PG 114Symeon Metaphrastes
Part Three of the Works: Containing the Lives of the Saints
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · vision-corrected (sonnet, page-by-page) · Migne scan — scholarios OCR + scan in the Page/Facsimile views — PG column chips mark the printed columns.
« first‹ prevPage 4 of 5next ›last »
col. 1027–1028page 234 of 391
PG 114:1027θύις. Τί οὖν ποιέσωμι; Τῷ πατρί μου ἀεὶ ὁ τῶν μοναχῶν βίος ἐπαντεύθη ἰδεῖν, καὶ μακαρισμοῦ ἄξιον τοῦτον ἔλεγε με δεῖ, καὶ οἱ ἀν διαχρησό μοπι πατρικῆς γνώμης καὶ τοῦ τύχωεν. Οὕτω εἰ πόν, ἐθεᾶ τῆς πρὸς τὰ Ἱεροσόλυμα εἴχετο. Γενό μενος δὲ ἐντεῦ, καὶ τοῖς ἁγίοις θελδῶν τόποις ἐπελθεῖν καὶ τοῖς μοναχοῖς ἀγγέλων βίον ἐπιτελοῦν σι, ἤφη πολλὰ μέχρι, συνελὴ γεγονέτι τῶν τῶν με γάλων, οἱἁ ἂσπερ τῆς ἀρετῆς σύμβολα ἐκ τοῦ βα σιμασθεῖς τε καὶ κατακτήσασθαι, καὶ τῶν ἀγθελμόγων δαπανὴν παρεχεῖν φ προσήρμοζεν ἤθους καὶ ἀπεπλήσατο. Εὐθὺς ὑπεληλυθεῖν, λέγει πολλά χρὴ ἄνω καὶ κάτω πλανᾶσθαι, ἀλλ᾽ ἀθέμιτον λοιπόν ἐστι, καὶ χρὴ καὶ ὁ πατήρ, καὶ ἡ μήτηρ, καὶ ὁ ἀδελφός ὁ σὸς ζῷσιν· ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ μετὰ σοῦ τῶν ἐδικῶν κλήρων περιεχγεύνοντες διοίκωσιν, καὶ μὴ ἡμῶν ὄντες πατέρες ἀδεῶς τε κακῶν ὑδαιμόνων, καὶ τῶ τῶν μοναχῶν σχήματι δέσμοι ὡς εἰ κάλαιτον σου κατεσχέθησαν. Ἐσθόσεν οὖν ἐγίγνετο, καὶ θέσεις τῆς εὐχῆς, ἐπὶ μέλλης οὗτος, πρὶν ἢ τὸν βίον ὑπεληθεῖν, ὥρεσθαι. Ἥκουσε κἀ θέσματα ταῦτα ὁ θεῖος Ἀρκάδιος (θεοῦ δὶ καὶ τοῦτο πάντως ἦν), καὶ τὴν κανόνα πεαλαδῶν, εἴχετο σπευδέναι, καὶ πρόθυμος αὐτῷ ἦγεν. Χρόνοι δὲ ἤδη δύο παρῳχηκέναι ἀλλὰ προσήκει ἴνεσθα μάθεστε δεῖ, ἵν᾽ ὥσπερ τὰ λυπηρά μαθόντες ἐλγίζωμεν, οὕτω καὶ τοῖς χαριστήριοις προσέχοντες, εὐρωθεῖεν τὰ ἀνθρώπῷ λύσιμα. μετὰ τοῦτο δύο χρόνοι παρέλθων, ὁ πατὴρ αὐτοῦ κατανοοῦντι αἰσθ δύσει, ὅτι δὴ τοῖς ἐλαίωι παυεὶ τοῦ κἀκεῖνον βίου κατελθεῖν ἐδέλειν ὑποτίθεταεν, ἐγνώκει ὄζηγέτι εἰ ποτ᾽ εὖ πατροῦντα τῆς πρὸς τὸν Ἀρκάδιον σπεύσεως, εὑρόμενος χαρακτήρα ἐκείνου, ἀξιῶβαι τοῦ δέξασθαι μετὰ τῶν ὑψωτοῦ φυλάττεσθαι. Ἠδὴ δὲ τῷ ἀπεστελμένῳ δηγηθῆναι, τούτου τοῦ ὁλοκλήρου καρπὸς παρὰ τὴν πρόθεσίν εἶχε. Κινδυνεύσας τοῦ νέου σφόδρα τὴν γέννησιν εἰκάσαι τε καὶ θαλάσσῃ χρῆναι τε ἡμῶν κυρίου ἐλεεῖν θεὸς ἀπεισέδεεν, εἶπε δ᾽ οὖν ἐπί τε θεὸς εὐσυνήθει, σωτηρίᾳ, οἱ με· κινδῦου λυτρωτηρίαν τὴν πατρίδα τοῦ ἐπεχθεῖν τε εἰσαγαγεῖν, ὡς καὶ δόντα δὲ εἰσθεὶν εἰλήφωμεν, ὡς καὶ τοῦτο ἄλβεγον συμβῆναι πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ βουλήν· ἐκεῖθεν οὖν ποιησόμεθα τὴν πορείαν, εἰς τὴν Ἱεροσόλυμα ποιοῦντες, καὶ πρὸς τοὺς ἁγίους περιεπέλθωμεν τόπους.
col. 1029–1030page 235 of 391

(Januarii die 28. Acta Sanctorum Bolland. ad hanc diem.) 1. Plures in Syria vixere sanctimonia illustres eremitæ, Jacobi appellati. Horum unus is fait de quo Theodoretus cap. 25 Philothei, seu lib. 1x De Vitis Patrum, scribit, qui tugurino inclusus de gebat juxta vicum Duzan in Syria,» perque modicam fossam responsa reddebat, neque igne usus unquam, neque lumine lucernæ. Nonagenario major adhuc in vivis erat, cum librum illum Theodo retus sæculo quinto conscriberet. 2. Alius ab eopem Theodoreto cap. 21 memoratur Jacobus, cui ipse Magni, Theodorus Lector lib. 1 Collectan. Syri, Evagrius lib. II, cap. 9, Syrii, Rosweydus Hypeihrit, quod sub dio viveret, cogno men tribuere. Hujus meminit Baronius tom. V. an. Chr. 404, num, 108, et an. 414, num. 15, et tom. VI, an. 458, num. 15, ubi jure Nicephorum corrigit, qui eum cum Jacobo Nisibeno confudit. Coli tur Nisibenus xv Julii, ad Jacobas Magnus, sive Syrus, xxvi Novemb., licet loca ex Annalibus Baronii jam citata a nobis, ascripta margini sint in postrema Martyrologii Romani editione ad notationes vi Augusti, quo die colitur alius Jacobus Eremita Amidæ in Mesopotamia ad Tigrim fluvium» mira culis clarus, duobus illis multo junior; quippe qui post Amidam a rege Persarum captam adhuc vivebat. Capta vero est Amida, teste Marcellino in Chronico, «Consulibus Avieno Juniore et Probo» (pro quo alii Raffum, scribunt) an. Chr. 502, quo Baronius num. 40 de hoc S. Jacobo agit ex Pro copii lib. 1 De bello Persico. 2. Philippus Ferrarius in Topographia Martyrologii Romani, verbo Palæstina, scribit hunc ‹ Ja cobum Eremitam, qui Amidæ ponitur sub die vi Augusti, eumdem videri cum eo qui hoc xxvi Januarii colitur.» In quo indubie, fallitur, et quidem vehementer. Ille enim, teste Procopio, «in vico ab Amida unius diei itinere distante, in brevi spatio cancellis interseratis inclusus › vixit; hic prope oppidum Porphyreonem, ab anno ætatis circiter vicesimo «in spelunca quadam quin decim annos habitavit.» 4. Est autem Stephano lib. De urbibus Hoppupe módic Þoiviane, urbs Phæniciæ, admodum anti qua; cujus meminit Polybius lib. v, de bello agens Antiochi Magni. Episcopalis fuit sub metropolita Cæsarem Palestinæ, ut habetur lib. 11 Notitiæ episcopatuum Miræi, ubi tamen Porphyron scripta, Wilhelmo Tyrio lib. 1x Belli sacri, cap. 14, et lib. x, cap. 6 et 10, et alibi Caiphás appellatur, Tyrium sequuntur Adrichomius in tribu!sachar, cap. 47, Quaresmius, et alii; qui tamen falluntur dum a Caipha pontifice exstructam scribunt: restaurata ab eo est fortassis. Juxta mare, ad Carmeli montis radices, parte aquilonari sitam tradunt. 5. Porphyreonis urbis incolis «cum se honorari videret,»ut num. 10 dicitur, fugiens abiit qua draginta milliaribus et ad ripam fluvii triginta annos habitavit.» Hunc fluvium Cisonem arbitramur, qui ex mari Galilææ, seu Tiberiadis, in mare Mediterraneum defluit, cui ad leucas aliquot mons Hermon, sive Hermonium, adjacet; apud cujus petras in spelunca videtur vixisse, ex qua cum fœ dum illud flagitium perpetrasset, discessit, atque annos decem in alia spelunca, seu vetere sepulcro, in eadem regione exegit. At si flumen hoc quispiam Jordanem esse contendat, haud equidem pugnaciter obsistemus, si quod attulerit probabile argumentum, atque aspiam repererit non plus 40 millibus passuum fluere a Porphyreone Jordanem. 6. Jacobo mox ab obitu, ob miraculorum frequentiam, sacra exstructa est ædes, in quam ejus tran slatæ sunt reliquiæ, et memoria quot annis cum solemni festivitate celebrata. Vita S. Jacobi scripta videtur a vetusto auctore, haud diu post ejus mortem, ut hæc verba innuunt «: Cum religiosissimus episcopus obitum cognovisset, ad eum locum cum toto clero et probis laicis accessit, qui cum aro matibus pretiosis eum condiissent, Deum ipsum et ejus gloriam celebrantes, venerandas ejus reli quias in illo ipso monumento deposuerunt. Postea sanctus Dei sacerdos sacram ædem ad speluncam ædificavit, ejusque reliquias illuc transtulit. Quo in loco usque in hodiernum diem multi curantur ac tota civitas, et finitima regio, ejus memoriam singulis annis celebrans diem magnum festum agit › etc. Quæ postrema de ætate Metaphrasta (qui hanc Vitam suo de gestis sanctorum operi inseruit, recognitam a se fortassis, ac de more interpolatam) minus commode accipi videntur posse, cum omnia late Saraceni Metaphrasta ævo tenerent. Eam porro Vitam Latine a Gentiano Herveto versam, ediderunt Lipomanus et Surius:contractam Georgius Garnefeltius lib. II De vitis eremitarum, num. 7.

Day 28Die 28

col. 1027–1028page 234 of 391
PG 114:1028ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ ΤΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ. Α'. Πολλῶν ἀγαθῶν καὶ ψυχωφελῶν εὐεργεσιών Ι. τοῖς φιλοθέοις καὶ κατὰ τὰ προστάγματα του ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ζῆσαι θέλουσιν ἡ καλλίστη τῆς ταπεινοφροσύνης κτῆσις πρόξενος γίνεται, ἣν ὁ δράξασθαι σπουδάσας καὶ ταύτην κατορθώσας, οὐ πτῶσίν τινα, οὐ πάθους αἰχμαλωσίαν, οὔτε μήν τύφον τῆς ἐφ' ἑαυτῷ πεποιθήσεως ὑπομεῖναι δυνήσεται. Ὅτι γὰρ ταύτην πολλὴν ζημίαν καὶ ἀνήκεστον βλάβην καὶ μέγιστον κίνδυνον ἐπάγει τοῖς μὴ προσ ἔχουσιν, ἔστιν μὲν ἐκ πολλῶν ἑτέρων κατιδείν τε κμηρίων, μερικῶς δὲ καὶ ἐκ τοῦ μέλλοντος παρ' ἡμῶν προτίθεσθαι διηγήματος πρὸς οἰκοδομὴν καὶ ἀσφάλειαν [τῶν] τὸν ἀγγελικὸν τοῦτον βίον ἔπαν ῃρημένων. Εν τούτῳ γὰρ εὑρήσομεν καὶ πολιτείαν εὐάρεστον ἀσκήσει κατορθωμένην καὶ πτῶσιν ἐσχά την εκ βαθυμίας συμβάσαν, καὶ τὴν τῆς μετανοίας δύναμιν τοσοῦτον ισχύουσαν παρὰ τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ, ὡς μὴ μόνον ἐξ αὐτῶν τοῦ ᾅδου πυλῶν καὶ τῶν τῆς γεέννης δεινῶν ἐξαρπάσαι τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ γὰρ μείζονα τῆς προτέρας ἀρετῆς αὐτὸν ἀποφῆναι καὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι ἄμεινον αὐτῷ γενέσθαι τὴν ἐπανόρθωσιν. Β΄. Γέγονε τις αναχωρητὴς ἐν κωμοπόλει Πορφυρεῶνι καλουμένη, ᾧ ὄνομα Ἰάκωβος. Οὗτος τῇ τοῦ προσκαίρου βίου ματαιότητι ἀποταξάμενος ᾤκησεν ἔν τινι σπηλαίῳ ἐπὶ πεντεκαίδεκα ἔτεσιν. Ἐπὶ τοσ οῦτον δὲ ἀρετῇ καὶ ἀσκήσει προκόψας τίμιος ὤφθη καὶ εὐάρεστος τῷ Θεῷ, ὥστε αὐτὸν καὶ χαρίσματος κατὰ δαιμόνων καταξιωθῆναι, καὶ πολλὰς ἑτέρας ἰάσεις τῷ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπετέλει ὀνόματι. Πάντες τοίνυν τὴν τοῦ ἀνδρὸς πολιτείαν θαυμάζοντες, πρὸς αὐτὸν συνέτρεχον, ὧν οἱ πλείους τῆς τῶν δυσσεβών Σαμαρειτών θρησκείας υπήρχον, οὔσπερ ὁρῶν πρὸς αὐτὸν παραγενομένους ὁ τοῦ Θεοῦ
col. 1029–1030page 235 of 391
PG 114:1030ἡ ἄνθρωπος, ἐπὶ πολὺ κατηχῶν ἐκ τῶν θείων Γραφών, εἰς τὴν ἀληθῆ πίστιν ἐπέστρεψεν. Γ'. 'Αλλ' ὁ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ἐξαρχῆς που λεμῶν, διάβολος, καὶ μάλιστα τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν δούλοις, ὁρῶς ἑαυτὸν διὰ τῆς πολλῆς τοῦ ἀνδρὸς εὐαρεστήσεως καὶ ἀκριβούς πολιτείας ἐπὶ πολὺ δια κόμενον, ἐπεχείρησεν αὐτὸν τῶν προειρημένων τόπων διώξαι. Εἰσελθὼν γὰρ εἰς ἕνα τῶν Σαμαρειτῶν τῶν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς τὴν ἀλήθειαν ἀποστρεφομέν νων, παρασκευάσεν αὐτὸν συναγαγεῖν πάντας τοὺς προσέχοντας αὐτῷ φίλους και συγγενεῖς ἐπὶ τῷ ενεδρευθήναι ἁγίῳ ἀνδρὶ, ὅπως αὐτὸν παγιδεύσεις δυνηθείη τῶν μερῶν ἐκείνων ἀπελᾶσαι. Συνελθόντες τοίνυν ἅπαντες εἰς τὸ καταγώγιον τοῦ παρ᾽ αὐτοῖς ἱερέως, καὶ πολλὰ μηχανησάμενοι, τέλος μία πάνω των ἐπεκράτησε γνώμη. Καὶ δὴ μετεστειλάμενοι αναιδὲς καὶ ἀσχημόνως προεστώς γύναιον, διδούσιν αὐτῷ εἴκοσι χρυσίνους, καὶ ἄλλα τοσαῦτα παρέξειν αὐτῷ κατεπαγγέλλονται, εἰ δυνηθείη ὑποσκελίσαι τὸν τοῦ Θεοῦ δοῦλον Ιάκωβον, πρὸς τὸ λαβὴν δραξαμένους, δυνηθῆναι αὐτοὺς ἐκ τῆς χώρας αὐτῶν ἀπελέ σαι. Δ΄. Ταύταις ταῖς ὑποσχέσεσι ἡττηθὲν τὸ γύναιον ἔπεισιν πρὸς αὐτὸν ἑσπέρας βαθείας λοιπὸν ἐπιλε βούσης καὶ κρούσασα τὴν θύραν, δέξασθαι αὐτὴν παρεκάλει]. Τοῦ δὲ ἀναβαλλομένου, καὶ Επὶ τοῦτό που πολὺ ὑπερτιθεμένου, ἐπέμενεν ἀντι δὺς κρούουσα, καὶ μετὰ πολλῆς ἱκεσίας ἐκλιπαρούσα δεχθῆναι αὐτήν. Καὶ δὴ παρανοίξας καὶ θεασάμενος αὐτὴν, ἔδοξεν φάντασμα εἶναι· καὶ κατασφραγίσας " αὐτὸν, προσέῤῥηξεν την θύραν καὶ ὑπέστρεψεν· καὶ στὰς κατὰ ἀνατολάς, ἐκτενή προσευχὴν τῷ Θεῷ ανέπεμψεν. Πολλῆς δὲ ὥρας διαδραμούσης, καὶ τῆς νυκτὸς ἤδη τὸν μέσον δρόμον καταλαβούσης, οὐκ ἀπέσχετο τοῦ κρούειν καὶ μεγάλῃ φωνῇ ἐκδοἦν ; Ελέησόν με, δοῦλε τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄνοιξόν μοι, μή πως θηρίων βρώμα πρὸς τῆς κέλλης σου γένωμαι. Ε΄. Συνιδών τοίνυν ὁ δίκαιος καὶ ἀναλογισάμενος τὴν ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις τῶν θηρίων πληθύν, εἰς διάκρισιν ἐμπεσών, ἤνοιξεν ἄκων, καὶ λέγει αὐτῷ Πόθεν ἦλθες ὧδε, ἔφη, τινα δὲ ζητεῖς, καὶ τίνος εἷς; Η δὲ ἀποκριθεῖσα ἔφη· Ἐκ τοῦ ἀσκητηρίου εἰμὶ τούδε, καὶ ἀπέστειλέ με ἡ ἡγουμένη ἀπενεγκεῖν εὐλογίας εἰς τήνδε τὴν κώμην· καὶ ἐν τῷ ὑποστρέφειν με καὶ ἀπιέναι ἐν τῷ μοναστηρίῳ, ὄψησέν μοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, Παρακαλῶ οὖν σε, ἄνθρωπε τοῦ Θεού, οἰκτείρησόν με καὶ δέξαι με, ἵνα μὴ θηριάλω Ο
τος γένωμαι· Τότε σπλαγχνισθεὶς εἰσήνεγκεν αὐτήν καὶ παραθεὶς αὐτῇ ἄρτον, καὶ ἅλας, καὶ ὕδωρ, εἰσα ελθὼν αὐτὸς ἐν τῷ ἀνωτέρῳ κελλίῳ, ἐνέκλεισεν αὐ τὸν, καταλείψας τὴν γυναῖκα ἐν τῷ ἐξωτέρῳ κελ λίῳ. Γ΄. Ἡ δὲ ἔδοξεν πρὸς ὀλίγον ἠρεμεῖν· καὶ μετὰ ταῦτα ἀναβοᾷν ἤρξατο, καὶ ολοφυρομένη προσρήσσειν ἑαυτὴν τῇ θύρα, καὶ μετὰ θρήνων ἐπικαλεῖσθαι τὸν ἄγιον. Καὶ δὴ παρακύψας διὰ τῆς θυρίδος, καὶ ἰδὼν αὐτὴν συνεχομένην καὶ ὡς ἐν πολλῇ ὀδύνῃ οὖσαν, ἐν ἀμηχανία περιέστη, τί ἂν εἴποι αὐτῇ, ἢ τί ποιή σει αὐτῇ. Ἡ δὲ λέγει πρὸς αὐτόν· Δέομαί σου, ἐπί βλεψον εἰς ἐμὲ καὶ σφράγισόν με, ὅτι καρδιακῇ ὁδύνῃ συνέχομαι. Ταῦτα ἀκούσας ἐξῆλθεν, καὶ πυράν με γάλην ἀνάψας, παρεκάθισεν αὐτὴν, καὶ τὴν ἀριστερὰν αὐτοῦ χεῖρα ἐπιδήσας τῷ πυρὶ, τῇ δεξιᾷ ὑπαλείφων ἐκ τοῦ ἐλαίου τῶν ἁγίων ἐπυρίαζεν αὐτὴν διὰ τῆς θερμότητος τῶν χειρῶν αὐτοῦ, κατασφραγίζων αὐτὴν συνεχῶς ἐπὶ τοῦ στήθους. Ἡ δὲ τῇ οἰκείᾳ ἀναιδείᾳ φερομένη, βουλομένη τε αὐτὸν παγιδεύσαι καὶ εἰς ἐπιθυμίαν ἄτοπον ἀγαγεῖν, λέγει αὐτῷ Δέομαί σου, ἄλειψόν μου ἐπὶ πολὺ τὴν καρδίαν, ὅπως παύσῃ ἡ συνέχουσα με οδύνη. Ὁ δὲ ἅγιος, κατὰ τὴν προσοῦσαν αὐτοῦ ἁπλότητα, εἴκων αὐτῇ, τὰ πρὸς θεραπείαν αὐτῆς ἐπετέλει· ἅμα δὲ καὶ τὰς τέχνας τοῦ πονηροῦ ἐπιστάμενος, καὶ δεδιώς, μή πῶς ἐκ τῆς πολλῆς εἰς αὐτὴν συμπαθείας ἀθάνατον ἑαυτῷ ἀσθένειαν ἐπαγάγοι, ἐπὶ δύο ἢ καὶ τρεῖς ὥρας οὕτως ἀφειδῶς τὴν ἀριστερὰν χεῖρα τῷ πυρὶ προσ φέρων ενεκαρτέρει, ἄχρις οὗ αἱ ἁρμονίαι τῶν τῆς χειρὸς δακτύλων καυθεῖσαι ἀπέπεσαν. Τοῦτο δὲ ταῖς διαβολικαῖς μηχαναῖς ἀντιστρατευόμενος ἐποίει, ὥστε αὐτὸν διὰ τῆς ἐκ τοῦ πυρὸς προσγινομένης αὐτῷ ἀφορήτου ὀδύνης, μή τινα κακίστη, ἔννοιαν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ ὑπεισελθεῖν. Ζ΄. Ἡ δὲ, τὸ παράδοξον ἰδοῦσα, καὶ ἐν ἑαυτῇ γε νομένη (ἑώρα γὰρ τὴν χεῖρα τοῦ ἁγίου πᾶσαν σχε δὸν ὑπὸ πυρὸς δαπανηθείσαν), δακρύσασα πικρόν, καὶ στενάξασα δεινὸν, τοῖς ποσὶ προσέπεσε τοῦ ἁγίου, καὶ ταῖς χερσὶν αὐτῆς τὸ ἴδιον τύπτουσα στην θος, ἐδόκ· Οἵμοι τῇ ἀθλίᾳ καὶ ἐσκοτισμένῃ! οίμοι:! ὅτι κατάβρωμά εἰμι τοῦ αἰωνίου πυρός! οίμοι ὅτι δοχετόν εἰμι τοῦ διαβόλου! Ο δὲ ἅγιος πρὸς ταῦτα ἐντὸς γενόμενος, φησὶν πρὸς αὐτήν· 'Ανάστηθι, γυναι. Καὶ σὺν πολλῇ τῇ βίᾳ ἐκ τοῦ ἐδάφους ανα στήσας αὐτὴν, καὶ εὐχὴν ἐκτενῆ ἐπιτελέσας, λέγει αὐτῇ· Τί σοί ἐστιν, ἀνάγγειλόν μοι. Ἡ δὲ μόλις ἐλθοῦσα εἰς ἑαυτὴν, ὅπως εἶχεν τὰ τοῦ πράγματος κατὰ λεπτὸν αὐτῷ ἐξηγήσατο, φανερώσασα αὐτῷ τὴν τῶν παρανόμων Σαμαρειτών, μᾶλλον δὲ τοῦ διαβόλου, μελετηθεῖσαν κατὰ τοῦ ἁγίου ἐπιβουλήν. Καὶ δὴ μέγα στενάξας ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, καὶ πολλὰ μετὰ δόξης καὶ δακρύων εὐχαριστήσας τῷ Θεῷ, κατήχης σεν αὐτήν, δούς τε αὐτῇ εὐλογίας, ἀπέστειλεν αὐτὴν πρὸς τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον ᾿Αλέξανδρον. Ἡ δὲ τὴν ἐκκλησίαν καταλαβοῦσε, έκαστα τῶν παρηκολουθηκότων τῷ Θεῷ πρῶτον, ἔπειτα δὲ καὶ [τῷ] ἀγιωτάτῷ ἀνδρὶ ἐξομολογήσατο· ὃς καὶ αὐτὸς πλεῖ στα κατηχήσας αὐτὴν, καὶ εὑρὼν αὐτὴν ἐκτενῶς ἐφ'
col. 1031–1032page 236 of 391
PG 114:1031νασίας λουτρὸν καὶ μετὰ ταῦτα τὴν μὲν γυνεται ἀπέστειλεν εἰς τὸ τῶν παρθένων ἀσκητήριον. Σύμ αγαγὼν δὲ πάντα τὸν θεοφιλή κλῆρον καὶ τὸν φιλό χριστον λαόν, ἐξεδίωξεν τῆς τε πόλεως καὶ τῶν με. ρῶν ἐκείνων πάντας τους εὑρεθέντας Σαμαρείτες, καὶ μετὰ ταῦτα παραγενόμενος πρὸς τὸν τοῦ θεοῦ δοῦλον Ἰάκωβον, ἐπὶ πολὺ αὐτὸν, ὡς πατὴρ γνήσιος, ἐπεστήριξεν. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ ἡ προβλέπεται γυνή οἷς ἔπραξεν μετανοοῦσαν, ἔδωκεν αὐτῷ τὸ τῆς ἀθε ἐκ μετανοίας αὐτὴν τῷ Κυρίῳ προσήνεγκεν, ὡς τιμίαν ὀφθεῖσαν αὐτῷ, καὶ χαρίσματος κατά δεμά νων καταξιωθῆναι. Η΄. Μετὰ δὲ χρόνον τινὰ, θυγάτηρ τινὸς τῶν πρωτ τευόντων του βουλευτηρίου ὑπὸ ἀκαθάρτου πνεύμε τος ἐνεργουμένη ἐβόα, ἐξ ονόματος ἐπικαλουμένη τίν ἄγιον. ᾿Αγαγόντες οὖν αὐτὴν πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ δοῦ λον οἱ ταύτης γονεῖς, παρεκάλουν αὐτὸν ἐλεῆσαι τὴν αὐτῆς νεότητα καὶ ἀπελάσαι ἀπ᾿ αὐτῆς τὸν ἀκάθαρ τον δαίμονα. Καὶ δὴ προσευξαμένου τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς καὶ τὰς χεῖρας αὐτῇ ἐπιθέντος, παραχρῆμα τῇ τοῦ Κυρίου χάριτι τὸν δαίμονα ἀπήλασεν καὶ τὴν παῖδα ἰάσατο. Εὐχαριστήσαντες τοιγαροῦν οἱ ταύτης γονείς τῷ Θεῷ καὶ τῷ ἁγίῳ ἀνδρὶ ἀπέστειλαν αὐτῷ χρύσ σινα τριακόσια· ἄπερ ὁ δίκαιος οὐ μόνον λαβεῖν οὐκ ἠνέσχετο, ἀλλ' οὐδὲ ἰδεῖν κατεδέξατο, λέγων αὐτοῖς καὶ πείθων, μὴ δεῖν τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ ἐμπορίαν ποιεῖσθαι, ᾿Αλλὰ μᾶλλον δότε αὐτὰ τοῖς πτωχοῖς Εγώ γὰρ ταῦτα οὐ λαμβάνω· ἐν ἐρημίᾳ γὰρ διάγων, ; τούτων οὐ χρήζω. Καὶ οὕτως εὐχαριστοῦντας αὐτοὺς τῷ θεῷ, ἐν εἰρήνῃ ἀπέπεμψεν εἰς τὰ ἴδια. Θ΄. Αλλοτε δὲ νεανίας τις ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρ του ἐπηρεασθείς, ἀμφοτέρους αὐτοῦ τοὺς πόδες παρελύθη· καὶ δὴ τοῦτον οἱ ἴδιοι γονεῖς βαστάσαντες ἤγαγον πρὸς τὸν ἅγιον, παρακαλοῦντες αὐτὸν εὔξεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὁ δὲ τρεῖς ἡμέρας νηστεύσας, καί τῇ προσευχῇ προσκαρτερήσας, ὑγιῆ τὸν παραλυτικ κὸν ἀπεκατέστησεν· καὶ εὐλογήσας αὐτον, ἐπέτρεψεν αὐτῷ τοῖς ἰδίοις ποσὶν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἀπελθεῖν. Πολγοὶ δὲ καὶ ἄλλοι ἤρχοντο πρὸς αὐτὸν, νόσους διαφόρους ἔχοντες· καὶ πάντες, τῇ τοῦ Κυρίου χάριτι, διὰ τῶν εὐχῶν αὐτοῦ ἰώμενοι, ἀνεχώρουν, Ι΄. Ἰδὼν δὲ ἑαυτὸν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ πάνυ παρ' ἁπάντων τιμώμενον, καὶ τὴν ἐκ τῆς τιμῆς συμβαίνουσαν τοῖς πολλοῖς πτῶσιν δειλιάσας, ἀπέλιπε τὸν τόπον, καὶ φυγῇ χρησάμενος ἀπῆλθεν ὡς ἀπὸ μιλίων τεσσαράκοντα τῆς πόλεως ἐκείνης· καὶ εὐρὼν αὐτόθι σπήλαιον μέγα παρὰ τὴν ὄχθην τοῦ ποταμοῦ Πέτρας, ἐπὶ τριάκοντα ἔτη κατῴκησεν εὐχαῖς καὶ ὕμνοις πάσας τὰς ἡμέρας καὶ νύκτας διατελέσας. Τὰς μένο τοι διατροφὰς ἐπὶ πολὺν τὸν χρόνον ἐκ τῶν βοτανών εἶχεν τῶν πρὸς τῷ ποταμῷ φνομένων· μετὰ δὲ ταῦτα κηπάριον μικρὸν παρὰ τὴν ὄχθην φιλοκαλήσας, καὶ τούτο κατά μέρος 17. καθ' ἡμέραν] εργαζόμενος, ἐξ αὐτοῦ τὴν τροφὴν ἑαυτῷ περιεποιεῖτο. Ἐπὶ τοσοῦτον
col. 1033–1034page 237 of 391
PG 114:1033τῆς γῆς, καὶ ἀνέφερε βρέφος· ἡ δὲ Ἀρσαθία, καὶ λαμβάνει τοῦτο ἡδέως, καὶ περιθάλπει καὶ ἀνατρέφει, τὸ γεγονὸς ἀπορρήτως φυλάττουσα, ἀπεχόμενη ἄνδρος οὐ μόνον τοῦ λοιποῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπ' ἐκείνης τῆς ἡμέρας. ΜΖ'. Δεῖ δὲ ἐνταῦθα τὸ εἰκαῖον, εἰ τοῦ παιδίου τούτου ἐμνήσθημεν. Ἡ δὲ αἰτία ὅτι, τοῦ ἁγίου Ξενοφῶντος ἐκεῖ μόνου τὴν ζωὴν μετελθόντος, καὶ κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ τῆς ἁγίας Μαρίας τελευτησάσης, πολλοὶ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν, τῇ Ἀρσαθίᾳ τῆς ψυχῆς ἐπιτρεπόμενοι ὑπ' αὐτοῦ, προεχώρουν εἰς τὴν ἀρετήν· ἐν οἷς καὶ τὸ βρέφος τοῦτο, ὥσπερ ἀπό τινος ῥίζης φυτὸν, ἐνέδωκεν ἀρετῆς καρπούς· ψυχή τε γὰρ ἀγαθοῦ καὶ σώφρονος ἀνδρὸς φέρεσθαί τε καὶ λέγεται. Τίς δέ ποτε ἦν ὁ τοῦτο ποιήσας; Ὁ ἀπὸ γένους μὲν Ἀντιοχεύς, ἐπισκοπὴν δὲ τῆς Ἰεραπόλεως ἐγκεχειρισμένος Εὐσέβιος· ἄνθρωπος εὐδόκιμος, καὶ πάσης ἀρετῆς ἔμπλεος. Τοῦτον τοίνυν ὁ Ξενοφῶν κατελθὼν ἐπεσκέψατο πολλάκις, καὶ σφόδρα τούτῳ εὐηρεστήθη. Καθ' ἣν δή ποτε ἡμέραν τελευτήσαντι τούτῳ παρέτυχεν ὁ Ξενοφῶν, δακρύσας τε εἶπεν· Ἄπελθε, ὦ εὐδαίμων καὶ μακάριε, χαίρων, ὡς ἄξιος εἰ· Θεοῦ γὰρ φίλος ἐτύγχανες. ΜΗΝΟΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ'. Τοῦτο ἐπεφήμισε μὲν ὁ ἅγιος Ξενοφῶν, ἐπεβεβαίωσε δὲ σημεῖον τοῦ Θεοῦ. Ὀλίγῳ γὰρ ὕστερον τοῦ εὐθέως αὐτὸν ἐνταφιάσαι, ὀσμὴ πάντα τὸν τόπον ἐκεῖνον εὐωδίας περιέπνευσε· καὶ θαύματα ἐκεῖσε ἐπετελέσθησαν πολλά. Διὸ οἱ τὴν Ἱεράπολιν κατοικοῦντες, τοῦ τε τάφου ποιοῦντο σέβας, καὶ τὸν Ξενοφῶντα ᾐτοῦντο, μὴ ἀπαλλαγῆναι ἐκεῖθεν, αὐτοῦ μένοντα καθηγεῖσθαι τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ δὲ, εἰπὼν ὅτι σχολὴν εἶχεν, ἄπεισι πρός τινα ἕτερον τόπον ἐρημικόν, ἔνθα ἠρέμει τὸ λοιπόν· εὐχόμενος καὶ τῷ Θεῷ τὸν ἑαυτοῦ βίον ἀναφέρων, καὶ τοῦτον ἐκεῖ τελειοῖ. XXII. Post hac in quendam ex familia, qui cum eo aderat, lumina impulit, ac Deum precatus, Beatam quoque Mariam, aliorumque sanctorum coetum invocavit; tum medicus sua maxima impudit, is autem subito sanatus convaluit. Quum hunc casum accidere, aut sanari quempiam Deus constituit, nulla prorsus vis efficere potest quominus id fiat, nec ulla umquam ratio has eventus impedire, nisi prius Deus constituerit. XXIII. Post hac in quendam ex familia, qui cum eo accideret, accessum prohibuit, ilique visione interstiterit. Iisque visis excitatus, totus metuensque perhorrescebat. Constitit medicus ac De prece quam plurima, atque ita demum paulatim sanatus convaluit. Quem eventum haud mediocriter Joannes admiratus est, cum sic cerneret, Deum suorum curam geri et ex tenui causa Deum providentiam suam conspicuam reddere, ac totius naturae moderationem ad nutum suum intendere. Φαίνεται γάρ, φαίνεται πλουσίοις καὶ πένησι Δεσπότης Θεός· καὶ δεικνύει ποτὲ μὲν εἰς τοὺς πλουσίους, ποτὲ δὲ εἰς τοὺς πένητας, τήν τε φιλανθρωπίαν αὐτοῦ καὶ τὴν κηδεμονίαν, ὡς ἄν πάντα τά κτίσματα αὐτοῦ μεθέξῃ τῆς εὐεργεσίας. Εἰ γὰρ πλουσίοις μόνον ἐφαίνετο, ὁ πένης ἀπογνώσεως ἐπληροῦτο· εἰ δὲ πένησι μόνον, καὶ ὁ πλούσιος εἰς ῥᾳθυμίαν ἐνέπιπτε, τοῦ Θεοῦ μὴ ἐπιστρεφομένου αὐτῷ. Νῦν δὲ ἀμφοτέροις ἐπεφάνη· καὶ τῶν μὲν πλουσίων τὴν ὑψηλοφροσύνην κατέστειλε, τῶν δὲ πενήτων τὴν ἀπόγνωσιν ἔλυσε· καὶ πᾶσι κατ' ἴσον ἑαυτὸν ἐπιδέδωκεν. ΚΒ'. Ποτε μὲν οὖν εἰς τοῦτον ἦλθεν ἄρρωστός τις, ὑπὸ νόσου καὶ σφοδρᾶς κατεχόμενος· ἦν δὲ εὐπρεπής τε τῷ εἴδει καὶ πλούσιος. Οὗτος οἴκοι τε μὴ ἰαθεὶς παρὰ ἰατροῖς τῶν ἰατρῶν τὴν τέχνην ἐδείκνυεν ἀσθενῆ, δεινῶς δὲ τεινόμενος, ἦλθε πρὸς τὸν ἅγιον. Καὶ ὁ ἅγιος, εὐξάμενός τε καὶ λαβόμενος τῆς χειρὸς αὐτοῦ, ἰάσατο παραχρῆμα. Ὁ δέ, καταπλαγεὶς ἐπὶ τῷ θαύματι, ἀπεκρίθη καί· Εἰ γνωρίζω Θεὸν ὡς δεῖ, ποιήσω τι τῶν καλῶν τε καὶ ἀγαθῶν· εἰ δ' οὖν, σχεδὸν ἂν ἀπειλήφειν τὴν ἴασιν. Ὁ δὲ ἅγιος, βαθύτερον νοήσας, εἶπε· Σὺ μέν, εἶπε, ταῦτα· ὁ δὲ Θεὸς εἰδὼς τί ἐστι τὸ συμφέρον, τοῦτό σοι δεδώρηται. ΚΓ'. Ποτε δὲ ἄλλοτε τῶν ἐκεῖ τις οἰκετῶν ἐρρωγώς, ἐν τῷ τῆς νυκτὸς καιρῷ πρὸς τὸν ἅγιον ἀπέδρα μόνος, ὡς εἴωθε, καθεύδοντα· καὶ ἐν ὁράματι εἶδεν ὁ ἅγιος ἄνδρα λευκοφοροῦντα λέγοντα αὐτῷ· Ἀνάστα, ἐπίσκεψαί τε καὶ ἰάτρευσον τὸν νοσοῦντα. Ὁ δ' ἐκ τοῦ ὕπνου ἐξαναστάς, εὗρε τὸν ἄνθρωπον, καὶ ταύτης αὐτὸν ἐρρύσατο τῆς συμφορᾶς. Ὃ καὶ κατεπλάγη σφόδρα Ἰωάννης, ὁρῶν, ὅτι καὶ περὶ μικρῶν οὕτω προνοεῖ Θεός.
τῆς γῆς, καὶ ἀνδρείῳ βήματι· ἰ δὲ ἀμφότεροι καὶ ἀκαμπτότατοι, οὐκ ἄν τῷ θηρίῳ πλησίον ἐλθεῖν, τοῦ δὲ λέοντος, ὁ πρὸ τῆς λέγει αὐτοῖς ὁ θεοφόρος Χρίσπος, τί ταράττεσθε; ἰδοὺ γὰρ Ἰησοῦς Χριστός, ὃν εὐαγγελίζομαι ὑμῖν, τοῦ λέοντος τοῦδε καταπαύσει τὸν θυμόν. Καὶ τούτου ῥηθέντος, παρευθὺ ὁ λέων βαλὼν κάτω τὴν κεφαλήν, ἠρέμα τοῖς ποσὶ τοῦ ἁγίου ἠσπάζετο· καὶ ὤσπερ ὑπηρέτης τις οἰκεῖος τοῖς τε ἀγγέλοις τοῦ βασιλέως τὴν ὁδὸν ἡγεῖτο, τό τε τέλος αὐτοῖς ἐπὶ πάντων ἀσφαλές τε καὶ εἰρηνικὸν παρεῖχε. Τῶν δὲ ἀγγέλων ὅσοι κατὰ τὸν ὁδὸν ἐντυγχάνοντες ἑώρων τὸ θέαμα, ἐξίσταντο, τὴν γνώμην ἑκάστοτε ἀλλοιοῦντες· ὅτι ὁ μὲν ἀγαθὸς τῶν ὄντων Θεὸς καὶ τοῖς θηρίοις ἐντέταλκε τοῖς αὑτοῦ ἁγίοις ὑποτάσσεσθαι. ΜΔ'. Ἐπεὶ δὲ κατειλήφεισαν τὸ καταγώγιον, εἰ καὶ ταπεινὸν ἦν τὸ χωρίον, ὅμως δι' εὐχαριστίας ἐδέξατο τοῦτο ὁ ἅγιος. Ἦν γὰρ τὸ ἡσύχιον τοῦ τόπου θαυμαστόν· πᾶν τε ἄλλο σκύλον ἀπηλλαγμένον· οὐ θόρυβος ἀνθρώπων, οὐ ταραχὴ, οὐ τῶν τῆς πόλεως ἔγνω ψόφος διαστρεφόντων· μόνη δὲ ἡσυχία καὶ ἠρεμία πανταχοῦ, τῷ ἐρήμῳ τε καὶ ὑψηλῷ τοῦ τόπου εὐπρεπεστάτη. Ταύτης δὲ ἀπολαύσας πολλοῦ τε τοῦ καιροῦ, τῇ κατανύξει καὶ τῷ στεναγμῷ τὴν ψυχὴν ἐτρόφα· τῇ ἀσιτίᾳ μὲν καὶ ἀγρυπνίᾳ, τὸ σῶμα αὐαίνων· ταῖς δὲ θείαις γραφαῖς τὸ ἐντὸς εὐθηνούμενος· τοῖς δακρύοις καθαίρων ἑαυτόν· τῷ θεωρήματι δὲ τῶν ἀγαθῶν τὴν κεφαλὴν ἐπαίρων. Πολλοὶ δὲ τῶν ἐν τούτῳ τὸ τέλος, καὶ εἰς αὐτὸν ἀφίκοντο συρρέοντες τοῦ τε μαθεῖν ἕνεκεν, καὶ τοῦ τὴν ψυχαγωγίαν ὠφελεῖσθαι. Τούτους δὲ ὁ ἅγιος ἅπαντας ἐδέχετο θερμῶς τε καὶ οἰκείως, τά τε εἰς ψυχῆς ὄφελος ἐπαφιεὶς λέγεσθαι ἕκαστα, καὶ τῇ διδαχῇ τῆς εὐσεβείας αὐτοὺς ἀνακτώμενος. ΜΕ'. Ἦν δὲ ἡμέρα ἐκείνη πλήρης τινὸς ἔρωτος θεϊκοῦ. Δευτέρα γάρ, ὥς φασιν, ἑβδομάδος ἐκείνης· καὶ ἡ τῶν εἰσελθόντων πλῆθος ἐπαγόμενος εἰς τήν ἐκεῖθεν εὐφροσύνην, τῷ τε ὕμνῳ ἐπαγαλλόμενος θεῖον, πάντα φαιδρὸς ἐπεδείκνυε τῷ δοθέντι αὐτῷ πνεύματι· καὶ ταῖς μεγαλοφωνίαις ταῖς εἰς Θεὸν σύντονος τε καὶ ἔντρομος ἦν. ΞΒ'. Ἔτι δὲ πλατύνων ἐν τῇ πρώτῃ ταύτῃ κατανύξει, ὤφθη θεία δόξα τῷ ἁγίῳ ἐπισκιάζουσα, καὶ φωνὴ ἐξ αὐτῆς ἐκεῖ ἐγένετο λέγουσα· Χρίσπε, ψυχὴν σήν τε σῴζεις ἀρίστως καὶ πολλῶν τῶν ἀδελφῶν σου. Καὶ εἰ ἀντέχοις, λήψῃ στέφανον τὸν ὀρεγόμενόν σοι παρ' ἐμοῦ εἰς τὸν αἰῶνα. Ταῦτα δὲ ὡς ἤκουσεν ὁ ἅγιος, ἐξέστη τε καὶ ἐξεπλάγη· καὶ τῇ προθυμίᾳ δὲ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ πλέον ἐξέζεσε, καὶ τὸ τάχος τῶν γονάτων ψαύσας, ηὐχαρίστει τῷ Θεῷ. ΧΧΙΙ. Πρό δὲ τοῦ ἐκπεράναι ἐν ἑαυτῷ, ᾑ δεινά τις αὐτὸν ἔλαβεν, ἄλλη ἐπ' αὐτὸν ἦλθε νόσος· Ἐπεὶ γὰρ τῷ λοιμῷ κατεκρίθη τοῦ θεοῦ, ἤδη ἐγένετο πάρεσις κατ' αὐτοῦ τῶν μελῶν, ἡ τελεία τοῦ σώματος λύσις. Καὶ βραχὺν μέν τινα χρόνον ταύτης ἔτλη τοῦ νοσήματος τὴν ἀνίαν. Τέλος δέ, ὡς πρὸς τὸν κύριον ἤδη μεταστῆναι ὁ καιρὸς ἐκάλει, λύπης πολλῆς ἐνέπλησε τοὺς παρόντας αὐτῷ ἀδελφούς· κλαυθμοῦ τε τὸν τόπον ἐνέπλησε, καί τινα τῶν παρόντων ἀδελφῶν ἐρωτήσαντα, πῶς ἔχει τὴν ψυχήν, ὑπεκρίθη ὅτι εἰρήνη μέγιστη ὑπάρχει αὐτῇ καὶ θαλπωρή, καὶ ὅτι ἀγγελικαί τινες μορφαὶ παρεστῶτες αὐτῷ, μεγαλόφωνόν τε καὶ εὐφημίαν ἄδουσι τῷ Θεῷ· κἀκεῖ τε δὴ λέγων ἐξεπνέυσατο. Τελεῖται δὲ αὐτοῦ ἡ μνήμη τῇ ἑβδόμῃ τοῦ Ἰανουαρίου μηνός.
col. 1035–1036page 238 of 391

ambo panem gustaverunt, et Deo gratias egerunt, rursus una sedebant. ciebat, Davidis exemplum 1 imitandum sibi propo suit, quo a lapsu erigi posset. Nam et David post adulterium rerum ordinem pervertit, et pro eo quod adulterii sui pœnas dare debuisset, cædem etiam addit ejus viri, cui prius injuriam fecerat, ille igitur cum animadverteret, quemadmodum Deus ipse ac benignus Dominus Davidis oratione placatus, statim peccata ei condonavit, ad pœniten tiæ portum confugit, sola spe ad animæ ipsius emendationem gubernatrice usus. Cum enim ad se rediisset, et e somno, ut aliquis diceret, exci tatus esset, in cellam suam ingressus est, seque in terram cum abjecisset intolerabiles gemitus emittebat, pectus suum valde percutiens, et la crymaruni rivulos emittens. XIX. Sed neque sic ab eo discessit impurus et scelestissimus diabolus.Nam cum ejus viri propo situm ac voluntatem ferre non posset, cœpit despe rationis cogitationes in ejus animum injicere,cum hojusmodi pessima initia adversus humanum ge nus ex Judæ ipsius desperatione inferre conatus esset. Ille igitur ad sæculi consuetudinem redire decrevit. Sed benigni Christi voluntate factum est ut iter faciens, in monasterium quoddam veniret. Ad eos igitur monachos, qui illic erant, ingressus, ipsos salutavit:qui cum ejus pedes lavissent, et pa nem ei apposuissent, rogabant ut cibum sumeret. Ille vero cum neque eos fere audire pateretur,gravem gemitum emittens: Hei mihi, inquit, misero, quo nodo potero in cœlum oculos erigere? Quomodo ipsius Christi Domini nomen audebo invocare, quem reprobavi ac dereliqui? Quomodo audebo aliquid ex ipsius bonis attingere, qui anima et cor pore adulter contra ipsum fui, et intemperantiæ libidinibus meipsum commiscui? Cumque cœ pisset narrare, quo pacto res se habuerat, illis omnia confessus est: qui multa tristitia ob eamn rem affecti, et his, quæ diversis modis passus fuerat, commoti, pro viribus eum consolati sunt. Cumque benedictiones ei dedissent, et multas atque attentas preces pro eo ad Deum misissent, a se dimiserunt. XX. Cum autem iter faceret, frater quidam ei occurrit, vere Christum in seipso habens: qui cum eum salutasset, coegit in suam cellam divertere cumque ejus pedes lavisset, et omnia charitatis officia illi præstitisset, panem apposuit, ipsumque adhortatus est, ut particeps fieret earum benodic Lionum,quas Deus misisset.Ille vero cum peccato rum suorum sibi conscius esset, pectus suum pul sans, diu recusabat cibum sumere. At Dei servus, apud quem ille diverterat, ad ipsius pedes se abje cit;eum consolans,et jurejurando affirmans,se non prius e terra surrecturum, quam promisisset, se illorum quæ apposita fuerant participem futu rum. Id cum ille promisisset, Dei servus e terra surrexit, ut cibum sumeret. Postea vero quam 1 H. Reg. xi, 15. XXI. Tunc is a quo Jacobus hospitio acceptus fuerat, ipsum affatus, Instrue, inquit, Pater, me in Christo filium tuum, et cor meum confirma, quo niam multis et variis cogitationibus valde sollici tor. Tunc ululans S. Jacobus, et cum lacrymis, ge mitibus et lamentis suum pectus verberans: Sine, inquit,frater, me flere, et gravia peccata mea, quæ que impie adversus Deum ausus sum, lamen tari, quoniam in hac mea vana et turpi canitie, tanquam puer, a diabolo supplantatus, in interi tum omnino immersus sum. Malis enim,quæ juve nis toleranter vici, nunc in senectute inhoneste me gerens succubui, cum in graveolentis stupri & cœnum meipsum conjecerim, et alias his graviora peccata commiserim. Hæc cum ille audivisset, moerore multo affectus est, eumque rogavit, ut singulatim fraudem diaboli narraret; hæc duo ex ea re procurans, primum, quod sperabat peccati confessione ad pœnitentiam illum virum provo candum; deinde, quod ex fratris lapsu cautionem sibi in posterum parare cupiebat. Ille igitur sic narrare cœpit ad XXII. Cum exercitatione accurata et valde labo riosa usus fuissem, et Deo ipsi quinquaginta annos innocenter servissem:postquam multam a benigno Deo gratiam accepi, multaque miracula per me scelestum perfecta sunt; postremo Satanas in puel lam quamdam ingressus est: cujus parentes cam audivissent Christi gratiam mihi adesse, illam ad me duxerunt ut curari posset. Cumque me rogas sent, ut pro illa Deum orarem,id feci; et divina ope factum est, ut impurus spiritus ab illa discederet. illi cum omnino eam curari cuperent, duos dies apud me puellam reliquerunt, ipsique in domum suam reversi sunt. Mente vero excæcatus ego, illam exii, et libidinis stimulo superatus, neque Deum hora illa mente haliens, neque quod tam diuturnæ exercitationis labores perderem cogi lans, sed omnia (ut summatim dicam) oblitus, et gehennam contemnens,ad stupri perniciosam rui lum curare volui, quinimo minori malo majus ad nam cecidi. Cumque puellam vitiassem, malo ma didi.Nam dedecoris illius auctor dæmon me inva dens, ejusdem puellæ cædem in mentem suggessit. (taque post stuprum quod intuleram, illam ipsam interfeci, ejusque corpus in fluvium projeci. De in mundum revertor. Quomodo enim in cœli alti mea igitur salute desperans, discessi, et nunc in tudinem oculos erigere potero? Nam si Christum ipsum nominare ausus fuero, nune ignis de cœlo descendens statim consumet. Pænitentia in sepulcro peracta. XXIII. Hæc et talia cum ille multis lacrymis et ge mitibus maximis enarraret, alter Dei servus hæc

Esto propitius mihi indigno, bone Domine, neque perdas me cum turpissimis factis meis: non enim parvæ sunt impietates meæ.Stuprum commisi,ca dem feci, sanguinem innocentem effudi. Ad hæc omnia miserum corpus aquis, feris ac volueribus escam dedi. Et nunc, Domine, tibi scienti omnia confiteor, harum rerum veniam a te postulans. Ne me despicias, Domine,sed pro tua misericordia et in homines charitate, miserere mei hominis impü atque indigni, et mihi copiosam misericordiam tuam impertias, omnemque iniquitatem meam re mitte, ne in peccati profundam voraginem de mersum obruat me vastatoris inimici procella,ne draco abyssi me devoret. audiens, divina gratia compunctus, in ejus collum a petere audebo? Da veniam, benignissime Domine. cecidit, eumque osculans: Quæso,inquit, frater, ne animo decidas, neque de salute tua desperes: sed credens pœnitentiæ locum esse, lacrymas fundens benigno Deo confitere. Multum enim misericors est Dominus, et multa est misericordia, qua nos semper prosequitur. Quoad tempus habemus, pœ nitentiam agamus. Nam si pœnitentia non esset, quomodo David post prophetiæ donum, post re gnum,post Domini testimonium, in adulterii et cæ dis barathrum lapsus, verbis et re pœnitentiam os tendens, talium peccatorum remissionem assequi potuisset? Si pœnitentiæ locus non est, quomodo B. Petrus, apostolorum princeps, primusque di scipulus, qui claves cœli a Deo accepit 2, cum Do minum Christum non semel, non his, sed ter ne gasset 3, et post hæc amare flevisset, non solum ejus peccati remissionem impetravit, sed majore etiam honore dignus fuit habitus, rationalium Christi ovium pastor effectus 4? Nisi pœnitentia es set, quomodo eum, qui apud Corinthios fornica tus fuerat, assumi Apostolus mandasset! Ne, in quiens, circumveniatur a Satana 5? XXVI. Hac constanti pœnitentia et confessione usus, decen annos in spelunca transegit, vel in se pulcro potius duram vitam tolerans,e loco illo nos exiit, neque cum aliquo versatus est, neque quem quam allocutus: sed amaris lacrymis, gemitibus et lamentis intolerabilibus multaque compunctione omne tempus transegit, bis in hebdomada januam speluncæ aperiens, et olera, quæ erant prope os XXIV. His et talibus verbis cum ejus animum tium sepulcri,ubi ipse manebat,colligens;ex qui valde confirmasset verus et misericors frater, eum bus tantum comedebat, quantum sibi satis esse rogavit, ut secum una manere vellet: cumque ille putabat; atque in speluncam revertebatur, mullas nollet,ad cujus pedes Dei servus se abjecit, eosque Deo gratias agens, omnique tempore precibus, vigi osculatus, illum orabat, ne ab eo separaretur,cogi- liis et confessionis perseverantiæ dans operam. tans ac metuens,ne aliquo modo in desperationem Quamobrem benignus Deus, qui non vult mortem incideret, et animam suam omnino perderet. Cum peccatoris 6,sed conversionem et vitam,tantum et vero vehementer eum admonens, rogans atque ob-tam multum laborem non inanem neque inutilem secrans, illi persuadere non posset, sanctus vir an- esse passus est. Ejus enim puram et diligentissi gustiis compressus et spiritu ingemiscens, atque mam pœnitentiam attendens, tantorum et talium pro eo magnopere Deum precatus, illum dimisit, peccatorum veniam ei dedit. cum benedictiones etiam dedisset, quibus in via uteretur. Cumque una cum illo usque ad quinde cim milliaria ivisset, non desinebat ipsum hortari, longam de pœnitentia orationem habens. Eum deinde amplexus, et cum lacrymis osculatus, ac pro ipso Deum precatus, in cellulam suam rever sus est. Pluvia impetrata. Alia miracula. Sancti obitus. XXVII.Cumque et sancto illi homini,et omnibus aliis poenitentiæ vim manifestam Deus ipse facere vellet,permisit,ul vehementissimus squalor et plu via penuria totam illam regionem detineret.Itaque XXV. Jacobus autem cum viæ, quæ in mundum post multa jejunia, preces et supplicationes, reve ducebat, se dedisset, in itinere erat. Cumque latum fuit civitatis illius religiosissimo episcopo, partem quam via transegisset, et paulum decli- viro sancto et Deum metuenti, esse quemdam ho nasset, vetus quoddam sepulcrum invenit, ad fi- minem, ea in regione in sepulcro habitantem,habi guram spelunca factum, in quo plurima mortuo- p tu quidem humilem, sed spiritu et animo sanctum; rum ossa reposita erant, quæ temporis vetustate qui si ab ipsis persuasus, Deum precatus fuisset, fere ut pulvis evaserant. Quo ingressus, cum ossa omnia mala quæ illi regioni imminerent, averteret. illa in unum collegisset, in quodam monumenti Sanctissimus i, itur episcopus cum toto clero jus angulo ea reposuit: cumque veterem spelunca sit omnes congregari ad visionem illam audien januam occlusisset, et genua in terra posuisset, dam,quam els narraturus erat, ut cum supplicatio pectus verberans, magno cum ejulatu ac lamenta- nibus ad speluncam sibi revelatam, ad eum divinum tione ita Deo confitebatur: Quomodo ad te, Deus, hominem adirent.Cum id factum fuisset, et ad eum oculos erigam?Quale confessionis meæ initium fa- locum venissent, justum illum hominem invene ciam? Quo animo, quaque conscientia fretus, im- runt,multisque precibus ab eo petierunt,ut eorum piam linguam et labia sordibus plena movere ag- regionis misereretur, et Deum precari vellet, ab grediar? Primum cujusquam peccati remissionem eoque impetrare ut populo suo reconciliare 2 Matth. xvi, 19. 3 Matth. xxvi, 74. 4 Joan. xxi, 17. 8 II Cor. 11, 11. 6 Exech, xviu, 32.

Day 31Die 31

PG 114:1036«Χ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΩΝ ΑΒΒΑ ΚΥΡΟΥ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΟΥ. Α'. Κῦρος ὁ περιφανὴς τῶν μαρτύρων ἀστὴρ, τό λεως μὲν καὶ αὐτῆς ἐτύγχανε περιφανεστάτης. ᾿Αλεξανδρείας τῆς πρὸς Αἰγύπτῳ κειμένης, ἣν οἰκία σαι τε τὸν Μακεδόνα λόγος, καὶ ὀνόματος αὐτοῦ μεταδούναι. ἂν δὲ ὁ Κῦρος τὸ σέβας ἐκ πατέρων πιστὸς, τὸν βίον ἐπαινετός, τὴν τέχνην ἰατρός, οὗ μέχρι καὶ νῦν τὸ ἐργαστήριον ἅπασι γνώριμον, μεταβαλὸν μὲν τὴν ἐπωνυμίαν, καὶ Θεοῦ ναὸς ἤδη καὶ ἱερὸν τῶν Ἁγίων Τριών Παίδων καλούμενον συμμεταβαλὸν δέ πως καὶ τὴν ἐνέργειαν, ἢ θειοτέραν μᾶλλον αὐτὴν ἐργασάμενον, καὶ ἀντὶ τῆς προτέρας ἐκείνης τῶν νόσων ἀπαλλαγῆς, ἣν ἰατρικὴ τέχνη, και πόνοι, καὶ τὰ ἀπὸ τῆς τέχνης παρεῖχον φάρμακα, παντοδαποῖς ἄρτι καὶ αὐτομάτοις βρύον τοῖς θαύ μασι. Ὅπως δὲ καὶ τὴν μεταβολὴν ἐδέξατο ταύτην, ἄνωθεν ὁ λόγος δηλώσει. Β΄. ᾿Απολινάριος, οὐχ ὁ σφοδρὸς ἐκεῖνος τῆς ἀλη θείας καὶ τῶν ὀρθῶν δογμάτων ἐχθρὸς, ὁ καὶ τοῦ Λαοδικέων θρόνω πολλὴν αἰσχύνην καταχεάμενος ἀλλ' ὁ τῆς ἀληθείας μάλλον διάπυρος εραστής, καὶ τῶν εὐσεβῶν δογμάτων ἐκδικητής, τοσοῦτον ἐκείνου δόξῃ καὶ τοῖς τρόποις διάφορος, ὅσον ὀνόματος του τότητι κοινωνός, δς ψήφῳ Θεοῦ τὸν τῶν ᾿Αλεξανδρέων ἐγχειρισθεὶς θρόνον (ὡς ὁ πολύς τε καὶ ἀληθὴς περὶ
col. 1037–1038page 239 of 391
PG 114:1038αὐτοῦ βούλεται λόγος, ὅτι κρίσει θειοτέρα και τινος ἀνδρὸς προῤῥήσει τὰ μέλλοντα βλέπειν ἱκανοῦ τὸν ἱερατικὸν ἐπιστεύθη θρόνον). Οὗτος οὖν ὁ ᾿Απολινάριος, ἤθη τῆς ἄρχιερωσύνης ἐπιλαβόμενος, ἔτρεφέ τινα καὶ ἀδελφιδοῦν, ἔτρεφε δὲ λίαν ἐπιμελῶς τε καὶ φιλαρέτως, ἵν᾿ ὥσπερ αὐτὸν ἔσχεν ἐγγίζοντα κατὰ γένος, οὕτω πολλῷ μᾶλλον καὶ τῷ βίῳ δείξῃ συγγενῶς ἔχοντα. Επεὶ δὲ καὶ ἀνδρὸς οὗτος ἐλάμβανεν ἡλικίαν καὶ νεότητος ἀκμῇ σφριγῶν ἦν, οὐ κατὰ τοὺς πολλοὺς τῶν νέων ἔκδοτον ἑαυτὸν ταῖς τῆς φύσεως ἀνῆκεν ὁρμαῖς, χαλινά πάντα χαλάσας οὐδὲ κλέ πτειν εἵλετο τὰς οὐ καλὰς ἡδονὰς λαθραίαις καὶ νυκτεριναῖς ἐξόδοις· ἀλλὰ μηδὲν τοιοῦτον μᾶλλον ἐθέλων παθεῖν, εὐγενῶς καὶ ἐλευθερίως τῷ θείῳ καὶ ἀρχιερεῖ προσελθών, ἐννόμου γυναικὲς ήτησε συζυ γίαν. Ὁ δὲ θεῖος ὄντως ἐκεῖνος ἀνὴρ οὐδὲ μέχρι τοῦ καὶ ὤτων ψαῦσαι τὸν λόγον ἀνασχόμενος, πολλοῖς ἐκέχρητο πρὸς αὐτὸν λόγοις, τῶν τοῦ γάμου θορύβων ὑπομιμνήσκων καὶ ἀπάγειν αὐτὸν τῆς γνώμης πει ρώμενος. Ἐπεὶ δὲ σφοδρῶς ἐγκείμενον ἑώρα, καὶ μηδὲ μικρὸν ὑποδιδόντα τὴν ἔνστασιν, σοφίζεται τὸ πράγμα λίαν καλῶς, ἐπιθυμίαν ἔχειν εἰπὼν ναὸν τοῖς τρισὶν ἁγίοις παισὶν ἀνεγείραι, Οὔτινος σε χρή προστῆναι τῆς οἰκοδομίας τό γε νῦν ἔχον· ἔπειτα,; τοῦ ἔργου εἰς πέρας ἐλθόντος, καὶ σοι χωρήσει, φησί, κατά γνώμην τὸ σπουδαζόμενον. Ἤκουσεν ἐκεῖνος, καὶ ἡδέως λίαν ἀνεδέξατο τὸ ἐπίταγμα, θέρμην ἐπι θυμίας ἐλπίσι χρησταῖς ἀναψύχων καὶ ἀνακτώμενος. Γ'. Ην δέ τις αὐτόθι τύπος Δορύζιν οὕτω καλούμενος· οὗ δὴ καὶ δόξαν ἐγεῖραι τὸ ἱερὸν, ἔργου κατὰ πᾶσαν σπουδὴν αὑτός εἴχετο, καὶ τὸ μὲν εἰς Γηρωκομεῖον εὐθὺς, τὸ δὲ εἰς αὐλὴν ἀφωρίζετο· ἡ αὐλὴ δὲ μεταξὺ τὸ φλόμενον τοῦτο περιελάμβανεν, ὅπερ εἰς ναόν μεταβάλοντες, τοῦ ὀνόματος μόνον, ὡς ἤδη φθάσαντες ἔφημεν, οὐκ ἔτι δὲ καὶ τοῦ πράγματος ἀπέστησαν, ὅτι μὴ καὶ μᾶλλον ἀληθὲς αὐτὸ καὶ Ιατρείον πάθους παντὸς ἀνθρώποις εἰργάσαντο. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν δὴ τοῦτον μετεποιήθη τὸν τρόπον, καὶ ναὸς ἐξ ἱπτρείου κατέστη, ἄμισθον ἀληθῶς ἰα τρείον, ταχεία νόσων ἀπαλλαγή, θεραπεία μέλλησιν ἔχουσα μηδεμίαν, ἀλλὰ καὶ τὰς αἰτήσεις πολλάκις τῶν πασχόντων φθάνουσα. Ἡμῖν δὲ καὶ τὰ ἑξῆς προσθετέον, καὶ οὐ ζημιωτέον θαύμα καλὸν ἀκοὰς διψώσας λόγων ἐπωφελῶν, εἰ καὶ μετρία δόξῃ παρ έκβασις τοῦ μετὰ χεῖρας σκοποῦ, ἡ προσθήκη τοῦ διηγήματος. Δ΄. Ως γὰρ ὁ νέος ὅλῃ σπουδῇ περὶ τὰς οἰκοδομὰς ἀπασχολητο, εἰς ναὸν μὲν ἐν βραχεῖ τὸ ἐργαστήριον μεταβέβλητο, καὶ νοσοκομεῖον δὲ καὶ γηρωκομεῖον παρ' αὐτοῦ κατεσκεύαστο, καὶ πάντα ἤδη ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἀπήρτιστο. Εἶτα μεταστέλλεται τινα ὁ ᾿Απολινάριος ἄνδρα ποίμνης προεστηκότα καὶ τὴν ἀρετὴν ἐπίσημον, ᾧ γράμμα δοὺς παρὰ τοὺς ὁσίους τρεῖς παῖδας εἰς Βαβυλῶνα ἐκπέμπει. Τὰ γράμματα δὲ ἱκετεία ἦν ὥστε τινὰ τῶν ἱερῶν ἐκείνων λειψάνων πρὸς τὸν ἐν ᾿Αλεξανδρείς πεμφθῆναι νπόν, ὃν αὐτὸς
col. 1039–1040page 240 of 391
PG 114:1039πολλοῖς μὲν ἀναλώμασι, πολλοῖς δὲ καὶ πόνοις ἐδεί Η ματο. Τοιοῦτον γὰρ τὸ περὶ αὐτοὺς ᾿Απολιναρίου φίλτρον μετὰ τῆς ἐμπύρου καὶ ζωτικῆς πίστεως, ὅτι καὶ τοσούτοις ἤδη πρότερον χρόνοις τελειωθέντας, ὥσπερ ἔτι ζῶντας αἰσθήσεσθαι τῆς ἐπιστολῆς, καὶ μελῶν αὐτῷ μεταδούναι τῶν οἰκείων ἐπίστευε. Σπουδή τοιγαροῦν τοῦ μεγάλου ταύτην ἐκείνου καὶ μεγάλου εἰκότως διακόνου τὴν ὁδὸν στειλαμένου, καὶ εἰς Βαβυλῶνα φθάσαντος, εἶτα καὶ πρὸ τῶν ἱερῶν ἐκείνων στάντος λειψάνων, καὶ τῇ χειρὶ τὰ γράμ ματα υποδείξαντος, πλείστα τα δεηθέντος, ὥστε δέ ξασθαι τὴν ἐπιστολὴν, καὶ ὧν ὁ ἀρχιερεὺς αἰτε!, μεταδούναι, ὁ μέσος αὐτῶν, ὥσπερ ἐξ ὕπνου διεγερθεὶς (ὦ θείας οἰκονομίας! ὦ φρικτοῦ διηγήματος!) την χειρά τε κρέμα προτείνος, καὶ τὴν ἐπιστολή, εἰληφώς, αὖθις οὐδὲν προσθεὶς κατεκλίνετο. Ε΄. Ὁ γοῦν τῶν γραμμάτων διάκονος, θαυμάτες μὲν ἐπὶ τῷ θεάματι, τῷ δὲ μὴ τυχεῖν μηδὲν ὑπὲρ ὧν ἀφίκετο, λίαν ἀναθεὶς, ἐπεὶ παρ' ὅλην ἑβδομάδα τῷ νάῳ παραμείνας καὶ δεηθείς, οὐδὲν εὕρισκε πλέον, ἀνέστρεφεν ἀθυμῶν καὶ ἀντὶ λειψάνων Απο λιναρίῳ κομίζω, δάκρυα. Ὁ δὲ μηδὲ οὕτως ἀπαγορεύσας, μηδὲ τοῦ μετὰ χεῖρας ἀμελήσας σκοπού (τοιοῦτον γὰρ ὁ πόθος· οὐ πέφυκε ῥᾳδίως ἀπογινώσκειν οὐ τῶν δυσχερῶν μόνον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν παντάπασιν ἀδυνάτων), ῎Απιθι, φησί, καὶ αὖθις, ὦ βέλτιστε, καὶ θερμότερον πάλιν τοὺς ἁγίους αίτησαι, παρ᾿ ἐμοῦ· κἂν μέν τις αὐτοὺς οἴκτος εἰσέλθῃ, καὶ ; τὰς ἡμετέρας δυσωπηθέντες δεήσεις, Ένια, ὧν αὐτοῦ μεν, παράσχωσιν· εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ τὴν ἐπιστολὴν ἀναλαβὼν ἐπανήξεις, καὶ ἔσται μοι ἀντὶ λειψάνου τὸ χρήμα, ἐπεὶ μηδὲ ἔμοιρος ἐκείνον ἁγιασμού, ετε καλῶς προσληφθείσα καὶ χρόνον ἤδη συχνὸν ἱερῶν τοιούτων μελῶν ψαύσασα. Πείθεται καὶ πρὸς ταῦτε ὁ πολὺς τὴν ὑπακοὴν ἐκεῖνος ἀνήρ· ἔδει γάρ, οἶμει, πρὸς τοιοῦτον πόθον εὐπείθειαν τοιαύτην ὑπηρετήσει ψυχῆς. Καὶ εἰς Βαβυλῶνα πάλιν γενόμενος, καὶ προσελθών τοῖς ἁγίοις, έδε το θερμώς, ἱκέτευεν, ήντιβόλει, δάκρυσι μᾶλλον ἢ ρήμασι τὴν ἱκετείαν πληρῶν, μὴ δευτέρας ατιμάσαι τοῦ πατριάρχου λιτές, μηδὲ δευτέρων αὐτοῦ πόνων τῶν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν ὑπεριδεῖν, ἀλλ' ὅπερ εἰς τιμὴν ἐκεῖνος ἐδείματο αυτ τοῖς ἱερὸν, τοῦτο οἰκείοις ἀντιδοξάσαι μέλεσιν. Ταύτα ἐδεῖτο μέν, ἤνυε δὲ πλέον οὐδέν. 5'. Ὅθεν ἀπογνούς τῶν λειψάνων (αλλά προς εκτέον ἐπιμελῶς· ἀκούσεσθε γὰρ πράγμα κομιδή ἀκοῦσαί τε χαριέστατον, καὶ ψυχὴν ἐκπλῆξει θειό τατον), τῶν λειψάνων οὖν ἀπογνούς ἐκεῖνος, κἂν γούν ἀναλαβεῖν αὐτὴν ἔσπευδε τὴν ἐπιστολὴν, ὥσπερ εἶχεν ἡ πρὸς αὐτὸν ἐντολή, λειψάνου χώραν τῷ θερμῳ τὴν πίστιν αποπληρούσαν. Ταύτη τοι καὶ χειρί χειρα βαλὼν τὴν ἑαυτοῦ τῇ μάρτυρος, καὶ τῆς ἐπιστολῆς λαβόμενος, τὴν μὲν εἶλκε πρὸς ἑαυτὸν, ταύτῃ δὲ ἄρα καὶ ἡ καλὴ τοῦ μάρτυρος ἠκολούθει χείρ. Εν καὶ οὕτως ἰδὼν τοῦ ὅλου διαιρεθεῖσαν σώματος, καὶ που θούσαις ἅμα χερσὶ καὶ τριττούσαις ἀγκαλισάμενος, θησαυρῷ τε τιμίῳ τὰ τιμιώτατα καταθεὶς, ἄσμενος
γίνεσθαι κατεπίγει· τοῦ δ᾽ αὖ θεράποντος αὐτοῦ ἀφωνήσαντος, τέθειται τῶν βρωμάτων ἀναχωρεῖν, ἁδραπωδώδεις τῷ τρόπῳ γενόμενοι, ὡς καὶ τοὺς ἐπιτηδείους θαυμάζειν αὐτῶν τὴν ἀφύβριστον καρτερίαν. Εἶτα τοῦ κυρίου τῆς οἰκίας ἀξιοῦντος αὐτούς, τῆς τοιαύτης αὐτοὺς ἀπολύσαι δουλείας, οὐδαμῶς ἐν βρώμασι τὴν διδασκαλίαν ἀπεστρέφοντο· ἀλλὰ μικρὸν τοῦτο εἴτε διδόντος εἴτε μή, ὁμοίως ἦσαν τοῖς θηρίοις τὴν ἕξιν ἀπεμφαίνοντες. Ἐπέρχεταί δ᾽ αὐτοῖς καὶ ψυχροῦ πόματος ἐπιθυμία διὰ καύσωνα· καὶ εἴτε ποτίζοιντο, εἴτε μή, τῷ κυρίῳ τοῦτο ἐπιτρέποντες, γλυκεῖ πάθει ψυχῆς ὑπήκουον, τὸ αὐτεξούσιον ἑαυτῶν τῷ ἑτέρῳ ἐγκεχειρικότες. ΚΕ'. Τοτὲ δὲ βαρυνθεὶς ταῖς ἁμαρτίαις νέος ἄνθρωπος προσεπελθὼν τοῖς ἁγίοις ᾐτεῖτο Εὐθύμιον τὸν τρόπον δοθῆναι αὐτῷ ὃν τηρήσας σωθήσεται. Ὁ δὲ θεσπέσιος τὴν ψυχὴν τοῦ νέου πολλοῖς ἁμαρτήμασι βαρυνθεῖσαν θεωρῶν· ὡς δὲ καὶ αὐτὸς βαρύτατος δικτύῳ θηρίων ἁλοὺς εἴη, ἐπί τε τοῦ χείλους ὄχθης τοῦ Ἅδου ἵστατο, ἔτι δὲ καθεῖλκεν αὐτὸν ἡ τῶν ἀπολλύντων αὐτὸν ἐπιθυμία· εἶπε τῷ νέῳ· Πίστευσον, ὦ τέκνον, ὅτι ὁ θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν, ὁ δυνατὸς ἐπὶ πάντας, σωθῆναι θέλει πάντας ἀνθρώπους. Μὴ οὖν ἀπογνῷς σεαυτόν, μηδὲ τὸ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ μέγεθος τῇ σῇ ψυχῇ ἔλαττον εἶναι νόμιζε. Κεκολλήσθω σοι ἡ μετάνοια ἀεί· μὴ ἀπὸ τοῦ ἐξομολογεῖσθαι σχῇς ἐν αὐτῇ τῇ ψυχῇ. Ὃ γὰρ αὐτὸς ὡμολόγησεν, ἐκεῖνον αὐτὸς ὁ κύριος αἴρει ἀπ᾽ αὐτοῦ, καθὼς φησιν· Εἶπα ἐξαγορεύσω τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ, καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς ἁμαρτίας μου. Οὕτω γὰρ ἂν τῆς σωτηρίας τύχοις. ΚΖ'. Ὅτε δὲ ἐγενόμεθα πρὸς τῷ ὄρει τῆς ἐρήμου, εἴδομεν εἰς πηγὴν ἐλαίου πᾶσαν τὴν γῆν μεταβεβλημένην. Εἶτα εἴδαμεν πνεύματα πονηρά, ὡς νέφη συναγόμενα πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, ζητοῦντα εἰ πού τινας πλανῆσαι δυνηθεῖεν. Ὑποδεικνύει δὲ εἰκόνα οὗτος ὁ λόγος τῶν σωματεμπόρων, τῶν τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων ὑποσπώντων διὰ τῶν ἡδονῶν. Καθὼς δὲ εἶπεν ἐπ᾽ αὐτῶν τις τῶν ἁγίων· Ὅταν ἐγγίσῃ σοι ἐχθρός, τοῦτον εὐθὺς ἀποδίωκε, τὰ ἐναντία πράττων, ἤγουν εἰ μὲν ἡδονὴν ὑποβάλλει, σύ, φλόγα δάκρυον ποίει, εἰ δὲ πόνον, χαρὰν ποίει, ἵνα μὴ μεῖζον ἐνδύσηται κράτος. ΚΖ'. ζῆλον δὲ καὶ ἀγάπην ὁ θεσπέσιος Εὐθύμιος εἰς ἅπαντας ἀεὶ ἐπεδείκνυτο, μάλιστα δὲ εἰς τοὺς νέους· λόγον μεγάλου τινὸς θεοῦ, ὃν ἐν ταῖς γραφαῖς ἐτύγχανεν, ἄξιον νομίζων τοῦτον εἰς τὰς ψυχὰς ἐντυποῦν καὶ χαράττειν αὐτῶν, πρὶν ἢ παθῶν ἐπιθυμίαις εἰκεῖν ἀρξάμενοι τοῖς πάθεσι δουλωθῶσι. Τοῦτο γὰρ ὡς βεβηκὸς ἔλεγεν εἶναι· ὥσπερ γὰρ τὸ νέον ξύλον ῥᾴδιον πρὸς πᾶν σχῆμα παρακαμφθῆναι ὑπὸ τεχνίτου χειρός· τὸ δὲ γῆρας ἤδη ἐπειληφὸς ξύλον ἄκαμπτον ὄν, πολλοῖς κόποις δυσκόλως κάμπτεται· οὕτω καὶ ψυχαὶ
col. 1041–1042page 241 of 391
PG 114:1041νοτο πρῶτον παντων ἀδίκων. Πάντα καθὰ ὁ Δεσπότης ἐδογμάτισε γνωρίσαντε, συνεργοὶ ἀλλήλοις γενόμενοι, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τοῦ σκοποῦ τυγχάνουσι· τῷ δὲ εὐθεῖ καὶ ἀγαθῷ πάντοτε ἀντιτάσσονται. Οὐ γὰρ τῶν ἀδελφῶν μόνον οἱ ἔχθιστοι καθεστήκασι δαίμονες, ἀλλὰ καὶ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐχθραίνοντες ἡμῖν πολεμοῦσιν. Ἐπεὶ οὖν οὕτω τὰ πράγματα ἔχει, φρουρεῖν δεῖ ἑαυτούς τε καὶ ἑτέρους· τοὺς μὲν ἤδη πίπτοντας ἀνιστῶντες, τοὺς δὲ ἑστῶτας κρατυνόμενοι εἰς ἀρετήν. Πάντα γὰρ πρὸς τοῦτο βλέπειν δεῖ τὸν ἀγαθόν, ὅπως ἂν αὐτός τε τοῦ εὐθέος ἔχηται, καὶ τοὺς ἄλλους ὡς δύναται ἐπὶ τὸ εὐθὲς ἄγῃ. Ἐπεὶ μὲν γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ ἡ φύσις ἐστί, τὸ κοινωνεῖν τε καὶ μεταδιδόναι ἑτέροις ὧν ἐστιν ἐπαΐων τε καὶ δύναται. Ταύτην οὖν τὴν ἰδέαν ἔχων ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ ὁ Ξενοφῶν, οὐκ ἀποστὰς τοῦ κοινῇ συμφέροντος ἐπεμελεῖτο τῆς ψυχῆς ἰατρείας, ἀλλὰ καὶ τοὺς οἰκείους αὐτοῦ πρὸς τοῦτο εἷλκεν, καὶ πάντα ποιῶν ἐπείρατο τούτους ὡς τάχιστα τοῦ βίου ἀπάγειν καὶ πρὸς τὴν τοῦ ἀσκητικοῦ βίου αἵρεσιν ἀναγαγεῖν. XXIII. Νέμεσιν τοίνυν εἶχεν αὐτὸς ὁ ἐπὶ Νεμεσίου, καὶ τοὺς ἑαυτοῦ παῖδας τούτους Ἀρκαδίου καὶ Ἰωάννου, ἐνεχείρισε τοῖς καλλίστοις τῶν διδασκάλων, ἵνα παιδείαν τε ἐκ τούτων λάβοιεν καὶ τρόπων καλῶν γένωνται κοινωνοί. Ἐπεὶ δὲ ἤδη ὥριμοι ἦσαν τοῖς χρόνοις, ἐβούλετο αὐτοὺς ἀποπέμψαι εἰς Βηρυτὸν, ἵνα καὶ τῶν νομίμων ἐπίστασιν ἐκεῖθεν λάβωσιν. Οἱ δὲ πατρὶ ὑπακούσαντες εἰς τὴν Βηρυτὸν ἔπλευσαν. Ἐν ᾧ δὲ κατεῖχεν αὐτοὺς ὁ χειμών, κλύδωνος ἐπελθόντος, ναυαγίῳ περιπεσόντες, δεινῶς διεσπάσθησαν ἀπ᾿ ἀλλήλων, ὡς μηδὲ σωθέντες εἰδέναι περὶ ἀλλήλων. Οἱ μὲν γὰρ ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ἀπεσώθησαν, ὁ δὲ ἄλλος ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν. Ἡ δὲ μήτηρ αὐτῶν καὶ ὁ πατὴρ ἀναζητοῦντες μὲν τοὺς παῖδας, ὡς ἐναγκαλίζεσθαι αὐτοῖς ἐπιθυμοῦντες, ἀλλ᾿ οὐχ εὑρίσκοντες αὐτούς, ὁδυρμοῖς ἀπτέροις παρεδίδοντο. Ἐπεὶ δὲ πολλαχοῦ ζητήσαντες οὐχ εὗρον, οὐκ ἠθύμουν, ἀλλ᾿ εἰς Θεὸν ἀπέβλεπον, παρ᾿ αὐτοῦ τὴν παραμυθίαν δεχόμενοι. Καὶ τὰ χρήματα διανείμαντες τοῖς δεομένοις, ἐπὶ τοὺς ἁγίους τόπους ἀπεχώρουν, οἱ μὲν τὰ Ἱεροσόλυμα, ὁ δὲ τὴν Ἀλεξάνδρειαν. Ἔνθα καὶ τοὺς παῖδας εὗρον, ὡς ὑπὸ Θεοῦ καθοδηγουμένους τοῖς ἱεροῖς ἐκείνοις ὑπαχθέντας τόποις. Ἐκεῖσε δὲ χρόνον διαγαγόντες ἱκανόν, καὶ ἐπιστρέψαντες εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἔνθα καὶ τὴν ἀσκητικὴν τοῦ βίου ὁδὸν ἠγάπησαν· καὶ κατά τε τὴν ἐκεῖ διάνοιαν ἤσκουν ἑαυτοὺς τοῖς ἀρετῆς καλοῖς. Εὐθὺς δὲ πάντα τὰ τερπνὰ καὶ ἡδέα ἀπεσείσαντο, καὶ μετὰ πάσης σπουδῆς ἑαυτοὺς ἀφιέρωσαν τῷ Θεῷ. Καὶ τοῦτο δὲ αὐτοῖς τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης τεκμήριον ἦν, ὅτι οὐδὲν ἀνθρώπινον τῶν ἐπιγείων ἐλογίζοντο. Ἐπεὶ γὰρ εἰς τὸ ἕν ἦλθον φρόνημα, τοῦτο ἐνόμιζον ἀγαθὸν εἶναι, ὅπερ καὶ ἡ θεία ψῆφος ἐδείκνυεν αὐτοῖς. Ὥσπερ δὲ πολλαχῆ τῶν θείων ἡ ἐνέργεια φανεροῦται, οὕτω καὶ τότε ἐπ᾿ αὐτῶν· τοὺς γὰρ υἱοὺς ἐκεῖσε ἐκτρέφεσθαι ᾤκονόμησεν ὁ Θεὸς ἵνα μὴ τοῖς γονεῦσι συγκατοικοῦντες ἐμποδὼν αὐτοῖς γένωνται τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης. Τοῦτο γὰρ ἡ θεία πρόνοια ᾠκονόμει· ἵνα ἐλεύθεροι γένωνται πάσης βιωτικῆς φροντίδος, καὶ τῷ Θεῷ μόνῳ προσανέχωσιν. Ἀλλ᾿ ἐπεὶ καὶ τοῦτο ἐγένετο, πάντες ὁμοῦ συνελθόντες ἀδελφοί τε καὶ γονεῖς, ὑπὸ τὸν αὐτὸν ζυγὸν τῆς ἀσκήσεως ὑπεισῆλθον· καὶ μόνῳ τῷ Θεῷ τὴν ἑαυτῶν ζωὴν ἀφιέρωσαν, εὐχαριστοῦντες αὐτῷ δι᾿ ὧν ἔπαθον, ὅτι οἰκονομίᾳ αὐτοῦ χρηστῇ πάντα κατὰ τὸ συμφέρον αὐτοῖς διετέθη. Ὁ δὲ Θεὸς αὐτοὺς ἠμείψατο εὐσεβείας ἕνεκα, εὐθέως τε τοὺς ἁγίους αὐτοῦ ἀθλητὰς δοξάσας μετὰ θάνατον ὡς ζῶντας ἐδόξασεν, θαύμασι καὶ ἰάσεσι τιμήσας αὐτούς.
ΧΧΙΙΙ. Εἶτα προσεκομίσθη αὐτῷ εἷς τῶν ἐκεῖσε φυλακιζομένων δεσμίων, πρεσβύτης ἀνήρ, ὁ τοῦτον ἐκεῖσε ἀναγαγὼν οἰκέτης, μεθ' οὗ καὶ πρὸς τοὺς δεσμίους εἰσῆλθε, καὶ τοὺς μὲν ηὐλόγησε, τοὺς δὲ διδαχῇ πνευματικῇ κατηύθυνε, τοὺς δὲ ὑπ' ἀσθενείας κατεχομένους ἰάσατο· ὅθεν αὐτῷ πολλοὶ τῶν ἀσεβῶν ἐκείνων δεσμωτηρίων καλέσαντες συνηθροίσθησαν, καὶ πίστει τὴν σωτηρίαν ἐδέξαντο. Ἐπανελθὼν δὲ εἰς τὸν ξενῶνα ὁ ἅγιος, τοὺς μὲν ἐκεῖσε κατακειμένους ἰάσατο, τοὺς δὲ λόγοις παρακλητικοῖς ὠφέλησε. Τῇ δὲ ἐπαύριον, λαβὼν παρ' αὐτοῦ ὁ πρεσβύτης τὴν εὐλογίαν, ἀπῄει· ὁ δὲ ὅσιος ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἔμενε, νηστεύων καὶ ἀγρυπνῶν καὶ τοὺς προσιόντας θεραπεύων. ΧΧΙΙΙ. Ἐφόρει δὲ ὁ ἀοίδιμος τρίχινον χιτωνίσκον τὸν ἐπὶ τοῦ χρωτὸς ἐπὶ τῆς σαρκός, εἶχε δὲ καὶ πτωχικὴν πάνυ ἐσθῆτα ἐπ' αὐτοῦ, ἣν τῷ ἀέρι πολλάκις ἀνέστρεφεν. Ἦλθον δέ ποτε πρὸς αὐτὸν ἀδελφοί τινες, καὶ εἶπον αὐτῷ· Πάτερ, ἐν ποίᾳ κατοικίᾳ διάγεις; Ὁ δὲ ἀπεκρίθη· Ἐν τῷ σπηλαίῳ, ἐν ᾧ κατοικῶ, ἔχω τὸν ξηρὸν ἄρτον ἡμέρας τέσσαρας, καὶ τὸ ὕδωρ πίνω ἐκ τῆς πηγῆς· καὶ ἰδοὺ ἡ νεότης μου ἀνεπλάσθη ὡς ἀετοῦ. Εἶπον δὲ αὐτῷ· Πῶς οὖν ζῇς; Ὁ δέ· Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ ὅτι οὐδεπώποτε μέχρι τοῦ νῦν ἠσχύνθην. Καὶ μεθ' ἑτέρων τοιούτων εἶπεν. ΧΧΙV. Ἀδελφός τις εἶπε τῷ ἁγίῳ· Τί ποιήσω, ὅτι νυστάζει ἡ ψυχή μου; Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· Μὴ ἔχε μέριμναν ἑτέρου, ἀλλὰ φύλαξον τὴν ἡσυχίαν, ἧς τύχῃς εἰς ἣν κατοικεῖς· καὶ γὰρ τὸ ἀκμαιότατον πάντων ἐστὶ τοῦτο. Εἶπε δέ τις ἀδελφὸς· Δός μοι λόγον. Ὁ δέ φησιν· Ἐν τῇ ψυχῇ σου μηδὲν κακὸν λογίζου κατὰ ἀδελφοῦ σου· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ τοῦ Ἀποστόλου, τὸ Μηδένα κατακρίνειν. Ἕτερος εἶπεν αὐτῷ· Δός μοι λόγον ζωῆς. Καὶ ἔφη· Πᾶσαν ὕβριν δέχου ὡς εὐεργεσίαν· πᾶσαν δὲ τιμὴν ἀπόστρεφε ὡς πειρασμόν· καὶ γὰρ τοῦτο ποιεῖν ὁ τέλειος ἄνθρωπος ὀφείλει. ΧΧV. Ἱστορεῖται δὲ περὶ τοῦ ὁσίου τούτου, ὡς ἔστι μέν τι ὄρος ἐν τῇ Θηβαΐδι, Λύκων καλούμενον, ἐν ᾧ ἦν μοναστήριον κατοικούμενον ὑπὸ ἁγίων ἀνδρῶν· πρὸς οὓς ἀφικόμενος ὁ ὅσιος Ξενοφῶν κατέμεινε, διδασκόμενος τε καὶ διδάσκων· ἦν γὰρ καὶ αὐτὸς ἱκανὸς εἰς διδασκαλίαν. Μετὰ δὲ τρεῖς ἡμέρας πεσὼν πρὸς τοὺς πόδας αὐτῶν, εἶπε· Κύριοί μου ἅγιοι πατέρες, εὔξασθε ὑπὲρ ἐμοῦ· ἱκανὸν γάρ μοι τὸ τοιοῦτον ὅτι ὑμᾶς εἶδον· ταῦτα εἰπὼν ἀνεχώρησεν. ΧΧVI. Ἐν Ἀλεξανδρείᾳ δέ ποτε φοβερά τις αἴσθησις αὐτῷ ἀπεκαλύφθη· εἶδε γὰρ ἐν ὁράματι τοιοῦτόν τι· θρόνος ὑψηλὸς ἐν τῷ ἀέρι ἵστατο, καὶ ἐπ' αὐτοῦ ἐκάθητο ἀνήρ τις ἔνδοξος· καὶ πλῆθος ἀνθρώπων ἑκατέρωθεν αὐτοῦ εἱστήκει· καὶ τινες μὲν αὐτῶν ἐστεφανωμένοι ἦσαν καλλίστοις στεφάνοις, οἱ δὲ μετρίοις· ἕτεροι δὲ ὅλως ἀστεφάνωτοι ἦσαν. Ἐπυνθάνετο δὲ παρά τινος τί ταῦτα εἴη· καὶ ἐρρέθη αὐτῷ ὅτι ὁ μὲν ἐπὶ τοῦ θρόνου καθήμενός ἐστιν ὁ Χριστός, οἱ δὲ ἑκατέρωθεν ἱστάμενοι ψυχαί εἰσιν ἀνθρώπων ὧν αἱ μὲν στεφανωθεῖσαι ἐπὶ τῷ καλῷ βίῳ ἐστεφανώθησαν, αἱ δὲ μετρίους στεφάνους ἔχουσαι ὅτι μέτριον εἶχον τὸν βίον, αἱ δὲ ἀστεφάνωτοι ὅτι ἐν ἁμαρτίαις ἐτελεύτησαν. ΧΧVII. Ἐν ᾧ δὲ εἱστήκει ἐκεῖ θεωρῶν, ἤκουσε φωνὴν ἐκ τοῦ θρόνου λέγουσαν αὐτῷ· Ξενοφῶν, ποῦ εἰσιν οἱ υἱοί σου; Ὁ δὲ ἀπεκρίθη· Κύριε, σὺ οἶδας. Καὶ ἡ φωνὴ εἶπεν αὐτῷ· Ἰδού, ἐν τῇ βασιλείᾳ μου εἰσίν, εὐφραινόμενοί τε καὶ εὐλογοῦντές με. Διεγερθεὶς οὖν ἐκ τοῦ ὕπνου ὁ ὅσιος εὐχαρίστησε τῷ Θεῷ, καὶ τῷ ξενοδοχεῖ ἐκεῖνα ἐδήλωσε. Τοιαύτη μὲν οὖν ἡ βίος καὶ ἡ πολιτεία τοῦ ἁγίου Ξενοφῶντος.
col. 1043–1044page 242 of 391
PG 114:1043αὐτῷ θελήσας εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον τῇ μιᾷ κεφαλῇ πάντα Χριστῷ συνάψηται. ΛΑ´. Ἦτις καὶ πολιτείαν μετελοῦσα λίαν ὑψηλήν, καὶ ὀλίγους βόσιμον, ἀρδάδους ἴσχεν ἐνέργεια τῆς πρὸς θεὸν οἰκειότητος καὶ τῆς ἐκδεχομένης αὐτὴν ἐκεῖθεν μακαριότητος, δαιμονῶντας ἰασμένη, καὶ πολλῶν ἄλλων νοσημάτων εὐχῇ κρατήσασα. Ὁ δὲ γε θετὸς τῷ ὄντι καὶ θαυμαστότατος ἀνδρὸς Σενεφὼμ, τρίχινα ὑπένδυς, πολλῇ τε περὶ τὴν θλίψιν εἰτελεία χρησάμενος καὶ κακοπαθείᾳ, καὶ ὅλοι δίκας τῆς προλαβούσης ἑαυτῷ πολυτελείας ἀπαιτούμενος, τὴν παν-ήγυρίν τε καταλαβὼν, κάκεῖ τὸν ὑπόλοιπον τοῦ βίου χρόνον διαγαγὼν, προγνώσεώ τε καὶ ἰαστικῆς καὶ μεγάλης χαρισμάτων ἀξιωθείς, πολύς τὴν τρύχα, νεφρὸς τὴν σπουδήν, πρὸς τὰς ἐκεῖσε μονὰς παραπέμπεται, ἄνθρωπος Ἁγίως τοῦ θεοῦ γενόμενος, καὶ ὅλον αὐτὸν καθιερώσας αὐτῷ, σπουδῇ τε πᾶσαν θεραπείας καὶ ἀμφοτέρους τοὺς μὲν μᾶλλον ἀπελαύνεσθαι τὸ καινότατόν τε καὶ χαλεπώτερον συντυχιάδος ὑποδείγμα γενόμενος πᾶσι τοῖς τὴν πλήρωμα ἐκ τοῦ βίου πλεοῦσι θάλατταν καὶ σώζεσθαι βουλομένους ὅν εἰ μὴ θαυμάζειν μόνον, ἀλλὰ καὶ μιμεῖσθαι σπουδάζειν, μέτοχοι τῶν μενόντων αὐτὸν ἀγαθῶν ἐσόμεθα, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή, κράτος, μεγαλοσύνη καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν, καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
col. 1041–1042page 241 of 391
PG 114:1042ἐπάγει καὶ κατ' αὐτῶν, Κύρον, εἰπὼν, τὸν τῶν Γαλιλαίων προστάτην, καὶ Ἰωάννην τὸν τὸ σέβας αὐτῷ παραπλήσιον, τοῖς τῶν αὐτοκρατόρων οὐχ ὑπείξαντας διατάγμασι, καὶ θυσίας τοῖς μεγίστοις θεοῖς μὴ προσενεγκόντας, ἀποτμηθῆναι τὰς κεφαλὰς κατὰ τὸν τῶν κρατούντων νόμον ἀποφαινόμεθα. ΙΓ΄. Ταῦτα ψηφισαμένου Συριανοῦ, δέχονται παρα χρῆμα καὶ οὗτοι χειρὶ μὲν ἀνθρωπίνῃ τὴν ἐκτομήν, ἀθανάτῳ δὲ τὸν ἐξ οὐρανοῦ στέφανον ἐπὶ τριακάδι καὶ πρώτην ἄγοντες τοῦ Ἰανουαρίου μηνός. Τῶν μέντοι λειψάνων οἱ φιλευσεβεῖς οὐδαμῶς, ὠλιγώρησαν, τὴν τοῦ καιροῦ δυσκολίαν ὑποσταλέντες· ἀλλὰ χεῖρας εὐθὺς σπουδαιοτήτος εισενεγκόντες, εὐλαβῶς καὶ ὁσίως ἀνείλοντο ταῦτα, καὶ περιστείλαντες ἐν τῷ τοῦ ἀποστόλου ναῷ Μάρκου λαμπρῶς ἕκαστα κατατίθενται, πλὴν ὅσον αὐτοῖς αἱ θῆκαι διάφοροι· ἀλλ' ἡ; μὲν γὰρ τὰ τῶν παρθένων καὶ τῆς μητρός, ἑτέρα δὲ πάλιν τὰ Κύρου καὶ Ἰωάννου πιστεύεται. Χρόνῳ δὲ ὕστερον, τοῖς Ἕλλησι μὲν καταλυθείσης τῆς τυραννίδος, Θεοδοσίου δὲ τὸ τῆς βασιλείας σκήπτρον ἀνει ληφότος, εὐσεβῶς τε τῶν τῆς εὐσεβείας φίλων Χρι στιανῶν ἡγουμένου, κινεῖται καὶ ταῦτα καὶ μετατίθεται. Τὸ δὲ ὅπως, εἰπεῖν οὐκ ἀτερπὲς τοῖς φιλοθέοις διήγημα. ΙΔ. Θεοδοσίου τὴν βασιλείαν, ὥσπερ ἔφημεν, ἄρτι παραλαβόντος, μέγιστος ἐκ τῶν πρὸς ἑσπέραν κινετ ται καὶ χαλεπός πόλεμος. Πολλὰ γὰρ ἀθρόον ἔθνη ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνδραμόντες, συνθήκας τε πρὸς αὐτὰ θέμενα, πικρὰν ἠπείλουν τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ τὴν ἔφοδον. Δείσαντα οὖν τότε τὸν μέγαν ἐν βασιλεῦσι τουτονὶ Θεοδόσιον, μήτε πρὸς συλλογὴν ἀποβλέψαι χρημάτων, μήτε τινὰ χειρά συχνὴν εἰς συμμαχίαν ἐπικαλέσσασθαι, ἀλλ᾽ οἷς ἐκεῖνος ἐπὶ πᾶσιν ἀεὶ μόνης τῆς ἄνωθεν ἠρτῆσθαι χειρός· οὕτω δὴ καὶ τηνικαῦτα ἐποίει, καὶ ποιῶν οὐχ ἡμάρτανε. Μαθών γὰρ ὡς κατὰ τὴν Εκῆτιν (ἔρημος δὲ αὕτη πρὸς Αἴγυπνον μὲν κειμένη, οὕτωσὶ δὲ ὠνομασμένη) φιλοσοφεί τις ἀνήρ, γένος μὲν καὶ αὐτὸς Αἰγύπτιος, μεγίστων θαυ μάτων δημιουργός, Θεοφίλῳ παραχρῆμα τῷ τῆς ᾿Αλεξανδρείας ἐπισκόπῳ γράφει, κελεύων ὥστε τὸν θαυμάσιον ἐκεῖνον άνδρα παρασκευάσαι τὴν Κων σταντίνου πρὸς τάχος καταλαβεῖν. Προσέκειτο δὲ καί ἡ τῆς παρουσίας χρεία τοῖς γράμμασιν. Ὁ δὲ ταῦτα δεξάμενος, παρ' αὐτὸν ὡς εἶχεν εὐθὺς ἀφικνεῖται, καὶ τὰ γράμματα δούς, τὴν τοῦ βασιλέως ἀξίωσιν καὶ τὴν ἐπισπεύδουσαν χρείαν αὐτῷ ἀπαγγέλλει. Εἶτα καὶ τὰ παρ' ἑαυτοῦ ποιεῖ, δεῖται καὶ αὐτὸς οἴκοθεν, λιπαρεῖ θερμῶς, ἱκετεύει, μήτε τὰς τοῦ βα σιλέως ικετηρίας υπεριδείν, μήτε κόπου τὰ ἑαυτοῦ ἀτιμάσαι, ἀλλὰ καὶ τῇ πόλει ἐπιφοιτῆσαι, καὶ τὸν κατ' αὐτῆς πόλεμον εὐχῇ τῇ πρὸς Θεὸν ἀποστέψαι κινδύνον τε τηλικούτου καὶ φόβου ταύτην ἀπαλλάξαι, οἷα παρ' αὐτῷ τοῦ σωθῆναι τε τὴν πόλιν ἢ ἀπολέσθαι κειμένου. ΙΕ΄. Ο μέντοι θαυμάσιος ἐκεῖνος Σενούφιος (τοῦτο δὲ ὁ ἀνὴρ ἐκαλεῖτο) πρῶτα μὲν, ὡς εἰκὸς, ἀπηγόρευε
col. 1043–1044page 242 of 391
PG 114:1044τὴν ἀξίωσιν, οὐ πρὸς τὸ μέτρον, ὡς ἦς] εἶχε, χάριτος, ἀλλὰ πρὸς τὸ μέρον μᾶλλον ἧς ἐπλούτει, τοπεινώσεως ἀφορῶν. Ἡ μὲν ἐμὴ εὔνοια ἡ πρὸς τὴν πόλιν, λέγων, πολλὴ, καὶ τὸ θέλειν ἀεὶ σώζεσθαι ταύτην ἔχατον θερμόν, πλὴν ἀλλ᾽ οὐ τῷ θελήματα μου καὶ τὸ ἰσχύειν ἐκ τῆς πρὸς παῤῥησίας ἀκολου θεῖο καὶ αὐτὸν δὲ τὸν ᾿Αλεξανδρείας μὴ τοιαῦτε περὶ αὐτοῦ φρονεῖν, μηδὲ τοῦτον τῶν πολλῶν ἡγεῖσθαι διαφέρειν ἠξίου. Επεὶ δὲ παράπαν αὐτὸς οὐ μεθιέτο, μὴ ἔχων ὅτι πάθοι λοιπὸν ὁ μέγας Σε νούφιος, τὴν μὲν ἀποδημίαν εὐπρεπῶς ἀναβάλλεται, τὰ δὲ τῆς βοηθείας καὶ οὕτω δίδωσι· καὶ ποιεῖ μᾶλο λον αὐτὴν θαυμασιωτέραν· Ἔστη τε γὰρ εὐθὺς πρὸς ανατολάς, καὶ τὴν ἐπωμίδα καὶ τὴν βακτηρίαν εἰς οὐρανοῦν ἀνασχών, Δέσποτα ὁ Θεὸς, εἶπεν, ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, δὸς καὶ τῷδε μου τῇ ἐπωμίοι καὶ τῇδε τῇ βακτηρία τοσούτον ίσχυσαι ὅσπερ ἂν καὶ αὐτῷ ἐμοί, εἴ γε δὴ ἐκεῖσε παρῆν. Ταῦτα πρὸς Θεὸν εἰπὼν, τὰ ἐν χερσὶν αὐτίκα καὶ τῷ ἀρχιερεῖ δίδωσι, Δέξαι ταῦτα, λέγων, καὶ πέμψον τῷ βασιλεῖ κατὰ τάχος κἀκεῖνος τὴν μὲν ἐπωμίδα τῇ κεφαλῇ περι θέσθω, τὴν βακτηρίαν δὲ τῇ χειρὶ φερέτω. Εἶθ' όταν συμβάλλειν τοῖς πολεμίοις ἡ χρεία καλεῖ, τῶν ἄλλων προεξιέτω πάντωθι, καὶ θαῤῥῶν χωρείτω κατὰ τῶν πολεμίων. Εἶτε Εἴ γε] γὰρ ἀκουστὸς ἐγὼ παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ αὐτὸν οἶμαι φοβερὸν ἐκείνοις γενέσθαι, καὶ ἀναιμωτὶ τὴν νίκην εὐκλεῶς ἄρασθαι. 15΄. ἂν ἡδέως τῷ βασιλεῖ κομισθέντων, φρουρείο ται μὲν ἐκεῖνος τὴν κεφαλὴν τῇ ἐπωμίδι, παντὸς κρά νους οὐδ᾽ ὅσον εἰπεῖν ἀσφαλέστερον, ὁπλίζεται δὲ τὴν βακτηρίαν τῇ δεξιᾷ πολλῷ δόρατος κραταιότερος όρο θῆναι τοῖς πολεμίοις, θαῤῥῶν ἢ τῷ ῥοπάλῳ φασὶν Ἡ ρακλέα τὸ πρότερον. Προσιόντων ἤδη τῶν πολεμίων, όρμᾷ πρώτος αὐτὸς τοῦ παντὸς στρατεύματος ἐξηγούμενος. Εὐχῇ δὲ τῇ πρὸς Θεὸν τοῦ Σενουφίου μένειν ἀτελέστῳ] οὐκ ἦν, ἀλλ᾽ εὐθέως πέρας ἐλάμβανεν. "Αμπ τε γὰρ εἶδον αὐτὸν οἱ Βάρβαροι, καὶ ὥστ περ ἕνα τῶν οὐρανίων καταπλαγέντες, εἰς φυγήν εὐθὺς ἔβλεψαν, καὶ ποδῶν ἀρετὴν ἐπῄνουν. Εφευ γον δὲ οὐ σὺν κόσμῳ τινὶ καὶ τάξει, ὡς μὴ παντάπασιν ἀλκῆς ἐπιλελησμένοι, ἀλλ' ὡς ἂν ἔνφρονες καὶ κατάφοβοι, ἄλλος ἀλλαχοῦ διεσκεδασμένοι, νώτα τοῖς βουλομένοις ῥᾴδιον, θήραμα εὐχερές, ἀσφαλῆς δίωξης καὶ κινδύνου παντὸς ἔλευθέρα, αὐτοὶ μᾶλλον ἀλλή λοις, ὑπὸ τῆς ἀκόσμου φυγῆς, πληγών και τραυμάτ των, ἢ καὶ θανάτου, πρόξενοι· ὥστε μὴ ἀναιμωτί τὸν βασιλέα μόνον ἀλλὰ καὶ ἀπόνητὶ τὴν νίκην ταύ την ενέγκασθαι. Εορτήν ἐκεῖνος ὠνόμασε τήνδε τὴν ἡμέραν, καὶ νῦν πάνδημος ᾿Αλεξανδρεῦσιν αὕτη καὶ πολυτελής διὰ χρόνου, Εἰκονιον οὕτω παρ' αὐτοῖς ονομαζομένη. Πεποίηται γὰρ δή τις τοῦ βασιλέως καὶ εἰκὼν ὡπλισμένη τὸν τότε τρόπον καὶ τῇ μὲν κεφαλῇ τὴν ἔπωμίδα περικειμένη, τῇ δεξιᾷ δὲ τὴν βακτηρίαν προϊσχουσα. Ο ΙΖ΄. Οὕτω δὲ τῶν Ελλήνων ἀπηνθηκότων, ὁ τῆς 'Αλεξανδρέων προεστώς ᾿Εκκλησίας, Ελληνικὰ μὲν
πάντα καθήσει σεβάσματα, ναὺς δὲ τὴν πόλιν ἐκό σμει καὶ ἱεροῖς ἱδρύμασί τε καὶ ἀναθήμασι, καὶ τέμενος ἐν Κανώπῳ τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος ὑπερ φυές, τοῖς ἀποστόλοις ἐδείματο, οὐ μετζον ἢ δέκα καὶ δύο σταδίοις τῆς πόλεως ἀπέχον. Επίσημος δὲ καὶ αὐτοῖς Ἕλλησιν ὁ τόπος καὶ ὀνόματος οὐκ ἐλαχίστου ἠξιωμένος. Τεκμαίρεσθαι δὲ ἔξεστι τῇ τε ὁδῷ πρὸς αὐτὸν φερούσῃ, ἤπερ πλαξι κατέστρωτα πᾶσα καί λίθοις εὖ ηρμοσμένοις, καὶ τῷ τῶν προαστείων πλήθει καὶ βαλανείων κεκόσμηται, ο δὴ καὶ τέσσαρα λόγος πρὸς τοῖς εἴκοσιν εἶναι καὶ ἐπὶ τῶν ἡμετέρων διαβῆναι χρόνων πρὸς δὲ καὶ τῇ ἀγορᾷ καὶ τῶν ὠνίων ἀφθονία περιττῶς ἔχει. Τῆς γὰρ πόλεως ταύ της, τοῦ Κανώπου, φημί, κώμη τις ἦν δυσὶ σταδίοις διεστηκυία, Νανουθὲ καλουμένη· καὶ ἡ κώμη δε δαιμόνων ἦν κατοικία καὶ πονηρῶν πνευμάτων δια τριβή. Θεόφιλος δὲ, οὗτος ὁ τῶν ᾿Αλεξανδρέων ἐπί σκοπος, καθαρόν δαιμόνων ἀποδείξαι βουληθεὶς τὸ χωρίον, καὶ χαρακτήρσιν αὐτὸ καὶ τύποις τοῖς τοῦ Χριστοῦ εὐαγγελιστῶν τε καὶ ἀποστόλων οἷα τισι φυλακτηρίοις διαλαβεῖν, οὐκ ἔφθασε την γνώμην εἰς ἔργον ἀγαγεῖν. Μεταξὺ γὰρ ἡ τελευτὴ εἰς ἔργον ἐπισπᾶσα [-στᾶσα?], τὸ ἀπαραίτητον ἀνθρώποις χρέος, της παρούσης αὐνὸν ἀπάγει ζωῆς. Ἔπειτα μέντοι καὶ Κυρίλλῳ τὸν θρόνον μετ' αὐτὸν διαδεξαμένῳ φροντὶς ἦν οὐ μικρὰ τῆς τῶν δαιμόνων ἐπηρείας ἀπαλλάξαι τὸν τόπον. ΙΗ'. Πολλάκις τοῦ Θεοῦ δεηθέντος, ἄγγελος αὐτῷ κατ' ὄψιν ἐπιφανὲς ἐπισκήπτει τὰ Κύρου, φημί, τοῦ μεγάλου, καὶ Μάρκου δήπου τοῦ εὐαγγελιστοῦ λείψανα τῇ κώμῇ τῇδε θησαυρισθῆναι οὕτω γὰρ τῆς τῶν δαιμόνων βλάβης αὐτὴν ἐλευθερωθῆναι. Διὰ τί δὲ καὶ τὰ μὴ Ἰωάννου εἰρήκει, Κυρίλλῳ μὲν ἱκανῶς ἀπεδείχθη δῆλον δὲ καὶ πᾶσιν ἁπλῶς, ὅτι τῷ Κόρου πάντως ὀνόματι καὶ τὸ Ἰωάννου συνυπο φαίνεται. Καθάπερ γὰρ κοινὸς αὐτοῖς καὶ ὁ τρόπος, καὶ ἡ διὰ Χριστὸν ὁμολογία, καὶ ἡ τελείωσις· οὕτω δὴ καὶ ἡ κλῆσις ἁπλῆ πάντως καὶ διάφορος άδ.]. Εντεῦθεν εἰς Διανοῦθὲ τὰ μαρτυρικά τούτων λείψανα ὀγδύῃ καὶ εἰκοστῇ μηνός Ιουνίου λαμπρῶς ἂμα καὶ ἱερῶς μετατίθεται,) δαιμόνων φυγὴ καὶ νῦν τόπως ἀνειμένος ἐστὶ τῷ Θεῷ μάρτυσί τε τοῖς ἐκεί νου καὶ ὑπουργοῖς, χάριτι και φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κύ ρου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν τῷ ἀνάρχῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
col. 1045–1046page 243 of 391
PG 114:1045Ἐφραὶμ δ θαυμάσιος ἔφύ μὲν ἐκ τῆς Σύρων γῆς, πόλεως Εδέσσης, Χριστιανῶν γονέων. Ελόμενος δὲ τὴν ἀρετὴν ἐκ νηπίου. Ἐφραὶμ ὁ θαυμάσιος ἔφυ μὲν ἐκ τῆς Σύρων γῆς. Ἑλόμενος δὲ τὴν ἀρετὴν ἐν νηπίου ἐκ τόπου δὲ τόπους ἀμεύβων, ψυχῶν οἰκοδομῆς χάριν καὶ ὠφελείας, ἅτε καὶ Πνεύματι θείῳ κινούμενος, ἀπολεμ πάνει ποτὲ τὴν ἐνερκαμένην κατὰ τὸ θεῖον καὶ οὗτος ᾽Αβραὰμ κελευσθείς, καὶ τὴν Ἐδεσσενῶν πόλιν καταλαμ ᾿Εντεῦθεν τὴν ἐνεγκαμένην, ὡς ὁ θεῖος ἐκεῖνος κελευσθείς ᾿Αβραάμ, την Εδεσ
col. 1047–1048page 244 of 391
PG 114:1047ίσμα, ψυχῆς τε καὶ σώματος· ἐπεὶ δὲ τὴν νύκτα ἐκείνην ἐν ὕπνῳ διήγαγεν, ὄναρ αὐτῷ γίνεται τοιοῦτον. Ἐδόκει τις τῶν ἐν ἡλικίᾳ ἀνδρῶν ὀφθῆναι αὐτῷ, λέγων, Τεκνίον, τί κλαίεις; Ὁ δὲ ἀποκρίνεται λέγων, Κύριε, ὅτι τοσοῦτον χρόνον ἐν τῇ ὁδῷ πορευόμενος, οὔπω τῆς τοῦ Θεοῦ εἰρήνης ἠξιώθην. Ὁ δὲ ἔφη αὐτῷ, Ἄρτι ἀπὸ τοῦ νῦν εἰρήνην ἕξεις. Ἐξυπνισθεὶς δὲ ὁ γέρων, καλεῖ τὸν Παῦλον, καὶ λέγει αὐτῷ· Τέκνον Παῦλε, νήφε καὶ μὴ ἀμελεῖς. Ὅρα γὰρ ὅτι ἐπιθυμεῖ σου ὁ Θεός. Ὁ δὲ Παῦλος λέγει αὐτῷ· Πάτερ, εὔχου ὑπὲρ ἐμοῦ. Ὁ δὲ γέρων ἤρξατο εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ· Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ εἰπὼν τοῖς ἁγίοις σου ἀποστόλοις, Αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν, ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε, κρούετε καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν· αὐτός σου δέομαι καὶ παρακαλῶ, δὸς τῷ παιδί σου τούτῳ τὴν τελείαν ἀγάπην καὶ τὴν τελείαν εἰρήνην καὶ τὴν τελείαν ὑπομονήν. Καὶ ὡς ἐτελείωσε τὴν εὐχὴν, ἦλθεν εἰρήνη εἰς τὴν καρδίαν τοῦ Παύλου, καὶ ηὐχαρίστησε τῷ Θεῷ. Ἐκεῖθεν δὲ ἐπεχείρησαν πορεύεσθαι εἰς Ἱεροσόλυμα. Καὶ ἐλθόντες πρὸς τὸν ἅγιον τόπον, προσεκύνησαν καὶ ηὐχαρίστησαν τῷ Θεῷ. Ἐκεῖθεν δὲ ὑπέστρεψαν εἰς τὸ μοναστήριον αὐτῶν. Καὶ ἐπεὶ οὐ πολὺς χρόνος παρῆλθε, πρὸς Κύριον ἐτελεύτησεν ὁ γέρων. Ὁ δὲ Παῦλος διέμεινεν ἐν τῷ μοναστηρίῳ αὐτοῦ· καὶ ἐγένετο ἐπίσημος ἐν τῇ πνευματικῇ πολιτείᾳ. Ἀνεχώρησε δὲ καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον, καὶ εἶδε πολλοὺς τῶν Πατέρων, καὶ ἐδέξατο παρ᾿ αὐτῶν ὠφέλειαν πολλήν. Ἐπανελθὼν δὲ εἰς τὸ αὐτοῦ μοναστήριον, ἔζη ἀσκητικῶς. Εἶπε δέ ποτε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Ὅταν ἴδητέ με ἐν τῇ ἐσχάτῃ ὥρᾳ μου, μὴ κλαύσητέ με, ἀλλ᾿ εὔξασθε ὑπὲρ ἐμοῦ. Καὶ μετ᾿ οὐ πολὺ κατεκλίθη, καὶ ἐτελεύτησεν ἐν εἰρήνῃ. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Φιλίππου, τοῦ ἐν Ἀγρῷ. Οὗτος ὁ ὅσιος Φίλιππος ἐγεννήθη ἐν χώρᾳ τῆς Ἀνατολῆς, ἐν πόλει τινὶ τῆς Παλαιστίνης. Παῖς δὲ ὢν ἔτι τὴν ἡλικίαν, ἦν φιλόκαλος, καὶ πρὸς τὸ θεῖον ὡρμημένος. Τοῦ δὲ πατρὸς αὐτοῦ τελευτήσαντος, ὁ μακάριος Φίλιππος ἐπελάβετο τοῦ κλήρου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ διέμεινε τρέφων τὴν μητέρα αὐτοῦ. Μετὰ δὲ ταῦτα, Θεοῦ αὐτὸν ἐπισκεψαμένου, ἀπῆλθεν εἰς τὸ ἐπισκοπεῖον τῆς πόλεως αὐτοῦ, καὶ ἐπέδωκεν ἑαυτὸν τῷ ἐπισκόπῳ. Ὁ δὲ ἐπίσκοπος δεξάμενος αὐτὸν, ἐχειροτόνησεν αὐτὸν ἀναγνώστην. Ἦν δὲ ὁ Φίλιππος πολὺ χρήσιμος καὶ εὔκολος, καὶ πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν ἐρχομένοις πάντοτε καλῶς ἀπεκρίνετο. Εὐαρεστήσας δὲ τῷ ἐπισκόπῳ ἔτη τινά, ἔλαβεν αὐτοῦ τὴν εὐλογίαν, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τόπον τινὰ ἔρημον τῆς παλαιᾶς πόλεως Νέας Καισαρείας, ὃς ἐκαλεῖτο Ἀγρός· κἀκεῖ μονάσας, ἤσκει τὸν μοναχικὸν βίον, νηστεύων καὶ προσευχόμενος καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν. Πολλοὶ δὲ συνῆγον πρὸς αὐτὸν τοῦ μαθεῖν τὴν μοναχικὴν πολιτείαν. Εὐδοκιμήσας δὲ ἐν τῇ ἀσκήσει, καὶ πολλοὺς πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν ἐπιστρέψας, ἐτελεύτησεν ἐν εἰρήνῃ. (1) Fortasse, S. Joannes Chrysostomus narravit Pa-ulo. — Cfr. Joan. Chrysost. t. III, p. 444. — (2) Cfr. Joan. Chrysost. t. III, p. 440. Vide etiam Act. SS. Januarii t. II, p. 847, n. 5.

Month of FebruaryMensis Februarius

ἵνα γοῦν τὴν ἐν Καλκηδόνι Σύνοδον εἰς τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ ψῆφον λαβεῖν τοὺς ἐκεῖ παρόντας πάντας συναγάγῃ, Φαύστου αὐτὸν ὄντα τοῦ θαυμασίου ἐκείνου ἀνδρὸς ἐπισκόπου γνώριμον εἶναι καὶ φίλον διαβεβαιούμενος. Ἐμφανίζει δ' οὖν τοῦτο τοῖς πατριάρχαις· κἀκεῖνοι δεξάμενοι τὸν λόγον, μεταπέμπονται τὸν ἄνδρα. Ὡς δὲ ὀφθεὶς ἐν μέσῳ τῶν συνεδριαζόντων ὁ Διονύσιος, αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα τοῖς πατριάρχαις ὁμολογεῖ ὡς πολλάκις αὐτοῖς ὑπ' εὐθύνην καταγαγεῖν τὸν Διόσκορον εἶχεν, ἀλλ' ἐπέσχε τὸ σεβαστὸν τοῦ ἀξιώματος. Νῦν δ' ἐπεὶ τοῦτο ἐπήγαγεν αὐτῷ τὸ κακόν, ἄκων γε ἀλλ' ἀναγκαίως, τολμήσει τἀληθὲς εἰπεῖν. Καὶ οὕτω πολλὴν κατ' αὐτοῦ κατηγορίαν εἶπεν, ὥστε πᾶσαν ἐπὶ τούτῳ γλῶσσαν ὑπερβῆναι. Ταῦτα δὲ εἰπὼν ἐπαύσατο. Τοῖς δ' εὐθὺς τοῦτο ἔδοξεν· ἄξιον εἶναι τῆς ἀποβολῆς Διόσκορον· καὶ ψῆφον κατ' αὐτοῦ τίθενται παμψηφεί, ὥστε καὶ τοῦ θρόνου στερηθῆναι καὶ τῆς ἱερωσύνης ἐκπεσεῖν. Ὁ δ' οὕτω τὴν καθαίρεσιν δεξάμενος, ἐν Γάγγρᾳ τῆς Παφλαγονίας ἀπελθὼν ἐβίωσε τὸ λοιπόν. Ταῦτα δὲ ἅπαντα οὐκ αὐτεξουσίως Διονύσιος διεπράξατο, ἀλλὰ θείᾳ τινὶ δυνάμει κινηθείς· ἣν καὶ αὐτὸς ὁ ἅγιος ὡμολόγει, λέγων μηδεμίαν ἐξ ἑαυτοῦ δύναμιν ἔχειν εἰς τὸ τοιοῦτον, ἀλλ' ὅτι κρεῖττόν τι καὶ θειότερον ἐν αὐτῷ τοῦτο εἰργάσατο. Μετὰ δὲ τὴν σύνοδον εἰς τὴν οἰκείαν ἐπανελθὼν ἐκκλησίαν ὁ μακάριος, τά τε ἄλλα ὅσα χρὴ τὸν καλὸν ποιμένα διεπράττετο καὶ τὸ συνεχὲς τῆς εὐχῆς ἐτήρει πρᾶγμα κεφαλαιωδέστατον τῆς ἀρετῆς νομίζων. Πολλαῖς δὲ καὶ ἐν ταύτῃ τῇ πόλει σημεία κατορθώσας θαυματουργίαις, ἐν ἑτέρᾳ τε πλεῖστα, ἡγιασμένην ψυχὴν τῷ θεῷ ἀπέδωκεν. Οἱ δ' αὐτὸν τιμῶντες ἐπίσκοποι, ἱεροπρεπῶς τε τοῦτον κηδεύσαντες καὶ τῷ τάφῳ παραπέμψαντες, καὶ τὸν βίον αὐτοῦ πᾶσαν εὐφημίαν ὑπερβαίνειν ἔλεγον. ΜΗΝΙ ΤΩ ΑΥΤΩ Δ΄ Μνήμη τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Θεοφάνους τοῦ ὁμολογητοῦ. Θεοφάνης ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, οὗ καὶ τοὔνομα εἰς θεὸν ἔχει τὴν ἀναφοράν, τοὺς μὲν αὐτοῦ γονεῖς εἶχεν ἐξ εὐγενῶν τεταγμένους τῶν εὐδαιμονούντων, καὶ τῷ βασιλεῖ κατὰ τοὺς οἰκειοτέρους πως γνωρίμους. Ἦν δ' αὐτῷ μὲν ὁ πατὴρ Ἰσαάκιος, μήτηρ δὲ Θεοδότη· τοσοῦτον δὲ πλοῦτον καὶ αὐτὸς εἶχε τὸν ἐπίγειον, ὅσον μὴ ῥᾳδίως ἕτερον. Ἐπεὶ δὲ ταχέως τοῦ πατρὸς ἀπορφανισθεὶς τεσσαρεσκαιδέκατος ὢν τὴν ἡλικίαν, τὴν ἀρχὴν εἶχε τῆς ἐπιτροπῆς ὑπ' αὐτῷ, τῶν τε χρημάτων τὴν διαχείρισιν καὶ τῆς περιουσίας τὴν διοίκησιν, πρόνοιαν ποιούμενος τῶν πενήτων μεγίστην, ὅλος ἦν πρὸς τοῦτο τρεπόμενος. Ἑκκαίδεκα δ' ἐτῶν γεγονὼς ὑπὸ τοῦ βασιλέως Κωνσταντίνου ζεῦξαι γάμον ἠναγκάζετο, καὶ λαμβάνει γυναῖκα τῶν εὐγενῶν, Μεγαλὼ κατ' ὄνομα. Ἀλλ' αὐτὸς μὲν εὐθὺς ἐκεῖθεν ἦν ὁρμώμενος καὶ τἄλλα πάντα φρονῶν· ἡ δ' αὐτῷ συμβιοῦσα τοῖς αὐτοῖς ἤθεσι συνεξωμοιοῦτο ῥᾳδίως, ὁμόφρων αὐτῷ γενομένη κατὰ τὴν ἄσκησιν καὶ τὴν ἀρετήν. Ἀμφότεροι γοῦν ἐρρύθμιζον τὸν βίον ὡς εἰς μοναχικὴν τελευτᾶν ζωήν, πλὴν ὅτι γε ἦσαν ἐν κόσμῳ· δι' ὃ δὴ καὶ κατὰ τὴν εἰκοστὴν τρίτην αὐτοῦ τῆς ἡλικίας ἐνιαυτόν, ἐξ ἀμοιβῆς ἀλλήλους ἀπολύσαντες, ἀμφότεροι τὴν ἄσκησιν ἐπέλαβον. Εἵλετο δ' ὁ θαυμάσιος οὗτος τῆς τε ἐν Σιγριανῇ μονῆς ἀσκεῖν, ἀνεγείρας τε τοῦτο τὸ μοναστήριον καὶ κτίσας, ὃ καὶ Ἀγρός ἐκαλεῖτο, καὶ πολλοὺς ἤθροιζεν ὁμοίους· ἀλλ' ἦν κατ' αὐτὸν ἀσκούμενος, τοῦ συνόλου τῶν μοναχῶν προεστώς.
col. 1049–1050page 245 of 391
PG 114:1049ἐκεῖνος ἐφασκε τὸ τοιοῦτον πάθος καὶ τῷ τοῦ σταυροῦ τύπῳ κατεσφράγιζεν αὐτόν. Ἐπὶ τούτοις ὁ δαίμων οὐκ ἔφερε τὴν τοῦ ἁγίου κατ᾽ αὐτοῦ δύναμιν, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἀπεδίδρασκε. Δεῖγμα δὲ τοῦτο τῆς ἐν αὐτῷ τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐναργέστατον. Οὕτω γοῦν τοὺς τοιούτους θεραπεύων, τὸ μέν τι ἐλυπεῖτο, ὁρῶν οὕτω κατεχομένους τῇ τοῦ πονηροῦ δυνάμει· τὸ δέ, ηὐφραίνετο, τῷ Θεῷ χάριτας ὁμολογῶν, ὅτι κατεξουσίαζε τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τοὺς ὑπ᾽ αὐτοῦ δεσμουμένους ἠλευθέρου. Μεμένηκε δ᾽ ἂν ἐν τῇ ἡσυχίᾳ, καὶ μέχρι τέλους, ἴσως, ἀδήλως βεβίωκεν, εἰ μὴ πάντων κρατοῦσα ἡ τοῦ Θεοῦ βουλή, τὸ λυχνάριον ἀναδεῖξαι τῆς οἰκουμένης ἐφιλοτιμεῖτο. Ἐκδεδημηκότος τοῦ τῶν Ἀθηνῶν ἐπισκόπου, οἱ τῆς ἐκκλησίας προεστηκότες τε καὶ ὁ λαός, τὸν Ἰωάννην αὐτὸν εἵλοντο ἐπίσκοπον, καὶ ἀνάγκῃ τοῦτον εἰς τὴν ἐπισκοπὴν κατέστησαν· οὐδὲ γὰρ ἑκὼν ἂν παρεδέξατο ταύτην ὁ ἀνήρ, ὡς φιλῶν τὴν ἡσυχίαν. Ἐπεὶ δ᾽ ἅπαξ ποιμὴν ἐχρημάτισε, τὴν ἐκ Θεοῦ κλῆσιν ὡς εἰκὸς σεβόμενος, οὐ μόνον τὰ τῆς ἐπισκοπῆς ἐπλήρου καλῶς, ἀλλὰ καὶ θεοσεβείας ὑπογραμμὸν τοῖς πᾶσιν ἑαυτὸν παρεῖχεν· ἐπιμελῶς τε πάντα τὰ τῆς ποίμνης ᾠκονόμει, τούς τε πεπλανημένους ἐπανῆγε, τοὺς δεδεμένους ἔλυε, τοὺς νοσοῦντας τὰ ψυχικὰ ἰᾶτο, καὶ παντὶ παρεῖχεν ὅπερ ἑκάστῳ ἐχρήζετο. Ἐν δὲ τῷ τοῦ Θεοῦ ναῷ καὶ πρὸ τῆς ἐπισκοπῆς εἰθισμένος ἦν εἰσιέναι, ἵνα μὴ τῆς ἐκεῖ εὐλογίας ἀποστερηθῇ. Τοῦτο δὴ καὶ μετὰ τὴν ἐπισκοπὴν ποιεῖν εἴθιστο. Ἅπαξ δέ ποτε εἰσερχόμενος εἰς τὸν ναόν, ὁρᾷ τινα νεανίσκον ὡραῖον τὴν ὄψιν, καὶ ἐπὶ τῆς εἰσόδου ἱστάμενον. Καὶ τὸ πρᾶγμα θαυμάσας, ἠρώτα τοῦτον εἰ τίς εἴη καὶ τίνος χάριν ἐκεῖ παρείη. Ὁ δέ, Θεοῦ εἰμι ἄγγελος, φησίν, εἰς τὸ φυλάττειν τὸν ναὸν ἀπεσταλμένος. Ὁ δὲ ἅγιος, ἐπὶ τούτοις ἐκπλαγείς, ἐδεήθη αὐτοῦ, ἵνα καὶ αὐτὸν φυλάττοι. Τοῦ δὲ ἀγγέλου ὑποσχομένου, εἴσεισιν ὁ ἅγιος εἰς τὸν ναόν, καὶ εὐχαριστήρια τῷ Θεῷ προσφέρει, ὅτι τε τοσαύτης κατηξίωτο ὁράσεως, καὶ ὅτι ἐκ τῆς τοῦ ἀγγέλου φυλακῆς ἐπαγγελίαν εἰλήφει. Παρεγένοντο δέ ποτε πρὸς αὐτὸν δύο ἀδελφοί, ὧν ὁ μὲν εἶχέ τι μνησικακίας κατὰ τοῦ ἑτέρου· ὁ δέ γε ἕτερος οὐκ ᾔδει ταύτην. Ὁ μὲν οὖν ὁρῶν τὸν ἅγιον, εὐθέως ᾐδέσθη, καὶ συνεχώρησε τῷ ἀδελφῷ τὸ τοιοῦτον. Πρὶν δὲ ἢ τοῦτο γνωρισθῆναι τῷ ἑτέρῳ ἀδελφῷ, ὁ ἅγιος αὐτὸς ἔφη· Δεῦρο, ἀδελφέ, καὶ χαρίσασθαι τῷ ἀδελφῷ σου ὅπερ σοι ὀφείλει. Δηλῶν ὅτι τῆς διανοίας τοῦ ἑτέρου εἰς τέλος ἐγνώκει τὰ κεκρυμμένα. Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι πρὸς αὐτὸν συνέτρεχον ἀεί, τοὺς μὲν θαυμάτων ἕνεκεν, τοὺς δὲ εὐλογίας τυχεῖν ζητοῦντες, τοὺς δὲ καὶ ψυχικῆς ὠφελείας δεομένους. Καὶ πᾶσιν ὁ μακάριος τὴν προσήκουσαν βοήθειαν παρεῖχεν. Ἐν δὲ τοῖς ὕστερον χρόνοις, ἐπεὶ ἤδη γεγηρακὼς ἦν ὁ ἅγιος, νόσος αὐτὸν κατέλαβε βαρεῖα, ὥστε πρὸς τὴν ἐκκλησίαν παραγίνεσθαι ἀδυνατεῖν. Τοῦτο γνοὺς ὁ τῶν Ἀθηνῶν λαός, ἱκέτευε τὸν Θεόν, ἵνα τοῦ ἐπισκόπου αὐτῶν φείσαιτο. Πολλοὶ δὲ κἀκεῖ καὶ νύκτωρ καὶ μεθ᾽ ἡμέραν προσεκαρτέρουν τῷ ναῷ, τὴν τοῦ ποιμένος ὑγείαν παρακαλοῦντες. Ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἐδόκει λαβεῖν πρὸς ἑαυτὸν τὸν ὅσιον, ἐπεὶ ἱκανῶς ἠγωνίσατο καὶ τὸν τῆς εὐσεβείας δρόμον ἐτελείωσε. Τελευτᾶ δὴ ὁ μακάριος Ἰωάννης, τὴν ψυχὴν τῷ Θεῷ παραδούς, μεθ᾽ ἧς καὶ τὰ πολλὰ κατώρθωσεν· ὃ καὶ ἐφρόντιζε πάντοτε, ὅπως ἄν ποτε τῷ Θεῷ ἀποδοίη ταύτην, λαμπρὰν κατ᾽ ἀρετὴν καὶ ἀμόλυντον. Ἡ δὲ ἁγία αὐτοῦ ψυχή, ἐν τοῖς οὐρανοῖς τὰ νῦν διαιτωμένη, τῆς ἄνω τρυφῆς ἀπολαύει, καὶ τῶν ἐκεῖ ἀγαθῶν, ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε.
εἴπερ τρισὶν ὁλοκλήροις ἔτεσιν εἰς τὴν ἔρημον διελθεῖν ἔδει. Τοιαῦτα μὲν οὖν τῶν θεοσεβῶν ἐκείνων γονέων τε καὶ παιδοτρόφων τὰ φιλόθεα κατορθώματα. Ἔδει δὲ τὸν Ἰωάννην μὴ λανθάνειν κρυπτόμενον, ἀλλ' εἰς φῶς ἐλθεῖν, καὶ τὴν οἰκουμένην κατελθεῖν, τρέφοντα τοὺς πεινῶντας τροφὴν ἀλήθειαν. Ὁ τοίνυν τοῦ Ἰωάννου πατήρ, ἀναλαβὼν αὐτόν, ἧκε πρὸς τὴν κατὰ Κωνσταντινούπολιν Ἐκκλησίαν. Ἦν δὲ τηνικαῦτα τὴν Ἐκκλησίαν ἐπιτρέπων Ἀλέξανδρος, ἀνὴρ τοῖς πᾶσιν ἀγαθοῖς κεκοσμημένος. Οὗτος τὸν παῖδα θεασάμενος, καὶ τῆς κατὰ Θεὸν ἐν αὐτῷ χάριτος αἰσθόμενος, ἠγάπα αὐτὸν ἐκτόπως. Καὶ χρόνου διελθόντος ἱκανοῦ, βαπτίζει τε αὐτόν, καὶ τοῦ ἀναγνώστου τὸ ἀξίωμα περιτίθησιν. Ἔνθεν τοι καὶ γλώττης ἐπεμελεῖτο θεοσεβοῦς, καὶ γνώμης εἶχεν ὀρθῆς, καὶ βίου τοῦ κατ' ἀρετὴν ἐπεστρέφετο. Μετ' οὐ πολὺ δέ, τελευτήσαντος τοῦ Ἀλεξάνδρου, Παῦλος τὴν Ἐκκλησίαν διεδέξατο, ἀνὴρ ὀρθόδοξος καὶ τῇ πίστει βέβαιος. Ἀλλ' οἱ τῆς Ἀρείου μανίας κοινωνοί, μὴ φέροντες ὁρᾶν ὀρθοδοξίαν ἰσχύουσαν, Παῦλον μὲν ἐξέβαλον· Εὐσέβιον δέ τινα, τὸν τῆς αἱρέσεως ὁμόφρονα, εἰς τὸν θρόνον ἀνεβίβασαν. Τότε δὴ καὶ ὁ Ἰωάννης, ἅμα καὶ τοῖς λοιποῖς ὀρθοδόξοις, τῆς Ἐκκλησίας ἀπεῖχεν. Ὁ δὲ Εὐσέβιος λόγοις τε ἠπείλει καὶ ἔργοις ἐπεχείρει, καὶ πολλοὺς εἰς τὴν αἵρεσιν μεθειστήκει. Ἐπεὶ δὲ εἶδεν Ἰωάννην ἀπαράτρεπτον, πολλαῖς αὐτὸν κατεδίκαζεν αἰκίαις, καὶ ἐκβαλὼν τῆς πόλεως, ἐν ἐρήμοις τόποις κατακλείει. Ἐκεῖ δὴ τῆς ἡσυχίας ἀπολαύων, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν προσευχῇ σχολάζων, ὅμως εἰς πολλοὺς ὠφέλιμος ἦν. Πολλοὶ γὰρ τῶν εὐλαβῶν ἐπ' αὐτὸν ἐφοίτων, ἐντεύξεων τε ἀπολαύοντες καὶ πνευματικῆς εὐωχίας ἀπολαμβάνοντες. Ὁ δὲ τοῦ Εὐσεβίου θάνατος τοῦτον ἠλευθέρωσεν, ἐπανελθεῖν εἰς τὴν πόλιν παρεσκεύασεν. Εἰς γοῦν τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐπανελθὼν, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ ἑαυτὸν προσθεὶς τῇ ὀρθοδόξῳ, πολλοὺς τῶν ἑτεροδόξων εἰς τὴν εὐσέβειαν μετήγαγεν, οὐ λόγοις μόνον ἀλλὰ καὶ τοῖς θαύμασιν. Ἦσαν γάρ τινες παρ' αὐτοῖς νοσοῦντες, οὓς καὶ τῆς νόσου ἀπήλλαξεν εὐχόμενος. Οἱ δὲ τῇ εὐεργεσίᾳ καταπλαγέντες, τῆς αἱρέσεως ἀπεστρέφοντο. Μεθ' οὓς καὶ ἄλλους εὐεργετήσας, μεγάλης τε ὑποθέσεως τῷ βίῳ γεγονὼς, τῆς μακαρίας τελευτῆς ἠξιώθη. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ μνήμη τῇ τετάρτῃ τοῦ Ἰανουαρίου μηνός.
PG 114:1050τόμως, καὶ τοσοῦτο αὐτὸν ἡ τῶν ἐνθυμημάτων συνεχείᾳ ἐπικλύζουσα ἦν, ὡς μηδὲ τὴν γλῶτταν ἱκανῶς ἔχειν ὑπηρετεῖν τῷ τάχει τῶν νοημάτων· καίτοιγε τοιαύτη κεχρημένην εὐροίᾳ περὶ τὸ λέγειν, καὶ οὕτως ἑτοιμότατα τὸ νοηθὲν ἀπαγγέλλουσαν, ὡς μηδὲν εἰς τάχους λόγον αὐτὴν ἀπολείπεσθαι τῶν παρ' ἄλλοις ἐνθυμημάτων. "Ωστε κἀκεῖνον λέγεται ποτέ φάναι πρὸς τὸν Θεόν· ῎Ανες, ὦ Δέσποτα, τῆς χάριτός σου τὰ κύματα. Ὑπὸ γὰρ τὴν γλῶσσαν ἡ τῆς διδασκα-: ο λίας ἄβυσσος πελαγίζουσα, στέγειν αὐτὸν οὐκ εἴα λοιπόν, τῶν πρὸς τὸ λέγειν ὀργάνων οὐχ ὑπουργούν των. Ι΄. Ἐπέκοπτε δὲ τοὺς λόγους ἕτερον μὲν οὐδὲν, εὐχὴ δὲ μόνη· καὶ ταύτην τὰ δάκρυα. Αἵ τε νύκτες αὐτὸν γρηγοροῦντα παραλαμβάνουσαι, νήφοντα πάλιν τῷ τῆς ἡμέρας φωτί παρεδίδοσαν, οἷα τὸν τοῦ σκότους ἄρχοντα ὑπειδόμενον, μὴ καὶ καταλάβοι αὐτὸν ὕπνῳ πεπεδημένον· καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τὴν ἔφοδον ἐκείνου Εγρηγορότα. Υπνος γὰρ αὐτῷ καὶ λίαν βραχὺς ἐξῆρχει, παραγενόμενος μόνον, οὐκ εἰς κόρον αὐτῷ χρώμενος· καὶ τοσοῦτος, ὅσον αὐτοῦ διακρατεῖν ἀναγκαίως καὶ συνέχειν τὸ σῶμα τοῖς πολλοῖς ἱδρῶσι καὶ πόνοις κατατεινόμενον. Εποίει γὰρ φεύγειν αὐ του τοὺς ὀφθαλμοὺς τὸν ὕπνον, πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα, μάλιστα δὲ χαμευνία, σκληραγωγία, καὶ ἡ παντοδαπή τοῦ σώματος τῆξις ἐκείνη, καὶ κάκωσις. ΙΑ΄. ᾿Ακτημοσύνης δὲ τοσοῦτος αὐτῷ συνελέχθη πλοῦτος, ὥστε καὶ μάρτυρα ἐπ᾿ αὐτῷ τὸ οἰκεῖον στόμα παραλαύειν, καὶ τὰ πρὸς ταῖς ἐσχάταις αναπνοπῖς αὐτοῦ ῥήματα, ων οὐδὲν ἀξιοπιστότερον, ἢ ἀληθές στερον. Ἔχει δὲ οὕτως· Οὐκ ὑπῆρξε τῳ Εφραίμ ποτε βαλάντιον, οὐ ῥάβδος, οὐ πήρα, οὔτε μὴν ἀργύριον, οὔτε χρυσίον· Αλλ᾽ οὐδέ τινα κτῆσιν ἐπὶ τῆς γῆς ἐκτησάμην. Τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ Βασιλέως ἤκουσα, φησί, ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιτάττον- 5 τος· Μηδὲν ἐπὶ τῆς γῆς κτήσησθε ὅθεν οὐδὲ ἐμπα θῶς ἔσχον τι τοιοῦτο. Οὕτως ἐπείθετο πάντα τῷ Δι δασκάλῳ, καὶ ζηλωτὴς ὄντως καὶ μιμητὴς τῶν πρώ των εκείνου μαθητῶν ἐδείκνυτο. ΙΒ΄. Ταπεινοφροσύνην δὲ, καὶ συντριβὴν καρδίας, καὶ μετριότητα, τίς οὕτω πολὺς ἀεὶ, καὶ θερμὸς καὶ άκμαῖος ὡς σποδὸν μὲν ὡσεὶ ἄρτον ἐσθίειν, τὸ πόμα δὲ κλαυθμῷ συγκιρνᾷν, καὶ πρὸς μὲν ἐπαίνους λίαν εὐλαβῶς ἔχειν, καὶ τοὺς εὐφημοῦντας αὐτὸν οὐ μόνον οὐχὶ προσίεσθαι, ἀλλὰ καὶ φανερῶς αὐτοῖς ἄχθεσθαι, ὥσπερ τοῖς κωμῳδούσιν ἕτερος και λοιδορουμένοις ἐρυθριᾷν τε, καὶ εἰς γῆν βλέπειν, καὶ χρόαν μὲν ἄλλοτε ἄλλην τῆς ὄψεως ἀμείβειν ἱδρῶτι δὲ λεπτῷ στάζεσθαι, καὶ παντελώς ἄφωνον μένειν, καθάπερ τῆς αἰσχύνης αὐτῷ τὴν φωνὴν ἐπεχούσης, Καὶ τοῦτο δὲ τῆς πολλῆς αὐτοῦ μετριοφροσύνης ἴδιον. "Ηδη γὰρ μέλλων ἀπαίρειν, τοιαῦτα μετὰ σφοδρᾶς ἐπιτιμήσεως Επισκήπτων ἦν· Μὴ ἔσητε ᾄσμα ἐπὶ Εφραίμ, καὶ ἐγκωμιάσητε, μὴ πολυτελεῖ ἐνθάψητε ἱματισμῷ, μὴ ἰδίᾳ τῷ σώματί μου τάφου Εργάσησθε. Λόγον γὰρ ἔχω μετὰ Θεοῦ, αὐλισθήναι
με σὺν τοῖς ξένοις· Ξένος ἐγώ, καὶ παρεπίδημος, καθὼς πάντες οἱ πατέρες μου. ΙΓ΄. Φιλανθρωπίας δὲ, καὶ πτωχοτροφίας, καὶ τοῦ πρὸς τοὺς πένητας οἴκτου τοσοῦτος αὐτῷ λόγος, καὶ οὕτω τῆς ἐκείνων ἀντείχε το προστασίας, ὡς ἐπείπερ οἴκοθεν οὐκ εἶχε μεταδιδόναι (πόθεν; ὅς γε καὶ αὐτὸς ήπόρει τῶν ἀναγκαίων) ἢ μόνον εἶχε, τοῦτο πρὸς τὴν αὐτῶν ἐκέχρητο σωτηρίαν· καὶ τῇ τῆς γλώττης σοφίᾳ καὶ τῇ συνέπει, πολλοῖς, τῶν πλουσίων καὶ χεῖρα, καὶ σπλάγχνα, καὶ ταμιεῖα, φημι, διανοίας, ἀφθόνως δι᾽ αὐτῶν ἐχορήγει τοῖς δεομένοις. Εν γὰρ οὐχ ὁ λόγος τοῦ ἀνδρὸς μόνον οἷος ψυχὰς μαλάξαι, καὶ κινῆσαι πρὸς ἔλεος, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ὄψις, καὶ τὸ τοῦ ἤθους ἐπιεικές τε καὶ μέτριον· πολλάκις δὲ καὶ αὐτὸ τὸν βλέψαι ταῖς τῶν ἄλλων ψυχαῖς ἱκανὸν πρὸς κατάνυξιν. Καὶ ταῦτα μὲν δὴ τοιαῦτα, καὶ οὕτως εἰς τὸ ἀκρότατον ἀπάσης ἀρετῆς ἀφιγμένα. ΙΔ΄. Τοῦ δὲ κατὰ Θεὸν ζήλου, καὶ τῶν ὑπὲρ τῆς ὀρθοδοξίας ιδρώτων πολλὰ μὲν αὐτοῦ καὶ ἄλλα γνωρίσματα. Ὁ δὲ νῦν ὁ λόγος εἰπεῖν ὑποβάλλει, καὶ πρὸς ὃ φέρει λοιπὸν ἡ ἀκολουθία τοῦ διηγήματος, μέγι στον ἁπάντων καὶ χαριέστατον. Έχει δὲ οὕτως, 'Απολλινάριος, ὁ πολλὴν μὲν εἰς τὸ ὕψος ἀδικίαν λαλήσας καὶ μελετήσας, πάντα δὲ καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν ἐπὶ διαστροφῇ τῶν ὀρθῶν δογμάτων μεμαθηκὼς, πολλὰ περὶ τὴν ἀληθῆ πίστιν καινοτομήσει, κατὰ τοὺς ἐγγαστριμύθους, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φωνοῦντας, ὡς καλῶς τῷ μεγάλῳ περί τούτων Ησαΐα δοκεῖ, καὶ ἀπὸ θελήματος οἰκείου φθεγξάμεν νος, καὶ ταῦτα δυσὶ βιβλίοις συντάξας, γυναικὶ πιο στεύει τινί, ἢ τῇ ἐκείνου γνώμῃ καὶ ταῖς ἡδονεῖς δουλεύειν ἐλέγετο. Τοῦτο οὖν μαθὼν ὁ Ἐφραίμ, καὶ θήραμα οἰκεῖον εἶναι τὸ πρᾶγμα νομίσας οὐχ ἁπλοῦν, ἀλλὰ τέχνης δεόμενον καὶ σοφίας, προσωπεῖον ενός υπέρχεται τῶν τὰ ἐκείνου φρονούντων, καὶ τῇ τῶν ἰιβλίων φύλακι πρόσεισι· τοῦτο μὲν, εὐλογίας αὐτῆ δῆθεν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κομίζων· τοῦτο δὲ, καὶ οἰκειῶν ἑαυτὸν εὐτέχνως πρὸς τὴν γυναῖκα, καὶ συνήθης αὐτῇ γινόμενος, καθάπερ κοινωνίαν ἐχούσῃ πρὸς αὐτὸν καὶ τρόπων καὶ διδασκάλου. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ σκηνή καλώς εἶχεν αὐτῷ καὶ τὸ δράμα τῆς ὑποκρίσεως, καὶ πέπειστο ἤδη παντελῶς ἡ γυνὴ μαθητὴν αὐτὸν είναι σαφῶς ᾿Απολλιναρίου, καὶ τοῦ περὶ ἐκεῖνον τῆς ἀσεβείας χορού, δέεται περὶ τῶν βίβλων τῆς γυναικός, ὥστε δοθῆναι αὐτῷ τὰ τοῦ διδασκάλου συγ γράμματα, όπως ἔχοι, φησὶν, τοῖς αἱρετικούς (ούτως ἡμᾶς τοὺς τῆς ὀρθοδόξου μοίρας ἀποκαλῶν) εὐπετῶς ἄγαν συμπλέκεσθαι. Ἡ δὲ τῇ σοφῇ ταύτῃ καὶ πιθανῇ τέχνη δελεασθεῖσα ἐγχειρίζει τὰς βίκλους αὐτῷ, ταχινὴν μόνον εἰποῦσα γενέσθαι πάειν αὐτῶν τὴν ἀνα Τοσιν. ΙΕ΄. Ὁ μέντοι μέγας Ιακώβ οὕτως τὸν βέβηλον ταύτῃ πτερνίσας Ἡσοῦ, καὶ τὰ πονηρὰ πρωτότοκα τῆς ἐκείνου κακίας ἐγχειρισθεὶς, ἐπέξεισι γενναίως τὸν αλιτήριον, καὶ τὸ τοῦ λόγου, παλαύει καλῶς τὴν ἀλώπεκα. Όρα γάρ μοι τοῦ σοφοῦ τὴν ἐπίνοιαν, καὶ
col. 1051–1052page 246 of 391
PG 114:1052όπως τηλικαύτην ψυχῆς σκαιότητα καὶ ποικιλίαν κατασοφίζεται. Τὸ μὲν οὖν πρὸς λόγους χωρῆσαι καὶ ἀντιθέσεις, καὶ γλῶτταν αὐτοῖς ἐπαφεῖναι, λύσαι πάντα καὶ ἀνατρέψαι λίαν εὐχερῶς δυναμένην, οὐ πάνυ πρόχειρον ἦν αὐτῷ ἀλλὰ καὶ χρόνου συχνού δεόμενον καὶ πόνου. Τοῦτο δὲ τοῦ καιροῦ τηνικαῦτα μὴ ἐπιτρέποντος (ἐπέκειτο γὰρ ἡ γυνή σφιδρῶς ἀπαιτοῦτα τὰς βίβλους), ἐπ' ἄλλην τρέπεται τινα μηχανήν, πολὺ σὺν τῷ τάχει καὶ τὸ δραστήριον ἔχουσαν. ᾿Αναπτύξας γὰρ τὰ βιβλία, καὶ τῶν φύλλων ἕκαστον διελών, ἰχθύος τα κόλλῃ τὸ πᾶν ἱκανῶς διαχρίσας, εἶτα θάτερον θάτερῳ συμπτύξας, και μέ χρι πολλοῦ τῇ χειρὶ ταῦτα συσχών τε καὶ ἐπισφίγξας, ὡς ἓν πάντα γενέσθαι τῇ πρὸς ἄλληλα σχέσει και συναφείᾳ, καὶ μηδ' ἕτερον τοῦ ἑτέρου διασπάσθαι δύνασθαι, ἢ ὁπωσοῦν ἀποῤῥήγνυσθαι, τῇ γυναικὶ ἀποδίδωσιν. Ἡ δὲ ἀπολαμβάνει ταῦτα, μηδὲν περι εργαζομένη, μηδ' ἀναπτύξασα, πλὴν ὅτιπερ ὑγιῶς εἶχον τὰ ἔξω, τούτο μόνον ἐπ᾿ αὐτοῖς ἀρχεσθεῖσα. Χρόνον μὲν οὖν οὕτω τινὰ κατεῖχε τὰς βίβλους παρ' ἑαυτῇ. 15. Επειτα καλεῖται μὲν ὑπὸ τῶν ὀρθοδόξων ᾿Απολλινάριος. Τοῦ θείου δὲ τοῦτο Εφραίμ, καὶ τῆς διὰ Χριστὸν εὐμηχάνου καὶ ὀξυτάτης ψυχῆς ἐκείνης ὑποβολή δει γὰρ ὁ κατὰ τῶν ἀνοτίων ἐκείνων καὶ ᾔδει μικρῶν βίβλων είργαστο. Καλεῖται τοίνυν ᾿Απολλι νάριος, ὡς τῷ γενναίῳ προστάτῃ τοῦ Λόγου διαλεξόμενος. Ὁ δὲ καὶ γήρᾳ ἤδης καὶ τοῖς ἐκ τοῦ γήρως κάμνων κακοῖς, αὐτὸς μὲν ἀπηγόρευσε τὴν διάλεξιν εὐθὺς δὲ πρὸς τὰς οἰκείους ἔβλεψε βίβλους, καὶ ταύ τας αὐτῷ κομισθῆναι προσπάττει· αὗται γάρ μοι, φησίν, ὅσα καὶ στόμα τῷ λόγῳ, διακονήσουσιν. ᾿Αμέλει καὶ τῶν βίβλων τὴν ἑτέραν λαβών, ὁ μὲν ἀνα πτύσσειν αὐτὴν, περὶ αὐτὰς που τὰς ἀρχὰς τῆς συγγραφῆς μετά πολλοῦ τοῦ φρονήματος ἐπειρᾶτο. ὡς δ᾽ οὐχ ὑπήκουεν ἐκείνη τὸ παράπαν, οὐδὲ τῶν φύλλων τινὰ διεσπᾶτο, ἀλλ᾽ ἑαυτῆς εἶχετο μᾶλλον καθόπερ ἓν σῶμα γεγενομένη, περὶ τὰ μέσα ταύτης μετίβαινεν. Ἐπεὶ δὲ κἀνταῦθα διημάρτανε τῶν ἐλ πίδων, τὴν τοιαύτην βίβλον ἀφεὶς, μετελάμβανε τὴν ἑτέραν. ὡς δὲ κἀκείνη λοιπὸν εἶχε παραπλησίως, ἀδιαίρετός τε ἦν αὐτὴ ἑαυτῆς, καὶ παντελῶς ἀδιά σπατος, εἰς πολλὴν καταστὰς ἀπορίαν, σκότου την ψυχήν πληρωθείς, ὑπὸ τοῦ τῆς ἀθυμίας ἐκείνης καὶ τῆς αἰσχύνης ἐλίγγου, καὶ ὡς περὶ τῷ πάθει παρατραπείς, ἀναπηδᾷ τοῦ συνεδρίου, κατέχειν ἑαυτὸν ὅλως δυνατὸς οὐκ ὤν· καὶ τέλος, κακῶς ἀπόλλυται καρπὸν τῶν οἰκείων πόνων, καὶ βίβλων ἀμήσας θάνατον. Τοιοῦτος ἦν καὶ ὁ ὑπὲρ Χριστοῦ ζῆ λος. Εφραίμ, καὶ οὕτως εἰς τὴν ἐκείνου ψυχὴν ἀρετὴ πᾶσα πεφύτευτο, ὥστε πηγὴν ἄν τις αὐτὴν εἰκότως καλέσεις παντοδαποῖς νάμασι βρύουσαν, ἢ λειμῶνα ποικίλοις ἄνθεσι καὶ ῥόδοις κομῶντα, ἢ καὶ οὐρανὸν ἐπὶ γῆς ἄλλον τῷ τῶν ἀστέρων πλήθει πάντοθεν ποικιλλόμενον· εἰ βούλει δὲ, καὶ παράδεισον, οἷον τὸν τῆς Ἐδὲμ, ἀκούεις ἀκμάζοντα, καὶ φαιδρὸν ἀει, καὶ μηδέποτε μα ραινόμενον· ἀλλὰ φυτοῖς ἐγκάρποις καὶ ἀκηράτοις ἀεί ποτε θάλλοντα, Πλὴν ὄφει μόνον τὸ παράπαν ἄψαυστον τε καὶ ἀνεπίβατον τῷ πονηρῷ καὶ τῆς σωτηρίας ἐπιβούλῳ τῆς ἡμετέρας.
col. 1053–1054page 247 of 391
PG 114:1053'Αλλ' ήδη μοι πρὸς τὸ τέλος ὁρᾷ τὰ κατὰ τὸν Εφραίμ διηγήματα. Διὸ καὶ τι τῶν περὶ τὴν ἐκεί του τελευτήν διεξελθεῖν ἀναγκαῖον, καὶ ὁ μάλιστα τῆς ἐνούσης αὐτῷ χάριτος τὴν περιουσίαν ἑκατὸν παραστῆσαι, Εδη μὲν γὰρ τὴν ἐσχάτην ἀπαίρειν ἔμελλεν ἐκδημίαν· τὰ τελευταῖα δὲ τοῖς παροῦσι παρηγγυᾶτο μὴ πολυτελεῖ αὐτὸν ἐσθῆτι συνθάψει, καθάπερ προσλαβὼν ὁ λόγος ἐδήλωθεν. Εἰ δέ τις, φησίν, φιλοπάτωρ ὤν, τοιαύτην ἡμῖν ἐσθῆτα προς ητοιμάσατο, τήν ὁρισθεῖσαν ταύτην ἐκεῖνος εἰς ταφής δότω τοῖς δεομένοις. Καὶ τοιαῦτα μὲν ἐκεῖνος πρὸς τοὺς περιεστῶτας ἐπισκήπτων ἦν. Εἰς δέ τις αὐτῶν, καὶ οὗτος τῶν ἐπιφανεστέρων, καὶ θερμοτέρων ἐσθῆτα πολυτελῆ καὶ φιλότιμον ἑτοιμάσας, περιβάλο λειν αὐτὴ τὸ ἐκείνου σῶμα μετά θάνατον διεσκόπει ἔπειτα τῆς ἐντολῆς ἀκούσας ἤλγει τε μᾶλλον, ὡς τὸ " θέλημα καὶ τὴν πρόθεσιν ἀνασκευασθείς· καὶ διὰ τοῦτο δοῦναι πένησιν αὐτὴν ἀνεβάλλετο, βέλτιον εἶναι κρίνας χρυσίον μᾶλλον ἐκεινοις καταβαλεῖν, ὅσου ἂν ἡ ἐσθὴς ἐτιμᾶτο· ἄγνοια, ὡς ἔοικεν, ἀγνοήσας, ὅτι πολλῷ μᾶλλον οὕτως ἐφάνη τῷ Εφραίμ χαριζόμενος πένητι δούς, κ θελήματι ἰδίῳ καὶ κρί σει στοιχῶν. ΙΖ΄. Ταύτῃ τοι καὶ παθὼν ἔγνω, καὶ τῆς παρακοῆς εὐθὺς ὑπέσχε την τιμωρίαν πονηρῷ πληγείς επίσ μονι, καὶ λογισμῶν μόνον οὐχὶ πράξεως κόλασιν εἰσπραχθείς. "Οθεν καὶ τῇ τοῦ ἁγίου κλίνη, μεταξύ πάντων δρώντων, ἑαυτὸν προσαράττει, στρεβλών τὰς χεῖρας, καὶ διαστρέφων τοὺς ὀφθαλμούς, ἀφρὸν αποπτύων τοῦ στόματος, καὶ τἄλλα όσα λαμπράς μανίας ἔργα ποιών, θειοτέρας λόγοις οἰκονομίας τούτῳ παραδοθεὶς εἰς παιδείαν, ᾧ πεισθείς, μᾶλλον πατρικῆς ἠλόγησεν ἐντολῆς. Τί οὖν; Ὁ τὰ κεκρυμμένα διορῶν, ἐκεῖνος καὶ τῷ Πνεύματι τῷ θείας φθεγγόμενος, συνῆκε τὸ πάθος, ἁμαρτίας είναι καρ πόν· καὶ, Τί σοι μὴ δεόντως πέπρακται, φησίν, ἄνθρωπε, ὅ τι σε καὶ εἰς τηλικοῦτον ώθησε κίνδυνον; Καὶ ὃς τῆς πανίας ἀνενεγκών, ἐξαγορεύει τήν ἀνος μίαν, ἐκκαλύπτει τὴν παρακοήν, ἐλέγχει τὴν τῶν λογισμῶν ἀσθένειαν. Ὃν ὁ θεῖος Εφραίμ, τοῦ τε πάθους οἰκτείρας, καὶ ἀποδεξάμενος τῆς ἐξαγορεύσεως, εὐχῇ μονῇ καὶ χερῶν ἐπιθέσει τοῦ δαίμονος ἀπαλλάττει, πληροῦν αὐτῷ τὴν ὑπόχεσιν κατὰ τὴν ἐντολὴν ἐπιτρέψας, Οὗτος οὖν ὁ ἱερος Ἐφραὶμ ἐπὶ τέλει τοῦ βίου, καὶ τηλικούτῳ θαύματι τὰς ἄνω πράξει ἐπισφραγίσας, ἔπειτα δέ καὶ παραινέσας τοῖς παροῦσι, καὶ συμβουλεύσας, καὶ ὑποθεὶς, καὶ ἱκανῶς αὐτοὺς πρὸς ἀρετῆς ἐργασίαν διαναστησας, πρὸς τὰς ἐκεῖθεν σκηνὰς διαβαίνει, καὶ τὴν ἐκδεχομένην τοὺς τοιούτους λαμπρότητα, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν ᾧ ἡ δόξα, τιμή, καὶ κράτος, σὺν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Π
Ἡ σωτηρία προεδρεύει, δεσπότης προνοίᾳ. Νεύδων δύναμιν ἀσφαλεστέρᾳ πίστεως, ὑπὲρ ἁπάντων ἐκεχείρητο γεγονέναι πεσεῖν εἰς τὸν τόπον, πόθεν ἐν τῇ γῇ τοσοῦτον ἐπέχεε τοῦ αἵματος, ὥστε τὴν τοῦ εἰκόνος ὑποκρίσεως βοῶντα μεσολαβεῖν. Ἀμφοῖν τε βαλλόντων παρεκτείνων τὸν νοῦν ἀεὶ καθεώρα, μηδὲν οἷος τε ὢν τῆς ἀγαθοεργίας ἐπ' αὐτῶν ἐπεμβαλεῖν, πρὸς ἀποχρῶσαν τὴν ἀρετήν. Ἀλλ' ὡς ἐν μακρῷ χρόνῳ δεινὸς τεχνίτης, ἐμβαλὼν χαλεπῇ νόσῳ, τοῦτο μὲν οὐκ ὑπεχώρησεν, ἀλλ' ἐγρηγόρει ποτὲ τοσοῦτον ἐπὶ τὸν πεσεῖν ἁπαξαπλῶς δεόμενον. Καὶ δὴ ἐπὶ τοὺς ἀθλιωτέρους ἐπιβαίνων πάλιν μαθηταῖς ἀγώνων, τόν τε καταφρονοῦντα πόνων, πρὸς τὴν ψυχῆς ἐπιστροφὴν ἐκ τῶν τυχόντων ἦγεν ὁδόν. Εἰς ἀρχῆς ἐκφρίττων διεξῄει τῶν νεκρῶν, ὁπόσον ὑπελείπετο, μόνος σὺν θεῷ γεγωνὼς ἦλθεν εἰς ὑπομονήν, ἐν πᾶσί τε κατ' εἰκόνα τῆς εὐσεβείας ὑφαίνων, τοῖς ἁρμόζουσι παρεῖχε χρόνοις, καὶ τὴν πολλὴν ἀφαιρούμενος τοῖς ἀρίστοις τοῦ σώματος ἐκ προθέσεως. Ὁ δ' αὖ τοῖς Ἀθηναίων δεσπόταις καταφανὴς γεγονώς, ὅσον τε νόμοις ἐπιμελέστατα κεχρημένος, βουλομένου δὲ τοῦ Χριστοῦ ἀνελεῖν αὐτόν, καὶ τὰ πρέποντα πρῶτον ὑφ' ἑνὸς ἐπαισθανόμενος. Ἔτι δ' ἀξίαν κεκτημένος δύναμιν πρὸς ἀρετήν, ὅθεν εἰς τὴν ἐκείνου ψυχὴν οὐκ ἀδύνατος ὁρᾶν, εἰς δ' ἀπόρρητον εὐδαιμονίαν ἡ διατριβὴ μάλα πεπαρρησιασμένη ὑπῆρχεν. Ἀλλ' ἐπεὶ τοῦτο τέλεον διεχρήσατο, θεῖος δὴ ἀνήρ, καὶ θαυμάσιον θέαμα τοῖς ὁρωμένοις παρέσχετο, τοὺς τρόπους πᾶσιν ἐκφαίνων ἐπιδεικτικῶς. Ἔνθα δὴ πολλοὶ τῶν νεανιῶν ζηλωτὴν τῆς εὐσεβείας αὐτὸν εἴχοντο, πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἄλλων σεμνοτάτοις διδαχθέντες παρεμβεβλημένοι ἦσαν. Τούτων εὖ ἔχει, καθὼς ἐδεδίδαξεν ἤδη προτιμᾶν, ἐκ πόρρωθεν εἰς αὐτὸν ὡρμηκότων. Ταῦτα μὲν οὖν ὅτι τε τὰ μεγάλα κατώρθωτο, τόν τε ἰδίῳ φρονήματι ὄντα ἐκπρεπῆ, ποθεινοτέρῳ θεσπίσας ἔχειν, ἐν πᾶσιν ἀεὶ τὸ κρεῖττον ἐπισημαινόμενος, ἵν' ὅπερ οὐκ εἶχεν αὐτὸς ἑαυτῷ παρεχόμενον, τοῦτ' εἰς τοὺς ἑτέρους ἐπαρκέσῃ. Καὶ δὴ τοσοῦτος ὢν τοῖς πράγμασιν ἐνέκαμψε, πόθου τε ἄξιος ἀεὶ γενόμενος τοῖς ἐντυγχάνουσιν, ἀνεπαισθήτως ἐπεράστης ὅλος ἀπεδείχθη. Πλὴν οὐχ ἑκὼν ἢ βουλόμενος τῆς ψυχῆς ἐπεστράφη τοῖς κρατίστοις, εἴ γε μὴ μεγαλωστὶ τοῦ νοῦ ἐπ' αὐτὰ ἐτέτραπτο.

Day 1Die 1

col. 1055–1056page 248 of 391
PG 114:1055μένους ἐσπούδαζε, καὶ τοὺς ἐντεῦθεν βρεφῶν γε καὶ παίδων ὁμοῦ πλήθη, ἐκεῖθεν δὲ τὰ γεγηρακότα ἐτρέφετο, πλήν γε τοὺς ἐν Ἀντιόχείᾳ τε καὶ Καππαδοκίᾳ. Ναὶ μὲν αὐτὴ ἄλλους τε πολλοὺς ἀρρώστους ἐθεράπευε, ναί, ὑπὲρ ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ κοινωνοῦ αὐτῆς δεόμενος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς τῆς ζωῆς πράγμασι καὶ φροντίσι διεπόνει ἑαυτήν. Ναὶ δεδώκει ἐλεημοσύναις καὶ τεμπέρατον βιωτικοῖς πράγμασι διετέλει. Σύν τε τοιαύτῃ γνώμῃ ζήσαντι παρέχεσθαι αὐτοῖς πρὸ τῆς ἀνακαινίσεως ὁρμήθη πρὸς τοὺς ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπιτελεσθήσεσθαι ἐνομίζοντας θεῖα τελέσαι τελέσαντα τὴν ζωήν. Ἱεροσολύμων τε ἡ πόλις, τοῦ μὲν αὐτῆς ἐν τοῖς αἷς τελεσθεῖσα καὶ τῶν ἐπανελθόντων εἰς τὰ ἅγια προσελθεῖν τούτοις, ἀφθόνως τε τούτοις ἐλεεῖσθαι ἐπελαμβάνετο. Ἱεροσολύμοις δὲ τὸ παράδοξον ἐκεῖ ἐλεεῖν ἐν ταὶς ἀγυιαῖς συμφθεγγομένους, ἵνα μὴ τοὺς οἰκείους αὐτῆς ἐν τῷ παράδοξόν γε τοῦτο σκανδαλίσῃ διδάξαντι. Ναὶ εἰς τέλος ἐλεεῖν ἐφαπλωθέντι, ἐν τοῖς χρήμασι κατὰ τοῦ χρόνου ἐρρύθμιζε, εἰ καὶ οὐκ ἤθελε τοὺς ἐνδεεῖς ἀπελαύνειν. Ναὶ ἐν αὐτοῖς εἴρηκε δεόμενος ἅπαξ τῶν χρημάτων λελυτρῶσθαι φθεγξαμένου, ἐν τοῖς αὐτῇ πρὸς τὸ ζῆν ἀδιαφθόρως ἐπηνέχθη. Ναὶ εἰς τέλος δεδωκέναι πᾶσι τοῖς χρείαν ἔχουσιν ἐκ τοῦ ἱδίου, εἰ καὶ εἰς τὰ παρόντα ζώντι τοῦτο λόγου ἄξιον ἦν. Ναὶ κατὰ μόνας αὐτοῖς εἶπε πάθη ἱλαρῶς ἀεὶ ὑπέμεινεν, ἵλεως ναί, καὶ πολλοὺς ἐβοήθει· ἤδη γε τοῦτο πράξαντα ναὶ αἰτεῖν εἴρηκε τοῖς ὁδοῦ λελυμένοις. Ναὶ τότε εἰς τέλος δεδωκέναι γε πᾶν ἁπλῶς εἴρηκεν, ἵνα μὴ τοῦτο αὐτοῖς ἀλλόκοτον δόξῃ· τήν γε μέντοι ἑαυτῆς σωφροσύνην ἐτήρει. Ναὶ εἰς τοὺς αἰῶνας εὐλογημένη ὑπάρχουσα, ἀπὸ γὰρ τῆς πόλεως τῆς Ἀντιοχείας ὄντων αὐτῶν, ναί, ἐν παντὶ τῷ λαῷ ἠγαπᾶτο, ἐκεῖ τε μηδαμῶς βλάπτειν ἐπεχείρει τοὺς ἀσθενεῖς, ἐν δὲ τοῖς κατ᾽ αὐτὴν ἐφαρμοζομένοις ἀεί. Ναὶ δεδώκει καὶ ἐν τῇ ὁδῷ χρήματα δωρεὰν τοῖς πτωχοῖς ἀπ᾽ αὐτῆς· εἰ γὰρ ἄλλοι τοῦτο ἐν τῷ κόσμῳ ἐπλούτουν, ναί, αὐτὴ ἐν τοῖς ζητοῦσι κατεσκεύαζε τῇ πτωχείᾳ χαίρουσα. Ναὶ μεγίστης δεδωκέναι ταύτης ὁρμῆς ἁπλῶς γέγονεν ἀξία, αἰτεῖν τοῦτο ἐν τοῖς τοῦ κόσμου, ναί, δεομένοις ἐλεεῖν δεδώκαμεν. Ναὶ εὐθέως τε τοῦτο μέγα ἦν πρὸς τοὺς τῶν ἀρρώστων δεομένους εἰπεῖν· ναί, ἐπεὶ τεθέαται αὐτοὺς ἐν τῷ Θεῷ εἶναι, εἰ καὶ πτωχοὶ ἦσαν. Ναὶ αὐτῆς γε τοῦτο πολλοὶ ἐζήτουν ἐν τοῖς ἀρρώστοις ἐλεεῖν, ναί, πάντοτε τοῦτο ἐφαρμοζόμενον ἤκουεν· εἰ δὲ μή γε δέδωκε, πάντως ἐπεμελεῖτο αὐτῶν. Ναὶ εἰς τὸ τέλος ἐλθόντι δεδώκει αὐτοῖς ἀεί, πλὴν ναὶ εἰ μὴ εἰς τὰ πρόσκαιρα τοῦτο ἐπεχείρει, ναί, εἴρηκε τοῖς τοῦ κόσμου δεομένοις εἶναι. Ναί, εἰ καὶ κατεσκεύαζε τῇ πτωχείᾳ χαίρουσα, εἰ καὶ εἰς τὸ τέλος ἐπεμελεῖτο πάντων. Τοῦτο δὲ ἦν τὸ μέγα αὐτῆς κατόρθωμα ὅτι πάντοτε τοῦτο ἐπετέλει χαίρουσα. Ναὶ εἰς τοὺς ἁγίους τελεσθεῖσα τοῦτο εἴρηκε πᾶσι τοῖς δεομένοις εἰς ζωὴν αἰώνιον.
μέντοι ἐσώσατο, καὶ τοῖ ματέρι δίκαιε ΙΒʹ εἰ τεὶ ἐλθοντι ἱπποδρόμιον. Ἐπὶ δὲ ᾧ μέλλον φθείρεσθαι ὑπέρ τε διαφόρους ἔτη τρία, τεῖς τῆ πεσὼν πάλιν ἀπέθε Καππαδόκες. Ναὶ αὐτοὶ ἀεεῖσθε ταύτην πό χρόνου ἄθλους, ἐλόχμ δύνα νεν ἐπ᾽ αὐ ῥε πολλεῖς ἐκ πολλῶν χρόνων, ἐπὶ τεύγη τοῦ. ὡς δε εἶδε τοὺς νεανίσκους ἐκεῖ, θεῖα, καὶ ἐκφοβήσαντε ἡμᾶς καὶ ἀναγκα τοὺς ὁμοίους αὐτῷ τὴν ἡλικίαν, εἰ φι σαντε ἀπολύσαι. Ναὶ οἱ βάρβαροι εἰσε λοθεῶς ἀσκεῖν τὰ τοῖς αὐτοῖς, ζηλω λθόντες, ἐπεχείρησαν ἡμᾶς διαρπάξαι. τῆς αὐτῶν ἐγένετο, καὶ ὁμοίως ἀσκεῖν Ναὶ ἦσαν ἐξελθόντες καθ᾽ ἡμῶν ὁπλι ἐπεχείρει. Παντοδαπῶν δὲ καὶ χαλε ταί, τοξόται, ἱππεῖς ἐξ αὐτῶν. Ναὶ ὁ πῶν εἰδῶν γυμνασίου ὄντων, ὡν ἕκαστον Θεὸς ἐφύλαξεν ἡμᾶς μέσον αὐτῶν δι ἀπαιτεῖ καὶ χρόνον μακρὸν καὶ πόνον ελθεῖν. Ναὶ ἔλεγον ἡμᾶς δεδιτάνθαι, ἰσχυρὸν κεφαλαιωδεστέρων δ᾽ ὄντων τού ἵνα μὴ ἐμποδίσωμεν αὐτοῖς εἰς τὴν ὁ των τῶν γ' τε, λέγω δὴ τοῦ δρόμου τοῦ τε δὸν εἰσιέναι. Ναὶ εἴπαμεν αὐτοῖς εἰσιέ πάλης καὶ τῆς πυγμῆς, ἐν τούτοις ἀσκεῖν ναι ἐπ᾽ εἰρήνης. Ναὶ τοῦ ἑνὸς τῶν βαρβά ἐσπούδαζε. Πρὸς ἅπαντα δὲ ἐπιτήδεια ρων αὐτῶν ὁ ἵππος ἀνεβεβήκει ἐπὶ τοῦ φύσιν ἔχων, ἐφαίνετο ἀκόπως ἐν πᾶσι νεκροῦ ἐπισκόπου μου. Ναὶ εὐθὺς ἔπεσεν προκόπτων. Τοσαύτης δ᾽ αὐτὸν ἐπιεικεί ὁ ἵππος, ναὶ ὁ ἐπ᾽ αὐτοῦ ἦν ἐπάνω ἐν ας τε καὶ μεγαλοψυχίας κατεῖχε τρόπος, τῷ στόματι τῆς γῆς, ναὶ εἰσῆλθον εἰς τὴν ὥστε παρὰ πᾶσι τοῖς πολίταις τε καὶ ξέ ὁδὸν ἐπ᾽ εἰρήνης ἐπολεύθησαν. Ναὶ ναις ἐρᾶσθαι ψυχῆς, καὶ πάντοθεν ἔχειν πάντες ᾔδεισαν, ὅτι μεγάλα ἐποίησεν ὁ φίλους τε καὶ ἐπαίνους. Καὶ ἤδη τοιοῦ Θεὸς ἐν ἡμῖν. τος ὢν ἐπὶ τῆς γῆς ἀγωνιζόμενος, φρο Ἐν δ᾽ οὖν τῷ καιρῷ τῶν συμφορῶν ἐκεί νεῖν ἀνωτέρω ποτὲ τῶν γηίνων μελέτη νων, ἦν τις ἀνὴρ σεβαστὸς, ὄνομα Νικό μα. Διὸ δεξάμενος νεκρόν τινα τεταρταῖον, λαος, ὃς πολλὰ χρήματα ἔχων οἰκεῖ ἐν ἀναστήσας ἐδόξασε τὸν Θεόν. Ἐκ δὲ τῇ πόλει ταύτῃ. Ναὶ εἶχε καὶ ἐλεύθερα τούτου λαμπροτέρα εὐδοκίμησις τῷ ἀν ἀνδρόποδα, ναὶ αὐτοὶ τῷ Θεῷ ὑπηρέτου δρὶ γεγένηται. Ἤρθη γὰρ εὐθέως τῆς ν. Ναὶ ἦν ὁ υἱὸς αὐτοῦ εἰς τοῦ ἐπισκόπου γῆς ἐπ᾽ ἀέρος, βλεπόντων καὶ θαυμα μου, ναὶ ηὔξατο μὴ κηδεῦσαι τὸν υἱὸν, ζόντων τῶν πολλῶν, οἳ καὶ πρὸς τὸν Κύ ἀλλ᾽ εἰς ἀπελθεῖν. Ναὶ τοῦ Θεοῦ χάριτι ριον εὐθὺς ἔθεον, βοῶντες Κύριε ἐλέη οὗτος ὁ ἀνὴρ ἐτελείωσεν ὁδὸν αὐτοῦ. σον. Ὁ δ᾽ αὐτὸς Ἐλεάζαρος ἐπικληθεὶς Ναὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ τέκνα αὐτοῦ ἔμεινα Μακαρίου, ἦν τι σεμνότητος δρεπόμε ν ἐν Νεοκαισαρεία ἐν ταῖς δυσκολίαις ἐκεί νος, ἐκεῖθεν αὔξων ἑαυτὸν εἰς ὕψος ἀρε ναις. τῆς. Ἐπεὶ δ᾽ ἀθλητὴς καλὸς ἐν τοῖς γυ Καθ᾽ ἡμέραν δ᾽ οὖν θανατηφόρε εἰδωλο μνασίοις ἀνεδείχθη, καλεῖ αὐτὸν ὁ βίος λατρεία ἔτι κρατεῖ. Ναὶ πᾶσαι αἱ δυ εἰς μείζονας ἄθλους, ἐν οἷς δεήσει τῇ σκολίαι γίνονται ἐκ τῶν εἰδωλολατρῶν. ἀρετῇ ψῆφον ἐνεγκεῖν κατὰ κακίας. Αὗται γάρ εἰσι αἱ δυσκολίαι, αἵτινες ἐγέ Ἔρως γὰρ αὐτῷ χρηστῆς ἐγγίνεται ζωῆς, νοντο ἐν ἡμῖν, μέχρι νῦν. ναὶ οἱ ἐχθροὶ σοφίας τε καὶ παιδείας ἐπιθυμία, οὐ τῆς ἡμῶν ὅτι εἰδωλολάτραι εἰσί. Καὶ ἀδελφὲ, ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἧς ὁ Σολομὼν εἰσηγεῖ ἔχε ὑγείαν ἐν Κυρίῳ Ἰησοῦ Χριστῷ. ται, ἐκεῖ λέγων, «Ἐρῶ σοφίας ἐκ νεό τητός μου, καὶ ζητήσω αὐτὴν ἕως γήρω Μαρτύριον τοῦ ἁγίου Μακαρίου τοῦ ἐκ Ῥώ τος». Διό φησι, φοίτα παρὰ τοὺς σοφούς, μης. Ἰανουαρίου ιθʹ. τοὺς τῶν ἔξωθεν μαθημάτων ἐπιστήμονας· ἀπολαύει τε τῆς ἀπ᾽ αὐτῶν ὠφελεί Ωκαρίου τοῦ μάρτυρος βίος καὶ ἐπιεικεία ας, ὡς ἐκ λειμῶνος τοὺς χρηστοὺς δρε πάσης ἐπαίνου καὶ μαρτυρίας ἀξία. Κα πόμενος καρπούς. Εἶτα φοιτᾷ παρ᾽ αὐτοῖς ταγωγὴ μὲν αὐτοῦ ἦν ἡ περιφανεστάτη καὶ τοῖς ἔξω, ὡς εἶπον, μαθήμασι τὸ σῶ Ῥώμη. Οἱ δὲ γεννήτορες, πατήρ τε καὶ μα μα ἐνασκῶν, ἵνα ἡ ψυχὴ κεκαθαρμένη, τηρ, ἀξίαν εὐγενείας ἡσκηκότες. Ἐπεὶ καὶ τὸ σῶμα ἐν κάλλει καὶ εὐεξίᾳ διάγῃ. τοίνυν ἔτος εἶχε γενέσεως δεκατέσσαρον, Πλείστων δ᾽ ἐκεῖ γνωρίμων ὄντων αὐτῷ, ἐλθόντος τοῦ πατρὸς εἰς τὴν πόλιν ἀπό οἷς συχνάζων ἦν, ἐκ τῆς συνηθείας ἐκεί τινος ὁδοῦ, καὶ ἀναγκαζόμενος ἐπὶ θέ νης εἰς τὸ θεατρικὸν ἤγαγε θέαμα. Ἐκεῖ αματα ἄγεσθαι τῶν ἐν τῷ ἱπποδρόμῳ γε δέ τις ἐρωτικὴ γυνὴ τῇ ὄψει πόθον ἐν γυμνασμένων νεανίσκων, ἐθεάσατο τοὺς αὐτῷ ἐκίνησεν. Ἡ δ᾽ εἰσῆλθε κατ᾽ αὐ ἐκεῖ ἀγωνιζομένους, καὶ τοὺς ἐν τοῖς γυ τοῦ, ὡς ὑπ᾽ αὐτοῦ τὸ πρῶτον βληθεῖσα μνασίοις ἀθλητικοῖς ἐκεῖ νεανίσκους. τῷ κάλλει. Ἀλλ᾽ ὁ νέος ἔχων ἐγκάτοικον Εὐθὺς δ᾽ ὑπ᾽ αὐτῆς κατεσχέθη τῆς ὄψε τὴν ψυχὴν σωφροσύνην, θυγατέρα προσ ως ὁ νέος, ἐπεθύμησέ τε τῶν αὐτῶν γυ ηγόρευσε τὴν γυναῖκα, καὶ τῆς κατ᾽ αὐ μνασμάτων κοινωνεῖν. Καὶ τῷ μὲν πατρὶ τῆς ἡδονῆς ἀπεσχέθη.
PG 114:1056ἀλογωτέροις τῶν ἀνθρώπων ἀλογώτατα παρασχόμεν νοι, εἶτα τῶν παραπετασμάτων ὕστερον τῆς ἀπάτης συνελκυσθέντων, ἐξαιρεθείσης τε τῆς σκηνῆς, ὅπερ ἦσαν, ἠλέγχθησαν, αἰσχρῶς νὸν βίον ἀπολιπόντες οπὶ θανάτῳ διὰ τὴν τῶν πολλῶν ἀπώλειαν ἀθανάτῳ παραδοθέντες. Αμέλει καὶ Ζεὺς μὲν ὁ πρῶτος ὑμῖν καὶ μέγιστος τῶν θεῶν ἐν Κρήτῃ τέθαπται, Ἀσκληπιὸς δὲ κεραυνῷ βέβληται, ᾿Αφροδίτης ὁ τάφος ἐν Πάρῳ δείκνυται, καὶ ὑπὸ πυρὸς Ἡρακλῆς ἀνάλωται. Τοιούτων γὰρ ἀληθῶς, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ χειρόνων τὰ ἐκείνων άξια, ὁ Ζ΄. Τούτων οὕτω ῥηθέντων Ιγνατίῳ τῶν λόγων, βασιλεὺς ἅμα τῇ συγκλήτῳ δείσας, μὴ τῆς διαλέ ζεως εἰς πλέον ἐκτεινομένης, διασεισθείη μὲν τὰ Ελλήνων καὶ πρὸς ἀπιστίαν ἢ καὶ μυκτηρισμὸν ἀποβλέψειεν, ἀνθήσῃ δὲ τὰ τῆς εὐσεβείας καὶ τὸ επισκοτοῦν αὐτῇ τῆς πλάνης νέφος ἐξαιρεθείη, τους τον μὲν ὑπὸ δεσμοῖς καὶ φρουρά καθίστησι τῷ ἀσφα λεστάτη. Αὐτὸς δὲ παρ᾽ ὅλην νύκτα διασκεψάμενος, πῶς ἂν αὐτὸν ἀξίως ἀμύναιτο καὶ τίνι τρόπῳ τῆς παρούσης υπεξαγάγοι ζωής, θηρίοις ἔγνω παρα δοῦναι βορὰν καὶ ὑπ᾽ ἐκείνων διασπαραχθέντα τὸν ἅγιον ἀπολέσθαι. Οὗτος γὰρ βαρύτατος θανάτου τρόπ πος διεσκέφγη τῷ βασιλεῖ. Εωθεν οὖν περὶ τούτου καὶ τῇ συγκλήτῳ κοινωσαμένου τὴν μὲν γνώμην καὶ αὐτοὶ ἐπῄνουν, πλὴν οὐκ ἐν ᾿Αντιοχεία συνεβούλευον δεῖν γενέσθαι τὴν ἔκδοσιν, Ἵνα μὴ ποθεινόν, φησίν, οὕτω καὶ μᾶλβον ἐπίδοξον παρὰ τοῖς οἰκείοις πολί. ταις τὸν Ἰγνάτιον ἐργασώμεθα, μαρτυρικῷ δῆθεν τέλει τὴν ζωὴν καταλύοντα. Ωστε προσήκειν, ἔφε σκον, εἰς Σώμην αὐτὸν ἐπαχθέντα δεσμώτην ἐκεῖ τοῖς θηρσὶν ἔκδοθῆναι. Οὕτω γὰρ τῷ μήκει τε τῆς πορείας χαλεπωτέραν ὑφέξει την κόλασιν καὶ ἅμε Ρωμαίοις ἀγνοούμενος ὅστις εἴη, καθάπερ εἷς τῶν κακούργων, ἀναιρεθῆναι δόξειε, καὶ οὐδὲ βραχείας τὸ μετὰ ταῦτα μνήμης παρ' ἐκείνοις ἀξιωθήσεται. Τούτου τοιγαροῦν ἀρέσαν καὶ τῆς κατ' αυτού ψήσ φου παπαυτίκα ἐξενεχθείσης, παρίστησιν ἀπὸ τῆς φυλακῆς αὐτὸν καὶ πάλιν ὁ βασιλεὺς, τελευταίων αὐτῷ ταύνην τὴν πεῖραν προσάγων. Καὶ πρῶτα μὲν πολὺς ἐν ταῖς τῶν ἀγιθῶν ἐπαγγελίαις τὸν ἀθλητὴν ὑποσαίνων καὶ καταψῶν· ἔπειτα δὲ καὶ πλείων πάλιν ταῖς ἀπειλαῖς δεδιττόμενος. Ὡς δὲ μήτε πρὸς τὰς ὑποσχέσεις ἐνδιδόντα εἶδε, μήτε πρὸς τὰς ὁπου πτήσσοντα, παντάπασι τὴν μεταβολὴν ἀπογνούς, εἰς ἔργον τὰ ἐψηφισμένα ἐξῆγε καὶ βαρύτερα τῶν προσ τέρων αὐτῷ δεσμὰ περιθεῖναι κελεύτητος, τάγματι στρατιωτική παραδίδωσι, καὶ εἰς Ῥώμην ἐκπέμπει ἐντειλάμενος, ηνίκο τοῖς πολίταις ἡμέρα παν η γύρεως ἐπιστῆ, θηρίοις αὐτὸν εἰς τέρψιν τοῦ θεά 4, τρου κοινὴν ἐκδοθῆναι, ὥστε κατὰ τὸν θεῖον Παύλον καὶ αὐτὸν θέατρον γενέσθαι τῷ κόσμῳ, καὶ ἀγγέλοις, καὶ ἀνθρώποις. Η΄. Ο μάρτυς τοίνυν τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν ἐκείνην λαβὼν, καὶ τῷ Θεῷ μεγάλῃ βοῇ τὰ εἰκότα εὐχαριστήσας μεθ᾿ ἡδονῆς ὅσης καὶ φαιδρότητος τὰ δεσμὰ περιτίθεται. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐξῄει κατά
Περσῶν μετὰ τῆς ὑπ᾽ αὐτοῦ στρατιᾶς. Ο Θεοφόρος δὲ τῇ ᾿Εκκλησίᾳ πρότερον ἐπευξάμενος καὶ τὴν ποίμνην σὸν δάκρυσι παραθέμενος τῷ Θεῷ, δέσμιος ἠκολούθει τοῖς στρατιώταις. Εἶτ᾽ οὕτως τὴν Σελεύκειαν οὐ διαμέλλων, οὐκ ἀθυμῶν, οὐ πάσχειν τι σκυθρωπὸν ὅλως ὑποφαινόμενος, ἀλλὰ ποσὶν εὐπρο θύμοις καταλαβών, εἰς πλεῖόν τε ὑπὸ τῶν στρατιω τῶν ἐμβάλλεται, καὶ σὺν αὐτοῖς εἰς Σμύρναν καταίρει. Ενταύθα Πολύκαρπον ἀσπάζεται, τὸν θεῖον ἀποστόλου, ὃν προεστάναι τῆς κατὰ Σμύρναν Εκ κλησίας συμφοιτητήν Ἰγνατίῳ γενόμενον ἀνωτέρω φθάσας ὁ λόγος ἐδήλωσε. Τοῦτον οὖν ἀσπάζεται, σεμνυνόμενος ἐπὶ τοῖς δεσμοῖς καὶ χαίρων. Τί γὰρ εἶχεν αὐτὸν πλέον σεμνύναι ἢ τὸ ὑπὲρ οὕτως ἀγαπήσαντος Δεσπότου πάσχοντα καθορᾶσθαι; Εἶτα καὶ τοῖς λοιποῖς ἐπισκόποις, πρεσβυτέροις τε καὶ διακό σους, τους προσήκοντας ἀσπασμοὺς ἀποδούς, ἐπεὶ πολλοὶ συνέθεον ἀπὸ τῶν τῆς ᾿Ασίας Εκκλησιῶν καὶ τῶν πόλεων, καὶ ὄψιν ἐκείνην ἰδεῖν καὶ καλοῦ νάματος ἀπολαῦσαι ῥέοντος τῆς ἐκείνου γλώττης, αὐτὸς τὰ προσήκοντα παραινών εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐ τοῦ πάντας ἠξίου, ὥστε διὰ τῶν θηρίων θάττον άνα λύσαι πρὸς τὸν ποθούμενον, καὶ τῷ ἐκείνου θείου προσώπῳ ἐμφανισθῆναι. Ὁρῶν δὲ καὶ λίαν αὐτοὺς περιπαθῶς ἔχοντας καὶ οἱονεῖ τῆς ἐκείνου ψυχῆς ἐκκρεμαμένους, καὶ ζημίαν οὐ φορητὴν ἡγουμένους τὸν χωρισμὸν αὐτοῦ, καὶ τὸν θάνατον, δείσας τε καὶ περὶ τῶν ἐν τῇ Ῥώμῃ πιστῶν, μὴ καὶ αὐτοὶ παρα πλησίως διατεθέντες οὐκ ἀνέξονται ἰδεῖν αὐτὸν ἐκδι δόμενον τοῖς θηρίοις, ἀλλὰ χεῖρας ἀντιπάλους τοῖς ἐπιτετραμμένοις τὴν ἔκδοσιν ἐμβάλωσιν καὶ τὴν δις ανοιγεῖσαν αὐτῷ τοῦ μαρτυρίου κλείσωσι θύραν, ἔγνω πρὸς αὐτοὺς ἐπιστεῖλαι, ὥστε καὶ τούτους περὶ αὐ- 60 τοῦ εὔχεσθαι, μὴ ἐμποκισθῆναι τὸν δρόμον αὐτῷ τῆς ἀθλήσεως, ἀλλὰ διὰ τῶν θηρίων, ὥσπερ εἴρηται, θᾶττον πρὸς τὸν ἐρώμενον ἀναλύσαι Δεσπότην. Αξιον δὲ καὶ αὐτῆς ἐκείνης ἐπιμνησθῆναι ἐπιστο- 180, λῆς Θ'. «Ιγνάτιος ὁ καὶ Θεοφόρος, ἐπίσκοπος τῆς ἐν « Αντιοχείς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, τῇ ἠλεημένῃ ἐν μεγαλειότητι Πατρὸς ὑψίστου καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μόνου Υἱοῦ αὐτοῦ Ἐκκλησίᾳ ἀγαπημένῃ καὶ πεφωτισμένῃ ἐν θελήματι τοῦ θελήσαντος τὰ πάντα, ἄ ἐστι κατὰ ἀγάπην Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἢ καὶ προκάθηται ἐντόπου χωρίου Ῥωμαίων, ἣν καὶ ἀσπάζομαι ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα καὶ πνεῦμα ἡνωμένον πάσῃ ἐντολῇ αὐτοῦ πεπληρωμένην χάριτος Θεοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Θεῷ χαίρειν. Ἐπεὶ εὐξάμενος Θεῷ ἐπέτυχον ἰδεῖν ὑμῶν τὰ ἀξιοθέατα πρόσωπα, δεδεμένος ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ Ελπίζω ὑμᾶς ἀσπάσασθαι, ἐάνπερ θέλημα τοῦ Θεοῦ ῇ τοῦ ἀξιωθῆναί με, καὶ εἰς τέλος οὕτως εἶναι. Ἡ μὲν γὰρ εὐχὴ εὐοίκονόμητος ἐστι, εάνπερ τῆς χάρι τος ἐπιτύχω τὸν κλῆρον μου ἀνεμποδίστως ἀπολαβεῖν. Φοβοῦμαι γὰρ τὴν ὑμῶν ἀγάπην, μὴ αὐτή με ἀδικήσῃ. Υμῖν γὰρ εὐχερές ἐστι ποιῆσαι δ θέλετε,
col. 1057–1058page 249 of 391
PG 114:1058έμοὶ δὲ δύσκολόν ἐστι τοῦ Θεοῦ ἐπιτυχεῖν, ἐάνπερ ὑμεῖς φείσησθέ μου. Οὐ γὰρ θέλω ὑμᾶς ἄνθρωπο αρεσκῆσαι, ἀλλὰ θεῷ ἀρέσαι, ὥσπερ δὴ καὶ ἀρέσκετα οὐ γὰρ ἐγὼ ἄλλον ἕξω καιρόν ποτε Θεοῦ ἐπιτυχεῖν, οὔτε ὑμεῖς. Ἐὰν σιωπήσητε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ἐγὼ γενήσομαι Θεοῦ, ἐὰν δὲ ἐρασθῆτε τῆς σαρκός μου, πάλιν ἔσομαι τρέχων. Πλέον δέ μοι παράσχεσθε σπονδ σθῆναι Θεῷ, ὡς ἔτι θυσιαστήριον ἔτοιμόν ἐστιν, ἵνα ἐν ἀγάπῃ χορὸς γενόπενοι ᾄσητε τῷ Πατρὶ ἐν Χρισ στῷ Ἰησοῦ, ὅτι τὸν ἐπίσκοπον Συρίας ὁ Θεὸς κατα ηξίωσεν εὑρεθῆναι εἰς δόσιν ἀπὸ ἀνατολῆς τοῦτον μεταπεμψάμενος. Καλὸν τὸ δῦναι ἀπὸ κόσμου πρὸς ; Θεὸν, ἵνα εἰς αὐτὸν ἀνατείλωμεν. Οὐδέποτε ἐβασκήνατε οὐδενὶ, ἄλλους ἐδιδάξατε. δ Ι΄. Ἐγὼ δὲ θέλω, ἵνα κἀκεῖνα βέβαια τι, ο μαθητ τεύοντες τέλλεσθε. Μόνοι μοι δύναμιν αἰτήσασθε δοθῆναι παρὰ Θεοῦ, ἵνα μὴ μόνον λέγωμαι Χριστιανὸς, ἀλλὰ καὶ εὑρεθῶ καὶ λέγεσθαι δύναμαι. Καὶ τότε πιστὸς εἶναι ὀφθήσομαι, ὅτε κόσμῳ μὴ φαίνομαι· οὐδὲν γὰρ φαινόμενον αἰώνιον, ἐπεὶ καὶ τὰ βλεπόμενα πρόσκαιρα, τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα αιώνια. Εγώ γράφω ταῖς Ἐκκλησίαις καὶ ἐντέλλομαι πάν εἰ σιν, ὅτι ἐγὼ ἐκὼν ὑπὲρ Θεοῦ ἀποθνήσκω, ἐάνπερ ὑμεῖς μὴ κωλύσητε· παρακαλῶ ὑμᾶς, μὴ εὔνοια ἄκαιρος γένοισθέ μου· Αφετέ με θηρίων είναι βοράν, δι' ὧν ἔνεστι Θεοῦ ἐπιτυχεῖν. Σίτος εἰμὶ Θεοῦ, καὶ δι' οδόντων θηρίων ἀλήθομαι, ἵνα καθαρὸς ἄρτος εὑρεθῶ τοῦ Χριστοῦ· μᾶλλον δὲ κολακεύσατε τὰ θηρία, ἵνα μοι τάφος γένωνται καὶ μηδὲν καταλίπωσι τοῦ σώματός μου, ἵνα μὴ κοιμηθείς βαρύς γένωμαι. Τότε ἔσομαι μαθητὴς ἀληθὴς τοῦ Χριστοῦ, τε οὐδὲ τὸ σῶμά μου ἔτι ὁ κόσμος ὄψεται. Δια νεύσατε τῷ Χριστῷ ὑπὲρ ἐμοῦ, ἵνα διὰ τῶν ὀργάνων τούτων θυσία καθαρὰ εὑρεθώ. Οὐχ ὡς Πέτρος καὶ Παῦλος διατάσσομαι· ἐκεῖνοι ἀπόστολοι, ἐγὼ κατά κριτος· ἐκεῖνοι ἐλεύθεροι, ἐγὼ δὲ μέχρι τον δούλος. Αλλ᾽ ἐὰν θελήσητε, ἀπελεύθερος Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἀναστήσομαι ἐν αὐτῷ ἐλεύθερος. ΙΑ΄. Νῦν μανθάνω δεδεμένος, μηδὲν ἐπιθυμεῖν κοσμικὸν ἢ μάταιον, ἀπὸ Συρίας μέχρι τῆς Ῥώμης αὐτῆς θηριομαχῶν, ἀπὸ γῆς καὶ θαλάσσης, νυκτός καὶ ἡμέρας δεδεσμένος δέκα λεοπάρδοις, ἐπι στρατιωτικὸν τάγμα, οἳ καὶ εὐεργετούμενοι χείρους γίνονται. Ἐν δὲ τοῖς ἀδικήμασιν αὐτῶν μᾶλλον με θητεύομαι· ὀναίμην τῶν θηρίων τῶν ἐμοὶ ἑτοιμε σμένων καὶ εὔχομαι ἕτοιμα μοι εὑρεθῆναι· ὁ καὶ κολακεύσω, συντόμως με καταφαγεῖν, οὐχ ὥσπερ τινῶν δειλαινόμενα οὐχ ἥψαντο· κἂν αὐτὰ δὲ ἄκοντα μή θελήσειεν, ἐγὼ δὲ παραβιάσομαι. Συγγνώμην ἔχετέ μοι· τί μοι συμφέρει, ἐγὼ γινώσκω. Νῦν ἄρα χομαι μαθητὴς εἶναι, ἵνα Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπιτύχω. Πύρ καὶ σταυρός, θηρίων τε συστάσεις, ανατομαί, διαιρέσεις, σκορπισμοί ὀστέων, συγκοπή μελών, ἀλησμοὶ ὅλον τοῦ σώματος, ἢ κολάσεις τοῦ διαβόλου ἐπ᾿ ἐμὲ ἐρχέσθωσαν, μόνον ἵνα Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπι τύχω. Οὐδέν με ὠφελήσει τὰ τοῦ κόσμου τερπνά οὐδὲ αἱ βασιλεῖαι τοῦ αἰῶνος τούτου, Καλόν μοι ἀπο θανεῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἢ βασιλεύειν τῶν περάτων
τῆς γῆς. Τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρωπος, ἐὰν κερδήσῃ τὸν κόσμον ὅλον, καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ,? Ἐκεῖνον ζητῶ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντα. ΙΒ'. Σύγγνωτέ μοι, ἀδελφοί, μὴ ἐμποδίσητέ μοι ζῆσαι, μηδὲ θελήσητέ με ἀποθανεῖν· ἄφετέ με καθα ρὸν φῶς λαβεῖν· ἐκεῖ γὰρ παραγενόμενος ἄνθρωπος Θεοῦ ἔσομαι. Επιτρέψατέ μοι μιμητὴν εἶναι τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ· εἴ τις αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ ἔχει, νοησάτω ὃ θέλω καὶ συμπαθησάτω μοι, εἰδὼς τὰ συνέχοντά με. Ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου διαρπάσαι με βούλεται, καὶ τὴν εἰς Θεόν μου γνώμην δια φθαρῆναι. Μηδεὶς οὖν τῶν παράντων βοηθείτω αὐτῷ μᾶλλον ἐμοὶ γένεσθε, τοῦτ' ἔστι τοῦ Θεοῦ. Μὴ λαλεῖτε Ἰησοῦν Χριστὸν, κόσμου δὲ ἐπιθυμεῖτε βασκανία ἐν ὑμῖν μὴ κατοικείτω· μηδ' ἂν ἐγὼ παρών παρα καλῶ ὑμᾶς, πείσθητέ μοι· τούτοις δὲ μᾶλλον πεί σθητε, οἷς ἐπὼ γράφω ὑμῖν· ἐξ ὧν γὰρ γράφω ὑμῖν, ἐρῶ νοῦ ἀποθανεῖν. Ὁ ἐμὸς ἔρως ἐσταύρωται καὶ οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοὶ πῦρ φιλούλων, ὕδωρ δὲ μᾶλλον ζῶν καὶ λαλοῦν ἐν ἐμοὶ, ἔσωθέν μοι λέγων Δεῦρο προς τὸν Πατέρα. Οὐχ ἥδομαι τροφῇ φθορᾶς οὐδὲ ἠδοναῖς ταῖς τοῦ βίου τούτου, ἄρτον Θεοῦ θέλω, ἄρτον οὐρά νιον, ἄρτον ζωῆς, ὅ ἐστι σὰρξ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Γἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ γενομένου ἐν ὑστέρῳ ἐκ σπερ ματος Δαυίδ καὶ ᾿Αβραάμ, καὶ πόμα Θεοῦ θέλω τὸ αἷμο αὐτοῦ, ὅ ἐστιν ἀγάπη ἄφθορτος καὶ ἀέανος ζωή. Οὐκ ἔτι θέλω κατὰ ἀνθρώπους ζῇν· τοῦτο δὲ ἔσται, ἐὰν ὑμεῖ θελήσητε. Θελήσατε σύν, ἵνα καὶ ὁμεῖς θεληθῆτε δι' ὀλίγων γραμμάτων αἰτοῦμαι ὑμᾶς, πιστεύσατέ μοι. Ιησούς δὲ Χριστὸς ὑμῖν ταῦτα φανερώσει τὸ ἀψευδὲς στόμα, ὅτι ἀληθῆ λέγω. Αϊτή σασθε περί ἐμοῦ, ἵνα ἐπιτυχω. Οὐ κατὰ σάρκα ὑμῖν ἔγραψα, ἀλλὰ κατὰ γνώμην Θεου. ΙΓ΄. Ἐὰν πάθω, μνημονεύετε ἐν τῇ προσευχῇ ὑμῶν τῆς ἐν Συρίᾳ Ἐκκλησίας, ἥτις ἀντὶ ἐμοῦ ποι μένε τῷ θεῷ κέχρηται· μόνος αὐτὴν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐπισκοπήσει καὶ ἡ ὑμῶν ἀγάπη. Ασπάζεται ὑμᾶς τὸ ἐμὸν πνεῦμα καὶ ἡ ἀγάπη τῶν Ἐκκλησιῶν τῶν δεξαμένων με εἰς ὄνομα Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐχ ὡς παρ οδεύοντα· καὶ γὰρ μὴ προσήκουσαί μοι τῇ ὁδῷ τῇ κατά σάρκα κατὰ πόλιν με προσήγον γραφω δὲ ὑμῖν ταῦτα ἀπὸ Σμύρνης δι᾿ Εφεσίων τῶν ἀξιομακαρίστων. Ἔστι δὲ σὺν ἄλλοις πολλοῖς ἅμα ἐμοὶ καὶ Κρόκος, τὸ ποθητὸν ὄνομα τῶν συνελθόντων μοι ἀπὸ Συρίας εἰς δόξαν Θεοῦ. Ἔγραψα ὑμῖν ταῦτα τῇ πρὸ ἐννεα Καλανδῶν Σεπτεμβρίου. Εῤῥωσθε εἰς τέλος, ἀγαπητοὶ ἐν ὑπομονῇ Ἰησοῦ Χριστοῦ. ᾿Αμὴν ΙΔ΄. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν τὰ τῆς ἐπιστολῆς. Αὐτὸς μετὰ βραχὺ ἀπὸ Σμύρνης, ἀπὸ τῶν στρατιωτῶν ἀνα χθεῖς καὶ προσσχὼν τῇ Τρωάδι καὶ Νεαπόλει παρῄει διὰ Φιλίππων καὶ Μακεδονίας πεζῇ, τὰς παρὰ τὴν δοὸν ᾿Εκκλησιας ἐπισκοπῶν καὶ διδάσκων ἐν αὐταῖς, παρακαλῶν, διαλεγόμενος τοὺς ἀκεραιοτέρους τῶν ἀδελφῶν ἀσφαλιζόμενος καὶ πάντας ἐγρηγορέναι καὶ νήφειν παρασκευάζων, φθάσας δὲ τὴν ἐν Επιδάμνῳ Ηπειρον καὶ τὸ ᾿Αδριατικόν τε καὶ Τυῤῥηνικόν πέ λαγος διαπλεύσας, εἰς τὰς, ἐν τῇ Ῥώμη Ποτιόλους η
col. 1059–1060page 250 of 391
PG 114:1059η καταίρει. Επιξενωθείς δὲ μετὰ τῶν στρατιωτών τοῖς ἐκεῖσε πιστοῖς καὶ τὸν ἐν Κυρίῳ καὶ αὐτοῖς μεταδοὺς ἀσπασμόν, τὴν Ῥώμην καταλαμβάνει, καὶ τῷ ἐπάρχῳ τῆς πόλεως ἐμφανίζεται. Οὗτος το νυν τὸν Θεοφόρον ἰδὼν καὶ τὰ βασιλιδά δεξάμενος γράμματα, ἡμέρας ἐπιστάσης εὐκαίρου, ἡνίκα δη μοτελής ὑπῆρχε τοῖς Ῥωμαίοις πανήγυρις, καὶ μέσον αὐτὸν εἰράγει τὸ θέατρον, ὥσπερ οὖν εἶχε τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο τοῦ βασιλέως ἐπίταγμα. ΙΕ΄. Τῆς πόλεως οὖν πάτης του θεάτρου προκαθημένης κετὰ θερμοῦ πνεύματος καὶ ὀφθαλμῶν ἤδη θέας ἐρώντων, ἅτε πανταχοῦ τῆς φήμης διαγγελά σης τὸν τῆς Συρίας ἐπίσκοπον μέλλειν σήμερον θηριομαχεῖν, ἐπιστραφείς προς τὸ πλῆθος ἐκεῖνος μετὰ γενναίου λίαν καὶ ἀτρέπτου φρονήματος, οἷα δὴ καὶ καυχώμενος ἐπὶ τῇ δοκούσῃ ταύτῃ διὰ Χρισ στὸν αἰσχύνῃ καὶ μεγαφρονῶν. "Ανδρες, ἔφη, Ρω μαῖοι, καὶ τοῦ παρόντος ἀγῶνός μοι θέαται, οὐ φαύο λου τινὸς ἕνεκα ἐμοὶ ταῦτα, οὐδὲ μονηρών πράξεων υπέχοντι δίκην, ἀλλ᾿ ὥστε τοῦ Θεοῦ ἐπιτυχεῖν, ούπερ ἐρῶ καὶ ἀπλήστως ἐφίεμαι. Στον γὰρ εἰμι αὐτοῦ καὶ δι᾽ ὀδόντων θηρίων ἀλήθομαι, ἵνα καθαρος αὐτῷ ἄρτος γένωμαι. Ταῦτα εἶπε καὶ ἀφεθέντες οἱ λέον τες διεσπάσαντό τε αὐτὸν εὐθὺς καὶ κατέφαγον μέσ νων ἐκείνου τῶν τραχυτέρων ἱστῶν ἀποσχόμενοι, ἔργῳ τῆς εὐχῆς τῷ ἀνδρὶ πληρωθείσης, ὥστε τάφον αὐτῷ τὰ θηρία γενέσθαι καὶ μηδὲν ὑπολειφθῆναι τοῦ σώματος, οἱονεὶ περὶ πλείονος τοῦ Θεοῦ θεμένου τὴν εὐχὴν καὶ τὸν έρωτα τοῦ θεράποντος ἀνεγκεῖν εἰς πέρας ἢ τῷ ἄψαυστον αὐτὸν τοῖς λέουσιν ἀποδείξαι, τῷ οἰκείῳ ὀνόματι περιθεῖναι δόξαν. 15. Ἐπεὶ καὶ ταῦτα ἐξέβη και τέλος ἔλαβεν, οἱ κατὴ τὴν Ῥώμην πιστοί, οἷς καὶ ζῶν ὅτι ὁ θεοφό ρο; ἐπέστειλε, μετὰ τὸ διαλυθῆναι τὸ θέατρον συν ελθόντες καὶ τὰ ὀστῇ ποθούσαις χερσὶν ἀνελόμενοι καὶ σεβαστίως αὐτὰ περιστείλαντες, ἔξω τῆς πόλεως ἐν ἐπισήμῳ κατέθεντο τόπῳ, εἰκάδα τότε τοῦ δεκεμβρίου μηνὸς ἄγοντος. Ταῦτα δὲ καὶ εἰς ᾿Αντιόχειαν ὕστερον, τὴν τοῦ μάρτυρος ἀνεκομίσθη πατρίδα, καὶ διπλὴν αἱ μεταξὺ πόλεις τὴν εὐλογίαν ἐτρύγη, σαν, πρότερόν τε ἡνίκα δέσμιος ἐξ ᾿Αντιοχείας μάρτυς εἰς Ρώμην κατήγετο, καὶ νῦν δὲ μετὰ λαμπρῶν τῶν τροπαίων ἐκεῖθεν ἀνεκομίζετο, καθ άπερ μέλισσαι κηρίον, τοῦτο περιιπτάμενοι. ΙΖ΄. Λέγεται γοῦν, ὅτι μετὰ τὴν μαρτυρικὴν τοῦ ἀνδρὸς τελείωσιν, πενθούντων τὴν ἐκείνου στέρησιν τῶν ἐν τῇ Ῥώμῃ πιστῶν καὶ οὐδὲν ὅλως τῆς ὀδύνης παραμύθιον δεχομένων, ὕμνοις τε σχολαζόντων ἐπι ap-ταφίοις καὶ παννυχίσιτ, αὐτὸς ὄναρ ἐπιφαινόμενος καὶ οἱονεὶ περιβάλλων αὐτοὺς καὶ περιπτυσσόμενος, ὅσοι δηλαδὴ καὶ ἀξίους ἑαυτοὺς πρότερον τῆς ἐκεί νου κατέστησαν συνουσίας, ὁμαλὲς αὐτοῖς καὶ μρεύς τερον ἐποίει τὸ πένθος, καὶ τῆς ὀδόνης τὸ ἄγριον απεσβέννυ. Ετεροι δὲ πάλιν ἰδεῖν αὐτὸν ἔφησαν ἱδρῶτι καταῤῥεόμενον καθάπερ ἄρτι τῶν τῆς ἀθλή σεως αναπεπνευκότα πόνων καὶ σωτηρίαν τῇ τε πόλει καὶ πῆσι πιστοῖς ἐπευχόμενον.
col. 1061–1062page 251 of 391
PG 114:1061καὶ χάριν, εἴ γε ἐπισκέπτεσθαι διήλεγχεν ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ἑαυτῶν λόγους τε καὶ μαθήματα, ἐπεὶ δὲ μακρολογεῖν οὐκ ἔξεστι, συνελόντι εἰπεῖν, τόν τε τοῦ Θεοῦ λόγον μελετᾶν, καὶ τοῖς τῆς ψυχῆς ὄμμασι προσέχειν ἀεὶ τῷ κάλλει τοῦ Θεοῦ· ταῦτα γὰρ εἰσάγειν εἴωθεν εἰς τὴν τελειότητα τοὺς αὐτῇ προσέχοντας. Ἀλλὰ καὶ ψαλμῳδίᾳ συνεχεῖ ἑαυτὸν ἐκδιδοὺς, ὄρθρου τε πρωῒ καὶ ἑσπέρας ἀνύμνει τὸν Θεόν· ᾗ γε καὶ χρώμενος ὑπομνήσει, καὶ θείαν κεφαλὴν ἱεράν τινα γραφὴν ἑρμηνεύων, τοὺς ἀδελφοὺς ᾠκοδόμει, καὶ τὴν καθ' ἡμέραν αὐτοῖς τροφὴν πνευματικὴν ἐχορήγει. Πολλοὶ δὲ πρὸς αὐτὸν ἀνέτρεχον, ἐκ τοῦ διδάσκεσθαι μέγα τι πλεονεκτεῖν νομίζοντες. Καὶ ὁ μὲν ἐδίδασκε· τῶν δὲ πλείους ἐπὶ τοῦ βίου ὑπέστρεφον, πρὸς τὴν κατά τε σχολὴν καὶ ἄσκησιν ἀδυνατοῦντες ἔτι ζωήν. Ἦν δ' αὖ ὁ βίος αὐτοῦ, ἴσον ἔχων τῇ ἀσκήσει, ἐπὶ γῆς τε κοιτάζεσθαι, τῆς τε πολυτελοῦς καὶ ποικίλης σιτήσεως ἀπέχεσθαι· ἀλλ' ὀλίγῳ ἄρτῳ καὶ ὕδατι χρῆσθαι, κατ' ἀριθμὸν ἡμερῶν, καὶ μέτρῳ. Τὸν δὲ ἐσθῆτος εἶδος εὐτελὲς μέν, οὐ μὴν ἀεὶ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν τηρεῖν, ἀλλὰ τοτὲ μὲν εἶναι σχολαῖος, τοτὲ δὲ αὖθις σπεύδειν, ἐπὶ τὴν τελείαν τὸν κανόνα συνάγων. Κατ' ἔτος δὲ εἰς τὸν πλησίον χωρίον ἀποχωρεῖν, μόνος ἐκεῖ τεσσαράκοντα ἡμέρας ἀσκῶν, ἄρτου καθ' ὅλον ἀπεχόμενος. Πολλάκις δὲ καὶ ἐπ' ἄλλοις πόνοις ἦν, εἴτε νηστείαις, εἴτε ἀγρυπνίαις, ὡς νικᾶν αὐτὸν πολλοὺς τῶν τελείων ἐν ἀσκήσει. Σωφρονεῖν τε καὶ ἡσυχάζειν αὐτὸν ἐπαίνουν ἅπαντες· ὅτε γὰρ μὴ διδάσκοι, σχολαίως εἶχε. Τεσσαράκοντα δὲ ἔτη τῆς ἀσκητικῆς ζωῆς διανύσας, ἐτελεύτα, πληρώσας τὴν ἑαυτοῦ πολιτείαν ἀγαθαῖς ἔργοις τε καὶ τρόποις. ΙΖʹ. α. Ὅτι δ' ἐστὶν ἴδιον, τοῖς λέγουσι μὲν ἄλλο τι ζητεῖν, ἢ δοκεῖν ζητεῖν, ἐκ μὲν τοῦ σχήματος ἐπιδείκνυσθαι σπουδαίους, ἐκ δὲ τῶν ἔργων ἄλλους, εἰπεῖν δ' ἂν πολλά· ὥσπερ δ' ἐκεῖνοι τοιοῦτοι ἦσαν, οὕτω δὴ καὶ Θεόφιλος ἐτύγχανεν ὤν. εἰσόδου γὰρ εἰς μονήν, ᾗ ἀσκούμενος διῆγε, τοῦ τε ἡγουμένου τελευτήσαντος, ψήφῳ κοινῇ τοῦ ἀδελφικοῦ πληρώματος, ἐπισκοπῇ δὲ θείᾳ τάχα καὶ ἐπιπνοίᾳ, προῆχθη εἰς τὸ τῆς ἡγουμενίας ἀξίωμα. Βουλόμενος τοίνυν σωφρόνως ποιεῖν πάντα, εἰς ἀπόπειραν ἑαυτοῦ ἦλθε· εἰ δυνατὸν εἴη, μήτε συνάγεσθαι ἅμα ταῖς ἄλλαις, μήτε κοινολογεῖσθαι, εἰ μὴ ἐκ χρείας ἀναγκαίας. Καὶ ὑπ' αὐτῷ μέν, ἐν εὐτάκτῳ σιωπῇ, πάντα ἐγίνετο. Ἦν δὲ αὐτῷ σύνηθες, σχολαίως μὲν ἐσθίειν ἅπαξ τῆς ἡμέρας, κατὰ τὸ ἑσπέρας· ἢ εἴ ποτε ἐβούλετο ξηροφαγεῖν, ἄρτῳ καὶ ὕδατι χρῆσθαι· εἴποτε δὲ ἐν τοῖς κοινοῖς συνεστιᾶτο, τῶν παρακειμένων πρὸς τὸ συντελεῖν τῇ φύσει ἡδέως γευόμενος. Τοσαύτη δὲ αὐτῷ σωφροσύνη ἔμπρακτος, ὡς μηδ' αὐτὸν εἰδέναι εἰ ἐδεδείπνει, ἢ μὴ τοῦτο παρεληλυθότος. Ἐκ δ' αὖ τοῦ ἐναντίου πολλοὺς ἑώρα τοῦ συνοικοῦντος αὐτῷ πλήθους τρυφῶντας, σχήματι τε σεμνῷ καὶ παρουσίᾳ κατεπτωκότας, ὑπ' οὐδενὸς κατεχομένους, οὐ δεσμοῦ σωφροσύνης, οὐ κανόνος τινὸς ἢ τάξεως πνευματικῆς. Λυπούμενος οὖν τούτοις, πολλάκις ἐπεχείρει διδασκαλίᾳ καὶ παρακλήσει, πρὸς τὸ συμφέρον ἕκαστον ἐπιστρέφων. Εἶτα εἴ τις ἀπείθει, τιμωρίαν ἐπῆγεν οὐ μικράν, ἕως ἂν εἰς ὑπακοὴν ἐλθεῖν τὸν ἀπειθοῦντα ἠνάγκασεν. β. Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐν αἷς ἀπεστάλη, εἰς τὴν τοῦ βασιλέως θεραπείαν ὑπηρετῶν ὁ Θεόφιλος ᾤχετο· ὁ δὲ βασιλεὺς ἐφίλει αὐτὸν ὡς εἷς τῶν ἀγαπωμένων· ἦν γάρ τοι δεκτὸς πᾶσι, διά τε τὸ ἐπιεικὲς τοῦ τρόπου, καὶ τὴν ἄλλην τοῦ ἤθους ἀρετήν. Ὅθεν ἠξίωτο πολλῶν παρ' αὐτοῦ δώρων τε καὶ τιμῶν. Ταῦτα δὲ πάντα εἰς τοὺς πένητας ἀνήλισκε, καὶ εἴ τινα εἶχεν αὐτὸς ἴδια, ἐκεῖσε καὶ αὐτὰ κατατίθει. Νοσηλεύειν τε τοὺς ἐν ἀρρωστίᾳ ἔχαιρε, καὶ πλέον εἰ Χριστιανοὶ εἶεν. Τοὺς δὲ ξένους εἰσδεχόμενος ἐφίλει, καὶ ὑποδεχόμενος ἔχαιρεν. Ἐπὶ τούτοις ἅπασιν ἦν αὐτῷ, ὡς ἐκ πάντων ἐπιτηρεῖν, ὁ Θεὸς χάριν δεδωκώς, ὡς ἰᾶσθαι τοὺς νοσοῦντας· καὶ τῇ εὐχῇ δὲ μόνῃ πολλοὺς ἐθεράπευε.

Day 2Die 2

col. 1063–1064page 252 of 391

in notis ad locum jam citatum Dextri, loquainor) intervallo, potuerit, neque ab S.Clemente, qui in «veritati præjudicium afferre nolumus:» deque Trajani anno mortuus est, ejus fieri mentio. S.Cornelii patria illud solum pronuntiamus, «Non liquere. Nam quæ Joannes Tamaius de Salazar in Martyrol. Hispan.congessit argumenta, eadem fere sunt qua Bivarii Si S. Lucas cohortem Italicensem vocaret, nulli dubium hæreret,quin ex Italica urbe Hispaniæ esset: sed Italicam vocat. Addit idem Tamaius,esse in Hispania nobilem domum del Ca stillo, quæ ab hoc sancto centurione sese ortam gloriatur. 8 11. S. Cornelii episcopatus. 4.Quacunque ergo ortus patria, certe coeli civis, atque ex sæculi centurione miles Christi,imo novæ sub eo legionis primipilus est factus. Nam episco pum Cæsareæ ordinatum testantur Martyrologia. Ita Usuardus hoc die: «Apud Cæsaream beatissimi Cornelii Centurionis,quem B.Petrus baptizavit.Hic apud præfatam orbem episcopali honore sublima tus quievit.» Eadem habet Beda vulgatus, Ado, mss. pleraque, et recentiores verbis nonnihil mutatis, Martyrol. Romanum, ab ipso S. Petro episcopum consecratum indicat. Notkerus prolixum ejus elo gium ita concludit: Qui Cornelius, relicta militia, apud præfatam urbem episcopi honore sublimatus quievit.» Petrus de Natalib. lib. III, cap. 73, nar rata ejus conversione, subdit: Deinde Cornelius, militiæ abrenuntians, discipulus apostolorum effici tur, et ab eisdem episcopus Cæsareæ ordinatur.Qui apud eamdem urbem officio prædicationis fideliter peracto, sanctitate conspicuus ad Christum migra vit: ibique sepultus quievit iv Nonas Februarii.» 5.Ex his refelli potest quod lib.x Recognitionum Clementis narratur, Simone Mago Antiochiæ S.Pe trum absentem criminante, atque Ecclesiam con turbante, «supervenisse Cornelium centurionem, missum a Cæsare ad præsidem Cæsareæ, publici negotii gratia;» et quæ agerentur edoctum, spargi rumorem curasse, quia Cæsar in urbe Roma et per provincias maleficos inquiri jusserit ac perimi,se, ut istum magum caperet, venisse, et ob hoc missum a Cæsare. Qui dolus feliciter evenerit, ac Simonem ea fama conterritum inde fugarit. An tamen conti nuo ut baptizatus est Cornelius, nuntium militiæ remiserit; an idoneam ejus rei opportunitatem ex spectarit, in obscuro est. Ejusdem Clementis apo stolicarum Constitut. lib. vii, cap. 47 habetur, Za chæum,qui antea fuerat publicanus, primum epis copum Cæsareæ Palæstinæ fuisse:huic successisse Cornelium,et huic rursus tertium episcopum Theo philum. Verum, ut alibi diximus, quæ eo capite referuntur, hand satis veritate videntur nixa, ut a Clemente scripta credantur; nisi ab aliquo inter polata fateamur.Ac S. Theophilus quidem Cæsareen sis episcopus sub Severo principe floruit, ut v Mar tii dicemus ex libro S. Hieronymi De illust.Eccles. script. Ut neque Cornelio successisse, nisi longo ex 6. Acta S.Cornelii (quæ ex vetustioribus monu mentis descripsisse Symeonem Metaphrasten fatetur Baronius; nos ab Aloysio Lipomano, dein a Surio, edita,cum ms. Græco bibliothecæ Christianissimi regis collata hic damus), ea, inquam, Acta episcopa tus Cæsareensis non meminerunt. Solum Petro ali quandiu adhæsisse comitem peregrinationis refe runt,ab eoque ad Scepsæorum civitatem missum, ac multa perpessum incommoda, multis clarum mi raculis, Demetrio principi ac populo fere universo fidei suscipienda auctorem exstitisse. In ea vero oratione,qua S. Petri certamina, labores, peregri nationes complexus idem est Metaphrastes, seu quis alius auctor apud Lipomanum et Surium xxix Ju nii, dicitur Petrus postquam e carcere, in quem illum Herodes conjecerat, eductus ab angelo est, venisse Cæsaream Stratonis,» ubi antea Corne lium baptizarat, cet ex iis, qui ipsum sequebantur, presbyteris episcopum ibi constituisse:» post annos deinde aliquot, multis lustratis urbibus, venisse «Ilium, civitatem Hellesponti,eoque in loco Cor nelium centurionem episcopum constituisse.» 7. Inde fortassis revocatus est Cæsaream, Za chæo, seu quo alio ejus urbis antistite, decedente. Scribit Baronius in Not.ad Martyrol.«sedem Cæ sariensem,ea occasione, quod ex conversione Cor nelii (Deo monente) illic primum apertum est ostium fidei gentibus, meruisse sigulari prærogativa exal tari,ut non Hierosolymitana, sed ipsa fieret metro polis Palæstinæ.» Fuit sane Cæsarea olim metro polis Palæstinæ, eique subjecta Hierosolyma, ut patet ex canone 7 concilii Nicæni, qui ita habet Quia consuetudo obtinuit, et antiqua traditio, ut Æliæ episcopus honoretur, habeat honoris conse quentiam, salva metropoli propria dignitate. ▸ Theodorus Balsamnon, in scholiis in hunc ac præce dentem canonem, recte monet Æliam dictam urbem Hierosolymorum, quod ab Ælio Adriano instaurata esset. At fœde hallucinatur, cum scribit eo canone decernicul metropoli Cæsarea sua jura serventur, etiamsi ab ea Ælia abstracta sit, et honoratus ejus patriarcha,propter salutiferam Christi passionem.. Melius canonem Nicænum intellexit propinquior illis temporibus Hieronymus. Is ep.61 ad Pamma chium adversus errores Joannis Hierosolymitani cap. 15 ita scribit:»Tu qui regulas quæris eccle siasticas, et Nicæni concilii canonibus uteris, et alie nos clericos, et cum suis episcopis commorantes, niteris usurpare,responde mihi: Ad Alexandrinum episcopum Palæstina quid pertinet? Ni fallor, hoc ibi decernitur, ut Palæstina metropolis Cæsarea. sit.» Quin et S. Leo I papa epist.62 ad Maximum Antiochenum episc. data Opilione V. Cl.Cos. an. Chr.453,Juvenalem episcopum Hierosolymitanum reprehendit, ad obtinendum Palæstinæ principa tum aspirantem, et insolentes ausus per commen titia scripta firmantem.»Postea tamen, annuente

col. 1061–1062page 251 of 391

Romano pontifice, patriarchali titulo et auctorita- bus Altissimum invisibilen. Deum, Corneli,ferven te ornata est sedes Hierosolymitana. At non ob ter invocasti, et abominandorum idolorum lem solam conversi isthic Cornelii memoriam, antea plum funditus evertisti, vehementi hominum ad metropolis Palæstinæ erat Cæsarea; sed quia, miratione. Omnipotentis servans mandata, et ipse ipsa Judææ maxima urbs erat,»uti scribit Jo- servatus es: vincula sustinuisti, et insipientes ho sephus De bello Judaic. lib. III, cap. 14, sub fi- mines vinculis superstitionum solvisti, o theoso nem, ast in Basileensi Græca edit. an. 1544 ini- pho. tio capitis 283: licet Ammiani Marcellini ævo egregiæ quoque aliæ essent urbes, Eleutheropo lis, Neapolis, Ascalon, Gaza. 10.Sepulcrum quoque illius celebrant, et patrata ad illud miracula. Domus ejus exstitit Cæsareæ,S. Hieronymi ætate,sed in templum conversa: sepul 8. Græci Cornelium solemniter venerantur XIII cri ac reliquiarum nulla apud eum memoria. Ita Septembris, ut patet ex Menologio et Menæis,ubi scribit epist.27, sive in Vita S. Paulæ, quam xxvi tamen Cæsareensis cathedræ mentio nulla.Menma Januarii dedimus,cap.2, n.8,ubi loca maritima Pa postquam retulere, S.Petrum ei catechesi imbuto læstinæ enumerat, quæ Paula Hierosolymam ten baptisma impertiisse, subdunt: thy mportzolav tňe dens lustravit: Et versa vice (mirata est) Stratonis Exinoswę nódɛwę ¿yxɛipičɛɩ, «præfecturam Scep- turrim, ab Herode rege Judææ in honorem Cæ seos urbis illi committit,» quod cum Actis a Me- saris Augusti Cæsaream nuncupatam, in qua Corne taphraste descriptis consentit. Raderus vertit: ll- lii domum, Christi vidit ecclesiam. Cur non et lique (Cæsarea) urbis curam et præfecturam (in sepulcrum? Atqui hoc, ut Menæa habent, < velat rebus Gidei) commisit: quam Cornelius cum totam fons profundit large curationes fidelibus, abigit ne idolis addictam invenisset, per Christi gratiam quam spiritus,illuminatque omnium oculos, qui in conversam totam, adeoque ipsum urbis præto- fide eum laudant. Item: «Semper scaturis tor rem Demetrium cum tota domo in Christum cre- rentibus curationum, humanas ægritudines deter dentem sacro fonte lustravit. Cornelius demum gens.» Dein: «Exaltatus virtutibus es, præcelsæ vita apostolico more peracta ad Dominum emi- cedri in modum, et suaveolentes nobis fructus pro gravit. At Scepsin ei commissam asserunt Ac- tulisti, doctrinæ nimirum largitionem, gratiam ta. Fuit urbs episcopalis in Hellesponto, uti Troas iniraculorum, curationum efficaciam, beate hie et Ilium. rarcha Corneli,» Ac deinde: «Natura quidem mor tuus, usu vero beatun sepulcrum inhabitans, il lud multorum miraculorum fontem efficis, o sa piens Corneli, ægrotos sanans, spiritus malignos abigens in Spiritu sancto.» III. S. Cornelii labores, miracula, inventio. 9. Eadem Menæa non Cæsareæ substitisse, sed varia percurrisse loca tradunt, et quidem cum S. Petro apostolo: «Maxima, inquiunt, dignatus celebritate nominis, Corneli, cum apostolorum principe ac pluribus aliis, discurristi, ubique di vinum peragens præconium, per quod et ad lu men perducti, ab ignorantiæ tenebris eruti su mus. In alia ode: a Accepta Spiritus gratia, veluti splendidus quidam sol, terram illustrasti, Corneli, depulsa idolomaniæ caligine.» Alia Quasi fluvius ingens egressus es, irrigans cœ lesti doctrina universam terræ faciem, multipli cis deorum culturæ zizania suffocans, Corneli.» Alia Toli mundo mortuus, ejus qui pro nobis inortuus est, resurrectionem, omnibus, qui per animi passiones mortui erant, annuntiasti, bea tissime Corneli.» Alia: Spiritu illustratus, stel la effectus es luciflua, splendidissimo fulgore fines terræ collustrans, hieromysta Corneli.» Alia plura id genus de eo prædicant; Christi præconem ap pellant, et sanctorum discipulorum æqualem,qui sanctum Spiritum ut illi acceperit.» Quin et alia celebrant, quæ ab eo Scepsi gesta esse in Actis dicuntur. Ejusmodi hæc sunt: Totus Deo om nipotenti deditus, surdis simulacris cultum non exhibuisti, compellentibus sanguinariis homini 11. Ignotum diu id sepulcrum fuit, ut in Actis traditur; donec id S.Silvanus, Troadensis episco pus, invenit, Theodosii Junioris temporibus.Quod Latini, ut diximus, 11 Februarii, Græci x1 Sep tembris eum venerantur; altera fortassis celebri tas ejus gloriosi decessus est, altera inventionis ac translationis. 12. Nec illud omittendum, martyrem eum in Menæis appellari, seu vere pro Christi fide inter fectus est, seu solum quæstioni, quæ in Actis memoratur, adhibitos.Ita habent Menæa in titulo diei xui Septembr. Et sancti martyris Cornelii centurionis.» Et in cantico quodam: «Unguento sacerdotii perfusus, discurristi, præconium salu tis faciens in gentibus, erroris spinas exstirpans, divina sapiens, et doctrinam nulli obnoxiam er rori mentibus inserens. Ideo benedicimus te, ut pontificem Deo afflatum, et martyrem invictum, Corneli. Huc facit quod in miraculis S. Anastasii Persæ habetur xx11 Januar. miraculo 10 Cæsareæ patrato: Receptor quidam templi sancti et glo riosi martyris Cornelii, Joannes nomine.» Quan quam et in Actis cap.3, n. 12 martyr appellatur.

col. 1063–1064page 252 of 391
PG 114:1064ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΕΝΔΟΞΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΚΟΡΝΕΛΙΟΥ ΕΚΑΤΟΝΤΑΡΧΟΥ. Α΄. Μετὰ τὴν σωτήριον ἐπὶ γῆς τοῦ Λόγου ἐπιδημίαν τὸν ἐκούσιον τε σταυρὸν καὶ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἐπάνοδον ὅθεν ἐπήλυθεν οἰκοδομῆσαι τὴν σκηνὴν Δαυΐδ, κατὰ τοὺς προφήτας, τὴν πεπτωκυίαν, εἷς ὑπῆρχε καὶ ὁ ἐκ τῆς Ἰταλικῆς σπείρης ἑκατόνταρχος Κορνήλιος τῶν ἐκζητούντων αὐτὸν καὶ τὰ ἀρεστὰ ἐκείνῳ ποιούντων, καὶ πολὺς ἐν ἀγαθοῖς ἔργοις ἦν, εἰ καὶ μηδέπω τῆς χάριτος τούτου τῆς θείας, μηδὲ τῆς πρὸς αὐτὸν ἠξίωτο κλή σεως. ᾿Ανήρ οὗτος εὐσεβὴς καὶ τὸν Θεὸν αὐτὸς τε καὶ ὁ πᾶς αὐτῷ οἶκος φοβούμενοι, ὧν τε εἶχε τους δεομένοις μεταδιδοὺς καὶ τοῦ Θεοῦ διὰ παντὸς πάλιν ἐκεῖνος δεόμενος· τούτῳ ἐν Καισαρείᾳ διάγοντι, ὡς ὁ θεῖος Λουκάς σαφέστατα περὶ αὐτοῦ διέξεισιν, ἄγγελος περί που τὴν ἐνάτην ὥραν ἐφοίτησε τῆς ἡμέρας, καὶ, Κορνήλιε, ἔφη, αἱ προσευχαί σου καὶ αἱ β ἐλεημοσύναι ἀνέβησαν εἰς μνημόσυνον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ νῦν πέμψον εἰς Ιόππην ἄνδρας καὶ μετά πεμψαι Σίμωνα τὸν ἐπικαλούμενον Πέτρο»· οὗτος ἐλθὼν λαλήσει σοι ῥήματα ζωής. Ταῦτα ὁ μὲν ἐπι σκήψας, οὐκ ἔτι φανερὸς ἦν· Κορνήλιος δὲ τῶν οἰκε τῶν δύο καὶ στρατιώτην αὐτίκα εὐσεβὴ τῶν προσ καρτερούντων αὐτῷ ἕνα καλέσας ἀνακαλύπτει τε αὐτοῖς ἄπερ ἴδοι· καὶ εἰς Ἰόππην ἐκπέμπει· τῇδε δὲ γὰρ διατρίβειν τὸν Πέτρον ὁ ἄγγελος εἶπεν, καὶ τὴν ξενίαν ἐδήλωσε παρά τον Σίμωνι βυρσεί γινο μένην. Πέτρος οὖν καὶ γῆν τῷ κηρύγματι πᾶσαν καὶ θάλατταν ἐπερχόμενος, καὶ πανταχοῦ τὴν ἀλήθειαν καταγγέλλων (έκειτο γὰρ ὡς ἀληθῶς εἰς φῶς ἐθνῶν καὶ σωτηρίαν πολλῶν) παρὰ τοὺς κατοικοῦντας Λύδ δεν ἁγίους ἐλθὼν καί τινα Αἰνέα παρειμένον ἐξ ἐτῶν ὀκτὼ κατακείμενον, ἀναστήσας, εἰς Ιόππην δια βάς, καὶ τὸ κατὰ Ταβηθι, ἥτις ἐκαλεῖτο Δορκάς, θαύμα διατελέσας, ἐνταῦθα παρὰ τῷ βυρσετ κατήγετο.
η Β'. 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτον ἀφῆκε πάλιν τῶν κατὰ τὸν Κορνήλιον ἀμύητον ὁ Θεός· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὴν τοῦ Κορνηλίου δικαιοσύνην, οὐδὲ τὰς προσευχὰς περιεῖδεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ οἱ ἐκ περιτομής διεκρίνοντο πρὸς τοὺς ἀκροβυστίαν ἔχοντας, ἵνα μὴ καὶ οὗτος τοὺς ὑπὸ Κορνηλίου πεμφθέντας ὡς ἀκροβυστους διακενής ἀποπέμψαιτο πάλιν, οἷα οὐ θέμις ὂν τῷ Πέτρῳ κολ λᾶσθαι ἢ προσέρχεσθαι ἀλλοφύλῳ· ὡς ἤδη τῆς Και σαρείας ἀπάραντες ἐκεῖνοι οὐ πόῤῥω Ἰόππης ἦσαν, παραδείκνυσι καὶ αὐτῷ τὴν Κορνηλίου ἀρετὴν καὶ τὴν ἐπίγνωσιν ὁ Θεός. Εντεῦθεν ὁ μὲν ἐπὶ τὸ δωμάτ τιον ἀναβάς, ἐφ᾽ ᾧ τὰς ἐπὶ τῇ ἕκτῃ ὥρᾳ εὐχὰς ἀπο δῴη κατὰ χρείαν τε τροφῆς ἐγεγόνει καὶ πρόσπεινος ἦν. Εν ὅσῳ δὲ ἡ ἑστίασις τῷ Πέτρῳ παρεσκευάζετο, δρᾷ τὸν οὐρανὸν ἀνεῳ γότα, καὶ σκεῦός τι ὡς οθόνην μεγάλην τέσσαρσιν ἀρχαῖς ἐπὶ τῆς γῆς καθιέμενον καὶ ὡς αὐτὸν ἦκον· τὸ δὲ σκεῦος τά τε θηρία καὶ τὰ τετράποδα τῆς γῆς πάντα καὶ τὰ ἑρπετὰ καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ ἐν ἑαυτῷ εἶχε, καὶ φωνή τις ἐκεῖθεν ἐξιέναι πρὸς αὐτὸν ἐδόκει· ο Αναστάς, Πέ τρε, λέγουσα, θῦτον καὶ φάγε» «Μηδαμῶς ὁ δὲ αὐτῷ, «Κύριε,» εἶποντι, εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν προσθέντι κθύ, Δέσποτα, γάρ, φησίν, ἔφαγον πᾶν κοινὸν οὐδὲ ἀκά θαρτον,» ἡ φωνὴ ἀπεκρίνατο πάλιν «ὁ Θεός ἀκαθάρισεν, μὴ κοίνου σύ.» Καὶ τοῦτο ἐπὶ τρὶς γε γονός, εἰς τὸν οὐρανὸν τὸ σκεῦος ἀνελήφθη πάλιν, Τὸ δὲ ἄρα τὴν ἐπιστροφὴν Κορνηλίου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ὑπεδήλου. Ἡ μὲν γὰρ τῆς τροφῆς τοῦ Πέτρου χρεία τὴν ἐκείνου περὶ τὴν εὐσέβειαν πρόθεσιν καὶ τὴν σπουδὴν ὑπεσήμαινε· καὶ ὡς οὐδενὸς οὗτος τοσοῦτον ἐπείνα, οὐδὲ ἠφίετο, ὡς τῆς τῶν ἀπίστων ἐπιγνώσεως, καὶ τοῦ τὴν εὐσέβειαν ἑκάστοτε καὶ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου ἐπιδιδόναι. Τὰ δὲ τετράποδα, καὶ τὰ ἑρπτὰ, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ πλήθους τῶν μετὰ Κορνηλίου μελλόντων ἐπιστρέφειν τεκμήριον ἦν· τὸ δὲ καὶ τρὶς καθίσθαι τοῦ οὐρανοῦ τὸ σκεῦος, τὸ τρισσὸν τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι καταδύσεως ὑπο ηνίττετο· τὸ δὲ κεκαθαρίσθαι αὐτὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ, τὴν δικαιοσύνην Κορνηλίου καὶ τὸν ἔλεον σὺν παντί τῷ οἴκῳ ἐδήλου· καὶ ὡς ἄρα δεκτοὶ τῷ Θεῷ καὶ οττο γεγένηνται. Γ΄. Διενθυμουμένῳ τοίνυν τῷ Πέτρῳ, καὶ μὴ συνεῖναι τὴν ὄψιν μηδὲ συμβαλεῖν ἔχοντι, οἱ ὑπὸ Κορνηλίου σταλέντες πρὸς ταῖς θύραις ἦχον ἤδη, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐπιπτὰν αὐτίκα τήν τε ἄφιξιν ἐκείνων μηνύει· καὶ συνελθεῖν αὐτοῖς ἐπιτρέπει τὸν Πέτρον μηδὲν διακρινόμενον. Τότε μὲν δὴ πρὸς αὐτοὺς κατι βάντι ὅσα τε Κορνήλιος ἴδοι καὶ ὅσα παρὰ τοῦ ἀγγέ λου ἀκούσειεν, ἀπαγγέλλουσιν αὐτῷ πάντα, καὶ τῇ ἑξῆς ἐπὶ Καισάρειαν ἀφικνούνται. Προϋπαντήσαντος δὲ Κορνηλίου καὶ πεσόντος πρὸς τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἀνίστησιν αὐτὸν Πέτρος· «Κἀγὼ αὐτὸς ἄνθρωπός εἰμι,» εἰπών. Εἶτα τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας αὐτῷ τε καὶ ταῖς τῶν συνεληλυθότων ψυχαῖς κατασπείρας, ὡς καὶ τὴν τοῦ Πνεύμονος χάριν ἐφιπταμένην αὐτοῖς εἶδε καὶ τὸ βάπτισμα παρεγγυώσαν, εἰς τὴν ἀλή θειάν τε αὐτοὺς ἐπαναγαγεῖν καὶ τελειοτ τῷ βαπτίσματι,
col. 1065–1066page 253 of 391
PG 114:1066Δ΄. Διασπαρεὶς δὲ μετὰ τὴν ἐπὶ Στεφάνῳ λύπην ἀπὸ Ἱεροσολύμων τοῖς ἀποστόλοις παρῆν καὶ Κορνήλιος, καὶ μέχρι Φοινίκης ἦλθε, καὶ Κύπρου, καὶ Αντιοχείας αὐτῆς· καὶ Πέτρῳ συναπῆρε πάλιν καὶ Τιμοθέῳ· καὶ οὐδὲ ἐν Ἐφέσῳ αὐτῶν ἀπολέλειπτο. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν Σκεψαίων μάθοιεν πόλιν εἰδώλοις ὑποκειμένην, ἐσκέπτοντο μὲν ὅστις αὐτὴν καταλάβοι, καὶ τὸ πρᾶγμα κλήροις ἐπέτρεπον. Τοῦ κλήρου δὲ Κορνήλιον λαχόντος, ἰδὲ εὐθέως ἐπιδημεῖ τῇ πόλει. Ετοπάρχει δὲ αὐτῆς Δημήτριος τις φιλόσοφος καὶ δεινὸς τὰ ᾿Ελληνικα, φοβερὸν κατὰ τῆς εὐσεβούς τῶν Χριστιανῶν πνέων πίστεως, ἄλλους τε θεούς Ἑλλήνων τιμῶν, καὶ ᾿Απόλλωνα μάλιστα καὶ Δίχ οὗτος τὴν Κορνηλίου ἐπιδημίαν μαθών, μετεπέμψατο αὐτίκα τὸν ἄνδρα, καὶ ἐφ' ὅτῳ ἥκοι καὶ ὅθεν καὶ ὅτι ἂν αὐτῷ τὸ ἐπιτήδευμα, ἐπυνθάνετο. Ὁ δέ Δοῦλος μέν εἰμι τοῦ ζῶντος Θεου, ἔφη· ἐστειλάμην δὲ τὴν ἐνταῦθα, ὥστε ἀναλαβεῖν μέν σε τοῦ βαθυτά του σκότους τῆς ἀγνωσίας, τῷ φωτὶ δὲ οἰκειῶσαι τῆς ἀληθείας καὶ καθαρὰν ἐπιγνώσεως ἀκτῖνα τῇ σῇ ψυχῇ ἐπαφεῖναι. Τούτων οὐδὲ ὀλίγα συνιεὶς ἐκεῖνος, θυμοῦ τε κατὰ βραχὺ ὑπεπίμπλατο, καὶ μανικόν ἐξαίφης, καὶ ἄγριον ἀναφθέγγεται Αλλα σε ἠρύ μην· ἕτερα δέ μοι αὐτὸς ἀποκρίνῃ· μὰ τοὺς θεοὺς ἅπαντας, εἰ μὴ ἐν κόσμῳ καὶ μετὰ σπουδῆς ἀποκρίνῃ, οὐ φείσομαι τοῦ σοῦ γήρως, οὐ δώσω συγγνώμην τῇ ἡλικία, οὐ τὴν πολιὰν αἰδεσθήσομαι, πλὴν ἀλλ' εἰπὲ καὶ τίνι στρατεύῃ, καὶ ἐφ' ᾧ παραγέγονας. Ε΄. Ὁ δὲ Κορνήλιος· Εἰ βούλει μαθεῖν καὶ ἥτις ἡ στρατεία ἐμοί, ἔφη, ἑκατοντάρχης εἰμί. Καὶ εὐθὺς τὰ προειρημένα σαφέστερον ἀνεκύκλοι πάλιν. θὼν γάρ, φησίν, ὡς μεγάλῃ πλάνῃ αὐτός τε καὶ ἡ σύζυγος καὶ πᾶσα ἡ ὑπὸ σοὶ κειμένη ἀρχὴ περιπέ σοιτε, ἤνω τὴν ἀπάτην λύσων καὶ χειραγωγήσων ἐπὶ τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας ὑμᾶς καὶ τῷ μόνῳ ζῶντι Θεῷ καταλλάξων, ὃς ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ ὑφ᾽ οὗ τὰ ἐν αὐτοῖς πάντα παρήχθη, καὶ οὗ τῷ νεύματι ἄγεται. Πρὸς ταῦτα τὸν Δημήτριον ὁρῶντα πρεσβύτατον ἤδη φάναι, Καὶ μέ τις διὰ τὴν ἡλικίαν οἴκτος εἰσέρχεται· τοὺς μακρούς τοίνυν λήρους ἐάτας (βραχύ γάρ σοι κρῷ· θύσον, προσελθὼν τοῖς θεοῖς· τοῦ δὲ καὶ, Ποίοις θεοῖς ἡ ἐπανερομένου· Τίσιν ἄλλοις γε, εἶπεν ἐκεῖνος, ἢ Διὶ καὶ ᾿Απόλλωνι; Εἰ δὲ καὶ τοῦτο ἀνανεύσεις, χαλεπαίς, εὖ ἴσθι, κολάσεσι καὶ στρέβλαις παραδοθήσῃ καὶ οὐδεὶς ἄρα οὕτω δυνατος παρὰ τούτους ἔσται θεὸς, " ὃς τῶν ἐμῶν ἐξελεῖται σε χειρῶν. Ὁ δέ· Δύναται, φησὶν, ὁ ἐμὸς Θεὸς, οὐ κακῶν ἀπαθῷ μόνον, οὐδὲ τῆς ἐξ ἀνθρώπων κρείττονα ἐπερείσας ἐμὲ διασῶς σαι, ἀλλὰ καὶ οὓς αὐτὸς ὀνομάζεις θεοὺς καθελείν, Ο Σκη ψιν
col. 1067–1068page 254 of 391
PG 114:1067τὰ ἐκείνων τε εἰδωλα καταστρέψει καὶ διακλάσει καὶ τέφραν ἀποφῆναι καὶ κόνιν· καὶ σὲ τῆς ἐπ᾿ αὐτ τοῖς κενῆς ἐλπίδος ἀποστῆσαι, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἀνα βιβάσαι δι' ἔπιγνώσεως. 5. Ταῦτα τοῦ Κορνηλίου ἀποκριναμένου, ώμοσα πάντας ἤδη θεούς, ὁ Δημήτριος ἔφη, ὡς εἰ μέ ἐπιεικῶς ἀποκρίνῃ, εἰ μὴ θυσίαν τοῖς θεοῖς προς ενέγκης, χαλεπαί σε καὶ τιμωρίαι καὶ κολάσεις ἐκδέξονται· καὶ οὐ πιστεύσεις μοι ἔτι; Γενναίως τοίνυν αὖθις ὁ γενναῖος Κορνήλιος, Ορθῶς ἐμοῦ λέ γοντος, εἶπεν, ὦ δικαστά, ἄκουε· δαίμοσιν ἐγὼ καὶ κωφοῖς εἰδώλοις καὶ ἀψύχοις οὐκ ἂν ποτε θύσαιμι γέγραπται γάρ, ο Θεοὶ οἳ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν'» καὶ πάλιν η Πρεσπονήσεις Κύριον τὸν Θεὸν, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.» Εγώ τοίνυν ἦλθον ὅπως δῷ καὶ ὑμῖν ὁ Θεὸς μετάνοιαν εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας, καὶ ἀνανήψετε ἀπὸ τῆς τοῦ διαβόλου παγίδος εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα. Εἰ δοκεῖ δὲ, καὶ οὓς λέγεις ἐπίδειζόν μει θεούς. Τοῦτο ἐκεῖνος ἀκούτας, πάνω σε σφόδρα μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ ἤσθη καὶ χρηστῶν ὑπεπλήσθησαν τῶν ἐλπίδων, αἰόμενα ὅσον οὔπω οἱ μάταιοι θύσαντα ἰδεῖν καὶ Κορνήλιον άμελεῖ καὶ θάττον αὐτοῖς ὁ τοῦ Διὸς ναὸς ἤνοικτη, οἷα παρελθεῖν εἴσω νομίζουσι τὸν Κορνήλιον καὶ τῷ Θεῷ θῦσαι. Εἰς τὸν ναὸν τοίνυν του ἀνδρὸς παρελα θόντος συνέῤῥευσαν ἐκεῖ μετὰ σπουδῆς πάντες, οἱ Δημήτριος μόνον, οὐδὲ ὅσοὶ περὶ αὐτὸν ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἡ σύζυγος Εὐανθία, καὶ ὁ υἱὸς Δημήτριος τούτῳ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐκαλεῖτο ονόματι. Κλίνας τοίνυν πρὸς ἀνατολὰς τὸ γόνο μετὰ τῆς καρδίας Κορνήλιος, Ὁ Θεὸς εἶπεν, ταράσσων τὴν γῆν καὶ μετατιθείς ὄρη ἓν καρδίαις θαλασσῶν, ὁ τὸν Βὴλ ἐπὶ τοῦ σοῦ δούλου Δανιὴλ καταστρέψας, καὶ τὸν δράκοντα ἀν ελών, καὶ τοὺς λέοντας φιμώσας, ἵνα τὸν οἰκεῖον σώσῃς θεράποντα, οὐτὲς καὶ νῦν τὰ εἴδωλα αυτα στρεψον, ταῦτα τὰ χωνευτά και γλυπτά, και παρέ ὅτι σὺς ὁ βραχίων μετὰ δυναστείας καὶ τὸ καύχημα οι σχου τὴν σὴν ἐπίγνωσιν τῷ λαῷ σῷ, καὶ γνώτωσαν τῆς δυνάμεως ἡμῶν σὺ εἶ Ζ΄. Ταῦτα προσευξάμενος ἔξεισι του ναού, συν ἐξεισι δὲ αὐτῷ καὶ Δημήτριος καὶ ὅσον ἄλλο των 'Ελα λήνων πλῆθος συνεληλύθεσαν Εὐανθία μέντοι καὶ ὁ υἱὸς Δημήτριος ἔνδον ὑπέμενον ἔτι. "Αρνω δὲ τὰ μέγιστα μὲν ὁ Θεὸς κατασείει τὴν πόλιν. Κατενεχθείς 9 δὲ ὁ ναὸν αὐτίκα τά τε εἴδωλα διαθρύπτει καὶ εἰς κόνιν λεπτύνει και χουν, καὶ Δημήτριον τὸν υἱὸν ἔνδον καὶ τὴν μητέρα Εὐανθίαν ἀπολαμβάνει. Τοῦ πατρός τοίνυν Δημητρίου τὴν καταστροφὴν τοῦ νεώ θεασαμένου, μήπω δὲ μαθόντος, ὡς ἄρα καὶ ἡ γυνή ἔνδον καὶ ὁ υἱὸς ἐναπολειφθεῖεν, ἄγεται μὲν εἰς το δικαστήριον ὁ θεῖος Κορνήλιος τὸ αἴτιον δῆθεν τῆς καταστροφῆς εἰπεῖν ἀναγκασθησόμενος. Ὁ δὲ φαι ὁρῶς τε εἰσῄει τῷ ἐνδυναμούντι αὐτὸν ἠρέμα διαλεγόμενος Ἰησοῦ, καὶ μέγα φρονῶν ἐπὶ τῷ παραδόξ τούτῳ θαύματι μᾶλλον ἢ ἐπὶ τῷ θρόνυ Δημήτριος, καὶ τῷ μετεώρῳ ἐκείνῳ καὶ ὑψηλῷ βήματι, καὶ προλαβὼν τὴν ἐρώτησιν· Ποῦ νῦν εἰσι, Δημήτριο, οἱ μεγάλοι σου θεοὶ ἔφη Ὁ δὲ εὐθὺς, Ποίαις, φησί, ταῖς μαγγανείαις, ἄθλιε, καὶ τὸν ναὸν κατεστρεψες Ο
εαυτοῦ, ἑαυτὸν ταπεινῶν πάντοτε, καὶ μηδέποτε τῆς ἀρετῆς ἐπαιρόμενος, ἀλλὰ καθ' ἑκάστην ἡμέραν μᾶλλον τῷ Θεῷ προσεγγίζων, καὶ τῶν θείων χαρισμάτων πληρούμενος. Ὅτι δὲ καὶ τῆς μαντείας τὸ χάρισμα εἶχεν, ἐντεῦθεν δῆλον. Ἀρχεῖος τις τοὔνομα, ἐπὶ κακουργίᾳ τινὶ συλληφθεὶς, ἀπάγεσθαι ἔμελλεν ἐπὶ τὸν τοῦ ἡγεμόνος ἄρχοντα. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν ὁ ὅσιος ἐν τῇ ὁδῷ, εἶπε πρὸς τοὺς παρόντας· Ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἀπολυθήσεται, καὶ οὐδεμίαν κολάσεως γεύσεται ζημίαν. Καὶ οὕτως ἐγένετο· τοῦ γὰρ ἡγεμόνος ἀπολύσαντος αὐτόν, ἐπιστρέψας πρὸς τὸν ὅσιον ηὐχαρίστησεν. Ἄλλοτε δὲ πάλιν εἶπε τοῖς ὁμοῦ αὐτῷ οὖσιν· Ἰδοὺ οἱ τοῦ διαβόλου ἄγγελοι φέρουσί τινα ψυχὴν πνιγεῖσαν ἐν τῷ ποταμῷ. Καὶ παρ' αὐτὸ τὸ εἰπεῖν, ἤχθη πρὸς αὐτοὺς νεκρός τις, ὁ ἐν τῷ ποταμῷ πνιγείς. Ἕτερόν τε νεκρὸν ποτε ἰδὼν φερόμενον, εἶπε πρὸς τοὺς παρόντας· Ἰδοὺ ὁ τοιοῦτος ψυχὴν κεκτημένος μεγάλην, ὁ νεκρὸς οὗτος, ὡς ἀξίαν ἐκείνης εἰργάσατο τὴν ἁμαρτίαν. Τούτων οὕτω διαδραμόντων, λαμπρὸν ἔλαβε τέλος ὁ ὅσιος, μεταβὰς πρὸς τὴν ἀΐδιον ζωήν. Κατ' αὐτοῦ δέ τι μηχανώμενος ὁ ἐχθρὸς, φαντάσματος εἶδος ἐν τῷ κελλίῳ αὐτοῦ ἐτεχνάσατο. Ἀλλ' ὁ ὅσιος λόγῳ μόνῳ τοῦτο πεποίηκε φυγεῖν, τῷ τοῦ σταυροῦ τύπῳ κατασφραγίσας τὸν ἀέρα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα περὶ τοῦ ἁγίου Παύλου ἡ ἱστορία διέξεισιν. VIII. Τοῦτον τοίνυν καὶ τοὺς ἅμα αὐτῷ ζήσαντας τρόπον, οἱ τοῦ μοναχικοῦ βίου ζηλωταὶ μιμεῖσθαι σπουδαζέτωσαν, εἰ καὶ τοῦτον τὸν ἀκριβῆ τόνον κατορθοῦν μὴ δύνανται. Τοὺς γὰρ ἀδυνάτους τῶν κατορθωμάτων ἡ θεία τῶν πατέρων διδασκαλία παρῃτήσατο· τοὺς δὲ κατὰ δύναμιν ἑκάστου ἀγαθοὺς ἄνδρας γίνεσθαι ὑποτίθεται, καὶ μάλιστα κολάζει τὴν ἀργίαν, ὡς πάντων χαλεπωτέραν. Ζηλώσωμεν οὖν ὡς ἡμῖν δυνατόν, καὶ μεταδώσωμεν τοῖς πτωχοῖς τῶν ὑπαρχόντων ἡμῖν, ἵνα καὶ ἡμεῖς τῆς ἐπουρανίου βασιλείας ἀξιωθῶμεν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΚΑΛΥΒΙΤΟΥ. Ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος Ἰωάννης τὸ μὲν γένος ἦν Κωνσταντινουπολίτης, τοῖς δὲ πλουτοῦσι τὴν εὐγένειαν καὶ τὸν πλοῦτον. Πατὴρ δὲ αὐτῷ Εὐτρόπιος τοὔνομα, καὶ μήτηρ Θεοδώρα. Ἦν δὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ εἷς τῶν πρωτευόντων ἐν τῇ πόλει, τῶν τε πρώτων τοῦ παλατίου τυγχάνων. Ὁ δὲ παῖς Ἰωάννης ὢν ἐτῶν δέκα, καὶ τὴν ψυχὴν τὴν ὑπὲρ τὴν ἡλικίαν ἔχων φρόνησιν, ζῆλον εἶχεν εἰς τὸν τοῦ μοναχικοῦ βίου πόθον. Ἐντυχὼν δέ ποτε βιβλίῳ τῷ λεγομένῳ Λειμωνάριον, κατέσχεν αὐτὸ καὶ ἀνεγίνωσκεν ἡμέρας τε καὶ νυκτός, ζηλῶν τοὺς βίους τῶν ἐν αὐτῷ ἁγίων. Ἐρωτηθεὶς δέ ποτε ὑπὸ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, τί ἄν, φησίν, ἐθέλοις γενέσθαι; Μοναχόν, εἶπεν, εἶναι θέλω. Τούτου δὲ ἀκούσας ὁ πατὴρ ἐπεχείρει τρέπειν αὐτοῦ τὸν σκοπόν. Ἀλλ' ὁ παῖς ἔλεγεν· Εἰ γὰρ μὴ μοναχὸς γένωμαι, ἕως τοῦ θανάτου τὸν πόθον τοῦτον βαστάσω. Βλέπων δὲ ὁ πατὴρ τὸν παῖδα ἀδυσώπητον ὄντα, ηὕρατο τέχνην εἰς τὸ ἀποτρέψαι αὐτόν, νομίζων τοῦτο πρᾶξαι. Ἤγαγε γὰρ αὐτὸν εἴς τι μοναστήριον, καὶ ἔδειξεν αὐτῷ τοὺς μοναχοὺς νηστεύοντας, ἀγρυπνοῦντας, ἐπὶ ψιλῆς γῆς κοιμωμένους, δακρύοντας, ἐν νηστείαις καὶ προσευχαῖς ἑαυτοὺς κατατρύχοντας, τρίχινα ἱμάτια φοροῦντας. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτόν· Ὁρᾷς, τέκνον, πῶς ζῶσιν οἱ μοναχοί; Ὁ δὲ παῖς, Ναί, ὁρῶ, εἶπε, πάτερ, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον θέλω γενέσθαι μοναχός. Ὁρῶν δὲ αὐτὸν ὁ πατήρ, ὡς οὐ μεταπείθεται, ἐπανῆλθε μετ' αὐτοῦ εἰς τὸν οἶκον. Ἦλθε δὲ καιρός, καὶ ἐπιστολὴν κομίζουσιν ἐκεῖθεν παρά τινος ὁσίου ἀνδρός, Παϊσίου τοὔνομα, γνωρίμου ὄντος τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Κλέψας δὲ ὁ παῖς τὴν ἐπιστολήν, ἔδωκεν αὐτὴν τοῖς ἀπεσταλμένοις, λέγων ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ υἱὸς τοῦ δεῖνος, καὶ θέλω ἀπελθεῖν πρὸς τὸν ἀββᾶ Παΐσιον. Οἱ δὲ ἀπεσταλμένοι παρέλαβον αὐτόν, καὶ ἀπῆλθον. Κατελθόντες δὲ εἰς τὸ πλοῖον, ἐναπέμειναν ἐκεῖ ἡμέρας τινάς. Ἐν δὲ τῷ μεταξύ, ἐπιζητῶν ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, καὶ μὴ εὑρίσκων αὐτόν, λύπῃ βαρείᾳ κατεσχέθη. Ὡς δὲ ἔφθασαν οἱ ἀπεσταλμένοι εἰς τὴν μονήν, ὑπεδέξατο αὐτοὺς ὁ ἀββᾶς Παΐσιος, καὶ ἰδὼν τὸν παῖδα, ἐχάρη χαρὰν μεγάλην, καὶ ἔλαβεν αὐτὸν παρ' ἑαυτῷ.
col. 1069–1070page 255 of 391
PG 114:1069ἀλλὰ καὶ τοῦ Χριστοῦ τοὺς δεσμοὺς, εἰ δ' ἐπὶ τούτοις, πολλῷ μᾶλλον ἐπ' αὐτῷ τε τῷ Χριστῷ τε καὶ τοῖς ἐκείνου παθήμασιν. Ὃ γὰρ μόνῳ τοῖς ἐπ' αὐτοῦ θεατρισθεῖσι παρεκελεύσατο, τοῦτο κοινὸν ἅπασιν ἡμῖν τοῖς τοῦ Χριστοῦ μαθηταῖς ὁ Κύριος δεδεδώκει νόμον, Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. Τὸν ἄρα καλὸν οὗτος στρατηγὸν μιμούμενος, τοῦ Παύλου λέγω, τόν τε σταυρὸν ἢρε, καὶ τὴν νέκρωσιν ἔφερε πανταχοῦ τοῦ Ἰησοῦ, ζητούμενος εἰς τὸ ζῆν τὴν ζωὴν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ θνητῷ αὐτοῦ φανερωθῆναι σώματι. Ὁ δὲ τρόπος τῶν ἀγωνισμάτων ἐκείνου τοιοῦτος. Μετὰ τὸ τοῦ Χρυσοστόμου τὴν Κωνσταντινούπολιν παρεῖναι καὶ τῷ κλήρῳ τῆς ἐκεῖ Ἐκκλησίας ἐγγεγράφθαι, σπουδαῖος μὲν ἦν ἐν τοῖς ἱεροῖς ἀναγνώσμασι, σπουδαῖος δὲ καὶ ἐν τῇ τῆς ὑπηρεσίας ἐπιμελείᾳ, ὥστε καὶ τὸν Χρυσόστομον αὐτὸν θαυμάσαι τε ὁμοῦ καὶ ἀγαπῆσαι τὸν νέον, καὶ εἰς τὴν λεγομένην πρεσβυτέρων εἰσάγειν σύνοδον. Ἐν ᾗ τοσαύτη αὐτοῦ ἡ σύνεσις ἐφαίνετο, ὥστε μηδένα τῶν ἐκεῖ τοῦτον παρελθεῖν ἐν ξυνέσει. Ἐντεῦθεν ἐπὶ πλεῖστον τῇ μελέτῃ τῆς γραφῆς ἐνδιατρίψας, καὶ τὴν ψυχὴν ποικιλωτέρῳ κατεστολισμένος κάλλει, ἀναχωρῆσαι τῆς πόλεως ἐσκέπτετο, ἐπὶ τὴν ἡσυχίαν ὁρμῶν, ἧς ἐξ ἀρχῆς εἴχετο. Ἐπεὶ δ' ὁ θεῖος Χρυσόστομος τοῦτ' ᾔδει, πολλά τε αὐτὸν ἰκέτευε μένειν, καὶ τῆς Ἐκκλησίας διακονεῖν, ὅμως δ' οὐδὲν ἤνυε· πολλῷ γὰρ ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἦν ἐν τῷ πόθῳ τῆς ἡσυχίας δυνατώτερος. Κατ' ἐκεῖνο δὲ τοῦ χρόνου ὁ Χρυσόστομος δεινῶς ἔκαμνε, κἀν τούτῳ τοῦ μὲν ἐπὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐπισκόπου Θεοφίλου καὶ τῶν μετ' αὐτοῦ σπεύδοντες ἄνδρες κατ' αὐτοῦ, συκοφαντίαν ἐπλεκον καὶ ἐβούλοντο αὐτὸν ἐκ τῆς ἐκκλησίας ἐλάσαι. Πολλοὶ οὖν τῶν Ἰωάννου φίλων, ἅμα καὶ σπουδαίων καλοῦσι τὸν Ἰσίδωρον παρακαλοῦντες συνεῖναι αὐτοῖς καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ἐπεὶ τοῦτον ᾔδεισαν πεπαρρησιασμένον τε καὶ δυνατὸν εἰπεῖν. Ὁ δ' οὐ πρότερον συνεῖναι ἑτοίμως εἶχεν, ἢ σαφῶς τὴν ἀλήθειαν διαμαθεῖν περὶ τοῦ κατηγορουμένου. Μαθὼν δ' ὅτι οὐδὲν τοῦ κατηγορηθέντος ἦν ἀληθές, ἀλλὰ κίβδηλος ἡ κατηγορία καὶ δολεράς, συνέστη τοῖς φίλοις αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ συνεδρίῳ διαρρήδην εἶπε τῶν τε διωκόντων τὴν πλεονεξίαν, καὶ τοῦ διωκομένου τὴν ἀθῳότητα. Ὃ δ' αὐτὸ τοῦτο κατεργάζεσθαι ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν ὥρμησε, καὶ ἐκεῖ παρεγένετο πρὸς τὸν Θεόφιλον, ᾧ τάχα κεχρημένος ἦν ἤδη, καὶ ὃν ᾔδει μὴ ἀπεχθῶς ἔχοντα πρὸς αὐτόν. Ἐλθὼν δ' ἐκεῖ εὗρε τῆς Ἀλεξανδρείας πρεσβύτερον ἄνδρα ἐκ παίδων γνώριμόν τε καὶ φίλον, ὃς καὶ αὐτὸς ἦν ἐν τοῖς ἐπὶ Θεοφίλου δεινοῖς καὶ συκοφαντίαις ὑπόσπονδος. Τοῦτον εἶδε δακρύοντα καὶ τῶν ἀδίκων παθημάτων ἀποδυρόμενον. Ἐπεὶ δ' ἡ τοῦ Ἰσιδώρου ψυχὴ τῆς δικαιοσύνης ἐμέμνητο καὶ κατὰ πάντων ἀνθρώπων ἀδίκων ἠγανάκτει, πρὸς τὸν Θεόφιλον εἰσελθὼν ὑπὲρ ἐκείνου διελέχθη, παρακαλῶν αὐτὸν ἀφεῖναι τοῦ ἀνδρὸς τὰς κατηγορίας, ὡς ψευδεῖς καὶ ἀλλοτρίας τῆς ἀληθείας οὔσας. Ὁ δὲ Θεόφιλος πρὸς ὀργὴν κινηθεὶς, οὐκ ἠνέσχετο ἀνέχεσθαι τὴν ἱκεσίαν, ἀλλ' ἀπηλάσατο τὸν Ἰσίδωρον, ἐκ τοῦ λοιποῦ δυσμενῶς πρὸς αὐτὸν ἔχων. Ὁ δ' Ἰσίδωρος τὸ τοῦ Θεοφίλου πρᾶγμα ὁρῶν καινόν τε καὶ ἄτοπον, οὐ κατεμέμψατο τοῦ δικαίου, ἀλλὰ τοῦ ἀνδρὸς τὴν ψυχὴν ᾤκτειρε, καὶ ηὔχετο τοῦ Θεοῦ, τελειότερον αὐτὸν ποιῆσαι. Ὡς δ' οὖν ἐν τῇ Ἀλεξανδρείᾳ διέτριβεν, εἴδε μοναχοὺς τέσσαρας τοὺς Μακαρίους καλουμένους κατὰ παντὸς ἐκεῖ ἀγωνιζομένους, καὶ τούτοις ἑνωθεὶς, κἀκεῖθεν ἅπαντες ὁμοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν ἔρημον τῆς Νιτρίας, ἐν ᾗ τοῖς ἑαυτῶν ἐπεδόθη ἀσκήμασι.
ελθόντα πρὸς τὴν δηλωθεῖσαν πύλην, εἶτα βουλόμενον εἰσελθεῖν, οἱ δ' αὖ πρὸ τῆς εἰσόδου ἱστάμενοι, καὶ τὴν πύλην ταύτην φυλάσσοντες, εἶπον αὐτῷ· Μὴ εἰσέλθῃς τὴν πύλην ταύτην· ἔσω γὰρ τῆς εἰσόδου λαγνεύει ὁ Σατανᾶς, ἐπεμβαίνων τοῖς εἰσερχομένοις. Ὁ δὲ ἀκούσας, τὸ τοιοῦτον ἔτρεψε δρόμον, καὶ δι' ἑτέρας πύλης εἰσῆλθεν. Εἰσιόντι δ' αὐτῷ ἄγγελος κυρίου ἐφάνη, λέγων· Ἄνδρες τινὲς ἐλθόντες ἐκ τῆς ἑῴας, ζητοῦσί σε τεθεαμένοι μετ' ἐμοῦ ἱδρυμένον εἶναι τὸν θεόν. Ὁ δὲ ἐπυνθάνετο τίνες εἶεν οἱ ἄνδρες. Ὁ δ' ἄγγελος ἀπεκρίνατο· Ἐλπίδιος πρεσβύτερος, καὶ Δωρόθεος, καὶ Δημήτριος διάκονος. Πρὸς τούτοις δ' αὐτοὺς ἔδει καλέσαι, ὅτι δὴ κατ' ἀλήθειαν εἰρηνικοί εἰσι, καὶ ἐπὶ τοῦτο αὐτοὺς παρεγένοντο. Παρελθόντος γοῦν βραχέος χρόνου, παρεγένοντο καὶ αὐτοί· καὶ γνοὺς αὐτοὺς ὁ ὅσιος, οὕτω κατεδέξατο. Καὶ ἐπεὶ τά τε ἄλλα πολλοὶ κατελάμβανον εἰς θεωρίαν αὐτοῦ, καὶ τοῦτον ἄξιον εἶναι πρεσβύτερον ὑπελάμβανον, ἠνάγκαζον χειροτονηθῆναι, οὐκ ἐθέλοντος τοῦ ἁγίου. Ἐδεδίει γὰρ μὴ τῆς ἀξίας τυχὼν ταύτης ἐπαρθείη, καὶ τῆς ταπεινοφροσύνης ἐκπέσοι. Τοῦτο δ' ἀπεδράσατο, φυγὼν εἰς τὴν τῆς Παλαιστίνης ἔρημον. Ἀλλ' ὑπὸ τοῦ θεοῦ ὁδηγηθεὶς ἐπανῆλθεν, εἰρηκότος αὐτῷ· Ὑπόστρεψον εἰς τὸ κελλίον σου, καὶ ἡσύχαζε· τοῦτο γάρ σοι πρόσφορον. Μετὰ τοῦτο δέ, ἄνδρες τινὲς παρεγένοντο πρὸς αὐτὸν μεθ' οὗ ἐξ αὐτῶν τρισὶ δαιμόνιά τισι σκεύεσι συνεπεφύκει· ἃ εἰς τὰς χεῖρας λαβὼν ηὔξατο, καὶ ἀπήλλαξεν αὐτοὺς τῆς δαιμονικῆς ἐνοχλήσεως. Καὶ μετ' οὐ πολὺ νοσήσας, τελεύτησεν ὁ μακάριος. Ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος Θεοδοσίου τοῦ ἐν Σκοπέλῳ. Θεοδόσιος ὁ μάρτυς ἐγένετο μὲν ἐν ταῖς τοῦ Διοκλητιανοῦ τοῦ βασιλέως ἡμέραις, ὅτε δὴ τὸ σέβας τῶν εἰδώλων κρατεῖν ᾤετο, καὶ τοῦτο πᾶσιν ἐπέτασσε τιμᾶν. Ἐπείπερ οὖν καὶ Θεοδόσιος ἦν ἄν τις τῶν τεταγμένων ἐπὶ τὸν τοῦ στρατοῦ κατάλογον, καὶ λαμπρὸς ἐκ τοῦ γένους, οὐ βουλόμενος θύειν τοῖς εἰδώλοις, οὐδὲ σέβεσθαι τοῖς ξοάνοις· ἐπ' αὐτὸν ἦλθεν ὁ βασιλεύς, καὶ φόβον εἰσποιεῖν αὐτῷ ἐπειρᾶτο. Ἀλλ' οὐδαμῶς ὑπ' ἐκείνου ἐτρέπετο. Φημὶ δ' ὁ βασιλεύς πρὸς αὐτόν· Θῦσον τοῖς θεοῖς. Ὁ δὲ Θεοδόσιος ἀπεκρίνατο· Οὐ θύω εἰδώλοις· Χριστιανὸς γάρ εἰμι. Τούτου χάριν εἰς φυλακὴν καθεῖρχθη, κἀκεῖθεν σκοπέλῳ τιμωρίας τρόπῳ ἀπεστάλη. Ἐν ᾧ δεθεὶς σκοπέλῳ, τοιαύτην ἐκαρτέρησε βάσανον. Πρῶτον μὲν αὐτοῦ τὰς χεῖρας ἐξαπλωθῆναι ἐκέλευσεν ὁ τύραννος, καὶ ἐρεύγματι αὐτὸν τοῦ ὕδατος ἐβλάπτετο· ἐν ᾧ καὶ παρεγγύα αὐτῷ θύειν. Ὁ δὲ οὐδαμῶς ὑπήκουε. Μετὰ ταῦτα τοὺς πόδας αὐτοῦ ἐν τῇ θαλάσσῃ δεθέντας, ἐκαρτέρει ἐν πολλῷ χρόνῳ. Καὶ κατὰ τοῦτο τοῦ τυράννου πολλάκις προσβάλλοντος αὐτῷ, καὶ θύειν ἐπαναγκάζοντος, αὐτὸς οὐδὲ πρὸς βραχὺ ὑπεῖκε, στέρρως δ' ἀντεῖχε. Κελεύει τοίνυν ὁ τύραννος τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἀποτμηθῆναι. Οὕτω δ' ἀπελθὼν ὁ μάρτυς, τῷ Χριστῷ παρεδόθη· ᾧ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
PG 114:1070ἀνίει. Τὸν ὑπ' αὐτῷ τοίνυν κλῆρον συναγαγών, θη σαυρός μοι, τέκνα, ἔφη, ἀποκεκάλυπται μέγας ἀλλὰ δευτε, καὶ ἀνελώμεθα τοῦτον. Τοῦτο ἐκεῖνο ἀκούσαντες, πρόθυμοί τε ὥρησαν πάντες, καὶ τῷ ἐπισκόπῳ ἡδέως εἴποντό. Ὡς δὲ τὴν βάτον αὐτὴν «αταλάβοιεν, εὐθὺς οἱ τοῦ κλήρου πρὸς τὸν ἐπίσκοπον· Ἐφίπταται τις ἐνταῦθα θειοτέρα χάρις, εἶπον, ὦ Δέσποτα· καὶ πολλοὺς ὧδε συῤῥεύσαντας ἴσμεν καὶ νόσων τε καὶ πονηρῶν δαιμόνων ἀπαλλαγέντας. ᾿Αλλ᾽ εἰ καὶ ταύτης ἔνδον εἶ καὶ ὑπὸ τὴν βάτον ὁ θησαυρός· τίς ἂν ἐκτεμεῖν αὐτὴν δύνατο, ἔφησεν, καὶ τοῦτον ἄραι τμηθῆναί τε οὖσαν διὰ τὸ μέγεθος ἀδύνατον καὶ ἄλλως οὐ ῥᾳδίαν ψαῦσαι φοβερὸν τοῖς πολλοῖς οὖσαν διὰ τὴν τῶν θαυμάτων ἐνέργειαν ? εὐξάμενος οὖν ἐπίσκοπος τῷ Θεῷ καὶ τὸν σταυρὸν πρὸς τῇ γῇ πήξας καὶ τὴν χεῖρα τῇ βάτῳ ἐπιβαλών, αὐταῖς ἐξέτεμε ρίζαις· καὶ θαρσήσαντες οἱ τοῦ κλή ρου εὐθὺς ἔργου καὶ αὐτοὶ εἶχοντο καὶ ἡ βάτος οἷς τις ἀπαλὴ βοτάνη ἐτίλλετο, καὶ οὐκ ἔτι βάτος ἦν ἀλλ' ἡ συρός τε ἐν ὀλίγῳ εὐθὺς ὑπεφαίνετο, καὶ ὁ ἐπίσκοπος πολὺς ἐπέκειτο ἔτι τὴν ἀνόρυξιν ἐπισπεύδων Εσπέρας δὲ ἤδη ἐπιγινομένης, προσευξάμενος ὁ ἐπίσκοπος καὶ αὖθις πάννυχόν τε ψαλμῳδίαν παρ αγγέλλει τῷ κλήρῳ καὶ ὕμνοις παρ' ὅλην τὴν νύκτα καὶ λαμπάσι καὶ θυμιάμασι τὴν σορὸν ἐτίμων. ΙΕ΄. ὡς δὲ καὶ ἡ τῶν ἀναλωμάτων πρὸς τὴν οἰκου δομὴν τοῦ νεὼ ἀπορία φροντίδι τὸν ἐπίσκοπον καὶ ἀμηχανίᾳ ἐδίδου, λύει καὶ ταύτην ὁ ἅγιος καὶ τιν τῶν πλουτούντων ἐπιφανεὶς εὐσεβεῖ ἀνδρὶ, ὄνομα Εὐγενίῳ, αὐτῷ τὴν τοῦ νεὼ οἰκοδομὴν ἐπισκήπτει καὶ τὸ τῆς οἰκοδομίας σχῆμα καὶ τὸ μέγεθος απο γράφει. Εωθεν τοίνυν πρὸς τὸν ἐπίσκοπον ὁ Εὐγέ νιος ἀφικόμενος· ἀπαγγέλλει αὐτῷ τὴν ὄψιν, καὶ οἰκοδόμους αὐτίκα τῷ ἔργῳ ἐφίστησιν, ὑποτυπώσεις πρότερον αὐτοῖς καὶ διασημάνας τό τε τῆς οἰκοδομής ανάστημα καὶ τὸ μῆκος καὶ τὴν εἴσοδον τοῦ θυσιαστηρίου ἴσην τὸ πλάτος αὐτοῖς τῇ σορῷ ἐπιτάξας" ἐδέδοκτο γὰρ αὐτῷ, εἴσω τοῦ θυσιαστηρίου τὴν σορὸν καταθεῖναι. Ιζ'. Ἐπεὶ δὲ ὁ ναὸς εἰς τάχος ἀπήρτιστο, θεοῦ καὶ τοῦ θαυματουργοῦντος ἐν χωρίῳ Τριγώνοις οἱ οἰκοδόμοι γενόμενοι· ἐνταῦθα γὰρ ἡ ἐπίσκοπος Σι λυχνὸς τὴν τοῦ μακαρίου ἀποστόλου Ανδρέου πανήγυριν ἐτελεῖτο· τὸ τέλος τε αὐτῷ μηνύωσι τῆς οἰκοδομίας και· "Ωρα ἤδη, φασί, τὴν σοφὸν μετακομισθῆναι βρον γὰρ ἂν οὕτω εἰσενεχθείη. Εὐθὺ; οὖν ὁ ἐπίσκοπος ἅμα τῷ εὐσεβεῖ Εὐγενίῳ τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον ἀναλαβὼν, εὐχῆς πρότερον γενομένης, ὁμοῦ τε τὸ Τρισάγιον ἤρξαντο ᾄδειν· καὶ ὁμοῦ πάνω τας αὐτῷ τὸν ὕμνον συνῇδον καὶ λιτανεύοντες ἐξῄεσαν· εἶτα καὶ ἡ σοφὸς (ὢ οῶν μεγάλων σου, Δέσποτα, θαυμασίων!) οἷά τις ἔμψυχος εἴπετο καὶ αὐτὴ, μηδ ενός ὑποκινούντος μηδὲ ἀπτομένοῦ τὸ παράπαν αὐτ της, μηδὲ θίγοντος· καὶ πάντες ὑπὸ του σφόδρα θάμβους πρῶτα μὲν οὐδὲ ὁρωμένῳ τῷ θαύματι πιο στεύειν ἠξίουν. Ἔπειτα ἐξεστηκότες, "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ, ἔκραζον· ὁ διὰ τοῦ σοῦ θεράποντος Κορνηλίου τὰ σὰ θαυμάσια καὶ τὰς δυνά
στείας ἡμῖν φανερώσας· ἐντεῦθεν καὶ οἱ περιλειφθέντες τῶν Ἑλλήνων ἐπίστευσαν. ΙΖ΄. Καὶ ἡ λιτὴ πάλιν ἐπὶ τὸν ναὸν ἐχώρει καὶ ἡ σορὸς εἴπετο. Ἐπεὶ δὲ ὡς τὸν ναὸν ἀφίκοντο, οἱ μὲν ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἔστησαν, ὁρῶντες ὅποι τε ἡ σοφὸς προβήσεται καὶ που στήσεται. Ἡ διὰ μέσων αὐτῶν καὶ τῆς πλαγίας πύλης ἐλθοῦσα τῆς δεξιᾶς, ἔστη πλησίον τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ μηχανῆς ἁπάσης γε νομένης, ὥστε αὐτὴν εἴσω τοῦ θυσιαστηρίου μετα ενεγκεῖν. Ἡ δὲ ἐμετακίνητος καὶ εἰς ἔτι μένει, θη σαυρὸς θαυμάτων οὐκ ἐπιλείπων, ἀπόλαυσις πολλῆς πνευματικῆς ὠφελείας καὶ χάριτος. ΙΕ΄, Σιλνανοῦ δὲ τοῦ ἐπισκόπου τελευτήσαντος, τὴν μὲν Τρωαδέων ἐπισκοπὴν ᾿Αθανάσιος, τήν δὲ Σκεψαίων Φιλοστόργιος ἐγχειρίζονται. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ φιλευσέβης ἐκεῖνος Εὐγένιος κατέλυσε καὶ αὐτὸς τὸν βίον, προτρέπεται τινα ζωγράφον ὁ Φιλοστόργιος, πάντα τε γράψαι τὸν ναὸν καὶ τὴν τοῦ Κορνηλίου εἰκόνα σπουδαίως ἐν αὐτῷ ἔκτυπῶσαι, καὶ ὡς δυνατὸν σὺν ἀκριβείς κεκοσμημένην, ὅπως γηρῶν τς ἤδη γραφείη καὶ ἑαυτῷ παντάπασιν ἐδικώς· ἐδεῖτο οὖν ὁ Ἐγκράτιος τοῦ ἁγίου (τοῦτο γὰρ ἦν ὄνομα τῷ ζωγράφῳ, ἐκκαλύψαι αὐτῷ τὴν οὐκείαν ἰδέαν, ὡς ἂν ἐπιτυχώς τε αὐτὴν καὶ πρὸς ἀκρίβειαν γράψεις καὶ ἅμα ἐδυσχέραινεν ἐπὶ τῇ τοῦ ἐπισκόπου ἐντελῇ, καὶ τινας οὐκ εὐφήμους, καὶ πρὸς τὸν ἅγιον ἠφίει φωνας, ἀπορούμενος πάντοθεν καὶ δεινῶς ἀλύων διά τε τὴν ἐκείνου τῆς ἰδέας ἄγνοιαν, καὶ τὸ μὴ ἔχειν, ὅπως ἂν τῶν τῆς ὄψεως χαρακτήρων ἐφίκοιτο. Ποτὲ ς τοίνυν τῆς κλίμακος εκπεσών, ἐφ᾿ ἧς ἐβεβήκει, ἄπνους τε ἔκειτο καὶ σκώληκες οἱ μὲν ἐξεῖρπον διὰ τοῦ στόματος. Οἱ δὲ πάλιν εἰσῄεσαι ἐῴδεσον δὲ ἄρα τῶν δυσφήμων ἐκείνων λόγων εἶται καρπὸς, οἷς ὁ ζωγράφος ἀνιώμενος ἔλεγεν· 'Αλλ' αὐτὸς εἶ, Κορνήλιε, πάντως ὁ καὶ σφοδρὸν κατὰ σου πνέοντι πρότερον Δημητρίῳ τὴν γυναῖκα καὶ τὸν υἱὸν χαρι σάμενος, ἐντεῦθεν οὐδ᾽ ἐπὶ πλέον τὰ τῆς τιμωρίας ταθῆναι τῷ ζωγράφῳ ἀνέσχου. Επιφανεὶς γὰρ εἰς τὴν ἐπιοῦσαν, καὶ τῆς δεξιᾶς αὐτὸν λαβόμενος, ἀνέστησέ τε οἱονεὶ καθεύδοντα· καὶ δύο ταῦτα μέγι στα κατεπράξατο τὴν ἀκόλαστόν τε γὰρ ἐπαιδαγώγησεν αὐτῷ γλῶτταν καὶ τὴν ἐπὶ τῇ ἀπορίᾳ τῆς γρα φῆς λύπην καὶ τὴν ἀθυμίαν ἐθεράπευσεν, οὐκ ἐν εἰκόνι τινὶ καὶ τύπῳ καὶ ὁμοιώματι, ἀλλ᾽ αὐτός τε αὐτῷ συγγενόμενος, καὶ οἷος ἦν τὴν μορφὴν ἐπιδείξας· ἀμέλει καὶ ὑγιὴς αὖθις ὁ ζωγράφος ὡρᾶτο καὶ σώος, καὶ ὅλως τῶν σκωλήκων ἀπηλλαγμένος, καὶ τῆς τέχνης πάλιν ἀπτόμενος. Ενθεν τοι καὶ ἀνέγραψεν αὐτὸν ὁποῖον εἶδε, πολλὴν τὴν ἀλήθειαν μετὰ τῆς τέχνης ἐμβαλών τῇ γραφῇ, εὐχαῖς αὐτοῦ τοῦ ἁγίου χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν ο

Day 2Die 2

col. 1071–1072page 256 of 391
PG 114:1072Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν. ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΡΥΦΩΝΟΣ Α΄. Τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησ σοῦ Χριστοῦ μετὰ τὴν θεανδρικὴν αὐτοῦ πρὸς ἀνα θρώπους ἐπιφάνειαν καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν τριήμερον ἔγερσιν καὶ πρὸς τὸν Πατέρα μετά δόξης ἀνάληψιν, ἐπὶ τούς μαθητὰς καὶ ἀποστόλους τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκχεσμένου καὶ γνώσεως πλήρεις εργασαμέν νου, ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτῶν ἡ σύμπασα μετα έλαβε γῆ καὶ πάντες άνθρωποι τῆς ἐξ αὐτῶν πηγαζούσης μετέχοντες δωρεάν, τοῦ σκότου μὲν τῆς ἀγνοίας ἀπηλλάττοντο, τῷ ἀληθινῷ δὲ τῆς θεογνωσίας προσῳκειοῦντο φωτί. Καθάπερ γὰρ ἀστραπαί θεται καὶ διαφανεῖς οἱ ἀπόστολοι τὰ πέρατα διαδραμόντες, καὶ ἄλλος ἄλλο τῆς οἰκουμένης μέρος δια κληρωσάμενοι, καὶ πᾶν ἔθνος καὶ πῦσαν χώραν ἑαυτοῖς καὶ πόλιν διανειμάμενοι, τὸν τῆς ἀληθείας σπινθῶρα τούτοις ἐνέβαλον, ὃς κατ' ολίγον ἐν τοῖς ἐπιτηδείοις διαναπτόμενος, εἰς περιφανὴ καὶ ἀέριον ἀπέδη πυρσόν. Β΄. Οὕτως ἡ πίστις τὴν ἀρχὴν λαβοῦσα, εἰς την λικαύτην προῆλθε περιφανή δύναμιν. Ταύτης μετὰ τοὺς ἀποστόλους οἱ θεῖοι μάρτυρες αἴτια τῆς θεοσεβείας πεφήνασιν, οἳ καθάπερ σπέρμα πυρὸς ἐκ αὐτ τῶν λαβόντες, ἔπειτα τοῖς πειραταῖς ὡς ἀνέμοις εκδοθέντες βιαίοις, οὐ μόνον ταῖς ἐπηρείαις ἀπεσβέσ σθησαν, ἀλλὰ καὶ λαμπρότεροι, μᾶλλον δι' αὐτῶν ἀπεδείχθησαν, θάλλοντες ὡς ἄμπελοι ταῖς τομαῖς καὶ τοὺς ἄλλους πόνους εὐφροσύνης ἀφορμᾶς ποιούς μένοι, ὥστε πόνους ἐκείνοις εἶναι τὸ μὴ πονεῖν καὶ πάσχειν κακῶς, ἡνίκα μὴ διὰ Χριστὸν πάσχωσι, Τούτων εἷς καὶ ὁ μακάριος γνωρίζεται Τρύφων, τῆς ἀκηράτου θείας τρυφῆς ἐπώνυμος, τὸ μακάριον ὄντως τῆς ᾿Εκκλησίας φυτόν, ὃ γῆς μὲν τὸ πρῶτον ἀνεδόθη Φρυγών, κώμης δὲ Καμψάδου, Απαμεία τῇ πόλει γειτονούσης. Εὐσεβῶν δέ γονέων εὐσεβές στερον τέκνον ἐκφὺς, οὕτως ἐκ πρώτης ἡλικίας ἀξιό
Θεος ἦν, ὡς πλουσίας παραυτίκα τυχεῖν τῆς ἐνερ γείας τοῦ πνεύματος. Καὶ διὰ τοῦτο ποικίλαι τε νό σοι σωμάτων καὶ δαιμόνων ἅπαν τὸ φῦλον ὀνόματι μόνον Τρύφωνος ἐδραπέτευον, οὕτω πάγκαλος αὐτῷ ἡ νεότης, οὐ πρὸς ἤλικας, οὐ πρὸς ἀνδρας μαχίμους διαγωνιζομένη, ἀλλὰ πρὸς δαίμονάς τε καὶ νόσους ἀνδριζομένη. ᾿Αλλὰ περὶ πάντων μὲν αὐτοῦ θαυμά των ἄρτι διαλαβεῖν, οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ. Ἑνὸς δὲ μόνου μνησθεὶς καὶ δείξας ὥσπερ ἐξ ὀλίγου γεύ ματος τὸ πάν, ἐπὶ τὴν μαρτυρίαν ἐκείνου τρέψομαι τὴν διήγησιν. Γ΄. Χρόνων ἐνενήκοντα καὶ διακοσίων μετὰ τὴν 225, Αὐγούστου ήδη παρωχηκότων, Γυρδιανός τῶν σκή πτρων ἐπιλαμβάνεται, ἀνὴρ Ελλὴν μὲν τὴν θρη σκείαν, οὐ βαρὺς δὲ τοσοῦτον τοῖς Χριστιανοῖς. Οὐ γὰρ κατὰ τοὺς ἄλλους καὶ οὗτος διωγμὸν ὑπῆρχε κενινηκώς. Τούτῳ γίνεται θυγάτηρ μονογενης, ὥρᾳ μὲν σώματος καὶ κάλλει διαπρεπής, εὐφυΐα δὲ ψυχῆς καὶ συνέσαι πολλῷ μᾶλλον περικαλλής, ὃ καὶ πρὸς γραμμάτων πεῖραν καὶ παιδείας κτῆσιν αὐτὴν ἤγα γεν ἀμέλει. Καὶ πολὺς μὲν ὑπὲρ αὐτῆς τοῖς γονεῦσι λόγος, μηδένα μωμον ἐπιτριβῆναι ταύτης ἐν παρθενία· πολὺς δὲ τοῖς πρώτοις τῆς πόλεως ὁ ζῆλος, ὥστε τοῦ γάμου ταύτης ἐπινυχεῖν καὶ διὰ τοῦτο κατὰ κλεῖδρά τε αὐτὴν εἶχον καὶ ἐν οἰκίᾳ τὸ σύνολον λεῖς. Ὡς ἂν δὲ καὶ τῇ πόλει Ῥωμαίων ὁ Τρύφων διαγνωσθῇ, μᾶλλον δὲ ἵνα καὶ Χριστὸς ἐν αὐτῷ δο ξασθῇ, δαιμόνιόν τι πονηρὸν ἐξαπίνης τῇ κόρη ταύτῃ ἐπιμηδῆσαν, τί μὴ ἐποίει τῶν χαλεπῶν ἐπῄει γὰρ ἀναιδῶς, ἐσπάραττε ἀφειδῶς, πυρὶ καὶ ὕδασιν ἐπερ ρίπτει καὶ πᾶσι τρόποις αὐτῆς ἐνεμαίνετο τῇ ζωῇ ἀλλ᾽ οὕτως αὐτῆς μὲν δαίμων. Οὐδὲν δὲ ἧττον αὐτὴ τῶν γονέων ἐδείκνυτο μάστιξ, τά αὐτῶν σπλάγχνα σπαράττουσα καὶ τὸν πᾶσι μισητὸν θάνατον εὐκτὸν αὐτοῖς χρῆμα ποιοῦσα· ἦν γὰρ τὸ παθος μετὰ τῆς αἰσχύνης καὶ πρὸς θεραπείαν ἀνέλπιστον Καὶ γὰρ ἰατροὶ μὲν ἀπαντες ἀπηγόρευον, σοφοὶ δὲ ἠπόρουν· ἐπίνοια δε οὐδεμία πρὸς τοσοῦτον ἐξαρ κοῦσα κακὸν ἦν, ἕως αὐτὸ τὸ πονηρὸν πνεῦμα κρείτ τον δυνάμει δηλαδὴ συνωθούμενον· ἐβόα δὲ ἰσχυρῶς καὶ τὸν οἰκεῖον ὡμολόγει διώχνην· διώκτην μὲν ἐκείνου, τῆς ὑπ᾽ αὐτοῦ δὲ στρεβλουμένης κόρης θεραπευτήν, Εἰ μὴ Τρύφων ἔλθοι, φησί, οὐκ ἀνήσω τὴν παῖδα σοβῶν· οὐκ ἐκστήσομαι ταύτης, εἰ μὴ Τρύφωνα ὧδε γενόμενον ἴδω. Δ΄. Αὐτίκα τοίνυν γράμματά τε βασιλικά και μη-D νύματα παρὰ πᾶσαν ἐφοίτα τὴν οἰκουμένην, καὶ πᾶς ἠρευνᾶτο τόπος, καὶ διὰ πάσης γλώττης Τρύφων ῇθετο, Τρύφων ἀνεκαλεῖτο· καὶ πάντες ὅσοιγε ὑπὲρ γῆν ἦσαν, εἰς δύο διῃροῦντο ταῦτα, ἢ Τρύφωνα ζη τεῖν ἢ περὶ Τρύφωνος ἐρωτᾶσθαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ μέχρι Φρυγίας ἡ ζήτησις ἦν, δῆλος ὁ Τρύφων ἤδη καθ ίσταται καὶ πρὸς τῇ Καμψάδου κωμῃ διατρίβων εὐ ρίσκεται χηνῶν ἐπιμελητὴς καὶ νομεὺς ὁ τοσοῦτος, Ομολογήσας δὲ αὐτὸς εἶναι Τρύφων, αὐτὸς ὁ ζη τούμενος, παραπέμψεται μὲν αὐτίκα διὰ τῶν εὐρη κότων τοῖς ὑπάρχοις, Πομπηϊανῷ καὶ Προτεστάτῳ αὐτοὶ δὲ τοῦτον ἵπποις τοῖς δημοσίοις ἐπιβιβάσαντες, εἰς Ῥώμην αὐτὸν πρὸς τὸν αὐτοκράαορα διαπέμ
col. 1073–1074page 257 of 391
PG 114:1073πουσιν. Ὁ μὲν οὖν ἤνυε οξύτατα, ἔτος δὲ ἦν αὐτῷ τότε τῆς ἡλικίας ἑπτακαιδέκατον· τὸ πνεῦμα δὲ τῆς αὐτοῦ παρουσίας αἰσθόμενον, αὐτότε κακῶς ἔπασχε καὶ καλῶς ἐποίει τὴν κόρην· ἔπειτα και ὀλοφυρομένῳ ἑῴκει· οὐκ ἔτι μοι ἐφεῖται λέγον τίδε τῷ σώ ματι ὡς οἰκίᾳ χρῆσθαι, ἀλλ᾽ ὅσον οὔπω καὶ ἄκων ἀπελαθήσομαι. Τρεῖς γὰρ ἡμέραι τὸ μετὰ ταῦτα καὶ Τρύφων ὁ τὴν καθ᾿ ἡμῶν ἐξουσίαν ἀνειληφώς παρα γίνεται· οὕτως πολλὰ κράξαν, τὴν κόρην ἐξῄει, μηδὲν αὐτὴν ὑπομεῖναι θα.ῥήσας τὴν τοῦ Τρύφωνος παρουσίαν. Ε΄. Μετὰ τρίτην δὲ τῆς ἀπαλλαγῆς ἡμέραν, καταλαμβάνει μὲν τὴν βασιλίδα Ῥώμην ὁ ἅγιος· προσάγεται δὲ παραχρῆμα Γορδιανῷ, χρῆμα ποθεινόν, ὃν ασμένως ὁ βασιλεὺς δεξάμενος, οὐκ ἠγνόησεν, αὐτὸν εἶναι τῆς θυ γατρός εκείνου θεραπευτήν, τῇ παρουσίᾳ συμβάλλων τὴν τῶν ἡμερῶν προθεσμίαν· ἵνα δὲ καὶ μείζονα δῷ τῷ πράγματι πίστιν, αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν δαίμονα θεατὸν γε νέσθαι Τρύφωνα ἠξίου, καὶ περὶ ὧν ἀνερωτηθείη μὴ συγ καλύψαι, ἀλλ᾽ εἰς φῶς ἀγαγεῖν. Εν ἓξ τοιγαροῦν ἡμέ ραις νηστείᾳ καὶ δεήσει τῇ πρὸς Θεὸν ὁ Τρύφων ἑαυτὸν ἐκδοὺς, ἤδη τῆς ἐβδόμης ἐφισταμένης, μείζονος τῆς κατὰ δαιμόνων ἐξουσίας ἄνωθεν ἀξιοῦται· Ἐπεὶ γαρ ελύετο μὲν τὸ τῆς νυκτὸς σκότος, ἥλιος δὲ βαλών ἀκτῖσι τὴν γῆν φαιδρὸν ἐμειδία, πορὴν μὲν ὁ βασι λεὺς, παρῆν δὲ καὶ πᾶν ὅσον δορυφορικὸν καὶ ὑπήκοον, μετέωροι τὰς ψυχὰς πάντες πρὸς τὴν καινότητα τοῦ γενησομένου. Ὁ μὲν θεῖος Τρύφων ἁγίου Πνεύματος πλήρης ὤν, ἅμα δὲ καὶ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ὄμμασιν ἀθεάτοις οἷα παριστάμενον αὐτῷ καθορών, μετεστείλατο γὰρ καὶ ἄκοντα πάλιν, ὥσπερ ἐξωθεῖ καὶ μὴ βουλόμενον· Σοὶ λέγω, φησὶν, ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ, έμφάνηθι τοῖς παροῦσιν καὶ τὴν ἀσχημοσύνην τὴν σὴν ἄρτι, καὶ τὴν ἀσθένειαν δήλην λενέσθαι πᾶσι καὶ κατα φανῆ παρασκεύασον. Οὔπω πέρας εἶχεν ὁ λόγος, καὶ κύων ὁρᾶτο σφόδρα δυσειδής, τὸ χρώμα μελας, τοὺς γῇ καθήμενος. ὀφθαλμοὺς ἔχων ὡς πῦρ ἀφιέντας, τὴν δὲ κεφαλὴν τῇ Ο προσχὼν ὁ Τρύφων Τεγε μοι, φησίν, τίς ὁ πέμψας σε; Τίς ὁ τῆς νεάνιδος ταύτης ἐπιτρέψας ἐπιδραμεῖν καὶ πῶς τούτῷ ζόφῳ κάτοχος ὧν καὶ τὴν δύναμιν ἀσθενὴς καὶ ἄτιμος, πλάσμα θεοῦ τὸ τίμιον καὶ κατ᾿ εἰκόνα τὴν αὐτοῦ γενόμενον, ἀτιμοῦν οὕτω καὶ διαλυμαίνεσθαι σὺ τελμᾶς; Ὁ δὲ δαίμων ὥσπερ ὑπό τινων βελῶν πληττόμενος τῶν ἐκείνου λόγων ὑπὸ τοῦ οἰκείου μὲν ἀπεστάλθαι πατρός, εἶναι δὲ αὐτοῦ τὸν πατέρα τὸν αἴτιον τῶν κακῶν, ὃς καὶ Σατὰν προσηγόρευται· παρ' αὐτοῦ καὶ τὴν παῖδα ταύτην, ἔλεγεν, ἐπιτέτραμμαι βασανίσαι. Ποία δέ, ὁ Τρύφων, ἐξουσία, φησὶ, τῷ ἄρχοντι τῆς κακίας κατὰ τοῦ πλάσματος τοῦ Θεοῦ; Ὁ δὲ κύων ἐκεῖνος, καίτοι φύσει φιλοψευδής ὤν, συνωθεῖται καὶ μὴ βουλόμενος πρός ἀλήθειαν καὶ ἀκρύπτειν ἤθελε καὶ ὡς ἀπόῤῥητα συντηρεῖν, ταῦτα καὶ ἄκων ἐπὶ πάντων ὁμολογεῖο Ἡμῖν, εἰπὼν, οὐδὲ μία τίς ἐστιν ἐξουσία κατὰ τῶν εὐσεβούντων, εἴς γε σὸν παντοκράτορα Θεὸν καὶ τὸν αὐτοῦ Υἱὸν τὸν Χριστὸν, ὃν Πέτρος καὶ Παῦλος ἐνα ταῦθα λαμπρῶς ἐκήρυξαν, ἀλλ᾽ ὑποπτήσσοντεσς απο τοὺς διαφεύγομεν, εἰ μή τινα πεῖραν ἔξωθεν αὐτοῖς επαγαγεῖν προτραπείημεν κατὰ τούτων δὲ μετὰ
col. 1075–1076page 258 of 391
PG 114:1075τῶν δυσθλίψεων ἀπατρεπόμενοι καὶ τὴν παρεῖεν τοῖς ποῖον ἐφαπτόμενοι, ὁ δὲ περὶ τὸν μέγαν ἔτι θεὸς εἶχεν, εἴθε τῆς Ἐκκλησίας ἐλύσαντες. Συνέθεεν δὲ πανταχοῦ πάντες, καὶ πρὸς τὴν ὑπάντησιν θέοντο ἀγγ κτοσιν ἦν αὐτὸν· Ἀντιόχεια, ἡ ἐπὶ τοῦ Βαπτιστοῦ πρότερον εἰς τὸν Ἰορδάνην ὁ Ἰσραήλ. Ἐπεὶ δὲ κατεγένοντο ἀνθρωπ ἀδελφῶν, ὡς ἐν θεῷ Ὑπέρτερον, καὶ ἡ χαρὰ παρῆν, πᾶσα μὲν τῶν πιστῶν συνέστρεφε, πᾶς δὲ ὁ τῶν ἀγρυπνίαις χορὸς συμπαρῆν. Ἱκ δὲ καὶ τῷ ἱερῷ προσελθὼν ἱγρ. προσῆλθε Βαπτιστηρίῳ, καὶ κεῖσε μέν, ὅπως, ὑπέχων τὴν κεφαλήν, δεῖλου τοῦτον δὴ ὁ χρύσεος αὐτῷ κατέπλεξεν, θαυμαστὴ κατέδεξεν ἐν ἀδελφότης, καὶ κατὰ τοῦ δακτύλου αὐτοῦ τῆς ἱεροσύνης κανόνα ἄρσεμεν. Περιστερᾶ γὰρ λευκῆ, καὶ τὸ εἶδος ἀσθλαρ καλῇ, ἄνω τὴν νεάν περιέπτατο, κάτεισι παρέχοντα, οἱ δὲ καὶ γεράτοντες μάλιστα ἀδυναθεῖν παρεκλήθη. Πάντας οὖ χρῆ περιττεύειν εἶναι ἐκ ἄλλα διαρτυόμενοι· Τίνα γὰρ οὐ σαφῆ, ὅτι τοῦ θεῖου Πνεύματος τοῦτο σύμβολον ἦν; ΙΘʹ. Οὗτος γοῦν καὶ τοῦ τῆς σαρκὸς σπλάγχνος ἀλήσεσθαι πρὸς προτεινόμενον ἀνατέλλεσθαι τὸν λόγον τῆς συνέσεις καὶ εἴη λέον φωνίζεν πρὸς τὴν ἀκρόαστα, νεκροτεχνῶν δὲ ἀλλεη κεκινημένον εἰδέναι γλώτταν καὶ τοῦ τῶν λόγων ῥεύματι πλαγχόμενον. Ὅτε δὲ μεῖζον ἦ, καὶ τοῖς πολλοῖς ἔλεγεν τὸν λόγον ἀπελθόντος, γενῶ προβαίνων μὴν συνεστρόφους, τῶν δὲ ἀδιακόπτων πανοικίᾳ ἡ ψυχὴ ἐπαγγελίαν, καὶ σωμερῆ ἐδύνατο ἀτελεύτητον πολλεῖ. Ταῦτα ἐπεστράτευον ὡς εἴς τις ἰδλὸν, πρὸς τὸ μέλλον σαφὲ καὶ εὔσημον τοῦ τῶν λόγων συντελεστῶν. Τότε δὴ καὶ τῶν φιλολόγων τινὲς τῷ μέλλει τῆς ἐλεύσεν γλάδτερι διερχομένους ἔβλεπεν, μηδ' οὖν ἀνθρωπίνοις ῥεύμασι χρωμένοι, ὡς οἱ νομίματι τῶν ἐπάνω πλήρεις κατανούοντες, ὡς ὁ μέθοδος μὲν οὖν μεθ' ἡμῶν καὶ τέχνης, ὄπως δὲ χρήστους ἔχουσι καὶ εὐρεῖς, ὁ δὲ ῥυθμοῦ αὐτὴν τὴν τοῦ θεοῦ τε καὶ Χριστοῦ σύνδεε, ἐν ὅσῳ τούτοις εἴη ἐκράτει. Ἐδέχοντο δὲ λόγοι οἱ Χρυσοστόμοι αὐτῶν παρ' Αὐτιλλῶν Μέγα τε καὶ ἐν ἑκάστοτε συνεχεῖς κατέπλυτον, ἵνγε πρὸς τοῦτον, ὡς εἶπεν, καὶ ἐν τῷν πραγμάτων ἀλλὰ εἰκονομίαν ἐγγεγράφεν ἀδολεσκίᾳ. Τῇ δὲ φρονίμων ὄντως καὶ τὸ μέγεθος τοῦ ῥήτορος ἐπαγγελλόμενος, τῶν δὲ ἄλλων ὁ ὄχλος, καὶ πρὸς τὴν διδασκαλίαν, καὶ τοῦ τῶν ἀσθενῶν ἐπαίκτων φρόντιζεν ἑχνίαν, ἐξ ὧν τὴν διδασκαλίαν πολλοὺς ὁ κριτής, τεθρύλληκε Χριστοῦ ἐνόματα, τῆς ἀσθενείας ἀμπλάκεσι. Καὶ γὰρ εἰκεινῶν τοῦτον καὶ αὐτὸς τὸ νοσοῦν ψυχῶν, μηδ' οὖν οὕτω λίγον παρήγαγεν τῷ λόγω πρὸς δοξολογίαν τοῦ θέον ἐν συμβεβήκει αὐτῷ παραβαινόντων.
τῶν ἀδελφῶν ἀναστρεφομένων καὶ τὴν παρ᾽ αὐτοῦ τοῦτο πρεσβυτέρων, οἱ δὲ περὶ τὸν μέγαν εἰς θεὸν εἶχον, εἴσω τῆς Ἐκκλησίας ἐλάνθανον. Συνέβαινε δὲ πανδαμεὶ πάντες, καὶ πρὸς τὴν ὑπάνθησιν Θεοῦ ὅλῃ γνώμῃ ἧκον· Ἀντιόχεια, ἡ εἰς τὸν Βαπτιστὴν τράπεζαν εἰς τοὺς Ἰσραήλ. Εἰπεῖ δὲ καὶ γεγονὼς αὐτὸς ὅμιλλον, ὡς τῷ θείῳ Ἰωάννῃ, καὶ ἡ χώρα παρῆν, πᾶσα μὲν τῶν πιστῶν συνάγραφον, ὡς δὲ ἅτε οἷ τῶν ἀγροτέρων χορὸς συμπαρῆν. Ὡς δὲ καὶ τῷ ἱερῷ παρεπλήσιον ἦν, προπεῖλθε Βασιλεύς, καὶ ἐθαύμαζε πάντες, ὁμοῦ κεφαλῇ κλίναντες, ὑπέτεχε τὴν ψυχήν, εὐτόνως ὁσίοις ὦτα δοκοῦσι, καὶ κατὰ τοῦ δακρύων ἔδει τῆς ἱερουργίας καθεζόμενον. Περιπτερεῖ χρῆσιν πλεῖον, εἴς γε κολλᾷ κεφαλὴ καὶ τοῦ νέου πρεπόντα. ΙΒ΄. Οὗτος γοῦν καὶ τοῦ τῆς σοφίας σπεύδοντι ἐκπλήσσεσθαι πρὸς προσευχήν, βλέπειν γνώσει ἐν τῷ λόγῳ τὰ σύνθετα καὶ εἰν τῶν εὐνοέων πρὸς τὴν ἀκρόασιν, ἐνεφρόντιζεν ἐν ἀλλήλοις κοινωνίαν τῶν γλωττῶν καὶ τοῦ τῶν λόγων ῥεύματι ἐλάγχανε πλαγιάζεσθαι. Ὅτε καὶ μεῖζόν τι κατὰ τοῦ πρὸς δίλευσιν τοῦ λόγου ἐπάνοντος, γνοὶ προφθάσας μὲν συγχωροῦσι, προσεκομίζοντο ἐκ τοῦ Ἰωαννίου τε κελεύοντος, ἦν δὲ ἀμαρτεῖ τοῦτο ἀπεδείλει καὶ ἄκαρπον. Τοῦτο ἐκεῖνον εἰς θέα ἔλθοι, πρὸς τὰ μᾶλλον σαφῆ καὶ εὐεξύνθετον τὸν λόγον σχεδόντες παρασκευάζεσθαι. Τότε δὴ καὶ τοῦ φιλολόγου τινὸς τῷ μέν εἰσι χλιδῆς ἀεὶ δαψιλεύοντι βεβαρημένους εἰπεῖν τρόπον, εἰπεῖν δέ· ὡς ἐν τοῖς τοπικοῖς λόγοις τῶν ψηφισμάτων πλήρεις καταλεγόντων, ὡς δὲ μεθόδῳ καὶ τέχνῃ, ὥσπερ δὲ ὁ χρηστὸς ἔχουσι καὶ εὐρύαν, ὡς δ᾽ ἂν ῥήθῃ ψυχῇ κεκαθαρμένῃ ἐν σαρκὶ καὶ Χριστοῦ σπέρμα, ὡς πρὸς ἐκεῖ ἐτελέσθη γοῦν Χρυσοστόμου αἴτιον ὑπεδείξαντο. Μετὰ δὲ εἰς ἐκκλησίαν εἰσελθεῖν, καὶ λόγον αὐτοῦ τῆς Ἀντιόχεια Ἐκκλησίας καὶ διάλογον αὐτοῦ κατακλυσμοῦ ὁδώντας, ἐνεῖχε πρὸς αὐτὸν καὶ τῶν πρακτικῶν αὐτῷ ἄδικα εἰκονομίαν αὐτῷ βοηθήσαντος. Τῷ δὲ φρονοῦντος ὄχλος καὶ τοῦ σεμνοῦ φερομένους βοηθεῖν ἐξέβλεπτεν ἡδονῇ τε καὶ τοῖς πράγμασιν αὐτῷ ὑπουργοῖς δοξολογεῖν τε καὶ εὐφημεῖν τοῦ θεολογοῦντος εὐθύς. Καὶ γὰρ εὐπαροινεῖν τοῦτον πάντα καὶ ἀεὶ τοῦ τοίνυν ὁμόρους αὐτὸν τοῦ λόγου πρὸς μηδαμόθεν ἀντιστρέφοντος, ὀλίγα παρεβατὸν τῷ λόγῳ πρὸς δοξολογίαν τοῦ θεολογοῦντος εἰσήγαγεν.
col. 1077–1078page 259 of 391
PG 114:1077Ἐγένετο τοῦ θεοῦ τοῦ δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντος κῆρυξ καὶ ἀπόστολος, ἐκ τῆς Ἀντιοχέων πόλεως ὁρμώμενος, ἐν χρόνοις τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως Κωνσταντίνου τοῦ Μεγάλου πολιτευσάμενος. Οὗτος ἐκ νέας ἡλικίας τά τε θεῖα λόγια ἐξησκημένος, καὶ τοῖς πολλοῖς τῆς ἀρετῆς εἴδεσι κεκοσμημένος, τοῦ θείου καταξιοῦται βαπτίσματος, καὶ τῆς ἱερατικῆς ἀξίας ἐπ' ἀγαθῷ τῶν πολλῶν ἐπαξίως τυγχάνει. Ἐν ᾗ πολλοὺς τῶν ἀπίστων πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ μετήγαγε πίστιν, πλείους δὲ τῶν πιστῶν πρὸς μείζονα εὐσέβειαν ἐνέτεινε, τοῖς τε χρηστοῖς ἤθεσι καὶ τῷ τῆς διδαχῆς λόγῳ πολλοὺς ὠφελήσας. Τέλος δὲ τοῦ βίου τὴν μακαρίαν ἀναχώρησιν ποιησάμενος, πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε. Καὶ οὗτος εἷς ἦν τῶν ἑβδομήκοντα ἀποστόλων, ἐξ Ἀντιοχείας ὁρμώμενος. Ἦν δὲ μαθητὴς τοῦ ἀποστόλου Παύλου, ὑπ' αὐτοῦ χειροτονηθεὶς εἰς ἐπίσκοπον τῆς Ἀντιοχέων ἐκκλησίας, ἔνθα καὶ πολλοὺς τῶν εἰδωλολατρῶν πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν ἐπιστρέψας, καὶ πολλοὺς τῶν ἀσθενούντων ἰασάμενος, τέλος εἰρηνικῶς πρὸς Κύριον ἀπῆλθε. Τῆς ὁσίας μητρὸς ἡμῶν Μακρίνης ἀδελφῆς τοῦ μεγάλου Βασιλείου ὁ βίος· τοῖς ἐντυγχάνουσι γνώριμος ὅτι ἡ ὁσία αὕτη τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἀδελφὴ τὴν σάρκα ἦν, τὴν δὲ ψυχὴν τῆς ἀδελφῆς παντελῶς ἀνωτέρα. Αὕτη γὰρ τοσαύτην ἀρετὴν ἐν βραχεῖ χρόνῳ κατώρθωσεν, ὥστε πολλοὺς τῶν ὁσίων ὑπερβαλέσθαι. Ἐκ παίδων μὲν γὰρ παρθενίαν ἑλομένη, καὶ τῷ Θεῷ ἑαυτὴν ἀφιερώσασα, ἐν παντοίαις ἀρεταῖς ἐπεδείξατο τὸν ἑαυτῆς βίον. Τέλος δὲ τοῦ παρόντος βίου ἀπαλλαγεῖσα, πρὸς τὸν ποθούμενον Χριστὸν ἀνεχώρησε. Σεβαστιανοῦ δὲ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ μαρτύρων ἡ ἄθλησις τοιαύτη τις ἦν. Σεβαστιανὸς μὲν Μεδιολάνων ἦν τὸ γένος, στρατηγὸς δὲ τῶν πρωτοτεγιτῶν ὑπὸ Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ κατασταθείς. Πολλοὺς δὲ τῶν εἰδωλολατρῶν εἰς τὴν χριστιανικὴν πίστιν μεταγαγών, καὶ αὐτὸς ὡμολόγησε Χριστὸν ἐνώπιον τῶν βασιλέων. Οἱ δὲ τοξόταις αὐτὸν παρέδωκαν, οἵτινες βάλλοντες κατ' αὐτοῦ βέλη, ἔμπλεον αὐτὸν κατέλιπον τραυμάτων. Νυκτὸς δὲ ἐλθοῦσα γυνή τις χριστιανή, Ἰρήνη τοὔνομα, ἰάσατο αὐτὸν τῶν τραυμάτων. Ὁ δὲ πάλιν ἐπὶ τοὺς βασιλεῖς ἐλθών, καὶ κατ' αὐτῶν παρρησιασάμενος, τὴν κεφαλὴν ξύλοις τυπτόμενος ἐτελειώθη, καὶ εἰς ἀποχωρητήριον ῥιφεὶς ηὑρέθη μετὰ τρεῖς ἡμέρας, καὶ κατά τινα τόπον ἐτάφη ἔνθα νῦν ἐκκλησία αὐτῷ ᾠκοδόμηται.
col. 1075–1076page 258 of 391
PG 114:1076σεις αὐτῷ διεῤῥήγνυντο τῶν ποδῶν ὥρα χειμῶνος γυμναὶ προβαλλόμεναι, πρὸς δὲ καὶ τοῖς τῶν ἵππων ποσὶ πατούμεναι, ὡς καὶ τὰς σάρκας οὕτω πρὸς γῆν καταῤῥεῖν· τῷ δὲ πρὸς τὸν Κύριον ἀεὶ βλέπειν καὶ παρ' αὐτοῦ δέχεσθαι τὴν παράκλησιν, ἀμέλει καὶ ἔψαλλε, Κατάρτισαι, λέγων, Κύριε, τὰ διαβήματά μου ἐν ταῖς τρίβοις σου, ἵνα μὴ σαλευθῶσι τὰ διαβή 4.» «ματά μου, καὶ πάλιν· Τὰ διαβήματά μου κατεύθυνον κατὰ τὸ λόγιόν σου, καὶ μὴ κατακυριευσάτω μου » πᾶσα ἀνομία, πρὸς τούτοις καὶ τὴν αὐτὴν ἔχων τῷ πρωτομάρτυρι χρηστότητα και φιλανθρωπίαν τὴν « αὐτὴν καὶ οὗτος ἐπίει φωνήν· Κύριε, λέγων, μή στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Ὡς οὖν ἀπὸ τῆς θήρας ὀψὲ τῆς ὥρας ἐπανέλθοι ὁ ᾿Ακυλίνος, τὸν μάρτυρα μετακαλεσάμενος ὃν θήραμα μᾶλλον ἔσπεινός ? εαυτοῦ δεῖξαι κατὰ πολὺ τιμιώτατον· ᾿Αλλὰ πείθη, φησίν, κἂν νῦν, ἄθλιε, σώφρονι χρήσασθαι λογισμό καὶ θύσαι τοῖς θεοῖς, ἡ ἔτι τῆς προτέρας ἔχῃ. μανίας; Ο ἅγιος Τρύφων λέγει· Μανίας ἀλόγου καὶ ἀφρο σύνης μεστὸς αὐτὸς ὢν οὐδὲ δύνῃ τὸ παράπαν εἴσω φρενῶν γενέσθαι, καὶ τὸν τῶν ὅλων ἐπιγνῶναι θεόν ἐγὼ δὲ σωφρονι χρῶμαι τῷ λογισμῷ, μὴ ἀφιστάμενος τῆς σωζούσης ἀληθείας. οὐδέν πρὸς ταῦτα ὁ Ακυλίνος· ἠδέσθη γὰρ τὸ φιλάληθες τῶν ῥημάτων καὶ ἀκριβῶς ἐλεύθερον, ἀλλὰ πρὸς τοὺς παρεστώτας ἐπιστραφείς· Ελκέσθω τε γοῦν εἰς τὸ δεσμωτήριον ὁ γεννάδιος καὶ πρὸς ἑτέραν ἐξέτασιν φυλαττέσθω, μὴ καὶ κατὰ μόνες γενόμενος ἑαυτῷ τῆς ματαίας ἐνστάσεως ἐγκαλέσοι καὶ μετὰ μάθη τὸ βέλτιον· Οὕτως εἰπὼν ἐπὶ τὰς πλησιοχώρους ἔξεισι πόλεις. ΙΒ'. Ημερῶν δέ τινων διαγενομένων, αὖθις τὴν Νίκαιαν εἰσελθὼν, καὶ Τρύφωνα τὸν μέγαν παραστησάμενος ᾿Αλλὰ τὸ τοῦ χρόνου μῆκος, ἔφη, καὶ δυσ πειθῇ σε ὄντα καὶ μὴ κατὰ λόγον ἰσχυρογνώμονα, νενουθέτηκεν ἂν καὶ μετάπεισε πείθεσθαι βασιλεῦσι καὶ τοῖς σωτῆρσι λατρεύθειν θεοῖς; Ο άγιος μάρτυς ἀπεκρίνατο· Ο Θεός μου καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χρισ στὸς, ᾧ ἐν καθαρᾷ λατρεύω τῇ διανοία, νουθετών ἐνουθέτησε καὶ ἄτρεπτόν με καὶ ἀμετάθετον τὴν εἰς αὐτὸν φυλάττειν ὁμολογίαν αὐτὸς ἐκράτυνε τὴν τοῦ χρόνου παράστασιν εἰς πλείονα μοι γενέσθαι μᾶλλον παρασκευάσας τῶν δεδομένων βεβαίωσιν, ὅθεν αὐτὸν μόνον καὶ βασιλέα καὶ Θεὸν ἀψευδῆ γινώσκω· τῆς σῆς δὲ ταλαιπωρίας καὶ τῆς τοῦ βασιλέως σου ματ ταιότητος ἐσχάτως καταφρονῶ, τοὺς δὲ παρ' ὑμῶν σεβομένους θεοὺς τοσοῦτον ἀπέχω τιμῶν, ὡς καὶ τὸ μυκτηρίζειν μέρος εὐσεβεία; εἶναι νομίζειν, καὶ ἀνδρὸς νοῦν ἔχοντος ἀληθὲς σύμβολον. Οὐκ ἤτεγκε τῶν λόγων τὴν παῤῥησίαν ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς, ἀλλ᾽ ᾧ μὴ ἀντιλέγειν ἡδύνατο, νικῶν μᾶλλον ἐκ τοῦ κολάζειν ἀνοήτως ἐσκέψατο. Τοιγαροῦν ἤλοι τοῖς ποσὶν αὐτοῦ κατεπείροντο καὶ τυπτόμενος διὰ μέση; πόλεως ἐξηλαύνετο· ἐπὶ πολὺ δὲ οὕτως ἐλαυνομένου καὶ τῶν αἱμάτων τὴν τὴν φοινισσόντων, ἄλλως τε δὲ καὶ τὸ τοῦ καιροῦ χειμέριον τὸ δριμὺ τῶν ὀδυνῶν ἐπιτεινον, ἐκεῖνος ἀνένδοτος ἦν καὶ ἀχείρωτος, ὡς καὶ τὸ τοῦ καιροῦ χειμέριον τὸ δριμὺ τῶν ὀδυνῶν ἐπιτεῖνον, ἐκεῖνος ἀνένδοτος ἦν καὶ ἀχείρωτος, ὡς δρόσον ψεκάδος τὰς νιφάδες τῶν ἀλγεινῶν λογιζόμενος, διὰ τὸν ποθούμενον αὐτῷ τῆς τρυφῆς χειμάρ βουν ΙΓ΄. Ἐπεὶ δὲ οὕτω γέροντος ἔκπληξις τὸν ᾿Ακυλί ο νον εἶχε πολλή Μέχρι τίνος, ὦ Τρύφων, φησίν, οὐκ αἰσθήσῃ τῶν ἀλγεινῶν Μέχρι τίνος οὐκ ἄψεταί
col. 1077–1078page 259 of 391
PG 114:1078σου τὸ δριμὺ τῶν κολάσεων Ὁ δὲ ἅγιος, ὥσπερ ἀτιστρέφον ἐκ τῶν ὁμαίων. Μέχρι τίνος, εἶπε, οὗ συνήσεις αὐτὸς τὴν δύναμιν τοῦ ἐν ἐμοὶ κατοικοῦντος; Μέχρι τίνος οὐκ ἀνήσεις πειράζον τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Οὐδέπω ᾔσθου ἀνίκητον εἶται τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν; θυμὸς πρὸς ταῦτα λαμβάνει τὸν δικαστὴν καὶ κελεύει περιαγκωνισθέντα τὸν ἅγιον τύπτεσθαι ῥάβδοις· εἶτα ταῖς πλευραῖς αὐτοῦ λαμπάδας ὑφάπτεσθαι πυρό; Μετὰ πολλῆς οὖν τῆς σφοδρότητος καὶ τούτων αὐτῷ τῶν βασάνων ἐπαγομένων, θετά τις οὐρανόθεν ἐξαίφνης οὐτὸν ἐπιφάνεια καταστράψασα καὶ στέφανον ἐῴκει τινὰ πάγκαλον λίθων ἄρα καὶ χάρισι περιανθιζόμενον προτείνειν αὐτῷ, ὅπερ ἐκκλῆξαν ἰσχυρῶς τοὺς πρὸς τὸ κολά ζειν τὸν ἅγιον περιισταμένους καὶ εἰς γῆν παρα σκευάζει καταπεσεῖν. Ὁ δὲ τοῦ Χριστοῦ μάρτυς ὑπὸ τῆς ὀφθείσης αὐτῷ θείας ψάριτος θάρσους ἅμα καὶ ἀγαλλιάματος πληρωθείς, ἐξωμολογεῖτο τῷ Θεῷ λέγων Κύριε Δέσποτα, εὐχαριστῶ σοί, ὅτι οὐκ ἀπέλιπές με εἰς χεῖρας ἐχθρῶν, ἀλλ' ἐπεσκίασας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν μου ἐν ἡμέρα πολέμου καὶ ἔδωκὰς μοι ὑπερασπισμόν σωτηρίας καὶ ἡ δεξιά σου ἀντ ελάβετό μου. Καὶ νῦν, Κύριε, δέομαί σου, παρά στηθί μοι μέχρι τέλους ἐνισχύων καὶ ἀντιλαμβανή μενος καὶ καταξίωσον τέλειον καὶ ἀπρόσκοπον τὸν καλὸν ἀγῶνα τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀγωνίσασθαι, ἵνα καὶ τοῦ στεφάνου τῆς δικαιοσύνης μετὰ πάντων καταξιωθῶ τῶν ἠγαπηκότων τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον, ὅτι μόνος εἴ δεδοξασμένος εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν. ΙΔ΄. Πάλιν οὖν ὁ μιαρὸ; ἐκεῖνος δικαστής ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος δαίμονος συνωθούμενος περιῄει τὸν ἀθλητὴν κολακείαις ὑποσύραι πειρώμενος και, θύσον, ἔλεγε, τῷ μεγάλῳ Διὶ, Τρύφων καὶ προσκύνησον τῇ εἰκονι Καίσαρος, κἀγὼ μεγίστης καὶ δωρεῶν σε πλείστων ἀξιώσας ἐκπέμψω. Εφ᾽ οἷς καὶ μειδιάσαι τὸν ἅγιον ἐπελθὸν, Εἰ αὐτοῦ ἐκείνου, φάναι του σε βαστοῦ σου κατεφρόνησα φανερῶς καὶ ἂς ἔθετο, προστάξεις μυκτηρισμὸν ὅλως καὶ χλεύην ἐποιησάμην, τῇ ἀψύχῳ τούτου εἰκόνι πεισθήσομαι προσκυν νεῖν; Σφόδρα ἂν καὶ αὐτὸς ἧς πιθανός, κἀγὼ εὔκο λός τις πρὸς ἀπάτην, καὶ πρόχειρος. Περὶ Διὸς δὲ καὶ τῶν ἄλλων σου ψευδωνύμων θεῶν, ἐρώτα τοὺς ἐπὶ σοφία παρ' ὑμῖν μεγαφρονοῦντας, οἳ τὸ ἐκ τῆς μυθολογίας αἰσχρὸν πειρώμενοι συγκαλύπτειν, Διὰ μὲν τὸν αἰθέρα, Ἥραν δὲ τὸν ἀέρα καὶ τὴν γῆν Δήμητραν, καὶ Ποσειδῶνα μὲν τὴν θάλασσαν ᾿Απόλ λωνα δὲ τὸν ἥλιον, καὶ ᾿Αρτεμιν την σελήνην κατά ωνομάκασιν, ὧν αὐτῶν δέ ἐστιν καὶ τὸ τὸν Ἑρμῆν μὲν εἰς τὸν λόγον, τὸν Αρην δὲ εἰς τὸν θυμὸν καὶ τὴν ᾿Αφροδίτην εἰς τὴν φαύλην ἐπιθυμίαν άλληγος ρεῖν, δήλαιοι ὄντως ὑμεῖς τῶν λογισμῶν τούτων καὶ πονηροί τῆς κακοβουλίας, οἳ μὴ μόνοι αὐτοί πρὸς ἀπώλειαν ἐξετράπητε τὸν ἀληθῆ Θεὸν ἐγκαταλιπόντες, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς κοινωνῆσαι τῆς ὁδοῦ ταύτης ὑμῖν ἐν σπουδῇ τίθεσθαι, οὓς πολλοῖς πρότερον χρό νοις Ἡσαΐας φθάσας ὁ μέγας ἀξίως θρηνετ ουαί, λέγων, οἱ τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ καλὸν πονηρὸν ποιοῦντες, οἱ τιθέντες τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φως, οἱ λέγοντες τὸ πικρὸν γλυκὺ καὶ τὸ γλυκύ πιο ο ο
χρόν· ἀλλ᾽ οὐ πεισόμεθα ὑμῖν οὐδαμῶς ἡ ἁπλῶς λέ γουσιν ἢ κολάζουσι τῆς ζωῆς ἐκστησόμεθα πρότερον ἢ τῆς καλῆς ὁμολογίας. Θαῦμα ἐπὶ τούτοις εἶχε τὸν 'Ακυλίνον, καὶ θυμὸς σὺν τῷ θαύματι, τὸ μὲν διὰ τὴν τῶν εἰρημένων ὑπερφυΐαν, τὸ δὲ διὰ τῆς τῶν οἰκείων θεῶν κωμῳδίαν. Δι᾿ ὃ καὶ τιμωρεῖσθαι τὸν μάρτυρα τῆς ἀληθείας διεκελεύσατο καὶ πάλιν σπα θιζόμενος ἦν. ΙΕ΄. Ἐπεὶ δὲ ἡ ὁμοία καὶ αὖθις ἐδίκνυτο καρτερίᾳ, ὁρῶν ὁ ἄρχων τὸ ἀκλινὲς τῆς ἐνστάσεως καὶ ὅτι πρὸς λέοντα δορκάδας τοῦτα δὴ τὸ τοῦ λόγου ἡ αὐτοῦ πρὸς τὸν ἅγιον ἅμιλλα, δίδωσι κατ' αὑτοῦ τὴν ἀπό φασιν οὕτως· Τρύφων ᾿Απαμεύς, τῷ τοῦ σεβαστού Καίσαρος, προστάγματι ἀντειπών, καὶ μήτε βασιλεί, μήτε θεοῖς ὅλως εἶναι πεισθείς, μετὰ πολλὴν πεῖραν βασάνων, τὸ τελευταῖον καὶ τὴν κεφαλὴν ἐκκοπήτω. Εὐθὺς οὖν οἱ στρατιῶται τῆς πόλεως ἐξενεγκόντες αὐτὸν ἐπὶ τὸν τόπον τῆς τελειώσεως ἄγουσιν. Ὁ δὲ στὰς πρὸς ἀνατολάς, ὄμματά τε εἰς οὐρανὸν ἐπάρας, καὶ χεῖρας ἄρας, καὶ τὴν φωνὴν προσηύξατο οὕτως Δέσποτα Κύριε, Θεὶ θεῶν, Βασιλέν, βασιλέων, "Αγιε ἁγίων, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι κατηξίωσάς με τὸν ἀγῶνα τοῦτον ἀμωμήτως εἰς τελος διαγωνίσασθαι· καὶ νῦν δέομαί σου, με άψηταί μου ἡ ἐπίδουλος τοῦ που νηροῦ χείρ μὴ πρὸς ἀπολείας κατασπάσῃ βυθόν, ἀλλὰ δι' ἀγγέλων ἁγίων τῆς μεγαλοπρεπούς δόξης του τὴν ἐμὴν ψυχὴν ἐν εἰρήνῃ παραλαβῶν, εἰς τὰ ἀγαπητά σου σκηνώματα, εἰς τὰς ἐπιποθήτους μου νὰς εἰσάγαγε. Πᾶρι δὲ τοῖς τοῦ δούλου σου μεμνημένοις καὶ θυσίας δεκτὰς χάριν ἐμὴν προσάγειν σοι βουλομένοις, πρόσχες ἐξ ἑτοίμου κατοικητηρίου σου, ἐξ οὐρανίου ἁγίου σου· δαψιλεῖς καὶ ἀφθάρτους ἀντικαταπέμπων αὐτοῖς τὰς εὐεργεσίας, ὅτι μόνος εἰ ἀγαθὸς καὶ τῶν ἀγαθῶν παροχεὺς, εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. 15. Ταῦτα προσευξάμενος ὁ ἀθλοφόρος καὶ προσκυνήσας Θεῷ, πρὸ τοῦ πληγῆναι τῷ ξίψει, παραδίδωσι τὴν ψυχήν, ὥσπερ νεύματι του δεδωκότος αὐτὴν ἀφεθῆναι θελήσας οὐ κελεύσει τοῦ τυραννήσαντος. οἱ δὲ κατὰ Νίκαιαν συνδραμόντες ἀδελφοὶ σινδόσι τε καθαραῖς καὶ ποικίλοις ἀρώμασι τὸ τίμιον ἐκεῖνο λείψανον ἐξοσιωσάμενοι, ἐκούλοντο μὲν καὶ τῇ ἑαυ τῶν πόλει θησαυρὸν ὥσπερ καὶ φυλακτήριον αὐτὸ καταθέσθαι· ἐπιστὰς δὲ ὄναρ ὁ ἅγιος ἀπείργει τοῦ ἐνθυμήματος, εἰς τὴν αὐτοῦ κωμην Κομψάδων μετα κομίσειν εἰπὼν, ὅπερ δὴ πιστῶς πεποιμκασιν. Οὕτως ὁ μακάριος Τρύφων ἐξ ἀπαλῶν ὀνύχων καθιερωθείς τῷ Θεῷ καὶ πολλοὺς μὲν τῇ Χριστοῦ πίστει προσ αγαγών, πολλὰς δὲ νόσους ἀνθρώπων ἰασάμενος, πλείστας δὲ μετὰ ταῦτα τιμωριῶν ἰδέας ὑπὲρ ἀλη θείας διενεγκών, τὴν τῆς ἀφθαρσίας στέφανον ἀνεδήσατο, εἰς δόξαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.
col. 1079–1080page 260 of 391

(Anno Christi 251, Februarii 5, - Acta SS. Bolland. Febr. tom. 1, p. 595.) Catana Silicia urbs, ad Ionium sita pelagus, Ætnæque horrifici montis radices, ab Græcis condita, iisdemque diu habitata, dein et Campanis: sed colonia demum civium Romanorum amplificata, ut Plinius testatur lib. III, cap. 8, ipsaque Messana, Strabonis geographi ævo, Augusti scilicet Tibe ri que temporibus, frequentior, etiamnum inter tres totius insulæ celeberrimas urbes Panormum Messanamque numeratur. Ac multa ostentat illa quidem decora antiquitatis monumenta; nullum tamen præclarius Agatha virgine ac martyre: quam propterea Græcum Menologium ac Menæa me rito Katáng tò xzúnµz, «Catanæ gloriationem compellant; Rocchus Pirrus Siciliæ sacræ t. II, Notit. Eccl. Catanen., n. 3, totius Siciliæ decus et ornamentum immortale > ejusque corpus sanctissimum Mauritius ep. in historia Translationis, totius Siciliæ pignus et amabile patrocinium. Ejus numen, › ut loquitur Thomas Fazellus De reb. Siculis decade 1, lib. III, cap. 1, tanquam Catanæ urbis tutelare, maximo totius Siciliæ virorum ac mulierum conventu, Nonis Febr. quam re ligiosissime colitur. Neque Catanæ solum illius eo die celebratur natalis, sed, ut ante 250 annos scripsit in Calendario ecclesiastico generali Radulphus de Rivo, Tungrensis in Belgio decanus, ubique ex Sicilia Agathæ V. et M. ix lect. Est antiquissimus Martyrologiis ad eum diem illius ascriptum nomen. Ita nomen. Ita vetustissimum Romanum, quod sæpius sub S. Hieronymi nomine citavimus. ■ In Sicilia, civitate Catanas, nat. Agathæ Virg.» Consonat aliud ab Heriberto Rosweydo nostro editum: «S. Agathæ virg. apud civitatem Catanensium;» et Richenoviense, sive Divitis Augiæ Sicilia, in Cathana civitate, passio S. Agathæ V.» Fusius Usuardus: «Apud Siciliam, civitate Catanensium, natalis S. Agathæ virg. et mart., quæ post alapas et carcerem, post equuleum et tortiones, post mamillarum abscissionem, post voluta tionem in testulis et carbonibus, tandem sub judice Quintiano martyrio consummata est. Ado ep. Viennensis in Martyrologio ista habet, quæ et in mss. variis, etiam Bedæ nomine prætitulatis, le guntor Apud Siciliam, civitate Catinensium, passio S. Agathæ virg. sub Decio imp. proconsule Quintiano quæ post alapas et carcerem, post equuleum et tortiones, post mamillarum abscissio nem sed a Domino sanationer, post volutationem in testulis et carbonibus, tandem in carcere con summata est. Quæ Ado et Usuardus, eadem exprimunt pleraque alia, etiam recentiorum, Marty rologia; contractius quædam, alia diffusius. Wandelbertus Prumiensis, qui ante occc annos vixit, hæc de ea canit Sicania populos Nonis sibi subdit Agathes Virginis eximio virtus celebrata decore. Eamdem referunt hoc die Græcorum Menologium, Anthologium.

Day 5Die 5

col. 1081–1082page 261 of 391
PG 114:1081Ἦν δὲ ἡ γυνὴ αὕτη τοῦ μὲν σώματος εὐπρεπὴς καὶ εὔμορφος, τῆς δὲ ψυχῆς εὐγενεστέρα. Ἀπὸ γὰρ νεαρᾶς ἡλικίας τῷ Θεῷ ἀφιερωμένη, τῷ τε λόγῳ καὶ τῷ ἔργῳ εἰς τὴν ἀρετὴν διεπρεπεν. Ἐντεῦθεν δὴ καὶ τοῖς τῆς πόλεως ἐπισκόποις ὁμιλεῖν ἠξιοῦτο, καὶ τῶν θείων γραφῶν τὴν ἑρμηνείαν παρ' αὐτῶν ἐδέχετο. Ἐτεταγμένη δὲ εἰς τάξιν τῶν ἀσκητριῶν, πάσας ὑπερέβαλε ταῖς ἀρεταῖς. Ὑπήρχε γὰρ αὐτῇ σεμνότης ἐν τῷ σώματι, καὶ εὐταξία ἐν τοῖς τρόποις, καὶ σύνεσις ἐν τοῖς λόγοις, καὶ ἐπιείκεια ἐν τοῖς ἔργοις. Τά τε πρὸς Θεὸν εἶχεν εὐλαβῶς, καὶ τὰ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους φιλανθρώπως. Διενύκτερεύεν ἐν ταῖς προσευχαῖς, καὶ τὰς νηστείας ἐφύλαττεν ἀκριβῶς, καὶ τοὺς πένητας ἐλεεινῶς ἀνεκτᾶτο. Τοιαύτη οὖσα, καὶ τοσαύτης ἀρετῆς ἐπωνύμῳ ζῶσα βίῳ, τοῖς μὲν τῆς εὐσεβείας ζηλωταῖς περισπούδαστος ἦν, τοῖς δὲ κακοῖς ἐπαχθής. ΙΕ΄. Ὁ δὲ τῆς πόλεως ἄρχων, ἀκούσας περὶ αὐτῆς καὶ τοῦ κάλλους αὐτῆς ἐπιθυμήσας, ἔπεμψε τοὺς ὑπηρέτας αὐτοῦ ἵνα κομίσωσιν αὐτὴν πρὸς αὐτόν. Ἡ δὲ ἁγία, τοῦτο μαθοῦσα, ηὔξατο τῷ Θεῷ σωθῆναι ἀπὸ τῆς τοῦ ἀρχοντος ἐπιβουλῆς. Καὶ εὐθὺς κατεσκήψεν εἰς αὐτὴν νόσος σφοδρά, ἣ καὶ τὸ κάλλος αὐτῆς ἠφάνισεν· ὡς τοὺς μὲν ὑπηρέτας ἰδόντας αὐτὴν ἐν τοιαύτῃ καταστάσει ὀπίσω ἀπελθεῖν, τὸν δὲ ἄρχοντα ἀκούσαντα ἐπὶ μὲν τῆς ἐπιθυμίας παύσασθαι, ἐπὶ δὲ τῆς ὀργῆς ἐπεγερθῆναι. Παρεκελεύσατο γὰρ αὐτὴν κομισθῆναι πρὸς αὐτόν· καὶ ἐλθοῦσαν ἠρώτα τί δή ποτε τὴν εἰς τοὺς θεοὺς εὐσέβειαν οὐκ εἶχεν. Ἡ δὲ ἀπεκρίνατο παρρησίᾳ, ὅτι ἕνα Θεὸν σέβεται, τὸν Χριστόν. Τοῦτο δὲ ἀκούσας ὁ ἄρχων, ἐκέλευσε κολάζεσθαι αὐτήν. ΙΣΤ΄. Πρῶτον μὲν οὖν ξέεσθαι τὰς σάρκας αὐτῆς προσέταξεν· εἶτα ἐν πυρὶ βληθῆναι· εἶτα εἰς ὕδωρ ἐπὶ καταποντισμῷ ἐμβληθῆναι· εἶτα ἐν θηρίοις παραβληθῆναι. Πάντων δὲ τούτων ἀβλαβῶς διασωθείσης τῆς ἁγίας, ὁ τύραννος οὐδαμῶς ᾐδεῖτο, ἀλλ' ἐπὶ τελείαν αὐτῆς ἀπώλειαν ἔσπευδεν. Ἐκέλευσε γοῦν πελέκει τὴν κεφαλὴν αὐτῆς ἀποτμηθῆναι. Καὶ οὕτω τὸν στέφανον τοῦ μαρτυρίου ἡ ἁγία ἐδέξατο. ΙΖ΄. Τελειωθείσης δὲ αὐτῆς, εὐλαβεῖς τινες ἄνδρες τὸ σῶμα αὐτῆς παραλαβόντες ἔθαψαν ἐντίμως· καὶ ὁ Θεὸς πολλὰ θαύματα ἐπὶ τοῦ τάφου αὐτῆς ἐδείκνυεν, εἰς δόξαν τοῦ ἐν αὐτῇ δοξαζομένου Χριστοῦ· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ Συγγραφεὶς παρὰ Συμεὼν τοῦ Μεταφραστοῦ. Α΄. Ἰωάννης ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν, καὶ τῇ κλήσει τοῦτο δηλωθείς, καὶ τῷ πράγματι μαρτυρηθείς, ἐκ πόλεως μὲν ὁρμᾶται Ἀντιοχείας τῆς κατὰ Συρίαν, γένους δὲ οὐκ ἀφανοῦς ἦν. Πατὴρ μὲν αὐτῷ Σεκοῦνδος, ὃς τῶν κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν στρατευμάτων ἡγεῖτο· μήτηρ δὲ Ἀνθοῦσα, γυνὴ σώφρων τε καὶ θεοσεβής, ἣ τῷ Θεῷ τε καὶ τοῖς ἀνθρώποις κεχαρισμένως διῆγε. Τελευτήσαντος δὲ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, ὅτε αὐτὴ τεσσαρεσκαίδεκα ἦν ἐτῶν, πρὸς γάμον ἐκαλεῖτο ὑπὸ πολλῶν· ἀλλ' αὐτὴ ἁγνείαν ἀσπαζομένη, χηρείας βίον εἵλετο, καὶ πάντα τὸν βίον τῆς χηρείας διετέλεσεν. Αὕτη τοιγαροῦν ἡ τῶν ἀρετῶν πάντων ἀφθόνως μετεσχηκυῖα, τὸν Ἰωάννην ἐγέννησε καὶ ἀνέθρεψε, καὶ παιδείᾳ τε καὶ κατηχήσει τῇ θεοπρεπεῖ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐνετρύφα. Β΄. Ὁ δὲ Ἰωάννης αὐξηθεὶς ἐν τῇ φοβερᾷ ταύτῃ παιδείᾳ, τοῖς τε λόγοις τοῖς ἱεροῖς ἐκ νεαρᾶς ἡλικίας ἐσχόλαζε, καὶ τὰς ἐκ τοῦ κόσμου σπουδὰς ἀπεσείσατο· ὀλίγον δέ τι χρόνον τοῖς ἔξω μαθήμασι σχολάσας, καὶ τοὺς ἄκρους ἐν αὐτοῖς διδασκάλους, Λιβάνιόν τε καὶ Ἀνδραγάθιον, ὑπερβαλών, ἐπὶ τὴν θείαν ἐτράπη φιλοσοφίαν. Τότε δὴ καὶ τῷ μεγάλῳ Μελετίῳ τῷ τῆς Ἀντιοχείας ἐπισκόπῳ συνεγίνετο, καὶ τῶν ἐκείνου λόγων τε καὶ ὁμιλιῶν ἠκροᾶτο. Ὑπ' αὐτοῦ δὲ καὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος κατηξιώθη. Ἐπεὶ δὲ ὁ Μελέτιος εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀπεδήμησε διά τινα ἐκκλησιαστικὴν χρείαν, τοῖς κατὰ τὴν πόλιν σοφοῖς ἄνδρασι συνεγίνετο ὁ Ἰωάννης, καὶ μάλιστα τῷ θεσπεσίῳ Διοδώρῳ.
ζων εὑρίσκεις. Ἡ εὐφήμησις αὐτοῦ ἐν πᾶσι τοῖς στό μασι. Ἡ αὐτοῦ εὐσέβεια πάντων τιμᾶται. Οἱ νόμοι αὐτοῦ πᾶσι γνωρίζονται. Τίς μοι δώσει καὶ αὐτόν τε καὶ τοὺς αὐτοῦ λόγους ἐπαρκέσαι; Τίς ἐξαρκέσει τοῖς ἐγκωμίοις αὐτοῦ; Ἔχει μὲν εὐσέβειαν εἰς Θεόν, ἔχει δὲ καὶ εἰς ἀνθρώπους φιλανθρωπίαν, ἔχει εὐπρέπειαν τρόπων, ἔχει σεμνότητα ἠθῶν, ἔχει πρᾳότητα λόγων. Εἰ βούλει εἰπεῖν πλούτου καταφρόνησιν, ἐν αὐτῷ εὑρήσεις· εἰ σωφροσύνην, οὐκ ἀπολείπει· εἰ δικαιοσύνην, ἔχει· εἰ ἀνδρείαν, παρέχεται· εἰ φρόνησιν, παρέστι. Καὶ τί ἄν τις ἄλλο ἐξεύροι ἀγαθόν, ὃ μὴ καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ τούτῳ εὕροι; Πολλοὶ μὲν εἰσιν οἱ ὅσιοι τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' οὐχ οὕτως ἀκριβῶς ἡγιασμένοι· πολλοί εἰσι τοῦ Θεοῦ ἐκλεκτοί, ἀλλ' οὐχ οὕτω κεκαθαρμένοι· πολλοί εἰσι δίκαιοι, ἀλλ' οὐχ οὕτω τετελειωμένοι. Ὃν γὰρ ἐξελέξατο ὁ Θεὸς καὶ ἡγίασε, πρὸς ἑαυτὸν εἵλκυσε· καὶ ὃν εἵλκυσε, πρὸς ἑαυτὸν κατέστησεν. Εἴπωμεν δὲ καὶ ἃ λαμπρότερα τούτων· ὁ γὰρ Θεὸς τοῖς ἀγαθοῖς τὴν ἑαυτοῦ λαμπρύνει δόξαν. ΧV. Νεανίσκοί τινες τελεῖν ἐπήγγελλον αὐτῷ θυσίαν, ἱερεῖόν τε ἧκον ἄγοντες. Ὁ δέ, ὡς τὴν ἀναγκαίαν αὐτοῖς παρέσχε τροφήν, τοῦ μὲν ἱερείου οὐδαμῶς ἥψατο, πρὸς δὲ εὐχὴν καὶ ἀγρυπνίαν ὁλόκληρος ἦν. Τῆς δὲ ἐπιούσης ἡμέρας φαεινότατόν τι καὶ φωτοειδέστατον ἐπεφάνη αὐτῷ· καὶ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐξεπλήττετο. Ἠρώτα οὖν τὸν φανέντα· Σύ τίς εἶ; Ὁ δὲ ἀπεκρίνατο· Ἐγώ εἰμι ἄγγελος Κυρίου, ἀπεσταλμένος πρὸς σέ. Πολλαὶ αἱ εὐχαί σου, πολλαὶ αἱ δεήσεις σου, πολλαὶ αἱ ἐλεημοσύναι σου ἀνέβησαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ἀπεστάλην οὖν εὐαγγελίσασθαί σοι· καὶ ἰδοὺ λήψῃ ὃ ᾔτησας. Ἐμνήσθη γὰρ Κύριος ὁ Θεός σου τῆς πίστεώς σου καὶ τῆς ὑπομονῆς σου, καὶ ἀπέστειλέ με πρός σε, λέγοντά σοι ὅτι εἰρήνη σοι ἀπὸ Θεοῦ, καὶ ἡ δέησίς σου εἰσηκούσθη. Ταῦτα εἰπὼν ὁ ἄγγελος ἀνελήφθη. Ὁ δὲ ἅγιος ἔχαιρε καὶ ηὐφραίνετο, δοξάζων τὸν Θεόν.
col. 1083–1084page 262 of 391
PG 114:1083κόσμον ὅλον ἐν ταύτῃ τοῦ κατὰ σάρκα γε νέσεως ἐν εὐφρόσυνῃ, καὶ καλλωπισμῷ διάγειν, ὡς πρόκειται, τὰ πρὸς τὴν ἱερωσύνην ἔχοντα. Εἶτα μέλλοντος τοῦ θεοφόρου Γρηγορίου τελευτᾶν, καὶ τοῦ λαοῦ ζητοῦντος ἕτερον αὐτῷ διάδοχον ἐπίσκοπον, ἐκεῖνος πάντα τὸν λαὸν παρακαλεῖ καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Νύκτιμος χειροτονίαν ζητεῖν. Ὁ δὲ λαὸς ὁμοθυμαδὸν ἐβόα, ὅτι ἄξιός ἐστι καὶ δίκαιος ὁ Νύκτιμος. Εἶτα πιστεύσας τοῖς τοῦ θεσπεσίου Γρηγορίου λόγοις τε καὶ ἀξιώμασι, χειροτονεῖται ἐπίσκοπος ἐν εἰρήνῃ τῆς ἐκκλησίας, μεγάλοις πόνοις καὶ κατορθώμασιν ἐξυπηρετούμενος, τὸ ποίμνιον ὡς καλὸς ποιμὴν φυλάξας ἄσυλον καὶ ἀκεραίωτον, τοῦ ἀλλοτρίου ποιμένος δηλαδὴ τοῦ πονηροῦ. Καὶ τοῦτον δὲ μετὰ τοῦ τοσούτου ἀγῶνος τε καὶ πόνου καλῶς ἀγωνισάμενον, ὁ τῆς ζωῆς στέφανος διαδέχεται ὑπὸ τοῦ ἀγωνοθέτου Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΤΗ ΑΥΤΗ ΗΜΕΡΑ Ἄθλησις τῶν ἁγίων μαρτύρων Θεόπεμπτου καὶ Θεωνᾶ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄. Τῆς βασιλείας τὸ σκῆπτρον Διοκλητιανὸς ὁ δυσσεβὴς κατέχων, πολλὰς καὶ ποικίλας κατὰ τῆς εὐσεβείας ἐτεκτήνατο πανουργίας· πλήθη γὰρ Χριστιανῶν τοῖς βασάνοις ὑπέβαλε ποικίλοις, εἴτε σιδήρῳ, εἴτε πυρί, εἴτε ὕδατι, εἴτε ξίφει τελευταῖον αὐτοὺς ἀναλίσκων. Τούτου δὴ τοῦ κατὰ Χριστιανῶν ἐκκαέντος ζήλου, ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν εἰσάγεται ὁ τῆς Νικομηδείας ἐπίσκοπος Θεόπεμπτος ὀνομαζόμενος. Ἦν δὲ τηνικαῦτα ἡ τῶν ἐθνῶν ἑορτὴ κατεχομένη. Ὡς οὖν εἰσήχθη πρὸς τὸν τύραννον, ὁ μὲν τύραννος ἐρωτᾷ αὐτόν· Τίς εἶ, καὶ τί τὸ ὄνομά σοι; Ὁ δὲ ἀπεκρίνατο· Χριστιανός εἰμι, καὶ Θεόπεμπτος ὀνομάζομαι. Εἶτα ὁ τύραννος· Θῦσον τοῖς θεοῖς, καὶ ἀφεθήσῃ. Ὁ δέ· Μή γένοιτο εἰπεν, ὦ βασιλεῦ, εἴδωλα γὰρ ἀσεβῶν εἰσιν εἰκόνες· χεῖρες ἀνθρώπων ἐποίησαν αὐτά. Στόμα ἔχουσι καὶ οὐ λαλοῦσιν· ὀφθαλμοὺς ἔχουσι καὶ οὐ βλέπουσιν· ὦτα ἔχουσι καὶ οὐκ ἀκούσονται· ῥῖνας ἔχουσι καὶ οὐκ ὀσφρανθήσονται· χεῖρας ἔχουσι καὶ οὐ ψηλαφήσουσι· πόδας ἔχουσι καὶ οὐ περιπατήσουσι· οὐ φωνήσουσιν ἐν τῷ λάρυγγι αὐτῶν. Ὅμοιοι αὐτοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτά, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄. Τούτων ἀκούσας ὁ τύραννος, θυμοῦ ἐνεπλήσθη, καὶ τὸν ἅγιον ἐκέλευσεν εἰς ἀνθρακιὰν καυθεῖσαν ἐμβληθῆναι. Ἐμβληθέντος δὲ τοῦ ἁγίου εἰς τὴν ἀνθρακιάν, πολλῆς ὥρας διελθούσης, ᾐτεῖτο ὁ τύραννος αὐτόν, τίνα βούλεται κακίστην θεραπείαν τελεσθῆναι ἐπ' αὐτῷ, μικρὸν ἀπολιπόντα τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν ἐγκαταλεῖψαι. Ὁ δὲ ἅγιος Θεόπεμπτος ἐκ μέσης τῆς ἀνθρακιᾶς ἀναβοήσας εἶπεν· Ὁ Θεός μου καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, ὁ τοὺς τρεῖς παῖδας ἐν τῇ καμίνῳ τοῦ πυρὸς διασώσας, αὐτὸς καὶ ἐμὲ περιεσώσατο ἀβλαβῆ. Ταῦτα δὲ πάντα μάτην τεχνάζεις, ὦ βασιλεῦ, ἐπὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ δούλοις. Τοῦτο ἀκούσας ὁ τύραννος, ὡς θηρίον ἀγριωθέν, παρεκελεύσατο τοῦτον εἰρχθέντα φυλάττεσθαι. Ἐν ᾧ δὲ τόπῳ ἦν ὁ ἅγιος εἰρχθείς, ἦν τὶς ἐκεῖ μάγος Θεωνᾶς ὀνομαζόμενος. Οὗτος κατεβλήθη εἰς τὴν εἱρκτὴν ὑπὸ τοῦ τυράννου, διότι οὐκ ἤθελεν αὐτῷ τοῖς τεράστιον αὐτοῦ ἐπιδεῖξαι διὰ τὸ μὴ εἶναι τῆς αὐτοῦ τέχνης τὸ ζητούμενον. Ἀμφοτέρων τοίνυν ὄντων ἐν τῇ εἱρκτῇ, ἐδίδασκεν αὐτὸν ὁ ἅγιος Θεόπεμπτος τὰ τῆς πίστεως ἡμῶν μυστήρια, καὶ τελευταῖον εἰς τὸν Χριστὸν ἐπίστευσεν ὁ μάγος, καὶ ἐβαπτίσθη ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.
τοῦτον ἤδη τελοῦντα τὰ στρατιωτικὰ ἐν εὐνοίᾳ, οὗτος αὐτόν, ἐπὶ κακῷ ὑποβλεπόμενος, εἰσηγεῖτο τῷ βασιλεῖ, λέγων ὡς ἄρα τὸ τῶν Χριστιανῶν πλῆθος μεθ' ἑαυτοῦ συνεφέλκεται, καὶ ὅτι τὴν ἀρχὴν αὐτῷ ἀφαιρήσεται, ἐὰν μὴ φθάσῃ τοῦτον ἀνελεῖν. Ὁ δὲ βασιλεὺς τοῖς λόγοις πιστεύσας, τοὺς στρατηγοὺς ἀπέστειλε καὶ τοὺς ἄλλους ἄρχοντας, εἰπὼν αὐτοῖς· Ἐξελθόντες μοι τοῦτον τὸν ἐχθρὸν λάβετε καὶ δεδεμένον ἀγάγετε. Καὶ οἱ μὲν ἐξελθόντες ὡς εἶχον τάχους ἐπορεύοντο. Εὐγένιος δὲ ὁ στρατηλάτης, μαθὼν τοῦτο παρά τινος, ἐξελθὼν τῆς πόλεως νυκτὸς ᾤχετο φεύγων. Καὶ δὴ τούτους διέλαθε καὶ εἰς τὴν Μελιτηνὴν χώραν κατέφυγεν, ἔνθα πολλοὶ τῶν Χριστιανῶν ᾤκουν. Οἱ δὲ στρατηγοὶ ἐπαναστρέψαντες ἄπρακτοι, ἤλεγχον τὸν βάσκανον ἐκεῖνον ὡς ψευδολόγον, καὶ ἀπεδείκνυον τοῦτον αἴτιον τῆς κατ' αὐτῶν ἀδοξίας. Ὁ δὲ βασιλεὺς θυμωθεὶς ἐπ' αὐτῷ, ἐκέλευσε τοῦτον ἀχθῆναι καὶ κολασθῆναι. Ἐκεῖνος μέντοι τὴν τοῦ βασιλέως ὀργὴν δρασμῷ διαφυγών, πρὸς τὸν Εὐγένιον ἀπῆλθεν, ὃν κατεσυκοφάντησεν. Ὁ δὲ γενναίως ὑποδεξάμενος αὐτόν, καὶ τοῦ φόβου ἀπαλλάξας, τοῦτον μεθ' ἑαυτοῦ κατεῖχεν. Ὁ δὲ βασιλεύς, ὡς ἤκουσεν, ὅτι ὁ Εὐγένιος τὸν συκοφάντην αὐτοῦ παρ' ἑαυτῷ κατέχει, βαρύτερον ἐπ' αὐτῷ ἠγανάκτει, καὶ στρατὸν ἀπέστειλεν, ὥστε λαβεῖν τὸν Εὐγένιον ζωγρίᾳ. Οἱ δὲ ἐπελθόντες σὺν μεγάλῳ στόλῳ τὴν Μελιτηνὴν χώραν ἐκύκλωσαν. Ὁ δὲ εὐγένιος παρακαλῶν τοὺς σὺν αὐτῷ Χριστιανοὺς πρὸς ἀνδρείαν, ἐξῆλθε κατ' αὐτῶν, καὶ ἀγῶνα συνῆψεν ἀξιόλογον. Καὶ πολλοὶ μὲν ἔπεσον τῶν πολεμίων· ἀλλὰ τοῦ πλήθους ὑπεραίροντος, οὐκ ἠδύνατο ἀντισχεῖν, καὶ τὴν φυγὴν ἐπελέξατο, μετά τινων ὀλίγων εἰς ὄρη τινὰ ἀποδράς. Ἐκεῖ δὲ τῆς νυκτὸς ἐπιλαβούσης, καθ' ἑαυτὸν γενόμενος, θεῷ προσηύχετο καὶ ἔλεγεν· Ὁ Θεὸς ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν, ὁ τὸν Ἀβραὰμ ἐκλεξάμενος, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, ὁ τὸν δοῦλόν σου Μωσῆν μεγαλύνας, καὶ ἐκ τοσαύτης δυνάμεως τὸν Φαραὼ ταπεινώσας, ὁ ἐν ὕδατι πολλῷ διεξαγαγὼν τὸν λαόν σου, ἐπίβλεψον κἀμοὶ τῷ ἀναξίῳ δούλῳ σου, καὶ στρέψον τοὺς ἐχθρούς μου εἰς φυγήν, καὶ ῥῦσαί με ἐκ τῶν χειρῶν αὐτῶν, ἵνα δοξασθῇ τὸ ἅγιον ὄνομά σου. Ταῦτα εὐξαμένου αὐτοῦ, φῶς ἄνωθεν κατελθὸν περιέλαμψεν αὐτόν, καὶ φωνὴ γέγονεν λέγουσα αὐτῷ· Εὐγένιε, ἰδοὺ ὁ Θεὸς τῶν πατέρων σου πέπεμκέ με πρὸς σέ· θάρσει καὶ μὴ δειλία· Ἐγὼ γάρ εἰμι μεθ' ὑμῶν, καὶ παραδώσω σοι τοὺς ἐχθρούς σου. Ὁ δὲ ἀκούσας ἐθαύμασε, καὶ τῷ Θεῷ εὐχαριστήσας, ἐπανέστρεψε μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ ἐπὶ τοὺς πολεμίους. Καὶ κτείνας πολλοὺς αὐτῶν, τοὺς λοιποὺς εἰς φυγὴν ἔτρεψε, καὶ ἐνίκησε. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ βασιλεύς, τοσοῦτον μᾶλλον τῇ ὀργῇ παρεξηγρίωτο· καὶ στρατὸν ἄλλον ἀπέστειλε μείζονα καὶ ἰσχυρότερον. Ὁ δὲ ἀγωνισάμενος αὐτοῖς ἡρωικῶς ἐκράτησεν αὐτῶν. Ἐκπεμφθέντος δὲ καὶ τρίτου στρατεύματος, καὶ πάλιν ἡττηθέντος, τέλος ὁ βασιλεὺς αὐτὸς σὺν ἅπαντι τῷ στρατῷ ἐπ' αὐτὸν ἐξεστράτευσεν. Ὡς δὲ ἠγγίκει ταῖς χώραις ταύταις, ἦλθε πρὸς τὸν Εὐγένιον ἄνθρωπός τις παρὰ τοῦ βασιλέως, ἐρωτῶν αὐτόν· Τί βούλει, ὦ Εὐγένιε; διαλύσασθαι, ἢ πολεμεῖν; Ὁ δὲ ἀπεκρίθη· Κἀγὼ εἰρήνην βούλομαι, ἀλλ' ἐπὶ τούτοις, ὥστε Χριστιανοὺς μὲν ἐλευθέρους εἶναι, καὶ μηδεμίαν πρὸς αὐτοὺς γίνεσθαι σύγχυσιν· ἐμοὶ δὲ ἐλευθερίαν δοθῆναι, ὡς ἂν μὴ κρατούμενος ὑπὸ τοῦ βασιλέως διάγω. Ταῦτα ἀναγγελθέντα τῷ βασιλεῖ, ὁ βασιλεὺς μεγάλως ὠργίσθη, καὶ ἐξελθὼν σὺν ὅλῳ τῷ στρατῷ κατ' αὐτοῦ ἐβάδιζεν. Ὁ δὲ Εὐγένιος θαρρήσας τῷ Θεῷ, ἐξῆλθε κατὰ τοῦ βασιλέως μετὰ τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως. Καὶ ἐγένετο πόλεμος μέγας σφόδρα, καὶ ἔπεσον τῶν πολεμίων πολλοί. Ὁ δὲ βασιλεὺς ὑποστρέψας ᾖλθεν εἰς τὴν πόλιν Νικόμεδος, κἀκεῖ τελευτήσας ἀπῆλθεν εἰς τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον. Μετὰ δὲ τὸν τοῦ βασιλέως θάνατον, τηνικαῦτα ὁ Εὐγένιος ἐλεύθερος ἦν καὶ ἐν εἰρήνῃ. Συναθροίσας δὲ τοὺς ὑπ' αὐτὸν Χριστιανούς, ἔλεγεν αὐτοῖς ὅσα ὁ Θεὸς εὐηργέτησεν αὐτοὺς καὶ ὅσα ἠλευθέρωσεν ἐκ τῶν ἐχθρῶν αὐτῶν, καὶ παρεκελεύετο αὐτοῖς πιστοὺς εἶναι πρὸς Θεόν, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηρεῖν.
PG 114:1084εἶπεν· Ἕως τίνος, ἀθλία, παρασύρεις ἄθλιον λογι σμόν Αρνησαι τὸν Χριστόν, καὶ ἄρξαι σέβεσθαι τοὺς θεούς, μὴ τῆς ζωῆς καὶ τῆς σῆς ἡλικίας στις ρηθεῖσα, ἄωρον ἀπενέγκης θάνατον. ᾿Αγάθη, εἶπεν Σὺ ἄρνησαι τοὺς θεούς σου, οἵτινες εἰσὶ λίθοι καὶ ; ξύλα, καὶ πρόσελθε τῷ Δημιουργῷ τῶν ὅλων τῷ ἀλη θινῷ Θεῷ, τῷ σὲ πλάσαντι, μή πως αἰωνίαις τιμω ρίαις καὶ ἀδιαλείπτοις βασάνοις ὑποπέσῃς. Τότε ὀργισθεὶς ὁ Κυντιανὸς ἐκέλευσεν αὐτὴν κρεμασθῆναι καὶ σπαθίζεσθαι, καὶ ἔλεγεν ὁ Κυντιανός - 'Αγάθη, διόρθωσαι τὸν λογισμόν σου, ὅπως παραχώρησις ἔσται τῇ ζωῇ σου. ᾿Αγάθη εἶπεν· Αἱ βάσανοί σου χαράν μοι θησαυρίζουσιν, καὶ ἀγάλλομαι ὡς ὁ ἀγγε λίαν καλὴν ἀκούων καὶ θεασάμενος ὄντινα ποθεί, καὶ ὡς ὁ εὑρὼν θησαυρούς, οὕτως κἀγὼ τέρπομαι ἐν ταῖς προσκαίροις βασάνοις σου. Οὐ γὰρ ἔστι δυνατὸν στον ἀσφαλῶς ἐν ἀποθήκῃ φυλαχθῆναι, πρὶν τοῦ ἀχώρου γυμνωθῇ ὁμοίως καὶ ἡ τύχη μου οὐ δύνα ται ἐντὸς τοῦ παραδείσου γενέσθαι, πρὶν παντοίαις κολάσεσι τὸ ἐμὸν σῶμα ὑπὸ τῶν σῶν ὑπηρετών αἰκισθῇ. ΙΑ΄. Θυμωθεὶς οὖν ὁ Κυντιανὸς ἐκέλευσε τὸν μας σθὸν αὐτῆς αἰκισθῆναι, καὶ μετὰ τὸ πολὺ αἰκισθῆναι, ἀποτμηθῆναι ἐκέλευσεν. Ἡ δὲ ἁγία ᾿Αγάθη εἶπεν Ασεβή καὶ ὠμότατε καὶ Θεοῦ τύραννε, οὐκ ἡδέσθης εἰ: θηλείαν τοιαῦτα διαπράξασθαι, καὶ ἦν καὶ αὐτὸςὑπὸ τῆς μητρὸς ἐθήλασας ἀποτεμεῖν; ᾿Αλλ' ὅμως, εἰ καὶ τὸν ἔξωθεν μασθὸν ἀπέκοψας, ἔχω ἕτερον ἐν τῇ ψυχή μου μαστόν, ὅνπερ αὐτὸς οὐκ ἰσχύεις εκτεμεῖν προσήνεκται γὰρ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἐκ νηπίας ἡλικίας μου. Οργασθεὶς δὲ ὁ Κυντιανὸς ἐκέλευσεν αὐτὴν ἀπενεχθῆναι ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, προστάξας μηδένα τῶν ἰατρῶν συγχωρηθῆναι εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, μήτε ἄρτον αὐτῇ δοθῆναι μήτε ὕδωρ. ΙΒ΄. Εἰσελθούσης δὲ αὐτῆς ἐν τῇ φυλακῇ, περὶ τὸ μεσονύκτιον ἐν ὁμοιώματι πρεσβυτέρου ἐφάνη αὐτῇ ὁ ἀπόστολος Πέτρος, οὗ προηγείτο παῖς λαμπάδα ἐπιφερόμενος, πλεῖστα φάρμακα ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ ἔχων καὶ ἑαυτὸν ἰατρὸν εἶναι λέγων, καὶ τούτοις λόγοις προσομιλῶν αὐτῇ ἔλεγεν· Ὁ μὲν ἀσεβὴς τύο ραννος τοιαύταις χαλεπαῖς μάστιξι χρησάμενος κατά σοῦ, ἤνυσεν οὐδέν· σὺ δὲ πλείω αὐτὸν ἐξέτηξας τῇ σῆ καρτερίᾳ· διὸ καὶ τὸ μαζόν σου οὐ μόνον αἰκισθῆναι ἐκέλευσεν, ἀλλὰ καὶ ἀποτμηθῆναι. ᾿Αλλ' ἐκεί νου μὲν ἡ τύχη ἐν ὀδύνῃ μένει εἰς τόν αἰῶνα· ἐπειδὴ δὲ παρήμην ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ, ἐν ᾗ πέπονθας ταῦτα " και κατανοήσας εἶδον ὅτι δυνατόν ἐστι τοῦ ἰατρευθῆναι τὸν μαζόν σου, τούτου χάριν παραγέγονα. Η ἁγία ᾿Αγάθη εἶπεν πρὸς αὐτόν· Οὐδαμῶς ποτε ἐν τῷ ἐμῷ σώματι θεραπείαν προσήνεγκα· καὶ νῦν αἰσχρὸν εἶναι νομίζω τῷ ἐκ νηπίας ἡλικίας χρόνῳ βεβαιωθὲν ἔθος χρηστὸν νῦν ἀπολέσθαι. Ο δὲ πρεσ βεύτης ἀποκριθεὶς εἶπεν· Κἀγὼ Χριστιανός εἰμι καὶ θαῤῥῶ, ὅτι δύναμαί σε θεραπεῦσαι· τούτου χάν ριν ἦλθον πρὸς σέ. ᾿Αλλὰ μὴ αἰδεσθῇς με. ᾿Αποκρι θεῖσα δὲ ἡ ἁγία εἶπεν αὐτῷ· Καὶ πῶς ἐστιν δυνατὸν ? ἐν τῷ σὲ εἶναι πρεσβευτὴν καὶ πολυχρόνιον, ἐμὲ δὲ είναι κόρην καὶ τὸ σῶμά μου διαφθαρέν, ἵνα αὐτὰ τὰ τραύματα παρασκευάσωσι κεντρισθῆναι τὸν νοῦν
ο μου, ὅθεν μᾶλλον ὤφελον αἰδὼς γενέσθαι, ἀναιδώς ἀπογυμνώσασα τὰ ἕλκη μου· διὸ εὐχαριστῶ σοι, Πάτερ τίμιε, ὅτι κατηξίωσας ἐλθεῖν ταύτης τῆς συ ματικής φροντίδος καὶ θεραπείας· ἔσο δὲ γινώσκων, ὅτι οὐδαμῶς τῷ ἐμῷ σωματι φάρμακα ὑπὸ ἀνθρώπων κατασκευασθέντα προσαχθῶσιν. ᾿Αποκριθεὶς δὲ ὁ πρεσβευτής εἶπεν αὐτῇ· Διὰ τί οὐκ ἐᾷς με ἰατρεῦσαί σε; Η ἁγία ᾿Αγάθη εἶπεν· Εχω τὸν Κύριόν μου, Ἰησοῦν Χριστὸν, ὡς τῷ νεύματι αὐτοῦ ἰᾶται τὰ πάντα· καὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ ἀνιστᾷ κατεῤῥαγμένους αὐτὸς, ἐὰν θέλῃ, δύναται σῶσαι καὶ ἐμὲ τὴν ἀναξίαν δούλην αὐτοῦ. Τότε προσμειδιάσας ο πρεσβευτής εἶπεν αὐτῇ. Καμὲ αὐτὸς ἀπέστειλεν· ἐγὼ γὰρ ἀπόστολος αὐτοῦ εἰμί· ἴδε ἐαυτήν, ὡς ἰάθης. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἄφαντος ἐγένετο ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῆς. ΙΓ΄. Τότε εὐχομένη ἡ ἁγία ᾿Αγάθη εἶπεν· εὐχαριστῶ σοι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὅτι ἐμνήσθης μου καὶ ἀπέστειλας πρός με τὸν ἀπόστολον σου, ὅστις με ἐνίσχυσεν καὶ ἀνενέωσεν τὰ μέλη μου. Ἐν δὲ τῷ πληρῶσαι αὐτὴν τὴν εὐχὴν, ἰδοῦσα τὸ ἑαυτῆς σῶμα, εὗρε τεθεραπευμένα τα τραύματα καὶ τὸν μαζὸν ἑαυτῆς ἀποκατασταθέντα· πᾶσαν δὲ τὴν νύκτα φῶς περιείχεν τὴν φυλακὴν, ὥστε ἀπὸ τῆς ἐκλάμψεως φύγεῖν τοὺς φύλακας, καὶ τὸ δεσμωτήριον ἀνεῳγμένον καταλιπεῖν. Οἱ δὲ ὄντες ἐκεῖσε κατάδικοι, θεασάμενοι τὸ γεγονὸς, λέγουσι τῇ ἁγίᾳ ᾿Αγαθῃ Ἰδοὺ αἱ θύραι ἀνεῳγμέναι εἰσὶν, καὶ οὐδείς ἐστιν ὁ φυλάττων, ἔξελθε καὶ φύγε. ᾿Αποκριθεῖσα δὲ ἡ ἁγία Αγάθη εἶπεν αὑτοῖς· Μή μοι γένοιτο, ἵνα ἐγὼ στε ρηθῶ τοῦ στεφάνου τῶν ἁγώνων μου, καὶ τοὺς δε σμοφύλακας εἰς κίνδυνον περιβάλλω· ἔχουσα γὰρ βοηθὸν τὸν Κύριόν μου καὶ Θεόν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, μέχρι τέλους δεαμενῶ ἐν τῇ ἐξομολογήσει αὐτοῦ τοῦ ἰασαμένου με καὶ παραμυθησαμένου. ΙΕ΄. Μετὰ δὲ τεταρτην ἡμέραν κελεύει ὁ Κυντιανός ἀχθῆναι αὐτὴν ἐν τῷ δικαστηρίῳ, καὶ λέγει αὐτῇ Μέχρι τίνος εμμένεις εναντιουμένη τοῖς προστάγμασι τῶν αὐτοκρατόρων; ἢ θύσον τοῖς θεοῖς, ἢ δεινοτέραις βασάνοις τιμωρήσομαί σε. Η δὲ ὁσία εἶπεν Παντα τὰ ῥήματα σου ματαια, τὰ δὲ πράγματα σου παρανομα καὶ τῶν βασιλέων, ἅτινα καὶ αὑτὸν ἀέρα μολυνουσιν. "Οθεν, ταλαίπωρε καὶ ἀνίσθητε, εἰπέ μοι, τίς θέλει βοηθοὺς ἐπικαλεῖσθαι λίθους καὶ ξυλα, οἷς οὐκ ἔστιν αἴσθησις; Βλέπε οὔπερ αὑτὸς ἐξέκοψας μαζοῦ, ἀνεβλάστησεν ἕτερος ἀντ᾽ αὑτοῦ, τῇ δυταμέι τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἐμμανεὶς δὲ γενό μενος ὁ Κυντιανὸς εἶπεν· Παλιν σὺ τὸν Χριστὸν ὀνο μαζεις, ὃν ἐγὼ ἀκοῦσαι οὗ θέλω; ᾿Αγαθη εἶπεν· Οὐ παυσομαι ἐγὼ καλουμένη τοῖς χείλεσι καὶ τῇ καρδίᾳ δοξολογοῦσα. ΙΕ΄. Κυντιανὸς εἶπεν· "Αρτι γνώσομαι ἐγώ, εἰ σώζει σε ὁ Χριστός. Εκέλευσεν όστρακα οξεία στρω θῆναι, ἄνθρακας δὲ πυρὸς ἐμβληθῆναι, καὶ ῥιφῆναι αὐτὴν ἐν τοῖς ἄνθραξι. Τούτων δὲ οὕτω γινομένων, ἄφνω ὁ τόπος ἐκεῖνος ἐπείσθη, καὶ μέρος εἰς τὸ ἔδα φος πεσὸν κατέλαβε τὸν συμπονον τοῦ ἄρχοντος ὀνό
col. 1085–1086page 263 of 391
PG 114:1086ματι Σιλουανὸν καὶ τὸν φίλον αὐτοῦ ὀνόματι Φαλκός νιον, ὧν τῇ συμβουλίᾳ ἐποίει τὰ ἄνομα. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ πόλις Κατάνη, σφόδρα ὑπὸ τῆς βίας τοῦ σεισμοῦ ἐδονήθη, ὥστε πάντας τοὺς που λίτας συνδραμεῖν εἰς τὸ πραιτώριον, καὶ πάνω παρά ξαι τὸν ἄρχοντα. 15΄. Τότε ὁ Κυντιανός πρῶτον μὲν τὸν σεισμὸν δειλιῶν, δεύτερον δὲ τῇ ἐποναστάσει του δήμου του ραχθεὶς, ἐκέλευσεν τὴν ἁγίαν ᾿Αγάθη ἀπενεχθῆναι ἐν τῷ δεσμοτηρίῳ. Εἰσελθούσης δὲ αὐτῆς ἐν τῇ φυσ λακῇ, τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν ἐκτείνασα εἶπεν Εὐχαριστῶ σοι, ὦ Κύριε, ὅτι καταξίωσας με αγωνία σασθαι ὑπὲρ τοῦ ὀνόματός σου, ἀφελομένου σου ἀπ' ἐμοῦ τὸ φίλτρον τῆς παρούσης ζωῆς, ὡσαύτως δὲ καὶ τῷ σώματί μου ὑπομονὴν χαρισάμενος. Αὐτός, Δέο σποτα Κύριε, εἰσάκουσόν με καὶ καταξίωσον τὴν σὴν δούλην καταλιπεῖν τὸν κόσμον τοῦτον καὶ εἰς τὸ σὸν πλούσιον ἔλεος φθάσαι. ᾿Αποτελεσάσης αὐτῆς τὴν εὐχὴν παραχρῆμα τὸ πνεῦμα ἀπέδωκεν. ΙΖ΄. Ωστε ἀκούσαντα τὸν δῆμον μετὰ πάσης σπου δῆς εἰσελθεῖν καὶ τὸ λείψανον τῆς γενναίας μάρτυρος ἐν ἀσφαλείᾳ καταθέσθαι. Νεανίσκος δέ τις ἔχων μὲν ἑαυτοῦ παῖδας τὸν ἀριθμὸν ἑκατὸν, κάλλιστα πάνω ήμφιεσμένους, ὡσαύτως δὲ καὶ ἄγνωστος πᾶσιν ὑπάρ χων τοῖς τὴν Κατανέων οἰκοῦσι πόλιν, ἐλθὼν ἐν τῷ τόπῳ ἔνθα τὸ ἅγιον αὐτῆς ἔκειτο λείψανον, ἐνέγκας πλάκα μαρμαρίνην ἐπέθηκεν ἐπιγράψας οὕτως «Νοῦς ὅσιος, αὐτοπροαίρετος τιμὴ εἰς Θεὸν, καὶ πα τρίδος λύτρωσις,» Αποθέμενος δὲ αὐτὴν ἔνδον πρὸς τῇ κεφαλῇ τῆς οσίας, καὶ ἀσφαλίσας τὴν λάρνακα, ἀνεχώρησεν, ὥστε μηκέτι φαίνεσθαι ἐν τῇ πόλει, ὅθεν τινὰ ὑπόνοιαν ἔχειν, ἄγγελον εἶναι αὐτὸν τῆς μάρτυρος. ΙΗ΄. ᾿Ακούσας δὲ ὁ Κυντιανός, ὅτι ἀπέστη τῶν ἐνθάδε ἡ ὁσία μάρτυς, κατὰ τῶν αὐτῆς πραγμάτων εχώρει καὶ λαβὼν πᾶσαν τὴν τάξιν αὐτοῦ ἐπήγετο παραγενέσθαι ἐν Πανόρμῳ· καὶ δὴ αὐτοῦ ἀπερχομένου κατὰ τὴν ὁδὸν, κρίσει Θεοῦ δικαίᾳ ἀπολέσθαι αὐτὸν συνέβη ἔν τινι παρακειμένῳ ποταμῷ τῇ πόλει Κατανῇ, ονόματι ψημίθῳ. Βουλομένου γὰρ αὐτοῦ τοῦτον διαπερᾶσαι, εἰσῆλθεν ἐν πορθμείῳ μετὰ τῶν ἵππων αὐτοῦ, καὶ δὴ δύο ἵπποι ὥρμησαν κατ' αὐτοῦ καὶ ὁ μὲν εἰς εἰσδραμών κατὰ πρόσωπον αὐτὸν ἠφάνισεν· ὁ δὲ ἕτερος λακτίσμασιν πλήσσων οὐ δια έλιπεν, μέχρις ἂν αὐτὸν ἐνέβαλεν ἐν τῷ ποταμῷ ο Ψημίθῳ, καὶ πολλῶν ζητησάντων τὸ σῶμα αὐτοῦ, οὐχ εὑρέθη μέχρι τῆς σήμερον. ΙΘ'. Τούτων δὲ οὕτω γενομένων, τὸ σέβας καὶ ἡ τιμή ηὔξανε τῆς ἁγίας μάρτυρος ᾿Αγάθης, καὶ οὐδεὶς έτολμα διάσετσαί τινα τοῦ γένους αὐτῆς. Ἵνα δὲ ἀπαραβατος ὁ λόγος εἴη, ὅτι ἄγγελος ἦν ὁ τὴν πλάκα ἀποθέμενος ἐν τῇ λαρνακι τῆς μαρτυρος, ὤφθη πληρωθέντος τοῦ ἐνιαυτοῦ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς τες
col. 1087–1088page 264 of 391
PG 114:1087λειώσεως αὐτῆς, τὸ δὲ ὄρος ή Αἴτνη πῦρ ἐξηρεύξατο, καὶ καθαπερ ποταμὸς μυκώμενος σφόδρα οὕτως κατήρχετο διαλύων τοὺς λίθους ὥσπερ κηρὸν ἐκ τῆς κορυφῆς σοῦ ὅρους φλέξαι καὶ ἀπολέσαι πᾶσαν τὴν τῶν Κατανέων πόλιν· Οἱ πέριξ καὶ πλησίον ὄν τες τοῦ ὄρους καίπερ Ελληνες υπάρχοντες, πρὸς τὸν ναὸν τῆς μάρτυρος ὥρμους, καὶ ἀφελόμενοι τὸ περικείμενον περιβόλαιον τῇ λάρνακι ἔστησαν κατ έναντι τοῦ πυρὸς καὶ δὴ τῇ προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ εὐθέως καὶ παραχρῆμα ἔστη τὸ θεῖον πύρ' ἐγένετο δὲ τὸ θαῦμα μηνὶ Φεβρουαρίῳ πέμπτῃ, ἐν ἡ ἡμέρα ἤθλησεν ἐν ᾧ καὶ ἑορτάζοντες δοξάζομεν τὸν Κύριονἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Θεὸν, ὅπως ταῖς πρεσ βείαις αὐτῆς ἀφεσιν λάβωμεν ἁμαρτιῶν καὶ τὸ μέγα ἔλεος, νῦν καὶ ἀει, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. πιτύων ἔχειν πλῆθος, α

Day 7Die 7

εει ἐκεῖ, καὶ οὐδὲ αὐτὸ εἰδέναι ἑαυτοὺς παρεῖχε, τί μεν γὰρ πάσχοι αὐτὸ Ἰακὼβ καὶ θεωρεῖν οὐκ ἔτυχεν ἐφρόντιζε· τὸ σεμνὸν τοῦ κεκρυμμένου φρίττων ὄμμα πτόησις ἦν βαθεῖα, πρὸς δεσπότην ἐντυγχάνοντα, ζητοῦντα ἃ βούλεται εἰδέναι πρὸς τοῦτον· ἀνθρωπίνων δὲ ἁπλῶς ἱστορεῖ λόγους· Ἐρώτησε γὰρ αὐτὸν ὁ τοῦ Θεοῦ, πῶς καλεῖται τὴ ἕν, καὶ τοῦτο ἤρξατο φρονεῖν, ὡς μὴ γνωρίζεσθαι βούλεσθαι, δεδωκώς τι παράδοξον καὶ ἄρρητον· Ἰακὼβ εἶπε, καὶ τοῦτο ἀρκεῖ. Ἀλλ' ἐκεῖνος Ἰσραὴλ λέγει ἔσεσθαι αὐτόν· ὅτι ἴσχυσε μετὰ Θεοῦ, ἐπεὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατὸς ἔσται· καὶ τῆς εὐλογίας ἔτυχε, καὶ τὸ φῶς ἑωρακὼς φαίνει τοῦ νῦν αἰῶνος ὑπερπαρεληλυθότος, ἀνίσχει αὐτῷ ὁ ἥλιος ἐν Πανουὴλ· ὅτι Θεὸν εἶδε πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἐσώθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ. Ἔλιμπε δὲ ἡ μηρὸς αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ νεύρου. Καὶ τοῦτο διδάσκαλον ἡ φύσις ἔσχεν, ὡς ἐξ ἐκείνου τοῦ ἁγνίσματος τὸ νεῦρον τοῦτο μὴ ἐσθίειν. Τερβίνθου κεῖ ἡ, οὐκ εἰ τὴ ἐκ τοῦ τεμένους· ἦν γὰρ ἐν Σικίμοις ἄλσος, ἐπ' αὐτοῦ τὰ εἴδωλα κεκρυμμένα· τὰ δὲ οὖν κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν εἰδώλων βούλεταί τις τοιόνδε εἰπεῖν· ἀπαιτεῖ γὰρ εἰδέναι βάθους ποὺ μάλιστα· αἳ δὲ θυγατέρες αἳ ἀλλότριαι, ὡς εἴρηκε, πόθεν ἥλθοσαν, ὑποτετάχθαι εὐθὺς ἔπεισε, καὶ ἄγουσι τῷ Ἰακὼβ τά τε εἴδωλα καὶ τὰ ὅσα ἐν ὠσὶν αὐτῶν ἦν· ἔνθα καὶ ἔθαψε κατὰ τὴν τερεβίνθου τοῦ Σικίμου τὴν ὑπάρχουσαν τὰ εἴδωλα ταῦτα. Ἔστρεψε δ' αὐτοὺς εὐθὺς ὁ Θεὸς καὶ ἀπολλύμεθα ἐξ ἐκείνης, ἐπεὶ τε κατεδίωξαν τὰ πνεύματα εἰς φόβον ἔσω· καὶ λέγουσι τοῦ Ἰακώβ, ὡς ἐπὶ τὴν πύλην τοῦ τόπου ἥκασιν, αὐτοὶ δέ εἰσι κατεπτηχότες, οὕτως ὡς μηδέ τι πρᾶξαι κατ' αὐτοῦ δύνασθαι. Ἀποθνήσκει ἡ Δεβόρα, Ρεβέκκας ἡ τροφός· καὶ ταύτην ἔκλαυσεν, ἅτε τοῖς γεγεννηκόσιν αὐτοῦ ἀντικαθισταμένην. Ἐπὶ δὲ τῇ Βηθὴλ φαίνεται αὐτῷ ὁ Θεὸς καὶ εὐλογεῖ αὐτὸν, καὶ Ἰσραὴλ ὀνομάζει αὐτόν· εἶπε δέ τι αὐτῷ κατὰ τῶν ἐθνῶν, ὅτι βασιλεῖς ἐξ αὐτοῦ ἐλεύσονται· ἔθαψε δὲ ἐκεῖ καὶ τοὺς λίθους, εἶτα ἀπῆρεν ἐκεῖθεν. Ἐγένετο δὲ αὐτῷ παρὰ τὸν πύργον Γάδερ ἀποθνήσκουσα ἡ Ραχήλ, ἐν τῷ τίκτειν αὐτὴν τὸν Βενιαμίν· ἐν δὲ τῇ λύπῃ αὐτῆς τοῦ τόκου οὕτω τελευτᾶν ἔλαθε, τοῦ παιδὸς τὸ ὄνομα Βενιὰν Ὀνὴ τεθεικυῖα, τοῦτ' ἐστιν υἱοῦ ὀδύνης· ὁ δὲ πατὴρ Βενιαμὶν ἐκάλεσεν. Ἐτάφη δὲ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἐφραθά, καὶ ἔστησεν αὐτῇ Ἰακὼβ στήλην. Ἀλλοῖος δὲ τῶν παίδων ἐδείχθη Ῥουβήν· ἐκοιμήθη γὰρ μετὰ Βαλλᾶς τῆς παλλακῆς τοῦ πατρός· ἠσχύνθη δὲ ὁ Ἰακώβ, καὶ εἴασε γενέσθαι τοῦτο εἰκῇ, καὶ πρὸς εἴδωλα μὲν οὐ κατεφύγομεν. Τριάκοντα ἔτη ἦν τότε τῷ Ἰωσήφ, καὶ παίδων ἀριθμὸς οἵδε τοῖς ποσσίν ἑκκαίδεκα· αἳ δὲ γυναῖκες κατ' αὐτοὺς αὐτοί τε ἦσαν καὶ παιδίσκαι, ὡς δύο καὶ ἑβδομήκοντα ψυχαὶ εἰς Αἴγυπτον καταβαίνουσαι ἠριθμοῦντο. Ἅπαξ δὲ τοῦ πολλοῦ τόπου δεηθέντος κατάσκοπον εἰσπέμπει τὸν Ἰωσήφ, ἵνα ἴδοι ποίαν ἕξουσι διάθεσιν· καὶ ὡς κατεῖδεν ὡς ἀρέσκει καὶ εὐθύ τε εἰσηγεῖτο τῷ Ἰακώβ, οὕτω κατέβησαν. Ἄξιον δὲ θαυμάσαι ποῖα πρὸς τοὺς παῖδας λέγει, ὡς τρέφωσι αὐτὸν εἰς τὴν Αἴγυπτον κατάξαντες τὸν Ἰωσὴφ αὐτῶν ἀδελφόν, εἶτά τε πῶς ὁ Κύριος τελεῖται καὶ λέγει τοῦτο ἔσχατον, ὅπως εἰσήγαγε αὐτοὺς ἀσφαλῶς καὶ τρέφει· τοῦτο δ' ἄρα εἶπεν ἵν' ᾖ τε φόβος τοῖς ἀδελφοῖς, ὅτε τοῦτο κατέλαβον, καὶ τοῦτο τίνος ἕνεκα εἴρηται, ἐρεῖ καὶ τί τοῦτο βούλεται δηλοῦν. Ἀνὴρ Αἰγύπτιος πωλεῖ αὐτοῖς σῖτον· οὕτω δὲ ἡ ὁράσει αὐτοῦ καὶ σχήματι βαρὺς ἦν καὶ σεμνὸς ὁ Ἰωσήφ, οὐχ ὡς ἐτύγχανε τάχα κατ' αὐτοὺς τεθείς. Μάλιστα δὲ καὶ εἰς ὀφθαλμοὺς μὴ ἀτενίζων τοῦ Ἰωσήφ, ταύτης ἐγνωκέναι εἰς τὸ φανερόν. Αἰτεῖ γοῦν αὐτοὺς κατασκόπους εἶναι· οἱ δὲ ἀρνοῦνται καὶ λέγουσιν ὅτι ἀδελφοί εἰσι, καὶ τὸν ἕνα πρὸς τὸν πατέρα μένειν, τὸν δὲ ἕτερον τεθνάναι. Ὁ δὲ δεσμεύσας τὸν Συμεὼν εἰς φυλακήν, τοὺς δὲ λοιποὺς κελεύει ἀπελθεῖν καὶ τὸν νεώτερον ἀδελφὸν ἄγαγεῖν· οἱ δὲ ἐλθόντες πρὸς τὸν Ἰακώβ, ἐδήλωσαν αὐτῷ τὸ γεγονός· ὁ δὲ χαλεπαίνει Ἰακὼβ καὶ βαρέως φέρει, λέγων· Ἐμὲ ἠτεκνώσατε· ὁ Ἰωσὴφ οὐκ ἔστι, καὶ ὁ Συμεὼν οὐκ ἔστι, καὶ τὸν Βενιαμὶν λήψεσθε· κατ' ἐμοῦ πάντα ταῦτα ἐγένετο. Ἔθος δέ ἐστι πολλάκις τοὺς ψεύδεσθαι βουλομένους ἀναφέρειν πρὸς ἀριθμὸν παίδων, οὓς ἀδελφοί φαμεν εἶναι, ἢ πρὸς πατέρα γηραιόν. Αὐτίκα γοῦν εἶπεν ὁ Ἰούδας τοῦ Ταμάρ· ἐν πᾶσι γὰρ ψευδόμενος, καὶ ἡμεῖς ἡμαρτήκαμεν εἰς αὐτόν· ἄξιον δ' ἐστὶ καταμαθεῖν πῶς τοῦτο γίνεται· ὅτι οἱ ἀδελφοὶ κατεφρόνησαν αὐτοῦ, τοῦτο ὀλίγον ἐλάλησαν εἰς τὸ φανερόν, εἰς τὸ ψεύσασθαι αὐτόν. Ἡ γὰρ ψυχὴ αὐτοῦ ἐδεήθη ἡμῶν, καὶ οὐκ εἰσηκούσαμεν αὐτοῦ· ἀπεκρίθη δὲ αὐτοῖς ὁ Ῥουβὴν λέγων· Οὐκ εἶπον ὑμῖν λέγων, Μὴ ἁμαρτήσητε εἰς τὸν παῖδα; καὶ οὐκ εἰσηκούσατε· καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐκζητεῖται. Ὡς δὲ οὐκ ᾔδεισαν ὅτι ἀκούει Ἰωσήφ, εἰδὼς τὴν γλῶτταν αὐτῶν, ἀλλ' ἑρμηνευτὴς ἦν ὁ ἐν μέσῳ αὐτῶν· ἀποστραφεὶς δὲ ἔκλαυσεν ἀφ' ἑαυτῶν. Εἶτα μεταστρέψας ἐλάλησεν αὐτοῖς. Ἀφελὼν δὲ τὸν Συμεὼν ἀπ' αὐτῶν, ἔδησεν αὐτὸν ἐναντίον αὐτῶν. Ἐνετείλατο δὲ Ἰωσὴφ ἐμπλῆσαι τὰ σκεύη αὐτῶν σίτου, καὶ ἀποδοῦναι τὸ ἀργύριον ἑκάστου αὐτῶν εἰς τὸν σάκκον αὐτοῦ, καὶ δοῦναι αὐτοῖς ἐπισιτισμὸν εἰς τὴν ὁδόν. Ὡς δὲ ἐπορεύοντο, ἠνοίχθη εἷς τῶν σάκκων αὐτοῦ, καὶ ἐθεάσατο καὶ ἔτρεμε, καὶ εἶπε τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Ἤλθοσαν δὲ πρὸς τὸν Ἰακὼβ πατέρα αὐτῶν εἰς γῆν Χαναάν, καὶ ἀνήγγειλαν αὐτῷ πάντα τὰ συμβεβηκότα αὐτοῖς.
col. 1089–1090page 265 of 391
PG 114:1089ἀνεχώρησεν, ἀλλ᾿ ὡς καὶ δόξης ἁρπαγῇ τὸν ἑαυτοῦ βαπτιστὴν ἐτιμώρησε, τοῦτο δὲ ἐκεῖνο ἀπαγγεῖλαι, τῶν λόγων τὴν δύναμιν θεωρῶν, ὡς ἄν τις ἐκ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἰδεῖν δυνηθείη, τοῦτο δὲ κατ᾿ ἐμαυτὸν ἠρευνησάμην, ὡς τῆς ψυχῆς τοῦ Κυρίου τοῖς παθήμασι συμπαθησούσης, καὶ τοῖς τῆς σαρκὸς ἄλγεσιν ἀλγησάσης· ἃ γὰρ ἡ σὰρξ ἔπαθεν, ἔπαθεν ἡ ψυχή, ἀδιαιρέτως καὶ ἀχωρίστως αὐτῇ ἡνωμένη. Εἰ δὲ καὶ τὸ θεῖον παθεῖν ἀδύνατον, τοῦτο οὐχ ἡμέτερον εἰπεῖν, ἀλλ᾿ ἐκείνων, οἳ τῶν θεολογικῶν ἐπιστήμης ἐπλήσθησαν θείων. Ἡμεῖς δὲ τοσοῦτόν φαμεν, ὡς ἡ ψυχὴ θεία οὖσα τοῖς τῆς σαρκὸς ἄλγεσι συμπαθεῖν ἠδύνατο, τοῖς δὲ ἀλγήμασι τῆς σαρκὸς θεοπρεπῶς αὐτοῖς συμπαθοῦσα, καὶ ὅλος ὁ Κύριος ἔπασχεν, οὐ κατὰ τὸ θεῖον, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον· ὁ γὰρ τοῖς ἀλγοῦσι τοῦ σώματος μέλεσι συμπαθῶν, αὐτός πως ἀλγεῖ. Ταῦτα εἰπεῖν ἐβουλόμην, κατ᾿ ἐμαυτὸν μόνον ἐρευνήσας, ὡς τῆς ψυχῆς τοῦ Κυρίου συμπαθούσης τοῖς τοῦ σώματος ἀλγήμασι. Νῦν δέ ἐστι χρεία πρὸς τὸ προκείμενον ἰέναι, τοὺς τῶν ἁγίων ἐπαινοῦντας βίους, ὥς ποτε εἶπεν αὐτοῖς ὁ Κύριος, ὡς δεῖ τοὺς ἀσκηταῖς ἐπαίνους πλέκειν, ἀλλ᾿ οὐχ ἑαυτοῖς· ὅθεν κἀγὼ τοὺς ἐπαίνους τῷ ἁγίῳ πλέξω ἐκ τούτων αὐτῶν μηδὲν πρὸς τοῦτον ἀνθρώπινον λογιζόμενος. Ἄρτι γάρ εἰσι τοῦ ἁγίου πράξεις, ἃς θέλω ἐπαινεῖν· ἅς ἐξ ἀρχῆς διηγήσεως ὡς ἀπ᾿ εὐθείας ἀρξάμενος καταλήξω. XVII. Πρῶτον εἶχεν ἄντρον ἀσκήσεως τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅπου τινὲς τῶν ἀρχαίων πατέρων ἡσύχαζον, καθ᾿ ἡσυχίαν ζῶντες ἐν Θεῷ. Ἐκεῖ δὲ τοῦτον ἦγε τὸ πνεῦμα, ὡς πρότερον τοὺς ἁγίους, ὥσπερ τὸν Ἠλίαν καὶ τοὺς κατ᾿ αὐτὸν προφήτας εἰς τὰ ἔρημα τόπια· καὶ αὐτὸς ἐκεῖ τοῖς ἄλγεσι τοῦ σώματος ἐμάχετο, κατ᾿ εὐχήν τε καὶ νηστείαν ἀγωνιζόμενος. Ἐκεῖ τοίνυν γενόμενος ὁ ἅγιος οὗτος, καὶ πολλὴν τῷ χρόνῳ προσδαπανήσας, μετῆλθεν ὡς θεοῦ νεύσει εἰς ἄλλον τόπον τῆς ἐρήμου. Οὗτος δὲ ὁ τόπος ἦν πλήρης ζῴων ὀλεθρίων, βασιλίσκων δηλαδὴ καὶ ἀσπίδων καὶ δρακόντων· ἃ πάντα τοῦ ἁγίου παρόντος ὡς ἥμερα ἦν, καὶ οὐδὲν αὐτῷ δεινὸν ἐποίησαν, χάριτι θεοῦ φυλαττόμενον αὐτόν. XVIII. Ἔλαβε δέ ποτε ψῆφον ἐκ θεοῦ ἀγαθήν, πρεσβύτου τινὸς ἀγγελικοῦ ἀνδρὸς ὀπτασίαν ἰδών, ὃς αὐτῷ εἶπεν ἀπελθεῖν εἰς χώραν Αἰγυπτίων, κεκρυμμένους εὑρήσειν ἐκεῖ πατέρας, παρ᾿ ὧν πλείονα ὠφεληθήσεσθαι. Ὁ δὲ ἅγιος ἀναστὰς εὐθέως ᾤχετο εἰς Αἴγυπτον, τοὺς ἐκεῖ πατέρας ζητῶν. Εὑρὼν δὲ αὐτούς, καθ᾿ ἡσυχίαν ζῶντας ἐν τοῖς ὄρεσι, πρὸς ὀλίγον αὐτοῖς συνδιαιτηθείς, πολλὴν ἀπ᾿ αὐτῶν ὠφέλειαν ἔλαβε, καὶ εἰς τὴν ἑαυτοῦ κατέστρεψε γῆν. Ἔνθα δὴ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς συνδιαιτώμενος, ἡσύχαζεν ὁ ὅσιος, τρόπῳ τε καὶ βίῳ πάντας ὑπερβαίνων, καὶ πολλοὺς πρὸς τὴν ἀρετὴν ἕλκων καὶ ὁδηγῶν.
ἀντελήψεσθαι, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ λόγου πᾶσαν τὴν ἄδειαν ὁμολογήσαντες, οὐκ ἔχειν ὁμολογεῖν, τί χρὴ πολεμεῖν. Ἐρωτᾶτε δέ με ἐν ὑμῖν τί τοῦ Θεοῦ τῶν παρ᾽ ἡμῖν εἰπεῖν. Ὃ δὲ ποιοῦμεν, ἐκεῖνό ἐστιν· ὃ γὰρ ἅπαξ ἡμεῖς ἀπηξιώσαμεν ὡς ἀναγκαῖον, τοῦτο καὶ ὑμεῖς σέβεσθε· εἰ δ᾽ ἄρα βούλεσθε κρατύνειν, ἐπίδειξον, τίνα τρόπον εἰς τῆς δόξης ἀνάγνωσιν ὑμεῖς κατελθόντες ἀντὶ τοῦ εἰς τὴν σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἐπιμελεῖσθε. ταῦτα μὲν εἰπὼν καὶ τοὺς λογισμοὺς τῆς ἐρωτήσεως παρ᾽ αὐτῶν λύσας, οἱ μὲν κατεπλάγησαν, οἱ δὲ ἠσχύνθησαν. ὁ δὲ εὐθὺς εἰς τοὺς κατ᾽ αὐτοῦ λόγους ἀπεκρίνατο, φωτίζων αὐτοὺς καὶ ἐπισφαλῶς ἔχοντας ἀναλαμβάνων· ἔνθα δὴ καὶ πολλοὶ πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας φῶς μεταβαλόμενοι διὰ τῆς ἱερᾶς χάριτος εἰς τὴν εὐσέβειαν κατηχοῦντο. ἐξ οὗ δὴ καὶ ἐκεῖνοι πρὸς τὴν ἡμετέραν γνώμην ὁλκὴν γίνεσθαι νομίζοντες, ὥσπερ τινὸς δεσμοῦ τῆς ἀγνωμοσύνης ἀπαλλαγέντες εἰς κοινωνίαν πίστεως ἐχώρησαν, ὑφ᾽ ἧς καὶ αὐτοὶ θεηγόρου ἐδέξαντο τε καὶ ὡμολόγησαν. XVII. Πρῶτον τῶν ἀγώνων αὐτοῦ ἦν τοῦτο καὶ τέλος, ἵνα τοῖς ἀδελφοῖς τῆς σωτηρίας πρόξενος γένηται. ἔπειτα δ᾽ ἐπὶ τὰ μείζω τῶν ἔργων χωρεῖν τε καὶ πρόεισιν. Διόπερ ἀπάρας ἐντεῦθεν, ἐπὶ τὴν τῶν εἰδωλολατρῶν χώραν ὥσπερ ἱεραπόστολος ἀφικνεῖται, κἀκεῖσε τοῖς κατεχομένοις ὑπὸ τῆς πλάνης πνεύματι τοῦ θείου φωτὸς τὰς ἀκτῖνας ἐπιλάμπων, ἐν οἷς καὶ τοὺς νεωτέρους σπουδαίως ἐπεδίωκε, τοὺς ἔτι κατ᾽ ἄγνοιαν πλανωμένους, ὅπως αὐτοὺς ὁδηγήσῃ πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ ἀληθοῦς Θεοῦ. μεθ᾽ ὧν καὶ πλείους τῶν ἐπὶ πολλοῖς ἔτεσι βαθείᾳ πεπλανημένων ἄγνοίᾳ τοῦ δαίμονος ἐλευθερώσας τε καὶ τῆς θεογνωσίας ἐμπλήσας, πρὸς τοὺς οἰκείους ἔστρεψε καὶ παρέπεμψεν. Ἔνθεν δὴ φιλανθρωπίαν καὶ ἀρετὴν τοῦ ἀνδρὸς ἐκπληττόμενοι, καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν οἱ τῷ Θεῷ πρόσφορον βίον ἀνηρημένοι ταῖς αὐτοῦ χερσὶν ἑαυτοὺς ἀνεδίδοσαν. ἕκαστος αὐτῶν ἔλεγεν ἐν ταῖς αὐτοῦ χερσὶν ἑαυτοὺς ἀνεδίδοσαν· ἕκαστος αὐτῶν ἔλεγεν· ἐὰν σύ, κύριε, λάβῃς μου τὴν χεῖρα καὶ ἀγαγῇς με πρὸς τὴν εὐσέβειαν, πιστεύω τῷ Θεῷ σου εἶναι ἕτοιμον. Ὁ δὲ ἅπαντας ἐδέχετο καὶ κατεδίδασκεν· οὐδαμοῦ παρελείπετο κατήχησις οὐδεὶς ἐκεῖθεν ἄπρακτος ἀπηλλάττετο· XVIII. Πρῶτος ἔκτοτε ἀφιγμένος εἰς τὴν διδασκαλίαν, ὃς καὶ πρεπόντως ἐν τοῖς ἐπικαίροις ἐπαίδευε καὶ κατηχοῦντο. Νεκρὸς γὰρ ἦν τέως ὁ τοῦτον ὁρῶν, ἐζωοποίει δὲ τὴν ψυχὴν ἐκεῖνος· Nihil enim nisi recurrendum est ad divitatem. Nihil enim mortuum, neque ex morte venire nos cogit alienatione animarum, sed humanissimi et qui fuissent in aliquam alienationem ab his, des hoc eis, dederint praebendo, vobis quieti ipsis salutis. Cum autem in numero eorum versaretur beatissimus ille, et ipse quoque quae dicta sunt recolens. In eos autem nec aliquid novum dicere, nec antiquum referre potuit; quin potius pro iis diligentissime precatus est, sicut oportebat fidelem pastorem, qui nec volenti nec invito nocumentum ferre debet. Multos autem ex illis ad Christi fidem adduxit efficacissime, validissimis argumentis, varia ratiocinatio, probando, vobis quieti ipsis salutem. In eos enim mirabiliter lucebat ex illis fidei lux, quos ad viam salutis adducebat.
col. 1091–1092page 266 of 391
PG 114:1091Ιθ΄. Ὡς γὰρ ἄριστός τις καὶ φιλοπονώτατος γεωργὸς τοῦ ἀρετῆς ἐργάτης ἐπεχείρει τούτους ἐγγυᾶσθαι τῆς τε κακίας ῥίζας καὶ τοῦ πονηροῦ ἀπάρτει ἄνθεα, εἶθ' οὕτω ἡμᾶς αὐτῷ καὶ ἥμερος τῆς γῆς ἀγαθοὺς, ὥσπερ τοῖς ἀνθρώπων φυτῶν, τὰ τῆς ἀρετῆς καὶ φιλοσοφίας καταθεῖναι φυτά. Μετὰ τοῦτα γοῦν τοὶς τρεῖ ἐλεημόνως ἀδίους, εἰς τοὺς θεσεῖς τοῦ εἶναι ἀνθρώπους, κατεχεῖ ψυχήν, καὶ γεωργεῖ τὸ φιλόπτωχον εἰς τοσοῦτον, εἰς πολλοὺς μὲν τοὶς δεξιῶν ὀργύτων θεῖναι, μὴ δωρολύτης τοὶς πένησι, τὸν πρῶτον μικρολόγον οἶτα καὶ φειδωλόν (ἵνα μὴ λέγω καὶ λυγτότερον αὐτὸς τὸ λαθεῖν τε αὐτῷ καὶ τοὶς ἄλλοις διαπαθεῖν), εἰς πλούτου παρακεκλημένους καὶ κοινωνικοῦς, εἰς τῆς πλησρεστάτης, ὁ φησιν, εἰς τὴν κεντύτον ἀμφοτέρας ἀνδύνους· ἵνωτε δὲ τὸ μηδὲν ἔχειν προτιμᾶσθαι, καὶ τοῦ πλούτου παντὸς τοὶς πένησι φιλοτίμως παρεχωρίζοντας τὸν μονήρη βίον διάγειν. Τοιαῦτα μὲν γὰρ τὰ διαφόρως εἰσηγεῖτο, εἰ θεῖός τινι πάντων ἀντιλήπτωρ, ἀνήρ, τῆς τε ζωῆς ἐλπίδας ἀνέχρηναν, καὶ πρὸς ὃν μόνον ἐγνωκὰ ἄρτον, ἀφ' οὗ πλοῦον προσέχειν, καί.
col. 1089–1090page 265 of 391
PG 114:1090νῶς προσηύξατο πρὸς τὸν Θεὸν περὶ αὐτοῦ· καὶ πε ραχρῆμα ἀπῆλθεν ἀπ᾿ αὐτοῦ ὁ ἐπίμων, καὶ ἐκαθαρίσθη. Ἔλαβον δὲ αὐτὸν οἱ γονεῖς αὐτοῦ ὑγιῆ, καὶ ἀπῆλθον δοξάζοντες τὸν Θεόν. Ζ΄. ᾿Αλεξανδρία δὲ τις ονόματι ἀπὸ ᾿Αρίβης τῆς κατὰ "Αβυδον δρακοντιαῖον ἔχουσα πνεύμα, κυρίω ζουσα καὶ ἀναιρουσα πολλούς, ἠνέχθη πρὸς τὸν δοῦ λον του Θεοῦ, καὶ ἐπιτιμήσας τῷ πνεύματι, Ιπσατο αὐτὴν, καὶ ἀπέλυσεν εἰς τὰ ἴδια. Συνοδίου δέ τινος ἀπὸ ᾿Αβύδου θυγατέρα παρθένον ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου ἐλαυνομένην ἐν τοῖς ὄρεσιν συλλαβόμενοι οἱ ταύτης γονεῖς ἡγαγον πρὸς τὸν δίκαιον· καὶ ἐπισ θεὶς τὰς χεῖρας καὶ ἐπευξάμενος Ιάσατο αὐτήν. "Αλο λον "Αξανόν τινα στρατιώτην, ἔχοντα πάντα τὰ μέλη β αὐτοῦ παρειμένα, ἤγαγον πρὸς τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ, ἣν ὕδατι βρέχων καὶ ἐπευχόμενος, ὑγιῆ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἀπέστειλε περιπατοῦνται Ἕτερον δέ τινε Σύρον τῷ γένει, ὀνόματι ᾿Αλαβάν, τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ πονηροῦ τοῦ ἐνοικοῦντος δαίμονος ἐκ τοῦ διατέγου των κατηχουμενίων τῆς ἁγίας ἐκκλησίας ἧς ἔκτισ σεν ὁ ἅγιος ἀνὴρ κρεμασθέντα καὶ νεκρὸν ἀποτελεσ σθέντα ἐπιστὰς τῷ πτώματι ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, δι' εὐχῆς κἀκεῖνον ἐζωοποίησε καὶ τὸν δαίμονα ἀπ' αὐτ τοῦ ἐφυγάδευσεν. Ἔκτροπος ἐκ τῆς Παρέας ήγαγε τὴν ἑαυτοῦ γαμετὴν πρὸς τὸν ὅσιον ἔχουσαν πνεῦμε ἀκάθαρτον, καὶ παρεκάλει πολλὰ, ἵνα εὔξηται ὑπὲρ αὐτῆς, ὅπως ἰαθῆ ἀπὸ τοῦ ἐνοχλοῦντος αὐτὴν δαίμονος. Ὁ δὲ εἴξας τῇ παρακλήσει, προσλαβόμενος αὐτὴν, καὶ ἐμφυσήσας εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῆς, καὶ ἐπευξάμενος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτῆς δοξάζων τὸν Θεὸν, ἀπίει εἰς υὸν οἶκον αὐτοῦ ἔμα αὐτῇ. ᾿Ακακίαν δέ τινα ἀπὸ τοῦ κτήματος οὖσαν τοῦ λεγομένου Κηλα λίου, ὑπὸ Πνεύματος ἀκαθάρτου συντριβομένην ἤγαγον πρὸς αὐτὸν καὶ τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου έχει βαλὼν τὸ δαιμόνιον, ὑγιῆ ἀπέλυσεν. Εὐχερία τις ονόματι, γαμετή ᾿Αγαπίου μαγιστριανού Ηρακλεώ του ὑπὸ φαρμακείας Επηρεασθεῖσα καὶ τὰ ἐντὸς ; διατρωγομένη, ηνέχθη πρὸς τὸν ὅσιον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐπευξάμενος αὐτῇ καὶ τοῦ ἐλαίου τῶν ἁγίων ποτίζων, ὑγιῆ ἀπέστειλεν εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς. Η΄. Μαξιμίνός τις ονόματι ἀπὸ Βίζης τῆς πόσ λεως Θράκης, μαθητεύων ἑνὶ τῶν παρ' ἡμῖν διακόσ νων, ονόματι Ψέρτην, οὗτος ὁ Μαξιμίνος άρρω στίς δυσεντερίῳ περιπεσών, ἀπεγνώσθη. Μαθόντες δὲ οἱ τούτου γονεῖς, ἦλθον ἀπὸ Βύζης ἐν Λαμψάκῳ τὸ θάψαι αὐτόν. Καὶ λαβόντες αὐτὸν σὺν τῷ κλι νιδίῳ, πίστει φερόμενοι ἄγουσιν αὐτὸν ἐν τῇ ἁγίᾳ έκκλησίᾳ, καὶ τιθέασιν αὐτὸν ἐν τῇ εἰσόδῳ τοῦ ἐπισ σκόπου, δι' ἧς ἔμελλεν ἀνιέναι ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ. Ελθὼν δὲ ὁ ὅσιος ἀνὴρ καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἐν τῇ κλίνῃ ἄπνουν κείμενον, καὶ τοὺς γονεῖς ολοφυρομένους, καὶ πάντες τοὺς συμπαρόντας κλείοντας, εδάκρυσε καὶ αὐτὸς, καὶ κλίνας τὰ γόνατα προσηύξατο πρὸς τὸν Θεὸν περὶ αὐτοῦ, καὶ τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου της σοῦ Χριστοῦ ἐπέστρεψε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἐπ᾿ αὐτὸν, καὶ ἀνεκάθισεν ὁ νεκρὸς καὶ ἤρξατο λαλεῖν. Δοὺς δὲ
col. 1091–1092page 266 of 391
PG 114:1092αὐτῷ χεῖρα ἀνέστησεν καὶ ἀπέδωκε τοῖς γονεῦσιν, & ὡς πᾶσαν τὴν πόλιν δοξάζειν τὸν Θεὸν ἐπὶ τῷ γεγο νότι. Γυνὴ δέ τις διάκονος, Ασήρμου κώμης τῆς Χερσονήσου, ὀνόματι Θεοφίλα καὶ σὺν αὐτῇ Ρουφίνα ἀείπαις ἐκ τῆς αὐτῆς κώμης, ὑπὸ πνεύματος ἀκα θέρτου πάρετος γεγονότα, ηνέχθησαν τῷ ἁγίῳ ἀνδρὶ, ἃς ἐν ἡμέραις ὀλίγαις, ὕδωρ ἐπιβρέχων καὶ ἐπευχόμενος, τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου ὑγιεῖς ἀπέπεμψεν εἰς τὰ ἴδια. Ιλαρίου τινὸς πρεσβυτέρου ἀπὸ Σανσαδίας, υἱός μονογενής, ὀνόματι θαλάσσιος, ὑπὸ πνεύματος πονηροῦ ἔξω τῶν φρενών γενόμενος, ηνέχθη τῷ ὁσίῳ· ὃν καὶ ἐπευχόμενος ἐν ὅλαις ἑπτὰ ἡμέραις εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἤγαγεν, καὶ εὐχαριστοῦντα τῷ Κυρίῳ σὺν τῷ Πατρὶ ἀπέλυσεν, Γραΐδα δέ τινα πενιχράν ὀνόματι Καλιόπην καὶ σὺν αὐτῇ ἑτέραν κόρην, ονό ματι Κυριακήν, ἀμφοτέραις ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρ- Η του παιδευομένας ἤνεγκαν πρὸς αὐτόν, καὶ διὰ τῆς πρὸς Θεὸν εὐχῆς ἐθεράπευσεν· δούς τε αὐταῖς καὶ τὰ πρὸς διατροφὴν ἀπέλυσεν. Θ΄. Πρὸς δὲ τούτοις καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἀνεκδιηγή τοις θαυμασίοις συνέβη τότε τὸ ταμιακὸν βαφεῖον τῆς πορφύρας ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου ἐνσκήψαντος, ἐμποδίζεσθαι, καὶ μὴ ἀποτελεῖν τὴν ἐξ ἔθους βαφήν, ἀλλὰ καὶ φανερῶς ἐπιφαίνεσθαι τὸν ἀκάθαρ τον δαίμονα τοῖς βαφεύσιν καὶ μὴ συγχωρεῖν τὸ βα σιλικὴν ἀποτελεῖσθαι ἔργον, ὡς ἐκ τούτου πολὺν κίνδυνον καὶ ζημίαν ὑπομένειν τοὺς δουλεύοντας καὶ τοὺς βαφεῖς. Ταῦτα μαθὼν ὁ ὅσιος ἀνὴρ, προθύμως εἰς τὸν τοῦ βαφείου παρεγένετο τόπον, καὶ προσκα λετάμενος τὸν ἐνεργοῦντα ἀκάθαρτον δαίμονα, καὶ α ἐπιτιμήσας αὐτὸν ἐπὶ τῷ φοβερῷ καὶ ἁγίῳ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ, ἄφαντον αὐτὸν πεποίηκεν ἀπὸ πάσης τῆς ἐνεργείας, ἐκείνου κράξαντος εἰς ἐξέκουσιν πάντων, ὅτι ὑπὸ πυρὸς ἐλαύνεται εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός. Κελεύσαντος δὲ τοῦ ἁγίου ἐγέμισαν οἱ βαφεῖς τοὺς λέβητας, καὶ παρόντος αὐτοῦ ἐχάλων ἔριον καὶ τὴν δέουσαν βαφὴν ἀνεμποδίστως ἐξ ἐκείνου ἐδέχετο καὶ εἰς τὸν μετέπειτα χρόνον· καὶ οὕτως ἐῤῥύσθησαν οἵ σε πολιτευόμενοι καὶ οἱ βαφεῖς πάντες τοῦ βασιλικοῦ κινδύνου. 1. Τεράστιον θέαμα γενόμενον ὑπὸ τοῦ ὁσίου τού του Πατρός ἡμῶν Παρθενίου ἀκούσατε. Ἐν τῷ καιρῷ τῆς τῶν θύνων ἀλείας ὅτε οἱ μὲν ἰχθύες ὁρῶντο τοῖς ἀλιεῦσιν, ὡς ἤδη ἐν χερσὶν ὑπάρχοντες· χαλωμένων δὲ τῶν δικτύων οὐδὲν πλέον ἤνυον ἢ τὸν κόπον μό νον ὑπέμενον. Τοῦτο δὲ ὑπὸ διαβολικῆς αὔρας το εμπόδιον ὑπῆρχεν, οὐκ εἰς ἓν ἢ δεύτερον ἐμπόριον γενόμενον, ἀλλ᾽ εἰς ὅλην τὴν παραλίαν, ἄχρις 'ύ ᾿Αβύ δου. Καὶ συναχθέντες ἅπαντες ἐπὶ τῷ αὐτῷ, ἐδεήθησαν τοῦ δικαίου ἀνδρός, εὔξασθαι πρὸς τὸν Θεὸν περὶ αὐτῶν. Εὐχυμένου δὲ αὐτοῦ μετὰ νηστείας καὶ κλαυθμοῦ, ἐφανέρωσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς τὴν σατανικήν ἐνέργειαν. Ὁ δὲ διεγερθεὶς οὐκ ὤκνησεν παραγενέσθαι ἐν ἑκάστῳ ἐμπορίῳ ἕως ᾿Αβύδου, καὶ εὐλογῶν ὕδωρ καὶ ἐμβάλλων ἄλας, ἐοικαλούμενος τὸν Θεὸν ο υπο
ἐπέβαινε τοῖς δικτύοις καὶ ἐπέτρεπε παρόντος απο τοῦ τὴν συνήθη ἄγραν τῶν ἰχθύων ποιήσασθαι. Τότε χαλῶντες μετά πολλῆς χαρᾶς τὰ δίκτυα, τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου καὶ τῇ εὐχῇ τοῦ ὁσίου τοσούτων ἀγαθῶν ἐντὸς ἐγένοντο ἅπαντες ἐν τῇ ἄγρ, ὡς καὶ τοῦ παρ ελθόντος χρόνου ἀναπληρῶσαι τὸ λειπον. Καθημένου δὲ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς ἐν τῷ κατὰ Πτελαίας Εμπορίν, καὶ γινομένης τῆς ἄγρας τῶν ἰχθύων, ἐλκομένου τοῦ δικτύου, θῦνος μέγιστος ἐκ τοῦ δικτύου προσπηδήσας, ἔῤῥιψεν ἑαυτὸν εἰς τοὺς πόδας τοῦ ἁγίου ἀνδρός, ὅνπερ σφραγίσας καὶ ἐπευξάμενος ἐκέλευσεν πτη θῆναι καὶ τοῖς ἀδελφοῖς διαδοθῆναι εἰς δόξαν Θεοῦ. ΙΑ΄. Ἡρακλεώτην μονηρίῳ ἐκ διαβολικῆς ἐνερ γείας παρεθέντα τοὺς πόδας ονόματι Κάλλιστον ἤγαγον πρὸς τὸν μακάριον, ὃν ἱκσάμενος τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου ἰδίοις ποσὶν περιπατοῦντα ἀπέπεμψεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Ἕτερον δέ τινα ὀνόματι Λέσβιον ἀπὸ τῆς νήσου τῆς λεγομένης Ωας ἤγαγον πρὸς τὸν ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ ὅλον ἡλκωμένον ἀπὸ τῶν ποδῶν ἕως κεφαλῆς, μηδὲν διαφέροντα λεπρού, ὃν ἀλείφων ἐλαίῳ, καὶ ἐπευχόμενος ἐν τρισὶν ὅλαις ἡμέραις ὑγιῆ ἀπέστειλεν. Εκ πολλῶν δὲ καὶ μεγάλων θαυμασίων ὑπ' αὐτοῦ χάριτι Χριστου γεγονότων ἐν μέρει καθ᾽ ὁ ηδυνήθην ἐγνώρισα τῇ ἀγάπῃ ὑμῶν, οὐχ ὡς διδασκάλου ποιούμενος λόγον ἐπὶ τὸ σεμνῦναι, διότι «ἀπολεῖ Κύριος πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος, ο ἀλλ᾽ αὐτὰ τὰ πράγματα μαρτυρεῖ καὶ μετὰ τέλος γινόμενα χρείας αὐτὸν καλεσάσης, κατέλαβε τὴν μητρόπολιν 3: Ηράκλειαν τῆς Θράκης, καὶ συντυχών τῷ ἐκεῖσε ἀρχιεπισκόπῳ ἐσχάτως ἔχοντι, ἐπύθετο τῆς έδρας στίας τὸ αίτιον. Γνοὺς δὲ διὰ θείας ἀποκαλύψεως ὅτι φιλαργυρίας ἕνεκε παιδεύεται, νοσφιζόμενος τὰ τῶν πτωχῶν, καὶ τούτους στερίσκων, τῇ ἕωθεν ἀπῆλθε πάλιν εἰς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ καὶ εἶπεν αὐτῷ Εγειρε, ὁ μέγας. Οὐ γὰρ ἀῤῥωστίαν σωματικὴν ἔχεις, ἀλλὰ νόσῳ ψυχική παιδεύῃ· τούτην ἀπόθου, καὶ αὖθις υγιαίνεις. Λέγει αὐτῷ ἐκεῖνος· οἶδα καὶ αὐτὸς ὅτι ἁμαρτωλός εἰμι καὶ τούτου χάριν παιδεύομαι· ἀλλ' εύξαι ὑπὲρ ἐμοῦ ὅπως κουρισθῶ τῶν ἀνομιῶν μου. Λέγει αὐτῷ ὁ ὅσιος Ἐὰν εἰς ἄνθρωπόν τις ἁμάρτη, ἴσως ἢ περὶ αὐτοῦ εὐχὴ ἀκουσθήσεται· τὸ σὸν τόσημα εις Θεόν συντείνει. ᾿Απόδος οὖν τὰ τῶν πτωχῶν τῷ Πεῷ, καὶ ἔσῃ ὑγιὴς ψυχῇ τε καὶ σώματι. Τότε εἰς αὐτὸν ἐλθὼν εἶπεν· Επ᾿ ἀληθείας, Πάτερ,, ἡμάρτηκε τῷ Κυρίῳ· ὁ δὲ Κύριος δίκαιος. Καὶ προσκαλεσάμενος τον διέποντα αὐτοῦ, ἐκέλευσεν εἰς μέσον ἐλθεῖν πᾶν τὸ ψρυσίον τὸ ἐκ τῶν πτωχῶν συναχθέν, καὶ ηνέχθη χρυσίον ἱκανόν. Παρεκάλει δὲ τόν ὅσιον ὁ ἐπίσκοπος, διαδοῦναι αὐτὸ τοῖς πτωχοῖς· ὁ δὲ οὐκ ήλατο εἰπὼν, τοῦ Θεοῦ ἐνισχύοντας σε, σὺ δ' ἑαυτοῦ ἀπόδος αὐτοῖς τὰ αὐτῶν. Τότε καθεσθεὶς ἐπὶ φορίῳ ἀπῆλθεν εἰς τὸ μαρτύριον τῆς ἁγίας μάρτυρος Γλυκερίας, καὶ συναγαγών πάντας τοὺς πενομένους τῆς πόλεως, πᾶσι διέδωκεν ἀφειδώς. Ὁ δὲ φιλάνο θρωπος Θεὸς ὁ τὰ δύο λεπτὰ τῆς πενιχρᾶς χήρας μὴ παριδών, καὶ τὴν πλουσίαν πρόθεσιν τῆς χήρας ἐπὶ ; οὐχ εἴλετο.
col. 1093–1094page 267 of 391
PG 114:1093Ηλίου τοῦ προφήτου ἀποδεξάμενος, καὶ τῆς ἐναγούς πόρνης τὰ δάκρυα μὴ ἀποστραφείς, καὶ τοῦ τελώνου τὸν στεναγμὸν δικαιώσας, αὐτὸς καὶ τοῦ προβῥηθέν τοῦ ἀρχιεπισκόπου τὸν μετάμελον εἰσδεξάμενος, ἐν τρισὶν ἡμέραις τελείαν παρέσχε τὴν ὑγείαν. ΙΒ΄. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ θεράπων Παρθένιος περιήγεν ἐφ' ἑκάστης τοὺς εὐκτηρίους οἴκους τῆς πόλεως, τὰς συνήθεις εὐχὰς ἐπιτελῶν· ἐν οἷς εἰσελθὼν ἐν τῷ κατὰ Χίλας μαρτύριον οὕτως ἐπιλεγόμενον, εὗρεν ἐκεῖ τινα κατακείμενον ὅλον ξηρόν. Αἰτήσας δὲ ἔλαιον καὶ ἐπευξάμενος, κλίνας τε τὰ γόνατα, μετά κρύων ἐδέετο τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοῦ, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῆς προσευχῆς, ἠρέμα καὶ κατὰ μικρὸν τοῦτον τῷ ἐλαίῳ διαμαλάσσων, εὐθὺς καὶ παραχρῆμα ἀνέστησεν, καὶ ὑγιῆ εἰς τὰ ἴδια ἰδίοις ποσὶν ἀπιέναι ἀπὸ έτρεψεν. Τούτου δὲ γενομένου τοῦ παραδόξου θαύ ματος ἐν Ηρακλείᾳ τῇ πόλει, πάντες ὅσοι εἶχον ἀσθενείας, κατέδραμον πρὸς τὸν ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ δυνάμει τοῦ Χριστοῦ ὑγιεῖς ὑπέστρεφον ἅπαντες. Συμπαρῆν δὲ αὐτῷ καὶ Ὑπατιανὸς, ὁ κατ' ἐκείνου καιροῦ ἀρχιδιάκονος τῆς πόλεως Ηρακλείας, ὅτε τὰ θαυμάσια ἐγένοντο. ῞Οπερ θεασάμενος, πί στει εἰς πόδας τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς παρακαλῶν αὐτὸν μετά δακρύων, ὅτι ἐν κτήματι αὐτοῦ ἔσπαρται πολλὰ, ὑπὸ δὲ τῆς ἀδροχίας ἅπαντα ἐξηράνθη ἀλλὰ παραγενοῦ ἐπὶ τὸν τόπον καὶ πρόσευξαι πρὸς τὸν Θεόν, ὅπως παράσχῃ ὑετὸν τῇ γῇ, ἵνα σωθῇ πᾶσα ἡ πατρίς. Ὁ δὲ ὅσιος ἀνὴρ προθύμως ἐπὶ τὸ προ κείμενον ἐξάδιζε· καὶ γενόμενος κατὰ τὸν τόπον, & καὶ ἰδὼν ἅπαντα ἐξηραμμένα, κλίνας τὰ γόνατα καὶ τὰς χεῖρας εἰς οὐρανοὺς ἀνατείνας, μετά δακρύων ἐδέετο τοῦ Θεοῦ καταπέμψαι νετὸν τῇ γῇ εἰς καρ ποφορίαν. Ὁ δὲ φιλάνθρωπος Θεὸς ὁ ἀεὶ τὸ θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιῶν, ἔτι τῆς εὐχῆς ἐν τῷ στόματι τοῦ ἁγίου οὔσης, συνεσχέθη ὑπὸ νεφῶν ὁ οὐρανὸς καὶ κάτεισιν ὑετὸς καὶ ἐκόρεσε πᾶσαν τὴν γῆν. Εἰσελθόντων δὲ αὐτῶν ἐν τῷ ἀγρῷ, ἐπεζήτησεν οἴκημα, ἐν ᾧ τὰς εὐχὰς ἐκτελέσει. Καὶ εἰσήγαγεν αὐτὸν ὁ ἀρχιδιάκονος ὁ κύριος τοῦ ἀγροῦ εἰς ἕνα τῶν κοιτωνίσκων, καὶ διενυκτέρευσεν ἐκεῖ ἐν ταῖς προσ ευχαῖς, καὶ τῇ ἔωθεν προσκαλεσάμενος τὸν ἀρχιδιάκονον, ἔφη αὐτῷ Πρόσεχε ἑαυτῳ· οὐ γὰρ ἀγνοεῖς, ὡς ἐπαιδεύθῆ ὁ ἐπίσκοπος διὰ φιλαργυρίαν· ἔδειξεν γάρ μοι ὁ Θεὸς ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ, ὅτι ἐπίσκοπος γενήσῃ οὐ μετὰ πολλὰς ἡμέρας. Ορα οὖν, ἵνα των πτωχῶν πρόνοιαν ποιῶν ἔσῃ· τοῦτο γὰρ ὑπὲρ πάντα; τὸν Θεὸν θεραπεύει. δ ΙΓ΄. Παρεκάλει οὖν αὐτὸν δ᾽ ἀρχιδιάκονος, ἵνα ἀπέλθῃ εἰς τὸ κτῆμα καὶ ἐπεύξηται ταῖς χώραις καὶ ταῖς ἀμπέλοις· ἐν οἷς εἰσελθὼν εἰς μίαν μεγίστην χώραν μηδὲν ἔχουσαν εἶπεν αὐτῷ· Διά τί αὐτὴν οὐκ Έσπειρες μεγίστην οὖσαν; Ὁ δὲ σύνδικους γενόμε
col. 1095–1096page 268 of 391
PG 114:1095Ἡ γὰρ φωνὴ αὐτοῦ ὑπὸ πολλῶν ἀκουσθεῖσα καὶ ἡ συναναστροφὴ αὐτοῦ, ἡδέως σφόδρα ἔθελγε τὰς ψυχὰς τῶν πλησιαζόντων. Τοῦτο μὲν οὖν ἦν τὸ παντελῶς αὐτὸν μὴ δύνασθαί ποτε ἀργεῖν· ἐπεὶ καὶ πρὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας παρρησίαν εἶχεν, ὡς οἱ ἰατροὶ, οὐ φειδοῦς τε καὶ κόπους, ἀλλ' ἐλευθέρως τε καὶ ἀφόβως τοῖς καμοῦσι προσφέρεσθαι εἰθισμένοι. Ἦν δ' ὅτε καὶ τοῖς πρὸ αὐτοῦ τελειωθεῖσι συνεχάριτο, καὶ ταύτῃ τὴν εἰς αὐτοὺς τιμὴν ἐξεπλήρου. Τοιαύτη μὲν ἡ τῆς ζωῆς αὐτοῦ σεμνότης τε καὶ φαιδρότης. Ὕβρεως δέ γε τοῦ Σατανᾶ καὶ Θεοῦ παιδείας· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια, ὥσπερ ἡ τῶν ἀγαθῶν γεωργῶν ἐπιμέλεια, οἳ τοὺς εὐφόρους τῶν βλαστῶν οὐκ ἐῶσιν ἀνεπίσκεπτα φύεσθαι, ἀλλ' ὑποτέμνοντες ταῦτα, τελεωτέρους παρέχουσιν. Ἔκρινε γοῦν ὁ Θεὸς τὸν ὅσιον παιδαγωγῆσαι, ἵνα τελειωθεὶς τῶν ἀθλητῶν γένηται στεφανίτης. Κατηγορεῖται τοιγαροῦν παρὰ τοῖς ἄρχουσι, καὶ ἀχθεὶς ἐπὶ τοῦ δικαστοῦ, πολλῆς τε βασάνου πεῖραν λαμβάνει. Πρῶτον μὲν γὰρ ξύλῳ ἐντεθεὶς τοὺς πόδας ἐσφάλη, εἶτα δ' ὄγκῳ λίθου βαρεῖ προσδεθεὶς ἐταλαιπωρήθη, καὶ τὰς πλευρὰς λεπτουργοῖς ξύλοις κατεξύσθη, μάστιξί τε ἀνηλεῶς ἐρραπίσθη. Ἐφ' ἑκάστῳ δὲ τούτων ὁ μάκαρ ηὐχαρίστει τῷ Θεῷ, ὁ δὲ τύραννος ὑπεραγανακτῶν ἐκέλευσεν αὐτὸν τῆς κεφαλῆς ἀποτμηθῆναι. Ὁ δὲ ἅγιος ἤτησεν εὐκαιρίαν εὐχῆς· λαβὼν δὲ ηὔξατο λέγων· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεός μου, ὁ παρέχων ὑπομονὴν τοῖς ἐλπίζουσιν ἐπὶ σοί, δέξαι τὸ πνεῦμά μου εἰρηνικῶς, καὶ δὸς εἰρήνην τοῖς δούλοις σου τοῖς πανταχοῦ, ὅτι σοι πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Καὶ εὐθὺς ἀπεκεφαλίσθη. Καὶ ἐτελειώθη ἐν εἰρήνῃ, τῆς μακαρίας καταξιωθεὶς κλήσεως, τῇ εἰκοστῇ πρώτῃ τοῦ Ἰανουαρίου μηνός.
γίας. Τίνα δὲ ὁ μὲν εἰς εὐτελῆ βαλεῖν κελεύσαντα μέν, εἰς ψυχρὸν ὕδωρ εἰσβάλλουσι· κἀκεῖ τοῦ χειμῶνος λαβομένου, καὶ τοὺς βαθμοὺς τοῦ λουτῆρος καταδύντος, μετεωρίζουσι καὶ αὖθις ἐγκρύπτουσι· καὶ τοῦτο ποιοῦντες οὐκ ἐπαύσαντο, εἰς ἕωθεν τῆς νυκτὸς ἐκεῖθεν αὐτὸν ἀγαγόντες. Εἶτα ἐν πλακὶ σιδηρᾷ κατακλίναντες, καὶ πῦρ ὑποθέντες, ἐπηλάζοντο τοῦ εὐκτηρίου τεθαμβωμένοι· καὶ θεώμενοι θαῦμα παράδοξον· δρόσος γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καταπεσοῦσα ἔσβεσε τὸ πῦρ, καὶ ἐρρύσατο τὸν ἅγιον ἐκ τῆς τῶν ἀσεβῶν χειρός. Τοῦτο ἰδόντες ἐκεῖνοι, ἔτι μᾶλλον θυμωθέντες, ἀπέτεμον αὐτοῦ τὴν κεφαλήν. Καὶ τοῦτον μὲν οὕτω τὸν βίον ἀπελίπατο καὶ τὸ μαρτύριον ἐδέξατο. Ὁ δὲ τῶν ἀθλητῶν στεφανωτὴς Χριστὸς τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ γενναίως ἀγωνισαμένοις τοὺς ἀμαράντους νέμει στεφάνους· ᾧ πρέπει δόξα, τιμή, κράτος, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΤΗ ΑΥΤΗ ΗΜΕΡΑ. Μνήμη τοῦ Ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Σάββα τοῦ ἐπικαλουμένου Στρατηλάτου. Οὗτος ὁ Σάββας ὁ Στρατηλάτης ὑπὸ Αὐρηλιανοῦ τοῦ τυράννου ἀνηρέθη· ἐκ γένους ὢν Γότθος· τῆς δὲ ἀρετῆς ἀντεχόμενος, καὶ τὰς ἀρίστας κτώμενος κατορθώσεις, ἡγεμονικῆς ἀξίας ἠξιώθη. Τὸν γὰρ Χριστὸν ἐκ ψυχῆς πιστεύων, τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπην οὐδενὶ τῶν πάντων ὑπέτασσεν. Οὐ πλοῦτος, οὐ δυναστεία, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἐπ' ἐξουσίας φαινομένων εἶναι εἴργαζεν αὐτὸν ἐπαρθῆναι τῷ φρονήματι, καὶ κατολιγωρῆσαι τοῦ θεοῦ. Ἀλλ' ὅσῳ μᾶλλον ηὔξανεν ἡ παρὰ τοῦ βασιλέως χάρις, τοσούτῳ μᾶλλον αὐτὸς ἑαυτὸν ἐτεπείνου, κατὰ τὸν εἰπόντα· Ὅσῳ μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπεινοῦ σεαυτόν. Βαπτισθεὶς δὲ ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου, εὐθέως τεσσαράκοντα χρυσοῦς τῷ Χριστοῦ πτωχοῖς διένειμε. Χρόνου δὲ διελθόντος, πολλῶν δαιμόνων τύπτεσθαι αὐτὸν ἐπεχείρησαν· ἀλλ' ἑκάστοτε τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι ἐκρατύνετο, καὶ κατεδαμάζετο τοὺς δαίμονας. Ταῦτα δὲ πυθόμενος ὁ τύραννος Αὐρηλιανός, ἐξαγανακτήσας, ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀρθέντα ῥιφθῆναι εἰς ποταμόν. Καὶ οὕτως ἐτελείωσε τὸν βίον ὁ μακάριος Σάββας, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Day 9Die 9

col. 1097–1098page 269 of 391
PG 114:1097οὓς ἂν ποτε ταύτῃ λαθεῖν, ἀδύνατον, οἷόν τε γε κατὰ μικρὸν εἶναι δοκεῖ. Κατεῖδεν ἄρα τὴν πόλιν ἐκτρέχουσαν, κοινῷ τε φόρτῳ κατεχομένην ἅπαντα· γυναῖκας ἰδὼν τοὺς νόμους ἀθροῦντα, ὡς καταλύεσθαι τὴν εὐταξίαν εἶναι φαίνεσθαι τοῖς ἁπανταχοῦ. Καθεώρα δὲ καὶ τὰ δύο τάγματα ὅλα τῆς πόλεως εἰς αὐτὴν συρρεόντων, καὶ ὡρμημένα καρποῦσθαι τῆς τοιαύτης θέας, καὶ ἐφίεσθαι μᾶλλον αὐτῆς. Ἑώρα δὲ καὶ ποικίλα κοσμήματα, καὶ ταῦτα ἅπαντα τοῖς εὐεργεσιῶν ἁπανταχοῦ καὶ πλεκτοῖς χρυσίου πεπλεγμένα. Πάντα μέν, ἠδ᾽ ὅπη ποτὲ τῶν ἐν τῷ βίῳ καλῶν εἶναι φαίνεσθαι τοῖς ὁρῶσιν ἔδοξεν. Παῦλος δ᾽ οὖν μέντοι τοιαῦτα εἶδε καὶ τοιαῦτα ἐπεθύμει τοῖς λοιποῖς Κεφαλαίοις τε ἐνδεικνύμενος ἅπαντα, ἃ εἶπον μέν, ἐπιδεικνύμενος δὲ οὐχ ἑαυτῷ μόνον. Ὀφθέντα δ᾽ αὐτοῖς ταύτῃ τε ἐν αὐτοῖς χρόνῳ τινὶ βεβηκότα ἄρτι· λόγους τε αὐτοῖς προσρηθεὶς ἐπ᾽ αὐτοῖς τε τοῖς πράγμασιν, ἐπεὶ καὶ ἀμφοτέρωθεν ἅπαντα σαφῶς ᾔδεσαν. Ἕως ἂν οὖν εἰς ταῦτα κατίδοιεν αὐτοῖς εἰς αὐτοὺς προσεγγίζοντα, ἦσαν δὲ καὶ πάντα τῶν πρώτων ὑπεχόντων ἑαυτοὺς τοῖς λοιποῖς βεβαίως ἀκολουθεῖν εἰδότων. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἄλλοι τινὲς ἦσαν τοῖς κατεπείγουσι χρόνοις ἐπὶ τῶν αὐτῶν τάξεων καὶ εὐθείας ὁδοῦ βαδίζοντες, καθελεῖν τε τὰς πλευρὰς ἐπὶ τῶν αὐτῶν διαπεπτωκότας, ἥκειν δ᾽ ἐπ᾽ αὐτοὺς δῆλον ἦν, ὅσα ἤθελον διανοεῖσθαι, ταῦτα λοιπὸν αὐτοῖς προσόντα εὑρίσκειν. Ἵνα δὲ μὴ παντελῶς λάθωσιν ἑαυτοὺς εἰς τέλος ἀπολλύντες, ἄλλος μὲν ἑκὼν παρεδίδου ἑαυτὸν εἰς τὸ ἐλέγχεσθαι, ἄλλος δ᾽ αὖ παρεχώρει τοῖς κατηγόροις αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν μὲν ἐπεστρέφετο, εἰς αὐτοὺς δ᾽ οὐκ ἐβούλετο. Καταδικαζομένους δ᾽ αὐτοὺς ἑώρα, καὶ ἐπ᾽ αὐτοῖς συνήλγει, σὺν αὐτοῖς δ᾽ ἑαυτὸν κατεδίκαζεν ὡσανεί. Οὐδεὶς δὲ τοιαύτης ἀθλίας ἐλπίδος ἄξιον ἑαυτὸν ἡγεῖτο, ὥστε ἐφ᾽ ἑαυτῷ μόνον εἶναι παρεσκευάσθαι. Πλεῖστοι δ᾽ αὖ τῶν ἐπ᾽ ἀρετῇ τε τεταγμένων, οἷς ἦν τὸ εὐλαβεῖσθαι προσῆκον, εἴ τι καὶ λυπηρὸν ἔπαθεν, ἐφ᾽ ᾧτε κοινῇ θρηνεῖν ἅπαντες ἐπείγοντο. Τῶν δ᾽ αὐτῶν ἀγαθῶν μεθέξειν ἐλπίζοντες οἱ λοιποί, πάντοθεν ἀνέτρεχον, ἄρτι δ᾽ ἐθαύμαζον τοὺς ἐκ τοῦ βίου χωρισθέντας, εἶτ᾽ ἐμιμοῦντο τοὺς κατ᾽ αὐτοὺς τεταγμένους.
ος γε ποτε λαλοῦντι, ἀδύνατος, οὐ δῆτα ἕκαστα ἀτρεκῶς εἰπεῖν δυνήσομαι, ὅσον αὐτῷ πρέπει. Καλῶς οὗτος ἐπαίδευσεν ὡς μηδὲν ἀπολεῖπον τῶν εἰς ἀρετὴν συντεινόντων. Εἴτε γὰρ βούλοιό τις σκοπεῖν τὴν φρόνησιν, ἢ δικαιοσύνην, ἢ σωφροσύνην, ἢ ἀνδρείαν, ἅπασα αὕτη ἀρετὴ διὰ τοῦ βίου αὐτοῦ ἐν ἔργοις ἀνεφαίνετο· καὶ πάντα μᾶλλον ἂν εἴποι τις ἢ ψυχρόν τι καὶ ἀνάρμοστον εὑρεῖν ἐν αὐτῷ. Ἐπεὶ δὲ ἔδει καὶ τοῦτον κατὰ τὸν κοινὸν τῆς φύσεως νόμον τὸ τέλος ὑποστῆναι, ἡ μακαρία ψυχὴ πρὸς τὰς ἐν οὐρανοῖς μονὰς ἀπῄει, λιποῦσα τὸ σῶμα ἐπὶ τῆς γῆς, μόνα δὲ ἡμῖν τὰ ἐκείνου κατέλιπεν ἔργα, ὡς ὁδηγὸν εἰς ἀρετὴν ἡμῖν ἀπολιπόντα. Τοιοῦτος ἦν ὁ μακάριος Ἰωάννης, τοιοῦτος εὑρέθη τοῦ θεοῦ ὑπηρέτης, δι᾽ οὗ τῆς θείας δόξης ἡ μεγαλωσύνη ἐν πᾶσιν ἐλάμπρυνεν. Τοιγαροῦν ἡμεῖς τοὺς αὐτοῦ πόνους μιμεῖσθαι σπεύδωμεν, ἵνα τῆς αὐτῆς ἀξιωθῶμεν μακαριότητος, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
PG 114:1098θύσαι, ὡς τῆς ἐλπίδος τῶν Χριστιανῶν ἐκπεσεῖν μὴ ανασχόμενον, πεφαλική τιμωρία παραδοθῆναι προσω τάττω. Ο Γ΄. Ἐν τῷ οὖν ἐξελθεῖν αὐτόν λαβόντα τὴν ἀπό φασιν τοῦ μαρτυρίου καὶ πρὸς τὸν οὐράνιον στέφανον σπεύδοντα, ἀκούσας ὁ ἅγιος Νικηφόρος, καὶ δρα μὼν ὑπήντησεν αὐτῷ, καὶ ῥίπτει ἑαυτὸν εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ λέγων. Μάρτυς τοῦ Χριστοῦ, συγχών ρησόν μοι ἔτι, ἥμαρτον εἰς σέ ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἀπ εκρίθη αὐτῷ λόγον. Ὁ δὲ ἅγιος Νικηφόρος πάλιν προλαμβάνει ἑαυτὸν δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ καὶ συναντᾷ αὐτῷ πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν τὴν πόλιν καὶ ἐδέετο αὐτοῦ λέγων Δέομα! σου, μάρτυς τοῦ Χριστοῦ, δός μοι συγγνώμην καὶ συγχώρησον, ὧν εἰς σὲ ἥμαρτον ὡς ἄνθρωπος. Ιδού λοιπὸν ὁ στέφανός σοι δίδοται παρὰ Κυρίου, ἂν οὐκ ἡρνήσω, ἀλλ' ὡμολογήσας αὐτὸν ἐνώπιον πολλῶν μαρτύρων. Εκεῖνος δὲ πεπωρωμένην τὴν καρδίαν ἔχων, οὔτε συγγνώμην αὐτῷ δέδωκεν οὔτε τινὰ λόγον ἠθέλησεν αὐτῷ ἀποκριθῆναι, ὡς καὶ αὐ τοὺς τοὺς δημίους λέγειν πρὸς τὸν Νικηφόρον Τοιοῦτον μωρὸν ἄνθρωπον οὐκ εἰδομέν ποτε εἰς τὸ αποκεφαλισθῆναι ὑπάγει καὶ παρὰ ἀνθρώπου θανα ? σίμου συγχώρησιν αἰτεῖς ἢ καὶ λέγει ὁ ἅγιος Νικη φόρος· Οὐκ οἴδατε, τί αἰτοῦμαι τὸν ὁμολογητὴν τοῦ Χριστοῦ· ὁ Θεός γινώσκει. Ζ΄. Καὶ ἐλθὼν ἐπὶ τὸν τόπον ὅπου ἔμελλεν αναι ρεῖσθαι ο Σαπρίκιος, ἔλεγε πάλιν ὁ ἅγιος Νικηφόρος πρὸς αὐτὸν, Ὅτι γέγραπται, Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσε 3: «ται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοι (8).» ζήσεται ὑμῖν.» ᾿Αλλὰ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα λέγοντος αὐτοῦ, οὐκ ἤκουεν ο σκληρότατος φίλος, οὔτε δὲ κάμπτετο ὁ τραχύτατος ἀγαπητός· ἔκλεισεν γὰρ τὰ ὦτα αὐτοῦ ὡς ἀσπὶς καφὴ καὶ βωβή, ἥτις οὐκ εισακούσεται φωνὴν ἐπᾴδοντος. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἀψευδής Κύριος εἶπεν· ᾿Εὰν μὴ ἀφῆτε, οὐκ ἀφεθής σεται ὑμῖν. οι Η΄. Ἰδὼν αὐτὸν ὅτι οὐκ ἐκάμφθη οὔτε εἶχεν ἔλεον, οὔτε συμπάθειαν πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀδιάλλακτον μίσος, ἐστέρησεν αὐτὸν τῆς ἑαυτοῦ θείας χάριτος, μᾶλλον δὲ ἐκεῖνος ἀλλότριον ἑαυτὸν ἐποίησεν τῆς ἐπ᾿ οὐρανίου χάριτος διὰ τὴν πρὸς τὸν ἀδελφὸν καὶ μάλιστα φίλον γνήσιον καὶ ἀρχαῖον ὠμότητα καὶ ἀσπλαγχνίαν καὶ ἀδιάλλακτον προςί ρεσιν. Τότε λέγουσιν οἱ δήμιοι πρὸς τὸν Σαπρίκιον Κάμψον τὰ γόνατά σου, ἵνα ἀποκεφαλισθῇς. Καὶ λέγει ὁ Σαπρίκιος· Διὰ τι; Λέγουσιν αὐτῷ· Οτι οὐκ δ ἠθέλησας θύσαι, ἀλλὰ προστάγματος κατεφρόνησας δι᾿ ἄνθρωπον λεγόμενον Χριστόν. Ταῦτα ἀκούσας ὁ ἄθλιος Σαπρίκιος, ἀπεκρίθῃ πρὸς τοὺς δημίους λέο γων· Μὴ θελήσετε με κροῦσαι· ποιῶ γὰρ τὰ κελευόμενα παρὰ τῶν βασιλέων ὑμῶν, καὶ θίω τοῖς θεοῖς.
Οὕτως ἐτύφλωσεν αὐτὸν ἡ μνησικακία, καὶ ἀπέστησε À τὴν χάριν ἀπ' αὐτοῦ. Ὁ γὰρ διὰ τοσούτων βασάνων μὴ ἀρνησάμενος τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐλθὼν εἰς τὸ τέλος τοῦ θανάτου, μέλλων τὸ βραβείον καὶ τὸν τῆς δόξης στέφανον λαμβάνειν, ηρνήσατο, καὶ γέγονεν ἀποστάτης. Θ'. Ταῦτα ἀκούσας ὁ ἅγιος Νικηφόρος παρεκάλει τὸν Σαπρίκιον λέγων· Μὴ, ἀδελφὲ, μὴ ζητήσῃς παραβῆναι καὶ ἀρνήσασθαι τὸν Δεσπότην ἡμῶν Χρι στόν· μὴ θέλῃς ὅλως, παρακαλῶ σε, ἀποστῆναι ἀπ' αὐτοῦ· μὴ ἀπολέσῃς στέφανον οὐράνιον, ὃν ἐκτήσω διὰ πολλῶν βασάνων, Εκεῖνος δὲ οὐκ ἤκουσεν ὅλως, η ἀλλ᾽ ἐσπούδασεν εἰς ἀπώλειαν τοῦ ἐσχάτου θανάτου ἀπελθεῖν, ὃς τοσαύτην δόξαν ἐν ῥοπῇ μιᾶς ὥρας τῆς τομῆς τῆς σπάθης ἀπώλεσεν, οὕτως ἐκωφώθη καὶ ἐτυφλώθη ὁ ταλαίπωρος οὗτος ὑπὸ μνησικακίας. Ι'. Οὐ γὰρ ἤκουσεν τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐν τῷ Εὐαγ γελίῳ κράζοντος καὶ λέγοντος· «Ἐὰν προσφέρῃς τὸ δῶρον ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον καὶ ὕπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν προσφερε τὸ δωρόν σου.» Καὶ πάλιν Πέτρῳ τῷ κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων ἐρωτήσαντι· «Ποσάκις, ἐὰν ἁμάρτῃ εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἑπτάκις; ᾿Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Κύριος· Οὐ λέγω σοι ἕως ἑπτά κις, ἀλλ᾽ ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά.» Εκεῖνος δὲ ὁ ταλαίπωρος οὐδὲ ἅπαξ ἠθέλησεν συγχωρῆσαι τῷ αδελφῷ αὐτοῦ, καὶ μάλιστα συγγνώμην αὐτοῦντι καὶ πολλὰ παρακαλοῦντι· καὶ ὁ μὲν Κύριος ἐνετείλατο ἀπὸ καρδίας συγχωρεῖν ἑκάστῳ, καὶ ἐπὶ τὰς καταλλαγὰς τὸ θεῖον δῶρον ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον ἀφέντας προστρέχειν. Ἐκεῖνος δὲ οὐδὲ ἄκροις χείλεσι λόγον συγχωρήσεως τῷ μετανοοῦντι ἔδωκεν, οὐδὲ παρακαλοῦντι ἠνέσχετο δοῦναι ἄφεσιν· ἀλλ᾽ ἔκλεισε τὰ σπλάγχνα ἀπὸ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἀπελείσθησαν αὐτῷ αἱ πύλαι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ ἀπέστη ἀπ' αὐτοῦ τοῦ θείου καὶ ζωο ποιου Πνεύματος, καὶ ἀπώλεσε τοῦ μαρτυρίου τὸν ἔνδοξον στέφανον. Διὸ, ἀγαπητοὶ ἀδελφοὶ, καὶ ἡμεῖς ἀσφαλισώμεθα, καὶ λίαν φυλαξώμεθα ἑαυτοὺς ἀπὸ τῆς διαβολικής ταύτης ενεργείας, καὶ πάσι πάντα συγχωρήσωμεν, ἵνα καὶ ἡμῖν ἄφεσις γένηται παρά τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, κατὰ τὸ, «Αφες ἡμῖν τὰ ὄφει. λήματα ἡμῶν·» πιστὸς γὰρ ἡ ἐπαγγειλάμενος. ΙΑ΄. Ὁ δὲ μακάριος Νικηφόρος, ὡς εἶδεν Σαπρί κιον παραβάντα, λέγει πρὸς τοὺς δημίους· Εγώ Χριστιανός εἰμι, καὶ πιστεύομαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃν οὗτος ἠρνήσατο. Ἐμὲ οὖν κρούσατε. Ἐκεῖνοι δὲ οὐκ ἐτόλμησαν κροῦ σαι αὐτὸν ἄνευ κελεύσεως τοῦ ἡγεμόνος. Εθαύμαζον δὲ ὅμως πάντες, ὅτι οὕτως παρέδωκεν ἑαυτὸν εἰς τὸ ἀποθανεῖν. Ἔλεγε γάρ, ὅτι Χριστιανός εἰμι καὶ οὐ Ο

Day 14Die 14

col. 1099–1100page 270 of 391
PG 114:1100θύω τοῖς θεοῖς ὑμῶν. Εἰς δέ τις τῶν δημίων δραμών, υπέσχετο θύειν τοῖς θεοῖς, ἄλλος δέ ἐστιν ἐκεῖ θέλων ἀποθανεῖν δι' ἐκεῖνον τὸν λεγόμενον Χριστόν, κρά ζων καὶ λέγων παῤῥησία Χριστιανός εἰμι, καὶ οὐ θύω τοῖς θεοῖς ὑμῶν, οὐδὲ τοῖς προστάγμασι τῶν βα σιλέων ὑμῶν ὑπακούω. ΙΒ΄. Ὡς δὲ ταῦτα ἤκουσεν ὁ ἡγεμὼν, ἀπεφήνατο κατ' αὐτοῦ λέγων· Βὰν τοῖς θεοῖς οὐ θύῃ κατὰ τὰ προστάγματα τῶν βασιλέων, διὰ ξίφους ἀποθάνῃ καὶ ἀπελθόντες ἀπεκεφάλισαν τὸν ἅγιον Νικηφόρον κατὰ τὴν κέλευσιν τοῦ ἡγεμόνος. Καὶ οὕτως ἐτελειώθη ὁ ἅγιος Νικηφόρος, καὶ στεφανίτης ἀνῆλθεν εἰς οὐρανοὺς, διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν καὶ ὁμονοίας και ταπεινοφροσύνης. Επειδὴ γὰρ πρὸς τὴν ἀγάπην υποκλινής γέγονε, διὰ τοῦτο τὸν τοῦ μαρτυρίου στέ φανον ἀνεδήσατο καὶ τοῖς ἁγίοις μάρτυσι συναριθμης θῆναι κατηξιώθη, εἰς ἔπαινον δόξης τῆς μεγαλωσύν νης καὶ χάριτος τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, κρά τος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, Οὗτος γὰρ, οὗτος ὁ περὶ τούτου ἡμᾶς στοιχειώσας, τῇ γλώττῃ μὲν βάρβαρος ὑπῆρχεν, ἐκ τῆς Μυσίας ορμώμενος, τῇ γνώμῃ δὲ πάνσεμνος, ὡς προσκαρτερίῳ τῷ μακαρίῳ Αυξεντίῳ.... καὶ μετὰ τὴν τοῦ
col. 1101–1102page 271 of 391
PG 114:1101μακαρίου κοίμησιν σὺν τῷ τρόπῳ καὶ τὴν διαδεξάμενος. « Σιν, ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙΣΤΑΤΟΥ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ. Α΄. Τῶν ἀρχαιοτέρων Πατέρων ἔργοις καὶ λόγοις διαπρεψάντων καὶ διαφόροις συντάγμασι τῶν ἐν τῷ νοητῷ ἀμπελῶνι ἅμα πρωὶ καὶ τρίτην ώραν, και ἕκτην ὥραν ὁμοίως, καὶ ἐννάτην κεκληκότων ἁγίων καὶ εἰς οἰκοδομὴν τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας συγ γραψαμένων τοὺς πόνους, οὐκ ἄτοπον καὶ ἡμᾶς τοὺς διὰ ῥαθυμίαν καὶ ἀπαιδευσίαν πόῤῥω αὐτῶν ὑπάρ χοντας, τοὺς τῶν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν ἐν τῷ αὐτῷ ἀμπελῶνι ἀγωνισαμένων δικαίων βίους πρὸς ὠφέλειαν τῶν το εντυγχανόντων καὶ ἀκροωμένων πιστῶν συγγράψασθαι ἀληθῶς, ὥστε τοὺς βουλομέ τους ἡγεμόνα κεκτήσθαι τῆς παρούσης ζωῆς τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν, ἀκλινῶς ἔπεσθαι τῇ τῶν πατριαρχῶν καὶ προφητῶν καὶ ἀποστολων καὶ μαρτύρων καὶ δικαίων ὁδῷ, ἐφαμιλλωμένους μὲν ταῖς τούτων ἀρε ταῖς, υποστηριζομένους δὲ ταῖς αὐτῶν προσευχαῖς. « Όσα γὰρ προεγράφη, ο κατὰ τὸν θεσπέσιον Παϋ λον, α εἰς τὴν ἡμετέραν νουθεσίαν προεγράφη, η « Πεποιθότες οὖν τῷ εἰρηκότι· «Πλάτυνον τὸ στόμα 1.» σου, καὶ πληρώσω αὐτὸ, ν ἐπὶ τὴν προκειμένην δια 3,. ήγησιν τρεπόμεθα.
δόντα ἃ εἶπεν εἰς τὴν γλῶτταν; Sed de his quidem satis: venio ad πολλοὺς ἀπατήσας. Μι δ᾽ ὁ σφοδρῶς ἐν πᾶσιν σφαλλόμενος τῆς ζωῆς ἡμῶν παρὸν ἴσως τοῖς ἐρωτῆσαι παρ᾽ αὐτοῦ βουλόμενοις ἡδύτατον τε κεκτῆσθαι διδάσκαλον· ὅς γε πρὶν ἀκοῦσαι τὴν ἐρώτησιν, ἤδη τὸ βιβλίον ἀνελίττων, εἶτα καταθεὶς αὐτὸ λέγει, Ναί, τὸ αἰτούμενον εὑρίσκομεν· ἢ οὐ, τοῦτο ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐκ ἀπαντᾷ. Πολλαχοῦ δὲ καὶ ἄλλα λέγει, τῶν ἐρωτωμένων ἐντελῶς οὐδαμῶς ἐπιτυγχάνων· τοσοῦτον ἀνοίας ἤλπισεν αὐτόν τε τὸν Παῦλον γνωρίζειν ὡς νομίζοντα ἑαυτὸν εἰδέναι, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀγνοεῖν, ὡς ἕνα δι᾽ ἑαυτὸν ἱκανὸν εἶναι τοῖς πᾶσιν ἀντιλέγειν, ἄλλους δὲ τοσοῦτον ἀποτυγχάνειν τῆς ἀληθείας ὅσον ἄν τις τῆς κατ᾽ αὐτὸν γνώμης ἀπέχηται. Ἐπὶ δὲ τούτοις τίς ἂν ἀρκεσθῇ τὰ μέγιστα ἐλέγχων; εἰ μὴ ἄρα παντοίαν τῆς ἑρμηνείας τοῦ Παύλου βλάβην συλλογιζόμενος ὡσαύτως εἴπαι· τό τε γὰρ πολλαχοῦ φευγόμενον καὶ δυσδιεξοδεύτως ἑρμηνευόμενον, τό τε ὀρθῶς ἐξεταζόμενον καὶ τοῖς μεγίστοις ὕστερον ἁμαρτανόμενον. Τοιαύτη τίς ἐστιν ἡ τοῦ Παύλου τούτου χρεία ὡς πρὸς τὰς ἱερὰς γραφάς· ἣν κἂν ἐκ μικρῶν τινων πεπαίδευμαι παραδειγμάτων, ὥσπερ εἰπεῖν ἀντίγραφον εἶναι πολλῆς ἀπειρίας τοῦ ἀνδρός, οὕτω δείκνυσιν. Ἐκ δὲ τούτων νοεῖν ἔστι καὶ ὅσα ἑρμηνεύει τῶν Πατέρων ἄλλα τε καὶ Κλήμεντος Ἀλεξανδρέως, ἐν οἷς πολλάκις αὐτὸς ὁμολογεῖ μὴ νοεῖν εἰ μὴ τεκμαίρεσθαι μόνον. Ὅτι μὲν οὖν τὸ βιβλίον τοῦ Πέτρου Νατᾶλις ἐκ τοῦ Πηγασίου ἡρμήνευται, εἴρηται μὲν ἐν τοῖς ἄνωθεν, τεκμηρίοις δὲ ἀρκούντως ἀπεδείχθη. Ὅτι δὲ ἐκ Συμεῶνος τοῦ Μεταφραστοῦ πολλὰ μετέλαβεν, ὧν κανόνα τινὰ τῆς πίστεως, ὡς εἰπεῖν, δεδώκαμεν, νυνὶ σκοπεῖν χρή, ἐάν τε ὡσαύτως ἔχῃ. Ἄρτι δὲ ἔγνωσαν οἱ Λατῖνοι Συμεῶνα τὸν Μεταφραστὴν, ὑπὸ τοῦ Λιψίου πρὸς τοῦτο κατεσκευασμένου, ὡς ἑρμηνεύσαντος εἰς τὴν λατινίδα γλῶτταν πολλοὺς Βίους τῶν ἁγίων, τοῦ ὅλου Μηνολογίου ἐν ἑνὶ καθ᾽ ἑκάστης ἡμέρας Βίῳ συντεταγμένου· ὃν Βόλλανδος ἑρμηνευτὴς ἐκδέδωκεν ἄρτι τρεῖς τόμους, εἰς τρεῖς μῆνας τοῦ ἔτους κεκτημένους, Ἰανουάριον, Φεβρουάριον, Μάρτιον· οὕτω δι᾽ ἑρμηνείας ζηλωτῶν Παῦλος ἐρμηνεύσας εἰς δύο Βίους μόνους τοῦ Μηνολογίου ταύτης τετύχηκε τῆς τιμῆς. Ὅπως δὲ ἐκεῖνος τοῖς ἑλληνικοῖς ἐχρήσατο κειμένοις, ῥᾴδιόν ἐστι νοῆσαι διὰ τῆς τῶν δύο τούτων Βίων ἀντιπαραθέσεως τῇ τοῦ Μεταφραστοῦ γραφῇ, ἣν νῦν δὴ τοῖς φιλομαθέσιν εἰς χεῖρας δίδομεν.
col. 1103–1104page 272 of 391
PG 114:1103εἰ ναί· καὶ ὁ γέρων αὐτῷ συνεφώνησεν· εἶτα ἄγει αὐτὸν πρὸς τὸν Πρόεδρον, καὶ τὰ συμβεβηκότα διηγεῖται· ὁ δὲ Πρόεδρος φιλοτίμως τε αὐτὸν ἐδέξατο, καὶ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ἐπαινέσας αὐτόν, ἐκ τῆς αὐτοῦ ἐπιμελείας ἐπεπίστευσεν αὐτῷ τὴν ποίμνην· οὗτος οὖν ὁ τοιοῦτος ἀνήρ, ἤρξατο ποιμαίνειν τὸ πλῆθος, καὶ κατεφύτευεν εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· καὶ γὰρ ἦν ἀπλοῦς τῷ βίῳ, ταπεινὸς τὸ φρόνημα, ἀπέριττος τοῖς λόγοις, καὶ τοῖς θαύμασι διαλάμπων· εἶχε δὲ τὴν ἀγάπην πρὸς πάντας ἀνυπόκριτον. ΧΧΙΙΙ. Ἀλλ' ὁ βάσκανος δαίμων ζηλοτυπήσας τὴν προκοπὴν αὐτοῦ ἀνέδωκε τοιαύτην κατ' αὐτοῦ βλασφημίαν· ἔλεγε γάρ τις αὐτὸν εἶναι δοῦλον ἀποδράσαντα τοὺς δεσπότας αὐτοῦ· τοῦτο δὲ ἦν πρᾶγμα λίαν ἀπρεπὲς εἰς χειροτονίαν ἀρχιερέως· τούτου χάριν ἐκάλεσεν αὐτὸν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος, καὶ ἐκέλευσεν αὐτῷ εἰπεῖν τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων· ὁ δὲ ἅγιος εἶπε πρὸς αὐτόν· Τοιαύτης ἐπλήσθην πτωχείας, ὥστε ἐφθόνησάν μοι οἱ ἴδιοι γονεῖς μου, καὶ ἀπέδοντό με ὡς δοῦλον· πλὴν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐλυτρώσατό με ἐκ τῆς δουλείας· ἐκεῖθεν δὲ ἐξελθὼν, ἦλθον εἰς τὴν χώραν ταύτην· ὁ δὲ Ἀρχιεπίσκοπος ἤρεσκε τοῖς λόγοις αὐτοῦ, καὶ ὑπεδέξατο αὐτὸν ἀσπασμένος, καὶ οὐκ ἐκώλυσεν αὐτὸν τοῦ ποιμαίνειν τὸ πλῆθος. ΧΧΙV. Ἐπεὶ δὲ ἐγένετο Πρόεδρος τῆς ἐκκλησίας, πάντα τὸν τῆς ἱερωσύνης κανόνα ἀκριβῶς ἐτήρει, τήν τε ἁγνείαν, καὶ τὴν ἐγκράτειαν, καὶ τὴν ἀγρυπνίαν, καὶ τὴν προσευχήν, καὶ τὴν τῶν ἀδελφῶν φιλοφροσύνην· πολλοὶ δὲ προσέτρεχον αὐτῷ ἐκ πολλῶν μερῶν, ἵνα ἐπίσκοποι χειροτονηθῶσιν· αὐτὸς δὲ πρῶτον ἐσκόπει τὴν ζωὴν αὐτῶν, καὶ εἰ ἄξιοι ἦσαν, ἐχειροτόνει αὐτούς· πολλοὶ δὲ αὐτῷ ἐφθόνησαν ἐκ τούτου· ἀλλ' αὐτὸς πρὸς οὐδένα κακὸν ἀνταπεδίδου· παρεκάλει δὲ αὐτοὺς προσευχόμενος πάντοτε ὑπὲρ αὐτῶν· ταῦτα δὲ ἰδόντες, ᾐδοῦντο καὶ εἰς μετάνοιαν ἤρχοντο. XXV. Ἦν δέ ποτε ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ λιμὸς μέγας· καὶ πολλοὶ πτωχοὶ ἐπλήθυνον εἰς τὴν πόλιν, δεόμενοι ἐλεημοσύνης· ὁ δὲ ἅγιος ἔχων σπλάγχνον εὐσεβείας πρὸς αὐτούς, διεμέριζεν ἑκάστῳ αὐτῶν, ὅσα εἶχε, καὶ οὐδεὶς ἀπελύετο κενός· ἐν δὲ μιᾷ τῶν ἡμερῶν, ἦλθε πρὸς αὐτὸν ἄνθρωπος δεόμενος αὐτοῦ, λέγων· Ἐλέησόν με, δέσποτα, ὅτι πένης εἰμί, καὶ οὐκ ἔχω εἰσενεγκεῖν τι τοῖς οἴκοις μου· ὁ δὲ ἅγιος εἶπε τοῖς οἰκονόμοις αὐτοῦ· δότε αὐτῷ ὃ ζητεῖ· οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Οὐκ ἔχομεν τί δοῦναι· ὁ δὲ ἅγιος εἶπεν· Ἀπέλθετε εἰς τὸ ταμεῖον, καὶ εὑρήσετε· οἱ δὲ ὑπήκουσαν, καὶ ἀπελθόντες εὗρον κεφαλαίου τινος ἀρτάβας τριάκοντα· καὶ λαβόντες ἔδωκαν τῷ πτωχῷ ἐξ αὐτῶν· καὶ αὐτοὶ μὲν ἐθαύμασαν ἐπὶ τούτῳ, ὁ δὲ ἅγιος ἐδόξαζε τὸν Θεόν. XXVI. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπῆλθεν ἐπ' αὐτὸν πειρασμὸς ἄλλος· ᾐτεῖτο γάρ τις αὐτὸν ἄνθρωπος παρακαταθήκην τινά· ὁ δὲ ἅγιος ἀπεδίδου αὐτῷ χωρὶς πάσης ἐνδοιασμοῦ· ὁ δὲ ἀναιδῶς ἐπεζήτει παρ' αὐτοῦ πλεῖον, λέγων ὅτι ἐλλείπει τι τῆς παρακαταθήκης· ὁ δὲ ἅγιος εἶπε πρὸς αὐτόν· Εἰ τοῦτό μοι λέγεις ἀληθῶς, δίδαξόν με τί ἐλλείπει, καὶ δώσω σοι· ὁ δὲ ἀπαιδεύτως διαμαρτυρόμενος, καὶ ὑβρίζων αὐτόν· καὶ ταῦτα πάντα ἐνεγκὼν γενναίως ὁ ἅγιος, ἐδίδου αὐτῷ καὶ ἐκ τῶν αὐτοῦ ὑπαρχόντων, λέγων αὐτῷ· Λάβε ἃ θέλεις, καὶ ὕπαγε ἐν εἰρήνῃ. XXVII. Οἱ δὲ πολῖται, οἱ θεασάμενοι τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἐκπλαγέντες ἐπὶ τῇ ἀνεξικακίᾳ αὐτοῦ, ἤρξαντο δοξάζειν τὸν Θεὸν τὸν δόντα τοιαύτην ὑπομονὴν τῷ ἁγίῳ· καὶ ὁ ἅγιος ἐδεήθη τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου· ὁ δὲ Θεὸς ἐπήκουσε τῆς δεήσεως αὐτοῦ, καὶ μετενόησεν ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, καὶ ἐλθὼν εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ ἔπεσεν, αἰτούμενος συγγνώμην· ὁ δὲ ἅγιος ἤγειρεν αὐτὸν ἀσπασμένος, καὶ παρεκάλεσεν αὐτὸν εἰπών· Μὴ λυποῦ, ἀδελφέ· ὁ γὰρ Θεὸς συνεχώρησέ σοι. XXVIII. Ταῦτα δὲ ἰδόντες οἱ παρεπιδημοῦντες εἰς τὴν πόλιν, διηγοῦντο ταῦτα εἰς τὰς χώρας αὐτῶν· καὶ ἐπλήθυνεν ἡ δόξα αὐτοῦ· ὁ δὲ ἅγιος οὐδέποτε ἐπαίρετο ἐπὶ τούτοις, ἀλλὰ πάντοτε ταπεινοφρονῶν, καὶ λέγων ὅτι ἄλλοι εἰσὶ πολλοὶ κρείττονες ἐμοῦ ἁγιότητι καὶ ἀρετῇ· καὶ προσεύχετο ἐκτενῶς νύκτα καὶ ἡμέραν, τοῦ διαφυλαχθῆναι αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὑψηλοφροσύνης· ἐν δὲ τοῖς χρόνοις αὐτοῦ, πολλὰ σημεῖα ἐτελέσθησαν δι' αὐτοῦ, δόξῃ Θεοῦ πατρὸς ἡμῶν.
εἰ καὶ πολλὰ φιλάνθρωπα, φανερὰν οὐδέν τι ἧττον εἰσφέρων καὶ ἀκριβῆ τὴν εἰς τὸν Θεὸν εὐσέβειαν. Ἐπεὶ δὲ χρόνοις συχνοῖς ἐν τούτοις διαγαγών, πρὸς τὴν ἐκεῖθεν ἀπεδήμησε ζωήν, οἱ μὲν αὐτοῦ τεχνῖται καὶ τεχνιτῶν παῖδες εἴτε καὶ ἐκγονοί, δι' εὐλαβείας ἔχοντες τὸ μνῆμα, ναὸν ᾠκοδόμησαν αὐτόθεν ἐπ' αὐτῷ, τιμῶντές τε ἅμα καὶ τοῦ κτίστου τὴν χάριν ἐξαιτούμενοι. Ὁ δὲ Θεὸς τὴν εὐλάβειαν αὐτῶν ἐδέξατο, καὶ ἐνεργὸν ἀπέδειξε τὸ μνῆμα τοῦ δικαίου, θαύματα πολλὰ ἐκεῖθεν ἐπιτελῶν διὰ τοῦ τούτου πρεσβεύοντος, δι' ὧν εἰς τιμὴν ἦλθεν ὁ τόπος καὶ τοῦ δικαίου τὸ μνῆμα. XXIII. Τῷ αὐτῷ μηνὶ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ, ἄθλησις τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Βαβύλα, ἐπισκόπου Ἀντιοχείας, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ τριῶν παίδων. Ὁ μακάριος Βαβύλας ἐν τοῖς χρόνοις Νουμεριανοῦ τοῦ βασιλέως, τῆς Ἀντιοχέων ἐκκλησίας ἐπίσκοπος ἦν, ἀνὴρ τὰ πάντα θεσπέσιος, καὶ Θεοῦ ἀληθῆ θεράποντα ἑαυτὸν ἀναδείξας. Ἔτυχε δέ ποτε τὸν βασιλέα θελῆσαι εἰς τὴν Ἐκκλησίαν εἰσελθεῖν. Ὁ δὲ ἅγιος οὐ προσεδέξατο αὐτόν, λέγων ὅτι οὐ χρὴ τὸν μεμολυσμένον τοιαύτῃ ἀναιρέσει εἰσιέναι εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ βασιλεὺς οὗτος ἀναιρεῖ παρ' αὐτοῦ λαβὼν τὸν τοῦ βασιλέως τῆς Περσίδος υἱόν, ὃν ἐπ' εἰρήνῃ ὑπ' αὐτοῦ πρότερον ἐδέξατο. Ὀργισθεὶς οὖν ὁ βασιλεύς, ἐκέλευσεν ἅμα τοῖς τρισὶ παισὶν αὐτοῦ δεθῆναι τοῦτον καὶ ἀπαχθῆναι. Οἱ δὲ τρεῖς οὗτοι παῖδες Οὐρβανός, Πριλιδιανός, καὶ Ἐπολώνιος ἐκαλοῦντο, ἀδελφοὶ τρεῖς ὄντες, ὧν ἐφρόντιζεν ὁ ἅγιος ὡς ἄν εἰ παιδεύων αὐτοὺς τοῖς τῆς εὐσεβείας δόγμασι. Τούτους δεσμίους ἀπαγαγὼν ὁ βασιλεύς, μετ' ὀλίγον τελευτᾷ. Ὁ δὲ μετ' αὐτὸν βασιλεύσας Καρῖνος, τὸν μὲν Βαβύλαν ξίφει τελειοῖ, τοὺς δὲ τρεῖς παῖδας μαστίζει πρότερον, εἶτα κἀκείνους ξίφει ἀναιρεῖ. Καὶ οὕτω τὴν μακαρίαν κατέλυσαν ζωήν, τὴν ἀθάνατον ἀντ' αὐτῆς ὑποδεξάμενοι. XXIV. Τῷ αὐτῷ μηνὶ πεντεκαιδεκάτῃ, μνήμη τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Ἐλευθερίου. Ὁ ἅγιος Ἐλευθέριος τὴν Ἰλλυρίδα πόλιν κατοικῶν, υἱὸς ἦν γυναικὸς εὐσεβοῦς, Ἀνθίας ὀνόματι, καθ' ὃν χρόνον Ἁδριανὸς τῶν Ῥωμαίων ἐκράτει. Οὗτος ἐπίσκοπος γεγονὼς ἐκεῖ, ἐξέλαμψε τοῖς ἀρετῆς ἔργοις, ὡς ἐκεῖθεν κλέος αὐτοῦ φθάσαι εἰς αὐτὸν τὸν βασιλέα. Ὁ δὲ αὐτὸν μεταπεμψάμενος, καὶ πολλοῖς πειράσας βασάνοις τοῦ ἀρνήσασθαι τὸν Χριστόν, ὡς ἀήττητον εὑρών, πρῶτον μὲν παρέδωκε Φήλικί τινι, ἄρχοντι τοῦ τόπου ἐκείνου· ἔπειτα τῷ τῆς Ῥώμης ἐπάρχῳ· ἔπειτα Κομοδιανῷ ἄρχοντι τῆς Ἰταλίας· ἔπειτα πάλιν πρὸς ἑαυτὸν ἀνακαλεσάμενος, καὶ πολλοῖς πειράσας βασάνοις, ὡς ἀκατάπληκτον εὑρών, τέλος τῇ διὰ τοῦ ξίφους τιμᾷ τελειώσει. Μετ' αὐτοῦ δὲ καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ Ἀνθία ἐτελειώθη, ἣ τοῖς δεσμοῖς αὐτοῦ προσδραμοῦσα, ἐκεῖσε τὴν τοῦ μαρτυρίου τελείωσιν εὕρατο. XXV. Τῷ αὐτῷ μηνί, ἑκκαιδεκάτῃ, ἄθλησις τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Παπίου. Ὁ ἅγιος Παπίας κατὰ τοὺς χρόνους Διοκλητιανοῦ τοῦ βασιλέως ἐν Λυκίᾳ ᾤκει, τοῖς ἔργοις τῆς εὐσεβείας ἀσχολούμενος, ὡς αὐτῷ φθάσαι κλέος εἰς τὸν τῆς χώρας ἄρχοντα. Ὁ δέ, κελεύσαντος τοῦ βασιλέως τοὺς Χριστιανοὺς διώκειν, μεταπεμψάμενος αὐτόν, ἐπειρᾶτο μὲν πρᾳότητι πρότερον τοῦ ἀρνήσασθαι τὸν Χριστόν· ὡς δ' ἀπέτυχε, τότε βασάνοις χρησάμενος χαλεπωτάταις, τέλος ξίφει τοῦτον ἀναιρεῖ. Ἐκεῖ δὲ πλησίον ἦν καὶ ἕτερος ἀνήρ, Διόσκορος ὀνόματι· ὃς ὁρῶν τὸν μάρτυρα στεῤῥῶς ὑπομένοντα τοὺς βασάνους, κατεπλάγη τε ἐπὶ τῷ θαύματι, καὶ Χριστιανὸν ἑαυτὸν ἀνεκήρυξε. Κἀκεῖνος οὖν ἅμα τῷ Παπίᾳ ξίφει τελειοῦται.
col. 1105–1106page 273 of 391
PG 114:1105γράφει μάλλον, τῶν δὲ τῶν φίλων εὐεξία· ἀλλὰ καὶ τοῦ κατεψυγμένου χειμῶνος. Ὕπτιος δὲ ἐπὶ τοῦ γεωργικοῦ ἐδάφους κλιθεὶς ὀλίγον ἀνεπαύσατο, καὶ τὰ πλαίσια τῆς ψυχικῆς αὐτοῦ τελειότητος ἡμῖν διηγεῖτο. Οὐ μήν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ ἄντρον ἐπανελθὼν ἡμέρας συχνὰς ἐν προσευχαῖς κατέτριβεν. Εἶτα πρὸς τὴν πόλιν κατεδέχετο, πολλοὺς μὲν ἰώμενος νόσους, πολλοὺς δὲ δαιμονῶντας ἐλευθερῶν· ἐξήγαγεν ἐκεῖθεν, ὡς γένος ἐκεῖ διέτριβεν ἐξαιρέτως, εἰ καὶ τῶν ἄλλων ἐκ τοῦ ἴσου ἐπεμελεῖτο. Τοῦτο δὲ, ὅτι οἱ βάρβαροι πρότερον ἐπιδεδραμήκεσαν τῇ πόλει καὶ πολλοὺς εἰς αἰχμαλωσίαν ἔχοντες ἀπηλθον. Ἐκεῖ δὲ ὁ ὅσιος κατοικῶν, τοὺς μὲν ἐλευθέρους τῶν ἐν τῷ τόπῳ ἐπὶ τὴν ἐγκράτειαν παρεκάλει, τοὺς δὲ δούλους ἐπὶ τὸ ὑποτεταγμένοις εἶναι, πάντας δὲ ἐπὶ τὸ σωτηριῶδες. Ἄρα δὴ ἐπεφοίτα καὶ πρὸς τοὺς τῶν Μακεδόνων ἡγεμόνας Πέτρον καὶ Ἰωάννην, τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ διὰ τούτων πολλὰ τῶν παρανομουμένων ἐπηνόρθου. Ὁ δὲ Πέτρος ἐτίμα τε αὐτὸν ὑπερφυῶς καὶ πολλάκις παρεδέχετο. Τοσαύτη γε δέ τις ἦν ἡ εὐλαβεία αὐτοῦ πρὸς τὸν θεῖον ἄνδρα, ὥστε καὶ τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ οἴκου ἐν ᾧ εἴθιστο καθέζεσθαι, διαλύσας, ἕτερον κατεσκεύαστο, ἵνα ἐπ' αὐτοῦ τοῦ χωρίου κἀκεῖνος ὅπη βούλοιτο κατοικῇ. Καὶ εἰς εὐλογίαν αὐτῷ κεφαλήν τινα τοῦ ἁγίου ἀπεκόμισε Δημητρίου. Ταῦτα μὲν οὖν ἀρκούντως εἰρήσθω. Ὁ δὲ μέγας Ἰωάννης ὁ τῆς ἐρήμου ποθῶν τὴν ἡσυχίαν, ἀπῆρε πρὸς τὸ ὄρος τοῦ Ἄθω καλούμενον, ἐν ᾧ ὡσεὶ μοναχοὶ ἑβδομήκοντα ἤσκουν, θαυμαστῷ τρόπῳ καρτερίᾳ τε καὶ ἀγωγῇ διαπρέποντες. Τοῖς δ' ἐκεῖσε ἀσκηταῖς συγγενόμενος, πολλοὺς τῆς ἰδίας ὠφέλησε γνώμης, πλεῖστα δὲ τῶν ἑαυτοῦ εἰσεκόμισε δωρημάτων. Εἶτα παρεγένοντο πρὸς αὐτὸν οἱ περὶ τὸν ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηναγόραν, καὶ πολλαῖς παρακλήσεσι τοῦτον εἵλκυσαν κατελθεῖν εἰς τὴν πόλιν πρὸς αὐτούς. Ὁ δὲ συνθέμενος ἐπὶ χρόνον τινὰ παρέμεινε. Κἀκεῖ δὲ τοσαῦτα τοῖς τε δαιμονῶσιν ἐκβοηθῶν καὶ τοῖς ἀσθενοῦσιν ἐπικουρῶν, τοσαῦτα δὲ πρὸς θεοσέβειαν ὁδηγῶν, ὅσα φράσαι χαλεπόν. Ἔπειτα τοῦ ὄρους πάλιν ἐπελάβετο· ὅπου γε καὶ τελευτᾷ, μακαρίως τὸν βίον ἀπολιπών. Ὁ δὲ χρόνος τῆς τελευτῆς αὐτοῦ δωδεκάτη τοῦ Ἰανουαρίου μηνός. Τελεῖται δὲ αὐτοῦ ἡ σύναξις εἰς τὴν ἁγιωτάτην μεγάλην ἐκκλησίαν. Ἐκ περιτομῆς, Χριστοῦ, παρθένε, τυχεῖν ἀξίους ἀπόδος ἡμᾶς τελετῶν, αἱ σφαγαὶ τῆς εἰρήνης, τοὺς ζητοῦντας, ὡσεὶ νηπίους Ἡρώδης ὁ τύραννος σφάξαι ἔμελλε. Κύριε, εἰ μὴ ἐγκαταλίπῃς ἡμᾶς ὡς νήπια ἐν χερσὶν ἐχθρῶν, σῴζε ἡμᾶς ἡ θεία δύναμις. VITA S. JOANNIS RYLENSIS Ἦν δέ τις ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Βουλγάρων, Ἰωάννης ὄνομα, ἐν τῇ κωμοπόλει Σκρίνοις τὸν βίον διάγων ἐκεῖ γεννηθείς τε καὶ τεθραμμένος. Ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ Χριστιανοὶ μέν, ἀλλὰ πένητες· καὶ ἀγαθοὶ τῷ τρόπῳ. Οὗτος τοίνυν ὁ νέος Ἰωάννης, ἀπὸ τῆς παιδικῆς ἡλικίας ἀσκεῖν ἐπεθύμει τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν θεοσέβειαν. Ὅτε δὲ ἐτελεύτησαν οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἀφεὶς τὰ ἐν τῷ κόσμῳ πάντα, εἰς μοναχικὴν ζωὴν ἑαυτὸν ἐπέδωκε. Καὶ πρῶτον μὲν ὑπὸ τοῦ θείου αὐτοῦ μονῇ τινι παρεδόθη, καὶ ἐκεῖ τῷ ἡγουμένῳ ὑπηρέτει ποιμαίνων τὰ τούτου πρόβατα. Κατὰ δὲ τὸ τεταγμένον τοῦτο εἶχεν αὐτὸν ὁ θεῖος, ὡς οἰκέτην ἐργαζόμενον. Ἀλλ' ὁ τοῦ θείου υἱὸς φθονῶν αὐτῷ καὶ μισῶν, ἐδίωξεν αὐτὸν ἀπὸ τῆς συγγενείας. Ὁ δὲ ἀκούσιος ἐξελαθεὶς μᾶλλον ἔχαιρε, καὶ εἰς τὴν ἔρημον ἀπῆλθεν ὡς εἰς ποθεινὴν πατρίδα. Κἀκεῖ δεινοῖς τε καὶ χαλεποῖς περιέπεσεν, ὑπὸ λῃστῶν ληφθεὶς καὶ τὰ ἐλάχιστα ἔχων ἀφαιρεθείς. Εἶτα εἰς τὸ ὄρος ἀνελθὼν ἐκεῖνο ὁ ὅσιος ᾤκησε, τεσσαράκοντα τε ἡμέρας ἐν αὐτῷ νηστεύσας, εἰς οὐδὲν τῶν ἐπιτηδείων ἀποβλέπων. Ἐν γὰρ τοῖς δένδροις εὗρε τινὰ βοτάνην, ἣν καὶ μόνην ἤσθιεν. Ὕστερον δὲ εἰς ἄντρον τι κατοικήσας ἐπὶ πολλοῖς ἔτεσι τῇ ἀσκήσει ἐσχόλαζε. Καὶ μαθηταὶ πολλοὶ συνηθροίσθησαν αὐτῷ. Πολλοὶ δὲ εἰς αὐτὸν ἤρχοντο τῆς τε εὐλογίας μεταλαμβάνειν βουλόμενοι καὶ τῆς θεραπείας. Ἐθεράπευσε δὲ καὶ πολλοὺς τῶν νοσούντων καὶ τῶν δαιμονιώντων, τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι. Καὶ ὁ Πέτρος δὲ ὁ Βούλγαρος ἡγεμὼν πολλῆς αὐτὸν ἠξίωσε τιμῆς. Ἀπῆλθε δέ ποτε πρὸς αὐτὸν ὡς ἐν ἐπισκέψει, καὶ ηὗρεν αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους κατακείμενον. Ἠπόρει δὲ ὁ ἡγεμὼν ἐπ' αὐτῷ, διότι οὐ πρὸς αὐτὸν ἀνέστη. Ὁ δὲ ἅγιος ἔφη πρὸς αὐτόν, ὅτι τοῦτο τὸ πρᾶγμα ἀγαθόν· τὸ γὰρ ἐπὶ γῆς κεῖσθαι τοῦ ἐπὶ θρόνου καθέζεσθαι
col. 1103–1104page 272 of 391
PG 114:1104αἰφνιδίως τυφλωθεῖσα· καὶ πεσοῦσα ἔλεγεν· Ελέη σόν με, δοῦλε τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου. Ο δὲ μακάριος ἐπὶ τῶν συνελθόντων ἔφη· Εἰὼ μέν εἰμι ἄνθρωπος ἁμαρτωλὸς καὶ ὁμοιοπαθὴς ἐμῖν· εἰ δὲ πιστεύετε, ὅτι ὁ τὸν ἐκ γεννητῆς τυφλὸν ἰασάμενος καὶ ταύτην δεομένην αὐτοῦ οὐ παρορᾷ, εὐξώμεθα εἰλικρινῶς ὑπὲρ τῶς σωτηρίας αὐτῆς. Ὁς δὲ πάντες ηὔξαντο, ἀψάμενος τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῆς, ἔφη· Ἰάσεται σε Χριστὸς τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Καὶ εὐθέως ἀναβλεψά σης αὐτῆς καὶ πλεῖστα ῥογευσάσης τοῖς προσεδρεύο ουσι κατὰ τὸν τόπον πτωχοῖς, ἀπέλυσεν αὐτὴν χαί ρουσαν καὶ δοξάζουσαν τὸν Θεόν. Τούτο γέγονεν ἀρχὴ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ ἐν τῷ ὄρει τῆς ᾿Οξίας. ΙΤ΄. Τῶν δὲ ἐνεργουμένων ὑπὸ πνευμάτων ἀκα θάρτων πλῆθος ἱκανὸν προσεκαρτέρει, τοῦτο μὲν καὶ ἐκ τῶν ἐπιχωρίων, τούτο δὲ καὶ ἐξ ἀλλοδαπών, ὡς πλείστους ἐξ αὐτῶν διὰ τῶν αὐτοῦ προσευχών πιστῶς προσιόντας κατ' ἀξίως μετανοοῦντας θερα πεύεσθαι. Οὐκ ἀνεχόμενος δὲ τοὺς προσεδρεύοντας ἐν τῷ ὄρει καὶ τοὺς ἐκ διαστημάτων κεκοπωμένους ἀπρονοήτους εἶναι, μηδενὸς τῶν ἐμπιπτόντων χρή ζων αὐτός, άρτους παρεκελεύσατο ἐν τῇ ἕκτῃ ὥρᾳ φέρεσθαι, καὶ τούτοις πᾶσι δίδοσθαι. Περὶ τὰ δέκα οὖν ἔτη διατρίψαντος αὐτοῦ ἐκεῖσε, καὶ πλείστους ἀγῶνας, οὐ πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς ἐξουσίας καὶ τους κοσμοκράτορας του σκότους, ὥς φησιν ὁ ᾿Από στολος, πρὸς τὰ φνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐκτελέσαντος καὶ τῇ πίστει δι᾽ ὑπομονῆς νικήσαντος, τῶν ποτε ἑτέρων αὐτοῦ τις πιστότατος ἀνὴρ συνήθως Ανιών καὶ σφόδρα ὠφελούμενος, ἄλλῳ τινὶ τῶν ἐκ τῆς αὐτῆς τετάρτης σχολήν φησιν· Βούλομαι τῇ ἑξῆς πρὸς τὸν κύριν Αυξέντιον, ἀπελθεῖν· δεῦρο καὶ αὐτὸς πλείστης ἀπόλαυσον ὠφελείας. Ὁ δὲ ἐ διαβολικής προσπαθείας ἀποδιακείμενος αὐτῷ οἱ μόνον οὐκ ἐπείσθη τοῦ ἀπελθεῖν, ἀλλὰ καὶ λοιδορίαις ἤρξατο σκώπτειν αὐτὸν, πλάνον αὐτὸν ἀποκαλών καὶ ἐπιθέτην, μισθούς παρέχοντι τοῖς ἐπὶ σχήματι δαιμονιῶσιν ἀπὸ τριῶν καὶ ἓξ φύλλων πρὸς τὸ εἰς ἀπάτην τῶν πολλῶν δοκεῖν ἐλέγχεσθαι. Τοῦ δὲ ἐτέ ρου ἐπὶ τούτων καταπλαγέντος καὶ σπουδὴν μᾶλλον θεμένου μετὰ τὸ ἐπιτιμῆσαι καὶ ὠφελῆσαι αὐτὸν, έπιεικεστέρως ἐκέχρητο, ὥστε συμπαραλαβεῖν τὸν ἄπιστον, ὃν καὶ πεισθέντα συνανέφερεν. Αλλ' ὡς ἔφθασαν παρ' αὑτῷ κατὰ τὸ ἔθος τῇ τρίτῃ ὥρᾳ, τοὺς παρατυγχάνοντας ἐδέξατο. Οὐδὲ γὰρ ἦν ἀδιαφόρους όχλεῖσθαι αὐτὸν, εἰ μὴ ἐν τῷ συνήθει καιαῷ, ἐν ᾧ τοὺς παρόντας εἰς δοξολογίαν προετρέπετο πρώτον, εἴθ οὕτως τῷ λόγῳ τῆς χάριτος παραινών ἕκαστον και κατευλογῶν ἀπέλυσεν, ήσπερ δοξολογίας καὶ τοὺς παρ' αὑτῷ τε τυπωμένους αἴνους εἰς ὕστερον λέξομεν, Χαρίεντι οὖν προσώπῳ τῷ μετά πίστεως έρχομένῳ πρὸς αὐτὸν πρόσφορα διηνέχθη, μηδ' όλως τῷ ἑτέρῳ καὶ ἀπίστῳ κἂν βραχὺ προσομιλήσας διόπερ μετὰ τὸ ἀπολυθῆναι πλείω παλιν ἐλοιδόρει
col. 1105–1106page 273 of 391
PG 114:1106τὸν μακάριον ὦ ἄπιστῆς, ὡς δόξης ἔνεκα καὶ οὐκ ἀρε τῆς τι διαπραττόμενον. ΙΕ΄. Κοτερχομένων οὖν αὐτῶν ἐπὶ τῷ Ημέρῳ ἐπὶ τὸ πλεῦσαι (εμπόριον δὲ τοῦτό ἐστιν τῆς Καλχηδόνος) τοῦ ἀπίστου παῖς διεῤῥωγώς τους χιτώνας ὑπηντᾶτο, ολολύζων καὶ θρηνῶν. ὡς δὲ τὴν αἰτίαν πυθόμενος ὁ τούτου δεσπότης, οὐ τάχος ἐμάνθανεν τοῦ παιδὸς ὑπὸ δέους καὶ λύπης τὸ συμβὰν ἐξαγγέλλειν ἀναβαλλομένου, τοῦτο δὲ μόνον λέγοντος, ὅτι κακὸν ἡμῖν πρᾶγμα, δέσποτα, συνέβη. Επι πληκτικώτερον ἀποκριθεὶς ὁ δεσπότης αὐτοῦ φησιν Εἰπὲ τί ἐστιν· ἐσυλώθην; ἐνεπρήσθην; Ὁ δὲ παῖς λέγει· Ἰδοὺ ἡ θυγάτηρ σου ἐν τῷ οἴκῳ χαλεπώς δαιμονίζεται, ὡς μή περιγενέσθαι αὐτῆς ἰσχύειν ἡμᾶς. Τότε δὴ εἰς συναίσθησιν ἐληλυθώς, ήρξατο τύπτειν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ κατατίλλειν τὰς τρίχας αὐτοῦ καὶ βοῆν μεγάλῃ τῇ φωνῇ· Οὐαὶ τῇ εἰ ἐμῇ ἀπιστία· ἀλλ᾽ ἐπὶ πολὺ κατακόπτοντος ἑαυτὸν καὶ ἀφορήτως θρηνοῦντος, ὁ σὺν αὐτῷ πιστὸς ἑταῖ ρος εἶπεν πρὸς αὐτὸν, καθὼς ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν 10: 50 Πάϊρον· Μὴ φοβοῦ, μόνον πίστευε, καὶ σωθήσεται ἡ παῖς. Ἐκείνου δὲ τὴν ἀπιστίαν τελείᾳ πίστει διά τῆς προφάσεως ταύτης διωρθωσαμένου καὶ κράζον Πιστεύω, βοήθει μου τῇ ἀπιστία, διαπεράσαντες ἅμα ἦλθον ἐπὶ τὴν οἰκίαν· καὶ δὴ θεασάμενοι τὴν συμφορὰν καὶ ἀφορήτως ἔλεγχομένην τὴν κόρην καὶ τὸν μακάριον Αὐξέντιον ἐπικαλουμένην, οἰμωγαῖς καὶ ὀδυρμοῖς ἐκραύγαζον. Εἶτα λέγει ὁ ἕτερος τῷ πατρὶ τῆς κόρης· Δεῦρο δὴ εὐθὺς καὶ παραχρῆμα οἰῳδήποτε τρόπῳ πεδήσαντες αὐτήν, πρὸς τὸν ὅσιον ἀπαγάγωμεν ἄνδρα, ἱκανοῦ αὐτοῦ ὄντος δυσωπῆσαι τὸν θεὸν περὶ τῆς ἰάσεως αὐτῆς. τος ΙϚ'. ὡς δὲ τοῦτο τελέσαντες, τῷ ἀνδρὶ προσήγο γιζον, ἤρξατο ἀγριαίνεσθαι περισσῶς καὶ ὑλακτεῖν καὶ ὡς ἐλκομένη μετὰ δρόμου πλείονος ἀνιέναι φθάσασα οὖν ἄντικρυς τοῦ θυριδίου τῆς κέλλης τοῦ μακαρίου παρέστη βασανιζομένη δεινώς· ὀδυρομές των τῶν ἐπομένων τὴν συμφοράν. Ἐπὶ πολὺ οὖν ἐλεγχομένης αὐτῆς, ἀνοίξας τὴν θυρίδα ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, ἐμβλέψας τῇ κόρῃ ἐμβριθώς ἔλεγεν Τριῶν φόλλεων ἡ ἓξ φόλλεων; Οἱ δὲ πορόντες ἐκ δευ τέρου τὴν φωνὴν ταύτην ἀπὸ τοῦ ὁσίου λεχθεῖσαν ἀκηκοότες, ἔῤῥιψαν ἑαυτοὺς σὺν τῷ πατρὶ τῆς κόρης εἰς τὸ ἔδαφος βοώντες· Ἐλέησον, δοῦλε τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, καὶ συγχώρητον· ὁ πάντων γὰρ Δεσπότης καὶ Σωτὴρ Χριστὸς προορᾷ διὰ σοῦ καὶ τὰ μακρὰν λεγόμενα καὶ πραττόμενα, ὡς οἰκὼν ἐν σοὶ τῷ θερά ποντι αὐτοῦ. Τὴν οὖν ἐμβρίθειαν πραότητι καταστείλας ὁ μακάριος, προσκαλεσάμενος τοὺς πάντας πλη σίον, ἔλεγε τῷ πατρὶ αὐτῆς· Εἰ καὶ τοὺς λοιποὺς μισθοὺς παρέχω, ὡς ἔφης, ἀπὸ τριῶν καὶ ἓξ φόλλεων, τῇ θυγατρί σου πόδον δέδωκα; Ὁ δὲ πάλιν κλαίων σφοδρῶς, δίψας ἑαυτὸν συγχώρησιν ἐξῃτεῖτο. 12'. Επευξάμενος τοίνυν ὁ μακάριος καὶ τὸν ἐν
χερσὶν αὐτοῦ ἐπὶ βακτηρίας σταυρὸν ἀποστείλας δ' ἑνὸς τῶν προσκαρτερούντων αὐτῷ, κατέπαυσε τὴν κόρην τοῦ ἐλεγμοῦ, καὶ ἅπαντας τοὺς συνεληλυθότας ἐδίδασκεν, ὅτι οὐ δεῖ ἀπιστεῖν τοῖς θαυμασίοις τοῦ Θεοῦ γινομένοις ὑπ' αὐτοῦ καθ᾽ ἐκάστην γενεάν, δ ὧν εὐδοκεῖ καὶ γὰρ οἱ πατριάρχαι καὶ πάντες ο προφῆται ὁμοίως καὶ οἱ ἀπόστολοι ἄνθρωποι ἦσαν ὑπὸ τῆς θείας ἐνεργούμενοι χάριτος κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον, ἔσβεσαν δύναμιν πυρὸς, ἔφραξαν στό ματα λεόντων καὶ πάντα τὰ ἐξῆς γεγραμμένα στέλε σαν, καὶ αὐτὴ δὲ ἡ του Κυρίου φωνὴ προτρεπομένη ἡμᾶς πιστεύειν οὕτως λέγει· «Πάντα ὅσα μὲν εὐχό μενοι αἰτεῖσθε, πιστεύετε, ὅτι λαμβάνετε, καὶ ἔσται 19.» ὑμῖν.» Τοῦ Θεοῦ οὖν παρέχοντος ὅτε βούλεται καὶ δι' ὧν βούλεται, οὐ χρὴ ἡμᾶς ἀπιστεῖν. Επὶ ἑβδομάδα τοίνυν κελεύσας μετὰ τῶν γονέων παραμεῖναι τὴν κόσ ρην, εὐχῇ καὶ νηστεία καθωπλισμένους, ὑγιῆ αὐτὴν ἀποκαταστήσας ἐν εἰρήνῃ ἀπέλυσεν, παρεγγυήσας συχνάζειν αὐτοὺς τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ. ο ΙΑ΄. Μεθ᾿ ἡμέρας δέ τινας ἀνῆλθον πρὸς αὐτὸν δύο ἄνδρες ἐλεφαντιῶντες, ἴασιν ἐξαιτούμενοι δι' αὐτοῦ παρὰ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ λέγει αὐτοῖς· Τί ἔστι τὸ ἁμάρτημα ὑμῶν, ὅτι ἐπέπεσεν ὑμῖν ἡ τοιαύτη πληγή; Οἱ δὲ ἀκούσαντες ταῦτα προσέπεσον αὐτῷ λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, θεράπων τοῦ Χριστοῦ, καὶ εἶναι τοῦ ἰχθῆναι ἡμᾶς. ᾿Αποκριθεὶς οὖν ὁ μα κάριος λέγει αὐτοῖς· Τούτο συμβέβηκεν ὑμῖν, ἀδελφοί, διὰ τῆς πολυορκίας ὑμων· ἀλλὰ παύσασθε τοῦ παροργίζειν Κύριον τὸν Θεὸν ὑμῶν καὶ ταῦτα εἰπὼν, πάντας εἰς προσευχήν προτρεψάμενος, κλίνας αὐτὸς τὰ γόνατα ἐπὶ ὥρας ἱκανὰς, οχετούς, ἐκχέας δακρύων ἱκανοὺς, ἀναστὰς ἔλαβε, ἔλαιον τῶν ἁγίων καὶ ἤλει ψεν αὐτοὺς ἀπὸ κορυφῆς ἕως ποδῶν, εἰπών· ᾶται ὑμᾶς Ἰησοῦς Χριστός· ἐγὼ γὰρ ἄνθρωπος ἁμαρτωλὸς εἰμι· εὐθέως ἐθεραπεύθησαν καὶ ἀπῆλθον μετὰ χαρᾶς εἰς τοὺς οἴκους αὐτῶν, αἰνοῦντες καὶ δοξά ζοντες τὸν Θεὸν καὶ ἀπαγγέλλοντες πᾶσιν, ὅτι ο μεν ἄνδρα, οἷον οὐδὲ ἐν ταῖς ἀρχαίαις γενεαίς· εἶπε γὰρ ἡμῖν πάντα τὰ ἡμαρτημένα ἡμῖν, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν προσκλαύσας πολλὰ τῷ Θεῷ ἐθεράπευσεν ἡμᾶς αλείψας ἐλαίῳ ἁγίῳ. ΙΘ' Πάλιν δὲ γυναίκες δύο ἀπὸ Φρυγίας ἦλθον πρὸς αὐτόν, ἡ μὲν μία τὴν κόξαν πεπληγμένη ὑπὸ ἀκαθάρτου πνεύματος, ἡ δὲ ἑτέρα ἔχουσα λεγεώνα δαιμόνων· ἢ καὶ ὡς ἀπὸ σημείων τριῶν τοῦ ὄρους ἤρξατο κράζειν καὶ λέγειν· Τί ἐμοὶ καὶ σοί, Αὐξέν τις, ὅτι ἀπὸ Φρυγίας κολάζων με είλκυσας; οὐκ οἶδας, ὅτι λεγεών εἰμι; 'Αλλ᾽ οἶδα ὅτι λεγεών σε άψο γέλων περικυκλούσιν ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ, οἵτινες δέχονται σου τὰς δεήσεις τὰς καταφλεγούσας ἡμᾶς και προσφέρουσι τῷ ᾽Υψίστῳ, δι' ὧν καὶ κολαζόμεθα. Ιδού διὰ τριάκοντα ἐτῶν μερίζεις με τῆς πλάσεως
col. 1107–1108page 274 of 391
PG 114:1107ταύτης. Ταῦτα οὖν καὶ πλείονα τούτων λέγουσα ἔφθασεν ἔγγιστα τοῦ κελλίου, ἐν ᾧ ἦν ὁ μακάριος ἐγκεκλεισμένος, καὶ ἔῤῥηξεν αὐτὸν τὸ πνεῦμα ἔμ προσθεν τοῦ θυριδίου καὶ ἐφίμωσεν αὐτήν· ὁ δὲ δια κύψας καὶ ἑωρακὼς αὐτὴν, ἐκέλευσεν ἑνὶ τῶν παρ εστώτων δοῦναι χεῖρα, και έγειραι αὐτήν· ἔκειτο; γὰρ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ὡς νεκρά. ᾿Αναστᾶσα δὲ ἐδέετο τοῦ ὁσίου μετὰ καὶ τῆς ἄλλης γυναικός, κλαίουσαι σφοδρῶς καὶ γονυπετοῦσαι αὐτὸν, ἐπὶ τὸ δυσωπῆσαι τὸν Θεὸν τοῦ ἰᾶσθαι αὐτάς. Ο δέ φησι πρὸς αὐτάς Πέθεν ἥκατε ἐνταῦθα, καὶ τίς ὑμῖν εἶπε περὶ ἐμοῦ, ὅτι δύναμαι θεραπεῦσαι ὑμᾶς; Η οὖν βεβλαμμένην ἔχουσα τὴν κόξαν εἶπεν· Δι' ἀποκαλύψεως, δέσποτα, ἦχον ἐνταῦθα ἐγώ· ἡ δὲ τὸν λεγεῶνα ἔχουσα εἶπεν αὐτῷ· Ἐγὼ οὐκ οἶδα, πῶς ἦλθον διὰ οἰκτειρόν με τὴν χειμαζομένη, τριάκοντα ἔτη ὑπὸ λεγεῶνος. Καὶ σπλαγχνισθεὶς ἐπ᾿ αὐταῖς καὶ προσευξάμενος ἐκτε νῶς τῷ θεῷ μετὰ δακρύων, ἐθεράπευσεν αὐτάς. Α' δὲ δι᾽ ὑπερβολὴν εὐγνωμοσύνης προσπαρέμειναν ἐν τῷ ὄρει τῆς Οξίας, ἐν ᾧ ἦν ἐστὼς ὁ μακάριος, μὴ ὑποστρέψασαι εἰς τὰ οἰκεῖα, Κ΄. Αλλος δέ τις παράλυτος προσηνέχθη αὐτῷ κείμενος ἐπὶ ἀμάξης. Οἱ οὖν γονεῖς αὐτοῦ ἔπεσον ἐπὶ πρόσωπον δυσωποῦντες τὸν μακάριον μετὰ με γάλου κλαυθμου, ὥστε κατελεῆσαι αὐτοὺς καὶ ἰάσασθαι αὐτὸν, λέγοντες, ὅτι διὰ τὰς πολλὰς ἡμῶν ἀμαρ τίας τοῦτο συνέβη τῷ τέχνῳ ἡμῶν. Ὁ δὲ ὅσιος Αὐξαν τιος εἶπεν αὐτοῖς· Καὶ πιστεύετε ὅτι δι᾿ ἐμοῦ τοῦ εὐ τελούς δύναται ὁ Κύριος θεραπεῦσαι αὐτόν; Οἱ δὲ εἶ– πον· Ναί, ἄγγελε τοῦ Θεοῦ, εἰς τὴν ἡμετέραν σωτης ρίαν κατεπέμφθης· πιστεύομεν, ὅτι πάντα δυνατά παρὰ τῷ Θεῷ· Ὁ δὲ ἔφη· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενη θήτω ὑμῖν· καὶ λαβὼν ἔλαιον τῶν ἁγίων, ὅλον τὸ σῶμα αὐτοῦ ἀλείψας δι᾽ ἑαυτοῦ, ὑγιῆ ἀποκαταστήσας, παρ ἔδωκεν αὐτὸν τοῖς γονεῦσιν αὐτοῦ, οἵτινες ἀπῆλθον χαίροντες εἰς τὸν οἶκον αὐτήν, αἰνοῦντες καὶ δοξά ζοντε; τὸν Θεόν, ἐφ᾽ οἷς ἐποίησεν μεγαλείοις διὰ τοῦ θεράποντος αὐτοῦ εἰς τὸν μονογενῆ αὐτῶν υἱόν, ΚΑ΄. Μεθ᾽ ἡμέρας δὲ ὀλίγας γυνή τις ἀπὸ Κλαυδιουπόλεως, θυγάτηρ πολιτευομένου, ἔχουσα δαί μονα δρακοντόμορφον ἦλθε πρὸς αὐτὸν, συρίζουσα μόνον καὶ μὴ δυναμένη λαλεῖσθαι πλὴν ὡς κύων, διότι ἠρήμωσεν αὐτὴν ὁ Σατανᾶς· ἦν ἰδὼν ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων, ἔκλαυσεν πικρώς λέγων· Πῶς ἐδου λώθη τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων τῷ ἀλλοτρίῳ; αὕτη γὰρ οὐ κατὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῆς πέπονθε τοῦτο, ἀλλὰ κατὰ πολλὴν μισανθρωπίαν τοῦ ἀντικειμένου ἐχθροῦ. Καὶ κλείσας τὸ θυρίδιον τοῦ κελλίου, ἐπὶ ἡμέρας τρεῖς οὐ συνέτυχέν τινι, ἀλλ᾽ ἦν δεόμενος τοῦ Θεοῦ, ἵνα τὴν τυραννίδα τοῦ δράκοντος καταπατήσῃ. Προσευχομένου δὲ αὐτοῦ ἔνδον, ἤρξατο ὁ δράκων λαλεῖν, βρύχων ἐν τή γυναικι καὶ λέγων ἀπὸ τῆς μήτρας της γεννησάσης σε κατ᾿ ἐμοῦ. Αὐτ ξέντιε, πῶς οὐ κατέπαυσας τὴν τεκοῦσαν, ἀλλ᾽ εἰς ἐμὴν ἐξώλειαν ἐγεννήθης; οἱ γὰρ ὀχετοὶ τῶν δα κρύων σου κατακαίουσίν με, καὶ ἡ προσευχή σου,
col. 1109–1110page 275 of 391
PG 114:1109τοὺς ἔχοντας, τοῦτο μὲν ἀφαρπάζει καὶ πλεονεξίας, τοῦτο δὲ καὶ ἄλλοις πάθεσιν ἀνεκτέσιν ὀλεθρίοις δίδωσι καὶ παρέχει. Καὶ τοίνυν ὁ ἀνὴρ φορητὸς ἦν, ἀλλὰ βαρὺς τὴν γλῶτταν καὶ δηκτικὸς καὶ χαλεπός· δύσκολος, οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τῶν ἐλεγχομένων κακίαν· συνεβαίνε δὲ καὶ τοὺς αὐτοῦ τῶν μάτην αὐτῷ δι' ὀργῆς γίνεσθαι βουλομένους. ΚΕ΄. Εὐτρόπιος γὰρ ὁ τοῦ βασιλέως τότε εὐνοῦχος πρωτοστάτης, ἐπ' ἐξουσίας χρησαμένης τῷ θυμῷ κατά τινων προσκεκρουκότων μὲν αὐτῷ τῇ Ἐκκλησίᾳ δι' προσφυγῆς βουλομένων, νόμον τὸ ἱκετεύειν θεὶς ποιεῖ, καὶ πεῖθαι βασιλέα νομοθετῆσαι μὴ ἐξεῖναι τινι τῶν αἰτίων ἐχόντων καταφεύγειν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἢ προσφεύγοντας ἐξιέναι κατὰ πόσον ἤθελε ἀσελεῖς ἐξιόντας. Ταῦτα ἐκεῖνος σπουδάζων ἠγνόει, καθ' ἑαυτοῦ τὴν μάχαιραν ἀκών, καὶ ἑαυτῷ τῶν νομοθεσιῶν τὸν νόμον δεσμεύσας κατεστεύαζε, τὰ παρόντα τῆς ἐπικρατείας κλίνων, ἣν μᾶλλον τῶν ἄλλων αὐτὸς ἔδρασεν. Ἡ γὰρ θεία δίκη, κάτω μέλλων πεσεῖν, πεφυκυῖα τε ὁμοίοις· πάντα τοὺς ἀδικοῦντας, ἀλλὰ τοῦτο οἱ καλοὶ παιδεύει κατὰ πόδας ἐπέθη. Καὶ γὰρ ἐλάττον μετ' οὐ πολὺ τὸ μέγα, προσκρούσας τῷ βασιλεῖ φυγεῖν ἔχρῃ εἰς Ἐκκλησίαν βοήθειαν, προσφυγεῖν ἔκτοτε καὶ ταύτης τῆς ἱερᾶς ἀγκάλης ἐπιλαμβάνεσθαι, περ' αὐτὸ ὁ λόγος ζητεῖ τὸν σωτήριον, ἣν ἕτεροι μόνον ἐξαγκεῖν ἄλλοις οἴκοις αἴτιος. Τῆς ἄρα νόσου ἔχρῃ καὶ κακὸν χρηστότητος καὶ δικαιοτέρης ἐλθεῖν, ἐλθεῖν αἴτιον ξένον τυχεῖν δεκρέτου ὀρθόδοξε, ἐπιστᾶσθαι αὐτοῖς ἄξιον τυχεῖν τῶν πράξεων· ὁ δὲ ἄχρης τοῦ θεοῦ ἀνθρώπου αὐτῶν οἶδε δεῖν, καὶ εἴπων τυχεῖν εἶχεν ἐπέχειν τούτων αὐτοὺς δεῖ, καὶ ἀπαλλάξαι τῶν συμπαίκτων. Ἤδει γὰρ εἰς τοῦτο φέρειν καὶ τὸ τοῦ θεοῦ, φημί, θαῦμα, τὸ εἰς ἀγαθοὺς καὶ μέτρα κεῖσθαι παρὰ τῶν ποτε θεόν. Αὐτοῦ τοιγαροῦν πρὸς τῷ θυσιαστηρίῳ καταλεγεῖν οὐκ ἐάσω ἀπαλλαγῆναι τὸν παρακαθήμενον, τοῖς νόμους τοὺς ἰδίους τὴν Ἐκκλησίαν κατεικός, πάντες τῶν παρὰ τοὺς νόμους τυχεῖν εἰδρέους τὸν καιρὸν πρὸς τοὺς νόμους καλοῦντος, τὸν ἀνδριάντος, ἕστε πᾶσι γένηται κατακρατεῖν, ἐλέγχῃ τε αὐτοῖς ὁ ποιμὴν ὁ μέγας τοῦ νόμου εὐθύτητος, ἕστε πάντα τῶν πολλῶν νόμον ἐλευθερίᾳ, τὸν ἀνθρωπήτος, ἕστε πᾶσι γένηται καταπαύσεις, ἐλέγχῃ τε αὐτοῖς τε καὶ ἀνθρωπίνης κοινωνίας ἀγάθεια, εἰς καθ' τὸ πλεῖστον ἀποτεμνόμενος, εἰς καιρὸν τολμηροὺς ὑπομενόμενος, εἰς τοῦ ἁπλοῦν τολμηροὺς ὀπιστεμένους, εἰς τοὺς τοῦ τὸ κράτιστον ἀνθρώπινον εἰ βούλοι θεοῖς σι πολεμίους λογίσεσθε, ἀλλὰ τοὶ ἐκείνου πνεῦμα γινώσκουσι ἔξω τοὶ καιροῦ πάντων ἐδεῖν, ἀλλ' ἐνεργεῖ ἀναγινώσκετε, καὶ εἰς ἀπαλλαγίαν ὧν φύσις φιλανθρώπου ζῆλος, ἐπεὶ διαβέβληντε· τὸ δ' ἐν ὅλω φιλανθρωπία, ζῆλος ὅτε αὐτῆς κατηγορεῖτος, ἵνα τάδε οἱ τοὺς καὶ τὴν εὐεργεσίαν ὁμολογῶν, ἄνθρωποι εἰρεῖν καὶ ἀνθρωπίνους κοινωνίας ἀνδρεῖαι, ἄνθρωποι, εἰς πάντα ὁμοίους ἀγαθῶν εἰ βούλοιτε τοῦ θεοῦ τὸ βούλημα καὶ κρίνετε αὐτοὺς ἄνθρωποι ὡς, ἄνθρωποι, εἰς πάντα ὁμοίους ἀγαθῶν εἰ βούλοιτε τοῦ θεοῦ εἰσιν πάντα ἀγαθὰ καλοῦντος εἴ τε κακοῦ εἰσιν ἐμπαθεῖς λογιζομένους πόλεων ἀγαθοὶ τε ἅπαντες εἰς εἰρήνης τῶν βλαβερῶν ἀνδρείας ἄνθρωπος ἦν.
γὺς ἔχοντα, τοῦτο μὲν ἀφαρπάζει καὶ πλεονεξίας, τοῦτο δὲ καὶ ἄλλοις παθῶν ἀνεκτέτους αἰτεῖ φορητός ἦν, ἀλλὰ βαρὺς τὴν γλῶτταν καὶ δηκτικὸς καὶ χαλεπὸς δυσχερανῶν, οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὸ τῶν ἐλεγχομένων κακόν· συντρέχει δὲ καὶ τὸ αἴτιον τοῖς μάτην αὐτοῦ δεῖν ὀργῆς γίνεσθαι βουλομένοις. ΚΕʹ. Εὐτρόπιος γὰρ ὁ τοῦ βασιλικοῦ τότε αὐλῶνος πρωτοκτήτωρ, ἦν Εὐσεβίας χρῆσθαι τῷ θυμῷ κατά τινων προσκεκρουκότων μὲν αὐτῷ τῇ Ἐκκλησίᾳ δὲ καταπεφευγότων βουλόμενος, νόμον τε ἤγαγεν εἰς θὲν ποιεῖ, καὶ πείθει βασιλέα νομοθετῆσαι μὴ ἐξεῖναί τινι τῶν αἰτίαν ἐχόντων προσφεύγειν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἢ πρόσφυγες ἔξεισιν κατὰ πᾶσαν ἥκιστα ἀθεσμίαν. Ταῦτα ἐκεῖνος σπουδάζων ἠγνόει, καθ᾿ ἑαυτοῦ τὴν μάχαιραν ἀκόνων, καὶ ὥσπερ νοσοῦντα τὸν καλοῦντα τὸν ἰατρὸν καὶ ἀπαγορεύοντα ὁμοῦ τε ἀγαπᾶν κλίνης, οὗ μᾶλλον τῶν ἄλλων αὐτὸς δεῖται. Ἡ γὰρ θεία δίκη, καίτοι βαρεῖα αἵ τε πολλὰ περιάγουσα καὶ βραδεῖα· ἐπέρχεται τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἀλλὰ τοῦτο γε καλῶς πολλοῖς κατὰ ποδὸς ἑαυτῇ, τοῦτο γε ἔλεος μετ᾿ οὐ πολὺ τε μᾶλλον, προσκρούσας τῷ βασιλεῖ, ἅπαξ ἦγε τῶν ἐκαλῶν βοήθεια, ἣν προσφεύγων ἐκεῖτο καὶ ταύτης τῆς ἱερᾶς ἀγκάλης ἀπολαύσων. Πρὸ αὐτῆς ὁ ὦμος ἵζεται περὶ τοῦ θηρίου, ἥν ἕτερος ὅμιλος βρόμου ἤγαγε κεκλαικότων. Τίς ἄρα νοῦν ἔχων καὶ μεγίστης χρηστότητος καὶ δικαιοσύνης εἶδος, πλέον αὐτῷν εὗρε εἶτα δεικνύοντος, ὁ μέγιστος τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, καὶ εἰδὼς νῦν τε λέγειν δεῖ αὐτ᾿, καὶ εἰκότα ἐπάγειν δεῖ, καὶ ἀναβάλλεσθαι τὴν συμπάθειαν. Ἤδει γὰρ τίς τοῦτο φέρειν καὶ τὸ τοῦ θεσπεσίου, φημί, Ἡσαΐου, τὸ εἰς σπαθόμενον καὶ μέτρα ἐκτεθῆναι παρὰ τῶν ὑπ᾿ αὐτοῦ λέων. Αὐτὸς τοίνυν πρὸς τὸ θυσιαστήριον ἐλθόντος, τοῖς τῆς Ἐκκλησίας οἱ μέλλοντες ποιεῖν νόμους ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας, ἣν εἰδὼς πάντα ἔξω τῶν ἐκεῖ νόμων ζευγνυμένης, τὸν καιρὸν πρὸς τοῦτο καλοῦντα, κατεφρόνησε, ὥστε πᾶσι γενέσθαι κατεφανές, ἤλεγχέ τε αὐτὸν τοῖς λόγοις, ἤλεγχε δὲ καὶ ταῖς πράξεσιν, οὐκ ἀδικίαν λογισάμενος, ἀλλ᾿ ἐκεῖνα νεύρωσιν γνώρισμα, τοῦ τε λεγομένων πίστιν ἐλθεῖν, καὶ εἰς ἀπηλγημένην ψυχὴν πίστιν ἐλθεῖν, εἶτα ἀπαλλαγὴν εἰς τὸ ὅλον φιλανθρωπίας, ζηλοῖ δεόντως παρεζευγμένος, ἵνα εἴδωσιν οἱ εἰδότες καὶ μαρτυρεῖν ὁμόθεον ἀνθρώποις, ἃς πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην ἀγαθότητα ἀντίκειται.
col. 1111–1112page 276 of 391
PG 114:1111γραστόν, ἐν τοῖς τῶν ἀδελφῶν ἐγχύθηναι παραπτώμασιν, ἐν τοῖς λεκτέων μάθησιν, καὶ πολέμιοι, καὶ χρηστοὶ νέονται διὰ μετανοίας. Οὕτως οὖν κατ' ἐλέγχον ψυχὰς τινῶν οἱ κολαστ τὸ πρὸς αὐτὸν ἐπεστρέφετο μέτρος. Ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ τούτου καὶ τῆν ἀδελφῶν πᾶσαν ἐπεξαλλάξαντος δυσφορίας, πρὸς ἐλέγχον τῆς καθ' ἑαυτὸν πεσόντος, καὶ τοῦτο, καὶ δεῖ μηδὲ παρελθεῖν ἄξιον, ὁ λόγος νεμεῖτω κατ' ἀκολ. ΚΖ΄. Ἤλπιζε τὸν ἅγιον πράγμα τοῦ τότε καιροῦ, καὶ πρὸς ζῆλον τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἀνάπτεσθαι. Καὶ μία θέλων τοῖς ἐλάχιστον τὰ συνήθη τοῦ ἐλέγχου ἐξ ὧν· ὅπερ πολλοῦ ἄξιον κατεῖπον τῶν ἀπολελυμένων, τοῦ τὴν ἀλήθη ἐκείνους νόησαι κακοδεξίαν. Κύριοι τοίνυν ἐπιτελέσων τυχόν, ἦλθε ὁ βασιλεὺς τῷ ἱερῷ προσῆλθε, τῆς ἑορτῆς εἰς τοῦτο καλούσης αὐτόν· ἦν γὰρ τῶν Ἐπιφανίων ἡμέρα, ἦλθε μὲν οὖν ὁ βασιλεύς, εἰς τὸν τοῦ καιροῦ τούτου τολμήσαντα, ἐλθὼν ἐπὶ τοῦ ἐμβλέψεως στέφανον, λίθους τινὰς ἀξέλους καὶ ἀμαύρους ἔτυχε πεπορεύεσθαι. Ἄρα σοὶ ἀνεκτὴν ὁδόν, καὶ οὐχ ὡς τοῦ παντὸς θέσθαι θεὶ ἐκείνων ἐνίους χρυσοῦς; ἔγγεια ᾖ τοῦ θεῖ ἀλέντη τοῦ λόγου συγκατανεύσαντος. Τί δέ, πρὸς ἄγαν εἰ τῶν βαρέων ἄγαν εἰλῶν ὄντι, ἡ τὴν πεζὴν οὖν δεδίεσθαι βλέπειν πόλει, τῆς βασιλικῆς ἐγγύτης ἄλλως καλουδόκων ἅμα ἀνέλκει κατοικεῖς, δόν, ἢ τὴν ἀνακόλπων ἅπτεται κατοικεῖς, ἄνδρα τότε τῶν ἐναντίων ἅμα ἀπαλλάττεσθαι βούλοι ἐκείνης, ἐδεήθησεν ὅσα βασιλεύς, ἅτε ὑπάρχων πλεῖον παραγεγένηκεν, ὁ ἡγεμὼν τῆς πόλεως τοίνυν στέρησιν, μεταλαμβανόμενος, τῆς πόλεως ἐπεδείχθη κελεύσας. Τῶν δὲ τοῦτον ἅμα μετά, τῆς πόλεως ἐπαπέδρα θείς, ὑπερόριον ἐπελάσεων ἀπὸ τοὺς κελεύσεις. Εἶτα χρόνου τινὸς διαβρύσαντος, ὑπὸ τῶν εἴσω τῶν βασιλείων χιλίαρχοι τῶν ἀνεῳχθῆναι κατὰ μέρος μεθ' οὗ μικρὸν διαπανοῦντα, ἀλλὰ γε καὶ πάρθεσίας αὐτοῖς κατὰ μικρὸν διαπανοῦντα, πρώτοις ἐθεράπευον, ἔπειτα δὲ τοῦ ἐπαρχείαν τολμήσαντος, καὶ τότε ἄνθρωποι διαστρέφοντες εἰς τῆς πόλεως εἶσιεν εἰσελάσαι, καὶ μὲν ἐκ τοῦ ἄγαν στενοχωρεῖσθαι τῶν ἀντιθέτων, ὑβρίσαι, καὶ τοὺς σχεδὸν ὅλης ἡμέρας ἐξέπλησαν. Εἰς τοῦτο δὲ ἀνδρείας προελθόν, ἵνα τοὺς μὲν εἶναι νικῶντος ἐκεῖ κατ' ἔφθη προχωρήσαντος, ἀλλὰ γε καὶ ταπεινοῖς τῶν βαρέων πταίσματα ἀφελλομένου, εἶθ' οἱ πλείω τοῦ λόγου ἑλλόμενοι ἦσαν ἄνθρωποι, ὑβρίσαι ψυχὰς δεινοτέρως σφαλλόντας αὐτοὺς τυχόν, καὶ τοῦ παντοδαπῶς τοῖς δεινοτέροις εἴργαστο διαβεβλημένους. Εἰς τοῦτο δὲ ἀνδρείας προελθόν, ἵνα τοὺς μὲν ἐν ἀσεβείαις εἶναι νεύοντας ἐκεῖ κατεφθείρατο, ἀλλὰ γε καὶ μᾶλλον τῶν πλείστων ψαλλόντων ἐξαπροβάλλοντο ὀρθοδόξων ψαλτηρίου ἀποβράχοντας αὐτοὺς ἐπεχείρησαν.
col. 1109–1110page 275 of 391
PG 114:1110λέγων· Ἐλέησόν με, δοῦλε τοῦ ὑψίστου Θεοῦ, ὅτι ἡ ὀχλοῦμαι ὑπὸ δαίμονος πονηροῦ. Ὁ δὲ μακάριος ἐπιθεὶς τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ καὶ προσ ευξάμενος, τῷ μὲν πνεύματι φθέγξασθαι οὐ συνεχώρησεν, ἐξεληλυθέναι δὲ αὐτὸ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ ἐπρέσβευσεν. Η οὖν δαίμων ἐξελθών, ὑπὸ ἀκάνθας πλησίον τῆς ὁδοῦ ὑπεκρύπτετο, ὥστε ἐπαν ιόντος τοῦ νεανίσκου, πάλιν εἰς αὐτὸν ὑποστρέψαι. Μετὰ οὖν τὸ ἀπαλλαγῆναι τοὺς βόας καὶ μέλλειν αὐτοὺς κινεῖν τὴν ἅμαξαν, γνοὺς ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ὁ μακάριος, ἔφη τῷ νεανίσκῳ Σοὶ λέγω, νεώτερα, δρα μὴ ἀπέλθῃς κατὰ τὴν ἀριστερὰν ὁδὸν, δι' ἧς ἦλθες· ἐκεῖ γὰρ κέκρυπται ὑπὸ ἀκανθῶν περι μένων σε ὁ πονηρός· ἀλλὰ κατὰ τὴν δεξιὰν ἄπελθε, εὐχαριστῶν τῷ θεῷ καὶ λέγων· Δόξα τῷ Πατρί, δόξα τῷ Υἱῷ, δόξα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, τω λαλήσαντι διὰ τῶν προφητῶν αὐτοῦ. ΛΑ'. "Ηδη δὲ ἐπιστάντων ἐν τῷ μαρτυρίῳ τοῦ ἁγίου θαλελαίου, οἱ ἐπόμενοι αὐτῷ πτωχοὶ ἀπὸ τοῦ ὄρους τῆς αξίας, δυρόμενοι καὶ θρηνοῦντες συνετάττοντο, κατασπαζόμενοι τὰ ὅσια ἴχνη αὐ τοῦ. θεωροῦν δὲ ὁ μαθητὴς τοῦ Χριστοῦ τὸ ἀφόρητον πένθος τῆς καρδίας αὐτῶν, ἔφη προς αυτούς ᾿Απέλθετε, τέκνα, καθέζεσθε τέως ἐν τῷ ὄρει· ἐγὼ γὰρ μεθ' ὑμῶν εἰμι. Εἰ γὰρ τὸ σῶμά μου ἀπάγουσιν, ἀλλὰ τὸ πνεῦμά μου ἐν ὑμῖν ἔξεστιν, καὶ οὐ μὴ ἐγκαταλείψω ὑμᾶς. Οἱ μὲν οὖν στρατιῶται ἐπὶ τού τοις ἠγανάκτουν· οἱ δὲ ὑπέστρεψαν, ὡς ἀπηγγείλατο αὐτοῖς ὁ θεράπων του Χριστοῦ. ΑΒ΄. Φθάσας οὖν ἐν τῷ ζεύγει εἰς τὸ ἐν τῇ Φιλίῳ μοναστήριον, ἄφνω νεώτερός τις ονόματι Ισίδωρος ἤρξατο δαιμονίζεσθαι καὶ βοήν· Ὦ ἀπὸ σοῦ, Αὐξέν τις, τοῦ μὴ δεδωκότος μοι ἐξουσίαν ἀμύνασθαι τοὺς περιφρονούντάς σε θεομάχους εἰς ἐξολόθρευσιν ἐμοῦ καὶ τῶν ἐμῶν· ἡ γὰρ πάροδός σου τὰ πάντα ἡγίασεν καὶ ἐφυγάδευσε πλείστους τῶν καθ᾿ ἡμᾶς. Ο δὲ μας κάριος πρὸς αὐτὸν ἔφη· Σιώπα, καὶ πεφίμωσο, χαί ρεσίκακε δαίμων, ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ. Κατήγαγον οὖν ἐκ τῆς ἀμάξης τὸν ἅγιον ἄνδρα καὶ εἰσήγαγον ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου. Εστώς οὖν προσηύξατο ἐπὶ ὥρας ἱκανὰς, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι γόνο κλῖναι ἐκ τῶν ἐν τοῖς ποσὶν αὐτοῦ μωλώπων. Ως δὲ ἐπλήρωσε τὴν εὐχήν, εἰσήγαγον αὐτὸν ἐν χαμαιτρικλίνῳ πανταχόθεν ἀποκλείσαντες· τοῦ δὲ προσευχομένου ἔνδον, ἔξω Ισίδωρος ἰάθη ὁ δαιμονίων. ΑΓ. ᾿Αλλὰ γυνή τις Μαξιμιανοῦ ἠνιόχου, οἱομένη ἐν τῷ ὄρει τῆς ᾿Οξίας εἶναι τὸν μακάριον, ἦλθε φέρουσα ἐπὶ ζώοις πεφορτωμένοις ἔλαιον, οίνων, ἄρτους, τυρόν, όσπρια, στούπαν, κηρούς. Καὶ σφός δρα μὲν ἐλυπήθη μὴ εὑροῦσα ἐκεῖ τὸν ὅσιον ἄνδρα διέδωκεν δὲ τὰ πάντα τοῖς κατὰ τὸν τόπον προσκαρτεροῦσι πτωχοίς. Κοράσιον γὰρ αὐτῆς ὀχλούμενον ὑπὸ δαίμονος ἠξιώθη ἰάσεως, και πάνυ προσέκειτο τῳ μακαρίῳ· θαυμάσασα οὖν, ὅτι βία σχεδόν κατα
col. 1111–1112page 276 of 391
PG 114:1112ηνέχθη ἐκ τοῦ ὅρους ἐν τῷ μοναστηρίῳ τῳ ἐν τῇ Φιλίῳ διάγει κατακεκλεισμένος, ἦλθεν ἐκεῖσε τὸ γρα φικὸν μελετῶσα λόγιον, τὸ ῥηθὲν ἐν τῇ παναρέτη Σοφία Σολομώντος, καὶ πληρωθὲν εἰς τὸν βίον τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Αὐξεντίου· «Ετάσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχριστος: δύσχρηστος) ἡμῖν ἐστιν καὶ ἐναντιούται τοῖς ἔργοις ἡμῶν.» Ω; γὰρ κακοποιὸν κατακρίναντες αὐτὸν κατέκλεισαν μὴ συγχωρούντες τινι συντυγχάνειν αὐτῷ· ὅθεν μὴ το χοῦσα ἡ πιστοτάτη αὕτη γυνὴ τῆς θέας τοῦ μακα ρίου ἢ τῆς συντυχίας αὐτοῦ, ἀπῆλθεν ἐν τῷ οἴκ αὐτῆς κλαίουσα, καὶ πάντα τῷ ἀνδρὶ ἀπαγγέλλουσα. ΑΔ΄. Κωνσταντίνος δὲ στρατηλατῶν καὶ ᾿Αρτά βιος κόμης, συνήθως ερχόμενοι πρὸς τὸν ὅσιον ἄνδρα έληλύθασιν, ἔνθα ἦν, οψόμενοι αὐτόν, ἐπὶ τὸ ἀπο λαῦσαι τῆς ἐξ ἔθους ὠφελείας αὐτοῦ. Οἱ καὶ συντετυχηκότες αὐτῳ καὶ εὐλογηθέντες ὑπ αὐτοῦ, ἠξίουν μὴ διδόναι πρόφασιν τοῖς κακοδόξοις, ἀλλὰ τῇ ἐπὶ Θεὸν ελπίδι πάντα μὲν δοκιμάσαι, τὸ δὲ καλὸν κρατήσει εἰς ἕνωσιν καὶ ὁμόνοιαν τῆς ἁγιωτάτης Εκκλησίας ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς ἔφη· Γενηθήτω τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἡξίουν δὲ τὸν μα κάριον χρύσινα φανερὰ ἐκ προθέσεως προσφερόμενα παρ' αὐτῶν κομίσασθαι. Ὁ δὲ οὐκ ἠνέσχετο, εἰρηκώς, Τοις ἐν τῷ ὄρει τῆς Ὀξίας πτωχοῖς καὶ ἀδελφοῖς μου ἐν Κυρίῳ ταύτα δέδεται. Ἐγὼ γὰρ ἀπέχω πάντα, καὶ περισσεύω διὰ τῆς χάριτος τοῦ Χριστοῦ πάνω δὲ ἐκ τούτου ἠνιάσθησαν οἱ κατὰ τὸν τόπον μόναχοι· ἀλλ' ἐκεῖνοι τὸ διαταχθὲν ἐπλήρωσαν. Πλεί στον δὲ λοιπὸν ἀκηκοότες ἐκ τοῦ ὄρους κατενεχθέντα τὸν μακάριον καὶ ἔκεῖσε διατρίβειν, ἀπῄεισαν ἐπὶ τὸ αὐτό. ΛΕ'. Προσελθόντες δὲ αὐτῷ οἱ τοῦ μοναστηρίου πειράζοντες, διότι οὐκ ἐσθίει, ἐπηρώτων. Ὁ δὲ πρὸς αὐτούς· Επεὶ δὴ δοκιμήν ζητείτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ, ὃς οὐκ ἀσθενεῖ, ἀλλὰ δύναται ἐν ὑμῖν, πλὴν γέγραπται· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνον ζή 16: σεται ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ. Εν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἀνοίξαντες ἔθηκαν ἐν τῷ οἴκῳ, ἐν ᾧ ἦν σπυρίδα βεττάνων καὶ σπυρίδα φοινίκων καὶ σπυρίδα διαφόρων τρυγημάτων τὰ πάντα μέτρῳ· καὶ δῆθεν παρεκάλουν αὐτὸν μεταλαβεῖν· τὴν κανδήλαν οὖν ποιήσαντες καὶ παιδίῳ προσκαρτερεῖν αὐτῷ ἐπιτρέψαντες, ἐπὶ ἑβδομάδα μίαν ἀπέκλεισαν· μετὰ δὲ τοῦτο ἀνοίξαντες, τὴν μὲν κανδήλαν ἀδαπάνητον καὶ καιομένην εὗρον· παρὰ δὲ τοῦ παιδίου ἐπύθοντο, τί ἂν διαπράττοιτο καὶ πόθεν διατρέφοιτο τὸ δὲ πρὸς αὐτοὺς φάσκειν· Πλῆθος μὲν σὺν αὐτῷ δοξολογούν των ἑώρων ὕπνῳ κατεφερόμενος· καὶ περιστερὰν δὲ εἰσιοῦσαν καὶ ἐμβρωματίζουσαν αὐτόν τοὺς δὲ σκώληκας τοὺς ἐκπίπτοντας ἐκ τῶν ποδῶν αὐτοῦ » ὁ μεγαλοπρεπέστατος καὶ ἐνδοξότατος ἀπὸ ἐπάρχων πραιτωρίων Κωνσταντίνος.
ἀναλεγόμενος, πάλιν ἐπὶ τὰ ἔλκη ἐπετίθει. Ἐπειδὴ δὲ παραγγελθὲν τὸ παιδίον, μηδενὶ φράσαι ἢ ἑώρα κεν, καταναγκαζόμενον ἐξεῖπεν, αὖθις πυρετῷ λη φθείς, μετὰ τὴν μίαν ἐτελεύτησεν. ΑϚ΄. Τούτων δὲ γενομένων, κατήχθη ὁ μακάριος ὑπό τε τῶν κληρικῶν καὶ λαϊκῶν καί τινων ἑτέρων λαμπρῶν ἀνδρῶν ἐν Ῥουφινιαναῖς πλησίον τῶν ᾿Αποστόλων ἐν τῷ μοναστηρίῳ του μακαρίου Υπατίου ἐπιτραπεὶς ἡσυχάσαι. 'Τπεδέξαντο δὲ αὐτὸν μετὰ πλείονος χαρᾶς οἱ αὐτόθι μοναχοὶ σὺν τῷ ἡγουμένῳ, ἀνδρὶ τὰ πάντα ἐναρέτῳ καὶ χάριτος Θεοῦ ἠξιωμένῳ, ὡς ὄντι μαθητῇ τοῦ Χριστοῦ· καὶ ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης οὐκ ἔκλεισαν τὴν θύραν τοῦ μοναστηρίου διὰ τὸ πλῆθος τῶν εἰσρεόντων, τοῦτο μὲν τῶν ἐπιχωρίων, τοῦτο δὲ καὶ τῆς πανευδαίμονος Κωνσταντινουπόλεως, Φιλοφρόνως οὖν πάντας ὑπεδέχοντο προη θύμως, πλείστας μὲν καρποφορίας κομιζόμενοι πολλὴν δὲ ἐπὶ τῇ διαίτῃ τὴν παρασκευὴν ποιούμενοι, ὥστε γενέσθαι τὸ μοναστήριον ἐκεῖνο ὡς τὴν σκηνήν τοῦ ᾿Αβραάμ· ἅπαντας γὰρ σχεδὸν εἴτε ἀξίους, εἴτε ἀναξίους, ὡς ἀγγέλους ἐδεξιοῦντο. Τὸν δὲ μακάριον ἐν τρικλίνῳ ὑψηλῷ περικλείσαντες, ἠξίουν προσεύω χεσθαι ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου καὶ αὐτῶν σωτηρίας, πᾶσάν τε αὐτῷ διακονίαν καὶ τοῖς συντρέχουσιν κνως προσφέροντες, διὰ τὴν ὑπὲρ πάσης ἀγαθοεργίας ἐπηγγελμένην παρὰ Θεῷ μισθαποδοσίαν. ΛΖ΄. Πολλοὶ γὰρ πνεύματα ἀκάθαρτα ἔχοντες, καὶ σεληνιαζόμενοι, καὶ ἀσθενεῖς καὶ παραλυτικοί προσ ήδρευον, κἀκεῖσε τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἴασιν διὰ τοῦ δούλου αὐτοῦ Αὐξεντίου ἐξαιτούμενοι ἐθεραπεύοντο. Κομήτισσα δέ τις ἀκούσασα τὰ περὶ τοῦ μακαρίου, ἔσπευδεν ἀπελθεῖν καὶ προσκυνῆσαι αὐτῷ. Ἦλθεν οὖν ἀπὸ Καλχηδόνος ἐν βαστερνίῳ, καὶ δὴ πλησιάσασα τοῖς Αγίους Αποστόλοις κατῆλθεν ἐκ τοῦ βαστερ νίου, καὶ ἤρχετο ἐν τῷ μοναστηρίῳ. ὡς δὲ ἤμελλεν ἀνιέναι, ἔνθα ἦν ὁ μακάριος, διαβρήξασα τὴν ἐσθῆτα καὶ ἀπολαβουσα τὰ κόσμια αὐτῆς, ἤρξατο βοᾷ· Τί ἐμοὶ καὶ σὺ σοι), Αυξέντιε, σκωληκόπους; καλῶς ἐνεκρυπτόμην ἐν τοῖς ἐγκάτοις αὐτῆς, καὶ ἰδοῦ, ἀνήγαγές με δι' ἐνιαυτῶν εἴκοσι. Δωδεκαετοῦς αὐτῆς οὔσης εἰσῆλθον, καὶ χωρίζεις με ἄκοντα ἀπ᾿ αὐτῆς. Ἐπιτιμήσας οὖν τῷ ἀκαθάρτῳ πνεύματι, καὶ παρεγγυήσας φιμωθῆναι καὶ μὴ ἐνραγῆναι τῇ πλα σει, ἱκέτευε τὸν Θεὸν, ποιῆσαι τὸ ἔλεος αὐτοῦ μετ' αὐτῆς. Δοὺς οὖν αὐτοῦ τοῦ ἐλαίου τῶν ἁγίων καὶ ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεῦσαι προστάξας, ὑγιῆ ἀπέλυσεν ὁ Χριστὸς, διὰ τῆς αὐτοῦ προσευχῆς ἰασάμενος αυτήν. Πολλὰ δὲ παρέσχεν τοῖς πτωχοῖς καὶ τῷ μοναστηρίῳ τοῦ ἁγίου Υπατίου. ΛΗ'. Μετὰ οὖν τούτο ἀποστείλας ὁ εὐσεβέστατος βασιλεὺς δρόμωνα ἀπὸ τοῦ Ἑβδόμου διὰ τὸ ἐκεῖσε πρόκενσον εἶναι, μετεστείλατο τον μακάριον παρ' προκένσου γενομένου ἐν τῷ ᾿Εβδόμῳ.
col. 1113–1114page 277 of 391
PG 114:1114έαυτῷ. Θεασάμενος δὲ αὐτὸν παντὶ τῷ σώματι κατα πεπονημένον ἐκ τῆς ἀσκήσεως, σφόδρα κατευλαβηθεὶς λέγει αὐτῷ· Δοῦλον τοῦ Θεοῦ ὑπάρχειν σε ἐπ ίσταμαι, κύρι Αὐξέντιε, καὶ ὀφείλεις συναινεται τῇ ἁγίῳ καὶ οἰκουμενικῇ συνόδῳ, πρὸς τὸ μὴ παραίτιον γενέσθαι σκανδάλου τοῖς αὐτὴν ἀποδέχεσθαι μὴ βουλομένοις. Ὁ δὲ ἀποκριθείς φησι πρὸς αὐτόν· Τίς είμι ἐγὼ ὁ κύων ὁ τεθνηκώς, ὅτι ποιμέσι με συν αριθμεῖσθαι προστάττει τὸ κράτος σου, τὸν ποιμαίνεσθαι μὴ παραιτούμενον καὶ διδασκαλίας ἐπιδεόμενον; Ὁ δὲ βασιλεὺς μετὰ τὸ πλεῖστα πρὸς τὸ διαλεχθῆναι αὐτῷ ἔφη· Σκέψαι τὸ συμφέρον, καὶ μὴ λυπή σῃς ἡμᾶς· διότι καὶ ἡμεῖς οὐδὲν παρὰ τὸ δέον, ἀλλὰ κατὰ τὸ πρέπον ἐν τῇ ἐνώσει, καὶ οὐ καθαιρέσει τῆς ἁγιωτάτης Εκκλησίας τὴν σύνοδον πεποιήμεθα. Ταῦτα εἰπὼν καὶ εὐχὴν αἰτήσας παρ᾽ αὐτοῦ ἀπέλυσεν αὐτόν. ΑΘ΄. Ελθὼν οὖν ὁ μακάριος ἐν τῷ μοναστηρίῳ τοῦ (8'), ἁγίου 'Τπατίου ἐν Ῥουφινιαναῖς, καὶ θεασάμενος πλῆθος πολύ συνδραμόντας αὐτῷ ἐκεῖσε, ήρξατο πᾶσι παρεγγυᾷν τῷ ἀπέχεσθαι τῶν θεάτρων ὡς ἀνοι λασίας αἰτίων μοιχειῶν τε καὶ ψευδομαρτυριῶν, καὶ πάντων τῶν ἀπηγορευμένων καὶ Θεῷ μὴ ἀρεσκόν των, πιστεύειν δὲ εἰλικρινῶς εἰς τὴν ἁγίαν καὶ ὁμους. στον Τριάδα καὶ ὁμολογεῖν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρα θένου καὶ Θεοτόκου σαρκωθέντα, και προσεδρεύειν ταῖς ἁγιωτάταις ἐκκλησίαις ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς. Τινὲς δὲ ἐκ τοῦ πλήθους προσελθόντες, πυρέττοντες καὶ ῥιγιῶντες, ἀξιωθέν τις τῆς ἀφῆς τῆς χειρὸς αὐτοῦ, ὑγιεῖς κατέστησαν. 'Εμηνύθη δὲ αὐτῷ, ὅτι κόρη τις νεόγαμος ἐν τῷ παστῷ ληφθεῖσα ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου πάρεστιν κατατέλλουσα ἑαυτὴν καὶ κατεσθίουσα. Ὁ δὲ κελεύσας αὐτὴν ἀνελθεῖν, σύνδακρυς γεγονὼς ἔφη· Ω τῆς πονηρᾶς ὑμῶν φάλαγγος τῆς ἀεὶ ἐπιβουλευούσης το γένει τῶν ἀνθρώπων! Φιμώθητι, πνεύμα πονηρόν, καὶ ἔξελθε ἐκ τοῦ πλάσματος τοῦ Θεοῦ ἀταράχως καὶ ἀνεπηρεάστως. Ὡς ἐπὶ ὕμνῳ οὖν κατεκλυθείσης τῆς κόρης, ἀπελάθη ὁ δαίμων· ἀναστᾶσα δὲ αὖθις ἀπῆλθεν ὑγιὴς εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς, Μ'. ὡς δὲ πάλιν ἀποστείλας ὁ βασιλεὺς μετεστείλατο αὐτὸν, ἐπύθετο παρ᾽ αὐτοῦ, εἰ συναινεῖ τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ καὶ κοινωνεῖ τῇ ᾿Εκκλησίᾳ. Ὁ δὲ μακάριος ἔφη· Πῶς ἔχω κοινωνῆσαι, μὴ ὁμολογουμένης Θεο ? τόκου τῆς ἀεὶ Παρθένου; Καὶ ὁ βασιλεὺς εἶπε πρὸς αὐτόν· Ἐὰν οὖν ἐπισκέψῃ εἰς τὰ καλῶς κυρωθέντα ὑπὸ τῆς συνόδου καὶ βεβαιωθέντα εἰς καθαίρεσιν τῶν λοιπῶν αἱρέσεων, συντίθεσαι καὶ αὐτός; Απεκρίθη ό μακάριος· Εἴγε μὴ πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ συμβόλου τῶν ἐν Νικαίᾳ τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ Πατέρων παρενεχείρισε τῇ ἁγίᾳ αὐτῆς συνόδῳ, ἀλλὰ τελείαν τὴν οἰκονομίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ ἐξηγός ρευσεν, καὶ τὴν ἐπὶ τῆς Παρθένου Θεοτόκου φωνὴν
col. 1115–1116page 278 of 391
PG 114:1115οὐκ ἀφείλατο· αὖθις κοινωνῶ καὶ συναινώ, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ καὶ τῇ ὑμετέρᾳ εὐσεβεία. Ταῦτα ἀκού σας ὁ βασιλεὺς, κατησπάζετο αὐτοῦ τὴν ἔντιμον κε φαλὴν, καὶ ἐκέλευσεν μετὰ πλείονος τιμῆς παραγενέσθαι αὐτὸν ἐν τῇ μεγάλῃ ἀγιωτάτῃ ἐκκλησία. Πλῆθος δὲ πολὺ τοῦ λαοῦ συνείπετο αὐτῷ. Μηνύσας δὲ ὁ βασιλεὺς τῷ ἀρχιεπισκόπῳ Κωνσταντινουπόλεως τὰ λεχθέντα παρ᾽ αὐτοῦ, πάντα τὰ ὀρισθέντα ὑπὸ τῆς ἁγίας συνόδου παραναγνωσθῆναι αὐτῷ ἱκέ λευσεν. ΜΑ΄. Καὶ δὴ ἐντετυχηκὼς τοῖς πεπραγμένοις μετὰ ἀκριβούς σκέψεως, καὶ πεισθεὶς ὅτι κατ' εὐδοκίαν Θεοῦ τὰ παρὰ τῆς Νεστορίου φλυαρίας καὶ τὰ παρὰ τῆς Εὐτυχούς προδήλου μανίας εἰς λύμην τῶν πολ λῶν δογματισθέντα ἡ ἁγία σύνοδος ἐβεβαίωσεν βλάσφημα είναι, καθότι ἐκείνη μὲν πρὸς τοὺς ἀρ νουμένους τὴν οὐσίαν τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ παρετάττετο, αύτη δὲ πρὸς τοὺς τὴν οἰκονομίαν αὐτοῦ ἀθετοῦντας, ὅτι Θεὸς ὢν ἐκ Θεοῦ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς συναΐδιος καὶ ὁμοούσιος καὶ συνάναρχος τῷ Πατρὶ ἐπ᾿ ἐσχάτων τῇ ἡμετέρα φύσει ἑνωθεὶς ἐσαρκώθη, ἀτρέπτως, ἀσυγχύτως, αδιαιρέτως. Τινῶν γὰρ φρενοβλαβῶς αὐτὸν παραφθεῖραι τολμησάντων την δι' ἡμᾶς τοῦ Σωτῆρος οικονομίαν, φαντασίαν τὴν ἐνανθρώπησιν οἰομένων, τινῶν δὲ οὐράνιον σῶμα τὸν Κύριον κατενηνοχέναι τερατευομένων· ἑτέρων δὲ κρᾶσιν καὶ σύγχυσιν τῶν δύο φύσεων οριζομένων καὶ ἄλλων τροπὴν τὸ θεῖον πεπονθέναι ληρωδούντων, τῶν δὲ λοιπῶν Θεοτόκον τὴν Παρθένον ὀνομάζειν παραιτουμένων * οἱ ἐν τῇ μεγάλῃ ταύτῃ καὶ οἰκουμενικὴ συνόδῳ ἅγιοι Πατέρες τὰς τῶν προγεγραμμένων ἁπάντων ἀνατρέποντες αἱρεσιαρχίας, οὐκ ἐξ οἰκείων συλλογισμῶν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν θείων Γραφῶν καὶ τῶν κατὰ γενεὰν θεσπεσίων διδασκάλων, μέγα τῆς εὐσεβείας μυστήριον ἐπισφραγισάμενοι, ἐβεβαίωσαν τὸν ἕνα καὶ μονογενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν τῶν τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἀγίων Πατέρων πίστιν, ἀπαρεγχείρητον εἶναι κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν. Τοῦτο γὰρ ᾿Αρειανοί παρασαλεύουσιν, καθὼς καὶ ἡ σύνοδος ἐκείνῃ ἐν Νικαίᾳ γεγένηται, καὶ τὴν ὑστέραν ἐπὶ τῆς βασιλευούσης κατὰ τῶν Μακεδονιανῶν σύνοδον τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα, ὡς τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δια μαχομένων γραφικαῖς μαρτυρίαις ἐπασφαλισαμένην ἐκύρωσαν, λοιπὸν κατὰ τῶν ἀθετούντων τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οἰκονομίαν, ὡς δο κήσει καὶ οὐκ ἀληθείᾳ σαρκωθέντος αὐτοῦ καὶ ψιλόν ἄνθρωπον τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας τεχθέντα ληρωδούντων κατ' αὐτῶν ἐσχόλασαν ἔκ τε τῆς μαρτυρίας τῶν θείων Γραφῶν καὶ ἐκ τῶν συνοδικῶν τοῦ μακαριωτάτου Κυρίλλου τῆς ᾿Αλεξανδρέων, καὶ Λέοντος τοῦ ὁσιωτάτου ἀρχιεπισκόπου Ρώμης, καὶ πάντων τῶν κατ᾿ αὐτοὺς, ὅσα τε δὴ τῇ τοῦ ἀποστόλου Πέτρου ὁμολογία συμβαινούσας, κατὰ τὸ, Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος, η υψηλήν τινα στήλην κατὰ τῶν κακοδοξούν των εἰκότως ανεγείραντες, πρὸς τὴν τῶν ὀρθοδογμάτων βεβαίωσιν.
τιοῦτοι πᾶσι παρῆσαν ἀκούοντες, μαι φεύδεσ θαι μάλιστα ἐτόλμα ἀεί· ἀλλ' εἰ καὶ περι αὐτοῦ κατεδίκαζον, οὐχ οὕτως ἰσχυρὸν ἦν τεκμήριον ὅπερ οὐ φείσεται δ'οὐ δαμῶς κατηγορεῖν ἐψηφίσαντο, ψῆφον εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ· ἀλλὰ κατεδίκαζον μέν, ἵνα κολακεύ σωσι, ψηφίζοντες δ' ὅμως οὕτως ἀσπαζόμενοι μᾶλλον ἤπερ ἐπικρίνοντες, αὐτόν τε παρεκά λουν λιτανεύοντες συγγνώμης τυχεῖν ἐπαγγελ λόμενοι. ΧΧΧΙ. Ἀγρίκολα δ' ὁσοι στάσιν εἶχον, ψευ δοδοξίαν ἐκκλήτους αὐτοὺς εἰς ἔρωτα κατα στήσας τοῦ μαθεῖν τὰ λείψανα τῆς ἀληθείας, ὡς ὁ τρόπος ἦν εἰπεῖν, ὅτι οὐ τῶν τυχόν των ἦν ἡ δοκίμασις· καὶ ταῦτα εἰπὼν πρὸς αὐτοὺς, τοῦ πλείονος ἐπεμελεῖτο. Ἐδεῖτο δὲ τελεωτέρου προνοεῖσθαι μαθήματος, τῶν πολ λῶν ἐπὶ πλεῖον ψευδομένων, ἐπειδὴ καὶ κατα δικασάντων ἑαυτοὺς ἤδη ποτὲ πρότερον ἐκεῖνοι μὲν ἐπανῆλθον πρὸς ἕκαστον, τούτους δ' ἐπ εθύμουν τῆς ἀληθείας τυχεῖν· ὁ δ' εἰ ἄρα κατ ηγορεῖν πρὸς αὐτοὺς ἐθελήσει, πολλοῖς ἐπε χείρει τρόποις τοῦ πρᾶγμα διορθοῦν, πειρώ μενος ὁδηγεῖν αὐτοὺς πρὸς ἀλήθειαν· τῷ δὲ λόγῳ ἄλλοτε ἄλλους ἐπὶ τοῦτο παρεκάλει ὁρμᾷν, καὶ μᾶλλόν γε τοῖς δεομένοις ἐσπούδα ζεν ὑπηρετεῖν. ΧΧΧΙΙ. Ἀγρικόλας δ'αὐτοὶ δικαζόμενοι πλη θύοντες μᾶλλον τοῦ δέοντος, καὶ φύσει ἀγαπη τικοὶ καθεστηκότες, καὶ τοῦ εἰπεῖν ὅτι κρατοῦσι τῆς ψήφου μᾶλλον σπεύδοντες ἢ ἀγαπᾷν τῆς ἀρετῆς, καὶ Βαρβαρικοὶ μετ' αὐτῶν ἐγέ νοντο. Οἱ δὲ μὴ τοσοῦτοι κατηγοροῦντες, ποτὲ καὶ τρέψαι τοὺς κρείττους ἐπεχείρουν· καὶ οἱ μὲν παρόντες ἐπολέμουν τὴν δόξαν ἐκεί νου, φαίνεσθαι δὲ τοῖς πλείσ τοις ἀπεῖξεν ὅτι καὶ τοῦ Ἀγρικόλα δεῖ κατα γιγνώσκειν, ὅτι τὴν κρίσιν τῶν ἀγόντων τεκ μαίρεσθαι κρεῖττον ἐκ τοῦ συνθέτου μᾶλλόν ἐστι κατ' αὐτόν. Βαρβαρικοί τε οὐχ ἧττον οἱ κρίνοντες ὅτι τε μεῖζον αὐτῷ τὸ πρᾶγμα ἐλο γίζοντο ἀκούοντες, καὶ παρεσκεύαζον αὐτοὺς καὶ ἐκεῖνοι πάντα ἐπανορθοῦν. ΧΧΧΙΙΙ. Ὁ μέντοι γε Ἀγρικόλας ποτὲ μὲν ἄλλοις εἶδεν εἰπεῖν τι λύπης ἄξιον, καὶ ψευδο μένοις ἀνθίστατο, εἶτα πρὸς ἐκεῖνο τὸ μεῖζον ἦλθεν ὑπεραμύνεσθαι τοῦ κρείττονος· εἶτα κατε ψηφίζετο μὲν αὐτῶν, οὐχ ὅπως ζημιώσῃ, παρε κάλει δ' ὅπως ἐπιστρέφωσι, καὶ ὡς πλεῖστα πρὸς εὐθύτητα κατευθυνόμενοι κατορθοῦν. Ἐπ εχείρει δ' ἄμφω, λόγῳ τε πείθειν ἐθέλων καὶ τοῖς ἔργοις ἐπιδεικνύναι τἀληθές. Ἀπε φαίνετο δ' ἐναντία λέγειν τοῖς παλαιοῖς ἔθεσι, τοῖς κρείττοσι παρακολουθῶν, ἵνα μὴ δόξῃ ψιλοῖς ἐπέσθαι λόγοις. ΧΧΧΙV. Ἦν δ' ἄρα τι γε μνησικακεῖν ἐν αὐτῷ, τοῖς γὰρ ἀδικοῦσιν οὐ κατεδίκαζε, καὶ ταῦτα δεδικαιολογημένων αὐτῷ παρ' αὐτοῖς, καὶ πολλῶν ὅτι ψεύδονται εἰδότων· ἀλλ' ἐφεί δετο μᾶλλον τῆς κρίσεως. Εἶθ' οὕτω καὶ μνη σικακεῖν αὐτοῖς ἔκρινε, καὶ δικαιολογεῖσθαι πρὸς αὐτοὺς ἑαυτὸν ἐπανάγκαζε, καὶ ἠρώτα δ' οὐχ ὅτι ψεύσαιντο οὐ δεδοικώς, ἀλλὰ τοῦ λοιποῦ χάριν ὅπως μηκέτι τοῦτο ποιήσωσι. Τοιαῦτα δ' ἦν αὐτῷ πάντα· ψεύδεσθαι γοῦν τοῖς δικαζομένοις ἐπέτρεπε, καὶ εὐθύνας ἐπ αιτεῖν οὐκ ἐνόμιζεν εἶναι δέον. Καὶ ταῦτα μὲν τοιαῦτα. ΧΧV. Τούτοις ἐπὶ πλεῖον συνδιατρίβων, ἐπ εσκοπεῖτο πάντα τὰ τῶν αἱρέσεων, καὶ πρὸς ἕκαστα ἱκανῶς ἀνθίστατο, πᾶσάν τε ὁδὸν τοῖς ἐκεῖθεν εἰσιοῦσι κατέκλεισε. Βαρβαρικοὶ δ' αὐτοῦ παρεγένοντο ψευδόμενοι μᾶλλον ἢ ἀλη θεύοντες, ὁ δ' ὡς κυβερνήτης ἐνδεδυμένος εὐ φροσύνην ἐπεμελεῖτο πάντων, δι' ὧν ἔδει κατ ευθύνειν ἐπὶ τοὺς ἀσφαλεῖς λιμένας τοὺς ἐν αὐτῷ ναυαγήσαντας, καὶ μεταπίπτοντος αὐτοῖς τοῦ ἀνέμου κατὰ πόλεμον ἀνθιστάμενος, τοὺς μὲν ἔσωζε, τοὺς δ' ἐκ τοῦ βυθοῦ ἀνέσωζεν, ἄλλους δ' ἀπὸ τῶν σκοπέλων ἀπη γε. ΧΧΧVI. Οἱ δὲ τὴν πρὸς αὐτὸν ὁδὸν τεμό μενοι καὶ τῆς ἐκεῖθεν πίστεως ὀρεγόμενοι, πᾶσαν παρρησίαν εἶχον εἰς τὸ ζητεῖν, καὶ αὐτὸς αὐτοῖς πρὸς ἕκαστον ἀπεκρίνετο σαφῶς. Ἰδίαν δ' ἦν ἐπ' αὐτῷ τε καὶ κατ' αὐτὸν ἔχειν βούλεσθαι δόξαν, ἢ τὴν ἐκ τῶν πλειόνων κρατοῦσαν ἀσπάζεσθαι. Τοῦτο γὰρ αὐτῷ πρὸ πάντων ἦν, τοὺς ἐρωτῶντας μηδεμίαν εἰς εὔρε σιν τῆς ἀληθείας ἀπορίαν ὑπολιπεῖν, ἀλλ' ἐπ' αὐτοῖς παρακαλεῖν τε καὶ ἐπιστηρίζειν.
col. 1117–1118page 279 of 391
PG 114:1117εἰ καὶ φορτικός, εἰ καὶ τοῖς εἰδωλεῖοις θεράπων, εἰ καὶ ἄλλοις ἐνδεδεμένος κακοῖς· ἀλλ' ὅταν εἰς τοῦτο παρεγένου, τὸ τοὺς θεοὺς ἐκπτύσαι, καὶ τὴν εὐσεβῆ ταύτην ἑλέσθαι πίστιν, οὐδέν μοι τῶν πρὸ τούτου βλαβερόν. Ἄπελθε οὖν χαίρων καὶ πρόσελθε τοῖς ἄλλοις τοῖς ὁμοίοις σοι καὶ παρακάλεσον αὐτοὺς ἵνα καὶ αὐτοὶ τοῦτο ποιήσωσι τὸ ἀγαθόν, ὃ σὺ ἐποίησας.» Εἶτα ἐκεῖ μὲν τὸν δαίμονα ἀπέλυσεν, ὁ δὲ ἀπελθὼν τοῖς ἄλλοις πᾶσιν, οἷς ᾠκίαζε, τὴν αὐτὴν ἐδίδασκε διδαχήν. Ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ νυκτὶ πολλοὶ τῶν εἰδωλολατρῶν εἰς τὴν πίστιν μετεβλήθησαν, τῇ τε ἐπαύριον μετανοοῦντες καὶ βαπτισθῆναι παρεκάλουν. Εἰ δέ τις τῶν τοῦ Θεοῦ σεμνῶν εἴποι, «Ἐκεῖ πρόσελθε εὐχόμενος τοῖς εἰδώλοις.» Καὶ ἐπὶ τούτου δὲ τὸ αὐτὸ ποιεῖ ὁ δίκαιος· αἴρει τὰς χεῖρας καὶ παρακαλεῖ τὸν Θεόν. Ἀλλ' εἴ ποτε ἐκεῖ τοῦτο ποιοῦσα ὤφθη, ἐλέγχεται τοὺς μὲν εἰδωλολάτρας ἐπιστρέφουσα, τοὺς δαίμονας δὲ ἀπελαύνουσα, τοὺς πτωχοὺς τρέφουσα, τοὺς ἀσθενεῖς ἰωμένη, τοὺς ἁμαρτωλοὺς σώζουσα, τοὺς θλιβομένους παρακαλοῦσα. Τοιαῦτα ἄρα τὰ τῆς εὐσεβοῦς ψυχῆς πεπραγμένα. Ἦν δέ ποτε καὶ ἄλλη γυνὴ τοιαύτη τις, ἥτις ἦν ἐξ Ἀντιοχείας, Δρωσὶς ὄνομα αὐτῇ. Αὕτη λύπαις καὶ θλίψεσι περιβαλοῦσα ἑαυτὴν ἐλαύνετο πρὸς τὸ μαρτύριον. Ἐκεῖθεν δὲ οἱ τοῦ διαβόλου λογισμοὶ αὐτῇ ἐπηρεάζοντο, οὐκ ἀφιέντες αὐτὴν τῆς ἐπιθυμίας ταύτης. Ἡ δὲ πεφρικυῖα μὲν τὴν ἀπειλήν, πεφοβημένη δὲ τὴν κόλασιν, ἐλθοῦσα ἑαυτὴν τῷ ἁγίῳ παρέδωκε, λέγουσα ὅτι· «Τοιοῦτος λογισμός μου κατέλαβεν, ὅτι βούλομαι τοῦτο καὶ τοῦτο ποιῆσαι.» Ὁ δὲ αὐτῇ ὑπαντήσας ἔφη· «Ἆρά γε ἡ πίστις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ ἐπὶ σὲ ἐφθάνουσα ἐποίησέ σε τοιαύτην; Ἢ οἱ τοῦ διαβόλου λογισμοὶ οὗτοί εἰσιν;» Ἡ δέ· «Λογισμοὶ τοῦ διαβόλου εἰσίν, ἔφη, ἅγιε.» Τότε ὁ ἅγιος ηὔξατο ὑπὲρ αὐτῆς καὶ τοὺς λογισμοὺς ἐξεδίωξε τοὺς πονηρούς. Ἦν δέ ποτε καὶ ἄλλη γυνή, ἥτις κατεῖχε δαίμονα πολλῶν χρόνων. Αὕτη ἐλθοῦσα πρὸς τὸν ἅγιον ἐβόα λέγουσα· «Ἐλέησόν με, δοῦλε τοῦ Θεοῦ, καὶ λύτρωσαί με ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ ἀκαθάρτου.» Ὁ δὲ ἅγιος ἰδὼν αὐτὴν ἐσπλαγχνίσθη, καὶ αἴρων τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπέθηκεν αὐτῇ, τοῦ δαίμονος δὲ ἐκβληθέντος ἐσώθη ἡ γυνή. Ἄλλοτε δέ τις νέος ἦλθε πρὸς αὐτόν, λέγων· «Ὁ πατήρ μου κεῖται ἐν οἴκῳ παραλελυμένος.» Εὐθέως ὁ δίκαιος ἀναστὰς ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ προσευξάμενος εὐθέως ὁ παράλυτος ἀνέστη, τῷ Θεῷ εὐχαριστῶν. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα σημεῖα καὶ τέρατα ἐτέλεσεν ὁ μακάριος οὗτος, ἃ ἀδύνατόν ἐστι πάντα καταγράψαι. Ἐκ τοσούτων δὲ θαυμάτων οὐκ ἐπαίρεται, ἀλλ' εὐχαριστεῖ τῷ Θεῷ, λέγων· «Σοί, Κύριε, ἡ δόξα καὶ ἡ τιμή, ὅτι σὺ ὁ ποιῶν τὰ θαύματα, οὐκ ἐγώ.» Τοιαῦτα τοίνυν τοῦ ἀνδρὸς τὰ κατορθώματα· τοιαῦτα τοῦ δικαίου τὰ ἔργα· τοιαύτη ἡ πολιτεία τοῦ ἁγίου. Ἡνίκα δὲ ὁ βίος αὐτῷ πρὸς τέλος ἐχώρει, παρακαλέσας τοὺς ἀδελφοὺς εἶπε· «Σπουδάσατε, ἀδελφοί, τηρεῖν τὰ τοῦ Κυρίου ἐντάλματα, ἵνα εὕρητε ἔλεον παρ' αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως.» Καὶ ταῦτα εἰπὼν παρέδωκε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ εἰς χεῖρας Θεοῦ, ἀναπαυσάμενος ἐν εἰρήνῃ. Ἡ δὲ μνήμη αὐτοῦ τελεῖται κδ´ τοῦ Ἰανουαρίου μηνός, δόξῃ καὶ τιμῇ τετιμημένη παρὰ πάντων τῶν εὐσεβῶν. ΒΙΟΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΔΡΩΣΙΔΟΣ Ἡ ἁγία καὶ ἔνδοξος μάρτυς Δρωσὶς ἦν θυγάτηρ Τραϊανοῦ τοῦ βασιλέως, ἥτις ἀπὸ νεότητος αὐτῆς ἠγάπα τὸν Χριστόν, καὶ ἐπόθει τὸ μαρτύριον. Σύναθλοι δὲ αὐτῆς ἦσαν πέντε γυναῖκες, Γαλίνη, Χριστίνα, Ἰουλιανή, Εὐφημία, καὶ Μαμέλχθα. Αὗται πᾶσαι ἦσαν Χριστιαναί, κρυπτόμεναι διὰ τὸν φόβον τοῦ βασιλέως. Συναχθεῖσαι δὲ εἰς ἕνα τόπον ἐποίουν νυκτὸς τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, λούουσαι τοὺς νεκροὺς τῶν μαρτύρων καὶ ἐντυλίσσουσαι αὐτοὺς σινδόσι καὶ θάπτουσαι. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς συνέλαβεν αὐτάς, καὶ πολλοῖς αἰκισμοῖς ὑπέβαλεν, εἶτα εἰς κάμινον πυρὸς ἔρριψεν. Αἱ μὲν οὖν ἄλλαι τέσσαρες ἐν τῇ καμίνῳ τελειωθεῖσαι εἰς τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀπῆλθον. Ἡ δὲ Δρωσὶς διέφυγε τὴν κάμινον, τεθαυμακὼς αὐτὴν ὁ βασιλεύς. Εἶτα λέγει αὐτῇ· «Ἀρνήθητι τὸν Χριστόν.» Ἡ δὲ ἀντέφη· «Οὐκ ἀρνοῦμαι τὸν Χριστόν μου, ἀλλ' ὑπὲρ αὐτοῦ θνήσκω.» Ὀργισθεὶς δὲ ὁ βασιλεὺς ἐκέλευσεν αὐτὴν πάλιν εἰς κάμινον βληθῆναι. Καὶ ἐν αὐτῇ τελειωθεῖσα ἡ ἁγία ἔλαβε τοῦ μαρτυρίου τὸν στέφανον, τελεῖται δὲ αὐτῆς ἡ μνήμη κδ´ Ἰανουαρίου.
εἰ καὶ φορτικός, εἰ καὶ τοῦτό τις εἴπῃ, οὐ παυσόμεθα τῶν τοῦ ἁγίου πράξεων, εἰ καὶ ἄλλα ἄγωμεν, εἰ καὶ ἄλλης ἑστίας πρόκεινται δεῖπνα. Τῶν γοῦν εἰρημένων, εἰ καὶ τοῖς πλείοσι γνωρίμων ὄντων, οἱ πόθῳ τοῦ θαύματος ἡττώμενοι, οὐ ψέξαιεν ἡμᾶς ἐπανειληφότας αὐτά. Ὥρα δὲ ἤδη καὶ ἐπὶ τὰ ἐπίλοιπα χωρεῖν. Ἦν δέ τι καὶ τοῦτο, ὃ μάλιστα τῆς θαυμαστῆς ταύτης ψυχῆς ἄξιον· τὸ μήτε τοῦ σώματος πεφροντικέναι παρὰ τοῦτο, τήν τε ἄσκησιν ἀτρεμίαν τε ἅμα τῆς ψυχῆς εἰδέναι, πρᾶον τε εἶναι καὶ ἥσυχον, ὅλον τε εἰς τὴν Θεοῦ θεωρίαν ἐσχολακέναι, καὶ τῷ τοιούτῳ ἔρωτι κατεσχῆσθαι, ὡς μηδὲν ἕτερον ἐν σπουδῇ τίθεσθαι. Ἀλλ' ἐπεὶ τοιοῦτος εἶναι ἐσπούδαζε, ταύτῃ πρὸς ἄνδρα τινὰ τῶν ἐπισήμων πλησιάζει, Βαρβαρίαν τε αὐτῷ ἐγκαλοῦντα καὶ ἀπαιδευσίαν ἐπὶ τούτοις· ἐφ' ᾗπερ δ' ἂν ᾖ ταύτῃ τε εἰρήκει. Κἀκεῖνος αὐτοῦ κατεγέλα, ὡς ἐξ ἀπαιδεύτων· ὁ δὲ οὐδὲ οὕτω πρὸς ὀργὴν ἐξεκαλεῖτο, ἀλλ' ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἕστηκε καὶ πρᾳότητος, ἄρτι γε μὴν ἐκεῖνον τοῖς ἰδίοις ἤλεγχεν εὐθύναις. Εἶτα ᾗ τοῦτον ἐπεμελεῖτο γράμμασιν, ἄλλοτε δὲ ἐν εὐχαῖς τε καὶ ὕμνοις Θεοῦ ἐγίνετο, τοῖς ἐντυγχάνουσι προσωμίλει τε καὶ ξένον ἄρτον τε ᾤκτειρεν· εἶχε δ' οὖν τι χαριεστάτης ὑπεροψίας τε ἅμα καὶ οὕτω πρὸς ἅπαντα ἀτρεμίας, ὡς μάλιστα τοὺς ὁρῶντας καταπλήττειν. Ἐν δ' οὖν τοῖς τοιούτοις διαγόντων ἡμερῶν, ἤδη τοι τῶν εὐχῶν ἐπεμελεῖτο. Ἦσαν δ' αὗται πρὸ μεσονυκτίου τε καὶ μετ' αὐτόν, ἐσπέρας τε καὶ ὄρθρου καὶ τρίτης, ἕκτης τε καὶ ἐνάτης ὥρας. Καὶ τοῦτο οὕτως εἶχε τεταγμένως ἐπὶ πολλὰ τῶν ἐτῶν, ὡς μηδέποτε τὸν χρόνον τῶν εὐχῶν παραλελεῖφθαι αὐτῷ. Ἐπεὶ δ' ἦλθε χρόνος ἐν ᾧ τῆς θεωρίας εἰς πλῆθος ἐλθεῖν ἠβούλετο, κατά τινα νύκτα φωτὶ καταλαμφθεῖσαν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, εἶδέ τι θεωρητὸν, ὃ πρὸ τοῦ ἑωρακέναι ἠξίωτο· καὶ ἄπεισιν εὐθὺς εἰς ἕτερον μέρος, ὡς ἂν ταύτῃ τε ἡ θεωρία προκόψειε, καὶ τοὺς ἀκούοντας ὠφελήσειε. Καὶ τοῦτ' αὐτοῖς τοῖς ἔργοις ἔδειξε. Τῶν μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ ἀγαθῶν μεταλαβεῖν ἠξιοῦτο, τὰς δ' ἄλλας πράξεις ἐν μέσῳ τοῖς ἀνθρώποις ἐποιεῖτο. Δ'. Βάδιζε τοίνυν εἰς τὸ πρὸς νότον τῆς πόλεως μέρος, ἐκεῖ τε ἔσχατα τῆς ἐρημίας ᾤκει· καὶ ὁ τρόπος δ' ἦν αὐτῷ τοῦ βίου, πρὸς ἑσπέραν ἤδη λαμβάνοντος τοῦ ἡλίου, τῶν ἐσπερίων εὐχῶν ἔτι ποιουμένων εἶτα ἐκ ταύτης εἰς τὴν πρωΐαν ἐπὶ τοῖς ἴσοις ἄχρι πρωΐας τε καὶ τρίτης ἄχρι καὶ τῆς ἐνάτης ὥρας ἐν εὐχαῖς διακαρτεροῦντα. Ἔπειτα τὸ σῶμα διαναπαύων, ἄχρις ὅτου πάλιν πρὸς ἑσπέραν ἐλθεῖν. Οὕτω μὲν ὁ ἄρτος ἦν· ἄρτος δ' ἦν αὐτῷ τε καὶ ὕδωρ, τὰ ἀναγκαῖα μόνα τοῦ σώματος θεραπεύοντι. Ἦν δ' οὖν ἐν τοῖς τοιούτοις, ὡς πολλαχοῦ τοῖς ἐντυγχάνουσι δοκεῖν ἀσώματόν τε εἶναι καὶ τῆς κοινῆς φύσεως ἀλλότριον. Ὄντι δ' αὐτῷ ἐκεῖ προσῆλθόν τινες, οἳ καὶ τοῦ βίου τοῦ τοιούτου ἐπεθύμουν κοινωνοί τε αὐτῷ γενέσθαι· κἀκεῖνος μὲν δεξάμενος τούτους, πατρικῶς τε αὐτοῖς συνεῖναι κατεδέξατο, τῷ τε λόγῳ καὶ τῷ βίῳ πρὸς τὸ κρεῖττον εἰσάγων αὐτούς. Συνεκρότει δ' αὐτοῖς καὶ συμπαθείας πολλῆς ἦν καὶ κηδεμονίας, ὡς ἂν ἐν πᾶσιν εἴη τελεία πρόοδος. Ἐγίνοντο δ' αὐτοῖς καὶ συνάξεις εἰς τὸ εὔχεσθαι καὶ ψάλλειν· εἶτα μετ' αὐτὸν ἐκεῖ ἀπόλυσις, εἰ μὴ ἄρα τι τῶν ἀναγκαίων ἐκώλυε. Καὶ τοῖς μὲν τοιούτοις ἦν οὕτω δηλαδὴ τῆς ἀγωγῆς ὁ τρόπος· τοῖς δ' ἐντυγχάνουσιν ἀεὶ τήν τε ὄψιν εἶχε χαρίεσσαν καὶ τὸ ἦθος πρᾶον, ὥστε τοὺς ὁρῶντας θαυμάζειν τε ἅμα καὶ τῶν λόγων ἕνεκεν ἐπαινεῖν. Πρόκειτο δ' αὐτῷ καὶ ἄλλη τις φροντίς· τοὺς εἰς αὐτὸν ἐρχομένους εὐεργετεῖν, ὅπου γε μὴ μόνον σώματος ἐπεμελεῖτο τῶν πενήτων, ἀλλὰ καὶ ψυχῆς· ξένον τε ὑπεδέχετο, καὶ ὀρφανοῖς ἦν βοηθός, καὶ χήραις παραμυθία, τοῖς δ' ἀσθενοῦσιν ἰατρὸς καὶ τῆς εὐχῆς παρέχων τὴν δύναμιν· τοῖς δ' ἐν κινδύνοις σωτήριος, τοῖς δὲ τεθλιμμένοις παράκλητος· εἶχε γοῦν αὐτοῖς πᾶσιν εἰς ἅπαντα κοινὴν τὴν εὐεργεσίαν. Ἀλλ' ἐπεὶ τοῦτον οὕτω φιλανθρωπίᾳ διακείμενον ᾔδεσαν, οἱ μὲν αὐτῷ τὰ τῶν εὐπόρων παρεῖχον ὅπως εἰς τοὺς πένητας ἀναλίσκῃ· ὁ δ' ἄρα καὶ ταύτῃ ᾠκονόμει τὴν φιλανθρωπίαν. Καὶ τοιοῦτον μὲν ὁ βίος εἶχε τὸν ἄνδρα.
PG 114:1118οὔσῃ καὶ πεπηρωμένη, ὡς μήτε τὴν διδασκαλίαν τῶν θείων Γραφῶν εἰσδέχεσθαι, ἢ κατανοεῖν, ὁδηγὸν ἐπισπεῖσαι τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν καὶ προηγουμένως τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, ὅστις κατορθοῦται διὰ συχνοτέρας δεήσεως τε καὶ προτευχῆς πρὸς τὸ ἀπολιποῦ σαν τὰ γεώδη καὶ φθαρτά, ἐπὶ τὰ οὐράνια καὶ ἄφθαρτα ἀπεβλέπειν πράγματα. Ο γὰρ διορατικός τῇ ψυχῇ καὶ πεπαιδευμένος τῇ διανοίᾳ, οὐ μόνον τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπιτρέπει τὴν τῶν όρω μένων ἐπίσκεψιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς ψυχῆς μᾶλλον ἐνατενίζειν εἰς τὴν τῶν ἀοράτων κατανόησιν· θεωρών μὲν τῶν νοουμένων τε καὶ τῶν πιστευομένων ἀπλα νῶς τὴν ὑπόστασιν, φεύγων δὲ τὴν πεπλανημένην καὶ μοχθηρὰν τοῦ βίου προσπάθεια, καὶ γυμνάζων ἀκριβῶς τὰ αἰσθητήρια πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ καὶ και και διάκρισιν. ᾿Αποστάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι της περὶ τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ σπουδῆς τε καὶ ἐπιμελείας ἐπὶ ἔρωτας, σωμάτων καὶ τὴν ἄψυχων ὕλην τῶν χρη μάτων διὰ τῆς πλεονεξίας κατολίσθησαν, καὶ περὶ τὸν λαιμὸν καὶ τὴν γαστέρα τήν πᾶσαν σπουδήν ἔθεντο, ὅθεν ἡμῖν καὶ ἡ ἀρχαία ἔκπτωσις συνέβη. Εἰ οὖν τούτων ἀποστάντες, τὴν ψυχὴν ἐπὶ τὰ θειό τερα πτερώσωμεν, ἀπολαύσωμεν τῆς μεγαλοπρεπείας ἐκείνης, τῆς ἐπηρμένης μὲν ὑπὲρ ἄνω τῶν οὐρανῶν, ἐπηγγελμένης δὲ πᾶσι τοῖς ἐκλεκτοῖς, καὶ οὐδὲν ἀπὸ τῆς τοῦ σώματος προσπαθείας πεισόμεθα κακὸν, ἀλλ᾽ ἄξιοι γενόμεθα τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν. Ὁ γὰρ Θεὸς αὐτεξουσίους ἡμᾶς ἐποίησεν οὐδὲ μιᾷ τῶν ἔξωθεν ἀνάγκῃ δεδουλωμένους, ἀλλὰ τῇ οἰκείᾳ γνώμῃ τὸ ἀρέσκον ἡμῖν κατ' ἐξουσίαν αἱρουμένους. ΜΘ'. Τὴν γὰρ συμφορὰν ταύτην τὴν νῦν κρατούG σαν τὸ ἀνθρώπινον γένος τῇ ἀπάτῃ παρενεχθέντες ἐπεσπασάμεθα, οὐ παρὰ Θεοῦ γενομένην, ὅτι Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ τέρπεται ἐπ' ἀπωλεία ζώντων, ἀλλὰ τρόπον τινὰ ἡμεῖς κτίσται τοῦ κακοῦ γινόμεθα οἱ ἄνθρωποι. "Ωσπερ γὰρ τὸ ἡλιακόν φως κοινῇ πρόσκειται πάσιν οἷς ἡ δύναμις τοῦ ὁρᾶν πρόσεστι, δύναταί τις, ἐὰν βουληθῇ, καμμύσας τὸν ὀφθαλμόν, χωρισθῆναι τῆς τοῦ φωτὸς δωρεᾶς, οὐ τοῦ ἡλίου τὸ σκότος ἐν ἐκείνῳ ποιήσαντος, ἀλλὰ τοῦ ἀποστραφέντος τὴν αὐτὴν τῆς ἀκτῖνος ἐκουσίως ἐφελκυσαμένου τὸ σκότος, ὥσπερ εἴ τις οἰκίαν ἑαυτῷ κατασκευάζων, μηδεμίαν ἐντέμοι τῷ φωτὶ τὴν ἐπὶ τὰ ἔσω πάροδον, ἀναυγὴ ἀπεργάζεται τὴν οἰκίαν, οὕτως καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ φύσει τὸ καλόν τε και ἀγαθὸν ἔχοντες κατ᾽ ἐξουσίαν τὰ παρὰ φύσιν καινοτομοῦμεν, ἐκουσίως τὴν κακοῦ πεῖραν ἐν τῇ ἀπο στροφῇ τοῦ καλοῦ τῇ ἰδίᾳ προαιρέσει δημιουργοῦντες· κακὸν γὰρ ἔξω προσθέσεως κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν θεωρούμενον ἐν τῇ φύσει τῶν ὄντων, ἔστιν οὐδέν, Πᾶν γὰρ κτίσμα Θεοῦ καλὸν, καὶ πάντα ὅσα ἐποίης σεν ὁ Θεὸς, καλὰ λίαν. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ κατὰ τὸν ῥηθέντα τρόπον ἐπενοήθη ζαῇ ἡμῶν τὸ ἁμαρτάνειν καὶ τῇ ἀκολουθίᾳ ἐκ μικρᾶς ἀφορμῆς μεγίστης κακίας ἐν ἡμῖν καταχυθείσης, ὡς τὸ θεοειδές ἐκεῖνο τῆς ψυχῆς κάλλος κατά μίμησιν τοῦ πρωτοτύπου γενόμενον, καθάπερ σίδηρον καταμελανθῆναι τῷ τῆς κακίας ἰῷ,
οὐκ ἔστι τῆς οἰκείας ἡμῖν ἐκφύσεως κατ' εἰκόνα χάο ριτος σωζομένου, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἔσχατον τῆς ἁμαρ τίας μεταμορφωθείσης, ὡς καὶ διὰ τοῦτο ἡμᾶς τὴν ἀξίαν τῆς κατ᾿ εἰκόνα ἀφθαρσίας ἀπολέσθαι, πάση σπουδῇ ὀφείλομεν ἀπὸ τῶν νεκρῶν ἔργων πάλιν ἐπὶ τὰ τῆς ζωῆς διὰ μετανοίας ἀναδραμεῖν πρὸς τὸ τὴν οἰκείαν φύσιν ἀπολαβεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ μεγαλοδωρεᾶς. Ἐὰν οὖν ἐκκαθάρωμεν ἀφ᾽ ἡμῶν τὸν ἐπιγινόμενον ἀπὸ κακίας ῥύπον καὶ τὸ ἐπικεκαλυμμένον ἐν τῇ ; ψυχῇ κάλλος διαφωτίσωμεν, τότε ἐντὸς ἡμῶν γίνε ται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· καὶ γὰρ ὁ Κύριος εἶπεν, ὅτι, Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν, Ν΄. Τοῦτο δὲ λέγων ἐνδείκνυται, ὅτι τὸ ἀγαθὸν τοῦ Θεοῦ οὐ κεχώρισται τῆς φύσεως ἡμῶν, οὐδὲ πόρρω που τῶν ζητεῖν αὐτὸν προαιρουμένων ἀπόκειται, ἀλλ' ἐν ἑκάστῳ ἐστὶν ἀγνοούμενον μὲν καὶ διαλανθάνον, ὅτ' ἂν ὑπὸ τῶν μεριμνῶν τοῦ βίου συμπνίγηται, εὑρισκόμενόν τε καὶ γινωσκόμενον, ὅτ' ἂν εἰς ἐκεῖνο καὶ μόνον τὴν διάνοιαν ἡμῶν ἐπιστρέψωμεν. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐν τῇ ζητήσει ἀπολωμένης δραχμῆς ἐν τοῖς 28. Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος ἡμῖν ὑποτίθεται. Εἰ γὰρ ἅψεν τες τὸν λύχνον τῆς διανοίας ἡμῶν ζητήσωμεν τὴν κεκρυμμένην καὶ ἀπολωμένην δραχμήν, εὑρήσαμεν πάντως ὑπὸ τὴν κόπρον. Κόπρον δὲ χρὴ νοεῖν τὴν τῆς σαρκὸς ῥυπαρίαν, ἧς ἀποστρωθείσης καὶ δια καθαρισθείσης διὰ τῆς ἐπιμελείας τοῦ βίου, ἔκδηλον τὸ ζητούμενον γενήσεται· καὶ εὑροῦσα ἡ ψυχὴ ἡ κατά στέρησιν τοῦ καλοῦ χήρα, ὅπερ ἀπώλεσεν, χαίρει χαρὰν ἀνεκλάλητον καὶ εἰς κοινωνίαν τῆς τοιαύτης εὐφροσύνης συγκαλείται τὰς γείτονας, τὰς οἰκείας δυνάμεις, διὰ τῶν αἰσθήσεων, Συγχάρητέ μοι, λέγουσα, ὅτι εὗρον τὴν δραχμὴν ἣν ἀπώλεσα· ταῦτ᾽ ἔστι τὸ κατ' εἰκόνα Θεοῦ, ὅπερ δι᾽ ἁμαρτίας ἀπώλεσε, διὰ δὲ μετανοίας ἀπέλαβον. Εἰ οὖν αὕτη ἐστὶν ἡ ἐπίνοια τῆς τοῦ ζητουμένου εὑρέσεως, ἡ της θείας εἰκόνος ἀποκατάστασις, τῆς νῦν ἐν τῷ τῆς σαρκὸς ῥύπῳ κεκαλυμμένης, ἐκεῖνο σπουδάσωμεν γενέσθαι, ὃ ἦν κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ζωὴν ὁ πρωτόπλαστος δ γυμνὸς μὲν τῆς τῶν νεκρῶν δερμάτων περιβολῆς, ἀνακεκαλυμμένῳ δὲ προσώπῳ καὶ εὐπαῤῥησιάστῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενος. Δι᾿ ἧς τοίνυν μεθοδείας ἔξω τοῦ παραδείσου γεγόναμεν τῷ προπάτορι συνεκβληθέντες, διὰ τῆς ἐναντίας συγκαταθέσεως ἔξεστιν ἡμῖν πάλιν ἐπανελθεῖν ἐπὶ τὴν ἀρχαίαν μακαριότητα. Τότε μὲν γὰρ ἡδονὴ δι' ἀπάτης εἰσ – γενομένη τῆς ἐκπτώσεως ἤρξατο· νυνὶ δὲ καθαρότης βίου διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας καὶ ἀγαθῶν ἔργων ἐπιμελείας ἀποκαθίστησιν ἐκεῖ πάλιν ἡμᾶς. Αλλ' ἐπειδὴ παράδεισος ζώντων ἐστὶ καὶ καθαρὸν οἰκητήριον, ἡμεῖς δὲ σάρκινοι καὶ θνησ τοὶ καὶ ἐῤῥυπωμένοι ἁμαρτίαις ἐσμὲν, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ χώρα τούτων γενέσθαι τοὺς τῇ δυναστεία του θανάτου κρατουμένους, ἀναγκαῖόν ἐστιν, τρόποντινὰ καὶ ἐπίνοιαν ἐξευρεῖν, ὅπως ἂν ἔξω τῆς ἐξουσ σίας ταύτης γενόμενοι κτησώμεθα πολιτείαν, τὴν τοῦ θανάτου μὴ φοβουμένην δυναστείαν, ἵνα καὶ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἀπολαύσωμεν ἐν Χριστῷ.
col. 1119–1120page 280 of 391
PG 114:1120ΝΑ'. Ταῦτα καὶ τὰ τούτων πλείονα λέγοντος τοῦ μακαρίου Αυξεντίου τῷ πλήθει τῶν συνελθόντων, οὐ μόνον ἀνδρῶν, ἀλλὰ καὶ γυναικῶν, οἱ πλείονες ἔρωτι θείῳ τρωθέντες ἠξίουν ἀποτάσσεσθαι τῶν βιωτικών καὶ μοχθηρῶν πραγμάτων τῇ ματαιότητι, καὶ προσιέναι δι' αὐτοῦ τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ. Ὁ δὲ μᾶλ λον ὁπετίθετο αὐτοῖς τῇ πολιτεία διορθουμένους οἰκονομεῖν τὰ προσόντα καὶ μὴ πρὸς μὲν τὸ παρὸν ὀρεγομένους τὸ καλὸν, εἰς ὕστερον δὲ ὀκλάσαντας, ἐπιστρέφειν ὡς κύνας ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετὸν, ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ πάλιν καὶ πτωχὰ τοῦ κόσμου στοιχεία μετά πολλῆς ἀκριβείας καὶ οὗ τῆς τυχούσης περισκέψεως. Επὶ τοῦτο τὸ κατόρθωμα τὸν βουλόμενον προσέρχεσθαι χρή, ώστε θνηξόμενον ἤδη καὶ πᾶσαν ἡδονὴν σωματικὴν συνχροῦντα. Τῶν ἄρτων οὖν διαδιδομένων κατὰ τὸ ἔθος ὡς ἐν τῷ προτέρῳ ὅρει, πάντας ἀπέλυσεν τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν ἐδραιοτέρῳ λογισμῷ καθοπλιζόμενοι προσεκαρτέρουν ἐκεῖσε τῇ καθ' ημέραν χορηγουμένη εὐλογίᾳ ἐπαρκούμενοι. Εἰ γάρ τις προ αιρούμενός τι προσέφερεν, ὁ μακάριος οὐκ ἐδέχετο, πλὴν ἐλαίου καὶ κηρῶν, τῷ δὲ μαγκηπι τῷ καὶ τὴν χορηγίαν ποιουμένῳ δίδοσθαι αὖθις ἐπέτρεψεν ἐπέτρεψεν. πλεῖστοι γὰρ τῶν ἐμπαθῶν καὶ πενομένων προσ ήδρευον ἐντεῦθεν τὴν διοίκησιν ἔχοντες διὰ τῆς τῶν παραγενομένων εὐποιΐας· ὄχλησιν δὲ ἱκανὴν καὶ κό πον πολὺν μάλιστα ὑπὸ τῶν δαιμωνιώντων ὑφίστατο, ὡς καί τινας αὐτῶν· οὐ γὰρ πάντας, ἀλλὰ τοὺς ἀξίους· διὰ τῶν αὐτοῦ προσευχῶν ἰᾶσθαι τὸν Κύριον. Οτι δὲ οὐκ ἦν αὐτῷ λόγος περὶ τὸ χρηματικόν, μετ' αληθείας γινωσκέτω, ὅτε ἀναγινώσκων καὶ ἀκροώμενος μετὰ τὴν κοίμησιν αὐτοῦ ὑπὲρ ἑκατὸν νομίσματα ἐποφειλομένου τοῦ ἀρτοποιοῦ, δι᾿ ὑπομνήσεως τοῦ διαδόχου καὶ μαθητοῦ αὐτοῦ, περὶ οὗ κατὰ χώραν ἐροῦμεν, παρά τινος φιλοχρίστου καὶ εὐσεβοῦς ἀνδρὸς ταῦτα ἀποδίδοσθαι, σει δ ΝΒ΄. Ζηλοῦντες δέ τινες τὸν τοιοῦτον ἔνθεον αὐτοῦ βίον δι' ὄχλου ἐγίνοντο του στοιχειωθῆναι παρ' αὐτοῦ καὶ καθιερωθῆναι τῷ σχήματι. Στοιχάριον οὖν διδοὺς τρίχινον ἢ δερμάτινον ἐξ ὧν ἠμφίετο, Επηύχετο λέγων • Πορεύου, ἀδελφὲ, ἔνθα ὁ Κύριος σε οδηγή ἐν οἷς ἐκ τῶν προσκαρτερούντων τις Βασίλειος τὴν προσηγορίαν ἐξητήσατο τοῦτο. Αφθονος οὖν ὑπάρχων ὁ μακάριος καὶ σφόδρα φιλάδελφος, επευ ξάμενος αὐτῷ καὶ δοὺς ἢν περιεβέβλητο μηλωτήν, ἀπέλυσεν. Ὁ δὲ ἀπελθὼν ὡς ἀπὸ εἴκοσι σημείων ποῤῥωτέρω, εν τινι βουνῷ κέλλαν παρασκευάσας οἰκοδομηθῆναι κατῴκησεν· καὶ δὴ μετά τινα χρόνον ἱκανὸν ἐπιστάντες οἱ δαίμονες ἐπὶ τοσοῦτον ἐπετέθησαν, ὡς μικροῦ δεῖν παρασκευάσαι αὐτὸν καὶ ἐκ οι μαγκιπες τῇ 'Ρω μαίων γλώσσῃ καλούνται, « Αρτοπολείον, τὸ μα γαιπεῖον, ἐν ᾧ οἱ ἄρτοι γίνονται,
πνεῦσαι· πρὸς ὅν οἱ τῶν πέριξ κωμῶν νέμοντες τὰ τετράποδα ἀπελθόντες καὶ τῆς συνήθους αὐτοῦ εὐχῆς ἐν τῷ κράξαι πλειστάκις μὴ τυχόντες, βίᾳ τὴν θυρίδα τῆς κέλλης διανοίξαντες, ὁρῶσιν αὐτὸν ἄφωνον καὶ πρηνή κατακείμενον· καὶ δόξαντες αὐτὸν τεθνηκές ναι, αὖθις καταδραμόντες τοῖς οἰκείοις ἀπήγγειλαν, οἳ καὶ ἀνελθόντες εὗρον αὐτὸν ἡμιθανή σχεδόν, μηδ ὅλως νἂν λαλῆσαι ἰσχύοντα, ἀλλὰ μόνον αὔρας μια κρᾶ, οὔσης αὐτοῦ περὶ τὴν πνοήν· τὸ δὲ σῶμα αὐ τοῦ κατατετρωμένον θεασάμενοι, θάττον ἅμαξαν παραστήσαντες ἐπιτιθέασιν αὐτὸν, καὶ ἄγουσιν πρὸς τὸν μακάριον Αὐξέντιον, ος διακύψας κατὰ τὴν ἐννάτην ὥραν ἐκ τοῦ θυριδίου καὶ θεασάμενος αὐτὸν, τρανωτέρᾳ τῇ φωνῇ ἔλεγεν Αδελφὲ Βασίλειε. δεύτερον τοίνυν αὐτοῦ καλέσαντος κἀκείνου μὴ ὑπακούσαντος, εἰς τὸ τρίτον ἐξ ἰσχύος ἔκραξεν· Σαὶ λέγω, ἀδελφὲ Βασίλεις· τοῦ δὲ τάχος ἀνακαθήσαντος φησι πρὸς αὐτὸν, ᾿Ανάστα, λάβε εξουσίαν κατὰ τοῦ πειράζοντος, μηκέτι δεδιὼς τους πονηροὺς καὶ ἀκαθάρτους δαίμονας. ᾿Αναστάντα οὖν αὐτὸν ἐκέλευσεν μεταλαβεῖν τοῦ τιμίου σώματος καὶ τοῦ ζωοποιοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ παραχρήμα ὑποστρέφειν πάλιν εἰς τὸν αὐτὸν τόπον. Ος ἀπελθὼν καὶ τοιούτῳ τρόπῳ μηκέτι πειρασθείς, ἐν τρισὶν ἔτεσιν γενναίως ἀσκήσας, ἐν εἰρήνῃ μετῆλθεν τὸν τῇδε βίον. ΝΓ΄. ᾿Αλλὰ μετὰ τὴν ἄφιξιν τούτου τοῖς παροῦσι μοναχοῖς καὶ κοσμικοῖς καὶ πᾶσι τοῖς λοιποῖς ἔλεγεν & μακάριος, οἱ δαίμονες βασκαίνοντες τῷ ἀνθρώπων, ἀδελποὶ ἀγαπητοί, διὰ πάντων μηχανώνται παρεμποδὼν ἡμῖν ἐν τοῖς ἀγαθοῖς γενέσθαι ἔργοις, καὶ μέτ λιστα ἔν τε τῇ σωφροσύνῃ καὶ ἐγκρατείᾳ, ταπεινοφροσύνη τε καὶ εὐποιΐα, καὶ προσευχῇ καὶ ἡσυχία, ὑπομονῇ τε καὶ μακροθυμίᾳ, εἰρήνῃ τε καὶ ἀνεξικακία, καὶ τῇ πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπῃ, ἧς μείζον οὐδέν· ἀνθυποφέρουσι γὰρ τοῖς μὲν βουλομένοις σως φρονεῖν εἰδέας τινάς διαφόρους καὶ ἀκαταλλήλους καὶ γαργαλισμούς σωματικούς, ὡσαύτως τοῖς ἐγκρα τέσι τὰς τῆς κοιλίας ορέξεις καὶ τοῖς ταπεινοφρονεῖν θέλουσι τὴν κενοδοξίαν· τοῖς δὲ εὐποιῆσαι θέα λουσιν διασκεπτομένοις τὴν τῶν οἰκείων μᾶλλον κηδεμονίαν· τοῖς δὲ προσευχομένοις καὶ ἡσυχάζουσιν ρεμβασμούς διαφόρους καὶ πλῆθος πραγμάτων άρχαίων· καὶ τοῖς ἐν ὑπομονῃ καὶ μακροθυμία ἀσκουμένοις ἀντιτίθησι τὴν ἀκηδίαν καὶ δειλίαν καὶ πᾶσαν τὴν οἰκείαν πονηρίαν· τῇ εἰρήνῃ δὲ καὶ ἀνεξικακία τὴν μνησικακίαν, δι' ἧς μετὰ τὸ πρὸς τὸν πλησίον μίσος καταλυμαίνεται τὴν ἐν Χριστῷ ἀγά πην καὶ πάντα δὲ ὡς ἄν τις συλλήβδην εἴποι τοὺς τοῦ ἁγίου Πνεύματος καρπούς, οὓς ὁ ᾿Απόστολος ἀπηριθμήσατο ἀνατρέπειν διὰ τῶν ὑπεναντίων πει ρῶνται. ᾿Αλλ' οἱ τῇ χάριτι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τετειχισμένοι ἀκλινεῖς διαμένουσιν· ὅθεν εὐ χρὴ θαυμάζειν, ὁπότ' ἂν καὶ πληγαῖς ἡμᾶς κατα κόπτουσιν. Οταν γὰρ διὰ τῶν ἐννοιῶν καὶ τῶν λοι πῶν σωματικῶν παθῶν μὴ δυνάμενοι ὦσι, τότε δι' ἑαυτῶν πρόσεισιν ἐκφοβοῦντες τοὺς ἀσκητάς,
col. 1121–1122page 281 of 391
PG 114:1121ΝΔ'. Οι πλειστάκις τῷ σημείῳ τοῦ σταυροῦ καταρ γούμενοι την ήτταν ἀποδύρονται καὶ ὀλολύζοντες ἀπέρχονται. Ἡμεῖς οὖν μὴ ἐνθῶμεν, κἀκεῖνοι ἐν τρέπονται· ἡμεῖς ἀντιστῶμεν, κἀκεῖνοι καταβάλλονται· ἡμεῖς τὸν Κύριον ἐπικαλεσόμεθα, καὶ πᾶσα βουλὴ αὐτῶν διασκεδάζεται. Στάδιον γάρ ἐστὶν καὶ ἄθλησις καὶ μαρτύριον ὁ βίος παντὸς Χριστιανοῦ τοῦ κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν προαιρουμένου πορεύεσθαι, μάλιστα δὲ τὸν ἐν τῷ μονήρει σκοπῷ, 30:. ὡς καὶ ὁ ᾿Απόστολός φησιν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας του» σκότους, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας παρ εγγνῶ δὲ ὑμῖν λέγων· Ενδύσασθε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι ἀντιστῆναι ταῖς μεθο- 31 δείπις τοῦ διαβόλου, καὶ τὸν θώρακα δὲ τῆς πίστεως, καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ τὴν μά χαιραν τοῦ πνεύματος αὐτὸς διδάσκει ἐκτῆσθαι 52 ἡμᾶς, ὥστε διὰ τῶν τοιούτων ἀοράτων καὶ ἀηττής τῶν ὅπλων ἀντιπαρατάττεσθαι ἡμᾶς τοῖς ἀοράτοις λογισμοῖς, καὶ διὰ τούτων τοῖς ἐχθροίς, καθά φησιν, λογισμούς καθαιρούντες καὶ πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ καὶ πᾶν νόημα ποn αἰχμαλωτίζοντες εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ τοῦ νικῶντος ἀεὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἀσθενείᾳ τὸ διαβολικόν θράσος καὶ μὴ συγχωρούντος πειράζεσθαι ἡμᾶς ὑπὲρ ὃ δυνάμεθα, ἀλλὰ παρέχοντος τὴν ἔκβασιν δι' ὑπομονῆς, πρὸς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς ὑπενεγκεῖν. "Ανευ γὰρ τῆς αὐτοῦ βοηθείας ἀσθενεῖς ἡμεῖς καὶ ἀνίσχυ ραι, καὶ πάντων σχεδὸν πτηνῶν καὶ κτηνῶν εὐχλω τότεροι· ἀξιούμενοι δὲ τῆς αὐτοῦ ἐπικουρείας οἱ ἀσθενεῖς ἰσχυροί, οἱ ἄτιμοι ἔνδοξοι, οἱ γήϊνοι ἐπουράνιοι, οἱ θνητοὶ ἀθάνατοι κατὰ τὸ πλῆθος τῶν αὐτοῦ οἰκτιρμῶν ἀναδεικνύμεθα καὶ κληρονόμοι αἰωνίου βασιλείας γινόμεθα. ΝΕ΄. ἱκανῶς τοίνυν ὠφελούμενοι οἱ γνησίως ἀκροώμενοι, χαίροντες κατῄεισαν εὐχαριστοῦντες τῷ Δεσπότῃ τῶν ὅλων καὶ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ καὶ τοῦτο δὲ ἀπήγγελλεν ὁ μακάριος, ὡς μὴ μόνον τὴν Κυριακὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρασκευὴν καθ᾿ ἑκά στην ἑβδομάδα σχολάζειν, εἰ δυνατόν, μάλιστα τοὺς εὐποροῦντας τῆς ἐφημέρου τροφῆς, τὴν μὲν ἐν νη στείᾳ καὶ προσευχῇ διὰ τὸ πάθος τοῦ Σωτῆρος, τὴν δὲ ἐν εὐωχίᾳ καὶ τῇ τῶν μυστηρίων μεταλείψει διά τὴν αὐτοῦ ἀνάστασιν· διόπερ εἴ ποτε συνέβη οἰκο δομῆς ἕνεκα έργάτας ἔχειν αὐτὸν ἢ καὶ τὸν διάδοχον αὐτοῦ, περὶ οὗ κατά χώραν εἰροῦμεν, τὰς δύο ταύτας ἡμέρας σχολάζειν ἐπέταττεν, τῇ μὲν παρασκευῇ σὺν τῷ ἀναλώματι καὶ τὸν μισθὸν παρέχοντες, τῇ δὲ Κυριακῇ τὸ ἀνάλωμα μόνον· ἐπιφωσκούσης δὲ τῆς ἡμέρας τῶν Σαββάτων τους συνήθεις μετὰ τῶν εὑρι σκομένων ὁ Πατὴρ παννυχίζων ἀγρυπνεῖν ἐκελεύετο. 15. Κατὰ οὖν τὸ εἰαθὸς ἐν μιᾷ τῶν παννυχίδων, αὐτοῦ ἔνδον προσευχομένου καὶ τῶν λοιπῶν ἔξωθεν
col. 1123–1124page 282 of 391
PG 114:1123τὸν ἄρτον αὐτοῖς ἐπιτρέπει διδόναι· καὶ οὕτω τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τελείᾳ διαλύσει κομισάμενοι, γηθόσυνοι πρὸς τὸν πατέρα ἐπανελθόντες, δι᾿ ἡμερῶν ὀλίγων ὃ προσεδόκων ἀπεκαρποῦντο. Ὁ δὲ τοῦ θεοῦ ἄνθρωπος Θεοδόσιος, ἀπεστρεμμένος μὲν πάντα τὰ τῆς φιληδόνου ζωῆς, ἐπιποθῶν δὲ τὰς οὐρανίους διατριβάς, νηστείαις καὶ προσευχαῖς ἀδιαλείπτως ἐσχόλαζεν. Ἐξῇρε δὲ τοῦ σώματος ἡ κατάτηξις οὕτω, ὡς τὴν ἰσχὺν τῶν νόσων κατεπτηχέναι πρὸς τὴν τοῦ πόνου ὑπεροχήν· σπάνιον γοῦν τι χρῆμα καὶ παράδοξον, ἦν ὁρᾶν αὐτὸν τοσαύτῃ κεκρατημένον ἀσθενείᾳ, ἐν ᾗ πνεῦμα πονηρὸν ἐπ᾿ αὐτὸν ἦλθεν ἐξ ἀρχῆς· αὐτὸς δ᾿ ὥσπερ τι κακὸν ἔφευγεν ἄλλο τὸ γηράσκοντι ἀκόλουθον ἄνεσιν. Πρὸς γοῦν τοὺς εἰσιόντας ἔλεγεν· ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔρχεται, καὶ κατ᾿ ἐμοῦ εὑρίσκει οὐδέν. Τοῦτο δὲ ἐβεβαίου καὶ τοῖς ἔργοις· τῇ γὰρ καταλύσει τοῦ σώματος ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν ἔδωκεν, ἣν εἰ καὶ μηδεὶς ἑτέρων ἐδέχετο, ἀλλ᾿ οἵ γε τελευτῶντες δικαίως ἀξιοῦνται. Τοιγαροῦν ἡ ψυχὴ τοῦ ὁσίου πρὸς τὸν ποθούμενον ἐπείγετο· τὸ δὲ σῶμα, καίτοι παντελῶς ἀπορρέον, ὅμως οὐκ εἴα τὴν ψυχὴν ἐκδεδημηκέναι πρὸ τοῦ σχεῖν ἣν ἐπόθει κατάπαυσιν. Ἐγγὺς δ᾿ ἤδη τῆς τελευτῆς ὑπάρχοντι ἐπεφάνη τις αὐτῷ τῶν ἁγίων, καὶ θεῖον ἐκεῖθεν αὐτῷ εὐωδίας πλεῖστον ἠρύσθη. Ἐπεὶ δὲ καὶ τελευτᾶν ὁ μακάριος ἔμελλε, τοὺς μαθητὰς συναγαγὼν ἐπεσκέψατο, ποίου τιμίου πατρὸς αἱρήσονται τῆς προνοίας ἀπολαύειν μετ᾿ αὐτόν. Οἱ δὲ μιᾷ γνώμῃ Σωσπάτρῳ ψῆφον ἐδίδοσαν, ὃν ὁ μακάριος ἐδέξατο καὶ πρὸς πάντας ὑπεδεδείχει· πολλὰς δ᾿ εἰπὼν εὐχὰς ἀπολύσας τε τοὺς ἀδελφοὺς μετ᾿ εἰρήνης, τὴν ἑαυτοῦ πρεσβυτάτην ψυχὴν ἀπέδωκε. Τελευτᾷ δ᾿ οὕτω ποιῶν τελευτὴν ὁσίαν ἐν βαθυτάτῳ γήρᾳ, πολλῷ τοῦ ἑκατοστοῦ πεπληρωκὼς ἐνιαυτόν, πέντε ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν βιώσας χρόνους.
ἰδεῖν ἄρα τὸν οἰκεῖον δεσπότην καὶ ε εὐεργέτην ἐπὶ τοσαύτῃ φιλανθρωπίᾳ τὸν οὐράνιον βασιλέα δοξάζοντα. Ἄλλοι δὲ πάλιν εἰς τοὺς οἰκείους ἐπανελθόντες λέγουσι τοῖς ἐκεῖσε φίλοις τε καὶ γνωρίμοις ἐν εὐφροσύνῃ πολλῇ τὴν θεοσημείαν, σπουδὴν λαμβάνοντες τῶν τοῦ Κυρίου ἐντολῶν ἐν πάσῃ προθυμίᾳ. Πρεσβεύει γὰρ ἡμῖν ὁ θαυματουργὸς οὗτος, ἐν ᾗ ἂν ὁ Κύριος αὐτὸν ταξῇ χώρᾳ, εὐχόμενος ὑπὲρ τῶν εἰλικρινῶς αὐτῷ ποθούντων τε καὶ τιμώντων, καὶ αἰτούμενος αὐτοῖς τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων καὶ τὴν τῶν ψυχῶν σωτηρίαν. Ἡ δὲ τούτου ἱερὰ μνήμη τελεῖται τῇ εἰκάδι τοῦ παρόντος μηνός. Εὐφραινόμεθα δὲ κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην οἱ ὀρθόδοξοι πάντες ἐν ἔργοις καὶ λόγοις ἀγαθοῖς τιμῶντες αὐτόν, καὶ μεγαλύνοντες τὸν Θεὸν τὸν ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ θαυμαστόν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Βίος καὶ πολιτεία τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἐφραὶμ τοῦ Σύρου. Οὗτος ὁ μακάριος Ἐφραὶμ ἐκ τῆς Μεσοποταμίας χώρας τυγχάνων, ἀπὸ Νισίβεως πόλεως, οὐκ εὐγενῶν γεννητόρων, ἀλλ' ἁπλῶν καὶ εὐτελῶν ὡρμᾶτο. Ἦν δὲ αὐτοῦ ὁ πατὴρ ἱερεὺς τῶν εἰδώλων, ὁ δὲ τῆς μητρὸς πατὴρ εἶπεν αὐτῇ ὀνείρατος λόγον· ἐκ τῆς κοιλίας τῆς θυγατρός μου βλαστὸς ἀνατελεῖ· ὁ βλαστὸς οὗτος πᾶσαν τὴν οἰκουμένην πλήσει τῆς εὐφροσύνης καρπῷ. Καὶ γὰρ ὄντως, ὥσπερ ἀληθινὸν κλῆμα ἀπὸ γῆς εὐγενοῦς βλαστῆσαν, ἐπλήρωσεν ὁ Ἐφραὶμ τὴν σύμπασαν ἐκκλησίαν τοῖς τῆς θείας φιλοσοφίας καρποῖς, τοῖς ἐκ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἐν αὐτῷ βλαστήσασι. Παιδίον δ' ἔτι ὤν, μάλιστα τοῖς νέοις ὑπεναντίοις χαρακτηριζόμενος, τοῖς πάθεσιν ἡττᾶτο. Χρόνου δὲ προβαίνοντος, ἐπεὶ παρηκολούθει τοῖς πράγμασι κατανοῶν τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν ἐν ταῖς κτίσεσι, μεταμελόμενος τῶν προτέρων ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν ὥρμησε. Καὶ πρὸς τὸν ἅγιον Ἰακώβου τὸν τῆς Νισίβεως ἐπίσκοπον ἀπελθὼν τοῦ Κυρίου ἐγνωρίσθη δοῦλος. Ἦν γὰρ ὁ μέγας ἐπίσκοπος Ἰάκωβος, ἄνδρας θαυμαστὸς καὶ δι' ἀρετὴν ἐκπρεπής, ὁ Ἐφραὶμ γοῦν αὐτῷ ὑπηρέτει διηνεκῶς καὶ ὑπ' αὐτοῦ τε ἐπαιδεύετο καὶ τῆς ἁγίας ἐδιδάσκετο γραφῆς. Ἐκεῖ δὴ ὁ Ἐφραὶμ τῷ μεγάλῳ Ἰακώβῳ παρακολουθῶν, εἶδε τοὺς ἱεροὺς ἐκείνου ἀγῶνας καὶ τοὺς ἐναρέτους τρόπους, καὶ ἐν πολλοῖς ἐκ τῆς θείας χάριτος ἠξιώθη θεωρῆσαι. Ὅτε γὰρ ἡ σύνοδος ἡ μεγάλη ἐν τῇ Νικαίᾳ πόλει συνηθροίσθη, παρῆν κἀκεῖ μετὰ τοῦ ἐπισκόπου. Τοῦτο δέ ἐστιν ὃ ἐν αὐτῷ θαυμαστόν· ἰδόντι γὰρ αὐτῷ ἐν τῇ συνόδῳ τοὺς ἱεροὺς ἐκείνους ἄνδρας, ἐδόκει αὐτῷ ὁρᾶν ἕκαστον μετὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐπανελθόντι δὲ εἰς τὴν Νίσιβιν μετὰ τοῦ ἐπισκόπου, καὶ ἄλλα θαύματα ἐθεάσατο, τοῖς εὐλαβέσιν ἀνδράσι μόνοις θεωρεῖσθαι ἄξια. Χρόνων δὲ ἱκανῶν διελθόντων, τελευτᾷ ὁ ἐπίσκοπος Ἰάκωβος. Ὁ δὲ Ἐφραὶμ τούτου γενομένου, παρέμεινε μέχρι πολλοῦ ἐν τῇ Νισίβει, ὑποτεταγμένος τε τοῖς ἐκεῖ εὐλαβέσι καὶ τῆς ἐκκλησίας ἐπιμελόμενος. Ἔπειτα, ἐπεὶ παρέλαβον οἱ Πέρσαι τὴν Νίσιβιν, ἀπεχώρησε καὶ κατῴκει ἐν Ἐδέσσῃ. Καὶ ἐκεῖ διέτριβεν ἐν σπηλαίῳ, πλησίον τῆς πόλεως, ἀσκούμενος τε καὶ γράφων, πᾶσαν τὴν ζωὴν αὐτοῦ δαπανήσας ἐν νηστείαις καὶ ἐν ἱκεσίαις καὶ σπουδῇ καλλίστης διδασκαλίας.
col. 1125–1126page 283 of 391
PG 114:1125α ὄχλος συνέρρει, πρόσωπον αὐτοῦ ὁρᾶν βουλόμενοι, καὶ ἡ τῶν ἀρχόντων πληθὺς αὐτῷ παρειστήκει. Ἅμα δὲ καὶ Εὐσέβιος κατήγορος Ἀντωνίνου, ᾔτει ἀπολύεσθαι ἀπὸ τοῦ ἐπισκόπου, καὶ δοθῆναι αὐτῷ κοινωνίαν. Ὁ δέ γε δίκαιος τότε μὲν αὐτὸν εἶπε τοῦ κατηγορεῖν παύσασθαι· πρῶτον μὲν γὰρ οὐκ ἔδει καλύπτειν συκοφαντίαν· εἶπε δὲ καὶ μεμνῆσθαι καιροῦ, καὶ τοὺς ἐξ ἑαυτοῦ χρόνους μάρτυρας παρέχειν τῶν ποιηθέντων· εἶτα τῶν ἐν τῇ συνόδῳ γενομένων ἀπαριθμεῖν, εἶτα τὴν ἀρχὴν ἐλθεῖν πρὸς ἐξέτασιν. Ταῦτ' οὖν τοῖς πραχθεῖσι συντεθέντα, ἵνα τοῦ βουλεύματος εἴη σύνεσις καὶ τοὺς ἐγκλέοντας οἰκονομῆσαι· εἶπε δὴ μήτε ἐπικαλεῖν ταῖς Ἐκκλησίαις, εἰ δ' ἄρα, ἀλλ' ἀνταλλάξαι χρήμασι ἀντίδοσιν ἐρήμου. Ἦν γὰρ καὶ τῶν γυναικῶν κεφάλαιον λέγειν, Πρός τι μέγα, φάναι, τοῦ βουλεύεσθαι ἡμᾶς ἀπεδήμησε· εἶπε δ' ὅσα θέμιτον αὐτοῖς ἐπισκέπτεσθαι, τὰ παρὰ τοῦ Ἀντωνίνου ἀνεγνωσμένα αὐτοῖς ἀποδεδόσθαι. Ὑψηφίσθη τοίνυν εἴτε ἀνακύψαντες εἶτ' ἐπ' αὐτοῦ τοῦ θεαματοφόρου τῶν ἀγαθῶν ἐφεστηκότες πρᾶγμα πεῖσαι λόγοις βεβαιώσεως· κατηγόρησε, πρᾶγμα ὃ παρὰ θεοῦ δωρεὰν εἶχεν· εἶτα Ἰουδαϊκοῖς ἐπεκαλοῦντο. Ταῦτα δ' ἡμέρων πλειόνων κανονικῶν κρίσεων, καὶ ὑπομνημάτων ἀναγραφέντων τεταγμένως ἐκεῖθεν Ἐκκλησίας λέγω, καὶ βίον ὁλοκλήρως κατὰ τὸ Ἐκκλησιαστικὸν ἀξίωμα τῇ τοῦ μεγάλου κρίσει στοχαζόμενον, καὶ τὸ πρόσωπον ὑποχύνθεν τῆς ἐκθαρσήσεως· οὕτω δὴ τῶν ἀρίθμων τῶν ἀρθρῶν ὁρᾷ, ἄλλα καὶ ἕτερα λαμβάνοι εἶδον χρήματα ἐγράψατε τῶν Ἐκκλησιαστικῶν χρειῶν, μέχρι τε πολλοῦ τὸν βάσκανον παρατεῖνον, καὶ ὥσπερ εἰς Λυδία λίθῳ ἐν τοῦτῳ τελεῖν, ὅτε ἐξηγνισμένος καθαρᾶς εἶναί μου, ἄλλα καὶ τὸν τρόπον ἀπελέγξας, καὶ κατελυπεῖ ἀνεπλήστους. Οὕτω δ' Εὐσέβιος εἶπε μὲν πρῶτος ἐναντίον τοῦ ἱερωτάτου μένος διέφραξεν, εἰς τοῦ Ἀποστόλου παρῆν· εἶτα τάχεως χεῖρας ἐπιθεὶς μυρίας ἁμαρτίας κοινωνεῖν. Ἀντωνίνου μὲν οὖν ἀπολύτους τῶν ἰδίων φαίνοντες ἐκτεθῆναι, εἰς τὸν αἴσιον δρόμον ὁ μέγας δὴ ἔφρασεν ὡς οὐδεὶς ἦν, ἥρμοσεν ἔλθοι τε γένος, βοηθεῖν δ' αὐτοῖς καθ' ἱκανόν. Ἔπειτα βλέπων μὲν τοῖς λόγοις ἐκκλησίας, πολλὰ δὲ καὶ τῶν Ναυατιανῶν ἐκκλησιῶν, καὶ τούτων δῆτα τῶν Τεσσαρεσκαιδεκατιτῶν
col. 1123–1124page 282 of 391
PG 114:1124τῆς μνηστείας ἡδονὴ πείρας σαρκικῆς οὐδεμία, άρε-? τῆς δὲ πάσης καὶ ἀγαθοεργίας καὶ ὁμονοίας σὺν τῇ ἐκ νηστείας καὶ ἀγρυπνίας ἀνδρία. ΞΓ'. Νήψεως οὖν χρεία πλείονος, ὅτι ταῖς μὲν ἐν τῷ βίῳ ὑπὸ τοῦ πάθους ὀχλουμέναις ἐγγὺς τὸ βοή θημα διὰ τῆς ἐννόμου συγκαταθέσεως, ταῖς δὲ παρ ξένοις καὶ σώφροσιν ἡδοναῖς προσκλινομέναις χαλε πὸν τὸ ναυάγιον καὶ βαρεῖα ἡ ἔκπτωσις. Μέγας γὰρ τῆς σωφροσύνης ὁ ἀγών, ἐπεὶ μέγας ταύτης καὶ ὁ στέφανος. 'Αλλ' ὅσῳ μείζων καὶ ὁ πόνος, τοσούτῳ μείζων καὶ πολλῷ μᾶλλον ὁ μισθός. Ἐὰν οὖν μὴ προδῶτε ῥᾳθυμίᾳ καὶ ματαιοποιήσει, ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν ἡδονὴ θυραυλοῦσα. Ακούσατε γὰρ παρ' ὑμῶν, ὅτι τὸ μὲν ἡδὺ τῆς ἁμαρτίας βραχύτατον, τὸ δὲ δει νὸν τῆς τιμωρίας αἰώνιον, ῎Απιθι ἐφ' ἡμῶν· οὐρά νιον γὰρ νυμφίον ἡρμοσάμεθα, Χριστὸν, παρθένους ἀγνὰς παρθένους ἑαυτάς. Στήσατε οὖν τοῖς λογισμούς ὑμῶν θησαυροφύλακας ἐν ταῖς αἰσθήσεσι τὰ τοῦ Χριστοῦ ἐντάλματα πάντοτε εἰσφέρουσαι πρὸς τὸν τῆς παρθενίας καὶ σωφροσύνης ἁγιασμόν, μή ποτε οἱ τούτων λῃσταὶ διὰ τῶν τοῦ βλέμματος ἀνέλθωσι βυρίδων, καὶ δι᾿ ἀκοῆς εἰσέλθωσιν εὐχερῶς παρα πείσαντες τὸν νοῦν ὡς πυλωρὸν καὶ τὰ τῆς παρθενίας διανοίξαντες, λάθρα ἀποσυλήσωσι τὴν ὑμῶν σωφροσύνην, καὶ ποιήσωσι χηρείας πάσης τὴν παρθενίαν ἀθλιωτέραν. Χαλεπὸν γὰρ καὶ τοῦτο τὸ ἁμάρτημα, καὶ βαρὺ τοῖς πράττουσιν, ὅτι οὐκ ἴσον ἐστὶ ἔγκλημα, χιτῶνα διαρρήξαι καὶ πορφυρίδα, βασιλέως εἰκόνα διαῤῥῆξαι καὶ ἰδιώτου. Εἰκόνες γὰρ Θεοῦ αἱ παρθένοι εἰσὶν, αὐτὸν ἐν ταῖς ἐννοίαις ἔχουσαι γεγραμμένον, ἐν αἷς τὸ κατατολμᾷν τυραννικῆς παραπληξίας ἐγὼ χείρημα· καὶ διὰ τοῦτο τῆς πορνευομένης ἡ τῆς παρθενευομένης φθορά μιαρωτέρα. Οὐκ ἴση γὰρ ἀπέλγεια τῆς προεστώσης καὶ τῆς τῷ Χριστῷ συνε αφθείσης· οὔτε γὰρ ἴση κλοπὴ σκεύους ἀργυραίου καὶ ἱερατικοῦ. Σκεῦος δὲ ἱερατικὸν ἡ παρθένος καὶ πορφυρὶς ἦν οὐκ ἔξεστιν ἄλλῳ πλὴν τῶν ὅλων Δεσπότῃ καὶ βασιλεῖ περιβάλλεσθαι. ΞΔ΄. Εἰ δὲ καὶ γάμος ὑμῖν ἔννομος παρενοχλεί, τῶν ἐκ τούτου συμφορῶν καὶ πρὸς τὴν Εὔαν ἀποφάσεων ἀκούσατε, ὧν ὑμεῖς ἠλευθερώθητε ἀπαλλαγεῖσαι διὰ τῆς παρθενίας ὑποψίας ματαίας υπενέγκαι ἐγκλήματα πορνεύοντος ἀνέχεσθαι ἀνδρὸς ἐξουσίαν ἔχοντος καὶ χρήσιμον ἀφαιρεῖσθαι πρόοδον περι στροφῆς διευθύνεσθαι κοσμουμένας· ζηλοτυπεῖσθαι πρὶν τεκεῖν διαπτύεσθαι, καθάπερ οὔπω γαμετήν τεκοῦσαν. Διὰ τί μὴ ἄῤῥεν, ἀλλὰ θῆλυ τὸ τεχθέν ἐὰν δὲ καὶ ἄῤῥεν, ἀλλὰ διὰ τί μὴ ὡρατον; ἐὰν δὲ καὶ ὡραῖον, πλείω ἡ φροντίς· οὔπω γάλακτος ἀπηλ λάγη καὶ πολὺς περὶ ἀνατροφῆς ὁ ἀγών· ἐάν τε αὐ ξηθῇ, ἵνα μὴ νοσήσῃ, ἐὰν δὲ καὶ νοσήσῃ, ἵνα μὴ ἀποθάνῃ· ἐὰν δὲ μὴ τελευτήσῃ ὡς περὶ ζῶντος περισσότερος ὁ κόπος, μὴ παιδείας ἀποτύχῃ, μὴ κακῶς ἀποδῇ, μὴ ὑπὸ τινῶν ἀνατραπῇ, μὴ μετὰ ἀχρήστων κατασπασθῇ, μὴ ἐν θηρίοις ἀχρειωθῇ, μὴ ἐν προχο παῖς διαφωνηθῇ· πόθεν τὰ πρὸς τὴν χρείαν χορηγή
col. 1125–1126page 283 of 391
PG 114:1126σωσι πόθεν τὰ πρὸς γάμον συναλλάγματα πορίσωσι πόθεν τὰ πρὸς εὐσχημοσύνην ἐπαρκέσωσι πόθεν οἰκέτας διαθρεύσωσι καὶ τῶν ἐπὶ τοῖς λοιποῖς τῶν μοχθηρῶν περισπασμῶν, ἵνα μὴ λέγω τὰς ὀδύ νας τῆς κυήσεως καὶ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐκ τῆς φύσ σεως. Οντως, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, ἡ ἄγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, τούτων ἀπάντων ἀπαλλαγεῖσα, ἀφθαρσίᾳ δὲ μόνῃ κατακοσμηθεῖσα, ἧς χορη γὸς καὶ ἀρχηγὸς καὶ τελειωτὴς Ἰησοῦς, ὁ καὶ ὑμᾶς δυνάμενος φρουρῆσαι ἐν ὑπομονῇ καὶ αὐξῆσαι ἐν ἐλπίδι χρηστῇ. Φυλάττετε τοίνυν ἑαυτὰς ἐν τῇ κλή σει, ᾗ ἐκλήθητε, παρθένους ἀγνὰς παραστῆσαι τῷ Χριστῷ, ἵνα καὶ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἀξιωθῆτε, χάριτι τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς εἰς τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν καὶ δόξαν. ΞΕ'. Ὡς οὖν ἐπαύσατο τῆς παραινέσεως ὁ μακε ριος καὶ ἐπευξάμενος τῷ Χριστῷ αὐτὰς παρέθετο, πᾶσι κελεύσας εἰς λιτὴν παρεῖναι, σύναξιν ἐπετέλει τῇ ἐξῆς, τὰ πέριξ τοῖς ὕμνοις ἁγιάζων. Ὡς οὖν ἐληλύθει ἐν τῷ κτιζομένῳ ἀσκητηρίῳ, εὐχὴν ἐκτενὴ σὺν τῷ ἑπομένῳ πλήθει ποιησάμενος, ἀνίει ἐν τῷ δρει, μετὰ τρεῖς μὲν ἡμέρας ἀῤῥωστήσας, μετά δὲ δέκα ἄλλας τελευτήσας. Ε΄. Συναχθὲν οὖν πλῆθος ἀξιοθέων ἀνδρῶν καὶ εὐλαβῶν τοῦ τε κλήρου καὶ τῶν πέριξ μοναστηρίων σὺν τοῖς σπουδαιοτέροις τῶν κοσμικῶν ἐκήδευσαν αὐτὸν τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ Φεβρουαρίου μηνός τινῶν μὲν οὖν βουλομένων καὶ μάλιστα τῶν ἀπὸ τοῦ μοναστηρίου τοῦ μακαρίου Υπατίου, ἐν ᾧ καὶ δια έτριψε διαβὰς διὰ τὴν σύνοδον ἐν τῷ οἴκῳ τῶν ἁγίων ᾿Αποστόλων τίμιον αὐτοῦ λείψανον ἀποθέσθαι. Τινῶν δὲ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἁγίου Ζαχαρίου τῷ ὄντι ὡς ἀπὸ σημείων ἐν κτήματι λεγομένῳ θεατρῴδει, αἱ ὑπ᾽ αὐτοῦ συναχθεῖσαι μετὰ πολλοῦ ὁδυρμού τους παρόντας ἱκέτευον, μὴ χωρισθῆναι τὸν πατέρα τῶν τέκνων. Τότε κατ᾽ εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τῶν ἐκεῖσε σωτηρίαν ἐν τῷ αὐτοῦ κτισθέντι εὐκτηρί εἰς τάξιν μοναστηρίου κατέθεντο αὐτὸν, οὗ τὸ μνῆμα διὰ τῆς πολυτρόπου φιλανθρωπίας τοῦ Χριστοῦ ἄχρι τοῦ νῦν ἰάσεις ἐπιτελεῖ. ΞΖ'. Ετελειώθη δὲ ὁ ἐν ἁγίοις Πατηρ ἡμῶν πρεσ βύτερος καὶ ἀρχιμανδρίτης καὶ μέγας ἐν ἀσκηταῖς Αὐξέντιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ φιλοχρίστου Λέον τος μηνὶ Φεβρουαρίῳ τεσσαρεσκαιδεκάτη, καὶ κατετέθη ἐν τῷ προειρημένῳ εἰκτηρίῳ εἰς δόξαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν τοῦ ἐνδοξαζομένου ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΗΝ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΙΟΥΛΙΑΝΗΣ ΤΗΣ ΕΝ ΝΙΚΟΜΗΔΙΑ. Α΄. Καὶ καλλίστη τῶν πόλεων ἡ Νικομήδους φημί Μαξιμιανοῦ τοῦ δυσσεβοῦς ἄρξαντος ἐμφιλοχηρούν τοσαύτη κατείδωλος ἦν· ἐκεῖθεν οὖν ἀνήρ τις ορμών μενος τοὔνομα Ελεύσιος, εἰς ὑπάρχων τῶν τῆς βου λῆς καὶ φίλος μὲν τῷ κρατοῦντι, φίλος δὲ δαίμοσι μνηστεύεται κόρην, τὴν ὥραν λαμπραν, τὸ γένος ἐπιφανῆ, τὸν τρόπον ἐπαινετὴν καὶ φιλάρετον, σω φροσύνης οὐκ ἥκιστα μεταποιουμένην καὶ ταύτην κόσμον ἑαυτῆς εἰδυταν· τὸ πάντων μείζον καὶ τες λεώτατον πολὺ τὸ εὐσεβὲς εἰς Χριστὸν κεκτημένην καίτοι γε οὐ καλὰς ἐκ γεννητόρων ἔχουσα πρὸς τοῦτο τὰς ἀφορμάς· πατήρ μὲν γὰρ αὐτῇ ἐπ᾽ ἴσης Ελ λησί τε φίλος καὶ Χριστιανοῖς ἄμαχος ἐχθρός, μήτηρ δὲ μεθόριον ἑλληνισμοῦ ἅμα καὶ εὐσεβείας, εἰ μηδ' ἑτέρῳ τὸ πλέον νέμουσα· ἀλλ' οὐχὶ καὶ ἡ πάνσεμνος Ἰουλιανή· τοῦτο γὰρ ὄνομα τῇ κόρῃ· ἀλλ᾽ ὁρῶσα " τὸν οὐρανὸν, ἀέρα, θάλασσαν, πῦρ, ἐζήτει τὸν δεδημιουργηκότα καὶ δι' αὐτῶν ὁποῖος ἂν εἴη· λίαν συν ετῶς κατεμάνθανον, Παῦλον ἔχουσα διδάσκαλον, τὸν σοφόν· τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ, φησὶν οὗτος, ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται διὰ τοιοῦτο καὶ Εἰς ἄρα Θεός, ἔλεγε, καὶ τοῦτον δεῖ προσκυνεῖν· τοὺς δὲ ἄλλους οὐκ ἂν Ιουλιανή θεούς εἴποι ποτὲ οὐδὲ τιμὴν καὶ σέβας ὡς θεοῖς αὐτοῖς ἀπομείνη· ταῦτα ἔλεγε καὶ συνῳδὰ τοῖς λόγοις ἐπε τέλει τὰ ἔργα· φροντίδων μὲν οὖν τῶν ἄλλων ἀπεί χετο· τρισὶ δὲ τούτοις τὸν βίον ἐμέριζε τὸν οἰκεῖον, εὐχῇ καὶ ναοῖς Θεοῦ καὶ θείων Γραφῶν ἀναγνώσεσι, καὶ οὕτω τὸν μεταξὺ πάντα τῆς μνηστείας διῆγε καιρόν. Β΄. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ Ἐλεύσιος τους γάμους ἐπέσπευσ

Day 16Die 16

col. 1127–1128page 284 of 391
PG 114:1128ταῦτα δεν, ή σοφή αὕτη καὶ τὸν θερμὸν ἐραστὴν ἐκεῖνον ἀποκρούσασθαι δυνατὴ ἀποστείλασα, Μὴ δή, λέγει, πρὸς τοὺς γάμους σαυτὸν παρεσκεύαζε, γινώσκων, ὡς οὐκ ἂν ἄλλως ἐμὲ ληψόμενος εἰ μὴ τὴν τοῦ ἐπέρ χου πρότερον ἐκ βασιλέως λάβοις ἀρχήν λέγουσα δήλη ἦν τοιοῦτον ἔχουσα τὸν σκοπὸν, ὡς εἰ μὲν ἐκεῖνος οὐ πείθοιτο, ἢ τυχὸν καὶ μὴ δύναιτο πρόφασις αὐτῇ οὐκ ἀνίσχυρος ἀπώσασθαι τοὺ; Ελευσίου γά μους· εἰ δὲ λάβοι πρὸς τοῦτο καταπειθῆ καὶ δυνάμενον, ἔχειν τι καὶ δεύτερον επιτάττειν, ᾧ πεισθεὶς μὲν καὶ δράσας, κἀκείνην κερδήσει καὶ ἑαυτόν· μή πεισθεὶς δὲ καὶ ἀποῤῥήσας ἑαυτόν τε πρῶτον, εἶτα καὶ τοὺς ἐκείνους γάμους προσαπολέσει· ὅτι δὲ ὁ σκοπός τοιοῦτος, δηλήσει κατὰ πόδας ὁ λόγος· ὁ μὲν γὰρ, ἐπεὶ ταύτης κατάκρας βάλω, πάντα λίθον κινήσεις καὶ πολλοῦ χρυσίου τὴν ἀρχὴν ὠνησάμενος, πέμπει τῇ κόρῃ λαμπρότερόν τε τὸν νυμφίον γενέσθαι αὐτῇ μηνύων, καὶ τὸν γάμον ἤδη προσαπαιτῶν· ἡ δὲ (καὶ γὰρ ἀναγκαίως ἐκκαλύπτει τὸ βουλευόμενον), Εἴπατε πρὸς τοὺς ἀποσταλέντας Ελευσίῳ, φησὶ, ὅτι ταῦτα μὲν ἄλλως· σὺ δὲ ἦν μὴ τῷ ἐμῳ προσκυνήσῃς Θεῷ καὶ ὃν ἐγὼ πρεσβεύω Δεσπότην ὁμολογήσας σόν, ἑτέραν ζήτει τὴν συνοικήσουσαν· ταῦτα γὰρ και μόνα Ιουλιανῆς ἔδνα, καὶ ὁ μὴ ταὐτὰ ἐμοὶ νομίζων παρ' ἑτέραν χωρείτω. Οἱ μὲν ἀπήγγελον ὁ δὲ ἐθυμοῦτο καὶ τὸν πατέρα ταύτης μεταπεμψέ μενος, πάντα τε διηγεῖτο καὶ τοῖς λόγοις συνείρει καὶ ἀπειλάς. Γ'. ᾿Ακούσας δὲ κἀκεῖνος ἄνθρωπος περὶ τὴν Ἑλ ληνικήν θρησκείαν, κατ᾽ ἴσον αὐτῷ μεμηνώς καὶ πρᾶγμα οὐ παρ' ἐλπίδι μόνον, ἀλλὰ καὶ γνώμην με μαθηκώς, λυπεῖται μὲν ὡς πατὴρ, ὀργίζεται δὲ διὰ τὴν περὶ τὸ σέβας καινοτομίαν, καὶ παραυτίκα τὴν οἰκίαν καταλαβών, πρῶτα μὲν οὐδὲν ὀργίλον οὐδὲ πικρὸν λέγει πρὸς τὴν παρθένον, ὑποπτεύσας, μὴ οὕτω μάλλον αὐτῇ τὴν ἀνάστασιν ἐρεθίσῃ Ηδέως δὲ μάλα καὶ πατρικῶ; Λέγε μοι, ἔφη, παι φιλτάτη, καὶ φῶς ἐπιχαριτῶν ἐμῶν ὀφθαλμῶν, ὅτου χάριν τὸν γάμον τε δυσχεραίνεις καὶ τὸν ἔπαρχον ἀποθῇ· ἡ δὲ ὥσπερ τι κέντρῳ πληγείσα τὴν ἄκοήν Επίσχες, ἔφη, πάτερ ἔμνυνι γὰρ τὴν ἐμὴν ἐλπίδα, τὸν ἐμὸν Δεσπότην Χριστόν, εἰ μὴ τῆς δόξης πρότερον, οὐδὲ του γάμου κοινωνὸς ἔσται· τί γὰρ ἂν εἴη τοῦτο ἕτερον, ἢ σώματι πάντως συναπτομένους, ταῖς ψυ χαῖς πολεμίους εἶναι; θυμὸς πατέρα κατέσχεν οὐ φορητός και, Ὦ αὔτη, μωραίνεις, ἔφη· καὶ βασάνων ἐρᾷς, βασάνον εἶπον· νή τους μεγίστους θεούς ᾿Απόλλωνα τε καὶ "Αρτεμιν, θηρσὶ καὶ κυσὶ τὸ σὸν σῶμα ἐφήσω βοράν. Καὶ ἡ μάρτυς· Τί δὲ μέλλεις εἴτωσαν ἴτωσαν] καὶ κύνες, εἴτωσαν ἴτωσ σαν) καὶ θῆρες, καὶ θάνατοι δὲ, εἴ τις δύναμις, ἀνθ' ἑνὸς πολλοί· ἡσθήσομαι γὰρ πολλάκις ὑπὲρ Χριστοῦ θνήσκουσα καὶ πολλὰς ἐκδεχομένη τὰς ἀμοιβές. Πάλιν ὁ δεινὸς ἐκεῖνος ποικίλως τὴν γενναίαν περι ερχόμενος, τὸ μὲν φοβερὸν ἐκεῖνο καὶ τραχύ κατα λείπει, ἐπὶ τὲ τὴν πρώτην εχώρει μέθοδον ἐπ᾽ ἴσης καὶ τοῦ πόθου τοῦ πατρικοῦ καὶ τῆς θρησκείας ἔνθεν
col. 1129–1130page 285 of 391
PG 114:1129μεριζομένων αὐτὸν καὶ παντοδαπὸν ποιούντων καὶ διὰ τοῦτο πειθοῖ πάλιν αὐτὴν καὶ κολακείαις παρα γαγεῖν ἔσπευδεν, Δ΄. ὡς δὲ ἡ μὲν ἥκιστα εἶχεν, ὁ δὲ ἠνόχλει, φθέγ γεταί τι καὶ ἕτερον ἡ μάρτυς παῤῥησίας μεστόν Μήτιγε καὶ σὺ, φαμένη, τοῖς σοῖς ὅμοιος ἦσθα θεοῖς, ὦτα μὲν ἔχων, ἀκούων δὲ οὐδαμῶς; οὐ ταῦτά σοι λέγουσα πρὸ μικροῦ καὶ ὅρκον ἐπῆγον, ὡς οὐδὲν ἐμοί καὶ Ελευσίῳ μὴ πεισθέντι προσκυνῆσαι Χριστόν; Επεὶ οὕτω λεγούσης ἤκουεν ὁ πατὴρ, φυλακῇ ταύ την δίδωσιν εἶτα νυκτὸς πάλιν αὐτὴν μεταπεμψάμενος ἀπεπειρᾶτο, εἴ τι καὶ ὁ καιρὸς ὑφεῖλεν αὐτῇ τῆς ἐνστάσεως· ὡς δὲ ἀνέκραγεν εὐθὺς ἡ γενναία Οὐ θύσω εἰδώλοις, οὐ προσκυνήσω γλυπτοῖς - Χρι στὸν μόνον προσκυνῶ, Χριστὸν σέβομαι· ἐπεὶ πάντα ἄπρακτα παρ' αὐτῇ καὶ κολακείας ἑώρα καὶ ἀπει λάς, ἐπὶ τὴν πεῖραν τῶν δεινῶν ἐχώρει καὶ πληγάς ἐντείνας, οὐχ ὅσας ἂν ἔλεος ἐμέτρησε πατρικῶς, ἀλλ' ὅτας ἦν εἰδῶντι θυμῷ χαρίσασθαι· εἶτα καὶ τῷ μνηστῆρι αὐτὴν ἐκδίδωσιν, ὡς ἐκεῖνος ἂν βουληθείη χρῆσθαι. Ε΄. Ἐπεὶ τοίνυν τῷ παρεωρημένῳ νυμφίῳ τὴν παρορῶσαν, νύμφην, ἐξῆν, ἅτε δὲ καὶ ἀρχῆς τοιαύτης ἐπελημμένῳ, πρότερον μὲν οὗτος ἐσφάδαξε τῷ θυμῷ, καὶ τοὺς ὀδόντας ὑπέπριεν· ὡς δὲ καὶ πρὸς τὸ βῆμα ἠπείγετο καὶ τῷ περικαλλεῖ τῆς ὄψεως πάντων εἰς ἑαυτὴν ἐκάλει τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἀμυλύνεται κἀκεῖνος τῇ μορφῇ τὴν ὀργὴν, καὶ ἡ ἐπιθυμία τὸν θυμὸν ἡμέ ρου, καὶ ὥσπερ τὰ πάντων ἡδίστατά τε καὶ μαλα κώτατα πρὸς ἐκείνην ἐκμελετήσας ἐρεῖν, Πείσθη τίς μοι, γλυκυτάτη, ἔφασκε, γυναικῶν, καὶ τὸν ἐμὸν ἐλο μένη γάμον, βασάνων πικρῶν ἀπαλλάγηθι· εἰ δὲ καὶ μὴ τοῖς θεοῖς θύειν ἐθέλεις, οὐδεμίαν οὐδ᾽ ἡμεῖς τοι βίαν ἐπάξομεν· σὺ δὲ μόνον ἐμοὶ τὴν γάμον τὸν σὸν ἐπίνευσον. Πρὸς ταῦτα ἡ τοῦ Χριστοῦ μάρτυς, οὔτε λόγος ἡμᾶς, ἔφη, τις οὔτε βάσανος, οὐκ αὐτὸς ἂν ὁ θάνατος πείσωσι, πρότερον συναφθῆναί σοι ἢ καὶ σὲ τῆς τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ γενέσθαι μερίδος καὶ τῷ θείῳ αὐτοῦ τελειωθῆναι βαπτίσματι. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἂν ἐπραξάμην, φιλτάτη, φησὶν ὁ ἔπαρχος, εἰ μὴ βαρύς ἡμῖν ἐκ τοῦ κρατοῦντος ἐπήρτητο κίνδυνος. Εἰ γάρ τι τοιοῦτον εἰς γνῶσιν ἔλθοι τῷ βασιλεῖ, οὐ τιμῆς μόνον, ἀλλὰ σὺν αὐτῇ στερήσει καὶ τῆς ζωῆς· εἶτα, Σὺ μὲν, ἡ γενναία ἔφη, τὸν θνητὸν τοῦτον καὶ πρόσ καιρὸν βασιλέα καὶ σώματος μόνον, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ ψυχῆς Κύριον οὕτω φρίσσεις, ἐγὼ δὲ τὸν ἀθάνατον καὶ πάντων μὲν βασιλέων Δεσπότην, πάσης δὲ πνοῆς καὶ ψυχῆς κυριεύοντα παρ᾽ οὐδὲν θήσομαι καὶ τοῖς? ἐξυβρίζουσιν αὐτὸν πρὸς γάμον ἀχθήσομαι ἢ οὐχὶ καὶ σοὶ ὕβρις εἶναι δοκεῖ, τῶν δούλων εἴ τις τῶν τῶν παρελθὼν φιλίαν τοῖς σοῖς σπείσαιτο πολεμίοις καὶ γάμοις αὐτοῖς συνάψαι καὶ συνοικεσίᾳ; μὴ ἀπατῶ τοίνυν, μηδὲ κύκλῳ με περιέρχον πείσειν οἰόμενος ἀλλ' εἰ μὲν βούλει, τῷ ἐμῷ καὶ αὐτὸς προσέρχου Θεῷ, εἰ δ᾽ οῦ, ἀλλὰ σύ γε σφάζε, δίδου πυρί, ξαινε μάστιξι, θηρσὶ παραδίδου, πᾶν, ὅτιπερ ἂν βούλοιο, χρῶ· σύ τε γὰρ ἐμοὶ βδελυκτὸς, καὶ ὁ σὸς γάμος κοι νωνία πρὸς ᾅδην καὶ τάφος ἐν ὀφθαλμοῖς κείμενος,
Ὁ δὲ ἐπὶ πᾶσι, φίλοι, δίδει τῷ μέν τοι σφοδρῷ τοῦ πυρὸς τῆς ἐπιθυμίας ταχέως ἐπεκλύσαντος καὶ δεινοῦ τοῦ πολέμου γεγενημένου, καὶ πρὸς τὸ μήτε τῶν λογισμῶν αὐτῷ εἶναι τὸ πρᾶγμα εὐκόλως παραστῆναι, ὡς ἔδει, καὶ διαγωνίσασθαι πρὸς τὸ πάθος ἀνδρικῶς, ἀπελθὼν πρός τι χωρίον ἐρημικὸν κατά τι δέος, ὡς ἔφη, ἐπιτυχὼν σπηλαίῳ τινί, κατεκρύβη ἐν αὐτῷ, καὶ ἦν ἐκεῖ κρυπτόμενος ἡμέρας τέσσαρας, νηστεύων καὶ ἀσκούμενος. Ἐν δὲ τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν, ὁ Θεὸς ὁ σῴζων τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ἐπεφάνη αὐτῷ, φῶς ἄρρητον ἀποστείλας, καὶ τῆς ἐπιθυμίας αὐτὸν ἀπαλλάξας τελείως. Οὕτω δὲ τῶν ἐξ ἐκείνου χρόνων, τὴν πρὸς γυναῖκα ἐπιθυμίαν παντελῶς ἐξέπτυσεν. Ἦν δὲ θαυμαστὸς ἐν τοῖς κατορθώμασι, καὶ τῇ ἀρετῇ διαλάμπων. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν κατ' αὐτὸν τινες ἀδελφῶν πρὸς τὸν αὐτὸν τόπον ἔδραμον, κοινωνοὶ τῆς ἀσκήσεως αὐτοῦ γενόμενοι, εὐθέως σύστασιν κοινοβίου ἐνεστήσατο, καὶ κανόνας ἔδωκε τοῖς ἐκεῖσε συνελθοῦσιν ἀδελφοῖς ἁρμόζοντας, πρός τε τὴν ἀκριβεστάτην ἄσκησιν ἀνάγοντας, καὶ τὰς ψυχὰς πρὸς τὰ κρείττονα ἀνάπτοντας. Ἐκ τούτου τοίνυν τοῦ κοινοβίου, ὁσιώτατος ὁ Δαβίδ, ὃ μαθητὴς ἦν τοῦ θείου Παχωμίου, τὴν ἄσκησιν ἀριστεύσας, καὶ τῷ κατορθώματι βλέψας πρὸς τὸ ὕψος τῆς ἀρετῆς, εἰς τὴν ἔρημον ὡρμήθη, μηδεμίαν πρόνοιαν τοῦ σώματος ποιούμενος. Καὶ ἄλλοι δέ τινες τῶν ἀδελφῶν τῷ αὐτῷ συνῆλθον ζήλῳ φερόμενοι, τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ ἐπακολουθοῦντες. Ἄπεισι δὲ πρὸς ἀγγελικὴν πολιτείαν, καὶ βίου τοιούτου χαρακτῆρα ἀναλαβὼν ἑαυτῷ, τὴν κατὰ Θεὸν φιλοσοφίαν ἐπεδείξατο. Ἦν τοίνυν ὁ θαυμάσιος Παχώμιος ἐν τοῖς τῆς ἀρετῆς καταγωνίσμασι λαμπρός, καὶ τὰ τῆς ψυχῆς τρόπαια κατὰ τῶν ἐναντίων δυνάμεων ἀνυψῶν. Καὶ τοιαύτην μὲν τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ πολιτείαν ἀσκῶν, καὶ τὸν νοῦν πρὸς Θεὸν ἀνατείνων ἀδιαλείπτως ἡσύχαζεν. Ἀλλὰ καὶ πρὸς τοῦτον ἡ τῶν ἀγαθῶν μήτηρ ἐνήργει φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ. Ἀγγελικὴ γὰρ αὐτῷ ὀπτασία ἐπέστη, ὁδηγοῦσα πρὸς τὸ κάλλιον, καὶ διδάσκουσα τὸν τῶν πολλῶν κήδεσθαι· ἐν ᾗ καὶ κανόνα παρέδωκε τῆς μοναχικῆς ζωῆς. Καὶ τῷ θεσπεσίῳ ἐκείνῳ κανόνι πειθαρχῶν ὁ μακάριος Παχώμιος, τοσαύτας μονὰς ᾠκοδόμησεν, ὡς τρισχιλίους ἔχειν ἑκάστην τῶν μονῶν ἀδελφούς. Ταύτας δὲ τὰς μονὰς συστησάμενος, καὶ ἡγουμένους αὐταῖς καταστήσας σεμνοπρεπεῖς, αὐτὸς μὲν ἐν ἑτέρᾳ μονῇ κατῴκει, μητρὶ πασῶν ἐοικυίᾳ. Ἐκεῖ δὴ καθεζόμενος, πάσας κατεῖχε τὰς μονὰς τοῖς ἑαυτοῦ νόμοις, ἐπισκοπῶν τε καὶ ἐπεξεργαζόμενος, καὶ πρὸς τὸ κάλλιον ἀπεργαζόμενος. Τὸ δὲ τούτων θαυμασιώτερον, ὅτι πάντα τὰ ἀναγκαῖα ταῖς μοναῖς ταύταις ἐκ τῆς τῶν χειρῶν ἐπορίζετο ἐργασίας, τοσούτους ἐκτρέφων ἀδελφούς, καὶ οὐδὲ τοῦτο αὐτῷ πρὸς ἐμπόδιον ἦν, ὥστε ἐλλιπῆ αὐτοῖς τὴν τροφὴν εἶναι. Οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ τοσαύτην εἶχε τὴν πρὸς τοὺς πένητας φιλανθρωπίαν, ὥστε πολλοὶ τῶν προσιόντων αὐτῷ πτωχοὶ τοῖς ἐκεῖ εὑρισκομένοις ἀγαθοῖς ἐκορέννυντο. Καὶ τὰ μὲν ἐπὶ τοῖς ἐκτός, τοιαῦτα. Τὰ δὲ τῆς ψυχῆς κατορθώματα, τίς ἂν ἀριθμήσειεν ἀκριβῶς; Τοσοῦτον γὰρ ὑπερεῖχε τῇ ἀσκήσει, ὡς καὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ ἀδελφοῖς ἀρκεῖν, κἂν ἑκατέρωθεν ἐκεῖνοι τοῖς ἐνδεέσι δαψιλῶς ἐχορήγουν. Ἐγένετο δὲ καὶ προφήτης ἀληθής, ὡς ἂν Θεοῦ χάριτι τὰ μέλλοντα κατεῖδεν. Ἦν δὲ καὶ ἐν τῇ τῶν νοσούντων θεραπείᾳ πολὺς καὶ δυνατός, νόσους παντοδαπὰς ἐπὶ τῇ τοῦ Κυρίου ἐπικλήσει ἀπελαύνων. Πλῆθός τε ἀπείρων ψυχῶν τῇ τοῦ Θεοῦ ὁδηγίᾳ καὶ οἰκονομίᾳ κατεφώτισε, καὶ εἰς τὴν τῆς σωτηρίας ὁδὸν κατεῖχεν. Ἦν γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ τῆς ἀρετῆς φῶς ἔκλαμπρον, πρὸς τὸ καλὸν ἐπισπώμενον τοὺς ὁρῶντας. Τοιοῦτος ὢν ὁ μακάριος Παχώμιος, πολλοὺς εἰς σωτηρίαν καθωδήγησε, καὶ τέλος εὐκλεὲς ἔσχε τοῦ βίου, τελευτήσας πρὸς Κύριον εἰρηνικῶς.
col. 1131–1132page 286 of 391
PG 114:1131Χέρα τις γυνὴ, τοὔνομα Καλλιτρόπη, τὴν Ἀλεξάνδρου πόλιν οἰκεῖτο, Παυλακίῳ τῷ στρατηλάτῃ διαβάλλεται τὴν Ἀγνωσταλκήν· τότε ἀρχὴν τὴν Ἀλεξάνδρειαν διέποντι, καὶ λίαν ἐρωτικῶς ζητεῖ ταύτην. Ἡ δὲ πρῶτον μὲν τὸν ἀνδρός οἱ τῆς καλλονῆς, καὶ παρά τοῦτο εἴκελοι πολυτελεῖς ὁ δ' ατυχὴς χρυσοῖς ἀπαιτεῖται· ὡς, ὡς δύναμιν, ζητήσας πόριζε, ἀλλὰ ὅτι τῶν τῆς οὐσίας εἰς ἄβυχρα δοῦτε, καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν δυνάει ζανεντίαν. Ὡς δὲ χρίνει ὅτι παρέβαλεν, παραδίδωται αὐτοῖς τῆς ἀρχῆς καὶ πρὸς τὸ βασιλεύοντα λεθεῖσα μηνύσει, καὶ τὸν διέφεντε λόγον ἀπαπτολιεῖν, ἀνείσ' τε κατὰ πᾶσα, καὶ τῷ βασιλεῖ πρόεισι τοῦ ἰδιοτύπους καταθύσεα, καὶ τὴν πονηρὰν εἰσφέρζει ἀπαγγελίαν. Τῷ ἐπάρχῳ δὲ πιστευθεῖσιν εἰσελθεῖν γυναικῶν ὑπεξαιρέσεως, ἐν γρόνῳ, ὁ μὲν καλῶς ἄγχεσθε, ἐπιτρέψαντος, βουλόμεν οἴτε τε πλέον ἢ γνώμη τῆς προπότου γέγονεν, αὕτη δὲ καὶ ἡ χεὶρ ἀνελεήθρους ἔχουσι κακοὺς διέτεθῆ τῆς χάρε, καὶ ἁὲ ἐκλεχτέον, ἀλλ' ἀντίδικον αὐτῆς ἐδελίνε μᾶλλον τὸν διάκτην. Ἀπογαρύσα γοῦν ἡ γυναῖκα ἔντεῦθεν βοήθεια, ἐπὶ τὴν βασιλέα προσέρχεται, γυνὴ παρὰ γυναικί, ἡ κακῶς πάσχουσα παρὰ τῆς βαδεῖν δυναμένης· ἔδοσε μὴ ἀπορήσαι λογισμέναν. Ἡ τοίνυν Εὐδοξία καιρὸν ὥσπερ ἄγρας τοῦτον εὑροῦσα, καὶ τοὺ χρήσεσθαι τοῖς φαρέτοις, τῶν ἀσέβεστα δὲ τεχνῶν μεταχειλεῖ. Εἶτα τὸν πόθον, τὸν πρὸς τὰς ἀρχάς, ἀνελέσθαι καὶ ἄλλα ἀνελέξασα, ἱκανῶ μὲν χρόνου λίτρας αὐτῶν ζητεῖ· ὥς δὲ τράκοντα νομίσματα μόνα τῇ Καλλιτρόπῃ δοῦσε προσέτεστεν ἀγαπᾷ. Ταύτῃ ἡ φιλαχρήματος ἐκείνη, καὶ ἀνελεήθρους καὶ χρυσῷ ζητεῖ χρόνου δύναι, χρόνου γνώσεις, χρόνου ψυλλίας καὶ μέν· ἀποστελλουσίν, ὡς ἐν τῷ χρόνῳ ἡ ἄνοιξε, καὶ μέτ' αὐτὸν τοῦ μάκαρου φάναι Δαβίδ. Τί οὖν παλιδόρκου χρὴ καὶ δελφικῶς βαρυμοιρήσαντα, τὰ τοιαῦτα δὴ πάθημα παρ' ἧς ἤλπιζε μᾶλλον ἐκδίκησι τεχεῖν, καὶ ἡ κακῶς ἄφηκε, ἀπαλλάξασα δ' αἰτίαν ὅτι πάντα ἀπαγύσεα τοῦ μὴ χρήτει ἀπαχθεῖ, καὶ οἱ πάτροι παρὰ τῶν δανειστῶν, καὶ ὡς κινδυνεύει τέλεον τοῖς τόκοις ἐκτρίβηναι, ταῦτα λέγουσα καὶ ἄδηρα, τὸ δυναμίλατον πρὸς τὸ ππέτει ψυχήν, καὶ τὴν ἐκ τοῦτο πρὸς ἔλεον τῆς πρὸ αὐτοῦ ἀπαλλαγεῖσαν. Τῷ δὲ τῷ χρήσαντο πρεσβύτεροι τῶν τε ἡδεκαρήκοσε, ὁρθέζει δὲ καὶ διελέχγεν τὴν ἀδικίαν, καὶ τὸ χρύσιο ἐπέζητε, τό οὐν Εὐδοξία
Λεγτοῦ ἔγθεσα, καὶ χεύψαι τοὺς ἀμύνασθαι δυναμένους· τό τε τὶ παρέξει τι παρόρησιν Θεὸν ἤν καὶ τὴν εἰνοῦ ἐκπνέων εἴνοιε, κακρὶ ἤδη διδάσκειν ἄλλον ὅτι καὶ ὅπως οἱ κατ᾽ αὐτοῦ λοιπὸι πρὸς ἔργον ἐχώρουν παρά τῶν μεσούντων ἐλέγχος, καὶ ἅνεται νοστεῖν Δομιτιαν. Χέρα τις γυνή, τοὔνομα Καλλιτρόπη, τὴν Ἀλεξάνδρου πόλιν οἰκεῖτο, Παυλείῳ τῷ στρατηλάτῃ διαβάλλεται τὴν Λγνωσταλεκὴν τότε ἄρχην τὴν Ἀλεξανδρέας διέποντι, καὶ λίαν ἐρωτικῶς ἔχοντι κεχαριτωμένης· τοῦτο δὲ ἦν ἤδη καὶ πεπλουτηκυία, καὶ παρ᾽ τοῦτο εἶχε πεπαιτευμένης ἦ δυτυχεῖς χρησοῦς ἀπαιτεῖται· εἷς, ὥς ἦν δυνάμενη, δρόμω παρεὶς, ἄλλά δεῖ τὸ πᾶν ὑφ᾽ οἷς τοῖς εἷς θέρετε δοῦναι, καὶ παρ᾽ τῶν ἐχθρῶν δοῦναι δανεισμένη. Ὡς δὲ χρόνω ἐθν παρελθόντι, παράλυγος αἰτεῖ τάς ἀρχὰς καὶ πρὸς τὴν ἀπαίτησιν λαθεῖν ἀρχύτου, εἶ τι αἴθρητε ἐπ᾽ αὐτὴν λόγον ἀπαιτούμενη, ἵ γὼν τὸν καιρὸν ὡς συνεργὸν εὑρημένη, ἀντεῖπέ τι κατὰ πάλη, καὶ τῷ βασιλεῖ πρόεισι τοῦ ζαλαθνότος κατηγόρει, καὶ τὴν πονηρὰν εἰσφερεῖν ἀπαγγέλλεται. Τῷ τάχους ἡ πιστεύθεῖσα εἰσφέρθη γυνή, τοῦ βασιλέως ἐρεθίσθη· τόν γενεῖ, ὁ μὲν καλῶς ἄρξηρε, ἐπιτρέψαντος, λαθεῖν εἴτε λι πόλον ἐγνώμη τὴν προτέρην νέμουσαν, εἴτε εἴ καί ἡ χεὶρ ὀνέλθοντος ἔχουσα κακοῖς διατέθητι χάριν, καὶ οὐ λελεγμέντι, ἄλλ᾽ ἀντίθεον αὕτης εἶλεν μᾶλλον τὴν δικαστήν. Ἀπαγαγοῦσα γοῦν ἡ ἀνίσω τι ἐπιταθεῖν βούλεται. Τῆς δὲ ἐπικλησπηθεῖσα, γυνὴ παρὰ γυναικός, ἡ κακῶς πάχουσα παρὰ τῆς βδέλης δυναμένης ἐλέους μὴ ἀσφαλεῖ λογισαμένη. Ἡ τοίνυν Ἐλδοξία κακῷ δώσεν ἄγρας τούτον εἴρωτα, καὶ τοῖ χρηζέσθαι τῷ σφετέρῳ πάθει, τῶν ἀδυνάτων εἶς ταχύτερα μεταλελέξει. Εἴπα τέν εἶπε, παρακλήθεῖσα, ἀκέλευστε τοῦ βουλεύσαι ἀπελέξλαι, ἐκεῖνη μὲν χρυσίου λίτρας αἰτεῖν ξυμεῖ· εἷ δὲ καὶ τεδάκοντα νομίσματα μόνα τε Καλλιτρόπη δοῦσε προσκτᾶσε ἀγαθά. Ταῦτα ἡ φιλόχρηστος ἐκεῖνη, καὶ ἀνελθόντος εἶτα χρόνοι ζήσα, χρόνοι ὀρίσα, χρόνοι ἐπιτάξα, χρόνοι νύλτα καὶ μεθ᾽ αὑτόν ἀντεπάσχουσε. Ὡς ἐν χρόνος ἵ, ἵνωρία, καὶ μεθ᾽ ἁμαρτίων φύσει Δαβίδ. Τὸ εἶν ἡ πολλάκαρ χάρα καὶ ὁλέθρου μάχαρμοθωρράτε, ἵ· τοιοῦτοι δεῖ πάθουσα παρ᾽ ἦς ἤλπισε μᾶλλον ἐκδικίας τυχεῖν, καὶ ἡ κακῶς ἄρξησε, ἀπελαθεῖσα τοῦ νῦν πάντων ἀπαγωγόσα μὴ χρήσει κατεχθρόν. Δεὶ δεήθεῖσα, τῶν πρόστριψε τῶν δυναμένων αὐτοῖς τόκοις ἐκτρέποντος, ταῦτα ἐκτείνει καὶ ἐδρᾶσα, τοῦ δυνατωτέρου εἷς αἶτο πατάξαι ψυχῆν, ὑπὸ σῶν ἀπέλυσε τοῦ τόπου ἐκτεταμένη. Ἐπεὶ δὲ ὡς εἷ δ᾽ οὖν πρὸς ἔσσον αἶτο τῆς ψυχῆς ἀνέδωκε Εὐδοξία, μὲν τῶν ἐντρέπεκτι τὴν εὐεργέτιν αὐτῆς, ἐν ᾧ Εὐδοξίαν τάξη, τοιαύτη πρὸς εἰς τὸ τότε τοίνυν παρεῖλε ψυχῆν αὐτὴν εἶδε περσεύοντα, καὶ τί δὲ ἀπεγγέλτε τὴν ἀδικίαν, ὁποῖος δεῖ καὶ διέλεγε τῆν ἀδικίαν, καὶ τοῦ χρυσίου δεηθέντι, ὁ οὖν Εὐδοξίαν
PG 114:1132ούτε Σ τριάκοντα. Οὐδὲ γὰρ ἥττους αὗται τῶν ἀνδρῶν, ὅσον; εἰς εὐσέβειαν, ἀνεφάνησαν. ΙΓ΄. Παφλάζων δὲ ἔτι ὁ ἔπαρχος τῷ θυμῷ, εἰς λέ βητα ζέοντα πυρὶ πολλῷ τὴν Ἰουλιανὴν ἐμβληθῆναι προστάττει· ἡ δὲ θεία χάρις αὐτὸν μονονουχί λου τρὸν ἐδείκνυ τῇ μάρτυρι καὶ τῶν πόνων, ἀλλ᾽ οὐ τῶν μελῶν τῆξιν τε καὶ διάλυσιν· τοῖς δέ γε περὶ αὐτὸν διακονουμένοις Χαλδαϊκὴν ἄλλην κάμινον· ἄφνω γὰρ ὁ λέβης ῥαγεὶς καὶ κύκλῳ ὥσπερ ὑπό τινος μηχανής εκχυθείς, τους περιεστῶτας ἀπώλεσε παραδόξως, αὐτούς τε δικαίως, κολάσας καὶ πεῖρα δείξας τους ἄφρονας, οἷος ὧν ἐπ᾿ αὐτοὺς, οἷος ἐν τῇ μάρτυρι κατεφάνη· οὕτω τῶν δημίων ἀναλωθέντων, ὁ ἔπαρ χος οὐκ ἤνεγκεν τὸ συμβὰν οὐδ᾽ ἀνεκτὴν ὅλως τὴν συμφορὰν ἐλογήσατο· ἦν δέ τὸ καιρίως λυποῦν, ὅτι μηδὲ κόρας μιᾶς περιγενέσθαι ἴσχυσε· δείγμα τῆς ἀθυμίας περιέῤῥηξε μὲν αὐτοῦ τὴν ἐσθῆτα· πολλὰ δὲ κατὰ τῶν αὐτοῦ θεῶν ὑπὸ βαρυθυμίας ἀφῆκε ῥήματα. Ὡς οὖν ἐπάγων τὰς τιμων, ς οὐδὲν ἤνυεν, πλείονα μᾶλλον τὴν ἔνστασιν οὕτως ὁρῶν τῇ μάρ τυρι γινομένην, τὸν διὰ ξίφους θάνατον ἀποφαίνεται κατ' αὐτῆς. ΙΔ΄. Πρόσεισι δὲ καὶ αὖθις ὁ πειράζων, ὁ τὴν ἀρχὴν τῇ μάρτυρι προσελθὼν Σατανάς, καὶ πολλά μαλλον παθὼν ἢ δράσας καὶ πύῤῥωθεν στὰς ἔτι γὰρ ἐδεδοίκει καὶ πληρῶν ἐμέμνητο) ἐπέχαιρε δῆθεν αὐτῆς τῷ θανάτῳ καὶ τοὺς δημίους παρόρμα πρὸς τὴν σφαγήν· ἐπεὶ δὲ ἡ γενναία δριμὺ πρὸς αὐτὸν ἀπεῖδε καὶ διεβλέψατο, Οὐαί μοι, κράξας ἐκεῖνος, τάχα με ταῖς χερσὶ καὶ αὖθις ἑλεῖν βούλεται, ἀφανής γέγονε. Καὶ ὁ μὲν ὑπὸ πολλῶν τῶν μαρτύρων οὕτως τὸ δέος ἀνομολογήσας, ἀπέδρα· ἡ δὲ καλλίνικος Ἰουλιανή, ὥσπερ οὐκ ἐπὶ θάνατον, ἀλλ᾽ ἐπὶ λύσιν μᾶλλον ἀγο μένη θανάτου καὶ πόνων ἀπαλλαγὴν ἐπορεύετο χαρίεσσα τὴν ὄψιν, φαιδρὰ τοῖς ὀφθαλμοῖς καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἔνδον ἡδονὴν ὑπογράφουσα· πολλὰ πρὸς τοὺς συμπορευομένους αὐτῇ διαλεγομένη καὶ πείθουσα μηδὲν εἶναι μήτε τῶν παρόντων ἀγαθῶν τιμιώτερον μήτε τῶν ἀλγεινῶν ἰσχυρότερον τῆς εἰς τὸν Χριστὸν ἀγάπης. Ταῦτα εἶπε καὶ τοῖς ἔργοις ἐπεσφράγιζε τὰ λεχθέντα· ἐπεὶ γὰρ πρὸς αὐτῷ τῷ τόπῳ κατ. ἐστι, ἔνθα ἔδει καὶ τὴν τελείωσιν δέξασθαι, πρῶτα μὲν ἑαυτὴν ἀντέτεινεν εἰς εὐχήν· ἔπειτα δὲ καὶ τὸν αὐχένα πρὸς σφαγὴν ἔκλινε, τὴν αὐτὴν σώζουσα τῆς ψυχῆς εὐφροσύνην καὶ μηδὲν ὅλως κατηφής υπο φαίνουσα καὶ οὕτω τὴν νικοφόρον ἀποτέμνεται κε φαλήν. ΙΕ΄. Γυνὴ δέ τις Σοφία τοὔνομα κατά τινα συντυχίαν τὴν Νικομήδους τότε διερχομένη καὶ πρὸς τὴν μεγαλόπολιν ἐπιοῦσα Ῥώμην, τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο μεθ' ἑαυτῆς λαμβάνει λείψανον, καὶ οἴκαδε δὲ τοῦτο μίσασα, ναὸν τῆ μάρτυρι τῶν ἄθλων ἄξιον ἀνεγείρει. Μετ᾽ οὐ πολὺ καὶ ὁ μικρὸς Ἐλεύσιος τῆς προσ ηκούσης αὐτῷ δίκης παραπολαύει • πλέοντα γὰρ ἐν θαλάσσῃ ἄνεμοί τινες ἄγριοι παραλαβόντες καὶ χα λεπὸν αὐτῷ κλυδώνιον περιστήσαντες, τὴν μὲν ναῦν

Day 18Die 18

αὔτανδρον τῇ θαλάττη παραδιδοῦσι· τῶν ἄλλων δε πάντων γενομένων υποβρυχών, αὐτὸς, ἵνα τι καὶ πλέον μετάσχοι τῆς συμφορᾶς, τῆς θαλάσσης μὲν διασώζεται, εἴς τινα δὲ τόπον ἔρημον ἀπορίπτεται, καὶ θηρίοις ὁ δείλαιος δεῖπνον γίνεται, 15'. Τοιοῦτον Ιουλιανῇ τὸ τοῦ μαρτυρίου στάδιον καὶ τοιοῦτον αὐτῇ τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ τέλος ἀκολουθεῖ, ἔτις Ελευσίῳ μὲν ἐμνηστεύθη περὶ ἔννατον ἔτος τῆς ἡλικίας, Χριστῷ δὲ καὶ ἐνυμφεύθη καὶ διὰ μαρτυρίου συνήφθη, ἔτος όκτω καὶ δέκατον γενο μένη. Εβασίλευεν δὲ τηνικαῦτα τῶν μὲν δυσσεβῶν Μαξιμιανός, ἡμῶν δὲ τῶν πιστῶν, ὁ καὶ ἀεὶ θεός τε καὶ Βασιλεὺς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ᾿Αμήν. ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΛΕΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΗΓΟΡΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΗΣΑΝΤΩΝ ΕΝ ΠΑΤΑΡΟΙΣ ΤΗΣ ΛΥΚΙΑΣ ΠΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΛΑΝΔΩΝ ΙΟΥΛΙΟΥ. Α'. Ποικίλαι μὲν τοῦ διαβόλου αἱ μηχαναὶ κατὰ τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ· ποικιλοτέρα δὲ καὶ μείζων ἡ παρὰ τοῦ Μονογενούς Θεοῦ εἰς τοὺς ἰδίους ὑπηρέτας ροπή. Ὁ μὲν γὰρ οὐχ αἷμα καὶ σάρκα τοῖς φύσει
col. 1133–1134page 287 of 391
PG 114:1134Χριστιανοῖς ἀνθίστησιν, ἀλλὰ τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας· ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ βοήθεια ἰσχυροτέρους κατὰ τοῦ διαβόλου τοὺς ἑαυτοῦ οἰκείους δείκνυσιν. Πιστούται δὲ τὸ ῥημένον ἱκανῶς ἐκ τῆς τῶν γεν ναίων μαρτύρων Λέοντος καὶ Παρηγορίου ὑπομονῆς τοῦ γὰρ μακαρίου Παρηγορίου προτελειωθέντες ὑπομονῇ ἐν Κυρίῳ καὶ τῆς τῶν πολλῶν πόνων ἀνα παύλης τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανίων εὑραμένου, ὁ μακάριος Λέων τὸν μὲν ἀγῶνα τοῦ τελειωθέντος ἐμακάριζεν, αὐτὸς δὲ ἐν λύπῃ κατείχετο, ὅτι μὴ τῶν αὐτῶν τετύχηκεν ἀγώνων, κοινῆς προκειμένης αὐτοῖς τῆς ὁδοῦ, Β΄. Κατ᾽ ἐκείνας δὲ τὰς ἡμέρας συνέβη τὸν ἀνθε ύπατον Λολλιανὸν ὑπὸ τῶν βασιλέων κληρωθέντα πα ραγενέσθαι ἕως αὐτῶν φυλαττωμένης τῆς ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ ἐπιτρόπου τῆς πόλεως τοῦ ἐν Πατάροις. Επι τελῶν οὖν ὁ παμμίαρος ἐπίτροπος ἑορτὴν Σεράπιδος καὶ σύνοδον ἀσεβῶν συγκροτῶν, κατὰ τῶν Χριστιανῶν ἐβουλεύετο καὶ πάντας κατηνάγκαζεν ἐπὶ τὴν εἰδωλομανίαν. Πολλῶν δὲ συντρεχόντων και φόβῳ ἀνθρωπίνῳ συνεχομένων, ἤχθετο μὲν ὁ μακαριος Λέων οὐδὲ μέχρις ἀκοῆς φέρων τὴν τῶν παρανόμων τόλμαν - προσδιαλεγόμενος δὲ πρὸς ἑαυτὸν, ἐξῄει ἐπὶ τὸν τόπον, ἔνθα τὸ λείψανον ἔκειτο τοῦ μακαρίου μάρτυρος Παρηγορίου γενόμενος δὲ κατ' ἐκεῖνον τὸν τόπον, ἐν ᾧ τὴν ἀσεβῆ πανήγυριν ἐπετέλων οἱ ταύτης ἄξιοι, ἕκαστος τῶν ὁρώντων ἀπό τε τῆς ἡλι κίας αὐτῆς καὶ ἀπὸ τῆς περὶ τὸ πρόσωπον καταστάσεως καὶ τῆς ἐσθῆτος, καὶ ἀπὸ τοῦ μὴ συνδιατίθεσθαι τοῖς δρωμένων αὐτῶν κακοῖς, Χριστιανὸν ὑπελάμβανεν εἶναι καὶ ἀληθῶς αἰδοῦς ἄξιον· ἦν γὰρ αὐτῷ μεμετρημένα τὰ πάντα· καὶ γὰρ ἀσκητικὸς τὸν βίον ἦν, ἐκ νεωτέρου τούτῳ προσεσχηκώς, ἐν ἐγκρατείς καὶ ἐν ἁγνείᾳ καὶ σωφροσύνῃ· τὸ δὲ ἔνδυμα εἶχεν ἐκ 4 τριχῶν ὑφασμένον, αὐτοῖς ἔργοις ἀποστολικὸν βίον μιμούμενος καὶ ζηλωτὴς τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου και Βαπτιστοῦ γενόμενος, Β. Γ΄. Παραγενόμενος οὖν ἐπὶ τὴν προκείμενον αὐτῷ τόπον καὶ τὰς συνήθεις ἀποδοὺς εὐχὰς, ἐπανῆλθεν ἐπὶ τὴν οἰκίαν, καὶ ἔνδον εἰσελθὼν καὶ κατὰ τὴν συνήθειαν ευξάμενος, καὶ ἄρτου μεταλαβών, ἔμενεν ἐφ᾽ ἑαυτῷ, οὐδὲν ἕτερον ἢ τὰ γενναία κατορθώματα τοῦ θεοσεβούς Παρηγορίου μελετῶν. Καὶ ἐν τούτοις τοῖς λογισμοῖς ὤν, εἰς ὕπνον πρὸς ὀλίγων κατηνέχθη, ἵνα τὴν τῶν ἐσομένων αὐτῷ πραγμάτων θεάσηται δόξαν. Ωσπερ γὰρ ὁ πατριάρχης Ιωσήφ εἶδε τὰ μέλλοντα παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐπάγεσθαι ἐπ' αὐτὸν, οὕτως καὶ ὁ μακάριος Λέων ἐθεάσατο διὰ Πνεύματος ἁγίου τὴν τῶν ἑπομένων αὐτῷ πραγμάτων ἔκβασιν. Εδό και τοίνυν ὁρᾷν χειμῶνος ὄντος σφοδροῦ καὶ χειμάρρων κατάβαναν εἰληφότων πολλήν, κατὰ μέσου ἐστάναι τοῦ χειμάρρου τὸν παρηγόριον καὶ ἑαυτὸν καίτοι ἐπικινδύνου σφόδρα ὄντος τοῦ ρεύματος, ἐπιρίπτειν καὶ ἐπιτρέχειν τῷ μακαρίῳ μάρτυρι Παρηγορίῳ, τὴν ἐπὶ τὸ μαρτύριον ὁδὸν ὀδεύοντι, Ὁ μὲν οὖν μετὰ τὴν τοῦ ὀράματος θέαν εγερθείς,
col. 1135–1136page 288 of 391
PG 114:1135Β. καὶ ἑαυτῷ συγκρίνων τὴν ἔκβασιν, οὐκ ἔξω τῶν ἀπο βησομένων ἀπείκαζεν, ἑαυτὸν δὲ ἐμακάριζεν, ὅτι ἂν πρὸς ὀλίγον τῷ μακαρίῳ Παρηγορίῳ συνέτριψεν. Δ΄. Εξ αὐτῆς οὖν, ὥσπερ πρός τινα πιστότατον συναγωνιστήν παρεγένετο, οὐκ ἔτι λεληθότως, διὰ δὲ μέσης ἀγορᾶς καὶ διὰ τοῦ λεγομένου Τροιχείου. Προϊών τοίνυν δρα λύχνους καὶ κηριόλους περὶ τὸ εἰδωλεῖον ἀνακαιομένους καὶ τοῖς μὲν ἄψασιν συνήλ γησεν ὡς ἠπατημένοις· ἀτοπώτατον δὲ εἶναι λογι σάμενος τὴν αὐτῶν ἀνομίαν, πλησίον γινόμενος, τούς τε λύχνους ταῖς ἰδίαις χερσί συνέτριψε καὶ τοὺς κηριόλους τοῖς ποσὶ συνεπάτησεν, φάσκων προς αὐτούς· Εἰ νομίζητε τοὺς θεοὺς ὑμῶν ἔχειν δύναμιν, ἑαυτοὺς ἐκδικησάτωσαν. Η δὲ πρᾶξις τοῦ μακαρίου Λέοντος ὁδὸς ἦν τοῦ ἀποβάντος αὐτῷ μαρτυρίῳ προσευξάμενος οὖν τῷ Κυρίῳ, εἴχετο τῆς προκειμέν νης ὁδοῦ. Οἱ δὲ τῆς ἀνομίας μύσται σύστημα ἀσεβῶν συγκροτήσαντες κατεβόων τοῦ ἁγίου Λέοντος, ὡς ἀποστέφοντος τὴν παρὰ τῆς τύχης εἰς τὴν πόλιν εὔνοιαν. ὡς δὲ ὁ θόρυβος ἐπηύξει καὶ περιηχεῖτο εἰς Ει πᾶσαν τὴν πόλιν, τὸ γεγονὸς ἦλθεν καὶ εἰς τὰς ἀκοὰς τοῦ τότε τὴν ἀρχὴν παραφυλάσσοντος ἐπιτρόπου, καὶ οἰκείᾳ χρησάμενος παρανομία προστάττει στρα τιώτας παρατηρῆσαι τὴν τούτου ἐπάνοδον καὶ συλ λαβεῖν τὸν ἄνδρα. Ὁ μὲν οὖν ἐπανῄει καθ᾿ ἑαυτὸν σκοπῶν τὸ ἀποβησόμενον, τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς δικα νοίας ἀνατείνων πρὸς τὸν Θεόν. Οἱ δὲ στρατιῶται πλησίον γενόμενοι καὶ ἐπιλαβόμενοι οὐκ ἀντιπράτο τοντα οὐδὲ θορυκούμενον τῷ ἐπιτρόπῳ προσάγουσιν. Ο δὲ, οἷά τις θήρ αἱμοβόρος, πλήρης ὑπάρχων μανίας, κατὰ τοῦ μάρτυρος ἐκινεῖτο, λογιζόμενος μήποτε συγχωρήσας τὴν πρᾶξιν· πρόξενος γένηται παρρησίας Χρισ τιανοῖς τῆς εἰς τὰ τῶν ῾Ελλήνων εἴδωλα καταλύσεως. Ε'. Ἐπεὶ δὲ πλησίον γενόμενον εἶδεν τὸν μακάριον Λέοντα, εὐθέως ἐνῆγεν τὴν περὶ τοὺς λύχνους αὐτῶν γενομένην τόλμαν, λέγων· Ἐμοὶ δοκεῖς, πρεσβύτα, ἢ τὴν τῶν ἐπουρανίων θεῶν ἀγνοεῖν δύναμιν, ὅτι περ τὰς αὐτῶν θρησκείας ἀνατρέπεις· ἢ μεμηνέναι πράτο των τὰ παρὰ τὸ δοκοῦν τοῖς θειοτάτοις ἡμῶν βασι λεῦσιν, οὓς δευτέρους σωτῆρας καὶ θεοὺς ἄριστα ποιοῦντας ἀποκαλοῦμεν ἡμεῖς. Πρὸς ταῦτα ὁ ἀγιώ τατος Λέων ἔφη· Πολλοὺς αὐτὸς ἐπουρανίους θεούς εἴρηκας· ἔχει δὲ οὐχ οὕτως, ὦ ἐπίτροπε, ἡ ἀλήθεια εἰς γὰρ ὁ τῶν ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων Θεὸς, ὁ Εὐ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τοιαύ της θεραπείας παρὰ τῶν ἀνθρώπων οὐ χρήζων πνεῦμα γὰρ συντετριμμένον παρὰ Θεῷ δόκιμον καὶ ψυχή ταπεινοφρονεῖν εἰθισμένη • λύχνοι δὲ καὶ κη ρόλοι οἱ περὶ τὰ εἴδωλα μάταιοι· ἐπεὶ μηδὲ εἰς αἴσθησιν ἐλθεῖν δύνανται, ὅτε λίθος, καὶ ὁ χαλκός, καὶ τὸ ξύλον, ἐκ τέχνης ἀνθρώπων κατασκευαζόμενα εἰ δὲ ἐνόεις, ὦ ἐπίτροπε, τὸν ὄντως θεὸν οὐκ ἂν τῇ ὕλῃ ταύτῃ προσήψας τιμὴν θυμιαμάτων ἀναισθησ τούσι. Παῦσαι οὖν τῆς τοιαύτης ματαιοποιίας καὶ δόξαζε τὸν ἐπὶ πάντων Θεὸν καὶ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Σωτῆρα τοῦ κόσμου και Δημιουργόν τῶν ψυχῶν ἡμῶν· πρὸς ταῦτα ὁ ἐπίτροπος ἔφη· Οὐκ ἀπολογίαν ὑπὲρ ὧν ἐγκαλῇ πρὸς τὸ παρὸν εἴρηκας, ἀλλ᾽ ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων· ἐγκαλούμενος γὰρ περὶ τῶν θεῶν,
πολλῷ δὲ προτέλεια καὶ τοῖς θεσμοῖς ἐκείνοις, οὐδέν τι νεωτερίσαι τολμήσας ἀλλ' οὐδ' οἷς ἐξῆν παρεκβῆναι τοῦ δέοντος, ἐν τοῖς πατρίοις εἴχετο νόμοις. Παύλου δὲ τελευτήσαντος, ὃς τῆς αὐτῆς ταύτης ἐπεστάτει ποίμνης, ψῆφος ἐγένετο τοῖς λαοῖς, καὶ ἡ τοῦ ποιμαίνειν ἀρχὴ τῷ Φιλογονίῳ τούτῳ κατεψηφίσθη. Τοσαύτην δὲ τὴν εὐλάβειαν ἐν τῇ διοικήσει τῆς Ἐκκλησίας ἐνεδείξατο, ὥστε ὑπὸ πάντων θαυμάζεσθαί τε καὶ εὐφημεῖσθαι. Πρᾳότης αὐτὸν ἐκόσμει, φιλανθρωπία παρεῖπετο, ἡ δὲ δικαιοσύνη τῶν πρώτων ὁδηγῶν ἦν. Τούτων δὲ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν τοῦ βίου κατόρθωσιν ὁρῶν ὁ πολέμιος τῆς ἀνθρωπίνης σωτηρίας διάβολος, λύπῃ τε συνεχόμενος καὶ βαλλόμενος, πῶς ἂν τούτους ἀποσπάσαι τῆς εὐσεβείας ἐζήτει. Καὶ δή τινα τῶν ἐν τέλει παρασκευάσας τυφλώττοντα τὴν ψυχήν, αἵρεσιν κατεσκεύασεν, ἣν Ἀρειανισμὸν ἐπωνόμαζον, καὶ τοῦτον ἐπ' αὐτοὺς ὥσπερ λέοντα τινὰ κατεφρύαξεν. Οὗτος δὴ τοῖς τοῦ διαβόλου τελῶν κελεύσμασι, καὶ θηριωδέστατον ἐνδυσάμενος φρόνημα, τοὺς θεράποντας τοῦ Θεοῦ ἐδίωξε, τοὺς μὲν ἀπελαύνων ταῖς ἐξορίαις, τοὺς δὲ τῶν ἐκκλησιῶν ἐκτοπίζων, τοὺς δ' ἐτέροις χαλεπωτέροις τρόποις κολαζόμενος. XXXIII. Ἀρτεμίου τοῦ Μεγάλου (ἡμέρα κ'). Ἀρτέμιος τῆς Αἰγύπτου τὸ γένος ἐπεστράτευεν, δούξ τε αὐτὸς χρηματίσας, εἶτα καὶ Αὐγουστάλιος ταύτης πολλοῖς ἐτεῦσι χρηματίσας. Ἐπὶ Κωνσταντίνου δὲ τοῦ μεγάλου τὴν χριστιανικὴν πίστιν ἀνειληφὼς, εἰς τοσαύτην ἦλθεν ἀρετῆς ἀκρότητα, ὥστε καὶ τῶν ἀποστολικῶν λειψάνων πολλῶν μεταγωγῆς αἴτιος γενέσθαι· καὶ γὰρ καὶ Ἀνδρέου τοῦ ἀποστόλου, καὶ Λουκᾶ τοῦ εὐαγγελιστοῦ, τοῖς οἰκείοις ὤμοις τὰ λείψανα βαστάσας, εἰς Κωνσταντινούπολιν μετακεκόμικεν. Ἐπὶ δὲ τοῦ παραβάτου Ἰουλιανοῦ τὴν βασιλείαν ἔχοντος, ἅτε δὴ τολμήσας μαρτυρίᾳ παρρησίας ἐλέγξαι τὸν τύραννον, ἀνελεεῖ ξίφει τὴν τοῦ σώματος κεφαλὴν ἀπολαμβάνει, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς νικητήριον ἀπρόσβλητον φυλάξας, τοῦ ἀγῶνος οὕτω παθὼν τὴν κεφαλὴν κατάκοπτεν. Θεοδώρου τοῦ τρήτου (ἡμέρα κα'). Οὗτος ἐν τοῖς βασιλείοις ἐξ ἁπαλῶν τρεφόμενος ὀνύχων, ὑπό τινος τῆς ἐν τοῖς βασιλείοις χριστιανῆς γυναικὸς τὰ τοῦ χριστιανισμοῦ κατηχεῖται καὶ βαπτίζεται. Ταύτην δὲ Χρυσῆν οἱ λόγοι φέρουσι καλεῖσθαι. Ἐτρέφετο δὲ ἐν τοῖς αὐτοῖς βασιλείοις, καὶ Μαξιμιανοῦ τοῦ τυράννου βασιλεύοντος, σεμνῶς διάγων. Κατηγορηθεὶς δὲ ἐπ' αὐτοῦ ὡς χριστιανὸς, ἐκελεύσθη θύειν τοῖς εἰδώλοις. Ὁ δὲ ἀπειπάμενος τὸ ἄθεον θύειν, κολαστηρίοις ἀδυσωπήτοις πολλοῖς παρεδόθη. Ὧν ἕνεκα ταῖς πλευραῖς ξέεσθαι λαμπάσι τε κατακαίεσθαι κατεκρίθη, ἐπ' αὐτοῖς δὲ καὶ κατακλινόμενος ἐπὶ τηγάνου τοῦ πυρὸς ἐξημμένου ἐξηγεῖτο. Δύο δὲ ἔτη δεσμωτηρίῳ κατακεκλεισμένος, ἄρτῳ μόνον καὶ ὕδατι τρεφόμενος, τὰς ἑαυτοῦ ἐνεκαρτέρει θλίψεις. Εἶτα τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη.
col. 1137–1138page 289 of 391
PG 114:1137ἐδήλου ταῦτα καὶ τοῖς συλλόγοις, φέρε δείξω ὑμῖν τὸν ποιμένα. Εἶτα ἐστεφανοῦτο μὲν ἅπερ ἐρεῖτε, ἐμέλλετο δὲ ἐκ τῆς πόλεως, ἐφ' ᾗπερ κεφαλῆς γενόμενος ἐτελεύτα. Εἶτα ἀθλητὴς καὶ θεολόγος οὗτος ἀνεδείκνυτο· τῷ ἀθλεῖν μέν, ὅτι πολλοῖς κλύδωσι χρησάμενος βίαιον ἀνεκτήσατο γαλήνην· τῷ θεολογεῖν δέ, ὅτι τοὺς ἁπλουστέρους ἐκ τῆς θεολογίας εἰς ἑαυτὸν ἔσπα. Τοῦτο δὲ αὐτῷ ὑπηρέτει πρὸς τὸ συνέδριον ἕτοιμος ἦν, ὥστε καὶ κρείττους τοὺς λόγους τοῖς ἐναντίοις παρέσχεν· ἐκεῖθεν δὲ τὴν ἐπίδοσιν ἐπὶ τοσοῦτον λαβὼν ὥστε μηδὲν τῶν πρὸς εὐσέβειαν δεῖσθαι, τὰ κατορθώματα ἑρμηνεύει μέν, ἐπαινεῖ δὲ καὶ τοὺς τοῦτο εἰδότας θαυμάζει. Παυσάμενος δὲ τοῦ πράττειν, τελευτῶν τὴν ψυχὴν Θεῷ ἀπέδωκε. Ὁ δὲ θεσπέσιος οὗτος Ἰωάννης ὁ τοῦ Χρυσοστόμου ἐπικληθεὶς τὴν τοῦ Θεοῦ διαδεξάμενος βουλήν, καὶ φθάσας εἰς τὸ τέλος ἀποδῆμος τῆς ζωῆς, καὶ ἐπὶ πλεῖον ταλαιπωρηθεὶς ἐν τοῖς τῆς ἐξορίας τόποις, τὰς μὲν πρεσβυτικὰς ἡμέρας ἐν Κουκουσῷ διάγων, τὰς δὲ λοιπὰς ἐν Ἀραβισσῷ καὶ Πιτυοῦντι, ὅπου καὶ τελευτήσας τῷ Θεῷ τὸ πνεῦμα παρέδωκε. Λέγεται δὲ ὅτι ἐν τῇ τελευτῇ αὐτοῦ εἶπεν· Δόξα τῷ Θεῷ πάντων ἕνεκεν. Ταῦτα δὲ ἦν τὰ τελευταῖα αὐτοῦ ῥήματα. Μετὰ δὲ χρόνον τινὰ τὰ ἱερὰ αὐτοῦ λείψανα εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μετηνέχθη, τῆς εὐσεβοῦς Εὐδοξίας βασιλίσσης ἤδη τεθνηκυίας, τοῦ δὲ υἱοῦ αὐτῆς Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ βασιλεύοντος. Καὶ ὁ μὲν λαὸς σὺν κατανύξει τὴν ὑποδοχὴν ἐτελοῦτο· XXXV. Ἔτι Ἀλεξάνδρου μεσοῦντος χρόνου ποιούμενος τὰ κατὰ τοὺς ἀγῶνας καὶ πράξεις θεσπέσιος οὗτος Ἰωάννης, καὶ μηδενὸς ὄντος τοῦ μέλλοντος αὐτῷ λόγου, μέγα τι καὶ θεσπέσιον ἐπεδείκνυτο. Προελθὼν γὰρ εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, μεγάλῃ φωνῇ καὶ τρόμῳ τοὺς θεοφιλεῖς εὐηγγελίζετο· ὅτι ἐν τρισὶν ἡμέραις τελευτήσει ὁ βασιλεύς. Ὅπερ καὶ γέγονεν ὡς εἶπε. Μεθ' ἃ δή ποτε, Θεοδοσίου τοῦ νέου βασιλεύοντος, ὅτε δὴ καὶ τὸ ἱερὸν αὐτοῦ λείψανον ἐκομίζετο εἰς τὴν βασιλεύουσαν, ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος μετὰ πολλῆς τιμῆς ὑπεδέξατο αὐτό. Καὶ προσπεσὼν τῷ ἱερῷ λαρνακίῳ ἀπελύετο τῶν ἁμαρτιῶν ἃς εἰς αὐτὸν ἐξήμαρτον οἱ αὐτοῦ γονεῖς Ἀρκάδιος καὶ Εὐδοξία. Ὁ δὲ μακάριος οἷά τις εὐγνώμων χρήστης, καὶ ἐπὶ τῷδε χαίρων, τὸν νέον βασιλέα τῶν εὐεργεσιῶν κατηξίωσε, καὶ ἄλλα πλεῖστα δι' αὐτοῦ ἐποίησε σημεῖα. Διότι ὁ πρὸς θεόν, ἄν καὶ θνητῇ φύσει κεκρατημένος ᾖ, ζῇ τε καὶ ἐνεργεῖ καὶ σημεῖα ποιεῖ τοῖς προστρέχουσιν.
οἱ φερόμενοι σύμβουλοι· ὁ μὲν γὰρ ἔλεγεν ὡς χρὴ ἀποπέμψαι αὐτόν, καὶ κακόν τι τοῖς ἐχθροῖς ἐκεῖσε διαθέσθαι· ὁ δὲ ἕτερος, τὸ ἐναντίον ὑπετίθετο. Εἴρηντο δὲ αὐτοῖς καὶ ἄλλα, καὶ πρὸς τὰ ἄλλα ὁ βασιλεὺς ἀπεκρίνετο, τοὺς λογισμοὺς ἐξετάζων, καὶ προσέχων τοῖς λεγομένοις. Ἐπεὶ δὲ πρὸς τοῦτον ἦλθον τὸν λόγον, αὐτὸς εἶπεν ἐν ἑαυτῷ, ὡς δεῖ αὐτὸν ἐνταῦθα κατασχεῖν, ἀγαθόν τι συμβαλλόμενον εἰς τὸ κοινόν. Ἐκεῖνοι μέντοι ἀπῄεσαν ἄπρακτοι, καὶ μάτην ὁ χρόνος αὐτοῖς ἀνηλώθη. Ὁ δὲ θεσπέσιος ἀνὴρ ἐν τῷ μεταξὺ θαύμασιν ἐκλάμπων, καθεζόμενος ἐν τῷ τεμένει Δανιήλ, τοὺς προσιόντας αὐτῷ, καὶ θεραπείας δεομένους, κατὰ δύναμιν ὠφέλει. Ἤδη δὲ πολλοὶ καὶ δαίμονας ἀπελαύνοντα αὐτὸν ἑωράκεσαν· ἤδη καὶ παρήλυτον ὀρθῶσαι· ἤδη δὲ καὶ τυφλοῖς τὸ βλέπειν χαρίσασθαι. Τοῖς δὲ τοιούτοις ἔργοις, τὸ πλῆθος προσεφοίτα, καὶ παντοδαπὰς νόσους ἀπετίθεντο. Καὶ δή ποτε καὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ Θεολόγου τὴν κόρην, τοῦ ὀφθαλμοῦ πλήξαντος αὐτὴν τοῦ πονηροῦ πνεύματος, εἰς τὸ σκοτεινὸν ἐνέσεισεν· ἐκεῖ δὲ εὐθὺς λαμβάνει ὁ παῖς ὁ τοῦτον ὁδηγῶν, τὴν ῥάβδον, καὶ τύπτει αὐτὴν ἐπὶ τοῦ τραχήλου. Ὁ δὲ δαίμων εὐθὺς ἐξέφυγε, καὶ ἡ κόρη ἔσωθεν ὑγιὴς ἐγένετο. Τοῦτο δὲ ἦν σημεῖον μέγιστον, καὶ τοὺς πολλοὺς πρὸς πίστιν εἷλκεν. Ὁ γοῦν πατὴρ αὐτῆς, ἅμα τοῖς οἰκείοις, πίστεως ἥψατο, καὶ τοῦ λοιποῦ θαυμαστὸς ἐκεῖνος ἦν αὐτοῖς. Ὡς δ' ἡ φήμη διεδόθη, πολλοὶ συνέρρεον πρὸς τὸν ὅσιον, καὶ τῶν δαιμόνων ἀπαλλαγὴν ᾔτουν. Ὁ δὲ προσηύχετο ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ τοὺς μὲν ἐπεσκέπτετο, τοῖς δὲ τὴν χεῖρα ἐπετίθει, καὶ διάφοροι θεραπεῖαι ἐγίνοντο. Ταῦτα δὲ οὐκ αὐτὸς κατώρθου, ἀλλ' εὐχόμενος παρεκάλει τὸν Κύριον, καὶ οὕτω τὰ θαύματα ἐπετελοῦντο. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα τεράστια ἔπραξεν, ὧν οὐκ ἔστι ῥᾴδιον ἀριθμόν τινα εἰπεῖν. Ἀλλ' ἡμεῖς ἐπὶ τὰ λειπόμενα τοῦ λόγου βαδίσωμεν.
col. 1139–1140page 290 of 391
PG 114:1139εἴ τις διαπαῖ ἀσκήσει οὐκ ἀν πρεσβύτερον ὑπελάμβανεν αὐτόν, ἀλλὰ τοῖς ἄλλοις νέοις ὁμόφυλον τελεῖν. Ἀλγεὶ γοῦν ἐπὶ τῷ πράγματι Σελευκιανὸς, καὶ λέγει τῷ θείῳ Θεοδώρῳ, ὅτι Τίθωνός εἰμι γεγηρακὼς ἐγὼ, σὺ δὲ ἐν ταῖς ἄθλαις ἑκάστοτε μένεις ἀκμάζων, νέος ἀεὶ τοῖς ὁρῶσι φαίνῃ. Ταῦτα δ' εἰπὼν ἐτελεύτησεν ὁ γέρων. Θάπτεται δ' ὡσαύτως ἐν αὐτῷ τῷ κοινοβίῳ. Τοῦτο γοῦν δόξαν τοῖς ἀδελφοῖς, πρὸς τοὺς οἰκείους κατελθόντες ἐπανῆλθον οὐ μετὰ πολὺ πάλιν μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ Πλάτωνος. Καὶ τοίνυν ὁ μακάριος Θεόδωρος τῶν ἀδελφῶν αὖθις ἡγεῖσθαι παρεκλήθη· ὡς δ' εἵλετο τὸ σχῆμα ἀρνεῖσθαι, τὸ πρᾶγμα εἰς τὸν πατριάρχην ἀναφέρεται Ταράσιον. Ὁ δέ, χρόνον τινὰ διαλεχθεὶς αὐτῷ, μόλις ἔπεισε τῇ χειροτονίᾳ ὑπακοῦσαι καὶ τῆς λαύρας ἀφηγεῖσθαι. Τοῦτο μὲν οὖν οὕτω διέπεσε. Δεκαοκτὼ δ' αὐτοῦ ἐτῶν ὄντος, ὡς τοῦ πατριάρχου Ταρασίου τοὺς γάμους κοινωνήσαντος ἐπεδέξατο Κωνσταντῖνος τοῦ βασιλέως καὶ Θεοδότης, ὑπεμνήσθη τε καὶ ἐγκάλεσεν αὐτῷ ὁ ἅγιος Θεόδωρος· καὶ μετ' αὐτοῦ εἰς τὸν ἄγιον Πλάτωνα καταφυγὼν, ὑπεξαγαγεῖν ἐδόκουν τοῦ κοινωνεῖν τῷ πατριάρχῃ, κρύφα τε καὶ φανερῶς κηρύσσοντες κατὰ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ κανόνος τὴν γενομένην παρανομίαν. Ἐκ τούτου δὲ τῶν βασιλικῶν ἐπιτροπῶν δεηθεισῶν, ἐπῆλθε κατ' αὐτῶν ὁ στρατηγὸς σὺν στρατιώταις· καὶ αὐτοὶ μὲν τῆς λαύρας ὠθοῦντο, οἱ δὲ μαθηταὶ αὐτῶν τυπτόμενοι ῥάβδοις καὶ ἕλκεσθαι ἀναγκαζόμενοι ἐκεῖθεν ἐξεβάλλοντο. Τοσαύτη γὰρ ἦν ἡ τοῦ τυράννου ἀγριότης. Ἐξορισθεὶς οὖν ὁ Θεόδωρος εἰς Θεσσαλονίκην, οὐδ' ὡς ἐπαύσατο γράφων κατὰ τοῦ κανόνος τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ τὴν παρανομίαν. Ἐπὶ τούτοις τοίνυν δοκεῖ καὶ τοῖς βασιλεῦσιν ἐγκαλεῖν, ὅτι καὶ παρεῖχον αὐτῷ ἐξουσίαν ἐξ ἀρχῆς τοῦτο δρᾶν. Καὶ γράφει πρὸς ἐκεῖνον ἐπιστολάς. Ὁ δὲ ἐπὶ τούτῳ ἐφρύαξε, καὶ δεσμὰ αὐτῷ κατεψηφίσατο καὶ μαστίγωσιν· μαστίγους τε λαβὼν ἑκατόν, δεσμοῖς ἐξεδόθη. (49) Τοιγαροῦν εὐθὺς ὁ Νικηφόρος ὁ αὐτοκράτωρ δίκαια ποιῶν κατ' αὐτοῦ κεκράτηκε, καὶ τὸν Θεόδωρον ἐκ τῆς ἐξορίας ἀπολύσας, τὴν λαύραν εἰσεδέξατο, καὶ τοῖς ἀδελφοῖς τὰ χρήσιμα ἐπεμελεῖτο. Πλάτων δ' ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, ᾧ τῇ τελευτῇ τοὺς πόδας ἀσπαζόμενος Θεόδωρος ᾔτει αὐτοῦ τὴν εὐλογίαν, ἐν τρίτῃ σκάφῃ τοῦ βίου τοῦτον ἀπεθήκατο χρόνῳ τῆς νεότητος ἔμπλεων, ὡς δέκα μῆνας ἄρρωστος γεγενημένος· τέλος δὲ τελευτᾷ ὅσιος ὤν. Ἀλλ' ὁ ἡμέτερος Θεόδωρος τῇ λύπῃ τοῦ χωρισμοῦ βαρυνόμενος, τὸν ἐπ' αὐτῷ θρῆνον συνεγράψατο. Ὑπ' ἐκεῖνον δὲ τὸν καιρὸν ὁ Μιχαὴλ τῶν Ῥωμαίων ἄρχειν ἤρξατο, εἰκονομάχος αὐτός. Ἐντεῦθεν καὶ πρῶτος ὁ Θεόδωρος τοῦ ὀρθοῦ δόγματος γίνεται πρόμαχος. Τῶν γὰρ λοιπῶν ἡσυχαζόντων, τυπτόμενος ἀνελλιπῶς τὰς ἐκκλησίας ἐπεπόλαζε ψάλλων καὶ ἀναφωνῶν τοῖς πιστοῖς τοὺς τῶν ἁγίων βίους, καὶ ὡς ἔδει τὰς ἱερὰς εἰκόνας τιμᾶσθαι. Τοῦτο δ' ὁρῶν ὁ τύραννος ἐχαλέπαινε. Καὶ ὁ μὲν εἰς Μητυλήνην ἐξωρίζετο, τοῖς ἐν τῇ νήσῳ μοναχοῖς ὁμιλῶν, εἴτε γοῦν θαρρύνων αὐτοὺς εἴτε καὶ γράφων κατὰ τῶν αἱρετικῶν, ἔν τε μύρῳ καταλείβων τὴν Χριστοῦ εἰκόνα. Ὁ δ' αὐτοκράτωρ χαλεπαίνων εἰς νῆσον αὐτὸν ἑτέραν μετεπέμψατο. Κἀκεῖ δ' ὡσαύτως εἶχε τὸ ἔθος ἑαυτοῦ. Διὸ καὶ αὐτοῦ μεταπεμψαμένου καὶ εὐθύνας αὐτὸν ἀπαιτοῦντος, εἶπεν ὁ Θεόδωρος, ὅτι Κύριε βασιλεῦ, τὰ τῆς βασιλείας σοί ἐστι, τὰ δὲ τῆς ἐκκλησίας τοῖς τῆς ἐκκλησίας προεστηκόσιν. Ἐφ' οἷς ὁ τύραννος θυμωθεὶς, δέρεσθαι αὐτὸν ἐπέτρεψε. Καὶ τοσαύτας λαβὼν πληγὰς ὡς ἑκατόν, εἰς τὴν ἐξορίαν αὖθις ἀπεστάλη.
col. 1143–1144page 291 of 391
PG 114:1143μάτων, εἰ τύχοι κατ' ἐμποροπαρόχθων τόπων, ἀγελαῖα μὲν ὄντα παγχάλεπα νομίζοντες, τὰ δὲ παρ' αὐτοῖς ἐπίσημα θαυμάζοντες. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῖς πατράσι τοὺς Δεκίους ἐτελεύτει ποτέ, εἰσελθόντες ἐκεῖσε τοῖς ἐκ τοῦ Ἀλεξανδρείας πόρρωθεν θεᾶσθαι τὸ θέατρον· εἰ δὲ ἐπλησίαζον ἐν αὐτοῖς, ἤπτοντο ἂν θανάτου. Νόμος δὲ ἦν αὐτοῖς, ὡς ὅταν ἐν τῇ παρεμβολῇ καὶ τῇ κατασκηνώσει αὐτῶν εὑρεθῇ τις τοῦτο ποιῶν, θνῄσκειν. Ἐπεὶ δὲ οὐκ εἶχεν ἐκ ποίων τούτους παιδευτηρίων ἐκπαιδεῦσαι βουλόμενος, ἐφ' ἑνὸς δὲ ἐκαθέζετο καὶ τοὺς ὕπνους κατεῖχε καὶ τοὺς φόβους ἀπεδίωκε, κελεύων τοῖς παισὶν αὐτοῦ τοῖς ἐχθροῖς ἀντέχεσθαι· τοὺς γὰρ φεύγοντας ἀρνεῖσθαι δεῖν ἐλέγχων, τοὺς δὲ μένοντας ἐπαινῶν. XXXVI. Ἐν τούτοις ἐτύγχανε, τοιοῦτος ὢν ὁ βίος αὐτοῦ, μάλιστα δὲ καὶ πλεῖον τῆς εὐσεβείας ἐπιμελούμενος· ὡς δὲ τοῖς πᾶσι δοκοῦντος τοῦ Θεοσίου ἀγαθοῦ εἶναι, ὁπόσον γε τὸ τῶν ἀνθρώπων εἴη εἰπεῖν, ἐκοιμήθη μακαρίως. Μακάριος γὰρ ὄντως ὁ τοιοῦτος βίος, ὃς οὐκ ἐφ' ἡδοναῖς καὶ τρυφαῖς βεβλημένος, ἀλλ' ἀρεταῖς καὶ πόνοις κατεσχημένος τὴν ψυχὴν ἀπεδύσατο. Τοιοῦτος δὲ τοῦτον φέρων τὸν βίον Θεοδόσιος ἀπελύετο τῆς ψυχῆς, παραδοὺς δὲ αὐτὴν τῷ Θεῷ, τοιοῦτον ἐν ὀλίγοις διηγησάμενος τοῦτον εἶναι. Πολλοὺς γὰρ ἤδη παρέδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς τελειουμένους, οὓς ἐκεῖνοι τεθαύμακαν καὶ ὅτι μὲν ἐτελεύτων οὕτως, ἐπίστευσαν· ἦν γὰρ ὀρθόδοξος τοῦ βίου ἡ ὁδός. Οὕτω δὲ τελειωθεὶς ὁ μακάριος οὗτος Θεοδόσιος, τῷ μακαρίῳ τέλει τὸν ἐνάρετον βίον ἐπεσφράγισε. Νῦν δὲ λοιπὸν καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς τελείοις ἀγωνισταῖς καταριθμεῖται τοῦ Χριστοῦ, οὗ ἡ χάρις εἴη μεθ' ἡμῶν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
ἃ βούλεται, εἰ μὴ πρὸς τοῦ θεοῦ κατευθύνοιτο. Εἶτα κατεῖχεν αὐτὸν ἡ σύνεσις, λέγουσα· Νῦν οὖν, ὦ τέκνον, ἄκουέ μου, καὶ τοῖς ἐμοῖς λόγοις τὰς ὦτά σου ἔκκλινον, ἵνα φυλάξωσιν οἱ λογισμοί σου ὁδοὺς ἀγαθὰς, καὶ ἡ διάνοιά σου τὰ ἀρεστὰ τῷ θεῷ βούλοιτο. Ταῦτα καὶ τοιαῦτα λογιζόμενος, καὶ ὑπ' αὐτῶν πρὸς τὴν φυγὴν τοῦ κόσμου παρακινούμενος, ἐξελθὼν τοῦ τε πατρὸς καὶ τῆς μητρὸς καὶ τῆς πατρίδος, εἰς Ἀλεξάνδρειαν παρεγένετο· ἐν ᾗ χρόνον οὐκ ὀλίγον διατρίψας, καὶ φόβον θεοῦ καὶ τὴν ἀρετὴν ἐκ τῶν ἐκεῖσε ἐγκριτωτάτων ἐκμαθών, οὕτω πρὸς τὴν ἄσκησιν μετῆλθεν. Ἦν δέ τις ἐκεῖσε γέρων ἅγιος ᾧ ὄνομα Κασσιανὸς, ᾧ ὡς πρὸς πατέρα πνευματικὸν ὁ τοῦ θεοῦ ἄνθρωπος Θεοδόσιος ἦλθε, καὶ τὰ πρὸς τελείωσιν κατόρθου. Ἐκεῖσε οὖν ἱκανὸν χρόνον διατρίψας, ὥσπερ ἐν εὐθήνῳ γῇ τὰ τῆς ἀρετῆς σπέρματα κατακεκρυμμένα ἐν τῇ ψυχῇ βλαστήσαντα εἶδε, καὶ τοσοῦτον ἐν τοῖς κατορθώμασι προέκοψεν, ὥστε τὸν Κασσιανὸν ἐπ' αὐτῷ μεγάλα φρονεῖν, καὶ τοῖς πολλοῖς αὐτὸν εἰς μίμησιν προτείνειν. Ἐκδεξάμενος δέ, ἵνα μή τις αὐτὸν τῶν κατοικούντων ἐπιγνοίη, ἄρας νυκτὸς ᾤχετο εἰς τοὺς τόπους ἐκείνους τοὺς ἐν τῇ Παλαιστίνῃ. Πολλοὺς δὲ κἀκεῖ τοὺς ἁγίους τόπους τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προσκυνήσας, πρός τι μοναστήριον ἧκε τὸ ἐν τῷ ὄρει τῆς ἐρήμου κείμενον· ἐν ᾧ μονάσας χρόνον ὅσον ᾠκονόμησεν ὁ θεός, κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, πολλῶν τῶν ἀσεβῶν Ἀρειανῶν αἱρετικῶν ἐνοχλούντων τὴν ἐκκλησίαν, καὶ τοὺς ὀρθοδόξους ἐπιθλιβόντων, ἠναγκάσθη τὸ μοναστήριον ἐκεῖνο καταλιπεῖν, καὶ εἰς ἕτερον ἀπελθεῖν. Ἐλθὼν δὲ εἰς τὰ μέρη τῆς Ἀντιοχείας, κἀκεῖ χρόνον οὐκ ὀλίγον μετὰ σπουδῆς ἐγκαρτερήσας, πάλιν πρὸς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα ἐπανῆλθεν. Ἐκεῖ δέ τινα τόπον εὑρὼν ἐπιτήδειον εἰς ἡσυχίαν, ἐκεῖσε τῷ θεῷ σχολάσαι ἔγνω. Μακρὸν δὲ ἦν αὐτῷ τοῦτο ἐνθυμεῖσθαι καὶ εἰς ἔργον ἄγειν, πολλῶν αὐτῷ πανταχόθεν συντρεχόντων. Ἀπεδύσατο τοίνυν εἰς τοὺς ἀγῶνας, βαστάζων τε τὸν σταυρὸν, καὶ πρὸς τὸ ἀκρότατον τῶν ἀρετῶν ἀνιών· καὶ χρόνον ἐπὶ χρόνῳ ἐπιτιθεὶς τῇ τε νηστείᾳ καὶ τῇ ἀγρυπνίᾳ καὶ τῇ προσευχῇ, καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπιτηδεύμασιν, ὥσπερ τις θεῖος γεωργὸς ταῖς ἰδίαις χερσὶ τῆς ψυχῆς ἔσπειρε τοὺς πόνους. Ἐκεῖσε δὲ οὐκ ὀλίγοι τῶν φιλοθέων πρὸς αὐτὸν συνηθροίσθησαν, καὶ τοσοῦτον ἐπληθύνθησαν, ὥστε μέγα Θεοδοσίου μοναστήριον κληθῆναι.
col. 1145–1146page 292 of 391
PG 114:1145μένην ἀφετὸ, τὸν Ἀρσακίου πρόγνοιαν αὐτοῖς τῶν μελλόντων ἐγνώρισε· Λαβόμενος, λαβόντος, τοῦ κατ᾽ αὐτοῦ θυμοῦ, ὡς εἰπεῖν, τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἀναχωρεῖν ἤγγελεν· εἶτα εἴδη αὐτοῦ διεφθαρμένα αἰσθόμενος, δεινῶς ὑπὸ τοῦ πάθους εἴλκυσε, καὶ οὕτω πρὸς τὸ ζῆν ἐτελεύτα, ὀλίγον χρόνον μετ᾽ αὐτοῦ διαζήσας. Ἡ δὲ τοιαύτη αὐτοῦ ζωὴ εἰς ἔτος ἄγεται τριακοστόν· καὶ τελευτᾷ τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ Ἰαννουαρίου μηνὸς. XXXVI. Κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους ἔζη καὶ ὁ ἀββᾶς Παΐσιος ὁ Μέγας, μαθητὴς τοῦ μεγάλου Παμβώ· ὃς δὴ καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ διέτριβε, καὶ ὑπ᾽ οὐδένα τρόπον τῶν γηΐνων ὑπέκειτο, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐδεῖτο τούτων οὐδόλως, ἐν νηστείαις δὲ καὶ ἀγρυπνίαις καὶ προσευχαῖς ὅλον ἑαυτὸν ἀνατιθεὶς τῷ Θεῷ, καὶ οὕτω τὸν βίον ἔζη. Προῆγε δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὰ κρείττω ὁ τῆς Ἀλεξανδρείας ἀρχιεπίσκοπος Θεόφιλος· εἰ καὶ ταπεινοφρόνως διέκειτο, καὶ τὴν ὑπεροχὴν παρῃτεῖτο· ἀλλ᾽ ἐκεῖνος τῆς αὐτοῦ ἀρετῆς ἐπαΐων, μᾶλλον αὐτὸν τῇ πειθοῖ κατεῖχε. Πολλοῖς οὖν θαύμασι ὁ μέγας οὗτος διέπρεψεν, ἐκεῖ πρὸς Κύριον ἐκδημήσας. XXXVII. Ἄνεισι μὲν οὖν λόγοις ψαῦσαι ἴσως ἄν τις βούλοιτο πολλῶν, ὅσοι ἄγονται νῦν κατὰ ταύτην τὴν ἡμέραν· ἀλλὰ καλῶς ἔχειν οἶμαι, τὸ ἐπαρκεῖν τῇ δυνάμει, καὶ τοῖς ἤδη εἰρημένοις ἐμμένειν. Καιρὸς γὰρ καὶ ἡσυχίας, τοῖς διψῶσι καθαρὰν προσευχὴν αἰτεῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ· πρεσβείαις τῶν ἁγίων, τῶν ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ λατρευσάντων αὐτῷ· ὧν ταῖς ἱκεσίαις ἱλεὼς ἡμῖν ὁ Θεὸς γένοιτο, καὶ τοῦ αἰωνίου φωτὸς κατάξιους ἡμᾶς ποιήσαι, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Ἴδε πλέον εἰ ταῦτά σοι πλανώδεσι κεῖνται ὕλην συλλέξαι λόγου, καίτοι τοσαύτη λόγοι γεγόνασι· πολὺ πλέον τοῖς κατὰ ταύτην τὴν ἡμέρην τεταγμένοις. Τοσαύτη γὰρ ἡ τῶν ἁγίων πληθύς, ὡς μὴ μόνον ἱστορίαις, ἀλλὰ μηδὲ στίχοις ἐγκωμίων ἐξαριθμηθῆναι δύνασθαι· ἀλλ᾽ ὡς εἰπεῖν αὐτοῖς τοῖς ἄστροις ὁμοῦ τοῦ οὐρανοῦ ἐνάμιλλοι, κἂν τοῖς ἄστροις ἀπεικάζοιτο μᾶλλον, ὡς φωτίζοντες τὴν ζωὴν ἡμῶν. Ἐπεὶ γοῦν πλῆθος αὐτῶν τοιοῦτον, καὶ παντὶ τρόπῳ ἀρετῆς ἐπεμελήθησαν, καὶ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ τοσαύτην αὐτοῖς δέδωκε χορηγίαν δυνάμεων, ὥστε καὶ μετὰ τὴν κοίμησιν ἐνεργεῖν τε καὶ θαυματουργεῖν· τίς ἂν ἀξίως τὴν ἐκείνων ἀρετὴν ἐγκωμιάσαι δυνηθείη; Πλὴν δεῖ κἀκεῖνο εἰδέναι, ὅτι εἰ καὶ μὴ πάντες ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐτελεύτησαν, ἀλλ᾽ ἐν ἑτέραις ἡμέραις· ὅμως τῷ κοινῷ ἐγκωμίῳ συνεορτάζουσι. Πρεσβείαις αὐτῶν ἐλεηθῆναι ἡμᾶς εὔχομαι, καὶ τῆς ἀθανάτου ζωῆς τυχεῖν καὶ βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
μένην ἀφετῆς, τῶν γνωρίμων τυγχάνει εἶναι ἐκείνης· τὸ δὲ ἀρεταῖς πεφιλοσοφημένον, ἐν ἐγκρατείᾳ, λαμβάνει, ἐλεημοσύναις, δεήσεσι, τελείαν ἔχει καλλονήν. Δεῖ οὖν ἡμᾶς ἐν ταῖς ἀρεταῖς ἀσκεῖσθαι, φεύγειν δὲ τὰς κακίας· οὐ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἀφορῶντας, εἴτε ἐπαινέσουσιν, εἴτε μέμψονται· ἀλλὰ πρὸς τὸν Θεόν, ὅστις τοὺς ἐν εἰλικρινείᾳ καρδίας αὐτῷ λατρεύοντας, τοῖς οἰκείοις ἀγαθοῖς κατακοσμεῖ, καὶ τοῦ παρόντος βίου εἰς τέλος ἐξαγαγών, ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, ἀπαύστου εὐφροσύνης καὶ ἡδονῆς πληροῖ, ἥνπερ εὔξαιτο ἂν πᾶσιν ἡμῖν τυχεῖν, καὶ αὐτὴ ἡ σεμνοτάτη Μακρίνα, ἐκεῖ παρεστῶσα τῷ Θεῷ, εὑρηκυῖα τὰ τῆς ἐλπίδος ἆθλα, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή, κράτος, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. XXXVII. Ἄλεξίς τις ὑπῆρξε, γένους ὢν εὐπατρίδου, καὶ πλούτου πεφορτισμένος, εἰς Ρώμην ἔχων τὴν διαγωγήν, ἦν δ' αὐτῷ πατὴρ Εὐφημιανὸς ὄνομα, ὃς καὶ τοὺς ὑπηρέτας αὑτοῦ ἐπαξίως ἐκόσμει· τοῦτο δὲ ἐκ τοῦ τριχῶν ἀπέχεσθαι, τοῦτο δὲ ἀπὸ τοῦ γυναικὶ μὴ συνεῖναι, ἐν εὐλαβείᾳ τε διάγειν, νηστείαις τε πυκναῖς ἑαυτὸν καθαγνίζειν. Ἐβούλοντο δ' οὗτοι τεκνοποιήσαντες, ἐπὶ πλεῖον αὐξηθῆναι· καὶ τοῦτο κατ' εὐχὴν αὐτοῖς γεγένηται, Ἀλεξίου τεχθέντος. Μαθὼν δὲ οὗτος ἅπαν εἶδος γραμμάτων, ἐγνωρίσθη τε τῷ τῶν Ρωμαίων βασιλεῖ, καί τις αὐτῷ κόρη ἡρμόσθη εὐγενής, καλλίστη τε καὶ ἀξιαγάπητος. Ἐδεξιώθησαν δ' οἱ δύο ἀλλήλους ἐν τῷ νυμφῶνι, καὶ αὐτοῦ ὁ Ἀλέξιος, πρὶν ἢ ψαῦσαι τῆς νύμφης, ὡμίλησεν αὐτῇ λόγους πνευματικούς· ἔδωκε δ' αὐτῇ καὶ τὸν δακτύλιον αὑτοῦ καὶ ζώνην χρυσῆν, ἐντειλάμενος αὐτῇ φυλάξαι ταῦτα· μετὰ ταῦτα δ' ἀπέδρα, καὶ πλοίῳ ἐπιβὰς εἰς Λαοδίκειαν ἔπλευσε· κἀκεῖθεν εἰς τὴν Ἔδεσσαν ἀφίκετο, τὴν τοῦ σωτηρίου ἀχειροποιήτου εἰκόνος φιλοθέαμον πόλιν. Καθισθεὶς δὲ ἐκεῖ, ἐν τῇ τῶν πτωχῶν ὁμιλίᾳ διέτριβε, τὸ τε ἐλεήμων αὑτοῦ χέρι τοῖς ἐνδεέσι παρεῖχε, τροφὴν μὲν τοιαύτην προσλαμβάνων, ᾗ τὸ σῶμα μόνον συντηρεῖσθαι ἐδύνατο· δόξης δὲ καὶ τιμῆς καταφρονῶν. Τοὺς δὲ γονεῖς αὑτοῦ, πενθοῦντας ἐπ' αὐτῷ, πολλοὶ τῷ πατρὶ ἀνήγγελλον· ὁ δ' Εὐφημιανὸς ἀπέστειλε δούλους πολλοὺς ζητεῖν αὐτόν· οἵτινες ἐλθόντες εἰς τὴν Ἔδεσσαν, εἶδον αὐτόν, καὶ οὐκ ἐγνώρισαν. Αὐτὸς δ' ἐγνωρίσας αὐτοὺς, ᾔτησε παρ' αὐτῶν ἐλεημοσύνην ὡς ξένος, καὶ ἔλαβε. Τῶν δὲ δούλων ἐπανελθόντων ἄπρακτον, ἡ μήτηρ αὑτοῦ Ἀγλαΐς, καθίσασα ἐν τῷ οἴκῳ ἐν ᾧ ἐνεκάθητο αὐτός, ηὔχετο τῷ Θεῷ τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ. Μετὰ δὲ χρόνους ἑπτακαίδεκα ἐν τῇ Ἐδέσσῃ διαμείνας, ἐξ ἀποκαλύψεως θείας ἐγνώρισθη τῷ νεωκόρῳ τῆς ἐκεῖ ἐκκλησίας. Δοξασθεὶς δ' ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ἔφυγε πάλιν, καὶ πλοίῳ ἐπιβὰς ὡς εἰς Ταρσὸν ἀπάρας, ἄλλως ὑπὸ θείας οἰκονομίας ἤχθη εἰς Ρώμην. Τοῦ δ' Εὐφημιανοῦ ἀπαντήσαντος αὐτῷ, αἰτεῖ παρ' αὐτοῦ τόπον ἐν ᾧ διαμείνειε· καὶ ὁ πατὴρ εὐσπλάγχνως ἐπιδοὺς αὐτῷ τοῦτο, κατῴκει ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ πατρός, ἄγνωστος πᾶσι, χρόνους ἑπτακαίδεκα· πολλῆς θλίψεως ὑπὸ τῶν οἰκετῶν ἀνεχόμενος. Ἐπεὶ δ' ἤγγισεν ἡ τελευτή, ᾔτησε χαρτίον καὶ κάλαμον, καὶ ἔγραψε τὴν ζωὴν αὑτοῦ πᾶσαν, σημειωσάμενος τά τε περὶ τοῦ δακτυλίου καὶ τῆς ζώνης, ἅπερ τῇ νύμφῃ παρέδωκε. Μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὑτοῦ, ὡς ὁ βασιλεὺς Ὀνώριος καὶ ὁ ἐπίσκοπος Ἰννοκέντιος εἰσῆλθον εἰς τὸν οἶκον τοῦ Εὐφημιανοῦ, εὗρον αὐτὸν νεκρὸν λαμπρῶς κεκοσμημένον, κατέχοντα τὸ χαρτίον· ὃ λαβεῖν μὲν ἐβούλοντο, οὐκ ἴσχυσαν δέ· μέχρις οὗ ὁ Εὐφημιανὸς λαβὼν ἀνέγνω· καὶ ἔγνω τὸν υἱὸν αὑτοῦ εἶναι. Ἀκούσασαι δὲ αἱ γυναῖκες, ἥ τε μήτηρ καὶ ἡ νύμφη, ἔδραμον· καὶ θρήνου ἐπλήσθη πᾶς ὁ τόπος. Ἐκτεθέντος δὲ τοῦ λειψάνου εἰς τὴν ἀγοράν, ἰαμάτων πλῆθος ἐτελεῖτο τοῖς ἐγγίζουσιν αὐτῷ. Ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ ὁ ἐπίσκοπος, βαστάσαντες τὸ λείψανον, εἰς ναὸν κατέθεντο, εἶτα εἰς θήκην ἀργυρᾶν αὐτὸ τεθεικότες, θυμιάματά τε πολλὰ θέντες, ἀπέθεντο αὐτὸ ἐν ἐκκλησίᾳ εἰς τιμὴν καὶ δόξαν Χριστοῦ· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή, κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
col. 1149–1150page 293 of 391
PG 114:1149άνευ πνεύματος φησί, καθὰ δίδωσι τρόπον τινά, βαρύ, παρά δέ τοῦτο εἴη ἡ ψυχῆς σοφία, βίος δέ ὁ ἄνευ φρενός, ζημιώδης ὅτε δή. Μέγα μέν οὖν ἡ φρόνησις ἔξωθεν ὠφελεῖ, ἡ δέ ψυχῆς ἀρετή, πολλῷ πλέον· ἡ μέν γάρ πρός τόν βίον, ἡ δέ πρός τήν αἰωνίαν σωτηρίαν. Διά ταῦτα ὁ μακάριος Κωνσταντῖνος φρόνιμόν τε καί τελείαν παιδείαν ζητῶν, μέν κατά τήν τῶν ἔξω φιλοσοφίαν εἰς ἄκρον ἐπαιδεύθη· ὡς δέ ταύτης ὑπερφρονεῖν ἔμαθε, πρός τό ὑψηλότερον μετῆλθε. Καί δή πάσας τάς ἀρετάς ἀσκῶν καί Θεῷ μόνῳ προσέχων, καί τά πάντα φαῦλα ἡγούμενος, πλήν τῆς τοῦ Θεοῦ γνώσεως, εἰς ἄκρον ἀνέβη ἀρετῆς. Ἦν δέ ἀγαθός τε καί ἡμερος ἀεί, καί μέτριος ἐν πᾶσι. Πρός δέ γε τόν πλοῦτον ἄγαν ἀδιάφορος ἦν. Ἐπεί τε τήν ἀρχήν παρέλαβε, τά τε πρός τό σῶμα ἀναγκαῖα εἶχε μόνον, τά δέ ἐκτός ἐν ἀδιαφόρῳ ἐτίθει· τήν μέν τε φιλανθρωπίαν καί εὐεργεσίαν πρός ἅπαντας ἐξετείνετο, τήν δέ φειδωλίαν πρός μόνον τόν ἑαυτόν ἐκέκτητο. Ἐλεῶν τε δαψιλῶς πάντας, ἐν δέ τοῖς κοινοῖς ἀναλώμασι συνεστελμένος, τάς μέν ἀρχάς ἀεί σεμνύνων, τούς δέ ἄρχοντας αἰδούμενος. Μηδένα δέ ἀδικῶν καί τοῖς ἀδικουμένοις βοηθῶν, ζηλωτής καλός ἦν τοῦ δικαίου. Καί ἐνάρετος μέν ὤν, οὐδέν ἐπεδείκνυτο. Φέρων δέ τά λυπηρά γενναίως, καί χαίρων μέν ἐπί τοῖς ἀγαθοῖς, ἀλύπως δέ τά βαρέα φέρων· οὐκ ἐπαιρόμενος ἐπί τοῖς τοῦ βίου ἀγαθοῖς, καί τεταπεινωμένος ἐπί τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητι, σεμνός ὤν, τήν ψυχήν ἐστόλιζεν ἀγαθοῖς. Μ΄. Ἦν δέ καί ἀνδρεῖος τόν τρόπον ἐν πᾶσιν ἀνθεκτικός τε καί δραστήριος. Ὁ δέ νοῦς αὐτοῦ τήν μέν ἔξω σοφίαν τελείως κατεῖχε, πρός δέ τήν πνευματικήν ἄνω ἔβλεπε. Πολλά γάρ καί τῶν μελλόντων προεγίνωσκε. Καί τοῦτο θεῖον ἦν, ὅπερ ἐν αὐτῷ εὑρίσκετο. Ἦν δέ καί ταπεινόφρων τήν ψυχήν, καί ὅπερ εἶναι ἐδόκει, τοῦτο ἦν· οὐδέν γάρ τῶν ἐκτός αὐτοῦ ἐζήτει. Ἐν τε ταῖς σπουδαίαις πράξεσιν ἀγρυπνῶν, καί τόν σωματικόν ὕπνον μόλις ἐπιτρέπων, τήν δέ ψυχήν ἀεί ἐγρηγορυῖαν καί ζῶσαν ἔχων, ἐν παντί τόπῳ καί πράξει θεωρεῖν τόν Θεόν ἐπεχείρει. ΜΑ΄. Ταῦτα μέν οὖν τά τοῦ Κωνσταντίνου. Ἐκεῖνον δέ θαυμάζεις, ὦ ἀναγνῶστα, ὡς ἄνδρα μέγαν καί φιλόσοφον. Ἐγώ δέ καί αὐτός ἄγαμαι, ὅτι οὕτω φιλοσοφῶν, οὐδέν ἀνθρώπινον ἠγνόει, ἀλλ' ἑαυτόν μέν ἐγίνωσκε, τόν δέ Θεόν ἔτι μᾶλλον. Ἐπεί δέ πρός τό τέλος ἤγγιζεν, εἰπεῖν ἐλέγετο πρός τούς παρόντας· "Ἐδεόμην μέν ἐγώ ἐκ πολλοῦ βαπτισθῆναι ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ποταμῷ· ἀλλ' ὁ Θεός ἄλλως εὐδόκησεν. Ἀλλ' οὖν ἐλπίζω ὡς ὁ Θεός καί ταύτῃ εὐδοκήσει." Τοῦτο εἰπών, λαβών τό ἅγιον βάπτισμα, χαίρων καί μακαριζόμενος παρά πάντων, ἐξεδήμησε πρός Θεόν. ΜΒ΄. Οὕτω μέν οὖν ὁ μακάριος τήν ψυχήν ἀφῆκε. Καλόν δέ τό θέαμα ἦν, καί τοῖς πᾶσι τερπνόν· ὁ γάρ τοσοῦτος ἀνήρ, ἅμα τῷ τήν ψυχήν ἀποδοῦναι, τοιοῦτος ἐφαίνετο, ὡς μή πίστιν ὡς δοκεῖν τεθνηκέναι, ἀλλ' ὡς εἰς ὕπνον βαθύν κεκοιμισμένον. Τά δέ τελευταῖα ἔτη τοῦ βίου αὐτοῦ, τρία ἦν. Τελευτᾷ δέ ἐν ἔτει τῷ τετρακοσιοστῷ ὀγδοηκοστῷ ὀγδόῳ, ἐν μηνί Μαΐῳ ἑνδεκάτῃ, τά τριάκοντα ἑπτά ἔτη διανύσας. ΜΓ΄. Ἐν δέ τοῖς τελευταίοις ἔτεσιν, οὐ παντελῶς ἀπέστη τῶν βασιλικῶν φροντίδων· ἀλλ' ὅσα πρός ἀρετήν καί εὐσέβειαν ἔτεινε, μᾶλλον ἐπεδίδου, ἐπί θεωρίαν τε τῶν θείων ἀεί βλέπων, καί τήν ψυχήν ἐκεῖθεν τρέφων. Ἐτελεύτησε δέ λεῖπον ἔτη τρία τῆς ἑξηκοστῆς· ἦν γάρ αὐτῷ τηνικαῦτα ἡλικία ἔτη πεντήκοντα ἑπτά. Τό δέ σῶμα αὐτοῦ, ἐν τῇ αὐτοῦ πόλει τεθαμμένον τυγχάνει. ΜΔ΄. Ἀρεταί δέ αὐτοῦ πολλαί καί θαυμαστοί καταλελειμμέναι. Ἐν μέν γάρ τῷ Βελγράδῳ, φρούριον αὐτός ᾠκοδόμησε πρός ἀσφάλειαν τῆς χώρας. Ἐν δέ τῇ τοῦ Δουνάβεως πόλει, νεών κατεσκεύασε τῇ Θεοτόκῳ, τόν μέγιστον καί κάλλιστον. Καί ταῦτα μέν αὐτός ἐποίησεν. Ὁ δέ υἱός αὐτοῦ Στέφανος, τήν βασιλείαν διαδεξάμενος αὐτοῦ, τοῦτον δέ τόν ναόν ἐτελείωσε καί κατεκόσμησε. Καί ἄλλα πολλά δέ κατελίπετο τοῦ Θεοῦ μνημεῖα. Ὁ δέ τάφος αὐτοῦ ἀπό τοῦ Βελγράδου κεῖται σταδίους ὅσον εἴκοσι καί τέσσαρας, ἔνθα ναός ἐστιν ὡραῖος τῇ Θεοτόκῳ ἀνακείμενος, τοῦ λαοῦ Ἐσφεγμένη καλοῦντος. Ἔνθα τά τίμια αὐτοῦ λείψανα, θαύματα διηνεκῶς ἐπιτελεῖ. Τοῦτό ἐστι τό σπουδαστέον, τοῦτο ζηλωτέον, εἰς τοῦτο τό τέλος ἄγεσθαι δεῖ τόν Χριστιανόν. Ταῦτα ἡμῖν ἔδωκεν ὁ Θεός τά παραδείγματα τῆς ἀρετῆς καί εὐσεβείας, ἵνα ζηλώσωμεν.
col. 1151–1152page 294 of 391
PG 114:1151θαι καὶ μὴ δῆσαι εἰς αὐτὸν πάλιν, μηδ᾿ ὅλως δεῖν ἐξεταζομένης δηλαδὴ τῆς κατὰ ψυχὴν ἐπιστροφῆς, ἀδελφὸν τοῦ δεσμοῦ παρελθεῖν. Εἶτα τοῦ μεγάλου Νικολάου τὸ δεσμωτήριον εἰσελθόντος πρὸς αὐτόν, ὑπὸ δέους ὁ δεσμώτης τρέμων, Εἰ σύ, φησίν, εἶ Νικόλαος ὁ τῆς Μύρων ἐπίσκοπος, οἴδαμέν σε τεθνεῶτα, ἢ πῶς ἐδυνήθης εἰσελθεῖν. Τοῦ δὲ ἀντειπόντος, ὡς ζῶν εἴη καὶ μὴ τεθνεώς, Ἀλλ᾿ εἰ ζῇς, φησίν, ὕπαγε ἐξελθεῖν με ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου. Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Νικόλαος· Ὑπόσχου μοι μηδὲ ἄλλον τινὰ εἰς τοιοῦτον ἐμβαλεῖν ἀδικήματα. Ἐκεῖνος δὲ ὑπέσχετο. Καὶ μετ᾿ οὐ πολύ, ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος ἀπολυθεὶς ἐξῆλθε. Τὸ δὲ ἀπ᾿ ἐκείνου, τῆς παρεμβολῆς ἀπανίσταντο, τὴν εἰρήνην εὑρόντες, εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, ἐν εἰρήνῃ ἅπαντες ὑποστρέφοντες. Ταῦτα λέγεται τοῦ ἁγίου Νικολάου κατὰ τοὺς ὕστερον χρόνους τῆς αὐτοῦ ζωῆς πράγματα. Ἐν δὲ τῷ μεταξὺ τούτων ἅπαντα ὅσα ἐκεῖνος εἰς τοὺς δεομένους ἔπραττε, πηγῆς ἀεὶ ῥεούσης δίκην, οὐδεὶς ἱκανῶς κατὰ τὴν ἀξίαν ἐξηγήσατο. Μαρτυρεῖ δὲ τούτοις πάντα τὰ τοῦ βίου αὐτοῦ χρόνια, παρ᾿ οἷς οὐδεὶς οὐδέποτε πένης ἐκ τῆς τούτου θύρας ἀπεχώρησεν, οὔτε ξένος ἀφιλοξένητος, οὔτε πεινῶν ἄσιτος, οὔτε λυπούμενος ἀπαρηγόρητος, οὔτε κατεψευσμένος ἀδίκως ἀνεκδίκητος. Ἔφθασε δὲ αὐτὸν ἡ ἐπὶ τῆς κοινῆς πάντων ἀναλύσεως ὥρα. Εἶτα νοσήσας ὀλίγας ἡμέρας, σφραγισάμενός τε ἑαυτὸν τελευταῖον διὰ τῆς θείας κοινωνίας, τὴν μακαρίαν ταύτην καὶ ἁγίαν ψυχὴν παρέθετο τῷ Θεῷ, μετὰ πολλῆς τῆς εἰρήνης. Ἦν δὲ τότε, ἐν ᾧ μετέστη, συλλεγόμενον πλῆθος πολύ, ψαλλόντων τε καὶ εὐφημούντων αὐτόν. Ἄγγελοί τε αὐτῷ συνέψαλλον οὐ μόνον ἑνὶ τρόπῳ τῶν ψαλλόντων προσθήκην παρέχοντες, ἀλλὰ καὶ εὐωδίαν ἄρρητον καὶ θαυμαστὴν κατεσκεύαζον. Ὃ δὴ καὶ πᾶσιν αἴσθησιν ἐνεποίουν πνευματικήν. Ταφεὶς δὲ ἐν τῇ ἐπισκοπῇ, κατὰ τὸ ἱερὸν τῆς κτίσεώς του, ἐν ᾧ πολλὰ σημεῖα καὶ θαύματα ἐπιτελεῖ, λύσεις τε νόσων παντοίων δίδωσι, καὶ δαιμόνων ἀπελάσεις, μυρίοις τε ἄλλοις ἐπικουρεῖ τρόποις τοῖς ἐν ἀνάγκαις. Ἐπὶ τούτοις ἡ μνήμη τοῦ ἁγίου ἑορτάζεται λαμπρῶς ἀεί, τῷ κοινῷ τῶν Χριστιανῶν παντός τε πανταχοῦ κόσμου. Ἡ δέ γε θεόφρων πολιτεία αὐτοῦ δῆλον κατέστησεν, ὅτι τοῦ ἁγίου αὐτοῦ Πνεύματος ᾤκει ἐν αὐτῷ ἡ χάρις. Πλὴν ἀλλ᾿ ἕως μὲν ἦν ἐν τῇ ζωῇ ὁ ἱεράρχης, ὅσα σημεῖα ἐτέλει κρυπτόμενος· νῦν δὲ ἐκεῖ μεταβεβηκώς, ἔτι καὶ πλέον τοῦ Θεοῦ τὴν χάριν ἐπικαλεῖται τοῖς αὐτοῦ δεομένοις. Τοσαύτη γὰρ αὐτοῦ ἡ πρὸς Θεὸν παρρησία, ὥστε πλεῖστα μὲν τῶν πάλαι θαυμάτων ὑπερβαίνειν τοῖς νῦν, ἀεὶ δὲ τὸν καλεσάμενον εὐθὺς τοῦ αἰτήματος τυχεῖν ποιεῖν αὐτόν. Ὁ δ᾿ αὐτὸς καὶ διὰ τοῦ βίου αὑτοῦ παρίστησι τούτους τοὺς λόγους, φημὶ δὴ τοὺς ἁγίους αὐτοῦ, οὓς πρὸ τοῦ τέλους ἐκεῖ γεγονὼς ἀπεπέμψατο· εὐωδίαν γάρ τοι ἄρρητον καταλέλοιπεν ἐν τῇ σορῷ αὐτοῦ ἡ ψυχή, ἥτις εἰσέτι νῦν διαρκεῖ πρὸς μυστικὴν ἁπάντων ὠφέλειαν τῶν πίστει καὶ πόθῳ τῷ ἁγίῳ προσιόντων. Αὕτη ἡ χάρις, ἡ τοῦ ἁγίου θαυματουργὸς δύναμις, ἡ τῶν εὐεργεσιῶν πηγή, κατὰ τὴν παλαιὰν ἐκείνην παροιμίαν τὸ ζωοποιόν, τὸ ἐμφαινόμενον τῆς πρὸς τοὺς πεπιστευκότας κηδεμονίας τε καὶ ἀντιλήψεως, τοῦτό ἐστιν ἡ ὑπόθεσις τοῦ παρόντος λόγου. Ὅστις ὡσαύτως ἐπὶ τὸν ἄρχοντα τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἀναφέρει τὴν δόξαν, Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν, τῷ καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος. Ἀμήν.
φύσει ὢν ἐν θεῷ, καὶ ἐν κυρίῳ πεπῖν, καὶ τοῦτον ἐρεῖ τινα συκοφαντοῦντα ἑαυτὸν ἢ ψευδῶς κατηγοροῦντα, ἀδίκως εὐθύνοντα, ἔχθρᾳ τε καὶ φθόνῳ συκοφαντεῖν ἐπιχειροῦντα. Οὐ τοὺς ἑαυτοῦ λόγους ζητεῖ δικαιοῦσθαι, οὐ τὰς πράξεις ἐπαινεῖσθαι, οὐ τοῖς ἐχθροῖς ἀντιτάσσεσθαι· τοὐναντίον δέ, καὶ φιλεῖ τοὺς μισοῦντας, καὶ εὐεργετεῖ τοὺς κακοῦντας, καὶ τὸν ἐναντίον τρόπον τοῖς ἐχθροῖς ἀμείβεται, εἰρήνην τε αὐτοῖς καταγγέλλει, καὶ τὴν πρὸς αὐτοὺς διαλλαγὴν ἀσπάζεται. Ἀκούεις πῶς ἔστι τοιοῦτος ὁ ἐν τῷ Θεῷ γεγεννημένος; Ὅρα μή τι τοιοῦτον ποιεῖς, καὶ μὴ ὡς παρεκβαίνοντα αὐτὸν τοῦ ἐκεῖθεν δόγματος νομίζῃς. Τί δέ ἐστιν ὃ λέγεις; Ὅτι κατελάλησε τοῦ ἱερέως. Τοῦτο δὲ αὐτοῦ εἶπες. Ἡμεῖς δὲ οὐχ ὁρῶμεν αὐτὸν τοιοῦτον. Ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοῦτο ἦν, ἐκεῖνο πρῶτον ζητήσωμεν, εἴτε ὡς κατηγορῶν εἴτε ὡς κατακρίνων εἴτε ὡς ἁπλῶς λέγων. Ὁ γὰρ κατηγορῶν, εἰ μὴ καὶ ἐλέγχῃ, πάντως ψεύδεται· ὁ δ᾽ ἐλέγχων, οὐ κατηγορεῖ, ἀλλ᾽ ἰᾶται. Ἐκεῖ μὲν γὰρ φθόνος καὶ μῖσος, ἐνταῦθα δὲ ἀγάπη καὶ φιλανθρωπία. Πῶς δ᾽ ἂν εἴη φθονερὸς καὶ κακοήθης ὁ πάντας ἀγαπῶν καὶ πᾶσιν εὐεργετεῖν σπεύδων; Οὐχ ὁράτε πῶς ἀεὶ παρακαλεῖ; Πῶς συγγινώσκει; Πῶς ἐπὶ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ὀδύρεται καὶ δακρύει; Πῶς ἐλεεῖ τοὺς πταίοντας; Ταῦτά ἐστι τεκμήρια τοῦ μὴ κατηγορεῖν, ἀλλ᾽ ἰᾶσθαι, καὶ τοῦ κηδεμόνος, ἀλλ᾽ οὐ τοῦ συκοφάντου. Ἀλλ᾽ ὁρῶ μέν σε σφόδρα ἀγανακτοῦντα, καὶ δυσφοροῦντα, καὶ μεστὸν ὀργῆς· παρακαλῶ δέ σε ταύτης κατεπαρᾶσθαι τῆς ἀθυμίας. Οὐ γάρ ἐστι σοφοῦ ψυχῆς τὰς τοιαύτας ταραχὰς ἔχειν, καὶ τοῖς τυχοῦσι λόγοις τὴν γνώμην κινεῖσθαι. Εἴπερ γάρ τι κακὸν ἐποίησεν, αὐτὸς ὑφέξει τὴν δίκην ὡς ἁμαρτών· εἰ δὲ μηδέν, τί ἡμᾶς βλάπτει τὸ ψεῦδος; Ἀλλ᾽ ὑπελθέτω τις εἰπεῖν, ὅτι Βλασφημεῖ. Τί βλασφημεῖ; Οὐδέν· ἀλλ᾽ εἰ καὶ βλασφημεῖ, πάλιν ἐρῶ, αὐτὸς ὑφέξει τὴν εὔθυνον. Τί οὖν ἡμᾶς δεῖ ταράσσεσθαι ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις ἁμαρτήμασιν; Εἰ δέ τις λέγει, ὅτι τοῦτο σκάνδαλόν ἐστι τῷ πλήθει, ἐγὼ τοὐναντίον εἰδέναι βούλομαι. Πῶς γὰρ ἂν γένοιτο σκάνδαλον, ὅταν τι λέγηται ψεῦδος; Ἐκεῖνο σκάνδαλόν ἐστιν, ὅταν κακόν τι φαίνηται· ὅταν δὲ ψεύδηται, αὐτὸς ὁ ψευδόμενος σκάνδαλον τοῖς ἄλλοις γίνεται. Ἀλλ᾽ ἴδωμεν, τίνος χάριν ταῦτα λέγεται. Καὶ γὰρ εἰ πολλοί τινες ἦσαν οἱ κατηγοροῦντες, ἔδει μᾶλλον ἐκεῖθεν σκοπεῖν· νυνὶ δὲ εἷς ἐστιν, εἷς ὁ πάντα φλυαρῶν, εἷς ὁ πάντα κατεψευσμένος, ὃς ἄλλοτε ἄλλα λέγων, οὐδέποτε τῆς αὐτῆς γνώμης μένει. Μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα· εἰ γὰρ ἀληθῆ λέγοι, ἕτεροι ἂν ἦσαν οἱ συμμαρτυροῦντες· νυνὶ δὲ αὐτὸς μόνος ἐφ᾽ ἑαυτοῦ τοῦτο ψηφίζεται. Τίς οὖν ὁ βλαβησόμενος; Αὐτὸς ἑαυτόν· οὐδ᾽ ἄλλον. Εἰ δὲ πάνυ σφόδρα ἐβούλετο βλάψαι, αὐτὸς πλέον ἑαυτὸν ἢ ἕτερον βλάπτει. Ὅθεν σφόδρα αὐτὸν ἐλεῶ καὶ οἰκτείρω, ὅτι τοσαύτην κατὰ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ὤξυνε μάχαιραν· ὅτι τοσοῦτον ἑαυτοῦ κατέχει πῦρ· ὅτι τοσοῦτον κατὰ τῆς κεφαλῆς τῆς ἑαυτοῦ ἀνῆψε φλόγα. Ὑμεῖς δὲ μέχρι τίνος τοῦτον φοβεῖσθε; Ἄχρι τίνος δειλιᾶτε; Πότε παύσεσθε τῶν τοιούτων ταραχῶν; Τί φοβεῖσθε; Τίνι ἐκ τῶν τοιούτων βλαπτόμεθα λόγων; Οὐδενί· ἐὰν μόνον ἡμεῖς ἑαυτοῖς μὴ βλαπτώμεθα.
col. 1153–1154page 295 of 391
PG 114:1153φρόνιμος, μέγας δὲ τῷ τῆς γνώμης βάθει· ἀνδρεῖος μὲν πρὸς τοὺς πολεμίους, ἥμερος δὲ πρὸς τοὺς ὑποτεταγμένους· δεινὸς εἰπεῖν, δεινότερος δὲ πρᾶξαι· βασιλεύειν ἄξιος, καὶ βασιλεύοντι φίλος· σώφρων, σπουδαῖος, δίκαιος· πάντα τρόπον τελείως ἀρετῆς πεπαιδευμένος. Εἰς τοῦτον οὕτω διακείμενον ἑαυτοῦ Θεοφίλου τοῦ εὐσεβοῦς ἀποβλέποντος, ἔγνω δεῖν αὐτῷ τὴν τῶν ὅλων ἐπιτρέψαι διοίκησιν, οὐ μέντοι πρότερον ἢ δοκιμάσαι τὸν ἄνδρα πειρᾷ· ᾔδει γὰρ ὅτι πολλοὶ δοκεῖν μέν εἰσιν ἐπιεικεῖς, γενόμενοι δ' ἐν ἐξουσίᾳ ἀλλοῖοί τινες εὑρίσκονται. Ἐντεῦθεν λόγον κατεσκεύασε, καὶ εἰπὼν ὡς βούλεται λούσασθαι ἐν τοῖς τοῦ βασιλείου λουτροῖς, ἐπελθεῖν τε αὐτοῖς εἴωθε, καὶ τὸν Σάββαν εἰσαγαγόντες ἐκεῖ κατέλιπον. Ἦν δὲ ἐκεῖ, ὡς ἔτυχε, καὶ εὐνοῦχός τις τῶν βασιλικῶν, νεανίσκος ὡς ἔοικεν ὁρμητικός τε καὶ θρασύς. Οὗτος ἐπεχείρησε Σάββᾳ εἰπεῖν τι ἐναντίον, καὶ τοῦτον εἰς ὀργὴν ἐρεθίσαι ἐπειράθη. Ὁ δὲ πρᾴως τε καὶ ἠρέμα, ὥσπερ οὐδὲν ἀκηκοώς, ἀπεκρίνατο, καὶ πᾶσαν τοῦ εὐνούχου τὴν ἀναίδειαν ἐνεγκὼν σιωπῇ διέφυγεν. Ἅπερ ὁ βασιλεὺς ὁρῶν ἀπεκεκρύφθαι δοκῶν, ἐθαύμαζε τοῦ ἀνδρὸς τὴν πρᾳότητα καὶ τὸ κάλλος τῆς ψυχῆς· ἡδέως τε αὐτῷ τὴν τῶν ὅλων ἀρχὴν ἐνεχείριζε, μηδέπω εἰδότι τὸ παρασκευασθέν. Εἰσελθὼν γὰρ ὁ βασιλεὺς μετ' αὐτοῦ κατὰ τὸ σύνηθες, ἀνέθηκε τούτῳ πάντων τὴν ἐπιμέλειαν, λέγων εἶναι τοῦτο πρᾶγμα μέγα καὶ παρ' οὗ πολλῶν ἀγαθῶν αἴτιον. Θεοφίλου δὲ ἐρομένου πῶς δύναιτο τηλικούτοις ἀνταρκεῖν, ἀπεκρίνατο βασιλεὺς ὡς χρὴ καὶ τὸν θεὸν ἐπικαλεῖσθαι καὶ αὐτῷ βοηθεῖν ὅσον δύναιτο. Τοῦτον οὕτω τὸν τρόπον ἀναδεξάμενος τὴν τῶν βασιλικῶν πραγμάτων φροντίδα, καὶ πᾶσαν ἐπ' αὐτοῖς ἐπιδεικνύμενος σπουδήν, οὐδαμῶς τῶν εἰς θεὸν ἐπελανθάνετο· ἐφρόντιζε δὲ τούτων μᾶλλον ἢ τῶν κοινῶν. Εὐθὺς γοῦν ἐφάνη τοῖς πᾶσιν, ὡς εἶχεν εὐσεβείας· οὐ μόνον δὲ ἐν τοῖς τοιούτοις, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς κοιναῖς διοικήσεσιν ἐδείκνυε τὴν ἀρετήν. Ἐπεὶ γὰρ εἶδεν ἐν τοῖς βασιλείοις πολλοὺς μὲν ἀσελγεῖς βίους ζῶντας, πολλοὺς δὲ ἀδίκους καὶ κακοήθεις, τούτους μὲν ἐξέβαλε καὶ ἀπήλασε, τοὺς δὲ σώφρονας καὶ δικαίους εἰσήγαγε καὶ τοῖς πράγμασιν ἐπέστησεν.
col. 1157–1158page 296 of 391
PG 114:1157τῷ γνώμῃ· βρωσιμαίαν δὲ τοῦτο δὴ τὸ λεγόμενον· εἶπεν. Ἢ τῷ νῷ εἰ ψυχαὶ μουσικώτεραι πασῶν· ἐπαθλοῦντο ἱερείοις ὡς ζώντα τῷ θεῷ· ἄθλια δέ μοι δοκεῖ τὰ κατ' αὐτοὺς, ἐξ ἅπαντος· ἐπιθυμεῖν μεταδόσεως τοῖς ἀχαρίστοις· πρὸ γὰρ τοῦ ποτὲ εἰπεῖν τι κατ' αὐτῶν· ἀλλ' ἔτι καὶ νῦν περὶ τὸν δικαστὴν ἀξιολόγους ἐχόντων αὐτοῖς, λέγοντες οἷα δὴ τοὺς θεοὺς ὅλον τε τὸ ἄχρηστον ἡδέως ἀποφεύγειν· ὁπόσοι δὲ αὐτὰ τὴν ψυχὴν ἀεὶ μελετῶντες τοῦτ' αὐτὸ καὶ κατ' ἀρχὰς λεγόντων, εἶπεν εἰ βουλόμεθα ἀνθρώπους σώζειν· τὸ γὰρ τοιοῦτο δεῖ θαῤῥεῖν· ἐπεὶ δ' ἂν μέχρι τοῦ λόγου θεωρεῖτε· λέγεται δὲ αὐτοῖς ἔθνεσι μεγάλα εἶναι τὰ τοιαῦτα· εἴτε τῷ Ἢ λέγοιτ' ἄν· εἰ τοῖς ζητοῦσιν· ἂν ταῦτα πρὸς τοὺς τοιούτους οἷς χαίρουσι τοῖς ἐχθροῖς· ἐπεὶ δεῖ θεωρεῖν· τί δ' ἔτι τοιαῦτα· ποτὲ δ' ἐφ' ἑαυτοῦ τὸ ζητεῖν· λέγεις δ' ἐπεὶ τοῖς Χριστοῦ μαθηταῖς ἐκεῖσε ἄγεσθαι τῷ δικαστῇ· κατ' αὐτοῖς σκοπεῖν εἰ τοιαῦτα. Τῇ ΙΗ τῇ αὐτ. ἡ Ἁγία Ἀγνή. εἶπε τοῖς διωκόντων αὐτήν· ἐπεί μοι ταῦτ' ἄτιμά τε καὶ ἔσχατα· τοιούτοις ἐπαγγελίαις κατὰ τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ καὶ τὰ καλὰ τοῖς σφόδρα ἀθλίοις εἰρημένοις· οἷς ἐπ' ἀγαθοῖς κεῖνται καὶ πρὸ τοῦ λόγου. Τῇ δ' αὐτ. ΚΔ. Ὁ ἅγιος Τιμόθεος. ἦν μὲν ἐν τῇ Σελευκείᾳ πόλει· τοῦ Ἰσαύρων ἔθνους· πόλεως τὸ γένος, ἐπεὶ καὶ θεοσεβέσι γονεῦσι τεχθεὶς καὶ τραφείς· ἐπεὶ λόγου καὶ παιδείας οὐδαμῶς ἀμελῆσαι ὑπομεμενηκώς· ἔτι δ' οὐ ἐλάχιστα μεγάλης ἄξια σπουδῆς· ἐπ' ἀρετῇ γενναίως ἀγωνίζεσθαι μελετῶν· ἐπεὶ τὸ τοιοῦτο τῆς ἐν τῷ βίῳ σπουδῆς εἴρηται· κατ' αὐτοῖς λέγεται θαῤῥεῖν· ἄλλην θεοσέβειαν εἰσηγούμενος· ἐπεὶ τοῖς ἀθλίοις κείμεν' αὐτοῖς θεωροῦσιν· ἄθλον γοῦν καὶ τὸ πρᾶγμ' ἐν αὐτοῖς τελεσιουργεῖτο· πᾶσι δ' ὅμοια κατεψηφίσαντο. ΚΔ. Ἡ ἁγία Εὐλαλία ἡ παρθένος· ἐπεὶ τοιοῦτος ὁ καιρὸς τοῦ διωγμοῦ· ἦν ἐν τῇ πόλει Βαρκινώνῃ· πόλει τῆς Ἱσπανίας ἐθνικοί τε κατ' αὐτὴν ὄντες· ἐπεὶ τοὺς πρότερον τοιούτους πεισθῆναι· ἄλλα τε αὐτοῖς εἴρητο· ἐπεὶ οἱ τοιοῦτοι τοῦ δικαστοῦ· ἵνα δεῖ τοῖς ζητοῦσιν· ἐπεὶ τὰ πρῶτα μὲν τοιαῦτ' ἦν· ἱερεῖα δ' αὐτοῖς ἐτέθη· λίαν ἐπ' αὐτοῦ ζητεῖν τε καὶ θαῤῥεῖν τὸ πᾶν· κατ' αὐτὴν δ' εἰπεῖν δεῖ καὶ τὸ κάλλος· ἐπεὶ σφόδρα ταῦτα· κεκριμένα ἐπ' αὐτῶν ἦν. ΚΗ. Ἡ Ἀνάμνησις τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου Πέτρου· Ὁ ἅγιος οὗτος ἀπόστολος· εἷς ὢν τῶν δώδεκα μαθητῶν τοῦ Κυρίου· ἐπεὶ λόγοις τε καὶ ἔργοις· τοὺς ἐθνικοὺς προσεκαλεῖτο· ἐν Ῥώμῃ τε καὶ ἀλλαχοῦ· εἶπε δ' ἀεὶ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς· ἐπεὶ καὶ μάρτυρας ἑαυτοῦ ἐκ τῆς ζωῆς ἐκείνης· τοὺς δ' ἐπ' αὐτῷ σκοπεῖν κελεύει· ταῦτ' ἄρ' εἰρημένα τε καὶ γεγενημένα. ΙΑ. Πᾶσαν τοιαύτην τελεσφόρησεν τὸ μεῖζον τοῖς νέοις· ἐπεὶ αὐτοὺς αὐτοῖς θεωρεῖν· κατ' ἐκεῖνον τὸν λόγον· ὡς τὸν θεὸν θεωρεῖν δεδυνημένους. πρᾶγμ' ἄξιον μὲν ἐν τοῖς τοιούτοις· ἄλλα δέ τινα μεγάλα τῷ αὐτῷ βίῳ· εἴρηται γοῦν ἐκείνοις πᾶσιν. ἐπεὶ λοιπὸν αὐτοὺς ἐκεῖ κείμεν' ἄλλα· ἐκεῖ θεωρεῖν δεῖ κατ' αὐτοὺς μάλιστα· ταῦτ' ἄρ' εἰρηκώς. τοῦ δικαστοῦ δεῖ κεῖσθαι τοῖς ζητοῦσι τούτους· λέγουσι δ' αὐτοὺς μεγάλα τε κατ' αὐτοῦ εἶναι· ἐπεὶ δεῖ κεῖσθαι τὸ τοιοῦτον· ἄλλα δ' εἶπέ τινα. θαῤῥεῖν δ' ἐπ' ἐκεῖ τοῦ ζητεῖν· ἦν ἄρ' ἐκεῖσε· ἐπεὶ τοῖς νέοις εἶπεν αὐτοῖς καθεστηκόσιν· εἰ πάντα κατ' αὐτοῦ· ἐπεὶ λόγῳ τε καὶ ἔργῳ. τοῦτο δ' αὐτοῖς εἴρηται κατ' ἐκεῖνο τῆς ψυχῆς· ἐπεὶ τὸ τοιοῦτο· λέγεται δ' αὐτοῖς· ἄθλια γοῦν. τοῦ κατ' αὐτοὺς λέγειν ἐπεὶ τὸ θεωρεῖν ἄρ' ἦν.
τῆς γυναῖκα ἐξαγαγὼν, ἐκεῖθεν εἰς τὴν τῶν χριστιανῶν ἐκκλησίαν ἤγαγεν. Ἐν ᾗ τοῦ μεγάλου ἱερέως βαπτίσαντος αὐτήν, μεθ' ἡμέρας ὀλίγας τελευτᾷ. Ὁ δὲ Γαλακτίων τοὺς ἴδιους πλούτους τοῖς δεομένοις διανείμας, σὺν ἑτέρῳ τινι Χριστιανῷ ἀνδρί, ὄρει τινι ἀνεχώρησε, καὶ τῷ ὄρει προσκαρτερῶν, τοῖς ἱεροῖς ἀσκεῖν ἤρξατο. Ἡ δὲ ἐπιστήμη τοῦ τε Γαλακτίωνος καὶ τῆς Ἐπιστήμης εἰς πολλοὺς διαδοθεῖσα, μαθηταὶ αὐτοῖς ἐγένοντο πλεῖστοι. Ὁ δὲ τοῦ Γαλακτίωνος πατὴρ Κλήτοφον τοῖς τῆς πόλεως ἄρχουσιν ἐμήνυσε τὸν ἑαυτοῦ υἱόν. Οἱ δὲ στρατιώτας ἐκπέμψαντες εἰς τὸ ὄρος, ἀμφοτέρους κατέλαβον. Καὶ τότε μὲν ἐν τῇ φυλακῇ δεθέντες κατεκλείσθησαν. Ἐν δὲ τῇ ὑστεραίᾳ τῆς ἑτέρας ἡμέρας, παραχθέντες εἰς τὸ δικαστήριον, τῷ ἄρχοντι παρεστάθησαν. Ὁ δὲ τοῖς τε λόγοις τοὺς μάρτυρας νουθετῶν καὶ τῷ δέει τῶν βασάνων κατεπλήσσων, οὐδὲν ἐξ αὐτῶν πρὸς τὴν θυσίαν τῶν εἰδώλων ἔπεισεν. Πρῶτος μὲν οὖν ὁ Γαλακτίων τοῖς τυπτομένοις παρεδόθη, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ἡ Ἐπιστήμη. Ὁ δὲ τῆς παιδίσκης ἀντικαθισταμένης γενναίως, οὐδὲν πλέον διαπραξάμενος, τὰς κεφαλὰς αὐτῶν ἀποτμηθῆναι ἐκέλευσε. Καὶ οὕτω τὴν τοῦ μαρτυρίου τελείωσιν ἔλαβον, τελειωθέντες ἐν τῇ πρὸ ἓξ Νοεμβρίου εἰδῶν ἡμέρᾳ, βασιλεύοντος Δεκίου. ΜΖ'. Πάρεξ τούτων τελευτᾷ ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ καὶ ὁ ἅγιος Γαλακτίων ὁ ἐκ Βεῤῥοίας. Ὑπῆρχε δὲ τοῖς γονεῦσιν ἀμφοτέρωθεν εὐγενής, καὶ Χριστιανοῖς γεγεννημένος γονεῦσι, Βίκτωρος πατρὸς καὶ Μαρίας μητρός. Παραλαβὼν δὲ τὴν εὐσέβειαν παρ' αὐτῶν, πρεσβύτερος τῆς ἐν Βεῤῥοίᾳ ἐκκλησίας γέγονε. Θεωρήσας δέ ποτε ὀπτασίαν, ἐπεθύμει τῶν ἱεροσολύμων ἐπισκέψασθαι τοὺς τόπους. Ὡς δέ τινες τῶν ἐχθρῶν τοῦτο κατήγγειλαν τῷ ἡγεμόνι τῆς χώρας, συλληφθεὶς ἐβασανίσθη κακῶς καὶ χαλεπῶς, εἶτα ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἀπετμήθη. Τοῦτον δὲ οἱ Χριστιανοὶ ἀνελόμενοι, ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τιμίως ἔθαψαν. ΜΗ'. Βίος καὶ πολιτεία τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Πανούφου. Οὗτος ὁ Πανοῦφος ἐν τῇ χώρᾳ τῆς Αἰγύπτου γεγονώς, οἱ γονεῖς αὐτοῦ εἰδωλολάτραι ἦσαν. Αὐτὸς δὲ ἑαυτοῦ βουλόμενος εἰδωλολατρεῖν καὶ τοῖς γονεῦσιν, ἡλικίαν δέκα ἐτῶν ἔχων, ἦλθεν εἰς ἐκκλησίαν Χριστιανῶν, ζητῶν εἴ τινες τῷ Χριστῷ πιστεύουσι θεραπεύειν δύνανται. Ἔτυχε δὲ τότε τοῦ ἐπισκόπου παρόντος, καὶ τοῦτο γνόντος, ὃς αὐτὸν παρακαλέσας κατηχεῖ. Ὁ δὲ κατηχηθεὶς καὶ βαπτισθεὶς εὐθέως ἐθεραπεύθη. Τελείαν δὲ εὐσέβειαν μαθεῖν ζητῶν, ἐξῆλθεν εἰς τὴν ἔρημον, μαθητεύσας ἀσκητῇ τινι. Ἔμαθε δὲ παρ' αὐτοῦ τήν τε πρακτικὴν καὶ θεωρητικὴν ἀρετήν. Πολλῶν δὲ ἐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ γενόμενος, ζωὴν ὑπεράνθρωπον βιώσας, καὶ πολλὰ τέρατα καὶ σημεῖα ἐπιδειξάμενος, ἐτελεύτησεν ἐν εἰρήνῃ, τοῖς γνωρίμοις παρακελευσάμενος τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεθῆναι.
col. 1159–1160page 297 of 391
PG 114:1159ὡς ἡ σεαυτοῦ ψυχὴ πλεονεκτεῖ τὸν δεσμόν; Ἀπεκρίνατο ὁ ἅγιος· Ὁμολογῶ ὅτι ἑκὼν τοῦτο ὑπέμεινα, καὶ πεποίθησιν ἔχω ἀπαλλαγῆναι τούτων τῶν δεσμῶν. Αὐτίκα οὖν ὁ ἄρχων κελεύει αὐτὸν ἀπαχθῆναι ἔξω τῆς πόλεως, καὶ ταῖς ἐκεῖ πέτραις προσδεθῆναι, λέγων· Ἐκεῖ ἐλπίζων μεῖνον καὶ τὸν σὸν Θεὸν βοήθειαν παρασχεῖν σοι ἐκδέχου. Ὁ δὲ ἅγιος προσδεθεὶς ταῖς πέτραις, εὐχῇ σχολάζων ἔμενεν. Ὁ δὲ Κύριος ἐπέπεμψε τὸν ἄγγελον αὐτοῦ, καὶ ἐλύθη τῶν δεσμῶν· ὃν ἰδόντες οἱ τοῦ ἄρχοντος δορυφόροι, ἀπήγγειλαν τῷ ἄρχοντι. Ὁ δὲ ἀκούσας ἐξέστη, καὶ εἶπε· Πάνυ φημὶ μέγαν εἶναι τὸν Θεὸν τοῦ Θεοδώρου. Καὶ κελεύσας αὐτὸν προσαχθῆναι, ἔφη· Εἰπέ μοι, Θεόδωρε, πῶς ἐλύθης; Ὁ δὲ ἔφη· Ὁ Θεός μου ὁ πάντα δυνάμενος ἔλυσέ με, πρεσβευούσης τῆς δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας. Ὁ δὲ ἄρχων εἶπεν· Ἐγώ σε πάλιν ἄλυτα δήσω δεσμά. Ὁ δὲ εἶπε· Κἂν εἰς πῦρ με βάλῃς, κἂν εἰς ὕδωρ, ὁ Θεός μου ἐξελεῖταί με. Ὁ δὲ ἄρχων κελεύει αὐτὸν εἰς φυλακὴν ἐμβληθῆναι. Εἰσελθόντος δὲ αὐτοῦ εἰς τὴν φυλακήν, εἶδεν ἄνδρα λαμπρὸν ὁδηγοῦντα αὐτὸν καὶ λέγοντα· Μὴ δειλία· ὁ γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς σοὶ βοηθεῖ. Εἶτα ἐξαφανισθεὶς ὁ φανεὶς αὐτῷ, ηὗρεν ὁ ἅγιος ἐκεῖ ἐν τῇ φυλακῇ δεδεμένους χριστιανούς, οἵτινες ἰδόντες αὐτὸν ἐδάκρυσαν, καὶ ἔλεγον αὐτῷ· Εὔξαι ὑπὲρ ἡμῶν, ὅτι μέλλομεν ξίφει τελειωθῆναι. Ὁ δὲ παρεκάλεσεν αὐτοὺς μηδὲν δειλιᾶν, ἀλλὰ ἐν ὑπομονῇ καρτερεῖν· καὶ ηὔξατο ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ἐνίσχυσεν αὐτούς. Καὶ ἐκληθέντες ἐπεξέρχονται τὸν τοῦ μαρτυρίου δρόμον. XLIII. Εἶτα προσαχθεὶς ὁ Θεόδωρος τῷ ἄρχοντι Εὐπολέμῳ, ἐπυνθάνετο αὐτοῦ· Θυθήσῃ τοῖς θεοῖς; Ὁ δὲ ἔφη· Εἴπερ θεοί εἰσιν, αὐτοὶ πρεσβευέτωσαν ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς τὸν ἐμὸν δεσπότην. Τότε κελεύει ὁ ἄρχων τὸν μάρτυρα εἰσαχθῆναι εἰς τὸ τεμένισμα τοῦ Ποσειδῶνος. Ἐλθὼν δὲ ὁ ἅγιος Θεόδωρος εἰς τὸ τέμενος, ηὔξατο πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ἐξέπεσε τὸ ἄγαλμα τοῦ Ποσειδῶνος, καὶ συνετρίβη. Θεασάμενοι δὲ οἱ ἱερεῖς τὸ πρᾶγμα, ἀνεβόησαν· καὶ δραμόντες πρὸς τὸν ἄρχοντα, ἀπήγγειλαν αὐτῷ. Ὁ δὲ κελεύει αὐτὸν δαρῆναι ῥάβδοις, καὶ τοὺς γόνατα αὐτοῦ σφύρῃ κατακόπτεσθαι· ὃ καὶ ἐγένετο. Ὁ δὲ ἅγιος εὐχαρίστει τῷ Κυρίῳ ὑπομένων. Εἶτα ἐκέλευσε τοὺς πόδας αὐτοῦ ὀξίνῃ ξεσθῆναι· εἶτα ἥλοις διαπαρῆναι· εἶτα εἰς τροχὸν δεθῆναι. Τοῦτο δὲ βλέπων ὄχλος πολύς, ηὔξαντο πρὸς τὸν Κύριον, καὶ λέγοντες· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, βοήθησον τῷ δούλῳ σου Θεοδώρῳ. Ἐκεῖ δὲ παρῆν καὶ γυνή τις ὀνόματι Εὐσεβία, ἥτις κατεδέξατο τοῦ ἁγίου Θεοδώρου τὸ αἷμα εἰς ὀθόνιον, καὶ ἀπεμάξατο τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Εἶτα ἐκέλευσεν ὁ ἄρχων ζωντα αὐτὸν κατακαυθῆναι. Ὁ δὲ ἅγιος ἐμβληθεὶς εἰς τὴν κάμινον, ηὔξατο λέγων· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ ὑπὲρ ἡμῶν σταυρωθεὶς καὶ θανατωθείς, ἐπίβλεψον ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἀνάπαυσον τὴν ψυχήν μου ἐν τοῖς κόλποις Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ. Καὶ τοῦτο εἰπών, τὴν ψυχὴν παρέδωκεν. Ἡ δὲ Εὐσεβία ᾐτήσατο τὸ σῶμα αὐτοῦ, καὶ ἔθαψεν αὐτὸ ἐν ἰδίῳ χωρίῳ, δοξάζουσα τὸν Θεόν. Ἐτελειώθη δὲ ὁ ἅγιος Θεόδωρος μηνὶ Ἰανουαρίῳ ἑβδόμῃ, ἐπὶ τῆς βασιλείας Λικινίου, ἐν εἰρήνῃ.
col. 1163–1164page 298 of 391
PG 114:1163ρον ἐδίδαξεν, ὅτι οἱ τῶν ᾀδῶν καθαρῶς ἐν ἐκκλησίᾳ τοῦ Κυρίου ᾄδοντες, ὡς ἄγγελοι θεῷ λειτουργοῦντες εἰσίν. Οἱ τοίνυν μαθηταὶ τοῦ ὁσίου, τούτοις διαρκῶς προσέχοντες, εὐτάκτως ἦσαν βεβηκότες· καὶ τοὺς παρ' αὐτοῦ κανόνας ἀκριβῶς φυλάσσοντες, πρὸς τελειότητα ἠπείγοντο. Ἐτήρουν δὲ οὗτοι καὶ τόδε παρ' αὐτοῦ κανονισθέν· μηδεμίαν ἐν κελλίῳ πάροδον γυναικὶ γενέσθαι ποτέ, μηδὲ ὑπὸ στέγην αὐτῆς εἰσελθεῖν τινα. Κἂν μήτηρ εἴη, κἂν ἀδελφή, κἂν ὁτιοῦν τῶν ἐν συγγενείᾳ τυγχάνοι. Εἰ δέ τις ἀνάγκη ἐπὶ νόσῳ ἢ ἄλλῃ χρείᾳ τὴν συνάντησιν τῆς γυναικὸς ἀπαιτεῖ, τοῦτο πρὸ τῆς κοινοβίου θύρας γίνεσθαι, μετὰ μαρτύρων δηλαδή, καὶ οὐδαμῶς μόνον. Τοιοῦτοι δ' ἦσαν οἱ τοῦ μακαρίου μαθηταί, ὡς ἐκπλήττεσθαι τοὺς ὁρῶντας ἐπὶ τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. XLIV. Νῦν μέλλων ἱστορεῖν ὁ λόγος, μικρόν τι παρελθεῖν χρεὼν εἰς τοὔπισθεν. Ἦν τις εὐγενὴς ἀνὴρ κατὰ Κωνσταντινούπολιν, Ἀρκάδιος ὄνομα, τῷ Εὐγενίῳ, ὁ τοῦ αὐτοκράτορος Μαρκιανοῦ θυγατριδοῦς. Ὃς τῆς κατὰ κόσμον δόξης καταφρονήσας, καὶ Θεοδοσίου τοῦ μεγάλου πατρὸς ἡμῶν διὰ τῶν ὁδηγῶν ἐπιτυχών, ἐπὶ τὴν μακαρίαν ταύτην ἐτράπη ζωήν. Ὡς οὖν ἐν τῇ μονῇ τοῦ μεγάλου Θεοδοσίου διῆγε, καί τινος πνευματικῆς ὁδηγίας τε καὶ συντυχίας παρ' αὐτοῦ ἠξιοῦτο, καὶ τελεῖος ἐγίνετο κατὰ μικρόν· ὕστερον δὲ τῆς μονῆς ἀποστάς, καὶ πρὸς ἔρημον χωρήσας, πολλὰς ἡμέρας ἀσκήσει διέτριβεν. Ἐνταῦθα συνήντησεν αὐτῷ ὁ τοῦ διαβόλου ἀπόστολος τῶν κακῶν, ζηλοτυπίᾳ τῶν θείων μαθημάτων, εἰς ὧν ἤχθη πλάνην ἐκεῖνος. Τοῦτο πυθόμενος ὁ θεσπέσιος Θεοδόσιος, ταχὺ πρὸς αὐτὸν ἐξῆλθεν, καὶ τοῖς οἰκείοις λόγοις τῆς πλάνης αὐτὸν ἐρρύσατο, καὶ πρὸς τὴν ὀρθὴν ὁδὸν ἐπανήγαγεν. Ὁ δὲ πάλιν εἰς τὴν μονὴν κατελθὼν τοῦ μεγάλου Θεοδοσίου, ἐκεῖ μέχρι τέλους διέτριβεν. Οὕτω γάρ, οἶμαι, συμφέρει τοῖς ἔτι τελειώσεως δεομένοις, ὑπὸ τοιούτοις πατράσι τυγχάνειν.
col. 1165–1166page 299 of 391
PG 114:1165ὁδῷ πορευόμενος εἰς ἀπαντὴν Σιλουανοῦ τοῦ ἐπισκόπου, ὡς ἐπὶ τοὺς ποδας ἐρριφθεὶς ἐκεῖνος, ἀπεδέξατο μὲν ἀσμένως τὸν ἄνδρα, παρεκάλεσε δὲ καὶ συνεπισχύσαι αὐτῷ τοῖς λόγοις πρὸς τοὺς ἀντιλέγοντας· ὁ δὲ συνήλαυνε τὴν αἵρεσιν, ὡς ἠδύνατο, τῇ τε ἀληθείᾳ τῶν δογμάτων καὶ τοῖς μαρτυρίοις τῆς θείας Γραφῆς. Τούτων τῶν ἀγώνων κοινωνὸν ἑαυτῷ ποιησάμενος ὁ Σιλουανός, δεῖ γάρ, φησίν, ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας μηδὲν ἀδεῶς ὑπομένειν, ἀπαίρουσιν ἀμφότεροι πρὸς τὸν ἔπαρχον. Ὁ δὲ ἰδὼν αὐτοὺς καὶ τὴν εὔτακτον τῆς εἰσόδου πορείαν θαυμάσας, εὔνους αὐτοῖς ἐγένετο τὸ πρῶτον· ἔπειτα δὲ ἀκούσας ἃ λέγειν εἶχον, οὐ τὴν τυχοῦσαν αὐτοῖς προσήνεγκεν ἀντίδοσιν τιμῆς· ἀλλὰ τί; Τοῖς κατηγόροις ἐκεῖνο ἀντέστρεψεν, ὅπερ ἐβούλοντο κατ' αὐτῶν εἶναι, ἐντεῦθεν δὲ καὶ ἐπὶ τὸν βασιλέα τὴν κατηγορίαν ἀνέπεμψε. Βασιλεὺς δὲ ἦν Λικίννιος, ὃν γέγραπται τοῦ Κωνσταντίνου πολέμιον γενέσθαι. Οὗτος ἐπὶ τῆς αὐτοῦ ἐξουσίας κατεῖχε τὴν Ἀσίαν, τῶν δὲ ἁγίων ἦν ὁ πλεῖστος ἐν αὐτῇ ἀριθμός. Κελεύει τοίνυν εὐθύνεσθαι τοὺς κατηγόρους τοῖς κατηγορουμένοις, τοὺς δὲ ἁγίους ἀπολύεσθαι· ᾧ καὶ πεπαίδευνται μὲν οἱ κατήγοροι, τεθαύμασται δὲ τὸ τοῦ Θεοῦ κήρυγμα, καὶ πολλοὶ τῶν ἀπίστων εἰς αὐτὸ μεταβεβλήκασιν. Εἶτα βασιλεύς ποτε ὑπ' ἀνδρὸς ἐναγοῦς πεισθεὶς ὡς τοῦ Χριστιανισμοῦ παρὰ τὴν αὑτοῦ κατεφρονεῖτο γνώμην, ἔκελευσεν εἰς τὴν Θάσσον ἐκπεσεῖν τὸν Σιλουανόν. Ὁ δὲ ἀσμένως τε ὑπήκουσε καὶ τὸν Φίλιππον παρελάμβανε· κἀκεῖθεν μεθ' ἑαυτοῦ μόνον ἄρτον ἐπικομισάμενος, ἐπὶ τὴν νῆσον κατέπλευσεν. Αἱ δὲ ἐκεῖ ψυχαὶ τὴν τοῦ ἀνδρὸς παρουσίαν ἠγάπησαν, καὶ τὴν διδασκαλίαν ἐδέξαντο προθύμως. Ὃ δὲ ὁρῶν κἀκεῖ τὸν Χριστιανισμὸν αὐξόμενον καὶ πολλοὺς εἰς αὐτὸν ἐρχομένους, δεινῶς ἠγανάκτει ὁ τῆς ἀσεβείας ἐργάτης καὶ τοῦ σκότους διάκονος· καὶ μὴ φέρων τὴν τοῦ φωτὸς αὔξησιν, πάλιν κελεύει τὸν Σιλουανὸν ἀπαχθῆναι εἰς τὴν Ἔμεσαν. Εἶτα ἐκεῖ τῶν αὐτῶν ἁπτόμενος, καὶ μᾶλλον αὐξόμενος τῷ κηρύγματι, μείζονα παρεῖχε τοῖς ἀσεβέσι τὴν ὀχληρίαν· ὅθεν καὶ δέσμιος ἐπὶ τοῦ ἄρχοντος ἵσταται. Ἐρωτηθεὶς δὲ ὑπ' αὐτοῦ τίς τε εἴη καὶ τί πράττοι, ἃ νενόμισται εἶπεν ὁ Χριστιανός. Ἐπὶ τούτοις ὁ ἄρχων τὴν κρίσιν πικρὰν ἀπεφήνατο, κελεύσας αὐτὸν ξεσθῆναι ταῖς κατ' αὐτοῦ βασάνοις. Οἱ μὲν οὖν τοιαύτης ἐδέξαντο τὴν ἐπίκελσιν, ταῖς σάρξιν ἐντρυφῶντες ἀνηλεῶς· ὁ δὲ ἀτρεμὴς ὑπέμεινε τὰς τιμωρίας, ἀντὶ πάσης παραμυθίας λογισάμενος τὴν ἐπ' αὐτῷ ἐλπίδα. Ὡς δὲ τούτων οὕτω γεγενημένων ἐπαύσαντο, λέγει πρὸς τὸν ἄρχοντα ὁ ἅγιος Σιλουανός· Ταῦτα ἡμῖν οἱ θεοὶ ὑμῶν ἀπένειμαν, ἃ νῦν ὑπεμείναμεν· ἀλλ' ἡμῖν μὲν ἡ ὑπομονὴ γλυκεῖα, ἐπεὶ δὲ τοῦ Θεοῦ χάριτι κρατοῦμεν, ὑμεῖς δὲ διδάξατε τὴν νίκην τίνος. Ἐπὶ τούτοις ὁ ἄρχων ἐθαύμασε, καὶ ἠπόρει ὅ τι χρήσαιτο τῷ ἀνδρί. Ἔγνω δὲ αὐτὸν ἀναπέμψαι πρὸς τὸν βασιλέα· ὡς δὲ Λικίννιος αὐτῷ ἐνέτυχε, καὶ εἶδε τοῦ σώματος τὰς πληγάς, ὁπόσαι τε εἴησαν καὶ ἡλίκαι, ἐθαύμασε μὲν καὶ αὐτὸς τὴν καρτερίαν· εἶτα κελεύει μὲν τοὺς Χριστιανοὺς ἐξελαύνεσθαι τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ, προσέταξε δὲ τοῖς ἑαυτοῦ στρατιώταις μὴ θύειν ἐᾶν αὐτοὺς τῷ Θεῷ. Ἐντεῦθεν κατὰ γνώμην βασιλέως πολλοὶ τῶν Χριστιανῶν ἀπώλοντο, οὐ γὰρ ἔφερον ἀθύτους εἶναι· καὶ ὁ ἅγιος Σιλουανὸς δὲ αὐτὸς κελεύσει τοῦ βασιλέως τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη, καὶ οὕτω τοῦ μαρτυρίου τὸν στέφανον ἐδέξατο. Ὁ δὲ συνεκδημήσας αὐτῷ Φίλιππος, ἐπειδὴ τῆς τελευτῆς τοῦ ἁγίου κατέστη θεατής, ἑαυτὸν ἐπέδωκεν εἰς τοὺς διώκοντας καὶ ὡμολόγησεν εἶναι Χριστιανός. Καὶ αὐτὸς οὖν τῆς αὐτῆς μεταλαβὼν τελευτῆς, ἔλαβε καὶ τὸν ἴσον στέφανον.
ἐκεῖθεν ρμ ε´ μῆνας ἔτι ζήσας ὁ Ἰωάννης, ἐκοιμήθη τῇ πρώτῃ τοῦ Ἰανουαρίου μηνός, ἐν εἰρήνῃ παρατεθεὶς τοῖς πατράσιν. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ἁγίου Θεοδότου ἐπισκόπου Κυρηνίας τῆς Κύπρου. Οὗτος ἐγένετο ἐπὶ τῶν χρόνων Λικινίου τοῦ βασιλέως, ὅτε ὁ τοῦ Χριστοῦ διωγμὸς κατεῖχε τὴν οἰκουμένην. Συλληφθεὶς δὲ ὑπὸ τοῦ ἡγεμόνος Σαβίνου, ἤχθη πρὸς αὐτόν. Ὁ δὲ ἡγεμὼν ἠρώτα αὐτόν· Τίς εἶ σύ; Ὁ δὲ Θεόδοτος ἀπεκρίνατο· Χριστιανός εἰμι, καὶ ἐπίσκοπος τῆς τῶν Χριστιανῶν ἐκκλησίας. Τότε ὁ ἡγεμὼν κελεύει αὐτὸν δεθῆναι καὶ τύπτεσθαι σφοδρῶς. Μετὰ δὲ τοῦτο κρεμᾶται ὁ ἅγιος, καὶ ξέεται τὰς πλευρὰς σιδηροῖς ὄνυξι. Καὶ ἐπὶ τούτοις οὐ μεθίσταται τῆς εὐσεβείας, ἀλλὰ μᾶλλον πρὸς τὴν ὁμολογίαν ἐπαρρησιάζετο. Ὁ οὖν ἡγεμὼν βλέπων αὐτὸν ἀμετάθετον, κελεύει αὐτὸν ἀπαχθῆναι εἰς τὴν φυλακήν, ἕως ἂν τί ποιήσῃ αὐτῷ. Ἐν δὲ τῇ φυλακῇ ὁ ἅγιος ηὔχετο τῷ Θεῷ, λέγων· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ ἐκ παρθένου τεχθεὶς δι᾽ ἡμᾶς, ὁ τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου αἴρων, ἐνίσχυσόν με ἐν τῇ ὁμολογίᾳ τοῦ ἁγίου σου ὀνόματος. Καὶ ἐπὶ πλεῖον βασανισθεὶς ὑπὸ τοῦ ἡγεμόνος, πολλὰς βασάνους ὑπέμεινε, καὶ οὕτως τελειοῦται ἐν τῷ Κυρίῳ. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ἁγίου Ἀγαθαγγέλου. Οὗτος ἦν ἐπὶ τῶν χρόνων Διοκλητιανοῦ τοῦ βασιλέως, γεγεννημένος ἐν Ῥώμῃ, ἐξ εὐγενῶν γονέων καὶ εὐσεβῶν. Τρεφόμενος δὲ ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου, ἐγένετο γραμματεὺς Ῥεστιτούτου μάρτυρος, πάντα τὰ κατ᾽ αὐτὸν γράφων. Κατηχηθεὶς δὲ παρ᾽ αὐτοῦ καὶ βαπτισθείς, συνείπετο αὐτῷ πανταχοῦ. Ὅθεν καὶ συλληφθεὶς σὺν αὐτῷ, πολλὰς ὑπέμεινε κολάσεις, καὶ οὕτω τελειοῦται. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ὁσίου Γελασίου. Οὗτος ἀσκητὴς ἦν θαυμαστός, πολιτευσάμενος ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Αἰγύπτου. Πολλοὶ δὲ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἐθαύμαζον τὴν αὐτοῦ ἄσκησιν καὶ ὑπομονήν. Ἦν γάρ τις ἀδελφὸς πειραζόμενος ὑπὸ τοῦ πονηροῦ πνεύματος, καὶ προσῆλθε τῷ ἁγίῳ Γελασίῳ ζητῶν παρ᾽ αὐτοῦ θεραπείαν. Ὁ δὲ ὅσιος προσευξάμενος ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀπήλλαξεν αὐτὸν τοῦ πονηροῦ πνεύματος. Καὶ οὕτως ἐν εἰρήνῃ ἐκοιμήθη. Ἀθλοφόρων δῆμοι τεκμαίρεσθε πλέον· ἡ τρεῖς μαρτύρων χάρις ἐκλάμπει σήμερον.
col. 1171–1172page 300 of 391
PG 114:1171τῆς ψυχῆς τελείαν ἀθυμίαν προεκάλεσε, πάντα εἰς τὸ πλεῖστον δυσχεράναντα καὶ δεῖν ἀπαγορεύσαντα. Πολὺ οὖν εἶναι τῆς αὐτοῦ ψυχῆς τὸ ἀκμαῖον ἐπεδείκνυτο καὶ πλεῖστον τὸ φιλοπόνως εἰς ἅπαντα ἐξικνούμενον. Ἐπεὶ γὰρ οὐδαμόθεν ὁρᾶν εἶχεν ἐπανόρθωσιν, ἐπ' αὐτοὺς ἐτράπετο τοὺς ἱερωμένους καὶ τούτοις ἐπλησίαζεν, ἐν λόγῳ καὶ βίῳ κεκοσμημένοις καὶ μάλιστα τοῖς εἰδόσι τὴν τῶν νοσούντων ψυχικῶς ἀγωγὴν καὶ θεραπείαν καὶ δυναμένοις νουθετεῖν καὶ παρακαλεῖν καὶ πρὸς τὸ δέον ἐπανάγειν. Ὡς δ' οὐδ' ἐντεῦθεν ὤνατο μέγα τι, ἐπ' αὐτὴν ἤδη κατέφυγεν τὴν μοναδικὴν πολιτείαν, νομίζων ἐκεῖ τὸ σωτήριον εὑρεῖν καὶ δυνήσεσθαι τοῦ λοιποῦ ζῆν ἀσφαλέστερον. Καὶ τοίνυν τούτοις τοῖς ἀνδράσιν ἐγγυτέρω συνῆν καὶ πλείονα τὴν ἀπ' αὐτῶν ἐδέξατο ὠφέλειαν. Ὅλην γὰρ τὴν διαγωγὴν αὐτῶν ἐν πλείονι κατανοῶν ἀκριβείᾳ, ὡς ἐδύνατο, ἐμιμεῖτο· τό τε ταπεινόφρον αὐτῶν καὶ τὸ πρᾶον καὶ τὸ τῆς καρδίας συντετριμμένον θαυμάζων καὶ ζηλῶν. Ἔπειτα, τοῖς εὐδοκιμωτέροις τούτων ἀπ' αὐτοῦ συνιστάμενος, καὶ ψυχῆς ἐξαγόρευσιν ποιούμενος, καὶ τῶν ἀπ' αὐτῶν ἀκούων νουθεσιῶν, τέλεον ὑπ' αὐτῶν ἀνακτᾶται καὶ βελτίων ἐγίνετο πολλῷ. Ἀλλ' ἐπὶ τοῦτον τὸν βίον ὁρμήσας, ἐκεῖνο ἐννοεῖ πρῶτον, ὅτι τοῦ γαμετῆς ἐλευθέρας οὔσης ἀπαλλαγῆς τε ἀμφοτέρων βουλομένων κατανοῶν, δεῖ μηδὲ ταύτης ἀμελῆσαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν πρὸς τὴν ὁμοίαν ἀγαγεῖν ζωήν. Ταύτην γοῦν καὶ αὐτὴν παρεκάλει συχνότερον ἐπ' αὐτό, καὶ πείθει τέλος τὸν αὐτὸν ἐνδύσασθαι ζυγόν. Καὶ διελθούσης τινὸς ἐπ' αὐτοῖς χρόνου ἱκανοῦ ἐν τοιούτῳ βίῳ, ὡς ἔδοξεν ἀμφοτέροις, χωρὶς ἑκάτερος ἀπελύθη, τοῦ λοιποῦ τῷ Θεῷ μόνῳ προσανέχειν, ἐν ᾧ καὶ τελευτᾷ. (Ε). Θεοφάνης Ὁμολογητὴς ἐγεννήθη μὲν ἐν Κωνσταντινουπόλει, γονέων εὐγενῶν τε καὶ φιλοθέων· νέος δ' ὢν τὴν ἡλικίαν τῆς συζυγίας ἔτυχε, γάμῳ τε ἐκδοθεὶς ὡς ἔθος ἐβίωσεν ἄμεμπτος, οὐ μὴν ἐπὶ πολύ. Τὸν γὰρ μοναδικὸν ἐρασθεὶς βίον καὶ δι' αὐτοῦ σωθῆναι νομίσας, τῆς τε συζύγου χωρίζεται τὸ ἴδιον αἱρουμένης, καὶ εἰς ἔρημον ἀπελθὼν τόπον, τὸν μοναδικὸν εἵλετο βίον. Πολλοὺς δὲ τῶν ἐν τῇ Μεγάλῃ Θαλάσσῃ νήσοις κατοικούντων, προτρεψάμενος, κοινοβίου τρόπον συνήγαγε· τῆς τε τούτων ἐπεμελεῖτο σωτηρίας, πρόεδρος αὐτῶν ἐν τούτοις γενόμενος. Χρόνοις δὲ ἱκανοῖς διελθοῦσι, κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρόν, οὗ τὸν τῆς Ἐκκλησίας κλύδωνα ὁ δυσσεβὴς εἰκονομάχος Λέων ὁ Ἀρμένιος διήγειρε καὶ τοὺς ἱεροὺς ἐδίωκεν, οὗτος ὁ ἀοίδιμος οὐχ ὑπέκυπτεν· ἀλλ' εἴ τι τῶν ἀποδεκτῶν τῇ Ἐκκλησίᾳ παρεφθείρετο, σφοδρῶς ἀντεῖχε καὶ ὑπεράσπιζεν. Εἶθ' οὕτω συλληφθεὶς ἐτάσσετο καὶ ἐπιτιμήθη σφοδρῶς, βίᾳ τε εἰς τὴν νῆσον Σαμοθράκην ἐξωρίσθη. Ἐκεῖ δὴ καὶ τελευτᾷ, ἐτῶν ἑπτά, ὡς ἱστοροῦσι, τὴν ἐξορίαν δεξάμενος· καὶ τὸ λείψανον αὐτοῦ μετακομισθὲν εἰς τὴν οἰκείαν μονήν, κεῖται ἐκεῖ, θαύματα ἐπιτελοῦν καὶ ἐνεργοῦν. Ἦν δέ, ὡς ὁρᾶν ἐστι, χρηστὸς τὴν ψυχήν, ἡδύς τε καὶ πρᾶος καὶ τοῖς πᾶσιν ἁρμόδιος. Γέγραφε δὲ καὶ Χρονογραφίαν ἀπὸ Διοκλητιανοῦ ἀρξάμενος ἄχρι τοῦ κατ' αὐτὸν καιροῦ, ὠφέλιμον τοῖς ἐντυγχάνουσι· τελειοῦται δὲ τῇ ιβʹ τοῦ Μαρτίου μηνός.
τὴν χήραν κωλύειν ἀδύνατον εἶναι τὸν Θεοδόσιον εἴπας, ἀπελύθη. Καὶ τότε λοιπὸν ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην ὡρμήθη, σφοδρῶς ἐπὶ τοὺς ἱεροὺς τόπους κατεπειγόμενος· οὓς καὶ ἀσπασάμενος μετὰ πολλῆς εὐλαβείας, εἰς τὸ κατ' αὐτοὺς ὄρος τῶν Ἐλαιῶν ἀνέβη, κἀκεῖσε τῇ πνευματικῇ ἐσχόλαζε γυμνασίᾳ. Ἐντεῦθεν δὲ εἰς τὴν ἔρημον μετέβη τοῦ Ῥουβά, ζητῶν ἐκεῖ παρ' ἀνδρί τινι γέροντι τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὴν μύησιν. Ὃν καὶ εὑρὼν ὁμιλίαν τε αὐτῷ πνευματικὴν καὶ ὠφέλιμον ὡμίλησε, καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ ἔνδυμα τοῦ μοναχικοῦ σχήματος περιβάλλεται. Κἀκεῖθεν αὖθις εἰς τοὺς ἱεροὺς τόπους ἐπαναλύσας, πολλὰ διῆλθε πάθη καὶ πειρασμοὺς, τοῖς ἁγίοις πατράσι συμφοιτῶν, καὶ τοῦ πνευματικοῦ βίου τὴν ἐμπειρίαν κτώμενος. Μετὰ δὲ τὴν ἐν τοῖς ἱεροῖς τόποις ἐπαρκῆ διατριβήν, πάλιν εἰς τὴν ἔρημον τοῦ Ῥουβᾶ ὑπέστρεψε· καὶ ἐκεῖ ἀσκήσας ἱκανῶς, ἀνεζήτησε τόπον ἐπιτήδειον πρὸς τὴν τῶν πολλῶν οἰκοδομήν τε καὶ ὠφέλειαν. Ἐν τούτῳ δὲ τῷ ζητεῖν αὐτόν, φῶς αὐτῷ θεῖον ἄνωθεν ἐπέλαμψε, καὶ εἰς τόπον τινὰ ἐρημικὸν αὐτὸν ἤγαγε, δεικνύον ὅπου δεῖ αὐτὸν ἱδρῦσαι τὴν ἑαυτοῦ μονήν. Ὁ δὲ χαίρων ἐπὶ τῇ θείᾳ κατευθύνσει, τῷ τόπῳ ἐκείνῳ προσωκειώθη, καὶ ἡσυχῇ ἔζη τῷ Θεῷ σχολάζων. Τοῦτον ἐπιγνόντες τινὲς τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἀσκούντων, ἤρχοντο πρὸς αὐτόν, καὶ ὑπ' αὐτὸν τάττοντες ἑαυτοὺς ἔμενον. Οὕτω δὴ κατ' ὀλίγον ἀδελφότης συνηθροίζετο, καὶ ἡ μονὴ εἰς μέγα ἤρθη καὶ περιφανὲς σχῆμα. Ἐν τούτοις δὲ πᾶσι, καὶ πολλοὺς ἐθεράπευσε νόσοις χαλεπαῖς κεκρατημένους· καὶ δαίμονας ἀπήλασε, καὶ ἄλλας πολλὰς εἰργάσατο θαυματουργίας, δύναμιν πνευματικὴν ἄνωθεν εἰληφώς. Ὁ δὲ Θεοδόσιος, ὡς γέγραπται, ἡγούμενος ἀγαθὸς τῆς αὐτοῦ ποίμνης γενόμενος, ἐξ ἐκείνης τῆς μονῆς πολλοὶ τῶν πατέρων εἰς διαφόρους μονὰς καὶ ἐπισκοπὰς ἐχειροτονήθησαν.
col. 1173–1174page 301 of 391
PG 114:1173εἶτα δὴ λόγοι, εἰ δ' βουλήσει εἴσω τέλειον ἐν τοῖς ψυχαῖς, ἀπαιτεῖ μόνη ἡ χρόνου ἐγγύτητος τῆς τοιαύτης βοηθείας τὴν παρουσίαν, βεβαιοῖ τὰ τοιαῦτα ὥσπερ ἡ τελεία τρέφουσα, ὀρεγομένη τε τῷ οὐρανίῳ δείπνῳ τοὺς πιστοὺς ἐγγὺς τῆς εἰς τέλος παραγόμενος ἀποπλήρωσιν. ὁδηγεῖ γὰρ ἡ ἀλήθεια αὐτοὺς εἰς τὴν τελείαν κατάληψιν. Διὰ τοῦτο τοιαῦτα εἰπεῖν ἡμᾶς δεῖ, ὡς τὴν ἀκρίβειαν τῶν λεγομένων συνιστῶσι καὶ ὁδηγεῖν εἰς κατάνυξιν. Ἐκεῖ δὲ τοὺς ἀκροατὰς θεωρήσωμεν, ὅπου ἡ εὐσέβεια τέθεικεν αὐτοὺς εἰς κλῆρον αἰώνιον, ἐν ᾧ ἡ τῶν νεφελῶν ῥοὴ τοῖς ἁγίοις ποτίζει τοὺς διψῶντας. Οὐ γὰρ παρέλκει τοὺς καλοὺς ἐκεῖ τελεῖν, ἀλλ' ὁ λόγος αὐτοὺς ἐκεῖ προάγει. Ἐκεῖ δὲ πολλοὶ κατέπεσον εἰς τὴν ἄβυσσον τοῦ χάους, ὡς μὴ καταξιωθέντες τῆς οὐρανίου κλήσεως. Καὶ ὁ μὲν ἄρτος ἔτρεφε τοὺς ἐν τῷ ὄρει, ὁ δὲ λόγος τοὺς ἐν τῇ ψυχῇ. Τὸ δὲ φῶς ἐκεῖνο ἐφαίνετο τοῖς τελείοις, οἷς οὐδεμία σκιὰ παρεμποδίζει τὴν ὅρασιν τοῦ θείου. Ὁ γὰρ θεῖος ἥλιος τοῖς δικαίοις ἀεὶ λάμπει, καὶ ἡ αὐτοῦ ἀκτὶς εἰς τοὺς αἰῶνας ζωοποιεῖ τοὺς ἐκλεκτούς. Ἀληθῶς ὁ τῆς εὐσεβείας τρόφιμος, οἷς βασιλεύει τε καὶ κρίνει κατὰ τὴν θείαν ἀγαθότητα, ἐν ᾗ τελεῖ τὴν ἀρίστην πολιτείαν. Τοῦτο δὴ τοῖς ἁγίοις κατεπήγγελται, ὅτι τῶν δικαίων ἡ ψυχὴ ἐν χειρὶ θεοῦ, καὶ οὐ μὴ ἅψηται αὐτῶν βάσανος. Ἔδοξαν ἐν ὀφθαλμοῖς ἀφρόνων τεθνάναι, καὶ ἐλογίσθη κάκωσις ἡ ἔξοδος αὐτῶν. Καὶ ἡ ἀφ' ἡμῶν πορεία σύντριμμα, οἱ δέ εἰσιν ἐν εἰρήνῃ. Καὶ ὥσπερ ἀνθρώποις ἐβασανίσθησαν, ἡ ἐλπὶς αὐτῶν πλήρης ἀθανασίας. Καὶ ὀλίγα παιδευθέντες μεγάλα εὐεργετηθήσονται, ὅτι ὁ θεὸς ἐπείρασεν αὐτοὺς καὶ εὗρεν αὐτοὺς ἀξίους ἑαυτοῦ. Ὡς χρυσὸν ἐν χωνευτηρίῳ ἐδοκίμασεν αὐτοὺς, καὶ ὡς ὁλοκάρπωμα θυσίας προσεδέξατο αὐτούς. Τοῦτο δὲ πάλιν εἰρήκαμεν, ὅτι δεῖ τὰς ψυχὰς τὰς εὐθεῖς εἰς ἅπαν ἀγαθὸν ἕτοιμα εἶναι. Εἰ γὰρ οὕτω κεκτήμεθα τὰς ψυχάς, ἑτοίμως ἔχειν πρὸς πάντα τὰ θεῖα, ὃν τρόπον τὸ πῦρ ἀνάπτεται εἰς τὰ ξύλα ἐπιτιθέμενα αὐτῷ. Ὥσπερ γὰρ τὸ ξύλον εἰς τὸ πῦρ ἐμβληθὲν ἀναλίσκεται, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ τὸν νοῦν εἰς Θεὸν ἐπιστρέφουσα ἀναλίσκεται εἰς θεῖον ἔρωτα. Ἀλλ' ὅμως οὐδεὶς τῶν ὑπὸ τῆς κακίας καταπεσόντων εἰς τὴν ἄβυσσον ἐδύνατο ἀνελθεῖν, εἰ μὴ ἡ τοῦ Θεοῦ χεὶρ ἐβοήθησε. Τοῦτο δὴ θεωροῦμεν ἐν τοῖς ἁγίοις, ὅτι πολλὰ μὲν ἔπαθον, πολλῶν δὲ ἠξιώθησαν. Ἡ γὰρ κλῆσις αὐτῶν οὐκ ἐκ τῶν παρόντων, ἀλλ' ἐκ τῶν μελλόντων ἐστίν. Ἐκεῖ γὰρ ἀνεπαύσαντο οἱ τὴν ἀρετὴν ἀσκήσαντες, οἱ τὴν ἐκ Θεοῦ βοήθειαν ἐζητηκότες, οἱ τὴν ὑπομονὴν κεκτημένοι. Τούτοις ἡ τελεία δόξα ὑπέσχηται, καὶ ἡ τρυφὴ αἰώνιος, καὶ ἡ εὐωχία τῶν ἀγαθῶν τῶν ἀεὶ ὄντων. Ταῦτα μὲν οὖν, ὦ φίλε, ὑποθήκην εἶναι νόμιζε, ἵνα μὴ ἀθύμως τῷ βίῳ πρόσῃς, ἀλλὰ μετ' εὐελπιστίας. Ὁ γὰρ εὔελπις ὢν εὐχερῶς φέρει τὰ λυποῦντα, καὶ τοῖς κακοῖς οὐ κατεπείγεται. Οὕτω γὰρ ἡ εὐελπιστία τὴν ψυχὴν ὀρθοῖ, καὶ πρὸς τὸ ἄνω ἐπαίρει· καὶ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπην τρέφει, καὶ τῶν κατ' ἄνθρωπον παθημάτων χαλᾷ τὴν σφοδρότητα. Τοῦτο δὴ παρ' ἡμῶν εἴρηται ὡς συντόμως, ἵνα μηδεὶς τῶν λόγων ἐπιλάθηται, εἰ καὶ παρὰ τοὺς ἐπαίνους τῶν εἰρηκότων τεθείη.
col. 1177–1178page 302 of 391
PG 114:1177πάντας ἐδίωκον. Καὶ δὴ πρὸς Ἀντιόχειαν, ἣν ᾤκουν, ἀναστρέψαντες, τοὺς μὲν τοῦ Χριστοῦ μαθητὰς, οἷς ἐν τοῖς μάλιστα κατ' ἐκεῖνον ἐπεφοίτα τὸν χρόνον, ἐπεδίδοσαν τοῖς ἄρχουσιν, οἱ δὲ τοῦ Δαδὶ ἔνδον ὁμοίως εἶχον, καὶ τὸ παρ' αὐτοῖς ἠδίκουν. Οἷα δὴ τὰ ἐν τοῖς τοιούτοις ἤθεσι φιλοῦντα εἶναι κακά, ὑπ' ἀλλήλων μὲν αὐτοὶ δεινὰ ἔπασχον, δεινὰ δὲ εἰργάζοντο τοὺς Χριστιανούς. Ὁ μὲν γὰρ Δαδὶ τὸ τεταγμένον τοῦ θανάτου εἶδος ἀπέτισε· τοὺς δὲ λοιποὺς χαλεπώτεροι κατεδέχοντο τρόποι τιμωρίας, ἢ ὥστε ἁπλῷ θανάτῳ τελευτᾶν. Ὅθεν ὁ μακάριος Γόβδελας, βασιλεύς τις ὤν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, υἱὸς βασιλέως, ὅς τινι γένει τε καὶ ἀξιώματι πλεονεκτῶν, τοσοῦτον μᾶλλον τοῦ Χριστοῦ τὴν πίστιν ἐτίμα, ὅσῳ μέγας εἶναι ἐδόκει κατὰ τὸν κόσμον· ᾧ γε οὐκ ἔδοξε τὸ τοῦ Δαδὶ τέλος βαρύτερον, ὡς ἕν τι καὶ αὐτοῦ τεθνεὼς ὑπέρ, οὗ ζῶντος ἠγωνίζετο. Αὐτίκα δὲ ἀπαχθεὶς ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ μὴ πεισθεὶς τοῖς ὑπ' αὐτῶν λεγομένοις, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθεὶς, παρὰ τῷ Χριστῷ στέφανον ἐκομίσατο. Τελειοῦται δὲ ὁ ἅγιος Γόβδελας κη′ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός. XLVI. Τοῦ αὐτοῦ μηνὸς κθ′, μνήμη τῶν ἁγίων Ἀναστασίου, Δαβὶδ καὶ Θεοδοσίου τοῦ ἐν Σκήτει. Τρεῖς ὄντες, ὧν ἡ κοινὴ καὶ ὁμόγνωμος βιοτὴ τοὺς ὁμοτρόπους ἐδίδασκε, τρεῖς ὡσαύτως ἐτελειώθησαν, τοῖς τε αὐτοῖς ἀγῶσι χρησάμενοι καὶ τὸν αὐτὸν δρόμον ἐκτελέσαντες. Ὧν ὁ πρῶτος Ἀναστάσιος ὁ ἡγούμενος, δεύτερος δὲ Δαβὶδ ὁ πρεσβύτερος, τρίτος δὲ Θεοδόσιος ὁ διάκονος. Γενόμενοι δὲ κατά τι χωρίον τῆς Σκύθιδος ὀνομαζόμενον Ἐρμηνίαν, ἐν τῷ δευτέρῳ τῆς Δεκιανῆς βασιλείας ἔτει, ὑπ' αὐτοῦ κατεσχέθησαν τοῦ τὴν ἀρχὴν τῷ τοιούτῳ πιστευθέντος τόπῳ. Ἐπεὶ δὲ πολλοῖς ὑπ' αὐτοῦ βασανισθέντες αἰκισμοῖς, τῷ τε ἁγίῳ προσέμενον πνεύματι καὶ θεοφιλεῖ, τὸ καλόν τε ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ προῃροῦντο, ξίφει παραδοθέντες ἀνεπαύθησαν. XLVII. Τοῦ αὐτοῦ μηνὸς λ′, μνήμη τοῦ ἁγίου Ζηνοβίου καὶ Ζηνοβίας. Ζηνόβιος καὶ Ζηνοβία, ἀδελφοί τε ἦσαν ἀλλήλοις τῷ αἵματι καὶ τὰ πνευματικὰ σύναιμοι. Κατεσχέθησαν δὲ ἐπὶ Διοκλητιανοῦ τοῦ βασιλέως, κατηγόρων τῶν τυχόντων αὐτοὺς τοῖς κρατοῦσιν ἐνδειξαμένων. Ἤγοντο δὲ ἐπὶ τῶν δικαστηρίων ἀλλήλων ἐχόμενοι χερσίν, ὡς κἀκεῖ τε ἀλλήλοις παρεῖναι, καὶ μὴ χωρίζεσθαι· ἐπεὶ καὶ τῆς ζωῆς οὐδεὶς ἦν αὐτοῖς κεχωρισμένος. Ἐρωτηθέντες δὲ εἰ Χριστιανοί, ὡμολόγουν ἀδεῶς· ὅθεν καὶ πολλαῖς περιήγοντο τιμωρίαις, ξέσμασί τε σωμάτων καὶ ἄλλοις κακοῖς. Αὐτὸς μὲν δὴ ὁ Ζηνόβιος θατέρων ἀπεκεφαλίσθη τρόπῳ, ἡ δὲ Ζηνοβία ζέοντι ὕδατι τὸ πρῶτον ἐνεβλήθη· εἶτα, ἐπεὶ σεσωσμένη κατεφαίνετο, τῷ ξίφει τὸν βίον κατέθετο. Καὶ εἰσὶν ἀμφότεροι μάρτυρες Χριστοῦ, ἐν Αἰγαῖς τῆς Κιλικίας, τελειωθέντες τῇ λ′ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός. XLVIII. Τοῦ αὐτοῦ μηνὸς λα′, μνήμη τοῦ ἁγίου Ἀποστόλου Σταχύος, Ἀμπλίου, Οὐρβανοῦ, Νάρκισσου, Ἀπελλοῦ καὶ Ἀριστοβούλου. Τοὺς σεπτοὺς καὶ θαυμαστοὺς τούτους ἄνδρας, οὓς ὁ θεῖος καὶ ἀπόστολος Παῦλος, ἔν τε τῇ πρὸς Ῥωμαίους ἐπιστολῇ καὶ ἄλλοθι, τοῦ οἰκείου ἀγαπητοῦ τε καὶ ἐκλεκτοῦ τετύχηκεν ἀξιώσας, πῶς ἂν ἀξίως τις ἐν βραχεῖ λόγῳ διεξέλθοι; Πλὴν ὅτι γε πάντες μαθηταὶ μὲν ἦσαν τοῦ Χριστοῦ, ἐν δὲ τοῖς μαθηταῖς πρόκριτοι, τῷ τε Παύλῳ συνηκολούθησαν, καὶ διάφορα μέρη τῆς οἰκουμένης ἐπελθόντες, εὐηγγελίσαντο τὸν Χριστόν. Καὶ ὁ μὲν Στάχυς, εἷς ὢν αὐτῶν, ἐπίσκοπος γέγονε Βυζαντίου· οἱ δὲ λοιποὶ τὴν κατὰ γένος αὐτοῖς εὐσέβειαν ἔχοντες, τοῦ ἐκείνου ζήλου τε καὶ βίου μέτοχοι γεγόνασι. Πάντες δὲ ἐν εἰρήνῃ τελειωθέντες, μνήμης ἀξιοῦνται τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ.
col. 1179–1180page 303 of 391
PG 114:1179εἴρηται (scripsit enim Jocus Constantinus) εἰ βασιλεὺς οὐ δεῖ παρὰ τοιούτων ἀνδρῶν δεομένους ἀπελαύνεσθαι· δεσπόζει γὰρ ἡμῶν ὁ Θεὸς καὶ αὐτοὶ δουλεύομεν. Ὁ δὲ Ῥωμανὸς εἶπε· «Εἰ Βασιλεύς, οὐχ ὁ κατὰ τόπον εἷς τυγχάνει βασιλεὺς, ἀλλ' ὁ τοῦ παντὸς ποιητὴς καὶ δεσπότης». Καὶ ταῦτα εἰπὼν προσηγάγετο αὐτοὺς καὶ τὴν εὐχὴν λαβὼν παρ' αὐτῶν, ἐγένετο εὐθὺς ἐλεύθερος τοῦ δεινοῦ πάθους· εἶτα συντελέσας τοὺς νόμους τοῦ θεοπαρόχου γάμου κατὰ νόμους θεοῦ, ζήσας ἔτη πολλὰ ἐν ἀγαθοπολιτείᾳ, καὶ πάντα τὰ τοῦ χριστιανισμοῦ πληρώσας, ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ βίου τούτου, τὸ ἀγαθὸν συναλλάξας τοῖς κρείττοσι. Μετὰ δὲ τὴν ὁσίαν τελευτὴν αὐτοῦ, ἦν πλῆθος ἱερέων καὶ μοναχῶν τῶν ἐν ὅλῃ τῇ γῇ Χριστιανῶν παρόντων, καὶ ἔθρηνον τὸν χωρισμὸν αὐτοῦ, καὶ ἡ πόλις ὅλη ἐστένεν ἐπ' αὐτῷ, λέγοντες· «Οὐαὶ ἡμῖν· στερούμεθα γὰρ τοιούτου δεσπότου τε καὶ πατρὸς ἀγαθοῦ». Ὁ δὲ εὐλαβὴς Ῥωμανὸς μεθ' ὅλης τῆς πόλεως ἐξεκόμισε τὸ ἅγιον αὐτοῦ λείψανον, ψαλμωδίαις τε καὶ ὕμνοις τιμήσας, καὶ ἔθαψεν αὐτὸ ἐν τῇ μονῇ ἐκείνῃ ἣν αὐτὸς ᾠκοδόμησεν. Πολλαὶ δὲ καὶ μετὰ τελευτὴν αὐτοῦ ἐδείχθησαν θαυμαστοὶ δυνάμεις, καὶ ἰάθησαν πολλοὶ ἀσθενοῦντες παρὰ τὸν τάφον αὐτοῦ· αἷς δὴ ὁ Χριστὸς τιμᾷ τοὺς αὐτὸν εἰλικρινῶς θεραπεύσαντας, καὶ κοινωνοὺς τῆς αὐτοῦ δόξης ποιεῖ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. (45) Νῦν δε οὕτω πρὸς λόγον τοῦτον ἐρχόμεθα, καθ' ὅτι δύνασθαι ἡμᾶς θεωρήσαντας τούτου γράψαι πολιτείαν, καὶ τοῖς ὁρῶσι παρασχεῖν ψυχῶν ὠφέλειαν, πρὸς ὅ φημι, ἀπὸ τοῦ Χρυσοστόμου πατρὸς ἡμῶν μεμαθηκέναι· τίνες οὖν ἦσαν, καὶ πόθεν ὡρμήθησαν, καὶ τί κατώρθωσαν ἐν τῷ βίῳ, καὶ ὁποίαν ὁδὸν τελεσφόρον εἰς οὐρανοὺς ἀνεφάνησαν, ἐφεξῆς δηλωθήσεται. Ἦσαν δέ τινες ἐπὶ τῶν χρόνων τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως Κωνσταντίνου, κατὰ τὴν Σικελίαν τὴν νῆσον οἰκοῦντες, ἄνδρες τρεῖς, εὐσεβεῖς καὶ φιλόθεοι, ἐξ αὐτῶν Ἀλφεῖος τε καὶ Φιλάδελφος ὡνομάζοντο, ὁ τρίτος δὲ κατὰ τὴν ἡλικίαν Κυπρίων. Οὗτοι πολλῶν μαρτυρικῶν ὁδοῖς ἐπελθόντων, αἰσίαν τέλεσαν μαρτυρίαν· ὧν τὴν ἀρίστην πολιτείαν, τε καὶ τὸν ἐπ' ἀρετῇ θαυμαστὸν βίον, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τρόπους, καὶ τέλος τὸ μαρτυρικὸν νῦν πρὸς ὑμᾶς ἄξιον ἔκθεσθαι. Ἐκ δὲ τῆς θεοφιλοῦς καὶ εὐσεβοῦς αὐτῶν ἀσκήσεως καὶ εὐαρέστου πολιτείας, ἤνεγκεν ἐπὶ βασιλέως Λικιννίου τοῦ ἀσεβοῦς διωγμοῦ αὐτοῖς ἐπελθόντος, σὺν ἄλλοις πολλοῖς, ἱερὸν μαρτύριον. Κατήγγελλε δὲ αὐτοὺς τῷ ἄρχοντι τοῦ τόπου εἷς τις Τερτύλλος ὀνόματι, ἐχθρός τε καὶ σοφιστής, κατὰ τὸν εὐαγγέλιον ῥητόν. Καὶ συλληφθέντες ὑπ' αὐτοῦ, πρὸς τὴν βασάνων ἀγωγὴν εἰσήχθησαν. Ὁ δὲ ἄρχων ἐπηρώτα αὐτοὺς, ἐν ποίᾳ πόλει διατρίβουσι· καὶ ἀπεκρίνατο Ἀλφεῖος· «Ἡ πόλις ἡμῶν ἄνω ἐστίν, ἡ ἐπουράνιος Ἱερουσαλὴμ, ἐν ᾗ Χριστὸς βασιλεύει εἰς τοὺς αἰῶνας». Ὁ δὲ ἄρχων ἐρωτᾷ αὐτοὺς λέγων· «Τίνος ἕνεκεν τοὺς θεοὺς καταφρονεῖτε;» Ἀπεκρίνατο δὲ Φιλάδελφος· «Ἡμεῖς οὐκ ἐσμὲν ἄφρονες ὥστε λίθοις καὶ ξύλοις προσκυνεῖν, χεροποιήτοις εἰδώλοις θύειν· ἀλλὰ Θεῷ προσκυνοῦμεν τῷ ποιήσαντι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν». Ἀπεκρίνατο δὲ ἅπαντα δεύτερον Κυπρίων· «Ἡμεῖς Χριστιανοί ἐσμεν, καὶ προσκυνοῦμεν τὸν ποιητὴν τοῦ παντός». Ὁ δὲ ἄρχων κελεύει αὐτοὺς εἰδώλοις θῦσαι, οἱ δὲ ἠρνήσαντο τοῦτο πρᾶξαι. Τότε κελεύει ὁ ἄρχων ξέεσθαι αὐτοὺς σιδηρᾶ ὄνυξι διὰ τοῦ σώματος, καὶ τὰ πλευρὰ κατατέμνεσθαι· ὅπερ ἐγένετο. Οἱ δὲ ἅγιοι εὐχαριστοῦντες τῷ Θεῷ τὴν βάσανον ὑπέμεινον.
εἴρηται (scripsit enim Jocus Constantinus) εἰ βασιλεύς, οὓς κατα μεγα εσκεμμένως καὶ δικαίως ἡλίκια ὅσα κόρη ἀκουσοῦ ἔχει τεκοῦσα· ἐν δὲ γεωμετρίᾳ γεωδαισίᾳ ἀστρονομίᾳ ταῖς κατ᾽ ἀφαίρεσιν μαθηματικαῖς ἐπιστήμαις ἐπαιδεύθη· Ἐν δὲ φιλοσοφίᾳ Θεολόγων τε καὶ φυσικῶν εὐθὺς ἐκεῖθεν εἰκάζει τις ἂν τοῦ ἀγαθοῦ τοῦ ὅλου κόσμου θεωρίαν ὁσίως. Οὗτος λοιπὸν ἐν ὅπλοις φρόνιμος καλῶς εἶναι, καὶ στρατηγικῶν ἐπεμελεῖτο μαθημάτων· ἐν δὲ ταῖς βουλευτικαῖς, ἐν αἷς τῶν πολέμων ἡ δύναμις ἀνθρωπίνη, θεσπεσίᾳ θεοδιδάκτῳ συνέσει, ὅτε ἐβούλετο, νόμῳ Θεοῦ καὶ βασιλεῦσι καὶ στρατηγοῖς παρεγύα μνήμης ὡσπερεὶ κανόνα· ἵνα μή τις ὑπόπτευε παρ᾽ αὐτοῖς εἶναι ζηλωτὴς τοῦ καλοῦ κατὰ θεόν. Τῶν δὲ κατὰ Συρίαν καὶ τοῦ Ἴστρου ποταμοῦ, ὡς ἔτι νέος ὢν στρατηλάτης, ἀεὶ ἐνίκα· καὶ εἰς ἄρχοντα μετεχειρίζετο, Θεοῦ χάριτι, τοὺς πολεμίους· ἐκ δὲ τοῦ ἐναντίου λαλεῖν ὅλοις πεποιηκότων ἐν ἐκκλησίαις, ἐρεύνας ἐδόκει ποιεῖν πρωτος εὐλαβῶς, εἰ τοῦ Θεοῦ τρόπον θεολογεῖ τις. Πλεῖστα δὲ πιστεύω τούτου μέγιστα ἐκεῖθεν φανερὰ εἰσπορεύεσθαι μόνον· ἐν τῷ τὸν Θεὸν ἀεὶ ποθεῖν, θεοσεβεῖ ψυχῇ ὀρθοδόξῳ τε, ὅτε θέλεις, τὸν εἶναι φυλάττων γεγωνυῖαν εὐχαριστίαν. Εἰ δὲ τούτοις ἐναντίος εὑρίσκηται ποτε, εἰπεῖν δεῖ γε· Ὅτι παρ᾽ ἀλλήλοις ἄπεισι, Θεὸν εἰπεῖν ποτ᾽ ἐκεῖ θέλουσιν. Ἀρνοῦμαι δ᾽ ὅτι πρός τινας ὑπ᾽ αὐτῶν ἐπαινεῖσθαί ποτε ἐλέγετο, λίαν ἄτοπον κατ᾽ αὐτοῦ· πρὸς τὸ ποιεῖν πᾶν εἴ τι δέοι. Ταύτης οὖν ἐκείνης τῆς ἀρετῆς ἐπ᾽ ὀλίγοις ἡμᾶς ἐδίδαξεν εἰρηκέναι περὶ αὐτοῦ· εἰς τὸ τῶν μελλόντων ἅπαντι πλῆθος εἶναι δυνάμει γνωριμώτατον· ἐκ τοῦ τοῦτον παρ᾽ αὐτοῖς εἶναι ἀεὶ πεφυλαγμένον. Νῦν δ᾽ ἔτι ταῦτα ἐκεῖ τοῦ ποτε πεμφθέντος Ῥωμαίων βασιλέως· καὶ μαρτύρων ἄξιος ἐπὶ τοῦτο θαυμαστῶς εὑρέθη ὅσιος. Καὶ πρὸς ἑαυτὸν δὲ τοῖς εἰρημένοις ἅπασιν ὅτι ἐν τούτοις πεφανέρωται, ὁσίως βεβαιώσαντος τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς· μᾶλλον δὲ καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἀποδεικνύντος αὐτόν, πολλαῖς ἐπὶ τοῖς κατορθώμασι χάρισιν ἐναργῶς σφραγίσαντος· ἐξ ὧν ὅτι τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα μεγάλως ἐκπληρώσας μέγαν ἀπεδείχθη· οὕτω δὲ πρὸς αὐτὸν τοῦ Θεοῦ σπεύδοντος· καὶ σεμνοπρεπῶς δι᾽ ὅλων ἡγνισμένου τοῖς ἁγιάσμασι· καὶ τοσούτοις κοσμήσαντος ταῖς κατὰ Θεὸν ἀρεταῖς· πρὸς ἃς οὐ ῥᾴδιον ἦν φθάσαι· οὐδ᾽ αὐτοῦ τοῦτ᾽ αὐτὸ τῆς εὐθείας ὁδοῦ μεταδιδόναι βουλόμενον εἰκότως ἡμᾶς ἐδίδαξε πεπαιδευκότος καλῶς· εἰς τελείωσιν ὑψίστης ζωῆς αὐτοῦ βαδίσαντος. Ἐκεῖθεν γὰρ ἅπαντα σφοδρότατα τῷ Θεῷ ἔσπευδε· καὶ καλῶς ὑπ᾽ αὐτοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς κατηγγέλθη· ἐκ τε τῆς θεολογίας τοῦ Χρυσοστόμου μνημειωδῶς ἐπαίρεσθαι βουλόμενον τε αὐτὸν καὶ τοὺς ἄλλους· Ἀλλ᾽ ἡμεῖς ὡς εἰκός, παρ᾽ αὐτοῦ τοῦτο ἐδιδάχθημεν, Νόμῳ Θεοῦ κατὰ πάντα βαδίζοντες· ὡς γὰρ οὐδεὶς ἄλλος ἐπ᾽ αὐτοῦ τοιαῦτα ποτε ἐν τοῖς Χριστιανοῖς ἀνεδείξατο· καθ᾽ ὧν ἐπαινεῖν ἅπαντα δεῖ, μηδ᾽ ἄλλως ταῦτ᾽ εἰρηκέναι δυναμένους.
col. 1185–1186page 304 of 391
PG 114:1185μέν τινα παθημάτων. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης ἐπὶ τῆς γῆς παρεπιδημήσας, Κεφαλαίων μὲν τοῦ καινοῦ σεαυτὸν ἔδωκε, ἵν᾽ ὑπ᾽ αὐτῶν κατὰ σάρκα πάθοι, τοῦ διὰ πάντα τελέσαι τὸ μυστήριον· ἐρημίας δὲ ὑπεχώρει, ἵν᾽ εἰς τὴν τελειοτάτην θεωρίαν ἀναχθῇ. Καὶ οὗτος τοίνυν ὁ θαυμαστὸς ἀνὴρ πρὸς μὲν τὰς τῶν ἐναντίων ἐπιβουλὰς ἀνδρείως ἀντέτεινε, καὶ ζῆλον θεοῦ πολλάκις ἐπεδείξατο θερμόν. Ἐρήμοις δὲ ταῖς κατοικίαις ἐμφιλοχωρῶν, σχολὴν ἦγεν ἱερὰν καὶ θείαν θεωρίαν. Ἐπεὶ οὖν ἀξίως τοῦ Θεοῦ τὸν βίον διήνυσεν, ἠξιώθη καὶ θαυμάτων ἐπιδείξεως ἀξιόχρεων. Τοῦτο γὰρ εἶδος χάριτος ὁ τῶν ἀγαθῶν χορηγὸς τοῖς ἀξίοις αὐτοῦ δωρεῖται, τοὺς μὲν κατ᾽ αὐτὸν βεβιωκότας γνωρίζειν, τοὺς δὲ ἄλλους ἐπισπᾶσθαι τῇ τῶν θαυμαστῶν ἔργων ἐκπλήξει πρὸς τὴν αὐτὴν ἀρετήν. Ἐκεῖθεν δὴ καὶ τοῦτον εὐθύμου ψυχῆς εἰς τὸν πλοῦτον τῶν θεικῶν χαρισμάτων ἐδωρήσατο. Πολλοὶ γὰρ πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενοι, καὶ τῆς εὐχῆς αὐτοῦ μεταλαβόντες, ἀπήλαυσαν τῶν ποθουμένων· ὧν οὐκ ὀλίγοι νοσοῦντες ἐθεραπεύθησαν, ἄλλοι δαίμοσιν ἐνοχλούμενοι ἐλευθερίαν τε καὶ σωφροσύνην ἐκτήσαντο. Ὅτε δὲ τοῦ ζῆν ἀπαλλάττεσθαι ὥρα ἐπέστη, μεθ᾽ ἱκανῆς εὐθυμίας τε καὶ προθυμίας πρὸς τὸν δεσπότην Χριστὸν ἐχώρησε, ψυχὴν αὐτῷ τὴν ἱερὰν παραθέμενος, ἣν ἀλύπως ἐν τοῖς κακοῖς τούτοις διεφύλαξε, καὶ πάσης κηλίδος ἐλευθέραν Θεῷ τῷ κτίσαντι παρέδωκε. Ν. Ὁ γὰρ μακάριος οὗτος καὶ πολυΰμνητος Ἰωάννης ὁ πρόδρομος, βίον μὲν ἐβίωσεν ἀσκητικὸν καὶ φιλόσοφον, ζηλωτὴς δὲ τῶν ἱερῶν γενόμενος ἐλέγχων, τὴν ἀσέβειαν τοῦ Ἡρώδου φανερῶς ἤλεγχεν· ὅθεν δεσμίων μερίδα μετέσχε. Καὶ πολὺ τοῦ σώματος ἐπιμελούμενος τῇ προσευχῇ, τέλος ὑπομείνας ἐν ἐρήμοις ἁγίαις μαρτυρίαν ἐτελέσθη, ὡς ἀποκεφαλισθεὶς διὰ τὴν ἱερὰν μαρτυρίαν τῆς ἀληθείας. Τὸ δὲ τίμιον αὐτοῦ σῶμα κηδευθὲν εὐλαβῶς, οὐκ εἴα λύπην εἰς τοὺς τιμῶντας εἰσελθεῖν, ἀλλ᾽ ἐναντίον εὐφροσύνης γέμον ἐφαίνετο, τοῖς εὐσεβῶς αὐτῷ προσερχομένοις ἰάσεις παρέχον καὶ τὰ λοιπὰ τῶν θείων δωρεῶν. Π. Τῷ δ᾽ ἑξῆς τοῦ βίου πεφύκασι, τελέσας δεύτερον ἔτος τῆς τοῦ ζῆν ἀπαλλαγῆς, δοκίμῳ τε βίῳ τοῦτον τὸν χρόνον δεδαπανηκὼς, καὶ πλούτῳ τῶν κατορθωμάτων κεκοσμημένος. Ὁ δὲ γε τοῦ Σωτῆρος ἀπόστολος ἐπωνυμίαν τε ἔσχεν, ὡς ἐκ τοῦ Κυρίου μεμαρτυρημένην τὴν ἑαυτοῦ πίστιν, ἐκ δὲ τοῦ μαρτυρίου πολλὴν εἴληφεν εὐλαβείαν καὶ μακαρισμόν, ταύτην καρπωσάμενος τιμὴν ἐκ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Τοῦτον οἱ τῆς Ἐκκλησίας πατέρες ἐδόξασαν καὶ ὕμνησαν, ἐν εὐσεβείᾳ τε καὶ τῇ τῶν θαυμάτων ἐπιδείξει γνωριζόμενον. Ὧν τοῖς εὐχαῖς κἀμεῖς ὁδηγηθέντες εἰς τὴν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν, εὐαρεστήσωμεν Θεῷ· ᾧ πρέπει δόξα καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
πολλοῖς κατεφαίνετο· ὃς μὴ μόνον τὴν σωτηρίαν τῶν ψυχῶν τὴν τοῦ πνεύματος εἶχεν λέγω, ἐν ᾗ οὐκ εἶχε τὸν κοπιᾶσαι ὁμολογουμένως ἔνδον ἐν ἑαυτῷ, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἐφεώρα σωτηρίαν· ὡς παρ' αὐτοῦ θεραπεύεσθαι τοὺς νοσοῦντας· καὶ μηδένα τῶν αἰτούντων τὴν ἴασιν ἀπιέναι κενόν. Τούτων δὲ τοιούτων ὄντων, καὶ πολλῶν προσερχομένων τῷ ἁγίῳ πρὸς θεραπείαν ψυχῆς καὶ σώματος, συνέβη καί τινα τῶν ὁμοχώρων αὐτῷ προσελθεῖν, Εὐλόγιον τοὔνομα, ὃς εἰχε λεπρὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, καὶ τοῦτον ἐξ ἐλέους ἀναλαβών, ἔτρεφε, καὶ διηκόνει αὐτῷ, ἐπὶ πολλοὺς χρόνους. Ἐδυσχέραινε δὲ λίαν ὁ λεπρὸς, καὶ πολὺ κατηγόρει τοῦ Εὐλογίου, ὡς οὐ παρεχομένου αὐτῷ τὰ πρὸς χρείαν ἱκανῶς. Ὃ δὲ Εὐλόγιος ὑπέφερε γενναίως, καὶ θεραπεύων αὐτὸν ἐκαρτέρει. Χρόνου δὲ πολλοῦ παρελθόντος, ἀπεῖπε τῷ πράγματι ὁ Εὐλόγιος, καὶ ἦλθε πρὸς τὸν ἅγιον Ἰωάννην, καὶ παρεκάλεσεν αὐτὸν ἐπιτρέψαι αὐτῷ καταλιπεῖν τὸν λεπρόν· μὴ δυνάμενος γὰρ τὴν τούτου χαλεπότητα φέρειν. Ὁ δὲ ἅγιος ἐπέπληξεν αὐτῷ, λέγων· Τί ποιεῖς, ὦ Εὐλόγιε; ὁ θεὸς γὰρ εἶδέ σε κατορθοῦντα, καὶ δεξάμενος τὸν λεπρὸν τοῦτον ἐποίησεν αὐτὸν κοινωνὸν τῆς σωτηρίας σου, καὶ τῆς ἀσκήσεώς σου. Σὺ δὲ νῦν θέλεις ἐγκαταλιπεῖν αὐτόν; Ἴσθι γοῦν ὅτι, ἂν τοῦτο πράξῃς, τοσοῦτον ἀπολεῖς, ὅσον ἐν τοσούτοις ἔτεσιν ἐκτήσω. Ταῦτα ἀκούσας Εὐλόγιος, ἐπὶ πλεῖον ἐτράπη, καὶ ἐγκαρτερήσας μέχρι τέλους τῷ λεπρῷ, τὸν μισθὸν τῆς θείας φιλανθρωπίας ἐκομίσατο. Τοιοῦτος ἦν ὁ μέγας Ἰωάννης, ὁ Ἐλεήμων ἐπικληθείς· τοσαύτας τελέσας χάριτας, ἡλίκας ἡμεῖς κατηριθμήσαμεν· καὶ πλείους ἔτι. Τελευτᾷ δὲ ἐκεῖσε ἐν Ἀμαθοῦντι τῆς Κύπρου, ἔνθα καὶ ἔμελλε τελευτᾶν κατ' ἀποκάλυψιν αὐτῷ δηλωθεῖσαν. Ἀπεκαλύφθη γὰρ αὐτῷ ἐν ὁράματι ὁ τόπος ἔνθα ἔμελλε τελευτᾶν· καὶ οὕτω συνέβη· ἐν εἰρήνῃ τελειωθεὶς, μετέστη πρὸς κύριον. Τ' τοῦ αὐτοῦ μηνὸς, βίος καὶ πολιτεία τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου. Εὐθύμιος ὁ μέγας, ἐν τῇ χώρᾳ τῆς Ἀρμενίας τεχθεὶς, τοκέων ἦν εὐγενῶν τε καὶ θεοφιλῶν. Πατὴρ μὲν αὐτοῦ Παῦλος, μήτηρ δὲ Διονυσία· οἳ καὶ πολλοῖς χρόνοις τεκνογονίας ἄμοιροι ἦσαν. Εὐξαμένων δὲ αὐτῶν τῷ θεῷ, φωνὴν ἐδέξαντο λέγουσαν, ὅτι ὁ τικτόμενος αὐτοῖς υἱὸς πολλοῖς ἔσται εὐθυμίας αἴτιος· ἀφ' οὗ καὶ Εὐθύμιος ἐκλήθη. Τεχθεὶς δὲ οὗτος, καὶ τρεφόμενος ὑπὸ τῶν γονέων ἐν παιδείᾳ θεοσεβείας, εἰς ἡλικίαν ἔφθασε τριετίας, ἡνίκα καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ Παῦλος ἐτελεύτησεν. Ἡ δὲ μήτηρ αὐτοῦ Διονυσία, κατεπιστεύσασα τὸν παῖδα Ὀτρίῳ τῷ ἐπισκόπῳ Μελιτηνῆς, ὅστις ἦν ἀδελφὸς τοῦ ἀποθανόντος Παύλου, αὐτὴ δὲ εἰς μοναστήριον ἀπῄει, ἐν ᾧ τὸν λοιπὸν τοῦ βίου χρόνον διέτριψεν. Ὁ δὲ ἐπίσκοπος ἐκεῖνος, ἐν ᾧπερ εἶχε σχολῇ, τοῦτον ἐξεπαίδευσε, καὶ τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀγάπην ἐνεφύτευσε ταῖς τούτου ψυχαῖς. Καί ποτε ἀπῆλθε βουλόμενος ἐπισκέψασθαι τὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἄνδρα, ἐρημίτην Ἀκάκιον ὀνόματι, ὃς εἶχε μαθητάς τινας ἐν τοῖς σπηλαίοις τῆς ἐρήμου ἀσκοῦντας. Ὧν τὴν ἐκεῖ ζωὴν θεασάμενος, τοσοῦτον ἠράσθη τῆς ἐκεῖ πολιτείας, ὡς ἀπεκδύσασθαι ταχέως τοῦ κόσμου, καὶ τῆς κατεχούσης αὐτὸν ἡδονῆς. Γενόμενος δὲ ἐτῶν εἴκοσι καὶ ἑνός, ἀπῆλθε πρὸς τὸν ἅγιον Ἀκάκιον, καὶ τῇ ἀσκήσει τῶν ἐκεῖ ὁσίων ἑαυτὸν προσέρριψε. Καὶ ἐπὶ τριετίαν ἐκεῖσε διατρίψας, ἄνεισιν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐπὶ τῷ προσκυνῆσαι τοὺς ἁγίους τόπους. Καὶ τοῦ ἁγίου τάφου προσκυνήσας, καθεσθεὶς εἰς μοναστήριον, γνωρίζεται τῷ μεγάλῳ Θεοκτίστῳ, ὃς ἦν τότε ἐκεῖ τε καὶ μετ' αὐτοῦ ἡσυχάζων, ἐπὶ κεφαλαίου ἐκεῖ τυγχάνων. Διαλεχθεὶς δὲ μετ' αὐτοῦ, καὶ γνοὺς τοῦτον θεοφιλῆ, ἐμεινε μετ' αὐτοῦ εἰς τὴν ἔρημον. Ἐκεῖ δὲ ζῶντες ἀμφότεροι ἐν ἀσκήσει, συνέβαινεν αὐτοῖς ἐν ταῖς ἑορταῖς ἀνιέναι ἐν Ἱεροσολύμοις. Καὶ ἅπαξ πορευόμενοι τὴν εἰς Ἱεροσόλυμα ὁδὸν, ἰδοὺ Σαρακηνοὶ παῖδες, τέσσαρες τὸν ἀριθμόν, ἔχοντες ἄνθρωπον χρονίως ἀσθενοῦντα καὶ βαρέως νοσοῦντα, ἤγαγον αὐτὸν πρὸς τὸν ὅσιον, παρακαλοῦντες θεραπεῦσαι αὐτόν. Ὁ δὲ ὅσιος, οἰκτείρας αὐτοὺς, ηὔξατο ὑπὲρ τοῦ νοσοῦντος· καὶ εὐθὺς ὑγιὴς ἐγένετο. Τοῦτο δὲ τὸ θαῦμα ἐκπλήξαν τοὺς Σαρακηνοὺς, τῆς τε τοῦ ὁσίου πίστεως καὶ ἁγιότητος ἐφελκύσατο αὐτοὺς εἰς ἔρωτα· καὶ οἱ τέσσαρες τὸν ἀριθμὸν ὄντες Σαρακηνοὶ παῖδες τὸν Χριστὸν ἐπίστευσαν, καὶ διὰ τοῦτο τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἠξιώθησαν.
« first‹ prevPage 4 of 5next ›last »
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View