fi!ei posse-sore ejus dominium acquiritur. Hæc au- / σχολάζον ψυχῇ νεμόμεθα, και φυσικῶς αὐτὸ σὲ κατtem locum non habent in iis quæ ad captivos pertincnt; et ideo qui ea detinent, et non restituunt, nt superius dictum, citra ullam distinctionem, et tenentur, et puniuntur. ἔχομεν· τὸ δὲ προβερέλικτον οὐδὲ νομίμως οὐδὲ φυ σικῶς κατέχομεν· καὶ διὰ τοῦτο δεσπόζεται παρά τοῦ καλῇ πίστει νεμηθέντος αὐτό. Ταῦτα δὲ χώραν οὐκ ἔχουσιν ἐπὶ τῶν ἀνηκόντων τοῖς αἰχμαλωτισθείσι· καὶ διὰ τοῦτο οι κατέχοντες αὐτὰ καὶ μὴ ἀποκαθιστώντες, ὡς ἄνωθεν εἴρηται, ἀδιαστίκτως καὶ ἐνέ χονται καὶ κολάζονται. Zonar. Ne quispiam se ipsuɛn seducat, quasi rem ΖΩΝΑΡ. Ὅτι μὴ ἐξαπατάτω τὶς ἑαυτόν, ὡς εὑρὼν fratris projectam fortasse planeque neglectain inveτὸ τοῦ ἀδελφοῦ πράγμα ερριμμένον ἴσως καὶ ἀνεπι aerit. Nam etsi ita inveniat ipsam, lucrari haud fas μέλητον κείμενον. Κἂν γὰρ οὕτως εὕρῃ αὐτὸ, οὐκ est, sibique rem alienam vindicare, etiamsi forte έξεστι κερδῆσαι αὐτὸ καὶ οἰκειώσασθαι τὸ ἀλλότριον· ignoret dominuïn; sed illam sumere oportet, ac κἂν ἴσως ἀγνοῇ τὸν δεσπότην τοῦ πράγματος· χρεω usque illam dominus norit ac requirat, servare. στεῖ γὰρ λαβεῖν αὐτό, καὶ φυλάξαι ἕως ὁ κύριος αυτ Tum Deuteronomii ac Exodi locos profert, ita disτοῦ γνῷ καὶ ζητήσῃ αὐτό. Καὶ τὰ τοῦ Δευτερονομίου re:ens: Si pacis tempore frater tuus, aut inirnicus καὶ τὰ τῆς Ἐξόδου ἐπάγει λέγων ὅτι, Ἐὰν ἐν καιρῷ tuus ex negligentia rem suam perdat, haud fas est, ειρήνης ὁ ἀδελφός σου ἢ ὁ ἐχθρός σου ἐκ ῥαθυμίας si cam invene:is, tibi propriam vindicare, sed ei ἀπολέσῃ τὸ ἴδιον, οὐκ ἔξεστί σοι εὑρόντι αὐτὸ κέρqui perdidit servari antiqua lex jubet; quanto maδος ίδιον ποιήσασθαι, ἀλλὰ ἐπανασῶσαι τῷ ἀπολέ gis si res inveneris fratris tui qui aufugit, aut in σαντι αὐτὸ ἀπαιτῇ κατὰ τὸν νόμον τὸν παλαιόν servitutem abductus est, ab ipso relictas, servaro πόσῳ μᾶλλον, ἐὰν τοῦ φεύγοντος ἀδελφοῦ σου ἢ τοῦ ¡¡las ac infortuniis presso reddere oportebit? αἰχμαλωτισθέντος εὑρήσεις πράγματα παρ' αὐτῶν εγκαταλειφθέντα, χρή σε φυλάξαι αὐτὰ καὶ ἀπτουν καὶ τῷ δυσπραγοῦντι; CANON V. • Αλλοι δὲ ἑαυτοὺς ἐξαπατῶσιν, αντὶ τῶν ἰδίων • τῶν ἀπολομένων & εὗρον ἀλλότρια κατέχοντες· ἵνα · ἐπειδὴ αὐτοῖς Βοράδοι καὶ Γότθοι τὰ τοῦ πολέμου · εἰργάσαντο, αὐτοὶ ἄλλοις Βοράδοι και Γότθοι για • νώνται. Απεστείλαμεν οὖν τὸν ἀδελφὸν καὶ συγγέ ι ροντα Εὐφρόσυνον διὰ ταῦτα πρὸς ὑμᾶς, ἵνα και ● Alii autem seipsos seducunt, pro propriis quæ • perierunt, aliena quæ invenerunt, detinentes: ut quoniam Boradi et Gothi eis hostilia fecerunt, • ipsi sint aliis Boradi et Gothi. Propterea ergo ‹ fratrem et consenem nostrum Euphrosynum að ‹ vos misimus, ut secundum formam quæ hic est, • et ipse det similiter, et quorum accusationes ad- Cι τὰ τὸν ἐνθάδε τύπον καὶ αὐτὸς δώῃ ὁμοίως καὶ • mittere oporteat, et quos a precibus abdicare. › · ὧν δεῖ τὰς κατηγορίας προσίεσθαι, καὶ οὓς δεῖ ἐκ- • κηρύξαι τῶν εὐχῶν.» BALS. Postquam sanctus, quæ erant consentanea ΒΑΛΣ. Απολογησάμενος ὁ ἅγιος τὰ εἰκοτα πρὸς respondit iis qui dicebant se ut disjectas et negle- τοὺς λέγοντας, ὡς ἐῤῥιμμένα καὶ ἀτημέλητα εὑρεῖν etui habitas res captivorum iuvenisse et propterea τὰ τῶν αἰχμαλωτισθέντων πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο va sibi vindicasse; nunc iis respondet, qui, quæ ad Ιδιώσασθαι αὐτά· ἄρτι ἀπολογεῖται πρὸς τοὺς ἀντι- «aptivos pertinebant, pro iis quæ sibi ab hostibus ποιουμένους τῶν διαφερόντων τοῖς αἰχμαλωτισθεῖσιν f rius ablata fuerant, vindicabant. Dicit enim et hoc ἀντὶ τῶν φθασάντων παρὰ τῶν πολεμίων ἀφαιρεθῆναι esse fraudemn et 31 inanem prælestum. Neque enim πραγμάτων αὐτῶν. Φησὶ γὰρ ὡς καὶ τοῦτο ἀπάτη ¡quum est, ut qui ex bello barbarico detrimentum ἐστὶ καὶ ματαία πρόφασις. Οὐδὲ γὰρ δίκαιόν ἐστι acceperint, non toleranter ferant, sed sint ipsi hostes τούτους γεγονότας παρανάλωμα πολεμίου βαρβαρικού fratrum, et alii in ipsos barbari appellentur. Pro- μὴ καρτερῆσαι, ἀλλὰ γενέσθαι αὐτοὺς πολεμίους pterea, inquit, misimus ad vos fratrem Euphrosy- τῶν ἀδελφῶν, καὶ χρηματίσαι εἰς τούτους άλλους num, ut juxta formam hic traditam, seu quemad- η βαρβάρους. Διὰ ταῦτα ἀπεστείλαμεν, λέγει, τὸν ἀδελ modum hic fecimus, isthic quoque det formam ut φὸν Εὐφρόσυνον πρὸς ὑμᾶς, ἵνα κατὰ τὸν ἐνταῦθα sic vos faciatis. Deinde dicit: Euphrosynus vos do- τύπον, ήγουν, καθὼς ἡμεῖς ἐνταῦθα ἐποιήσαμεν, cebit quosnam et adversus quos accusantes admit- δώῃ τύπον καὶ αὐτόθι ὥστε οὕτω ποιεῖν ὑμᾶς. Εἶτά tere, et quosnam ab Ecclesia et fidelium commuφησιν ὡς ὁ αὐτὸς Εὐφρόσυνος αναδιδάξει τίνας δεί nione abdicare oporteat. προσδέχεσθαι κατηγορούντας κατά τινων, καὶ τίνας χρὴ ἀποκηρύττειν τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς κοινωνία; τῶν πιστῶν. ZONAR. Nonnulli, inquit, amissis rebus suis, 20 aliena invenientes, pro iis quæ amiserunt ea detinere se asserunt, seipsos decipientes. Quod enim, ait, illis fuere hostes barbari, hoc ipsi funt fratri bus. Barbari res illorum rapuerunt, ac illi fratrum. Propterea, inquit, [Euphrosvnum ad vos misimus, un secundium formam hic observatam vos quoque ΖΩΝΑΡ. Τινές, φησίν, ἀπολέσαντες οἰκεία πράγ ματα, καὶ εὐρόντες ἀλλότρια, λέγουσι κατέχειν αὐτὰ, ἀνθ' ὧν ἀπώλεσαν, ἐξαπατῶντες ἑαυτούς. Οπερ γάρ, φησίν, ἐγένοντο ἐκείνοις οἱ πολέμιοι βάρβαροι, τοῦτο γίνονται αὐτοὶ τοῖς ἀδελφοῖς. Ηρπασαν οἱ βάρβαρο τὰ ἐκείνων, κἀκεῖνοι τὰ τῶν ἀδελφῶν. Διὰ ταῦτα ἀποστείλαμεν, λέγει, ἵνα κατὰ τὴν ἐνταῦθα τύπω,

IN EPIST. S. GREGORII NEOC.ESAR. καὶ αὐτόθι ὥστε οὕτως ὑμᾶς ποιεῖν, καὶ τίνας δεῖ κατηγοροῦντάς τινων προσδέχεσθαι, καὶ οὓς ἐκκηρύξαι, ήγουν τίνας τῆς Ἐκκλησίας ἐξῶσαι, καὶ τῶν πιστῶν χωρίσαι, ὥστε μή συνεύχεσθαι αὐτοῖς. Τίνας δὲ δεῖ κατηγοροῦντας προσδέχεσθαι, τὸ ἔκτον κεφάλαιον τῆς δευτέρας οικουμενικῆς συνόδου δι δάσκει. Αναγνωστέον καὶ τὰ ἐκεῖ γεγραμμένα. • Περὶ τῶν βία κατεχόντων τοὺς ἐκ τῶν βαρβάρων • αἰχμαλώτους. Απηγγέλθη δέ τι ἡμῖν καὶ ἄπιστον · ἐν τῇ χώρᾳ ὑμῶν γενόμενον, πάντως που ὑπὸ · ἀπίστων καὶ ἀσεβῶν καὶ μὴ εἰδότων μηδὲ ὄνομα • Κυρίου, ὅτι ἄρα εἰς τοσοῦτόν τινες ὠμότητος καὶ · ἀπανθρωπίας προεχώρησαν, ὥστε τινὰς τοὺς δια- • φυγόντας αἰχμαλώτους βία κατέχειν. ᾿Αποστείλατε illic faciatis, et quorum accusationes et contra quos oporteat admittatis, et quos decet abdicetis, hoc est ejiciatis ab Ecclesia, alque a fidelibus segregetis, ue cum ipsis una precentur. Porro quorumnam accusationes almittenda sint, sextum secundæ acumenicæ synodi caput docet. Legantur etiam quæ ibi scripsimus. CANON VI. ● De iis qui captivos ex barbaris fugientes vi deti- • nent. Denuntiatum autem est nobis quidpiam in- • credibile in vestra regione factum esse, omnino ab infidelibus et impiis, et qui ne nomen quidem ‹ Domini novere; quod nonnulli eo inhumanitatis crudelitatisque processere, ut captivos aliquos qui ‹ effugerunt, vi retineant Mittite aliquos in re- • τινας εἰς τὴν χώραν, μὴ καὶ σκηπτοὶ πέσωσιν ἐπὶ Β• gionem, ne vel fulinina in eos cadant qui hæc 4 τοὺς τὰ τοιαῦτα πράσσοντας.» ΒΑΛΣ Ἔμαθεν ὁ ἅγιος ως τινες ὀρθόδοξοι αιχμάλωτοι, τὰς βαρβαρικὰς χεῖρας διαφυγόντες, κατέχονται ὑπό τινων κατὰ βίαν, καὶ οὐ παραχωρούνται οἴκαδε ὑποστρέψαι. Φησὶν οὖν πρὸς οὓς ἀπεστάλη το ἐπιστολιμαῖον τοῦτο γράμμα, ὡς τοῦτο καὶ ἄπιστον ἐλογίσθη αὐτῷ· ἔργον γάρ ἐστιν ἀπίστων καὶ ἀσε 6ῶν. Εἰ δὲ γέγονεν, ἀνεκδίκητον οὐκ ἔσται. Διὸ καὶ ὀφείλουσι τὰ περὶ τούτου πολυπραγμονηθῆναι, καὶ ἀποστείλαι εἰς τὴν χώραν καὶ ἐρευνήσαι. Νομίζει γὰρ ὡς καὶ σκηπτός, ήγουν πῦρ, ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔπεσε, καὶ κατέφλεξε τοὺς ταῦτα πράσσοντας. ΖΩΝΑΡ. Τινές, φησὶν ὡς ἐμάθομεν, αἰχμαλώτους διαφυγόντας τοὺς πολεμίους, βίᾳ κατέχουσιν· οἵτινες πάντως ἄπιστοί εἰσι καὶ ἀσεβεῖς, καὶ οὐδὲ Θεοῦ ἐπίγνωσιν ἔχουσιν. Απαιτεῖ οὖν ὁ ἅγιος τοὺς πρὸς οὓς γράφει, ἀποστείλαι εἰς τὴν χώραν καὶ ἐρευνῆσαι περὶ τοῦ πράγματος, ἵνα μὴ πῦρ, φησίν, ἐξ οὐρανοῦ πέσῃ καὶ καταφλέξῃ τοὺς ταῦτα πράσσοντας. Τοῦτο δὲ εἶπε, τὴν ἀτοπίαν δεικνύων τῆς πράξεως. • Περὶ τῶν ἐγκαταλεχθέντων τοῖς βαρβάροις, καὶ • άτοπά τινα κατὰ τῶν ὁμοφύλων τολμησάντων. Τοὺς · μὲν οὖν ἐγκαταλεχθέντας τοῖς βαρβάροις καὶ μετ' · αὐτῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ ἐπελθόντας, ἐπιλαθομένους, • ὅτι ἦσαν Ποντικοὶ καὶ Χριστιανοί, ἐκβαρβαρωθέν «τας δὲ ὡς καὶ φονεύειν τοὺς ὁμοφύλους ή ξύλῳ · ἀγχόνῃ, ὑποδεικνύναι δὲ ἡ ὁδοὺς ἡ οἰκίας ἀγνοοῦσι · τοῖς βαρβάροις· καὶ τῆς ἀκροάσεως ἀπεῖρξαι δεῖ, · μέχρις ἂν κοινῇ περὶ αὐτῶν τι δόξῃ συνελθοῦσι τοῖς ι ἁγίοις, καὶ πρὸ αὐτῶν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι.» ΒΑΛΣ. Τους μέντοι μετὰ τὸ αἰχμαλωτισθῆναι τοῖς βαρβάροις όμοφρονήσαντας, καὶ μετ' αὐτῶν οἷον βαρταρωθέντας, καὶ τοὺς ὁμοφύλους Χριστιανούς φονεύσαντας, ἢ ὁδοὺς ἀγνοουμενας τοῖς βαρβάροις, και ἀπαγούσας εἰς Χριστιανοὺς ὑποδείξαντας, ἡ οἰκίας τούτων καταδήλους τοῖς πολεμίοις ποιήσαντας, μηδέ εἰς ἀκρόασιν τῶν θείων δοξολογιών παραδεχθῆναι διαρίζεται· ἀλλὰ ἔξω παντελῶς τῆς ἐκκλησίας ἵστα σθαι αὐτοὺς ἐν τόπῳ προσκλαιόντων πάντως μετά τὴν ἐξομολόγησιν ἢ τὴν καταδίκην, ἕως ἂν σκοπήσωσιν οἱ ἅγιοι περὶ αὐτῶν κοινῇ συνελθόντες. Αγίους • agunt.» BALS. Accepit sanctus quod quidam captivi orthodosi, postquam manus barbaricas evasere, vi a quie busdam detinentur, nec donum reverti sinuatur. Dicit ergo iis, ad quos scriptum hoc epistolare missum est, quod hoc ei incredibile visum est: est enim infidelium et impiorum opus. Sin autem factum est, non remanebit impunitum. Et ideo debent hæc diligenter inquiri, et mitti in regionem qui bæc perscrutentur. Existimat enim, quod etiam fulmen seu ignis sit casurus, et eos qui hæc agunt exusturus. ZONAR. Nonnulli, inquit, ut didicimus, captivος ex hostibus diſſfugientes vi retinent: qui sunt oinChino inβdeles et impii, neque vel Deum uorunt. Profile sanctus vir ab iis ad quos scribit, postulat milti in regionem homines qui de hac re inquirant; inquit, ignis cadat cœlitus, ac eos qui bæc agunt absumat. Hoc autem dixit, facinoris gravita Lein indicans. ne, 32 CANON VII. • De iis qui inter barbaros annumerati sunt, et • absurda quædam in eos qui sunt sui generis fecee runt. Eos itaque qui inter barbaros enumerati ‹ sunt, et cum eis in captivitate invaserunt, obliti • se esse Ponticos et Christianos, efferati autem ● barbarique redditi, ut et eos qui sui sunt generis, ‹ vel ligno vel suffocatione interficiant, vias autem ‹ vel domos nescientibus barbaris ostendant; etiam ‹ ab auditione arcere oportet, donec de iis cun- ● gregatis sauctis aliquid communiter visum fuerit, • et ante eos sancto Spiritui. BALS. Eos quidem qui postquam captivi facti sunt, barbaris consenserunt, et cum eis veluti barbari effecti sunt, et sui generis Christianos iuterfecerunt, vel vias barbaris ignotasvet ad Chri stianos ducentes ostenderunt, vel eorum æles ho stibus manifestas fecerunt, ne ad divinarum quidem laudum auditionem admittendos esse decernit: sed eos omnino extra ecclesiam statui in loco deflenμum, post confessionem scilicet vel coudemnationem, donec sancti simul congregati de iis coinmumiter statuerint. Sanctos autem episcopos appel-

lat. Illud auten, ante ipsos sancto Spiritui, sub- δὲ τοὺς ἐπισκόπους καλεῖ. Τὸ δὲ, πρὸ αὐτῶν τῷ ἁγίῳ junxit, ostendens, quod quæcunque in communi consideratione ab episcopis dispensantur et statuuntur, Spiritus sanctus ea suggerit. Et lex quidem ecclesiastica ipsos sic punit. Lex vero civilis eos majestatis crimini subjicit. Dicit enim primum caput, 36 cit., ex lib.: Lex majestatis similis est legi de sacrilegio. Et tenetur ea, qui adversus populum Romanum commisit, et qui dolo malo curavit injussu principis obsides interimi; vel ut armati homines in urbe sint adversus rempublicam, vel ut loca aut templa occupentur, vel seditiosus fat can ventus, vel ut occidatur magistratus, et ad hostes nuntium vel litteras misit, vel signa eis dedit, aliove modo eis tulit auxilium, et qui sollicitavit vel concitavit milites ad seditionem vel turbam contra rempublicam. Et cap. 3 ejusdem tit. et lib.: Qui hostes sollicitavit, et eis rempublicam tradidit, capite punitur. Εt deinceps disserit caput de aliis quibusdam similibus. Et hæc quidem de iis qui in captivitatem abducti sunt, et hostibus consenserunt, et de iis itidem qui non in captivitatem abðucti sunt, cum hostibus tamen consenserunt, et adversus Romanum imperium conspirarunt. Qui autem cum iis qui terram mareque depopulantur, una depredati sunt, magis, ut mibi videtur, punientur, quia major est eorum improbitas. Hostes enim aperta fronte, et nudo, ut aiunt, capite bellum comparant; latrones autem clam et occulte inopinatam czdem moliuntur. Quanto ergo prævisi periculi pugna levior est inopinato malo, tanto hostium insultus est tolerabilior latronum insidiis. Πνεύματι, επήγαγε, δεικνύς, ὅτι ὅσα ἐν κοινῇ διασκέψει οικονομούνται παρὰ τῶν ἐπισκόπων, τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὑποτίθησιν αὐτά. Καὶ ὁ μὲν ἐκκλησιαστικός νόμος οὕτω τούτους κολάζει· ὁ δὲ πολιτικὸς τῷ περὶ καθοσιώσεως εγκλήματι καθυποβάλλει τους τοιούτους. Φησὶ γὰρ κεφάλ. α' τοῦ λγ τίτλου του Ε' βιβλίου Ὁ περὶ τῶν ἐπιβούλων νόμος όμοιός ἐστι τῷ περὶ Ιεροσυλίας. Καὶ ἐνέχεται αὐτῷ ὁ κατὰ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δήμου πλημμελήσας, καὶ σπουδάσας κατὰ δόλον παρὰ κέλευσιν βασιλέως ἀναιρεθῆναι τοὺς ὁμήρους· η ένα Ένοπλοι άνθρωποι ἐν πόλει κατὰ τῆς πολιτείας ὦσιν, ἢ ἵνα τόπος ἢ ἱερὰ κατασχεθῶσιν, η στασιώδης γέ νηται σύνοδος, ἢ ἵνα φονευθῇ ὁ ἄρχων· καὶ ὁ πρὸς τοὺς πολεμίους γράμμα ἢ ἄγγελον πέμψας ἢ σημεῖον αὐτοῖς δεδωκώς, ἢ ἄλλως βοηθήσας αὐτοῖς, καὶ ὑπο νοθεύσας στρατιώτας πρὸς στάσιν ἢ θόρυβον κατά τῆς πολιτείας. Καὶ κεφάλ. γ', τοῦ αὐτοῦ τίτλου καὶ βιβλίου· Ὁ τοὺς πολεμίους ἐρεθίσας, ἢ παραδοὺς αὐτοῖς πολίτην, εἰς κεφαλὴν τιμωρεῖται. Καὶ ἐφεξῆς διαλέγεται τὸ κεφάλαιον περὶ ἄλλων τινῶν ὁμοίων. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν αἰχμαλωτισθέντων καὶ όμοι φωνησάντων τοῖς πολεμίοις, καὶ περὶ τῶν μὴ αἰχμα λωτισθέντων, όμως μέντοι τοῖς πολεμίοις ὁμογνωμονησάντων, καὶ φρονησάντων κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς εξουσίας. Οἱ δὲ τοῖς κατὰ χέρσον καὶ θάλατταν λιγ στεύουσι συλλῃστεύσαντες, πλειόνως, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, κολασθήσονται· ὅτι καὶ μείζων ἐστὶ τούτων ἡ κακία. Οἱ μὲν γὰρ πολέμιοι κατά πρόσωπον καὶ γυμνῇ κε φαλῇ, τὸ λεγόμενον, τὸν πόλεμον συνιστῶσιν· οἱ δὲ λῃσταὶ ἀοράτως καὶ ἀφανῶς ἀπροσδόκητον μελετῶσι φόνον. Ὅσον οὖν τοῦ προκειμένου κατ' έξιν κινδύνου Η μάχη κουφοτέρα ἐστὶ τοῦ ἀπροσδοκήτου κακοῦ, τοσοῦτον καὶ ἡ τῶν πολεμίων έφοδος ανεκτοτέρα ἐστὶ τῆς τῶν ληστευόντων ἐπιβουλῆς. ZUNAR. Quicunque quidem, ait, aliquando in servitutem abducti se barbaris adjunxerunt, et una cum iis grassati sunt morum barbariem induentes, ac velut obliti se ex Ponto Christianos esse, eos qui ejusdem sunt generis interfecere, vel bar. baris ignotas monstrarere vias, domosve ipsis occultas; hi ne ad auditionem quidem admittantur poenitentiam agentes; hoc est, extra ecclesiam omnino consistant, in loco videlicet fentium, donec in communi conventu sancti de ipsius deliberent. Sanctos porro aut episcopos vocat, aut simpliciter fideles, magni Pauli apostoli exemplo lla autem verba, ante ipsos Spiritui sancto, ideo adjunxit, ut quæcunque in con 'nuni consilio ab episcopis, vel etiam a quibuscunque fidelibus decernuntur, Spiritum sanctum ea deliberantibus suggerere demonstret. 33 CANON VI. • De iis qui alienas domos hostiliter ingredi ausi sunt in barbarorum incursione. Eos autem qui • alienas domos invadere ausi fuerint, si accusati • quidem convicti fuerint, nec auditione dignos * existimare. Sin autem iudicarint se ipsos ac red- • diderint, in corum qui convertuntur ordinem ‹ substerni. › ΖΩΝΑΡ. Οσοι μὲν οὖν, φησὶν, αἰχμαλωτισθέντες ποτέ, συγκατετάγησαν τοῖς βαρβάροις, καὶ μετ' αὐτ τῶν ἐπῆλθον βαρβαρωθέντες τὰ ἔθη· καὶ ὥσπερ ἐπιλαθόμενοι, ὅτι ἐκ τοῦ Πόντου ἦσαν Χριστιανοί. όμο φύλους ἐφόνευσαν, ἡ ὁδοὺς ὑπεδείκνυον τοῖς βαρβάροις ἀγνοουμένας αὐτοῖς, ἡ οἰκίας λανθανούσας αὐτούς· ού τοι μηδὲ εἰς ἀκρόασιν παραδεχθήτωσαν μετανοούντες· τουτέστιν έξω παντελῶς τῆς ἐκκλησίας έστηκέτω σαν, ἐν τόπῳ δηλαδή προσκλαιόντων, ἕως ἂν σκοπή σωσιν οἱ ἅγιοι περὶ αὐτῶν κοινῇ συνελθόντες. 'Αγίους δὲ ἢ τοὺς ἐπισκόπους καλεῖ, ἢ τοὺς πιστοὺς ἁπλῶς κατὰ τὸν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον. Τὸ δὲ, πρὸ αὐ τῶν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐπήγαγε, δεικνύς, ὅτι ὅσα ἐν κοινῇ διασκέψει οἰκονομοῦνται παρὰ ἐπισκόπων, ἢ καὶ ἁπλῶς τῶν πιστῶν, τὸ ἅγιον Πνεῦμα υποτίθη σιν αὐτὰ τοῖς περὶ αὐτῶν διασκεπτομένοις. • Περὶ τῶν οἴκοις ἀλλοτρίοις ἐπελθεῖν τολμησάν 4 των ἐν τῇ τῶν βαρβάρων ἐπιδρομῇ. Τοὺς δὲ οίκοις • ἀλλοτρίοις ἐπελθεῖν τολμήσαντας, ἐὰν μὲν κατη • γορηθέντες ελεγχθῶσι, μηδὲ τῆς ἀκροάσεως ἀξι • σαι· ἐὰν δὲ αὐτοὺς ἐξείπωσι καὶ ἀποδώσιν, ἐν τῇ ι τῶν ὑποστρεφόντων τάξει ὑποπίπτειν. ο |

IN EPIST. S. GREGORII NEOCÆSAR. Bals. Postquam sanctus fusius tractaverit de lis qui rapuerunt, vel quorundam captivorum res invenerunt, quod ad poenarum rationem attinet; nunc quoque species pœnitentiæ, sive ecclesiasticarum pœnarum incipit dicere. Et statim decernit ut nec stent cum audientibus, sed cum deflentibus, extra ecclesiam, qui rem captivi rapuerunt, el cam non restituerunt, sed aceusationem et probationem exspectarunt propter infitiationem. Eos autem qui se ipsos detulerunt, et sua sponte quæ abstulere, ante actionem dederunt, statuit ut propter penitentiam comprecentur, seu consistant cum fidelibus; substernantur autem illis, eo quod cogantur egredi cum catechumenis. Ac lex quidem ecclesiastica eos sic punit. Lex vero civilis raptores quod ab ipsis raptum est etiam ante condemnationem offerentes, non admittit, sed condemnat in quadruplum. Dicit enim cap. 6, 17 til., La lib.: Raptor pena non liberatur oblatione rei aute litem. Εt thema 7, cap. 2 ejusdem lib. et tit.: Intra annum verum pretium quadruplatur, non autem id quod interest. Quod autem hic dicit sanctus de iis qui ante condemnationem et accusationem rem restituunt, les jubet id feri in cos qui aliquid ex aliquo metu acceperunt. Dicit enim 5 thema, 13 cap., 2 tit., s lib.: Actio cujus metus causa, est libera; et licet ei adversus quem agitur, ad sententiam usque rem restituere, et non dare quadruplum. Est autem et alia differentia eorum qui vi res auferunt, et eorum qui aliquid ab aliquo metu accipiunt. Raptores enim una cum quadrupli retributione etiam infamantur; qui autem metum intulerunt, in existimatione tantuni labein aliquam contrahunt. ΒΑΛΣ. Παχυμερῶς διαλαβὼν ὁ ἅγιος περὶ τῶν ἀρπασάντων ἢ εὑρηκότων πράγματά τινων αἰχμαλωτισθέντων, ὅσον τέως εἰς τὸν λόγον τῶν ἐπιτιμίων• ἄρτι καὶ τὰ εἴδη τῆς μετανοίας ήτοι τῶν ἐκκλησια στικῶν ἐπιτιμίων ἄρχεται λέγειν. Καὶ αὐτίκα διορία ζεται, ἵνα μηδὲ μετὰ τῶν ἀκροωμένων ἱστῶνται, ἀλλὰ μετὰ τῶν προσκλαιόντων ἔξωθεν τῆς ἐκκλησίας, οἱ ἁρπάσαντες τοιοῦτόν τι πράγμα αἰχμαλώτου, καὶ μὴ ἀντιστρέψαντες αὐτό, ἀλλὰ ἀναμείναντες κατ ηγορίαν καὶ ἔλεγχον διὰ τὴν ἄρνησιν. Τοὺς δὲ ἑαυ τοὺς προσαγγείλαντας καὶ δόντας καλοθελῶς πρὸ ἀναγωγής & ἀφείλοντο, διορίζεται διὰ τὴν μεταμέλειαν συνεύχεσθαι, ήγουν συνίστασθαι, μετὰ τῶν πιστῶν ὑποπίπτειν δὲ αὐτῶν διὰ τὸ ἀναγκάζεσθαι ἐξέρχεσθαι μετα τῶν κατηχουμένων. Καὶ ὁ μὲν ἐκκλησιαστικός νόμος οὕτω τούτους κολάζει· ὁ δὲ πολιτικὸς τοὺς ἄρπαγας καὶ πρὸ καταδίκης προσάγοντας τὸ ὑπ' αὐτῶν ἁρπαγὲν οὐ προσδέχεται, ἀλλ᾽ εἰς τὸ τετραπλάσιον καταδικάζει. Φησὶ γὰρ κεφ. ς', του ιζ' τίτλου, τοῦ ξ' βιβλίου· Ὁ ἅρπαξ οὐκ ἀπαλλάττεται τῆς κοινῆς πρό τῆς δίκης προσάγων τὸ πρᾶγμα. Καὶ θεμα ζ', τοῦ β' κεφαλ. τοῦ αὐτοῦ βιβλίου καὶ τίτλου • Είσω ένιαυτοῦ τὸ ἀληθὲς τοῦ πράγματος τίμημα τετραπλασιάζεται, οὐ μὴν τὸ διαφέρον. Ὅπερ δέ φησιν ἐνταῦθα ὁ ἅγιος χάριν τῶν πρὸ καταδίκης καὶ κατηγορίας διδόντων τὸ ἀφαιρεθὲν, τοῦτο ὁ νόμος παρακελεύεται γίνεσθαι εἰς τοὺς κατὰ φόβον λαβόντας τι ἐκ τινός. Φησὶ γὰρ τὸ δ' θέμα, τοῦ ιγ' κεφαλ., τοῦ β' τίτλου, τοῦ δεκάτου βιβλίου· Ἡ διὰ φόβον αἰτίασις αἱρετή ἐστι· καὶ ἔξεστι τῷ ἐναγομένῳ μέχρι ψήφου ἀποκαταστῆσαι τὸ πρᾶγμα, καὶ μὴ δοῦναι τὸ τετραπλοῦν. Εστι δὲ καὶ ἑτέρα διαφορὰ τῶν βιαίως ἀφαιρουμένων πράγματα καὶ τῶν κατὰ φόβον λαμβανόντων τι ἀπό τινος· οἱ μὲν γὰρ ἅρπαγες σὺν τῇ ἀποδόσει τοῦ τε τραπλοῦ καὶ ἀτιμοῦνται· οἱ δὲ φόβον επαγαγόντες, σπιλούνται μόνον κατὰ τὴν ὑπόληψιν. ΖΩΝΑΡ. Οἱ τινες δὲ ἐπῆλθον οἴκοις ἀλλοτρίοις καὶ ἥρπασαν ἐκεῖθεν χρήματα, οὗτοι, φησὶν, εἰ μὲν, κατ ηγορηθέντες καὶ ἀρνούμενοι, ἐλεγχθῶσιν, ὁμοίως τοῖς προειρημένοις καὶ τῆς ἀκροάσεως κωλυέσθωσαν, καὶ μετὰ τῶν προσκλαιόντων τετάχθωσαν· εἰ δὲ ἑαυ τοὺς ἐξείπωσιν, ἢ πρὸ τοῦ κατηγορηθήναι ὁμολογήσωσιν ἀγνοούμενον τὸ ἁμάρτημα, καὶ ἀποδοῖεν ἃ ἀφε! λοντο, ἔστωσαν ἐν τοῖς ὑποστρέφουσιν ἀπὸ ἁμαρτίας, τουτέστι τῆς τάξεως τῶν ὑποπιπτόντων, οἵτινες ὑποσυνεύχονται μὲν τοῖς πιστοῖς εἰσιόντες εἰς τὸν ναὸν, ἐξέρχονται δὲ ὡς οἱ κατηχούμενοι. • Περὶ τῶν ἐν τῷ πεδίῳ ἢ ἐν τοῖς ἰδίοις οἴκοις • εὑρόντων τὰ ὑπὸ τῶν βαρβάρων καταλειφθέντα. • Τοὺς δὲ ἐν πεδίῳ ευρόντας τι ἢ ἐν ταῖς ἑαυτῶν • οἰκίαις καταλειφθὲν ὑπὸ τῶν βαρβάρων, ἐὰν μὲν • κατηγορηθέντες ἐλεγχθῶσιν, ὁμοίως ἐν τοῖς ὑπο- · πίπτουσιν· ἐὰν δὲ ἑαυτοὺς ἐξείπωσι καὶ ἀποδῶσι, • καὶ τῆς εὐχῆς ἀξιῶσαι. ο ΒΑΛΣ. Εἴρηται ὄπισθεν περὶ τῶν λεγόντων εὑρεῖν ἀνεπιμέλητα τὰ τῶν αἰχμαλωτισθέντων πράγματα, καὶ ἰδιώσασθαι αὐτά. Καὶ νῦν δὲ διορίζεται ὁ ἅγιος τοὺς ἐν ταῖς οἰκίαις τῶν αἰχμαλωτισθέντων εἰρώντας ZONAR. Qui vero alienas domos invaserunt resque inde surripuere, illi, inquit, si quidem accusati ac pernegantes convicti fuerint, cum iis pariter quos supra diximus ab auditione quoque prohibeantur, atque in flentium ordinem relegentur; sin autem sc ipsos detexerint, aut ante accusationem occultum crimen confessi fuerint, resque ablatas reddiderint, constituantur in eorum ordine qui a peccato convertuntur, hoc est, ordine substratorum, qui cum fidelibus quidem precantur templum intrantes, cæ‐ terum more catechumenorum egrediuntur. CANON IX. ‹ De iis qui in agro vel in ædibus suis ea, quæ a ‹ barbaris relicta sunt, invenerunt. Eos autem qui ♥ in campo aliquid invenerunt, vel in suis ædibus ‹ a barbaris relictum, si accusati quidem convicti ⚫ fuerint, sint similiter inter eos qui substernuntur; ● sin autem se ipsos detulerint et reddiderint, etiam ● precibus digni habeantur. › BALS. Dictum est superius de iis qui dicunt se invenisse res captivorum neglectui habitas, et carum sibi proprietatem vindicasse. Nunc autem decernit sanctus, dos qui res captivorum in domibus invene-

runt, utpote non a barbaris ablalas, vel in viis ab πράγματα, ὡς μὴ παρὰ τῶν βαρβάρων ἀφαιρεθέντα, jectas, fortasse propter pondus, inventas quidem bona fide restituentes, in 34 perfecto gradu slare debere cum fidelibus. Sin autem condemnatifuerint, colloca ri cum iis qui substernuntur, scilicet egredi cum catechumenis. Hæc cum ita se habeant, dixerit quispiam, cos sic puniri, qui pro re inveuta restituenda condemnationen exspectant, esse justissimum, quoniam furti quoque actione tenentur, secundum legem, quæ dicit: Fur est qui rem alienam contrectat præter domini voluntatem, sciens id illi molestum esse. Cum fidelibus autem consistere, et sacrainentis tantum non dignari eum qui se ipsum detulerit, et probe rem inventain dederit, novum est; est enim potius Eucharistia dignus, ut qui rem captivi servaverit, et ipsam restituerit. Et ideo dicunt nonnulli, cum fidelibus consistentiam, sacramentorum quoque participationem tacite consequi. ἢ καὶ κατὰ τὰς ὁδοὺς ῥιφέντα, διὰ τὸ βάρος τυχόν, αποκαθιστώντας μὲν εὐγνωμόνως τὰ εὑρεθέντα, εἰς τὸν τόπον ίστασθαι τὸν τέλειον μετὰ τῶν πιστῶν εἰ δὲ καταδικασθώσι, τάττεσθαι σὺν τοῖς ὑποπίπτουσιν, ήγουν ἐξέρχεσθαι μετὰ τῶν κατηχουμένων. Το των οὕτως ἐχόντων, εἴποι τις, ὡς τὸ οὕτω κολάζε σθαι τοὺς ἀναμένοντας καταδίκην χάριν αντιστρο φῆς τοῦ εὑρέματος, δικαιότατόν έστιν, ὅτι καὶ τῇ περὶ κλοπῆς ἀγωγῇ ἐνέχονται, κατὰ τὸν νόμον τὸν λέγοντα· Κλέπτης ἐστὶν ὁ τὸ ἀλλότριον πράγμα ψηλεφῶν παρὰ γνώμην τοῦ δεσπότου ἐν εἰδήσει τοῦ λυπῆσαι αὐτόν. Τὸ δὲ συνίστασθαι τοῖς πιστοῖς, καὶ μόνον μὴ ἀξιοῦσθαι δὲ τῶν ἁγιασμάτων τὸν προς αγγείλαντα ἑαυτὸν καὶ εὐγνωμόνως δόντα τὸ εὔρεμα, καινόν ἐστιν· ἄξιος γὰρ μᾶλλον Εὐχαριστίας ἐστὶν, ὡς τὸ πρᾶγμα τοῦ αἰχμαλωτισθέντος φυλάξας καὶ ἀποκαταστήσας αυτό. Διὸ καὶ λέγουσι τινες συνέτασθαι τῇ μετὰ τῶν πιστῶν συστάσει, καὶ τὴν τῶν ἁγιασμάτων μέθεξιν σιωπηρώς. ΖΩΝΑΡ. Οι βάρβαροι, λεηλατούντες τὴν χώραν, Έρπαζον πράγματα· καὶ ἡ κρείττοσι μετὰ ταῦτα ἐντυγχάνοντες, ἢ διὰ βάρος μὴ δυνάμενοι φέρειν ὅσα ήρπασαν, τὰ μὲν ἐν τῷ πεδίῳ ἔῤῥιπτον, τὰ δὲ καὶ ἐν οἰκίαις τινῶν, ἐν οἷς ἴσως καλλίονα εὕρισκον. Ὅσοι γοῦν, φησίν, εὗρόν τινα ἐν τῷ πεδίῳ ἢ ἐν ταῖς ἑαυτῶν οἰκίαις, οὗτοι, εἰ μὲν κατηγορηθῶσι καὶ ἐλεγχθῶσι, ταττέσθωσαν ἐν τοῖς ὑποπίπτουσιν· ἐὰν δὲ ἑαυτοὺς προσαγγείλωσι, καὶ ἀποδῶσιν & ZONAR. Barbari, cum depopularentur regionem, res quasdam rapuerunt; moxque vel obvii facti melioribus, vel gravati pondere, cum quæ rapuerant ferre minime possent, partim per campos abjecere, partim in aliquorum ædibus, in quibus meliora forte repererant, deposuere. Quicunque igitur, in. quit, aut in campis aut in suis domibus aliqua invenerunt, illi si quidem accusati et convicti fuerint, inter eos qui substernuntur locum accipiant. Si vero se ipsos detulerint, ac ea quæ invenere reddiderint, εὗρον, καὶ τῆς εὐχῆς ἀξιούσθωσαν· ήγουν μέχρι precatione quoque digni babeantur: hoc est, ad flnem usque precationis cum fidelibus consistant, ac a sancta communione tantummodo arceantur; videlicet usquedum pœnitentiam ostenderint, et bac quoque digni existimentur. CANON X. • Eos autem qui servant mandata, absque omni ● turpi lucro servare oportet; nec indicii vel cu- ↑stodiæ, vel inventionis pretium, vel quocunque ● nomine hoc appellant, exigentes. › Bals. Cum þúmisisset sanctus bonam eorum vofuntatem, qui se ipsos detulerunt et inventum benevole reddiderunt, adjicit, quod si ii velint mandati Dei observatores videri, debent absque quovis turpi lucro rem inventam reddere. Definitum autem est, non exigere oportere eum qui invenit, ab eo qui captivus fuit, vel indicii, vel custodiæ, vel inventionis pretium, vel aliquid aliud; eo quod non ex negligentia dominorum, vel etiam fortuito res amissa sit, sed magna calamitate et barbarica incursione. Qui enim res dominorum negligentia vel fortuito perditas invenerunt et eas restituunt, inventionis pretium recte exigunt, quemadınodum hoc ex legiLus superius positis apparet. Zoxar. Cum iis qui rem alienam a se inventam deuuntiant, benignius agendum esse vir sanclus Το αλλότριον. Scribe τῶν ἀλλοτρίων. τέλους τῆς εὐχῆς συνεστηκέτωσαν τοῖς πιστοῖς, μόνης τῆς ἁγίας μεταλήψεως κωλυόμενοι· ήγουν μέχρις ἂν μετάνοιαν ἐπιδείξωνται, καὶ ταύτης ἀξιω θῶσι. ΚΑΝΩΝ Ι. • Τοὺς δὲ τὴν ἐντολὴν πληροῦντας ἐκτὸς πάσης • αἰσχροκερδείας πληροῦν δεῖ, μήτε μήνυτρα ή σώ- • στρα, ή εύρετρα, ή ᾧ ὀνόματι ταῦτα καλοῦσιν, · ἀπαιτοῦντας. ο ΒΑΛΣ. Αποδεξάμενος τὴν ἀγαθοῦέλειαν τῶν προσ αγγειλάντων ἑαυτοὺς καὶ ἀποδόντων εὐγνωμόνως τὸ εὕρεμα, προστίθησιν ὁ ἅγιος, ὡς, εἰ θέλουσιν οὗτοι λογισθῆναι πληρωταὶ τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ, Ο ὀφείλουσι χωρίς αἰσχροῦ κέρδους οἴου δή τινος τὴν ἀπόδοσιν τοῦ εὑρέματος ποιεῖν. Ὁρίσθη δὲ μὴ ἀπαι τεῖσθαι παρὰ τοῦ εὑρηκότος ἐκ τοῦ μέρους τοῦ αἰχμαλώτου μήνυτρα ἡ σώστρα ή εύρετρα, ἢ ἄλλο τι, διὰ τὸ μὴ ἐξ ἀμελείας τῶν δεσποτῶν ἢ καὶ τυ χαίως γενέσθαι τὴν ἀπώλειαν, ἀλλὰ ἀπὸ περιστάσεως μεγάλης καὶ ἐπιδρομής βαρβαρικῆς. Οἱ γὰρ εύρης κότες πράγματα ἐξ ἀμελείας τῶν δεσποτῶν ἢ τύχης ἀπολεσθέντα, καὶ ἀποκαθιστῶντες ταῦτα, ἀπαιτοῦσιν εύρετρα, καθὼς τοῦτο ἀναφαίνεται ἀπὸ τῶν ὄπισθεν καταστρωθέντων νόμων. ΖΩΝΑΡ. Τοῖς ὁμολογοῦσι τὸ εὐρεμα τὸ ἀλλο τριον συγγνωμονέστερον διατίθεσθαι ο Άγιος

IN EPIST. S. ATHANASII ALEX. διετάξατο. Ἵνα δὲ μὴ οἱ ὁμολογοῦντες ἀπαιτῶσιν constituit. Verum ne denuntiantes pretia ob rem εὕρετρα, ή τι τοιοῦτον ὡς ἂν καλοῖτο, ἐπήγαγεν ὅτι οὐ δεῖ τι ἀπαιτεῖν τὸν ἀποδιδόντα εὐγνωμόνως τὰ ἀλλότρια, ἀλλὰ χωρὶς αἰσχροῦ κέρδους τὴν ἐντολὴν ἐκπληροῦν. Δἰσχρὸν γὰρ ὄντως κέρδος ἐστὶ τὴ ἀπαι τεῖν τι ἀπὸ τοῦ ἀπολέσαντος τὰ οἰκεῖα ἐν καιρῷ περιστάσεως, καὶ μὴ ἀποδιδόναι αὐτὰ ἀμισθί. • Η πρόσκλαυσις ἔξω τῆς πύλης τοῦ εὐκτηρίου • ἐστίν· ἔνθα ἑστῶτα τὸν ἁμαρτάνοντα χρὴ τῶν • εἰσιόντων δεῖσθαι πιστῶν, ὑπὲρ αὐτοῦ εὔχεσθαι. • Η ακρόασις ἔνδοθι τῆς πύλης ἐν τῷ νάρθηκι, • ἔνθα εστάναι χρὴ τὸν ἡμαρτηκότα ἕως τῶν κατη • χουμένων, καὶ ἐντεῦθεν ἐξέρχεσθαι. Ακούων γὰρ, • φησί, τῶν Γραφῶν καὶ τῆς διδασκαλίας, ἐκβαλλέ- • σθω, καὶ μὴ ἀξιούσθω προσευχῆς. Ἡ δὲ ὑπόπτω • σις, ἵνα, Εσωθεν τῆς πύλης τοῦ ναοῦ ἑστάμενος, • μετὰ τῶν κατηχουμένων εξέρχηται. Η σύστασις, • ἵνα συνιστᾶται τοῖς πιστοῖς, καὶ μὴ ἐξέρχηται • μετὰ τῶν κατηχουμένων· τελευταίον ή μέθεξις • τῶν ἁγιασμάτων. ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν παρών ἅγιος, πέντε τόπους μετα νοούντων ὑποτυπώσας, οὐ παρεδήλωσε τους καιρούς τῆς ἐργασίας αὐτῶν, οὔτε μὴν τὰ ἁμαρτήματα δι' & ἡ μετάνοια ωρίσθη. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἐν ταῖς κανονικαῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ ταῦτα μετὰ ἀκριβείας παρέδωκε. Πλὴν καὶ οὗτος εἰς τὴν ἐπισκοπικὴν διά κρισιν τὴν διὰ τῶν ἐπιτιμίων θεραπείαν ἀνήρτησεν. Inveutam, vel aliud quocunque illud nomine vocitetur, exigauit, subjecit, non esse quidquam exigendum ab eo qui aliena benigne reddit, sed maudatum absque turpi lucro implendum. Turpe namque lucrum est revera quidpiam ab eo exigere qui res suas turbulentis temporibus perdidit, nec illas gratuito reddere. CANON XI. • Fletus seu luctus, est extra portam oratorii, ‹ ubi peccatorem stantem oportet fideles ingredien- ‹ tes orare, ut pro se precentur. Auditio est intra • portam in porticu, ubi oportet eum qui peccavit, • stare, usque ad catechumenos, et illinc egredi. • Audiens enim, inquit, Scripturas et doctrinam, 4 ejiciatur, et precatione indignus censeatur. Sub- •jectio autem seu substratio est, ut intra templi • pcrtam stans, cum catechumenis egrediatur. Con- ● gregatio seu consistentia est, ut cum fidelibus con- ● sistat, et cum catechumenis non egrediatur; po- ↑ stremo est participatio sacramentorum. › BALS. Præsens quidem sanctus, declaratis quinque locis eorum qui agunt pœnitentiam, nec eorum exercitii sempora declaravit, nec peccata propter quæ pœnitentia definita est. Magnus autem BasiJius, in suis canonicis epistolis, hæc omnia exacte tradidit. Verum hic quoque pœnarum medelam episcopali arbitrio reliquit. ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΑΜΟΥΝ ΜΟΝΑΖΟΝΤΑ. EPISTOLA AD AMUNEM MONACHUM. Πάντα μὲν καλὰ καὶ καθαρὰ τοῦ Θεοῦ ποιήματα· οὐδὲν γὰρ ἄχρηστον ἢ ἀκάθαρτον ὁ τοῦ Θεοῦ πεποίηκε Λόγος· Χριστοῦ γὰρ εὐωδία ἐσμὲν ἐν τοῖς σωζομένοις, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· ἐπειδὴ δὲ ποικίλα καὶ πολύτροπα τὰ τοῦ διαβόλου βέλη, καὶ τοὺς ἀκεραιοτέρους τῇ γνώμῃ παρασκευάζει ταράττεσθαι, καὶ ύε: τε τῆς συνήθους γυμνασίας τοὺς ἀδελφοὺς ὑπο σπείρω αὐτοῖς λογισμού - 4 Opificia Dei omnia bona puraque sunt; inutile quippe nihil aut impurum Dei Verbum condidit. Nam Christi bonus odor sumus in iis qui salvi fiunt, ut ait Apostolus'. Cumnaulem varia callidaque sint diaboli tela, qui id curat ut simpliciores animno in perturbationem conjiciat, fratresque a consuelis exercitiis deterreat, dum impuras inserit obscenasme cogitationes, age, paucis maligni fraudes, per

" ' Salvatoris nostri gra:iam, depellamus, simplicio a φέρε, διὰ βραχέων καὶ τὴν τοῦ πονηροῦ πλάνην rumque mentem conβrmens. Omnia quidem munda mandios: sed inpurorum tum conscientia, tum cætera omnia immunda sunt. Miror autem diaboli vafritien, qui tametsi corruptio luesque est, cogitaLiones suggerit specie quidem puritate plenas. Quod agit ille insidiarum potius causa, quam esperiînenti. Quo enim, ut supra dixi, ascetas a consueta et salutari meditatione ave: tat, atque hac in re superior evadat, hujusmodi quaedam insusurral, quæ nihil vitæ commodi afferunt: sed vanas quæstiones et nugas, a nobis sane repudiandas. Quid euin, queso, dilecte ac piissime, peccati aut impuri naturali inest excremento? Ecquis vitio vertere velit mucorem e naribus ejectum, vel sputa ore emissa? quibus plurima possemus addere, ventris nimirum excrementa, quæ animali ad vitam necessaria sunt. Ad hæc, si hominem esse manuum Dei opus secundum Scripturas credimus, quomodo ex pura potentia opus contaminatum prodire valuit? Et si, ut in Actibus apostolorum legitur, genus Dei sumus ³, nihil sane in nobis impurum habemus. Tunc enim solum inquinamur, cum pessimi odoris opus, peccatum scilicet, operamur. At cum præter voluntatem naturale quodpiam excrementum emittitur, tunc naturæ necessitate, ut supra diximu hæc cum cæteris toleramus. Sed quia ii, quibus una probe dictis, imo a Deo gestic rebus repugnandi inest cura, dictum illud evangelicum detorquent: Non quæ ingrediuntur, sed quæ egrediuntur coinquinant hominem; hanc eorum insaniam, ne dicam quæstionem, confutemus. Primum enim Scripturas pro sua ignorantia, instabiles sane liomines, depravant *. Porro divinum oraculum sic habet: cum quidam enim, quemadmodum isti, de cibis ambigerent, ipse Dominus, ut eorum levaret ignorantiain, dolumque cunctis redegeret, ait, Non ea quæ ingrediuntur hominem coinquinare, sed quæ egrediuntur. Addit post hæc, et undenam egreliuntur: ex corde. Quod probe nosset illic profanarum cogitationum aliorumque scelerum malos inesse thesauros. Brevius autem Apostolus ilipsum docuit hisce verbis: Fsca non nos commencat Deo. Jam aliquis opportune dixerit: Naturale excrementum nulli nos supplicio addicit. Εt ' για ἀπελάσωμεν τῇ τοῦ Σωτῆρο; ἡμῶν χάριτι, καὶ τὴν τῶν ἁπλουστέρων γνώμην στηρίξωμεν. Πάντα μὲν γὰρ καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τῶν δὲ ἀκαθάρτων καὶ ή συνείδησις καὶ τὰ πάντα με μύλονται. "Αγαμαι δὲ τοῦ διαβόλου τὸ σόφισμα, ὅτιπερ, φθορὰ καὶ λύμη υπάρχων, λογισμοὺς ὑποβάλλει τῷ δοκεῖν μὲν καθαρότητος· ἔστι δὲ τὸ γιγνόμενον ἐνέδρα μᾶλλον ἢ δοκι μασία. Ἵνα γὰρ, ὡς προεἶπον, ἀπασχολήσῃ τους ἀσκητὰς τῆς ἐθίμου καὶ σωτηριώδους μελέτης, καὶ δόξῃ κρατεῖν· κατὰ τοῦτο τοιαῦτά τινα κινεί βομβύ κια, άτινα φέρει μὲν οὐδὲν τῷ βίῳ χρήσιμον, κενάς δὲ ζητήσεις καὶ φλυαρίας, ὃς δεν παραιτείσθαι. Τί γάρ, εἰπέ μοι, ὦ ἀγαπητὲ καὶ εὐλαβέστατε, ἔχει ἁμάρτημα ἢ ἀκάθαρτον φυσική τις έκκρισις; ὡς εἴ τις ἐθέ λοι ποιεῖσθαι ἔγκλημα καὶ τὰς διὰ ῥινῶν ἐκπεμπου μένας μύξας καὶ τὰ διὰ στόματος παύσματα· ἔτι δὲ καὶ τούτων ἔχομεν λέγειν πλείονα, τὰς διὰ γαστέρων ἐκκρίσεις, ἅπερ τῷ ζώῳ πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαῖς καθώ έστηκεν. Έτι τε εἰ τῶν τοῦ Θεοῦ χειρῶν ἔργον εἶναι πιστεύομεν τὸν ἄνθρωπον, κατὰ τὰς θείας Γραφάς, πῶς ἡδύνατο ἐκ καθαρᾶς δυνάμεως ἔργον τι γίνεσθαι μεμολυσμένον; Καὶ εἰ γένος τοῦ Θεοῦ ὑπάρ χομεν κατὰ τὰς θείας τῶν ἀποστόλων Πράξεις, οὐδὲν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς ἀκάθαρτον. Τότε γὰρ μόνον μεμολύσμεθα, ὅτε την δυσωδεστάτην ἁμαρτίαν ἐργαζόμε θα. Ὅτε δὲ φυσική τις έκκρισις ἀβουλήτως νεται, τότε τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ μετὰ τῶν ἄλλων, ὡς προείπομεν, καὶ τοῦτο ὑπομένομεν. 'Αλλ' ἐπειδή περ οι θέλοντες μόνον ἀντιλέγειν τοῖς ὀρθῶς λεγομέ νοις, μᾶλλον δὲ παρὰ Θεοῦ πεποιημένοις, παραφέ ρουσι καὶ ῥητὸν εὐαγγελικόν· ὡς ὅτι οὐ τὰ εἰσερ χόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα· ἀναγκαίως αὐτῶν καὶ ταύτην τὴν ἀλογίαν· οὐ γὰρ ἂν εἴποιμεν ζήτησιν, ἐλέγξομεν. Πρῶτον μὲν γὰρ τὰς Γραφάς κατὰ τὰς ἰδίας ἀμαθίας αστήρικτοι όντες βιάζονται. Εχει δὲ τὸ θεῖον οὕτω λόγιον· Τινῶν γὰρ πάν λιν τούτοις ὁμοίως ἐνδυαστῶς ἐχόντων περὶ βρωμάτ αὐτὸς ὁ Κύριος λύων αὐτῶν τὴν ἄγνοιαν, ἤ γ οὖν τὴν ἀπάτην δημοσιεύων, φησί, Μὴ τὰ εἰσερχό μενα κοινοῦν· τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα. Εἶτα ἐπάγει, καὶ πόθεν εξερχόμενα· τὰ ἀπὸ καρδίας. Ἐκεῖ γὰρ εἶναι τοὺς πονηρούς θησαυροὺς τῶν βεβή - λων λογισμῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων γινώσκει. Συντομώτερον δὲ ὁ ᾿Απόστολος αὐτὸ δεδιδαγμένος φησί· Βρώμα δὲ ἡμᾶς οὐ παραστήσει τῷ θεῷ. Φαίη δ' ἄν τις καὶ νῦν εὐλόγως· Φυσική τις ἔκκρισις ἡμᾶς οὐ παραστήσει προς τιμωρίαν. Τάχα δὲ καὶ παῖδες ἰατρῶν, ἵνα κἂν ἐκ τῶν ἔξωθεν δυσωπηθώσιν. ὑπὲρ τούτου ἀπολογήσονται· ὅτι τῷ ζώῳ δέδονται τινες ἀναγκαῖαι διέξοδοι κατὰ τῶν ἐν ἡμῖν ἑκάστῳ μελῶν τρεφομένων τὸ περιττὸν ἀποπέμπειν· οἷον κεφαλῆς περιττώματα, τρίχες, καὶ τὰ ἀπὸ κεφαλής υδατώδη πεμπόμενα, καὶ γαστρός διαχωρήματα, καὶ τοίνυν τῶν σπερματικών πόρων ἐκεῖνο περίττωμα. Ποία τοίνυν ἐστι πρὸς Θεοῦ, ὦ πρεσβύτα θεοφιλέστατε, ἁμαρτία, αὐτοῦ τοῦ πλάσαντος τὸ ζῶν Δεσπότου θελή - σαντος καὶ ποιήσαντο; ταῦτα τὰ μέλη τοιαύτας έχειν Petr, 1, 16. 1 Cor. VIII, 8. fortasse ipsi medici (ut hine homines illi vel ab extraneis pudore afciantur, nobiscum defendent, animali dalos esse quosdam necessarios meatus, ad humores qui in singulis habentur membris nostris egerendos: qualia sunt capitis excrementa, pili, aquositates quæ ex capite emittuntur: ventris item secessus, illaque spermaticorum meatuvin su• perluitas. Eequodnam lac in re peccatum in Deun, senex religiosissime, cum ipse Dominus qui animal condidit, id curarit effeceritque, ut hæc membra essent ejusmodiqmeatībus instructa. Cæterum quia prævertenda sunt improborum argumenta: fortasse enim dixerint: Ergo nec verus corum usus est · Tit. 1, 15. 2. Art. XVI, 28. * Matth. xv, 20. * των,

IN EPIST. S. ATHANASII ALEX. διεξόδους; Επειδὴ δὲ δεῖ προσλαμβάνειν τὰ τῶν ἡ peccatu::, siquidem organa a conditore facta sunt; πονηρῶν ἐναντιώματα, εἴποιεν γὰρ ἄν· Οὐκ οὖν οὐκ ita loquentibus illis hac interrogatione silentium ἔστιν ἁμαρτία οὐδὲ ἡ ἀληθῆς χρῆσις, εἰ τὰ ὄργανα imponamus: Quem dicis usun, legitimumne, quem παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ διαπέπλασται. Πρὸς τοῦτο Deus his permisit verbis: Crescite, et multiplicaἐρωτηματικῶς αὐτοὺς παύσωμεν φάσκοντες· Ποίαν mini, et replete terram: quem et ipse probavit λέγεις χρήσιν, τὴν ἔννομον, ἦν καὶ ὁ Θεὸς ἐπέτρεψεν, Apostolus, cum dixit: Honorabile connubium et Αὐξάνεσθε, λέγων, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώ thorus immaculatus '; an publicum illum qui σατε τὴν γῆν ἣν ὁ ᾿Απόστολος ἀπεδέξατο εἰπών clancutum et libidinose exercetur? Nam in cæteris Τίμιος ὁ γάμος καὶ ἡ κοίτη ἁμίαντος· ἢ τὴν δη quoque, per hanc vitam agi solitis, quædam occurμώδη μὲν, λαθραίως δὲ καὶ μοιχικῶς ἐπιτελουμένην; runt agendi discrimina: quale occidere non licet; Ἐπεὶ καὶ τῶν ἄλλων, τῶν ἐν τῷ βίῳ γινομένων, εὑρή at in bello adversarios interficere, et legitimum, et σουεν τὰς διαφοράς κατά τι γινομένας· οἷον φονεύειν laude dignum est. Sic magnis donantur præmiis qui οὐκ ἔξεστιν, ἀλλ' ἐν πολέμοις ἀναιρεῖν τοὺς ἀντι- se in bello strenue gerunt, cippique eriguntur, quæ πάλους καὶ ἔννομον καὶ ἐπαίνου ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ præclara eorum celebrent facinora. Itaque idipsum τιμῶν μεγάλων οἱ κατὰ πόλεμον ἀριστεύσαντες ἀξιοῦν· quodam modo, et quodam tempore non licet: quaται, καὶ στῆλαι τούτων ἐγείρονται κηρύττουσαι τὰ dam autem ratione et opportunitate permittitur κατορθώματα. Ὥστε τὸ αὐτὸ κατά τι μὲν καὶ κατὰ concediturque. Eadem igitur est de coitu ratio: καιρὸν οὐκ ἔξεστι, κατά τι δὲ καὶ εὐκαίρως ἀφίεται Beatus qui in juventute libero junetus matrimonio, καὶ συγκεχώρηται. Ὁ αὐτὸς τοίνυν λόγος καὶ natura ad liberorum procreationem usus est: quod περὶ τῆς μίξεως· Μακάριος ὃς ἐν νεότητι, ζυγὸν ἔχειν si ad libidinem, fornicatores et machos, quod ἐλεύθερον, τῇ φύσει πρὸς παιδοποιίαν κέχρηται· εἰ apud Apostolum memoratur, supplicium excipiet. δὲ πρὸς ἀσέλγειαν, πόρνους καὶ μοιχοὺς ἡ παρὰ τῷ Nam duplex cum sit via in vita, alia quidem infcΑποστόλῳ γραφεῖσα τιμωρία ἐκδέξεται. Δύο γὰρ rior vulgariorque, matrimonii scilicet; alia vero anοὐσῶν ὁδῶν ἐν τῷ βίῳ περὶ τούτων, μιᾶς μὲν μετριω gelica et suprema omnium, nempe virginitatis; si τέρας καὶ βιωτικῆς, τοῦ γάμου λέγω· τῆς δὲ ἑτέρας quis mundanam, nuptias nimirum elegerit, culpa ἀγγελικῆς καὶ ἀνυπερβλήτου, τῆς παρθενίας· εἰ μέν quidem vacat, sed tot tantaque non consequctur τις τὴν κοσμικήν, τοῦτ' ἔστι τὸν γάμον, ἔλοιτο, μέμ- dona. Consequetur tamen aliqua, si quidem et ipse ψιν μὲν οὐκ ἔχει· τοσαῦτα δὲ χαρίσματα οὐ λήψεται. fert fructum tricesimum. Si quis vero castam munΛήψεται γὰρ, ἐπείπερ φέρει καὶ αὐτὸς καρπὸν τῶν doque superiorem amplexus fuerit vitam, tametsi τριάκοντα. Εἰ δὲ τὴν ἁγνήν τις καὶ ὑπερκόσμιον læc altera asperior et difficilior via est, at excelἀσπάσοιτο, εἰ καὶ τραχεία παρὰ τὴν πρώτην και δυσ- lentioribus ille muneribus donandus est: per κατόρθωτος ἡ ὁδός, όμως έχει χαρίσματα θαυμασιώ. fectum quippe fructum, nempe centesimum proτερα· τὸν γὰρ τέλειον καρπὸν τὴν ἑκατοντάδα ἐβλά- duxit. Itaque obscenæ illorum atque malignæ quæστησεν. Ὥστε τὰ ἀκάθαρτα αὐτῶν καὶ πονηρὰ ζητή- stiones, proprias habent solutiones ex divinis ματα λύσεις ἰδίας ἔσχε καὶ παρὰ τῶν θείων Γραφών Scripturis jam olim allatas. Confirma ergo, Pater, πάλαι προλυθείσας. Υποστήριζε τοίνυν, ὦ Πάτερ, greges tuos, apostolicisque verbis hortare. Evanτὰς ὑπὸ σαυτὸν ἀγέλας, ἐκ τῶν ἀποστολικῶν παρα- gelicis demulce, ex psalmis da consilium: Vivifica καλῶν, ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν ψυχαγαγῶν, ἐκ τῶν me, dicens, secundum eloquium tuum: eloquium ψαλμῶν συμβουλεύων· Ζῆσόν με, λέγων, κατὰ τὸ autem ejus illud est, ut ex puro corde serviamus λόγιόν σου λόγιον δὲ αὐτοῦ τὸ ἐκ καθαρᾶς καρδίας illi. lloc cum non ignoret ipse Propheta, sese quasi λατρεύειν αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ εἰδὼς ὁ αὐτὸς Προφήτης, interpretatur dicens: Cor mundum creain me, Deus *, ὥσπερ ἑαυτὸν μεταφράζων, λέγει· Καρδίαν καθα ne me obscenæ cogitationes conturbent. Rursus ρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός· ἵνα μὴ ῥυπώδεις λογι- ipse David: Εt Spiritu principali confirma me ®, ut σμοί με ταράξωσι. Πάλιν Δαβίδ· Καὶ Πνεύματι ἡγε. si quando me cogitationes conturbent, valida ex Le μονικῷ στήριξόν με· ἵνα, κἄν ποτε λογισμοί με θο- virtus me quasi basis fulciat. Haec igitur et talia ρυβήσωσιν, ισχυρά τις παρὰ σοῦ δύναμις στηρίξη consulendo, die iis qui tarde veritati obtemperant, ὥσπερ κρηπίς τυγχάνουσα. Αὐτὸς τοίνυν, Docebo iniquos vias tuas, in Dominoque confidens, ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα συμβουλεύων, λέγε πρὸς τοὺς te suasurum illis ut ab hujusmodi vitio abstineant, βράδιον τῇ ἀληθείᾳ πειθομένους· Διδάξω ἀνόμους Psalle, et impii ad le convertentur e Utinam qui τὰς ὁδούς σου· καὶ θαῤῥῶν Κυρίῳ, ὅτι πείσεις ἀπὸ malo animo hasce movent quæstiones, in cassum σχέσθαι τῆς τοιαύτης κακίας, ψάλλε· Καὶ ἀσεβεῖς laborandi Gnem facians: qui vero ob animi simἐπὶ σὲ ἐπιτρέψουσι. Γένοιτο δὲ τοὺς μὲν κακο plicitatem in dubitatione versantur, Spiritu princ'- ήθως ζητοῦντας παύσασθαι τῆς τοιαύτης ματαιοπο pali confirmentur: quotquot autem veritatem firνίας· τοὺς δὲ δι' ευήθειαν ἐνδυαστῶς ἔχοντας, mniter nostis, eam infractam et inconcussain retiἡγεμονικῷ Πνεύματι κρατυνθῆναι· ὅσοι δὲ βεβαίως neatis in Christo Jesu Domino nostro: quiτὴν ἀλήθειαν ἐπίστασθε, ἀῤῥαγή ταύτην κατέχετε καὶ cum Patri gloria et imperium cum Spiritu sancto ἀσάλευτον ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, μεθ' in sæcula. Amen. σ' τῷ Πατρὶ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. με, 4 Genes. 1, 28. • flebr. x:11, 4. • Psal. cxvul, 107. • Psal. I., 12. • ibisl. 14. • Psal. c, 15,

5'1 BALS. Rane epistolam quæ tractat non esse immundam naturalem excretionem seminis, quæ scilicet fit vel morbo, vel nocturna visione non spontanea, a nullaque perturbatione orta, excellentissimus ille Zonaras, sapienter et aple, et ita ut neino melius dicere possit, interpretatus est: el propterea de eo nos scribere supervacaneum existimavimus. Breviter autem dicinus, quod si naturalis quidem seminis Auxus ex non spontanea nocturna visione, nibil et sine ulla prævia vehementi cupiditate fat, penitus affert præjudicii. Sicut et sancti Dionysii ad Basilidem tractat epistola, quæ superius annexa fuit. 38 Si autem aliqua perturbatione ex mala fortasse cupiditate assensuque processit, immunda est, et qui eam sustinuit a sacramentis arcebitur, et pro animæ ejus medici arbitratu ei medicina dabitur. Cum enim tria sint per quæ a Satana uppuguamur, applicatio, seu primus motus, assensus, el effectus; si ex solo quidein primo motu nocturna fuerit facta visio, levius puniemur: si autem com primo motu diurnus qaoque fuit assensus, el sie nocturna visio consecuta est, et excretionis effectus, magis pusicmur, secundum sanctam Scripturam quæ dicit, Qui desideravit mulierem in corde suo, cam jam adulteravit '. Si autem sic punitur qui fit ex consensu, in nocturna imaginatione, Auxus seminis, multo magis quæ per mollitiem fit excretio punietur, inter vigilaudum, non autem in somniando facta. Seminis autem Duxio, quæ fit ex morbo nephritico, cujusmodi sunt gonorrhica, et calculus, ab oni culpa immunis est. Etsi enim a lege Mosaica, qui seminis fuxu laborabant, immundi reputabantur, alio tamen modo, quod ad legem nostram attinet, puri existimantur: quoniam qui et lepræ morbo laborarunt, juxta legem antiquam ut immumi dimittebantur, apud nos autem in ecclesia versantur, et comprecantur, a morbo nihil impediti, sed eo potius recepti. Zonaræ autem interpretatio non hic subjuncta est, quod ad verborum Scriptura Interpretationem magis respiciat, et nou ad canonicam doctrinain. Nobis autem in bac interpretatione, nec curæ fuit rhetorica compositio, nec verborum ornatus et elegantia, sed Ecripturæ verborum interpretatio, sed canonica legalisque doctrina, ΒΑΛΣ. Τὴν ἐπιστολὴν ταύτην διαλαμβάνουσα, μη εἶναι ἀκάθαρτον τὴν φυσικὴν ἔκκρισιν τοῦ σπέρμα. τος τὴν ἀπὸ νόσου δηλαδή γινομένην ἢ ἀπὸ φαντασίας νυχτερινῆς ἀπροαιρέτου καὶ ἀπαθοῦς, ὑπερνέστο τος ἐκεῖνος Ζωναράς σοφῶς καὶ ὑπερδεξίω:, καὶ ὡς οὐκ ἄν τις κρειττόνως, ἡρμήνευσε· καὶ διὰ τοῦτο περιττὸν ἡμῖν ἔδοξε γράψαι τι περὶ ταύτης. Συναγα. γόντες δὲ λέγομεν ὡς ἡ φυσικὴ ἐκροὴ τοῦ σπέρματος εἰ μὲν ἐξ ἀπροαιρέτου φαντασίας νυχτερινῆς καὶ ἄνευ προϋποκειμένης ἐμπαθοῦς ἐπιθυμία: γένηται, ἀποκριμάτιστός ἐστι παντάπασι, καθὼς καὶ ἡ πρὸς τὸν Βασιλείδην ἐπιστολὴ τοῦ ἁγίου Διονυσίου δια λαμβάνει, ἥτις καταστρώθη όπιθεν. Εἰ δὲ ἐμπάθειά τις προηγήσατο ἐκ πονηρᾶς ἐπιθυμίας ἴσως καὶ συγκαταθέσεως, ἀκάθαρτής ἐστι, καὶ ὁ ταύτην ὑποτές τὸν ἁγιασμάτων ἐμποδισθήσεται, καὶ κατὰ τὰ δοκοῦν τῷ ψυχικῷ αὐτοῦ ἱατρῷ. θεραπευθήσεται. Τριῶν γέρ ὄντων τρόπων δι' ὧν παρὰ τοῦ Σατανά πολεμούμεθα, προσβολής, συγκαταθέσεως, καὶ ἀποτελέσματος, εἰ μὲν ἀπὸ μόνης προσβολής φαντασία γένηται νυχτε ρινή, μετριώτερον ἐπιτιμηθῶμεν· εἰ δὲ σὺν τῇ προσβολή γέγονε καὶ συγκατάθεσις ἡμερινὴ, καὶ οὕτω παρηκολούθησε καὶ φαντασία νυχτερινή, καὶ ἐκαρί σεως αποτέλεσμα, ἐπὶ πλέον κολασθησόμεθα, κατὰ τὸ γράμμα τὸ ἱερὸν τὸ λέγον· ῾Ο ἐπιθυμήσας γυ ναῖκα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, ἤδη ἐμοίχευσεν αΐτήν· εἰ δὲ οὕτω κολάζεται ἡ ἀπὸ συγκαταθέσεως διὰ νυκτερινῆς φαντασίας ἐκροὴ τοῦ σπέρματος, πολλῷ πλέον ἢ διὰ μαλακίας Εκκρισις ἐπιτιμηθήσε και ύπαρ καὶ οὐκ ἐξ ὀνειρώσεως γινομένη. Η δὲ ἀπὸ νόσου νεφριτικῆς γινομένη εκροή του σπέρματος, oἷς ἐστὶν ἡ τῶν γονοῤῥοιῶν καὶ τῆς λιθιάσεως, πάντη ἐστὶν ἀκατέγκλητος. Κἂν γὰρ ἀπὸ τοῦ Μωσαΐκου νό μου οι γονορροεὶς ἀκάθαρτοι ἐλογίζοντο, ἀλλὰ καθ' ἕτερον τρόπον όσον πρὸς τὸν ἡμέτερον νόμον καθαροι λογίζονται. Ότι καὶ οἱ λέπραν νοσήσαντες, παρὰ μὲν τῷ παλαιῷ νόμῳ ὡς ἀκάθαρτοι ἀπεπέμποντο· μεθ᾿ ἡμῶν δὲ καὶ ἐκκλησιάζουσι καὶ συνεύχονται, ἀπὸ τῆς νόσου μηδὲν ἐμποδιζόμενοι, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ οἰκειούμενοι. Η μέντοι ερμηνεία τοῦ Ζωνα οὐ κατεστρώθη ὧδε, διὰ τὸ πρὸς ἐξήγησιν γραφικών ῥημάτων μάλιστα ἀποβλέπειν καὶ μὴ πρὸς κανονι κὴν διδασκαλίαν. Ἡμῖν δὲ οὐκ ἐμέλησεν ὅλως ἐν τῇ παρούσῃ ἐξηγήσει συνθήκης ζητορικῆς ἢ εὐεπείας et interpretatio legum et canonum, qui videntur λέξεων ἢ ῥημάτων γραφικῶν ἑρμηνεία;, ἀλλὰ κανοcontrarii, reliqua prætermittentibus, ut quæ non sint præsentis temporis et instituti. Qui vult ergo invenire interpretationem et declarationem diciorum apostolorum, aliorumve ad Scripturam pertinentium, is adeat Zonaram, vel etiam alios interpretes. ZONAR. Roga!us hic magnus Pater de naturali seminis excretione, num sit impura, respondit interrogationi, nihil eorum quæ a Deo facta sunt impurum esse. Quia vero subseminantur, hoc est, immittuntur cogitationes a malo dæmone, ac siuce- • Matth. v. 28. νικῆς καὶ νομικῆς διδασκαλίας καὶ ἑρμηνείας τῶν δοκούντων ἐναντιφανών νόμων τε καὶ κανόνων, τὰ λοιπά παραδραμοῦσιν, ὡς μή τοῦ παρόντος όντα καιρού. Ο γοῦν θέλων εὑρεῖν τὴν ἑρμηνείαν καὶ τὴν σαφήνειαν τῶν ἀποστολικῶν ῥημάτων ἢ καὶ τῶν ἄλ λων γραφικῶν, ἐντυγχανέτω τῷ Ζωναρᾷ ἢ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐξηγηταῖς αὐτῶν. ΖΩΝΔΡ. Ερωτηθεὶ; ὁ μέγας οὗτος Πατήρ περὶ τῆς φυσικῆς ἐκκρίσεω, τῆς γονῆς, εἰ ἀκάθαρτό; ἐστιν, ἀπεκρίθη πρὸς τὸ ἐρώτημα ὅτι οὐδὲν τῶν παρὰ Θεοῦ γενομένων ἀκάθαρτον. "Οτι δὲ ὑποσπεί ρε:, ήγουν υποβάλλει λογισμοὺς ὁ πονηρὸς, κα: 520

IN EPIST. S. ATHANASII AD AMMUM. age brevi sermone (idl est, Deo fidentes) disjiciamus in Deo diaboli fraudes, ac simpliciorum animos confirinemus. Sermonem itaque auspicatur, divi Pauli sententiam proferens ex Epistola ad Titum, aitque omnia munda mundis, impuroram vero collscientiam quoque esse pollutam. Hæc vero beatus Paulus de Judaica observatione in cibis asserit, illorum quæ a Deo creata sunt natura sua nihil esse impurum neque vero pollutis quidquam esse mundum, sed ipsorum quoque mentem, et conscientiam pollutam esse. Polluti sunt enim peccato, et ea que indecora sunt, cogitando. Per hæc igitur verba constituto suæ scriptionis proœmio magnus Athanasius subjicit: Miror autem, sive cum admiratione specto diaboli calliditatem, fraudes videlicet: qui cum corruptio sit et lues, cogitationes tamen, quæ puræ videntur esse, in animum insinuat. Quod vero ab illo fit insidiæ sunt, hoc est, occulta machinationes, non probandæ constantiæ experimentuin. Ut enim eos, qui in rerum divinarum meditatione ze exercent, a consueta, hoc est, usitata ipsis, et fruetuosa abducat cogitatione, atque ipsos superaro videatur, secunduna hoc (sive hanc ob causa::) ejusinodi movet bombycia, seu terriculamenta quæ solummodo bombos cient. Quid est enim, ait, in naturali excretione criminis, aut impuritatis? veluti si quis homines ob alia quoque excrementa accuset, ut ob mucorem narium, et spula, et quæcunquo ράσσει τοὺς ἀκέραιοτέρους τὴν γνώμην, ἤτοι τοὺς riores animno, simpliciores videlicet perturbantur: ἀπλουστέρους· φέρε δι' ὀλίγων λίγων ἀπελάσωμεν ἐν Θεῷ τὴν τοῦ πονηροῦ πλάνην, ἀντὶ τοῦ τῷ Θεῷ θαῤῥοῦντες, καὶ τὴν γνώμην τῶν ἁπλουστέρων στη ρίξωμεν. "Αρχεται οὖν τοῦ λόγου, χρήσιν παράγων ἐκ τῆς πρὸς Τίτον ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου Παύλου, και φησιν ὅτι πάντα καθαρὰ τοῖς καθαροῖς, τῶν δὲ ἀκαθάρτων καὶ ἡ συνείδησις μεμόλυνται. Ταῦτα δὲ ὁ μακάριος Παύλος περὶ τῆς ἐν βρώμασιν Ἰουδαϊκῆς λέγει παρατηρήσεως, ὅτι τῶν ὑπὸ Θεοῦ κτισθέντων, οὐδὲν ἀκάθαρτον κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν· οὐδὲν δὲ τοῖ; μεμιασμένοις καθαρὸν, ἀλλὰ μεμίανται αὐτῶν καὶ ὁ νοῦς καὶ ἡ συνείδησις· μεμίανται δὲ τῇ ἁμαρτ τίᾳ καὶ τῷ λογίζεσθαι τὰ μὴ πρέποντα. Διὰ τούτων οὖν τῶν λόγων προκατασκευάσας ὁ μέγας Αθανάσιος, τὴν οἰκείαν γραφὴν ἐπάγει· "Αγαμαι δὲ, ήτοι θαυμάζω, τοῦ διαβόλου τὸ σόφισμα, τὴν ἀπάτην δηλαδή, ὅτι φθορὰ ὧν καὶ λύμη ἐνθυμίζει λογισμούς δοκοῦντας εἶναι καθαρότητος. Τὸ δὲ παρ' ἐκείνου γινόμενον ἐνέδρα ἐστὶν, ήγουν κρυφία επιβουλή, ἀλλ' οὐχὶ δοκι μασία. Ἵνα γὰρ ἀπαγάγῃ τοὺς ἀσκητὰς τῆς ἐθίμου, τουτέστι τῆς συνήθους καὶ ὠφελίμου φροντίδος, καὶ δόξῃ νικᾶν αὐτούς· κατὰ τοῦτο (διὰ τοῦτο) τοιαῦτα κινεί βομβύκια, ήτοι φόβητρα, βόμβους μόνον ἐμποιοῦντα. Τί γάρ, φησίν, ἔχει ἁμάρτημα ἢ ἀκάθαρτον ή φυσική Εκκρίσις; ὥσπερ ἐάν τις αἰτιᾶται τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὰς ἄλλας ἐκκρίσεις, οἷον διὰ τὰς μύξας καὶ τὰ πτύσματα, καὶ ὅσα διὰ γαστέρων έχε κρίνονται, ήγουν ἐκβάλλονται καὶ κενοῦνται, ἅτινα ἐκκρινόμενα ὠφελοῦσι πρὸς τὴν ζωήν. Επιχειρεῖ δὲ καὶ ἑτέρωθεν. Εἰ γὰρ πιστεύομεν, φησί, τῶν χειρῶν τοῦ Θεοῦ ποίημα εἶναι τὸν ἄνθρωπον, πῶς ἐστι δυνατὸν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀκάθαρτόν τι γενέσθαι καὶ μεμολυσμένον; Καὶ εἰ γένος Θεοῦ ὑπάρχομεν κατὰ τὰς τῶν θείων ἀποστόλων Πράξεις, οὐδὲν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς ἀκάθαρτον. Ἐν γὰρ τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων ἱστόρη ται ὁ μέγας Παῦλος τοῖς Αθηναίοις διαλεγόμενος, καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ ταῦτα λέγων περὶ Θεοῦ· Εν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμεν, ὡς καί τινες τῶν καθ' ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασι· Τοῦ γὰρ γένος εσμέν. Τοῦτο δὲ τῷ ᾿Αράτῳ εἴρηται περὶ τοῦ Διός· ὁ δὲ ᾿Απόστολος εἰς τὸν ὄντως Θεὸν τὸ νόημα ᾐχμαλώτισε. Τούτῳ τοίνυν εἰς κατασκευὴν τοῦ οἰκείου λόγου ὁ μέγας ἐχρήσατο Αθανάσιο;· ὡς εἰ γένος Θεοῦ ἐσμὲν, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσιν εἴρηται, οὐδὲν ἔχομεν μεμολυσμένον ἢ μιαρόν. Τότε γὰρ μετ μολύσμεθα, ότε ἁμαρτάνομεν· ἡ δὲ φυσική έκκρισις, γινομένη ἐξ ἀνάγκης τῆς φύσεως, οὐ μιαίνει. Ως τινῶν δὲ ἀντιλεγόντων καὶ παραγόντων ρητὰ εὐαγ γελικὰ τὰ λέγοντα, Οὐ τὰ εἰσερχόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα· ἵσταται καὶ πρὸς τοῦτο δεικνύς μὴ καλῶς νοούμενα τὰ μετὰ παρὰ τῶν ἀντιλεγόντων· καί φησι ὅτι περὶ βρωμάτων ένδοιαστῶς ἐχόντων τινῶν ἤτοι δειλιώντων, ἀμφιβαλλόν. των, ὡς μολυνόντων τους χρωμένους αὐτοῖς, λύων αὐτῶν τὴν ἄγνοιαν ὁ Κύριός φησι μὴ τὰ εἰσερχόμενα κοινοῦν, ήγουν μιαίνειν, μολύνειν, ἀλλὰ τὰ ἐξερχό- • Act. XVII, 29. * Matth. xv, 1. PATROL. GR. CXXXVIII. per ventriculum excernuntur, hoc est, ejiciuntur ac exonerantur, quæ quidem per excretionem 39 emissa ad vitam juvant. Aliam vero præterea proballonem aggreditur. Si enin, inquit, opus Dei ma - nuum esse hominem credimus, qui fieri potest ut a Deo inpurum quidpiam pollutumque procreetur? Ac siquidem Dei genus summus, ut in Actis divinorum apostolorum legitur, nihil in nobis ipsis immundum habemus. Commemoratur namque in libro Actorum magnus Paulus ad Athenienses dissereus, ac præter alia hæc quoque effatur de Deo: In ipso enim vivimus, moremur, et sumus, ut eliam resirorum poetarum quidam dixerunt, Ipsius namque genus sumus '. lloc vero dixit Aratus de Jove: Aρυstolus autein ad verum Deum sententiam accom· modavit. Εo igitur ad suæ orationis confirmationen magnus usus est Athanasius dicens, siquidem Dei genus sumus, ut in Actis dicitur, nihil habere nos pollutum, aut immundum. Tunc namque polluimur cum peccamus. Naturalis autem excretio, quæ ex naturæ necessitate fit, minime polluit. Cæterum cum nonnulli contradicerent, ac Evangelica illa verba proferrent, Non quæ intrant coinquinant hominem, sed qua exeunt ', ad hoc quoque respondet, ab iis qui contra arguunt non bene intelligi verba illa demonstrans; aitque cum de cibis quidam dubitarent, sive timidiuscule bæsitarent, acsi utentes ipsis polluerent, eorum ignorationem Dominus sol18

THECD. BALSAMON veus, alt. Non ea quæ intrant inquinare, hoc est, μενα, τὰ ἀπὸ καρδίας δηλαδή προϊόντα· καὶ ὁ ᾿Από polluere, inficere, sed quæ exeunt, quæ a corde vi- στολος δέ φησι· Βρῶμα ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ delicet progrediuntur. Ait vero etiam apostolus, Θεῷ. Τούτοις τὴν οἰκεῖον λόγον κρατύνας ὁ μέγας Esca nos non commendat Deo. Postquam hisce οὗτος Πατὴρ, ἐπάγει· Εἶποι δ' ἄν τις καὶ νῦν εὐλό rationibus suum sermonem magnus hic Pater con- γως· Φυσική τις έκκρισις ἡμᾶς οὗ παρίστησι πρὸς firmavit, subjicit deinde: Dixerit autem forte nunc τιμωρίαν. Καὶ ἰατροὶ δέ, φησί, περὶ τούτου ἀπολογή quoque aliquis probabiliter, Naturalis quædam ex- σονται ὅτι ἡ φύσις ώς περίττωμα διώκει τὸ σπέρμα. cretio nos ad supplicium haudquaquam adducit. Et Τῷ γὰρ ζώῳ δέδονται πόροι, ἵνα διὰ τούτων ἔκαvero medici quoque, ait, hac de re respondebunt, στον μέλο; ἀποπέμπῃ τὸ περιττόν. Τῆς μὲν οὖν χει naturam, velut excrementum quoddam, semeu ex- φαλῆς, φησί, περιττώματά εἰσιν αἱ τρίχες, καὶ τὰ pellere. Animanti siquiden dati sunt meatus, ut per διὰ ῥινῶν καὶ στόματος υγρά, και γαστρός διαχωρή hos unumquodque membrum, quod superfluum est, ματα, ἢ καὶ ὅλου τοῦ σώματος· τῶν δὲ σπερματι ejiciat. Capitis quidem, inquit, excrementa sunt κῶν πόρων περίττωμα τὸ σπέρμα. Ποία οὖν ἐστι, pili, quique per mares, atque os emittuntur bumores; φησίν, ἁμαρτία κενουμένου τοῦ σπέρματος τούτου, et ventris, aut totius etiam corporis, egestiones: ὡς ὁ Θεὸς ὁ πλάσας τὸν ἄνθρωπον ἠθέλησε, καὶ ᾠκο seminariorum autem meatuum excrementum est νόμησεν; Ινα δὲ μή τις πρὸς ταῦτα ἀντιθήσει ὅτι, semen. Quoduam ergo, inquit, in ea peccatumn fue- Ἐπεὶ δ λέγεις οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἡ τοῦ σπέρματος rit, cum hoc seinen egeritur eo modo, quo, qui ἐκροὴ ὡς φυσικῶς γινομένη, οὐδὲ ἡ ἀληθὴς χρῆσις, elformavit hominem, Deus voluit ac constituit? ήγουν ἡ μίξις λογισθήσεται ἁμαρτία· ὅτι τὰ ὄργανα Verum ne quis ad hac objiceret: Quoniam, ut ais, τὰ πρὸς αὐτὴν ἐνεργοῦντα, παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐπλάσθη nullum est peccaturn in seminis Nuxu, quippe qui σαν· ἐρωτᾷ τὸν ἀτιλέγοντα δῆθεν· Ποίαν λέγεις naturaliter contingit: nec verus quidem usus, coi- χρῆσιν; τὴν ἔννομον, ἢ τὴν κρυφίως καὶ μοιχικῶς tio nimirum, ducetur in crimine; quia quæ illi de- γινομένην; τὴν γὰρ ἔννομον ὁ Θεὸς ἐπέτρεψεν είν serviunt organa a Deo efformata sunt: contradicen- πών· Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, καὶ ὁ μέγας tem scilicet interrogat; Qualem tu dicis asum? le- Παῦλος ἐκκεχώρηκε λέγων· Τίμιος ὁ γάμος και ή gitimumine, an eum qui occulte, libidinoseque exer- κοίτη ἁμίαντος· ἡ δὲ ἄλλη χρῆσις κεκώλυται. Τοῦτο cetur? Legitimum siquidem Deus permisit, diceus, γάρ, φησί, καὶ ἐν ἄλλοις πολλοῖς βιωτικοῖς εὑρήσου Crescite et multiplicamini», et concessit magnus μεν αὐτίκα. Τὸ φονεύειν ἀπηγόρευται, ἀλλ' ἐν πο Paulus dicens, llonorabile connubium, et torus im- λέμῳ ἀναιρεῖν τοὺς πολεμίους ἐπαινετὸν, καὶ τιμῶν maculatus: alius vero u‹us interdictus est. Iloc μεγάλων ἄξιον. Ὥστε τὸ αὐτὸ κατά τι μὲν οὐκ ἐξvero, inquit, in aliis quoque multis hujus vitæ ac- εστι· κατ' τι δὲ ἔξεστι, καὶ ἐν διαφορᾷ ἐστι καὶ κα:- tionibus facile inveniemus. Occidere nempe vetitum ρῶν καὶ ροσώπων καὶ τρόπων ἄλλων. Οὕτως οὖν καὶ est; at in bellọ interficere hostes laudabile, ac ma- ἡ μίξις. Καὶ χρήσεις γραφικά, παράγει πρὸς τοῦτο. guis honoribus dignum habetur. Proinde eadeın Εἶτα καὶ περὶ γάμου καὶ παρθενίας διαλέγεται· καὶ res ex aliquo capite haud licet, ex alio vero con- δύο φησὶν ὁδοὺς εἶναι, τὸν γάμον καὶ τὴν ἀγνείαν. ceditur, ac differentiam temporum, personaruin Εἰ μὲν οὖν τις τὸν γάμον ἔλοιτο, μέμψιν εὐκ ἔχει, modorumque aliorum admittit. Eadem igitur est de οὐδὲ κατακριθήσεται διὰ τοῦτο. Οὐ μὴν τοσαῦτα χα coitu ratio. Tum oracula ex sacris Litteris hac de ρίσματα λήψεται ὅσα ὁ παρθενίᾳ συζήσα;. Λήψεται re profert: mox de nuptiis quoque, ac virginitate γάρ, φησί, κἀκεῖνος, ἐπείπερ φέρει καρπὸν τὸν τριά disserit, duasque ait esse vias, matrimonium videκοντα. Εἰ γὰρ, κατὰ τὸν μέγαν Παύλον, Τίμιος ὁ γε licet, et virginitatem; si quis igitur matrimonium γιος καὶ ἡ κοίτη αμίαντος, ὁ σωφρόνως ἐν τῇ συζ elegerit, reprehensionem non babet, neque ex hoc γία βεβιωκώς, καὶ ὑπηρετήσας τῇ τοῦ Θεοῦ προστάξει condemnabitur. Cæterum non tanta dona, quanta διὰ τῆς παιδοποιίας, εἰπόντος, Αὐξάνεσθε καὶ πλη is qui virginitatem amplexus fuerit, accipiet. Acci- θύνεσθε, καὶ ἀνεχόμενος φροντίδων καὶ κόπων διὰ piet enim, inquit, et ille, fructum siquidem fert tri- τὰ ἔγγονα, ἵνα θρέψῃ αὐτὰ καὶ παιδεύσῃ ἐν παιδεία cesimum. Si namque ex magni Pauli sententia, καὶ νουθεσία Κυρίου, καρπὸν κἀκεῖνος τὸν τριάκοντα Monorabile matrimonium et torus immaculatus; qui in conjugio caste vixit, ac liberis operam dando Dei præcepto obtemperavit, dicenti, Crescite et multiplicamini, 40 tum prolis causa curas laboresque suscipiens, ut illam nutriat erudiatque in disciplina et institutione Domini, fructuin is quoque fert tricesimum. Quemadmodum beatus quoque Paulus asserit, fore ut salventur mulieres liberos gignentes. Si quis vero, ait, puram ac cœlestein viam fuerit amplexus, admirabiliora dona accipiet; quoniam aspera primo aditu difficilisque admodum est via. ' 1 Cor. vult, 8. 1 Gen. }, £8. * Hebr. xm, 4. φέρει καθὰ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος λέγει σωθήσε σθαι τὰς γυναῖκας διὰ τῆς τεκνογονίας. Εἰ δέ τις τὴν ἁγνὴν, φησὶ, καὶ ὑπερκόσμιον ὁδὸν ἀσπάσοιτο, χαρί σματα θαυμασιώτερα λήψεται· ὅτι τραχεία παρά τὴν πρώτην καὶ δυσκατόρθωτος ἡ ὁδός. Τὸ δὲ παρὰ τὴν πρώτην ἢ παρὰ τὴν ἤδη ῥηθεῖσαν ὁδὸν τὴν τοῦ γάμου νοητέον, ἢ παρὰ τὴν ἀρχήν. Ο γὰρ ἐλόμενος παρθενεύειν τῆς σαρκὸς εὐκαταφόρου τυγχανούσης πρὸς ἡδονὰ; καὶ μάλιστα περὶ τὰς τῆς μίξεως παρὰ τὴν ἀρχὴν ἀνάγκην ὑφίσταται, τῆς φύσεως ὀργώσης πρὸς τὸ πάθος· καὶ πλέον ὅτε νεάζει ὁ ἄνθρωπος και

IN EPIST. S. ATHANASII AD AMMUM. σφριγῇ· διὸ παρὰ τὴν πρώτην είρηται. Ὅτε δὲ πρὸς ἡ Illud vero (παρὰ τὴν πρώτην) aut de prædicta via γῆρας ἀπονεύσει, εἰ καὶ μηδὲ τότε σβέννυται τὸ πῦρ ἐκ τῶν παθῶν, ἀλλά γε μαλθακώτερον γίνεται. Ταῦτα εἰπὼν ἐπάγει ὅτι τὰ ζητήματα αὐτῶν τὰ ἀκάθαρτα προλέλυνται παρὰ τῶν θείων Γραφῶν, καὶ παραινεί τὸν ἐρωτήσαντα ὑποστηρίζειν τοὺς ὑπ' αὐτὸν, καὶ χρήσεσι κέχρηται γραφικας διαφόροις· εἶτα καὶ εἰς εὐχὴν τρέψας τὸν λόγον τελειοῖ τὴν ἐπιστολήν. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ μέγας φησὶν ᾿Αθανάσιος περὶ τῆς φυσικῆς ἐκκρίσεως τῆς γονῆς. Ὁ δὲ ᾿Αλεξανδρείας Διονύσιος ἐν τῇ πρὸς Βασιλείδην ἐπιστολῇ ταῦτά φησιν· Οἱ δὲ ἐν ἀπροαιρέτῳ νυχτερινῇ φύσει γενόμενοι τῷ οἰκείῳ συνειδότι κατακολουθείτωσαν· καὶ ἑαυτοὺς εἴτε διακρίνονται, εἴτε μή, σκοπείτωσαν. Ὡς ἐπὶ τῶν βρω μάτων ὁ διακρινόμενος, φησίν, ἐὰν φάγῃ, κατακέκριται καὶ ἐν τούτοις εὐσυνείδητος ἔστω καὶ εὐπα ρησίαστος κατὰ τὸ ἴδιον ἐνθύμιον πᾶς ὁ προσο τῶν τῷ θεῷ. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ο τὴν τοῦ σπέρματος ὑποστὰς ῥεῦσιν, ἑαυτὸν ἀνακρινέτω· καὶ εἰ μὲν ἐμπάθειά τις προηγήσατο ἐκ τοῦ πονηροῦ ἴσως ἐνθυμίου καὶ συγκαταθέσεως, καὶ οὕτως ἡ τῆς γονῆς ἐπηκολούθησε ῥεῦσις, οὐκ ἀμίαντος ὁ ταύτην παθών· εἰ δ᾽ οὐδὲν τοιοῦτον προηγήσατο, οὐδὲ διακρίνεται διά τι τοιοῦτον, καὶ οὐ μεμόλυνται αὐτῷ ὁ λογισμός, προσίτω τοῖς ἁγιάσμασι. Τινὲς δὲ τὸν μέσ γαν Βασίλειόν φασιν ἀπείργειν τοὺς τοιοῦτόν τι παο θόντας τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως. Έρωτηθεὶς γὰρ ὁ ἅγιος οὗτος, ὡς ἐν τοῖς ἀσκητικοῖς αὐτοῦ ἀναγέγραπται, εἰ τῶν συνήθων καὶ κατὰ φύσιν γινο μένων τινὶ χρὴ τολμἦν εἰς κοινωνίαν τῶν ἁγίων πα· ραδέχεσθαι, ἀπεκρίθη, Κρείττονα τῆς φύσεως καὶ τῆς συνηθείας ἐδίδαξεν ὁ ᾿Απόστολος εἶναι τὸν ἐν τῷ βαπτίσματι συνταφέντα Χριστῷ· ποτὲ μὲν εἰπὼν ὅτι Ὁ παλαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος συνεσταυρώθη, ἵνα καταργηθῇ τὸ σῶμα τῆς ἁμαρτίας, τοῦ μὴ δουλεύειν ἡμᾶς τῇ ἁμαρτίᾳ ποτὲ δὲ παραγγείλας, Νεκρώσατε οὖν τὰ μέλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν, καὶ τὴν πλεονεξίαν, ἤ τις ἐστὶν εἰδωλολατρεία, δι' δ ἔρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας· ποτὲ δὲ ὄρον ἐκθέμενος ἐν τῷ εἰπεῖν· Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ ἐσταύρωσαν τὴν σάρκα σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. Ἐγὼ δὲ ἔγνων ὅτι ταῦτα κατωρθώθη Χριστοῦ χάριτι καὶ ἐν ἀνδράσι καὶ γυναιξὶ πίστει τῇ εἰς τὸν Κύριον γνησί.· τοῦ δὲ ἐν ἀκαθαρσίᾳ ὄντα τινὰ ἐγγίζειν τοῖς ἁγίοις καὶ ἐκ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης φοβερὸν διδασκόμεθα τὸ κρῖμα. Εἰ δὲ πλεῖον τοῦ ἱεροῦ ὧδε, φοβερώτερον δηλονότι. Παιδεύσει δὲ ἡμᾶς ὁ ᾿Απόστολος εἰπών ῾Ο ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει. Ἐκ γοῦν τῆς ἀποκρίσεως ταύτης οίονται τινες τὸν μέγαν Βασίλειον ἀκαθαρσίαν ἡγεῖσθαι τὴν τοῦ σπέρματος ἐκροήν· ἀλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο. Οὐ γὰρ περὶ ἀφαντάστου φησὶ ῥύσεως, ἀλλ᾽ οὐδὲ μετὰ φαν· τασίας γενομένης, ἄνευ μέντοι ἐμπαθείας, ἧς ἐπιθυ· μία οὐ προηγήσατο· ἢ κἂν προηγήσατο, ἀλλ᾽ οὐκ ἐνέμεινεν, ἀλλ' ἀπεπέμφθη τοῦ κρείττονος ἐπικρατή. conjugali intelligendum est, aut de initio. Qui enim virginitatem amplectitur, cum caro ad voluptates, maximeque venereas sit proclivis; confictatur iuitio dificultatibus, natura ad libidinem inclinante, idque præsertim dum in ætatis flore versatur, ac viget; quam ob causam verba illa (primno aditu) sunt dicta. Ubi vero ad senectutem vergit, etiamsi ne tunc quidem exstinguatur cupiditatum flamma, Jenior tamen evadit. Ilis dictis subjicit, illorum impuras quæstiones jam ante ex sacris Litteris fuisse solutas, monetque interrogantem, ut sibi subditos confirmet, variisque Scripturæ sententiis utitur; tum ad precationem conversa oratione epistolam absolvit. Hæc ergo magnus loquitur Athanasius de naturali seminis excretione. Dionysius porro Alexandrinus in epistola ad Basiliden hæc habet: Qui vero in non voluntario nocturno fluxu fuere, propriam sequantur conscientiam, et secum, an de eo dubitant, necne, considerent. Quemadmodum in cibis, qui dubitat, inquit, condemnatus est, si comederit, int his quoque bonæ sit conscientiæ, et libere loquatur, juxta conceptam animo cogitationem, omnis qui accedit ad Deum. Quod vero ait ejusmodi est, ut qui seminis Quxum est passus seipsum examinet, að siquidem affectio aliqua præcessit, ex prava forte cogitatione atque consensu, et lioc pacto seminis fluxus est consecutus, cui is contigit haudquaquam purus existimabitur: sin nihil tale præcessit, nee de aliqua ejusmodi re ambigit, nec ulla rationi adhæsit macula, ad sacra illi mysteria liceat accedere. Nonnulli vero, magni Basilii sententia, qui aliquid ejusmodi passi sunt, a sacroruni nɛysteriorum perceptione arceri asserunt. Rogatus namque hic vir sanctus (uti in ipsius Asceticis est scriptum) an eum, cui ex consuetudine aut natura quidpiam evenit, audere oporteat ad sacrorum communicationem admittere? respondit: Superiorem naturæ et consuetudini docuit Apostolus esse eum, qui in baplismo consepulius est Christo: nunc quidem dicens, Quod vetus noster homo cum eo crucifixus est, ut aboleatur corpus pecculi, ne nos amplius sėrviamus peccato: alibi vero præcipiens, Mortificate igitur membra vestra terrestria, scortationem, impuritatem, mollitiem, cupiditatem malam, et avaritium. quæ est idololatria, ob quæ venit ira Dei super hcmines contumaces: alibi autem regulum exponens, dum ait, Qui enim sunt Christi, carnem crucifixerunt cum affectibus et cupiditatibus *. Ego vero scio emendata hæc fuisse per Christi gratiam in viris et mulieribus, sincera in Dominum ſide; de ev vero qui impuritate pollutus accessit ad sancta, ex Veteri quoque Testamento horrendum elocemur judicium. Quod si plus templo hic est, sane et furmidabilius. Idem nos erudiet Apostolus dicens, Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit *. Ex hoc igitur responso quidam opinati ' · Rom. v³, 6. • Coloss. 111, 5, 6. ³ Galat. v, 24. *1 Cor. 11, 27.

μηδὲ μολυνθῆναι ταύτῃ τὸν λογισμόν. Καὶ τοῦτο ἐξ αὐτῆς τῆς γραφῆς τοῦ μεγάλου Πατρὸς ἐκείνου και ταληφθήσεται τῷ προσέχοντι. Τὰ γὰρ τοῦ Ἀποστόλ βήματα οἷς ἐκεῖνος εἰς κατασκευὴν ἐχρήσατο τοῦ σ κείου λόγου, ἁμαρτίας μέμνηται καὶ ἀκαθαρσίας, καὶ ἐπιθυμίας κακή;. Πρὸς ἅπερ ἐκεῖνος στηρίζει τὴν γνώμην τὴν ἑαυτοῦ, λέγων· Τὸ δὲ ἐν ἀκαθαρσία ὄντα τινὰ ἐγγίζειν τοῖς ἁγίοις, καὶ τὰ λοιπά. Οὐκ ἂν δέ τις εἴποι ἀκαθαρσίαν ὀνομάσαι τὸν μέγαν Βασί λειον τὴν σπερματικὴν ἔκκρισιν ἀπαθῶς γινομένην. Τοῦτο γὰρ διαβολὴ τῆς σαρκός· ὁ δὲ ἐν πλείοσι λόγοις ἐφιλοσόφησεν, ὡς οὐ κακὸν τὸ σῶμα, οὐδὲ και κίας ἀρχὴ, καθὼς ἔδοξέ τισιν. Οὐδ᾽ ἐναντία λέγειν αὐτὸν τῷ μεγάλῳ Αθανασίς λογίσαιτό τις, οὗ τοὺς λόγους ἅπαντες οἱ ἱεροὶ Πατέρες ἐξόχως σεβάζονται. ᾿Αλλὰ πάντως ἀκαθαρσίαν ὁ μέγας Βασίλειος οὐ τὴν σπερματικὴν ὠνόμασεν ἔκκρισιν, ἀλλὰ τὴν πονηράν επιθυμίαν· ἧς ἡγουμένης, καὶ ἡ κατὰ διάνοιαν άμαρτία τελεῖται διὰ συγκαταθέσεως. Καὶ οὕτως γίνεται φαντασία καθ' ύπνους καὶ τοῦ σπέρματος ἐκροή. Και ἐκ τοῦ φάναι δὲ ὅτι Ἐγὼ ἔγνων ὅτι ταῦτα κατωρθώθη Θεοῦ χάριτι καὶ ἀνδράσι καὶ γυναιξί, δείκνυται ἐναργῶς ὅτι περὶ ἐκκρίσεως σπέρματος μετά φαντα σίας γινομένης φησὶν, ἧς ἐμπάθεια προηγήσατο καὶ ή κατὰ διάνοιαν ἁμαρτία. Τοῦτο γὰρ ἐστι κατόρθωμα τὸ τὴν συγκατάθεσιν ἐκφυγεῖν, καὶ τὸν δι' αὐτῆς τοῦ λογισμού μολυσμὸν, ἀλλ᾽ οὐχὶ τὸ μὴ ἐπιθυμῆσαι, ὁ ἐστι τὸ μὴ προσβαλεῖν λογισμόν. Τοῦτο γὰρ τῆς φύ σεως ἢ ηλιθιότητος· τὸ δὲ μὴ ὑποκλιθῆναι τῇ ἐπισ θυμία, μηδὲ συγκαταθέσθαι τῷ λογισμῷ, μηδὲ τὴν κατὰ διάνοιαν ἁμαρτίαν ἐκτελεσθῆναι καὶ ἀρετή ἐστι καὶ κατόρθωμα. Οὐδὲ τὸ μὴ γενέσθαι τινὶ τοῦ σπέρ ματος έκκρισιν καθόρθωσις λογισθήσεται. Φυσικών γὰρ τοῦτο· διὸ καὶ γινόμενον ἀνέγκλητον· ἀλλ' οὐδέ τις οἶμαι τὴν φυσικὴν ψεῦσιν δι' ὅλου φεύξεται, εἰ μή τις εἴη λίαν ἠλίθιος. sunt magnum Basilium impuritatis loco ducere se- σαντος λογισμοῦ· ὥστε μηδὲ συγκατάθεσιν γενεσία:, minis luxum; sed non est ita. Non enim de eo Luxu loquitur, qui sine imaginatione fit, imo nec de eo, quem imaginatio comitatur, sine ulla ta:en anini ufectione, quam cupiditas non praecesserit; aut sl præcessit, haud diu tamen substitit, sed exturbata est potioris imperio rationis; ita ut neque assensio sit consecuta, nec aliqua per illam n:acula rationi adhæserit. Idque ex ipsamet magni Patris illius scriptione animadvertenti facile erit cognoscere. Apostoli namque verba, quibus ille ad suæ sententiæ confirmationem est usus, peccati meminere impuitatisque, et concupiscentiae male, ex quibus ille suam stabilivit sententiam, dicens, Aliquem vero impuritate pollutum ad sancta 41 accedere, etc. Neque vero inpuritatis nomine seminis excretionen, quae absque animi perturbatione contingit, magoum Basilium intellexisse quispiam dixerit; est hoc amque accusare carnem. Atqui ille in pluribus suis orationibus disseruit, haud malum esse corpus, nec mali principium, ut nonnulli existimarunt. Nec illum contraria magno Athanasio disserere quispiam arbitretur, cujus dicta omnes sancti Patres in primis venerantur, sed plane nomine impuritatis magnus Basilius non excretionem seminis, sed pravam cupiditatem significat, quæ ubi dominatur, peccatum quoque in cogitatione perficitur ex consensu, atque hoc pacto concipiuntur imagines per somnym, seminisque Quxio contingit. Quin ex illis verbis, ego vero scio emendata hæc fuisse Dei gratia in viris et mulieribus; aperte ostenditur, de seminis exaretione, quam imaginatio comnilatur, ipsum loqui, quamque prava affectio et peccaturn cogitatione conceptum præcessit. Est enim præclarum facinus assensionem fugere, et quæ per ipsam rationi macula adhæret: non autem excludere cupiditatem, quod est animum ad illam nullo pacto adjicere. Hoc namque est a natura aut stoliditate. Veruin a cupiditate minimie vinci, nec assentiri rationi, ne“ Peccatum cogitatione perficere, hoc virtutis opus est facinusque præclarum. Neque quod alicui nuuquam seminis excretio contigerit, egregium facinus existimabitur. Hoc enim naturale est: propterea cum accidit, culpa caret. Imo vero nec naturalem hanc fluxionem quisquam penitus, nisi admodum stupidus fuerit, ut opinor, effugiet. 42 Ejusdem ex tricesima uona epistola festati, initio mutila. At quandoquidem de hæreticis tanquam mortuis mentionem fecimus, de nobis autem, ut qui divinas ad salutem litteras habeamus, et quia vereor ne, ut ad Corinthios Paulus scripsit ', ex sinplicioribus pauci, a simplicitate puritateque sua, per quorumdam hominum vafritiem avertantur: neve deinceps libros alios legant, qui apocryphi vocantur, nominum similitudine decepti, qua cum veris libris conveniunt; æquo, quæso, Terte animo si de quibus probe nostis, de iisdem ego scribo, quod ex re utilitateque Ecclesiæ fore existiment. Illa autem memoraturus, ad audacis propositi mei confirma - lionem, evangelista Lucae forma utar ', dicendo: Quoniam quidem a'iqui conati sunt, quæ dicuntur • 11 Cor. x1, 3. : Luc. 1, Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς 10 εορταστικῆς ἐπιστολῆς. 'Αλλ' ἐπειδὴ περὶ μὲν τῶν αἱρετικῶν ἐμνήσθημεν ὡς νεκρῶν· περὶ δὲ ἡμῶν ὡς ἐχόντων πρὸς σωτη ρίαν τὰς θείας Γραφάς· καὶ φοβοῦμαι μήπως, ὡς ἔγραψε Κορινθίοις Παῦλος, ὀλίγοι τῶν ἀκεραίων ἀπὸ τῆς ἁπλότητος καὶ τῆς ἁγνότητος πλανηθώσιν ἀπὸ τῆς πανουργίας τινῶν ἀνθρώπων, καὶ λοιπὸν ἐντυγχάνειν ἑτέροις ἄρξωνται, τοῖς λεγομένοις ἀποκρύφοις, ἀπατώμενοι τῇ όμωνυμίᾳ τῶν ἀληθι νῶν βιβλίων· παρακαλῶ ἀνέχεσθαι, εἰ περὶ ὧν ἐπίστασθε, περὶ τούτων κἀγὼ μνημονεύων γράφω, διά τε τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ χρήσιμον τῆς Ἐκκλησίας. Μέλλων δὲ τούτων μνημονεύειν, χρήσομαι πρὸς σύ στασιν τῆς ἐμαυτοῦ τόλμης τῷ τύπῳ τοῦ εὐαγ γελιστού Λουκά, λέγων καὶ αὐτό· Ἐπειδήπερ τινές

IN EPIST. S. ATHANASI AD AMMUM. ἐπεχείρησαν ανατάξασθαι ἑαυτοῖς τὰ λεγόμενα apocrypha in suum ordinem religere, caque misce: e ἀπόκρυφα, καὶ ἐπιμίξαι ταῦτα τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ, περὶ ἧς ἐπληροφορήθημεν, καθώς παρέδοσαν τοῖς Πατράσιν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου· ἔδοξε καμοί, προτραπέντι παρὰ γνησίων ἀδελφῶν, καὶ μαθόντι ἄνωθεν, ἑξῆς ἐκθέσθαι τὰ κανονιζόμενα καὶ παραδοθέντα, πιστευ θέντα τε θεῖα εἶναι βιβλία· ῖνα ἕκαστος, εἰ μὲν ἠπα τήθη, καταγνῷ τῶν πλανησάντων· ὁ δὲ καθαρός διαμείνας χαίρῃ πάλιν υπομιμνησκόμενος. Εστι τοίτον τῆς μὲν Παλαιᾶς Διαθήκης βιβλία τῷ ἀριθμῷ τὰ πάντα εἰκοσιδύο· τοσαῦτα γὰρ, ὡς ἤκουσα, καὶ τὰ στοιχεία τὰ παρ' Ἑβραίοις εἶναι παραδέδοται· τῇ δὲ τάξει καὶ τῷ ὀνόματί ἐστιν ἕκαστον οὕτως· Πρώτον Γένεσις, εἶτα Εξοδος, εἶτα Λευϊτικόν, καὶ μετὰ τοῦτο Αριθμοί, καὶ λοιπὸν τὸ Δευτερονόμιον. Ἐξῆς δὲ τούτοις ἐστὶν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ Κριταί· καὶ μετὰ τοῦτο ἡ 'Ρούθ· καὶ πάλιν ἐξῆς Βασιλειῶν τέσσαρα βιβλία, καὶ τούτων τὸ μὲν πρῶτον καὶ δεύτερον εἰς ἐν βιβλίον ἀριθμεῖται· τὸ δὲ τρίτον καὶ τέταρτον ὁμοίως εἰς ἕν. Μετὰ δὲ ταῦτα Παραλειπομένων π καὶ β' ὁμοίως εἰς ἓν βι βλίον πάλιν ἀριθμούμενα· εἶτα Εσδρας α' και β' ὁμοίως εἰς ἔν. Μετὰ δὲ ταῦτα βίβλος Ψαλμῶν, καὶ ἑξῆς Παροιμίαι· εἶτα Ἐκκλησιαστὴς, καὶ 'Ασμα ᾀσμάτων. Πρὸς τούτοις ἐστὶ καὶ Ἰὼβ, καὶ λοιπὸν προφῆται· οἱ μὲν δώδεκα εἰς ἐν βιβλίον ἀριθμούμενοι· εἶτα Ησαΐας, Ἰερεμίας, καὶ σὺν αὐτῷ Βαρούχ, Θρήνοι, Επιστολή καὶ μετ' αὐτὸν Ἰεζεκιὴλ καὶ Δανιήλ. Αχρι τούτων τὰ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἵσταται. Τὰ δὲ τῆς Καινῆς πάλιν οὐκ ὀκνητέον – εἰπεῖν· ἔστι γὰρ ταῦτα· Εὐαγγέλια τέσσαρα κατά Ματθαῖον, κατὰ Μάρκον, κατὰ Λουκᾶν, κατὰ Ἰωάν νην. Εἶτα μετὰ ταῦτα Πράξεις ἀποστόλων, καὶ Επιστολαὶ Καθολικαὶ καλούμεναι τῶν ἀποστόλων ἑπτά· οὕτω μὲν Ἰακώβου αʹ, Πέτρου δὲ β', εἶτα Ιωάννου γ', καὶ μετὰ ταύτας Ἰούδα α'. Πρὸς τού τους Παύλου ἀποστόλου εἰσὶν ἐπιστολαί δεκατέσσαρες, τῇ τάξει γραφόμεναι οὕτως· πρώτη πρὸς 'Ρωμαίους" εἶτα πρὸς Κορινθίους δύο· καὶ μετὰ ταῦτα πρὸς Γαλάτας· καὶ ἑξῆς πρὸς Ἐφεσίους· εἶτα πρός Φιλιππησίους, καὶ πρὸς Κολασσαεῖς· καὶ μετὰ ταύτας πρὸς Θεσσαλονικεῖς δύο, καὶ ἡ πρὸς Ἑβραίους· καὶ εὐθὺς πρὸς μὲν Τιμόθεον δύο, πρὸς δὲ Τίτον μία· καὶ τελευταία ή προς Φιλήμονα· καὶ πάλιν Ιωάννου Αποκάλυψις. Ταῦτα πηγαὶ τοῦ σωτηρίου, ὥστε τὸν διψῶντα τῶν ἐν τούτοις ἐμφορεῖσθαι λο γίων· ἐν τούτοις μόνοις τὸ τῆς εὐσεβείας διδασκαλείον ευαγγελίζεται. Μηδεὶς τούτοις ἐπιβαλλέτω, μηδὲ τούτων ἀφαιρείσθω τι. Περὶ δὲ τούτων ὁ Κύριος Σαδδουκαίους μὲν ἐδυσώπει, λέγων· Πλανάσθε μή εἰδότες τὰς Γραφάς· τοῖς δὲ Ἰουδαίοις παρο πνει· Ερευνάτε τας Γραφάς· ὅτι αὐταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. Ἀλλ᾿ ἕνεκά γε πλείονος ἀκριβείας προστίθημι καὶ τοῦτο γράφων αναγκαίως, ὡς ὅτι ἐστὶ καὶ ἕτερα βιβλία τούτων ἔξωθεν· οὐ κανονιζόμενα μεν, τετυπωμένα δὲ παρὰ τῶν Πατέ * Matth. x1, 99, 1 Joan. v, 39. Scripturæ a Deo inspirate, quam certis accepimus testimoniis, quemadmodum Patribus tradidere qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis: visum est et mili, adhortantibus germanis fratribus, prout didici, ab initio et ordine libros recensere, quos divinos esse, canonice scriptum, traditum et creditum est: ut quisque si seductus quidem fuerit, eos coargual qui se seduxerint; sin purus permanserit, latus hæc monita accipiat. Sunt itaque Veteris Testamenti libri omnes numero viginti duo. Tot enim, ut audivi, elementa apud Hebræos esse traditum est. Singuli autem hoc ordine, hoc nomine sunt: Primum Genesis, deinde Exodus, hinc Leviticus, postea Numeri, exinde Deuteronomium. Hos excipiunt, Jesus filius Nave, Judices, et postea Rath. Hinc rursum Regnorum libri quatuor: ex quibus primus et secundus pro uno vumerantur libro; tertius et quartus pro uno similiter. Post hæc Paralipomenon primus et secundus pro uno pariter libro censentur. Hinc Esdræ primus et secundus, pro uno similiter: postea liber Psalmorum, deinceps Proverbia, tum Ecclesiastes, et Canticum canticorum. Ad hæc Job, ac deinceps prophete, ex quibus duodecim pro uno libro numerantur. Hinc Isaias, Jeremias et cum ipso Baruch, Lamentationes, Epistola: postea Ezechiel et Daniel. Hactenus Veteris Testamenti libri. Novi autem Testamenti libros referre ne pigeat. Sunt enim hi: Evangelia quatuor, secundum Matthæun, secundun Marcum, secundum Lucam, secundum Joannem. Postea Acta apostolorum, et Epistolæ Catholicæ, quæ Apostolorum vocantur, numero septem nempe, Jacobi una, Petri duæ, Joannis tres, Judæ una. Ad hæc Pauli apostoli quatuordecim sunt Epistolæ, sic ordine descriple: prima, ad Ro manos: tum duæ ad Corinthios: dehinc, ad Ga lalas: postea, all Ephesios: deinde, ad Philippenses: tumn, ad Colossenses: postea, adl Thessalonicenses duæ, et ca quæ ad Itebræos dirigitur: deinde ad Timotheum duae: ad Titum una: ultimo, ad Philemonem una: ad hæc Joannis Apocalypsis. Ili sunt salutis fontes, ut qui sitit, corum eloquiis impleatur: in his solis pietatis doc'rina docetur. Nemo iis addat, aut aliquid ab detrahat. De his Dominus Sadducæos pudore affciebat, his verbis: Erratis nescientes Scripturas ': Judæos vero hortabatur dieens: Scrutamini Scripturas, quia illæ sunt quæ testimonium perhibent de me 3. Sed majoris accurationis causa illud quoque scripto addere necesse duxi; esse nimirum alios libros præter istos, non in canonem quident redactos, sed quos a Patribus decretum est, legendos ab iis esse qui nuper ediscendi pictatis verbi gratia accesserint. Sapientia Salomonis, et sapientia Sirach, Esther, Judith, Tobias, Doctrina, ut vocant, apostolorum, et Pastor. Attamen, dilecti, illis

cum illi in canonem redacti sint, bi legantur, ρων ἀναγινώσκεσθαι τοῖς ἄρτι προσερχομένοις καὶ .nusquam apocryphorum mentio habetur; sed li sunt hæreticorum commentum, qui arbitratu xuo libros conseribunt, quibus assignant tempora, ut ca quam ipsis ascribunt antiquitatis specie, occasionem captent simpliciores fallendi. βουλομένοις κατηχεῖσθαι τὸν τῆς εὐσεβείας λό γεν Σοφία Σολομῶντος, καὶ Σοφία Σιράχ, καὶ Εσθήρ, καὶ Ἰουδιθ, καὶ Τοβίας, καὶ Διδαχὴ καλου μένη τῶν ἀποστόλων, καὶ ὁ Ποιμήν. Καὶ ὅμως, ἀγαπητοί, κἀκείνων κανονιζομένων καὶ τούτων ἀναγινωσκομένων, οὐδαμοῦ τῶν ἀποκρύφων μνήμη ἔχωσιν ἀπατᾶν ἐκ τούτου τοὺς ἀκεραίους. ΒΛΑΣ. Ο τελευταῖος ἀποστολικός κανὼν ἀπαρ θμεῖται τὰ ὀφείλοντα ἀναγινώσκεσθαι βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς Νέας. Ἐνταῦθα δὲ ὁ ἅγιος, ὡς ἔοικε, μαθὼν ὅτι τινὲς θέλοντες ἀπατᾶν τοὺς ἀκεραίους κατὰ τὴν εὐσέβειαν, ήγουν τους με ἔχοντας ἐλλιπές τι ἡ σύνθετον καὶ σκολιόν, ἀλλὰ ὄντας ἁπλοῦς, λέγουσιν εἶναι καὶ ἕτερά τινα βιβλία, διεστραμμένων μὲν ὄντα δογμάτων, ἀπόκρυφα δὲ ἀλλὰ αἱρετικῶν ἐστιν ἐπίνοια, γραφόντων μὲν ἔτε θέλουσιν αὐτά, χαριζομένων δὲ καὶ προστιθέντων αὐτοῖς χρόνους, ἵν', ὡς παλαιὰ προφέροντες, πρόφασιν BALS. Postremus canon apostolicus enumerat libros qui legi debent, et Veteris Testamenti, el Novi. Ilic autem sanctus, cuin rescivisset (ut est verisimile) quod nonnulli, volentes eos, qui sunt in pietate ac religione integri (quibus scilicet nihil deficit, nec quid habent compositum, vel contortum, sed sunt simplices) seducere, dicunt essse alios quosdam libros, qui quidem sunt perversorum dogmatum, et dicuntur apocrypha; scripsit et ipse, η λεγόμενα, έγραψε δὲ αὐτὸς τὰ ὀφείλοντα ἀναγινώlibros quos legi oporteal. Ne mireris autem, si inveneris canonem apostolicum, qui alios quoque libros enumerat: sed lege quæ in dicto apostolico canone scripta sunt. σχεσθαι βιβλία. Μη θαυμάσης δὲ εὑρίσκων τὸν ἀποστολικὴν κανόνα καὶ ἑτέρων βιβλίων απαρίθμη σιν ποιούμενον· ἀλλὰ ἀνάγνωθι τὰ ἐν τῷ ῥηθέντι ἀποστολικῷ κανόνι γραφέντα. ΖΩΝΔΡ. Ενταῦθα (α) ό μέγας Αθανάσιος ἀπαριθ μησιν ποιεῖται τῶν βιβλίων τῆς τε Παλαιάς Γραφής καὶ τῆς Νέας τῶν ὀφειλόντων ἀναγινώσκεσθαι παρά τῶν πιστῶν· ἵνα μή τινες πλανώμενοι ἀναγινώσκωσι καὶ τὰς λεγομένας ἀποκρύφους βίβλους, απ οὐκ ὀρθῶς ἔχουσι, καὶ ἐντεῦθεν βλάπτονται ἀκέραιοι ὄντες ήτοι ἄπλαστοι καὶ εὐεξαπάτητοι. Ταῦτα δὲ καὶ ὁ πε' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων πρὶ τούτου ἀπαριθμεῖ· οὐκ ἐν πᾶσι δὲ ὁ Πατήρ οὗτος συμφων νεῖ τῷ ἀποστολικῷ τελευταίῳ κανόνι ἐν τῇ ἀπαρι ομήσει. Οἱ μὲν γὰρ ἀπίστολοι καὶ τὴν Ἐσθὴρ ἀπὸ ηριθμήσαντο, καὶ τὴν Σοφίαν Σιράχ, καὶ τὰ MaxxΓαϊκά· οὗτο; δὲ παραλέλειπε ταῦτα. Ἐν δὲ ταῖς τῆς Νέας Γραφῆς βίβλοις, οἱ μὲν θεῖοι ἀπόστολοι καὶ τὰς διὰ τοῦ Κλήμεντος συγγραφείσας διαταγάς αὐτῶν ἀπηρίθμησαν· οὗτος δὲ ταύτας μὲν παραλέλοιπου προσέθετο δὲ τὴν ᾿Αποκάλυψιν τοῦ Θεολόγου. Μετά δέ γε τὴν ἀπαρίθμησιν, φησίν, ὅτι ἔστιν ἕτερα βιο βλία τούτων ἔξωθεν, οὐ κανονιζόμενα μὲν, ἀναγινω σκόμενα δὲ, ἅτινα λέγει εἶναι τὴν σοφίαν Σιράχο Εσθήρ, Ιουδήθ, καὶ Τωβὴς, καὶ διδαχὴν καλουμέν νην τῶν ἀποστόλων λέγουσιν εἶναι τὰς διὰ τοῦ Κλή μεντος συγγραφείσας τῶν ἀποστόλων διατάξεις, ας ἡ λεγομένη έκτη σύνοδος ἀναγινώσκεσθαι οὐ συγχω ρεῖ, ὡς νοθευθείσας καὶ φθαρείσας ὑπὸ αἱρετικῶν. Δί δὲ καλούμεναι, φησίν, ἀπόκρυφοι βίβλοι, οὔτε ἐν ταῖς ἀπηριθμημέναι; βίβλοις εὑρίσκονται, οὔτε ἐν τούτοις ἐκτὸς ἐκείνων τεταγμένοις ἀναγινώσκεσθαι, δηλαδὴ τοῖς ἀκανονίστοις. Κεκανονισμένα δὲ βιβλία ἔφη ὁ ἅγιος ἐκ τοῦ κανόνος, ὅ ἐστι ξύλον ᾧ κέχρην ται οι τεχνίται εἰς ξύλων ἢ λίθων εὐθύτητα· παρα τεθέντες γὰρ τὸν κανόνα τοῖς παρ' αὐτῶν ἐργαζο μένοις, δι' αὐτοῦ εἰ τινας εὑρίσκουσιν ἐν αὐτοῖς λοξότητας εἰσοχάς τε καὶ ἐξοχάς, εἰς εὐθύτητα ἀποξέουσι, καὶ ὀρθοῦσι τὸ ἐργαζόμενον· τοῦτο οὖν καὶ ἐπὶ τῶν βιβλίων τούτων ὁ λόγος ὥσπερ κανών ZONAR. Hic magnus Athanasius Veteris Novæque Scripturæ libros enumerat, qui a fidelibus legi debent; ne qui decepti libros apocryphos dictos legant, qui non recte se habent, et ακέραιοι, hoc est, simplices et deceptu faciles exinde incommodo aff!- ciuntur. Eos autem et canon 83 SS. apostolorum antea recensuit. Hic autem Pater, quantum ad numerum eorum spectat, ultimo isti apostolico canoni in omnibus non convenit. Apostuli enim Esther et Sapientiam Sirach et libros Maccabæorum connumerarunt: hic autem eos praetermisit. In Nova etiam Scripturæ libris, divini quidem apostoli constitutiones suas a Clemente conscriptas enumerarunt: hic autem eas omisit. Addidit vero Theologi Apocalypsim. Post libros autem enumeratos, ait, quod alii sint prater eos liliri, iu canonem quidem non relati, legendi tamen, quos dicit esse Sapientiam Salomonis, et Sapientiain Sirach, Esther, Judith, et Tobit, et doctrinam apostolorum dictam, quas asserunt esse Constitutiones apostolorum a Clemente conscriptas; quas ea quæ sexta dicitur synodus legi non permittit, ut adulteratas et corruptas ab hæreticis. Qui autem apocryphi, inquit, vocantur libri, neque inter eos, qui extra istos legendi constituuntur, qui scilicet in canonem non referuntur. Canonicos autem sive in canonem relatos libros sanctus denominal ex canone sive regula, quod lignum est, quo artifices utuntur ad lignorum aut lapidum rectitudinem. Regulam enim iis, quæ operantur, apponentes, per eam si quas inveniunt in istis obliquitates, imminentias et prominentias, ad rectitudinem abradunt et sic opus rectificant. loc itaque in istis libris ratio tanquam regula effecit, illos distinguens ab istis, qui non recte se habent, sed perversi sunt: et hos quidem admittens, et approbans, et piis legendos proponens; illos au- (a) Apud Bereregium in notis, p. 221, ex codice Amerbachiano. Edit.

IN EPIST. S. ATHANASII AD RUFIN. ἐποίησεν· ἀποδιελὼν αὐτὰ τῶν μὴ ὀρθῶς ἐχόντων, tem condemnans, et legi prohibens. Quære etiam quæ in ultimum sanctorum apostolorum canonem scripta sunt. ἀλλὰ διεστραμμένων· καὶ τὰ μὲν ἐγκρίνας καὶ δοκιμάσας καὶ προθέμενος εἰς ἀνάγνωσιν τοῖς εὐσεβέσι τὰ δὲ ἀποδοκιμάσας, καὶ ἀπείρξας ἀναγινώσκεσθαι. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΡΟΥΦΙΝΙΑΝΟΝ. Κυρίῳ υἱῷ καὶ ποθεινοτάτῳ συλλειτουργῷ Ρουφι γιανῷ, ᾿Αθανάσιος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. EPISTOLA AD RUFINIANUM. Domino filio, et optatissimo comministro Rufniano, Athanasius in Domino salutem, Σὲ μὲν τὰ υἱῷ ἡγαπημένῳ πρέποντα πρὸς Tu quidem quæ dilectum filium decent ad Patrem Πατέρα γράφεις· ἐγγίσαντα γοῦν σε διὰ τοῦ γράμ- scribis: te itaque litteris accedentem tuis amplexus ματος περιεπτυξάμην, πάντων ἐμοὶ ποθεινότατε sum, omnium dilectissime mihi Rufiniane. Cum Ρουφινιανέ· κἀγὼ δὲ, ὡς υἱῷ δυνάμενος γράφειν ἐν autem et in sermonis exordio et in medio et in τε τοῖς προοιμίοις καὶ μέσοις καὶ τελευταίοις, Gine, tibi, quasi filio scribere possem, me ipse ἐπέσχον, ἵνα μὴ ἐκ γραμμάτων ἡ σύστασις καὶ ἡ cohibui, ne ex litteris commendatio et testimonium μαρτυρία γνωρίζηται. Σὺ γὰρ ἐμοὶ ἐπιστολή, κατὰ η palam fieret. Tu enim mihi es epistola, sicut τὸ γεγραμμένον, ἐπιγινωσκομένη καὶ ἀναγινωσκον scriptum est, agnita lectaque in corde. Sic igitur μένη ἐν καρδίᾳ. Οὕτω τοίνυν πίστευε διακείμενος, καὶ πίστευε. Προσαγορεύω σε καὶ προτρέπω γράφειν· οὐ γὰρ ὀλίγως, ἀλλὰ μεγάλως εὐφραίνεις τοῦτο ποιῶν. Ἐπειδὴ δὲ φιλοκάλως καὶ ἐκκλησιαστικῶς, τοῦτο γὰρ πάλιν πρέπει τῇ σῇ εὐλαβεία, ἠρώτησας περὶ τῶν δι' ἀνάγκην ὑποσυρέντων μὲν, μὴ φθαρέντων δὲ ἐν τῇ κακοπιστίᾳ, καὶ ἠθέλησας γράψαι με τὰ δόξαντα περὶ αὐτῶν ἐν ταῖς συνόδοις καὶ πανταχοῦ· γίνωσκε, Κύριέ μου ποθεινότατε, ὅτι ἐν ἀρχῇ μὲν, παυσαμένης τῆς γινομένης βίας, γέγονε σύνοδος, παρόντων ἀπὸ τῶν ἔξω μερῶν ἐπισκόπων· γέγονε δὲ καὶ παρὰ τοῖς τὴν Ἑλλάδα κατοι κοῦσι συλλειτουργοῖς· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τοῖς ἐν Σπανίᾳ καὶ Γαλλίᾳ· καὶ ἤρεσεν ὅπερ ὧδε καὶ πανταχού, ὥστε τοῖς μὲν κακαπεπτωκόσι καὶ προῖςτα. μένοις τῆς ἀσεβείας συγγινώσκειν μὲν μετανοοῦσι, μὴ διδόναι δὲ αὐτοῖς τόπον κλήρου· τοῖς δὲ μὴ αὐτ θεντοῦσι μὲν τῆς ἀσεβείας, παρασυρεῖσ: δὲ δι'· ἀνάγκην καὶ βίαν, ἔδοξε δίδοσθαι μὲν συγγνώμην, ἔχειν δὲ καὶ τὸν τόπον τοῦ κλήρου· μάλιστα ὅτι ἀπολογίαν πιθανὴν ἐπορίσαντο, καὶ ἔδοξε τοῦτό πως οἰκονομικῶς γενέσθαι. Διεβεβαιώσαντο γάρ μή μεταβεβλῆσθαι εἰς ἀσέβειαν· ἵνα δὲ μὴ κατασταθέν τες τινὲς ἀσεβέστατοι διαφθείρωσι τὰς Εκκλησίας, είλοντο μᾶλλον συνδραμεῖν τῇ βίᾳ καὶ βαστάσαι τὸ βάρος, ἢ λαοὺς ἀπολέσθαι. Τοῦτο δὲ λέγοντες ἔδος ξαν ἡμῖν πιθανῶς λέγειν· διὰ τὸ καὶ προφασίζεσθαι αὐτοὺς τὸν ᾿Ααρὼν τὴν τοῦ Μωϋσέως ἀδελφὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ συνδραμεῖν μὲν τῇ τοῦ λαοῦ παραβάσει· ἀπολογίαν δὲ ἐσχηκέναι, ἵνα μὴ ὁ λαὸς ἐπιστρέψας εἰς Αἴγυπτον επιμείνῃ τῇ εἰδωλολατρείς· καὶ γὰρ ἦν τὸ φαινόμενον εύλογον· ὅτι μένοντες ἐν τῇ ἐρήμῳ δύνανται παύσασθαι τῆς ἀσεβείας· εἰσελθόντες δὲ εἰς Αἴγυπτον, επετρίβοντο καὶ ηύξανον ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἀσέβειαν. Τούτων τοίνυν ἕνεκα συγγνωστὸν τὸ πρὸς τὸν κλῆρον γέγονε· τοῖς δὲ ἀπατηθεῖσι καὶ βίαν παθοῦσι συγγνώμη δίδοται. Ταῦτα καὶ τῇ σῇ εὐσεβεία δηλῶ, θαῤῥῶν, ὅτι καὶ τὰ δόξαντα ἀποδέξιταί σου ἡ θεοσέβεια, καὶ οὐ καταγνώσεται ἐκεχειρίας τῶν συνελθόντων οὕτως. Καταξίωσον δὲ αὐτὰ ἀναγνῶναι τῷ ἱερατείῳ καὶ τῷ λαῷ τῷ ὑπὸ σὲ, ἵνα, καὶ αὐτοὶ γινώσκοντες, μὴ μέμφωνται οὕτω σὲ διακείμενον περὶ τοὺς τοιούτους. Απρεπές γὰρ ἦν ἐμὲ credito, et ita alectus esto, etiam credito. Saluto te, et ut rescribas hortor; non parum enim, sed summopere me, ita agendo, delectas. Quoniam autem studiose et ecclesiastice, ut pietati convenit tur, interrogasti de iis qui vi quidem subducti, lapsi sunt, nec tamen prava fde corrupti: et voluisti me rescribere, quæ de illis, cum in synolis, tum ubique alias decreta sunt; scito Domine mi optatissime, in principio quidem cum vis illa desiisset, coactam synodum fuisse praesentibus exterarum partium episcopis: celebratan item aliam fuisse apud Græciæ comministros, nihiloque secius apud illos qui in llispania et in Gallia degunt atque idipsum hic et ubique placuisse, nimirum ut iis qui lapsi sunt, si impietatis fuerint præfecti, venia concedatur, si quidem resipiscant, nec detur tamen in clero locus: iis vero qui impietati patrocinati non sunt, sed necessitate ac violentia tracti fuere, decretum est, ut et venia concedatur, et in clero detur locus; potissimum quia consentaneam attulerunt excusationem, et quod cconomia quadam id factum videatur. Afirmabant quippe se minime in impietatem lapsos fuisse: sed ne impiissimi quidam homines ad episcopatum erecti, Ecclesias corrumperent, se maluisse cum violentia concurrere, et id oueris ferre, quam populos perdere. Hæc illi verba non abs re loqui nobis visi sunt: quod maxime ipsi in exemplum afferrent, Aaronem, Moysis fratrem, in deserto po puli prævaricationi concurrisse: hane tamen excusationem babuisse, ne populus scilicet in Ægyptum reversus in idololatria permaneret: nam id rationi certe consentaneum videbatur; siquidem in deserto manentes, poterant impietatis finem facere, sin autem in Ægyptum ingressi fuissent, in impietate versati auctique fuissent. Quapropter ad clerum reditus illis concessus est; iis enim qui decepti et vim passi sunt venia facile datur. Hæc tuæ qucque pietati significo, confidens, tuam religionem quæ decreta sunt suscepturam, nec lenitatem eorum qui convenere damnaturam. Hæc legere digneris sacris ministris et populo qui tibi subest; ut et ipsi his compertis, te circa illos ita affectum

non coarguanl. Abs re enim esset me scribere, cum γράφειν, δυναμένης τῆς σῆς εὐλαβείας καὶ τὴν ἡμῶν tua pietas possit, et nostrum erga illos affectum nuntiare, et omnia quæ desunt implere. Gratia Domino, qui implevit te omni verbo et omni scientia. Qui itaque pœnitentiam agunt, anathemate damnent, expresso nomine, pravam Euzoii et Eudoxii doctrinam. Illi enim Arianæ hæreseos patroni, it Christum blasphemantes creaturam eum esse scripserunt. Confiteantur quoque fidem Nicææ a Patribus declaratain, et nullam aliam synodum huic anteponant. Saluta fratres qui apud te sunt; qui apud me degunt, te in Domino saJutant. BALS. De iis, qui idolis immolata comederunt, et qui idolis sacrificarunt, synodus Gangrensis, et sancti Petri archiepiscopi Alexandrini, et martyris, canones 45 fusius tractant. Praesens autem sancti Athanasii epistola tractat de iis, qui hæreticis communicarunt,et ad Ecclesiam accedunt. Ad Rum. vianum enim, qui illum interrogaverat, scribens, sanctus ait, quod, qui lapsi sunt et bæreticis communicarunt et impietatis præsides, et patroni fuerunt, ad pœnitentiam quidem admittuntur: si autem sint clerici, vel alias in sacris ordinibus, sacerdotio digni non habentur. Qui autem impietatis non fuerint auctores, seu qui sua auctoritate et voluntate cum hæreticis non communicaveriut, sed a pietate ad impietatem vi tracti fuerint; si sint quidem clerici, et venia digni habentur, et a clero non abalienantur: eoque magis, quod asserunt se ad impietatem non fuisse traductos, seu hæreticorum sententiæ non fuisse assensos, sed quodam consilio eis communicasse, ne iis ab ecclesiis expulsis, alii impii in eorum locum introducerentur, et populum orthodoxum corrumperent. Visi sunt igitur, inquit, hæc dicere probabiliter, Aaron quoque exemplo utentes. Ille enim, cum Moyses in monte diutius esset moratus, et Hebræorum populus deos quærerct, cessit eorum prævaricationi, et fusilem vitulum el fieri permisit. Hoc autem fecit, me reversus in Ægyptum populus in Ægyptiaca idololatria permaneret, reputans, quod, cum sint in deserto, poterunt ab impietate desistere: sed si in Ægypto fuerint, erunt inagis impii, mores Ægyptiorum sequentes. Ac de iis quidem, qui sacros ordi. nes sumpserunt, hæc dicit. Deceptis autem, et viin passis laicis venia datur, susceptis, et ab episcopis canonice dispensatis, utpote qui hæretica debeant aperte anathematizare seu in Ecclesia: Nicoenam autem orthodoxam fidem confiteri. 'Exexsipla vero dicitur quies, et operis remissio, quæ et vacatio remissa dicitur, a manibus continendis, ut quæ sit nanuum continentia. Nota ergo ex praesenti epistola, quod aliter puniuntur, qui per vin cum hæreticis solum communicarunt, aliter qui his consenserunt, et impietatem defenderunt, aliter qui ad impietatem transfugerunt, aliter qui his communicarunt, et sacrificarunt, aliter qui idolotbyta vi comederunt, et aliter quibus ad hoc ipsum, ut comederent, vis allata περὶ αὐτοὺς διάθεσιν ἀπαγγείλαι, καὶ πάντα τὰ λεί ποντα ἀποπληρῶσαι. Χάρις τῷ Κυρίῳ τῷ πληρώσαντί σε ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ γνώσει. Οἱ μὲν οὖν μετανοοῦντες φανερῶς ἀναθεματιζέτωσαν όνομά ζοντες Ευδοξίου καὶ Εὐζωτου τὴν κακοδοξίαν. AGτοὶ γὰρ λοιπὸν βλασφημοῦντες αὐτὸν κτίσμα ἀπ εγράψαντο της 'Αρειανῆς αἱρέσεως προστάται. Όμο λογείτωσαν δὲ τὴν ἐν Νικαία παρὰ τῶν Πατέρων ὁμολογηθεῖσαν πίστιν, καὶ μηδεμίαν άλλην σύνοδον προκρίνειν ταύτης τῆς συνόδου. Πρόσειπε τὴν παρά σοὶ ἀδελφότητα· σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προςαγορεύει. ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν εἰδωλόθυτα φαγόντων, καὶ περὶ τῶν θυσάντων τοῖς εἰδώλοις, ἡ ἐν Γάγγρᾳ σύνοδες καὶ οἱ κανόνες τοῦ ἁγίου Πέτρου ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας καὶ μάρτυρος πλατύτερον διαλαμβά νουσιν. Ἡ δὲ παροῦσα ἐπιστολὴ τοῦ ἁγίου Αθανασίου διαλαμβάνει περὶ τῶν συγκοινωνησάντων αἱρ: τικοῖς, καὶ προσερχομένων τῇ Ἐκκλησίᾳ. Φησὶ γὰρ ὁ ἅγιος ἐπιστέλλων πρὸς τὸν ἐρωτήσαντα Ρουφιανών ὅτι οἱ μὴ παραπεπτωκότες καὶ κοινωνήσαντες τοῖς αἱρετικοῖς, καὶ προστάται καὶ συνήγοροι τῆς ἀσε βείας γενόμενοι, εἰς μετάνοιαν μὲν δέχονται, κληρι καὶ δὲ ὄντες ἢ ἄλλως ἱερωμένοι τῆς ἱερωσύνη; οὐκ ἀξιοῦνται. Οἱ μὴ αὐθεντοῦντες ὑπὲρ τῆς ἀσεβείας, ήγουν μὴ κατὰ αὐθεντίαν καὶ κατὰ ἐκούσιον γνώμην κοινωνήσαντες τοῖς αἱρετικοῖς, ἀλλὰ βιαίως ἐξελκυ σθέντες ἀπὸ τῆς εὐσεβείας εἰς ἀσέβειαν, κληρικοὶ ὄντες, συγγνώμης ἀξιοῦνται, καὶ τοῦ κλήρου οὐκ ἀποξενοῦνται· καὶ μᾶλλον ὅτι διαβεβαιοῦνται μὲ μεταβληθῆναι εἰς ἀσέβειαν, ήγουν μὴ συνθέσθαι τη δόξῃ τῶν αἱρετικῶν, ἀλλὰ κατὰ λόγον οἰκονομίας συγκοινωνήσαι τούτοις, ἵνα μὴ αὐτῶν ἐκδιωχθέντων ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν, ἕτεροι ἀσεβεῖς ἀντεισαχθῶσι καὶ διαφθείρωσι τὸν ὀρθόδοξον λαόν. Εδοξαν οὖν, φησί, πιθανῶς ταῦτα λέγειν, χρώμενοι καὶ παρα δείγματι Ααρών. Ἐκεῖνος γὰρ τοῦ Μωϋσέως χρον νίσαντος ἐν τῷ ἔρει, καὶ τοῦ λαοῦ τῶν Ἑβραίων θεοὺς ζητοῦντος, ἐνέδωκε τῇ τούτων παραβάσει, καὶ γενέσθαι αὐτοῖς παρεχώρησε χωνευτὸν μόσχον. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν, ἵνα μὴ ὁ λαὸς ὑποστρέψας εἰς Αίγυ πτον ἐπιμείνῃ τῇ εἰδωλολατρείᾳ τῇ Αἰγυπτιακῇ, λογι σάμενος ὅτι, ἐν τῇ ἐρήμῳ ὄντες, δυνήσονται ἀποστῆναι τῆς ἀσεβείας· ἐν δὲ τῇ Αἰγύπτῳ γενόμενοι, μᾶλλον ἀσεβήσουσι τοῖς Αἰγυπτίων ἑπόμενοι ἔθεσι. Καὶ περὶ μὲν ἱερωμένων ταῦτά φησι. Τοῖς δὲ ἀπατηθείσι καὶ βίαν παθοῦσι λαϊκοῖς συγγνώμη δίδοται, δεχομέ νοις καὶ οἰκονομουμένοις παρὰ τῶν ἐπισκόπων και γονικῶς, ὡς καὶ ὀφείλουσιν ἀναθεματίζειν μὲν τὰ τῶν αἱρετικῶν φανερῶς, ήγουν ἐπ' ἐκκλησίας· ὁμολογεῖν δὲ τὴν ἐν Νικαίᾳ ὀρθόδοξον πίστιν. Εκε χειρία δὲ λέγεται ἡ ἀργία καὶ ἀπραξία, ἥτις καὶ ἄνετος ἄδεια λέγεται, ἀπὸ τοῦ ἐπέχειν τὰς χεῖρας, Εκεχειρία τις οὖσα. Σημείωσαι οὖν καὶ ἀπὸ τῆς παρούσης επιστολῆς ὅτι ἄλλως κολάζονται οἱ κατὰ βίαν κοινωνήσαντες μόνον τοῖς αἱρετικοῖς, ἄλλως οι ομοφρονήσαντες τούτοις καὶ ὑπὲρ τῆς ἀσεβείας συν ηγορήσαντες, ἄλλως οἱ αυτομολήσαντες, ἄλλως οι κοι-

IN EPIST. S. ATHANASII AD RURIN. ZONAR. Non de iis, qui idotis iuinolavere, ac ita lapsi sunt, læc quaestio est, verum de iis qui cum hæreticis cominumicavere, Arianis nimirum. Eteniun Ariani, cum sibi consentientes haberent imperatores Constantium et Valentem, ex eoque multam valerent, complures, ut ipsorum opinionem ampleclerentur, per vim adlegere. Qui, cum mox ponitentia dueti ad Ecclesiam catholicam se conferrent, νωνήσαντες τούτοις καὶ θύσαντες, ἄλλως οἱ κατὰ βίαν est: et ut semel dicam, magna hæc examinatione φαγόντες εἰδωλόθυτα· καὶ ἄλλως οι παθόντες βίαν καὶ indigent, quoniam etiam difficulter curantur περὶ αὐτὸ τὸ φαγεῖν, καὶ ἁπλῶς τὰ τῶν τοιούτων μεγάλης εξετάσεως δέονται, ὅτι καὶ δυσχερῶς θεραπεύονται. ΖΩΝΑΡ. Οὐ περὶ τῶν εἰδώλοις θυσάντων, καὶ οὕτως παραπεπτωκότων ᾗ ἐρώτησις αὕτη ἐστὶν, ἀλλὰ περὶ τῶν αἱρετικοῖς συγκοινωνησάντων, ήγουν Αρειανοῖς. Οἱ γὰρ τῆς 'Αρείου αἱρέσεως, προστε θέντας αὐτοῖς σχόντες βασιλεῖς τὸν Κωνστάντιον καὶ τὸν Ουάλεντα, κἀντεῦθεν μέγα δυνάμενοι, πολύ λοὺς ἐβιάσαντο προστεθῆναι τῇ δόξῃ αὐτῶν. Ων ὕστερον μετανοούντων, καὶ προσερχομένων τῇ καθ ολικῇ Ἐκκλησίᾳ, ἠρώτησεν ὁ Ρουφινιανὸς ἐπίσκοπος ὤν, ὅπως χρὴ τοὺς τοιούτους δέχεσθαι· πρὸς ἦν ἐρώτησιν ἀπεκρίθη ὁ μέγας Αθανάσιος ὅτι, πολλῶν γενομένων συνόδων τοπικών δηλαδὴ περὶ τούτων, ἔδοξεν, ὥστε τοῖς μὲν παραπεσοῦσι κοινωνήσατι τοῖς αἱρετικοῖς, καὶ τὰ αὐτὰ ἐκείνοις φρονεῖν ὁμολογήσασι, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ προϊσταμένοις τῆς ἀσεβείας· ήγουν ὑπεραγωνιζομένοις αὐτῆς καὶ συνηγοροῦσι, καὶ πείθειν σπεύδουσιν ὡς ἀσφαλής ἡ ἐκείνων ἐστὶ δόξα, μετανοοῦσι καὶ προσερχομέν νοις τῇ ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ, δίδοσθαι μὲν μετάνειαν καὶ συγγνώμην· μὴ μέντοι γε καὶ τόπον κλήρου αὐτοῖς παραδέχεσθαι. Κἂν γὰρ ἐπίσκοποι τυχὸν ἦταν ἡ κληρικοί, οὐκέτι δεχθήσονται εἰς τόπον ἱερωμένων, ἀλλ᾽ ὡς λαϊκοὶ ἔσονται. Τοῖς δὲ μὴ αὐθε εντοῦσι μὲν τῆς ἀσεβείας, ήγουν μὴ κατὰ αὐθεν τίαν καὶ γνώμην εκούσιον κοινωνήσασι τοῖς αἱρετικοῖς· παρασυρεῖσι δὲ δι' ἀνάγκην καὶ βίαν, ἤτοι βιαίως συνθεμένοις τῇ ἀσεβείς, καὶ ἐξελκυσθεῖσι τῆς εὐσεβείας (ὥσπερ γὰρ ὁ ὑπὸ σφοδρᾶς ὑδάτων φοράς παρασυρόμενος οὐ κατά προαίρεσιν οἰκείαν φέρεται, ἀλλὰ βιαίως ἕλκεται· οὕτως κἀκεῖνοι τῇ βία νικηθέντες τῶν αἱρετικῶν, παρεσύρησαν καὶ ὑπέκυψαν) ἔδοξε, φησὶ, καὶ συγγνώμη, δίδοσθαι μεταμελομένοις· ἀπονέμειν δὲ αὐτοῖς καὶ τὸν τόπον τοῦ κλήρου. Καὶ οὐ μόνον, ὅτι βιασθέντες ἐνδεδώ κασι, συγγνωμονοῦνται, φησίν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἀπολο γίαν πιθανὴν ποιοῦνται· δι᾽ ἂν ἔδοξε τὸ ὑποκύψαι αὐτοὺς τοῖς αἱρετικοῖς οἰκονομικῶς γενέσθαι. Δια εβεβαιώσαντο γάρ, ἀντὶ τοῦ, βεβαίως ἐπληροφόρησαν, μὴ μεταβληθῆναι εἰς ἀσέβειαν· ήγουν μὴ συνθέσ σθαι τῇ δόξῃ τῶν αἱρετικῶν, ἀλλὰ τῆς ὀρθῆς ἔχεεθαι πίστεως· μόνον δὲ συγκοινωνῆσαι τοῖς αἱρε τικοῖς, ἵνα μὴ, αὐτῶν ἐκδιωχθέντων τῶν ἐκκλησιῶν ἕτεροι ἀσεβεῖς ἀντεισαχθῶσι, καὶ διαφθείρωσι τὰς ἐκκλησίας ήτοι τὸν ὀρθόδοξον λαόν. Καὶ διὰ τοῦτο ᾑρετίσαντο συνδραμείν τῇ βίᾳ, βαστάσαι τὸ βάρος τοῦ ἐπιτιμίου, διὰ τὸ δόξαι ὑποκύψαι, καὶ μὴ μᾶλλον τοὺς λαοὺς ἀπολέσθαι. Ἔδοξαν οὖν, φησί, πιθανῶς ταῦτα λέγειν, χρώμενοι καὶ παραδείγματι τῷ Ααρών. Ἐκεῖνος γάρ, τοῦ Μωσέως χρονίσαντος ἐν τῷ ὄρει, καὶ τοῦ λαοῦ τῶν Ἑβραίων θεούς ζητοῦντος, ἐνδέδωκε τῇ τοῦ λαοῦ παραβάσει, καὶ γενέσθαι αὐτοῖς παρεχώρησε χωνευτὸν μόσχον. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν, ἵνα μὴ ὁ λαός, ὑποστρέψας εἰς Αἴγυπτον, επιμείνῃ τῇ εἰδωλολατρείᾳ τῇ Αἰγυπτιακῇ, λογισάμενος ὅτι, ἐν τῇ ἐρήμῳ ὄντες, δυνήσονται ἀποστῆναι τῆς ἀσε βείας· ἐν δὲ τῇ Αἰγύπτῳ γενόμενοι, μᾶλλον ἀσεβή rogavit Rufinianus, quippe episcopus, qunam in ejusmodi hominibus admittendis servanda ratio essel. Ad quam interrogationem magnus Athanasius respondit, cun multa synodi, locales nimi ruin, de his celebrata sint, decretum fuisse, ut lapsis, qui cuin hæreticis couninunicarunt, eademque cum illis sentire se professi sunt, neque hoc tantum, sed et impietatis primipili, hoc est, propugnatores et patroni fuerunt, ac tutam illorum opinionem esse persuadere studuerunt; si resipuerint, seque orthodoxæ Ecclesiæ adjunxerint, pœnitentiæ quidem sit locus et veniæ: cæterum ad locum in clero obtinendum nullatenus admittantur. Nam etiamsi episcopi fuissent forsitan vel clerici, nequaquam in sacrorum hominum ordinem recipientur, sed ut laici erunt. Qui vero in pietatis auctores minime fuerunt, hoc est, qui sponte et voluntarie cum ba reticis non communicarunt, necessitate autem et vi tracti sunt, sive, per vimn impietati consenserunt, suntque a pietate abstracti (ut enim, qui vehementi aquarum impetu rapitur, non sua voluntate defertur, sed trahitur vi 46 adactus: sic et illi, ob vim ab bæreticis illatam cedentes, transversi acti sunt, et succubuerunt), placuit, inquit, et veniam ipsis concedi, si pœnitentiam agant, et locum præterea cleri assignari. Nec tantum, quod vi adacti cesse runt, inquit, ipsis ignoscitur: sed quia præterea defensionem probabilem afferunt, per quam, quod hæreticis cesserint, prudenti id consilio ab ipsis factum esse videtur. Confirmarunt illi siquidem, hoc est, certo plane probarunt minime se ad impietatem traductos, nequaquam videlicet læreticorum opinionibus adhæsisse, sed rectam tenuisse fidem tantummodo autem communicasse cum hæreticis, ne dum ab ecclesiis ipsi depulsi, alii quidem impii introducerentur, et ecclesias, hoc est, populum orthodoxum corrumperent. Atque hanc ob causam maluisse vi cedere, ac multæ onus subire, ex eo quod succubuisse viderentur, quam populum perdere. Hæc ergo, inquit, probabiliter loqui visi sunt, exemplum quoque Aaron proferentes. Ille namque, cum Moses diutius in monte cunctaretur, ac Hebræorum populus deos requireret, transgressioni populi cessit, fusilemque ab ipsis vitulum fieri permisit. Id autem eo consilio fecit ne populus in Ægyptum reversus in Ægyptiaca idololatria persisteret: secum ipse reputans, quod in deserto continere sc ab impi take

THEOU. BALSAMON possent, ubi vero in Egyptum deveucrint magis σουσι, τοῖς τῶν Αἰγυπτίων επόμενοι ἔθεσι. Διὰ fore impios, dum Ægyptiorum mores ritusque ¡mitarentur. Ob hanc ergo causam, inquit, in clerum quoque ad vittuntur. Deceptis vero, et vim passis, venia conceditur. Hæc de laicis, qui ab bæreticis decepti, aut coaçti illorum dogmatibus sunt assensi accipienda sunt; quilus, ait, si penitentiam agant, et Ecclesiæ accedant, veniam dari; et recepti sunt et dispositi juxta leges a Patribus præscriptas, nenipe canones. Inc autem scripsi, inquit, coulidens futurum, ut quæ nobis placuerunt, tu quinque approhes: nec eos, qui ita convenerunt, desidia condemnes. Est porro horum verborum hæc scntentia Non condemnabis nimirum nos quia ita convenimus, ut scilicet de iis, qui cum hæreticis coinmunicaverunt, deliberemus, quasi frustra, incassumque, ac irrito labore convenimus, quippe qui nihil forte de ipsis opportune statuerimus. Est siquidem εκεχειρία inertia quædam ac seguities a continendis manibus dicta ut quæ sit manuam continentia. Subjicit deinde quidnam pœnitentes facere oporteat. Anathematizent, inquit, hæc aperte, boc est, publice, in ecclesiis, âdemque Nicææ decretam profiteantur. Et quæ deinceps. ταῦτα, φησὶ, καὶ πρὸς τὸν κλῆρον δέχονται. Τοῖς δὲ ἀπατηθεῖσι καὶ βίαν παθοῦσι συγγνώμη δίδοται. Ταῦτα περὶ λαϊκῶν ἀπατηθέντων παρὰ τῶν αἱρετι κῶν, ἢ βιασθέντων καὶ συνθεμένων τοῖς ἐκείνων δόγμασιν· οἷς, φησί, μετανοοῦσι καὶ προσερχομένοις τῇ Ἐκκλησίᾳ, συγγνώμη δίδοται, δεχομένοις καὶ οικονομουμένοις κατὰ τοὺς τῶν ἁγίων Πατέρων νό μους, ήτοι κανόνας. Ταῦτα δὲ, φησίν, ἔγραψα, θαρρῶν, ὅτι τὰ δόξαντα ἡμῖν, ἀπεδέξῃ καὶ σὺ καὶ οὐ καταγνώσῃ τῶν συνελθόντων οὕτως ἐκεχειρίαν. Τοιοῦτο; δ' ἐστὶ τούτου ὁ νοῦς. Ὅτι οὐ καταγνώση τῶν ἀθροισθέντων ἡμῶν οὕτως, ήγουν ἐπὶ τῷ σκοπῆσαι περὶ τῶν τοῖς αἱρετικοῖς κοινωνησάντων, ὡς μάτην καὶ ἀργῶς, ἀπράκτως τε συνελθόντων, οἷα μηδὲν τάχα περὶ αὐτῶν καίριον ἀποφηναμένων. Εκεχειρία γάρ ἐστιν ἡ ἀπραξία καὶ ἡ ἀργία, ἀπὸ τοῦ ἐπέχειν τὰς χεῖρας, ἐκεχειρία τις οὖσα. Εἶτα προστίθησι καὶ τί ὀφείλουσιν ποιεῖν οἱ μετανοούν τες, λέγων· Αναθεματιζέτωσαν τάδε φανερώς, ἀντὶ τοῦ, δημοσίᾳ, ἐπ᾿ ἐκκλησίας, καὶ ὁμολογείτωσαν τὴν ἐν Νικαία ορισθεῖσαν πίστιν. Καὶ τὰ λοιπά. ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ ΠΡΟΣ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΙΚΟΝΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΑΝΟΝΙΚΗ Α. 47 S. P. N. BASI LII ARCHIEPISCOPI CÆSAREE CAPPADOCIE AD AMPHILOCHIUM ICONII EPISCOPUM EPISTOLA CANONICA PRIMA. Stulto interroganti, inquit, sapientia reputabi4wr s. Sapientis autem, ut videtur, interrogatio etiam stultum sapientem efficit: quod Dei gratia accidit nobis, quoties laboriosæ tuæ animæ litteras accipimus. Etenim doctiores quam eramus. ac prudentiores fimus ex ipsa interrogatione, multa que ignorabamus ediscentes; ac nobis magistri loco est respondendi cura. Certe et nunc cum de interrogatis tuis nunquam hactenus sollicite cogi- * Prov. xvii, 28. Επερωτήσαντι. Εditi addunt σοφίαν, Interro gan:i supientiam sapientia reputabitur. Quæ quidem vox a recentioribns librariis videtur addita fuisse. Deest enim in tribus Coislinianis codicibus, el in Regiis. Deest etiam in codice Alexandrino et pluriΑνοήτῳ, φησίν, επερωτήσαντι σοφία λογισθήσεται. Σωφοῦ δὲ, ὡς ἔοικεν, επερώτημα καὶ τὸν ἀνόητον σοφίζει· ὅπερ τῇ νοῦ Θεοῦ χάριτι συμβαί νει ἡμῖν, ἐσάκις ἂν δεξώμεθά σου τῆς φιλοπόνν ψυχῆς τὰ γράμματα. Επιστατικώτεροι γὰρ ἑαυ τῶν καὶ ἐμφρονέστεροι γινόμεθα ἀπ' αὐτῆς τῆς έρωτήσεως, πολλὰ, ὧν οὐκ ἐπιστάμεθα, διδασκό μενοι· καὶ γίνεται ἡμῶν διδάσκαλος ἡ περὶ τὸ ἀποκρίνεσθαι μέριμνα. Αμέλει καὶ νῦν, οὐδέποτε bus aliis sacræ Scripturæ codicibus. Περὶ τὸ ἀποκρίνεσθαι. Nonnulli codices ἀποκρίνασθαι. Unus περὶ τοῦ. Legitur περὶ τὸ ἀκρι 6¿ç in Coisliniano vetustiore et duobus aliis. Illud autem ex verbis Basilii colligi non debet, eum bac1

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM J. λαβόντες ἐν φροντίδι τὰ ἐπερωτήματά σου, ἠναγ- lassen, coactus sum diligenter attendere, et si quid κάσθημεν ἐπισκέψασθαι ἀκριβῶς, καὶ εἴ τέ τι ἡκού - a senioribus audieram, recordari, et cognata iis σαμεν παρὰ τῶν πρεσβυτέρων, ἀναμνησθῆναι, καὶ quæ didiceram, per me ipse ratiocinari. τὰ συγγενῆ ὧν ἐδιδάχθημεν, παρ᾽ ἑαυτῶν ἐπιλογίσασθαι. ΖΩΝΑΡ. Πολλῆς ταπεινοφροσύνης γέμει τὸ προοί μιον τῆς ἐπιστολῆς. Εἰ ὁ μέγας Βασίλειος λέγει σοφίζει σθαι διὰ τῶν τοῦ θείου Αμφιλοχίου ερωτήσεων, προῖν δὲ λέγει ὅπως σοφίζεται. Πρὸ γὰρ τῶν ἐρωτημάτων φησί, μὴ τούτων ἐν φροντίδι γενόμενος, νῦν μετὰ τὴν ἐρώτησιν ἐπιστατικώτερον, ήγουν προσεκτικώτερον ἐπισκεψάμενοι ταῦτα, καὶ ὅσα παρὰ τῶν ἀρχαιοτέρων ηκούσαμεν ἀνεμνήσθημεν· καὶ παρ' ἑαυτῶν προτεθέμεθα τὰ λοιπά· ὅσα συγγενή ὧν ἐδιδάχθημεν· ήγουν ἐκείνοις ἀκολοῦθα καὶ σύμφωνα, ἀλλ᾽ οὐκ ἐναντιούμενα. Τὸ μὲν οὖν περὶ τοὺς Καθαρούς ζήτημα καὶ εἴρηται πρότερον, καὶ καλῶς ἀπεμνημόνευσας, ὅτι δεῖ τῷ ἔθει τῶν καθ' ἑκάστην χώραν ἔπεσθαι, διὰ τὸ διαφόρως ἐνεχθῆναι περὶ τοῦ βαπτίσματος αὐτῶν τοὺς τότε περὶ τούτων διαλαβόντας· τὸ δὲ τῶν Πεπουζηνῶν οὐδένα μοι λόγον ἔχειν δοκεῖ· καὶ ἐθαύμασα πῶς κανονικὸν ὄντα τὸν Διονύσιον παρtenus in canonibus parum fuisso versatum. Nam ab initio episcopatus multa de matrimonio, de ordinationibus clericorum et eorum singularitate statuerat, ut patet ex epistolis ad Diodorum, ad chorepiscopos, ad episcopos sibi subditos, et ad Paregorium. Scripserat etiam ad clericos Antiochenos de jurejurando, ut ipse testatur. can. 18. Sed cum latissime pateat hæc materia, non mirum si vel doctissimis semper novi aliquid occurrit. Idem de se fatetur Innocentius papa in epist. ad Exsuperium. Mihi quoque ipsi, inquit, de collatione docilitas accedit. dum perscrutalis rationibus ad propositum res"ondere compellor: eoque fit ut aliquid semper addiscar, qui postulatur ut doceal. Τὸ μὲν οὖν περί. Huic canoni in codice Auerbachiano sequens σχόλιον subjicitur: Τοῦ πληρώματος τῆς Ἐκκλησίας, καθά φησι Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εφεσίους Επιστολῇ, καὶ τῇ πρὸς Κολοςσαεῖς, Χριστός ἐστιν, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ τῶν ἀφῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχορηγούμενον καὶ συμβιβα ζόμενον, αὔξει την αὔξησιν τοῦ Θεοῦ γινομένης δη λαδὴ τῆς ἐπιχορηγήσεως και μεταδόσεως τοῖς ἡνωμένοις ἀλλήλοις μέλεσιν ἀπὸ τῶν πρώτων ἕως τῶν ἐσχάτων. Ο τοίνυν πρώτως ἀποσχίζων ἑαυτὸν παν τῆς σώματος οὐ πάντη πως ἀφίσταται· ὅτι μηδ' ἄλλῳ ἥνωται, ἀλλ' ἔτι ἔχεται τοῦ ἀφ' οὗ ἐσχίσθη • τοιαύτη γὰρ τῶν σχιζομένων ἡ φύσις· ὁ δὲ τῷ ἀπέ σχισμένῳ προστιθέμενος ὕστερον ἀποῤῥήγνυται τὸν αὐτὸν ἅμα τοῖς δυσὶν ἡνώσθαι· καὶ ὥσπερ τὸ τοῦ σώματος ἀπορρηγνύμενον μέλος νεκροῦται, τῆς ζω τικῆς αὐτῷ μὴ χορηγουμένης ἐκεῖθεν δυνάμεως, οὕτω καὶ αὐτὸς νεκρούμενος οἷον τῷ πνεύματι, τῆς ἱερατικῆς ἐκπίπτει χάριτος, ἢν εἶχε λαβὼν παρὰ τοῦ περ ἤνωται, καὶ γίνεται λοιπὸν λαϊκὸς παρὰ τοῦ ᾧ προσετέθη, χάριν ἱερατικὴν οὐκέτι λαμβάνων, οὐ μόνον ὅτι οὐδ' αὐτὸς ᾧ προσῆλθε δυνατός ἐστι ἀντιδιδόναι· ἡ γὰρ μετάδοσις διὰ τῶν ἀφῶν γίνεται καὶ τῶν συνδέσμων· ἐκεῖσε δ' ἀποσχίσας ἑαυτὸν τῶν οἶ; τό τε καὶ συνεδέδετο, ὁ μὲν ἔλαβεν έχει, λαβεῖν ὁ ἕτερον οὐχ οἷός τέ ἐστι, καὶ ἀκολούθω οὐδὲ μεταδοῦναι ἑτέροις, οὐ μόνον ὅτι μὴ ἔχει, ἀλλ᾽ ὅτι οὐδὲ πέφυκε μεταδιδόναι, ούτε τοῖς πρὶν οἰκείοις, ἀπέσχισται γὰρ αὐτῶν, οὔτε τοῖς ἀλλοτρίοις, ὅτι ἀδύνατον. Πῶς γὰρ σώματος μέλος μεταδοίη τινός ZONAR. Multa humilitate plenum est epistolæ procmium. Si magnus Basilius per divini Amphilochii interrogationes se sapientem relli dicit, quo pacto id fiat, in progressu ostendit. Cum enin, ait, ante has interrogationes nibil de hujusmodi rebus cogitassem, nunc post quaestionem propositam, accuratius, hoc est, attentius isla perpendentes, et quæ accepimus ab antiquis in memoriam resocavimus, et reliqua per nos ipsos adjunximus, quæcunque iis affinia sumus edocti, hoc est, quæ illis congrientia et consona, nec ullatenus repugnantia sunt. CANON I. Quod igitur ad Catharos pertinet, et prius dictum est, et recte admonuisti uniuscujusque reg onis morem sequi oportere: quod ii, qui tunc de illis statuerunt, in varias de ipsorum baptismate sententias abierint. Pepuzenorum autem baptisma nullam mihi habere rationem videtur, et miratus sum quomodo hoc Dionysium, homiuem canonum Ενεργείας, εἴτε τῷ ἀλλοτρίῳ μέλει, εἴτε τῷ ἐκ τοῦ αὐτοῦ σώματος ἀποτμηθέντι; plenitudinis Ecclesiᾳ, ut ait Paulus in Epistola ad Ephesios, el ad Colussenses, Christus est, ex quo totum corpus per nexus el conjunctiones subministratum et compactum, augescit in augmentum Dei, subministratione scilicet et contributione membris sibi invicem unitis fucta a primis usque ad ultima. Qui itaque primo se a toto corpore abscindit, non omnino disjungitur; quoniam neque alii unitur, sed adhuc ei adhæret a quo abscis sus est, talis est enim abscissorum natura. Qui axtem abscisso denuo adjicitur, abrumpitur et disjungitur omnino ab eo corpore cui adhaeserat. Neque enim possibile est, ut idem duobus simul uniatur. Et quemadmodum menibrum a corpore disruptum moritur, vivifica illinc ei non subministrata virlule: sic et iste mortuus, spiritui scilicet, sacerdotali quam ab eo acceptam habuit, cui unitus fuit, gratia decidit, et laicus in posterum factus est, ab eo cui se adjecit, sacerdotalem non amplius accipiens gratiam, non solum quod hand capax sit, mortuus jam alio modo factus; sed quod ille, cui accessit, cant contribuere non possit. Contributio enim per nexus fit el conjunctiones. Illuc autem se abscindens ab iis, quibus conjunctus fuit et alligatus, quod quidem ac• cepit, habet, aliud autem accipere non pulesi, et consequenter, nec aliis contribuere; non tantum quoniam non habet, verum etiam quoniam nec na:ura comparatus est contribuere; neque propriis, ab iis enim abscissus est, neque alienis, quoniam impossibile est. Quomodo enim membrum corporis efficaciam aliquam communicet, sive alieno membro, sive isti quod a suo corpore abscissum est? BEYEREG. Ενεχθῆναι. Ita mss. summo consensu. Editi ἐνδιενεχθῆναι. Τον Διονύσιον. Edili τὴν μέγαν Διονύσιον. Sed deest hoc loco in nostris sexdecim codicibus hæc honorifica appellatio, quæ tamen postea eidem Dionysio in hoc ipso canone tribuitur, consentien – tibus libris veteribus et editis. Duo autem in hoc Basilii testimonio observanda. 1. Pugnat aperte Basilius cumu llieronymo, qui in libro De scriptori - bus ecclesiasticis testatur Dionysium idem ac Cy-

peritum, fugerit, Antiqui enim illud baptisma su- ἦλθεν. Ἐκεῖνο γὰρ ἐκρινον οἱ παλαιοὶ δέχεσθαι spiciendum putavere, quod nihil a fide recedit; βάπτισμα, τὸ μηδὲν τῆς πίστεως παρεκβαίνον unde alias quidem hæreses, alia shismata, aliae όθεν τὰς μὲν αἱρέσεις ὠνόμασαν, τὰ δὲ σχίσματα parasynagogas appellarunt. Hæreses quidem eos, τὰς δὲ παρασυναγωγάς. Αιρέσεις μὲν τοὺς παντελώς qui penitus resecti sunt, et in ipsa fide abalienati; ἀπεροηγμένους, καὶ κατ' αὐτὴν τὴν πίστιν ἀπηλλο schismata vero, eos, qui propter ecclesiastica τριωμένους· σχίσματα δὲ τοὺς δι' αἰτίας τινὰς ἐκε quasdam causas et quaestiones inter utramque par- κλησιαστικὰς καὶ ζητήματα Ιάσιμα πρὸς ἀλλήλους tem non insanabiles dissident; parasynagogas au- διενεχθέντας· παρασυναγωγὰς δὲ τὰς συνάξεις της Lem, conventus illos qui ab immorigeris presbyte- παρὰ τῶν ἀνυποτάκτων πρεσβυτέρων ἢ ἐπισκόπων ris aut episcopis et a populis discipling καὶ παρὰ τῶν ἀπαιδεύτων λαῶν γινομένας. Οἷον εἰ expertibus fiunt. Velut si quis in delicto depre- τις, ἐν πταίσματι εξετασθείς, ἐπεσχέθη τῆς λει bensus, a ministerio arceatur, nec se canonibus τουργίας, καὶ μὴ ὑπέκυψε τοῖς κανόσιν, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ summittat, sed sibi principatum et ministerium εξεδίκησε τὴν προεδρίαν καὶ τὴν λειτουργίαν, καὶ vindicet, ac nonnulli una cum eo, relicta catholica συναπῆλθον τούτῳ τινὲς καταλιπόντες τὴν καθολικὴν Ecclesia, discedant; hoc dicitur parasynagoga. Εκκλησίαν, παρασυναγωγὴ τὸ τοιοῦτο. Σχίσμα δὲ Schisma autem est, de pœnitentia ab iis qui ex Ecclesia sunt, dissentire. Hæreses autem, velut Manichæorum, et Valentinianorum, et Marcionistarum, et horum ipsorum Pepuzenorum; statim enim de ipsa în Deum fide dissensio est. Visum est ergo antiquis hæreticorum quidem baptisma penitus reprianum de baptismo sensisse. Videtur hac in re major auctoritas Basilio attribuenda quam Hieromymo. Plus operæ insumpserat Basilius in ea re examinanda. Præterea cum illius testimonio congruit tota Dionysii agendi ratio, qui deprecatorein se pro Asiaticis et Afris interposuit: nedum in eadein ac illi causa versaretur. Quin etiam suam ac decessorum suorum sententiam satis declaravit, cum hominem impio et blasphemiæ pleno baptismo apud hæreticos initiatum, sed jamdudum sine baplismo ab antecessoribus suis receptumn, ante nou ausus est baptizare, quam Xystum episcopum Ronamun consuluisset, Euseb. Hist. I. vit, c. 9. 2 Etsi testatur Basilius non rejectum a Dionysio fuisse baptisma Pepuzenorum; non tamen videtur existimasse magnum illum virum eadem indulgentia in alios hæreticos usum fuisse. Miratur enim cur tam liberaliter egerit cum Pepuzenis utpote hæreticis; quod profecto mirum ei visum non fuisset, si ipsos etiam Marcionitas et Valentinianos ab eo sine baptismo receptos credidisset. Quamobrem Basilii sententia paulo restrictius accipienda, quam vulgo accipitur. Constat illius de Pepuzenis sine baptisino receptis testimonium, atque ex hoc testimonio illud etiam colligi potest, quodlibet baptismia, modo ritus legitimus non deesset, ralum a Dionysio habitum fuisse. Sed Basilius ipse de solis Pepuzenis loquitur, et in hoc ipso canone magni Dionysii erratum (sic enim appellat) in eo manifestum et ante oculos positum esse declarat, quod discesserit a sancita priscis canonibus regula, ut aliter hæretici, aliter schismatici recipiantur. Credebat ergo opinatam illam regulam in aliis hæresibus a Dionysio observatam fuisse. Τὸ μηδὲν τῆς πίστεως παρεκβαῖνον. His verbis Basilius, qui nihil a fide recedit, baptisina intelligit, quod ab hominibus nihil in fidem peccantibus extra Ecclesiam datur. Nam in toto hoc canone non quærit, utruin observata necne fuerit præscript a Christo forma: sed eam rem, ut minime controversam prætermittens, baptismi rejiciendi aut probandi" regulam repetit ex sana aut hæretica doctrina. Hinc illa hæresum, schismatum el parasynagogarum distinctio, ex qua profecto dignosci non possit, utrum observati necne fuerint legitimi ritus. Hinc etiam Basilius bæreticorum baptisma, etsi a fide recedit, interdum tamen ratuin esse patitur, si ita postulet publica utilitas. τὸ περὶ τῆς μετανοίας διαφόρως ἔχειν πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας. Αἱρέσεις δὲ, οἷον ἡ τῶν Μανιχαίων, καὶ Οὐαλεντίνων, καὶ Μαρκιονιστῶν, καὶ αὐτῶν τούτων τῶν Πεπού, ηνῶν· εὐθὺς γὰρ περὶ αὐτῆς τῆς εἰς Θεὸν πίστεώς ἐστιν ἡ διαφορά. Έδοξε τοίνυν τοῖς ἐξ ἀρχῆς τὸ μὲν τῶν αἱρετικῶν παντελῶς At profecto nunquam tanta usus esset indulgentia, si baptisma a fide recedere aut non recedere existimasset, prout præscripta a Christo forma violatur aut servatur. Denique sancit can. 47 baptizandos Encratitas, quamvis dicant, In Patrem et Filium et Spiritum sanctum baptizati sumus. Rejiciebat ergu illud baptisma non ob violatos baptizandi ritus, sed quia Encratitæ, ut ibidem testatur, Deum auctorein malorum existimabant, itidem ut Marcion et aliæ hæreses. Tȧ 88 oxlouara. Sic plerique mss. Editi τὰς δέ. Nonnulli codices habent τὰς δὲ παρασυν αγωγάς. Toic Edoxñç. Quosnam hic antiquos intelligit Basilius? An Firmilianum, an ejus antecessores, an successores? Non loquitur de Firmiliano; ejus enim sententiam non paruin ab ista discrepantem infra exponit. Si de successoribus loquitur, nihil erit ambigui, nihil non accurate dictum. Nam cum Firmilianus nullo discrimine babuisset bapii - sma sive in hæresi, sive in schismate, sive in parasynagogis datuin, ut patet ex ejus epistola ad Cyprianum et ex hoc ipso canone; de illius severitate aliquid postea limatum, et ca inducta distinctio quam Basilius commemorat. Sed videtur Basilius episcopos Firmiliano antiquiores designare. llæc enim verba tol; ¿§ ápxňs satis apte eos indicant, qui de baptisino primi pertractarunt. Præter ea miratur Basilius, quod Dionysius, qui æqualis fuit Firmiliani, ab hac distinctione discesserit in recipiendo Pepuzenorum baptismo. Jam tum ergo illam viguisse credebat. Hæc autein sancti doctoris opinio cum sua sponte non verisimilis est, tum ab ipso Firmiliano refellitur, qui seulentiam suam majoribus accepisse se testatur. Nec meminimus, inquit in epistola inter Cyprianicas 75, p. 149 nove edit., hoc apud nos aliquando cœpisse, cum semper istic observatum sit, ut non nisi unam Dei Ecclesiam nossemus, et sancium buplisma non nisi sanctæ Ecclesiæ computaremus. Credebat ergo Firmilianus ignotam majoribus suis fuisse distinctionem hæreticoruin et schismaticorum in baptismate: longe aliter visum Basilio. Unde patet summos illos viros, Firmilianum et Basiliun, errasse, dum suam uterque opinionem justo longius repetit, alter ab ipsis apostolis, alter a temporibus ante Firmilianum elapsis.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. sia exsistentium, admittere; eos tandem qui sunt in parasynagogis, justa pœnitentia et animadversione emendatos rursus Ecclesiæ conjungere; adco ut sæpe et ii qui in gradu collocati una cum rebellibus abierant, postquam penitentiam egerint, in eumdem ordinem admittantur. Pepuzeni ergo sunt aperte bæretici: nam in Spiritum sanctum blasphemaverunt, Montano et Priscillæ 48 Paracleti appellationem nefarie inpudenterque attribuentes. Igitur, sive quia hominibus divinitatem attribuunt, condemnandi sunt: sive quia Spiritum sanctum afficiunt injuria, duin eum comparant cum hominibus. sic ctiam sunt æternæ condemnationi obnoxii, quod condonari non possit blasphemia in Spiritum sanctum. Qua igitur ral one eorum baptisma admittatur, cum in Patrem et Filium et Montana aut Priscillam baptizent? non enim baptizati sunt qui in ea, quæ nobis tradita non sunt, baptizati fuere. Quare, etsi hoc Dionysium magnum latuit, servanda nobis non est imitatio erroris. lioc enin quam absurdum sit, sua sponte perspicuum est, ac omnibus evidens, qui vel leviter rat ocinari possunt. Cathari sunt et ipsi ex iis qui sunt abscissi. Caeterum antiquis visum est, Cypriano ἀθετῆσαι, τὸ δὲ τῶν ἀποσχισάντων ως ἔτι ἐκ jicere; schismaticorum vero, ut adhuc ex Eccleτῆς Ἐκκλησίας ὄντων, παραδέξασθαι· τοὺς δὲ ἐν ταῖς παρασυναγωγαίς, μετανοίᾳ ἀξιολόγῳ καὶ ἐπισ στροφῇ βελτιωθέντας, συνάπτεσθαι πάλιν τῇ Ἐκ κλησίᾳ, ὥστε πολλάκις καὶ τοὺς ἐν βαθμῷ, συναπεί θόντας τοῖς ἀνυποτάκτοις, ἐπειδὰν μεταμεληθῶσιν, εἰς τὴν αὐτὴν παραδέχεσθαι τάξιν. Οἱ τοίνυν Πεπουζηνοί προδήλως εἰσιν αἱρετικοί· εἰς γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐβλασφήμησαν, Μοντανῷ καὶ Πριο σκίλλῃ τὴν τοῦ Παρακλήτου προσηγορίαν αθεμίτως καὶ ἀναισχύντως ἐπιφημίσαντες. Εἴτε οὖν ὡς ἀνθρώπους θεοποιοῦντες, κατάκριτοι· εἴτε ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῇ πρὸς ἀνθρώπους συγκρίσει καθώ υβρίζοντες καὶ οὕτω τῇ αἰωνίῳ καταδίκῃ ὑπεύθυνοι, διὰ τὸ ἀσυγχώρητον εἶναι τὴν εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βλασφημίαν. Τίνα οὖν λόγον ἔχει I τὸ τούτων βάπτισμα εγκριθῆναι τῶν βαπτιζόντων εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ Μοντανὸν ἢ Πρίσκιλλαν; οὐ γὰρ ἐβαπτίσθησαν οἱ εἰς τὰ μὴ παραδεδομένα ἡμῖν βαπτισθέντες. Ὥστε, εἰ καὶ τὸν μέγαν Διονύστον τούτο παρέλαβεν, ἀλλ᾽ ἡμῖν οὐ φυλακτέον τὴν μίμησιν τοῦ σφάλματος. Τὸ γὰρ ἄτοπον αὐτόθεν πρόδηλον, καὶ πᾶσιν εναργές, οἷς τι καὶ μικρὸν τοῦ λογίζεσθαι μέτεστιν. Οι Καθαροὶ καὶ αὐτοὶ τῶν ἀπεσχισμένων εἰσί. Πλὴν ἀλλ' ἔδοξε τοῖς ἀρχαίοις, τοῖς περὶ Κυπριανὸν λέγω καὶ Φιρμιλιανὸν τὸν ἡμέ τερον, τούτους πάντας μια ψήφῳ ὑποβαλεῖν, Καθα ρούς, καὶ Ἐγκρατίτας, και Υδροπαραστάτας διότι ἡ μὲν ἀρχὴ τοῦ χωρισμοῦ διὰ σχίσματος γέ γονεν· οἱ δὲ τῆς Ἐκκλησίας ἀποστάντες οὐκέτι Αποσχισάντων. Ita plerique mss. Editi ἀποσχισθέντων. Coisl primus ἀποσχίστων. Quod autem addit B.tsilius, ut adhuc ex Ecclesia exsistentium, non idcirco addit quod schismaticos in Ecclesiæ membris numeraret. Illius verba si quis in deteriorem partem rupial, facilis et expedita responsio. Nam sub finem hujus canonis de Encra titis ipsis, id est, de hæreticis Incarnationem et Dei singularitatem negantibus, ait sibi non jam inte. gruin esse eos qui huic sectæ conjuncti sunt ab Ecclesia separare, quia duos eorum episcopos sine baptismo ac sine nova ordinatione receperat. Nemo autem suspicabitur Basilium ejusmodi hæreticos ab Ecclesia alienissimos non judicasse. Quare quidquid schismaticis tribuit, in sola baptismi societate positum est. Nam cum Cyprianus et Firmilianus schismaticos et hæreticos ita ab Ecclesia distractos crederent, ut nihil prorsus ad eos ex fontibus Ecclesiæ perflueret; Basilius huic sententiæ non assentitur, et in schismaticis quia fidem Ecclesiæ retinent, vestigium quoddam agnoscit necessitudinis et societatis cum Ecclesia, ita ut valida sacramentorum administratio ab Ecclesia ad illos permanare possit. Hinc sibi integrum negat detestandos hæreticos ab Ecclesia separare, quorum baptisma ratum habuerat. Idem docent duo præstantissimi unitatis defensores, Optatus et Augustinus. Quod enim scissum est, inquit Optatus lib. i, n. 9, ex purte divisum est, non ex toto: cum constet merilo, quia nobis et vobis ecclesiastica una est conversatio, et si hominum litigant mentes, non litigant sacramenta. Vid. lib. v, n. 2. Sic etiam Augustiaus lib.: De baptismo, n. 3: Itaque isti (hartici et schismatici) in quibusdum rebus nobiscum sunt: in quibus autem nobiscum non sunt, ut veniendo accipiant, vel redeundo recipiant, adhortamur. Vid. Π.Δ. 111, n. 26. Sic ex Bas lio hauretici nobiscum @ dico, et nostro Firmiliano, hos omnes uni calculo subjicere, Catharos, et Eucratitas, et Hydroparastalas; propterea quod principium quidemn separationis per schisma factum fuerat: qui autem ab Ecclesia se separaverant, non habebant amplius in se gratiam sunt quoad baptisma. Επειδάν. Editi addunt δέ, scd hac vocula deest in omnibus miss. () ) Καθυβρίζοντες. lla omnes mss. Editi καθ υβρίσαντες. Μοντανὸν ἢ Πρίσκιλλαν. Nonnulli mss. codices καὶ Πρίσκιλλαν. Non ait Basilius Pepuzenos in baptizando Montanum aut Priscillam nominatim appellasse, sed Pepuzenorum baptisma rejicit, quia aperte sunt hæretici; et cum eos Montano crederet Spiritus sancti nomen deferre, inde concludit cos dum baptizant in nomine Spiritus sancti, Montanum intelligere. Simili ratione rejicit Cyprianus baptisma Marcionis in epist. ad Jubaianum, p. 131 nova edit. Nunquid, inquit, hanc Trinitatem Marcion tenet? Nunquid eundem asserit, quem et nos Patrem creatorem? Nunquid eumdem novit Filium Christum de Maria virgine natum? Firmilianus negat Cataphrygas in eumdem ac Catholicos Christum baptizare, quia si quæramus quem Christum prædicent, respondebunt eum se pradicare qui miserit Spiritum per Montanum et Priscillum locutum, p. 145 ejusdem edit. Quemadmodum ex his Cypriani et Firmiliani testimoniis non sequitur bæreticos aliis ac catholicos in baptizando verbis usos fuisse; ita nec de Montanistis id Basilius testari credendus est. Υδροπαραστάτας. Editi addunt ἀποτακτί. τας, sed hæc desunt in nostris omnibus codicibus, et apud Balsamonem ac Zonaram. Ibidem editi di 8 ή. Melius plerique codices quos seculi sumus. Paulo post sex mss. ἐφ' ἑαυτούς. Sic etiam vetustissima canonum collectio Joannis patriarchæ Constantinopolitani, quæ asservatur in bibliotheca Coisliniana. Sed alii codices cum editis conse»- tiunt.

ἔσχον τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ἑαυτοῖς· Spiritus sancti: defecerat enim communicatio, inἐπέλιπε γὰρ ἡ μετάδοσις τῷ διακοπῆναι τὴν ἀκολου θίαν. Οἱ μὲν γὰρ πρῶτοι ἀναχωρήσαντες παρὰ τῶν πατέρων ἔσχον τὰς χειροτονίας, καὶ διὰ τῆς ἐπιθέ σεως τῶν χειρῶν αὐτῶν εἶχον τὸ χάρισμα τὸ πνευ ματικόν· οἱ δὲ ἀποῤῥαγέντες, λαϊκοί γενόμενοι, οὔτε τοῦ βαπτίζειν, ούτε τοῦ χειροτονεῖν εἶχον τὴν ἐξου σίαν, οὐκέτι δυνάμενοι χάριν Πνεύματος ἁγίου ἐτέμοις παρέχειν, ἧς αὐτοὶ ἐκπεπτώκασι. Διό, ὡς παρὰ λαϊκῶν βαπτιζομένους τους παρ' αὐτῶν, ἐκέ λευσαν ἐρχομένους ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τῷ ἀλη θινῷ βαπτίσματι τῷ τῆς Ἐκκλησίας ἀνακαθαίρε σθαι. Ἐπειδὴ δὲ ὅλως ἔδοξέ τισι τῶν κατὰ τὴν ᾿Ασίαν οικονομίας ένεκα τῶν πολλῶν δεχθῆναι αὐτῶν τὸ βάπτισμα, ἔστω δεκτόν. Τὸ δὲ τῶν Ἐγκρατιτῶν κακούργημα νοῆσαι ἡμᾶς δεῖ, ὅτι, ἵν᾽ αὐτοὺς ἀπροσε δέκτους ποιήσωσι τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐπεχείρησαν λοιπὸν ἰδίῳ προκαταλαμβάνειν βαπτίσματι· ὅθεν καὶ τὴν συνήθειαν τὴν ἑαυτῶν παρεχάραξαν. Νομίζω τοίνυν, ὅτι, ἐπειδὴ οὐδέν ἐστι περὶ αὐτῶν φανερῶς διηγορευμένον, ἡμᾶς προσῆκεν ἀθετεῖν αὐτῶν τὸ βάπτισμα· κἄν τις ᾗ παρ' αὐτῶν εἰληφώς, προσιόντα τῇ Εκκλησία βαπτίζειν. (Ἐὰν μέντοι μέλλοι τῇ καθώ όπου οἰκονομίᾳ ἐμπόδιον ἔσεσθαι τοῦτο, πάλιν τῷ ἔθει χρηστέον, καὶ τοῖς οἰκονομήσασι τὰ καθ' ἡμᾶς Πατράσιν ἀκολουθητέον. Υφορῶμαι γὰρ μήποτε, ὡς βουλόμεθα οκνηροὺς αὐτοὺς περὶ τὸ βαπτίζειν ποιή σαι, ἐμποδίσωμεν τοῖς σωζομένοις διὰ τὸ τῆς προσ τάσεως αὐστηρόν.) Εἰ δὲ ἐκεῖνοι φυλάσσουσι τὸ ἡμέ τερον βάπτισμα, τοῦτο ἡμᾶς μὴ δυσωπείτω. Οὐ γὰρ ἀντιδιδόναι αὐτοῖς ὑπεύθυνοι χάριν ἐσμέν, ἀλλὰ δουλεύειν ἀκριβείς κανόνων. Παντὶ δὲ λόγῳ τυπω. θήτω, τοὺς ἀπὸ τοῦ βαπτισμοῦ ἐκείνων προσ ερχομένους χρίεσθαι ἐπὶ τῶν πιστῶν δηλονότι, καὶ οὕτω προσιέναι τοῖς μυστηρίοις. Οίδα δὲ, ὅτι τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς περὶ Τζον καὶ Σατορνί νον, ἀπ' ἐκείνης ὄντας τῆς τάξεως, προσεδεξάμεθα εἰς τὴν καθέδραν τῶν ἐπισκόπων. Ὥστε τοὺς τῷ terrupta continuatione. Qui enim primi recesserant, ordinationem a patribus habebant, et per manuum eorum impositionem habebant donum spirituale; qui autem resecti sunt, laici effect, nec baptizandi, nec ordinandi habebant potestatem, ut qui non possent amplius Spiritas sancti gratiam aliis præbere, a qua ipsi exciderant. Quare eos, qui ab ipsorum partibus stabant, tanquam a laicis baptizatos, jusserunt vero Ecclesiæ baptismate ad Ecclesiam venientes expurgari. Sed quoniam nonnullis Asiaticis omnino visum est eorum baptisma, pluribus consulendi causa, suscipiendum esse, suscipiatur. Encratitarum autem facinus oportet nos intelligere. Nimirum, ut reditur sibi in Ecclesiam intercludant, aggressi sunt deinceps proprio baptismate præoccupare: unde et suam ipsorum consuetudinem violarunt. Existimo itaque, quoniam nihil de illis aperte dictum est, eorum baptisma a nobis rejiciendum esse; ac si quis ab eis acceperit, accedentem adl Ecclesiant baptizandum. (Quod si hoc generali œconomiæ impedimento erit, rursus consuetudine utenduni est, et sequi oportet Patres, qui quæ ad nos per. tinent, dispensaverunt. Vereor enim, ne, dumn eos volunus ad baptizandum tardos facere, impedimento propter sententiæ severitatem simus iis qui salvantur.) Quod si illi nostrum baptismum servant, hoc nos non moveat. Neque enim debemus par pari referre, sed accuratæ canonum observationi servire. Omni autem ratione statuatur, ut ii qui ab illorum baptismo veniunt, ungantur coram fidelibus videlicet, et ita demum ad mysteria accedant. Scio auten, fratres, Izoinum, et Saturninum, qui erant ex illorum ordine, in episcoporum cathedram a nobis esse susceptos. Quare eos qui illorum ordini conjuncti sunt, non possumiue amplius ab Ecclesia separare: qui scilicet conΤῶν Ἐγκρατιτών. Hoc Encratitarum facirore non corrupta essentialis baptismi forma, sed movæ quædam adjectæ cæremoniæ. Nam in canone 47 sic eos loquentes inducit, In Patrem et Filium et Spiritum baptizati sumus. Hinc eorum baptisma ratum habet, si qua inciderit magni momenti causa. Quod autem ait hoc facinus eos incipere, ut reditum sibi in Ecclesiam intercludant, videtur id prima specie in eam sententiam accipiendum, quasi Encratita baptisma stum ea mente immutassent, ut Catholicos ad illud rejiciendum incitarent, sicque plures in secta contineret odium et fuga novi baptismatis. Abhorrebat enim ab omnium animis iteratis baptismus, ut pluribus exemplis probat Augustinus, lib. v De Vaplismo, n. 6. Videiur ergo prima specie Eucralitis, ea, quam dixi, exstitisse causa, cur baptismum immutarent. Atque ita hunc locum interpretatur Tillemontius, tom IV, p. 628. Sic etiam illius exemplo interprefatus sum in Præf. nove Cypriani operum editioni premissa cap. 4, p. 12. Sed huic interpretationi non convenit cum his quæ addit Basilius. Vereri enim se significat ne Catholici, dum Encratitas ab hac baptismi immutatione deterrere volunt, nimium restricti sint et severl in eorum baptismo rejiciendo. Sperabant ergo Catholici tardiores ad ejusmodi baptisma Encratitas futuros, si illud Catholici ratum habere nollent; nedum ipsi Eneratitæ baptismatis immutationem eo consilio induxerint, ut ejusmodi baptisma a Catholicis rejiceretur. Quamobrem hæc verba, at reditum sibi in Ecclesiam intercludant, non consilium et propositum Encratitarum designant, sed incommodum quod ex eorum facinore consequebatur; velut si dicamus aliquem scelus admittere. ut æternam sibi damnationem accersal. Μέλλοι. Sic plerique mss. Editi μέλλῃ. Médio. Sic plerique mes, Evil endavinius ope duorum codicum Regiorum, nempe 2503 et 2508, quod legebatur in edilis ἐπὶ τῷ βαπτισμῷ ἐκείνῳ. Quidam codices ἐπὶ τῷ βαπτισμῷ ἐκείνῳ Alii cum editis consentiunt, nisi quod habent εκεί. νων. Ibidem editi ὑπὸ τῶν πιστῶν. Omnes miss. ut in textu. ϊζcir. Cum magna sit iac in voce codicum mss. varietas, sequi maluinius tres codices optimæ notæ. nempe duos Regios et Coislinianum primum. His favent plures alii in quibus legitur, Ιζώην, vel Ιζωίον, vel Ἰζόην. Alii habent Ζωϊον. Pauci cum editis Zotv.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. τάγματι εκείνων συνημμένους οὐκέτι δυνάμεθα munionis cum ipsis quasi canonem quemdam, ορί διακρίνειν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, οἷον κανόνα τινὰ scopos suscipiendo, ediderimus. τῆς πρὸς αὐτοὺς κοινωνίας ἐκθέμενοι διὰ τῆς τῶν Επισκόπων παραδοχῆς. ΒΑΛΣ. Μετὰ τὸ προοιμιάσασθαι τὸν ἅγιον, καὶ ἑαυτὸν μὲν εἰς ἐσχάτην ταπείνωσιν ἀγαγεῖν, τὸν δὲ τὰς ἐρωτήσεις πεποιηκότα ἅγιον 'Αμφιλόχιον ύπερο εγκωμιάσαι, ἀπολογεῖται περὶ ὧν ἡρωτήθη, και φησιν ὅτι Περὶ τοῦ εἰ χρὴ βαπτίζεσθαι τοὺς Ναυατιανοὺς, τοὺς καὶ Καθαροὺς ἑαυτοὺς ὀνομάζοντας, διάφοροι γνῶμαι προέβησαν, καθὼς καὶ σὺ ἀπεμνημόνευσας· καὶ ἤρεσε τῷ ἔθει ἀκολουθεῖν ἑκάστης χώρας. Εἶτα περὶ τῶν Πεπουζηνῶν ἀρξάμενος ἀπολογεῖσθαι, διδάσκει τί ἐστιν αἵρεσις, καὶ τί σχίσμα, καὶ τί παρασυναγωγή, καὶ τὸ μὲν βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν φησὶ παντελῶς ἀθετεῖσθαι· τὸ δὲ τῶν ἀποσχισάντων ἑαυτούς, παραδέχεσθαι· τοὺς δὲ παρα συναγαγόντας συνάπτεσθαι πάλιν τῇ Ἐκκλησία μετανοοῦντας ἀξίως, ὥστε καὶ εἰς τοὺς προτέρους βαθμούς πολλάκις παραδέχεσθαι. Τους γοῦν Πεπουζηνούς, ὡς βλασφημοῦντας εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ Μοντανῷ καὶ Πρισκίλλῃ τὴν τοῦ Παρακλήτου προσηγο ρίαν ἐπιφημίζοντας, αἱρετικοὺς εἶναι λέγει. Τοὺς Ναυστιανούς, τοὺς Ἐγκρατίτας, καὶ τοὺς Υδροπαραστάτας, καθὼς καὶ ὁ τελευταίος κανὼν τῆς δευτέρας συν όδου διωρίσατο, μὴ ἀναβαπτίζεσθαι, ἀλλὰ χρίεσθαι τῷ ἁγίῳ μύρῳ, καὶ οὕτω μεταλαμβάνειν τῶν ἁγια σμάτων, καὶ ἐπισκόπους ὄντα; δέχεσθαι εἰς τούς θρόνους αὐτῶν. Καὶ Ἐγκρατῖται μὲν εἰσιν οἱ τὸν γάμον ἀποβαλλόμενοι, καὶ λέγοντες εἶναι τοῦ τον τοῦ Σατανά, καὶ ἀπαγορεύοντες πᾶσαν ἐμψυχοφαγίαν. Ναυατιανοὶ οἱ καὶ Καθαροὶ λεγόμεν νοι ἐκλήθησαν ἀπὸ Ναυάτου τινὸς Ρωμαίου, ἀπο βαλλομένου τοὺς διγάμους, καὶ μετάνοιαν μὴ δεχομένου. Υδροπαραστάται δὲ οἱ ἀντὶ οἴνου ὕδωρ τῷ Θεῷ προσφέροντες, καὶ τὸν γάμον πορνείαν λέο γοντες. BALS. Postquam fecit sanctus proœmium, et se quidem ad ultimam humilitatem redegit, sanctum autem Amphilochium, qui interrogationes fecerat, valde laudavit, respondet de iis quæ fuerat interrogatus, et dicit quod, an oporteat baptizari Novatianos, qui etiam seipsos Catbaros nominant, diversæ sententiæ processerunt, quemadmodum ta quoque commonuisti: et placuit sequi mort Bi uniuscujusque regionis. Deinde de Pepuz nis respondere incipiens, docet quid sit baresis, et quid schisma, et quid parasynagoga; et bæreticorum: quidem baptisma dicit penitus rejici; schismatico— rum autem admitti: eos vero qui parasynagogas seu illicitos conventus instituunt, rursus Eclesiæ conjungi 49 penitentiam digne agentes, ut et al priores gradus sæpe admitti. Pepnzenos ergo, ut qui in sanctum Spiritu blasphemant, et Montaur et Priscillæ. Paracleti appellationem tribunut, dicit esse hæreticos. Novatianos autem Encratitas et Hydroparastatas, quemadmodum et ultimus secundæ synodi canon definivit, non rebaptizandos pronuntiavit, sed sancto chrismate ingenios, et sic esse sacramentorum participes, et exsistentes episcopns in suvs thronos suscipiendos. Et sunt Eucratitæ quidem, qui nuptias rejiciunt, et eas Satana esse dicunt, et omnem animatorum esui prohibent. Novatiani qui et Cathari dicti sunt, a Novato quodam Romano uomen sortiti sunt, qui bigainos abhorrebat; et pœuitentiam non admittebat. ¡lydroparastatae autem, qui aquam pro vino Deo offerebant, et nuptias fornicationem appellaΖΟΝΔΡ. Περὶ τοῦ, εἰ χρὴ βαπτίζεσθαι τοὺς Ναυατιανοὺς, ἡ ἐρώτησις. Οὗτοι γὰρ ὠνόμαζον ἑαυτοὺς Καθαρούς· περὶ τούτου φησὶν ὁ ἅγιος ὅτι καὶ πρότερον είρηται. Τὸ δὲ προειρημένον φαίνεται εἶναι ἐκ τοῦ εἰπεῖν, Καλῶς ἀπεμνημόνευσας, τὸ ἕπεσθαι τῷ ἔθει τῶν καθ᾿ ἑκάστην χώραν, διὰ τὸ διαφόρως ἐνεχθῆναι περὶ τοῦ βαπτίσματος αὐτῶν. Αλλος γάρ, φησίν, ἄλλως εἶπον πῶς δεῖ αὐτοὺς προσερχομένους δέχεσθαι, καὶ διηνέχθησαν ταῖς γνώμαι;. Ταῦτα μὲν ὁ μέγας Βασίλειο;· ὁ δὲ τελευταῖο, κανὼν τῆς δευτέρας συνόδου μὴ ἀναβαπτίσ ζεσθαι λέγει αὐτούς, ἀλλὰ μόνον χρίεσθαι τῷ ἁγίῳ μύρῳ. Τοῦτον οὖν πάντως δέον κρατεῖν· ὅτι μεταγενέστερό, ἐστιν ὁ κανών, καὶ ὅτι συνοδικὸς, καὶ συνόδου οἰκουμενικής. Τὸ δὲ τῶν Πεπουζηνῶν οὐδένα μοι λόγον ἔχειν δο κεῖ· καὶ ἐθαύμασα πῶς κανονικὸν ἔντα τὸν μέγαν Διονύσιον παρῆλθεν. bant. ZONAR. De Novalianis, an eos baptizari oporteret quæstio proposit, fuit, Ili namque Catharos seipsos nominabant. De hoc igitur, inquit sanctus, prins quoque dictum fuit. Quod vero ante dictum est, videtur colligi ex iis verbis, Recte admonuisti, sequendas esɛe cujusque regionis consuetudines, cơ quod varia de ipsorum baptismate fuere saucita. Alii siquidem, inquit, aliter locuti sunt, de ratione ipsos, si se obtulerint, admittendi, ac sententiis divisi sunt. Hæc quidem magnus habet Basil.us. Caeterum postremus secundæ synodi canon ΠΟΙ iterum baptizandos, sed sancto chrismate tantum modo inungendos esse decernit. Hunc igitur omnino tenere oportet, quod et recentior est cilnon, et synodicus, isque a synodo œcumenica cditus. Pepuzenorum autem baptismus, nullam mihi hahere rationem videtur, et miratus sum quomodo hoc magnum Dionysium, qui fuít canonicus, 1Luil.

et Ενταῦθα ὁ μέγας Βασίλειο; διδάσκει τί ἐστιν αἵρεσις, καὶ τί σχίσμα, καὶ τί παρασυναγωγή, καὶ τὸ μὲν τῶν αἱρετικῶν φησι βάπτισμα παντελώς ἀθετεῖσθαι, τὸ δὲ τῶν ἀποσχισάντων παραδέχεσθαι. Τοὺς δὲ παρασυνάγοντας συνάπτεσθαι πάλιν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐπιστρέφοντα; ἐν μετανοίᾳ ἀξιολόγῳ· καὶ τοσοῦτον συνάπτεσθαι τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὥστε καὶ εἰς τὸν αὐτὸν πολλάκις, ἀντὶ τοῦ, ἔστιν ὅτε, παρα· δέχεσθαι αὐτοὺς βαθμόν. Τοὺς δὲ Πεπουζηνούς προ δήλως ὄντας αἱρετικοὺς βαπτίζεσθαι ἀποφαίνεται, προσερχομένους τῇ καθολική Εκκλησίᾳ. Οι γέρ μὴ εἰς τὰ παραδεδομένα ἡμῖν βαπτισθέντες, ήγουν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὐδὲ δοκούσι βαπτισθῆναι. Πῶς δὲ κατὰ τὴν τῆς καθολικῆς Ἐκε κλησίας παράδοσιν ἐβάπτισεν ἂν ὁ Παράκλητον τὸν Μοντανὸν ὀνομάζων καὶ τὴν Πρισκίλλαν; Τους δὲ Καθαρούς, φησί, καὶ Ἐγκρατίτας, καὶ Ὑδροπαραστάτας, ἔδοξε τοῖς περὶ Κυπριανὸν, καὶ Φιρμιλια νὸν τὸν ἡμέτερον (οἰκειοῦται δὲ τὸν Φιρμιλιανόν, ὡς τῆς Καισαρείας γεγονότα ἐπίσκοπον), πάντας ἀναβαπτίζεσθαι. Ἐν γὰρ τῇ Καρχηδόνι, ἧς ἐπίσκοπος ἦν ὁ Κυπριανός, συνόδου συστάσης ἀρχαιοτέρας πασῶν, ἔδοξε πάντας τούς τε αἱρετικούς, τους τ σχισματικούς, βαπτίζεσθαι προσιόντας τῇ Ἐκκλη σία· κἂν γὰρ μὴ περὶ δόγμα οι σχισματικοί σφάλ λονται, ἀλλ᾽ ἐπεὶ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησία; ἀπερράγησαν, οὐκέτι ἔχουσιν αὐτοῖ; παραμένουσαν τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ο γοῦν οὐκ ἔχουσι, πῶς ἄλλοις αὐτοῦ μεταδώσουσιν; Αλλ' ὅμως φησὶν ὁ μέγας οὗτος ὁ Πατὴρ ὅτι, ἐπεί τισιν έδοξε δι' οἰκονομίαν τὸ τῶν Καθαρῶν βάπτισμα δέχεσθαι, ἔστω δεκτόν. Καὶ ἡ δευτέρα οἰκουμενική σύνοδος, ὡς προείρηται, δεκτὸν αὐτὸ ἡγήσατο. Περὶ δὲ Εγκρατιτῶν φησιν ὡς οὐκ έδει τὸ αὐτῶν βάπτισμα δέχεσθαι. Χρηστέον δε, φησί, τῷ ἔθεῖ, καὶ ἀκολου θεῖν δεῖ τοῖς τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομήσασι Πατράσιν, ἵνα μὴ διὰ τὴν ἀκρίβειαν, οκνηροτέρους αὐτοὺς ποιήσωμεν εἰς τὸ προσέρχεσθαι τῇ καθολική Εκκλησίᾳ. Οὐχ ὅτι δέ φησι φυλάσσουσιν ἐκεῖνοι τὸ ἡμέτερον βάπτισμα, δεῖ καὶ ἡμᾶς δυσωπουμένου; τὸ ἐκείνων φυλάσσειν. Οὐ γὰρ οφείλομεν χάριτας ἀντιδιδόναι αὐτοῖς, ἀλλὰ τηρεῖν τὴν ἀκρίβεια». Τέω; δὲ οἱ προσερχόμενοι ἐξ αὐτῶν· χριέσθωσαν, φησί, τῷ ἁγίῳ μύρῳ, καὶ οὕτω τῶν ἁγιασμάτων Hoc loco magnus Basilius, quid hæresis, quid schisma, et quid parasynagoga sit, docet, ac bæreticorum quidem baptismum plane damnatum 'fuisse, schisniaticorum vero admissum. Qui vero parasynagogas seu illicitos conventus agerent, si digna pœnitentia converterentur, Ecclesiæ rursuin adjungi, atque ita Ecclesiæ adjungi, ut ad eosdem quoque gradus sæpe, id est quandoque admitterentur. Pepuzenos porro, quippe qui aperte bæretici essent, si se Cailolice Ecules: sistant, baptizandos esse demonstrat. Qui enim juxta nobis tradita baptizati non sunt, videlicet in nomine Patris, Filii, et Spiritus sancti, ne baptizati quidem esse videntur. Quo modo vero ex Ecclesiæ catholicæ traditione baptizatus fuerit qui Montanum, et Priscillam Paracletum nominabat? Catharos autem, ait, et Encratitas, et Hydroparastatas, visum est Cypriano, et Firniiliano nostro (nostruin silicet Firmilianum appellat, quippe qui Casarez episcopus fuerit) universos iterumn baptizari. Carthagine siquidem, cujus episcopus erat Cyprianus, habita synodo omnium antiquissima decretum est οἱ omnes tum hæretici, tum schismatici ad Ecclesiam accedentes baptizarentur: quamvis enim in nullo dogmate schismatici decipiantur, tamen quoniam a corpore Ecclesiæ abrupti sunt, permanentem in ipsis Spiritus sancti gratiam amplius non liabent. Quod igitur non habent ipsi, quonain modo aliis communicabunt? Sed tamen, quandoquidem, inquit hic magnus Paler, Catharorum baptisina admitti prudenti consilio quibusdam placuit, admit. tamus. Secunda quoque œcumenica synodus, ut antea dictum est, adimittendum censuit. De Encratitis vero, ipsorum baptisına minime admitti oportere asserit. Utendum vero ait consuetudine, ac sequi oportere Patres, qui res nostras administrarunt, ne ob nimium rigorem segniores eos ad catholicau Ecclesiam accedendam reddamus. Neque vero eo quod illi nostrum baptisma servent, nos quoque verecundantes, 50 illorum servare oportet. Nec enim debemus gratias ipsis referre, sed exactaui servare diligentiam. Interea vero, qui ex ipsis ad nos adeunt, sancto, inquit, chrisusale inungantur, ac ita sacris mysteriis communicent. Eucratitarum porro opinio hac fuit. Ab omni re μεταλαμβανέτωσαν. Η δὲ τῶν Ἐγκρατιτῶν δόξα aulmata abstinebant, ac nuptias recusabant, Satanicas illas nominantes. Præterea Marcionis quoque opiniones tenere dicuntur. Quoniam vero, inquit, admisimus jam in cathedram episcoporum hunc, et illum, qui ex illorum numero sunt, Encratitarum videlicet, haud licet nobis amplius ab Ecclesia segregare, ac secernere, qui illorum ordiui sunt adjuncti, qui eadem nimirum cum ipsis sentiunt. Admissis namque ipsorum episcopis, veluti canonem et typum cæteros quoque admittendi per eos edidiMus. ARIST. Ilæreticus est, qui circa fidem errat: qui vero circa medicabilem aliquam quæstionem, schismaticus: immorigeri vero, qui congregant τοιαύτη ἦν· ἐμψύχου παντὸς ἀπείχοντο, καὶ τὸν γάμον Αρνοῦντο, τοῦ Σατανᾶ καλοῦντες αὐτόν· λέγονται δὲ φρονεῖν καὶ τὰ τοῦ Μαρκίωνος. Ότι δέ, φησίν, ἐδεξάμεθα ήδη εἰς τὴν καθέδραν τῶν ἐπισκόπων τόνδε καὶ τόνδε, ἐξ ἐκείνων ὄντας, τῶν Εγκρατιτῶν δηλαδή, οὐκέτι δυνάμεθα διακρίνειν καὶ διαχωρίζειν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας τοὺς τῷ τάγματι ἐκείνων συνημμένους· ήγουν τοὺς ὁμο δόξους ἐκείνοις. Δεξάμενοι γὰρ τοὺς ἐπισκόπους αὐτῶν, κανόνα καὶ τύπον ὥσπερ ἐθέμεθα δι' ἐκεί νων, καὶ τοὺς λοιποὺς δέχεσθαι. ΑΡΙΣΤ. Αἱρετικός ο κατὰ τὴν πίστιν ἀλλότριο;· ὁ δὲ κατά τι Ιασιμον ζήτημα σχισματικός. Οι ε συ άγοντες ἀνυπότακτοι τούτους ἢ ἐκείνους παρα

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. συνάγωγοι. Τὸ ἐξ αἱρετικοῦ βάπτισμα ἄδεκτον bos vel istos, sunt parasynagogi, Baptisma ab hδεκτὸν δὲ τὸ ἀποσχίστου καὶ παρασυναγώγου. Πα ράκλητον οἱ Πεπουζηνοὶ τὸν Μοντανὸν ὀνομάζουσιν· ὅθεν καὶ εἰς αὐτὸν βαπτιζόμενοι αβάπτιστοι. Τὸ τῶν Καθαρῶν καὶ Υδροπαραστατῶν καὶ Ἐγκρατιτῶν βάπτισμα, εἰ καὶ ἄδεκτον, διὰ τὸ ἐπιλείψαι τούτοις τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ οὖν οἰκονομίας χάριν Έστω. retico celebratum, non recipiendum recipiendum vero quod a schismatico vel parasynagogo celebratur. Pepuzeni Montauum nominarunt Puracletum, quapropter qui in eum baptizantur, non sunt baptizati. Catharorum et Hydroparastalarum, atque Encratitarumn baptisma etiamsi non sit recipiendum, propter Spiritus sancti apud eos defectum, uihilominus œconomiæ causa suscipiatur. Qui cum Ecclesia catholica non communicant, in tria genera dividuntur, in hæreticos, in schismaticus, et parasynagogos. Et bæretici quidem sunt ii, qui sese a fide in Deum omnino abalienarunt, ut Pepuzeni, Manichæi, Valentiniani, Marcionistæ, et muli alii. Pepuzeni enim Montanum nominant Paracletum, et duas mulieres adulterio ei conjunctas Priscillam et Maximillam pro prophetissis habent. Nuptias indifferenter solvunt, Pascha pervertunt, tres consubstantialis Deftatis subsistentias in unam personam confundunt, et alia quædam istiusmodi impia sentiunt. Manichæi autem duo principia introducunt contraria, et æquali potentia prædita, et unum quidem lucis causam esse opinantur, alterum autem tenebrarum. Solem et iubam deos faciunt, et diabolum materiæ principem appellant et nuptias danionis præceptum vocant, et ad egenos distributionem flagitium judicant, et Dominum incarnatuin nibil humanum assumpsisse arbitrantur, et crucem, et mortem et resurrectionem ut non vere facta elevant, et quamplurima impia docent. Valentiniani atem carnis resurrectionem negant, vetus Testa - mcntum rejiciunt, prophetas legentes et ad suam perceptionem eos interpretantes, mythologias quasdam effingunt, et Christum a cœlo carnem aliulisse, et Virginem tanquam per canalein transiisse dicunt, et alia nonnulla istiusmodi blasphema delirantes proferunt. Marcionistæ vero sunt qui Masaliani et Euchitæ interpretantur, quorum bæresis multiformis est et multinominis. Hi itaque omnes ab hæresi sua conversi, et ad rectam fidem accedentes, baptizantur, quia eorum baptisma a nobis pro nihilo ducitur. Schismatici autem sunt, qui ab Ecclesia sese absciderunt, ut Donatista, et qui Cathari dicuntur, et Hydroparasdale, et Encraiitz. Ri enim si ad catholicam redeant Ecclesiam, et hæreses suas anathematizent, ut baptizati admittentur, et solo sancto chrismate ungentur. Parasyıragogi autem sunt episcopi aut presbyteri qui ob crimina aliqua condemnati, et ministerio sacro moti, et canonibus non auscultantes, sed se cum auctori« tate defendentes, præsidentiam, et liturgian, et altare 51 aliud struxerunt, etaliis quæ esse sententi persuaserunt, ut ipsos sequantur, et catholicam deserant Ecclesiam. Tales enim pœnitentiam agentes et memorabili resipiscentia et conversione nieliores evadentes, Ecclesiæ iterum, ut unuin corpus, conjunguntur. Οἱ μὴ κοινωνοῦντες τῇ καθολική Εκκλησίᾳ εἰς τρία διαιρούνται· εἰς αἱρετικοὺς, εἰς σχισματικούς, καὶ παρασυναγώγους. Καὶ αἱρετικοί μέν εἰσιν οἱ τῆς εἰς Θεὸν πίστεως παντελῶς ἀπαλλοτριώσαντες ἑαυτούς· ὡς οἱ Πεπουζηνοί, οι Μανιχαίοι, οι Ουαλεν τινιανοί, οι Μαρκιωνισταί, καὶ ἄλλοι πολλοί. Οἱ μὲν γὰρ Πεπουζηνοὶ τὸν Μοντανὸν παράκλητον όνομά ζουσι, καὶ τὰς συναφθείσας αὐτῷ πορνικῶς δύο γυναῖκας, Πρίσκιλλαν καὶ Μαξίμιλλαν, ὡς προφήτιδας ἔχουσι. Τους γάμους αδιαφόρως λύουσι· τὸ Πάσχα διαστρέφουσι· τὰς τρεῖς ὑποστάσεις τῆς ὁμοουσίου Θεότητος εἰς ἓν συγχέουσι πρόσωπον, καὶ ἕτερά τινα ἀσεβῆ τοιαῦτα φρονοῦσιν. Οἱ δὲ Μανιχαίοι δύο ἀρχα; εἰσάγουσιν ἐναντίας, καὶ ἰσοσθενεῖς· καὶ τὴν μὲν φωτὸς δοξάζουσιν εἶναι παραίτιον, τὴν δὲ σκότους. Καὶ ἥλιον καὶ σελήνην θεοποιοῦνται· καὶ τὸν διά βολον τῆς ὕλης προσαγορεύουσιν άρχοντα· καὶ τὸν γάμον νομοθεσίαν καλοῦσι τοῦ δαίμονος· καὶ τὴν εἰς τοὺς δεομένους μετάδοσιν ἀνόμημα κρίνουσι· καὶ τὸν Κύριον οὐδὲν ἀνθρώπινον είληφέναι σαρχωθέντα δοξάζουσι· καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τὸν θάνατον, καὶ τὴν ἀνάστασιν, ὡς μὴ τῇ ἀληθείᾳ γενόμενα, διασύρουσι· καὶ μύρια ἄλλα ἀσεβή δογματίζουσιν. Οἱ δὲ Ουαλεντινιανοὶ τῆς σαρκὸς ἀπαγορεύουσι τὴν ἀνάστασιν· τὴν παλαιὰν ἀθετοῦσι Διαθήκην, τους προφήτας ἀναγινώσκοντες καὶ πρὸς τὴν αἴσθησιν αὐτῶν τούτους μεθερμηνεύοντες, μυθολογίας τινὰς ἀναπλάττουσι· καὶ τὸν Χριστὸν ἀπ᾿ οὐρανοῦ λέω γουσι τὴν σάρκα κατενεγκεῖν, καὶ ὡς διὰ σωλῆνος, διελθεῖν τῆς Παρθένου· καὶ ἄλλα τινὰ τοιαῦτα βλάσφημα ληρωδοῦσιν. Οἱ δὲ Μαρκιωνισταί εἰσιν οἱ Μασαλιανοί, οἱ καὶ Εὐχεται ἑρμηνευόμενοι· οἵτινες πολυκέφαλον καὶ πολυώνυμον τὴν αἵρεσιν ἔχουσιν. Οὗτοι γοῦν πάντες τῆς αἱρέσεως αὐτῶν μεταστραφέντες, καὶ τῇ ἀμωμήτῳ πίστει προσελθόντες, βαπτίζονται, διὰ τὸ ἀθετεῖσθαι παρ' ἡμῶν τὸ βάπτισμα αὐτῶν. Σχισματικοὶ δέ εἰσιν οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἑαυτοὺς ἀποστήσαντες· ὡς οἱ Δονατισταί, καὶ οἱ λεγόμενοι καθαροί, καὶ οἱ Υδροπαραστάται, καὶ οἱ Ἐγκρατῖται. Οὗτοι γάρ, εἰ ἐπιστρέψουσι πρὸς τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τὰς αἱρέσεις αὐτῶν ἀναθεματίσουσιν, ώς βεβαπτισμένοι παραδεχθήσονται, καὶ μόνῳ τῷ ἁγίῳ μύρῳ χρισθήσονται. Παρασυνάγωγοι δέ εἰσιν οἱ κατακριθέντες ἐπί τισι πταίσμασιν ἐπίσκοποι, ἢ πρεσβύτεροι, καὶ μετακι νηθέντες τῆς λειτουργίας, καὶ μὴ ὑποκύψαντες τοῖς κανόσιν, ἀλλ᾽ ἑαυτοὺς αὐθεντικῶς ἐκδικήσαντες, τὴν προεδρίαν, καὶ τὴν λειτουργίαν, καὶ θυσιαστήριον πηξάμενοι έτερον, καὶ τῆς γνώμης αὐτῶν γενέσθαι PATROL. GR. CXXXVIII. τινὰς παραπείσαντες, ὥστε συνακολουθῆσαι αὐτοῖς,

καὶ τὴν καθολικὴν καταλιπεῖν Ἐκκλησίαν. Οἱ τοιοῦτοι γάρ, μεταμεληθέντες, καὶ μετανοίᾳ ἀξιο λόγῳ, καὶ ἐπιστροφή βελτιωθέντες, συνάπτονται πάλιν, ὡς ἐν σῶμα, τῇ Ἐκκλησίᾳ. CANON II. Quæ de industria ſetum corrupit, cædis pœnas luat. Formati autem vel informis subtilitas a nobis non altenditur: hic enim, non solum quod nascitu rum fuit, vindicatur, sed etiam ipsa quæ sibi insidias paravit, quoniam ut plurimum ejusmodi inceptis una quoque mulieres intereunt. Ei autem accedit fetus quoque interitus, alia cædes, eorum quidem, qui hæc audent, existimatione. Oportet autem non usque ad obitum eoruin confessionem extendere, sed post decon annorum mensuram admittere. Definire autem non temipore, sed modo penitentiæ medicinam. BALS. De iis quæ fornicantur, et suos fetus perimunt medicamentis, vel aliquo alio modo, dictum est in cap. x, tit. 15, praesentis operis, et in canone 21 synodi Ancyranæ. Præsens autem canon decernens, eas quæ tale quid agunt, homicidarum pœnis subjici, adjicit non esse differentiam ullam abortivi fetus: sive enim est informe, quod abortu abjectum est, sive formatum, et quod habet hominis characterem, eadem est ratio. lloc autem dictum est propter eos, qui dicunt, quod, quoniam semen in matricem dejectum nou statim formatur in hominem, sed prius quidem ût sanguis, deinde in carnem humanain concrescit, deinde effingitur, et formatur in membra et partes, non fit cades, quando abortio facta fuerit fetus, qui nondum est formatus. Præterea adjicit sanctus, quod @ non solum propter fetus interitum fit cædis vindicatio, sed etiam propter insidias, quas eibi paravit mulier gravida. Ut plurimum enim matres quoque una pereunt propter ejectionem. Pœna autem, inquit, ne extendatur usque ad finem vitæ ejus quæ cædem perpetravit, sed in decem annos. Porro tale quoque tempus licet sit a canone constitatuın, oportet tamen medicinam, non tempore, sed modo circumscribi: scilicet si quæ peccavit quidem, pœuitentiam aspernari videatur, non solum decennium ſnietur, sed etiam augebitur. Sed si serio agat pœnitentiam, decennium quoque minuetur. Atque hæc quidem præsens canon. Tu autem legs can. 91 syn. in Trullo, et quæ in eo sunt, et finem canonis 8 praesentis epistola: et scies quod non solum quæ fetum: in utero corrupit, subjicitur canonico homicidæ supplicio, sed etiam quæ dat venena ſetus perimentia, et quæ habet, et quæ accepit, etiamısi fetum non peremeriut. Cum autem præsens calon hanc mulierem decennali supplicio puniat consequenter canoni 21 Aucyramme εynodi, et cau. 50 sancti Basilii sic aperte dicentis: Qui non sponte interfecit, annis undecim non sit sacramentorum particeps; dicunt quidam involuntariam cædem porpetrare cain, quæ data opera ſetum, qui erat in utero, corrupit. Mihi autem videtur, eam voluntariam quoque cædem perpetrare, ut hoc ex fine Φθείρασα κατ' ἐπιτήδευσιν, φόνου δίκην υπέχει· ἀκριβολογία δὲ ἐκμεμορφωμένου καὶ ἀνεξεικονί στου παρ' ἡμῖν οὐκ ἔστιν. Ἐνταῦθα γὰρ ἐκδικεῖται οὐ μόνον τὸ γεννηθησόμενον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἑαυτῇ ἐπιβουλεύσασα, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἕνα ποθνήσκουσι ταῖς τοιαύταις ἐπιχειρήσεσιν αἱ γυ ναίκες. Πρόσεστι δὲ τούτῳ καὶ ἡ φθορὰ τοῦ εμβρύου, ἕτερος φόνος κατά γε τὴν ἐπίνοιαν τῶν ταῦτα τολμώντων· δεῖ μέντοι μή μέχρι τῆς εξόδου παρατείνειν αὐτῶν τὴν ἐξομολόγησιν, ἀλλὰ δέχεσθαι μετὰ τὸ μέτρον τῶν δέκα ἐτῶν· ὁρίζειν δὲ μὴ χρόνῳ, ἀλλὰ τρόπῳ τὴν τῆς μετανοίας θε ραπείαν. ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν πορνευουσῶν καὶ ἀναιρουσῶν τὰ κατ' αὐτὰς ἔμβρυα διὰ φαρμάκων ἢ ἄλλως πως, εἴρηται ἐν τῷ δεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ ἐν τῷ κα' κανόνι της ἐν 'Αγκύρα συνόδου. Ο δὲ παρών κανών, διοριζό μενος τὰς τοιοῦτόν τι ποιούσας τοῖς τῶν φονέων επιτιμίοις καθυποβάλλεσθαι, προστίθησι μὴ εἶναι διαφορὰν τοῦ ἀμβλώματος. Κἂν γὰρ ἁμόρφωτόν ἐστι τὸ ἀμβλωθέν, κἂν μεμορφωμένον καὶ χαρακτῆρα ἔχον ἀνθρώπου, ὁ αὐτὸς λόγος ἐστί. Τοῦτο δὲ ἐῤῥέθη διὰ τοὺς λέγοντας ὡς, ἐπεὶ τὸ σπέρμα, τῇ μήτρα καταβαλλόμενον, οὐκ ἀπεντεῦθεν εἰδοποιεῖται εἰς ἄνθρωπον, ἀλλὰ πρότερον μὲν ἐξαιματοῦται, εἶτο εἰς σάρκα πήγνυται ἀνθρωπίνην, εἶτα ἐξεικονίζεται καὶ διατυποῦται εἰς μέλη καὶ μόρια· οὐ γίνεται φίνος, ὅταν ἀμβλωθῇ τὸ ἔμβρυον, τὸ μήπω εἶδο ποιηθέν. Επιπροστίθησιν ὁ ἅγιος ὡς οὐ μόνον διὰ τὴν τοῦ ἐμβρύου φθορὰν ἡ τοῦ φόνου ἐκδίκησις γίνεται, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπιβουλὴν τῆς κυοφορουμένης. Ὥς ἐπὶ τὸ πολὺ γὰρ συναπόλλυνται καὶ αἱ μητέρες διὰ τὴν ἀποβολήν. Τὸ δὲ ἐπιτίμιόν φησι μή παρ εκτείνεσθαι μέχρι τέλους ζωῆς αὐτῆς τῆς τὸν φόνον ἁμαρτούσης, ἀλλὰ ἐν δέκα έτεσι. Καὶ ὁ τοιοῦτος δὲ χρόνος, καν κεκανόνισται, ἀλλὰ χρὴ τὴν θεραπείαν μὴ χρόνῳ, ἀλλὰ τρόπῳ περιγράφεσθαι. "Ηγουν, εἰ μὲν καταφρονητικώς διάκειται πρὸς τὴν μετάνοιαν ἡ ἁμαρτούσα, οὐ μόνον ἡ δεκαετία περαιωθήσεται, ἀλλὰ καὶ ἐπιτιμηθήσεται· εἰ δὲ σπουδαίως, καὶ ἡ δεκαετία κολοβωθήσεται. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ παρών κανών. Σὺ δὲ ἀνάγνωσον καὶ τὸν ςαʹ κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ τέλος τοῦ η' κανόνος τῆς παρούσης ἐπιστολῆς· καὶ μάθης ὡς οὐ μόνη ἡ φθείρασα τὸ ἔμβρυον ὑπόκειται τῷ κανονικῷ τοῦ φονέως ἐπιτιμίῳ, ἀλλὰ καὶ ἡ διδοῦσε εμβρυοκτόνα δηλητήρια, καὶ ἡ ἔχουσα, καὶ ἡ λα δοῦσα, κἂν μὴ φονεύσῃ τὸ ἔμβρυον. Τοῦ δὲ παρό τος κανόνος διὰ ἐπιτιμίου δεκαετίας κολάζοντος τὴν τοιαύτην γυναῖκα ἀκολούθως τῷ και κανίνι τῆς ἐν Αγκύρα συνόδου, καὶ τοῦ νς' κανόνος τοῦ ἁγίου Βασιλείου λέγοντο; οὕτω ῥητῶς, Ὁ ἀκουσίως φε νεύσας ἔνδεκα έτεσιν ἀκοινώνητος ἔσται τῶν ἁγια σμάτων· λέγουσι τινες ἀκούσιον φόνον ἁμαρτάνειν τὴν φθείρασαν κατ' ἐπιτήδευσιν τὸ παρά ταύτης

IN EPIST. S BASILII CANONICAM I. εγκυμονούμενον. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ εκούσιον μὲν καὶ octavi canonis ostenditur, et potius loco ejus, que ταύτην φόνον πλημμελεῖν, καθὼς τοῦτο παρίσταται ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ η' κανόνος, καὶ εἰς τόπον μᾶλλον αὐτοφονευτοῦ ἑαυτὴν καθίστασθαι, ἐὰν ἐκ τοῦ τοιούτου τρόπου τελευτήσῃ· μὴ ὑποκεῖσθαι δὲ φόνου ἑκουσίου ἐπιτιμίῳ διὰ τὸ μὴ εἶναι ἐν φύσει τὸ κυοφορούμενον, καὶ διὰ τὸ μὴ ἐκ διαθέσεως κακῆς μελετηθῆναι τὸν φόνον, ἀλλὰ διὰ φόβον οὐκ ἀγενή, γονέως τυχὸν ἢ δεσπότου, ἢ ἄλλου τινός κίνδυνον ἀπειλοῦντος. Οτι δὲ διαφθορά ἐστι τοῦ κυοφορουμένου, καὶ τοῦ εἰς φῶς ἐξελθόντος βρέφους, δηλόν ἐστιν ἀπὸ τῆς βίβλου τῆς Ἐξόδου· φησὶ γὰρ ἡ τοιαύτη Μωσαϊκὴ βίβλος· Ἐὰν μάχωνται δύο ἄνδρες, καὶ πατάξωσι γυναῖκα ἐν γαστρὶ ἔχου σαν, καὶ ἐξέλθῃ τὸ παιδίον μὴ ἐξεικονισμένον, ἐπιζήμιον ζημιωθήσεται καθότι ἂν ἐπιβάλλῃ ἀνὴρ τῆς γυναικός. Ἐὰν δὲ ἐξεικονισμένον ᾖ, δώσει ψυχὴν ἀντὶ ψυχῆς· καὶ ἀπὸ τοῦ λγ' κανόνος, καὶ τοῦ νβ' κανόνος. Φησὶ γὰρ τὴν ἀμελήσασαν τοῦ κυήματος ὡς ἐπὶ φόνῳ κρίνεσθαι. ᾿Αλλὰ μὴν ἡ κατὰ ἀμέλειαν ἀποβαλλομένη τὸ ἔμβρυον ὡς φονεύτρια ἔμβρυον αὐτῆς, οὐχ ὑπόκειται ἐπιτιμίοις φονέων ΖΩΝΑΡ. Λάθρα γυναικές τινες ἀνδράσι συμφθε ρέμεναι, συλλαμβάνουσι· φόβῳ δὲ γονέων ἴσω; ἢ δεσποτῶν, ἢ ἑτέρων τινῶν, ἐπιτηδεύουσι τῶν ἐμο βρύων ἀποβολήν, φαρμάκων τινῶν πόσεσιν, ἢ καὶ τρόποις ἑτέροις, καὶ φθείρουσι τά κυ'μενα. Τὰς οὖν τοῦτο ποιούσα;, ὡς φόνον τολμησάτας ἐπιτιμᾶσθαι ὁρίζει. Ἐπεὶ δὲ τὰ ἀποβαλλόμενα τὰ μὲν ἔτι ἀμόρο φωτά εἰσι, τὰ δὲ μεμορφωμένα, καὶ τοὺς χαρακτῆς ρας σώζοντα τῆς ἀνθρωπίνης μορφής (τὸ γὰρ σπέρμα, τῇ μήτρα καταβαλλόμενον, πρότερον μὲν ἐξαιματοῦται· εἶτα εἰς σάρκα πήγνυται αμόρφωτον εἶτα ἐξεικονίζεται καὶ διατυπούται εἰς μέλη καὶ μόρια)· οὐκ ἀκριβολογούμεθα, φησὶν, εἴτε ἀμόρφωτον ἀπεβλήθη τὸ ἔμβρυον, εἴτε διατετυπωμένον. Οὐ γὰρ ἡ φθορὰ ἐκείνου μόνου ἐκδικεῖται· ἀλλὰ καὶ ἢ κατὰ τῆς ἐν γαστρὶ ἐχούσης ἐπιβουλή· ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γὰρ, φησί, συναπόλλυνται καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἐμβρύοις, ἐναποθνήσκουσαι τῇ τούτων ἀπο βολῇ. Διά τε γοῦν τὴν ἐπιβουλὴν ἑαυτῆς, διά τα τὴν τοῦ ἐμβρύου φθοράν, τῷ τοῦ φονέως ἐπιτιμίῳ καταδικάζεται· οὐ μέχρι δὲ τῆς ἐξόδου, ἔσται ὑπὸ τὸ ἐπιτίμιον, ἀλλὰ ἐν ἔτεσι δέκα· οὐ χρὴ δὲ χρόνῳ παραγράφειν τὴν μετάνοιαν, ἀλλὰ τρόπῳ· ὥστε εἰ μὲν καταφρονητικώς διάκειται πρὸς τὴν μετάνοιαν ἡ ἁμαρτήσασα, οὐ μόνον ἡ δεκαετία περαιωθήσεται, ἀλλὰ καὶ ἐπιταθήσεται· εἰ δὲ σπουδαίως προσφέ ρεται πρὸς τὴν τῆς ἁμαρτίας διάθεσιν, καὶ ἡ δε καετία κολοβωθήσετα:· τὸ πᾶν δὲ τῇ τοῦ οἰκονο μοῦντος αὐτὸν ἀνατίθησι κρίσει. Ἐν τῷ τέλει δὲ τοῦ ὀγδόου κανόνος καὶ τὰς διδούσας τὰ ἀμβλωθρίδια φάρμακα τῷ τοῦ φόνου ἐπιτιμίῳ ὑπάγει. Ακουσίου δὲ φόνου ἐνταῦθα χρόνου; ὁρίζει τῷ κατὰ τῶν τοιούτων γυναικῶν ἐπιτιμίῳ. Ἐν γὰρ τῷ να κανόνι οὕτω φησίν· Ὁ ἀκουσίως φονεύσας ἐν δέκα ἔτεσιν ἀκοινώνητος ἔσται τῶν ἁγιασμάτων. Ακρι * Exod. xx1, 22, 25. sibi mortem conscivit, si ea ratione perierit, seipsam constituere: voluntariæ autem cædis supplicio non subjici, quod in rerum natura non sit fetus, qui est in utero: et quod non male affecta mortem molita sit, sed propter melum non illiberales, parentibus forte, vel domino, vel aliquo alio, periculum minitante. Quod autem detur cædes et fetus qui est in utero, et infantis in lucem egressi, manifestum est ex libro Exodi: dicit enim hic liber Mosaicus Siduo viri pugnent, et prægnantem mulie - rèm percutiant, et egressus fuerit infans non formatus, eu pana 52 multabuntur, quam mulieris muritus imposuerit. Sin autem formatus fuerit, dabil animam pro anima '. Et ex can. 33 et 52. Dicit enim: Quæ sui fetus curam non gesserit, veluti cædis accersator. Atqui quæ per negligentiam fetum ejicit, tanquam homicida non reputabitur. Ex his ergo pulchre elicitur, quod quæ fetum suum corrup't, voluntariorum homicidarum poenis non subjicietur. οὐ λογισθήσεται. Λοιπὸν καλῶς ἡ φθείρασα τὸ εκουσίων. ZONAR. Mulieres quædam occulte cum viris corruptæ concipiunt, metu vero parentum forte, vel dominorum, aut aliorum quorumdam, student conceptum ejicere, medicamentis quibusdam epotis, aut aliis modis, ac fetus necant. Quæ igitur id faciunt, veluti patrata cæde puniendas esse decernit. Quoniam vero eorum quæ ejiciuntur alia quidem informia sunt adhuc, alia vero formata, et quæ ja: humanæ figuræ effigiem servant, (semen nimirum in matricem dejectum primum in sanguinein vertitar: deinde in carnem concrescit informem ♪ tum in membra et partes hominis eflingitur et forma - tur), haudquaquam, ait, informisne ejectus fuerit fetus, an formatus inquirimus. Non enim illius lancummodo interitus vindlicatur. verum insidiæ præeterea in cam quæ gravida est comparatæ. Plerum - que siquidem, ait, ipsæ quoque mulieres simul cuin fetu pereunt, in ejus ejectione morientes. Proinde tum ob praparatas sibi insidias, tum ob fetumn peremplum, homicidarum penis subjicitur. Caterum nou að vitæ usque exitum, sed decem tantum annorum spatio pœna exercebitur; non tempore autem oportet definire, sed modo: ita ut siquidem ea quæ peccavit pœnitentiam aspernatur, non expleatur s●lumn decennii tempus, sed prorogetur: veru.!! si studiose in pœnitentia rite obeunda elaborat, aliquid ex ipso quoque decennio amputabitur: idque totum illius moderatoris arbitrio permittit. In extremo porro octavi canonis, eas quoque, quie pharmaca ad abortum præbent, homicidarum pœnis damnat. Involuntariæ autem cædis hoc loco tempora decernit, dum hanc multam adversus ejusmodi mulieres statuit. Ilæc enim habet quinquagesimo septimo canone: Qui involuntarie interfecit, decem annis a sacrorum mysteriorum perceptione absti-

nebit. Nos aulem, inquit sanctus, si efformatus fe- βολογία δὲ ἐκμεμορφωμένου καὶ ἀνεξεικονιστου tus, an informnis, non curiose scrutatur. Sunt haec siquidem in libro Exodi consignata: Si duo viri pugnent, ac prægnantem mulierem perculiant, et egressuS fuerit infans non formatus, ea pœna muliabuntur, quam mulieris maritus imposuerit. Sin aulem for. malus fuerit, dabit animam pro anima. Quoniam igitur antiqua lex, cum fetus quidem nondum efformatus erat, abortus, pecuniariam multam imponebat, cum vero erat forinatus, vita puniebat, mori jubens eum qui mulierem verberasset, facta hujus legis mentione, Nos, inquit sanctus, nullum discri men statuimus, sive formata sint quæ ejiciuntur, sive iuformia; nec enim pecuniariam multam decernimus, sed cædis eam, quæ id patravit, condeinnamus, tum ob fetum corruptum, tum ob mulierem a qua is ejectus, siquidem cum ſetu ipsam quoque interire sæpe contingit. ` ARIST. Quæ de industria fetum corrupit, quandocunque corruperit, homicidio tenetur. παρ' ἡμῖν οὐκ ἔστιν, ἔφη ὁ ἅγιος· διότι εἴρηται ἐν τῇ βίβλῳ τῆς Εξόδου ταῦτα· Ἐὰν μάχωνται δύο ἄνδρες καὶ πατάξωσι γυναίκα ἐν γαστρὶ ἔχου σαν, καὶ ἐξέλθῃ τὸ παιδίον μὴ ἐξεικονισμένον, ἐπιζήμιον ζημιωθήσεται καθόσον ἂν ἐπιβάλλῃ ὁ ἀνὴρ τῆς γυναικός. Ἐὰν δὲ ἐξεικονισμένον ᾖ, δώσει ψυχὴν ἀντὶ ψυχῆς. Ὅτι γοῦν ὁ παλαι; νόμος, ὅτε μὲν μὴ ἐξεικονισμένον ἡμβλωτο Εβρυον, εις χρήματα ἐζημίου, ὅτε δὲ ἦν ἐξεικονισμέν νον, εἰς ψυχὴν κατεδίκαζε θνήσκειν τὴν τὴν γυ ναίκα πατάξαντα· τούτου τοῦ νόμου μνησθεὶς ὁ ἅγιος ἔφη ὅτι Ἡμεῖς οὐ διαφορὰν ἔχομεν, είτε ἐκμεμορφωμένα εἰσὶ τὰ ἀποβαλλόμενα, εἴτε ἀμό φωτα. Οὐ γὰρ χρήματα ζημιούμεν, ἀλλὰ φήνου κρίνομεν τὴν τοῦτο ποιήσασαν διά τε τὴν τοῦ ἐμβρύου φθορὰν καὶ διὰ τὴν τοῦτο ἀποβάλλουσαν, ἐπε συμβαίνει πολλάκις τῷ ἐμβρύῳ συνδιαφθεί, εσθαι καὶ αὐτήν. Gravida quandocunque venenum acceperit ad fetum auferendum, homicidii rea est, et non accurate examinamus an fetus informis sit aut formatus, quoniam plerumque una cum ſetu intereant et mulieres, et quantum ad earum existimationem duplex fìat homicidium, unum quidem gravidæ, aliud autein fetus. Tales itaque decem annos penis subjicientur, duos quidem annos deflentes, tres autem annos cumn audientibus agentes, quatuor substrati, et anno cum fidelibus constituti, et sic post decennium divinorum sacramentorum participes erunt. 53 CANON III. Diaconus post diaconatum fornicatus, a diaconatn quidem ejicietur, in laicorum autem locum extrusus, a communione non arcebitur: quoniam antiquus est canon, ut qui a gradu exciderunt, huic soli punitionis generi subjiciantur: antiquis, ut existimo, legem illam secutis, Non vindicabis bis in idipsum: et etiam propter aliam causanı, quod qui sunt quidem in ordine laico, a loco fidelium ejecti, rursus in eum, ex quo cecideruut, locum recipiuntur. Diaconus vero semel habet, quod sufliciat, depositionis judicium. Quandoquidein ergo non reddendus ei sit diaconatus, in ea sola punitione steterunt. llæc quidem sunt quæ ex constitutionibus habentur. In summa autem verior medicina est recessus a peccato. Quare qui propter carnis voluptatem gratiam vilipendit, per carnis afflictionem et omnigenam cx temperantiæ præscripto servitutem a volupta- "bus recedens a quibus fuit oppugnatus, perfectam suæ curationis demonstrationem nobis exhibebit. Nos ergo utrumque scire oportet, el quæ sunt summi juris, et quæ sunt consuetudinis: sequi autem in iis, quæ summum jus nou admittunt, formaui traditam. ΑΡΙΣΤ. Κατ' ἐπιτήδευσιν φθείρασα, ὅτι ἂν φθεί ροι, φονεύτρια. Η εγκυμονοῦσα, ὁπόταν ἂν δέξηται φάρμακον, ἐπὶ τὸ ἀνελεῖν τὸ ἐγκυμονούμενον, φονεύτριά ἐστι. Καὶ οὐκ ἀκριβολογοῦμεν, εἴ γε ἀνεξεικόνιστον ἦν τὸ Εμβρυον, ἢ καὶ μεμορφωμένον· διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ συναποθνήσκουσι τῷ ἐμβρύῳ καὶ αἱ γυναῖκες· καὶ ὅσον κατὰ τὴν ἐπίνοιαν αὐτῶν δύο γίνονται φόνοι, εἷς μὲν, ὁ τῆς τικτούσης, ἕτερος δὲ ὁ τοῦ ἐμβρύου. Ἐπὶ δέκα γοῦν ἔτεσιν αἱ τοιαῦται ἐπιτι μῶνται, δύο μὲν ἔτη προσκλαίουσαι, τρία δὲ ἔτη ἀκροωμένοις διατελοῦσαι, ἐν τέσσαρσιν ὑποπίπτου· σαι, καὶ ἐν ἐνιαυτῷ συνιστάμεναι τοῖς πιστοῖς· καὶ οὕτω μετὰ τὸν δεκαετή χρόνον τῶν θείων ἁγιασμάτ των μεθέξουσιν. Διάκονος μετὰ τὴν διακονίαν πορνεύσας, ἀπόβλητος μὲν τῆς διακονίας ἔσται· εἰς δὲ τὸν τῶν λαϊκῶν ἀπωσθεὶ; τόπον, τῆς κοινωνίας οὐκ εἰρηθήσεται διότι ἀρχαῖος ἐστι κανών, τοὺς ἀπὸ βαθμοῦ πε πτωκότας, τούτῳ μόνῳ τῷ τρόπῳ τῆς κολάσεως ὑποβάλλεσθαι· ἀκολουθησάντων, ὡς οἶμαι, τῶν ἐξ ἀρχῆς τῷ νόμῳ ἐκείνῳ τῷ, Οὐκ ἐκδικήσεις δια ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ δι' ἑτέραν δὲ αἰτίαν ὅτι οἱ μὲν ἐν τῷ λαϊκῷ ὄντες τάγματι, ἐκβεβλημένοι του τόπου τῶν πιστῶν, πάλιν εἰς τὸν ἀφ᾽ οὗ ἐξέπεσον τόπον ἀναλαμβάνονται· ὁ δὲ διάκονος ἅπαξ ἔχει διαρκὴ τὴν δίκην τῆς καθαιρέσεως. Ὡς οὖν οὐχ ἀποδιδομένης αὐτῷ τῆς διακονίας, ἐπὶ ταύτης Έστησαν μόνης τῆς ἐκδικήσεως. Ταῦτα μὲν οὖν τὰ ἐκ τῶν τύπων· καθόλου δὲ ἀληθέστερόν ἐστιν ἴαμα ἡ τῆς ἁμαρτίας αναχώρησις· ὥστε ὁ διὰ σαρκὸς ἡδονὴν ἀθετήσας τὴν χάριν, διὰ τοῦ συνο τριμμοῦ τῆς σαρκὸς, καὶ πάσης δουλαγωγίας τῆς κατ' ἐγκράτειαν, ἀποστὰς τῶν ἡδονῶν, ὑφ' ὧν κατεστράφη, τελείαν ἡμῖν παρέξει τῆς ἰατρεύσεως αὐτοῦ τὴν ἀπόδειξιν. 'Αμφότερα τοίνυν εἰδέναι ἡμᾶς δεῖ, καὶ τὰ τῆς ἀκριβείας, καὶ τὰ τῆς συν ηθείας. ἔπεσθαι δὲ ἐπὶ τῶν μὴ καταδεξαμένων τὴν ἀκρότητα τῷ παραδοθέντι τύπῳ.

δ BALS. Vicesimus quidem quintus canon apostolicus, et praesens, de episcopo et diarono dicunt: sed canon 32 sancti Basilii decernit quemvis sacris ordinibus initiatum, si peccatum ad mortem peccaverit, deponendum tantum esse, non tamen a fidelium etiam communione, ue scilicet in ecclesia congregetur, separari. Hic autem dicit sanctus duas ejus rei causas: unam quidem illud, Non vindicabis bis in idipsum, alteram vero, quod laici quidem, propter sua peccata a fidelium congregatione excidentes, per pœnitentiam rursus in pristinum locuni restituantur: sacris ordinibus autem initiati non amplius revertuntur ad sacerdotium, a quo excide runt. Tanquam ergo sufficiens habentes pro peccato suo supplicium depositionem, a communione non arcentur. Sed sunt hæc, inquit, typorum sive canonicarum constitutionum. Est autem vera peccati medicina ab ipso recessus. Etsi enim, qui fornicatus est, depositus fuerit, non tantum punitus esse videtur, ut etiam misericordiam a Deo consequatur, si adhuc in peccato perseveraverit, nec, Deum alia contritione placaverit. Quare debet animalium bujus vulnerum medicus scire quidem et summum jus, scilicet punitionem clerici, qui fornicatus est, per depositionem: eam tamen non necessario sequi, ut eum etiam, qui post depositionein fornicatur, impunitum relinquat, ut jam per depositionem punitum; sed ut etiam eum segreget, qui laici locum subiit, et aliter eum puniat, pro ejus facultate cui medicina præbetur. Lege et canonem 49 hujus epistolæ, qui fornicatorem septem annis punit. IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. ΒΑΛΣ. Ο μὲν κε' ἀποστολικὸς κανὼν καὶ ὁ παρὼν κανών, περὶ ἐπισκόπου καὶ διακόνου φασίν δὲ λβ' κανὼν τοῦ ἁγίου Βασιλείου διορίζεται πάντα ἱερωμένον, κἂν τὴν πρὸς θάνατον ἁμαρτίαν ἁμάρτῃ, καθαιρεῖσθαι μόνον· οὐ μὴν καὶ ἀπὸ τῆς κοινωνίας τῶν πιστῶν, ήγουν ἀπὸ τοῦ ἐκκλησιάζειν, χωρίς ζεσθαι. Ενταῦθα δέ φησιν ὁ ἅγιος καὶ αἰτίας τούτου δύο· μίαν μὲν τὸ, Οὐκ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ· ἑτέραν δὲ τὸ τοὺ; λαϊκοὺς ἐκπίπτοντας διὰ ἁμαρ τήματα τῆς τῶν πιστῶν συστάσεως πάλιν διὰ μετα νοίας αποκαθίστασθαι εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐξέπεσον· τοὺς ἱερωμένου; δὲ μηκέτι επανέρχεσθαι εἰς τὴν ἱερωσύνην, ἧς ἐκπεπτώκασιν. Ὡς οὖν ἀρκοῦσαν Έχοντες τιμωρίαν ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν, τὴν καθαίρεσιν, τῆς κοινωνίας οὐκ εἴργονται. Αλλά ταῦτα, φησί, τῶν τύπων ἢ τῶν κανονικών διατα γμάτων. Ἡ δὲ ἀληθῆς ἰατρεία τῆς ἁμαρτίας ἐστὶν ἡ ἐξ αὐτῆς ἀναχώρησις. Καν γὰρ ὁ πορνεύσας καθαιρεθῇ, οὐκ ἐπιτιμᾶσθαι δοκεῖ ἐνδεχομένως, ὥστε καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ λαβεῖν συμπάθειαν, ἐὰν καὶ ἔτι ἐπιμείνῃ τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ οὐδὲ δι' ἑτέρας συντριβῆς ἐξιλεούται τὸν Θεόν. Ὥστε ὀφείλει ὁ Ιατρὸς τοῖς ψυχικοῖς αὐτοῦ τραύμασιν εἰδέναι μὲν καὶ τὴν ἀκρίβειαν, ήγουν τὴν διὰ τῆς καθαιρέσεως κόλασιν τοῦ πορνεύοντος κληρικοῦ· μὴ ἀκολουθεῖν δὲ ταύτῃ ἐξ ἀνάγκης, καὶ τὸν μετὰ τὴν καθαίρεσιν πορνεύοντα ἀνεπιτίμητον καταλιμπάνειν, ὡς ἤδη κολασθέντα διὰ τῆς καθαιρέσεως, ἀλλὰ καὶ ἀφορία ζειν ὡς εἰς τόπον ἐλθόντα λαϊκοῦ, καὶ ἄλλως ἐπιτε μὲν κατὰ τὴν δύναμιν τοῦ ἱατρευομένου. 'Ανά γνωσον καὶ τὸν νθ' κανόνα τῆς παρούσης ἐπιστολῆς, ἐν ἑπτὰ ἔτεσι τὸν πορνεύοντα κολάζοντα. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς διακόνους πορνεύσαντας τῆς μὲν διακονίας ἐκβάλλεσθαι λέγει, τῆς κοινωνίας δὲ μὴ κωλύεσθαι· καὶ τὰς αἰτίας επάγει· μίαν μὲν, Αν καὶ ὁ κε' ἀποστολικός κανών λέγει· τ), Οὐκ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό· ἑτέραν δὲ τὸ τοὺς λαϊκούς ἐκπίπτοντας διὰ ἁμαρτήματα τῆς τῶν πιστῶν συστάσεως πάλιν διὰ μετανοίας αποκαθίστασθαι εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐξέπεσον. Τοὺς δὲ ἱερωμένους μηκἔτι ἐπανέρχεσθαι εἰς τὴν ἱερωσύνην ἧς ἐκπεπτώκασιν. Ὡς οὖν ἀρκοῦσαν ἔχοντε; τιμωρίαν ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν τὴν καθαίρεσιν, τῆς κοινωνίας οὐκ εἴργονται· ἀλλὰ ταῦτα, φησί, τὰ τῶν τύπων, ήγουν & ἐξ ἔθους μακροῦ ἐτυπώθησαν· καθόλου δὲ ἵημα τοῦ σφάλματος λέγει τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀναχώρησιν, καὶ τὸ δι' ἐγκρατείας καὶ κακοπαθείας δουλαγωγῆσαι τὴν σάρκα τουτέστιν υποτάξαι, του λῶσαι. Δεῖ δὲ τοὺς ψυχῶν οἰκονόμους ἀμφότερα εἰδέναι, καὶ τὰ τῆς ἀκριβείας, καὶ τὰ τῆς συνηθείας· καὶ εἰ μὲν οἱ ἁμαρτήσαντες καταδέχοντο τὰ τῆς ἀκριβείας, κατ' ἐκείνην οἰκονομεῖσθαι αὐτούς· εἰ δὲ σκληρύνονται πρὸς τὴν ἀκρότητα, ἤτοι προς τὴν ἄκραν ἀκρίβειαν, ἔπεσθαι τότε τῷ παραδοθένει τύπῳ, τῇ συνηθεία δηλονότι ZONAR. Diaconos, qui fornicati sunt, diaconatu quidem dejiciendos, non tamen a communione arcendos esse asserit, causasque subjungit: alteram quidem, quæ apostolico vicesimo quinto canone continetur Non vindicabis bis in idipsum, alteram vero, quod laici ob crimina a fidelium consortio ejecti, rursus in locum, unde exciderunt, per pa nitentiam restituantur; sacris autem initiati in sacrum ordinem, ex quo dejecti sunt, non amplius admittantur. Tanquam igitur ob irrogatam depositionem satis supplicii pro ratione admissi criminis luant, a communione laud prohibentur. Sed liæc. inquit, in constitutionibus reperiuntur, hoc est, longi temporis consuetudine definita sunt. Universe vero peccati medicinam ait esse a peccato rece - dere, ac per temperantiam corporisque afflictiones carnem redigere in servitutem, hoc est, coercere ac edomare. Oportet porro animarum curatores utraque nosse, el quæ sumini juris sunt, et quæ consuetudinis ac si quidem qui peccaverunt, ea quæ sunt exacti juris admittant, ex ejus præscript» cum ipsis agere; sin autem adversus perfectam rationem, summum videlicet jus obluctentur, tune formam traditam, consuetudinem scilicet, sequi. Guill. Beveregii notæ. Τῇ συνηθείᾳ δηλονότι. Post haec ultima Joannis Zonare in præsentem canonem verba, codes Amerbachianus addit, Καθόλου δὲ ἴαμα ἔφη ὁ ἅγιο, τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας αναχώρησιν, πρὸς τὸ

54 ARIST. Diaconus qui furnica:us est, et ad laicorum locum detrusus, a communione ne prohibeatur. Depositio diaconorum sufficiens est judicium, quoniam non sperat locum, unde cecidit, iterum recipere, et ideo non inferatur ei secunda multa. Sed sine prohibitione, divina communione dignus habebitur. CANON IV. De trigamis et polygɔnıis eumdem canonem, servata proportione, quem in digamis; definivimus annum euim in digamis, alii vero duos annos. Triganos autem tribus et sæpe quatuor annis segregint. Id autem non amplius conjugium, sed polygamiam appellant, vel potius castigata in for. nicationem. Et ideo Dominus Samaritanæ, quæ quinque maritos jam habuerat: Quem nunc, in. quit, babes, non est maritus; nempe quodl digni non sint, qui a digamiæ mensura exciderunt, ut vel mariti vel uxoris nomine appellentur. Consuetudine autem accepimus in trigatnis quinquennii segregationem, non a canone, sed ab eorum, qui præcesserunt, consequentia. Oportet autem non eos omnino arcere ab ecclesia, sed dignari auditione duobus vel tribus annis: et postea permitti quidem consistere (seu in Adeliuin esse congregatione), a boni tamen communione abstinere, et sic postquam pœnitentiæ fructum ullum ostenderint, communionis luco restiLuere. BALS. Postquam dixisset hic magnus Pater antiquos Patres ne conjugium quidem nominasse trigasiam, sed polyganium, vel potius castigatam fornicationem, seu non effusam et passim sine ullo discrimine pervadentem, sed contractam, et in una muliere circumscriptam: et Scripturæ dictis proΟ ΑΡΙΣΤ. Διάκονος πορνεύσας, καὶ εἰς τὴν τῶν λαϊκῶν μεταστὰς τόπον, ἔσται τῆς κοινωνίας ἀκώλυτος. Αρκοῦσα καταδίκη τῶν διακόνων ἐστὶν ἡ και θαίρεσις· ὅτι περ οὐκ ἐλπίζει τὸν τόπον ἐπαναλαβεῖν πάλιν, ἀφ' οὗ περ ἐξέπεσε. Καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπενεχθήσεται τούτῳ καὶ καταδίκη δευτέρα ἀλλ᾽ ἀκωλύτως τῆς θείας ἀξιωθήσεται κοινωνίας. Περὶ τριγάμων καὶ πολυγάμων τὸν αὐτὸν ὡρίσαμεν κανόνα, ἂν καὶ ἐπὶ τῶν διγάμων ἀντ λόγως. Ενιαυτὸν μὲν γὰρ ἐπὶ τῶν διγάμων· ἄλλοι δὲ δύο έτη. Τοὺς δὲ τριγάμους ἐν τρισὶ καὶ τέταρσι πολλάκις ἔτεσιν ἀφορίζουσιν. Ονο μάζουσι δὲ τὸ τοιοῦτον οὐκ ἔτι γάμον, ἀλλὰ που λυγαμίαν, μᾶλλον δὲ πορνείαν κεκολασμένην. Διδ καὶ ὁ Κύριος τῇ Σαμαρείτιδι πέντε ἄνδρας δια μειψάση· Ον νῦν, φησὶν, ἔχεις οὐκ ἔστι σου ἀνήρ. ὡς οὐκέτι ἀξίων ὄντων τῶν ὑπερεκπεσόντων τοῦ μέτρου τῆς διγαμίας τῷ τοῦ ἀνδρὸς ἢ τῆς γυναι κὸς καλεῖσθαι προσρήματι. Συνήθειαν δὲ κατε λάβομεν ἐπὶ τῶν τριγάμων τενταετίας ἀφορισμόν· οὐκ ἀπὸ κανόνων, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς τῶν προειληφότων ἀκολουθίας. Δεῖ δὲ μὴ πάντη αὐτοὺς ἀπείργειν τῆς ἐκκλησίας· ἀλλ' ἀκροάσεως αὐτοὺς ἀξιοῦν ἐν δύο που ἔτεσιν ἢ τρισὶ, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιτρέ πειν συστήκειν μὲν, τῆς δὲ κοινωνίας τοῦ ἀγαθοῦ ἀπέχεσθαι, καὶ οὕτως ἐπιδειξαμένους καρπόν τινα μετανοίας ἀποκαθιστᾷν τῷ τόπῳ τῆς κοι νωνίας. ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν μέγας οὗτος Πατήρ, εἰπὼν τοὺς ἀρχαίους Πατέρας μηδὲ γάμον ὀνομάσαι τὴν τριγα μίαν, ἀλλὰ πολυγαμίαν, ἢ μᾶλλον πορνείαν κεκοι λασμένην, ήγουν οὐκ ἐκκεχυμένην καὶ ἀδιάφορον, ἀλλὰ συνεσταλμένην καὶ περιγραφομένην ἐν μιᾷ γυναικί· καὶ ἀπὸ γραφικῶν ῥημάτων κατασκευάσας Guill. Beveregii notæ. μετέχειν τῶν ἁγιασμάτων τὴν ἐκπεπτωκότα ερω σύνης· εἰ δὲ καὶ μετὰ τὴν ἔκπτωσιν ἔτι ἁμαρτάνει, Έκτοτε ὡς λαϊκὸς ἁμαρτάνων ἐπιτιμηθήσεται, ἀλλὰ καὶ τῆς μετὰ τῶν πιστῶν συστάσεως ἐκβληθήσεται, ἢ καὶ μείζονα ἕξει τινὰ ἐπιτίμησιν. Summatim autem sanctus Pater medicinam vocal a peccato recessum, ut qui sacerdotio dejicitur, sacramentorum particeps sit. Quod si et pot depositionem adhuc peccat, tunc ut laicus peccans punietur, et non solum a communione arcebitur, sed etiam ex fidelium consistentia ejicietur, vel et majorem aliquam pœnam persolvel. Περὶ τριγάμων. Scholiastes larmenopuli: Ο τῆς ἑνώσεως λεγόμενος τόμος περὶ τοῦ τρίτου γάμου ταῦτά φησι. Τούς τεσσαρακοντούτεις τριγα μούντας, οἷα λύπη τῆς Ἐκκλησίας ἀκοινωνήτους είναι μέχρι πενταετίας, καὶ τοῦ χρόνου τούτου ἐξή κοντος ἅπαξ τοῦ ἔτους τῇ κοινωνία προσιέναι, κατὰ τὴν σεβασμίαν τοῦ σωτηρίου Πάσχα ἡμέραν, ἐν τῇ προ ταύτης νηστεία καθ᾽ ὅσον οἷόντε ἀποκαθαίρον τὰς ἑαυτούς. Ταῦτα δέ φαμεν, ὅταν μὴ τέκνα τούτοῖς ἐκ τῶν προτέρων γάμων παρῇ· εἰ δ᾽ οὖν, ἀσυγχώρητος αὐτοῖς ἡ τριγαμία. Εἰ δέ τις τριακοταύτης ὤν, καὶ τοῦ γένους ἔχων ἐκ τῶν φθασάντων διαδοχὴν γάμων, τρίτῃ συναφθείη γυναικὶ, ἐπὶ τετραετίαν ἀκοινώνητος ἔστω, είθ' οὕτω τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ μεταλαμβανέτω, ἐν τῇ ἀναστασίμῳ τοῦ Πάσχα ἡμέρᾳ, ἐν τῇ κοιμήσει τῆς Θεοτόκου, και ἐν τῇ γενεθλίῳ τοῦ Κυρίου ἑορτῇ, τῶν πρὸ τούτου νηστειῶν τὸ πλεῖστον τῆς κηλίδος ἀποσμήχειν πιο στευομένων. Εἰ δὲ ἄπαις εἴη, συγγνώμης ἀξιοῦται, δι' ἔφεσιν παιδοποιίας τὸν τρίτον γάμον αἱρούμενος, καὶ τῷ συνήθει ἐπιτιμίῳ θεραπευθήσεται, ἐπὶ τρισὶ χρόνοις, τῆς κοινωνίας εἰργόμενος. Tomus ille unionis dictus de tertiis nuptiis hæc tradit. Qui annorum 40 sunt, et tertias nuptias contrahunt, velut inquinamenta Ecclesiæ communionis exsortes sint ad quinquennium. Quo tempore elapso, semel in anno communionem adeant, renerabili scilicet Paschatis salutaris die, præcedente cum jejunio, quantum fieri poterit, se purgantes. Hæc autem dicimus, cum nulli de prioribus matrimoniis exstent liberi: alioquin autem, tertium eis conjugium non permittendum est. Quod si quis annos 30 natus, et liberos ex prioribus conjugiis susceptos habens, uxori tertiæ copulatus fuerit, ad quadriennium communionis exsors esto; ac deinceps ter in anno participabit, die scilicet resurrectionis Paschali, et in obdormitione Deiparæ, festoque Domini natalitio, quod verisimile sit, præcedentia jejunia majorem partem hujusce labis abstergere sin nulla sit illi proles, veniam consequi¡ur, quod desiderio procreandi liberos tertias amplexus sit uuptias, consuetaque pœna sanabitur, dum per tres annos a eommunione arcetur. Harmenop. epil. can. sect. 5, tit. 3.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. μὴ εἶναι γάμον τὴν τριγαμίαν, ἐπήγαγε καὶ ταύτην - basset, trigamiam non esse matrimonium, subjunxit. ἐπιτιμᾶσθαι ἀναλόγως τη διγαμίᾳ· ὡς ἐντεῦθεν eam quoque instar digɔmiæ, proportione utriusque labita, puniri, ut ex hoc loco appareat, trigamian, sicut et digamiam, non separari, sed puniri. Sel digamiam quidem duobus annis, trigamiam vero quinque; stare autem in loco audientium tribus annis, et postea cum fidelibus consistere ad quinquennium usque trigamos, et ab eo tempore ostensis fructibus pœnitentia dignis in communionis locum restituere. Atque hæc quidem sanctns. Unionis vero tomus, qui factus est sub Constantino Porphyrogenneta et Romano, Constantino quidem imperante, socern autem ejus Romano patris imperatoris auctoritatem ac dignitatem obtinente, anno 6428, indictione viti, et qui singulis annis legitur in suggestu, mense Η αφαίνεσθαι καὶ τὴν τριγαμίαν ἐπίσης τῇ διγαμία μὴ διασπάσθαι, ἀλλὰ ἐπιτιμᾶσθαι. Πλὴν μὲν τὴν διγαμίαν διὰ δύο ἐτῶν, τὴν δὲ τριγαμίαν διὰ πέντε. Ιστασθαι δὲ εἰς τὸν τόπον τῶν ἀκροωμένων ἐν ἔτεσι τρισί, καὶ μετὰ ταῦτα συνίστασθαι τοῖς πιστοῖς μέχρις ὅλης πενταετίας τους τριγάμους. Καὶ ἔκτοτε καρποὺς ἀξίους επιδειξαμένους τῆς μετανοίας, ἀποκαθιστᾷν εἰς τὸν τόπον τῆς κοινωνίας, καὶ ὁ μὲν ἅγιος ταῦτα· ὁ δὲ τόμος τῆς ἑνώσεως, ὁ γεγονώς ἐπὶ Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου καὶ Ῥω μανοῦ· τοῦ μὲν Κωνσταντίνου βασιλεύοντος, τοῦ δὲ πενθεροῦ αὐτοῦ Ῥωμανοῦ, τῷ τοῦ βασιλέως πατρί ἐμπρέποντο; ἀξιώματι ἐν ἔτει συκή, Ινδικτιῶνι η, καὶ ἀναγινωσκόμενος ετησίως ἐπ' ἄμβωνος κατὰ τὸν Julio, haec dicit circa finen: Deinceps autem comἸούλιον μήνα, τάδε περὶ τὸ τέλος φησί· Καὶ λοιπὸν ἀποφαινόμεθα κοινῇ γνώμῃ καὶ κρίσει ἀπό γε τοῦ παρόντος έτους, ὁ ἐστιν ἔτος συκή, ινδικτιῶνι γ', τέταρτον γάμο, μηδενὶ τολμᾶσθαι, ἀλλ᾽ εἶναι ἀπό βλητον παντελώς· καὶ τὸν εἴ τις ἐπὶ τοιοῦτον ἐλθεῖν συνοικέσιον προθυμηθῇ, πάσης ἀπεστερημένον εἶναι συνάξεως ἐκκλησιαστικῆς, καὶ αὐτῆς τῆς πρὸς τὸν ἅγιον ναὸν εἰσόδου ἀλλότριον, μέχρις ἂν ἐπιμείνῃ τῷ συνοικεσίῳ. Τοῦτο γὰρ καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν ἁγίοις ἔδοξε Πατράσι. Καὶ ἡμεῖς δὲ τὴν γνώμην έκδηλο τέραν ποιοῦντες, ὡς ἀλλότριον αὐτὸν τῆς Χριστιανικῆς πολιτείας ἀποκηρύττομεν. 'Αλλ' οὕτω μὲν ἐπὶ τοῦ τετάρτου γάμου· ἵνα δὲ καὶ τὰ τῶν ἄλλων γάμων εὐσχημονέστερον τυπωθῇ, καὶ τοῦ τῶν Χρι στιανῶν βίου μὴ ἀνάξιον ἔχῃ τὴν προσαγωγήν, καὶ G tertio quoque matrimonio definimus, ut non absolute, περὶ τοῦ τρίτου ὁρίζομεν γάμου, ὥστε μηδὲ ἁπλῶς, μηδὲ ὡς ἔτυχεν, ἐπιτελεῖσθαι αὐτό. Καὶ γὰρ συγ κεχώρηται μὲν ὡς ῥύπασμα τοῖς Πατράσιν, οὔπω τότε, καθὼς νῦν, γινομένου τοῦ πράγματος ἀπηρυθριασμένως, οὐδὲ εἰς πλάτος ἐξηπλωμένου· ἀλλ᾽ ὥσπερ εἴ τις ἐν οἴκῳ παραπεπτωχὼς ἐν γωνίᾳ παρ ἴδῃ πολλάκις κείμενον ῥύπασμα· νῦν δὲ ὅταν χώρ ραν έλαβε παρρησίας, καὶ ὡς οὐδὲν ἔχων εἰς ἀσχημοσύνην, οὐδὲ ῥυπαίνων λογίζεται ἐκ τοῦ προβῆναι εἰς πληθυσμόν, καλῶς ἔδοξεν ἄνακαθαίρειν αὐτόν· ὥσπερ καὶ αίσχος οὐκ ἐν γωνία παρεβριμμένον, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς οἰκίας ἐνηπλωμένον οὐδαμῶς ἐῶμεν, ἀλλὰ καθαίρομεν, καὶ τὸ ἐκ τούτου ἀηδὲς ἀποβάλ. - λομεν· καὶ τῇ ἀνθρωπίνῃ συνυπείκοντες ἀσθενείᾳ, καὶ τῆ; πρεπούσης ευσχημοσύνης φροντίδα ποιούμε νοι τῇ Χριστιανικῇ ζωῇ, τοῦτο ἐπὶ τῶν τρίτων γάμων παραφυλάττεσθαι διορίζομεν. "Ωστε, εἴ τις πρὸς τεσσαρακοστὴν ἔτος ἀναβεβηκώς, καὶ μήτε τὴν φύσιν αἰδούμενος, μήτε τῆς ὀφειλομένη; Χριστιανοῖς εὐκόσμου ζωής φροντίδα ποιούμενος, ἀλλὰ μένης τῆς ἐμπαθοῦς ἐπιθυμίας γινόμενος, πρὸς τρίτον ἑαυτὸν ἐπιρρίπτει γάμον, τοῦτον μετὰ πάσης ἀκριβείας καὶ παρατηρήσεως μέχρι πενταετίας ἀμέτοχον εἶναι τῆς τοῦ ἁγιασμοῦ μεταλήψεως· καὶ μηδαμῶς ἐπ' αὐτῷ συντέμνεσθαι τὴν χρόνον. "Ος γὰρ μετὰ τεσσαρακοστὸν ἔτος τὸ ῥύπασμα ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία εἶναι ἢ λέγεσθαι ἠγάπησε, είνα παρέξει πληροφορίαν τῆς περὶ τὸν βίον αὐτοῦ muni sententia ac judicio pronuntiamus, ex præsenti anno, qui est 6428, indict. viii, neminem oportere se quarto matrimonio jungere, sed esse omnino rejiciendum et si quis ad ejusniodi connubium venire volucrit, eum esse omini ecclesiastica congregatione privatum, et ab ipso in sanctum tem. plum ingressu alienum, donec in conjugio permanserit. Hoc enim etiam sanctis Patribus, qui nos præcesserunt, visum est. Nos vero etiam sententiam apertiorem reddentes, ipsum ut a Christiana repablica alienum abdicamus. Ac sic quidem de quarto matrimonio. Ut autem, quæ ad alia quoque matrimonia pertinent, decentius constituantur, et Chri stiana vita non indignam institutionem habeat, de neque temere perficiatur. Etenim a Patribus quidem, ut sordes, permissum est, non tunc temporis quidem, sicut nune, re citra ullam ruborem impudenter peracta, et indiscriminatim contracta: sed quemadmodum si quis qui in domo in angulum incidit, multas sæpe sordes sitas viderit, nunc autem quando libertatem accepit, et perinde ac si nihil habeat dedecoris 55 nec contaminator ex eo, quod ad multiplicationem procedit, reputatur, recte visum est eam repugnare: quemadmodum et turpitudinem non in angulum conjectam, sed in ædibus diffusam, nullo modo permittimus, sed repurgamus, et quod molestum est et indecorum ab eo rejicimus; et humanæ cedentes infirmati, honestatis autem Christianæ vila convenientis curam gerentes, hoc in tertiis nuptiis servandum statuimus. Ut si quis, qui annum quadragesimum excesserit, et nec naturam reveritus, nec honestæ vitæ, quæ a Christianis debetur, ullam curam gerens, sed sola libidinis perturbatione victus, se in tertium matrimonium projecerit, is cum omni diligentia et observatione sit usque ad quinquennium sacramenti communionis mini particeps, et nec hoc tempus illi contrahatur. Qui enim post annum quadragesimum in Christi Ecclesia esse vel dici amavit, quod melioris vitæ argumentum præbebit, propter quod tempus sacramentorum participationis ei contrahatur? Sed et postquam impolluta participatione dignus habitus fuerit,

non erit ei permissum in alio tempore adl partici- σπουδῆς, δι᾿ ἣν ὁ χρόνος τῆς μεταλήψεως τῶν pationem accedere, quam in sola salutari Christi et Domini nostri resurrectione, propter repurgarionem, nt possibile est, ex præcedente jejuniorum abstinentia. Hæc autem dicimus, quando exiprio. ribus matrimoniis non fuerint liberi li³,'qui post annum quadragesimum tertiam uxorem ducere voluerint: nam si liberos habuerint, eis nullo modo tertium permittitur matrimonium. Est enim valde iniquum intempestivæ libidini indulgere, priorum altem matrimoniorum liberis non prospicere, ut sint securi, et a molestia et perturbatione remoti, et a reliquis, quæ solent evenire hominibus ex filiorum multorum susceptione. Quod si quis triginta annos natus, et ex prioribus matrimoniis habens liberos, ἁγιασμάτων αὐτῷ συντμηθήσεται; ᾿Αλλὰ καὶ μετὰ τὸ ἀξιωθῆναι τῆς ἀχράντου μεταλήψεως οὐκ ἔσται συγκεχωρημένον αὐτῷ ἐν ἄλλῳ καιρῷ τῇ μεταλήψει προσιέναι ἢ ἐν μένῃ τῇ σωτηρίῳ τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν ἀναστάσει διὰ τὴν ἐκ τῆς προηγου μένης εγκρατείας τῶν νηστειῶν, ὡς δυνατόν, ἀντα κάθαρσιν. Ταῦτα δὲ φαμεν, ὅταν μὴ τέκνα παρῇ ἐκ τῶν προτέρων γάμων τοῖς ἤδη μετὰ τὸ τεσαρακοστὴν ἔτος τρίτην ἄγεσθαι προηρημένοις γυναῖκα· ἐπεὶ, ἐὰν τέκνα παρῇ, ἀσυγχώρητος αὐτοῖς ή τριγαμία. Λίαν γάρ έστι ἄδικον τὸν μὲν χαρί ζεσθαι τῇ ἐξώρῳ ἐπιθυμίᾳ. τοῖς δὲ παιδὶ τῶν πρ τέρων γάμων μὴ προνοείσθαι τὸ ἀσφαλὲς καὶ ἄλυ tertia mulieri conjunctus fuerit, is quoque, nulla του καὶ ἀτάραχον, καὶ ὅσα τὸ ἀνθρώπινον καταcomma λαμβάνει ἐκ τῆς πολυσπύρου τεκνώσεως. Καὶ εἶ τις δὲ τριακονταετής ὤν, καὶ τέκνα ἔχων ἐκ τῶν προλαβόντων γάμων, τρίτῃ γυναικὶ συνάπτοιτο, καὶ οὗτος ἀσυγχώρητος μέχρι τετάρτου ἔτους τῆς κοινωνίας τῶν ἁγιασμάτων ἀμέτοχος ἔσται· διότι δηλός ἐστιν ἐξ οὐδενὸς ἑτέρου ἀλλ᾽ ἢ ὑπὸ ἀκρασίας κινούμενος, καὶ τοῦ δοῦλον εἶναι σαρκικῆς ἐπιθυμίας ἐπὶ τὸν τοιοῦτον γάμον ἐλθεῖν καὶ μετὰ τὸ τυχεῖν δὲ τῆς μεταλήψεως τῶν μυστηρίων, τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνου ἀξιωθήσεται τῆς ἀπολαύσεως, ἅπαξ μὲν ἐν τῇ σωτηρίῳ τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν ἀναστάσει, δεύτερον δὲ ἐν τῇ κοιμήσει τῆς ἀχράντου δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, καὶ τρίτον ἐν τῇ γενεθλίω ἡμέρᾳ τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν, διὰ τὸ καὶ ἐν Ο ταύταις προηγεῖσθαι νηστείαν, καὶ τὸ ἐκ ταύτης ὄφελος. Εἰ δὲ παῖδες μὴ περίεισιν, ἐπειδὴ τὸ τεχνο γονίας ἐπιθυμεῖν οὐκ ἀσύγγνωστον, τὸ τηνικαῦτα συγγνώμης ἀξιωθήσεται ὁ τοιοῦτος γάμος, καὶ μόνῳ τῷ ἐξαρχῆς καὶ μέχρι τοῦ νῦν κρατήσαντι ἐπιτιμίῳ θεραπευθήσεται. Ταῦτα μὲν καὶ περὶ τρίτου γάμου. Οὐ μὴν οὐδὲ τὸν δεύτερον, οὐδὲ τὴν πρῶτον ἐκτὸς ἀσφαλείας ἑῶμεν· ἀλλὰ κἀκείνους ἐρίζομεν οὕτω συνίστασθαι, ὥστε μηδεμίαν ἔχειν πονηρὰν αἰτίαν ἡ ἐξ ἁρπαγῆς ἢ ἐξ προηγησαμένης λαθραίου φθορᾶς, ἀλλὰ νομίμως καὶ καθαῤῥευόντω; τῶν τοιούτων μολυσμάτων καὶ πορνικῆς ἀκαθαρ σίας. Εἴ τις οὖν, τῶν εἰρημένων καταφρονήσας τύπων, πρὸς γαμικὴν ὁμιλίαν πρώτην ή δευτέραν συνέλθῃ, τοῦτον ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία ἡ καθαρά καὶ μηδένα σπίλον ἔχουσα ἢ ρυτίδα, τοῖς σωτηρίοις ὑποβάλλουσα ἐτασμοῖς, οὐ πρὶν εἰς μετάληψιν παραδέξεται τῶν θείων μυστηρίων, ἢ τὸν ὡρισμένον ἐπὶ τῇ πορνείᾳ χρόνον μάθει ἀκριβῶς αὐτὸν ἐχε πληρῶσαι· εἰ μὴ ἄρα ἡ τοῦ βίου ἀναγκαία κατε πείγει ἀναχώρησις, τουτέστι μέχρις ἂν τὸ ἑβδομον ἐκπληρωθῇ ἔτος. Ὁ δὲ τολμῶν ἱερεὺς παρὰ τὸν διατετυπωμένον ὅρον μεταλήψεως θείας τινὰ τοῦ των ἀξιῶσαι περὶ τὸν ἴδιον κινδυνεύσει βαθμόν, δηλονότι τοῦ ἀξιωθέντος παρὰ τὸν ὡρισμένον τύπον τῆς θείας κοινωνίας πάλιν εἰς τὸ ἀκοινώνητον περ ρισταμένου μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ἑβδόμου ἔτους. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, ὡς δεδήλωται, ὑπὸ τῶν πάλαι βασιλευσάντων ἐπράχθησαν· νῦν δὲ τῇ τοῦ ei venia data, ad quartuin usque annuin nionis sacramentorum sit expers, quia manifestum est euin sola intemperantia motum, et quod sit carnalis libidinis servus, ad hoc se matrimonium conferre: et postquain etiam sacramentorum participationem assecutus est, ter tantum in anno fruitione dignus habebitur: semel quidem in salutari Christi et Domini nostri resurrectione; secundo autem in dormitione immaculata. Domina nostra Deiparæ et tertio in natali Christi et Dei nostri, quod in bis præcedat jejunium, et ejus utilitas: sin antem non supersint liberi, quia liberorum susce ptionem desiderare non est indignum venia; tunc tale matrimonium venia dignum judicabitur, et sola ca pœna, quæ ab initio et bucusque servata est, Sanabitur. llæc etiam de tertio matrimonio. Atque nec secundum, nec primum absque cautione data relinquimus, sed et illa sic contrahi statuimus, ut nullam malam causam habeant, vel ex raptu, vel ex præcedente clandestino concubitu; sed legitime, et ab iis, qui ab ejusmodi inquinamentis et fornicatoria impuritate mundi sunt. Si quis ergo, prædictis constitutionibus neglectis, ad matrimonii consuetudinem primam vel secundam processerit, eum Christi Ecclesia, quæ est pura, immaculata et sine ruga, salutaribus examinationibus subjicit, nec prius ad divinorum mysteriorum participationeni admittet, quam tempus in fornicatione definitum ipsum diligenter explevisse didicerit (nisi forte necessarius e vita excessus urgeat), donec scilicet septiinus annus completus fuerit. Sacerdos autem,qui au· sus fuerit, praeter id quod statutum est, divina participatione aliquein ejusmodi dignari, de proprio gradu in periculum veniet; eo videlicet, qui præter formam communione dignus est habitus, ad excommunicationem iterum redacto, usque ad septimi anni complementum. Sed haec quidem, ut ostensum est, ab ¡is qui olim imperavere, facta sunt. Nune autem Patris et Filii et sancti· Spiritus beneplacito et gratia, et purissimis Deique Matris 56 et magni cœlestis militiæ Principis intercessionibus, eos qui nouaginta ante annis pro causa et occasione prius ostensa abrupti erant sacerdotes, et monachos, egregium a

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. et Constantini imperium conjunxit et uniit, unamque fecit catholicam et apostolicam Ecclesiam: unle merito sunt prædicandi et laudandi, qui tam pium opus et tam dignum compleverint. Com canon et novella hæc statuerint, Ecclesia hucusque nostris temporibus tertium matrimonium feri non permisit. Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Deo coronatorum imperatorum nostrorum, Romani εὐδοκία και χάριτι, καὶ ταῖς τῆς παναγίου καὶ Θεομήτορος καὶ τοῦ μεγάλου αρχιστρατήγου πρεσ σβείαις, τοὺς ἤδη πρὸ ἐνενήκοντα χρόνων ένεκεν τῆς προδηλωθείσης αἰτίας καὶ ἀφορμῆς ἀπορραγέντας ἱερεῖς καὶ μονάζοντας ἡ παγκάλη βασιλεία τῶν θεοστεφῶν βασιλέων ἡμῶν Ῥωμανοῦ καὶ Κωνσταντίνου συνῆψέ τε καὶ συνήνωσε, καὶ μίαν και θολικὴν καὶ ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν ειργάσατο· ὅθεν χρεὼν ἀνακηρύττεσθαί τε καὶ μεγαλύνεσθαι τοὺς τοιοῦτον θεοφιλὲς καὶ ἀξιόλογον ἔργον πεπληρωκότας. Ταῦτα τοῦ κανόνος καὶ τῆς Νεαράς να μοθετησάντων, ἡ Ἐκκλησία τέως ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν ἡμετέρων τρίτου γάμου ποίησιν οὐκ επέτρεψε. ZONAR. Trigamiam magnus hic Pater ab antiquis Patribus conjugii nomine minime appellatam fuisse ΖΩΝΑΡ. Τὴν τριγαμίαν ὁ μέγας οὗτος Πατήρ τοὺς ἀρχαίους Πατέρας μὴ γάμον όνομάσαι φησίν, ἀλλὰ πολυγαμίαν, ἢ μᾶλλον πορνείαν κεκολασμέ- asserit, sed illam dixisse polygamiam, potius forνην, ήγουν οὐκ ἐκκεχυμένην καὶ ἀδιάφορον, ἀλλὰ συνεσταλμένην καὶ περιγεγραμμένην μια γυναικί. ὺν γοῦν ὥρισε κανόνα ἐπὶ τῶν διγάμων, τοῦτον λέγει ἀναλόγως ὁρίσαι καὶ ἐπὶ τῆς τριγαμίας· τὸ δὲ • ἀναλόγως, τοῦτό ἐστιν· ὅτι ἐπὶ τῆς διγαμία; ἐνιαυτὸς ὡρίσθη εἰς μετάνοιαν· ἑτέροις δὲ διετία. Ἐπὶ δὲ τῆς τριγαμίας, ἐπεὶ μείζων ἐστὶν ἡ αἰτία αὕτη, ἀνάλογον καὶ τὸ ἐπιτίμιον ὥρισται· ήγουν ἐπὶ πενταετίαν ἀφορισμός. Τοὺς γὰρ ὑπερβάντας τὴν διγαμίαν μὴ δεῖν ὀνομάζεσθαί φησι παρὰ τῶν γυναικῶν, αἷς συμφθείρονται, ἄνδρας· μήτε τὰς γυναῖκας λέγεσθαι παρὰ τῶν τοιούτων ἀνδρῶν γυναίκας ἑαυτῶν· καὶ ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου μαρτυρίαν επάγει, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὴν Σαμαρείτιδα ὅτι ἂν ἔχεις οὐκ ἔστι σου ἀνήρ· πέντε γὰρ ἔσχες. Εἰ δὲ καὶ ἔφθη εἰπεῖν ὁ ἅγιος ὅτι ἐν τρισὶ καὶ τέσσαρσιν ἔτεσιν ἀφορίζεσθαι τους τριγάμους, ἀλλ' οὐκ ἐνέμεινε τῷ τύπῳ ἐκείνῳ· ἐπέτεινε τ αὐτὸς τὸν χρόνον τοῦ ἐπιτιμίου μέχρι πενταετίας, διαταξάμενος μὴ ἐξωθεῖσθαι τους τοιούτους τῆς Εκκλησίας, ὥστε οὐκ εἰς τόπον προσκλαίοντος ἵστασθαι, ἀλλ' εἰς τόπον ἀκροωμένων ἐν ἔτεσι δυσὶν ἢ τρισί· μετὰ δὲ τὸν εἰρημένον χρόνον ἐπιτρέπειν αὐτοῖς τὴν μετὰ τῶν πιστῶν σύστασιν τῆς δὲ χοινωνίας ἀπέχεσθαι. Καὶ οὕτω καρπὸν ἐπιδειξαμένους μετανοίας, ήγουν συντριβὴν καρδίας, καὶ δάκρυα, καὶ εἴ τι τούτοις ἑπόμενον, οὕτω δέχεσθαι αὐτοὺς εἰς κοινωνίαν. ΑΡΙΣΤ. Ένα χρόνον ἢ δύο ἀφορίζεται ὁ δίγαμος τρεῖς δὲ καὶ τέσσαρας ὁ τρίγαμος· καὶ πέντε κατά τὴν ἄρτι συνήθειαν. Οὐκ ἀπὸ κανόνος, ἀλλὰ ἀπὸ συνηθείας καταλαβὼν ὁ μέγας Βασίλειος τοὺς τριγάμους ἐπὶ πενταετίαν ἀφοριζομένους, δέχεται τοῦτο καὶ αὐτός· πλὴν προστάττει μὴ παντελῶς αὐτοὺς ἐξωθεῖν τῆς Ἐκ κλησίας, καὶ μετὰ τῶν προσκλαιόντων συντάττειν ἀλλ᾽ ἐν δυσὶν ἔτεσιν, ἢ καὶ τρισί, τῆς τῶν θείων Γραφῶν ἀκροάσεως ἀξιοῦν. Εἶτα ἐπιτρέπει συστή κειν αὐτοὺς μετὰ τῶν πιστῶν, καὶ τῶν εὐχῶν μένων συγκοινωνεῖν αὐτοῖς· τῆς δὲ κοινωνίας τοῦ s Joan. iv. 13. micationem castigatam, hoc est, non efusam, et promiscuam, sed contractam, et in una tantummodo circumscriptam muliere. Quem ergo canonem de digamis promulgavit, hunc in trigamia quoque proportione servari jubet; proportione autem, id est, quia in digamia annus præscriptus est ad poenitentiam; aliis vero biennium: porro in triβamia, quoniam ipsamet culpa ft gravior, propor tione quoque respondens statuitur pœna, quinquennalis videlicet segregatio. Qui namque digamiæ terminos supergressi sunt, negat amplius ab iis, cum quibus commiscentur, mulieribus viros dici oportere, nec mulieres ab ejusmodi hominibus uxorum nomine appellari: atque ex Evangelio testimonium adducit, dicente Christo ad Samari. tilem, Quoniam quem habes non est iuus vir; quin que enim habuisti³. Nam etsi prius dixerat san· etus, tribus aut quatuor annis trigamos esse segre. gandos, non tamen in illo decreto perstitit: verun multæ tempus ad quinquennium ipsemet extendit, statuens nequaquam hujusmodi ab exclesiis expellendos, ita ut non in loco flentium consistant, sed in loco audientium duobus aut tribus annis, eoque elapso tempore permittendum ipsis, ut cumi fidelibus consistant, a communione autem abstineant. Atque hoc pacto, si fructum pœnitentiæ ostenlerint, nempe contritionem coralis et lucrymas, et si quid hisce adjungi solet, ita demum ad communionem admittantur. ARIST. Bigamus unum vel duos annos excommunicatur, tres vero et quatuor trigamus, atque etiam quinque juxta consuetudinem quæ jam obtinet. Non a canone, sed a consuetudine accipiens magous Basilius, trigamos quinquennio segregatos esse, et ipse illud admittit. Sed mandat, eos ab ecclesia non omnino extrudere, et cum deßentibus collocare, sed duobus vel etiam tribus annis divi. narum Scripturarum auditione cos dignari. Deinde eis permittit cum fidelibus consistere et in precibus solis commnnicare. boni autem communione abstinere, et sic fructum aliqŋem pœnitentiæ osten-

olentes, ad locum eorum, qui corporis et sanguinis ἀγαθοῦ ἀπέχεσθαι· καὶ οὕτω και πόν τινα μετανοίας Dominici sunt participes, restitui. CANON V. Hæreticos, qui in excessu e vita poenitentiam agunt, recipere oportet; recipere autem, non sine judicio, sed examinantes an veram pœnitentiam osten:fant, et si fructus habeant, qui salutis sludiuın testificentur. BALS. Præsens quidem canon statult bæreticos, qui in fiue vitae fuerint, et penitentiam petiverint, admitti, prius examinatos, an vere agant pœnitentiam; scilicet, an suis dogmatis desciscant et fruclus pœnitentiæ ostendant. Alii autem canones, etiam hæreticos, 57 qui sani sunt, accedentes, el examinatos, similiter admitti jubent. ZONAR. Dubitalant quidam, an hæretici, qui in exitu vitæ esse dicuntur, ac pœnitentiam quærunt, essent admittendi. Ad quam quæstionem respondit sanctus, admittendos esse, non quacunque ratione, verum examinantes an vere pœniteant; hoc est, nuin a propriis dogmatis abscedant, ac poenitentiæ fructus ostendant. ARIST. Hereticus in vitae exitu resipiscens, discretione adhibita suscipien·lus. Hæreticum in extremo vitæ venientem et resipi • scentem sine judicio et examine admittere non oportet, sed resipiscentiam ejus explorare, num vera sit, et an fructus proferat qui salutis studimin testificentur; ut si de hæresi ejus triumphet, peccata sua cum lacrymis et contrito corde confiteatur, eleemosynas faciat, et alia ejusmodi salutaria ostendat. CANON VI. Canonicorum fornicationes pro matrimonio non reputentur, sed eorum conjunctio omnino divellatur: hoc enim et Ecclesiæ ad securitatem est utile, et non dabit hæreticis adversus nos ansam, quod propter peccandi libertatem ad nos attrahamus. ἐπιδειξαμένους, εἰς τὸν τόπον τῶν μεταλαμβανόν των τοῦ δεσποτικοῦ σώματός τε καὶ αἵματος ἀποκαθίστασθαι. KANON E'. Τοὺς δὲ ἐπὶ ἐξόδῳ μετανοοῦντας τῶν αἱρετικῶν δέχεσθαι χρή δέχεσθαι δέ, δηλονότι οὐκ ἀκρίτως, ἀλλὰ δοκιμάζοντας εἰ ἀληθινὴν ἐπιδείκνυνται μετάνοιαν, καὶ εἰ τοὺς καρποὺς ἔχουσι μαρτυ ροῦντας τῇ πρὸς τὸ σωθῆναι σπουδή. ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν παρών κανών διορίζεται τους αἱρετικοὺς ἐν τέλει γινομένους τοῦ βίου, καὶ ζητοῦντας μετάνοιαν, δέχεσθαι, ἐξεταζομένους πρόσ τερον εἰ ἀληθῶς μετανοοῦσιν· ήγουν εἰ ἀφίστανται τῶν οἰκείων δογμάτων, καὶ ἐπιδείκνυνται καρπούς μετανοίας· ἕτεροι δὲ κανόνες καὶ τοὺς ἐν ὑγείᾳ ὄνο τας, αἱρετικοὺς προσερχομένους, καὶ ἐξεταζομένους, ὁμοίως δέχεσθαι παρακελεύονται. ΖΩΝΑΡ. Αμφέβαλλόν τινες εἰ χρὴ τοὺς αἱρετι κοὺς ἐν τέλει λεγομένους τοῦ βίου καὶ ζητοῦντας μετάνοιαν δέχεσθαι. Πρὸς ὅπερ ὁ ἅγιος ἀπεκρίθη δεῖν αὐτοὺς δέχεσθαι, οὐχ ὡς ἔτυχε δὲ, ἀλλὰ ἐξετάζοντας, εἰ ἀληθῶς μετανοοῦσιν· ήγουν εἰ ἀφίσταν ται τῶν οἰκείων δογμάτων, καὶ ἐπιδείκνυνται καρπούς μετανοίας. ΑΡΙΣΤ. Αιρετικὸς τῷ τέλει μετανοῶν δεκτέο; μετ' ἐπικρίσεως. Τὸν ἐν τῷ τέλει τοῦ βίου ἐλθόντα αἱρετικὸν, καὶ μετανοοῦντα, οὐκ ἀκρίτως καὶ ἀβασανίστως δέχεσθαι χρή, ἀλλὰ δοκιμάζειν τὴν μετάνοιαν αὐτοῦ, εἰ ἀληθῆς ἐστι, καὶ εἰ τοὺς καρποὺς ἔχει μαρτυρούν τας τῇ πρὸς τὸ σωθῆναι σπουδῇ· τί γάρ; Ὅτι θριαμβεύει αὐτοῦ τὴν αἵρεσιν, τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ μετὰ δακρύων καὶ συντετριμμένης καρδίας έξαγορεύει, ἐλεημοσύνας ποιεῖ, καὶ ἄλλα τοιαῦτα σωτη ριώδη ἐνδείκνυται. Τῶν κανονικῶν τὰς πορνείας εἰς γάμον μὴ καταλη γίζεσθαι, ἀλλὰ παντί τρόπῳ διασπἂν αὐτῶν τὴν συνάφειαν. Τοῦτο γὰρ καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ προ; ἀσφάλειαν λυσιτελές, καὶ τοῖς αἱρετικοῖς οὐ δώσει καθ᾿ ἡμῶν λαβὴν, ὡς διὰ τὴν τοῦ ἁμαρτάνειν ἄδειαν ἐπισπωμένων πρὸς ἑαυτούς. ΒΑΛΣ. Κανονικούς τοὺς ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζο BALS. Canonicos eos dicit, qui in canone enumerantur, clericos scilicet, monachos, monachas, μένους φησίν, ήγουν κληρικούς, μοναχούς, μονα et que virginitatem professa sunt. Si quis ergo ex his fornicatus fuerit, non permittitur ei deinceps peccare. Est enim verisimile canonicum, qui peccaverat, sacerdotio motum ob fornicationem dixisse, Quoniam a dignitate excidi, voluptate certe perfruar: et sit mihi mulier, cum qua peccavi, in consortio conjugali. Lex enim dicit in lib. xXVIII, tit. 4, cap. 16: Qui cum libera, quæ non quæstus gratia facit sui corporis potestatem, habet consuetudinem, ipsam non concubinam, sed uxorem habere videtur. Hoc, inquit, non est permittendum, sed eorum conjunctio est omnino separanda, et ipsi a se invicem sejungendi, quoniam leges in laicis locum habent, et hoc est Ecclesix utile. Si ipsi στρίας, καὶ τὰς παρθενίαν ἐπαγγειλαμένας. Εἰ γον τις ἐκ τούτων πορνεύσει, οὐ παραχωρηθήσεται καὶ ἐφεξῆς ἁμαρτάνειν. Εἰκὸς γὰρ ἦν τὸν ἡμαρτηκότα κανονικὸν τῆς ἱερωσύνης ἐκπεσόντα διὰ τὴν πορ νείαν λέγειν ὅτι Ἐπεὶ τῆς ἀξίας ἐκπέπτωκα, καν ἀπολαύσω τῆς ἡδονῆς· καὶ ἔστω μοι ή γυνή μεθ' ἧς ἤμαρτον εἰς συμβίωσιν γαμικήν. Ὅτι καὶ ὁ νέο μος φησὶν ἐν βίβλῳ κη', τίτλῳ δ', κεφαλαίῳ ις'· Ο πρὸς τὴν ἐλευθέραν μὴ ποιησαμένην πόρον ἐκ τοῦ ἰδίου σώματος ἔχων συνήθειαν, οὐ παλλακὴν, ἀλλὰ γαμετὴν αὐτὴν ἔχειν δοκεῖ. Τοῦτο οὖν, φησί, παι ραχωρεῖσθαι οὐ χρὴ, ἀλλ' ἐκ παντός διασπάσθαι τὴν συνάφειαν αὐτῶν, καὶ χωρίζεσθαι ἀπ' ἀλλήλων ὅτι τε τὰ τοῦ νόμου εἰς λαϊκοὺς χώραν ἔχουσι, καὶ

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. ὅτι τῇ Ἐκκλησίᾳ λυσιτελές ἐστιν. Εἰ γὰρ αὐτοὶ τῆς enim a libidine alienati fuerint, nec alii audebunt tale quid facere, ut quibus non sit peccare permissum post ecclesiasticæ dignitatis ademptionem. Sed hæreticis quoque non dabitur adversus nos ansa, ut dicant, quod propterea post fornicationem permittitur fornicatoribus peccare, ut ab aliis sectis propter corporis voluptatem ad nostra attrahautur et alliciantur. Et hæc quidem facti species recte ponitur, quod ad clericos attinet. Quod ad monachas autem, et virgines, et monacbos saeris ordinibus non initiatos attinet, quoniam eis honoris ablatio non inducitur, et ens dixerit quispiam legem superius positam magis posse pro se adducere, et ad evertendam eorum rationem præsentem canonein constitui. De monachorum autem fornicatione, et virginum Deo dedicatarum, lege syn. sextæ can. 4, sancti Basilii can. 18, 20, 60 et 1. ¡v Basilic. tit. pr. cap. 5, quod positum est in cap. 33 noni tit. praesentis operis. Lege et cap. 78 uit. 37 lib. 1.5. ἐπιθυμίας ἀποξενωθῶσιν, οὐδὲ ἕτεροι τολμήσουσι τοιοῦτόν τι, ὡς μὴ παραχωρούμενοι ἁμαρτάνειν μετὰ τὴν ἀναίρεσιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς τιμῆς. ᾿Αλλὰ καὶ τοῖς αἱρετικοῖς οὐ δοθήσεται ἀφορμή καθ᾿ ἡμῶν εἰς τὸ λέγειν ὅτι διὰ τοῦτο μετὰ τὴν πορνείαν παραχωρούνται οι πορνεύοντες ἁμαρτά νειν, ἵνα καὶ οἱ ἐξ ἑτέρων θρησκειῶν διὰ τὴν ἡδονὴν τοῦ σώματος ἐπισπῶνται καὶ ἐπισύρωνται πρὸς τὰ ἡμέτερα. Καὶ τοῦτο μὲν θεματίζεται καλῶς ὅσον εἰς τοὺς κληρικούς. Εἰς δὲ τὰς μοναστρίας καὶ τὰς παρθένου;, καὶ τοὺς μοναχοὺς τοὺς μὴ ἱερωμένους, ἐπεὶ ἀφαίρεσις τιμῆς οὐκ ἐπάγεται, μᾶλλον εἴποι τις δικαιολογεῖσθαι τούτους, τὰ τοῦ καταστρωθέντος ἄνωθεν νόμου καὶ εἰς ἐκτροπὴν τοῦ λόγου αὐτῶν ὁρισθῆναι τὰ τοῦ παρόντος κανόνας. Περὶ δὲ πορ νείας μοναχῶν καὶ παρθένων ἀνατεθειμένων τῷ Θεῷ ἀνάγνωθι συνόδου ἔκτης κανόνα τέταρτον, τοῦ ἁγίου Βασιλείου κανόνα της, κ', ξ', καὶ βιβλίου δ' τῶν Βασιλικῶν τίτλον α', κεφ. ε', ὅπερ κατεστρώθη εἰς δ' κεφάλαιον τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος· ἀνάγνωθι καὶ κεφ. οη' τοῦ λζ' τίτλου ε βιβλίου. ZONAR. Canonicos eos, qui in canone recensentur, nominat, clericos nimirum, monachos et mo nachas, et virginitaten professas puellas, ut labetur sexto et quadragesimo quarto canone synodi Carthaginensis. Si quis igitur ejusmodi fornicatus fuerit, haud permittetur cum ea cum qua peccavit, corrumpi, quasi forte illicita commistio nuptiarum instar existimetur. Probabile 58 namque est clem ricum, qui sacri ordinis dignitate ob admissam culpam exciderat, dixisse, Quandoquidem sacro ordine motus sum, fruar saltem voluptate, et sit mihi mulier hæc, cum qua peccavi, matrimonii societate conjuncta, Hoc ergo, inquit, permittere haud oportet, sed illorum societatem penitus dirimere, atque ab invicem ejusmodi segregare. Hoc siquidem et Ecclesiæ utile fuerit, dum alii quoque, ne ejusmodi audeant, reprimentur. Ita namque cogitabant, Nibil nobis proderit, etiamsi peccemus, siquidem cum ea nuliere, cum qua corrupti sumus, quamvis honore exciderimus, ætatem agere haud liceat: nec habebunt hæretici ansam contra nos dicendi, nos ea de causa delinquentibus perΖΩΝΑΡ. Κανονικούς τοὺς ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζο μένους φησὶν, ήγουν κληρικούς, καὶ μοναχούς, καὶ μοναστρίας, καὶ τὰς παρθενίαν ἐπαγγειλαμένας κόρας, κατὰ τὸν ς' καὶ μδ' κανόνα τῆς ἐν Καρθα γένῃ συνόδου. Εἰ' γοῦν τοιοῦτός τις πορνεύσει, οὐκ δαθήσεται συμφθείρεσθαι τῇ μεθ᾽ ἦς ἥμαρτεν, ὡς τάχα γάμου τῆς ἀθέσμου μίξεως λογισθείσης. Εικός γὰρ τὸν κληρικὸν τῆς ἱερωσύνης διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐκπεσόντα εἰπεῖν ὅτι Επεὶ τῆς ἀξίας ἤδη ἐκπέπτωκα, κἂν ἀπολαύσω τῆς ἡδονῆς· καὶ ἔστω μοι ἡ γυνή μεθ' ἧς ἡμαρτον εἰς συμβίωσιν γαμικήν. Τοῦ το οὖν, φησί, παραχωρεῖσθαι οὐ χρὴ, ἀλλ᾽ ἐκ παν τὸς διασπᾶσθαι τὴν συνάφειαν αὐτῶν, καὶ χωρίς ζεσθαι ἀπ' ἀλλήλων τοὺς τοιούτους. Τοῦτο γὰρ καὶ τῇ Ἐκκλησία λυσιτελές, ἀποκοπτομένων καὶ τῶν λοιπῶν μὴ τοιαῦτα τολμαν. Λογίζονται γὰρ ὅτι Οὐδὲν ἔσται ἡμῖν ὄφελος, κἂν ἁμάρτωμεν, μη πα ραχωρουμένοις, κἂν τῆς τιμῆς ἐκπέσωμεν, συμ6:οῦν τῇ γυναικὶ ᾗ συνεφθάρημεν· καὶ οἱ αἱρετικοὶ οὐχ ἔξουσι λαβὴν καθ᾿ ἡμῶν λέγειν ὅτι διὰ τοῦτο παραχωροῦσι τοῖ; ἁμαρτάνουσι συζήν ταῖς γυναιξί μεθ' ὧν ἥμαρτον, καὶ ὡς γαμεταῖς κεχρῆσθαι αὐ ταῖς διδόασιν ἄδειαν αὐτοῖς· ἵνα οὕτως ἐπισπῶνται mittere, ut cum iis mulieribus vivant, quibuscum τινας τῶν ἐξ ἑτέρας θρησκείας, ήγουν ὑποσύρωσιν, ἐφέλκωνται, ὡς ἰῶντες ἐμμένειν τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ μὴ λύοντες τοὺς ἀθέσμους γάμους, ὧν προηγήσατο πορνεία. ΑΡΙΣΤ. Η κανονική, εἰ που καὶ ζεύγνυται, διαζεύγνυται. Η παρθενίαν ὁμολογήσασα καὶ ἀποταξαμένη τῷ γάμῳ, καὶ τὸν ἐν ἁγιασμῷ προτιμήσασα βίον, εἰ τὰς ὁμολογίας αὐτῆς ἀθετήσασα ἡδοναῖς ἀκολάστοις ἑαυτὴν ἐκδῷ, καὶ νόμῳ δῆθεν γάμου ἀνδρὶ συναφθῇ, οὐ γάμος τοῦτο κριθήσεται, ἀλλὰ πορνεία· ἢ μᾶλ λον. κατὰ τὸν ὀκτωκαιδέκατον κανόνα τούτου δὲ peccaverunt, easque uxorum loco retinendi facultatem ipsis dare, ut hac ratione aliquos ex iis, qui diverse religioni addicti sunt, attrahant, hoc est, subducant, alliciant; quippe illis in peccato degere permittentes, nec illegitimas nuptias, quas fornicatio praecessit, solventes. ARIST. Canonica, si matrimonio juncta fuerit, disjungitur. Que virginitatem professa est, et natrimonio renuntiavit, et vitam in sanctimonia actam prætulit, si professiones suas vilipendeus, libidinosis se de derit voluptatibus, et matrimonii nimirum lega viro conjuncta fuerit, istud matrimonium non judicabitur, sed fornicatio: aut potius secundum

magni Basilii canonem, adulterium. Propterea ita- τοῦ μεγάλου Βασιλείου, μοιχεία. Διὰ τοῦτο γοῦν que eorum conjunctio omui modo distrahetur. παντί τρόπῳ καὶ διασπασθήσεται αὐτῶν ἡ συν άφεια. CANON VII. Masculorum et animalium initores, et homicidæ, et venefici, et adulteri, et idololatra, eadem condemnatione digni habentur. Quare, quam in aliis habes fornan, in iis quoque serva. Eos autem, qui triginta annos propter immunditiam pœnitentiam egerunt, quam ex ignorantia fecerunt, nos quidem nec eos esse recipiendos dubitare oportebat. Nam et ignorantia eos venia dliguos facit, et spontanea confessio, et tanta temporis diuturnitas fere enim tota hominis ætate Satanæ traditi sunt: ut discant non se turpiter gerere. Αῤῥενοφθόροι καὶ ζωοφθόροι, καὶ φονεῖς, καὶ φαρμακοὶ, καὶ μοιχοί, καὶ εἰδωλολάτραι της απ τῆς καταδίκης εἰσὶν ἠξιωμένοι. Ὥστε ἐν ἔχεις ἐπὶ τῶν ἄλλων τύπον, καὶ ἐπὶ τούτων φύλαξον. Τοὺς δὲ ἐν τριάκοντα έτεσι μετανοήσαντας ἐπὶ τῇ ἀκαθαρσίᾳ, ἣν ἐν ἀγνοίᾳ ἔπραξαν, οὐκ ἀμφι βάλλειν ἡμᾶς προσῆκεν εἰς τὸ παραδέξασθαι. Η τε γὰρ ἄγνοια συγγνώμης αξίους αὐτοὺς ποιεῖ, καὶ τὸ ἑκούσιον τῆς ἐξαγορεύσεως, καὶ ἡ παράτασις ἐν τοσούτῳ χρόνῳ γενομένη· σχεδόν Quamobrem jube eos absque dilatione fuscipi, γὰρ ὅλην γενεὰν ἀνθρώπου παρεδόθησαν τῷ Σαmaxime si lacrymas habeant, quæ tuam clementiam moveant, et vitam misericordia dignam ostendar:t. BALS. Alii sancti Patris canones sic definiunt, quomodo et quot annis puniri debeant, qui in præsenti can. comprehenduntur. Præsens autem canon, etiamsi dicit eos eadem condemnatione dignos, non tamen de pœnarum generibus intelligendus est alio enim et alio modo puniuntur: et clarum, quod ipsorum condemnationem in formam, quæ consecuta est, distulit. Eos autem eadem condemnatione dignos esse habitos dictum est, τανα • ἵνα παιδευθῶσι μὴ ἀσχημονείν. Ὥστε κέλευσον αὐτοὺς ἀνυπερθέντως δεχθῆναι, μάλιστα εἰ καὶ δάκρυα ἔχουσι δυσωποῦντά σου τὴν εὐτ σπλαγχνίαν, καὶ βίον ἐπιδείκνυνται ἄξιον συμπαθείας. ΒΑΛΣ. Ετεροι κανόνες τοῦ ἁγίου Πατρός διορία ζονται, όπως καὶ ἐπὶ πόσοις ἔτεσιν ὀφείλουσιν ἐπιτιμᾶσθαι οἱ ἐν τῷ παρόντι κανόνι περιεχόμενοι. Ο δὲ παρὼν κανών, εἰ καί φησι τούτους τῆς αὐτῆς καταδίκης ἀξιοῦσθαι, ἀλλ' οὐ πρὸς τὰ εἴδη τῶν ἐπιτιμίων εξεφωνήθη· ἄλλως γὰρ καὶ ἄλλως θερα πεύονται· καὶ δῆλον ὅτι καὶ τὴν καταδίκην αὐτῶν εἰς τὸν παρακολουθήσαντα τύπον ἀνήρτησε. Τὸ δὲ τῆς αὐτῆς καταδίκης τούτους ἀξιοῦσθαι ἐῤῥέθη. διὰ quod omnes quatuor panarum locis subjiciantur, τὸ πάντας ὑποκεῖσθαι τοῖς τέταρσι τόποις τῶν et ea in re similiter puniantur. Quoniam autem nonnulli qui incestum per ignorantiam conimiserunt (hæc est enim immunditia, quæ in canone comprehenditur, et non reliqua peccata, ut qua nec sua natura possint per ignorantiam committi), cum triginta annis pœnitentiam egissent, admitti volebant, dicit sanctus exinde eos esse recipiendos, probabiles quoque causas afferens. Debes autem idololatras hic intelligere præstigiatores; Christiani enim, qui idolis sua sponte sacrificarunt, debent tota vita pœnitentiam agere. Illi autem dicuntur traditi esse Satanæ, qui a Christianorum communione separantur. Qui tanto ergo tempore separati fuere, Satanæ,veluti traditi sunt. ZONAR. Quí masculos mutasve bestias ineunt, et 59 adulteri, quindecim annorum multa puniuntur; voluntarii autem homicide, et venefici, viginti. Llololatras porro non eos dicit, qui idolis ἐπιτιμίων, καὶ κατὰ τοῦτο ὁμοίως κολάζεσθαι. Ἐπεὶ δὲ καί τινες ἐν ἀγνοίᾳ τολμήσαντες αιμομιξίαν, (αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἐν τῷ κανόνι περιεχομένη άκαθαρσία, καὶ οὐχὶ τὰ λοιπὰ ἁμαρτήματα, ώς μηδὲ πεφυκότα κατὰ ἄγνοιαν γίνεσθαι), ἐπὶ τριάκοντα χρόνοις μετανοήσαντες, ήθελον παραδεχθῆναι, φησιν ὁ ἅγιος ἀπεντεῦθεν αὐτοὺς δέχεσθαι, ἐπάγων και αἰτίας εὐλόγους. Ειδωλολάτρας δὲ ὀφείλεις νοεῖν ἐνταῦθα τοὺς γόητας. Οἱ γὰρ τοῖς εἰδώλοις ἐκοντὶ θύσαντες Χριστιανοὶ διὰ βίου μετανοεῖν ὀφείλουσιν· ἐκεῖνοι δὲ λέγονται παραδοθῆναι τῷ Σατανά, οι χωριζόμενοι ἀπὸ τῆς κοινωνίας τῶν πιστῶν. Οἱ γοῦν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἀφορισθέντες ὡσανεὶ τῷ Σατανᾷ Η παρεδόθησαν. ΖΩΝΑΡ. Οἱ μὲν ἀῤῥενοφθόροι καὶ ζωοφθόροι καὶ μοιχοὶ ἐπὶ πεντεκαίδεκα χρόνους ἐπιτιμῶνται· οἱ δέ γε ἑκούσιοι φονεῖς καὶ οἱ φαρμακοὶ ἐπὶ είκο σαετίαν. Εἰδωλολάτρας δὲ, οὐ τοὺς εἰδώλοις θύοντας Guill. Beveregii nota. Αῤῥενοφθόροι. Scholium in codice Amerbachiano, Οἱ μὲν ἀῤῥενοφθόροι καὶ ζωοφθόροι καὶ μοιχοὶ τῇ πεντεκαιδεκαετία ὑποπίπτουσιν, οἱ δὲ φθο νεῖς καὶ φαρμακοὶ τῇ εἰκοστετίᾳ. Εἰδωλολάτρας δὲ οἶμαι λέγειν αὐτὸν τους γόητας καὶ τοὺς μάντεις, τρόπον τινὰ καὶ αὐτοῖς εἰδωλολατροῦσιν, ἐπικλήσεις χρωμένοις δαιμονίων, ἐπεὶ οἱ μὲν ἀπ' ἀρχῆς εἰδω Σελάτραι, μετανοοῦντες καὶ βαπτιζόμενοι, αὐτίκα δεκτοί εἰσιν· οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ἀδιάστως ἀρνησά μενοι καὶ εἰδωλολατρήσαντες ἐν ὅλῃ τῇ αὐτῶν ζωή προσκλαίειν ὀφείλουσιν· Masculorum et auimasium initores et adulteri quindecim annorum spatio substernuntur: homicidæ autem et venefici annis vi. ginti. Idololatras autem eum dicere opinor præstigintores et divinatores; si quidem et ipsi aliqno modo idololatræ sunt, dæmoniorum appellationibus ulentes; quonium qui ab initio idololatræ fuerunt, pœnitentia ducti et baptizati, protinus recipiendi sunt: qui antem Christum sine riolentia abnegarunt, e) itololu:ræ facti sunt, tota ipsorum tita lugere debent.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. fuere addicti, atque ad fidem accedentes, et baptismo expiati, confestim cum fidelibus adnumerantur, sacrisque mysteriis communicant; vel cum Christiani essent, idolis immolavere, ac per integram vitam pœnitentiam agere debent. Nequaquam igitur de ejusmodi idololatris sanctus hic loqui videtur: sed praestigiatores, ac ejusinodi inanilatibus curam impendentes, idololatras nominavit: quippe qui dzmonum invocationes adhibent ad praestigias, tum ex iis auxilium petunt, ac proinde venerantium ipsos et colentium quamdam speciem præbent. Cum vero cadem condemnatione dignos habendos esse ait, non ita intelligendus est, quasi æquali annorum numero puuiantur, sed quia pluλέγει. Η γὰρ ἀρχῆθεν ἦσαν τὰ εἴδωλα σέβοντε;, sacrideant. Nam vel inde ab initio idolorum cultui καὶ προσελθόντες τῇ πίστει καὶ βαπτισθέντες, εὐτ θὺς τοῖς πιστοῖς συναριθμούνται, καὶ τῶν ἁγιασμά των μετέχουσιν ἢ Χριστιανοὶ ὄντες, εἰδώλοις Εθυσαν, καὶ διὰ βίου μετανοεῖν ὀφείλουσιν. Οὐ περὶ τοιούτων οὖν εἰδωλολατρῶν ἔοικε λέγειν ὁ ἅγιος, ἀλλὰ τοὺς γόητας καὶ τοὺς τὰ περίεργα ποιοῦντας εἰδωλολάτρας εκάλεσεν· ὡς ἐπικλήσεις δαιμόνων ποιουμένους ἐν ταῖς γοητείαις, καὶ ἐξ ἐκείνων ζητοῦντας ἐπικουρίαν, κἀντεῦθεν δοκοῦντας τιμαν καὶ θεραπεύειν αὐτούς. Εἰπὼν δὲ ὅτι τῆς αὐτῆς καταδίκης εἰσὶν ἠξιωμένοι, οὐ τοῦτο λέγει, ότι Ισαρίθμοις ἐπιτιμῶνται ἐνιαυτοῖς, ἀλλ' ὅτι πολυετεί ἐπιτιμίῳ ὑπόκεινται, ἕκαστοι δὲ κατὰ τοὺς ἰδίους δρους. Οσοι δὲ ἐπὶ τριάκοντα ἔτεσι μετενόησαν ἐφ' ᾗ ἔπραξαν᾿ ἀκαθαρσίᾳ ἐν ἀγνοίᾳ (ἀγνοῶν γάρ rium auorum mulle sint obnoxii, singuli tamen τις τυχόν συγγενεῖ ἐμίγη μὴ εἰδὼς τὴν συγγένειαν, ἢ γυναικί τινι, μὴ εἰδὼς ὅτι καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἐχρήσατο ἐκείνῃ), τους τοιούτους οὐδὲ ἀμφιβάλλειν ἐχρῆν, φησίν, εἰς τὸ παραδέξασθαι, πολλὰ Έχοντας δίκαια εἰς τὸ συγγνωμονηθῆναι, τὴν ἄγνοιαν, τὸ ἑκούσιον τῆς ἐξαγορεύσεως (ἀγνοούμενον γὰρ τὸ ἁμάρτημα εκόντες ἐξωμολογήσαντο) - καὶ τὴν τοῦ χρόνου παράτασιν. Σχεδὸν γὰρ ὅλην γενεὰν ἀνθρώπου παρεδόθησαν τῷ Σατανά, ἵνα παιδευθῶσι μὴ ἀσχημονεῖν. Διὰ ταῦτα τοίνυν δε κτοὺς ἡγεῖσθαι αὐτούς. juxta proprios terminos. Qui vero triginta annis ob impuritatem, quam ignorantes admiserunt, in poenitentia versati sunt (aliquis enim forte per ignorationem cum cognata rem habuit, ignorans cognationem, aut cum alia muliere, cum patrem quoque suum illa usum fuisse ignoraret), de ejusmodi, inquit, ne dubitandum est quidem, quin adunittantur, cun multas habeant excusationes, ο quas eis venia concedi possit: ignorationem nimiruni, spontaneam confessionem (ignoratum namque crimen sponte confessi sunt) ac temporis diuturnitatem. Tota namque fere hominis ætate Satanæ traditi sunt, ut a turpibus abstinere discant. Ob have igitur facile ipsos admittendos esse arbitratur. Οὐκ ἄκαιρον δὲ καί τι παρενεῖραι τῷ λόγῳ, καὶ λύσαι ἀμφιβαλλόμενον τί τισιν· ὁ μέγας Απόστολος Κορινθίοις ἐπιστέλλων, καὶ περὶ τοῦ πεπορνευκότος εἰς τὴν ἰδίαν μητρυιάν γράφων· Παράδοτε αὐτὸν, φησί, τῷ Σατανᾷ, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Τινές μὲν οὖν δαίμονι κάτοχον γενέσθαι τὸν πορνεύσαντα λέγουσι, τινὲς δὲ νόσου μάστιγι ἐκδοθῆναι· καίτοι ἐξ αὐτῶν τῶν πρὸς Κορινθίους Επιστολῶν λυομένου τοῦ ἀμφιβόλου, και δηλουμένου, ὅτι τὸ παραδοθήναι τῷ Σατανᾷ ἀφορισθῆναι ἐστι, καὶ τῆς τῶν πιστῶν μερίδος ἐκκηρυχθῆναι. Ἐν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ, ἔνθα καὶ παραδοθῆναι τῷ Σατανᾷ τὸν ἁμαρτήσαντα κατεδίκασε, φησί· Καὶ ὑμεῖς πεφυσιωμένοι ἐστὲ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐπενθήσατε, ἵνα ἐξαρθῇ ἐξ ὑμῶν ὁ τὸ ἔργον τοῦτο ποιήσας. Τὸ δὲ, ἐξαρθῇ ἐξ ὑμῶν, τί ἄλλο ἐστὶν ἢ ὅτι, ἵνα ἐκκοπῇ καὶ ἀλλο τριωθῇ ἀφ' ὑμῶν; Εκκόπτεται δὲ ὁ ἀφορισθεὶς καὶ μὴ τῇ τῶν πιστῶν συνενούμενος μοίρα. Ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ Ἐπιστολῇ φησι· Κυρώσατε εἰς αὐτὸν ἀγάπην. Πῶς οὖν πρὸς τὸν δαιμονιζόμενον ἔμελλον κυρῶσαι ἀγάπην· ἢ πρὸς τὸν πάθει λέπρα;, ἢ τινὶ τοιούτῳ ταλαιπωρούμενον; Ελεεῖσθαι γὰρ μᾶλλον ὤφειλεν ὁ οὕτω πάσχων, οὐχὶ μισεῖσθαι. Αλλά τοῦτο ἔλεγε πάντως, ὅτι Ον ἀπεστράφητε διὰ τὸ ἁμάρτημα, καὶ τῆς Ἐκκλησίας Αλλοτριώσατε, δέξασθε πάλιν, ἵνα μὴ τῇ περισσοτέρα λύπῃ καταποθῇ. Καὶ ἑρμηνεύει, ὡς γοῦν εἴρηται, αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ Απόστολος, καὶ σαφηνίζει. Εἰ δέ τις φιλονεικότερον ἀνθίσταται, πεισάτω τοῦτον ὁ σοφὸς οὗτος καὶ μέγας 11 Cor. v, 5. • Ibid. 2. • 11 Cor. 1, 8. Non alienum autem erit quiddam eţiam hic interserere orationi, ac certam quorumdam quæstionem solvere magnus Apostolus ad Corinth´os scribens, et de eo, qui cum noverca fornicatus fuerat disserens: Tradite, inquit, ipsum Salana, ut spiritus salvus fiat ¹. Quidam igitur dæmonis potestati obnoxium fornicarium factum fuisse dicunt; quidam vero morbi angello traditum. Cit terum ex ipsismet ad Corinthios Epistolis solritur dubitatio, et declaratur, quod tradi Satana, est segregari et a coetu fidelium abdicari. In priori namque ubi etiam eum qui deliquerat Salauge tradendum adjudicavit, et vos, inquit, infati estis, el non magis luctum habuistis, ut tollatur ex vobis, qui hoc opus fecit 3. illud nempe, tollatur, quid aliud significat, quam ut excidatur, alienusque habeatur a vobis? Exciditur vero quicunque segregatur, nec in numero fidelium recensetur. In secunda vero Epistola hæc habet, Conservate erga ipsum charitatem *. Qui igitur charitatem erga vexatuin a dæmope conservaturi fuissent: vel erga illuın qui lepra, vel ejusmodi alio morbo premeretur? Etenim miserei potius sic affecti, quam illum odisse par est. Sed hoc plane significavit, ut quem scilicet aversali estis ob noxam, et extra Ecclesiam ejecistis, admittatis iterum, ne a nimio dolore absorbeatur. Ergo, ut dictum est, ipse se Apostolus explicat, ac declarat. Quod si quis contentiosius repugnet, Decti se patiatur ab hoc sapienti et magno Patre,

TIIEUD. BALSAMON animadvertens quomodo hic verbis illis, Satana Πατὴρ προσσχόντα, ὅπως ἐχρήσατο ἐνταῦθα τῷ, traditas est, usus fuerit: segregationem ac relegationem a cœtu fidelium Satanæ traditionem nominans. Qui enim a fidelium consortio exclusus est, non amplius 60 sancti Spiritus gratiam penes seipstum habet, verum illa spoliatus est. Qui vero ab hac gratia excidit, Satanæ traditur. Ubi namque illum divina gratia nudatum inimicus offenderit, ipsum invadit, eique deinceps dominatur. Quod eodem etiam modo Joannes Chrysostomus, in commen tariis in Epistolam ad Timotheum, interpretatus est. ARIST. Masculorum, animaliumque corruptores, et niœchos post annos quindecim; homicidæ, veneflci, ac idololatræ post viginti, juxta antiquam formam suscipientur. Perspicuus. CANON VIII. non Παρεδόθη τῷ Σατανά, τὸν ἀφορισμὸν καὶ τὴν ἔκ. πτωσιν τῆς κατὰ τῶν πιστῶν ξυναυλίας παράδοσιν πρὸς τὸν Σατανᾶν ὀνομάσας. Ο γὰρ ἐκκοπεὶς τῆς μοίρας τῶν πιστῶν οὐκέτι τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριν ἔχει παρ' ἑαυτῷ, ἀλλ' ἀπογυμνοῦτα: ταύτη;" ἐκπεπτωκώς παραδίδεται τῷ Σατανά. Γυμνὸν γὰρ τῆς θείας χάριτος αὐτὸν εὐρὼν ὁ ἐχθρός, παραλαμβάνει αὐτὸν, καὶ κυριεύει λοιπὸν αὐτοῦ. Καὶ ὁ χρυσοῦς δὲ τὴν γλῶτταν Ἰωάννης, ἐξηγούμενος τὴν πρὸς Τιμόθεον Επιστολήν, οὕτως ἡρμήνευσε τοῦτο. ΑΡΙΣΤ. ενοφθόρους, καὶ ζωοφθόρους, καὶ μοι χούς, πεντεκαιδεκαετία· καὶ φονεῖ, καὶ φαρμα κούς, καὶ εἰδωλολάτρας, εἰκοσαετία, κατὰ τὸν πάλαι τύπον, εἰσδέξεται. Σαφής. τίσαντα λίθον ἐπὶ κύνα ἢ δένδρον, ἀνθρώπου τὸν Qui ob iracundiam securi adversus uxo - Ὁ ἀξίνῃ παρὰ τὸν θυμὸν κατά τῆς ἑαυτοῦ rem suam usus est, est homicida. Recte autem me γαμετῆς χρησάμενος φονεύς ἐστι. Καλῶς δέ με admonuisti, et uti tuam sapientiam decuit, ut fu- ὑπέμνησας καὶ ἀξίως τῆς σεαυτοῦ συνέσεως εἰπεῖν sius de bis dicerem, propterea quod multa in vo- περὶ τούτων πλατύτερον· διότι πολλαὶ ἐν τοῖς ἑκου luutariis et involuntariis discrimina. Est enim inσίοις καὶ ἀκουσίοις διαφοραί. Ακούσιον μὲν γὰρ voluntarium omnino, et longe a consilio cjus qui ἐστι παντελῶς καὶ πέρξω τοῦ κατάρξαντος τὸ, ἀκον incepit, remotum, dum lapis jacitur in canem aut arborem, hominem attingere. Propositum enim fuit bestiam propulsare aut fructum excutere: sel ictum fortuito subiit qui transiens occurrit, quare hoc involuntarium est. Et illud quoque involuntarium est, si quis volens aliquem castigare, loro vel virga non dura eum percutiat, moriatur autem qui percussus est. Propositum enim bic consideratur, quia peccantem corrigere voluit, interimere. Recensetur et illud inter involuntaria, cum quis in pugna aliquem ligno vel manu repellens, non parce in præcipuas partes ictum torquet, ut eum lædat, non ut omnino interficiat. Sed hoc quidem accedit ad voluntarium. Qui enim ejusmodi ins rumento ad se defendendum usus est, vel qui nou parce ictum inflixit, liquet eum ideo homini nɔn pepercisse, quod ira victus fuerit. Sic et qui gravi ligno, et qui lapide majore, quam pro viribus humanis, usus est, in involuntariis numeratur, ut qui aliud voluerit, aliud fecerit. Nam præ ira ictum talem intulit, ut etiam percussum interficeret; quamquam forte in animo habebat eum conterere, non autem omnino interimere. Qui autem ense vel quavis Fe simili usus est, nullam habet excusationem: et maxime, qui securim jaculatus est. Manifestum est enim illum manu non percussisse, ita ut ictum ad arbitrium moderari posset: sed jaculatus est, ita ut et gravitate ferri et acie et motu e longinquo, ictus necessario lethalis fieret. Rursus autem omnino est voluntarium, ac nullam babens dubitationem, quod fit a latronibus, et in bellicis incursionibus. Hi enim propter pecunias interimunt, caventes ne convincantur: et qui in bellis ad cadem feruntur, his nec terrere, nec castigare, sed adversarios interficere aperte propositum est. Atque etiamsi quis propter aliquam aliam causam curiosum pharmacum miscuerit, et interτυχεῖν. Η μὲν γὰρ ὁρμὴ ἦν τὸ θηρίον ἀμύνασθαι, ἢ τὸν καρπὸν κατασεῖσαι· ὑπέβη δὲ αὐτομάτως τῇ πληγῇ κατὰ πάροδον ὁ παραπεσών· ὥστε τὸ τοιοῦτον ἀκούσιον. Ακούσιον μέντοι καὶ εἴ τις βουλόμενος ἐπιστρέψαι τινά, ἱμάντι ἡ ῥάβδ μὴ σκληρῇ τύπτοι. ἀπεθάνῃ δὲ ὁ τυπτόμενος. Ἡ γὰρ πρόθεσις ἐνταῦθα σκοπεῖται, ὅτι βελτιῶται ἠβούλετο τὸν ἁμαρτάνοντα, οὐκ ἀνελεῖν. Ἐν τοῖς ἀκουσίως ἐστὶ κἀκεῖνο ο ἀμυνόμενόν τινα ἐν μάχῃ ξύλῳ ἢ χειρὶ, ἀφειδῶς ἐπὶ τὰ καίρια τὴν πληγὴν ἐνεγκεῖν, ὥστε κακῶσαι αὐτὸν, οὐχ ὥστε παντελῶς ἀνελειν. Ἀλλὰ τοῦτο ἤδη προσεγ γίζει τῷ ἀκουσίῳ. Ο γὰρ τοσούτῳ χρησάμενος όρο γάνῳ πρὸς ἄμυναν, ἢ ὁ μὴ πεφεισμένως τὴν πληγὴν ἐπαγαγών, δῆλός ἐστι, δια τὸ κεκρατῆσθαι ὑπὸ τοῦ πάθους, ἀφειδῶν τοῦ ἀνθρώπου. Ομοίως καὶ ὁ ξύλῳ βαρεῖ, καὶ ὁ λίθῳ μείζονι τῆς δυνάμεως τῆς ἀνθρω πίνης χρησάμενος, τοῖς ἀκουσίοις ἐναριθμεῖται, ἄλλο μέν τι προελόμενος, ἄλλο δέ τι ποιήσας. Ὑπὸ γὰρ τοῦ θυμοῦ τοιαύτην ἤνεγκε τὴν πληγὴν, ὥστε ἀνελεῖν τὸν πληγέντα· καίτοι ἡ σπουδὴ ἦν αὐτῷ συντρίψαι τυχόν, οὐχὶ δὲ καὶ παντελῶς θανατώσαι. Ο μέντοι ξίφει χρησάμενος, ἢ τινιοῦν τοιούτῳ, οὐδε μίαν ἔχει παραίτησιν καὶ μάλιστα ὁ τὴν ἀξίνην ἀκοντίσας. Καὶ γὰρ οὐδὲ ἀπὸ χειρὸς φαίνεται πλήξας, ὥστε τὸ μέτρον τῆς πληγῆς ἐπ' αὐτῷ εἶναι, ἀλλ᾽ ἠκόντισεν, ὥστε καὶ τῷ βάρει τοῦ σιδήρου, καὶ τῇ ἀκμῇ, καὶ τῇ διὰ πλείστου φορά, όλεθρίαν ἀναγ καίως τὴν πληγὴν γενέσθαι. Εκούσιον δὲ πάλιν παντελῶς, καὶ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχον, οἷον ἐστι τὸ τῶν λῃστῶν καὶ τὸ τῶν πολεμικῶν ἐφόδων. Οὗτοι μὲν γὰρ διὰ χρήματα ἀναιροῦσι, τὸν ἔλεγχον ἀπο φεύγοντες· οἵ τε ἐν τοῖς πολέμοις ἐπὶ φόνους ἔρχον ται, οὔτε φοβῆσαι, οὔτε σωφρονίσαι, ἀλλ' ἀνελεῖν τους εναντιουμένους ἐκ τοῦ φανεροῦ προαιρούμενοι. Καὶ μέντοι, κἂν δι᾽ ἄλλην τινὰ αἰτίαν περίερ γον φάρμακόν τις ἐγκεράσῃ, ἀνέλῃ δὲ, ἑκούσιον

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. τιθέμεθα τὸ τοιοῦτον· οἷον ποιοῦσιν αἱ γυναῖκες πολ- fecerit, id pro voluntario ducimus; ut sæpe faλάκις, ἐπαοιδαῖς τισι καὶ καταδέσμοις πρὸς τὸ ἑαυ τῶν φίλτρον ἐπάγεσθαί τινας πειρώμεναι, καὶ προσειδοῦσαι αὐτοῖς φάρμακα, σκότωσιν ἐμποιοῦντα ταῖς διανοίαις. Αἱ τοιαῦται τοίνυν ἀνελοῦσαι, εἰ καὶ ἄλλο προελόμεναι, ἄλλο ἐποίησαν, ὅμως διὰ τὸ περίεργον καὶ ἀπηγορευμένον τῆς ἐπιτηδεύσεως ἐν τοῖς ἑκουσίως φονεύουσι καταλογίζονται. Καὶ αἱ τοίνυν τὰ ἀμβλωΟρίδια διδοῦσαι φάρμακα φονεύτρια! εἰσι καὶ αὐταὶ, καὶ αἱ δεχόμεναι τὰ ἐμβρυοκτόνα δηλητήρια. Ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. ΒΑΛΣ. Ερωτηθεὶς ὁ ἅγιος ἐὰν ἐστι φονεύς δ ἀξίνην ἀκονήσις κατὰ τῆς οἰκείας γαμετῆς, καὶ πλήξας ταύτην, ἀπεφήνατο ἐκούσιον είναι φονέα αὐτόν. Εἶτα ποιεῖτα: διαίρεσιν τῶν ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων φόνων· καὶ τὸν μὲν ἐπὶ θηρίον ἢ δένδρον ρίψαντα λίθον, πλήξαντα δὲ τυχὸν ἄνθρωπον παρι ὄντα ἐκεῖ, καὶ τὸν λώρῳ ἢ ἐλαφρὰ ῥάβοῳ πλή ξαντά τινα διὰ παίδευσιν, ἐὰν ὁ πληγεὶς ἀποθάνῃ, ἀκούσιον φονέα καλεῖ· τὸν δὲ ἐν φιλονεικίᾳ πλήξαντά τινα, μετὰ στιβαρᾶς ῥάβδου ἢ τῇ χειρὶ ἀφει» δῶς κατὰ τούτου χρησάμενον, κἂν μὴ ἀνελεῖν ἤθελε τὸν πληγέντα, ἀλλὰ κακῶσα: καὶ ἀμύνασθαι, ἐγγίζειν τῷ ἑκουσίως φονεύοντι λέγει, τοῦ πληγέντος ἀποθανόντος. Καὶ τὴν ξύλῳ δὲ βαρεῖ καὶ λίθῳ μεσ γάλῳ χρησάμενον κατά τινο;, καὶ ἀνελόντα, μὴ ἔχοντα δὲ πρόθεσιν φόνου, ἀκούσιον φονέα ὁρίζεται. Τὸν δὲ ξίφει χρησάμενον οι δήτινι, κατὰ τοὺς πολεμίους καὶ τοὺς λῃστάς, ἑκούσιον φονευτὴν ἀποφαίνεται· ὥσπερ καὶ τοὺς φάρμακα περίεργα διδόντας, καὶ ἀμβλωθρίδια ποιοῦντας. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ταῦτα. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὸ κς' κεφάλαιον τοῦ θ' τίτλου του παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν ἐκείνῳ γρα φέντα χάριν τῶν φονευτῶν. Ὡσαύτως ἀνάγνωθι καὶ τὸν δεύτερον κανόνα τοῦ ἁγίου τούτου. Ἐπεὶ δὲ περὶ φονευτῶν καὶ φαρμακῶν οὐκ ὀλίγα διαλαμβάνει ὁ λθ' τίτλος τοῦ ξ βιβλίου, ἀνάγνωθι καὶ τοῦτον. Τοῦ δὲ δευτέρου θέματος τοῦ αὐτοῦ τίτλου καὶ βιβλίου διαλαμβάνοντος ταῦτα ῥητῶς· Ὁ σκοπὸν ἐσχηκώς τοῦ φονεύσαι, κἂν μὴ φονεύσῃ, ἀλλὰ τραυ ματίσῃ, φονεύς ἐστι· καὶ ἡ μή θελήσας φονεῦσαι, ἐὰν φονεύσῃ, οὐκ ἔστι φονεύς· ἡ δὲ διάθεσις ἐκ τοῦ πλήξαντος ὀργάνου ελέγχεται· εἴποι τις ἐναντιοῦ. σθαι τῷ τοιούτῳ κεφαλαίῳ τὸν παρόντα κανόνα, διοριζόμενον ἀκουσίου φόνου εγκλήματι ὑποκεῖσθαι τὸν ἀκοντίσαντα λίθον ἐπὶ κύνα ἢ δένδρον, καὶ τυ χαίως ἀνελόντα ἄνθρωπον. Φαμὲν οὖν ὡς ὁ ῥηθεὶς νόμος, περὶ έκουσίου φονευτοῦ διδάσκων, τὸν μὴ ἐκ προαιρέσεως φονεύσαντα οὐκ ὀνομάζει ἑκούσιον φο νέα· ἀκούσιος δὲ ὁ τοιοῦτος φονεύς ἐστι, καθὼς καὶ ὁ παρὼν κανών διορίζεται, καὶ τιμωρεῖται κατὰ τὸ προτέλευτον θέμα τοῦ ις' κεφαλι τοῦ να τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, καὶ κατὰ τὸ ε' κεφάλ. τοῦ λθ' τίτλου τοῦ αὐτοῦ βιβλίου, διοριζόμενον καὶ τὸν ἀπὸ τρυφῆς φονεύσαντα ἐπὶ πενταετίαν ἐξορίζεσθαι. Οὕτω συμΕ:βασον τὸ νομικόν κεφάλ. καὶ τὸν κανόνα. Καὶ σημείωσαι ἀπὸ τοῦ κανόνος καὶ τοῦ νόμου ὅτι ὁ μὲν ἀκούσιος φονευτὴς ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος, ἤτοι τοῦ φόνου, καταδικάζεται, δ, δὲ ἐχούσιος ἀπὸ μόνης ciunt mulieres, quæ quibusdam incantationibus et amuletis ad sui amorem aliquos attrahere conantur, dantque eis pharmaca mentibus tenebras offundentia. Hæ ergo, si interfecerint, etiamsi aliud volentes, aliud fecerint, tamen propter curiosum et prohibitum opus inter voluntarios homicidas reputantur. Itaque et quæ præbent pharmaca abortum cientia, sunt et ipsæ homicidæ, sicut et quæ venena ſetum necantia accipiunt. Hæc quidem huc usque. BALS. Interrogalus sanctus, an sit homicila, qui securim jaculatus in propriam uxorem, eam percussit, pronuntiavit cum esse voluntarium l:omicidam. Deintle facit differentiam voluntariarum et involuntariarum cædium: et cui qui lapidem in bestiam vel arborem jaculatus est, transeuntem autem illac bominem forte] percussit, eumque qui loro vel levi virga aliquem docendi eum gratia percussit, si percussus mortuus fuerit, homicidam involuntarium appellat: cum autem, qui in contentione aliquem virga duriore percusserit, vel in eo percutiendo manui non pepercerit, etiamsi eum, qui percussus est, interficere noluerit, sed vel tantum lædere, vel propulsare, dicit, ad eum, qui cædem fecit voluntariam, proxime accedere, eo qui percussus est mortuo. Eum 61 quoque qui liguo gravi et magno lapide usus adversus aliquem, cum in'erfecerit, cum nollet interficere, involuntarium bomicidam definit. Eum autem, quiquovis ense bellum gerentium et latronum more usus est, voluntarium homicidam pronuntiat: sicut et eos, qui curiosa dant medicamenta, et abortum cientia faciunt, Atque hæc quidem canon. Τu autem lege vicesimum sextum cap. tit. 9 præsentis operis, et quæ in co scripta sunt de homicidis. Similiter lege et canonem 2 hujus saneti. Quia autem de homicidis et veneficis non pauca tracta! tit. 39, lib. Lx. eum quoque lege: cum vero thema 2 ejusdem tit. et lib. hæc expresse dicit, Qui interficere constituerat, clsi non interfecerit, sed vuheraverit, est lonicilla: et qui noluit interficere, etiamsi interfeceri, non est homicida. Affectio autem, ex instrumento quo percussit, probatur: dixerit quispiam, ei capiti adversari præsentem canonem, decernentem invo· luntariæ cudis crimini subjici eum, qui lapidem in canem vel arborem jaculatus fuerit, et hominem forte occiderit. Dicimus ergo, quod dicta lex quæ de cæde voluntaria docet, cum, qui non data opera interfecit, non nominal voluntarium homicidam. Est autem hic involuntarius homicida, sicut præsens quoque canon decernit, et punitur secundum thema antepenultimum cap. 16 tit. 51 lib. 60 et secundum cap. 5 tit. 39 ejusdem lib. definiens, eum etiam, qui per delicias et ludum interfecit, in quinquennium exterminandum. Ita caput. legis el canonem concilia. Et nota ex canone et lege, quod involuntarius quidem homicida ex eventu seu cæde condemnatur: voluntarius autem, ex solu propo-

sito: etsi euim non interfecerit, ut homicida pu- προθέσεως. Καν γὰρ μὴ φονεύσῃ, τιμωρεῖτα: ὡς mitur propter solum propositum. Nam et cap. 12 dieti tit. 36 dicit, Nibil refert, an occidas, an mortis causam pra:beas. Voluntariorum autem homicidarum pæna ostenditur in penultimo themate cap. 3, tit. 36, quod dicit, Pœna adversus homicidas, in iis qu'e dem, quì sunt honeste existimationis, est relegatio et perfecta publicatio: in vilibus autem et abjectis, ensi et bestiis objici. De voluntariis autem homicidis, mieuse Aprili ind. xv, a religioso, potentissimo et sancto imperatore nostro Domiuo Emanuele Comneno, novella edita est, quam et manda memoriæ, quæ post proœmium sic dicit: Jubet ergo omnibus qui sunt in regionibus judicibus, et militaribus quæ sunt in eis copiis, et earum ducibus, ubi fuerit cales voluntaria, et tale qui!- piam ausus fuerit aliquis, ut omnes statim excitentur ad apprehendendum homicidam, et eum vinetum mittant ad imperatoriam circumspectionem: vel, si ea absit, ad magnæ urbis a Deo custodita præfectum, ut in custodiam publicam introducatur, et tam in corpore quam in bonis sccundum legum et novellarum constitutionum potestatein pun'atur, et alia supplicia subeat: scientibus his omnibus, quod si probatum fuerit potuisse quempiam homi - cidam apprehendere, et id non fecerit, eum secus condemnandum, quam si imperatori insidia:us fuerit: sin autem latuerit fortasse quispiam, et ad sanctissimam Dei Magnam ecclesiam confugerit, postquam pena ccclesiastica adversus eum processerint, ex legali observatione, eo quidem præsente qui reginæ urbium imperium obtinet, ab eo mittetur in regionem, quam censuerit, ut totuin vitæ suæ tempus illic transigat, nec illinc effugiat, ut recurrat in eum locum, in quo exsecrandum homicid.i facinus admisit. Absente autem forte imperatore, a præfeclo, ut dictum est, in aliquam remotiorem regionem exterminabitur, et illic vitæ suæ tempus peraget. Sin autem non solum voluntarie, sed etiam præmicditato captoque consilio cædem perpetraverit, non cogetur ex pra:dicta regia constitutione tonderi. Si euim eum, qui sua sponte ad tonsuram accedit, non ad eam statim admittit canonica subtilitas, sed ei sufficiente tempore attributo, et per ipsum mentis ejus firmitate, vel infirmitate examinata, 62 si quidem hominem invenerit in primo proposito perseverantem, et monastico instituto, et corporis mortificatione se impigre præparantem, ex eo tempore boni quoque operis ei affers complementum, eo in monasticam institutionern statumque suscepto: quomodo non fuerit a ratione alienum, et legibus spiritualibus absonum, aliquem coacte tondere, eumque homicidam, quem Deus eo usque reliquit, ut etiam manus fraterno sanguine pollueret? Timendum est enim ne invitus vitam angelicam ingressus, eaque vi suscepta, venerando habitu in ludibrium utatur. Qui enim homines leviores in dementiam inciderunt, ii pessimas et perversissimas actiones snafte natura aggrediuntur: loco ergo φονεύς διὰ μόνην τὴν πρόθεσιν. Ὅτι καὶ τὸ ιβ' κεφάλι του ρηθέντος ας τίτλου φησίν· οὐδὲν διαφέρει τὸ φονεῦσαι καὶ τὸ παρασχείν αιτίαν φόνων. Η μέντοι πεινὴ τῶν ἑκουσίων φονέων δηλούται ἀπὸ τοῦ προτελεύτου θέματος τοῦ γ' κεφαλ. του λε τίτλου λέγοντο;· Ἡ ποινὴ ἡ κατὰ ἀνδροφόνων ἐπὶ μὲν τῶν ἐντίμων περιορισμός εστι καὶ τελεία δήμευσις, ἐπὶ δὲ τῶν εὐτελῶν ξίφει και θηρίοις ὑποβληθῆναι. Περὶ δὲ φονέων έκουσίων εξεφωνήθη Νεκρὰ κατὰ τὸν ᾿Απρίλλιον μήνα τῆς ιδ' ινδικτιώνος τοῦ θεοσέπτου, κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκρά τορος Μανουήλ τοῦ Κομνηνοῦ, καὶ ἔχε καὶ ταύτην ἐπὶ μνήμης οὕτω καὶ μετὰ τὸ προοίμιον διαλαμβάνουσαν • Παρακελεύεται οὖν ἅπασι τοῖς ἐν θέμασι διαιτηταῖς, καὶ ταῖς ἐν αὐτοῖς οὔσαις στρα τιωτικαῖς δυνάμεσι, καὶ τοῖς τούτων στρατηγοίς, ἔνθαπερ ἂν ἐκούσιος φόνος γένηται, καὶ τολμηθῇ του έν τι παρά τινος, αὐτίκα πάντας διεγείρεσθαι εἰς τὴν τοῦ φονέως κατάσχεσιν, καὶ δέσμιον αὐτὸν ἀποστέλλειν πρὸς τὴν βασίλειον περιωπήν, ἢ ταύτης ἀποδημούσης, πρὸς τὸν ἔπαρχον τῆς θεοφυλάκτου μεγαλοπόλεως, ὥστε εἰς δημοσίαν φυλακὴν εἰσάγε σθαι, καὶ τὰς σωματικὰς καὶ οὐσιακὰς κατά τε νόμους καὶ τὴν τῶν νεαρών θεσπισμάτων δύναμιν, καὶ ἑτέρας ὑποτεθῆναι κολάσεις· εἰδότων τούτων, ἁπάντων ὡς, εἴ τις φωραθείη δυνάμενος κατασχεῖν τὴν φονέα, καὶ μὴ τοῦτο ποιήσας, οὕτω μέλλειν και τακριθῆναι ὡς κατὰ βασιλέως βουλευσάμενος. Εἰ δ' ίσως διαλάθοι τι καὶ προσφύγῃ τῇ ἁγιωτάτῃ τοῦ Θεοῦ Μεγάλη Εκκλησίᾳ, μετὰ τὸ προβῆναι τὰ ἐκκλησιαστικά ἐπ' αὐτῷ ἐπιτίμια κατὰ τὴν νομική παρατήρησιν, ἐνδημοῦντος μὲν τοῦ κρατοῦντος τῇ βασιλευούσῃ τῶν πόλεων, παρ' αὐτοῦ ἀποσταλήσε ται εἰς τὸ θέμα, ὁποῖον ἂν ἐπικρίνῃ· ὥστε τὸν χρισ νον τῆς ὅλης αὐτοῦ ζωῆς ἐκεῖσε διαβιβάζειν, καὶ μὴ ἐκεῖθεν ἀποδιδράσκειν, ὥστε ἐπανατρέχειν, ἔνθα τὸ τοῦ φένου μύσος εἰργάσατο. Αποδημοῦντος δὲ ἴσως τοῦ βασιλέως, παρὰ τοῦ ἐπάρχου, ὡς εἴρηται, εἰς τινα τῶν πορρωτέρω χωρῶν ἐξορισθήσεται, καὶ τὸν τῆς ζωῆς αὐτοῦ χρόνον ἐκεῖσε διανύσει. Αν δέ γε μὴ μόνον ἑκουσίως, ἀλλὰ καὶ ἐκ μελέτης, τὸν φόνον ἐργάσοιτο, οὐκ ἀναγκασθήσεται κατὰ τὴν προβέτ θεῖσαν βασιλικὴν διάταξιν ἀποκαρῆναι. Εἰ γὰρ τὸν ἑκουσίως τῇ ἀποκάρσει προστρέχοντα οὐκ ἀπεντεῖ θεν ἡ κανονικὴ ἀκρίβεια εἰς αὐτὴν παραδέχεται, ἀλλὰ καιρὸν αὐτῷ τὴν ἀρκοῦντα ἐπιμετρήσασα, καὶ δι' αὐτοῦ τὸ τῆς γνώμης ἐκείνου βέβαιον εἴτε καὶ ἀπαγὲς βασανίσασα, εἴπερ εὑρήσει τὸν ἄνθρωπου τῇ ἐξ ἀρχῆ; προθέσει στοιχοῦντα, καὶ τῷ μοναχικῷ πολιτεύματι καὶ τῇ νεκρώσει τοῦ σώματος ἀόκνως ἑαυτὸν παρασκευάζοντα, έκτοτε καὶ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ ἔργου αὐτῷ προσεπιφέρει συμπλήρωσιν, εἰς τὴν μοναχικὴν πολιτείαν τε παραδεξαμένη καὶ κατάστα σιν· πῶς οὐκ ἂν εἴη ἄλογον, καὶ τοῖς πνευματικοίς νόμοις ἀποδον, ἀναγκαστικῶς ἀποκείρεσθαί τινα, καὶ ταῦτα φονέα, εν μέχρι τοσούτου Θεὸς ἐγκατέλιπεν, ὥστε καὶ ἀδελφικῷ χρανθῆναι τὰς χεῖρας αἵματι; Δέος γὰρ μήπως ἀκουσίῳ προαιρέσε: τὸν

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. ἀγγελικὸν βίον ὑπελθών, καὶ βίᾳ τοῦτον καταδεξί- tonsura statuit mea imperialis majesias, ut quί μενος, εἰς ἐμπαιγμόν τῷ φρικώδει χρήσεται σχήματι. Πεφύκασι γὰρ οἱ τῶν ἀνθρώπων κουφότεροι, εἰς ἀπόνοιαν ἐμπεσόντες, καὶ ταῖς χειρίσταις καὶ παραβολωτέραις ἐπιτολμᾷν πράξεσιν. 'Αντὶ τοίνυν τῆς ἀποκάρσεως νομοθετεῖ ἡ βασιλεία μου τον περ πλημμεληκότα φίνον μεμελετημένον ἐκούσιον ἐν φυλακῇ δι' ὅλον τὸν χρόνον τῆς ζωῆς αὐτοῦ διάγειν, καὶ μηδέποτε ἐκεῖθεν ἐξέρχεσθαι, μηδ' ἀπὸ βασιλικῆς ἴσως προστάξεων, κατὰ λήθην ποριζομένης. Ἐπὶ δὲ ταῖς περιουσίαις αὐτῶν γίνεσθαι καθὼς ὁ προμνημονευθείς βασιλεὺς διετάξατο. Ἐπεὶ δὲ οἱ πλείους τῶν φονέων ἐκ μελέτης και διασκέψεως τους φόνους κατεργαζόμενοι, έπειτα τῇ ἁγιωτάτη τοῦ Θεοῦ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ προσελθόντες, οὐχ ὡς γέγονε παρ' αὐτῶν ὁ φόνος, ἀλλὰ πρὸς τὸ οἰκεῖον συμφέρον ποιοῦνται τὴν ἐξομολόγησιν, τὴν ἀλήθειαν παρακρύπτοντες, παρακελεύεται ἡ βασιλεία μου γραφὴν γίνεσθαι τοῦ κατὰ καιροὺς ἁγιωτάτου πατριάρχου μετ' ἐπιτιμίου πρὸς τὸν κατὰ χώραν ἀρ χιερέα καὶ τὸν ὑπ' αὐτὸν κλῆρον, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸν τοῦ θέματος διαιτητήν, καὶ καθὼς μάθοι γενέσθαι τὸν φόνον ἀπὸ τῆς ἐκείνων ἀντιγραφῆς, οὕτω ποιεῖν καὶ τὴν ἐπεξέλευσιν· καὶ μὴ τὸν ἐκ μελέτης φονεύ οντα, διὰ τὴν ψευδὴ ἐξαγορείαν, τὰς τοῦ κατὰ τύχην καὶ ἀπροόπτως τῷ τοιούτῳ περιπεσόντος ἐγκλήματι δέχεσθαι ποινὰς καὶ τὰ ἐπιτίμια. Εἴ τις μέντοι τῶν φονέων, τῇ ἁγιωτάτη Μεγάλη προσφυγών Εκκλησίᾳ, καὶ ἡ τῇ ἀειφυγίᾳ κατακριθεὶς, ή δέσμιος εἶναι, καὶ ἐν φυλακῇ ἐγκεκλεῖσθαι παρ' ὅλην αὐτοῦ τὴν ζωήν, εὑρεθῇ ἄνετος ἐμπεριπατῶν ἔνθα τὸν φόνον εἰργάσατο, δέσμιος παρὰ τοῦ κατὰ χώραν πράκτο. ρος ἀποσταλήσεται εἰς τὴν βασιλείαν μου· καὶ ὅσα δὲ τότε παρευρεθῶσιν αὐτοῦ πράγματα, εἰς κέρδος ἔσται τῷ πράκτορι, καὶ τῷ τὸν φονέα καταμηνύ σαντι, επίσης παρ' αὐτῶν μεριζόμενα μελήσει δὲ πάντως καὶ τοῖς ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ Μεγάλη Εκκλησίᾳ τῶν τοιούτων διαιτηταῖς μετὰ προσηκούσης κανονι κῆς αὐστηρίας τὰ φονικὰ κολάζειν ἐγκλήματα, καὶ μὴ τοὺς χρόνους, ὡς ἔτυχε, συντέμνειν, καὶ μηδὲ ἐφ᾽ οἷς οὐ χρὴ πλέον τοῦ εἰκότος φιλανθρωπεύεσθαι. Ισα μέντοι τοῦ παρόντος διατάγματος της βασιλείας μου υπογραφέντα παρὰ τῶν προϊσταμένων τῶν δικαστηρίων ἀποσταλέντα ταῖς κατὰ χώραν Εκκλησίαις ἀποτεθήσεται· ὥστε πάντας είδησιν έχειν τῶν διωρισμένων, ὡς ἂν ποιῶσι κατὰ τὴν τούτων περίληψιν. Είπερ μέντοι ὁ τὸν μεμελετημένον φόνον εργασάμενος έκουσίως ἔλοιτο τὴν ἀπόκαρσιν, οὐκ ἀδοκιμάστως τοῖς μοναχοῖς ἐγκαταλεγήσεται, ἀλλὰ μετά πολλῆς ἀκριβείας καὶ ἐξετάσεως τὸν ἀρκοῦντα χρόνον κατὰ τὰς κανονικὰς διατάξεις βασανιζόμενος. Τῷ μέντοι μοναστηρίῳ καὶ ἄκων προσμένειν ἀναγ κασθήσεται παρ' ὅλον τὸν τῆς ζωῆς αὐτοῦ χρόνον, μηδέποτε τούτου ἐξέρχεσθαι συγχωρούμενος. Πάντως δὲ τὸ μοναστήριον ἐν ἑτέρᾳ ἔσται ἐπαρχίᾳ, καὶ οὐκ ἐν ἐκείνῃ τῇ γῇ, ἢ τὸ τοῦ θανόντος αἷμα χανούσα κακῶς ὑπεδέξατο. voluntariam cædem capto consilio perpetraverit, in custodia toto vitæ suæ tempore degat: et nec illinc quidem unquam educatur nec jussu forte imperatorio per oblivionem exhibito. De eorum autem facultatibus fal, sicut jussit imperator niemoratus. Quia autem plures homicidæ, qui cadem meditato et consilio capto perpetrant, ad sanetissimam Dei Magnam Ecclesiam postea accedentes, non ut facta est a se, sed ut ad suam facit utilitatem, veritatem celantes, cædem confitentur; jubet mea imperialis sublimitas, ut a sanctissimo pro tempore patriarcha ad regionis antistitem, et, qni ei subest, clerum, quinetiam ad regionis judicem cum pœnæ comminatione scribatur. Et quemadmodum factam esse cadem ex illorum rescriplo intellexerit, ita eam quoque ulciscatur: et non eum, qui capto-consilio cædem facit, propter falsam suam confessionem, casdem pœnas eademque supplicia, quæ fortuito et improviso in tale aliquod crimen incidens, subeat. Si quis autem homicida, qui ad sanctissimam Magnam Ecclesiam confugerat et vel perpetuo exsilio condemnatus, vel in vinculis et in perpetua esse custodia toto vitæ suæ tempore jussus erat, solulus, inventus fuerit in loco, ubi cædem perpetravit, ambulare, vinctus ab exactore, qui est in regione, ad meam imperialem sublimita - tem mittetur, et quæcunque quidem res tunc ei inventæ fuerint, exactori in lucrum cedent, et ei qui homicidam indicavit ex æquo inter eos divisæ. Omnino autem curæ erit iis, qui sunt in sanctissima Magna Ecclesia, illorum judicibus, ut cum conyeniente canonica severitate crimina cædis puniant, et tempora non temere contrahant, nec plusquam par sit, in iis quæ non decet, se lenes et clementes præstent. Imperialis autem meæ constitutionis exempla, ab iis qui præsunt judiciis descripta, missa ad ecclesias quæ sunt in regione ibi reponentur; ut eorum quæ sunt constituta, oinnes scientiamı habeant, ut faciant quemadmodum eis comprehenditur. Quod si is qui capto consilio cædem fecit, tonsuram sua sponte elegerit, non absque probatione inter monachos cooptabitur, sed sufficienti tempore accuratissime et diligentissime ex canonicis constitutionibus examinatus, et probatus, in mo nasterio vel invitus toto vitæ tempore manere cogetur, nec ei unquam illinc exire permittetur. Monasterium autem erit omnino in alia provincia, et non in ea terra quæ mortui sanguinem dehiscens male suscepit. ΖΩΝΑΡ. Περὶ ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων φόνων ήρωτήθη ὁ ἅγιος, καὶ τέως τὸν τὴν ἀξίνην ἀκοντίσαντα, καὶ πλήξαντα ταύτῃ τὴν οἰκείαν γαμετήν, φονέα εἶναι ἐκούσιον ἀπεφήνατο, καὶ πάντα τὸν ξίφει χρώμενον οἰῳδήτινι κατά τινος. Ποιεῖται δὲ διαίPATROL. GR. CXXXVIII. 63 ZONAR. De voluntariis ac involuntariis cadibus interrogatus est sanclus: atque hinc qui securim jaculatus est, eaque uxorem suam percussit, homicidam esse voluntarium demonstravit, et quicunque gladio quopiam adversus aliquem

€29 vtitur. Discrimen porro constituit iuter voluntarias ρεσιν τῶν ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων φόνων· καὶ τὸν μὲν ἐπὶ θηρίον ἢ δένδρον ρίψαντα λίθον, πλήξαντα δὲ ἄνθρωπον τυχόν παριόντα ἐκεῖ· καὶ τὸν λώρο ή Ελαφρα ράβδῳ πλήξαντά τινα διὰ παίδευσιν, ἐὰν δὲ ὁ πληγεὶς ἀποθάνῃ, ἀκούσιον φονέα καλεῖ ἀναμφίβο λον. Τὸν δὲ ἐν φιλονεικίᾳ πλήξαντά τινα στιβαρά ῥάβδῳ, ἢ τῇ χειρὶ ἀφειδῶς ἐπὶ τὰ καίρια, κἂν μὴ ἀνελεῖν ἤθελε τόν πληγέντα, ἀλλὰ κακῶσαι καὶ ἀμύνασθαι, ἐγγίζειν τῷ ἑκουσίως φονεύοντι λέγει, τοῦ πληγέντος ἀποθανόντος· καὶ τὸν ξύλῳ δὲ βαρεί καὶ λίθῳ μεγάλῳ χρησάμενον κατά τινος, καὶ ἀνελόντα, ἀκούσιον τάχα φονέα εἶναι ὁρίζεται. Τὸν δὲ ξίφει χρησάμενον οἰῳδήτινι, καὶ τοὺς λῃστὰς, καὶ τὰς ἐφόδους ποιοῦντας πολεμικάς διὰ ἁρπαγάς χρημάτων, έκουσίους φονευτὰς εἶναι ἀποφαίνεται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοὺς φάρμακα διδόντας τισί, καν μὴ φονεύσαι ὁ τὸ φάρμακον κεράσας προέθετο, ἀλλὰ πρὸς φίλτρον ἐπαγαγέσθαι τινὰ ἐβούλετο, τὸ δὲ ποθὲν ἀνεῖλε τὸν πιόντα, ἢ τὸν νοῦν τοῦ ἀνθρώπου διέφθειρε, παράφρονα ποιῆσαν τὸν ἄνθρωπον, τοῖς ἑκουσίοις φόνοις ἐναριθμεῖ. Φονευτριας δὲ λέγει καὶ τὰς τὰ ἀμβλωθρίδια διδούσας φάρμακα, καὶ τὰς δε χομένα; αὐτὰ, καθὼς καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ αὐτοῦ και νόνι ήδη περὶ τούτων ὠρίσατο. in secundo ipsius canone jamı de hac re definivit, ΑΡΙΣΤ. Φονεύς, ὁ κατὰ τῆς γυναικὸς ἀξίνῃ χρησάμενος. Ακούσιος φονευτής ὁ λίθον ἀφεὶς ἐπὶ κύνα, καὶ ἀνθρώπου τυχών· καὶ ὁ παιδεύων ἱμάντι καὶ λύγῳ. Ὁ δὲ ἐν μάχῃ ξύλῳ ἢ χειρὶ δοὺς ἐπὶ τὰ καίρια καὶ ἀνελών, ἄγχι τοῦ ἑκουσίου. Ο ξίφει χρησάμενος ή τοιούτῳ τινὶ, πάντως ἑκούσιος. Καὶ ὁ λῃστὴς, καὶ ὁ πολέμιος, καὶ ὁ δι᾿ ἄλλην αἰτίαν ἐπιδοὺς φάρμακον, εἰ ἀνέλῃ, ἀκούσιος· καὶ αἱ τὰ ἀμβλωθρίδια διδοῦσαι, καὶ οἱ λαμβάνουσαι. ac involuntarias czdes: ac eum qui in feram, vel arborem lapidem jecit, hominem vero illic forte commorantem percussit; illum quoque qui loro, aut levi virga quempiam disciplinæ gratia verberavit, si verberatus intereat, involuntarium proculdubio hiomicidam vocat. Qui autem in contentione quempian solidiore bacillo aut manu acriter in præcipuas partes percussit, etiamsi interficere haud vellet vulneratum, sed lædere tantum et propulsare, ad voluntarium homicidam proxime accedere affirmat, si vulneratus intereat. Qui autem ligno gravi et ingenti lapide adversus aliquem usus occidit, invoJuntarium forte homicidam esse defuit. Qui vero ense quopiam est usus, et latrones, et qui bellicas incursiones faciunt ob rapiendas pecunias, voluntarios homicidas esse demonstrat. Quin et qui pharmaca præbent aliquibus, etiamsi interficere, qui pharmacum miscuit, haudquaquam in animo nabuerit, sed aliquem ad amorem voluit allicere; illud vero haustuin bibentem interfecit, aut hominis mentem corrupit ad insaniam eum adigens, inter voluntarias cædes enumerat. Homicidas vero muliores dicit eas quoque, quæ pharmaca dant abortum cientia, et quæ illa accipiunt, quemadmodum ARIST. Homicida est qui securi contra uxorem usus est. Involuntarius vero homicida qui lapide in canem jacto hominem assecutus est: et qui castigat loro, et virga. Qui in pugna ligno vel manu ictum in præcipuas partes torquel, et interficit, ad voluntarium prope accedit. Qui gladio aut aliquo ejusmodi usus est, omnino est voluntarius. Item latro et hostis, et qui aliam ob causam venentım dederit, si interfecerit, est voluntarius homicida. Item quæ medicamenta abortum provocantia dant, et quæ accipiunt. Homicidiorum quædam sunt voluntaria, alia autem involuntaria, alia vero fere voluntaria. Qui enim securi aliquem petit, et eum occidit, et qui ad interfectionem gladio usus est, et latrones, et hostes (isti enim propter pecuniam occidunt, hi autem adversarios manifesto vellent occiderej voluntarii judicantur homicidæ. Similiter et quæ medicamenta fetum necantia dant, et quæ cadein sumunt: et quæ vellent amorem alicujus ad se attrahere: et medicamentum commiscentes, illudque ipsi tradentes, ut tenebras intellectni offundant, si recipientem occiderint, voluntarie interemisse judicabuntur. Qui autem lapidem in canem aut arborein jacit, ad feram propulsandam, aut fructum decutiendum, et hominem fortuito occidit, vel qui loro aut virga aliquem peccantem ferit ut emendet, et eum interficit, inter involuntarios homicidas recensentur: qui autem in pugna ligno aut mana plagam alicui in loco primario acriter infert, eimque occidit, est homicida fere voluntarins. Quamvis enim ut propulsans eum qui cum ipso pugnal, illud fecerit ut eum dawno afficeret, non autem at omnino interficeret; tamen ab animi passione etm victum fuisse apparet, et idcirco homini ligno Τῶν φόνων οἱ μέν εἰσιν ἐκούσιοι, οἱ δὲ ἀκούσιει· οἱ δὲ ἐγγὺς ἑκουσίου. Ὁ μὲν γὰρ ἀκοντίσας ἀξίνην κατά τινος καὶ φονεύσας αὐτόν· καὶ ὁ ξίφει χρησάμενος εἰς ἀναίρεσιν, καὶ οἱ λῃστα, καὶ οἱ πολέμιοι (οἱ μὲν γὰρ διὰ χρήματα ἀναιροῦσιν, οἱ δὲ φανερῶς ἀνελεῖν ἐθέλουσι τοὺς ἐναντιουμένους) ἑκούσιοι κρίνονται φονευτεί. Ὡσαύτως δὲ καὶ αἱ διδοῦσαι τὰ ἐμβρυοκτόνα φάρμακα, καὶ αἱ λαμβάνουσαι ταῦτα· καὶ αἱ βουλόμεναι φίλτρον τινὸς πρὸς ἑαυτὰς ἀφελκύσασθαι· καὶ συγκεράσασαι φάρο μακον, καὶ ἐπιδιδοῦσαι τοῦτο αὐτῷ, σκότωσιν ἐμ· ποιοῦν τῆς διανοίας, εἰ ἀνέλωσι τὸν δεξάμενον, ἐκουσίως φονεῦσαι λογίζονται. Ὁ δὲ λίθον ἐπὶ κύνα ἢ δένδρον πέμπων, ἐπὶ τῷ τὸ θηρίον ἀμύνασθαι, ἢ τὸν καρπὸν κατασείσαι, καὶ αὐτομάτως φονεύσας ἄνθρωπον· ἡ ὁ λώρῳ ἢ βεργίῳ τύψας τινὰ ἐπὶ τῷ βελτιῶσαι αὐτὸν ἁμαρτάνοντα, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, ἐν τοῖς ἀκουσίοις εἰσὶ φονευταῖς. Ὁ δὲ ἐν μάχῃ ξύλο ἢ χειρὶ πληγήν τινι ἐπενεγκὼν ἀφειδῶς ἐν καίριω τάτῳ τόπῳ, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, ἐγγὺς ἐστι τοῦ έχου σίου. Κἂν γὰρ, ὡς ἀμυνόμενος τὸν μετ᾿ αὐτοῦ μαχόμενον, τοῦτο ἐποίησεν, ὥστε κακῶσαι αὐτὸν, μὴ μέντοι δὲ καὶ παντῶς ἀνελεῖν· ἀλλ᾽ οὖν φαί νεται καὶ ὑπὸ τοῦ πάθους τοῦ θυμοῦ κατακρατηθείς,

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. καὶ διὰ τοῦτο ἀφειδῶς ἐπαγαγὼν τὴν πληγὴν τῷ gravi plagam acriter intulisse: et illud non erit ἀνθρώπῳ ξύλῳ βαρεῖ· καὶ οὐκ ἔσται τὸ τοιοῦτον πάντη ἀκούσιον. Ἡ δὲ τοῦ Κυρίου ἀπόφασις, κατὰ μὲν τὴν τῆς ἐννοίας ἀκολουθίαν, ἐξ ἴσου καὶ ἀνδράσι καὶ γυναιξὶν ἁρμόζει, περὶ τοῦ μὴ ἐξεῖναι γάμου ἐξίστασθαι, παρεκτός λόγου πορνείας. Η δὲ συνήθεια οὐχ οὕτως ἔχει· ἀλλ' ἐπὶ μὲν τῶν γυναικῶν πολλὴν εὑρίσκομεν ἀκριβολογίαν, τοῦ μὲν ᾿Αποστόλου λέγοντος· Ὅτι ὁ κολλώμενος τῇ πόρνῃ, ἐν σῶμά ἐστι· τοῦ δὲ Ἱερεμίου· Οτι, ἐὰν γένηται γυνὴ ἀνδρὶ ἑτέρῳ, οὐκ επιστρέψει πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς, ἀλλὰ μιαινομένη μιανθήσεται· καὶ πάλιν· 'Ο ἔχων μοιχαλίδα ἄφρων καὶ ἀσεβής. Ἡ δὲ συνήθεια καὶ μοιχεύοντας ἄνδρας καὶ ἐν πορνείαις όντας κατέχεσθαι ὑπὸ γυναικῶν προστάσσει. Ὥστε ἡ τῷ ἀφειμένῳ ἀνδρὶ συνοι κοῦσα οὐκ οἶδα εἰ δύναται μοιχαλίς χρηματίζειν. Τὸ γὰρ ἔγκλημα ἐνταῦθα τῆς ἀπολυσάσης τὸν ἄνδρα άπτεται, κατὰ ποίαν αἰτίαν ἀπέστη τοῦ γάμου. Εἴτε καὶ τυπτομένη, μὴ φέρουσα τὰς πληγάς, ὑπομένειν ἐχρῆν μᾶλλον ἢ διαζευχθῆναι τοῦ συνοικοῦντος· εἴτε τὴν εἰς τὰ χρήματα ζημίαν μή φέρουσα, οὐδὲ αὕτη ἡ πρόφασις ἀξιόλογος. Εἰ δὲ διὰ τὸ ἐν πορνείᾳ αὐτὸν ζῆν, οὐκ ἔχομεν τοῦτο ἐν τῇ συν ηθείᾳ τῇ ἐκκλησιαστικῇ τὸ παρατήρημα· ἀλλὰ καὶ ἀπίστου ἀνδρὸς χωρίζεσθαι οὐ προσετάχθη γυνή, ἀλλὰ παραμένειν, διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἐκβάσεως. Τι γὰρ οἶδας, γύναι, εἰ τὸν ἄνδρα σώσεις; Ωστε ἡ G καταλιπούσα, μοιχαλίς, εἰ ἐπ' ἄλλον ἦλθεν άνδρα. Ο δὲ καταλειφθεὶς συγγνωστός ἐστι, καὶ ἡ συνοικοῦσα τῷ τοιούτῳ οὐ κατακρίνεται. Εἰ μέντοι ὁ ἀνὴρ, ἀπο στὰς τῆς γυναικός, ἐπ' ἄλλην ἦλθε, καὶ αὐτὸς μοιχὸς, διότι ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ ἡ συνοικούσα αὐτῷ, μοιχαλίς, διότι ἀλλότριον ἄνδρα πρὸς ἑαυτὴν μετέστησεν. ΒΑΛΣ. Ερωτηθεὶς ὁ ἅγιος τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τοὺς ὁμοζύγους, ἐάν τις ἐξ αὐτῶν εἰς ἕτερον ἔλθῃ γάμον, ἢ καὶ πορνεύσῃ· ἐποίησε τὸν ἀπόλογον ἀπὸ διαφόρων γραφικῶν, καὶ ἐκ τῆς τότε κρατούσης συνηθείας. Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐν τῷ τοιούτῳ κανόνι πάντα σχεδόν μετετύπωσεν ή ριζ' Νεαρὰ Ἰουστινιάνειος, ἡ κειμένη ἐν τῷ ζ' τίτλῳ τοῦ κη' βιβλίου, ἀνάγνωθι ταύτην, ὡσαύτως καὶ τὴν ρια' Νεαράν, καὶ ἁπλῶς ἀπὸ τοῦ α' κεφ. τοῦ αὐτοῦ τίτλου μέχρι καὶ τοῦ ς. καὶ μάθῃς κατά πόσους τρόπους λύονται τὰ συνοικέσια, καὶ πῶς κολάζονται ὅσον τέως ἀπὸ τοῦ πολιτικοῦ νόμου οἱ μοιχεύοντες ἐκ τῶν ὁμοζύγων, ἢ καὶ πορνεύοντες· πρὸς δὲ καὶ οἱ παραλόγως την ομο ζωίαν καταλιμπάνοντες. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν ἕκτον καὶ ἐννενηκοστὸν κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ· ὡσαύτως ἀνάγνωθι καὶ τὰ εἰς τὸ τέλος τοῦ α' κεφ. τοῦ ια' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος καταστρωθέντα νόμιμα· ὁμοίως καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ε' κεφ. τοῦ αὐτοῦ τίτλου, καὶ μάθῃς ἐκ πάντων πλατέως τὰ περὶ τούτων. ΖΩΝΑΡ. Μὴ λύεσθαι γάμον παρεκτός λόγου πορ· νείας ὁ Κύριος ἀπεφήνατο. Ταύτην οὖν τὴν ἀπόφα Prov. xvIII, ' | Cor. vi, 16. ° Jerem. 111, 1. omnino involuntarium. 64 CANON ΙΧ. riÆque viris et mulieribus convenit secundum sententiæ consecutionem quod a Domino pronuntiatum est, non licere a matrimonio discedere, nisi ob fornicationem. Consuetudo autem non ita so habet, sed mulieribus quidem multa accurate observari deprehendimus, cum Apostolus quidem dicat, Quod qui adhæret meretrici, fi unum corpus ¹; Jeremias vero, Quod si fuerit mulier cum alio viro, non reverletur ad virum suum, sed pullula polluetur '; et iterum, Qui habet adulteram, stul- (us est et impius s. Consuetudo aulem etiam adulteros viros et in fornicationibus versantes jubet a mulieribus retineri. Quare quæ una cum viro dimisso habitat, nescio an possit adultera appellari. Crimen enim hic attingit mulierem, quæ rum dimisit, quanam de causa a conjugio discesserit. Sive enim percussa plagas non ferat, ferre satius erat quam a conjuge separari: sive danınum in pecuniis non ferat, ne hæc quidem justa excusatio: sin autem, quoniam ipse vivit in fornicatione, non habemus hanc in ecclesiastica consuetudine observationem, imo vero ab infideli viro non jussa est mulier separari, sed propter eventum incertum remanere. Quid enim scis, mulier, an virum salvum sis factura *? Quare, quæ reliquit, est adultera, si ad alium virum accessit. Qui autem relictus est, dignus est venia, et quæ una cum co habitat, non condemnatur. Sed si vir, qui ab uxore discessit, accessit ad aliam, est et ipse adulter, quia facit ut ipsa adulterium committat; et quæ una cum ipso habitat, est adultera, quia alienum virum ad se traduxit. BALS. Sanctus interrogatus, quid debet feri conjugibus, si quis ex ipsis se ad aliud inatri monium contulerit, vel etiam fornicatus fuerit, fecit responsum ex diversis scripturis, et ex consuetudine quæ tunc servabatur. Quia autem, quæ in boc canone sita sunt, 117 iinperatoris Justiniani novella, quæ in tit. 7, lib. xxvii posita est, peni tus immutavit, lege eam similiter, et 111 novellam, et ut seinel dican, a primo capite ejusdem til. usque ad 6, et scies quot modis solvantur conjugia, et quomodo a lege civili puniuntur qui adulCerantur e conjugibus, vel etiam fornicantur; præterea autem et qui præter rationem vitæ societatem relinquunt. Lege item canonem 96 concilii in Trullo et quæ in eum scripta sunt. Lege etiam jura, quæ ad finem usque primi capitis tit. 41 præsentis operis sita sunt, similiter et interpretationem capitis v ejusdem tit. et ex his omnibus fuse de his intelliges. ZONAR. Ne solvantur nuptie, excepta fornicationis causa, Dominus præcepit. Hoc igitur præco. * 1 Cor. VII,

62% plum ex æquo magnus hic Pater viris et mulieribus σιν ἐπίσης φησὶν ὁ μέγας οὗτος Πατὴρ ἁρμόζειν convenire asserit, ita ut nec viro suam dimittere uxorem, nec uxori a viro abscedere permissum sit. Sed consuetudo non eodem modo se habet in viris qui relinquunt uxores, et mulieribus quæ idem faciunt. Mulier siquidem, quæ a viro secedit, allerique adjungitur, adultera judicatur, nee amplius a viro suo, nisi is voluerit, recipietur. Virum autem etiamsi fornicatus fuerit aut adulteratus, muJier relinquere haud potest. Ac si deinceps reli- „ctus cum altera vitam agat, quæ illi adjungitur nequaquam, ait, adultera judicabitur. Crimen siquidem illius est, quæ virum suum reliquit: nec enim ei a viro discedere concessum est. Sed, sive se cum illa acerbe gerat, ferre oportet: sive pecuniæ jacturam patiatur, dum videt ab eo dotem absumi; sive tangatur zelotypia, quod cum aliis ut vir corrumpatur, obdurandum est, nec a viro abscedendum. Si enim, cum iufidelis sit alter conjugum, alteri ab eo secedere ipso invito 65 vetitum est, beati Pauli decreto, quonain modo illi impune erit, qui aliam ob causam conjugium folvit? Quamnobrem quæ a viro abscessit, si cum altero habitavit, adultera judicatur. Si vero cum relicto viro conjuncta legitime fuerit, neque ut adultera, neque ut fornicaria condemnatur. Et vir uxorem suaın dimittens, et ducens aliam adulter est, et uxorem cum alio mistam adulteram facit. Et quæ ejusmodi viro həbitat, non ignorans ab eo uxorem quam habuerat dimissam, adultera est. Alienum namque virum ad se traduxit. Sed hæc quidem hic magnus Pater, ex ea quæ tunc obtinebat ecclesiastica consuetudine asserit. Verum ex ea, quæ postea edita est, de divortiis imperatoris Justiniani novella libro xxvııt Basilicorum tit. 7 posita, præter alias cansas, ob quas conjugia solvere mulieribus datum cst, illa quoque recensetur, ut si in eadem domo aut urbe vir alteri mulieri commisceatur, atque ab uxore adımonitus, tamen ab illius commercio noquaquam abstineat, nuptias dissolvere mulieribus ob zelotypiam permissuin sit. ARIST. Juxta Domini sermonem vir et mulier fornicationis causa separati pariter condemnantur. Consuetudo vero adulterum et fornicatorem a conjugibus non separat. Si qua vero mulier viro dimisso juncta fuerit, non est forsitan adultera; culpa enim in eam, quæ sine ratione dimisit, rejicienda est: vel etiam adultera, si alii jungatur. Dimissus vero venia dignus est. Qui vero suam reliquit uxorem et ad aliam accessit, et ipse est machus, et eam mœchari facit, et etiam mulier cum qua consuetudinem habet. Etsi Dominus virum ab uxore sua disjunclika (præterquam in fornicationis causa) et mulierem sine ratione a viro suo separatam æqualiter condemnat: tamen constitutio ecclesiastica id aliter Seri jubet. Num virum sive fornicantem sive adulκαὶ ἀνδράσι καὶ γυναιξίν, ὥστε μήτε άνδρα την οἰκείαν ἀφιέναι γυναῖκα, μήτε γυναῖκα ἀφίστασθαι τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς. Ἀλλ᾿ ἡ συνήθεια οὐχ ὁμοίως ἔχει ἐπὶ ἀνδρῶν ἀφιέντων τὰς γυναῖκας, καὶ ἐπὶ γυναικῶν ὁμοίως ποιουσῶν. Ἡ μὲν γὰρ γυνή, ἀπηγ στᾶσα τοῦ ἀνδρὸς καὶ συναφθεῖσα ἑτέρῳ, μοιχαλίς κρίνεται, καὶ οὐκέτι δεχθήσεται παρὰ τοῦ ἀνδρὸς, εἰ μὴ ἐκεῖνο; βούλοιτο· τὸν δὲ ἄνδρα καὶ πορνεύοντα καὶ μοιχεύοντα ἡ γυνὴ ἀφεῖναι οὐ δύναται. Καὶ λοιπὸν εἰ ὁ ἀφεθεὶς ἑτέρα συνοικήσει, ἡ τούτῳ συναφθεῖσα οὐ κριθήσεται, φησί, μοιχαλίς. Τὸ γὰρ ἁμάρτημα τῆς καταλειψάσης τὸν οἰκεῖον ἄνδρα ἐστίν. Οὐ γὰρ ἐφεῖται αὐτῇ ἀφίστασθαι τοῦ ἀνδρός - ἀλλ᾽ εἴτε πικρῶς αὐτῇ προσφέρεται, φέρειν χρήσ εἴτε εἰς χρήματα ζημιοῦται τὴν προίκα δαπανωμέ νην ὁρῶσα· εἴτε ζηλοτυπεῖ διὰ τὸ ἑτέραις τὸν ἄνδρα συμφθείρεσθαι, καρτερεῖν δεῖ καὶ τοῦ ἀνδρὸς μὴ χωρίζεσθαι. Εἰ γὰρ, ἀπίστου τῶν συνοικούντων ὄντος θατέρου, τὸ ἕτερον πρόσωπον χωρισθῆναι αὐτοῦ ἄκοντος κεκώλυται, κατὰ τὸν μακάριον Παῦ λον· πῶς ἀνεύθυνος ἔσται ὁ δι' ἑτέραν αἰτίαν λύων τὴν συζυγίαν; Ὥστε ἡ ἀποστᾶσα τοῦ ἀνδρὸς, εἰ ἄλλῳ συνώκησε, μοιχαλίς λογίζεται. Ἡ δὲ τῷ καταλειφθέντι ἀνδρὶ συνευνασθεῖσα νομίμως, οὔτε ὡς μοιχαλίς οὔτε ὡς πορνεύσασα κατακρίνεται. Καὶ ὁ ἀνὴρ δὲ, τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἀπολύσας, καὶ ἐτέ. ραν εἰσοικισάμενος, μοιχός ἐστι, καὶ τὴν γυναῖκα μοιχαλίδα ποιεῖ, ἄλλῳ μιγνυμένην. Καὶ ἡ τῷ τοι ούτῳ δὲ ἀνδρὶ συνοικήσασα, ἐν εἰδήσει τοῦ ἀπολῦσαι αὐτὸν ἦν εἶχε γυναῖκα, μοιχαλίς ἐστιν. 'Αλλότριον γὰρ ἄνδρα πρὸς ἑαυτὴν μετέστησεν. ᾿Αλλὰ ταῦτα ὁ μέγας οὗτός φησι Πατήρ κατὰ τὸ τηνικαῦτα κρα τοῦν ἐκκλησιαστικὸν ἔθος. Ἐκ δὲ τῆς μετὰ ταῦτα περὶ λύσεως γάμων ἐκφωνηθείσης Νεαράς του βασιλέως Ιουστινιανοῦ, τῆς κειμένη; εἰς βιβλίον τῶν Βασιλικῶν κη', τίτλ. ζ', πρὸς ταῖς ἄλλαις αἰτίας ταῖς δι' ἧς λύειν ταῖς γυναιξὶ τὰ συνοικέσια δίδοτα:, καὶ τὸ ἐν τῇ αὐτῇ οἰκίᾳ ἢ πόλει τὸν ἄνδρα συμφθεί ρεσθαι γυναικὶ ἄλλῃ, ἐπιφωνούμενον παρὰ τοῦ μέσ ρους τῆς γυναικὸς μὴ ἀφίστασθαι τῆς πρὸς ἐκείνην ὁμιλίας, λύειν τοὺς γάμους ταῖς γυναιξὶ διὰ τὴν ζηλοτυπίαν ἐφίησιν. ΑΡΙΣΤ. Κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον ίσως καταδικάζεται καὶ ἀνὴρ, καὶ γυνὴ, δίχα πορνείας ἀπο ζευγνύμενοι· ἡ δὲ συνήθεια τὸν μοιχὸν καὶ τὸν πόρο τον διαζεύγνυσι τῶν συμβίων. Εἰ δέ τις ἀφέτῳ ἀν δρὶ συζευχθείη, οὐκ ἔνι τυχόν μοιχαλί;· τὸ γὰρ αἴτιον ἐπὶ τὴν ἁλόγως ἀφεῖσαν· ἢ καὶ μοιχαλίς, εἰ πρὸς ἕτερον ζεύγνυται. Ο δὲ ἀφεθείς συγγνωστός. Ο δὲ τὴν γυναῖκα λιπών, καὶ ἐπ' ἄλλην ιών, καὶ αὐτὸς μοιχὸς, καὶ αὐτὴν μεμοιχεῦσθαι ποιεῖ, καὶ ἡ αὐτῷ συνοικοῦσα γυνή. Εἰ καὶ ὁ Κύριος τὸν ἄνδρα τὸν διαζευχθέντα τῆς Ιδίας γυναικός (παρεκτός λόγου πορνείας) καὶ τὴν γυναῖκα ἀνευλόγως τοῦ ἰδίου χωρισθεῖσαν ἀνδρὸς καταδικάζει επίσης· ἀλλ' ἡ συνήθεια ἡ ἐκκλησια στικὴ ἄλλως τοῦτο προστάττει γίνεσθαι· τὸν μὲν γὰρ

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM. terantem, ab uxore sua retineri mandat, ut mulierem, si alio viro contaminetur, dimitti sinit, et mon amplius a viro suo retineri. Porro si mulier virum suum dimittit, prætextu quod iste in fornicatione cum ipsa vivit, et ille aliam duxerit uxorem, actio et accusatio contra mulieren est, quæ virum suum dimisit, quem retinere etiam fornicantem debuit. Viro enim aliam ineunti feminam venia datur. Similiter et quæ ei dimisso conjuncta fuit, forni catrix non dicetur. At mulier quæ eum reliquit, si alii conjungatur, haud dubie est fornicatrix. At e contra si vir ab uxore sua discessit (nisi in catisa fornicationis) et aliam duxit uxorem, ips» ut adulter judicatur, quoniam eam, quam reliquit, adulierari facit, si ad alienum veniat virum. Et quæ cum ἄνδρα, καὶ πορνεύοντα, καὶ μοιχεύοντα, ὑπὸ τῆς ἰδίας γυναικός κελεύει κατέχεσθαι· τὴν δὲ γυναῖκα, εἰ μιανθῇ ἑτέρῳ ἀνδρὶ, ἀπολύεσθαι ἐπιτρέπει, καὶ μηκάτι παρὰ τοῦ ἰδίου ἀνδρὸς κατέχεσθαι. Λοιπόν, ἐὰν γυνὴ τὸν ἴδιον ἄνδρα ἀφήσει, προφάσει τοῦ ἐν πορ νείᾳ αὐτὸν συζῆν, καὶ ἐκεῖνος ἑτέραν λάβῃ γυναῖκα ἡ αἰτίασις καὶ τὸ ἔγκλημα κατὰ τῆς γυναικός ἐστι τῆς ἀπολυσάσης τὸν ἄνδρα αὐτῆς, όν ώφειλε κατέχειν καὶ μοιχεύοντα. Ο γὰρ ἀνὴρ συγγνωστός ἐστιν, ἐπ' ἄλλην ἐλθὼν γυναῖκα. Ωσαύτως καὶ ἡ συναφθείσα αὐτῷ ἀπολύτῳ ὄντι οὐ λεχθήσεται μοιχαλίς· ἡ δὲ καταλιπούσα αὐτὸν, εἰ συζευχθῇ ἑτέρῳ, μοιχαλίς ἀναμφιβόλω; ἐστίν. Εἰ δὲ τοὐναντίον ὁ ἀνὴρ τῆς ἰδίας ἀποστῇ γυναικός (παρεκτός λόγου πορνείας), καὶ ἄλλην λάβῃ γυναῖκα· καὶ αὐτὸς ὡς μοιχὸς κρίσ νεται, διότι ποιεῖ, ἣν κατέλιπε, μοιχευθῆναι, είπερ eo habitat adultera est, eo quod alienum accepit ἐπ' ἄλλον ἔλθοι ἄνδρα· καὶ ἡ συνοικοῦσα αὐτῷ μοιχαλίς ἐστι, διότι ἀλλότριον προσελάβετο ἄνδρα. Καὶ ταῦτα μὲν τοῦ κανόνος· διότι καὶ ἄδεια τῷ τότε ἦν ἀπὸ νόμων τοῖς συνοικοῦσι καὶ χωρὶς εὐλόγου αἰτίας διὰ τυπικῶν ῥημάτων χωρίζεσθαι ἀπ' ἀλλήλων· σήμερον δὲ οὔτε ἀνὴρ οὔτε γυνὴ διαλύειν τὸ συνοικέσιον δύναται, εἰ μή τις αἰτία εὔλογος υπεστιν. Εφ' ὧν ῥητῶς ἡ Ἰουστινιάνειος νομοθετεί Νεαρά. virum. Et hæc quidem dicit capon; quoniam tunc temporis a legibus licebat matrimonio conjunctis, etiam siue justa causa, peraypica verba ab invicem recedere. Hodie autem nec vir nec mulier matrimonium solvere potest, nisi justa aliqua causa interveniat, de quibus Justiniani novella expresse statuit. ΚΑΝΩΝ Ι'. Οἱ ὀμνύοντες μὴ καταδέχεσθαι την χειρο τονίαν ἐξομνύμενοι, μὴ ἀναγκαζέσθωσαν ἐπιορκεῖν. Εἰ γὰρ καὶ δοκεῖ τις εἶναι κανὼν ὁ συγχωρῶν τοῖς τοιούτοις· ἀλλὰ πείρᾳ ἐγνώκαμεν, ὅτι οὐκ εὐοδοῦνται οι παρορκήσαντες. Σκοπεῖν δὲ δεῖ καὶ τὸ εἶδος τοῦ ὅρκου, καὶ τὰ ῥήματα, καὶ τὴν διάθεσιν ἀφ' ἧς όμω μόκασι, καὶ τὰς κατὰ λεπτὸν ἐν τοῖς βήμασι προσθή κας· ὡς, ἐὰν μηδεμία ή μηδαμόθεν παραμυθία, χρή παντελῶς ἐξν τους τοιούτους. Τὸ μέντοι κατὰ Σευή μου πράγμα, ἤτοι τὸν ὑπὸ τούτου χειροτονη θέντα πρεσβύτερον, τοιαύτην τινά μοι δοκεῖ παραμυθίαν ἔχειν, εἰ καί σοι συνδοκεῖ. Τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον τὴν ὑποκείμενον τῇ Μηστεία ο ᾧ ἐπεκηρύχθη ὁ ἄνθρωπος, κέλευσον Οὐασόδοις ὑποτελεῖν. Οὕτω γὰρ κἀκεῖνος οὐ παρορμήσει μὴ ἀναχωρῶν τοῦ τόπου καὶ ὁ Λογγίνος, ἔχων τὸν Κυριακὸν μεθ᾿ ἑαυτοῦ, οὐκ ἐρημώσει τὴν ἐκκλησίαν, οὐδὲ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν διὰ τῆς ἀργίας καταδικάσει. Καὶ ἡμεῖς δόξομεν μὴ παρὰ κανόνας ποιεῖν τι, συμπεριφερόμενοι τῷ Κυριακῷ, ὁμόσαντι μὲν συμπαραμένειν Μινδανοίς, καταδεξαμένῳ δὲ τὴν μετάθεσιν. Ἡ γὰρ ἐπάνοδος φυλακὴ ἔσται τοῦ ὅρκου. Τὸ δὲ εἶξαι αὐτὸν τῇ οἰκό GANON X. Qui jurant se ordinationem non accepturos, cjurantes, ne cogantur pejerare. Etsi enim videtur aliquis esse canon, qui ejusmodi hominibus concedat; experientia tamen cognovimus eos qui peje· rarunt, felices exitus non habere. Consideranda autem sunt, et species jurisjurandi, et verba, et animus quo juraverunt, et sigillatim quæ verbis addita fuerunt, adeo ut si nulla prorsus sit rei leniendæ ratio, tales omnino dimittendi sint. Quod autem attinet ad Severi negotium, videlicet ad presbyterum ab ipso ordinatum, videtur mihi res tenperamentuin ejusmodi habere, si idem et tibi videatur. Agrum illum Mestiæ subjectum, cui ille vir addictus fuit, jube Vasodis subesse. Sic enim nec pejerabit ille a loco non recedens, nec Longinus, secum habens Cyriacum, in causa erit cur deserta sit ecclesia, neque animam suam per otium damnabit. Neque nos aliquid præter canones efficere videbimur, accommodatione utentes in Cyriacum, qui cum se Mindanis permansurum jurasset, lamen trauslationem suscepit. Reditus enim erit jurisjurandi observatio. Guill. Beveregii Οι ομνύοντες. Huic canoni duplex in codice Auerbachiano σχόλιο apponitur: primum sic se habet, Ὁ μὲν Σεβήρος ἐπίσκοπος ἦν Μασάδων· τὰ δὲ Μίνδανα ἀγρὸς Λογγίνῳ τινὶ διαφέρων, τῇ ἐφορείᾳ δὲ ὑποκείμενος τῆς ἐπισκοπῆς Μισθείας, εἰς ἂν χειροτονηθείς πρεσβύτερος παρὰ τοῦ Σεβήρου ο Κυριακός, καθωρείσθη μὴ ἐξ αὐτοῦ ὑποχωρῆσαι. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐξῆν εἰς ἀλλοτρίαν ἐνορίαν ἱερᾶσθαι τῷ ὑπὸ Σεβήτου κεχειροτονημένῳ, μετετέθη ἐκεῖθεν. Καὶ ὁ μὲν Λογγίνος ἀγαπῶν τὸν Κυριακὸν, βλασφήμει τοὺς τῆς Ἐκκλησίας διὰ τὴν ἐκείνου μετάθεσιν· ὁ δὲ Κυριακός, ἐδόκει ἐπιορκεῖν ἀπὸ τῶν Μινδάνων μετατεθείς. Severus quidem episcopus erat Masadarum: Mindana aulem ager erai ad Longinum quemdam pertinens sed episcopatus Misthue inspeEconomiæ autem ac notæ. ctioni subjectus, in quem presbyter nomine Cyriacus a Severo ordinatus, juratus est se ex eo non secessurum; quoniam autem ei, qui a Severo ordinatus fuerat, in alieno territorio sacerdotalia munera obire non licebat, is illine translatus est: et Longinus Cyriacum diligens viros Ecclesiæ conviciatus esi, propter ejus translationem: Cyriacus autem pejerare videbatur, a Mindanis se transferens. Alterum autem sic, ἕτερον σχόλιον. Τὸ περὶ τὰ κακὰ ἐνεργεῖν ἀπὸ τοῦ τῶν καλῶν ἀργεῖν ἐστιν. Αρα οὖν καὶ ἡ κατά τῆς Ἐκκλησίας βλασφημία και ο μῶμος λέγοιτο ἂν εἰκότως ἀργία καὶ ἀργολογία. Aliud Scholium. Malorum perpetratio a bonorum neglectu oritur. Ergo convicium etiam et opprobrium contra Ecclesiam, negiectus et vamloquentia jure dicutur.

dispensationi si cesserit, id ci perjurii loco non imputabitur, quippe quia jurijurando adjectum non est ne paululum quidem Mindanis recessurum, sed deinceps permansurum. Nos autem Severo oblivionem causanti sic ignoscemus, at eum moneamus, occultorum cognitorem suam ipsius Ecclesiam non passurum ab ejusmodi homine labefactari: qui præter canones ab initio fecit, ac jurejuran:!o contra Evangelia astringit, et perjurium transferendo edocet, ac postremo, dum oblivionem simulat, mentitur. Sed quoniam cordium judices non sumus, sed ex iis quae audimus, judicamus, deɔnus Domino vindictam, eumque citra examen suspiciamus, humano vitio, oblivioni scilicet, ignoscentes. 66 BALS. Quidam ut ordinarentur evocati jurarunt se ordinationem non admissuros. Dicit ergo sanctus non oportere eos cogi pejerare. Etsi enim, inquit, videatur iis, qui ex se ipsis jurarunt, vel qui aliquod sibl vinculum injecerunt, vel carnem non comedendi, vel vinum non bibendi, vel nec illud faciendi, licere rursus vinculum solvere, et a jurejurando deficere; sed experientia didicimus, quod, qui pejerarunt, non recta sunt in via sed a Deo sinuntur propter perjurium tentari. Oportet autem, inquit, in his juramenti formam quarere, an in Deum jurans dixerit, an in aliquid aliud, et verba ejus qui juravit, et affectionem quam juravit, et etiam subtilia in verbis additamenta. Est enim consentaneuin ex sacramenti qualitate, et ex verbis, νομίᾳ εἰς ἐπιορκίαν αὐτῷ οὐ λογισθήσεται, διὰ τὸ μὲ προσκεῖσθαι τῷ ὅρκῳ, μηδὲ πρὸς βραχὺ ἀναχωρή Στην Μινδάνων, ἀλλὰ παραμενεῖν εἰς τὸ ἐφεξῆς. Σευήρῳ δὲ, προφασιζομένῳ τὴν λήθην, ἡμεῖς συγχω ρήσομεν, εἰπόντες, ὅτι τῶν κρυπτῶν γνώστης οὐ πε ριόψεται τὴν ἑαυτοῦ Ἐκκλησίαν ὑπὸ τοιούτου λυμαι νομένην· ποιοῦντος μὲν ἀκανονίστως τὸ ἐξ ἀρχῆς, ὅρκῳ δὲ καταδεσμοῦντος παρὰ τὰ Εὐαγγέλια· παρορκεῖν δὲ διδάσκοντος δι' ὧν μετετέθη, ψευδομένου δὲ νῦν δι᾽ ὧν τὴν λήθην σχηματίζεται. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐσμὲν καρδιῶν κριταί, ἀλλ' ἐξ ὧν ἀκούομεν κρί νομεν· δῶμεν τῷ Κυρίῳ τὴν ἐκδίκησιν, αὐτοὶ δὲ ἀδιακρίτως αὐτὸν δεξώμεθα, συγγνώμην δόντες ἀν θρωπίνῳ πάθει, τῇ λήθη. ΒΑΛΣ. Τινὲς εἰς τὸ χειροτονηθῆναι μετακαλούμε ναι, ἐξωμνύοντο μὴ καταδέξασθαι τὴν χειροτονίαν. Τοὺς οὖν τοιούτους λέγει ὁ ἅγιος μὴ δεῖν ἀναγκάζεσθαι ἐπιορκεῖν. Κἂν γὰρ δοκῇ, φησὶν, ἐξεῖναι τοῖς ἀφ' ἑαυτῶν ὁμόσασιν ἢ δεσμόν τινα ἑαυτοῖς ἐπιδαλοῦσιν, ὡς μὴ φαγεῖν κρέας, ἢ πιεῖν οἶνον, ἢ μὴ τάδε ποιῆσαι, λύειν πάλιν ἀφ' ἑαυτῶν τὸν δεσμόν, καὶ τοῦ ὄρχου ἀφίστασθαι· ἀλλ᾽ ἐκ πείρας εμάθομεν ὅτι παρορχήσαντες οὐκ εὐοδοῦνται, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ Θεοῦ παραχωρούνται πειρασθῆναι διὰ τὴν ἐπιορο κίαν. Δεῖ δὲ, φησὶν, ἐπὶ τῶν τοιούτων καὶ τὸ εἶδος, τοῦ ὅρκου σκοπεῖν, εἴτ' οὖν εἰ Θεὸν ὠνόμασεν ὁ ομνύων, ἢ ἄλλο τι, καὶ τὰ ῥήματα τοῦ ὁμόσαντος καὶ τὴν διάθεσιν ἀφ᾽ ἦ; ὤμοσε, καὶ τὰς κατὰ λεπτὸν ἐν τοῖς βήμασι προσθήκας. Ο εἰκὸς γάρ ἐστιν ἐκ et ex affectione (an scilicet pusillo et non demo τῆς τοῦ ὅρκου ποιότητος, καὶ ἐκ τῶν ῥημάτων καὶ animo juravit}, considerantes comprehendere, non prohiberi oportere eum, qui juravit, a jurejurando desistere. Sin istis consideratis, non est invenire rationem aliquam quare a jurejurando desisteret, oportet tales dimittere, ne pejerent. Negotium autem Severi, seu causa et argumentum erat ejusmodi: Longinus quidam habebat agrum Mindana dictum qui quidem erat Mesthiæ episcopatui subjectus Severus autem, cum esset Masadarum episcopus, quemdam Cyriacum ordinavit presbyterum templi, quod erat in agro, jurejurando prius adactum, quod in templo pernaneret, vel potius episcopatui esset subjectus: sed episcopus regionis, cui erat ager subjectus, prohibebat Cyriacum ab alio ordinatum sacra celebrare in ecclesia quæ ad ipsum pertinebat, et ideo Cyriacus ea relicta alio translatus est. Porro Longinus quoque id ægre ferens minatus est se ecclesiam desertam relicturum. De ea ergo re interrogalus magnus Basilius, respondit, agrum cui renuntiatus est Cyriacus, id est, cujus presbyter nominatus est, oportere esse Masadarum episcopatui subjectum, etsi esset alius regionis, et Cyriacum illic reverti. Sic enim, inquit, nec ille faciet præter sacramentum, nec Longinus ecclesiam deseret, hoc est desertam relinquet vel etiam destruet, nec suam animam propter otium condemnabit, sen ei subjiciet, ut qui precibus et diviais by'nis non vacet, sed ab cis cesset. Nos τῆς διαθέσεως (εἰ τυχὸν ἐκ μικροψυχίας, καὶ οὐκ ἐξ ἀμεταθέτου γνώμης ὤμοσε), καταλαβεῖν τοὺς σκοποῦντας, μή κωλύεσθαι τὸν ὁμόσαντα ἀποστῆναι τοῦ ἔρχου. Εἰ δὲ τούτων σκοπουμένων οὐκ ἔστιν εὑρεῖν παραμυθίαν τινὰ εἰ; τὸ ἀποστῆναι τοῦ ὅρκου, χρὴ τοὺς τοιούτους ἐᾷν, ἵνα μὴ ἐπιορκῶτι. Τὸ δὲ κατὰ τὸν Σεβῆρον πράγμα, ήτοι ή πράξις καὶ ἡ ὑπόθεσις, τοιοῦτον ἦν. Λογγινός τις εἶχεν ἀγρὸν Μίνδανα καλούμενον τῇ ἐπισκοπῇ τῆς Μισθείας ὑποκείμενον· Σεβῆρος δὲ Μασάδων ἐπίσκοπος ὢν εχειροτόνησε Κυριακόν τινα εἰς τὸν ἐν τῷ ἀγρῷ ναὸν πρεσβύτερον, ὁμόσαντα παραμένειν τῷ ναῷ, ἢ μᾶλλον τῇ ἐπισκοπῇ ὑποτελεῖν. Αλλ' ὁ τῆς ἐνα ρίας ἐπίσκοπος, ᾗ ὑπέκειτο ὁ ἀγρὸς, εκώλυσε τὸν Κυριακὸν ἱερουργεῖν ἐν ἐκκλησίᾳ διαφερούσῃ αὐτῷ, παρ' ἑτέρου χειροτονηθέντα. Διὸ καὶ καταλιπών αὐτὴν ὁ Κυριακές, μετετέθη ἀλλαχοῦ. Καὶ ὁ Λογγίο νος διὰ τοῦτο λυπούμενος ηπείλει ἐρημῶσαι τὴν ἐκκλησίαν. Ερωτηθεὶς γοῦν ὁ μέγας Βασίλειος περὶ τούτου, ἀπεκρίνατο, τὸν ἀγρὸν, ᾧ ἐπεκηρύχθη ὁ Κυριακός, ήγουν εἰς ἐν ὠνομάσθη πρεσβύτερος, ὑποτεθῆναι τῇ ἐπισκοπῇ τῶν Μασάδων, εἰ καὶ ἑτέ ρας ἦν ἐνορίας, καὶ τὸν Κυριακὸν αὐθις ἐπαναστρέ ψαι ἐκεῖ. Οὕτω γὰρ, φησίν, οὔτε ἐκεῖνος παρὰ τὸν ὅρκον ποιήσει, οὔτε ἐ Λογγίνος τὴν ἐκκλησίαν ἐρησ μώσει, ἀντὶ τοῦ ἔρημον καταλείψει, ἢ καὶ καθελεί, οὐδὲ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ταῖς ἀργίαις καταδικάσει, ήγουν ὑποβαλεῖ, τῷ μὴ σχολάζειν εὐχαῖς καὶ τοῖς

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. pensantes, et permittentes ut redeat ad ecclesiam, in qua se perseverare juravit, non videbimur facere præter canones, nec ille jusjurandum transgredi videbitur: revertens enim videtur servare jusjurandum, quia jurijurando adjectum non est, se non ad breve tempus excessurum ex agro Mindanorum. 67 Vide ergo quomodo es verborum examinatione et consideratione sanctus sententiam venatur, ut is qui juravit, non videatur pejerare. Hæc ergo de Cyriaco. Severus autem accusatus, quod in agrum, qui erat alii regioni subjectus, ordinassel, dicebat se hoc oblivione fecisse, nescientem agrum alii esse subjectum. Quoniam ergo, inquit, ad sui defensionem ignoranti:m allegal, oportet ei ignosci, eumque Dei judicio relinquere: cum enim cordium cognitores non suiniis, sed ut audimus, judicamus, denus Deo vindictam, condonantes propter oblivionem, quæ est humanum vitium. Et canon quidem in his consistit. Tu autem lege cap. 18, cap. 13 tit. 13 præsentis operis, et quæ in ejus interpretatione scripta sunt de tractatione juramentorum. Τα autem habe in memoria id quoque, quod a sancto scriptum est de facto quod incidit in ordinatione Cyriaci, et de perjurio quod ab eo commissum est: et nota quod propterea, ut est verisimile, ignoscitur regionis antistitibus, qui in quibusdam patriarchalibus ecclesiis sacra celebrant. Nisi enim ignorantiæ prætextus Severo auxilium tulisset, depositus esset, quod ultra suan diœcesim ordinationem fecisset. De sacerdotibus autem falso testificatis, lege imperatoris domini Leonis Sapientis novellam 76, quæ continet, quodl si sacerdos falsum testimonium juratus dixerit, deponitur. Quod si jusjurandum non accesserit, in monasterium ad triennium separetur, et sic pristino ordini restituatur. θείοις ὕμνοις, ἀλλὰ ἀργεῖν. Ἐκ τούτων καὶ ἡμεῖς, quoque, inquit, quæ ad Cyriacum pertinent, disφησίν, οἰκονομοῦντες τὰ κατὰ τὸν Κυριακήν, καὶ ἐπιστρέψαι αὐτὸν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ᾗ ὤμοσεν ἐγε καρτερεῖν, ἐπιτρέποντες, οὐ δόξομεν παρὰ κανόνας ποιεῖν, οὐδὲ ἐκεῖνος παραβαίνειν τὸν ὅρκον κριθείη. Επανερχόμενος γὰρ δοκεῖ φυλάσσειν τὸν ὅρκον, ὅτι οὐδὲ πρόσκειται τῷ ὅρκῳ, οὐδὲ πρὸς βραχὺ ἀναχωρήσειν τοῦ ἀγροῦ τῶν Μινδάνων. Ορα οὖν τῶς ἐκ τῆς τῶν ῥημάτων ἐξετάσεως καὶ κατασκοπήσεως ἐθήρευσεν ὁ ἅγιος νοῦν, ὥστε μὴ δοκεῖν ἐπιορκεῖν τὸν ὁμήσαντα. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ Κυριακού. 'Ο δὲ Σεβήρος, αιτιώμενος, ὅτι εἰς ἀγρὸν ἀλλοτρία ὑποτελοῦντα ἐνορίᾳ ἐχειροτόνησεν, ἔλεγε κατὰ λήθην τοῦτο τοιῆσαι, ἀγνοήσας ἑτέρῳ τὸν ἀγρὸν ὑποκεί σθαι. Ἐπεὶ οὖν, φησί, τὴν λήθην προβάλλεται, δεῖ αὐτὸν συγχωρηθῆναι καὶ εἰς τὴν κρίσιν ἀναρτῆσαι αὐτὸν τοῦ Θεοῦ. Ὅτι γὰρ οὐκ ἐσμὲν καρδιογνώσται, ἀλλ' ὡς ἀκούομεν, κρίνομεν, δῶμεν τὴν ἐκδίκησιν τῷ Θεῷ, συγγνωμονήσαντες διὰ τὴν λήθην, ἥτις ἐστὶ πάθος ἀνθρώπινον. Καὶ τὰ μὲν τοῦ κανόνος ἐν τούτοις. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὸ ιη κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ εἰς τὴν ἑρμη νείαν αὐτοῦ γραφέντα χάριν αναψηλαφήσεως ἔρχων. Ἔχε δὲ ἐπὶ μνήμης καὶ τὸ παρὰ τοῦ ἁγίου ορισθέν χάριν τοῦ παρεμπεσόντος φάκτου ἐπὶ τῇ χειροτονίᾳ τοῦ Κυριακοῦ, καὶ τῇ γενομένῃ παρὰ τούτου δῆθεν ἐπιορκία. Καὶ σημείωσαι ὅτι διὰ τούτου συγγινώσχονται, ὡς ἔοικεν, οἱ κατά τινας πατριαρχικὰς ἐκε κλησίας ἱερουργοῦντες ἐγχώριοι ἀρχιερεῖς. Εἰ γὰρ μὴ τὸ τῆς ἀγνοίας πρόβλημα ἐβοήθησε τῷ Σεβήρῳ, καθηρέθη ἂν, διὰ τὸ παρ' ἐνορίαν ποιῆσαι χειροτονίαν. Περὶ δὲ ἱερέων ψευδώς μαρτυρησάντων ἀνάγ νωθι τὴν ος Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, διαλαμβάνουσαν ὡς, εἰ μὲν ἔνορχον ψευδομαρτυρίαν ποιήσει ὁ ἱερεὺς, καθαιρεῖται. Ορκου δὲ μὴ παραζευγνυμένου, ἀφορίζεται ἐπὶ τριετή χρόνον εἰς μοναστήριον, καὶ οὕτως εἰς τὴν ἰδίαν τάξιν ἀποκαθίσταται. ZONAR. Quidam vocati ut ordinarentur, jurarunt se ordinationem non admissuros. Ejusmodi ergo homines, ait canon, non esse ad perjurinm adigen - dos. Etiamsi videatur, inquit, licere iis, qui sua sponte jurarunt, aut aliquod vinculum sibi injecerunt; velut abstinere a carnibus, aut a vino, aut ΖΩΝΔΡ. Τινὲς εἰς τὸ χειροτονηθῆναι καλούμενοι ἐξώμνυντο μὴ καταδέξασθαι τὴν χειροτονίαν. Τους οὖν τοιούτους λέγει ὁ κανὼν μὴ δεῖν ἀναγκάζεσθαι ἐπιορκεῖν. Κἂν δοκῇ, φησὶν, ἐξεῖναι τοῖς ἀφ' ἑαυτῶν ὁμόσασιν, ἢ δεσμόν τινα ἑαυτοῖς ἐπιβαλοῦσιν, οἷον μὴ φαγεῖν κρέας, ἢ μὴ πιεῖν οἶνον, ἢ μὴ τόδε ἢ τόδε ποιῆσαι, λύειν πάλιν ἀφ' ἑαυτῶν τὸν δεσμὸν, καὶ b hoc vel illud omittere; vinculum illud rursum proτοῦ ὅρκου ἀφίστασθαι· ἀλλ' ἐκ πείρας ἐμάθομεν ὅτι οἱ παρορχήσαντες, ήγουν οἱ παρὰ τοὺς ὅρκος ποιήσαντες, οὐκ εὐδοκοῦνται, ἀντὶ τοῦ, οὐ θελητοὶ τῷ Θεῷ εἰσιν, ἢ οὐκ εὐδόκιμοι αὐτῷ, οὐ δ' εὐάρεστοι κρίνονται. Δεῖ δὲ, φησὶν, ἐπὶ τῶν τοιούτων καὶ τὸ εἶδος τοῦ ὅρκου σκοπεῖν· εἴτουν, εἰ Θεὸν ὠνόμασεν ὀμνύων, ἢ ἄλλο τι, καὶ τὰ ῥήματα τοῦ ὁμόσαντος, καὶ τὴν διάθεσιν ἀφ᾿ ἧς ὤμοσε, καὶ τὰς κατὰ λεπτὸν ἐν τοῖς βήμασι προσθήκας. Εἰκὸς γάρ ἐστιν ἐκ τῆς τοῦ ὅρκου ποιότητος, καὶ ἐκ τῶν ῥημάτων καὶ ἐκ τῆς διαθέσεως· εἰ τυχόν ἐκ μικροψυχίας, καὶ οὐκ ἐξ ἀμέτρου γνώμη; ὤμοσε, καταλαβείν τους σκοποῦντας, μὴ κωλύεσθαι τὸν ὁμόσαντα ἀποστῆναι τοῦ ὅρκου. Εἰ δὲ, τούτων σκοπουμένων, οὐκ ἔστιν pria auctoritate dissolvere, et a jurejurando dencere: verumtamen experientia didicimus, eos qui perjurarunt, hoc est, qui contra id quod juraverunt, quippiam fecerunt, non placere, lioc est, minime acceptos esse Deo, vel haudquaquam probos, amicosque ab ipso judicari. Oportet vero, inquit, in hisce hominibus genus quoque jurisjurandi considerare, Deumne appellaverit jurans, an aliud quidpiam, tum jurantis verba, animique affectum quo juravit, ac minutas quasque additiones in verbis. Probabile enim est, ex jurisjurandi forma, ex verbis pariter, et ex animi affectione, si forte ex pusilla. nimitate, non autem ex constanti proposito juravil, deprehendi posse ab iis, qui attentius cogitaverint,

non impediri jurantem, quo minus a jurejurando εὑρεῖν παραμυθίαν τινὰ εἰς τὸ ἀποστῆνα: τοῦ ὅρων, «!eficiat. Verumtamen, si hisce animadversis, nullam licet invenire excusationem, per quam jureju rando solvuntur, ejusmodi oportet dimittere, ne sese perjurio adstringent. Quod autem de Severo narratur negotium, sive actio, vel argumentum, ejusmodi est. Longinus quidam habebat agrum, cui Mindana nomen erat, Misthiæ episcopatui subjeclum. Severus autem, cum Masadarum esset episcopus, Cyriacum quemdam templi, quod in agro positum erat, presbyterum constitult, qui etiam juravit, se in templo permansurum, vel potius illius episcopatui fore subjectum: verum illius regionis episcopus, cui ager subjectus erat, Cyriacum a sacris muneribus obeundis in ecclesia, quæ sui juris essel, arcebat, quippe qui ab alio sacris ordinibus foret insignitus. Ex quo illa relicta Cyriacus alio concessit.: tum Longinns quoque ea de causa mœrens, desertam se ecclesiam redditurum minabatur. Rogatus itaque magnus Basilius, ad hoc respondit, agrum cui renuntiatus est Cyriacus, hoc est, cujus presbyter nominatus est, Masadarum episcopatul subjici, etiamsi alterius regionis esset, ac rursus illuc redire Cyriacum. Ita namque, ait, neque ille violabit jusjurandum, neque Longinus ecclesiam desolabit, hoc est, desertam relinquet, aut etiam abolebit: neque suammet 68 animam inertiis damnabil, lioc est, subjiciet, quod non precationi bus ac diviuis laudibus vacet, sed ab iis plane cesset. Ac nos, inquit, hac de Cyriaco decernentes. Ο ac redire ipsum ad ecclesiam, in qua se permansurum juravit, permittentes, non videbimur adversus canones agere, neque ille violare jusjurandunı Judicabitur. Illud namque observare videbitur revertens, quoniam neque juramento adjectum est, ne brevi quidem temporis spatio a Mindanorum agro secessurum. Vide igitur quomodo ex ipsa verborum inspectione et animadversione sententiam sanctus vir indagavit, ex qua, qui se jurejurando obstrinxerat, a perjurio liber esse videretur. Hæc igitur de Cyriaco. Severus porro accusatus, quod agro qui alienæ provinciæ subjectus erat, quempiam præfecisset, causabatur se id propter oblivionem fecisse, quod agrum in alterius ditione positum χρή τους τοιούτους ἐᾷν, ἵνα μὴ ἐπιορκῶσι. Τὸ δὲ κατὰ τὸν Σευήρον πράγμα, ήτοι ἡ πρᾶξις καὶ ἡ ὑπόθεσις, τοιοῦτόν τι ἦν. Λογγίνος τις εἶχεν ἀγρὸν καλούμενον Μίνδανα, τῇ ἐπισκοπῇ τῆς Μισθείας ὑποκείμενον. Σευήρος δὲ Μασάδων ἐπίσκοπος ὢν ἐχειροτόνησε Κυριακόν τινα εἰς τὸν ἐν τῷ ἀγρῷ ναὸν πρεσβύτερον, ὁμόσαντα παραμένειν τῷ ναῷ, ἢ μᾶλλον τῇ ἐπισκοπῇ αὐτοῦ ὁποτελεῖν. Αλλ' ὁ τῆς ενορίας ἐπίσκοπος ᾖ ὑπέκειτο ὁ ἀγρὸς, εκώλυε τὴν Κυριακὸν ἱερουργεῖν ἐν ἐκκλησίᾳ διαφερούσῃ αὐτῷ, παρ' ἑτέρου χειροτονηθέντα. Διὸ καὶ καταλιπών αυτ τὴν ὁ Κυριακός, μετετέθη ἀλλαχοῦ· καὶ ὁ Λογγίνος διὰ τοῦτο λυπούμενος ηπείλει ερημῶσαι τὴν ἐκκλη σίαν. Ερωτηθείς οὖν ὁ μέγας Βασίλειος περὶ τούτου ἀπεκρίνατο τὸν ἀγρὸν ᾧ ἐπεκηρύχθη ὁ Κυριακός, ήγουν εἰς ἐν ὠνομάσθη πρεσβύτερος, υποτεθῆναι τῇ ἐπισκοπῇ τῶν Μασάδων, εἰ καὶ ἑτέρας ἦν ἐνορίας, καὶ τὸν Κυριακὸν αὖθις ἐπαναστρέψαι ἐκεῖ. Οὕτω γάρ, φησίν, οὔτε ἐκεῖνος παρὰ τὸν ὅρκον ποιήσει, οὔτε ὁ Λογγίνος τὴν ἐκκλησίαν ἐρημώσει, ἀντὶ τοῦ, ἔρημον καταλείψει ἢ καὶ καθελεῖ· οὐδὲ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ταῖς ἀργίαις καταδικάσει, ήγουν ὑποβαλεί, τῷ μὴ σχολάζειν εὐχαῖς καὶ τοῖς θείοις ὕμνοις, ἀλλὰ ἀργεῖν ἐκ τούτων. Καὶ ἡμεῖς, φησὶν, οἶκον μοῦντες τὰ κατὰ τὸν Κυριακὴν, καὶ ὑποστρέψαι αὐτὸν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, ᾗ ὤμοσεν ἐγκαρτερεῖν, ἐπιτρέποντες, οὐ δόξομεν παρὰ κανόνας ποιεῖν, οὐδὲ ἐκεῖνος παραβαίνειν τὸν ὅρκον κριθείη. Επανερχό μενος γάρ, δοκεῖ φυλάσσειν τὸν ὅρκον, ὅτι οὐδὲ πρόσκειται τῷ ὅρκῳ, οὐδὲ πρὸς βραχὺ ἀναχωρήσειν τοῦ ἀγροῦ τῶν Μινδάνων. Ορα οὖν πῶς ἐκ τῆς τῶν βημάτων εξετάσεως καὶ κατασκοπήσεως ἐθήρευσεν ὁ ἅγιος νοῦν, ὥστε μὴ δοκεῖν ἐπιορκεῖν τὸν ὁμόσαντα. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ Κυριακοῦ· ὁ δὲ Σενῆρος, αἰτιώμενος ὅτι εἰς ἀγρὸν ἀλλοτρίᾳ ὑποτελούν τα ἐνορίᾳ ἐχειροτόνησεν, έλεγε κατὰ λήθην τοῦτο ποιῆσαι, ἀγνοήσας ἑτέρῳ τὸν ἀγρὸν ὑποκεῖσθαι. Ἐπεὶ οὖν, φησί, τὴν λήθην προβάλλεται, δεῖ αὐτῷ συγχωρηθῆναι, καὶ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Θεοῦ ἀναρτῆσαι αὐτόν ὅτι γὰρ οὐκ ἐσμὲν καρδιογνώσται, ἀλλ' ὡς ἀκούομεν κρίνομεν, δῶμεν τὴν ἐκδίκησιν τῷ Θεῷ, συγ γνωμονήσαντες διὰ τὴν λήθην, ἥτις ἐστὶ πάθος ἀνθρώπινον. ignoraret. Quoniam ergo, inquit, oblivionem præterit, oportet ipsi ignoscere ipsumque ad divinum judicium transmittere: quandoquidem cum non simus cordium scrutatores, sed judicemus ex eis quæ andinus, adjudicemus ultionem Deo, ignoscentes propter oblivionem, quæ humanum est vitium. ARIST. Non coges eum, qui se non ordinatuın fore juraverit. Eum, qui electus est episcopus, et propter incidentein aliquam causam jorat se ordinationem non suscepturuin, ordinari non coges. Oportet aulem considerare et juramenti speciem, et verba, et affectionein a qua juravit, et quæ subtiliter in verbis facta sunt additamenta. Et si quæ sit alicunde juramenti excusatio, perjurium appareus ei condonare, eumque ordinare permittit. Si autem nulluın sit omnino refugium, sed omnimodo pejerans inveniatur, si ordinari permitteretur, talem omnino praetermittere oportet. ΑΡΙΣΤ. Οὐκ ἀναγκάσεις τὸν μὴ ἂν χειροτονηθηκαι ομόσαντα. Τὸν ψηφισθέντα ἐπίσκοπον, καὶ διά τινα παρεμ πεσοῦσαν δυσχερείαν ἐπομοσάμενον τὴν χειροτονίαν μὴ καταδέξασθαι, χειροτονηθήναι οὐκ ἀναγκάσεις. Χρὴ δὲ σκοπεῖσθαι καὶ τὸ εἶδος τοῦ ὅρκου, καὶ τὰ ῥήματα, καὶ τὴν διάθεσιν ἀφ᾿ ἧς ὤμοσε, καὶ τὰς κατὰ λεπτὸν ἐν βήμασι προσθήκας. Καὶ ἐὰν ᾗ τί; ποθεν παραμυθία τοῦ ὅρκου, συγχωρεῖν αὐτῷ τὴν δο κοῦσαν ἐπιορκίαν, καὶ χειροτονεῖσθαι ἐπιτρέπει· ἐὰν δὲ μηδεμία ᾗ μηδαμόθεν καταφυγὴ, ἀλλὰ παν ταχόθεν ἐπιορκῶν εὑρίσκεται, εἰ χειροτονηθῆναι συγχωρηθῇ, δεῖ παντελῶς παρεᾶν τὸν τοιοῦτον.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. Ο δὲ τὸν ἀκούσιον ποιήσας φόνον ἀρκούντως ἐξεπλήρωσε τὴν δίκην ἐν τοῖς ἔνδεκα ἔτεσι. Δῆλον γὰρ ὅτι ἐπὶ τῶν πληγέντων τὰ Μωσέως παρατηρήσομεν. Καὶ τὸν κατακλιθέντα μὲν ἐπὶ τῶν πληγῶν ἄς ἔλαβε, βαδίσαντα δὲ πάλιν ἐπὶ ῥάβδῳ αὐτοῦ, οὐ λογισόμεθα πεφονεύσθαι· εἰ δὲ καὶ οὐκ ἐξανέστη μετὰ τὰς πληγάς, ἀλλ᾽ οὖν τῷ μὴ προελέσθαι αὐτὸν ἀνελεῖν, ὁ τυπτήσας φονευτής μὲν, ἀλλ' ἀκούσιος διὰ τὴν πρόθεσιν. ΒΑΔΣ. Ο ναι κανὼν τοῦ ἁγίου τούτου Πατρός ἐπὶ δέκα χωρίζει τοὺς ἀκούσιον φόνον ποιήσαντας ρτῆς τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλήψεως. Ο δὲ παρὼν κανών φησι, τὸν μὴ μόνον ἐπὶ δέκα έτεσι, ἀλλὰ ἔνδεκα, μὴ μετασχόντα τῶν ἁγιασμάτων ἀκούσιον φονευτὴν ἐκ περιουσίας δέχεσθαι. Εἶτα προστίθησι μὴ ἀπεντεῦθεν ὡς φονέα κατακρίνεσθαι τὸν πλήξαντά τινα, κἂν καιρίαν ἐπήνεγκε πληγήν, μὴ ἐπὶ σκοπῷ μέντοι φόνου. Αλλά χρή, φησί, κατὰ τὸν Μωσαϊκὸν νόμον, προσέχειν ἐπὶ τῷ πλη γέντι· καὶ εἰ μὲν μετὰ τὸ κατακλιθῆναι ἐκ τῆς πληγῆς πρὸς ὑγείαν οὐ προέκοψεν, ἀλλὰ ἐτελεύτη σεν, ἐξ ἀνάγκης ὑποκεῖσθαι τὸν πλήξαντα τῷ τοῦ ἀκουσίου φόνου ἐγκλήματι· εἰ δὲ ἀνέστη ἐκ τῆς πληγῆς, καὶ περιεπάτησεν ἐπὶ τῇ ῥάβδῳ αὐτοῦ, ήγουν μὴ τελείως ἀπηλλάγη τῆς ἀσθενείας, εἶτα ἀπέθανε, μὴ λογίζεσθαι τὸν πλήξαντα φονέα. Ωστε σημείωσαι καὶ ἀπὸ τούτου, καθὼς εἴπομεν καὶ ἐν τῷ η κανόνι, τὸν ἀκούσιον φόνον ἐκ τοῦ ἀπο- G τελέσματος ἀναφαίνεσθαι. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ τὴν πληγὴν περιεργαζόμεθα, εἴτε μικρά γέγονεν, είτε μεγάλη, ἀλλὰ τὸν ἐκ τῆς πληγῆς θάνατον· ὥσπερ ὁ ἐκούσιος φόνο; ἐκ μόνης τῆς προθέσεως κατακρίνεται, κἂν μὴ προβῇ ἀποτέλεσμα, ήτοι θάνατος. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι ἐπὶ τοῦ ἀκουσίου φόνου κακώς τινες πολυπραγμονοῦσι κατὰ ποίαν ἡμέραν ἡ πληγὴ ἐπηνέχθη, καὶ μετὰ πόσας ἡμέρας ἐπηκολούθησε τῷ πληγέντι ὁ θάνατος. Κἂν γὰρ πολὺς παρῆλθε μετά πληγήν καιρός, ὅμως δὲ ἐκ τῆς αἰτίας ἔθανεν ὁ τὴν πληγὴν ὑποστάς, οὐδὲν ἧττον γενέσθαι λέγομεν τὸν ἀκούσιον φόνον. Ανάγνωθι καὶ τὸν η' κανόνα τοῦ ἁγίου τούτου Πατρὸς, καὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ ΖΩΝΑΡ. Ακούσιόν τις εποίησε φόνον, καὶ ἕνα δεκα διεβίβασε χρόνους ἀφωρισμένος. Ηρωτήθη οὖν ὁ ἅγιος εἰ χρὴ λυθῆναι αὐτὸν τοῦ δεσμοῦ· καὶ ἀπεκρίνατο ὅτι ἐν τοῖς ἕνδεκα έτεσιν αρκούντως ἐξεπλήρωσε τὴν δίκην, ήγουν τὴν τιμωρίαν. Τὰ δὲ ἔνδεκα έτη εἶπεν, οὐχ ὡς τοσούτῳ χρόνῳ τοῦ ἀκουσίως φονεύσαντος ἐπιτιμωμένου δεκαετία γὰρ 6 τοιοῦτος ἐπιτιμᾶται κατὰ τὸν να κανόνα τοῦ μεγάλου τούτου Πατρός· ἀλλ' ὡς οὕτω τοῦ φάκτου ἔχοντος. Εἶτά φησιν ὅτι ἐν τοῖς πληγεῖσι καὶ ἀπο θανούσι παρατηρήσομεν, ήτοι παραφυλάξομεν, τὸν νόμον τὸν Μωσαϊκόν, ὅστις ὥρισε τὸν πληγέντα παρά τινος καὶ κατακλιθέντα διὰ τὰς πληγάς, ἐὰν μετὰ ταῦτα ἐξαναστῇ, καὶ περιπατήτῃ ἐπὶ τῇ ῥάβδῳ CANON XI. Qui autem involuntariam cædem fecit, in undecim annis abunde judicio satisfecit. Clarun est enim, quod in iis qui percussi sunt, quæ voluit Moyses, observabimus, ut eum quidem, qui propter plagas, quas accepit, decubuit, rursus autem virga sua innixus ambulavit, occisum esse non reputa - bimus: sin autern post ictus non surrexit, cum eum tamen nollet interficere qui verberavit, est quidem homicida, sed involuntarius propter propositum. BALS. Quinquagesimus septimus canon hujus sancti Patris eos, qui involuntariam cædem fecere, decem annis a divinorum saeramentorum participatione separat. Præsens autem canon dicit, eum, qui non solum decennio, sed etiam undecim annis, sacramentis non communicavit, involuntarium occisorem satis superque fecisse. Deinde adjicit, eum non ideo ut homicidam condemnari, qui aliquem percussit, etiamsi lethalem plagam indixerit, non tamen cum occidendi proposito: sed oportet, inquit, secundum legem Mosaican, ejus, qui percussus est, rationem habere, et, si postquam ab ictu decubuit, non convaluit, sed mortuus est, is qui percus= sit involuntaria cadis crimine, necessario, tenebitur: sin autem ab ictu surrexit, et virga sua innixus ambulavit, hoc est, non perfecte a morbo est liberatus, deinde mortuus est; eum qui percussit, non reputari ut homicidam. Quare nota etiam ex hoc quemadmodum diximus et in can. 8 involuntariam cædem ex effectu ostendi. Propterea enim nec de ietu laboramus, an sit parvus, an magnus, sed de morte quæ ex ictu processit, ut cædes voluntaria a proposito solo judicatur, etiamsi effectus sive mors minime sequatur. Nota autem ex præsenti canone quod in cæde involuntaria nounulli 69 male sunt nimium curiosi, quærentes quo die vulneratus est, et post quot dies eum, qui percussus est, mors consecuta est: etsi enim longum tempus post ietum præterierit, ex hac tainen causa mortuus est qui ictumn sustinuit, nibilo secius factam esse dicimus cædem involuntariam. Lege et canonem 8 bujus sancti Patris, et ejus interpretationem. ZONAR. Involuntariam quis cædem patravit, ac undecim annos transegit segregatus. Rogatus fuit ergo sanctus vir, an illum eo vinculo solvi oporteat: responditque undecim annorum spatio salis suppli cii luisse, satis pœnarum. Undecim porro annos dixit, non quod tanto tempore, qui involuntarie occidit, puniatur: decennium namque hisce hominibus, quinquagesimo septimo canone bujus magni Patris, multæ nomine constitutum est: sed quod ita sese res in hoc homine haberet. Deinde asserit, in iis qui percussi ac mortui sunt, retinendain, hoc est servandam esse Mosaicam legem, quæ decrevit hominem, qui a quopiam percussus est, moxque decubuit, si postea e lectulo surrexerit ambulave-

ἀλλὰ τέως βαδίσῃ τῇ ράβδῳ αὐτοῦ ἐπιστηριζόμενος, ὡς ἔτι λείψανα φέρων τῆς ἀσθενείας, εἶτα ἀπο θάνῃ, μὴ δοκεῖν φονευθῆναι, μηδὲ τὸν πλήξαντα αὐτὸν φονέα λογίζεσθαι. Ταῦτα μὲν οὖν τὰ τοῦ Μωυσέως· εἶτα ἐπάγει ὁ ἅγιος ὅτι, κἂν οὐκ ἐξανέστη μετὰ τὰς πληγές, ἀλλὰ κείμενος ἐξ αὐτῶν ἐτελεύτησε, φονεὺς μὲν ὁ πλήξας αὐτὸν κριθήσεται, ἀκούσιος δέ· οὐδὲ γὰρ σκοπὸν ἔσχεν ἀνελεῖν αὐτὸν, ἀλλὰ τυπτήσαι. ritque bacillo iunisus, hoc est, etiamsi haudqua- αὐτοῦ, ἤτοι κἂν μὴ τελείως ἀπαλλαγῇ τῆς ἀσθενείας, quam plane fuerit ab imbecillitate liberatus, sed cousque ut bacillo innixus incedat, quasi imbecillitatis reliquias adhuc retinens, ac deinde moriatur, non videri occisum esse, nec qui illum percussit homicidam existimari. Ilæc ergo sunt quæ Moses statuit. Subjicit deinde sanctus, si minus ersurrexerit postquam ictus est, sed jacens propter ictus sit exstinctus, fore quilem, qui illum percussit, judicandum homicidam, sed involuntarium. Neque enim meus ei fuit ipsum interficere, sed verberare. ARIST. Involuntarius homicida decenuio substeruatur. Perspicuus. CANON XII. Digamos canon omnino a ministerio exclusit. BALS. Sanctus hic canonem 17 canonem apu stolorum dicit, et ministerium dicit ecclesiasticum clericatum: et lege dictum canonem, ZONAR. Canonem hoc loco sanctus vir intelligit apostolicum decimum septimum, quo sic decernitar: Qui duobus conjugiis post baptismum implicitus fuerit, concubinamve habuerit, non potest esse episcopus, vel presbyter, vel diaconus, vel in sacro ordine quomodocunque censeri. ARIST. Bigamus etiam non sit clericus. Et alii multi canones digamum a sacerdotio arcent. CANON XIII. Cales in bellis factas Patres nostri pro cædibus non reputavere, ut nihi videtur, ignoscentes iis, qui pro pudicitia et pietate decertant. Recte autem forte habet consulere, ut, tanquam manibus impuris, sola trium annorum communione abstineant. BALS. Per præsentem canonem sanctus consuJendo suggerit, nt qui in bello cædem fecerunt tofo triennio a communione abstineant: etiamsi Patres eis veniam dederunt, et inter homicidas eos non reputaverunt, qui pro pietate et pudicitia decertavere ſidelium, qui erant in servitutem redigendi. Hic ΑΡΙΣΤ. Ο άκουσίως φονευτής δεκαετίαν ύπου πιπτέτω. Σαφής. KANON IB'. Τοὺς διγάμους παντελῶς ὁ κανὼν τῆς ὑπηρεσίας ἀπέκλεισε. ΒΑΛΣ. Κανόνα ἐνταῦθα ὁ ἅγιος τὴν ιζ' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων λέγει, καὶ ὑπηρεσίαν τὴν ἐκκλησιαστικὴν κλήρωσιν· καὶ ἀνάγνωθι τὸν ῥης θέντα κανόνα. ΖΩΝΑΡ. Κανόνα ἐνταῦθα ὁ ἅγιος τὸν ἐξ' λέγει τὸν ἀποστολικόν, οὕτω διαταττόμενον· Ο δυσὶ γάμοις συμπλακεὶς μετὰ τὸ βάπτισμα, ἢ παλλα κὴν κτησάμενος, οὐ δύναται εἶναι ἐπίσκοπος, * πρεσβύτερος, η διάκονος, ἢ ὅλως τοῦ καταλόγου τοῦ Ιερατικοῦ. ΑΡΙΣΤ. Ο δίγαμος καὶ ἀκλήρωτος. Καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν κανόνων τὸν δίγαμον τῆς ἱερωσύνης εκώλυσαν. Τοὺς ἐν πολέμοις φόνους οἱ Πατέρες ἡμῶν ἐν τοῖς φόνοις οὐκ ἐλογίσαντο, ἐμοὶ δοκεῖν, συγγνώμην δόντες τοῖς ὑπὲρ σωφροσύνης καὶ εὐσεβείας ἀμυ νομένοις. Τάχα δὲ καλῶς ἔχει συμβουλεύειν, ὡς τὰς χεῖρας μὴ καθαρούς, τριῶν ἐτῶν τῆς κοινω νίας μόνης ἀπέχεσθαι. ΒΑΛΣ. Διὰ τοῦ παρόντος κανόνος ὑποτίθησιν ὁ ἅγιος συμβουλευτικῶς τοὺς ἐν πολέμῳ φονεύσαντας ἀπέχεσθαι τῆς κοινωνίας δι' ὅλης τριετίας, κάνει Πατέρες τοῖς τοιούτοις συγγνώμην δεδώκασι, καὶ μετὰ φονέων αὐτοὺς οὐκ ἐλογίσαντο ἀγωνισαμένοις ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας καὶ τῆς σωφροσύνης τῶν μελλόν Guill. Beveregii nota. Τοὺς ἐν πολέμοις. Scholiastes llarmenopuli, gere posset, non hoc contentus fuerit, sed dala Ἐπὶ τοῦ πατριάρχου Κωνσταντίνου τοῦ Χλιαρηνοῦ διέγνωστο συνοδικῶς ὅτι, εἰ μὲν δυνάμενός τις δια δράναι τὴν ἐπιβουλὴν τοῦ λῃστοῦ, τούτῳ μὲν οὐκ Αρκέσθη, ἀλλ' ἐκ μελέτης αὐτῷ ἐπιθέμενος ἀνήρης κεν, οἷα φονεὺς ἐπιτιμηθήσεται. Εἰ δὲ πρῶτος τὸ ξίφος ὁ λῃστὴς ᾖρε κατ' αὐτοῦ, τότε οὐκ ἐπιτιμηθήσεται ὁ φονεύσας αὐτόν. "Ος μέντοι διὰ τὸ κοινή συμφέρον πολλὰ παρακληθείς, τοῦτον ζητήσας εύρε καὶ διεχρήσατο, μὴ ὅτι τιμωρίας, ἀλλὰ καὶ ἐπά θλων ἀξιωθήσεται. Ασφαλείας δὲ ἕνεκεν ἐπὶ τριετίαν ἤρεσε καὶ τούτους καταδικάζεσθαι. Τοὺς δὴ κληρικούς τον δή ποτε φόνον πεποιηκότας εὐθὺς τι μωρεῖσθαι, μηδεμιᾶς οὔσης διαφορᾶς πολεμίου ἢ λῃστοῦ, ἡ οιουδήποτε. "Οθεν καὶ ἀρχιερεὺς ᾿Αγαρη νὸν φονεύσας κατ' αὐτοῦ ξίφος ἀνατείναντα, ἐν και ρῷ πολέμου, καθηρέθη συνοδικῶς. Sub patriarcha Constantino Chlareno synodalis lata est sententia, quod si quidem aliquis, cum latronis insidias effu. opera latronem interfecerit, tanquam homicida puniendus sit: sin primus latro gladium contra eum sustulerit, tunc qui eum interfecit non punietur. Qui autem utilitatis publica causa, cum valde rogatus esset, latronem quasitum invenit et occidit, non pæna sed præmiis dignus habebitur; cautionis tamen gratia placuit et hos triennio condemnari. Clericos autem, qui quamcunque cædem commiserint, confestim puniri par est, nullo discrimine vel hostis habito, vel latronis, vel cujuscunque. Quo factum est, ut pontifer..qui occiderat Agarenum, qui gladium contra ipsum tempore belli strinxerat, de synodi sententia deposilus est. Harmenop. epit. can. sect. 5, tit. 3. Adhæc in codice Amerbachiano huic canoni hoc breve seholium annectitur."Ορα πῶς καὶ ὁ ἅγιος αὐτοῦ θαῤῥεῖ, οἷς διορίζεται νῦν. Ατοπον γὰρ ὑπὲρ ἐκδικήσεως εὐσεβείας καὶ σωφροσύνης δίκην ὑπέ. χειν τινά.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. τῶν αἰχμαλωτισθῆναι πιστῶν. Οὗτος δὲ ὁ κανὼν autem canon divini Patris sanctitati convenienter ἀξίως μὲν τῇ ἁγιοπρεπείᾳ τοῦ θείου Πατρὸς ἐξε τέθη, οὐκ ἐνεργεῖ δὲ, διὰ τὸ συμπίπτειν, εἰ τοῦτο δοθῇ, μηδέποτε τους στρατιώτας μεταλαμβάνειν τῶν θείων ἁγιασμάτων πολέμοις ἀλλεπαλλήλοις ἐναν χλουμένους, καὶ ἀναιροῦντας τοὺς πολεμίους, ὅπερ ἐστὶν ἀφόρητον. Γέγραπται δὲ ὡς τοῦ βασιλέως ἐκείνου Φωκᾶ ἀξιοῦντος μετά μαρτύρων συναριθ. μεῖσθαι τοὺς ἐν πολέμοις ἀναιρουμένους, οι τότε ἀρχιερεῖς, τῷ κανόνι τούτῳ χρησάμενοι, την βασιλικὴν ἔνστασιν κατεσίγησαν, φάμενοι· Πῶς τοῖς μάρτυσι συναριθμήσομεν τοὺς ἐν πολέμοις πεσόντας, οὖς ὁ μέγας Βασίλειος ὡς μὴ καθαρούς τὰς χεῖρας ἐπὶ τριετίαν ἐκώλυσε τῶν ἁγιασμάτων; Διαφόρων δὲ ἱερέων παραστάντων συνοδικῶς κατὰ βασιλικὴν ὁρισμόν, ἀλλὰ μὴν καὶ ἐπισκόπου τινὸς, καὶ ἐξομο λογησαμένων κατὰ πολεμίων συμπλακήναι καὶ ἀνελεῖν πολλοὺς ἐξ αὐτῶν, ἡ μὲν θεία καὶ ἱερὰ σύνοδος ακου λούθως τῷ κανόνι τούτῳ καὶ τῷ μγ' τοῦ αὐτοῦ ἁγίου καὶ ἑτέραις θείαις διαταγαῖς ἤθελε μηκέτι αὐτοὺς ἱερουργῆσαι· οἱ πλείους δὲ, καὶ μᾶλλον οἱ στρατιωτικώτεροι, καὶ βραβείων αὐτοὺς ἀξίους είναι διενίσταντο. Πολλοὶ δὲ, ἀνελόντες ἀνθρώπους ἐν τῷ καιρῷ τῆς μετὰ ῥάβδων παιγνικῆς συμβολῆς, μετὰ φονέων ελογίσθησαν ἑκουσιοακουσίων, οἷα τοῦ τοιούτου παιγνίου μὴ ὄντος ἀπὸ τῶν ἐπιγινωσκομένων πέντε τῷ νόμῳ παιγνίων, τῶν καὶ ἀγώνων λεγομέν νων, ήγουν τῆς πυγμῆς, τοῦ δρόμου, τοῦ πηδήμα τος, τοῦ δίσκου, καὶ τῆς παλαίστρας· ὥστε οἱ ἐν τοῖς τοιούτοις παιγνίοις φονεύοντες οὐ προκριματί- α ζονται. ΖΩΝΑΡ. Οὐ κατ' ἐπιταγὴν ὁ ἅγιος φησι τοὺς ἐν πολέμοις ἀναιροῦντας ἐπὶ τριετίαν ἀπέχεσθαι τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ κατὰ συμβουλήν. Πλην φορτική δοκεῖ συμβουλή. Συμβαίη γὰρ ἂν ἐκ ταύτης μηδέ ποτε τοὺς στρατιώτας μεταλαβεῖν τῶν θείων δώρων, καὶ μάλιστα τοὺς θάρσος ἐνδεικνυμένους καὶ ἀρι στεῖς. Οὐ γὰρ ἂν ποτε σχοῖεν ἔδειαν ἐπὶ τριετίαν ἠρεμῆται. Εἰ γοῦν οἱ πολέμοις ἀλλεπαλλήλοις σχολ λάζοντες, καὶ ἀναιροῦντες τοὺς πολεμίους, είργονται τῆς κοινωνία;, ἔσονται διά βίου στερούμενοι τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μεταλήψεως. Ὅπερ Χριστιανοῖς ἀφό ρητος κόλασις. Διά τί δὲ τὰς χεῖρας οὐ καθαροί κριθείεν οἱ ὑπὲρ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν ἀδελφῶν ἀγωνιζόμενοι, ἵνα μὴ ληφθεῖεν τοῖς πολεμίοις, ἢ ἴνα αἰχμαλωτισθέντας ελευθερώσωσιν; Εἰ γὰρ φονεύειν τοὺς Βαρβάρους εὐλαβηθήσονται, ὡς τὰς χεῖρας ἐντεῦθεν μιαίνοντες, οιχήσεται ξύμπαντα, καὶ κρατήσουσιν οἱ βάρβαροι πάντων & καὶ οἱ πάλαι Παν τέρες λογισάμενοι, οὐ τοῖς φονεῦσι συγκατέλεξαν τοὺς ἐν πολέμοις φονεύοντας, συγγνωμονήσαντες αὐτοῖς, ὡς οὗτος ἔφησεν ὁ ἅγιος, ὡς ὑπὲρ σωφρο σύνης καὶ εὐσεβείας ἀμυνομένοις. Εἰ γὰρ οἱ Βάρβαροι κυριεύσουσιν, οὔτε εὐσέβεια ἔσται, οὔτε σω φροσύνη. Την μὲν γὰρ εὐσέβειαν ἀθετήσουσι, τὸ οἰκεῖον σέβας κρατύνοντες· τὴν δὲ σωφροσύνην ούτ δεὶς μετιένα: συγχωρηθήσεται, ἀλλὰ ζῆν κατ' ἐκείτους ἅπας ἐκβιασθήσεται. Ὁ δὲ τὰ θεῖα πολύς Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Ἀμμοῦν μονάζοντα κανονική editus est, sed non est in usu, quod ex eo eveniret, si admitteretur, ut milites sacramentorum nunquam essent participes, cumn in crebris 70 bellis versetur, et bostes interficiant: quod non est ferendum. Scriptum est enim, quod cum Phocas ille imperator vellet eos martyribus annumerari qui in bellis occiduntur, qui tunc erant antistites hoc usi canoue imperatoriam instantiam silentio mandarunt, dicentes: Quomodo eos qui in bellis ceciderunt inter martyres annumerabimus, quos magnus Basilius, ut qui non essent puris manibus, triennio a sacramentis prohibuit? Cum autem multi sacerdotes, et unus quidem episcopus, se jussu imperatorio synodaliter stitissent, et cum hostibus se manus conseruisse multosque ex iis occidisse fassi essent, divina et sancta synodus consequenter huic canoni, et 43 ejucdem sancti et aliis divinis constitutionibus, volebat ipsos non amplius sacra celebrare. Cumplures autem, et qui erant paulo magis militares, eos etiain præmiis dignos esse contendebant. Multi autem, qui in tempore ludicri cum virgis certaminis homines interfecerant, homicidis annumerati sunt, qui involuntarian voluntario czden perpetrarunt, utpote cum hoc ludicruin non sit ex iis quinque, quæ lege agnoscuntur, quæ etiam certamina agonesque dicuntur, scilicet pugillatus, cursus, sallus, discus, palæstra. Quare qui in eis ludicris interficiunt, præjudicto non afficiuntur. ZONAR. Handquaquam præcipiens sanctus vir iis, qui in bello interfecerunt triennio a communione abstinendum esse asserit, sed consilium proponens. Onerosum nihilominus id consilium videri possit. Ex illo nanque contingat, ut divinis maneribus nunquam milites comniunicent; præsertim qui robur praeferunt, ac se strenuos præ cæteris exhibent. Nunquam enim iis dabitur facultas ad triennium quiescendi. Si ergo qui bellis crebris exercentur, et hostes interficiunt, a communione arcentur, toto vitæ tempore boni communione privati degent. Quæ quidem pœna est Christianis haud tolerabilis. Quam vero ob causain nequaquam puras manus gerere judicabuntur, qui pro republica et fratribus dimicant, ne captivi abducantur ab hostibus, aut ut in servitutem abductos liberent? Nain si ab interficiendis Barbaris caveant, quasi manus ex hoc polluentes, pessum ibunt omnia, cunctorumque Barbari potientur. Quæ»ntiqui quoque Patres animo reputantes, qui in bello interficerent haudquaquam homicidis adnumerarunt, veniam ipsis dautes, siquidem, ut hic ait sanctus, pro pule dicitia ac pietate decertarint. Si namque rerum potiantur Barbari, neque ulla pietas, neque pudici - tia supererit. Pietatem namque abjicient, suam religionem retinentes: pudicitiam vero retinendi nulli fiet facultas, sed illorum legibus vivere omnes cogentur. Cæterum ille divinarum rerum apprime

ἀλλ' ἐν πολέμῳ ἀναιρεῖν τοὺς ἀντιπάλους εννομόν τε καὶ ἐπαίνου ἄξιον. Οἶμαι γοῦν ὡς οὔποτε ἡ τοῦ μεγάλου Βασιλείου ὁποθήκη αυτη κράτησε τέως δ' ἐν καιρῷ τοῖς ἀντεχομένοις τῶν ἐκκλησιαστικών παραδόσεων ἐλυσιτέλησε. Τοῦ γὰρ βασιλέως Νικηφόρου του Φωκά, ὡς ἱστόρηται, ἀπαιτοῦντος τοὺς ἐν πολέμοις ἀναιρουμένους συντάττεσθαι τοῖς μάρ τυσι, καὶ κατ᾽ ἐκείνους τιμᾶσθαι καὶ ὑμνεῖσθαι, οἱ τότε ἀρχιερεῖς ἀντεπέφερεν μὴ δίκαιον εἶναι τοὺς τοιούτους τιμάσθαι. Καὶ μὴ πείθοντες τελευταῖον, ὡς κανόνι τούτῳ ἐχρήσαντο φάμενοι· Πῶς ἡμεῖς τοῖς μαρτυρήσασι τοὺς ἐν πολέμοις πεσόν τας συναριθμήσομεν, οὓς ὁ μέγας Βασίλειος, ὡς μὴ καθαροὺς τὰς χεῖρας, ἐπὶ τριετίαν τῶν ἁγιασμάτων ἀπεῖρξεν; peritus Athanasius, in sua ad Ammum monachum ἐπιστολῇ ταῦτα λέγει βητῶς· Φονεύειν οὐκ ἔξεστι· epistola canonica, hæc expresse dicit: Interficere quemquam plane haud licet: verum in bellis adversarins occidere, et legibus permissum et laude dignum est. Proinde existimo hoo magni Basilii consilium nullatenus unquam servatum fuisse. Tamen certo quodam tempore iis, qui pro traditionibus ecclesiasticis propugnahant, utilis fuit. Cum enim imperator Nicephorus Pliocas, quemadmodum memoris proditum est, eos, qui in bellis ceciderant, martyribus adnumerari postularet, ac codam quo ill more laudari et coli: contra objecerunt, qui tunc temporis fuere summi sacerdotes, haud æquum esse ejusmodi hominibus venerationem impendi. Quod cum non persuaderent, postremo hoc veluti canone usi sunt, dicentes: Quonam modo nos cum martyribus eos, qui in bellis ceciderunt, adnumerabin us, quos magnus Basilius, tanquam qui impuras manus gererent, triennio a sacramentis arcuit? 71 ARIST. Qui pro pietate pugnat, etiamsi defendat, triennio a communione abstineat. Homicidia in bellis facta non homicidia a Patibus reputata sunt (quemadmodum et magnus Athanasius ad Ammum monachum scribit, dicens: Eos qui se in bello fortissime gesserunt magnis honoribus dignari oportet, et cippos illorum erigere geola indicantes, ut qui reluctantes abstulerunt, et opus legitimum perfecerunt et laude dignum) neque magnus hic vir judicium eorum improbat, quia pro pudicitia et pietate hostes propulsant. Sed monet bonum esse ut talis a communione sola abstineat, quia puras non habet manus. CANON XIV. Qui usuras accipit, si injustum lucrum in pauperes consumere voluerit, et ab avaritiæ morbo de. inceps liberari, est ad sacerdotium admittendus. BALS. Sanctorum quidem apostolorum canon 44, episcopos vel presbyteros vel diaconos fenerantes cessare vel deponi oportere defait: decimus septimus autem canon primæ synodi omnes canonicos fenerantes deponi jubet. Lege ergo eorum canonum interpretationes. Sed quia lex civilis non punit laicos fenerantes, sed etiam permiuit ad usuram mutuo dare; nonnulli autem, ut est verisimile, fenerantes volebant ad sacrum ordinem promoveri, et propter turpe lucrum eis non permittebatur: dicit ergo sanctus eos etiam ad sacerdotium admittendos, si quæ ex usuris collecta sunt in pauperes consumpserint, et se id asseruerint mon amplius facturos. ZONAR. Decimus septimus Nicænæ primæ syuodi canon eos qui fenerantur, siquidem sacris initiati sint, deponi jubet. Hic vero magnus Pater, Siquidem, inquit, fenebre lucrum in pauperes distribuant, ac deinceps a fenerando abstineant, in sacruin ordinem admitti poterunt. Forte igitur præsentem canonem edito a Nicænis Patribus canoni adversari quispiam existimaverit: sed non est ita. Ille wiΑΡΙΣΤ. Ο πολεμιστής τῇ εὐσεβείς, εἰ καὶ ἀμύ ναι, τριετίαν ἀπεχέσθω τῆς κοινωνίας. Τοὺς ἐν πολέμοις φόνους, μὴ φόνους λογισθέντας παρὰ τῶν Πατέρων, καθὼς καὶ ὁ μέγας Αθανάσιος πρὸς 'Αμμοῦν μονάζοντα ἐπιστέλλει, τιμῶν μεγάλων, λέγων, ἀξιοῦσθαι τοὺς ἐν πολέμοις ἀριστεύσαντας χρὴ, καὶ στήλας τούτων ἐγείρεσθαι, κηρυττούσας τὰ κατορθώματα, ὡς ἀναιροῦντας τοὺς ἀντιπάλους, καὶ πράγμα ποιοῦντας έννομον, καὶ ἐπαίνου ἄξιον· οὐδὲ ὁ μέγας οὗτος ἀνὴρ τὴν κρίσιν αὐτῶν ἀποδο κιμάζει, διὰ τὸ ὑπὲρ σωφροσύνης καὶ εὐλαβείας ἀμύνεσθαι τὸν πολεμιστήν. Πλην συμβουλεύει καλόν εἶναι τῆς κοινωνίας μόνης τὸν τοιοῦτον ἀπέχεσθαι, διὰ τὸ μὴ καθαρὰς ἔχειν τὰς χεῖρας. ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. Ο τόκους λαμβάνων ἐὰν καταδέξηται τὸ ἄδικον περ δος εἰς πτωχοὺς ἀναλῶσαι, καὶ τοῦ λοιποῦ τοῦ νοσήματος τῆς φιλοχρηματίας ἀπαλλαγῆναι, δε κτός ἐστιν εἰς ἱερωσύνην. ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν μδ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων τοὺς τοκίζοντας επισκόπους ή πρεσβυτέρους ή δια κόνους παύεσθαι ἡ καθαιρεῖσθαι διορίζεται· ὁ δὲ ιζ' κανὼν τῆς α' συνόδου πάντας τοὺς κανονικούς του κίζοντας καθαιρεῖσθαι παρακελεύεται· ἀνάγνωθι οὖν τὰς τῶν τοιούτων κανόνων ερμηνείας. Επει δὲ ὁ πολιτικὸς νόμος οὐ κολάζει τους λαϊκούς τοκί ζοντας, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπιτρέπει μετὰ τύπου δα νείζειν, τινὲς δὲ ὡς ἔοικε, δανείζοντες οὕτως ήθελαν ἀξιωθῆναι βαθμοῦ ἱερατικοῦ, καὶ οὐκ ἐδέχοντο διὰ τὴν τοῦ τόκου αἰσχροκέρδειαν· φησὶν ὁ ἅγιος καὶ τοὺς τοιούτους δέχεσθαι εἰς ἱερωσύνην, ἐὰν τὰ ἀπὸ τόκου συναχθέντα εἰς πτωχοὺς ἀναλώσωσι, καὶ κατάθωντα μηκέτι τοῦτο ποιῆσαι. ΖΩΝΑΡ. Ο ιζ' κανὼν τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συν όδου τοὺς ἐπὶ τόκοις δανείζοντας ἱερωμένους καθαι ρεῖσθαι προστάττει. Ο δὲ μέγας οὗτος Πατήρ, εἰ τὸ ἐκ τῶν τόκων κέρδος, φησὶν, εἰς πτωχοὺς ἀναλώσει, καὶ τοῦ λοιποῦ ἀπόσχεται τοῦ τοκίζειν, δεν κτό: ἐστιν εἰς ἱερωσύνην. Ίσως οὖν τισιν ἐναντιοῦ. σθαι δόξει τῷ τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων κανόνι ὁ παρο ὼν κανών· ἀλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ

6A1 IN EPIST. S. BASILII CANONICAM I. περὶ ἱερωμένων διατάττεται τοκιζόντων, οὗτος δὲ quidem de sacris ordinibus initiatis, hic autem de περὶ λαϊκῶν, καὶ τὸν ἀποσχόμενον τοῦ τοκίζειν λατ κὸν, καὶ τὸ ἐκεῖθεν περιελθὸν αὐτῷ κέρδος διαδιδόντα πτωχοῖς μὴ ἐμποδίζεσθαι λέγει προαχθῆναι εἰς ἰερωσύνην. ΑΡΙΣΤ. Ο τόκους λαμβάνων δεκτὸς εἰς Ἱερωσύν την, διορθούμενος. Διόρθωσι; δὲ τούτου αὕτη ἐστὶ, τὸ ἀναλῶσαι εἰς πτωχοὺς τὸ ἐπισυναχθὲν ἐκ τῶν τύπων ἄδικον κέρδος, καὶ ὑποσχέσθαι μηκέτι τῷ τοιούτῳ τῆς φιλοχρηματίας νοσήματι ἐμπεσεῖν. Θαυμάζω δέ που, τὴν γραμματικὴν ἀκρίβειαν ἐπὶ τῆς γραφῆς ἀπαιτοῦντος, καὶ λογιζομένου ὅτι Αναγκασμένη ἐστὶν ἡ λέξις τῆς ἑρμηνείας τὸ ἑαυτῆς εὐσημον ἐκδιδούσης, οὐ τὸ κυρίως ὑπὸ τῆς Εβραϊκῆς φωνῆς σημαινόμενον μετατεθείσης. Ἐπεὶ δὲ δεῖ μὴ ἀργῶς παρελθεῖν τὸ ὑπ' ἀνδρὸς ζητητικοῦ κινηθὲν πρόβλημα, τὰ πετεινὰ τοῦ οὐ ρανοῦ, καὶ οἱ ἰχθύες τῆς θαλάσσης καὶ ἐν τῇ κοσμοποιία τὴν αὐτὴν ἔλαχον γένεσιν. Ἐκ τῶν ὑδά των γὰρ ἐξήχθη ἀμφότερα τὰ γένη. Τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι ταυτόν ἐστιν ἑκατέροις ἰδίωμα. Τὰ μὲν γὰρ διανήχεται τὸ ὕδωρ, τὰ δὲ ἐπινήχεται τῷ ἀέρι. Διὰ τοῦτο μὲν οὖν κοινῇ αὐτῶν ἐπεμνήσθη. Τὸ δὲ σχῆμα τοῦ λόγου, ὡς μὲν πρὸς τοὺς ἰχθύας, ἀκαταλλήλως ἀποδόθη, ὡς δὲ πρὸς πάντα τὰ ἐν ὕδασι διαιτώμενα, καὶ πάνυ οἰκείως. Τὰ γὰρ περ τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ ὑποτέτακται τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ οἱ ἰχθύες τῆς θαλάσσης, καὶ οὐκ αὐτοὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ διαπορευόμενα τρίβους θαλάσσ σης. Οὐ γάρ, εἴ τι ἄνυδρον, καὶ ἰχθύς ἐστιν, ὡς τὰ κητώδη, φάλαιναι, καὶ ζύγαιναι, καὶ δελφίνες, καὶ φῶκαι, καὶ προσέτι ἵπποι, καὶ κύνες, καὶ πρίο νες, καὶ ξιφίαι, καὶ οἱ θαλάσσιοι βόες· εἰ δὲ βούλει, καὶ ἀκαλῆφα:, καὶ κτένες, καὶ τὰ ὀστρακόρινα πάντα, ὧν οὐδέν ἐστιν ἰχθύς· καὶ πάντα ἃ διαπο ρεύεται τρίβους θαλάσσης, ὡς εἶναι γ' τὰ γένη, πετεινὰ οὐρανοῦ, ἰχθύες θαλάσσης, καὶ ὅσα τῶν νύ δρων τοῖς ἰχθύσιν ἀντιστελλόμενα διαπορεύονται καὶ αὐτὰ τὰς τρίβους θαλάσσης. Ὁ δὲ Νααμὲν οὐχὶ μέγας παρὰ Κυρία, ἀλλὰ παρ' αὐτῷ κυρίῳ αὐτοῦ· τουτέστι, τῶν παραδυναστευόντων ἦν τῷ βασιλεῖ τῶν Σύρων. Πρόσεχε οὖν ἀκριβῶς τῇ Γραφῇ, καὶ αὐτόθεν εὑρήσεις τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. ΒΑΛΣ. Οι παρόντες δύο κανόνες ὁ ιε' καὶ δ ις' μὴ ποιούμενοι κανονικὴν κοινὴν οἰανδήτινα παράδοσιν, ἀλλ᾽ ἑρμηνείαν γραφικῶν ῥημάτων, οὐκ ἐξηγήθησαν παρ' ἡμῶν, ὡς μηδὲ προθεμένων γραφικά ερμηνεύειν βήματα, ἀλλὰ κανονικὰ καὶ νομικά παραγγέλματα. ΖΩΝΑΡ. Τὸ μὲν ἐρώτημα σαφῶς οὐ δηλοῦται, ἔοικε δὲ ἀπὸ τῆς ἀποκρίσεως τοῦ μεγάλου ΒασιΑείου τοιοῦτον εἶναι. Οτι πῶς τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης Δαβὶδ ὁμοῦ ἐμνήσθη, καὶ αὖθις ἔφη· Τὰ διαπορευόμενα τρί • Psal. vii. 9. laicis fenerantibus decernit. Et eum qui a fenerandu abstineat laicum, quodque illi inde superest lucrum pauperibus largiatur, haudquaquam impediri asserit, quominus in sacrum ordinem promoveri possit. ARIST. Qui usuras accipit, correctus in sacerdotium admittitur. Hujus autem correctio hæc est, ut in pauperes expertat injustum lucrum ex usuris collectum, et profteatur se posthac in istiusmodi avaritiæ inorbum non indicere. CANON XV. Admiror autem tuam litteralem in scriptura subtilitatem, qui postules, et reputes coactain esse dictionem, utpote interpretatione, quod a se bene significatur, exprimente, non quod a voce Hebræa proprie denotatur transferente. Quia autem oportet quæstionein, quæ a viro quærendi studioso posita est, non otiose præterire: volucres coli, et pisces maris, etiam in mundi creatione eamdem generationem sortiti sunt. Ainbo enim genera ex aquis producta sunt. Causa autem, quod utrisque eadem est proprietas. Ili antem per mare natant, illi vero supernatant aeri. Propterea ergo eorum communiter meminit. Figura autem orationis, ut ad pisces quidem, proprie reddita: ut autem ad omuia quæ degunt in aquis, omnino etiam apte. Nam et volucres caeli homini subjecti sunt et pisces maris, et non 72 ipsi solum, sed et omnia quæ maris senilas perambulant ³. Non enim si quid est aquatile, est etiam piscis, ut sunt cete, balænæ, et zygenæ, et delphines, et phoca, et præterea equi, et canes, et serræ, et gladii, et boves marini: si vis autem eliam urticæ, et pectines, et omnia testacea, quorum nullum est piscis. Et omnia quæ vias maris perambulant, ut sint tria genera, volucres cali, pisces maris, et quæcunque aquatilia piscibus distincta ipsa quoque maris semitas perambulant. CANON XVI. Naaman autem non magnus apud Dominum, sed apud dominum suum: hoc est, unus erat ex iis, qui magnam obtinebant potestatem apud regein Syrorum Scripturæ ergo diligenter mentem adhíbe, et invenies hinc solutionen, quæstionis. BALS. Praesentes duo cauones 15 et 16 cum nul lam canonicam el coinmunem faciant traditionem, sed Scripturæ tantum dicta explicent, non sunt a nobis interpretati: ut qui Scripturæ dicta explicare non statuerimus, sed canonica et legalia præcepta. ZONAR. in can. 15. Interrogatio quidem aperte non explicatur: videtur autem, quantum ex magni Basilii responsione colligere licet, ejusmodi esse. Quonam modo volucrum cali et pisciumn maris David simul meminerit, rursumaue subjungat, Quæ

perambulant semitas maris? Supervacanea si- βους θαλασσών. Δοκεῖ γὰρ κατὰ τὸ περισσὺν ἐπιquidem hæc additio videtur fuisse. Ad illud igitur quod simul avium pisciumque meminerit, respondet, utraque ex aquis producta fuisse, illincque ortum habuisse; facileque id apparere, propterea quod volueribus pariter et piscibus eadem proprietus insit. Pisces nempe aquis innatant, volucres vero supernatant aeri; ac illi quidem motu alarum natant, cauda vero tanquanı gubernaculo utuntur: volucres autem eodem modo alis quidem volant, caudam vero ad conversiones ac directos cursus adhibent. Quod autem non supervacanco porro dixerit Psalmista, pisces et quæ perambulant semitas maris, respondet, non omnia, quæ sub aquis degunt, piscium nomine significari, neque enim cete pisces nominantur, neque testacea, et alia quædam, veluti sepiæ, polypodes, et hisce affinia. Ut proinde tria sint genera, volatilia, et pisces, et quæcunque aquatilia quidem cum sint, non tamen piscium generi adnumerantur. ZONAR in can. 16. Interrogalus est sanctus, quomodo dicat Scriptura Naaman, fuisse magnum apud dominum: et dixit, non fuisse Naaman magnum apud Deum, sed apud dominum suum, sive, fuisse unum ex familiaribus ejus, et qui magnam apud eam potestatem obtinebant. ARIST. Can. 15. Volucres coli et pisces maris Scriptura simul refert, propterea quod utrorumque ortus ex mari sit. Addidit vero, quæ per semitas marium transeunt, propter cetacea, et testacea, quorum nullum est piscis. ARIST. Can. 16. Naaman magnus apud dominum: non Deum, sed dominum suum. In hisce duobus capitibus, nempe 15 et 16 nulla est interpretatio, quoniam ista sunt potius (interpretationes Scriptura verborum a sancto Amphilochio Basilio magno emissorum. Ad quastiones enim de quibus ille hæsitavit, responsum dedit. γαγεῖν τὴν προσθήκην ταύτην. Πρὸς μὲν οὖν τὸ ὁμοῦ μνησθῆναι τῶν πετεινῶν καὶ τῶν ἰχθύων φτ σὶν ὅτι καὶ ἄμφω ἐκ τῶν ὑδάτων παρήχθησαν, καὶ ἐκεῖθεν ἔσχον τὴν γένεσιν· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ τὸ αὐτὸ ἰδίωμα καὶ τοῖς πετεινοῖς καὶ τοῖς ἰχθύσι προσεῖναι. Οἱ μὲν γὰρ ἰχθύες ἐννήχονται τοῖς ὕδασι, τὰ δὲ πετεινὰ ἐπινήχονται τὸν ἀέρα· καὶ οἱ μὲν τῇ κινήσει τῶν πτερῶν νήχονται, τῷ δὲ οὐραίῳ εἰς κυβέρνησιν κέχρηνται· τὰ πετεινὰ δὲ ὁμοίως, τοῖς μὲν πτεροῖς πέτονται, τῇ δὲ οὐρᾷ πρὸς τὰς περιστροφὰς χρῶνται, καὶ τὰς κινήσεις τὰς κατευθύ. Πρὸς δὲ τὸ μὴ παρέργως εἰπεῖν τὸν ψαλμωδόν, τοὺς ἰχθύας καὶ τὰ διαπορευόμενα τρίβους θα λασσῶν, ἔφη ὅτι οὐχ ὅσα ἔνυδρα, πάντα ἰχθύες λέγονται. οὔτε γὰρ τὰ κητώδη Ιχθύες ονομάζονται, οὔτε τὰ ὀστρακόδερμα, καὶ ἄλλα τινά, οἷον σηπίαι, καὶ πολύποδες, καὶ τὰ τούτοις ὁμογενή. Ὥστε τρία εἶναι γένη, πετεινὰ, καὶ ἰχθύας, καὶ ὅσα ἔνυδρα μὲν, τῷ γένει δὲ τῶν ἰχθύων οὐ συνηρίθμηνται. ΖΩΝΑΡ. Ἠρωτήθη ὁ ἅγιος καὶ πῶς ἡ Γραφή λέγει τὸν Νααμὰν μέγαν παρὰ κυρίῳ· καὶ εἶπεν ὡς οὐ παρὰ τῷ θεῷ μέγας ἦν ὁ Νεεμάν, ἀλλὰ παρὰ τῷ κυρίῳ αὐτοῦ· ἡγουν τῶν ᾠκειωμένων ἐκείνῳ, καὶ πολλὰ παρ' ἐκείνῳ δυναμένων. ΑΡΙΣΤ. Καν. ιε'. Τα πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοὺ; ἰχθύας τῆς θαλάσσης ἅμα εἶπεν ή Γραφή - ὅτι ἐκ θαν λάσσης ἀμφοτέρων ή γένεσις. Ἐπήγαγε δὲ, τὰ διαπορευόμενα τρίβους θαλασσῶν, διὰ τὰ κητώδη καὶ ὀστρακόδερμα, ὧν οὐδέν ἐστιν ἰχθύς. ΑΡΙΣΤ. Καν. ις'. Νααμὰν μέγας παρὰ τῷ κυο ρίῳ, οὐ τῷ Θεῷ, ἀλλὰ τῷ κυρίῳ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις τοῖς δυσὶ κεφαλαίοις, ήγουν τῷ κι καὶ τῷ ις' ἑρμηνεία οὐκ ἔστι, διὰ τὸ εἶναι ταῦτα μᾶλλον ἑρμηνείας τῶν ἀποῤῥηθέντων γραφικῶν ῥημάτων παρὰ τοῦ ἁγίου ᾿Αμφιλοχίου τῷ μεγάλῳ Β:- σιλείῳ. Πρὸς γὰρ τὰ ζητήματα, ἃ παρ' αὐτοῦ διηπο ρεῖτο, ἐποιεῖτο καὶ τὴν ἀπόκρισιν. ΠΕΡΙ ΚΑΝΟΝΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ Β'. EJUSDEM CANONICA EPISTOLA II. 73 CANON XVII. Cum pridem ad propositas nobis a tua pietate quæstiones respondissem; non misi scriptum, partim quidem longo et periculoso morbo detentus, partim vero propter penuriam ministrorum. Fauci enim apud nos, et viæ periti, et parati ad ejusmodi ministeria. Quare, cognitis mnorarıın causis, ignosce nobis. Admirati autem sumus tuum Πάλαι πρὸς τὰς παρὰ τῆς εὐλαβείας σου προτα θείσας ἡμῖν ἐρωτήσεις ἀποκρινάμενος, οὐκ ἀπὸ έστειλα τὸ γράμμα, τοῦτο μὲν ὑπὸ τῆς ἀρρωστίας τῆς μακρᾶς καὶ ἐπικινδύνου ἀσχοληθεὶς, τοῦτο δὲ ὑπὸ τῆς ἀπορίας τῶν διακονουμένων. Ολίγοι γὰρ παρ' ἡμῖν καὶ ὁδοῦ ἔμπειροι, καὶ παρεσκευασμένοι προς τὰς τοιαύτας υπηρεσίας. Ὥστε, καθὼν τὰς αἰτία;

Μ IN EPIST. S. BASILI CANONICAM II. discere non graveris, cum docendi locus tibi commissus sit, et a nobis discere, quibus nihil est magni ad scientiam. Sed tamen quia non gravaris ob timorem Dei rem facere, quam alius haud facile faciat, oportet ut et nos tuæ alacritati ac bono studio opem etiam ultra vires ſeramus. τῆς βραδυτήτος, δὺς ἡμῖν τὴν συγγνώμην. Εθαν- 1 discendi stulium, simul et humilitatem, quod et μάσαμεν δέ σου τὴν φιλομάθειαν ὁμοῦ καὶ τὴν τα πεινοφροσύνην· ἔτι καὶ μαθεῖν καταδέχῃ, τὴν τοῦ διδάσκειν τάξιν πεπιστευμένος, καὶ μανθάνειν παρ' ἡμῶν, οἷς οὐδὲν μέγα πρόσεστι πρὸς γνῶσιν. Αλλ' ὅμως, ἐπειδὴ καταδέχῃ διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ ποιεῖν πράγμα οὐ ῥᾳδίως παρ' ἑτέρου γινόμενον, χρὴ καὶ ἡμᾶς τῇ προθυμία σου καὶ τῇ ἀγαθῇ σπουδή συναίρεσθαι καὶ ὑπὲρ δύναμιν. τὰ Ἠρώτησας ἡμᾶς περὶ Βιάνορος τοῦ πρεσβυτέρου, εἰ δεκτός ἐστιν εἰς τὸν κλῆρον, διὰ τὸν ὅρκον. Ἐγὼ δὲ ἤδη τινὰ κοινὸν ὅρον περὶ πάντων ὁμοῦ τῶν μετ' αὐτοῦ όμωμοκότων τοῖς κατ' Αντιόχειαν κληρικοῖς οἶδα ἐκτεθεικώς· ὥστε τῶν μὲν δημοσίων αὐτοὺς ἀπέχεσθαι συλλόγων, ἰδίᾳ δὲ ἐνεργεῖν τῶν πρεσβυτέρων. Τὸ αυτὸ δὲ τοῦτο καὶ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ ὑπηρεσίαν ἄδειαν αὐτῷ παρέχει· διότι οὐκ ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐστὶν ἡ ἱερωσύνη, ἀλλ' ἐν Ικονίῳ· ἦν, ὡς αὐτὸς ἐπέστειλας ἡμῖν, τῆς Ἀντιοχείας εἰς οἴκησιν ἀντηλλάξατο. Ἔστιν οὖν δεκτὸς ἐκεῖνος ὁ ἀνὴρ, ἀπαιτούμενος παρὰ τῆς εὐλαβείας σου μετα μέλεσθαι ἐπὶ τῇ εὐκολίᾳ τοῦ ἔρκου, ὃν ἐπὶ τοῦ ἀπίστον ἀνδρὸς ἐξωμόσατο, βαστάσαι τὴν ἐν ὄχλησιν τοῦ μικροῦ ἐκείνου κινδύνου μὴ δυνηθείς. Interrogasti nos de Bianore presbytero, an in clerum admitti possit, propter jusjurandum. Ego autem me jam communem aliquam regulam de omnibus qui una cum eo juraverant, Antiochenis clericis edidisse memini; ut ipsi a publicis quidem conventibus abstineant, privatim vero munia obeant presbyterorum. id ipsum autem etiam ei muneris sui peragendi præbet libertatem, quod non sit Antiochiæ sacerdotium, sed Iconii: quam urbem, ut ipse ad nos scripsisti, Antiochia ad habitandum permutavit. Ergo vir ille suscipi potest; postulante ab eo pietate tna, ut pa nitentiam agat, ob facilem et promptum ad jusjurandum animum, quod curam infideli viro juravit, molestiam ferre exigui illius periculi non valeus. ΒΑΛΣ. ὡς ἔοικε, τινὲς ἱερεῖς Ἀντιοχεῖ;, ὧν εἷς ἦν καὶ ὁ Βιάνωρ, ὤμοσαν ἀπὸ ἀπειλῆς ἀπίστου τινὸς ὄρκον ἀθέμιτον, κἀντεῦθεν ἐσκανδάλισαν τοὺς ὀρθοδόξους, ὡς μὴ ὑπενεγκόντες τὴν ὄχλησιν τοῦ ἀπίστου. Τοῦ γοῦν Βιάνορος ἐξ Ἀντιοχείας μετοικήσαντος εἰς τὸ Ἰκόνιον, καὶ τοῦ ἁγίου Αμφιλοχίου τοῦ ἀρχιερατεύοντος ἐν Ἰκονίῳ ἐρωτήσαντας τὸν ἅγιον εἰ δεκτός ἐστιν εἰς κλῆρον ὁ αὐτὸς Βιά νωρ, ἀπελογήσατο ὁ ἅγιος ὅτι Κοινὸν ὄρον ἤτοι και νόνα εξεθέμην περὶ τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ ὁμοσάντων ἱερέων, ἵνα οὗτοι τῶν μὲν δημοσίων ἤτοι κοινῶν συλλόγων ἀπέχωνται, ἰδίᾳ δὲ ἐνεργῶσι τὰ τῶν πρεσβυτέρων, ὅπερ καὶ ὁ Βιάνωρ ἐπ' ἀδείας ἔχει ποιεῖν· καὶ μᾶλλον ὅτι οὐδὲ ἐν Ἀντιοχείᾳ μέλλει ἱερουργεῖν, καὶ διὰ τοῦτο σκανδαλίζειν τοὺς ὁρῶν τὰς αὐτὸν μετὰ τὸν ὄρχον ἱερουργοῦντα, ἀλλὰ ἐν Ικονίῳ, ἔνθα μετῴκησε, καὶ ἴσως οὐδὲ σκανδάλου αἴτιος γενήσεται, ὡς τῶν πολλῶν μηδὲ εἰδότων τὴν τοῦ ὅρκου τελετήν. Πλήν οὖν, φησί, κἂν δεκτός ἐστιν εἰς τὸ ἱερουργεῖν, ἀλλὰ ἀπαιτηθήτω μετα νοεῖν ἐπὶ τῇ εὐκολίᾳ τοῦ ὅρκου, ἤτοι ἐπὶ τῷ εὐκό. λιος καὶ προχείρως ομόσαι, ἐνδεδωκώς διά φόβον μικροῦ κινδύνου. ΖΩΝΑΡ. 'Ασαφής ἐστιν ἡ ἀπόκρισις αὕτη, μὴ οὔσης δήλης τῆς ἐρωτήσεως. Τέως δὲ λέγεται ἄπιστόν τινα ἐνίους τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ πρεσβυτέρων βιάσασθαι ἀπειλαῖς ὁμόσαι μὴ ἐνεργεῖν τὰ τῶν ἱερέων. Τῶν εἰς μετῴκησεν εἰς τὸ Ικόνιον, περὶ οὗ καὶ τὴν ἐρώτησιν ἐποιήσατο ὁ ἅγιος Ἀμφιλόχιος. Φησὶν οὖν ὁ μέγας Βασίλειος ὅτι Κοινόν όρον, ήγουν κανόνα καὶ τύπον, ἐξεθέμην περί πάντων τῶν ἐν Αντιοχείς ἐμοσάντων, ἵνα οἱ τοιαῦτο ἀπέχωνται μὲν τῶν συλλόγων τῶν κοινῶν, ἰδίᾳ δὲ ἐνεργῶσι τὰ τῶν πρεσβυτέρων. Τῶν δὲ συλλόγων αὐτοὺς ἀπέχε σθαι ὥρισε, μή πολλοῖς σκανδάλου αἴτιοι γίνωνται, BALS. Quidam Antiocheni, ut verisimile est, sacerdotes quorum unus erat etiam Bianor, propter infidelis cujuspiam minas nefarium jusjurandum jurarunt; et ideo orthodoxos offenderunt, ut qui infidelis molestiam non sustinuerint. Cum itaque Bianor ex Antiochia Iconium migrasset et sauclus Amphilochius, qui erat Iconii amistes, sanctum interrogasset, an sit Bianor in clerum suscipiendus; respondit sanctus: Commune decretum seu canonem edidi de sacerdotibus qui Antiochiæ jurarunt, ut li a publicis quidem seu communibus conventibus abstineant; privatim autem presbyterorum munera obeant, quod Bianori quoque licet facere: et eo magis, quod nec Antiochiæ quidem est sacra celebraturus et propterea nec videntes eum post jusjurandum sacrificantem offensurus, sed Iconii quo migravit et forte nec offendiculi quidem causa fuerit, cum multi illius jurisjurandi formam nesciant. Sed inquit etiam, si ad sacra facienda sil admittendus, exigatur tamen ah en ut facilitatis jurisjurandi eum poenitent, quod scilicet faciic prompteque juraverit propter metum parvi periculi cedens. nuniero ZONAR. Obscura hæc responsio est, si quidem minime clara est interrogatio. Interim tamen narratur infidelem quemdam, nonnullos Antiochiæ preslyteros se a sacerdotum muneribus obeundis cessaturos ut jurarent uninis adegisse. Ex quorum unus lconium migravit, de quo proi..de hanc interrogationein sanctus Amphilochius proposuit. Respondet ergo magnus Basilius, communem se definitionem, hoc est, canonein et formam edidisse de omnibus iis qui Antiochiæ juraverant, ut abstineant nimirum ejusmodi bomines a publicis conventibus, privatim vero sacerdotum obeant niu-

THEOD. BLSAMON δημοσίᾳ λειτουργοῦντας αὐτούς. Τοῦτο γοῦν καὶ τῷ Βιάνορι λέγει άδειαν παρέχειν πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, ήγουν πρὸς τὴν λειτουργίαν· καὶ μᾶλλον ὅτι οὐδὲ ἐν Αντιοχείᾳ μέλλει ἱερουργεῖν, ὅπου ὤμοσεν, ἀλλ' ἐν Ικανίῳ, ἔνθα μετώκησεν. Απαιτηθήτω δὲ, φησί, μετανοεῖν ἐπὶ τῇ εὐκολίᾳ τοῦ ὅρκου· ὗτοι ἐπὶ τῷ εὐκόλως καὶ προχείρως ομόσαι ενδεδωκώς διά φόβον μικροῦ κινδύνου. nia. conventibus porro abstinere ipsos jussit, ne εἰδόσιν αὐτοὺς ὁμόσαντας μὴ ἱερουργεῖν, ἐρῶσι δὲ multis scandali causa flant, qui cum illos nunquam Bacra 74 facturos jurasse sciant, ΠΙΟΣ publice sacrificantes animadvertant. lloc igitur idem de Bianore affirmat: fieri nimirum ipsi ministrandi, hoc est, sacra munera exercendi facultatem. Pra:- sertiin cum nec Antiochiæ sacra facturus sit, ubi juravit, sed Iconii quo postea concessit. Exigatur vero, inquit, ut illum pœniteat jurisjurandi facilitatis hoc est, quod tam facile et prompte exigui periculi metu ad·luctus juraverit. ARIST. Presbyter Bianor cum juraverit et pœnitentia ductus ob juramenti levitatem suscipiendus. Hic presbyter a quodam Injuria affectus et molestiam ejus perferre non potens, e contemptu juravit se amplius sacra non facturum. Deinde pœnitentia ductus sacerdotium obire voluit: et magnus Basilius de eo interrogatus an recipiendus esset, mandat, quod si jurisjurandi levitatis eum pœniteat, ille admittatur, non autem ut in publicis conventibus sacra celebraret, ob multorum scandalum, sed ut quæ ad presbyteros pertinent privatim faceret. CANON XVIII. ΑΡΙΣΤ. Ο πρεσβύτερος Γιάνωρ, ομόσας καὶ μεταμελόμενος, διὰ τὴν εὐκολίαν ἐκείνου τοῦ ὅρκου, δεκτός. Οὗτος ὁ πρεσβύτερος, ὑπό τινος ἐπηρεαζόμενος, καὶ μὴ δυνάμενος τὴν ἐκείνου ὄχλησιν ὑπενεγκεῖν, ὤμοσεν ἐξ ὀλιγωρίας μηκέτι λειτουργῆσαι. Εἶτα μεταμεληθείς, ιερατεύειν ἐβούλετο· καὶ ἐρωτηθείς περὶ τοῦτο ὁ μέγας Βασίλειος εἰ δεκτέος ἐστὶ, προσ τάττει ὡς, εἰ μεταμέλεται ἐπὶ τῇ εὐκολίᾳ τοῦ ὅρκου, δεχθῆναι αὐτόν· μὴ ἐν δημοσίαις δὲ συνάξεσι λειτουργεῖν διὰ τὸ τῶν πολλῶν σκάνδαλον, ἀλλ' ἰδίᾳ τὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐνεργεῖν. είναι μετὰ τὸν ἐνιαυτὸν καθ' ομοιότητα τῶν διγάμων διαταξάμενοι· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ, ἐπειδὴ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι προϊοῦσα ἡ Ἐκκλησία, κραταιοτέρα γίνεται, καὶ πληθύνεται νῦν τὸ τάγμα των παρθέ νων. De lapsis virginibus, quæ vitam castam Περὶ τῶν ἐκπεσουσῶν παρθένων τῶν καθομι professæ Domino, deinde carnis libidinibus victæ, λογησαμένων τὸν ἐν σεμνότητι βίον τῷ Κυρίῳ, εἶτα, pacta sua irrita faciunt, patres quidem nostri, διὰ τὸ ὑποπεσεῖν τοῖς πάθεσι τῆς σαρκὸς, ἀθετουσών cum simpliciter ac leniter sese ad eorum qui la- τὰς ἑαυτῶν συνθήκας, οἱ μὲν πατέρες ἡμῶν. buntur infirmitaten accommodarent, censuerunt ἁπλῶς καὶ πράως συμπεριφερόμενοι ταῖς ἀσθε ipsas post aunum admitti posse, de illis ad simi- νείαις τῶν κατολισθαινόντων, ἐνομοθέτησαν δεκτά; litudinem digamorum dijudicantes. Verum mihi quidem videtur, quoniam Dei dono progrediens Ecclesia fit fortior, ac nunc multiplicatur ordo virginum, diligenter considerandam esse et rem ipsam, prout consideranti manifesta est, et Scripturæ sententiam quæ ex consecutione inveniri potest. Viduitas enim virginitate inferior; ergo et viduarum delictum longe minus quam virginum. Videamus ergo quid ad Timotheum a Paulo scriptum sit: Juniores autem viduas devita. Postquam enim lascivierunt adversus Christum, nubere volant, habentes condemnationem, quod primam fidem irritam fecerunt '. Itaque si vidua fudicio subjicitur gravissimo, ut quæ fidem in Christum irritam fecerit, quid nobis putandum de virgine, quæ sponsa est Christi, et sacrum vas Domino dedicatum? Magnum quidem est peccatum, vel ancillam clandestinis matrimoniis sese dantem, stupro domum implere, et deteriore vita injuriam possessori facere: longe autem gravius est sponsam fieri adulteram, ac suæ cum sponso conjunctioni dedecus ferentem, impudicis voluptatibus se dedere. Proinde vidua quidem, ut corrupta ancilla, condemnatur; virgo vero adulLera judicio subjicitur. Quemadmodum igitur eum qui cum aliena est muliere, adulterum nominamus, non prius admittentes ad communionem, quam a peccato cessaverit: ita profecto et 11 Tim. v, 11, 12. προσέχειν ἀκριβῶς τῷ τε κατ' ἔννοιαν φαινομένῳ πράγματι καὶ τῇ τῆς Γραφῆς διανοίς, εν δυνατὸν ἐξευρεῖν ἀπὸ τοῦ ἀκολούθου. Χηρεία γὰρ παρθενίας ἐλάττων· οὐκοῦν καὶ τὸ τῶν χηρῶν ἁμάρ τημα πολλῷ δεύτερόν ἐστι τοῦ τῶν παρθένων. Ιδω μεν τοίνυν τί γέγραπται Τιμοθέῳ παρὰ τοῦ Παύλου· Νεωτέρας δὲ χήρας παραιτοῦ. Ὅταν γὰρ κατά στρηνιάσωσι τοῦ Χριστοῦ, γαμεῖν θέλουσιν, ἔχουσαι κρίμα, ὅτι τὴν πρώτην πίστιν ἠθέτησαν. El τοίνυν χώρα κρίματι ὑπόκειται βαρυτάτῳ, ὡς τὴν εἰς Χριστὸν ἀθετήσασα πίστιν, τί χρὴ λογίζεσθαι ἡμᾶς περὶ τῆς παρθένου, ἥτις νύμφη ἐστὶ τοῦ Χρισ στοῦ, καὶ σκεῦος ἱερὸν ἀνατεθέν τῷ Δεσπότῃ; Μέγα μὲν ἁμάρτημα καὶ δούλην λαθραίοις γάμοις ἑαυτὴν ἐπιδιδοῦσαν φθορᾶς ἀναπλῆσαι τὸν οἶκον, καὶ καθ υβρίζειν διὰ τοῦ πονηροῦ βίου τὸν κεκτημένον· πολλέ δὲ δή που χαλεπώτερον τὴν νύμφην μοιχαλίδα γενέσθαι, καὶ τὴν πρὸς τὸν νυμφίον ἔνωσιν ἀτιμάσασαν, ἡδοναῖς ἀκολάστοις ἑαυτὴν ἐπιδοῦναι. Οὐκοῦν ἡ μὲν χήρα, ὡς δούλη διεφθαρμένη, καταδικάζεται· ἡ δὲ παρθένος τῷ κρίματι τῆς μοιχαλίδας ὑπόκειται. Ὥσπερ οὖν τὸν ἀλλοτρία γυναικὶ συνιόντα μοιχὸν ὀνομάζομεν, οὐ πρότερον παραδεξάμενοι εἰς κοινω νίαν, πρὶν ἢ παύσασθαι τῆς ἁμαρτίας· οὕτω δηλον

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. de eo qui virginem habet statuemus. Illud autem nunc in antecessum statuere nobis necesse est, virginem vocari, quæ se sua sponte obtulit Domino, ac nuntium nuptiis remisit, et sanctimoniæ institutum amplexa est. Professiones autem ab co tempore admittimus, quo ætas rationis complementum habuerit. Neque enim pueriles voces omnino ratas in ejusmodi rebus habere conveuit: sed quæ supra sexdecim vel septemdecim annos nata, ratiocinationum suarum arbitra, diu examinata ac probata, deinceps perseveravit, et ut admittatur constanter rogaverit, tum demuin inter virgines referenda, ejusque rata habenda professio, ac illius violatio inexorabiliter punienda. Multas enim parentes adducunt et fratres et ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ τὴν παρθένον ἔχοντος διατεθησόμεθα. Ἐκεῖνο δὲ νῦν προδιομολογεῖσθαι ἡμῖν ἀναγκαῖον, ὅτι παρθένος ονομάζεται, ἡ ἑκουσίως ἑαυτὴν προςαγαγούσα τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀποταξαμένη τῷ γάμῳ, καὶ τὸν ἐν ἁγιασμῷ βίον προτιμήσατα. Τὰς δὲ ὁμο λογίας τότε εγκρίνομεν, ἀφ' οὗπερ ἂν ἡ ἡλικία τὴν τοῦ λόγου συμπλήρωσιν ἔχῃ. Οὐδὲ γὰρ τὰς παι δικὰς φωνὰς πάντως κυρίας ἐπὶ τῶν τοιούτων ἡγεῖ σθαι προσῆκεν, ἀλλὰ τὴν ὑπὲρ τὰ δέκα ἐξ ἢ δέκα καὶ ἑπτὰ γενομένην ἔτη, κυρίαν οὖσαν τῶν λογισμών, ἀνακριθεῖσαν ἐπὶ πλεῖον, εἶτα παραμείνασαν, καὶ λιπαρούσαν διὰ ἱκεσιῶν πρὸς τὸ παραδεχθῆναι, τότε ἐγκαταλέγεσθαι χρὴ ταῖς παρθένοις, καὶ τὴν ὁμολογίαν τῆς τοιαύτης κυροῦν, καὶ τὴν ἀθέτησιν αὐτῆς ἀπαραιτήτως κολάζειν. Πολλὰς γάρ γονείς προσ ἄγουσι καὶ ἀδελφοί, καὶ τῶν προσηκόντων τινὲς propinquorum nonnulli ante ætatem, non sua πρὸ τῆς ἡλικίας, οὐκ οἴκοθεν ὁρμηθείσας πρὸς ἀγαμίαν, αλλά τι βιωτικὸν ἑαυτοῖς διοικούμενοι. Ας οὐ ῥᾳδίως προσδέχεσθαι δεί, ἕως ἂν φανερῶς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἐρευνήσωμεν γνώμην. ΒΑΛΣ. Διαφόρως είπομεν ὅτι παρθένοι, γυναίκες καὶ χῆραι, μετὰ λαϊκοῦ σχήματος ταῖς ἐκκλησίαις προσερχόμεναι αἱ μὲν παρθενίαν ὡμολόγουν, αἱ δὲ σωφροσύνην· καὶ ὡς ἀνατεθειμέναι τῷ θεῷ ἠξιοῦντο παρὰ τῶν ἐπισκόπων πάσης σωματικής ἐπιμελείας. Ερωτηθείς οὖν ὁ ἅγιος τί ὀφείλει γίνε σθαι εἰς τὰς πορνευούσας καρθένου;, ἔφη ότι οι μὲν πρεσβύτεροι διορίζονται ἐπιτιμάσθαι ταύτας κατὰ τοὺς διγάμους, καὶ ἀξιοῦσθαι αὐτὰς τῆς ἁγίας μεταλήψεως μετὰ ἐνιαυτόν· ἐγὼ δὲ βλέπων τὴν Ἐκκλησίαν προκόπτουσαν εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὰς παρθένους πληθυνομένας, λέγω ὀφειλόμενον εἶναι μάλλον αὐτὰς ὡς μοιχαλίδας κολάζεσθαι. Καὶ κατασκευάζει τὸν οἰκεῖον λόγον ἐντεῦθεν, λέγων ὅτι χηρεία τῆς παρθενίας ἐλάττων. Εἰ τοίνυν, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, κρίμα ἔχουσιν, ήγουν καταδίκην αἱ ἀθετήσασαι χῆραι τὴν ὁμολογίαν αὐτῶν, πολλῷ πλέον αἱ παρθένοι κατακριθήσονται. Ωσαύ τως παρεικάζει τὴν μὲν χήραν δούλῃ, τὴν δὲ παρ θένον νύμφη τινὸς οἰκοδεσπότου, καὶ οὕτω συνάγει ἀπὸ πάντων καλῶς ὑποκεῖσθαι τῷ τῆς μοιχείας ἐγκλήματι τὰς ἐκπεσούσας παρθένους. Εἶτα ἐπι φέρει ὅτι περὶ ἐκείνων τῶν παρθένων διαλέγεται τῶν ἐκουσίως ἑαυτὰς προσαγουσῶν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀποταξαμένων τῷ γάμῳ ἐν ἡλικίᾳ ἐξκαιδεκάτου χρόνου ἢ ἑπτακαιδεκάτου. Τὰς δὲ ἐπὶ ἧττονι χρόνῳ γινομένας ὁμολογίας φησὶ μὴ προσδέχεσθαι. Πολλὰς γάρ, φησί, προσάγουσιν οἱ γονεῖς καὶ μὴ βουλομένας δι' ἀπορίαν ἢ δι᾽ ἄλλην τινὰ αἰτίαν. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, μὴ εἴπῃς ἐξακούεσθαι τοῦτον καὶ εἰς μοναζούσας ἢ ἀσκητρίας· κὰν γὰρ ἐν ήττονι πάντη ἡλικίᾳ τὴν κοσμικὴν ἀπόθωνται τρίχα, βεβαία εσται, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἡ ὁμολογία αὐτοῦ. ΖΩΝΑΡ. Τὰς παρθενίαν ἐπαγγειλαμένας, εἶτα ἐκπεσούσας καὶ ἀθετησάσας τὰς ἑαυτῶν συνθήκας, ἤτοι τὰς ὑποσχέσεις, οἱ μὲν παλαιότεροι Πατέρες συγκαταβατικώτερον διατιθέμενοι, ὡς· οὗτος ὁ ἅγιος λέγει, ἐπὶ ἐν αὐτὸν ἀφορίζεσθαι διετάξαντο, καὶ μετὰ ταῦτα δέχεσθαι. κατὰ τοὺς δ γάμου;· οὗ Patrol. Gr. CXXXVIII. sponte ad calibem vitam incitatas, sed ut sibi ipsi alíquod in vita commodum provideant. Tales non facile admittendæ, donec aperte ipsarum perscrutati fuerimus sententiam. 75 BALS. Diversis in locis diximus, quod mulieres, virgines, et viduæ ecclesias cum laicos habita accedentes, illæ quidem virginitatem, hæ vero continentiam proutebantur, et tamquam Deo delicate ab episcopis omni corporali providentia digue babebantur. Interrogatus itaque sanctus, quid debeat fieri in virgines quæ fornicantur, dixit quoại seniores quidem decernunt eas sicut et bigamus puniri, easque post annum saneta communione dignas haberi: ego vero videns Ecclesiam in bonum proficere, et sacras virgines multiplicari, dico eas debere potius ut adulteras puniri. Et dictum suu hinc comprobat, dicens, quod viduitas est minor virginitate. Si ergo, ut dicit Apostolus, halent judicium seu condemnantur riduæ, quæ suam professiouem irritam faciunt, multo magis condemnabuntur virgines. Similiter ancillæ quidem viduam assimilat; virginem vero sponsae alicujus patiis. familias; et ita ex omnibus colligit adulterii cri. mine recte teneri lapsas virgines. Deinde subjungil, se dle i lis virginibus dicere, quæ sc Domino sua sponte obtulerunt, et matrimonio renuntiarunt in ætate sedecim vel septemdecim annorum. Qum autem in minori ætate fiunt professiones, dicit non admitti debere. Multas enim, inquit, offeruut patres etiam invitas, propter paupertatem vel aliquam aliam causam. Hæc cum decernat canon, ne dixeris eum Entelligi de monialibus vel ascetriis (seu divinæ meditationi dicatis virginibus): etsi enim in minori ætate crinem sæcularem deposuerint, firma erit, ut mihi videtur, ad id quod deinceps sequitur, ipsius professio. ZONAR. Quæ virginitatem sunt professæ, pɔstea vero exciderunt et sua pacta, hoc est, promissiones fecerunt irritas, antiqui Patres lenius se ac clementius gerentes, ut sanctus hic vir ait, uno anno segregandas, et eo exacto more digamorum admittendas esse decreverunt. Ilic vero ipsas pœs21

καὶ κατασκευάζει τὸν οἰκεῖον λόγον ἐντεῦθεν, λέγων ὅτι χηρεία τῆς παρθενίας ελάττων. Χήρας δὲ τὰς σω φρονεῖν ἐπαγγειλαμένας λέγει, και συναριθμηθείσας παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῷ τάγματι τῶν χηρῶν. Ἐπει οὖν ἐλάττων ἡ χηρεία τῆς παρθενίας, καὶ τὸ ἁμάρ τημα της τοιαύτης χήρας παρὰ τὸ τῆς παρθένου Ελαττον. Αλλ' όμως, φησί, τῷ Τιμοθέω γράφων ὁ Παῦλος περὶ χηρῶν ἐκπεσον τῶν διὰ τὸ μὴ φυλάξει τὴν σωφροσύνην, κρίμα ἔχειν αὐτὰς ἀπεφήνατο Της δὲ χήρας κρίματι ήγουν καταδίκη υποκειμένης, ὡς ἀθετησάσης τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, μεῖζον πάντως ὑποκείσεται ἡ παρθένος, ἥτις νύμφη λογίζεται του Χριστοῦ, καὶ ἀνάθημα τῷ Θεῷ ὡς ἱερὸν σκεῦος. Οὗτος μὲν οὖν ὁ ἅγιος τὴν πίστιν τὴν εἰς Χριστὸν mis adulterii subjicit, orationem:que suam hoc Α' τος δὲ τῷ τῆς μοιχείας αὐτάς καθυπάγει ἐπιτιμῳ, pacto astruit, quod viduitas, inquit, sit virginitate minor, Viduas autem cas, quæ continentiam sunt professæ, atque ab Ecclesia viduarum ordini adscriptæ sunt, rominat. Quoniam igitur viduitas mivor est virginitate, crit quoque ejusmodi viduæ peccatum, si eum pccato virginis conferatur, levius. Attamen, inquit, ad Timotheum scribens Paulus de viduis quæ ob non servatam continentiam exciderunt, Judicium ipsas habere ccclaravit. Porro cum vidua judicio, hoc est, condemnationi obnoxia sit, quippe quæ obligatam Christo Oden violavcrit, majori procul dubio obnoxia erit virgo, quæ Christi sponsæ locum obtinet, estque veluti sacrum vas dicatum Deo. Affirmat itaque hic sanctus violatam in Christum fidem ab ea quæ excidit vidua. ἔφη ἀθετῆσαι τὴν ἐκπεσοῦσαν χήραν· καὶ ἕτερ Alii vero primam fidem, virginitatis professionem interpretati sunt. Ancilla ergo, inquit, si furnicetur, domini domum, ipsuinque dominum afficit contumelia. Verum si sponsa domini illius ancillae delinquat, adultera est, graviorque contumelia ei, qui sponsam illam habet, ob ipsam inuritur. Porro cuin exempli loco, ancillam sponsamque proposuerit, ancillae quidem viduam quæ peccavit, sponsæ vero lapsam virginem comparat: et eam quidemn, ut corruptain, hoc est, foruicationis irretitam criſcine, virginem vero ut adulteram damnat. Et quenradmodum, ait, qui cum aliena uxore corrumpitur pro adultcro habemus, ac nisi ab adulterio desistat, nullatenus unquam ad pœnitenLiam adnittimus: ita neque illum, qui in virginem Deo consecratam peccaverit. Deinde vero, postquam gravem in lapsas virgines multam constituit, quænam pro virginibus Deo dicatis habendas siut, definit, aitque illas nimirum quæ seipsas sponte ofernut Domino, repudiatoque matrimonio virginitatem profitentur, eamque professionem decimo sexto, aut decimo septimo ætatis 76 suse ammo edunt. Ceterum ante has selates professiones lacias, inquit, haud facile admittere oportet: quoadusque suam sententiam aperte declarent, vitam se in virginali puritate amplecti velle; examinatæ præterea, postquam rationis compotes fueriut. Crebro namque, ait, parentes aut cognati illas invitas offerunt, sibi ipsis aliquid temporauei lucri quærentes; fortasse quidem quia dos ad eas collocandas minime suppetat, aut etiam ob alias causas, aas nolentes virginitatem ac cælibatum profiteri cogunt. Hæ ergo, inquit, non sunt facile admittendæ, ARIST. Anno elapso exacto, virgines post processionem lapsas, Patres recipiebaut. At quoniam validior jam facta est Ecclesia, adulteram appellamus eam quæ virginitatem professa labitur, et eum qui talem retinet adulterum. Virginitatem vero profitetur quæ septemdecem annos nata est, et approbata, et iu eo rite instituto permanere obnixe flagitat. Quandoquidem adulteram illam nominat quæ Domino sese obtulit, et matrimonio renuntiavit, et G η δὲ, πρώτην πίστιν τὴν ἐπαγγελίαν τῆς ἁγνείας ἡρμήνευσαν. Δούλη μὲν οὖν, φησί, πορνεύσασα, καθυβρίζει τὸν οἶκον τοῦ δεσπότου, κἀκεῖνον. Εἰ δὲ νύμφη τοῦ δεσπότου τῆς δούλης ἐκείνης ἁμάρτη, μοιχαλίς ἐστι, καὶ χαλεπωτέρα ἡ ὕβρις τῷ νύμφην αὐτὴν ἔχοντι δι' ἐκείνης προστρίβεται. Εἰς παρά δειγμα δὲ τὴν δούλην παραθεὶς καὶ τὴν νύμφην, δούλη μὲν ἀπεικάζει ἁμαρτήσασαν χήραν, νύμφῃ δὲ τὴν ἐκπεσοῦσαν παρθένον· καὶ τὴν μὲν ὡς διεφθαρ μένην καταδικάζει, ήτοι ὡς πορνευθείσαν, τὴν δὲ παρθένον ὡς μοιχευθεῖσαν. Καὶ ὥσπερ, φησί, τὴν ἀλλοτρία γυναικὶ συμφθειρόμενον μοιχὸν λογιζόμεθα, καὶ εἰ μὴ ἀποστῇ τῆς μοιχείας, οὐκ ἄν ποτε αὐτὸν παραδεξώμεθα εἰς μετάνοιαν·· οὕτως οὐδὲ τὸν εἰς τὴν ἀνατεθειμένην τῷ Θεῷ παρθένον ἡμαρτηκότα. Οὕτω δὲ βαρείαν κατὰ τῶν ἐκπιπτουσῶν παρθένων επαγαγὼν τὴν ἐπιτίμησιν ὁρίζεται τίνες ἂν λογίζοιντο παρθένοι ἀναθεῖσαι τῷ Θεῷ ἑαυτάς. Και φησιν ὅτι οἱ ἑαυτὰς ἑκουσίως προσαγαγοῦσαι τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀποταξάμεναι τῷ γάμῳ, καὶ ὁμολογή σασαι ἀγαμίαν, ποιήσασαι δὲ τὴν ὁμολογίαν ἐν ις' ἔτει, ἢ ιζ' τῆς ἡλικίας αὐτῶν. Τὰς δὲ πρὸ τῶν χρόνων τούτων ὁμολογίας οὐ χρή, φησί, βᾳδίως προσδέχεσθαι, ἕως ἂν προφανῶς ἐκεῖναι δείξωσι γνώμην ἔτι αἱροῦνται τὸν ἐν ἁγνείᾳ βίον, ἀνακρινόμεναι ἐπιπλέον, ὅτε κύριαι γένωνται λογισμού. Πολλάκις γάρ, φησί, προσάγουσι γονεῖς ἢ συγγενεῖς ἀκούσας, βιωτικόν τι έαυτοῖς διοικούμενοι - τυχὸν μὲν ἀποροῦντες δοῦναι προῖκα ὑπὲρ αὐτῶν, ἡ καὶ δι' ἄλλας αἰτίας τινὰς βιάζονται καὶ μὴ θελούς σας αὐτὰς ἐπαγγείλασθαι αγνείαν καὶ ἀγαμίαν. Τὰς τοιαύτα; οὖν, φησίν, οὐ χρὴ ῥᾳδίως προσδέχεσθαι, ΑΡΙΣΤ. Μετ' ἐνιαυτὸν τὰς μετὰ τὴν ὁμολογίαν εκπιπτούσας παρθένους οἱ Πατέρες εδέχοντο. Διὰ δὲ τὸ κραταιοτέραν γενέσθαι τὴν Ἐκκλησίαν, μοιχαλίδα τὴν παρθενίαν ὁμολογήσασαν ὀνομάζομεν περιπί πτουσαν, καὶ μοιχὸν τὸν τοιαύτην κατέχοντα. Ομολογεῖ δὲ παρθενίαν ή περὶ τὰ ἑπτακαίδεκα Στην καὶ ἀνακοινομένη, καὶ παραμένειν εκλιπα ρούτα. Επειδή μοιχαλίδα ονομάζει την προσαγαγούσαν ἑαυτὴν τῷ Κυρίῳ, ἀποταξεμένην τῷ γάμῳ, καὶ

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM 11. siones suas transilierit, et unctionem suam ad sponsam neglexerit, voluptatibus lascivis sese Iradens, non aliter in Ecclesiam recipietur, nisi peccato cosset, et illegitimum matrimonium dissolvat. Istud enim distraheus, et pœnitentiam ageus tempus peccati in fornicatione explebit, adco ut ipsa quindecim annis sacramentorum non sit particeps, quatuor istorum quindecim annorum annos deflens, quinque autem inter eos qui divinas Scripturas audiunt, collocata, quatuor substrata, et duobus inter fideles constituta, et precum particeps, et post quindecim annos perfectionis compos fiat et divina communione digna habeatur. Quamvis hic canon requirit eam supra sedecim vel splendecim annos esse quæ in virginum or dinem admitti cupit, ut quandoquiden tunc ratiocinationum sit domina, et completam habeat ratio. nean, si promissiones suas violaverit, inexorabili - ter pœnas luat. At quadragesimus sextæ in Trullo synodi canon etiam eum qui cum decem sit annorum jugum monasticum est suscepturus admittit, ut Ecclesia potentior evadat, et fidelium congregalio ad mandatorum observationem Dei gratia firma stabilisque fiat. τὸν ἐν ἁγιασμῷ προτιμήσασαν βίον· εἰ παραβῇ vitam in sanctimonia actam anteposuit, si profesτὰς ὁμολογίας, καὶ τὴν πρὸς τὸν νυμφίον Χριστὸν ἕνωσιν ἀτιμάσει, ἡδοναῖς ἀκολάστοις ἑαυτὴν ἐπιδοῦσα, οὐ παραδεχθήσεται άλλως τῇ Ἐκκλησίᾳ, εἰ μὴ παυθῇ τῆς ἁμαρτίας, καὶ διαλύσει τὸ ἄθεσμον συνοικέσιον. Τοῦτο γὰρ διασπάσασα, και μεταμεληθεῖσα, τὴν χρόνον τοῦ ἐπὶ τῇ μοιχεία ἁμαρτήματος εκπληρώσει, ὥστε ἐν δέκα καὶ πέντε ἔτεσιν ἀκοινώνητον αὐτὴν εἶναι τῶν ἁγιασμάτων· ἐν τέσσαρσιν ἔτεσιν ἐξ αὐτῶν τῶν πεντ τεκαίδικα ἐτῶν προσκλαίουσαν μὲν, ἐν πέντε δὲ τοῖς ἀκροωμένοις τῶν θείων Γραφών συνταττομένων, ἐν τέσσαρσιν υποπίπτουσαν, καὶ ἐν δυσὶ τοῖς πιστοῖς συνεστώσαν, καὶ τῶν εὐχῶν κοινωνοῦσαν καὶ μετὰ τὸν πεντεκαιδέκατον χρόνον, τοῦ τελείου τυχεῖν, καὶ τῆς θείας κοινωνίας ἀξιωθῆναι. Κἂν 4 κανὼν οὗτος ὑπὲρ τὰ δεκαὲς ἢ καὶ δεκαεπτὰ ἔτη ἀπαιτῇ εἶναι τὴν ἐκλιπαρούσαν παραδεχθῆναι εἰς τὸ τῶν παρθένων τάγμα· ἴν' ὡς τηνικαῦτα κυρία οὖσα τῶν λογισμῶν, καὶ τὴν τοῦ λόγου συμπλήρωσιν ἔχουσα, εἰ ἀθετήσει τὰς συνθήκας, απαραιτήτως κολασθῇ. 'Αλλ' οὖν ὁ τεσσαρακοστός κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδου, καὶ τὸν δέκα ἐτῶν ὄντα, μέλλοντα τον μοναδικὸν ζυγὸν ὑπελθεῖν, παραδέχεται, διὰ τὸ τὴν Ἐκκλησίαν κραταιοτέραν γενέσθαι, καὶ τὸ τῶν πιστῶν σύστημα πρὸς τὴν τῶν ἐντολῶν τήρησιν χάριτι θείᾳ πάγιόν τε καὶ ἀσμα. λε; εἶναι. Ανδρῶν δὲ ὁμολογίαν οὐκ ἔγνωμεν, πλὴν εἰ μή τινες ἑαυτοὺς τῷ τάγματι τῶν μοναζόντων ἐγκατηρίθ. μησαν· οἱ κατὰ τὸ σιωπώμενον δοκοῦσι παραδέ χεσθαι τὴν ἀγαμίαν. Πλὴν καὶ ἐπ' ἐκείνων, ἐκεῖνο ἡγοῦμαι προηγεῖσθαι προσήκειν, ἐρωτᾶσθαι απ τοὺς καὶ λαμβάνεσθαι τὴν παρ' αὐτῶν ὁμολογίαν ἐναργή, ὥστε ἐπειδὰν μετατίθενται πρὸς τὸν φιλόσαρκον καὶ ἡδονικὸν βίον, ὑπάγειν αὐτοὺς τῷ τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίῳ. ΒΑΛΣ. Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος, λέγοντος, Ανδρὸς δὲ ὁμολογίας οὐκ ἔγνωμεν, πλὴν εἰ μή τινες ἑαυτοὺς τῷ τάγματι τῶν μοναζόντων ἐγκατηρίθμησαν, ὅτι ἐν τῷ ιη' κανόνι οὐ περὶ μονα ζόντων εἶπεν, ἀλλὰ περὶ παρθένων ἀφοριζομένων τῷ Θεῷ μετὰ λαϊκοῦ σχήματος. Ανάγνωθι τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανόνα δ', μδ' καὶ ρκς'. Τοὺς μέντοι μοναχούς φησι, κἂν καὶ δοκῶσι σιωπηρώς κατατίθεσθαι ἀγνεύειν, ὅμως ὀφείλειν καὶ τούτους ἐρωτᾶσθαι, καὶ ὁμολογεῖν ἀγαμίαν· ἵνα, ἐὰν ψεύσωνται, ὡς πορνεύσαντες ἐπιτιμηθῶσι. Τούτων Εξ οὕτως ἐχόντων, μὴ εἴπῃς ὡς οἱ μὴ ποιήσαντες μοναχοὶ τοιαύτην ὁμολογίαν ἀνέγκλητοι διατηρηθή σονται. Κἂν γὰρ μὴ ἀποκαρῇ τις, ἀλλὰ ρασοφο ρήσῃ, οὐ δυνήσεται μετασχηματισθῆναι καὶ εἰς γάμον ἐλθεῖν, ἀλλὰ ἄκων ἀναγκασθήσεται υποστρέ ψαι εἰς τὸν μοναχικὸν βίον, ὡς πολλάκις τοῦτο εἰ πομεν. Τὸ αὐτὸ δὲ ἔσται καὶ εἰς μοναχὰς, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντας τοὺς τοῦ βήματος. Καὶ οὗτοι γὰρ σιωπη μῶς δοκοῦσιν ὁμολογεῖν μὴ ἐλθεῖν εἰς γάμον μετά τὴν χειροτονίαν, καὶ παραβαίνοντες τὸν κανόνα καθα CANON XIX. Virorum autem professiones non novimus præterquam si qui se ipsos monachorum ordini annumerarunt: qui tacite videntur cælibatum admittere. Sed in illis quoque existimo præcedere oportere. ut ipsi interrogentur, et evidens ipsorum accipiatur professio, ut postquam se ad libidinosam et voluptariam vitam converterint, eorum qui fornicantur punitioni subjiciantur. BALS. Nota ex præsenti canone dicente, Virorum autem professiones won novimus, præterquam si qui se ipsos in monachorum numerum retulerunt, quod iu canone 18 non de nonachis, sel de virginibus Deo cum laico babitu segregatis locutus est. Lege Garthagin. syn. can. 6, 44 ει 126. Monachos autern dicit, etiamsi tacite videatur castitatem colere, debere tamen cos etiam interrogari, et calibatum profteri: ut si menti fuerint ut fornicatores puniantur. Etsi autem lec ita se habeant, ne dixeris quod monachi qui hanc professionem non fecere, insontes nullique culpæ obnoxii servabuntur. Etsi enim non fuerit tonsus quispiam, sed rasa gestaverit, non poterit mutare babitum et ad nuptias convolare, sed invitus ad habitum monasticum reverti cogetur, sicut hoc sæpe diximus. Idem erit et de monialibus, et de omnibus clericis tribunalis. Nam et ii omnes tacite profiteri videntur se natrimonium non contracturos post ordinationem: et canonem transgredientes, deponuntur. Quæro sanctorum apostolorum can,

26, 77 Ancyr. synod. can. 10. et syn. in Trudo αιροῦνται. Ζήτει τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα κς', Can. 6. τῆς ἐν Ἀγκύμα συνόδου, κανόν. ι, καὶ ἐν τῷ Τρούλλῳ καν. ς'. ZONAR. Ex hoc canone apparet magnum Basilium, que de virginibus decrevit, non de virginibus in monasterio degentibus sanxisse, sed de iis quae seipsas offerumt Domino, vitanique se virginaleni acturas spondent. Tales enim olum fuere de quibus syn. Carth. can. 6 et 44 disserit. Neque hæ erant diaconisse, sed ex lis diaconissæ constituebantur. Vide igitur dicta syn. canon 126 et quæ in eun scripsimu. Ex eo namque quod dicat, Virorum professiones non novimus, præterquamn si qui seipso, monachorum ordini annumerarunt, ostendit se ea quæ dixit, nequaquam de mulieribus in ΖΩΝΑΡ. Ἐκ τοῦ κανόνος τούτου φαίνεται ὁ μέγας Βασίλειος & περὶ παρθένων διετάξατο, οὐ περὶ μοναζουσῶν παρθένων εἰπεῖν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἑαυτάς ἀνατιθεμένων τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐν παρθενία ζήν κατατιθεμένων. Τοιαῦτα γὰρ ἦσαν τὸ παλαιὸν, ὡς ἡ ἐν Καρθαγένῃ διέξεισι σύνοδος ἐν κανόνι ἔκτῳ καὶ με. Καὶ οὐδὲ διακόνισσαι αἱ τοιαῦται ἦσαν, ἀλλ᾽ ἐξ ἐκείνων ἐγίνοντο διακόνισσαι. Αναγνωστέον οὖν τὸν τῆς ῥηθείσης συνόδου ρας κανόνα, καὶ τὰ ἐν έκεινῳ γεγραμμένα. Ἐκ γὰρ τοῦ εἰπεῖν, ἀνδρῶν ὁμολογίαν οὐκ ἔγνωμεν, εἰ μή τινες αυτούς τους monasterio degentibus intellexisse, vernut de tit. μοναχοῖς κατηρίθμησαν, δείκνυσιν ὅτι ἃ εἶπεν, οὐ virginibus ex antiqua consuetudine segregatis Deo: quamvis hæc etiam de iis quæ in monasterio degunt forte quispiam intellexerit. Monschos vero ait etiam tacite castimoniam condicere: sed et iHos interrogari oportere autumat, et aperte profiteri cælibatum; ut si promissi fidem fallant, fornicatorum pœnis subjiciantur. Non solum autemi in monachis tacita contingit professio, verum in diaconis quoque et hypodiaconis. Nisi enim denuntient prius atque testentur qui ordinandi suut se virginitatem servare haud posse, et antequam ordinentur uxores ducant, postqnam sacro ordini ascripti sunt nuptias ipsis inire haud licet. Videntur namque tacite cælibatum condicere profiteri. Quere apost. cau. 26, et Aucyr. sya. can. 10, ει syn. quæ sexta dicitur in Trullo can. 6. ARIST. Et qui conjugio renuntiat de cælibatu interrogetur, et perspicue profiteatur: ut si sententiam mutaverit, pœnas luat. De viris qui conjugio renuntiant, et cælibes agere eligunt, convenit ut interrogentur a regionis episcopo utrum revera istinsmodi vitam amplectuntur, et ut professionem eorum manifestam accipiat, περὶ μοναζουσῶν εἶπεν, ἀλλὰ περὶ παρθένων ἀφο ριζομένων θεῷ κατὰ τὸ πάλαι κρατοῦν· τέως δέ τις ταῦτα καὶ εἰς μοναζούσας ἐκλάβοιτο. Τοὺς δὲ μοναχούς φησι καὶ σιωπηρώς κατατίθεσθαι ἀγνεύ είν κἀκείνους δὲ ἐρωτᾶσθαι προσήκειν λέγει, καὶ φανερῶς ὁμολογεῖν ἀγαμίαν, ἵνα, ἐὰν ψεύσων ται τὴν ὁμολογίαν, ώς πορνεύσαντες ἐπιτιμηθῶσιν. Οὐκ ἐπὶ μοναζόντων δὲ μόνον σιωπηρὰ ὁμολογία γίνεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ διακόνων ἢ καὶ ὑποδιακόνων. Εἰ μὴ γὰρ προμαρτύρονται ὅτι οὐ δύνανται παρθενεύειν οἱ μέλλοντες χειροτονηθῆναι, καὶ πρὸ τῆς χειροτονίας είσοικίζονται ἑαυτοῖς γυναῖκας, οὐ δύ νανται μετὰ τὴν χειροτονίαν γάμον ελέσθαι. Δο κοῦσι γὰρ σιωπηρῶς ὁμολογεῖν καὶ ἐπαγγέλλεσθαι ἀγαμίαν ζήτει τὸν κς' ἀποστολικὴν κανόνα, καὶ τῆς ἐν Αγκύρα συνόδου κανόνα ι', καὶ τῆς λεγομένη; ἕκτης συνόδου τῆς ἐν τῷ Τρούλλω κανόνα ς' ΑΡΙΣΤ. Καὶ ὁ ἀποτασσόμενος περὶ ἀγαμίας έρωτάσθω, καὶ ἐναργώς ομολογείτω· ἵνα μετατιθέμε νας ἐπιτιμάται. Ἐπὶ τῶν ἀνδρῶν ἀποτασσομένων τῷ γάμῳ, και παρθενεύειν αἱρουμένων, προσῆκόν ἐστιν ἐρωτᾶσθαι αὐτοὺς παρὰ τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκή. που εἰ ἀληθῶς τὴν τοιοῦτον βίον ἀσπάζονται, καὶ Guill, Beveregi nolio. (δ) Εν τῷ Τρούλλω κανόνα ς'. Post hæc ultina Zonate in hunc canonem verba codex Amerbachianus adlit; Δοκεῖ δὲ ὁ ἅγιος αὐτὸς ἑαυτῷ ἐναντιοῦσθαι· ἐν μὲν τῷ κανόνι τούτῳ λέγων τοὺς μοναχοὺς τῷ τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίῳ ὑπάγεσθαι ψευσαμένους τὴν ὁμολογίαν αὐτῶν· ἐν δὲ τῷ ξ' κανόνι τῷ τῆς μοιχείας ἁμαρτήματι τοὺς ἐκπίπ. τοντας μοναχούς καταδικάζων· μήποτε οὖν τῷ τῆς πορνείας ὀνόματι ἀντὶ τῆς μοιχείας ἐχρήσατο, ὡς καὶ ὁ Κύριος εὕρηται τούτῳ χρησάμενος πρὸς τὸν ἐρωτήσαντα, εἰ ἐξεστιν ἀνδρὶ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, εἰπὼν, μὴ δύνασθαι ἀπολύειν αὐτὴν πα ρεκτὸς λόγου πορνείας· καί τοι ἡ ἀνδρὶ συνοικούσα ἑτέρῳ μιγνυμένη, οὐ πορνείαν ἁμαρτάνει, ἀλλὰ μοιχείαν. Καὶ ὁ Ἀπόστολος δὲ ἐν τῇ πρὸς Ῥω μαίους Επιστολῇ τὸ τῆς πορνείας ὄνομα καὶ ἀντὶ τῆς μοιχείας παρέλαβε λέγων, Πεπληρωμένους πάση ἀδικία, πορνείᾳ, καὶ ἑξῆς πάντα. Σχεδὸν τὰ πάθη ἀπαριθμησάμενος, μοιχείας οὐ μέμνηται, ὡς διὰ τῆς πορνείας καὶ ταύτην δηλώσας· ἐπίκατι γὰρ αλλήλοις τῇ τε πράξει καὶ παρανομία· εἰ καὶ τῇ ποιότητα τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῖς ἐπιτιμίοις διαφέ ρουσι. Sanctus autem ipse sibi adversari videtur; in hoc quidem canone dicens monachos, qui promis i sui fidem fallunt, fornicuntium pœnæ subjiciendos esse; sexagesimo autem canone monachos lapsos adulterii peccato condemnans. Numquid itaque fornicationis nomine pro adulterio usus est, quemadmodum et Dominus inventus est eo uti, ad illum, qui interrogabal, an liceat viro dimillere uxorem swam, dicens, non posse eam dimittere praterquam fornicationis causa? Qua enim viro copulatur, si alteri commisceatur, non fornicationis, sed adulterii crimine tenetur. Quin et Apostolus etiam in Epistola ad Romanos fornicationis nomen pro adulterio accepit, dicens, Timplelos omni injustitia, fornicatione; ac deinde omnibus fere passionibus enumeratis, adulterii mentionem non facit, ut qui illud sub fornicationis nomine indicaverit. Enimvero sibi invicem similia sunt actione et iniquitate: licet qualitate peccati et pœnis discrepent.

(57 IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. τὴν ὁμολογ! αὐτῶν φανερὸν λαμβάνειν· ἵνα, εἰ Ut si ad voluptuosam et carnalem vitam decideμεταπέσωσι. Εκτοτε πρὸς τὸν ἡδονικὸν καὶ φιλό- rint, fornicatorun ponæ subjiciantur. σαρκον βίον, τὸ τῶν πορνευόντων ἐπιτίμιον δέξωνται. Οσαι γυναῖκες ἐν αἱρέσει οὖσαι παρθενίαν ὡμολόγησαν, εἶτα μετὰ ταῦτα γάμον ἀνθείλοντο, οὐχ ἡγοῦμαι χρῆναι καταδικάζεσθαι ταύτας. Όσα γὰρ ὁ νόμος λαλεῖ, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ. Δἱ δὲ μήπω ἐπελθοῦσαι τὸν ζυγὸν τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τὴν νο μοθεσίαν ἐπιγινώσκουσι τοῦ Δεσπότου. Ὥστε δε κταί εἰσι τῇ Ἐκκλησία μετά πάντων καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις ἄφεσιν ἔχουσιν ἐκ τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν, καὶ καθόλου τὰ ἐν τῷ κατηχουμένῳ βίῳ γενόμενα εἰς εὐθύνας οὐκ ἄγονται. Τούτοις δὲ δῆλον ὅτι ἄνευ βαπτίσματος ή Εκκλησία οὐ παραδέχεται, ὥστε ἀναγκαιότατον ἐπὶ τούτοις τὰ πρεσδεῖα τῆς γενέσεως. ΒΑΛΣ. Ὡς ἔοικεν, αἱρετικαὶ γυναῖκες ὡμολόγουν παρθενίας, εἶτα ἀνδράσιν ἑαυτὰς ἐξεδίδουν προσερχόμεναι δὲ τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐπετιμῶντο ὡς ψευσάμεναι. Φησί γοῦν ὁ ἅγιος, μή καταδικάζεσθαι ταύτας χάριν ὧν πρὸ τοῦ πιστεῦσαι εψεύσαντο. Είτα καθόλου δίδωσι κανόνα μὴ κολάζεσθαι τοὺς πιστεύσαντας καὶ βαπτισθέντας, περὶ ὧν ἥμαρτον πρὸ τοῦ βαπτίσματος. Αἱρετικοὺς δὲ νόει τοὺς μὴ ἄλλως δεχομένους, εἰ μὴ βαπτισθῶσιν. Εἰσὶ γάρ τινες αἱρετικοί και χωρίς βαπτίσματος δεκτοί, ἁγίῳ χρίσματι μόνῳ χριόμενοι. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν ζ' κανόνα τῆς δευτέρας συνόδου, καὶ κανένα ιζ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων. @ ΖΩΝΑΡ. Αἱρετικαὶ γυναῖκες ώμολόγουν παρθενεύειν, εἶτα ἀνδράσιν ἑαυτὰς ἐξεδίδουν. Ταύτας προσερχομένας τῇ καθολική Εκκλησίᾳ γνώμην ὁ ἅγιος δίδωσι μὴ καταδικάζεσθαι ὡς ψευσαμένας τὴν ὁμολογίαν. Όσα γάρ, φησίν, ο νόμος λαλεῖ, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ. Αἱ δὲ μὴ δεξάμεναι τὸν ζυγὸν τοῦ Χριστοῦ οὐδὲ τὴν ἐντολὴν ἐκείνου επιγινώσκουσι, καὶ λοιπὸν δεκταί εἰσι τῇ Ἐκκλησίς, ἄφεσ σιν ἔχουσαι ἐκ τοῦ πιστεῦσαι Χριστῷ καὶ τοῦ τοιούτου ἁμαρτήματος. Εἶτα καθόλου δίδωσι και γίνα ὅτι ὅσα ἐν κατηχουμένῳ βίῳ γένωνται, οὐκ εὐθύνονται, ἀντὶ τοῦ, οὐ κολάζονται. Πλην, φησί, τούτους ἄνευ βαπτίσματος ή Εκκλησία οὐ παραδέχεται· ἐπεὶ οὖν βαπτίζονται, τῶν πρὸ τοῦ βαπείσματος σφαλμάτων πάντων συγχώρησιν ἔχουσι. Τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ ἐπάγει, ὅτι ἀναγκαιότατον ἐπὶ τούτους τὰ πρεσβεία τῆς γενέσεως, ήγουν ὅτι ἀνω αγκαίως λοιπὸν ἔπεται βαπτιζομένοις αὐτοῖς τὰ πρεσβεία τῆς γενέσεως· τὸ ἐξαίρετον δηλαδὴ τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι γενέσεως, ήτοι τῆς ἀναγεννήσεως, ὅ ἐστιν ἡ συγχώρησις τῶν προημαρτημένων. Δια ρετικοὺς ἢ τοὺς μὴ ἄλλως δεχομένους εἰ μὴ βαπτι σθῶσι νοητέον, ἢ τοὺς ἀπίστους. Εἰσὶ γάρ τινες αἱρετικοί, καὶ χωρὶς βαπτίσματος δεκτοί, ἁγίῳ χρίσματι μόνῳ χριόμενοι, ὡς ὁ ιζ' κανὼν τῆς δευ τέρας συνόδου διατάττεται. Είποι δέ τις ἐναντιοῦ σθαι τὸν μέγαν Βασίλειον διὰ τοῦ παρόντος κανόνος τῷ πέμπτῳ κανόνι τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου, CANON IX. Quæcunque mulieres, cum essent hæretica, vir ginitatem professæ sunt, deinde postea matrimonium maluerunt, non existimo eas oportere condemnari. Quæcunque enim dicit lex, iis diclt, qui sunt, in lege. Quæcunque autem jugvin Christi nondum subierunt, eæ nec Domini leges norunt. Quare sunt ab Ecclesia cum omnibus suscipiendæ, et propter hæc habent remissionem ex fide in Christum, et omnino quæ in catechumenica vita fiunt in judicium non vocantur. Clarum est autem quod tales Ecclesia non sine baptismo recipit. Quare generationis privilegia sunt in ipsis maxime necessaria. BALS. Ut est verisimile, hæretica mulieres vir ginitatem profitebantur, deinde se viris nuplum dabant: ad Ecclesiam autem accedentes reprehendebantur ut mentitæ. Dicit ergo sanctus, eas non esse condemnandas de jis quæ mentitæ sunt antequam crederent. Deinde in summa tradit canonem, non punire eos qui crediderunt et baptizati sunt, de iis quæ ante baptismum commiserunt. Hæreticos autem eos intellige, qui non suscipiuntur. nisi prius baptizati fuerint. Sunt enim quidam bæretici, qui sunt etiam sine baptismo suscipiendi sancto chrismale solo unci. Lege el can. 7 secunda syn. et can. 17 S. Apostolorum. ZONAR. Hæreticæ mulieres virginitatem proGrtebantur, deinde viris seipsas tradebant. Eas, si ad Ecclesiam catholicam procedant, sanctus hic vir sua sententia haudquaquam, quasi professionem fefellerint,condemnandas esse judicat. Quacunque enin, ait, lex loquitur, lis qui in lege sunt loquitur. Quæ vero Christi jugum non susceperunt, illius quoque mandata non agnoscunt, ac deinceps ab Ecclesia admitti possunt, veniam, ex eo quod Christo crediderint, ab hoc quoque crimine obtinentes. Tum in universum regulam statuit, quæcunque nimirum in catechumenica vila coinmittuntur, non vocariin judicium, hoc est, laualquaquam puniri. Adbæc, inquit, ejusmodi homines Ecclesia siue baptismo non admittit; 78 quando porro baptizantur, eorum quæ ante baptismum admisere peccatorum penitus veniam consequuntur Roc enim significat id quod subjicit, esse nimirum in hujusmodi hominibus generationis privilegia maxime necessaria, hoc est, cum ipsi baptizentur necessario deinceps consequi, ut privilegia genera. tionis obtineant: quod nimirum singulare ac præ. cipuum est in baptismi generatione, sive regeno. ratione, absolutio nempe ab anteactæ vitæ delictis. Hæreticos porro aut eos intelligere oportet, quos non aliter nisi baptizentur admitti fas est, aut infi deles. Sunt enim aliqui hæretici etiam sine baptismo recipiendi, sancto solum chrismate inungen ¿i,

ut can. 17 secundi syn. decernitur. Dixerit auten λέγοντι ταῦτα· Κατηχούμενος ἐὰν εἰσερχόμενος quispiam adversari hunc magni Bas. canonem can. 5 syn. Neueas. qui sic habet: Calechumenus, εἰ - in templum ingrediens in catechumenorum ordine steterit, is quidem peccat: sin genuflectat, audiat non amplius peccans. Si vero ctiam adhuc peccel, extrudatur. Sed non est ita. Etenim synodicus canon de iis qui peccant non accipiendus est: magrus vero Basilius de iis qui peccaverunt, jamque a peccando abstinent loquitur. Neque vero hoc asscrit: nullam hisce multam imponendam, sed non esse in judicium vocandos. Ut enim peccata omnía ante sanctum baptisma admíssa baptizato dimittuntur: ita et quæcunque aliquis dum catechumenus esset deliquit, pro tis in judicium non vocabitur. Lege etiam can. 17 apostolicum. ARIST. Virgo quæ in hæresim lapsa est, resipiscens postea et accipiens, non est pœnæ obnoxia. Quæcunque enim dicit lex, iis dicit qui sunt sub lege. Mulieres Adeles, virginitatem professe, et professiones suas irritas facientes, fornicationis pœnse subjacent; quæ vero sub baresi fuerunt et virginitatem promiserunt, si postea matrimonium malunt, et ad Ecclesiam veniunt, non condemnantur, sed baptizatæ impunes inanent. Quæ enim jugum Christi nondum portarunt, nec legem illius cognoscunt. CANON XXI. Si vir cum muliere cohabitans, postquam matrimonio non delec:atus in fornicationem inciderit, eum fornicatorem judicamus, et éum pœnis amplíns gravamus: canonem tamen non habemus, qui eum adulterii crimini subjiciat, si in solutam a matrimonio peccatum commissum sit. Nam adultera quidem, inquit, pollut:a polluetur, et al virum suum non revertetur, et qui adulteram detinet, stultus est et impius. Qui autem fornicatus est, non excliidetur a cohabitatione cum uxore sua; quemadmodum mulier maritum suum a fornicatione revertentem excipiet, vir autem eam quæ polluta est a suis adibus amandabit. A:que istorum quidem ratio haud facilis est, cousuetudo autem sic invaluit. BALS. De fornicatione et adulterio lege cap. 5, tit. 13 praesentis operis, et canones et leges qu in eo sitæ sunt. Hic autem sanctus eum, qui habet uxorem, el cum alia muliere fornicatas est, fornicatore:n dicit, non adulterum: mulierem marito conjunctam, quæ cum ullo alio viro quam cum marito rem habuit, vocat adulteram, adjiciens quod eam quidem maritus non cogetur invitus in ædes suas recipere, sed eo ipso ab ea separabitur. Virum autem, qui fornicatus est, a legitima uxore fornicatio non separat. Quammam aulem ob callsm lar, inquit, ita lege cauta sunt, non est intellectu facile. Nota autem ex præsenti canone, non esse unius tantum speciei fornicationem, nec illam eisdem prenis curari. Eum enim magis debere puniri, qui εἰς τὸ κυριακὴν ἐν τῇ τῶν κατηχουμένων τάξει στήκῃ, οὗτος δὲ ἁμαρτάνη. Εἰ μὲν γόνυ κλίνων, ἀκροάσθω μηκέτι ἁμαρτάνων· ἐὰν δὲ καὶ ἀκροώμενος ἔτι ἁμαρτάνῃ, ἐξωθείσθω. Ἀλλ᾿ οὐκ ἔστι τοῦτο. Οἱ μὲν γὰρ τῆς συνόδου ἡ κανὼν περὶ ἁμαρ τανόντων φησίν· ὁ δὲ μέγας Βασίλειος περὶ ἁμαρ τανόντων καὶ ἤδη ἀποσχεμένων τοῦ ἁμαρτάνειν· καὶ οὐδὲ τοῦτο λέγει, ὅτι οὐδὲ τοῦτο ὅλως ἐπιτιμηθήσονται, ἀλλ' ὅτι οὐκ εὐθυνθήσονται. Ωσπερ γὰρ πάντα τὰ πρὸ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος πραχθέντα αμαρτή ματα ἀφίενται τῷ βαπτιζομένῳ· οὕτως καὶ ὅσα τις κατηχούμενος ὢν ἥμαρτε, καὶ οὐδ᾽ ὑπὲρ τούτων εἰς εὐθύνην ἀχθήσεται. Ανάγνωθι καὶ τὸν ιζ' ἀπο στολικόν κανόνα. ΑΡΙΣΤ. Εἰ; α?ρεσιν οὖσα παρθένος, εἶτα μετανοοῦσα, καὶ λαμβάνουσα, οὐκ εὐθύνεται ὅσα γὰρ ὁ νόμος λαλεί, τοῖς ἐν νόμῳ λαλεῖ. Αἱ πιστοὶ γυναῖκες, παρθενεύειν ἐπαγγειλάμε ναι, καὶ τὰς ὁμολογίας αὐτῶν ἀθετήσασαι, τῷ τῆς μοιχείας ἐπιτιμίῳ ὑπόκεινται· αἱ δὲ ὑπὸ αἵρεσιν οὖσαι, καὶ παρθενεύειν ὑποσχεθεῖσαι, εἰ μετὰ ταῦτα γάμον ἀνθείλοντο, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ προσῆλθον, οὐ καταδικάζονται, ἀλλὰ βαπτιζόμεναι ανεύθυνοι μέσ νουσιν. Α' γὰρ μήπω τὸν ζυγὸν τοῦ Χριστοῦ βαστάσασαι οὐδὲ τὴν νομοθεσίαν αὐτοῦ ἐπιγινώσκουσι. Ἐὰν ἀνὴρ γυναικὶ συνοικῶν, ἐπειδὰν μὴ ἀρεσθεὶς τῷ γάμῳ εἰς πορνείαν εμπέση, πόρνον κρίνομεν τῶν τοιοῦτον, καὶ πλεῖον αὐτὸν παρατείνομεν ἐν τοῖς ἐπιτιμίοις· οὐ μέντοι ἔχομεν κανένα τῷ τῆς μοιχείας αὐτὸν ὑπαγαγεῖν ἐγκλήματι, ἐὰν εἰς ἐλευθέραν γάμου ἡ ἁμαρτία γένηται. Διότι ή μοιχαλίς μὲν μαινομένη, φησί, μιανθήσεται, καὶ οὐκ ἀναστρέψει πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς· καὶ ὁ κατέχων μοιχαλίδα ἄφρων καὶ ἀσεβής. Ο μέν τοι πορνεύσας οὐκ ἀποκλεισθήσεται της προς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ συνοικήσεως· ὥστε ἡ μὲν γυνὴ ἐπανιόντα ἀπὸ πορνείας τὸν ἄνδρα αὐτῆς παραδέξεται, ὁ δὲ ἀνὴρ τὴν μιανθεῖσαν τῶν οίκων αὐτοῦ ἀποπέμψει. Καὶ τούτων δὲ ὁ λόγος οὐ ῥᾴδιος· ἡ δὲ συνήθεια οὕτω κεκράτηκε. ΒΑΛΣ. Περὶ πορνείας καὶ μοιχείας ανάγνωθι τὸ ε' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ κανόνας καὶ νόμους. Ενταῦθα δὲ ὁ ἅγιος τὸν μὲν ἔχοντα γυναῖκα καὶ μεθ᾿ ἑτέρας ἐλευθέρας γυναικὸς ἀσελγήσαντα πόρνον εἶναι λέγει, οὐ μοιχόν· τὴν δὲ ὑπανδρον γυναῖκα μετὰ οιουδή τινο; ἑτέρου ἀνδρὸς μιγείσαν μοιχαλίδα ἀπο οιουδήτινος καλεί, προστιθέμενος ὡς ταύτην μὲν ἄκων οὐκ ἀναγκασθήσεται ὁ ἀνὴρ ὑποδέξεσθαι εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀπεντεῦθεν διαζευχθήσεται αὐτῆς· τὸν δὲ ἄνδρα των πορνεύσαντα ἀπὸ τῆς νομίμου γυναικὸς ἡ πορνεία οὐ διαζεύγνυσι. Δι᾽ ἦν δὲ αἰτίαν οὕτω ταῦτα γενομοθέτηται, οὐκ εὐκολόν ἐστι, φησί, νοηθήναι. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνες ὅτι οὐκ ἔστι μονοειδής ή πορνεία, οὐρα

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. τοῖς αὐτοῖς ἐπιτιμίοις θεραπεύεται. Πλέον γάρ, & babet uxorem legitimam, et fornicatus est. Maxima autem pars pœnæ medici animæ judicio relinquitur. φησί, λέγει, ὀφείλειν ἐπιτιμᾶσθαι τὸν ἔχοντα νόμι μον γυναῖκα καὶ πορνεύσαντα, παρὰ τὸν μὴ ἔχοντα γυναῖκα καὶ πορνεύσαντα. Τὸ δὲ πλέον τοῦ ἐπιτιμίου εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ ψυχικοῦ ἰατροῦ ἀνετέθη. ZONAR. Vir, inquit, habens uxorem, si in alteram peccaverit non habentem virum, fornicator est, at non adulter. Amplius autem illi multa extenditur, hoc est, gravius punitur, quam is 79 qui cum uxorem non habeat fornicatur. Huic enim quædam conceditur venia ob natura necessitatem. Qui vero uxorem habet, bac excusatione caret, cuni legitimam uxorem habeat naturalis necessitatis levamentum, atque ob intemperantiam ac libidiΖΩΝΑΡ. Ανήρ, φησίν, ἔχων γυναῖκα, ἐὰν εἰς ἑτέραν ἁμάρτῃ μὴ ἄνδρα ἔχουσαν, πόρνος ἐστίν, ἀλλ' οὐ μοιχός. Ἐπὶ πλέον δὲ αὐτῷ τὸ ἐπιτίμιον παρατείνεται, ήγουν βαρύτερον ἐπιτιμᾶται, παρά τὸν μὴ συζῶντα γυναικὶ καὶ πορνεύσαντα. Τῷ μὲν γὰρ συγγνώμη τις δίδοται διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς φύσεως· ὁ δὲ γυναῖκα ἔχων τῆς συγγνώμης ταύ τῆς ἑστέρηται, τῆς φυσικῆς ἀνάγκης παραμυθίαν ἔχων τὴν νόμιμον γαμετήν, ἁμαρτάνων δὲ δι' ἀκολασίαν καὶ ἀσέλγειαν· διὸ καὶ μᾶλλον ἐπιτιμᾶται η nem peccel: proinde et gravius et diuturniore καὶ ἐπὶ πλείονα χρόνον. 'Αλλ' όμως ἡ γυνὴ αὐτοῦ τὸν τοιοῦτον οὐ παραιτήσεται. Ἡ δὲ ἄνδρα ἔχουσα γυνὴ καὶ μιγεῖσα ἐτέρῳ μοιχαλίς ἐστι· καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἐξωθήσει αὐτὴν, καὶ οὐκ ἀναγκασθήσεται προσλαβέσθαι αὐτὴν, εἰ μὴ βούλεται. Οὕτω γὰρ, φησί, κεκράτηκεν ή συνήθεια, κρίνεσθαι ταῦτα. Ο δὲ λόγος καὶ ἡ αἰτία, δι᾿ ἂν οὕτω νενόμισται γίνεσθαι, οὐκ εὐκολός ἐστι, φησί, νοηθήναι. ΑΡΙΣΤ. "Ανδρα πεπορνευκότα ή ιδία παραλήψε ται. Μιανθεῖσαν δὲ γυναῖκα ὁ ἀνὴρ ἀποπέμπεται. Πόρνος γάρ, οὐ μοιχός ἐστιν, ὁ εἰς ἐλευθέραν εκπεσὼν ὑπογύναιος. Οὐχ ὡς μοιχὸς ὁ ἀνὴρ κριθήσεται ὁ συνοικῶν γυναικὶ, καὶ πρὸς ἑτέραν ἐλευθέραν γάμου ἁμαρτήσας, ἀλλ' ὡς πόρνος· καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ τοῖς μοι χείας ἐπιτιμίοις υποβληθήσεται πλέον δὲ πόρνου ἐπιτιμηθήσεται. Τοῦτο δὲ διὰ τὴν κρατήσασαν συνήθειαν. Τὴν μὲν γὰρ γυναῖκα ἑτέρῳ ἀνδρὶ μιαν θεῖσαν παρὰ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς προστάττει ἀποδιώκεσθαι· τὸν δὲ ἄνδρα πορνεύοντα ὑπὸ τῆς ἰδίας γυναικός κελεύει μὴ ἀπολύεσθαι, ἀλλὰ παραδέχε σθα: αὐτόν. Τοὺς ἐξ ἁρπαγής έχοντας γυναῖκας, εἰ μὲν ἄλλοις προμεμνηστευμένας εἶεν ἀφῃρημένοι, οὐ πρότερον χρή παραδέχεσθαι, πρινὴ ἀφελέσθαι αὐτῶν, καὶ ἐπ' ἐξουσίᾳ τῶν ἐξαρχῆς μεμνηστευ μένων ποιῆσαι, εἴτε βούλοιντο λαβεῖν αὐτὰς, εἴτε ἀποστῆναι· εἰ δὲ σχολάζουσαν τις λάβῃ, ἀφαι ρεῖσθαι μὲν δεῖ, καὶ τοῖς οἰκείοις ἀποκαθιστᾷν, ἐπιτρέπειν δὲ τῇ γνώμῃ τῶν οἰκείων, εἴτε γονείς εἴεν, εἴτε ἀδελφοί, εἴτε οίτινεσοῦν προεστῶτες της κόρης κἂν μὲν ἔλωνται αὐτῇ παραδοῦναι, ίστασθαι τὸ συνοικέσιον. ἐὰν δὲ ἀνανεύσωσι, μὴ βιάζεσθαι. Τον μέντοι ἐκ διαφορᾶς εἴτε λαθραίας εἴτε βιαιοτέρας γυναῖκα ἔχοντα ἀνάγκη τὰ τῆς πορνείας ἐπιγνῶναι ἐπιτίμια· ἔστι δὲ ἐν τέσσαρ σιν ἔτεσιν ώρισμένη τοῖς πορνεύσουσιν ἐπιτίμησ tempore punitur. Non tamen hujusmodi hominem uxor ipsius repudiabit. Mulier autem viruın habens, s: alteri cominisceatur, adultera est; eamque vir suus expellet, nec sibi rursum ascisrere cogetur nisi velit. Ita namque, ait, obtinuit consuetudo ista dijudicari. Rationem vero et causam, ob quam ita fieri consustum est, baud facile, ait, fuerit indagare. ARIST. Virum qui fornicatus est uxor propria recipiet: inquinatam vero adulterio uxorem vir dimittet. Fornicator enim non adulter est, qui uxori junctus cum soluta rem habuerit. Vir qui cum muliere cohabitat et in aliam a matrimonio liberam peccatum a Imisit, adulter non dijudicabitur, sed fornicator. Et ideo nec adulterii penis subjicietur, sed plusquam fornicator punietur. Hoc autem fit ob consuetudinem que obtinuit. Mulierem enim ab alio viro pollutam a viro sco expelli mandat. At virum fornicantem ab uxore sua non dimitti, sed retineri jubet CANON XXII. Eos qui ex raptu habent mulieres, si aliis quidemn desponsas abripuerint, non prius oportet admittere, quam ab eis ablatæ sint, et sit in eorum potestate quibus desponsæ fuerant, an eas velint accipere, an desistere. Si quis autem vacantem acceperit, auferre quidem oportet et suis restituere, illorum autem sententiæ permittere, sive sint parentes, sive fratres, sive quicunque alii virgini præsint; et si ei quidem tradere vo - luerint, matrimonium constituere; sin autem re nuerint, non cogi. El autem qui mulierem vel vi vel clam a se vitiatam habet, necesse est fornlcationis pœnas imponere; est autem in quatuoi anuis præfinitum fornicatoribus supplicium. Oportet autem eos anno primo a precibus expelli et Guill. Beveregii nota. Τοὺς ἐξ ἁρπαγής. Scholiastes Harmenopuli aul iunc canonem hæc observal, Ο πολιτικός νό μος σφόδρα κολάζων τὸν ἁρπάσαντα γυναίκα, οὐδὲ συζεύγνυσθαι αὐτῷ τὴν ἁρπαγείσαν παραχωρεί, καὶ οἱ αὐτῇ προσήκοντες τοῦτο βούλωνται. Le civilis acriter eum puniens, qui mulierem rapuil, x3 quidem, ut rapta matrimonio ipsi jungatur, permittit; licet id propinqui mulieris velint. Harmenop. Epit.. can. sect. 5, tit. 3.

ipsos dedere ad fores ecclesia. Secundo autem, ad auditionem admitti. Tertio, admitti ad penitentiam. Quarto, ad congregationem cum populo, abstinentes ab oblatione. Deinde eis permitti boni communionem. BALS. Viresinus seprimus canon Chalcedon. rynodi qni idem est omnino canon 91 sextæ synodi, decernit quid debeat fieri iis qui mulieres rapiunt nomine conjugii. Præsens autem canon jubet eos, qui mulierem alteri desponsam rapuerint, non aliter ad pœnitentiam admitti quam si raptas prius dederint, ut sponsi earum ipsas si velint accipiant: xiu minus, sit aprid suos cognatos. Ab eis vero qui mulierem liberam seu nulli desponsam rapnerint, σις. Χρὴ δὲ τῷ πρώτῳ ἐκβάλλεσθαι τῶν προσο ευχῶν, καὶ προσκλαίειν αὐτοὺς τῇ θύρᾳ τῆς ἐκκλησίας. Τῷ δευτέρῳ δεχθῆναι εἰς ἀκρόασιν· τῷ τρίτῳ δεχθῆναι εἰς μετάνοιαν τῷ τετάρτῳ εἰς σύστασιν μετὰ τοῦ λαοῦ, ἀπεχομένους της προσφοράς. Εἶτα αὐτοῖς ἐπιτοέπεσθαι τὴν και νωνίαν τοῦ ἀγαθοῦ. ΒΛΑΣ. Ὁ μὲν αζ' κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, ὅστις καὶ ἀπαράλλακτος ιβ' κανών ἐστι τῆς ς' συνόδου, διορίζεται τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τοὺς ἁρπάζοντας γυναῖκας ἐπ' ὀνόματι συνοικεσίου· ὁ δὲ παρών κανών παρακελεύεται τοὺς μὲν ἁρπάζοντας γυναῖκας ἑτέρῳ μνηστευσαμένας μὴ ἄλλως εἰς μετ τάνοιαν δέχεσθαι, εἰ μὴ πρότερον δώσουσι τὰς ἄρο παγείσας, ἐφ᾽ ᾧ τους μνηστήρας τούτων λαβεῖν αὐτὰς, ἐὰν θελήσωσιν· εἰ δὲ μή, εἶναι παρὰ τοῖς eam itidem auferri et tradi parentibus, vel iis qui συγγενέσιν αὐτῶν. Τοὺς δὲ ἁρπάσαντας γυναῖκα alioqui ad eam attinent: ut eam si velint, raptori conjungant, cum ejus etiam consensu; sin autem hoc eis non placuerit, ne fiat. Quomodocunque autem se res habeat, etsi vi lelicet raptæ raptor conjungatur, pœnis erit fornicatorum obnoxius, et non solum sic punietur raptor, sed et is qui puellæ clam vitium attulit. Fornicatorum autem pœnas in quatuor annos definit. Et in his quidem præsens canon consistit. Lex autem civilis alio modo raptores punit, nec ullo moulo permittit ut raptor rapto Onjungatur. Εt tu lege prædictum canonem 37 synodi Chalced., et 92 sextæ. el can. 07 sanctorum apostolorum, et caput 30 tituli 9 presentis operis et quæ in eis sunt. 80 Cum autem præsentem canonem audis dicentem, ex consensu parentuin vel cognatorum puelle eam dari nuptum ei qui rapuit, ne dixeris parentum consensum eumque slum sufficere. Quoties enim sunt legitimæ nuptlm, necessarius quoque est eorum qui conjunguntur consensus; sive in potestate sint, sive cui juris. Dicit enim cap. 2 tit. 4 lib. xxvii hæc expresse: Non sunt legitimna nuptiz, nisi li qui conjunguntur consenserint et qui eos habent in potestate: si autem ex hac lege ad nuptias iis qui sunt in potestate suus est necessarius consensus, multo magis non fiet matrimonium eorum qui sunt sui juris, nisi ¡psi quoque consenserint, ἐλευθέραν, καὶ οὕτως αὐτὴν ἀφαιρεῖσθαι καὶ παραδίδοσθαι τοῖς γονεῦσιν, ἢ τοῖς ἄλλως προσήκουσιν αὐτῇ· ὥστε, εἰ μὲν βούλονται οὗτοι, συζεύξαι αὐτὴν τῷ ἁρπαγι μετά καὶ συναινέσεως ταύτης· εἰ δὲ ἀπαρέσχονται, μὴ γενέσθαι τοῦτο. Ὡς ἂν δὲ τὰ τοῦ πράγματος ἔχωσιν, ήγουν καν συζευχθῇ, τοῖς τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίοις ὑποπεσεῖται, καὶ οὐ μόνον ὁ ἅρπαξ οὕτω κολασθήσεται, ἀλλὰ καὶ ὁ λάθρα μετὰ κόρης συμφθαρείς. Ορίζεται δὲ καὶ εἰς τε τραετίαν τὰ τῶν πορνευόντων ἐπιτίμια. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ἐν τούτοις· ὁ δὲ πολιτικός νόμος ἀλλοτρόπως κολάζει τοὺς ἁρπαγας, καὶ οὐδὲ παραχωρεῖ ὅπωςδήποτε τὸν ἁρπάσαντα συζευχθῆναι τῇ ἀρπε γείσῃ. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν ῥηθέντα κι' κανόνα τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, καὶ τὸν μβ' τῆς Γ', καὶ κανένα εξ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ κερ. δ' τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς. Ακούων δὲ τοῦ παρόντος κανόνος λέγοντος κατά συναίνεσιν τῶν γονέων ἢ τῶν συγγενῶν τῆς κόρης δίδοσθαι ταύτην πρὸς γάμον τῷ ἁρπάσαντι, μὴ εἴπῃς ἀρκεῖν τὴν τῶν γονέων συναίνεσιν καὶ μόνην. Οσάκις γὰρ γάμος έννομος γίνεται, ἀναγκαία ἐστὶ καὶ ἡ συναί νεσις τῶν μελλόντων συζευχθῆναι, κἂν ὑπεξούσιοι ὦσι, κἂν αὐτεξούσιοι. Φησὶ γὰρ τὸ δεύτερον κεφ. τοῦ δ' τίτλου τοῦ κηʹ βιβλίου ταῦτα ῥητῶς· Οὐ για νεται γάμος, εἰ μὴ συναινέσουσιν οἱ συναπτόμενοι, καὶ οἱ ἔχοντες αὐτοὺς ὑπεξουσίους. Ἐὰν δὲ χρεία κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ἐν τοῖς γάμοις καὶ τῆς συναινέσεως τῶν ὑπεξουσίων, πολλῷ πλέον οὐ γενήσεται γάμος αὐτεξουσίων, εἰ μὴ καὶ αὐτοὶ συναινέσουσι. ZONAR. Qui rapuerunt mulieres, inquit, easque detinent, siquidem illae prius aliis desponese fuerunt, non alia ratione ad pœnitentiam admittentur, nisi auten raptz ab eis auferantur, mosque integruin sit iis, quibus fuerant desponsae, eas, si velint, accipere. Si vero rapta nulli adhuc desponsa fueral, tunc quoqne ipsam a raptore abduci, tum parentibus, aliisve familiaribus, seu cognatis, seu aliis quibus mulieris cura commissa est, tradi canon jubet. Ita ut siquidem illi velint ipsam raptori foedere nuptiarum jungere, nuptiæ consistant videlicet, si modo ipsa quoque mulier consenserit. ΖΩΝΑΡ. Οι άρπάσαντες γυναῖκας, φησί, καὶ έχοντες ταύτας, ἐὰν ἑτέροις ἐκεῖναι προεμνηστεύ θησαν, οὐκ ἄλλως δεχθήσονται εἰς ἐπιτιμίαν, εἰ μὴ πρότερον ἀφαιρεθεῖεν τὰς ἁρπαγείσας, εἶτα εἰς ἐξουσίαν κεῖσθαι τῶν προμνηστευσαμένων αὐτὰς, εἰ βούλοιντο λαβεῖν αὐτάς· εἰ δὲ μήπω τινὶ μνηστευθεῖσα ἡ ἁρπαγεῖσα ἐστι, καὶ οὕτως αὐτὴν ἀφαιρεῖσθαι, διακελεύεται ἀπὸ τοῦ ἄρπαγος ὁ και νών, καὶ παραδίδοσθαι τοῖς γονεῦσιν ἢ τοῖς ἄλλοις οἷς μέλει τῆς γυναικός. Ώστε εἰ μὲν βούλονται ἐκεῖνοι εἰς γυναῖκα συζεύξαι αὐτὴν τῷ ἁρπαγι, συστῆναι γάμον, δηλονότι εἰ καὶ ἡ γυνή συναινεί.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. 'Η δὲ συναίνεσις αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐστὶν ἀναγκαία, Hujus porro consensus, quod ad alios attinet eat οὐ μὴν καὶ ἐπὶ πατρὸς τοῦ ἔχοντος ὑπεξουσίαν αὐ τήν· τῷ γὰρ πατρὶ ἀντιλέγειν οὐ δύναται, εἰ μή που μεμιασμένον τοῖ; τρόποι; ἢ ἀνάξιον αὐτῇ μνηστεύςται, κατὰ τοὺς πολιτικούς νόμους. Εἰ δὲ οὐ βούλεται ἡ γυνή, καν βούλωνται οἱ οἰκεῖοι αὐτῆς, οὐ συστήσε ται γάμο;· εἰ δὲ καὶ ἡ γυνὴ θελήσει καὶ οἱ ταύτῃ προσήκοντες συστῆσαι συνοικέσιον μετὰ τοῦ φθεί ραντος αὐτὴν εἴτε λαθραίως εἴτε βιαίως, τῷ πορο νευόντων ἐπιτιμίῳ ὁ φθορεὺς ὑποκείσεται, ὅπερ τετραετίαν εἶναι ἡ κανὼν ἐρίζει· καὶ ἑξῆς καταλέγει ὅπως ἐν τῇ τετραετίᾳ ὁ ἁμαρτήσας οἰκονομη θήσεται. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ κανών· ὁ δὲ πολιτικός νόμος σφοδρότατα κολάζων τὴν ἁρπάσαντα γυναίκα, οὐδὲ συζεύγνυσθαι αὐτῷ τὴν ἁρπαγεῖσαν παραχω ρεῖ, κἂν οἱ αὐτῇ προσήκοντες τοῦτο βούλωνται. Λέγει γάρ βιβλίον ξ', τίτλῳ ν', κεφ. η'· Μὴ γα μείσθω ἡ ἁρπαγεῖτα τῷ ἁρπάσαντι αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ εἰ συναινέσουσι τῷ τοιούτῳ συνοικεσίως οι γονείς αὐτῆς, περιορίζονται. ΑΡΙΣΤ. Ο μνηστευθεῖσαν ἁρπάζων, ἀποκατα στήσει τῷ μνηστευσαμένῳ· εἰ δὲ ἀμνήστευτον, τοῖς οἰκείοις εγκαταστήσει· καὶ κατὰ τὴν ἐκείνων γνώμην προβήσεται τὰ συνοικέσια, είγε βούλοιντο. Ο δὲ τὸ τῆς πορνείας ἐπιτίμιον εἴσεται. necessarius, non tamen adversus patrem qui cam. in potestate habet. Patri namque adversari minime potest, nisi forte contaminatum moribus et indi. gnum ipsi despondeat, ut civilibus constitutionibus sancitum est. Quod si non assentiatur mulier, etiamsi ipsius cognati velint,haud consistent nuptiæ. Cæterum quan vis et ipsa inulier et ipsius cognati consistere matrimonium cum eo velint qui ipsẩm sive occulte, sìève per vim corrupit, fornicatorum pœnis erit corruptor obnoxius, quas ad quadriennium produci canon deceruit: ac deinceps, 110nam modo hoc quadriennio enm co qui peccavit agendum sit, explicat. Atque hac quidem canon statuit. Lex porro civilis raptorem mulieris gravius puuiens, ne jungi quidem ipsi matrimonio raplan mul erem sinit, etiamsi cognati illius hoc velint. Sic enim habetur 1. L.s., tit. 50, cap. 8: Nullo modo nubat rapta mulier ei qui ipsam rapuit, sed irritas esse muptias quantumvis eis parentes assensi fucrint, jubet. ARIST. Qui desponsatam rapit, sponso restituet: si vero non desponsatam, suis reddet, et ex eorum sententia matrimonium contrahetur, si quidem velint: ipse vero fornicationis pœnas dabit. Præsens quidem canon requirit ut mulier nondum desponsata et a quopiam rapta, suis illa restituatur, sive parcntes sint, sive fratres, sive aliter propter orbitatem illius curam gerunt. Concedit autem eis licentiam ut si velint illa cum raptore matrimonium func contrabat. At quinquage imus octavus titulus sexagesimai libri Basilicorum illud fieri non permittit, licet mulier rapta velit, licet et parentes ejus ut raptori matrimonio coujungatur. Sed et mandat parentes istiusmodi consentientes. matrimonio exterminari. At canon 93 sextæ in Trullo synodi laicum mulierem rapientem sub matrimonii nomine, anathemati subjicit; et intelligi istum oportet canonem juxta vim præsentis canonis. Mandat enim et hic eum qui ex raptu possedit mulierem, non prius in ccclesiam admitti, quam illam, si desponsa fuit, suo sponso restituit, aut si non desponsa fuit, propriis ipsius parentibus aut fratribus vel allier ei præfectis. Postquam enim illam restituit, anathematismus locum non habebit. Istum autem qui ante matrimonium clam aut vi mulierem corrupit et postea ei legitime conjunctus est, fornicationis pœnas luat necesse est, quatuor 81 sunis. Prime quidem ad ecclesiæ fores delia', secundo cum audientibus recipiatur, tertio cum substratis, et quar:o, cum fidelibus congregatus et cum iis precum sit particeps. Et sic post quadrie»,- uium boni communione dignus habeatur, Ο μὲν παρὼν κανὼν ἀπαιτεῖ τὴν μήπω μνηστευθεῖσαν γυναῖκα καὶ παρά τινος ἁρπαγείσα», τις οικείοις ταύτην ἀποκαθιστων· εἴτε γονεῖς εἶεν, εἴτε ἀδελφοί, εἴτε ἄλλως διὰ τὴν ὀρφανίαν αὐτῆς κηδεμόνες. Δίδωσι δὲ αὐτοῖς ἄδειαν ἔκτοτε, εἰ βούλοιντο, μετὰ τοῦ ἁρπάσαντος αὐτὴν γάμον συναλλάττειν. Ο δὲ πεντηκοστός όγδοος τίτλος τοῦ ἐξηκοστού βιβλίου τῶν Βασιλικῶν οὐ συγχωρεῖ τοῦτο γίνεσθαι, κἂν ἡ ἁρπαγείσα θέλῃ γυνή, κἂν οἱ γονεῖς αὐτῆς, τῷ ἁρπάσαντι συναφθῆναι πρὸς γάμον, ἀλλὰ καὶ προστάττει περιορίζεσθαι τοὺς γονεῖς, τῷ τοιούτῳ συναινοῦντας συνοικεσίω. Ο δὲ ἐννενηκοστός δη κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδου ἀναθέματι τὸν λαϊκὸν ὑποβάλλει γυναῖκα ἁρπάζοντα ἐπὶ ἐνό ματι συνοικεσίου. Καὶ χρὴ νοεῖσθαι τὸν κανένα ἐκεῖνον κατὰ τὴν δύναμιν τοῦ παρόντος κανόνος" προστάττει γὰρ καὶ οὗτος μὴ πρότερον τῇ ἐκκλη σία παραδέχεσθαι τὸν ἐξ ἁρπαγῆς γυναῖκα κατέχοντα, πρὶν ἢ αὐτὴν μεμνηστευμένην οὖσαν τῷ οἰκε!ῳ μνηστήρι ἀποκαταστήσῃ· ἀμνήστευτον δὲ τοῖς οἱ κείοις αὐτῆς γονεῦσιν ἢ ἀδελφοῖς, ἢ ἄλλως προς στῶσι· μετὰ γὰρ τὸ ἀποκαταστῆσαι αὐτὴν ὁ ἀναθε ματισμὸς χώραν οὐχ ἕξει. Τὸν μέντοι πρὸ τοῦ γάμου λαθραίως ή βία διαφθείραντα γυναῖκα, εἶτα νομίμως συναφθέντα αὐτῇ, ἀνάγκη τὸ τῆς πορνείας ἐπιγνῶναι ἐπιτίμιον, ἐν τέσσαρσιν ἐνιαυτοῖς. Ἐν ἐνὶ μὲν τῇ θύρᾳ τῆς ἐκκλησίας προσκλαίοντα, ἐν τῷ δευτέρῳ μετὰ τῶν ἀκροωμένων, ἐν τῷ τρίτῳ μετὰ τῶν ὑποπιπτόντων, καὶ ἐν τῷ τετάρτῳ συνιστάμενον μετὰ τῶν πιστῶν, καὶ τῶν εὐχῶν αὐτοῖ; κοινωνοῦντα καὶ οὕτω μετὰ τὴν τετραετίαν τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας αξιούμενον. Περὶ τῶν δύο αδελφάς γαμούντων, ἢ ἀδελφοῖς δυσ γαμουμένων, ἐπιστολίδιον ἡμῖν ἐκπεφώνητα: οὗ CANON XXIII. De his autem qui duas sorores uxores ducunt, vel eis quæ duobus fratribus nubunt, a nobis edita est

τὸ ἀντίγραφον ἀπεστείλαμέν σου τῇ εὐλαβείς· ὁ δὲ ἀδελφοῦ ἰδίου γυναῖκα λαβών, οὐ πρότερον δεχ θήσεται πρὶν ἀποστῆναι. epistola, cujus exemplum tuæ pietati misimos. Qui autem sui fratris uxorem accepit, non prius admittetur quam ab ea recesserit. BALS. Incestus quoque peceatum, post decessum a malo, sicut et alia peccata, ab ecclesiastica medicius curabitur. interrogatus ergo sanctus, quid iis fleri oporteat qui cum duabus sororibus rem habent, et contra, dicit se de iis scripsisse epistolam: ea est autem quain scripsit ad Diodorum, et illic ostenditur quid agendum. Debent autem, qui hoc nefarium matrimonium contraxerunt, a malo recedere, et ita de curatione sciscitari. Lege ergo epistolam ad Diodorum, et aum in ea sunt, et eap. 2 tit. 13 præsentis operis. ZONAR. Epistolium, de quo hic sanctus memie:it, missum est ad Diodorum, quo cum uxor cujus dam diein suum obiisset, illius sororem ab ipso in nuptiarum societatem superinduci vetat, multisque et gravibus rationibus rem confirmat. Quod quidem nos suo loco explicabimus. Qui etiam fratris uxorein duxit, illius nempe qui vita functus est, non admittetur ad pan tentiam, nisi ipsam dimiserit, illegitimumque connubium solverit. ARIST. Fratrem fratris uxorem dacere impossibile est. Perspicuus. CANON XXIV. Vidnam, quæ in viduaruin numerum relata est, hoc est, quæ ab Ecclesia in diaconatum suscepta est, rensu't Apostolus nubentem esse despiciendam. Viro autem viduo nulla est lex imposita, sed digamorum pœna tali sufficit. Porro vidua sexaginta aunos nata, si rursus cum viro habliare voluerit, boni communione non dignabitur, donec ab impuritatis perturbatione cessaverit. Sed si ante sexaginta annos eam in numerum retulerimus, nostra est, non mulicris culpa. ΒΑΛΣ. Καὶ τὸ τῆς αἱμομιξίας αμάρτημα μετά ἀπόστασιν τοῦ κακοῦ ὑπὸ τῆς ἐκκλησιαστικής Ιατρείας θεραπεύεται, ὥσπερ καὶ ἄλλα ἁμαρτήματα ερωτη θεὶς οὖν ὁ ἅγιος, τί χρὴ γίνεσθαι εἰς τοὺς συμφθαρέντας δυσὶν ἀδελφαῖς, καὶ τὸ ἀνάπαλιν, εἶπεν ὡς Περὶ τῶν τοιούτων ἔγραψε επιστολίδιον· ἔστι & τοῦτο τὸ πρὸς Διόδωρον, καὶ ἐκεῖθεν δηλοῦται τὸ ποιητέον. Τέως δὲ ὀφείλουσιν οἱ τοιοῦτον γάμον ἀθέμιτον συναλλάξαντες ἀποστῆναι τοῦ κακοῦ, καὶ οὕτως ἐρωτᾷν τὰ περὶ τῆς θεραπείας. Ανάγνωθι οὖν τὴν πρὸς Διόδωρον ἐπιστολὴν, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ τὸ β' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. ΖΩΝΔΡ. Τὸ ἐπιστολίδιον, δ λέγει ὁ ἅγιος, προς Διόδωρον ἀπεστάλη, ἀπαγορεύον τὸν τελευτησάσης τῆς γυναικός τινι τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς εἰς γάμου και νωνίαν αὐτὸν ἄγεσθαι, καὶ ἐκ πολλῶν καὶ γενναίων λογισμῶν τοῦτο κατασκευάζων. "Οπερ ἐν τῷ οἰκείῳ τόπῳ ἐξηγηθήσεται. Ος καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελ φοῦ ἔλαβεν, ἐκείνου δηλαδή τελευτήσαντος, οὐ δε χθήσεται ὡς μετανοῶν, εἰ μὴ αὐτὴν ἀποπέμψεται, καὶ λύσει τὸν ἄθεσμον γάμον. ΑΡΙΣΤ. Αδελφὸν ἀδελφοῦ γυναῖκα ἔχειν ἀδύνατον. Σαφής. Χήραν τὴν καταλεγεῖσαν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν χηρῶν, τουτέστι, τὴν διακονουμένην ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας, ὁ ἀπόστολος γαμουμένην παροράσθαι. ᾿Ανδρὶ δὲ χηρεύσαντι οὐδεὶς ἐπίκειται νόμος, ἀλλ᾽ ἱκανὸν τῷ τοιούτῳ τὸ τῶν διγάμων ἐπιτίμιον. Η μέντοι χήρα εξηκονταετής γεγονυία, ἐὰν ἕλητας πάλιν ἀνδρὶ συνοικεῖν, οὐκ ἀξιωθήσεται τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας, ἕως ἂν τοῦ πάθους τῆς ἀκαθαρσίας παύσηται· ἐὰν μέντοι πρὸ ἐξήκοντα ἐτῶν ἀριθ μήσωμεν αὐτὴν, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα, οὐ τοῦ γυναίου. ΒΑΛΣ. Ωσπερ ἐτάττοντο παρθένοι γυναίκες ἐν ταῖς ἐκκλησίαις μετὰ λαϊκοῦ σχήματος καὶ διῳκοῦντο ἀπὸ τῶν εἰσίδων τῆς ἐκκλησίας, οὕτω καὶ χέραι μετὰ τοῦ αὐτοῦ σχήματος κατετάττοντο. Φησὶ γοῦν ὁ ἅγιος ὡς ὁ μέγας Παῦλος τὴν τοιαύτην χήραν, ήγουν τὴν μετὰ τὸ καταταγῆναι εἰς Ἐκκλησίαν BALS. Quemadmodum virgines feminæ cum laico habitu in ecclesiis collocabantur, et ex ecclesia reditibus alebantur, ita et viduæ cum eodem habitu ordinabantur. Dicit ergo sanctus, quod magnus Panlus istiusmodi viduam sive eám, quæ postquam in Ecclesia ordinata est, secundo nupsit, censuit seu defuit despici, hoc est ab Ecclesia expelli; et si δευτερογαμήσασαν, ἔκρινεν, ήγουν ώρισε παρορά ipsa quidem ante s⋅ xagesimum annum secundo nupserit, eam sulam poenam sustinebit. Est enim digna venia, ut quæ propter juniorem ætaten secondo abere coacta sit, et ii potius qui eam, antequant sexagesimum annum compleverit, ordinarunt, sunt reprehendendi, ut qui apostolicam constitutionem Bransgressi sunt, quæ dicit: Vidua eligatur non miHor sexaginta annis'. Quær autem post annum sexagesimum continentiam infirmans, secunde nupsit. a saneta communione crit separata, donec ab impuritate cum viro abstinuerit. Sanctus enim impuritatem appellavit in ea ætate matrimonium. Virum $ 1 Tim. v, 9, σθαι, τουτέστιν ἐξωθεῖσθαι ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας· καὶ εἰ μὴν πρὸ τοῦ ἑξηκονταετούς χρόνου αὕτη δευτε ρογαμήσει, ταύτην καὶ μόνην τὴν κόλασιν ὑποστή σεται. Συγγνώμης γάρ ἐστιν ἀξία ὑπὸ τῆς νεωτέρας ἡλικίας - καταναγκασθεῖσα δευτερογαμῆσαι, καὶ μᾶλλον οἱ κατατάξαντε; αὐτὴν πρὸ τοῦ πληρώσαι τὸν ἐξηκονταετή χρόνον ὀφείλουσιν αἰτιᾶσθαι ὡς παραβάντες τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου διαταγήν, τὴν λέγουσαν· Χήρα καταλεγέσθω μή ἐλάττων ἐτῶν ἑξήκοντα. Ἡ δὲ μετὰ τὸν ἐξηκονταετῆ χρόνον ἀθετήσασα τὴν σωφροσύνην, δευτερογαμήσασα, ἀφωρισμένη ἔσται τῆς ἁγίας μεταλήψεως, ἕως ἂν

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. Αἱ ἀπόσχεται τῆς πρὸς τὸν ἄνδρα ἀκαθαρσίας. Ακα- autem, inquit, qui secundo uxorem ducit, non ulo Ταρσίαν γὰρ ἐκάλεσεν ὁ ἅγιος τὸν ἐν τοιούτῳ γήρα alio modo lex punit, quam per digamorum pœnam, γάμον. Τὸν μέντοι ἄνδρα, φησί, δευτερογαμούντα ὁ quæ est ad unum annum segregatio. Quia antem νόμος άλλως πως οὐ κολάζει, ἀλλὰ δι᾽ ἐπιτίμιον sanctus præcepti apostolici meminit, debes scire διγάμων, ὅσπερ ἐστὶν ἀφορισμὸς ἐφ᾽ ἕνα ἐνιαυτόν. quod magnus Apostolus ad Timotheum scribens, Ἐπεὶ δὲ ἀποστολικής παραγγελίας ὁ ἅγιος ἐμνή- dicit: 82 Honora riduas, quæ vere sunt vidua '. σθη, ὀφείλεις εἰδέναι ὅτι ὁ μέγας Παῦλος ἐπιστέλλων Et paulo post: Quæ est autem vere vidua, el sola Τιμοθέῳ φησί· Χήρας τίμα τὰς ἔντως χήρας relicta speravit in Deum, et permanet in precibus et καὶ μετ' ὀλίγα, Η δὲ ὄντως χήρα καὶ μεμονωμένη orationibus '. Et rursus postea: Si quis vel quæ ἤλπικεν ἐπὶ τὸν Θεόν· καὶ προσμένει ταῖς δεή- fidelis habet viduas, eis suppeditet, el ne gravelur σεσι καὶ ταῖς προσευχαῖς, καὶ πάλιν μετά τινα Ecclesia, ut iis quæ vere sunt viduæ opem feral ³. Εἴ τις πιστὸς ἡ πιστὴ ἔχει χήρας, επαρκείτω Εt rursus: Juniores aulem viduas devita. Εt hae αὐταῖς, καὶ μὴ βαρείσθω ἡ ᾿Εκκλησία, ἵνα ταῖς quidem de viduis mulieribus, quæ in Ecclesiam ὄντως χήραις ἐπαρχέσῃ· καὶ αὖθις· Νεωτέρας cooplate sunt. Quæ enim tales non sunt, quoties. χήρας παραιτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν χάριν τῶν χηρῶν cunque secundo nupserint, in bigamorum pœnas γυναικῶν τῶν καταλεγεισῶν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. At γὰρ μὴ τοιαῦται χήραι, ὅτε δήποτε δευτερογαμούσι, τῷ τῶν διγάμων ἐπιτιμίῳ ὑποπέσωσιν ἐπίσης τοῖς ἀνδράσιν. 'Ανάγνωθι καὶ τὸ β' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Μὴ θαυμάσης δὲ πῶς οὐ διωρίσαντο οι κανόνες καταλέγεσθαι ταῖς ἐκκλησίαις μετὰ λαϊκοῦ σχήματος καὶ ἄνδρας χηρεύσαντας. Πλείων γὰρ φροντὶς ἐγένετο τοῖς Πατράσι τῶν γυναικῶν παρὰ τῶν ἀνδρῶν. Αἱ μὲν γὰρ γυναί κες, μὴ ἔχουσαι τρόπους τῶν πρὸς ζωάρκειαν είσα όδων, ἴσως εἰς δευτέρους ἐξ ἀνάγκης ἀποκλίνουσι γάμους, καὶ ταῦτα θέλουσαι σωφρονεῖν· καὶ διὰ τοῦτο βοηθεῖ αὐταῖς ἡ Ἐκκλησία, εἰς τὸ μὴ δευτε ρογαμήσαι προφάσει πενίας· οἱ δὲ ἄνδρες, πολυτρί πως τὰ πρὸς ζωάρκειαν ποριζόμενοι, οὐκ ἔχουσι προβαλέσθαι τὴν πενίαν εἰς ἀποτροπὴν τοῦ αἰτ:άματος τῆς δευτερογαμίας· καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ παρὰ τῶν ἐκκλησιῶν δέχονται καὶ ἐπιτρέφονται. Ακι λούθως δὲ τῷ τοις τῳ λογισμῷ, μὴ εἴπῃς ἀνεπιτιμήτους ὀφείλει» συντηρεῖσθαι τᾶς γυναίκα; δευτερογαμούσας, καθά τινες λέγουσιν· ἀλλὰ καὶ αὗται τῷ ἐπιτιμίῳ τῶν δευτερογαμούντων ὑποπέσουσιν. Μαθήσῃ γὰρ ἀπὸ τοῦ ιδ' τίτλου του κη' βιβλίου ἔτι πλειόνως αἱ γυναῖκες δευτερογαμούσαι κολάζονται παρὰ τοὺς δευτερογαμούντας ἄνδρας. ΖΩΝΑΡ. Ο μέγας Παῦλος Τιμοθέω ἐπ:στέλλων φησί· Τίμα χήρας τὰς ὄντως χήρας· καὶ μετ' ἐλίγα· Ἡ δὲ ὄντως χήρα καὶ μεμονωμένη ἤλπικεν ἐπὶ τὴν θεόν· καὶ προσμένει ταῖς δεήσεσι καὶ ταῖς προσευχαῖς· καὶ πάλιν μετά τινα· Εἰ τις πιστὺς ἢ πιστὴ ἔχει χήρας, ἐπαρκείτω αὐταῖς, καὶ μὴ βαρείσθω ή Εκκλησία, ἵνα ταῖς ὄντως χήραις ἐπαρχέσῃ· καὶ αὖθις· Νεωτέρας δὲ χήρας παραιτοῦ. Κατὰ γοῦν τὴν τοῦ Ἀποστόλου διαταγήν κατετάττοντο αἱ ὄντως χῆραι ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ ἐκεῖθεν ἐτρέφοντο. Διὰ ταῦτα γοῦν φησιν δ μέγας Βασίλειος ὅτι, ἐὰν χήρα συνταχθεῖσα ταῖς χέραις ταῖς διακονουμέναις ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας, εἰς γάμον ἀποκλίνῃ, παροραθήσεται, καὶ οὐκέτι ἐκ τῆς Εκκλησίας ἕξει τὰ πρὸς διοίκησιν· τοῖς δὲ χηρεύο σασιν ἀνδράτι οὐδεὶς ἐπίκειτα: νόμος· ἀντὶ τοῦ, οὐδεὶς κολάζει νόμος πνευματικὸς τοὺς ἄνδρας δευτέροις ὁμιλοῦντας γάμοις. Εχουσι γὰρ ἀρκοῦν τὸ τῶν διγάμων ἐπιτίμιον, ὅπερ ἀφορισμός ἐστιν ἐφ᾽ ἕνα χρόνον. Η δὲ χήρα, ἑξήκοντα ἐτῶν γενομένη, καὶ incident æque ac viri. Lege et caput 2 tit. 13 præsentis operis. Ne nuireris autem, quomodo non de Ginierunt canones, ut viri etiam vidui cum laico habitu in ecclesiis ordinentur. Patres enim majorem mulierum quam virorum rationem habent. Mulieres enim, ut quæ non tenent modum eoruin parandorum, quae sunt vitæ necessaria, ad secundas forte nuptias necessario divertunt, licet velint esse continentes: et ideo eis succurrit Ecclesia ne sccundo nubant paupertatis pretextu. Viri aulem, qui multis modis quæ sunt ad victum necessaria comparant, non possunt paupertatem prætexere al depellendam secundi matrimonii reprehensionem: et propterea nec ab ecclesiis quidem admittuntur et a'untur. Consequenter auten huic rationi ne d xeris debere mulieres impunitas remanere, It nonmilli dieunt, quæ secundo nupserint; sed et ipsæ serunto aubentium pa:me subjiciantur. Intellig autem ex tit. 14 lib. xxvii quod mulieres quæ secando nubunt magis puniuntur, quam viri qui uxores secundo duxerunt. 1 Τim. v. 3. 1 1311 31 | Ibid. 16. • tuiil. 11. ZONAR. Magnus Paulus ad Timotheum scribens, oii: Viduas honora, quæ tere riduce sunt. Εt paulo post: Ea autem quæ vere vidua est, et desolata, speret in Deum, et instet orationibus et obsecrationibus. Et rursum nonnullis interjectis: Si quis vel quæ fidelis habet viduas, subministret illis, et non gravetur Ecclesia, ut iis quæ vere viduæ sunt suppeditet. Et rursum: Janiores viduas devita. Ig tur ex Apostoli præcepto constituebantur, quæ vere viduæ essent, in ecdesiis, atque ex earum rediiilus alebantur. Propter hæc ergo ait magnus Basilius, si Τ' α a vidua adscripta viduis in diaconatuin susceptis, hoc est, quas Ecclesia alebat, quibusque ministra - bat, ad nuptias propendeat, despicietur, nec alimenta illi amplius ab Ecclesia suppeditabuntur Vidnis autem hominibus nulla posita lex est. Nulla. spiritualis lex homines punit, qui secundis sese litt ptiis illigaverint. Sufficit ipsis namque digamorum pœna, nempe unius anni segregatio. Vidua autem, mulier sexaginta annos nata, ac proinde vidnaramk

ordini in ecclesiis adscripta, si nuptias eligat, 2 οὕτω καταταγεῖσα ταῖς χήραις ταῖς ἐν ἐκκλησίαις, saneta communione segregata deget, quoadusque su a viro disjunxerit. Impuritatis enim nomine nuptiafem hanc in senectute commistionem vir sanctus vocavit. Si vero ante sexaginta annos ipsam inter Ecclesiæ viduas anuuınerabimus, moxque peccel viro sociata, nostrum id jam fuerit, non mulierculæ crimen. Nos elenium, ait, accusari par est, quippe violatores ab Apostolo promulgatæ legis, cujus illa sunt: Vidua eligatur non minor sexaginta annis: illa porro venia digna, quæ nempe ad senectutem nondum pervenerit. ARIST. Si ruhat vidua in diaconum enoplata, despicitur. Viduus autem qui uso ein duxit, bigamorum solummodo pœnas solvet. Vidua autem post sexaginta aunos nu¡ ta, communione privetur, donec ab impuritate recesserit. Si quis vero ante sexaginta annos in catalogum quempiam retulerit, crimine illius obstringetur. Viduæ quæ in viduarum numerum reieruntur, et ab Ecclesia aluntur, si ad matrimonium veniant, non amplius provisione ab Ecclesia dignæ censeantur, sed neg igantur. 83 Idcirco itaque eas quæ nondum 6exag9s'mum annum a tigerunt in viduarum ordinem recensere non oportet. Si autem vidua cum sexaginta trans git aunos cum viro cohabitare iterum elegit, boni communione digna ne habeatur donec ab imp.ritatio perturbatione cessaverit. CANON XXV. Qui a se stupratam in uxorem detinet, stupri qui. dem pœnam subibit: ei autem mulierem habere permittetur. BALS. Stuprum proprie dicitur in virginibus et in impubere. Dicit ergo sanctus, quod qui virginem nondum sibi sponsatam in legitimum conjugium s'upraverit, etiamsi velit post stupruin eain 11X0rem habere, non juvabitar ad hoc ut stupri ponam. fugiat. Debebat enim primum eficere, ut ea sili desponderetur, et ita cum ea rem habere; quod si hoc non fecerit, in stupri quidem plenam incidet, in legitimam autem uxorem ca: babere illi pernittetur. Hoc autem fiet, si illius etiam parentes consenserint. Et enim stupri para triennium, per quod similiter punitur et qui stupravit, et quæ stuprata est. Lege can 38 presentis saucti. Hær autem locum habent in iis qui sunt in potestate. Qui enim sunt sui juris, in pœnam quidem incidunt, secundum leges autem consentientes conjunguntur. Sin autem vir nolit eam quæ a se stuprata est uxorem ducere, fet secundum caput 3 tit. 37 libri cx, quod sic dicit: Qui veneranda: et mobilein mulierem stuprat seu habet in concubinatu, nec hoc suo facit testimonio manifestum, vel eam ducit uxorem, si hoc recusans, petulantiam counmiltal, non item et adulterium, eo videlicet quod ex suo corpore quæstum non facit. Quære etiam lib. xxvm, tit. 4, cap. 12 13, et lib. xLvn, tit. 6, cap. 37. ἐὰν γάμον αἱρετίσηται, ἀφωρισμένη ἔσται τῆς ἁγίας μεταλήψεως, ἕως ἂν ἀπόσχεται τοῦ ἀνδρός. Ακαθαρσίαν γὰρ ἐκάλεσεν ὁ ἅγιος τὴν ἐν γήρα μίξιν. Ἐὰν δὲ πρὸ τῶν ἑξήκοντα ἐτῶν ἀριθμήσωμεν αὐτὴν ταῖς χήραις τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἐκπέσῃ ἀνδρὶ μιγείσα, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα, οὐ τοῦ γυναίου. Ἡμᾶς γὰρ, φησίν, αἰτιᾶσθαι δίκαιον, ὡς παραβάντας τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου διαταγήν, λέγων. τος Χήρα καταλεγέσθω μὴ ἐλάττων ἐτῶν ἐξή κοντα· ἡ δὲ συγγνώμης αξία ὡς μήπω εἰς γήρα; ἐλθοῦσα. ΑΡΙΣΤ. Εἰ γήμεις διακονουμένη χήρα, παρορᾶται. Ο δὲ χηρεύων, γήμας, μόνον τὸ τῶν διγάμων ἐπιτίμιον γνοίη: 'Η δὲ μετὰ ἑξήκοντα έτη λαμβάνουσα χήρα ἀκοινώνητος, ἕως ἀποστῇ τῆς ἀκαθαρσίας. Εἰ δέ τις πρὸ τῶν ἐξήκοντα χρόνων εγκαταλέξεται, ἐκείνης τὸ ἔγκλημα άψεται. Δι εγκαταλεγομεναι χήραι εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν χηρῶν, καὶ ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας διατρεφόμεναι, ἐὰν πρὸς γάμον Ελθωσιν, οὐκέτι προνοίας τινὸς ἀξιοῦνται παρὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ παρορῶνται. Διὰ τοῦτο γοῦν τὰς μήπω οὔτα; ἑξήκοντα χρόνων οὐ δεξ εἰς τὸ τάγμα τῶν χηρῶν ἐγκαταλέγειν. Ἐὰν δὲ ἑξήκοντα ἐτῶν οὖσα χήρα συνοικήσαι ἀνδρὶ πάλιν Έλητας, μέχρις ἂν τοῦ πάθους τῆς ἀκαθαρσίας παύσηται, τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας οὐκ ἀξιωθή σεται. KANON KE'. Την διεφθαρμένην ὑφ' ἑαυτοῦ εἰς γυναίκα κατέχων, τὸ μὲν ἐπὶ τῇ φθορᾷ ἐπιτίμιον ὑποστήσεται, τὴν δὲ γυναῖκα ἔχειν συγχωρηθήσεται. ΒΑΛΣ. Κυρίως φθορὰ ἐπὶ τῆς παρθένου λέγεται καὶ ἐπὶ τῆς ἀνήβου. Φησὶ γοῦν ὁ ἅγιος ὅτι ὁ παρ θένον φθείρας μήπω κατεγγυηθεῖσαν σὐτῷ εἰς νό μιμον γάμον, κάν θελήσῃ μετὰ τὴν φθοράνες γυα ναῖκα ἔχειν ταύτην, οὐκ ὠφεληθήσεται εἰς τὸ ἐκφυγεῖν τὸ ἐπιτίμιον τῆς φθορᾶς. Ωφειλε γὰρ πρότερον νομίμως μνηστεύσασθαι ταύτην καὶ οὕτω μιγῆναι αὐτῇ· μὴ ποιήσας δὲ τοῦτο, τῷ μὲν ἐπιτιμίῳ τῆς φθορᾶς ὑποπεσείται, παραχωρηθήσεται δὲ ἔχειν ταύτην εἰς γυναῖκα νόμιμον. Τοῦτο δὲ γενήσεται, εάν οἱ γονεῖς αὐτῆς συναινῶσι. Τὸ μέντοι ἐπιτίμιον τῆς φθοράς τρία έτη εἰσὶ, δι' οὗ κολάζοντας ὁμοίως καὶ ὁ φθείρων, καὶ ἡ φθαρεῖσα. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν λη κανόνα τοῦ παρόντος ἁγίου. Ταῦτα δὲ ἐπὶ ὑπεξου· σίων χώραν ἔχουσιν. Οἱ γὰρ αὐτεξούσιοι τῷ μὲν ἐπιτιμίῳ ὑπόκεινται, κατὰ νόμους δὲ συζεύγνυνται συναινοῦντες. Εἰ δὲ ὁ ἀνὴρ οὐ θέλει τὴν ἐπ' αὐτοῦ φθαρεῖσαν λαβεῖν εἰς γυναῖκα, γενήσεται κατὰ τὸ γ΄ κεφ. τοῦ λζ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, τὸ λέγον οὕτως· Ο γυναῖκα σεμνὴν καὶ εὐγενῆ παλλακευόμενος, καὶ μὴ ποιῶν ἐν ἐκμαρτυρίῳ τοῦτο κατάδηλον, ή γαμετ τὴν αὐτὴν ἔχει, εἰ τοῦτο παραιτούμενος ἀσέλγειαν πλημμελῇ, οὐ μὴν καὶ μοιχείαν δηλονότι ἐν ᾧ πόρον ἐκ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐποίησε. Ζήτει καὶ βιβλίου κη' τίτλου δ' κεφ. ιβ', ιγ', καὶ βιβλίου μζ', τίτλου τ κεφ. λη'.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM ΙΙ. ΖΩΝΑΡ. Εάν τις παρθένον ἀμνήστευτον φθείρῃ. καὶ κατὰ τὴν φθορὰν ὡς συζύγῳ αὐτῇ χρῆται, τῷ μὲν τῆς φθορᾶς ἐπιτιμίῳ ὑποκείσεται, τὴν δὲ γυναῖκα οὐκ ἀφαιρεθήσεται δηλονότι ἐάν οἱ γονεῖς αὐτῆς, οἷς ὑπεξουσία ἐστί, καταδέχωνται τὴν μετ' ἐκείνου συνοίκησιν τοῦ γυναίου. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι οὐ βούλονται, καὶ κολασθήσεται κατὰ τὴν πολιτικὸν νόμον, εἰ παρθένος ἦν ἡ φθαρεῖσα. ΑΡΙΣΤ. "Ως ἔχει τὴν ἣν ἔφθειρε, συγχωρούμενος ἔχειν, τὸ ἐπιτίμιον γνώσεται. "Οστις βούλεται γυναίκα ἔχειν, ἣν πρὸ τοῦ γάμου διέφθειρε, συγχωρηθήσεται κατέχειν αὐτήν· τὸ δὲ ἐπὶ τῇ φθορᾷ ἐπιτίμιον εἴσεται ἐν τέσσαρσιν ἐνιαυτοῖς· καθὼς ἐν τῷ εἰκοστῷ δευτέρω κανόνι ἐγράφη. Η πορνεία γαμος οὐκ ἔστιν, ἀλλ' οὐδὲ γάμου ἀρχή. Ωστε ἐὰν ᾗ δυνατὴν τοὺς κατὰ πορνείαν συναπο τομένους χωρίζεσθαι, τοῦτο κράτιστον· ἐὰν δὲ στέργωσιν ἐκ παντὸς τρόπου το συνοικές σιον, τὸ μὲν τῆς πορνείας ἐπιτίμιον γνωριζέ τωσαν, ἀφιέσθωσαν δὲ, ἵνα μὴ χειρόν τι γέ νησαι. ΒΑΛΣ. Εἰπὼν ὁ ἅγιος τ' ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τὸν φθείραντα παρθένον, ἀρτίως ὑποτυπαῖ καὶ τὰ περὶ τῶν συνελθόντων πορνικῶς· καί φησιν ὅτι ἡ πορνεία οὔτε γάμος λογίζεται, οὔτε γάμου ἀφορμὴ, ὥστε ἀναγκάζεσθαι θάτερον τῷ ἑτέρῳ συνάπτεσθαι γα μικώς. Ἀλλὰ ἄριστον μέν ἐστι χωρίζεσθαι αὐτοὺς, ήγουν μὴ παραχωρεῖσθαι τὴν μέσον αὐτῶν γαμικὴν συνάφειαν, ὅτι ἔκθεσμος καὶ κατακριτός ἐστιν ὁ τοῦ τοιούτου γάμου θεμέλιος· εἰ δὲ στέργουσιν ἀπαραιτήτως καὶ ἄμφω την συμβίωσιν, μὴν ἀνεχόμενοι τοῦ ἀπ' ἀλλήλων χωρισμοῦ, ἐπιτιμάσθωσαν μὲν ὡς πορνεύσαντες, παραχωρείσθωσαν δὲ συνοικεῖν, ἵνα μὴ χεῖρόν τι γένηται, ήγουν, ἵνα μὴ διαζυγέντες πάλιν λάθρα πορνεύσωσι, τουτέστιν, ἵνα μὴ ἑτέροις συναφθέντες προσώποις οὐκ ἐπιμείνωσι τῷ νομίμψ γάμῳ, ἀλλὰ μοιχείαν ἐργάσωνται, ἢ ἵνα μὴ κωλυόμενοι διαχειρίσωνται ἑαυτοὺς διὰ τὸ τοῦ ἔρωτος διακαέ;. Ταῦτα δὲ χώραν εἶχον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὅταν συναπέσει μόνῃ ὁ γάμος συνίστατο, οὐ μὴν καὶ σήμερον, ὅταν διὰ ἱερολογίας και θείας μεταλήψεως τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ὁ γάμος συνίσταται. Πῶς γὰρ οἱ ἐπιτιμηθέντες διὰ τὴν πορνείαν, καὶ τῶν ἁγιασμάτων μὴ μεταλαμβάνοντε;, γαμικῶς ἀλλήλοις συνέλθωσιν; Εἰ δὲ εἴπῃς, μετά τὸ ἐπιτιμηθῆναι τοὺς πορνεύσαντας ἐπὶ ὅλῃ τριετίᾳ, μὴ πορνεῦσαι, οὐκ ἐμποδισθήσῃ παραχωρήσαι τούτους μετὰ τὴν τριετίαν νομίμως συναφθῆναι. Ερωτήσει δέ τις, Διὰ τί τὴν μὲν παρθένον μετά τὴν φθορὰν διορίζεται ὁ ἅγιος νομίμως συνάπτεσθαι τῷ φθορεῖ, τοὺς δὲ πορνεύσαντας εὐκόλως μίγνυσθαι γαμικῶς οὐ παραχωρεῖ, ἀλλὰ μετὰ διαστίξεως; Λύσις. Τὴν μὲν παρθένον ἴσως μετὰ τὴν φθορὰν οὐδεὶς αἱρετίζεται πρὸς γάμον λαβεῖν, καὶ εἰ μὴ παραχωρηθῇ τῷ φθορεῖ γαμηθῆναι, περιλειφθήσε ται άτιμος καὶ ἐλέους ἀξία· ἡ δὲ πορνευθείσα οἱ ζημιούται τοσούτον, ἐὰν μὴ γαμηθῇ τῷ πορνεύσαντι ZONAR. Si quis virginem sibi non desponsatam corruperit, eaque post stuprum illatum tanquam conjuge utitur; stupri quidem pœnis erit obnoxiu<, non tamen ab eo mulier auferetur: si videlicet ipsius parentes, quoruni illa est in potestate, femi nam cum illo traducere vitam sinunt. Etenim si illi nolint, punietur præterea civilium legum decreto, si virgo erat, quæ corrupta fuit, ARIST. Qui cam habet quam corrupit, permissus habere pœnæ subjiciatur. Quicunque mulierem quam ante matrimonium vitiavit, habere copit, ei istam detinere permittetur. At stupri supplicium est quatuor amnis, quemadmodum in vicesimo secundo canone scriplum est. CANON XXVI. Fornicatio non est matrimonium, séd nec initium matrimonii. Quare si fieri possit, ut qui per furnis cationem conjuncti sunt separentur, id est melius: sin autem eis omnino placeat consortium, fornicationis quidem pœnam agnoscant; ne separentur autem, ne quid deterius accidat. BALS. Postquam dixit sanctus quid eis debet feri, qui virginem stupraut, nunc decernit de iis qui in fornicationem coierunt; et dicit, quod fornicatio nec matrimonium habetur, nec matrimonii occasio, ut alter alteri necessario jungatur, sed optimum quidem est eos separari, non perni uti scilicet inter eos intercedere matrimonialem conjunctionem, quoniam nefarium est et damınandum harum nuptiarum fundamentum: sin autem eis ita placeat vitæ societas, ut a se invicem discedere sibi nequeant pere suadere, puniantur quidem ut foruicatores; eis autem simul habitare permittatur, ne quid deterius accidal, 34, ne scilicet separati rursus clanculum fornicentur, hoc est, ne aliis personis conjuncti in legitimo matrimonio non permaneant, sed adulterium committant, vel ne prohibiti sibi violentas manus inferant propter amoris vehementiam. Hæc auteur, ut mihi videntur, locum habuerunt, quando solo consensu contrahebatur mátrimonium, non autem etiam hodie quando per sacrum officium et divinamn corporis et sanguinis Christi participationem matrimonium constituitur. Quomodo enim ii, quibus fornicationis poena injuncta est, nec sacra mentorum fuere participes, inter se matrimontaliter convenerint? Quod si dixeris, postquam iis qui fornicati sunt poena injuncta fuerit toto triennio, ne fornicentur, non prohiberis eis concedere, ut post triennium legitimo matrimonio conjungantur. laterrogaverit autem quispiam, Cur virginem quiaem post stuprum decernit sanctus stupratori legi· time conjungi, eos autem qui fornicati sunt matri· monio facile conjungi non sinit, nisi cum Jistin. ctione. Solutio. Virginen quidem post ei allatum stuprum nemo fortasse volet in matrimonium accipere, et nisi illi permittatur ei qui stupravit nubere, dedecore affecta ac miserabilis relinquetur. Quæ

natcm fornicata est non tanto damno amicitur, si & μετ' αὐτῆ;· παρ' ἑτέρου γὰρ διεκορήθη. Εἰ γεῖν ei quocum ipsa foruicata est non nupserit: est enim ab alio devirginata. Si ergo non magnum ma. lum ex eorum qui fornicati sunt separatione evenit, et nec qui fornicati sunt toto animo matrimonio insistunt, praferetur separatio, et per ipsam abstimentia a malo. Præterea interrogabit quispiam, Cum cap. 3, tit. 37, lib. Lx, decernat ut qui cum honesta muliere in concubinatu rem habet, eam ducere coga:ur, quomodo decernit præsens canon ut qui fornicati sunt separentur? Solutio. Differentia est inter concubinam seu pellicem, et fornicatricem. Illa enim, concubina scilicet, quæ cum uno tantum peccat, etiam a lege agnoscitur. Quæ autem cum multis fornicata est, nec a lege quidem agnoscitur; sed etiam a fornicatoris ædibus expellitur, ut, de quo diximus, caput dicit. Praesens itaque canon loquens de fornicatrice recte legique consentanee decernit, cum hac distinctione, ut qui fornicati sunt legiti..e conjungantur. μὴ πρόκειται τι κακόν μέγα ἐκ τῆς διαστάσεως τῶν πορνευσάντων, καὶ οὐδὲ ἐλοψύχως οι πορνεύσαντες τοῦ γάμου ἐξέχονται, προτιμηθήσεται δὴ ἡ διάστασις καὶ ἡ διὰ ταύτην ἀποχὴ τοῦ κακοῦ. Επι ἐρευ τήσει τις, ὡς Τοῦ γ' κεφ. τοῦ λϚʹ τίτλου του βιβλίου διοριζομένου τὸν παλλακευόμενον μετὰ σώφρονος γυναικός αναγκάζεσθαι ταύτην εἰς γάμων λαβεῖν, πῶς ὁ παρών κανών διορίζεται τους πορ νεύσαντας χωρίζεσθαι; Λύσις. Διαφορά εστι παλ λακῆς καὶ πόρνης. Η μὲν γὰρ, ήγουν ή παλλακή, εἰ; μόνον τὸν παλλακευόμενον ἁμαρτάνουσι, ἐπι· γινώσκεται καὶ τῷ νόμῳ· ἡ δὲ μετὰ διαφέρων πορνεύσασα, οὔτε τῷ νόμῳ ἐπιγινώσκεται, ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ πορνεύοντος κατοικίας ἐξωθεῖται, καθὼς τὸ διαληφθέν φησι κεφάλαιον. Ὁ γοῦν παρών κανών περὶ πύρνης διαλεγόμενος καλῶς καὶ ἀκολούθων το νόμῳ διορίζεται μετά διαστίξεως του; πορνεύσαντας - νομίμως συνάπτεσθαι. ΖΩΝΑΡ. Το λάθρα τινά συμφθαρήναι γυναί οὔτε γάμος λογισθήσεται, ούτε γάμου ἀφορμή ὥστε λέγειν τινές ὅτι, ἐπεὶ συνεφθάρη αὐτή, δι εκδοθῆναι ταύτην αὐτῷ εἰς γυναίκα. ᾿Αλλὰ ἄριστον μέν έστι χωρίζεσθαι αὐτούς· ὅτι σαθρός ἐστι καὶ έκθεσμος ὁ τοῦ τοιούτου γάμου θεμέλιος. Εἰ δὲ στέργουσι καὶ ἄμφω τὴν μετ' ἀλλήλων συμβίωσιν ἐκ παντός, ἀντὶ τοῦ ἀπαραιτήτως, μὴ ἀνεχόμενοι τῆς ἀπ' ἀλλήλων διαζυγῆς, ἐπιτιμάσθωσαν μὲν ὡς ZONAR. Si feminæ quispiam occulte commisceatur, nec matrimonium id existimahitur, vec matrimonii occasio, ut ex eo dicant quidam oportere, quandoquidem cum ipsa rein habuit, eandem ἱμεί uxorem. habendam concedi. Verum optimum sane consilium est, ipsos invicem sejungi; siquidem inOrmum est et illegitimum hujusce matrimonii fundamentum. Cæterum si mutuam vitæ societatem retinere plane, hoc est obdurato animo, uterque eptal, nec institutam conjunctionem dirimi patitur, ο πορνεύσαντες, παραχωρείσθωσαν δὲ συνοικεῖν, ἵνα fornicatorum quidem subjiciantur pœnis, cæterum matrimonii contrahendi facultas detur, ne deterius quidpiam contingat, videlicet, ne separati iterum occulte commisceantur, et fornicationis illigentur crimine; aut ne alteri juncta mulier, amore vero ejus a quo corrupta fuerat in pellente, in adulterium prolabatur; vel, me mutuo amore digrantes, creptaque conjugii potestate, seipsos interficiant, ob vortium). ARIST. Si per fornicationem cupulatus disjungatur, id melius est. Si vero indivulse conjungatur, it ei concedatur, pœna suscepta. Matrimonium tum est venerabile et honoranduin cum a fornicatione purum est. Et idcirco fornicatio nec matrimonium est, uoc matrimonii initium, sed peccatum et divinæ legis transgressio. Adeo ut si quis per fornicationem cum muliere contaminetur, ab ca recedere, si fieri potest, optimum sit. Si autem a se invicem nullo modo divelli possint, et dispositione matrimoniali postea cohabitare velint, fornicationis suppl cium subeant. Permittatur autem eis ita se habere, ne quid deterius continκαι. 85 CANON XXVII. De presbytero, qui per ignorantiam nefariis nuptiis implicatus est, definivi qua oporteat, esse quidem cathedræ participem, a reliquis autem actiovibus abstinere; ei enim sumcit, ut venia: comsquatur. Ut is autem aliis bencdeal, qui su: μὴ χεῖρόν τι γένηται, ἵνα μὴ καὶ διαζυγέντες πάλιν λάθρα μίγνυνται καὶ πορνεύωσιν, ἢ ἵνα μὴ ἑτέρῳ συζυγεῖσα ή γυνή, φιλούσα δὲ τὸν φθείραντα αὐτὴν, εἰς μοιχείαν ἐκκυλισθῇ ἡ ἵνα μὴ, στέρ γοντες ἀλλήλους, καὶ κωλυόμενοι συνοικεῖν, δια χειρίσωνται ἑαυτοὺς διὰ τὸ τοῦ ἔρωτος διακὲς καὶ τὴν ἀπ' ἀλλήλων διάζευξιν. vehementem amoris Gammam mutuumque diΑΡΙΣΤ. Εἰ ὁ συζυγείς κατά πορνείαν διαζεύγνυται, κάλλιον· εἰ δὲ ἀδιασπάστως συνέζευκται, συγχωρείσθω, δεχόμενος τὸ ἐπιτίμιον. Ο γάμος ἐν τούτῳ ἔχει τὸ σεμνὸν καὶ τὸ τίμιον, ἐν τῷ καθαρεύειν πορνείας. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ πορνεία οὔτε γάμος ἐστὶν οὔτε γάμου ἀρχὴ, ἀλλὰ ἁμαρτία, καὶ θείου νόμου παράβασις. Ὥστε, ἐὰν κατὰ πορ νείαν τις συμφθείρηται μετά γυναικός, ἀποστῆναι αὐτῆς, ἐάν ἐστι δυνατόν, κράτιστόν ἐστιν· ἐὰν δὲ ἐκ παντὸς τρόπου ἀδιασπάστως ἔχωσι πρὸς ἀλλή λους, καὶ βούλωνται γαμική συνοικεῖν ἔκτοτε διαθέσει, τὸ μὲν τῆς πορνείας δεχέσθωσαν ἐπιτί μιον· ἀφιέσθωσαν δὲ οὕτως ἔχειν, ἵνα μὴ χειρόν τι γένηται. ΚΑΝΩΝ ΚΖ'. Περί τοῦ πρεσβυτέρου τοῦ κατὰ ἄγνοιαν ἀθισμῳ γάμῳ περιπαρέντος ώρισα ἃ ἐχρῆν, καθέδρας μὲν μετέχειν, τῶν δὲ λοιπῶν ἐνεργειῶν ἀπέχεσθαι· ἀρκετὸν γὰρ τῷ τοιούτῳ ἡ συγγνώμη. Εὐλογεῖν δὲ ἑτέρους τὸν τὰ οἰκεῖα τημελεῖν ὀφείλοντα

IN EPIST. S. BASILI τραύματα ἀνακόλουθον. Εὐλογία γὰρ ἁγιασμού με «ἀδοσίς ἐστιν. Ὁ δὲ τοῦτο μὴ ἔχων διὰ τὸ τῆς ἀγνοίας παράπτωμα, πῶς ἑτέρῳ μεταδώσει; Μήτε τοΐουν δημοσίᾳ μήτε ἰδίᾳ εὐλογείτω, μήτε τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ κατανεμέτω ἑτέρῳ, μήτε τι άλλο λειτουργείτω, ἀλλὰ ἀρκούμενος τῇ προε δρία, προσκλαιέτω ἑτέροις καὶ τῷ Κυρίῳ, συγ χωρηθῆναι αὐτῷ τὸ ἐκ τῆς ἀγνοίας ἁμάρ τημα. ” CANONICAM IT. debet vulncra curare, non est consentaneum. Benedictio est sanctificationis communicatio; qui autem eam non habet propter ignorantiæ lapsum, quomodo aliis communicabit? Nec ergo publice uec privatim benedicat, uec Christi corpus aliis impertiat, nec aliquod aliud sacrum ministerium obeat, sed quod præsideat contentus, aliis et Domino defleat, ut sibi ignorantiæ peccatum conconetur. BALS. Prohibit:e nuptiae trifariam dividuntur: in nefarias, quæ præter leges dicuntur, ut si quis eam cujus tutelam gerit, vel ipse vel pater ipsius, uxorem ducat, vel eam quæ est in ejus, vel patris ejus tutelari potestate; in damuatas seu condemnatas, ut si fiat matrimonium cum monarha vel alia Deo dedicata: et in incestas, que hic etiain nefariæ dicuntur, ut si quis cum consanguinea sua in gradu prohibito contraxerit. Guin ergo quidam sacerdos nefarium per ignorantiam matrimoniuın contraxisset, et propterea solutum esset, et ipse in depositionem incidisset, interrogavit quispiam saclum, an is sacerdos debeat post depositionem sacerdotale quidpiam exercere. Dicebant enim nolimulli, quod quoniam sacerdos per ignorautiam lapsus esset, non subjicietur depositioni: sin autem fuerit depositus, ab actionibus quidem quæ funt intra tribunal arcebitur, sed non ab actionibus quæ sunt extra tribunal. Dicit ergo sanctus, eum dɩhere deponi, et post depositionem eum quidem esse solius honoris participem, ut scilicet st= deat cum presbyteris, a reliquis autem sacerdotalibus actionibns abstinent, ut scilicet neque orationem dicat publice seu in ecclesia, nec privatim, id est extra ecclesiam: sed neque sancta traciet, nec ΒΑΛΣ. Εἰς τρία διαιρούνται οι κεκωλυμένοι γάμοι, εἰς νεφάριον τὸν λεγόμενον παράνομον, ὡς ὅτε λάβῃ τις εἰς γάμον τὴν ἐπιτροπευθεῖσαν παρά τούτου ἢ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, ἢ τὴν οὖσαν ὑπὸ τὴν πρακτορικὴν ἐξουσίαν τούτου ἢ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· εἰς δαμνάτον, τὸν λεγόμενον κατάκριτον, ὅς ἐστιν ὁ μετὰ μοναχῆς ἢ ἑτέρας ἀνατεθειμένης τῷ Θεῷ γάμος· καὶ εἰς τὸν ἔγκεστον, τὸν καὶ ἀθέμιτον λε γόμενον, δηλονότι τὸν μετὰ συγγενικού προσώπου κεκωλυμένου προβάντα. Τινὲς γοῦν ἱερέως ἐν ἀγ νοίς γάμον ἀθέμιτον συναλλάξαντος, καὶ διὰ τοῦτο διαζυγέντος, καὶ καθαιρέσει ὑποπεσόντος, ηρώτησε τις τὸν ἅγιον εἰ ὀφείλει ὁ τοιοῦτος ἱερεὺς μετὰ τὴν καθαίρεσιν ἱερατικόν τι ἐνεργεῖν. Ελεγον γάρ τινες ὡς, ἐπεὶ ἐν ἀγνοίᾳ ὠλίσθησεν ὁ ἱερεὺς, οὐχ ὑποπε· σείται καθαιρέσει· εἰ δὲ καθαιρεθῇ, τῶν μὲν ἐντὸς τοῦ βήματος ἐνεργειῶν κωλυθήσεται, τῶν δὲ ἐκτὸς οὐκ ἐμποδισθήσεται. Φησὶ τοίνυν ὁ ἅγιος ὀφείλειν τοῦτον καθαιρεῖσθαι, καὶ μετὰ τὴν καθαίρεσιν τιμῆς μὲν μόνης μετέχειν, ήτοι συγκαθῆσθαι μετά των πρεσβυτέρων, τῶν δὲ λοιπῶν ἱερατικῶν ἑνεργειῶν ἀπέχεσθαι, ήγουν μήτε εὐχὴν λέγειν δημοσίᾳ, τουτέστιν ἐν ἐκκλησίᾳ, μήτε ἰδίᾳ, τουτέστιν ἐκτὸς τῆς ἐκκλησίας· ἀλλὰ μηδὲ τὰ ἔγια μεταχειρίζεσθαι, καὶ ἑτέροις μεταδιδόναι αὐτῶν, μήτ' ἄλλο τι Ιερα τικὸν ἐνεργεῖν. Αρκεῖσθα: δὲ τῇ τιμῇ τῆς προεδρίας, τῇ φιλοτιμηθείσῃ αὐτῷ διὰ τὴν ἄγνοιαν. Εὐλογεῖν μέντοι ἑτέρους τὸν τοιοῦτον οὐ δεῖ· ἡ γὰρ εὐλογία μετάδοσις ἁγιασμοῦ ἐστιν. Ὁ δὲ μὴ ἔχων ἁγιασμὸν, κἂν δι' ἄγνοιαν καθηρέθη, πῶς τούτου μεταδώσει ἑτέρῳ; Συγγνώμη δὲ δίδοται αὐτῷ, οὐ μόνον διὰ τοῦ συγκαθῆσθαι μετὰ τῶν ἱερέων, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ μὴ τιμωρεῖσθαι ἀλλοτρόπως. Εἰ γὰρ ἂν εἰδήσει ξ αβεν εἰς γυναίκα τὴν ἀφιερωθεῖσαν τῷ θεῷ, ἢ τὴν συγγενῆ αὐτοῦ, καὶ ἀλλοτρόπως, χρηματικώς δηλονότι καὶ ἐγκληματικῶς, ἂν ἐκολάσθη, ἅτινα 1 uxorem accepisset, alio etiam modo, pecuniaris οὐκ ἐπάγονται αὐτῷ διὰ τὴν ἄγνοιαν. Καὶ ἀναγνωθι τὸν ις' τίτλον τοῦ κη' βιβλίου· μετὰ μέντοι τὸ ἀπαγορεῦσαι αὐτῳ πᾶσαν ἱερατικὴν ἐνέργεια. φησὶν ὁ ἅγιος, προσκλαιέτω ἑτέροις καὶ τῷ Κυρίῳ τῷ μὲν Κυρίῳ, ὡς δυναμένῳ ἀφιέναι αμαρτήματα, τοῖς δὲ ἑτέροις, ἵνα κἀκεῖνοι ὑπὲρ αὐτοῦ δέωνται τῷ Κυρίῳ συγχωρηθῆναι τούτῳ τὸ Ἐκ τοῦ ἀθέσμου γάμου ἀνόμημα. Ερωτήσει δέ τις, ὡς Ἐκ τριῶν τρόπων κολαζομένων τῶν ἀθέσμων γάμων, καθαι ρεθήσεται καὶ ὁ ποιήσας παράνομον γάμον, ήγουν καὶ ὁ τήν ποτε παρ' αὐτοῦ ἐπιτροπευθεῖσαν, ἢ τοῦ πατέρας αὐτοῦ, εἰς γάμον ἀγόμενος; Λύσις. Ἐπεὶ ὡς παράνομος καὶ ὁ τοιοῦτος γάμος διασπάται, ἐξ ανάγκης μετὰ τὸ διαζύγιον καὶ οὗτος ὡς πορνεύσας ipsa aliis communicct, nec aliquid aliud sacerdotale exerceat. Sit autein contentus sessionis honore, qui illi propter ignorantiam concessus est. Talen autem aliis benedicere non oportet. Benedictio enim est sanctificationis impertitio. Qui autem non habet sanctificationem, etiamsi per ignorantiam depositus sit, quomodo eam aliis impertiet? Venia autem el datur, non solum quod sedeat cum sacerdotibus, sed et quod non alio modo puniatur. Si enim sciens Deo consecratam feminam, vel suam cognatam, scilicet et criminal ter punietur, quæ quidem et μropter ignorantiam non infiguntur. Lege tit. 18, lib. xxvii. Postquam autem sanctus ei omui sacerdotali actione interdixisset, Defleat, inquit, aliis et Domino Domino quidem ut qui potest pecesta remittere; aliis, ut illi pro eo rogent Dominum condonare ei delictum nefario matrimonic commissum. Regabit autem quispiam, cum tribus modis puniantur nefariae nuptiæ, deponeturne quispiam, qui contra leges natrimonium contraxerit, utpote is qui eam, cujus ipse vel pater cjus tutor fuit, duxit in matrimonium? Solutio. Quoniam hoc matrim:0– nium at legibus contrarium dissolvitur, hic quoque post divortium, ut qui fornicatus sit, necessario

deponetur: et si quæ illi coutra leges conjuncta καθαιρεθήσεται· καὶ εἰ μὲν παρ' αὐτοῦ ἔφθασεν est, fuit autea sub illius tutela, ne cathedra quidem diguus censebitur, ut qui non possit iguorantiam prætexere. Si patris sub tutela fuit, etiam igno rantie prætextus ei opem ferat, et venia cathedraque juxta presentem canonem dignus judicabitur. Lege vicesimum septinum caput primi tituli prescutis operis, et.nonum canonem synodi Neoræsariensis, et ea quæ in eo sunt, et vices. primam et vices, sextum can, syn. in Trullo. Sed quia videtur in his emergere repugnantia (alii enim canoues dicunt eos, qui sunt depositi, 86 in locum Jaicorum deturbari; alii vero ea solum quæ extra tribunal flunt exercere; alii solius esse cathedra participes), distingue et dic: quod aliter puniuntur qui scientes peccant, et convicti deponuntur; aliter, qui scientes quidem peccant, sponte autem malo desistunt; aliter, qui per ignorantiam peccarunt, et confessi sunt; et aliter, qui peccatum quidem ignorarunt, ab ipso autem non destiterunt, nisi condemnati. Nota autem et diferentiam peccatorum et personarum, et dic episcoporum judicio aliquando quidem ignosci lis qui deponuntur; aliquando vero nou ignosci, et sic contrarietatem quæ videtur inesse canonibus dissolvi. ἐπιτροπευθῆναι ἡ παρανόμως συναφθεῖσα αὐτῷ, οὐδὲ καθέδρας ἀξιωθήσεται, ὡς μὴ δυνάμενος προ βαλέσθαι ἄγνοιαν· εἰ δὲ παρὰ τοῦ πατρὸς τούτου, καὶ βοηθήσει αὐτῷ ἴσως λόγος ἀγνοίας, συγγνωσθήσεται, καὶ καθέδρας ἀξιωθήσεται κατὰ τὸν παρόντα κανένα. Ανάγνωθι καὶ τὸ κζ' κεφ. τοῦ σ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὸν θ' και νόνα τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸν κα' καὶ κς' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου. Ἐπεὶ δὲ φαίνεται ἀναπίπτουσα ἐν τούτοις ἐναντιότης (οἱ μὲν γὰρ τῶν κανόνων τούτων λέγουσι τοὺς καθαιρουμένους εἰς τύπον ἐξωθεῖσθαι λαϊκών, οἱ δὲ ἐνεργεῖν αὐτοὺς τὰ ἐκτὸς τοῦ βήματος καὶ μόνα, οἱ δὲ καθέδρας μόνης μετέχειν), διάστιξαν καὶ εἰπὲ, ὅτι ἄλλως κολάζονται οἱ ἐν εἰδήσει άμαρτάνοντες καὶ μετὰ ἔλεγχον καθαιρούμενοι, άλλως οἱ ἐν εἰδήσει μὲν ἁμαρτάνοντες, ἐκοντὶ δὲ τοῦ κακοῦ ἀφιστάμενοι, καὶ ἄλλως οἱ ἐν ἀγνοίς ὀλισθήσαντες καὶ ἐξομολογησάμενοι, καὶ ἄλλως οἱ ἀγνοήσαντες μὲν τὸ ἁμάρτημα, μὴ ἀφιστάμενοι δὲ αὐτοῦ, ἀλλὰ καταδικαζόμενοι. Εχε δὲ καὶ διαφοράν τῶν ἁμαρτημάτων καὶ τῶν προσώπων, καὶ λέγε κατὰ τὴν ἐπισκοπικής διάκρισιν ποτὲ μὲν συγγνω μονεῖσθαι τοὺς καθαιρουμένους, ποτὲ δὲ μὴ συγγνωμονεῖσθαι, καὶ οὕτω τὴν δοκοῦσαν ἐν τοῖς κανόσιν ἐναντιότητα διευλυτοῦσθαι. ΖΩΝΑΡ. Ἱερέα, τὸν ἀθέσμῳ περιπαρέντα γάμω ἐν ἀγνοίᾳ, καθέδρας μόνης μετέχειν ὁ ἅγιος ἔκρινε, τῶν δὲ λοιπῶν ἐνεργειῶν ἀπέχεσθαι· ήγουν συγ καθῆσθαι τοῖς πρεσβυτέροις, καὶ οὕτω συντιμάσθαι αὐτοῖς, ἄλλο δέ τι ἱερατικὸν μὴ ποιεῖν. Ἀρχεῖ γὰρ αὐτῷ, φησὶν, ὅτι συγγνωμονεῖται διὰ τὴν ἄγνοιαν εὐλογεῖν δὲ ἕτερον τὸν τοιοῦτον οὐ δεῖ. Ἡ γάρ εὐλογία μετάδοσις ἁγιασμοῦ ἐστιν. Ὁ δὲ μὴ ἔχων ἁγιασμὸν διὰ τὸ ἁμάρτημα, κἂν κατὰ ἄγνοιαν ἦν, πῶς τούτου μεταδώσει ἑτέρῳ; καὶ οὐδὲ δημοσία ἔξεστιν αὐτῷ εὐλογεῖν, ἐν ἐκκλησία δηλαδή, οὐδὲ ἰδίᾳ, ἐν οἰκίᾳ τυχόν, οὔτε τῶν ἁγίων δώρων ἑτέροις μεταδιδόναι, ούτε τι ἄλλο ποιεῖν ἱερατικόν. ᾿Αλλὰ ἀρχούμενος, φησί, τῇ τιμῇ τῆς προεδρίας, προ κλαιέτω ἑτέροις τε καὶ τῷ Κυρίῳ· τῷ μὲν Κυρίῳ, ὡς δυναμένῳ ἀφιέναι ἁμαρτία;, ἑτέροις δὲ, ἵνα κἀκεῖνοι ὑπὲρ αὐτοῦ δέωνται τοῦ Κυρίου συγχω ρηθῆναι αὐτῷ τὸ ἐκ τοῦ ἀθέσμου γάμου ἀνόμημα. Ταῦτα δὲ, εἰ τοῦ τοιούτου ἀποσταίη γάμου. "Αθ:- σμὸν δὲ γάμον νοητέον ἢ τὴν μετὰ συγγενούς κοινων νίαν, ἢ τὴν μετὰ μοναστρίας άρνησαμένης τὸ σχῆμα, μὴ εἰδότος τοῦτο τοῦ ταύτην εἰσοικισαμένου, κατ Έτερα όμοια. ZONAR. Sacerdotem, qui per ignorationem in illegitimas incidit nuptias, cathedræ solius partici– pem esse, a cæteris porro actionibus abstinere oportere, sanctus vir judicavit; hoc est una cuIN presbyteris assidere, et cum illis pariter in Lonore haberi, aliud vero nullum sacerdotale munus obire. Sufcit enim si da'ur, Inquit, ipsi venia propter ignorationem, benedicere vero alteri hujusmodi bominem non oportet. Benedictio namque sanctitatis quædam communicatio est. Qui vero sanctitate caret, ob peccatum, quamvis per ignorationem admissum, quonam modo eam alteri communicabit? Neque vero publice ipsi licet benedicere, in ecclesia videlicet, neque privatim, intra domesticos furto parietes, neque sancta munera alis impertiri, neque demum sacerdotale quodpiam munus obire. Verum primi subsellii, inquit, honore contentus, defeat aliis et Domino. Domino quidem, qulppe qui peccata potest dimittere: aliis vero, ut illi quoque pro ipso Dominant rogent, quo ipsi venia detur contractæ in nuptiis illicitis culpæ. Hæc autem, si mo:lo ab inconcessis ejusmodi nuptiis absistat. Nuptiæ vero illegitima accipiendæ sunt, vel si quis cum cognata matrimonium iniit, vel cum religiosa qui eain in domuin suam introduxit, et alia similia. ARIST. Presbyter qui per ignorantiam in illicitum incidit conjugium, sola fruatur præsideutia, functione privelur. Si quis ante susceptum sacerdotium mulierem duxit, nescieus quod vidua fuit, out insana, aut e scenicis, aut alia aliqua ex iis quæ sacratis prohibentur, deinde ad sacerdotii gradum provehatur, et femiua quæ habitum deposuerit, nesciente id ΑΡΙΣΤ. 'Αθέσμῳ περιπαρεις γάμῳ ἐν ἀγνοία πρεσβύτερος μόνης ἀπολαυέτω τῆς προεδρίας, της ενεργείας στερούμενος. Εάν τις πρὸ τῆς ἱερωσύνης γυναῖκα ἔλαβεν, ἀγνοῶν ὅτι χήρα ἐστὶν, ἢ μαινας, ἢ τῶν ἐπὶ σκηνής, ἢ ἄλλη τις τῶν ἀπηγορευμένων τοῖς ἱερωμένοις· εἶτα εἰς ἱερωσύνης προέβη βαθμὸν, καὶ ἐπιγνωσί

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. τὸ τοῦ γάμου ἄθεσμον· τῆς μὲν τιμῆς μόνης και agnoscit illegitimum conjugium. Solius quidem hoπροεδρίας τῶν ἱερέων μεθέξει, τῆς δὲ λειτουργίας παντάπασι κωλυθήσεται· ἀρκετὸν γὰρ αὐτῷ ἡ συγγνώμη διὰ τὴν ἄγνοιαν τὸ δὲ καὶ ἑτέρους εὐλογεῖν τὸν ὀφείλοντα τῶν οἰκείων τραυμάτων τίθεσθαι πρόνοιαν ἀνακόλουθον. Εὐλογία γὰρ μετάδοσίς ἐστιν ἁγιασμοῦ. Ὁ δὲ τοῦτον μὴ ἔχων διὰ τὸ ἐκ τῆς ἀγνοίας παράπτωμα πῶς ἑτέροις μετα δώσει; ΚΑΝΩΝ ΚΗ. Κακείνό γε μὴν γελοιόν μοι κατεφάνη, τὸ εὔξασθαί τινα ὑείων ἀπέχεσθαι κρεῶν. Ὥστε καταξίωσον διδάσκειν αὐτοὺς, τῶν ἀπαιδεύτων προσευχῶν καὶ ἐπαγγελιῶν ἀπέχεσθαι, τὴν μέντοι χρῆσιν ἀδιάφορον εἶναι συγχώρησον. Οὐδὲν γὰρ κτίσμα Θεοῦ ἀπόβλητον μετ' εὐχαριστίας λαμβανόμενον. Ωστε ἡ εὐχὴ καταγέλαστος, οὐχ ἡ ἀποχή ἀναγκαία. Αρχοντας μέντοι ομνύειν ἐπὶ τῷ κακοποιεῖν τούς ἀρχομένους καὶ πάνυ θεραπεύεσθαι προσήκει. Θεραπεία δὲ τούτων διττή. Μία μὲν, μὴ ὀμνύειν αὐτοὺς διδάσκεσθαι προχείρως, ἑτέρα δὲ, μὴ ἐπιμένειν ἐν ταῖς πονηραῖς κρίσεσιν. Ωστε δραῳ προληφθείς τις εἰς κακοποιΐαν ἑτέρου, τὴν μὲν ἐπὶ τῇ προπετείᾳ τοῦ ὄρκου μετάνοιαν ἐπιδει ανύσθω, μὴ μέντοι προσχήματι εὐλαβείας τὴν πονηρίαν ἑαυτοῦ βεβαιούτω· οὐδὲ γὰρ Ηρώδη συνήνεγκεν εὐορκήσαντι, ὃς, ἵνα μὴ ἐπιορκήσῃ δῆθεν, φονεὺς ἐγένετο τοῦ προφήτου. Απαξ μὲν ὁ ὅρκος ἀπηγόρευται· πολλῷ δέ που εἰκὸς τὸν ἐπὶ κακῷ γινόμενον κατακρίνεσθαι. Ωστε μετα φρονεῖν χρὴ τὸν ὀμνύοντα, οὐχὶ σπουδάζειν βεβαιοῦν αὐτοῦ τὸ ἀνόσιον· ἐξέτασον γὰρ πλατύ τερον τὴν ἀτοπίαν. Εἴ τις ὁμόσειεν ἐξορύξειν τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ ἀδελφοῦ, εἰ καλὸν τὸ τοιοῦτον εἰς ἔργον αὐτῷ; Εἴ τις φονεύσειν, εἴ τις ὅλως δι' ὅρκου ἐντολὴν τινὰ παραβήσεσθαι; Ωμοσα γὰρ καὶ ἔστησα οὐχὶ τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλὰ τοῦ φυλάξαι τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης. "Ωσπερ δὲ τὴν ἐντο λὴν ἀμεταθέτοις κρίμασι προσῆκε βεβαιοῦσθαι, οὕτω τὴν ἁμαρτίαν παντοίως καθήκει ἀχυροῦσθαι καὶ ἀφανίζεσθαι. noris et præsidentiæ sacerdotum particeps erit, a ministerio autem obeundo omnimodo prohibebitur. ·Nain venia ob ignorantiam ei sufficiens est. Sed ut is quem suorum vulnerum curam oportet gerere, et aliis benedicat, non est consentaneum. Benedictio enim sanctificationis est communicatio. Qui eam autem non habet ob ignorantiæ lapsum, quomodo aliis communicabit? CANON XXVIII. Illud quidem mihi visum est ridiculum, vovere aliquem a carnibus suillis abstinere. Quamobrem dignare eos docere, ut ab ineptis votis et promis. sis abstineant, usum quidem esse indifferentem permitte. Nulla enim Dei creatura est rejicienda, si cum gratiarum actione accipiatur. Quare votum est ridiculum, non abstinentia necessaria. CANON XXIX. Quod principes quidem jurent, se subjectis malelacturos, niagna medicina opus habet, Medela antem eorum est duplex: una quidem, ut ipsi doceantur non facile jurare; altera autem, ne in malis judiciis persistant. Quare qui se alteri malefacturum jurare anticipavit, quod ad jurandumn nimium facilis fuerit, se pœnitere ostendat: 87 non autem pietatis prætextu suam improbitatem confirmet. Neque enim Herodi jurare proſuit, qui, ne pejeraret, prophetam occidit. Jusjnrandum enim omnino est prohibitum: multo autem magis consentaneum est illud esse condemnatum, quod propter malum juratum est. Quare eum qui juravit, poenitere, non impietatem ejus confirmare studere oportet. Ejus enim absurditatem fusius exquirere. Si quis se fratris oculos effossurum juraverit, eine honestum est hoc ad effectum deducere? Si quis se interfeciurum, si quis omnino juraverit mandatum aliquod transgressurum? Juravi enim et statui non peccatum, sed servare judicia justitiæ tuæ. Quemadmodum autem mandatum est immutabilibus ju. diciis confirmandum, ita peccatum omnino inûrmare et delere oportet. ΒΑΛΣ. Οι παρόντες δύο κανόνες παρακελεύονται BALS. Præsentes duo canones jubent infirmari ἀθετεῖσθαι τοὺς γενομένους όρκους παρά τινων p juramenta a quibusdam facta, ut mali aliquid fat, χάριν τοῦ γενέσθαι κακόν τι, ἢ καὶ γέλωτος ἄξιον· vel etiam quidpiam ridiculum. Dicit enim eum qui φασὶ γὰρ τὸν εὐξάμενον ἤτοι ὁμόσαντα μὴ φαγεῖν κρέας χοίρειον, ἡ κακοποιῆσαι τοὺς ὑπ' αὐτὸν διδάσ σχεσθαι τῶν ἁλογίστων τοιούτων καὶ ἀπαιδεύτων ἄρχων ἀπέχεσθαι, καὶ ὅτι καθάπαξ τὸ ὀμνύειν ἀπηγορευμένων ἐστίν· ἐπιχωρεῖσθαι δὲ τὸ χοίρειον κρέας ἐσθίειν, καὶ παραβαίνειν τὸν ὅρκον, καὶ μή ποιεῖν τὸ κακὸν προφάσει τοῦ μὴ ἐπι:ρκῆσαι. Εχρήσατο δὲ καὶ παραδείγματι τῷ Ηρώδῃ τῷ ὁμόσαντι φονεῦσαι τὸν Βαπτιστὴν, καὶ διὰ τὸ μὴ ἐπιορκῆσαι ποιήσαντι φόνον. Έδει γάρ, φησίν, αὐτ τὸν μεταφρονήσαι, ήγουν μεταγνῶναι καὶ καταφρονῆσαι τοῦ ἀδίκου ὅρκου, ἀλλ' οὐχὶ διὰ τῆς πρά ξεως βεβαιώσαι τὸ ἀνόσιον. ᾿Ανάγνωθι τὸ ιη' κερ. PATROL. GR. CXXXVIII. vovit vel juravit se carnem suillam non comesuram, vel sibi subjectis malefacturum docendum esse a stultis hujusmodi et ineptis sacramentis abstinere, et quod jurare omnino est prohibitum; licet vero carnem suillam comedere, et juramentum transgredi, et malum non facere sub prætextu ne pejeretur. Usus est autem exemplo quoque Herodis, qui juraverit se Baptistam interfecturum, et ne pe jeraret caedem conmisit. Οportebat enim, inquit, ipsum resipiscere, seu revocare et contemnere injustum jusjurandum, sed non per actionem impie - talem confirmare. Lege cap. 18, tit. 13, praesentis operis, et quæ in eo sunt. Cum autem can. 10 saucti

Basilii, 74 et 82 perjuros puniant, alii autem cano. τοῦ ιγ' τίτλου του παρόντος συντάγματος, και τὰ nes, qui in dicto capite 18 continentur, decernunt fus non esse puniendos qui pejerarunt, quemadmodum canones arte positi jubent: dixerit quis, canones esse inter se contrarios: sed mihi non videtur, sed quando legitimum jusjurandum quispiam sine ulla necessitate infrmaverit, vel filso jura verit, magis punietur. Quando autem hoc vi fecerit, levius punietur, secundum canonem 83 præsentis sancti Patris. Sin autem non est legitimuin, sed ut absurdum quid fieret, vel ne boni quid fieret, processit, vel etiam juravit quispiam se facturum aliquid, quod non debet in jusjurandum deduci, func impune potest irritum haberi. Audiens porro sanctum dicentem debere eos quoque doceri, ne sint ad jusjurandumn faciles, et quod jurare omnino est pro hibitum, dico quod et si ii, qui hujusmodi juramentis sesc obstringere, sine periculo pejerant, non erunt tamen prorsus impuniti, sed modice pro episcopi arbitratu punicntur. Quia autem ex eo, quo«l decernant canones puniendos perjuros, apparet eos non puniti, qui juramenta non transgrediuntur, et ex eo etiam ostenditur legitima juramenta perinitti, no dixeris hæc esse aliquantulum definita adversus evangelicum præceptum, quod dicit: Non esse omnino jurandum, neque in cælo, neque in terra, quia cælum Dei thronus est, terra autem est pedum ejus scabelium; esse aulem nobis, na næ, et, non non'. Hoc enim est eorum qui sunt valde perfecti, illud autem secundum et non rejiciendum cum sit legitimum cujusmodi est et illud; Vende omnia que habes, et da pauperibus, et sequere me. Si enim omnes boc coguntur facere, quis ea emet? Alioqui si omne jusjurandum prohiberetur, ne Propheta quidem dixisset; Juravi, et statui servare mandaŋa tua³: nec qui leges composuerant orthodoxi imperatores leges edidissent, quæ permitterent jusjurandum. Quare non omne jusjurandum est prohibitum, tam legitimum quam illegitimum, sed solum quod est illegitimum et ineptum. Cum autem quidam nobilis tertio die hebdomadæ dixisset po- ·tenti et sancto nostro imperatori, se non debere carnem comedère, quamvis festum esset Nativitatis Christi et Dei nostri, 88 quod jurasset tertias feries omnium aumi hebdomadum a carnibus abstinere in honorem venerabilis Precursoris; statuit a Ɖeɔ coronatus noster imperator svnodaliter interrogari, an sit canonicum boc jusjurandum servari, et Dominicum festum, quod est paschale, incelebraturi dimittere. Et facta interrogatione sanctissimus ille patriarcha dominus Lucas cum synodo quæ aderat, cum dixisset bonum esse omni tempore jejunare, subjunxit non oportere hoc jusjurandum Domino et Deo nostro præferre. Si enim apostolici canones puniunt eum, qui in quovis Sabbato, vel die Dominico genu fleetit vel jejuuat, multo magis punietur qui in paschali Cbristi festo jejunat, ne jusjurandum ἐν αὐτῷ. Τοῦ δὲ ι' κανόνος τοῦ ἁγίου Βασιλείου, τοῦ ξῆ, καὶ τοῦ τρʹ κολαζόντων τοὺς ἐπιόρκους, ἑτέρων δὲ κανόνων περιεχομένων τῷ διαληφθέντι την κεφ. διοριζομένων τοὺς ἐπιορκήσαντας μὴ τιμω ρεῖσθαι, καθὼς τοῦτο καὶ οἱ προκείμενοι κανόνε; παρακελεύονται· εἴπῃ τις ἐναντιοῦσθαι ἀλλήλοις τους κανόνας. Ἐμοὶ δὲ οὐ δοκεῖ, ἀλλ' ὅταν μὲν ἀθετήσῃ τις ἔννομον όρκον χωρὶς ἀνάγκης τινός, ἢ ψευδῶς ἐμόσῃ, τιμωρηθήσεται πλέον. Ὅταν δὲ κατὰ βίαν ποιήσῃ τοῦτο, κουφότερον κολασθήσεται κατὰ τὸν προ κανόνα τοῦ παρόντος ἁγίου Πατρός. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἔννομος ὁ ὅρκος, ἀλλὰ διὰ τὸ γενέσθαι τι ἄτοπον προέβη, ἢ μὴ γενέσθαι ἀγαθόν τι, ή ὤμοσέ τις πρᾶγμα μὴ ὂν ἄξιον εἰς ὅρκον καταλέγεσθαι, τότε ἡ ἐθέτησις τούτου ακόλαστός ἐστι. Πλὴν ἀκούων τοῦ ἁγίου λέγοντος ὀφείλειν καὶ τοὺς τοιούτου; ἀναδιδάσκεσθαι μὴ εἶναι προχείρους εἰς τὸ ομνύειν, καὶ ὅτι καθάπαξ τὸ ὀμνύειν ἀπαγορεύεται, λέγω ὅτι καὶ οἱ τοὺς τοιούτους ὅρκους ποιοῦντες, κἂν ἀκινδύνως ἐπιορκῶσιν, ἀλλὰ παντελῶς οὐκ ἔσονται ἀτιμώρητοι· μετρίως δὲ κατὰ τὸ δοκούν τῷ ἐπισκόπῳ ἐπιτιμήσονται. Ἐπεὶ δὲ ἐκ τοῦ διορίζεσθαι τοὺς κανόνας κολάζεσθαι τοὺς ἐπιόρκους, ἀναφαίνεται μὴ τιμωρεῖσθαι τοὺς μὴ παραβαίνοντας αὐτοὺς, κἀντεῦθεν συναναδείκνυται καὶ τὸ ἐπιτρέ πεσθαι τὴν τῶν ἐννόμων ὅρκων τελεσιουργίαν· μὴ εἴπῃ; ταύτα διορισθῆναι ὑπεναντίω; τῇ εὐαγγέ λικῇ ἐντολῇ, τῇ λεγούσῃ· Μὴ ὀμνύειν ἡμᾶς, μήτε ἐν οὐρανῷ, μήτ' ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὁ οὐρανὸς θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ· εἶναι δὲ ἡμῖν τὸ καὶ ναὶ, καὶ τὸ οὗ ο. Τοῦτο μὲν γὰρ ἐστι τῶν ἄγαν τελείων, ἐκεῖνο δὲ δεύτερον καὶ οὐκ ἀπόβλητον, ὡς ἔννομον· οἷόν ἐστι καὶ τὸν Πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὲς πτωχοῖς, καὶ ἀκολούθει μοι. Εἰ γὰρ πάντε; ἀναγκάζονται τοῦτο ποιῆσαι, ποῖος ἀγοράσει οὐ ά; *Αλλως τε εἰ ἅπας ὅρκος εκωλύετο, οὐδὲ ὁ Προφήτης εἶπεν ἂν μοσα καὶ ἔστησα τοῦ φυλάξασθαι τὰς ἐντολάς σου· οὐδὲ οἱ τοὺς νόμους συνθέμενοι έρθ δοξοι βασιλεῖς, ἂν ἐξέθεντο νόμους επιτρέποντας ἄρχων τελεσιουργίας. Ωστε οὐχὶ πᾶς ὅρκος ἐννομός τα καὶ παράνομος κεκωλυμένος ἐστὶν, ἀλλ' ὁ παράνομος καὶ ἀπαίδευτος. Τινὸς δὲ εὐγενοῦς ἐν ἡμέρᾳ τρίτῃ μιᾶς ἑβδομάδος εἰπόντος πρὸς τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιον ἡμῶν βασιλέα μὴ ὀφείλειν κρεωφαγῆσαι, τελουμένης καὶ ταῦτα τῆς ἑορτῆς τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν, διὰ τὸ ἐπομόσασθαι νηστεύειν τὰς τρίτας ἡμέρας τῶν ὅλων ἑβδομάδων τοῦ χρόνου εἰς τιμὴν τοῦ τιμίου Προδρόμου, ὥρισεν ὁ θεοστεφής ἡμῶν αὐτοκράτωρ συνοδικῶς έρωτη θῆναι, εἰ κανονικόν ἐστι τὸν ὅρκον τοὐτὸν φυλαχθῆ ναι, καὶ τὴν ἑορτὴν Πασχάλιον οὖσαν Δεσποτικὴν ἀπανηγύριστον καθῆναι. Καὶ γινομένης τῆς ἐρωτής σεως ὁ ἁγιώτατος ἐκεῖνος πατριάρχης κύριος Λουκᾶς μετὰ τῆς παρατυχούσης συνόδου εἰπὼν ἀγαθὸν εἶναι καὶ τὸ νηστεύειν ἐν παντὶ καιρῷ, ἐπήγαγεν ὡς οὐ * Matth. γ, 36, 99. • Marc. x, 21. * Psal. cxvi, 103.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. χρή τον τοιοῦτον προτιμηθῆναι τοῦ Κυρίου και a se voluntarie susceptum contemnatur. Εt nobili domino carnibus vesci permisit. Idem autem patriarcha Tzitam quo eunuchum ad sanctorum Hierosolymis locorum adorationem ire se juramento obstrictum et non profectum, ut qui pœnitentia ductus èsset, synodaliter a perjurio absolvit, mediocri pœna imposita ac medicinam exhibens. Ex verbis autem canonis, qua: ita se habent: Nulla enim Dei creatura est rejicienda si cum gratiarum actione accipiatur, ne dixeris nobis esse permissuun omnibus bestiis vesci; sed dic canonem de illis disserere, quæ ab orthodoxis eduntur ex consuetudine et ecclesiastica traditione. Θεοῦ ἡμῶν. Εἰ γὰρ οἱ ἀποστολικοί κανόνες καλάζουσι τὸν ἐν τῷ τυχόντι Σαββάτῳ, η Κυριακή γονι κλινοῦντα ἡ νηστεύοντα, πολλῷ πλέον κολασθήσεται ὁ νηστεύων κατὰ τὴν Πασχάλιον τοῦ Χριστοῦ ἑορτὴν διὰ τὸ μὴ παροραθῆναι τὸν αὐθαίρετον ὅρκον αὐ τοῦ. Καὶ ἐξεχώρησε τῷ εὐγενεῖ κυρίῳ φαγεῖν. Ο αὐτὸς δὲ πατριάρχης καὶ τὸν Τζήταν τὸν εὐνοῦχον ὁμόσαντα εἰς προσκύνησιν ἀπελθεῖν τῶν ἐν Ἱερο σολύμοις ἁγίων τόπων, καὶ μὴ ἀπελθόντα, ὡς μεταμεληθέντα, συνοδικῶς ἐκ τῆς ἐπιορκίας ἀπέλυσε, διὰ μετρίου ἐπιτιμίου θεραπεύσας αὐτόν. Απλ μέντοι τῶν ῥημάτων τοῦ κανόνος οὕτως ἐχόντων, Οὐδὲν γὰρ κτίσμα Θεοῦ ἀπόβλητον, μετ᾿ εὐχαριστίας λαμβανόμενον, μὴ εἴπῃς ὡς ἐνεδόθη πάντα τὰ κτήνη ἐσθίειν ἡμᾶς· ἀλλὰ λέγε περὶ ἐκείνων διαλέγεσθαι τὸν κανόνα τῶν ἐσθιομένων παρά ὀρθοδόξων ἀπὸ συνηθείας καὶ παραδόσεως ἐκκλησιαστικῆς. ΖΩΝΑΡ. Ηύξατό τις μη φαγεῖν χοίρεια κρέα. Εὔξασθαι γὰρ τὸ ἐπαγγείλασθαι καὶ ὑποσχέσθαι ἐστίν· ὡς τὸ, Εὔξασθε καὶ ἀπόδοτε. Ηρωτήθη οὖν ὁ ἅγιος, εἰ ἔξεστι παραδῆναι τὴν τοιαύτην εὐχὴν τὸν ταύτην εξάμενον· καὶ ἀπεκρίθη γέλωτος ἄξιον αὐτῷ δοκεῖν τὸ πρᾶγμα. Ὥστε, φησί, χρῆσθαι μὲν ἤτοι ἐσθίειν τὰ ὕεια κρέα, ἐπίτρεψον τῷ εὐξαμένῳ τὴν αὐτῶν ἀποχήν. Δίδαξον δὲ ἀπέχεσθαι τῶν ἀπαιδεύτων προσευχῶν, ἤτοι τῶν ἀλογίστων επαγ γελιῶν, καὶ μὴ προχείρους εἶναι εἰς τοιαύτας εύχάς. Οὐδὲν γὰρ κτίσμα Θεοῦ ἀπόβλητον μετ' εὐχαριστίας λαμβανόμενον. Καὶ ἐπεὶ, φησὶ, τοῦτο οὕτως ἔχει, ἡ εὐχὴ καταγέλαστος. Τοιαύτης δὲ τῆς εὐχῆς οὔσης, οὐκ ἀναγκαία ἡ τῶν ὑείων κρεῶν ἀποχή. ΑΡΙΣΤ. Καν. κη'. Ο κρεῶν ἀποχὴν ὑείων ἐπευ ξάμενος γελοῖος· οὐ δεκτέος δὲ, εἰ μεταλήψοιτο. Ηὔξατό τις ἀπέχεσθαι χοιρείων χρεῶν. Γελοίος οὗτος, ὡς ἀπαίδευτα προσευχόμενος καὶ ἐπαγγελλόμενος. Οὐδὲν γὰρ κτίσμα Θεοῦ ἀπόβλητον, μετ' εὐχαριστίας μεταλαμβανόμενον. Δεῖ γοῦν συγχωρηθῆναι αὐτῷ τὴν μετάληψιν τῶν χρεῶν, ὧν ἀπέχειν ἐπηύξατο, διδαχθῆναι δὲ μὴ ἀπαιδεύτους πρὸς Θεὸν ἐπαγγελίας ποιείσθαι. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν ἄρχων, φησίν, ὁμόσῃ κακῶσαι τοὺς ὑπὸ χεῖρα, δεῖ τὸν τοιοῦτον πρῶτον μὲν διδάσκεσθαι μὴ ἕτοιμον εἶναι πρὸς ὅρκους· εἰ δὲ ἀπροσ έκτως ὁμόσει, μὴ φυλάξαι τὸν ὅρκον ἐπὶ κακοποιία ἑτέρων, ἀλλὰ μετάνοιαν ἐπιδείκνυσθαι διὰ τὴν προπέτειαν τοῦ ὅρκου. Μὴ σχηματίζεσθαι δὲ καὶ ὑπο κρίνεσθαι ὅτι εὐλαβεῖται τὸν ὅρκον, ἀντὶ τοῦ, δειλιᾷ καὶ φοβεῖται τὴν ἐπιορκίαν· καὶ βεβαιοῦν τὴν ἑαυ τοῦ κακίαν, ήγουν δι' ἀπήνειαν κολάζειν ἄλλους, ἵνα μὴ δοκῇ παραδῆναι τὸν ὅρκον. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἄγει πρὸς παράδειγμα τὸν τετράρχην Ηρώδην λέγων ὅτι συνέφερε τῷ Ηρώδῃ μὴ εὐορκῆσαι, ἀντὶ τοῦ μὴ εὖ διατεθῆναι πρὸς τὸν ὅρκον καὶ φυλάξαι αὐτὸν, καὶ φονεῦσαι τὸν Βαπτιστήν. Καὶ πᾶς μὲν, φησίν, ὅρκος καθάπαξ, ήγουν ἀπαραιτήτως τελείως • Psal. LXXV, ZONAR. In can. 98. Vovit quispiam se suillas carnes non esurum. Est namque vovere idem quod promittere et polliceri, juxta illud: Vovele et reddite. Rogatus est igitur hic sanctus vir, utrum ci, qui hoc se voto obstrinxit, illud transilire fas foret. Responditque ridiculum sibi negotium videri. Proinde, inquit, uti quidem suillis, hoc est, comedere suillus carnes permittas eum, qui hujusmodi vovit abstinentiam. Doceas porro, ut se ab ineptis ejusmodi volis, hoc est, imprudentibus promissis contineant, neque ad ejusmodi vota sint faciles. Nulla enim creatura Dei est rejicienda, sed cum gratiarum actione accipiatur. Quod cum sc, ait, ita habeat, est propterea ridiculum votum. Cum vero hujusmodi sit votum, non est necessaria ab ejusmodi suillis carnibus abstinentia. ARIST. Can. 28. Qui a suillis carnibus abstinen - tiam vovit, ridiculus; neque vero suscipiendus est nisi iis utatur. Vovebat quidam a carnibus porcinis abstinere: ridiculus est ille ut inepta vovens et promittens. Nulla enim Dei creatura est rejicienda, sed cuin gratiarum actione sumenda. Oportet itaque ut ei permittatur de carnibus participare a quibus abstinere vovit, edoceatur autem ne ineptas Deo proſessiones facial. ZONAR. In can. 29. Si princeps, inquit, juret se malo affecturum subditos, ejusmodi primum quidem edoceri oportet, ne sit facilis ad jurandum. Si vero temere juret, ne jusjurandum servet in aliorum perniciem conceptum, sed pœnitentiam ostendat ob præcipitem jurisjurandi licentiam. Cæterum nequaquam se jusjurandum revereri pralexlat aut fingat, hoc est, perjurium sese metuere ac formidare: nec suani confirmet Improbitatem per sævitiam videlicet in aliis puniendis, ne jusjurandum violasse exisţimetur. Tum ad hæc exemplumn Herodis tetrarchæ profert, dicens utile futurum fuisse Herodi si non bene Jurasset, hoc est, si non bene erga jusjurandum fuisset affectus, ipsumque servando Baptistam interfecisset. Ac omni quidem ju-

risjurandi genus omnino, hoc est, sine ullo tergi- απηγόρευται πλέον δὲ ἐνδέχεται απηγορευομένων versatione perfecte velitum est, multo vero magis εἶναι καὶ κατακεκριμένον τὸν ἐπὶ κακῷ ὀμνυόμενον. consequitur illud vetitum esse ac damnatum quod Ὥστε τὸν τοιοῦτον ὅρκον ομόσαντα μεταφρονεῖν δεῖ, ob malum perpetrandum emittitur. Proinde qui ἀντὶ τοῦ, μεταβουλεύεσθαι καὶ τἀναντία φρονεῖν, ejusmodi se jurejurando obstrinxit diversa inire Η μετανοείν. Ωμοσε γάρ τις ἀποκτεῖναι· δεῖ οὖν consilia, hoc est, sententiam mutare et contraria μεταφρονῆσαι, ήγουν ἕτερα φρονῆσαι καὶ μεταγνώsentire, sive poenitere oportet. Juravit siquidem ali- ναι, δηλαδὴ μὴ φονεύσαι· ἀλλ᾽ οὐχὶ διὰ τῆς πράξεως quis se quempiam interfecturum, diversa igitur βεβαιώσαι δεῖ τὸ ἀνόσιον. Εἰ γὰρ τις, φησίν, ωμοinire consilia, hoc est, aliud sentire ac ponitere, σεν ἐξορύξαι τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ ἀδελφοῦ, ἐξετα no scilicet interficiat; non autem impietatem rebus στέον τί ἄρα βέλτιον, παριδεῖν τὸν ὅρκον ἢ εἰς ἔργου ipsis confrinare oportet. Si quis enim, inquit, 89 τὸ κακὸν ἀγαγεῖν. Καὶ εἰ ὤμοσέ τις ἐντολὴν παραfratri se oculos effossurum juravit, examinandum δῆναι, ἐστι κρείσσον, παραθῆναι τὸν ὅρκον, ἢ τὴν ἐνα est, utrum sit melius, jusjurandum contemnnere, an τολήν. Άμεσα, γὰρ, φησὶν Δαβίδ, καὶ ἔστησα τοῦ malum perficere. Ac si quis se mandatum aliquod φυλάξασθαι τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου, violaturum juravit, melius fuerit jusjurandum, quam οὐχὶ τὴν ἁμαρτίαν. mandatum violare. Juravi siquidem, inquit David, et peccatum. ARIST. Can. 29. Si simpliciter jurare sit interdictum, multo magis ad malum perpetrandum, adeo ut non solum opus prohibebis, verum et ipsum quod eructant, juramentum. Hujus autenı medela in duplici consistit admonitione; non jurare, et quod speciem refert juramenti reprimere. Quod autein juratum est perpetrare, absurdum est. Magistratus subjectis malefaciendi prætextum ne inveniant juramentum. Quid enim, juravit quispiam eos qui sub ipsius sint potestate morbo afficere, et sub pietatis habitu impietatem suain confirmare vellet? Duplicem itaque medelam tali adhibeas, «no quidem modo eum edoceas non facile jurare, alio autem in malis juramentis non persistere. Neque enim Herodi jurare profuit; nam ne pejuraret, prophetam occidit. Illiusmodi enim jusjuran. dum debet quispiam inviolatum servare, quod ad justitiæ divinæ judicio observanda juravit. Istud autem, quod in peccatum fertur et alicujus damnum ♥inni modo infirmare et delere oportet. CANON XXX. De his qui rapiunt, canonem quidem antiquum non habemus, sed propriam sententiam protulimus, ut ipsi et qui cum eis rapiunt, tribus annis sint extra orationes. Quod autem violenter non sit, nulli est pœnæ obnoxium, quando nec stuprum nec furtum rem præcesserit: est autem vidua sui juris, et in ejus est potestate sequi. Quare non est nobis figurarum ac prætextuum ulla cura gerenda. BALS. In can. 67 apostolico, in Chalced. 27, in synodi in Trullo 92, et in praesentis sancti 22, nulla scripsimus de iis qui rapiunt mulieres, et de iis qui illis consentiunt. Ει lege ea, et cap. 30, tituli 9 præsentis operis: præsens autem canon decernit raptores et qui illis consentiunt, esse triennio extra orationes, stare scilicet cum iis qui audiunt oportere. Sin autem, inquit, mulier scipsam sua sponte tradiderit, ćum nec stuprum, nec furtum, hoc est clandestinus concubitus præcessisset, nulli est crimini obnoxius qui cam G statui custodire judicia justitiæ tuæ, non autem ΑΡΙΣΤ. Καν. κθ'. Εἰ ἀπηγόρευται τὸ ὀμνύειν, τὸ ἐπὶ τῷ κακῶσαι μᾶλλον· ὥστε μή μόνον τὸ ἔργον κωλύσῃς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἐν ἀπερεύγεται ὅρκον. Θεραπεία δὲ τούτου διττή νουθεσία του μὴ ὀμνύειν, καὶ κώλυσις τοῦ προσχήματι όρκου. Πράττειν τὸ ὁμοθὲν ἄτοπον. Μὴ πρόφασιν τοῦ κακοποιεῖν τοὺς ἀρχομένους εύο ρισκέτωσαν τὸν ὅρκον οἱ ἄρχοντες. Τί γάρ, ὤμοσε τις κακῶσαί τινα τῶν ὑπὸ χεῖρα, καὶ προσχήματι εὐλαβείας τὴν πονηρίαν αὐτοῦ βούλεται βεβαιῶσαι; Θεράπευσον γοῦν τὸν τοιοῦτον διττῶς· καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον δίδαξον αὐτὸν μὴ ὀμνύειν προχείρως· καθο ἕτερον δὲ μὴ ἐπιμένειν ἐν ταῖς πρὸς τὸ κακὸν εὐορ κίαις· ὅτι μηδὲ Ἡρώδη συνέφερε ενορχήσαντι διὰ γὰρ τὸ μὴ ἐπιορκήσαι, φονεὺς ἐγένετο τοῦ προφήτου. Ἐκεῖνον γάρ τις τὸν ὅρκον ὀφείλει άμεσ τάτρεπτον φυλάττειν, ὃν ὤμοσεν ἐπὶ τῷ φυλάξαι τὰ κρίματα τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης· τὸν δὲ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ προβάντα, καὶ κακώσει τινός παντοίως ἀκυροῦσθαι προσήκει, καὶ ἀφανίζεσθαι. Περὶ τῶν ἁρπαζόντων κανένα μὲν παλαιὸν οὐκ ἔχομεν, ἰδίαν δὲ γνώμην ἐποιησάμεθα, τρία ἔτη καὶ αὐτοὺς καὶ τοὺς συναρπάζοντας αὐτοῖ; ἔξω τῶν εὐχῶν γίνεσθαι. Τὸ δὲ μὴ βιαίως γινόμε νον ἀνεύθυνόν ἐστι, ὅταν μὴ φθορὰ ᾖ, μηδὲ κλοπή ἡγουμένη τοῦ πράγματος· αὐτεξουσία δὲ ἡ χήρα, καὶ ἐπ' αὐτῇ τὸ ἀκολουθῆσαι. Ὥστε τῶν σχημάτ των ἡμῖν οὐ φροντιστέον. ΒΑΛΣ. Εἰς τὸν ξζ' ἀποστολικόν κανόνα, εἰς τὸν καὶ τῆς ἐν Χαλκηδόνι, εἰς τὸν ἀβ' τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ, καὶ εἰς τὸν κρ' τοῦ παρόντος ἁγίου, διάφορα εγράψαμεν περὶ τῶν ἁρπαζόντων γυναί και, καὶ περὶ τῶν συναιρομένων αὐτοῖς. Καὶ ἀνάγνωθι ταῦτα, καὶ τὸ λ' κεφ. τοῦ θ' τίτλου του παρόντος συντάγματος. Ο δὲ παρών κανών διορί ζεται ἐπὶ τριετίαν τοὺς ἁρπαγας καὶ τοὺς συναιρομένους αὐτοῖς γίνεσθαι ἔξω τῶν εὐχῶν, ἤγουν ἱστασθαι μετὰ τῶν ἀκροωμένων. Εἰ δὲ ἐκοῦσα γυνή, φησὶ, ἐπιδῷ ἐπιδοῦσα ἑαυτὴν μὴ προηγησαμένης,

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. (93 φθοράς, μηδὲ κλοπής, ήγουν λαθραίας μίξεως, & accepit. Similiter nulli quoque pente est subjectus ἀνεύθυνος ἐστιν ὁ ταύτην λαβών. Ωσαύτως ἀνεύθυ νός ἐστι καὶ ὁ χήραν αὐτεξουσίαν τοιουτοτρόπως Αναλαβόμενος. Τὸ δὲ, Τῶν σχημάτων ἡμῖν οὐ φρον τιστέον, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐὰν γυνή, φησίν, ἴσως αιδουμένη ἐπιδοῦναι ἑαυτὴν τῷ ἐραστῇ ἢ τῷ ἐρω μένῳ χαμερπεῖ ὄντι ἐσχηματίσατο ἁρπαγήναι, πρὸς ἀλήθειαν ἐκουσίως αὐτῷ ἠκολούθησεν, οὐ φροντί ζομεν τοῦ σχηματισμοῦ, ήγουν τῆς ὑποκρίσεως, ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ προσέχομεν. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν ν' κανόνα, συντρέχοντα τῇ τοιαύτῃ ἑρμηνείᾳ. Τὸ μέντοι ἀνεύθυνον εἶναι τὸν ἁρπάσαντα γυναῖκα κατὰ θέλησιν αὐτῆς, εἰς τὸ μὴ ἐπιτιμηθῆναι τοῦτον ἐκλασου. Ο γὰρ ἁρπαγὴν αὐτεξουσίας ἢ ὑπεξουσίας γυναικὸς ποιησάμενος, είτε κατὰ θέλησιν αὐτῆς, ἢ καὶ κατὰ μόνην οικείαν βούλησιν, τῷ περὶ ἁρπαγῆς νόμῳ ἐνέχεται εἰς ἐκδίκησιν τῆς ἀταξίας τῶν πολλῶν καὶ ἀναστολὴν τῶν λοιπῶν· καθὼς τοῦ το φησὶ τὸ α' κεφ. τοῦ νη' τίτλου τοῦ ξ' βιο βλίου περὶ τὸ τέλος οὕτω λέγον· Αἱ δὲ τιμωρίαι τῆς διατάξεως πᾶσαι ἔστωσαν κατ' αὐτῶν τῶν ἄρπασάντων καὶ βοηθησάντων αὐτοῖς ἐν τῇ ἁρπαγή. Οι μέντοι συνειδότες καὶ ὑπηρετήσαντες, καὶ ὑπο δεξάμενοι ή οίαν δή τινα σπουδὴν αὐτοῖς συνενεγκόντες, τῇ εἰρημένῃ τιμωρίᾳ υποκείσθωσαν, εἴτε βουλομένων τῶν γυναικῶν εἴτε καὶ μὴ βουλομένων ή ἁρπαγὴ γέγονε. Τοῦτο δὲ ἐκρίθη οὕτω καὶ εἰς τὸ βασιλικὸν βῆμα ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τοῦ Σὴν ἁρπάσαν τος τὴν θυγατέρα τοῦ νεοφωτίστου. Εἰ δὲ θέλεις εἰπεῖν μὴ γενέσθαι εἰς τὴν γυναῖκα τῇ ἀληθείᾳ ἁρπαγήν, ἀλλὰ κατὰ προσποίησιν, καθώς ἄνωθεν " εἴπομεν, οὔτε τὰ ἐπιτίμια ἔξουσι χώραν, οὔτε οἱ νόμοι οἱ κολάζοντες τοὺς ἁρπαγας· μόνῃ δὲ τῇ περὶ ὕδρεως ἀγωγῇ ἔνοχος ἔσονται τοῖς πατράσι οἱ λα βόντες τὰς ὑπεξουσίας, τοσοῦτον ὅτι καὶ ὁ γενόμενος γάμος μέσον τούτων παρά γνώμην τῶν ἐχόντων αύτ τὰς ὑπεξουσίας διασπασθήσεται. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν λη κανόνα τοῦ ἁγίου τούτου, τὸν μα' καὶ τὸν μβ'. Καλῶς δὲ ἐμνήσθη ὁ ἅγιος φθορᾶς καὶ κλοπῆς. Ἡ μὲν γὰρ φθορά κυρίως γίνεται εἰς τὴν παρθένον ἡ δὲ κλεψιγαμία εἰς μὴ τοιαύτην ἐλευθέραν. Εμνήσθη δὲ τῶν δύο, ὅτι καὶ δίχα τοῦ γενέσθαι ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἁρπάζοντας γυναῖκας, καὶ τοὺς συνεργοῦντας αὐτοῖς ἐπὶ τριετίαν ὁ ἅγιος οὗτος ὥρισεν ἔξω τῶν εὐχῶν γίνεσθαι· ήγουν ἐν τῷ προνάῳ ίστασθαι μετὰ τῶν ἐν ἀκροάσει. Εἰ δὲ ἐκοῦσα γυνὴ ἐπιδῷ ἑαυτὴν μὴ προηγησαμένης φθο ρας, μηδὲ κλοπῆς, ἀντὶ τοῦ λαθραίας μίξεως, ἀν εὐθυνός ἐστιν ὁ ταύτην λαβών, οἷα μηδὲ βίας μεσολαβησάσης, εἰ τέως αὐτεξουσία ἦν ἡ γυνή. Εἰ γὰρ ὑπεξουσία ἦν, ἄνευ τοῦ ἔχοντος αὐτὴν ὑπεξουσίαν ἐπιδοῦσα ἑαυτὴν ἀνδρὶ οὐ λογίζεται γάμον συναλ λάσσειν. Εἰ γὰρ βούλεται ὁ ἔχων ὑπεξουσίαν αὐτὴν διασπάσει τὸ συνοικέσιον, ὡς ὁ λη' κανών περιέχει, καὶ ὁ μα' καὶ ὁ μβ'. "Οθεν φησὶν, ἐὰν αὐτεξουσία χήρα ᾖ, καὶ ἐπ' αὐτῇ κεῖται, ήγουν ἐπὶ τῇ θελήσει αὐτῆς τὸ ἀκολουθῆσαι ἀνδρὶ, ἡ ταύτην λαβὼν οὐκ εὐθύνεται. Τὸ δὲ, Τῶν σχημάτων ἡμῖν οὐ φροντι qui viduam, quæ sui est juris, hoc inodo recepit. Illud auten, Non est nobis figurarum et prætertuum ulla cura gerenda, est hujusmodi. Si mulier, inquit, fortasse erubescens se amatori vel amato, quod homo abjectus sit, tradere, finxerit se raptam esse, eum tamen sua sponte secuta est, figuræ revera seu simulationis nullam curam gerimus sed veritati attendimus. Εt lege can. 53, huic interpretationi Et consentientem. Eum autem, qui mulierem sua sponte rapuit, non esse crimini obnoxium, ita accipe ut ei nulla pena canonica sit iudigena. Qui enim mulierem, quæ est sui juris, vel quæ allerius potestati subjicitur, seu voluntate ipsius, seu propria sola voluntate rapuit, raptus lege tenetur ad multorum insolentiam vindicandam, et reliquorum comprimendam: sicut hoc dicit prim. cap. tituli 58, lib. Lx, quod circa finem sic dicit: Omnia autem constitutionis supplicia sint adversus eos qui rapuerunt, et qui eis in raptu opem tulerunt. Qui consilii quidem fuerunt, et opera sua juverunt et susceperunt, vel quamlibet opem iis tulerunt, dictæ pœnæ subjiciantur, seu volentibus seu nolentibus mulieribus raptos factus sit. Hoc autem in imperatorio 90 quoque tribunali sic judicatum est in causa Seth, qui rapuerat filiam ejus qui recenter fuerat illuminatus. Sin autem velis dicere, in molierem non revera factum esse raptum, sed per simulationem, ut superius dictum est; nec pœna canonicæ locum habebunt, nec leges quæ raptores puniunt: sed solum actione injuriarum patribus tenebuntur, qui eas ceperunt quæ erant sub poleslale, adeo ut et matrimonium quod inter eas intercessit, præter eorum voluntatem sub quorum potestate sunt, sit separandum. Lege can. 38 bujus sancti, 41 et 42. Sanctus autem recte meminit stupri et furti. Stuprum enim ſit proprie in virginem; furtum autem, seu furtivus concubitus in liberam quæ non est hujusmodi. Amborum autem meminit quod etiam absque eo quod fet raptus, et stuprator et fornicator puniuntur. ἁρπαγὴν, καὶ ὁ φθορεὺς καὶ ὁ πόρνος ἐπιτιμῶνται. ZONAR. Qul mulieres rapiunt, quique ipsos auxilio juvant, triennio hic vir sanctus extra precationes esse decernit: hoc est in vestibulo inter audientes consistere. Quod si mulier volens seipsam tradat, dummodo nullum præcesserit stuprum, neque furtuin, hoc est occulta commistiɔ, nulli pœnæ erit obnoxius qui hanc acceperit, quippe cum nulla vis intercesserit, modo tamen sui juris foret femina. Si namque sub alterius essel potestate, ac se absque ejus facultate cul subdita est viro tradit, conciliare matrimonium haudquaquam existimatur. Si namque velit ille cujus sub potestate est, dissolvet nuptias, ut can. 38, 41 et 42, decernitur. Proinde ait, si sui juris vidua fuerit, et in ipsa positum est, nimirum ab illius arbitrio pendet sequi virum, qui hanc accepit nulli pœnæ obnoxius est. Illud vc-

στολῆς, ὡς ἔοικεν, εἶχον αἱ χήραι τότε, πενθῆρες τυχὸν, ἢ ἀλλοῖον. Εἴποι δέ τις τοῦτο καὶ ἄλλως. ὅτι, ὥσπερ νῦν οἱ πρὸς τὸν μοναχικὸν μεταταττόμενο: βίον οὐκ εὐθὺς ἀποκείρονται, ἀλλὰ πρότερον μετα σχηματίζονται, καὶ οὕτω μετά χρόνον τινά χείρον και ro, Figurarum non est nobis habencla ratio, ita acci- στέον, τοιαύτην δίδωσι ἔννοιαν. Οτι ίδιόν τι σχήμα piendum est. Quod nimirum proprium vestis genus halrerent, ut credibile est, tunc temporis riduæ, luctuosum forte, aut alterius generis ab ea, qua mulieres viris subjectæ gestabant, véste diversum. Potest hoc aliam quoque explicationem admittere. Quod quemadmodum hoc tempore qui in vitam οὕτω καὶ τότε ἐγίνετο ἐπὶ ταῖς χήραις ταῖς monasticam trauscribuntur non continuo tondentur καταλεγῆναι μελλούσαις εἰς τῶν χηρών τάγμα, τῶν sed prius habitum mutant, moxque certo quodam διοικουμένων παρὰ τῆς Ἐκκλησίας: μετεσχηματ elapso tempore tondentur; idem tunc quoque ser- τίζοντο πρότερον, καὶ οὕτω μετά καιρόν συν vari solemne esset in viduis, quæ viduarum ordini τριθμοῦντο τῷ τάγματι. Εἰ οὖν μετασχηματι forent ascribende, quæ Ecclesiarum sumptibus ale- σθεῖσα χήρα ἄνδρα λάβῃ μήπω καταλεγείσα ταῖς bantur, ce prius quidem habitum mutabant, deinde χήρεις τῆς Ἐκκλησίας, του σχήματος, φησίν, οὐ vero lapsu temporis in ordinem referebantur. φροντίζομεν, οὐδ᾽ ἐπιτιμηθήσεται διὰ τὸν σχηματ Quare si vidua quæ habitum mutavit, viro nubal τισμόν, ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν μοναχῶν ἄρτι γίνεται. priusquam in numerum viduarum Ecclesiæ descripta Καν γὰρ μεταμφίεσηταί τις, μήπω δὲ καρῇ καὶ fuerit, de habitu, inquit, non laboramus, neque ob δώσει συνθήκες πρὸς τὸν Θεὸν, ἐκλάσῃ δὲ πρὸς inutationem habitus pœnas luet; quod in monachis τὸ τῆς μοναχικής διαγωγής μοχθηρόν, καὶ ἀπο quoque hoc tempore servatur. Nam etsi quis habiστῇ, οὐκ ἐπιτιμᾶσθαι. Οὗτος ὁ μέγας Βασίλειος tum mintaverit, nondum tamen detonso capillo, nec ἐν Ἀσκητικοῖς αὐτοῦ διατάγμασι περί παίδων promissi fidem adhuc Deo oblig\verit, succumbat προσλαμβανομένων ἐν ἀδελφότητι τοὺς γνώμην, vero po-tea monastica discipline laboribus, alque παιδεύεσθαι μὲν τούτου; καὶ διδάσκεσθαι τέχνες abscedat, nullam ea de causa pœnam persolvet. διατάττεται, καὶ πρὸς πᾶσαν ἐνάρετον εθίζεσθαι llic idem magnus Basilius in ipsius asceticis consti - ἄσκησιν· τοῦ λόγου δὲ προσγενομένου καὶ τῆς διαtutionibus, dum de pueris qui in fraternitatein κριτικής έξεως προελθούσης, τότε την όμο assumebantur sententiam profert; erudiri quidem λογίαν τῆς παρθενίας προσίεσθαι μετὰ τὴν τοῦ λό illos artesque edoceri præcipit, omnique virtutis του συμπλήρωσιν. 'Ο δὲ μὴ καταδεχόμενος, φησί, exercitationi assuescere: cæterum postquam ratione τὸν ἐν παρθενία βίον, ὡς οὐ δυνάμενος μεριμναν `aucti fuerint, ac in cis dijudicandi facultas major τὰ τοῦ Κυρίου, ἐπὶ μαρτύρων ἀπολυέσθω. Οἶμαι evaserit, tum demum virginitat's professionem, ubi δὲ κρεῖσσον εἶναι οὕτω νοεῖσθαι τὸν Τῶν σχημάτων rationis perfectionem adepti fuerint, admitti. Si οὐ φροντιστέον· ὅτι, εἰ γυνὴ αἰδουμένη ἴσως ἐπιδοῦνα: quis porro, inquit, vitæ cum virginitate legenda ἑαυτὴν τῷ ἐραστῇ ἢ τῷ ἐρωμένῳ χαμερπεῖ ὄντι ἐσχη non acquiescat, quippe qui non possit sollicitus ματίσατο τὸ ἁρπαγήναι, πρὸς ἀλήθειαν δὲ ἑκουσίως esse de iis quæ Domini sunt, adhibitis testibus αὐτῷ ἠκολούθησεν, οὐ φροντίζομεν τοῦ σχηματισμού, absolvatur. Arbitror autem melius hoc modo intel- ἤτοι τῆς ὑποκρίσεως, ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ προσέχομεν. ligi posse illi, Non est nobis Gigurarum ac pra- Αναγνωστέον καὶ τὸν νγ' κανόνα τοῦ ἁγίου τούτου. textuum cura gerentia: quod si mulier, verecundia forte impedita, quo minus seipsam amatori vel dilecto tradat, quod abjectus sit homo, se raptam fuisse prætextat, cum revera ipsum sua sponte si secuta; de praetextu, inquit, hoc est, simulatione minime laboramus sed veritati allendimus. Legen dus est hujus quoque sancti viri can. 53. 91 ARIST. Qui rapit triennio substernatur. Si vidua una secuta fuerit, non est malum pœnæ obnoxium. Quibus quidem obnoxius est iste qui mulierem rapit, in vicesimo secundo hujus præsentis epistolæ canonc, et in cauone 92, sexte in Trullo synodi scriptum est. Præsens autem canon et illud addit, et ipsum qui rapuit, et eos qui ei ad rapiendum opem ferebant tres annos extra drationes esse, et cum succumbentibus collocari. Et illud quidem omnino subeant supplicium, postquam rapta propriis restituta fuerit. Aliter enim in ecclesiam non recipientur. Et haec quidem de rapta. Si autem vidua sine corruptione et vi sequeretur virum, hoc nulli est poena obnoxium. CANON XXXI. Quæ, cum vir secessit et non apparet, antequam de ΑΡΙΣΤ. Ὁ ἁρπάζων τριετίαν ύποπιπτέτω. Εἰ δὲ Η χήρα συνακολουθήσει, ἀνεύθυνον τὸ κακόν. Τίσι μὲν ἔνοχός ἐστιν ὁ ἁρπάζων γυναίκα, ἐγράφη ἐν τῷ εἰκοστῷ δευτέρῳ κανόνι τῆς παρούσης επιστο λῆς, καὶ ἐν τῷ β' κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδου· ὁ δὲ παρὼν κανὼν ἐπάγει καὶ τοῦτο, τόν τε ἁρπάσαντα καὶ τοὺς βοηθήσαντας αὐτῷ εἰς τὴν άρπαγὴν τρία ἔτι ἔξω τῶν εὐχῶν γίνεσθαι, καὶ μετά τῶν ὑποπιπτόντων συντάττεσθαι. Τοῦτο δὲ πάντως ἐπιγνώσονται τὸ ἐπιτίμιον, μετὰ τὸ ἀποκαταστῆσαι τὴν ἁρπαγεῖσαν τοῖς οἰκείοις. "Αλλως γὰρ οὐ παρα δεχθήσονται τῇ ἐκκλησίᾳ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἁρπαγείσης. Ἐὰν δὲ χήρα χωρὶς φθοράς ή βίας συνακολουθήσῃ ἀνδρὶ, ἀνεύθυνον τὸ γινόμενον. 'Η, ἀναχωρήσαντος τοῦ ἀνδρὸς καὶ ἀφανοῦς ὄντος,

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM H. πρὸ τοῦ πεισθῆναι περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ ἑτέρῳ morte certior facta sit, cum alio cohabitavit, συνοικήσασα, μοιχάται. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν ζητῶς. κατεστρώθη εἰς τὸν ἡγ' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ ἐπεὶ ἐκεῖσε ἡρμηνεύθη, ἀνάγνωθι τὰ ἐν ἐκείνῳ. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν ἀνὴρ ἀποδημήσας ἀφανής γένηται, ήγουν ἐπ: μακρὸν οὐχ ὑποστρέψῃ, ἀγνοεῖται δὲ εἴτε ζῇ, εἴτε ἀπέθανε, καὶ ἡ ἐκείνου γυνή, πρὸ τοῦ πλημοφορηθῆναι βεβαίως τὸν θάνατον τοῦ ἀνδρὸς, ἑτέρῳ συνοικήσει ἀνδρὶ, μοιχαλίς κρίνεται. Τὴν τοιαύτην καὶ οἱ νόμοι τῆς πόλεως βαρέως κολάζουσιν. ΑΡΙΣΤ. Η πρὸ τοῦ πληροφορηθῆναι θανεῖν τὸν άνδρα ἄλλῳ γαμουμένη μοιχάται. Σαφής. Οἱ τὴν πρὸς θάνατον ἁμαρτίαν ἁμαρτάνοντες κληρικοί, τοῦ βαθμοῦ μὲν κατάγονται, τῆς κοιν νίας δὲ τῶν λαϊκῶν οὐκ ἐξείργονται. Οὐ γὰρ ἐκδικήσεις ε; ἐπὶ τὸ αὐτό. ΒΑΛΣ. Τοὺς κληρικοὺς τοὺς τὴν πρὸς θάνατον ἁμαρτίαν ἁμαρτάνοντας καθαιρεῖσθαι μὲν ὁ ἅγιος διορίζεται, τῆς δὲ μετὰ τῶν πιστῶν κοινωνίας οὐκ ἀποστερεῖ, ἤτοι οὐκ ἀφορίζει. Οὐ γὰρ ἐκδικήσεις, φησὶ, δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό. Πρὸς θάνατον δὲ ἁμαρτίαν φασί τινες εἶναι τὴν πράξιν, διαστέλλοντες ταύτην ἀπὸ τῆς βουλήσεως καὶ τῆς συγκαταθέσεως· ταῦτα γὰρ λέγουσι μηδὲ εἶναι ἁμαρτίαν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ἁμαρτίαν πρὸς θάνατον εἶναι ἅπαν ἁμάρτημα επά τον κεφαλικὴν τιμωρίαν ήτοι θάνατον τῷ ἁμαρτάνοντι, καὶ διορίζεσθαι τὸν ἅγιον ὡς, εἴ τις κληρικὸς ἐφ' οἰῳδήτινι ἁμαρτήματι καταδικασθῇ, κἂν οὐκ ἐλαφρὰν τιμωρίαν διὰ τοῦτο ὑφίσταται, ἀλλὰ μέχρι θανάτου ἐσχάτην τὴν καὶ λεγομένην κεφαλικήν, ώς ἐπάγουσαν θάνατον, ἢ καὶ ἑτερόν τι θανάτου ἴσον, καθαιρεθήσεται μόνον, εἰς πλέον δέ τι οὐ κολασθήσε καὶ παρὰ τῆς Ἐκκλησίας. Ελεγον γάρ τινες, ὡς ἔοικεν, ὅτι ἀπὸ μὲν πορνείας ἢ κλοπῆς καὶ τινῶν τοιούτων ἐλαφρῶν ἁμαρτημάτων καθαιρεθήσεται μό τον 5 κληρικός· ἀπὸ δὲ φόνου καί τινος μείζονος ἁμαρτήματος οὐ μόνον καθαιρέσει ύποπεσεῖται, ἀλλὰ καὶ ἀφορισθήσεται, ὅπερ οὐ παρεδέξατο ὁ ἅγιος, καὶ διὰ τοῦτο διωρίσατο μὴ ἀφορίζεσθαι τὸν καθαι ρεθέντα, κἂν διὰ τὴν ἐσχάτην ἁμαρτίαν, ήγουν τὴν πως θάνατον, κατεδικάσθη· ἀρκοῦσα γὰρ τιμωρία ἐστὶν ἡ καθαίρεσις. Ὅτι δὲ καὶ ἀπὸ μόνης βουλής καὶ συγκαταθέσεως κολάζονταί τινες ἐσχάτως, δηλόν ἐ:σιν ἀπὸ τοῦ λς τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου διδάσκοντος περὶ ἐπιβούλων καὶ διοριζομένου τῷ περὶ καθοσιώ σεω; νόμῳ ἐνόχους εἶναι τοὺς κατά βασιλέως ή πόσ λεως ἢ ἄρχοντος ἐπιβουλευσαμένους, κἂν μὴ πράξω σιν ἔργον. Ευρίσκων δὲ τὸν κη' ἀποστολικὸν κανόνι, τὸν κθ', τὸν λ', καὶ τὸν ξε', κατὰ ταυτὸν καθαιροῦντας καὶ ἀφορίζοντάς τινας, ποτὲ δὲ καὶ τῆς κοινωνίας 1 machatur. BALS. Præsens canon expresse situs est in car. 93 Syn. in Trullo, et quoniam illic est expositus, lege quæ sunt in illo. ZONAR. Si vir peregre profectus non appareat, boc est, post diutinum tempus minime revertatur, incertuin est porro vivat ne, an decesserit, cum ejus uxor, priusquam de viri morte certo cognitum sit, alteri se viro sociaverit, adultera judicatur. In ejusmodi mulierem leges civitatis graviter animadverlunt. ARIST. Quæ, priusquam certior facta sit virum suum mortein obiisse, alii nupserit, machatur. Perspicuus. CANON XXXII. Qui peccatum ad mortem peccant clerici, de gradu quidem dejiciuntur, a laicorum autem communione non arcentur. Non enim vindicabis bis in idipsum. BALS. Clericos. qui peccatum ad mortem peccant sanctus quidem deponi jubet, eos autem fidelium communione non privat, seu non segregat. Non enim vindicabis, inquit, bis in idipsum. Peccatum autem ad mortem dicunt nonnulli esse actionem, eam a voluntate et consensu distinguentes, hæc enim dicunt non esse peccatum. Mihi autem videtur peccatum ad mortem esse omne peccatum quod capitale inducit supplicium, mortem scilicet peccatori: et sanctum decernere quod si quis clericus ol quodvis peccatum condemnatus fuerit, etiam si non leve aliquod, sed ad mortem usque ultimum, quod capitale, ut quod mortem vel id quod morti est εqualo inferat, appellatur, supplicium subierit, 80lum deponetur, nec amplius ab Ecclesia punietur, Dicebant enim nonnulli, ut est verisimile, quod propter fornicationens quidem aut furtum et quædam levia bujusmodi peccata solum deponetur clericus: propter cædein autem et majus aliquod peccatum non solum depositioni subjicietur, sel etiam segregabitur, quod non admisit sanctus; et propterea statuit euin qui est depositus non segregari oportere, etiamsi propter extremum peccatum, quod est ad mortem, condemnatus est. Est enim sufficians supplicium depositio. Quod autem propter solum consilium et consensum quidam etiam ultimo supplicio aficiuntur, patet ex tit. 56, libri Lx, docente de insidiatoribus, et decermente, legi Majestajis eos esse obnoxios qui adversus imperatorem vel civitateın vel magistratum aliquod consilium inierunt, etsi opus non fecerint. Cum autem inveneris 28. can. Apostol. 29, 30 et 65, quosdam simul 92 deponentes ct segregantes, aliquando autem etiam a communione vel Ecclesia abscindentes, ne dixeris Guill. Beveregii not8. Οι τὴν πρὸς θάνατον ἁμαρτίαν. Scholiastes Harmenopuli, Πρὸς θάνατον ἁμαρτία ἐστίν, ἡ ψυ χική δηλαδή, ή και μέχρι πράξεων χωρήσασα· ὡς Είχε μέχρι του βουληθῆναι μόνον και συγκαταθέ. σθαι, οὐ πρὸς θάνατον. Peccatum ad mortem est peccatum animi, quod ad actum processit: quandoquidem id, quod duntaxat ad velle atque ad assensum progreditur, non ad mortem est. Harmen. ep. Can. sect. 3, 116. 2.

eis presentem can. adversari, Sunt enim speciales, & καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκκόπτοντας, μὴ εἴπῃς ἐναν specialia vero ad exemplum non trahuntur; sed dic apud eos quidem obtinere ubi editi sunt, in reliquis autem locis præsentem canouem observandum esse. Excipe mihi eos qui propter causas dogmaticas condemnantur. In illis enim, id quod est synodaliter decernendun, debet feri; quoniam nec ad peccatum nec ad crimen reducuntur hæresium scelera, sed sunt majore animadversione digna. τιοῦσθαι τούτοις τὸν παρόντα κανόνα. ἰδικοὶ γάρ εἰσι, καὶ τὰ ἰδικὰ οὐχ είκονται πρὸς ὑπόδειγμα· ἀλλ' ἐκείνοις μὲν λέγε κρατεῖν ἔνθα δὴ καὶ ἐξεφωνήθησαν, εἰς δὲ τὰ λοιπὰ κρατεῖν τὸν παρόντα κανόνα. Υπέξελέ μοι τοὺς διὰ δογματικάς ὑποθέσεις κατακρι νομένους. Επ' ἐκείνοις γὰρ τὴ συνοδικῶς διορισθη σόμενον ὀφείλει γίνεσθαι· δτι μηδὲ εἰς ἁμάρτημα ή ἔγκλημα τὰ τῶν αἱρέσεων ἀνάγονται ατοπήματα, ἀλλὰ εἰσι μείζονος ἐκδικήσεως άξια ΖΩΝΔΡ. Ο μέγας Απόστολος καὶ εὐαγγελιστής Ιωάννης ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Καθολικῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ φησιν· Εστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον, καὶ ἔστιν ἁμαρτία οὐ πρὸς θάνατον. Πρὸς θάνατον μὲν οὖν ἁμαρτία λέγεται εἶναι ἡ μέχρι πράξεως προχωρήσασα· ἡ δὲ μέχρι τοῦ βουλεύσασθαι καὶ συγκαταθέσθαι οὐ πρὸς θάνατον, δηλονότι τὸν ψυχικόν. Οὐ γὰρ πόρνος ἂν κριθείη ὁ πορνεῦσαι συγκατατιθέμενος, τῆς δὲ πράξεως ἀποσχόμενος. Φησὶ γὰρ ὁ τέταριες κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου· Ἐὰν προθῆται τις επιθυμήσας γυναικός συγκαθευδῆναι αὐτῇ, μὴ ἔλθῃ δὲ εἰς ἔργον αὐτῷ ἡ ἐνθύμησις, φαίνεται ότι ὑπὸ τῆς χάριτος ἐῤῥύσθη. Καὶ οὐκ ἀνεπιτίμητο; μὲν ή συγκατάθεσις, ἀλλ' οὐδὲ καθαιρέσεως ἄξιος ἂν κριθείη συγκαταθέμενος. Οὐδὲ μὲν ὁ φονεῦσαί τινα βου λευσάμενος, καὶ ἐπιμείνας μέχρι τινὸς τῷ βουλεύματι, εἶτ' ἀποστὰς αὐτοῦ καὶ πράξει μὴ ἐγχειρήσεις λογισθείη φονεύς. Καὶ πειθέτω ἡμᾶς περὶ τούτου δ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος, λέγειν· Εἰ κρίνεις φόνου τὸν φονικὸν ἐκ μόνου τοῦ βούλεσθαι, καὶ τὰ ἑξῆς. Οὕτω δὲ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος, ὥσπερ είρηται ἐκλαδόμενος, φησί, τοὺς τὴν πρὸς θάνατον ἁμαρτίαν ἁμαρτάνοντας κληρικοὺς ἐκπίπτειν μὲν τοῦ βαθμοῦ τῆς ἱερωσύνης, τῆς δὲ κοινωνίας τῶν λαϊκῶν μὴ κα λύεσθαι, ήγουν τοῦ συνεύχεσθαι. Οὐ γὰρ στήσονται οὔτε ἐν ἀκροωμένου τόπῳ οὔτε ἐν ὑποπίπτοντι· ὅτι Οὐκ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό. ZONAR. Magnus Apostolus et Evangelista Joannes in prima sua catholica Epistola, Est, inquit, peccatum ad mortem, et est peccatum non ad mortem. Ad mortem quidem igitur peccatum esse dicitur, quod ad opus usque progreditur. Quod vero in consultatione et consensu sistit, non est ad mortem, animi nimirum. Nec enim fornicatus judicaretur, qui, cum fornicationi assensus fuerit, ab actione ipsa nihilominus abstinuit. Ait namque quartus Neocæsarianæ synodi canon: Si quis mulierem concupiscens cum ipsa dormire proposnerit. ejus autem desiderium ad opus non venerit; videtur esse a gratia liberatus. Et non quidem irreprebensibilis erit assensus; verumtamen, haudquaquam depositione dignus judicabitur, qui assensum tantummodo præstitit. Neque vero qui de aliquo homine interficiendo deliberavit, et aliquatenus huic consultationi immoratuş est, deinde antem ab illa destitit, nec operi manus admovit, homicida judicabitur. Ac nobis quidem fidem faciat hac de re magnus Theologus Gregorlus, dicendo: Si cædis damnas homicidam ex eo solum quod cogitaverit, el quæ sequuntur. Eodem modo magins quoque Basilius, ut dictum est, Evangelista verba 23511mens, ait clericos, qui peccatum ad mortem peccant, excidere quidem de sacerdotii gradu, verumtamen a laicorum communione non arceri, hoc est, quominus cum laicis consistant et una precentur. tionis locum relegabuntur; quando quidem, Non ARIST. Clericus qui mortale peccatum commisit, una cum populo communicat de gradu tantum dejectus; In idem enim bis aon vindicabis. Peccatum ad mortem ducens est carnis voluptas. Si quis itaque clericus fornicatus fuerit, gradu quidem sacerdotil dejicitur, sed a divina communione non arcetur, sed cum laicls communicat. CANON XXXIII. Mulier quæ in via peperit, et sui fetus, curam non gessit, cædis crimine teneatur. BALS. Mulier quædam gravida iter ingressa in via peperit, et cum posset quod partum erat vivum tueri, ipsum neglexit. Dicit ergo sanctus eam liomicidii crimine omnino teneri, etiamsi non mortuus sit infans, sed ab alio educatus sit. Quod enim in crimeu incidat, infante mortuo, est extra contro- * ] Joan. v, 16, 17. Neque enim vel in audientium vel in substra vindicabis bis in idipsum. ΑΡΙΣΤ. Τὴν πρὸς θάνατον ἀμαρτήσας κληρικός, μετὰ τοῦ λαοῦ κοινωνεί, τοῦ βαθμοῦ καταγόμενος· Οὐ γὰρ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό. Πρὸς θάνατόν ἐστι κατάγουσα ἁμαρτία ἡ τῆς σαρ κός ηδονή. Εί τις γοῦν κληρικὸς πορνεύσει, τοῦ μὲν βαθμοῦ τῆς ἱερωσύνης κατάγεται, τῆς δὲ θεία; κοινωνίας οὐ κωλύεται, ἀλλὰ μετὰ τῶν λαϊκῶν κοινωνεί. ΚΑΝΩΝ ΑΓ. Η γυνὴ ἡ διὰ τῆς ὁδοῦ κυήσασα, καὶ ἀμελή σασα του κυήματος, τῷ τοῦ φόνου εγκλήματι ὑποκείσθω. ΒΑΛΣ. Γυνή τις ἔγκυος οδεύουσα. ἔτεκεν ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ δυναμένη ζωογονῆσαι τὸ κυηθέν, κατεφρό νησεν αὐτοῦ· φησὶν ὁ ἅγιος τῷ τοῦ φονέως ἐγκλήματι ταύτην ὑποκεῖσθαι πάντως, κἂν μὴ τελευτήσῃ τὸ βρέφος, ἀλλὰ παρ' ἑτέρου ζωογονηθῇ. Τὸ γὰρ υπου κεῖσθα: αὐτὴν τῷ ἐγκλήματι, τοῦ βρέφους τελευτή.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. σαντος, ἀζήτητόν ἐστι καὶ ἀναμφίβολον. Ἐὰν οὐκ εἶχε πρὸς ἰσχύος ζωογονήσαι τὸ βρέφος, διὰ τὸ Ελκεσθαι τυχὸν ὑπὸ πολεμίων ὡς αἰχμάλωτος, οὐδό λως κολασθήσεται. Καὶ ἀνάγνωσον τὸν νβ' κανόνα τοῦ ἁγίου τούτου, ἑρμηνεύοντα καὶ τὸν παρόντα κανόνα. Περὶ μέντοι τοῦ κολάζεσθαι, εἴτε καὶ μή, τὰς ἐκτιθεμένας τὰ οἰκεῖα βρέφη εἰς τὰς εἰσόδους τῶν θείων ναῶν λόγο; ἐγένετο διαφόρως ἐπὶ συνελεύ σει συνοδικῇ· καὶ ἤρεσεν ὡς φονευτριας ταύτας και λάζεσθαι, καν παρά τινων τὰ βρέφη ζωογονηθώσιν. Ανάγνωθι καὶ κεφάλ. δ' τοῦ ς' τίτλου τοῦ λα' βιο Ελίου οὕτω λέγον· Φονεύει τὸ τικτόμενον οὐ μόνος ό πνίγων, ἀλλὰ καὶ ὁ βίπτων, καὶ ὁ μὴ τρέφων, καὶ ὁ ἐνδημοσίοις τόποις ἐκτιθέμενος ἐπὶ ἐλεημοσύνη, ἣν αὐτὸς οὐκ ἔσχεν. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν β' ὅλον τίτλον τοῦ λγ' βιβλίου διοριζόμενον τοὺς ἐκτιθεμένους, κἂν δοῦλοι ὦσιν, ἀπεντεῦθεν ἐλευθεροῦσθαι. Κολάζεσθαι μέντοι ὀφείλει ἡ τοιαύτη γυνὴ ἀπὸ μεγάλης αμελείας εοικυίας δόλῳ, τῆς καὶ λεγομένης παρὰ τῶν νομομα δῶν λάτης κούλπης. Τυχὸν γὰρ οὖσα ἐπιμελὴς περὶ τὰ οἰκεῖα, περὶ τὴν τοῦ βρέφους ζωογόνησιν διετέθη καταφρονητικώς. Επεί τοί γε ἐὰν περὶ τὰ οἰκεῖα τοιαύτη ἦν ἀμελής, ἢ ὡς οὖσα εὐγενὴς, καὶ μὴ εἰδυΐα τὴν βρεφικὴν ἐπιμέλειαν, ἢ ὡς κατὰ φύσιν ἀνεπιτηδεία οὖσα, καὶ συνέβη τοιουτοτρόπως τὸ βρέφος μὴ ζωογονηθῆναι, οὐ κολασθήσεται, ὡς οἶμαι. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν γυνὴ ἔγκυος οδεύουσα ώδι ήσῃ καὶ τέκῃ ἐν τῇ ὁδῷ, δυναμένη ζωογονῆσαι καὶ περισῶσαι τὸ γεννηθὲν καταφρονήσει αὐτοῦ, καὶ ἀφήσει ἀνεπιμέλητον, ὡς φονεύσασα αὐτὸ κρίνεται· κἂν ἴσως τὸ βρέφος ἕτερός τις εὑρὼν ἀνέληται, καὶ ἐπιμελη. σάμενος ζωογονήσῃ. Εἰ δὲ ἀδύνατόν έστι περιποιήσασθαι τοῦτο, τυχὸν γὰρ αἰχμάλωτος ήγετο, καὶ ἐν τῇ ὁδῷ ἔτεκεν, ἢ πολεμίους ἔφευγε, καὶ φεύγουσα ἀπεκύησε, καὶ οὐκ ἠδύνατο καὶ ἑαυτὴν περισῶσαι καὶ τὸ τεχθέν, κρυβεῖσα γὰρ ἴσως κανεμηνύθη ἂν ὑπὸ τοῦ βρέφους κλαυθμυριζομένου. συγγνω σθήσεται. ΑΡΙΣΤ. Η κυήσασα ἐν ὁδῷ, καὶ τοῦ τεχθέντος ἀμελήσασα, φονεύτρια. Σαφής. Ο Τις μοιχευθείσας γυναῖκας, καὶ ἐξαγορευούσας δι' εὐλάβειαν ή όπωσοῦν ἐλεγχομένας, δημοσιεύειν μὲν ἐκώλυσαν οἱ Πατέρες ἡμῶν, ἵνα μὴ θανάτου αἰτίαν παράσχωμεν ἐλεγχθείσαις· ἵστασθαι δὲ αὐτ τὰς ἄνευ κοινωνίας προσέταξαν μέχρι τοῦ συμπλη ροῦσθαι τὸν χρόνον τῆς μετανοίας. ΒΑΛΣ. Οι μοιχοὶ κατὰ τὸν νη' κανόνα ἐν δ' ἔτεσι μετὰ τῶν προσκλαιόντων ἴστανται, ἐν πέντε μετὰ τῶν ἀκροωμένων, ἐν δ' μετὰ τῶν ὑποπιπτόντων, καὶ εν δυσὶ μετὰ τῶν συνεστώτων χωρίς κοινωνίας. Φησί γοῦν ὁ ἅγιος· Εἰ γυνή τις μοιχευθεῖσα ἐξομολογήσηται τὸ ἀρμάρτημα, ἢ ὁπωσοῦν ἐλεγχθῇ, οὐ χρὴ δημοσιεύειν αὐτὴν, ἤγουν ἱστᾷν εἰς τοὺς τόπους τῶν ῥη θέντων ἐπιτιμίων· ὁ γὰρ ὁρῶν αὐτὴν ἔξω τῶν θείων περιβόλων τῆς ἐκκλησίας ἱσταμένην, ἢ καὶ μετὰ τῶν κατηχουμένων ἐξιοῦσαν, κατανοήσει πάντως κατὰ πρώτην όψιν διὰ μοιχείας Εγκλημα ἐπιτιμηθῆναι αὐ versiam et nulli penitus dubium. Sin autem non fuerit in ejus potestate infantem vivum tueri, quod ab hostibus forte ut captiva traheretur, minime pupietur. Et lege canonem 52 hujus sancti, qui præsentem etiam canonem interpretatur. An autem essent puniendæ, quæ proprios filios in divinorun templorum aditibus exponunt, annon, in synodali congressione varie disceptatum est; et placuit eas ut homicidas puniri, etsi infantes ab aliquibus educentur. Lege et cap. 4, tit. 6, lib. xxxi quod sic dicit: Occidit fetum non solum qui suffocat, sed eliam qui adjicit, et non nutrit, et qui in publicis locis exponit ad misericordiam, quam ipse non habuit. Lege 93 et totum tit. 2, lib. xxxi, qui decernit eos qui exponuntur, etiamsi servi sint, eo ipso liberos effici. Debet tamen puniri mulier propler magnam negligentiam, quæ dolo æquiparatur: quæ quidem a jurisperitis lata culpa nominatur. Forte enim cum esset alioqui in rebus domesticis diligens et sollicita, in educando infante fuit negllgens. Nam si in domesticis rebus talis esset negligens, vel ut quæ esset nobili loco nata, nec sciret quomodo infantum esset habenda cura, vel alioqui natura ad hæc non apta, et contigit infantem ea ratione vivum non servari, haud punietur, ut puto. ZONAR. Si mulier gravida iter faciens tentata doloribus pariat in via, cumque vivum ac incolumeni fetum servare posset, illum neglexerit, omnique illius abjecta cura deseruerit, ac si ipsum interfecisset, condemnatur: etiamsi forte infautem alius quispiam inventum sustulerit, curaque adhi bita incolumem conservarit. Cæterum si illum servare haud potis erat; ſorte namque cum abduceretur captiva, in itinere peperit, aut hostes fugiebat, atque in fuga edidit partum, nec una seipsam simul et felum servare potuit; siquidem fortasse lateus infantis ejulatu prodita fuisset, veniam consequetur. ARIST. Quæ in via peperit, et felum neglexit, homicidii rea est. Perspicuus. CANON XXXIV. Adulterio pollutas mulieres et confitentes ob pietaten vel quomodocunque convictas publicare quidem Patres nostri prohibuerunt, ne convictis inortis causam præbeamus; eas autem stare sine communione jusserunt, donec impleretur tempus poenitentiæ. BALS. Adulteri secundum cap. 58 stant quatuor annis cum defentibus, quinque cum auscultantibus, quatuor cum substratis, et duobus cum stantibus absque communione. Dicit ergò sanctus, si quæ adulterata mulier peccatum confessa fuerit, vel quomodocunque convicta sit, non oportet eam publicare, id est eam in dictarum pœnarum locis staquere. Qui enim eam viderit extra divinos ecclesiæ ambitus stantem, vel etiam cum catechumenis exeunten), primo aspectu omnino intelliget, propter adulterii crimen eam illi esse pœnam injunctaw, et

fet punillo causa mortis, viro ejus post futurum τὴν, καὶ γενήσεται ἡ ἐπιτίμησις αἰτία θανάτου, ὡς forte reditum suum rem ita se habere animadverκαὶ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, μετὰ τὴν ἴσως γενομένην του του ἐπάνοδον, οὕτως ἔχειν, τὰ τοῦ πράγματος κατανοήσαντος. Παραχωρεῖται γοῦν συνίστασθαι καὶ συνεύχεσθαι τοῖς πιστοῖς, τῆς δὲ κοινωνίας τῶν ἁγια σμάτων κωλύεται, μέχρις ἂν ὁ χρόνος τῆς μετανοίας ἐκμετρηθῇ. Τὴν τοιαύτην δὲ φιλανθρωπίαν εἰς τὰς γυναῖκας διωρίσατο ὁ ἅγιος γίνεσθαι δι' δν εἰρήκαμεν λογισμόν. Οἱ γὰρ ἄνδρες ἐξομολογούμενοι μοιχείαν ἀσυμπαθῶς ὑπόκεινται τοῖς διαληφθεῖσιν ἐπιτιμίοις, ὅτι οὐδὲ ὕπεστι φόβος τοιοῦτος ἐν αὐτοῖς. οἷος εἰς τὰς γυναῖκας ἐῤῥήθη, μετὰ πρόληψιν οὖσι καὶ ἑτέροις εγκλήμασιν ἴσως ἐνόχοις, καὶ ἀξίως ἐπιτιμωμέναις. Το μέντοι, Όπωσοῦν ἐλέγχεσθαι τὰς γυναῖκας, οὐκ ὀφείλεις ἐκλαβέσθαι εἰς πασίγνωστον έλεγχον, ἀλλ' εἰς ἔλεγχον τοῦ συνειδότος τῆς γυναικός, τουτέστιν εἴτε κατὰ μόνην οικείαν προαίρεσιν ἡ γυνὴ ἐξομολογήσεται, εἴτε καὶ ὡς ἀναγκαζομένη ὑπὸ κινδύνου τοῦ ἐκ τοῦ τεκεῖν, ἢ καὶ ἄλλως πως κρυφίως καὶ μὴ δημοσίᾳ καταγινώσκουσα ἑαυτῆς ἐξαγορεύσεται. Εἰ γὰρ τὸν ἔλεγχον είπης δημοσίᾳ γενέσθαι, καὶ θριαμ δευθῆναι τὴν μοιχείαν, καλῶς πάντα τὰ ἐπιτίμια αὐτῇ ἐπιφορτισθήσονται. Οὐδὲ γὰρ ἔχουσι χώραν τὰ τοῦ κανόνος εἰς ταύτην, διὰ τὸ ἅπαξ δημοσιευθῆναι, καὶ ἐκ τῆς ἐπανόδου τοῦ ἀνδρὸς θάνατον μὴ ὑπο πτεύεσθαι ἀπὸ τῆς τῶν ἐπιτιμίων προσαγγελίας. Ἐκ τοῦ λέγειν δὲ τὸν ἅγιον ἵνα μὴ δώσωμεν αιτίαν θανάτου κατὰ τῶν γυναικῶν ἐλεγχθεισῶν ἤτοι θριαμ βευθεισῶν διὰ τῶν ἐπιτιμίων, μὴ εἴπῃς ἐνδοθῆναι τοῖς ἀνδράσιν φονεύειν τὰς μοιχευθείσας γυναίκας αὐτῶν. Ἐν μόνῳ γὰρ τῷ ἰδίῳ οἴκῳ ἐπ' αυτοφώρῳ δύναται φονεύειν τὸν μοιχὸν ὁ ἀνὴρ, καὶ τοῦτον σκηνικὸν ἡ ἕτερον άτιμον ὄντα. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ κς' κεφ. Τοῦ λζ' τίτλου τοῦ ἢ βιβλίου, τὸ κζ', τὸ μθ', καὶ ἕτερα κεφ. ᾿Αλλὰ ἐκλαβοῦ τὸ ῥῆμα τοῦ ἁγίου εἰς τὸ μὴ γενέσθαι τὰ ἐπιτίμια αίτια μεγάλου σκανδάλου μέσον τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικὸς, ἴσως δὲ προβῆναι καὶ φόνον ἄδικον κατ' αὐτῆς. tente. Permittitur ergo consistere et cum fidelibus comprecari, a sacramentorum autem communione abstinere, donec pœnitentiæ tempus completum fuerit. Hac autem humanitate in mulieres uti oportere sanctus definivit, propter eam quam diximus rationem. Viri enim adulterium conlteutes iinmisericorditer dictis pœnis subjiciuntur, quia de illis non est tulis timor, qualis de mulieribus dictus est, qui præsùmuntur esse etiam aliis fortasse criminibus obnoxii, et jure paniri. Illud autem, Quomodoconque convinci mulieres, non debes accipere de omnibus nota probatione, sed de mulieris conscientiæ probatione, hoc est, sive mulier sua sola sponte confessa sit, veļ ut etiam a pariendi periculo coacta, vel aliquo alio modo, clanculum et non publice seipsam condemnnans, et enuntiaverit. Si enim dixeris publice factam esse probationem, et veluti in triumphum esse ductum adulterium, recte omnes pœnæ in eam congerentur. Neque enim canon in @o locum habet, quoniam semel publicata est, et ex viri reditu nulla cædis suspicio suboritur propter pœnarum denuntiationem. Ex eo autem quod dicit sanctus: Ne demus convictis mulieribas sive per pœnas noti criminis causam mortis, nec dixeris concedi maritis adulteras suas mulieres interficere. In sola enim propria domo, in ipso facto deprehensum potest inaritus adulterum occidere, et eum scenicum vel alium, qui sit infamis. Et 94 lege eap. 26, tit. 37, lib. Lx, 27, 49 et alia capita. Sed accipe verbum sancti, ne fiant pœnæ magni scandali causæ inter maritum et uxorem, et forte etiam ut procedat ad injustam illius cædem. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν γυνή, φησί, μοιχευθῇ, καὶ ἐξομο λογήσηται τὸ ἁμάρτημα ευλαβουμένη, ἀντὶ τοῦ δει λιῶσα τὴν μέλλουσαν κρίσιν, ἢ ἐλεγχθῇ ἄλλως, οἷς ἐξ ὄγκου τῆς γαστρός, ἢ ἐκ τοκετοῦ, γενομένου ἐν ἀποδημίᾳ μακρᾷ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, οὐ χρὴ δημοσιεύειν αὐτήν· ήγουν οὐ χρὴ ἱστὴν αὐτὴν εἰς τοὺς τόπου; τῶν ἐπιτιμίων, τὸν τοῦ προσκλαίοντος δηλονότι, τὸν ZONAR. Si mulier, inquit, adulterata fuerit, crimenque confiteatur, cavens, hoc est metiens futurum judicium, vel aliter convicta fuerit, velati quod intumuerit alvus, ant edito partu, dum longo temporis intervallo ipsius vir peregrinatur, ipsam, ait, non oportet publicare, hoc est, nequaquain oporo tet ipsam in locis multæ luendæ, flentis videlicet, audientis, et substrati collocare. Est hoc namque τοῦ ἀκροωμένου, τὸν τοῦ ὑποπίπτοντος. Τοῦτο γὰρ crimen publicum efficere. Qui enim ipsam extra ambitum Ecclesiæ viderit, aut in vestibulo, aut cum catechumenis exeuntem, agnoscet procul dubio ipsam peccasse, ac præ aliis criminibus ipsi adulterium appingetur, ipsique mortis causam hæc multa concillabit. Si namque id vir ejus cognoverit, forte ipsam interficiet: juxta illud Solomonis, Plenus zelo animus viri ipsius '. Hanc itaque ob causam, consistere quidem cum fidelibus, ac una precari permittitur, verum a sacrorum mysteriorum communione, quoad expletum fuerit poenitentiæ tempus, arcetur. ARIST. Mulieres adulterio pollutas, et convictas • Prov. vi, 34. δημοσιεύειν ἐστὶ τὸ ἁμάρτημα. Ὁ γὰρ ὁρῶν αὐτὴν ἔξω τῶν περιβόλων τῆς ἐκκλησίας, ἢ ἐν τῷ προνάῳ, ἢ μετὰ τῶν κατηχουμένων ἐξιοῦσαν, γνώσεται πάν τως ἁμαρτῆσαι αὐτήν· καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἁμαρτη μάτων τὸ τῆς μοιχείας αὐτῇ προσαφθήσεται, καὶ γε νήσεται ἡ ἐπιτίμησις αὐτῇ αἰτία θανάτου. Εἰ γὰρ γνῷ τοῦτο ὁ ἀνήρ αὐτῆς, ἴσως ἀποκτενεῖ αὐτήν. Κατὰ γὰρ τὸν Σολομῶντα, Μεστός ζήλου θυμὸς ἀνδρὸς αὐτῆς. Διὰ τοῦτο παραχωρεῖται μὲν συνίστασθαι καὶ συνεύχεσθαι τοῖς πιστοῖς, τῆς δὲ κοινωνίας τῶν ἁγιασμάτων κωλύεται, μέχρις ἂν ὁ χρόνος τῆς μετανοίας ἐκμετρηθῇ. 'ΑΡΙΣ. 'Αδημοσιεύτους μὲν τὰς μοιχευθείσας, καὶ

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM SI. ελεγχομένας, ἐγνώκαμεν· ἀκοινωνήτους δὲ ἱστῶμεν, ἕως τὸ ἐπιτίμιον ἀποπληρώσουσι. Γυνὴ μοιχευθεῖσα, καὶ τὴν ἁμαρτίαν αὐτῆς ἐξα γορεύσασι δι' εὐλάβειαν, ἢ ἄλλως πῶς παρὰ τῷ πατρὶ αὐτῆς τῷ πνευματικῷ ἐλεγχθεῖσα, οὐκ ἐνδέχεται δημοσιεύεσθαι, καὶ ὡς μοιχαλὶς τῷ ἰδίῳ ἀνδρὶ γνωρίζεσθαι· ἵνα μὴ θανάτου αἴτιον τοῦτο γένηται. Ακοινώνητον δὲ αὐτὴν μένειν προστάττουσιν οι Γατέρες, μετὰ τῶν πιστῶν γυναικῶν ἱσταμένην, μέχρι συμπληρώσεως τῶν χρόνων τοῦ ἐπὶ τῇ μοιχεία ἁμαρτήσαντος· εἰ γὰρ μετὰ τῶν προσκλαιόντων καὶ τῶν ἀκροωμένων ταχθήσεται, ὑποπτευθήσεται τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς, καὶ ἴσως φονευθήσεται. Ἐπὶ τοῦ καταλειφθέντος ἀνδρὸς ὑπὸ τῆς γυναικός, τὴν αἰτίαν χρὴ σκοπεῖν τῆς ἐγκαταλείψεως· καν φανῇ ἀλόγος ἀναχωρήσασα, ὁ μὲν συγγνώμης ἐστὶν ἄξιος, ἡ δὲ ἐπιτιμίου· ἡ δὲ συγγνώμη τούτῳ πρὸς τὸ κοινωνεῖν τῇ Ἐκκλησίς δοθήσεται. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανών σαφηνίζεται διὰ τῆς γε νομένης παρ' ἡμῶν ἑρμηνείας ἐν τῷ πζ κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνίδου, καὶ ἀνάγνωθι ταύτην, καὶ τὸν β' κανόνα τοῦ ἁγίου Πατέρος, καὶ τὸν κα'. ΖΩΝΑΡ. Ἡ τὸν οἰκεῖον καταλείψασα ἄνδρα, ἐὰν χωρὶς εὐλόγου αἰτίας ἀναχωρήσῃ, ἐπιτιμᾶται· ὁ δὲ ἀνὴρ συγγινώσκεται· οὐχ ὥστε ἑτέρῳ κεχρῆσθαι, ἀλλ᾿ ὥστε τῆς Ἐκκλησίας μὴ χωρισθῆναι. Ἐν δὲ τῷ θ' κεφαλαί ὁ ἅγιος οὗτος, οὔτε τὸ τύπτεσθαι παρά τοῦ ἀνδρὸς, οὔτε τὸ εἰς χρήματα ζημιούσθαι, ἀλλ' οὐδὲ τὸ πορνεύειν ἴσως τὸν ἄνδρα, εὐλόγους αἰτία; ἔκρινεν εἰς τὸ ἀποστῆναι τὴν γυναῖκα του γάμον, οὐδὲ μὴν τὸ ἄπιστον αὐτὸν εἶναι. ΑΡΙΣΤ. Ἐὰν ἀλίγως ἀνεχώρησεν ἡ γυνή, αὐτὴ μὲν οὐκ ἀνεύθυνος. Η καταλιποῦσα τὸν ἴδιον ἄνδρα, καὶ ἐξ ἐκείνου ἀλόγως ἀναχωρήσασα, ἐν ἐπιτιμίοις ἔσται· καὶ μᾶλλον, εἰ ἐπ' ἄλλον ἦλθεν ἄνδρα· τότε γὰρ ὡς μοι χαλίς κατακρίνεται, κατὰ τὸν ἔνατον κανόνα. Ὁ δὲ ἀνὴρ, ὁ καταλειφθεὶς ὑπ' αὐτῆς, συγγνώμης ἐστὶν ἄξιο;, καὶ διὰ τοῦτο, εἰ ἄλλην λάβῃ γυναίκα. καὶ ἀνεπιτίμητος. Στρατιώτιδες αἱ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν ἀφανῶν ὄντων γαλεῖσαι, τῷ αὐτῷ ὑπόκεινται λόγῳ. ᾧπερ καὶ αἱ διὰ τὴν ἀποδημίαν τῶν ἀνδρῶν, μὴ ἀναμεῖνασαι τὴν ἐπάνοδον· πλὴν ἔχει τινὰ συγγνώμην τὸ πράγμα ἐνταῦθα, διὰ τὸ μάλλον πρὸς θάνατον εἶναι τὴν ὑπόνοιαν. ΒΑΛΣ. Καὶ οὗτος ὁ κανῶν, ῥητῶς ἀνατατόμενος ἐν τῷ ἐννενηκοστῷ τρίτῳ κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνίδου ερμηνεύθη ἐκεῖσε. ΖΩΝΑΡ. Καὶ αἱ τῶν στρατιωτῶν γυναίκες ἐπιτολυ τῶν οἰκείων ἀνδρῶν μὴ φαινομένων ἐὰν ἑτέροις συναφθῶσιν, ὁμοίως ἐπιτιμῶνται ταῖς λοιπαῖς γυναιξὶ, ταῖς ἀποδημησάντων ἐπὶ μακρὸν τῶν ἀνδρῶν αὐτ τῶν γαμηθείσαις ἄλλοις. Εχουσι δὲ τινά, φησί, συγγνώμην αἱ στρατιώτιδες, διὰ τὸ μᾶλλον ὑπονοεί σθαι θανεῖν τοὺς στρατιώτας, ἐκ τοῦ περὶ πολέμους publice non traducendas esse novimus. Excommunicatas vero statuimus, usque duin pœnam expleverint. Mulier adulterata, et ob pietatem peccatum suum confessa, vel aliter quomodocmque a patre suo spirituali convicta, non debet publicari, et pro adultera a viro suo cognosci: ne illud mortis causa fiat. At eam excommunicatam manere jubent Patres cum fidelibus mulieribus stantem, donec tempus, ei qui fornicatione peccaverit constitutum, impleatur. Si enim cum defentibus et audientibus collo cabitur, viro suo in suspicionem veniet, et fortasse occidetur. CANON XXXV. In marito, qui ab uxore relictus est, derelictionis causam considerare oportet; etsi præter rationein eam secessisse apparuerit, ille quidem dignus venia est, illa vero pœna. Ei autem venia, ut Ecclesiæ communicet, dabitur. BALS. Presens canon declaratur per factam a nobis interpretationem in canon 87 synod. in Trullo. Et lege eam et canon. 9 sancti Patris, Οι 21. ZONAR. Quæ virum suum reliquit, siquidem absque justa causa secesserit, multatur: viro autem ignoscitur; non quidem ut alia uti liceat, verum ut ab Ecclesia minime segregetur. Nono porro capite hic sanctus vir, neque quod a viro verberetur, neque quod jacturam pecuniarum sustineat, imo neque quod vir fortasse fornicetur, justam mulieri causam abscedendi esse judicavit, neque domum quod a fide vir ipse sit alienus. ARIST. Si mulier sine ratione recesserit, ipsa quidem culpa non vacat. Quæ virum suum dereliquit, et ab eo sine ratione recessit, poenis subjieietur, et præcipue si ad alium virum venerit. Tunc enim ut adultera judicatur, juxta nonum canonem: vir autem ob ea derelictus venia dignős est, atque ideo si aliam duxerit uxorem culpari nequit. 95 CANON XXXVI. Militum uxores, que, cum mariti ipsarum non appareant, nupserunt, eidem rationi subjiciuntur, cui et quæ propter maritorum peregrinationem reditu non exspectato nupserint; sed res nonnulJam hic veniam admittit, quod major sit mortis suspicio. BALS. Hic quoque cauon in 93 syn. jn Trulle collocatus, illic est interpretatus. ZONAR. Et militum quoque uxores, ad multom temporis ipsarum viris non apparentibus, si aliis jungantur pari cum reliquis mulieribus multa pur niuntur, quæ, cum viri diutius peregrinarentur, aliis nupserunt. Habent vero quamdam, inquit, v. niam· militum uxores, quod facilius suspicemur inter.isse milite³, quippe qui inter bella et cædes ac

pericula vitam agant. Venia porro illa fuerit, ut de καὶ σφαγὰς καὶ κινδύνους ἀναστρέφεσθαι. '[] δὲ συγtempore pene persolvende. constituto aliquid ipsis γνώμη εἴη ἂν τὸ τὸν χρόνον τοῦ ἐπιτιμίου ίσως detrabatur. ἐλαττοῦσθαι αὐταῖς. ARIST. Militum uxores quæ eo quod viri sui nusquam appareant aliis junguntur, sunt venia diguiores aliis, quæ propter eorum peregrinationes sou exspectant. ΑΡΙΣΤ. Αἱ στρατιώτιδες αἱ διὰ τὴν τῶν ἀνδρῶν ἀφάνειαν ἄλλοις ζευγνύμεναι συγγνωστότεραι τῶν αἰλων, αἱ διὰ τὰς ἀποδημίας οὐ περιμένουσιν. Τῷ αὐτῷ τῆς μοιχείας ἐπιτιμίῳ ὑπόκεινται καὶ ἀμφότεραι αἱ γυναῖκες, ἥ τε τοῦ ἀστρατεύτου καὶ ἀποδήμου ὄντος, καὶ πρὸ τοῦ πληροφορηθήναι τὸν θάνατον αὐτοῦ, ἑτέρῳ γαμηθεῖσα, καὶ ἡ τοῦ στρατιώ του, ἐὰν καὶ αὐτή, πρὸ τοῦ μαθεῖν ἀκριβῶς τὰ περὶ τοῦ θανάτου τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, ἑτέρῳ συναφθῇ· ὅπως δὲ αἱ στρατιώτιδες, μαθοῦσαι τοὺς ἰδίους ἄνδρας Eidem fornicationis supplicio subjiciuntur et ambæ bæ mulieres, et quæ viri a militia communis et peregrinantis uxor est, et priusquam certis argumentis confirmetur mors illius, alii nupserit, et quæ militís est uxor, si et illa antequam viri ipsius mortem accurate didicit, alii conjungetur. Quomodo _autem militum uxores cum vita defunctos esse maritos suos didicerint mortem eorum investigare η τετελευτηκέναι, ὀφείλουσιν ἐρευναν περὶ τοῦ θανάτου debent, centesima decima septima Justiniani novella statuit, in septimo titulo vicesimi octavi libri Basilicorum posita. Cujus vis et in can. 91 sextæ An Trullo synodi scripta est. Præsens autem cawon militum uxores indulgentia aliqua dignatur, plusquam uxores aliter peregrinantium, si ad secundas nuptias venerint, viris suis non apparentibus quoniam isti potius prope mortem sunt, et eorum absentia magnam dat suspicionem quod vel mortui sint vel interfecti. CANON XXXVII. Qui postquam aliena ei ablata fuerit uxorem duxit, in priina quidein adulterii accusabitur, in secunda vero reus non agetur. BALS. Alienam hic dicit canon, quæ legitime nupsit, vel desponsa fuit alicui. Si quis ergo adulteriam commiserit, aliena in suam proprietatem usurpata, lege utique matrimonii, et ab ea separatus fuerit cum legitima condemnatione, aliique conjunctus: pro adulterio quidem secun·lum canones punietur, in secunda autem uxore, quæ est a viro libera, reus non agitur. Hæc autem sunt a Fancto constituta propter eos qui dicebant non debere adulterum secundæ uxori conjungi, ut qui in capitalem condemnationem incidisset, et non posset lege veteri contrahere, quæ observabatur tempore Basilii, scilicet ante repurgationem. Etsi enim in capitale suppliciuın quispiam incidat propier adulterium, non est tamen matrimonium contrabere prohibitus, et ideo de eo non punietur: multo autem magis is hodie pœnam non subibit, propterea quod capitale supplicium sublatum est, et punitur adulter sola narium abscissione et bononorum ablatione. Et lege cap. 82, tit. 37, lib. LI, el Novellam 32 imperatoris domini Leonis Philosopli. Hæc autem locum habebant, ut mihi videtur,. quando sola affectione constituebatur matrimonium: 96 nunc autem quando cum sacra oratione et sancto ministerio procedunt nuptiæ et sponsalia, adulter mulieri non aliter conjungetur, quam si adulterii pœnis fuerit liberatus, quæ declarantur in can. 58 praesentis sancti. Ο αὐτῶν, ἡ Ἰουστινιάνειος εκατοστή ἑπτακαιδεκάτη Νεαρά διαλαμβάνει, ἡ ἐν τῷ ἑβδόμῳ τίτλῳ τοῦ εἰκοστοῦ ὀγδόου βιβλίου τῶν βασιλικών κειμένη ἧς ἡ δύναμις καὶ ἐν τῷ ἐννενηκοστῷ πρώτῳ κανόνι εγράφη τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδες. Ο εξ παρὼν κανὼν συγγνώμης τινὸς ἀξιοῖ τὰς τῶν στρατιωτῶν γυναῖκας παρὰ τὰς γυναῖκας τῶν ἄλλως ἀποδημούντων, εἴπερ πρὸς δεύτερον γάμον ἔλθοιεν, τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν ἀφαντωθέντων· διὰ τὸ μάλλον πρὸς θάνατον εἶναι αὐτοὺς, καὶ μεγάλην διδόναι ὑπόνοιαν τὴν ἁράνειαν, ὡς τεθνήκασιν, ἢ ἀνηρέθησαν. Μετὰ τὸ ἀφαιρεθῆναι τὴν ἀλλοτρίαν ὁ γαμήσας, ἐπὶ μὲν τῇ πρώτῃ, μοιχείας ἐγκληθήσεται· ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρᾳ ἀνεύθυνος ἔσται. ΒΑΛΣ. Αλλοτρίαν ἐνταῦθα λέγει δ λέγει ὁ κανών τὴν νομίμως γαμηθεῖσαν ἢ καὶ μνηστευθεῖσαν τινι. Εν τις γοῦν μοιχεύσει, ιδιοποιούμενος τὴν ἀλλοτρίαν κατά νόμον δῆθεν γάμου, καὶ αὐτὴν μὲν ἀφαιρεθῇ μετὰ καταδίκης νομίμου, ἑτέρᾳ δὲ συζευχθῇ· χάριν μὲν τῆς μοιχείας κατὰ τοὺς κανόνας ἐπιτιμηθήσεται, ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρᾳ γαμετῇ. ἐλευθέρᾳ οὔσῃ ἀνδρὸς, οὐκ ἔσται ὑπεύθυνος. Ορίσθησαν δὲ ταῦτα παρὰ τοῦ ἁγίου δια τοὺς λέγοντας μὴ ὀφείλειν τὸν μοιχὸν δευτέρα συνά πτεσθαι γυναικί, ὡς κεφαλικῇ καταδίκῃ ὑποπίπτοντα, καὶ μὴ δυνάμενον συναλλάττειν κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον τὸν κρατοῦντα ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ ἁγίου Βασιλείου, δηλονότι πρὸ τῆς ἀνακαθάρσεως. Κάν γὰρ κεφαλική τιμωρίᾳ ὑπόκειται τις διὰ τὴν μοι χείαν, ἀλλὰ γάμον συναλλάττειν οὐ κεκώλυται, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπιτιμηθήσεται χάριν τούτου πολλῷ δὲ πλέον οὐ κολασθήσεται σήμερον ὁ τοιοῦτος, ὅτι κεφαλική τιμωρία περιηρέθη, καὶ κολάζεται ὁ μοιχὸς μόνῃ δινῶν ἐκτομῇ καὶ πραγμάτων ἀφαι ρέσει. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ πβ' κεφ. τοῦ λζ' τίτ. τοῦ ξ βιβλ., καὶ λβ' τὴν Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυρίου· Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου. Ταῦτα δὲ χώραν εἶχον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτε μόνῃ διαθέσει συνίστατο ο γάμος. Αρτίως γὰρ ἐπεὶ μετὰ ἱερολογίας οι γάμοι καὶ αἱ μνηστείαι προβαίνουσιν, ἄλλως γυναικὶ ὁ μοιχὸς οὐ συζευχθήσεται, εἰ μὴ ἀπὸ τῶν ἐπιτιμίων τῆς μοι χείας ἀπολυθῇ, τῶν δηλουμένων εἰς τὸν νη' κανόνα τοῦ παρόντο; ἁγίου.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM 11. ΖΩΝΑΡ. Εάν τις μνηστὴν τινὸς ἢ γυναῖκα λαβὼν εἶχεν, εἶτα ἀφῃρέθη αὐτὴν, καὶ ἀφαιρεθεὶς ἐκείνην ἑτέρα συνώκησε γαμετῇ· διὰ μὲν τὴν εἰς ἐκείνην πλημμέλειαν ὡς μοιχὸς ἐπιτιμηθήσεται, ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρα γαμετῇ, ἐλευθέρᾳ οὔσῃ ἀνδρὸς, οὐκ ἔσται ὑπεύθυνος. ΑΡΙΣΤ. Ὁ τὴν ἀλλοτρίαν ἀφεὶς, καὶ λαβὼν ἐλευ θέραν, ἐπιτιμητέος μὲν διὰ τὴν πρώτην· ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρα, ανεύθυνος. Εἴ τις γυναῖκα λάξῃ παρ᾽ ἄλλου ἀπολυθεῖσαν εἶτα ταύτην ἀφεὶς, ἑτέρᾳ ἐλευθέρα νομίμως συν ζευχθῇ· ἐπὶ μὲν τῇ πρώτῃ τῷ τῆς μοιχείας ἐπιτι μίῳ ἐστὶν ὑπεύθυνος, διότι καὶ ὁ ἀπολελυμένην γαμήσας μοιχᾶτα:· ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρᾳ ἀνεύθυνος ἐστι. ZONAR. Si quis alicujus sponsam ut uxorem in matrimonium duxerit, quæ postea ab illo ablata est, moxque ablata illa, alteram duxit uxorem; ob ad· missum quidem in eam peccatum ut adulter pu. nietur, ob secundam vero uxorem quæ a viro libera est, nulli erit pœnæ obnoxius. ARIST. Qui alienam dimisit, et accepit liberam, corripiendus quidem et propter primam, sed propter secundam insons est. Si quis uxorem duxerit ab alio dimissam, postea eam dimittens, alii liberæ legitime conjungatur, propter primam adulterii supplicio obnoxius est, quia et qui dimissam duxit, adulteratur; et propter secundam, crimine vacat. CANON XXXVIII. Δι κόραι αἱ παρὰ γνώμην τοῦ πατέρος ἀκολουθή. " Puelle, quæ præter patris sententiam amatores σασαι πορνεύουσι. Διαλλαγέντων δὲ τῶν γονέων δοκεῖ θεραπείαν λαμβάνειν τὸ πρᾶγμα. Οὐκ εὐθὺς δὲ εἰς τὴν κοινωνίαν ἀποκαθίστανται, ἀλλ' ἐπιτιμηθήσωνται τρία έτη. secutæ sunt, fornicantur: reconciliatis vero parentibus, videtur res remedium accipere; non protinus autem ad communionem restituentur, sed triennio punientur. GALS. Puellas hic sanctus eas, quæ sunt in potestate appellat. Dicit ergo, quod si quæ puellæ tradent seipsas suis amatoribus præter suorum patrum sententiam, et ab illis corrumpantur, etiamsi matrimonio videantur conjunctæ, fornicantur; eo quod matrimonium ejus, quæ est, in tutela sine patris voluntate consistere nequit. Sin autem parentes ipsaruin eis reconciliati fuerint, et eas cum amatoribus cohabitare voluerunt, rei hac ratione videtur remedium afferri. Quod enim ab initio male factum est, parentum postea consensus reparare videtur, ut fornicatio in matrimonium deducatur. At talis non est station ad communionem recipienda, sed demum post tres annos. Hic autein ne posueris raptam fuisse puellam. Ex tricesino enim can. et ex aliis didicisti, quod si raptus factus fuerit, sive coin mulieris voluntate, sive ea nolente, non consistit matrimonium etiamsi qui habent in potestate consentiant. Sed pone eam, quæ est in potestate non raptam stupratorem secutamı fuisse; propterea enim sequens consensus facit, ut a culpa remotum sit conjugiuin. Hæc autem, ut mihi videtur, locum habebant, quando solo consensu consislebat inatrimoniumn. Hodie vero, quonian dit cum ΒΑΑΣ. Κέρας ἐνταῦθα ὁ ἅγιος τὰς ὑπεξουσία; ὀνομάζει. Φησὶ γοῦν ὡς, ἐάν τινες κόραι εκδώσουσιν ἑαυτὰς τοῖς ἐρασταῖς τούτων παρὰ γνώμην τῶν πατέρων αὐτῶν, καὶ φθαρῶσιν ὑπ' ἐκείνων, κἂν γα μικῶς δόξωσι συναφθῆναι, πορνεύουσι, διὰ τὸ εἶναι ἀνυπόστατον τὸν γενόμενον γάμον τῆς ὑπεξουσίας δίχα γνώμης τοῦ πατέρος αὐτῆς. Ἐὰν δὲ καταλλαγῶσι ταύταις οἱ γονεῖς αὐτῶν, καὶ θελήσωσι συνοικεῖν ταύτας τοῖς ἐρασταῖς, δοκεῖ θεραπεύεσθαι τὸ πράγμα. Τὸ γὰρ ἐξ ἀρχῆς κακώς γεγονός, ἡ μετὰ ταῦτα συναίνεσις τῶν γονέων δοκεῖ θεραπεύειν, ὥστε την πορνείαν εἰς γάμον μετάγεσθαι. Πλὴν οὐκ εὐθὺς δεκτή ἐστιν ἡ τοιαύτη εἰς κοινωνίαν, ἀλλὰ μετὰ γ' ἔτη. Ενταῦθα δὲ μή θεματίσῃς ἀρ παγὴν γενέσθαι ἐπὶ τῇ κόρῃ. Έμαθες γὰρ ἀπὸ τοῦ λ' κανόνος καὶ ἐξ ἑτέρων ὅτι, ἁρπαγῆς γενομένης είτε μετά γνώμης τῆς γυναικός εἴτε καὶ χωρὶς γνώμης ἐκείνης, γάμο; οὐ συνίσταται, κἂν οἱ ἔχοντες αὐτοὺς ὑπεξουσίους συναινώσιν. ᾿Αλλὰ θεμάτισαν δίχα αρπαγῆς ἀκολουθῆσαι τὴν ὑπεξουσίαν τῷ φθορεῖ· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἡ μετά ταῦτα συναίνεσις ποιεῖ ἀνεύθυνον τὸν γάμον. Ταῦτα δὲ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, χώραν εἶχον, ὅταν συναινέσει μόνῃ συνίσταται ὁ γάμος. Σήμερον ἐπεὶ μετὰ ἱερολογίας γίνεται, κἂν συναινέσωσιν οἱ γονεῖς, γάμος μ sacru benedictione, etiamsi parentes consenseπληρωθῶσι τὰ τοῦ Επισκό στενοχωρηθών γενομένης ἐπὶ μετὰ ἱερολογίας οὐ γίνεται, εἰ μὴ τοῦ ἐπιτιμίου γ' ἔτη ή παρὰ που μετὰ τὴν οἰκείαν ἐπίκρισιν σιν. Ἱερολογίας δὲ ἀνυποστάτως ἀνήσῳ κύρῃ, καὶ μετὰ ταῦτα τῶν γαμικῶς ἱερολο γηθέντων στοιχούντων τῷ γάμῳ, συνεζητήθη εἰ τὰ τικτόμενα ἐξ αὐτῶν γνήσιά εἰσι καὶ νόμιμα. Ελεγον γάρ τινες ὡς, ἐπεὶ ἀρχῆθεν ἀνυπόστατος εν γάμος διὰ τὴν ἀνηβότητα τῆς κόρης, τὰ δὲ ἐξ ἀρχῆς ἀνυπόστατα ἐκτῶν μετὰ ταῦτα συμβαινόντων καὶ βεβαιοῦνται καθώς ο νόμος φησὶν, ἐξ ἀνάγκης, εἰ μὴ γένηται δευτέρα ἱερολογία, οὐδὲ νομίμως τούτους συνάπτεσθαι είποι τις. Τὸ αὐτὸ δὲ ἔλεγον ὀφείλειν γενέσθαι καὶ εἰς τὴν ὑπεξουσίαν τὴν παρά γνώμης rint, non fet matrimonium cum sacra bene dictione uisi tres pœnitentiæ anni expleti luerint, vel ab episcopo pro suo arbitratu ad tempus brevius redacti sint. Cum autem benedictio, quæ consistere non poterat in impubere puella, facta esset, et postea qui matrimonialiter benedicti matrimonio quoque juncti sint, quæsitum est an qui ex eis nascuntur sint germani ac legitimi. Dicebant enim nonnulli quod, quoniam matrimoniuna ab initio non cousistebat propter puellæ impubertatem (quæ autem ab initio non consistunt, ex iis quæ postea eveniunt non confirmantur, queutadmodum lex dicit) necessario, nisi fiat secunda benedicti», eos legitime quidem conjuncto&

μετὰ ταῦτα συναινέσῃ ὁ ἔχων αὐτὴν ὑπεξουσίαν, γάμος οὐ συσταίη, εἰ μὴ καὶ ἡ ἱερολογία γένηται. 'Ο δὲ Μακαρίτης κύριος Κωνσταντῖνος ὁ Νικαεύς ἐπὶ μὲν τῆς ὑπεξουσίας έλεγε μὴ δεῖσθαι δευτέρας Ιερολογίας διὰ τὸ καταφρόνησιν μόνην προσώπου ἤτοι τοῦ πατέρος γενέσθαι, καὶ ταύτην διὰ τῆς συναινέσεως περιαιρεθῆναι. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀνήσου ἔθελε δευτέραν γενέσθαι ἱερολογίαν, διὰ τὸ ἀθετη θῆναι κοινὸν νόμιμον, καὶ μὴ ἄλλως θεραπεύεσθα:, εἰ μὴ μετὰ διόρθωσιν· ὅπερ ἐμοι οὐ δοκεῖ, διὰ τὸ σέβας τὸ πρὸς τὴν ἁγίαν ἱερολογίας. dixerit quispiam. Hoc ipsum autem etiam debere τοῦ πατέρο; ἱερολογηθείσαν διενιστάμενο:· ὡς, καν fleri dicebant in filia familias, quæ præter patris sententiam benedicta est, insistentes, quod etiamsi postea consenserit, qui-illam habet in potestate, non consistat matrimonium, nisi etiam fiat benodictio. Dominus autem Constantinus Nicænus felicis memoriæ dicebat quidem in Aliafamilias non requiri secundaın benedictionem, quod solius personæ scilicet patris contemptus intervenerit, et is per consensum amputatus sit. In impubere autem voluit secundam fieri benedictionem, quod jus commune contemptum sit, 97 et non aliter ei remedium afferri, nisi post correctionem, quod mihi non ZONAR. Quæcunque, inquit, puellæ suos amato - res secutæ fuerint, hoc est, iis sese sponte tradiderint, præter parentum, sub quorum potestate sunt, voluntatem, fornicantur. Quod si ipsis re- ξούσιας, πορνεύουσιν. Ἐὰν δὲ καταλλαγῶσιν αὐταῖς concilientur parentes sui, easque una cuin amatoribus corruptoribusque suis vitaum agere velint, remedium ei quod factum est inventum videtur. Porro hoc quod initio prave gestum est, parentum, qui post adhibetur, consensus eosque videtur emollire, ut fornicariam mulierem traducere in matrimonium liceat. Non tamen illa statim ad communionem erit admittenda, sed exacto triennio. ARIST. Quæ contra voluntatem patris secula est, fornicatrix censetur. Si vero parentes recon. ciliati fuerint, et factum remedium accipere videatur; triennio tamen substernatur. Qui sub potestate sunt præter eorum sententiam sub quorum sunt potestate matrimonium contrahere non possunt. Si autem et contraxerint, nihil fecerunt, sed irrita est contractio. Puellæ. autem quæ præter patrum suorum voluntatem homines aliquos secutæ fuerint, fornicationis supplicio subjiciuntur. Si autem postea parentes conjugium præter suam sententiam initium, admittunt, et indissolutum manere volunt, nihilominus quia ab Initio cum eorum voluntate non factum fuit; non statim ad communionem recipientur, sed triennio poenas solvent. CANON XXXIX. videtur, propter benedictionis reverentiam. ΖΩΝΑΡ. Οσαι, φησ', κόμαι ἀκολουθήσουσι τισὶν ἐρασταῖς αὐτῶν, ἀντὶ τοῦ, ἐκδῶσιν ἑαυτὰς ἑκοῦσαι παρὰ γνώμην τῶν ἐπατέρων αὐτῶν, οἷς εἰσιν ὑπε οἱ γονεῖς αὐτῶν, καὶ θελήσωσι συνοικεῖν αὐτὰς τοῖς ἐρασταῖς καὶ φθορεῦσιν αὐτῶν, δοκεῖ θεραπεύεσθαι τὸ γενόμενον. Τὸ δὲ ἐξ ἀρχῆς κακῶς γενόμενον ἡ μετὰ ταῦτα συναίνεσις τῶν γονέων δικεῖ θεραπεύειν, ὥστε τὴν πόρνην εἰς γάμον μετάγεσθαι. Πλὴν οὐκ εὐ θὺς δικτὴ ἔσται ἡ τοιαύτη εἰς κοινωνίαν, ἀλλὰ τρία έτη. ΑΡΙΣΤ. Παρά γνώμην πατρός ἡ ἀκολουθήσασα πόρνη κρίνεται. Εἰ δὲ καὶ οἱ γονεῖς διαλλαγεῖεν, καὶ τὸ γεγονὸς θεραπείαν ἔχειν δοκεῖ· ὅμως τριετίαν ὑποπιπτέτω. Οἱ ὑπεξούσιοι, παρὰ γνώμην τῶν ἐχόντων αὐτοὺς ὑπεξουσίους, συναλλάττειν γάμον οὐ δύνανται· εἰ δὲ καὶ συναλλάξουσιν, οὐδὲν ἔπραξαν, ἀλλ' ἀνίσχυρόν ἐστι τὸ συνάλλαγμα. Υπόκεινται δὲ καὶ τῷ τῆς πορνείας ἐπιτιμίῳ αἱ παρά γνώμην τῶν πατέρων αὐτῶν ἀκολουθήσασαί τισιν ἀνδράσι κόραι. Εἰ δὲ καὶ μετὰ ταῦτα οἱ γονεῖς τὸ παρὰ γνώμην αὐτῶν γενόμενον συνοικέσιον δέξονται, καὶ θελήσουσι μένειν ἄλυτον· ὅμως διὰ τὸ ἐξ ἀρχῆς μὴ κατά γνώμην αὐτῶν γενέσθαι, οὐκ εὐθὺς εἰς κοινωνίαν παραδε χθήσονται, ἀλλ' ἐπὶ τοιετίαν ἐπιτιμηθήσονται. Ἡ τῷ μοιχῷ συζῶσα μοιχαλίς ἐστι πάντα τὸν χρόνον, ΒΑΛΣ. Γυνή τις μοιχεύσασα καὶ συζῶσα τῷ μοι χῷ ἐπετιμήθη· τοῦ ἀνδρὸς δὲ αὐτῆς τελευτήσαντος Quæ vivit cum adultero, est toto tempore adultera.- BALS. Mulier quædam, quæ adulterata fuerat et cum adultero una vivebat, punita est: cum autem mortuus esset ejus maritus, volebat conjungi ήθελε συζευχθῆναι τῷ μοιχῷ. Φησὶν οὖν ὁ ἅγιος adultero. Dicit itaque sanctus, quod ue hoc quidem fiet, sed etiam donec vivit cum adultero pœnam subire debet, etiamsi quindecim anni poenitentiæ transacti sint. Illi enim demum eas, quæ in panitentia dantur, pœnas subiisse videntur, et veniam adipisci, qui a malo abstinent. Qui autem in malo perseverant, eidem pœnæ sunt obnoxii, etiamsi eam millies subierint. Ita ergo in canonem propone; et ne dixeris omnem mulierem quæ cum adultero cohabitat, esse adulteram. Ejus enim uxor legitima illi cohabitans, est a reprehensione aliena, et quævis alia præter adulteram. Et lex quidem ecclesiastica hæc decernit. Civilis autem adulterme nullo modo permittit cum adultero conjungi. ὡς οὔτε τοῦτο γενήσεται, ἀλλὰ καὶ μέχρις ἂν συζή τῷ μοιχῷ ἐπιτετιμημένη ὀφείλει εἶναι, κἂν τὰ ιε' ἔτη τῶν ἐπιτιμίων τῆς μοιχείας επεραιώθησαν. Ἐκεῖνοι γὰρ τὰ ἐπὶ τῇ μετανοίᾳ διδόμενα ἐπιτίμια δοκοῦσι δουλεύειν, καὶ λαμβάνειν συγχώρησιν εξ ἀφιστάμενοι τοῦ κακοῦ. Οἱ δὲ ἐπιμένοντες τῷ κακῷ ἐπὶ τὸ αὐτὸ εἰσιν ἐπιτίμιοι, καν μυριάκις τούτῳ δουλεύσωσιν. Οὕτω θεμάτισον τὸν κανόνα· καὶ μὴ εἴπῃς πᾶσαν γυναῖκα συζῶσαν τῷ μοιχῷ μοιχαλίδα εἶναι. Ἡ γὰρ νόμιμος γυνὴ αὐτοῦ ἀνεύθυνος ἐστι τούτῳ συνδιάγουσα, καὶ ἄλλη πᾶσα χωρὶς τῆς μοι χαλίδος. Καὶ ὁ μὲν ἐκκλησιαστικός νόμος ταῦτα διορίζεται· ὁ δὲ πολιτικὸς οὐ παραχωρεῖ τὴν μοι χαλίδη όπως δήποτε συζευχθῆναι τῷ μοιχώ· φησὶ

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM IT. γὰρ τὸ ἐς' κεφάλι, του του τίτλου, τοῦ ξ' βιβλίου • Dicit enim cap. 66, tit. 57, lib.x: Our semel adulΗ εταξ ἁμαρτήσασα μοιχείαν, ἐὰν μετὰ ταῦτα terium commisit, si ejus, qui eam adulterata est, γένηται γαμετὴ τοῦ μοιχεύσαντος αὐτήν, οὐ σβέν postea uxor fuerit, non exstinguitur prætextu ma νται τῷ προσχήματι του γάμου τοῦ κατὰ τὴν μοι trimonii, quod post adulterium factum est. Et χίαν γενομένου· καὶ τὸ ιγ΄ κεφάλ. τοῦ μβ' τίτλου cap. 13, tit. 42 ejusdem libri: Si propter uxoris Ἐὰν ἐπὶ μοιχείᾳ γυναικός καταδικασθεὶς ἀγάγωμαι adulterium condemnatus ipsam duxero, etiamsi αὐτὴν, εἰ καὶ μὴ αὐτὴ καταδικασθῇ, οὔτε ὁ γάμος ipsa non est condemnata, non est validum matrimoΕνίοται· ἀλλ' εἰ καὶ κληρονόμον αὐτὴν γράψω, ἢ nium: sed etsi ipsam hæredem scripsero, vel ipsa ἐμὲ αὐτή, δημεύεται ἡ κληρονομία. Οὐδὲ στρατιωτι me, publicatur hæreditas. Nec quis militariter teχώς τις διαθέμενος δύναται κληρονόμον γράψαι τὴν stans potest eam hæredem scribere, quæ ex sluἀπὸ φθοράς γαμηθεῖσαν, καὶ σύγκοιτον αὐτοῦ γενο- pro est ducta et ei ſuit concubina: sed si tale quid μένην· ἀλλὰ τοιούτου τινὸς συμβαίνοντο;, χώρα τῷ contingat, locus datur publico. Et juxta thema 3, δημοσίῳ. Κατὰ τρίτου θέμα τοῦ δεκάτου κεφ. τοῦ σ' cap. 10, tit. 5, lib. xxvi. Qui propter adulterium τίτλου, τοῦ κι' βιβλίου, ὁ ἐπὶ μοιχείαν γυναικός και uxoris accusatus est, non potest eam uxorem τηγορηθεὶς οὐ δύναται ταύτην γαμετὴν ἀγαγέσθαι. durere. ΖΩΝ.ΑΡ. Εἰ μή τις αποσταίη τῆς ἁμαρτίας, με τανοεῖν οὐ πιστεύεται, οὔτε δέχεται εἰς μετάνοιαν. Μετάνοια γὰρ ἐστι τὸ μεταμέλεσθαι τὸν ἁμαρτής σαντα ἐφ' οἷς ἡμαρτε, καὶ δάκνεσθαι ἐπ' αὐτοῖς. Ο δὲ ἐπιμένων τῇ ἁμαρτίᾳ οὔτε μεταμέλεσθαι, οὔτε δάκνεσθαι πιστεύεται, ἀλλὰ ἤδεσθαι ταύτῃ. Η οὖν τῷ μοιχῷ ἀκολουθήσασα καὶ συμβοῦσα αὐτῷ, πάντα τὸν χρόνον τῆς συμβιώσεως μοιχαλίς ἐστι, ὅτι πράτ τουσα τὸ κακὸν, καὶ εἰς μετάνοιαν οὐ δεχθήσεται. pravitate adhuc persistat, neque ad pœnitentiam ΑΡΙΣΤ. Η συζῶσα μοιχῷ διὰ βίου μοιχεύεται. Διὰ τοῦτο γοῦν καὶ ἀπρόσδεκτός ἐστιν ἡ τοιαύτη τῇ ἐκκλησίᾳ· μετὰ γὰρ τὸ παυθῆναι τῆς ἁμαρτίας, τότε γίνεται ἐν ἐπιτιμίοις, καὶ διορθοῦται τὸ πταίε σμα αὐτῆς· ἐὰν δὲ ἐπιμένῃ τῇ μοιχείᾳ, ἀδιόρθωτος ἐστι, καὶ ἀπρόσδεκτος. KANON M' Η παρὰ γνώμην τοῦ δεσπότου ἀνδρὶ ἑαυτὴν έχω δοῦσα ἐπόρνευσεν· ἡ δὲ μετὰ ταῦτα πεπαρρησιασμένῳ γάμῳ χρησαμένη, γήματα. Ωστε ἐκεῖνο μὲν πορνεία, τοῦτο δὲ γάμος. Α' γὰρ συνθῆκαι τῶν ὑπεξουσίων οὐδὲν ἔχουσι βέβαιον. ZONAR. Nisi quis a peccato desistat, illum pœnitere hand credibile est,' neque ad pœnitentiain admittitur. Est enim panitentia, cum-eum. qui deliquit, admissi criminis pœnitet, atque ob illud augitur. Qui vero in peccato perseverat, nec eum pœnitere peccati, nec ob 98 id angi credimus, sed ex illo potius capere voluptatem. Quae igitur adulterum secuta est, et cuni co vitam agit, toto tempore, quo cum en degit, adultera est, cum in admittitur. ARIST. Quæ una cum adultero vivit, per vitam maciatur. Idcirco itaque et talis in Ecclesiam non est ad- »nittenda. Postquam enim a peceato cessaverit, tunc poenas dat, et lapsum suum emendat. Si antem in adulterio persistat, inemendabilis est et non recipienda. CANON XL. Quæ præter domini sententiain se viro tradidi, fornicata est: quæ autem postea libero matri - monio usa est, nupsit. Quare illud quidemn for nicatio, hoc vero matrimonium est. Eorum enim. qui sunt in alterius potestate, pacta conventa firmi nihil habent. BALS. Ancilla quædam cuidam viro libero matrimonialiter conjuncta erat præter mentem sni domini. Cum autem aliquantum temporis processisset, vel libertate donata, quod cum priore viro contraxerat liberum habuit matrimonium, vel etiam ΒΑΛΣ. Δούλη συνήφθη γαμικῶς ἀνδρί τινι έλευθέρῳ παρὰ γνώμην τοῦ οἰκείου δεσπότου. Καιροῦ δὲ τινος παρελθόντος, ἢ ἐλευθερίας ἀξιωθεῖσα τὸν μετὰ τοῦ προτέρου ἀνδρὸς γάμον πεπαῤῥησιασμένον ἐποιήσατο, ἢ καὶ ὁ κύριος αὐτῆς ἐπὶ τῷ γενομένῳ πρότερον ἀνυποστάτῳ γάμῳ συνήνεσεν. Ηρωτήθη ejus dominus prius facto, quod non consistebat, γοῦν ὁ ἅγιος εἰ ἀκόναστόν ἐστι τὸ γεγονὸς συνοικέ σιον, καὶ εἶπεν ὡς, ἐπεὶ αἱ συναινέσεις τῶν ὑπεξουσίων αβέβαιοι καὶ ἀνυπόστατοί εἰσι, κάντεῦθεν οὐ συνέστη γάμος εννομος ἐν τῷ καιρῷ τῆς δουλείας - κἂν μετὰ ταῦτα συναίνεσις παρηκολούθησε τοῦ δεσπίτου, ἡ αὐτὴ ἡ δούλη ἐλευθερωθεῖσα τῷ προτέρῳ γάμῳ ἐστοίχησεν, οὐ λογίζεται τὸ γεγονὸς καὶ ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ἔννομον διὰ τὴν μετὰ ταῦτα συναίνεσιν, κατὰ τὸν νόμον λέγοντα, Τὰ ἐξ ἀρχῆς ἀβέβαια, ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα συμβαινόντων οὐ βεβαιοῦνται. Τοῦτο γὰρ ἐπὶ τῶν ἀνυποστάτων χώραν οὐκ ἔχει. Διά τοι τοῦτο χάριν μὲν τοῦ προτέρου κακοῦ ἐπιτίμια πορνείας τούτοις ἐπιφορτισθήσονται· ἡ δὲ μετὰ ταῦτα συμβίωσις ἔσται ἀνεπιτίμητος. Καὶ ταῦτα μὲν ὅταν ἀνυπόmatrimonio consensit. Interrogatus ergo sanctus, an quod inter eos factum est matrimonium castigari non debeat, dixit; quod quoniam eorum qui sunt in potestate consensus infirmi sunt et non possunt consistere, ideo non constitutum est legitimum matrimoniun) tempore servitutis: et si domini consensus postea secutus fuerit, vel eadem ancilla manumissa ad prius matrimonium se contulerit, non videtur quod factum est etiam ab ipso legitimum propter sequentem consensum, secunduin legem quæ dicit: Quæ ab initio sunt infirma ex iis quæ postea eveniunt non confrmantur. floc enim locum non habet in iis quæ non consistunt. Et ideo pro priori quiden malo fornicationis pena eis impo-

wentur: posterior autem convictus poema carebit. στατος γάμος τῆς δούλης στηριχθῇ ἡ μετὰ ἐλευθερίαν Et hæc quidem quando ancillæ matrimonium, quod consistere no test, fuerit confirmatum, vel post ejus libertatem, vel post manifestum domini consensum, quem etiam tacita libertas necessario consequitur. Quid autem? ancilla, quæ vere matrimonio conjuncta est domino sciente et nou contradicente, ut fornicatrix reputabitur, eo quod dominus non capenserit, annon? Sol. cap. 47, tit. 4, lib. xxvi mec dicit expresse. Si quis ancillain suam nuptum locavit, qui autem liber est, et locanti fide data, eain accepit, et forte etiain dotalibus confectis instrumentis, vel non confectis quidem, sed ejus tamen voluntate rem tractavit. non justum fuerit tales non confirmare nuptias, sed etiam tacitam libertatem, sive viro, sive mulieri convenire; et cum tale quid a domino factum sit, eum eamque decernimus ad ingenuitatein arripi, remque tanquam in liberis et ingenuis judicari. Si autem ipse quidem alterutrius personæ dominus matrimonium non constituerit, cum vero sciret quod fiebat de industria celavit, ut adversus conjunctorum alterutrum negotium postea consarcinaret, ejusmodi quidem maleficium, siquidem clare ostensum fuerit, punimus, et eis qui tanı improbum consilium ceperunt, dominium auferimus, et hoc sit rursus quoque matrimonium, proinde ac si is consensisset ab initio qui possidebat. At ille quidem a dominio excidat: rursus autem servus ad ingenuitatem rapiatur. Cum hoc itaque evenit, vel si consensit, vel si improbe gessit dominus, clarum est, quod qui ex his matrimoniis nati sunt, erunt ex hac nostra lege liberi et ingemui. Et quoniam ex hoc apparet, ad libertatem arripi ancillam, quæ cum domini tolerantia nupsit libero, qui conjuncti sunt nulla peus 89 affecti conservabuntur. Quod enim ad veterem legem altinet, quæ matrimonium solo consensu fier: decernit, ejusmodi quoque peractum est matrimonium per tacitum domini consensum. Si quis autemn dixerit, quod cum non facta sit benedictio, ut hoc die observatur, ii pœnas non effugient, etiamsi matrimonio conjuncti sint, domino vidente et paliente, audiet quod, quantum attinet ad pœnarum rationem, magis consideratur affectio, quam Novel- ἀκρίβεια τῶν Νεαρῶν διαταγμάτων. larum constitutionum summum jus. αὐτῆς, ἡ μετὰ φανερὰν συναίνεσιν τοῦ δεσπότου, η καὶ ἐλευθερία σιωπηρὰ ἐξ ἀνάγκης ἐπακολουθεῖ. Τί δέ; ἡ γαμικῶς συναφθείσα δούλη μετὰ ἀληθείας τοῦ δεσπότου εἰδότος καὶ μὴ ἀντιλέγοντος, ὡς πορνεύ ουσα λογισθήσεται διὰ τὸ μὴ συναινέσαι τὸν δεσπό την, ἢ μή; Λύσις. Τὸ μζ' κεφ., τοῦ δ᾽ τίτλου, τοῦ χη' βιβλίου, φησὶ ταῦτα ῥητῶς· Εἴ τις ἐξέδωκε τὴν ἑαυτοῦ θεράπαιναν, ὁ δὲ ἐλεύθερος ὢν καὶ πιστεύσας τῷ διδόντι αὐτὴν ἔλαβεν, ἴσως καὶ προικῴων γενι μένων συμβολαίων, ἢ μηδὲ γενομένων μὲν τῆς ἐ ἑαυτοῦ γνώμης τὸ πρᾶγμα διοικησαμένης, οὐκ ἂν είη δίκαιον τὸν τοιοῦτον μὴ συνεστάναι γάμον, ἀλλὰ σιωπηρὰν ἐλευθερίαν ἀκολουθεῖν εἴτε τῷ ἀνδρὶ εἶτε τῇ γυναικί· καὶ τοιούτου τινὸς παρὰ τοῦ δεσπότου γενομένου, θεσπίζομεν ἁρπάζεσθαί τε καὶ τὸν τοιοῦτον καὶ τὴν τοιαύτην εἰς εὐγένειαν, καὶ τὸ πρά γμα ὡς ἐπὶ ἐλευθέροις τε καὶ εὐγενέσι κρίνεσθαι. Εἰ δὲ αὐτὸς μὲν οὐ συναρμόσεις τὸν γάμον ὁ θατέ ρου τῶν προσώπων δεσπότης, εἰδείη δὲ τὸ γενόμενον, καὶ ἐξεπίτηδες ἀποκρύπτει, ἵνα ὕστερον πράγμα ῥάψεις τῶν συναφθέντων θατέρῳ, τιμωρούμεθα τὴν τοιαύτην, είχε σαφῶς ἀποδειχθείη, κακουργίαν, καὶ ἀφαιρούμεθα τὴν δεσποτείαν τῶν οὕτω ποντ ρω; βεβουλευμένων, καὶ ἔστω πάλιν καὶ τοῦτο γάμος, ὥσπερ ἂν εἰ συνήνεσεν ὁ κεκτημένος τὴν ἀρχήν. Καὶ ὁ μὲν ἐκπιπτέτω τῆς δεσποτείας, αὖθις δὲ εἰς εὐγένειαν ἁρπαζέσθω τὸ δοῦλον πρόσωπον. Τοιούτου συμβαίνοντας ἀποτελέσματος. ἢ εἴπερ ἐκακούργησεν ὁ κεκτημένος, πρόδηλον δν ὡς καὶ οἱ τεχθέντες ἐκ τῶν τοιούτων γάμων ἐλεύθεροί τε καὶ εὐγενείς κατά τόνδε ἡμῶν τὸν νόμον ἔσονται. Καὶ ἐπεὶ ἐκ τούτου παρίσταται εἰς ἐλευθερίαν ἁρπάζεσθαι τὴν μετὰ ἀνοχῆς τοῦ δεσπότου τῷ ἐλευθέρῳ γαμηθεῖσαν δού λην, ἀνεπιτίμητοι οἱ οὕτω συναφθέντες συντηρηθή σονται. Ὅσον γὰρ κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον τὸν διο ριζόμενον τὸν γάμον συνίστασθαι συναινέσει μόνη, καὶ τὸ τοιαῦτον συνοικέσιον πεπεράτωται διὰ τῆς σιωπηράς συναινέσεως τοῦ δεσπότου. Εἰ δέ τις εἴπῃ ὡς ἱερολογίας μὴ γενομένης κατὰ τὸ σήμερον κρατοῦν, οἱ τοιοῦτοι οὐκ ἐκφεύξονται τὰ ἐπιτίμια, κἂν γαμικώς συνήφθησαν τοῦ δεσπότου ὁρῶντος καὶ ἀνεχομένου· ἀκούει ὅτι εἰς τὸν λόγον τῶν ἐπιτιμίων ή διάθεσις μᾶλλον σκοπεῖται, καὶ οὐχ ἡ ZONAR. Si ancilla seipsam viro tradiderit præter domini voluntatein, fornicatur. Cum enim sub alterius sit potestate, conventa, id est, pactiones ineundi facultatem non habet. Infirmæ siquidem ac irritæ sunt. Quod si postea, postquam scilicet fornicata fuit, donata libertate, aut domino ipsius perunittente, matrimonio libero, lioc est, manifesto palam est usa, jam instar legitimæ uxoris, non fornicaria mulieris, existimabitur. ARIST. Ancilla quæ se viro tradit, fornicatur: matrimonio vero jungitur, si cum domini consensu jd facit. Quæ enim ab iis fiunt qui alienæ potestati sebiiciuntur, iuvalida sunt. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν δούλη ἐκδῷ ἑαυτὴν ἀνδρὶ ὑπὸ τὸ θέλημα τοῦ δεσπότου αὐτῆς, πορνεύει. Ὑφ' ἑτέρου γὰρ οὖσα εξουσίαν οὐ δύνανται συνθήκας, ήγουν συμφωνίας ποιεῖν. Αβέβαιοι γάρ εἰσι καὶ ἀνίσχυροι. Εἰ δὲ μετὰ ταῦτα, μετὰ τὸ πορνεῦσαι δηλαδή, ἐλευ θερωθεῖσα, ή παραχωρήσαντος τοῦ Κυρίου αὐτῆς, πεπαρρησιασμένῳ, ἀντὶ τοῦ, φανερῷ χρήσεται γάμῳ, ὡς γημαμένη λογισθήσεται τότε, καὶ οὐχὶ πόρνη. ΑΡΙΣΤ. Ἑαυτὴν ἀνδρὶ ἐπιδοῦσα δούλη, πορνεύει. συνάπτεται δὲ, εἰ μετά γνώμης δεσπότου· τὰ γὰρ τῶν ὑπεξουσίων ἀβέβαια.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. Ἐὰν οἱ ὑπεξούσιος παῖδες παρά γνώμην τῶν του νέων αὐτῶν συναλλάττειν γάμον οὐ δύνανται, πολλῷ μᾶλλον οἱ οἰκέται. Διὰ τοῦτο γοῦν καὶ ἡ δούλη ἡ ἐκδιδοῦσα ἑαυτὴν ἀνδρὶ παρὰ γνώμην τοῦ ἰδίου δεσπότου, ὡς πόρνη ἐπιτιμηθήσεται· εἰ δὲ μετὰ ταῦτα κατὰ γνώμην τοῦ δεσπότου συναφθῇ αὐτῷ, νομίμως ἐγήματα. KANON MA'. Ἡ ἐν τῇ χηρείᾳ ἐξουσίαν ἔχουσα ἑαυτῆς συνοικεῖν ἀνέγκλητος, εἰ μηδείς ἐστιν ὁ διασπῶν τὸ συνοικέσιον, τοῦ ᾿Αποστόλου εἰπόντος, ἐὰν ἀποθάνη ὁ ἀνὴρ, ἐλεύθερός ἐστιν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίω. Γυνή τις χηρεύσασα ἤθελεν ἑτέρῳ συζευχθῆναι ἀνδρὶ, καὶ οὐ παρεχωρεῖτο, ἢ καὶ συζευχθεῖσα ἐπετιμάτο. Ηρωτήθη οὖν περὶ τοῦτο ὁ ἅγιος καὶ ἀπο εφήνατο ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ἡ χήρα ἑτέρῳ συναφθῆναι ἀνδρὶ, ἐὰν τέως αὐτεξουσία ἐστί. Τοῦτο δὲ κρατήσει εἰς μόνην δευτερογαμίαν· τριτογαμίαν γὰρ ὁ ἅγιος οὐ παραχωρεί. Ὥστε καλῶς ἡ γυνή ή χηρεύσασα ἂν δεύτερο γαμήσῃ, καὶ δευτερογαμήσασα οὐκ ἐπιτιμηθήσεται, εξ περοὐκ ἔστιν ὑπεξουσία· ἐὰν γάρ ἐστιν ὑπεξουσία, ἐπεὶ δἔχων ταύτην ὑπεξουσίαν δύναται διασπᾶσαι τὸν γάμον, ἐπιτιμηθήσεται καὶ αὕτη ὡς πορνεύσασα. Πλὴν καὶ αἱ γυναῖκες δευτερογαμοῦσαι τῷ ἐπιτιμίῳ τῶν δευ τερογαμούντων ὑπόκεινται, καθὼς πολλάκις είπομεν. ᾿Ακούων δὲ τοῦ ἁγίου λέγοντος ἔχειν ἐπ᾽ ἀδείας τὴν χήραν ᾧ θέλει γαμεῖσθαι, μή εἴπῃς δύνασθαι αὐτὴν ἀσεβεῖ ἡ ἑτέρῳ τινὶ ἀναξίῳ τοῦ γένους αὐτῆς συνάπτεσθαι· ἀλλ' εἰπὲ ὀφείλειν αὐτὴν κατὰ κανόνας καὶ νόμους δευτέρῳ ἀνδρὶ γαμεῖσθαι. Φησὶ γὰρ τὸ α' κεφ. τοῦ δ' τίτλου τοῦ κηʹ βιβλίου· Γάμος ἐστὶν ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς συνάφεια καὶ συγκλήρωσις τοῦ βίου παντός, θείου τε καὶ ἀνθρωπίνου κοινωνία. Καὶ ὁ λα' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου, καὶ ὁ οβ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου κωλύουσι τοὺς ὀρθοδόξους μετά αἱρετικῶν συνάπτεσθαι, καὶ τὸ β' θέμα τοῦ ζ' κεφ. τοῦ εἰ τίτλου του κη' βιβλίου φησίν· Οὐκ ἔῤῥωται ο γάμος τῆς θυγατέρας ἢ ἐγο γόνης τοῦ ἀξιωματικοῦ πρὸς ἀπελεύθερον ἢ σκηνι κόν, ἢ σκηνικοῦ υἱὸν ἢ σκηνικῆς. Ὁ δὲ κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς διαφόρων συνοικέσια εύγετῶν συναφθεισῶν ἀνδράσιν εὐγενέσι διέσπασε, καὶ τοὺς συναφθέντας μεγάλως εκόλασεν. Οἷόν τι πε ποίηκε καὶ εἰς τὸν βασιλικόν γραμματικόν, κύριον Θεόδωρον τὸν Μεσαρίτην, τοῦ σεβαστοῦ τοῦ Βρυεννίου τὴν θυγατέρα χωρὶς εἰδήσεως βασιλικῆς εἰς γυναῖκα λαβόντα. Τὸ μέντοι τῷ κανόνι προσκείμενον, καὶ λέγον, μόνον ἐν Κυρίῳ, προσετέθη διὰ τοὺς ἀπίστους. Ἐν Κυρίῳ γὰρ συναλλάττει γάμον ἡ μετὰ ὀρθοδόξου, οὐ μὴν μετὰ αἱρετικοῦ συναφθείσα. ΖΩΝΑΡ. Χηρεύσασα γυνὴ καὶ μὴ οὖσα ὑπεξουσία γονεῦσιν, ὥστε χρήζειν τῆς ἐκείνων συναινέσεως ἐπὶ τῷ γάμῳ, ἀνέγκλητός ἐστι δεύτερον συναλλάξατα γάμον, εἰ μηδείς ἐστιν ὁ διασπῶν τὸ συνοικέσιον, τουτέστιν, εἰ μή τινές εἰσιν ὑπεξουσίαν αὐτὴν ἔχον τες, ήτοι πατὴρ, ἢ πάππος, οἳ καὶ διασπᾷν δύνανται τὴν διὰ τοῦ γάμου συνάφειαν, μή συναινέσαντες ἐπ' * 1 Cor. vii. 39. PATROL. GR. CXXXVHI. Si pueri sub potestate præter parentum suqruin sententiam matrimonium contrahere non possunt, multo magis servi. Propterea itaque et ancilla quæ præter domini sui sententiam se viro dedit, ut fornicatrix poenas luet. Si autem postea cum domini voluntate ei conjungatur, legitime nupsit. CANON XLI. Quæ in viduitate habet sui potestatem, et viro cohabitat, ab omni accusatione est libera, si nemo est qui conjugium divellat; cum dicat Apostolus, Si mortuus sit maritus, libera est, ut nubat cui ve lil, tantum in Domino 1. BALS. Mulier quædam vidua volebat alii viro matrimonio conjungi: et non ei permittebatur, vel etiam conjuncta puniebatur. Sanctus ergo de eo interrogatus est, et respondit, quod est in vidum polestate ut alii viro conjungatur, si tunc est sui juris. Hoc autem in sola digamia servabitur: neque enim sanctus trigamiam permittit. Recte itaque mulier vidua secundo nubet, et cum secundo nupse. rit non punietur, si quidem non est sub potestate: sed si sit sub potestate parentis constituta, quoniam qui eam habet in potestate potest matrimonium dissolvere, ipsa quoque, ut quæ sit fornicata, punietur. Sed et mulieres, quæ secundo nubunt, digamoruin supplicio subjiciuntur, ut sape diximus. Cum autem audis sanctum dicentem esse in potostate viduæ nubere cui velit, ne dixeris eam posse impio, vel alicui alii suo genere indigno conjungi. Sed dic eam debere secundum leges et canones secundo viro nubere. Dicit enimn primnum cap. tit. 4 lib. xxvit: Matrimonium est viri et mulieris conjunctio, et totius vitæ consuetudo, divinarum et humanarum rerum societas. Et syu. Laodicenæ canon 31, el can. 72 syn. in Trullo, prohibent orthodoxos cum hæreticis conjungi, et thema 2, cap. 7 tit. 5, lib. xxvi dicit: Non est validum matrimonium filiæ vel neptis viri senatorii cum liberto vel scenico, vel scenici aut scenicæ filio. Potens autem et sanctus noster imperator, cum nobilium aliquot mulierum, cum viris ignobilibus contracta essent matrimonia, ea separavit, et conjunctos valde punitt. Queniadmodum etiam fecit et in regium grammaticum dominum Theodorum Mesaritem qui Augusti Briemnii 100 fliam, absque imperatoris scientia in uxorem acceperat. Quod autem adjicitur canoni, et dicit, Solun iu Domino, adjectum est propter infideles. In Domino enim matrimonium contrahit, quæ cum orthodoxo, non cum hæretico matrimonium contrahit. ZONAR. Mulier quæ vidua est, nec parentum potestati subjecta, ut illorum consensu ad nuptias contrabendas indigeat, absque ulla noxa secundis nuptiis illigari potest, si nemo sit qui conjugium dissolvat, hoc est, si nulli sint, qui illam suæ obnoxiam potestati babeant, pater nimirum, aut avus, quibus etiam dirimere matrimonii societatein datum

TIIEOD. BALSAMON est, nisi in illud consenserint. Subjicit deindle vir & αὐτῷ. Επιφέρει δὲ ὁ ἅγιος μαρτυρίαν ἐξ ἀποστολι sanctus depromptum-ex apostolicis verbis testimonium:. ARIST. Crimine vacat vidua quæ virum accipit. Vidua suæ est potestatis, mortuo ipsius viro; propterea si viro nupserit, accusationi non est obnosia, modo in Domnino, justa Apostolum. CANON XLII. Quæ sine iis, qui habent potestatem, funt matrimomia, sunt fornicationes. Vivente ergo patre, vel domino, it qui conveniunt non sunt ab accusatione liberi, donec conjugio domini annuerint: tone enim accipit firmitatem conjugium. BALS. flic canon veluti sumnia quædam est duorum proxime præcedentium canonum. Dicit enim, quod si filia familias vel ancilla matrimonium cum aliquo contraxerunt, sine voluntate eorum qui ipsas habent in potestate, hoc existimatur fornicatio, utpote quod non possit consistere. Quare et tanquam fornicatores punientur, et matrimonium, tanquam quod non possit consistere, solvetur. Sin autem if, qui in eos habent potestatem, annuerint, hoc est, admiserint et voluerint matrimonium, tune firmum reputabitur. Quæ autem de eorum qui sunt in potestate et dominorum consensu dicuntur, in terpretare secundum canones proxime interprelabs. ZONAR. Hic canon veluti summa quædam est duorum proxime præcedentium canonum. Ait namque, si filia vel serva aliorum potestati obnoxia cum aliquo matrimonium inierint, absque dominorum, hoc est eorum, quorum sub potestate sunt consensu, id pro fornicatione haberi, neque iis, qui hoc pacto copulati fuerint, impune esse oportere. Punicatur siquidem ipsi, matrimoniumque dissolvetur. Quod si ii, quorum sub potestate sunt, annuerint, hoc est, approbarint ac voluerint nuptias lune ratæ firmæque babebuntur. ARIST. Qui aliis subsunt, hlias, et servus, sine dominis matrimonium contrahentes, culpæ obnoxii sunt. CANON XLIII. Qui mortis ictum dedit proximo, est homicida, sive prior percussit, sive ultus est. BALS. Percussit quispiam aliquem, et interfecit, et cum juberetur reddere rationem cur interfecisset, dicehat: Ego nou fui causa cædis, sed is qui occisus est, ut qui pugnæ initium fecit, et me prior percussil. Sanctus ergo de eo interrogatus, respondit, Homicida est qui quomodocunque hominem interfecit: sive primo loco eum, qui interfectus est, percussit, sive eum ulciscens, ut qui prior percus sisset, vulnus ei intulit. Et canon quidem in his consistit. Interrogaverit autem quispiam, cum lex dicat in sexagesimo libro tit. 39 cap. 1, themate ultimo Impune quis illum interficiet, qui vel ipsum, vel suos cogit aut petulantiam; et in titulo 17 ejusdem libri: 101 Vim vi licet repellere et arma arınis: quomodo dicil canon eum, qui se defensuκῶν ῥημάτων. ΑΡΙΣΤ. Ανέγκλητος ή χήρα λαμβάνουσα. Αὐτεξουσία ἐστὶν ἡ χήρα, τελευτώντος τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς· διὰ τοῦτο, εἰ λάθῃ ἄνδρα, ἀνέγκλη ός ἐστι, μόνον ἐν Κυρίῳ, κατὰ τὸν ᾿Απόστολος. ΚΑΝΩΝ ΜΒ. Οἱ ἄνευ τῶν κρατούντων γάμο: πορνείαί εἰσιν. Οὔτε οὖν πατέρος ζῶντος οὔτε δεσπότου οι συνέ τες ἀνεύθυνοι εἰσιν, ἕως ἂν ἐπινεύσωσιν οἱ κύρια τὴν συνοίκησιν. Τότε γὰρ λαμβάνει τὸ τοῦ γάμου βέβαιον. ΒΑΛΣ. Ο κανὼν οὗτος ἀνακεφαλαίωσίς ἐστι τῶν προσεχῶν κανόνων. Φησὶ γὰρ ὡς, ἐὰν ὑπεξουσία θα γάτηρ ή δούλη γάμον πρός τινα συναλλάξωσιν ἄνευ γνώμης τῶν κρατούντων, ήγουν τῶν ὑπεξουσιαζόν των αὐτῶν, πορνεία λογίζεται τὸ τοιοῦτον, ὡς ἀνυποστάτως γινόμενον. Διὸ καὶ ὡς πορνεύοντες ἐπιτιμηθήσονται, καὶ ὁ γάμος ὡς ἀνυπόστατο; λυθήσε ται. Εἰ δὲ ἐπινεύσουσιν οἱ τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν ἔχοντες, ἀντὶ τοῦ, εἰ δέξονται καὶ θελήσουσι τὸν γάμον, τότε λογίζεται βέβαιος. Τὰ δὲ περὶ τῆς συναινέσεως τῶν ὑπεξουσίων καὶ τῶν δεσποτών ἐρμήνευσον κατὰ τοὺς προσεχώς ἑρμηνευθέντα; κανόνας. ΖΩΝΑΡ. Ο κανών οὗτος ἀνακεφαλαίωσίς ἐστι τῶν προσεχῶν αὐτοῦ δύο κανόνων. Φησὶ γὰρ ὅτι, ἐὰν ὑπεξουσία θυγάτηρ ἢ δούλῃ γάμον πρός τινα συναλ λάξωσιν ἄνευ γνώμης τῶν κρατούντων, ήγουν τῶν ἐξουσιαζόντων αὐτῶν, πορνεία λογίζεται τὸ τοιοῦτο, καὶ οὐκ εἰσὶν ἀνεύθυνοι οἱ οὕτω συναφθέντες. Επιτιμηθήσονται γάρ, καὶ ὁ γάμος λυθήσεται. Εἰ δὲ ἐπινεύσουσιν οἱ τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν ἔχοντες, ἀντὶ τοῦ, εἰ δέξονται καὶ θελήσουσι τὸν γάμον, τότε λογίζε ται βέβαιος. ΑΡΙΣΤ. Οἱ ὑπεξούσιοι, υἱὸς καὶ δοῦλος, δίχα τῶν κυρίων ζευγνύμενοι, οὐκ ἀνεύθυνοι. ΚΑΝΩΝ ΜΓ. ους θανάτου πληγὴν τῷ πλησίον δέδωκε, φονεύς ἐστιν, εἴτε ἦρξε τῆς πληγῆς, εἴτε ἡμύνατο. ΒΑΛΣ. Τις ἔπληξε καὶ ἐφόνευσέ τινα, καὶ ἀπαι τούμενος λόγους δοῦναι χάριν του φόνου, ἔλεγεν ὅτι Οὐκ ἐγὼ αἴτιος γέγονα τῆς πληγῆς, ἀλλ' ὁ φονευθείς, ὡς πεποιηκὼς τὴν ἀρχὴν τῆς διαμάχης, και προ πλήξας με. Ερωτηθεὶς οὖν περὶ τούτου ὁ ἅγιος, εἶπεν ὅτι Φονεύς ἐστιν ὁ όπωσδήποτε φονεύσας ἄνθρωπον, εἴτε πρώτως έπληξε τὸν φονευθέντα, εἴτε ἀμυνόμενος τοῦτον, ὡς πλήξαντα πρότερον αὐτὸν. ἐπήγαγε τὴν πληγήν. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ἐν τούτοι. Ερωτήσει δέ τις, ὡς τοῦ νόμου λέγοντος ἐν βιβλίω ξ', τίτλου λθ', κεφαλ. α', θέματι τελευταίῳ· 'Ακινδύ νως τις φονεύει τὸν βιαζόμενον αὐτὸν ἢ τοὺς αὐτοῦ πρὸς ἀσέλγειαν· καὶ ἐν τίτλῳ ιζ' τοῦ αὐτοῦ βιβλίου· Εξεστι βίς τὴν βίαν ἐξωθεῖν, καὶ ὅπλα ὅπλοις, πῶς ὁ κανών φησι τὸν ἐξ ἀμύνης πλήξαντα καὶ φονεύ

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. σαντα κολάζεσθαι ὡς φονέα; Λύσις. Τὰ ἐκκλη- rus percussit et occidit, puniri ut homicidlam? Sol. σιαστικά επιτίμια οὐκ εἰσὶ κολαστικά, ἀλλὰ ἁγιαστικά καὶ ἰατρευτικά. Διὸ καὶ διορίζεται ὁ κανὼν τὸν κατὰ παραχώρησιν Θεοῦ ἐμπεσόντα ὁπωσδήποτε εἰς φόνον, καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐν πολέμῳ φονεύοντας, θεραπεύεσθαι κατά ψυχήν κἂν ὁ μὲν μεγαλωτέρας χρήσει θεραπείας, ὡς φονεύων εκουσίως, ὁ δὲ μικροτέρας, ὡς φονεύων ἀκουσίων, ἢ ἐξ ἀμύνης, ἢ ἐν πολέμῳ. Ὁ δὲ πολιτικός νόμος κολάζει, οὐ θεραπεύει. "Οθεν τὸν μὲν ἔχοντα διάθεσιν εἰς τὸ φονεῦσαι τιμωρεί ὡς φονέα, τὸν δὲ ἀκουσίως φονεύοντα οὐ τιμωρεί καὶ τὸν φονεύσαντα τὸν βιαζόμενον αὐτὸν ἀτιμώρητον συντηρεί, ὡς μὴ οἴκοθεν, ἀλλ' ἐξ αἰτίας τοῦ φονευθέντος εἰς τὸ φονεύσαι κατεπειχθέντα. Οἶμαι δὲ ὅτι καὶ ὁ φονεύσας ἐξ ἀμύνης κατὰ τὸν πολιτικόν νόμον τότε συντηρηθήσεται ακόλαστος, ἦταν ἐφόνευσε τὸν πληγὴν θανατηφόρον ἐπενεγκόντα αὐτῷ, ἢ βίαν ὁμοίαν, οὐ μὴν καὶ τὸν ἐλαφρὰν καὶ ἰάσιμον πληγὴν ἐπενεγκόντα αὐτῷ, ήγουν μετρίαν βίαν, καὶ ἦν ἐδύνατο χωρὶς φόνου διαφυγείν. Τηνι καῦτα γὰρ ὡς φονεύς κολασθήσεται. Φησὶ γὰρ τὸ ιδ' κεφ. τοῦ λθ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου· Ο τὸν ἐπελθόντα φονεύσας ἐν ᾧ περὶ τῆς ζωῆς ἐκινδύνευεν, ἀνεύθυνός ἐστι φονεύειν. Καὶ κατὰ θέμα τοῦ αὐτοῦ τὸν λῃστὴν ἐπιόντα ἀκινδύνως ἔξεστι φονεύειν. Ἐγὼ δὲ εἶδον ἱερέα καθαιρεθέντα συνοδικῶς, ὅτι ἕτερον ἱερέα ἀναλαβόμενον παρὰ θέλησιν τούτου βιβλίον ἐκ τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ κατέσχε. καὶ ἀνελάβετο οριστικῶς ἐκ τούτου τὸ οἰκεῖον βιβλίον, κάντεῦθεν συνέβη τὴν ἀφαιρεθέντα τὸ βιβλίον ἱερέα λειποθυμῆσαι, καὶ dos, cui liber ablatus est, deliquiumn animi pat Pœnæ ecclesiasticæ non puniunt, sed sanctificant es modentur; et ideo decernit canon, ut qui quomodocunque Dei permissione in cedem inciderit, et ipsi etiam qui in bello occiderunt, in animna medicinam accipiant: etsi hic quidem majore opus habet medicina, ut qui sponte interfecit, ille vero minore, ut qui non voluntarie, vel in sui defensione vel in bello. Lex autem civilis punit, non medetur. Unde etiam eum, qui habet affectum interficiendi, punit ut homicidam: eum vero, qui involuntarie interfcit, non punit; et eum, qui vim illi infereutein peremit, impunitum conservat, ut qui non ex se, sed ab eo qui fuit interfectus ad occidendum impulsus est. Existimo autem, quod qui etiam in sui defensione occidit, inne impune abibit, quando eum interfecit, qui vulnus illi mortale inflixit, vel vin similem non autem eum, qui levem ac medicahilem illi plagam attulit sive vim niodicam, quam etiam sine cæde effugere potuit. Tunc enim nt bomicida punietur. Dicit enim caput 14, tit. 59, lib. Lx: Qui euni interfecit, qui ita invadebat, ut in vitæ periculum adduceretur, non est reus homicidii. Ει secundum ejus thema, latronem invadentem impnne licet interficere. Ego autem vidi sacerdotem synodaliter d positum, quod alterun sacerdotein, qui præter ejus voluntatem librum ex ecclesia sua accipiebat, detinuit, et librum proprium e manu ejus contentiose recepit, et ex eo evenit, ut sacerαυθωρὴν ἀποθανεῖν. Ετερος δὲ μοναχὸς καὶ ἱερεὺς ἀπὸ τῆς μονῆς τοῦ Στερίου καθηρέθη ὁμοίως, ὅτι μοναχόν τινα ύβρίσαντα αὐτὴν ἀνθύβρισε τραχέως, καὶ συνέβη τὸν οὕτως ὑβρισθέντα, ἅμα τῷ ἀκοῦσαι τὴν ὕβριν, στενάξαι, καὶ τὴν ψυχὴν ἀπερεύξασθαι. Καὶ ἀρχιερεύς, Αγαρηνόν φονεύσας κατ' αὐτοῦ ξίφος ἀνατείναντα ἐν καιρῷ πολέμου, καθηρέθη ὁμοίως. ΖΩΝΑΡ. Ο πλήξας τινὰ καιρίως, ὥστε ἐκ τῆς πληγῆς ἐκείνης τὸν πληγέντα θανεῖν, φονεύς ἐστι· καὶ οὐκ ἐξαιρεῖται αὐτὸν τοῦ ἐγκλήματος τὸ μὴ κατα ἀρξασθαι, ἀλλὰ πληγῆναι πρότερον παρ' ἐκείνου, καὶ οὕτω πλῆξαι αὐτὸν, ἀμυνόμενον τὸν πλήξαντα. ΑΡΙΣΤ. Ὁ πλήξας πρὸς θάνατον, καὶ ἀρχόμενο;, καὶ ἀμυνόμενος, ἀνδροφόνος. Εάν τις ἐν μάχῃ πληγὴν ἐπάγῃ τινὶ καιρίαν, θάνατον ἀπειλοῦσαν, κἂν πρῶτος ήρξατο της πληγής, κἂν ὑπ' ἐκείνου πληγείς, καὶ ἐκδικῶν ἑαυτὸν καιρίως ἀντέπληξε, φονεύς ἐστιν· εἴτε δὲ ἑκούσιοι καὶ ἀμφό τεροι, εἴτε ἀκούσιοι, ἀπὸ τοῦ ὀργάνου τοῦ πλήξαντος κριθήσονται, καὶ ἀπὸ τῶν λοιπῶν ὧν παρέδωκε γνωρισμάτων ἐν τῷ ὀγδόῳ κανόνι. ΚΑΝΩΝ ΜΔ'. Ἡ διάκονος ἡ τῷ Ελληνι συμπορνεύσασα οὐ δεκτή ἐστιν εἰς κοινωνίαν· εἰς δὲ τὴν προσφορὰν δεχθή σεται τῷ ζ' ἔτει, δηλονότι ἐν ἁγνείᾳ ζῶσα. Ο δὲ μετὰ τὴν πίστιν Ελλην πάλιν τῇ ἱεροσυλία προσιών ἐπὶ τὸν ἔμετον ἐπιστρέφει. Ἡμεῖς οὖν τῆς διακόνου Et retur, et ipsa hora moreretur. Alius auteni monachus et sacerdos ex Tyrii monasterio similiter est depositus, quod monachum quemdam, qui eum injuria affecerat, gravi vicissim injuria affecit, et accidit, ut qui sic injuria affectus est, simul ac injuriam audivit, gemeret et animam eruclaret. Antistes quιοque qui Agarenum belli tempore ensen in ipsa: vibrantem interfecerat, similiter depositus est. ZONAR. Qui alteri lethale vulnus inflixit, ex quo postea vulnere percussus exspiravit, homicida est: nec ex eo liberatur a crimine, quod non ipse verbe randi initium fecerit, sed prior ab illo fuerit vulneratus, exindeque ipsum, dum sibimet illatum vulnus ulciscitur, vulneraverit, ARIST. Qui ad mortem percussit, tam lacessens, quam ulcisceus, homicida est. Si quis in pugna vulnus lethale cuipiam intulit, mortem minitans, licet primus vulnerare cœpit, aut ab eo percussus et sese ulciscens, lethaliter repercussit, homicida est. Num voluntarii autem abo erant aut involuntarii, a percutientis instrumento judicabuntur, et ab aliis judiciis quæ in octavo camone tradidit. CANON XLIV Diaconissa, quæ una cum Græco fornicata est, non est ad communionem adınittenda, ad oblationem autem septimo anno admittetur, scilicet si in castitate vitam agat. Græcis antem, qui post fidem rursus ad sacrilegium accedit, ad vomituin

τὸ σῶμα ὡς καθιερωμένον οὐκ ἐπιτρέπομεν ἐν χρήσ σει εἶναι σαρκικῇ. THEOD. BAI.SAMON revertitur. Nos vero diaconissæ corpus, ut conseeratum, non amplius in usu carnali esse permittimus. BALS. Quomodo, et quænam mulier diaconissa fit, ex diversis canonibus didicisti. Diaconissa ergo mulier alicui Græco fornicatorie conjuncta, non solum est deposita, sed etiam segregata; et qui cum ea rem habuit Græcus, fidelis effectus, voluit eam uxorem accipere, tanquam qui per sanctum baptismum a Græca immunditia liberatus esset, el qui ei legitime conjungi non impediretur, quæ per priorem fornicationem diaconaleın auctoritatem deposuisset, et esset veluti libera. Sanctus ergo de utrisque 102 fuit interrogatus, et respondit, quod diaconissa, quæ fornicata est, et propterea fuit deposita, non segregabitur, ita ut non in ecclesia versetur, sed ad orationem et stationem cum fidelibus admittetur. Dictum enim est tricesimo secundo ejus can. quod clerici, qui peccatum ad morteın peccant, solum deponuntur, non eliam segregantur. Non enim vindicabis bis in idipsum. Porro et diaconissa propter fornicationem deposita ab ecclesiastica synaxi non segregabitur. illi enim pro quavis poena sufficit depositio. Quia autem qui fornicantur triennio non sunt sanctorum mysteriorum participes, statuit sanctus ut ea magis puniretur, quod cum Græco rem habuerit, eaque esset post septennium sacramentorum particeps a fornicatione se prorsus continens. Græcum autem qui credidit, et ean, quæ aliquando fuit diaconissa habere quærit, sacrilegii condemnationi subjicit, si diaconissa corpus, quod Deo semel est dedicatum, per coitum coinqui· naverit: et eum adeo canem vocat, qui ad suuin vomitom revertitur, hoc est ad priorem infidelita - tem per nefarium coitum. Quamobrem eam, quæ semel Deo est dedicata, etiamsi fuerit deposita, nullo modu sinit alicui conjungi, quod sit corpus ejus consecratum, et servari debeat ab omni coitu, et omni usu carnali juxta universalem regulam quæ dicit, Quod sanctum est non ft pollulum. Nola ergo hæc propter clericos et monachos, qui transformant et mutant habitum, imo el monachas eliam, et ascetrias volentes legitimis uxoribus aut viris conjungi. Existimo autem eas ab hoc canone recte secundo nubere prohibendas, nec sacerdotum uxores, sicut nec qui sunt sacrati sacerdotium recusantes, permittentur vivere ut laici, et secundo matrimonium contrahere: sacerdotum enim uxores, unum corpus et una caro sacerdotalis, per legitimam sacerdotii conjunctionem appellatæ, et ea de causa veluti consecratæ, non profanabuntur per secundas nuptias. Sacerdotes autem, qui semel secundas nuptias, eo quod Deo sunt consecrati, rejecerunt, et Deo hoc utique professi sunt, non sinentur per carnalem cupiditatem sacerdotalem dignitatem repudiare, et quam Deo fecerunt professionem infirmare, et carnali libidini servire: sed etiamsi semel sacerdotio renuntiaverint, corpora ΒΑΛΣ. Οπως καὶ οἷα γυνὴ γίνεται διάκονος ἔμαθες ἀπὸ διαφόρων κανόνων. Διάκονος γοῦν γυνή πορνικώς συμφθαρεῖσα Ελληνί τινι οὐ μόνον καθηρέθη, ἀλλὰ καὶ ἀφωρίσθη· καὶ ὁ μετα ταύτης δὲ συμφθαρείς Ελλην, πιστὸς γενόμενος, ήθελε ταύτην λαβεῖν εἰ; γυναῖκα, ὡς διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς ἀκαθαρσίας καθαρθείς, καὶ δῆθεν με ἐμποδιζόμενος νομίμως αὐτῇ συναφθῆναι, την δια κονικὴν ἀξίαν ἀποθεμένῃ, διὰ τῆς προγενομένης πορνείας, καὶ οἷον ούσῃ ἐλευθέρᾳ. Ἠρωτήθη οὖν περὶ ἀμφοτέρων ὁ ἅγιος, καὶ ἀπεκρίνατο ὅτι ἡ πορνεύσασα διακόνισσα, καὶ διὰ τοῦτο καθαιρεθεῖσα, οὐκ ἀφορισθή - σεται ὥστε μὴ ἐκκλησιάζειν, ἀλλὰ δεχθήσεται εἰς τὴν μετὰ τῶν πιστῶν εὐχὴν καὶ στάσιν. Είρηται γὰρ εἰς τὸν λβ' κανόνα αὐτοῦ, ὅτι οἱ τὴν πρὸς θάνατον ἁμαρτάνοντες ἁμαρτίαν κληρικοὶ καθαιροῦνται μόνον, οὐ μὴν καὶ ἀφορίζονται. Οὐ γὰρ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό. Καὶ ἡ διάκονος γοῦν, διὰ τὴν πορνείαν καθαιρεθεῖσα, οὐκ ἀφορισθήσεται ἐκ τῆς ἐκκλησιαστικής συνάξεως. ᾿Αρκεῖ γὰρ αὐτῇ ἀντὶ παντὸς ἐπιτιμίου ή καθαίρεσις. Οτι δὲ οἱ πορνεύοντες ἐπὶ τετραετίαν τῶν ἁγίων μυστηρίων οὐ μεταλαμβάνουσιν, ὥρισεν ὁ ἅγιος ἐπὶ πλέον ἐπιτιμηθῆναι αὐτὴν διὰ τὸ μετὰ Ἕλληνος συμφθαρήναι, καὶ μετὰ ἑπταετίαν μεταλαβεῖν αὐτὴν τῶν ἁγιασμάτων, πάντως ἀποστᾶσαν ἐκ τῆς πορνείας. Τὸν δὲ πιστεύσαντα Ελληνα καὶ ζητοῦντα ἔχειν τήν ποτε διακόνισσαν ἱεροσυλίας καταδίκῃ καθυποβάλλει, ἐὰν τὸ ἀπεξ ἀφιερωθὲν σῶμα τῆς διακονίσσης διὰ τῆς ἐπιμιξίας κοινώσῃ· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ κύνα αὐτὸν ἀποκαλεῖ εἰς τὸν ἴδιον ἔμετον επιστρέφοντα, τουτέστιν εἰς τὴν προτέραν ἀπιστίαν διὰ τῆς ἀθέσμου μίξεως. Καὶ τὴν ἅπαξ καθιερωθεῖσαν τῷ Θεῷ, κἂν καθαιρεθή, οὐ παραχωρεί οπωσδήποτέ τινι συνάπτεσθαι, διὰ τὸ εἶναι τὸ σῶμα αὐτῆς καθιερωμένον, καὶ ὀφείλειν συντηρεῖσθαι πάσης κοινῆς καὶ σαρκικῆς χρήσεως ἀνώτερον, κατὰ τὸν καθόλου λόγον τὸν λέγοντα· Τὸ ἱερὸν μικρὸν οὐ γίνεται. Σημείωσαι ταῦτα διὰ τοὺς μετασχηματιζομένους κληρικούς τε καὶ μου ναχούς, καὶ μέντοι καὶ μοναχὰς καὶ ἀσκητρίας, καὶ θέλοντας νομίμοις γυναιξὶν ἢ καὶ ἀνδράσιν συνάπτεσθαι. Οἴομαι δὲ ἀπὸ τοῦ κανόνος τούτου καλῶς ἵνα κωλυθῶσι δευτερογαμεῖν καὶ αἱ τῶν ἱερέων γυναῖκες, ὥσπερ οὐδὲ οἱ ἱερωμένοι τὴν ἱερωσύνην παραιτούμενοι παραχωρηθήσονται ὡς καίκαὶ διάγειν καὶ δευτερογαμεῖν αἱ μὲν γὰρ για ναῖκες τῶν ἱερέων ἐν σῶμα καὶ μία σάρξ ἱερατική διὰ τῆς μετὰ ἱερέων νομίμου συναφείας χρηματίσασαι, κἀντεῦθεν οἷον ἱερωθεῖσαι, οὐ βεβηλωθήσονται διὰ τῆς δευτερογαμίας. Οὐδὲ ἱερεῖς ἅπαξ την δευτερογαμίαν ἀποθέμενοι διὰ τοῦ ἱερωθῆναι, καὶ τοῦτο αὐτὸ εἰς Θεὸν ἐπαγγειλάμενοι, οὐ παραχωρηθήσονται διὰ τὴν σαρκικὴν ἐπιθυμίαν παραιτήσασθαι την ἱερατικὴν ἀξίαν, καὶ τὴν εἰς Θεὸν ἐπαγγελίαν ἀθετῆσαι, καὶ τῇ σαρκικῇ ἐπιθυμίᾳ δουλεῦσα·· ἀλλὰ

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. και παραιτήσωνται τὴν ἱερωσύνην, κωλυθήσονται τὰ sua, quæ sunt Deo semel consecrata, prohibebanἅπαξ ἱερωθέντα σώματα αὐτῶν δευτέροις γάμοις tur secundis nuptiis profanare. βεβηλώσαι. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν διακόνισσα Ελληνι συμφθαρῇ, δεχθή σεται, φησὶν, εἰς κοινωνίαν. Κοινωνία, δὲ τὴν μετὰ τῶν πιστῶν σύστασιν ἐν ταῖς εὐχαῖς ἐνταῦθα νοητέον. Τῆς δὲ τῶν ἁγίων δώρων μεταλήψεως τῷ ἑβδόμῳ Ετει ἀξιωθήσεται. Διὰ μὲν γὰρ τὴν ἔκπτωσιν τῆς διακονίας, οὐκ εἴργεται τῶν προσευχῶν, οὐδὲ εἰς τοὺς τόπους τῶν ἐπιτιμίων εστάναι καταδικάζεται· διὰ δὲ τὸ νύμφη λογίζεσθαι τοῦ Χριστοῦ, καὶ προς δοῦναι τὴν τιμὴν ἑαυτῆς, βαρύτερον κολάζεται. Τῆς γὰρ πορνείας τετραετίᾳ ἐπιτιμωμένης, αὕτη εἰς ἕβδομον ἐνιαυτὸν παρατείνεται· καὶ τοῦτο, ἐὰν ἀπόσχηται τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἐν ἁγνείᾳ ζῇ, Ἐὰν δὲ ὁ μιγείς αὐτῇ Ἕλλην τῇ πίστει προσελθὼν πάλιν δεμοσυλῇ (Ιεροσυλίαν δὲ τὴν μετὰ τῆς διακονίσσης μίξιν καλεῖ), ἐπὶ τὸν ἴδιον, φησὶν, επιστρέφει μετον· τὸ γὰρ σῶμα τῆς διακονίσσης καθιερωμένον ἐστί· καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπιτραπήσεται ἐν χρήσει εἶναι σαρκική, ήγουν ἡδονῇ χρῆσθαι σαρκός. Ίσως δὲ καὶ διὰ τὸ μιγῆναι ἀπίστῳ ἐπιτιμᾶται μᾶλλον ἡ διακόνισσα, P ZONAR. Si cum Græco diaconissa corrupta fuerit, ad communionem, inquit, admittetur. Communionis autem nomine, hoc loco, una cum fidelibws in sacra precatione stationem intellige. At vero sanctorum munerum perceptione, septimo demum anno digna habebitur. Quod enim exciderit adlaconatu, non propterea a sacris precationibus arcetur, neque ad pœnitentium stationes damnatur. Ex eo vero quod pro Christi sponsa habetur, suumque honorem prodidisse existimatur, in eam gravius animadvertitur. Cum namque fornicationi quadriennii poena constituta sit, hæc ad septimum usque sunum protenditur: idque modo a peccato absistal, ac vitam caste Integreque traducat. Cæterum si Græcus, qui cum ea rem habuit, ad fidem conversus, sacrilegio iterum se contaminet (sacrilegium porro hunc cuin diaconissa congressum appellat), ad proprium vomitum reverti asserit. Corpus namque diaconissæ consecratum est; ac proinde in usu carnali esse, hoc est, carnis voluptate uti amplius baud permittetur. Forte autem propter congressionem cum infideli, majore reprehensione diacomiska digna est, ΑΡΙΣΤ. Διάκονος Ελληνι πορνευθεῖσα, καὶ μετ ταγνοῦσα, ἑπταετίαν ὑποπιπτέτω. Ἰδοὺ ἐνταῦθα δύο τὰ ἐπιτίμια· μετακινείται γὰρ τοῦ βαθμοῦ αὐτῆς ἡ διάκονος, καὶ ἐπὶ ἑπτὰ ἔτεσι τὴν ἐπιτίμησιν δέχεται, καὶ τῶν θείων ἁγιασμάτων ἑστέρηται, διὰ τὸ μετὰ -Ἕλληνος συμπορνεῦσαι αὐτήν. KANON ME'. 'Εάν τις, τὸ ὄνομα λαβὼν τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἐνυ - βρίζῃ τὸν Χριστόν, οὐδὲν ὄφελος αὐτῷ ἀπὸ τῆς προσηγορίας. ARIST. Diaconissa cum gentili fornicata, et resipiscens, septenuio substernatur. Ecce bic duo supplicia. Diaconissa enim et a gradu suo movetur, et septem annos poenis subjicitur, et divinis sacranientis privatur, quia ista cum gentili fornicata est. 103 CANON SLY. Si quis accepto nomine Christianismi Christum contumelia afficit, nulla est illi appellationis utilitas. BALS. Infidelis quispiam baptizatus, et dignns habitus qui Christianus diceretur, in Deum quidem fidem habuit orthodoxam, non agebat autem secundum opera Christianorum, sed ecclesiasticas forte traditiones, et canonicas definitiones vituperabat, infidelium operationes præferens, et eo Τις άπιστος, βαπτισθεὶς καὶ ἀξιωθεὶς τοῦ λέγεσθαι Χριστιανός, είχε μὲν τὴν εἰς Θεὸν ὀρθόδοξον πίστιν, οὐκ ἔπραττε δὲ καὶ τὰ τῶν Χριστιανῶν ἔργα, ἀλλ' ἐκάκιζεν ἴσως παραδόσεις εκκλησιαστικὰς καὶ κανο νικούς διορισμούς, προτιμώμενος τὰς τῶν ἀπίστων Εργασίας, καὶ τοιουτοτρόπως ὑβρίζων τὸν Χριστόν. Πρωτήθη οὖν ὁ ἅγιος, εἰ διὰ ταῦτα ὁ τοιοῦτος ἀπὸ modo Christum injuria anciens. Interrogatus est τῆς τῶν πιστῶν ἐκβάλλεται όμηγύρεως, ἢ μᾶλλον ὀφείλει ἀκαταιτίατος εἶναι, ὡς τὴν ὀρθόδοξον πίστιν αἱρετισάμενος· καὶ εἶπεν ὅτι τὸ λαβεῖν διὰ τοῦ βαπτίσματός τινα Χριστιανοῦ ὄνομα οὐκ ὠφελεῖ αὐτόν. ἐὰν μὴ ἐν πᾶσι κατὰ τοὺς ὀρθοδόξους πολι τεύεται. Ἐξ ἀνάγκης οὖν, ὡς τι σεσηπός μέλος, ἐκκοπείη ἀπὸ τῆς ὁλοκληρίας τοῦ ὑγιοῦς σώματος Χριστωνύμου λαοῦ, τουτέστιν, οὔτε ἐκκλησιάσει μετά τῶν Χριστιανῶν, οὔτε τοῖς τοῦ Χριστιανικοῦ ποιμνίου προβάτοις συναριθμηθήσεται. Εἰ δὲ θέλεις ἑρμηνεῦσαι τὸν κανόνα καὶ ἄλλως, ὅτι οὐ κυρίως Χριστιανὸς ὁ μὴ τὰς ἐντολὰς τοῦ Χριστοῦ ποιῶν, οὐχ ἕξεις τὸ ἐμποδών. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ ἅγιος Ἰάκω 6ος ὁ ἀδελφόθεος ἐν τῇ Ἐπιστολῇ αὐτοῦ οὕτω· Τι τὸ ὄφελος, ἀδελφοί μου, ἐὰν πίστιν τις λέγη ergo sanctus, an is propterea a fidelium communione expellatur, an potius nequaquam sit accusandus, ut qui fidem orthodoxam elegerit; et dixit quod accipere aliquem per baptismum nomen Christiani ipsum non jnvat, nisi in omnibus, ut par est, juxta orthodoxos, vilam instituat: necessario ergo ut membrum putridum ab integritate exscindetur sani corporis Christiani populi: hoc est neque cum Christianis in Ecclesia versabitur, neque gregis Christiani ovibus connumerabitur. Si velis autem canonem aliter quoque interpretari, quod non est proprie Christianus, qui non facil mandata Christi, nihil vetabit. Dicit enim sanctus Jacobus frater Dei in sua Epistola hoc modo: Quid juval, fraires mei, si quis se fidem habere dicat, opera

antem non habeat? An palest des cum servare '? ἔχειν, ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ; Μὴ δύναται ἡ πίστις E: Apostolus: Fides sine operibus mortua esi³. ZONAR. Qui Christo credidit, et Christianus appellatus est, eum ex divinis præceptis vitam instituere oportet, ut hac ratione per ipsum Deus glorificetur, quemadmodum illis verbis præcipitur: Sic luceat lux vestra coram hominibus ³, et qua deinceps. Si quis antem nominatur quidem Christianus, Dei vero præcepta transgreditur, contumeliam irrogat Christo, cujus de nomine appellatur, nec quidquam ex ea appellatione utilitatis trabet. Respondent porro hæc magni Basilii iis quæ sanctus Jacobus frater Domini asserit. Scribit Ille nimirum in sua quadam Epistola: Quid prodest, fratres mei, si quis se fidem habere dical, opera autem non habeat? Num potest fides eum servare? ARIST. Christianus qui Christum contumelia afficit, nullum e uomine fructum percipiat. Fides sina operibus mortua est. Nihil enim a nomine emolumenti surgit Christiano Christi mandata negligenti, et divinas illius leges conculcanti, eumque injuria valde aflicienti. CANON XLVI. Quæ per ignorantiam nupsit ei qui ab uzore ad tempus derelictus est, deinde dimissa est, ut prior ad ipsum redeat, fornicatur quidem seil ignoranter. Nuptiis ergo non prohibebitur, sed m.lius est si sic manserit. BALS. llic canon silus est in contextu cau. 93 syn. in Trullo, et quia de eo fusius illic tractaturn est, lege cu:u et canonem 9 præsentis sancti Patris. ZONAR. Snetus bic in can. 9 dissereus de muliere quæ virum suum reliquit: Mulier, ait, qua vie rum suum reliquit, adultera est, si ad alium virum se contulit. Relictus autem, venia dignus est, et quæ cum ejusmodi habitat non condemnatur. Hic autem eam quæ viro nupsit, qui an tempus ah uxore relictus est, priore vero revertente dimissa fuit, fornicatam ait sed ignoranter. Qui igitur illic mulierem non condemnat, quæ cum viro ab uxore relicto vixit: hic vero ipsam per ignorationem fornicatam fuisse affirmat? Quod si illa fornicata est, viruïn quoque qui illam duxit, fornicarium judicari consequens fuerit. Qui ergo venia dignus? Puto igitur can. 9 de eo loqui magnuın Basilium, qui ob uxore plane est desertus, nec ut ad eum redeat u'lo modo persuaderi potest. Quare et illi veniam dat, eamque quæ ei secundo nubit non condemnat. Hoc vero can. de ea loquitur quæ ob aliquam 104 ægritudinem a viro abscessit, quam etiam ob causan, illud (ad tempus) adjunxit. Si ergo mulier quæ secundas cum ipso contraxit nuptias temporarian hanc uxoris a viro secessionem noverat, 1 J.cul», 11, 11. * ibid. 26. • Matth. v. σῶσαι αὐτόν; καὶ ὁ ᾿Απόστολος· 'Η πίστις χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν. ΖΩΝΑΡ. Τὸν τῷ Χριστῷ πιστεύσαντα καὶ ἐπικλη· θέντα Χριστιανὸν δεῖ κατὰ τὰς θείας ζῆν ἐντολὰς, καὶ οὕτω δι' αὐτοῦ δοξάζεσθαι τὸν Θεὸν, κατὰ τὸ, Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώ πων, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δέ τις Χριστιανὸς μὲν και λεῖται, παραβαίνει δὲ τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, ὑβρίζει τὸν Χριστόν, οὗ τὴν κλήσιν επάγεται, καὶ οὐδὲν ἔσται αὐτῷ ὄφελος ἐκ τῆς προσηγορίας. Ταῦτα δὲ ὁ μέγας Βασίλειος τῷ ἁγίῳ Ἰακώβῳ συμφωνῶν τῷ ἀδελφῷ τοῦ Κυρίου φησίν. Ἐκεῖνος γὰρ ἐν τῇ Επιστολῇ αὐτοῦ λέγει· Τί τὸ ὄφελος, ἀδελφοί μου, ἐὰν πίστιν λέγῃ τις ἔχειν, ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ; Μὴ δύναται ἡ πίστις σῶσαι αὐτόν; ΑΡΙΣΤ. Υβρίζων Χριστιανὸς τὸν Χριστὸν ἀπὸ τῆς κλήσεως ανωφέλητος. Η πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστιν· οὐδὲν γὰρ ἀπὸ τῆς προσηγορίας όφελος τῷ Χρι στιανῷ τὰ τοῦ Χριστοῦ ἐντάλματα ἀθετοῦντι καὶ τοὺς θείους αὐτοῦ νόμους καταπατοῦντι, καὶ πραγ ματικῶς αὐτὸν ἐνυβρίζοντι. ΚΑΝΩΝ ΜΕ. Ἡ τῷ καταλειφθέντι πρὸς καιρὸν παρὰ τῆς γυναί κὰς ἐν ἀγνοίς γημαμένη, εἶτα ἀφεθεῖσα διὰ τὸ ἐπανελθεῖν πρὸς αὐτὸν τὴν προτέραν, επόρνευσε μὲν, ἐν ἀγνοίς δέ. Γάμου οὖν οὐκ εἰρχθήσεται, · κάλλιον δὲ ἐὰν μείνῃ οὕτως. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανών κατεστρώθη εἰς τὸ ὕφος τοῦ βγ' κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου· καὶ ἐπεὶ ἐκεῖσε τὰ περὶ τούτου πλατύτερον ἡρμηνεύ Οησιν, ἀνάγνωθι τοῦτον, καὶ τὴν θ' κανόνα τοῦ παρέντος ἁγίου Πατέρος. ΖΩΝΔΡ. Ἐν τῷ ἐννάτῳ κανόνι ὁ ἅγιος οὗτος, περὶ γυναικός καταλιπούσης τὸν ἴδιον ἄνδρα διατ2:· τόμενος, Ἡ καταλιπούσα τὸν ἴδιον ἄνδρα, φησί, μοιχαλίς ἐστιν, εἰ ἐπ' ἄλλον ἦλθεν ἄνδρα. Ὁ δὲ καταλειφθείς συγγνωστός, καὶ ἡ συνοικοῦσα τῷ τοι αύτιμ οὐ κατακρίνεται. Ενταῦθα δὲ τὴν τῷ κατα λειφθέντι προς καιρὸν παρὰ τῆς γυναικός τημα μέ νην, ἐπανελθούσης δὲ τῆς προτέρας, ἀφεθείσαν πορνεῦσαι λέγει, ἐν ἀγνοίᾳ δέ. Πῶς οὖν ἐκεῖσε μὲν οὐ κατακρίνει τὴν συνοικήσασαν ἀνδρὶ, καὶ καταλειφθέντι παρὰ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, ἐνταῦθα δὲ πορνοῦσαι αὐτήν φησιν ἐν ἀγνοίς; Εἰ δὲ ἐκείνη πεπόρνευκε, καὶ ὁ γήμας αὐτὴν ἀνὴρ πορνεῦσαι κατὰ τὸ ἀκόλουθον νομίζοιτο ἂν. Πῶς οὖν συγγνω στὸς ἔσται; Οἶμαι τοίνυν ὅτι ἐν τῷ θ' κανόνι περὶ διόλου καταλειφθέντος παρὰ τῆς γυναικός λέγει δ μέγας Βασίλειος, καὶ μὴ πεισθείσης ἐπανελθεῖν πρὸς αὐτόν. Καὶ διὰ ταῦτα κακείνῳ συγγινώσκει καὶ τὴν κατὰ δεύτερον γάμον αὐτῷ συνοικήσασαν οὗ κατακρίνει. Ἐν δὲ τῷ παρόντι κανόνι περί καταλι πούση: τὸν ἄνδρα διὰ λύπην τινὰ λέγει· διὸ καὶ τὴν προς και αν, προσέθετο. Εἰ μὲν οὖν ἔδει ἡ κατά

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM II. δεύτερον γάμον αὐτῷ συνοικήσασα την πρόσκαιρον atque ita cum relicto viro labitavit, adultera est. ἀπόστασιν ἐκ τοῦ οἰκείου ἀνδρὸς, καὶ οὕτω συνᾠκησε τῷ καταλειφθέντι ἀνδρὶ, μοιχαλίς ἐστιν, ὅτι ἀλλότριον ἄνδρα εσφετερίσατο, ὡς τὸ τέλος τοῦ - Εννάτου περιέχει κανόνος· εἰ δὲ ἡγνόει τοῦτο, ἴσως γὰρ ἐξ ἀλλοδαπῆς ἦν χώρας, καὶ ἡγνοεῖτο τὸ κατ᾿ αὐτὸν, μετὰ δέ τινα καιρὸν ἐπανῆλθε πρός τὸν ἄνδρα ἡ καταλιπούσα αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ πρὸς τὴν δευτέραν γυναῖκα ελύθη γάμος· πορ νεῦσαι λέγει τὴν γυναῖκα ταύτην ὁ ἅγιος, πλὴν ἐν ἀγνοίᾳ· πορνεῦσαι δὲ ταύτην λέγει, ὡς μὴ λυθέντος τοῦ προτέρου γάμου. Τοῦ πρώτου δὲ μὴ λυθέντος, πῶς ἂν ἡ πρὸς τὴν δευτέραν γυναίκα συνοίκησις δεύτερος δόξῃ γάμος; Εἰ δὲ γάμος οὐκ ἔστι, πάντως Έσται πορνεία. Καὶ ὁ μὲν ἀνὴρ πόρνος κυρίως λογι σθήσεται, ἡ δὲ γυνὴ πορνεῖται μὲν λέγεται, πλὴν ἐν ἀγνείς. Οὐ γὰρ πορνείαν ἁμαρτῆσαι σκοπὸν ἔσχεν, ἀλλὰ γάμον συστήσασθαι ἔννομον. Τὸ δὲ πράγμα περιέστη εἰς τὸ μὴ λογίζεσθαι γάμον, διὰ τὸ ἔτι μένειν τὸν πρῶτον γάμον. Τῆς δὲ πρὸς τὰς δύο συναφείας μὴ λογιζομένης γάμον, τί ἂν λέγοιτο ή συνάφεια ή πορνεία, πλὴν ἐν ἀγνοίς γινομένη; Διδ καὶ ἐπήγαγεν ὁ κανών Γάμου οὖν οὐκ εἰρχθήσεται. Οὐ γὰρ ὡς παρ' ἀνδρὸς ἀφεθείσα λογίζεται. Έπει εἰ τοῦτο ἦν καὶ ἑτέρῳ ἐμίχθη, μοιχαλὶς ἐκρίνετο άν, κατὰ τὸν ἔννατον κανόνα. Ότι οὐδὲ κυρίως γάμος πρὸς τὴν δευτέραν γυναῖκα συμβίωσις δοκεῖ, διὰ τοῦτο γάμου οὐκ εἴργεται ἡ γυνή. Ως δὲ ἁπλῶς γυνὴ ὀνομασθεῖσα ἀνδρὸς, εἰ μὴ ἑτέρῳ συναφθείη ἔτι ζῶντος ἐκείνου, κρείσσον ἂν ποιήσῃ, φησὶν ὁ ἅγιος. Οὐ γὰρ εύσχημον ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς τὴν ὀνομασθεί σαν ἐκείνῳ γυναῖκα ἑτέρῳ συμβιοῦν· λέγει γὰρ καὶ ὁ νόμος τῆς πολιτείας, ὅτι ἐν τοῖς γάμοις οὐ τ' ἐπισ τετραμμένον, ἀλλὰ τὸ εὐπρεπὲς σκοπούμεν. quod alienum sibi virum usurpavit, ut in fine can. 9 continetur. Sed si id ignorabat, forte enim peregrinus erat, nec quæ ad ipsuin spectabant nota erant, aliquo porro temporis intervallo ad virum, quæ ipsum deseruerat revertit, ac proinde nupliæ cum secunda uxore sunt dissoluta; mulierem hanc sanctus foruicatam esse asserit, sed per ignorationem. Fornicatam porro eam dicit, quod non fuerint priores solutæ nuptiæ; prioribus autem now! solutis, quomodo inita cum secunda muliere societas secundum matrimonium videatur? Quod si matrimonium non sit, erit plane fornicatio. Ac vir quidem, fornicarius proprie judicabitur, mulier autem, fornicata quidem esse dicitur, verum per ignorationem. Non enim fornicationis peccatum admittere illi mens erat, sed legitimas contrahere nuptias. Verum eo res recidit, ut nuptiæ minime existimarentur, propterea quod prius adhuc matrimonium consisteret. Cum vero hæc cum duabus mulieribus conjunctio, matrimonium censeri haud possit, quíd aliud ea dicatur conjunctio quam fornicatio, per ignorationein tamen admissa? Qıram etiam ob causam subjicit canon: matrimonio ergo non prohibebitur. Non enim, veluti a viro dimissa judicabitur. Si namque id esset, aliique viro juncta foret, adultera judicaretur, ex noni ca· nonis constitutione. Quoniam vero haudquaquain proprie illa cum secunda muliere cohabitatio, inatrimonium dici potest, propterea a matrimonio mulier band arcetur. Cum vero uxor citra exce ptionem dicta fuerit virı, si nulli alteri, eo adbuc vivente copulata fuerit, laudabilins, inquit sanctus vir, fecerit. Neque enim honestum fuerit, viro adbuc superstite, quæ illius mulier dicta est, cum altero vitam agere. In nuptiis siquidem, lex quoque civilis testatur quod nos non tam quid permissum sit, quam quid honestati conveniat, consideramus. ΑΡΙΣΤ. Εγήματό τις ἀνδρὶ κατὰ ἄγνοιαν ἀφεμένῳ, εἶτα ή προτέρα ἀνέφηνεν· ἡ δ' ἀφεθεῖσα πόρνη λογίζεται κατὰ ἄγνοιαν καὶ εἰ θέλει, ζεύγνυται· κάλλιον δὲ, εἰ μὴ ζεύγνυται. Κατελείφθη ἀνὴρ παρὰ τῆς ἰδίας γυναικὸς πρὸς καιρόν· ὁ δὲ, ὡς ἀπολυθεὶς ὑπ᾽ ἐκείνης, ἑτέραν ἔλαβεν, ἀγνοοῦσαν τὸ πρὸς καιρὸν καταλειφθῆναι αὐτόν. Ἐπανῆλθε πρὸς αὐτὸν ἡ προτέρα, καὶ πα ραδεξάμενος ταύτην, τὴν δευτέραν ἀφῆκεν· ὡς πόρνη κρίνεται αὐτὴ ἡ ἀφεθεῖσα, πλὴν κατὰ ἄγνοιαν καὶ διὰ τοῦτο, εἰ βουληθῇ γάμου κοινωνίᾳ συναφθῆ ναι ἑτέρῳ, οὐ κωλυθήσεται· οὐ γὰρ ἀπολελυμένη λογίζεται· ὅτι μηδὲ ἀνὴρ αὐτῆς κυρίως ἐγένετο ὁ ταύτην ἀφέμενος. Ἐὰν δὲ θελήσῃ μεῖναι ἐν ἁγαμία, καὶ μὴ ἐπ' ἄλλον ἐλθεῖν γάμον, κάλλιον τοῦτο. ΚΑΝΩΝ ΜΖ' Ἐγκρατῖται καὶ Σακκοφόροι, καὶ ᾿Αποτακτίται τῷ αὐτῷ ὑπόκεινται λόγῳ, ᾧ καὶ Ναυατιανοί, ὅτι περὶ μὲν ἐκείνων κανὼν ἐξεφωνήθη, εἰ καὶ διά φορος, τὰ δὲ κατὰ τούτους ἀποσεσιώπηται· ἡμεῖς μέντοι ἑνὶ λόγῳ ἀναβαπτίζομεν τους τοιούτους. Εἰ δὲ πιο ἡμῖν ἀπηγόρευται τοῦτο, τὸ τοῦ ἀνα ARIST. Nupsit quædam ignorans viro dimisso: postea prior apparuit: dimissa»utem fornicatrix per ignorantiam reputatur: et si vult nubit, me lius autem si non uubat. Vir ad tempus ab uxore sua derelictus fuit, ille autem acsi ab ea dimissus fuisset aliam duxit, quæ nescivit eum ad tempus derelinqui: rediit ad eum prina, et cam recipiens secundam dimisit, ut fornicatris judicatur dimissa, sed per ignorantiam; et ideo si matrimonii communione alii conjungi velit, non prohibebitur. Non enim dimissa repa tatur, quoniam qui eam dimisit proprie non eral ipsius vir. Si autem extra matrimonium manere vellet, et ad alterum conjugium non venire, hoc melius essel. CANON XLVII. Encratite, et Saccophori, et Apolactitae subjiciuntur eidem rationi, cui et Novatiani, quia de illis editus est canon, etsi diversus: quæ autem sunt adyersus eos, silentio prætermissa sunt, nos autein una ratione tales rebaptizamus. Si au. tem prohibita est apud vos hæc rebaptizatio,

sicut et a Romanis, alicujus economia gratia, 4 nostra tamen ratio vires obtineat, quandoquidem est veluti Marcionistarum germen eorum hæresis, nuptias abhorrentium, et vinum aversantium et Dei creaturam inquinatam esse dicentium, eos igitur in Ecclesiam non admittimus nisi in nostrum baptismum baptizati fuerint. Ne dicant enim, In Patrem, et Filium, et Spiritum aan etum baptizati sumus, qui quidem Deum esse malorum effectorem existimant, instar Marcionis et reliquarum hæresium. Quamobrem si hoc placuerit, oportet plnres convenire episcopos, et sic canonem exponere, ut et is qui fecit sit extra periculum, 105 et qui respondet, in responsione de his fide dignus habeatur. BALS. Quinam sint Encratite, Saccophori, Apo tactite, Novatiani, et Marcionista, el quænam sint hæc hæresium genera, in diversis canonibus dictum est. Præsens autem canon non eget interpretatione, quia nec ut decretum a sancto scriptum est, sed ut sententiæ ipsius explicatio. Legitimam enim constitationem ad synodalem definitionem reinisit. Tu autem lege canon. 7 syn. 2 et disce quinam ex bæreticis baptizantur, postquam recepti fuerint et qui ΠΟΠ. ZONAR. Hoc loco, vir sanctus, Noratianos quoque cum aliis, quandocunque se Ecclesiæ sistant, baptizandos esse decernit, quippe qui forte Mare cionis placitis adhærescant. Septimus autem camon secundæ synodi, dum eos qui cum soló chrismate admittendi sunt numerat, cum iis Novatianos queque percenset. Omnino vero canonis illius definitioni stare oportet, quippe qui et posterior est, et a synodo editus: et quia ne magnus quidem Basilius, hanc veluti cauouem pronuntiavit, sed suam sententiam, rogatus, aperuit: deinde subdit, quemadmodum et ipse, in proposita quæstione, haud plane exploratum habeat quid sentiat, illis verbis, Quamobrem si hoc placuerit, oportet plures simul esse episcopos, et sic canonem exponere, ut et is qui fecit sit extra periculum canone a pluribus episcopis explicato; ac codem modo vi«lelicet, merinoratos homines baptizanti nullum adsit periculum, quasi adversus canones fecerit, et qui de ejusmodi interrogantibus respondet, fide dignus, ob constituLum cauonem, existimetur. Quæ porro ad Marcionistarum, et Encratitarum hæreses pertinent, supra in canonis explicatione descripta sunt. ARIST. Encratitas, et Saccophoros, et Apolaetitas denuo baptizabis. Quan:vis enim asserant quod in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum baptizati sunt, quandoquidem tamen Deum maloruın auctorem impie affirmant, juxta Marcionem, nisi denuo baptizentur, uou sunt recipiendi. In primo quidem ipsins canone, magnum hoc Ecclesie luminare, Encratitarum et Novatianoruin, sive Catharorum baptismia justa œconomiæ ratio728 βαπτισμοῦ, ὥσπερ οὖν καὶ παρὰ Ῥωμαίοις, οτ κονομίας τινὸς ἕνεκα, ἀλλ' ὁ ἡμέτερος λόγος ἰσχὺν ἐχέτω, ὅτι, ἐπειδὴ ὥσπερ Μαρκιωνιστῶν ἐστιν αὐτοβλάστημα ἡ κατ' αὐτοὺς αίρεσις βδελυσσο μένων τὸν γάμον καὶ ἀπεστρεφομένων τὸν οἶνον, καὶ τὴν κτίσιν τοῦ Θεοῦ μεμιασμένην είναι λεγόντων, οὐ δεχόμεθα οὖν αὐτοὺς εἰς τὴν ἐκκλη σίαν, ἐὰν μὴ βαπτισθῶσιν εἰς τὸ ἡμέτερον βά πτίσμα. Μὴ γὰρ λεγέτωσαν ὅτι Εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἐβαπτίσθημεν, οι γε κανῶν ποιητὴν ὑποτιθέμενοι τὸν Θεὸν, ἐφαμίλλως τῷ Μαρκίωνι καὶ ταῖς λοιπαῖς αἱρέσεσιν. Ὥστε ἐὰν ἀρέσῃ τοῦτο, δεῖ πλείονας ἐπισκόπους ἐν ταὐτῷ γενέσθαι, καὶ οὕτως ἐκθέσθαι τὸν κανόνα, ἵνα καὶ τῷ ποιήσαντι τὸ ἀκίνδυνον ᾖ, καὶ ὁ ἀποκρινό μενος τὸ ἀξιόπιστον ἔχῃ ἐν τῇ περὶ τούτων ἀποκρίσει. ΒΑΛΣ. Τίνες εἰσὶν οἱ Ἐγκρατίται, οἱ Σακκοφόροι, οἱ ᾿Αποτακτῖται, οι Ναυατιανοί, καὶ οἱ Μαρκιωνι σταὶ, καὶ ποῖα τὰ εἴδη τῶν αἱρέσεων αὐτῶν, εἴρητας ἐν διαφόροις κανόσιν. Ὁ δὲ παρών κανών ερμηνείας οὐ δέεται· διότι οὐδὲ ὡς ὄρος ἐγράφη παρὰ τοῦ ἁγίου, ἀλλ' ὡς γνωμάτευμα. Τὴν γὰρ θεσμοθεσίαν εἰς συνε δικὸν διορισμὸν ἀπέλυσεν. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὸν ζ κανόνα τῆς δευτέρας συνόδου, καὶ μάθῃς τίνες ἀπὸ τῶν αἱρετικῶν μετὰ δεχθῆναι βαπτίζονται, καὶ τίνες οὐ βαπτίζονται. ΖΩΝΑΡ. Ενταῦθα ὁ ἅγιος τους Ναυατιανούς βαπτίζεσθαι διορίζεται, μετὰ τῶν ἄλλων προσερχομέ νους τῇ Ἐκκλησίᾳ, τοὺς ὡς τάχα φρονοῦντας τὰ τοῦ Μαρκίωνος. Ὁ δὲ τῆς δευτέρας συνόδου έβδομος και νὼν ἀπαριθμῶν τοὺς χρίσματι μόνῳ ὀφείλοντας δέ χεσθαι, καὶ τοὺς Ναυατιανοὺς ἐκείνοις συναριθμεί. Πάντως δ' ἐπικρατέστερος ὁ κανὼν ἔσται ἐκεῖνος ο οἷα μεταγενέστερος καὶ συνοδικός· καὶ ὅτι οὐδὲ ὁ μέγας Βασίλειος ὡς κανόνα τοῦτον ἐξεφώνησεν, ἀλλὰ τὴν οἰκείαν γνώμην πρὸς ἐρώτησιν ἐδήλωσεν· εἶτα ἐπήγαγεν, ὥσπερ καὶ αὐτὸς μὴ βεβαίως πρὸς τὸ έρω τηθὲν διακείμενος, τό, Ὥστε, ἐὰν ἀρέσῃ τοῦτο, δεξ πλείονας ἐπισκόπους ἐν ταὐτῷ γενέσθαι, καὶ οὕτως ἐκθέσθαι τὸν κανόνα, ἵνα διὰ τοῦ κανόνος ὑπὸ πλεις νων ἐπισκόπων ἐκτεθέντος καὶ τῷ ποιήσαντι τὸ ἀκίν δυνον ᾖ· καὶ ταὐτὴν δηλαδὴ καὶ βαπτίσαντι τοὺς εἰρημένους μὴ ᾖ κίνδυνος, ὡς παρὰ κανόνας ποιή - σαντι, καὶ ὁ ἀποκρινόμενος τοῖς περὶ τοιούτων έρευνα τῶσι τὸ ἀξιόπιστον ἔχει ἐκ τοῦ κανόνος. Τὰ δὲ περὶ τῆς αἱρέσεως τῶν Μαρκιωνιστῶν καὶ Ἐγκρατιτῶν προεγράφησαν ἐν τῇ τοῦ κανόνος ἐξηγήσει. ΑΡΙΣΤ. Εγκρατίτας, καὶ Σακκοφόρους, καὶ Αποτακτίτας, ἀναβαπτίσεις. Εἰ γὰρ καὶ λέγοιεν ὅτι εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἐβαπτί. σθησαν, ἀλλ᾽ ἐπεὶ κακῶν ποιητὴν τὸν Θεὸν βλασφη μοῦσι κατὰ Μαρκίωνα, μὴ ἀναβαπτιζόμενοι, αδεκτό. Ἐν μὲν τῷ πρώτῳ αὐτοῦ κανόνι ὁ μέγας οὗτις τῆς Ἐκκλησίας φωστήρ τὸ τῶν Ἐγκρατιτῶν καὶ Ναυατιανών, ήτοι Καθαρῶν, βάπτισμα κατά λόγον

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM H. οικονομίας ἐδέξατο, καὶ προσέταξε μόνῳ τῷ ἁγίῳ nem admisit, et jussit, eos solo chrisnate sancto μύρῳ τούτους χρίεσθαι, προσερχομένους τῇ καθολικῇ πίστει, καὶ τὰς αἱρέσεις αὐτῶν ἀναθεματίζοντας· ἐνταῦθα δὲ, ἐπιδιορθούμενος τὸ κατ' οίκονομίαν ἐκεῖσε δεχθὲν, ὁρίζει τους Εγκρατίτας καὶ τοὺς λοιποὺς ἀναβαπτίζεσθαι, διὰ τὸ τὴν αἵρεσιν αὐτῶν ἀποβλάστημα εἶναι τῶν Μαρκιωνιστῶν, βδελυσσομέ νων καὶ αὐτῶν, ὡς ἐκείνων, τον γάμον, καὶ ἀποστρε φομένων τὸν οἶνον, καὶ τὴν κτίσιν τοῦ Θεοῦ μεμια σμένην είναι λεγόντων. Πλὴν ὁ ἕβδομος κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου, καὶ ὁ Ἑβδομος τῆς ἐν Κων σταντινουπόλει, καὶ ὁ ἐννενηκοστός πέμπτος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδου, τῶν Ναυατιανῶν, καὶ Καθαρῶν, καὶ Τεσσαρεσκαιδεκατιτῶν τὸ βάπτισμα δέχεται, προσερχομένων τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ ἀναθεματιζόντων πᾶσαν αίρεσιν, καὶ τὴν ἑαυτῶν. Χρον και δὲ μόνῳ τῷ ἁγίῳ μύρῳ μέτωπα, ὀφθαλμούς, ρίνας, στόμα, καὶ ὦτα. ΚΑΝΩΝ ΜΗ'. ungi, cum ad catholicam accedunt fidem et hæreses suas anathematizant, Hic autem corrigens quod ibi propter economiam admissum fuit, statuit Encratitas, et reliquos iterum baptizari, quia istorum hæresis est Marcionistarum germen, et his non minus quam istis nuptias detestantibus, et vinum fastidio damnantibus, et Dei creaturam contaminatam esse dicentibus. Sed septimus synodi Laodicenæ canon, et septimus Constantinopolitanæ, et nonagesimus quintus sextæ in Trullo synodi, et Novatianorum, et Catharorum, et Quartadecimanorum baptisma recipit, si ad Ecclesiam adveniunt, et omnem hæresim etiam suam anathematizant. Solo autem sancto unguntur chrismate froptes, oculos, nasos, os, et aures. Ἡ δὲ ἐγκαταλειφθεῖσα παρὰ τοῦ ἀνδρὸς, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, μένειν ὀφείλει. Εἰ γὰρ ὁ Κύριος εἶν πεν, ὅτι Εάν τις καταλείπῃ γυναίκα ἐκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχᾶσθαι, ἐκ τοῦ μοιχα λίδα αὐτὴν ὀνομάσαι, ἀπέκλεισεν αὐτὴν τῆς πρὸς Έτερον κοινωνίας. Πῶς γὰρ δύναται ὁ μὲν ἀνὴρ ὑπεύ θυνος εἶναι, ὡς μοιχείας αίτιος, ἡ δὲ γυνὴ ἀναίτιος εἶναι, ἡ μοιχαλίς παρὰ Κυρίου διὰ τὴν πρὸς ἕτερον ἄνδρα κοινωνίαν προσαγορευθείσα; ΒΑΛΣ. 'Ως οικεν, ερωτηθεὶς ὁ ἅγιος, εἰ ὀφείλει νομίμῳ ἀνδρὶ συνάπτεσθαι ἡ παραλόγως διαζυγεῖσα – παρὰ τοῦ οἰκείου ἀνδρὸς, εἶπεν, ἐπεὶ ὁ Κύριος ἀπεφήνατο μοιχαλίδα εἶναι τὴν καταλειφθεῖσαν παρεκτός πορείας ὑπὸ τοῦ οἰκείου ἀνδρὸς, πάντως ἐὰν ἑτέρῳ συζευχθῇ, ὀφείλει ἡ τοιαύτη γυνὴ ἡσυχάζειν καὶ ἑτέρῳ μὴ συναφθῆναι. Κατασκευάζων δὲ τὸν οἱ κεῖον λόγον προστίθησιν ὅτι, κἂν οὐ δέδωκεν αὐτὴ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγκαταλείψεως, ἀλλ' ὁ ἀνὴρ, ὅμως καὶ αὐτὴ εἰ μὴ καρτερήσει την παράλογον διάζευ ξιν, καὶ ἀνακαλέσεται τὸν οἰκεῖον ὁμόζυγον, ἀλλ' ἑτέρῳ συναφθῇ, ὡς μοιχαλίς κατακριθήσεται· τὸν ἄνδρα δὲ ταύτης ὑπεύθυνον εἶναί φησιν, ὡς γινόμενον αἴτιον τῆς μοιχείας. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ἐν τούτοις. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὸν πη' κανόνα, καὶ τὸν ιγ' τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ τὰ παρ' ἡμῶν ἐν τούτοις γραφέντα περὶ τῶν καταλειψασῶν τοὺς οἰκείους ἄνω δρας, καὶ τὸ ἐναντίον. Ερωτήσει δέ τις ποίᾳ εὐθύνῃ ὑπόκειται ὁ ἀνὴρ τῆς καταλειφθείσης γυναικὸς ἀνευ λόγως, καὶ ἑτέρῳ συμβιωσάσης; Λύσις. Τινὲς εἶπον τῷ πρὸ μοιχείας εγκλήματι εἶναι τοῦτον ὑπεύθυνον· ἐμοὶ δὲ οὐ δοκεῖ. Ἐπεὶ γὰρ παρὰ τῷ θελήματι τῆς γυναικὸς πρόκειται τὸ συζυγῆναι αὐτὴν ἑτέρῳ, καὶ οὕτω μοιχευθῆναι, καὶ τὸ καρτερῆσαι, καὶ μὴ γενέσθαι μοιχείαν, πῶς ὁ ἀνὴρ, μὴ μοιχεύσας, ώς μοιχὸς κολασθήσεται; Οἶμαι οὖν ὅτι ὡς μὲν μοιχὸς οὐ κοι λασθήσεται, γενήσεται δὲ ἐπ' αὐτῷ ὡς ἀνευλόγως πέμψαντι διαζύγιον, κατὰ τὸ ιγ' κεφ. τῆς λδ᾽ Ἰουστινιανείου Νεαρᾶς, ἤτοι τὸ δ' κεφ. τοῦ ζ' τίτλου τοῦ • Matth. ▼ 32. CANON XLVIII. Quas a marito dimissa est, mea quidem sententia mauere debet. Si enim Doniinus dixit: Si quis reliquit uxorem præterquam ratione fornicationis, facit eam adulterari', ex eo quod eam adulteram nominet, exclusit eam a societate cum alio, Quinmodo enim potest vir quidem esse reus, nt auctor adulterii, mulier autem nulli esse culpæ affinis quæ adultera appellata est propter consuetudinem cum alio viro? 106 BALS. Utest verisimile, sanctus interrogatus est, an debet marito legitime conjungi qua præter rationem a proprio marito separata est. Dixit itaque quod quia Dominus eam esse adulteram pronuntiavit quæ extra fornicationem a suo marito dimissa est, si alii omnino conjuncta fuerit, debet ea mulier quiescere, et alii non conjungi. Summ itaque dictum conβrmans adjicit, quod etsi en «limissionis causam non dederit, sed maritus, ipsa tamen si injustum divortium non toleranter tulerit et ad suum conjugem redierit, sed alii conjuncta fuerit, nt adultera condemnabitur: ejus autein maritum dicit esse reum ut qui fuerit auctor adulterii. Et in his quidem consistit canon. Tu autem lege octogesimum octavum canonem et nonagesimam tertium synodi in Trullo, et quæ in his a nobis scripta sunt de iis quæ suos maritos reliquerunt et contra. Interrogaverit autem quispiam, cui pœnæ est obnoxius maritus mulieris, quæ injuste dimissa est, et cum alia vitæ societatem iniit? Sol. Quidam dixerunt eum esse reum adulterii: sed mihi noy ita videtur. Quoniam enim in mulieris voluntate situm est ut ipsa alii jungatur, et sic adulteretur, et toleranter pati, et non fieri adulterium, quomodo maritus, qui non est adulteratus, ut adulter punietur? Existimo ergo quod ut adulter quidem non punietur, agetur autem in eum, ut qui præter rationem divortii libellum emiserit, at vult decimum quartum caput tricesimæ quartæ Justiniani Novellæ seu quar-

tum caput septini tituli vicesimi octavi libri quo κη' βιβλίου έχον οὕτως· Ἐπεὶ δέ τινες τὸν ἡμέτερον sic habet: Quia autein nonnulli student nostram legem transgredi in qua specialiter causas ename - ravimus, ex quibus solis potest emitti divortium, vel a viro, vel a muliere, jubemus præter illas causas nullo modo Geri divortium, vel factum confirmari, vel ex cousensu matrimonium dissolvere, et peccata aliis condonare. Sin autem præter causas a nobis definitas ausi fuerint aliqui dissolvere matrinionlum, jubemus, si quidem descendentes habeant, sive ex ipso, sive ex alio matrimonio, dare illis eorum substantias, secundum legum ordinem, virumque et mulierem intrudi in monasterium tuto vitæ suæ tempore, et ex uniuscujusque facultatibus circiter quatuor uncias monasteriis in quæ immittuntur separari: marito scilicet ne usum quidēm babente ejus partis, quæ datur liberis. Sin autem descendentes non habeant, sed ascendentes inve niantur, ipsi tertiam partein facultatum accipiant, præterquam si impie matrimonii solutioni consenserint. Duæ autem partes monasteriis in quæ uINUSquisque injicitur, separentur. Sin autem nec descendentes, nec ascendentes luerint, vel si etiam ascendentes ei quod factum est consenserint, jubemus omnes facultates dari monasteriis in quæ conjecti sunt, ne propter hanc Inventlonem, Dei quoque judicium contemnatur, et lex nostra transiliatur. Sed et cos, qui ejusmodi nefarios contractus componunt, corporalibus poenis subjici jubemus, et pitti in exsilium. Si autem ii qui matrimonium solvere conati sunt, rursus velint seipsos matrimonio conjungere, priusquam in monasteria injiciantur, damus eis hoc agendi facultatem et prædictas illis pœnas condonamus, et ut facultates suas habeaut ipsis concedimus, et ut ita inter se vivant, perinde ac si nihil Inter se hujusmodi peccassent: xi una autem persona velit revocate matrimoniuni, si altera persona non consenserit, adversus cum qui non vult, pœnæ serventur. Hæc autem omnia servari jubemus, et in hac urbe regia, et in proviaciis, et per comitem privatorum, et scholam Palatinorum, et per præsides provinciaruin, et eorum ordines, ipsis scientibus, quod si peccato hujusmnoli commisso se segniter gesserint, et non hæc omnia servaverint, et exterminationem, et public tionem zubibunt. llæc autem ipsa servare jubemus loci quoque sanctissimos 107 episcopos, ut eorum providentia, personæ quæ traditæ sunt, in monasteria conjiciantur, et ex rebus ipsis ea quæ a nobis «lefinita sunt, monasteriis præbeantur. ZONAR. Quæ a viro dimissa est mulier, cœlyen itam agere oportere affirmat, aut si alteri se viro adjunxerit, adulteram judicari: profertque Domini sententiam, dicentis: Qui dimisit uxorem suam, excepta fornicationis causa, fucit eam adulterari, ul proinde, inquit, ex quo adultera ipsa a Domino nominata est, vetita illi sit, cum alio vire matrimoni παραβαίνειν σπουδάζουσι νόμον, ἐν ᾧ ἰδικῶς τὰς αἰτίας ἀπηριθμησάμεθα ἐξ ὧν μόνων διαζύγιον δύκαται πέμπεσθαι ἢ ἐκ τοῦ ἀνδρὸς, ἢ ἐκ τῆς γυναι κός, κελεύομεν παρ' ἐκείνας τὰς αἰτίας μηδενὶ τρό που διαζύγια γίνεσθαι, ἢ ἐῤῥῶσθαι τὰ γινόμενα, τ κατὰ συναίνεσιν τοὺς γάμους διαλύειν, καὶ συγχω (εῖν ἀλλήλοις τὰ ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ παρὰ τὰς ἀφ ἡμῶν διωρισμένας αἰτίας τολμήσουσί τινες διαλύειν τὸν γάμον, κελεύομεν, εἰ μὲν κατιόντας ἔχοιεν εί:ε ἐξ αὐτοῦ εἴτε ἐξ ἄλλου γάμου, τὰς οὐσίας αὐτῶν ἐκ:ινοις δίδοσθαι, κατὰ τὴν τῶν νόμων τάξιν, καὶ τόν τε ἄνδρα καὶ τὴν γυναῖκα εἰς μοναστήριον ἐμβάλλεσθαι ἐπὶ πάντα τὸν τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνον, καὶ ἐκ τῆς ἑκάστης περιουσίας ἀνὰ τέσσαρας ουγγίας τοῖς με ναστηρίοις ἐν οἷς ἐμβάλλονται, ἀφορίζεσθαι· τοῦ ἀδρὸς δηλονότι μηδὲ χρῆσιν ἔχοντος τοῦ διδομένου τοῖς παισί μέρους. Εἰ δὲ κατιόντα; μὴ ἔχοιεν, ἀλλὰ ἀνεό τες εὑρίσκονται, τὸ τρίτον μέρος τῆς οὐσίας λαμβάνειν αὐτούς, εἰ μὴ τῇ ἀσεβείᾳ τῆς λύσεως τοῦ γάμου συνήνεσαν. Τὰ δὲ δύο μέρη τοῖς μοναστηρίοις, ἐν οἷς Έκαστος εμβάλλεται, ἀφορίζεσθαι. Εἰ δὲ μήτε· κατιόντες μήτε ἀνιόντε; εἶεν, ἢ καὶ εἰ οἱ ἀνιόντες συνήνεσαν τῷ γεγονότι, κελεύομεν πᾶσαν τὴν οὐσίαν τοῖς μοναστηρίοις, ἐν οἷς ἐνεβλήθησαν δίδοσθαι, ἵνα μὴ διὰ ταύτης περινοίας καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ κρίμα κι ταφρονηθείη. καὶ ὁ ἡμέτερος νόμος παραβανή. Αλ' καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας ταῖς τοιαύταις λύσεσι των γάμων, ἢ τὰ τοιαῦτα ἀθέμιτα συμβόλαια συντιθέντας ταῖς εἰς σῶμα ποιναῖς ὑποβάλλεσθαι κελεύομεν, καὶ εἰς ἐξορίαν πέμπεσθαι. Εἰ δὲ οἱ τὸν γάμον λύειν επιχειρήσαντες βουληθῶσι πάλιν ἑαυτοὺς συζευγνύναι, πρὶν ἐμβληθεί σε μοναστηρίοις, ἄδειαν αὐτοῖς δίδομεν τοῦτο ποιεῖν, καὶ τὰς προειρημένας ποινές συγχωροῦμεν αὐτοῖς, καὶ τὰς ἰδίας περιουσίας ἔχειν. καὶ οὕτω πρὸς ἀλλήλους· ζῇν, ἕως ἂν εἰ μηδὲν τοιοῦ τον ἡμαρτημένον ἐτύγχανε· τοῦ ἐνος δὲ βουλομένου τὴν γάμον ἀνακαλέσασθαι, εἰ μὴ συναινέσει τὸ ξτερον πρόσωπον, κατὰ τοῦ μὴ βουλομένου κρατεῖν τὰς ποινάς. Ταῦτα δὲ πάντα φυλάττεσθαι κελεύομεν ἄν τι τῇ βασιλίδι ταύτῃ πόλει καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις διά τε τοῦ κόμητος τῶν προβάτων καὶ τῆς τῶν Παλατίων σχολῆς, καὶ τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίας ἀρχόντων, καὶ τῶν τάξεων αὐτῶν, εἰδότων αὐτῶν ὡς, εἰ ῥᾳθυμε σουσι τοιούτου τινὸς ἁμαρτανομένου, καὶ μὴ πάντα ταῦτα παραφυλάξουσι, καὶ ἐξορίαν καὶ ήμευσαν ὑποστήσονται. Ταῦτα δὲ αὐτὰ κελεύομεν παραφυ λάττειν καὶ τοὺς κατά τόπον όσιωτάτους ἐπισκόπους, ὥστε προνοίᾳ αὐτῶν τὰ παραδεδομένα πρόσωπα ἐν μοναστηρίοις ἐμβάλλεσθαι, καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν τὰ παρ' ἡμῖν διορισθέντα τοῖς μοναστηρίοις παρέχεσθαι. ΖΩΝΑΡ. Τὴν παρὰ τοῦ ἀνδρὸς ἀπολυθεῖσαν γυναῖκα ἀπαιτεῖσθαι λέγει ἄζυγα μένειν, ἢ ἑτέρῳ συνοικούσαν, μοιχαλίδα λογίζεσθαι· καὶ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν παράγει, εἰπόντος· ῾Ο ἀπολύσας τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτώς λόγου πορνείας ποιεῖ αὐτὴν μοιχᾶσθαι· ὥστε, φησίν, ἐκ τοῦ μο:- χαλίδα αὐτὴν παρὰ τοῦ Κυρίου ονομασθῆναι, κεκιο

IN EPIST. S. BASIJ.II CANONICAM II λυται αὐτῇ ἡ πρὸς ἕτερον ἄνδρα συμβίωσις. Ἐπεὶ societas. Cum enim vir culpa obnoxius sit, quasi γὰρ ὁ ἀνὴρ ὑπεύθυνός ἐστιν, ὡς ποιῶν αὐτὴν μοι· χάσθαι, πάντως καὶ ἡ γυνὴ ὡς μοιχευομένη κατακριθήσεται, ὅτι καὶ μοιχαλίς παρὰ τοῦ Κυρίου ὠνό μασται. ΑΡΙΣΤ. Η παρ' ἀνδρὸς ἀφεθεῖσα μενέτω οὕτως. Β: γὰρ μοιχάται, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον, τῆς πρὸς ἕτερον κλείεται κοινωνίας. Ε! τὴν ἀπολελυμένην γαμήσας μοιχάται, μᾶλλον ἐστι ἡ γυνὴ μοιχαλίς, ἡ καὶ τὸν ἄνδρα διὰ τῆς πρὸς αὐτὴν κοινωνίας, μοιχὸν καθιστῶσα. Καὶ διὰ τοῦτο μένειν ὀφείλει ἡ παρὰ τοῦ ἀνδρὸς ἀφεθεῖσα ἐν ἀγαμία. ΚΑΝΩΝ ΜΘ'. Δὲ πρὸς ἀνάγκην γινόμεναι φθοραὶ ἀνεύθυνοι Εστω· σαν. Ωστε καὶ ἡ δούλη, εἰ ἐβιάσθη παρὰ τοῦ ἰδίου δεσπότου, ἀνεύθυνός ἐστι ΒΑΛΣ. 'Η παροῦσα ἀπόκρισις ἐξεφωνήθη χάριν δούλης τινὸς κατὰ βίαν ὑπὸ τοῦ ἰδίου δεσπότου πορνευθείσης. Φησὶ γὰρ ὡς, ἐπεὶ καὶ ἄλλαι πᾶσαι φθοκαὶ αἱ κατὰ ἀνάγκην καὶ βίαν γινόμεναι, παρὰ τῶν πολεμίων δηλαδὴ πρὸς τὰς αἰχμαλωτισθείσας, καὶ παρὰ ἀρχοντικών προσώπων πρὸς τὰς ὑπ' αὐτῶν ἀρχομένας, ἐξ ἀνάγκης καὶ ἡ δούλη ἡ κατὰ βίας συμφθαρεῖσα τῷ ἰδίῳ δεσπότῃ οὐχ ὑποπεσεῖται τοῖς τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίοις. Ανάγνωθι κανόνα πρώτον τοῦ ἁγίου Διονυσίου αρχιεπισκόπου Αλεξαν δρείας ἐκ τοῦ λόγου αὐτοῦ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα. Ταῦτα Ε, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, κρατήσουσιν ὅσον εἰς τὸ μὴ ἐπιτιμηθῆναι διὰ τὴν φθορὰν τῆς πορνείας τας φθαρείσας. Επει τοί γε ἂν κατὰ βίαν ἢ ἄγνοιαν ἐμπέσῃ τις εἰς πράγμα κωλύον αὐτὸν ἀπὸ διακονίας ἱερατικῆς, οὐκ ὠφεληθήσεται εἰς τὸ εἶναι καὶ ἐφεξῆς μετά τῶν ἱερωμένων, διὰ τὸ μὴ κατὰ γνώμην οἰκείαν ἐμε πεσεῖν εἰς τὸ κακὸν, ἀλλὰ καθαιρηθήσεται. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν πρῶτον κανόνα τῆς ἐν ᾿Αγκυρα συνόδου, καὶ τὸν και κανόνα τοῦ παρόντος ἁγίου Πατέρος. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς οἴομαι, οὐδὲ οἱ κατὰ αὐθεντίαν βασιλικὴν ἀποκειρόμενοι δύνανται μετασχηματίζεσθαι προβαλλόμενοι τον παρόντα κανόνα τοῦ ἁγίου βασιλείου· ἀλλ' ἔσονται ἐξ ἀνάγκης μοναχοί, καν κατὰ βίαν ἀπεκάρησαν· ὥσπερ καὶ ἡ κατὰ βίαν φθαρεῖσα, ἐὰν ἦν διακόνισσα, ἐπιτιμίῳ μὲν οὐχ ὑποπεσεῖται, διακονικὸν δέ τι οὐκ ἐνεργήσει, διὰ τὸ παραχωρήσει Θεοῦ ἐμπεσεῖν εἰς κακόν, ἀφαιρούμενον ἐξ αὐτῆς τὴν διακονίσσης ἀξίαν. ΖΩΝΔΡ. Τὰς βιαίως γινομένας φθοράς γυναιξίν οὐκ εἰς ἁμαρτίαν χρὴ λογίζεσθαι. Εἰ γὰρ δούλην τις οἰκείαν βιάσηται, ἡ δὲ ἄκουσα τῷ τοῦ δεσπό του ὑποκύψει θελήματι, οὐκ ἐπιτιμηθήσεται ὡς πορνεύουσα· οὔτε εἴ τις ἡρπάγη παρά τινος άκουσίως καὶ ἐφθάρη, καὶ ὅσαι ὁμοιοτρόπως εφθάρησαν. ΑΡΙΣΤ. Φθορά κατηναγκασμένη ἀνεύθυνος· και Σούλη βιαζομένη παρὰ δεσπότου ἀνεύθυνος. Η βιασθεῖσα παρὰ τοῦ ἰδίου δεσπότου δούλη ἀνεπιτίμητος. Τριγαμίας νόμος οὐκ ἔστιν, ὥστε νόμῳ τρίτος γάadulterandi causam ipsi præbeat, uxor quoque plane velut adultera condemnabitur, quandoquidem adultera Domini quoque voce appellata fuit. ARIST. Quæ a viro dimittitur, sic maneat. Si enim mœchatur, juxta Domini dictum, alius communione excluditur. Si qui dimissam duxit, adulteratur, multo magis mulier est adultera, quæ etiam virum per communionem cum ipsa adulterum reddit. Et ideo quæ a viro suo dimissa est extra matrimonium nianere debet. CANON XLIX. Stupra quæ per vim inferuntur, non sint accusa— tioni obnoxia. Quare etsi ancillae vis allata furit a proprio domino, ea a culpa est libera. BALS. Præsens edita est responsio ob ancillam quamdam, quæ a domino suo vim passa est. Dicit enim, quod quoniam et alia omnia stupra, que nocessitate et vi perpetrantur, ab hostibus scilicet in captivas, et a personis quæ regunt, in eas personas quibus præsunt, necessario quoque ancilla, quæ vi cum suo domino rem habuit, non incidet in pœnas fornicatorum. Lege canonem primum sancti Dionysii archiepiscopi Alexandrini ex ejus ser mone in Pascha. Hæc autem, ut mihi videtur, ob⋅ tinebunt, quantum ad hoc, nt quæ stupratæ fuerunt, propter stuprum fornicationis supplicio afficiantur. Nam si per vim vel ignorantiam aliquis in rem in ciderit, quæ eum a sacerdotali ministerio arceat, non adjuvabitur ex eo, quod non propria vohintate in hoc malum inciderit, ut sit deinceps cum sacra· tis; sed deponetur. Et lege primum canonem synodi Ancyrane, et can. 27 praesentis sancti Patris Propterea enim, nt existimo, nec qui imperatoria auctoritate londentur, possunt transformari, habitumve mutare sancti Basilii præsentem canonem producentes; sed erunt necessario monachi, etiamsi vi tonsi fuere: quemadmodum et quæ vi stuprata est, si erat diaconissa, in pœnam quidem non incidet, sed nibil amplius diaconicum exercebit, quo:l ea Dei permissu in malum inciderit, quod ei aufert diaconicam auctoritatem. ZONAR. Supra que per vim mulieribus inferuntur criminis loco duci non oportet. Si etenim quis ancillam suaın violaverit, ea vero invita domini voluntati succubuerit, nequaquam ut fornicaria multabitur: neque si quæ ab aliquo præter volu: - tatem rapta est, et corrupta, et quæcunque simili modo vitiata: fuerunt. ARIST. Corruptio per vim admissa culpa vacat. Et ancilla a domino coacta insons est. Si ancillæ vis a domino suo allata sit reprehensioni non est obnoxia. 108 CANON L. Trigam:iæ lex non est, quare lege tertium matrimo-

nium nom approbatur. Verumtamen ea ut Ecclesiæ i»quinamenta videmus: sed publicis.condemnationibus non subjicimus, ut quæ soluta fornicatione sunt magis expetenda. BALS. Cum audis sanctum dicentem non esse legein in trigamia, ne dixeris etiam a lege civili prohibere trigamiam; a lege enim-concessa est. Sed ecclesiasticam hic legem intellige: legem auteın civilem dic sutiquam, qu ante sanctumn Palrem observabatur, non autem eam quæ multis post sæculis lata est, scilicet Porphyrogeneta, et imperatoris domini Constantini decisionem, quæ sita est in quarto cauone hujus sancti, quam etiam lege, ut dicit Zonaras. Neque enim fieri potest ut hoc dicat, quod in sancti mentem venire non poterat, utpote quod multis post sæculis factum est. Quod autem etiam a lege antiqua tertium matrimonium permissum est, lege lib. xxvIII tit. 8, cap. 63, thema 6 et tit. 14, cap. 4. Nota autem, quod ex hoc præsenti canone apparet non dissolvi tertium matrimonium ut contra leges factum. Dicit enim, quod inquinamenta quidem Ecclesiæ tertia matrimonia omnino reputantur, ul quæ ab Ecclesia non permittuntur, si rogata fuerint. Publicis autem condemnationibus, seu manifestis divulsionibus non subjiciuntur, quod sint ejusmodi conjugia fornicatione meliora. Qui autem matrimonium ita contraxerunt, per polygamiam minus effuse peccant. Qui autem fornicantur, laxis habenis in vitia feruntur, ut qui indiscriminatim ex alia muliere ad aliam transeant. μος οὐκ ἄγεται. Τὰ μέντοι τοιαῦτα ὡς υπά σματα τῆς Ἐκκλησίας ὁρῶμεν· δημοσίαις δὲ κατ αδίκαις οὐχ ὑποβάλλομεν, ὡς τῆς ἀνειμένης πορ νείας αἱρετώτερα. ΒΑΛΣ. 'Ακούων τοῦ ἁγίου λέγοντος μὴ εἶναι νέο μον ἐπὶ τριγαμίας, μὴ εἴπῃς καὶ ἀπὸ τοῦ νόμου τοῦ πολιτικοῦ κωλύεσθαι τὴν τριγαμίαν· ἐκκεχώ ρηται γὰρ ἀπὸ τοῦ νόμου. ᾿Αλλὰ νόμον ἐνταῦθα τὸν ἐκκλησιαστικὸν νόει· νόμον δὲ πολιτικὸν εἰπὲ τὸν παλαιὸν πρὸ τοῦ ἁγίου Πατρὸς κρατοῦντα, οὐ μὴν τὸν μεταγενέστερον κατά πολύ, δηλονότι τὸν τοῦ Πορφυρογεννήτου καὶ βασιλέως κυρίου Κωνσταντί νου τόμον, τὸν καταστρωθέντα εἰς τὸν δ' κανόνα τούτου τοῦ ἁγίου, ἂν καὶ ἀνάγνωθι, καθὼς ὁ Ζωνα ρᾶς φησι. Τοῦτο γὰρ λέγειν ανένδεκτον, διὰ τὸ μηδὲ εἰς ἔννοιαν τοῦ ἁγίου ἐλθεῖν τὸ μετὰ πολλὰς έκαν τονταετηρίδας γεγονός. Οτι δὲ ἀπὸ τοῦ παλαιοῦ νόμου εκκεχώρηται ὁ τρίτος γάμος, ανάγνωθι βιο βλίον κη' τίτλου η' κεφ. ξγ θέμα 5', τίτλου ιδ κεφ. δ'. Σημείωσαι δὲ ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος και νόνος ἀναφαίνεται ὅτι οὐ διασπάται ὁ τρίτος γάμος ὡς παράνομος. Φησὶ γὰρ ὅτι βύπασμα μὲν τῆς Εκκλησίας λογίσονται οι τρίτοι γάμοι πάντως, ὡς μὴ ἐκχωρούμενοι ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας, ἐὰν ἐρωτης θῶσι. Δημοσίαις δὲ καταδίκαις, ἤτοι φανεροῖς διασπασμοῖς, οὐχ ὑποβλέβληνται, διὰ τὸ εἶναι τὰ τοιαῦτα συνοικέσια κρείττονα τῆς πορνείας. Οἱ μὲν γὰρ οὕτω γαμήσαντες συνεσταλμένην ἁμαρτίαν διὰ τὴν που λυγαμίαν ποιοῦσιν· οἱ δὲ πορνεύοντες ἀνειμένην καὶ Ο εξηπλωμένην ἁμαρτίαν ἐργάζονται ὡς ἐξ ἑτέρας γυναικὸς εἰς ἑτέραν ἀδιαφόρως μεταβαίνοντες. ZONAR. Quarto etiam canone, hic sanctus, trigα. mitam polygamiæ nomine appellari dixit, et, non matrimonium, quin potius castigatam fornicationem nuncupari: et hoc loco inquinamentum Ecclesiæ noninavit. Caeterum publice, inquit, hoc est aperle, ac sine tergiversatione ipsam minime condemnnamius, eousque ut etiam dissolvatur ejusmodi matrimonium. Idcirco vero non dissolvitur, quod præ soluta fornicatione, incastigata nimirum et quæ ab alia ad alian mulierem passion digreditur, est praeoptandum, tanquam fornicatio quidem, verumtamen castigata, quippe cum vir una muliere sit contentus. Porro cum audis trigamiæ non esse legem,ecclesiasticam legem, ac spiritualein intellige. Per Novellam siquidem Porphyrogenetæ et Constantini, tertiæ nuptiæ, non sine nota tamen ac multis, permittuntur. ARIST. Qui tertium contrahit matrimonium leges transgreditur. Hæc autem, ut Ecclesiæ inquinamenta, non sunt publice traducenda, tolerabiliora dissoluta fornicatione judicata. Lex quidem politica tertias nuptias agnoscit. et filios ex eis susceptos pro legitimnis habet, et ad hæreditatem vocat: At a canonibus tertiæ nuptiæ non admittuntur, sed istas ut Ecclesiæ inquinamentum habent. Sed quandoquidem licenter in fornications viventi sive dimissa sint magis expetendæ, public's quidem condemnationibus non subjicitur: hoc est, ΖΩΝΔΡ. Καὶ ἐν τῷ τετάρτῳ κανόνι ὁ ἅγιος οὗτος τὴν τριγαμίαν πολυγαμίαν ἔφησεν ὀνομάζεσθαι, καὶ μὴ γάμον, μᾶλλον δὲ πορνείαν κεκολασμένην κανταῦθα ῥύπισμα τῆς Ἐκκλησίας εκάλεσε. Πλην, φησὶ, δημοσίᾳ, ἀντὶ τοῦ φανερῶς καὶ ἀνυποστόλως, οὐ καταδικάζομεν αὐτήν· ὥστε καὶ διασπᾶν τὸ τοιοῦτον συνοικέσιον. Οὐ διασπάται δὲ, ὅτι παρὰ τὴν ανειμένην πορνείαν, τὴν ἀκόλαστον δηλαδὴ, καὶ ἐξ ἑτέρας γυναικὸς εἰς ἑτέραν μεταβαίνουσαν, αἱρετι τέρα ἐστὶν, ὡς πορνεία μὲν, κεκολασμένη δὲ, οἷα μια αρκουμένου τοῦ ἀνδρὸς γυναικί. Ακούων δὲ ὅτι τριγαμίας νόμος οὐκ ἔστιν, ἐκκλησιαστικὸν καὶ πνευματικὸν νόει νόμον. ᾿Απὸ γὰρ Νεαρᾶς τοῦ Πορ φυρογεννήτου καὶ Κωνσταντίνου ἐφεῖται καὶ ὁ τρίτος γάμος, μετὰ μέντοι διαστίξεων καὶ ἐπιτιμίων. ΑΡΙΣΤ. Ο τρίγαμος ἄνομο;· ὡς δὲ ῥυπασματα τῆς Ἐκκλησίας τὰ τοιαῦτα παραβλεπόμενα, ἀστηλί τευτα, κρείττω τῆς ἀνειμένης πορνείας κρινότ μένα. Ο μὲν πολιτικός νόμος τὴν τριτογαμίαν ἐπιγιν νώσκει, καὶ τοὺς ἐξ αὐτῆς τεχθέντας παῖδας νομίμους ἔχει, καὶ εἰς κληρονομίαν καλεί. Τοῖς δὲ και νόσιν ὁ τρίτος γάμος οὐ παραδέχεται, ἀλλ' ὡς φύ πασμα τοῦτον τῆς Ἐκκλησίας ἔχουσιν. Οτι δὲ τῆς ἀνειμένης πορνείας, ἤτοι τῆς ἐκλελυμένης, ἐστὶν αἱρετώτερος, δημοσίαις μὲν καταδίκαις οὖν ὑποβάλο

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM III. λεται· τοῦτ' ἔστιν, ὁ τρίγαμος μετὰ τῶν προσκλαιόν- trigemus cum defentibus non collocatur, nec των οὐ τάττεται, καὶ θριαμβεύεται δημοσίᾳ ὡς κατάκριτος· ἄλλως δὲ ἐπὶ πέντε ἔτεσιν ἐπιτιμᾶται, ἐν δυσὶ μὲν, ἢ καὶ τρισί, τῆς τῶν θείων Γραφών ἀκροάσεως ἀξιούμενος ἐν τοῖς βασιλικοῖς πυλῶσιν ἱστάμενος· ἐν δὲ ἑτέροις δυσὶ μετὰ τῶν πιστῶν συνιστάμενος, καὶ συγκοινωνῶν αὐτοῖς τῶν εὐχῶν, καὶ οὕτως ἀποκαθιστάμενος εἰς τὸν τόπον τῶν με τ ταλαμβανόντων τῶν θείων ἁγιασμάτων. publicum triumphum agit ut condemnatus. Aliter autem in quinquennium pœnas persolvit, in duobus quidem vel eliam tribus divinarum Scripturarum dignus auditione habitus, in regiis foribus stans. In aliis autem duobus cum tidelibus constitutus et cum iis in orationibus communicans. Et sic in eorum qui divinorum sacramentorum sunt participes locum restituitur. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΡΙΤΗ. EJUSDEM AD EUMDEM EPISTOLA TERTIA. ΚΑΝΩΝ ΝΑ'. Τὸ κατὰ κληρικοὺς ἀδιορίστως οἱ κανόνες ἐξέθεντο, κελεύσαντες μίαν ἐπὶ τοῖς παραπεσοῦσιν ὁρίζε σθαι τιμωρίαν. τὴν ἔκπτωσιν τῆς ὑπηρεσίας, εἴτε ἐν βαθμῷ τυγχάνοιεν, εἴτε καὶ ἀχειροτονήτῳ υπηρεσία προσκαρτεροίεν. ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ λβ' κανόνι διωρίσατο ὁ ἅγιος ἀπὸ παντὸς ἁμαρτήματος διὰ μόνης καθαιρέσεως κολά ζεσθαι τοὺς κληρικούς. Ἐπεὶ δὴ ἐλεγόν τινες ἐκεί νους λογίζεσθαι κληρικούς τοὺς χειροτονίαν ἔχοντας, οὐ μὴν τοὺς διὰ μόνης σφραγίδος καταστάντας εἰς βαθμοὺς ἐκκλησιαστικούς (τούτους γὰρ ἤθελον πλειόπως κολάζεσθαι), διωρίσατο ὁ ἅγιος διὰ τοῦ παρόν της κανόνος πάντας τοὺς κληρικοὺς ὁμοίως διά μόν νης καθαιρέσεως ἤτοι διὰ ἐκπτώσεως τῆς προσού σης αὐτοῖς ἱερᾶς διακονίας κολάζεσθαι, κἄν τε κεχειροτονημένοι ὦσιν, ὡς οἱ πρεσβύτεροι, οἱ διάκον νοι, καὶ οἱ ὑποδιάκονοι, κἄν τε διὰ μόνης σφραγίδος ἐνέργειαν ἔχωσιν ἱερατικήν, ὡς οἱ ἀναγνῶσται, καὶ ψάλται, οι θεωροί, καὶ οἱ ὅμοιοι. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ κληρικῶν διὰ χειροτονίας, ἢ διὰ σφραγίδος καταταχθέντων εἰς βαθμοὺς ἐκκλησιαστικούς. Εάν δέ τις μόνην ἔχων ἐπικουρίδα ἀπὸ ἐπισκόπου ἢ ἀπὸ ἡγουμένου ἐμπέσῃ εἰς ἔγκλημα, ἀλλοτρόπως οὗτος τιμωρηθήσεται; Λύσις. Καὶ ὁ τοιοῦτος κληρικός ἐστι, καὶ καταδικασθήσεται ὡς λοιποὶ κληρικοί. Κωλυθήσεται γὰρ ἐνεργεῖν οἱονδηποτοῦν ἔργον, οἷον ἐνεργοῦσιν οἱ ἔχοντες ἐπικουρίδας, οἷον οὐκ εἰσέλθη εἰς βήμα, οὐκ ἀναγνῷ ἐπ' ἄμβωνος, οὐ προκόψει εἰς βαθμίδα ἱερατικήν. Θαυμάζω δὲ ὅπως τινὲς καθαι ρεθέντες ἐνεργοῦσι χαρτουλαράτα ἐκκλησιαστικά, ἅτινα ἐνεργοῦσι μόνοι ἱερωμένοι. Ωσαύτως θαυ 109 CANON LI. Quol ad clericos attinet canones indefinite edid:- runt, unum in iis qui lapsi sunt supplicium decerni jubentes, a ministerio scilicet amotionem, sive sint in gradu, sive etiam in ministerio, quod non impositis manibus datur, persevɛrent. BALS. In can. 32 sanctus definiit propter ove peccatum clericos per solam depositioners puniri. Sed quia nonnulli dixerunt illos reputari clericos, qui ordinati sunt, non autem eos qui per solum characterem constituti sunt in gradibus ecclesiasticis (illos enim magis puniri volebant) definiit sanctus per præsentem canonem, omnes similiter clericos per solam depositionem, seu lapsum a sam cro quod ad eos pertinet ministerio, puniri, sive sint ordinati ut presbyteri, diaconi, et hypodiaconi, sive per solum characterem operationem sacerdotalen habeant, ut lectores, cantores, sacrorn vasorum custodes, et similes. Et hæc quidem de clericis per ordinationem, vel characterem in ecclesiasticis gradibus collocatis. Si quis autem ab episcopo, vel monasterii praefecto solam tousuru habens in crimen inciderit, isne alio modo punietur? Sol. Et talis quoque est clericus, et condemnabitur ut reliqui clerici. Prohibebitur enim quodvis opus exercere, cujusmodi exercent qui habent tonsuras; quemadmodum non conscendet tribunal, non leget in ambone, ad sacerdotalein gradum non promovebitur. Miror autem, quomodo nonnulli depositi chartularata ecclesiastica exercent, quæ quidein soli sacrati exercent. Similiter miror, quomodo qui solas habent tonsuras, et peccantes

examinantur, et omnino ut laici puniuntur. Vidi μάζω πῶς. οἱ ἔχοντες μόνας ἐπικουρίδας, καὶ ἁμαρτ enim indiscriminatim fieri. Nota autem ex præsenti canone, quod quoniam archonticia dantur per characlerem, sunt et ea gradus, et injuria afficiuntur, cui ab episcopis ex officiis suis indicta in judicio causa expelluntur, vel in stationibus suis ignominiøse tractantur. Neque enim habent episcopi facullatem hoc in eis faciendi post characterem, quod non possunt facere in diaconicis dignitatibus. ZONAR. Ones, ait, clericos, sive manuum impositionem habeant, sive absque manuum impositione ministrent, ubi peccaverint, depositione a gradu, vel a ministerio, canones puniunt. Nec enim in eos qui iu sublimiore gradu constituti sunt gravins 13 animadvertunt, veluti presbyteros, diaconos, el hypodiaconos, qui etiam inpositionem manuum, hoc est, ordinationem habent; in eos autein qui in inferiore, levius, quos etiam mulla manuum imposio tione creatos dicit, veluti qui solo charactere, non autem impositione manuum creantur: sed omnes pariter gradu et ministerio depositione pnniunt. ARIST. Etiam clerici qui in delictum incidunt, gradibus decidunt sive ministrent, sive ordinentur. Ecclesiæ ministri sive sint in gradu presbyterorum, diaconorum, hypodiaconorum, cantorum, et lectorum, sive manuum impositiones non habent, ut qui sacra vasa custodiunt, aut candelas accendunt, et quibus concredita est sanctarum altaris forium custodia, si in fornicationein inciderint, unum hoc supplicium habent, ut a ministerio sun cecidant. 110 CANON LII. Quæ fetus in via nati curam non gessit, si cum posset quidem servare neglexerit, vel se ideo peccatum celare existimans, vel etiam omning belluina, et inhumana cogitatione impulsa, tanquam propter homicidium judicetur. Sin autem eunꞌ concinnare et componcre non potuit, et propter solitudinem, rerumque necessariarum inopiam fetus interiit, matri ignoscendum est. BALS. In can. 33 sanctus de ea, quæ in via peperit, et ſetum neglexit, angustius statuit: nurc τάνοντες ἑτάζονται, καὶ ἁπλῶς ὡς λαϊκοὶ κολάζονται. Εἶδον γὰρ τοῦτο διαφόρως. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι, ἐπεὶ καὶ τὰ ἀρχοντίκια διὰ σφραγίδος δίδοντας, βαθμοὶ καὶ ταῦτά εἰσι· καὶ ἀδι κοῦνται οἱ παρὰ ἐπισκόπων ἀκρίτως ἐκ τῶν ὀφφι. κίων αὐτῶν ἐκβαλλόμενοι, ἢ ἐν ταῖς στάσεσιν αὐτῶν περιυβριζόμενοι. Οὐδὲ ἔχουσιν ἐξουσίαν οἱ ἐπίσκοποι ποιεῖν ἐπ' αὐτοῖς μετὰ τὴν σφραγίδα, ὅπερ οὐ δύνανται ποιεῖν εἰς τὰ διακονικὰ ἀξιώματα. ΖΩΝΑΡ. Πάντας, φησί, τους κληρικούς, είτε χειροθεσίαν ἔχουσιν, εἴτε ἀχειροθέτητοι ὑπηρετοῦσι, παραπεσόντας, εκπτώσει κολάζουσιν οἱ κανόνες του βαθμοῦ ἢ τῆς ὑπηρεσίας. Οὐ γὰρ τοὺς μείζονος ὄντας βαθμοῦ μᾶλλον κολάζει· οἷον πρεσβυτέρους καὶ διακόνους, καὶ ὑποδιακόνου;, τοὺς καὶ χειροθε σίαν έχοντας, ήτοι χειροτονίαν· τοὺς δὲ κατωτέρω κουφότερον, οὓς καὶ ἀχειροθετήτους ἔφη, ὡς μόνη σφραγίδι γινομένους, καὶ οὐκ ἐπιθέσει χειρῶν· ἀλλὰ πάντες εκπτώσει κολάζονται του βαθμοῦ καὶ τῆς ὑπηρεσίας. ΑΡΙΣΤ. Καὶ κληρικοί παραπίπτοντες τῶν βαθε μῶν ἀποπίπτουσιν, εἴτε ὑπηρετοῦσιν, εἴτε κεχειρο τάνηνται. Οἱ ὑπηρέται τῆς Ἐκκλησίας, εἴτε ἐν βαθμῷ τυγχάνουσιν πρεσβυτέρων, διακόνων, υποδιακόνων, ψαλτῶν, καὶ ἀναγνωστών, εἴτε καὶ ἀχειροτόνητοι εἰσιν, ὡς θεωροί, κανδιν άπται, καὶ οἱ τὴν φυλακὴν ἐμπεπιστευμένοι τῶν ἁγίων θυρῶν τοῦ θυσιαστη ρίου, εἰ παραπέσωσιν εἰ; πορνείαν, μίαν τὴν τιμωρίαν ἔχουσι, τὸ ἐκπεσεῖν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν. KANON NB'. Η τοῦ κυήματος κατὰ τὴν ὁδὸν ἀμελήματα, εἰ μὲν δυναμένη περισώσασθαι κατεφρόνησεν, η συγκαλύψειν ἐντεῦθεν τὴν ἁμαρτίαν νομίζουσα, ἢ ὅλως θηριώδει καὶ ἀπανθρώπῳ λογισμῷ χρησαμένη, ὡς ἐπὶ φόνῳ κρινέσθω. Εἰ δὲ οὐκ ἐδυνήθη περιστείλαι, καὶ διὰ ἐρημίαν καὶ ἀπορίαν τῶν ἀναγκαίων διεφθάρη τὸ γεννηθέν, συγγνωστή ἡ μήτηρ. ΒΑΛΣ. Ἐν μὲν λγ' κανόνι στενώτερον διορισμόν πεποίηκεν ὁ ἅγιος χάριν τῆς ἐν τῇ ὁδῷ κυησάσης, Guill. Beveregii notæ. Η τοῦ κυήματος. Constantini Harmenopuli epitome hujus canonis sic se habet: Η δὲ τὸ κύημα δι' ἐρημίαν καὶ ἀπορίαν τῶν ἐπιτηδείων ἀπολωλε κυία συγγνωστή. Quae vero partum propter solitu dinem vel necessariorum penuriam amisit, veniam meretur. In quam epitomen Scholiastes hæc notat, Ἡ ἀκουσίως ἀποκαλοῦσα τὸ βρέφος ἐπὶ ἔτος ἐν παρὰ τῷ Νηστευτή καταδικάζεται. Η δὲ τῷ βρέφει κοιμωμένῳ ἐμπεσοῦσε καὶ ἀποπνίξασα, ἐπὶ τριε τίαν. Η δὲ καταφρονήσατα του κυήματος, τῇ ἀμετ λείς ταύτης ἀποφθαρέντος, έκουσίου φόνου δίδωσι δίκας· καὶ παιδίου ἀβαπτίστου ἀποθανοντος τῇ τῶν οἰκείων ἀμελείᾳ γονέων, ἐπὶ τριετίαν οἱ γονεῖς και ταδικάζονται. Περὶ δὲ τῶν ἐκτιθεμένων τὰ οἰκεῖ βρέφη πρὸς ταῖς εἰσόδοις τῶν ἱερων λόγος ἐπὶ τῆ; Ιεράς συνόδου γέγονε, καὶ ἤρεσεν ὡς φονευτριας ταύτης κολάζεσθαι, κἂν ἕτερος ἀνέληται, καὶ ἐπ᾿ μελησάμενος ζωογονήσῃ. Que prater animi sen tentiam amisit infantem ad annum unum apnd Jejunatorem damnatur. Quæ vero super infaniem sopilum corruit, eumque suffocavit, ad trienn um. Quæ autem partum neglexit, exstinctum culpa sua, voluntariæ cædis pœnas luit. Itidem cum puer non baptizatus mortuus sit, parentum suorum culpa, parentes ad triennium condemnantur. De iis vero, quæ proprios infantes ad templorum introitus exponuut, proposita est in sacra synodo quæstio, placxilque puniri has tangram komicidas; licet alias cos sustulerit, et adhibita cura conservarit. Maruien. ep l. Gal. secl. 6.

IN EPIST. S: BASILII CANONICAM III. utem fusius deceruit de speciebus negligentia, et dicit, quod si quæ ex fornicatione quidem, vel adulterio clam vel concepit, vel peperit, et timens na convinceretur, statuit per nati fetus interitum colare peccatum, vel etiam belluine, seu inhumane in fetum se gessit, hoc est instar ferarum quæ carnes humanas devorant, et eis non parcunt, ejus non miserta est, debet instar homicidæ puniri. Sin autem volebat quidem infantem servare, sed nou potuit propter solitudinem et rerum necessariarum inopiam, et eo factum est ut interiret, digna crit cui ignoscatur. Sed quia in can. 33 diximus, quad quæ în via peperit, et negligenter, vel etiam fraudulenter in id quod natum est, affecta est, nt hoκαὶ ἀμελησάσης τοῦ κυήματος· νῦν δὲ πλατύτερον ἡ διατάττεται τὰ εἴδη τῆς ἀμελείας, καί φησι ὅτι, εἰ μὲν ἐκ πορνείας ἢ μοιχείας συλλαβοῦσα κρύφα, κυήσασα καὶ φοβουμένη τὸν ἔλεγχον, ἐσπούδασε διὰ τοῦ φονευθῆναι τὸ γεννηθὲν συγκαλύψει τὴν ἁμαρ τίαν, ἢ καὶ θηριωδῶς, ήγουν ἀπανθρωπίνως, ἐχρήσατο τῷ τεχθέντι, τουτέστι κατὰ θῆρας κατεσθίοντας τὰς ἀνθρωπίνας σάρκας. καὶ μὴ φειδομένους αὐτῶν, οὐκ ἠλέησε τοῦτο, ὀφείλει δοῦναι λόγους φονέως. Εἰ δὲ ἤθελε μὲν περισῶσαι τὸ βρέφος, οὐκ ἐδυνήθη δὲ διὰ ἐρημίαν καὶ ἀπορίαν τῶν ἀναγκαίων, κἀντεῦθεν ἐφθάρη τοῦτο, συγγνώμης ἀξιωθήσεται. Ἐπεὶ δὲ ἐν τῷ λγ' κανόνι είπομεν ὡς ἡ γεννήσασα καθ' ἰδὲν, καὶ ἀμελῶς, ἢ καὶ δολερῶς ἐπὶ τῷ γεννηθέντι διατε θεῖσα, ὡς φονεύσασα κρίνεται, οὐ μόνον ἐὰν διεφθάρη η micida indicatur, non solum si interit quod natur τὸ κυηθὲν, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑφ᾽ ἑτέρου ἐζωογονήθη· λέγομεν πάλιν ὅτι καὶ ἐξ ὧν μὲν ἐκεῖσε ἐγράψαμεν παρίσταται τοῦτο, οὐχ ἧττον δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ παρ έντος κανόνος ἀναφαίνεται. Ενθα μὲν γὰρ καταφρόνησιν ἢ δόλον εἰσάγει ὁ ἅγιος τῆς γυναικός, οὐ προστίθησι διαφθορὰν τοῦ γεννηθέντος, ἀλλά φησιν ὡς ἐπὶ φόνῳ κρίνεσθαι τὴν μητέρα, τουτέστι, κἂν μὴ φονευθῇ τὸ κυηθέν, κατακρίνεσθαι ταύτην διὰ τὴν κακὴν διάθεσιν· φονευθέντος γὰρ τοῦ παιδίου κατὰ δόλον ἡ ῥαθυμίαν ἐκείνης, ἀμάχως ὤφειλεν ὡς φονεύτρια καταδικάζεσθαι. Οταν δὲ οὔτε ἀμέλειαν οὔτε δόλον προβῆναι της μητέρας φησί, καντεύθεν ταύτην συγγινώσκεσθαι, καὶ προστίθησι διαφθαρήναι τὸ γεννηθὲν ἀπὸ ἐρημίας, ἢ ἀπορίας τῶν ἀναγ καίων. Εἰ γὰρ ἔξη, καὶ οὐδὲ ἀμέλεια προέβη τῆς μητέρος, πῶς ἄν τις εἴπῃ ταύτην εὐθύνεσθαι; Το δὲ θηριωδῶς διατεθῆναι τὴν μητέρα, ἐκλαβοῦ κατὰ τὴν παροῦσαν ἑρμηνείαν, καὶ μὴν ὡς τινες εἶπον, κατὰ τὴν μητροκομίαν τῶν θηρίων. Οἱ γὰρ πλείους τῶν θηρίων τοὺς σκύμνους αὐτῶν ἐπιμελῶς περιέπουσι, καὶ τρέφουσι, καὶ αὐτῶν προκινδυνεύουσι, καὶ οὐ χρὴ τούτοις παραλληλίζεσθαι τὰς δολερὰς καὶ βαθύμους μητέρας. Αὐτίκα ή λέαινα τοσοῦτον κή δεται τῶν σκύμνων αὐτῆς, ὡς, τοῦ φωλεοῦ ἐξιοῦσα τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν αὐτῆς διὰ τοῦ οὐραίου συγχέ ουσα, οὐ παραχωρεῖ ἐξιχνιασθῆναι τὸν φωλεὸν αὐτ τῆς ὑπὸ θηρευτοῦ, καὶ ἀναιρεθῆναι τὰ ἔγγονα. ΖΩΝΔΡ. Περὶ τῆς ἐν ὁδῷ τὸ κούσης καὶ ἀμελη σάσης τοῦ κυηθέντος καὶ ἐν λγ' κανόνι διετάξατο ὁ ἅγιο;. Νῦν δὲ σαφέστερον διατάττεται φάσκων ὅτι, εἰ μὲν δυναμένη περισῶσαι τὸ γεννηθέν, ἡμέλησεν αὐτοῦ διὰ συγκαλύψαι τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ πορνείας ἴσως, ἢ μοιχείας συλλαβοῦσα, ἡ καὶ ἀπανθρώπως καταφρονήσασα τοῦ τεχθέντος καὶ θηριωδῶς· ἐχρήσατο δὲ τῇ λέξει ἀντὶ τοῦ ὠμῶς καὶ ἀπηνῶς. Οὐ γὰρ οὕτω τὰ θηρία ποιοῦσιν, ἀλλὰ τίχτοντα περὶ τοὺς σκύμνους ἐπιμελῶς διατίθενται· καὶ περιέπουσι καὶ τρέφουσι τὰ ἔγγονα, καὶ τούτων προκινδυνεύουσιν· εἰ μὲν οὖν οὕτω, φησί, κατεφρόνησε τοῦ τε χθέντος, ὡς φονεύσασα κατακρινέσθω. Εἰ δὲ ἤθελε μὲν περισῶσαι τὸ βρέφος, οὐκ ἠδυνήθη δὲ δι᾽ ἐρτμίαν καὶ απορίαν τῶν ἀναγκαίων, ἢ διὰ φόβον, Όπως συγγνωσθήσεται. est, sed etiam si ab alio educatum sit. Rursus quoque dicinis, quod etiam ex iis quæ illic scripsimus hoc probatur: non minus autem et ex præsenti canone apparet. Illic enim sanctus mulieris contemptum, vel fraudem inducit: non addit autem fetus interitum. Sed dicit tanquam ob homicidium matrem condemnari, hoc est etiam si fetus non fuerit interfectus, condemnari autein propter malam affectionem. Infante enim illius dolo vel socordia interfecto, debebat sine controversia ut homicida puniri. Quando antem nec per negligentiam nec per dolum matris id evenerit, dicit illi quoque ignosci oportere, et adjicit fetum interire a solitudine, et a rerum necessariarum inopia. Si enim vixisset, nec matris negligentia processisset q0modo quis eam criminandam esse diceret? lllud autem, matrem belluine affici, accipe secundum præsentein interpretationem, et non ut dicebant aliqui, secundum ferarum maternam educationem. Permultæ enim feræ pullos suos diligenter curant et educant, et pro eis pericula subeunt, nec sunt eis conferendæ dolosæ et socordes matres. Jam enim leæna tantam suorum catulorum curam gerit, ut antro egrediens, et pedom snorum vestigia cauda confundens, non sinat antrum suum investigari a venatore, et fetus suos interimi. ZONAR. De muliere, quæ in via peperit, fetumque neglexit, tricesimo tertio quoque canone decretum sanctus vir promulgavit. Nunc vero apertius definit, dicens, siquidem cumn posset, id quod editwin erat servare, illud reglexit, ut peccatum cel:- ret, (forte namque ex fornicatione, vel adu!terio conceperat vel etiam partum inhumaniter et ferino more contempsit; usus est porro hac formula, (rerino more] ut crudelitatem sævitiamque significaret. Nec enim ferarum iste mos est, sed ubi pepererunt sedulitatem in calulis suis nutriendis adhibent, foventque et alunt fetus, ac pro iis pericula subeunt; siquidem igitur, ait hac ratione partum suum neglexit, tanquam homicidii rea dainnetur. Sin autem voluit illa quidem servare infantem, verumtamen hand potuit, quod in desertis locis deprehensa, ac rebus necessariis destituta esset, aut ob metum aliqucm, forte impune feret.

ΑΡΙΣΤ. Ἡ ἀμελήσασα τοῦ κυήματος δι' ἐρημίαν ἢ ἀπορίαν τῶν ἐπιτηδείων ἀνεύθυνος. 111 ARIST. Quæ propter solitudinem aut rerum ▲ necessariarum inopiam fetum neglexit criminis espers est. CANON LIII. Vidua ancilla forte non multum lapsa est, quæ sub raptus simulatione, secundum matrimonium eligit. Quamobrem eam de illo accusare non oportet: neque enim simulatio judicatur, sed voluntas. Clarum est autem quod illam manet pœna digamia. BALS. Ancilla, inquit sanctus, vidua et volens quidem secundum matrimonium contrahere, forte autem ne hoc faciat retardata, propterea quod a suis filiis vel a primis conjugii cognatís damnaretur, el propterea se raptam fuisse præ se ferens per futurum conjugem, accusari non potest, quia non est verus raptus, sed velatus sub secundi matrimonii prætextu. Æquum est autein neminem a prætextn seu simulatione damnari, sed ex affectione et voluntate. Quare si non suberat secundi matrimonii ratio, sed propter fornicationem se raptam esse sinulavit, ut quæ fornicata sit puniatur. Viduam autem ne dixerit esse et ancillam, sed fuisse quidem aliquando ancillam, nunc autem liberam. Ipsa enim potest primum et secundum contrahere matrimonium, sed non ancilla, que a lege non cognoscitur, et a legitimis contractibus. Quoniam autem nonnulli, canone ad ancillam traducto, dixerunt quod post simulatum raptum dominus secundo matrimonio annuit, et sic quoque fortasse existimarunt fornicationem cffugere, tamquam matrimonio per domini consensum confirmato, audiant quod quoniam primum matrimonium factum est ancillæ cum libero, tune antem necessario quoque consenɛus domini consecutus est, est supervacanenin, vel potius non admittendum, ut supponatur cam fuisse ancillam tempore simulati raptus. primo enim matrimonio, quod domini consensu factum est, aucilla tacite libera est, nec amplius opus habuit consensu ejus qui fuit aliquando dominus, ad secundum matrimonium. Interrogaverit autem quispiam, cum leges et canones, quemadmodum sæpe dictum est, non permittant ut raptores raptis legitime conjungantur, etiamsi raptarum voluntate fiat raptus, quomodo dicit præsens canon a raptu simulato non impediri secundum matrimonium. Sol. Hic raptus a viro factus non est, nec ulla actio, quæ raptum constitual, sed mulier quæ volebat secunda nubere, sc raptam fuisse simulavit propter causas dictas superius. Si enim raptus omnino factus est, nec matrimonium quidem inter eos intercedet, sed raptoruin, et fornicatorum pœnis omnino subjiciemus. ZONAR. Ancilla, cum vidua esset, a quodam forte fortuna rapta fuit. Ea vero se sponte raptori tradidit, et cum eo legitime matrimonio est copulata. Affirmat igitur hic magnus Pater, ejusmodi mulierem secundas elegisse nuptias, per raptus simulationem, hunc porro raptum nupti:rum causa simuΚΑΝΩΝ ΝΓ. Η χήρα δούλη τάχα οὐ μέγα έπταισεν ἑλομένη δεύ τερον γάμον ἐν σχήματι ἁρπαγής. Ὥστε οὐδὲν τούτου ἕνεκεν ἐγκαλεῖσθαι χρή. Οὐ γὰρ τὰ σχή μετα κρίνεται, ἀλλ' ἡ προαίρεσις. Δῆλον δὲ ὅτι τὸ τῆς διγαμίας μένει αὐτῇ ἐπιτίμιον. ΒΑΛΣ. Η δούλη, φησὶν ὁ ἅγιος, ἡ χηρεύσασα, καὶ θέλουσα μὲν δευτερογαμῆσαι, ίσως δὲ συστελλομένη τοῦτο ποιῆσαι διὰ τὴν ἀπὸ τῶν οἰκείων παίδων, ἢ καὶ τῶν ἐκ τοῦ πρώτου συνοικεσίου συγγενών κατάγνω σιν, καὶ σχηματιζομένη διὰ τοῦτο ἀρπαγήναι παρά τοῦ μελλοσυζύγου, ἀκαταιτί τός ἐστι· διότι οὐκ ἀλη θῆς γέγονεν ἁρπαγὴ, ἀλλὰ ἐσχηματισμένη διὰ πρό φασιν δευτερογαμίας. Δίκαιον δέ ἐστε μὴ κατακρίν νεσθαί τινα ἀπὸ σχήματος καὶ ὑποκρίσεως, ἀλλὰ ἀπὸ διαθέσεως και προαιρέσεως. Ὥστε εἰ μὴ ὑπέκειτο ὁ λόγος τῆς δευτερογαμίας, ἀλλὰ διὰ πορνείαν άρπαγῆναι ἐσχηματίσατο, ὡς πορνεύσασα ἂν ἐκολάσθη. Τὴν χήραν δὲ μὴ εἴπῃς εἶναι καὶ δούλην, ἀλλὰ δού λην μὲν εἶναί ποτε, ἀρτίω; δὲ ἐλευθέραν. Αὕτη γὰρ δύναται πρῶτόν τε καὶ δεύτερον συναλλάττειν γάμον· οὐ μὴν ἡ δούλη ἡ ἀνεπιγνώστως τῷ νόμῳ καὶ τοῖς νομίμοις συναλλάγμασιν. Ἐπεὶ δέ τινες ἐκλαθόμενοι τὸν κανόνα εἰς δούλην εἶπον ὅτι μετὰ τὴν ἐσχηματισμένην ἁρπαγὴν ἐπένευσε τῷ δευτέρῳ γάμῳ ὁ δ:- σπότης, καὶ οὕτω τάχα ἐνόμισαν τὴν πορνείαν διαφο γεῖν, ὡς κυρωθέντος τοῦ γάμου διὰ τῆς συναινέσεως τοῦ δεσπότου· ἀκουσάτωσαν ὅτι, ἐπεὶ πρώτως γέγονε γάμος τῆς δούλης μετὰ ἐλευθέρου, ἐξ ἀνάγκης δὲ την νικαῦτα καὶ συναίνεσις τοῦ δεσπότου παρηκολούθησε, περιττόν, μᾶλλον δὲ ἀνένδεκτόν ἐστι τὸ θεματισθῆναι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐσχηματισμένης αρπαγῆς εἶναι αὐτὴν δούλην. Απὴ γὰρ τοῦ πρώτου γάμου κατά συναίνεσιν τοῦ δεσπότου γενομένου ἠλευθερώθη σιω πηρῶς ἡ δούλη, καὶ οὐκ ἐδέετο συναινέσεως τοῦ ποτε δεσπότου ἐπὶ δευτερογαμία. Ερωτήσει δέ τις ὡς τῶν νόμων καὶ τῶν κανόνων, καθώς διαφόρως είρη ται, μή παραχωρούντων τοὺς ἁρπαγας νομίμως συνάπτεσθαι ταῖς ἁρπαγείσαις, κἂν κατὰ θέλησιν τῶν ἀρπι εισῶν ἡ ἁρπαγὴ γέγονε, πῶς ὁ παρὼν κανών φησιν ἀπὸ τῆς ἐσχηματισμένης αρπαγῆς μὴ ἐμπο δίζεσθαι τὴν δευτερογαμίαν; Λύσις. Ἐνταῦθα οὐ γέγονεν ἁρπαγή παρὰ τοῦ ἀνδρός, οὐδέ τις πράξις τὴν ἁρπαγὴν συγκροτοῦσα, ἀλλὰ ἡ γυνή, θέλουσα τὴν δευτερογαμίαν, ἐσχηματίσατο τὴν ἁρπαγὴν διά τὰς ἄνωθεν, ῥηθείσας αἰτίας. Εἰ γὰρ ὅλως γέγονεν ἁρπαγὴ οὔτε γάμος ἂν συνέστη μέσον αὐτῶν· ἀλλά καὶ τοῖς περὶ τῶν ἁρπαζόντων καὶ πορνευόντων ἐπ.- τιμίοις ἂν ὑπέπεσον. ΖΩΝΑΡ. Δούλη χηρεύσασα ηρπάγη δῆθεν παρά τι νος· ἡ δὲ ἐκοῦσα ἑαυτὴν ἐπέδωκε τῷ ἁρπάσαντι, καὶ συνώκησεν αὐτῷ νομίμως. Λέγει οὖν ὁ μέγας οὗτος Πατὴρ ὅτι δεύτερον είλετο γάμον ἡ τοιαύτη, σχημα τισαμένη τὴν ἁρπαγήν· καὶ τὴν ἁρπαγὴν δὲ διὰ τὸν γάμον ἐσχηματίσατο. Κρίνομεν δὲ οὐ τὴν ὑπόκρισιν,

IN EPIST. S. BASILII CANON.CAM III. ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν. Οὐ γὰρ ἵνα ἁπλῶς μίξεως ἀπο- lasse. Indicamus vero, non simulationem, sed λαύσῃ πορνικῆς τῷ ἀνδρὶ συνῆλθεν, ἀλλ' ἐπὶ γάμῳ, καὶ λοιπὸν οὐ χρὴ ἐγκαλεῖσθαι αὐτὴν ὡς πορνεύσα σαν. Τὸ δὲ τῆς διγαμίας ἐπιτίμιον οὐκ ἐκφεύξεται. Ἐπεὶ δὲ τὴν τοιαύτην δούλην ὠνόμασεν ὁ κανών, νομιστέον ὅτι ὁ δεσπότης αὐτῆς μετὰ τὴν ἁρπαγὴν τὴν ἐσχηματισμένην ἐπένευσε τῷ γάμῳ. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο, πορνεία ἐστὶ τὸ γενόμενον κατὰ τὸν μ' κανόνα τοῦ ἁγίου τούτου Πατρός. ΑΡΙΣΤ. Οὐ μέγα πταίσμα τῇ χήρα δούλῃ, πρὸς δεύτερον γάμον ἁρπαζομένῃ· τὸ δὲ τῆς διγαμίας τὸ ἐπιτίμιον ἕξει. Ἐπειδὴ αἱ δοῦλαι ἄνευ γνώμης τῶν δεσποτῶν αὐ τῶν συναλλάσσειν γάμον οὐ δύνανται, κατὰ τοῦτο οὐ δοκεῖ μέγα πταῖσαι ἡ χήρα δούλη σχηματισαμένη, ὑπό τινος ἁρπαγεῖσα, τὸν πρὸς αὐτὴν ἑλομένη γάτ μον. Λοιπὸν οὐδὲ τὰ περὶ τῆς ἁρπαγῆς τῶν ἐλευθέ ρων γυναικῶν ἐπ' αὐτῆς χώραν ἔξουσι· διότι, καν ἐσχηματίσατο ἁρπαγῆναι, ἀλλὰ κατὰ θέλησιν αὐτῆς ἠκολούθησε· καὶ οἱ κανόνες οὐ τὰ σχήματα, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν κρίνουσιν. Εσται οὖν ὁ πρὸς αὐτὴν γάμος, ἐὰν καὶ ὁ δεσπότης αὐτῆς συναινῇ, βέβαιος· τὸ δὲ τῶν διγάμων ἐπιτίμιον ἐπιγνώσεται, voluntariam electionem. Non enim ea de causa solummodo ut fornicario concubitu frueretur, cum viro convenit, sed ut celebraret nuptias, ac proinde illam veluti fornicariam accusari minime oportet. Digamiæ vero multam nequaquam eluyet. Quoniam vero ancillam hanc canon appellavit, existimare debemus ipsius dominum post raptum illam simulatum, nuptiis annuisse. Nam si il non fecerit, erit ea videlicet fornicatio, ut quadragesimo hujus sancti Patris canone sancitum est. 112 ARIST. Magnum crimen ancille silum ad secundas nuptias raptæ non inferatur. Bigamiæ vero pœnam solvet. Quandoquidem ancille sine dominorum suorum sententia πuptias contrahere nequeunt, idcirco vidua serva non multum lapsa videtur, simulans se ab aliquo rapi, matrimonio ei conjungi cupiens. Porro nec quæ ad liberarnm mulierum raptuni pertinent, in ea locum habebunt, quia quamvis se rapi simulat, tainen sua voluntate secuta est. Et canones non judicant simulationes, sed voluntatem. Erit itaque matrimonium cum ea initum, si dominus ejus assentiatur, firmum, sed digamorum pœnam dabit. Τὰς τῶν ἀκουσίων φόνων διαφοράς πρό χρόνων οἶδα, ἐπιστείλας τῇ θεοσεβείᾳ σου, κατὰ τὸ ἡμῖν δυνατὸν, καὶ πλέον ἐκείνων οὐδὲν εἰπεῖν δύναμαι. Τῆς δὲ σῆς συνέσεως ἐστι κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς περιστάσεως ἐπιτείνειν τὰ ἐπιτίμια, ἢ καὶ ὑφεῖναι. ΒΔΑΣ. Καὶ πάλιν ἠρωτήθη ὁ ἅγιος πῶς ὀφείλου - σιν ἐπιτιμᾶσθαι οἱ ἀκουσίους φόνους εργασάμενοι, Καὶ ἀπελογήσατο ὅτι Πλέον ὧν εἶπεν ἐν τῷ ἡ κανόνι περὶ ἀκουσίων φόνων, εἰπεῖν οὐ δύναμαι. Ἐνέδωκε δὲ τῷ οἰκονομοῦντι τὸν ἁμαρτήσαντα τὸν ἀκούσιον φόνον, ἢ αὔξειν τὸ ἐπιτίμιον, ἢ ἐλαττοῦν κατὰ τὸ ἰδίωμα της περιστάσεως, ήγουν κατὰ τὸν τρόπον καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ φόνου, καὶ κατὰ τὴν ποιότητα τοῦ φονεύσαντος προσώπου καὶ τὴν διάθεσιν. Οτι δὲ πολυτρόπως, ήγουν ποτὲ μὲν βαρέως, ποτὲ δὲ έλαφρῶς κολάζονται οἱ ἀκούσιοι φόνοι, δηλόν ἐστι καὶ ἀπὸ τῶν ὁσημέραι περιπιπτόντων παραπτωμάτων εἰς τὰ βρέφη τὰ ἐν ταῖς ἀγκάλαις πολλάκις τῶν μητέρων ἀποθνήσκοντα. Εἰ μὲν γὰρ ἀπὸ μέθης βαρέως ὑπνώσασα ἡ μήτηρ, καὶ τὸ βρέφος ατημέλητον και ταλείψασα, ἔδωκε τὴν αἰτίαν του φόνου, πικρῶς ἐπι CANON LIV. De involuntariis cædibus scio me ante hoc tempus Luæ scripsisse sanctitati pro viribus nostris, et nihil ultra illa possum dicere: est autem tuæ prudentia pro circumstantiæ proprietate poenas intendere vel remittere. BALS. Sanctus rursus etiam interrogatus cst, quomodo debent puniri qui cædes involuntarie perpetrant, et respondit: Plus qnam dixi in octavo canone, non possum de involuntariis homicidis dicere. Concessit autem ei cujus munus est de eo qui in. voluntarium homicidium commisit, judicare, pena: vel augere, vel minuere secundum proprietatem circumstantiæ, seu secundum modum el causain cædis, et secundum qualitatem personæ quæ interfecit ejusque affectionem. Quod autem varie scilicet aliquando quidem graviter, aliquando leviter pu - niuntur cædes involuntariæ, clarum est ex iis quæ quotidie accidunt circa infantes, quæ in matrum ulnis sape moriuntur. Si enim ex ebrietate mater gravi somno affecta, relicto incurato infante dedit causam cædis, acerbe punietur. Sin autem ex mala Guill. Beveregii nota. Τὰς τῶν ἀκουσίων φόνων. Scholiastes Harmenopuli, Ἐπὶ τοῦ πατριάρχου Λουκά στρα τιώτῃ τινί, φόνον ἐκούσιον πεποιηκότι, ἐπίσκοπός τις ἐπὶ μετρίῳ πάνυ καιρῷ ἐγγραφὼς τὴν ἀθύνωσιν (sic) δέδωκε. Καὶ ἐγκαλούμενος παρὰ τῇ συνόδῳ τὸν κανονα προέτεινεν, ὃς τοῖς ἐπισκόποις ἐπιτρέπει τὴν ἐξουσίαν ἢ ἀνεῖναι ἡ ἐπιτεῖναι τοῖς μετανοοῦσι τὰ ἐπιτίμια. Ἀλλ' ήκουσεν, ὅτι τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐδόθη μὲν τοῦτο, οὐ μὴν ἀνεξετάστῳ καὶ ὑπερβαλο λούσῃ χρῆσθαι συγκαταβάσει· ὅθεν τὸν μὲν στρα τιώτην ἡ σύνοδος τοῖς ἐκ τῶν κανόνων ἐπιτιμίοις καθυπέβαλε, τὴν δὲ ἀρχιερέα δίκας ἀπῄτησε τὴν ἐν τριμήνω καιρῷ τῆς λειτουργίας επίσχεσιν. S10 PATROL. GR. CXXXVIII. Luca patriarcha militi cuidam, qui cædem voluntariam commiserat, episcopus quidam intra perexiguum tempus absolutionem per scripturum concesseral; et cum accusaretur apud synodum, canonem præſendebat qui pœnitentiam agentibus pœnas vel remillendi vel augendi potestatem dat episcopis. Sed ei responsum fuit, concessum id quidem pontificibus, non tamen ut citra explorationem et nimia commistralione uterentur. Quare militem synodus canonicis pœnis subjecit, et pontificem quoque multavit, ad tres menses a ministerio abstinere jussum. Ilarmen. epit. can. sect. 5, tit, 3.

valetudine profun le dormit, et infatulo mortilerum somnum præbuit, levius punietur. Ego autem vidi quamdam mulierem divitem et deliratam, graviter puniam, quod per se, et non per nutrices infantem mamma aleret, et propter inscitiam importune eam lactans, pro lacte, mortifero eum veneno potavit. Nota hoc propter matres quæ per incuriam lactentes suos infantes suffocant. ZONAR. Supra octavo canone, de involuntariis cadibus scripsit, nec se quid ultra illa dicat, habere asserit. Permittit autem illi, cujus munus est de eo qui involuntariam eædem patravit, judicare, ut jœnas intendat, vel remittat pro circumstantiæ proprietate, hoc est, pro modo, et causa cædis, el pro ea quam in caedis auctore auimadvertit, puiten Live affectione. ARIST. Homicidarum pœnæ pro circumstantiarums ratione augentur, aut minuuntur. Voluntariarum quidem et involuntariarum cædium pœnas magnus hic Ecclesie præceptor deter minatus dedit: eas autem extemulere aut diminuere, ad necessitatem incidentem ejus judicio qui I gandi et sol endi potestatem accepit, committitur. 113 CANON LV. Qui se latronibus adversos objiciunt, si sint quidem extra Ecclesiam, a boni communione arcentur, si sint autem clerici a gradu deponuntur. Quicunque enim, inquit, gladium accepit, gladio peribit. BALS. In xiii canone sanctus consulendo dellniit, ut qui in bello interfecissent a sacramentorum communione abstinereut tribus annis integris. llic autem eos qui se latronibus opposuerant, et eos interfccerant, si sint quidem laicl, arcet a saurta commu- .ione. Clericos autem depositioni subjicit, et dicit se hoc definiisse, secundum Scripturam quæ clicit, Quicunque gladium acceperit, gladio peribit '. Gladium autem et mortem vocal, mortem vocat, depositionem, sacramentorum privationem. Ab iis enim qui sapiunt hæc mortiferum supplicium existimantur. Quia autem can. 13 instar consilii editum dicebant nonnulli, non afferre necessitatem, et propterea despici, dicimus quod ex praesenti cauone, qui indistincte punit eos qui se defendunt et latrones interficiunt, apparet illum ctiam canonem jam afferre necessitatem. Et ecclesiastica quidem lex eos sic pu nit, secundum autem thema 14 cap. 39 tit. 60 lib. sic dici expresse: Invadentem latronein licet sine periculo occiderc. Tempore autem sanctissimi illius patriarchæ domini Constantini, Chliareni, cum quidam milites accessissent ad sanctissimam Dei Magnam Ecclesiam, et se armatos in latrones incidisse diccrent in clausura sancti Basilii, el ens interfecisse, et vellent scire, quid agendum synodaliter disputatum est, an omnes qui latrones inter- • Matth. xxvi, 55. τιμηθήσεται· εἰ δὲ ἀπὸ κοπτηρας ενεργεία; βιωτικής βαθέως ύπνωσε καὶ τῷ βρεφυλλίῳ ἐπιλακάτιον ὕπνον ἱπώρεξε, κουφότερον ἐπιτιμηθήσεται. Ἐγὼ δὲ εἶν γυναίκα πλουσίαν καὶ τρυφεράν βαρέως ἐπιτιμηθεί σαν ότι δι' ἑαυτῆς καὶ οὐ διὰ τιτθῶν ὑπομάζιον ἔ:ρεε, καὶ ἐξ ἀπειρίας ἀπροσέκτως τὸ βρέφος θηλάζουσα ἀντὶ γάλακτος θανάσιμον κόνδυ τούτῳ ἐπότισεν. Στο μείωσαι διὰ τὰς ἐξ ἀμελείας ἀποπνιγούσας μητέρα; τὰ ὑπομάζια αὐτῶν βρέφη. ΖΩΝΑΡ. Εν ἐγδόν κανόνα προέγραψε περί άκου τίων φόνων, καὶ πλέον ἐκείνων λέγει μὴ ἔχειν εἰπεῖν. Ἐξίησι δὲ τῷ οἰκονομοῦντι τὸν ἁμαρτήσαντα τὸν ἀκούσιον φόνον, καὶ αὔξειν τὸ ἐπιτίμιον, ἢ ἐλαττεν, κατὰ τὸ τῆς περιστάσεως ἰδίωμα· ήγουν κατὰ τὸν τρόπον καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ φόνου, καὶ κατὰ τὴν ποιό τητα τῆς μετανοίας τοῦ φονεύσαντος. ΑΡΙΣΤ. Τῶν φονευόντων τὰ ἐπιτίμια κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς περιστάσεως ἐπιτείνεται, καὶ ὑφίεται. Ωρισμένα μὲν ἐπὶ τῶν ἑκουσίων φόνων καὶ ἐπὶ τῶν ἀκουσίων τὰ ἐπιτίμια ὁ μέγας οὗτος τῆς Ἐκ κλησίας διδάσκαλος Εθετο· τὸ δὲ ταῦτα ἐπιτείνειν, ἢ ἐλαττοῦν, πρὸς τὴν παρεμπίπτουσαν ἀνάγκην, εἰς τὴν γνώμην ἀνέθεντο τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν τὴν ἐξου σίαν λαβόντος. KANON NE'. Οἱ τοῖς λῃσταῖς ἀντεπεξιόντες, ἔξω μὲν ὄντες τῆς Εκκλησίας, είργονται τῆς κοινωνίας τοῦ ἀγαποῦ· κληρικοὶ δὲ ὄντες, τοῦ βαθμοῦ καθαιροῦνται. Πα; γάρ, φησίν, ὁ λαβὼν μάχαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀπο θανεῖται. ΒΑΛΣ. Ἐν μὲν τῷ ιγ' κανόνι συμβουλευτικώς διωρίσατο ὁ ἅγιος τοὺς ἐν πολέμῳ φονεύσαντας ἀπέχεσθαι τῆς κοινωνίας τῶν ἁγιασμάτων δι' έλων τριῶν ἐτῶν. Ἐνταῦθα δὲ τοὺς ἀντιστάντας τοῖς λησταῖς, καὶ φονεύσαντας αὐτούς, λαϊκοὺς μὲν ὄντας, ἀπείργει ἐκ τῆς ἁγίας μεταλήψεως κληρικούς τ καθαιρέσει καθυποϋάλλει καί φησι τοῦτο ἐροθετή σαι κατὰ τὸ Γραφικὸν, τὸ λέγον, Πᾶς ὁ λαβὼν μά. χαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Μάχαιραν δὲ καὶ θάνατον ἀποκαλεῖ τὴν καθαίρεσιν καὶ τὴν στέρησιν τῶν ἁγιασμάτων. Τοῖς γὰρ εὐφρονοῦσι θανατηφόρο; τιμωρία ταῦτα λογίζονται. Ὅτι ἐὲ τὸν ιγ' κανόνε κατά λόγον συμβουλῆς ἐκτεθέντα εἶπόν τινες μὴ εἶναι ἀναγκαστικὸν, καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ φυλάττε εθαι, φαμὲν ὡς ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος ἀπροσ διορίστως ἐπιτιμῶντος τοὺς ἀμυνομένους καὶ φα νεύοντας τοὺς λῃστὰς ἀναφαίνεται καὶ τὸν κανόνα ἐκεῖνον ἀναγκαστικὸν εἶναι. Καὶ ὁ μὲν ἐκκλησια· στικός νόμος οὕτω κολάζει τούτους· τὸ δὲ δεύτερον θέμα τοῦ ν' κεφαλ. τοῦ λθ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίον φησὶν οὕτω ῥητῶς· Τὸν λῃστὴν ἐπιόντα ἀκινδύνω; ἔξεστι φονεύειν. Ἐπὶ δὲ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου κυρίου Κωνσταντίνου τοῦ Χλιαμηνοῦ προσελθόντων τινῶν στρατιωτῶν τῇ ἁγιω τάτῃ τοῦ Θεοῦ Μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ, καὶ διηγησα μένων ἐντυχεῖν ἐν ὅπλοις λῃσταῖς εἰς τὴν κλεισού

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM HII. nonnulli, quod si quis potens fatronis insidias e fugera hoc non fecit, sed eum dedita opera interfa cit, non punietur secundum præsentem canonen, sed tanquam in homicidam gravius in eum animadvertetur. Quis enim scit, inquiunt, an qui in eum in - petum faciebat, latro, si vixisset, Dei providentia a latrocinio cessasset, et Deo adhæsisset? Utebantur autem et antiqua superius sita lege, quæ dicit, Si non posset tuto edugere, crimini non datur. Si autem latro violentam manum adversus eum qui ipsum interfecit intentavit, fiet quod præsens canon decernit. Atqui lex quoque superius dicta sie habet, Si autem qui occidit nec latronem prosecutus est, nec dum latro eni persequeretur se ulciscebatur et ipsum occidit: sed propter communem utilitatem hoc molitus est, et ipsum interfecit, nec legitime, nec ecclesiastice punietur. Is enim, inquit, præ. miis quoque dignus est, ut qui multorum animas a morte liberaverit, et locum qui latronis insidiis, taxquam quibusdam spinis et tribulis suffocabatur mansuefecerit. lioc quoque confirmabant ex legc, quæ sita est in primo titulo lib. vet decernit eum non esse infamem, qui pro ostentanda virtute cum bestiis puguaverit, et pro oppugnanda bellua absque canum venatione mercedem acceperit, cună ea bellua provinciam magnopere læderet. Synodo autem visum est, ut quod ad leges Ecclesiæ attinet, el qui defendentes, et qui propter publicam utilitatem ex provocatione, latrones interfecerunt, puniantur queniadinodum puniantur qui in bello occiderunt: is autem qui latronem interfecit, quando poterat istius latrocinium effugere, amplius | uniatur. Tamen secundum jura legitima superius dicta divisio non repudiabitur. Et hæc quidem de lafcis. Clerici enim quo:nodocunque occidentes deponuntur, nulla habita differentia hostium vel latronum, vel aliquorum aliorum. Lege et synodicam aduḍta - tionem mensis Maii die 15. 116 ludict. ut. factaur, in diebus sanctissimți patriarchæ domini Constantini, Cliareni, quæ sita est ad finem præsentis li· bri, et hæc omnia tractat. Lege et cap. 23, tit. 15, praesentis operis. ραν τοῦ ἁγίου Βασιλείου, καὶ φονεῦσαι αὐτοὺς, καὶ ficiunt debeant iudistincte puniri: et dixerunt ζητησάντων τὸ ποιητέον μαθεῖν, γέγονε λόγος συνοδικὸς, εἰ ἐφείλουσιν ἀδιαστίκτως τά τες οἱ φονεύοντες λῃστὰς ἐπιτιμάσθαι· καὶ εἶπόν τινες ὡς εἰ μὲν, δυνάμενός τις τὴν ἐπιβουλὴν τοῦ ληστού διαφυγεῖν, οὐκ ἐποίησε τοῦτο, ἀλλ' ἐκ μελέτης αύτ τὸν ἐφόνευσεν, οὐχὶ κατὰ τὸν παρόντα κανόνα ἐπιτιμηθήσεται, ἀλλ' ὡς φονεὺς ἐπὶ πλέον τιμωρηθή σεται. Τίς γάρ, φασὶν, οἶδεν, ἐὰν ὁ μὴ κατ' αὐτοῦ ἐπιών λῃστὴς, προνοία Θεοῦ ἐπιζήσας, ἀπέστη της ληστείας, καὶ τῷ Κυρίῳ προσεκολλήθη; Εχρῶντο δὲ καὶ τῷ παλαιῷ τοῦ καταστρωθέντος ἄνωθεν νόμου λέγοντι, τουτέστιν, Εἰ μὴ ἐδύνατο φυγεῖν ἀσφα λῶς, οὐκ ἐγκαλεῖται, Εἰ δὲ ὁ λῃστής μᾶλλον προς ἔτεινε χεῖρα φονεύτριαν κατὰ τοῦ φονεύσαντος αὐτ τὸν, γενήσεται, ὅτι ὁ παρών κανών διορίζεται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ὁ διαληφθεὶς νόμος· Εἰ δὲ ὁ φονεύσας οὔτε ἐδίωξε τὸν λῃστὴν, ούτε διωκόμενος ὑπ' ἐκεί του ἀντημύνατο, καὶ ἐφόνευσε τοῦτον· ἀλλὰ διὰ τὸ κοινῇ συμφέρον ἐκ παρακλήσεως ἐμελέτησε καὶ ἐφόνευσεν αὐτὸν, ούτε νομίμω; οὔτε ἐκκλησιαστι κα; τιμωρηθήσεται. Ὁ τοιοῦτος γάρ, φησὶ, καὶ ἐπάθλων ἀξιός ἐστιν, ὡς πολλῶν ψυχὰς ἐκ θανάτου βυσάμενος, καὶ ἐξημερώσας τὸν τόπον τὸν ὡσεὶ ἀκάνθαις καὶ τριβόλοις ταῖς τοῦ λῃστοῦ ἐνέδραις συμπνιγόμενον. Κατασκεύαζόν τε τοῦτο καὶ ἀπὸ τοῦ νόμου τοῦ κειμένου εἰς τὸν α' τίτλον του η' βιβλίου καὶ διοριζομένου μὴ ἀτιμοῦσθαι τὸν χάριν ἐπιδεί ξεως ἀνδρίας θηριομαχήσαντα, καὶ τὴν λαβόντα μισθὸν ἐπὶ τῷ καταπολεμῆσαι θηρίον ἔξωθεν κυνη. Ο γίου βλάπτον τὴν ἐπαρχίαν. Ηρεσε δὲ τῇ συνόδῳ ὅσον τέως κατὰ τοὺς νόμους τῆς Ἐκκλησίας τοὺς ἀμυνομένους τοῖς λῃσταῖς καὶ τοὺς διὰ τὸ κοινῇ συμφέρον ἐκ παρακλήσεως φονεύσαντας λῃστές ἐπιτιμάσθαι καθὼς ἐπιτιμῶνται καὶ οἱ ἐν πολέμῳ φονεύσαντες, τὸν δὲ φονεύσαντα λῃστὴν, οπόταν τὴν ἀπὸ τούτου ληστείαν ἡδύνατο διαφυγεῖν, ἐπὶ πλέον ἐπιτιμᾶσθαι. Κατὰ μέντοι τὰ νόμιμα δίκαια ἡ ἀνωτέρα ῥηθεῖσα διαίρεσις οὐκ ἀπεπέμπετο. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν λαϊκῶν. Οἱ γὰρ κληρικοί όπωσο δήποτε φονεύοντες καθαιρούνται, μηδεμιάς διαφορα; οὔση; πολεμίων ἢ λῃστῶν, ἡ ἑτέρων τινῶν. Καὶ ἀνέγνωθι τὸ κατὰ τὴν τε τοῦ Μαίου μηνός τῆς τρίτης Ινδικτιώνος γεγονός συνοδικόν σημείωμα ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυρίου Κωνσταντίνου τοῦ Χλιαρηνοῦ, θὲν εἰς τὸ τέλος τοῦ παρόντος βιβλίου, καὶ ταῦτα πάντα διαλαμβάνον. Ανάγνωθι καὶ τὸ κγ' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. ΖΩΝΔΡ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν φορτικός ἐστιν· Επίσης τῷ τὸν ἐν πολέμῳ ἀνελόντα είργοντι τῆς ἁγίας μεταλήψεως ἐπὶ τριετίαν. Οἱ γὰρ λῃσταῖς ἀντεπεξιόντες, ἢ ἐκείνων ἐπιτιθεμένων αὐτοῖς ἀνθίστανται, ἵνα μὴ ἀποθάνωσι· καὶ κἂν ἀνέλωσι τοὺς λῃστά;, συγγνώμης εἰσὶν ἄξιοι τέως οἱ λαϊκοί οι καὶ ὑπὲρ ἄλλων τὰς ἑαυτῶν τιθέασι ψυχάς, ἵνα τῶν λῃστῶν τοὺς τόπους καθάρωσι, καὶ τοὺς παρο δεύοντας κινδύνων ἐλευθερώσωσι. Καὶ οὐ μόνον συγγνωστέοι εἰσὶν οἱ τοιοῦτοι, ἀλλὰ καὶ ἐπάθλων ἄξιοι, ὡς διὰ σωτηρίαν ἑτέρων ἑαυτῶν μὴ φεισά μενοι. Ταῦτα δὲ περὶ λαϊκῶν. καταστρω ZONAR. Hic quoque canon habet aliquid asperitatis: cum pari ratione, atque illum qui in bello quempiam interfecit, triennio a sancta coNIJIHInione arceat. Qui namque adversus latrones egrediuntur, aut illis ingruentibus sesc contra objiciunt. ne vita ab iis priventur, quamvis ipsos interliciant, venia dignt suut, si modo laici fuerint: qui etiam pro aliorum salute suam ipsi vitam profundunꞌ, ut regiones latronibus purgent, ac viatores a periculis liberos reddant. Neque solum venia ejusmodi hominibus tribuenda, sed præmiis quoque digul sunt, quippe qui ob aliorum salutem, ipsi sibi mimine parcant: et hæer quidem de laicis sint dicta.

ARIST. Qui se latronibus adversos objiciunt, si sint quidem extra Ecclesiam, boni communione arcentur, clerici vero gradu deponuntur. Quando quidem juxta Dominicam vocein Omnis qui gladium accepit gladio peribit: et qui se latronibus adversos objiciunt, eosque occidunt, pœnas luent. Si laici quidem sint, divinorum sacramentorum participes non eruit, si clerici autem, depo nentur. CANON LVI. Qui sua sponte interfecit, et postea pœnitentia duclus est, viginti annis sacramento non communicabit. Viginti autem anni sic in eo dispensabuntur. Debet quatuor annis deflere stans extra fores oratorii, et fideles ingredientes rogans it pro eo precentur, suam iniquitatem pronuntians. Post quator autem annos inter auditores recipietur, et quinque annis cum ipsis egredietur: seplem autem annis cum iis qui in substratione, orant, egredietur. In quator annis solum stabit, cum fidelibus', sed non erit oblationis particeps. lis autem expletis, erit sacramentorum particeps. CANON LVII. Qui non voluntarie interfecit, undecim annis sacrameutis non communicabit. Undecim autem anni sic in eo dispensabuntur. Duos quidem annos -deflebit, tres autem annos inter auditores perseverabit, in quatuor substratus, et anno solum consistel, et deinceps ad sacra admilletur. BALS. Præsentes duo canones describunt quomodo debent puniri qui voluntarias et involuntarias cædes fecere. Pœnarum autem etiam modos celuiunt. ZONAR. Ad annos viginti, eum qui voluntarie interfecit, atque ad penitentiam se confert, hic sanctus vir segregari jubet; ad decem vero eum qui non sponte occidit. Tum deinceps, utrisque pro singulis multæ locis, proprium tempus designat. ARIST. Can. 56. Voluntarius homicida viginti annos substernatur, involuntarius decem; adulter quindecim: fornicator septem: virgines post professionem lapsæ, annos quindecin. Qui voluntarie quempiam occidit, et postea poenitentiam egit, viginti annos a sanctificatione excommunicabitur. At viginti anni sic in eum dispensantur. Quatuor annis extra ædis oratoriæ foras stans, et Adeles ingredientes orans preces μιo ipso fundere, peccatum suumn palam efferens deflere debet. Postea antem quatuor annos 115 ad audientes recipietur, et quinque annis cum iis egredietur. Septem annis cum iis qui in submissione ΑΡΙΣΤ. Οἱ τοῖς λῃσταῖς ἀντεπεξιόντες, ἔξω μὲν ὄντες τῆς κοινωνίας, είργονται τοῦ ἀγαθοῦ· κληρικοί δὲ τοῦ βαθμοῦ καθαιροῦνται. Επειδή, κατὰ τὴν Κυριακὴν φωνὴν, Πᾶς λαβὼν μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται· καὶ οἱ τοῖς λῃσταῖς ἀντεπεξιόντες, καὶ τούτους φονεύοντες, ὑπὸ ἐπιτίμησιν ἔσονται· καὶ λαϊκοὶ μὲν ὄντες, τῶν θείων ἁγιασμάτων οὐ μεθέξουσι· κληρικοὶ δὲ ὄντες, καθαιρεθήσονται. KANON NG. Ο εκουσίως φονεύσας, καὶ μετὰ τοῦτο μεταμελη θεὶς, εἴκοσιν ἔτη ἀκοινώνητος ἔσται τοῦ ἁγιά σματος. Τὰ δὲ εἴκοσιν έτη οὕτως οἰκονομηθήσεται ἐπ' αὐτῷ. Εν δ' ἔτεσιν προσκλαίειν ὀφείλε:, έξω τῆς θύρας ἑστὼς τοῦ εὐκτηρίου οίκου, καὶ τῶν εἰσιόντων πιστῶν δεόμενος εὐχὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ποιεῖσθαι,ἐξαγορεύων τὴν ἰδίαν παρανομίαν. Μετὰ δὲ δ' ἔτη εἰς τοὺς ἀκροωμένους δεχθήσεται, ἐν ε ἔτεσιν μετ' αὐτῶν ἐξελεύσεται. Ἐν δ' συστήσεται μόνον τοῖς πιστοῖς, προσφορᾶς δὲ οὐ μεταλήψε ται. Πληρωθέντων δὲ τούτων μεθέξει τῶν ἁγια σμάτων. ΚΑΝΩΝ ΝΖ'. ῾Ο ἀκουσίως φονεύσα; ἐν δέκα ἔτεσιν ἀκοινώ νητος ἔσται τῶν ἁγιασμάτων. Οικονομηθήσεται δὲ ἐπ' αὐτῷ τὰ δέκα ἔτη οὕτω. Δύο μὲν ἔτη προσκλαύσει, τρία δὲ ἔτη ἐν ἀκροωμένοις διατελέσει, ἐν δ᾽ ὑποπίπτων, καὶ ἐν ἐνιαυτῷ στα θήσεται μόνον, καὶ τὰ ἑξῆς εἰς τὰ ἅγια δεχθή σεται. ΒΑΛΣ. Οἱ παρόντες δύο κανόνες ὑποτυποῦσιν ὅπως ὀφείλουσιν ἐπιτιμάσθαι οι ποιήσαντες έχου σίους φόνους καὶ ἀκουσίους. 'Ορίζουσι δὲ καὶ τοὺς τρόπους τῶν ἐπιτιμίων. ΖΩΝΑΡ. Εν είχοσιν ἐνιαυτοῖς τὸν ἑκουσίως φο νεύσαντα, καὶ εἰς μετάνοιαν ἐλθόντα ἀφορίζει οὗτος ὁ ἅγιος· ἐν δέκα δὲ τὸν ἀκουσίως ἀνελόντα. Καὶ ἑξῆς ἐπ' ἀμφοτέροις ἑκάστῳ τόπῳ ἐπιτιμίου ορίζει καιρὸν ἰδιαίτατον. ΑΡΙΣΤ. καν. νς'. Ὁ ἐκούσιος φονευτή; είκοσαετίαν ὑποπιπτέτω· ὁ ἀκούσιος δεκαετίαν· ὁ μοιχὸς πεντεκαιδεκαετίαν· ὁ πόρνος ἑπταετίαν· αἱ παραπίπτουσαι μετὰ τὴν ὁμολογίαν παρθένοι πεντεκαιΟ δεκαετίαν. Ο εκουσίως φονεύσας, μετὰ δὲ τοῦτο μεταμελη θεὶς, εἴκοσιν ἔτεσιν ἀκοινώνητός ἐστι τοῦ ἁγιάσματος. Τὰ δὲ εἴκοσιν ἔτη οὕτως οικονομηθήσεται ἐπ' αὐτῷ. Ἐν τέσσαρσιν ἔτεσιν ὀφείλει προσκλαίειν, Εξω τῆς θύρας ἑστὼς τοῦ εὐκτηρίου οίκου, καὶ τῶν εἰσιόντων πιστῶν δεόμενος εὐχὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ποιεῖσθαι, ἐξαγορεύων τὴν ἰδίαν παρανομίαν μετὰ δὲ ταῦτα τὰ τέσσαρα ἔτη εἰς τοὺς ἀκροωμένους δεχθή σεται, καὶ ἐν πέντε ἔτεσι μετ' αὐτῶν ἐξελεύσεται· Guill. Beveregii nota. 'Ο ἀκουσίως φονεύσας. Scholiastes Harme nopuli, Τούς φονεῖς ὁ Νηστευτής, τοὺς μὲν ἐχου σίους, ἐπὶ πενταετίαν καταδικάζει· τοὺς δὲ ἀκουσ σίους ἐπὶ τριετία». Homicidas Jejunator, voluntario quidem in quinquagennium condemnat: non toluntarios autem ad triennium. Marm. ep. an. 8. 5, t. 5.

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM III. ἐν ἑπτὰ ἔτεσι μετὰ τῶν ἐν ὑποπτώσει προσευ- precautur, exibit. Quatuor cum fidelibus tautum χομένων ἐξελεύσεται· ἐν τέσσαρσι συστήσεται μόνον τοῖς πιστοῖς, προσφορᾶς δὲ οὐ μεταλήψεται. Πληρωμένων δὲ τούτων, μεθέξει τῶν ἁγιασμάτων. ΑΡΙΣΤ. καν. νζ. Ὁ ἀκουσίως φονεύσας δέκα Στη ἀκοινώνητος ἔσται· ήγουν δύο προσκλαίων, τρεῖς ἀκροώμενος, τέσσαρσιν ὑποπίπτων, ἑνὶ συν εστώς, καὶ τῷ ἑξῆς εἰς τὰ ἅγια δεγόμενος. Σαφής. KANON NH'. Ὁ μοιχεύσας ἐν ιε' ἔτεσιν ἀκοινώνητος ἔσται τῶν ἁγιασμάτων· οἰκονομηθήσεται δὲ τὰ ιε' ἔτη ἐπ' αὐτῷ οὕτως· Εν δ' μὲν ἔτεσι προσκλαίων Εσται· ἐν ε' δὲ ἀκροώμενος· ἐν δ' ὑποπίπτων· ἐν δυσὶ συνεστώ; ἄνευ κοινωνίας. ΚΑΝΩΝ ΝΑ. Ο πόρνος ἐν ἑπτὰ ἔτεσιν ακοινώνητος ἔσται τῶν ἁγιασμάτων, δύο προσκλαίων, καὶ δύο ἀκροώμενος, δύο υποπίπτων, καὶ ἐν ἑνὶ συνεστὼς μόνον· τῷ ὀγδόῳ δὲ δεχθήσεται εἰς τὴν κοινων νίαν ΒΑΛΣ. Εἰ καὶ σαφέστατά εἰσι τὰ ἐν τοῖς παροῦσι δυσὶ κανόσι διορισθέντα, κατὰ τὴν φράσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν πράξιν πάντη δυσχερέστατά εἰσιν· οὐδεὶς γὰρ κατὰ τὴν τούτων περίληψιν θεραπεύεται· καὶ εἰ μὴ τὸ ἄφατον ἔλεος τοῦ φιλανθρωπίνου Θεοῦ, ἀπώλετο ἂν πᾶσα σάρξ· μὴ ἐναντιωθῇ δέ σοι ὁ κβ' κανὼν τοῦ ἁγίου Πατέρας, λέγων τοὺς ἐξ ἁρπαγής φθείροντας γυναῖκας ἐπὶ τετραετίᾳ ἐπιτιμᾶσθαι. ᾿Εκεῖσε μὲν γὰρ ὁ ἅγιος τῶν πρὸ αὐτοῦ Πατέρων ἐδήλωσε τὴν διαταγήν· ἀρτίως δὲ τὴν οἰκείαν γνώ μὴν ἐξήνεγκεν. consistet, oblationis autem non particeps erit. Hisce autem expletis de sacratncutis participabit. ARIST. Can. 57. Qui involuntarie quempiam occidit, decennio excommunicatus erit: nimirum biennio deflet, triennio audit, quadriennio substernitur, umo anno consistit: et deinceps ad sacra admittitur. Perspicuus. CANON LVIII. Qui adulteravit, in quindecim annis sacramentis non communicabit. In his autem quindecim annis sic quoque dispensabitur: Quatuor annis crit defens, quinque audiens, quatuor subtraius, in duobus consistens sine communione. CANON LIX. Fornicator septem annis sacramentis non communicabit, duobus deflens, et duobus audiens et duobus substratus, uno solo consistens, octavo autem ad communionem admittetur. BALS. Eliamsi, quæ præsentibus duobus canonibus decreta, quo1 ad dictionem attinet, sunt clarissima, quantum tamen ad praxin, sunt omnino dificilia. Nemo enim ea, quæ illic continetur, ratione curator: et nisi esset inenarrabilis homini clementis Dei misericordia, omnis caro periisset. Ne autem contrarius esse tibi videatur canon 29 sancti Patris, qui dicit, eos qui ex raptu mulieribus stuprum adferunt quadrienuio puniri. Illic enim sanctus ea, quæ à Patribus qui ipsum præcessere statuta sunt, ostendit; nunc autem quam sententiam protulit. ZONAR. Vicesimo secundo hic sanctus vir cum de mulierum a se raptarum corruptoribus decretum edidisset, continuata mox oratione hæc habet: Est autem quatuor annorum præfinita fornicatoribus multa. Oportet autem eum primo anno a precibus expelli et defere præ foribus ecclesia. Secula autem ad auditionem admitti. Tertio ad pœnitentiam. Quarto cum congregationem cum popula abstinentiam ab oblatione, deinde ei permitti boni communionem. Hoc autem loco septennium fornicatioui, multa nomine decernit. Videtur ergo esse ΖΩΝΑΡ. Ἐν τῷ κβ' κανόνι ὁ ἅγιος οὗτος περὶ τῶν ἐξ ἁρπαγῆς φθειράντων γυναίκας διαταττόμε νος, καὶ προϊών λέγει· Ἔστι δὲ ἡ τῆς πορνείας ἐπιτίμησις ἐν τέσσαρσιν ἔτεσιν ὡρισμένη. Χρὴ δὲ τῷ πρώτῳ ἐκβάλλεσθαι τῶν προσευχῶν, καὶ προσκλαίειν αὐτὸν τῇ θύρᾳ τῆς ἐκκλησίας· τῷ δευτέρῳ δεχθῆναι εἰς ἀκρόασιν, τῷ τρίτῳ εἰς μετάνοιαν, τῷ τετάρτῳ εἰς σύστασιν μετὰ τοῦ λαοῦ, ἀπεχόμενον τῆς προσφορᾶς· εἶτα αὐτῷ ἐπιτρέπεσθαι τὴν κοινωνίαν τοῦ ἀγαθοῦ. Ἐνταῦθα δὲ ἑπταετίαν ὁρίζει τῆς πορνείας τὸ ἐπιτίμιον. Ἔοικεν οὖν ὁ αὐτὸς ἑαυτῷ ἐναντιοῦσθαι· ἀλλ' οὐκ οἶμαι. Τὴν μὲν γὰρ sibi ipsemet contrarius. Verum ego non ita censeo. Guill. Beveregii nota. Ο μοιχεύσας ἐν ιδ' ἔτεσιν. Harmenopuli epitome hujus canonis his verbis concipitur. "Ο μοι χεύσας πεντεκαιδεκαετίαν· τέσταρα μὲν ἔτη προσ κλαίων· πέντε δὲ ἀκροώμενος· τέσσαρα υποπίπτων καὶ ἐνὶ συνεστώς. Qui adulterium commisit, quindecim annis: quatuor quidem annis plorans; quinque vero audiens; quainor succumbens; et uno consistens. In quam epitomen hoc habetur sclo1:um: Προσκλαίων· ήγουν ἔξω τῆς ἐκκλησίας Εστάμενο;, καὶ τῶν εἰπιόντων δεόμενος ὑπὲρ αὐτοῦ εὔχεσθαι. Ἀκροώμενος· ήγουν ἔξω ἱστάμενος ἐν τῷ νάρθηκι. Υποπίπτων· ήγουν ἐντὸς τῆς ἐκε κλησίας ἱστάμενος, ὄπισθεν τοῦ ἄμβωνος, καὶ Εξερχόμενος μετὰ τῶν κατηχουμένων. Συνεστώς· ήγουν τοῖς πιστούς συνευχόμενος, τῶν ἁγιασμάτων μήπω ἀξιούμενο;, εἰ μὴ μετὰ τοῦτο. Plura is: hoc est, stans extra Ecclesiam, et ingredientes orans, ut pro se preces fundant. Audiens: hoc est, stans foras in Narthece. Succumbens: hoc est, stans intra ecclesiam post aimbonent, el cum catechinenis eriens. Consistens: hoc est, cuin filelibus orans, ad sacramenta nondum admissus, nisi post hoc. Harm. ep. can. sect. 5, 1. 3 Ο πέρνος ἐν ἑπτά. Scholiastes larmenopuli, Τὸν πόρνον ὁ Νηστευτὴς ἐπὶ διετίαν καταδικάζει, εἰ μόνον μέχρις ἑσπέρας καθ᾿ ἑκάστην νηστεύει, καὶ ξηροφαγεῖ, καὶ μετανοίας ποιεῖ σν· τὴν δὲ μοι χὸν ἐπὶ τριετίαν, εἰ μόνον νηστεύει, καὶ ξηροφαγεί, καὶ μετανοίας ποιεῖ σν'. Scoriatorem Jejunator ad biennium condemnut, si duntaxat usque ad vesharam quotidie jejunet, et sicçis rescatur, et pæniten. tias 250 peragat. Harm, ep can. s. 5, t. 5

Quadriennii namque mulian, veluti constitutionem & τετραετίαν ὡς διαταγὴν τῶν πρὶ αὐτοῦ εἰσήνεγκε· a majoribus editam protulit: idque satis declaratur ex illis verbis: Est quatuor annorum præfinita forQuicationis multa, a majoribus nempe nostris decreta. Septennium vero, tanquam ex sua ipse sententia explicavit: fornicationi ut aliis quoque criniuibus graviorem pœnam injungens. • ARIST Can. 58. Adulter quindecim annis non communicabit. Quatuor defeus, quinque audrens, quatuor substratus et duobus consistens sine communione. Perspicuus. ARIST. Can. 59. Fornicator septem, duobus des fens, duobus auliens, duobus substratus et uno consistens octavo ad cominunionem admittetur. Perspicuus. 116 CANON LX Que virginitatem professa a voln suo ac professione lapsa est, peccati adulterii tempus in sua vite dispensatione complebit. Idem et in iis qui vitam monasticam profitentur et labuntur. BALS. Sæpe diximus, quod virgines mulieres dedicabantur ecclesiis cum laico amictu et ab episcopis nutriebantur, ut quæ et virgines manere el ecclesiis assidere profterentur. Haue ergo virginen, quæ hæc professa est, lapsa, seu fornicata est, decernit saucius ut adulteram tractari scu puniri: et non solum eas, sed et monachas et monachos similiter post conversionem curari. Ne tibi autem videatur adversari can. 19 synodi Ancyranæ, decernens lɔpsas virgines pœnis digamorum subjici. Is enim a præsente canone sublatus est, qui est multo recentior: lege et can. 18 presentis sancti Patris, et nota quod ex præsenti canone monachi qui fornicantur et non deponuntur, ut qui non habeant lectoris characterem a suo præfecto, vel episcopalem ordinationem, post defectionem, instar adulterorum puniuntur. Similiter etiam ascetriæ et monachæ. Lege et tit. 11. presentis operis cap. 5, 8 et 9. καὶ τοῦτο δηλοῦτα: ἐκ τοῦ εἰπεῖν· Εστιν ἡ τῆς πορνείας ἐπιτίμησις ἐν τέσσαρσιν ἔτετιν ὡρισμένη, ήγουν παρὰ τῶν πρὸ ἡμῶν διατεταγμένη· τὴν δὲ ἐπταετίαν ὡς οἰκείαν γνώμην εἰσήγαγε, βαρύτερον κολάζων τὴν πορνείαν, ὡς καὶ ἄλλα τῶν ἁμαρτημάτων πολλά. ΑΡΙΣΤ. καν. νη'. Ο μοιχεύσας δεκαπέντε έτη οὐ κοινωνήσει· τέσσαρα προσκλαίων, πέντε ἀκρούμενος, τέσσαρα ὑποπίπτων, καὶ δύο συνεστώ; ἄνευ κοινωνίας. Σαφής. ΑΡΙΣΤ. καν. νθ'. Ὁ πόρνο; ἑπτά δύο προσ κλαίων, δύο ἀκροώμενος, δύο υποπίπτων, καὶ ἐν! συνεστώς, τῷ ὀγδίῳ δεχθήσεται εἰ; κοινωνίαν. Σα φής. Παρθένος, ὁμολογήσασα καὶ ἐκπεσοῦσα τῆς ἐπαγ γελίας, τὸν χρόνον τοῦ ἐπὶ τῆς μοιχείας αμαρτή. ματος ἐν τῇ οἰκονομία τῆς καθ᾿ ἑαυτὴν ζωῆς πληρώσει. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν βίον μονάζοντα ἐπαγγελλομένων, καὶ ἐκπιπτόντων. ΒΑΛΣ. Πολλάκις είπομεν ὅτι παρθένοι γυναίκες ἀνετίθεντο ταῖς ἐκκλησίαις μετὰ λαϊκοῦ σχήματος καὶ ἀνετρέφοντο παρὰ τῶν ἐπισκόπων, ὡς ἐπαγγει λάμεναι παρθενεύειν καὶ προσεδρεύειν ταῖς ἐκκλη σίαις. Τὴν γοῦν παρθένον ταύτην τὴν ταῦτα ἐπαγ γειλαμένην, ἐκπεσοῦσαν, ἤτοι πορνεύσασαν, βρίζει ὁ ἅγιος κατὰ τὰς μοιχαλίδας οἰκονομεῖσθαι ήτοι ἐπιτιμᾶσθαι, καὶ οὐ μόνον ταύτας, ἀλλὰ καὶ τὰς μοναχὰς, καὶ τοὺς μοναχούς ὁμοίως μετὰ ἐπιστρο φὴν θεραπεύεσθαι. Μὴ ἐναντιωθῇ δέ σοι ὁ ιθ' κανών τῆς ἐν 'Αγκύρα συνόδου, διοριζόμενος τὰς ἐκπετούσας παρθένους τῷ ἐπιτιμίῳ τῶν διγάμων ὑποκεί σθαι. Ανηρέθη γὰρ ὑπὸ τοῦ παρόντος κανόνος μεταγενεστέρου ὄντος κατά πολύ. Ανάγνωθι και τὸν της κανόνα τοῦ παρόντος ἁγίου Πατέρας, καὶ σημείωσαι ὅτι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος οἱ πο νεύοντες μοναχοὶ καὶ μὴ καθαιρούμενοι, ὡς μὴ ἔχοντες σφραγίδα αναγνώστου ἀπὸ τοῦ ἡγουμένου αὐτῶν, ἢ χειροτονίαν ἐπισκοπικὴν μετὰ ἀπόστασιν δεχόμενοι, κατὰ τοὺς μοιχούς ἐπιτιμωνται. Ὡσαύτως καὶ αἱ ἀσκήτριας καὶ α! μεναγεί. Ανάγνωθι καὶ τοῦ ια' τίτλου του παρόντος συντάγματος κεφ. ε', η' καὶ θ'. ZONAR. Ecce hic quoque vir sanctus gravius ΖΩΝΑΡ. Ἰδοὺ κανταῦθα ὁ ἅγιος οὗτος βαρύτερον multiplici ratione pnnit eam quæ virginitatem pro- κατὰ τὸ πολλαπλάσιον κολάζει τὴν παρθενίαν ὁμο fessa, promissionen fefellisset. Cum enim uudevi. " λογήσασαν, καὶ ψευσαμένην τὴν ἐπαγγελίαν. Τοῦ cesimus Ancyranæ synodi canon, his plane verbis constet: Quicunque virginitatem proftentes, professionem suam irritam reddunt, ii bigamorum definitionem impleant: hic, peccati, inquit, adulterii tempus explebit. Est autem digamorum quidem multa, communionis annua privatio, adulterii vero ad quindecim annos protenditur. Consule decimum octavum canonem. ARIST. Quæ virginitatem professa et lapsa est, adulteri tempus explebit. Klein et in iis qui vitaın monasticam professi et lapsi sunt, observandum. Pirspicuus. γὰρ ἐννεακαιδεκάτου κανόνος τῆς ἐν 'Αγκυρα συν όδου οὕτω ῥητῶς περιέχοντος· σοι παρθενίαν επαγγελλόμενοι ἀθετοῦσι τὴν ἐπαγγελίαν, τὸν τῶν διγάμων ὄρον ἐκπληρούτωσαν· οὗτος, τὸν χρόνον, φησί, τοῦ τῆς μοιχείας αμαρτήματος ἐκπληρώσει. Ἔστι δὲ τὸ μὲν τῶν διγάμων ἐπιτίμιον ἀκοινωνησία ἐπὶ ἐνιαυτὸν, τὸ δέ γε τῆς μοιχείας ἐπὶ ἐνιαυτούς πεντεκαίδεκα. Ζήτει κανόνα ιη'. ΑΡΙΣΤ. Η παρθενίαν ὁμολογήσασα, καὶ ἐκπεσοῦσα, τὸν χρόνον τοῦ μοιχεύσαντος πληρώσει. Το αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν μονάζειν ἐπαγγειλαμένων. καὶ εκπεσόντων. Σαφής.

CANON LXI. IN EPIST. S BASILII CANONICAM III: Ο κλέψας σὲ μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μεταμεληθείς κατηγορήσει ἑαυτοῦ, ἐνιαυτὸν κωλυθήσεται μόνης κοινωνίας τῶν ἁγιασμάτων. Εἰ δὲ ἐλεγχθείη, ἐν Ευσὶν ἔτεσιν, μερισθήσεται δὲ αὐτῷ ὁ χρόνος εἰς ὑπέπτωσιν, εἰς σύστασιν, καὶ τότε ἀξιούσθω τῆς κοινωνίας. ΒΑΛΣ Οἱ θεῖοι κανόνες μετριώτερον κολάζουσι του: ἐξομολογουμένους τὰ οἰκεία ἁμαρτήματα. Διδ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος τὸν μὲν ἐξομολογησάμενον ἣν ἐποιήσατο κλοπήν διορίζεται μόνης κωλύεσθαι τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως ἐφ᾽ ἕνα ἐνιαυτὸν, τὸν δὲ κατακριθέντα ὡς κλέπτην ἢ ἀλόντα ἐπὶ διετίαν ἐπιτιμᾶσθαι, μήτε δὲ ἐν προσκλαίοντος τόπῳ τοῦτον [στασθαι, μήτε ἐν ἀκροωμένου, ἀλλ' ἐν τῷ τοῦ ὑπου πίπτοντος, καὶ τῷ τοῦ συνιστῶτος, καὶ μετὰ τὴν τῶν δύο χρόνων παραδρομήν της κοινωνίας τῶν ἁγιασμάτων ἀξιοῦσθαι. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ἐν τούτοις. Σὺ δὲ τὸν παρόντα εύχου κανόνα μὴ ἐξακούεσθαι κατὰ τὸν ὁρισμὸν τοῦ κλέπτου τὸν λέγοντα· Κλέο κτης ἐστὶν ὁ παρὰ γνώμην τοῦ δεσπότου τὸ ἀλλότριον ψηλαφῶν, ἐν εἰδήσει τοῦ λυπῆσαι αὐτόν. Οὐδεὶς γὰρ σχεδὸν τῶν ἐν τῷ βίῳ τυρβαζομένων, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, τῶν ἁγιασμάτων ἀξιωθήσεται, εἰ τοῦτο δοθῇ· ὅτι καὶ διακονιταὶ μοναστηρίων, κἂν καὶ εὐλαβέστατοι ὦσι, παρὰ γνώμην τῶν καθηγουμένων αὐτῶν ἀπὸ τῶν διακονιῶν αὐτῶν ἰδιοῦνται τι μέτριον εἰς ζωάρ κειαν, ἢ καὶ πρὸς ἑτέρους μετατιθέασι, καὶ παῖδες ἀπὸ τῶν γονέων ὑποσυλώσιν. Ἐῶ λέγειν ὑπὸ χεῖρα λειξουρίας, λαθραίας ὑποκρατήσεις τῶν ἀνηκόντων τοῖς κυρίοις αὐτῶν· Ἰλιὰς γάρ εἰσι ταῦτα κακῶν, καὶ μεγεθύνουσι τὸ κακόν· ἀλλ᾽ ἐκφωνηθῆναι τὸν κανόνα εἰς τοὺς ἀναιδείς κλέπτας. Ανάγνωθι καὶ τὸ ξς' κεφ. τοῦ ιβ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου λέγον· Ο κλέπτης, εἰ καὶ μεταμεληθεὶς ἀποδῷ τῷ δεσπότη τὸ πρᾶγμα, οὐ παύεται εἶναι κλέπτης. ΖΩΝΑΡ. Ὁ μὲν ἐξομολογούμενος ἀγνοουμένην κλοπὴν ἐνιαυτὸν τῆς τῶν ἁγίων δώρων κοινωνίας κωλύεται μόνης· ὁ δὲ ἐλεγχθείς, ἢ ἀλοὺς κλέπτων, ἐπὶ διετίαν ἐπιτιμᾶται. Οὔτε δὲ ἐν προσκλαίοντος τόπῳ, οὔτε ἐν ἀκροωμένου σταθήσεται, ἀλλ᾽ ἐν τῷ τοῦ ὑποπίπτοντος καὶ συνεστῶτος· καὶ ἐν τούτοις ἡ διετία αὐτῷ μερισθήσεται· καὶ οὕτω τῆς κοινω νίας τῶν ἁγιασμάτων ἀξιωθήσεται. ΑΡΙΣΤ. Ο κλέψας, και μεταγνούς, ενιαυτόν ἐλεγχθεὶς δὲ, καὶ ἕτερον ένα. Τῷ κλέψαντι, καὶ μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ μεταμεληθέντι, καὶ ἦν ἐποιήσατο κλοπήν ἐξομολογησαμένῳ, ἀλλ᾽ ἐλεγχθέντι ὑπό τινων, τὸ τῆς διετίας ἐπιτίμιον οὔ τως αὐτῷ ἐπιμερισθήσεται, ὥστε ένα χρόνον μετά Qui Taratus est, si ex se quidem poenitentia motus seipsum accusaverit, anno a sola sacramentoram communione arcebitur. Sin autem convictus faerit, duobus annis; tempus vero ilți ad substrationem dividetur et ad consistentiam, et tunc communione dignus habeatur. BALS. Divini canones tenius pauiunt eos qui sua peccata confitentur, et idco statuit magnus Basilius, ut qui suum furtum confessus est, sola sacanon cramentorum communione anno arceatur: is autem qui ut fur condemnatas est, vel in furto fuit deprehensus, biennio puniatur, nec in defentis, nec in audient s, sed in substrati et consistentis loce ponatur et post duorum annorum lapsum sacramentorum communione dignus habeatur. Et canon quidem in his consistit. Tu autem opta, ne præsens sccundum furis definitionen intelligatur, quæ dicit: Fur est, qui præter domini voluntatem aliena contrectat, sciens se eum molestia afficere. Nullus enim fere eorum qui in vita versantur sacramentis, ut mihi videtur, communicabit, si hoc detum fuerit. Nam monasteriorum quoque ministri, etlamsi sint religiosissimi, præter suorum præfeciorum sententiam, aliquid sibi modicum e ministeriis suis ad vitam sustentandam privatim accipiunt, nut ad alios transferunt, et filii a parentibus subripiunt. Millo servorum luxuriam, 117 clandestinas nempe subreptiones eorum, quæ ad dominos suos pertinent. Ilec sunt malorum llias et malum dilatant. Sed ut intelligatur editus hic canon in fures impudentes. Lege et cap. 66 tit. 12 lib. 60 quod dicit, Fur, etiamsi pœnitentia motus rem domino reddiderit, fur esse non desinit. ZONAR. Qui quidem furtum cum essel occultum, sponte conftetur, uuo anno a sola communione arcetur; qui vero convictus, aut deprehensus fuerit, biennio multatur. Neque vero in dentis aut in audientís loco consistet, sed in substrati et consisten - tis ac in duobus hisce locis ei biennii tempus dividetur, et sic sacramentorum communione dignus existimabitur. ARIST. Qui furatus est et resipiscit, annum, convictus autem et alterum annum excommunicatos. erit. Furanti et de eo non resipiseenti, nec furtuin quod fecit confitenti, sed ab aliis convicto, duorum annorum pœna ei sic divide:ur: ut unum cum succumbentibus stet: secundo autem cum fidelibus Guill. Beveregii nota. Ο κλέψας. Constantini Harmenopuli epitome hujus canonis, Ο κλέψας καὶ ὁμολογήσας ἐνιαυτὸν κωλυθήσεται, ελεγχθεὶς δὲ δύο. Qui furiam fecerit, et confessus fuerit, anno arcebitur: conricius autem biennio. Scholium, Τὸν τοιοῦτον ο Νηστευτή; ἐπὶ μ' ἡμέρα, καταδικάζει· τὸν δὲ ἐλεγ χθέντα, ἐπὶ μῆνας ἐξ. ξηροφανούντα. καὶ μετανοίας ρ' ἑκάστης ἡμέρας ποιοῦντα. Talem Jejunator ad 40 dies condemnat: convictum vero ad sex menscs, quibus vesci debeat siccis, et mantentias 100 quotidie peragere.Harm, ep can, s. 5, t. 3.

et cum iis in precibus communicet. Εt sic post duos τῶν ὑποπιπτόντων ἴστασθαι· τὸν δὲ δεύτερον μετὰ elapsos annos, communione dignus habeatur. τῶν πιστῶν, καὶ συγκοινωνεῖν αὐτοῖς τῶν εὐχῶν· καὶ οὕτω μετὰ τῆς διετίας παραδρομὴν ἀξιοῦσθαι τῆς κοινωνίας. CANON LXII. Qui suam in maribus turpitudinem ostendit, ei leirpus dispensabitur illius qui adulterii scelus admisit. CANON LXIII. Qui in brutorum concubitu suam impietatem profitetur, eamdem rationein confitens observat. BALS. Tanquam adulteros definit sanctus puniri masculorum concubitores et qui bruta ineunt on) - nes, postquam scilicet a malo defecerint et confessi fuerint. De masculorum autem concubitoribus. Lege ctiam ultimum caput 37 tit. GO lib. quod dicit: lis qui bruta ineunt, seu pecora insiliunt, penis abscindatur. ARIST. Can. 62. Qui cum maribus concumbit, ut adulter. Perspicuus. ARIST. Can. 65. Qui in brulorum - concubitu suam ostendit urpitudinem, similiter. Perspi118. CANON LXIV. Perjurus undecim annis non erit communionis particeps: duobus annis defens, tribus audiens, quatuor substratus, anno solum consistens et tunc communione dignus habebitur. BALS. De perjuris lege cap. 48 tit. 13 præsentis operis, et quæ a nobis in illo scripta sunt. ZONAR. In can. 62, 63, 64. Perspicui sunt hi canones, neque ulla explanatione indigent. ARIST. Perjurus annos decem; duos deflens, tres audiens, quatuor substratus, unum consistens, et tunc communione dignus habetur. Perspicuus. 118 CANON LXV. Qui præstigias vel veneficium fatetur, is homicidæ tempore confitebitur, ita dispensatus, ut qui in unoquoque peccato seipsum convicit. BALS. Prestigiæ quidem sunt, per solas incantationes, ac dæmonum invocationes quamcunque actionem facere. Veneficiuin autem est, per noxia pharmaca esculentum vel proculentum aliquid componere et hominem veneno perimere. Lege etiam cap. 20 tit. 13 praesentis operis, et quæ in eo sunt et cap. 25 tit. 9 operis ejusdem, et quæ in eo snal. Ὁ τὴν ἀσχημοσύνην ἐν τοῖς ἄῤῥεσιν ἐπιδεικνύμε νος τῷ χρόνῳ τοῦ ἐν τῇ μοιχείᾳ παρανομούντος οικονομηθήσεται. ΚΑΝΩΝ ΕΓ. Ὁ ἐν ἀλόγοις τὴν ἑαυτοῦ ἀσέβειαν ἐξαγορεύων τὸν αὐτὸν λόγον ἐξομολογούμενος παραφυλάττεται. ΒΑΛΣ. Κατὰ τοὺς μοιχούς διορίζεται ὁ ἅγιος κολάζεσθαι τοὺς ἀῤῥενοκοίτας καὶ τοὺς ἀλογευομένους πάντας μετὰ ἀπόστασιν καὶ ἐξομολόγησιν τοῦ κακοῦ. Καὶ ἀνάγνωθι περὶ ἀῤῥενοκοιτῶν καὶ τὸ τελευταίον κεφ. τοῦ λζ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, λέγων· Οἱ ἀλογευόμενοι, ήτοι κτηνοβάται, καυλοκοπείσθω σαν. ΑΡΙΣΤ. Καν. ξθ'. Ο αρσενοκοίτης, ὡς μοιχός. Σαρής. ΑΡΙΣΤ. Καν. ξγ'. Ὁ ἐν ἀλόγοις τὴν αὐτοῦ ἀσέβειαν εξαγορεύων ὁμοίως. Σαφής. KANON EA'. Επίορκος ἐν δέκα έτεσιν ἀκοινώνητος έσται· δυσὶν ἔτεσι προσκλαίων, τρισὶν ἀκροώμενος, τέτο σαρσιν ὑποπίπτων, ἐνιαυτὸν συνεστώς μόνον, καὶ τότε τῆς κοινωνίας ἀξιούμενος. ΒΑΛΣ. Περὶ ἐπιόρκων ἀνάγνωθι τὸ της κεφ. τοῦ ιγʹ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος καὶ τὰ ἐν ἐκείνῳ παρ' ἡμῶν γραφέντα. ΖΩΝΑΡ. Οι κανόνες οὗτοι σαφεῖς εἰσιν, ἐξηγή σεως μὴ δεόμενοι. ΑΡΙΣΤ. Ὁ ἐπίορκος δεκαετίαν· δύο προσκλαίων, τρεῖς ἀκροώμενος, τέσσαρας υποπίπτων, ἐνιαυτὸν συνεστώς· καὶ τότε τῆς κοινωνίας ἀξιούμενος. Σα φής. KANON EE'. Ο γοητείαν ἢ φαρμακείαν ἐξαγορεύων τὸν τοῦ φονέως χρόνον ἐξομολογήσεται, οὕτως οίκονομούμενος, ὡς ἐν ἑκάστῳ τῷ ἁμαρτήματι ἑαυτὸν ἐλέγξας. ΒΑΛΣ. Γοητεία μέν ἐστι, τὸ δι' ἐπῳδῶν καὶ ἐπικλήσεως δαιμόνων ποιῆσαί τινα πράξιν οιανδήτινα· φαρμακεία δὲ τὸ διὰ φαρμάκων δηλητηρίων απο σκευάσαι τι βρώσιμον ἢ πόσιμον καὶ φαρμακεῦσαι ἄνθρωπον. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ κ' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ κε' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Guill. Beveregii note. Κατὰ τοὺς μοιχούς. lioc scholium in prasentem canonem, Theodoro Balsamoni hic attributum, in codice Amerbachiano Joauni Zonaræ totum ascribitur. 'Επίορκος. Scholiastes armenopuli, Του τον ὁ Νηστευτής ἐπὶ ἔτος ἓν ξηροφαγοῦντα, καὶ νηστεύοντα μέχρι; ἑσπέρας, καὶ μετανοίας ποιούν τα σ'. Hunc Jejunatur ad annum damnat, siccis vescentem, et jejunantem usque ad vesperam, et 250 panitentias peragentem. Larmen. ep. can. s. 5, 4. 5. Ο γοητείαν. Scholiastes Harmenopuli, Ὁ δὲ Νηστευτής τοὺς γόητας και τους φαρμακούς ἐπὶ τριετίαν καταδικάζει, μετὰ μετανοιῶν ἑκάστης ἡμέρας σν, καὶ νηστείας, καὶ σκληραγωγίας· ἐμοίως δὲ καὶ τὰς γυναῖκας τὰς ποιοῦσας περίαπτα, καὶ μαντευομένας. Jejunator autem mingos el teeficos ad triennium damnat, cum pœcuitentiis quotidianis 250 cumque jejunio et rigida vivendi ratione. Similiter et mulieres, quæ amuleta fucion, el que harislantur. Ilararen. ep. can. sect. 5, tit. 5.

IN EPIST. S. BASILI ΖΩΝΑ. Γοητεία μέν ἐστι τὸ δι' ἐπῳδῶν καὶ ἐπικλήσεως δαιμονίων ποιῆσαί τινα εἰς βλάβην ἑτέρων οἷον εἰς πάρεσιν μελῶν, καὶ εἰς χρονίαν, ἢ καὶ διὰ βίου όλου κατάκλισιν, καὶ εἰς ἕτερα ὅμοια· φαρμα κεία δὲ τὸ διὰ φαρμάκων δηλητηρίων ἢ τῶν φρενών ἐξιστᾷν τινας, ὅπερ καὶ ὁ ὑοσκύαμος δύναται· βου τάνη δ' ἔστιν οὗτος, ἧς τὸ σπέρμα ὀλέθριον, ἢ ἄλλω; βλάπτον. Εἰκότως δὲ κατὰ τοὺς φονεῖς οὗτοι ἐπιτι μῶνται· ὅτι αἱ μὲν γοητεῖαι καὶ ἐπικλήσεις δαιμόνων ἔχουσιν· αἱ δὲ φαρμακείαι ἢ ἀναιροῦσιν, ἢ τῶν φρενῶν ἐξιστῶσι, καὶ εὐκταῖον τὸν θάνατον ποιοῦσι τῷ πάσχοντι, εἴ ποτε ἀνανήψει· εἰ μὴ ἐκείνῳ, ἀλλὰ τοῖς γε προσήκουσι τῷ ἀνθρώπῳ. Φονέως δὲ χρόνον τοῦ ἐκούσιον τολμήσαντος φόνον φησίν· ήγουν εἰκοσαετίαν. CANONICAM I!I. ZONAR. Prestigie quidem sunt, cum per incantationes, atque invocationes dæmonum, aliqua in aliorum damnum efficiuntur: qualis est dissolutio tabesque membrorum, ac diuturna, aut etiam vitæ æqualis agrotatio, ac decubitus, aliaque hujusmodi. Veneficium vero est cum vel per noxia pharmaca de potestate mentis homines dimoventur, quod etiam hyoscyamus præstat: est hoc porro herbæ genus, cujus semen perniciosumn, aut alia ratione lædens. Caeternm haud immerito panis homicidarum ejusmodi homines subjiciuntur, quandoquidem præstigiæ scilicet dæmonum invocationes continent, veneficia vero aut interfciunt, aut de mentis potestate deturbant mortemque illi qui hæc patitur, optabilem faciunt, si quando forte resipiscat; ac si minus illi, certe iis qui hominem aliqua cognatione attingunt. Præfinitum porro homicidæ tempus, qui voluntariam cædem patravit; viginti annorum intellige. 'ΑΡΙΣΤ. Ο γόης, καὶ ὁ φαρμακός, ὡς φονεύων. Τὸ τοῦ ἑκουσίου φονέως ἐπιτίμιον ἐπιγνώσονται οὗτοι. Ο τυμβωρύχος ἐν δέκα έτεσιν ἀκοινώνητος ἔσται· ἐν δυσὶ προσκλαίων, ἐν γ' ἀκροώμενος, ἐν δ' ὑποπίπτων, ἐνιαυτὸν συνεστώς, καὶ τότε τεχθησόμενος. ΒΑΛΣ. Περὶ τυμβωρύχων ἀνάγνωθι τὸ κγ' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὸ κζ' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. ΖΩΝΑΡ. Τυμβωρύχος ἐστὶν ὁ τους τάφους ἀνοίγων καὶ συλῶν τὰ τοῖς νεκροῖς συνθαπτόμενα· εἴη δ' ἂν καὶ ὁ τοὺς λίθους τῶν τάφων ἀφαιρούμενος. Ζή τει καὶ τοῦ Νύσσης κανόνα έβδομον. ΑΡΙΣΤ. Ο τυμβωρύχος δεκαετίαν, ὡς ὁ ἐπίορ κος. ΚΑΝΩΝ ΕΖ'. Αδελφομιξία τὴν τοῦ φονέως χρόνον ἐξομολογήσε ται. Ἡ τῆς ἀπειρημένης συγγενείας εἰς γάμον σύστασις, εἰ φωραθείη, ὡς ἐν ἁμαρτήμασιν ἀνθρώπων για νομένη, τὰ τῶν μοιχῶν ἐπιτίμια δέξεται. ΒΑΛΣ. 'Ανάγνωθι τὸ κθ' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὸ β' κεφ. τοῦ ιγ' είν τλου, καὶ βιβλίου ξ' τίτλου λζ' κεφ. οζ', λέγον· Οι πρὸς γάμον συναπτόμενοι, ἢ ἄλλως σαρκικῶς συμ πλεκόμενοι, ἐξάδελφοι, καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν τικτόμενοι παῖδες, καὶ μόνον, ἢ καὶ πατὴρ, καὶ υἱὸς πρὸς μητέρα και θυγατέρα, ἢ δύο ἀδελφοὶ εἰς δύο ἀδελφάς, ἢ δύο ἀδελφοὶ εἰς μητέρα καὶ θυγατέρα, ἢ ἀνεψιός εἰς τὴν γεγενημένην τοῦ θείου γυναῖκα, ἢ θεῖος εἰς τὴν γεγενημένην τοῦ ἀνεψιοῦ γυναίκα πρὸς τῷ χω ρισμῷ καὶ τυπτέσθωσαν. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. Ἐπεὶ δὲ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ β' κερ. του ιγ' τίτλου ARIST. Iucantator et veneficus ut homicida. Hi voluntarii homicidæ pœnas persolvent. CANON LX VI. Qui sepulcra elfodit decem annis carebit commupione: duobus deflens, tribus audiens, quatuor substratus, uno consistens, et tunc admittendus. BALS. De sepulcrorum effossoribus lege caput 25 tit. 13 praesentis operis et cap. 27 tit. 9 operis ejusdem. ZONAR. Est τυμβωρύχος, qui sepulcra aperit, ac spoliat, quæ mortuorum cadaveribus apposita sunt detraliens: est etiam, quicunque lapides a sepulcris avellit. Quære et Nysseni canonem septiARIST. Qui sepulcrum efodit, decennium, ut perjurus. CANON LX VII. Cum sorore coitus homicida tempore punietur. CANON LXVIII. Prohibitæ cognationis in matrimonium conjunctio, si deprehensa fuerit, ut quæ in hominum peccatis facta est, subibit adulterorum pernas. BALS. Lege cap. 29 tituli 9 praesentis operis et cap. 2 tit. 13 et lib. Lx. tit. 37 cap. 77 quod dicit: Qui matrimonio conjunguntur, vel alias carnaliter copulanter patrueles, fratres et liberi qui ex eis nascuntur et solum, vel etiam pater et filius cum natre et alia, vel duo fratres cum duabus sororibus, vel duo fratres cuin matre et filia, vel consobrinus eum ea qnæ fuit avunculi, vel avunculus cum ea quæ fuit uxor con obrini, 119 præter separationem etiam verberentur. Et hæc quidem hoc modo. Quia autem in interpretatione cap. 2 tit. 13 præsentis operis inter alia ostendimus, quod regium quidem jussum factum est, proGuill. Beveregii nota. Ο τυμβωρύχος. Harmnenopuli epitome, Ο τυμο βωρύχος, ὡς ὁ ἐπίορκος Sepulcrorum effossor, uι perjurus. Scholiastes in eamdem, Ταῦτον ὁ Νηστευ τὴς ἐπὶ ἔτος ἐν καταδικάζει, μετά μετανεων ἑκάτ στης ἡμέρας Γ. Hunc Jejunator ad unum amu110110 condemnat, cum panitentiis quotidianis 203. Marm cp. can. Sect. 5, tit. 5.

τῶν ἄλλων, ὅτι γέγονε μὲν πρόσταγμα βασιλικών κωλύον τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα δυσὶ δευτέραις ἐξαδέλ φαις νομίμως συνάπτεσθαι, οὐκ ἔφθασε δὲ κατα στρωθῆναι, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐκκλησία κωλύει τὸν τοιοῦ του γάμου· ὀφείλεις εἰδέναι ότι μετὰ τὸ γράψαι ἡμᾶς ταῦτα γέγονεν εἰς τὴν ἐφημερίαν τοῦ ἁγιωτά του καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυρίου Θεοδοσίου κατὰ τὴν λ' τοῦ Ἰουλίου μηνὸς τῆς ιβ' ἐνδικτιώνος σημείωμα συνοδικὸν ἔχον κατὰ ῥῆμα οὕτως· Ὁ ἱερώτατος μητροπολίτης "Απρω ὁ ἀδελφὸς καὶ συλ λειτουργὸς τῆς ἡμῶν μετριότητος Ρωμανός ὁ Δρο τάβαστος ἔγγραφον προκομίσας συνοδικῶς τάδε κατὰ ῥῆμα διαλαμβάνον· Κόρη της, Εἰρήνη καλουμένη, ἔλαβεν εὐχὴν μνηστείας μετά τινος Ιωάννου, δεκαετής οὖσα τότε τὴν ἡλικίαν. Λαληθείση; δὲ τῆς περὶ τούτου ἀθεμίτου μνηστείας γέγονε σημείωμα δικαστικὸν ἐπιτρέπον διαζυγῆναι τους τάχα μνηστευσαμένους διὰ τὸ εἶναι τὴν μνηστείαν, ὡς εἴρη ται, παράνομον. Βούλεται οὖν σήμερον ἡ Εἰρήνη νομίμως συναφθῆναι τῷ Θεοδώρῳ δευτέρῳ ὄντι έξω αδέλφῳ τοῦ Ἰωάννου, καὶ ἐρωτᾷ εἰ ἔχει τινὰ παρεμ ποδισμόν, ἠξίωσε τὴν ἡμῶν μετριότητα καὶ τὴν ἱερὰν ἀδελφότητα μαθεῖν εἴπερ οὐκ ἔχει κωλύμην τινὰ τὸ περὶ οὗ γέγονεν ή γραφή συνάλλαγμα. [κουσεν οὖν ἐξ αὐτῆς καὶ ἐκ τῆς παρουσιαζούσης τῶν ἀδελφῶν ὀμηγύρεως ὅτι τὸ τοιοῦτο συνάλλαγμα πανταχόθεν ἀκώλυτόν ἐστιν. Ἐπεὶ γὰρ ἡ μετὰ τοῦτο τελεσθεῖσα μνηστεία ὡς ἀνυπόστατος λέλυται διὰ τὴν τῆς Εἰρήνης ανηθότητα, καλῶς ἡ Εἰρήνη δεν hibens auum et cundem cubus secundis sororibus τοῦ παρόντος συντάγματος παραδηλώσαμεν μετά patruelibus legitime conjungi, non fuit autem prius posium, sed et Ecclesia prohibet ejusmodi matrimonium; debes scire, quod postquam nos hæc scripsimus, tempore sanctissimi et universalis patriarchæ domini Theodosii, 50 Julii mensis indictionis x facta est declaratio synodalis, quæ ad verbum sic habet: Sanctissimus metropolitanus Apro, frater et comminister nostræ mediocritatis Romanus Arlabasdlus, allato synodaliter scripto quoi lec verbatin continebat: Puella quædam, quæ Irene dicitur, sponsalia contraxit cum quodam Joanne, uata decem annos. Cum autem dicta essent illicita illius sponsalia, facta est judiciaria declaratio permittens eos utique separari qui sponsalia contraxissent, quod essent, ut dictum est, sponsalia contra leges facta. Vult ergo Irene hodie legitime conjungi Theodoro, qui est Joannis secundus patruelis et interrogat, an habeat aliquod imFedimentum, rogavit nostram mediocritatein et sacram fraternitatem, ut ab ea edisceret, an nullum habeat impedimentum contractus, de quo scriptura facta est. Ab ea ergo et præsente fratrum congregatione audivit, quod ejusmodi contractus nullo modo est prohibitus. Quis enim quæ cum Juanue contracta sunt sponsalia, ut quæ propter Irenes ætatem consistere non possent, soluta sunt, recte Irene secundo ejus patrueli lege matrimonii conJungetur. Neque enim Irenein cognatam personam reputat Theodorus, nec cognationis vinculis ac f-C nibus constringitur, eo quod sextumn cognationis τέρῳ ἐξαδέλφῳ αὐτοῦ κατὰ νόμου γάμου συζευχθή gradum excesserit. σεται. Οὔτε γὰρ συγγενικόν πρόσωπον τὴν Εἰρήνην λογίζεται ὁ Θεόδωρος, οὔτε τοῖς ἐξ ἀγχιστείας δεσμοῖς καὶ ὅροις συσφίγγεται, διὰ τὸ ὑπερβῆναι τὸν ἐξ ἀγχιστείας ἔκτον βαθμόν. ZONAR. Si quis cum cognata persona, quam sihi matrimonio copulare legibus interdictuin est, nuptias contraxerit, adulterii multa punietur, ipsæque nuptiæ dirimentur. ARIST. Can, 67. Qui cum sorore miscetur, ut homicida. Si quidem eorumdem parentum sit soror ex eodem patre et eadem matre ac ille counala, cui commiscetur frater, viginti annos ut homicida punietur, sed postquam ab illegitima et improba aclione recessit. Si aulein alterius tantuin parentis sit soror, a patre solo aut a matre sola, triennio succumbet, et in decimo anno cum Adclibus admittetur, et cum iis alios duos annos ad preces congregatus, ex eo tempore boni communione dignus judicabitur, ut septuagesimus quintus canon statuit. ARIST. Can.68. Prohibitum in consanguinitate natrimonium eadem qua adulterium pœna castigatur. Quicunque propter cognationein matrimonii lege mulierem ducere prohibetur, hic si in eam peccaverit, adulterorum pœnas recipiet. Sed quoniam diversa sunt eorum qui in adulterii judicium cadunt supplicia, ad cognationis propinquitatem ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν γάμον τις συστήσεται ἐπὶ συγγενές πρόσωπον, πρὸς ὁ ἀπηγόρευται συνιστᾶν γάμον, τῷ τῆς μοιχείας ἐπιτιμίῳ κολασθήσεται, διασπωμένου καὶ τοῦ γάμου. ΑΡΙΣΤ. Καν. Ε. Ὁ ἀδελφόμικτος ὡς ὁ φου νούς. Εἰ μὲν ἐμφιθαλής ἐστιν ἡ ἀδελφὴ ᾖ συνεμίγη δ ἀδελφὸς, ἐκ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς καὶ τῆς αὐτῆς μητρὸς συγγεννηθεῖσα αὐτῷ, ἐπὶ εἰκοσαετίαν, ὡς ὁ ἑκούσιος φονεύς, ἐπιτιμηθήσεται, μετὰ δὲ τὸ ἀποστῆναι τῆς ἀθεμίτου καὶ παρανόμου πράξεως εἰ δὲ ἑτεροθαλής ἐστιν ἡ ἀδελφὴ, ἀπὸ μόνου πατρός 1 ἀπὸ μόνης μητρὶς, ἐπὶ τριετίαν ὑποπεσεῖται, καὶ τῷ δεκάτῳ ἔτει δεχθήσεται μετὰ τῶν πιστῶν, καὶ μετ' αὐτῶν ἕτερα δύο έτη συστὰς εἰς εὐχὴν, οὕτως ἔκτοτε τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας ἀξιωθήσεται, καθὼς ὁ ἑβδομηκοστός πέμπτος κανών διαλαμ βάνει. ΑΡΙΣΤ. Καν. Εγ'. Ὁ ἀπειρημένος ἐν συγγενείς γάμος κατὰ μοιχόν. Οστις κεκώλυται λαβεῖν νόμῳ γάμου γυναίκε διὰ τὴν συγγένειαν, οὗτος, εἰ ἁμαρτήσει εἰς αὐτὴν, τὰ τῶν μοιχῶν ἐπιτίμια δέξεται. Ἐπεὶ δὲ διάφορά εἰσι τὰ ἐπιτίμια τῶν ὑποπιπτόντων τῷ τῆς μοιχείας κρίματι, πρὸς τὴν ἐγγύτητα της συγγενείας δέχε

IN EPIST. S. DASILII CANONICAM III. και ταῦτα. Αὐτίκα γάρ, ὡς ὁ ἐξωμη κοστὶς ἔξδομος caccipit. illico cuius ut septuagesimus εμείς κανὼν καὶ ὁ ἑβδομηκοστός ὄγδοος διαλαμβάνουσιν, ὁ τὴν νόμιμον αὐτοῦ γυναῖκα καταλιπών, καὶ ἑτέραν ἀγόμενος, καὶ δύο ἀδελφὸς κατὰ διαφόρους καιρούς λαβὼν εἰς συνοικέσιον, τῷ τῆς μοιχείας υπόκειντα: κρίματι, ἀλλ' οὐκ ἐπιτιμῶνται, ὡς ὁ μοιχεύσας μετὰ ὑπάνδρου, ἐπὶ πεντεκαίδεκα ἔτεσιν, ἀλλ' ἐπὶ Επταετίαν τῆς κοινωνίας εἴργονται, ἐνιαυτὸν προς κλαίοντες, διετίαν ἐπακροώμενοι, τριετίαν υπου πίπτοντες, καὶ τῷ ἑβδόμῳ συνιστάμενοι τοῖς πιο στοῖς. Αναγνώστης, ἐὰν τῇ ἑαυτοῦ μνηστῇ πρὸ τοῦ γάρ μου συναλλάξειεν, ἐνιαυτὸν ἀργήσας εἰς τὸ ἀναγινώσκειν δεχθήσεται, μένων ἀπρόκοπος. Κλεψιγαμήσας δὲ ἄνευ μνηστείας παυθήσεται τῆς υπηρεσίας. Τὸ αὐτὸ καὶ ὑπηρέτης. ΒΑΛΣ. Αναγνώστου τινός συναφθέντος οικείᾳ μνηστῇ πρὸ τοῦ γάμου κατὰ θέλησιν καὶ αὐτῆς (τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, συναλλάξοις»), ἠρωτήθη ὁ ἅγιος εἰ ὀφείλει ὁ τοιοῦτο: ὡς κλεψιγαμήσας ευθύνεσθαι μετὰ τὸν γάμον; Ελεγον γάρ τινες ὡς, ἐπεὶ ἡ μνηστεία οὐκ ἔστι γάμος τέλειος (δύναται γὰρ τὸ λαβὼν μέρος τὴν τὴν μνηστείαν συνιστῶτα ἀρραδῶνα τοῦτον εἰς τὸ διπλοῦν, καὶ τὴν μνηστείαν λύειν), λογίζεται ὁ ἀναγνώστης μὴ μετὰ νομίμου γαμετῆς μιγήναι, ἀλλὰ μετὰ ἐλευθέρας, κἐντεῦθεν συναρι ἀμηθῆναι τοῖς κλεψιγαμήσασι. Φησὶν οὖν ὁ ἅγιος ὡς ἀναγνώστης οὗτος ὁ μετὰ τῆς οἰκείας μνηστῆς πρὸ τοῦ γάμου σαρκικῶς ἐνωθείς, καθὸ μὲν μετὰ τῆς μεμνηστευμένης αὐτοῦ συνεμίγη καὶ οὐχὶ μετὰ ἀλλοτρίας πάντη γυναικός, ὡς πορνεύσας οὐ λογι σθήσεται· καθὸ δὲ οὐκ ἀνέμεινε καὶ τὴν τελείου γάμου τελεσιουργίαν, ὡς μικροψυχήσας κολασθήσε τας, τουτέστιν ἀφορισθήσεται ἐπὶ ἕνα ἐνιαυτόν· εἶτα δεχθήσεται εἰς τὸ εἶναι μόνον αναγνώστην. Εἰς μείζονα γὰρ προκοπὴν οὐκ ἀναβιβασθήσεται, τουτέστιν, οὔτε διάκονος γενήσεται, οὔτε ἱερεύς, πολλῷ δὲ πλέον ἐπίσκοπος. Ἐὰν δὲ, φησίν, ἀνα γνώστης συνέλθῃ μετά τινος γυναικός μή μνηστευ θείσης ἴσως αὐτῷ, κἂν λόγους ἴσως ἐποιεῖτο μετ' αὐτ τῆς, ὥστε λαβεῖν αὐτὴν καὶ εἰς γυναῖκα ταύτην ἔσχεν, οὐ μόνον οὐ προκόψει, ἀλλὰ καὶ ἀπ' ἐντεῦθεν καθαι ρέσει ὑποβληθήσεται, μὴ ὠφελούμενος ἐκ τοῦ μετὰ ταῦτα λαβεῖν αὐτὴν νόμιμον γαμετήν. Τὸ αὐτὸ δὲ ἔσται καὶ εἰ; ὑπηρέτην, ἤτοι καὶ εἰς ὑποδιάκονον. Καὶ οὗτος γὰρ τοιουτοτρόπως κλεψιγαμήσας καθαιρεθήσεται. Πρὸς δὲ τὸ ἓν φάκτον τὸ περὶ τῆς κλε ψιγαμίας ἀπόδες τὴν περὶ τοῦ διακόνου διορισμόν, μὴ μέντοι γε καὶ εἰς τὸ προκόπτειν τοῦτον μετὰ τὸ μιγῆναι τῇ οἰκείᾳ μνηστῇ εἴτε καὶ μή. Οὐ γὰρ ἐφεῖται ὑποδιακόνω, ὡς καὶ τῷ ἀναγνώστη μετά τὴν χειροτονίαν γυναίκα μνηστεύεσθαι καὶ γάμον συναλλάττειν, διότι φησὶν ὁ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κς' κανὼν ταῦτα· Τῶν εἰς κλῆρον προελθόντων ἀγά μων κελεύομεν βουλομένους γαμεῖν ἀναγνώστης καὶ ψάλτας μόνον. Εἰ δέ τις κλεψιγαμήσας, μετά ταῦτα ὑπηρέτης γέγονεν, ἐξωθείσθω τοῦ βαθμού mus canon, et septuagesimus octavus statuunt, qui legitimam suam uxorem derelinquit et aliam ducit, et qui duas sorores diversis teinporibus in matrimonium accipit, adulterii jullio judicio subjiciuntur, sed non pouiuntur ut qui cum utliere viro subjecta adulteratus est, ad quindecim annos, sed septennium a communione arcentur, annum deßlentes, biennium audientes, triennium succumbentes, et septimo cum fidelibus const:- tuti. 120 CANON LXIX. Lector, si cum sua sponsa ante matrimoniumı commercium habuerit, postquam anno cessaverit, ad legendum recipietur, manens non ulterius promovendas. Quod si alisque desponsatione furtim coierit, cessabit a ministerio. Idem et minister. BALS. Cum quidam lector cum sua sponsa ante matrimonium ejus voluntate congressus esset (id er im signiical verbum συναλλάξοιεν) sanctus interrogatus est, an is deleat, ut qui furti» congressus est, castigari post matrimonium? Dicebant enim nounulli, quod quoniam sponsalia non suut perfectum matrimonium (potest enim pars, quæ ac. cipit arian, quæ sponsalia constituit, eam reddere duplicatam, et solvere sponsalia) existimatur le clor non cum legitima uxore, sed cum muliera libera rem habere, et ideo cum iiis annumerari qui furtim corunt. Dicit itaque sanctus, quod is 1 - ctor, quia çum sua spopsa ante matrimonium carnaliter copulatus est, quia cum desponsata sibi, et nou cum omnino aliena muliere coilt, tanquam fornicatus sit, non reputabitur. Sed quia non YIspectavit perfecti matrimonii mysterium, με ημί pusillo animo sit, punietur, id est anno uno segregabitur: deinde admittetur ad hoc, ut sit solum lector. Ad majorem eniin promotionein non provehetur, hoc est, neque diaconus erit, nec sacerdos, multo autem minus episcopus. Sin autem, inquit, lector cum muliere aliqua coierit, quæ non sit sibi desponsa, etsi cum ea forte locutus erat de ca accipienda in uxorem, etiamsi et post coitumi eain in uxorem accepit, non solum non promovebitur, sed etiam eo ipso depositioni subjicietur, nihil ex eo adjutus, quod eam postea legitime uxorem acceperit. Idem autem erit etiam in ministrum seu ypodiaconum. Nam et is, cum eo molo furtiin cuierit, deponetur. Ad unum autem factum, quod est de furtivo coitu, refer quod de diacono defininitur, non autem eliam ad hoc ut pronoveatur, postquam cum propria sponsa cuierit, vel now. Non enim permittitur bypodiacono, sicut et lectori, post ordinationem desponsam habere mulierein, et matrimonium contrahere, quoniam Apostolorum can. 26 hæc habet: Eorum qui ad clerum non duets uxore pervenerunt, jubemus volentes solum lectores et cantores matrimonium contrahere. Si quis autem furtivo concubitu congressus, postca

minister factus sit, suro graslu exturbetur, cognito αὐτούς, διαγνωσθέντος τοῦ ἁμαρτήματα. Καὶ ταῦτα crimine. Et hæc quidem hoc modo. Scias aulein, quod, quæ hoc canone continentur, in synodali judicio varie disceptata sunt, et dixerunt nonnulli hæc locum habuisse, quando sponsalia consensu contrahebantur et dissolvebantur. Nunc autem, quando non aliter contrahuntur nec solvuntur nisi ¡is modis et causis; quibus perfectum quoque matrimonium contrahitur et solvitur, hæc omnia exoleverunt. Unde nec permittitur alicui eorum, qui sunt ex tribunali morte vel aliqua alia causa ante nuptias a sio sponsa separato, alii mulieri conjungi, et is qui hoc fecerit, ut bigamus deponi tur: similiter et lector qui in tale quid incidit, ad alium gradum non promovetur. Volebant autem eum quoque, qui hodie cuin sua sponsa rem habuit, id impune fecisse, quod non possunt solvi sponsalia. Cum antem augustus ille et magnus drungarius dominus Stephanus] Comnenus esset matrimonio jungendus domina Eudlochiæ augusti illius et magni domestici Jonini Joannis Bliæ, et prohiberetur, eo quod soror ejus domina Irene desponsa esset illi Augusto dom. Alexio in primis Augusti dom. Joannis inclyti Imp. álio, qui erat primus patruelis magni (drungari¡ et fleri non poterat, ut duo primi patrueles duabus sororibus conjungerentur 121 synodice agitatum est tempore sanctissimi patriarchæ domini Nicolai Muzalonis, an ex eo impediatur magi drungarii contraclus: slalulum est autem non impediri, eo quod sponsalia perfecti matrimonii locum non teneant. Porro sanctissimus quoque patriarcha dominus Theodosius concessit Mesopotamitano dom. Michaeli, cui Maria quædam desponsa forte fuerat, et, quod ea ante matrimonium mortem obieral, aliain acceperat, ut alii sine præjudicio post mortem ejus conjungeretur, maxime cum et liberos haberet, et trigenta annos excessisset, dicens hoc non reputari trigamiam, utpote quod sponsalia pro perfecto matrimonio non sufficerent. Hæc autem idcirco statuta sunt, quod non dictum est affinitatem etiam inter partes desponsantes fuisse. Si enim affinitas fuisset, tale quippiam nunquam constitutum esset, ne manifestus incestus, et illegitimuin matrimonium permitteretur. Quinetiam tali aßßuitate non interveniente, quandoquidem a can. 98 synodi in Trullo, et cap. 2 tit. 58, lib. ux et them. 3, cap. 12, tit. 37, ejusdem lib. Lx, satis constat eum, qui alteri desponsatam duxerit, adult, rii crimine teneri, quando et sponsalia tunc pœnæ solutione dissolvebantur, et non ut hodie matrimonio æquivalebant, dico que ita permittuntur non esse extra periculum, adstipulante etiam præsentis canonis auctoritate. μὲν οὕτως. Ιστέον δὲ ὅτι τὰ περὶ τοῦ τοιούτων κανόνος διαφόρως ελαλήθησαν εἰς τὰ συνοδικών δικαστήριον, καὶ εἶπόν τινες ὡς ταῦτα χώραν εἶχον, ὅτι ἡ μνηστεία συναινέσει συνίστατο καὶ ἐλύετο, 'Αρτίως δὲ ὅτε ἄλλως οὐ συνίσταται οὐδὲ λύεται εἰ μὴ κατὰ τοὺς τρόπους καὶ τὰς αἰτίας καθ᾽ ἂς καὶ ὁ τέλειος γάμος συνίσταται καὶ λύεται, ταῦτα πάντα ἀπρακτοῦσιν. Ὅθεν οὐδὲ ἐφεται τινι τῶν τοῦ βήματος θανάτῳ ἢ ἄλλη αἰτίᾳ ἐκ τῆς οἰκείας διαζευχθέντι μνηστῆς πρὸ τοῦ γάμου ἑτέρα συνέπτεσθαι γυναικὶ, καὶ τὸν τοῦτο ποιήσαντα ώ; δευτε ρογαμήσαντα καθαιρεῖσθαι· ὡσαύτως καὶ τὸν ἐμε πεσόντα εἰς τοιοῦτόν τι ἀναγνώστην μὴ προκοπτειν εἰς ἕτερον βαθμόν. Ηθελον δὲ καὶ τὸν μιγέα σήμερον μετὰ τῆς οἰκείας μνηστῆς ἀνεπιτίμητον πάντη συντηρεῖσθαι διὰ τὸ ἄλυτον τῆς μνηστείας. Τοῦ δὲ σεβαστοῦ ἐκείνου καὶ μεγάλου δρουγγαρίου κυρίου Στεφάνου τοῦ Κομνηνοῦ μέλλοντος συζευ χθῆναι τῇ κυρίᾳ Εὐδοκίᾳ τῇ θυγατρὶ τοῦ σεβαστού ἐκείνου καὶ μεγάλου δομεστίκου κυρίου Ιωάννου, καὶ κωλυομένου διὰ τὸ τὴν αὐταδέλφην ταύτης κυρίαν Εἰρήνην μνηστευθῆναι τῷ σεβαστῷ ἐκείνῳ κυρίῳ 'Αλεξίῳ τῷ υἱῷ τοῦ πρωτοσεβάστου ἐκείνου κυρίου Ἰωάννου τοῦ ἀοιδίμου σεβαστοκράτορος, τῷ ὄντι πρώτῳ ἐξαδέλφῳ τοῦ μεγάλου δρουγγαρίου, καὶ ἀδύνατον εἶναι δύο πρώτους ἐξαδέλφους δυσὶν ἀδελ φαῖς συνάπτεσθαι, ἐλαλήθη συνοδικῶς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυρίου Νικολάου του Μουσάλωνος, εἰ ἐκ τούτου ἐμποδίζεται τὸ τοῦ μεγάλου δρουγγαρίου συνάλλαγμα· καὶ διεγνώσθη μὴ ἐμποδίζεσθαι, διὰ τὸ τὴν μνηστείαν τόπον τελείου γάμου μὴ ἐπέχειν. Καὶ ὁ ἁγιώτατος δὲ πατριάρχης κύριος Θεοδόσιος ἐξεχώρησε τῷ Μεσοποταμίτου κυρίου Μιχαὴλ μνηστευσαμένῳ Μαρίαν τινὰ τυχόν, καὶ διὰ τὸ τελευτῆσαι ταύτην πρὸ τοῦ γάμου, ἑτέραν λαβόντι, ἀπροκριματίστως μετὰ τὸν ταύτης θάνατον ἑτέρα συναφθῆναι, ἔχοντι καὶ ταῦτα πaiδας, καὶ τὸν τριακοστὴν ὑπεραναβάντι χρόνον, εἰπὼν μὴ λογίζεσθαι τοῦτο τριγαμίαν, ὡς τῆς μνηστείας μὴ ἀρκούσης ἀντὶ τελείου γάμου. Ταῦτα δὲ οὕτω διεγνώσθη διὰ τὸ μὴ λαληθῆναι καὶ γενέσθαι συνάφειαν μέσον τῶν μνηστήρων. Εἰ γὰρ γέγονε συνάφεια, οὐκ ἂν διεγνώσθη τοιοῦτόν τι, ἵνα μὴ προφανής αιμομιξία καὶ ἀθέμιτος γάμος ἐγχωρηθῇ. Όπου με καὶ συναφείας μὴ γεγονυίας, ἐπεὶ ἀπὸ τοῦ ἐννενηκοστοῦ ὀγδόου κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλω συνόδου, καὶ ἀπὸ τοῦ δευτέρου κεφαλαίου τοῦ πεντηκοστοῦ ὀγδόου τίτλου τοῦ ἐξηκοστοῦ βιβλίου, καὶ ἀπὸ τοῦ τρίτου θέματος τοῦ δωδεκάτου κεφα λαίου τριακοστοῦ ἑβδόμου τίτλου τοῦ αὐτοῦ ἑξηκο στοῦ βιβλίου, παρίσταται τὸ περὶ μοιχείας εγκλή ματι καθίστασθαι ἔνοχον τὴν τὴν ἑτέρῳ μνηστευσαμένην γήμαντα, ὅτε καὶ ἡ μνηστεία μετὰ δόσεως προστίμου ἐλύετο, καὶ οὐκ ἦν ἰσοδύναμος τῷ γάμῳ ὡς σήμερον, λέγω μὴ εἶναι ἀκίνδυνα τὰ οὕτως ἐγχώρη θέντα συνεργουμένῃ καὶ τῇ τοῦ παρόντος κανόνος δυνάμει. ZONAR. Si com sua sponsa lector rem habuerit ante matrimonium, etiam volente illa (id enim siΖΩΝΑΡ. Ἐὰν τῇ οἰκεία μνηστῇ ἀναγνώστης μιχθῇ πρὸς τοῦ γάμου, κακείνης θελούσης (τοῦτο γύρ

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM III. δηλοῖ τὸν συναλλάξει), ἐνιαυτὸν ἀφορίζεται, εἶτα δέ- gnilcat verbum illud συναλλάξει) uno anno segre χεται με προβιβαζόμενος εἰς μείζονα βαθμόν. Ἐὰν δὲ ἀνευ μνηστείας συνέλθῃ γυναικί, καν λόγους ἴπως ἐποιεῖτο μετ' αὐτῆς, ὥστε λαβεῖν αὐτὴν εἰς γυναῖκα, κἂν συνεζύγη αὐτῇ μετὰ ταῦτα, ἐκπίπτει τῆς ὑπηρεσίας. Τὸ αὐτὸ δέ φησι καὶ περὶ ὑπηρέ‐ του, ήγουν ὑποδιακόνου. Πρὸς δὲ τὸ ἐν φάκτον ἀποδοτέον τὸ περὶ τοῦ ὑποδιακόνου, ήγουν τὸ ἐκπίπτειν αὐτὸν τῆς ὑπηρεσίας κλεψιγαμήσαντα. Οὐ γὰρ ἐφεῖται ὑποδιακόνῳ μετὰ τὴν χειροθεσίαν γυναῖκας μνηστεύεσθαι καὶ γάμον συναλλάσσειν. Φησὶ γὰρ ὁ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών χς' ταῦτα· Τῶν εἰς κλῆρον προελθόντων ἀγάμων κελεύομεν βουλομένους γαμεῖν ἀναγνώστας καὶ ψάλτας μόνον. Εἰ δέ τις κλεψιγαμήσας μετὰ ταῦτα ὑπηρέτης γέγονεν, έξωθήσεται τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ, διαγνωσθέντος τοῦ ἁμαρ τήματος. ΑΡΙΣΤ. Ο πρὸ γάμου συναλλάσσων αναγνώστης μνηστῇ μετ' ἐνιαυτὸν δεχθεὶς μενέτω αναγνώστης ἀπρόκοπος· κλεψίγαμος δὲ, ἀπωθείσθω. Τὸ αὐτὸ καὶ ὑπηρέτης. Αναγνώστης γυναῖκα μνηστευσάμενος καὶ πρὸ τοῦ γάμου μετ' αὐτῆς συμφθαρείς, ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἀργήσει, καὶ οὕτω δεχθήσεται εἰς τὸ ἀναγινώσκειν, εἰς μείζονα προκοπὴν μὴ προβιβαζόμενος, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μένων βαθμοῦ. Ὁ δὲ καὶ πρὸ τῆς μνηστείας κλεψιγαμήσας τέλεον τοῦ βαθμοῦ αὐτ τοῦ μετακινηθήσεται. Τὸ αὐτὸ δὲ ἐπιτίμιον καὶ εἰς τοὺς ἀχειροτονήτους ὑπηρέτας τῆς Ἐκκλησίας κρατ τήσει. Διάκονος ἐν χείλεσι μιανθείς, καὶ μέχρι τούτου ἡμαρτηκέναι ὁμολογήσας, τῆς λειτουργίας επι σχεθήσεται. τοῦ δὲ, μετέχειν τῶν ἁγιασμάτων μετὰ τῶν διακόνων ἀξιωθήσεται. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ πρεσβύτερος. Εἰ δὲ τι πλεῖον φωραθείη τις ἡμαρτηκώς, ἐν οἴῳ ἂν ᾖ βαθμῷ, καθαιρεθή σεται, ΒΑΛΣ. Τὸν ἐν χείλεσι μιανθέντα διάκονον, ἢ ἱερέα, καὶ ἐξομολογησάμενον τὸ ἁμάρτημα, δια ορίζεται ὁ ἅγιος κωλύεσθαι τῆς ἱερουργίας, μὴ μέντοι γε δὲ καὶ τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως ἀπείργεσθαι, ἀλλὰ μεταλαμβάνειν ἐντὸς τοῦ ἁγίου βήματος μετὰ τῶν ἰσοβάθμων αὐτοῦ ἱερέων ἢ δια κόνων. Τὸν δὲ μὴ μέχρι τούτου ἡμαρτηκότα, ἀλλὰ καὶ εἰς πλέον ἐξολισθήσαντα, θέλει καθαιρεῖσθαι. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, ηρωτήθη πολλάκις, Τί ἐστι τὸ ἐν χείλεσι μιανθῆναι τὸν ἱερωμένον; Καί τινες εἶπον εἶναι τὸ μέχρι φιλήματος εμπαθούς καὶ ἐρωτικοῦ πρὸς γυναῖκα γινομένου ἡμαρτηκέναι τινὰ, κατὰ τὸ εὐαγγελικὸν ῥητὸν τὸ λέγον; ῾Ο ἐμβλέψας γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτήν. Αλλοι εἶπον ὡς τινες τῷ ἀφροδισίῳ πυρὶ διακαῶς ἐκκαόμενοι ὡς κύλικε χρῶνται τῷ γυναικείῳ αἰδοίῳ, καὶ δι' αὐτοῦ (ὢ τοῦ • Matth. v, 28. galus mos admittitur, ad najorem gradum nequequam promovendus. Quod si absque desponsatione cum muliere congrediatur, et si forte de illa sibi uxore adjungenda cum ea verba fecerit, etiamsi et postea eam duxerit, a ministerio excidit. Iden vero ait etiam de ministro nempe hypodiacono. Ad unum porro factum referendum est, id quod de lypodiacono dicitur: nimirum, ut a ministerio ax. cidal, si matrimonium furtim iniverit. Nec enim hypodiacono permittitur, post impositionem manuum mulierem sponsam assumere, cumque illa conciliare nuptias. Haec nanque habet sanctorun apostolorum canon vicesimus sextus: Ex iis, qui non ducta uxore ad clerum promoti sunt, jubemus, si velint, uxorem ducere lectores et cantores solos. Si quis autem postea minister furtim matrimonium inferit, ubi crimen agnitum fuerit, de sue gradu dejicietur. ARIST. Lector qui ante nuptias rem cum sponsa habuit, post annum receptus, maneat lector ulie rius non promovendus; qui furtivum vero iniit matrimonium, expellatur. Idein et minister. Lector feminam desponsans et ante matrimonium cum ca corruptus, annum otiosus erit, et sic ad legendum recipietur, ad majorem promotionem non procedens, sed in eodem persistens gradu. Qui autem et ante desponsationem furtim coierit, gradu suo perfecte movetur. Idem autem supplicium et in eos Ecclesiæ ministros qui nullam habuerunt manuum impositionem obtinebit. 122 CANON LXX. Diaconus, qui pollutus est in labris, et sc co usque peccasse confessus est, a ministerio prohibebitur: ut autem sit sacramentorum cum diaconis particeps dignus habebitur. Id ipsum autem presbyter quoque. Si quid autem amplius pecasse quis deprehensus fuerit, in quocunque sit gradu, deponetur. BALS. Diaconum vel sacerdotem, qui in labris pollutus peccatum confessus est, decernit sanctus esse a sacro ministerio arcendum, non tamen esse a sacramentorum quoque participatione prohibennm, sed intra sacrum tribunal cum graslu sibi æqualibus sacerdotibus vel diaconus communicare ei permittendum. Eum autem, qui non eo usque sofum peccavit, sed amplius etiam lapsus est, vilt esse deponendum. Hæc cum can. definiat, sæpe interrogatuin est, Quid sit sacratum hominem in labris pollui? et dicebant aliqui esse aliquem peccasse cum muliere ad lascivum et amatorium oscUlum, secunduin evangelicum dictum, quod est, Qui aspexit mulierem ad concupiscendum eam macharus est cum ea ¹. Alii dicebant, quod quidam Veneris igno ardenter inflammati, muliebri pudendo tanquam poculo utuntur, et per ipsum (o exsecrandi

Dagitii exsecrabilem potum) libunt, et labra sna & polluunt. Alii dicebant: Nonnulli insano amore capti muliebre pudendum exosculantur, nec erubescunt, sed dicunt: Labm nostra penes nos sunt, quis nơbis erit dominus? Ego autem legeus Julium Pollucem, inveni eum in secundo libro scriptorum SUOrum de nominibus nominanten μυρτοχειλίδης, ο χρημνώματα, οι πτερυγώματα, quæ sunt hinc et illine prominentes muliebri pudendi partes el membra. Doctissimus quoque Aristoteles in sua physiologia de partibus animalium ca labra nomimat. Multi quoque, qui scripta amatoria conscripse runt, ea et hiare, et expuere, et lingulis instrucia esse dicunt. Existimo ergo, quod qui est in sacris, si per istiusmodi labra pollutus fuerit, ut qui rem quidem valde exosam fecerit, ad tempus segregabitur, ut qui autem perfectum peccatum per coitum non commisit, non deponetur. Qu'a autem nonnulli dicunt, eum qui in labris pollutus esi et confestis, debere deponi, quod dicat sanctus eum non opor tere ministrare, dicimus sanctum hoc noluisse. Etsi enim videatur esse supplicium acerbius ejus qui in labris poliutus est, ex eo quod non tempus delinítum prohibitioni ministerii, sed non jam etiam apparet depositio. Ellum enim deponendum -esse decernit, qui majus aliquid per coſtum perpetraril. μύσους κατάπτυστον πόρα) πίνουσι, καὶ τὰ χείλη καταμιαίνουσιν. Ετεροι λέγουσιν ώς τινες ἐρωτομανοῦντες τὴν γυναικείαν καταφιλοῦσιν αἰσχύνην, καὶ οὐκ αἰσχύνονται, ἀλλὰ λέγουσι· Τὰ χείλη ἡμῶν παρ' ἡμῖν ἐπτι τίς ἡμῶν ἔσται κύριος; Εγώ δὲ, ἀναγινώσκων τὸν Ἰούλιον Πολυδεύκην, εὗρον ἐν τῷ δευτέρῳ βιβλίῳ τῶν ὀνομαστικών συγγρα μάτων αὐτοῦ, ονομάζοντα μυρτοχελίδα; καὶ κρημνώματα, καὶ πτερυγώματα τὰ ἔνθεν κακεῖθεν μέρη καὶ μέλη τῆς γυναικείας αἰσχύνης. Και δ σοφώτατος δὲ 'Αριστοτέλης ἐν τῇ περὶ ζώων με ρίων φυσιολογία αὐτοῦ χείλη ταῦτα κατονομάζει. Καὶ πολλοὶ δὲ ἐρωτικὰ μουσουργοῦντες συγγράμματα κεχηνῆναι ταῦτά φασι, καὶ ἀποπτύειν, καὶ ἐπιγλωττίας σεμνύνεσθαι. Νομίζω οὖν ὅτι ὁ διὰ Β' τοιούτων χειλέων όπωσδήποτε μιανθείς Ιερωμένος, ὡς μὲν ἔχθιστον εργασίαν πεποιηκώς πρός καιρόν ἀφορισθήσεται· ὡς δὲ τέλειον ἁμάρτημα διὰ σιν ουσιασμοῦ μὴ ποιησάμενος, οὐ καθαιρεθήσεται. Ἐπεὶ δέ τινες λέγουσι τὸν ἐν χείλεσι μιανθέντα καὶ ἐξομολογησάμενον ὀφείλειν καθαιρεῖσθαι, διὰ τὸ λέγειν τὴν ἅγιον μὴ λειτουργεῖν τοῦτον. φαμὲν ὅτι ἀβούλητόν ἐστι τοῦτο τῷ ἁγίῳ. Κἂν γὰρ ἐμε φαίνεται δριμυτέραν εἶναι τὴν τιμωρίαν τοῦ ἐν χείλεσι μιανθέντος ἐκ τοῦ μὴ ἐρισθήναι καιρὸν τῇ επισχέσει τῆς λειτουργίας, ἀλλ' οὐκ ἤδη καὶ καθαίο ρεσις ἀναφαίνεται. Ἐκεῖνον γὰρ διορίζεται καθαι ρεῖσθαι, τὸν καὶ πλέον τι ἔργον διὰ συνουσιασμού πεποιηκότα. ΖΩΝΔΡ. Ο παρὼν κανὼν ἐν ἀμφιβολίᾳ ἐστὶν, ZONAR. Ilibet hic cauon ambiguitatem, proindle άλλως μεν παρ' ἐνέων νοούμενος, ἑτέρως δ' αξ nonnullis quidem alio modo, ab aliis rursum aliter intelligitur. Alii siquidem pollutum labiis accipiunt, eum ulmirum qui ad osculum usque lascivum et amatorium cum muliere processit. Est enim id quoque pollutio. Etenim si vel ipse consensus in peccatum solus rationem coinquinare existimatur, multo plus sane habebit impuritatis, si quis ad osculum usque lascivum progrediatur. Hunc ergo a ministerio prohiberi dicunt, hoc est, ad tempus segregrari, atque a diaconatus functionibus arceri, cum diaconis vero sacramentorum solummodo participem esse, quasi satis pœnarum luat ex eo quod ad tempus a ministerio prohibeatur. Atque ad bujus sententia confirmatioueur, verba quæ deinceps in colem canone subjiciuntur adducunt, quibus, si quispiam amplius peccaverit, deponi jubet. Ex ec asserentes sancti viri mentem declarari, teinpora - nea nempe prohibitionem decrevisse: ejusque prohibitionis tempus, exiguum videlicet illius arbitrio, cui peccatis emendandi cura mandata est, perinisisse. Alii vero perpetuam esse prohibitionem 123 ac depositionem procul dubio asserunt. Proinue nec ullum quidem tempus definitum esse aiunt; verum ipsi cum diaconis communicandi potestatem esse factam ob levitatem criminis: qui vero gravius peccaverit, buic sancti viri decreto depositionem irrogatam, depositionis verio perpetuam ejus, qui peccavit, e suo gradu dejectionem indicando. Ejusmodi eniurhomini nec cum diaconis θις παρ' ἄλλων. Οἱ μὲν γὰρ τὸν χείλεσι μιανθέντα, ἤγουν τὸν μέχρι φιλήματος ἐμπαθούς, καὶ ἐρωτικῶς φθάσαντα πρὸς γυναίκα· μίασμα γὰρ καὶ τοῦτο εἰ γὰρ ἡ συγκατάθεσις εἰς ἁμαρτίαν λογίζεται μόνον ῥυποῦσα τὸν λογισμόν, πολλῷ πλέον εἴη ἂν ἀκαι θαρσία, καὶ τὸ μέχρι φιλήματος ἐλθεῖν τινα ἐμπαθῶς γινομένου· ἐπισχεθῆναι της λειτουργίας φασὶν, ήγουν ἐπὶ καιρὸν ἀφορισθῆναι, καὶ κωλυθῆναι τῆς τοῦ διακονεῖν ἐνεργείας, μετέχειν δ μόνον τῶν διακόνων, ὡς ἀρκοῦντος εἰς τιμωρίαν τοῦ καιρικῶς κεκωλύσαι τῆς διακονίας. Καὶ εἰς σύστασιν τῆς γραφής κέχρηνται τῷ τὸν πλέον το αμαρτήσαντα καθαιροῦντι, ἐκ τούτου λέγοντες δη λοῦσθαι τὸν νοῦν τοῦ ἁγίου, ότι καιρικὴν ὥρισε τὴν ἐπίσχεσιν· τὸ τοῦ καιροῦ τῆς ἐπισχέσεως μέτρ.ν καταλιπών τῇ κρίσει τοῦ οἰκονομοῦντος αὐτόν. Οι δὲ τὴν ἐπίσχεσιν διηνεκή λέγουσιν εἶναι καὶ καθαίρεσιν άντικρυς. Διὸ μηδὲ καιρόν φασιν ορισθῆναι τοῦ δὲ μετὰ τῶν διακόνων κοινωνεῖν ἀξιοῦσθα: αύτ τὸν, διὰ τοῦ ἁμαρτήματος ἐλαφρότερον· τὸν δὲ καὶ εἰ; πλέον προχωρήσαντα καθαιρείσθαι θεσπίσαι τὸν ἅγιον, διὰ τῆς καθαιρέσεως τὴν τελείαν ἔκπτωσιν τὴν ἐκ τοῦ οἰκείου βαθμοῦ τοῦ ἡμαρτηκότος παρασ δηλώσαντα. Τὸν τοιοῦτον γὰρ μηδὲ μετὰ τῶν δια κόνων ἐντὸς τοῦ θυσιαστηρίου μεταλαμβάνειν, ἀλλὰ μετὰ τῶν λαϊκῶν. Ἐγὼ δὲ τῇ προτέρα τίθεμαι γνώμῃ, καὶ ὡς φιλανθρωποτέρᾳ, καὶ διὰ τὸν κανένα τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου, τὸν λέγοντα· Ἐὰν

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM III πρόθηταί τις επιθυμήσαι γυναικός συγκαθευδῆναι d its scpla altaris communicandi facultatem esse, αὐτῇ. μὴ ἔλθῃ δὲ εἰς ἔργον αὐτοῦ ἡ ἐνθύμησις, μαίνεται ὅτι ὑπὸ τῆς χάριτος ἐρεύσθη. Εἰ γοῦν ὁ ἐπιθυμήσας συγκαθευδῆναι γυναικί, καὶ μέχρι κοίτης προβάς, εἰς ἔργον δὲ μὴ ἐξυλισθήσας, ἀλλὰ πρὸ τῆς μίξεως εἰς ἑαυτὸν γενομενος, καὶ ἀποπηδήσας, καὶ τοῦ ἔργου ἀποσχόμενος, ὑπὸ τῆς χάριτος ῥυσθῆναι πιστεύεται, ο μόνῳ φιλήματι μιανθείς, καὶ εἰς πλέον μὴ ἀποχωρήσας, μᾶλλον ἂν πιστευθή σεται ῥυσθῆναι ὑπὸ τῆς χάριτος. Ον δὲ ἡ χάρις ερεύσατο, πῶς ἄν τις κατακρινεῖ; Καὶ ταῦτα βα ρεῖαν οὕτω κατάκρισιν, ήγουν έκπτωσιν τοῦ οἰκείου βαθμοῦ; sed una cum laicis. Ego vero priorem amplector sententiam, tum quia benignior est, tum ob synodi Neocêsariensis canonem, qui sic habet: Si qais proposuerit concupiscere mulierem ad dormiendum cum ipsa, ejus autem desiderium ad opus non venerit, videtur esse a gratia liberatus. Ergo si qui cum muliere dormire optavit atque usque ad con• cubitum processit, cæterum in opus minime est delapsus, verum priusquam illi commisceretur seipse collegit, ac se proripicns ab opere abstinuit, creditur a divina gratia esse liberatus; qui solo pollutus est osculo, nec ultra progressus es!, multo magis a gratia liberatus esse existimabitur. Quem porro gratia liberavit, quonam modo qrispiam condemnet? idque gravi adeo damnatione, quæ nimirum a proprio gradu depositionem contideal? ΑΡΙΣΤ. Ομολογήσα; πρεσβύτερος ἢ διάκονος χεί. λεσι μιανθῆναι, τῆς λειτουργίας εἰρχθέντες, τῶν ἁγια σμάτων μετεχέτωσαν· εἰ δέ τι πλέον τούτου φανείη ἡμαρτηκώς καθαιρεθήσεται. Τὸ ἐν χείλεσι μιανθήναι διαφόρως ερμηνεύεται, Πλὴν ἐγγράφως παραδοθῆναι οὐ χρὴ διὰ τὸ τοῦ πρά γματος αἰσχρόν. Εἴ τις δὲ τῶν διακόνων ή πρεσβυτέρων τῷ τοιούτῳ ἁμαρτήματι περιπέσῃ, κατὰ τὸν παρόντα κανόνα τὸ ἐπιτίμιον δέξεται. Ο συνεγνωκώς ἑκάστῳ τῶν προειρημένων ἁμαρτημάτων, καὶ μὴ ὁμολογήσας, ἀλλ' ἐλεγχθείς, τοῦ τοσούτου χρόνου, εἰς δν ὁ ἐργάτης τῶν κακῶν ἐπιτετίμηται, καὶ αὐτὸς ἔσται ἐν ἐπιτιμίῳ. ΒΑΛΣ. Τοὺς συνειδότας τισὶν ἁμαρτάνουσιν οἷα δή τινα αμαρτήματα, καὶ μὴ ὁμολογοῦντας αὐθαιρέτω; ταῦτα τοῖς ἐπισκόποις, ἀλλὰ συγκαλύπτοντες αὐτὰ, διορίζεται ὁ ἅγιος μετὰ ἔλεγχον πάντως νόμι μεν παρομοίως τοῖς ἡμαρτηκόσι τὰ κακὰ ἐπιτιμά σύαι. Συνεγνωκότα δὲ ἐνταῦθα μὴ εἴπῃς τὸν ἔχοντα εἴδησιν μόνην, καὶ μὴ δυνάμενον κωλῦσαι, μηδὲ τὸν συμβουλευσάμενον χωρὶς κακοθελούς διαθέσεως· ἀλλὰ τὸν συμπράξαντα, ἢ συναιρόμενον, ἢ συμβουλευσάμενον μετὰ δόλου, ἢ ἔχοντα εἴδησιν καὶ δύο νάμενον κωλύσαι, καὶ μὴ κωλύσαντα. Φησὶ γὰρ τὸ β' θέμα τοῦ μη' κεφ. τοῦ ια' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, ότι Ο γινώσκων τὸν κλέπτην, κἂν μὴ καταμηνύσῃ αὐτὸν, οὐκ ἔστι κλέπτης. Ὁ δὲ κρύπτων τὸν κλέπτην, κλέπτης ἐστί· καὶ τὸ β' θέμα τοῦ ν' κεφ. τοῦ αὐτοῦ βιβλίου καὶ τίτλου - Σπουδῇ καὶ συμβουλῇ γίνεται, ἔσαν διὰ τὴν ἔχθραν γένηται τοῦ κλεπτομένου. Ὥσπερ γὰρ ἡ κλοπή, οὕτω καὶ ἡ σπουδή χωρίς δόσ · του κακοῦ οὐ γίνεται· καὶ συμβουλεύει μὲν ὁ τὴν κλοπὴν ὑποτιθέμενος, σπουδάζει δὲ ὁ ὑπηρεσίαν τινὰ καὶ βοήθειαν ἐπὶ τῇ κλοπῇ παρεχόμενος· καὶ Εγ΄ κεφ.· 'Ο δείξας τῷ φυγόντι τὴν όδόν, οὐκ ἔστι κλέπτης· καὶ κεφ. γ' τοῦ ς' τίτλου τοῦ αὐτοῦ βιο Ιλίου - Ο αδόλως συμβουλεύσας οὐκ ἐνέχεται, οὔτε ὁ παιγνικῶς· καὶ ὁ παλαιὸς τοῦ ια' κεφ. τοῦ αὐτοῦ βιβλιου καὶ τίτλου· ἀπὸ μόνης γὰρ συμβουλῆς οὐ τίκτεται φούρτι. Καὶ ὁ ἱεροψάλτη; δὲ Δ26.8 οὐ κοι λάξει τὴν θεωροῦντα κλέπτην ἢ μοιχόν, ἀλλὰ τὸν συντρέχοντα, ήταν συμπράττοντα τῷ κλέπτῃ, καὶ ARIST. Presby:er et diaconus confessi se labiis coinqu natos, a ministerio depu'si, sacramentorum sint participes. Si quid autem amplius quispiam peccasse deprehendatur, deponetur. Illud in labris pollutum esse varie intepretatur. Sed in scriptis tradi non oportet propter rei turpitudinem. Si quis autem e diaconis aut presbyteris in istiusmodi peccatum inciderit, supplicium juxta hune canonem recipiet. CANON LXXI. Qui uniuscujusque pradictornm peccatorum fuit conscius, et non confessus, sed convictus est, tanto tempore, quanto malorum effector punitas est, ipse quoque punietur. BALS. Qui conscii sunt nonnullis peccata aliqna committentibus, nec hæc qua sponte episcopis conftentur, sed en celant, statuit sanctus, post legitimam accusationem, eos æqne puniri, ac qui mala perpetrarunt. Conscium autem hic ne dixeris eum qui solam label sciem iam, et prohibere non potest, nec eum qui consuluit absque improba affectione: sed eum qui open et auxilium tulit, vel dolose consuluit; vel cui qui scit et potest prohibere, nec prohibuit. Dicit enim thema 2. cap. 48. tit. 11. lib. 6. quod qui novit furem, etiamsi eum non revelaverit, fur non est. Qui autem furem occultal, für est. Et thema 2. cap. 51, ejusdem libri et tit. studio et consilio fit, quando fit; propter odium ejus cui furto quid aufertur. Sicut furtum enim ita et studium non fit sine dolo malo. Et consulit quidem, qui furtum suadet: studet aulem, qui operam aliquam et auxilium ad furtum præbet. Et cap. 63. Qui fugienti viam ostenderit non est fur. Et cap. 5: tit. 6. ejusdem lib: Qui sine dolo consuluit, non tenetur, nec qui per ludum. Antiqua quoque cap. 11. ejusdem libri et tit.: Ex sulo enim consilio furti actio non nascitur. Sacer quoque psaltes David non punit cum qui furem vel adulterum aspectat, sed eum qui currit cum fure, vel ei fert auxilium, et eum qui dividit, hoc est, commune facit cum adultero peccatum. Qui erge mali tamtu:..bet scientiam, et non potest prohibere, et qui consuluit absque improba affectione mon

punientur. 124 Qui autem scivit, et cum pro- τὸν συμμεριζόμενον, τουτέστι κοινοποιούμενον μετά τοῦ μοιχοῦ τὸ ἁμάρτημα. Ο γοῦν εἴδησιν μόνην ἔχων τοῦ κακοῦ καὶ μὴ δυνάμενος κωλῦσαι, καὶ ἐ συμβουλευσάμενος χωρὶς κακοθελούς διαθέσεων, οὐκ ἐπιτιμηθήσονται. Ὁ δὲ εἰδὼς, καὶ δυνάμενος κωλύ hibere posset non prohibuit, et qui malo animo consuluit, multo autem magis qui opem tulit, punietur. Nota autem quod ubique confessio levat pœnam, probatio autem eam auget. σαι, καὶ μὴ κωλύσας, καὶ ὁ κακεθελῶς συμβουλευσάμενος, πολλῷ δὲ πλέον ὁ συμπράξας τιμωρηθήσεται. Σημείωσαι δὲ ὅτι πανταχοῦ ἡ ἐξομολόγησις κουφίζει την κόλασιν· ὁ δὲ ἔλεγχος μεγαλύνει απ τήν. ΖΩΝΑΡ. Εἰπὼν περὶ ἁμαρτημάτων πρεσβυτέρως καὶ διακόνων καὶ τῶν λοιπῶν ἐκκλησιαστικών ταγμάτ των ὁ ἅγιος, νῦν καὶ περὶ τῶν συνειδότων αὐτοῖς ἁμαρτήματα διατάττεται λέγων, ὡς Ο συνειδώς τισι τῶν εἰρημένων ἁμαρτήματα, καὶ μὴ ὁμολογήZONAR. Cum triminibus presbyteroruin el diaconorum et aliorum qui in ecclesiasticis ordinibus constituti sunt, hucusque vir sanctus sermonem habuerit: nunc de iis, qui peccatorum illis conscii sunt, decernit, dicens: Si quis admissorum ab iis, quos enumeravimus, hominibus criminum σας καὶ δῆλα θέμενος τῷ ἐπισκόπῳ αὐτά, ἀλλὰ conscius fuerit, nec ea fuerit confessus, ac epi- " συγκαλύπτων ταῦτα, ἐλεγχθεὶς δὲ ὅτι εἰδὼς ἐσιώπα scopo aperuerit, quinimo ea occulte, et cum sciret, silentio texisse et celasse ea sit convictns, fanto tempore, quanto is qui crimen admisit, ipse quoque punietur ARIST. Qui conscius est cuipiam, et celat, eidcın pœnæ subjicitur. Si quis conscius sit cuilibet peccatum aliquod ex prædictis peccatis admittenti, et illud non confiteatur, sed peccatum celasse convincatur; idem subibit supplicium, et tali tempore quale et quantuin ipse malorum operator luet. CANON LXXII. καὶ συνέκρυπτε ταῦτα, ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον καὶ αὐτὸς ἐπιτιμηθήσεται, ἐφ' ὅσον ὁ τὴν ἁμαρτίαν πεποιηχώς. ΑΡΙΣΤ. Ο συνεγνωκώς ἑκάστῳ καὶ ἀποκρύπτων τὸ ἴσον ἐπ:τετίμηται. Εάν τις σύνοιδέ τινι ἁμαρτάνοντι ἁμάρτημα τι τῶν προειρημένων ἁμαρτημάτων, καὶ οὐχ ὁμολογή σει αὐτ', ἀλλ' ἐλεγχθῇ τὸ ἁμάρτημα ἀποκρύπτων· τὸ αὐτὸ δέξεται ἐπιτίμιον, καὶ ἐν τοσούτῳ χρόνῳ, οἷον καὶ ὅσον ὁ τῶν κακῶν ἐργάτης ἐπιτετίμη ται. KANON OB'. Qui se valibus, vel ejusmodi aliis tradit, ipse quo- c Ὁ μάντεσιν ἑαυτὸν ἐπιδούς, ή τισι τοιούτοις, τὸν que homicidarum tempore panietur. BALS. In cap. 35. tit. 9. praesentis operis, et in eap. 20. tit. 13. multa scripsimus de valibus, magis, et similibus, et lege ca, et qui in iis capitibus declarantur canones et leges, et scies quomodo hi poniantur civiliter et ecclesiastice. Nunc autein sanctus decernit eos, qui se ejusmodi hominibus dedunt, homicidarum quoque tempore puniri. Quia autem nonnulli præsentem canonem interpretantes dicebant, eus sic quoque puniri debere, qui ad mulieres accedunt, quæ cum hordeo se quædaın incerta, vel etiam futura revelare profitentur; dico esse differen:iam vatum, et incantatricum vetularum quæ per incantationes simpliciores seducunt. lili enim demoncs invocaut: hæ vero virtutem potius et sanctificationem simulantes, cum divinis canticis futura nonnunquam describunt, et quæ sunt obscura per hordeum proferunt; ut faciunt et quæ dicun:ur κρίτριαι, et qui saccos pannosque induunt bene barbati et comati monachi. li enim et seducentes et seducti futura vaticinantur, tanquam ab angelica renunuatione edocti. Debent itaque, qui non Deum negarunt, sed per improbitatem sanctitatem simulant, ut mihi videtur, mitius et non instar eorum qui Deum negaverunt, puniri. Sin autem dixeris hordei latrices et incantatrices aniculas dæmones invocare, cæ quoque necessario, ut magi et vates, extremo supplicio punientur. Lege et can. 83 præsentis sancti, et quæ in eo sunt. χρόνον τῶν φονέων καὶ αὐτὸς ἐπιτιμηθήσεται. ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ κε' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόν τος συντάγματος, καὶ τῷ κ' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου, διά φορα εγράψαμεν περὶ μάντεων, μάγων, καὶ τῶν ὁμοίων, καὶ ἀνάγνωθι ταῦτά τε καὶ τοὺς ἐν τοῖς αὐτ τοῖς κεφ. δηλουμένους κανόνας τε καὶ νόμους, καὶ μάθῃς ὅπως οὗτοι κολάζονται πολιτικῶς τε καὶ ἐκε κλησιαστικώς. Αρτίως δὲ ὁ ἅγιος διορίζεται τους ανατιθεμένους ἑαυτοὺς τοιούτοις τισὶ κατὰ τοὺς χρό νους τῶν φονέων ἐπιτιμᾶσθαι. Επειδή τινες έρμηνεύοντες τὸν παρόντα κανόνα εἶπον ὀφείλειν οὕτως ἐπιτιμάσθαι καὶ τοὺς προσερχομένους γυναιξὶ μετὰ κρι θῶν ἐπαγγελλομέναις ἀνακαλύπτειν ἄδηλα τινα, ἢ καὶ μέλλοντα· λέγω ὅτι διαφορά έστι μάντεων γοητευ - τριῶν, καὶ γοητευτριών γραῶν διὰ ἐπασμάτων τοὺς ἁπλουστέρους ἀπατουσῶν. Οἱ μὲν γὰρ δαίμονας ἐπισ καλοῦνται· αἱ δὲ, μᾶλλον ἀρετὴν καὶ ἁγιασμὸν ὑποκρινόμεναι, μετά θείων ψαλτωδημάτων ἐνίοτε χειρο γραφοῦσι τὰ μέλλοντα, καὶ κρινοφοροῦσι τὰ ἄδηλα, καθὼς ποιοῦσι καὶ αἱ λεγόμεναι κρίτρια:, καὶ οἱ σαχο κενδυτοῦντες καὶ οἱ ῥακενδυτοῦντες ἢν γένειο, ηυκόμοι μοναχοί. Καὶ οὗτοι γὰρ πλανώντές τε καὶ πλανώ μενοι τὰ μέλλοντα προτοιβάζουσιν, ὡς ἐξ ὑποφητείας ἀγγελική;. Διά τοι τοῦτο ὀφείλουσινοί μὴ ἀρνησάμε ναι τὸν Θεόν, ἀλλὰ διὰ λειξουρείαν ἁγιωσύνην ύποκρινόμενοι, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, μετριωτέρως καὶ μὴ κατὰ τοὺς ἀρνησιθέου, κολάζεσθαι. Εἰ δὲ εἴπῃς τὰ κριθοφόρα καὶ γοητευτοτύκι γραΐδια δαίμονες ἐπικαλεῖ σθαι, ἐξ ἀνάγκη; καὶ αὗται κατὰ τοὺς μάντεις καὶ μάγους ἐσχάτως ἐπιτιμηθήσονται. Ανάγνωθι καὶ τὸν πγ' και ένα τοῦ παρόντος ἁγίων, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ.

IN EPIST. S. BASILII ΖΩΝΑΡ. Μαντείαι μὲν πάλαι ἦσαν αἱ περὶ τῶν ψευδωνύμων θεών γινόμεναι προῤῥήσεις, ἢ πρὸς Ερωτήσεις ἀποκρίσεις· εἰ δὲ καὶ τὰ χρηστήρια έχε λελοίπασι μετὰ τὴν σάρκωσιν τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ καὶ νῦν γίνονται παρά τινων δι' ἐπῳδῶν καὶ ἐνεργείας δαιμονικής προῤῥήσεις, εἰ καὶ ψευδεῖς αἱ πλείους ἐλέγχονται· οἷαί εἰσι καὶ αἱ παρά γυναικών τινων γινόμεναι, αἱ κριθὰς ἐν χερσὶ τιθεῖσαι δι' ἐκείνων προλέγουσι τινα· ἄλλαι δὲ, σποδιᾷ επικύπτουσαι, προμηνύουσί τινα μέλλοντα. Συναριθμείσθωσαν τούτοις καὶ οἱ ἐκ τῶν ἀστέρων προγινώσκειν. λέγοντες τὰ ἐσόμενα, καὶ οἱ τούτοις χρώμενοι, οὓς πάντας τῷ ἐπιτιμίῳ τῶν φονέων καθυπάγει. 'ΑΡΙΣΤ. Ὁ μάντεσιν ἢ τοιούτοις τισὶν ἑαυτὸν δοὺς τὸν χρόνον τῶν φονέων οικονομηθήσεται. Ο μὲν ἑαυτὸν ἐπιδοῦς μάντεσιν, ή γόησιν, ή φαρ μακοῖς, ἐπὶ τῷ μαθεῖν τὴν κακοτεχνίαν αὐτῶν, ὡς ὁ ἑκουσίως φονεύων ἐπιτιμηθήσεται· ὁ δὲ πιστεύων μάντεσιν, εἰσάγων αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον ἑαυτοῦ ἐπὶ ἀνευρέσει καὶ καθάρσει φαρμακειῶν, ἢ ἀποκαλύψει τινῶν ἀποῤῥήτων, ἐξαετίαν ἐπιτιμᾶται· ὡς ὁ ἐξης κοστός πρῶτος κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης σύντ όδου διαλαμβάνει, καὶ ὁ ὀγδοηκοστός τρίτος τῆς ἀνὰ χείρας ταύτης τρίτης επιστολῆς τοῦ μεγάλου Βασι λείου. ΚΑΝΩΝ ΟΓ. Ο τὸν Χριστὸν ἀρνησάμενος, καὶ παραβὰς τὸ τῆς σωτηρίας μυστήριον, ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ τῆς ζωῆς αὐτοῦ προσκλαίειν ὀφείλει, καὶ ἐξομολογεῖ σθαι χρεωστεῖ, ἐν τῷ καιρῷ ᾧ ἐκβαίνει τοῦ βίου ἁγιασμάτων ἀξιούμενος πίστει τῆς παρὰ Θεοῦ φιλανθρωπίας. CANONICAM III. ZONAR. Vaticinia olim erant, quæ falsis Jiis edebantur prædictiones, vel quæ ad quæstioues responsa dabantur. Porro, quamvis oracula post assumptam a Domino carnem defecerint, tamen his quoque temporibus, per incantationes et dæmonum ministeria, vaticinia quædam proferuntur; etiamsi mendacii pleraque convincantur: qualia sunt quæ a nonnullis mulieribus fiunt, quæ hordeum in manibus habentes, quædam per illud divinant; aliæ vero cineri incumbentes, futura quædam prædicunt. Adjungantur hisce præterea, qui se ex astris ventura nosse profitentur, et qui eos consulunt; quos quidem omnes, homicidarum pœmis multandos esse decernit. 125 ARIST. Qui vatibus, vel´ejusmodi aliis se tradit, homicidarum tempus ei constituetur. Qui se vatibus, aut prestigiatoribus, aut fene ficis tradit, ut malas istorum artes discat, nt voluntarie occidens, punietur. Sed qui talibus fidem babet, eosque in domum suam introducit, ad veneficiorum Inventionem aut purgationem, aut secratorum quorumīdain revelationem, sexeunium punietur. Ut sexise in Trullo synodi canon 61 decernit, nec non 83 tertia bujus magni Basilii epistolæ quæ sub manu est. CANON LXXIII. Qui Christumn negavit, et salutis mysterium transgressus est, eum toto vitæ suæ tempore oportet deflere, et confiteri convenit, in tempore quo e vita excedit, sacranento dignum habitumn, propter Adem divinæ clementiæ. BALS. Canon quidem clarus est: statuit enim ut qui Christum Dominum nostrum negaverunt, et ejus quæ in carne fuit economnia mysteriuin non susceperunt, defleant et confiteantur toto tempore vitæ suæ, in sola autem extrema respiratione digni habeantur sacramentorum participatione. Cum autein Ancyrana synodus, et sacrosanctus martyr Petrus extremo excommunicationis supplicio ne minem subjiciant, et præsenti canoni veluti adversentur, dic quod Patres statuerunt pœnas suis temporibus convenientes. Qui enim erant temporiΒΑΛΣ. Ὁ μὲν κανών σαφής ἐστι. Διορίζεται γὰρ τοὺς ἀρνησαμένους τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ μὴ δεξαμένους τὸ μυστήριον τῆς ἐνσάρπου οἰκονομία; αὐτοῦ, προσκλαίειν καὶ ἐξομολογεῖσθαι παρ' ὅλον τὸν τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνον, κατὰ μόνα; δὲ τὰς τελευταίας αναπνοὰς ἀξιοῦσθαι τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως τῆς δὲ ἐν ᾿Αγκύρα συνόδου καὶ τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Πέτρου μηδένα τοιοῦτον καθυποβαλλόντων ἐσχάτῳ ἐπιτιμίῳ ἀκοινωνησίας, καὶ οἷον ἐναντιουμένων τῷ παρόντι και νόνι, εἰπὶ ὅτι ἀνάλογα ἔθεντο οἱ Πατέρες τὰ ἐπιτί μια πρὸς τοὺς ἰδίους καιρούς. Οἱ μὲν γὰρ ἦσαν ἐν bus vehementium persecutionum, quando etiam καιροῖς σφοδρῶν διωγμῶν, ὅτε καὶ ἡ πίστις ἀστή ρικτος ἦν, καὶ διὰ τοῦτο τοῖς παραπίπτουσι μετριώτερον προσεφέροντο, συγκαταβαίνοντες διὰ τὴν ἀνάγκην τῶν διωκτῶν· ὁ δὲ μέγας Βασίλειος, ἐν καιρῷ τυγχάνων ὅτε ἡ πίστις ἐπλατύνθη καὶ βε βαιοτέρα ἐγένετο, σφοδρότερον προσεφέρετο τοῖς ἀρ νουμένοις τὴν πίστιν. Η εἰπὲ ὅτι οἱ μὲν Πατέρες διετάξαντο περὶ τῶν κατὰ βίαν τυραννικήν άρνησαμένων τὸν Χριστὸν, καὶ διὰ τοῦτο κουφίζουσι τα ἐπιτίμια· ὁ δὲ παρών κανών διατάττεται περὶ τῶν ἑκουσίως καὶ χωρὶς ἀνάγκης τινὸς ἀρνησαμένων τὸν Χριστὸν, καὶ διὰ τοῦτο βαρείαν κόλασιν επάγει αὐτ τοῖς. Τὸ δὲ προσκλαίειν τούτους καὶ ἐξομολογεῖσθαι δι' ὅλης τῆς οἰκείας ζωής λέγουσι τινες μὴ ἐκλαμβά PATROL, GR. CXXXVIII. fldes non erat valde stabilis, et propterea in eos qui labebantur, se milius gerebant, una condescendentes propter persecutorum necessitatem. Magnus autom Basilius qui erat eo tempore quo fides dilatata firmiorque facta est, fuit vehementior in cos qui fidem negabant. Vel dic quod Patres quidemn de jis statuerunt qui per vim tyrannicam Christum negarunt, et ideo pœnas mitigant. Præseus antem canon de iis decernit qui sua sponte, et sine aliqua necessitate Christum negaverunt, et propterea gravem illis pœnam inflixit. Illos autem deflere, et per totam vitam confiteri, dicunt nonnulli non accipi ad hoc ut ponantur in loco deßlentium: lloc enim, inquiunt, est a sancti misericordia,

προσκλαιόντων Τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἔξω τῆς συμπε θείας ἐστὶ τοῦ ἁγίου καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρω πίας τῆς νικώσης πᾶσαν ἁμαρτίαν· διὸ καὶ ἀξ οὔσι προσκλαίειν μὲν τούτους, καὶ ἐξομολογεῖσθαι τὸ ἁμάρτημα δι' ὅλης τῆς οἰκείας ζωής, τους τόπους δὲ τῶν ἐπιτιμίων ἀνύειν κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐν Αγκύρα συνόδου· τῆς μέντοι μεταλήψεως τῶν ἁγιασμάτων οὐκ ἀξιωθήσονται εἰ μὴ ἐν ταῖς τελευ et Dei clementia, quæ vincit omnc peccatum, alie- νεσθαι εἰς τὸ ἴστασθαι αὐτοὺς καὶ εἰς τὸν τόπον τῶν uum; Ideo volunt eos quidem deflere, et peccatum confiter] toto vitæ tempore, sed loca pienarum peragrare secundum canones Ancyranæ synodi. Sed sacramentorum communione digni non habebuntur, nisi in extrema respiratione. Ei autem sententiæ assentior et ipse, ut humaniori, et quod nec sancti quidem verbis apparet eum qui sic peccavit statui in loco peccatorum deßentium. ταίαις ἀναπνοαίς. Ταύτῃ δὲ τῇ γνώμῃ συντίθεμαι καὶ αὐτὸς, ὡ; φιλανθρωποτέρα, καὶ ὅτι οὐδὲ ἀπὸ τῶν ῥημάτων τοῦ ἁγίου ἀναφαίνεται τὸ ἴστασθαι τὸν οὕτως ἡμαρτηκότα εἰς τὸν τόπον τῶν προς κλαιόντων. ΖΩΝΑΡ. Ο μὲν ἅγιος οὗτος ἀδιαστίκτως πάνω τας τοὺς ἀρνησαμένους τὸν Χριστιανισμὸν διὰ βίου ἀκοινωνήτους εἶναι κελεύει καὶ προσκλαίειν· ὁ δὲ Αλεξανδρείας ἀρχιεπίσκοπος καὶ ἱερομάρτυς Πέ τρος πολλὰς διαστίξεις τῶν ἀρνησαμένων τὴν πίσ στιν ποιεῖται ἐν τοῖς αὐτοῦ κανόσι, καὶ διαφόρους τοὺς τῶν ἐπιτιμίων χρόνους ἐπ' αὐτοῖς ὁρίζει· διὰ βίου δὲ οὐδένα ποιεῖ ἀκοινώνητον. Καὶ ἡ ἐν ᾿Αγκύρα δὲ σύνοδος ἀρχαιοτέρα οὗτα καὶ τοῦ ἱερομάρτυρος ἁγίου Πέτρου διαιρέσεις πολλὰς τῶν ἐπιθυσάντων ποιεῖται, καὶ καιροὺς ἐπιτιμίων ἄλλους ἄλλοις ἐρί ζει· μέχρι δὲ τελευτῆς οὐδένα ὥρισεν εἶναι ἀκοινώνητον. Εἶποι δέ τι; ὅτι ἀνάλογα τὰ ἐπιτίμια ἔθεντο οἱ Πατέρες πρὸς τοὺς ἰδίους καιρούς. Οἱ μὲν γὰρ ἦσαν ἐν καιροίς σφοδρών διωγμῶν, ὅτε ἔτι καὶ ἡ πίσ στις ἀστήρικτο; ἦν· καὶ διὰ τοῦτο της παραπίπτους: μετριότερον προσεφέροντο, συγκαταβαίνοντες δ. τὴν ἀνάγκην τῶν διωγμῶν· ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν καιρῷ τυγχάνων, ὅτε ἡ πίστις ἐπλατύνθη, καὶ βε βαιοτέρα ἐγένετο, τὰ δὲ τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰς στενών κατήντησαν κομιδή, τοῖς ἀρνουμένοις τὴν πίστιν σφοδρότερον προσεφέρετο, ὡς ἑκουσίως καὶ βίας χω ρὶς παραπίπτουσι, καὶ διὰ τοῦτο ἀκοινωνήτους αύτοὺς διὰ βίου μένειν ώρίσατο. ZONAR. Hic quidem vir sanctus, indiscrete onnes qui Christianismum negaverunt, toto vitæ tempore, a communione arceri, ac dedere jubet. Alexandrinus vero archiepiscopus, et sanctus martyr Petrus, multa discrimina, in suis canonibus, eoruin qui fidem negavere, constituit, ac varia tempora luendarum ab ipsis pœnarum decernit; Loto autem vitæ tempore, neminem a communione arcet. Tum Aucyrana quoque synodus, quæ ipso queque sancto martyre Petro antiquior est, multas eorum qui immolaverunt divisiones statuit, aliaque aliis tempora multarum præscribit; cæterum ad usque vitæ exitum, neminem a communione prohibendum esse definirit. Dixerit vero quispiam multas a Patribus pro temporum suorum ratione fuisse constitutas. Nam alii quidem temporibus vehementium persecutionum vixerunt, cum adhuc fides minus lirmas 126 radices egisset, ac proinde cum iis qui “ tapsi fuerant, mitius agebant, una descendentes, ob necessitatem persecutionum. Magnus vero Basilius, cum per ea tempora viveret, quibus late fusa erat fides, ac firmior facta, res autem Græcorum in angustum valde contractar, iu eos qui fidem negissent severiorem se praebuit, quod sponte, et sine vi lapsi sunt, ac propterea toto vitæ tempore, communionis expertes ipsos manere jussit. ARIST. Qui Christum negavit, totam vitam pœnitentiam aget. Qui Christum negavit, totum vitæ suæ tempus deflere debet, et in vitæ exitu communione dignus judicetur. CANON LXXIV. Si autem unusquisque eorum qui in præ tictis pec catis fuere, confessus bonus evaserit, et is cui a Dei benignitate ligandi et solvendi credita est potestas, si fat clementior, videns sumniam ejus, qui peccavit confessionem, ad diminuendum poenarum tempus, non erit dignus damnatione, cum quæ est in Scripturis, nobis historia significet, quod qui cum majori labore confitentur, Dei misericordiam celerius apprehendant. BALS. Ne quis propter temporazum pœnarum zongitudinem tristitia afficiatur, dicit sanctus quod regionis pontifex, qui quemadmodum summo inter apostolos Petro regni calorum a Deo claves creditæ fuerunt, ligan·lique et solvendi potestatem acΑΡΙΣΤ. Ο άρνητίχριστος διὰ βίου μεταμέλε σθαι. Ο τὸν Χριστὸν ἀρνησάμενος πάντα τὸν τῆς ζωῆς αὐτοῦ χρόνον ὀφείλει προσκλαίειν· ἐν δὲ τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου ἀξιούσθω τῆς κοινωνίας. Εάν μέντοι έκαστος τῶν ἐν τοῖς προγεγραμμένοις ἁμαρτήμασι γενομένων σπουδαίος γένηται εξη μολογούμενος, ὁ πιστευθεὶς τῆς τοῦ Θεοῦ φιλαν θρωπίας λύειν, καὶ δεσμεῖν, εἰ φιλανθρωπότερος γένοιτο, τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἐξομολογήσεως ὁρῶν τοῦ ἡμαρτηκότος, εἰς τὸ ἐλαττῶσαι τὸν χρόνον τῶν ἐπιτιμίων, οὐκ ἔστι καταγνώσεως ἄξιος, τῆς ἐν ταῖς Γραφαῖς ἱστορίας γνωριζούσης ἡμῖν τοὺς μετά μείζονος πόνου ἐξομολογουμένους ταχέως τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν καταλαμβάνειν. ΒΑΛΣ. "Ινα μή τις ἀκηδιάσῃ διὰ τὸ ἐπιτεταμένον τῶν χρονικῶν ἐπιτιμίων, φησὶν ὁ ἅγιος ὡς ὁ κατά δ χώραν ἀρχιερεὺς ὁ κατὰ τὴν ἐν ἀποστόλοις κορυ φαιότατον Πέτρον τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἐμπιστευθείς, καὶ ἐξουσίαν λα

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM III. poena affectus est, cum gratiarumn actione paniarum medelam suscepisse, et ardentiore sindio pœnitentiam ostendere, tempus pœnæ diminuet, non timens condemnationem tanquam qui utique canonicam temporis pœnarum definitionem transgrediatur. Docet enim nos Scriptura, quod qui jam majori labore confitentur, eos Dei misericordia celerius apprehendit. Et in his quidem canon. Τu autem lege cap. 39 tit. 9, praesentis operis, et leges qua in ea sitæ sunt, et ex his scies quod est differentia inter judices, qui pronuntiant corporales punitiones adversus eos qui sunt criminibus obnoxii,et episcopos qui decernunt pœnas ecclesiasticas adversus eos qui animæ peccata conftentur. illi eniu poenas a lege constitutas nec possunt augere, nec minuere siue jussu imperatoris. fli vero nostrorum peccatorum onera suscipientes, tanquam Deo pro nobis rationes reddituri, et pro suo arbitratu pœnas et augent, et minuunt, et ideo in eorum est potestate, non solum pœnarum tempora minnendi, sed etiam paruas commutandi. Etsi enim verbi gratia constitutum est, ut qui hoc vel illud peccatum coin - misit carnem non comedat, nec cum fidelibus consistat, similiter nec sit divinorum sacramentorum per triennium particeps: qui tamen confessionem suscepit pro persona cui pœna imponitur qualitate, et ejus confessionis vehementia, et pœnitentiæ stndio, has quidem pœnas moderabitur, illas vero βὼν δεσμεῖν καὶ λύειν, ἐὰν ἴδῃ τὸν διά τι ἁμάρτημα cepit, si viderit eum qui propter aliquod peccatum ἐπιτιμηθέντα μετ' εὐχαριστίας τῶν ἐπιτιμίων την θεραπείαν δεξάμενον, καὶ μετὰ θερμοτέρας σπου δῆς τὴν μετάνοιαν ἐπιδεικνύμενον, ἐλαττώσει τοὺς χρόνους τῶν ἐπιτιμίων, μὴ πτοούμενος κατάγνωσιν, ὡς δῆθεν παραβαίνων τὴν περὶ τῶν χρόνων τῶν ἐπιτιμίων κανονικὴν ἀκρίβειαν. Διδάσκει γὰρ ἡμᾶς ἡ Γραφὴ ὅτι εἰς τοὺς μετὰ μείζονος πόνου ἐξομολο γουμένους ταχέως ή φιλανθρωπία καταλαμβάνει τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ἐν τούτοι;. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὸ λθ' κερ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συν τάγματος, καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ καταστρωθέντας νόσ μους, καὶ μάθῃς ὅτι διαφορά ἐστι τῶν ἀποφαινομέ νων δικαστών κολάσεις σωματικές κατὰ τὰ τῶν γεγονότων ὑπευθύνων εγκλήματα, καὶ τῶν ὁριζεν των ἐπισκόπων ἐπιτίμια εκκλησιαστικὰ κατὰ τῶν ἐξομολογουμένων αμαρτήματα ψυχικά. Οἱ μὲν γὰρ τὰς ὁρισθείσας ἀπὸ τοῦ νόμου ποινάς οὔτε αύξειν οὔτε μειοῦν δύνανται χωρίς βασιλικῆς κελεύσεως οἱ δὲ τὰ φορτία τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν ἀναδεχόμε νοι, ὡς καὶ λόγους ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Θεῷ μέλλοντες δώσειν, κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς καὶ αὔξουσι καὶ μειού. σι τὰ ἐπιτίμια, διά τοι τοῦτο καὶ ἐξουσίαν ἔχουσι μὴ μόνους τοὺς χρόνους τῶν ἐπιτιμίων ελαττοῦν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπιτίμια μεταμείβειν. Κἂν γὰρ ἐπὶ τριετίαν τυχὸν ὁρισθῇ τὸν ἡμαρτηκότα τόδε τι μή κρεωφαγήσαι, μηδὲ συστῆναι τοῖς πιστοῖς, ὡσαύτως μηδὲ μεταλαβεῖν τῶν θείων ἁγιασμάτων· ἀλλ' ὁ τὴν ἐξομολόγησιν δεξάμενος πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ ἐπιτιμωμένου προσώπου, καὶ τὴν θερμότητα τῆς multiplicabit. Quare non est accipiendus hic canon, ἐξομολογήσεως αὐτοῦ, καὶ τὴν σπουδὴν τῆς μετα νοίας, τάδε μὲν τῶν ἐπιτιμίων μετριάσει, ἔτερα δὲ πολλαπλασιάσει. Ωστε μὴ ἐκληπτέον τὸν κανόνα, καθώς τινες εἶπον, εἰς μόνην ἐλάττωσιν τοῦ χρόνου τῶν ἐπιτιμίων, ἀλλὰ καὶ εἰς ἅπαν εἶδος ἐπιτιμίων. Τ:νὸς δὲ στρατιώτου περιπεσόντος έκουσίου φόνου ἐγκλήματι, παρὰ ἀρχιερέως τινός μετὰ μέτριο πάνω καιρὸν ἐγγράφως αθωωθέντος, ὁ κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς δυσχεράνας ἐπὶ τῷ γενομένῳ, διωρίσατο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου κυρίου Λουκᾶ σκοπηθῆναι συνοδικῶς, εἰ καλῶς τῷ στρατιώτῃ ἐπεφιλοτιμήθη ἡ τῶν ἐπιτι· μίων ἀθώωσις, κατεσπουδασμένως οὕτω καὶ οἷον είν πεῖν οὐ συμπαθῶς, ἀλλὰ προσπαθῶς. Τοῦ δὲ ἀρχιε ρέως τὴν παρόντα κανόνα προβαλλομένου καὶ ἑτέρους μετεωρίζοντας τάχα τὴν ἐπιφορτιζομένην αὐτῷ βαρεῖαν κουφότητα, ἡ ἁγία σύνοδος, τοὺς κανόνας ὀρθοτομήσασα κατὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς ἐκ τοῦ παν· αγίου Πνεύματος θειοτάτην έλλαμψιν, τὸν μὲν στρατιώτην και αὖθις ἀλυχτοπέδαις ἐπιτιμίων και νυνικῶν καθυπέβαλε· τὸν δὲ ἀρχιερέα με τρίῳ ἀφο ρισμῷ ἀλειτουργησίας εστενοχώρησεν, εἰποῦσα ὡς τοῖς ἀρχιερεύσι μὲν ἐφεῖται αὔξειν καὶ μειοῦν τὰ κανονικά ἐπιτίμια· ἀραχνιαίοις δὲ μίτοις δεσμεῖν τὰ καλωδίοις ἐντρίτοις καταδεσμεῖσθαι οφείλοντα οὐκ ἐνεδόθη. Λέγεται δὲ ὅτι καὶ διὰ τὴν τοῦ τού του στρατιώτου ὑπόθεσιν ἐξέθετο ὁ κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς τὴν περὶ τῶν ἑκουσίων φονέων Νεαράν· ἦν καὶ ἀνάγνωθι ὄπισθεν καταστρωθεῖσαν, καὶ διαλαμβάνουσαν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταῦτα· ut nonnulli dicebant, ad solam temporis pœnarum diminutionem, sed ad omne pœnæ genus. Cum autem quidam miles in voluntariæ cædis crimen incidis – set, et a quodam antistite, post valde modicum tempus, datis scriptis, absolutus esset, potens et sanctus noster imperator, et dominus, id factum ægre ferens, statuit tempore sanctissimi illius patriarch'e domini Lucæ, ut synodaliter consideraretur, 127 an recte illi militi concessa esset a pœnis absolutio, tanto in eum studio et per quamdam non misericordiam, sed potius animi affectionem. Cum autem antistes præsentem canonem propone. ret, et alios moderantes utique eam quæ illi objiciebatur nimiam pœnæ levitatem, sancta synodus, canones limitibus circnmnscribens, secunduin divinissimam inspirationem, quæ ex sancto illis Spiritu iuerat, militem quidem canonicarum poenarum rursus compedibus subjecit: antistitem autem ad aliquantum temporis ab officio suspensione punivit, dicens quod antistitibus quidem licet pœnas canonicas augere, et diminuere: aranearum autem filis ligare quæ debent tribus rudentibus alligari, non concessum est. Dicitur autem, quod etiam propler illius militis causam edidit potens at sanctus noster imperator de voluntariis homicidiis novellam, quam etiam lege retro sitam, et hæc quoque cum aliis tractantein: De iis autem quæ ab illis fiunt, postquam ad sanctissimam Dei magnam Elclesiam confugerint, imperialis mea majestas uon scit pers fecte, audit tamen que non bona suut.

Περὶ δὲ τῶν γινομένων ἐπ' αὐτοῖς μετὰ τὸ προσδραμεῖν τῇ ἁγιωτάτῃ τοῦ Θεοῦ Μεγάλη Εκκλησίᾳ ἡ μὲν βασιλεία μου ἀκριβῶς οὐκ οἶδεν· ἀκούει δὲ ὅμως οὐκ ἀγαθά. ZONAR. Postquam enumeravit magnus Basilius varia multarum tempora, pro varietate criminum accommodata, postremo rem totam antistitum arbitrio permittit. His namque ligandi et solvendi a Deo credita est potestas: ac siquiden illi, inquit, conftentes studio virtutis incitatos, atque in pouis obeundis egregie alacres animadverterint, ac proplerea definita a canonibus tempora contraxerint, nulla crunt accusatione digni. Etenim docent nos, inquit, sacræ Litteræ, eos qui majori cum labore confitentur, Dei misericordiam celerius apprehendere; quod in Manasse, et Εzechia, et aliis multis præterea contigisse, memoriæ proditum est. ARIST. Is cui concredita est ligaudi et solvendi potestas, quorumcunque e prædictis pecca - torum magnam videas contritionem, tempus dimie nuel. Supplicia quidem in unumquodque peccatum decreverunt, sed cui a Deo ligandi et solvendi concredita est potestas, ad confessionem cujusque et contritionem respiciens, si diminuerit suppliciorum tempus, non erit condemnatione dignus. CANON LXXV. Qui cum propria ex patre vel ex matre sorore pollutus est, in domum orationis ue permittatur accedere, donec ab iniqua et nefaria actione desistat. Postquam autem in horrendi peccati sensum et animadversionem veuerit, triennio defeat, stans ad fores domus oratoriæ, et rogans populum ingredientem ad orationem, ut unusquisque pro ipso misericorditer ad Dominum intensas fundat preces. Postea autem alio triennio ad solam auditionem admittatur, et Scripturam ac doɩtrinam audiens ejiciatur, et nec oratione dignus habeatur. Deinde si quidem illam cum lacrymis erqu:sivit, et Domino cum cordis contritione, et valida humiliatione supplex procidit, detur ei substratio in aliis tribus annis: et sic postquam pœnitentiæ fructus dignos ostenderit, decimo anno in Adelium orationes suscipiatur, sine oblatione; et cum duobus aunis una cum delibus ad orationem substiterit, sic deinceps diguus habeatur boni commuuione. 128 CANON LXXVI. Idem est decretum in eos quoque qui suas nurus accipiunt. BALS. Quo præseules decernunt canones, quomodo punitur qui cum sua sorore rem habet, ΖΩΝΑΡ. Απαριθμησάμενος ὁ μέγας Βασίλειος διαφόρους χρόνους ἐπιτιμίων πρὸς διάφορα ἁμαρ τήματα, τελευταῖον τὸ πᾶν τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἀνέθετο. Οὗτοι γὰρ οἱ τὸ δεσμεῖν καὶ λύειν ἐμπιστευ θέντες παρὰ Θεοῦ, καὶ εἰ ὁρισεν οὗτοι, φησί, τους ἐξομολογουμένους σπουδαίους όντας, και θερμότητα ἐν τῇ μετανοίᾳ ἐπιδεικνυμένους, καὶ ἐλαττῶσι διά τοῦτο τοὺς ὡρισμένους χρόνους, οὐκ ἔσονται κατα γνώσεως ἄξιοι. Διδάσκει γάρ, φησίν, ἡμᾶς ἡ Γραφή ὅτι τοὺς μετὰ μείζονος πόνου ἐξομολογουμένους τα χέως ή φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ καταλαμβάνει· ὅπερ ἐπὶ τοῦ Μανασσῇ γενέσθαι ἱστόρηται, καὶ ἐπὶ Εζε κίου, καὶ ἐπὶ ἄλλων πολλῶν. ΑΡΙΣΤ. Ο δεσμεῖν καὶ λύειν ἐξουσίαν λαβών, οὐτινοσοῦν τῶν ἡμαρτηκότων ἐν τῶν προῤῥηθέν των μεγάλην ὁρῶν συντριβήν, ελαττώσει τὸν χρόνον. Τὰ μὲν ἐπιτίμια ἐφ' ἑκάστῳ ἐτέθησαν ἁμαρτή ματι· ὁ δὲ παρὰ Θεοῦ πιστευθείς τὸ δεσμεῖν καὶ λύειν, πρὸς τὴν ἐξομολόγησιν καὶ τὴν συντριβὴν ἀφορῶν ἑκάστου, εἰ ἐλαττώσει τῶν ἐπιτιμίων τὸν χρόνον, οὐ καταγνώσεως ἔσται άξιος. ΚΑΝΩΝ ΟΕ. Ὁ ἀδελφῇ ἰδίᾳ ἐκ πατέρος ἢ ἐκ μητέρας συμμιανθείς, εἰς οἶκον προσευχῆς μὴ ἐπιτρεπέσθω παρεῖναι, ἕως ἂν ἀποστῇ τῆς παρανόμου καὶ ἀθεμίτου πράξεως. Μετὰ δὲ τὸ ἐλθεῖν εἰ; συναί σθησιν τῆς φοβεράς ἁμαρτίας, τριετίαν προσο κλαιέτω, τῇ θύρᾳ τῶν εὐκτηρίων οίκων παρε στηχώς, καὶ δεόμενος τοῦ λαοῦ εἰσιόντος ἐπὶ τὴν προσευχήν, ὥστε ἕκαστον μετά συμπαθείας ὑπὲρ αὐτοῦ ἐκτενεῖς ποιεῖσθαι προς Κύριον τὰς δεί σεις. Μετὰ δὲ τοῦτο ἄλλην τριετίαν εἰς ἀκρόασιν μόνην παραδεχθήτω, καὶ ἀκούων τῆς Γραφῆς καὶ τῆς διδασκαλίας ἐκβαλλέσθω, καὶ μὴ καταξιούσθω προσευχής. Επειτα εἴπερ μετὰ δακρύων ἐξεζήτησεν αὐτὴν, καὶ προσέπεσε τῷ Κυρίῳ μετά συν τριμμοῦ καρδίας καὶ ταπεινώσεως ισχυράς, διο δόσθω αὐτῷ ὑπόπτωσι; ἐν ἄλλοις τρισὶν ἔτεσι. Καὶ οὕτως ἐπειδὰν τοὺς καρποὺς τῆς μετανοίας ἀξίους ἐπιδείξηται, τῷ δεκάτῳ ἔτει εἰς τὴν τῶν πιστῶν εὐχὴν δεχθήτω, χωρίς προσφοράς. Καὶ δύο έτη συστὰς εἰς τὴν εὐχὴν τοῖς πιστεῖς, οὕτω λοιπὸν καταξιούσθω τῆς τοῦ ἀγαθοῦ ποι νωνίας. KANAN OG'. Ὁ αὐτὸς τύπο; καὶ περὶ τῶν τὰ; νύμφας ἑαυτῶν λαμβανόντων. ΒΑΛΣ. Οι παρόντες δύο κανόνες διατάττονται ὁ πῶς ἐπιτιμάται ὁ συμφθειρόμενος ἀδελφῇ ἰδίᾳ, Guill. Beveregii notæ. ῾Ο ἀδελφή ιδία. Scholiastes Harmenopuli, τὸν δὲ τοιοῦτον ὁ Νηστευτής ἐπὶ τριετίαν καταδικά ζει, μετὰ νηστείας, καὶ ξηροφαγίας καὶ μετανοιών ἑκάστης ἡμέρας φ' τὸν δὲ εἰς νύμφην, ἐπὶ διετίαν μετά μετανοιών τ', ὁμοίως δὲ καὶ τὸν εἰς πενθεράν τὸ δὲ νῦν ἔχον, ἡ σύνοδος ἐπὶ ἐξαετίαν τοὺς τοιούτους καταδικάζει, ἅμα τοῖς γόησι καὶ τοῖς ἀνδρο φόνοις. Talem Jejunator ad triennium condemnal, cum jejunio. et siccorum eau, et penitentiis quotidianis 500. Qui vero cum nuru sua se polluit et biennium cum pœnitentiis 300. Similiter et yai̟ cum socr. Verum ut nunc res esl, agnodus tales condemunt ad srsennium, una cum magis et homicidis. Harm. ep. can. s. tit. 3.

IN EPIST. S. BASIL.II CANONICAM III. sed ex uno (quæ etiam ἑτερνταλής dicitur), et quomodo punitur qui cum sua nuru polluitur, et dicit eos quidem debere extrudi ab Ecclesia donec peccato abstinuerint: postquam autem destiterint, distribui in quatuor loca, eorum qui agunt pœnitentiam: et sic sancta communione dignos haberi. Quatuor autem loca duodecim annis perficiuntur. Lege et caput 2 tit. 13, præsentis operis, et nota quod iis qui desistunt, non iis qui perseverant in peccato, dantur pœnæ. His enim nihil quod sit fidelium, penitus communicatur. πἂν μὴ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν γονέων συνάπτηται eliamsi non ex ambobus el parentibus conjuncta sil, αὐτῇ, ἀλλὰ ἐξ ἑνὸς (ήτις λέγεται καὶ ἑτεροθαλής) καὶ ὅπως ἐπιτιμᾶται ὁ μιανθεὶς μετὰ τῆς νύμφης αὐτοῦ. Καὶ φασὶ τούτους ἐξωθεῖσθαι μὲν ἀπὸ τῆς Εκκλησίας μέχρις ἂν τῆς ἁμαρτίας απόσχωνται ο μετὰ δὲ τὸ ἀποστῆναι οἰκονομεῖσθαι εἰς τοὺς δ' τόπους τῶν ἐπιτιμίων, καὶ οὕτως ἀξιοῦσθαι τῆς ἁγίας μεταλήψεως. Οἱ δὲ δ' τόποι ἀνύονται διὰ χρόνων δώδεκα. 'Ανάγνωθι καὶ τὸ δεύτερον κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος· καὶ ση μείωσαι ότι τοῖς ἀφισταμένοις οὐχὶ τοῖς ἔτι ἐμε μένουσι τῇ ἁμαρτία δίδονται τὰ ἐπιτίμια. Τούτοῖς γὰρ ἀκοινώνητα παντελῶς εἰσι τὰ τῶν πι στῶν. ΖΩΝΑΡ. Ο αδελφῇ συμφθαρείς ἑαυτοῦ, κἂν μὴ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν γενέων ἡ ἀδελφότης ἐστὶν, ἀλλ᾽ ἐξ ἑνὸς, πάντη ἐξωθεῖται τῆς Ἐκκλησίας, ἕως τῆς τοιαύτης ἁμαρτίας απόσχηται. Ἀποσχόμενος δὲ εἰκονομεῖται ὡς ὁ κανὼν διατάττεται, προσκλαίων, ἀκροώμενος, υποπίπτων, συνεστώς· καὶ οὕτως ἀξιοῦται τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας. ΑΡΙΣΤ. καν. σs'. Ὁ ἀδελφῇ πατρόθεν ἢ μητρόθεν συμμανθείς μὴ εἰσίτω εἰς οἶκον προσευχῆς ἕω; ἀποστῇ· εἶτ' ανανήψας, τριετίαν προσκλαιέτω, τριετίαν ἀκροάσθω, τριετίαν ὑποπιπτέτω, και τῷ δεκάτῳ δεχέσθω χωρίς προσφορᾶς, καὶ δύο Έτη συστὰς εἰς εὐχὴν, λοιπὸν ἀξιούσθω τῆς και νωνίας. Οὗτος ὁ κανών συνηρμηνεύθη τῷ ἑξηκοστῷ ἑβδόμῳ κανόνι. ΑΡΙΣΤ. καν. ος'. Τὰ αὐτὰ καὶ περὶ τῶν τὰς νύμ φας λαμβανόντων. Σαφής. ΚΑΝΩΝ ΟΖ'. Ο μέντοι καταλιμπάνων τὴν νομίμως συναφθείσαν αὐτῷ γυναῖκα, καὶ ἑτέραν ἀγόμενος κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν τῷ τῆς μοιχείας υπόκειται κρίματι. Κεκανόνισται δὲ παρὰ τῶν Πατέρων ἡμῶν τοὺς τοιούτους ἐνιαυτὸν προσκλαίειν, διε τίαν ἐ-ακροάσθαι, τριετίαν ὑποπίπτειν, τῷ ἐβο δόμῳ συνίστασθαι τοῖς πιστοῖς, καὶ οὕτω της προσφοράς καταξιοῦσθαι, ἐὰν μετά δακρύων μετανοήσωσιν. Ο αὐτὸς κρατείτω τύπος καὶ ἐπὶ τῶν δύο ἀδελφές λαμβανόντων εἰς συνοικέσιον, εἰ καὶ κατὰ διαφό ρους χρόνους. Οἱ δὲ ταῖς μητρυιαῖς ἑαυτῶν ἐπιμαινόμενοι τῷ αὐτῷ ὑπόκεινται κανόνι ᾧ καὶ οἱ ταῖς ἑαυτῶν ἀδελφαῖς ἐπιμαινόμενοι. ΒΑΛΣ. Τὴν εἰς ἑτεροθαλῆ ἀδελφὴν ἢ νύμφην οἰκείαν μιανθέντα ἐπὶ δωδεκαετίαν ἐπιτιμᾶσθαι διωρίσατο ὁ ἅγιος ἐν τῷ οε' καὶ ος' κανόνι. Αρτίως δὲ, ήγουν ἐν τῷ ος, ἐν τῷ δὴ καὶ ἐν τῷ οθ' κανόνι παρ κελεύεται τους καταλιμπάνοντας τὰς ἑαυτῶν συμβίους, καὶ ἑτέρας πρὸς γάμον ἀγομένου;, ἀλλὰ μὴν καὶ τοὺς λαμβάνοντας εἰς συνοικέσιον δύο ἀδελ ZONAR. Qui eum sorore corruptus est, quamvis non ex utroque parente, sed ex alterutro tantum fraternitas sit, ex Ecclesia prorsus expellitur, donec ab ejusmodi peccato absistat. Postquam vero ahstinueril, ex praescripta in hoc canone forma multatur, ita ut inter flentes degat, tum inter audientes, inde in substratione, mox cum fidelibus consistat atque ita demum ad boni communionem admittatur. ARIST. Can. 75. Qui cum sorore ex patre vel matre coinquinatur, domum orationis ne ingrediatur, donec desistat. Postea cumn resipuerit, triennio defleat, triennio audiat, triennio substernatur, et anno decimo recipiatur sine oblatione, et biennio ad orationem cum consisterit, communione dignus habeatur. ¡ic canon una cum sexagesimo septimo canone interpretatus est. ARIST. Can. 76. Eadem et de iis qui nurus suas accipiunt, decernuntur. Perspicuus. CANON LXXVII. Qui mulierem quidem sibi legitime copulatam dimittit, et aliam ducit, secundum Domini sententiam, adulterii judicio subjicitur: et a Patribus nostris canonice statutum est, ut ii anno dedeant, biennio audiant, triennio substeruantur septimo cum fidelibus consistant: et ita oblatione digni habeanter, si cum lacrymis pœnitentiam egerint. CANON LXXVIII. Eadem autem forma observetur, et in iis qui duas sorores in matrimonio accipiunt, etsi diversis temporibus. CANON LXXIX. li autem qui în suas novercas insaniunt, sunt eidem canoni obnoxii, cui et ii qui in suas sorores insaniunt. BALS. Eum qui in suam ex altero gerinine sororem vel suam nuram pollutus est, duodecim annis puniendum statuit sanctus in canem. 73 et 70. Nunc autem scilicet in can. 77, 78 et 79 jubet, ut qui suas consortes dimittunt, et alias ducunt in matrimonium, quin etiam ¡¡ qui duas sorores in ma-- trimonium accipiunt, scilicet post unius mortem, et

qui cum suis novercis polluuntur, ut adulteri punian- φάς πάντως μετά θάνατον τῆς μιᾶς, καὶ τοὺς μει tur. Addit autem in canone 76 ut qui suam uxorem relinquit, et alii conjungitur, a Patribus septenuio puniatur: et sie si cum lacrymis pœnitentiam egcrit, aucta 129 communione dignus habeatur. Hve cum itu se habeant, dient quispiam quod cum can. 18 in quindecim arnis puniat adulterum, el præsens canon dicat septem anuis puniri eos qui suas uxores dimittunt, et aliis conjuguatur, quil nobis sit sequendum? Sol. que in cap. 53 continentur. Hic enim sanctus Patrum definitionem, non ut decretum, sed ut in memoria revocationem adduxit, et ut sciamus quid ab illis prius statutum est, et quid ab ipso contra st. tutum: et hoe significatur, ex eo quod dicit sanctus debere eos puniri, ut adulteros. Si quis antem generale juris dictum proferet, dicens, Express: plus valere quam tacita, audiet, quod si esset quidam alius sancti can. qui qw'ndecim annis pun ret adulteros, rationem fortasse haberet quod dicitur. Quia antem sunt etiam ejus lem sancti utrique cauoues, uecessario, quod ab eo posterius cautum est, attendi debet, ut quod jam esset editum per canonem 58. De iis autem qui uxores relinquunt, lege etiam canonem 48 præsentis sancti Patris: et antepenultimum thema ult. cap. tit. 37 lib. Lx quod dicit: Qui duas uxores habere tentavit, non lege, sed facto voluntatis, recte adulterii crimini subjicitur. Quæ autem illi nupsit poſterior, si nesciret eum habere uxorem legitimam, ci venia dibitur. Lege et canonem 2 Neorasar. synodi, qui dicit cos ab Ecclesia adl mortem usque expelli, et ne tibi contrarins esse videatur; sed dic antediciæ quidem syno i canonem slatula: esse de iis qui in malo persistunt: præsentem vero de iis qui disteterunt, et confessi sunt: et propterea illi quidem perfecta excommunicatione damnantur; hi vero quindecim annis puniuntur. Nota autem ex præsentibus canonibus, quod non solum in his percatis, sed etiam in reliquis cessatio dat locum pœnís. Qui enim in malo perseverat, etiamsi millies punitus fuerit, et toties bonum fecerit, habet vulnus immedicabile, quod vinculis quæ cicatricem induunt non constringitur. Nota præterea, quod quæ in antiqua lege continenνομένους μετὰ τῶν μητρυιῶν αὐτῶν, ὡς μοιχούς ἐπιτιμᾶσθαι. Προστίθησι δὲ ἐν τῷ ος κανόνι τὸν καταλιμπάνοντα τὴν οἰκείαν γυναῖκα, καὶ συνα πτόμενον μεθ' ἑτέρας, ἐπὶ ἑπταετίαν ἐπιτιμᾶσθαι παρὰ τῶν Πατέρων, καὶ οὕτως ἐὰν μετά δακρύων μετανοήσωσι τῆς ἁγίας μεταλήψεως ἀξιοῦσθαι. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐρεῖ τις ὡς, τοῦ νη' κανόνος ἐν ιε' ἔτεσι τὴν μοιχὸν ἐπιτιμῶντος, καὶ τοῦ παρόντος κανόνος ἐν ζ' ἔτεσι λέγοντος ἐπιτιμάσθαι παρὰ τῶν Πατέρων τοὺς καταλιμπάνοντας τάς οἰκείας γυναῖκας, καὶ ἑτέραις συναπτομένους, τί προσέχειν ὀφείλομεν; Λύσις. Τοῖς ἐν τῷ ντ' και νάνι περιεχομένοις. Ἐνταῦθα χὰρ οὐχ ὡς ἔρει ἔθετο ὁ ἅγιος τὴν τῶν Πατέρων διατύπωσιν, ἀλλ ὡς ἀνάμνησιν, καὶ ἵνα γινώσκωμεν τί τε παρ' ἐκείνων προώρισται, καὶ τί παρὰ τούτου μεθώρια σται· καὶ δηλοῦται τοῦτο ἐκ τοῦ εἰπεῖν τὸν ἅγιον ὀφείλειν τούτους επιτιμάσθαι κατά μοιχούς. Ει δε τις ἐρεῖ νόμιμον γενικὸν λέγον κρατεῖν τὰ ἐκπε. φωνημένα παρὰ τὰ σεσιωπημένα, ἀκούσει ὅτι, εἰ μὲν ἑτέρου ἦν ἁγίου κανὼν ὁ ἐπὶ ιε' ἔτη τοὺς μοιχοὺς ἐπιτιμῶν, ἴσως ἂν εἴχετο λόγον τὸ λεγόμε νον· ἐπειδὴ δὲ τοῦ αὐτοῦ ἁγίου καὶ ἀμφότεροι ε κανόνες εἰσὶν, ἐξ ἀνάγκης τῷ παρὰ τούτου μετα γενεστέρως ορισθέντι προσέχειν ὀφείλομεν, ὡς ήδη καὶ ἐκφωνηθέντι διὰ τούτου νη' κανόνος. Περὶ δὲ τῶν καταλιμπανόντων τὰς οἰκείας γυναῖκες ἀναγνωθι καὶ τὸν μη κανόνα τοῦ παρόντος ἁγίου Ο Πατέρας, καὶ τὸ παρατέλευτον θέμα του τελευταίου κεφαλαίου τοῦ ἐξ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου λέγον· Ο δύο γυναῖκας ἔχειν πειρασθεὶς οὐ νόμῳ, ἀλλὰ φάντῳ προαιρέσεως, καλῶς ὑποκείσεται τῷ τῆς μοιχείας εγκλήματι. Ἡ δὲ εἰς ὕστερον αὐτῷ γαμηθεῖσα, εἰ ἠγνύει αὐτὸν ἔχειν νόμιμον γαμετήν, συγγνωσθήσεται. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν β' κανόνα της ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνέδου λέγοντα τους τοιούτους ἐξωθεῖσθαι τῆς ἐκκλησίας μέχρι θανάτου. Καὶ μὴ ἐναντιωθῇ τοι· ἀλλ' εἰπὲ τὸν μὲν τῆς διαληφθείσης συνόδου κανένα οροθετηθῆναι περὶ τῶν ἐξεχομένων τοῦ κακοῦ· τὸν δὲ παρόντα περὶ τῶν ἀποστάντων καὶ ἐξομολογησαμένων. Καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖνοι μὲν ἀκοινωνησία παντελεί κατακρίνονται· οὗτοι δὲ πεντεκαίδεκα έτεσιν ἐπιτιμῶνται. Σημείωσαι δὲ tur praeterea quae ab Ecclesia aperte suscepta ἀπὸ τῶν παρόντων κανόνων ὅτι οὐ μόνον εἰς ταῦτα sunt, exoluere, et qui eis utitur, julaizal. Evce enim apparet, qued etiam apud sanctos Patres leges susceptæ sunt quæ ratione cognationis matrimonis prohibent. Porro lex quoque antiqua, quie perm it it ut frater defuncti ejus uxorem accipiat, ut fratri sem-n suscitet, in usu non est. Porro Latini quoque qui matrimonia, quæ ratione cognaLonis vetita sunt, indiscriminatim contrahunt, in canonem impingunt. τὰ ἁμαρτήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ λοιπὰ ἡ ἀπόστασι; δίδωσι χώραν τοῖς ἐπιτιμίοις. Ὁ γὰρ ἐπιμένων τῷ κακῷ, καν μυριάκις ἐπιτιμηθῇ, καὶ τοσαυτάκι; ἀγαθοεργήσῃ, ἀνίπτον ἔχει τραῦμα, μὴ συσφιγγό μενον καταδέσμοις οὐλοτικοῖς. Έτι σημείωται ὅτι τὰ τοῦ παλαιοῦ νόμου ἄνευ ὧν ῥητῶς ἐδέξατο ή Ἐκκλησία, ἐσχόλασαν, καὶ ὁ χρώμενος τούτοις, Ἰουδαΐζει. Ἰδοὺ γὰρ ἀναφαίνεται ὅτι καὶ παρὰ τοῖς ἁγίοις Πατράσιν οἱ νόμοι ἐδέχθησαν, οἱ τοὺς ἐξ ἀγχιστείας γάμους κωλύοντες. Καὶ ὁ νόμος ὁ παλαιὸς ὁ ἐπιτρέπων τὸν τοῦ τελευτήσαντος ἀδελφὸν λαμβάνειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, ὡς ἂν ἀναστήσῃ σπέρμα τῷ ἀδελφῷ, ἡπράκτησε· καὶ οἱ Λατίνοι δὲ, οἱ τὰ ἐξ ἀγχιστείας συνοικέσια αδιαφόρως συναλλάττοντες, τῷ κανόνι προσκρούουσιν. ZONAR. In can. 77. Qui uxores suas relinquunt, siasque sibi matrimonio jungunt, tanquain adul.eΖΩΝΑΡ. Τοὺς τὰς ἑαυτῶν συμβίους καταλιμπά νοντας καὶ ἑτέρας πρὸς γάμον ἀγομένους φησὶν ὁ

IN EPIST S. BASILII CANONICAM III. ἅγιος ὡς μοιχούς παρὰ τοῦ Κυρίου κατακεκρίσθαι. ros: Domino condemnatos fuisse sanctus vir asseΛέγει γὰρ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος· ῾Ο ἀπολύσας τὴν γυναῖκα παρεκτός λόγου πορκείας, καὶ τα μήσας ἑτέραν, μοιχᾶσθαι. Οἱ δὲ Πατέρες, φησίν, ἡμῶν ἐκανόνισαν τους τοιούτους ἐν ἑπταετίᾳ ἐπιτι μᾶσθα:· καὶ οὕτω δέχεσθαι εἰς μετάληψιν τῆς προσφορᾶς, ἐὰν μετά δακρύων μετανοήσωσιν. Εἰπὼν δὲ τὸ παρὰ τῶν Πατέρων ἐπενεχθὲν αὐτοῖς ἐπιτίμιον, οὐδὲν προσέθετο, ἀρκεῖν ἡγησάμενος ὅτι μοιχεία τὸ ἁμάρτημα κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον ἀπέφηνεν. Επεται γὰρ ὡς μοιχικαὶ ὁ τοῖς μοιχεύουσιν εἰς ἐπιτίμησιν ὁρισθεὶς παρ' αὐτοῦ χρόνος. ΑΡΙΣΤ. Καν. ΟΖ'. Ο τὴν ἰδίαν ἀφεὶς, καὶ λαμβάνων ἑτέραν, μοιχὸς ὤν, ἑπταετίαν ὑποπιπτέτω. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν συνηρμηνεύθη τῷ ἑξηκοστῷ ὀγδόω κανόνι. ΖΩΝΑΡ. ῾Ο δὲ δεύτερος κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισα ρείς γενομένης συνόδου; Εἰ μὴ λύσει, φησὶ τὸν γάμον, ἐξωθείσθω τῆς Ἐκκλησίας μέχρι θανάτου. ΑΡΙΣΤ. Καν. ΟΗ'. Ὁ αὐτὸς κρατείτω τύπος καὶ ἐπὶ τῶν δύο ἀδελφὰς λαμβανόντων, εἰ καὶ κατὰ διαφόρους καιρούς. ΑΡΙΣΤ. Καν. ΟΘ'. Ο τῇ μητρυᾷ ἐπιμανείς, ὡς ἐπιμανεὶς ἀδελφῇ. Τὴν πολυγαμίαν οἱ πατέρες ἀπεσιώπησαν, ὡς κτηνώδη καὶ παντελῶς ἀλλοτρίαν τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων. Ἡμῖν δὲ παρίσταται πλέον τι πορο νείας εἶναι τὸ ἁμάρτημα, διὸ εὔλογον τους τοιούτους ὑποβάλλεσθαι τοῖς κανόσι. Δηλονότι ενιαυτὸν προσκλαύσαντας, καὶ ἐν τρισὶν ὑποπεσόντας, οὕτω δεκτοὺς εἶναι. ΒΑΛΣ Ἐν τῷ δ' κανόνι περὶ τριγάμων καὶ που λυγάμων οροθετήσας ὁ ἅγιος, ὅσα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τῆς τούτου ἐκαλλιγράφησε δεξιᾶς, ἄρτι φησὶν ὡς οἱ μὲν Πατέρες οὐδὲν περὶ πολυγαμίας εἰρήκασιν, ἀλλὰ τῷ τῆς ἀφασίας σκότει ταύτην ἐκάλυψαν, ὡς κτηνώδη, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀπεξενωμένην διαγωγής. Αὐτῷ δὲ δοκεῖ ταύτην εἶναι χείρονα τῆς πορνείας. Διὸ καὶ τὸν τῇ τῆς πολυγαμίας ἀκαθαρσίᾳ ἐξ ἀλόγου κατασχεθέντα κανονιτοῖς ἐπιτιμίοις καθυποβάλλεσθαι διωρίσατο δηλονὅτι ἐπὶ ἐνιαυτὸν μετὰ τῶν προσκλαιόντων ίστασθαι, ἐπὶ τρισὶν ἐνιαυτοῖς ἐν ὑποπτώσει εἶναι, καὶ μετὰ τῶν κατηχουμένων ἐξιέναι, καὶ οὕτω δέχεσθαι. Ερωτήσει δέ τις, ὡς τοῦ διαληφθέντος τετάρτου κανόνος διαλαμβάνοντας την τριγαμίαν πορνείαν κεκολασμένην παρὰ τῶν Πατέρων ονομασθῆναι, καὶ ἐξισοῦντο; ἐν πᾶσι ταύτας, πῶς ὁ παρὼν κανών φησιν, ἀποσιωπηθῆναι τὴν πολυγαμίαν παρὰ τῶν Πατέρων, ὑπερκεῖσθαι δὲ καὶ τῆς πορνείας τὸ ταύ τῆς ἁμάρτημα; Λύσις. Τριγαμία μὲν τῷ νόμῳ ἐπιγινώσκεται, τετραγαμία δὲ καὶ ἐφεξῆς οὔτε τοῖς Matth. v, 32. rit. Ait namque in Evangeliis Dominus: Qui xxorem suam dimiserit, excepta fornicationis causa, aliamque duxerit, machatur '. Nostri vero, inquit, Patres, septennio ejusmodi multari, suis canonibus sanxerunt, atque ita ad communicationem oblationis admitti, si quidem cum lacrymis penitentiam egerint. Postquamn vero nullam hisce hominibus Patrum decreto irrogatam exposuit, nihil ulterius addidit; sufficere arbitratus, quod adulterium crimen esse ex Domini verbis indicavit. Ex eo nainque consequitur, quemadmodum adulterio, ita et adulteris pœnæ tempora ab ipso constituta esse. ARIST. Can. 77. Qui propria uxore dimnissa aliam accipit, cum sit mcchus, septennio substernatur. Et hic cauon una cum sexagesimo octavo canone interpretatus est. 130 ZONAR. In can. 78. Secundus autem N ocæsariensis synodi canon: Nisi, inquit, hasce nuptias solverit, ab Ecclesia, ad extremium usque spie ritum, ejiciatur. ARIST. Can. 78. Eadem etiam ob inel forma in iis qui duas sorores ducunt, etsi diversis temporibus. ARIST. Can. 79. Qui in novercam insauit, ut qui insanit in sororem. CANON LXXX. betPatres polygamiam silentio prætermisere, ut hel luinam, et penitus ab bominum genere alienam. Nobis autem probatur eam majus esse fornicatione peccatum, et ideo consentaneum est, nt ¡¡ canonibus subjiciantur, ut scilicet postquam anno fleverint, et tribus substrati fuerint, sic suscipiantur. BALS. Cum sanctus in can. 4 de trigamis, et polygamis ea definiisset, quæ Spiritus sanctus per ejus manum dextram putchure describenda curavit, nunc dicit, quod Patres quidem nihil de polygamia dixerunt, sed eam de industria silentio prætermiserunt, ut belluinam, et ab hominum instituto alic nam sibi autem videtur eam esse fornicatione deteriorem. Quare et eum qui polygamiæ impuritate propter rationis inopiam alligatus est, canonicis esse pœnis subjiciendum decrevit: scilicet ut stet anno cum deflentibus, tribus annis sit in substratione, et cum calechumnenis egrellatur, et sic admillatur. Rogaverit autem quispiam, cum prædiclus canon 4 contineat trigamiam et polygamiam castigatam fornicationem esse a Patribus nominatam, easque in omnibus exæquet: quomodo dicit præsens canon fuisse polygamiam a Patribus silen - tio prætermissam, rt ejus peccatum fornicationein superare? Sol. Trigamia quidem a lege agnoscitur, terragania autem, et deinceps, nec canonibus, nec legibus admissa est. Omnis ergo matrimonialis con-

tractus, qui trigamiæ limites excedit, nominatur κανόσιν οὔτε νόμοις ἐδέχθη. Πᾶν γοῦν γαμικήν συντ polygamia. Illic itaque sanctus de trigamia statuens, άλλαγμα τοὺς ὅρους ὑπερβαίνον τῆς τριγαμίας που non polygamiam castigatam fornicationem noninavit, sed trigamiam, quoniam illa quidem a lego agnoscitur. et non al Ecclesia divellitur, quemadmodum dicit canon decimus. Hic autem de polygamia decernens, dixit eam esse fornicatione deteriorem, et merito. Qui enim fornicatur, se ipsum atque adeo solum injuria aſſcit: ut qui se in proSun lissimum intemperantiæ antrum sua sponte injiciat. Qui autem quartum vel quintum matrimonium contrahit, is divinis legibus et canonibus insultat, qui nefarium hoc opus proliluerunt; suos quoque germanos filios injuria albeit, ut qui ger. manis ejus satis adultera a depravatorum seminum zizania adseninet. Ut ergo Gialeles ab ejusmodi illicitis matrimoniis abstineant, statuit sanctus ut ii plusquam fornicatores puniantur, postquam confessi fuerint, et a malo destiterint. Præterea interrogaverit quispiam: Cum fornicatio septennio puniatur, ut hoc ex canone 59 probatur, quo!noilo præsens canon, qui polygamiam fornicatione deteriorem nominat, punit eam quatuor annis? Sol. Nonnulli quidem dubitationem solventes fornicatores quadriennio puniendos esse dixerunt, utentes etiam can. 22 sancti Patris. Tu autem lege can. 9 et ejus inter retationem, et die quod fornicator quis dem septennio punitur, polygamus autem etiam plusquam septennio Quoniam enim quatuor sunt loca pœnarum, et statutum est ut iis quatuor annis defleat, et in tribus substernatur, 131 convenienter in reliquis quoque locis servire cogetur, audientis scilicet, et consistentis, etsi ii non in majus tempus deducantur, ad quatuor certe annorum quantitatem saltem redigentur, ut sint omnes anni peum octo. Quia autem nonnulli polygamiam indiscriminatim pervadentem fornicationem bic nominarunt, audiant quod matrimonium non est solum conjungi confusiore modo loquendi, sed viri et nulieris conjunctio, et totins vitæ consortium, divinique et humeni juris societas, et quod matrimonium non ex sola conjunctione consistit, sed etiam ex eorum qui contraxerunt affectione. Dicit autem cap. 4 til. 4 lib. XL1: Dotem quidem cfficit matrimonium, sed doles matrimonium non faciunt, sed eorum qui γάμος οὐκ ἀπὸ μόνης τῆς συναφείας συνίσταται, simul habitant mutua affectio. De trigamia autem lege et superius positam unionis decisionem, quæ facta est tempore Constantini Porphyrogennetæ finperatoris. λυγαμία ονομάζεται. Εκεῖσε τοίνυν περὶ τριγαμίας ὁρεθετῶν ὠνόμασεν οὐ τὴν πολυγαμίαν κεκολασμέν την πορνείαν, ἀλλὰ τὴν τριγαμίαν, διὰ τὸ ἐπιγι νώσκεσθαι ταύτην καὶ τῷ νόμῳ, καὶ μὴ διασπά σθαι παρὰ τῆς Ἐκκλησίας, καθὼς τοῦτό φησιν ὁ κανών. Ενταῦθα δὲ περὶ πολυγαμίας διαταττόμενος εἴρηκε ταύτην καὶ πορνείας είναι χείρονα καὶ εἰκότως. Ὁ μὲν γὰρ πορνεύων ἑαυτὸν καὶ μόνον ἀδικεῖ, ὡς εἰς τὸν ἀκολασίας δυαδιεξίτητον βόθυνον ἐπιρρίπτων ἑαυτὸν ἐκοντί· ὁ δὲ τέταρτον ἡ πέμστον γάμον ποιούμενος κατορχεῖται μὲν τῶν θείων κανόνων, καὶ νόμων τῶν κωλυσάντων τὸ ἀθέμιτον τοῦτο ἔργον· ἀδικεῖ δὲ καὶ τοὺς γνησίους παί δας τοῦτο, ὡς τοῖς γνησίοις σπορίμοις αὐτοῦ ὑποσπείρων νόθων παρασπορίων ζιζάνια. Ἵνα οὖν ἀπό σχωνται οἱ πιστοὶ τῶν τοιούτων ἀθέσμων γάμων, ὥρισεν ὁ ἅγιος ἐπὶ πλέον τῶν πορνευσάντων τους τοιούτους κολάζεσθαι μετὰ τὴν ἐξομολόγησιν καὶ τοῦ κακοῦ τὴν ἀπόστασιν. Ετι ἐρωτήσει τις, ὡς τῆς πορνείας ἐπὶ ἑπταετίαν ἐπιτιμωμένης, καθὼς τοῦτο παρίσταται ἀπὸ τοῦ νθ' κανόνος, πῶς ὁ παρών και νών, ὀνομάζων τὴν πολυγαμίαν χείρονα της πορ νείας, ἐπιτιμῇ αὐτὴν ἐπὶ δ᾽ ἐνιαυτοῖς; Λύσις. Τι νὲς λύοντες τὸ ἀμφίβολον ἐπὶ τετραετίαν εἶπον χολάζεσθαι τοὺς πόρνους, χρώμενοι καὶ τῷ κρ κανόνι τοῦ ἁγίου Πατέρος. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὸν θ' κανόνα, καὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ, καὶ εἰπὶ ὅτι ὁ μὲν πύρνος ἐπὶ ἑπταετίαν ἐπιτιμᾶται, ὁ δὲ πολυγαμήσας, καὶ ὑπὲρ ἑπταετίαν. Ἐπεὶ γὰρ δ' εἰσὶ τόποι τῶν ἐπιτιμίων, καὶ ὡρίσθη τοῦτον ἐπὶ ἐνιαυτὸν προσκλαίειν, καὶ ἐν τρισὶν ὑποπίπτειν ἀναλό γως καὶ τοὺς λοιποὺς τόπους δουλεῦσαι ἀναγκα σθήσεται, δηλονότι τὸν τοῦ ἀκροωμένου καὶ τὸν τοῦ συνεστῶτος, καὶ εἰ μὴ εἰς πλεῖον καὶ οὗτοι περιστῶσιν, ἀλλά γε τέως εἰς τετραετίαν συμπο σωθήσονται, ὡς εἶναι τοὺς ὅλους χρόνους τοῦ ἐπι τιμίου ἐκτώ· ὅτι δέ τινες πολυγαμίαν ἐνταῦθα την ἀδιάφορον πορνείαν ὠνόμασαν, ἀκουσάτωσαν ὅτι γάμος οὐ τὸ συμφθαρήναι μόνον ἐστὶ κατὰ τὴν χυ δαιοτέραν διάλεκτον, ἀλλὰ ἀνδρὸς καὶ γυναικός συνάφεια καὶ συγκλήρωσις τοῦ βίου παντός, θείου τε καὶ ἀνθρωπίνου δικαίου κοινωνία· καὶ ὅτι ὁ ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς διαθέσεως τῶν συναλλαξάντων. Φησὶ γὰρ τὸ δ' κεφ. τοῦ δ᾽ τίτλου τοῦ μα' βιβλίο Προῖκα μὲν ἀποτελεῖ γάμος, γάμον δὲ προῖκες οὐ ποιοῦσιν, ἀλλ' ἡ τῶν συνοικούντων ἀμοιβαία διά θεσις. Περὶ δὲ τριγαμίας ανάγνωθι καὶ τὸν ὄπισθεν καταστρωθέντα νόμον τῆς ἐνώσεως τὸν γεγονό τα ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ βασιλέως κυρίου Κωνσταντίνου του Πορφυρογενήτου. ZONAR. Polygamiam, cum nimirum plures u30res, etiamsi non simul omnes, quispiam ducit, belluinam rem esse asserit, non humanam: vel etiam cum quis pluribus jungitur, indiscretoque, ac vago utitur concubitu, quod etiam fornicatione gravius esse nobis probatur, hoc est, a nobis exi- ¿timatur, ac judicatur. Proinde rationi consentaneum est, ejusmodi hommes canonibus subjici; ΖΩΝΑΡ. Τὴν πολυγαμίαν, ήτοι τὸ πολλὰς ἀγα γέσθαι τὸν αὐτὸν γυναῖκας, εἰ καὶ μὴ ὁμοῦ, κτηνώδες εἶναί φησι, καὶ οὐκ ἀνθρώπινον· ἡ καὶ τὸ πολλαῖς μίγνυσθαι καὶ ἀδιαφόρως ἔχειν πρὸς τὴν μίξιν, ὅπερ καὶ πλέον εἶναι τῆς πορνείας παρίσταται, ἀντὶ τοῦ, δοκεῖ καὶ κρίνεται ἡμῖν, δεν εύλογον τοὺς τοιούτους ὑποβάλλεσθαι τοις κανόσιν· καὶ ἑξῆς επάγει τοὺς χρόνους τοῦ ἐπιτιμίου, δοκοῦντας τέσσα-

IN EPIST. S. BASILI CANONICAM III. μας εἶναι, πῶς δὲ πλέον τῆς πορνείας εἶναι εἰπὼν deinde vero tempora multae subjungit, quæ videntur ὁ ἅγιος τὴν πολυγαμίαν, τὸν αὐτὸν χρόνον καὶ ἐπὶ ταύτης ὥρισε τάχα; Τετραετία γὰρ ἡ πορνεία επιτιμᾶται κατὰ τοὺς Πατέρας, οἶμαι δὲ πλείονα τὸν χρόνον ἐνταῦθα συνάγεσθαι, καὶ ὑπὲρ τὴν τετραε τίαν· ὁ μὲν γὰρ πορνεύσας, ἐνιαυτὸν προσκλαίειν ὥρισται, τῷ δὲ δευτέρῳ ἀκροᾶσθαι, τῷ τρίτῳ μετ τανοείν, ήγουν ἐν ὑποπτώσει εἶναι, καὶ μετὰ τῶν κατηχουμένων ἐξιέναι, τῷ τετάρτω συνίστασθαι μετὰ τῶν πιστῶν, καὶ μετὰ τοῦτο ἀξιοῦσθαι τῶν δείων δώρων, κατὰ τὸν εἰκοστὴν δεύτερον κανένα. Ο δὲ πολυγαμίαν ἁμαρτήσας ἐνιαυτὸν προσκλαίειν ὡρίσθη. ἐν τρισὶν ὑποπίπτειν, ὅ ἐστι, τὸ μετὰ τῶν κατηχουμένων ἴστασθαι, καὶ συνεξιέναι αὐτοῖς, καὶ οὕτω δεκτὸν εἶναι, εἰς σύστασιν δηλαδή μόνην, ὥστε κἀκεῖ διατρίψαντα, ἐφ' ὅτον οἰκονομὼν αὐτὸν κρινεῖ· οὕτω καὶ εἰς τὴν τῶν ἁγιασμάτων μετάληψιν δέχεσθαι ζήτει καὶ τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου κανόνα τρίτον. quatuor annis definiri. Sed quonam modo, cum graviorem esse fornicatione polygamiam vir sauctus dixerit, idem pœnæ tempus in utraque forsitan constituit? Quadriennio namque ex Patrum decretis fornicatio punitur. Ego vero hoc loco tempus qua driennio longius conflari censeo. Qui enim fornicatus est, uno anno deflere, secundo inter audientes esse, tertio pœnitentiam agere, lioc est in substratione degere, et cuin catechumenis exire decretum est: quarto cum fidelibus cousi-tere, ac deinde divinorum munerum participem fri, ut in vicesimo secundo canone videre est; qui vero polygamie crimine est implicitus, uno anno deflere jubetur, deinde tribus substerni, quod est, stare cum catechumenis, et cum iisdem exire, atque hoc pacto admitti, eousque videlicet latum, ut cum fidelibus consistat, ibique immoretur quoad ei, cui ipsius cura commissa est, visum fuerit, ac tum demum ad sanctorum quoque munerum communionem aditus pateat. Vide Neocæsarianæ quoque synodi canonem tertium. ΑΡΙΣΤ. Οι πολύγαμοι κτηνώδεις· ἀλλ᾽ οὖν μετά τετραετίαν δεχέσθωσαν. Οὗτοι, τοῦ μύσους ἀφιστάμενοι, καὶ τὸν παράνομον διαλύοντες γάμον, ἐπὶ τέσσαρσιν ἔτεσιν ἐπιτιμηθήτον ται, εἰ καὶ πλέον πορνείας ἐστὶ τὸ ἁμάρτημα· ἕνα μὲν γὰρ ἐνιαυτὸν προσκλαύσουσιν, ἐν τρισὶ δὲ ὑπο πέσουσι, καὶ οὕτω δεχθήσονται. Ἐπειδὴ πολλοὶ ἐν τῇ Βαρβάρων καταδρομή παρέ βησαν τὴν εἰς Θεὸν πίστιν, ὅρκους εθνικούς τελέ- Ο σαντες, καὶ ἀθεμίτων τινῶν γευσάμενοι τῶν ἐν τοῖς εἰδώλοις τοῖς μαγικοῖς προσενεχθέντων αὐτοῖς, οὗτοι κατὰ τοὺς ἤδη παρὰ τῶν Πατέρων εξενεχθέν τας νόμους, καὶ κανόνας οἰκονομείσθωσαν. Οἱ μὲν γὰρ ἀνάγχην, χαλεπὴν ἐκ βασάνων ὑπομείναντες, καὶ μὴ φέροντες τους πόνους, καὶ ἐλκυσθέντες πρὸς τὴν ἄρνησιν, ἐν τρισὶν ἔτεσιν ἄδεκτοι ἔστω σαν, καὶ ἐν δυσὶν ἀκροάσθωσαν, καὶ ἐν τρισὶν ὑποπεσόντες, οὕτω δεκτοί γενέσθωσαν εἰς τὴν κοινωνίαν. Οἱ δὲ ἄνευ ἀνάγκης μεγάλης προδόντες τὴν εἰς Θεὸν πίστιν, καὶ ἀψάμενοι τῆς τραπέ της τῶν δαιμονίων, καὶ ὁμίσαντες όρκους Ελλη νικοὺς ἐκβαλλέσθωσαν μὲν ἐν τρισὶν ἔτεσι, καὶ ἐν δυσὶν ἀκροάσθωσαν, ἐν ὑποπτώσει δὲ εὐξάμενοι ἐν τρισὶν ἔτεσι, καὶ ἐν ἄλλοις τρισί συστήνο τες τοῖς πιστοῖς εἰς τὴν δέησιν, οὕτω δεκτοὶ ἔστω σαν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνία. ΒΑΛΣ. Ἡ ἐν 'Αγκύρα σύνοδος ἱκανῶς διωρίσατο τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τοὺς ἀπὸ βίας τυραννικῆς Οὐο σαντας τοῖς εἰδώλοις, ἢ καὶ μια ροταγήσαντας. 'Ακη. λούθως οὖν ἐκείνοις φησὶ καὶ ὁ μέγας Βασίλειο; πῶς ἐφείλουσιν ἐπιτιμᾶσθαι οἱ τοιοῦτόν τί ποιήσαντες, ἢ ὡς ἄμετρα βασανισθέντες, ἢ ὡς χωρίς μεγάλης βίας προδόντες τὴν εἰς Θεὸν πίστιν. Ἐπειδὴ ἐν τῷ οὐ κανόνι άρνησάμενον τὸν Χριστὸν καὶ παραβάντα τὸ τῆς σωτηρίας μυστήριον διὰ βίου όλου προσκλαίειν ὁ ἅγιος ὤρισε, θνήσκοντα δὲ ἀξιοῦσθαι τῶν ἁγιασμάτ των, καὶ δοκοῦσιν οἱ κανόνες ἐναντιοῦσθαι, εἰπὲ ARIST. Polygami sunt belluini. Verumtamen post quadriennium recipiantur. Hi a scelere conversi, et impium dissolventes matrimonium, quatuor annis punientur, etsi peccatum sit plusquam fornicatio; uno enim auno deflebunt, tribus autem substernentur, et sic recipientur. CANON LXXXI. Quandoquidem multi in Barbarorum incursione fidem in Christum violarunt, factis sacramentis gentilibus et quibusdam nefariis, quae idolis magicis oblata sunt ab eis gustatis, li secundum leges a Patribus jam editas, et canones dispensentar. Qui enim gravem necessitatem ex tormentis sustinuerunt, et non ferentes labores ad hegationem tracti sunt, tribus annis tint non recipiendi, et in duobus audiant, et cum tribus annis substrati fuerint, sic ad communionem admittantur. Qui antem sine magna necessitate fidem in Deum prodiderunt, et dæmonioruma mensam attigerunt, et Græca sacramenta jurarunt, tribus quidem annis ejiciantur, duobus audiant, postquam autem in substratione tribus aunis oraverint, et in aliis tribus cum fidelibus ad orationem 132 constiterint, sic admittantur ad boni communionem. BALS. Ancyrana synodus satis definiit quid debeat iis fieri qui vi tyrannica idolis sacrificarunt, vel etiam exsecranda comederunt. His ergo consequenter dicit magnus Basilius, quomodo debeaut puniri qui hoc fecerunt, vel ut qui supra modum tőrmentis affecti sint, vel ut qui sine vi magna fidem in Christum prodiderunt. Quia autem in canone 75 eum qui Christum negavit, et salutis mysterium transgressus est, sanctus per totam vie tam deflere constituit, inorientem autem sacramentis dignum haberi, et videntur canones inter

se pugnare, die non esse iden negare Christum, ὅτι οὐκ ἔστι ταὐτὸν τὸ ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν καὶ et dæmoniis sacrificare, vel idolis immolata gustare, vel Grara sacramenta jurare. Illud enim est omnino fidei abrogatiu, hæc vero inquinamentum et abrogationis apparentia, et propterea primum wongis ponitur. Vel quod in illo quidem canone, de jis qui abnegationem sua sponte transfugerunt, et sine necessitate fidem contemptui habuere, sanclus decernit; in hoc vero, de iis qui tormentoruiu vehementia vieti sunt, et de iis qui vim passi sunt, licet non valle vehementem, et cesserunt: undle et mit ores hic pœnas descripsit. Si autem dicunt fortasse nonnulli ea quæ præsenti canone continer:- tur, locum non habere, quod des Dei gratia supra rec'æ opin onis petram apte stabiliatur, et tyranni plur hus abhine anuls conjectis a martyribus lapiðibus obruți sunt; sed tamen multi quo je hodie impiorunr Agarenorum manibus capti, et torti, aliquando quidem fidem orthodoxam abjurant, aliquando vero in impiam Mohameli religionem jurant Alii vero sua etiam sponte se in infidelitatis epeluncam projiciunt. Qui quidem omnes ex hoc præsenti canone curabuntur, post confessionem, et convenientem pœnitentiam. De iis autem qui exsecranda comederunt, lege diversos canones synodi Ancyranæ, et scies quomodo ¡¡ puniantur. ZONAR. Nonnulli in Barbarorum incursione captivi alulucti, volita quaedam gustavere: hoc est, idolothy'a, et magica, magicis videlicet ritibus in γι τὸ θῆσαι τοῖς δαιμονίοις, ή είδωλοθύτων γεύσασθαι, ή όρχους Ελληνικούς ομόσαι. Τὸ μὲν γὰρ τῆς πί στεως ἀθέτησίς ἐστι παντελῶς, ταῦτα δὲ μίασμα καὶ δόκησις ἀθετήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ πλέον τὸ πρῶτον κολάζεται. Η ὅτι ἐν ἐκείνῳ μὲν τῷ και νόνι περὶ τῶν αὐτομονησάντων εἰς τὴν ἄρνησιν. καὶ ἄνευ ἀνάγκης ἀθετησάντων τὴν πίστιν, διετάξατο ὁ ἅγιος, ἐν τούτῳ δὲ περὶ τῶν ἡττηθέντων τῇ τῶν βασάνων σφοδρότητι, και περὶ τῶν βίαν παθόντων, και μή πάνυ σφοδράν, καὶ ἐνδεδωκότων· ὅθεν καὶ μετριώτερα ἐνταῦθα ὑπετύπωσεν ἐπιτίμια. Ε: τάχα δὲ λέγουσι τινες τὰ τοῦ παρόντος κανόνος σχολάσει διὰ τὸ τὴν πίστιν τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι ἐπὶ πέτραν ὀρθοδοξίας αραρότως στηρίζεσθαι, καὶ τοὺς τυ ράννους λιθοβοληθῆναι πετροβήλοις μαρτυρικοῖς πρὸ χρόνων πολλῶν· ἀλλὰ καὶ σήμερον πολλοὶ ταῖς τῶν ἀθέων Αγαρηνῶν χερσὶν ἁλώσιμοι γινόμενοι, καὶ βασανιζόμενος τῇ μὲν τὴν ὀρθόδοξον πίστιν ἐξόμνυνται, τῇ δὲ τὴν ἄθεον θρησκείαν τοῦ Μωά μεδ διόμνυνται, ἄλλοι δὲ καὶ ἔχοντὶ ἑαυτοὺς ἐπιρ ρίπτουσιν εἰς τὸν τῆς ἀπιστίας βόθρον. Οἱ δὲ πάντες κατὰ τὸν παρόντα κανόνα θεραπευθήσονται μετά ἐξομολόγησιν καὶ προσήκουσαν μετάνοιαν. περὶ δὲ μικροφαγησάντων ἀνάγνωθι τῆς ἐν 'Αγκυρα συνό δου διαφόρους κανόνας, καὶ μάθῃς ὅπως καὶ ουτοι ἐπιτιμῶνται. ΖΩΝΑΡ. Ἐν καταδρομή Βαρβάρων συλληφθέντες τινὲς ἀνεμίτων τινῶν ἐγεύσαντο· ήγουν εἰδωλοθύτων καὶ μαγικῶν, μαγικαῖς δηλονότι τελεταίς. τεθυμένων καὶ ὅρκους ὤμοσαν ἐθνικούς, ἢ εἴδωλα ὀνομάσαντες, ή θεούς Ελληνικούς, ἢ τὸν ἥλιον ἢ ἀστέρας ἄλλους, οὐς ἐκεῖνοι ἐσέβοντο ὡς θεούς. Τοὺς οὖν τοιούτους οὐχ ὁμοίως πάντας οἰκονομεῖσθαι οἱ Πατέρες διε τάξαντο· ἀλλὰ ἄλλως μὲν τοὺς δεινῶς βασανισθέν τας, καὶ τῆς βίας ήττηθέντας τῶν ἀλγεινῶν, ἄλλως δὲ τοὺς ἄνευ μεγάλης βίας προδόντας τὴν πίστιν, καὶ ἀψαμένους τῶν εἰδωλοθύτων, καὶ ὅρκους ἀπο τετραμμένους ὀμέσα της, κατὰ τὴν διάταξιν δηλαδὴ τοῦ παρόντος κα όνος. Ἐν δὲ τῷ ογ' κανόνι τὸν ἀρ νησάμενον τὸν Χριστὸν, καὶ παραβάντα τὸ τῆς σω τηρίας μυστήριον διά βίου προσκαβειν ὁ ἅγιος ὥρισε· θνήσκοντα δὲ, ἀξιοῦσθαι τῶν ἁγιασμάτων. molata, et juramenta gentilium usurpavere, idola nominantes vel Graveorum deos, vel s tem, astraque alia, quae illi semerabantur pro diis, fu b'sce igitur homin bus puniendis, non codem modo cum omnibus agendum esse Patres decreverunt, sed aliter quidem cum iis qui tormentis axpere divesti, et crucianum gravitate superali sunt, aliter vero cum iis, qui modiɛa vi illata, filem prodiderunt, ac idolo:lytis apposuere manus, jurisque jurandi illegitimos adhibuere modos; ex са nimirum, quæ huc canone præscribitur distinctione. S ptuagesimo tertio vero Canone, qui Christum negavit, ac salutis mysterium violavit, toto vitæ tempore deflere, hic sanctus decrevit, tumn in ex- Εστιν οὖν εἰπεῖν ὅτι οὐ ταυτόν ἐστι τὸ ὀρνήσασθαι tremo spirito sanctorum munerum participem feri. Dici ita pie pu est, nou i«lem esse Christum negare, ac immolare dæmoniis, el gustare idolollyta, et ex Graecorum ritibus jurare; illud mamque eversionem omnimodam fidei continet, hoc vero fidem poltnit, speciemque tantummodo ev«rsionis præbet. Proinde graviori pœna prius illud punitur. Vel dixeris illo Canone de lis qui sua sponte a fide de civerant, eamque nulla nec ssitate adacti abjecerant, decrevisse, hoc vero canone de iis actuin qui tormentorum gravitate superati, quique vim passi etiamsi non adeo vehementem cesserunt, ac propterea levioribus in eos pœnis animadversum. 133 ARIST. Qui fidem per tcrmenta violarurt, τὸν Χριστὸν, καὶ οὗται τοῖς δαιμονίοις, καὶ τὸ εἰδωλοθύτων γεύσασθαι, καὶ ὅρκους Ελληνικούς ὁμή. σαι Τι· μὲν γὰρ τῆς πίστεως ἀθέτησις παντελής, τὸ δὲ μίασμα καὶ δόκησις ἀθετήσεως· καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον τὸ πρῶτον κεκλασται, ἢ ὅτι ἐν ἐκείνῳ μὲν τῷ κανόνι περὶ τῶν αὐτομονησάντων εἰς τὴν ἄρνησ σιν, καὶ ἄνευ ἀνάγκης ἀθετησάντων τὴν πίστιν, διετάξαντο, ἐν τούτῳ δὲ περὶ τῶν ἡττηθέντων τῆς τῶν βασάνων σφοδρός τος, καὶ τῶν βίαν παθόν των, κἂν μὴ πάνω σφοδρον, καὶ ἐνδεδωκότων, καὶ διὰ τοῦτο μετριώτερα αὐτοῖς τὰ ἐπιτίμια ἔταξεν. ΑΡΙΣΤ. Οι παραβάντες τὴν πίστιν διὰ βασάνων,

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM III. ἐκταετίαν ὑποπιπτέτωσαν οἱ δὲ αὐθαιρέτως δωδεκα- octo annos substernantur, cui sua vero sponte τίαν. Ὅσοι μὲν ἐν τῇ τῶν Βαρβάρων καταδρομήν χαλεπήν ἀνάγκην ἐκ βασάνων ὑπέμειναν, καὶ τοὺς πόνους μὴ φέροντες, τὴν εἰς Θεὸν παρέβησαν πίστιν, ὅρκους ἐθνικούς τελέσαντες, καὶ ἀθεμίτων τινῶν τῶν ἐν τοῖς ειδώλοις γευσάμενοι, οὗτοι μεταμεληθέντες, και μετά δακρύων καὶ συντριβῆς καρδίας ύποστρέψαντες, ἐν τρισὶ μὲν ἔτεσι μετὰ τῶν ἀκροωμένων, καὶ ἐν ἑτέροις τρισὶ μετὰ τῶν ὑποπιπτόντων· καὶ οὕτως εἰς της κοινωνίαν ταχθήσονται· ὅσοι δὲ ἄνευ μεγάλης ἀνάγκης πρόδοτος τῆς εἰ; Θεὸν γεγόνασι πίστεως, τραπέζης τῶν δαιμονίων αψάμενοι, καὶ ὅρκους Ελληνικούς ὁμόσαντες· ουτοι ἐν τρισὶ μὲν προσκλαύσουσιν ἔτεσιν, ἐν δυσὶ δὲ ἀκροάσονται. ἐν τρισὶν ἐν υποπτώσει διατελέσουσι. καὶ ἐν ἄλλοις τρισὶ σταθήσύνται μετὰ τῶν πιστῶν εἰς τὴν δέησιν, καὶ οὕτω τῷ δεκάτῳ ἔτει τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας μεθέ ξουσι. Καὶ περὶ τῶν ἐπιορχησάντων, εἰ μεν ἐκ βίας καὶ ἀνάγκης παρέβησαν τοὺς ἔρχους, κουφοτέροις ὑπόκεινται ἐπιτιμίοις, ὥστε μετά ἐξ ἔτη πάν τως αὐτοὺς δεκτοὺς εἶναι. Οἱ δὲ ἄνευ ἀνάγκης προς δόντες ἑαυτῶν τὴν πίστιν ἐν δυσὶν ἔτεσι προσκλαύσαντες, καὶ ἐν δυσὶν ἀκροασάμενοι, καὶ ἐν πέμπτῳ ἐν ὑποπτώσει εὐξάμενοι, καὶ ἐν δυσὶν ἄλλοις ἄνευ προσφορᾶς εἰς τὴν κοινωνίαν τῆς προσευχῆς παρα δεχθέντες, οὕτω τελευταῖον, ἀξιόλογον δηλαδή μετ τάνοιαν ἐπιδειξάμενοι, ἀποκατασταθήσονται εἰς τὴν κοινωνίαν τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου. duodecim. Quotquot In Barbarorum incursionibus difficilem necessitatem e tormentis sustinuerunt, et dolores non ferentes, fidem in Denm transgressi sunt ethnica juramenta, præstantes, et nefaria quæ tuy in idolis degustanies, hi poenitentia ducti, ".... lacrymis et cordis coutritione conversi, tribus anim dem annis cum deflentibus collocabuntur, duobus autem com audientibus, et aliis tribus cum sub stralis, et sic iu communionem recipientur. Quote quot autem sine magna necessitate, fidei in Denin proditores fuerunt, dæmoniorum mensam attingentes, et Græcanica jurantes juramenta, hi tribus quidem annis'deflebunt, duos autem audient, tres in substratioue agent, et in aliis tribus cum fidelibus ad preces consistent, et sic in decimo anno de boni communione participabunt. ΒΑΛΣ. Οι καταστρωθέντες νόμοι ἐν τῷ ιθ' κεφαλ. τοῦ ιγ' τίτλου του παρόντος συντάγματος ἀρκοῦσιν εἰς τὸ παραστῆσαί σοι πεῖο: ὅρκοι αναψηλαφώνται· καὶ ἐντεῦεν μαθήσῃ τίνες εἰσιν οἱ ἐπίορκοι. 'Ο δὲ ξ' και νὼν καὶ ὁ παρὼν τοῦ μεγάλου τούτου ἁγίου οι διδά σκουσι ποιοι ἀναψηλαφῶνται ὅρκοι, ἀλλὰ πῶς ἐπιτιο μῶνται εἰ ἐπιορκήσαντες καὶ ἐν μὲν τῷ ξ5' καν να ἀπροσδιορίστως ὁ ἅγιος ἀκοινωνησίας ἐπιτιμίῳ ἐπὶ δεκαετίᾳ τὸν ἐπίορκοι καθυπέβαλεν· ἐνταῦθα δὲ δια! ρεσιν ποιεῖ. α: τῶν ἐπιέρκων· καὶ τοὺς μὲν ξ ἀνάγκης βιασθέντας ἐπιορκήσαι μετὰ ἐξ ἔτη δέχεσθαι διωρίσατο. τοὺς δὲ χωρὶς ἀνάγκης μετὰ δώδεκα, ἐπίδει ξαμένους μετάνοιαν ἀξιόλογον. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ἐν ταύτως. Σὺ δὲ ἐκείνους τοὺς ἐπιόρκους εἰπὲ κατά τὴν παρόντα κανόνα κολάζεσθαι, τοὺς ἐκοντὶ καὶ διὰ ἐξομολογήσεως τὸ ἁμάρτημα θριαμβεύσαντας, καὶ θεραπείαν αιτήσαντας· οὐ μὴν τοὺς ὡς ἐπιόρκους κατακριθέντας ἀπὸ κατηγορίας ἑτέρων. Ἐκεῖνοι γὰρ σὺν τῇ χρηματική ποινῇ, καὶ πλειόνως παρά τῆς Ἐκκλησίας ἐπιτιμηθήσονται· ἡ γὰρ ἔλεγχος, ὡς πολλάκις είρηται διπλασιάζει τὸ τοῦ ἁμαρτής ματος όφλημα, καὶ ἡ μετάνοια κουφίζει τῆ; τιμων μίας τὴν πλάστιγγα. Εσο δὲ εἰδὼς ὡς τὸ τῆς ἐπιο καὶ ἁμάρτημα πολυειδές ἐστι, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ευσθεράπευτον. "Αλλως γὰρ ἐπιτιμᾶται ὁ κατὰ ἐλι γωρίαν ὁμόσας, καὶ ἐπιορκήσας, ἄλλως ὁ κατὰ βίαν, ἄλλως ὁ ἐκ μεταμέλου, ἄλλως ὁ διὰ ἄμυναν, ἄλλως ὁ κατὰ δόλον, ἄλλως ὁ ἀθετήσας ἔρχον γεγονότα διά CANON LXXXII. De ¡is etiam qui pejerarunt, si vi quidem et necessitate, juramenta transgressi sunt, Jerioribus pœnis subjiciuntur, ut post sex annos possint suscipi. Qui autem sine necessitate suam fidem prodiderunt, cum duobus annis defleveriut, et duobus annis audiverint, et in quinto in substratione feriut, et in duobus aliis sine oblatione in orationis communionem suscepti exstiterint, ita tandem condigna scilicet pœnitentia ostenså, in corporis Christi communionem recipientur. menta BALS. Leges site in can. 18 tit. 13 praesentis operis suffieinnt ad ostendendum quænam jora. rétractantur, et ex eis intelliges quinam sint perjuri. Sexagesimus tertius autem canon, et hic presens magni hujus sancti, non docent, qurnamn retractentur juramenta, sed quomodo puniantur qui pejerarunt. Et in sexagesimo quarto, quidem cavone indefinite sanctus per excommunicationis perjurum ad decennium subjecit: hic autem facit divisionem perjurorum, et eos quidem qui pejerare necessitate coacti sunt, post sex annos suscipien os decrevit; eos autem qui sine necessitate, post duodecim, condigna ostensa pœnitentia. Atque in his quidem consistit canon. Tu autem dic illos perjuros ex hoc canone castigari, qui sua sponte, et per confessionem de peccato triumpharunt, et medelam petiverunt; non autem illos qui ex aliorum accusatione perjurii condemnati sunt. Illi enim cum pœna pecuniaria ab Ecclesia quoque magis punientur. Probatio enim, ut stiperius dictum est, debitum peccati, et poenitentia pange trutinam elevat. Scias autem, quod perjurii p cca'um est multiplex, et propterea marain diff)- cile. Aliter enim punitur qui per injuriam juravit, et pejeravit, aliter qui per vim, aliter qui per pœnitentiam, aliter qui propter vindictam, aliter qui per dolum, aliter qui juramentum aspernatur, quoð propter ludicrum quippiam vel etiam abjiciendurr

factum est: aliter qui corporale jusjurandum τι παιγνιώδες ἢ καὶ ἀπόβλητον, ἄλλως ὁ σωματικών transgressus est, aliter qui quod scriptis mandatum est. Et ut semel dicam, in illius qui confessioneın suscepit prudentia in julicio sita est perjurii medela. Ego enim vidi multos qui Jerosolyma proficisci juraver aut ac pejeraserunt, nulla poena afo fectos conservatos fuisse, et alios qui ɛine scriptis in canut imperatoris juraverant acriter fuisse rasrigītos, et alios qui vi juraverant, nullo modo punito. Vidi autem aliquot amoris insania percitos furamentis se obstringentes qui sine periculo sua jura" enta conculcarunt, et ideo opus est exarte examinare, et ut deret curare. 134 ZONAR. In sexagesimo quarto canone indefinite sanctus perjurum excommunicationis piena ὅρκον παραβές, ἄλλως ὁ ἔγγραφον καὶ ἁπλῶς εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ δεξαμένου τὴν ἐξομολόγησιν ἀνά» κειται ἡ θεραπεία τῆς ἐπιορκίας. Ἐγὼ δὲ εἶδον πολλοὺς ὁμήσαντας ἀπελθεῖν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ ἐπιορκήσαντας, καὶ ἀνε-τιμήτους συντηρη θέντας, καὶ ἄλλους ἀγράφως ομόσαντας εἰς τὴν καφαλὴν τοῦ βασιλέως, καὶ πικρῶς κολασθέντας· ἄλλους κατά βίαν ὀμήσαντας, καὶ μηδὲ ὅλως κολα σθέντας. Ερωτομανοῦντας δὲ πόσους εἶδον ἐποιο. σαμένους καὶ τοὺς ὅρκους ἀκινδύνως καταπατήσαν τας. Διὸ χρεών ἐστι τὰ περὶ τούτων ἀκριβῶς ἐξετάξεσθαι, καὶ ἀξίως θεραπεύεσθαι. ΖΩΝΑΡ. Ἐν τῷ ξδ' κανόνι ἀπροσδιορίστως, δ ἅγιος ἀκοινωνησίας ἐπιτιμίῳ ἐπὶ δεκαετία τὴν ἐπορε ad decem annos punivit: hic autcm distinguit per- χον ἐνήλασεν, ἐνταῦθα δὲ διαίρεσιν ποιεῖται τῶν juros, et eos quidem qui ex necessitate coacti sunt pejerare, post sex annos recipi decernit: eos vero qui absque necessitate, ad undecim annos esse segregatos, atque ita ad communionem corporis Christi admitti, postquam suflicientem pœnitentiam exhibuerint. ARIST. Qui vi coactus pejeravit, post sexenninın suscipiatur: qui autem citra necessitatem, post duo:lecim. Juravit quispiam aliquid se non facturum, judex forsitan se condemnationi in quemdam illatæ nou subscripturum, postea a majore coactus potestate, juramentum transgreditur: hic propter vim leviaribus prenis subjicietur, sexennio enim punietur. Qui autem sine vi transgreditur quod juravit, duobus annis cum deflentibus collocabitur, duobus annis cum audientibus, quinque cum substratis, et in aliis duobus cum fidelibus recipictur, et cum iis in precibus communicabit, et sic post undecim annos Christi corpore digous habebitur. CANON LXXXII. Qui vati inantur et gemium consuetudines sequuntur, et aliquos in ædes suas introdurunt ad veneficiorum inventionem, et eorum expugnationem, cadant in canonem sexennii, et postquam anno defleverint, et anno andi·rint, in tribus annis substrati. et anno cum fidelibus consistentes, sic admittantur. BALS. Smpe quidem simpliciores, et imprudentiores gravius ægrotantes, et non commode curati, existimant se ex magica impostura, vel veneficio ¡ta affici et ideo ad aliquos etiam gentiles accedunt, asserentes se occulta veneficia in apertum prolaturos, quæ corporalem laborantis sanitatem evertant, et ita se ægrotum ab illo maleficio purgaturos. Ens ergo qui vaticinantur, et non credunt per invocationem nominis Domini, et Dei, et Servatoris nostri Jesu Christi, et Dei Malris. et omnium sanctorum omnem morbum, et omnem agritu tinem curari, omneque veneficium, et imposturam satanicam, virtute et præsentia pretiosæ et vivificæ crucis a fidelibus expelli, sed potius miἐπιόρκων, καὶ τοὺς μὲν ἐξ ἀνάγκης βιασθέντας ἐπιορκῆσαι μετὰ ἐξ ἔτη δέχεσθαι διωρίσατο, τους δὲ χωρὶς ἀνάγκη; ἐπὶ ια' ἔτη είναι αφωρισμένους, καὶ οὕτω δέχεσθαι εἰς τὴν κοινωνίαν τοῦ σώμα τος τοῦ Χριστοῦ, ἐπιδειξαμένους μετάνοιαν αξιόλο You ΑΡΙΣΤ. Ὁ ἐκ βίας επιορκήσεις μετὰ ἐξαετίαν δεκτός· ἄνευ ἀνάγκης ἐν δυοκαίδεκα. Ωμοσέ τις τόδε με ποιῆσαι, τυχόν δικαστής μὴ ὑπογράψαι εἰς τὴν ἐπενεχθεῖσαν καταδίκην τῷ δεῖνι. στα βιασθείς ὑπὸ μείζονος ἐξουσίας, παρέβη τὸν όρκον, κουφοτέροις οὗτος ἐπιτιμίοις ὑπόκειται διὰ τὴν βίαν, ἐπὶ ἐξαετίαν γὰρ ἐπιτιμηθήσεται. Ει Cat ἄνευ τινὸς βίας παρέβη τὰ ὁμοθέντα, ἐν δυσὶν ἔτες: μετὰ τῶν ὀκροωμένων, ἐν πέντε μετὰ τῶν ὑποπιπτόντων, καὶ ἐν δυσὶν ἄλλοις παραδεχθήσεται μετὰ τῶν πιστῶν, καὶ τῶν εὐχῶν αὐτοῖς συγκοινω νήσει. Καὶ οὕτω μετὰ τὸν ἐνδέκατον χρόνον του σώματος τοῦ Χριστοῦ ἀξιωθήσεται. Οἱ καταμαντευόμενοι, καὶ ταῖς συνηθείαις τῶν ἐθε νῶν ἀκολουθοῦντες, ἢ εἰσάγοντές τινας εἰς τοὺς ἑαυτῶν οἴχος ἐπὶ ἀνερευνήσει φαρμακειων καὶ καθάρσει, ὑπὸ τὸν κανόνα πιπτέτωσαν τῆς ἐξαςτίας, ἐνιαυτὸν προσκλαύσαντες, και ἐνιαυτὸν ἀκροασάμενοι, καὶ ἐν τρισὶν ὑποπίπτοντες, και ἐνιαυτὸν συστάντες τοῖς πιστοῖς, οὕτω δεχθήτω σαν. ΒΛΑΣ. Πολλάκις τινὲς τῶν ἀπλουστέρων καὶ ἀσυνετωτέρων καιρίως νοσηλευόμενοι καὶ μὴ εὐκαίριος θεραπευόμενοι, νομίζουσιν ἀπὸ μαγικής μαγγανείας ήτοι φαρμακείας πάσχειν· διὸ καὶ προσέρχονται τισιν ἐθνικοῖ; διισχυριζόμενοι εἰς τοὺμφανὲς ἀγαγεῖν τὰς φαρμακεία: κρυπτομένας καὶ τὴν σωματικὴν ὑγείαν λῃστευούσας τοῦ πάσχοντος, καὶ οὕτω καθᾶμαι τὸν νοτοῦντα ἐκ τοῦ μιάς ατος. Τούς γοῦν οὕτω καταμαν· τευμένους, καὶ μὴ πιστεύοντας διὰ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου καὶ Θεού και Σωτήρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Θεομήτορος καὶ πάνω των τῶν ἁγίων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν θεραπεύεσθαι, καὶ πᾶσαν φαρμακείαν καὶ μαγγα νείαν σατανικὴν τῇ δυνάμει καὶ προστασίᾳ τοῦ τι

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM HII. μίου σταυροῦ ἐκδιώκεσθαι ἀπὸ τῶν πιστῶν, ἀλλ' raculorum ostentatores, praestigiatoresque, et gene Εξακολουθοῦντας μᾶλλον τοῖς τερατολόγοι; και μαγγα νοποιοῖς καὶ ταῖς τῶν ἐθνῶν συνηθείαις, καὶ εἰσάγοντας τοιούτους τινᾶς ἐν τοῖς οἶκοις διὰ καθαρισμόν τάχα τῆς ἀπὸ τῆς φαρμακείας νοσηλείας, φησὶν ὁ ἄγ.ος, ἐπὶ ἐξαετίαν ἐπιτιμᾶσθαι. Ερεῖ δέ τις ἐναντιοῦσθαι τὴν παρόντα κανόνα τῷ ξε' κανόνι καὶ τῷ ο'. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ διορίζονται τοὺς τοιούτους ὦ φονέα; ἐπιτιμᾶσθαι, ἤτοι ἐπὶ εἴκοσιν ἐνιαυτοῖς οἱ ονομεῖσθαι κατὰ τοὺς ἑκουσίους φονεί, ἢ ἐπὶ δέκα έτεσι κατὰ τοὺς ἀκουσίους, ὁ δὲ παρὼν ἐπὶ ἐξ Ο μαι δὲ ὅτι διαφορά ἐστι τῶν κανόνων. Ο μὲν γὰρ ξε' κανών περὶ αὐτουργῶν ἦτος μάγων και φαρμακῶν ἐροθετεῖ, ὡσαύτως καὶ ὁ οβ' περὶ τῶν ἐπιδιδόντων ἑαυτοὺς μάντεσιν, ήτοι φρονούντων ὁμοίως αὐτοῖς· ὁ δὲ παρών κανών περὶ ἀνθρώπων διέξεισι κατά πλάνην ἀκολουθησάντων τοῖς διισχυρίζο μένοις θεραπεύειν καὶ λύειν τὰ μαγικὰ δεσμὰ καὶ νοσήματα, μηκέτι δὲ ἀπὸ τῆς πίστεως μεταστάντων. Ὥστε διαφορά ἐστι αὐτουργησάντων καὶ καταπροδόν των ἑαυτοὺς τοῖς γέησιν, ὥστε καὶ τὴν πίστιν ἀρνή σασθαι, καὶ τῶν μὴ ἀποστάντων μὲν ἀπὸ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, όλισθησάντων δὲ διὰ τὸ ὅλως προσελθεῖν τοιούτοις τισί· καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖνοι μὲν πλείοσι χρόνοις ἐπιτιμῶνται, οπτοι δὲ ἐπὶ ἥττοσιν. Ανάγνωθι καὶ τὸν β' κανόνα τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Νύσσης ἐκ τῆς πρὸς Λητόϊον ἐπιστολῆς οὕτω ταῦτα διαι ροῦντα. Ἀπὸ δὲ τοῦ μεμνῆσθαι τὸν κανόνα ἀνθρώ των καταμαντευομένων ἀναφαίνεται, ὡς νομίζω, ὅτι οἱ καταχρησάμενοι τῷ κακῷ ἐπὶ ἐξαετίαν ἐπιτιμηθήσονται. Οἱ δὲ ἅπαξ τυχὸν πλανηθέντες καὶ ἀποστάντες μετρίως θεραπευθήσονται. Εἰ. δεν γὰρ τοῦτο καὶ πραγματικώς γεγονός. Τῆς γὰρ μακαρίτιδος σεβαστής κυρᾶς Ζωῆς, τῆς συμ βίου τοῦ πανσεβεστάτου ἐκείνου Αλεξίου κυροῦ Κομνηνοῦ τοῦ υἱοῦ ἀοιδίμου σεβαστοκράτορος, νόσῳ περιπεσούσης βαρείᾳ, καὶ τῶν ἰατρῶν ἀπαγορευτ σάντων τὴν θεραπείαν αὐτῆς διὰ τὴν τῶν πολυειδῶν νοσημάτων εναντιότητα, εθνικοί τινες ἐπαγγειλάμενοι θεραπεῦσαι αὐτήν, ὡς δῆθεν ἀπὸ ματ γικῶν μαγγανειών νοσηλευομένην, συνώθησαν αδί ἕως ἐτασθῆναι πολλὰς καὶ θαυμαστάς γυναίκα; αὐτ τῆς· ἔτι μὴν καὶ ἄνδρας. "Ερριπτον δὲ κρύφα ἐν γωνίαις κηρόπλαστα είδωλα και σατανικῶς προ εμήνυον τὴν τούτων αναψηλάφησιν καὶ εὕρεσιν. Καὶ ἄλλα δὲ μυρία δεινά διεπράξαντο εἰς κατα· φρόνησιν τοῦ Θεοῦ καὶ τιμωρίαν ἀνθρώπων πολλών, καὶ αὐτοὶ μὲν οἱ ἄθεος ἀπραχτήσαντες ἀφανείς ἐγεγόνεισαν· Ἡ δὲ πανευγενεστάτη εκείνη γυνὴ οὐ μόνον οὐκ ἀπώνατό τι, ἀλλὰ καὶ τῇ νόσῳ χρο νίως προσπατταλευθεῖσα ἐκ τοῦ βίου μετέστη, και τὸν ἐφόδιον ἐπιφορτισθεῖσα τὴν ἀπὸ τῶν θείων κανόνων κατ' αὐτῆς ἀγανάκτησιν, ἣν ἐπικουφίσαι Κύριος ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰς ἄλλας ἀγαθοεργίας αὐτῆς. Μετὰ θάνατον δὲ ταύτης διὰ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιως τάτου πατριάρχου κυροῦ Λέοντος τῶν Στυππῶν τις νὲς μὲν τῶν προσγενῶν καὶ τῶν ὑποχειρίων αὐτῆς βαρέως ἐπετιμήθησαν, ὡς πλειστάκις καταμαν τευσάμενοι, καὶ ἐλοψύχως τῇ σατανιώσει άρρη τουργία πιστεύσαντες. Ετεροι δὲ διὰ μετρίου tium consuetudines sequuntur, et eos in ædes suas introducunt ad purgandam forte ægritudinem, quæ ex veneficio oritur, dicit sanctus esse sexennio puniendos. Dicet autem quispiam hunc canonem adversari canon. 65 et 72: illi enim decernunt ut ji tanquam homicidæ puniantur, scilicet ut vel vigiuti annis pena eis impqnatur iustar volutariorum homicidarum, vel decem annos instar involuntariorum: hic vero ut sex. Existimo autem esse inter canones differentiam; sexagesimus quintos enim canon de ipsis opificibus, seu de magicis, et vened is decernit. Similiter et 72 de iis qui se tradunt valibus, seu de iis qui eadem cum illis sentiunt. Præsens autem canon disserit de hominibus, qui cos per errorem secuti sunt, qui asserunt se magica vincula ac ægritudines solvere et curare, non tamen a fide desciverunt. Est itaque differentia eorum qui per se exercent, eorumque qui se tradunt præstigiatoribus, ut fidem etiam negent, el eorum, qui ab orthodoxa fide non defecerunt, lapsi autem sunt quod ad aliquos hujusmodi prorsus accesserunt. Et ideo illi quidem longiori tempore puniuntur, hi vero breviori. Lege eliam cau. 2 sancti Gregorii Nysseni ex epistola ad Latonam, qui ea ita dividit. Ex eo autem, quod canon meminit hominum qui vaticinantur, apparet, ut existimo, quod qui malo abusi sunt, sexennio punientur. Qui autem semel forte erraverunt, et desciverunt, mi lius curabuntur. Εt ipse enim hoc revera factum vidi. Cum enim beatæ in Domino vitæ conjux pii et 135 religiosi illius domini Alesii Comneni fit i inclyti imperatoris in gravem morbum incidisset, el me dici de ejus sanitate desperassent propter multiplicium morborum contrarietatem, quidam ethnici se eain curaturos professi, utpote quæ magicis artificiis laboraret, effecerunt ut multæ et admirandæ ejus femina, et viri eliam injuste «xaminarentur. Clain autem projiciebant imagines ex cera factas, et satanice eorum contrectationem et inventionem significabant, atque etiam multa alia gravia fecerunt in Dei contemptum, multorum hominum supplicium. Et ipsi quidem impii cum rem efficere uon potuissent, evanuerunt. Nobilissima autem illa mulier non modo nibil adjumenti adepta est, sed etiam diuturno morbo vexata vita excessit, niato a se suscepto viatico, divinorum scilicet canonuin adversus se indignatione, quain Deus propter alia ejus bona opera allevare dignetur. Post ejus autem mortem tempore sanctissimi patriarchæ domini Leonis Stuppæ, nonnulli quidem ejus cognati, et etiam subditi, graviter puniti sunt, ut qui sæpissime vaticinati essent, et satanicæ nefariae operations tolo animo credidissent. Alii autem mediocri supplicio curati sunt, ut qui non sæpe, nec ex animo malum iliud secuti essent. Est itaque canon attendendus, et Dei judicio relinquenda ægrotantium eura, qui solo verbo dissolutas astringit, nec se tradere oportet satanicis imposturis, quæ nou

THEOD. BALSAMOY solam corporum sanitatem auferunt, sed etiam ἐπιτιμίου ἐθεραπεύθησαν, ὡς μὴ πλειστάκις μηδ' animarum. Lege vicesimum caput decimi tertii tituli præsentis operis, et vicesimum quintum caput noui tituli, et vicesimum quartum canonem synodi Aucyrane. ἐκθύμως τῷ κακῷ ἀκολουθήσαντες. Προσεκτέον οὖν τῷ κανόνι, καὶ εἰς Θεὸν ἀναθετέον τὰς τῶν νοσηλευ ομένων θεραπείας τῷ λόγῳ μόνῳ παραλελυμένες σάρκας συσφίγξαντα· καὶ μὴ προδοτέον ἑαυτοὺς εἰς μαγγανείας σατανικές, αφαιρουμένας μή μόνην τὴν τῶν σωμάτων ὑγείαν, ἀλλὰ καὶ τῶν ψυχῶν. Ανάγνωθι καὶ τὸ κ' κεφάλαιον τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὸ κε' κεφ. τῆς τίτλου καὶ τὸν κδ' κανόνα τῆς ἐν Αγκύρα συνόδου. Alia interpretatio. De iis autem qui ad magos, et vates, et incantores, et ad cos accedunt qui amuleta et alia quædam dæmonica faciunt, lege Chrysostomi inte, pretalionem epistolae ad Colussenses, ejusdemque homiliam sextam in Judam, quæ docet, quod si quis sanctam non ageus vitam mortuum resuscitaverit, ei non est credendum, sed rejiciendus est. ZONAR. Sexagesimo quinto canone, qui præstigias, aut veneficium fatentur, homicidarum penis subjicit. Quos vero hic memoral, sexcuuio segregatos esse jubet. Neque vero secum ipse vir sanctus pugnat: sed ibi quidem, de iis qui præstigias per se ipsi exercent, ac venena ad perniciem hominum miscent, decrevit, vel etiam de iis qui illorum opera ad ejusmodi res u'uutur: hoc loco vero de iis qui vaticiniis credunt, vatibusque utuntur ád veneficiorum inventionem, atque ad maculas forte, quæ ex veneficiis inbæserant, expurgandas, illatasque in:le noxas averruncandas, ac medicinam morbis, per ejusmodi importatis, adiibendam. Ceterum vicesimins quartus Aneyranæ synodi canon, quinquennii segregationem in ejusmodi homines decernit. ARIST. Qui va‹ibus fidem habent et in ædes sitas aliquos introducunt ad veneficiorum inventionem, uno anno defleant, altero audiant, tribus substernautur, et cum uno constiterint inter Buleles, admittantur. Perspicuus. 136 CANON LXXXIV. Ετέρα ερμηνεία. Περὶ δὲ τῶν προσερχομένων μάγοις ἢ μάντεσι, καὶ ἐπῳδοῖς, καὶ τοῖς ποιοῦσι περίαπ:α καὶ ἀτερά τινα δαιμονικά, ἀνάγνωθι τὴν τῆς πρὸς Κολοσσαείς ἐπιστολῆς ἑρμηνείαν τοῦ Χρυσοστόμου, καὶ τὴν κατὰ Ἰούδας' λόγον αὐτοῦ, διδάσκοντα ὡς, καν νεκρόν ἀναστήσῃ τις μὴ ζῶν ἁγιοπρεπῶς, μὴ πιστευτέον, ἀλλὰ καταργητέον. ΖΩΝΑΡ. Ἐν τῷ ξε' κανόνι τοὺς γόητας. Η φαρμακείαν ἐξαγορεύοντας, τῷ φονέως ὑπάγε: ἐπιτιμίῳ. Οὓς δὲ λέγει ἐνταῦθα, ἐν ἐξ ἀφορίζει ἐνιαυτοίς. Καὶ οὐκ ἐναντιοῦται ὁ ἅγιος ἑαυτῷ, ἀλλ᾽ ἐκεῖ μὲν περὶ τῶν αὐτουργούντων τὰς γοητείας, καὶ τὰ φάρμακα κεραννύντων εἰς βλάβην ἀνθρώπων διετάξατο, καὶ τῶν χρωμένων αὐτοῖς ἐν τοιούτοις· ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν μαντείαις πιστευόντων, χρωμένων τοῖς μάντεσιν, εἰς εὔρεσιν φαρμακειῶν, καὶ εἰς κάτ θαρσιν τάχα τοῦ ἐκ φαρμακείας μιάσματος, καὶ εἰς ἀποτροπιασμὲν τῆς ἐκ τοιούτων βλάβης, καὶ θεραπείαν δῆθεν τῶν τοιουτοτρόπως γινομένων παθημάτων. Ο δὲ κδ' κανὼν τῆς ἐν ᾿Αγκύρα συν Ο ίδιο το νταετίας ορίζει κατὰ τῶν τοιούτων αφορι It:ec autem omma scribimus, ut pœnitentiæ fructus probetur. Non enim hæc omnino tempore judicamus: sed modam pœnitenti e attendimus. Quoil si qui a propriis moribus non facile avellantur, et carnis voluptatibus potius quam Domino servire voluerint, vitamque ex Evangelio institutam non admittant, nulla est nobis cum illis commu- ▷ nis ratio. Nos enim in inobediente et contradicente populo audire docti sumus: Servans serva animam tuam. BALS. In can. 74 definiit sanctus esse moderandum pœnitentiæ tempus in iis qui pœnitentiam diligenter agunt. Hic autem dicit a pœna non liberandos qui pœnis negligenter serviunt. Statuit enim ut in cos pœnæ aggraventur. Eorum vero qui a malo non desistunt post confessionem, sed in eo perseverant, jubet nullam haberi rationen. Audimus enim, inquit, ex Scriptura, Serraus serva ani. saam tuam. Vide scilicet ne te ipsum perdas com iis conversaus qui corrigi nequeunt. Nota ergo duo pulcherrima ex præsenti canone, quod quemadurocum pœnæ iis minuuntur qui confessioni diligenter σμόν. ΑΡΙΣΤ. Ο. μάντεσι πιστεύοντες ἢ εἰσάγοντές τινας εἰς τὰς οἰκείας αὐτῶν ἐπὶ ἀνεύρεσίν τινων φαρμακειῶν ἐνιαυτὸν προσκλαιέτωσαν, ένιαυτὸν ἀκροάσθωσαν, τρεῖς ὑποπιπτέτωσαν, καὶ ἐν ἑνὶ συστάντες, τοῖς πιστοῖς, δεχθήτωσαν. Σαφή;. KANON DIS'. Πάντα δὲ ταῦτα γράφομεν, ὥστε τοὺς καρπούς του κιμάζεσθαι τῆς μετανοίας. Οὐ γὰρ πάντως χρόνῳ κρίνομεν τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ τῷ τρόπῳ τῆς μετανοίας προσέχομεν. Ἐὰν δὲ δυςαποσπάστως ἔχωνται τῶν ἰδίων ἐξῶν, καὶ ταῖς ἡδοναῖς τῆς σαρκὸς μᾶλλον δουλεύειν θελήσωσιν, ἢ τῷ Κυρίῳ, καὶ τὴν κατά τὸ Εὐαγγέλιον ζωὴν μὴ παραδέχωνται, οὐδεὶς ἡμῖν πρὸς αὐτοὺς λόγος. Ἡμεῖς γὰρ ἐν λαῷ ἀπει θεῖ καὶ ἀντιλέγοντι δεδιδαγμεθα ἀκούειν ὅτι. Σώζων σώζε τὴν σεαυτοῦ ψυχήν. ΒΛΑΣ. Ἐν μὲν τῷ οὐ κανόνι ὡροθέτησεν ὁ ἅγιος μετριάζεσθαι τὸν χρόνον τοῦ ἐπιτιμίου εἰς τοὺς ἐπισ μελῶς μετανοοῦντα;· ἐνταῦθα δέ φησιν ἀπὸ τοῦ ἐπιτιμίου μὴ ἀπολύεσθαι τοὺς ἀμελῶς τοῖς ἐπιτιμίοις δουλεύσαντας. Κατά τούτων γάρ διορίζεται τα ἐπιτίμια ἐπιτείνεσθαι. Τοὺς μέντοι μὴ ἀποστάν της μετὰ ἐξομολόγησιν ἀπὸ τοῦ κακοῦ ἀλλ' ἐξεχο μένους αὐτ ῦ, παρακελεύεται μηδὲ λόγου ἀξιοῦσθαι. Ακούομεν γάρ, φησίν, ἐκ τῆς Γραφῆς ὅτι Σώζων σώζε την σεαυτοῦ ψυχὴν· ἦγουν ὅρα μὴ καὶ σεαυτὸν ἀπολέσῃς ἀδιορθώτοις συγκοινωνών. Σημεί ωσαι οὖν δύο κάλλιστα ἀπὸ τοῦ παρόντος καν.νος,

IN EPIST. S. BASILII CANONICAM III. quod illi puņin tur qui a malo desistunt. Qui enim in suis cupiditatibus permanent, absoluta excommunicatione condemnantur. δτι, ὥσπερ ἐλαττοῦται ἐπιτίμια εἰς τοὺς ἐπιμελῶ; serviunt, ita etiam in negligentibus intenduntur; et δουλεύσαντας τῇ ἐξομολογήσει, οὕτως ἐπιτείνονται εἰς τοὺς ἀμελεῖς· καὶ ὅτι ἐκεῖνοι ἐπιτιμώνται οἱ ἀφιστάμενοι ἀπὸ τοῦ κακοῦ. Οἱ γὰρ ἐπιμένοντες ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτῶν ἀκοινωνησίᾳ παντελεῖ κατα κρίνονται. ΖΩΝΑΡ. Ἐπὶ πᾶσιν οἷς διετάξατο ὁ μέγας Βασίλειο; ἐπάγει ὅτι. Ε: καὶ χρόνους ὡρίσαμεν μετανείας ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν, ἀλλ' οὐ χρόνῳ κρίνο μεν την μετάνοιαν. ὥστε τοῦ τεταγμένου καιρού παρελθόντες ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἁμαρτανόντων ἐκ παντὸς δέχεσθαι αὐτούς. Ἀλλὰ τοὺς καρποὺς τῆς μετανοίας δοκιμάζομεν, καὶ τῷ τρόπῳ προσέχε μεν, ήγουν τῇ διαθέσει τοῦ μετανοοῦντο· ὡς κάνε ταῦθα νοεῖσθαι τὰ τοῦ σδ' αὐτοῦ κανόνος· ἤτοι τὸ τοῖς σπουδαίοις μὲν ἐλαττοῦσθαι τὴν χρόνον· τοῖς δ' ἀμε ως διακειμένοις καὶ ἐπιτείνεσθαι. Εἰ δέ τινες φησί, δυσαποσπάστως ἔχουσι τῶν ἰδίων ἐθῶν, καὶ οὐκ ἀφίστανται τῶν ἁμαρτη άτων, πρὸς τοὺς το ούτους οὐδὲν ἡμῖν κοινόν. Ακούο ἐν γὰρ ἐκ τῆς Γριφῆς ότι ο Σώζων σώζε τήν σεαυτοῦ ψυχήν ήγουν Βλέπε μὴ καὶ σεαυτὸν ἀπολέσῃς ἀδιορθώτοις συγκοινωνῶν. Καὶ ἑξῆς ποιεῖται παραίνεσιν πρός ἀρχιερεῖς, τοὺς δυναμένους λύειν καὶ δεσμεῖν τοὺς ἁμαρτάνοντας, καί φησι· Μή τοίνυν καταδεξώμεθα συναπόλλυσθαι τοῖς τοιούτοις, ἀλλὰ φοβηθέντες τὸ βαρύ κρίμα καὶ τὴν φοβερὴν ἡμέραν τῆς ἀνταπολό σεως τοῦ Κυρίου πρὸ ὀφθαλμῶν λαβόντες μή θελήσωμεν ἀλλοτρίαι; ἁμαρτίαις συναπόλλυσθαι. Εἰ γὰρ μὴ ἐπαίδευσεν ἡμᾶς τὰ φοβερά Κυρίου, η μηδὲ αἱ τηλικαῦται πληγαὶ εἰς αἴσθησιν ἡμᾶς ἦγα γον, ὅτι διὰ τὴν ἀνομίαν ἡμῶν ἐγκατέλιπεν ἡμᾶς ὁ Κύριος, καὶ παρέδωκεν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν, καὶ ἀπήχθη αἰχμάλωτος ἡμᾶς εἰς τοὺς πολεμίους ὁ λπὸς, καὶ παρεδόθη τῇ διασπορᾷ, διότι ταῦτα τόλα μων οἱ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ περιφέροντες. Εἰ δὲ μὴ ἔγνωσαν μηδὲ συνῆκεν, ὅτι διὰ ταῦτα ἦλθεν ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐφ' ἡμᾶς· τίς ἡμῖν κοινὸς πρὸς τούτοις λόγος; Αλλά διαμαρτύρεσθαι αὑτοῖς καὶ νυ· κτὸς καὶ ἡμέρας καὶ δημοσίᾳ καὶ ἰδίᾳ ὀφείλομεν· συναπάγεσθαι δὲ αὐτῶν τῇ πονηρία μὴ καταδεχώ μεθα, προσευχόμενοι μάλιστα μὲν κερδῆσαι αὐτ τοὺς, ἐξελέσθαι τῆς παγίδες: ῦ πονηροῦ· ἐὰν δὲ τοῦτο μὴ δυνηθῶμεν, τὰς γοῦν ἑαυτῶν ψυχὰς τῆς αἰωνίου κατακρίσεως περισώσασθαι. ΑΡΙΣΤ. Μὴ χρόνῳ κρίνης, ἀλλὰ τρόπῳ τὰ ἐπισ τίμια. Εἰ δ' ἐμμένωσι ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ ἀντιλέ γοιεν, σὺ δὲ σῶζε τὴν οἰκείαν ψυχήν. Τὰ μὲν ἐπιτίμια ωρίσθησαν, ὡς ἐγράφησαν· οὐ δεῖ δὲ πρὸς τὸν χρόνον τῶν ἐπιτιμίων ἀφορᾷν, ἀλλὰ πρὸς τὸν τρόπον τῆς μετανοίας. Καὶ εἰ μετά δακρύων καὶ συντριμμοῦ καρδίας, καὶ ταπεινώσεως ισχυράς τὰς ἐξομολογήσεις ποιοῦνται οἱ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀφίστανται τοῦ κακοῦ καὶ ἐξ ὅλης ψυχῆς ἐκζητοῦσι τὸν Κύριον, παρὰ τῇ ἐξουσίᾳ ἔσται τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν ἐμπεπιστευμένου, τον χρόνον αὐτῶν ἐλαττώ σαι· ἐὰν δὲ δυσαποσπάστως ἔχωσι τῶν ἰδίων ἐθῶν οἱ πταίοντες, καὶ τῇ ἡμαρτία, καὶ ταῖς ἡδοναίς ZONAR. llis omnibus ita constitutis, sululit magnus Baſilius: Etsi tempora pœnitentiæ expiandis peccatis definiverimus, non tamen pœnitentiam ex temporis diuturnitate dijudicamus, ut exarto in singulos eorum qui peccaverat, praestituio tempore, omnino illos admitti sit necesse: sed fructus pœnitentie pou-amus, modumque inspicimus, hoc est, quonam modo pœniters sit affectus; ut ex hoc loco septuagesimi quarti quoque canonis sententia percipi possit: nempe serio pœnitentibus, tempus multe contrahendum; qui vero negligunt, et cotemmit, prorogandum. Si qui vero, inquit, a propriis moribus abduci nequeunt, nec a peccatis absistant, cum ejusmodi mhil nobis commune est. Audimus namque in sacris Litteris, Servans serva animam tuam: hoc est, Cave ne te ipsemet perdas, si cum improbis communicaveris. Exindeque ad hortationem submectit ad antistites quibus prccatores ligandi, et solvendi facultas est data, qua: sic habet. Ne igitur cum hujusmodi hominibus perire in animam inducamus, verum expavescentes grave judiciumn, ac foruidabilem diem retributionis Domini præ oculis habentes, ne velimus una cum alienis peccatis perire; etenim si non docuerunt nos terri b:lia Domini, neque nobis tam multæ res advers:e persuadere poterant, nos ob nostram vivendi licentiam a Domino destitutos, atque in hostium manus traditos fuisse, abductumque captivum ab hostibus populum, diss patumque late, ac disjectum, co quod ejusmodi patrare sunt ausi, qui Christi nomen circumferebant; si vero non cognoverunt, neque intellexerunt, hasce ob causas in uos iram Dei venisse, quæ est communis nobis cum iis ratio? Verum eos olatestari, die nocteque, publice, ac privatim debemus: cæterum abduci nos ab eorum pravitate nequaquam sitamus, habentes quidem in votis, in primis ipsos lucrari, atque ex cacodæmonis cassibus eripere: verum si id minime possimus, nostras certe animas ab æterna damnatione vindicare studeamnus. 137 ARIST. No tempore, seal modo poenas expenlendlas: si autcm in peccatis permanraut et contradicant, tu vero serva animam tuam, Panam: quilem definite fueru:t, prout scripte sunt. Non ad tempus autem pœnarum, sed ad modum pœnitentiæ respicere oportet. Et si cum lacryinis et contritione coralis et humiliatione seria et impensa confiteantur peccatores, et a malo de sistant, et Dominumn ex toto animo queraut, licebit ei cui ligandi et solvendi commissa est potestas, earum tempus contrahere: sin vero a propriis moribus band facile avellantur ii, qui offendunt, et peccaito et cartis voluptatibus, qua: Domine, servire m:-

luerint, nec vitam ex Evangelio institutam susci- τῆς σαρκὸς δουλεύειν μᾶλλον αἱροῦνται ἢ τῷ Κυρίῳ, piant, nulla ad illos penarum ratio est. In immunovigero enim et rebelli populo audire docti sumus: Servans scrva animam suam. CANON LXXXV. Ne itaque cum eis perire in animum inducamus, sed grave judicium formidantes, et terribilem retributionis diem præ oculis habentes, ne vclimus una cum alienis peccatis perire; si enim nos non docuerunt terribilia Domini, nec tot plagæ non in sensum deduxerout, quod propter nostram iniquitatem nos dereliquit Dominus et tradidit in manus Barbarorum, et populus ad hostes captivus abductus est, et dispersioni traditus, eo quod ea audebant qui Christi nomen circumferebant, si non noverunt, nec intellexerunt, quod propter hæc venit in nos ira Dei, quæ est nobis communis cum his ratio? sed et noctu et interlin, et publice, et privatim ipsis testilicari debemus: cum eorum autem improbitatibus abire nolumus, eos quidem lucrifacere optantes, et a mali lɩqueo eripere. Sin autem hoc non possumtis, studeamus nostras animas ab æterna condemnatione servare. καὶ τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ζωὴν μὴ καταδέχωντ26, οὐδεὶς πρὸς αὐτοὺς λόγος επιτιμίων. Ἐν γὰρ λαῷ ἀπειθεῖ καὶ ἀντιλέγοντι δεδιδάγμεθα ἀκούειν, ὅτι Σώζων σώζε τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν. KANON DE'. Μή τοίνυν καταδεξώμεθα συναπόλλυσθαι τοῖς τοιούτοις, ἀλλὰ φοβηθέντες τὸ βαρύ κρίμα καὶ τὴν φοβερὰν ἡμέραν τῆς ἀνταποδόσεως τοῦ Κυρίου πρὸς ὀφθαλμῶν λαβόντες μὴ θελήσωμεν αμαρτίαις ἀλλοτρίαις συναπόλλυσθαι· εἰ γὰρ μὴ ἐπαίδευσεν ἡμᾶς τὰ φοβερὰ τοῦ Κυρίου, μηδὲ αἱ τηλικαύται πληγαὶ εἰς αἴσθησιν ἡμᾶς ηγαγον, ὅτι διὰ τὴν ἀνομίαν ἡμῶν ἐγκατέλιπεν ἡμᾶς ὁ Κύριος, καὶ παρέδωκεν εἰς χεῖρας Βαρβάρων, καὶ ἀπήχθη αἰχμάλωτος εἰς τοὺς πολεμίους ὁ λαὸς, καὶ παι ρεδόθη τῇ διασπορά, διότι ταῦτα ἐτόλμων, οἱ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ περιφέροντες, εἰ μὴ ἔγνω σαν μηδὲ συνήκαν, ὅτι διὰ ταῦτα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ, τίς ἡμῖν κοινό; πρὸς τούτους λόγος; ἀλλὰ διαμαρτύρασθαι αὐτοῖς καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας καὶ δημοσίᾳ καὶ ἰδίᾳ ὀφείλομεν, δυνατά γεσθαι δὲ αὐτῶν ταῖς πονηρίαις, μή καταδεχί μεθα, προσευχόμενοι μάλιστα μὲν κερδῆσαι αὐτ τοὺς καὶ ἐξελέσθαι τῆς παγίδος τοῦ πονηροῦ. Ἐὰν δὲ τοῦτο μὴ δυνηθώμεν, σπουδάσωμεν τὰς γοῦν ἑαυτῶν ψυχὰς τῆς αἰωνίου κατακρίσεως περισώσασθαι. BALS. Hæc verba suasoria sunt ad antistites, el omnes qui habent potestatem ligandi, et solvendi. Nortatur enim ipsos ne peccatis consentiant,»ec eoruin communionem sustineant qui in peccatis perseverant, et ideo cum illis pereant. Sed eos perpetuo admoneant, ut a malo desistant et orent pro corum salute. Sin auten, inquit, eos corrigere non possitis, studete vos.net ab eis alienare, et sic ab æterno etiam supplicio servemini. ΒΑΛΣ. Ταῦτα παραινετικά βήματα εἰσ: προς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ πάντας τοὺς δυναμένους δεσμεῖν καὶ λύειν. Παρακαλεῖ γὰρ αὐτοὺς μὴ συναινεῖν τοῖς ἁμαρτάνουσι, μηδὲ ἀνέχεσθαι τὴν κοινωνίαν τῶν ἐπιμενόντων ταῖς ἁμαρτίαις, κἀντεῦθεν τούτοις συναπόλλυσθαι, ἀλλὰ διηνεκώς νουθετεῖν αὐτοὺς χάριν τοῦ ἀποστῆναι τοῦ κακοῦ, καὶ προσεύχεσθαι ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τούτων. Εἰ δὲ πολλάκις οὐ δυνηθῆτε, φησί διορθώσασθαι τούτους, σπουδάσατε ἑαυτοὺς ἐκ τούτων ἀποξενώσαι· καὶ οὕτω περισωθείητε καὶ ἐκ τῆς αἰωνίου κολάσεως. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΞ ΕΤΕΡΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΟΝ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΕΡΙ ΒΡΩΜΑΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΑΣ. 138 EJUSDEM EX ALIO SERMONE AD BEATUM AMPHILOCHIUM EPISTOLA DE CIBORUM DIFFERENTIA. CANON LXXXVI. Egregiis autein Encratitis ad præclaram eorum objectionem, Cur nos quoque non omnia comedimus, illud dicatur, quod etiam excrementa nostra abominamur. Nam ¸dignitate quidem olera nobis carues sunt: quod vero ad eoruni quæ sunt utilia attinet discretionem, sicut et in oleribus id quod est noxium a convenienti separamus: ita et in carnibus quod noxium est ab utili discernimus. Nam olus quidem est cicuta, quemadmodum et vulturina caro, caro est: tamen nec quis byoscyamum comederit, mentis compos, nec canem attigerit, nisi magnaur gente necessi - tate. Quamobrem qui comedit non inique fecit. Τοῖς δὲ κομψοῖς ἐγκρατευταῖς πρὸς τὸ σεμνὸν αὐτ τῶν πρόβλημα, διὰ τί καὶ ἡμεῖς οὐχὶ πάντα ἐσθίο μεν, ἐκεῖνα λεγέσθω, ὅτι καὶ τὰ περιττώματα ἡμῶν βδελυσσόμεθα. Κατὰ μὲν γὰρ τὴν ἀξίαν λάχανα χόρτου ἡμῖν ἐστι τὰ κρέα, κατὰ δὲ τὴν τῶν συμφερόντων διάκρισιν, ὡς καὶ ἐν λαχάνοις τὸ βλαβερὸν τοῦ καταλλήλου χωρίζομεν· οὕτω καὶ ἐν τοῖς κρέασι τοῦ χρησίμου τὸ βλαβερόν διακρί νομεν. Ἐπεὶ λάχανόν ἐστι καὶ τὸ κώνειον, ὥσπερ κρέας ἐστὶ καὶ τὸ γύπειον· ἀλλ' ὅμως οὔτε ύος κύρμον φάγοι ἄν τις νοῦν ἔχων, οὔτε κυνός ἅψαιτο μὴ μεγάλης ἀνάγλη, κατεπειγούσης. Ωστε φαγῶν οὐκ ἠνόμησεν. Guill. Beveregii nola. Ταῦτα παραινετικά βήματα. Hæc Balsamonis ascripla ἑρμηνεία in codice Amerbacbiano Zonaræ tota attribuitur. Et quidem in hisce præsertim Canonicis explicandis Epistolis Baisamon Zonaræ scholia sæpe totidem fere verbis exscribit.

IN EPIST. S. B.ASILII AD DIODORUM. ΒΑΛΣ. Οι Έγκρατῖται, ὡς τάχι μετιόντες εγκράτειαν, ἐβδελύσσοντο τὸ σαρκοφαγεῖν, καὶ ἀκούοντες μὴ καλῶς ποιεῖν, ἀντεπῆγον τοῖς ὀρθοδόξοις· Ετι καὶ ὑμεῖς ἔνια τῶν βρωμάτων βδελύττεσθε, διὸ καὶ ἀπέχεσθε αὐτῶν. Πρὸς τοῦτο οὖν ὁ ἅγιος λέγει ὅτι οὐ θαυμαστὸν εἴ τινων ἀπεχόμεθα ή βδε λυσσάμεθα αὐτά· ὅτι καὶ τὰ περιττώματα ἡμῶν βδελυττόμεθα, καίτοι ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τῆς ἡμε τέρας σαρκός. Περιττώματα δέ εἰσι τὰ οὔρα, τὰ σκύβαλα, οι χυμοί, τὰ διὰ στόματος καὶ ῥινῶν κενούμενα υγρά, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Ω; οὖν ἐκεῖνα έχε τρεπόμεθα, οὕτω καί τινα τῶν βρωμάτων ου προςιέμεθα. Πάντα μὲν γὰρ λάχανα χόρτου τα κρέα ἡμῖν λογίζονται, κατὰ τὴ φάγεσθαι πάντα ὡς λάκανα χόρτου· διακρίνοντες δὲ καὶ χωρίζοντες τὸ βλαβερόν χρώμεθα τῷ μὴ βλάπτοντι, καὶ ὥσπερ ἐν τοῖς λαχάνοις λάχανόν ἐστι καὶ τὸ κώνειον, καὶ ὁ ὑοσκύαμος, ἀλλὰ βλαβερὰ ὄντα φεύγομεν αὐτά· οὕτω καὶ ἐν τοῖς κρέασι κρέας ἐστὶ καὶ τὸ γύπειον καὶ τὸ τοῦ κυνό;· ἀλλ᾽ οὐκ ἄν τις γεύσαιτο κυνός, εἰ μὴ σφόδρα λιμώττει. Ο δὲ γευσάμενος ἐκ βίας οὐκ ἠνόμησεν. BALS. Encratitæ, qui coutinentiam forte perse - quebantur, vesci carnibus abhorrebant, et cum eis diceretur id non recte a se fieri, opponebant orthodoxis: Vos quoque nonnullos cibos abhorretis, et ideo ab eis abstinetis. Ad hoc dicit sanclus: Non est mirum si ab aliquibus abstinemus, vel eadem abominamur; nam el nostra excrementa abhorremus, etsi sint ex nostræ carnis substantia: sunt autem excrementa, urinæ, stercora, bumores qui per os et nares emittuntur, et quæcunque ejusmodi. Quemadmodum ergo illa aversamur, ita cibos quoque aliquos non admittimus. Omnia enim olera carnes a nobis existimantur, quod omnia comedamus ut olera. Discernentes autem, et separantes id quod est noxium, co quod non ledit utimur; et quemadmodum in oleribus est cicula, et lyoscyamus, tamen, quia sunt noxia, ca fugimus: ita et in carnibus, caro est caro vulturina, et caro camis: sed tamen nemo gustaverit, nisi valde esurial. Qui autem per vim gustavit, non egit inique. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΔΩΡΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΤΑΡΣΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΔΥΟ ΑΔΕΛΦΑΣ ΑΓΟΜΕΝΟΥ ΕΙΣ ΓΑΜΟΝ. 139 EJUSDEM AD DIODORUM TARSENSEM EPISCOPUM, DE EO QUI DUAS SORORES IN MATRIMONIUM DUXIT. ΒΑΛΣ. Τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἐμνήσθη ὁ ἅγιος ἐν τῷ κγ' κανόνι αὐτοῦ. ᾿Απεστάλη δὲ πρὸς Διάδω ρον Ταρσοῦ ἐπίσκοπον, δ, ἐρωτηθείς πρός τινος εἰ δύναιτο τῆς γυναικὸς αὐτοῦ θανούσης τὴν ἐκείνης ἀδελφὴν ἀγαγέσθαι πρὸς γάμον, ἀπεκρίνετο ἐγγρά φως μή κωλύεσθαι. Τοῦ δὲ μεγάλου Βασιλείου ἀπαγορεύοντος τὸν τοιοῦτον γάμον, ἡ τοῦ Διοδώρου Εγγραφος ἀπόκρισις ἐνεφανίσθη αὐτῷ, τὸν εἰρημένον ἐπιτρέπουσα γάμον. Οθεν ἀπέστειλεν αὐτῷ ταῦτα. Αφίκετο πρὸς ἡμᾶς γράμματα τὴν ὑπογραφὴν ἔχοντα Διοδώρου· τὰ δὲ ἐφεξῆς ἄλλου τινός πρέποντα εἶναι ἢ Διοδώρου. Δοκεί μοι γάρ τις τῶν τεχνικῶν τὸ σοῦ πρόσωπον ὑποδὺ;, οὕτως ἑαυτὸν ἀξιόπιστον ἐθελῆσαι ποιῆσαι τοῖς ἀκροουμένοις· ὅς γε έρωτηθεὶς ὑπό τινων, εἰ θεμιτόν αὐτὸν πρὸς γάμον τῆς τελευτήσης αὐτῷ γυναικό; τὴν ἀδελφὴν ἀγαγέσθαι, οὐκ ἔφριξε την ερώτησιν ἀλλὰ καὶ πράως ἤνεγκε τὴν ἀκοὴν, καὶ τὸ ἀσελ γὲς ἐπιθύμημα πάνυ γενναίως αὐτῷ καὶ ἀγωνι στικῶς συγκατέπραξεν. Εἰ μὲν οὖν παρῆν μοι τὸ γράμμα, αὐτὸ ἂν ἀπέστειλα, καὶ ἐξῆρχες σαυτῷ τε ἀμῦναι καὶ τῇ ἀληθείᾳ. Ἐπεὶ δὲ ὁ δείξα; πά λιν ἀφείλετο, καὶ ὥσπερ τι τρόπαιον καθ' ἡμῶν περιέφερε, κεκωλυκότων τὸ ἐξ ἀρχῆς, ἔγγραφον λέγειν ἔχων τὴν ἐξουσίαν, ἀπέστειλα νῦν ὥστε διπλῇ τῇ χειρὶ ἡμᾶς ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν νόθον ἐκεῖνον λόγον, καὶ μηδεμίαν αὐτῷ ἰσχὺν καταλιπεῖν· ἵνα μὴ ἔχῃ βλάπτειν ῥᾳδίως τοὺς ἐντυγχάνοντας. ΒΛΑΣ. Ανατρέψαι τὰ παρὰ τοῦ Διοδώρου μέλλων ὁ ἅγιος, τεχνικῶς μέτεισι τὴν ἀνατροπὴν, καὶ προσ καθιστῷ τὸν οἰκεῖον λόγον, ἵνα μὴ δοκῇ ἐντρέπειν αὐτὸν, καὶ οὕτως ἐνστατικώτερον αὐτὸν ἀπεργάσηται, καί φησιν ἔτι Τὸ γράμμα εἰς ὄνομα μὲν σὺν ἐπεγέγραπτο· δοκεί δέ μοι ὅτι ἄλλο; τῶν τὰ τοιαῦτα τεχνάζει PATROL. GR. CXXXVIII. σοι, BALS. Hujus epistolæ meminit sanctus in 23 suo canone. Missa est autem ad Diodorum Tarsensem episcopum, qui a quodam interrogatus, an uxore sua mortua sororem illius in matrimonium ducere posset; in scriptis respondit, eum non prohiberi. Cum autem magnus Basilius ejusmodi matrimonium prohiberet, scriptis mandata Diodori responsio illi ostensa est, quæ prædictuin matrimonium permittebat. Unde illi hæc misit. Venerunt ad nos littera Diodori inscriptionem babentes quæ autem deinceps sequuntur, ea alius potius quam Diodori esse convenit. Videtur enim vafer quispiam tuam personain subiisse, ut se sic auditoribus fide dignum efficeret; qui ab aliquibus interrogatus, an fas sit demortuæ ejus uxoris sororem in matrimonium ducere, interrogationem non abhorruit: sed auditionem æquo animo tulit, et ad salacem ejus cupiditatem valde illi strewue magnáque contentione auxilium tulit. Si ipse itaque litteras haberem, eas ad te misissem, ipseque ad te et veritatem defendendam suffecisses. Quia autem is qui ostendit rursus abstulit, et adversus nos, qui ab initio prohibueramus, veluti trophæum circumlulit, dicendo se scriptis mandatam habere potestatem: nunc ad te scripti, ut manu duplici ad illam adulterinam orationem veniamus, et nullas ei vires relinquamus; ne possit eos facile lædere, in quos incidit. BALS. Quæ a Diodoro scripta sunt confutaturus sanctus, confutationem artificiose aggreditur, et ejus dictum ita propenit, ut non videatur ipsum pudore suffundere, et ita eum ad insistendum acriorem efficiat, et dicet: Litteræ quidem, sub tuo nomine scripta fuerant: mihi autem videtur aliquis eorum,