ἐκείνους μὲν τηνικαῦτα τῇ φυλακῇ δίδωσιν et in eos commotus vehementius, illos quidem
εἰπὼν, ὡς "Αρα τὸ ὑμέτερον δείπνον οδυνηρὸς ἔσται tradit in custodiam, dicens: Vestra ergo cana
θάνατος, ὅπερ ἐγὼ τὴν αὔριον φιλοτίμως ὑμῖν πο erit mors cum dolore, quam quidem ego cras voραθήσω.
bis apponam magnifice.
Π΄. Δύο δὲ λίθους ἀπὸ μυλῶνος ἐνεχθῆναι τῇ LXXX.Jubet autem postridie afferri duos lapides
ὑστεραίᾳ κελεύει, ἑκάτερον δὲ αὐτῶν ἑκατέρου τῷ morales: utrumque vero eorum collo utriusque
τραχήλου περιδεθῆναι, καὶ οὕτως αὐτούς λίθοις alligari, et sic eos lapidibus undique appetitos,
πάντοθεν βαλλομένους διὰ μέσης τῆς πόλεως ἕλ- trahi per mediam civitatem,iis, qui trahebant,hoc
κεσθαι, τοῦτο αὐτοῖς τῶν ἑλκόντων ἐπιφωνούντων eis acclamantibus: Diis parete et imperatoribus;
Τοῖς θεοῖς καὶ τοῖς αὐτοκράτορσι πείθεσθε· ὅστις qui aliquid decernit præter nostram patriam reliδὲ παρὰ τὴν πάτριον ἡμῶν θρησκείαν νομοθετεί, gionem, fit obnoxius talibus suppliciis. Sed hoc
τιμωρίαις τοιαύταις ὑπόδικος γίνεται. ᾿Αλλὰ τούτο quidem totum faciebat Aphrodisius, ut vel ingentes
μὲν ὅλον Αφροδίσιος ἐποίει, ὅπως ή κατενέγκη η frangret eorum spiritus,et efficeret ut cederent,
αὐτῶν τὸ φρόνημα καὶ ὑπανεῖναι παρασκευάσῃ se tam turpiter traduci non ferentes; vel in eos
τὴν ἄτιμον περιαγωγήν ταύτην οὐκ ἐνεγκόντας, ἢ incitaret civitatem, et communiter concurrentes
τὴν πόλιν κατ' αὐτῶν ἐρεθίσῃ, καὶ κοινῇ συνδρα- omnes ipsos interimerent. Sed qui quæ sunt proμόντες πάντες αὐτοὺς ἀνέλοιεν. ᾿Αλλ᾿ ὁ ἀνακαλύ- funda et occulta aperit, id evertit, quod is callide
πτων βαθεῖα καὶ ἀπόκρυφα κατὰ τῆς ἐκείνου μᾶλλον cogitaverat. Nam et martyres gloriantes potius
κεφαλῆς τὸ σόφισμα περιέτρεψεν. Οἱ τε γὰρ μάρ- quam pudore affecti,circumducebantur, civitasque
τυρες σεμνυνόμενοι μᾶλλον, οὐκ αἰσχυνόμενοι περι- confluens ad spectaculum,et videns quam alacres
ήγοντο, ἥ τε πόλις ἐπὶ τὴν θέαν συῤῥέουσα καὶ et lati propter Christum obirent, et quam post tol
Similis, a Sicyone certe ducta utraque, apud
Scollum nostrum centuria 12, adagio 71, ex Suida
paramia;. Sicyonius in arena un descendit. Neutrius usum afferunt parcmiographi.
Hæc in Græco pluribus efferuntur.
col. 557–558page 147 of 391
PG 114:557αἱ Δὲ δύναι αὐτοῦ, πεῖσαι ἀδύνατον τρύχουσαι, καὶ νοσήμασιν. Οὐ καλόκαγαθὸν καὶ ἐλευθέρᾳ γνώμῃ φρονεῖν· ὑπ' ἀνάγκης δόξαν τινά, ἀλλὰ κοινὸν ἔρανον τοῦτο τεθεικέναι· ὧν γὰρ οἱ πολλοὶ τυγχάνουσιν ὁμόσε.
Οἱ μὲν τοίνυν παρόντες, ὡς Θεοδόσιον ἑώρων τὴν ψυχήν, καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ σύνθημα γνωρίζοντες, πολλὴν αὐτῷ τιμὴν προσέφερον, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν φιλίαν οὐ μικρὰν ἐτίθεντο. Τοῦ δὲ διδασκάλου τὴν γνώμην ὑπεραγαπῶντος, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς θείοις λόγοις ἀσκεῖσθαι βουλομένου, πολλοὶ μὲν αὐτῷ προσεχώρουν μαθηταί, πλεῖστοι δὲ τῶν εὐγενῶν, οὓς ἐκεῖνος οὐδαμῶς ἀπέστρεφε, τοῖς αὐτοῖς συνεκτρέφεσθαι δόγμασιν ἀξιῶν.
Ὢν δ' οὐ πολλῷ ὕστερον τὴν πόλιν Θεοδόσιος καταλιπὼν, ἐπεδήμησε Σκόποις· κἀκεῖ δὴ τοῦ θεϊκοῦ πόθου κρατοῦντος, εἰς ἔρημον ὀρεινὴν ἑαυτὸν ἐκποδὼν κατέστησεν, ὅπου καλύβην τινὰ μικρὰν εἰς κατοικίαν ᾠκοδόμησε, καὶ σιτίοις ἐχρῆτο τοῖς ἐκ τῆς ἐρήμου. Πολλοὶ δ' αὐτῷ καὶ ἐνταῦθα προσεχώρουν, οἱ μὲν θεωρίας ἕνεκα, οἱ δὲ μαθηταὶ γενήσεσθαι βουλόμενοι.
Ἀλλ' ἐκεῖνος ἔφευγε μὲν τὸν ὄχλον, ἀπέκρυπτε δ' ἑαυτόν, τὴν ἡσυχίαν ἀεὶ ποθῶν, καὶ Θεῷ μόνῳ σχολάζειν ἐθέλων. Τοῦτο δὲ ποιεῖν ἤδη καλῶς οὐκ εἶχεν ἐν τοῖς ἐκεῖ τόποις· πολλοὶ γὰρ αὐτῷ συνεχῶς προσεφοίτων, καὶ λυπηρὸν αὐτῷ τοῦτ' ἦν. Ἐντεῦθεν εἰς Ἀντιόχειαν παρεγενήθη, πρὸς τὸν μακάριον Λογγῖνον. Ἦν δ' οὗτος ἀνὴρ θαυμαστὸς καὶ τῷ βίῳ καὶ τῇ πολιτείᾳ, καὶ τῶν τηνικαῦτα ἀσκητῶν οὐδενὸς δεύτερος. Τούτῳ συγγενόμενος ὁ Θεοδόσιος, καὶ τὴν πρόθεσιν αὐτοῦ ἐκδιδαχθεὶς, πολὺν χρόνον αὐτῷ παρέμεινεν, οὐ μικρὰ κερδαίνων ἐκ τῆς πρὸς αὐτὸν συνδιαιτήσεως.
Ἀπὸ δὲ τῆς Ἀντιοχείας ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα παρεγενήθη, κἀκεῖ πάντα τὰ ἅγια προσκυνήσας, καὶ τοῖς ἐκεῖσε πατράσι καὶ ἀσκηταῖς ὁμιλήσας, ὠφελήθη μεγάλως, καθ' ἑαυτὸν ἐπιλεγόμενος τὴν τῶν ἁγίων ἐκείνων ἀρετήν. Ἐπειδὴ δὲ πολλαῖς ταῖς εὐχαῖς ἐσχόλαζε, καὶ οὐδεμιᾶς αἰτήσεως ἀμοιρεῖν ἐδόκει παρὰ Θεοῦ, τοῦτ' αὐτῷ μάλιστα εἰς πίστιν ἔφερε, τὸ τυγχάνειν ὧν ᾔτει· ὥστε δεομένοις τι παρεῖχε, καὶ νοσοῦντας ἰᾶτο, δαίμονάς τε ἀπήλαυνε, καὶ πολλὰ θαυμάσια ποιεῖν ἐδοκίμαζεν.
et tanta supplicia valida essent eis corpora, maxi- ὁρῶτα ὅπως μὲν εὔθυμοι διὰ Χριστὸν καὶ φαιδροί
mas illas plagas cito repellentia; eos veluti impati- περιήεσαν, ὅπως δὲ αὐτοῖς ἐπὶ τοσαύταις ἄρα καὶ
biles existimantes et immortales, illi quoque verum τηλικαύταις κολάσεσι τὰ σώματα ἔῤῥωτο, ταχὺ τὰς
Deum conftebantur, et lati accedebant ad piela- ἀνηκέστους πληγὰς ἐκείνας ἀποβαλόντα, καὶ ὥσπερ
tom. Cum sic ergo longe fuisset inferior Aphro- ἀπαθεῖς αὐτοὺς καὶ ἀθανάτους εἶναι οιόμενοι, τὸν
disius, hac Maximiano quoque significantur. Ille ἀληθῆ κἀκεῖνοι Θεὸν ὡμολόγουν, καὶ τῇ εὐσεβεία
autem cum spem omnem abjecisset mutationis, χαίροντες προσετίθεντο. Οὕτως οὖν καὶ ᾿Αφροδισίου
ntpote quod fieri non posset, ut a sua sententia μετὰ πολλῆς ἡττηθέντος περιουσίας, Μαξιμιανή
traducerentur martyres, maxime cum ex eo plum καὶ ταῦτα τῷ βασιλεῖ δῆλα γίνεται. Ὁ δὲ πᾶσαν
res ad eorum traherentur pietatem,ad perpetuum έλπίδα μεταβολῆς ἀπογνούς, ὡς ἀδύνατον ὃν ἔτι
eos condemnat carcerem, ut cumn custodia,a qua μεταπεισθῆναι τοὺς μάρτυρας, ἄλλως τε καὶ ὅτι
nullo tempore egredi liceret, extabuissent, sic e πλείους μᾶλλον ἐντεῦθεν ἐπισπῶνται πρὸς τὴν ενο
vita excederent, Deo hoc eis providente,ut oratio σέβειαν, διηνεκές αὐτοῖς καταψηφίζεται δεσμωτήριον,
Clementis eum,quem ipse precatus fuerat, finem ὡς ἂν τὸν ἅπαντα χρόνον τῇ ἀνεδόξῳ φυλακή και
acciperet, et essent eis majores martyrii remu- ταμαρανθέντες, οὕτω τὴν ζωὴν ἀποῤῥήξωσι, Θεοῦ
nerationes.
καὶ ταῦτα περὶ αὐτοὺς οἰκονομουμένου, ν' ή τε
τοῦ Κλήμεντος δέησις, ὁποῖον ἐκεῖνος ηὔξατο δέξηται καὶ πέρας, καὶ μείζονες αὐτοῖς αἱ τοῦ μαρτυρίου
ἀμοιβαὶ γένωνται.
CAPUT XIV.
S. Agathangeli martyrium Ancyræ.
LXXXI. Cum longo ergo tempore sic morati essent in custodia,multi alit ex piis, qui martyrium
post eos inchoaverant,acceperunt ante ipsos consummationem. Qui autem Clementis et Agathangeli, præclarorum athletarum pietatis, erant a
Maximiano carceris constituti custodes, defessi
diuturna illa carceris custodia, vix tandem accedunt ad Maximinum (7),qui tunc susceperat imperium,et rogant ecquid jubeat de tis, quos multis annis tenent vinctos, qui Christianæ sunt religionis, qui difficiliter moriuntur, vel sunt potius
immortales. Sic enim nominabant beatos, propterea quod mala sustinuissent,quæ ferre non potest
humana natura. Maximinus autem cum prius
suos deos multis insectatus fuisset maledictis,
quod non potuissent præsentem illis vitam adimere, deinde etiam quæsivisset de civilate,in qua
nati et ex qua profecti fuerant, et cujusnam essent generis, cum eos et Galatas esse intellexisset,
et ex civitate Ancyrana, ad Lucium eos millit
præsidem: is enim tunc ei præerat Ita cognoscitur Dominus judicia faciens, qui martyres quoque post lot et tanta pericula, ei rursus, quæ eos
tulerat, iis quibus ipse novit modis, restituit. Illi
ergo cum Tarsis egressi essent, alacri pede confecerunt viam quæ fert in patriam. Cum primum
autem viderunt Ancyram, sistuntur coram præside Lucio. Ille vero cum nec eis quidem prius loquendi fecisset potestatem, tunc eos quidem valide includit in ligno, lapide utrique alligato,ita ut
nec ipsi quidem possent omnino moveri, nec
crura extendere.
ΠΑ΄. Πολὺν τοίνυν οὕτω τῇ φυλακῇ χρόνον διατρι
ψάντων, πολλοὶ καὶ ἄλλοι τῶν εὐσεβῶν ὕστερον τοῦ
μαρτυρίου ἀρξάμενοι, πρὸ αὐτῶν ἐδέξαντο τὴν τε
λείωσιν. Οι μέντοι Κλημέντι καὶ ᾿Αγαθαγγέλῳ τους
γενναίοις τῆς εὐσεβείας ἀγωνισταῖς ἐφεστῶτες ὑπὸ
Μαξιμιανού δεσμοφύλακες, τῇ πολλῇ ἐκείνῃ περί
τοὺς μάρτυρας ἐκλάσαντες προσεδρείᾳ, ὀψὲ καὶ
βραδέως προσίασι Μαξιμιανῷ, τηνικαύτα τῆς βα
σιλείας ἐπειλημμένῳ, καὶ, Τί περὶ ὧν ἐπὶ πολλοῖς
ἤδη χρόνοις ἔχομεν δεσμωτῶν, τῆς τῶν Χριστιανῶν
ὄντων θρησκείας, δυσθανάτων ἀληθῶς ἡ ἀθανάτων
ἐπιτάττεις; ἠρώτων. Οὕτω γὰρ τοὺς μακαρίους ὠνό
μαζον διὰ τὸ μείζω φύσεως ἀνθρωπίνης ὑπομεῖναι
τὰ χαλεπά. Μαξιμιανὸς οὖν πολλὰ τοὺς ἑαυτοῦ θεοὺς
πρότερον βλασφημήσας, ὅτι μὴ τῆς παρούσης ζωῆς
υπεξαγαγεῖν ἐκείνους ἠδύναντο, εἶτα καὶ τὴν πόλιν
ἐν ᾗ τε γεγόνασι καὶ ὅθεν ὥρμηνται, καὶ τὸ γένος
ὁποῖοί τινές εἰσιν ἐκζητήσας, ἐπὶ Γαλάτας αὐτοὺς
είναι μάθοι καὶ τῆς ᾿Αγκυρανῶν πόλεως, Λουκί
αὐτοὺς ἐξαποστέλλει τῷ ἡγεμόνι· οὗτος γὰρ την
καῦτα αὐτῆς ἦρχεν. Οὕτω γινώσκεται Κύριος κρίσ
ματα ποιῶν, ὅς γε δὴ καὶ τοὺς μάρτυρας μετά το
σούτους και τηλικούτους κινδύνους, τῇ ἐνεγκαμένῃ
πάλιν οἷς οἶδε τρόποις αὐτὸς ἀποδίδωσιν. Ἐκεῖνοι
οὖν μετ᾿ εὐχαριστίας ἀπάραντες τῆς Ταρσοῦ προθύμῳ ποδὶ τὴν ἐπὶ τὴν πατρίδα φέρουσαν ἤνυον.
Ομοῦ δὲ τὴν Αγκυραν εἶδον, καὶ ὁμοῦ τῷ ἡγεμόνι
Λουκίῳ παρίστανται ὁ δὲ μηδὲ λόγου πρότερον
αὐτοῖς μεταδοὺς τότε μὲν ἀσφαλῶς ἐν τῷ ξύλ
αὐτοὺς κατακλείει, λίθον ἑκατέρου ἐκδήσας, ὡς
μηδὲ κινεῖσθαι ὅλως αὐτοὺς, μηδὲ ἀποτείνειν τὰ σκέλη
δύνασθαι.
Si non anno ultimo imperii Diocletiani, alias disputatum), is Galerii Maximiani quintus
Christi 304, occisi sunt sancti, sed 309 (quod fuit, quem multi Græcorum Μaximinum vocant.
col. 569–570page 148 of 391
PG 114:569ἀλλ' ἐκεῖνος ὁ τ' ἀνδρεῖος, ἐκδικίαν τῆς γυναῖκός τε καὶ ἑαυτοῦ λαβεῖν ἐθέλων, πρὸς τὸν ἄρχοντα τῶν Σαρακηνῶν ἀπῄει, καὶ τὸ πρᾶγμα ἐξηγεῖτο κατηγορῶν. Ὁ δὲ ἐπὶ τούτῳ κατεγέλα, πολλοὺς μαρτυροῦντας εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ὡς ταῦτα μὴ ἔπραξεν· καὶ πλέον τοῦ κατηγοροῦντος εἶχε τὸ κράτος. Εἰ δὲ τὸ ἴσον ἔχεις, εἶπε πρὸς αὐτόν, ἤ τι πλέον ἀντιπαράσχου. Ἀπελθὼν οὖν, καὶ τὴν γυναῖκα ὑπεισαγαγόμενος, ἥπτετο τοῦ δικαστηρίου. Ἡ δὲ τοσοῦτον εἶχε τοῦ κάλλους, ὥστε τὸν ἄρχοντα, εἰ καὶ βάρβαρος ἦν, εἰς ἔρωτα ἐλθεῖν εὐθέως καὶ ἐπιθυμίαν. Τί οὖν; ἐπαινεῖ μὲν τὸν σύζυγον εὐθέως, τοῦ δ' αὖ ἐναντίου κατεψηφίσατο· τῷ δὲ τοῦ ἀνδρὸς πόθῳ τεθεὶς εἰς ἐπιθυμίαν δεῖξαί τε τὴν γυναῖκα ἀναγκάζει, καὶ συλλαβεῖν αὐτήν. Ὁ μὲν οὖν ἀνὴρ ὡς ἐθεάσατο, νικώμενός τε τῷ φόβῳ καὶ τῇ ἀνάγκῃ τοῦ ἄρχοντος, ἔφυγεν· ἡ δὲ γυνή, πρὶν ἢ ταῖς χερσὶν αὐτοῦ περιπεσεῖν, εὐξαμένη πρὸς Θεόν, ἔπεσεν ἐκεῖ νεκρά. Ὁ δὲ ἄρχων πολλὰ μὲν περὶ αὐτὴν ἐπειράθη, ζωώσεώς τε καὶ ἀναζωπυρήσεως χάριν, ἀλλ' οὐκ ἠδυνήθη· νεκρὰ γὰρ ἔκειτο, ἐφ' οἷς ἔπαθεν, εἰ καὶ μηδεὶς αὐτὴν κατέκτεινεν. Ταύτῃ τῇ Θωμαΐδι τὸ μνημόσυνον ἐν τῷ Κτήτορι τελεῖται.
Ἰωάννης ὁ Καλυβίτης.
Ἰωάννης παῖς ὢν εὐγενῶν καὶ πλουσίων γονέων ἦν, πολλοῖς ἀγαθοῖς κεκοσμημένων. Γόνος Εὐτροπίου μὲν τοῦ πατρὸς καλουμένου καὶ Θεοδώρας τῆς μητρός, οἳ καὶ αὐτοὶ πολλοῖς ἦσαν ἐστεμμένοι τοῖς προσοῦσιν. Ἐτύγχανε δὲ οὗτος ὁ παῖς καὶ σπουδαῖος ὢν ἐκ νηπίου, καὶ φρόνιμος, παρ' ἡλικίαν μάλιστα· ὥσπερ εὐθὺς ἐκ φύσεως τὸ ἐπιεικὲς ἀνδρωθεὶς εἶχεν. Ἦν δὲ τοῖς γονεῦσιν ὁ παῖς ἐντελῶς ὑπήκοος, ἄριστα αὐτοῖς εἰς πάντα χρώμενος. Ὡς δ' ἐτελεύθη τὰ παιδικά, βελτίων μᾶλλον ἦν καὶ σεμνότερος, πρὸς τὸ εὐθύτερον ἀεὶ ὁρῶν· καί ποτε βίβλον ἐντυχὼν ἔναντι τῶν βίων ἀσκητικῶν, οὐ τῷ εἴδει τῶν λόγων τερπόμενος ἀλλὰ ταῖς πράξεσιν αὐτῶν, ἅμα τε ἀνεγίνωσκε καὶ τοῖς βίοις ἐσπούδαζε, τοῦτο μέλλων καὶ αὐτὸς πράξειν. Ἔνθεν τοι ὀρεγόμενος τῆς ἀσκήσεως καὶ τῆς ἄκρας φιλοσοφίας, τοὺς μὲν γονέας ὑπεκρύπτετο, ἀδήλως δ' ἀπέδρα πρὸς τὸν μέγαν ἐκεῖνον ἐν Σιναίῳ, Γερμανὸν τὸν ὅσιον. Οὗτος δὲ τοῦ παιδὸς δεξάμενος, ἔτρεφε, μοναχῇ μὲν παιδεύων, τρόπους δὲ εἰσηγούμενος τελειότητος. Πολλὰ δὲ καὶ σκληρὰ ἐπὶ τὴν ἄσκησιν ἐκ τοῦ ὁσίου παιδαγωγούμενος, μάλλον πρὸς τοῦτο ἐρρώννυτο, καὶ πρόθυμος ἦν εἰς τοὺς πόνους. Ὡς δὲ παρῆλθε τρία ἔτη ἐν τῷ Σιναίῳ, ἀνακλᾷ ποτε ἡ μνήμη αὐτῷ τῶν γονέων, καὶ πόθος εἰσέρχεται ἰδεῖν αὐτούς. Ἀλλ' ἵνα μὴ γνωσθῇ εἰς ὃν ἀπεδύσατο σκοπόν, μηδ' εἰς τὴν οἰκίαν ὡς υἱὸς εἰσέλθῃ, σχῆμα πτωχοῦ ἀναλαβὼν καὶ πήραν ἄρας, πρὸς τὴν πατρίδα ἐπανῆκεν, οὐκ εἰς τὸ πατρικὸν κατάλυμα ἑαυτὸν ὑπάγων, ἀλλ' ἐν τῇ αὐλῇ αὐτῶν κατανύξας. Εἶτα ἐκεῖ καλύβην τινά, μικρὰν τῷ μεγέθει, ἑαυτῷ κατεσκεύαζεν, ἐν ᾗ ἔμενε καρτερῶν, τῶν γονέων μηδ' ὁπωσοῦν αὐτὸν γνωριζόντων. Καὶ ἐκεῖ τρία καὶ δέκα ἔτη διεβίω, λόγῳ μὲν ἀγνοούμενος τοῖς γονεῦσι, πολλῷ δὲ μέρει ὁρώμενος ὑπ' αὐτῶν. Εἶτα εἰς τελευτὴν ἐλαύνων τε καὶ ἀσθενῶν, αἰτεῖ τὸν πατέρα φθάσαι πρὸς αὐτὸν ὡς τάχος. Ὁ δὲ ἧκε, καὶ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ ἐδεξάμενος, ἐγνώρισεν εὐθύς, καὶ ἀναβοῶν ἀνεκλαίετο. Κατ' αὐτὸν δὲ τῆς τελευτῆς τὸν καιρὸν ἡ μήτηρ συντρέχουσα, ὁμοίως τε ἐπέγνω. Καὶ εἰς πένθος ὁμοῦ καὶ χαρὰν εἶχον ἀμφότεροι, πένθος μὲν ὅτι τοιοῦτος ὢν καὶ τοσοῦτος ὁ παῖς αὐτοῖς ἐφαίνετο ἀφανὴς πᾶσι, χαρὰ δὲ ὅτι τοιαύτης αὐτὸν ἀρετῆς θεαταὶ γεγόνεισαν. Θάπτουσι δὲ αὐτὸν εὐλαβῶς, ἔνθα σημεῖα καὶ θαύματα μεγάλα ἐπ' αὐτοῦ ἐδείχθη.
ΠΒ΄. Τῆς δὲ ἐπιούσης μεταστειλάμενος τὸν Αγαθ. LXXXII. Sequenti autem die accersito Agathanάγγελον, οίδα φησίν, ὡς οὐ διὰ κακουργίαν, ἀλλὰ gelo: Scio, inquit, quod non propter improbitaψυχῆς εὐκολίαν καὶ τρόπον ἀπλότητα, οὕτως ὑπὸ tem,sed propter animi facilitatem et morum sim
τοῦ συνήθους ἠπάτησαι Κλήμεντος, ὥστε καὶ δοκεῖς plicitatem, deceptus es a tuo familiari Clemente.
τοῖς πολλοῖς οἴκοθεν ἔχειν τὸ λίαν φιλόνεικον· καὶ Quocirca videris multis habere innatum nimium
θαυμαστὸν οὐδὲν, εἰ φαύλη συνήθεια χρόνῳ καθάπερ contendendi studium. Non est autem mirum, si
τις νότος ἐνσκιρωθεῖσα μεταβολὴν εἰργάσατο γνώ- mala consuetudo, quæ veluti morbus quidam temμης· ἐπεὶ καὶ ῥανίς ὕδατος ενδελεχῶς ἐπιστάζουσα, pore callum obduxit, mutaverit sententiam. Nam
καὶ πέτραν οἶδεν, ὡς λόγος, κοιλαίνειν. ᾿Αλλὰ gutta quoque aquæ assidue distillans, petram
τοῦτο δή σου τὸ εὐπειθὲς, ᾿Αγαθάγγελε, χάρισα! quoque scit cavare, ut dicitur. Sed hanc tuam ad
ποτε καὶ ἡμῖν, πολλῷ λυσιτελέστερόν τε καὶ δικαιό morem gerendum facilitatem nobis quoque aliτερον, ἄγγελος ἡμῖν ἀγαθὸς κατὰ τὴν κλῆσιν γενοῦ, quando concede, Agathangele, utiliorem et jusτὴν οἰκείαν μηνύων ἐπιστροφὴν καὶ μετάνοιαν. tiorem,et convenienter tuo nomini sis nobis bonus
Πρὸς ταῦτα ὁ ᾿Αγαθάγγελος· Ἐμοὶ τὴν ἔσκτασιν, nuntius, nuntians conversionem propriam et poἔφη, ταύτην οὔτ᾽ εὐκολογία γνώμης, οὔτε κακουργία nitentiam. Ad hæc Agathangelus: Mihi, inquit,
πεποίηκεν, ἀλλ᾽ ὅτι μὲν οὐ κακουργία, καὶ αὐτὸς hanc constantiam nec animi fecit facilitas, nec
ἤδη φθασας διωμολόγησας. Οτι δὲ πάλιν οὐδὲ τὸ improbitas. Sed quod non improbitas quidem, ipse
τοῖς τυχούσιν εὐκόλως πείθεσθαι, δῆλον ἐντεῦθεν prius es confessus. Quod autem rursus nec quibusπῶς γὰρ ἂν πρὸς τοσούτους ἀντέσχον ἡγεμόνας, libet facile paream, hinc est apertum: quomodo
ἔτι δὲ καὶ αὐτὸν βασιλέα οἳ μὲ καὶ σὺν ἅμα Κλή- enim tam multis restitissem præsidibus, atque
μεντι, καὶ ἰδίᾳ πάλιν ἀπολαβόντες οὐδεμιᾶς ἀπ- adeo ipsi etiam imperatori, qui cum me et cum
έσχοντο μηχανῆς, ἀλλὰ καὶ ὑποσχέσεσι δελεάσαι, Clemente et seorsum rursus accepissent, nullam
καὶ ἀπειλαῖς καταπλῆξαι, καὶ κολάσεσι μεταπείσαι non adhibuere machinam, sed et promissis inesπρὸς βίαν ἔσπευσαν; Φήτε οὖν εὐκολίαν, μήτε και care, et minis perterrere, et suppliciis conati sunt
κουργίαν, ἀλλὰ σοφίαν μᾶλλον καὶ ἀνδρείαν ἀνόμαζε in aliam traducere sententiam. Neque ergo faciliτὰ τοιαῦτα· σοφίαν μέν, ᾗ τῶν φθειρομένων τού- latem,neque improbitatem, sed sapientiam potius
των τὰ ἑστῶτα καὶ μένοντα προαιρούμεθα, και et animi fortitudinem hæc nomines: sapientiam
τοὺς ψευδεῖς ὑμῶν θεοὺς καὶ κιβδήλους ἀποστρεφό- quidem, qua iis quæ intereunt et cito fuunt, præμενοι, τῷ ζῶντι μόνῳ καὶ ἀληθεῖ Θεῷ προσανέχομεν. ferimus ea quæ stant et manent; falsosque vestros
ἀνδρείαν δὲ, δι' ἧς τηλικούτοις ὑπὲρ Χριστοῦ κινδύ- deos et adulterinos aversantes solum unum Deum
νοις διαπαλαίομεν, καὶ ὥσπερ ὕπνου τινὸς τοῦ θa- c et verum attendimus: fortitudinem aulem, per
νήτου καταφρονοῦμεν. Οὔτε οὖν Κλήμης ἐστὶν ἡ quam cum tam multis pro Christo colluctantur
πείθων ἐμὲ, ἀλλὰ Χριστὸς πολὺ πρότερον ὁ διὰ periculis, et veluti quemdam somnum mortem
Κλήμεντος με προσκαλεσάμενος. Οὐκ ἐξηπατήθην, contemnimus. Neque est ergo Clemens, qui mihi
ἀλλὰ τῆς ἀπάτης μᾶλλον ἀπέστην, ἧς ἀποστῆναι persuadet; sed Christus multo prius, qui me voκαὶ ὑμᾶς εὔχομαι, ἀγαθὸς, εἰ βούλοιςθε, καὶ ὑμῖν cavit per Clementem. Neque deceptus sum, sed
ἄγγελος τῆς ἀληθείας γινόμενος.
potius discessi ab errore: a quo rogo, ut vos
quoque recedatis, ut qui vobis quoque, si vultis,
sim nuntius veritatis.
ΠΓ΄. Ταῦτα τοῦ ᾿Αγαθαγγέλου διεξελθόντος, ἐλα LXXXIII. Hæc cum dixisset Agathangelus,omni
πίδος ἐπ᾿ αὐτῷ πάσης ὁ ἡγεμὼν ἀποστὰς, σιδηρᾶς de eo spe concepta præses frustratus, et ferreas
τε περόνας ἰσχυρῶς ἄγαν ἐκπυρωθείσας κατὰ τῶν fibulas valde accensas in illius aures injicit, et
ἐκείνου ὤτων ἐμβάλλει, καὶ λαμπάδας ἄφθονον τρε- faces copiosum ignem alentes utrisque admovet
φούσας τὸ πῦρ, ταῖς πλευραῖς ἑκατέραις προσάγει. lateribus. Cum acris itaque dolor hinc ex auriΔριμείας οὖν ἐκ τῶν ὤτων οδύνης στρεφούσης ἔνδο- bus intrinsecus versaret cerebrum, fumusque et
δεν τὸν ἐγκέφαλον, καὶ καπνοῦ καὶ σκοτοδίνης αὐτὸν p tenebra il implerent, fortiter id ferebat martyr,
ἐμπιπλώτης, ἐκαρτέρει γενναίως ὁ μάρτυς Χριστὸν Christum confitens, et eum solum vocans in auὁμολογῶν, καὶ μόνον αὐτὸν εἰς ἐπικουρίαν καλῶν, xilium, et clamans: Domine Jesu Christe, ne me
Δέσποτα, κράζων, Ἰησοῦ Χριστέ, μὴ στερησης με privaveris beato illo fructu bonorum immortaτῆς μακαρίας ἐκείνης τῶν ἀθανάτων ἀγαθῶν ἀπο- lium; se des mibi patientiam et tolerantiam,
λαύσεως, ἀλλὰ δοὺς ὑπομονήν μοι καὶ καρτερίαν, et cum dignatus me fueris perficere cursum tus
καὶ τελείως ἀνῦσαί με τὸν δρόμον τῆς σῆς ὁμολο- confessionis, cum tuo faunulo Clemente me conγίας καταξιώσας συναρίθμησόν με τῷ δούλῳ σου numeres, et cum omnibus, qui pro glorioso tuo
Κλήμεντι, καὶ πᾶσιν οἱ τοῦ σοῦ ἐνδόξου ονόματος nomine decertarunt, quoniam defecit virtus mea;
ὑπερήθλησαν, ὅτι ἐξέλιπεν ἡ ἰσχύς μου, ἡ δὲ ψυχή anima autem mea in te speravit. Hæc illa quiμου ἐπὶ σοὶ ἤλπισε. Ταῦτα ὁ μὲν ηὔχετο, Θεὸς δὲ dem est precatus, Deus autem ex alto hæc perἄ·ωθεν ἐπετέλει.
fecit.
ΠΔ΄. Καὶ γνοὺς ὁ ἡγεμὼν ὡς ἄρα οὐ μόνον οὐδὲν
LXXXIV. Cum videret præses nihil sibi succedere
col. 581–582page 149 of 391
PG 114:581ρες νέας μολίας· δοκεῖ δὲ Ῥωμαίων ἐπισκόπων ἱκανῶς εἰς τὰς μάλις ἀπολαύειν. Εἰ δέ τις οὐδέν ἐστι φαῦλον ἐδίδαξεν εἰς τάς κατηγορίας, τότε διπλοῦν τὸν ζῆλον, καὶ πολλαπλασίαν ἐπίδοσιν λήψεσθαι.
ΛΛΛ. Ὁμοίως αὐτὸν τούτῳ τοιοῦτον εἰς κατηγορίαν εἷς ἐπισκόπους ποιεῖ τίνες εἶεν ποταπός ἔχων πλήθη. ἀλλ' οὐ τοίνυν ἦν εἰ ἄλγους τὸν ἐπιχείρημα β' ἄλγους τούτοις, οὐδ' ἐν τῷ πονηρῷ τε ἐστίν. Κατὰ τοῦτο Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου πόλιν Ἀντωνίου Ἰωάννου διὰ τοῦ μεγάλου ἀναβαίνοντος πρέσβυς δηλοῖ μὲν τοῦ μεγάλου ἀναβαίνοντος, δηλοῖ μὲν τὴν κατ' αὐτοῦ βλάβην τῆς Θεσσαλονίκης ἐλθοῦσαν εἰρήνης τε χάριν θύοντος, ἐπεισάγουσί τινες κατ' αὐτοῦ. Κατὰ Ἀντωνίου δὴ τοῦ τελευτήσαντος οὗ τοὶ ἔχουσι τοῦ θρόνου βλέποντος. Εἶτα καὶ ἄγων τε αὐτὸν Κωνσταντίνου τε καθίσαι εἰς πόλιν ἦγε καὶ τῆς πρεσβύτης τε κελεύοντος εἰς τοὺς κατα φθίνοντας· εἶχε δὲ αὐτοῖς ἐξουσία πρεσβύτου εἰς κατηγορίαν· εἶχε δεῖ ἐπισκοπίαν Ἱεροσολύμοις εἰς ἐπισκοπίαν Ἀντωνίου θεωρίαν ἐρχόμενον.
Μάρκαρος αὐθὶς τῆς ἀλόγου τῆς κολαβούσης ἐν τοῖς πρόσω τε πρόεισι τοῦ Ἀντωνίου· ἄλλοις δὲ ἐν εἴδεσι πολλῶν ψυχῶν, εἰσηγήσεως τεθνεώτων· δι' ὧν αὐτοῖς ἡγεῖσθαι τοῖς ψυχαῖς κατ' εἴδωλον τριπλοῦν. Ἦν δὲ τοίνυν ἐκείνη θαυμαστή, αὐτοῖς πολλῶν, ἅμα παρ' ὅλης τε αὐτοῖς ἐν εἴδεσι θεωρουμένης, τὸ κατ' εἴδωλον ἐκεῖ θεωρούμενον. Χαρᾷ οὖν τε αὐτοῖς ἐκεῖ θεωρουμένης ἐστίν, ὁ ἦν ἐν τε τοῖς θεωρουμένοις εἰς τοὺς ἐκεῖ θεωρουμένους ἐκθειάζοντας ἐπ' ἐκεῖ θεωρουμένους πρόεισι, πάλιν ψυχὴ ἐκείνη, ψυχ' ἐκεῖθεν θεωρουμένη. Ἦ δεῖ τε ἐξ ἁπλῆς αὐτοῖς θεωρουμένη. Πρόσεισι δὲ θεωρούντων ἡμῶν, ἐν τοῖς εἴδεσι θεωρούμενος ἦν. Εἶτα εἰσέρχεται καὶ δέχεται, χαίρων τε τῶν ἐπεισοδίων γεγονότων ἦν, ἐν τοῖς εἴδεσιν. Ἦ δὲ ἐξ ἁπλῶν αὐτῷ τοῖς κατηγορουμένοις ἐφ' ἅπαν βαθμοῖς, τὸ δὲ μέγα τε εὔελπι, χαρᾶς πολλῆς ἀπηλλαγμένης, ἐν εἴδεσι γεγονότων ἦν καθεύδων ἀπεβίω ἄμεινον. Ἦ δὲ ἐπεισοδίων ἐφεξῆς ἦν τε αὐτῷ εἰς τοὺς εὐχαριστήρους ἐπ' αὐτῷ τόπους.
Τὸ δὲ λοιπὸν θεωρητικόν, γρηγόρως, καὶ ταύτην θεωρητικοῖς ἐξεβίωσεν ἐν εἴδεσιν ἐπεισοδίοις· ἀλλ' ἔτι ἐφεξῆς πλεῖσται εὑρίσκεται τέσσαρες ἐφ' ὧν ἓξ ἦν μοναστηρίους πρέσβεις, εἰς ἅπαν κρείττω ψυχαῖς εἰς τοὺς θεωρητικούς. Ἦν δὲ ἐπεισοδίων ἐπ' αὐτοῖς εὐθύνης πρεσβύτης· ἀλλ' ἔτι εἰς τοὺς θεωρητικούς.
Καὶ Παῦλον Ἡρακλίου τε ἐπισκόπου (ἐθεάθη γὰρ ἂν ἐν τε πόλεσιν) ἦν εἰς τήν ὁδόν τε Ἡρακλίου, ἐπεισαγαγεῖν εἰς ναόν· ναὸν γὰρ ὁδὸν ἐκάλει ἐμπεσεῖν διὰ θεωρίαν.
μετ' Εὐσεβίου μὴ ἀλλ' ἐν ἀνθρώποις κατεβλήθη· ἀλλ' ἐν Ἀντωνίου γὰρ ἦν κατ' ἀρχὰς ἑαυτῶν. Ἀντωνίου εἰς ναόν, πρόεισι δὲ ἐπ' αὐτὸν τότε μεγάλῳ μεγάλην ἐπισκοπήν κατεῖχε θεωρεῖν τὸν ναόν· τέλος μὲν εἰς τοὺς ναοὺς ἦν ἐκάλει θεωρεῖν.
ex sententia,sed athletam potius effici clariorem, ἑαυτῷ κατά γνώμην ἀνύει ἀλλ᾽ ἐπιφανέστερον μάλο
abducto illo in locum, qui Cryptos,id est Abditus, λον τὸν ἀθλητὴν ἀπεργάζεται, ἀπαγαγὼν αὐτὸν εἰς
appellatur, ense beatum caput amputat, quinto
mensis Novembris. Atque martyr quidem, cum
recessisset ab iis, quæ sunt ad tempus,et a laboribus liberatus fuisset et tormentis, fuit in cœlis;
et qui staret cum angelis, et cum superis choros
duceret, dignus fuit habitus,cum certasset sub imperatoribus quidem Diocletiano et Maximiano,sub
magistratibus autem Agrippino, Curicio,Domitio,
Sacerdote, Maximo, Aphrodisio et Lucio. Pia autem
illa et martyrum amantissima Sophia, malerno
amore in Agathangelum quoque accensa propter
magnum Clementem,postquam vidit eum,ut opta.
bal,consummatum, et ab iis, quas pro ipso gerebat,
curis est exsoluta, et cum magna voluptate tollens,
illud corpus martyricum, et componens in loco P
consummationis, in quodam sepulcro profundissimo, in ingressu templi quod illic est deposuit.
τὸν Κρυπτὸν ἐκεῖνον οὕτω καλούμενον τόπον, ξίφει
τὴν μακαρίαν κεφαλὴν ἀποτέμνει, πέμπτην τότε
του Νοεμβρίου μηνός ἄγοντος. Ὁ μὲν οὖν μάρτυς
λοιπὸν ἀποστὰς τῶν προσκαίρων, καὶ πόνον καὶ
βασάνων ἀπαλλαγεῖς, ἐν οὐρανοῖς ἦν καὶ μετὰ
ἀγγέλων ἑστάναι, καὶ μετὰ τῶν ἄνω χορεύειν
ἠξίωτω, ἀθλήσας ἐπὶ μὲν τῶν βασιλέων Διοκλητιανού
καὶ Μαξιμιανοῦ, ἐπὶ δὲ τῶν ἀρχόντων ᾿Αγριππίνου,
Κουρικίου, Δομετίου, Σακερδωτος, Μαξίμου, Αφρο
δισίου και Λουκίου. Η δέ γε θεοφιλὴς ἐκείνη καὶ
φιλόμαρτυς Σοφία μητρικῶς καὶ ᾿Αγαθαγγέλου δια
τον μέγαν Κλήμεντα περικαιομένη, ἐπείπερ εἶδεν
αὐτὸν, ὡς ἐπόθει, τελειωθέντα, καὶ τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ
φροντίδων ἐλύθη, καὶ σὺν ἡδονῇ πολλῇ τὸ μαρτυρι
τὸν ἐκείνου σῶμα ἀνελομένη καὶ περιστείλασα κατ'
αὐτὸν τὸν τῆς τελειώσεως τόπον, ἔν τινι βαθυτάτῳ
τάφῳ, πρὸς τῇ τοῦ ἐκεῖσε ναοῦ εἰσόδῳ κατέθετο.
CAPUT XV.
Martyrium SS. Clementis, Christophori et Charitonis.
LXXXV. Præclarus autem Christi athleta Clemens, cum sui in certamine socii Agathangeli
intellexisset consummationem, ipse quoque voluptate, quæ minime potest explicari, repletus
in carcere ita ut erat pronus humi ex tensus
(prohibebat enim ne surgeret, lignum quod habebat in pedibus, et lapis alligatus corpori) emittebat, ut par est, ad Deum voces, quibus agebat
gralias. Sed neque in eum evaserat præses negligentior, sed præter vincula, et quam perpetiebatur ex illis miseriam, jubebat centum et
quinquaginta plagas ei in vultu et in capite indigi quotidie. Sic ergo quotidie ex eo fuebant
rivi sanguinis, ut ipse quoque lapis, qui erat ei
alligatus, et totus subjeclus locus fieret purpureus. Nocte autem rursus adveniente, et lux circa
ipsum veluti eluxit et angeli astiterunt, et ejus
liberalis consecuta est curatio.
LXXXVI.Cum ipse ergo et lapidem et vincula et
nocturnas illas plagas ferret fortiter jam longo tempore, Christianis quidem jam erant festa adventura
Servatoris nostri Jesu Christi Theophania: pia autem
et Dei amans Sophia, quæ vehementi quidem pieta. Ο
tis zelo semper movebatur, et alioqui ardentiori tunc
fervebat spiritu,audet præclarum aggredi facinus
et magni animi. Cum famulorum accepisset multitudinem,et puerorum,qui ab ea alebantur,masculos et feminas,ingreditur carcerem, et cum vinculis solvissent martyrein,educunt e carcere. Deinde
vero cum Sophia eum veste induisset candida, et
superhumerale ei imposuisset, et ei manus tradidisset Evangelium,cum multis lampadibus et sufftibus circumseptum deducebat ad ecclesiam. Cum
ΠΕ΄. Ὁ μέντοι γενναῖος ἀθλητὴς τοῦ Χριστοῦ
Κλήμης, τὴν τοῦ συνάθλου τελείωσιν ᾿Αγαθαγγέλου
μαθών, καὶ ἡδονῆς καὶ αὐτὸς τὴν ψυχὴν ἀφάτου
πλησθεὶς, ὡς εἶχεν ἐπὶ τοῦ δεσμωτηρίου πρηνὴς ἐκε
ταθεὶς τῷ ἐδάφει (εκώλυον γὰρ αὐτὸν ἀναστῆναι
τό τε ξύλον τὸ ἐπὶ τοῖς ποσὶ καὶ ὁ ἐκδεδεμένος λίθος
τοῦ σώματος), τωνὰς πρὸς τον Θεόν, οἷα εἰκὸς εὐτ
χαριστίας ἐφθέγγετο. Οὐ μὲν οὐδὲ περὶ αὐτὸν ῥαθυ
μότερον ἔσχεν ὁ ἡγεμὼν, ἀλλὰ πρὸς τοῖς δεσμούς
καὶ τῇ ἀπὸ τῶν δεσμῶν ἐκείνων ταλαιπωρία, καὶ
πληγὰς αὐτῷ κατά τε τοῦ προσώπου καὶ τῆς κεφα
τῆς πρὸς ταῖς ἱκανὸν ἑκάστης ἡμέρας ἐκτείνειν
ἐκέλευσεν. Λἵματος μὲν οὖν οὕτω καθ᾿ ἑκάστην ἐξ
αὐτοῦ κατήγοντο βύακες, ὡς καὶ αὐτὸν δήπου τὸν
έκδεδεμένον αὐτοῦ λίθον, καὶ πάντα δὲ τὸν ὑποκεί
μενον φοινίσσεσθαι τόπον. Νυκτὸς δὲ πάλιν ἐπιγινο
μένης, φῶς τε περὶ αὐτὸν οἷον ἐξέλαμπε, καὶ ἄγγελοι
ἐφειστήκεσαν, καὶ ἡ θεραπεία φιλοτίμως έπηκο
λούθει.
ας΄. οὕτως οὖν αὐτοῦ τῷ λίθῳ, καὶ τοῖς δεσμοῖς,
καὶ ταῖς καθημεριναῖς ἐκείναις πληγαίς διακαρ
τεροῦντο; ἐπὶ χρόνον ἤδη συχνόν, ἑορταὶ μὲν ἤδη
Χριστιανοῖς ἔμελλον τὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ
Χριστοῦ Θεοφάνια· ἡ δέ γε θεοφιλής Σοφία σφοδρή
μὲν καὶ ἀεὶ τῷ τῆς εὐσεβείας κινουμένη ζήλῳ, άλλως
τε δὲ καὶ θερμοτέρῳ τηνικαῦτα ζέσασα πνεύματι,
τολμά τι γενναῖον καὶ ἀνδρικόν· καὶ παραλαβοῦσα
πλῆθός τε οἰκετῶν, καὶ τῶν τρεφομένων ὑπ᾿ αὐτῇ
παίδων, ὦσον τε θῆλυ καὶ ὅσον ἐν ἄῤῥεσιν ἔνδον
του δεσμωτηρίου γίνεται, καὶ λύσαντες τὸν μάρτυρα
τῶν δεσμών, ἐξάγουσι του δεσμωτηρίου. Ἔπειτα
δὲ καὶ στολὴν αὐτῷ περιθεῖσα λευκὴν ἡ Σοφία, καὶ
τὴν ἐπωμίδα περιβαλοῦσα, καὶ χερσὶν ἐπιδοῦσε
τὸ Εὐαγγέλιον, οὕτως ὑπὸ πολλαῖς αὐτὸν λαμπάσι
col. 593–594page 150 of 391
PG 114:593Ἀποδεξάμενος, καὶ μὴ δεῖξαι τοῦ Πατρὸς σφόδρα. Οὕτω δῆλον ποιεῖτε τὸ ὁρώμενον, ἀλλ' ἐν παρέδεξε καὶ ὁ λόγος πρὸς τὴν σφῆ τοῦ προσκυνήτου βελτίωσιν. Τῶν τε λεχθέντων, εὐγνώμων πρὸς τὸ τοιοῦτο δέχεται καὶ ὁ λοιπός· ἐδόλιευε γὰρ λόγος Αἰγύπτιον μοναχὸν εἶναι λέγοντα Διόσκορον, Εὐσέβιόν τε καὶ Εὐθύμιον, οὓς καὶ ὁ Ἀρμένιος θεὸς εἶναι τοὺς τρεῖς αὐτοὺς Θεόφιλόν τε οὖν ἔλεγε, τῶν μὲν ἁγίων καὶ μεγίστων τοῦ Χριστοῦ μαθητῶν κατηξιωμένον τὸ πρεσβυτέριον, ἐν δὲ ταῖς τῶν θεολόγων ἐλογίζετο, καὶ τῆς κρείττω τύχης ἐπιτεύξεσθαι μεγίστης ἀγαθοεργίας τεθεμελιωμένον εὑρίσκετο πρεσβυτέριον εὐλογοῦντα, καὶ ἀπολύτρωσιν τοῦ κόσμου πεπεισμένον ἁμαρτιῶν εἶναι· κατὰ μὲν τοσοῦτον ἐτύγχανε τῆς Ἑλλαδικῆς παίδευσιν εἶναι λέγων διδάσκαλον, ἐκεῖ δὲ τοῖς ἐκεῖ θεολόγοις ἐνωτίζετο, μήτε τῶν ἁγίων πατέρων ἀποστατοῦντα. Ἀλλὰ τε νόστον ἔχοντι, ἵνα θαυμάζῃ τε, ἢ τοιοῦτόν σε θεωρεῖν κατηξίωσε πλεῖον μᾶλλον, τῆς εἰρημένης προτρεπόμενον μᾶλλον, ἢ εἶναι λέγοντά τε εἴη δεκτὸν εὐχόμενον αὐτόν, ἐπειγόμενον εἰς σπουδήν, εἰς ἀνακούφισιν τοσούτοις ἰδίοις εἴρηται ἐπιμελεστέρως ἀγαθοῖς. Ὁ δὲ Θεόφιλος ἀγαπᾶν μὲν ὄντως τὸν Θεόν, ὡς λέγει, ὤφθη καὶ κατανενοηκότα ἔφη διὰ τε τοῦτο πρὸς ὀλίγον ἐπέσχεν εὐθέως ἐκτρέπεσθαι τὸν νοῦν πρὸς εὐσέβειαν.
καὶ θυμιάμασι μέσον ἀπειλημμένον, ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν παρέπεμπε. Λευκὴν δὲ αὐτὴ στολὴν περιβχλομένη, καὶ τὴν ἔνδον ἐπὶ τῷ γενναίῳ Κλήμεντι τῆς
ψυχῆς ἀποδεικνύσα φαιδρότητα, καὶ χεῖρα κατὰ
τὸ εὐώνυμον μέρος ὑπεῖχεν, ἀνέχουσαν καὶ συναιρομένην πρὸς τὴν πορείαν τῷ μάρτυρι.
Aipsa autem vestem quoque induisset candidam, et
internam propter egregium Clementem ostenderet
animi latitiam, ei in sinistra parte manum subjiciebat, quæ eum sustineret, et ad ingrediendum
ferret opem martyri.
ΠΖ'. Ετι οὖν εἶχοντο τῆς ὁδοῦ, καὶ ὁ μέγας Κλή
LXXXVII. Adhuc autem erant in itinere, cum
μης, καθάπερ ἤδη τοῦ Δεσπότου πρὸς αὐτὸν καλοῦν- Clemens, ut qui jam sensisset, Dominum eum ad
τος αἰσθόμενος, την δεξιὰν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνοσχών se vocantem,in coelum sublata dextera (altera enim
(ἡ ἑτέρα γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον εἶχε ὑπερηύχετο τῆς tenebat Evangelium), oravit et pro sua secundum
κατὰ πνεῦμα μητρὸς αὐτοῦ Σοφίας, ὑπερύχετο spiritum matre Sophia, et oravit etiam pro clero
τοῦ κλήρου καὶ τοῦ ποιμνίου παντός· ᾐτεῖτο τοῖς et universo grege, et petiit iis, qui ipsum invoἐπικαλουμένοις αὐτὸν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἐκδημίαν, carent, postquam hinc excessisset, et eum alioqui
καὶ ἄλλως θεραπεύουσι καὶ τιμῶσιν, ἀντίληψιν παρά honorarent et colerent, Domini defensionem et
Κυρίου καὶ σωτηρίαν, καὶ πᾶν ὅτι περ ἂν αὐτοῖς εἰς salutem, et quidquid ad eorum petitionem tribuαἴτησιν ᾗ πρὸς τὸ συμφέρον οἰκονομούμενον, καὶ turn futurum esset eis utile: et sic postremo orans,
δεόμενος οὕτω τὰ τελευταῖα, εἴσεισι μετὰ τῆς φιλο- cum martyrum amante Sophia, et iis qui eum deμάρτυρος Σοφίας καὶ τῶν παραπεμπόντων τὴν ἐκ- ducebant, ingreditur ecclesiam. Atque illi quidem
κλησίαν. Εκεῖνοι μὲν οὖν μοχλοῖς καὶ κλεισὶ τὰς cum clavibus et vectibus fores muniissent (timeθάρας ἀσφαλισάμενοι (ἐδεδίεσαν γὰρ μή τινες αύ- bant enim, ne aliqui ex impiis in eos irruerent),
τοῖς τῶν ἀσεβῶν ἐπιπέσωσι), διὰ πάσης νυκτός tota nocte canebant. Postquam autem dies advenit
ᾄδοντες ἦσον. ὡς δὲ καὶ ἡ σωτήριος ἡμέρα παρῆν, salutaris, jucunde et suaviter illucessens eorum,
φαιδρόν τι λίαν καὶ ἡδὺ λάμπουσα ταῖς τῶν ἀξίων qui digni erant, animis, cum præclare admodum
ψυχαί, λαμπρῶς ἄγαν ὁ μάρτυς τὴν ἱερὰν λειτουρ- martyr sacum celebrasset ministerium, et inteγιαν διατελέσας, καὶ τῆς ἀχράντου κοινωνήσας τοῖς merato et incruento eos qui aderant, impertiisset
παροῦσι καὶ ἀναιμάκτου θυσίας, εἶτα καὶ γλυκὺν sacrificio, eis suavis Christi palmes, Clemens,
αὐτοῖς τὸ τοῦ Χριστοῦ κλῆμα τὸν οἶνον τῆς διδασκα- inquam, eis instillavit dulce vinum doctrina.
λίας ἀπέσταξε.
ΠΗ'. Περιδεεῖς δὲ αὐτοὺς καὶ καταφόβους ὁρῶν,
οἷς τινα τῶν ἀπίστων ἐπέλευσιν ὑποπτεύοντας, ἐπέβῥωσεν αὐτῶν τὰ γρονήματα, καὶ τὴν δειλίαν ἐκβέ
βληκε, φανερὰ καὶ ὑπ᾽ ὀφθαλμοὺς αὐτοῖς τὰ μέλω
λοντα συμβήσεσθαι παραστήσας. Θαρσείτε γὰρ,
φησίν, ἀδελφοὶ θαρσείτε· εἷς ἐξ ὑμῶν οὐκ ἀπολεῖται,
δύο δέ τινες καὶ τρίτος ἐγὼ σὺν αὐτοῖς, ἤδη τὴν
τελευταίαν ἐκδημίαν ἀφ᾽ ὑμῶν ἐκδημήσομεν· ἔπειτα
σβεσθήσεται μὲν ἡ κατὰ Χριστιανῶν λύσσα, εἰρήνη
δε πρὸς τὰ Ῥωμαίων ἀνατελεῖ, καὶ πᾶσα πόλις καὶ
χώρα τῆς ἐπιγνώσεως πλησθήσεται τοῦ Χριστοῦ·
καὶ ἀνοιγήσεται μὲν ἅπας ὁ ἱερὺς οἶκος, κλεισθήσονται δὲ οἱ τῶν Ἑλλήνων ναοὶ, καὶ φεύξονται οἱ
προσκυνοῦντες ἐν αὐτοῖς, καὶ τὸν φόβον ἡμῶν αὐτοὶ
φοβηθήσονται. Ο δὲ καιρὸς οὗτος ἐγγὺς, καὶ τινες ἐξ
ὁμῶν τὴν καταστροφὴν τῶν διοκόντων ἡμᾶς ὄψονται.
Πθ'. Ταῦτα ἐκείνου γυμνῶς οὕτω καὶ ἀποκεκαλυμμένως τοῖς παροῦσι διεξιόντος, φιλοχριστός τε
καὶ φιλόμαρτυς Σοφία μεστὴν ἡδονῆς ἐπὶ τῷ Κλήμεντι καὶ φαιδρότητος ἔχουσα τὴν καρδίαν, χήρας τε
καὶ ὀρφανούς συνεκάλει, καὶ ἄρτον αὐτοῖς καὶ εδέσματο καὶ οἶνον ἄφθονα προσετίθει πάντα, καὶ ὡς
ἡ χεὶρ εἶχεν ἐδεξιοῦτο. Ταῦτα μὲν οὖν δωδεκάτην
ἐξῆς ἐτελεῖτο ἡμέραν, καὶ φιλοτίμως τοὺς παραβάλλοντας ή Σοφία εἱστία, καὶ ἦσαν ἐν ἑορταῖς πάντες
καὶ εὐπαθείαις, καὶ Κλήμεντος τὴν ἐπεκδημίαν ἑώρταζον· ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ προθεσμία πορν (Κυριακὴ δὲ
ἦν ἡ ἡμέρα) τὸν ἀθλητὴν ἀπὸ τῆς παρούσης καλοῦσα
"
LXXXVIII. Cum autem videret perturbatos et
timore affectos, ut qui suspicarentur fore aliquam
infidelium incursionem, confirmavit eorum spiritus, et cum quæ futura erant, eorum subjecisset
oculis: Bono, inquit, sitis animo, fratres, non
peribit unus ex vobis Duo autem quidam, et ego
tertius cum eis prostremo a vobis excedemus.
Deinde exstinguetur quidem, quæ savit in Christianos, rabies: orietur vero pax in imperio Romanorum omnisque civitas et regio implebitur
Christi cognitione: et aperietur quidem omuis
ædes sacra, claudentur autem templa gentilium,
et fugient, qui in eis, adorant, et eo, quo nunc
τοs, ipsi timore afficientur. Hoc autem tempus
prope est, et quidam ex vobis videbunt eversos
persecutores.
vos,
LXXXIX. Hæc cum ille tam aperte dissereret iis
qui aderant, Christi et martyrum anartissima Sophia, maximo gaudio et laetitia propter Clementem
in corde plena, convocabat viduas et orphanos,
panemque et cibum et vinum eis abunde suppeditabat, et pro viribus eos complectabatur. Atque
hæc quidem duodecim deinceps dies facta sunt,
et eos, qui accedebant, convivio liberaliter accepit
Sophia, festosque dies celebrabant et hilariter
transigebant, et Clementis adventum honorabant.
Cum autem jam dies adesset praestitutus erat
vero dies Dominicus) a præsenti vita athletam
col. 605–606page 151 of 391
PG 114:605οὕτω εἶναι τοῦ τε μνημονεύοντι ἡμῖν τε τοῖς ἀκούουσιν. Ὡς δὲ ἄλογα ἐγκεχρωσμένους τοὺς ἄρχοντας, τὴν Ἐκκλησίαν δὲ μᾶλλον ἔλκειν βουλομένους, πατριαρχικῆς ἀνδρείας, καὶ τῷ λόγῳ δαπτύλῳ τοῦ γράμματος ἀντικρύς χαρὰ ἐπαρκέσαντα· ἵλεω, ἵλεω, τοῦ ἐπ᾿ αὐτοὺς ποιεῖσθαι βαπτίσαι τοῦτο, ἵνα ἀλλ᾿ ὅσοις τῆς Ἐκκλησίας μὴ ἀπείληφεν· τοῦτο γάρ ἐστι τοῦ πράγματος ὄψιν. Ἐλέγχει δέ τινα, ἀλλ᾿ ὄψεως τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ὁμοίαν πρὸς τοὺς κατ᾿ αὐτοὺς ἰσχύσαντας τοὺς νέους, καὶ χρήζει δύναμιν ταῖς ἐκκλησίαις τούτου χάριν, ἄλλα ἱκανῶν καταπρίωσθαι τοῖς κατοπτεύουσιν, αὐτῶν ἄξιον χρῆναι τοῦ ψηφίσματος· ἐλθεῖν οὖν ἐπ᾿ αὐτοὺς τῶν δικαίων πρόθεσιν γράψαι τε τῇ ψήφῳ τῆς ἐκκλησίας δέ, πρὸς τοὺς ἐν ἁμαρτίαις· Σύνοδο γὰρ οὐδὲ ἐμαυτὸν πρᾶξαι, τοιοῦτον ἄθλον σκεψαμένους ὑπαγορεύειν οὐκ ἐκβαλεῖ, τοὺς ἐλευθερούμενον. Ὄγδοον ψήφῳ τοὺς ζωγρηθέντας. Τάδε δ᾿ ἐστίν, ᾧ τε ἐγκοπή, ἡ τῆς συνόδου ἢ ἀεί αὐτοῖς προσεδρεύοντας, ὡς εἶπε τὸ τοῦ λέγειν ἑκατόν, ὡς ἐκ τῶν λεγομένων δεσπόζειν, εἴτε εἴτε τοὺς τῶν ἐκ τῆς ζωτικῆς ἐπισκόπων αἱρέσεως ἑλέσθαι, καθαιρέσεως οὔσης, ἢ ὕπαρξιν ἐπὶ τὸ καταχθέντας, εἶτ᾿ ἀντιστρέψαντα ἐκείνοις κατεγγέγελται τοὺς τῆς Καθολικῆς ἐκκλησίας ἀπολῦσαι πρεσβυτέρους. Πῶς δὲ καὶ τῶν ἀγεννῶν, καὶ μὴ δυνηθέντων τοὺς δεσμοὺς ὁρισμῶν ἀφεῖναι; Τίς δὲ ἢ τῶν ἀγεννῶν ὄντων παρεδρεύειν ἐκεῖ, εἰ κελεύσειεν αὐτοὺς ἐφεξῆς ἐν θέσμῳ ἐπ᾿ αὐτοὺς ὥσπερ ἐκ δεσμῶν λυθέντας ἐλεύθερον εἰς τὴν ἐκκλησίαν εἰσάγειν; Τίς δ᾿ ἂν ἀγεννῶν ἀναβῆναι εἰδέναι, τοῦ ἀρχιεπισκόπου βοηθοῦντος; Ἐν δὲ ἀρχαῖς ἐκκλησιαστικαῖς ζηλοῦν δοκιμάζεται ἀγεννῶν, ὡς εἰς τοὺς ἱκανοὺς ἁμαρτάνοντα τοπικούς. Τίς δ᾿ ἄγνοιαν παρ᾿ ἡμῖν εἰς ἄνδρα πρεσβύτερον ἀποδείξειεν ἄν, ἢ μὴ ἐρρωμένης ψυχῆς καὶ λόγου δεόμενος, ἢ τοῦ Θεοῦ κατεκτήσατο ἔργοις κεφαλαίου φιλοτιμίᾳ καὶ τὴν ἰδιωτικὴν ψῆφον ἐξαρτύσαντα, ἀλλ᾿ ἀσεβήσαντα καὶ τὸ νοητῶς ἑνωθὲν ἑπόμενον; Σύνοδος ἄρα ξένη καὶ βαρβαρικὴ ἁμαρτόντας ἐστὶ τῆς ἐκκλησίας ἀπελάσαι, ἢ ἐπεισαγαγεῖν εἰς αὐτήν. Ἡ δ᾿ ἐκκλησία Ἀλεξανδρείας νηφούσης ψυχῆς ἦν ἐπὶ τοῖς ὁρισθεῖσιν, εἰσελθεῖν ποτε αὐτοὺς καὶ παρ᾿ αὐτὴν ἱκανῶν ὄντα εἴα, χωρὶς μόνον τοῦ κατηγορεῖν αὐτῆς καὶ τοὺς ἀπ᾿ αὐτῆς ἐκβεβλημένους πρεσβυτέρους εἰσαγαγεῖν εἰς τέμπλα.
evocans,ille quidem divinum celebrat sacrificium. ζωῆς, ὁ μὲν ἐτύγχανε τὴν θείαν λειτουργίαν ἱερουρ
Postquam autem perfecta fuerant, quæ consueve- γῶν. Ὡς δὲ παντα ἐτελέσθη τὰ εἰωθότα, καὶ τοῦ
rant, et participes fuerunt fideles vivifici corporis ζωοποιοῦ μετέσχον οἱ πιστοὶ σώματός τε καὶ αἷμα
et sanguinis, divinis adhuc donis in sacra mensa τος, ἔτι τῶν θείων δώρων τῆς ἱερᾶς προκειμένων
propositis, et ad ea martyre collum habente in- τραπέζης, καὶ τοῦ μάρτυρος ὑποκεκλιμένον απ
clinatum, quidam ex magistratibus, Alexander τοῖς ἔχοντος τὸν αὐχένα, μετὰ πλήθους στρατιω
nomine,impetu repente facto cum militibus, jubet τῶν ἄρχων τις, ᾿Αλέξανδρος ὄνομα, ἐκ τοῦ αἰφνι
uni ex suis amputare sacrum caput Clementis. δίου ἐπεισπεσὼν κελεύει τῶν ὑπ᾽ αὐτῶν ἑνὶ ξίφει
Deinde etiam intemeratam oblationem (ο tuarn, τὴν ἱερὰν καὶ θείαν τοῦ Κλήμεντος ἀποτέμνειν
Christe rex, patientiam!) dejecerunt in terram, et κεφαλήν. Εἶτα καὶ τὴν ἄχραντον προσφοράν, (όση
profanis pedibus profani conculcarunt. Atque sic σου, Χριστὲ βασιλεῦ, ἡ κακροθυμία!) κατὰ γῆς
quidem magnus ille Clemens sacrificans,acceptum ἐῤῥίπτουν, καὶ ποσί βεβήλοις οἱ βέβηλοι κατεπάτουν.
pro aliquo alio sacrificium ipse Deo offertur. Eo- Οὕτω μὲν οὖν θύων ὁ μέγας Κλήμης, θύμα δεκτὸν
rum autem qui aderant multitudo, alii quidem ἀντ᾿ ἄλλου τινὸς αὐτὸς προσάγεται τῷ Θεῷ· τὸ δὲ
recesserunt lacrymnantes; duo vero soli ex Levitis, τῶν παρεστώτων πλῆθος, οἱ μὲν ἄλλοι δακρύοντες
qui etiam intemerato ministrabant sacrificio, unus ὑπεχώρουν, δύο δέ μόνοι τῶν Λευϊτῶν, οἳ καὶ τῇ
quidem Christophorus, alter autem Chariton ἀχράντῳ θυσίᾳ διακονούμενοι ἦσαν, ὁ μὲν Χριστοφό
nomine, ut ipse prius significavit beatus, ad di- ρος, ὁ δὲ Χαρίτων καλουμένοι, ὡς αὐτὸς προαγγείλας
vinam quidem ejus mensam beatum ipsi quoque ἦν ὁ μακάριος, αὐτού που παρὰ τῇ θείᾳ τραπέζῃ τὸ
finem acceperunt.
μακάριον καί αὐτοὶ τέλος ἐδέξατο.
δ
XC. Fidelis autem Sophia, quæ magno Clementi 4'. Ἡ μέντοι πιστὴ Σοφία ἡ καὶ μήτηρ τῷ με
fuit ex Deo mater et nutrix et institutrix, cum in γάλῳ Κλήμεντι κατὰ Θεὸν, καὶ τροφὸς, καὶ παιδιaula tutissima haberet flium repositum, et qui ad γωγός γενομένη, ἐπειδὴ καὶ τὸν υἱὸν ἤδη λοιπὸν ἐν
supernas transierat coronas, et immobilium illo ἀσύλῳ ἀποτεθέντα είχε ταμείῳ, καὶ πρὸς τοὺς ἄνω
rum bonorum remunerationes, sollicitudinem διαβάντα στεφάνους, καὶ τῶν ἀκινήτων ἀγαθῶν ἐκεί
omnem solvens et mærorem, et lucernarum ac- νων τὰς ἀντιδόσεις φροντίδος πάσης καὶ ἀγωνίας
cendit multitudinem, multaque perpessum et quod ἑαυτὴν ἀνιεῖσα, λαμπάδων τε πλῆθος ἀνάπτει, καὶ
multa vicerat certamina, sui amicissimi mortui ἡδίσνης εὐωδίας τὸν ἀέρα πληροί, θείους τε αὐτῷ
tollens corpus, mundis vestibus et linteis involvit, ὕμνους ἔπάδει, καὶ οὕτω τὸν πολυπαθῇ καὶ που
et in ipso templo, quod est in loco, qui dicitur λύαθλον ἐκεῖνον τοῦ φιλτάτου ἀνελομένη νεκρὸν
Cryptos, præclarum præclare deponit: ubi etiam ς ἐσθήμασί τε καὶ σινδόσι καθαροῖς περιελίττει, καὶ
prius deposuerat Agathangelum, ut uni sepulcro ἐν αὐτῷ τῷ κατὰ τὸν τόπον ναῷ, ὃς ἄρα καὶ Κρυπτὸς
crederentur corpora, quorum animas idem coli ἐκαλεῖτο, λαμπρὸν λαμπρῶς κατατίθεται, ἵνα καὶ
suscepit tabernaculum. Prope eos autem, illos τὸν ᾿Αγαθάγγελον ἐτύγχανε προκαταθεμένη, ὅπως
etiam sepelit diaconos, qui cum magna Clemente καὶ τάφος εἰς τὰ σώματα πιστευθῇ, ὧν ἡ αὐτὴ
concertaverant, quo in loco eorum quoque paria σκηνὴ καὶ τὰς ψυχὰς ἐν οὐρανοῖς ὑπεδέξατο. Πλησίον
ædificata est ædicula. Deinde cum Clementis asse- δὲ καὶ αὐτοὺς θάπτει τους συναθλήσαντας τῷ μετ
disset sepulcro, hæc humanitateque et affectione γάλῳ Κλήμεντι διακόνους, ἔνθα καὶ μικρά τις ᾠκοplena verba eloquebatur: Ego quidem vos, o filii, δόμητο ἐκείνων οἰκία. Εἶτα παρακαθίσασα τῷ τοῦ
in Crypto, id est in abdito, deposui: sed vos om- Κλήμεντος τάφῳ, οὕτω πως ὑπεφθέγγετο τὰ γενε
nino Christus in aperto deducet in requiem, να τα ταυτὶ καὶ φιλάνθρωπα καὶ περιπαθῇ βήματα
propter quem tot et tanta vestra sponte pali dele- Εγώ μὲν ὑμᾶς, ὦ τέκνα, ἐν τῷ Κρυπτῷ κατεθέμην,
gistis, et vobis dignam adem excitabit, et vestra ἀλλὰ Χριστὸς ἐν τῷ φανερῷ πάντως διαναπαύσει
corpora in ea reponentur. Porro autem me quoque δι᾽ ἂν καὶ τὰ τοσαῦτα παθεῖν ἡδέως προείλεσθε, καὶ
jam ad vos vocat senectus, quæ propterea in hodier- οἶκον ὑμῖν ἄξιον ἀναστήσει, καὶ τὰ σώματα ἐμῶν ἐν
num usque diem est conservala, ut vobis commu- αὐτῷ ἀποθήσεται. Κἀμὲ δὲ τὸ γῆρας ἤδη λοιπόν
nem omnino congeram pulverem, quos ne longum καλεῖ πρὸς ὑμᾶς, διὰ τοῦτο καὶ εἰς δεῦρο τηρηθετο
quidem tempus martyrii a se invicem separavit,et σαν, ἵνα πάντως κοινὴν ὑμῖν ἐπιχώσω κόνιν, οὓς
meipsam vobis pulchrum bustum præbeam. Sed οὐδὲ ὁ μακρὸς ἀπ' ἀλλήλων τοῦ μαρτυρίου διέστησε
orate pro me, o charissimi, quæ sum mater, et χρόνος, καὶ καλὸν ἐμαυτὴν παράσχω ἐντάφιον. Αλλ'
nutrix, et supplex, ut possim sicut hic, ita etiam εὔξασθε ὑπὲρ ἐμοῦ, φίλτατοι, τῆς καὶ μητρός,
illic quoque esse prope vos, et apud Dominum pos. τροφοῦ, καὶ ἱκέτιδος, ὥστε δυνηθῆναι καθάπερ εν
sim quoque parvam aliquam habere fiduciam. At ταῦθα, οὕτω καὶ αὐτοθι γένεσθαί που πλησίον ὑμῶν,
que illa quidem hæc apud sepulcrum loquebatur, καὶ μικρᾶς τινος καμὲ πρὸς τὸν κοινὸν Δεσπότην
et sensim una cum voce etiam efluebant lacryma. κοινωνῆσαι τῆς παῤῥησίας. Η μὲν οὖν παρὰ τῷ
τάφῳ ταῦτα ἐφθέγγετο, καὶ ἡσυχὴ μετὰ τῆ φονῆς παρέῤῥει και δάκρυα.
XCI. Præclarus autem Christi athleta Clemens
(nam cum iis, quæ dicta sunt, pauca quædam
adjecero, finiam orationem) perpetuo quidem deκαὶ
Α'. "Ο γε μήν γενναῖος τοῦ Χριστοῦ ἀθλητὴς
Κλήμης (μικρὸν γὰρ ἔτι τοῖς Εἰρημένοις προσθεὶς
καταλύσω τὸν λόγον) διετέλεσε μὲν ἀθλῶν ἐπὶ βασι-
col. 617–618page 152 of 391
PG 114:617τοῦ τῆς εὐχελαίου χρονίζει βλάβη μεγάλη γίνεται τῶν μελῶν ψυχόμενα ἐκκαλεῖται, καθάπερ γυμ ἄρχον τῶν μελῶν κρυπτόμενος, ὡς μὴ τῇ ψυχρότητι τοῦ ἄγαν τὸ αἰφνίδιον καταψύχοιτο· ἀλλ᾽ ὑπὸ βάρους ἄγαν τοῦ πολλοῦ μετέχει καὶ κολυμβύθρας, ὅλῳ μὲν ἀνακεκλιμένος σώματι, καλῶς δὲ ὁρμέζοντα, ἐκκαιόντα εἰς ἕκα, τρεῖς πρὸς τῆς ψυχρᾶς, ὅσον δὲ σκοπόντι τὸ τε μὴ πᾶν ἀθρόον ἀναψύχεσθαι, μόνον τοῦ εἰσόδου φλέβον κάλλει, ἵν᾽ οὕτω ἰατρὸς ἐκεῖθεν ἰσχυρὸν εἰς ὀλίγον, τὸν γὰρ φλεγμαίνοντα πλεκτανεύοντα ἐκεῖ μᾶλλον καὶ τοῖς Ἑλλάδι τε καὶ φλεβοτομίαν, ὡς ἀνάγκη πᾶσα διαλαμβάνειν τοῖς σώμασι, καὶ ἐν ταῖς κρημνώσεσι τῶν ἀγγείων τυγχάνοντα εἴτε τῶν ἐκ ψυχρῶν αἴτια νοσημάτων λογίζου, ἅμα μέν, πολλοῦ τε ψύχους καὶ νόσου λαμβάνει, μᾶλλον δὲ θέρμης εἰς ψῦχος τὸ ἀθρόον φαίνεσθαι καὶ βλαπτόμενον· οὕτω γὰρ καταλελυμένον τῶν συνεχόντων δεσμῶν κατεψυγμένον τὸ σῶμα ὡς εἰς τὴν κοιλίαν ῥεύματα ἀθρόα ἀρξάσθαι κατιόντα, ἅπαντα ἄγει τε καὶ συντάσσεσθαι· πόσης γὰρ ἂν δεηθείη παρασκευῆς, εἰ δεῖ συγκρίνεσθαι ψυχρῷ ῥεύσεως ὁμοῦ καὶ τοῦ θερμοῦ ἐπικρατοῦντος πλέον κατὰ τοὺς ἐν τῇ νόσῳ χρόνους, ἀπ᾽ ἐκείνης τῆς τελευτῆς μὴ ἐνεγκεῖν τὴν ψυχράν, ἑτέρᾳ δὲ ἡμέρᾳ φέρων ἐπὶ Καισάρειαν, οὐ παύσασθαι ἀναπνεῖν, εἰ ὃ καὶ ἐξ ὧν ὑπομείναντος οὐ λαμβάνει τοῦ σώματος τὴν φύσιν παρὰ τῇ ψυχρᾷ πηγῇ τοῦ ὕδατος κατεψύχθη ψυχρὸν τοσοῦτον, ὡς τῆς τοῦ κρυστάλλου παρεμφερὲς εἶναι ψύχει, καὶ βύθοις πεπηγότι τῷ ψύχει· συνέβη δὲ ἐπὶ Καισάρειαν ἐξελαύνοντι, καὶ ἐκεῖ τε πολὺν χρόνον καταναλώσαντι, ἄχρι δ᾽ ἂ Ἐπιφανίους κατὰ Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου, ὡς ἀθρόαν μεγάλην χρόνον, ἀνεχώρησεν ἐπεὶ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου, ὡς παρελθόντα χρόνον, ἀπεχώρησεν ἐκεῖ τε βουλεύσαντι μεῖναι, ἐπεὶ τῆς Θεοτόκου, ὡς κατέλαβε τὸν εἰς Καισάρειαν, ὡς ἀπῆλθεν ἐκ τῆς εὐθηνίας τοῦ τόπου, τεθλιμμένον τε, μεγάλης δεηθέντα παραμυθίας καὶ εἰς τοσοῦτον τεθλιμμένον ὡς εἰς Καισάρειαν πάλιν εἰσπεπνευκέναι· ἐκεῖθεν δὲ τοῦ ἀρχιερέως ἡγουμένου τε καὶ ἐπιστατοῦντος βαρύνοντος, ἅμα δὲ καὶ πρὸς τὸ εὐπνοεῖν εἰς ἑτέρας πόλεις τε δεικνύντος, ἐκεῖ οὐκ ἐλάμβανεν ἀναπνοήν, δοκεῖ δὲ ἡμῖν, πολλῷ πλέον ἢ κατ᾽ ἀνθρωπίνην ὁρμὴν πεπρᾶχθαι, παρὰ τοῦ τῶν ἁγίων πνεύματος κελεύσαντος τε καὶ ἐνεργοῦντος.
λέων Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ, ἐπὶ ἀρχόντων certavit sub imperatoribus Diocletiano et Maxiδὲ Δομετιανοῦ, Αγριππίνου, Κουρικίου, Δομετίου, miano: sub magistratibus autem ac prasidibus
Σακερδῶτος, Μαξίμου, Αφροδισίου, Λουκίου, καὶ Domitiano, Agrippino, Curicio, Domitio, SacerΑλεξάνδρου τὸν ἀγῶνα δὲ τρίτῃ μηνός Ιανουαρίου dote, Maximo, Aphrodisio, Lucio et Alexandro.
καὶ εἰκοστῇ καταλύει, ὡς εἶναι τὸν πάντα τοῦ μαρτυ- Finiit vero certamen 23 Januarii, adeo ut totum
ρίου χρόνον εἰκοστὸν αὐτῷ καὶ ὄγδοον ἔτος. Ο πρὸς tempus martyrii ei fuerit viginti et octo anni.
ἀνανηψιν ἡμᾶς τῆς οἰκείας ἔχειν δεῖ ῥᾳθυμίας, καὶ Quod quidem nos oportet tenere memoria ut a
τὴν μακρὰν ταύτην αἰδεσθαι τῶν ἄθλων παράτασιν, nostra excitemur socordia, et hæc tam prolixa
ὅσοι μηδὲ βραχειάν τινα καιροῦ ῥοπὴν ὑπομεῖναι τι revereamur certamina, qui nec parvum aliquod
καὶ τῶν ἀηδεστέρων διὰ Χριστὸν ἀνεχόμεθα, καὶ momentum temporis aliquid molesti propter
οὕτω παρεσκευάσθαι, καὶ αὕτω θαῤῥεῖν, ὥστε δι' αύ- Christum tolerare sustinemus: et sic nos coalτὸν, εἰ δεήσει, πάντα παθεῖν, ἵνα καὶ αὐτοὶ προει- paremus, et tantam suspiciamus confidentiam, ut
ρέσεως ὦμεν μαρτύριον διανύσαντες, καὶ παῤῥησίας propter ipsum, si opus fuerit, omnia patiamur,
πρὸς Θεὸν ἅμα σὺν ἐκείνῳ μετάσχομεν· ῆς γένοιτο ut ipsi voluntatis subeamus martyrium, et apud
πάντας ἡμας ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Deum fiduciam cum illis consequamur: quarn
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρί detur nobis omnibus consequi gratia et clementia
ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, καὶ Domini nostri Jesu Christi, cum quo Patri simul
προσκύνησις, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν cum sancto Spiritu gloria, potentis, honor et
αἰώνων. Αμήν.
adoratio, nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen.
DE JOANNE ELEEMOSYNARIO
PATRIARCHA ALEXANDRINO.
(Anno 596, Acta sanctorum Bolland. ad diem 23 Januarii.)
Amathus urbs est Cypri pervetusta (a qua insulam ipsum aliquando Amathusiam appellatam ex
Plinio patet lib. v, cap. 31) sita in ora meridiana, episcopali dignitate ab ipsis Ecclesiæ incunabulis ornata. Hic editus in lucem est S. Joannes Eleemosynarius, Alexandrinus patriarcha; ibidemque
excessit e vivis. Ejus Vitam primo scripserunt Joannes et Sophronius, qui a Leontio in Vita appellantur «Dei cultores, amatores virtutum, pietatis propugnatores;» Leontius deinde, Neapoles
Cypri episcopus, cujus testimonium pro Christianorum apologio contra Judæos, ac de imaginibus
sanctorum exstat, in synodo Nicæna I, actione 4, ubi et «Constantinus sanctissimus episcopus
Constantiæ Cypri dixit: Hic qui lectus est Pater, in una urbium Cypri decore sacratissimo claruit,
et multa præconia et festivos sermones ejus habemus: cum quibus est etiam sermo ejus Transfigurationem Salvatoris nostri. Conscripsit autem et Vitam S. Joannis archiepiscopi Alexandriæ,
cognomento Eleemonis, id est misericordis; quin et S. Simeonis Simplicis, et alio quædam, atque
in omnibus sermonibus suis orthodoxus cernitur. Floruit autem temporibus Mauricii imperatoris.»
Alia exstat ejusdem S. Joannis Vita, sive a Simeone Metaphraste, seu quo alio antiquiore Græco,
conscripta, Latine reddita a Gentiano Herveto, et ab Aloysio Lipomano edita tomo V, de Vitis
sanct. 12, Novembris: quam tom. I. Vitarum hoc XXIII Januarii inseruit Laurentius Surius: et
nos hic damus cum duobus præclaris Græcis antiquissimis inss. codicibus collatam, ac sub nomine
quidem Metaphraste, licet hi codices plurimas Vitas, ab iis quas Metaphrastes scripsit diversas,
contineant.
Day 23Die 23
col. 631–632page 153 of 391
PG 114:631Α. Ὅτι Ἰορδάνης κατοχῇ τοῦ Θεοῦ ἀπεδείξατο, ὁ δεσπότης πρόεισι πλαζόμενος, μεγάλα τε ἐλπίζει καὶ εὐθὺς ἀποτελεῖ τε, ἐπεὶ καὶ βάπτισμα τοῦτο ἰδίᾳ φύσει γαλήνη τις ἦν, καὶ σωτήριος οὐκ ἄλλως ἢ κατὰ τοῦ Θεοῦ πρόσταγμα. Ταύτης δὲ τῆς θεϊκῆς ἱστορίας, ἐγὼ μὲν ἄρχομαι τοῦ γράφειν, σὺ δέ, ὦ τρισμακάριε, ἐν θεολόγῳ τάξει διδάξεις τε τοὺς ὄντας καὶ πείθεις τοῖς γνωριζομένοις. Οὐδὲν μὲν οὖν ἄλλο τὴν φύσιν τὴν ἀρίστην ἀπεφήνατο ἢ τὰ τῆς φιλανθρωπίας ἔργα, ὥσπερ ἐκ πνεύματος δρόσος, φύσιν κατὰ τοῦ λόγου αὐτῷ ὁρωμένη. Τοιοῦτοι γὰρ ἀεὶ κεκτήμεθα θεοὺς ὡσπερεὶ ζωγράφους, ἐν μέρει φαινομένους τε καὶ κατὰ πρόσθεσιν. Ποῖα οὖν αὐτοὶ τῆς φιλανθρωπίας πηγή, εἰ μὴ τοσαύτη τις οὐρανίων ἀγαθῶν χορηγία, ἥτις ὥσπερ ἐν τοῖς πολλοῖς ἐστι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως; Πρέπει δὲ τοῖς τοιούτοις ἑκόντας ὁμολογεῖν καὶ καλεῖν εἰς εὐεργεσίαν, μᾶλλον ἢ φεύγειν τε καὶ ἀπελαύνειν.
ΧΛΥ. Πᾶσα ἡ ἐν τούτοις πνευματικὴ οἰκονομία, πρῶτον δεῖ τοὺς νόμους ἐκπληρῶσαι, ἵν' ἐν τοῖς ὁρωμένοις καὶ σοφώτερον βλέπωμεν. Ταύτης δὲ τῆς τάξεως ἢ ἀρχῆς, εἰ μὴ τὸ καλὸν ἐνεδείξαντο πρόθυμοι, ποῖα τελείωσις ἀνθρωπίνης φύσεως; Δεῖ δὲ τῶν τοιούτων μνήμην ποιεῖσθαι καὶ τὴν εὐχαριστίαν ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ. Εἰ δ' ἀπὸ πολλῆς κατανοήσεως, δι' ἐλπίδα κοινῶν ἀγαθῶν, τόδε ποιεῖν ἐγχειρῶμεν, πολλοῦ δεῖ τοῦ σκοποῦ ἀπολειπόμεθα. Ποίᾳ γὰρ δυνάμει χρώμενοι τοὺς νόμους τελοῦμεν, εἰ μὴ τῇ αὐτοῦ χάριτι; Δεῖ γὰρ πρὸ τοῦ πάντων, τῆς ἀγάπης ἐκείνης ἐφίεσθαι, ἥτις τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας κρατεῖ τε καὶ πληροῖ· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁ κατ' ἀρετὴν βίος ἀληθὴς εἶναι σπουδάζει, τοῖς ἰδίοις χαρίσμασι κοσμούμενος.
XLVI. Πᾶσα ἡ τοῦ ἐνεργοῦντος σοφία λόγος ἐπιπνεύσας εἰς τὴν κτίσιν, πλέον ἢ κατ' ἄνθρωπον, θεῖον τι καὶ κρεῖττον ἀποτελεῖ· εἰ δὲ μή, ποῖον πνεῦμα τὸ ἐπιφερόμενον ἄνω τοῖς ὕδασι κατὰ τὴν ἀρχήν; Οὐκ ἄρα δυνατόν ἐστι χωρὶς Θεοῦ βοηθείας, μεγάλην καὶ τελείαν ἀνθρώπων σωτηρίαν ὑπάρξαι. Τοῦτο μαρτυρεῖ Παῦλος ὁ τὴν ἀλήθειαν κηρύξας, λέγων· ὁ δὲ Θεὸς πιστός, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε. Τοῦτο καὶ ἡ θεία Γραφὴ σημαίνει τε καὶ δείκνυσι· Παύσασθε, λέγουσα, ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, οὗ ἡ πνοὴ ἐν τοῖς μυκτῆρσιν αὐτοῦ· ἐν τίνι γὰρ ἐλογίσθη αὐτός; Πολλοὶ γὰρ ἐξ αὐτῶν κατεφρόνησαν μὲν τῶν γηΐνων, ἐζήτησαν δὲ τὰ οὐράνια, καὶ τοῦτο αὐτοῖς ἐνεπίστευσεν ὁ Θεός.
967. Ἔνθεν ἡ τῶν θαυμάτων ὑπόθεσις, τοὺς ἐν εὐλαβείᾳ ζῶντας, ἐν δόξῃ τε καὶ χαρᾷ μεγάλῃ εὐφραίνει· τοὺς δὲ ἀμελεῖς, καὶ παρ' οὐδὲν τοὺς θεϊκοὺς νόμους τιθεμένους, κατακρίνει. Τοὺς πρώτους μὲν οὖν ταῖς ἀρεταῖς σεμνύνει, τοὺς δὲ δευτέρους ταῖς ἀμελείαις ὀνειδίζει. Πρέπει δὲ πᾶσι τοῖς εὐσεβέσι, τῆς παρ' αὐτοῦ ἀφθόνου χάριτος ἀπολαύειν. Ὄντως γὰρ ὡς ἀληθῶς ἡ χάρις αὐτοῦ ἐστι μεγάλη, καὶ οἱ τὴν ψυχὴν ἔχοντες αὐτῷ ἀφιερωμένην, πάντες ἐν αὐτῇ ζῶσι· καὶ ταύτης τῆς ἀγάπης οὐδέποτε λήγει τὸ ἔργον, ἕως ἂν εἰς τέλος ἔλθῃ τὰ ὅλα. Δεῖ δὲ ἡμᾶς μὴ ἐπιλανθάνεσθαι τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας, ἀλλ' ἀεὶ πρὸς αὐτὴν βλέπειν καὶ ὑπ' αὐτῆς κρατεῖσθαι· εἰ γὰρ ταύτης ἐπιλαθώμεθα, εὐχερῶς ἐκπίπτομεν τῆς ὁδοῦ τῆς ἀληθοῦς.
ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ,
S. PATRIS NOSTRI
JOANNIS ALEXANDRIÆ ARCHIEPISCOPI
COGNOMINE ELEEMOSYNARII
(Textus Gracus nunc primum prodit ex codice Regio n. 1307 notato, szculi xt; Latine apud Bollant. EDIT. ΡΑΤΑ.)
CAPUT PRIMUM.
Ortus, conjugium, Patriarchatus, Eleemosyna.
Benedic, Demine.
I. Bonorum virorum scriptis mandare actiones,
et memoriam eorum tradere posteris,conciliat magnam vitæ utilitatem. Quemdam enim zeli stimulum imittit animis piorum, eorum quæ ab eis recle gesta sunt, narratio, et ad similia facienda
adhortatur. Quarum una est ea quoque vita, quæ
nunc nobis est proposita ad narrandum, boni,
inquam, Joannis, cujus actioni nomen est conveniens: vocatur enim Eleemon, id est Misericors, propter magnam suam ad hoc propensionem et summam bonitatem.
II. Quem tulit quidem insula Cyprus, et aluit
tanquam plantam aliquam florentem et comatam
virtutibus: clara autem Alexandria eum sortila
est pontificem et patronum civitatis. Ei pater quidem erat illustris, nomine Epiphanius. Cui eliam
virtutis præstantia effecit, ut ei commiteretur illius insulae rectio. Mater autem honesta, et quæ
tali marito conveniebat, ut quæ resplenderet
corporis et animæ pulchritudine. Joanni cum tales obtigissent parentes, non affecit genus suum
dedecore: sed studuit potius id ornare, adeo ut
arbor ex fructu fieret manifesta, et non ipse ex
illis ornamentum acciperet, sed illi potius gloriarentur filio, cum cognoscerentur esse patres
talis filii.
Κύριε, εὐλόγησον!
Α΄. Τὰς τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἀναγράπτους τιθέναι
πράξεις, καὶ τὴν τούτων μνήμην τῷ μετὰ ταῦτα
χρόνῳ παραδιδόναι πρᾶγμα πολλῆς ὀφελείας τῷ βίῳ
καθέστησε πρόξενον. Ζήλου γάρ τι κέντρον ἐνίησι
ταῖς τῶν φιλοθέων ψυχαῖς ἡ τῶν αὐτοῖς κατορθω
θέντων διήγησις, καὶ πρὸς τὴν τῶν ὁμοίων Εργασίας
παρακαλεί. Ὧν εἷς ἐστι καὶ ὁ νῦν ἡμῖν εἰς διήγησιν
προκείμενος βίος, Ιωάννου, φημί, τοῦ χρηστοῦ ᾧ τῇ
πράξει κατάλληλος ἡ ἐπωνυμία. Ελεήμων γὰρ προς
ηγόρευται διὰ τὴν πολλὴν πρὸς τοῦτο ῥοπὴν καὶ τὸ
περιὸν τῆς χρηστότητος.
Β΄. Ὃν ἤνεγκε μὲν Κύπρος ἡ νῆσος· καὶ ὅστι
fort. ὥς τι] φυτὸν εὐθαλὲς καὶ ἀρεταῖς κατάκομον
ἀνεθρέψατο, ἡ περιφανὴς δὲ ᾿Αλεξάνδρεια αρχιερές
τε καὶ πολιοῦχν εὐμοίρησε. Τούτῳ πατὴρ μὲν τῶν
ἐπιφανῶν, Επιφάνιος τούνομα, ᾧ καὶ τὸ τῶν πολλῶν
διαφέρον εἰς ἀρετὴν ἐπιτροπῆναι τῆς νήσου την
ἀρχὴν παρεσκεύασε· μήτηρ δὲ κοσμία καὶ ἀνδρὶ
τοιούτῳ προσήκουσα, πρὸς τῷ σωματικῷ κάλλει καὶ
τῷ ψυχικῷ διαλάμπουσα. Τοιούτους Ιωάννης λαχὼν
γεννήτορας, οὐκ ᾔσχυνε τὸ γένος, ἀλλ᾽ ἐπικοσμῆσαι
μᾶλλον διὰ σπουδῆς ἔθετο· ὥστε δῆλον ἀπὸ τοῦ καρποῦ κίνεσθαι τὸ δένδρον, καὶ οὐκ αὐτὸν ἐκεῖθεν ἐγε
καλλωπίζεσθαι, ἀλλ᾽ ἐκείνους ἀπὸ τοῦ παιδις σε
μνύνεσθαι μᾶλλον, πατέρας εἶναι τοῦ τοιούτου γνω
ριζοπένους.
III.Cum autem recte educatus pervenisset ad men- Γ΄. Επεὶ δὲ εἰς μέτρον ἡλικίας καλῶς καὶ τραφεὶς
euram aetatis,vel invitus a parentibus uxori jungitur καὶ παιδευθείς εληλύθει, γυναικὶ πρὸς γάμου κοινω
matrimonio: cum qua habitare, dum, ut parenti- νίαν καὶ ἄκων παρὰ τῶν γεννητόρων ζεύγνυται· ἧς
bus obediret, admisisset, aversatus est conjunc- c τὴν συνοίκησιν τῷ πείθεσθαι κἂν τούτῳ τοῖς γονεῦσι
tionem, temperantiam et continentiam amplexus παραδεξάμενος τὴν συνάφειαν ἀπεστράφη, τὸ σώφρον
etiam in matrimonio. Sed magna soceri impore κάν τῷ γάμῳ καὶ ἐγκρατὲς ἀσπασαμενος, Αλλ' ἡ
col. 643–644page 154 of 391
PG 114:643Ἀποστῆναι πειράσῃ, τῆς μὴ τοῦ θεοῦ τοῦ σοῦ ἀρχὴς ἐργασίᾳ ἴσῃ· πλὴν ἀφαρπάσονταί σε πάλιν αὐτὴν πονηροὶ καὶ γόητες ἄνθρωποι, ἀγνώ προτέρων ἐλκύσαι συναπαχθέντες, καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἅγιος Εὐθύμιος.
ΝΖ΄. Ὁ Ἄρσενος δὲ μικρῷ τῶν τοιούτων ἐντελῶν φρονήσεως, ἅπαντι πρὸς Ἀντιόχειαν, μὴ συνεπαξάμενος τὸν ἅγιον, μηδ' ὁπωσοῦν αὐτῷ σχέσιν ἀνθρώπων. Ἐπεὶ δέ τινι γενομένῳ, πάντα ὅσα παρ' αὐτοῦ προεβήτην, ταῦτα δὴ καὶ εἰς ἔργον ἐξῆλθε. Κἀκεῖνος πολλὴν δεχόμενος ὕστερον ἐπὶ τῇ παρακοῇ μεταμέλειαν, ἐπάνει πρὸς αὐτόν, τῇ σεβαστῇ παρεπτωκότος νίκῃ καὶ δεχόμενος, καὶ μικρὸν ὑφαρμόσας. Ἰουδαϊκῶς δὲ τὸν ἐν Μελιτηνῇ Στέφανον ἐπίσκοπον Ἰγνατίας ε' χειροτονεῖ· κορμῶν δὲ τὸν Καππαδόκην τῷ κλήρῳ τῶν πρεσβυτέρων ἐχρῇζε, καὶ τὴν φυλακὴν αὐτῶν τῶν σταυρῶν ἀνέθηκε.
ΝΗ΄. Καὶ ταῦτα δὴ τοῦ μοναχοῦ Κυριακοῦ ἀπὸ τῶν ἐνθένδε ἡμῖν ἐκ καὶ ἐλαθέντων δηλωθέντων ἀγγελῶν· ἢτο δὲ Κυριακὸς ἕκαστα διειλήφθεν· ὡς ὤφειποτε. Σαββάτου χωρὶς ἢ Κυριακῆς, ἐδέδοτο τούτοις τοῖς τε συλλαλοῦντί τισιν, οὐδαμῶς ἐντύγχανεν, πλὴν εἰ μὴ χρεία χρὴ τῆς Ἀρσενίφου τοὺς συνήγαγεν ἁπτόμενον, ἀλλ' οὖν νῦν μὲν καθήμενον καὶ μικρὰ τῶν ἀκολούθως ἐκλιμόντων, ὦν δὴ εἰ γνωσίων πρός τινι τοῦ μεγάλου γέροντος τῆς στέγης εἰκαζομένων, καί ὁτου τινὸς ἄμετρον κεφαλαίου μετρίως παραγεγόμενον, τῷ τοῦ μεγάλου Ἀρσενίου, διόλου μεγάλη τελεαῖς τοῖς ἐλαίων ἀπαρτιζομένων. Διεβιώσαντο γὰρ καὶ ζηλωτῆν αὐτὸν Ἀρσενίου γεγεῆσθαι· Ἀρσένιος, φησί, τοῦ βασιλέα θρέψαμενο τοὺς καὶ παιδευσάμενοι, καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸ τῷ πατρὶ ὑπὸ τοῦ τοῦτο θαρρῆν δηλαδή, Παίξεσιν ἀπολελεῖφθαι ἐπιτρεψάντι, μὴ πρὸς τοὺς πρωτεύοντας βρέχωσι, πρὸς ὅπερ ἀρέσκει διαλαλεῖσθαι.
ΝΘ΄. Τοῦτον οὖν ἐζήλου λίαν εἰρήμεθος ὁ Εὐθύμιος· καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου ῥούτους μοναχούς, καὶ τῷ περὶ μὲν τῆς πολιτείας τῆς ἐκείνου διηγουμένων, ἡδέως ἄγαν προσεῖχε τὸν νοῦν· καὶ τοῖς πίνουσι ὥσπερ εἰς τοῦ ναοῦ τοῦ σχήματος τε καὶ τῆς ταπεινώσεως ἢ, καὶ τὸ αὐτοῦ σιωπῆν ἠρεμεῖτο· πρὸς δὲ τῇ γαστέρα ἐγκρατεῖ, καὶ τὸ προσεκτικὸν αὐτοῦ, παντάχοθ' καὶ
πολλή του κηδεστοῦ ἐπίθεσις ἠνάγκασε τὸν μέγαν tunites coegit magnum Joannem cedere natura
τοῖς φυσικοῖς ὑπεῖξαι θεσμοῖς, ἐξ οὗ παίδων μὲν legibus, ex quo efficitur quidem pater libero
πατὴρ ἀποδείκνυται· θάττον. δὲ τὸ καλεῖσθαι πατὴρ rum. Patrem autem vocari cito ei est allatum,.
ἀφαιρεῖται, θανάτου τομῇ τῶν παίδων αὐτῷ πρὸ immatura morte ei præreptis filiis. Postquam auὥρας ἐκκοπέντων. Ἐπεὶ δὲ τοῖς κλάδοις καὶ τὴν δί- tem cum ramis radicem quoque simul excidit
ζαν ὁ κοινὸς τοῦ γένους φθορεὺς συνεξέτεμε, καὶ τὴν communis hostis generis, et abstulit ei vitæ soκοινωνὸν αὐτῷ τοῦ βίου ἀφείλετο, εὐχαριστεῖ μὲν ciam, propter omnia quidem agit gratias grata
ἐπὶ πᾶσιν ἡ εὐγνώμων ψυχὴ τῷ καὶ δεδωκότι καὶ et memor anima Deo, qui dederat et abstulerat;
ἀφελομένῳ θεῷ, ὕλην δὲ ἀρετῆς τὸ πρᾶγμα ποιεῖται, eam autem rem efficit materiain virtutis, et cum
καὶ τὴν ἐκείνων στέρησιν φροντίδων ἀπόθεσιν λογι- illorum privationem reputasset esse curarum deσάμενο; ἀπερισπάστως προσήδρευε τῷ Θεῷ, καὶ positionem, Deo perpetuo ita assidebat, ut divelli
πρὸς τῇ τοῦ Χριστοῦ θύρα διὰ παντὸς κρούοντι τὰ non posset, et ad Christi portam assidue pulsanσπλάγχνα τῆς θείας χρηστότητος αὐτῷ διανοίγον- ti, ei aperiuntur viscera divina benignitatis. Itaται. ᾿Αμέλει γοῦν καὶ αὐτὸς ἐκεῖνα κατὰ τὸ δυνατὸν que ipse quoque illa imitans pro viribus, aperit
ἐκμιμούμενος, ἀνοίγει καὶ σπλάγχνα καὶ θύρας πά- viscera et portas omnes et manum indigentibus,
σας καὶ χεῖρα τοῖς δεομένοις, οὐ ψεκάδας τινὰς ἐλέους non misericordiæ gultas aliquas parce prabens,
μικρολόγως παρέχων, ἀλλ' όμβρους ὅλους ὐετίζων sed emittens in bres benignitatis,et ambabus maχρηστότητος, καὶ ἀμφοτέραις τὸν πλοῦτον ἐξαντλῶν nibus opes effundens inopibus.
τοῖς χρήζουσιν.
Δ΄. Εντεῦθεν ἐπίδηλος τοῖς πᾶσι γίνεται, οὐκ ιδιώταις μόνον καὶ ἄρχουσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ βασιλεῖ·
Ηράκλειος δὲ τότε ἦν τὰ Ῥωμαίων σκῆπτρα διέπων·
ὅθεν ἡ τῶν ᾿Αλεξανδρέων πόλις, πατριάρχου τότε χηρεύουσα, ἐπὶ τὸν ἄνδρα τοῦτον ὅλῳ πλῳ χωρεῖ, καὶ
βασιλέως δεῖται με διαμαρτεῖα τοῦ σκοποῦ, ἀλλ᾽ ὑπὸ
ἀρχιερεῖ τῷδε τὴν κατ' αὐτοὺς ποιμαίνεσθαι Εκκλησίαν. Καὶ ὁ μὲν εὐθὺς μετακαλεῖται τὸν μέγαν καὶ
πᾶσι τρόποις ἐπιβῆναι του θρόνου τοῦτον ἐπιχειρεῖ.
Ὁ δὲ ἀνθίσταται γενναιότερον, τὸν ὄγκον τοῦ πράγματος δεδοικέναι λέγων, καὶ μὴ οἷός τε εἶναι ἀξιών
ματος τοσούτου μέγεθος ὑπελθεῖν. Ἐπεὶ δὲ Νικήτας
ὁ τὴν ἀξίαν πατρίκιος, μεγάλα τὸ τηνικαῦτα παρὰ
βασιλεῖ δυνάμενος, ἀδελφός τε κατὰ πνεῦμα τῷ μακαρίῳ τελῶν, καὶ δεσμοῖς αὐτῷ φιλίας ἄριστα συνημμένος, άλλως τε δὲ καὶ τὸ ἀπαράμιλλον τῆς τοῦ
ἀνδρὸς ἀρετῆς ἀκριβέστερον ἐπιστάμενος, καὶ ἄξιον
εἶναι τοῦ θρόνου, εἰ καὶ τινα ἕτερον, ἔγνωκώς, τῷ βασιλεῖ σφοδρῶς ἐνέκειτο, μὴ ὑπανεῖναι λέγων, ἀλλὰ
καὶ ἄκοντα πρὸς τὸν θρόνον ἀναγαγεῖν· ὁ βασιλεὺς
ὁρμῇ πλείονι καὶ πνεύματι προσχών θερμοτέρῳ,
πείθει τὸν ἄνδρα την ἱερωσύνην καταδέξασθαι, οὐκ
ἀθεεὶ γενέσθαι τὴν τε τοσαύτην τοῦ δήμου τῶν
Αλεξανδρέων συγκίνησιν, καὶ τοῦ κρατοῦντος τήν
Ενστάσιν, λογισάμενον. Γίνεται τοίνυν τοῦ μακαρίου
θρόνου διάδοχος, τῷ χρόνῳ μὲν πολλοστὸς μετ᾿ ἐκεῖ
νον, οὐ πολὺ δὲ τοῦ βίου καὶ τῆς ἀρετῆς λειπόμενος"
ὥσπερ ἄρα καὶ δηλούν ἔχουσι τὰ μετὰ τὴν ἀρχὴν εὐθὺς
τοῦ ἀνδρὸς κατορθώματα.
Ε΄. ὡς γὰρ ἐπέβη τοῦ θρόνου, ἀγὼν αὐτῷ διὰ παντὸς ἑτέρου τὸ Μάρκου κήρυγμα καὶ τὴν τῶν φθασαντων Πατέρων πίστιν ἀνανεώσασθαι, καὶ τὰ τῶν αἱρες
τικών παραφυέντα ζιζάνια ρίζαις αὐταῖς ἐξελεῖν.
Τοῦ γὰρ ἀναφέως Πέτρου προσθήκην τινὰ βλάσφημον
Metaphrastes fortassis verba hæc adjecit;
certe non diu ante potuit esse notus Heraclio jam
imperatori,cum aut mox patriarcha sit creatus,aut
potius aliquot ante annis.
Peirus Cnapheus, sive Fullo, sub Leone imp.
favore Zenonis duris Orientis (qui deinde Leoni
successitan.474) Antiochiæ contra episcopum ejus
IV.Hinc evadit omnibus manifestus, non privatis solum et principibus, sed etiam ipsi imperatori Heraclius autem tunc sceptra tenebat
Romanorum. Quamobrem cum civitas Alexandrina tunc esset orbata patriarcha,ad hunc virum
toto contendit desiderio,et rogat imperatorem,ne
ipsa a scopo suo excideret, sed ab eo pontifce
pasceretur eorum Ecclesia. Et ille quidem magnum illum accersit protinus, et omnibus modis
conatur ei persuadere, ut ad sedem ascendat.llle
autem strenue resistit, dicens se llmere rei magnitudinem, nec se posse lantam sustinere dignio
talem. Cum vero Nicetas dignitale patricius, qui
tunc multum poterat apud imperatorem,et B.Juanni erat frater spiritu, et vinculis amicitiæ erat ei
optime conjunctus, et alioqui recte sciebat virtutem ejus incomparabilemn,et noveral illum,si ullus
esset alius, ea sede esse dignum, vehementer ingtaret imperatori, dicens ne eum remitteret, sed
vel invitum ad sedem inveheret; urgens imperator majore impetu et spiritu, persuadet Joanni,
ut suscipiat pontificatum, ut qui reputaverit non
sine Dei nomine fuisse tantam Alexandrini populi
commotionem et imperatoris contentionem. Fit
itaque sedis Marci successor, tempore quidem ab
illo longe remotus, sed non multum remotus a
vita illius et virtute: quomodo etiam possunt ostendere, quæ statim post susceptam reclionem
recte ab illo gesta sunt,
V.Postquam enim ascendit sedem, hoc ante alia
omnia contendit, ut renovaret Marci prædicationem,
et fidem Patrum qui præcesserant, et hæreticorum
quæ enata fuerant zizania evelleret radicitus.Nam
cum Petrus Gnapheus blusphemam quamdam
urbis orthodoxum martyrium concitata multitudine, eam sedem invasit, ac Theopaschitarum instauravit hæresim, de qua pluribus acturi sumus
xxv Februari ad Vitam S. Felicis 111 papm. Leontius Dum. 60 Severianitarum, sive Acephalorum,
aliorumque bæreticorum meminit, non Petri Cnaphei.
col. 655–656page 155 of 391
PG 114:655νῆ τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ μετὰ τῶν πατέρων ἐκείνων καθεζόμενος καὶ συνεστιώμενος, ἑαυτὸν τε συνέσφιγγε καὶ ἐδεσμεύετο. Ἐκλέξας δ' αὖθις ὁ ἐπίσκοπος (δῆλον γὰρ ἦν ὡς εἶχεν) ἕτερον ὅντινα καὶ διέπεμψε τῶν πρεσβυτέρων αὐτοῦ εἰς τὴν αὐτὴν ὁδόν, εἶπε δὲ αὐτῷ μυστικῶς· «Πλεῖστον ὅσον ὑπὸ τοῦ Δεῖνος τοῦ ἀσκητοῦ ὀνινάμεθα· ἔρχεται δὲ νῦν ὡς ἡμᾶς πρὸς τοῦτο δή, ὃ καὶ λέξω σοι. Σὺ δὲ ὅρα ὅπως ἐν καιρῷ εὐθέτῳ εὑρεθεὶς, κατὰ τύχην εἰπεῖν, ὡς συναντήσας αὐτῷ, τοιαῦτα εἴπῃς αὐτῷ· Καὶ τίς ἀναμάρτητος ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ; καὶ ὅτι οὐ δεῖ ἄνθρωπον ἐπὶ τοῖς γινομένοις αὐτῷ δεινοῖς ἀθυμεῖν, ἀλλ' ἐπιμεῖναι τῇ ὁδῷ τῆς ἐκ Θεοῦ σωτηρίας· οὐ γὰρ ἐγκαταλείπει τοὺς δουλεύοντας αὐτῷ.» Ὡς δὲ εἶπεν, ἐπορεύθη ὁ πρεσβύτερος· ἅμα δ' αὐτῷ εἰς χεῖρας πεσόντι καὶ ῥηθέντων τούτων αὐτῷ τῶν λόγων, ἀνεκτήσατό τε ἑαυτὸν ὁ ἀσκητὴς καὶ ἐπὶ τὴν αὑτοῦ ὑπέστρεψε μονήν.
XLII. Γέροντος πεπαιδευμένου καὶ ἀσκητικοῦ ἔπεσε μαθητὴς εἰς πορνείαν. Ἐκεῖ δὲ κατὰ τὴν τοῦ πράγματος ἀνάγκην συχνῆς πρὸς αὐτὸν ἐντεύξεως γινομένης ὁ γέρων, ἔκρινεν ὡς οὐκ ἔδει τὸν μαθητὴν κατασπᾶσθαι καὶ καθέλκεσθαι τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ἕτοιμος ἦν, ὡς ἔλεγεν, ὑπὲρ αὐτοῦ Θεῷ λόγον ἀποτῖσαι. Ἐκεῖ δὴ ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἐντεύξεως ἔλαβε τὴν ἁμαρτίαν τοῦ μαθητοῦ ἐφ' ἑαυτόν, καὶ ὡμολόγει μετανοεῖν τε καὶ ἐπιστρέφειν· ὁ δὲ ἄλλος ἐλυτροῦτο τῆς ἁμαρτίας. Καὶ ἰδοὺ ἐν ᾧ κατεγίνωσκεν ἑαυτοῦ ὁ γέρων τοῦτο ποιῶν, ἄγγελος Κυρίου ἐπιστὰς εἶπεν αὐτῷ· «Ἡ ἀγάπη σου ἐνίκησε· κεχάρισταί σοι ὁ Θεὸς τὴν ἁμαρτίαν τοῦ μαθητοῦ.»
XLIII. Ὁ αὐτὸς Παλλάδιος, ἐν τῷ τεσσαρεσκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ τῆς αὐτῆς ἱστορίας φησί· Δύο τινὲς ἀδελφοί, ἐν ᾧ ἦσαν ἔτι κοσμικοί, ἐδοκίμαζον ἑαυτοῖς βίον κοινοβιακὸν ζῆν. Ἐπεὶ δὲ ἐβαπτίσθησαν ἐν Αἰγύπτῳ ταύτην πρεσβεύοντες τὴν γνώμην, καὶ ὑπέτασσον ἑαυτοὺς γέρουσιν. Ἐκεῖ δὴ ἔτη τρία διατρίψαντες, ἐπεθύμησαν ἀνελθεῖν εἰς Ἱεροσόλυμα. Πλεύσαντες δὲ εἰς Ἀλεξάνδρειαν, ἐκεῖ κατῆλθον πρὸς τὸν ἐπίσκοπον Θεόφιλον· ὃς θεασάμενος αὐτούς, «Ὦ ξένοι», ἔφη, «ποῦ γε δεδαπανήκατε τὴν νεότητα ὑμῶν;» «Ἐν τῇ ἐρήμῳ», εἶπον. Ὁ δέ· «Ἐλπίζω ὅτι ὠφεληθήκατε.» Εἶτα ἐπεὶ εἰς πόλεις ἐξελθόντες ἐκεῖ τε καὶ ἐν ταῖς πόλεσι παρεπιδημοῦντες ἐπὶ τρεῖς μῆνας, ὅσον ὅσον ἁμαρτήμασι περιέπεσον· ὡς ψυχρανθέντων αὐτῶν τελέως ἐκ τῆς θεωρίας. Οἱ δὲ πρὸς ἑαυτοὺς τοῦτο συνελογίσαντο· Διὰ τί ἐν ἐρήμῳ διετρίβομεν, εἰ τοιόσδε ἡμεῖς ἐσμεν; Βαδίσωμεν ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ καὶ ῥίψωμεν ἑαυτούς, ἢ ἐν τοῖς κτήνεσιν ὑποστρέψωμεν εἰς τὸν κόσμον. Βουλευσαμένοις δ' οὖν αὐτοῖς κατ' ἀλλήλους, δοκεῖ ὁ ἕτερος εἰπεῖν ὅτι εἰς τὸν κόσμον ὑποστρέψωμεν· ὁ δ' ἕτερος· Ὄχι, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ βαδίσωμεν. Μαχεσαμένων δ' αὐτῶν διέστησαν· καὶ ὁ μὲν εἰς τὴν ἔρημον ὑπέστρεψεν, ὁ δ' εἰς τὸν κόσμον. Ὁ μὲν οὖν εἰς τὴν ἔρημον ὑποστρέψας, γενόμενος μέγας, τοσοῦτον προέκοψεν ὡς καὶ νεκρὸν ἐγεῖραι· ὁ δ' εἰς τὸν κόσμον μεταβὰς ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ἐτελεύτησεν.
'
"
in Divinitatem additionem hymno ter sancto ausus κατὰ τῆς θεότητος τῷ Τρισαγίῳ παρενεῖραι τολμή
esset inserere,et ei, quod est, «Sanctus immorta- σαντος, καὶ τῷ Αγιος ἀθάνατος, τὸ Ὁ σταυρωθείς δ'
lis, adjecisset, «Qui crucifixus est propter nos;» ἡμᾶς προσθέντος· ὁ θεῖος ἐκεῖνος ἀνὴρ τὸ βλάσφημον
divinus ille vir, hac blasphemia sublata, impatibi- τοῦτο ὑπεξελών, ἀπαθῆ καὶ ἀθάνατον τὴν θεότητα
lem et immortalem divinitatem suo dogmate asse- ἐδογμάτισέ τε καὶ τὸ ποίμνιον οὕτω φρονεῖν ἐδίδαξεν.
ruit,et gregem ita sentire docuit. Cum autem inve- Επτὰ δὲ μόνα εὑρηκὼς ὀρθοδόξων εὐκτήρια, δεκα
nisset septem sola orthodoxorum oratoria, ea πλασιάζει ταῦτα, εἰς ἑβδομήκοντα καταστήσας. Εἶτα
efficit decies plura, ut qui ea septuaginta consti- σπουδήν τε πᾶσαν εἰσφέρει, τοὺς παντοδαπαῖς ἁλόνtuerit. Deinde omne confert studium, ut qui capti τας αἱρέσεσιν ἐπιστρέψαι πρὸς τὴν εὐσέβειαν, καὶ
fuerant omne genus hæresibus,converterentur ad ζῆλον οἷον περὶ τὰς χειροτονίες θερμότατον, ώστε
pietatem. Fuitque zelus ejus vehementissimnus in λημμάτων μὲν αὐτὰς καθαρεύειν, ἐκτὸς δὲ δοκιμα
ordinationibus,ut eæ quidem puræ essent a lucris σίας μηδεμίαν αὐτῶν γίνεσθαι πρὸς τούτους ἐπιμέ
et muneribus: nulla autem earum fieret citra exa- λειαν· ὅσην περὶ τὴν τῶν ἀδικουμένων προστασίαν,
minationem.Præterea autem maximum adhibebat καὶ τὸ μὴ τοὺς δικάζοντας θεραπεία προσώπων κα
diligentiam in defendendis iis quibus fiebat inju- ταπροδιδόναι τὸ δίκαιον, ἀλλὰ ζυγῷ δικαιοσύνης
ria,et ne judices gratificando personis jus prode- η σταθμᾶσθαι τὰς κρίσεις, καὶ μήτε προς χάριν αὐτοὺς
rent, sed justilis trulina ponderarent judicia, et δρᾷν, μήτε μὴν πρὸς ἀπέχθειαν.
nec ad gratiam aspicerent, nec ad odium.
VI. Quod autem erat ei maximum et 10axime 5'. Τὸ δὲ μείζον αὐτῷ καὶ ἰδιαίτατον ὁ διάπυρος
proprium, erat fervens misericordia in pauperes, et πρὸς τοὺς πένητας ἔλεος ἦν, καὶ τὸ περὶ τὴν θερα
in curandis indigentibus insatiabilitas et proclivitas, πείαν τῶν δεομένων ἄπληστον καὶ ἀφύλακτον, καὶ
quæ non poterat comprimi; et nihil omnino par- τὸ μηδὲ ὅλως φειδώ ποιεῖσθαι χρημάτων, ὥστε καὶ
cere pecuniis, adeo ut etiam sape ad fundum ipsum αὐτοῦ πολλάκις του πυθμένος ἄψασθαι. Ξενοδοχεία
perveniret. Cum itaque præter alia sua beneficia, γοῦν καὶ νοσοκομεῖα, πτωχοτροφετά τε πρὸς τοῖς
exstruxisset xenodochia et nosocomia et pocho- ἄλλαις αὐτοῦ εὐποιίαις δειμάμενος, ἀπέταξε τούτοις
trophia, eis frumentum attribuit quotidianum: καθημερινά σιτηρέσια, καὶ τοσοῦτον αὐτῷ τὸ περὶ τὰ
tantaque hac erant ei cura, ut etiam pauperibus τοιαῦτα ἐπιμελὲς ἦν, ὡς καὶ γυναιξιν ἀπόροις αἷς
feminis, quibus ad pariendum non erant habita- πρὸς τὸ τίκτειν οὐκ ἦν καταγώγια, οὐδέ τι τῶν πρὸς
cula,neque aliquid eorum quæ sunt apta ad earum θεραπείαν ἐπιτηδείων, οἴκους ἑπτὰ ἐν διαφόροις
curationem, septem domos attribuerit in diversis ἀποτάξαι τόποις τῆς πόλεως, κλίνας τε καὶ στρα
locis civitatis, effeceritque ut in eis essent lecti et " μνὰς ἐν τούτοις εἶναι παρασκευάσαι, καὶ τροφών
stragula et suppeditatio alimentorum,qua reficere- χορηγίαν τὸ τῶν τικτουσῶν ἐπιδεὶς θεραπεύουσαν.
tur indigentia parientium. Præter hæc pauperibus Ἐπὶ τούτοις τῶν πενομένων του κλήρου προμήθεια,
quoque clericis providebat, et unicuique eorum pe- καὶ τὸ ἑκάστῳ τούτων ἐτήσια χρήματα ἐπιβῥεῖν· οὐκ
cuniæ præbebantur annuæ. Non eis autem solis,sed αὐτοῖς δὲ μόνοις, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπισκόπων ὅσοις οὐκ
eliam episcopis,quibus sumptus minime suppete- αὐτάρκη τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐτύγχανε δαπανήματα.
bant ad victum. Sed quid hæc ad magnum mare ᾿Αλλὰ τί ταῦτα πρὸς τὴν μεγάλην της προαιρέσεως
ejus liberalis voluntatis, et vastum illud pelagus αὐτοῦ θάλασσαν, καὶ τὸ ἀχανὲς ἐκεῖνο πέλαγος τῆς
benignitatis? Erat enim alter Nilus copioso fuente χρηστότητος; Νεῖλος γάρ τις ἦν ἕτερος δαψιλεῖ τῷ
eleemosynæ,non solam,ut ille, rigans Ægyptum, ρεύματι τῆς ἐλεημοσύνης, οὐ τὴν Αἴγυπτον ὡς ἐκεῖ
sed ipsam universam, ut semel dicam, terram cir- νος ἄρδων μόνην, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν σύμπασαν,
cumduens. Quis enim ex iis qui undique adventa- ὡς εἰπεῖν, περιῤῥέων. Τίς γὰρ τῶν ἅπανταχόθεν ἐπιbant, victu indigens,si ad ipsum accessisset, tristi δημούντων, βίου σπανίζων καὶ αὐτῷ προσελθών,
vultu et vacuis reversus est manibus, et non est στυγνῷ προσώπῳ, κεναῖς ἐπανῆλθε χερσί, καὶ οὐχὶ
benignitatem abunde consecutus?Imo vero quinam πλουσίας ἀπήλαυσε τῆς χρηστότητος; μᾶλλον δὲ τίνα
ex iis, qui egestate laborabant ubicunque terra- τῶν ἐνδεῶς ἐχόντων ὅπου ποτ' ἂν καὶ γῆς ὑπῆρχε
rum eum esse recepisset, non ea præbuit, quæ ad " μαθών, οὐκ αὐτάρκη τὰ πρὸς τὴν χρείαν αὐτῷ παρusum sufficerent? Nam cum tunc Persæ populati έσχε; Περσῶν γὰρ τὸ τηνικαῦτα τὴν Σύρων γήν πάν
essent universam Syriam, qui eorum manus pote- σαν ληϊσαμένων, οἱ τὰς τούτων χεῖρας ἐκφυγείν
rant effugere, et laici, tam ii qui magistratum gere- δυνηθέντες, ὅσοι τε τῶν λαϊκῶν ἦσαν ἄρχοντες ὁμοῦ
bant, quam privati, et clerici cum episcopis con- καὶ ἀρχόμενοι, καὶ ὅσοι τοῦ κλήρου αὐτοῖς ἐπισκό
fugiunt Alexandriam. Quibus omnibus dives ille et ποις εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν καταφεύγουσιν· οἷς πᾶσιν ὁ
minime angustus convivalor quotidie suppeditabat πλούσιος ἐκεῖνος καὶ ἀστενοχώρητος εστιάτωρ έλα
quæ erant ad usum necessaria, non ad indigentium φῶς καθ᾿ ἑκάστην ἐχορήγει τὰ πρὸς τὴν χρείαν, οὐ
aspiciens multitudinem, ut aliquid faceret, quod πρὸς τὸ πλῆθος βλέπων τῶν δεομένων, ἵνα τι και μια
esset sordidi et illiberalis animi, sed ad eum, qui κρόψυχον ὑποστῇ, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἀνοίγοντα χείρα
sperit manum,et omne animal implet benedictione. καὶ παντὶ ζώφ εὐδοκίας μεταδιδόντα. Ῥασμιόζου δὲ
Cum autem Rasmiszus dux exercitus Chosroe, τοῦ ἀχιστρατήγου Χοσρόου τους σεβασμίους τῶν
Chronico Alexandrino anno Heraclif rv; a Theophane lib. XVII. cap. 5, non nominato duce exerciMs. Græc. Rhasmiozus; alterum ms. Græc.
Rasmozus. Describitur hæc Persarum expeditio in
col. 667–668page 156 of 391
PG 114:667Ἱεροσολύμων τυπους δηώσαντός τε καὶ ἐκπορθήσαν τος, ἐπεὶ τοῦτο ἤκουσεν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, καὶ ὡς πάντα τὰ ἅγια πυρὶ παρεδόθη, θρηνεῖ μὲν ἐπίσης Ἱερεμίᾳ τὸ γεγονός, οὐ μέχρι δὲ τούτου τὸ συμπαθές ἵστησι. Κτήσιππον τινα θεοφιλῆ ἄνθρωπον ἀποστέλλει χρυσίον αὐτῷ συχνὸν ἐγχειρίσας, στόν τε καὶ τροφές ἑτέρας καὶ περιβόλαια, καὶ πρὸς την αὐτῶν μετα κομιδὴν ὑποζύγια πάμπολλα, ὁμοῦ μὲν τὴν ἐρήμωσιν κατοψόμενον, ὁμοῦ δὲ τοὺς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας περιλειφθέντας ἱκανῶς διὰ τῶν εἰρημένων ἀνακτησόμενον. Πρὸς τούτῳ καὶ Θεόδωρον ᾿Αμαθούντο; ἐπίσκοπον, καὶ ᾿Αναστάσιον τὸν τοῦ ὅρους τοῦ με γάλου καθηγούμενον Αντωνίου, καὶ Γρηγόριον "Ρι νοκουρούρων ἐπίσκοπον, ἐπὶ ἀναλήψει τῶν αἰχμαλωτισθέντων ἐκπέμπει, χρυσίον οὐκ εὐαρίθμητον παρασχόμενος. Ζ΄. Πῶς δ᾽ ἄν τις τούτο σιωπῇ παραδοίη, καὶ μὴ μᾶλλον ἀκοαῖς εὐσπλάγχνων χαρίσαιτο δι' αὐτοῦ, ἅτε καὶ πλέον διασημαῖνον τὸ περὶ τὴν ἐλεημοσύνην τοῦ ἀνδρὸς ἐπιμελέστατον καὶ θερμότατον; "Αμα γὰρ τῷ πιστευθῆναι τὴν ἀρχιερωσύνην, μετακαλεσάμενος τοὺς τὰς ἐκκλησίας οἰκονομοῦντας, ἀκουόν των ὁμοῦ καὶ τῶν τοῦ σεκρέτου· Οὐ δίκαιον, εἶπεν, ἀδελφοί τε καὶ συλλειτουργοί, ἕτερόν τι πρὸ τοῦ Χρι στοῦ διὰ φροντίδος ἡμᾶς ποιήσασθαι. Οὐκοῦν ἀνὰ πᾶσαν πορευθέντες τὴν πόλιν καθ᾿ ἵνα δὴ τοὺς ἐμοὺς ἀπογράψασθε δεσπότας. Τῶν δὲ ἐπὶ τῷ λόγῳ διαπορουμένων, καὶ τίνες ἂν εἶεν οἱ τοῦ πατριάρχου δεσπόται διαπυνθανομένων, οὓς ὑμεῖς, ἔφη, πένητας καὶ προσαίτας καλεῖν εἰώθατε, τούτους ἐγὼ δεσπότας ὁμοῦ καὶ συλλήπτορας ὀνομάζω. Αὐτοὶ γάρ μοι καὶ ς μόνοι δύναιντ᾽ ἂν συλλαβέσθαι πρὸς τὸ τῆς βασιλείας Χριστοῦ μὴ διαμαρτείν. ὡς δὲ ταχύ γεγονὸς τὸ προσταχθὲν κατενόησε, καὶ εἰς ἑπτακισχιλίους ἅπαν. τας πρὸς τοῖς πεντακοσίοις ἀριθμηθέντας, ἑκάστῳ τούτων ἐκέλευσεν ἡμερησίαν παρέχεσθαι τὴν δα πάνην. Η΄. Μετ᾿ ἐκεῖνο σπούδασμα τοῦ ἀνδρὸς γίνεται, τὸ δικαίοις ζυγοῖς καὶ σταθμοῖς χρῆσθαι τοὺς τὰ ὤνια πωλοῦντας κατὰ τὴν τῆς πόλεως ἀγορὰν, ὃ δὴ καὶ δι' ἐγγράφων προθεμάτων κατώρθωται τῷ δικαίῳ καὶ τοῦτο δὲ ἔργον ἐκείνου, κατὰ πολλὴν πρόνοιαν τῶν ἀδικουμένων γενόμενον. Μαθών γὰρ πολλούς αὐτῷ προσελθεῖν μέλλοντας καὶ περὶ ὧν ἠδίκηνται δεηθῆναι, εἴργεσθαι παρὰ τῶν ἑπομένων αὐτῷ τί ποιεῖ; Δύο τῆς ἑβδομάδος ἀποτάξας ἡμέρας, τετράδα φημί, καὶ Παρασκευὴν, ἐν ταύταις παρὰ τὰ του ναού προπύλαια καθεζόμενος, παντὶ τῷ ἐντυχεῖν βουλομένῳ ἄνετος ἦν καὶ εὐπρόσιτος, ἑνίους τῶν ο
Ἱεροσολύμων τυπους δηώσαντός τε καὶ ἐκπορθήσαν- vastasset et depopulatus esset veneranda loca Hieτος, ἐπεὶ τοῦτο ἤκουσεν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, καὶ
ὡς πάντα τὰ ἅγια πυρὶ παρεδόθη, θρηνεῖ μὲν ἐπίσης
Ἱερεμίᾳ τὸ γεγονός, οὐ μέχρι δὲ τούτου τὸ συμπαθές
ἵστησι. Κτήσιππον τινα θεοφιλῆ ἄνθρωπον ἀποστέλλει
χρυσίον αὐτῷ συχνὸν ἐγχειρίσας, στόν τε καὶ τροφές
ἑτέρας καὶ περιβόλαια, καὶ πρὸς την αὐτῶν μετακομιδὴν ὑποζύγια πάμπολλα, ὁμοῦ μὲν τὴν ἐρήμω
σιν κατοψόμενον, ὁμοῦ δὲ τοὺς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας
περιλειφθέντας ἱκανῶς διὰ τῶν εἰρημένων ἀνακτησόμενον. Πρὸς τούτῳ καὶ Θεόδωρον ᾿Αμαθούντο;
ἐπίσκοπον, καὶ ᾿Αναστάσιον τὸν τοῦ ὅρους τοῦ μεγάλου καθηγούμενον Αντωνίου, καὶ Γρηγόριον "Ρινοκουρούρων ἐπίσκοπον, ἐπὶ ἀναλήψει τῶν αἰχμαλωτισθέντων ἐκπέμπει, χρυσίον οὐκ εὐαρίθμητον
παρασχόμενος.
rosolymorum; postquam hoc audivit homo ille
Dei, et quod omnuia sancta fuissent igni tradita,
deflet quidem,non secus atque Jeremias, id quod
factum fuerat: non hactenus autem constitit ejus
commiseratio, sed mittit etiam Cetsippum quemdam,virum pium,tradens ei multum auri, frumentumque et alia alimenta et indumenta, et ad ea
vehenda jumenta plurima: tum ut aspiceret vastitalem,tum etiam, ut eos qui remanserant ex captivitate,satis per ea quæ dicta fuerunt, recrearet.
Præterea autem Theodoruin quoque Amathuntis
episcopum,et Anastasium præfectum magni montis Antonii (5),et Gregorium episcopum Rinocurorum (6),emittit ad eos recipiendos,qui abducti
fuerant in captivitatem, vim auri præbens prope
innumerabilem.
CAPUT II.
Varia misericordiæ opera exercila.
Ζ΄. Πῶς δ᾽ ἄν τις τούτο σιωπῇ παραδοίη, καὶ μὴ
μᾶλλον ἀκοαῖς εὐσπλάγχνων χαρίσαιτο δι' αὐτοῦ,
ἅτε καὶ πλέον διασημαῖνον τὸ περὶ τὴν ἐλεημοσύνην
τοῦ ἀνδρὸς ἐπιμελέστατον καὶ θερμότατον; "Αμα
γὰρ τῷ πιστευθῆναι τὴν ἀρχιερωσύνην, μετακαλεσάμενος τοὺς τὰς ἐκκλησίας οἰκονομοῦντας, ἀκουόντων ὁμοῦ καὶ τῶν τοῦ σεκρέτου· Οὐ δίκαιον, εἶπεν,
ἀδελφοί τε καὶ συλλειτουργοί, ἕτερόν τι πρὸ τοῦ Χριστοῦ διὰ φροντίδος ἡμᾶς ποιήσασθαι. Οὐκοῦν ἀνὰ
πᾶσαν πορευθέντες τὴν πόλιν καθ᾿ ἵνα δὴ τοὺς ἐμοὺς
ἀπογράψασθε δεσπότας. Τῶν δὲ ἐπὶ τῷ λόγῳ διαπορουμένων, καὶ τίνες ἂν εἶεν οἱ τοῦ πατριάρχου
δεσπόται διαπυνθανομένων, οὓς ὑμεῖς, ἔφη, πένητας
καὶ προσαίτας καλεῖν εἰώθατε, τούτους ἐγὼ δεσπότας
ὁμοῦ καὶ συλλήπτορας ὀνομάζω. Αὐτοὶ γάρ μοι καὶ ς
μόνοι δύναιντ᾽ ἂν συλλαβέσθαι πρὸς τὸ τῆς βασιλείας
Χριστοῦ μὴ διαμαρτείν. ὡς δὲ ταχύ γεγονὸς τὸ
προσταχθὲν κατενόησε, καὶ εἰς ἑπτακισχιλίους ἅπαν.
τας πρὸς τοῖς πεντακοσίοις ἀριθμηθέντας, ἑκάστῳ
τούτων ἐκέλευσεν ἡμερησίαν παρέχεσθαι τὴν δαπάνην.
Η΄. Μετ᾿ ἐκεῖνο σπούδασμα τοῦ ἀνδρὸς γίνεται, τὸ
δικαίοις ζυγοῖς καὶ σταθμοῖς χρῆσθαι τοὺς τὰ ὤνια
πωλοῦντας κατὰ τὴν τῆς πόλεως ἀγορὰν, ὃ δὴ καὶ
δι' ἐγγράφων προθεμάτων κατώρθωται τῷ δικαίῳ·
καὶ τοῦτο δὲ ἔργον ἐκείνου, κατὰ πολλὴν πρόνοιαν
τῶν ἀδικουμένων γενόμενον. Μαθών γὰρ πολλούς
αὐτῷ προσελθεῖν μέλλοντας καὶ περὶ ὧν ἠδίκηνται
δεηθῆναι, εἴργεσθαι παρὰ τῶν ἑπομένων αὐτῷ τί
ποιεῖ; Δύο τῆς ἑβδομάδος ἀποτάξας ἡμέρας, τετράδα
φημί, καὶ Παρασκευὴν, ἐν ταύταις παρὰ τὰ του
ναού προπύλαια καθεζόμενος, παντὶ τῷ ἐντυχεῖν
βουλομένῳ ἄνετος ἦν καὶ εὐπρόσιτος, ἑνίους τῶν
tus; ast ab hoc cap. 55 vocatur Sarbarazan. Theophanem sequitur Cedrenus; apud quos nulla
Rasmiszi mentio.
Surius Cresippum, Baronius an. 614, n. 15,
Chrysippum vocat,
De montis hujus situ actum est XVI Januarii,
ad Vitam S. Antonii 3 2 in Prolegom. De primis
VII.Quemadmodum autem hoc quispiam mandarit silentio, et non potius misericordium auribus
per ipsum fuerit gratificatus, ut quod magis signifcet,quam is in eleemosyna longe diligentissimus
fuerit et vehementissimus? Nam cum primum ejus
fidei creditus fuisset pontificatus,iis accersitis qui
res Ecclesia dispensabant,iis etiam simul audientibus qui erant a secreto: Non est, inquit, justum,
ο fratres et in ministerio socii, ullius allerius rei
curam gerere prius, quam Christi. Euntes itaque
per totam civitatem, singulatim describite meos
dominos. Cum autem illi, postquam hoc dixisset,
dubitarent, et quinam essent patriarchæ domini,
interrogarent, Quos vos, dixit ille, pauperes et
mendicos soletis appellare,eos ego dominos meos
eladjutores nomino. Nam ii soli mihi possunt opem
ferre, ut a Christi regno non excidam. Postquam
autem cito factum fuerat quod jusserat, intellexit
omnes, qui numerali fuerant, efficere septem inillia
et quingentos, et jussit unicuique eorum dari
sumptum diurnum.
VIII.Post hæc suum convertit studium ad hoc,
uljustis ponderibus et mensuris uterentur, qui vendebant in civitate. Quod quidem pulchre fecit vir
justus, publice præscriptis edictis. Porro vero hoc
quoque ab illo factum est, quod magnam curam
gerebat eorum, quibus Gebat injuria. Nam cum accepisset multos ad eum accessuros, et de iis quæ
illis facta fuerant injuriis supplicaturos, ab iis qui
ipsum sequebantur, arceri; quid facit? Duobus heb
domada constitutis diebus, quarto, inquam,die,et
die Parasceves,sedens in templi porticibus,se cuilibet volenti præbebat adeundumn, nonnullos ex iis
successoribus et abbatibus seu praefectis monasterii § 5.
Rhinocorura, sive Rhinocolura, urbs in confinio Ægypti et Syriæ, ut pluribus dictum est XVI
Januar. ad Vitam S. Melæ, sive Melanis, ejusdem
urbis episcopi.
col. 679–680page 157 of 391
PG 114:679Α'. Τοῦ Κυρίου καὶ θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ τὴν ἔνδοξον ἀνάστασιν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς πρόοδον λαμπρῶς καὶ ἀξίως γεγενημένην, οἱ θεῖοι μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐχόμενοι καὶ γνώσεως πλήρεις γεγενημένοι ἐκήρυξαν εἰς πᾶσαν τὴν γῆν, οἱ μὲν πολυπόνους ἀθλήσεις, οἱ δὲ μαρτύρων γε καὶ πόνους ἀθλήσεως ἀφορήτους ὑπὲρ εὐσεβείας ὑπομεμενηκότων ἀγγέλους ἐκπλήττοντας· ἄλλος δὲ ἄλλους τοῦ ὡς τεθνεῶτα ἀνθρώπων δράγματα διατηρουμένους εἰς ἀγαθόν. Καθόσον γὰρ ἐχρῆν τοὺς ἀποστόλους εἰς ἀντίτυπα πολλαχοῦ τε εἶναι, τῆς πτωχείας κατεστῆσθαι ἕνεκεν, τὸν μόνον πεφυκὸς τοῖς ἐπιβαλλομένοις, ὧν καὶ ὀλίγον ταπεινωθείη Ἐκκλησία τὸν ἀγαπῶντα ἀντέλαβε μισθόν. Καλὸν γοῦν ἦν εἰς τοῖς ταπεινοῖς αὐτοῖς ἐπικαλυφθέντα δῆλα ἔχειν πρὸ ὀφθαλμῶν· καθ' οὓς τρόπους ὁ καιρὸς τηνικαῦτα τοὺς ἐνεχθέντας ἀμβλυωπεῖν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐποίησεν, καὶ τῶν ἑτέρων ὀφθαλμοὺς ἡλίου κατοπτεύσαντας ἐν σκότει παρήλασεν.
Β'. Οὗτος ὁ πίστει τὴν φρίκην ἀσθένειαν εἰς τὴν τοῖς ἀποστόλοις οὐ παρεδίδου χρόνον· ἐπεὶ τοὺς ἀποστόλους οἱ τότε μάρτυρες οὕτω τῆς θεοτόκου Δεσποίνης οἱ κατήγοροι πρὸς παρρησίαν τοῦ δεσπότου ἐλαμβάνοντες, ἄλλα καὶ τοῖς ἀπεχθανομένοις, οὐ μόνον τάσεις ἐπίκουρος βεβαιοῦντες, ἀλλὰ καὶ λαμπρὰ καλλίστης ἐπιδεικνύμεναι ἐνεγείροντο πρὸς τοὺς τυράννους ἐκλεκτοί, θέλοντες ὑπισχυρίζεσθαι καὶ ἀποστέλλεσθαι διαδεχόμενοι αὐτούς, οἳ πλήθη τε εἶναι ὁμολογοῦντες διαρκῆ, καὶ τοὺς Χριστιανοὺς παρόντας ὁδηγεῖν ἐλπίζοντες, ἐκεῖθεν δὲ ἀμυδρῶς ἑαυτοῖς λάμψαντος τοῦ φωτός, εἴ τίς γε ἦν εἰς τοὺς πρώτους ἐκείνους ἀνδρείαις τεκμήρια ἰδεῖν ἐπιθυμοίη, πρὸς τῆς πόλεως ἐκείνης νόμους ὄχλος ὑπεδείκνυτο γνήσιος τῆς Ἐκκλησίας.
Β.
ἐπέφερε συνεχῶς τὸ γραφῆς ἐκεῖνο καὶ μνήμης
ἄξιον, Εἰ ἡμῖν, λέγων, ἀνθρώποις οὔσιν ἄδεια πᾶσι
προσελθεῖν ἀμέσως τῷ Θεῷ, καὶ περὶ ὧν βουλόμεθα
δεηθῆναι, πῶς οὐχὶ τοῖς ὁμοδούλοις ἀκωλύτους αὐτοὶ
τὰς θύρας ἀνοίξαιμεν, καὶ παντὶ τῷ χρείαν ἔχοντι οἷς
φιλήκοον ὑποκλίναιμεν; Οἴδαμεν γάρ, ὅτι ᾧ μέτρω
μετρήσομεν, κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ ἡμῖν ἀντιμετρηθήσε
qui erant virtute insignes, habens secum confiden- Αἰπ᾿ ἀρετῇ διασήμων ἔχων αὐτῷ συνεδρεύοντας, οἷς
tes.Quibus sæpe dictitabat illud,dignum quod scriptis et memoriæ mandetur: Si nobis, dicens, qui
sumus homines, licet omnino ad Deum accedere - bs.
que ullo intercessore, et de quibus volumus eum
rogare; quomodo non ipsi quoque nostris conservis
portas aperuimus absque ullo impedimento, et non
cuilibet, cui est opus,benignan aurem præbuerimus? Scimus enim, qua mensi fuerimus mensura,
eadem non esse mensum vicissim accepturos 4.
IX. Cum autem, ut consueverat,aliquando præ- Θ΄. Συνήθως γοῦν ποτε προκαθεσθέντος αὐτοῦ καὶ
sedisset, et nullus accessisset, surgens vespere re- μηδενὸς προσελθόντος, ἀναστὰς περὶ δείλην ὀψίαν,
cessit tristis et lacrymans Nullo vero audente ro- κατηφὴς ὢν καὶ σύνδακρυς ἐπανῄει· μηδενὸς δὲ τολ
gare causam cur esset tristis, divinus qui aderal μῶντος πυθέσθαι τὴν αἰτίαν τῆς σκυθρωπότητος,
Sophronius, Quid est, inquit, o vir divine,quod te θεῖος παρών Σωφρόνιος, Τί τὸ λυπήσαν, ἔφη, θεο
affecit molestia, et animi ægritudine bonam tuam, σπέσιε καὶ ἀθυμίας τὴν ἀγαθήν του πληρώσαν ψυχήν;
implevit animam? Ille autem miti et leni voce: Ho- " 'Ο δὲ πραείᾳ καὶ γαληνῇ τῇ φωνῇ, Σήμερον ὁ τεπει·
die,inquit,miserandus Joannes non ab aliquo ul- νὸς Ιωάννης, εἶπε, μισθὸν οὐδ᾽ ὑπό τινος οὐδένα
lam accepit mercedem,neque ullum vel minimum διεκομίσατο, οὐδ᾽ ἔσχε μικρόν τ' καὶ τὸ τυχὸν ἔξω
piaculum potuit offerre Christo pro multis et ma - ἵλασμα, ὑπὲρ τῶν μεγάλων αὐτοῦ καὶ πολλῶν σφαλ
gnis suis delictis, quomodo neque alias unquam. μάτων προσενεγκεῖν τῷ Χριστῷ, ὥσπερ γοῦν οὐδὲ
Quid hoc illo ininus, nisi etiam majus dixeris, ἄλλοτέ ποτε. Τί τοῦτο ἐκείνου ἔλαττον, εἰ μὴ καὶ
quod dicunt esse cujusdam imperatoris Roma- μετζον ἐρεῖς, ὅ Τίτου τοῦ Ῥωμαίων ἄρξαντος λέγου
norum,qui dixit: Hodie non regnavimus,quoniam σιν εἶναι, τὸ μὴ βασιλεῦσαι σήμερον εἰπεῖν, ἐπεὶ μη·
neminem affecimus beneficio? Cum itaque sacro- δένα εὐεργετήσαμεν; Ὁ τοίνυν ἱερὸς Σωφρόνιος
sanctus intellexisset Sophronius, quid sibi vellet, συνεὶς ὁ τὸ ῥηθὲν αὐτῷ ἐβούλετο, Χαίρειν ἔδει σήσ
quod ab eo dictum fuerat: Te potius,inquit, lælari μερον καὶ εὐθυμεῖν, μακαριώτατε δέσποτα, ἀνθ' ὧν
oportet,et non tristitia affici, beatissime domine, οὕτω τὴν πιστευθεῖσάν σοι ποίμνην ζῆν ἐν εἰρήνῃ
quod tibi commissum gregem feceris vivere in tanta παρεσκεύασας, ὡς μηδένα μηδ᾽ οὔτινος οὖν πρὸς τὸν
pare, ut nullus de re aliqua cum vicino habeat πλησίον ἀμφισβητεῖν, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινὰς ἀγγέλους
controversiam: sed tanquam angeli aliqui, absque c αμάχως διάγειν τοὺς ἀνθρώπους ἐπὶ τῆς γῆς. Ως
ulla lite et contentione homines vivant in terra. οὖν ἀληθὲς εἶναι τὸ ῥηθὲν εὕρισκεν ὁ πραότατος,
Cum autem verum esse quod dixerat, invenisset ἐπὶ τὸ εὐθυμότερον εὐθὺς μετεβάλλετο, καὶ τῷ θεῷ
vir mitissimus,statim fuit traductus ad animi læli- χάριτας ὑπὲρ τούτου διωμολόγει. Τοῦτό φασι μιμήσ
tiam, et pro eo Deo egit gratias. Hoc dicunt etiam σασθαι καὶ τὸν μετὰ Ἡράκλειον τῆς βασιλείας ἄρο
esse imitatum, qui Heraclio in imperio successit, ξαντα Κωνσταντίνον, ὃς καὶ κατὰ πνεῦμα υἱὸς τοῦ
Constantinum, qui etiam hujus divini viri fuit fi- θείου ἀνδρὸς ἐγεγόνει.
lius secundum spiritum.
Ο
X. Sed quæ sunt proposita,persequatur oratio,et 1. Αλλ' ἐχέσθω τῶν προκειμένων ὁ λόγος, καὶ
tradat auribus ea quæ sunt auditu digna et utilis - ἀκοαῖς διδότω τὰ ἀκοῆς ἄξια καὶ ὠφελιμώτατα.
sima. Tunc autem,cum ad B.Joannem accessissent Τότε γοῦν τῷ μακαρίῳ προσελθόντων τῶν τὴν δια
ii,quibus fuerat commissa distributio eleemosynæ, νομὴν τὴν τῆς ἐλεημοσύνης πιστευθέντων, και τι
et tale quid annuntiassent,quod scilicet puellæ quæ- τοιοῦτο προσαγγειλάντων, ὡς κόραι τινὲς κόσμιά το
dam bene ornata,et quæ collo gestabant monilia, καὶ περιδέραια περιβεβλημέναι συνέρχονται καὶ αὖ
ipse quoque conveniunt ut sint participes eorum, ται τῶν τοῖς πένησι διδομένων μεταλαβεῖν, καὶ εἰ
quæ dantur pauperibus,et petiissent an eis quoque χρή ταύταις ὀρέγειν· ὁ πραότατος δριμύ τι καὶ βλα
praebere oporteat,mitissimus Joannes turve in eos τυρὸν εἰς αὐτοὺς ἀποβλέψας, Εἰ μὲν τοῦ ταπεινού,
intuens: Si humilis quidem et abjecti Joannis, vel φησίν, Ἰωάννου, μᾶλλον δὲ Χριστοῦ, ὑπηρέται είναι
potius ipsius Christi ministri esse vultis et distrim καὶ διανομείς βούλεσθε, τῷ θείῳ τούτου προστάγματι
butores,parete divino jussui, qui jubet dare cuivig πείθεσθε, ὅ παντὶ τῷ αἰτοῦντι δίδοσθαι κελεύει· εἰ δὲ
petenti. Sin autem dicitis vos esse alicujus alterius, καὶ ἑτέρου τινὸς εἶναι λέγετε, ὃς ἐξετάζειν ὑμῖν καὶ
qui imperat ut examinetis vitam et stalum mendi- διερευνάσθαι τοὺς τῶν προσαιτούντων βίους καὶ τὴν
cantium, scialis quod neque Christus ipse, neque κατάστασιν ἐπιτάττει· ἵστε ὡς οὔτε Χριστὸς αὐτὸς,
humilis Joannes opus habet curiosis ministris. Nara οὔθ᾽ ὁ ταπεινὸς Ιωάννης ὑπηρετῶν δείται φιλοσ
4 Luc. VI, 38.
Titus is fuit,de quo Suetonius cap. 8: «Atque
etiam recordatus quondam super cœnam quod nihil
cuiquam toto die præstitisset, memorabilem illam
δέ
vereque laudatam vocem edidit: Amici, diem perdidi. >
col. 691–692page 158 of 391
PG 114:691πάνυ μεγάλους ἐτίμα καὶ ἐκολάκευε, προσεφέρετο δὲ ἁγίᾳ Ἀγάθῃ ἀδελφικῶς θέλων ἐξ αὐτῆς τὴν τοῦ Χριστοῦ μάρτυρα αἱρεῖν κατ᾽ ὀλίγον. Τούτῳ δὲ τῷ ἀνεπιτηδείῳ τρόπῳ χρώμενος διαπαντός, τὸν καλὸν λιμένα εὑρεῖν οὐκ ἠδυνήθη. Μεγάλους γὰρ ὁ Χριστὸς τῇ Ἀγάθῃ εἶχε τοὺς κατ᾽ αὐτοῦ πλόκους· ἡ δέ, καίπερ οὖσα νέα τῷ σώματι, γεραιτέρα δὲ τῷ νοῒ φαινομένη, τοῦ Χριστοῦ χάριτι πεποικιλμένη πνεύματι, τὸν ποικίλον ἐκεῖνον κατεπάλαιε πλάνον. Ἐπεὶ οὖν ὁ ἄρχων ἑώρα τὴν παρθένον Ἀγάθην ἐν τῇ φρονήσει τῶν ἐνδόξων ὄντα φρονημάτων, βεβαίαν καὶ ἀμετακίνητον πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν εὔνοιαν, λύκαιναν αὐτῇ ἐπέστησε, γυναῖκά τινα ὄνομα Ἀφροδίτην, σὺν ταύτῃ δὲ καὶ ἄλλας ἐννέα πόρνας, ἵνα τῇ συνηθείᾳ τῶν λόγων αὐτῆς τὸν φιλόθεον νοῦν παρεκτρέψωσι τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀγάπης.
Β΄. Τούτων ἡ Ἀγάθη ἀκούουσα τοὺς λόγους καὶ τὰς ἐπαγγελίας εἶπεν· Ἐλπίς μου καὶ βοηθός μου καὶ καταφυγή μου εἰς Χριστόν ἐστιν· ὑμεῖς δὲ παντοίοις λόγοις ματαίους ἐπαγγελλόμεναι, ψυχρότεροι ἀνέμου καὶ πάχνης ἐστέ. Κωνσταντῖνος εἶπεν· Ἐπεὶ Ἀγάθη οὐ βούλεταί μοι πείθεσθαι, παραδίδωμι αὐτὴν βασάνοις. Ἐπεὶ δὲ κελεύσαντος αὐτοῦ εἰσαχθεῖσα εἶδε τοὺς τυράννους καὶ τὰ ὄργανα τῶν βασάνων, πρὸς θεὸν εἶπε· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὅρα τὴν ὁμολογίαν μου, καὶ μὴ ἀπολίπῃς με ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τούτων. Κωνσταντῖνος εἶπεν· Ἐπεγνώκαμεν τοὺς νόμους τοῦ σεβαστοῦ, ὡς κελεύουσι θύειν τοῖς θεοῖς· καὶ εἰ μὴ τοῦτο ποιήσεις, κολασθήσῃ διαφόρως.
Γ΄. Ἀγάθη εἶπεν· Ὅ τι μοι ἐπιταγῆς θέλεις, τοῦτο ποιεῖν οὐκ ἐπίσταμαι· ἀπεκτεῖναι δύνασαι τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχήν μου οὐδεὶς ἀπαίρεται. Κωνσταντῖνος εἶπεν· Ποιήσωμεν τοίνυν τοιοῦτόν τι κατ᾽ αὐτῆς, ἵνα μάθῃ τί ἐστι τὸ ὀργισθέντα ὑπηρετεῖν ἡμῖν. Καὶ προσέταξεν αὐτῆς τοὺς μαστοὺς ποδηγεῖσθαι καὶ ξαίνεσθαι, εἶτα ἐκτμηθῆναι. Ἀγάθη εἶπεν· Ἀσεβέστατε καὶ ὠμόψυχε τύραννε, οὐκ αἰσχύνῃ μαστὸν ἀποτέμνων, ὃν αὐτὸς ἐθήλασας; ἐγὼ δὲ ἄλλους ἔχω μαστοὺς ἀκεραίους ἐν τῇ ψυχῇ μου, οἷς τρέφομαι καὶ ἁγνεύομαι, τοὺς αἰσθήσεις τῆς ψυχῆς ἀπαρτίζοντας ἐν Θεῷ ἀναλωμένους ἀπ᾽ ἐμβρυουλκίας. Καὶ ἐβλήθη εἰς φυλακήν.
Δ΄. Τῇ νυκτὶ δὲ ἐκείνῃ ἀπεστάλη ἄνθρωπος τύπῳ γέροντος κατ᾽ ἔλεον βαστάζων ἐπιμελῶς φάρμακα, ἰᾶσθαι τὰ τραύματα αὐτῆς βουλόμενος. Ἀγάθη δὲ λέγει· Οὐδέποτε τὸ σῶμα φαρμάκοις ἐθεράπευσα, ἀλλ᾽ οὐδὲ νῦν πρέπον ἐστί, κύριέ μου Ἰησοῦ Χριστέ, ἰατρέ μου ἀληθινέ, ἰατρείαν δέξασθαι χειρῶν ἀνθρωπίνων· σὺ δὲ αὐτός, κύριε, ὁ κτίσας τὸ σῶμά μου τοῦτο, ἰάτρευσόν με τῷ σῷ ἐλέει. Τότε ἦλθε φῶς λαμπρὸν πλῆσαν τὴν εἱρκτὴν πᾶσαν, καὶ ἡ Ἀγάθη εὑρέθη ὑγιής, ὡς μηδὲν παθεῖν. Δοξάζουσα δὲ καὶ εὐχαριστοῦσα τῷ Θεῷ ἔλεγεν· Εὐχαριστῶ σοι, κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὅτι ἰάτρευσάς μου τὰ τραύματα, ὁ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ δοὺς ἡμῖν τὴν εἰς σὲ ἐλπίδα, μὴ ψεύσῃς με τῆς ἐλπίδος.
πραγμόνων. Εἰ μὲν γὰρ ἡμέτερα ἦν τὰ διδόμενα si nostra quidem essent, quæ dantur, et ea a nom
καὶ παρ᾿ ἡμῶν ταῦτα εἰσενήνεκται εἰς τὸν κόσμον,
ἴσως ἂν καὶ συγγνώμη τις ἦν τῷ φειδοῖ τούτοις
χρωμένῳ· εἰ δὲ τοῦ Θεοῦ πάντα τυγχάνουσιν ὄντα,
τὸ αὐτοῦ πρόσταγμα πάντως ἐν τοῖς αὐτοῦ προσήκει
φυλάττεσθαι· εἰ δὲ φόβος ὑμᾶς ὑπῆλθεν ἐξ ἀπιστίας, ὡς μὴ ποτε τὸ τῶν ἀναλισκομένων πλῆθος τὰς
ἐκκλησιαστικὰς προσόδους υπερβάλλοι· ἐγὼ κοινω
νεῖν ὑμῖν τῆς ὀλιγοπιστίας ταύτης οὐδὲ ποσῶς ἀνἐξομαι· πέπεισμαι γὰρ ὅτι κἂν τὸν κόσμον ὅλον εἰς
τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν ἐν ταὐτῷ γένοιτο συνελθεῖν εὐποιίας δεόμενον, ἥκιστα ἂν τοὺς τοῦ Θεοῦ στενώσεις
θησαυρούς.
ΙΑ΄. ὡς δὲ πᾶσαν αὐτῶν ἀπιστίαν συνεταῖς παραι
νέσεσι θεραπεύσας ἐξέπεμψε, τοῖς συγκαθεζομένοις
ἐπὶ τῷ μεγαλοδώρῳ τῆς αὐτοῦ προαιρέσεως ἐκπληττομένοις, τοιοῦτόν τι ἀναλαβὼν ἐξηγεῖτο διήγημα,
Εμοί, λέγων, πέντε πρὸς τοῖς δέκα χρόνων υπάρχοντι, κατὰ τὴν Κύπρον τε διατρίβοντι, μιᾶς τῶν
νυκτών, κόρη τις ὄναρ ἐπιφαίνεται· κάλλος οἷον
ἐξαίσιον καὶ ἀπόῤῥητον, ἔσταλτο δὲ λαμπρῶς, καὶ τῷ
ἐξ ἐλαιῶν στεφάνῳ τὴν κεφαλὴν ἔστεπτο. Εγγύς δέ
μοι παραστᾶσα, καὶ τῇ χειρὶ κατὰ πλευρὰν νύξασα,
θροηθέντα με διυπνίζει· καὶ εὐθὺς οὐκέτι ὄναρ, αλλ'
ὕπαρ ἦν τὸ φαινόμενον· καὶ τίς εἴη ἠρόμην αὐτὴν,
ποθεν τε παρείη, καὶ πῶς ὑπνοῦντί μοι τολμήσειεν
ἐπέλθεῖν. Η δὲ μειδιῶντι καὶ ἡδεῖ προσώπῳ ἱλαρόν
τι καὶ γαλήνιον ἐνιδοῦσα, Ἐγὼ πρώτη τῶν θυγατέρων τοῦ μεγάλου Βασιλέως, φησί· ἐμὲ φίλην αὐτὸς εἰ κτήσῃ, προσοικειῶσαι σε αὐτῷ δύναμαι· ἐμοῦ
γὰρ οὐδενὶ τῶν ἄλλων παῤῥησία πλείων τις ὡς αὐτὸν,
ὅτι τοι καὶ κατελθεῖν αὐτὸν οὐρανόθεν εις γῆν, καὶ
σάρκα λαβεῖν ἀνθρωπίνην, ἐγὼ πείσαιμι. Ταῦτα
εἶπε, καὶ εὐθὺς ἀπιοῦσα ᾤχετο. Ἐγὼ δὲ ἐν ἐμαυτῷ
γενόμενος, καὶ τὸ θεαθὲν ὅ τι εἴη στρέφων κατά νοῦν,
τὴν ἐλεημοσύνην αὐτὴν ἔκρινον εἶναι· διὰ ταύτης
γὰρ καὶ Θεὸς ἐπὶ γῆς ἐλθεῖν καὶ ἀνθρώποις ὅμοιος
ὀφθῆναι οὐκ ἀπηξίωσεν.
bis illala essent in mundum; fortasse aliqua
danda esset venia ei, qui parce eis uteretur. Si
autem Dei sunt omnia que sunt ejus, servare
oportet. Sin autem vos subiit timor ex incredulitale, ne forte multitudo impensarum superet redditus ecclesiasticos, ne tantillum quidem sustinebo esse socius vestræ modicæ fidei. Persuasum
enim habeo, quod etiamsi contingeret universum
mundum venire simul Alexandriam, egentem beneficentia, hos Dei thesauros nequaquam in angustum redegerit.
XI.Postquam autem eorum incredulitate admonitionibus curata,eos emisit, iis qui considebant munificum ejus animum stupentibus,talem retulit narrationem,dicens: Mihi,cum essem xv annos natus,
et versarer in Cypro,quadam nocte puella quædam
apparet in somnis eximia pulchritudine, et quæ
verbis non potest exprimi, erat autem splendide
vestita, et oleagina corona erat ei caput redimitum.
Cum vero prope me stetisset, et manu latus pupugisset,me territum e somno excitat, statimque non
amplius sommum,sed re vera aderat id quod apparebat. Rogavi autem eam, quænam esset et unde
veniret,et quomodo ausa esset accedere ad me dormientem.Illa autem subridenti et lato vultu me hilariter et placide intuens: Sum inquit, prima ex
filiabus magni Regis.Si tu me tibi amicam parareris, potero te ei efficere familiarem.Nulli enim macjor est apud eum, quam mihi, fiducia: quoniam ei,
ut e colo descenderet in terram, et carnem acciperet humanam, ego persuasi. Hæc dixit, et statim
recessit. Ego vero cum ad me rediisem, et id quod
visum fuerat,mente versarem, judicabam eam esse
misericordiam. Propter eam enim et Deus in terram venire, et hominibus similis conspici non est
dedignatus.
ΙΒ΄. Εὐθέως οὖν ἀναστὰς ἐπὶ τὴν ἐκκλησίας μόνος XII.Statim ergo surgens ivi solus ad occlesiam:
ἐβάδιζον ὄρθρος γὰρ ὑπηύγαζεν ἤδη· καὶ συναντῶ mane enim jam illucescebat: et fio obviam viro
πένητι ἀνδρὶ γυμνή τε ὄντι καὶ τῷ κρύει σφοδρώς pauperi, qui erat nudus et valde affligebatur frigore.
πηγνυμένῳ· τούτῳ ἀποδυσάμενος ο περιεβεβλήμην Εi, cum me exuissem ea veste, qua eram indutus,
ἱμάτιον ἐπιδίδωμι, πρὸς ἐμαυτὸν εἰρηκώς ὡς Εἴπερ Irado,apud me dicens: Seiam, an sit verum et non
ἀληθὲς εἴη καὶ μὴ ἀπάτη τὸ θεαθὲν, εἴσομαι. Πρότε- deceptio id quod a me visum est. Et prius quam veρον οὖν ἢ τὴν ἐκκλησίαν καταλαβεῖν προσελθών μοι nissem in ecclesiam, ad me accedens vir quidam
τις ἀνὴρ λευκά περιβεβλημένος, ἐπιδίδωσι χρυσίον candidatus tradit mibi auri fasciculum: Hæc accipe,
ἀπόδεσμον ἑκατὸν νομισμάτων, Δέξαι, προσειπών, ο dicens,o amice. Ego autem etsi illud libenter acceφίλε, ταῦτα. Ἐμοὶ δὲ καίτοι ἀσμένως αὐτὰ δεξα- pissem, ductus sum poenitentia, et quamprimum
μένῳ μετέμελεν αὖθις, καὶ τὸ τάχος επιστραφείς conversus, cogitabam id reddere ei qui dederat, ut
ἀποδοῦναι τῷ δεδωκότι τὸ χρυσίαν διενοούμην, ἅτε qui non indigerem. Is autem qui dederat, protinus
μηδὲν δεόμενος· καὶ ὁ δεδωκώς εὐθὺς ἀφανὴς ἦν. evanuerat. Tunc intellexi visionem non esse phanΤότε συνήκα, μή φαντασίαν εἶναι τὴν ὀπτασίαν, tasiam, sed apertam visionem. Ab illo tempore cum
ἀλλὰ δήλην ἀλήθειαν. Εξ ἐκείνου τοίνυν ἐπειδὰν aliquid aliud præbuissem, Videam, dicebam, an
τινί τι παρείχον, Ἴδοιμι, ἔλεγον, εἴγε δὴ κατὰ τὴν convenienter promissioni sit mihi Christus centuὑπόσχεσιν ἑκατονταπλασίονα μοι ἀντιμετρήσειεν & plum redditurus. Cum autem millies sic faciens,
Χριστός· ὡς δὲ μυριάκις οὕτω ποιῶν αὐτοῖς ἐπιστού- ipsis factis rem ita esse essem expertus, dixi apud
μὴν ἔργοις, Παύσαι, πρὸς ἐμαυτὸν, ἔφην, ἄχρι τίνος me: Cessa; quousque tentabis eum, qui non potest
τὸν ἀπείραστον ἐκπειράσεις; Τοσαύτας ἐναργείς tentari?Cum ego,inquit,tam evidentia accepissem
ἐμοῦ τὰς πίστεις δεξαμένου, οι μικρόψυχοι οὗτοι, argumenta,isti,qui sunt sordidi et liberales, venePATROL. GR. CXIV.
col. 705–706page 159 of 391
PG 114:705πῶ γίνεται, μόνον ἐπιγνοθῆν. Ὁ δὲ χάριτας ἀποδιδοὺς τῆς εὐεργεσίας, χρήματα τῇ τοῦ ἁγίου μονῇ, τὰ μὲν παρεῖχεν ἤδη μεγαλοψύχως, τὰ δὲ καὶ ἑτοίμους ὑπισχνεῖτο παρέχειν.
ΡΚΗʹ. Οἰκεῖοί τινι ἐπανιόντι, καὶ Στεφάνῳ ἐν Τριπόλει τῷ ἐπισκόπῳ παρεβλήθη, ὃς δεῖ πλεῖν τι τοὺς εὐσεβεῖς τῇ φυχῇ τῶν ἤδη δηλωθέντων ἀγαθῶν ἡδέως ἀνακινεῖσθαι, διηγεῖτο αὐτῷ τὰ καθ' ἕκαστον· δεῖν μὲν καταφεύγειν εἰς τὸ καλὸν εἰς αὐτόν· ὅπως τε πάσῃ τε ἰατρικῇ χελὶ, καὶ παρουσίᾳ τῶν συνόθων, αἱ μὲν εἰς θεραπείαν, οἱ δὲ εἰς παραμυθίαν· ἐπεὶ δι' ἐρχόμεθα· ἅπαξ γέ τοι παρ' αὐτὸν τοῦ Εὐθυμίου τάφον προσβέβηκε· καὶ ὅπως μόνον ἐκεῖθεν ἔλαβε χρησάμενος δ', παρεμβὰς εἶδε, καὶ ὡς οὐδ' ἂν πάποτε οὐδ' ἐλπίσαι μόνον, ἀλλ' οὐδ' εὔξεσθαι τῶν τεθάρρηκε, εἶχε τὴν θεραπείαν.
ΡΚΘʹ. Ταῦτα ὁ μὲν διηγεῖτο κατὰ μέρος τῷ ἐπισκόπῳ· τεμὼν δ' εἰς ἐκεῖνο ὁ λόγος, καιρῷ νέος τις τὴν ἡλικίαν ὑπάρχων, παρατυχὼν οὕτω κατὰ συνηγορίαν ἐδεδηγγύωτο, καὶ πικρὸν ἦν μετέχειν ὡς ἔχοντος τοῦ ἀγγήλματος, καὶ μετέχοντος εἰ μετέχοντος δ', καὶ κατὰ τὴν ἡλικίαν φρονήσας, καὶ κατεμέμφετο τῶν νέος ἐν πᾶσι μέρει· τὸν δ' ἐξελαύνει εἰς τὸ πολὺ μέρος βοτ' ἂν ἁλισκόμενος, εἰς τε τοῦ μεγάλου μόνης τοῦ εἶχεν ἔθος ἁρμόττεσθαι, εἰς τὸν μονήν, βίον ἄλλιστε εἰς ἀρκεῖν, καὶ ἀρετῇ μεγίστως νῶν ἐδεδιλαμβέντος μετεσταλμένος ὁ ἐπίσκοπος Στέφανος, ἐκ τῆς μονῆς μάρτυρος καὶ αὐτὸς Λεοντίου μετ' οὐ πολὺ δὲ καὶ δάδωρε τοῦ θρόνου καταλιπὼν, δευτέρᾳ καὶ εἰκοστῇ μηνὸς Ἰαννουαρίου καταλύει τὸν βίον, ἵνα ἐπὶ τῆς εἰκοσι τῇ Θ' κοινωνίαν προτείσης, τοῖς ὅλοις εὐχαρίστους ἀνίσης. Καὶ Λεόντιος δὲ ὁ τούτου ἄνθρωπος Νεῖλόν τινα κοινόβιον πρεσβύτερον, ἐξ ἐκείνης τῆς κοινωνίας ἀπόντα, καὶ ἄλλο ἐξεχώρηκε, εἰς τὸ ἐξεχώρησε δεξαμένου, ἐπίσκοπον Ὀρθωσιάδος ἐχειροτόνησε, καὶ ταῦτα μὲν οὕτως.
ΡΑʹ. Ἐπιστρέφοντι δὲ καὶ αὖθις εἰς τὴν εὐθυμίου τοῦ μοναστηρίου, καὶ τὸ κελλίον τοῖς προβεβηκόσι σκοπὸν τελεσίου, θεωρεῖ αὐτὸν ἐξ Ἀπαμείας ἕλκων εἰδηγούμενον δ' ἑαυτὸν ἀπαραλαβὼν, ἡλάττωσέ τι τοὶ καὶ περιέκοψεν. Ἐν οἷς δὲ τῆς μονῆς ἀρχὴν αὐτῆς εἶχε χρόνος, ἦρχεν εἶχε πρὸς αὐτὴν ὁ Ἀντίοχος πόλιν Καίσαρος, καὶ διηγεῖτο παρ' ἑαυτοῦ τοῦ Δαμασκηνοῦ Ὀρθωσιάδος μέγαν ὅτι φιλεῖ, μεταξὺ κινδύνους, δεικνύσεις ἀπ'
runt ut me arriperent et efficerent socium suæ in- φησί, τήμερον ἦλθον συναρπάσαι τε καὶ κοινωνὸν
fidelitatis, et me vocarent ad misericordiam.
XIII.Hujus maximam benignitatem cum considerasset quidam advena, cogitavit eum tentare, qui
erat superior omni tentatione. Cum se ergo panniculis induisset,accedit ad eum euntem ad visendos
eos qui erant in nosocomio(solebat enim hoc bis et
ter facere in hebdomada et verbis lugubribus:Miserere mei, inquit, domine, qui sum captivus. Ille
autem jubet distributori dare ei sex nummos. Ille
vero iis acceptis et mutato habitu, per aliam viam
accedit rursus similiter rogans. Bealus autem ei
rursus jubet dari sex nummos. Ad magnum autem
virum accedens is, qui dabat, illi in aurem signifcat eum esse, qui paulo ante alios sex acceperat.
Cum vero simulans tertio rursus venisset ad accipiendum, distributor innuit patriarchæ, eundem
esse rursus significans.Ille autem illud præclarum
rursus dicit et facit, ut qui dixerit: Da ei duodecim nummos; nam ille ipse est Dominus meus, qui
me tentat. Sed hæc quidem sic. Oratio autem vult
etiam alia plurima tractare, significantia qualis
esset vir ille summus circa benignitatem.
τῆς αὐτῶν ἀπιστίας δείξοι, και πρὸς ἀσπλαγχνίαν
με ἐκκαλέσασθαι.
ΙΓ΄. Τούτου τὴν πολλὴν χρηστότητα τῶν ἐπηλύθων
τις κατανοῆσαι πειράσας διενοήθη τὸν πάσης πείρας
ἀνώτερον. Ράκια τοίνυν ἀμφιασάμενος, προσεισιν
αὐτῷ προσιόντι ἐπισκέψασθαι τοὺς ἐν τῷ νοσοκο
μείῳ (εἴθιστο γὰρ αὐτῷ δὶς καί τρὶς τοῦτο τῆς ἐβδο
μάδος ποιεῖν), καὶ ῥήμασι γιεροῖς, Ελέησόν με ούτω
φησί, δέσποτα, τὸν αἰχμάλωτον. Ὁ δὲ τῷ διανομεί,
ἓξ αὐτῷ νομίσματα δοῦναι κελεύει· καὶ ὃς ταῦτα
λαβὼν καὶ ἀμείψας τὸ σχῆμα, πρόσεισι δι᾿ ἄλλης
πάλιν ὁμοίως δεόμενος. Ὁ τοίνυν μακάριος ἓξ αὐτῷ
καὶ αὖθις νομίσματα ἐπιτρέπει δοθῆναι. Εγγίσα; δὲ
τῷ μεγάλῳ πρὸς τὸ οἷς ὁ διδοὺς, τοῦτον αὐτὸν εἶναι
τὸν καὶ πρὸ βραχέος τὰ ἕτερα ἓξ ειληφότα γνωρίζει,
Ως δὲ ὑποκρινάμενος ἐκ τρίτου πάλιν ἔλθοι λαβεῖν,
& διανομεὺς νύττει τὸν πατριάρχην, τὸν αὐτὸν εἶναι
σημαίνων· καὶ ὃς τὸ ἀοίδιμον ἐκεῖνο καὶ φθέγγεται
καὶ ποιεῖ, Λώδεκα δὸς αὐτῷ νομίσματα, εἰρηκώς,
μή ποτε καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Κύριός μου ἐστι καὶ
πειράζῃ με. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὠδέ. Ο λόγος δὲ καὶ
ἕτερα πλείστα διαλαβειν βούλεται, οἷος ἦν ἄκρος περὶ
τὸ φιλάνθρωπον ὁ μέγας δηλούντα.
δ
CAPUT III.
Subventum pauperi mercatori, et nobili.
δ
XIV.Mercator quidam possidens navem pro-C ΙΔ. Εμπορός τις ναῦν κοκτημένος ἰδίαν, δυστυ
priam, cum ei infelicissime cessisset mercatura, χέστατα διατεθεὶς πρὸς τὴν ἐμπορίαν, ἀπυρίᾳ ἐπιέσ
gravi premebatur inopia. Ei ergo,cum accessisset ζετο χαλεπῇ. Τούτῳ γοῦν προσελθόντι, καὶ τινος
et petiisset aliquid auxilii, beatus jubet dari quin- έπικουρίας ἀξιοῦντι τυχεῖν, ὁ μακάριος πέντε χρυσίου
que libras auri. Quas quidem cum accepisset, et ea λίτρας δοθῆναι προστάττει· ἄσπερ δὴ καὶ λαβὼν καὶ
quibus opus habebat esset mercatus, navigavit: ὧν ἐδεῖτο ἐμπορευσάμενος, ἔπλει. ὡς δὲ περὶ τὸν
Postquam autem fuit circa Pharon, vi ventorum Φάριν ἐγένετο, βίαις περιληφθεὶς ἀνέμων ἐποβάλvexatus,amittit quidem ea, quæ vehebat; navigium λεται μὲν τὰ ἀγώγιμα, μόνον δὲ τὸ πλοῖον διασώζει
vero solum servat vacuum. Accedit ergo rursus ad κενόν. Προσέρχεται τοίνυν καὶ αὖθις τῷ πατριάρχη,
patriarcham simul quidem tragice defens id quod ἅμα μὲν ἐκτραγῳδῶν τὸ συμβάν, ἅμα δὲ καὶ πρὸς
acciderat, et cum ad majorem vocanscommiseratio- συμπάθειαν αὐτὸν πλείονα ἐκκαλούμενος. Καὶ ὃς
nem, ille autem cum audiisset, hortatur quidem ne ἀκούσας, παραινεῖ μὲν μὴ ἀπαγορεύειν, ἐπιλέγει δὲ
animum despondeat,aperte autem subjungit, dicens: φανερῶς ὡς, Εἰ μὴ τοῖς ἐξ ἀδικίας περιλειφθεῖσι καὶ
Nisi iis, quæ tibi reliquæ erant ex iniquitate,Eccle- τὰ τῆς Ἐκκλησίας χρήματα συνῆψας, οὐκ ἂν τοῦτο
sim quoque pecunias conjunxisses, non hoc tibi συμβεβήκοι. Αύθις οὖν δέξα λίτρας αὐτῷ δοθῆναι
contigisset. Rursus ergo jubet ei dari decem libras κελεύει χρυσίου, παραγγείλας ἕτερα τούτοις μὴ ἐμε
auri, jubens, ne eas injiceret cum aliis. Quampri- βαλεῖν. Κατὰ τάχος οὖν ὁ ἔμπορος ἔπλει καὶ ναυ
mum ergo navigavit mercator,accidit ut et patere- αγίῳ πάλιν χρῆται τοῦ προτέρου χαλεπωτέρω, αὐτῇ
tur priori gravius naufragium, ut qui cum nave νηΐ καὶ τὸν φόρτον ἀποβαλών. Εσχάτῃ τοιγαρούν
onus simul amiserit. Cum ergo in extremam ceci- ἀπογνώσει περιπεσών, ἥττων τε τῆς ἀθυμίας γενόμεdisset desperationem,et victus esset enimni ægritu- νος καὶ μηδὲ βροχὺ τοῦ πάθους ἐγκρατῆς εἶναι δυ
dine, et nec tantillum quidem posset cohibere mo- νάμενος, καὶ ἑαυτὸν ἤδη διαχειρίζεσθαι ἔμελλε, εἶτε
tum animi, et jam manum sibi esset allaturus; τὸ γεγονὸς καὶ αὖθις ὁ πατριάρχης ἀναμαθών είσκε
deinde cum quod factum erat, rursus rescivisset, λεῖται τοῦτον· καὶ ὃς προσῄει τὴν ἐσθῆτα διεῤῥηγμέ
patriarcha eum accersit. Ille autem accessit veste vos, τὴν κόμην διεσπασμένος, κάνει τὴν κεφαλὴν
disrupta, coma evulsa, et caput habens consper- καταπεπασμένος, ἐλεινὸς τὸ σχῆμα, ἐλεεινότερος
sum cinere, habitu miserabilis, miserabilior autem τῷ βάρει τῶν συμφορῶν, δάκρυσί τε πολλοῖς δάκρυα
gravitate calamitatis, et multis lacrymis lacrymas των ὀφθαλμῶν ἐφελκόμενος. Ὃν καὶ ὁ μέγας αὐτὸ,
oculorum attrahens.Quem etiam hic magnus cum θεασάμενος, ελεώς σοι, φησίν, ὁ Θεὸς. Τί οὕτως
vidisset: Propitius, inquit, sit tibi Deus. Cur pro- αὐτὸν ἐκ μικροψυχίας διέθηκας; Πέποιθα τῷ Θεῷ
(8-9) Leontius, nuuclerus, quod infra hic dicitur.
col. 717–718page 160 of 391
PG 114:717τῆς παρθένου ἐφαπτόμενος τὸ δὲ ζῆν μεταδιδόναι, εἰ δεῖ Σαμψὼν τοῦτο εἰπεῖν, ὁ τῶν ὅλων Θεὸς οὐκ ἀπηξίου. Ἔτι γοῦν ἀλλήλοις ὄντων τῆς ἐφαπτομένης ἁρμονίας δεσμοῖς, ἀποθνήσκει μὲν ὁ ἀνήρ· ἡ δὲ κεφαλὴ τοῦ παιδίου ἔξω γέγονε τῆς μητρός. Πῶς οὖν ἡ φύσις ἡ πικρὰ καὶ δύσκολος τὴν ἀνάγκην ἐξέπληξε; Συνετέλεσε τὴν γέννησιν ὁ νεκρὸς καὶ τὸ βρέφος κατηνέχθη, καὶ τίκτει ἡ νεκρὰ τὸν υἱόν, καὶ οὐχ ἡ κοινὴ φύσις ταύτην ἐγέννησεν· εἰ γὰρ ἡ κοινὴ φύσις ταύτην ἐγέννα, οὐκ ἂν παράδοξον ἦν τὸ γεγονός. Τοῦτο δὲ οὕτω γέγονε, τοῦ Θεοῦ τὰ τῆς φύσεως ἀναπληροῦντος, καὶ τὴν γέννησιν συντελοῦντος. Ὅθεν καὶ ὁ τεχθεὶς οὐδ᾿ εἰς βαθεῖαν ἦλθε νόσον, ἀλλ᾿ εὐθὺς ὑγιὴς ἦν, καὶ τῆς ἀρετῆς ὁδὸν βαδίζειν ἠπείγετο.
Ταῦτα ὁρῶν ὁ βαπτισθεὶς ἐν νεότητι τὸν Θεόν, καὶ ὁ σοφὸς Σαμψών, ᾧ ὡς σαφέστατα ἐφανέρωσεν ὁ Θεὸς τὸ μέλλον, ᾔδει μὲν ὅτι χρόνῳ ὕστερον ὁ παρ᾿ αὐτοῦ σπαρεὶς βλαστήσει καρπόν· ᾔδει δὲ ὅτι αὐτὸς μὲν ἐνθένδε πρότερον ἀπαρεῖ, τελευτὴν τὴν κοινὴν ἀπολαβών· τοὺς δὲ καρποὺς τῆς ἑαυτοῦ σπορᾶς οὐκ ὄψεται. Διὸ καὶ τὸ παιδίον τοῦτο ὡς οἰκεῖον ἀνεδέξατο, καὶ ὡς υἱὸν τέθραπτε, καὶ ταῖς ἱεραῖς ἐκείνου χερσὶ τραφέν, ἐπαιδεύθη τὴν ἀρετὴν ὁ νέος Εὐθύμιος· ὃν εἰκότως οὕτω καλεῖν ἔστιν, ὡς εὔθυμον ὄντα καὶ ἱλαρόν, οὐδεμίαν λύπην δεχόμενον εἰς ψυχήν.
ΡΛΘʹ. Εἶτα πρὸς ἐκεῖνον ἔλθωμεν τὸν ζῆλον τοῦ Εὐθυμίου, καὶ πῶς ἠνύθη τοῦτο. Ἐτελεύτησεν ὁ Σαμψὼν ὁ δίκαιος· ὁ δὲ Εὐθύμιος τελευτήσαντος αὐτοῦ, πρὸς τὸν ἐπίσκοπον τῆς πόλεως ἐκείνης ἦλθε, Σύνεσίν φημι τὸν ἐπίσκοπον· ἀνὴρ δὲ οὗτος πολὺ τοῦ Θεοῦ χρηστότητος μετασχών, ἠξίωσε τοῦτον τοῦ βαπτίσματος. Βαπτισθεὶς δὲ ὁ Εὐθύμιος πρὸς τὰς ἀρετὰς ὥρμησε, καὶ ἀγαπᾷ μὲν τὴν ἡσυχίαν, ἀγαπᾷ δὲ τοὺς πόνους, ἀγαπᾷ δὲ τὴν νηστείαν, ἀγαπᾷ δὲ τὴν ἄσκησιν, ἀγαπᾷ δὲ τὴν εὐχήν, ὅλος πρὸς τὸν Θεὸν ἀνατεινόμενος.
μου, ὡς οὐκέτι σου τοῦ λοιποῦ πλοῖον οὐδαμοῦ pter pusillum et abjectüm animum ita es affectus?
ναυαγήσει. Πλὴν ἴσθι σαφῶς παρ᾽ οὐδὲν ἄλλο καὶ Confido in Deo meo,quod de cætero tibi navis nul
τοῦτο συμβῆναι, ἢ ὅτι σοι καὶ αὐτὸ τὸ πλοῖον οὐ lum patietur naufragium. Sed scias hoc tibi nulla
δικαίως οὐδὲ καλῶς ἐτύγχανε προσκτηθέν.
alia de causa accidisse, nisi quod hæc navis non
juste, non honeste, a te esset acquisita.
ΙΕ΄. Ταῦτα εἰπὼν δθῆναι οἱ ἓν τῶν τῆς Ἐκκλησίας
πλοίων κελεύει, σίτου μυριάδων δύο πεπληρωμένον,
Σπερ. λαβὼν ἐξέπλει τῆς ᾿Αλεξάνδρου. Καὶ δῆτα ἐπιφόρῳ χρησάμενος πνεύματι, παραδοὺς ἑαυτὸν τῷ
φέροντι, ἤγετο μηδὲν εἰδὼς ὅποι καὶ εἴη· ἡμέρας
γὰρ εἴκοτι καὶ νύκτας τὰς ἴσας τῆς νηὸς οὕτω θεού
σης, οὔτ᾽ αὐτὸς, οὔτε τις τῶν ἐν τῇ νηῒ ἕτερος, οὐκ
ἐκ τῶν ἄστρων, οὐκ ἐξ ἐγχωρίων δή τινων γνωρισμάτων ὅπου ποτὲ γῆς ἦσαν, ἐδύναντο διαγνώναι, ὅτι μή
τῷ κυβερνήτῃ μόνῳ ὁ πατριάρχης υποφαινόμενος
ἦν, ἰθύνων σὺν αὐτῷ τὸ πηδάλιον. Ἐπεὶ δὲ εἰκοστὴ
παρέλθοι, νήσοις ἐντυγχάνουσι ταῖς Βρετανικαίς,
ἔνθα δὴ καὶ προσορμισάμενοι, λιμὸν εὑρίσκουσιν
ἀπηνέστατον, λιμὸν ἀθλίως τοὺς ἐγχωρίους κατεργαζόμενον. Ἐπεὶ δὲ τῷ πρώτῳ τούτων ἐνέτυχον,
καὶ ὅτι στον φέροιεν αὐτῷ διεγνώσθησαν, εὐθυμίας
ἐπληροῦτο πάσης, καὶ σὺν πολλῇ τούτους ὑπεδέχετο
τῇ περιχαρείς, οὐκ ἀθεεὶ γεγενῆσθαι τὴν αὐτῶν
λογισάμενος παρουσίαν. Ἐπεὶ οὖν οἱ τῆς νήσου τὸν
ὅλον ἐπρίαντο σίτον, χρυσίον μὲν ὑπὲρ τοῦ ἡμίσεως
παρασχόμενοι, κασσίτερον δὲ τοῦ λοιποῦ (οὕτω γὰρ
ὑπῆρχεν ἀμφοτέροις συμφωνηθέν), καὶ ὁ ἔμπορος
ἤδη ἀνεκομίζετο, γίνεται τι πράγμα μνήμης μὲν καὶ
γραφῆς, εἴπερ ἄλλο τι, ἄξιον, εἰσδέξασθαι δὲ καὶ
πιστεῦσαι τῇ μὴ πάνυ πιστοτάτῃ τῶν ἀκοῶν, οὐδαμῶς
ῥᾴδιον.
XV. Hæc cum dixisset, jussit ei dari unam ex
navibus Ecclesiæ impletam viginti millibus modiorum frumenti. Qua quidem accepta, navigavit ex
Alexandria, et vento usus secundo,cum se ipsum
tradidisset ei,qui ferebat, ducebantur nihil sciens
ubinam esset.Nam cum viginti dies et totidem nocles navis sic curreret, neque ipse, neque ullus
alius ex iis, qui erant in navi, nec ex astris, nec
ex regionis indiciis, ubinam essent poterant dis
cernere, nisi quod soli gubernatori apparebat par
triarcha,cum eo clavum dirigens. Cum autem præsteriisset vicesimus dies, perveniunt ad insulas
Britannicas.Quem in locum cum appulissent, inveniunt famem crudelissimam,famem quæ homines
illius regionis misere conficiebat. Cum autem
eorum principem convenissent, et ab eis cognitum
esset, quod frumentum adferrent, magna animi
alacritate impleta est tota civitas,et eos cum magna
accepit laetitia,non sine Dei numine eos advenisse
reputans. Cum autem insulares totum frumentum
emissent, pro dimidio quidem aurum præbentes,
pro reliquo autem stannum (ita enim inter utrosque convenerat) et mercator jam rediret, Gt res
quædam,quæ digna est, si ulla alia,quæ memoria
quidem et scriptis mandetur: admittere aulem et
credere, nisi fidelissimis auribus,nequaquam est
facile.
15'. Ὡς γὰρ τὴν Δεκάπολιν ἤδη κατέλαβον πλέοντες, ὁ ναύκληρος τῆς νηὸς ἀποβὰς, φίλῳ τινὶ καὶ
συνήθει ἀργυροκόπῳ τὴν τέχνην περιτυχών, πεντήκοντα λίτρας αὐτῷ ἀφ᾽ οὔπερ εἴληφε κασσιτέρου
δούς, τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ τιμὴν ἀντελάμβανε. Ὁ δὲ διαβασανίσει τούτον πυρὶ βουλόμενος, ὥστε μαθεῖν οἷος
εἴη, ἄργυρον εὑρίσκει δόκιμόν τε καὶ καθαρώτατον.
Νομίσας οὖν πειράζοντα μᾶλλον ἢ ἀληθεύοντα τὸν
ναύκληρον οὕτω δρᾶσαι, ὠνείδιζε παραστάς, Τί τοῦτό
σοι πέπρακται; λέγων· Μὴ γὰρ οὐχ ἱκανὸς ὁ μέχρι
τήμερον πιστώσασθαι χρόνος, ὅπως ἀδόλως ἡμεῖς
περὶ τὰ συναλλάγματά σοι συγχρώμεθα, σὺ δὲ ἀργύριον νῦν ὡς ἂν ἐκπειράζων ἀντὶ κασσιτέρου.
κατέθηκας;. Αὐτίκα γοῦν ἐπὶ τῷ λόγῳ καταπλαγείς
ὁ ναύκληρος, ού, φησίν, ἑταῖρε, μὰ τὴν ἀλήθειαν,
οὐδὲν εἰς πεῖραν ἡμεῖς, ἀλλὰ κασσίτερον ἄντικρυς
οἶδά σοι παρασχών. Εἰ δὲ καὶ ταῖς τοῦ πατριάρχου
εὐχαῖς ἀμειφθείη πρὸς ἄργυρον, τούτο ξένον οὐδέν.
δυνατὰ γὰρ ἐκείνῳ ταῦτα, ὃς καὶ ὕδωρ εἰς οἶνον καὶ
εἰς αἷμα πάλιν ἄλλοτε μεταβέβληκεν. Ινὰ δὲ καὶ
αὐτόθεν εἴη σοι τὸ πιστεῦσαι, εἰς τὸ πλοῖον ἐμβὰς
καὶ τὸ ὅλον ὡς ἔχει φύσεως καταμάνθανε. Καὶ 6g,
εἰσελθὼν εὑρίσκει καὶ αὐτὸν ἐμφανῶς, ὥσπερ δὴ καὶ
ἦν, ἄργυρον καθαρώτατον. Ὁ ναύκληρος δὲ πάντα
Ita: Gentianus, ad Mss. id referunt de solo
principe illius loci, quem πρώτον vocant.
Ia Mss. Graeca, ac Leontius Pentapolis.
XVI. Cum enim jam Decapolim pervenissent
navigantes,nauclerus de nave descendens,cum in
quemdam incidisset amicum et familiarem, arte
aurificem, datis ei quinquaginta libris e stanno,
quod acceperat, pro eo accepit pretium.Ille autem,
cum id vellet igne probare, ut sciret quale esset,
invenit argentum probum et purissimum.Arbitratus itaque nauclerum id magis facere,ut tentaret,
quam quod verum esse putaret,accedens eum probris est insectatus, dicens: Quid hoc a te factum
881? Annon sufficit tempus ad Gdem faciendam
usque in hodiernum diem,quod sine dolo versamur
in contractibus? Tu autem nunc, utpote tentans,
argentum deposuisti pro stanno. Protinus ergo, eo
quod dixerat obstupefactus nauclerus: Nihil, inquit,
per ipsam,o amice, veritatem,nihil fecimus ut tentaremus: sed scio me tibi stannum aperte prabuisse. Si autem patriarchæ precibus mutatum est
in argentum, non est hoc novum et alienum. Ille
enim hæc potest qui aquam in vinum, et rursus
aliquando eam mutavit in sanguinem. Ut autem
vel hinc possis credere,ascende in navem et tolum
disce cujusmodi sit natura. Ille vero ingressus,
aperte invenit ipsum,sicut erat, argentumn purisGentianus, id, quasi vinum in sanguinem
mutatum dicat. Mss. ipsam aquam in sanguinem
mutatam habent, quod scilicet Exodi xu narratur.
col. 729–730page 161 of 391
PG 114:729CLVII. Πόῤῥω δὲ αὐτοῦ τῶν τοιούτων ὄντος πραγμάτων, εἰ λέγειν τὴν ὁμοίαν οὐκ αἰσχύ· νομαι τοῖς αὐτὸ φρονοῦσιν, ἐχρῆν αὐτὸν ἐπὶ τούτοις χαίρειν καὶ εὐφραίνεσθαι, ἐπιδεικνύ· μενον τοῖς ἀνθρώποις τὴν ἑαυτοῦ φιλαν· θρωπίαν, ὡς τοῖς αὐτοῖς ὕδασι βαπτίζε· σθαι κατηξίωσεν, ᾧ τῶν τοσούτων ἕτε· ρος ἦν ἁμαρτωλῶν. Ἀλλ' οὐχ οὕτως ὁ Χριστός. Οὐ γὰρ χαίρει ἐπὶ κακῷ, οὐδὲ αἴρεται ἐπὶ κακῷ ἑτέρου. Διὸ τὰ ἴδια τοῖς ἀνθρώποις χαρίζεται. Τί δή ποτε οὖν ἡ χάρις καθαρὰ καὶ ἀμόλυντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ τοῖς τοιούτοις κατέρχεται; Εἰ γὰρ ἡ κιβωτὸς ὁμοίως ἐπλέει τε καὶ ἐφέρετο ἐπὶ τῶν αὐτῶν ὑδάτων, οἷς καὶ ἀπώλοντο πάντες, ἀλλ' οὐ τὸ αὐτὸ ὑπέστη, οὐδ' ὑπεβρύχιος ἐγένετο, πολλῷ μᾶλλον τὸ παναγιώτατον Πνεῦμα κατερχόμενον εἰς τοῦτο τὸ ὕδωρ, οὐ τοῖς τοῦ ὕδατος ἐδούλωσεν, οὐδὲ ὑπεκύπτεν αὐτοῦ ταῖς ἀτοπίαις.
CLVIII. Ἐν τούτοις τοιγαροῦν πέρατι τοσοῦτον τὸ βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου διαφέρει τοῦ ἡμετέρου, ὅσον ἡ σκιὰ τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ σώματος. Καὶ πρός γε τούτοις ἄλλα δὲ πλεῖστα ἂν εὕρης. Τὸ μὲν γὰρ οὐ σεσαρκωμένον ἔχει Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, οὐδ' ἐν τῷ αὐτοῦ ὕδατι πηγὴν ἀεννάου ζωῆς, οὐδ' ἁγίου Πνεύματος δόσιν, οὐδ' ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· ἀλλ' ἁπλῶς βαπτίζεσθαι δεῖ τοὺς ἑτοιμαζομένους εἰς τὸ ἡμέτερον βάπτισμα. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν ᾐτεῖτο παρὰ τοῦ Ἰωάννου βαπτισθῆναι, οὐχ ὅτι ἄξιος ἦν τοῦ τοιούτου βαπτίσματος, ἀλλ' ἵνα τοῦτο μὲν δείξῃ ὅτι τιμᾷ τὸν πρόδρομον καὶ τὸ ὑπ' αὐτοῦ κηρυττόμενον βάπτισμα. Ἅμα δὲ ἵνα τελειοῖ τὴν οἰκονομίαν, ἐν ᾗ γεγέννηται καὶ περιτέτμηται κατὰ νόμον, ἵνα πάντα τελέσῃ τὰ τοῦ νόμου, καὶ οὕτω τελέσας ἀναλάβηται ἡμᾶς ἐκ τῆς τοῦ νόμου κατάρας.
CLIX. Ἐν ὦν αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸ ὕδωρ καὶ βαπτισθεὶς εὐθὺς ἀνέβη ἀπ' αὐτοῦ· καὶ ἠνοίχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί. Τί τοῦτο σημαίνει, κἂν εἰ μὴ λέγηται, πᾶσι δῆλόν ἐστιν. Ὡς γὰρ ὁ Ἀδὰμ ἐξεβλήθη τοῦ παραδείσου, ἀπεκλείσθη οὐρανός· αὐτοῦ δὲ ἐνανθρωπήσαντος, ἤνοιγεν ὁ οὐρανός, δεχόμενος αὐτὸν ὡς ἄνθρωπον. Εἶτα ἐπ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα κατεφοίτησεν ὡς περιστερά. Τί δήποτε ὡς περιστερά; Ὅτι εἰρήνη γέγονεν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Ἐν γὰρ τῷ κατακλυσμῷ ἡ περιστερὰ τὸ κλάδον τῆς ἐλαίας φέρουσα, εἰρήνης ἦν σύμβολον τῆς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γενομένης ἐκ Θεοῦ.
simum. Naüclerus autem cum omnia statim ab 4 εὐθὺς τὰ ἀπ᾿ ἀρχῆς ἄχρι καὶ τέλους ἐξηγησάμενος,
initio usque ad finem exposuisset, ad gloriam Dei εἰς δόξαν Θεοῦ, ἔπαινόν τε τοῦ αὐτῷ κεχαρισμένου
et laudem patriarcha,qui fuit ei gratificatus, om- πατριάρχου, τοὺς ἀκροατὰς πάντας ἐξεκαλέσατο· ἀλλ᾽
nes evocavit auditores. Sed pergendum est ad ἐπὶ τὰ τῆς ἑξῆς ἰτέον τῆς διηγήσεως.
sequentem narrationem.
XVII. Ad magnum aliquando euntem ad ecclesiam ΙΖ΄. Απιόντι τῷ μεγάλῳ ποτὲ πρὸς τὴν ἐκκλησ
accedit quidam nobilis, cui fures quas habebat fa- σίαν, πρόσεισί τις τῶν εὐγενῶν ὑπὸ κλεπτῶν τὰ ὄντα
cultates diripterant, et qui sic erat ad extremam διασεσυλημένος, καὶ πάντα πρὸς ἐσχάτην πενίαν
redactus paupertatem: cujus misertus, quæ tam συνελαθείς· ὃν ἐλεήσας τῆς ἐν βραχει ταύτης ἐνδείας,
brevi tempore acciderat, inopia, jussit ei dari quin- πεντεκαίδεκα χρυσίου λίτρας δοθῆναι οἱ διεκελεύο
decim libras auri. Ille autem, qui jussus fuerat σατο. Ὁ μέντοι δοῦναι προστεταγμένος, τοῦτο μὲν
dare, partim quidem cedens inobedientia, partim παρακοῇ εἴξας, τοῦτο δὲ καὶ ὑποβολῇ τῶν τὰ τῆς
autem suggestioni eorum, qui administrabant res Εκκλησίας διοικονομουμένων, ὡς μὴ πολλῶν ὄντων
Ecclesia,tanquam non essent multa reliqua, utpote τῶν ὑπολελειμμένων, ἅτε τοῦ μεγάλου μὴ θησαυρίζειν
quod nesciret magnus Joannes thesaurum recon- ἐπισταμένου, πέντε μόνας τῷ δεηθέντι παρέσχετο.
dere, præbuit quinque solas ei qui rogaverat Beato 'Εξιόντι δὲ τῷ μακαρίῳ τῆς ἐκκλησίας, γυνή τις
autem Joanni ex ecclesia egredienti, mulier quæ- χήρα πάνω σφόδρα πλουσία, χάρτην αὐτῷ ἐγχειρί
dam vidua admodum dives, ei tradit chartam, in ζει, ή δωρεά χρυσίου πεντακοσίων λιτρῶν ἐγγέγρα
qua scriptum erat donum quingentarum librarum. πτο, ὅν ἐπελθὼν συνῆν ὑπὸ τῆς αὐτῷ ἐνσκηνούσης
Quam cum legisset, intellexit ex ea, quæ in ipso χάριτος, ὁ μὴ κατὰ τὸ ἐπιτέταγμένον ὑπ' αὐτοῦ γέν
habitabat, gratia, id quod non fuerat factum prout γονεν, ἐπὶ τῇ ὑφέσει δήπου τῶν πέντε καὶ δέκα χρυ
jusserat, de diminutione,inquam,quindecim libra- σίου λιτρῶν. Τοὺς οὖν διενεργήσαντας μετακαλεσά
rum auri. Cum eos ergo, qui id fecerant, accersi- μενος ήταζε περὶ τούτου. ὡς δὲ αὐτοὶ τοῦ πεπραγμέ
visset, de eo examinavit. Cum ii autem de re gesta του καταψεύδεσθαι ἐπειρῶντο, καὶ πρότερον περί
mentiri conarentur, et non solum in re prius, sed τὸ πρᾶγμα μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ περὶ τὸν λόγον ψεύetiam mendaces exsistere in sermone, eo ipso qui στας γίνεσθαι, αὐτὸν τὸν δεηθέντα μεταπεμψάμενος,
rogaverat accersito, cum rescivisset eum accepisse καὶ μαθὼν ὅτι πέντε μόνας ειλήφει λίτρας χρυσίου,
solas quinque libras auri, ostendens illis chartam τὸν τῆς γυναικὸς χάρτην ἐκείνοις ὑποδεικνύων, 'Εξ
mulieris: vobis, inquit, Dominus est exacturus ἡμῶν, ἔφη, Κύριος τὰς ἑτέρας χιλίας ἀπαιτεῖν μέλο
alias mille. Si enim vos quindecim libras,ut a no- λει. Εἰ γὰρ ὑμεῖς τὰς πέντε καὶ δέκα λίτρας, ὡς με
bis statutum fuerat, ei qui rogarat præbuissetis, σε διώριστο παρ᾽ ἡμῶν, τῷ δεηθέντι παρέχετε, χιλίας
mille et quingentas Deo præbuisset mulier. Ut au- " και πεντακοσίας ἂν καὶ ἡ γυνὴ τῷ Θεῷ παρέσχεν
tem factis fdes fat ejus quod vobis est incredibile, ἵνα δὲ καὶ ἔργοις πιστωθείη τὸ ὑμῶν ἄπιστον, και
accersite mihi, inquit, hanc piam mulierem. λειτέ μοι, ἔφη, τὴν θεοφιλῆ ταύτην γυναίκα.
XVIII. Cum ea autern accessisset, et aurum pro- ΙΒ'. Τῇ δὲ παραστάσῃ καὶ τὸ ἐπαγγελθὲν χρυσίον
missum attulisset: Dic mihi, inquit patriarcha, διακομισαμένη, Είπε μοι, ἔφη ὁ πατριάρχης, εἰ
an tantum pecunia statuisses Deo oferre ab ini- τοσαῦτα τῷ Θεῷ χρήματα ἐκ πρώτης ἔγνως προσ
tio? Illa vero cum sensisset illum non latuisse id ενεγκεῖν. Η δὲ ὡς ᾔσθετο μή διαλαθὸν ἐκεῖνον δ
quod seorsum ab ea factum fuerat, magno metu κατὰ μόνας αὐτῇ πέπρακτο, δέει πολλῷ ληφθείσα
correpta, universum arcanum enuntiavit, di- πᾶν τὸ ἀπόῤῥητον ἐξηγόρευσεν, ἐπειποῦσα ὡς, ταῖς
cens: Revera, Domine,mille et quingentas libras άληθείαις, δέσποτα, χιλίας καὶ πεντακοσίας λίτρας τῷ
scripseram in charta tibi data. Paucis autem επιδοθέντι σοι χάρτη Εγγράψασα ἦν. Ολίγεις
post diebus cum eam evolvissem, inveni mille, πρότερον ἡμέραις ἀνελίξασα τοῦτον, τὰς χιλίας οὐκ
nescio quo modo sua sponte deletas. Hinc judi- οἶδ' ὅπως εὗρον κατὰ τὸ αὐτόματον ἀπαληλιμμένας·
cavi Deo omnino non placere, ut plures quin- κἀντεῦθεν ἔκρινα μὴ δοκοῦν εἶναι τῷ Θεῷ πάντως
gentis libris offerrem. Hæc illis, qui audierant, πλετόν με τῶν πεντακοσίων προσενεγκεῖν. Ταῦτα
magnum metum injecerunt: et accedentes simul ἐκείνοις ἀκούσασι, πολὺν ἐμβέβληκε φόβον εἰς τὴν
ad pedes magni Joannis, petierunt ut sibi remit- ψυχὴν, καὶ προσπεσόντες ἅμα τοῖς ποσὶ τοῦ μεγάλου,
teretur peccatum inobedientia. Illi autem Christi ἀφεθῆναι τούτοις τὸ ἁμάρτημα τῆς παρακοῆς της
amanti viduæ multam a Deo precatus bene- σαντο. Τῇ μέντοι φιλοχρίστῳ πολλὴν ἀπὸ Θεοῦ τὴν
dictionem, dimisit beatus Joannes, ut abiret in εὐλογίαν ἐπευξάμενος ὁ μακάριος, ἀφῆκεν ἀπελθεῖν ἐν
pace.
εἰρήνῃ.
CAPUT IV.
Abunde subministrata, quæ largiretur pauperibus.
XIX. Huic munifico animo et manui invidens
malignus dmmon,suggerit patricio Nicetæ, quem
ei fuisse amicum et familiarem prius diximus, ut
quiddam suam virtute indignum cogitaret et diceret.
ΙΘ'. Τούτῳ τῆς μεγαλοδώρου ταύτης καὶ προαιρέσεως καὶ χειρὸς ὁ πονηρός δαίμων διαβασκήνας,
υποβάλλει τῷ πατρικίῳ Νικήτα, ὃν συνήθη αὐτῷ καὶ
φίλου γενέσθαι ὁ λόγος φθάσας εδήλωσεν, ἀνάξιόν τι
col. 741–742page 162 of 391
PG 114:741Κ´. Εἶτα λείαν αὐτοῦ θεραπεύσας τριχῶν γέμουσαν ἅπαντι, καὶ τὴν δεξιὰν ἐκκόψας, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξορύξας, ἀγαγὼν εἰς τὴν πόλιν τε καὶ τὸν ἱππόδρομον, ποιεῖ δι᾿ ὅλης τῆς πόλεως περιαχθῆναι, πᾶσιν εἰς ὁρατὸν τὸ θέαμα καθιστῶν. Ὑπέμεινε δὲ ταῦτα ὁ ἅγιος μετ᾿ εὐχαριστίας, ὑμνῶν τὸν Θεὸν, καὶ τοὺς ἐναντίους εὐλογῶν. Ἐπεὶ δὲ τῇ τοιαύτῃ ἐμπαιγμοσύνῃ διαρκῶς οὐκ ἔστεγε τὸ σῶμα, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθεὶς τελειοῦται τῆς τῶν μαρτύρων κοινωνίας ἀξιωθεὶς, καὶ τῷ Χριστῷ συνδοξαζόμενος εἰς αἰῶνας. Ἀμήν.
ΚΑ´. Εἰς τὸν ἅγιον Βίκεντα μάρτυρα.
Α´. Ἐπειδὴ ἡ χρηστότης τοῦ Θεοῦ τοὺς ἀγαθοὺς τῶν ἀγώνων ἀγωνιστὰς τοῖς μυρίοις οὐχ ἐᾷ χρόνοις ἀφανεῖς λανθάνειν, ἀλλ᾿ ἐπ᾿ ὠφελείᾳ τῶν μετέπειτα καὶ τιμῇ τοῖς ἅπασιν αὐτοὺς γνωρίζει, καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ τιμίου μάρτυρος ἐληλύθαμεν, διηγήσασθαι τὸν σκοπὸν τοῦ παρόντος συντάγματος εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κεκινημένοι. Ἔδοξε γὰρ ἡμῖν τοὺς ἀγῶνας αὐτοῦ καὶ τὸν βίον ὡς ἐδυνήθημεν ἐκθέσθαι, ὅπως μὴ τοσοῦτος ἀγών, τοσοῦτον κατόρθωμα, σιγῇ καὶ λήθῃ παραπέσῃ.
Β´. Ἦν δὲ οὗτος κατὰ τοὺς χρόνους Διοκλητιανοῦ τοῦ βασιλέως, τοὺς κατὰ Χριστιανῶν σφοδρῶς πνέοντος· διάκονος τε τῆς Ζαραγουστηνῶν ἐκκλησίας· Οὐαλερίου δὲ τοῦ ἐπισκόπου αὐτῆς μαθητὴς, καὶ συνεχῶς αὐτοῦ καταλλήλως ἔχοντος τοῦ λόγου. Τὸ δὲ τῆς πόλεως ὄνομα Ἱσπανικὸν μέν ἐστι, κατ᾿ ἐκεῖνον δὲ τὸν καιρὸν, ὅτε τῷ μάρτυρι τούτῳ τυράννοις ἔδει παραστῆναι, Δατιανὸς ἦρχε τῆς Ἱσπανίας. Ὁ δὲ ἐπίσκοπος ὡς ἤκουσε τοῦτο, τήν τε γλῶτταν πρὸς τὸν λόγον εὔθετον ἔχοντι τῷ Βικέντῳ, καὶ τὸ βέβαιον τῆς πίστεως ἐπιστάμενος, πρὸς αὐτὸν τοῦτον τὴν ὑπὲρ ἀμφοῖν ἐκομίζετο ἀπολογίαν ποιήσασθαι.
Γ´. Δατιανὸς δὲ πολλάκις μὲν ἀπειλαῖς αὐτοὺς, πολλάκις δὲ κολακείαις κεχρημένος, ὡς οὐδὲν ἤνυεν, χαλεπῶς ἔχων, καὶ νόμῳ τῆς ἀλογίας ἀκολουθῶν, τὸν μὲν ἐπίσκοπον ἐν τῷ παρόντι πρὸς ἐξορίαν ἐξέπεμψεν· τὸν δὲ Βίκεντα ἐπὶ τῶν στρεβλωτηρίων τεθεὶς ἀνηλεῶς διέσυρεν· εἶτα καὶ εἰς σιδηρᾶ ἐπέβαλε δεσμά. Ὁ δὲ τούτοις ἐπιμένων, καὶ τῷ Θεῷ καταπιστεύων, Δατιανὸν μᾶλλον ἐλέγχειν διετέλει. Ὁ οὖν τύραννος ὀργῇ κατ᾿ αὐτοῦ φλεγόμενος, ποικίλαις αἰκίαις αὐτὸν ὑπόβαλλε.
τῆς οἰκείας ἀρετῆς ἐννοῆσαί τε καὶ εἰπεῖν. Προσελ- Accedens itaque ad Beatum: Manus, inquit, imθὼν τοίνυν τῷ μακαρίῳ, Η βασιλική χειρ, ἔφη, δέ- peratoris eget multis pecuniis, ut quas ad necesσποτα, πολλῶν δεῖται χρημάτων εἰς ἀναγκαίας τοῦ sarios usus reipublica quotidie consumat. Nam
κοινοῦ χρείας ὅσαι ώραι καταναλίσκουσα· ὁρᾷς γὰρ ipse quoque vides, in quantas angustias redacta
καὶ αὐτὸς, ὡς ἐν στενῷ κομιδῇ τὰ τοῦ κοινοῦ περιέστη. sit respublica. Oportet ergo, ut quæ temere et ad
Προσῆκον οὖν ἐστι τὰ εἰκῆ καὶ εἰς οὐδὲν δέον παρὰ nihil quod oportet a te consumuntur, deferantur
σου δαπανώμενα, τῷ τοῦ δημοσίου ταμείῳ προσενε- ad aerarium publicum. Ille autem nihil propterea
χθῆναι. Ο δὲ μηδὲν ἐπ' αὐτῷ διαταραχθείς, οὐ δι- conturbatus: Non est, inquit, justum, ut quæ
καιον, ἔφη, τὰ τῷ ἐπουρανίῳ βασιλεῖ καθιερωμένα τῷ Regi cœlesti sunt consecrata, prodantur regi terΕπιγείῳ καταπροέσθαι. Ιεροσυλία γὰρ ἄντικρυς reno. Est hoc enim plane sacrilegium, et non
τοῦτο, καὶ εἰς Θεὸν οὐ φαῦλον ἀμάρτημα. Εἰ δέ σοι parvum in Deum peccatum. Sin autem tibi visum
οὕτω δέδοκται πράττειν, ἰδοὺ τὰ τῆς Ἐκκλησίας est sic facere, ecce quæcunque sunt Ecclesia,
πάντα λαβὼν ποίει κατὰ τὴν σὴν θέλησιν, εἴγε μη- ea accipe, et fac ut volueris, si quidem te nulla
δείς σε λόγος της γνώμης ταύτης ἀφίστησι προαι- ratio ab hac abducit sententia: mea enim voρέσει γάρ οἰκεία, οὐδ᾽ ὀβολὸν ἕνα τῶν κειμένων luntate ne obolum quidem dimittam eorum quæ
προήσομαι. Οὐδὲν οὖν ὁ θαυμάσιος ἐκεῖνος ἀνὴρ sunt reposita. Nihil ergo, nescio quo modo, ex eo
οὐκ οἶδ' ὅπως ὑποστειλάμενος, εἰσκαλεῖται τοὺς ἐπο- repressus vir ille admirabilis, vocat eos qui seμένους καὶ τὰ χρήματα εὐθὺς ἄραι κελεύει, μηδὲν quebantur, et statim jubet tollere pecunias, nihil
πλέον, ὅτι μὴ ἑκατὸν μόνας τοῦ χρυσίου λίτρας τῷ aliud relinquens patriarcbæ nisi solas centum
πατριάρχῃ καταλιπών.
libras auri.
Κ'. Ἐν ᾧ δὲ κατεσαν οἱ ταῦτα διαβαστάζοντες,
συναντῶσιν ἀνερχομένοις τισὶ πρὸς τὸν πατριάρχην,
κεράμια μέλιτος ἐπικομιζομένοις· ὧν τοῖς μὲν, Πρῶ.
τεῖον, τοῖς δὲ, ᾿Ακαπνον ἐπιγέγραπτο. Ἐπεὶ οὖν ὁ
πατρίκιος ἐθεάσατο ταῦτα, καὶ τὴν ἐπιγραφὴν ὅπως
εἶχεν ἀνέγνω, δηλοί παραχρήμα τῷ πατριάρχη. Εν
τῶν κεραμίων αὐτῷ ἐκπεμφθῆναι. Τοῦ δὲ πιστευθέν
τος αὐτὰ διάπειραν, ὡς ἔθος, αὐτῶν ποιουμένου· εἶτα
καὶ τὸ γεγονὸς ἐπ᾿ αὐτοῖς θαῦμα καταμαθόντος, και
τῷ μακαρίῳ γνωρίσαντος, ὡς πάντα μεστά χρυσίου
τυγχάνουσιν ὄντα, ἂν αὐτῶν παραχρήμα πέμπει τῷ
πατρικίῳ, ὃ Μέλι πρωτείον, τὴν ἐπιγραφὴν εἶχε,
Τούτῳ τοιγαροῦν καὶ γράμματα στέλλει, ὧν ἡ δύναμις οὕτως ἦν· Ο εἰπὼν Κύριος, «Οὐ μή σε ἀνῶ, οὐδ᾽ οὐ
μή σε εγκαταλίπω,» ἀψευδής ὢν αὐτὸς, καὶ νῦν ὧν
ἡ σὴ ἐνδοξία ἀφείλετο χρημάτων ἀντιδίδωσιν ἕτερα,
Δηλώσει δέ σοι καὶ τὸ νῦν ἐκπεμφθὲν κεράμιον, ἓν
τούτων ὑπάρχον. ἴσθι τοίνυν ἀκριβῶς ὅτι τὸν καὶ
πνοὴν καὶ τροφὴν πᾶσι διαχορηγούντα Θεόν, φθαρτός
ἄνθρωπος στενῶται οὗ ποτε ἂν οὐδαμῶς δυνήσεται.
Παρήγγειλε δὲ καὶ τοῖς τὸ κεράμιον διακομίζουσιν,
ἐπὶ μάρτυσιν αὐτοῖς ἀνοιγῆναι κατ᾿ ὄψιν τοῦ πατρικίου, ἀπαγγεῖλαί τε ὡς καὶ τἄλλα πάντα, ὅσα δὴ καὶ
τεθέαται, οὕτως ἔχει, καὶ χρυσίου τυγχάνει πεπληρωμένα. Ευωχούμενον τοινυν καταλαβόντες, ἐγχειρί
ζουσιν αὐτῷ τὴν ἐπιστολὴν ἐπιδεικνύντες καὶ τὸ κεράμιον· ὅπερ ὡς ἐθεάσατο, πολᾷ μοι πάντως δ'
δεσπότης μου, ἔφη, ἐπεὶ οὐκ ἂν ἓν μοι μόνον ἐπέστελλέν. Οἱ μέντοι διακομισταί, καθὼς ἦν αὐτοῖς ἐπιτετεταγμένον, ὑπ' ὄψις αὐτοῦ διανοίξαντες τὸ νεράμιον καὶ τὰ χρήματα εκκενώσαντες, χρυσίου πεπληρῶσθαι καὶ τὰ λοιπὰ ὁμοίως ἀπήγγελλον. Ως δὲ
καὶ τὴν ἐπιστολὴν ἐπιων, εὗρεν ὅτι Θεὸν ἄνθρωπος
στενῶσαι οὐ δύναται, συσταλεὶς ἐπὶ τούτῳ, καὶ
δέους ὑποπλησθείς (ταχεία γὰρ εἰς τὴν τοῦ μὴ και
Leontius lagunculas scribit missas fuisse,
babentes pecunias, non mel: nec miraculum hic
ullum mutati in pecuniam mellis,sed divinam ProXX.Interim autem dum descendebant ii,qui eas
portabant, occurrunt quibusdam ascendentibus ad
patriarcham, qui mellis amphoras afferebant
ad eum, in quarum nonnullis inscriptum quidem
erat, Primarium; in aliis autem, Famo carens.
Postquam ergo hæc vidit Patricius, et agnovit inscriptionem, significavit patriarchæ, ut ad ipsum
millatur una ex amphoris. Cum is autem, cujus
dei hac commissa fuerant, eorum, ut mos est,fecisset periculum, et deinde intellexisset, quod in
eis factum erat miraculum, et beato Joanni signifcasset quod suntomnia auri plena,illico unum mittit
ad Patricium, quod inscriptum erat, Mel primarium.Ad eum autem mittit etiam litteras, quarum
hæc erat vis: Dominus qui dixit, «Non te dimittam, nec te derelinquam, ipse pro iis, quas tua
Celsitudo nunc abstulit, pecuniis reddit alias. Id
autem tibi declarabit quæ nunc ad te missa fuit
amphora, quæ est una ex iis. Scias ergo, quod
Deum, qui spiritum et alimentum omnibus suppedilat, homo, in quem cadit interitus, nequaquam
poterit in angustum redigere. Porro autem præcepit
etiam iis, qui ferebant amphoram, ut eis præsentibus aperiretur in conspectu Patricii, et ei renuntiarent, quod aliæ omnes, quas vidit, ita se habent,
met sic sunt auro plena. Cum eum ergo invenissent
convivantem, ei tradunt epistolam, ostendentes
etiam amphoram. Quam quidem postquam vidit:
Irascitur mihi omnino dominus meus,inquit: neque
euim unaın mihi solam nisisset. Qui autem portabant, quomodo fuerat eis imperatum, cum in ejus
conspectu aperuissent amphoram, et pecunias effiudissent,annuntiabant fuisse reliquias auro similiter
repletas. Cum vero perlegens epistolam invenisset
quod homo Deum non potest in angustum redigere,
videntiam agnoscit in hisce muneribus eo tempore
missis.
col. 753–754page 163 of 391
PG 114:753πάθη τὰ πρὸς γάμον συναλλάγματα καταλιπόντες· οὐδὲν τοῖς πρὸς ἐγγαμοῦντας ἐναντίον. πολλοὶ οἴδασι διαφόρους καὶ τῶν ἐπὶ τῆς λοκανικῆς μηχανήσεις τρόπον, οὗ μέν φησιν τῶν ὅλων τὴν αὔξησιν καὶ τὴν θαυμαστὴν τῆς γενέσεως. Οὕτως, κατὰ τὸν ἅγιον Ἀπόστολον, ὁ ἄγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ· ἠφρόντιστο δὲ λόγῳ κατακοσμήματός τε, εἶ χορηγίας καὶ ἀργυρίῳ καὶ τελευτῆς γενέσει, ὁ δὲ ἱερὸς Ζηνόβιος καὶ ἐπιστολοποιεῖν, ἐν ἰατρείᾳ τε δεξιώτατος ἦν. Φιλάνθρωπον τοίνυν ἐκ τῆς τὸ ἀλόγου θεσμῶν, ᾗ ἐλέησεν, παρέχοντο ἁγνὰ παρατηροῦντα τὴν θεοφιλῆ πολιτείαν τε καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς τὴν ἐκ τῶν ἁγίων βασιλείων εἰς πλήρωσιν.
ΞΕ΄. Ὡς οἱ ἀνδρεῖοι τῆς παρανοούσης ἐ βασιλεύσεως τοῦ νεκροῦντος τὸ Χριστοῦ αἷμα παρεβάτης, ἀδελφὴ ᾖσαν τοῦ Ζηνοβίου· ἧς οἱ νόμοι τε καὶ ἡ ἀξία, τὸ πρὸς τοὺς ἱεροὺς ἀγῶνας. Ὡς οἱ δὲ ἱεραρχία τῷ καξήρεψαν δικαστήριον, ἄπλεις ἐτάκησαν τοῖς βωμοῖς ἐπιστρεφούμενοι, εἰδόν, μετὰ πρῶτα μὲν ἁμέρας ἐξέκοπτον, μετὰ δὲ ἐπαπεθεμένους τῶν λιθάρων τελέσαι.
ΞΣΤ΄. Συνήχθη εἰς πλῆθος θλίψεων αἰώνων καὶ ηὐδόκησε θεός, ἐν τῷ πλήθει ἐπισπευδόντων τῶν συναδελφοῦντας τοῖς Φρυσίνεσιν βλέψαντι βουλήθην· ζεῦγος ἐφοράτωσαν τῷ κοινωνοῦντι πρὸς τούτους μὲν βουλευθέντος, τούτους δὲ τοῦ Βασιλικοῦ καὶ κελεύσαντος Τεντίου, ἐν ᾧ τοῦ κατὰ Χριστοῦ πάθους βεβλήμεθα τὰ εἴδωλα θύσαντα μιμητὰς, καθαρισθέντων πολλῶν Χριστοῦ μαρτύρων διὰ τοῦ προκηρύγματος.
ΞΖ΄. Συνηγμένος ἦν ἄρτι ἐν σχολῇ βαρβάροις βουλευμάτων τε καὶ τῶν τελεσθέντων ὡς ἀπόστολος Σακέλλης, ᾗ τινε τοῦτο εἶπε τὴν υἱόν. Τοῦ δὲ θελήματι τὸ κριτήριον ἐν τοῖς πολλοῖς αὐτοῦ τούτῳ ᾖσαν βλαβοτελεῦν βουλόμενοι, ὡς ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου ἀνελθεῖν τετελεσμένου ἦν βαπτίσαντι. Τοῦ δὲ βελτίω τεῖσαν αὐτοῦ κεφαλὴν ἀφελόντες ἐπὶ μαρτύριον αὐτοῦ, μετὰ πρὸ μὲν ἡμερῶν ἐξεκόπησαν, ὕστερον δὲ τοῖς ἀπαπεμφθεῖσιν τῶν λιθάρων τελέσαι.
ΞΗ΄. Εὐλόγει ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ὁ θεὸς ὁ λέγων Βαρέου φωνή, εἶδε τοῦ ζῆλον κλεπτοτεύχτου Ἀδάμαντος τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τοῦ κατολόγου μήτηρ.
ΞΘ΄. Συναγωγεῖται ἐν τῷ βαθμῷ ᾗ τρόπον τε φιλαρχίου τοῦ Δεκίου, πρᾶξαι ἦν εἶτα ἐπετέθη, ἐν τῇ ἐπ΄ αὐτοῦ (ΙΘ΄), μηδὲν εἰς τὸν τοῦ εἰδωλολατροῦντα σεβόμενον διδάξαντι. ἐδίδαξε δὲ τοὺς ἀρχιερεῖς εἰς τὸ τοιοῦτον εἰσαγαγεῖν Χριστοῦ τοῦ θεοῦ τῶν ἐπὶ Βαλεριανοῦ εἰς σεβάσμιον καὶ αἱρεσίαν ἐν ταῖς ἁγίαις μαρτύρων ἐπηκόλουθεν. ἐν δὲ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ αἱ τέχναι εἰς ἅγιον βαπτίζεσθαι. Ἀμήν.
άρετος), Ζῇ Κύριος, ἐξεβόησεν, οὐδὲ ὁ ταπεινὸς Νι
κήτας στενῶσαι τοῦτον πειραθῆναι ἀνέξεται.
ad se postea reversus et timore repletus (eorum Α'λῶς πεπραγμένου μετάνοιαν εὐγενής ψυχὴ καὶ φιλο
enim,quæ non recte facta sunt, penitentia cito movetur generosa virtutis amans anima), Vivit Deus,
XXI.Cum statim itaque surrexisset, et quascun- ΚΑ'. Παραυτίκα τοίνυν διαναστάς, καὶ τὰ χρήματα
que ex ecclesia sustulerat pecunias rursus sump- πάντα ὅσα δὴ καὶ τὰ τῆς ἐκκλησίας ἀφείλετο πάλιν
sisset, et ipsam quæ missa fuerat amphoram,quin- ἀναλαβὼν, καὶ αὐτὸ τὸ σταλὲν κεράμιον, ἀλλὰ καὶ
etiam e suo libras trecentas addidisset, ascendit παρ' ἑαυτοῦ χρυσίου λίτρας τριακοσίας προσεπιθείς,
ad patriarcham, veniam petens inconsiderati con- ἄνεισι πρὸς τὸν πατριάρχην, συγγνώμην τῆς ἀβου
silii. Ille autem eum libenter excipiens, neque ei λίας αἰτούμενος. “Ο δὲ ἀσμένως αὐτὸν δεξάμενος,
exprobravit,neque aliquid locutus est,quod ei after- οὔτε ὠνείδισεν, οὔτε τι τῶν λυπούντων ἀπεφθέγξατο
ret molestiam: sed verbis potius animum consolan- πρὸς αὐτόν· λόγοις δὲ μᾶλλον παρακαλοῦσι ψυχήν,
tibus et spiritualibus admonitionibus confirmatum καὶ νουθεσίαις ἐπιστηρίξας πνευματικαῖς, ἀπέστειλε.
amandavit. Ab eo autem tempore tanto fuerunt Καὶ τὸ ἀπὸ τοῦδε οὕτω πρὸς φιλίαν ἀλλήλοις ἀμφόinter se conjuncti vinculo amicitiæ, ut etiam pa- τεροι συνεδέθησαν, ὡς καὶ ἀνάδοχον τῶν αὐτοῦ παίtriarcha fuerit ejus filiorum susceptor. Ut autem δων γενέσθαι τὸν πατριάρχην. Ἵνα δὲ μὴ μόνον διὰ
non solum per uberiorem laxamque et solutam vi- 3 τῆς ἀφθονωτέρας ἀγωγῆς καὶ ἀνέτου, τὸ ἀπαράβλη
vendi rationem cognosceretur animus ejus incom- τὸν τῆς τοῦ ἀνδρὸς προαιρέσεως, τῆς τε πρὸς Θεὸν
parabilis, et bona spes ejus in Deum fidei, sed πίστεως τὸ εὔελπι γνωρισθῆ, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς στενωetiam per angustiorem,quam esset probatus, esset τέρας τὸ δοκίμιον οἷος φανηρός γένηται· (δῆλον γὰρ
evidens: (clarum est enim, quod sunt utraque pe- ὡς ἐπισφαλῆ ἀμφότερα· εὐημερία χαυνοῦσα καὶ τῆς
riculosa, nempe et res secundæ, quæ enervant et τοῦ Θεοῦ μνήμης ἐκβάλλοντα, καὶ δυσπραγία πάλιν
emolliunt, a Deique recordatione ejiciunt; et res αποστενοῦσα καὶ πρὸς μικροψυχίαν ἐλαύνουσα) δια
adversarursus, quæ in aretum cogunt, pusillumque ταῦτα οἰκονομεῖ τοῦτον ἐνδείᾳ περιπεσεῖν ὁ Θεός.
et abjectum animum efficiunt): propterea provi- Τίς δὲ ὁ τῆς οἰκονομίας τρόπος, ἐρῶ.
dit Deus, ut is cadat in egestatem. Quonam modo autem id provisum sit, dicam.
XXII.Cum magna multitudo eorum,qui manum
ΚΒ΄ Τοῦ πολλοῦ πλήθους τῶν τὴν Περσικὴν χεῖρα
Persicam effugerant, confugisset Alexandriam, et διαφυγόντων εἰς τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν καταπεφευγότων,
esset magna alimenti penuria, maxime quod nec G καὶ τῶν τροπῶν σφόδρα σπανιζουσῶν, τῷ μάλιστα
illo tempore Nilus ascendisset,ut consueverat, et κατ' ἐκεῖνο καιροῦ μηδὲ τὸν Νεῖλον ὥσπερ σύνηθες
pecunia Ecclesia essent consumptæ; coactus est ποιήσασθαι τὴν ἀνάβασιν, καὶ τῶν τῆς ᾿Εκκλησίας
ille magnus mille libras auri mutuas accipere ab. χρημάτων ἀναλωθέντων, ἀπηναγκάσθη ὁ μέγας χιλίας
aliquibus. Cum autem eas quoque consumpsisset, χρυσίου λίτρα; παρά τίνων ἐκδανείσασθαι· ὡς δὲ καὶ
agitabatur magna sollicitudine, et Dei orabat be- ταύτας ἀνάλωσε, πολλή τις αὐτὸν ἐκλόνει φροντίς,
nignitatem, ut in rebus dubiis aliquam viam ex- καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἐδεῖτο πόρον ἐν
cogitaret. Sed etiamsi ad tantam redactus fuisset ἀπόροις ἐπινοήσασθαι· ἀλλὰ καὶ οὕτως εἰς ἔσχατον
inopiam, non fuit tamen victus a calamitate, non ἀπορίας ἐληλακώς, οὐχ ἥττων ὤφθη τῆς συμφορᾶς,
divinas leges et sacras constitutiones affecit de- οὐ τοὺς θείους νόμους καὶ τὰς ἱερὰς ᾔσχυνε διατά.
decore, nec intermisit commissum sibi gregem ξεις, οὐδὲ καθυφῆκε τι τοῦ μὴ πρὸς ἀκρίβειαν ἰθύν
accurate regere. Itaque cum quidam clericus, ex νειν τὸ πιστευθὲν ποίμνιον. Ταύτῃ τοι καὶ κληρικὸς
iis qui secundas nuptias contraxerant, abundans τις τῶν δευτέροις γάμοις ώμιληκότων, πλούτω
divitiis, vellet consequi gradum diaconatus, res περιττῶς ἔχων, τοῦ τῶν διακόνων βαθμού τυχεῖν
civisset autem has patriarchæ angustias, et arrio εφιέμενος τὴν στένωσιν ταύτην τῷ πατριάρχη μεμαpuisset tempus tanquam opportunum, si pecuniis Dθηκὼς, καὶ τὸν καιρὸν ἁρπάσας ὡς ἐπιτήδειον, εἶχε
levata inopia assequeretur id, quod desiderabat, χρήμασι τὴν ἔνδειαν θεραπεύσας αὐτὸς ἐπιτύχοι τοῦ
chartam tradidit beato Joanni, quæ sic habebat: ποθουμένου, χάρτην ἐγχειρίζει τῷ μακαρίῳ οὕτω
Cum accepissem angustias in quas redacta est πως ἔχοντα· Τὴν συνέχουσαν στένωσιν τὴν μεγαλόσ
munifica dextera mei domini, non existimavi δωρον δεξιὰν τοῦ ἐμοῦ δεσπότου καταμαθών, οὐ δέον
oportere me quidem degere in deliciis et rerum ἡγησάμην ἐμὲ μὲν ἐν ἀπολαύσει διάγειν καὶ ἀφθο
abundantia,dominum autem meum redactum esse νίᾳ, τον δεσπότην δὲ τὸν ἐμὸν ἐν στενώσει διατελείν.
in angustias. Sunt apud me frumenti quidem Εἰσὶ τοίνυν παρ' ἐμοὶ σίτου μὲν χιλιάδες πολλαί,
multa millia, auri aulem centum libræ et quin- χρυσίου δὲ λίτραι ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα. Ταύτας
quaginta: eas velim per te dare Christo, si tan- δέομαι δοῦναι διὰ σοῦ τῷ Χριστῷ, εἰ μόνον ἄξιος τῆς
tum judicatus fuero dignus ejus diaconatu per αὐτοῦ διακονίας κριθείην διὰ τῆς σῆς ἁγίας χειρο
sanctam tuam ordinationem. Inventum enim est τονίας. Εὔρηται γάρ που τοιοῦτον καὶ παρὰ τοῦ ᾿Απο
alicubi quid dictum fuisse apud Apostolum 9, ex στόλου λεχθέν, ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις
necessitate legis quoque fieri translationem. γίνεσθαι.
3 Heb. vi.