qui ad hac machinanda et excogitanda apti sunt, σθαι καὶ μηχανάσθαι ἐπιτηδείων, θέλων ἀξιόπιστον volens eficere, ut quod a se disceretur Ode diguum esset, litteris tuum nomen subscripsisse. Qui interrogǝtus, an fas esset, seu legitimum aut justum sororem uxoris suæ mortuæ in matrimonium ducere; ei, qui interrogavit, in impia interrogatione auxilium tulit, id est, intemperantiam et libidinem permittendo, ipse quoque videtur fuisse actionis particeps. Si itaque, inquit, litteras habuissem, eas ad te misissem, teque et veritatem defendisses, sen tibi auxilium tulisses, ut falso accusatus, nefaria dicere et scribere, quod te et veritatem tangit. Veritatem quidem, cum falsum illi prælatum fuerit: te autem, ut qui ea, quæ non decet, permiseris. Quia autem is, qui ostendit, rursus abstulit, et tanquam aliquod trophæum adversus nos circumtulit. Est autem trophæum signum aliquod, quod in bello vincenti datur, ut ex eo sit manifestum, quæ pars adversario vicerit. Unde a versis hostibus, dum adversariis terga dant seu vertunt, trophæum nominatum est (a verbo Græco τpinw, quod verto significat.) Quia ergo non habeo litteras, nunc ad te scripsi, ut adgrediamur, ut duplici manu, tua scilieel et mea, contendamus adversus adulterinam illam orationem alienam et confictam, et vires ei non reJinquamus; ut non facile eos lædat, qui in illam incidunt et legunt. 140 CANON LXXXVIII Primum itaque, quod in ejusmodi rebus maximum est, morem nostrum objicere possumus, ut vim legis habentem, eo quod nobis a viris sanctis traditæ sint regulæ. Mos autem ille est ejusmodi, ut si quis impuritatis vitio aliquando victus in illicita duarum sororum conjunctionem inciderit, Deque id matrimonium existimetur, neque omnino in Ecclesiæ cœtum admittantur, priusquam a se invicem dirimnantur. Quare etiamsi nihil aliud dici posset, satis esset ipsa consuetudo ad boni custodiam. Sed quia qui hauc scripsit epistolam, adulterino argumento malum tantum conatus est in mores hominum inducere, necesse est, ut nec ratiocinationum subsidium omittamus, quanquam, in rebus valde conspicuis, argumentatione potior est uniuscujusque prenotio. Scriptum est, inquit, in Levitico: Uxorem super sorore ejus non accipies æmulam, ad revelandam turpitudinem ejus super eam, adhuc vivente ca '. Inde igitur manifestumn csse dicit mortuæ sororem accipere licere. Ad hoc primum quidem dicam, quæcunque lex dicit, iis qui in lege sunt dicere; alioqui sic et circumcisioni et Sabbato et abstinentiæ ciborum subjiciemur. Neque enim si quid inveniamus appositum nostris voluptatibus, jugo servitutis legis nos ipsi subjiciemus: si quid autem visum fuerit grave in legalibus, tunc ad libertatem, quæ in Christo est, confugiemus. Interrogati sumus au scriptum sit, ut accipiatur uxor post ipsius sororem. Di- * Levit. xviu, 18. ποιῆσαι τὸν οἰκεῖον λόγον, ἐπέγραψε τῷ γράμματι τὸ σὸν ὄνομα. Οστις, ερωτηθεὶς εἰ θέμιτον, ἦγον εἰ νόμιμον ἢ δίκαιόν ἐστι τὴν ἀδελφὴν τῆς τελευτησά σης ιδίας γυναικὸς ἀγαγέσθαι πρὸς γάμον, τὸ ἀσε δὲς ἐρώτημα τῷ ἐρωτήσαντι συγκατέπραξεν, ἀντὶ τοῦ, διὰ τὸ ἐπιτρέψαι τὴν ἀσέλγειαν, κἀκεῖνος δε κεῖ κοινωνῆσαι τῆς πράξεως. Εἰ μὲν οὖν εἶχον, φησί, τὸ γράμμα, έπεμψα ἄν σοι αὐτό, καὶ ἡμυνα; ἂν ἑαυτῷ καὶ τῇ ἀληθείᾳ, ἤτοι έβοήθησας ἂν, ὡ; ψευδώς τάχα κατηγορηθεὶς εἰπεῖν καὶ γράψαι ἀθέμιτα, ὅπερ καὶ σοῦ καθάπτεται καὶ τῆς ἀληθείας· τῆς μὲν ἀληθείας, ὡς τοῦ ψεύδους ἐκείνης προτιμή θέντος, σοῦ δὲ, ὡς ἐπιτρέψαντος ἃ μὴ ἐχρῆν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ δείξας πάλιν ἀφείλετο, καὶ ὥσπερ δὲ τρόπαιον καθ' ἡμῶν περιέφερε. Τρόπαιον δέ ἐστι σημείόν τι τῷ νικήσαντι ἐν πολέμῳ διδόμενον, εἴη δήλη ἐκ τούτου ή τρέψασα μοίρα τους πολεμίους ὅθεν ὠνόμασαι τρόπαιον, ἐκ τοῦ τροπὴν τῶν πολεμίων γενέσθαι, τρεψάντων τὰ νῶτα τοῖς ἐναντίοις. Ἐπεὶ οὖν γράμμα οὐκ ἔχω, ἐπέστειλα νῦν σοι, ἵνα ἐπέλθωμεν, ἵνα ἀνταγωνισώμεθα διπλῇ τῇ χειρὶ, τῇ ἐμὴ δηλαδὴ καὶ τῇ σῇ, κατὰ τοῦ νόθου ἐκείνου λόγου τοῦ ξένου καὶ τοῦ πεπλασμένου, καὶ μὴ ἐάσωμεν αὐτῷ δύναμιν, ἵνα μὴ εὐκόλως βλάπτη τους ἐντυγχάνοντας αὐτῷ καὶ ἀναγινώσκοντας. Πρῶτον μὲν οὖν, δ μέγιστον ἐπὶ τῶν τοιούτων ἐστὶ, τὸ παρ' ἡμῖν ἔθος, δ ἔχομεν προβάλλειν, νόμου δύναμιν ἔχον, διὰ τὸ ὑφ᾽ ἁγίων ἀνδρῶν τοὺς θεσμούς ἡμῖν παραδοθῆναι. Τοῦτο δὲ τοιοῦτόν ἐστιν· ἐάν τις, πάθει ἀκαθαρσίας ποτὲ κρατηθείς, ἐκπέσῃ προς δυεῖν ἀδελφῶν ἄθεσμον κοινωνίαν, μήτε γάμον ἡγεῖ σθαι τοῦτον, μεθ' ὅλως εἰς Ἐκκλησίας πλήρωμα παραδέχεσθαι πρότερον, ἢ διαλύσαι αὐτοὺς ἀπ' ἀλ λήλων. Ὥστε εἰ καὶ μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν ἦν, ἐξήρχει τὸ ἔθος πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ φυλακήν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τὴν ἐπιστολὴν γράψας, ἐπιχειρήματι κιβδήλω κακὸν τοσοῦτον ἐπειράθη τῷ βίῳ ἐπαγαγεῖν, ἀνάγκη μηδὲ ἡμᾶς τῆς ἐκ τῶν λογισμῶν βοηθείας ὑφέσθα:· καίτοι γε ἐπὶ τῶν σφόδρα ἐναργῶν μείζων ἐστὶ τοῦ λόγου ἡ παρ' ἑκάστου πρόληψις. Γέγραπται, φησίν, ἐν τῷ Λευϊτικῷ· Γυναῖκα ἐπ' ἀδελφῇ αὐτῆς οὐ λήψῃ ἀντίζηλον, ἀποκα λύψαι τὴν ἀσχημοσύνην αὐτῆς ἐπ' αὐτῇ, ἔτι ζώσης αὐτῆς. Δῆλον δὴ οὖν ἐκ τούτου εἶναί φησιν, ὅτι συγχωρεῖται λαμβάνειν τελευτησάσης. Πρὸς δὲ τοῦτο πρῶτον μὲν ἐκεῖνο ἐρῶ· ὅτι, ὅσα ὁ νόμος λέγει, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ· ἐπεὶ οὕτω γε καὶ περιτομή. καὶ Σαββάτῳ, καὶ ἀποχῇ βρωμάτων υποκεισόμεθα. Οὐ γὰρ δὴ, ἐὰν μέν τι εύρωμεν συντρέχον ἡμῶν ταῖς ήδοναῖς, τῷ ζυγῷ τῆς δουλείας τοῦ νόμου ἑαυτοὺς ὑποθήσομεν· ἐὰν δέ τι φανῇ βαρὺ τῶν νομίμων, τότε πρὸς τὴν ἐν Χριστῷ ἐλευθερίαν ἀποδραμού μεθα. Ηρωτήθημεν εἰ γέγραπται λαμβάνειν γυναῖκα ἐπ' ἀδελφῇ. Εἴπομεν, ὅπερ ἀσφαλὲς ἡμῖν

IN EPIST. S BASILIC AD DIODORUM. καὶ ἀληθὲς, ὅτι οὐ γέγραπται. Τὸ δ' ἐκ τῆς τοῦ ἀκο- cinus, quod tutum nobis est et verum, hoc scre λούθου ἐπιφορᾶς, τὸ σκοπηθὲν συλλογίζεσθαι νομο θετοῦντός ἐστιν, οὐ τὰ τοῦ νόμου λέγοντος· ἐπεὶ οὕτω γε ἐξέσται τῷ βουλομένῳ κατατομῆσαι καὶ ἔτι ζώσης τῆς γυναικὸς λαμβάνειν τὴν ἀδελφήν. Τὸ γὰρ αὐτὸ τοῦτο σόφισμα καὶ ἐπ' ἐκείνου ἁρμόζει. Γέγραπτα γάρ, φησίν, Οὐ λήψῃ ἀντίζηλον, ὡς τήν γε ἔξω τοῦ ζῆλου λαβεῖν οὐκ ἐκώλυσεν. (δὴ συν ηγορῶν τῷ πάθει ἀζηλότυπον εἶναι διοριεῖται τὸ ἦθος τῶν ἀδελφῶν. Ανηρημένης οὖν τῆς αἰτίας, δι' ἣν ἀπηγόρευσε τὴν ἀμφοτέρων συνοίκησιν, τί τὸ χωλύον ἔσται λαμβάνειν τὰς ἀδελφάς; Αλλ' οὐ γέγραπται ταῦτα, φήσομεν. Αλλ' οὐδὲ ἐκεῖνα ὤρισταί. Ἡ δὲ ἔννοια τοῦ ἀκολούθου ὁμοίως ἀμφοτέрас τὴν ἄδειαν δίδωσιν. Έδει δὲ, καὶ μιχόν plum non esse. Quod autem silentio prætermissum est, id per consecutionis illationem colligere, legislatoris est, non legem recitantis; siquidem hoc pacto licebit volenti facinus aggredi, eliam adhuc viventis uxoris accipere sororem. Nam ipsum allud sophisma etiam ad eam rem appositum est. Scriptum est, inquit, Non accipies emulam: proinde accipi eam extra æmulationem non prohibuit. Qui autem libidini patrocinabitur, &mulationis expertem esse attırmabit indolem sororum. Quare sublata causa, ob quam ambarum connubium prohibuit, quid impediet quominus sorores accipiantur? Sed hæc scripta non sunt, aiemus. Sed neque illa statuta sunt. Consecu ἐπὶ τὰ κατόπιν τῆς νομοθεσίας επαναδραμόντα, tionis autem intelligentia pariter ambabus licenἀπηλλάχθαι πραγμάτων. Έοικε γὰρ οὐ πᾶν εἶδος ἁμαρτημάτων περιλαμβάνειν ὁ νομοθέτης· ἀλλ' ἰδίως ἀπαγορεύειν τὰ τῶν Αἰγυπτίων, ὅθεν ἀπῆρεν ὁ Ἰσραὴλ, καὶ τὰ τῶν Χαναναίων, πρὸς οὓς μεθίσταται. Έχει γὰρ οὕτως ἡ λέξις· Κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα τῆς Αἰγύπτου, ἐν ᾗ παρατήσατε ἐπ' αὐτῆς, οὐ ποιήσετε· καὶ κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα γῆς Χαναάν, εἰς ἦν ἐγὼ εἰσάξω ὑμᾶς ἐκεῖ, οὐ ποιήσετε, καὶ ἐν τοῖς νομίμοις αὐτῶν οὐ πορεύσεσθε. "Ωστε τοῦτο εἰκός που τὸ εἶδος τῆς ἁμαρτίας μὴ ἐμπολιτεύεσθαι τότε παρὰ τοῖς ἔθνεσι· διὸ μηδὲ τῆς ἐπ' αὐτῷ φυλακῆς προσδεηθῆναι τὸν νομοθέτην, ἀλλ' ἀρκεσθῆναι τῷ ἀδιδάκτῳ ἔθει πρὸς τὴν τοῦ μύσους διαβολήν. Πῶς οὖν, τὸ μεῖζον ἀπαγορεύσας, τὸ ἔλαττον εσιώπησεν; Ὅτι ἐδόκει πολλοὺς τῶν φιλοσάρκων, πρὸς τὸ ἔτι ζώσαις ἀδελφαῖς συνοικεῖν, τὸ ὑπόδειγμα βλάπτειν τοῦ πατριάρχου. Ημᾶς δὲ τί χρὴ ποιεῖν; Τὰ γεγραμμένα λέγειν, ἢ τὰ σιωπηθέντα προσεξεργάζεσθαι; Αὐτίκα τὸ μὴ δεῖν μια ἑταίρα κεχρῆσθαι πατέρα καὶ υἱὸν ἐν μὲν τοῖς νόμοις τούτοις οὐ γέγραπται, παρὰ δὲ τῷ Προφήτη μεγίστης κατηγορίας ἠξίωται. Υἱὸς γάρ, φησί, καὶ πατὴρ πρὸς τὴν αὐτὴν παι δίσκην εἰσεπορεύοντο. Πόσα δὲ εἴδη ἄλλα τῶν ἀκαθάρτων παθῶν τὸ μὲν τῶν δαιμόνων διδασκαλεῖον ἐξεῦρεν, ἡ δὲ θεία Γραφὴ ἀπεσιώπησε, τὸ σεμνὸν ἑαυτῆς ταῖς τῶν αἰσχρῶν ὀνομασίαις καταῤῥυπαίνειν οὐχ αἱρουμένη, ἀλλὰ γενικοῖς ὀνόμασι τὰς ἀκαθαρσίας διέβαλεν! Ὡς καὶ ὁ ἀπόστολος Παυλός φησι· Πορνεία δὲ καὶ ἀκαθαρσία πᾶσα μηδὲ ὀνομαζέσθω ἐν ὑμῖν, καθώς πρέπει ἁγίοις· τῷ τῆς ἀκαθαρσίας ὀνόματι τάς τε τῶν ἀῤῥένων ἀῤῥητοποιίας καὶ τὰς τῶν θηλειών περιλαμβάνων. "Ωστε οὐ πάντως ἡ σιωπὴ ἄδειαν φέρει τοῖς φιληδόνοις. Ἐγὼ δὲ οὐδὲ σεσιωπῆσθαι τὸ μέρος τοῦτό φημι, ἀλλὰ καὶ πάνυ σφοδρῶς ἀπηγορευκέναι τὸν νομοθε την. Τὸ γὰρ, Οὐκ εἰσελεύσῃ πρὸς πάντα οἰκεῖον σαρκός σου, ἀποκαλύψαι ἀσχημοσύνην αὐτῶν εμπεριεκτικόν ἐστι καὶ τούτου τοῦ εἴδους τῆς οἰκειότητος Τί γὰρ ἂν γένοιτο οἰκειότερον ἀνδρὶ τῆς ἑαυ τοῦ γυναικὸς μᾶλλον δὲ τῆς ἑαυτοῦ σαρκός; Οὐ γὰρ ἔτι εἰσὶ δύο, ἀλλὰ σὰρξ μία. Ὥστε διὰ τῆς γυναικὸς * Levit. xvIII, • Amos 11, 7. • Ephes. v, 3. tiam tribuit. Verum oportebat paulisper ad ea quæ legem præcedunt recurrendo, difficultate liberari. Videtur enim non omne peccatorum genus comprehendere legislator: sed peculiariter Ægyptiorum unde Israel exierat, et Chananæorum ad quos transferebatur, mores interdicere. Sic enim habet ad verbum: Secundum instituta terra Egypti, in qua habitaslis in ea, non facietis et sccundum instituta terra Chanaan, in quam ego inducam vos illuc, non facietis, nequo in legitimis eorum ambulabilis ‘. Verisimile est hoc peccati genus tunc inter gentes non viguisse. Quapropter opus non fuit legislatori, ut illud cavendum curaret: sed satis ei fuit mos non doctus ad sceleris reprehensionem. Quomodo igitur majore vetito, minus prætermisit? Quia videbatur multis carni indulgentibus, ut cum sororibus adhuc viventibus habitarent, noxium esse exemplum patriarchæ. Nos autem quid facere oportet? Quæ scripta sunt dicere, an prætermissa accuratius scrutari? Protinus, non oportere uti una pellice patrem et filium, in his legibus scriptu non est, sed apud Prophetam crimini maximo datur. Filius enim, inquit, et paler ad eamdem puellam ingrediebantur s. Quot autem alia cupiditatum impurarum genera dæmonum quidem doctrina excogitavit, tacuit vero divina Scriptura, honestatem suam rerum turpium appellationibus fœdare nolens, sed generatim impuritates vituperavit Sic ut et Apostolus Paulus ait: Fornicatio autem et omnis immunditia ne nominetur quidem in vobis, sicut decet sanctos s: immunditiæ nomine tum viroruın tum mulierum obscena facinora comprehendens. Quare non omnino silentium licentiam dat voluptariis. 141 Ego autem neque tacitam illam partem fuisse dico imo etiam a legislatore vehementer admodum fuisse prohibitam. Illud enim, Non ingredieris ad omnem carnis tuæ affinem ad revelandam eorum turpitudinem ', hanc etiam allinitatis speciem complectitur. Etenim quid viro affine magis est quam sua ipsius uxor, imo quam sua ¡psius caro? Non enim amplius duæ sunt, sed * Levit. xvIII, 6.

ὺς γὰρ μητέρα γυναικὸς οὐ λήψεται, οὐδὲ θυγατέρα τῆς γυναικὸς, διότι μηδὲ τὴν ἑαυτοῦ μητέρα, μηδὲ τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα· οὕτως οὐδ᾽ ἀδελφὴν γυναικός, διότι μηδὲ ἀδελφὴν ἑαυτοῦ. Καὶ τὸ ἀνάπαλιν, οὐδὲ τῇ γυναικὶ ἐξέσται τοῖς οἰκείοις τοῦ ἀνδρὸς συνοικεῖν. Κοινὰ γὰρ ἐπ' ἀμφοτέρων τῆς συγγενείας τὰ δ καια. Ἐγὼ δὲ παντὶ τῷ περὶ γάμου βουλευομένῳ διαμαρτύρομαι, ὅτι παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ὁ καιρὸς συνεσταλμένος ἐστὶν, Ινα καὶ οἱ ἔχοντες γυναῖκας ὡς μὴ ἔχοντες ὦσιν. Ἐὰν δὲ μοι παραναγινώσκῃ τὸ, Αὐξάνεσθε καὶ πληθύ νεσθε· καταγελῶ τοῦ τῶν νομοθεσιῶν τοὺς καιρούς μὴ διακρίνοντος. Πορνείας παραμυθία ὁ δεύτερος γάμος, οὐκ ἐφόδιον εἰς ἀσέλγειαν. Εἰ οὐκ ἐγκαρτεuna caro. Itaque per uxorem soror ad viri ali- ἡ ἀδελφὴ πρὸς τὴν τοῦ ἀνδρὸς οἰκειότητα μεταβαίνει. nitatem transit. Quemadmodum enim matrem uxoris non assumet, neque filiam uxoris, propterea quod neque suam ipsius matrem, neque suam ipsius filiam; ita nec uxoris sororem, propterea quod neque suam ipsius sororem. Et vice versa, nequc uxori licebit sese viri affinibus conjungere. Sunt enim utrinque communia aflinitatis jura. Ego porro cuilibet de nuptiis consulenti testificor, præterire figuram hujus mundi, et tempus breve esse, Ut qui habent uxores tanquam non habentes sint '. Quol si mihi perperam legat illud: Crescite el multiplicamini: rideo legum tempora non discernentem. Fornicationis remedium nuptiae secunda, non occasio lasciviæ. Si te non continent, nubant, inquit *, non vero et nubentes legem " ρεύονται, γαμησάτωσαν, φησίν· οὐχὶ δὲ καὶ γα μοῦντες παρανομείτωσαν. violent. Isti autem, quorum animus vitio turpitudinis lippus est, ne ad naturam quidem respiciunt, quæ jam olim generis nomina discrevit. Ex qua enim cognatione natos appellabunt? Fratresne, an consobrinos vocabunt? siquidem nomen utrumque eis ob confusionem congruit. Ne facias, o homo, amitam novercam infantium; nec qua in matris loco fovere debet, eam zmulatione implacabili armaveris. Nam solum novercarum genus etiam post mortem odium ac inimicitiam extendit. Imo, alii inimici mortuis reconciliantur; novercæ odisse post mortem incipiunt. Summa dictorum uæc est: Si quis legitime nuptias appetit, totus orbis terrarum patet: sin libidine impellitur, ob id magis etiam excludatur, Ut discat vas suum possidere in sanctificatione et honore, non in passione desideri *. Me plura dicere parantem modus epistolæ cohibet. Precor autem, ut vel nostra admonitio vitium superet, vel non serpat in nostram regionem hoc placulum; sed in quibus admissum est locis, in his permaneat. Οἱ δὲ οὐδὲ πρὸς τὴν φύσιν ἀποβλέπουσιν, οἱ τὴν ψυχήν λημῶντες τῷ πάθει τῆς ἀτιμίας, πάλαι δια κρίνασαν τὰς τοῦ γένους προσηγορίας. Εκ ποίας γὰρ συγγενείας τοὺς γεννηθέντας προσαγορεύσουσιν; Αδελφοὺς αὐτοὺς ἀλλήλων ἢ ἀνεψιούς προσεροῦσιν; ἀμφότερα γὰρ αὐτοῖς προσαρμόσει διὰ τὴν σύγχυ σιν. Μὴ ποιήσῃς, ὦ ἄνθρωπε, τὴν θείαν μητρυιάν τῶν νηπίων· μηδὲ τὴν ἐν μητρὸς τάξει θάλπειν ὀφείλουσαν, ταύτην εφοπλίσης ταῖς ἀμειλικτοις ζη λοτυπίαις. Μόνον γὰρ τὸ γένος τῶν μητρυιών καὶ μετὰ θάνατον ἐλαύνει τὴν ἔχθραν μάλλον δὲ οἱ μὲν ἄλλως πολέμιοι τοῖς τεθνηκόσι σπένδονται· αἱ δὲ μητρυιαὶ τοῦ μίσους μετὰ τὸν θάνατον ἄρχονται. – Κεφάλαιον δὲ τῶν εἰρημένων, Εἰ μὲν νόμῳ τις ὁρμα ται πρὸς τὸν γάμον, ήνοικται πᾶσα ἡ οἰκουμένη· εἰ δὲ ἐμπαθὴς αὐτῷ ἡ σπουδή, διὰ τοῦτο καὶ πλέον αποκλεισθήτω, Ἵνα μάθῃ τὸ ἑαυτοῦ σκεῦος κτλσθαι ἐν ἁγιασμῷ καὶ τιμῇ, μὴ ἐν πάθει ἐπιθυ μίας. Πλείονά με λέγειν ώρμημένον τὸ μέτρον ἐπ έχει τῆς ἐπιστολῆς. Εύχομαι δὲ ἡ τὴν παραίνεσιν ἡμῶν ἰσχυροτέραν τοῦ πάθους ἀποδειχθῆναι, μὴ ἐπιδημῆσαι τῇ ἡμετέρᾳ τὸ ἄγος τοῦτο· ἀλλ᾽ ἐν οἷς ἂν ἐτολμήθη τόποις εναπομείναι. BALS. Magni Patris ad Diodorun epistola, etiamsi omni sapientia et vera eloquentia plena sit, et Spiritus sancti vocem edit; tamen non est hoc tempore quærenda. Decernit enim ne in matrimonii societatem duæ sorores a quopiam accipiantur, quod Dei gratia hodie ne in mentem quidem homi· nis Christiani venit, et propterea nec ampliore interpretatione opus habuit. Habe autem hanc divinam epistolam assidue in memoria. Etsi enim id, quod in ea definitum est, non tractatur; quæ tamen in ea comprebenduntur, epicheremala, enthymeinata, et epenthymemata, vel potius quæcunque ex Veteri (Testamento) et ex magno apostolo Paulo el composita et opposita fuerunt, in aliis causis mulΒΑΛΣ. Ἡ πρὸς Διόδωρον ἐπιστολὴ τοῦ μεγάλου Πατέρας κἂν πάσης σοφίας καὶ ἀληθοῦς ῥητορεία; " πεπλησμένη ἐστὶ, καὶ τὴν κιννύραν τοῦ Παναγίου Πνεύματος υποφθεγγίζηται, ἀλλ' οὐκ ἔστι ζη τητέα ἐν ταῖς παρούσαις ἡμέραις. Οροθετεῖ γὰρ μηδένα λαμβάνειν πρὸς κοινωνίαν γάμου ἀδελ φὰς δύο, ὅπερ Θεοῦ χάριτι σήμερον οὐδὲ εἰ; ἐνα θύμησιν ὅλως ἔρχεται ἀνθρώπου Χριστιανοῦ, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ πλείονος ερμηνείας ἐδεήθη. Εχει δὲ ταύτην τὴν θείαν ἐπιστολὴν διηνεκῶς ἐπὶ μνήμης. Κἂν γὰρ τὸ ἐροθέτημα ταύτης οὐ τραπταίζεται, ἀλλὰ τὰ ἐν ταύτῃ περιεχόμενα, επιχειρήματα, ενα θυμήματά τε καὶ ἐπενθυμήματα καὶ μᾶλλον ἔσα ἀπό τε τῆς Παλαιᾶς καὶ τοῦ μεγάλου ἀποστόλου 1 1 Cor. vn, 29. Gen. 1, 28; 1x, 1. '1 Cor. VII, 1 Thess, 19, 6.

IN EPIST. S. BASILII AD DIODORUM. Παύλου συνετέθησαν τε καὶ ἀνατέθησαν, μεγάλως tum conferunt. Nola autem ex ea, quod ecclesiastic συντελοῦσιν ἐπὶ ἑτέραις ὑποθέσεσι. Σημείωσαι δὴ ἀπὸ ταύτης ὅτι καὶ τὰ ἄγραφα ἐκκλησιαστικὰ ἔθη, ὡς οἱ ἔγγραφοι κανόνες, τὸ ἀπαρεγχείρητον ἔχουσι καὶ ὅτι ταῖς Μωσαϊκαῖς νομοθεσίαις προσέχειν οὐχ ὀφείλομεν. Καὶ ἕτερα δὲ πολλὰ παρασημείωσαι ἐκ ταύτης ΖΩΝΑΡ. Προκαταστήσας (α) τον λόγον ὁ ἅγιος, καὶ ὡς ἐν ἄλλῳ προσώπω τρέψας τὸν γράψαντα, νῦν καὶ πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ γράμματος χωρεί· καὶ πρῶτον μὲν τὸ ἔθος προβάλλεται καὶ νόμου δύνα μιν ἔχειν φησὶν, ὡς τῶν θεσμῶν ἤτοι τῶν νενομισμένων, τῶν δεδογμένων ὑπὸ ἁγίων ἀνδρῶν, παρα δεδομένων. Καὶ ὁ πολιτικὸς δὲ νόμος τὸ κρατῆσαν ἔθος νόμου δύναμιν ἔχειν διακελεύεται· κἂν μὴ ὑπὸ ἁγίων ἀνδρῶν τὰ νενομισμένα τοῖς πολίταις ἐδαγματίσθησαν. Φησὶ γὰρ βιβλίον β' τῶν Βασιλι κῶν, τίτλῳ α', κεφ. λβ', περὶ ὧν ἔγγραφος οὐ κεῖται νόμος παραφυλάττειν δεῖ τὸ ἔθος καὶ τὴν συνήθειαν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ αὖθις• Παλαιά συνήθεια ἀντὶ νόμου φυλάττεται. Καὶ πάλιν· Ἡ μακρὰ συνήθεια ἀντὶ νόμου κρατεῖ, ἐν οἷς οὐκ ἔστιν ἔγγρα φος. Εθος δὲ λέγει ὁ ἅγιος οὗτος τὸ ἐν τῇ Ἐκε κλησίᾳ ἐνεργούμενον. Ἐὰν γάρ τις δυσὶν ἀδελφαῖς ἀθέσμως μιχθῇ, φησίν, οὐ πρότερον παραδέχεται εἰς Ἐκκλησίαν, εἰ μὴ χωρισθεῖον ἀπ' ἀλλήλων οι οὕτω μιανθέντες, ὡς μηδὲ γάμου τοῦ τοιούτου μύσους λογιζομένου. Κἂν οὖν ἄλλο τι οὐκ εἴχομεν εἰ πεῖν, τοῦτο τὸ ἔθος ἤρχει εἰς ἀποτροπὴν τοῦ κακοῦ. Ἐπεὶ δὲ, φησίν, ὁ συνηγορήσας διὰ τῆς ἐπιστολῆς τῷκα ῷ, τῷ παλαιῷ ἐχρήσατο νόμῳ, τῷ λέγοντι, ο Γυναῖκα ἐπ' ἀδελφῇ αὐτῆς οὐ λήψη αντίζηλον ἀποκαλύψαι ἀσχημοσύνην αὐτῆς, ὅτι ζώσης αὐ· τῆς· κἀντεῦθεν συνήγαγεν, ὅτι συγχωρείται λαμβάνειν τελευτησάσης τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς· πρῶτον μὲν ὁ ἅγιος λέγει, ὅτι ὅτα ὁ νόμος λέγει, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο καὶ περιτμηθησό μεθα, καὶ τὰ Σάββατα φυλάξομεν, καὶ βρωμά των διαφόρων άφεξόμεθα· οὐ γὰρ τῶν περιποιούν των ἡμῖν ἡδονὰς ἀνθεξόμεθα ἐκ τοῦ παλαιοῦ· τῶν δὲ βαρύ τι εχόντων ἀφεξόμεθα, καὶ τῇ διὰ τοῦ Χρισ στοῦ ἡμῖν δοθείσῃ ἐλευθερίᾳ τότε προσδραμούμεθα. Ο γὰρ τοῦ Χριστοῦ νόμος ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς τῶν βαρέων τοῦ νόμου, τῶν τῆς περιτομῆς δηλαδή, καὶ τῆς τῶν κεκωλυμένων βρωμάτων ἀποχῆς, τοῦ τὸν γονοβρυῆ ἀκάθαρτον κρίνεσθαι, καὶ τὸν ἀψάμενον νεκροῦ, καὶ τὸν λεπρωθέντα, καὶ ἄλλων πολλῶν. Πρωτήθην, φησίν, εἰ γέγραπται λαμβάνειν γυναῖκα ἐπ' ἀδελφῇ, ήγουν εἰ τῆς γυναικὸς αὐτοὺς τὴν ἀδελ φὴν ἔξεστι λαμβάνειν τινί· καὶ εἶπον ὅτι οὐ γέν γραπται. Όπερ καὶ ἀληθές ἐστιν, ἀλλὰ καὶ ἀσφα λές. Τὸ δὲ συλλογίζεσθαι τὸ σιωπηθέν, ήγουν ἐπεὶ ὁ νόμος εἶπεν, ὅτι, Οὐ λήψῃ γυναῖκα ἐπ' ἀδελφή αὐτῆς ἀντιζηλον, καὶ ἔτι ζώσης αὐτῆς, ἀκόλουθόν ἐστιν, ὅτι μετὰ θάνατον οὐ κωλύεται τὴν ἀδελ φὴν τῆς γυναικὸς λαμβάνειν, ὡς μηκέτι τῆς ζηλοτυπίας ἐσομένης· τοῦτο, φησί, τὸ τοιαῦτα λέγειν νομοθετεῖν ἐστι καὶ οἰκείους συνεισάγειν νόμους, οὐ τὰ τοῦ νόμου λέγειν· εἰ γὰρ δῶμεν μετά θάνατον 1 Levit. xvΙ, 18. etiam non scripti mores, sicut scripti canones, refutari non possunt; et quod leges mosàicæ non sunt attendendæ. Nota etiam multa alia ex hac epistola, quæ sunt imprimis necessaria et maxime utilia. τῆς ἐπιστολῆς, ἀναγκαιότατά τε καὶ χρησιμώτατα. ZONAR. Cum sanctus sermonem præparasset, et epistola scriptorem tanquam in aliam personam vertisset, nunc et ad scripti confutationem procedit. Et primo quidem consuetudinem objicit, eamque legis vim habere asserit, quoniam ritus sive slalula, a sanctis Patribus decreta, tradita sunt. Quin civilis etiam lex praevalentem consuetudinem legis vires habere jubet: licet quæ civibus instituta sunt non a sanctis viris decreta fuerint: Dicit enim liber 11, tit. 1, cap. 32 Basilic.: De quibus scripta lex non exstat, in his morem et consuetudinem custodire oportet, et quæ sequuntur. 142 Et rursum: Antiqua consuetudo pro lege custoditur. Item: Diuturna consuetudo pro lege obtinet, in quibus lex scripla deficit. Hic autem sanctus Pater consuetudinem vocat, quod in Ecclesia valet: Si quis enim duabus, inquit, sororibus illegitime commisceatur, non prius in Ecclesiam recipitur, nisi qui hoc modo contaminantur, a se invicem separentur, utpote quod neque matrimonium tantum scelus repuletur. Quamvis itaque nihil aliud dicere haberemus, hæc consuetudo malo isti evertendo sufficit. Quandoquidem autem qui hoc malum, inquit, per epistolam defendit, veteri lege utitur dicente: Hulierem zeloLypam super sororem ejus non accipies ad revelandam turpitudinem ejus, ipsa adhuc viventes; et exinde colligit, quod ejus demortuæ sororem accipere conceditur. Primo quidem sanctus ait, quod quæcunque lex dicit, iis quæ sunt in lege dicit; alioquin enim et circumcidemur, et Sabbata observabimus, et a variis cibis abstinebimus. Neque enim ex veteri nos lege continebimus ab iis quæ voluptates nobis conferunt. Ab iis autem, quæ grave aliquid in se continent, abstinebimus; et ad libertatem nobis þer Christum concessam tunc confugiemus. Namque lex Christi ab iis, quæ in lege gravia sunt, nos liberavit; a circumcisione scilicet, ab abstinentia s prohibitis cibis, ab eo immando judicando, qui fluzum seminis passus est, qui mortuum tetigit, qui lepra infectus est, et aliis quam plurimis. Interrogatus sum, inquit, an scriptum sit accipere uxorem ad sororem; nimirum an liceat cuipiam sororem uxoris suæ ducere; et dixi non scriptum esse; quod verum est, atque etiain tutum. Ex eo autem, quod non dictum est, illationein facere, nempe quoniam lex dicit, quod Non accipies uxorem zelotypam ad sororem ipsius, ipsa etiam adhuc vivente, consequens est quod post mortem sororem uxoris ducere non prohibetur, ut zelotypia amplius non futura, hoc inquit, talia, scilicet dicere est legem ferre, et proprias leges introducere, non ea quæ sunt legis proferre. Si demus enim, post mortem uxoris sororem (α) Ha:c interpretationcm dedit Berercgius in notis ex codice Amerbachiano, Korz.

ipsius et accipere licere, qui mortuae maritus fuit, τῆς γυναικὸς τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς λαμβάνειν τὸν τῆς τελευτησάσης ἄνδρα, διὰ τὸ μηκέτι τὸ τῆς ζηλοτυπίας πάθος χώραν ἔχειν, λήψεται ταύτην καὶ ζώσης εκείνης, εἰ ἀζηλότυπον πρὸς ἀλλήλας πάθος ἔχοιεν αἱ ἀδελφαί. 'Αλλ' ἐρεῖ τις ὅτι τοῦτο οὐ για γραπται· ἀλλ' οὐδὲ ἐκεῖνο γέγραπται, τὴ μετὰ θάνατον δηλαδή της γυναικὸς τὸν ἐκείνης ἄνδρα τὴν ἀδελ φὴν τῆς τελευτησάσης εἰς γυναῖκα λαμβάνειν. Εἶτα ἐπάγει, ὅτι εἰ τὰ κατόπιν τῆς νομοθεσίας σκοπήσεις, τὰ ὄπισθεν δηλαδή, ἀπαλλαγήσῃ. πραγμάτων. 06 γὰρ πᾶν εἶδος ὁ νομοθέτης ἐνταῦθα, φησί, περιλαδεῖν ἁμαρτημάτων προέθετο· ἀλλὰ τὰ τῶν Αἰγυ πτίων, οἷς παρῴκει πρώην ὁ Ἑβραίων λαὸς, καὶ τὰ τῶν Χαναναίων, πρὸς οὓς μετετίθετο καὶ μετάκ:στο, καὶ εἰκός ἐστι. Καὶ ὅτι τοῦτο τὸ εἶδος τοῦ quoniam zelotypiæ passio locum amplius non habeat, eam accipiet etiam ipsa vivente, si sorores zelotypiæ passionem erga se invicem non babuerint. Sed dicet aliquis hoc non scriptum esse: verum nec illud scriptum est, ut post mortem scilicet mulieris maritus ejus mortuæ sororem in uxorem duceret. Deinde addit, quod si ea quæ retro, paulo scilicet ante, in lege dicta sunt, consideraveris, ulteriori molestia liberatus eris. Non omneın enim, inquit, peccatorum speciem legislator ibi comprehendere sibi proposuit: sed peccata Ægyptiorum, inter quos Hebreorum populus tanquam peregriui antea habitarant; et Chananæorum, ad quos transierunt et transmigrarunt; quod verisimile est; el quod istam peccatorum speciem, qua quis post ἁμαρτήματος, τὸ μετὰ θάνατον τῆς γυναικὸς αὐτοῦ τινα λαμβάνειν τὴν ἀδελφὴν ἐκείνης, διὰ τοῦτο ἐκώλυσεν, ὅτι εἰς ὑπόδειγμα εἶχον οἱ ἀκόλαστοι τὸν πατριάρχην Ἰακώβ συνοικήσαντα κατὰ ταὐτὸν δυσὶν ἀδελφοῖς, τῇ τε Λείᾳ καὶ τῇ Ραχήλ. Πολλὰ δὲ λέγει τῷ νόμῳ μὲν σιωπηθῆναι, κεκωλύσθαι δὲ ὅμως· οἷόν ἐστι τὸ μὴ μια παλλακῇ κεχρῆσθαι πατέρα καὶ υἱόν. Τούτου μὲν ὁ νόμος οὐκ ἐμνημόνευσεν· ὁ δὲ προφήτης ὡς ἀθέσμου τῆς πράξεως κατηγόρησεν, εἰπών· Ο υἱὸς καὶ ὁ πατὴρ πρὸς τὴν αὐτὴν παιδίσκην εἰσεπορεύοντο. Καὶ οἱ μὲν δαίμονες, φησὶ, πολλὰ εἴδη τῶν ἀκαθάρτων παθῶν ἐδίδαξαν· ἡ δὲ θεία Γραφὴ ταῦτα παρεσιώπησε, καὶ γενικῷ ὀνόματι τῆς ἀκαθαρσίας διέλαβεν, ἵνα μὴ ἡ σεμνό τῆς αὐτῆς ταῖς τῶν αἰσχρῶν ὀνομασίαις καταρ ρυπαίνοιτο. Και ο Απόστολος, Πορνεία δὲ καὶ ἀκαθαρσία πᾶσα μηδὲ ὀνομαζέσθω, φησίν, ἐν ὑμῖν, τῷ τῆς ἀκολασίας ονόματι πᾶσαν ἀῤῥητοποιίαν περιλαβών. Ώστε οὐ πάντως ἄδεια δέδοται τοῖς φι ληδόνοις διὰ τῆς σιωπῆς αἰσχρουργεῖν. Εἶτα καὶ βιαιότερον ἐπιχειρεῖ ὁ ἅγιος, λέγων ὅτι οὐδὲ σεσιώπηται τῷ νόμῳ τὸ μέρος τοῦτο, ήγουν τὸ εἶδος τούτου τοῦ ἁμαρτήματος· ἐπεὶ γὰρ γέγραπται ἐν αὐτῷ, Οὐκ εἰσελεύσῃ πρὸς πάντα οἰκεῖον σαρκός σου αποκαλύψαι ασχημοσύνην αὐτ τοῦ, καὶ τοῦτο τὸ εἶδο; ἀπηγόρευται. Εἰ γὰρ ἡ γυνὴ καὶ ὁ ἀνὴρ σάρξ εἰσι μία, κατὰ τὴν Γραφήν, πάντως μεγάλην ἄν τις εἰκείωσιν εἶναι λογίσαιτο πρὸς τὸν ἄνδρα τῇ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ ἀδελφῇ. Καὶ ώσπερ μητέρα τις οικείας γυναικός, θυγατέρα ἐξ ἑτέρου ἀνδρὸς τεχθεῖσαν αὐτῇ, οὐ λήψεται, διὰ τὴν οἰκείωσιν, οὐδὲ μέν τοι τὴν οἰκείαν μητέραν ἢ θυγα τέρα οὕτως οὐδὲ τῆς γυναικός· οὐδὲ γυνὴ γὰρ τῷ ἀδελ φῷ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς θανόντος συναφθήσεται, οὐδὲ τοῖς ἄλλοις ἐκείνῳ οἰκείοις κατὰσυγγένειαν. Εἶτα τὰ ἀποστολικὰ ἐπάγει βήματα· καὶ πρός τινας τὸν Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε προβαλλομένους φησὶ καταγελῶ, τῶν μὴ διακρινόντων τοὺς καιροὺς τῶν νομοθεσιῶν, τοῦτο λέγων, ὅτι τὸ Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε πρὸς τοὺς πρωτοπλάστους είρηκεν δ Θεός, ὅτε οὔπω πλῆθος ἀνθρώπων, καὶ ἀνάγκη πάντως τοὺς τοῦ Ἀδὰμ παῖδας ἀλλήλοις συνάπτε σθαι. Κατὰ τοῦτον οὖν τὸν λόγον καὶ νῦν ἀλλήλοις mortem uxoris suæ sororem ejus ducit [Moses} propterea prohibuit, quod viri luxuriosi patriarcham Jacobum pro exemplo habebant, qui eodem tempore duabus sororibus, Leiæ et Racheli, colabitavit. Multa autem dicit, a lege quidem silentio prætermissa, et tamen prohibita esse: quale est, patrem et filium eadem pellice non uti. Ilujus quiden lex non meminit: propheta vero tanquam ille. gitimam actionem accusavit, dicens, filius et pater ad eamdem puellam ingrediebantur. Ει quidem Demones, inquit, mulla immundarum passionum genera docuerunt: divina autem Scriptura hæc silențio prætermisit, et sub generali immunditiei nomine comprehendit, ne sanctimonia ipsius turpium appellationibus contaminaretur. Ει Apostolus, Om. nis, inquit, fornicatio et immundities inter vos ne nominetur ', sub immunditiei nomine omnein ob. scenitatein comprehendens; adeo ut nulla prorsus libidinosis propter silentium turpiter sgendi liceutia detur. Deinde et fortiori sanctus argumento utitur, dicens, neque hanc partem sive speciem hujus peccali silentio a lege praetermissam esse. Quandoquidem enim in ea scriptum est, Non ingredieris ad quemvis consanguineum carnis tuæ ad revelandam ejus turpitudinem ', hoc etiam genus prohibetur. Si enim mulier et vir una sint caro, juxta Scriptaram, inter virum et uxoris ipsius sororein magnam omuino consanguinitatem esse quispiam existimet. Et quemadmodum nemo matrem uxoris suæ, vei filiam ex alio ei viro genitam, propter consanguinitatem accipiet; neque etiam matrem suam filiamve: sic neque uxoris sorori conjungetur; quippe nec sorori suæ. Idem autem inquit et de muliere: neque enim mulier mariti sui defuncti fratri conjungetur; neque aliis ei per cognationein affinibus. Postea Apostolica producit verba, et ad aliquos, qui jliud,Crescite et multiplicamini ', objiciunt, dicit, Eos derideo, qui legislationum tempora non discernunt. lloc dicens, quoniam illud, Crescite et multiplicamini, Deus ad homines primo creatos pronuntiavit cum nandum multitudo hominum esset, et necesse ompino esset, ut Adami liberi sibi invicem copularen- ! Ephes. v, 3. Levit. xvi, 18. Gen. 1, 28.

IN EPIST. S. BASILII AD GREGORIUM PRESBYTERUM. συναφθήσονται ἀδελφοί· καὶ ἐπὶ τούτοις, φησὶν, ὅτι tur. Juxta istam itaque rationem fratres etiamnun ὁ δεύτερος γάμος πορνείας παραμυθία ἐστὶ, τουτο ἐστιν, ἵνα μὴ εἰς πορνείαν ἐκκυλίωνται οἱ ἄνθρωποι. Διὰ τοῦτο συνεχωρήθη ή διγαμία, ἀλλ' οὐχ ἵνα πρόσ φασις γίνηται ἀσελγείας. Καὶ τὸν μέγαν Παῦλον, ὃς τὴν δεύτερον συγχωρεῖ γάμον, παράγει λέγοντα, Ει οὐκ ἐγκρατεύονται γαμησάτωσαν, καὶ οὐ προσέθετο, φησίν, ὅτι γαμοῦντες παρανομείτωσαν. Εἶτα καὶ ἄλλωθεν κατασκευάζει τὴν ἀτοπίαν τῆς πράξεως, λέγων, Ο τὴν τῆς ἀπελθούσης γυναικὸς αὐτοῦ λαβὼν ἀδελφὴν, καὶ παιδοποιησάμενος ἐξ ἀμφοῖν, ποίαν τοῖς τέκνοις προσηγορίαν περιποιήσεται; καὶ πῶς ἀλλήλους οἱ παῖδες καλέσουσιν; 'Αδελφούς, ὡς ἐξ ἑνὸς προσελθόντες πατρός, ἢ ἀνεψιούς ήγουν ἐξαδέλφους, ὡς ἐκ δύο γενόμενοι ἀδελφῶν; Πολλα - χοῦ δὲ εὕρηνται παρὰ τοῖς παλαιοῖς τῷ τῶν ἀνε ψιῶν καλούμενοι ὀνόματι οἱ ἐξάδελφοι· Αμφότεραι γὰρ, φησὶ, αἱ κλήσεις, ἡ τῶν ἀδέλφων δηλονότι καὶ τῶν ἀνεψιῶν, αὐτοῖς προσαρμόζουσι διὰ τὴν σύγχυσιν τῆς συγγενείας. Καὶ ἔτι ἐπαγωνίζεται λόγῳ, λέο γων, ὅτι ὁ λαβὼν τὴν ἀδελφὴν τῆς προτέρας συμβίου, τὴν θείαν τῶν ἑαυτοῦ τέκνων, τῶν ἐκ πρώτου γάμου, καθίστησιν αὐτῶν μητρυιάν, καὶ ὀφείλουσαν στέργειν αὐτοὺς ὡς ἀδελφόπαιδας· κατ' αὐτῶν ὁπλίζει αὐτὴν ζηλοτυπούσαν. Ωσπερ γὰρ φυσικόν τι πάν βος ταῖς μητρυιαῖς πρὸς τοὺς ἐξ ἄλλου γάμου παῖδας τῶν οἰκείων ἀνδρῶν ἡ ζηλοτυπία ἐμφύεται, καὶ τοῖς μὲν ἐχθροῖς, θανόντων τῶν ἐναντίων αὐτοῖς, τὸ μίσος ἀμβλύνεται· αἱ δὲ μητρυιαὶ τῆς ἔχθρας πρὸς τὰς ἀντιζήλους αὐταῖς μετὰ τὸν ἐκείνων θάνατον άρχονται. Κεφάλαιον δὲ, φησί, τῶν εἰρημένων τουτέστιν, ἵνα συντόμως εἴπω τὸ πᾶν· εἰ μὲν ὁ δευτερογαμήσαι ζητῶν νόμιμον θέλει συναλλάξαι γάμον, ήνοικται αὐτῷ πᾶσα ἡ οἰκουμένη, καὶ οὐκ ἐπιλείψει αὐτῷ γυνή, ᾗ συμβιώσεται κατὰ νόμους· εἰ δὲ διὰ πάθος ζητεῖ τῇ δὲ ἐρωτικῶς ἴσως διακείμενος, καὶ διὰ τοῦτο σπεύδων συζυγῆναι αὐτῇ, διὰ τοῦτο μᾶλλον ἀποκλεισθήτω, ἵνα μάθῃ τὸ ἑαυτοῦ σκεῦος, καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ ᾿Αποστόλου ρήματα. Ἐβουλόμην, φησί, καὶ πλείονα γράψαι, ἀλλ' ἐπέχει με ήγουν ανακόπτει τὸ μέτρον τῆς ἐπιστολῆς· οὐ γὰρ μακρηγορίαν ἔχειν δεῖ τὰς ἐπιστολάς. Εύχομαι δὲ, ἢ τὴν παραίνεσιν ἰσχυροτέραν τοῦ πάθους γενέσθαι, ἀντὶ τοῦ ἰσχύσαι τοσοῦτον, ὥστε λῦσαι τὸ πάθος· ἢ μὴ εἰς τὴν ἡμετέραν χώραν τὸ ἄγος τοῦτο ἐπιδῆσαι, μὴ προχωρῆσαι τὸ μίασμα τοῦτο εἰς τὴν ἡμῶν ἐνορίαν· ἀλλ᾽ ὅπου ἐτολμήθη, ἐκεῖ ἐναπομείναι. sibi invicem conjungentur? 143 Adhæc, ait, quod secundum matrimonium fornicationis remedium est; hoc est, ne homines ad fornicationem evolverentur; propterea concessa est digamia, sed non ut libidinis excusatio esset. Et magnum Paulum, qui secundum matrimonium concedit, citat, dicentem Si se non contineant, matrimonium contrahant ': et non adjecit, dicit, quod uxores ducentes contra legem faciunt. Postea aliunde etiam actionis absurditatem ostendit, dicens, qui mortuæ uxoris suæ sororem dncit, et filios ex ambabus gignit, qualem liberis appellationem imponet? et quomodo se invicem pueri vocabunt? Fratres, ut qui uno patre prognati sunt; an ἀνεψιούς sive consobrinos, ut ex duabus sororibus natos? Multoties autem consobrini apud veteres ἀνεψιοὶ dicti inveniuntur. Utraque enim appellatio, inquit, fratrum scilicet et consobrinorum, iis propter cognationis confusionem adlaplantur. Adhuc etiam ratione certal, dicens, quod qui prioris conjugis sororem ducit, suorum ex primo matrimonio liberorum materteram novercam corum facit, et obligatam eos tanquam nepotes diligere; eamque contra illos zelotypia laboraulem armat; novercis enim in conjugum suorum ex alio matrimonio liberos zelotypia tanquam naturalis passio ingeneratur; et inimicis quidem, cum adversarii ipsorum mortui sunt, odium obtunditur: novercæ autem inimicitiam contra æmulas ipsarum inpost earum mortem incipiunt. Summa autem, quit, eorum, quæ dicta sunt, haec est, ut breviter nimirum totum dicam, si is, qui secundas inire nuplius quærit, legitimum contrahere velit natrimonium, totus terrarum orbis ei patet; nec ei deficiet mulier, quacum vitam legitime transigat; sin autem, amore forsitan incensus, propter passioneiu hanc unam sibi quærit, ac proinde ei conjungi studet, propter eam causam potius excludatur, ut discat vas suum, el quæ sequuntur Apostoli verba. Et plura, inquit, scribere volui, sed epistolæ mensura me inhibet, sive impedit: epistolas enim verborum prolixitatem habere non oportet. Precor àutem, vel hanc exhortationem passione potentiorem fieri, hoc est, tantum valere, ut passionem solvat; vel scelus istud in nostram regionem non venire, istam scilicet in nostra territoria non procedere immunditiem; sed ubi capta est, ibi permaneat. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΝ, ΩΣΤΕ ΧΩΡΙΣΤΗΝΑΙ ΑΥΤΟΝ ΤΟΥ ΣΥΝΟΙΚΟΥ ΓΥΝΑΙΟΥ. EJUSDEM AD GREGORIUM PRESBYTERUM, UT SEPARETUR MULIERCULA CUM QUA HABITABAT. ΚΑΝΩΝ ΙΘ'. Ενέτυχόν σου τοῖς γράμμασι μετὰ πάσης μακροθυμίας, καὶ ἐθαύματα πῶς, δυνάμενος ἡμῖν συντά καὶ εὐκόλως ἀπολογήσασθαι διὰ τῶν πραγμάτ μως των, τοῖς μὲν κατηγορουμένοις ἐπιμένειν καταδέχῃ, λόγοις δὲ μακροῖς θεραπεύειν ἐπιχειρεῖς τὰ ἀνίατα. Ούτε πρῶτοι οὔτε μόνοι, Παρηγόριε, ἐνομοθετήσαμεν γυναῖκας ἀνδράσι μὴ συνοικεῖν. Αλλ' ἀνάγνωθι 1 1 Cor. sit, 9. CANON LXXXIX. Legi tuas litteras cum omni patientia; sumque admiratus, cur cum possis apud nos breviter et facile factis tuis causam agere, in rebus reprehensis persistere velis, ac longis sermonibus curare tentes insanabilia. Nec primi, nec soli, Paregori, sancivimus, ut ne una cum viris habitarent mulieres. Sed lege canonem a sanctis nostris Patribus

editum in synodo Nicana, qui manifeste sancivit τὸν ἐξενεχθέντα κανόνα παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων extraneas mulieres non esse. Vita autem cælebs in co honestatem habet, ut a convictu mulieris separetur. Quare si quis verbo professus, reipsa quæ conjugatorum sunt facit, palam est eum virginitat's quidem honestatem in nomine persequi, sed nequaquam ab indecora voluptate abstinere. Tanto ergo magis oportebat te postulationi nostræ facile cedere, quanto te ais esse liberiorem ab omni corporea libidine. Neque enim virum septuaginta annos natum existimo libidinose habitare cum muliere: nec quod turpe aliquod facinus fuisset admissum, idcirco constitui que constitui; sed quod ab Apostolo didicimus offendiculum fratri non ponere ad scandalum ‘. Scimus autem quod a nonnullis recte geritur, aliis occasionem esse peccandi. Quare " præcipimus sanctorum Patrum decretum sequentes, ut a muliercula separeris. Quid igitur chorepiscopum incusas, et veteris inimicitiæ facis mentionem? Quid de nobis quereris quod faciles calumniis aures praebeamus, ac non potius de te ipse, qui adduci non potes, ut a mulieris consuetudine recedas? Ejice igitur illam ex tuis sedibus, et in monasterio constitue. Sit illa cum virginibus, et apud te serviant viri, ut ne Dei nomen propter vos blasphemetur. Haec donec feceris, innumerabilia quæ per epistolas scribis nihil te juvabunt; sed morieris otiosus, ac reddes Domino rationem olii tui. Quod si ausus fueris citra emendationem sacerdotium tibi viudicare, anathema eris omni populo; et qui te receperint, excommunicati per ἡμῶν τῶν ἐν τῇ συνόδῳ Νικαίας, ὃς φανερῶς ἀπὸ ηγόρευσε συνεισαχτούς μὴ εἶναι. Αγαμία δὲ ἐν τούτῳ ἔχει τὸ σεμνὸν, ἐν τῷ κεχωρίσθαι τῆς μετά γυναικὸς διαγωγής. Ως ἐὰν ἐπαγγελλόμε νός τις τῷ ὀνόματι, ἔργῳ τὰ τῶν γυναιξί συνοικούν των ποιῇ, δηλός ἐστι τὸ μὲν τῆς παρθενίας σεμνὸν ἐν τῇ προσηγορίᾳ διώκων, τοῦ δὲ καθ᾽ ἡδονὴν ἀπρετοὺς μὴ ἀφιστάμενος. Τοσούτω οὖν μᾶλλον ἐχρῆν σε εὐκόλως είξαι ἡμῶν τῇ ἀξιώσει, όσπερ λέγεις Ελεύθερος εἶναι παντὸς σωματικού πάθους. Οὔτε γὰρ τὸν ἑβδομηκονταετή γεγονότα πείθομαι ἐμπαθώς συνοικεῖν γυναικί, οὔτε ὡς ἐπιγενομένῃ τινὶ ἀτόπαῳ πράξει ωρίσαμεν & ωρίσαμεν· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐδιδά χθημεν παρὰ τοῦ ᾿Αποστόλου μὴ τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ εἰς σκάνδαλον. Οίδαμεν δὲ, ὅτι τὸ omnem Ecclesiam erunt. G μὴ διορθωσάμενος σεαυτόν, ἀντέχεσθαι τῆς ἱερωσύνης, ἐκκήρυκτοι κατὰ πᾶσαν Ἐκκλησίαν γενήσονται. BALS. Gregorius quidam presbyter habebat quamdam mulierculam ei inservientem: quod cum sanctus intellexisset, petivit a presbytero, ut mulierem domo sua expelleret. Is vero ad illum de ea re seipsum defendens scripsit; magnus quoque Basilius vicissim ad presbyterum rescripsit. Est autem verisimile presbyterum in sua epistola sanctum rogasse, ut litteras cum longanimitate legeret: ad quem rescripsit Pater. Cumn omni longanimitate tuas litteras legi, et miratus sum quod, cum possos per ros breviter respondere, scilicet per mulieris amandationem; in iis, quorum accusaris, rebus scilicet ipsis propter quas accusatio instituta est, permaneas; verbis autem te defendis. Deinde dicit: Nos nec primi nec soli statuimus, ne mulieres cum viris, scilicet sacratis, cohabitarent; sed lege can. syn. Nicænæ, qui prohibuit ne sint introductitiæ. Eas autem introductitias appellat tertius dictæ synodi canon, quæ introducantur in ædes sacratorum hon.inum, qui uxores non duxerunt, et cum cis cohabitant. Qui autem cælibatum professi sunt, laudem, inquit, sive ob continentiam, gloriam labebunt, si a mulieribus separentur. Si quis autem virginitatem profiteatur, cum mulieribus vero coba4 Rom. xis. 13. παρά τινων ὑγιῶς γινόμενον ἄλλοις ἀφορμὴ πρὸς ἁμαρτίαν ὑπάρχει. Τούτου ένεκεν προσετάξει μεν, επόμενοι τῇ διαταγῇ τῶν ἁγίων Πατέρων, χω ρισθῆναι σε τοῦ γυναίου. Τί οὖν ἐγκαλεῖς τῷ χωρεπι σκόπῳ, καὶ παλαιᾶς ἔχθρας μέμνησαι; Τί δὲ ἡμᾶς καταμέμφῃ ὡς εὐκολους ἀκοὰς ἔχοντας εἰς τὸ τὰς διαβολὰς προσίεσθαι; ἀλλ᾽ οὐχὶ σεαυτῷ μὴ ἀνεχο. μένῳ ἀποστῆναι τῆς πρὸς τὴν γυναῖκα συν ηθείας; Εκβαλλε τοίνυν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ οἴκου σου, καὶ κατάστησον αὐτὴν ἐν μοναστηρίῳ. ἐκείνη μετὰ παρθένων, καὶ σὺ ὑπηρετοῦ ὑπ' ἀν δρῶν, ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι' ὑμᾶς βλασφη μῆται. Ἕως δ' ἂν ταῦτα ποιῇς, αἱ μυριάδες, ἅπερ συγγράφεις διὰ τῶν ἐπιστολῶν, οὐδὲν ὠφελή σουσί σε· ἀλλὰ τελευτήσεις ἀργῶν, καὶ δώσεις τῷ Κυρίῳ λόγον τῆς σεαυτοῦ ἀργίας. Ἐὰν δὲ τολμήσῃς, ἀνάθεμα ἔσῃ παντὶ τῷ λαῷ. καὶ οἱ δεχόμενοί σε Έστω ΒΛΑΣ. Γρηγόριος τις πρεσβύτερος γύναιον εἶχεν ὑπηρετοῦν αὐτῷ· 8 μαθὼν ὁ ἅγιος ἀπῄλει τὸν πρεσβύτερον ἐκσεῖσαι τῆς κατοικίας αὐτοῦ τὸ γύ ναιον. 'Ο δὲ ἔγραψε περὶ τούτου πρὸς αὐτὸν ἀπο λογούμενος, καὶ ὁ μέγας Βασίλειος αντέγραψε πρός τὸν πρεσβύτερον. Εοικε δὲ τὸν πρεσβύτερον ἐν τῇ ἐπιστολῇ αὐτοῦ ἀξιῶσαι τὸν ἅγιον μακροθύμως ἀναγνῶναι τὰ γράμματα· πρὸς ὅν ἀντέγραψεν ὁ Πα τήν, ὅτι Μετὰ πάσης μακροθυμίας ἐνέτυχόν σου τοῖς γράμμασι, καὶ ἐθαύμασα ὅτι, δυνάμενος συντόμως ἀπολογήσασθαι διὰ πραγμάτων, ήγουν διὰ τοῦ ἀπο πέμψασθαι τὴν γυναῖκα, τοῖς μὲν κατηγορουμένοις, ἤτοι τοῖς πράγμασιν αὐτοῖς, δι' ἃ ἡ κατηγορία, επισ μένει;· διὰ δὲ λόγῳ ἀπολογίας ποιείς. Εἶτά φησι ὅτι οὔτε πρώτοι οὔτε μόνοι ἡμεῖς ὠρίσαμεν μὴ συνοικεῖν ἀνδράσιν, ἱερωμένοις δηλαδή, γυναῖκας· ἀλλ᾽ ἀνά γνωθι τὸν κανόνα τῆς ἐν Νικαίς συνόδου, ὃς ἀπηγόρευσε συνεισάκτους μὴ εἶναι. Συνεισάκτους δὲ λέγει ὁ κανών, ὃς τρίτος ἐστὶ τῆς εἰρημένης συνόδου, τὰς εἰς κατοικίας ἱερωμένων ἀζύγων συνεισαγομένας καὶ κατοικούτας σὺν αὐτοῖς. Οἱ δὲ ἐπαγγειλάμενοι ἀγαμίαν ἔχουσι, φησὶ τὸ σεμνὸν, ἤγουν τὸ ἐπὶ σωφροσύνῃ ἔντιμον, ἐν τῷ κεχωρίσθαι ἀπὸ γυναικῶν, Ἐὰν δέ τις ἐπαγγέληται παρθενεία», συνοικῇ δὲ γυναιξίν,

IN EPIST. S. BASILII AD GREGORIUM PRESBYTERUM. ἔνομα μόνον ἔχει, οὐ μὴν καὶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. bitet, habet solum nomen, uon autem et rem ipsam. 143' Quia ergo, inquit, dicis te esse liberum al omni perturbatione corporali, eo te magis postulationi nostræ submittere consequenter oportebat, et mulierculam dimittere. Non dixit autem, jussui vel mandato, sed postulationi, modestiæ causa. Non enim, tanquam in mulierculam amatorie affectus sis, inquit, et propter turpem actionem decrevimus eam cjiciendam; nec credo septuagenarium amatorie affectum cum muliere cohabitare: sed propter id, quod ab Apostolo dictum est; non esse fratri dandum offendiculum vel scandalum. Quod enim ab aliis sane fit, et absque ulla animf perturbatione, erit aliis peccati occasio. Τu enim, inquit, fortasse cum muliere, nequaquam in ean Ἐπεὶ οὖν, φησί, λέγεις ελεύθερος εἶναι παντὸς σωματικού πάθους, ἔδει σε διὰ τοῦτο μᾶλλον ἀκολούθως ὑποταγήναι τῇ ἀξιώσει ἡμῶν, καὶ ἀποπέμψα σθαι τὸ γύναιον. Οὐκ εἶπε τῇ κελεύσει ἢ τῇ προςτάξει, ἀλλὰ τῇ ἀξιώσει διὰ μετριοφροσύνην. Οὐ γὰρ ὡς ἐμπαθῶς σου, φησί, ἔχοντος πρὸς τὸ γύναιον, καὶ διὰ πράξιν ἄτοπον ὡρίσαμεν ἐκβαλεῖν αὐτό. Οὐ γὰρ τὴν ἑβδομήκοντα ζήσαντα χρόνους πιστεύω ἐμπαθῶς συνοικεῖν γυναικί· ἀλλὰ διὰ τὸ εἰρημένον τῷ ᾿Αποστόλῳ, τὸ μὴ τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ ἡ σκάνδαλον. Τὸ γὰρ παρ' ἄλλων ἀπαθῶς ἢ ἁγίως γενόμενον ἄλλοις πρόφασις ἔσται πρὸς ἁμαρτίαν. Σὺ μὲν γὰρ, φησὶν, ἴσως ἀπαθῶ; συνοικεῖς τῷ γυ ναίῳ· ἕτερος δὲ, ὑπόδειγμα λαβών σε, συνοικήσει γυναίῳ οὐκ ἀπαθῶς, ἢ καὶ κατὰ σοῦ σχοίη ὑπολή- affectus, cohabitas: alius vero tuum exemplum ψεις οὐκ ἀγαθὰς, καὶ ἔσται τοῦτο εἰς ἀτιμίαν τῆς Ιεροσύνης. Τί οὖν ἐγκαλεῖς τῷ χωρεπισκόπῳ; Εοι· κεν οὖν παρὰ τοῦ χωρεπισκόπου μηνυθῆναι τῷ ἁγίῳ τὰ περὶ τοῦ ἐπεισάκτου γυναίου. Τί δὲ αἰτία ἡμᾶς, ὡς εὐκόλως τὰς διαβολὰς προσδεχομένους, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἑαυτὸν, μὴ ἀνεχόμενον ἀποστῆναι τῆς γυναικό:; Κατάστησον οὖν, φησίν, αὐτὴν ἐν μονῇ, σὺ ὑπηρετοῦ παρὰ ἀνδρῶν ἕως ἂν ταῦτα ποιήσῃς, Ο γράψεις, πολλὰ ὄντα, οὐδὲν ὠφελήσουσί σε, ἀλλὰ τελευτήσεις ἀργῶν, ἀντὶ τοῦ ἕως τέλους τῆς ζωῆς σου οὐκ ἐνεργήσεις ὡς ἱερεύς, ἀφωρισμένος ῶν, καὶ δώσεις λόγον τῷ Κυρίῳ τῆς ἑαυτοῦ ἀργείας, ὡς ἐξ αἰτίας σου ταύτης σοι ἐπενηνεγμένης. Ἐὰν δὲ μὴ διορθωσάμενος τολμήσης ἱερουργεῖν, ἀνάθεμα ἔσῃ, καὶ οἱ δεχόμενοί σε ἱερουργοῦντα πάσης όμηγύρεως " πιστῶν ἐκκηρυχθήσονται. Ανάγνωθι καὶ τῆς ἐν Αντιοχεία συνόδου κανόνα δ', καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ κανόνα ε', καὶ τῆς ἐν Νικαίς πρώτης κανόνα γ'. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. Ἐπεὶ δέ τινες, χρώμενοι τῷ τρίτῳ κανόνι τῆς α' συνόδου καὶ τοῖς ρήμασι τῆς παρούσης ἐπιστολῆς, θέλουσι μὴ συνοικεῖν τοὺς ἐπι σκόπους καὶ τοὺς κληρικούς μετὰ τῶν συγγενικῶν αὐτῶν ἀνυπόπτων προσώπων, εχόντων γύναια ὑπουργικά, λέγοντες περιγράφεσθαι τοὺς κανόνας, ἐὰν δὲ τῷ ὀνόματι τῆς ἀνυπόπτου προσγενούς οι Ιερωμένοι τοὺς πιστοὺς σκανδαλίζουσι διὰ τῆς μετὰ τῶν λοιπῶν γυναίων συνοικήσεως, φακὲν ὅτι οἱ μὲν Επίσκοποι ἀπὸ τῆς Ἰουστινιανείου Νεαράς, τῆς παρ' ἡμῶν καταστρωθείσης εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ γ΄ κανόνος τῆς α' συνόδου, κωλύονται συνοικεῖν οἰᾳδήτινι γυναικί· τοὺς δὲ κληρικοὺς ἤθελον μὲν καὶ αὐτοὺς ἁγιοπρεπῶς ζῆν, καὶ πάνυ ἀπέχεσθαι τῆς μετὰ γυναικῶν οίωνδήτινων συνοικήσεως. Εἰ δὲ τοῦτο οὐ δύνανται, οὗτοι, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ἀκινδύνως συνοικοῦσι μετὰ μητέρων καὶ ἀδελφῶν καὶ λοιπῶν ἀνυπόπτων προσώπων, κἂν ἔχωσι ταῦτα γυναίκας πρὸς ὑπηρεσίαν χρησιμευούσας. Ο γὰρ μέγας οὗτος Πατὴρ τὸ ἀσκανδάλιστον τῶν πολλῶν πραγματευό. μενος, διωρίσατο μετοικισθῆναι ἀπὸ τοῦ Γρηγορίου τὸ γύναιον, οὐκ ὁροθετῶν τὸ μὴ συνοικεῖν τὸν ἱερωμένον ἀνυπόπτοις προσώποις, ἐὰν μεθ᾿ ἑαυτῶν ἔχωσι και έτερα γύναια. Καὶ ἐπεὶ τοῦ ἱερωμένου συνοικούντος μετὰ ἀνυπόπτου προσώπου ἅπαν σκάν secutus cum muliere cohabitabit, non sine amatoria animi perturbatione; vel non bonam de te existimationem habebit, et erit hoc in sacerdotii dedecus. Quid ergo chorepiscopum accusas? Est ergo verisimile, chorepiscopum de introductitia m mit liercula sancto indicasse. Quid ergo nos accusas, tanquam qui calumnias facile admittamus, et non potius teipsum, qui, ut a muliere separeris, non possis in animum inducere? Statue ergo, inquit, ean in monasterio, et tibi viri ministrent. Quandiu have facis, multa, quæ scrilis, nihil te jura - bunt; sed odiosus morieris, id est, usque ad finer vitæ non operaberis ut sacerdos, cum sis segregatus, et domino rationem tui otii reddes, utpote quod tibi ex hac tua causa injunctum sit. Sin autem non correctus sacrificare ausus fueris, eris anathena, et qui te sacrificantem suscipiunt, ab omni fidelium cœtu abdicabuntur. Lege etiam syn. Antioch. can. 4 et syn. in Trullo can. 5 et Nicænæ primæ can. 3. Et hæc quidem sic se habent. Sed quia nonnulli tertium primæ synodi canonem afferentes, et verba hujus epistolæ, volunt episcopos et clericos, cum suis cognatis personis suspicione alienis, quæ habent mulieres sibi deservientes, non cohabitare, dicentes circumscribi canones, si sub nomine cognalæ non suspectæ, ii, qui sunt sacrali, Adeles offendant per cohabitationem cum aliis mulieribus, dicimus, quod episcupi quidem a Justiniani Novella, quæ a nobis sita est in interpretatione tertii canonis primæ synodi prolibentur cum quavis muliere cohabitare. Clericos autem vellem quidem et ipsos sancte vivere, et omnino abstinere ab habitatione cum ullis inulieribus. Sin autem hoc non possunt, ut mihi quidem videtur, cum matribus et sororibus et aliis non suspectis personis absque periculo versabuntur; etiamsi eæ habeant mulieres ad ministerium utiles. Hic enim magnus Pater hoc agens, ut multorum offendiculum tollatur, statuit mulierculam a Gregorio discedere: non decernens sacratum hominem cum minime suspectis mulieribns non cohabitare, si alias secum habeaut mulierculas. Et quia sacerdote cum non suspecta persona

εἶναι τούτου τὰ ἀλλότρια γύναια, ἀλλὰ τῆς προσγε νοῦς αὐτοῦ· μετὰ δὲ ὑπόπτου διάγοντος γυναικείου μέρους, τὸ ἀπὸ τῆς φαύλης υποψίες ανακύπτον σκάνδαλον προσλαμβάνει τὴν ἐργασίαν, ἀπαρεμποδίστως μετὰ ἀνυπόπτων προσώπων οἰκίζει ὁ ἱερ μένος, κἂν ἔχωσιν ὑφ' ἑαυτὰ γυναίκας· μὴ ὄντων δὲ τοιούτων προσώπων μεθ' ὧν συνοικεῖ, οὐκ ἔσται αὐτῷ ἀνεπιτίμητος ή συνοίκησις. "Αλλως τε, εἰ δοθή τὸν ἱερωμένον μὴ συνοικεῖν οἰῳδήτινι προσώπω ἀνυ πόπτῳ ἔχοντι ἕτερα γύναια, ἀναγκασθήσεται καὶ πᾶς ἱερωμένος μήτε πατρὶ συνοικεῖν, μήτε παισὶν ἰδίοις, μήτε τινὶ ἐξυπηρετῆσαι βιωτικῷ· οἱ πλείους γὰρ τούτων ἔχουσι δουλίδας, εἴτε καὶ ἐλευθέρας εἰς υπουργίαν τῶν ὑπ' αὐτούς. "Η εἴποιμεν εἶναι πάντα τὰ τοιαῦτα πρόσωπα πτωχικά, καὶ ἑαυτοῖς ἐξαρκοῦντα πρὸς παντοίαν υπηρεσίαν, ὅπερ ἄτοπον. Τὸ μέντοι δουλεύεσθαι ἱερωμένον παρά γυναικός, καν συνοικῇ μετὰ ἀνυπόπτου προσώπου, ἐστὶ κακὸν, καὶ τοῖς κανόσιν, ἀλλὰ μὲν καὶ τῇ παρούσῃ ἐπιστολή ἀνέ δεκτον, καὶ διὰ τοῦτο κολάσεως άξιον. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν σ' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ τὸν ιβ'. Τούτων οὕτω διευλυτωθέντων, ἐρωτήσῃ τις, ὡς τῆς ἐπιστολῆς διοριζομένης τῷ Γρηγορίῳ εἰς μοναστήριον ἀπαγαγεῖν τὴν συνοικοῦσαν αὐτῷ για ναῖκα, ἠναγκάζετο οὗτος ἀποκεῖραι ταύτην, ἢ οὐ; Λύσις, Τινὲς, ἀπὸ τοῦ μη' κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλω συνόδου ὁρμώμενοι, λέγουσιν ἐπικεῖσθαι αὐτῷ ἀνάγ κην, ὥστε ἀποκεῖραι τὴν συνοικούσαν τούτῳ. Ο γὰρ ἄριστας, φασί, τῷ ἁγίῳ ἀντὶ εἱρκτῆς καὶ κοι λάσεως χρηματίσαι τῷ γυναίῳ τὸ μοναστήριον. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ διαφορὰν εἶναι μεγάλην δουλευτρίας καὶ νομίμου συμβίου, καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ μὲν ὁ ἐπίσ σκοπός ἠναγκάσθη φροντίσαι τῆς σωματικῆς καὶ ψυχικῆς σωτηρίας τῆς συμβίου αὐτοῦ· ἐνταῦθα δὲ ὁ ἱερεὺς μίαν ἀνάγκην εἶχε, τὸ περιαιρῆσαι τὸ σκάνδαλον διὰ τῆς διαστάσεως. Αλλ' οὐδὲ αὐτὴν τὴν γυναῖκα εἶπέ τις εὐλόγως ἀναγκασθῆναι χάριν τοῦ ἐλέσθαι καὶ ἄκουσαν ἀπόκαρσιν. Διὸ καὶ κατανοεί ταί μοι ἀναγκαῖον εἶναι μόνην τὴν διάστασιν, οὐ μὴν καὶ τὴν ἀπόκαρσιν. Εἰ δὲ καὶ αὐτὴ γένηται κατὰ θέλησιν τῆς γυναικός, διπλασιάζει τὸ καλόν, καὶ γίνεται κάλλιον. Ἐπεὶ δέ τινες εἶπον ὡς ἀπὸ τῆς παρούση; ἐπιστολῆς πᾶς ἱερωμένος συνοικῶν habitante omne mala suspicionis scandalum tol- Λ δαλον περιαιρείται καχύποπτον (οὐ γὰρ λέγουσιν litur (non enim dicunt ejus esse alienas mulierculas, sed cognatæ ejus: co autem cnm muliere suspecta versante, scandalum, quod ex inproba suspicione emergit, ministerium assumit) sine impedimento cum personis non suspectis habitabit sacralus, etiamsi sub se mulieres habeant: quod si non sint tales persoņæ cnm (quibus habitat, illi son impunis erit hujusmodi cohabitatio. Alioqui enim, si detur sacerdotem non cobabitore cum´ulla persona non suspecta, quæ habet alias mulieres, cogetur etiam quivis sacratus nec cohabitare cum pitre, nec cuin propriis aliis, nec alicui rei servire, quæ ad victum pertineat: plurimi enim eorum habent ancillas, seu liberas, quæ suis ministrent: vel dicemus omnes eas personas esse pauperes, et cibi sufficientes ad omne ministerium, quod est absurdum. Porro nt sacerdoti mulier serviat, etiamsi cuin persona non suspecta cohabiter, malum est, et nec a canonibus, nec a præ senti epistola admittendum, et ideo puniendum. Lege etiamn can. 5 synodi in Trullo, et 12, dixerit quispiam, 144 cum enim epistola Gregorio decernat, ut cohabitantem sibi mulierem in inonasterium deducat, isne eam tondere cogitur, an non. Solutio. Nonnulli ex can. 48 syn. in Trullo moli, dicunt ei necessitatem incumbere, ut eam quæ sibi cohabitat tondeal. Non enim, inquiunt, sancto statutum est, ei pro carcere et supplicio monasterium decernere. Mili autem videtur magnani esse differentiam ancilla: et conjugis legitimæ, et propterea illic quidem episcopus coactus est curam gerere salutis et corporis animæ suæ conjugis: hic autem sacerdos solum habet necesse scandalum per separationem tollere. Sed non ipsam mulie. rem jure cogi. dicit quispiam, ut vel invita loneliram suscipiat. Et ideo intelligo esse necessariam solam separationem, non etiam tonsuram. Sin autem ea fat mulieris voluntate; dupl catur bonum, et fit melius. Quia autem nonuulli dixerunt, quod ex hac epistola omuis sacris ordinibus initiatus cum aliena muliere cohabitans segregatus est, etiam ante denuutiationem; dico quod nec præseuti quidem sancto hoc placuit. Ecce eniin, cum ipse sciret Gregorium cum muliere cohabitare, hoc γυναικὶ ἀλλοτρίᾳ ἀφωρισμένος ἐστὶ καὶ πρὸ παράγο ei edicto denuntiavit, ut ex ædibus mulierein trans- γελίας, λέγω ὅτι οὐδὲ τῷ παρόντι ἁγίῳ ἥρεσε τοῦτο. ferret, et si fecisset Gregorias ut el denuntiatum Ἰδοὺ γὰρ καὶ αὐτὸς εἰδὼς τὸν Γρηγόριον συνοικοῦντα fuerat, in segregationem non incidisset. Quare nec μετὰ γυναίου, ἐπιφωνηματικῶς παρήγγειλε τούτῳ, alter segregabitur, nisi post denuntiationem in ἐκ τῆς συνοικίας μεταστῆσαι τὸ γύναιον· καὶ. εἰ cohabitatione cum aliena muliere perseveret. ἐποίησεν ὁ Γρηγόριος κατὰ τὴν παραγγελίαν, οὐκ ἂν ὑπέπεσε τῷ ἀφορισμῷ. Ωστε οὐδὲ ἕτερος ἀφορισθήσεται, εἰ μὴ μετὰ παραγγελίαν ἐπιμένει τῇ μετὰ τῆς ἀλλοτρίας γυναικός συνοικία. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΧΩΡΕΠΙΣΚΟΠΟΙΣ, ΩΣΤΕ ΜΗ ΓΙΝΕΣΘΑΙ ΧΩΡΙΣ ΑΥΤΟΥ ΥΠΗΡΕΤΑΣ ΠΑΡΑ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΑΣ. EJUSDEM CHOREPISCOPIS, NE SINE IPSO FIANT MINISTRI PRÆTER CANONES. CANON XC. Permolestum mihi est, quod jam canones Patrum defecerint, ac disciplina omnis Ecclesiis abacta Πάνυ με λυπεῖ, ὅτι ἐπιλελοίπασι •λοιπὸν οἱ τῶν Πατέρων κανόνες, καὶ πᾶσα ἀκρίβεια τῶν Ἐκκλη-

IN EPIST. S. BASILII AD CHOREPISCOPOS. σιῶν ἀπελήλαται, καὶ φοβοῦμαι μή κατά μικρόν, sit; et timeo, ne paulatim, bac indifferentia progre τῆς ἀδιαφορίας ταύτης ὁδῷ προϊούσης, εἰς παντελῆ σύγχυσιν ἔλθῃ τὰ τῆς Ἐκκλησίας πράγματα. Τους ὑπηρετοῦντας τῇ Ἐκκλησίᾳ ἡ πάλαι ταῖς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαις ἐμπολιτευομένη συνήθεια μετά πάσης ἀκριβείας δοκιμάζουσα παρεδέχετο· καὶ ἐπολυπραγμονεῖτο πᾶσα αὐτῶν ἡ ἀναστροφή, εἰ μὴ λοιδοροί εἰσιν, εἰ μὴ μέθυσοι, εἰ μὴ πρόχειροι πρὸς τὰς μάχας, εἰ παιδαγωγοῦσιν ἑαυτῶν τὴν νεότητα, ὥστε κατορθοῦν δύνασθαι τὸν ἁγιασμόν, εὖ χωρίς οὐδεὶς ἔψεται τὸν Κύριον. Καὶ τοῦτο ἐξήταζον μὲν πρεσβύτεροι καὶ διάκονοι συνοικοῦντες αὐτοῖς, ἐπανέφερον δὲ τοῖς χωρεπισκόποις, οἶ, τὰς παρὰ τῶν ἀληθινῶς μαρτυρούντων δεξάμενοι ψήφους, καὶ ὑπομνήσαντες τὸν ἐπίσκοπον, οὕτως ἐνηρίθμουν τὸν ὑπηρέτην τῷ τάγματι τῶν ἱερατικῶν. Νῦν δὲ πρῶτον μὲν, ἡμᾶς παρωσάμενοι, καὶ μηδὲ ἐπαναφέρειν ἡμῖν καταδεχόμενοι, εἰς ἑαυτοὺς τὴν ὅλην περιεστήσατε αὐθεντίαν· ἔπειτα, καταρραθυμοῦντες τοῦ πράγματος, πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις ἐπετρέψατε, οὓς ἂν ἐθέλωσιν ἀπὸ ἀνεξετάστου βίου, κατὰ προσπάθειαν, ἢ τὴν ἀπὸ συγγενείας, ἢ τὴν ἐξ ἄλλης τινὸς φιλίας, ἐπεισάγειν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοὺς ἀναξίους. Διὸ πολλοὶ μὲν ὑπηρέται ἀριθμοῦνται καθ' ἑκάστην χώμην, ἄξιος δὲ λειτουργίας τοῦ θυσιαστηρίου οὐδὲ εἷς, ὡς ὑμεῖς αὐτοὶ μαρτυρεῖτε, ἀποροῦντες ἀνδρῶν ἐν ταῖς ψηφοφορίαις. Ἐπεὶ οὖν ὁρῶ τὸ πρᾶγμα λοιπὸν εἰς ἀνήκεστον προϊόν, μάλιστα νῦν, τῶν πλείστων φόβῳ τῆς στρατολογίας εἰσποιούντων ἑαυ τοὺς τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀναγκαίως ἦλθον εἰς τὸ ἀνανεώσασθαι τοὺς τῶν Πατέρων κανόνας· καὶ ἐπιστέλλω ὑμῖν ἀποστείλαί μοι τὴν ἀναγραφὴν ἑκάστης κώμης τῶν ὑπηρετούντων, καὶ ὑπὸ τίνος εἰσῆκται ἕκαστος, καὶ ἐν ποίῳ βίῳ ἐστίν. Εχετε δὲ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτοῖς τὴν ἀναγραφήν, ὥστε συγκρίνεσθαι τοῖς παρ' ἡμῖν ἀποκειμένοις γράμμασι τὰ ὑμέτερα, καὶ μηδενι ἐξεῖναι ἑαυτὸν, ότε βούλεται, παρεγγράφειν. Οὕτω μέντοι, μετὰ τὴν πρώτην επινέμησιν εἴ τινες ὑπὸ πρεσβυτέρων εἰσήχθησαν, ἐπὶ τοὺς λαϊκοὺς ἀποῤῥιφῶσιν. ῎Ανωθεν δὲ γένηται αὐτῶν παρ' ὑμῶν ἐξέτασις· κἂν μὲν ἄξιοι ὦσι, τῇ ὑμετέρα ψήφῳ παρα δεχθήτωσαν Επικαθαρίσατε τὴν Ἐκκλησίαν, τοὺς ἀναξίους αὐτῆς ἀπελάσαντες, καὶ τοῦ λοιποῦ ἐξετάζετε μὲν τοὺς ἀξίους καὶ παραδέχεσθε· μὴ ἀριθμεῖτε δὲ πρὶν εἰς ἡμᾶς ἐπανενεγκεῖν· ἡ γινώσκετε, ὅτι λαϊκὸς ἔσται ὁ ἄνευ ἡμετέρας γνώμης εἰς υπηρεσίαν παραδεχθείς. diente, res ecclesiasticæ in summain confusionen delabantur. Observata olim in Dci Ecclesiis consuetudo Ecclesiæ ministros omni diligentia probatos adunittebat; ac in omnem eorum vitam sedulo inquirebatur: an non essent maledici, an non ebriosi, an non prompti ad pugnas, an juventutem suam frenarent, ita ut sanctimoniam, sine qua Deum nemo videbit ', exercere possent. Atque hoc examinabant quidem presbyteri et disconi, qui una cum ipsis habitabant: referebant autem ad chorepiscopos, qui cum sufragia testium veracium accepissent, ac episcopum admonuissent, sic sacratorum numero ministrum scribebant. Nunc Bautem primum quidem nos excludentes, ac ne referre quidem ad nos dignati, omnem in vosmetipsos auctoritatem transtulistis: deinde rem negligentes, presbyteris et diaconis permisistis, ut quos vellent, vila non examinata, seculum animi affectionem, aut ex consanguinitate ortam, aut ex alia aliqua amicitia, in Ecclesiam indignos introduccrent. Quapropter multi quiden ministri in unoquoque pago numnerantur: sed dignus ministerio altarium ne unus quidem, ut vos ipsi testificainini, bomninum penuria laborantes in electionibus. Quoniara igitur video rem in malum jam insanabile progredi, nunc præsertim, cum plurimi militiæ metu, seipses in ministerium conjiciant, necessario accessi ad Patrum canones renovandos; ac vobis scribo, ut mitatis mihi catalogum ministrorum cujusque pagi, et a quo quisque introductus sit, et quæ ΒΑΛΣ. Τίνες ἦσαν οἱ χωρεπίσκοποι, καὶ τίνα εἶχον δίκαια, εἴρηται εἰς τὸν ιδ' κανόνα τῆς ἐν Νεοκαισα ρεία συνόδου, καὶ εἰς τὴν ιδ κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ καὶ διὰ τοῦτο ἐνταῦθα περιστὸν ἐλογίσθη μοι χάριν τῶν αὐτῶν παλιλλογεῖν· καὶ μᾶλλον ὅτι τὰ ἐν τῇ παρούσῃ ἐπιστολή περιεχόμενα χάριν των χωρι πισκόπων ἐσχόλασαν παντελῶς, καὶ πάντες οἱ κλημικοὶ παρὰ τῶν ἐπισκόπων γίνονται κατά μόνην δο κιμασίαν αὐτῶν. ΖΩΝΑΡ. Αἰτιᾶται (α) ο μέγας Βασίλειος τοὺς ὑπο κειμένους αὐτῷ χωρεπισκόπου;, ώ; καθ᾿ ἑαυτοὺς * Hebr. x11, 14. ejus sit vivendi ratio. Habete auten et ipsi apud vos catalogum, ut cum scriptis apud nos repositis vestra conferantur, nec cuiquam liceat seipsum, cum voluerit, inscribere. lta sane, si qui post primam indictionem a presbyteris introducti fuerint, inter laicos rejiciantur. Eorum autem examen de integro repetite, et si digni fuerint, suffragio vestro suscipiantur. Expurgate Ecclesiam, indignos ex ea ejicientes. Atque in posterum examinate quidem, qui digni sint, et eos admittite: sed prius non ascribite, quam ad nos retuleritis; aut scitote laicum futurum esse, qui sine nostro judicio in ministerium fuerit admissus. BALS. Quinam erant chorepiscopi, et quænam jura habebant, dictum est in canone 14 synodi Neocasarianæ et in can. 10 Antioch. syn. et ideo bic mihi supervacaneum visum est eadem repetere; et eo magis, quod, quæ in præsenti epistola continentur de chorepiscopis, omnino exoleverunt, et omnes clerici fiunt ab episcopis sola ipsorum probatione. ZONAR. Magnus Basilius chorepiscopos sibi subjectos reprehendit, quod per seipsos constitue (a) Apud Beveregium in notis ex codice Amerbachiano. Esir.

rint ministros, et consuetudinem transilierint, quam καθιστώντας ὑπηρέτας, καὶ τὴν συνήθειαν παραβαί obtinuisse dicit, ut illi per chorepiscopos episcopi sententia fierent: et in posterum canones instaurari jubet, sive post primnam επινέμησιν. Ἐπινέμησιν autem indictionem vocat: et ipsos quidem dignos inquirere et approbare, non autem eos in clero ordinare, nisi ad ipsum prius referant, quæ ad eos spectant. Eos autem, qui sic non ordinantur, ad laicos se detrusurum comminatur. Utrum talis itaque tunc temporis consuetudo obtinebat, me latet. Mujusmodi autem canon in synodis eo antiquioribus non invenitur; sed potius decimus syuodi Antiochenæ, quæ sancto hoc Patre antiquior est, canon chorepiscopis et subdiaconos, qui ministri etiam dicuntur, et lectores et exorcistas constituere concedit; decernit autem ne presbyteri et diaconi a chorepiscopis, ordinentur, nisi episcopi sententia cui subjiciuntur. Sed decimus quartus synodi Neocasariensis canon chorepiscopos typum septuaginta apostolorum gerere dicit. νοντας, ἣν λέγει κρατήσαι, ὥστε γνώμῃ τοῦ ἐπισκό που γίνεσθαι παρὰ τῶν χωρεπισκόπων αὐτοὺς, καὶ τοῦ λοιποῦ ἀνανεώσθαι τοὺς κανόνας ἀπαιτεῖ, ήγουν μετὰ τὴν πρώτην ἐπινέμησιν. Ἐπινέμησιν δὲ τὴν Ινδικτον λέγει, καὶ αὐτοὺς μὲν ἐξετάζειν τους ἀξίους, καὶ παραδέχεσθαι, μὴ κατατάττειν δὲ αὐτοὺς ἐν τῷ κλήρῳ, εἰ μὴ ἀναφέροιεν τὰ περὶ αὐτῶν πρὸς αὐτόν. Τοὺς δὲ μὴ οὕτω καταταγέντας ἀπειλεῖ εἰς τοὺς λαϊκοὺς ἐξωθεῖσθαι. Εἰ μὲν οὖν συνήθεια εκράτει τότε τοιαύτη, οὐκ οἶδα· κανὼν δὲ τοιοῦτος ἐν ταῖς προγενεστέραις ἐκείνου συνόδοις οὐχ εὕρηται· ἀλλὰ μᾶλλον ὁ ια' κανὼν τῆς ἐν Ἀντιοχεία συνόδου, παλαιοτέρας ούσης τοῦ ἁγίου τούτου, δίδωσι τοῖς χωρεπισκόποις καὶ ὑποδιακόνους, οἵτινες καὶ ὑπηρεται λέγονται, καὶ ἀναγνώστας καὶ ἐφορκιστὰς και Οιστᾷν· πρεσβυτέρους δὲ καὶ διακόνους ὁρίζει μὴ χειροτονεῖν τοὺς χωρεπισκόπους, εἰ μὴ γνώμῃ τοῦ ἐπισκόπου ᾧ ὑπόκεινται. Ὁ δὲ ιδ' τῆς ἐν Νεοκαισαρείς συνόδου κανὼν τύπον τῶν σ' ἀποστόλων ἐπέχειν χωρεπισκόπους φησί. ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΥΦ' ΕΑΥΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥΣ Ωστε μὴ χειροτονεῖν ἐπὶ χρήμασιν. EJUSDEM AD EPISCOPOS SIBI SUBJECTOS Ne propter pecunias ordinent. 145 CANON XCI. Rei turpitudo, de qua scribo, hoc ipso quod in guspicionem omnino veuit ac sermonein, dolore animum meum implevit: hactenus sane visa est mihi incredibilis. Quod ergo de illa scribo, qui sibi ipse conscius est, accipiat ut medelam; qui autem non conscius, ut præmunitionem; indif ferens vero, quod quidem deprecor ne in vobis reperiatur, ut obtestationem. Quid autem est, quod dico? Dicuntur nonnulli ex vobis ab iis qui ordinantur, pecunias accipere, idque pietatis nomine inumbrare. Hoc autem pejus est. Etenim si quis malum sub specie boni perficit, pœna duplici dignus est: quandoquidem et quod non bonum eɛt, facit, et utitur ad peccatum committendum bono, ut ita dicam, adjutore. Hæc si ita se habent, deinceps non fiant, sed emendentur: siquidem necesse est dicere argentum accipienti, quod ab apostolis dictum est ei, qui dare volebat, ut SpiΚΑΝΩΝ ΚΑ'. Τὸ τοῦ πράγματος ἄτοπον, περὶ οὗ γράφει, διότι μὲν ὅλως ὑπωπτεύθη καὶ ἐλαλήθη, οδύνης ἐπλήρωσέ μου τὴν ψυχήν τέως δὲ ἐφάνη μοι ἀπισ στον. Τὸ οὖν περὶ αὐτοῦ γράμμα ὁ μὲν συνεγνωκώς ἑαυτῷ δεξάσθω ὡς ίαμα, ὁ δὲ μὴ συνεγνωκώς ὡς προφυλακτήριον· ὁ δὲ ἀδιάφορος, ὅπερ ἀπεύχομαι ἐφ' ὑμῖν εὑρεθῆναι, ὡς διαμαρτυρίαν. Τί δέ ἐστιν δ λέγω; Φασί τινας ὑμῶν παρὰ τῶν χειροτονου μένων λαμβάνειν χρήματα· ἐπισκιάζειν δὲ ὀνόματι εὐσεβείας. Τοῦτο δὲ χεῖρόν ἐστιν. Ἐὰν γάρ τις τὸ κακὸν ἐν προσχήματι τοῦ ἀγαθοῦ ποιῇ, διπλασίονος τιμωρίας ἐστὶν ἄξιος· διότι αὐτό τε τὸ οὐκ ἀγαθὸν ἐργάζεται, καὶ κέχρηται εἰς τὸ τελέσαι τὴν ἁμαρ τίαν, ὡς ἂν εἴποι τις, τῷ καλῷ συνεργῷ. Ταῦτα εἰ οὕτως ἔχει, τοῦ λοιποῦ μὴ γινέσθω, ἀλλὰ διορθω θήτω· ἐπεὶ ἀνάγκη λέγειν πρὸς τὸν δεχόμενον τὸ ἀργύριον, ὅπερ ἐβρήθη παρὰ τῶν ἀποστόλων πρὸς τὸν θέλοντα δοῦναι, ἵνα Πνεύματος ἁγίου μετουσίαν

IN EPIST. S. BASILII AD EPISCOPOS. ὠνήσηται· Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώ- ritus sancti participationen emeret: Pecunia iua Λειαν. Κουφότερος γὰρ ὁ δι' ἀπειρίαν ὠνήσασθα: θέλων ἢ ὁ πιπράσκων τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεάν. Πρᾶτις γὰρ ἐγένετο· καὶ δ σὺ δωρεὰν ἔλαβες, ἐὰν πωλῆς, ὡσανεὶ πεπραμένος τῷ Σατανά, ἀφαιρεθήση τοῦ χαρίσματος. Καπηλείαν γὰρ ἐπεισάγεις τοῖς πνευματικοῖς, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἔνθα πεπιστεύμεθα σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ. Ταῦτα οὕτω γίνεσθαι οὐ χρή. Ο δέ ἐστι τέχνασμα, λέγω. Νομίζουσι μὴ ἁμαρτάνειν τῷ μὴ προλαμβάνειν, ἀλλὰ μετὰ τὴν χειροτονίαν λαμβάνειν. Λαβεῖν δὲ ἔστιν ὅτε δή ποτε τὸ λαβεῖν. Παρακαλῶ οὖν ταύτην την πρόσοδον, μᾶλλον δὲ τὴν προσαγωγὴν τὴν ἐπὶ γέενναν ἀπόθεσθε· καὶ μὴ, tecum sit in perditionem. Nam levius delinquit qui præ inscitia emere vult, quam qui Dei donum vendit. Venditio enim facta est; et quod tu gratis accepisti, id si vendideris, tanquam Satanæ vendi· tus gratia privabere. Nam cauponariam introducis in res spirituales, et in ipsam Ecclesiam, ubi corpus et sanguis Christi concredita nobis sunt. Hæc ita fieri non oportet. Quale autem sit artificium, dicam. Putant se ideo non peccare, quod non ante accipiant, sed post ordinationem accipiant. Accipere autem est quandocunque accipere. Rogo itaque, reditum illum, imo potius viam in gehennam ducentem relinquite, nec manus ejusmodi muncribus contaminantes, indignos vos τὰς χεῖρας μολύναντες τοιούτοις λήμμασιν, ἑαυτοὺς Eliatis, qui mysteria sancta celebretis. Ignoscite ἀναξίους ποιήσητε τοῦ ἐπιτελεῖν ἁγνὰ μυστήρια. Σύγγνωτε δέ μοι. Πρῶτον μὲν ὡς ἀπιστήσας, εἶτα ὡς πεισθεὶς ἀπειλῶ. Εἴ τις μετὰ ταύτην μου τὴν ἐπιστολὴν πράξειέ τι τοιοῦτον, τῶν μὲν ἐνταῦθα θυσιαστηρίων ἀναχωρήσει ζητήσει δὲ ἔνθα τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεὰν ἀγοράζων μεταπωλεῖν δύναται. Ἡμεῖς γὰρ καὶ αἱ Ἐκκλησίαι τοῦ Θεοῦ τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν. Εν δὲ προσθεὶς παύσομαι. Διὰ φιλαργυρίαν γίνεται ταῦτα. Η δὲ φιλαργυρία καὶ ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστι, καὶ ὀνομάζεται εἰδωλολατρεία. Μὴ οὖν πρὸ τοῦ Χριστοῦ τιμή σητε τὰ εἴδωλα διὰ μικρὸν ἀργύριον· μηδὲ πάλιν τὸν Ἰούδαν μιμήσησθε, λήμματι παραδιδόντες δεύτερον τὸν ἅπαξ ὑπὲρ ἡμῶν σταυρωθέντα. Ἐπεὶ καὶ τὰ χωρία καὶ αἱ χεῖρες τῶν τοὺς καρποὺς τούτων δεχομένων ᾿Ακελδαμά κληθήσονται. ΒΑΛΣ. Πῶς κολάζονται οἱ ἐπὶ χρήματι χειροτονούν τες καὶ χειροτονούμενοι, ἐῤῥήθη πλατύτερον εἰς τὴν Ερμηνείαν τοῦ κθ' κανόνος τῶν ἁγίων ἀποστόλων, εἰς τὸν β' κανόνα τῆς δ' συνόδου, εἰς τὸν κβ' κανόνα τῆς ς' συνόδου, καὶ εἰς τὸν ε' καὶ ιθ' τῆς ζ' συνόδου • καὶ ἀνάγνωθι τούτους καὶ τὰς ἑρμηνείας αὐτῶν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ παροῦσα ἐπιστολή, ὡς καὶ οἱ κανόνες, και θαιρέσει καθυποβάλλει τους χειροτονοῦντας καὶ τοὺς χειροτονουμένους, κἂν πρὸ τῆς χειροτονίας λάβωσιν * δώσουσι χρήματα, κἂν μετὰ τὴν χειροτονίαν σύ να ψον ταῦτά τε κἀκεῖνα, καὶ διὰ τῆς νοητῆς μαχαί. ρας τοῦ Πνεύματος τὸ τῆς φιλαργυρίας πάθος, ὡς ενών, ῥιζοτόμησον. Τὰ μέντοι ἐξωνούμενα χωρία διὰ τῶν τοιούτων χρημάτων 'Ακελδαμα, φησί, κληθήσονται ὅπερ Εβραϊκόν ἐστι, καὶ ἐξελληνιζόμενον, τιμή καὶ χωρίον αἷματος ἑρμηνεύεται, εἴρηται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων. Τοῦτο δέ ἐστιν ὁ λέγει, ὅτι, ὥσπερ ὁ διὰ τῶν ἀργυρίων, ὧν ἐπράθη διὰ τοῦ Ἰούδα ὁ Κύριος, ἀγορασθεὶς ἀγρὸς τιμὴ αἵματος ἐκλήθη, οὕτω καὶ τὰ λαμβανόμενα ἀργύρια παρὰ τῶν πωλούντων τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, καὶ αἱ ἐνορίαι, καὶ αἱ χῶμαι ἐν οἷς οἱ διδόντες χειροτονοῦνται, τιμὴ αἷματος ἔσονται καὶ κληθήσονται. ΖΩΝΑΡ. Πρὸς τοὺς οἰκείους (α) ἐπισκόπους ἔγε Act. vin, 20. (a) Ex codice Amerbachiano, in notis Beveregii. autem mihi. Primum quidem tanquam non credens, deinde tanquam fidem adhibens, interminor. Si quis post hanc meam epistolam tale aliquid admiserit, ab his quidem quæ hic sunt altaribus sccedet: quæret autem ubi Dei donum emens denuo divendere qucat. Nos enim ac Dei Ecclesiæ consuetudinem talem non habemus. Cæterum uno additɔ desinam. Propter avaritiam ista fiunt. Avaritia autem et radix malorum omnium est, et vocatur idololatria. Nolite igitur Christo præferre simulacra ob modicum argentuin; nec rursus Judam imitari, quæstus causa iterum tradentes eum, qui semel pro nobis crucifixus est. Alioquin et agri et manus eorum, qui hos fructus percipiunt, Aceldama vocabuntur. BALS. Quomodo puniuntur qui pecuniis ordimant et ordinantur, in can. 29 sanctorum apostolorum interpretatione fusius dictum est, in can. 2, syn. 4, in can. 22, syn. 6 et in 3 et 19 septimæ syn. et lege eos eorumque 146 interpretationes. Quoniam autem præsens quoque epistola, ut el canones, depositioni subjicit, tam eos qui ordinant, quam qui ordinantur, sive ante ordina:ionem pecumias acceperint vel dederint; sive post ordinationem: et hæc et Illa conjunge, et per gladium spiritus, qui intelligitur, avaritim perturbationem, quoad ejus fieri potest, radicitus exscinde. Prædia autem, quæ eiusmodi pecuniis emuntur, appellabuntur, inquit, Akeldama, quod est Hebraicum, et Grace expiessum, pretium et pradium sanguinis interpretatur; dictumn in libro Actuum. Hoc est autern, quod dicit; quod quemadmodum ager, qui emptus est pecunia, qua venditus est a Juda Dominus, pretium sangminis est appellatus: ita et pecuniæ, quæ ab iis accipiuntur, qui Domini domum vendunt, et diœceses, et vici, in quibus illi qui dant ordinautur, pretium sanguinis erunt et appellabuntur. ZONAR. Ad episcopos suos scripsit sauclus

[Pater] cum audiisset istos ab iis, quos ordinarant, γραψεν ο Άγιος, ἀκούσας ὅτι ἀπὸ τῶν χειροτονουμέν pecunias accepisse. Et rem quidem, inquit, incredibi'em esse existimavi. Eo autem, quod et in suspicionem tantum venerit, dolore me affecit: illud tantuin non dicens, quod dolor mihi est vos tales esse, ut hujusmodi adversus vos dicantur. Contraria eniin natura, juxta quemdam sapientem, accusationis cujuspiam non capax est: ut si quis. inquit, Ajacem scortationis accusaret. Hæc autem quæ scribo, inquit, is, qui talis cujuslam rei sibi conscius est, ut mali remedium accipiat: qui autem ea purus est, ut antidotum ad se tuendum. Pharmaca enim a medicis iis quidem, qui in morbum inciderunt, ad curationem dantur, et ad liberationem a morbo: iis autem, qui morbo nondum laborant, antidota exhibentur, ut morbo non corripiantur. Quicunque autem indifferens est, qui scilicet nec quid mali se facere putat, cum quid ab iis accipit quos ordinat, quod indifferentiæ nimirum genus, deprecor ne in vobis inveniatur, is quæ scripta sunt, accipiat ut testimonium sive ut admonitionem, ut epiphonema. Indifferentiam autem merito deprecatus est. Qui peccat enim, seque malum facere cognoscit, spes est ut a malo forsitan abstineat: qui autem. malum perpetrat, seque nec inalum facere existimat, ad resipiscentiam nunquam revertetur, neque a peccato abstinebit. Quod autem dico, inquit, est, nonnullos affirmare, quod vos acceptis pecuniis ordinationes celebratis: obumbratis autem, hoc est occultatis, malum nomine pietatis. loc autem pejus est. Qui enim malum, inquit, perpetrat, seque boni quid facere simulat, duplici supplicio dignus est, et quod malum perpetrat, et quod ad mali perpetrationeni bono utitur, hor est, boni nomine; neque enim ipso bou̟o [ utitur. ] Ilæc antem, si sic se habeant, nimirum si vera sint, corrigantur. Necesse enim est, ut ad istos, qui pro pecuniis ordinant, illud sancti Petri verbam dicatur, quod is ad Simonem pecunias proferentem, et gratiam Spiritus dari sibi quærentem, pronuntiavit, quod est, Trum tecum sit argentum in perditionem³. Deinde et peccatum auget, dicens, quod qui ordines emunt, levius aliquantulum peccant, quam ii qui vendunt. Illi enim id per impeτων παρ' αὐτῶν λαμβάνουσι χρήματα, καὶ ἄπιστον μὲν, φησὶν, ἡγησάμην το πράγμα· ὅτι δὲ καὶ ὑποπτεύθη μόνον, λύπην μοι προεξένισε, μόνον οὐχὶ τοῦτο λέγων, ὅτι λύπη μοι ἐστὶ τὸ τοιούτους εἶναι ὑμᾶς, ὥστε τοιαῦτα λέγεσθαι καθ᾽ ὑμῶν. Εστι γὰρ ἦθος κατά τινα σοφὸν ἕτερον τινός κατηγορίας ἀνένδεκτον, ὡς εἴ τίς; φησιν, έταιρήσεως διώκει τὸν Αίαντα. Ταῦτα δὲ, & γράφω, φησὶν, ὁ μὲν συνειδώς ἑαυτῷ τοιοῦτόν τι δεξάσθω ὡς ἴαμα τῆς κακίας· ὁ δὲ καθαρὸς ἐξ αὐτῆς, ὡς προφυλακτήριον· τὰ γὰρ φάρμακα παρὰ τῶν ἰατρῶν τοῖς μὲν ἐμπεσοῦσιν εἰς νόσον διὰ ἴασιν δίδονται, καὶ τῆς νόσου ἀπαλλαγήν, τοῖς δὲ μήπω νοσούσι, παρέχονται προφυλακτικά, ὥστε μὴ νοσῆσαι. Οστις δέ, φησίν, ἀδιά φορές ἐστιν, ήγουν ὅστις οὐδὲ νομίζει κακόν τι ποιεῖν, λαμβάνων ἐκ τῶν παρ' αὐτοῦ χειροτονουμένων, ὅπερ τὸ τῆς ἀδιαφορίας δηλαδὴ ἀπεύχομαι ἐν ὑμῖν εὑρεθῆναι, δεξάσθω τὰ γραφόμενα ως μαρτυρίαν, ήτοι ώς πα ραγγελίαν, ὡς ἐπιφώνημα. Απηύξατο δὲ τὴν ἀδια φορίαν εἰκότω;. Ο γὰρ ἁμαρτάνων, καὶ εἰδὼς καὶ κὸν ποιεῖν, ἐλπίζεται ἴσως καὶ ἀποσχέσθαι ἀπὸ τοῦ κακοῦ· ὁ δὲ τὸ κακὸν πράσσων, καὶ μηδὲ λογιζόμε νος κακὸν ποιεῖν, οὐκ ἄν ποτε ἔλθῃ εἰς μετάνοιαν, οὐδὲ τῆς ἁμαρτίας ἀφέξεται. Ο δὲ λέγω, φησίν, ἐστί, τὸ λέγειν τινάς, ὅτι χρήματα λαμβάνοντες τὰ; χειροτονία; ποιεῖτε· ἐπισκιάζετε δὲ, ἀντὶ τοῦ ἐπικρύπτετε, τὸ κακὸν εὐσεβείας ονόματι. Τοῦτο δὲ χεῖρον ἐστίν. Ὁ γὰρ ποιῶν, φησί, τὸ κακὸν, καὶ σχηματιζόμενος καλόν τι ποιεῖν, διπλῆς ἐστιν ἄξιος τιμωρία;, ὅτι τε τὸ κακὸν ποιεῖ, καὶ ὅτι κέχρηται εἰς συνεργίαν τῆς κακίας τῷ ἀγαθῷ, ἤτοι τῷ ὀνόματι τοῦ καλοῦ, οὐ γὰρ αὐτῷ τῷ καλῷ. Ταῦτα εἰ οὕτω; ἔχει, ήγουν εἰ ἀληθῆ εἰσι, διορθωθήτω. Ανάγκη γὰρ λέγεσθαι πρὸς τοὺς ἐπὶ χρήμασι χειροτονοῦντας τὸ τοῦ ἁγίου Πέτρου, 8 πρὸς τὸν Σίμωνα ἔφη, χρή ματα προσαγαγόντα, καὶ ζητοῦντα δεθῆναι αὐτῷ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ὅπερ ἐστὶν, Εἴη τὸ ἀργύριον σου σύν σοι εἰς ἀπώλειαν. Εἶτα καὶ αὔξει τὴν ἁμαρτίαν, λέγων, ὅτι οἱ τάς χειροτονίας ὠνούμενοι, ἐλαφρότερόν τι ἁμαρτάνουσι τῶν πιπρασκόντων αὐτ τά;· οἱ μὲν γὰρ δι' ἀπειρίαν ὠνοῦνται 8 οὐκ ἔχου σιν· ὁ δὲ πιπράσκων πωλεῖ ὁ ἔλαβε δωρεάν· ὡ; πεπραμμένος τῷ Σατινᾷ, ήγουν ὡς δοῦλος ὠνητής vitiam emut quod non habent: qui vendit autem, ῃ τῷ διαβόλῳ γενόμενος, καὶ εἰς καπηλείαν, ἀντὶ τοῦ id vendit quod gratis accepit; ut a Satana emplus sive mercenarius servus diabolo factus, et ad cauponationen, hoc est negotiationem, gratiam Spiri Aus deducit. Cauponatio enim negotiatio dicitur, c»que summe sordida, quam dicit sordidam iu Ecclesiam introducere negotiationem; ubi pretiosissima nobis concredita habemus, vel potius quæ emille pretium excedunt, qua sunt corpus et sanguis Christi. Cum antea dixisset, Obumbratis malum, nunc etiam dicit quomodo obumbrant. Existimant, inquit, se non peccare, quoniam simul cum ordiaratione non accipiunt, sed postea. Accipere autem omne 1 Act. vnus, 10. εἰς πραγματείαν, κατάγει τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος. Καπηλεία γὰρ ἡ πραγματεία λέγεται, καὶ μάλιστά γε ἡ ῥυπαρά, ἣν, φησί, τὴν ῥυπαρὰν πραγματείαν ἐπεισάγει τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὅπου πεπιστεύμεθα τὰ τιμιώτατα, μᾶλλον δὲ τὰ ὑπὲρ πᾶσαν τιμὴν, ἅ εἰσι τὸ σῶμα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Εἰπὼν ἄνω, ὅτι Ἐπισκιάζετε τὸ κακὸν, νῦν καὶ πῶς ἐπισκιάζουσι, λέγει. Νομίζουσι, φησί, μὴ ἁμαρτάνειν, ὅτι οὐ λαμβάνουσιν ἅμα τῇ χειροτονίᾳ, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα· λαβεῖν δέ ἐστιν, ἐτεδήποτε τὸ λαβεῖν. Κἂν γὰρ μὴ πρότερόν τις λάβῃ, ἢ ὅτε χειροτονεῖ, ἀλλὰ μετὰ καιρόν, διὰ τὴν χειροτονίαν, τὸ αὐτό ἐστιν ἁμάρτημα.

IN EPIST. S. BASILII AD EPISCOPOS. Παρακαλῶ οὖν, ἀπόθεσθε ταύτην τὴν πρόσοδον, μάλ- Λ est quandocunque accipere. Quamvis euim quis prius λον δὲ τὴν προσαγωγὴν τὴν ἐπὶ γέενναν· ἡ γὰρ ἐκ τοιαύτης αιτίας πρόσοδος προσάγει τῇ γεέννῃ τὸν χρώμενον αὐτῇ. Καὶ μὴ τὰς χεῖρας μολύνοντες ἀπὸ τοῦ λαμβάνειν, ἀπὸ πόρων τοιούτων ἀναξίους ποιήσητε ἑαυτοὺς τοῦ μεταχειρίζεσθαι τὰ ἅγια μυστήρια, ήγουν τοῦ ἱερουργεῖν καὶ θύειν τὸ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Ὅτι δὲ εἰς ἀπειλὴν περιέστησε τὸν λόγον ὁ ἅγιος, εἰπὼν ἐν ἀρχῇ τῆς ἐπιστολῆς, ὅτι ἄπιστον ἡγησάμην τὸ πράγμα, συγγνώμην αἰτεῖ. Ἡ δὲ ἀπειλή ἐστι τὸ μηκέτι ἐαθῆναι τὸν μετὰ τὴν ἐπιστολὴν τοιοῦτόν τι ποιήσαντα εἰς θυσιαστήριον ἐνεργῆσαι. Αναχωρήσει γάρ, φησὶν, ὁ τοιοῦτος τῶν ἐνταῦθα Ουσιαστηρίων, ἀντὶ τοῦ κωλυθήσεται δε ἱερατεύειν, καὶ λοιπὸν ἄλλην χώραν αἰτήσει, ἐν ᾗ ἐξωνίσεται τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, καὶ μεταπωλήσει αὐτήν. Καὶ ἐπὶ τούτοις τὰ ἀποστολικὰ ἐπάγει ῥητά· Ἡμεῖς γὰρ καὶ αἱ ᾿Εκκλησίαι τοῦ Θεοῦ τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν. Εἶτά φησιν, ὅτι τὸ πωλεῖν τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, διὰ φιλαργυρίαν γίνεται, ήτις ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστὶ, καὶ ὀνομάζεται εἰδωλολα τρία. Μὴ οὖν προτιμήσητε τὰ εἴδωλα τοῦ Χριστοῦ. διὰ μικρὸν ἀργύριον. Ἐπεὶ γὰρ ἡ φιλαργυρία είδω λολατρία ἐστὶν, ὁ διὰ φιλαργυρίαν πωλῶν τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ προτιμᾶται τὰ εἴδωλα τοῦ Θεοῦ, καὶ μιμεῖται τὸν Ἰούδαν. Ὡς γὰρ ἐκεῖνος διὰ τὸ κερδῆσαι τὰ ἀργύρια παρέδωκε τὸν Χριστὸν, οὕτω καὶ οὗτοι προδιδέασιν εκόντες δευτέραν εἰς προδοσίαν τὸν Χριστὸν, ὃς ἅπαξ ὑπὲρ ἡμῶν ἐσταυρώθη. Τοσοῦ τον δὲ φησί, τὸν Ἰούδαν μιμοῦνται οἱ τὴν χάριν πωλοῦντες τοῦ Πνεύματος, ὅτι καὶ τὰ χωρία, τὰ διὰ τῶν ἀργυρίων τούτων ὠνούμενα, ήγουν αἱ ἐνορίαι, καὶ αἱ κώμαι ἐν αἷς ἐπικηρύττοντα: οἱ οὕτω χειροτονούμενοι, καὶ αἱ χεῖρες, αἱ τοὺς καρποὺς τούτους δεχόμε ναι, Ακελδαμὰ κληθήσονται· ὅπερ Εβραϊκόν ἐστι, ἐξελληνιζόμενον δὲ τιμὴν καὶ χωρίον αἵματος ἑρμη νεύεται. Είρηται δὲ ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων. Τοῦτο οὖν ἐστιν 8 λέγει· ὅτι ὥσπερ ὁ διὰ τῶν ἀργυρίων, δι' ὧν ἐπράθη παρὰ τοῦ Ἰούδα ὁ Κύριος, ἀγορασθεὶς ἀγρὸς τιμὴ αἵματος ελογίσθη και ενη μάσθη, οὕτω καὶ τὰ λαμβανόμενα ἀργύρια παρά τῶν πωλούντων τὴν δωρεάν τοῦ Θεοῦ, καὶ αἱ ἐνορίαι, καὶ αἱ κώμαι, ἐν οἷς οἱ διδόντες χειροτονοῦνται, τιμή αίματος ἔσονται καὶ κληθήσονται. 11 Cor. x1, 16. non acceperit, vel quando ordinat, sed aliquo post tempore, propter ordines a se collatos, idem est peccatum. Adhortor igitur, ut hunc deponatis reditum, vel potius ad gehennam aditum; reditus enim hoc modo acquisitus eo utenteni ad gehennam ducit: et ne manus vestras accipiendo polluentes, per hujusmodi quæstus vosmet indignos reddatis, qui sancta mysteria contrectetis; nimirum qui sacra celebretis et corpus et sanguinem Christi offeratis. Quoniam autem orationem sanctus ad minas converterat, initio Epistolæ dicens, quod rem incredibilem existimavi, veniam petit. Comminatio est, quod qui post hanc Epistolam aliquid istiusmodi perpetraverit, ad altare amplius celebrare non permittelur. Talis enim ab allaribus, inquit, quæ hic sunt, recedet; hoc est, sacra hoc in loco celebrare prohibebitur, et aliam in posterum regionem quæret, In qua donum Dei redimat, idemque vendat. Adhæc apostolica producit verba; Nos enim et Ecclesia Dei tulein non habemus consuetudinem. Postea dicit, quod venditio gratis Spiritus propter avaritiam facta est, quæ radix est omnium malorum, et idololatria nominatur. Idola itaque Christo propter paululum pecuniæ ne præferatis. Cum enim avaritia idololatria sit, qui propter avaritiam donum Dei vendit, idola Deo prafert, ct Judam imitatur. Quemadmodum enim ille Christum prodidit, ut argentum lucraretur: sie hi secunda proditione Christum sponte produnt, qui semel pro nobis crucifixus est. Qui gratiam autem Spiritus vendunt, usque adeo, inquit, Judanı imitantur, ut prædia tali argento empla, sive regionies, et vici, in quibus constituuntur, qui isthoc niodo ordines sibi collatos habent, et manus, quæ istos fructus accipiunt, Akeldama vo cabuntur; quod llebraicum est, Græce autem Pretium et agrum sanguinis significat. Referetur autem in libro Actorum. Hoc igitur est quod dicit: quod sicut ager, qui nummis argentcis, pro quibus ven ditus est Dominus, emptus est, pretium sanguinis reputatus est et nominatus; sic etiam argentum ab iis, qui donum Dei vendunt, acceptumn, et regiones et vici, in quibus ordinantur illi qui dederunt, pretium sanguinis erunt et appellabuntur.

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΚ ΤΟΥ ΚΖ' ΚΕΦ. Τῶν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΟΝ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΝ. SANCTI BASILII EX XXVII CAPITE EORUM QUÆ DE SANCTO SPIRITU AD BEATUM AMPHILOCHIUM SCRIPTA SUNT. 147 CANON XCII. Ex asservatis in Ecclesia dogmatibus et predicationibus, alia quidem habemus e doctrina seripto prodita; alia vero nobis in mysterio tradita recepimus ex traditione apostolorum: quorum utraque vim eamdem habent ad pietatem; nec iis quisquam contradicet: nullus certe, qui vel tenui experientia noverit quæ sint Ecclesiae instituta. Nam si consuetudines quæ scripto proditæ non sunt, tanquam haud multum habentes momenti aggrediamur rejicere, imprudentes Evangelium in ipsis rebus præcipuis ldemus, imo potius pradicationem ad nudum nomen contrahemus. Verbi gratia, ut ejus quod primum est et vulgatissimum primo loco commemorem: ut signo crucis eos qui spem collocant in Christo signemus, quis scripto docuit? Ut ad Orientem versi precemur, quæ nos docuit Scriptura? Invocationis verba cum conficitur panis Eucharistiæ et poculum benedictionis, quis sanctorum in scripto nobis reliquit? Nec enim bis contenti sumus, quæ commemorat Apostolus aut Evangelium, verum alia quoque et ante el post dicimus, tanquam multum habentia momenti ad niysterium, quæ ex traditione non scripta accepimus. Benedicimus autem et aquam baptismatis, et oleum unctionis, imo ipsum etiam qui baptismum accipit. Ex quibus scriptis? Nonue a tacita secretaque traditione? Ipsam vero olei unctionem, quis sermo scriplo proditus docuit? Jam ter immergi hominem, unde haustum? Reliqua autem quæ funt in baptismo, veluti renuntiare Satanæ, et angelis ejus, ex qua scriptura habemus? Nonne ex minime publicata et arcana hac doctrina, quam patres nostri silentio quieto minimeque curioso servarunt? Quippe illud probe didicerant, mysteriorum reverentiam silentio conservari. Nam quæ nec intuert fas est non initiatis, qui conveniebat horum doetrinam scriptis vulgari? aut quid tandem sibi voIn C. Τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησία πεφυλαγμένων δογμάτων και κηρυγμάτων τὰ μὲν ἐκ τῆς ἐγγράφου διδασκα λίας ἔχομεν, τὰ δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων παραδί στις διαδοθέντα ἡμῖν ἐν μυστηρίῳ παρεδεξάμεθα· ἅπερ αμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς τὴν εὐ σέβειαν. Καὶ τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ, οὐκοῦν ὅστις γε κατά μικρόν γοῦν θεσμῶν ἐκκλησιαστικῶν πε πείραται. Εἰ γὰρ ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα των ἐθῶν ὡς μὴ μεγάλην ἔχοντα τὴν δύναμιν παραιτεί σθαι, λάθοιμεν ἂν εἰς αὐτὰ τὰ καίρια ζημιοῦντες τὸ Ευαγγέλιον· μᾶλλον δὲ εἰς ὄνομα ψιλόν περιιστῶντες τὸ κήρυγμα. Οἷον ἵνα τοῦ πρώτου καὶ κοινοτάτου πρῶτον μνησθώ ] τῷ τύπῳ τοῦ σταυροῦ τοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἠλπικότας κατασημαίνεσθαι τίς ὁ διὰ γράμματος διδάξας; Τὸ πρὸς ἀνατολὰς τετράφθαι κατὰ τὴν προσευχὴν ποῖον εδίδαξεν ἡμᾶς γράμμα; Τὰ τῆς ἐπικλήσεως βήματα ἐπὶ τῇ ἀναδείξει τοῦ ἄρτου τῆς Εὐχαριστίας καὶ του ποτηρίου τῆς εὐλογίας τῆς τῶν ἁγίων ἐγγράφως ἡμῖν καταλέλοιπεν; Οὐ γὰρ δὴ τούτοις ἀρκούμεθα, ὧν ὁ ᾿Απόστολος ἢ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπεμνήσθη, ἀλλὰ καὶ προλέγομεν καὶ ἐπιλέγομεν ἕτερα, ὡς μεγάλην ἔχοντα πρὸς τὸ μυστήριον τὴν ἰσχὺν, ἐκ τῆς ἀγράφου διδασκαλίας παραλαβόντες. Εὐλογοῦμεν δὲ τό τε ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τὸ ἔλαιον τῆς κρίσεως, καὶ προσέτι αὐτὸν τὸν βαπτιζόμενον. Ἀπὸ ποίων εγγρά φων; Οὐκ ἀπὸ τῆς σιωπωμένης καὶ μυστικῆς παραδόσεως; Τί δέ; αὐτὴν τοῦ ἐλαίου τὴν χρίσιν τίς λόγος γεγραμμένο· ἐδίδαξε· Τὸ δὲ τρὶς βαπτίζεσθαι τὸν ἄνθρωπον πόθεν, ᾿Αλλὰ δὲ ὅσα περὶ τὸ βάπτισμα, ἀποτάσσεσθαι τῳ Σατανᾷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ἐκ ποίας ἐστὶ γραφῆς; Οὐκ ἐκ τῆς ἀδημοσιεύτου ταύτης καὶ ἀποῤῥήτου διδασκαλίας, ἣν ἐν ἀπολυπραγμονήτῳ καὶ ἀπεριεργάστῳ σιγῇ οἱ πατέρες ἡμῶν ἐφύ λαξαν, καλῶς ἐκεῖνο δεδιδαγμένοι, τῶν μυστηρίων τὸ σεμνὸν σιωπῇ διασώζεσθαι; γὰρ οὐδὲ ἐποτε τεύειν ἔξεστι τοῖς ἀμυήτοις, τούτων πῶς ἂν ἦν εἰς τὴν διδασκαλίαν ἐχθριαμβεύειν ἐν γράμμασιν; Guill. Beveregii nota. Θριαμβεύειν ἐν γράμμασι. Post une verba in colice Auerbachiano σχόλιον sequitur, his verbis conceptum, Ἱστέον, ὅτι ὁ μακάριο: Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἐν τῷ δ' λόγῳ τῆς πρὸς Θεσσαλονι

IN EPIST. S. BASILII AD AMEILGCH. Οὗτος ὁ λόγος τῆς τῶν ἀγράφων παραδόσεως, ὡς Hæc est ratio, cur quædam citra scriptum tradita μὴ καταμεληθεῖσαν τῶν δογμάτων τὴν γνῶσιν εὐτ καταφρόνητον τοῖς πολλοῖς γενέσθαι διὰ συνήθειαν. Αλλο γὰρ δόγμα, καὶ ἄλλο κήρυγμα. Τὸ μὲν γὰρ σωπᾶται, τὰ δὲ κηρύγματα δημοσιεύεται. Σιωπής δὲ εἶδος καὶ ἡ ἀσάρεια, ᾗ κέχρηται ή Γραφή, δυσθεώρητον κατασκευάζουσα τῶν δογμάτων τὸν νοῦν πρὸς τὸ τῶν ἐντυγχανόντων λυσιτελές. Τούτου χάριν πάντες μὲν ὁρῶμεν κατ' ανατολὰς ἐπὶ τῶν προσευχῶν· ὀλίγοι δὲ ἴσμεν, ὅτι τὴν ἀρχαίαν ἐπιζητοῦμεν πατρίδα, τὸν παράδεισον, ἦν ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς ἐν Ἐδὲμ κατ' ανατολάς. Ορθοδ μὲν πληροῦμεν τὰς εὐχὰς ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Σαββάτου· τὸν δὲ λόγον οὐ πάντες οἴδαμεν. Οὐ γὰρ μόνον ὡς συναναστάντες Χριστῷ, καὶ τὰ ἄνω ζητεῖν ὀφείλοντες, ἐν τῇ ἀναστασίμῳ ἡμέρᾳ τῆς δεδομένης ἡμῖν χάριτης διὰ τῆς κατὰ τὴν προσευχὴν στάσεως ἑαυτοὺς ὑπομιμνήσκομεν· ἀλλ᾽ ὅτι δοκεῖ πως τοῦ προσδο κωμένου αιώνος εἶναι εἰκών. Διὸ καὶ ἀρχὴ οὖσα ἡμε ρῶν, οὐχὶ πρώτη παρὰ Μωϋσέως, ἀλλὰ μία ὠνόμα σται. Εγένετο γάρ, φησίν, ἐσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωί, ἡμέρα μία· ὡς τῆς αὐτῆς ἀνακυκλουμένης πολλάκις. Καὶ μία τοίνυν ἡ αὐτὴ, καὶ ὀγδόη, την μίαν ὄντως ἐκείνην καὶ ἀληθινὴν ὀγδόην, ἧς καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἐν τισιν ἐπιγραφαῖς τῶν ψαλμῶν ἐπεμνησθη, δι' ἑαυτῆς ἐμφανίζουσα, την μετὰ τὸν χρόνον τοῦτον καταστασιν, τὴν ἄπαυστον ἡμέραν, τὴν ἀνέσπερον, τὴν ἀδιάδοχον, τὸν ἅληκτον ἐκεῖνον καὶ ἀγήρω αἰῶνα. Αναγκαίως οὖν τὰς ἐν αὐτῇ προσευχές ἑστῶτας ἀποπληροῦν τοὺς ἑαυτῆς τροφίμους ή Εχ κλησία παιδεύει, ἵνα τῇ συνεχεῖ ὑπομνήσει τῆς ἀτελευτή του ζωῆς τῶν πρὸς τὴν μετάστασιν ἐκείνην ἐφοδίων μὴ ἀμελῶμεν. Καὶ πᾶσα δὲ ἡ πεντηκοστή τῆς ἐν τῷ αἰῶνι προσδοκωμένης ἀναστάσεις ἐστὶν ὑπόμνημα. Η γὰρ μία ἐκείνη καὶ πρώτη ἡμέρα, επτάκις ἑπταπλασιασθεῖσα, τὰς ἑπτὰ τῆς ἱερᾶς πεντηκοστῆς ἑβδομάδας ἀποτελεῖ. Ἐκ πρώτης γὰρ ἀρχομένη, εἰς τὴν αὐτὴν καταλήγει, δι᾿ ὁμοίων τῶν ἐν τῷ μέσῳ ἐξελιττομένη πεντηκοντάκις. Διδ καὶ αἰῶνα μιμεῖται τῇ ὁμοιότητι, ὥσπερ ἐν χυκλικῇ κινήσει ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχομένη σημείων, καὶ εἰς τὰ αὐτὰ καταλήγουσα. Ἐν ᾖ τὸ ὄρθιον σχῆμα τῆς προσευχῆς προτιμάν οἱ θεσμοὶ τῆς Ἐκκλησίας 1 Gen. 11, 8. • Gen. 1, 5. • Psal. vi et vul sint, ne dogmatum notitia neglecta, propter assnetudinem vulgo veniret in contemptum. Aliud utique est dogna, aliud prædicatio. Nam dogmata silentur, prædicationes vero publicantur. Eat autem silentii species etiam obscuritas qua utitur Scriptura, intellectu difficilem reddens dogmatum sententiam, idque ad legentium utilitatem. ¡lanc ob causam omnes spectamus ad orientem, cum precamur, pauci tamen novimus, quod id facien - tes antiquam´requirimus patriam, videlicet paradisum, quem plantavit Deus in Eden ad orientem ‘. Erecti itidem perficimus deprecationes in una Sabbati, sed rationem non omines novimus. Non enim solum quod veluti simul cum Christo resu:- scitaui, quæ sursum sunt querere debemus, in die resurrectionis datæ nobis gratiæ stando precantes nosmetipsos commonefacimus, sed quod is dies videatur aliquo modo imago venturi sæculi, Eoque cum sit principium dierum, non primus a Moyse, sed unus appellatus est. Fucta est enim, inquit, vespera, et factum est mane, dies unus tanquam qui sæpe recurrat. Igitur unus est idem et octavus, unum illum singularem ac verum octavum, cujus et Psalmista in quibusdam Psainorum inscriptionibus meminit ³, per se significans, statum videlicet hoc tempus secuturum, diem non desiturum, vesperæ nescium, successoris expertem, ævum illud nunquam Aniendum nec unquani senescens. Necessario igitur in hoc die Ecclesia suos alumnos docet, preces suas Elando absolvere, ut assidua commonitione vitæ illius nunquam desituræ, non negligamus ad cam demigrationem parare viaticum. Quin et totum illud quinquaginta dierum tempus admonitio est resurrectionis, quam in altero sæculo exspectainus. Nam unus ille et primus dies septies multiplicatus, septem sacræ Pentecostes hebdomadas absolvit. primo enim incipiens, in eumdem desinit, per similes, qui in medio intercedunt, dies quinquagies evolutus. Uude et æternitatem similitudine refert, dum velut in motu circulari, ab iisdem orsus signis in eadem desinit. Quo in die, corporis Caill. Beveregii nota. κεῖς δευτέρας Επιστολῆς, ἐρμηνεύων τὸ λέγον 1 pretans dictum istud, laque, fratres, siate, et ζητόν, Αρα οὖν, ἀδελφοί, στήκετε καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις, ἃς ἐδιδάχθητε είτε διὰ λόγων, είτε δι' Επιστολῆς ἡμῶν, φησίν, ἐνταῦθα δῆλον, ὅτι οὐ πάντα δι' Επιστολῆς παρεδίδοσαν, ἀλλὰ πολλὰ καὶ ἀγράφω; ὁμοίως δὲ κακεῖνα καὶ ταῦτά ἐστιν ἀξιόπιστα. Ωστε καὶ τὴν παράδοσιν τῆς Εκκλησίας ἀξιόπιστον ἡγούμεθα. Παράδοσις ἐστι μηδὲν πλέον ζήτει. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ ἑρμηνευτικῷ τῆς πρὸς Εφεσίους Επιστολής ια' λόγῳ περὶ τῶν σχιζόντων τὴν Ἐκκλησίαν, φησὶν οὕτως· Ἀνήρ τις ἅγιος εἶπεν ὅτι οὐδὲ μαρτύρων αἷμα δύναται ταύ τὴν τὴν ἁμαρτίαν ἐξαλείφει». Sciendum est, quurt beatus Joannes Chrysostomus, quarto sermone in secundam Epistolam ad Thessalonicenses, iler. PATROL. GR. CXXXVIII. leuete tra litiones, quas didicistis, sive per seamonem, sive per Epistolam nostram, ait, hinc manifestum est, quod non omnia per Epistolam tradita sunt, sed multa etiam sine scriptis. Et hæc autem et illa similiter sunt fide digna: adeo ut eliam_traditionem Ecclesiæ fide dignam existime. mus. Traditio est, nihil amp'ius quære. Idem in interpretatione Epistola ad iplesios, sermone 11 de istis qui Ecclesiam scindunt, sic ait; Sanctus rir quidam dixit, quod nec martyrum sanguis istud peccatum delere potest. Post hoc scholium in cod. codice ins. habetur interpretatio Zonaræ in præ senten canonem, quam ut antehac non edit.m post Balsamonis interpretationem apponimus.

erecto habitu precari potius nos Exclusie ritus 1 ἡμᾶς ἐξεπαίδευσαν, ἐκ τῆς ἐναργούς υπομνήσεως docuerunt, nimirum per evidentem commonitionem quasi-transferentes mentem nostram a præsentibus ad futura. Jusuper et quoties genua flectimus, et rursus erigimur, ipso facto ostenalinnus, quod ob peceatum in terram delapsi sumus, et per humanitatem ejus qui creavit nos in cœlum revocati sumus. Deficiet me dies, si Ecclesiæ mysteria citra scriptum tradita pergam recensere. Omitio Cartera: ipsam fidei professionem in Patrem el Filium et Spiritum sanctum, e quibus babemus scriptis? Etenim si quoniam ex baptis:ni traditione, juxta pietatis consecutionem, ut baptizamur, ita et credere debemus, similem baptismo professionem exhibemus: concedant etiam uobis, ut juxta eamdem consequentiam glorificationem fidei consimilem persolvamns Quod si glorificandi modum veluti scripto non traditum rejiciunt, proferant nobis et professionis fidci et cæterorum quæ commemoravimus probationem e Scripturis. Adhæc cum tam multa sint quæ scripto prodita non sunt, et tantum habent momenti ad pietatis mysterium, unicam dictiunculam quæ a majoribus ad nos devenit, non concedent, quam nos ex inaffectata consuctudine in Ecclesiis, quæ perversæ et corruptæ non sunt, permanentem inveninius, haud mediocrem rationem habentem, neque mediocre adjumentum ad mysterii vim afferentein? πἱονεὶ μετοικίζοντες ἡμῶν τὸν νοῦν ἀπὸ τῶν παρόντων ἐπὶ τὰ μέλλοντα. Καὶ καθ' ἑκάστην δὲ γονυκλιυίαν καὶ διανάστασιν ἔργῳ δείχνυμεν, ὅτι δια τῆς ἁμαρτίας εἰς γῆν κατεμβύημεν, καὶ διὰ τῆς φιλ ανθρωπίας του κτίσαντος ἡμᾶς εἰς οὐρανὸν ἀνεκλή - σημεν. Επιλείψει με ἡ ἡμέρα, τὰ ἄγραφα της Εκκλησίας μυστήρια διηγούμενον. Εν τἆλλα· εὐ τὴν δὲ τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἐκ ποίων γραμμάτων ἔχομεν; Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς τοῦ βαπτίσματος τα ραδόσεως, κατὰ τὸ τῆς εὐσεβείας ἀκόλουθον, ώς βαπτιζόμεθα οὕτω καὶ πιστεύειν ὀφείλοντες, οὐσίαν τῷ βαπτίσματι τὴν ὁμολογίαν κατατιθέμεθα, συγ χωρησάτωσαν καὶ ἡμῖν ἐκ τῆς αὐτῆς ἀκολουθίας ὁμοίαν τῇ πίστει τὴν δόξαν ἀποδιδόναι· εἰ δὲ τὸν τρόπον τῆς δοξολογίας ὡς ἄγραφον παραιτούνται, δότωσαν ἡμῖν τῆς τε κατὰ τὴν πίστιν ὁμολογίας καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ἀπηριθμησάμεθα, ἐγγράφους τὰς ἀποδείξεις. Εἶτα τοσούτων ὄντων ἀγράφων, καὶ το σαύτην ἐχόντων τὴν ἰσχὺν εἰς τὸ τῆς εὐσεβείας μυ στήριον, μίαν λέξιν ἡμῖν ἐκ πατέρων εἰς ἡμᾶς ἐλθου σαν οὐ συγχωρήσουσιν, ἣν ἡμεῖς ἐκ τῆς ἀνεπιτη δεύτου συνηθείας ταῖς ἀδιαστρόφοις τῶν Ἐκκλησιῶν ἐναπομείνασαν εὕρομεν, οὐ μικρὸν τὸν λόγον ἔχουσαν. οὐδὲ βραχείαν συντέλειαν εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν εἰσφερομένην; ΒΛΑΣ. Περὶ τῶν ἀγράφων ἐθῶν τῆς Ἐκκλησίας ανάγνωθι τὸ γ' κεφαλ. τοῦ σ' είτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ παρ' ἡμῶν γραφέντα, "Ο δέ φησιν ἡ παροῦσα ἐπιστολὴ, τοιοῦτόν ἐστι· Τῶν Πνευματομάχων λεγόντων μὴ ὀφείλειν συνδοξάζεσθαι τῷ Πατέρι καὶ τῷ Υἱῷ τὸ πανάγιον Πνεῦμα, διὰ τὸ με παραδοθῆναι τοῦτο ἡμῖν ἐγγράφως, ὁ ἅγιος, μετά τὸ καταλέξαι διάφορα αγραφα ἔθη, ἐξ ἀνάγκης πάσης μὴ παραλυόμενα, ἀλλ᾽ αἰωνίζοντα κρατεῖν μέλλοντα, ἐπάγει καὶ αἰτίας δι' ἂς ἀγράφω; τινὰ ἐκ τούτων παραδέδονται, καί φησι διὰ τί κατὰ ἀνατολὰς ὁμῶν· τες εὐχόμεθα, καὶ διὰ τί ὀρθοὶ τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων ποιούμεθα τὰς εὐχάς· καὶ ὁ μὲν περὶ τοῦ μὴ ἐγγρά φω, παραδεδόσθαι ἡμῖν λόγος ἐστὶ, τὸ τὰ δίγματα μὴ δημοσιεύεσθαι, καὶ παρὰ πάντων γινώσκεσθαι. BALS. De non scriptis Ecclesiæ moribus lege terrimum caput primi tituli praesentis operis, et quae in eo a nobis scripta sunt. Quod autem dicit hære epistola, tale est: Cum Puuunatomachi (hoc esl sancti Spiritus adversarii) dicerent, non debere Spiritum sanctum simul cum Patre et filio glorili - cari, quod hoc non sit nobis in scriptis traditum; sanctus, postquam diversas non scriptas consuleta- ‹lines recensuit, quæ necessario omnino non solverentur, sed perpetno observari deberent, subjungit etiam causas propter quas quædam ex his absque scriptis traditæ sunt, et dicit propter quam causa: ad orientem respicientes oramus, et cur una Sabbatorum stantes precamur: et quod non omnia quidem scriptis mandentur, 148 ratio est, quod no oporteat dogmata publicari, et ab onuibus cognosci. p Τὰ μὲν γὰρ κηρύγματα, φησί, δημοσιεύεται· τὰ Prædicationes enim, inquit, publicantar: dogmata vero lacentur, ne sæpius agilata, lioc est, freqnentius meditata et usurpata, ex consuetudine contem - nantur. Est enim silentii quoque species obscuritas. Quod enim obscure dictum, ut non etiam a multis intelligatur, taceri videtur: quemadinodum enim nescit quispiam, quod alius habet in animo; ita etiam quod obscure dictum est a pluribus ignoratur. Hoc ergo dieit sanctus esse causam, ut non omnia nobis in scriptis tradita sint. Quod autem dum oramus orientem aspicimus, causam dicit esse, quod nos antiquam patriam inquiramus, paradisum scilicet, quem Deus plantavit ab oriente. Genu aut. tem non flectere in una Sabbatoruin, quæ est Doδὲ δόγματα σιωπᾶται, ἵνα μὴ καταμελετηθέντα, τουτέστιν, ἐν συνεχεί μελέτῃ γινόμενα, ἐκ τῆς συν ηλείας καταφρονῶνται. Σιωπῆς δὲ εἶδὺς ἐστι καὶ ἡ ἀσάφεια. Τὸ γὰρ ἀσαφῶς εἰρημένον, ὥστε μὴ καὶ παρὰ πολλῶν νοεῖσθαι, ἔοικε σιωπᾶσθαι· ὥσπερ γὰρ οὐκ οἶδέ τις ἤ ἕτερος κατὰ νοῦν ἔχει, οὕτω καὶ τὸ ἀσαφῶς εἰρημένον ἀγνοεῖται τοῖς πλείοσι. Τούτο μὲν οὖν φησιν ὁ ἅγιος αἴτιον τοῦ μὴ πάντα ἡμῖν ἐγγράφως παραδεδέσθαι. Τῷ δὲ κατὰ ἀνατολὰς ὁρᾷν ἐν ταῖς προσευχαῖς τὸν λόγον φησὶν εἶναι τὸ ζητεῖν † ᾶς τὴν ἀρχαίαν πατρίδα, τὴν παράδεισον δηλαδή, δν ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς κατὰ ἀνατολάς. Μη γόνυ δὲ κλίνειν τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων, ἥτις ἐστὶν ἡ Κυριακή, παραδίδοται, ὅτι ἐν αὐτῇ συνανέστημεν τῷ Χριστῷ,

IN EPIST. S. BASILII AD AMPHILOCH. surreximus; illo quidem ex sepulcro resurgente, nobis autem ab antiquo lapsu per illum excitatis: ot quod quæ sunt sursum quærere debemus, et no:1 ad terrema et interitui obnoxia inclinari; et qual futuri sæculi Dominicus imago est, qui cum sit principium dierum, a Mose non primus, sed unus nominatur, ut qui circulariter vertens, unus sit e: octarus, et octavum illum diem describat, futurum scilicet sæculum, quod non desi.it, et est infinitum, cujus eliam David in psalmorum inscriptionibus niemiuli, eos pro octava inscribens. Propterea ergo, inquit, necessario docet Ecclesl: rectos stare, dum oraut, ejus alumnos, Adeles scilicet, quos aluit Ec clesia, ut frequenter sursum aspiciendo future gloriæ recordentur, et quo ad eam perveniatur viaticiin comparent. Præterea de Pentecostes quoque diebus dicit, quod et ipsi nobis exspectatam resurrectionem significant. Quandoquidem primus dies resurrectionis Domini septies septuplicatus per dies intermedios Pentecosten efficit, incipit enim a Do minica Paschæ, et in novum alium Dominicum •re - dit, et ex illo rursus in sequentem Dominicum); el ita circulariter vertens ac circumactus per septeni hebdomadas, in Pentecosten desiuit, et imitatur æternitatem ab iisdem diebus incipiens et in eosdemi recurrens, sicut in circulari motu. Linca enim qua: circulum efficit, quæ etiam circumferentia appellatur, unde incipit, illic desfuit. In diebus ergo Penlecostes consuetudines Ecclesiae, seu leges vel statuta, docuerunt nos id præferre, ut recti stantes oremus, mentem nostram veluti excítantes a terrenis ad cœlestia per evidentem sive manifestam admonitionem. Per rectam enim figuram sursum aspicientes futurorum et cœlestium admouentur. Sed nec genuflexiones sunt nobis sine symbolo: sim guificat enim in terram quidem inclinatio, quod pec cantes in terram lapsi sumus seu decidimus; ex terra autem rursus assurrectio et elevatio, quod a lapsu conversi sumus per gratiam Dei, qui clementia in nos usus est. Εt quidl hæc, inquit, enumero! Si enim omnia, quæ siue scriptis accepimus, mysteria dicere vellem, dies me deficeret, hoc est, ne satis quidem temporis haberem ad expositionem. ἐκείνου μὲν τοῦ τάφου ἐξαναστάντος, ἡμῶν δὲ τοῦ milnica, traditun est, quod in ea cum Christo conἀρχαίου πτώματος δι' ἐκείνου ἐξεγερθέντων· καὶ ὅτι τὰ ἄνω ζητεῖν ἐφείλομεν, καὶ μὴ πρὸς τὰ γεηρὰ καὶ φθαρτὰ ῥέπειν, καὶ ὅτι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος εἰκών ἐστιν ἡ Κυριακή, ἥτις ἀρχὴ οὖσα τῶν ἡμερῶν, οὐχὶ πρώτη ἐκλήθη τῷ Μωϋσῇ, ἀλλὰ μία, ὅτε ανακυκλωνμένη καὶ μία οὖσα καὶ ὀγδόη καὶ τὴν ὀγδόην ἐκείνην τυποῦσα ἡμέραν, τὸν μέλλοντα δηλονότι αἰῶνα, τὸν ἄληκτον καὶ ἀπέραντον, οὗ καὶ Δαβίδ ἐν ἐπιγραφαῖς ἐμνήσθη ψαλμῶν, ὑπὲρ τῆς ὀγδόης ἐπιγράψας αὐτούς. Διὰ ταῦτα οὖν ἀναγκαίως, φησί, παιδεύει ή Έκκλησία ἴστασθαι εὐχομένους τοὺς τροφίμους αὐτῆς, ήγουν τοὺς πιστοὺς, οὓς ἡ Ἐκκλησία ἐθρέψατο, ἵνα συνεχῶς διὰ τὸ ἄνω ὁρᾷν ὑπομιμνήσκωνται τῆς μελλούσης ζωῆς, καὶ τὰ πρὸς ἐκείνην ἐφόδια ἑτοιμάζωσιν. Εἶτα καὶ περὶ τῶν τῆς Πεντηκοστῆς φησιν ἡμερῶν, ὅτι καὶ αὗται τὴν προσδοκωμένην ἀνάστασιν ἡμῖν σημαί νουσιν. Ἐπεὶ καὶ ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου ἑπτάκις επταπλασιαζομένη διὰ τῶν ἐν μέσῳ ἡμερῶν ἀποτελεῖ τὴν Πεντηκοστήν ἄρχε καὶ γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ Πάσχα Κυριακῆς, καὶ καταντά εἰς τὴν ἑτέραν Κυριακὴν τὴν κοινὴν, καὶ ἐξ ἐκείνης αὖθις εἰς τὴν ἐφεξῆς Κυριακὴν, καὶ οὕτως ἀνακυκλουμένη καὶ ἐξελιττομένη διὰ τῶν ἑπτὰ ἑβδομά δω; εἰς τὴν Πεντηκοστὴν καταλήγει, καὶ μιμεῖται αἰῶνα ἀπὸ τῶν αὐτῶν ὀρχομένη ἡμερων, καὶ εἰς τὰς αὐτὰς καταντῶσα, ὥσπερ ἐν κυκλική κινήσει. Η γάρ τὸν κύκλον ἀποτελοῦσα γραμμή, ἥτις καὶ περιφέ ρεια λέγεται, ὅθεν ἄρχεται ἐκεῖ καταλήγει. Εν γουν ταῖς τῆς Πεντηκοστῆς ἡμέραις, οἱ θεσμοὶ τῆς Ἐκ κλησίας, ήγουν οἱ νόμοι ἢ οἱ τύποι, ἐπαίδευσαν ἡμᾶς προτιμᾶν τὸ ὀρθοὺς ἑστῶτας προσεύχεσθαι, ἀπαν ιστώντες ώσπερ τὸν νοῦν ἡμῶν ἐκ τῶν γηίνων ὑπὲρ τὰ οὐράνια διὰ τῆς ἐνεργοῦς ήτοι φανεράς υπομνή σεως. Υπομιμνησκόμεθα γὰρ διὰ τοῦ ὀρθίου σχήματ τος ἄνω ὁρῶντες τῶν μελλόντων καὶ οὐρανίων. ᾿Αλλὰ καὶ αἱ γονυκλισίαι οὐκ ἀσύμβουλοι ἡμῖν εἰσι· σημαίνει γὰρ ἡμῖν εἰς γῆν κατάκλισις, ὅτι ἁμαρτάναντες εἰς γῆν κατερρύημεν, ήγουν πεπτώκαμεν· ἡ δὲ ἐκ τῆς γῆς αὖθις ἀνάνευσις καὶ ἀνάστασις ὅτι ἐκ τοῦ πτώματος ἀνεκλήθημεν διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπευσαμένου περὶ ἡμᾶς. Καὶ τί ταῦτα, τησὶν, ἀπαριθμῶ; Εἰ γὰρ πάντα λέγειν ἐθέλω στα ἀγράφως μυστήρια παρελάβομεν, ἐπιλείψει με ή ἡμέρα, ἀντὶ τοῦ οὐδὲ καιρὸν ἔξω ἀρκοῦντα πρὸς τὴν Jam vero aliud quoque non scriptum adjicit, diδιήγησιν. Εἶτα καὶ ἕτερόν τι προστίθησιν ἄγραφόν, λέγων, Εῶ τἄλλα. Τὸ δὲ ὁμολογεῖν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, πόθεν ἐγγράφως ἔχομεν; Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι παραδόσεως, ἤγουν ἐκ τοῦ εἰπεῖν τὸν Χριστὸν τοῖς ἀποστόλοις, βαπτίζοντες εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατέρος, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς βαπτιζόμεθα, οὕτω καὶ πιστεύειν ὀφείλομεν, καὶ διὰ τοῦτο ὁμοίαν τῷ βαπτίσματι τὴν ὁμολογίαν τιθέμεθα· δότωσαν ἡμῖν ἵνα, ὡς ὁμολογοῦμεν, οὕτω καὶ δοξάζωμεν, ήγουν πιστεύωμεν ἢ δοξολογῶμεν· ἐὰν δὲ λέγωσιν, Αλλ' οὐκ ἐγγράφως παρελάβομεν οὕτω δοξολογεῖν, δότωσαν ἡμῖν ἐγγράφως τὰς ἀποδείξεις, ἀντὶ τοῦ ἐγγράφως δειξάτωσαν τὴν κατὰ τὴν πίστιν ἐμολογίαν καὶ τὰ cens Mitto alia. Id Patrem autem et Filium et Spiritum sanctum confiteri, undenam in scriptis babemus? Si enim ex traditione quæ est in baptismate, ex eo scilicet quod Christus dicat apostolis, baptizantes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; ut baptizamur, ita et credere delenius, et ideo baptismati similem confessionem ponimus: dent nobis ut, quemadmodum confitemur, ita et glorificemus, credamus scilicet et gloriam canamus: sin autem dicunt, se non in scriptis accepisse, ita gloriam canere; dent nobis in Scripturis demonstrationes, id est, in scriptis ostendant confessionem fidei, et alia enumerata. Hec sanctus cum Pneumatomachis (hoc est Spiritus sancti adversariis) disserit,

qui non ferebant, Spiritum sanctum una cum Patre ἆλλα τὰ ἀπαριθμηθέντα. Πρὸς τοὺς Πνευματομάχους et Filio glorificari, ut qui servum eum existimarent et non honore 149 æqualem, et dicebant se in scriptis non invenisse traditum Ecclesiae, ut ipse una cum Patre et Falio glorificaretur, et infert h:ẹc quoque sanctus. Deinde cuma tot sint quæ non scripta sunt, et tantam potestatem habeant ad pietasis mysterium; unam dictionem, quæ ad nos venit. ex Patribus, qui ante nos fuerunt, non concedent? et quæ sequuntur. Quod auten dicit, est ejusino li. Cum tot sint quæ sine scriptis accepimus, caque ad fidem tam valida: non permittant nobis unam dictionem, non a nobis introductam, sed quam invenimus ex consuetudine non quæsita nec affectata, sed simplici, quæ permansit in Ecclesiis non perversis, hoc est, orthodoxis, ab hæreticis non depravatis, quæ magnam habet rationem, nec parum affert utilitatis seu adjumenti ad fidei mysterii patestatem, hoc est, quæ multum juvare potest aut fi. dei mysterium. ZONAR. De ritibus ex traditione non scripta in usnm receptis sanctus [ bie ] docet, dicitque, quod multa sunt, quæ non scripta accepimus facienda ad pietatem conducentia, quæ si observare recusemus, Evangelium, nimirum fidem ab Evangelio nohis predicatam, in rebus principalibus incomolo aciemus. Deinde enumerat etiam ea, quæ sine scriptis obtinuerunt; et ait, cos, qui in Christum crediderunt, figura crucis notari sive obsignari, quis per litteras docuit? vel precantes ad orientem converti? Ipsa autem invocationis verba, quibus scilicet sacer los gratiam Spiritus iuvocat, cum panem encharisticum et poculum benedictionis sanctificat, a quonam, inquit, habemus? neque enim iis, quæ seriptis tradita sunt, ex Apostolo et Evangelio, contenti sumus; sed et ante illa nonnulla dicimus, atque alia etiam postea. Aquam vero baptismatis et oleum unctionis benedicere, unde accepimus? Ipsum etiam oleo ungere baptizatum, quis nos scriptis docuit? Hominem etiam ter inter baptizandum immergi, unde habenius? (Verum alia sine scriptis revera nobis tradita fuerunt; baptizaCum autem ter demergi ex sanctorum apostolorum ῃ canone 50 habemus. Miror itaque quomodo hoc etiam sine scriptis traditum fuisse sanctus asseruerit; neque enim putandum est eum canonis ignarum fuisse.) Quinetiam Satanæ renuntiare, et alia quotquot a baptizato repeti exigitur, omnia, inquit, ex al arcana et nou publicata doctrina sunt; hoc est, ea, quæ publice non prædicatur, nec omnibus innotescit; quam majores nostri tacite observarunt, anxie mimis sive curiose in eaun non inquirentes. Edocti sunt enim ea, quæ in mysteriis veneranda sive gloriosa et honoranda et arcana sunt, silentio custodire atque observare. Quae enim, inquit, nec videre aut speculari iis liceat, qui non sunt sacris initiati, ut ea triumpharent, et in scriptis aperte divulgarentur, nunquam admittatur. ταῦτα ὁ ἅγιος διαλέγεται, μὴ ἀνεχομένους συνταξη λογεῖσθαι τῷ Πατέρι καὶ τῷ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, οἷα δοῦλον αὐτὸ δοξάζοντας, καὶ οὐχ ὁμότιμον, καὶ λέ γοντας, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν ἐγγράφως παραδοθὲν τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ συνδοξολογεῖσθαι αὐτῷ τῷ Πατέρι και τῷ Υἱῷ, καὶ ἐπάγει καὶ ταῦτα ὁ ἅγιος. Εἶτα τοσού των ὄντων ἀγράφων, καὶ τοσαύτην ἐχόντων ἰσχὺν εἰς τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον, μίαν λέξιν ἡμῖν ἐκ Πατέρων τῶν πρὸ ἡμῶν εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσαν οἱ συγ χωρήσουσι; Καὶ τὰ ἐξῆ;. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ἐπεὶ τοσαῦτά εἰσιν & ἀγράφως παρελάβομεν, καὶ οὕτω πρὸς τὴν πίστιν ἰσχυρά, οὐ παραχωρήσω σιν ἡμῖν μίαν λέξιν, οὐ παρ' ἡμῶν εἰσαχθεῖσαν, ἀλλ' ἦν καὶ εὗρομεν ἐκ συνηθείας ἀνεπιτηδεύτου, ήγουν άπεριέργου, καὶ ἁπλῆς ἐναπομεινάσης ταῖς ἀδια στρόφοις τῶν ἐκκλησιῶν, ἤτοι ταῖς ὀρθοδόξοις, ταῖς μὴ διαστραφείσαις παρὰ τῶν αἱρετικῶν ἔχουσαν αὐ μικρὸν λόγον, οὐδὲ ὀλίγην συντέλειαν, ήγουν ώρέλειαν εἰσφέρουσαν εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου τῆς πίστεως δύναμιν, ἀντὶ τοῦ μεγάλως ὠφελεῖν δυναμένην εἰ; τὸ τῆς πίστεως μυστήριον. ΖΩΝΑΡ. Περὶ τῶν ἐξ ἀγράφου παραδόσεως ἐθῶν ἐδιδάσκε: ὁ ἅγιος, καί φησιν, ὅτι πολλά εἰσι, & παρ ελάβομεν ἀγράφως ποιεῖν, τὰ πρὸς τὴν εὐσέβειαν συμβαλλόμενα, ὦ τινα ἐὰν παραιτησώμεθα φυλά τειν, εἰς τὰ καίρια τὸ Εὐαγγέλιον βλάψομεν, ήγουν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου κηρυχθεῖσαν ἡμῖν πίστιν. Εἶτα ἀπαριθμεῖ καὶ τὰ ἀγράφως τελόμενα, καί φησι, τὴ κατασημαίνεσθαι, ήτοι σφραγίζεσθαι τῷ τύπῳ τοῦ σταυροῦ τοὺς πιστεύσαντας τῷ Χριστῷ τίς ἐγγράφω; δίδαξεν; ἢ τὸ κατὰ ἀνατολής στρέφεσθαι προσεχι μένους; Τὰ δὲ τῆς ἐπικλήσεως βήματα, ήγουν δι' ὧν ἐπικαλεῖται ὁ ἱερεὺς τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἐν τῷ τὸν ἄρτον ἁγιάζειν τῆς Εὐχαριστίας καὶ τὴ εὐλογίας ποτήριον, ἀπὸ τίνος, φησίν, ἔχομεν; ε γὰρ ἀρκούμεθα τοῖς ἐγγράφως παραδοθεῖσιν ἐκ τοῦ ᾿Αποστόλου καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλὰ καὶ πρὸ ἐκεί. νων τινὰ λέγομεν καὶ μετ' ἐκεῖνα ἕτερα. Τὸ δὲ ὕδωρ του βαπτίσματος καὶ τὸ ἔλαιον τῆς κρίσεως πόθε παρελάβομεν εὐλογεῖν; Καὶ αὐτὸ τὸ χρίειν ἐλαίῳ τὸν βαπτιζόμενον τίς ἡμᾶς ἐγγράφως ἐδίδαξε; Καὶ τὰ τρὶς βαπτίζεσθαι τὸν ἄνθρωπον πόθεν ἔχομεν; (τά μὲν οὖν ἄλλα ἀγράφω; ὡς ἀληθῶς παραδίδονται, τ δὲ τρισσάκις τὴν βαπτιζόμενον καταδύεσθαι, ἐκ τοῦ ν' κανόνος ἔχομεν τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Θαυμάζω οὖν, πῶς καὶ τοῦτο ὁ ἅγιος ἀγράψω; εἶπε παρα δεδόσθαι· οὐ γὰρ ἀγνοεῖσθαι τὸν κανόνα ἐκείνῳ υποληπτέον.) Καὶ τὸ ἀποτάσσεσθαι δὲ τῷ Σατανά, καὶ τἆλλα όσα λέγειν ὁ βαπτιζόμενο; ἀπαιτεῖται, πάντα, φησίν, ἐκ τῆς ἀπορρήτου καὶ ἀδημοσιεύτων διδασκαλίας εἰσὶν, ήγουν τῆς μὴ δημοσίᾳ κεκτρι γμένης, τῆς μὴ πᾶσι γινωσκομένης, Αναὶ πρὸ ἡμῶν ἐφύλαξαν σεσιγημένως, μὴ πολυπραγμονοῦντες, ή περιεργαζόμενοι· ἐδιδάχθησαν γὰρ τὰ σεμνὰ τῶν μυστηρίων, ήγουν τὰ ἔνδοξα καὶ τίμια καὶ ἀπὸ ῥητα σιωπῇ διασώζεσθαι καὶ φυλάττεσθαι. "Α γαρ, φησίν, οὐ δὲ ὁρᾷν ἢ κατασκοπεῖν ἔστιν ἀμυήτοις δυνατών, ταῦτα οὐκ ἦν ἐνδεχόμενον θριαμβεύειν καὶ φανερώ; κηρύσσειν ἐν γράμμασιν.

IN EPIST. S. BASILII AD AMPHILOCH. ΕΚ ΤΟΥ ΚΟ' ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΤΗΣ ΑΥ̓ΤΗ͂Σ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑΣ. EJUSDEM EX VICESIMO NONO CAPITE EJUSDEM. ΚΑΝΩΝ ΑΓ. μία Πρός γε μὴν τὸ ἀμάρτυρον καὶ ἄγραφον είναι τὴν σὺν τῷ Πνεύματι δοξολογίαν ἐκεῖνο λέγομεν· ὅτι εἰ μὲν μηδὲν ἕτερον ἄγραφον, μηδὲ τοῦτο παραδεχθήτω· εἰ δὲ τὰ πλεῖστα τῶν μυστικῶν ἀγράφως ἡμῖν ἐμπολιτεύεται, μετὰ πολλῶν τῶν ἑτέρων καὶ τοῦτο παραδεξόμεθα. Αποστολικὸν δὲ ο μαι καὶ τὸ ταῖς ἀγράφοις παραδόσεσι παραμένειν. Επαινώ γάρ, φησὶν, ὑμᾶς, ὅτι πάντα μου μέμνησθε, καὶ καλώς παρέδωκα ὑμῖν, τὰς παραδόσεις κατέχετε καὶ τὸν Κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἃς παρελάβετε εἴτε διὰ λόγου, εἴτε δι' ἐπιστολῆς· ὧν ἐστὶ καὶ ἡ παροῦσα αὕτη, ἣν οἱ ἐξ ἀρχῆς διαταξάμενοι παραδιδόντες τοῖς ἐφεξῆς, συμπροϊούσης ἀεὶ τῷ χρόνῳ τῆς χρήσεως, διὰ μακρᾶς τῆς συνηθείας ταῖς Ἐκκλησίαις ἐγκατεῤῥίζωσαν. Αρ' οὖν εἰ, ὡς ἐν δικαστηρίῳ τῆς διὰ τῶν ἐγγράφων ἀποδείξεως ἀπο ρούντες, μαρτύρων ὑμῖν πλῆθος παραστη ραίμεθα, οὐκ ἂν τῆς ἀφιείσης παρ' ὑμῶν ψήφου τύχοιμεν; Ἐγὼ μὲν οὕτως οἶμαι· Ἐπὶ στόματος γὰρ δύο καὶ τριών μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Εἰ δὲ καὶ τὸν πολὺν χρόνον πρὸς ἡμῶν ὄντα ἐναργῶς ὑμῖν ἐπε εδείκνυμεν, οὐκ ἂν ἐδόξαμεν ὑμῖν εἰκότα λέγειν, μη εἶναι καθ' ἡμῶν τὴν δίκην εἰσαγώγιμον ταύτην; Δυστ ωπητικά γάρ πως τὰ παλαιὰ τῶν δογμάτων, οἱονεὶ πολιᾷ τινι τῇ ἀρχαιότητι τὸ αἰδέσιμον ἔχοντα. CANON XCII. Sane contra id quod dicunt, glorificationen: cum Spiritu carere testimonio, nec in Scripturis exstare, illud dicimus: si nihil aliud est receptum absque Scripturi³, ne hoc quidem recipiatur; sın plurima arcana citra scriptum recepta sunt nobis, cum aliis pluribus et boc recipiemus. Arbitror autem apostolicum esse, etiam non scriptis tradidionibus inhaerere. Laudo enim, inquit, eos, quod omnia mea meministis, et quemadmodum tradidi robis, traditiones tenetis ¹. Et illud, Tenete traditio· nes quas accepistis sive per sermonem sive per epistolam *: quarum una est et hæc de qua nune aginius, quam qui ab initio præscripserunt, tradideruntque posteris, usu semper simul cum tempore progrediente, ipsam longa consuetudine in Ecclesiis irradicarunt. Ergo si velut in tribunali', probationibus e scripto destituti, multos vobis testes producamus, nonne sententiam absolventem a vobis consequemur? Ego quidem arbitror: Un ore siquidem duorum ac trium testium stabil opine verbum ". Quod si etiam temporis diuturnitatem pro nobis facientem vobis evidenter ostendamus, annon videbitur vobis probabilia dicere, non posse litem istain jure nobis intendi? Veneranda enim sunt quodammodo vetusta dogmata, quæ ob antiquitatem, BALS. Sanctus suum adhuc dictum confirmat, dicens hæreticis: Si nihil quidem aliud non scriplum traditum est, nec hoc admittatur: sin autem multa sunt, quæ siue scriptis in republica Christiana versantur, que quidem enumeravit, cum aliis hoc quoque admittamus. Deinde ostendit quod est apostolicum servare quod traditum est, et ponit etiam ipsa verba.Apostoli, et dicit, quod hæc quoque naa est traditionum, scilicet de sancto Spiritu, quam in Ecclesiis actis radicibus, firmam stabilemque fecerunt et tradiderunt. Quemadmodum enim plantæ, cent canitiem quamdam, habent quiddam reverendum. ΒΑΛΣ. Ετι κατασκευάσει ὁ ἅγιος τὸν οἰκεῖον λό γον λέγων πρὸς τοὺς αἱρετικούς, ὅτι Εἰ μὲν μὲν ἄλλο ἄγραφον παρεδόθη, μηδὲ τοῦτο παραδεχθήτω· εἰ δὲ πολλὰ εἶσαι τὰ ἀγράφω; πολιτευόμενα, ἅτινά τερ ἀπηρίθμησε, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο παρα δεξώμεθα. Εἶτα δείκνυσιν ὅτι καὶ ἀποστολικόν ἐστι το παραδιδόμενον φυλάττειν, τίθησι καὶ αὐτὰ τοῦ ᾿Αποστόλου τὰ ῥήματα, καί φησιν ὅτι τῶν παραδό σεων μία καὶ αὕτη ἐστὶν, ήγουν ἡ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἣν ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις ἐγκατεῤῥίζωσαν, ἀντὶ τοῦ βεβαίως κατέθεντο, καὶ παρέδωκαν. Ωσπερ γαρ τὰ καταῤῥιζωθέντα τῶν φυτῶν οὐ ῥᾷον ἀποσπῶν- quæ radices egerunt, a terra non facile evelluntur: ται τῆς γῆς· οὕτω καὶ τοῦτο οὐ ῥᾳδίως ἀποβαλοῦν και αἱ Ἐκκλησίας, οὐδὲ προδώσουσιν. Ἐπιχειρεῖ δὲ ἔτι λέγων, ὅτι εἰ δικαστήρια ἄρα συνεστησάμεθα παρ' ἡμῖν, καὶ οὐκ εὐποροῦμεν ἐπὶ τοῖς εἰσαγομένοις ἐγγράφων ἀποδείξεων, παρεστήσαμεν δὲ ὑμῖν μά τυρας, οὐκ ἂν διὰ τῆς τῶν μαρτύρων φωνῆς ἐδικαιώ θη μεν; Επάγει δὲ εἰς κατασκευὴν τοῦ οἰκείου λόγου καὶ εὐαγγελικά βήματα. Αλλά εἰ καὶ προεβαλλό μεθα, φησὶν, τὸν πολὺν χρόνον, ὡς διὰ τούτου νικῶν τις τὸν ἀντίδικον, οἷα τὸ ἐκνικώμενον παρ' ἐκείνου 1 Job. vi, 9. 1 Cor. xt, 2. || Thess. 11, 14. ita et hoc non facile amittent nec prodent Ecclesir. Præterea autem argumentatur, dicens: Si in judicium forte a vobis adducti essemus, nec adversus ea, que intenderentur, esset nolis scriptarum probationum copia, sed testes vobis produceremníš: 150 an non per testium voceni absolveremur? Ad sui autem dicti probationem, verba quoque evangelica adducit. Sed etsi lungum, inquit, tempus proponeremus, utpote en vincentes adversarium, ut qui quod ab co vindicatur longo tempore possederimus,

er hoc aperte ostenderemus, an non efficeremus ut νεμηθέντες ἐπὶ μακρὸν, καὶ τοῦτο ἐδείκνυμεν φανε omnino non admitteretur actio in judicium, sed potins excluderetur? antiqua enim dogmata in voneratione babentur, cum homines ea revereantur propter antiquitatem, et quemadmodum senibus canities venerationem acquirit, ita et antiquitas dogmatibus. ρῶς, οὐκ ἂν ἐποιήσαμεν μηδὲ εἰσαχθῆναι όλως την δίκην εἰς δικαστήριον, ἀλλὰ μᾶλλον ἀποπεμφθῆναι; τὰ γὰρ παλαιά δόγματα δυσωποῦσιν, αιδουμένων αὐτὰ τῶν ἀνθρώπων διὰ τὴν ἀρχαιότητα, καὶ ὥσπερ τοῖς γεγηρακόσιν ἡ πολιὰ περιποιεῖται τὸ αἰδέσιμον, οὕτω καὶ ἡ ἀρχαιότης τοῖς δόγμασιν. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΛΗΤΟΙΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΜΕΛΙΤΗΝΗΣ. EPISTOLA CANONICA S. GREGORII NYSSENI EPISCOPI AD S. LETOIUM MELITENES EPISCOPUM. CANON I. Unum hoc quoque est corum que ad sanetam festum conferunt, si nos intelligamus legiti - mam et canonicam in iis qui peccarunt œconomiaın, ut curetur omnis morbus anime qui per aliquo-l peccatum accidit. Quoniam enim hoc est univerkale festum creationis, quod in præstituto annui circuli ambitu, singulis annis in universo mundo, propter ejus qui ceciderat resurrectionem, peragitur (casus autem est peccatum, resurrectio vero, ex peccati casu erectio ), recte habuerit, si hodierno die non solum eos qui ex regenoratione per lavacri gratiam transmutati sunt, 151ad Deum adducamus, sed eos etiam qui per pœuitentiam et conversionem, a mortuis operibus ad viventem viam ascendunt, al spem quæ salvos eos faciat tanquam manu deducamus, a qua per peccatum alienati sunt. Neque vero parvum epus est, ea, quæ de iis dicenda sunt, in recto et probato judicio dispensare, juxta præceptum Prophet:v, quod jubet oportere sermomes dispensare in judicio, ut quemadmodum habet divinum oraculum, non moveatur in æternum, et in æterna memoria sit justus 1. Quemadinodum eninı etiam in corporali medela, unain est quidem institutum medicinæ, sanare eum qui laborat, varium autem est curationis genus (pro morborum enim varietate, convenienter quoque medicinæ methadus ac disciplina unicuique morbo applicatur), ita cum multa sit in morbis quoque animæ affectionum varietas, multiformis quoque necessario fuerit medica curatio, ad afectionis rationem medicinam exercens. Ut sit autem arte aliqua proce- • Psal: cxi, 9 sq. RANON A' Εν καὶ τοῦτο τῶν εἰς τὴν ἁγίαν ἑορτὴν συντελούν των ἐστί, τὸ κατανοήσαι ἡμᾶς τὴν ἔννομόν τε καὶ κανονικὴν ἐπὶ τῶν πεπλημμεληκέτων οικονομίαν· ὅπως ἂν θεραπευθείη πᾶν ἀρρώστημα ψυχικὸν, τὴ διά τινος ἁμαρτίας ἐπιγινόμενον. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ καθολική καὶ αὕτη τῆς κτίσεως ἑορτὴ κατὰ τὴν τεταγμένην περίοδον τοῦ ἐνιαυσιαίου κύκλου καθ᾿ ἕκαστον ἔτος, ἐν παντὶ πληρουμένη τῷ κόσμῳ, ἐπὶ τῇ ἀναστάσει τοῦ πεπτωκότος ἐπιτελεῖται· πτῶσις δέ ἐστιν ἡ ἁμαρτία· ἀνάστασις δὲ ἡ ἐκ τοῦ πτώματος τῆς ἁμαρ τίας ἀνόρθωσις· καλῶς ἂν ἔχοι κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην, οὐ μόνον τοὺς ἐκ παλιγγενεσίας μεταστοι γειουμένους διὰ τῆς τοῦ λουτρού χάριτος τῷ Θεῷ προσάγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς διὰ τῆς μετανοίας τε καὶ ἐπιστροφῆς ἀπὸ τῶν νεκρῶν ἔργων εἰς τὴν ζῶσαν ὁδὸν πάλιν ἐπανιόντας, καὶ τούτους χειραγωγείν πρός τὴν σώζουσαν ἐλπίδα, ἧς διὰ τῆς ἁμαρτίας ἀπεξενώ βησαν. Εστι δὲ οὐ μικρὸν ἔργον, τὸ τοὺς περὶ τούτων λόγους οἰκονομῆσαι ἐν τῇ ὀρθῇ τε καὶ δεδοκιμασμένη κρίσει, κατὰ τὸ παράγγελμα τοῦ Προφήτου, τὸ κελεύον δεῖν αἰκονομεῖν τους λόγους ἐν κρίσει, ἵνα, καθὼς ἔχει τὸ λόγιον, μήτε σαλευθῇ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς μνημόσυνον αιώνιον γένηται δίκαιος. Ὥσπερ γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς σωματικῆς θεραπείας, ὁ μὲν σκοπὸς τῆς ἰατρικῆς εἰς ἐστι, τὸ ὑγιῆναι τὸν κάμνον τα· τὸ δὲ εἶδος τῆς ἐπιμελείας διάφορον· κατὰ γὰρ τὴν ποικιλίαν τῶν ἀρρωστημάτων καταλλήλως καὶ ἡ θε ραπευτική μέθοδος ἑκάστῳ τῶν νοσημάτων προσάγι ται· οὕτω πολλῆς οὔσης καὶ ἐν τῇ ψυχικῇ νόσῳ τῆς τῶν παθῶν ποικιλίας, ἀναγκαίως πολυειδής γενήσεται Η θεραπευτικὴ ἐπιμέλεια, πρὸς λόγον τοῦ πάθους Guill. Beveregii note. Τρία ἐστὶ τὰ περὶ τὴν ψυχήν. Hanc anima divisionem Gregorius Nyssenus a Platone primo traditam accepit. Eum enim has tres a Gregorio commeinoratas partes animæ humanæ ines-e, ni1: rum λογικό», ἐπιθυμητικών αι θυμοειδές, rationem, cupiditatem et iram, e Cicerone discimus, dicente, Tenemusne quid animus sit? ubi sit? denique sitne, aut, ut Dicæarcho visum est, ne sit quidem ullus? si est: tresne partes habeat, ut Platoni placuil, rationis, iræ, et cupiditatis? Cicer. Acad. quæst. 1. 1, c. 59. Et alibi; Pluto triplicent finzit animam, cujus principatum, id est, rationem, in capite sicul

IN EPIST. S. GREGORUI NYSSENI AÐ LETOIUM. clabimus. ἐνεργοῦσα τὴν ἴασιν. ὡς δ᾽ ἂν γένοιτό τις τεχνική dens proposita quaestionis metuodus, rem ita traμέθοδος περὶ τοῦ προκειμένου προβλήματος, οὕτω τὸν λόγο, διαληψόμεθα. Τρία ἐστὶ τὰ περὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν θεωρούμενα κατὰ τὴν πρώτην διαίρεσιν· τό τε λογικὸν, καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν, καὶ τὸ θυμοειδές. Εν τούτοις ἐστὶ καὶ τὰ κατορθώματα τῶν κατ' ἀρετὴν βιούντων, καὶ τα πτώματα τῶν εἰς κακίαν ἀποῤῥεόντων. Διό προσ ήνει τὸν μέλλοντα τὴν κατάλληλον θεραπείαν προσ ἄγειν τῷ νενοσηκότι τῆς ψυχῆς μέρει, πρότερον μὲν ἐπισκέπτεσθαι ἐν τίνι συνέστη τὸ πάθος· εἶθ' οὕτω πεπονθότι προσάγειν ἁρμοδίως τὴν θεραπείαν· ὥστε μὴ δι' ἀπειρίαν τῆς θεραπευτικής μεθόδου, ἄλλο μὲν ᾗ τὸ νοτῆσαν μέρος, ἕτερον δὲ τὸ τὴν θεραπείαν δε χόμενον· ὥσπερ αμέλει βλέπομεν πολλοὺς τῶν ἰατρῶν ἐν ἀπειρίᾳ τοῦ πρωτοπαθούντος μέρους προσεπιτρίβοντας τὴν νόσον δι' ὧν θεραπεύουσι. Τῆς γὰρ ἀρρω στίας οὔσης πολλάκις κατὰ θερμοῦ ἐπικράτησιν, ἐπειδὴ τοῖς κατὰ πλεονασμὸν τοῦ ψυχροῦ κεκακωμέ νοις χρήσιμον τὸ θερμαῖνόν τε καὶ ἀναθάλπον ἐστὶ, τὸ τούτοις κατὰ λογον συνενεγκόν, ἀπερισκέπτως τη αὐτὸ τοῖς ἐν ἀμετρία θερμότητος εκκαιομένοις ἐπε αγαγόντες, δυσίατον τὸ πάθος ἐποίησαν. Ὥσπερ τοίνυν ἀναγκαιοτάτη τοῖς ἰατροῖς ἐνομίσθη ἡ κατανόη σις τῆς τῶν στοιχείων ιδιότητος, ὅπως ἂν ἑκάστου τῶν εὖ ἡ κακῶς διακειμένων γένοιτο τοῦ παρὰ φύ σιν διατεθέντος ἡ ἐπανόρθωσις· οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐπὶ ταύτην ἀναδραμόντες τὴν διαίρεσιν τῶν ἐν τῇ ψυχῇ θεωρουμένων, ἀρχὴν καὶ ὑπόθεσιν τῆς καταλλήλου τῶν παθῶν θεραπείας ποιησώμεθα τήν γενικήν θεω ρίαν. Οὐκοῦν τριχῆ, καθὼς ἔφαμεν, διῃρημένης τῆς ἰδίοτητος τῶν τῆς ψυχῆς κινημάτων, εἰς τὸ λογιστι. κόν τε καὶ ἐπιθυμητικὸν καὶ θυμοειδές· κατόρθωμα μὲν τοῦ λογιστικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς ἐστιν, ἡ εὐσε βῆς περὶ τὸ θεῖον ὑπόληψις, καὶ ἡ τοῦ καλοῦ τε καὶ κακοῦ διακριτικὴ ἐπιστήμη, καὶ ἡ τρανήν τε καὶ ἀσύγχυτον ἔχουσα περὶ τῆς φύσεως τῶν ὑποκειμέν νων τὴν δόξαν· τί μέν ἐστιν αἱρετὸν ἐν τοῖς οὖσ:· τί δὲ βδελυκτὸν καὶ ἀπόβλητον. Καὶ πάλιν ἐκ τοῦ ἐναν τίου πάντως ἡ ἐν τῷ μέρει τούτῳ κακία θεωρηθή σεται, ὅταν ἀσέβεια μὲν ᾖ περὶ τὸ θεῖον, ἀκρισία δι περὶ τὸ ὄντως καλόν· ἐνηλλαγμένη δὲ καὶ ἐσφαλμένη ἡ περὶ τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν ὑπόληψις, ὥστε τιθέναι τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς, και θώς φησιν ή Γραφή. Τοῦ δὲ ἐπιθυμητικού μέρους ἡ μὲν ἐνάρετός ἐστι κίνησι; τὸ πρὸς τὸ ὄντως ἐπι β Tria sunt quæ in anima nostra considerantur secundum primam divisionem: ratio, concupiscentia, et ira. In iis sunt et recte facta eorum qui ex virtute vivunt, et delicta casusque eorum qui ad vitium dilabuntur. Quamobrem oportet eum qui ægrotanti animæ parti convenientem medelam est adhibiturus, prius quidem considerare in quonam consistit affectio, deinde sic laboranti convenientem medelam applicare, ne propter medicæ disciplinæ ignorantiam, alia quidem sit pars quæ ægrotat, alia vero cui est adhibita medela: sicut certe multos videmus medicos, qui propter primo affectae partis ignorationem morbum suis medicamentis adaugent. Cum enim sæpe exsistat morbus propter dominationem et exsuperationem calidi, quoniam iis qui propter nimiam frigidi abundantiam male affecti sunt, utile est quod calefacit et confovet, id quod illis ex ratione adhibitum confert: idem iis qui immoderata caliditate succenduntur, inconsiderate applicantes, efficiunt ut sit morbus curatu difficillimus. Quemadmodum ergo medicis in primis necessaria existimata est elementorum proprietatis cognitio, ut uniuscujusque eorum quæ bene vel male constituta sunt, id quod præter naturam affectum est, corrigatur: sic et nos, ad hanc recurrentes divisionem, ques est eorum quæ in anima considerantur, princi· plum et fundamentum convenientis affectionum curationis generalem faciamus contemplationet. Trifatiam ergo, ut diximus, divisa proprietate motionum animæ, in rationem, concupiscentiam et iram: rationis quidem compotis animæ partis est perfectum et ex virtute recte se gerens officium, pia de Deo 152 existimatio, boni et mali discernens scientia, et quæ habet veram et non confusam de rerum subjectarum natura opinionem; quid est quidem in iis quæ sunt, expetenduın; quid vero abhorrendum et abjiciendum; et rursus ex contrario quod in ea parte est vitium omnino considerabitur, quando circa res quidem divinas fuerit impietas, nullum autem circa id quod vere honestum est judicium: perversa autem et corrupta de rerum patura existimatio, ut lucem tenebras Guill. Beveregii in arce posuit; et duas parles separare (al. parere) voluit, iram in pectore, cupiditatem subler precordia locavit. ll. Tuscul. quast. l. 1, c. 10. Idem Η Laertio observatur, qui Platonis dogmata recensens, ait, Η ψυχή διαιρεῖται εἰς τρία· τὸ μὲν γὰρ αὐτῆς ἐστι λογιστικών (al. λογικὸν), τὸ δὲ ἐπιθυμη τικόν, τὸ δὲ θυμικόν. Τούτων δὲ τὸ μὲν λογιστικόν ἐστιν αἴτιον τοῦ βουλεύεσθαι, καὶ λογίζεσθαι, καὶ διανοεῖσθαι, καὶ πάντων τῶν τοιούτων· τὸ δ' ἐπιθυμητικόν μέρος ἐστὶ τῆς ψυχῆς, αἴτιον τοῦ ἐπιθυ μεῖν, φαγεῖν, καὶ τοῦ πλησιάσαι, καὶ τῶν τοιούτων πάντων. Τὸ δὲ θυμικὴν μέρος αἴτιόν ἐστι τοῦ θαλα μεῖν καὶ ὀργίζεσθαι. Τῆς ἄρα ψυχῆς ἐστι τὸ μὲν λογιστικών, τὰ δὲ ἐπιθυμητικόν, τὸ δὲ θυμικόν, Inos. Laert. 1. m. in Platone. Ipsa Platonis verb nota. si voles, sic habent: Ἐπειδὴ, ὥσπερ πόλις (ἣν δ' ἐγὼ) διήρηται κατὰ τρία είδη, οὕτω καὶ ψυχὴ ἑνὸς ἑκάστου τριχῆ, διέξεται, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ ἑτέραν ἀπόδειξιν· τίνα ταύτην; τήνος· τριῶν ὄντων τριτταὶ καὶ ἡδοναί μοι φαίνονται, ἑκάστου μία Ιδία. Επιθυμίαι τε ὡσαύτως καὶ ἀρχαί. Πῶς λέγεις: Εφη. Τὸ μὲν φάμεν, ἦν, ᾧ μανθάνει ἄνθρωπος· τὸ δὲ, ᾧ θυμοῦται· τὸ δὲ τρίτον, διὰ πολυειδίαν, ἑνὶ οὐκ ἔσχομεν ὀνόματι προσειπεῖν ἰδίῳ αὐτοῦ· ἀλλὰ Ο μέγιστον καὶ ἰσχυρότατον εἶχεν ἐν αὐτῷ, τούτῳ ἐπωνομάσαμεν. Επιθυμητικὸν γὰρ αὐτὸ κεκλήκα μεν, διὰ σφροδότητα τῶν τε περὶ ἐδωδὴν ἐπιθυμιών καὶ πόσιν. καὶ ἀφροδίσια, καὶ ὅσα ἄλλα τούτοις ἀκόλουθα. Pial. de Republ. I. ι, p. 580, tom. 11, edit. Steph.

καὶ εἴ τις ἐν ἡμῖν ἐρωτικὴ δυναμῖς τε καὶ διάθεσις, ἐκεῖ κατασχολεῖσθαι πᾶσαν, ἐν τῷ πεπεῖσθαι μηδὲν ὀρεκτὸν εἶναι τῇ ἑαυτοῦ φύσει ἄλλο, πλὴν τῆς ἀρε τῆς, καὶ τῆς τὴν ἀρετὴν πηγαζούσης φύσεως. Παν ριτροπὴ δὲ καὶ ἁμαρτία τοῦ τοιούτου μέρους ἐστὶν, όταν τις μεταγάγῃ τὴν ἐπιθυμίαν πρὸς τὴν ἀνυπό. στατον κενοδοξίαν· ἢ πρὸς τὸ ἐπικεχρωσμένον τοῖς σώμασιν ἄνθος· ὅθεν γίνεται ἡ φιλοχρηματία, καὶ ἡ φιλοδοξία, καὶ ἡ φιληδονία, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, ὅσα τοῦ τοιούτου ήρτηται τῆς κακίας γένους. Πάλιν δὲ τῆς θυμώδους διαθέσεως κατόρθωμα μέν ἐστιν ἡ πρὸς τὸ κακὸν ἀπέχθεια, καὶ ὁ πρὸς τὰ πάθη πόλε μος, καὶ τὸ πρὸς ἀνδρείαν ἑστομάσθαι τὴν ψυχὴν, ἐν τῷ μὴ καταπτήσσειν τὰ τοῖς πολλοῖς φοβερά νομιζόμενα, ἀλλὰ μέχρις αἵματος πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀντικαθίστασθαι· καταφρονεῖν δὲ θανατικῆς ἀπειλῆς, καὶ ἀλγεινῶν κολαστηρίων, καὶ τῆς τῶν ἡδίστων διπζεύξεως, καὶ πάντων ἅπαξ τῶν, διά τινος συνηθείας καὶ προλήψεως ἐν ἡδονῇ τοὺς πολλοὺς κατεχόντων κρείττονα γενέσθαι, τῆς τε πίστεως καὶ τῆς ἀρετῆς προμαχόμενον. Τὰ δὲ ἀποπτώματα τοῦ τοιούτου μέσ ρους ἐστὶν ἅπασι πρόδηλα, ο φθόνος, τὸ μέσης. Η μήνις, αἱ λοιδορίαι, αἱ συμπλοκαί, αἱ ἐμφιλόνεικοί τε καὶ ἀμυντικαὶ διαθέσεις, αἱ μέχρι πολλοῦ παρατείνουσαι τὴν μνησικακίαν, καὶ πολλοὺς εἰς φόνους καὶ αἷματα καταθήγουσαι. Μὴ γὰρ εὐρὼν ὁ ἀπαί δευτος λογισμὸς ὅπου χρήσηται λυσιτελῶς τῷ ἔπλην ἐφ' ἑαυτὸν τρέπει τὴν τοῦ σιδήρω ἀκμήν· καὶ γίνει ται τὸ ἐκ Θεοῦ δοθὲν ἡμῖν ἀμυντήριον ὅπλων τῷ και κῶς κεχρημένῳ ολέθριον. ntitur exitium afferunt, ducat et lenebras lucem ', ut dicit Scriptura. Con- θυμηθικόν, καὶ ἀληθῶς καλὸν ἀνάγεσθαι τὸν πόθον cupiscentis autem partis motus est ex virtute, si ad id quod est revera concupiscendum et vere pulchrum honestuin, erigatur desiderium, et si qua est in nobis amatoria facultas et affectio, tota in illo versetur, ut credamus nihil aliud esse natura expetendum præter virtutem, et naturam quæ virtutem effundit. Hujus autem partis declinatio est el peccatum, quando cupiditatem transtulerit að inanem quæ non potest consistere gloriam; vel ad florem qui colorate corporum superficiei est illitus. Unde exsistit libido, gloriæ cupiditas, ambitio, et avaritia, et cætera ejusmodi quæ ab hoc vitii genere dependent. Animosæ autem seu irascentis partis recta et ex virtute actio est, mali odium et bellum cum animi perturbationibus, et ad fortitudinem in eo esse confirmatam animam, ut ea non pertimescal quæ vulgo terribilia videntur, sed usque ad sanguinem peccato resistat: mortis autem minas et gravia supplicia contemnat; et a rebus jucundissinis, disjunctione, et omnibus, ut semel dicam, quæ propter aliquam consuetudinem et anticipatam opinionem multos in voluptate detinent, sit su perior, pro Aide et virtute decertans. Hujus autem partis prolapsiones omnibus apertæ sunt, invidia, odium, ira, convicia, certamina, contentiosæ et ultionis appetentes affectiones, quæ acceptæ inju. riæ recordationem longe extendunt, et multos ad cædem et sanguinem incitant. Dum enim non inveniret stulta et inerudita ratio quomodo armis suis utiliter uteretur, ferri acien in se convertit; eaque arma, quæ nobis a Deo data sunt, ei qui male BALS. In tempore festi Paschur hic magnus Pa- Ĉ ter hanc epistolam misisse vídetur: et dicit ad ſestum conferre, ut qui peccant legitime et canonice alispensentur. Festum enim Resurrectionis Domini, propter resurrectionem humani generis, quod proper peccatum ceciderat, et factum est, et quotannis peragitur. Resurrectio autem est etiam ex lpsù percati resurrectio. Peccatorem euim a peccato abstinere, est resurgere a casu quo cecidit qui peccat. Quare oportet, inquit, lolierno die Deo adl. ducere, non solum eos qui per salutare baptismi lavacrum ex regeneratione transmutantur, tanquam novшin corpus accipientes, utpote quod sancti Spiritus gratia a sordibus sit emundatum, quæ ei peṛ peccatum insederaul. Non eos ergo, dicit, solusu 1 Isa. v, 20. ΒΑΛΣ. Εν καιρῷ τῆς τοῦ Πάσχα ἑορτῆς φαίνεται ὁ μέγας οὗτος Πατὴρ τὴν ἐπιστολὴν ταύτην ἀπε σταλκὼς καὶ φησιν ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν ἑορτὴν πῶς οἱ ἁμαρτάνοντες οικονομηθήσονται εννόμως τε καὶ κανονικῶς. Η γὰρ τῆς ᾿Αναστάσεως ἑορτὴ τοῦ Κυ ρίου διὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ πεπτωκότος διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἀνθρωπείου γένου: καὶ γέγονε καὶ ἐτησίως ἐπιτελεῖται. ᾿Ανάστασις δέ ἐστι καὶ ἡ ἐκ τοῦ πτώ ματος τῆς ἁμαρτίας ἀνόρθωσις. Τὸ γὰρ ἀποσχέσθαι τῆς ἁμαρτίας τὸν ἁμαρτάνοντα ἀναστῆναι ἐστι τοῦ πτώματος οὗ πέπτωκεν ἁμαρτάνων. Διό φησι κατά τὴν ἡμέραν ταύτην, μή μόνον προσάγειν Θεῷ τοὺς διὰ τοῦ σωτηρίου λουτροῦ τοῦ βαπτίσματος μετα στοιχειουμένους ἐκ παλιγγενεσίας, νέον ὥσπερ τὴ σῶμα λαμβάνοντας, οἷα καθαρθὲν τῇ τοῦ Πνεύματος Guill. Beveregii no's. Τῷ κακῶς κεχρημένῳ ἀλέθριον. Scholia- 1 ἑκάστης ημέρας ποιεῖν ρ', ἢ ς', καὶ εἶθ' οὕτω τῷ stes. Harmenopuli ad hunc Nysseni canonem ch: 73 S. Basilii conjunctum, hec observat: Η τοῦ πατριάρχου Μεθοδίου διατύπωσις τοὺς παραπεσόν ὡς καὶ ὑποστρέψαντας, νηπίους μὲν αἰχμαλωτι σθέντας, καὶ φόβῳ ἢ ἀγνοίς καθυπαχθέντας, συγ γνώμης άξιοι, τῷ ἁγίῳ μόνον χρίουσα μύρω τελείους δὲ τὴν ἡλικίαν δντας, καὶ ἀνάγκῃ καθυπο αυθέντας, συγγνώμης μὲν καὶ αὐτοὺς ἀξιον, τῷ άγω χρίουσα μύρῳ· νηστεῦσαι δὲ ὅμως τεσσαρα νοστὰς ἡμερῶν δύο προστάττει, χρεῶν ἀπεχομένους ἐκτενεῖς τε δεήσεις καὶ γονυκλισίας ποιεῖν, όπέση δύναμις. Τοὺς δὲ ἐκ προαιρέσεως αυτομολήσαντα, ἐπὶ δύο ἐνιαυτούς νηστεύειν προστάττει, παραπλη σίως τοῖς ἄνω δεδηλωμένοις, και γονυκλισίας ἁγίῳ χρίεσθαι μύρω. Sanctio Methodii patriarcha Lupsos et conversos, pueros quidem in captivitatem adductos, el metu vel ignorantia subactos, venia dignatur sacro duntaxat eos oleo inungens: adultos rero et cunctione subactos, renia quidem et illos dignatur, sacro inungens oleo: sed jejunare tumen binas dierum quadragesimas jubet, a carnibus abstinentes, intentasque prices et congenulationes pro viribus facere. Qui vero scientes volentesque (a Chistianis) confugerint, eos ad biennium jejunare iubet. perinde ut indicatum est supra, quotidieque centies rel ducenties congenu!are, atque elco sacro inungi. Harmen, ep. cit. sect. 5, tit. 4.

IN EPIST. S. GREGORII NYSSENI AD LETOIUM. qui agunt pœnitentiam, et a mortuis operibus ad vianı viventem ascendunt. Hoc autem in Epistola ad Hebræos a magno Paulo dictum est, qui mortua vocavit opera, quæ animam malo odore replent, et nos immundos efficiunt. Quemadmodum eniin in lege antiqua, qui mortuum tetigit immundus existimabatur: ita et qui mortua tangit opera immundus a Deo judicatus est, per pœnitentiani autem purgatus adl viam viventem revertitur. Quæ autem ad Deum ducit, est ea via vivens, quæ futuram nobis vitam conciliat, quæ a mortuis operibus, seu quæ nos mortificant, separat, que a servante spe nos abalienaut, hoc est, a regno Dei, quod, si Dei manulata vivunt, ne ab eo excidamus. 153 Est autem, inquit, non parvum opus ea, quæ de iis discenda sunt, de iis scilicet qui pœnitentiam agunt, dispensare in recto judicio; ut vult David, qui dicit de eo qui timet Dominum; Dispensabil sermoues sues in judicio ', et celera. Εt dicit, quod sicut corporum medicis unum est institutum,nt arte medica ei qui laborat medeantur; non est autem similis in omnibus qui agrotant curandi ratio, sed pro a'grotantium diversitate· eorum curam gerunt, et χάριτι τῶν μολυσμάτων, ἃ διὰ τῆς κακίας αὐτῷ aducere oportere Pascha tempore, scdl eos etiam προσετρίβησαν. Οὐ τούτους οὖν μόνον, φησί, προςἄγειν χρεών κατὰ τὸν τοῦ Πάσχα καιρόν, ἀλλὰ καὶ τοὺς μετανοοῦντας καὶ ἐκ τῶν νεκρῶν ἔργων ἐπαν ντας εἰς τὴν ζῶσαν ὁδόν. Τοῦτο δὲ ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ τῷ μεγάλῳ είρηται Παύλῳ, νεκρὰ καλέσαντι ἔργα, τὰ δυσωδίας τὴν ψυχὴν πληροῦντα καὶ ἡμᾶς ἀκαθάρτους ποιοῦντα. Ως γὰρ παρὰ τῷ νόμῳ τῷ παλαιῷ ὁ τοῦ νεκροῦ ἀψάμενος ἀκάθαρτος ἐνομίζετο, οὕτω καὶ ὁ τῶν νεκρῶν ἔργων ἀπτόμενος ἀκάθαρτος κρίνεται τῷ Θεῷ, καθαιρό μενος δὲ διὰ τῆς μετανοίας επάνεισιν εἰς ἐδὸν ζῶ σαν· ἡ πρὸς Θεὸν ἄγουσα δέ ἐστιν ἡ ζῶσα ὁδὸς, ἡ τὴν ζωὴν ἡμῖν προξενοῦσα την μέλλουσαν, ἡ τῶν νεκρῶν ἢ καὶ νεκρούντων ἡμᾶς χωρίζουσα έργων, η speretur, servat eos qui sperant, et secundum τῶν ἀποξενούντων τῆς σωζούσης Ελπίδος, τουτέστι τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἐλπιζομένη σώζει τους ταῦτα ἐλπίζοντας, βιοῦντας κατὰ τὰς τοῦ Θεοῦ ἐντολὰς, ἵνα ταύτης μὴ ἀποτύχωμεν. Εστι δὲ, φησίν, οὐ μικρὸν ἔργον τὸ οἰκονομῆσαι τοὺς περὶ τούτων λόγους, δηλονότι τῶν μετανοούντων, ἐν ὀρθῇ κρίσει, κατὰ τὸν Δαβὶδ λέγοντα περὶ τοῦ φου βουμένου τὸν Κύριον, Οικονομήσει τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει, καὶ τὰ ἑξῆς. Καί φησιν ὅτι, ὥσπερ τοῖς τῶν σωμάτων θεραπευταῖς εἴ: μέν ἐστιν ὁ σκοπός, ἐκ τῆς ἰατρικῆς τέχνης τὸ βάσασθαι τὴν ἀρρωστοῦντα, ἡ δὲ μεταχείρισις οὐχ ὁμοῖς ἐπὶ πᾶσι τοῖς ἀσθενοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν να σούντων σωμάτων ποιοῦνται τὴν ἐπιμέλειαν, καὶ ἡλικιῶν καὶ σωμάτων ιδιότητας καὶ ὁρῶν καὶ χω. ρῶν παρατηρούμενοι διαφοράς, οὕτω χρὴ καὶ τὸν θεραπεύοντα νοσήματα ψυχικά, ὧν πολλή τις 4 ποικιλία ἐστὶ, πολυειδῇ καὶ τὴν θεραπείαν προσ ἄγειν. καὶ τὰ αἴτια τῶν παθῶν παρατηρούμενου, καὶ τὴν ἑκάστου τῶν μετανοούντων διάθεσιν. Ἐπὶ τούτοις τεχνικὴν ποιεῖται τὴν περὶ τῶν ἁμαρτανόντων διδασκαλίαν, καί φησι τρία εἶναι τὰ περὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν θεωρούμενα, τὸ λογικόν, τὸ ἐπιθυμητικόν, καὶ τὸ θυμοειδές, & καὶ δυνάμεις ψυχικαὶ καὶ ἰδιότητες ὀνομάζονται· καὶ ἐκ τούτων φύεσθαι λέγει τὰ κατορθώματα, ήγουν τὰς ἀρετὰς, καὶ τὰ πτώματα, ήγουν τὰ ἁμαρτήματα. Καὶ δεῖ τὸν θεραπευτὴν τῶν ψυχικῶν παθημάτων σκοπεῖν ἐκ τίνος τῶν ψυχικών δυνάμεων συνέστη τὸ ἁμάρ τημα, καὶ οὕτω προσάγειν τῷ θεραπευομένῳ τὴν θεραπείαν κατάλληλον καὶ οἰκείαν τῷ πάθει, ἵνα μὴ ἐξ ἀπειρίας ἄλλο μὲν ᾗ τὸ πάσχον, ἄλλο δὲ τὸ ἱατρευόμενον· ἢ καὶ ἄλλως δέον μεταχειρίσασθαι τὸ ψυχικὸν ἀρρώστημα, ὁ δὲ ἑτέρως αὐτὸ θεραπεύειν ἐπιχειρῇ· ὅπερ, φησί, καὶ οἱ ἄτεχνοι ποιοῦσι τῶν ἰατρῶν, καί τινος πάσχοντος κατά θερμοῦ πλεονασμόν, δέον προσενεγκεῖν αὐτῷ ψυ χρότερά τινα, εἰ προσενέγκοιεν μᾶλλον ἀπερισκέ. πτω: θερμαίνοντα, δυσίατον τὸ πάθος ἐποίησαν. Τὰ γὰρ ἐναντία τῶν ἐναντίων εἰσὶν ἰάματα· καὶ τοῖς μὲν κατ' ἐπικράτησιν τοῦ ψυχροῦ πάσχουσι κατάλο ληλός ἐστι θεραπεία τὸ θερμαίνον καὶ ἀναθάλπον· οἱ δὲ τὸ θερμὴν ἐπλεόνασε, προσφέρειν δεῖ τὸ ἀν 1 Tsai. cxl. 5. ælatuin et corporum proprietates horarumque et locorum differentias observantes: ita etiam oportet eum, qui animæ morbis medetur, quorum mulie plex est varietas, multiplicem quoque medelam adbibere, et morborum causas observantem, et uniuscujusque pœnitentiam agentium affectionem. Postea tradit artificiosam peccatorum doctrinam, et dicit esse tria quæ in anima nostra considerantur, rationem, concupiscentiam et iram, quæ etiam animæ facultates et proprietates appellantur: et ex iis dicit exsistere recte facta seu virtutes, et casus seu peccata. Et oportet animæ affectionum medicum considerare, ex quanam animæ facultatum consistit peccatum, el ita ei qui sanatur convenientem adhibere medicinam et affectioni appositam, ne ex imperitia aliud quidem sit quod laloret, aliul cui medicina applicetur, vel, sit etiam moṛbus animæ qui aliter curari debeat, ille vero aliter medicari conetur: quod etiam, inquit, imperi:: faciunt medici, et cum alicui propter calidi essuperationem laboranti frigida aliqua adhibere oporteal, si inconsiderate magis calefacientia appliceat, curatu difficillimam affectionem effecerunt; contraria enim coutrariis curantur, et iis quidem, qui pro pter frigidi dominatum laborant, conveniens est mẹdicina id quod calefacit et confovet; in quo autem calidum exsuperal, oportet contrarium adhibere, quod est frigidum. Et quemadmodum corporum medicis necessarium est intelligere, undenam is qui laborat affectus est, et ita illi norbo convenientem medicinam adhibere: ita et iis, qui morbis animæ međen. tur, necessario considerandum est undenam peccatum, cui medicina adhibenda est, nascitur. Cum animæ ergo facultates in tria, ut dictum est, dividan-

tur, rationis, inquit, virtus est pia de Dro existima- τίθετον, ὅπερ ἐστὶ τὸ ψυχρόν. Καὶ ὥσπερ τοῖς τῶν tio et boni maliqae dijudicatio, et que habet perspicuam et non confusam de natura existimatiouem et subjectorum opinionem. Porro is dicitur perspicue vidère, qui pure et absque ullo errore videt, et id quod videtur ita intelligentia comprehendit, prout ejus habel natura. Et is non confuse videt, qui, cum videntem facultatem habeat, non aliud quidem videt, aliud se videre existimat. Quando ergo quis rerum subfeelarum naturam intelligit, et certo constanterque jinlicat, quil est bonum et malum, et quid preferee quidem oporteat, quid vero alborrere; tune dicitur apertam, et non confusam habere opinionem, sett existimationem, id est, res pnlchre judicare, et tuto de iis existimare, Posiquam autem dixit, quid sit virtus rationis, nunc etiam dicit de ejus vitio, et id ex contrariis consi·lerari sen cognosci docet; et dicit: rationis vitium esse in Deum impietatem, hoc es', aliquid existimare divina natura indignum, et de rebus non rectum, sed aberrans judicium, ut quod bonum est, malum existimet, et quod malum est, be num: hoc enim significat dicere lucém tenebras, et tenebras lurein. Elocantem est Isaiæ eos qui illa focinut exsecrantis. Concupiscentiæ autem virtus dicitur, nostrum desiderium ad id, quod vere pulchrum et honestum jureque concupiscendum est, moveri, et vredere nihil esse aliud expetendum, seu appetitione et desiderio suapte natura dignum, quam virtutem, et quæ virtutem effundit, naturam, sive Deum: 154 virtutis enim fons 031 et ad ipsam dux divina natura. Nihil autem esse suapte natura expetendum præter virtutem, dixit sanctus: alia scilicet, quæ nohis expetenda esse videntur ac desideranda, non esse sua matura ejusmodi sed nostro aberrante judicio ac existimatione. Et protinus infert gloriæ cupiditatem, corporum pulchritudinis desiderium, avaritiam, libidinem, et quæ sunt ejusmodi, quæ etiam conenpiscibilis animæ partis declinationem et peccatum ostendunt. Declinat enim et aberrat, hoc est, ab eo quod honestum est et a recto judicio discedit, qui hæc expetenda esse ducit. Dicit autem ex vana gloria et ex flore, qui corporum superficiei est illitus, existere gloriæ cupiditatem, avaritiam et libi linem, et que sunt his similia. Si quis euim vanæ gloriæ cupiditate I shoret, is ob recte facta laudatus summis vult coli ho- η noribus, et qui corporum florem appetit, in libidinem vel avaritiam labitur. Corporum autem florem intelligere oportet, humanorum corporum pulchritudinem vel bonum auri colorem, et lapidum splendorem, el margaritarum fulgorem vestiumque contextarum varietates, et quæ iis consequuntur: sunt enim et hæc corpus. Vel ergo aual humanam pulchritudinem, et a libidine vincitur, vel auri aliorumque flore: expetit, et fit avarus. Ex his autem ad alia omuis generis innumerabilia vitia devolvitur. Qui enim gloriam appetit, in invidiam et eorum, qui ei sunt honore aequales, detractionem incidit, volens se esse omnibus superiorem, Qui autem pulchritudinis amator est, in incontinentium. Qui autem pecuniam σωμάτων θεραπευταῖς ἀναγκαῖόν ἐστι τὸ κατανοή σαι ὅθεν ὁ νοσῶν πάσχει, καὶ οὕτω τὴν θεραπείαν αὐτῷ οἰκείαν τῇ νόσῳ προσαγαγείν, οὕτω καὶ τοῖς τα ψυχικά ιατρεύουσι πάθη ἀπαραίτητος ἡ κατα σκόπησις, τοῦ ὅθεν τὸ μέλλον θεραπευθῆναι ἁμάρ τημα φύεται. Εἰς τρία τοίνυν, ὡς εἴρηται, τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων διαιρουμένων, τοῦ μὲν λογιστικού, φησὶν, ἀρετὴ ἐστιν ἡ εὐσεβὴς περὶ τὸ θεῖον ὑπό λήψις, καὶ ἡ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ διάκρισις, καὶ ἡ τρανὴν καὶ ἀσύγχυτον ἔχουσα περὶ τῆς φύ σεως τὴν ὑπόληψιν καὶ τῶν ὑποκειμένων τὴν δόξαν. Καὶ τρανς λέγεται βλέπειν, ὁ ὁρῶν καθαρῶς τε καὶ ἁπλανῶς, καὶ κατανοῶν τὸ ὀρώμενον ὡς ἔχει φύσεως. Καὶ ἀσυγχύτως ὁρᾷ, ὁ τὴν ὁρατικὴν συνεγόμενος δύναμιν, καὶ ἄλλο μὴ ὁρῶν, ἄλλο δὲ δοκών βλέπειν. Οταν οὖν τις τὴν τῶν ὑποκειμένων πραγμάτων φύσιν κατανοῆ, καὶ ἀνεπισφαλῶς κρίση τί μέν ἐστι καλόν, τί δὲ κακὸν, καὶ τί μὲν προκρί νειν δέον, τί δὲ βδελύττεσθαι· τότε λέγεται τραίν καὶ ἀσύγχυτον ἔχειν δόξαν, ήτοι ὑπόληψιν, ἀντὶ τοῦ καλώς κρίνειν τὰ πράγματα, καὶ ὑπολαμβά νειν περὶ αὐτῶν ἀσφαλῶς. Εἰπὼν δὲ τί ἐστιν ἀρετὴ τοῦ λογιστικοῦ, νῦν καὶ περὶ τῆς κακίας αὐτοῦ λέγει, καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων ταύτην θεωρεῖσθαι εἴτουν καταγινώσκεσθαι διδάσκει· καί φησιν είναι κακίαν τοῦ λογιστικοῦ τὴν περὶ τὸ θεῖον ἀσέβειαν, τουτέστι τὸ λογίζεσθαί τι ἀνάξιον τῆς θείας φύσ σεως, καὶ τὴν περὶ τῶν πραγμάτων μὴ ὀρθὴν κρίσιν, ἀλλ' ἐσφαλμένην, ὥστε τὸ κακὸν ὑπολαμβάνειν καλόν, καὶ τὸ καλὸν κακόν· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ τιθέναι τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος· τοῦτο δὲ τοῦ Ἠσαΐου ἐστὶν οὐαὶ τοῖς τοῦτο ποιοῦσιν ἐπαρα μένου. Τοῦ δὲ ἐπιθυμητικοῦ μέρος λέγεται ἀρε στὸν τὸ τὴν ἔπεσιν ἡμῶν κινεῖσθαι πρὸς τὸ ὄντως καλὸν καὶ ἐπιθυμητόν, καὶ πείθεσθαι μή τι άλλο εἶναι ὀρεκτόν, ήγουν ὀρέξεως ἢ ἐπιθυμίας ἄξιον, κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν ἢ τὴν ἀρετὴν πηγάζουσαν φύσιν, ήτοι τὸν Θεόν· πηγὴ γὰρ τῆς ἀρετῆς καὶ ἐδηγὸς πρὸς αὐτὴν ἡ θεία φύσις. Οὐδὲν δὲ ὀρεκτὴν κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν ἢ μόνην τὴν ἀρετὴν, εἶπεν ὁ ἅγιος· δηλονότι τὰ ἄλλα τὰ ἡμῖν δοκοῦντα ἐπιθυμητά τε καὶ ὀρεκτὰ οὐ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν εἰσὶ τοιαῦτα, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμετέραν ἐσφαλμένην κρίσιν τε καὶ ὑπόληψιν. Καὶ αὐτίκα ἐπάγει τὴν τῆς δόξης ἐπιθυμίαν, τὴν τοῦ κάλλους τῶν σωμάτων, τὴν φιλοχρηματίαν, τὴν φιληδονίαν, καὶ ὅσα τοιαῦ τα, & καὶ παρατροπὴν καὶ ἁμαρτίαν τοῦ ἐπιθυμη τικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς ἀποφαίνεται. Παρατρέπεται γὰρ καὶ διαμαρτάνει, τουτέστιν ἀποτυγχάνει τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ὀρθῆς κρίσεως, ὁ ταῦτα κρίων ὀρεκτά. Λέγει δὲ ἐκ κενοδοξίας καὶ τοῦ ἐπιχε· χρωσμένου τοῖς σώμασιν ἄνθους φύεσθαι την φιλο δοξία, καὶ τὴν φιλοχρηματίαν καὶ τὴν φιληδονία» καὶ τὰ ὅμοια του τοις. Εἰ γάρ τις εἴη κενόδοξος, ὁ ἐφ᾽ οἷς ἔχει κατόρθωμα επαινούμενος, ὁ τοιοῦτος θέλει δοξάζεσθαι, καὶ ἡ τοῦ τῶν σωμάτων ὀρεγά μενος ἄνθους, εἰς φιληδονίαν ή φιλοχρηματίαν ἐξολισθαίνει Σωμάτων δὲ ἄνθος νοητέον ἢ τὸ των

IN EPIST. S. GREGORII NYSSENI AD LETOIUM. ἀνθρωπίνων σωμάτων κάλλος ἢ τὴν εὔχροιαν τοῦ concupiscit, ad injustitiam. Porro alia quoque nala χρυσοῦ, καὶ τὰς τῶν λίθων διαυγὰς, καὶ τὴν τῶν innumerabilia ex iis enasci solent, ad quæ quidem μαργαρέων στιλπνότητα, καὶ τὰ τῶν ὑφασμάτων enumeranda ac nominanda longa scriptione opus ποικίλματα, καὶ ὅσα τούτοις ἐπόμενα· σῶμα γὰρ esset. Quæ quidem omnia reducuntur ad vitium, καὶ ταῦτα. Ηγουν κάλλους ἀνθρωπίνου ἐρᾷ, καὶ quod fit ex concupiscibilis anim:e facultatis declinaκρατεῖται φιληδονίᾳ, ἢ τοῦ ἄνθους ὀρέγεται του tione, tanquain species ad genus. Non consistentem χρυσοῦ καὶ τῶν ἄλλων, καὶ γίνεται φιλοχρήματος. autem vanam gloriam dielt sanctns, quod honor huἘκ δὲ τούτων εἰς μυρίας ἄλλας κακίας καὶ παντο- manus propterea dicitur Græce δόξα, ut quæ sit δαπὰς ἐκκυλίεται. Ο γὰρ δόξης εφιέμενος εἰς φθύ- solumn existimatio, et nihil habeat firmum nec νον ἐμπίπτει καὶ τῶν ὁμοτίμων διαβολάς, θέλων stabile quodve consistat, sed solum sit opinio et viαὐτὸν ἁπάντων ὑπερτερεῖν· ὁ δὲ κάλλους εραστής sio. Porro ipsum quoque nomen vanæ gloriæ evidenεἰς ἀσελγείας· ὁ δὲ χρημάτων ἐπιθυμῶν εἰς ἀδι tlus declarat, quod dictum est. Inanem enim existiκίας· καὶ ἄλλα δὲ μυρία καὶ ποικίλα κακὰ ἐκ mationen et Hon veram eam esse docet. Irascibilis τούτων φύεσθαι πέφυκεν, ἅπερ ἀπαριθμεῖν τε καὶ autem animæ partis virtutem quidem rectumque ofὀνομάζειν μακρᾶς ἂν δέοιτο συγγραφής. Ατινα ficium esse doret, oðium vitii, et pugnare cum aniπάντα εἰς τὴν κακίαν ἀνάγονται τὴν ἐκ παρατροπής mi perturbationibus, nec se eis submittere, nec eis γινομένην τῆς ἐπιθυμητικῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς, servire, et animam babere ad fortitudinem eorrobeὡς τὰ εἴδη πρὸς γένος. Ανυπόστατον δὲ τὴν κενο- ratam, quod est se intrepide fidenterque gerere.Sumlδοξίαν εἶπεν ὁ ἅγιος, ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη τιμὴ διὰ tur autem vocabulum ἐστομώσθαι a ferro. Sicut enimi τοῦτο λέγεται δόξα, ὡς ὑπόληψις μόνον οὖσα, καὶ ferrum temperatum est inflexibile, et rem quamliοὐδὲν ὑφεστὼς ἔχουσα, οὐ βέβαιον, οὐδὲ μόνιμον, bet quæ inciderit secat: ita qui magno excelsoque est ἀλλὰ δόκησις τυγχάνουσα μόνον καὶ φαντασία. Καὶ animo, art.nihil eorum, quæ videntur terribilia, flee αὐτὸ δὲ τὸ ὄνομα τῆς κενοδοξίας ἐκφαντικωτέρα ctitur, sed est ad omnia bono fdentique animo. Non δήλωσις τοῦ λεγομένου ἐστί. Μεταίαν γὰρ ὑπόληψιν enim mortem timet nec tormenta, voluptatibus koni καὶ οὐκ ἀληθῆ ταῦτα εἶναι διδάσκει. Τοῦ δὲ θυμι enervatur, nec a consuetudine in servitutem redigitur, κοῦ τῆς ψυχῆς μέρους ἀρετὴν μὲν καὶ κατόρθωμα seal hæc omnia contemnit, Gdem et virtutem possi λέγει, τὸ πρὸς κακίαν μίσος, καὶ τὰ τοῖς πάθεσι deus, a quibus ne excidat, et omnem dolorem nihili μάχεσθαι, καὶ μὴ ὑποκύπτειν καὶ δουλοῦσθαι αυτ ducit, et quae sunt jucumlissima repudiat. Prolapsioτοῖς, καὶ τὸ τὴν ψυχὴν πρὸς ἀνδρίαν ἑστομῶσθαι, nes autem iræ, seu ab honesto deflexiones, dicit esse 5 ἐστι τὸ ἀπτοήτως ἔχειν καὶ εὐθαρσώς. Είληπται invidiam, odium, iram; convicia, et alia quæ elume δὲ ἡ λέξις ἐκ τοῦ σιδήρου. Ὡς γὰρ ἐστομωμένος rata sunt et adhuc plura. Qui est enim, inquit, ineσίδηρος ἄκαμπτός ἐστι καὶ τμητικὸς τοῦ παραπε ruditus, id est, qui doctrinam non est assecutus, nt πόντο; παντὸς, οὕτω καὶ ὁ τὴν ψυχὴν ἀνδρεῖος πρὸς sciat ubi oporteat ira tanquam armis utiliter uti, οὐδὲν τῶν δοκούντων φοβερῶν κάμπτεται, ἀλλὰ πρὸς ea adversus se utitur, ferri aciem sive acumen in se πάντα ἐστὶν εὐθαρσής. Οὐ γὰρ θάνατον καταπτήσε convertens et ita arma quæ nobis a Deɔ dala sunt ad σει, οὐ κολαστήρια, οὐ μαλακίζεται τοῖς ἡδέσιν, οὐ nostri defensionem et nobis førendum auxiliuin, (ea συνηθεία δουλοῦται, ἀλλὰ πάντων τῶν τοιούτων autem sunt ira) male illis utentibus exitum seu perκαταφρονεῖ, τῆς πίστεως καὶ τῆς ἀρετῆς ἀντεχό- niciem animum afferunt, et etiam corporis. μενος, ἵνα μὴ τούτων ἐκπέσῃ παντὸς ὑπερορῶν ἀλγεινοῦ, καὶ τὰ ἤδιστα παραιτούμενος. Αποπτώκατα δέ φησιν εἶναι τοῦ θυμοειδούς τῆς ψυχῆς, ήγουν εκπτώσεις ἐκ τοῦ καλοῦ, τὸν φθόνον, τὸ μίσος, τὴν μήνιν, τὰς λοιδορίας, καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐπηριθμημένα, καὶ τούτων δὲ πλείω. Ο γὰρ ἀπαί δεοντος, φησίν, ήγουν ὁ μὴ παιδεία, τυχών, ὥστε εἰδέναι ποῦ χρὴ τῷ θυμῷ κεχρῆσθαι ὠφελίμως ὡς ὅπλῳ, καθ᾿ ἑαυτοῦ κέχρηται τούτῳ, τὴν ἀκμὴν τοῦ σιδήρου, τὴν ὀξύτητα δηλαδή, τρέπων πρὸς ἑαυτόν· καὶ γίνεται οὕτω τὸ ὅπλον, ὁ ἡμῖν ἐδόθη παρὰ Θεοῦ εἰς ἄμυναν, ἤτοι εἰς βοήθειαν, τοῦτο δὲ ἐστιν ὁ θυ μὸς, κακῶς αὐτῷ κεχρημένοις εἰς ὄλεθρον, ήγουν εἰς βλάβην ψυχικήν, ἀλλὰ μὴν καὶ σωματικήν. Τούτων τοίνυν κατὰ τὸν εἰρημένον διακρινηθέντων 1 τρόπον, ὅσα μὲν ἁμαρτήματα τοῦ λογιστικοῦ τῆς ψυ χῆς ἅπτεται μέρους, χαλεπώτερα παρὰ τῶν Πατέρων ἐκρίθη, καὶ μείζονος καὶ διαρκεστέρας καὶ ἐπιπονο τέρας τῆς ἐπιστροφῆς ἄξια· οἷον εἴ τις ἡμνήσατο τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, ἢ πρὸς Ἰουδαϊσμόν, ἢ πρὸς εἰ δωλολατρείαν, ἢ πρὸς Μανιχαϊσμὸν, ἢ πρὸς ἄλλο τι τοιοῦτον ἀθεΐας εἶδος αυτομολήσας ἐφάνη, ὁ μὲν ἀκουσίως ἐπὶ τὸ τοιοῦτον ὁρμήσας κακὸν, εἶτα και ταγνοὺς ἑαυτοῦ, χρόνον τὸν τῆς μετανοίας ἔχει, ὅλον τὸν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Οὐδέποτε γὰρ μυστικῆς ἐπιτελουμένης εὐχῆς, μετὰ τοῦ λαοῦ προσκυνῆσαι τὴν Θεόν καταξιοῦται, ἀλλὰ καταμόνας μὲν εὔξεται· τῆς 155 CANON II. His itaque hoc modo distinctis, quæcunque quidem peccata ratione præditam animæ partem attinguit, esse graviora a Patribus judicata sit, et majori ac sufficientiori et laboriosiori conversione digna quemadmodum si quis fidem in Christum negavit, vel ad judaismum, vel idolərııın cultum, vel manichæismum, vel aliquod aliud ἰinpietatis genus descivisse visus sit, qui volun tarie quidem se ad id malum contulit, deinde seipsum condemnavit, totum tempus vitæ habet panitentive tempus. Nunquam enim, si mystica peragatur oratio. Deum una cum populo adorare dignus censebitur, seul seorsum precabitur; a sa-

THEOD. BALSAMUN cramentorum aulem communione omnino erit δὲ κοινωνίας τῶν ἁγιασμάτων καθόλου αλλότριο; alienus; in hora autem sui e vita excessus, kacramenti communionis erit particeps. Sin autem contigerit ut is præter spem vivat, in eodem rursus vivet judicio, mysticorum sacramentorum ad vitæ exitum usque expers. Qui autem tormentis et gravibus suppliciis excruciati, ii præstituto tempore punientur, sanctis Patribus sic in eos clementia usis, tanquam anima non lapsa sit, sed corporalis imbecillitas tormentis non restiterit. Quare mensura eorum qui in fornicatione peccarunt, et vi doloreque expressa transgressio, in conversione, eodem spatio dimensa est. ἔσται· ἐν δὲ τῇ ὥρᾳ τῆς ἐξόδου αὐτοῦ, τότε τῆς τοῦ ἁγιάσματος μερίδος αξιωθήσεται. Εἰ δὲ συμβαίη παρ' ἐλπίδας ζῆσαι αὐτὸν, πάλιν ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι διαβιώσεται, ἀμέτοχος τῶν μυστικῶν ἁγιασμάτων μέχρι τῆς ἐξόδου γινόμενος. Οἱ δὲ βασάνοις καὶ τι μωρίαις χαλεπαῖς αἰκισθέντες, ἐν ῥητῷ χρόνῳ ἐπι ετιμήθησαν, οὕτω τῶν ἁγίων Πατέρων φιλανθρωπία ἐπ' αὐτῶν χρησαμένων, ὡς οὐχὶ ψυχῆς γεγενημένης ἐν πτώματι, ἀλλὰ τῆς σωματικῆς ἀσθενείας πρὸς τὰς αἰκίας οὐκ ἀντισχούσης. Διὸ τῷ μέτρῳ τῶν ἐν πορνεία πλημμελησάντων, καὶ ἡ βεβιασμένη τε καὶ ἐπώδυνος παράβασις ἐν τῇ ἐπιστροφή συνεμετρήθη. ΒΑΛΣ. Εἰπὼν μετὰ τὸ προοίμιον ὡς ἐν προθεα οἷς ὁ ἅγιος τίνι τῶν ψυχικῶν δυνάμεων αρμόττει έκαστον τῶν κατορθωμάτων ἢ τῶν ἐλαττωμάτων, ἄρτι καὶ περὶ τῶν ἐπιτιμίων τῶν ἐξ αὐτῶν τῶν αμαρτημάτων διαλαμβάνει· καὶ χείρονα των άλλων είναι λέγει καὶ παρὰ τῶν Πατέρων κριθῆναι τὰ τοῦ λογιστικοῦ τῆς ψυχῆς μέρου: ἁπτόμενα, καὶ τῆς θεο ραπείας ἐπιπονωτέρας ἀξιωθῆναι, ἐξ ὧν φησιν εἶναι τὴν ἐκ τῆς ὀρθῆς πίστεως ἔκπτωσιν· ὡς ὅταν τις ἀρνησάμενος τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, πρὸς Ἰουδαϊ σμὸν ἢ Ελληνισμὸν ἀποκλίνῃ, ἢ πρός τινα ἀπηγ ρευμένων αἱρέσεων, ἢ πρὸς ἄλλο τι ἀθεῖες εἶδος. 'Αθεΐας δὲ εἶδος ἐκάλεσε καὶ τὸν Ἰουδαϊσμὸν καὶ τὰς αἱρέσεις, διότι κἂν ἐμολογῶτι Θεὸν οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ τοῖς ἔργοις αὐτὸν ἀρνοῦνται. Καὶ γὰρ μὴ δεξάμενοι τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷν πιστεύονται, κατά τὴν μέγαν ἀπόστολον Ἰωάννην λέγοντα· Πᾶς ὁ ἀρ νoύμενος τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὴν Πατέρα ἔχει. Κα! αἱ αἱρέσει; δὲ εἰς ἀθεΐαν φέρουσιν. Οἱ γὰρ τὸν Υἱὸν τῆς πατρικῆς οὐσίας καὶ δόξης χωρίζοντες. καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα κτίσμα καὶ δοῦλον εἶναι διδάσκον. τες, περὶ τὴν θεότητα σφάλλονται, οὔτε περὶ τοῦ γἱοῦ οὔτε περὶ τοῦ Πνεύματος ὑγιῶς φρονοῦντες, καὶ δικαίως ἂν καὶ οἶντο ἄθεοι καὶ αὐτοὶ ὡς μὴ τὴν προσήκουσαν δόξαν ἔχοντες περὶ τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων εὕροι τις πάντως αἱρέσεων. Τῶν οὖν περὶ τὴν πίστιν σφαλλομένων διαίρεσιν ποιεῖται ὁ ἅγιος· καὶ τοὺς μὲν αὐτομολήσαντας, ήγουν έχου τίω: καὶ χωρὶς ἀνάγκης ἀρνησαμένους τὴν ὀρθὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, εἶτα εἰς μετάνοιαν ἐλθόντας, παρ' ὅλην αὐτῶν τὴν ζωὴν λέγει ἀφωρισμένους εἶναι, ὥστε μηδέποτε τῆς μεταλήψεως τῶν ἁγίων δώρων ἀξιωθῆναι, εἰ μὴ ὅτε εἰς τέλος τῆς οἰκείας ἕξουσι ζωῆς. Κἂν δὲ ἤδη θνήσκων τις αὐτῶν κοινωνίας ἀξιωθῇ, εἶτα ἐκφύγῃ τὴν κίνδυνον καὶ ζήσῃ. πάλιν ἀκοινώνητος ἔσται μέχρις ἂν αὖθις θνήσκῃ. Καὶ οι τοῦτον μόνον ἐπάγεσθαι λέγει αὐτοῖς τὸν ἀφορισμόν, ἀλλὰ μηδὲ συνεστάναι τοῖς ὀρθοδόξοις, καὶ συνεύχε σθαι μυστικῆς ἐπιτελουμένης εὐχῆς, ήγουν ὅτε ὁ ἱερεὺς τὴν ἄρτον ἁγιασθῆναι καὶ τὸ ποτήριον καὶ ἐπυτὸν εύχεται. Εὔχεσθαι μὲν γάρ, φησί, κατὰ μένας, ἤχουν καθ' ἑαυτὸν, οὐ κωλυθήσεται ὁ ἐν μετανοία γενόμενος· συνίστασθαι δὲ τοῖς πιστοῖς οὐ συγχωρη θήσεται, ἀλλὰ ἔξω στήσεται τοῦ ναοῦ μετὰ τῶν κατ· ηχουμένων. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῶν ἄνευ βίας κατά BALS. Postquam dixit sanctus, post procinium, Instar cujusdam præcedentis contemplationis, cui animae facultatum unumquodque recte factum vely peccatum convenit, nunc tractat de pœnis istorum peccatorum et aliis deteriora esse dicit et talia a Patribus esse judicata, quæ ratione præditam animæ partem attingunt et laboriosiore medicina digna esse habita, ex quibus esse dicit lapsum a fide; ut quando quis, fide in Christum negata, ad Judaismu vel Hellenismum declinaverit, vel ad aliquam veritam heresin, aut ad alius quodcunque genus infidelitatis. Infidelitatis porro genus vocavit et Judaismum et hæreses, en quod etsi Judæi Deum confiteantur, factis tameu eum negant. Cum enini Filium non susceperint, nec Patrem honorare creduntur, secundum magnum apostolum Joannem, qui dicit: Quicunque negat Filium, is nec Patrem habet '. Porro hæreses quoque ad inflelitatem ducunt. Qui enim Filium a paterna substantia et gloria separant, et sanctum Spiritum creaturam servumque esse cre lunt, er ant circa naturam divinam, nec de Filio nee de Spiritu recte sentientes, et merito ipsi quoque infideles vocentur, ut qui non habent convenientem de Deo sententiam. Hoc in aliis quoque hæresibus quispiam invenerit. Eorum itaque, qui errant in fide, facit sanctus divisionem; et eos quidem qui desciverunt, seu voluntarie el aleque necessitate fidem veram in Christum ue garunt, deinde ad pœn tentiam venerunt, dicit tota sua vita esse segregates, ut ne sanctorum quide'n donorum participatione digni habeantur, nisi quando ad suæ vitæ finem venerint. Quod si quis corum moribundas communione dignus habitus fuerit, deinde periculum evaserit et vixerit, rursus erit excommunicatus usque ad mortem. Non solum autem ei inferri dicit segregationem; sed neque cum orthodoxis consistere Luna precari, cum mystica peragitur oratio, scilicet quando sacerdos panein et poculum sanctificari per se precatur. Seorsum tamen, inquit, seu per se precari non vetabitur is, qui pœnitentiam agit; cum fidelibus autem consistere ei non permittetur, sed stabit extra templum cum catechumenis. Have ergo dicit de iis, qui sine vi propria sola voluptate negaverunt. 156 Quicungue autem, inquit, per necessitatem se sul. 1 | Joan. 11, 21

IN EPIST. S. GREGORI NISSENI AD LETOIUM. θέλησιν οἰκείαν μόνὴν ἀρνηταμένων. Όσοι δὲ, φησί, miserunt, tormentis gravibusque panis ac suppliἐξ ἀνάγκη; ὑπέκυψαν, μὴ μέχρι τέλους ἀντισχεῖν πρὸς τὰς βασάνους καὶ τὰς χαλεπὰς αἰκίας καὶ τι μωρίας δυνηθέντες, οἱ τοιοῦτοι ῥητῷ χρόνῳ ἐπιτεμήθησαν παρὰ τῶν Πατέρων, ἔσῳ καὶ ὁ πορνεύσας ἐπισ τιμᾶται. Ον δὴ χρόνον, προϊών, ἐννέα έτη εἶναι λέγει. Φιλανθρωπεύσασθαι δὲ λέγει τους Πατέρες περὶ τοὺς ἐκ βία; αρνησαμένους, ὅτι οὐχ ἡ ψυχὴ αὐτ τῶν συνέθετο τῇ ἀρνήσει, ἀλλὰ γλώσσῃ μόνῃ ἐκπ:- πτώκασι τοῦ καλοῦ· ἡ δὲ γνωμική διάθεσις ἀμετά τρεπτος αὐτοῖς ἐφυλάχθη. Τοιαῦτα μὲν οὖν ἐπάγεσθαι λέγει τὰ ἐπιτίμια τοῖς περὶ τὴν ὀρθὴν πίστιν ἀπυ σφαλεῖσι· περὶ τῶν ἀπιόντων δὲ εἰς γόητας ἢ μάντεις Οἱ δὲ πρὸς γόητας ἀπιόντες ἢ μάντεις, ἢ τοὺς διὰ δαιμόνων καθάρσιά τινα καὶ ἀποτροπιασμούς ένεργεῖν ὑπισχνουμένους, οὗτοι ἐρωτῶνται δι' ἀκρι βείας καὶ ἀνακρίνονται, πότερον ἐπιμένοντες τῇ εἰς Χριστὸν πίστει ὑπ' ἀνάγκης τινός συνηνέχθη σαν ἐκείνῃ τῇ ἁμαρτίᾳ, κακώσεώς τινος ἢ ἀφορή του ζημίας ταύτην αὐτοῖς τὴν ὁρμὴν ἐμπο ησάτης, ἢ καθόλου καταφρονήσαντες τοῦ πεπιστευμένου παρ' ἡμῶν μαρτυρίου, τῇ τῶν δαιμόνων συμμαχία προσέδραμον. Εἰ μὲν γὰρ ἀθετήσει τῆς πίστεως καὶ πρὸς τὸ μὴ πιστεύειν εἶναι Θεὸν τὸν παρὰ τῶν Χριστιανῶν προσκυνούμενον ἐκεῖνο ἐποίησαν, δη λαδὴ τῷ κρίματι τῶν παραβάντων ὑπαχθήσοντα:· εἰ δέ τις ἀβάστακτος ἀνάγκη κατακρατήσασα τῆς μικροψυχίας αὐτῶν εἰς τοῦτο προσήγαγε διά τινος ἠπατημένης ἐλπίδη; παρακρουσθέντας, ὡσαύτως ἔσται καὶ ἐπ' αὐτῶν ἡ φιλανθρωπία, καθ' ομοιότητα τῶν πρὸς τὰς βασάνους ἐν τῷ καιρῷ τῆς ὁμολογίας ἀντισχεῖν μὴ δυνηθέντων. ΒΑΛΣ. Τοὺς δὲ πρὸς γόητας ἁπιόντας ἢ μάντεις, ἢ τοὺς διὰ δαιμόνων καθάρσια τινα καὶ ἀπιτροπιασμοὺς ἐνεργεῖν ὑπισχνουμένους, κατὰ ἀκριβείας δεῖν ἀνακρίνεσθαι, καὶ ἐξετάζεσθαι λέγει. Γόητε, μὲν οὖν εἰσιν οἱ καὶ ἐπαοιδοὶ καλοῦνται, οἱ διά τινων μαγι κῶν ἐπῳδῶν ἢ θηρία καταδεσμοῦντες, ἢ πρὸς βλάΤην ἀνθρώπων ἢ πρὸς ὠφέλειαν τῷ δοκεῖν ποιοῦντές τινα· πρὸς βλάβην μὲν, νόσους ή παραφροσύνας ἢ παρέσεις ἐπάγοντες· πρὸς δὲ δοκοῦσαν ὠφέλειαν, έρωτας εμποιούντες ἢ φιλίας, ἢ εὐπραγίας ἐπικλήσει δαιμόνων. Μάντει; δέ εἰσιν οἱ διά τινων μεθόδων, οὐδ' οὗτοι χωρὶς ἐπικλήσεως δαιμόνων, μέλλοντά τινα προλέγοντες, ἢ ἀγνοούμενα εκκαλύπτοντες. Καθάρ σια δὲ λέγοντα: γίνεσθαι, ὡς ὅταν τις νομίζῃ ἐκ βασκάνων βλαβῆναι ὀφθαλμῶν, ἢ ἐκ περιεργίας τινός, καντεῦθεν ἢ νοσεῖν, ἢ δυσπραγεῖν, ἢ ἄλλο τι κακόν πάσχειν. Εἰσὶ γάρ τινες, οἱ ἐπαγγέλλονται καθάρσια τῶν τοιούτων παθημάτων ποιεῖν δι' ἐνεργείας πάντως σατανικῆς, καὶ ἀποτροπιασμούς, ήγουν ἀποτροπάς καὶ ἀποδιώξεις τῶν τοιούτων κακῶν. Τοὺς οὖν τοιούτοις τισὶ προσερχομένους ἀποκρίνεσθαι χρή, φησίν, ἀντὶ τοῦ μετὰ ἀκριβείας ἐρωτᾶσθαι, πῶς τοῖς τὰ τοιαῦτα ποιοῦσι προσῆλθον, ἀνάγκης κατεπειγούσης αυτούς, ήγουν κακώσεώς τινος ἢ νότου ἡ ὀργῆς τυ χὸν δυνάστου τινὸς ἢ δεσπότου, ἢ ζημίας ἀφορήτου καὶ πῶς προσῆλθον ἐκείνοις, ἄρα καταγνόντες της ciis ad finem usque resistere non valenies, ii a Patribus præstituto tempore puniti sunt, quanto etiam is qui fornicatus est punitur. Quod quidem tempus, procedens, dicit esse novein annos. Patres autem clementia usos fuisse in cos qui vi negaverunt, ait, quia anima ipsorum negationi non co:- sensit, sed lingua sola a bono exciderunt; mentis autem affectio eis immutabilis conservata est. 11. ergo pœnas inferri dicit iis, qui circa rectam fidem lapsi sun'. De jis autem, qui præstigia ores vet vates adeunt, hæ, dicit. ταῦτά φησιν. CANON III. Qui antem ad præstigiatores vel vates abierunt, vel eos qui per dæmones se piacula quædam et ma - lorum averruncationes operaturos pollicentur, ii exacte interrogantur et examinantur, utrum in fide in Christum permanentes a necessitate aliqua ad illuf peccatum impulsi sunt, cum afflictio aliqua vel intolerabilis jactura hunc illis animum indidisset; an omnino neglecto quod a nobis creditum est testimonio, ad demonum societatem se contulerunt. Si enim ad fidem infirmandam et quod Deum esse non crede ent, qui a Christianis adoratur, illud fecerint; erunt scilicet transgressorum judicio obnoxii: sin autem Bon ſerenda quædam necessitas, pusillo et abjec:o eorum animo superato, falsa aliqua spe deceptos eo deduxit; similiter in ipsos erit clementia, ac in eos qui tormentis in tempore confessionis resstere non potuerunt. BALS. Eus auten, qui ad praestigiatores vel vates abierunt, vel ad ens qui per dæmones se piacula quædam et malorum averruncationes operaturos pollicentur, dicit esse accurate examinandos et interrogandos. Dicuntur ergo præstigiatores, qui et incantatores appellantur, qui per aliquas magicas incantationes vel feras alligant, vel ad hominum detrimentum aut utilitatem quoad speciem aliqua faciunt: ad detrimentum quidem, morbos vel deliria vel paralyses inducentes; ad apparentem autem utilitatem, amores immittentes vel amicitias, rs. que prosperas domum invocatione efficiente. Vates autem sunt, qui per certas quasdam illusiones, nec sine denouum invocatione, futura aliqua præ dicunt, vel quæ ignorantur detegunt. Dicuntur vero feri piacula, ut quando quis existimat se a fascinantibus oculis læsum fuisse, vel ab aliqua curiositate, eoque factum esse, ut vel ægrotarel vel infeliciter res suas gereret, vel ci aliquid ejus - modi malum eveniret. Sunt enim, qui profitentur se earum affectionum piacula inventuros per operationem omnino satanicam vel etiam averruncationes sive aversiones et amolitiones ejusmodi malorum. Eos ergo, qui ad tales aliquos accelul, examinari oportere ait, sive diligenter interrogari quomodo ad eos qui hæc faciunt accesserunt;

μὲν γὰρ ὡς ἀποστάντες τῆς πίστεως, καὶ μὴ πο στεύοντες Θεὸν εἶναι τὸν Χριστόν, μηδὲ ἐλπίζοντες ἐξ ἐκείνου βοηθείας, ἐπεκαλέσαντο τὴν τῶν δαιμόνων ἐπικουρίαν, ὡς οἱ παραβάντες καὶ τὴν πίστιν ἐκόνε τις αρνησάμενοι οἰκονομηθήσονται· εἰ δὲ ἐκ μικροψυχία; ἐπεκαλέσαντο τὴν τῶν δαιμόνων βοήθειαν, ἀνάγκης σφοδρᾶς ἐπελθούσης αὐτοῖς, ἣν διὰ μικρ ψυχία, βαστάσαι οὐκ ἠδυνήθησαν, απατηθέντες κα! ἐλπίσαντες ὠφεληθῆναι, ἐπιτιμηθήσονται καὶ οὗτοι, ὡς οἱ θύσαντες εἰδώλοις διὰ τὸ μὴ ὑπομεῖναι τὰς δι ὁμολογίας βασάνους. urgente eos necessitate, vel aflictione aliqua, vel πίστεως προσέδραμον τῇ τῶν δαιμόνων βοηθεία. morbo, vel ira forte alicujus principis vel domini, vel damno intolerabili; et quoniodo ad illos accesserunt, fidene condemnata ad dæmonum auxilium accurrerunt. Si enim tanquain a ſide desciscentes et Christum non esso Deum credentes, nec ab illo auxilium sperantes, demonmum opem implorarunt: ut qui trangressi sunt et sponte fidem abnegaverunt, Tractabuntur: sin autem propter pusillum et abjectum animum dæmonum auxilium invocaverunt, cum eos gravis aliqua oppressisset necessitas, quam propter animi imbecillitatem ferre non potuerunt, decepti et juvari sperantes; punientur et ipsi, ut ii mein tormenta non sustiquerunt. 157 CANON IV. Eorum autem quæ ad cupiditatem et voluptatem fiunt peccatorum, hæc est divisio: hoc enim vocatur adulterium, illud vero fornicatio. Ac nonnullis quidern eorum qui sunt subtiliores, placuit etiam fornicationis peccatum adulterium esse existimare, quoniam una est legitima conjunctio et mulieris cum viro, et viri cum muliere. Quidquid ergo non est legitimum, est omnino injustum et legi contrarium: et qui non hairet proprium, habet omnino alienum. Homini enim una fantum dala est auxiliatrix a Deo, et mulieri unum appositum est caput. Ergo si quis, quidem, proprium vas suam, ut divinus Apostolus nominat, possederil ', ei les naturæ justum usumn concedit. Si quis autem extra proprium conversus fuerit, erit omnino in alieno: est autein unicuique alienum quidquid non est proprium, etiamsi id non conAteatur qui est domilnus. Non longe ergo a peccato alulterii, fornicatio ab iis qui rem paulo arcuratius examinant, suscepta est, cum dicat etiam Scriptura: Ne multus sis cum aliena, sed cum ¡mbecillioribus indulgenter agendum censuerunt Patres, distinctum est peccatum hac generali dirisione, quod furnicatio quidem dicatur cupidiratis sen libidinis expletio, quæ fit sine alia alicujus injuria; adulterium vero, insidiæ et injuria quæ alteri affertur. In co autem et cum animalibus coitum et pædicatum esse existimant; quoniam fiæc sunt naturæ adulteriumn. In id enim quod est alienumn, et quod est praeter naturain, fit injustitia. Cam hæc ergo divisio in hac etiam peccati specie fal, universale est remedium, ut a concitata in ejusmodi voluptates rabie, per poenitentiam homo purus efficiatur; sed quia corum qui in fornicatione polluti sunt, injuria aliqua cum hoc peccato non commista est, propterea duplum conversionis tempus iis præscriptum est, qui in adulterio inquinati sunt; et in aliis itidem velitis malis, anitralium initu. et rabic in masculos. In iis enim, ut dixi, peccatum duplicatur: unum quiden [in illicita et nefaria voluptate; alterum autem quodl injuria quæ fit alteri, consistit. Est autem quærdain qui idolisacrificarunt, quod propter confeasio Τῶν δὲ δι᾽ ἐπιθυμίαν τε καὶ ἡδονὴν γινομένων ἁμαρτημάτων τοιαύτη ἐστὶν ἡ διαίρεσις· τὸ μὲν γὰρ καλεῖται μοιχεία, τὸ δὲ πορνεία. Τισὶ μὲν οὖν τῶν ἀκριβεστέρων ήρεσε καὶ τὸ κατὰ πορνείαν πλημμέ λημα, μοιχείαν είναι νομίζειν. Διότι μία ἐστὶν ή να μιμος συζυγία, καὶ γυναικὶ πρὸς ἄνδρα, καὶ ἀνδρὶ πρὸς γυναῖκα. Πἂν οὖν τὸ μὴ νόμιμον παράνομον πάντως, καὶ ὁ μὴ τὸ ἴδιον ἔχων, δηλαδὴ τὸ ἀλλά τριον ἔχει· τῷ γὰρ ἀνθρώπῳ μία δέδοται παρὰ τοῦ Θεοῦ βοηθὸς, καὶ τῇ γυναικὶ μία εφήρμοσται κεφα λή. Οὐκοῦν εἰ μέν τις τὸ ἴδιον αὐτοῦ σκεύος, και θὼς ὀνομάζει ὁ θεῖος Απόστολος, ἑαυτῷ κτήσαιτο, συγχωρεῖ ὁ νόμος τῆς φύσεως τὴν δικαίαν χρήσιν. Εἰ δέ τις ἔξω τοῦ ἰδίου τραπείη, ἐν ἀλλοτρίῳ πάντως γενήσεται· ἀλλότριον δὲ ἑκάστῳ πᾶν τὸ μὴ ἴδιον, κἂν μὴ ὁμολογούμενον ἔχει τὸν κυριεύοντα. Ούκουν πόρρω τοῦ κατὰ τὴν μοιχείαν πλημμελήματος, καὶ ἡ πορνεία τοῖς τὸν ἀκριβέστερον ἐξετάζουσι λόγον ἐδείχθη, λεγούσης καὶ τῆς θείας Γραφῆς· ὅτι Με πολὺς ἴσθι πρὸς ἀλλοτρίαν· πλὴν ἀλλ' ἐπειδὴ τοῖς ἀσθενεστέροις ἐγένετό τις παρὰ τῶν Πατέρων συμ περιφορά διεκρίθη τὸ πλημμέλημα τῇ γενικῇ δίαι ρέσει ταύτῃ, ὡς πορνείαν μὲν εἶναι καὶ λέγεσθαι, τὴν χωρὶς ἀδικίας ἑτέρου γινομένην τισὶ τῆς ἐπιθυ· μίας ἐκπλήρωσιν· μοιχείαν δέ, τὴν ἐπιβουλήν τε καὶ τὴν ἀδικίαν τοῦ ἀλλοτρίου. Ἐν ταύτῃ δὲ καὶ τὴν ζωοφθορίαν καὶ τὴν παιδεραστίαν εἶναι λογίζονται· διότι καὶ ταῦτα φύσεώς έστι μοιχεία. Εἰς γὰρ τὸ ἀλο λάτριόν τε καὶ παρὰ φύσιν γίνεται ἡ ἀδικία. Ταύτης τοίνυν τῆς διαιρέσεως καὶ ἐν τούτῳ τῷ εἴδει τῆς ἁμαρ τίας γεγενημένης, καθολική μέν έστι θεραπεία, τὸ τῆς ἐμπαθοῦς λύσσης, τῆς περὶ τὰς τοιαύτας ἡδονάς, καθαρὸν ἐκ μεταμελείας γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον ο ἐπὶ δὲ τῶν ἐν πορνείᾳ μολυνθέντων ἀοικία τις τῇ ἁμαρτίᾳ ταύτῃ οὐ καταμέμικται· διὰ τοῦτο διπλάσιον ὡρίσθη τῆς ἐπιστροφῆς ὁ χρόνος τοῖς ἐν μοιχεία μιαν θεῖσι, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις τοῖς ἀπηγορευμένοις κακοίς, ζωοφθορίᾳ τε καὶ τῇ κατὰ τοὺς ἄρρενας λύσση - διπλασιάζεται γὰρ, ὡς εἶπον, ἐπὶ τῶν τοιούτων ἡ ἁμαρτία. Μία μὲν ἡ κατὰ τὴν τοῦ ἀλλοτρίου ἀδικίαν συνισταμένη. Διαφορὰ δὲ τίς ἐστιν ἐν τῷ λόγῳ τῆς μετανοίας, καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ ἡδονὴν πλημμελούντων 11 Thess. iv, 4. Eccles. It,

IN EPIST. S. GREGORIJ NYSSENI AD LETOIUM. τοιαύτη. Ο μὲν γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ πρὸς τὴν ἐξαγό- diiferentia in ratione panitentiae in iis qui in volu ρευσιν τῆς ἁμαρτίας ὁρμήσας, αὐτῷ τὸ καταδέξασθαι δι' οἰκείας ὁρμῆς γενέσθαι τῶν κρυφίων κατ ήγορος· ὡς ἥδη, τῆς θεραπείας τοῦ πάθους ἀρξάμενος, καὶ σημεῖον τῆς πρὸς τὸ κρείττον μεταβολῆς ἐπιδειξάμενος, ἐν φιλανρωποτέροις γίνεται τοῖς ἐπιτιμίοις. Ὁ δὲ φωραθεὶς ἐπὶ τῷ κακῷ, ἢ διά τινος υποψίας ή κατηγορίας ἀκουσίως ἀπελεγχθεὶς, ἐν επιτεταμένη γίνεται τῇ ἐπιστροφῇ· ὥστε καθαρι σθέντα δι' ἀκριβείας αὐτὸν, οὕτως ἐπὶ τὴν τῶν ἁγιασμάτων κοινωνίαν παραδεχθῆναι. Ἔστι τοίνυν ὁ και νῶν τοιοῦτος, ὥστε τοὺς ἐν πορνεία μολυνθέντας, ἐν τρισὶ μὲν ἔτεσι καθόλου τῆς εὐχῆς ἀποβλήτους εἶναι ἐν τρισὶ δὲ τῆς ἀκροάσεως μετέχειν μόνης, ἐν ἄλλοις δὲ τρισὶν ἔτεσι μετὰ τῶν ἐν τῇ ἐπιστροφῇ ὑποπιπτόντων προσεύχεσθαι, καὶ τότε μετέχειν τῶν ἁγια σμάτων. Ἐπὶ δὲ τῶν σπουδαιότερον κεχρημένων τῇ ἐπιστροφῇ, καὶ τῷ βίῳ δεικνύντων τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐπάνοδον, ἔξεστι τῷ οἰκονομοῦντι πρὸς τὸ συμφέρον τὴν ἐκκλησιαστικὴν οἰκονομίαν, συντεμεῖν τὸν χρόνον τῆς ἀκροάσεως, καὶ τάχιον εἰς ἐπιστρο φὴν ἀγαγεῖν, καὶ πάλιν καὶ τοῦτον συντεμεῖν τὸν χρόνον, καὶ τάχιον ἀποδοῦναι τὴν κοινωνίαν, ὅπως ἂν τῇ ἑαυτοῦ δοκιμασίᾳ ἐκκρίνῃ τὴν τοῦ θεραπευομένου κατάστασιν. Ωσπερ γὰρ τὸ τοῖς χοίροις ῥίπτειν τὸν μαργαρίτην ἀπείρηται, οὕτω τὸ ἀποστερεῖν τοῦ τιμίου μαργαρίτου τὴν ἤδη ἄνθρωπον διὰ τῆς και θερότητός τε καὶ ἀπαθείας γενόμενον, τῶν ἀτόπων ἐστίν. Ἡ δὲ κατὰ μοιχείαν ήτοι καὶ τὰ λοιπὰ εἴδη τῆς ἀκαθαρσίας γενομένη παρανομία, καθώς προείρηται, κατὰ πάντα ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι θεραπευθής σεται, ἐν ᾧ καὶ τὸ τῆς πορνείας ἄγος· τῷ δὲ χρόνῳ διπλασιάζεται. Παρατηρηθήσεται δὲ καὶ ἐπ' αὐτῷ ἡ τοῦ θεραπευομένου διάθεσις, ὃν τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν τῷ μολυσμῷ τῆς πορνείας συνενεχθέντων, ὥστε θᾶττον ἢ βραδύτερον γενέσθαι αὐτοῖς τὴν τοῦ ἀγαθοῦ μετουσίαν. ΒΑΛΣ. Νῦν περὶ τῶν ἐν τῷ ἐπιθυμητικῷ μέρει τῆς ψυχῆς φυομένων ἁμαρτημάτων διαλέγεται ὁ Πατὴρ, ὅθεν φησίν εἶναι τὴν πορνείαν καὶ τὴν μοι χείαν, καὶ ἐπάγει, ὅτι τῶν ἀκριβεστέρων τισὶ καὶ ἡ πορνεία μοιχεία καλεῖται· διότι ἡ νόμιμος μίξις ἀν δρὸς καὶ γυναικὸς μὲν ἐστιν, εἴ τι δὲ ἕτερον παρά ταύτην γένηται, παράνομον τ' τοιοῦτον, καὶ ὅστις μὴ τῷ ἰδίῳ κέχρηται, ἀλλοτρίῳ χρῆται. Πἂν δὲ δ οὐκ [διόν ἐστί τινι, τοῦτο ἀλλότριον, κἂν μὴ ἔχῃ τὸν κυ· ριεύοντα. Καὶ διὰ τοῦτο οὐ πόῤῥω ἔδοξε τῆς μοιχείας καὶ ἡ πορνεία. Ταῦτά φησιν ὁ ἅγιος οὕτω κατασκευάζεσθαι παρὰ τῶν καὶ τὴν πορνείαν εἰς τὸ τῆς μοιχείας ἀναγαγόντων ἁμάρτημα· τοῖς δὲ ἀσθενεστέ ροις τῶν ἁμαρτανόντων γενέσθαι τινὰ παρὰ τῶν 11aτέρων λέγει συμπεριφοράν, ήγουν οἰκονομίας συγκατάβασιν. Είληπται δὲ ἡ λέξις ἐκ τῶν Παροιμιών. Φησὶ γὰρ ὁ Σαλομῶν ἐν αὐταῖ;· Ὁ μη συμπεριφε όμενος τῷ ἑαυτοῦ οἴκῳ κληρονομήσει ἀνέμους· καὶ διακριθῆναι, ἀντὶ τοῦ διαιρεθῆναι, τὸ ἁμάρτημα τῆς ἀθέσμου μίξεως· καὶ πορνείαν μὲν ὀνομασθήναι • Prov. xt, 29. ptate peccarunt, ejusmodi. Qui enim ex se ipso ad sua proferenda peccata impulsus est, ex quod su sponte occultorum accusator esse voluerit, ut qui jam alfectioni medicinam adhibere caperit, et signum mulationis in id quod est melius osten derit, in mitioribus pœnis versatur. Qui autem in malo deprehensus est, vel propter aliquam suspicionem vel accusationem ingratiis convictus est, longius illi conversionis tempus datur; ut ipse perfecte purgatus, sic ad sacramentorum communionem adirittatur. Est ergo Canon cjusmodi, ut qui in fornicatione polluti sunt, in tribus quideur annis ab oratione omnino expellantur; in tribus autem sint solius auditionis participes, in tribus autem aliis, cum iis qui in conversione substernuntur, precentur, et tunc sint sacramentorum participes. In iis autem qui diligentiori conversione usi fuerint, et vita, ad id quod bonum est, reditum ostenderint, licet ci qui dispensat, pro ccclesiasticæ œconomiæ utilitate, tempus auditionis contrahere, et celerius ad conversionem deducere: et rursus hoc quoque tempus contrahere, et celerius communionein reddere, ut sua probatione, ejus cui medela adhibetur, constitutionem dijudicet. Quemadmodum enim porcis margaritas projicere est vetitum, ita et pretiosa margarita privare eum qui janı per alienationem a vitio et purgationem homo sit factus, absurdum est. Quæ autem in adulterio et in reliquis immunditiæ generibus fit iniquitas, ut dictum est, eodem judicio punietur quo et fornicationis scelus, sed tempore duplicabitur. In eo autem, ejus etiam cui medela adhibetur, affectio considerabitur, quo modo et in iis qui fornicationis inquinamento illaqueati sunt, ut vel citius vel tardius eis sit boni participatio. 158 BALS. Nunc de peccatis, quæ in concup!. scibili aninŋæ facultate nascuntur, disserit Pater, ex quibus dicit esse adulterium et fornicationem, et subjungit, quod quibusdam subtilioribus fornicatio quoque vocatur adulterium: quia mariti et uxoris coitus legitimus est; sed si quid fiat aliud præter cum, id est injustum et legibus contrarium, et quicunque non utitur proprio, utitur alieno. Quodcunque vero cuivis non est proprium, illud alienum est, etiamsi dominum non habeat. Et propterea fornicatio non longe abesse visa est ab adulterio. Hæc dicit sancíus ita astrui ab iis, qui fornicationemy ad adulterii peccatum reducunt: imbecilliorum autem peccatorum fuisse aliquam Patribus συμπε ριφοράν, sive economie condescensionen dicit. Sumitur autem dictio ex Proverbiis. Dicit enim i cis Salomon, ὁ μὴ συμπεριφερόμενος τῷ ἑαυτοῦ· οἴκῳ, hoc est, Qui domus suæ curam non gerit, hæ reditavit ventos'; et peccatum illegitimi coitus esse distinctum sen divisum; et fornicationem quidem

esse nominatam coitum, qui fit alisque injuria al- τὴν χωρίς οδικίας ἑτέρου μίξιν, ήγουν την πρ terius viri; scilicet cum muliere a viro libera; adulTerium autem, viri accessum ad mulierem quæ cum altero cohabitat. Qui enim accedit ad mulierem quæ non habet maritum, peccat quidem, quod e. non legitime utitur; sed nemini facit injuriam: qui vero rem habet cum ea, que cum marito cohabitat, maritum illius injuria afficit, alienanı sibi familiarem efficiens; sæpe amem illius marito instdiatur; et hoc ex David manifestum est. Porro cuin animali concubitum et pædicatum adulterio cxvquant, et quod injuria natura efficitur, cum, qui sic peccant, peccent præter naturam; et quod qui sic peccat aliena utitur. Est enim aliena natura brutorum et masculorum. Masculum euim et feminam fecit Dens. Ilorum itaque peccatorum universale remedium dicit sanctus, seu quod omnibus peccatoribus convenit, nempe a tali rabie per pœnitentiam pnvum esse hominem, peccatum scilicet condemnäre el ab eo defcere. Nisi quis enim a peccato dealiterit, quomodo pœnitentiam agere existimabitur? Quia autem fornicationi non accedit injuria, adulterio autem et aliis prædictis, ut jam dixi, præter ilheitum coitum injuria quoque adjungitur; tempus ¡œnæ adulterii initusque animalium et masculoruiin concubitus duplicat ad fornicationis tempus. Deinde et aliquam inducit differentiam in iis qui eadem peccata conditentur. Si quis cuiu, inquit, sua sponte peccatum, quod ignorabatur, deduraverit, kumane punietor: qui autem non sponte ad enu. tiandum accesserit, sed in peccato deprehensus fuerit, vel ex suspicione cognitus, accusatusve luerit et convictus, etiam si pœnitentiam agere proposuerit, gravius punitur; et fit in extenso sve longiori tempore pœnitentia, ut sic purgatus in sacramentorum communiorem recipiatur. Deinde et pœnæ fornicationis tempora enumerat: et dicit case novem anos, et adjicit quomodo dispense"- tur. Universum autem ejus judicio relinquit, qui Deccatores dispensat: et secundum vel diligentiam vel negligentiam in poenitentia, pœnitentire tem pus diminuere vel intendere jubet. Sicut enim non oportere dicit margaritas ante porcus projicere; ut dicit Evangelium, margaritas vocans sanctum corpus Domini, et pretiosum sanguinem; porcus autem, qui vitiose vitam agunt et in perturbationum animi cœno involvuntur: ita absurdum est pretiosaruin margaritarum 159 communione privare, qui se a vitiis per pœnitentiam purgarent et ex porcis in homines per purgationem mutati sunt. Cum novem autein annorum pœnas esse dixisset in fornicatione, in adulterio animaliunique initu ac pædicatu dicit tempus illud duplicari: esse vero ejus dispensationem fornicationis dispensationi similem. Hoc enim sibi vult illud; in eodem judicio; id est, in eadem sententia, in eadem pœna. Solo autem tempore duplicatur. Cum euim in unoquoque pœnarum loco sit triennium ἐλευθέραν ἀνδρὸς γυναίκα, μοιχείαν δὲ τὴν πρὸς γυναῖκα ἀνδρὶ συνοικοῦσαν εἰσέλευσιν. Ὁ μὲν γὰρ γυναικὶ προσιών ἄνδρα μὴ ἐχούσῃ ἁμαρτάνει μὲν, ὅτι μὴ νομίμως αὐτῇ κέχρηται· ἀδικεῖ δὲ οὐδένα· ὁ δὲ τῇ συνοικούσῃ ἀνδρὶ πλησιάζων ἀδικεῖ τὸν ἐκείνης ἄνδρα, τὴν ἀλλοτρίαν οικειούμενος· πολλάκις δὲ καὶ ἐπιβουλεύει τῷ ἐκείνης ἀνδρί· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ Δαβίδ. Και τὴν ζωοφθορίαν δὲ καὶ τὴν παιδεραστίαν ἐπίσης τῇ μοιχείᾳ τεθέασιν, ὅτι τε ἀδικεῖται ἡ φύσι παρὰ φύσιν ἁμαρτανόντων τῶν οὕτω πλημμελού των, καὶ ὅτι ἀλλοτρίῳ κέχρηται ὁ οὕτως ἁμαρτάνων· ἀλλότριον γὰρ ἡ φύσις ἡ τῶν ἀλόγων καὶ ἡ τῶν ἀρ μένων. Αρσεν γὰρ καὶ θῆλυ ἐποίησεν ὁ Θεός. Τῶν μὲν οὖν τοιούτων ἁμαρτημάτων καθολικὴν μὲν θερα Β. πείαν λέγει ὁ ἅγιος, ήγουν πᾶσι τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἁρμόττουσαν, τὸ καθαρὸν τῆς τοιαύτης λύσσης ἐκ με ταμέλου γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον, ήγουν τὴ καταγνώναι τῆς ἁμαρτίας καὶ ἀποστῆναι αὐτῆς. Εἰ μὴ γάρ τις ἀποσταίη τοῦ ἁμαρτάνειν, πῶς ἂν λογισθείη μετ τανοεῖν; Ἐπεὶ δὲ τῇ πορνείᾳ ἀδικία οὐ πρόσεστι, τῇ δὲ μοιχείᾳ, καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς εἰρημένοις, ὡς ἔφθην εἰπεῖν, πρὸς τῷ ἀθέσμῳ τῆς μίξεως καὶ ἀδικία παρέ πεται, διπλασιάζει τὸν χρόνον τοῦ ἐπιτιμίου τῆς μα χείας καὶ τῆς ζωοφθορίας καὶ ὁῤῥενοκοιτίας προς τὸν τῆς πορνείας. Επειτα καὶ διαφοράν τινα εἰσάγει ἐπὶ τῶν ἐξομολογουμένων τὰ αὐτὰ ἁμαρτήματα. Εἰ μέν τις, φησίν, ἀφ' ἑαυτοῦ ὁρμηθεὶς ἐξαγορεύσει τὴν ἁμαρτία, ἁγνοουμένην, φιλανθρώπως ἐπιτιμηΟ θήσεται· ὁ δὲ οὐχ ἑκὼν εἰς ἐξαγόρευσιν ἐλθὼν, ἀλ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ εὐρεθεῖς, ἢ ἐξ ὑποψίας γνωσθείς, ἢ κατηγορηθεὶ; καὶ ἐλεγχθεὶς, κἂν πρόκειται με την ο ῆσαι, βαρύτερον ἐπιτιμᾶται, καὶ ἐν ἐπιτεταμένῃ. ήγουν μακροχρονίω, γίνεται μετανοίᾳ, ἵνα οὕτω και Θαρθεὶς δεχθῇ εἰς τὴν τῶν ἁγίων μετάληψιν. Εἶτα καὶ τοὺς χρόνους ἀπαριθμεῖται τοῦ ἐπιτιμίου τῆς πορνείας· καὶ ἐννέα λέγει εἶναι αὐτοὺς, καὶ ὅπως οἰκονομούνται προστίθησι. Τὸ δὲ πᾶν τῷ οίκονο. μοῦντι τοὺς ἁμαρτάνοντας ἀνατίθησι, καὶ πρὸς τὴν ἐπὶ τῇ μετανοίᾳ σπουδὴν ἡ ῥᾳθυμίαν ελαττοῦν τον χρόνον τῶν ἐπιτιμίων καὶ ἐπιτείνειν διακελεύεται. ὡς γὰρ οὐ δεῖν φησι τοὺς μαργαρίτας ρίπτειν Εμπροσθεν τῶν χοίρων· τοῦτο δὲ τὸ εὐαγγελικόν, μαργαρίτας μὲν καλῶν τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ Κυρίου και τὴ τίμιον αἷμα, χοίρους δὲ τοὺς ἐμπαθῶς ζῶντας καὶ τῷ βορβόρῳ τῶν παθῶν ἐκχυλισμένους· οὕτως άτοτον ἀποστερεῖν τῆς μεταλήψεως τῶν τιμίων μαργαριτῶν τοὺς διὰ μετανοίας καθάραντας ἑαυτούς των παθῶν, καὶ ἐκ χοίρων εἰς ἀνθρώπους μεταβληθέντα; διὰ τῆς καθαρότητος. Εννέα μὲν οὖν ἔτη ἐπὶ τῆς πορνεία; εἰπὼν εἶναι τὸ ἐπιτίμιον, ἐπὶ τῆς μοιχείας καὶ ζωοφθορίας καὶ ἀρσενοκοιτίας διπλασιάζεσθαι λέγει τὸν χρόνον τοῦτον· τὴν δὲ οἰκονομία, ὁμοία, γίνεσθαι τῇ τῆς πορνείας. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸν ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι, ἤγουν ἐν τῇ αὐτῇ κρίσει, ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιτιμήσει. Τῷ δὲ χρόνῳ μόνῳ διπλασιάζεται. Εν ἑκάστῳ γαρ τόπῳ τῶν ἐπιτιμίων τριετίας ορισθείσης ἐν τῇ πορνείᾳ, ἐξαετία ἐν τῇ μοιχείᾳ καὶ τοῖς λοιποῖς

IN EPIST. S. GREGORII NYSSENI AD LETOIUM. ώρισται· κἀνταῦθα δὲ τὸ συντεμεῖν τὸν χρόνον τοῦ deditum in fornicatione, sexennium in adulter.o ἐπιτιμίου, ἢ αὐξῆσαι, τοῦ οἰκονομοῦντος τῇ διακρί σε: τοὺς ἐν μετανοίᾳ δίδωσιν. Λείπεται πρὸς τούτοις τὸ θυμοειδές τῆς ψυχῆς προ θεῖναι εἰς ἐξέτασιν, ὅταν παρασφαλεῖσα τῆς ἀγαθῆς τοῦ θυμοῦ χρήσεως, εἰς ἁμαρτίαν εκπέση. Πολλών τε ὄντων κατὰ θυμὸν εἰς ἁμαρτίαν ἐνεργουμένων, καὶ πάντων κακῶν, ἡρεσέ πως τοῖς Πατράσιν ἡμῶν, ἐν τοῖς ἄλλοις μὴ λίαν ἀκριβολογεῖσθαι, μηδὲ πολλῆς ἄξιον ἡγεῖσθαι σπουδῆς, τὸ θεραπεύειν πάντα τὰ ἐκ θυμοῦ παραπτώματα· καί τοί γε τῆς Γραφῆς, οὐ μόν νον τὴν ψυχὴν ἀπαγορευούσης πληγήν· ἀλλὰ καὶ πᾶσαν λοιδορίαν, ἢ βλασφημίαν, καὶ εἴ τι ἄλλο τοιοὗτον ὁ θυμὸς ἀπεργάζεται· μόνον δὲ τοῦ κατὰ τὸν φόνον ἄγους τὴν παραφυλακὴν ἐποιήσαντο, διὰ τῶν ἐπιτιμίων. Διήρηται δὲ τὸ τοιοῦτον κακὸν τῇ διαφορά τοῦ ἑκουσίου τε καὶ ἀκουσίου, ἐν οἷς ἐκούσιος μέν ἐστι φόνος. Πρῶτον μὲν, ὁ ἐκ παρασκευῆς τετολμη μένος τοῦ εἰς αὐτὸ τοῦτο εὐτρεπισαμένου, ὅπως ἂν τὸ ἄγος ἐργάσηται. Ἔπειτα δὲ κἀκεῖνος ἐν τοῖς ἑκουσίοις ἐνομίσθη, ὅταν τις ἐν συμπλοκῇ καὶ μάχῃ, τύπτων τε καὶ τυπτόμενος, ἐνέγκῃ κατά τινος καιρίου τὴν διὰ τῆς χειρὸς πληγήν. Ο γὰρ ἅπαξ τῷ θυμῷ κρατηθεὶς, καὶ τῇ ὁρμῇ τῆς ὀργῆς χαριζόμενος, οὐδὲν ἂν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους τῶν ἀνακόψαι τὸ κακὸν δυναμένων ἐπὶ νοῦν λάβοι. Ὥστε καὶ τὰ ἐκ τῆς συμπ οκῆς ἀπο τέλεσμα του φόνου, εἰς ἔργον προαιρέσεως, καὶ οὐκ εἰς ἀποτυχίαν ἀνάγεται. Οἱ δὲ ἀκούσιοι φανερὰ ἔχουσι τὰ γνωρίσματα· ὅταν τις πρὸς ἕτερόν τι τὴν σπουδὲν ἔχων, ἐξ ἀποτυχίας τι τῶν ἀνηκέστων δράση. Ἐπὶ τούτων τοίνυν ὁ μὲν φόνος, εἰς τριπλασίονα χρόνον παρατείνεται, τοῖς δι᾽ ἐπιστροφῆς θεραπευομένοις τὸ ἑκούσιον ἄγος. Τρισεννέα γάρ εἰσιν ἐνιαυτοί, καθ' έκαστον βαθμὸν τῆς ἐννάδος τῶν ἐτῶν όρισθείσης, ὥστε ἐν μὲν τῷ παντελεῖ ἀφορισμῷ, ἐνναετή χρόνον διαγενέσθαι ἀπειργόμενον τῆς Ἐκκλησίας· ἄλλα δὲ τοσαῦτα ἔτη ἐν τῇ ἀκροάσει παραμεῖναι, μόνης τῶν διδασκάλων καὶ τῆς τῶν Γραφῶν ἀκροά σεως, καὶ μετὰ τῆς τοῦ λαοῦ συστάσεως ἀξιούμε νον, ἐν δὲ τρίτῃ ἐννάδι, μετὰ τῶν ὑποπιπτόντων ἐν τῇ ἐπιστροφή προσευχόμενον, οὕτως ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν μετουσίαν τοῦ ἁγιάσματος· δηλαδὴ καὶ ἐπὶ τοῦ τοιούτου, ἡ αὐτὴ προστήρησις ἔσται παρά τοῦ οἰκονομοῦντος τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πρὸς λόγον τῆς ἐπιστροφῆς συντμηθήσεται αὐτῷ καὶ ἡ τοῦ ἐπι· τιμίου παράτασις, ὥστε ἀντὶ ἐννέα ἐτῶν, ἐφ' ἑκάστῳ βαθμῷ ὀκτὼ ἢ ἑπτὰ ἢ ἐξ, ἢ καὶ πέντε μόνα γενέσθαι· εἴπερ τὸ μέγεθος τῆς ἐπιστροφῆς νικοίη τὸν χρόνον, καὶ ὑπερβάλλοιτο τῇ σπουδῇ τῆς διορθώσεως τοὺς ἐν τῇ μακρᾷ προθεσμία βαθυμότερον πως εαυτοὺς ἀπὸ τῆς κηλίδος καθαίροντας. Τὸ δὲ ἀκούσιον, συγγνωστὸν μὲν, οὐ μὴν ἐπαινετὸν ἐκρίθη. Τοῦτο δὲ εἶπον, ὥστε δῆλον γενέσθαι, ὅτι κἂν ἀκουσίως τις γένηται ἐν τῷ τοῦ φόνου μιάσμασι, ὡς ἤδη βέβηλον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ ἄγους γενόμενον, ἀπόβλητον ἱερατικῆς χάριτος ὁ κανὼν ἀπεφήνατο· ὅσος δέ ἐστιν ἐπὶ τῇ Δελή πορνεία τοῦ καθαρσίου ὁ χρόνος, τοσοῦτος καὶ PATROL GR CXXXVIII. et reliquis definitum est. Porro hic quoque pœnæ tempus contrahere, vel augere, ejus, qui peniten - tiam agentes dispensal, judicio relinquit. CANON V. Restat ad hæc ut irascentem animæ partem examinandam proponamus, quando lapsa a hono in usu in peccatum ceciderit. Cum autem multa sint quæ per iram fiunt peccala et omnis generis mala, placuit omnibus nostris Patribus in aliis quidem non nimium subtiliter agere, nec nimium in eo studii operæque ponere, ut omnia quæ ex ira nascerentur delicta curarent; quamvis Scriptura non solum vulnus prohibeat, sed etiam omne convicium vel maledictuin, et si quid aliud ejusmodi ita ellicit; sed solam cædis cautionem suis poenis introduxerunt. Dividitur autem hoc malum, differentia voluntariæ et invo. luntariæ et est cædes quidem voluntaria, quæ præmeditate suscepta est ab eo qui se ad hoc comparaverat ut hoc facinus perpetraret. Deinde illud quoque in voluntariis existimatum est, quando quis in congressu verberans et verberatus, manu plagam mortiferam intulerit. Qui enim ira semel victus est, et animi appetitioni cedit, nihil eorum quæ malum possent amputare, ei in mentem venit. Quare et illic quoque qui ex concertatione profectus est, cædis eventus, in factuin voluntarium, non in casum confertur. Involuntaria autem habent manifesta indicia, quando quis alicui alteri rei studium applicans, casu gravissimum aliquod malum patraverit. In his ergo, cædes quidein in triplex tempus extenditur iis qui per conversionem voluntario facinori remedium afferunt. Ter novem etiam sunt anni, novenario annorum numero in unoquoque gradu præfinito, ut in perfecta quidem segregatione novem annorum tempore versetur ab Ecclesia prohibitus; alios autem tot annos in auditione permaneat, sola doctorum et Scripturarum auditione et conversatione cum populo dignus habitus, in tertio autem novenario cum substratis in conversione orans, ut perveniat ad communionein sacramenti scilicet; et in eodem eadem erit observatio ab eo qui Ecclesiam adıi-. nistrat, et pro ratione conversionis illi quoque prenæ extensio rescindctur, ut pro novem anuis in unoquoque gradu, vel octo, vel septem, vel quinque solum anni fiant, si pœnitentiæ magnitudo tempus vincat, et superet correctionis studio cos qui in longo tempore præstituto susceptas a se inaculas segniter eluunt. Involuntarium autem venia quidemn dignum, sed non laudabile judicatum est. lloc autem dixi, ut sit apertum, quod etiam si quis involuntarie fuerit in scelere homicidii: eum tanquam jam profanum, piaculum redditum, a sacerdotali gratia ejiciendum pronuntiavit canon. Quantum autem est expiationis tempus ob simplicem fornicalionem, tantum etiam recte habere existimatum eɛt in iis qui cædem involuntariam fecissent; sei28

licet, in iis quoque, 160 penitentis volunt:ne exami- ἐπὶ τῶν ἀκουσίως πεφονευκότων εδοκιμάσθη καλόν nata; ut si sit fide quidem digna conversio, non £ervetur annorum numerus; sed temporis prolixitate resecata, ad Ecclesiæ restitutionem et boni participationem compendio reducatur. Si quis autem non expleto tempore a canonibus præstituto vita excedat, jubet Patrum clementia ut effectus ɛacramentorum particeps, non viatico vacuus, ad extremam illam et longam peregrinationem mittatur. Sin autem, postquam sacramenti particeps factus fuerit, rursum ad vilain reversus sit: statutum tempus exspectet, in illo gradu exsistens in quo erat ante communionem illi ex necessitate dalara. BALS. Postquam dixit hic magnus Pater de duabus animæ facultatibus, nunc reliquam quoque ajicit, nempe irascentem. Εt multa quidem peccata esse dicit, quæ ex ira nascuntur, ut ictus, injurias, maledicta, corvicia, quæ omnia a sacra Scriptura sunt, prohibita. Beatus enim Paulus scribens ad Colossenses, et carnis opera enumerans, cum aliis inimi. citis, lites, et contentiones, æmulationes, iras, discordias, ac seditiones et cædes induxit; et qui lec, inquit, agunt, regnum Dei non possidebunt. Sed etsi, inquit hic sanctus, hæc omnia a Scriptura probibila sint, quodammodo placuit tamen Patribus mostris in aliis non nimium subtiliter nec summo jure agere. Illud autern: Quomodo placuit, est megantis, et veluti rationem nescientis, propter quam Patres in iis non nimium subtiliter et sccurate agcre voluerint, nec ut iis remedia afferrent multain studii ponendum esse putarunt. Sulum autem homicidii facinus esse pœnis afficiendum censuit, ut caverent homines ne cædes perpetrarent, pœnas impositas formidantes. Cadis autem peccatum dividitur in voluntarium, et involuntarium. Et est quidem voluntaria cædes, quæ præparato ac consulto suscepla est, ad quam paratus et instructus fuerat quispiam. Voluntarium autem dicit, et quod non consul:o quidem, sed in certamine, et contentione facrum est, quando quis emin qui resistit în aliqua parte corporis lethaliter percusserit. Nam hoc quoque cædis genus, non fortuitum, sed involuntarium sanctus judicat. Involunt.ria: autem cadem dednit, quando aliquid aliud agere volens, utpote feram percutere, vel fructum arboris decutere, transeuntem hominem non visum pereusserit, isque mortuus fuerit. Voluntariæ itaque cædi viginti sept m annos definit pœnæ tempus, et ipsum in tres partes dividit, ut unaquæque pars habeat novem annos. Et perfectam quidem segregationem nominat, quando is, qui segregatus est, extra ecclesiam stat et deffet, postquam autem illic ad nonum usque annum defleverit, tanto rursus tempore stet in loco audientis; et illinc procedat ad locum substrationis: et ita viginti septem annis dimensis, dignus sacrameatorum communione habeatur. Ubique autem panitentiæ dispensatori, œnarum tempus contral.endi dat ἔχειν, δηλαδὴ καὶ ἐν τούτῳ τῆς προαιρέσεως τοῦ με τανοοῦντος δοκιμαζομένης· ὥστε εἰ ἀξιόπιστος γένοιτο ἡ ἐπιστροφὴ, μὴ πάντως παραφυλαχθῆναι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν, ἀλλὰ διὰ συντομία; ἀγαγεῖν αὐτὸν εἰς τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἀποκατάστασιν, καὶ εἰς τὴν τοῦ ἀγαθοῦ μετουσίαν. Εἰ δέ τις μὴ πληρώσες τὸν χρόνον τὸν ἐκ τῶν κανόνων ἀφωρισμένον, ἐξιδεύοι τοῦ βίου κελεύει ἡ τῶν Πατέρων φιλανθρωπία μετασχόντα τῶν ἁγιασμάτων, μὴ κενὸν τοῦ ἐφοδίου πρὸς τὴν ἐσχάτην ἐκείνην καὶ μακρὰν ἀποδημίαν ἐκπεμφθῆναι. Εἰ δὲ μετασχὼν τοῦ ἁγιάσματος, πάλιν εἰς τὴν ζωήν επανέλθοι, ἀναμένειν τὸν τεταγμένον χρόνον, ἐν ἐκεί νῳ τῷ βαθμῷ γενόμενον, ἐν ᾧ ἦν πρὸ τῆς κατὰ ἀνάγ κην αὐτῷ δοθείσης κοινωνίας. ΒΑΛΣ. Εἰπὼν περὶ τῶν δύο ψυχικών δυνάμεων δ μέγας οὗτος Πατήρ, προστίθησιν ἄρτι καὶ τὴν λα πήν, ἥτις ἐστὶ τὸ θυμοειδές. Καὶ πολλὰ μὲν εἶναί φησι τὰ ἐκ τοῦ θυμοῦ τικτόμενα ἁμαρτήματα, οἷας πληγάς, ύβρεις, λοιδορίας, βλασφημίας, ἅπαντα τῇ θείᾳ Γραφῇ ἀπηγόρευται. Ο γάρ μακάριος Παῦλος πρὸς Κολασσαείς γράφων, καὶ τὰ τῆς σαρχές ἔργα ἀπαριθμῶν, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἔχθρας καὶ ἔρεις καὶ ζήλους καὶ θυμούς, ἐριθείας τε καὶ διχοστασίας καὶ φόνους επήγαγε, καὶ οἱ ταῦτα πράσο σοντες, ἔφη, βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν. Αλλά και πάντα, φησὶν ὁ ἅγιος οὗτος, τῇ Γραφῇ ἀπηγόρευται, όμως ἤρεσέ πως τοῖς Πατράπιν ἡμῶν ἐν τοῖς ἄλλοις μή λίαν ἀκριβολογεῖσθαι· τὸ δὲ ἤρεσέ πως ἀπαρνοῦντός ἐστι καὶ ὥσπερ μή ειδότος τὸν λόγον, δι' δν ταῦτα οἱ Πατέρες ἀκριβολογεῖσθαι οὐκ θέλησαν, οὐδὲ πάνυ σπουδαῖον ἡγήσαντο θεραπεύειν τὰ τοιαῦτα. Μόνον δὲ τὴ τοῦ φόνου μίασμα ἐπιτιμίων ἠξίωσεν, ὥστε παραφυλάττεσθαι τοὺς ἀνθρώ τους μὴ ποιεῖν φόνους φοβουμένους τὰ ἐπιτίμια. Τὸ δὲ ἐκ τοῦ φόνου ἁμάρτημα διαιρεῖται εἰς ἐκεύστον καὶ ἀκούσιον. Καὶ ἔστιν ὁ ἑκούσιος φόνος, ὁ ἐκ παρασκευής, ήγουν ὁ ἐκ μελέτης, τετολμημένος, πρὸς ἦν τις παρεσκευάσθη καὶ ἡτοιμάσθη. Εκού σιον δὲ λέγει καὶ τὸν μὴ ἐκ μελέτης μὲν, ἐν δὲ συμπλοκῇ καὶ φιλονεικίᾳ γενόμενον, ὅτε τις πλήξει τὸν ἀνθιστάμενον ἐν καιρίῳ μέρει του σώματος, τῷ θυμῷ στρατευόμενος. Καὶ τοῦτο γὰρ τὸ εἶδι; του φόνου οὐ τυχαῖον ὁ ἅγιος κρίνει, ἀλλὰ προαιρετόν. 'Ακούσιον δὲ φόνον ὁρίζεται, ὅτε άλλο το παι ῆται βουλόμενος, οἷον θηρίον ἀμύνασθαι ἡ κα ταπείσαι δένδρου καρπόν, ἄνθρωπον παριόντα μὴ προιδὼν πλήξει, καὶ ὁ πληγείς θανείται. Τῷ μὲν οὖν ἐκουτίῳ φόνω, κζ' ἔτη ορίζεται τὸν τοῦ ἐπιτιμίου καιρὸν, καὶ εἰς τρεῖς μοίρας αὐτὸν διαιρεί, ὥστε μοῖραν ἑκάστην ἐννέα ἔχειν. ἐνιαυτούς. Καὶ παντελῆ μὲν ἀφορισμόν ονομάζει τὸ ἔξω τῆς ἐκκλησίας ἵστασθαι τὴν ἀφορισθέντα καὶ προσκλαίειν· ἐκεῖ δὲ προσκλαύσαντα ἐπὶ ἔννατον ἐνιαυτὸν, ἐπὶ τοσοῦτον αὖθις χρόνον ἐν ἀκρουμένου στῆναι τόπῳ, κἀκεῖθεν προβῆναι εἰς τὸν τῆς ὑποπτώσεως τόπον· καὶ οὕτω τῶν κι' ἐκμετρηθέντων ἐνιαυτῶν, τῆς τῶν ἁγιασμάτων κοινωνία; άξιαθήναι Πανταχοῦ δὲ τὴν ἐξουσίαν τοῦ συντεμείν

IN EPIST. S. GREGORII NYSSENI AD LETOIUM. tiæ fructus ostendere. Involuntaria autem, inquit, cædes venia quidem digna judicata est, sed non laudanda, seu non ita tolerabilis, ut sit ab omni supplicio immunis; siquis enim involuntarie hominem interfecerit, nec sacerdotium assequetur, et, ut qui homicilio sit pollutus, eo ejiciatur, Involuntaria autem cædis pœnæ tempus esse dicit, quantum in simplici fornicatione statutum est. Est autem illud secundum hunc sancturn, novem annorum. Simplicem autem fornicationem nominavit, quæ in mulierem virum non habentem committitur. Postquam autem dixit pœnæ tempus in unoquoque peccato, nunc adjicit: quod si is, qui pena affectus est, nonlum perfecit tempus pœnitentiæ, sed est adhuc segregatus, et in magno vitæ periculo versatur, statuerunt Patres clementia utentes, ut is sit sacramentorum particeps, ne viatico careus in longam peregrinationem abeat. Dicitur autem viaticum, quod iis qui 161 vinu ineunt in via est utile. Fidelibus autem valde conferre creditur sacramentorum participatio. Sin autem is, cui poena imposita est, in vitæ periculum veniens divinis donis dignus habilus fuerit, deinde periculum eſſugerit et revaluerit, rursus erit excommuni. catus; et in illo gradu stabit, in quo erat etiam ante periculum, donec præstitutum tempus din:eysum fuerit. τὸν τῶν ἐπιτιμίων καιρὸν τῷ οἰκονομοῦντι τὸν ἐν potestatem, si viderit poenitentem uberes penitenμετανοίᾳ γενόμενον δίδωσιν, εἰ βλέπει τὸν μετα νοοῦντα δαψιλεῖς τοὺς τῆς μετανοίας καρπούς ἐνδεικνύμενον. Ὁ δὲ ἀκούσιος, φησί, φόνος συγγνωστὸς μὲν ἐκρίθη, οὐ μὴν ἐπαινετὸς, ήγουν οὐκ ἀνεκτές, ὥστε καὶ πάντη εἶναι ἀνεπιτίμητος. Καν γὰρ ἀκουσίως τις φονεύσῃ ἄνθρωπον, οὔτε ξερω - σύνης τεύξεται, καὶ ἀπόβλητος ταύτης ὡς τῷ φόνῳμ μιανθείς έπεται. Χρόνον δὲ τῷ ἐπιτιμίῳ τοῦ ἀκουσίου φόνου λέγει τετάχθαι, δρος ἐν τῇ ψιλῇ πορνεία στάχθη· ἔστι δὲ οὗτος, κατὰ τοῦτον τὸν ἅγιον, ἐννέα έτη. Ψιλὴν δὲ πορνείαν, τὴν εἰς γυναῖκα μὴ ἔχουσαν ἄνδρα ὠνόμασε, τοὺς χρόνους δὲ τῶν ἐπιτιμίων εἰπὼν ἐφ' ἑκάστῳ πλημμελήματι, νῦν προστίθησιν ὅτι, εἰ οὔπω ὁ ἐπιτιμηθεὶς ἐπλήρωσε τὸν τοῦ ἐπιτιμίου καιρὸν, ἀλλ' ἔτι ἀφωρισμένος ἐστὶ καὶ κινδυνεύει θανεῖν, ὥρισαν οἱ Πατέρες φιλαν θρωπευσάμενοι τὸν τοιοῦτον μετασχεῖν τῶν ἁγιασμάτων, ἵνα μὴ ἐστερημένος του ἐφοδίου ἀπέλθῃ πρὸς τὴν μακρὰν ἀποδημίαν. Εφόδια δὲ λέγονται τὰ ἐπὶ τῇ ὁδῷ τοῖς ἐδεύουσι συμβαλλόμενα. Μέγα δὲ συμβάλλεσθαι τοῖς πιστοῖς πιστεύεται τῶν ἁγια σμάτων ή μέθεξις. Εἰ δὲ περὶ τὴν ζωὴν κινδυνεύων ὁ ἐν ἐπιτιμίῳ ἀξιωθείη τῶν θείων δωρεῶν, εἶτα ἐκφύγῃ τὸν κίνδυνον καὶ ἀναῤῥωσθῇ, αὖθις ἀκοινώνητος ἔσται, καὶ ἐν ἐκείνῳ στήσεται τῷ βαθμῷ, ἐν ᾧ ἦν καὶ πρὸ τοῦ κινδύνου, μέχρις ἂν ὁ χρόνος ὁ τεταγμένος ἐκμετρηθῇ. Τὸ δὲ εἶδος τῆς εἰδωλολατρείας· οὕτω γὰρ ὄνομά ζει τὴν πλεονεξίαν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος· οὐκ οἶδα ὅπως ἀθεράπευτον ὑπὸ τῶν Πατέρων ἡμῶν περιώφθη. Και τοί γε δοκεῖ τὸ τοιοῦτον κακὸν τῆς τρίτης ἐν τῇ ψυχῇ καταστάσεις πάθος εἶναι. Καὶ γὰρ λογισμὸς τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως ἁμαρτάνων, ἐν τῇ ὕλῃ τὸ καλὸν εἶναι φαντάζεται, οὐ πρὸς τὸ ἄθλον ἀναβλέπων κάλλος, καὶ ἡ ἐπιθυμία πρὸς τὰ κάτω ῥεῖ, τοῦ ἀληθοῦς ὀρεκτοῦ ἀποδ ῥέουσα. Καὶ ἡ φιλόνεικός τε καὶ θυμώδης διάθεσις, πολλὰς ἐκ τῆς τοιαύτης ἁμαρτίας τὰς ἀφορμὰς λαμβάνει. Καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν, συμφωνεῖ ἡ τοιαύτη νόσος τῷ ἀποστολικῷ τῆς πλεονεξίας δρῳ. Ο γάρ θεῖος ᾿Απόστολος, οὐ μόνον αὐτὴν εἰδωλολατρείαν, ἀλλὰ καὶ βίζαν πάντων τῶν κακῶν ἀπεφήνατο· καὶ ὅμως τὸ τοιοῦτον εἶδος παρώφθη τῆς νόσου ἀνεπισκεπτόν τε καὶ ἀτημέλητον· διὸ καὶ πλεονάζει κατὰ τὰς Ἐκκλη σίας, τὸ τοιοῦτον ἀῤῥώστημα, καὶ οὐδεὶς τοὺς ἐπὶ τὸν κλῆρον ἀγομένους περιεργάζεται, μήπως τῷ τοιούτῳ είδες τῆς εἰδωλολατρείας κατεμιάνθησαν. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων, διὰ τὸ παρεῖσθαι τοῖς Πατρᾶσιν ἡμῶν, ἀρχεῖν ἡγούμεθα τῷ δημοσίῳ τῆς διδασκαλίας λόγῳ, ὅπως ἂν οἷόν τε ᾖ, θεραπεύειν, ὥσπερ τινὰ πάθη πληθωρικά, τάς πλεονεκτικὰς ἀρρωστίας διὰ τοῦ λότου καθαίροντας. Μόνην δὲ τὴν κλοπὴν καὶ τὴν τυμθωρυχίαν, καὶ τὴν ἱεροσυλίαν πάθη νομίζομεν, διὰ τὸ οὕτως ἐκ τῆς τῶν Πατέρων ἀκολουθίας τὴν παράδοσιν ἡμῖν περὶ τούτου γενέσθαι. Και το γε παρά • Ephes. v., 5. 3] Timoth. vi, 10. CANON VI. Altera autem idololatriæ species (sic enim divinus Apostolus avaritiam appellat '), nescio quomodo absque ulla pœnæ medela a Patribus prætermissa sit. Atqui hoc malum quidem videtur esse trium animi constitutionum affectio. Nam et ratio, ab ejus quod pulchrum est judicio aberrans, esse in materia quod pulchrum est existimat, nou ad pulchritudinem a materia separatam aspiciens, et desideriuni ad ea quæ sunt inferiora inclinatur, ab eo quod vere est expetendum dilabens. Jam vero et contentiosa animosaque animæ affectio ex hoc peccato multas occasiones accipit. Et ut in universum dicam, hic morbus cum apostolica avaritiæ definitione consentit. Divinus enim Apostolus eam non solum idololatriam, sed etiam ominium malorum radicem pronuntiavit; et tamen hæc morbi species, inconsiderata et absque ulla ejus cura prætermissa est: quo fit, ut hic morbus valde in Ecclesia redundet, et nemo in us qui ad cleruir. adducuntur, inquirit, num qui eo idololatriæ genere polluti sint. Sed de iis quidem, quoniam id Patribus prætermissum est, sufficere existimo publica doctrinæ ratione, ea quomodo fieri potect curare, veluti quosdam morbos ex replctione ortos, inexplebilis avaritiæ affectiones oratione purganles. Solum autem furtum, et sepulcroruin elfossionem, et sacrilegium vitia existimamus, quod sic a

Patrum consequentia, hæc nobis traditio facta sit. τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ ὁ πλεονασμὸς, καὶ ὁ τόπος, τῶν Atqui apud divinam Scripturam et fœnus et usura sunt prohibita, el per quamdam potentiam, ad suam possessionem aliena traducere, etiamsi sub contractus aut transactionis specie hoc fortaske factum sit. Quoniam ergo nos quidem ad canonum potestatem assequendam fide digni non sumus, in iis, quæ ex confesso prohibita sunt, canonicam sententiam dictis jam adjiciemus. Dividitur autem furtum in latrocinium seu deprædationem, et in murorum eſſossionem. Idem autem utriusque est institutum, videlicet aliena auferre in animo autem ipsorum, magna est inter se differentia. Latro enin, etiam homicidium ad id quod studet assequi assu· mit, ad id paratus et armis, et copiis, et opportunitate loci, adeo ut is homicidarum judicio subjiciatur, si per pœnitentiam ad Dei Ecclesiam reversus fuerit. Qui autein latenti ablatione, sibi alienum usurpat, si deinde per enuntiationern peccatum suum sacerdoti aperuerft, vitii studio in contrarium mutato ægritudinem curabit: dico antein, largiendo quæ habet pauperibus, ut, duin quæ habet profundit, se ab avaritiæ morbo liberum aperte ostendat. Sin autem nihil aliud præterquam solum corpus habeat, jubet Apostolus per laborem corporalem ei morbo mederi. Dictionis autem ita habet contextus: Qui furatur, non amplius furetur: sed potius laboret bonum operans, at possit ei lurgiri qui indiget 1. BALS. Dubitat sanctus, quomodo plura habendi cupiditatis vitium, sive avariti: η Patribus alique ulla medicina, prætermittatur, nec ulla iis qui eo renentur pena imposita fuerit, maxime cum Apostolus ipsum idololatriam vocaverit. Atqui vid. no tur, inquit, tres auimæ facultates in eo amici 162 et a rectitudine divertere. Neque enim ratiocinatrix anima affectio recte judicat; sed falso et nequiter. Aberrat enim, inquit, ab ejus quod pulchrum est julicio, hoc est, il non assequitur, nec ad pulchritudinem a materia separatam respicit, ad Dei scilicet, quoad ejus feri potest, intelligentiam, futu rorumque bonorum fruitionem; sed id quod pulchrum est in materia imaginatur. Falsam autem opinionem et mendacem existimationem sanclus imaginationem apposite voravit; existimare scilicet – id quod pulchrum et honestum est, esse in pecuniis, divitiis et ejusmodi. Porro desiderativa animi fa- * Ephes. ιν, 28. απειρημένων ἐστὶ, καὶ τὸ ἐκ δυναστείας τινὸς τῇ ίδια κτήσει προσαγαγεῖν τὰ ἀλλότρια, κἂν ἐν προσχή ματι πραγματείας τὲ τοιοῦτον τύχῃ γινόμενον. Επει δὴ τοίνυν τὸ καθ' ἡμᾶς, εἰς ἐξουσίαν κανὼν ἀξιόπιστος, τὴν ἐπὶ τῶν ὁμολογουμένως απηγορευμένων κανονι κὴν κρίσιν ἤδη τοῖς εἰρημένοις προσθήσομεν. Διήρηται οὖν ἡ κλοπὴ εἰς τε ληστείαν καὶ εἰς τοιχωρυχίαν καὶ εἰς μὲν ἐπ' ἀμφοτέρων σκοπός, ἡ τῶν ἀλλοτρίων ἀφαίρεσις· πολλὴ δὲ κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν ἡ πρὸς ἀλλήλους ἐστὶ διαφορά. Ο μὲν γὰρ λῃστὴς, καὶ τὴν μιαιφονίαν εἰς συμμαχίαν τοῦ σπουδαζομένου παρα λαμβάνει, πρὸς αὐτὸ τοῦτο παρασκευαζόμενος καὶ ὅπλοις καὶ πολυχειρίᾳ, καὶ τοῖς ἐπικαίροις, τῶν το των ὥστε τὸν τοιοῦτον, τῷ κρίματι τῶν ἀνδρογόνων ὑπάγεσθαι, εἰ διὰ μεταμελείας ἑαυτὸν πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ ἐπανάγοι. Ὁ δὲ δι᾽ ὑφαιρέσεως λανθανούσης σφετεριζόμενος τὸ ἀλλότριον, εἶτα δι' ἐξαγορεύσεως τὸ πλημμέλημα αὐτοῦ τῷ ἱερεῖ φανερώ σας, τῇ περὶ τὸ ἐναντίον τοῦ πάθους σπουδή θεραπεύσει τὴν ἀρρωστίαν· λέγω δὲ διὰ τοῦ τὰ προσόντα παρέχειν τοῖς πένησιν, ἵνα τῷ προέσθαι ἃ ἔχει, φανερός γένηται καθαρεύων τῆς κατὰ πλεονεξίαν νόσου. Εἰ δὲ μηδὲν ἔχοι, μόνον δὲ τὸ σῶμα ἔχοι, κελεύει ο Απόστολος διὰ τοῦ σωματικοῦ κόπου τὸ τοιοῦτον ἐξιλάσασθαι πάν θος. Ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ὁ κλέπτων, μηκέτι κλυπτέτω· μᾶλλον δὲ κοπιάτω ἐργαζόμενος τὸ ἀγαθόν, ἵνα ἔχῃ μεταδιδόναι τῷ χρείαν ἔχοντι ΒΑΛΣ. Μπορεῖ ὁ ἅγιος, πῶς τοῖς Πατρίσι τη τῆς πλεονεξίας πάθος, είτουν φιλαργυρία, ἀθεράπευτον παρεωρήθη, μὴ ἐπαγαγοῦσιν ἐπιτίμια τοῖς τοῦτο κεκτημένοι;, καὶ ταῦτα τοῦ ᾿Αποστόλου εἰδωλολατρείαν αὐτὸ καλέσαντος. Καίτοι γε δοκεί, φησὶ, καὶ τὰς τρεῖς ψυχικές δυνάμεις ἐν τούτῳ πάσχειν καὶ περιτρέπεσθαι τῆς εὐθύτητος. Ούτε γὰρ τὸ λογιζόμενον τῆς ψυχῆς ὀρθῶς κρίνει, ἀλλ᾽ ἐσφαλμένως καὶ διημαρτημένως. Αμαρτάνει γάρ, φησί, τῆς κρίσεως τοῦ καλοῦ, ἀντὶ τοῦ ἀποτυγχά νει, καὶ οὐ πρὸς τὸ ἄϋλον κάλλος βλέπον, τὴν τοῦ Θεοῦ δηλαδή, ὡς ἐφικτόν, κατανόησιν, καὶ τὴν τῶν μελλόντων ἀπόλαυσιν ἀγαθῶν, ἐν τῇ ὕλῃ φαντάζεται τὸ καλόν. Τὴν ἠπατημένην δὲ δόξαν καὶ τὴν ψευτομένην ὑπόληψιν φαντασίαν ὁ ἅγιος προσφέρως ὠνόμασεν, ήγουν τὸ νομίζειν ἐν τοῖς χρήμασι τὴ καλὸν εἶναι καὶ τῷ πλούτῳ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς δυοίοι; αὐτοῖς. Καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν ἐκπίπτον τοῦ Guill. Beveregii nota. Καὶ εἰς τοιχωρυχίαν, Constantini Ilarme nopuli epitome hujus canonis sic se habet, δ τοιχωρύχος ἐξαγορεύων, καὶ τὰ ἴδια διανεμέτω τοῖς πένησι, Μurorum cffossor, qui crimen suum confitetur, sua etiam bona pauperibus distribuat. In quem epitomen hoc habetur scholium: Τὸ τοιοῦτον ὁ Νηστευτής ἐπὶ τριετίαν καταδικάζει. Τοῦ αὐτοῦ Νηστευτοῦ καὶ τάδε· Εμπεσόντος τινὸς ἀκαθάρτου εἰς φρέαρ. ἢ εἰς οἶνον, ἢ εἰς ἔλαιον, ὁ τούτου γεν σάμενος ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας κρέατος καὶ τυροῦ μὴ ἀπτέσθω· ἑπτὰ δὲ μὴ κοινωνήσω. Ο μετὰ τὴν Κείαν ἐμήσας μετάληψιν, μ' ἡμέρας τῆς θείας ἀφίσταται κοινωνίας, τὸν ν' ἀδων καθ' εκάστην ψαλμὸν, καὶ μετανοίας ποιῶν ν' κἂν ὅπως δήποτε τοῦτο συμβαίη. Talem Jejunator ad triennium damnat. Ejusdem Jejunatoris et hæc sunt: Si quid immundi ceciderit in pureum, vel in vinum, vel in oleum, qui hoc degustat ad triduum a carne casevque abstineat, septemque diebus non comntunicet. Qui post sacrum participationem vomuerit, quɛdraginta dies a sacra communione abstinet, Psalmum 1 quotidie canens, et: penitentias peragen», quocunque tandem modo id acciderit. Harucn. epist. can. sect. 5, tit. 3.

IN EPIST. S. GREGORII NYSSENI AD LETOIUM. ὄντως ὀρεκτοῦ, ἤτοι τῆς θείας φύσεως καὶ τῶν cultas ab eo quod est vere expetendum, a divina. οὐρανίων, τῶν γηίνων καὶ ῥεόντων ὀρέγεται. Καὶ τὸ θυμικὸν δὲ πολλὰς ἀφορμὰς εἰς τὸ ἀνάπτεσθαι πρὸς φιλονεικίαν λαμβάνει. Διὰ γὰρ τὴν τῶν χρη μάτων ἐπιθυμίαν ἔρινές τε καὶ ἔχθραι καὶ πόλεμοι, καὶ κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον, "Ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτως ἔχον, φησί, τὸ τοιοῦτον πάθος, παρευράθη τοῖς Πατράσιν ἀνεπισκόπητόν τε καὶ ἀθεράπευτον. Οθεν καὶ πλεονάζει κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν, πολλῶν τοῦτο νοσούντων, καὶ τοὺς καταταττομένους εἰς κλῆρον, ἤτοι χειροτονουμένους, οὐδεὶς ἐρευνᾷ, μή ποτε μεμίανται τῇ τοιαύτῃ εἰδωλολατρεία. Αλλ' ἐπεὶ τοῦτο τοῖς Πατράσι παρείθη, ἀντὶ τοῦ καταλείφθη ἀνεπιτίμητόν τε καὶ ἀκόλαστον, θεραπευτέον αὐτὸ διὰ τῆς δημοσίας διδασκαλίας, ὡς δυνατόν, ήγουν δημοσίᾳ διδάσκοντες τὸν λαὸν ποιησώμεθα τούτου καταδρομήν, ὥσπερ τινὰ πάθη πληθωρικά τὰς πλεονεκτικές αρρωστίας διὰ τοῦ λόγου καθαι ροῦντες. Εἰπὼν δὲ ὁ ἅγιος τὸ τῆς φιλαργυρίας πάθος τὰς ψυχικές δυνάμεις διαφθείρειν, καὶ πολυειδή ἐξ αὐτῆς πάθη φύεσθαι, πληθωρικοίς πάθεσι ταῦτα ἀπείκασε, τῶν τῆς ἰατρικῆς λόγων μετεσχηκώς ἀκριβέστατα, ὡς ἔστι γνῶναι ἐκ τῶν αὐτοῦ συγκ γραμμάτων. Πληθώρα ονομάζεται τοῖς ἰατροῖς, ὅταν οἱ τέσσαρες χυμοί, ἐξ ὧν τὰ σώματα συνίσταν ται, αὐξηθῶσι καὶ πλεονάσωσιν ἀναλόγω; τῷ ὄγκῳ ἑκάστου τῶν χυμῶν γενομένῳ, κατὰ ταὐτὸν συμβαίνοντα πάθη πληθωρικά καλοῦνται νοσήματα. Ωστε εἰκότως κἀνταῦθα ὁ σοφὸς οὗτος Πατὴρ τὰ ἐκ τῆς πλεονεξίας ἀναφυόμενα πάθη πληθωρικά εἶπεν, ὡς πάσας τὰς ψυχικὰς ἡμῶν δυνάμεις περιτρεπούσης, καὶ αὐξανούσης ταύτας επιβλαβώς τῇ ψυχῇ. Τὰς μὲν οὖν ἄλλας, φησί, νόσους τῆς πλεονεξίας τῷ τῆς διδασκαλίας θεραπεύσομεν λόγω τὴν δὲ κλοπὴν καὶ τὴν ἱεροσυλίαν, ἀλλὰ μὴν καὶ τὴν τυμβωρυχίαν, κανονικῶν ἐπιτιμίων ἀξιωθείσας παρὰ τῶν Πατέρων, τοῖς ἤδη ῥηθεῖσι προσθήσομεν. Καίτοι, φησί, τῇ θείᾳ Γραφῇ καὶ ὁ πλεονασμὸς καὶ ὁ τόπος, καὶ τὸ ἐκ δυναστείας τινὸς τὰ ἀλλότρια προσενῶσαι τῇ ἰδίᾳ κτήσει, τῶν ἀπηγορευμένων ἐστι. Πλεονασμὸς μὲν οὖν ἐστιν ὡς ὅταν τις δῷ τινι σἶτον ἢ οἶνον ἢ ἔλαιον ἢ ἄλλο τι, ἐπὶ τῷ λαβεῖ ἐμοιογενές πλέον τοῦ δοθέντος· οἷον ἔδωκέ τις οἶνου scilicet natura et cœlestibus, excidens, terrena et fluentia appetit. Trascens quoque facultas multas ut ad contentionein accendatur occasiones accipit. Propter pecuniarum enim cupiditatem lites et inimicitiæ et bella, et, ut dicit divinus Apostolus, Radix omnium malorum est avaritia '. Sed quamvis ita se habeat, inquit, hæc affectio, tamen a Patribus relicta est inconsiderata, nullaque ejus cura suscepta est. Unde etiam abundat in Ecclesia; cum multi ea laborent, et de iis, qui in clerum referuntur, seu ordinantur nemo inquirit, numquid hac idololatria polluti sunt. Sed quia hoc a Patribus prætermissum, id est, impunitum et minime castigatum relictum est, remedium ei afferre oportet, quantum fieri potest, per publicam doctrinam, hoc est, publice populum docentes ut id persequamur, avaritiæ ægritudines, tanquam morbos aliquos ex nimia repletione ortos, per orationem purgantes. Cum autem dixisset sanctus, avaritiæ affectionem animæ facultates corrumpere, et multj. plices ex ea affectiones oriri, eam plethoricis afſectionibus assimilavit, quæ a medicis dicuntur exactissime tenens, ut ex ejus scriptis licet cognoscere. Plethora enim (id est repletio) a medicis dicitur, quando quatuor humores, ex quibus constant corpora, aucti et redundantes effecti sunt pro uniuscujusque humoris proportione, et affectiones quæ fiunt ex plenitudine humorum simul coactorum ple. thorici morbi dicuntur. Merito ergo hic sapiens Pater affectiones, quæ ex avaritia oriuntnr, plethoricas nominavit, ut quæ omnes anime facultates. subvertat, easque augeat in detrimentum anima. Alios ergo, inquit, avaritiæ morbos doctrinæ sermone curabimus: furtum autem et sacrilegiuni, atque etiam sepulcrorum effossionem, quæ canonicis pœnis digna visa sunt, iis quæ Patribus jam dieta sunt adjiciemus. Atqui in divina, inquit, Scriptura, et fenus et usura, et per potentiam alicujus aliena suæ unire possessioni, prohibita sunt. Fenus ergo est, ul quando quis dat alicui frumentum, vel vinum, vel oleum, vel aliquid aliud, ut in eodem genere plus quam dederit accipiat: ut si quis dederit vini quinquaginta metretas, ut septuaginta, vel co μετρητές πεντήκοντα ἐπὶ τῷ λαβεῖν ἑβδομήκοντα plures, accipiat. Usura autem dicitur in nummis ἢ καὶ πλείονας. Τόκος δὲ λέγεται ἐπὶ νομισμάτων. Ἐκ δυναστείας δέ τινος εἶπεν, ὅτι, κἂν μὴ ἐξ οἰκείας δυναστείας τις σφετερίσηται τὰ ἀλλότρια, δι' ἑτέρου δὲ δυνάστου τινὸς ποιήσῃ τοῦτο, κἀκεῖνος τῷ αὐτῷ ὑπόκειται κρίματι. Λέγει γὰρ ὁ προφη τικὸς λόγο;· Οὐαὶ οἱ συνάπτοντες οἰκίαν πρὸς οἰκίαν, καὶ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν, ἵνα τι τοῦ πλησίον ἀξέλωνται. Ἀλλὰ κὰν τὰ Γραφῇ, φησὶν, ἀπὸ ηγόρευται ταῦτα, ἡμεῖς αὐτοῖς κανονικὰ οὐκ ἐπι άξομεν επιτίμια, ὅτι τὰ καθ' ἡμᾶς εἰς ἐξουσίαν κανόνων οὐκ ἀξιόπιστα, ὅτι οὐκ ἀξιόπιστοι κρινό μεθα εἰς κανονικὴν ἐξουσίαν, ἀντὶ τοῦ κατ' ἐξουσίαν 11 Tim, vi, 10.. Isa. ν, 8. Per potentiam autem alicujus dixit, quod etiam si που propriam potentiam aliena quis usurpaverit, per aliquem autem alium potentem hoc fecerit, et is eodem judicio tenebitur. Dicit enim sermo pro - pheticus Væ conjungentibus domum domui, et agrum agro, ul a vicino aliquid auferant. Sed et si hac, inquit, η Scriptura sunt prohibita, eis launei canonicas pœnas non imponemus, quia nostra að canonum assequendam potestatem fide digna non sunt eo quod ad canonicam potestatem fide digni non judicamur, hoc est, ad canonicas nostra potestate et pœnas iis qui peccant. De furto autem la-

quens, dividí´¡psum in latrocinium et murorum ήμετέραν καὶ κρίσιν τιθέναι κανονικὰ καὶ τοῖς effossionem. Unum autem scopum esse dicit, tain ἁμαρτάνουσιν ἐπιτίμια. Εἰπὼν δὲ κλοπήν, διαιρεί iis qui latrocinantur, quam iis qui muros elodiunt, ταὐτὴν εἰς ληστείαν καὶ εἰς τοιχωρυχίαν. Καὶ ἕνα alienorum scilicet ablationem. Est autem multa μὲν σκοπὸν εἶναι λέγει καὶ τοῖς λῃστεύουσι καὶ τοῖς rursus corum ponenda differentia. Latronks enim τοιχωρυχοῦσι, τὴν τῶν ἀλλοτρίων ἀφαίρεσιν. Ποιο etiam adl homicidium instruuntur, arma ferentes, λὴν δὲ διαφορὰν θετέον αὐτῶν. Οἱ μὲν γὰρ λησταί et apta loca occupantes, et copias, hoc est, vali- καὶ πρὸς μιαιφονίαν παρασκευάζονται, όπλα φέ dam manum að ets opem ferendam assumentes, et ροντες καὶ τόπους ἐπιτηδείους καταλαμβάνοντες εἰς ad cadem parati. 163 Eos itaque ad penitentiam βοήθειαν, ἀλλὰ μὴν καὶ πολυχειρίαν, ήγουν πολλούς conversos dicit homicidarum judicio puniri. Eum εἰς συνεργίαν προσλαμβανόμενοι, καὶ ἔτοιμοι ὄντες autem, qui aliena clanculum surripuit, et peccatum πρὸς φόνους. Τοὺς οὖν τοιούτους απονεύσαντας εἰς aperit, contraria affectione curandum esse dicit, ut μετάνοιαν τῷ τῶν ἀνδροφόνοιν ἐπιτιμάσθαι κρί scilicet quoniam propter avaritiam aliens abstulerat, ματί φησι. Τὸν δὲ λαθραίως ἀφαιρούμενον τὰ ἀλ oporteat eum propria pauperibus erogare, ut sic λότρια, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐξαγορεύοντα, θεραπεύει videatur ab avaritia abstinere. Qui enim suis non σθαί φησι τὴν ἐναντίαν διάθεσιν, ήγουν, ἐπειδὴ parcit, aliena non appetet. Sin autem non habeat, διὰ πλεονεξίαν ἀφείλετο τὰ ἀλλότρια, δεῖ αὐτὸν καὶ inquit, pecunias, quas eroget; oportet cum labo- τὰ οἰκεῖα πένησι δοῦναι, ἵνα οὕτω φανῇ ἀποσχό rantem curare affectionen, seu laborare operan. μενος τῆς πλεονεξίας. Ο γὰρ μὴ φειδόμενος τῶν tem, et ex eo quod per suum laborem acquirit οικείων, οὐκ ἐπιθυμήσει τῶν ἀλλοτρίων. Εἰ δὲ μὴ pauperibus impertiri. Et hoc est præceptum apo- ἔχῃ, φησί, χρήματα, ὥστε δοῦναι αὐτὰ, δεῖ αὐτὸν stolicum. Dicit enim divinus Paulus: Qui furatur, κοπιῶντα τὸ πάθος Ιάσασθαι, ήγουν κοπιᾶν ἐργα non amplius furetur; sed potius labores bonum ζόμενον, καὶ ἐκ τοῦ διὰ τοῦ κόπου αὐτῷ πορεία operans, ut habeat quod indigenti impertiatur '. μένου μεταδιδόναι τοῖς δεομένοις. Καὶ τοῦτο ἀποHæc ergo de co, qui clanculum aliena surripit. στολικόν ἐστι τὸ διάταγμα. Λέγει γὰρ ὁ θέσπιο; Sin autem hic quoque ense utitur, et adversus eum Παῦλος Ο κλέπτων μηκέτι κλεπτέτω, μᾶλλον δὲ qui resisșit traciare illum paratus est; hic quoque κοπιάτω ἐργαζόμενος τὸ ἀγνιδέν, ἵνα ἔχῃ μεταδι eadem existimo pœna, qua latro, punietur, quia si- δοναι τῷ χρείαν ἔχοντι. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ tile habebat institutum. λάθρα ἀφαιρουμένου τὰ ἀλλότρια. Εἰ δὲ καὶ οὗτος ξίφει κέχρηται, καὶ ἑτοιμός ἐστι κατὰ τοῦ ἀνθισταμένου αὐτῷ τούτῳ χρήσασθαι, καὶ οὗτος, οἶμα:, ὁμοίως ἐπιτιμηθήσεται τῷ λῃστεύοντι, ὅτι καὶ ὁμοίαν είχε προαίρεσιν. CANON VII. Sepulcrorum autem effossio, ipsa quoque dividitur in it quod veniamueretur, et id quod non meretur. Si quis enim mortuorum parcens religioni, el tectum corpus lu:tactum relinqucns, ut nec soli ostendatur turpitudo naturæ, lapidibus aliquot ex iis, qui ante sepulcrum projecti sunt, ad aliquod opus construendum usus est; ne hoc qu'dem est laudabile sed ut esset lignum venia effecit consuetudo; quando ad aliquid melius, et reipnblicae utilius, na'eria traducta sit. At carnis in ter ram relacta pulve: em perscrutari, et ossa movere, spe aliquem ex defossis lucrifaciendi ornatum, id eodem judicio condemnatum est, quo simplex fornicatio: quemadmodumn in pracedente oratione divisio facta est, considerante scilicet œconomo seu dispensatore, ex ipsa vita ejus, cui medela adhibetur, medicinam, ut spatiun: a canovilus praestitutum possit contrahere. BALS. Quemadmodum furtum in duo divisit, ita et sepulcri fossionem in duo dividit. Si quis enim, inquit, solos lapides ex sepulcro abstulerit, ita ut lectum corpus non videatur mortuorum religioni parceus, hoc est, justo honori qui mortuis debetur, ‹t eis usus fuerit ad meliorum et reip. utiliorum constructionem; ne sic quidem crit a crimine alic1. Eph s. v. 28, 'Η δὲ τυμβωρυχία και αὕτη διήρηται εἰς σύγγ στόν τε καὶ ἀσύγγνωστον. Εἰ μὲν γάρ τις τῆς οὐσίας φειδόμενος καὶ ἄτυλον ἀφεὶς τὸ κεκρυμμένον σῶμα, ὡς μὴ ἀναδειχθῆναι ἡλίῳ τὴν ἀσχημοσύνην τῆς φύσεως, λίθοις τισὶ τῶν τῷ τάξω βεβλημμένων συγχρήσεται εἰς ἔργου τινός κατασκευὴν, ἐπαινετὴν μὲν οὐδὲ τοῦτό ἐστι· πλὴν ἀλλὰ συγγνωστὸν ἐποίησεν ή συνήθεια, ὅταν εἰς προτιμότερόν τι καὶ κοινωφελέστερον ή τῆς ὕλης μετάθεσις γίνηται. Τὸ δὲ διερευνᾶσθαι τὴν κόνιν ἀπὸ τῆς γεωθεσίας σαρκὸς, καὶ ἀνακινεῖν τὰ ὀστᾶ, ἐλπίδι τοῦ κόσμου τινὰ τῶν συγκατορυχθέντων κερδάναι, τοῦτο τῷ αὐτῷ κρίν ματι κατεδικάσθη, ᾧ καὶ ἡ ψιλὴ πορνεία, καθὼς ἐν τῷ προλαβόντι διήρηται λόγῳ, ἐπισκοπούντος δηλα δὴ τοῦ οἰκονόμου, ἐξ αὐτοῦ τοῦ βίου, τὴν ἰατρεία τοῦ θεραπευομένου, ὥστε συντεμεῖν τὴν ἐκ τῶν κανόνων ἐρισθεῖσαν τοῦ ἐπιτιμίου προθεσμίαν. ΒΑΛΣ. Ωσπερ δὲ τὴν κλοπήν εἰς δύο διείλεν, οὕτω καὶ τὴν τυμβωρυχίαν εἰς δύο διαιρεῖ. Εἰ μὲν γάρ τις, φησί, λίθους μένους ἐκ τάφου ἀφέληται, ὥστε τὸ καλυπτόμενον σῶμα μὴ ὁραθῆναι, της οὐσία; φειδόμενος, ἤτοι τῆς ἀφωσιωμένης τοῖς τε Ονεῶσι τιμῆς, καὶ χρήσεται τούτοις εἰς ἔργου και τασκευήν προτιμοτέραν καὶ κοινωφελεστέραν, ούδ'

IN EPIST. S. GREGORII NYSSENI AD LETOILM οὗτος ἀνέγκλητος, συγγνωστός δ' οὖν Λίθους δὲ mus; erit tamen venia dignus. Lapides autem, qui ante sepulcrum projecti sunt, non eos qui sepulta corpora contegunt. Si quis enim eos lapides abstlerit, corpus contectuín omnino videndum præbet, et naturæ mysteria publicat, et non est amplius venia dignus; sed in alteram speciem sepulcrorum effossíonis incidere videtur, quæ est sepulcra aperire, et ex corrupta carne pulverem effodere, et eorum qui illic jacent ossa movere, illinc ornatum aliquem quo mortui amicti sunt accipere conantem. Hoc itaque sepulcrorum eſſossionis genus, codem judicio quo simplex fornicatio, condemnandum esse dicít. Simplicem autem fornicationem, cum muliero a viro soluta coitum nominavit. Hic quoque pœnitentis œconomo dat facultatem pœnæ tempus con> trahenli, si ejus forte vehenientem videat penitentiam. Ceterum hæc quidem dicit sanctus de sepulcrorum elfossoribus. Lex autem civilis in lib. Lx, tit. 23, hac constituit: Qui materias ex sepulcris auferunt sacrilegii crimini sint obnoxii. Et rursus: Sepulcrorum ellussionis crimen alert infanian. Εt iterum: Si quis ex sepulcro abstulerit, vel lapides, vel columnas, vel marmora, vel aliquam aliam materiam, publico viginti aureos solvit; et quæ sc quuntur. τοὺς τῷ τάρῳ προβεβλημένους, οὐχὶ τοὺς αὐτὰ τὰ τεθαμμένα σώματα καλύπτοντας. Εἰ γὰρ τοιούτους λίθους ἀφέληταί τις, δίδωσι πάντως ὁρᾶσθαι τὸ κεκρυμμένον σῶμα, καὶ δημοσιεύει τῆς φύσεως τὰ μυστήρια, καὶ οὐκέτι συγγνωστός ἐστιν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ἕτερον εἶδος τῆς τυμβωρυχίας ἐμπίπτειν δοκεί, ὅ τι πέρ ἐστι τὸ τοὺς τάφους ἀνοίγειν καὶ τὴν κό νιν ἐκ τῆς φθαρείσης σαρκὸς ἀνορύττειν, καὶ με τακινεῖν τὰ ὀστᾶ τῶν κειμένων, κόσμον τινὰ λαβεῖν ἐκεῖθεν ζητοῦντα συντεθειμένον τοῖς τελευτήσασι. Ταῦτο τοίνυν τὸ εἶδος τῆς τυμβωρυχίας ὁμοίως τῇ ψιλῇ πορνεία καταδικάζεσθαι λέγει. Ψιλὴν δὲ πορ νείαν τὴν εἰς ἐλευθέραν ἀνδρὶς γυναῖκα μίξιν ὠνό μασε. Κανταῦθα δὲ τῷ οἰκονομοῦντι τὸν μετανοοῦντα δίδωσι τὸ συντεμεῖν ἴσως τὸν τοῦ ἐπιτιμίου καιρὸν, & εἰ ὁρᾷ θερμὴν αὐτοῦ τὴν μετάνοιαν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μέν φησι περὶ τυμβωρύχων ὁ ἅγιος. Ὁ δὲ πολιτικός νόμος ἐν βιβλίῳ ξ' τίτλου κγ' ταῦτα διατάττεται· Οἱ ἀπὸ τῶν τάφων ύλας ἀφαιροῦντες ὑποκείσθωσαν τῷ τῆς ἱεροσυλίας ἐγκλήματι· καὶ πάλιν· Τὸ τῆς τυμβωρυχίας Εγκλημα ἀτιμίαν ἐπιφέρει· καὶ αὖθε;· Ἐάν τις ἀπὸ τοῦ τάφου ἀφέληται ἡ λίθους ή κίονας ή μάρμαρα, ή άλλην οιανδήποτε ύλην, εξ κοσι νομίσματα χρυσίου τῷ δημοσίῳ καταβάλλει και τὰ ἑξῆς. 1 δὲ ἱεροσυλία, παρὰ μὲν τῇ ἀρχαία Γραφῇ, οὐδὲ ἐνομίσθη τῆς φονικής κατακρίσεως ἀνεκτοτέρα. Ομοίως γὰρ ὅ τε ἐπὶ φόνῳ ἁλούς, καὶ ὁ τὰ ἀνατιθέντα τῷ Θεῷ ὑφελόμενος, τὴν διὰ τῶν λίθων τιμω ρίαν ὑπέσχον. Ἐπὶ δὲ τῆς ἐκκλησιαστικής συνηθείας οὐκ οἶδα πῶς συγκατάβασίς τις ἐγένετο, καὶ συμπερ: φορά, ὥστε ἀνεκτότερον νομισθῆναι τὸ τῆς τοιαύτης νόσου καθάρσιον· ἐν ἐλάττον: γὰρ χρόνῳ παρὰ τὴν μοιχείαν, τοῖς τοιούτοις τὸ ἐπιτίμιον διετάξατο ἡ τῶν Πατέρων παράδοσις. Πανταχοῦ καὶ ἐν πλημμελήματος εἴδει τοῦτο καθορᾷν προσήκει πρὸ πάντων, οἷα ἐστὶ τοῦ θεραπευομένου διάθεσις, μὴ τὸν χρόνον οἴεσθαι πρὸς θεραπείαν ἀρκεῖν· τίς γὰρ ἂν ἐκ τοῦ χρόνου ἴασις γέν νοιτο; ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν τοῦ ἑαυτὸν δι' ἐπιστροφῆς Ιατρεύοντος. Ταῦτά σοι, ὦ ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, κατά πολλὴν σπουδὴν ἐκ τῶν προχείρων συνθέντες, διὰ τὸ δεῖν τοῖς τῶν ἀδελφῶν ἐπιτάγμασι πείθεσθαι, κατὰ σπουδὴν ἀπεστείλαμεν. Σὺ δὲ τὰς συνήθεις ὑπὲρ ἡμῶν εὐχὰς τῷ Θεῷ προσάγων μὴ διαλείπῃς. Χρεωστεῖς γὰρ ὡς εὐγνώμων υἱὸς, τῷ κατὰ Θεόν σε γεννήσαντι, τὴν διὰ τῶν προσευχῶν γηροκομίαν, κατὰ τὴν ἐντολὴν τὴν κελεύουσαν τιμὴν τοὺς γονέας, ἵνα εὖ σοι γέ νηται, καὶ ἔσῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς. Δῆλον δὲ ὅτι ὡς σύμβολον ἱερατικόν, δέξῃ τὸ γράμμα, καὶ οὐκ ἀτιμάσεις τὸ ξένιον. κἄν τι μικρότερον τῆς στς μεγαλοφυΐα; είη. ΒΑΛΣ. Εἰπὼν περὶ κλοπής και τυμβωρυχίας, νῦν καὶ περὶ ἱεροσυλίας διδάσκει, καί φησιν ὅτι ἡ μὲν Παλαιὰ Γραφὴ ἐπίσης τὸν φονέα καὶ τὸν κλέψαντα τὰ τῷ Θεῷ ἀνατεθειμένα έκόλασε, λίθοις • Exod. xx, 12; Deut. v, 16; Matth. xv, 4. 164 CANON VIH. Et Sacrilegium autem, in antiqua quidem Scaiptura, ne cædis quidem condemnatione visum est tolerabilius. Similiter enim, et qui cædis convictus erat, et qui res Deo de³licatas abstulerat, lapidationis supplicium subibat. In ecclesiastica autem consuetudine, de pœnæ gravitate nescio quo modo aliquid detractum, et co leuitatis descensuni est, ut illius morbi existimaretur tolerabilius piaculum; in minori enim tempore quain adulterium, ii a Patrum traditione pœnam susceperunt. Ubique autem hoc in supplicii genere ante omnia videndum est, qualis sit ejus cui adhibetur affectio; et non existimare tempus ad medelam sufficere (quænaum enim fuerit ex tempore medicina?), sed ejus, qui sibi per conversionem medetur, animum et institutum. Hæc tibi, o homo Dei, ex iis quæ erant ad manum studiose composita, quod oporteat fratrum mandatis parere, studiose misimus. Tu vero consuetas pro nobis preces Deo offerre ne intermittas. Debes enim ut gratus filius, ei qui te secundum Deum genuit, in senectute per tuas orationes alimentum, convenienter præcepto quod jubet bonorare parentes, ut tibi bene sit, et sis longarus super terram '. Clarum est autem quod ut symbolum sacerdotale, litteras accipies, manusqua hospitale non contemnes, etiamsi sit minus quam pro summa tui ingenii bonitate. BALS. Postquam dixit de furto et sepulcro rum edossione, nunc docet de sacrilegio; et dicit, quod Antiqua quidem Scriptura homicidam, et eum qui Deo oblata sustulit, ex æquo punit, iapidibus

TUEOD. BALSAMON eus obrui jubens. Quod in Achas factum est, qui ex αὐτοὺς ἀναιρείσθαι διαταξαμένη. Όπερ ἐπὶ τοῦ spoliis Hiericho, quæ omnia Deo erant dedicata, aurum vestesque textas abstulerat: lapidibus enim obrutus omnino peremptus est. Ecclesia autem non eodem modo homicidam et sacrilegum punit: sed mitius in sacrilegum affecta est. Nescio quomodo, inquit, pro eo quod est, rationem ignoro. Patribus, enim, inquit, traditum est, ut minori tempore quam adulterio pœna sacrilegio decernatur. In omni autem peccato oportet ante omnia considerare pœnitentis et ejus, cui medela applicatur, affectionem, et uon omnia pœnæ spatio ascribere, lanquam quod ad purgationem sufficiat. Quantumcunque enim tempus præterierit, nihil juvabit ad curationem. Sed oportet pœnitentis animum et institutum considerare, ejusque in poenitentia studium; ut si peccato quidem convenientein et correspondentem pœnitentiam ostenderit, contrabat j'œnæ tempus: sin autem remisse et negligentius se gesserit, poena quoque tempus augeat. ne autem dubitatum est quomodo sanctus hic avaritiæ vitium dicit a Patribus sine ulla esse medela relictum, cum Gregorius Thaumaturgus hoc in tertio suo canque dicat: Gravis res est avaritis, nec possunt una epistola exponi, quæ a divina Scriptura dicta sunt, in quibus non solum latrocinari fugiendum et horrendum annuntiatur; sed omnino »varum esse et aliena desiderare propter turpe lucrum: et, Quisquis est ejusmodi, a Dei Ecclesia audicatur. Quomodo ergo sine medela relictum est, quod a Del Ecclesia abdicatum facere judicatum est? Quod autem observatus sit hic canon Thaumaturgi, clarum est ex Theophili archiepiscopi Alexandrini epistola ad Manam episcopum, qui scripsit eos rem fecisse legitimam, qui a communione separaverunt mulierem facientem injuriam, nec volentem ab injuria abstinere. "Αχαζ ἐγένετο, υφελομένου ἐκ τῶν τῆς Ἱεριχώς λαφύρων, & πάντα τῷ Θεῷ ἀνετέθησαν, χρυσόν τε καὶ ὕφασμα· λίθοις γὰρ βληθείς παγγενεὶ ἐξαλ θρεύθη. Ἡ δὲ Ἐκκλησία οὐχ ὁμοίως ἐπιτιμῇ τῷ φονεῖ καὶ τῷ ἱεροσύλῳ· ἀλλὰ συγκαταβατικώτεραι διετέθη πρὸς τὸν ἱερόσυλον. Οὐκ οἶδα πώς, φησιν, ἀντὶ τοῦ τὸν λόγον ἀγνοῶ. Παραδέδοται γάρ, φησί, παρὰ τῶν Πατέρων ήττονι χρόνῳ παρὰ τὴν μοιχείαν τὸ ἐπιτίμιον τῇ ἱεροσυλία ορίζεσθαι. Ἐν πάσῃ ἁμαρτίᾳ δεῖ πρὸ πάντων σκοπεῖν τὴν τοῦ μετανοοῦντος καὶ θεραπευομένου διάθεσιν, καὶ μὴ τῷ χρόνῳ τοῦ ἐπιτιμίου ἀνατιθέναι τὸ πᾶν, ὡς ἀρκοῦντι πρὸς κάθαρσιν. Ο γὰρ χρόνος ὅσος ἂν παρέλθῃ, οὐδὲν ὠφελήσει προς ἴασιν. ᾿Αλλὰ τὴν προαίρεσιν δεῖ σκοπεῖν τοῦ μετανοοῦντος καὶ τὴν ἐπὶ τῇ μετανοίᾳ σπουδήν, ὥστε, εἰ μὲν προσήκουσαν τῷ ἁμαρτή ματι καὶ ἀνάλογον ἐνδείκνυται τὴν μετάνοιαν, συν τέμνειν τὸν τοῦ ἐπιτιμίου καιρόν· εἰ δὲ ἀνειμένος διάκειται καὶ ἀμελέστερον διατίθεται, καὶ προστι θέναι τὸν καιρὸν τοῦ ἐπιτιμίου. Μπόρηται δέ μοι, πῶς ὁ ἅγιος οὗτος τὸ τῆς πλεονεξίας πάθος ἀθερά. πευτὸν ἔφη παρὰ τῶν Πατέρων καταλειφθῆναι, καὶ ταῦτα τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θαυματουργοῦ ἐν τῷ τρίτῳ τῶν αὐτοῦ κανόνων ταῦτα λέγοντος· Δεινή ή πλεονεξία, καὶ οὐκ ἔστι δι' ἐπιστολῆς περιθέσθαι τα θεία Γράμματα, ἐν οἷς οὐ τὴ ληστεύειν μόνον φευκτὸν καὶ φρικώδες καταγγέλλεται· ἀλλὰ καθ όλου τὸ πλεονεκτεῖν καὶ τὸ ἀλλοτρίων εφάπτεσθαι ἐπὶ αἰσχροκερδείᾳ· καὶ, Πᾶς ὁ τοιοῦτος ἐκκήρυκτος Ἐκκλησίας Θεοῦ. Πῶς οὖν ἀθεράπευτον περιώφθη τὸ ἐκκήρυκτον Ἐκκλησίας Θεοῦ ποιεῖν κεκριμένον; Ὅτι δὲ ἐκράτει ὁ κανὼν οὗτος τοῦ θαυματουργοῦ δήλον ἀπὸ τῆς πρὸς Μηνᾶν ἐπίσκοπον ἐπιστολῆς Θεοφίλου ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, γράψαντος νόμιμον πράγμα πεποιηκέναι τοὺς χωρίσαντας τῆς συνάξεως τὴν ἀδικοῦσαν γυναῖκα, καὶ μὴ βουλομένην ἀναστείλαι τὴν ἀδικίαν.

IN CANONES TIMOTHEI ALEX. (ΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΝΟΝΙΚΑΙ ΤΙΜΟΘΕΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, Ενὲς τῶν ργ' Πατέρων τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει συναθροισθέντων, πρὸς τὰς προσενεχθείσας αὐτῷ ἐρωτήσεις περὶ ἐπισκόπων καὶ κληρικῶν. 165 RESPONSA CANONICA TIMOTHEI SANCTISSIMI EPISCOPI ALEXANDRINI, Qui fuit unus ex CL Patribus Constantinopoli congregatis, ad interrogationes ei propositas de episcopis et clericis. Ερώτησις. • Ἐὰν παιδίον κατηχούμενον, ως ἐτῶν ἑπτά, ή Λ άνθρωπος τέλειος εὐκαιρήσῃ που προσφοράς γινομέν νης, καὶ ἀγνοῶν μεταλάβη, τί ὀφείλει γίνεσθαι περί αὐτοῦ;; Απόκρισις. Interrogatio. Si puellus catechumenus, utpote annorum seplem, vel homo etiam perfectus dum fieret ollatio opportune adfuerit, ejusque nescius particeps factus sit, quid de eo fieri debet?, Responsio. Debet illuminari: a Deo enim vocatus est. › BaLs. Interrogatus est hic Pater, an si puellus, vel etiam vir perfectus in ordine catechumenorum collocatus. et sanctum baptismum nondum ass:cutus, dum oblatio fieret, sive mysticum sacrificium offerretur, opportune adfucrit, hoc est, tempus illoneum assecutus fuerit, et sacramentorum particeps factus fuerit, ignorans se non debere participare antequam sit baptizatus, non tamen ea improbe • Φωτισθῆναι ὀφείλει· παρὰ Θεοῦ γὰρ κέκληται. ο ΒΑΛΣ. Ηρωτήθη ὁ Πατήρ οὗτος, ὅτι ἐὰν παιδίον ἢ καὶ ἀνὴρ τέλειος ἐν κατηχουμένοις τεταγμένος, καὶ μήπω τοῦ ἁγίου τυχών βαπτίσματος, προσφοράς για νομένης, ήτοι θυσίας μυστικῆς προσαγομένης, ευκαι ρήσῃ, ἀντὶ τοῦ, καιροῦ τύχῃ ἐπιτηδείου, καὶ μεταλά 6ῃ τῶν ἁγιασμάτων, ἀγνοῶν, ὅτι οὐ δεῖ αὐτὸν μετα λαβεῖν πρὸ τοῦ βαπτίσματος, ἀλλ' οὐχὶ καταφρονητικῶς διατιθέμενος· τί ὀφείλει γενέσθαι; Καὶ ἀπὸ εκρίθη, ὅτι βαπτισθῆναι ὀφείλει. Ἐπεὶ γὰρ ἀπονήρως contemnens, quid debet fieri et respondit cum Guillelmi Beveregii notæ. Αποκρίσεις κανονικαὶ Τιμοθέου. De hoc Timotheo episc po Alexandrino, scholium quod dam in codice Amerbachiano habetur, his verbis conceptum: Ιστέον, ὅτι μετὰ Διονύσιον τὸν μέγαν τεσσαρεσκαιδέκατον ᾿Αλεξανδρείας γενόμενον ἐπίσκο πον, οἶδε ἐπισκόπησαν" Θεωνάς, Μάξιμος, Πέτρος Ιερομάρτυς, Αχιλλάς, Αλέξανδρος, Αθανάσιος, Γρη γόριος Αρειανός ὁ Καππαδόκης, Αθανάσιος πάλιν, Πέτρος δ' παρὰ Ουάλεντος περιορισθεὶ;, Λούκιος Αρειανός, Πέτρος πάλιν· εἶτα Τιμόθεος οὗτος ὁ μέγας, ἀναχθεὶς μὲν ἐπὶ τὸν θρόνον κατὰ τὸ δ' ἔτος τῆς βασιλείας Θεοδοσίου τοῦ Μεγάλου, παρὼν δὲ ἐν τῇ κατὰ Μακεδονίου τοῦ Πνευματομάχου συνόδῳ τῶν ρν Αγίων Πατέρων. Μετὰ δὲ ἑπταετίαν ἐξεδήμησε προς Κύριον. διάδοχον ἐσχηκώς Θεόφιλον· Sciendum est, quod post Dionysium magnum decimum quartumn Alexan Iria episcopum constitutum, episcopalia munera obieruni Theonas, Maximus, Petrus sanctus martyr, Achillas, Alexander, Athanasius, Gregorius Arianus e Cappadocia, Athanasius iterum, Petrus a Valente expulsus, Lucius Arianus, Petrus ilerem.. Postea magnus hic Timotheus, ad thronum quidem quarto imperii Theodosii Magni anno promotus; inierfuit autem quarto anno imperii Theodosii Magni synodo cu sanctorum Patrum, contra Macedonium Spiritus oppugnatorem congregata: post scplennium autem ad Dominum migravit, successorem habens Theophilum.

baptizari debere. Quia enim non malitiose ad sau- προσῆλθε τῇ κοινωνίᾳ τῶν ἁγίων δώρων, καὶ εὐχει ctorum donorum communionem accessit, et opportunitate usus est ab aliquo non prohibitus; forte ignorantibus qui aderant fidelibus, et ipso etiam qui cominunionem impertiit, eum esse catechumemum: videtur a Deo esse vocatus. Et quod sanctus apostolus Petrus dixit de Cornelio, et iis qui circa cum erant: quo tempore cum essent catechumeni Spiritus sanctus in eos cecidit, el loquebantur linguis, et Deum glorificabant, ut in Actorum libro scriptum est: Nunquid aquam prohibuerit quispiam, quominus ii baptizentur, qui sanctum Spiritum sicul nos acceperunt? hoc propemodum etiam dixit Timotheus, quod a Deo vocatus, et sacramentis dignus existimatus, debet illuminari. Interrogatio. ‹ Si catechumenus a dæmone corripiatur, et voduerit ipse vel sui, ut sanctum baptismum accipiat, debetne accipere an non, et maxime si morti propinquus fuerit!, Re ponsio. ‹ Si is, qui a dæmone corripitur, nou fueric ab ¡mmundo spiritu mundatus, non potest sanctum baptismum accipere; sed in exitu a vita baptizatur. › BALS. Qui a dæmone corripitur, habitaculum dæmionis csse videtur. Judicatur enim, quod nisi immundus spiritus invenisset hominem ipsi idoncum babitaculum, in eo non habitassel. Qui autem baptizatur, per baptismum sancti Spiritus gratiam in se cohabitantem suscipit. Quomodo ergo fieri potcrit, ut iden sinul duo in se contraria suscipiat? et G ideo catechumenum et a vexante eum dæmone non liberatum judicavit Pater, non esse dignum sancio baptismale. Sin autem moriatur, inquit, baptizalitur ne gratiæ baptismi expers, a vita excedendo, hoc viatico privetur, et non signatus recedat. Interrogatio. ‹ Si quis, cum sit fidelis, a dæmone corripiatur: debetue esse sanctorum mysteriorum particeps, an not? Responsio. ● Si mysterium non enuntiet, nec ullo alio modo b'asphemet, sit particeps: sed non singulis diebus. Sufficit enim, si statis solum temporibus. › BALS. Judas dicitur mysterium enuntiasse, ut qui, d que a Domino doctus est, Judæis revelaverit ceu eis 166 non credens, et docenti illa non tanquam Deo mentem adhibens, sed ut nudo homini. Qui autem a dæmone corripitur, si perpetuo quidem fuerit, nec Sacramentis lignus habebitur, nec mysterium enuntians, et blasphemans condemnabitur, ut qui nesciat quid agat. Sin autem habet intervalla, et in tempore quo est sanæ mentis, in mysterium invehitur et blasphemat: non solum non erit sacramentorum particeps, sed nec cuin fidelibus simul p:ecabitur vel communerabitur. Quare divinus hic later de demo- • Act. x, 44:04]. ρίας ἔτυχε μὴ κωλυθεὶς ὑπό τινος, ἀγνοησάντων ἴσως τῶν παρόντων πιστῶν, καὶ αὐτοῦ τοῦ μεταδιδόντος, ὅτι κατηχούμενος ἐστι, δοκεῖ παρὰ τοῦ Θεοῦ προσ κληθῆναι. Καὶ ὅπερ ὁ ἅγιος ἀπόστολος Πέτρος ἔτη περὶ τοῦ Κορνηλίου καὶ τῶν περὶ αὐτὸν, ὅτε κα ηχουμένων ἐκείνων ἔπεσεν αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ ἐλάλουν γλώτταις, καὶ ἐμεγάλυνον τὸν Θεὸν, ὡς ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων γέγραπται, Μήτι τὸ ὕδωρ κωλῦσαι δύναταί τις, τοῦ μὴ βαπτισθῆναι τούτοις, οἱ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔλαβον, ὡς καὶ ἡμεῖς; τοῦτο μονονουχι καὶ ὁ Τιμόθεος εἶπεν, ὅτι παρὰ Θεοῦ κληθεὶς, καὶ ἄξιος νομισθεὶς τῶν ἁγιασμά των, φωτισθῆναι ὀφείλει. Ερώτησις. • Ἐὰν δαιμονιζόμενος κατηχούμενος ᾖ, και θελήσῃ αὐτὸς, ἢ οἱ ἴδιοι αὐτοῦ, ἵνα λάβῃ τὸ ἅγιον βάπτι σμα· ὀφείλει λαβεῖν ἢ οὐ, καὶ μάλιστα ἐὰν περὶ τὸν θάνατόν ἐστιν; ν Απόκρισις. • Ἐὰν ὁ δαιμονιζόμενος μὴ καθαρισθῇ ἀπὸ του ἀκαθάρτου πνεύματος, οὐ δυναται λαβεῖν τὸ ἅγιον βάπτισμα· περὶ δὲ τὴν ἔξοδον βαπτίζεται. ο ΒΑΛΣ. Ο δαιμονιζόμενος εἶναι δοκεῖ οἰκητήριον δαίμονος. Κρίνεται τοίνυν, ὡς εἰ μὴ ἄξιον αὑτοῦ τὸν ἄνθρωπον εὗρε τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα κατοικητήριον, οὐκ ἂν ᾤχησεν ἐν αὐτῷ. Ὁ δὲ βαπτιζόμενος, διὰ τοῦ βαπτίσματος, τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος έχει ται ἐνοικοῦσαν αὐτῷ. Πῶς οὖν ἐν ταύτῷ δυνατόν ἐστι τὸν αὐτὸν δύο ἐναντίων δεκτικὸν γενέσθαι; διὰ τοῦτο τὸν κατηχούμενον καὶ μὴ ἀπαλλαγέντα τοῦ ἐν οχλοῦντος αὐτὸν δαίμονος, οὐκ ἔκρινεν ὁ Πατὴρ τοῦ θείου βαπτίσματος ἄξιον. Εἰ δὲ καὶ τελευτά, φησί, βαπτισθήσεται, ἵνα μὴ ἀμέτοχος τῆς χάριτος τοῦ βα πτίσματος, τοῦ βίου ἐξελθών, στερηθῇ τοιούτου ἐξ ολίου, καὶ ἀσήμαντος ἀπέλθῃ. Ερώτησις. • Ἐὰν πιστός τις ὢν δαιμονίζεται, οφείλει μεταλα βεῖν τῶν ἁγίων μυστηρίων, ἢ οὐ;» Απόκρισις. • Ἐὰν μὴ ἐξαγορεύῃ τὸ μυστήριον, μήτε άλλως πως βλασφημη, μεταλαμβανέτω· μὴ μέντοι καθ ἑκάστην. Αρκεῖ γὰρ αὐτῷ κατά καιρούς μόνον. ΒΑΛΣ. Ο Ιούδας ἐξαγορεῦσαι λέγεται τὸ μυστή ριον, ὡς ὁ ἐδιδάχθη παρὰ Κυρίου ἐκκαλύψας τοῖς Ἰουδαίοις, οἷα διαπιστῶν αὐτοῖς, καὶ μηδὲ τῷ ταῦτα διδάσκοντι ὡς θεῷ προσέχων, ἀλλ' ὡς ἀνθρώπῳ ψι λῷ. Ὁ δὲ δαιμονιζόμενος, εἰ μὲν διόλου μαίνεται, ούτε τῶν ἁγιασμάτων ἀξιωθήσεται, οὔτε τὸ μυστήριον ἐξαγορεύων και βλασφημῶν κατακριθήσεται, ὡς μὴ εἰδὼς ὅ ποιεῖ. Εἰ δὲ διαλείμματα ἔχει, καὶ ἐν τῷ και ρῷ, ᾧ σωφρονεῖ, διασύρει τὸ μυστήριον καὶ βλασφη μεῖ· οὐ μόνον τῶν ἁγιασμάτων οὐ μεθέξει, ἀλλ' οὐδὲ πιστοῖς συνεύξεται η συναριθμήσεται. Ὥστε ὁ θεῖος οὗτος Πατὴρ περὶ δαιμονιζομένου καὶ διαλείμματα

IN CANONES TIMOTREI ALEX. ἔχοντος λέγει. Ἐὰν ουν, ὅτε οὐκ ἐνεργεῖται ὑπὸ τοῦ niaco, qui habet intervalia, dicit: Si, ergo quando δαίμονος, οὐδὲν κατὰ τῆς πίστεως λέγῃ, μεταλήψεται a dæmone non agitatur nihil contra fidem dixerit, τῶν ἁγιασμάτων. erit sacramentorum particeps. Ερώτησις. • Εάν τις κατηχούμενος, ὢν ἀσθενὴς, γένηται ἐκ φρενός, καὶ μὴ δύνηται ἑαυτὸς ὁμολογῆσαι τὴν πίστιν, καὶ παρακαλῶσιν οἱ ἴδιοι αὐτοῦ, ἵνα λάξῃ τὸ ἅγιον βάπτισμα, ἕως ζῇ· ὀφείλει λαβεῖν, ἢ οὗ;» Απόκρισις. • Οφείλει λαβεῖν, ἐὰν μὴ ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρ του πειράζηται.» ΒΑΛΣ. Η ερώτησις ἦν περὶ κατηχουμένου καὶ ἐκ νόσου ἔξω φρενών γενομένου. ὥστε μὴ δύνασθαι αὐ τὸν ἐρωτώμενον τὰς ἐν τῷ βαπτίσματι ἀποκρίσεις ἀποκρίνεσθαι, εἰ δεῖ τοῦτον βαπτίζεσθαι; 'Η δὲ ἀπόκρισις, ὅτι δεῖ βαπτίζεσθαι αὐτὸν καὶ οὕτως ἔχοντα, καὶ εἰκότως. Ἐπεὶ γὰρ κατηχούμενος ἦν, ἔδειξε προαίρεσιν, ὅτι ἀσπάζεται τὴν πίστιν, καὶ κἂν μὴ ἐν τῷ βαπτίσματι ἀποκρίνηται, ἔφθασε δεῖξαι τὴν οἰκείαν προαίρεσιν. Εἰ δὲ ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου πειράζεται, οὐ βαπτισθήσεται, φησὶν, ἀλλὰ γενήσεται αυτ τῷ, καθὼς ἄνωθεν είρηται. Ερώτησις. • Εάν γυνὴ συγγένηται μετὰ ἀνδρὸς αὐτῆς τὴν νύχτα, ἢ ἀνὴρ μετὰ γυναικὸς, καὶ γένηται μίξις· ὀφείλουσι μεταλαβεῖν, ἢ οὔ;» Απόκρισις. 1. Οὐκ ὀφείλουσι, τοῦ ᾿Αποστόλου βοῶντος· Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώτου πρὸς καιρόν, ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχῇ· καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνέρχεσθε, ἵνα μὴ πειράσῃ ὑμᾶς ὁ Σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν.» ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ἐννόμως συνοικιζομένων ἡ ἐρώ τησις, εἰ ὀφείλουσι μεταλαβεῖν, κατὰ τὴν νύκτα ἐκεί την συνελθόντες ἀλλήλοις. Ἡ δὲ ἀπόκρισις, ὅτι οὐκ ὀφείλουσι. Καὶ εἰς σύστασιν τοῦ οἰκείου λόγου τοῖς βήμασιν ἐχρήσατο τοῦ μεγάλου Παύλου. Ερώτησις. • Εάν γυνή κατηχουμένη δέδωκε τὸ ὄνομα αὐτῆς, ἵνα φωτισθῇ, καὶ περὶ τὴν ἡμέραν τοῦ βαπτίσματος γέγονεν αὐτῇ τὸ κατ᾽ ἔθος τῶν γυναικῶν· ἐφείλει φωτισθῆναι αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ, ἢ ὑπερθέσθαι, καὶ πόσον ὑπερθέσθαι. ο Απόκρισις. «Υπερθέσθαι ὀφείλει, ἕως οὗ καθαρισθῇ. Ερώτησις. • Ἐὰν γυνὴ ἴδῃ τὸ κατ' ἔθος τῶν γυναικείων αὐ τῆς, ὀφείλει προσέρχεσθαι τοῖς μυστηρίοις αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ, ἢ οὐ;, Απόκρισις. • Οὐκ ὀφείλει, ἕως οὗ καθαρισθῇ.» ΒΑΛΣ. Οἱ μέλλοντες καταξιοῦσθαι τοῦ θείου βαπτίσματος, ἀπεγράφοντο παρὰ τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐνεργούντων. Ἐὰν οὖν γυνή, φησίν, ἀπογραφείσα, ὡς 11 Cor. vit, 5. Interrogatio. ● Si quis catechumenus, cum essct infirmus, emotæ mentis factus sit, nec possit ipse fidem confiteri, suique suadeant, ut donec vivit sanctum baptismum accipiat, deketne acc pere, an non?» Responsio. ‹ Dehet accipere, si non ab immundo spiritu tentetur.» Bals. Interrogatio erat de catechumeso, qui propter molumn enoi mentis est, ut non posset interrogatus quæ in baptismio respondentur respondere, an eum baptizare oporteat? Responsio autern est, quod oportet cum qui ita se habet baptizari, et merito; quia, quod est catechumenus videtur co se esse animo ostendisse, ut fidem aine plectatur, et quamvis in baptismate non respondeat, prius tamen animi sui iustitutumn ostendit. Sin autem ab immundo spiritu tentetur, non baptizabitur, inquit sed fiet ei, sicut superius dictum est. ferrogato. • Si uxor cum suo marito noctu cohabitarit, vel maritus cum uxore, et fiat coi.io, debentne comanatunicare, an now?, Responsio. • Non debent, cum clanet Apostolus: Ne fraudate vos iuricem, nisi ex consensu ad tempus, ut vnclus orationi; et rursus ad idem conveniatis, ne tentel vos Sata as propter incontinentiam vestram ', › BALS. De iis qui legitime cohabitant est interrogatio, an debent nocte illa simul congressi cs-c sa-. cramentorum participes. Responsio vero est, quod non debent: et ad dicti sui confirmationem niagni, Pauli verbis usus est. Interrogatio. • Si mulier catcchumena dederit nomen suum, ut baptizaretur, et die baptismnatis illi sit secundum consuetudinem mulierum, debetne eo die baptizari, an differre, et quantum differre? › Responsio. • Debet diferre doncc purgata fucrit.» Interrogatio. • Si mulier consucta sibi muliebria accidisse viderit, debetne ad sancta mysteria accedere an now! Responsio. • Non debet usque dum purgetur. Bals. Qui divino baptismate digni erant habéndi, describebantur ab is qui munus ecclesiasticum cxor cebant. Si ergo, inquit, descripta mulier, tanquang

baptizande, in luxum menstruorum inciderit, quευ- μέλλοντα βαπτισθῆναι, γένηται ἐν φύσει τῶν ἐμμή do debet baptizari? Ad quod divinus hic Pater r0spondit, quod quando purgata fuerit. Donec enim prestituti dies præterierint, impura esse judicabitur et nice laptizabitur, nec divinis mysteriis digna habebitur. 167 Interrogatio. ‹ Mulier si pepererit, debetne jejunare Pascha, el vinum non bibere: an a jejunio absolvitur et vinum bibere permittitur, eo quod pepererit? › Responsio. • Excogitatum est jejunium, ut corpus humile reddatur. Si ergo corpus in humilitate et imbecillilate versatur, debet cibi et potus, quantum vult of potest, esse particeps.» BALs. Interrogatus est sanctus, an debet mulier, quae in Paschae quadragesima peperit, bibere vinum * et a jejunio absolvi. Εt respondit, quod jejunium ad corpus humiliandum decretum est. Quod si corpus humiliatum fuerit et infirmum, non aliunde jejunii disciplina indiget: sed confirmatione potius et recrea:ione opus habet. Debet ergo, que peperit in Paschate, hoc est, in jejunio quod fit propter Pascha, uti et vino et cibo. Interrogatio. ‹ An debet clericus, præsentibus Arianis vel aliis hæreticis, orare; et an eum nihil lædit quando ille facit orationem, scu oblationem? Responsio. ‹ In divina oblatione diaconus ante salutationem edicit: Qui non communicatis, ambulate. Non deInant ergo interesse, nisi proficantur se penitentiam acturos et hæresin vitaturos. › νων· τότε δεῖ αὐτὴν φωτισθῆναι; Καὶ ἀπεκρίθη προς τοῦτο ὁ θεῖος οὗτος Πατήρ, ὅτι ὅτε καθαρθῇ. Εως γὰρ αἱ νενομισμέναι παρέλθωσιν ἡμέραι, ἐν ἀκαθαρ σίμ κρίνεται εἶναι, καὶ οὔτε βαπτισθήσεται, ούτε τῶν θείων μυστηρίων ἀξιωθήσεται. Ερώτησις. • Γυνὴ ἐὰν γεννήσῃ, τὸ Πάσχα ὀφείλει νηστεῦσαι καὶ μὴ πιεῖν οἶνον, ἢ ἀπολύεται τῆς νηστείας, καὶ τοῦ μὴ πιεῖν οἶνον, διὰ τὸ γεννῆσαι; ο Απόκρισις. • Η νηστεία επενοήθη διὰ τὸ σῶμα ταπεινών σαι Εἰ οὖν τὸ σῶμα ἐν ταπεινώσει ἐστὶ καὶ ἀσθενείᾳ, ὀφείλει καταλαβεῖν καθώς βούλεται καὶ δύναται βαστάσαι, τροφῆς καὶ ποτού, κ ΒΑΛΣ. Ἠρωτήθη, εἰ ὀφείλει γυνή τεκοῦσα κατὰ τὴν Τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσχα, πιεῖν οἶνον, καὶ τῆς νηστείας λυθῆναι. Καὶ ἀπεκρίθη, ὅτι ἡ νηστεία διὰ ταπείνωσιν τοῦ σώματος ωρίσθη. Ἐὰν δὲ τὸ σῶμα τε ταπεινωμένον καὶ ἀσθενὲς ᾖ, ἄλλοθεν οὐ δεῖται τῆς ἐκ τῆς νηστείας παιδαγωγίας, ἀλλὰ μᾶλλον συστά σεως χρήζει καὶ ἀνακτήσεως. Οφείλει οὖν ἡ τεκοῦσα κατὰ τὸ Πάσχα, ήγουν ἐν τῇ διὰ τὸ Πάσχα γινομένη νηστείᾳ, καὶ οἴνῳ χρήσασθαι καὶ βρώματι. Ερώτησις. • Εί ὀφείλει κληρικὸς εὔχεσθαι· παρόντων Αῤῥεια νῶν, ἢ ἄλλων αἱρετικῶν· εἰ οὐδὲν αὐτὸν βλάπτει, ὅταν αὐτὸς ποιῇ τὴν εὐχὴν, ήγουν την προσφο ράν. ο Απόκρισις. Οι • Ἐν τῇ θείᾳ ἀναφορᾷ ὁ διάκονος προσφωνεί προ τοῦ ἀσπασμοῦ· Οἱ ἀκοινώνητοι, περιπατήσατε. Οὐκ ὀφείλουσιν οὖν παρεῖναι, εἰ μὴ ἂν ἐπαγγέλε λωνται μετανοεῖν καὶ ἐκφεύγειν τὴν αἵρεσιν. ο ΒΑΛΣ. Η ερώτησις περὶ κληρικοῦ, εἰ ὀφείλει εξ χεσθαι παρόντων αἱρετικῶν, ήγουν προσφέρειν τὴν ἀναίμακτον θυσίαν. Καὶ ἀπεκρίθη, ὅτι μέλλουσε προσάγεσθαι τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ τὰ ῞Αγια, λέγεται τοῖ; ἀμυήτοις· Οἱ ἀκοινώνητοι, περιπατήσατε, ήγουν. Οι κατηχούμενοι, προσέλθετε Εἰ οὖν οἱ κατηχούμεν νοι οὐκ ἐῶνται παρείναι τελουμένης τῆς θυσίας, πώς αἱρετικοὶ ἐαθήσονται; Εἰ μήπου ἐπαγγέλλωνται φησί, μετανοεῖν καὶ ἀφίστασθαι τῆς αἱρέσεως· καὶ τότε δὲ, οἶμαι, οὐκ ἐντὸς τοῦ ναοῦ παραχωρηθήσονται εἶναι, ἀλλ' ἔξω μετὰ τῶν κατηχουμένων· ὡς εἰ BALS. Iulerrogatio de clerico facta est: an debet præsentibus hæreticis orare, aut incruentum sacrificium offerre; et respondit, quod quando ad sacram mensam sancta offerenda sunt, dicitur proTunis: Qui non communicatis, ambulate, sive, Gatechumeni, exite. Si ergo catechumeni non sinuntur adesse dum fit sacrificium, quomodo sinentur hæretici? Nisi se, inquit, poenitentiam acluros confteantur, et ab hæresi cessaturos; et tunc quoque, ut existimo, intra templum esse non sinentur, sed foris cum catechumenis; quod si se ab hæresi absLenturos non profteantur, ne cum catechumcnis μή ἐπαγγέλλονταὶ ἀφίστασθαι τῆς αἱρέσεως, οὐδὲ quidem consistent, sed expellentur. Interrogalio. ‹ Si quis sit ægrotus, et ex multa imbecillitate valde attenuatus, et ad sanctum Pascha venerit; debetno omnino jejunare, an eum absolvit clericus, ut acripiat quod potest, vel etiam oleum et vinum propler multam ejus imbecillitatem?» Διὰ τὸ σῶμα ταπεινώσαι. Lege, διὰ τὸ τὴ σώμα, etc. Καταλαβεῖν. Lege, μεταλαβεῖν. Επιτ. Κατασταλ τοῖς κατηχουμένοις συστήσονται, ἀλλ' ἐκδιοιχθήσον ται. Ερώτησις. • Ἐάν τις ᾖ ἀσθενῶν καὶ ἐκτακεὶς πάνυ ἀπὸ τῆς πολλῆς ἀσθενείας, καὶ ἔλθῃ τὸ ἅγιον Πάσχα· πάν τως ὀφείλει νηστεῦσαι, ἢ ἀπολύει αὐτὸν ὁ κληρικὸς λαμβάνειν, οὗ δύναται, ἢ καὶ ἔλαιον καὶ οἶνον, διὰ τὴν πολλὴν αὐτοῦ ἀσθένειαν· ο Προσέλθετε. Legendum videtur, παρέλθετε, νεὶ ἐξέλθετε, ut interpres vertit. EDIT. Επαγγέλλωνται. Forte, ἐπαγγέλλονται α paulo infra. EpIT.

Απόκρισις. IN CANONES TIMOTHEI ALEX. • Απολύεσθαι ὀφείλει μεταλαμβάνειν καὶ τῆς τροφῆς καὶ τοῦ ποτοῦ ὁ ἀσθενῶν, πρὸς ὁ δύναται βαστάσει. Τὸ γὰρ μεταλαμβάνειν ἐλαίου τὸν ἅπαξ ἐκτακέντα, δίκαιόν ἐστιν.» ΒΛΑΣ. Περὶ νοτοῦντος καὶ ἐκτακέντος ὑπὸ τῆς νόσου ἡ ἐρώτησις· εἰ ὀφείλει ἐν τῇ διὰ τὸ Πάσχα νηστεία πάντως νηστεῦσαι, ἀντὶ τοῦ, ἀπαραιτήτως, ἀσυμπαθῶς, ἡ μετασχεῖν οίνου καὶ ἐλαίου διὰ τὴν ἀσθένεια». Ἡ δὲ ἀπόκρισις λέγει, ὅτι τὸν ἐκτακέντα ἐκ νόσου, δίκαιον καὶ οἴνου καὶ ἐλαίου μεταλαμβάνειν, ὡς δύναται ὑπομεῖναι, ήγουν, ἢ διόλου, ἢ ἐν ἡμέραις τισὶ, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ οἰκονομοῦντος αύτ τόν. Σημειωτέον οὖν ἐκ τούτου τοῦ κανόνος καὶ ἐκ τοῦ η', ὅτι ἡ νηστεία τῆς Τεσσαρακοστῆς τοῦ Πάσχα ξηροφαγία ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ οἴνου ἀποχή. Τινὲς δὲ καὶ ἐν ἀμφοῖν τοῖς κανόσι τούτοις, τὴν ἐν τῷ Πάσχα νηστείαν, τὴν τῶν ἁγίων Παθῶν ἑβδομάδα λέγουσιν εξναι, καὶ οὐ πᾶσαν τὴν Τεσσαρακοστήν. Ερώτησις. • Εἰς τὸ δεῖξαι γάμον ἐὰν καλέσῃ τις κληρικόν, ἀκούσῃ δὲ τὸν γάμον παράνομον, ἢ θειογαμιαν, ἤγουν ἀδελφὴν τελευτησάσης γυναικὸς τὴν μέλλουσαν ζεύγνυσθαι, εἰ ὀφείλει ἀκολουθῆσαι ὁ κληρικός, ἡ προσφορὰν ποιῆσαι; ο Απόκρισις. • Απαξ εἴπατε· Ἐὰν ἀκούσῃ ὁ κληρικὸς τὸν γάμον παράνομον. Εἰ οὖν ὁ γάμος παράνομός ἐστιν, οὐκ ὀφείλει ὁ κληρικὸς κοινωνεῖν ἁμαρτίαις ἀλλοι μίαις. ΒΑΛΣ Τοὺς κληρικούς δεῖ, φησί, καλουμένους εἰς τελετὴν γάμων, ὥστε εὔξασθαι καὶ συζεύξαι τοὺς νυμφευομένους, εἰ ἀκούσουσι παράνομον εἶναι – τὸν γάμον, μὴ ἀπέρχεσθαι, μήτε εὔχεσθαι, μήτε προσφέρειν, καὶ οὕτω κοινωνεῖν ἁμαρτίαις άλλοτρίαις. Ερώτησις. • Ἐὰν ὀνειρασθεὶς ὁ λαϊκὸς ἐρωτήσῃ κληρικὸν, εἰ ὀφείλει ἐπιτρέψαι αὐτῷ κοινωνῆσαι, ἢ οὔ;» Απόκρισις. • Εἰ μὲν ὑπόκειται ἐπιθυμία γυναικός, οὐκ ὀφεί λει· εἰ δὲ ὁ Σατανᾶς πειράζει αὐτὸν, ἵνα διὰ τῆς προφάσεως ταύτης ἀλλοτριῶται τῆς κοινωνίας τῶν θείων μυστηρίων, ὀφείλει κοινωνῆσαι. Ἐπεὶ οὐ παύ· σεται ὁ πειράζων κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ὅτε ὀφείλες κοινωνεῖν, ἐπιτιθέμενος αὐτῷ. ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ἐν ὀνείροις φανταζομένων, οἷς καὶ σπέρματος ἴσως γίνεται εκροή, φησὶν ὁ Πατὴρ οὗτος, ὅτι εἰ μὲν πρὸ τούτου προσέβαλλε τῷ ἐνειρα - σθέντι ἐπιθυμίας γυναικός λογισμός, καὶ ἐνέμεινεν ὁ νοῦς ἐπὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ, καὶ ἐνεφιλοχώρησε ταύτῃ, κἀντεῦθεν ἡ φαντασία, ἐπῆλθε ἡ φύσις τοῦ σπέρματος· οὐκ ὀφείλει μεταλαβεῖν. Καὶ εἰκότως· ἡ γὰρ συγκατάθεσις ἐμόλυνε τὸν λογισμὸν τοῦ ὀνειρασθέντος. Καὶ πῶς μετά τοιούτου λογισμοῦ προσελεύσε ται τοῖς Ἁγίοις; Εἰ δὲ οὐδὲν τοιοῦτον προηγήσατο, τοῦ διαβόλου, φησίν, ἐστὶ πεῖρα, ἵνα οὕτως ἀποξενώτα: αὐτὸν τῆς θείας κοινωνίας· καὶ δεῖ αὐτὸν και νωνεῖν. Εἰ γὰρ ίξῃ ὁ Πονηρὸς οὕτω κατορθούμενον Responsio. · Absolvi debet ægrotus, ut cibum et potum capial, quantum ferre potest. Eum enim, qui semel attenuatus est, esse olei participem æquum est. › BALS. De eo, qui ægrotat, et morbo consumptus est, fit interrogatio; debetne in jejunio propter Pa scha omnino jejunare, hoc est, inexcusabiliter el absque ulla commiseratione, an vinum et oleum sumere propter imbecillitatem? Responsio autem dicit, quot is, qui morbo consumptus est, capere jebet vinum et oleum, quantum ferre potest: perpetuo scilicet, vel in aliquibus diebus, secundum judicium cjus qui illum dispensat. Nota autem cr hoc canone et vis, quod jejunium Quadragesima Paschæ est aridorum esus et a vino abstinentia. Nonnulli autem dicunt, in utrisque his canonibus jejunium iu Paschale, esse sanctae Passionis hebdoanadamn, et non omnem Quadragesimam. 168 Interrogatio. • Si quis clericum vocaverit, ut matrimonio conjungat, auliat autem esse illicitum matrimonium, υtpote vel amite conjugium, vel defuncte uxoris esse sororem eam, quae est inatrimonio conjungenta, debetne sequi clericus vel facere oblationem? › R. sponsio. Uno verbo dicite: Si audiverit clericus illicitum matrimonium. Si ergo est illicitum matrimonium, non debut clericus alienis peccatis communicare. Bats. Oportet, inquit, clericos, qui ad matrimonii mysterium celebrandum vocantur ut orent, et sponsos conjungant, si audiverint esse illicitum utrimonium, nec abire, nec or re, nec offure, et sic alienis peccatis communicare. Interrogatio. • Si laicus, qui somniavit, clericum interrogarerit an debet ei permittere communicare, an non?» Responsio. non • Si subest quidem mulieris desiderium, delet: sin autem tentat euin Satanas, ut per lauc occasionem a divinorum mysteriorum con unione alienetur, debet communicare. Neque enim cessabit tentator eo tempore, quando debet communicare, illum invadere. BALS. De iis, quibus visa se in somniis offerunt, quibus etiam fit fortasse luxus seininis, dicit lic Pater, quod si mulieris desiderium in eo qui soumial, cogitatio antea accenderit, et mens in desiderio perstiterit, eique assensus est, et ex eo illi visio ollata est, et fuzio seninis est consecuta, non clebet cominunicare. Et merito: assensio enim ejus, qui somnavit, mentem polluit, et quomodo cum la cogitatione ad Sancta accedet? Sin autem nihil tale precessit, est diaboli, inquit, tentatio; ut sic eum alienet a divina communione: el oportet cum communicare. Si enim sciverit Malus se per somniun efficere, ne sit sacramenti particeps: non cus-

sabit homini Insidiari, quoties cum velle communi τὸ μὴ μετέχειν αὐτὸν τῶν ἁγιασμάτων, οὐ παύσεται care cognoverit. ἐπιβουλεύων τῷ ἀνθρώπῳ, οσάκις ἂν γνῶ αὐτὸν θέλοντα μεταλαβεῖν. Interrogatio. • lis, qui matrimonii societate junguntur, in quibusnain septiınanæ diebus proponere oportet, ut a miutuo congressu abstineant, et quibusnam potestatem habeant? Responsio. • Quod ante dixi, nunc quoque dico. Dicit Apostolus: Ne fraudale vos invicem, nisi forte ex consensu ad tempus; ut vacetis orationi; et rursus ad idem convenia¡is, ne vos tentet Satanas propter incontinentiam vestram ". Necessario autem Sabbato et die Dominico abstinere oportet, quod spirituale sacrificium in eis Domino offeratur. › Interrogatio. • Si quis, cum sui compos uo: csset, sili manum akulerit, vel etiam, se præcipitaverit, fit ne ollatio, an non? › Responsio. • Hoc debet clericus discernere, an cum rever mentis compos non esset, hoc fecerit. Sæpe euim ii. qui ad eum cui hoc accidit pertinent, volentes assequi oblationem et orationem pro ipso, mentiuntur, et dicunt eum non fuisse apud se: nonnunquam autem propter insultationem hominum, vel aliquo alio modo per negligentiam hoc fecisse. Pro hujus modi oblatio non est facienda: est enim sui homicida. Oportet ergo clericum accurate sciscitari, ve in judicium incidat, › BALs. Interrogatus sanctus, si is, qui non est sana mentis, sed emota, sibi mortcun cousciverit, vel se deorsum præcipitem dederit: an pro eo facienda sit oratio vel oblatio? 169 dixit quod si bono quidem revera enota mentis, et nesciens quid ageret, sibi manum intulerit, vel se pracipitaverit, vel aliquo modo interemerit; fiet pro ro oblatio et oratio. Oportet autem eos, qui ad orationen crocantur, subtiliter investigare; nunquid vel propter animi timiditatem, vel hominum insultationem, vel aliquo alio modo, prudens ac sçiens quid ageret, sibi manum attulerit. Pro ţali enim nec orare, nec offerre oportet, quoniam sui homicida est. Interrogalio. • Si alicujus uxor spiritu corripitur, ut ferreos etiam compedes gestet, vir autem dicat: Non possum continere, et velit aliaın accipere: debetne aliam acciocre an non?» Responsio. ‹ In hac re quidem adulterium intercedit, nec habeo, aut invenio quid de ea respondeam. › Bas. Interrogatio est de marito, qui habet uxorem spiritu correptam, seu spiritu malo agitatan, et ita furentem, ut etiain ferreis compedibus, in2micisque ligetur, ne seipsam interficial, vel alios • I Cor. vil, 5. Tj. Lege, εἰ τό. Επιτ. Ο Ερώτησις. • Τοῖς ζευγνυμένοις εἰς γάμου κοινωνίαν, περί ποίων ἡμερῶν τῆς ἑβδομάδος παρατίθεσθαι χρή ἀπέχεσθαι τῆς πρὸς ἀλλήλους κοινωνίας, καὶ ποίας ἔχειν ἐπ' ἐξουσίας; Απόκρισις. • Προείρηκα καὶ νῦν λέγω· ὁ ᾿Απόστολος λέγει· · Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μὴ τι ἂν ἐκ συμ φώνου προς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε τῇ προσενκῇ, καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἦτε, ἵνα μὴ πειράζῃ ὑμᾶς ὁ Σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν. Ἐξ ἀνάγκης δὲ τὸ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακὴν ἀπέχε σθαι δεί, διὰ τὸ ἐν αὐταῖς τὴν πνευματικὴν θυσίαν ἀναφέρεσθαι τῷ Κυρίῳ.» Ερώτησις. • Εάν τις μὴ ἔχων ἑαυτὸν, χειρίσηται, ἢ κρη μνήσῃ ἑαυτὸν, εἰ γίνεται προσφορά, ή ού. ο Απόκρισις. • Ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ διακρῖναι ὀφείλει ὁ κληρικός, τὸ ἀληθὲς ἐκφρενής ὤν, πεποίηκε τοῦτο. Πολ λάκις γὰρ οἱ διαφέροντες τῷ πεπονθότι, θέλοντες τυχεῖν τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ὑπὲρ αὐτοῦ εὐχῆς, καταψεύδονται, καὶ λέγουσιν, ὅτι οὐκ εἶχεν ἑαυτόν· ἐνίοτε δὲ ἀπὸ ἐπηρείας ἀνθρώπων ἢ ἄλλως πως ἀπὸ ολιγωρίας πεποιηκέναι τοῦτο. Οὐ χρὴ προσφοράν ἐπάνω αὐτῷ γενέσθαι· αὐτοφονευτής γὰρ ἑαυτοῦ ἐστι. Δεῖ οὖν πάντως τὸν κληρικὸν μετὰ ἀκριβείας ἐρευνῆσαι, ἵνα μὴ ὑπὸ κρῖμα πέσῃ. Η ΒΑΛΣ. Ερωτηθείς, ὡς εἰ μὴ ἔχων τις ὑγιὰ τὸν λογισμόν, ἀλλὰ παρατραπείς τὰς φρένας, αὐτόχειρ γένηται ἑαυτοῦ, ἢ κατὰ κρημνοῦ ὠθήσει ἑαυτόν· ἐὰν χρὴ ὑπὲρ αὐτοῦ εὐχὴν γενέσθαι, ἡ προσφοράν· εἶ πεν, ὅτι ἐὰν ἀληθῶς ἔξω φρενών γενόμενος ὁ ἄνθρω πος, καὶ μὴ εἰδὼς ὁ ποιεῖ, διεχειρίσατο ἑαυτὸν, κ ἐκρήμνισεν, ἢ ἄλλως διέφθειρε γενήσεται ὑπὲρ αὐ τοῦ δέησις καὶ προσφορά. Δεῖ δὲ τοὺς εἰς εὐχὴν προσκαλουμένους ἀκριβοῦσθαι περὶ τούτου, μήποτε ἢ ἐκ μικροψυχίας, ἢ ἐξ ἐπηρείας ἀνθρώπων, ἢ ἄλλως πως, ἐκὼν καὶ εἰδὼς ὁ ποιεῖ, διεχειρίσατο έαυ τόν. Ὑπὲρ γὰρ τοῦ τοιούτον οὐ δεῖ, οὔτε εὔχεσθαι, οὔτε προσφέρειν, ὅτι αὐτοφονευτής έστι. Ερώτησις. • Εάν τινος γυνή πνευματιᾷ, ὥστε καὶ σίδηρε φορεῖν, ὁ δὲ ἀνὴρ λέγει. ἔτι Οὐ δύναμαι ἐγκρατεύε σθαι, καὶ θέλει λαβεῖν ἄλλην· ὀφείλει λαβεῖν ἑτέραν, Απόκρισις. • Μοιχεία μεσολαβεῖ τῷ πράγματι· καὶ περὶ τού του τί ἀποκρίνεσθαι οὐκ ἔχω, ἢ ἐφευρίσκω.» ΒΑΛΣ. Περὶ ἀνδρὸς ἡ ἐρώτησις ἔχοντος γυναῖκε πνευματιῶσαν, ήγουν πνεύματι πονηρῷ συνεχομέ νην, καὶ οὕτως μαινομένην, ὡς καὶ σιδήροις δεσμεῖσθαι, ἵνα μὴ ἑαυτὴν ἀπολέσῃ ἢ ἑτέρους βλάψη, η

IN CANONES TIMOTHER ALEX. συνελθεῖν αὐτὸν ἀδύνατον, καὶ λέγοντος σωφρονείν, lsdiat, cum qura ipse rem habere non potest: dicit θέλοντος δὲ λαβεῖν γυναῖκα ἑτέβαν νομίμως. au:em se non posse continere, et vult aliam uxorem Ἡ δὲ ἀπόκρισις, ὅτι οὐ δύναταί τι εἰπεῖν. Μοιχεία legitimam accipere. Responsio autem est, se nihil γάρ ἐστι, τὸ, ἔτι συνισταμένου τοῦ γάμου, ἑτέραν posse dicere. Est enim adulterium, si constante maἀγαγέσθα: τὸν ἄνδρα γυναῖκα εἰς συμβίωσιν. Ἐκ δὲ trimonio, vir aliam nulierem ducat in matrimnoτῆς νεαρᾶς τοῦ βασιλέως κυρίου Λέοντος τοῦ Φιλοσό- nium. Ex novella autem imperatoris domini Leonis φου, δέδοται τῷ ἀνδρὶ, μαινομένης διηνεκή μανίαν Philosophi marilo concessum est, mulieris quae perτῆς γυναικὸς, λύειν τὴν γάμον· τοῦ γάμου δὲ λυ- petua insaria l.lyoral, solvere matrimonium: soluto θέντος, ἔξεστι τῷ ἀνδρὶ ἑτέραν νομίμως εἰσοιχί- autem matrimonio, licet marito aliam uxorem inσασθαι. troducere. Ερώτησις. • Ἐὰν νηστεύων τις ἐπὶ τῷ κοινωνῆσαι, νιπτόμε νος τὸ στόμα, ἢ ἐν τῷ βαλανείῳ κατέπιεν ὕδωρ μὴ θέλων· ὀφείλει κοινωνήσαι:» Απόκρισις. • Ἐπεὶ εὗρεν ὁ Σατανᾶς ἀφορμὴν τοῦ κωλύειν αὐτὸν τῆς κοινωνίας, συχνότερον τοῦτο ποιήσει.» Ερώτησις. • Συχνῶς ἀκούοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ ποιοῦντες, ἆρα ὑπὸ κατάκρισίν ἐσμεν;» Απόκρισις. «Ε! καὶ μὴ ποιοῦμεν, ἀλλ' οὐκ ἐνδέχεται μὴ μέμ φεσθαι ἑαυτοὺς, ὅτι ἀκούοντες παρακούομεν· μέρος δὲ σωτηρίας ἐστὶ καὶ τὸ μέμφεσθαι ἑαυτούς.» Ερώτησις. • Εκ ποίας χείρας κρίνονται παρὰ Θεοῦ τὰ ἁμαρ τήματα; ο Απόκρισις. • Πρὸς τὴν γνῶσιν ἑκάστου καὶ τὴν φρόνησιν. Οι μὲν ἀπὸ δεκαετοῦς κείρας, οἱ δὲ καὶ μείζονος.» ΒΑΛΣ. Πρὸς τὴν γνῶσιν ἑκάστου καὶ τὸ φρόνημα ἔφη κρίνεσθαι τῷ Θεῷ τὰ ἁμαρτήματα. Οἱ μὲν γὰρ ὀξυτέρας φύσεως ὄντες τῶν παίδων καὶ μᾶλλον ἀγρηγορυίας, συντομώτερον διακρίνουσι τὸ καλὸν καὶ τὸ χεῖρον· οἱ δὲ νωθροτέρας τυχόντες καὶ ἀναπεπτωκυίας ἕξεως, βραδεῖς εἰσι πρὸς τὴν γνῶσιν τοῦ δέοντος. Διὸ τοῖς μὲν ἀπὸ δεκάτου ἐνιαυτοῦ τῆς ἡλικίας αὐτῶν λογίζεσθαι εἶπε τὰ ἁμαρτήματα, τοῖς δὲ ἐκ μείζονος καὶ τελεωτέρας. Interrogatio. • Si quis jejunans, ut communicet, os lavans, vel in balneo aquam bibit nolens: debetue coinmunicare?> Responsio. • Quia etiam invenit Satanas occasionem prohibendi cum a communione, frequentius hoc faciet.> Interrogatio. ‹ Sermonem Dei sæpe audientes et non facientes, an summus ju:licio obnoxii? › Responsio. • Si non faciamus, nec nos accusare contingit, quod audientes non pareamnus. Est autem pars salutis seipsos accusare.» Interrogatio. . Ex quanam ætate a Deo judicantur peccata? › Responsio. ‹ Ex uniuscujusque cognitione et prudentia: illi quidem a decennio; hi vero a majori ætate. › BALS, Ex uniuscujusque cognitione et intelligentia dicit a Deo peccata judicari. Pueri enim, qui sunt acrioris et vigilantioris naturæ bonum et malum citius discernunt: qui autem sunt hebetioris tardiorisque ingenii, tardi sunt ad cognitionem ejus quod feri oportet. Ideo illis quidem dicit ab anno decimo reputari peccatum: his vero a majori et perfectiori ætale. ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΩΝ ΕΠΙΣΤΑΝΤΩΝ ΕΝ ΚΥΡΙΑΚΗ. 170 EDICTUM THEOPHILI ARCHIEPISCOPI ALEXANDRINI, CUM SANCTA THEOPHANIA IN DIE DOMINICO INSTARENT. Et mos et honestas a nobis exigit, ut omnem diem Dominicum honoremus, eumque celebremus; quoriam Dominus noster Jesus Christus præclarum in ea suæ resurrectionis munus obiit. Et ideo in sucris Scripturis ipse, et primus appellatus est, ut qui sit nɔbis vitæ principium, et octarus, ut qui Judæorum s.bbatismum exsuperarerit. Quia ergo accidit, ut sanctorum Theophaniorum hic esset dies jejunio peragendus, dispensemus, et ad utrumque scientes procedanus, ut paucos dactylos sumentes, simul et kereses tiremus, qua Domini nostri Jesu Christi τesurrectionis diem non honorant, et diei jejunii quod debetur reddamus, vespertinam congregationem eispiciantes, quæ hic, Deo dante, peragitur. Congregamur ergo hic ab hora nona. Συναχθώμεν τοίνυν ἀπὸ ὥρας ἐννάτης ἐνταῦθα. Καὶ τὸ ἔθος καὶ τὸ πρέπον ἡμᾶς ἀπαιτεί η πᾶσαν Κυριακὴν τιμᾷν, καὶ ἐν ταύτῃ πανηγυρί ζειν, ἐπειδήπερ ἐν ταύτῃ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστ σιν ἡμῖν έπρυ τάνεισε. Διὸ καὶ ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς, καὶ πρώτη κέκληται, ὡς ἀρχὴ ζωῆς ἡμῖν ὑπάρχουσα, καὶ ὀγδόη, ἅτε ὑπερβεβηκυῖα τὸν τῶν Ἰουδαίων σαββατισμόν. Ἐπεὶ οὖν συνέβη τὴν τῶν ἁγίων Θεοφανίων νήστιμον ἡμέραν είναι ταύτην, οικονομήσωμεν, καὶ πρὸς ἑκατέρων επιστημόνως χωρήσωμεν, ἵνα μεταλαμβάνοντες ὀλίγων φοινίκων, ἐκκλίνωμεν ἅμα καὶ τὰς αἱρέσεις τὰς μὴ τιμώσας τὴν ἀναστάσιμον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡμέραν, καὶ τὸ ὀφειλόμενον τῇ νηστίμῳ ἡμέρα ἀποδῶμεν, περιμένοντες τὴν ἑσπερινὴν σύναξιν, ἥτις ἐνταῦθα, Θεοῦ θέλοντος, τελεῖται.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΥΠΟΜΝΗΣΤΙΚΟΝ Οπερ ἔλαβε 'Αμμῶν, διὰ τὴν Λυκώ. EJUSDEM COMMONITORIUM QUOD ACCEPIT AMMON PROPTER LYCO. CANON I. De iis qui Arianis communicaverunt, et Ecclesias huc usque delinent, ut se habet consuetudo, fat: ita tamen ut alii constituantur, qui in orthodoxia lestifcentur, et illi permaneant. His quoque ita dispensalis, ut aliis urbibus orthodoxi in Thebaide episcopi fecerunt, qui ab episcopo Apolline constituti, al qui cum Arianis Ecclesias habentibus communicantes, puniantur; si quidem ipsorum voluntute hoc fecerunt; sin autem proprio episcopo obedierunt, permaneant, etsi quod justum est non noverint. Et si omnes quidem populi eos cum aliis rejiciant, alii crdinentur; sin autem eos retinent cum illis quibus communicarunt, ii quoque eam consuetudinem experiantur, qua usi sunt omnes orthodoxi in Thebaide episcopi. των οἷς κεκοινωνήκασι ταῦτα, καὶ οὗτοι Θηβαΐδι πάντες ἐπίσκοποι ὀρθόδοξοι. CANON II. KANON A'. Περὶ τῶν κοινωνησάντων τοῖς Ἀρειανοῖς καὶ μέχρι νῦν τὰς Εκκλησίας κατεχόντων, ὡς ἔθος γινέσθω, οὕτω μέντοι ετέρους καταστήναι μαρ τυρουμένους ἐν ὀρθοδοξίᾳ, κακείνους αυλίζε σθαι. Οὕτως οικονομουμένων καὶ τούτων, ὥσπερ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσι πεποιήκασιν οἱ ἐν τῇ Θηβαίδι ὀρθόδοξοι ἐτίσκοποι, οἱ καταστάντες παρὰ τοῦ Ἀπόλλωνος τοῦ ἐπισκόπου, καὶ κοινωνήσαντες τοῖς ἔχουσι τὰς Εκκλησίας Αρειατοῖς, ἐπιτιμάσθωσαν, είχε γνώμῃ αὐτῶν πεποιήκασι τοῦτο· εἰ δὲ ὑπήκοοι γεγόνασι τῷ οἰκείφ ἐπισκόπῳ, αὐλιζέσθωσαν, καὶ μὴ ἐπεγνωκότες τὸ εὔλογον. Καὶ εἰ μὲν πάντες οἱ λαοὶ τούτους ἀποποιοῦνται μετὰ τῶν ἄλλων, ἕτεροι χειροτο νείσθωσαν· εἰ δὲ ἀντιποιοῦνται αὐτῶν μετ' ἐκεί ἀποπειράσθωσαν τῆς συνηθείας, ᾗ ἐχρήσαντο οἱ ἐν De Bisto, qui in Ereba constitutus est presbyter, quærendum est; et si alicui quidem mulieri separate, vivente marito, vim attulit, non sinatur esse presbyter; nam ne ut laicus quidem debet communicate, cum eos qui tales sunt separare cousuere: it Ecclesia. Hoc autem nullum affert episcopo Apollini præjudicium, si eum per ignorantiam constituit; cum sancla synodus jusserit eos, qui post ordinationem propler crimen indigui esse convincatur, erpelli. Περὶ Βίστου καταστάντος ἐν Ερέβῃ πρεσβυ τέρου ζητητέον· καὶ εἰ μὲν ἀποταξαμένην τινὰ ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς ἐβιάσατο, μὴ συγχωρείσθω εἶναι πρεσβύτερος, ὅπου γε οὐδὲ ὡς λαϊκὸς ὀφεί λει συνάγεσθαι, τῆς Ἐκκλησίας ειωθυίας τοὺς τοιούτους χωρίζειν. τύ φέρει δὲ τοῦτο πρόκριμα τῷ ἐπισκόπῳ Ἀπόλλωνι, εἰ ἐξ ἀγνοίας αὐτὸν κατέστησε, τῆς ἁγίας συνόδου κελευσάσης τοὺς ἀναξίους μετὰ τὴν χειροτονίαν ελεγχομένους ἐπὶ Εγκλημα εκβαλέσθαι. ΒΑΛΣ. Ο Βίστος παρὰ Απόλλωνος ἐπισκόπου κατέστη πρεσβύτερος ἐν Ερέβῃ· χώρα δὲ αὕτη Δίγυπτίων ἐστὶν, ὥσπερ καὶ ἡ Λυκώ. Ελέγετο δὲ περὶ ἐκείνου, ὅτι πρὸ τῆς χειροτονίας γυναῖκα ἐβιάσατο ἀποταξαμένην ζώντος τοῦ ἀνδρός. Περί τούτου οὖν ἐρωτηθεὶς ὁ Θεόφιλος, ἔφη, ὅτι ἐρευνη θήτω, καὶ εἰ ἀληθές ἐστι τὸ βιάσασθαι αὐτὸν τὴν γυναῖκα, μὴ συγχωρείσθω εἶναι πρεσβύτερος. Πῶς γὰρ εἴη πρεσβύτερος, ὃς οὐδὲ λαϊκὸς συγχωρεῖται εἰσιέναι εἰς ἐκκλησίαν, ἀφοριζόμενος διὰ τὸ ἁμάρτη μα; ἐξωθεῖ γὰρ τους τοιούτους ἡ Ἐκκλησία καὶ χιρίζει ἀπὸ τῶν πιστῶν. Τοῦτο δὲ οὐ κανονικῶς τῷ Θεοφίλῳ εἴρηται· ὅ τε γὰρ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κε' κανών, καὶ ὁ τοῦ μεγάλου Βασιλείου τρίτος καὶ ὁ λβ', καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένῃ κβ' τοὺς κληρικοὺς ἁμαρ BALS. Bistus ab Apolline episcopo presbyter constitutus fuerat in Ereba; est autern ea regio Ægypti sicut et Lyco. Is vero dicebatur ante ordinationem mulieri separatæ vim attulisse, vivo marito. De eo igitur interrogatus Theophilus, inquit: Quaeratur an sit verum eum mulieri vim attulisse, et si ita sit, ne ei esse presbyterum permittatur. Quomodo enim fuerit is presbyter, cui nec laico in ecclesiam quidem permittitur ingredi, cum sit propter peccatuin segregatus? Eos enim, qui sunt ejusmodi, extrudit Ecclesia et separat a fidelibus. Hoc autem a Theophilo nequaquanı canonice dictum est: quandoquidem sanctorum apostolorum xx canon, et magni Bas:lii tertius et x.xX11, et Carthygin. syn. xxii, clericos, qui peccarunt, et depositi fuerunt, a communione non arcent. 171 Quod τήσαντας, και καθαιρεθέντας, τῆς κοινωνίας οὐκ autem ordinatus sit, id non affert damnum episcopo, qui eum, peccatum ignorans, ordinavit. Statuit enim synodus, ut qui peccatorum convicti fuerunt, etiam post ordinationem ejiciantur. Id autem est prima synodi Nicænæ can. ix. Illud autem: Separata viro marito; facti est, et ideo adjectum ἀπείργουσι. Τὸ δὲ χειροτονηθῆναι αὐτὸν οὐ φέρει βλάβην τῷ χειροτονήσαντι αὐτὸν ἐπισκόπῳ ἐξ ἀγνοίας τοῦ ἁμαρτήματος· ἡ γὰρ σύνοδος ώρισε τους ελεγχομένους ἐπὶ ἐγκλήματι καὶ μετὰ τὴν χειροτο νίαν ἐκβάλλεσθαι. Τοῦτο δὲ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου πρώτης ἐστὶ κανὼν ἔννατος. Τὸ δὲ, ἀποταξαμένην

IN CANONES TIMOTHEI ALEX. ζῶντος τοῦ ἀνδρός, τοῦ φάκτου ἐστί, διὰ τοῦτο & est: Alicui, sicut et illud, vim attulit. Licet enim καὶ τὸν τινὰ, πρόσκειται, ὥσπερ καὶ τὸ ἐβιάσατο. Κὰν γὰρ ἁπλῶς ἄλλῃ συνεφθάρη γυναικὶ μὴ ἀπο ταξαμένῃ, καὶ οὕτως ἡ καθαίρεσις αὐτῷ ἐπήγετο, κἂν μὴ ἐβιάσατο αὐτήν. Περὶ δὲ Σούρ, ἐπειδὴ ὁ ἐπίσκοπος Ἀπόλλων διαβεβαιώσατο καὶ ἀπεσταλκέναι τοῦτον καὶ ἀλΔότριον τῆς Ἐκκλησίας πεποιηκέναι, έστω ού τως ὡς ἀπεφήνατο ὁ ἐπίσκοπος, χρωμένου εκείτου ταῖς οἰκείαις δικαιολογίαις, εἶχε βούλεται, καὶ μέμφεται τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἐπισκόπου. ΒΑΛΣ. Κληρικὸς ἦν ὁ Σούρ τοῦ ἐπισκόπου Απόλ λωνος· ὃς ἐπίσκοπος αὐτὸν ἀπεσταλκέναι τοῦ κλήρου διεβεβαιώσατο, ἀντὶ τοῦ ἐκβεβληκέναι. Έστω οὖν, φησί, κατὰ τὴν ἐπ' αὐτῷ κρίσιν τοῦ ἐπισκόπου, τοῦ κλήρου αλλότριος. Εἰ δὲ αἰτιᾶται τὴν τοῦ ἐπισκό που ἀπόφασιν, χράσθω ταῖς οἰκείαις δικαιολογίαις παρὰ τῇ συνόδῳ, ἐξ ἧς ἦν πάντως καὶ ὁ ἐπ!- σκοπος. Περὶ Πανοὺς τοῦ καταστάντος διακόνου ἐν τῇ Λυκώ, δεῖ ζητῆσαι. Καὶ εἰ μὲν εὑρεθείη οὗτος, κατηχούμενος τυγχάνων, τὴν ἀδελφιδὴν ἑαυτοῦ πρὸς γάμου κοινωνίαν δεξάμενος, μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα εἰς κλῆρον δεχθείς, μενέτω ἐν τῷ κλί. Γῳ εἶχε κεκοίμηται ἐκείνη καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα οὐκ ἐκοινώνησεν αὐτῇ. Εἰ δὲ πιστὸς τυγχάνων τὴν αὐτὴν ἀδελφιδὴν ἑαυτοῦ πρὸς γάμου κοινων νίαν ἐδέξατο, ἔστω τοῦ κλήρου ἀλλότριος. Οι γὰρ πρόκριμα τῷ ἐπισκόπῳ Ἀπόλλων, εἰ ἐξ αγνοίας κατέστησεν αὐτόν. ΒΑΛΣ. Ο Πανοὺς ἐλέγετο πρὸ τοῦ βαπτισθή και τὴν οἰκείαν ἀδελφιδὴν εἰς γυναῖκα λαβεῖν· βαπτι σθεὶς δὲ χεχειροτόνητο διάκονος. Λέγει οὖν ὁ Θεόφι λος, ὅτι ἐὰν ἡ γυνὴ ἐτελεύτησε, καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα οὐκ ἐχρήσατο αὐτῇ, μενέτω διάκονος, ὡς τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τὰ πρὸ τούτου καθάραντος ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ πιστὸς ὢν μετὰ τὸ βάπτισμα ἔσχεν αὐτὴν, ἐκβληθήτω τοῦ κλήρου. Τῷ δὲ ἐξ ἀγνοίας αὐτὸν χειροτονήσαντι ἐκ τούτου βλάβη οὐ προσγενήσεται. Τὸ δὲ, εἰ κεκοίμηται ἡ γυνή, εξ πεν, ὡς οὕτω συμβεβηκέναι λεγόμενον· ἐπείτοιγε κἂν ζῶσα ἦν καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα οὐκ ἔγνω αὐτὴν ὁ Πανούρ, ἀλλὰ καὶ ἀπεπέμψατο αὐτὴν, ηδύνατο καὶ οὕτως εἶναι διάκενος. KANON E'. Περί Ιακώβ χρὴ ζητῆσαι. Εἰ ἀναγνώστης ἦν, καὶ ἐγκλήματι πορνείας υπεύθυνος ἐδείχθη, καὶ παρὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐξεβλήθη, εἶτα κεχειροτό νηται οὗτος, ἐκβαλλέσθω, ἀκριβοῦς ἐξετάσεως γενομένης, καὶ μὴ μόνον· ἐκ ψιθυρισμῶν ἢ κακολογιῶν ὑποψίας εἰς αὐτὸν γενομένης. Εἰ δὲ μὴ εὑρεθείη ὑπεύθυνος, μενέτω ἐν τῷ κλήρῳ· οὐ γὰρ δεῖ ταῖς ματαίαις διαβολαῖς προσέχειν. ΒΑΛΣ. Ἰακώβ τις αναγνώστης ἐλέγετο εἶναι, καὶ ἐπὶ πορνείας διαβληθῆναι, καὶ ἐκβληθῆναι του κλή ρου, εἶτα εἰς μείζονα χειροτονηθῆναι βαθμόν. Γράφει PATROL, GR. CXXXVIII. simpliciter cum muliere aliqua, non separata, rem habuerit; sic quoque in eum depositio introducta ezt, etsi ei vim non attulerit. CANON III. De Sur autem, quia Apollo episcopus affirmavil se el cum amandavisse, et ab Ecclesia alienum (ecisse, ila sil ut pronuntiavit episcopus; utente ille suis defensionibus, si vult, et de episcopi sententia conqueritur. BALS. Erat quidem Sur clericus episcopi Apollinis, qui eriscopus se eum a clero amandasse, id est, expulisse, affirmavit. Sit ergo, inquit, secandum episcopi judicium, quod in ipsum prolatumı est, a clero alienus. Sin autem episcopi sententiam accusat, utatur suis defensionibus, apud synodum scilicet, ez qua est ctiam episcopus. CANON IV. De Panuph, qui in Lyco diaconus constitutus est, quarere oportet; et si is quidem invenius fuerit, cum esset catechumenus, fratris sui filiam in matrimonii socistatem accepisse, post baptismum in clerum promotus, in clero maneat, si illa ex vita migrarit, et post baptismum cum ea rem non habuerit. Sin au· tem cum esset fidelis eamdem fratris sui filiam in matrimonii societatem duxit, sit a clero alienus. Non est enim episcopo Apollini præjudicium si eum per ignorantiam constituit. BALS. Dicebatur Panuph antequam esset baptizatus fatris sui filiam uxorem duxisse. Baptizatus autein diaconus ordinatus fuerat. Dicit ergo Thecphilus, quod si mulier e vita excesserit, et pust baptismum ea non usus sit, maneat diaconus; nempe cum sanctus baptismus omnia peccata pracedentia deleat. Sin autem, cum esset Adelis, και post baptismum, eain habuit, clero ejiciatur. E¡ autem, qui eain insciens ordinavit, præjudicium non afferetur. Illud autem: Si mulier e vita migrarit, dicit, utpote quoniam ita evenisse dicitur. Nam etsi etiam post baptismum vixisset, nec eam Panuph cognovisset, sed ipsam etiam amandasset; potuisset sic quoque esse diaconus. CANON V. De Jarob quærere oportet. Si euim lector erat, et crimini fornicationis fuisse eum obnoxium, ostensum sit, et a presbyteris sit ejectus, deinde is est ordinatus, ejiciatur; accurala examinatione facta; uon autem ex susurris vel maledictis. orta in eum suspicione. Sin autem non fuerit inventus crimini obnoxius, maneat in clero. Neque enim vanis calumniis anisium adhibere oportct. BALS. Jacob quidam lector fuisse dicebatur, et propter fornicationem clero esse ejectus, et deinda ad majorem gradum fuisse ordinatus. Scribit crgo

Theophilus diligenti examinatione facta, si eum & οὖν ὁ Θεόφιλος, ὅτι ἐξετάσεως ἀκριβούς γενομένης, peccasse compertum fuerit, clero ejiciatur. Non enim oportet ex 172 susurris seu clandestinis scrmonibus, vel maledictis seu apertis conviciis orta suspicione, condemnari aliquem. Quod si causa examinata iusous compertus fuerit, maneat in clero. CANON VI. De iis qui ordinandi sunt hæc erit forma: Ut quidquid est sacerdotalis ordinis consential et eligat, et tunc episcopus examinet, vel ei etiam assentiente sacerdotali ordine in mediu ecclesia ordinet, præsente populo, et episcopo alloquente, an etiam possit ei populus ferre testimonium. Ordinatio autem non fiat clanculum. Ecclesia enim pacem habente decet præsentibus sanctis ordinationes fieri in ecclesiis. Iz regione autem si qui sint, qui communicantium animis communicaverint; non aliter ordinentur, quam iis, qui sunt vere orthodoxi clerici, examinanlibus, praesente rursus episcopo, et prasentem popu- ¡um alloquente, ne intercedat aliqua circumventio. δοκιμαζόντων, παρόντος πάλιν τοῦ ἐπισκόπου καὶ περιδρομή τις γένηται. BALS. De iis qui in clero ordinandi sunt dat typum, et dicit quod oportet eum qui est ordinandus a toto ordine sacerdotali eligi, hoc est, unanimi consensu approbari et præferri; et cum ejusmodi delectus de eo factus fuerit, tunc ipsum ab episcopo examinari, et quando illi quoque homo visus fuerit aptus ut ordinetur, tunc eum ordinari c consensu sacerdolalis ordinis, præsente etiam populo. Cur autem dixit, eum ordinandum consenɛu sacerdotalis ordinis? Nam cum a sacerdotali ordine electus est, ad ordinationem consensus non videtur esse necessarius. Sed est verisimile posse post eleetionein aliquid temporis præteriisse, et eos interim qui ordinandum præjudicant rescivisse aliquidl, quod ejus ordinationen prohibeat. Et ideo dicit ipsos consentire, et dum ordinatur populum quoqque ab episcopu interrogari, an dignus sit, cui testimonium ferant ad ordinationem. Dissuadet autem, ne flant ordinationes clandestinæ. Cum enim, inquit, pax est in Ecclesia, scilicet cum Dunc non est divisus populus cossantibus hæresibus, sed sunt omnes orthodoxa partis; omnes unius erunt sententic, et oportet in præsentia sanctorum seu fidelium or· dinationes fieri in ecclesia. Sanctos autem fideles appellavit, ex sancto hoc Paulo assumens. Ille enim sic fideles in suis Epistolis appellat. Hæc itaque de iis, qui in urbibus labitant, videtur dicere. De iis antem, qui sunt in regione, seu in vicis dicit, quod quoniant multi eliam inviti communicabant hareticis; eorum autem multi fidelium animis communicabant sive conveniebant et assentiebantur: Si quis eorum sit ordinandus in clerum, cum non alias ordinandum, quam cum approbatione clericorum, quos constal esse orthodoxus, præsente etiam episcope. et alloquente populum, ut superius dictamn Gst. ll.uc autem dicit feri, ne intercedat aliqua cirἐὰν εὑρεθῇ ἡμαρτηκώς, ἐκβληθήτω τοῦ κλήρου· κα δεῖ γὰρ ἐκ ψιθυρισμῶν ἤτοι καταλαλιάς λαθραίας, κακολογιῶν ἤτοι λοιδοριών φανερῶν ὑποψίας γινομέ νης κατακρίνεσθαί τινα. Εἰ δὲ τῆς ὑποθέσεως ἐξεταζομένης ανεύθυνος ευρεθείη, μενέτω ἐν τῷ κλήρφ. Περὶ τῶν μελλόντων χειροτονεῖσθαι οὗτος ἔσται τύπος· Ὥστε πᾶν τὸ ἱερατεῖον συμφωνείν καὶ αἱρεῖσθαι, καὶ τότε τὸν ἐπίσκοπον δοκιμά ζειν, ἢ καὶ συναινούντος αὐτῷ τοῦ ἱερατείου χει ροτονεῖν ἐν μέσῃ τῇ ἐκκλησίᾳ, παρόντος τοῦ λαοῦ, καὶ προσφωνοῦντος τοῦ ἐπισκόπου, εἰ καὶ ὁ λαὸς δύναται αὐτῷ μαρτυρεῖν. Χειροτονία δὲ λαθραίως μη γενέσθω. Τῆς γὰρ Εκκλησίας εξή την ἐχούσης πρέπει παρόντων τῶν ἁγίων τας χειρο τονίας ἐπὶ ταῖς ἐκκλησίαις γίνεσθαι. Εν δὲ τῇ ἐνορίᾳ, εἰ μὲν κοινωνήσαντες εἰσί τινες ταῖς τῶν κοινωνησάντων γνώμαις, μὴ ἄλλως χειροτονεί σθωσαν, ἀλλὰ τῶν ἀληθῶς ὀρθοδόξων κληρικών προσφωνούντος παρόντι τῷ λαῷ, ἵνα μὴ μέσον ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν μελλόντων χειροτονείσθαι ἐν αλή ρψ δίδωσι τύπου, καί φησιν ὅτι δεῖ τὸν μέλλοντα χειροτονεῖσθαι παρὰ παντὸς ἱερατείου αἱρεῖσθαι, ἀντ τοῦ προκρίνεσθαι συμφώνως, οὕτω δὲ προκριθέντα, τότε δοκιμάζεσθαι αὐτὸν παρὰ τοῦ ἐπισκόπου, καὶ ὅτε κἀκείνῳ δόξε: ὁ ἄνθρωπος ἐπιτήδειος εις χειροτο νίαν, τότε χειροτονεῖσθαι συναινέσει τοῦ ἱερατείου, παρόντος καὶ τοῦ λαοῦ. Διατί δ' εἶπε, χειροτονεῖν αὐτ τὸν συναινέσει τοῦ ἱερατείου; Ἐπεὶ γὰρ ἐξελέγη παρά τοῦ ἱερατείου, ἡ ἐπὶ χειροτονίᾳ συναίνεσις δοκεῖ μὴ ἀναγκαία εἶναι. Αλλ' είχες καιρόν τινα μετὰ τὴν ἐκλογὴν παρελθεῖν, καὶ ἐν τῷ μέσῳ γνῶναι τι τοὺς προκρίνοντας τὸν μέλλοντα χειροτονηθῆναι κωλύον αὐτῷ τὴν χειροτονίαν. Διὰ τοῦτο οὖν συναινεῖν αὐτοὺς κεχειροτονημένου αὐτοῦ εἶπε, καὶ τὸν ἐπίσκοπον καὶ τότε προσφωνεῖν τῷ λαῷ, ἐρωτῶντα εἰ μαρτυρεῖ αὐτὸν πρὸς χειροτονίαν άξιον. Λαθραίας δὲ χειροτονίας γίνεσθαι ἀποτρέπει. Ἐπεὶ γὰρ, φησὶν, εἰρήνη ἐστὶ παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ, ήγουν ἐπεὶ νῦν οὐ μεμέρισται ὁ λαὸς παυ θεὶς τῶν αἱρέσεων, ἀλλὰ πάντες τῆς ὀρθοδόξου μοίρας εἰσὶ, πάντες μιᾶς ἔσονται γνώμης, καὶ δεῖ παρουσία τῶν ἁγίων ἤτοι τῶν πιστῶν τὰς χειροτονίας γίνεσθαι ἐπ' ἐκκλησίας. Αγίους δὲ τοὺς πιστοὺς ἐκάλεσεν, ἐκ τοῦ θεσπεσίου Παύλου τούτο παραλαβών· οὕτω γὰρ κἀκεῖνος ἐν ταῖς Ἐπιστολαῖς αὐτοῦ τοὺς πιστοὺς ἀνα μάζει. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῶν ἐν πόλεσιν ὄντων ἔοικε λέγειν. Περὶ δὲ τῶν ἐν τῇ ἐνορίᾳ, ἤτοι τῶν ἐν τῇ χώρα, φησίν, ὅτι ἐπεὶ πολλοὶ τοῖς αἱρετικοῖς ἐχει νώνουν καὶ ἄκοντες, τῶν τοιούτων δὲ πολλοὶ τῶν π στῶν ἐκοινώνουν ταῖς γνώμαις, ήγουν συγκατέβαινον καὶ συνῄνουν· Εἰ ἐκ τούτων μέλλει τις χειροτονεί σθαι εἰς τὸν κλῆρον, μὴ ἄλλως χειροτονεῖσθαι, εἰ μὴ μετὰ δοκιμασίας τῶν ὁμολογουμένως ὀρθοδόξων κλιμ ρικῶν, παρόντος καὶ τοῦ ἐπισκόπου, καὶ προσφωνούν τος τῷ λαῷ, ὡς ἄνωθεν είρηται. Ταῦτα δὲ λέγει για νεσθαι, ἵνα μὴ μέσον γένηται τις περιδρομή, ήγουν

IN CANONES TIMOTHEI ALEX. ἀπάτη καὶ συναρπαγὴ, καὶ χειροτονηθῇ τις μὴ ὑγιῶς cumventio, seu fraus et abreptio, et ordinetur aliἔχων περὶ τὴν πίστιν. quis qui non recte sentit de fide. Τὰ πριν φερόμενα εἰς λόγον θυσίας, μετὰ τὰ ἀνα Δισκόμενα εἰς τὴν τῶν μυστηρίων χρείαν, οι κλη ρικοὶ διανειμάσθωσαν, καὶ μήτε κατηχούμενος ἐκ τούτων ἐσθιέτω ἡ πινέτω, ἀλλὰ μᾶλλον οἱ κληρικοὶ καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς πιστοὶ ἀδελφοί. ΒΑΛΣ. Εἴ τινα περιττεύουσι τῶν εἰς θυσίαν προςαγομένων παρὰ τῶν πιστῶν, μετὰ τὰ δαπανώμενα εἰς τὰ θεῖα μυστήρια, τοῖς κληρικοῖς δεῖν ταῦτα, φησί, διανέμεσθαι, ὥστε παρ' αὐτοῖς ἐσθίεσθαι καὶ πίνεσθαι, καὶ παρὰ τῶν πιστῶν λαϊκῶν· τοῖς δὲ κατηχουμένοις μηδὲν ἐξ αὐτῶν δίδοσθαι. Ἐπεὶ γὰρ προς ήχθησαν τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ ἐξ αὐτῶν μερίδες ἐλήφθησαν εἰς τὰ θεῖα δῶρα, κἀκεῖνα ἡγιάσθησαν, πῶς ἐκ τούτων τοῖς ἀτελεστέροις δοθήσονται δαπανη θησόμενα; Τὰ δὲ εἰς θυσίαν προσαγόμενα άρτος καὶ οἶνός εἰσιν· ἕτερον γάρ τι προσάγεσθαι εἰς Ουσια στήριον οὐκ ἐφεῖται. Ανάγνωθι τὴν γ' ἀποστολικών κανένα, καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου της λεγ?n= μένης ς' κανόνα κη'. Ἐπειδὴ Ιέραξ τόνδε, ὡσανεὶ ἐπὶ πορνείᾳ δια βαλλόμενον, οὐκ ὀφείλειν λέγει ἐν τῷ κλήρῳ εἶ ναι, ὁ δὲ ἐπίσκοπος Απόλλων διισχυρίζετο την καῦτα, μηδένα κατήγορον ἐν μέσῳ ἐληλυθέναι κατ' αὐτοῦ, ἐξεταζέσθω καὶ οὗτος· καὶ εἰ μὲν και τήγορός τις ἀναφύεται πίστεως ἄξιος, καὶ τὸ Εγκλημα ἀποδείκνυται, φερομένων ἀξιοπίστων μαρτύρων, τῆς ᾿Εκκλησίας ἐκβαλλέσθω· εἰ δὲ τοῦ κλήρου αξιός ἐστι, καὶ ἐπὶ σωφροσύνῃ μαρτ τυρεῖται, μενέτω ἐν τούτῳ. ΒΑΛΣ. Εχειροτονήθη τις κληρικός, εἶτα διεβλήθη ὡς πορνεύσας. Ελεγεν οὖν Ιέραξ τις, μὴ δεῖν αὐτὸν ἐν κλήρῳ εἶναι· ὁ δὲ χειροτονήσας αὐτὸν διἰσχυρί ζετο, ἤτοι ἐνίστατο, μὴ κατηγορηθῆναι αὐτὸν παρά τινος. Ἔφη οὖν ὁ Θεόφιλος, ὅτι ἐξετασθήτω ὁ ἄνα θρωπος, καὶ εἰ μὲν εὑρίσκεται τις κατήγορος πίστεως ἄξιος ήγουν δεκτὸς εἰς κατηγορίαν (οὐ γὰρ παντὶ ἐφεῖται κατηγορείν ἱερωμένων, κατὰ τὸν ς' κανόνα τῆς δευτέρας οικουμενικῆς συνόδου, καὶ τὸν κανόνα και τῆς δ' οἰκουμενικῆς συνόδου), ἐκβληθήτω τῆς Εκκλησίας μετὰ ἀπόδειξιν· εἰ δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἀποδείκνυται, μενέτω ἐν τῷ κλήρῳ. Ωστε γνώμῃ παντὸς ἱερατείου οικονόμον ἀποδειχθῆναι ἕτερον, ἐφ᾽ ᾧ συντέθειται καὶ ὁ ἐπίσκοπος Απόλλων πρὸς τὸ τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς δέον ἀναλίσκεσθαι. ΒΑΛΣ. Ὁ αὐτὸς γνώμην ἔδωκε κρίσει παντὸς τοῦ ἱερατείου τὸν οἰκονόμον τῆς ἐπισκοπῆς γίνεσθαι, εἰ καὶ ὁ ἐπίσκοπος συγκατατίθεται τῇ κρίσει τοῦ κλήρου· γίνεσθαι δὲ οίκονόμον, ἵνα τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς δέον δαπανώνται φροντίδι ἐκείνου. Τὴν δὲ εἰς δέον δαπάνην, τὸ ἑξῆς δηλοῖ κεφάλαιον, ἥτις ἐστί, τὰ εἰς χήρας καὶ ξένους καὶ πένητας ἀναλώματα. Ἰδιοποιεῖσθαι γὰρ τὸ τῆς Ἐκκλησίας τινὶ οὐκ ἐφεῖται, ὅτι ἀφι CANON VII. Quæ in sacrificii rationem offeruntur, post en quie in mysteriorum usum consumuntur, clerici divinant, et nec catechumenus ex iis comedat vel bibal, ser solum clerici, el qui cum eis sunt fideles fratres. BALS. Si qua eorum quæ a fidelibus ad sacrift ciam offeruntur, superabundant, post ea quæ in divina mysteria consumuntur, clericis, inquit, oportet ea dividere, ut ab ipsis comedantur ac bibantur, et etiam a fidelibus laicis; catechumenis 173 am - tem nihil de eis detur. Quia enim altari oblata sunt, et ad divina dona ex illis partes quædam supr β atque sanctificata fuere; quomodo iis qui sunt im perfectiores dabuntur consumenda? Quæ autem ad sacrificium offeruntur, sunt panis et vinum; nihil enim aliud ad altare offerri permittitur. Leg"!!! canon. Apost, et synod. in Trullo, quae dicitur sexta, canon. xxvIII. CANON VII. Quoniam Hierax dicit quemdam non debere esse in clero, ut qui sit fornicationis delatus; Apollo aulem episcopus tunc affirmavil nullum accusatorem adversus eum in medium processisse, hic quoque examinetur: el si aliquis quidem accusator fide dignus exoritur, el crimen probatur productis fido dignis testibus, Ecclesia ejiciatur; sin autem dignus est clero, et de ejus continentia testimonium feratur, in eo maneat. BALS. Quidam ordinatas est clericus, deinde tamquam qui fornicatus esset, accusatus est. Dice. ba! ergo quidam llierax, non oportere cum in clero esse; is autem qui eum ordinaverat, affirmabat, seu instabat, eum non esse ab aliquo accusatum, Dicit ergo Theophilus: llomo examinetur, et si invonitur quidem aliquis accusator fide dignus, seu qui sit ad accusandum admittendus (non enim cui - vis permittitur accusare eos qui sunt in sacris, ut vult vi can. I syn. oecumenica, ct xx1, IV universalis syn.), Ecclesia ejiciatur post probationem; sin autem nihil tale probetur, mancat in clero. CANON IX. Ut totius sacerdotalis ordinis sententia alius renuntietur economus, in quo Apollo quoque episcopus consensit, ut bona Ecclesiæ in ea quæ oportet impendantur. BALS. Idem tulit sententiam, totius sacerdotalis ordinis judicio feri debere episcopatus œconomum, si etiam episcopus assentiatur cleri judicio. Fieri autem œconomum, ut bona Ecclesiæ illins cura in ea quæ oportet Impendantur. Quid sit autem in ea quæ oportet impendere sequens docet caput, quod est impendere in viduas, hospites et pauperes. Nemini enim permittitur bona Ecclesiæ in proprios

usus transferre; quippe quod oportct Dei ministrum λάργυρον δεῖ εἶναι τὸν λειτουργὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐδὲ esse ab avaritia alienum; et nec ad usum proprium ati rebus episcopatus episcopo conceditur; nisi ad ea quæ sunt omuino necessaria, et tunc demum quando el domi desunt facultates; secundum XLI can. sanctorum apostolorum. Quære quæ in eo scripla sunt, el xx¡v can. syn. Antiochenæ. CANON X. Viduæ et pauperes et peregrinantes hospites omni quicte fruantur, el nemo ea quæ sunt Ecclesiæ, ut sua usurpet. εἰς οἰκείαν χρήσιν τοῖς τῆς ἐπισκοπῆς πράγμασι κα χρῆσθαι τῷ ἐπισκόπῳ συγκεχώρηται, εἰ μὴ εἰς τὰ πάνω ἀναγκαῖα, καὶ τότε ὅτε οίκοθεν οὐκ εὐπορεῖ τού των ὁ ἐπίσκοπος, κατὰ τὸν μα' κανόνα τῶν ἁγίων ἀπο στόλων. Ζήτει τὰ ἐν ἐκείνῳ γεγραμμένα, καὶ τὸν κα κανόνα τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου. ΚΑΝΩΝ Ι. Χῆραι καὶ οἱ πένητες καὶ οἱ παρεπιδημοῦντος ξένοι πάσης ἀναπαύσεως ἀπολαυέτωσαν, καὶ μή τις τὰ τῆς Ἐκκλησίας ιδιοποιείσθω. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΦΗΓΗΣΙΣ Περὶ τῶν λεγομένων Καθαρῶν. 174 EJUSDEM NARRATIO DE IIS QUI DICUNTUR CATHARI. Declaravit mihi tua pietas, quod quidam horum qui se Catharos nominant, volunt ad Ecclesiam accedere. Quoniam ergo magna synodus, quæ Nicææ habila est a sanctis Patribus nostris, statuil, ut ordinentur qui accedunt, velis juxta hanc formam eos qui ad Ecclesiam accedere volunt ordinare, si quidem rita eorum recta est, et nihil eis adversatur. BALS. De Novatianis interrogatus est (hi enim sunt qui etiam Cathari dicuntur), et responsum est, quod si ad Dei Ecclesiam accedunt, quia magna et prima Nicaena synodus statuit, ut ii ordinentur, fac tu quoque secundum hanc formam sive secundum istum canonem, et ordina eos qui accedunt; nisi aliquod impedimentum ex vita corum adversetur. De Novatianis autem canon est octavus primæ synodi. Δεδήλωκέ μοι ἡ σὴ εὐλάβεια, ὡς τινὲς τῶν ὄνο μαζόντων ἑαυτοὺς Καθαρούς, προσελθεῖν βού λονται τῇ Ἐκκλησίᾳ. Ἐπειδὴ τοίνυν ἡ μεγάλη σύνοδος ἡ γενομένη εν Νικαίᾳ παρὰ τῶν μακαρίων Πατέρων ἡμῶν, ὥρισεν, ὥστε χειροτονεῖ· σθαι τοὺς προσερχομένους, θέλησον κατὰ τὸν τύπον τοῦτον τοὺς ἐθέλοντας προσέρχεσθαι τῇ Εκκλησίᾳ χειροτονεῖν, εἶχε ὁ βίος αὐτῶν ὀρθός ἐστι καὶ μηδὲν τούτοις ἀντίκειται. ΒΑΛΣ. Περὶ Ναυατιανῶν ἠρωτήθη (τοῦτοι γάρ εἰς σιν οι λεγόμενοι Καθαροί), καὶ ἀπεκρίθη, ὅτι εἰ προσέρχονται τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐπεὶ ἡ μεγάλη σύνοδος ἡ ἐν Νικαίᾳ, ήγουν ή πρώτη, ώρισε χειροτονεῖσθαι αὐτοὺς, ποίει καὶ σὺ κατὰ τὸν τύπον, ἤτοι κατὰ τὸν κανόνα τοῦτον, καὶ χειροτόνει τοὺς προσερχομένους, εἰ μή τι κώλυμα ἀπὸ τοῦ βίου αὐτῶν αὐτοῖς ἐναν τιοῦται. Ὁ δὲ περὶ τῶν Ναυατιανών κανὼν ἔγερός Άστι τῆς πρώτης συνόδου. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΓΑΘΩΝΑ ΕΠΙΣΚΟΠΩ. EJUSDEM AGATHONI EPISCOPO. illa Maximus asseruit se Ecclesia leges ignorantem il- Αγνοῶν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας νόμους Μάξιμος, licito matrimonio conjunctum esse, et quia hoc eum male habet quod non recte et ex ordine agat, affirmavit, qui contra leges fecit per ignorantiam, se ab illicita vitæ societate ex consensu abstenturum, etiam hoc volente. Si ergo probaveris, quod hoc ex consensu faciant, et non fallant, quia est tempus decennale; si consideres eos debere versari cum catechumenis, nunc eos sic dispensa. Sin autem vides quod decipere velit, et acerbitate adhuc in co opus sil; fac id quod Deus tibi suggesserit; id semper sequens διισχυρίσατο παρανόμως συμβιώσει συνῆσθαι· καὶ ἐπειδὴ θορυβεῖ αὐτὸν τὸ ἀσύντακτον εἶναι, διεβεβαιώσατο, ἐπειδὴ ἀγνοίᾳ τὸ παράνομον ἕδρα σεν, ἐκ συμφώνου απέχεσθαι τῆς παρανόμου συμβιώσεως, κἀκείνης αγαπώσης τοῦτο Σὰν δὲ τοίνυν δοκιμάσῃς, ὅτι τοῦτο ποιοῦσιν ἐκ συμφώ του καὶ μὴ ἀπατῶσιν, ἐπειδὴ δεκαετής ἐστιν ὁ χρόνος, εἰ σκοπεῖς μετὰ τῶν κατηχουμένων αυτ τοὺς συνάγεσθαι, τέως οὕτω διοίκησον. Εἰ δὲ συνερᾷς, ὅτι ἀπατῆσαι βούλεται, καὶ δεῖται τὰ

IN CANONES TIMOTHEI ALEX, κατ' αὐτοὺς ἐπιστύψεως, ὅτερ ὁ Θεὸς ὑποβάλῃ quod in usu est vimque obtinet. Nam cum iis sis in σοι, τοῦτο ποίησον, πανταχοῦ πρὸς τὸ ἐπέχον locis, eorum mentes melius nosse poles. οδηγούμενος. Ἐπὶ γὰρ τῶν τόπων τυγχάνων τὰς γνώμας αὐτῶν μᾶλλον εἰδέναι δύνασαι. ΒΑΛΣ. Μάξιμός τις, ὡς παρανόμῳ γάμῳ συν αφθεὶς γυναικί, ἀφωρίσθη καὶ τῆς συνάξεως τῆς μετὰ τῶν πιστῶν εἴργετο. Ο δὲ ἔλεγεν, ὅτι ἐν ἀγνο!ᾳ ἐποίησε τὸ παράνομον, καὶ ἕτοιμός ἐστιν ἀποστῆναι τοῦ γάμου, τοῦτο καὶ τῆς γυναικός βουλομένης· καὶ ἐζήτει ἀφιστάμενος δεχθῆναι. Πρὸς ταῦτα οὖν ἔφη Ο Θεόφιλος, ὡς ἂν ἐξετάσας εὑρήσεις, ὅτι ἐκ συμφώ νου, ἀντὶ τοῦ ἐκ κοινῆς βουλῆς, ἀφίστανται τοῦ γά μου, καὶ οὐκ ἀπατῶσι, δεκαετίαν συνοικήσαντες ἀλλήλοις, δυσχερὲς ἴσως ἂν λογίζοιτο αὐτοῖς ἡ διάζευξις, καὶ μήποτε ἀπατῶσιν. Εἰ σκοπεῖς, ἀντὶ τοῦ εἰ κρίνεις μετὰ τῶν κατηχουμένων αὐτοὺς ἴστασθαι τέως, ήγουν πρὸς τὸ παρὸν, οὕτως αὐτὸν οἰκονόμη σον. Εἰ δὲ νοεῖς, φησὶν, ὅτι κατὰ ἀπάτην λέγουσι ταῦτα, καὶ ὅτι ἔτι δέονται στύψεως, ήτοι αύστηροτέρων ἐπιτιμίων, ποίησον ὅπερ ἂν ὁ Θεὸς ὑποβάλῃ σοι, ἀντὶ τοῦ ἐνηχήσῃ τῷ λογισμῷ σου, ὅπερ ὁ Θεὸς ενθυμήσει σε, πανταχοῦ πρὸς τὸ ἐπέχον οδηγούμενος, ἤτοι πρὸς τὸ ἐπικρατοῦν ἢ τὸ κατεπείγον. BALS. Maximus quidam, ut illicito matrimonio mulieri conjunctus segregatus fuerat, et a congregatione cum fidelibus prohibebatur. Is vero dicebat se per ignorantiam fecisse contra leges, et paratum esse ab hoc matrimonio recedere, mulicre etiam volente; et petebat, ut ab ea abscedens admitteretur. Ad hac ergo dicit Theophilus, quod si inqui reus inveneris eos ex consensu, hoc est, comn.uni consilio, a matrimonio absistere, et non fallere, cum decem amnis simul cobabitarint, difficilis forsan iis existimaṛi posset a se invicem disjunctio, et ne fallant. Si consideras, hoc est, si judicas eos stare debero cum catechumenis, nunc, id est in præsentia, sic eos dispensa. Quod si intellexeris, inquit, quod per fraudem hæc dicunt, et quod adhuc acerbitate indigent, seu acerbioribus pœnis, fac quod Deus tibi suggesserit, hoc est, luæ menti inspiraverit, quol in animum immiserit Deus, scm. per id quod est in usu et quod vires obtinet sequens, id est, quod magis est ratum ac validum. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΗΝΑ ΕΠΙΣΚΟΠΩ. 175 EJUSDEM MENA EPISCOPO. Νόμιμον πράγμα πεποιήκασιν οι πρεσβύτεροι G ἐν Γεμίνῳ τῇ κώμῃ, εἰ ἀληθεύει ἡ κομίζουσα τὸ γράμμα Ευσταθοῦς. Φάσκει γὰρ, ὅτι Κυράδιον ἀδικοῦσαν καὶ μὴ βουλομένην ἀναστείλαι τὴν ἀδικίαν, ἐχώρισαν τῆς συνάξεως. Επειδή τοίνυν εὗρον, ὡς τὸ ἑαυτῆς κακὸν θεραπεύουσα βούλε ται συναχθῆναι, θέλησον παρασκευάσαι αὐτὴν ἀποθέσθαι πρῶτον τὴν ἀδικίαν, καὶ πεῖσαι με τανοήσαι, ἴν' οὕτως, εἰ συνίδης ότι νόμῳ Θεοῦ προσέρχεται τῆς συνάξεως ὀρεγομένη, ἐπιτρέψης αὐτὴν μετὰ τῶν λαῶν συνάγεσθαι. ΒΑΛΣ. Γυναῖκά τινα Κυράδιον λεγομένην καὶ ἄξιο χοῦσαν οἱ ἐν Γεμίνῳ πρεσβύτεροι ἀφώρισαν τῆς Ἐκε κλησίας, μὴ ἀπεχομένην τῆς ἀδικίας. Ἡ δὲ, διὰ τὸν ἀφορισμόν, ὑπισχνείτο θεραπεῦσαι τὴν ἀδικίαν, καὶ ήθελε δεχθῆναι. Γράφει οὖν ὁ Θεόφιλος πρὸς τὸν τῆς χώρας ἐπίσκοπον, ότι Παρασκεύασον αὐτὴν ἀποθέ σθαι πρῶτον τὴν ἀδικίαν, ήγουν ἀποδοῦναι ὁ ἀδίκως εκτήσατο, καὶ μετανοῆσαι, ἀντὶ τοῦ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ τῆς ἀδικίας μεταμεληθῆναι, καὶ δεηθῆναι τοῦ Θεοῦ ἀφεθῆναι αὐτῇ τὸ ἁμάρτημα. Καὶ ταῦτα ποιησάσης αὐτῆς, εἰ συνίδης, τουτέστι, γνῶς ὅτι νόμῳ Θεοῦ προσέρχεται, ήγουν συνειδήσει ἀγαθῇ μὴ ἀνεχομένῃ κεχωρίσθαι τῆς τῶν πιστῶν συνάξεως, διὰ τὸν Θεὸν καὶ μὴ δι' αἰσχύνην ἀνθρώπων, τότε επίτρεψον αὐτῇ τὴν μετὰ τῶν πιστῶν λαῶν σύναξιν καὶ σύστασιν ἐν τοῖς ὕμνοις. Rem justam. fecerant presbyteri in Gemino pago, si verum dicit, quæ defert litteras Eustathii. Dicit enim, quod Cyradium facientem injuriam, nec ab ea desistere volentem, a communione separaverunt. Quia ergo inveni, quod suo malo curam adhibens vult communicare, fac ea ita se comparet, ut injuriam primum deponat, et penitentiam agere in animism inducat, ut si sic intellexeris, quod accedit, comm::- nionem desiderans, permillas ei ut cum populis commanicel. BALS. Mulierem quamdam, quæ Cyradium appellabatur, et injuriam ante faciebat, qui erant in Gemino presbyteri ab Ecclesia separaverant, cum ab injuria non abstineret. Illa vero propter segregationem pollicebatur se injuriæ remedium allatu - ram, et ad communionem admitti volebat. Scribit ergo Theophilus ad episcopum regionis: Fac ut ea primum deponat injuriam, boc est, reddat ea quæ injuste acquisivit, et penitentiam agat, id est, se injuriam fecisse gre ferat, et Deum oret ut sibi peccata condonentur. Et cum hæc fecerit, si intellexeris, lioc est, si cognoveris, quod lege Dei acccdit, seu bona conscientia, quæ non fert se a fidelium communione esse separatam, propter Deum, et non propter hominum pudorem, tunc ei perniittes cum fidelibus populis communicare et in hymnis consistere.

BEATI NOSTRI PATRIS CYRILLI ARCHIEPISCOPI ALEXANDRINI. epistola canoNICA IN HYMNIS ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ Cyrillus ad Domnum. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΕΝ ΤΟΙΣ ΥΜΝΟΙΣ. Unaquæque res nostra, quando ordine canonico recta procedit, nullum quidem in nobis tumultum ingenerat, et a nonnullorum maledicentia liberat, vel potius eorum qui sapiunt laudem nobis conci liat. Quis enim non obviis, ut aiunt, ulnis excipiat de aliquibus prolatam sententiam, quae nec buc nec illuc inclinetur? Vel quomodo non sit ab omni reprehensione alienum, vel potius magnopere landandum, si recte et juste judicetur? Et hæc quidem nunc scribo ad pietatem tuam, quæ in litteris ad me et religiosissimum fratrem nostrum et cocpiscopum Proclum missis, episcopum quidem nominet, imprimis pium ac religiosum Petrum: cum ipse lamentetur, seque ab Ecclesia sibi attributa prater rationem cjectum esse dicat. Erat autem consentaneum ut vel sacerdotii nomen cum re haberet, vel, si non erat dignus ut altari præ esset, nec ipsa quidem episcopatus vocatione dignus haberetur. Sed id fortasse quod dico, duram esse et charitatis expers videbitur. Res autem revera non ita se habet. Nos enim senis utique misereri putamus, si solum ei nomen reliquerimus; sed multo mclius erat aliud quoque considerare. Dicit enim se suam quidem posse causam probare, at defensionis tempus sibi non esse datum, nec auditionem canonicam sibi fuisse conceram. Sin autem tale quid factum esset, ipsa actorum productio eum convicisset reum impositorum ipsi criminum, nec esset quod se injuria affectum quereretur; vel certe absolutum eum declarans, rursus concederet ut prz essct Ecclesiæ quæ illi subjecta fuit. Cum autem nihil factum sit ejusmodi, de re quidem alta você queritur, et intolerabilem injuriam se dicit accepisse, et inique ejectum esse, adjiciens rem omnem familiarem suam ademptam sibi fuisse. Tua itaque sanctitas, considerans et quod divinis canonibus sancitum est, et quod Ecclesiæ convenit, iisque qui sunt in sacro ministerio initiati, et nostrarum præterea litterarum rationem ducens, sistat scnis lacrymas; et si velit quidem cum iis judicio contendere qui crimina in eum intendunt, apud sanclitatem tuam pro more litiget, una scilicet assistentibus qui tibi subsunt episcopis, nisi forte aliquos recusat nt suspectos. Nullum cnim religiosisΚύριλλος πρὸς Δόμνον. Ἕκαστα τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων όταν εὐθό φέρηται κανονικῆς εὐταξίας, οὐδένα μὲν ἡμῖν ἐντί κτει θόρυβον, ἀπαλλάττει δὲ καὶ τῆς παρά τινων δυσ φημίας, μᾶλλον δὲ καὶ τὰς παρὰ τῶν εὖ φρονούντων εὐφημίας ἡμῖν προξενεί. Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἀποδέξαιτο ψῆφον ἀπροσκλινή, εἴπερ ἂν γίνοιτο παρά τινων; Η πῶς τὸ κρίνειν ὀρθῶς καὶ ἐννόμως οὐκ ἀνεπίπληκτον ἔσται, μᾶλλον δὲ παντὸς ἐπαίνου μεστόν; Καὶ ταῦτα γράφω νυνὶ τῇ σῇ θεοσεβείᾳ, ἐν τοῖς ἑαυτῆς γράμμασι τοῖς σταλεῖσι πρὸς ἐμέ τε καὶ τὸν οσιώτατον καὶ θεοσεβέστατον ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ συνεπίσκοπον Πρόκλον, ἐπίσκοπον μὲν ὀνομαζούσης τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοφιλέστατον Πέτρον· αὐτοῦ δὲ κλαίοντος, καὶ τῆς ἐκνεμηθείσης αὐτῷ Εκκλησίας παραλόγως κεκινήσθαι λέγοντος. Ην δ' ἀκόλουθον τὸ τῆς ἱερωσύνης όνομα μετὰ τοῦ πράγματος ἔχειν αὐτὸν, ήγουν εἴπερ μὴ ἦν ἄξιος τοῦ προεστάναι θείου θυσιαστηρίου, μηδ' αὐτῇ τιμάσθαι τῇ κλήσει τῆς επισκοπῆς. Αλλ' ίσως δόξειεν ἂν τῇ σῇ θεοφιλείς σκληρὸς εἶναί τις καὶ ἀφιλάλληλος ὁ παρ' ἐμοῦ λόγος. Εχει δὲ οὐχ οὕτως κατὰ τὸ ἀληθές. Ἐλεῆσαι γὰρ τάχα που νομίζομεν τὸν πρεσβύτην μόνην αὐτῷ τὴν κλῆσιν ἀφέντες· μακρῷ δὲ ἦν ἄμεινον ἐννοῆσαι καὶ τὸ ἕτερον. Φάσκει γὰρ οὐ δύνασθαι μὲν συστῆναι τῇ οἰκείᾳ υπολήψει· οὐ λαβεῖν δὲ καιρὸν ἀπολογίας, οὔτε μὴν ἀκρόασιν αὐτῷ προτεθῆναι κανονικήν. Ει δ' ἐγεγόνει τι τοιοῦτον, αὐτὴ τῶν ὑπομνημάτων ἡ σύστασις διήλεγξεν ἂν αὐτὸν ἢ ἁλόντα τοῖς αἰτιάμασιν, ἢ ἔνοχον ἀποπεφασμένον καὶ οὐδὲν ἔχοντα λοιπὸν εἰ- (; πεῖν ὡς ἡδικημένον, ήγουν ἐλεύθερον ἀποφήνασα, πάλιν ἐδίδου τὸ προεστάναι τῆς Ἐκκλησίας, ἢ καὶ ὑπὸ χεῖρα γέγονε τὴν αὐτοῦ. Οὐδενὸς δὲ πεπραγμέν του τοιούτου, καταβολή του πραγματος, και αδικίαν ἀφόρητον ὑποστήναί φησι, καὶ ἀθέσμως ἐκβεβλήσθαι, προσεπάγων ὅτι καὶ ἡρπάγη πάντα τὰ προσόντα αὐτῷ χρήματα. Η σὴ τοιγαροῦν ὁσιότης, ἐννοοῦσα καὶ τὸ τοῖς θείοις κανόσι δοκοῦν, καὶ τὸ πρέπον τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ τοῖς τεταγμένοις εἰς ἱερὰν λειτουργίαν· ἔτι τε πρὸς τού τοις, καὶ τὰ παρ' ἡμῶν δυσωπηθείσα γράμματα, μὲν στησάτω τοῦ πρεσβύτου τὸ δάκρυον. Καὶ Έλοιτο δικάτασθαι πρὸς τοὺς ἐπάγοντας αὐτῷ τὰς αἰτίας, δικαζέσθω κατὰ τὸ εἰωθὸς ἐπὶ τῆς θεοσεβείας· συμπαρόντων δηλονότι τῶν ὑπὸ τὴν αὐτῆς χεῖρα θεοσεβεστάτων Επισκόπων· ἐκτὸς εἰ μὴ παραιτεῖτό

IN EPIST. S. CYRILLI AD DOMNUM. τινας ὡς ὑπόπτους. Οὐδένα μὲν γὰρ τῶν θεοσεβεστά- simorum episcoporum in fratrem inimico esse animo των Επισκόπων ἐχθρὰ φρονεῖν ἀδελφῷ πιστεύομεν. Ἵνα δὲ μὴ πρόφασις αὕτη γένηται, τὴν ἐσομένην ἐπ' αὐτῷ κρίσιν παραλύουσα, πρὸς τὸ μὴ ἐν δίκη πεποιῆσθαι δοκεῖν, οὐδέν ἐστι τὸ λυποῦν ἀπεῖναι τοῦ συνεδρίου τῶν ἐν ὑποψία τινάς. credimus. Ne autem hic prætextus futurum de co judicium dissolvat, ut non jure factum esse videatur, non grave est a consessu abesse eorum qui suspecti sunt aliquos. BALS. Procemium epistolae hunc babe! sensum. Dicit sanctus: Re3 nostra, scilicet ecclesiastica, vel simpliciter lunan, quando canonica rectitudine procedunt, nec nobis tumultum ingenerant, nec aliquorum maledicta, sed laudes nobis potius conciliant. Judicium enim, quod nec huc nec illuc iuclinat nec propendet, sed est rectissimum, est ab omnibus suscipiendum; et non 176 solum non est a vitu peratione et accusatione alienum, reprehensione indignum, recte judicare; sed etiam laudandum. Iloc usus proœmio dicit: Hæc scribo, quia tu ad nos mis sisti, religiosissimum presbyterum episcopum nominans: cum ipse interim defleat, et dicat se a pòssossa sibi ecclesia ejectum esse, seu a sibi dato episcopatu expulsum. Erat autem consentaneum, ut vel nomen haberet episcopi, et rem, seu episcopatum et episcopi munus: vel si non erat dignus qui altari præesset, nec episcopus quidem diceretur. Sed fortasse id, quod dictum est, tibi videatur durum, ct ego quoque, qui id dico, immisericors: sed non ita est. Nos enim senis utique nos misereri putamus. Orationem autem pluraliter enuntiat, tanquam de se ipso quoque dicens quæ dicit, ut sic minus essel molesta oratio, et non ad ejus solius insectationem facta esse videretur. Et nobis ipsius veluti miserantibus, inquit, sola ipsi episcopi appellatio relicta est. Multo autem erat melius aliud quoque considerare. Quale illud? Non fuisse ei datum tempus defensionis, nec fuisse propositam defensionem canonicam, seu synodale judicium. Dicit enim se posse causam suam probare, id est se innocentem ostendere. Sin autem hæc facta essent, ipsa acta, quæ in examinatione facta sunt, ipsum vel esse evictum et criminibus obnoxium, nec posse se injuria affectum esse dicere ostenderent; vel si innocens apparuisset, ei concessum esset, ut rursus praeesset Ecclesiæ. Quia autem nihil tale factum est, se injuria affectum esse vociferatur, et præter leges ejectum, dicens quascunque etiam habebat pecunias allatas. Tu ergo, scribit sanctus ad Domnum, qui seis et divinos canones, et quod convenit Ecclesiæ et Dei ninistris, nempe juste agere, nostrarum etiam lilterarum rationem ducens, reprime senis lacryinas, et si velit cum suis aceusatoribus judicio contendere, apud te et qui tibi subsunt episcopos litiget: sin autem episcoporum aliquos suspectos habeat, ut non bene in ipsum affectos, et eos recuset, illi in judicio non adsint. Nos enim, inquit, nullum episcopum inimicitias habere adversus fratrem credinius, nec propterea velamus ne illi nobiscum una judicent: sed ne hoc sit occasio, quominus ipse in judicio causans non agat, illi a consessu recedant. ΒΑΛΣ. Τὸ προοίμιον τῆς ἐπιστολῆς τοιαύτης ἐστὶν ἐννοίας. Φησὶν ὁ ἅγιος· Οτι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς πράγματα, τὰ ἐκκλησιαστικά δηλονότι, ἢ ἁπλῶς τὰ ἀνθρώπινα, δαν κατ' ευθύτητα κανονικὴν διεξάγωνται, οὔτε θόρ ρυβον ἡμῖν ἐπάγουσιν, οὔτε δυσφημίαν παρά τινων ἀλλὰ μᾶλλον ἐπαίνους ἡμῖν προξενεῖ. Η γρ ἀπροσκλινής κρίσις ἢ ἀῤῥεπῆς, ἡ εὐθυτάτη, πασίν ἐστιν ἀποδεκτέα· καὶ οὐ μόνον ἀνεπίπληκτόν ἐστιν, ήγουν ἀκαταιτίατον, οὐκ ἐπιπλήξεως ἄξιον, τὸ κρίσ νειν ὀρθῶς, ἀλλὰ καὶ ἐπαινούμενον. Οὕτω δὲ προοι. μιασάμενος φησὶν ὅτι Ταῦτα γράφω, ὅτι σὺ ἐπέστει λας ἡμῖν τὸν εὐλαβέστατον πρεσβύτερον ἐπίσκοπον ὀνομάσας· καὶ ταῦτα αὐτοῦ κλαίοντος, καὶ λέγοντος κεκινήσθαι τῆς νεμηθείσης αὐτῷ ἐκκλησίας, ηγουν ἐκβεβλῆσθαι τῆς διθείσης αὐτῷ ἐπισκοπῆς. Ην δὲ ἀκόλουθον ἢ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἐπισκόπου ἔχειν αὐτὸν καὶ τὸ πρᾶγμα, ήγουν τήν ἐπισκοπὴν καὶ τὴν ἐνέρ γειαν τοῦ ἐπισκόπου ἢ εἰ μὴ ἦν ἄξιος προΐστασθαι θυσιαστηρίου, μηδὲ ἐπίσκοπον λέγεσθαι. 'Αλλ' ίσως τοῦτο τὸ λεγόμενον ἄν σοι δόξῃ σκληρόν, κἀγὼ δ λέγων αὐτὸ ἀφιλάλληλος· οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο. Ἐλεῆσαι τάχα που νομίζομεν τὸν πρεσβύτην. Εἰσάγει δὲ ἐνα ταῦθα τὸν λόγον πληθυντικῶς, ὥσπερ καὶ περὶ αὐτοῦ λέγων & λέγει, ἵνα ἀνεπαχθέστερος οὕτως εἴη ὁ λόγος, καὶ μὴ εἰς καταδρομὴν μόνου ἐκείνου δοχή γι. νεσθαι. Καὶ ὡς ἐλεούντων ἡμῶν αὐτόν, φησί, μόνη αὐτῷ κατελείφθη ἡ κλῆσις τοῦ ἐπισκόπου. Πολλῷ δὲ ἦν κρείσσον ἐννοῆσαι καὶ τὸ ἕτερον. Ποῖον τοῦτο; Οὐ δοθῆναι αὐτῷ καιρὸν ἀπολογίας, καὶ ἀκρόασιν προστεθῆναι κανονικήν, ήγουν δικαστήριον συνοδ. - κόν. Λέγει γὰρ δύνασθαι συστῆναι τῇ οἰκείᾳ ὑπολήψει, ἀντὶ τοῦ ἀναίτιον ἑαυτὸν ἀποδείξαι. Εἰ δὲ ἐγέ νετο ταῦτα, αὐτὰ τὰ ὑπομνήματα, τὰ ἐπὶ τῇ ἐξετάσει γενόμενα, ἤλεγξαν ἂν αὐτὸν, ἢ κεκρατημένον, καὶ ἔνοχον τοῖς αἰτιάμασι, καὶ μὴ δυνάμενον λέγειν ὅτι ἠδίκηται, ἢ ἐὰν ἀνεύθυνος ἐφάνη, πάλιν ἐδίδοτο αὐτῷ ἡ προστασία τῆς Ἐκκλησίας. Οτι δὲ οὐκ ἐγές νετο τοιοῦτόν τι καταβοᾷ ὡς ἀδικηθεὶς καὶ παρανόμως ἐκβληθείς, λέγων ὅτι καὶ ἠρπάγησαν ὅσα εἶχε χρήματα. Σὺ τοίνυν, τῷ Δόμνῳ γράφει ὁ ἅγιος, εἰδὼς καὶ τοὺς θείους κανόνας καὶ τὸ πρέπον τῇ Ἐκκλησία καὶ τοῖς λειτουργοῖς τοῦ Θεοῦ, ἤγουν τὸ δικαιοπρα γεῖν, δυσωπηθεὶς δὲ καὶ τὴν ἡμετέραν γραφήν, στῆσον τοῦ πρεσβύτου τὸ δάκρυον, καὶ εἰ θελήσει συνδικασθῆναι τοῖς κατηγόροις αὐτοῦ, δικασθήτω παρά σοι καὶ τοῖς ὑπό σε επισκόποις· εἰ δέ τινας ὑπόπτους ἔχει τῶν ἐπισκόπων, ὡς μή καλῶς δια κειμένους πρὸς αὐτὸν, καὶ παραιτεῖται αὐτοὺς ἐκεῖν νοι μὴ παρίστωσαν εἰς τὸ δικαστήριον. Ἡμεῖς μὲν γάρ, φησίν, οὐδένα τῶν ἐπισκόπων ἔχθραν ἔχειν πιστεύομεν κατὰ ἀδελφοῦ, οὐδὲ διὰ τοῦτο κωλύομεν αὐτοὺς συνδικάσαι ἡμῖν· ἵνα δὲ μὴ τοῦτο ἀφορμὴ γένηται τοῦ μὴ δικασθῆναι αὐτὸν, ἐκεῖνοι ἀπίτωσαν συνεδρίου.

Pecuniam autem quæ per injuriam ipsi erepta est, duplici nomine ei reddi æquum est. Primum quidem quod nec tale quid omnino fieri oportebat: 177 ει quod valde male habet magnaque tristitia aficit sanctissimos episcopos qui sunt ubique terrarum, quod sumptuum qui illis eveniunt dispensationis ratio ab eis exigatur, sive ex ecclesiasticis redditibus, sive ex fructu aliunde percepto. Unusquisque enim nostrum dabit suoruin malorum rationemu omnium judici. Vasa enim pretiosa et possessiones Immobiles oportet servari Ecclesiis; episcopis autem qui tunc temporis divinum sacerdotium administrant, incidentium sumptuum dispensationem secure credi. BALS. Res autem, inquit, quæ ablatæ sunt, dua- R bus el de causis reddenda sunt, una quidem, gnol omninɔ iniquuɩn est ullam earum factain ablationem; altera vero, quod omnes episcopos male habet, et molestia afficit, quod ab eis ratio administrationis eorum sumptuam quæ incidunt sive obve. niunt exigatur, undecunque pecuniæ obveniant, sive ex ecclesiasticis redditibus, sive ex fructu alicunde percepto, quibusdam scilicet oblationibus. Nam unus. quis.que nostrorum, inquit. episcoporum, ratio – nem administrationis rerum suæ Ecclesiæ, pro suis temporibus, hoc est, pro tempore quo fuit episcopus, Deo reddet. Vasa enim pretiosa ecclesiarum, sew sacra, et reliqua Deo consecrata, et possessiones immobiles, non sunt alienabilis, et ecclesiis servantur; ecclesiasticorum autem reddituum administraLionem secure credi audacterque committi debere illis, qui statis temporibus sunt episcopi. Renuntiationis autem libellos non sua voluntate, nod veluti vi ac metu, et aliquorum minis se tradidisse dicit. Jam vero alia quoque res est, quæ ecclesiastică consuetudini non placet, offerre sacerdotes aliquos renuntiationis libellos. Nam si sunt digni qui sacra mysteria obeant, in iis maneant; sin autem indigni, ncc per renuntiationem quidem exeant, sed potius propter gesta condemnati, quibus quisquam conquestus fuerit uti a recto ordinc aberrantibus. Saluta fraternitatem quæ apud te e31; quæ est apud nos, te in Domino salutat. BALS. Allata quoque erst episcopi renuntiatio, de quo scripsit hic magnus Pater. De eo ergo dicit: Episcopus ait se non sponte renuntiationis scriptum dedisse, sed necessitate propter metum et quoruniclam minas. Deinde subjungit, quod etiamsi alioqui eum sua sponte renuntiasse putemus, est tamen irritum, ut quod ecclesiasticis legibus non placeat, ut scilicet sacerdotes suis Ecclesiis renuntient. Si sint cuim digni, inquit, qui sacra mysteria obeant, in iis maneant, et non admittantur ut renuntiantes: sin autem indigni nec per renuntiationem exeant, nec recedant ut renuntiantes, sed ut rebus ipsis condemnati: de quibus multam quis exclamationem fecerit, Τὰ δὲ ἀδίκως ληφθέντα παρ' αὐτοῦ χρήματα, ἀνα δοθῆναι δίκαιον κατὰ δύο τρόπους. Πρῶτον μὲν ὅτι οὐδὲ ἐχρῆν ὅλως γενέσθαι τι τοιοῦτον· καὶ ὅτι λυπεί σφόδρα καὶ εἰς ἐσχάτην ἀκηδίαν καταφέρει τους ἀπανταχόσε γῆς ὄντας θεοσεβεστάτους τὸ ἀπαιτεῖσίας λόγους τῆς οἰκονομίας τῶν παραπιπτόντων αὐτῶς ἀναλωμάτων, εἴτε ἐκ προσόδων ἐκκλησιαστικών, είτ' οὖν καὶ ἀπὸ τῆς τινων καρποφορίας. Εκαστος γάρ ἡμῶν τῶν ἰδίων κακῶν δώσει λόγον τῷ πάντων κριτῇ. Κειμήλια μὲν γὰρ καὶ κτήσεις ἀκινήτους ταῖς Ἐπ κλησίας, σώζεσθαι χρή· θαρσείσθαι δὲ τοῖς κατά καιμὸν τὴν θείαν διέπουσιν ἱερωσύνην των παραπο πτόντων ἀναλωμάτων τὴν οἰκονομίαν. ΒΑΛΣ. "Α δὲ, φησίν, ἀφηρέθη πράγματα, δίκαιόν ἐστιν ἀποδοθῆναι αὐτῷ κατὰ δύο τρόπους· ἕνα μὲν, ὅτι καὶ τὸ ὅλως γενέσθαι τὴν ἀφαίρεσιν αὐτῶν ἄι· κέν ἐστιν· ἕτερον δὲ, ὅτι πάντας τοὺς ἐπισκόπους σφόδρα λυπεῖ, καὶ ἀκηδίαν ἐμβάλλει, τὸ λογο προγεῖσθαι αὐτοὺς ἐπὶ τῇ οἰκονομίᾳ τῶν παραπιπτόν των ήτοι συμβαινόντων ἀναλωμάτων, ὅθεν ἂν τὰ χρήματα περιέλθωσιν, εἴτε ἐκ προσόδων εκκλησιαστικῶν, εἴτε καρποφορίας, ήτοι προσαγωγών τινων. Εκαστος γάρ, φησί, τῶν ἐπισκόπων ἡμῶν τῷ Θεῷ δώσει λόγον περὶ τῆς διοικήσεως τῶν πραγμάτων τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν ἰδίων καιρῶν, τουτο ἐστιν ὑπὲρ τοῦ καιροῦ καθ᾽ ἂν ἦν ἐπίσκοπος. Τι μὲν γὰρ κειμήλια τῶν ἐκκλησιῶν ἤτοι τὰ ἱερὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἀναθήματα καὶ τὰς ἀκινήτους κτήσεις ανεκποιήτους ἐνδέχεται εἶναι, καὶ φυλάττεσθαι ταῖς ἐκκλησίαις· τὴν δὲ οἰκονομίαν τῶν ἐξόδων τῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις θαρσεῖσθαι, ἀντὶ τοῦ μετὰ θάρσους εμπιστεύεσθαι, τοῖς κατὰ καιροὺς ἐπισκό ποις. Τοὺς δὲ τῆς παραιτήσεως λιβέλλους οὐ κατὰ προ αίρεσιν οἰκείαν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ φόβου καὶ τῆς τίνων ἀπειλῆς ἐπιδοῦναι φησι. Καὶ ἕτερον δὲ πραγμά ἐστιν οὔτε τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἀρέσχον θεσμοῖς, τὸ λιβέλλους παραιτήσεων προσάγειν τι λὰς τῶν ἱερουργών. Εἰ γὰρ εἰσιν ἄξιοι τοῦ λειτουργεῖν, ἔστωσαν ἐν τούτῳ· εἰ δ' ἀνάξιοι, μὴ ἀπὸ παραιτή σεως ἐξίτωσαν, κατεγνωσμένοι δὲ μᾶλλον ἐπὶ τρά γμασιν, ὧν ἄν τις πολλὴν ποιήσαιτο τὴν καταβοὴν, ὡς ἔξω τρεχόντων πάσης ἀκολουθίας. Πρόσειπε τὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα· σὲ ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίω πρ 18 αγορεύει. ΒΑΛΣ. Καὶ παραίτησις εφέρετο τοῦ ἐπισκόπου, περὶ οῦ ἔγραψεν ὁ μέγας οὗτος Πατήρ. Λέγει οὖν καὶ περὶ τοῦτο ὅτι φησὶν ὁ ἐπίσκοπος ὡς οὐχ έχου σίως τὸ τῆς παραιτήσεως ἔγραφον δέδωκεν, ἀλλ' ἐξ ἀνάγκης διὰ φόβον καὶ ἀπειλὰς τινῶν. Εἶτα ἐπάγει ὅτι καὶ ἄλλως δὲ, κἂν δοκῶμεν ὡς ἑκὼν παρητήσατο, καὶ τοῦτο ἀνίσχυρον ἐστὶν, ὡς μὴ τοῖς θεσμοῖς της Ἐκκλησίας ἀρέσκον, τὸ παραιτεῖσθαι τοὺς ἱερουρ γοὺς τὰς ἐκκλησίας αὐτῶν. Αξιοι μὲν γάρ, φησίν, ὄντες τοῦ ἱερουργεῖν, ἔστωσαν ἐν τούτῳ, καὶ μὴ παραδεχέσθωσαν ώς παραιτούμενοι· ἀνάξιοι δὲ ὄντες μὲ ἀπὸ παραιτήσεως ἐξίτωσαν, μηδ' υποχωρείτω σαν ώς παραιτούμενοι, ἀλλ' ὡς κατεγνωσμένοι ἐπὶ

IN EPIST. S. CYRILLI AD EPISC AFRIC. πράγμασιν, ὧν ἂν τις πολλὴν ποιήσαιτο καταβοὴν, hoc est, quæ digna sunt de quibus exclametur, ut τουτέστιν ἀξίων καταβοᾶσθαι, ὡς μὴ πηραύστων ἀκρίβειαν καὶ ἀκολουθίαν ἐκκλησιαστικήν ἢ τὸ ὧν πολλήν τις ποήσαιτο καταβοήν, περὶ τῶν παραιτου μένων μάλλον ειρήσθαι νοηθήσεται. quæ ecclesiasticam accurationem et consequentiam non servent: vel illud: De quibus multam quis exclamationem fecerit; de iis qui renuntiant polius dici intelligetur. ΤΟΥΣ ΚΑΤΑ ΛΙΒΥΗΝ ΚΑΙ ΠΕΝΤΑΠΟΛΙΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙΣ. 178 EJUSDEM EPISCOPIS QUI SUNT IN LIBYA ET PENTAPOLI. Παντὸς τοῦ χρησίμου καὶ ἀναγκαίου πρὸς οίκοδομὲν τῶν λαῶν, τελοῦντος δὲ καὶ εἰς ὑπόληψιν τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν, φροντίδα ποιεῖσθαι χρή. Γέγραπται γάρ, ὅτι ὁ Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τους υιούς Ισραήλ. ο Μοναστηρίων τοίνυν Πατέρες τῶν κατὰ τὴν Θηβαίων ἐπαρχίαν, ἄνδρες εὐλαβεῖς καὶ οὐκ ἀθαύμαστον ἔχοντες πολιτείαν, ἐλθόντες ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, ερωτώμενοι παρ' ἐμοῦ τὴν κατάστασιν τῶν αὐτόσε μοναστηρίων, ἐδίδασκον, ὅτι σκανδαλίζονται πολλοὶ διὰ τὴν τοιαύτην αιτίαν. Νεωστὶ γεγαμηκότες τινὲς καὶ οἷον ἐξ αὐτῶν και ταβάντες τῶν νυμφώνων, συναρπάζουσί τινας τῶν θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων, καὶ οὐδενὸς τάχα που τὰ κατ' αὐτοὺς καταγγέλλοντος, χειροτονούνται κληρικοι, ήγουν πρεσβύτεροι. Ετεροι δέ τινες ἐξ αὐτῶν τῶν μοναστηρίων ὡς ἄτακτοι ἐκβαλλόμενοι, πάλιν " ὑποτρέχουσι τας χειροτονίας, καὶ γενόμενοι κληρικοί, εἰσέρχονται καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς μοναστηρίοις ὅθεν ἐκβέβληνται, καὶ βούλονται προσφέρειν, καὶ ὅσα κληρικοῖς ἔθος πληροῦν, καὶ ταῦτα ὁρᾷν, ὡς καί τινας τῶν εἰδότων αὐτοὺς παραιτεῖσθαι καὶ τὰς συνάξεις, καὶ μὴ ἀνέχεσθαι κοινωνεῖν λειτουργούντων ἐκείνων. Ἐπειδὴ τοίνυν πρὸς οἰκοδομὴν, ὡς ἔφην, τῶν λαῶν πάντα χρὴ πράττεσθαι παρ' ἡμῶν, ἐπιτηρείτω ταῦτα ἡ θεοσέδεια ὑμῶν· καὶ εἰ μέλλει τις χειροτονεῖσθαι κληρικός, περιεργαζέσθω τὸν βίον αὐτοῦ, καὶ πότερόν ποτε γαμετὴν ἔχει ἡ οῦ, καὶ πῶς καὶ πότε ἡγάγετο, καὶ εἰ μή τίς ἐστι τῶν ἐκβαλλομένων, ἢ παρ' ἑτέρου θεοσεβεστάτου ἐπισκόπου, ἢ ἐκ μοναστηρίου, καὶ τότε χειροτονείτω, ἀδιάβλητον εὑρεθέντα. Τηρήσομεν γὰρ οὕτω καὶ τὸ ἑαυτῶν συνειδός καθαρόν. καὶ ἀδιάβλητον τὴν ἱερὰν καὶ σεπτὴν λειτουργίαν. Ἐὰν δὲ χωρισμὸν ὑπομείνωσί τινες ἐπιτιμηθέντες πταισμάτων ἕνεκα, εἶτα μέλλωσι τελευτήν κατηχού μενοι όντες, βαπτιζέσθωσαν, καὶ μὴ ἀποδημείτωσαν τῶν ἀνθρωπίνων ἀμέτοχοι τῆς χάριτος, ήγουν ἀκοινώνητοι. Δοκεῖ γὰρ προσέχειν καὶ τοῦτο τοῖς τῆς Ἐχκλησίας θεσμοῖς. Προσείπατε τὴν παρ' ὑμῖν ἀδελ φότητα· ὑμᾶς ἡ σὺν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ προσαγορεύει. ΒΙΑΣ. Τὸ ἀκοινώνητοι ἐνταῦθα ὁ ἅγιος οὐ μόνον περὶ τῆς ἁγίας μεταλήψεως λέγει, οὐ γὰρ ἀξιωθής σοντα: τῶν θείων μυστηρίων πρὸ τοῦ βαπτίσματος· Josue vn, 13, Cajuslibet rei, quæ ad populorum ædificationem utilis est, et necessaria, et ad sanctarum ctiam Ecclesiarum existimationcm confert, cura gerenda est. Scriptum est enim: e Sanctos facile filios 18rael '., Patres itaque monasteriorum quæ sunt in Thebanorum provincia, viri pii ac sancti, ac satis admirabilem vitæ formam et institutionem habentes, cum Alexandriam venissent, a me interrogati de monasteriorum quæ illic sunt constitutione, docuerunt multos offendi propter hanc causam. Quidam qui uxores recenter duxerunt, et ex ipsis veluti thalamis egressi, aliquos ex sanctissimis episcopis arripiunt,et nullo de eis utique renuntiante, ordinantur clerici seu presbyteri. Aliqui autem alii ex ipsis monasteriis, ut immodesti insolentesque ejecti, rursus ordinationes captant; et facti clerici, in ea ipsa monasteria ingrediuntur ex quibus ejecti sunt, et volunt oblationem agere et ea orunia facere quæ mos est clericis, ut etiam aliqui eorum qui ipsos norunt, synaxes devitent, et communicare in animum non inducant illis ministrantibus. Quoniam ergo ad ædificationem, ut dixi, populorun, omnia a nobis facienda sunt, hæc vestra observet pietas; et si est quidem ord in andusclericus, de vita ejus inquirat, et an uxorem habeat, an non, et quonam modo duxit, et abstinuit, et si non est aliquis ex iis qui ejecti sunt a sanctissimo episcopa vel ex monasterio: tunc si inculpatus inventus fuerit, ordinet. Ita enim et nostram conscientiam puram conservabimus, et inculpatum sacrum ac venerabile mysterium. Sin autem segregationem aliqui sustinuerint propter lapsus puniti, deinde sint inorituri exsistentes catechumeni, baptizentur, et ne ab humanis excedant gratiæ non participes, scilicet communione carentes. Videtur enim hoc quoque Ecclesiæ consuetudini adhærere. Salutate eam quæ est apud vos fraternitatem; quæ nobiscum est vos in Domino salutat. BALS. Communione carere sanctus hic non solum dicit de sancta participatione; neque enim ante baptismnum divinis mysteriis digni habebuntur: sed

THIEUD. BALSAMON etiam de ipso loquitur baptismo. Antequam cnin ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτοῦ φησὶ του βαπτίσματος. Επει baptizatus fuerit, non assequetur ut cum fidelibus consistat; quæ et ipsa communio in diversis canonibus dicta est. Et ideo hoc quoque adjecit: Videtur enim hoc etiam Ecclesia ritibus adbarere. Hoc enim, inquit, est legitimum et ecclesiasticum, ut una cum fidelibus in precibus non consistant omnino catechumeni, vel ii quibus pœna est imposita. πρὸ τοῦ βαπτισθῆναι οὐδὲ τῆς μετά τῶν πιστῶν συστάσεως τεύξεται· ἥτις καὶ αὐτὴ κοινωνία ἐν διαφόροις είρηται κανόσι. Διὸ καὶ τὸ, Δοκεῖ γὰρ προσέχειν καὶ τοῦτο τοῖς τῆς Ἐκκλησίας θεσμοῖς, προσέθετο. Καὶ τοῦτο γὰρ, φησί, νόμιμον καὶ ἔχε κλησιαστικόν ἐστι, τὸ μὴ συνίστασθαι τοῖς πιστοῖς ἐν ταῖς εὐχαῖ; διόλου τοὺς κατηχουμένους ἢ τοὺς ἐπιτιμωμένους. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΕΚ ΤΩΝ ΕΜΜΕΤΡΩΝ ΑΥΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ, ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΤΙΝΑ ΧΡΗ ΑΝΑΓΙΝΩΣΚΕΣΘΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΝΕΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ. SANCTI GREGORII THEOLOGI EX METRICIS EJUS POEMATIBUS QUINAM LIBRI SINT LEGENDI VETERIS TESTAMENTI ET NOVI. At, tua ne libris faliatur mens alienis (Namque ascriplitii multi falsique vagantur), Hunc habeas certum numerum, a me, lector amice. Bisseni libri Veteris sunt Fœderis omncs Historici. Genesis primus liber. Exodus inde Leviticus, Numeri, Legis tunc scita Secunda. Post Jesus, Crite, Ruth, Regum gestaque bini Describunt libri. Sequitur liber ille, vocatur Qui Paralipomenon. Cunctorum est ultimus Esdras Quinque metris constant, Job, David, tres Salomonis, 179 Concio, et insignes Cantus, Proverbia sacra. Quinque prophetarum sunt libri rursus, in unO Bisseni vates sunt juncti, nomina quorum, Oseas, Amos, Michæas tertius, inde Joel, ac Jonas, Abdias sextus, at hunc post Naumque, Habbacucque octavus. Tum Sophonæus, Aggæus, post Zacharias, atque ultimus horum Malachias. Liber hos unus complectitur omnes; Esaiam est alter, Jeremiam tertius aulem. Ezechiel quarto, Daniel post ordine quinto. Hinc libros numerare duo datur atque viginti, Tot nempe Hebrææ quot sunt elementa loquela. Perge age jam Pacti libros numerare Recentis. Matthæus Christi Hebræis miracula scripsit, Ausonibus Marcus, Lucas at doctus Achivis, Cunctis Joannes, penetrans cœlestia mente. Inclyta apostolicæ classis tum gesta sequuntur. Hinc bis septenæ Litteræ, quas numine Paulus thereo scripsit. Sequitur post una Jacobi Atque duplex Petri, tres rursum auctore heato Joanne; ac Judæ postremo est unica. Sunt hæc Omnia divinæ germana volumina chartæ Quidquid præterea est, haud inter certa locandum Οφρα δὲ μὴ ξείνῃσι νέον κλέπτοιο βίβλοιτι. (Πολλαὶ γὰρ τελέθουσι παρέγγραπτοι κακότητες), Λέχνυσο τοῦτον ἐμεῖς τὸν ἔγκριτον, ὦ φίλ', ἀριθμόν Ιστορικαὶ μὲν ἔασι βίβλοι δυοκαίδεκα πᾶσαι Τῆς ἀρχαιοτέρης Εβραϊκῆς σοφίης. Πρωτίστη, Γένεσις, εἶτ᾽ Εξοδος, Λευιτικόν τε. Έπειτ' Αριθμοί. Εἶτα Δεύτερος Νόμος. Επειτ' Ἰησοῦς, καὶ Κριταί. 'Ρούθ ὀγδόη. Ἡ δ' ἐνάτη δεκάτη τε βίβλοι, Πράξεις βασιλήων, Καὶ Παραλειπόμεναι. Εσχατον "Εσδραν ἔχεις. Αἱ δὲ στιχηραὶ πέντε, ὧν πρῶτός γ' Ιώδ Επειτα Λαυίδ. εἶτα τρεῖς Σολομωντίαι " Εκκλησιαστής, 'Ασμα καὶ Παροιμίαι. Καὶ πένθ' ὁμοίως Πνεύματος προφητικού. Μίαν μέν εἰσιν ἐς γραφὴν οἱ δώδεκα· Ωσηέ κ' ᾿Αμώς, καὶ Μιχαίας ὁ τρίτος δ Επειτ' Ἰωήλ, εἶτ᾽ Ἰωνᾶς, Αβδίας. Ναούμ τε 'Αββακούμ τε, καὶ Σοφονίας, Αγγαίος, εἶτα Ζαχαρίας, Μαλαχίας. Μία μὲν οἶδε. Δευτέρα δ' Ιταΐας. Επειθ᾽ ὁ κληθεὶς Ἱερεμίας ἐκ βρέφους. Εἶτ᾽ Ἰεζεκιήλ, καὶ Δανιήλου χάρις. ᾿Αρχαίας μὲν ἔθηκα δύω καὶ εἴκοσι βίβλους, Τοῖς τῶν Εβραίων γράμμασιν ἀντιθέτους. "Ηδη δ' ἀριθμει καὶ νέου μυστηρίου. Ματθαῖος μὲν ἔγραψεν Εβραίοις θαύματα Χριστού Μάρκος δ' Ιταλίη, Λουκάς 'Αχαϊάδι - Πάσι δ' Ιωάννης, κήρυξ μέγας, οὐ μανοφο της. Επειτα Πράξεις τῶν σοφῶν ἀποστόλων. Δέκα δὲ Παύλου τέσσαρές τ' Επιστολαί. Ἑπτὰ δὲ καθολικα!, ὧν, Ἰακώβου μία, Δύω δὲ Πέτρου, τρεῖς δ᾽ Ἰωάννου πάλιν· Ἰούδα δ' ἐστὶν ἑβδόμη. Πάσας ἔχεις. Εἴ τι δὲ τούτων ἐκτὸς, οὐκ ἐν γνησίαις.

IN S. AMPHILOCHII IAMBOS AD SELEUCUM. ΒΑΛΣ. Ἵνα δὲ μὴ ἀλλοτρίαις τὸν νοῦν ἀπατᾷ βίβλοις. Πολλὰ γὰρ εἰσι ψευδῶς γεγραμμένα, δέχου τοῦτον ἐμοῦ τὸν δεδοκιμασμένον, ὦ φίλε, ἀριθμόν. Ιστορίας μὲν περιέχουσαι βίβλοι δώδεκα εἰσὶ, τῆς Παλαιᾶς δηλονότι Γραφῆς, καὶ αἱ βίβλοι τῶν Βα σιλειῶν, εἰ τέσσαρες εἰσὶν, ἀλλ᾽ εἰς δύο παραλαμβάνονται καὶ ἀριθμοῦνται· καὶ αἱ δώδεκα βίβλος τῶν ἀπηριθμημένων προφητών, μία, φησί, λογίζονται. Τέσσαρες δὲ αἰτῶν ἄλλων προφητῶν, ἑκάστη μία λογιζομένη. Τῆς μέν τοι ἀρχαίας ήτοι τῆς Παρ λαιᾶς Γραφῆς ἔγραψε βίβλους κβ' τοῖς τῶν Εβραίων γράμμασιν ἀντιθέτους, ήγουν ισοθέτους καὶ ἰσαρίθμους. Λαμβάνεται γὰρ ἡ ἀντὶ πρόθεσις καὶ ἐπὶ τοῦ ἴσου. Ωσπερ λέγομεν ἀντίτεχνον τὸν ὁμότεχνον. Στοιχεῖα δὲ παρὰ τοῖς Εβραίοις κβ' λέγονται είναι. Απαριθμήσας μέν τοι καὶ τὰ τῆς Νέας Γραφῆς βιβλία ὁ ἅγιος, ἐπήνεγκεν, ὅτι εἴ τι τούτων τῶν ἀπη ριθμημένων ἔξω ἐστιν, οὐ γνήσιον λογίζεται, ἀλλὰ νόθον. BALS. Ne autem alienis libris mentem seducas. Multi enim sunt falso inscripti; cape, o amice, hunc numerum a me selectum, seu probatum et confirmatum. Sunt duodecim quidem libri, Яui historias continent, antiqua scilicet Scriptura, et libri Regum, etiamsi sint quatuor, in duos tamen conferuntur et enumerantur, et duodecim libri prophetarum qui enumerantur, unus, inquit, reputantur. Quatuor autem libri aliorum prophetarum unusquisque unus reputatur. Porro Veteris sive Antiqui Testamenti scripsit duos et viginti libros, qui litteris llebrzorum respondent, sive æquivalentes el numero æqua↓ les sunt. Accipitur enim præpositio άντι, etiam pro Equali; quemadmodum dicimus ἀντίτεχνον ὁμότεχνον, hoc est, eum qui est ejusdem artis. Elementa autem apud Hebræos esse dicuntur viginti duo. Cumn autem novi quoque Testamenti libros enumerasset sanctus, subjunxit: Quod si quis est, præter cos qui sunt enumerati, non existimetur germanus, sed adulterious. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΣΕΛΕΥΚΟΝ ΙΑΜΒΩΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΥΤΗΣ ΥΠΟΘΕΣΕΩΣ. SANCTI AMPHILOCHII EPISCOPI EX IAMBIS ad seleuCUM DE EODEM ARGUMENTO. Πλὴν ἀλλ' ἐκεῖνο προσμαθεῖν μάλιστά σου Προσῆκον· οὐχ ἅπασα βίβλος ἀσφαλῆς, Η σεμνὸν ὄνομα τῆς Γραφῆς κεκτημένη. Εἰσὶν γὰρ, εἰσὶν ἔσθ' ὅτε ψευδώνυμα Βίβλοι· τινὲς μὲν ἔμμεσοι, καὶ γείτονες, Ὡς ἄν τις εἴποι, τῶν ἀληθείας λόγων· Α' δ' αὖ νόθοι τε καὶ λίαν ἐπισφαλείς, Ω; παράσημα καὶ νόθα νομίσματα, βασιλέως μὲν τὴν ἐπιγραφὴν φέρει, Κίβδηλα δ' ἐστί, ταῖς ὕλαις δολούμενα. Τούτων χάριν σοι τῶν θεοπνεύστων ἐρῶ Βίβλων ἑκάστην· ὡς δ᾽ ἂν εὐκρινῶς μάθης, Τὰς τῆς Παλαιᾶς πρώτα Διαθήκης ἐρῶ. 11 Πεντάτευχος τὴν Κτίσιν, εἶτ᾽ Εξοδον, Λευϊτικὴν δὲ τὴν μέσην ἔχει βίβλον, Μεθ' ην ᾿Αριθμούς, εἶτα Δευτερονόμιον. Τούτοις Ίησουν προστίθει, καὶ τοὺς Κριτάς. Επειτα τὴν Ρούθ, Βασιλειῶν τε τέσσαρας Βίβλους, Παραλειπομένων δέ γε ξυνωρίδα Εσδρας ἐπ' αὐταῖς πρῶτος, εἶθ' ὁ δεύτερος. Εξῆς στιχηρὰς πέντε σοι βίβλους ἐρῶ· Στεφθέντος άθλοις ποικίλων παθῶν Ἰώβ, Ast illud etiam convenit te discere: Non tutus omnis est liber, sacri Libri In fronte nomen quisquis augustum gerit. Sunt namque, falsum qui gerant nomen, libri. Sunt medli, ab illis dissiti haud sane procul, Quos esse veros nullus est qui deneget, Ac rursus alii sunt nothi atque noxii, Adulterinos cernere est nummos velut, Inscriptionem regiam qui cum gerant, Nothi tamen sunt, ære, non auro editi. Ipse ergo sacri Codicis pandam tibi Oinnes libellos; quoque noscas planius, Primum Vetusti Fœderis dicam libros. In Pentateucho Genesim habes, et Exodum, Leviticumque, sede qui media est situs, Numeros; secunda Ler locum alterum obtinet. 180 His adde-lesum; mox sequuntur Judices, Ruth deinde, Regum quatuor libri simul: Paralipomenon adjice his libros duos: At geminus Esdræ sequitur hos statim liber. Tum quinque versu conditos libros habes, Job cui palæstræ plurimæ cingunt caput,

SET Et mentis ægræ pharmacum Psaimos sacros, Salomonis etiam tres libros, Pareomis, Beclesiasten, canticorum Cantica. His ter quaternos junge jam vates simul, Oseam, et Amos, atque Michæam insuper, Quartumque loel, Abdiam, Jonam, Lypum Reversi ad auras tertio a letho die, Nahum, Abacucque, qui loco nono insidet, Sophoniam, et Aggæum, Zachariam, ultimum, Nonen duples cui est, angelum Malachiam. Post hos prophetæ disce qui sint quatuor: Non trepidus ore primus est Isaias, Alter Jeremias condolens, et mysticus Ezechiel inde, et ultimo Daniel loco, Robusque, dictis et simul, mire sagax. Sunt qui libellum his copulent sanctæ Estheris. Nunc jam Recentis audics Pacti libros: Evangelistas quatuor solum capo. Matthaus omnes auteit, Marcus statim, Lucasque sequitur, quarta Ioanni datur Sedes; at aliis est prior, si dogmata Spectes. Vocatur jure nam tonitrui Proles: Dei na maxime insonuit Λόγον. Lucæ quoque librum jungito his rursum alterum, Apostolorum Gesta qui fuse canit. Electionis adde vas, Apostolum, Qui præco celebris gentium semper fuit, Scripsitque scite Litteras quatuordecima ad Christianos, civibus Rumæ unicam, Bimaris Corintbi scripsit ad cives duas, Galatis et unam misit, unamque incolis Ephesi, Philippis et Colossis unicam, Thessalonica civibus binas, duas Timotheo, et unam cum Tito Philemoni, Unamque llebræis denique, atque hanc ultimam, Quidam licet sint qui notham hanc esse asserant, Errore ducti: tota nam Paulum sapit. Restat catholicas Litteras dicam ut tibi. Has esse septem dietitant quidam: negant Debere quidam suscipi plures tribus Joannis unam, Petri et Jacobi unicam. Joannis alii tres volunt, binas Petri Recipi, et Juda septimam. Rursum librum, Arcana rerum detegit qui plurimə, Quidam inserendum Codici sacro asserunt: Nothum esse major pars ait rursum altera. Canon hic sacrati certus est voluminis. Ο Ψαλμών τε βίβλον, ἐμμελὲς ψυχῆς ἄκος, Τρεῖς δ᾽ αὖ Σολομῶντος τοῦ σοφοῦ, Παροιμίες, Εκκλησιαστὴν, Ασμά τε τῶν ᾀσμάτων. Ταύταις προφήτας προστίθει τους δώδεκα, Ἐπὶ πρῶτον, εἶτ' Αμὼς τὸν δεύτερ Μιχαίαν, Ιωήλ, Αβδίαν, καὶ τὸν τύπον Ἰωνᾶν αὐτοῦ τοῦ τριημέρου πάθους. Ναούμ μετ' αὐτούς. 'Αββακούμ, είτ' έννατον Σοφονίαν, 'Αγγαίόν τε καὶ Ζαχαρίαν, Διώνυμόν τε ἄγγελον Μαλαχίαν. Μεθ' οὖς προφήτας μάνθανε τους τέσσαρας, Παῤῥησιαστὴν τὸν μέγαν Ἡσαΐαν, Ἱερεμίαν τε συμπαθῆ, καὶ μυστικών, Βεζεκιήλ, ἔσχατον δὲ Δανιήλ, Τὸν αὐτὸν ἔργοις και λόγοις σοφώτατον. Τούτοις προσεγκρίνουσι την Εσθήρ τινες. Καινῆς Διαθήκης ώρα μοι βίβλους λέγειν. Εὐαγγελιστὰς τέσσαρας δέχου μόνους, Ματθαῖον, εἶτα Μάρκον, ᾧ Λουκᾶν τρίτον Προσθεὶς, ἀριθμες τὸν Ἰωάννην χρόνῳ Τέταρτον, ἀλλὰ πρῶτον ύψει δογμάτων. Βροντῆς γὰρ υἱὸν τοῦτον εἰκότως καλώ, Μέγιστον ἠχήσαντα τῷ Θεοῦ Λόγῳ. Δέχου δὲ βίβλον Λουκᾶ καὶ τὴν δεύτερον, Τὴν τῶν καθολικῶν Πράξεων ἀποστόλων. Τὸ σκεῦος ἐξῆς προστίθει τῆς ἐκλογῆς, Τὸν τῶν ἐθνῶν κήρυκα, τὸν ἀπόστολον Παῦλον, σοφῶς γράψαντα ταῖς Ἐκκλησίαις Επιστολὰς δὲς ἑπτὰ, Ρωμαίων μίαν, C'Η χρή συνάπτειν πρὸς Κορινθίους δύο, Τὴν πρὸς Γαλάτας τε, καὶ τὴν πρὸς Ἐφεσίους, μεθ' ην Τὴν ἐν Φιλίπποις, εἶτα τὴν γεγραμμένην Κολοσσαεῦσι, Θεσσαλονικεῦσι δύο, Δύο Τιμοθέῳ, Τίτῳ δὲ καὶ Φιλήμονι, Μίαν ἑκατέρῳ, καὶ πρὸς Εβραίους μίαν, Τινὲς δέ φασι τὴν πρὸς Εβραίους νόθον, Οὐκ εἴ λέγοντες· γνησία γὰρ ἡ χάρις. Είεν, τί λοιπόν; Καθολικῶν Ἐπιστολῶν Τινὲς μὲν ἑπτά φασιν, οἱ δὲ τρεῖς μόνας Χρῆναι δέχεσθαι, τὴν Ἰακώβου μίαν, Μίαν δὲ Πέτρου, τὴν τ᾽ Ἰωάννου μίαν. Τινὲς δὲ τὰς τρεῖς, καὶ πρὸς αὐταῖς τὰς Πέτρου δέχονται, τὴν Ἰούδα δ' ἑβδόμην. Τὴν δ' 'Αποκάλυψιν τὴν Ἰωάννου πάλιν Τινὲς μὲν ἐγκρίνουσιν, οι πλείους δέ γε Νόθον λέγουσιν. Οὗτος ἀψευδέστατος Κανὼν ἂν εἴη τῶν θεοπνεύστων Γραφών,

IN EPIST. GENNADII CP. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝ ΑΥΤΩ ΑΓΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΠΡΟΣ ΑΠΑΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΟΣΙΩΤΑΤΟΥΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΑΣ, ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΠΠΑΝ ΡΩΜΗΣ. 181 EPISTOLA ENCYCLICA GENNADII ET SANCTE CUM EO CONGREGATE SYNODI AD SANCTISSIMOS OMNES METROPOLITANOS ET AD PAPAM URBIS ROMÆ. Τῷ θεοφιλεστάτω συλλειτουργῷ τῷδε Γεννά- Religiosissimo et sanctissimo in sacris comministro διος, καὶ ἡ ἐνδημοῦσα τῇ βασιλικῇ πόλει νέα Ρώμῃ, ἀγία σύνοδος. Ο Δεσπότης ἡμῶν καὶ Θεὸς, καὶ Σωτὴρ Ἰησοῦς Χρι στὸς ἐγχειρίσας τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς τοῦ Εὐαγγελίου τὸ κήρυγμα, καὶ διδασκάλους τούτους ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποι; ἐξαποστείλας, παρικιλεύσατο διαρρήδην, ἣν ειλήφασι παρ' αὐτοῦ δωρεάν, ταύτης καὶ αὐτοὺς τοῖς ἀνθρώποις μεταδιδόναι δω ρεάν, μὴ κτωμένους ὑπὲρ αὐτῆς χαλκόν, ἢ ἄργυρον, ἢ χρυσόν, ή τινα περιουσίαν, άλλως ὅλως υλικήν, 4 γεώδη· μὴ γὰρ εἶναι τῶν ἐπουρανίων, καὶ πνευμα τικών χαρισμάτων ἀμοιβήν, τὰ γεηρά, καὶ ἐπίκηρα. Ταύτην τὴν ἐντολὴν, οὐ μόνον ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν δι' ἐκείνων ἐνετείλατο, οὓς εἰς τὸν ἐκείνων βαθμόν τε, καὶ τόπον ὑπεισαγαγεῖν κατηξίωσε· καὶ δεῖ καθάπερ ἐκεῖνοι τότε, καὶ ἡμᾶς νῦν ἀκριβῶς φυλάττειν τε, καὶ παρατηρεῖν, καὶ μὴ σοφίζεσθαι τὰ ἄσοφα, μηδὲ κύβον ἀναῤῥίπτειν ἐπὶ κίνδυνον. Δε ρεάν, φησὶν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε, μὴ κτησάμε νοι χαλκόν, μηδὲ ἄργυρον, μήτε χρυσὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν. 'Απλοῦς καὶ σαφῆς ὁ τῆς ἐντολῆς ταύτης λόγος ἐστὶν, οὐδὲν ποικίλον ἔχων, οὐδὲ δυσέφικτον, οὐδὲ σοφιστικῆς δεόμενον ἐξηγήσεως - Παρ' ἐμοῦ, φησίν, ἐδέξασθε τὸ τῆς ἱερωσύνης ἀξίωμα, εἰ μὲν ὑπὲρ αὐτ τοῦ μοι μικρόν, ή μέγα τι κατεβάλλεσθε, καὶ τοῦτο ὑμῖν πέπραται παρ' ἐμοῦ, πωλεῖτε καὶ ὑμεῖς ἑτέροις αὐτό. Εἰ δὲ δωρεάν ειλήφατε, δότε δωρεάν καὶ ὑμεῖς. Τι τῆς ἐντολῆς ταύτης σαφέστερον; Τί δὲ τοῖς πειθαρχοῦσι λυσιτελέστερον; Οὐαὶ τῷ ὄντι, τοῖς κτήσα- G σθαι τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεάν, ἢ διδόναι ταύτην διά χρησ μάτων υπειληφόσιν. Εἰς γὰρ χολήν πικρίας, καὶ Matth. xix, 8, 9. • Act. vill, 20. N. Gennadius, et quæ in Christi amante regia civitute Constantinopoli coacta est sancta synodus. Cum Dominus et Deus Salvator noster Jesus Christus suis discipulis Evangelii prædicationem credidisset, eosque per universum terrarum orbem inter homines ad docendum misisset, aperte jussit, μt quod gratis accepissent, eis quoque gratis darent, non aurum vel argentum, aut alias omnino materiales et terrenas facultates pro eis acquirentes. Cœlestibus enim et spiritualibus donis nulla est cum terrents et temporalibus commutandi ratio. Hoc autem præceptum non solum illis, sed etiam nobis per illos dedit, quos in illorum gradum et locum subtituere dignatus est: et oportet, sicut illi tunc, nos quoque nunc accurate et diligenter servare, nec in iis quæ technas sophisticas non admittunt, uti sophistica calliditate, nec aleam periculosam jacere: Gratis, inquit, accepistis, gratis date. Non possidentes æs, neque aurum, neque argentum in zonis vestris ³. Simplex est et aperta hujus mandati ratio, quæ nihil habet varium, nibil quod non sit facile et explicatum, niliil quod sophistica expositione egeat. me, inquit, accepistis dignitatem sacerdotii. Si mihi pro ipso parum quid vel magnum solvistis, et hoc a me venditum est, vos quoque ipsum aliis vendite: si autem gratis accepistis, vos quoque gratis date. Quid lioc est mandato apertius? Quid autem iis qui parent, utilins? Væ illis re vera qui Dei donum acquirere, vel illud pro pecunia dare in animum inducunt. In fel enim atnaritudinis et vinculum iniquitatis ii, juxta sancti Petri sententiam”, a sua malitia comprehensi sunt

σύνδεσμον ἀδικίας οἱ τοιοῦτοι, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἁγίου Πέτρου, ὑπάρχουσι συλληφθέντες ὑπὸ τῆς ἑαυτῶν φιλαργυρίας. Unde et sanctorum et beatorum Patrum sanctæ ▲ magnæ synodi acumenice Chalcedone congregala buic legi Dominicæ convenit canon, qui sic a nobis aperte iisdem verbis editus est: Οθεν καὶ τῶν ὁσίων, καὶ μακαρίων Πατέρων τῶν τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης οικουμενικῆς τῆς ἐν Χαλκη δόνι συναχθείσης, τῷ Δεσποτικῷ τούτῳ νόμῳ συνάδει ὁ περὶ τούτου κανών, ὃς ἡμῖν σαφῶς οὕτωσὶ μέσ ξεσιν αὐταῖς ἐκπεφώνηται· • Si quis episcopus pecuniis ordinationem fecerit, • Εἴ τις επίσκοπος ἐπὶ χρήμασι χειροτονίαν ποιή vel non venalem gratiam ad venditionem deduxe- σαιτο, καὶ εἰς πράσιν καταγάγοι τὴν ἄπρατον χάριν, rit, et pecuniis ordinaverit episcopum, vel chorepi- καὶ χειροτονήσαι ἐπὶ χρήμασιν ἐπίσκοπον, ἢ χωρ scopum, vel presbyterum, vel diaconum, vel aliquemn επίσκοπον, ή πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ἢ ἑτερόν τινα corum qui in clcro cornumerantur, vel pecuniis τῶν ἐν τῷ κλήρῳ καταριθμουμένων, ἢ προβάλλα το provehat economum, vel defensorem, vel paramo- ἐπὶ χρήμασιν οἰκονόμον, ἢ ἔκδικον, ἢ παραμονάριον, narium, vel omnino aliquem ex clero, propter suum ἢ ἄλλως τινὰ τοῦ κλήρου, δι' αἰσχροκέρδειαν οἰκείαν, turpe lucrum: qui hoc aggressus esse convictus ὁ τούτῳ ἐπιχειρήσας ἐλεγχθεὶς κινδυνευέτω περὶ τὸν fuerit, de proprio gradu veniat in periculum; et qui οἰκεῖον βαθμόν· καὶ ὁ χειροτονούμενος, μηδὲν ἐκ τῆς ordinatur, nihil ex ordinatione, vel promotione. β κατ' ἐμπορίαν ὠφελείσθω χειροτονίας, η προβολή; quæ ût instar mercaturæ, juvetur, sed sit alienus a ἀλλ᾽ ἔστω ἀλλότριος τῆς ἀξίας, ἢ τοῦ φροντίσματος, dignitate, vel curatione, quam pecuniis asseculus ούπερ ἐπὶ χρήμασιν ἔτυχεν. Εἰ δέ τις καὶ μεσιτεύων est. Si quis autem his turpibus ac nefariis lueris φανῇ τοῖς αἰσχροῖς τούτοις, καὶ ἀθεμίτοις λήμματα, sequester intercessorve»pparuerit, is quoque si sit καὶ οὗτος εἰ μὲν κληρικὸς εἴη, τοῦ οἰκείου ἐκππτέτω clericus, a primo gradu excidat: si autem laicus, βαθμοῦ· εἰ δὲ λαϊκός, ἢ μονάζων, ἀναθεματιζέσθω.» vel monachus, anathematizetur. › 182 BALS. Pulcherrima et valde pia sunt hujus ΒΑΛΣ. Κάλλιστα καὶ λίαν εὐσεβῆ τοῦ κανόνος τους canonis sanctorum Patrun præcepta, qui omnem ine ἁγίων Πατέρων ὑπάρχει τὰ παραγγέλματα, πᾶσαν έρε vasionem satanicam, diabolicumque conatum, qui in οδον σατανικήν, καὶ πᾶν ἐγχείρημα δαβολικόν κατά donum spirituale intenditur, repellit et rescindit. Nal. τῆς πνευματικῆς φερόμενον δωρεᾶς, ἀπωθούμενά τε lo enim modo vult ordinationis promotionem pecuniis καὶ ἀνακόπτοντα. Οὐ βούλεται γὰρ οὐδαμῶς διὰ χρη ɛut ficri, aut suscipi, nec ab eo qui illam exercet, μάτων γίνεσθαι τῆς χειροτονίας τὴν προβολὴν, ἢ nec ab eo qui ordinationis promotionem accipit: ὑποδέχεσθαι, οὔτε παρὰ τοῦ ταύτην ἐνεργοῦντος, ούτε sed nec ante tempus ordinationis, nec pest, dari παρὰ τοῦ τῆς χειροτονίας την προβολὴν ὑποδεχο pecunias concedit: omnium enim in hac quoque re μένου, ἀλλ' οὐδὲ πρὸ καιροῦ τῆς χειροτονίας, οὐδὲ esse sordes, munerumque corruptionem pronuntiat. μετὰ τὸν καιρὸν τῆς χειροτονίας, οὐδὲ κατὰ τὸν και τὸν αὐτὸν τῆς χειροτονίας, ὑπὲρ τῆς χειροτονίας δίδοσθαι χρήματα συγχωρεῖ· καθόλου γὰρ τὴν ἐπὶ τῷ πράγ ματι τούτῳ δωροδοκίαν ἀπέφηνεν. Quoniam tamen iis ita aperte probibitis, quidam sunt in Galatarum Ecclesia deprehensi propter turpe lucrum et avaritiam hac salutaria et huinana præcepta negligere et transgredi: ea quoque'ipsa nobis renovare visum est cum hac sancta synodo, quæ in hac regnante nova Roma, nunc agit: ut sine omni penitus inventione, et omui prætextu, callidoque commento, impiam hanc et odiosam, quæ nescio quomodo in sanctissimas Ecclesias subiit, consuetudinem omnino exscindamus; ut cum pura et absque ulla cauponatione eorum qui ordinantur, renuntiatio ab antistitibus facta fuerit, gratia Spiritus sancti superne veniat. Quibus nescio an per pecuniam promotionem facientibus, et manu non pure operante, ad eum qui promovetur accedit, secundum vocem Evangelii, et non potius retrahitur gratia Bancti Spiritus. Scias ergo, o vir religiosissime et omni ex parte sanctissime, quod quicunque hujus convictus fueril episcopus, vel chorepiscopus, vel viator, vel presbyter, vel diaconus, vel quivis alius ex canone, vel ex laicis, communi antistituin decreto, communiqua sententia condemnatus est, sicut de hoc quoque sanctorum Patrum præcedens canon loquitur. OporG Όμως ἐπειδὴ νῦν, καίτοι προδήλως τούτων οὕτω κεκωλυμένων, έφωράθησάν τινες κατὰ τῶν Γαλατών ολιγωροῦντες, καὶ παραβαίνοντες δι' αἰσχροκέρδειαν, καὶ φιλαργυρίαν· τὰ σωτήρια ταῦτα, καὶ φιλάνθρωπο παραγγέλματα, εὖ ἔχειν ἔδοξε καὶ ἡμῖν ταῦτα πάλιν ἀνανεώσαοθαι μετὰ τῆς ἁγίας συνόδου, τῆς ἐνδημού σης ἐν ταύτῃ τῇ βασιλευούσῃ νέα. "Ρώμῃ, ὥστε δίχα πάσης ἐπινοίας, καὶ πάσης προφάσεως, καὶ παντὸς σοφισμοῦ, τὴν βδελυρὰν ταύτην, καὶ ἀσεβῆ οὐκ οἶδ ὅπως ἐπεισελθοῦσαν συνήθειαν ταῖς ἁγιωτάται; Έχε κλησίαις παντελῶς ἐκτεμεῖν· ἵνα ἀληθῶς ἀκαπηλεύτου, καὶ καθαρᾶς παρὰ τῶν ἀρχιερέων τῆς ἐπὶ τῶν χειροτονουμένων ἀναρρήσεως γινομένης, ἄνωθεν ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις ἐπιφοιτῇ· ὧν νῦν γε οὐκ οἶδα διὰ χρημάτων την προβολὴν ποιουμένων, καὶ οὐ τῆς χειρὸς καθαρῶς ἐνεργούσης, επιφοιτᾷ τῷ προχειριζομένῳ κατὰ τὴν φωνὴν τοῦ κηρύγματος, καὶ οὐχὶ συστέλλεται μᾶλλον ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις. ἴσθι τοίνυν, τὰ πάντα θεοσεβέστατε, πάντα τὸν ὀντιναοῦν ἁλίσκομεν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ τινὶ ἐπίσκοπον, ή χωρεπίσκοπον, ή περιοδευτήν, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ἢ ἄλλον τινὰ δήποτε τοῦ κανόνος, ἢ λαϊκόν, κοινῷ δόγματι τῶν ἀρχιερέων κατακεκρίσθαι, καὶ κοινῇ ψήφῳ, καθὼς περὶ τούτου καὶ ὁ τῶν ἁγίων Πατέρων κανών φθάσας διαλαλεί. Δεί γάρ εἶναι χά

IN EPIST. S. BASILII AD NICOPOLIT. ριν τὴν χάριν, καὶ μηδαμοῦ μεσιτεύειν παρ' αὐτῇ tet enim gratiam semper esse gratiam, et argentur ἀργύριον. Εστω τοίνυν καὶ ἔστιν ἀποκήρυκτος, καὶ πάσης ἱερατικῆς ἀξίας τε, καὶ λειτουργίας ἀλλότριος, καὶ τῇ κατάρα τοῦ ἀναθέματος ὑποκείμενος, ὅ τε ταύτην κτᾶσθαι διὰ χρημάτων οιόμενος, καὶ ὁ ταύτην παρέχειν ἐπὶ χρήμασιν ὑπισχνούμενος, είτε κληρικὸς, εἴτε λαϊκός εἴη, κἂν ἐλέγχοιτο, κἂν μὴ ἐλέγ χοιτο ποιεῖν, ὅτι οὐδὲ οἷόν τε συμβιβασθῆναι ποτε τὰ σύμβολα, οὐδὲ Θεῷ συμφωνῆσαι τὸν μαμμωναν, ἢ τοὺς τούτῳ δουλεύοντας δουλεῦσαι Θεῷ. Δεσποτική καὶ αὕτη ἐστὶν ἀπόφασις ἀναμφίβολος· Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν, καὶ μαμμωνᾷ. Τούτοις ἐπιθαῤῥοῦντες ἡμεῖς κατὰ δύναμιν, καὶ τούτοις ὑπήκοντες, μετὰ τοῦ ταῦτα φήσαντος, κατά τῶν ταῦτα παρανομούντων τὴν ἀπόφασιν πεποιήμεθα. Φροντισάτω δὲ καὶ ἡ σὴ ὁτιώτης διὰ πάσης περιφυλακῆς ποιουμένη, δῆλα καταστῆσαι διὰ ἀντιγράφων καὶ τοῖς ὑπὸ σὲ θεοφιλεστάτοις ἐπισκόποις, καὶ περιοδευταῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν· ἵνα ἐν ἐνὶ πνεύματι, καὶ μια ψυχῇ πάντες ὁμοῦ Χριστιανοὶ συμφραξάμενοι κατὰ τοῦ κοινοῦ δυσμενούς ἰσχύσωμεν σὺν Θεῷ, τὴν ὑπ' ἐκείνου φυτευθεῖσαν ἐν ἡμῖν τῆς φιλαργυρίας ρίζαν, ἅμα πᾶσιν αὐτοῖς τῶν κακῶν τοῖς βλαστήμασιν ἐκτεμεῖν. Πᾶσαν τὴν σὺν σοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφότητα προσαγορεύω. Εῤῥωμένος ἐν Κυρίῳ ὑπερεύχου ἡμῶν, θεοφιλέστατε ἀδελφέ. apud eam nequaquam intercedere. Sit ergo et ab omni sacerdotali dignitate et ministerio alienus, et anathematis loco subjectus, qui et se per pecunias acquirere existimat, et qui eam pecuniis habere pollicetur, sive sit clericus, sive laicus, sive hoc facere convincatur, sive non: quia feri non potest, ut conveniant quæ convenire nequeunt, nec ut mamDeo mona Deo consential; vel ut qui ei serviunt, serviant. Domini est sententia, cui contradici non potest: Non potestis Deo servire et mammona. Nos in his pro viribus consulentes, et eis cre. dentes, cum eo qui hæc dixit, adversus eos qui in iis peccant, sententiam protulimus. Tua sanctitas curam gerat, omni adhibita diligentia, ut hæc per transcripta exemplaria Innotescant et sanctissimis episcopis qui tibi subsunt, et περιοδευταῖς, et allis omnibus: ut in uno spiritu et una anima omnes simul constipati Christiani adversus communem inimicum, Dei auxilio, possimus avaritis radicem, quæ ab illo in nobis insita est, cum omnibus eorum malorum germinibus exscindere. Omnem quæ tecum est in Christo fraternitatem salutamus. Fortis exsistens in Christo, ora pro nobis, sanctissime frater. lluic epistolæ cum ipso Gennadio subscripserunt Τούτῳ τῷ ἐπιστολιμαίῳ λόγῳ σὺν αὐτῷ δὴ τῷ Γενναδίῳ ὑπέγραψαν καὶ οἱ ἑβδομήκοντα τρεῖς. etiam septuaginta tres. ΕΚ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΝΙΚΟΠΟΛΙΤΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. 183 EX EPISTOLA MAGNI BASILII AD NICOPOLITANOS. Ἡ ἐπιστολὴ διαλέγεται περὶ τοῦ ὑπομενεῖν καὶ εὐχαρίστως φέρειν τοὺς πειρασμούς· εἶτα ἐπάγει, Τί πεπόνθαμεν δεινόν; εἰ μὴ τάχα τοῦτο λυπηρόν, ὅτι μηδὲν πεπόνθαμεν, μηδὲ ἐνομίσθημεν ἄξιοι τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ παθημάτων. Εἰ δὲ ὅτι ὁ δεῖνα κατέχει τὸν οἶκον τῆς προσευχῆς, ὑμεῖς δὲ ἐν Οπαίθρῳ προσκυνεῖτε τὸν οὐρανοῦ καὶ γῆς ποιο στὴν, τοῦτο ὑμᾶς ἀνιᾷ· ἐνθυμήθητε ὅτι οἱ μὲν Ενδεκα μαθηταὶ ἐν τῷ ὑπερῴῳ ἦσαν ὑποκεκλει σμένοι· οἱ δὲ σταυρώσαντες τὸν Κύριον ἐν τῷ περιβοήτῳ ναῷ τὴν Ἰουδαϊκὴν λατρείαν ἐπλήρουν. Ἰούδας γάρ, τὸν δι' ἀγχόνης θάνατον τοῦ μετ' αἰσχύνης την προτιμήσας, έδειξε τάχα τῶν νῦν ἀπερυθριασάντων πρὸς πᾶσαν ἀνθρώπων κατάγνω τιν, καὶ διὰ τοῦτο ἀναιδῶς πρὸς τὰ αἰσχρὰ διακειμένων ἑαυτὸν αἱρετώτερον. Μόνον μὴ ἀπα τηθῆτε ὑπὸ τῶν ψευδολογιῶν αὐτῶν ἀπαγγελλο μένων ὀρθότητα πίστεως. Χριστέμποροι γὰρ οἱ τοιοῦτοι, καὶ οὐχὶ Χριστιανοί, τὸ ἀεὶ κατὰ τὸν βίον αὐτοῖς λυσιτελοῦν τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ζῆν προτιμώντες. Οτε δὲ ἐνόμισαν κτάσθαι τὴν κει νὴν ταύτην ἀρχὴν, προσέθεντο τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Θεοῦ· ὅτι εἶδον τοὺς λαοὺς ἀγριαίνοντας, σχηματίζονται πάλιν τὴν ὀρθότητα. Οὐκ οἶδα εἰ ἐπίσκοποι εἶεν, μηδὲ ἀριθμησαίμην ἐν ἱερεῦσι Epistola tractat de sustinendis et æquo animo ferendis tentationibus; deinde subjungit, Quid mali passi sumus? nisi forsan istud triste sit, quod nihil passi, nec passionibus pro Christo digui habiti sumus. Si autem, quod domum orationis nescio quis detineat; vos autem sub dio cœli et terræ Conditorein adoratis, hoc vos male habet; considerate, quod undecim quidem discipuli erant in cœnaculo inclusi: qui autem Dominum crucifixerunt in celebri templo Judaicum cultum peragebant. Judas enim, qui suspendio vitamı Guire mialuit quam dedecore vivere, ostendit se ¡is esse meliorem, qui ad omnem hominum condemnationem frontem perfricuerunt, et ideo impudenter ad omnia affecti sunt. Eorum tantum falsiloquiis, qui fidei rectitudinem profitentur, ne seducamini, Christi enim cauponatores sunt ii, et non Christiani, qui id, quod eis semper in vita est utile, veræ vitæ præferunt. Quando autem existimarunt se posse huc vanum imperium acquirere, Dei inimicis additi sunt: quando viderunt concitatos populos, rursus rectitudinem simulant, Nescio an sint episcopi, nec in Christi sacerdotibus cum enumeraverim,qui a profanis manibus ad hoc ut præsint in dissolutionem fidei promotus est. Hoe

est meum judicium. Vos autem, si quam habetis partem nobiscum, eadem videlicet nobiscum sentite: sin vestro ipsoruin co:silio utimini, unusquisque sam sententiæ dominus est. Nos hujus sanguinis insontes sumus. Χριστοῦ τὸν παρὰ τῶν βεβήλων χειρῶ ἐπὶ καταλύσει τῆς πίστεως εἰς προστασίαν προβεβλημένον. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐμὴ κρίσις. Ὑμεῖς δὲ, εἴ τινα έχετε μεθ᾿ ἡμῶν μερίδα, τὰ αὐτὰ ἡμῖν φρονήσατε δι λονότι. Εἰ δὲ ἀφ' ἑαυτῶν βουλεύεσθε, τῆς ἰδίας γνώμης ἐστὶν ἕκαστος κύριος. Ημεῖς ἀθῶνι ἀπὸ τοῦ αἵματος τούτου. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΑΡΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ, ΠΡΟΣ ΑΔΡΙΑΝΟΝ ΤΟΝ ΠΑΠΠΑΝ ΤΗΣ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑΣ ΡΩΜΗΣ Περὶ τοῦ μὴ ἐπὶ χρήμασι γίνεσθαι τὰς χειροτονίας. 184 EPISTOLA TARASII SANCTISSIMI PATRIARCHE CONSTANTINOPOLIS, NOVE ROME, AD ADRIANUM PAPAM ROME VETERIS De non faciendis pecunia ordinationibus. Sanctissimo et beatissimo fratri et comministro, domino Adriano, Papæ veteris Romæ, Tarasius misericordia divina episcopus Constantinopolis novæ Romæ, salutem in Domino. Multipliciter mukisque modis evangelice, apostolice et paterne docemur, etc. Τῷ ἁγιωτάτῳ καὶ μακαριωτάτῳ ἀδελφῷ καὶ συλ λειτουργῷ κυρίῳ Αδριανῷ, πάπᾷ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, Ταράσιος ἐλέῳ Θεοῦ ἐπίσκοπος Κωνσταντι νουπόλεως νέας Ρώμης ἐν κυρίῳ χαίρειν. Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως εὐαγγελικῶς, ἀλλ στολικῶς τε καὶ πατρικῶς διδασκόμεθα, κ. τ. λ. Prolizissimam hanc epistolam habes in tomo nostro XCVIII, col. 1441-1452. 185-188 BALS. Hæc epistola ex Scriptura et canonicis demonstrationibus composita est, tractans eos gravius peccare, quam Spiritus sancti hostes, quicunque pecuniis ordinationem faciunt, et sancti Spiritus gratiam vendunt. Illi enim servum Dei sanctum Spiritum esse dicunt: bi vero servum suum illum faciunt propter venditionem. Ea enim vendit quis, quæ sua sunt. Eos aulem Judge quoque proditori comparat, ut qui sanctum Spiritum vendere audeant, Christo et Deo nostro consubstantialem. Debes autem scire, quod illud: Sacerdotes, loquimini quæ cordi sunt Jerusalem; est ex prophetia Isaia ': et illud: Speculator si videri gladium, etc., Ezechielis: et illud: M muli sumus a sanguine eo- • Isa. XL, 2. • Ezech. 155, 6. ΒΑΛΣ. Η επιστολή αὕτη κατεσκευάσθη ἀπὸ Γρα φικῶν καὶ κανονικῶν ἀποδείξεων, διαλαμβάνουσα χείρονα των Πνευματομάχων ἁμαρτάνειν τους ποιοῦντας χειροτονίας διὰ χρημάτων, καὶ πωλοῦντας τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οἱ μὲν δοῦλον του Θεοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγουσιν, οὗτοι δὲ δοῦλον ἑαυτῶν ποιοῦσι τοῦτο διὰ τὴν πράσιν. Ἐκεῖνα γάρ τις πωλεῖ, τὰ οἰκεῖα. Παρεικάζει δὲ τούτους καὶ τῷ προδότη Ἰούδα, ώς τολμώντας πωλεῖν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὸ ὁμοούσιον τῷ Χριστῷ καὶ Θεῷ ἡμῶν. Οφείλεις δὲ εἰδέναι ὅτι τὸ Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς τὴν καρδίαν Ἱερουσαλήμ, ἐκ τῆς προφητείας ἐστὶ τοῦ Ἰσαίου· τ), Ο σκοπὲς ἐὰν ἴδη τὴν μορι φαίαν· καὶ τὰ ἐξῆς, τοῦ Ἰεζεκιήλ τον καθαροί

INTERPRETATIONES CANONICÆ. ex Actibus apostolorum, seu ex magni Pauli cons stitutione ad presbyteros Ephesiorum. Illud: Tauquam: Simonem Magum condemnari eos, qui pecuuiis ordinantur; ex canone 29 apostolico desumprim est. Illud: Nunc dicit Dominus, utique eos, qui me glorificant, glorificabo; ex principio primi Reguni. Illud: Quod non acceperunt, nec habent *; ex prima ad Corinthios Epistola. Illud: Non est tibi portio, nec hæreditas in hoc negotio *; ex Actis apostolo, rum. Illud: Oportet episcopum esse a reprehensione alienum"; ex prima Epistola ad Timotheum. Illud: Audiamus hæc omnia, et auribus percipiamus hæc omnia; ex Epistola ad Hebræus. Illud: Non corruptibilibus, auro et argento, redempti sumus; ex Petri catholica Epistola prima. Et illud: In allum montem conscende '; ex Isaia et Osee. Illud: Sacerdotes ut palma florebunt; ex secunda ad Corinthios Epistola; et illud, Abstulit Dominus abs të iniquitates tuas, ex Sophonia. ἐσμεν ἀπὸ τοῦ αἵματος τῶν παραβαινόντων τὰς rum, qui transgrediuntur canonicas constitutiones: κανονικὰς διατάξεις, ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀπο στόλων, ἤτοι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους τῶν Εφεσίων διαταγῆς τοῦ μεγάλου Παύλου· τὸ, Ὡς τὸν Σίμωνα τὸν Μάγων κατακρίνεσθαι τοὺς διὰ χρημάτων χειροτονουμένους, ἐξελήφθη ἀπὸ τοῦ κθ' ἀποστολικού κανόνος· τὸ Νῦν φησι Κύριος, 'Αλλ' ἢ τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς πρώτης τῶν Βασιλειῶν· τὸν “Ο οὐκ ἔλαβον οὐδὲ ἔχουσιν, ἀπὸ τῆς πρὸς Κορινθίους πρώτης Επιστο λῆς· τὸ, Οὐκ ἔστι σοι μερὶς οὐδὲ κλῆρος ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ, ἀπὸ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων • τὸ. Δεῖ τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, ἀπὸ τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτης Επιστολῆς· τὸν Ἀκούσωμεν ταῦτα πάντα καὶ ἐνωτισώμεθα, ἀπὸ τῆς πρὸς Εβραίους Επιστολῆς· τὸ, Οὐ φθαρτοῖς, ἀρ γυρίῳ ἢ χρυσίῳ, ἐλυτρώθημεν, ἀπὸ τῆς πρώτης καθολικῆς Ἐπιστολῆς Πέτρου· τλ, Επ' ὅρους υψη τοῦ ἀνάβηθι ἐκ τοῦ Ἡσαΐου καὶ τοῦ Ἀπηέ· τὸ, Οἱ ἱερεῖς ὡς φοῖνιξ ἀνθήσουσιν, ἐκ τῆς πρὸς Κο ρινθίους δευτέρας Ἐπιστολῆς· καὶ τὸν Περιειλε Κύριος ἐκ σοῦ τὰ ἀδικήματά σου, ἐκ τοῦ Σοφωνίου. Act. xx, • ]sa. XL, 9. 26. * I Reg. 11, 30. • 1 Cor. 1, 7. * Act. VIII, 21. ' 1 Tim. 111, 2. * 1 Petr. 1, 18: 189-215 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΟΝΑΧΩΝ ΤΙΝΩΝ ΕΞΩ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΑΣΚΟΥΜΕΝΩΝ, ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ ΕΠ' ΑΥΤΑΙΣ ΓΕΝΟΜΕΝΑΙ ΠΑΡΑ ΤΗΣ ΕΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΙ ΑΓΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΕΠΙ ΤΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ, ΒΑΣΙΛΕΥΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΑΟΙΔΙΜΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΥΡΙΟΥ ΑΛΕΞΙΟΥ ΤΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΥ· ΕΦ' ΑΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑΙ ΕΞΕΦΩΝΗΘΗΣΑΝ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΒΑΛΣΑΜΩΝ. INTERROGATIONES QUORUMDAM MONACHORUM, QUI EXTRA URBEM EXERCEBANTUR; ET RESPONSIONES, QUÆ AD EAS FACTÆ SUNT SANCTA CONSTANTINOPOLITANA SYNODO, TEMPORE SS. PATRIARCHÆ D. NICOLAI, IMPERANTE CELEBERRIMO IMP. ALEXIO COMNENO; IN QUAS ETIAM INTERPRET. EDITÆ SUNT THEODORO BALSAMONE PATRIARCHA ANTIOCHENO. Εἰ χρὴ μοναχὸν εἰσιέναι εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον; Κωλύει γὰρ τοῦτο ὁ λγ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἁγίας συνόδου, ὃς καὶ οὐ παραχωρεῖ ἐπὶ ἄμβωνος ἀναγινώσκειν ἢ ψάλλειν ἀσφρά γιστόν τινα ἢ μοναχόν. Ομοίως καὶ ὁ τῆς ἐν Λαοδικεία κανών ιε', καὶ ὁ τῆς ἐν Νικαίᾳ τὸ δεύ τερον κανών ιδ'. ΑΠΟΚΡ. Τὸ μὲν δίχα χειροθεσίας ἐπὶ ἄμβω τος ὡς ἀναγνώστην ποιῆσαι τὸν μοναχὸν τὰς PATROL. GR. CXXXVIII. INTERROGATIO I. An monachum ad sanctum altare ingredi oporteat? Hoc enim canon 33 sanctæ in Trullo synodi prohibet: qui etiam non permittit in ambone cantare vel legere monachum aliquem qui characterem non acceperit. Similiter et syn. Laodic. can. 15, et 21, el syn. Nicana secundc canon 14. RESP. Sine ordinatione quidem monachum le ctoris officio fungi perinde'ar si lector esset proki30

bitum est: ad allare autem accedere pro accenden- τοῦ ἀναγνώστου υπηρεσίας κεκώλυται· τὸ δὲ dis cereis vel candelis, monacho, qui nullo tenetur crimine, non existimo oportere prohiberi, prop:er monachalis habitus honestatem. INTERPRET. Cum sancta synodus recte et divinorum canonuni traditioni convenienter ad interrogationen responderit, dixerunt quidam, quod monachos quidem qui lectoris characterem non acceperint, in ambone non legere, indistinctum est: ut autem quilibet habitu monachico indutus ad altare accedat, non indistincte accipietur. Sed quoniam canon 49 syn. in Trullo statuit laicos non posse ad sanctum altare accedere; si is quidem qui monachali habitu dignatus est, tonsuram etiam est assccutus, ad sanctum altare sine ullo impedimento accedet: sin propter probationem juxta canones, monasticas induerit vestes, quas etiam inter triennium deponere ei permissum est, ad sanctum altare pro ulla causa non ingredietur, ut qui nondum in monachorum ordinem relatus sit, sed adhuc laicus est. Mibi autem videtur non posse quempiam, qui ŝanctas vestes ullo modo indutus est, eas abjicere, et ludibrio eas habere. Non enim debet cum vestibus mopasticis probari, sed cum habitu laico, el ideo omnibus qui sacra veste induti sunt, erit absque ullo præjudicio aditus ad sanctumn altare, ut qui in laicorum locum venire non possint. Lege etiam quæ a nobis scripta sunt in can. 15 syn. 7. INTERROGATIO 11. An non oporteat in Sabbato genus feclere, sicut nec in Dominico, vel Pentecoste? RESP. canone quidem non prohibitum est. Multi autem quiu jejunium in Sabbato non sequatur, nec genu flectunt. INTERPRET. Veneranda responsio multas breviter contradictiones dissolvit. Dixit enim quod quoniam a sanctis Patribus non est expresse prohibitum in Sabbato genu flectere sicut est jejunare prohibitum, qui genu fectit non reputabitur adversari ecclesiasticis traditionibus, et multo magis si 216 hoc propter exercitationem fecerit. Quoniam autem a sanctis Patribus omnino sunt prope exæquata Sabbata Dominicis, et qui in iis jejuuent, puuiuntur, ncc ei qui genu non decuit, prejudicium afferetur. Dicit enim quoddam juris præceplum hoc modo, Non omne quod non prohibituun, permissum est. INTERROGATIO III. An oporteat jejunium in Augusto peragere? RESP. Eral prius in hoc tempore jejunium, sed translatum est, ne cum gentilium, quæ hoc tempore fiebant, jejuniis incideret. Sed tamen adhuc multi homines hoc jejunium jejunant. INTERPRET. De hoc jejunio aliquando quesitum est coram potenti et sancto nostro domino el imperatore, præsente sanctissimo illo patriarcha εἰς θυσιαστήριον εἰσιέναι χάριν ὑφάψεως κηρίου ἡ κανδήλας τὸν μηδενὶ ἐγκλήματι γενόμενον ἔνοχον οὐκ οἶμαι δεῖν κωλυθῆναι διὰ τὴν τοῦ μοναχικοῦ σχήματος σεμνότητα. ΕΡΜΗΝ. Καλῶς καὶ κατὰ τὴν τῶν θείων καν νων παράδοσιν ἀποκριναμένης τῆς ἁγίας συνόδου πρὸς τὴν ἐρώτησιν, εἶπόν τινες ὡς τὸ μὲν μὴ ἀνα γινώσκειν ἐπ' ἄμβωνος τοὺς μὴ λαβόντας ἀναγνώ στου σφραγίδα μοναχοὺς ἀδιάστικτόν ἐστι· τὸ δὲ ἐνχωρηθῆναι πάντα περιβεβλημένον σχῆμα μοναχικὸν εἰσιέναι εἰς τὸ θυσιαστήριον οὐδὲ ἀδιαστίκτω; πιραληφθήσεται. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ ὁ ξθ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου διορίζεται ἄβατον εἶναι τοῖς λαῖ κοῖς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον, εἰ μὲν ὁ τοῦ μοναχι κοῦ σχήματος καταξιωθεὶς καὶ ἀποκάρσεως ἔτυ χεν, ἀκωλύτως εἰσελεύσεται εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστή. ριον· εἰ δὲ διὰ δοκιμασίαν κατὰ τοὺς κανόνας τὰ μοναχικὰ ἐνεδύσατο, & καὶ ἀποτίθεσθαι ἐντὸς τριετίας ἐξεχωρήθη, οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον χωρὶς οιασδήποτε ὑποθέσεως, ὡς μηδὲ μετὰ τῶν μοναχῶν συνταττόμενος, ἀλλ᾽ ἔτι ὧν λατ κός. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὅτι οὐ δύναταί τις τὰ μοναχικά ὁπωσδήποτε περιβαλλόμενος άμ για ρίψαι καὶ δια παίξαι αὐτά. Οὐ γὰρ μετά μοναχικῶν ἀμφίων ὀφεί λει δοκιμάζεσθαι, ἀλλὰ μετὰ σχήματος λαϊκοῦ· διὸ καὶ πᾶσι τοῖς τὸ ἱερὸν σχῆμα ημφιεσμένοις ἀποκριμάτιστος ἔσται ἡ εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον εἰσ έλευσι;, ὡς μηδὲ δυναμένοις εἰς τόπον ἐλθεῖν λαίΟ κου. Ανάγνωθι καὶ τὰ παρ' ἡμῶν γραφέντα εἰς τὸν ιθ' κανόνα τῆς 5' συνόδου. Εἰ χρὴ μὲν κλίνειν ἐν Σαββάτῳ γόνυ, ὥσπερ οὐδὲ ἐν Κυριακῇ ἡ ἐν Πεντηκοστῇ; ΑΠΟΚΡ. Ἀπὸ τοῦ κανόνος μὲν οὐ κεκώλυται οἱ πολλοὶ δὲ διὰ τὸ μὴ ἐπακολουθεῖν ἐν Σαββάτῳ νηστείαν οὐδὲ γόνυ κλίνουσιν. ΕΡΜΗΝ. Ἡ προσκυνητέα απόκρισις δι' ὀλίγου πολλὰς ἀντιλογίας ἔλυσεν. Εἶπε γὰρ ὡς, ἐπεὶ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων οὐκ ἐκωλύθη ῥητῶς τὸ γόνυ κάμ πτειν κατὰ τὰ Σάββατα, ὥσπερ τὸ νηστεύειν χει κώλυται, ὁ γόνυ κάμπτων οὐ λογισθήσεται ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς ἐναντιούμενος παραδόσεσι, καὶ μᾶλ λον εἴπερ τοῦτο ποιεῖ διὰ ἄσκησιν. Ὅτι δὲ παρά τῶν ἁγίων Πατέρων ἐξισώθησαν διόλου σχεδόν ταῖς Κυριακαῖς τὰ Σάββατα, καὶ οἱ νηστεύοντες ἐν τούτοις κολάζονται, οὐδὲ ὁ γόνυ μὴ κάμπτων προκριματισθήσεται· ἐρεῖ γὰρ νομικόν τι παράγγελμα, οὕτω διεξιόν. Οὐ πᾶν τὸ μὴ κεκωλυμένον ἐπιτέτραπται. Εἰ χρὴ ἐν τῷ Αυγούστῳ νηστείαν ἐπιτελεῖν; ΑΠΟΚΡ. Ην ἡ νηστεία πρότερον ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ, μετετέθη δὲ διὰ τὸ μὴ περιπίπτειν ταῖς κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον γινομέναις εθνι καῖς νηστείαις. Πλὴν καὶ ἔτι πολλοὶ τῶν ἀνθρώ πων ταύτην την νηστείαν νηστεύουσιν. ΕΡΜΗΝ. Τὸ περὶ τῆς νηστείας ταύτης εζητήθη ποτὲ ἐνώπιον τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως κατὰ παρουσίαν τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πα

INTERPRETATIONES CANONICÆ. τριάρχου κυροῦ Λουκᾶ καὶ τῶν παρευρεθέντων ἀρχιερέων. Καὶ τινὲς μὲν εἶπον μὴ ὀφείλειν νηστεύ. ειν ἡμᾶς διὰ τὴν ἐν τῇ ἀποκρίσει δηλουμένην μετάθεσιν Ετεροι δὲ ἀντέθεντο ὡς, ἐπεὶ ἡ ἁγία σύνοδος ἀνενδοιάστως φησὶ νηστείαν μὲν γίνεσθαι το'τερον κατά ταύτας τὰς ἡμέρας, μετατεθῆναι δὲ ταύτην, οὐ δηλούται δὲ ὅπως καὶ ὅπου ἡ μετά- (στις γέγονεν, ὀφείλομεν ἐξ ἀνάγκης νηστεύειν. Ο 33 πατριάρχης καὶ οἱ ἀρχιερεῖς ἀπεφήναντο ἀπαραίτητον εἶναι τὴν νηστείαν τοῦ Αὐγούστου μενὸς, καὶ εἰς ἐπισύστασιν τοῦ λόγου αὐτῶν ἐχρῶντο καὶ τῷ τόμῳ τῆς ἑνώσεως, τῷ διαλαμβάνοντι τους τριγάμους τρὶς τοῦ ἔτους μεταλαμβάνειν τῶν θείων ἁγιασμάτων· κατὰ τὸ μέγα Πάσχε δηλαδή, κατὰ τὴν ἑορτὴν Κοιμήσεως τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, καὶ κατὰ τὴν Γέννησιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν " Ἰησοῦ Χριστοῦ, διὰ τὸ ἐν ταύταις προηγείσθαι νησ στείαν, καὶ τὸ ἐκ ταύτης ὄφελος. Αμφιβαλλόντων δὲ καὶ εἰσέτι τότε τινῶν διὰ τὸ μὴ εὑρίσκεσθαι ὁπουδήποτε τὴν ποσότητα τῶν ἡμερῶν τῆ; τοιαύτης νηστείας, εἶπεν ὁ αὐτὸς ἀγιώτατος πατριάρχης ες ῶν ἡμερῶν ταύτης τε καὶ τῆς τελουμένης νησ στείας πρὸ τῆς ἑορτῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ μὴ δηλουμένων ἔκ τινος ἐγγράφου, ἀναγκαζόμεθα ἔπεσθαι τῇ ἀγράφῳ ἐκκλησιαστική παραδόσει, καὶ ὀφείλομεν νηστεύειν ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ Αὐγούστου μηνός καὶ ἀπὸ τῆς ιδ' τοῦ Νοεμβρίου μηνός. Εἰ δὲ καταλῦσαι διὰ σωματικὴν ἀσθένειαν ἀναγκαζόμεθα, ἐκ προτροπῆς ἐπισκοπικῆς αἱ δηλωθεῖσαι ἡμέραι τῶν νηστειῶν στενοχωρηθήσονται· ὅτι καὶ τοῦτο δέδοκται ἐξ ἀγράφου ἐκκλησιαστικής παραδήσεως. Καὶ τότε μὲν ἐλαλήθησαν ταῦτα. Ἐγὼ δὲ μετά τοῦτο σκοπήσας ἔθεν καὶ ὅπως παρεδόθησαν αἱ δύο αὗται νηστείαι, ήγουν ἡ τῆς Κοιμήσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου, καὶ ἡ τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν· ἀλλὰ μὴν καὶ ἡ πρὸ τῆς ἑορτῆς τῶν ἁγίων Αποστόλων τελουμένη νηστεία, καὶ ἡ πρὸ τῆς Μεταμορφώσεως νηστεία, καὶ εἰ ἐξ ἀνάγτης ὀφείλομεν κατὰ ταύτας νηστεύειν, καὶ ἐπὶ πό σαις ἡμέραις, λέγω τὴν μὲν νηστείαν τῶν τοιούτων τεσσάρων ἑορτῶν ἀπαραίτητον εἶναι, τὴν δὲ ποσό τητα τῶν ἡμερῶν ταύτης μὴ εἶναι εἰς πάντας Ισάριθμόν· ὅπερ εἰς τὴν μεγάλην ἐστὶ Τεσσαρακοστήν ἀλλὰ πρὸ μὲν ἑπτὰ ἡμερῶν ἑκάστης τῶν τοιούτων ἑορτῶν πάντες οἱ πιστοί, λαϊκοί δηλονότι καὶ μοναχολ, ἀναγκάζονται νηστεύειν κατὰ τὸ ἀπαραίτητον, καὶ εἰ μὴ οὕτω ποιοῦντες ἐκ τῆς κοινωνίας τῶν ὀρθοῦνάξων Χριστιανῶν ἀλλοτριωθήσονται· οἱ δὲ ἀπὸ τῶν κτητορικῶν τοπικῶν συνωθούμενοι μοναχοί νηστεύειν ἐπὶ πλέον, ήγουν ἀπὸ τῆς ἑορτῆς τῶν Αγίων πάντων, καὶ ἀπὸ τῆς ιδ' τοῦ Νοεμβρίου μηνός, καὶ ἄκοντε; ἀναγκασθήσονται τοῖς κτητορι κοἶ; αὐτῶν τοπικοῖς ἀκολουθεῖν, ὅτι τοῦτο κανονικὸν καὶ σωτηριωδες ἐστιν, ὥσπερ καὶ οἱ λαϊκοὶ οὕτως Εκοντί νηστεύοντες Εὐχαριστίας ἀξιωθήσονται: Ἐπεὶ δὲ τὰς αἰτίας τούτων πάντων γραφικοίς Ααίοις δόγ μασι καὶ διδάγματι εὐδοκοῦντος Θεού και η σφαλισάμεθα, καὶ δι' ἐπιστολῆς παρέστησάμεθα γραφείσης πρὸς τὸν ἐν τῷ βουνῷ τοῦ ἁγίου Αυξεντίου εγκλει domino Luca, et qui cum eo inventi sunt antistitihus. Et connulli quidem dicebant non debere nos jejunare, proptcr translationem quæ in responsione declaratur. Alii autem contra dicebant, quod quoniam sancta synodus dicit absque ulla dubitatione jejunium fuisse prius hoc tempore, sed fuisse translatum, non declaratur autem ubi et quomodo traus!atio facta sit, debemus necessario jejunare. Patriarcha autem et antistites pronuntiabant inexcusabile esse jejunium Augusti, et al dicti sul comprobationem etiam unionis tomo utebantur, quo dicitur, trigamos ter in anno esse sacramentorum participes, scilicet in Paschate, et in festo Dormitionis sanctissimæ Deiparæ, et in Nativitate Domini nostri Jesu Christi: eo quod in iis præcederet jejunium, et ejus utilitas. Quibusdam autem tunc quoque dubitantibus, quod nusquam inveniretur praescripta ejus jejunil dierum quantitas, dixit ipse sanctissimus patriarcha, quod cum dies hujus et illius quod ante Christi natalem sit, je. junii non declarentur ab ulla scriptura, cogimur sequi ecclesiasticam traditionem non scriptam, et debemus jejunare, a primo die Augusti, et a quarto decimo die mensis Novembris. Sin autem propter corporalem imbecillitatem id solvere cogamur, episcopali permissione dies declarati in Augustum re digentur; nam hoc quoque placuit ex uon scripla ecclesiastica traditione. Et hæc quidem tunc temporis dicebantur. Ego autem cum postea considerassem undenam et quomodo hæc duo jejunia tradita sunt, scilicet Dormitionis sanctæ Deiparæ, et Nativitatis Jesu Christi, et Dei nostri, atque etiam jejunium quod fit ante festum Sanctorum apostolorum, et jejunium ante Transfigurationem; et an necessario debemus h::ec jejunare, et quot diebus; dico hoc quidem festorm jejunium esse inescusabile; ejus autem quantitatem non esse in omnibus æqualem, ut est in magna Quadragesima sed ante septem quidem dies uniuscujusque horum festorum, omnes fideles, laici scilicet el monachi, coguntur jejunare inexcusabiliter, et qui non ita faciunt, ab orthodoxorum Christianorum communione alienabuntur. Monachi auten qui suarum fundationum constitutionibus amplius jejunare coguntur, scilicet a festo Omnium Sanctorum, et a quarto decimo mensis Novembris, vel inviti cogentur sequi statuta suarum fundationum, quoniam hoc canonicum est, et salutare: quemadmodum et laici qui sua sponte ita jejunant, gratiarum actione digni habebuntur. Quia autem horum omnium causas; Deo favente, divinis Serie pturarum sententiis et doctrinis confirmavimus, et in Epistola ostendimus quam ad imprimis venerabilem monachum dominum Theodosium Sarpiotem, qui in colle S. Auxentii 217 includitur, scripsi. mus, eam lege. Hic auteni non sita est, eo quod sit prolixa. Eadem autein epistola, nihilo penitus inatato, scripta est etiam ad clericus et reliquos qui ɛunt in throno magna Antiochiæ.

στότατον τιμιώτατον μοναχών κυρὸν Θεοδόσιον τὸν Σαρπειώτην, ἀνάγνωθι καὶ ταύτην. Ενταύθα γερ ὡς πολύστιχος οὐ κατεστρώθη· ἡ αὐτὴ δὲ ἐπιστολὴ ἐγράφη ἀπαραλλάκτως καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῷ θρόνῳ τῆς μεγάλης Αντιοχείας κληρικούς καὶ λοιπούς. INTERROGATIO 19. SacraAn oporteat dæmoniacum communicare mentis? Sanctus enim Timotheus in questionibus sibi propositis aliter dixit, et sancti apostoli aliter, et posteriores aliter. RESP. Si quis atrn bile agitatur, ut vi leatur esse damoniacus, non prohibebitur: sed si est revera dæmoniacus, sacramentis minime dignabitur: 1.ulla est enim luci societas cum tenebris. INTERPR. Mihi videtur sanctus Timotheus, ei etiam qui est per intervalla dæmoniacus, concessisse divinorum sacramentorum participationein, eo tempore quo est sanæ mentis, et maxime, si eo tempore quo est furore percitus non blasphemet adversus sancta. Quemadmodumi enim qui ab humore melancholico vexatur, si non novit sacramentorum gratiam, imo etiam quod majus est, blaspheniat, non concedetur ei ut sit sacramentorum particeps, ne divina ex eo injuria afficiantur: ¡ta etiam qui per intervalla furit, ai sit dignus, et furoris tempore adversus divina mysteria non blasphemet, non impedietur eorum esse particeps eo tempore quo est sanæ mentis. In extrema autem respiratione existimo omnes debere dignos haberi divino sanctoque viatico. Nam sanctus quoque Timotheus decernit eos tunc baptizari debere, si antea non fuerint baptizati. INTERROGATIO V. An oportet ea quæ in Ecclesia offeruntur, ut oblationes, panem scilicet et vinum, sacerdotem indiscriminatim coniedere, et quemadmodum sibi placuerit: el an debet hæc comedere tanquam panem communem; et si multa hujusmodi collecta fuerint, quid oportet his facere? RESP. Exaltatæ quidem oblationis fragmenta nequaquam, sed in sola debent Ecclesia comedi, donec universa consumpserint; quæ autem ex his supersunt, non cum lacle, et caseo, et ovis, et piscibus, sed separatim, et per se. INTERPRET. Consequenter can. 7 Theophili episcopi Alexandrini, qui situs est in compellatoria ejus oratione in sancta Theophania, et hæc expresse definit, Quæ pro sacro sacrificio offeruntur, post ea quæ consumuntur in usum sacramento rum, clerici dividant, et neque catechuinenus ex iis comedat, vel bibat; sed potius clerici, et fideles fratres qui sunt cum ipsis, respondit sancta synodus. Sed canon quidem non definit de fragmentis quæ restant ex sancto pane exaltato, et reliquis nec præcepit quomodo iis uti oporteat. Responsio autem eorum consumptionem in duo divisit. Sed sancta quidem synodus de vino oblato respondit: Theophilus autem ipsum quoque similiter ac panes, consumendum decrevit; et recte, ut existimo. Neque enim exaltatur vinum, sed solum sanctifΕΡΩΤΗΣΙΣ Δ'. Εἰ δεῖ τὸν δαιμονιζόμενον μεταλαμβάνειν τῶν ἁγιασμάτων· ὁ μὲν γὰρ ἅγιος Τιμόθεος εἰς τὰς πρὸς αὐτὸν ἐρωτήσεις εἶπεν ἄλλως, καὶ οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι ἄλλως, καὶ οἱ μεταγενέστεροι άλλως. ΑΠΟΚΡ. Εἰ ἀπὸ μέλανος ἐνοχλεῖται χυμοῦ τις, ὡς δαιμονᾷν δοκεῖν, οὐ κωλυθήσεται· εἰ δὲ τῇ ἀληθείᾳ δαιμονῶν ἐστιν, ἥκιστα τῶν ἁγια σμάτων ἀξιωθήσεται· ὅτι οὐδὲ κοινωνία φωτί πρὸς σκότος. ΕΡΜΙΝ. Εμοι δοκεῖ καὶ τῷ ἐκ διαλείμματος δαιμονῶντι παρὰ τοῦ ἁγίου Τιμοθέου εκχωρηθήναι τὴν τῶν θείων ἁγιασμάτων μετάληψιν καθ' δν νήσει πάντως καιρόν· καὶ μᾶλλον ἐὰν κατὰ τὴν μανίαν οὐ βλασφημεῖ κατὰ τῶν ἁγίων. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἀπὸ χυμού μελαγχολικωτέρου όχλούμενος, ἐὰν οὐκ οἶδε τὴν χάριν τῶν ἁγιασμάτων, ἐπὶ πλέον καὶ βλασφη μεῖ, οὐ παραχωρηθήσεται μεταλαβεῖν, ἵνα μὴ ἐντεῦθεν παρυδρίζωνται τὰ θεῖα· οὕτω καὶ ὁ ἐκ διαλείμματος μαινόμενος, ἐὰν ἄξιός ἐστι, καὶ οὐ δὲ βλασφημεῖ κατὰ τὸν τῆς μανίας καιρὸν τῶν θείων μυστηρίων, οὐκ ἐμποδισθήσεται αὐτῶν μετ τασχεῖν, καθ' εν νήφει καιρόν. Κατὰ δὲ τὰς τε λευταίας αναπνοές οίομαι πάντας ὀφείλειν ἀξιοῦ σθαι τοῦ θείου καὶ ἁγίου ἐφοδίου· ὅτι καὶ ὁ ἅγιος Τιμόθεος βαπτίζεσθαι τούτους τηνικαῦτα διορίζε ται, μή προβαπτισθέντας. Βὶ δεῖ τὰ προσφερόμενα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, οἷον προσφοράς, καὶ νάματα, ἀδιαφόρως ἐσθίειν τὸν Ιερέα, καὶ ὡς βούλεται· καὶ εἰ ὡς ἄρτον κοινόν ὀφείλει ταῦτα ἐσθίειν καὶ εἰ πολλὰ τοιαῦτα συναχθείη, εἰ δεῖ ταῦτα ποιεῖν; ΑΠΟΚΡ. Τὰ μὲν τῆς ὑψωθείσης κλάσματα οὐχί· ἀλλ' ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μόνῃ ἐσθίειν, ἔστ' ἂν ἅπαντα δαπανήσωσι· τὰ δὲ περιττὰ τῶν ἄλλων μή μετά γάλακτος, καὶ τυροῦ, καὶ ὡῶν, καὶ ἰχθύων, ἀλλ' ἀποτεταγμένως, καὶ ἰδιαζόντως. ΕΡΜΗΝ. 'Ακολούθως τῷ ζ' κανόνι Θεοφίλου ἐπι σκόπου Αλεξανδρείας, τῷ κειμένῳ εἰς τὸν προ σφωνηματικὸν λόγον αὐτοῦ τὸν εἰς τὰ ἅγια Θεοφάνεια, καὶ διοριζομένῳ ταῦτα ῥητῶς, Τα προσφερόμενα εἰ; λόγον θυσίας μετὰ τὰ ἀναλισκόμενα εἰς τὴν τῶν ἁγίων χρείαν οἱ κληρικοὶ διανεμέσθωσαν, καὶ μήτε κατηχούμενος ἐκ τούτων ἐσθιέτω, ἢ πινέτω, ἀλλὰ μᾶλλον οι κληρικοὶ καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς πιστοὶ ἀδελ φοί, ἀπεκρίνατο ἡ ἁγία σύνοδος. Πλην ὁ μὲν κανών οὐ διεστείλατό τι χάριν τῶν περιττευόντων κλασμάτ των ἀπὸ τοῦ ὑψωθέντος ἁγίου ἄρτου, καὶ τῶν λοι πῶν, οὐδ' ὅπως τούτοις δεῖ χρῆσθαι παρεκελεύσατο Ἡ δὲ ἀπόκρισις διεῖλεν εἰς δύο τὴν τούτων δαπό νην. Περὶ μέντοι τοῦ προσφερομένου οίνου ἡ μὲν ἁγία σύνοδος οὐδέν τι ἀπελογίσατο· ὁ δὲ Θεόφιλος καὶ τοῦτον παρομοίως τοῖς ἄρτοις δαπανᾶσθαι δια

INTERPRETATIONES CANONICE. ρίσατο· καὶ ὡς νομίζω, καλῶς· οὐδὲ γὰρ ὑψοῦται catur. Lege etiam sanctorum apostoloruin can. 72 ὁ οἶνος, ἀλλὰ μόνον ἁγιάζεται. Ανάγνωθι τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα οβ' καὶ τῆς ἐν Αγ κύρᾳ συνόδου κανόνα ζ' καὶ η'. Σημείωσαι δὲ τὰ ἐν τῇ παρούσῃ ἀποκρίσει περιεχόμενα, καὶ θρήνησον, τῶς καταφρονεῖτα: σχεδὸν ἀπὸ πάντων τῶν ἱερέων ή δαπάνη των μὴ ὑψωμένων προσφορων ὅτι πλείους γὰρ καὶ μετὰ κρεάτων ἐσθίουσιν αὐτὰ;, καὶ ἀλλοτρόπως κοινοποιοῦσιν. Εἰ οπουδήποτε ἀποκαρεις μοναχός τις βλά πτεται κατά τι συμβαν ψυχικῶς, καὶ βουλόμενος ὑποχωρῆσαι δεσμηθῇ παρὰ τοῦ οἰκείου προεστώτος, τί ποιήσει; τῆς βλάβης καταφρονήσει, ἢ τοῦ δεσμοῦ; ΑΠΟΚΡ. Χρὴ τοῦτον λέγειν τῷ προεστῶτι δι' δ βλάπτεται· καὶ εἰ ἔστι προφανής κίνδυνος ἐκ τούτου, ὑποχωρεῖν ἐκεῖθεν, καὶ μὴ τοῦ δεσμοῦ φροντίζειν. et synodi Ancyranæ can. 7 et 8. Observes autem quæ in præsenti responsione continentur; et lamentis vaces, quod ab omnibus propemodum sacerdotibus neglectui habeatur exaltatarum 218 oblationum consumptio: plerique enim eos etiam cum carnibus comedunt, et aliis modis profanant. INTERROGATIO VI. Si ullus quocunque in loco lonsus monachus in aliquo, quod ejus animam offendit, læditur, et volens recedere, a suo proposito ligatus fuerit, quid faciet? damnum contemnet, an vinculum? RESP. Oportet eum dicere præposito quam ob rem læditur: et si est ex eo manifestum periculum, recedere, et vinculum non curare. ΕΡΜΗΝ. Ο τρίτος κανὼν τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν INTERPRET. Tertius canon primæ et secundæ 'Αγίων Αποστόλων συστάσης πρώτης καὶ τῆς δευ- syn. in templo SS. apostolorum habit, decernit, τέρας συνόδου ἀφορίζεσθαι διορίζεται τὸν καθηγούμε nt segregetur monasterii præpositus, qui diligenter νον, μὴ ἀναζητοῦντα μετὰ ἐπιμελείας τὸν ἀποδι non requirit monachum suum qui aufugit: et δράσκοντα μοναχὸν αὐτοῦ· καὶ ὁ δ' κανὼν τῆς αὐτῆς quartus canon ejusdem synodi segregat monachum συνόδου ἀφορίζει τὸν χωρὶς εὐλόγου αίτιας μετα- qui sine justa causa recedit, et eum qui illum reπίπτοντα μοναχὸν, καὶ τὸν δεχόμενον αὐτόν. "Οθεν cipit. Unde etiam S. syn. respondit non inconsideκαὶ ἡ ἁγία σύνοδος ἀπελογήσατο μὴ ἀπεριμερίμνως, rate et pro ea quæ sibi apparuerit offensione, καὶ κατὰ τὸ δόξαν σκάνδαλον ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν με licere unicuique monacho ex eo quo lonsus est ναχῶν, ὑποχωρεῖν ἐξ ἧς ἀπεχάρη μονῆς, ἀλλὰ ἀνα- monasterio recedere: sed hoc præpositum docere, διδάσκειν τοῦτο τὸν καθηγούμενον, καὶ εἰ μὴ τύχοι et si non correctionem assecutus sit, a monasterio διορθώσεως, ὑποχωρεῖν ἀπὸ τῆς μονῆς, καὶ μὴ " recedere, et vinculi sui præpositi nullam curam ἐπιστρέφεσθαι τοῦ ἡγεμονικοῦ δεσμοῦ. Ἐκλαβοῦ δὲ τὸ μὴ ἐπιστρέφεσθαι αὐτὴν τοῦ δεσμοῦ εἰς τὸ μὴ ὑποπτεύειν κίνδυνον ἐκ τοῦ ὑποχωρῆσαι πρὶ τοῦ λυθῆναι τὸν δεσμόν· μὴ μέντοι γε καὶ εἰς τὸ γε νέσθαι αὐτόλυπον· ἀναγκασθήσεται γὰρ προσελθεῖν τῷ κατὰ χώραν ἐπισκόπῳ, καὶ λυθῆναι τοῦ δεσμοῦ ἢ κατὰ παρουσίαν τοῦ ἐπαγαγόντος αὐτὸν, ἢ καὶ ἐκείνου δίχα, μετὰ τὴν μετάκλησιν μή παρουσιάσαντος. Ηγούμενος τελευτῶν κατέλιπεν ἕτερον ἀνθ' ἑαυτοῦ, δεσμήσας αὐτὸν μὴ ὑποχωρῆσαι. Αλλ' ὲ τοιοῦτος καταγνοὺς ἑαυτοῦ ἀσθένειαν ὑπε χώρησε. Τί γοῦν χρὴ ποιῆσαι περὶ τοῦ δεσμοῦ; ΑΠΟΚΡ. "Αλογος ή δεσμὸς, καὶ διὰ τοῦτο ἀνίσχυρος· καὶ ὁ δεσμηθεὶς ἀπολυθήσεται ἀρχιερεῖ προσελθὼν, καὶ τὰ καθ' ἑαυτὸν ἀπαγ γείλας. ΕΡΜΗΝ. Ο λβ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων φησὶ τὴν ἀφορισθέντα παρ' ἐπισκόπου μὴ δέχεσθαι παρ' ἑτέρου ἀλλ᾽ ἢ παρὰ τοῦ ἀφορίσαντος αὐτὸν, εἰ μὴ κατὰ συγκυρίαν τελευτήσει ὁ ἀφορίσας τοῦτον. Κατὰ γοῦν τὴν τούτου περίληψιν ἀπελογήσατο ἡ ἁγία σύνοδος τὸν ἀνεύλογον δεσμὸν τοῦ τελευτήσαντος καθηγουμένου λύεσθαι παρὰ ἀρχιερέως πάντως τοῦ κατὰ χώραν. Οὐ γὰρ ἐνεδόθη ἑτέρα; ἐνορίας ἀρχιερεῖ λύειν δεσμὸν καθηγουμένου, μὴ ὑποκειμένου αὐτῷ. Καὶ ὁ μὲν παράλογος ἀφορ σμός habere. Accipe autem illud vinculi nullam curam habere ad hoc, iit non suspicetur aliquod sibi im minere periculum, eo quod recesserit antequam sit solutum vinculum: non etiam ad hoc, ut ipse per se absolvatur. Cogetur enim accedere ad loci epi← scopuin, et absolvi a vinculo, vel eo præsente qui imposuit, vel etiam sine illo, postquam vocatus non adfuerit. INTERROGATIO VII, Moriens præpositus reliquit pro se alium, ab eo ligatum ne receleret. Is autem, sua imbecillitate cognita, recessit. Quid itaque faciendum est de vinculo? RESP. Ratione caret vinculum, atque ideo invali dum est, et accedens ad episcopum ligatus absolvetur, cum sua ei exposuerit. INTERPRET. Tricesimus secundus canon sanctorum apostolorum, dicit eum qui ab episcopo segregatus est ab alio non suscipi, præterquam ab eo qui ipsum segregavit, nisi forte mortuus sit qui eum segregavit. Sicut ergo eo comprehenditur, respondit sancta synodus injustum vinculum defuncti præpositi solvi omnino ab episcopo regionis. Neque enim datum est alterius regionis autistiti solvere vincula præpositi sibi non subditi. Et injusta quidem segregatio sic solvetur. De eo autem

cui pena est imposita propter rem quæ fieri non pο- οὕτω λυθήσεται. Περὶ δὲ τοῦ ἐπιτιμηθέντος διὰ test, vel causam manifeste injustam et non canonicam, considerandum est. Et quære decimum decretumn quinti cap. tit. 1, lib. vt Basilicorum. INTERROGATIO VIII. An oporlet sacerdotem qui propter crimen est depositus, vel qui sacerdotium sua sponte deposuit, cum seipsum condemnassel, prefari illud, ο Benedicius Deus s et hoc, ο Deus misereatur nostri, vel hoc, • Christus verus Deus vel suffire suffitibur, vcl cummunicare intra altare. RESP. Non. In laicorum enim locum reductus ost. INTERPRET. Vicesimus septimus Basilii sacerdotem qui illicitum 219 matrimonium contraxit insciens, dicit sola esse cathedra dignandum propter ignorantiam, non sinit autem eŋ n alios benedicere. Nonus canon synodi Neocæsariensis hæc dicit expresse: Si presbyter qui corpore ante peccaverit, promotus fuerit, et se ante ordinationem peccasse confessus fuerit, ne offerat, manens in cæteris propter aliud ejus bonæ vitæ studium. Et Novella 79 imperatoris D. Leonis Sapientis statuit, ut qui post ordinationem cum muliere conjungitur, deponatur quidem, sed ad clericorum, babitus et alius ministerii in ecclesiis, quod non est attingere illicitum, alienationem non condemnetur. Mihi itaque videntur h:ec conciliari pro differentia operationis ecclesiasticæ. Et qui non sic operantur, iis quæ ad sacerdotes per accessum ad altare pertiment, privabuntur, sed operationibus quæ pertinent ad clericos qui sunt extra sacrum tribunal, bon privabuntur, INTERROGATIO IX. Quod dicit S. Basilius in parvis pœnis, Sit a benedictione alienus, pro lapsus proportione, quid est? RESP. Privari aliquem benedictione,” quæ datur in Ecclesia. INTERPRET. Benedictiones ecclesiasticæ sunt ἀδύν: τον, ἢ καὶ προφανώς παράνομον καὶ ἀκεν στην αιτίαν, σκοπητέον. Καὶ ζήτει θέμα ε' τον ε' κεφ. τοῦ πρώτου τίτλου τοῦ τα' βιβλ. τῶν Βαπ. λικών. Εἰ χρὴ τὸν ἐπὶ ἐγκλήματι καθαιρεθέντα ιερέα ἢ ἑκουσίως τὴν ἱερωσύνην καταλείψαντα, και ταγνόντα ἑαυτοῦ προλέγειν τό, «Εὐλογητὸς ἐ Θεὸς,» καὶ τὸ, «Ο Θεὸς οἰκτηρήσαι ἡμᾶς, τ καὶ τύ, ο Χριστός ἀληθινός Θεός, ν ή θυμιάν μετὰ θυμιατοῦ, ἡ μεταλαμβάνειν ἔνδιν τοῦ Ου σιαστηρίου. ΑΠΟΚΡ. Οὐχ· εἰς γὰρ τὸν τῶν λαϊκῶν τόπον καταχθήσεται. ΕΡΜΗΝ. Ο «' κανὼν τοῦ ἁγίου Βασιλείου των εθε μετογαμήσαντα ἱερέα ἐν ἀγνοίς μόνης καθέδρας δια τὴν ἄγνοιαν ἀξιοῦσθαι φησὶν, εὐλογεῖν δὲ ἑτέρους εί παραχωρεί. Ο θ' κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συν όδου φησὶ ταῦτα ῥητῶς· Πρεσβύτερος ἐάν προς μαρτηκώς σώματι προαχθῇ, καὶ ὁμολογήσῃ ὅτι ἥμαρτε πρὸ τῆς χειροτονίας, μὴ προσφερεται, μένων ἐν τοῖς λοιποῖς διὰ τὴν ἄλλην σπουδήν. Καὶ ἡ οθ' Νεαρά τοῦ βασιλέως κυρού Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου διορίζεται τὸν μετά την χειρο τονίαν συναπτόμενον γυναικὶ καθαιρείσθαι μὲν, του σχήματος δὲ τῶν κληρικῶν καὶ τῆς ἄλλης της ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ὑπηρεσίας, ἧς ἐφάπτεσθαι εὐχ ἀθέμιτον, μὴ παντάπασι τὴν ἀλλοτρίωσιν κα:2Ο δικάζεσθαι. Δοκεῖ οὖν μοι ταύτα συμβιβάζεσθαι κατὰ τὴν διαφορὰν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐνεργείας. Καὶ οἱ οὕτω μὴ ἐνεργοῦντες τῶν μὲν ἀνηκόντων τοῖς ἱερεῦσι διὰ τῆς εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον είσε - λεύσεως στερηθήσονται, τῶν δὲ ἀντχουσῶν ἐνεργειῶν τοῖς ἔξω τοῦ βήματος οὖσι κληρικοῖς οὐ στερηθήσονται. *Οπερ λέγει ὁ ἅγιος Βασίλειος ἐν τοῖς μικροῖς ἐπιτιμίοις, Εστω ἀπὸ εὐλογίας κατὰ τὴν ἀνα λογίαν τοῦ σφάλματος, τί ἐστι; ΑΠΟΚΡ. Τὸ ἀποστερηθῆναι τινα τῆς διδομένης εὐλογίας ἐν τῇ ᾿Εκκλησίᾳ. ΕΡΜΗΝ. Εκκλησιαστικαὶ εὐλογία: εἰσὶ πάντα omnia quae funt vel dantur ab episcopis vel sacer. Ο τὰ παρὰ τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν ἱερέων ἐπ᾿ εὐλο dotibns in ecclesiis ad preces et stabilimentum fidelis populi. Unusquisque ergo pro sui lapsus proportione ecclesiastica benodictione privetur. INTERROGATIO X. An oportet eos qui a sancto dono sunt prohibiti, comedere exaltatas oblationes, IESP. Invenimus in Vita sancti Theodori cos fuisse prohibitos. INTERROGATIO XI. An oportet, ut vult canonicum jejunatoris, canonice se gerere? RESP. Illud canonicum nimia indulgentia usuM, γίας γινόμενα, ή διδόμενα εἰς εὐχὴν καὶ στηριγμὸν τοῦ πιστοῦ λαοῦ. Εκαστος γοῦν κατὰ ἀναλογίαν τοῦ οἰκείου σφάλματος στερηθείη τῆς ἐκκλησιαστι κῆς εὐλογίας. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ι. Τοὺς κεκωλυμένους ἀπὸ τῆς ἁγίας δωρεᾶς εἰ χρὴ ἐσθίειν ὑψωμένας προσφοράς; ΑΠΟΚΡ. Ευρίσκομεν ἐν τῷ Βιῷ τοῦ ἁγίου Θεο δώρου τους τοιούτους κεκωλυμένους. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΑ'. Εἰ χρὴ κατὰ τὸ κανονικὸν τοῦ Νηστευτοῦ κατα νίζειν τινάς; ΑΠΟΚΡ. Τὸ τοιοῦτον κανονικὸν πολλῇ συγκα

INTERPRETATIONES CANONICA. sisiunt, et ab eo excidunt, corripiantur. ταβάσει χρησάμενον πολλοὺς ἀπώλεσε· διὸ οἱ & multos perdidit: Qui ilaque in boni cognitione exἐν γνώσει τοῦ καλοῦ ὄντες καὶ ἐκ τούτου σφαλλόμενοι επανορθωθήσονται. ΕΡΜΗΝ. Α' δύο ἀποκρίσεις αὗται σαφεῖς εἰσι. Βλέπομεν δὲ ὅτι οἱ πλείους τῶν δεχομένων λογιο σμοὺς ἀνθρώπων μετὰ τοῦ τοιούτου κανονικού κανο νίζουσι· ζήτει οὖν κατὰ τὴν παροῦσαν σωτήριον γενέσθαι ἀπόκρισιν. Τὸ μέντοι μὴ λαμβάνειν κλά σμα ὑψωμένου ἄρτου τοὺς μεταλαμβάνειν κωλυθέντας θείων ἁγιασμάτων πραγματικῶς γινόμενον βλέπομεν. Νομίζω δὲ ὅτι αἱ γυναῖκες, κἂν κωλυθῶσι τῆς μεταλήψεως τῶν ἁγιασμάτων, οὐκ ἐμποδισθής σονται λαμβάνειν κλάσμα ὑψωμένου ἄρτου· διότι ἐν διαφόροις κανόσι φησὶν ὁ ἅγιος Βασίλειος τὰς Ολισθησάσας γυναῖκας καὶ διὰ τοῦτο ἐπιτιμίῳ ἀκοι νωνησίας ἐκκλησιαστικῷ καθυποβληθείσας τῆς μὲν ἁγίας μεταλήψεως ἀπαλλοτριοῦσθαι, τῆς δὲ ἐκκλησια στικής συνάξεως μὴ ἀποξενοῦσθαι, ὥσπερ τοὺς ἄνδρας, ἵνα μὴ γένωνται ἐν ὑπολήψει οὐκ ἀγαθῇ καὶ παρὰ τοῦτο θριαμβευθῶσιν. Εἰ γοῦν οὐ δοθείη αὐτ ταῖς ἐκκλησιαζούσαις κλάσμα άρτου ὑψωθέντος, διαγνωσθείη ἑτοίμως τὸ κακὸν, δι' ὃ οὐκ ἀξιοῦνται τῆς ἁγίας μεταλήψεως· ὅπερ οὐ βούλεται δ Άγιος. INTERPRET. Hæ duæ responsiones claræ sunt. Videmus autem quod permulti qui hominum confessiones audiunt, cum eo jure canonico se canonice gerant. Ora ergo, ut flat convenienter buie salutari responsioni. Quod autem exaltati panis fragmentum non accipiant, qui divinorum sacramentorum esse participes prohibiti sunt, actu fieri videmus. Existimo autem quod mulieres, licet prohibita fuerint sancus communicare, exaitati tamen panis fragmentum accipere non vetabuntur. Nam in diversis etiam canonibus dicit sanctus Basilius, Mulieres quæ lapsa sunt, ac propterea Ecclesiastica excommunicationis poena tenentur, sancta quidem participatione alienari, sed ab Eccleslastica communione, ut viros, non arceri, ne non bona de iis suspicio exoriatur, et propterea traducantur. Si itaque non datum iis fuerit, in Ecclesia exsistentibus, exaliati panis fragmentum, cognoscetur protinus maluin propter quod sancta communione dignæ non habentur. Quod non vult sanclus.

THEODORI BALSAMONIS ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΝΟΝΙΚΑΙ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΚΥΡΙΟΥ ΜΑΡΚΟΥ, ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ ΕΠ' ΑΥΤΑΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ, ΚΥΡΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΒΑΛΣΑΜΩΝ. INTERROGATIONES CANONICÆ SANCTISSIMI PATRIARCHÆ ALEXANDRIE DOMINI MARCI, ET RESPONSA AD EAS SANCTISSIMI PATRIARCHE ANTIOCHIE, DOMINI THEODORI BALSAMONIS. (Ex Leunclavil Jure Græco-Romano.) Dei quidem spectator et propheta Muses: Interroga (inquit) patrem iuum, et renuntialit tibl: seniores tuos, et dicent tibi. Sanctissimus autem Alexandriæ patriarcha, dilectus frater, et nostræ mediocritatis commținister, dominus Marcus, Pater exsistens Patrum, Dei gratia, et presbyterorum presbyter, indeque cc ad se directum habens hoc propheticumi elegans verbum, in quibus luctabatur multis ecclesiasticis interrogationibus, aliud ex eadem cithara spiritus vaticinium suscepit, inquiens: Ecce vero, quid pulchrum aut jucunduin est, quam fratres in idem consentire! Quamobrem quemadmodum psalterium aliquod, instrumentum' musica cura indigens, scriptam edens interrogationem, eam nostre mediocritati perresit, rogavitque, comprehensas in ea proposi tiones canonicas et quæstiones in commune proferri, et hunc fraternæ responsionis eleganter exarari codicillum. Scriptum igitur ab ejus sanctitate compositum, hec expressim comprehendit. In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. hterrogationes ad quas responderi desiderant Christiani, qui Saracenorum regionem, et sub eorum ditione habitant, facta a Marco patri archarum h Alexandriæ minimo, in diebus imperit piissimi et Christi studiosissimi imperatoris nostri, domini Isaacii Angeli, et tempore sanctissimi et ecumenici patriarchæ domini Georgii, quorum σε θανάτου. " Ὁ μὲν θεόπτης καὶ προφήτης Μωσής, Ερώτησον, φησί, τὸν πατέρα σου, καὶ ἀναγγελεί σοι· τοὺς πρεσβυτέρους σου, καὶ ἐροῦσί σοι. Ὁ δὲ ἀγιώτατος πατριάρχης Αλεξανδρείας, ἀγαπητὸς ἀδελφὸς καὶ συλλειτουργὸς τῆς ἡμῶν μετριότητος, κύριος Μάρ κος, Πατήρ Πατέρων ὑπάρχων, τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ, καὶ πρεσβυτέρων πρεσβύτερος, κἀντεῦθεν μηδὲ ψάλλονταν όμων αὐτῷ ταύτην την προφητικήν καλλιέπειαν, ἐφ' οἷς ἐζυγομαχεῖτο πολλοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ἐρωτήμασιν, ἕτερον ἐκ τῆς αὐτῆς κινύρας τοῦ πνεύματος ανεδέξατο θεσπιώδημα, λέγον Ιδου δὴ τί καλὸν ἢ τί τερπνόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ συμφρο νεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό; Δι, καθά τι ψαλτήριον ὄργανον μουσικῆς ἐπιμελείας δεόμενον, ἐκθέμενος ερώτησιν ἔγγραφον, ενεχείρισε ταύτην τῇ ἡμῶν μετριότητι· καὶ ἐζήτησε τὰ ἐν αὐτῇ περιεχόμενα κανονικά προβλήματα καὶ ζητήματα λαληθῆναι ἐπὶ κοινοῦ καὶ ἀδελφικῆς ἀποκρίσεως καλλιγραφηθῆναι τοῦτο κωδίκιον. Τὸ γοῦν παρὰ τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ συντεθὲν γράμμα διαλαμβάνει ταῦτα ῥητῶς. Ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ερωτήματα ἅπερ χρήζουσιν οἱ Χριστιανοὶ οἱ κατοικοῦντες ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Σαρα κηνῶν, καὶ ἐν ταῖς ἐξουσίαις αὐτῶν· ἐρωτηθέντα παρὰ Μάρκου τοῦ ἐλαχίστου ἐν τοῖς πατριάρχαις ᾿Αλεξανδρείας, ἐν ἡμέραις τῆς βασιλείας τοῦ εὐσε βεστάτου καὶ φιλοχρίστου βασιλέως ἡμῶν κυρίου Ισαακίου τοῦ 'Αγγέλου, καὶ ἐπὶ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ e cogitationis. 4 hi et culpa, et pena obnoxii erunt. Alexandrino, patriarcharum. • venam. 1 qua vitiosa μι. & panam. b Marce

Februario, indictionis 15, auni pes: incarnationem Domini, et Dei, et Servatoris nostri Jesu Christi, 1205. οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυρίου Γεωργίου. ἂν τὰ annos augeat Deus in dierum longitudinem. Mense ἔτη αὐξανεῖ ὁ Θεὸς εἰς μακρότητα ἡμερῶν. Μηνὶ Φεβρουαρίῳ ἐπινεμήσεως ιγʹ, καὶ ἐτῶν μετὰ τὴν σάρκωσιν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Ασγ'. Inter. 1. Quæ in partibus Alexandris et Hieroso Iymorum leguntur liturgiz, et conscriptæ dicuntur fuisse a sanctis apostolis, Jacobo fratre Domini, et Marco, recipiendæ sunt a sancta et catholica Ecclesia, uecne? Ερώτησις. Αἱ περὶ τὰ μέρη τῆς ᾿Αλεξανδρείας καὶ τῶν Ἱεροσολύμων ἀναγινωσκόμεναι λειτουργίαι, καὶ λεγόμεναι συγγραφῆναι παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου, καὶ Μάρκου, δεκταί εἰσι τῇ ἁγίᾳ καὶ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ, ἢ οὐ; Απ. Ο μέγας ἀπόστολος Παῦλος, ὁ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ ῥήτωρ καὶ διδάσκαλος, Κοριν θίοις ἐπιστέλλων, φησίν· 'Αδελφοί, παρακαλῶ ὑμᾶς διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα τὸ αὐτὸ λέγητε πάντες, καὶ μὴ ᾖ ἐν ὑμῖν σχίσ σματα· ἦτε δὲ κατηρτισμένοι ἐν τῷ αὐτῷ νοῖ, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ. Φαμὲν τοίνυν, ὡς οὔτε ἀπὸ θείας Γραφῆς, οὔτε ἀπὸ κανόνος ἐκφωνηθέντος συνοδικῶς ἀνεδιδάχθημεν, ἱεροτελεστίαν ὑπὸ τοῦ ἁγίου ἀποστό του Μάρκου παραδοθήναι μόνος δὲ ὁ λβ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου, φησὶν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου μυστικὴν ἱερουργίαν συντεθῆναι. Ο μέντοι πε κανὼν τῶν ἁγίων καὶ παν ευφήμων ἀποστόλων, καὶ ὁ νθ' κανὼν τῆς ἐν Λαο δικείᾳ συνόδου, ἀπαριθμούμενοι τὰ ὀφείλοντα παρ' ἡμῖν πολιτεύεσθαι βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς Καινῆς, καὶ αὐτὰ δὴ τὰ ἀποστολικά, ἱερουργίας τοῦ ἁγίου Ἰακώβου ἢ τοῦ ἁγίου Μάρκου μνείαν ὅλως οὐ ποιοῦνται. Ἀλλὰ καὶ ἡ καθολική Ἐκκλησία τοῦ ἁγιωτάτου καὶ οἰκουμενικοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως οὐδ᾽ ὅλως ταύτας ἐπιγινώσκει. Ψηφιζόμεθα οὖν μὴ εἶναι δεκτὰς αὐτάς. Καν γὰρ ἐγένοντο, παντελοῦς ἀπραξίας κατεψηφίσθησαν, ὡς καὶ ἄλλα πολλά. Καὶ δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ πε' κανόνος τῶν ἁγίων καὶ πανευφήμων ἀποστόλων, καὶ τοῦ β' κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου. Ο μὲν γὰρ, ὁ ἀποστολικός δηλαδή, διορίζεται τὰς τοῦ Κλήμεντος δύο επιστολάς, καὶ τὰς διαταγὰς τῶν ὀκτὼ βιβλίων αὐτοῦ ἀναγινώσκεσθαι μὲν, μὴ δημο σιεύεσθαι δὲ, διὰ τὰ ἐν αὐταῖς μυστικά· ὁ δὲ θέλει ταύτας μηδὲ ἀναγινώσκεσθαι, διὰ τὸ παρεντεθῆναι αὐταῖς παρὰ ἑτεροδόξων πολλά τινα νόθα, καὶ τῆς εὐσεβείας ἀλλότρια. Διά τοι τοῦτο καὶ ὀφείλουσι πᾶσαι αἱ Εκκλησίαι τοῦ Θεοῦ ἀκολουθεῖν τῷ ἔθει τῆς νέας Ῥώμης, ἤτοι τῆς Κωνσταντινουπόλεως· καὶ ἱερουρ γεῖν κατὰ τὰς παραδόσεις τῶν μεγάλων διδασκάλων καὶ φωστήρων τῆς εὐσεβείας, τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου καὶ τοῦ ἁγίου Βασιλείου. Φησὶ γὰρ τὸ μα' κεφάλαιον τοῦ α' τίτλου τοῦ β' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν· Περὶ ὧν ἔγγραφος οὐ κεῖται νόμος, παραφυλάττειν δεῖ τὸ ἔθος, ᾧ ἡ Ῥώμη κέχρηται. 'Ερώτησις β. Βιβλία διάφορα εὑρίσκονται εἰς τὰς ἀνατολικὸς καὶ νοτίους χώρας· καὶ τὰ μὲν ονομάζονται Διδασκαλίαι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, τὰ δὲ, Οράσεις τοῦ ἁγίου Παύλου. Ἐρωτῶ οὖν εἰ ὀφεί λομεν ἀναγινώσκειν αὐτά; Res. Magnus apostolus Paulus, sanctarum Del Ecclesiarum orator et doctor, ad Corinthios scribens, ait: Fratres, obsecro vos per nomen Domini nostri Jesu Christi, ut idem dicatis omnes, nec sint in vobis dissidia: sitis autem compositi cadem mente, eademque voluntate. Dicimus igitur, nos neque a sacra Scriptura, neque canone synodice edito, edoctos fuisse sacrum ministerium i a S. apostolo Marco traditum. Solus enim 32 canon sanctæ et ecumenicæ synodi coactæ in Trullo magni palatii, ait a S. Jacobo Dei fratre mysticum sacrificium fuisse compositum. Attamen 85 canon sanctorum et omni laude celebrium Apostolorum, et 59 canon Laodicens synodi, enumerantes Veteris Testamenti et Novi, ipsosque apostolicos libros, qui in usu nobis esse debent, nullam sacrifcii k sancti Jacobi vel sancti Marci mentionem faciunt. Neque etiam catholica sanctissimi et œcumenici throni Constantinopolis Ecclesia ullo modo eas liturgias agnoscit. PronunLiamus igitur, non esse las recipiendas. Εt si euim ab iis factæ sint, ab omni usu vacare jubentur, ut et alia muita. Idque manifestum est ex 85 canone sanctorum et benedictorum apostolorum, et 2 canone sanctæ et ecumenicæ synodi in Trullo magni palatii coactæ: alter enim, apostolicus videlicet, definit duas Clementis epistolas, et dispositiones octo librorum ejus, legi quidem, verum non evulgari, ob arcana quæ in iis sunt recondita: alter autem vult eas neqne legi, propterea quod iis spuria quædam multa et a pietate aliena interposita sint ab hæreticis. Quamobrem omnes Ecclesiæ Dei sequi debent morem novæ Romæ, nimirum Constantinopolis, et sacra celebrare juxta traditiones magnorum doctorum et luminarium pietatis, sancti Joannis Chrysostomi et sancti Basilii. Ait enim 41 caput, 1 tit. 2 lib. Basilicon: De quibus scripta lex non est, morem, quo Roma utitur, servari oportet. Inter. 2. Varii reperiuntur libri, in orienta libus et meridionalibus regionibus: et alii nominantur Præcepta sanctorum apostolorum: alii, Visiones sancti Pauli. Quæro an hi nobis legendi sint? i conglutinati. i sacram caremoniam. k sacra cerimonia. Loræceptiones.

Res. Cum Dominus et Deus et Servator noster Jesus Christus in Evangeliis dicat, Videte ne decipiamıini: multi enim venient in nomine meo, dicentes, Qula ego sum, et tempus appropinquavit: pronuntiamus et nos, Dei Ecclesiam nosse ™ ct confteri apostolica præcepta, et visiones, et disciplina» librorum, quæ 85 apostolico canone declarantur, et Dei præconum voces iis esse creditas. Præter hos alium nullum novit apostolicum commentarium. Observandum igitur, ut ab hæreticis ficta aversemur mendacia. Absinthio enim amariora, licet per nominum sanctorum apostolorum inscriptionem mellitam referant placentam. Inter. 3. Sexaginta Basilicorum capita ad nostras regiones non pervenerunt: ideoque quamtum ad ea pertinet, in tenebris versamur. Quærimus, an ob eam rem damnemur. Res. Quæcunque les ait, iis ait qui in lege sunt, secundum magnum Apostolum. Qui igitur ob vitam gloriantur orthodoxam, sive ex oriente sint, sive ex Alexandrinorum plaga, sive aliunde, Romani dicuntur, et secundum leges vivere coguntur. Non astringuntur tamen lege, quæ ait, Non oportet Romanum virum leges ignorare. li enim soli, qui habitant Romam, regiam videlicet civitatem, quæ similibus est munita propugnaculis, et multis abundat jurisperitis, horum ferreis tenentur pedicis. Ideoque si bi legem ignorare se allegent, veniam non consequuntur, sive manuales sint operarii, ο sive circumforanei sint aliqui, et litterarum imperiti: ut qui possint a suis civibus legum discere Lnorem. Qui autem extra Romam agunt, agresles P scilicet, et reliqui, multoque magis Alexandrini, legem civilem ignorantes, veniam merentur. Bonum ergo est, ut hi quoque interrogent, et legitima præcepta discant. Quod sl est difficile, veniam sunt consecuturi. Inter. 4. An extra periculum, sacrati, itemque laici ſenori dent pecuniam, an potius sit ils exitio sum? Απ. Τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν Εὐαγγελίοι; εἰπόντος· Βλέπετε μὴ πλανηθῆτε· πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, λέγοντες, Ὅτι ἐγώ εἰμε, καὶ ὁ καιρὸς ἤγγικε ψηφιζόμεθα καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἀποστολικές διδασκαλίας, καὶ δράσεις, καὶ διδάξεις ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία για νώσκει καὶ ὁμολογεῖ τὰ ἐν τῷ πε' ἀποστολικῷ κανόνι δηλούμενα βιβλία, καὶ πιστευόμενα εἶναι τῶν θεσ κηρύκων φωνάς· ἕτερον δέ τι παρὰ ταῦτα οὐκ οἶδεν ἀποστολικὴν σύγγραμμα. Παρατηρητέον οὖν ἀπο στρέφεσθαι τὰ πεπλασμένα παρὰ τῶν αἱρετικῶν σχεδιάσματα. Αψινθίου γὰρ πικρότερα εἰσι, καν μελιτοῦτταν διὰ τῆς ἐπιγραφῆς τῶν ὀνομάτων τῶν ἁγίων ἀποστόλων ὑποκρίνωνται. Ερώτησις γ'. Τὰ ἐξήκοντα κεφάλαια τῶν Βασι λικῶν οὐ διεδόθησαν εἰς τὰς χώρας ἡμῶν· διὰ τοῦτο νυχτοβατοῦμεν ὅσον τὸ εἰς αὐτά. Ζητοῦμεν οὖν μα θεῖν, εἰ ἐντεῦθεν κατακρινόμεθα. Απ. Οσα ὁ νόμος λαλεῖ, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λέγει, κατὰ τὸν μέγαν Απόστολον. Οι γοῦν αὐλοῦντες βίον ὀρθόδοξον, κἂν ἐξ ἀνατολῶν ὦσι, κἂν ἐξ ᾿Αλεξανδρέων, κἂν ἑτέρωθεν, 'Ρωμαίοι λέγονται, καὶ κατὰ νόμους ἀναγκάζονται πολιτεύεσθαι· τῷ νόμῳ δὲ τῷ φάσκοντι, Οὐ δεῖ 'Ρωμαῖον ἄνδρα νόμον ἀγνοεῖν, οὐ συσφίγγονται. Μόνοι γὰρ οἱ κατοικοῦντες τὴν Ῥώ μην, τὴν βασιλίδα δηλονότι τῶν πόλεων, την κατ 1 σφαλισμένην ὁμοίοις πυργώμασι, καὶ πολλοὺς πλου τοῦσαν νομομαθεῖς, ταῖς ἐκ τούτων σιδηροπέδαις κατέχονται. Διὸ οὗτοι μὲν ἀγνοῆσαι νόμον διενιστάμενοι, οὐ συγγινώσκονται· κἂν χειρωνάκται, και ἀγύρται τινὲς ὦσι, καὶ γραμμάτων ἀνήκεοι· ὡς δυ νάμενοι τὰ τῶν νόμων μαθεῖν ἀπὸ τῶν συγκατοίκων αὐτῶν. Οἱ δὲ ἔξω τῆς Ῥώμης διάγοντες, ἀγρόται δηλονότι, καὶ λοιποί, πολλῷ δὲ πλέον 'Αλεξανδρείς, νόμον πολιτικὸν ἀγνοήσαντες συγγινώσκονται. Καλόν γοῦν ἐστι καὶ τούτους ερωτᾷν, καὶ μανθάνειν τὰ νομικά παραγγέλματα· εἰ δὲ δυσχερές ἐστι, συγγνώ μης ἀξιωθήσονται. Ερώτησις δ'. Ακίνδυνόν ἐστι τοῖς ἱερωμένοις, καὶ μέντοι καὶ τοῖς λαϊκοῖς, ἐπὶ τόκῳ δανείζειν, ἢ μᾶλλον ολέθριον; Απ. Ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος, Οὐκ ἐκτοκιεῖς, φησί, τὸ ἀργύριόν σου τῷ ἀδελφῷ σου· ὁ δὲ πολι τικὸς ἐπιγινώσκει τόκους εκατοστιαίους, καὶ ἀπὸ Res. Mosaica quidem lex, Non fenerabis, inquit, argentum tuum fratri tuo: civilis autem agnoscit usuras centesimas et trientes. Definit enim ut senatores accipiant usuras trientes, nimirum in sin- τρίτης εκατοστής. Διορίζεται γὰρ τοὺς συγκλητι gulas libras nummos quatuor. Negotiatores autem vulgares 4, et cateros, dimidiam centesimm, nimirum in singulas libras nummos sex. Eos vero, qui maritimum fenus contrabunt r, pro singulis libris nummos duodecim. Quonam autem modo centesimæ vocentur usuræ, com libræ quantitas non perveniat ad solidos centum, sed ad septuaginta duos; non est dicendi tempus, ne opus flat præter opus. Et haec quidem de laicis. Sacralis vero feneratione prorsus interdictum est. Ait enim hæð κοὺς λαμβάνειν τόκους ἀπὸ τρίτης ἑκατοστῆς· ήγουν ἐφ' ἑκάστῃ λίτρᾳ νομίσματα δ'. Τοὺς κοινολαΐτας πραγματευτὰς, καὶ λοιποὺς, ἡμιεκατοστιαίους· ήγουν ἐφ' ἑκάστῃ λίτρα νομίσματα ς'. Τοὺς δὲ διδόντας διαπόντιον δάνειον, ὑπὲρ ἑκάστης λίτρας νομίσματα ιβ'. Οπως δὲ καλοῦνται οἱ τόκοι ἑκατοστιαῖοι, τῆς λίτρας μὴ συμποσουμένης εἰς νομίσματα ρ', ἀλλ' εἰς οβ', καιρὸς οὐκ ἔστι λέγειν· ἵνα μὴ ἔργον τὸ πάρεργον γένηται. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ λαϊκῶν. Τοὺς ἱερωμένους δὲ τοκίζειν παντελῶς ἀπηγόρευται, Φησί · scriptum. P rustici. laicos. agnoscere. ■ doctrinas. dani. ' qui trajecticiam pecuniam muino

γαρ 5 μδ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων ταῦτα ῥητῶ; Επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος τόχους ἀπαι τῶν τοὺς δανειζομένους, ἢ παυσάσθω, ή καθαιρείσθω. Καὶ ὁ ιζ' κανὼν τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς α' συν βου ταῦτα διέξεισιν· Ἐπειδὴ πολλοὶ ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζόμενοι, τὴν πλεονεξίαν καὶ τὸ αἰσχροκερδές διώκοντες, ἐπελάθοντο τοῦ θείου Γράμματος, λέγον τος. Τ' ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τόκι· καὶ δανείζοντες εκατοντὰς ἀπαιτοῦσιν, ἐδικαίωσεν ἡ ἁγία καὶ μεγάλη σύνοδος, ὡς εἴ τις εὑρεθείη μετά τὸν ὅρον τοῦτον τόκους λαμβάνων ἐκ μεταχειρήσεω:, ἢ ἄλλως ἐπερχόμενος τὸ πρᾶγμα, ή ημιολίας άπαι· τῶν, ἡ ἕτερόν τι ἐπινοῶν αἰσχροκερδείας ἕνεκα, καθαιρεθήσεται τοῦ κλήρου, καὶ ἀλλότριος τοῦ κανόνος ἔσται. Τὰ αὐτά φησι καὶ ὁ δ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου, καὶ ἕτερος. Ερώτησις 8. ᾿Ακίνδυνόν ἐστιν ἱερατεύειν έρθο δόξους, Σύρους, καὶ ἐξ ᾿Αρμενίων, ἀλλὰ μὴν καὶ ἐξ ἑτέρων χωρῶν τινὰς πιστούς, κατὰ τὴν οἰκείαν διάλεκτον· ἡ παντοίως ἀναγκάζονται μετὰ Ἑλληνίδος ιερατεύειν γραφῆς; Απόκρισις. Ο μέγας ἀπίστολος Παῦλος Ρωμαίοις ἐπιστέλλων φησίν· *Η Ἰουδαίων μόνων ὁ Θεό;; οὐχὶ δὲ καὶ ἐθνῶν; ναὶ καὶ ἐθνῶν. Οἱ γοῦν ὀρθοδοξοῦντες ἐν πᾶσι, κἂν ὦσι τῆς Ἑλληνίδος φωνῆς πάμτην ἀμέτοχοι, μετὰ τῆς ἰδίας διαλέκτου ἱερουργή σουσιν, ἀντίγραφα ἔχοντες τῶν συνήθων ἁγίων εὐχῶν ἀπαράλλακτα, ὡς μεταγραφέντα ἐκ κοντακίων καλ λιγραφηθέντων διά γραμμάτων Ἑλληνικῶν. nominatim 44 sanctorum apostolorum canon: Episcopus, aut presbyter, aut diaconus, usuras ab ¡is exigens, quibus mutuum dedit, vel desinat, vel deponatur. Et 17 canon sanclæ el acumenica 1 synodi hæc: Quoniam multi, qui in canone recensentur, plura habendi studium et turpe lucrum persequentes, divinæ Scripturæ obliti sunt, quæ dicit: Argentum suum non dedit ad usuram; et fenerantes centesimas exigunt: æquum censuit sancta et magna synodus, ut si quis inventus fuerit post hoc statutum usuras mutuo sumere, vel eant rem aliter persequi, vel sesqui alteras exigere, vel aliquid aliud excogitare turpis quæstus gratia, e clero deponatur, et sit alienus a ca none. Eadem ait et 4 canon Laodicenæ synodi, et alii. Ερώτησις ς'. Πῤῥαβωνίσατό τις γυναῖκα, καὶ ἐτελεύτησε πρὸ τοῦ ἱερολογηθῆναι μετ' αὐτῆς, ὡς " νενόμισται, καὶ πρὸ τοῦ συναφθῆναι αὐτῇ, ἀκίνδυνόν ἐστι ταύτην λαβεῖν τὸν τούτου ἀδελφὸν, ἢ οὐ; Απ. Τὸ καλὸν οὐκ ἔστι καλὸν, εἰ μὴ καλῶς γέν νηται. Ει γοῦν ἡ μνηστεία, ἤτοι ὁ ἀῤῥαβών, ἐτελέσθη κατὰ τὴν ὑποτύπωσιν τῆς νεαράς νομοθεσίας τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυρίου Αλεξίου τοῦ Κομνηνού, μετὰ τελετῆς τῶν συνήθων ἁγίων εὐχῶν· τῆς γυα ναικὸς οὔσης δωδεκαετούς, τοῦ δὲ ἀνδρὸς τὸν τεσσα ρισκαιδέκατον χρόνον ἀνύσαντος, οὐ λήψεται ταύτην εἰς γάτου ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ. Ὁ γὰρ οὕτω τελεσθεὶς ἀλλαβὼν ἐν πᾶσι τῷ νομίμῳ γάμῳ ταυτίζεται. Εἰ δὲ κατὰ τὴν κρατοῦσαν συνήθειαν, ὡς μανθάνομεν, εἰς Inter. 5. An orthodoxi Syri et ex Armeniis, necnon ex aliis regionibus aliqui fideles propria lingua extra periculum sacra celebrent, an vero cogantur prorsus cum Græca scriptura sacerdotio fungi? Res. Magnus apostolus Paulus ad Romanos scribens inquit: An Judæorum tantum Deus? Num et gentium? certe et gentium. Qui igitur recte in omnibus de fide sentiunt, et si sint Græcæ linguæ omnino expertes, propria dialecto sacra conficient, exemplaria consuetarum sacrarum precum habentes non evariantia, ut desumpta ex contaciis græcanicis litteris eleganter descriptis. Inter. 6. Desponsavit quis sibi mulierem, et priusquam cum ea per benedictionem, sicut constitutum est, initiaretur, et cum ea copularetur, decessit: 30 ea impune nubet hujus fratri, necne? Res. Quod bonuni, non bonum est, nisi bene flat. Si igitur sponsalia et arrhabonis datio perfecta sint juxta dispositionem novellæ constitutionis inclyti imperatoris, domini Alexi Connenl, cum consecratione solitarum sanctarum precum, femina excedente annum duodecimum, virumı autem decimum quartuin, non ducet eam uxorem frater ejus. Itaque enim perfectus arrhabo legitimis nuptiis in omnibus assimilatur. Quod si juxta consuetudinem, quæ (ut didicimus) oblined in omnibus πάντα σχεδόν τὰ μέρη του Νότου καὶ τῆς ᾿Ανατολῆς, fere Austri et Orientis partibus, præmortuus aliter ἀλλοτρόπως, ὁ θανὼν τὴν περιοῦσαν ἀρραβωνίσατο, συζευχθείη νομίμως αὐτῇ ὁ τούτου αὐτάδελφος. 'Ερώτησις ζ. Απροκριματίστως διακονικοῦ ἢ ἱερατικοῦ βαθμοῦ ἀξιωθείη ὁ διὰ τὸ τελευτῆσαι τὴν μνηστευθεῖσαν αὐτῷ, ἑτέραν σύμβιον ἀγαγόμενος, ἢ ω; είγαμος κωλυθήσεται; Απ. Εἰ μὲν κατὰ τὴν τῆς ῥηθείσης νεαρᾶς ὑποτύπωσιν ἠῤῥαβωνίσατο τὴν ἀποιχομένην μνηστήν, ἑτέρα γυναικὶ μετὰ τὸν ταύτης θάνατον συζευχθείς, οὐκ ἀξιωθείη βαθμοῦ τινος τῶν τοῦ βήματος. Δίγαμας γὰρ λογίζεται. Εἰ δὲ παρὰ τὴν ταύτης περίληψιν s peractione; sibi superstitem desponsaverat: hujus germanus ei legitime conjungatur. Inter. 7. An sine præjudicio diaconico et sacerdotali gradu dignus habebitur, qui cum mortua ipsius esset sponsa, alium conjugem duxit, an velut binubus prohibebitur? Res. Si quidem juxta prædicta novellæ formam desponderat sibi mortuam sponsam, post ejus more tem alii uxori conjunctus non consequetur ullum altaris gradum: binubus enim censetur. Sin autem præter ejus tenorem cum mortuo sponsa

contractum iniverat, sim impedimento sacrauitur. τὰ τελευτῆσαν εμνηστεύσατο γύναιον; ἀπαρεμποδί ut qui bigamus non censeatur. Inter. 8. Si sacerdos tousus fuerit, concessum erit ei post tonsuram sacrificare, annon? Res. Cum secundus canon sanctæ et œcumenicæ synodi coacta in sanctissimo throno Constantinopolis hæc nominatim pronuntiet; Etiamsi huc usque nonnulli antistites, qui ad monachorum habitum descenderant, ut in episcopali fastigio maneres, vim adhibuerunt: et cum hoc facerent, neglecti sont: sancta tamen et universalis hæc synodus. hanc negligentiam quoque corrigens, et ad ritus ecclesiasticos hanc inordinatam actionem redigens, statuit ut si quis episcopus, vel aliquis alius ex pontificali dignitate, voluerit ad vitam monasticam descendere, vel pœnitentiæ locum iinplere, ne amplius antistitis dignitatem usurpet. Monachorum enim professiones, subjectionis et discendi cupiditatis rationem habent, non autem doctrinæ vel primatus: nec alios poscere, sed se pasci profitentur. Et ideo, quemadmodum pradictum est, decernimus ut nemo eorum, qui in piscopalem pastorumque catalogum relatus est, ad eorum, qui pascuntur et agunt poenitentiam, lo. cum se demittat. Si quis autem hoc facere ausus fuerit, post denuntiationem et declarationem hujus editæ sententia, ipse qui seipsum episcopali gradu privavit, non amplius ad priorem, quam factis despicatui habuit dignitatem revertetur. Comprehenditur autem et aute hujus promulgationem, non solum eos, qui allari serviunt, subdiaconos videlicet diaconos et sacerdotes; sed et antistites ipsos etiam post tonsuram sacrificare. Cum igitur antistites cum gravitate canonica a sacerdotio abalienati sint, propterea quod post tonsuram ad locum discip lorum et penitentium venerint, indeque alieni facti fuerint dignitate doctoria sacerdotes omnino, et qui simpliciter altari serviunt etiam post tonsuram citra impedimentum operabuntur quæ ad ipsorum gradus pertinent. Nam et ante tonsuram pariter, ac post eamdem fuerant et sunt discipuli et subjecti. Inter. 9. Si laicus in somnis imaginatus fuerit, merctur eo die divinarum sanctifcationum participationen, necne? Et an sacerdos, qui idem passus est, sacra conficiet, necne? Res. Autistites (inquit sacra Scriptura) dona et hostias offerens, ab hominibus accipit, et quemadawdumn offert Deo pro populo, sic et pro seipso. Nam et eun premit carnalis infirmitatis pondus. Verum et per Mosen dixit Dominus, Mundi mundum adeant. Maculam autem habens in anima, sub velum meum non ingredietur, nec ad altare meum appropinquabit. Unde et tres sanctissimi patriarchæ throni Alexandriæ, sanctus Dionysius videli. cet rescribens ad Bašilidem episcopum, et magnus Athanasius, regulam præscribens monacho cuidam Amum cognominato, et sanctus Timotheus, de re hujusmodi respondentes quibusdam, qui ipsos inστους ἱερωθήσεται, ὡς μὴ λογιζόμενος δίγαμος. Ερώτησις η'. Ἱερεὺς ἐὰν ἀποκαρῇ, ἐκχωρηθείη ἱερουργεῖν μετὰ τὴν ἀπόκαρσιν, ἢ οὐ; Απ. Τοῦ β' κανόνος τῆς ἐν τῷ ἀγιωτάτῳ θρόνῳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως συστάτης ἁγίας καὶ οίκου μενικῆς συνόδου ταῦτα κατὰ ῥῆμα διεξιόντος· Εἰ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἔνιοι τῶν ἀρχιερέων, εἰς τὸ τῶν μου ναχῶν κατιόντες σχῆμα, ἐν τῷ τῆς ἀρχιερωσύνης ἀλλ᾽ οὖν ἡ ἁγία ἐβιάζοντο διαμένειν ὄψει,..... καὶ οἰκουμενική σύνοδος αὕτη, καὶ τοῦτο ρυθμίζουσα τὸ παρόραμα, καὶ πρὸς τοὺς ἐκκλησιαστικούς θε σμοὺς τὴν ἄτακτον ταύτην ἐπανάγουσα πράξιν, ώρι σεν ἵνα εἴ τις ἐπίσκοπος ἤ τις ἄλλος τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος πρὸς τὸν μοναχικὸν θελήσεις κατελθεῖν βίον, καὶ τὸν τῆς μετανοίας τόπον αναπληρώσει, μηκέτι λοιπὸν τῆς ἀρχιερατικῆς ἀντιποιῆται ἀξίας. γὰρ τῶν μοναχῶν συνθῆκαι ὑποταγής έχουσι λόγον, καὶ μαθητείας, ἀλλ' οὐχὶ διδασκαλίας καὶ προεδρείας· οὐδὲ ποιμαίνειν ἄλλους, ἀλλὰ ποιμαίνεσθαι επαγγέλ λονται. Διό, καθά προείρηται, θεσπίζομεν μηκέτι τινὰ τῶν ἐν ἀρχιερατικῷ καταλόγῳ καὶ ποιμένων ἐξεταζο μένων εἰς τὴν τῶν ποιμαινομένων καὶ μετανοούντων χώραν ἑαυτὸν καταβιβάζειν. Εἰ δέ τις τοῦτο τολμήσεις πρᾶξαι μετὰ τὴν ἐκφώνησιν καὶ διάγνωσιν τῆς νῦν ἐχε πεφωνημένης ψήφου, αὐτὸς ἑαυτὸν τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀποστερήσας βαθμοῦ, οὐκέτι πρὸς τὸ πρότερον όπερ ἠθέτησε διὰ τῶν ἔργων ἀξίωμα επαναστρέψει. Καταλαμβάνεται δὲ πρὸ τῆς ἐκφωνήσεως τούτου μὴ μόνον τοὺς τοῦ βήματος, ήγουν υποδιακόνους, διακόνους καὶ ἱερεῖς, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀρχιερεῖς ἱερουρ γεῖν καὶ μετὰ τὴν ἀπόκαρσιν. Τῶν γοῦν ἀρχιερέων μετ' εμβριθείας κανονικῆς ἐκ τῆς ἱερωσύνης ἀποξε νωθέντων, διὰ τὸ μετὰ τὴν ἀπόκαρσιν εἰς τόπον μαθητιώντων καὶ μετανοούντων ἐλθεῖν, κἀντεῦθεν ἀπαλλοτριωθῆναι τοῦ διδασκαλικοῦ ἀξιώματος, πάνω τως οἱ ἱερεῖς καὶ ἁπλῶς οἱ τοῦ βήματος ἀπαρεμποδίστως καὶ μετὰ τὴν ἀπόκαρσιν τὰ τῶν βαθμών ενεργήσουσι δίκαια. Καὶ πρὸ τῆς ἀποκάρσεως γὰρ ὡσαύτως, καὶ μετὰ τὴν ἀπόκαρσιν μαθηταὶ καὶ ὑποτακτικοὶ ἦσαν καὶ εἰσί. Ερώτησις θ'. Λαϊκὸς τὰν φαντασθῇ, ἀξιωθείη αὐθημερὸν τῆς τῶν θείων ἁγιασμάτων μεθέξεως, ή οὗ; καὶ ἱερεὺς ἐὰν φαντασθῇ, ἱερουργήσει κατ' αὐτὴν τὴν ἡμέραν τοῦ φαντασμοῦ, ἡ ου; 'Απ. Ο προσφέρων (φησὶ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν) δῶρα καὶ θυσίας ἀρχιερεὺς, ἐξ ἀνθρώπων λαμβάνεται, καὶ καθὼς περὶ τοῦ λαοῦ προσφέρει τῷ Θεῷ, οὕτω δὴ καὶ περὶ ἑαυτοῦ· ἐπεὶ καὶ αὑτῷ βάρος σαρκικῆς ἀσθενείας ἐπίκειται. Ἀλλὰ καὶ διὰ Μωσέως εἶπεν ὁ Κύριος, Οἱ καθαροὶ τῷ καθαρῷ προσίτωσαν. Ο δὲ μῶμον ἔχων κατά ψυχήν, πρὸς τὸ καταπέ τασμά μου οὐκ εἰσελεύσεται, καὶ πρὸς τὸ θυσιαστής ριόν μου οὐκ ἐγγιεῖ· ὅθεν καὶ τρεῖς ἁγιώτατοι πατριάρχαι τοῦ θρόνου τῆς ᾿Αλεξανδρείας, ὁ ἅγιος Διονύσιος δηλαδή, ἀντιγράφων πρὸς Βασιλείδην ἐπίσκοπον, ὁ μέγας Αθανάσιος κανονίζων τινὰ μοναχόν, Ἀμοῦν ἐπονομαζόμενον, καὶ ὁ ἅγιος Τιμόθεος,

quenter divinis his Scripturis expedierunt. Ait enim sancti Dionysii responsio: Siquidem subjicitur mulieris desiderio, non debet. Quod si Satanas euni tentat, ut hac occasione abalienet a conimunione sacramentorum, debet communione frui. Quoniam tentatur eo tempore non desinet ei struere insidias. Quamobrem et nos eadem de laicis definientes, in episcopis, diaconis, et sacerdotibus imaginationen passis per salanicum solum improperium t, camdem formam obtinere non novimus: operationem enim sacrificii eis potius occludendam censemus solo somnii libidinosi die, propter sacerdotii reverentiam, nisi forte mora periculosa sit, vel propter diei celebritatem, vel utilitatem rei. Noctu enim frangi queat laqueus tentatoris, exalπρός τινας ερωτήσαντας περὶ τοιούτου τινὸς ἀποκρι- terrogaverant, olim ea, quæ sunt de laicis, conseνόμενοι, τέω; τὰ περὶ τῶν λαϊκῶν ἀκολούθως ταῖς θείαις ταύταις Γραφαῖς διηυλύτωσαν. Φησὶ γὰρ ἡ τοῦ ἁγίου Διονυσίου ἀπόκρισις, Εἰ μὲν ὑπόκειται ἐπιθυμίᾳ γυναικός, οὐκ ὀφείλει· εἰ δὲ ὁ Σατανᾶς πειράζει αὐτὸν, ἵνα διὰ τῆς προφάσεως ταύτης ἀπαλλοτριώσῃ τῆς κοινωνίας τῶν μυστηρίων, ὀφείλει κοινωνῆσαι. Ἐπεὶ οὐ παύσεται ὁ πειράζων κατ' ἐκεῖ νον τὸν καιρὸν ἐπιτιθέμενος αὐτῷ. Διὸ καὶ ἡμεῖς τὰ αὐτὰ περὶ λαϊκῶν διοριζόμενοι, περὶ ἐπισκόπων, διακόνων καὶ ἱερέων φανταζομένων κατὰ σατανικήν καὶ μόνον ἐπήρειαν, τὸν αὐτὸν τύπον κρατεῖν οὐ διαγινώσκομεν, ἐπιζυγωθῆναι δὲ μᾶλλον αὐτοῖς τὴν τῆς ἱεροτελεστίας ενέργειαν κατὰ μόνην τὴν ἡμέραν τῆς ὀνειρώξεως ψηφιζόμεθα, διὰ τὸ τῆς ἱερωσύνης σεβάσμιον. Εἰ μὴ τυχὸν κινδυνώδης ἐστὶν ἡ ὑπέρ θεσις, ἢ διὰ τὸ τῆς ἡμέρας περιφανέστατον, ἢ διὰ tari autem sacrificii potestas. τὸ τοῦ πράγματος χρησιμώτατον. Τῇ νυκτὶ γὰρ συντριβείη μὲν ἡ παγὶς τοῦ ἐπηρεαστοῦ, ὑψωθείη δὲ τῆς ἱερουργίας ή δύναμις. Ερώτησις ι'. Ο μετὰ νομίμου συμβίου αὐτοῦ σαρκικῶς συναφθεὶς, ἀξιωθείη αυθημερὸν τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως, ἢ οὐ; 'Απ. Ο θεοκήρυξ Παῦλος, ὁ τῆς Ἐκκλησίας μέ γας διδάσκαλος, Δοκιμαζέτω (φησίν) ἕκαστος ἑαυτὸν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτον ἐσθιέτω, καὶ τοῦ ποτηρίου πινέτω. Καὶ πάλιν, Μὴ ἀποστερείτωσαν (φησίν) ἑαυτοὺς οἱ ὁμόζυγοι, εἰ μή τι ἐκ συμφώνου, ὅταν τῇ προσευχῇ τῆς ἁγίας κοινωνίας μέλλωσι προσελθεῖν. Καὶ τὸν Δαβὶδ δὲ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ, ζητήσαντας ἐκ τῶν ἄρτων φαγεῖν τῆς προθέσεως, προησφαλίσατο ὁ ἀρχιερεὺς, εἰ καθαροί εἰσιν ἀπὸ κοίτης γυναικός. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ Μωσαϊκῇ βίβλῳ τῆς Ἐξόδου ταῦτα ζητῶς ἀνατάττονται· Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν, Καταβὰς διαμάρτυραι τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ ἄγνισον αὐτοὺς σήμερον καὶ αύριον. Καὶ πλυτάτωσαν τὰ Ιμάτια αὐτῶν, καὶ ἔστωσαν ἔτοιμοι εἰς τὴν ἡμέ ραν τὴν τρίτην. Τῇ γὰρ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ καταβήσεται Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινά, ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ. Καὶ πάλιν, Κατέβη Μωσῆς ἐκ τοῦ ὄρους πρὸς τὸν λαόν, καὶ ἡγίασεν αὐτούς· καὶ ἔπλυναν τὰ ἱμάτια. Καὶ εἶπε τῷ λαῷ, Γίνεσθε έτοιμοι τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ μὴ προσέλθητε γυναικί. Ὁ δὲ ἀγιώτατος πατριάρχης Αλεξανδρείας Τιμόθεος περὶ τούτου ἐρωτηθείς, ἔφησεν, οὐκ ὀφείλουσιν οι συμ πλακέντες ομόζυγοι σαρκικῶς καταξιοῦσθαι τῆς τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλήψεως, κατ' αὐτὴν τὴν ἡμέραν τῆς σαρκικῆς αὐτῶν συνελεύσεως. Διὸ καὶ ἡμεῖς τοῖς οὕτω διορισθεῖσιν ἑπόμενοι, λέγομεν ὡς οὐκ ἔστιν ἐκχωρητέα τοῖς ὁμοζύγοις ἡ τῶν ἁγιασμάτων μετάληψις, κατὰ τὴν ἡμέραν καθ᾽ ἣν συνήφθη σαν σαρκικῶς. Προστιθέμεν δὲ ὡς ἐπεὶ ὁ αὐτὸς μέγας Τιμόθεος, ερωτηθεὶς κατὰ ποίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος ὀφείλουσιν ἐγκρατεύεσθαι οι ομόζυγοι, ἀπεκρίνατο, Κατὰ τὸ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακὴν, διὰ τὸ ἐν αὐταῖς καὶ μᾶλλον τὴν πνευματικὴν θυσίαν τῷ Κυρίῳ προσφέρεσθαι· ἐξ ἀνάγκης ὀφείλουσιν οἱ * tentationem. η scripta leguntur. Inter. 10. Qui cum legitima uxore sua carna” liter conjunctus fuerit, an eo die dignus habendus sit participatione sanctificationum necne? Res. Dei præco Paulus, magnus Ecclesia doctor, Examinet (inquit) unusquisque seipsum et sic ex pane comedat, et e calice bibat. Et rursus, Ne privent, inquit, seipsos conjuges, nisi ex consensu, quaudio ad sancte communionis precationem accessuri sunt. Et Davidem eosque qui cum eo erant, quærentes comedere ex panibus propositionis, caule prius interrogavit pontifex, num mundi essent a concubitu mulieris. Sed et in Mosaico Exodi libro, hæc nominatim instituuntur"; Et dixit Dominus ad Mosem, Descendens contestare populum hunc, purifca eos hodie et cras, et abluant vestimenta sua, el parati sint in diem tertium. Nam tertio die descendet Dominus in montem Sina coram Et universo populo. Εt rursus, Descendit Moses de monte ad populum, et sanctificavit eos: ablueruntque vestimenta. Et dixit populo, Estote parati die tertio, et ne congrediamini cum muliere. Sanctissimus autem Alexandriæ patriarcha Timotheus de hoc interrogatus, dixit: Non debent conjuges, qui carnaliter conjuncti sunt, promereri divinarum sanctificationum participationem per ipsum diem carnalis eorum complexus. Itaque nos hæc sic deßnita sequentes, dicimus non esse conjugibus permittendam sanctificationuin perceptionem, quo die carnaliter copulati sunt. Addimius autem, quod cum ipse magnus Timotheus interrogatus, quo die hebdomadis continentes esse debeant conjuges, responderit: Sabbato et Dominico, propterea quod magis etiam in eis spiritalis hostia Deo offeratur. Ac necessario debent conjuges a inulua communicatione separari quo die divinas sanctificationes assumunt, non modo ante ministrationem ipsam, sed etiam post eam. Et optamus corrigi, quod præVARIE LECTIONES.

THEOD. LSAMON:S ter divina instituta et praecepta circa sponse de- ομόζυγοι ἐκ τῆς πρὸς ἀλλήλους σαρκικής κοινωνίας ductionem in nuptiarum auspices malefit. Nam postquam sacra precatione initiati sunt, et divinas sanctificationes promeruerunt, ad carnalem festinant unionem, in nuptiarum deliciis lascivientes, sacræ benedictionis vim non considerantes, et sanctificationum contemptionem. Conjuges erga quo die divinas sanctificationes participaturi sunt, non tantum ante earum assumptionem, sed et post eam citra excusationem continenter se gerere debent. Quol si non faciant, gravioribus subjicientur penis. ἀποδιίστασθαι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς τῶν θείων ἁγια σμάτων μεταλήψεως. Οὐ μόνον πρὸ τῆς ἐπιστασίας αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν μετ' αὐτόν. Καὶ εὐχόμεθα διορθωθῆναι τὸ κακῶς καὶ παρα τὰ θεῖα διατάγματα καὶ διδάγματα κατὰ τὴν νυμφαγωγίαν εἰς τοὺς νόμο φοστόλους γινόμενον. Μετὰ γὰρ τὸ ἱερολογηθῆνας καὶ τῶν θείων ἁγιασμάτων καταξιωθῆναι αὐτούς, πρὸς σαρκικὴν κατεπείγουσιν ένωσιν οἱ τῶν ἡδέων τοῦ γάμου κατατρυφήσαντες· μὴ ἀναλογιζόμενοι τῆς ἱεροτελεστίας τὴν δύναμιν, καὶ τῶν ἁγιασμάτων τὴν καταφρόνησιν. Απαραιτήτως οὖν οἱ ἐμόζυγο, μετασχεῖν, οὐ μόνον πρὸ τῆς μεταλήψεως τούτων, καθ᾿ ἣν ἡμέραν τῶν θείων ἁγιασμάτων μέλλουσι ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν μετάληψιν, ὀφείλουσιν ἐγκρατεύεσθαι. Τοῦτο δὲ μὴ ποιοῦντες, αυστηροτέραις ἐπιτιμίοις υποβληθήσονται. Inter. 11. An, si sacerdos lavetur, possit endem die sacra facere? et an laico liceat, postquam venerit in balneum, eodem die sacramenta assumere? El e contrario, an sacerdos peracto sacrificio, vel Jaicus sumptis divinis sanctificationibus lavetur, aut venæ sectionem patiatur, necne? Res. Galenus medicorum doctissimus, Balneum, inquit, et sol, et gymnasium ad motum excitant, quæ ante quiescebant, excrementa. Itaque nihil corum, de quibus interrogasti, fiet. Venarum cuim sectiones, horum ostendunt vitia et proprietates, juxta Hippocratis præcepta: interdum quidem discussionem parientes, nonnunquam autem constrictionem potius. Quid igitur? exspectatuni forte malum salutari sanctificationum participationi connectemus, et salutis nostræ lumen socordia obumbrabimus? cum justa ratio sacrificantes tam ante, quamn post sacrificium, compellat cum omni copunctione et reverentia ad Deum genuflectere, et gratias agere ob Dominici corporis et sanguinis assumptionem, nec deliciari mollitiis, et aquarum calidarum aspersionibus. Quod si venæ incisionem mnorbus urgeat letalis, propter salutem ægrolantis ea perficietur. Inter. 12. Si quis post sanctam assumptionem vomuerit, per quam traditionem emendabitur? Res. Sancte, inquit, custodiens sancta, expiabitur et sanctificabitur: gratiam autem prodens, inquinabitur x. Si igitur ex ingluvie lapsus est in vemitum Is, qui divinas sanctificationes assumpsit, gravioribus pœnis emendabitur. Sin autem per incidentis forte ægrotationis infestationem, episcopali judicio moderatius coercebitur. Et hoc enim desertionis est opus. Inter. 13. An sine periculo sacrificabit quispiam, aut divina faciet baptismata in navi, vel domo non sacra? Res. Dixit quidem Deus per Mosem ad Israel, Hierosolymis et non alio ullo loco festum celebra- * v pius evadet. profanus fiet. Ερώτησις ια'. Ἐὰν ἱερεὺς λουθῇ, δύναται κατά τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἱερουργῆσαι; καὶ λαϊκὸς μετὰ τὸ ἀπελθεῖν εἰς βαλανείον, ἐκχωρηθείη αὐθημερὸν τῶν μυστηρίων μεταλαβεῖν; καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου, ἱερα - τελεστήσας ὁ ἱερεὺς, ἢ ὁ λαϊκὸς θείων ἁγιασμάτων ἀξιωθεὶς λουθήσεται, ἢ φλεβοτομηθήσεται, ἢ εἴ; Απ. Ὁ ἐν ἰατροῖς διδασκαλικώτατος Γαληνός, Βαλανείον, φησί, καὶ ἥλιος καὶ γυμνάσιον εἰς κίνησιν ἐξορμᾷ τὰ τέως ἡσυχάζοντα περιττώματα. Διὸ οὐδὲν ἐξ ὧν ἠρώτησας γενήσεται. Καὶ αἱ τομαὶ γὰρ τῶν φλεβῶν ἐλέγχουσι τὰς τούτων κακίας καὶ ἰδιότητας, κατὰ τὰ Ἱπποκράτεια δόγματα· ποτὲ μὲν κυίσκου σαι διαφόρησιν, ποτὲ δὲ μᾶλλον στεγάνωσιν. Ινατί γοῦν; προσδοκήσιμον ἴσως κακὸν τῇ σωτηριώδει τῶν ἁγιασμάτων μεθέξει συνάψωμεν, καὶ ῥᾳθυμίᾳ τὸ φῶς τῆς ἡμῶν σωτηρίας επηλυγάσωμεν; ὅπου γε τοὺς ἱερουργοῦντας δίκαιος λόγος καταναγκάζει καὶ πρὸ τῆς ἱερουργίας καὶ μετὰ τὴν ἱερουργίαν μετά πάσης κατανύξεως καὶ εὐλαβείας γονυκλυτεῖν πρὸς Θεὸν, καὶ εὐχαριστεῖν χάριν τῆς τοῦ Κυριακου σώ ματος καὶ αἵματος μεταλήψεως, καὶ μὴ θρύπτεσθαι βλακείαις καὶ ῥαντισμοῖς ὑδάτων θερμών. Εἰ δὲ τὴν φλεβοτομίαν κατεπείγει θανάσιμον νόσημα, διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ κάμνοντος τελεσθήσεται. Ερώτησις ιβ'. Ἐὰν ἐμέσῃ τις μετὰ τὴν ἁγίαν μετάληψιν, κατὰ ποίαν διορθωθείη παράδοσιν; 'Απ. Ο μὲν φυλάττων (φησίν) ὁσίως τὰ ὅτια, ὁσιωθήσεται καὶ ἁγιασθήσεται· ὁ δὲ προδιδοὺς τὴν χάριν, βεβηλωθήσεται. Εἰ γοῦν ἐξ ἀκρασίας ὠλίσθη σεν εἰς τὸν ἔμετον ὁ τῶν θείων ἁγιασμάτων μετα λαβών, μετὰ σφοδροτέρων ἐπιτιμίων διορθωθήσεται εἰ δὲ διὰ συμπεσόντος τυχαίως ἀῤῥωστήματος κάτ κωσιν, κατὰ τὴν ἐπισκοπικὴν διάκρισιν μετριωτέρως ἐπιτιμηθήσεται. Καὶ τοῦτο γὰρ ἔργον ἐστὶν ἐγκα ταλείψεως. Ερώτησις ιγ'. Ακινδύνως ἐν πλοίῳ ἢ ἐν ἀνιέρω οἰκίᾳ ἱερουργήσει τις, ἡ θεῖα τελέσει βαπτίσματα; Απ. Ὁ μὲν Θεὸς εἶπε διὰ Μωσέως πρὸς τὸν Ἰσραήλ, Εν Ἱεροσολύμοις καὶ οὐκ ἐν ἑτέρῳ τόπῳ τινὶ ἑορτά

) δὲ νθ' σεις Πάσχα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου. Ἐντεῦθεν καθαρῶς bis Paschalis Domino Deo tuo. Inde clare innuens αινιττόμενος τοῦ Ἰουδαϊκού Πάσχα τὴν παντελῆ ἀπραξίαν, διὰ τὸ τοῦ τόπου μονώτατον. κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστάτης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου, καὶ ὁ πδ' κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, καθαιρέσει καθε υποβάλλουσι τὸν ἐν εὐκτηρίῳ οἴκῳ θεῖον ἐκτελέσαντα βάπτισμα. Διορίζονται γὰρ ἐν καθολικαῖς ἐκκλη σίαις τὰ βαπτίσματα γίνεσθαι. Αλλὰ καὶ ὅλα κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ ὁ ιβ' κανὼν τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων ἀποστόλων συστάσης συνόδου, διατάττονται μετὰ ἐκχωρήσεως ἐπισκοπικῆς καὶ εἰς εὐκτηρίους οίκους τελεῖσθαι βαπτίσματα. Ο μέντοι ἀοίδι μας βασιλεύς κύριος Λέων, ο σοφός, βλέπων τὴν ὀρθόδοξον πίστιν εὐθηνουμένην ὡς ἄμπελον, καὶ αυξανομένην ὡς νεόφυτα ἐλαιῶν, κύκλῳ τῆς τρα πέζης τῶν ταύτης ἐκκλησιῶν, διωρίσατο ἐν δ' καὶ ἐν ιε' Νεαρᾷ θεσμοθεσίᾳ αὐτοῦ μὴ μόνον εἰς τὰς ἐκκλησίας ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς εὐκτηρίους οίκους ἀδιαστίκτως Ιεροτελεστίας καὶ βαπτίσματα γίνεσθαι. Διὸ κατὰ τὴν τούτων περίληψιν, ὁ μετὰ ἀντιμινσίου ἱερουργήσας, ἢ βαπτίσας εἰς εὐκτήριον οἶκον, μὴ ἱερωθέντα δι' ἐγκαινίων ἀνοιξίων, καὶ τοῦ συνήθους ἐνθρονισμοῦ, καὶ μέντοι καὶ διὰ λειψάνων ἁγίων ἐν σοριασμού (ταῦτα γὰρ εἰσι τῶν καθολικῶν Ἐκκλησ σιῶν ἀποθησαυρίσματα καὶ ὑψώματα), ἀλλ᾽ εἰς εὐχὴν οἰκιακὴν ἀφορισθέντα πιστῶν, ἢ εἰς οἰκίσκον πλοια. μίου τινὸς ἀποταμιευθέντα Θεῷ, καὶ ἁγίαις εἰκόσι κοσμούμενον, οὐ προκριματισθείη ὡς παραβάτης κανόνων καὶ ἀδιάφορος. Οὕτω γὰρ καὶ οἱ μετὰ τῶν αὐτοκρατόρων επόμενοι κληρικοί, εἰς πεδιάδας ἐρήμους ἱερουργεῖν δεδικαίωνται, κατὰ μόνον τὸ εἰς ἐκκλησίαν ἀφορισθεν βαμβίκινον οἰκισκά μον. Judaici Paschatis plenam vacationem, propter loci singularitatem. Canon autem 59 sancis et cunenicæ synodi coactæ in Trullo magni palatii, el canon 84 synodi Carthaginensis, depositioni subjiciunt eum, qui in oratoria domo divinum perficiunt baptisma. Statuunt enim baptismata in catholicis Ecclesiis debere fieri. Sed et 31 canon synodi in Trullo, et 12 canon synodi coactæ in templo sanctorum apostoloruni, constituunt ut et in oratoriis domibus baptismata flant cum permissu episcopi. Inclytus sane imperator dominus Leo philosophus, videus orthodoxam fdem exuberatem ut vitem, et crescentem ut olivarum palmites in circuitu mensæ ecclesiarum ejus, 'definivit in 4 et 15 Novella, non tantum in catholicis ecclesiis, sed et in oratoriis domibus indistincte sacra ministeria, et baptismata fieri. Quamobrem juxta harum tenorem, qui cum antimensio sacra fecerit, aut baptisaverit in oratoria domo, non consecrata per initiatorias dedicationes, et solemnem throni inaugurationem, quin et per sanctarum reliquiarum tumulum (hi enim sunt catholicarum Ecclesiarum thesauri et exaltationes), sed in domesticam orationem fidelium separata, aut in navigii alicujus domuncula Deo destinata, et sanctis imaginibus ornata, non patietur præjudicium, perinde ac si canonum transgressor esset, nullamque eorum rationem habuisset. Sic enim et clerici, qui sunt in imperatorum comitatu, in campis solitariis sacra rite facere censentur, sub solo bombycino, quod est ecclesia destinatum, tentorio. Ερώτησις ιδ'. 'Ακινδύνως ἱερουργήσει τις ή συν είξεται μετά αἱρετικῶν, Ἰακωβιτών δηλαδή καὶ Νεστοριανῶν, εἰς ἐκκλησίαν αὐτῶν, εἴτε μὴν καὶ ἡμετέραν· ἡ κοινῆς μετ' αὐτῶν μετάσχῃ τραπέζης· Η ποιήσει ἀνάδοχον ἐκ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος Η κατοιχομένων ποιήσει μνημόσυνα· ἡ μεταδώσει τῶν θείων ἁγιασμάτων αὐτοῖς; Η στενοχωρία γὰρ τοῦ τόπου πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖ. Καὶ ζητῶ τὸ ποιητέον. Απ. Μὴ δότε τὰ ἅγια τοῖς κυσὶν (ὁ Κύριος καὶ θεὸς ἡμῶν εἴρηκεν), μηδὲ βάλητε τους μαργαρίτας τῶν χοίρων ἐπίπροσθεν. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ ξδ' και νὼν τῶν θεοκηρύκων ἁγίων ἀποστόλων φησίν, Εἴ τις κληρικὸς ἢ λαϊκὸς εἰσέλθῃ εἰς συναγωγὴν Ἰουδαίων * αἱρετικῶν προσεύξασθαι, καθαιρείσθω καὶ ἀφο οριζέσθω. Καὶ ὁ λγ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου, ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ ς' καὶ ὁ λδ, ταῦτά φησι περὶ τοῦ συγχωρεῖν τοῖς αἱρετικοῖς εἰσιέναι εἰς οἶκον Θεοῦ, ἐπιμένουσι τῇ αἱρέσει, ὅτι οὐ δεν αἱρετικῷ ἡ σχι σματικῷ συνεύχεσθαι. "Οτι οὐ δεῖ Χριστιανὸν ἐγκαταλείπειν μάρτυρας Χριστοῦ, καὶ ἀπιέναι πρὸς τοὺς ψευδομάρτυρας· τουτέστιν αἱρετικοὺς, ἡ αὐτοὺς τοὺς προειρημένους αἱρετικοὺς γενομένους. Οὗτοι γὰρ ἀλλότριοι τοῦ Θεοῦ τυγχάνουσιν. Ἔστωσαν οὖν ἀνά θεμα οἱ ἀπερχόμενοι πρὸς αὐτούς. Διά τοι τοῦτο καὶ Inter. 14. An sine periculo sacra vel vota simul f.ciet aliquis cum bæreticis, Jacobitis videlicet et Nestorianis, in eorum ecclesia, vel etiam in nostra, aut communem cum iis participabit mensam, aut faciet ex sancto lavacro susceptorem, aut mortuorum celebrabit memorias, aut largietur illis divinas sanctificationes? Nam loci angustia multa hujusmodi faciunt. Quæro quid faciendum. Res. Ne delis sancta cauibus, (inquit, Dominus et Deus noster) nec projiciatis margaritas ante por cos. Qua de causa el sexagesimus quartus canon Dei præconum sanctorum apostolorum ait: Si quis clericus, aut laicus, orandi causa ingressus fuerit in synagogam Judæorum, vel hæreticorum, deponatur et excommunicetur. Et trīgesimus tertius canon Laodicenæ synodi, item sextus et trigesimus quartus, hæc ait de venia danda hæreticis in sua hæresi perstantibus ingrediendi domum Dei: quod non oportet una cum hæretico vel schismatico orare: Quod non oportet ullum Christianum Christi martyras relinquere, et ad falsos martyras, hoc est hæreticos, abire, vel eos, qui prius hæretici fuere. Hi enim sunt a Deo alieni. Sint ergo anathema, qui ad eos abeunt. Eaun ob rem et us

THEGD. BALSAMONIS censemus, non excommunicationi 1atum et depo- ἡμεῖς ψηφιζόμεθα μὴ μόνον ἀφορισμῷ καὶ κελαι sitioni subjiciendos laicos et clericos vota simul facientes in orthodoxorum vel hæreticorum erclesia, aut ubicunque vota cum eis simul facientes solemnia, et sacerdotali more, aut etiam cibum simul sumentes, verum et gravius coerceri, juxta divinorum canonum prædictorum tenorem. Lororum enim angustia et hæreticorum multitudo, orthodoxæ fidei non mutant integritatem. Inter. 15. Captivi Latini et alii ad nostras accedunt catholicas ecclesias, et participes fieri postulant divinarum sanctificationum: scire velim, an hoc eis concedendum sit. Res. Qui non est mecum, contra me est, (inquit, divinum Evangelium) et qui non colligit mecum, dispergit. Quoniam igitur ante annos multos, occi dentalis Ecclesia (Ronze, inquam) celebris conventus divisus est ab aliorum quatuor sanctorum patriarcharum spiritali communione, et ad mores Institutaque divertit, a cattolica Ecclesia, et ab orthodoxis aliena: quam ob causam neque Papa in divinis sacrificationibus y communi patriarchalium nominum relatione dignus habetur: non debet Latinicum genus manu sacerdotali per divina el Immaculata mysteria sanctificari, nisi depoual prius, se a Latinicis institutis et consuetudinibus abstenturum, et secundum canones instructus fuerit, et orthodoxis adæquatus. Inter. 16. Divinarum sanctificationum assumptio arbitraris est monachis omnibus, clericis et laicis, qui non sunt prohibiti: ut quotidie fere per eam sanctificari possint. An ut sub pondere libratur * munus? Sed et in iis, qui ad congregationem conveniunt, necessitatem babet boni participatio, an arbitraria est, et spontanea? ρέσει καθυποβάλλεσθαι τοὺς λαϊκούς τε καὶ κληρ. κούς, συνευχομένους ἐν ἐκκλησία ὀρθοδόξων ή αίρε τικών, ἢ ἐπευδήποτε συνευχομένους αὐτοῖς ἱερατι κῶς, ἢ μὴν καὶ συνεσθίοντας· ἀλλὰ καὶ μειζόνως κολάζεσθαι, κατὰ τὴν τῶν ῥηθέντων θείων κανόνων περίληψιν. Ἡ γὰρ στενοχωρία τῶν τόπων, καὶ ὁ τῶν αἱρετικῶν πληθυσμὸς τῆς ὀρθοδόξου πίστεως οὐ μετα ήμειψε τὴν ἀκεραιότητα. Ερώτησις ιε'. Αἰχμάλωτοι Λατίνοι καὶ ἔτε μοι παρουσιάζουσιν εἰς τὰς καθολικὰς ἐκκλησία; ἡμῶν, καὶ ζητοῦσι μεταλαβεῖν τῶν θείων ἁγιασμό των. Εἰ γοῦν ἐκχωρητέον τοῦτό ἐστι, ζητούμεν μαθεῖν. Απ. Ο μὴ ὢν μετ᾿ ἐμοῦ, κατ᾿ ἐμοῦ ἐστι (τ θεῖον ἔφησεν Εὐαγγέλιον)· καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ ἐμοῦ, σκορπίζει. Ἐπεὶ οὖν πρὸ χρόνων πολλῶν ἀπο εσχίσθη τῆς δυτικῆς Ἐκκλησίας (τῆς Ῥώμης φαμὲν) τὸ περιώνυμον άθροισμα ἐκ τῆς τῶν ἑτέρων τεσσάρων ἁγίων πατριαρχῶν πνευματικής κοινωνίας, καὶ ἀπεσχοινίσθη πρὸς ἔθη καὶ δόγματα τῆς καθ ολικῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ὀρθοδόξων ἀλλότρια. Διὰ γὰρ τοῦτο οὔτε ἐν ταῖς θείαις Ιεροτελεστίας, κοινῆς τῶν πατριαρχικών ονομάτων ἀναφορᾶς ὁ τάπας ἠξίωται, οὐκ ὀφείλει γένος Λατινικὸν ἐπ χειρός ἱερατικῆς διὰ τῶν θείων καὶ ἀχράντων μυ στηρίων ἁγιάζεσθαι· εἰ μὴ κατάθηται πρότερον ἀπέχεσθαι τῶν Λατινικῶν δογμάτων τε καὶ συνηθειών, καὶ κατὰ κανόνας κατηχηθῇ, καὶ τοῖς ὀρθοδόξεις ἐξισωθῇ. Ερώτησις ις'. Ἡ τῶν θείων ἁγιασμάτων μετάληψις αυθαίρετός ἐστι πᾶσι τοῖς μὴ κεκωλυμένα; μοναχοῖς κληρικοῖς τε καὶ λαϊκοῖς· ὥστε δύνασθαι τούτους καθ' ἑκάστην σχεδὸν δι' αὐτῆς ἁγιάζεσθαι ἢ ὡς ὑπὸ στάθμης ζυγοστατεῖται τὸ δώρημα; 'Αλά καὶ τοῖς τούτων ἐκκλησιάζουσιν ἀναγκαστική ἐστι τοῦ ἀγαθοῦ ἡ μετάληψις, ή προαιρετέα καὶ αὐτοκέλευστος; Res. Quemadmodum lege statutum est ª, dignis dari dignitates, sic sancta, sanctis. Quicunque igitur per vitæ integritatem, viam sibi ad divinam participationen complanarunt, sine impedimento admittentur. Neque enim hi omnino eam, ut rem quamlibet aliam, aggredientur, si gratiæ altitudinem considerent, et sacramenti magnitudi- τοῦ μυστηρίου το μέγεθος. Απ. Ὡς νενόμισται δίδοσθαι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀξα ματα, οὕτω καὶ τοῖς ἁγίοις τὰ ἅγια. Οσοι γοῦν διὰ καθαρότητα βίου τῆς θείας μεταλήψεως τὴν ὁδὸν αὐτοῖς ἐξωμάλισαν, ἀπαρεμποδίστως δεχθήσονται. Πάντως γὰρ οὐδὲ αὐτοὶ ταύτης ὡς τυχαίας κατατολμήσουσι, κατανοοῦντες τὸ ὕψος τῆς χάριτος, καὶ Dem. Cogi autem quen›quam divinas sanctificationes assamere, non placuit. Etsi enim aliqui apostolico 9 canone usi, (sic inquiente, Quicunque Adeles ingrediuntur et Scripturas audiunt, in precatione autem et sacra communione non permanent, ut Ecclesiæ confusionem afferentes, segregari oportet) velint eos, qui in ecclesiam conveniumt, eliam invitos cogi divinas sumere sanctificationes nos tamen canonem non sic interpretamur. Et enim fideles quidem ad finem usque divini sacrificii, et ᾿Αναγκαστικῶς δέ τινας τῶν θείων μεταλαμβάνειν ἁγιασμάτων οὐ δέδοκται. Κἂν γάρ τινες τῷ ἀποστο λικῷ θ' κανόνι χρησαμένοι, (τῷ οὕτω λέγοντι· Πάντας τοὺς εἰσιόντας πιστοὺς καὶ τῶν Γραφῶν ἀκροωμένου;, μὴ παραμένοντας δὲ τῇ προσευχή και τῇ ἁγίᾳ μετ ταλήψει, ὡς ἀταξίαν ἐμποιοῦντας τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀφορίζεσθαι δεῖ), θέλουσι δὲ τοὺς ἐκκλησιάζοντας τῶν θείων μεταλαμβάνειν ἁγιασμάτων καὶ ἄκοντας ἀλλ' ἡμῖν οὕτω τὰ τοῦ κανόνος οὐκ ἐκλαμβάνεται Εκκλησιάζειν μὲν γὰρ τοὺς πιστοὺς μέχρι τέλους 7 in sacris cærimoniis. s velut ad lancem ponderatur. • more recep'um est.

participationis, interesse concioni debere censemus. Et iis, qui sic non faciunt, canonis indignationem vibramus: participare autem eos non cogimus, ob conscientiae tormentum. Animadvertendum igitur, juxta prædicti canonis tenoreni, ne qui conventui intersunt, inordinate a sacrificio revertantur. Sed cum ipsum ex Veteri Novoque Testamento pari modo magnificetur, et ad recitationem quidem usque sunctorum Evengeliorum, Davidicæ citharæ carmina sácramenti celebrent potestatem: postea autem incruentæ hostiæ aperiantur vestibula, antistitibus permittentia superhumeralem amictum deponere, qui agni figura eleganter fabricatus est, et tractare veri viviſieique τῆς θείας ιεροτελεστίας, καὶ τῆς τελευταίας του ultimae sacrificantis precationis remunerationisque ἱερουργοῦντος εὐχῆς, καὶ τοῦ ἀντιδώρου τῆς μετα λήψεως, ψηφιζόμεθα· καὶ τοῖς οὕτω μὴ ποιοῦσι τὴν ἐκ τοῦ κανόνος ἐπισείημεν ἀγανάκτησιν. Μετα λαμβάνειν δὲ αὐτοὺς οὐκ ἀναγκάζομεν, διὰ τὴν τῆς συνειδήσεως βάσανον. Προσεκτέον οὖν, κατὰ τὴν τοῦ μηθέντος κανόνος περίληψιν, μὴ ἀσυντάκτως ἐκ τῆς ἱερουργίας ὑποχωρεῖν τοὺς ἐκκλησιάζοντας· ἀλλ᾽ ἐπεὶ αὕτη ἐκ τε τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς Νέας εἰς μίαν ταυτότητα μεγαλύνεται, καὶ μέχρι μὲν τῆς τῶν ἁγίων Ευαγγελίων ἀνακηρύξεως, τῆς Δαυϊτικής κινύρας τὰ ψαλτωδήματα τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν ἁγιάζουσι· μετὰ δὲ ταύτην τῆς ἀναι μάκτου θυσίας ἀνοίγονται τὰ προαύλια, επιτρέποντα καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι τὸ μὲν ἐπωμάδιον ὠμοφόριον τὸ εἰς τύπον τοῦ ἀμνοῦ καλλιτεχνηθὲν ἀποτίθεσθαι, μεταχειρίζεσθαι δὲ τοῦ ἀληθοῦς καὶ ζωοποιοῦ ᾿Αμνοῦ τὸ μυστήριον· εἰ μὲν οἱ ἐκκλησιάζοντες εὐθὺς μετά τὰ ἅγια Εὐαγγέλια, αυθαιρέτως ὑποχωρήσουσιν, οὐκ αἰτιαθήσονται· εἰ δὲ μετὰ τὴν καταρχὴν τῆς ἀναιμάκτου θυσίας καὶ μυστικῆς, ὡς ἄτακτοι καὶ σκανδαλισταὶ δικαίως ἀφορισθήσονται. Ερώτησις ιζ'. Οἱ μετὰ τοῦ ἀρχιερέως ἢ μετά τοῦ ἱερέως συλλειτουργοῦντες διάκονοι, ἀπαραιτήτως μεταλαμβάνειν ὀφείλουσιν, ἢ οὐ; 'Απ. Ο η' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων οὕτω φησίν, Εἴ τις ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἢ τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ, προσφοράς γινομένης μὴ μεταλάβῃ, τὴν αἰτίαν εἰπάτω. Καὶ ἐὰν ᾗ εύλογος, συγγνώμης τυγχανέτω. Εἰ δὲ μὴ λέγει, ἀφοριζέσθω, ώς αἴτιος βλάβης γενόμενος τῷ λαῷ, καὶ ὑπόνοιαν ποιήσας κατὰ τοῦ προσενέγκαντος ὡς μὴ ὑγιῶς προσενεγκόντος. Παρατηρητέον οὖν τοὺς ὑποδιακόνους καὶ τοὺς διακόνους, καὶ μᾶλλον τοὺς χειραπτήσαντας μεταλαμβάνειν τῶν θείων ἁγιασμάτων· ἢ μὴν τὴν αἰτίαν λέγειν δι᾽ ἣν τοῦ ἀγαθοῦ τούτου ἀπέστησαν. Τοῦτο γὰρ μὴ ποιοῦντες, ἀφορισθήσονται κατὰ τὴν τοῦ ῥηθέντος κανόνος περίληψιν. 'Ερώτησις ιη'. 'Ακίνδυνόν ἐστι γίνεσθαι τὴν τῶν Θείων ἁγιασμάτων διάδοσιν καὶ μετάληψιν μετά ψυχρού οίνου καὶ ὕδατος· ἡ ἀπαραίτητόν ἐστι καὶ ζέον ὕδωρ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς μεταλήψεως εἰς τὰ ἅγια βάλλειν; ᾿Απ. Τοῦ λβ' κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστασης ἁγίας καὶ οἰκουμενικής συνόδου καθαιρέσει καθυπεβάλλοντος τοὺς μὴ τε λειοῦντας τὸ θεῖον καὶ ἅγιον ποτήριον ἐξ οίνου καὶ ὕδατος, αἱρεσιῶταί τινες οὐκ ἀνέχονται βάλλειν ζέον εἰς τὸ ἅγιον καὶ θεῖον ποτήριον· Οτι (φασὶ) τὰ περὶ τούτου τῷ κανόνι οὐ διελήφθησαν. Ακούουσι δὲ, ὅτι τὸ ζέον τῷ ἁγίῳ αἵματι προστιθέμενον τὴν δι' ὕδατος καὶ οἶνον ἔνωσιν τοῦ ἁγίου ποτηρίου οὐκ ἀλλοιοὶ ἐπεὶ μηδὲ ἕτερόν τι παρὰ τὸ ὕδωρ ἐστί. Βάλλεται δὲ εἰς πληροφορίαν τοῦ εἶναι ζωοποια τὰ βεύσαντα ἀπὸ τῆς ἁγίας πλευρᾶς τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ σωτηρίου πάθους αὐτοῦ, τὸ αἷμα δηλονότι καὶ τὸ ὕδωρ· ἀτινα ἐξέρρευσαν ζέοντα ὡς ἐκ ζωοPATROL. GR. CXXXVIII. Agni sacramentum: si quidem ii, qui in congregationem convenerunt, statim post sancta Evangelia sponte discedant, non culpabuntur: sed si post incruenta mysticæque victimæ principium, ut inordinati et offensores juste excommunicabuntur. Inter. 17. Qui cum pontifice vel sacerdote comministrant diaconi, debent citra excusationem communionem assumere, annon? Res. Canon 8 sanctorum apostolorum sic ait: Si quis episcopus, presbyter, vel diaconus, vel ex sacerdotali catalogo, facta oblatione non communicaverit, causam dicat: et si probabilis fuerit, veniam consequetur; sin vero minus, segregetur, ut qui populo offensionis causa sit, et suspicionem dederit adversus eum, qui obtulit, quasi non digne obtulerit. Observandumn igitur, ut subdiaconi, et diaconi et potius sacra contrectantes, divinas sanctificationes assumant, vel certe causam dicant, ob quam eo bono abstinuerunt. Id enim si non faciant, juxta prædicti canonis tenorem excommunicabuntur. Inter. 18. An sine periculo divinarum sanctificationum distributio et assumptio flant cum frigido vino et aqua: an sine excusatione aqua fervens participationis tempore in sancta sit mittenda? Res. Cum 32 canon sancta et acumenica synodi, coactæ in Truļļo magni palatii, depositioni subjiciat eos, qui divinum et sanctum poculum non consecrant ex vino et aqua; hæresiotæ aliqui non patiuntur calidam infundi in sanctum et divinum poculumn, Quia, inquiunt, de eo nihil canone comprehensum est. Audiunt autem, ferventem sancto sanguini additam, unionem aquæ et vini sancti calicis non mutare, quia præter aquam mihil est aliud. Infunditur autem, ut vivifica esse constet, quæ fluunt e sancio latere Domini, et Dei; et Servatoris nostri Jesu Christi, tempore salutaris passionis ejus, sanguinem videlicet et aquam, quæ ferventia efluxerunt, velut ex vivifico deiß, cato corpore vivifica. Qui sic igitur non faciunt,

nec inde miraculi magnificant magnitudinem, seu ποιοῦ τελεωμένου σώματος ζωοποιά. Οι γοῦν μὲ aqua frigida vinoque utuntur in divinarum san- ποιοῦντες οὕτω, καὶ τὸ τοῦ θαύματος καντεύθε cificationum participatione; non credunt etiain post salutarem Domini mortem sancto corpori jus inesse deitatem, sed ab eo abscessisse, «sseque cujusmodi nostra corpora. Quæ magnæ hæresis est nugatio. Magnus enim inter sanctos Joannes Damascenus, In sepulcro, inquit, corpo1 aliter: in inferno autem cum anima, ut Deus: in paradiso vero cum latroue, et in throno fuisti, Christe, cum Patre et Spiritu, omnia implens, qui iucircumscriptus es. Qui igitur divinum poculumn aqua fervente non consecraut, ut hæresiotæ e sorte orthodoxorum expellentur. Inter. 19. Sacerdos secularis rectene confessiones aliquorum hominum cum permissu episcopi suscipiet, annon? Res. Divini canones, qui confessionem reconciJationis sacerdotibus cum episcopali venia committunt, multo antiquiores sunt sancto Pachomio, qui dignus habitus est, ut per visionem angelicain monachorum habitum videret. Quamobrem monachorum nusquam meminerunt, sed presbyterorum simpliciter. Episcopali ergo judicio laicis sacerdotibus jus confessionis potestas concedetur ©, ét per eani reconciliatio pœnitentium. Inter. 20. An sine prejudicio transeant monachi ex monasteriis, ubi detonsi sunt, in alia, necne? μεγαλύνοντες μέγεθος, ἀλλὰ διὰ ψυχροῦ ὕδατος καὶ οἴνου τὴν τῶν θείων μυστηρίων ποιοῦντες μετά ληψιν, οὐ πιστεύουσι καὶ μετὰ τὸν σωτήριον τοῦ Κυρίου θάνατον παρὰ τῷ ἁγίῳ σώματι αὐτοῦ τὴν θεότητα εἶναι, ἀλλὰ ἀποστῆναι ἐκ τούτου, καὶ εἶναι κατὰ τὰ ἡμέτερα σώματα. ύπερ μεγάλης αἱρέσεως ἐστι φλιάρημα. Ὁ γὰρ μέγας ἐν ἁγίοις Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, Εν τάφῳ (φησί) σωματικῶς· ἐν ἄξῃ δὲ, μετὰ ψυχῆς, ὡς θεός· ἐν παραδείσῳ δὲ μετὰ λῃστοῦ· καὶ ἐν θρόνῳ ὑπῆρχες, Χριστέ, μετά Πατρός καὶ Πνεύματος· πάντα πληρῶν, ὁ ἀπερίγραπτος. Οἱ γοῦν μὴ διὰ ζέοντος ὕδατος τελειοῦντες τὸ θεῖον ποτήριον, ὡς αἱρεσιῶται, τῆς μερίδος τῶν ὀρθοδό ξων Εκκηρυχθήσονται. Ερώτησις ιθ'. Λαϊκὸς ἱερεὺς μετὰ ἐπιτροπῆς επισκοπικῆς καλῶς ἐξαγορείας ἀνθρώπων τινῶν ἀναδέξεται, ἢ οὐ; 'Απ. Οἱ θεῖοι κανόνες τὴν ἐξαγορείαν τῆς καταλλαγῆς τοῖς ἱερεῦσι μετὰ προτροπῆς ἐπισκοπικῆς ἀναθέμενοι, κατά πολύ προγενέστεροι τοῦ ἁγίου Παχωμίου εἰσὶν, ἀξιωθέντος ἰδεῖν δι᾿ ὀπτασίας άγο γελικῆς τὸ σχῆμα τῶν μοναχῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ μέμνηνται που μοναχῶν, ἀλλὰ πρεσβυτέρων ἁπλῶς. Κατὰ κρίσιν γοῦν ἐπισκοπικὴν τοῖς λαϊκοῖς ἱερεῦσιν ἐνδυνάμως ἐπιτραπήσεται τῆς ἐξαγορείας τὸ δίκαιον, καὶ διὰ ταύτης ἡ τῶν μετανοούντων καταλλαγή. Ερώτησις κ'. Απροκριματίστως μεταβαίνουσι μοναχοὶ ἐξ ὧν ἀπεχάρησαν μοναστηρίων πρὸς ἕτερα μοναστήρια, ἢ ού; Ἀπ. Ἐὰν ὁ πρὸς ἄνθρωπον καταθέμενος τὴν οἰκείαν ὁμολογίαν, πληροῦν ἀναγκάζηται, πῶς ὁ πρὸς Θεὸν καταθέμενος, ἀναγκασθήσεται τὴν οἰκείαν ἀθετῆσαι κατάθεσιν; Διά τοι τοῦτο καὶ κατὰ τὸν δ᾽ κανόνα τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων ἀποστόλων στ στάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου, της λεγο μένης α' και β' τὴν ταῦτα διεξιόντα ρητώς, Εί τις μοναχὸς τῆς ἰδίας ἀποδράσας μονῆς εἰς ἕτερον μεταπέσῃ μοναστήριον, ἢ εἰς κοσμικόν" εἰσκωμάσῃ οἴκημα, ὡσαύτως τε καὶ ὁ τοῦτον δεξάμενος, ἀφ ωρισμένος εἴη, ἕως ἂν ὁ ἀποφυγών επανέλθῃ ἐξ ἧς κακῶς ἐξέπεσε μονῆς. Εἰ μέντοιγε ὁ ἐπίσκοπος τινὰς τῶν μοναχῶν ἐπ᾽ εὐλαβείᾳ καὶ βίου σεμνότητι Res. Si is, qui apud hominem deposuit propriam confessionem, implere eam cogitur, quonam modo qui apud Deum deposuit, cogitur suam deposi ionem infirmare? Idcirco et juxta quartum canonein sanctæ et œcumenicæ synodi coactæ in templo sanctorum apostolorum, appellatas 1 et 2, nominatim hæc pronuntiantem, Si quis monachus ex proprio fugiens monasterio, in aliud transierit vel in mundanam habitationem petulanter ingressus fuerit, pariter et qui eum exceperit sit excommunicatus, donec is qui fugit, revertatur in monasterium, a quo perperam defecit. Si vero episcopus aliquos monachos, pietatis et vitæ honestatis testimonium babentes, in aliud monasterium ob ejus μαρτυρουμένους εἰς ἕτερον μοναστήριον ἐπὶ καταcompositionem voluerit transferre, vel in mundanum domicilium ob salutem inhabitantium constituere, vel alibi placuerit præesse, horum neque susceptores, neque monachos culpæ reos facit. Qui igitur sine episcopali permissu transeunt in alia monasteria ex iis, ubi tonsi sunt, multoque magis in mundanis domibus conversantes, et qui cos suscipiunt, exterminati el excommunicati erunt, donec in monasteria, in quibus convenfecerunt, fuerunt reversi. tiones exhortatione. * efficaciter concedetur. στάσει τῆς μονῆς θελήσει μετακομίσαι, ἢ εἰς κοσμι κὴν οἰκίαν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἐνοικούντων δοκιμάσει καταστῆσαι, ἡ ἀλλαχόσε εὐδοκήσει ἐπιστατῆσαι τούτων οὔτε τοὺς ὑποδεχομένους, οὔτε τοὺς μονα χοὺς ὑποδίκους ποιεί. Οι γοῦν είχα προτροπῆς ἐπισκοπικῆς μεταβαίνοντες εἰς ἕτερα μοναστήρια ἐξ ὧν ἀπεχάρησαν, πολλῷ δὲ πλέον εἰς κοσμικὰς κατο οικίας διατρίβοντες, καὶ οἱ δεχόμενοι τούτους, άφωρισμένοι καὶ ἀκοινώνητοι ἔσονται, μέχρις ἂν ὑποστρέψωσιν εἰς τὰ μοναστήρια ἐν οἷς τὰς συνθήκας δεδώκασιν. pacta vèl sponsiones.

Ερώτησις κα. Εξεστιν εἰς διαφόρους εκκλησίας κληρωθήναι τινα, ἢ οὐ; Απ. Εἶπεν ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος, Οὐδεὶς δύο καται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν. Τοῦ γὰρ ἐνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. "Οθεν καὶ ὁ ιε' κανών τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ζ' συνόδου ταῦτα κατά βήμα διέξεισι, Κληρικὸς ἀπὸ τοῦ παρόντος μὴ καταταττέσθω ἐν δυσὶν ἐκκλησίαις. Εμπορείας γὰρ καὶ αἰσχροκερδείας ἴδιον τοῦτο, καὶ ἀλλότριον ἐκκλησιαστικῆς συνηθείας. Ηκούσαμεν γὰρ ἐξ αὐτῆς τῆς Κυριακῆς ἁγίας φωνῆς, ὅτι οὐ δύναταί τις δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἡ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὴν ἕτερον ἀγαπήσει· ἡ τοῦ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ· ἑτέρου καταφρονήσει. Εκαστος οὖν, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν, ἐν ᾧ ἐκλήθη, ἐν τούτῳ ὀφείλει μένειν, καὶ προσεδρεύειν ἐν μιᾷ Εκκλησίᾳ. Τὰ γὰρ δι' αἰσχροκέρδειαν γινόμενα ἐπὶ τῶν ἐκκλη σιαστικῶν πραγμάτων, ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ καθεστή κατι. Πρὸς δὲ τὴν τοῦ βίου τούτου χρείαν ἐπιτηδεύματά εἰσι διάφορα. Ἐξ αὐτῶν οὖν εἴ τις βούλοιτο τὰ χρειώδη τοῦ σώματος ποριζέσθω. Εφη γὰρ ὁ *Απόστολος, Ταῖς χρείαις μου καὶ τοῖς οὖσι μετ᾿ ἐμοῦ ὑπηρέτησαν α! χείρες αὗται. Παρατηρητέον οὖν τὰ τοῦ Θείου τούτου κανόνος συντηρεῖσθαι ἀπαρεγχείρητα· Ερώτησις κβ'. Αρχαῖον ἔθος εἰς τὴν τῶν ᾿Αλεξανδρέων ἐκράτησε χώραν, τους τελευτώντας ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς διὰ ἁγίου μύρου χρίεσθαι, καὶ ἐνταφιάζεσθαι· καὶ ζητοῦμεν μαθεῖν εἰ ἀπροκριμάτιστον τοῦτό ἐστιν. Interrogatio 21. An possit quis in diversis ecclesiis clericus ordinari, necne? Res. Dixit in Evangeliis Dominus, Nemo potest duobus dominis servire. Nam uni adhaerebit, et alierum aspernabitur. Uncle et canon 15 sanctæ el œcumenicæ 7 synodi hæc ad verbum exprimit: Clericus ab hoc deinceps tempore in duabus ecclesiis non collocetur: hoc enim est negotiationis et turpis lucri proprium, et ab ecclesiastica consuetudine alienum. Ab ipsa enim Domini voce audiviinus, non posse quempiam duobus dominis servire: vel unum odio habebit, et alterum diliget; vel unum amplectetur, et alterum negliget. Unusquisque ergo, ut vox est apostolica, in eo, in quo vocatus est, debet manere, et in una Ecclesia assidere. Quæ enim propter turpe lucrum funt in ecclesiasticis negotiis, ea a Deo sunt aliena. Ad hujus autem vitæ usum sunt diversa studia. Ex iis ergo, si quis velit, ea quæ sunt corpori ad usun necessaria, con paret. Dixit enim Apostolus, Usibus meis, et iis qui mecum sunt, subministraverunt manus mea. Observandum igitur, ut hic canon inviolatus conservetur: magna enim fuit hujus contemptio. πολλὴ γὰρ γέγονεν αὐτοῦ καταφρόνησις. Interrogatio 22. Vetus consuetudo in Alexandrinorum regione obtinuit, ut mortui sacerdotes et pontifices sancto ungerentur unguento, et ita sepeJirentur. An illud extra præjudicium sit, discere cupimus. Res. Evangelicum est praeceptum, semel eos, qui crediderunt. baptizari in nomine Patri«, et Filii, et Spiritus sancti. Ob eam rem et 47 canou sanctorum apostolorum hæc inquit: Episcopus vel presbyter, eum, qui vere habet baptismum, si de integro baptizaverit, vel si eum, qui ab impiis pollutus est, non baptizaverit, deponatur, ut qui irrideat mortem et crucem Domini, et non discernal sacerdotes a falsis sacerdotibus. Et 18 canou synodi Carhaginensis hæc exprimit: Si quis clericus ordinetur, debet admoneri, ut servet decreta; et ut mortuorum corporibus Eucharistia non detur, nec baptismus. Qui ¡gitur unguento delinjunt mortuos sacerdotes, el pontifces, aut alios quusvis, et sic sepeliunt, maΑπ. Εὐαγγελικόν έστι παράγγελμα, ἅπαξ βαπτί ζεσθαι τοὺς πιστεύσαντας εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ μζ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων ταῦτά φησιν, Ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος τὸν κατὰ ἀλήθειαν ἔχοντα βάπτισμα ἐὰν ἄνωθεν βαπτίσῃ, ἢ τὸν μεμολυσμένον παρὰ τῶν ἀσεβῶν μὴ βαπτίσῃ, καθαιρεί σθον· ὡς γελῶν τὸν σταυρὸν καὶ τὸν τοῦ Κυρίου θάνατον, καὶ μὴ διακρίνων ἱερέας ψευδοτερέων. Καὶ ὁ της κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου ταῦτα δια έξεισιν, Εάν τις κληρικός χειροτονῆται, ὀφείλει ὑπου μιμνήσκεσθαι τοὺς ὄρους φυλάττειν· καὶ ἵνα τοῖς σώμασι τῶν ἀποθανόντων εὐχαριστία μὴ διδῶται, μηδὲ βάπτισμα. Οἱ γοῦν διὰ μύρου χρίοντες τους τελευτώντας ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς, ἢ ἑτέρους τινὰς gna sunt castigatione digni, vel ut contemnentes καὶ οὕτως ἐνταφιάζοντες, μεγάλης εἰσὶ κολάσεως ἄξιοι· ἢ ὡς καταγινώσκοντες τῶν βαπτιζόντων όρθοδόξων αὐτοὺς, ἢ ὡς μή πληροφορίαν ἔχοντες ἐνα τελή, τοῖς ὀρθοδόξοις εἶναι τούτους κοινωνούς, καὶ πρὶ κατακρίσεως κατακρίνοντες. Ερώτησις κγ'. Λελωβημένος ή ετερόφθαλμος ἀξιωθείη βαθμοῦ ἱερατικοῦ; ἢ ὁ μετὰ τὴν ἱερωσύνην καταπαθής γεγονώς, ἐσεῖται καὶ μετὰ τὸ πάθος Ιερουργών, ἢ οὐ; Απ. Καὶ ἄλλοτε είπομεν ἀπὸ τοῦ Μωσαϊκού νό μου τους τοιούτους εἰς ἱερωσύνην μή προβιβάζεσθαι· Ὁ δὲ ος κανὼν τῶν ἁγίων καὶ πανευφήμων ἀποστό λων ταῦτά φησιν· Εἴ τις ἀνάπηρος ᾖ τὸν ὀφθαλμόν, • vel cruce lasus. orthodoxos, qui eos baptizarunt; vel ut plenam non habentes testificationem, quod hi cum orthodoxis fuerint participes, et ante judicium condemnautes. Inter. 25. Hancus aut monoculus labebiturne gradu sacerdctali dignus? aut qui post sacerdotium mutilatus est, permitteturne post vitium sacrificare annon? Res. Et alibi diximus, hos ad sacerdotium Mosaica ege non promoveri. Canon autem 77 sanctorum et benedictorum apostolorum hæc ait: Si quis vel oculo orbatus vel femore oblæsus •, episcopatu

97) aulem dignus sit, fal. Non enim corporis damnum ἢ τὸ σκέλος πεπληγμένος, ἄξιος δὲ ἐστιν ἐπισκοπῆς, eum polluit, sed animæ inquinatio. Et 78 canon eorumdem sauctorum apostolorum sic loquitur: Qui autem est surdus et cæcus, ue sit episcopus, non ut pollutus, sed ne ecclesiastica impeliantur. Quicunque igitur morborum aliquorum vitio probibiti fuerint sacerdotalium graduum jura exsequi, ordinatione digni non habebuntur. Qui autein post ordinationem sic male affecti sunt, sacra facere morbo non impediuntur. Et ita imbecilla constituti valetudine, libere sacrificabunt. Dei præconibus enim placuit, per mutilationem corporis a sacrificatione non prohiberi quemquam. Quod si morbi debitum officio sacerdotii sit impedimento, exercere desinet ægrotans, a dignitate tamen non alienabitur, quin potius miserandus erit, ac priore quidem honore fruetur, habebit autem etiam quæ ad vitam sustentandam sufficiant, et reliqua, juxta priorein consuetudinem. Inter. 24. An sacerdos, vel diaconus, sine periculo fiat nummularius, vel commerciarius, vel medicus, vel astrologus, neene? Res. Canon sanctorum et omni laude beatorum apostolorum, hæc inquit: Episcopus, vel presbyter, vel diaconus seculares curas non suscipiat; alioqui deponatur. Nemo enim potest duobus dominis servire. Et 81 canon dicit: Diximus, non oportere episcopum, vel presbyterum, seipsum ad publicas administrationes demittere, sed in ecclesiasticis negotiis versari. Nemo enim potest duobus dominis servire, secundum Dominicum verbum. γινέσθω. Οὐ γὰρ λώβη σώματος αὐτὸν μιαίνει, ἀλλὰ ψυχῆς μολυσμός. Και ὁ της κανὼν τῶν αὐτῶν ἁγίων ἀποστόλων οὕτω διέξεισι, Κωφός και τυφλός, μὴ γινέσθω ἐπίσκοπος· οὐχ ὡς μεμιασμένος, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὰ ἐκκλησιαστικά παρεμποδίζοιντο. Ο σοι τοίνυν ἐκ πάθους ἀρρωστημάτων τινῶν ἱερατικῶν βαθμών ἐνεργεῖν νεκώλυνται δίκαια χειροτονίας οὐκ ἀξιωθή σονται. Οἱ δὲ μετὰ τὴν χειροτονίαν οὕτω παθόντε; κακῶς, οὐκ ἐμποδίζονται διὰ τὴν νόσον ἱερουργεῖν, καὶ οὕτως ἀρρώστως ἔχοντες, ἀκωλύτως ἱερουργή σουσι. Τοῖς γὰρ θεοκήρυξιν έδοξε, διὰ λώβην σώματος τῆς ἱερουργία; τινὰ μὴ κωλύεσθαι. Εἰ δὲ τῆς ἱερατείας τὸ σπούδασμα εμποδίζει τῆς νόσου τὸ ἔφη μα, τῆς ἐνεργείας παυθήσεται ὁ νοσῶν, τοῦ δὲ ἀξιώματος οὐκ ἀλλοτριωθήσεται· ἀλλὰ μᾶλλον οιχτειρηθήσεται, καὶ ἀπολαύσει μὲν τῆς προτέρας τιμῆς, ἔξε: δὲ καὶ τὰ πρὸς ζωάρκειαν, καὶ τὰ λοιπὰ, κατὰ τὴν προτέραν συνήθεια». Ερώτησις κδ'. 'Ακινδύνως γίνεται ἱερεὺς ἢ διάκονος καταλλάκτης, η κομμερκιάριον, ἢ ἰατρὸς, η ἀστρολόγος, ἢ οὐ; Απ. Ο ς' κανὼν τῶν ἁγίων καὶ πανευφήμων ἀποστόλων ταῦτά φησιν· Ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτε ρος, ἢ διάκονος κοσμικός φροντίδας μὴ ἀναλαμβανέτω· εἰ δὲ μή, καθαιρείσθω. Οὐδεὶς γὰρ δύναται δυσὶ κυρίαις δουλεύειν. Καὶ ὁ πα' κανὼν εἶπεν, ὅτι Οὐ χρὴ επίσκοπον ἢ πρεσβύτερον καθιέναι ἑαυτὸν εἰς δη μοσιακὰς διοικήσεις, ἀλλὰ προσευχαιρεῖν ταῖς ἐκκλησ σιαστικαῖς χρείαις. Οὐδεὶς γὰρ δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύει», κατὰ τὴν Κυριακὴν παραγγελίαν. Ἡ πειθέσθω οὖν τοῦτο μὴ ποιεῖν, ἢ καθαιρείσθαι. Καὶ ὁ δ᾽ κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου διορία ζεται, ἀπὸ ἀτίμου ή αἰσχρού πράγματος τοὺς ἱερωμένους τροφὴν μὴ πορίζεσθαι. Καὶ ὁ ι' και νὼν τῆς αὐτῆς συνόδου πρὸς διδασκαλίας πα!- δων καὶ ἀνάγνωσιν Γραφῶν ἑτοίμους εἶναι τοὺς κληρικούς διορίζεται, καὶ μὴ κοσμικαῖς καὶ βιωτικαί, φροντίσιν ἐνασχολεῖσθαι. Ἔστι δὲ καὶ πρόσταγμα τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυρίου Μανουὴλ τοῦ Κομνηνοῦ, ἐξενεχθὲν μὲν κατὰ μήνα Νοέμβριον, ἐπινεμήσεως ιε', ἐπὶ ὑπομνήσει τινῶν κληρικῶν καταλλακτῶν· καταστρωθὲν ἐν τῷ σεκράτῳ τῶν οἰκειακῶν, κατὰ μῆνα Νοέμβριον, ἐπινεμή Vel ergo ita non facere persuadeatur, vel deponatur. Et canon 6 synodi Carthaginensis definit, ex infami vel turpi negotio sacratos viclumn non comparare. Et canon 10 ejusdem synadi ad institutiones puerorum et Scripturarum lectionem debere paratos esse clericos definit, et non mundanis et sacularibus curis occupari. Est vero etiam jussio↑ inclyti imperatoris, domini Manuelis Comeni, cdita mense Novembri, indict. 15, ad quorumdam clericorum numimulariorum suggestionem, insinuata in secreto dome sticorum s, mense Novembri, indict. 15, et hæc expressim præcipiens: Ad quoscunque pervenerint ex emptione tales nummulariarum mensarun σεώς ιε'. καὶ ταῦτα ῥητῶς παρακελευόμενον· tabernæ, imperium meum potestatem dat transferendi eas in honestam et Romanam personam, quæ occurrerit. Vobis enim, sacrati cum sitis, talem aro tem exercere non licet, quia nec potestis convenienti castigatione coerceri, si quid præter præfectoriam definitionem faciatis, cum sitis sacrati. Quicunque igitur vestrum emptione, ut dictum est, lias acquisierint, dignas ad praefectum adducant personas, tum ut admittat eas, tum ut mensularios pro ipsis gratis et absque consuetudine dationerc Όσοις περιῆλθον ἐξ ἀγορασίας τὰ τοιαῦτα κατ αλλακτικά τραπεζοτόπια, δίδωσιν ἄδειαν ἡ βασιλεία μου ἐναλλαγῆναι ταῦτα εἰς ἅπερ ἂν εὑρήση τε ἀξιόλογα καὶ Ῥωμαϊκά πρόσωπα. Ὑμᾶς γάρ, ἱερω μένους ὄντας τὴν τοιαύτην ἐπιστήμην μετέρχεσθαι οὐκ ἐνδέχεται, ὅτι οὐδὲ δυνατὸν ἀναστέλλεσθαι διά προσήκοντος σωφρονισμού, όπηνίκα τι ποιεῖτε παρὰ τὸν ἐπαρχικόν ὁρισμόν, διὰ τὸ εἶναι ἱε ρωμέ νους. Ὅσοι οὖν ἐξ ὑμῶν ἐξ ἀγορασίας, ὡς εἴρηται, ταῦτα κέκτησθε, προσκομισάτωσαν ἀξιόλογα πρόσο 1 edictum. * relatum in secretarium rerum privatarum:

RESPONSA AD INTERROGATIONES MARCL SS hæc ait Non oportet eos, qui sunt sacrati, vel clerici, esse magos, vel incantatores, vel inathematicos, vel astrologos, vel facero ea, quæ dicuntur amuleta, quæ quidem sunt ipsarum animarum vin” cula: cos aulem qui ferunt i, ejici ex Ecclesia jussimus. Εt 22 cap. 59 cit. 60, libri Basilicorum lae habet: Gromeria quidem publice docetur, ars auteni mathematica damnatur. Et Vetus inquit: Mathematicam dixit astronomiam. Clerici ergo, et nrulto magis ii, qui altari ministrant, si publica - rum i servitutum functiones ausí fuerint suscipere, corpuratorum oficium et administrationem mercari, nummularii forte facti, vel prandii distractores vel vini venditores, ipsi etiam astronomi, sponsione didem dabunt, se ab bis illicitis artibus abstenturos. Quod si non pareant, depositioni subji - cientur. Ars autem medica, licet a philosophis k definiatur sanitatis esse conciliatrix, id tamen necessario non fit. Fallacia enim sunt hominum con silia, et multorum judicia prava, juxta veterem ser.. tentiam. Cur igitur abscedat clericus, multoque magis sacerdos et diaconus, ab attribulo sibi ministerio irreprehensibili et armo, et ad id, quod lubricum et ambiguum, smpe etiam periculosum, se conjiciat? ὁ ἱερεὺς καὶ ὁ διάκονος, τῆς ἀπονεμηθείσης αὐτῷ ωπα τῷ ἐπάρχῳ· καὶ ἵνα δέξηται αὐτά, καὶ στρα- ulla sigillets. Sane 36 canon Laodicens synodi γίσῃ τραπεζίτας ἀντ᾿ αὐτῶν, κατά δωρεάν, καὶ ἄνευ συνηθείας καὶ δόσεως οιασδήτινος. Ο μέντοι δς κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου ταῦτά φησιν, ἔτι Θ' δεῖ ἱερατικούς ή κληρικούς, μάγους ή ἐπαειδοὺς εἶναι, ή μαθηματικούς, ἢ ἀστρολόγους, ποιεῖν τὰ λεγόμενα φυλακτήρια· ἅτινά εἰσι δεσμω τήρια τῶν ψυχῶν αὐτῶν. Τοὺς δὲ φοροῦντας, μία πτεσθαι ἐκ τῆς Ἐκκλησίας ἐκελεύσαμεν. Καὶ τὸ κβ' εφάλαιον τοῦ 20ο τίτλου τοῦ ξ' βιβλίον ταῦτα διέξεισιν· Ἡ μὲν γεωμετρική δημοσία διδάσκεται, ἡ δὲ μαθηματικὴ κατακρίνεται. Καὶ ὁ Παλαιός φησι· Μαθηματικὴν εἶπε τὴν ἀστρονομίαν. Οἱ γοῦν τολμήσαντις κληρικοί, πολλῷ καὶ πλέον οἱ τοῦ βήματος, δημοσιακῶν δουλειῶν ἐνεργείας ἀναδέξασθαι, ἢ συστη ματικών πολιτείαν καὶ μεταχείρησιν ἐμπορεύεσθαι, καταλλάκται, τυχόν γενόμενοι, ἢ πρανδιοπράται, ἢ οἰνοπράται, καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ ἀστρονόμοι, παρεγγυη θήσονται τῶν ἀκανονίστων τούτων ἐπιτηδευμάτων ἀπέχεσθαι· καὶ μὴ πειθόμενοι, καθαιρέσει καθ υποβληθήσονται. Η δὲ τέχνη τῶν ἰατρῶν, κἂν ὁρίο ζηται παρὰ τῶν σοφῶν ὑγείας εἶναι περιποιητική, ἀλλ' οὐκ ἐξ ἀνάγκης γίνεται τοῦτο. Σφαλεραὶ γάρ εἰσιν αἱ τῶν ἀνθρώπων ἐπίνοιαι, καὶ τῶν πολλῶν αἱ διαγνώσεις δειλαί, κατὰ τὸ παλαιὸν γνωμοδότημα. Ινατί γοῦν ἀποσταίη ο κληρικός, πολλῷ δὲ πλέον διακονίας, τῆς ἀμέμπτου καὶ ἀσφαλούς, καὶ εἰς σφαλερὰν καὶ ἀμφίβολον πολλάκις καὶ ἐπικίνδυνον ἑαυτὸν επιρρίψει; Ερώτησις κε'. Μονοθελήτης Ιερατικὸν ἔχων ἐπάγγελμα, διὰ μετανοίας υπέστρεψεν εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς ὀρθόδοξον πίστιν, καὶ ἐδέχθη, καὶ ἡγιάσθη· μετὰ μικρὸν δὲ στραφεὶς εἰς τὸν ἴδιον ἔμετον, αίρεσιώτης, ὡς πρότερον, γέγονεν· ἀλλ᾽ αὖθις, ὡς λέγει, καθ᾿ ἑαυτὴν γεγονώς, καὶ τὸ ἁμάρτημα συνεἰς, εἰς τὴν ὀρθόδοξον πίστιν κατέφυγε, καὶ ἐδέχθη, κατὰ τὴν καλῶς ὑποστρέψαντα ἄσωτον· ἐπεὶ δὲ θέλει καὶ ἱερωσύνης ἀξιωθῆναι, ζητοῦμεν τὸ ποιητέον μαθεῖν. Απ. Οὐδεὶς βαλὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βα σιλείαν τῶν οὐρανῶν, τὸ ἱερόν φησιν Εὐαγγέλιον. Διὸ κατὰ τὸν ιδ' κανόνα τῆς ἐν Νικαίᾳ ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδων (τάδε κατὰ ῥῆμα διαλαμβάγοντα, Περὶ τῶν κατηχουμένων καὶ παραπεσόντων ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ συνόδῳ, ώστε τριῶν ἐτῶν αὐτοὺς ἀκροωμένους μόνον, μετὰ ταῦτα εἶχε σθαι μετὰ τῶν κατηχουμένων), ἀρκεῖ τῷ οὕτω καὶ πῶς ὀλισθήσαντι, καὶ τῇδε κἀκεῖσε μεταῤῥιπιζομένῳ, δεχθῆναι κατὰ τὴν τοῦ κανόνος περίληψιν. Ἱερατείας γὰρ οὐκ ἀξιωθήσεται. Ερώτησις κς'. Ακινδύνως ἐπίσκοποι μοναχοί τε καὶ κληρικοὶ γίνονται φροντισταί δημοσίων ὀφφικίων καὶ δουλειῶν, καὶ κηδεμόνες πραγμάτων ἀρχοντικών, Η ου; Inter. 25. Monotheleta 1 sacerdotalem habens adnionitionem™, per pœnitentiam ad nostram orthodoxam fidem rediit, et susceptus est ac sanctificatus. Paulo autem post, ad proprium reversus vomitum, hæreticus (ut antea) factus est: sed rursus, ut inquit, cuin apud se esset, et pecca!um) intelligeret, ad orthodoxam fidem confugit, et admissus est, in modum opportune redeuntis prodigii; cum autein sacerdotium ambiat, quærimus, quid faciendum sit, discere. Res. Nemo mittens manum suam ad aratrum, et retro conversus, aptus est ad regnum cœlorum, inquit sacrum Evangelium. Quamobrem, juxta 14 canonem sanctæ et œcumenica synodi Nicеnæ (hæc comprehendentem ad verbum, De calcchume nis et iis qui lapsi sunt, visum est sanctæ et magnæ synodo, ut ii tribus annis tantum audientes, postea orent cum catechumenis), sufficit huic tam perdite lapso, et huc atque illuc agitato, si juxta canonis tenorem admittatur; nam sacerdotium nou promerebitur. Inter. 26. An episcopi, monachi, et clerici sine periculo fiant administratores publicorum officiorum et ministeriorum, et curatores negotiorum ad magistratus pertinentium, necne? Απ. Οἱ ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντες εξακοσιοι Res. Qui Chalcedone convenerunt sexcenti tri τριάκοντα ἅγιοι Πατέρες, καὶ τὴν ἁγίαν τετάρτην ginta sancti Patres et sanctam quartam synoduma confirmet. 1 qui hac gestant. i fiscalium. ™ professionem. × ab eruditis. 1 Qui unam in Christo voluntatem staluit,

coelestem fecerunt, in 7 canone sub hæc de iis no- σύνοδον οὐρανώσαντες, ἐν ζ' κανόνι αὐτῶν τάδε alatim eleganter scripserunt: Eos, qui in clero semel ordinati sunt, et itidem monachos statuimus nec ad militarem expeditionem, nec ad sæcularem dignitatem posse venire. Qui autem hoc audent et non poenitentia ducti ad id revertuntur, quod propter Deum prius elegerant, anathematizari. Et 83 canon ganctorum apostolorum hæc ait: Episcopus, vel presbyter, vel diaconus, exercitui vacans, et utraque obtinere volens, Romanuus scilicet magistratum, et sacerdotalem administrationem, deponatur. Quæ sunt enim Cæsaris, Casari; et qua sunt Dei, Deo. Fient igitur in monacbis, et reliquis adeo bene se gerentibus, ea quæ hujusmodi canonibus definita sunt. Inter. 27. Conjuges communi forte consensu el placito anima conducibili, monasticam vitam ele. gerunt. Quia autem rursus in eadem domo agunt, eodem victu, eademque mensa utentes, discere velim quid faciendum sit. Res. Divini canones sancta et cecumenica synodi, coactæ in templo sanctorum apostolorum, appellatæ et 2, definiunt: tonsuras in monasteria sic ficri, ne recusari possint, et conventiones ª eorum, qui condentur, a fdejussoribus suscipi. Qui igitur non degunt in monastériis, in quibus babitu muta - runt, et tonsi sunt, sed in mundanis diversoriis; compellentur a diœceseos episcopo, cum excomunicatione et acerbissimis pœnis redire bene, unde male exierunt. Inter. 28. Pontifices, qui diaconos, vel sacerdotes ordinant, item qui per divinum lavacrum pueros orthodoxorum, aut aliquos hæreticos sanctif cant; pariter qui aliquibus ministrant divinas sanctificationes, si in laboris præmium nummarias aliquas summas ab iis exigant, rectene faciunt, sunon? ῥητῶς περὶ τούτων ἐκαλλιγράφησαν, Τούς ἅπαξ εν κλήρῳ τεταγμένους καὶ μοναστὲς ὡρίσαμεν μήτε ἐπὶ στρατείας, 'μήτε ἐπὶ ἀξίαν κοσμικὴν ἔρχεσθαι· ἢ, τοῦτο τολμῶντας, καὶ μὴ μεταμελομένους ώστε επιστρέψαι ἐπὶ τοῦτο ὁ διὰ Θεὸν είλοντο, ἀναθεματί ζεσθαι. Καὶ ὁ πγ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων ταῦτα διέξεισιν· Ἐπίσκοπος, η πρεσβύτερος, διάκονος στρατείᾳ σχολάζων, καὶ βουλόμενος ἀμφ τερα κατέχειν, Ρωμαϊκὴν ἀρχὴν καὶ ἱερατικὴν. διακονία», καθαιρείσθω. Τὰ γὰρ Καίσαρος Καίσαρι· καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ, τῷ Θεῷ. Γενήσεται οὖν ἐπὶ τα; οὕτω καλῶς πολιτευομένοις μοναχοῖς τε καὶ λοιποῖς τὰ ἐν τοῖς τοιούτοις κανόσι διωρισμένα. Ερώτησις κζ'. Ομόζυγοι κατὰ κοινὴν τάχα ψυχ ωφελή θέλησιν καὶ ἀρέσκειαν τὸν μονήρη βίον ἐπελέξαντο· ὅτι δὲ καὶ αὖθις ἐν μιᾷ κατοικία διάγουσιν, ὁμοδίαιτοι πάντως ὄντες καὶ ὁμοτράπεζοι, ζητῶ τὸ ποιητέον ἐπὶ τούτοις μαθεῖν. Απ. Οἱ θεῖοι κανόνες τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων ἀποστόλων συστάσης ἁγίας καὶ εἰκουμενικῆς συνόδου, τῆς λεγομένης α΄ καὶ β', διορίζονται κατὰ τὸ ἀπαραίτητον εἰς μοναστήρια τὰς ἀποκάρσεις για νεσθαι, καὶ ὑπὸ ἀναδόχων τὰς συνθήκας τῶν ἀποχειρομένων δέχεσθαι. Οἱ γοῦν μὴ διάγοντες εἰς τὰ μοναστήρια εἰς & μετεσχηματίσθησαν καὶ ἀπεκά ρησαν, ἀλλ᾽ εἰς κοσμικά καταγώγια, καταναγκα σθήσονται παρὰ τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου, μετά ἀφορισμοῦ, καὶ δριμυτάτων ἐπιτιμίων, υποστρέψαι Ο καλῶς ὅθεν ἐξῆλθον κακῶς. Res. Milites, inquit, propriis stipendiis non aluntur. Et per Mosen dixit Deus, Non constringes os bovi trituranti. Si igitur per mediocrem dationem aliquam, et arbitrio ordinati, vel aliter sanctificati, solatium accipere quærunt sacerdotes et pontifices, qui ordinant vel baptizant, nihil mali faciunt. Nam solemne est per consuetudinem, ordinantes accipere solatium. Quod si hujusmodi solitas munificentias non requirant, sed majora dona, et quæ ordinati facultates coangustent, non tantum non exaudientur, sed et depositioni subjicientur. Ait enim 2 canon sanctæ et œcumenica synodi: Si quis episcopus propter pecunias ordinationem fecerit, et non venalem gratiam in venditionem deduxerit, et propter pecunias ordinaverit episcopum, vel chorepiscopum, vel presbyterum, vel diaconum, vel aliquem eorum, qui in clero annumerantur, vel propter pecunias promoverit œconomum, vel defensorem, vel paramonarium, ▪ sponsiones. 'Ερώτησις πη'. Οἱ χειροτονοῦντες ἀρχιερεῖς διακόνους καὶ ἱερεῖς, ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος παῖδας ὀρθοδόξων ἁγιάζοντες, ἢ καὶ τινας αἱρετικούς· ὡσαύτως καὶ οἱ μεταδιδόντες τι νὰς τῶν θείων ἁγιασμάτων, ἐὰν ἀπαιτῶσιν ἐξ αὐτῶν χάριν κόπου τούτων ποσότητάς τινας νομισματικές, καλῶς ποιοῦσιν, ἢ οὐ; Απόκρισις. Οἱ στρατιῶται, φησίν, ἰδίοις όψω νίοις οὐκ ἀνατρέφονται. Καὶ διὰ Μωσέως εἶπεν ὁ Θεός, Οὐ φιμώσεις βοῦν ἁλοῦντα. Εἰ γοῦν διὰ μετρίας τινὸς δόσεως, καὶ τῇ προαιρέσεις τοῦ χειροτονουμέν νου, ἢ ἄλλως ἁγιαζομένου, παρηγορηθήναι ζητοῦσιν οι χειροτονοῦντες ἢ βαπτίζοντες. Ἱερεῖς τε καὶ ἀρε χιερεῖς, οὐδέν τι ποιοῦσι κακόν. Νενόμισται γὰρ διὰ συνήθειαν παρηγορείσθαι τοὺς χειροτονούντας. Εἰ δὲ τοιαύτας μὲν συνήθεις εὐλογίας οὐ ζητοῦσιν, ἀλλὰ δόματα σθεναρὰ καὶ τὴν ἰσχὺν τοῦ χειροτονου· μένου στενοχωροῦντα, οὐ μόνον οὐκ εἰσακουσθή - σονται, ἀλλὰ καὶ καθαιρέσει ὑποβληθήσονται. Της γὰρ ὁ β' κανὼν τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνίδου, Εἴτις ἐπίσκοπος ἐπὶ χρήμασι χειροτονίαν ποιήσει, καὶ εἰς πράσιν κατάγει τὴν ἄπρατον χάριν, καὶ χειροτονήσει ἐπὶ χρήμασιν ἐπίσκοπον, ή πρεσβύτε ρον, ἢ διάκονον, ἢ χωρεπίσκοπον, ἢ ἑτερόν τινα τῶν ἐν τῷ κλήρῳ κατηριθμημένων, ἢ προβάλοιτο ἐπὶ χρήμασιν οἰκονόμον, ἢ ἔκδικον, ἢ προσμονάριον, ἢ

ἄλλως τινὰ τοῦ κανόνος δι' αἰσχροκέρδειαν, ὁ τούτῳ vel omnino aliquem ex canone, turpis quæsius ἐπιχειρήσας, ἐλεγχθεὶς κινδυνευέτω περὶ τὸν οἰκεῖον βαθμόν. Καὶ ὁ χειροτονούμενος, μηδὲν ἐκ τῆς κατ' εμπορίαν ὠφελείσθω χειροτονείας, η προβολῆς· ἀλλ᾽ ἔστω ἀλλότριος τῆς ἀξίας ἢ τοῦ φροντίσματος, οὗ περ ἐπὶ χρήμασιν ἔτυχεν. Εἰ δέ τις μεσιτεύων φανείη τῖς οὕτως αἰσχροῖς καὶ ἀθεμίτοις λήμμασι, καὶ εὗτος, εἰ μὲν κληρικός εἴη, τοῦ οἰκείου ἐκπιπτέτω βαθμοῦ· εἰ δὲ λαϊκὸς ἢ καὶ μονάζων, ἀναθεματιζέ σθω. Καὶ ὁ κγ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μετ γάλου παλατίου συστασης ἁγίας καὶ οἰκουμενικής συνόδου ταῦτα διέξεισι περὶ τοῦ Μηδένα ἐπίσκοπον, εἴτε πρεσβύτερον, εἴτε διάκονον, τῆς ἀχράντου μετ ταδιδόντα κοινωνίας, παρὰ τοῦ μετέχοντος εἰσπράτε τειν, τῆς τοιαύτης μεταλήψεως χάριν, ὀβολήν, ἢ εἶδος τὸ οἰονοῦν. Οὐδὲ γὰρ πεπραμένη ἐστὶν ἡ χάρις, οὐδὲ χρήμασι τὸν ἁγιασμὸν τοῦ πνεύματος με ταξιδόαμεν, ἀλλὰ τοῖς ἀξίοις τοῦ δώρου ἀπανουρ γεύτως μεταδοτέον. Εἰ δὲ φανείη τις τῶν ἐν τῷ κλής ριν κατειλεγμένων απαιτῶν ᾧ μεταδίδωσι τῆς ἀχράντου κοινωνίας τὸ οἰονοῦν εἶδος, καθαιρείσθω, ὡς τῆς τοῦ Σίμωνος ζηλωτής πλάνης καὶ. κακουρ γίας. Ερώτησις κθ'. Οἱ κατ' ἐπίγνωσιν ἀληθῆ πρὸς τὴν ὀρθόδοξον πίστιν ἐρχόμενοι, Νεστοριανοί δηλονότι, 'Αρμένιοι, Ἰαχωβίται, καὶ ἕτεροι αἱρεσιῶται, διὰ μόνου τοῦ ἁγίου μύρου ὀφείλουσι τελειοῦσθαι, ἢ καὶ διὰ θείου βαπτίσματος; gratia, qui hoc tentasse convictus fuerit, de proprio gradu in periculum veniat; et qui est ordinatus, ex ordinatione vel promotione, quæ instar mercatorum venundatur, nihil juvetur, sed sit a dignitate vel curatione alienus, quam pecuniis adeptus est. Si quis autem sequester et intercessor adeo turpibus et nefariis lucris apparuerit, bic quoque, si sit quidem clericus, proprio gradu excidat; si sit autem laicus, vel monachus, anathematizetur. Et 23 canon sanctæ et decumenica synodi in Trullo magni palatii coacta hæc persequitur: Ut nullus, sive episcopus, sive presbyter, sive diaconus, immaculatam prabeus communio. nem, ab eo, qui communicat, ejus participationis " gratia, obolos, vel quamvis aliam speciem exigat. Non est enim venalis gratia, nec pro pecuniis spiritus sanctificationem impertimur: sed ea iis, qui digui sunt, absque ulla est calliditata conmunis canda. Si quis autem eorum, qui sunt in cleri catalogo, ab eo, cui immaculatam impertit communionem, ullam speciem exigere visus fuerit, depouatur, ut Simoniaci erroris et maleficii æmulator. 'Απ. Ο κε' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλω συνόδου, ἀκολουθήσας τῷ ζ' κανόνι τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς β' συνόδου, τάδε κατὰ ῥῆμα διαλαμβάνει· Τοὺς προστιθεμένους τῇ ὀρθοδοξίᾳ καὶ τῇ μερίδι τῶν σωζο μένων ἀπὸ αἱρετικῶν, δεχόμεθα κατὰ τὴν ὑποτεταγ μένην ἀκολουθίαν τε καὶ συνήθειαν, Αρειανοὺς μὲν καὶ Μακεδονιανοὺς καὶ Ναβατιανούς, τοὺς λέγοντας ἑαυτοὺς καθαρούς, καὶ ἀριστερούς, καὶ τοὺς τεσσα ρεσκαιδεκατίτας, ήτοι τετραδίτας, ήγουν 3 Απολιναριαστάς, δεχόμεθα διδόντας λιβέλλους, καὶ ἀναθεματ τίζοντας πᾶσαν αἵρεσιν μὴ φρονοῦσαν ὡς φρονεῖ ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ καθολικὴ καὶ ἀποστολική Εκκλησία σφραγιζομένους ήτοι χρισμένους πρῶτον τῷ ἁγίῳ μύρῳ τό, τε μέτωπον καὶ τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ τὰς ῥίνας, καὶ τὸ στόμα, καὶ τὰ ὦτα. Καὶ σφραγίζοντες αὐτοὺς, λέγομεν, Σφραγίς δωρεάς πνεύματος ἁγίου. Περὶ δὲ τῶν παυλιανισάντων, εἶτα προσφυγόντων τῇ καθολικῇ Ἐκκλησία, δρος ἐκτέθειται, ἀναβαπτί ζεσθαι αὐτοὺς ἐξ ἅπαντος. Ευνομιανούς μέντοι τοὺς εἰς μίαν κατάδυσιν βαπτιζομένους, καὶ Μοντανιστάς τοὺς ἐκταῦθα λεγομένους Φρύγας, καὶ Σαβελλιανούς, τοὺς υἱοπατορίαν δοξάζοντας, καὶ ἕτερά τινα χα λεπὰ ποιοῦντας· καὶ πάσας τὰς ἄλλας αἱρέσεις, ἐπειδὴ πολλοί εἰσιν ἐνταῦθα, μάλιστα οἱ ἀπὸ τῆς Γαλατῶν χώρας ορμώμενοι, πάντας τοὺς ἀπ' αὐτῶν θέλοντας προστίθεσθαι τῇ ὀρθοδοξία, ὡς Έλληνας δεχόμεθα· καὶ τὴν πρώτην ἡμέραν ποιοῦμεν αὐτοὺς Χριστιανούς, καὶ τὴν δευτέραν κατηχουμένους, εἶτε • fraude. ▸ paganos. ! Inter. 29. Qui per verum cognitionem ad orthoxam fdemn accedunt, Nestioriani videlicet, Armenii, Jacobitæ, et alii hæretici, an solo sancto unguento debeant initiari, an vero etiam divino lavacro? Resp. Canon 95 synodi in Trullo secutus 7 canonem sancta et acumenica 2 synodi, baec adl verbum complectitur: Eos, qui rectæ de fide sententiæ accedunt, et parti eorum, qui ex hæreticis servantur, juxta subjectam consequentiam et con suetudinem recipientes; Arianos quidem, et Macedonianos, et Novatianos, qui se καθαρούς [id est puros] appellant, et tessares decatitas seu tetradiditas, et Apollinaristas, recipimus dantes libellos, et omnem hæresim anathematizantes, quæ non sentit, ut sentit sancta Dei universalis et apostolica Ecclesia: sancto primum chrismate et frontem, et oculoset nares, et os, et aures imprimentes, dicimus: Signaculum doni Spiritus sancti. Deţiis autem, qui Pauliani sectam secuti sunt, deinde ad catholicam Ecclesiam confugerunt, statutum est ut ii omnino rebaptizentur. Eunonianos quoque, qui in unam demersionem baptizant, et Montauistas, qui hic dicuntur Phryges, et Sabellianos, qui Filium idem esse cum Patre existimant, et alia quædam gravia faciunt, et omnes alias hæreses, quoniam multi hic sunt, et maxime qui ex Galatarum regione profecti sunt: omnes ex iis, qui ad reclam de didn sententiam volun: accedere, recipimus ut Græcos P. Et primo quidem die, eos Christianos facimus, secundo autem, catechumenos, deinde tertio, adjuramus, simul etiam ter iu faciem et aures inspirantes et sic initiamus, et diu in ecclesia versari

THEGD. BALSAMONIS et Scripturas audire facimus, et tunc ipsos lapii- καὶ τὴν τρίτην ἐξορκιζομένους, μετὰ τοῦ ἐμφύσιν samus. Quinetiam Manichaos, et Valentinianos, et Marcionistas, et similes hæreticos. Nestorianos autem oportet libellos facere, et hæresim suam anathematizare, et Nestorium, et Eutychen, et Dioscorum, et Severum, et reliquos talium hærcseon principes, et qui eademn, quæ illi, sentiunt, et omnes prædictas hæreses, et sic esse sanctæ communionis participes. Itaque juxta canonis hujus tenorem alii quidem hæretici lavacro sanctifcantur, alii autem sancto duntaxat unguento consecrantur. τρίτον εἰς τὸ πρόσωπον, καὶ εἰς τὰ ὦτα· καὶ οὕτως κατηχούμεν, καὶ ποιοῦμεν χρονίζειν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἀκροάσθαι τῶν Γραφῶν· καὶ τότε αυτούς βαπτίζομεν. Καὶ τοὺς Μανιχαίους δὲ, καὶ τοὺς Γαλεντινιανούς 40, καὶ τοὺς Μαρκιωνιστάς, καὶ τοὺς ἐκ τῶν ὁμοίων αἱρέσεων, τους Νεστοριανούς, χρή που εἶν λιβέλλους, καὶ ἀναθεματίζειν τὴν αἵρεσιν αὐτῶν, καὶ Νεστόριον, καὶ Εὐτυχές, καὶ Διόσκορον, καὶ Σεβήρον, καὶ τοὺς λοιποὺς ἐξάρχους τῶν τοιούτων αἱρέσεων, καὶ τοὺς φρονοῦντας τὰ αὐτῶν, καὶ πά σας προσαναφυομένας αἱρέσεις· καὶ οὕτως μεταλαμβάνειν τῆς ἁγίας κοινωνίας. Κατὰ γοῦν τὴν τοῦ τοιούτου κανόνος περίληψιν, οἱ μὲν τῶν αἱρεσιωτῶν διὰ βαπτίσματος ἁγιάζονται, οἱ δὲ διὰ μόνου τοῦ ἁγίου μύρου τελειοῦνται. Inter. 30. Si hæreticus sacerdos vei diaconus dignus habitus divino et sancto baptismate, vel per sanctam unctionem sanctificatus sit, licebitne ei sacra facere cum priore ordinatione, an vero si sacra ministrare velit, iterabitur ejus ordinatlo? Res. Canon 80 sanctorun apostolorum eos, qui ex pagana vita ad orthodoxam. fidem accedunt et baptizantur, episcopalem etiam dignitatem promereri definit. Priore igitur sacerdotio pro sacrilego babito, et pro non facto, si cumn canonica disciplina judicatus, qui sic fuerit orthodoxus effectus, et cuin esset aliquando prolanus sacerdos, in posteriore vita sua indemnabilis apparuerit, dignus censeatur non sacerdotali solum dignitate, sed et episcopali, per consuetos omnino gradus ad doctoriam promotus sublimitatem. Inter. 31. Si hæretici, qui ad orthodoxorum fidem accessit, uxor et liberi, vel etiam alii ejus familiares et domestici, non fant orthodoxi, sed juhæreant priori læresi, an prohibebitur is, qui (ut diximus) baptismale initiatus est, ad sacerdotalem vel episcopum ascendere gradum: an vero propter illorum malitiam et ipse tali bono privalitur? Ο Ερώτησις 2'. Ἐὰν αἱρετικός, ἱερεὺς, ἡ διάκο νος, ἀξιωθῇ τοῦ θείου καὶ ἁγίου βαπτίσματος, ἢ διὰ τοῦ ἁγίου μύρου ἁγιασθῇ, ἐσεῖται ἱερουργών μετά τῆς προτέρας χειροτονίας αὐτοῦ, ἡ ἑτέρας ἀξιωθείη χειροτονίας, ἐὰν θελήσῃ ἱερουργεῖν, Απ. Ο τῶν ἁγίων ἀποστόλων π' κανὼν τοὺς ἐξ ἐθνικοῦ βίου προσελθόντας τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει· καὶ βαπτισθέντας, καὶ ἐπισκοπικοῦ ἀξιώματος καταξιδι σθαι διορίζεται. Τῆς γοῦν προτέρας ἱερωσύνης, μιαρωσύνης νομιζομένης, καὶ ὡς μή γινομένης λογιζο μένης, ἐὰν μετὰ τῆς κανονικῆς ἀκριβείας ἀνακρι νόμενος ὁ οὕτως ὀρθοδοξήσας, καὶ ὢν ποτε βέβηλος ἱερεὺς, περὶ τοῦ ὑστέρου αὐτοῦ βίου ἀκατάκριτος ἀναφανείη, ἀξιωθείη οὐ μόνον ἱερατικοῦ ἀξιώματος, ἀλλὰ καὶ ἐπισκοπικοῦ, διὰ τῶν συνήθων πάντως βαθμῶν εἰς τὸ διδασκαλικὴν ὕψος ἀναγόμενος. Ερώτησις λα'. Ἐὰν τοῦ προσελθόντος τῇ πίστει τῶν ὀρθοδόξων αἱρετικοῦ ἡ γυνὴ, καὶ οἱ παῖδες, ἢ καὶ Έτεροι τούτῳ συνέστιοι καὶ συγκάτοικοι, οὐκ ὀρθοδς ξήσουσιν, ἀλλ' ἐξέχονται τῆς προτέρας αἱρέσεως, ού κωλυθήσεται ὁ τελειωθεὶς, ὡς εἴρηται, διὰ τοῦ βα πτίσματος, εἰς ἱερατικὸν βαθμὸν ἢ ἐπισκοπικών ἀνελθεῖν· ἡ διὰ τὴν ἐκείνων κακίαν καὶ αὐτὸς τοσούτου ἀγαθοῦ ἀποστερηθῇ; Απ. Ὁ μὲν λς' κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένῃ συν όδου, φησίν, Ἐπίσκοπον καὶ πρεσβύτερον καὶ διέκο νον μὴ χειροτονεῖσθαι πρὶν πάντας τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῶν ὀρθοδόξους Χριστιανούς ποιήσουσιν. Ο δὲ β κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἁγίας και οικουμενικής Res. Canon quidem 39 synodi Carthaginensis ait, ut episcopi, et presbyteri, et diaconi non ordinentur, priusquam omnes qui sunt in suis ædibus, Christianos orthodoxos fecerint. Canon autem 72 sanctæ et œcumenica in Trullo synodi hæc in parte definit expressim: Si autem aliqui, qui η συνόδου διορίζεται εν μέρει ταῦτα ῥητῶς. Εἰ δέ τινες adhuc sunt infideles, et in orthodoxorum gregem nondum relati sunt, inter se legitimo sunt matrimonio conjuncti: deinde hic quidem eo, quod est honestum 9, electo, ad lucem veritatis accurrerit ille vero erroris vinculo detentus fuerit, noJens divinos radios Axis oculis intueri, et fideli placeat cum inβdeli cohabitare, ne a se invicem separentur. Ex divini enim Pauli sententia, sanctificatus est vir infidelis in muliere, et sanctificata est mulier infidelis in viro. Contrarietateın igitur duorum canonum, quæ esse videtur, canonice sol8ο Βαλιντινιανούς. quod bonum est. Καὶ ἐν τῇ ἀπιστία τυγχάνοντες, καὶ οὔπω τῇ τῶν ὀρθοδόξων εγκαταλεγέντες ποίμνῃ, ἀλλήλοις γάμῳ νομίμῳ ἡρμόσθησαν· εἶτα ὁ μὲν τὸ καλὸν ἐκλεξί μενος, τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας προσέδραμεν· ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ τῆς πλάνης κατεσχέθη δεσμοῦ, μὴ πρὸς τὰς θείας ἀτενίσαι ἀκτῖνας ἑλόμενος· εὐδοκεῖ δὲ τῷ πιστῷ ἡ ἄπιστος, ἢ τὸ ἔκπαλιν ὁ ἄπιστος συνοικεῖν τῇ πιστῇ· μὴ χωριζέσθω, κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστο λον. Ηγίασται γὰρ ὁ ἄπιστος ἀνὴρ ἐν τῇ γυναικὶ, ἢ ἡγίασται ἡ ἄπιστος γυνὴ ἐν τῷ ἀνδρί. Τὴν ἀναφαινομένην οὖν ἐναντιότητα τῶν δύο τούτων κανό

9$6 των κανονικῶς λύοντες, λέγομεν ὅτι, ὁ μὲν ἐκ γενε- ventes, dicimus eum, qui cum a nativitate orthoτῆς ὢν ὀρθόδοξος, μετὰ γυναικός αἱρετικής συνεφθείς, οὐκ ἀξιωθείη κληρώσεω;, εἰ μὴ καὶ τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ποιήσει ὀρθοδόξους Χριστιανούς· ὅτι καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς κεχωρισμένος ἐστὶ συγ άξεως, ὡς τῇ τοῦ Χριστοῦ μερίδι συμπλέξας κλήρον ἁμαρτωλόν. Ο δὲ αἱρεσιώτης ὢν ἐκ σπαργάνων αὐτῶν, ἐὰν τὴν ὀρθόδοξον πίστιν προέληται, δικαίως, δὲν ἀπό τινος ἑτέρου λόγου οὐκ ἐμποδίζηται, χει μοτονίας ἀξιωθείη ἱερατικής. Τί γὰρ οίδας, φησὶν ὁ μέγας Απόστολος, ἐὰν ὁ πιστὸς μεταγάγῃ τὴν ἄπιστον σύζυγον αὐτοῦ πρὸς τὴν πίστιν; Καλῶς οὖν ὁ εἰς τὴν ὀρθόδοξον πίστιν ἐλθὼν ἀπὸ θρησκείας αἱρετικῶν, κατὰ κανόνας ἀξιωθείη ἀξιώματος ἱερα τικοῦ, καὶ μὴ ἐρθοδοξήσωσιν ἡ γυνὴ καὶ τὰ τέκνα αὐτοῦ. Ερώτ. λβ. Απροκριμάτιστόν ἐστι τελεῖσθαι τέκνων ἀναδοχὰς διὰ Λατίνων, Αρμενίων, Μονοθελητῶν, Νεστοριανῶν, καὶ λοιπῶν τοιούτων· ἢ μᾶλλον μισητὸν καὶ ἀποτρόπαιον; Απόκ. Τ' β' θέσπισμα τοῦ ι' κεφαλαίου τοῦ α' τίτλου τοῦ α' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν; Αιρετικός, φησίν, ἐστί, καὶ τοῖς κατὰ των αἱρετικῶν ὑπόκειται νόμοις, ο μικρόν γοῦν ἐκκλίνων τῆς ὀρθοδόξου πίσ στεως. Ἐπεὶ γοῦν πάντες οἱ ἀπαριθμηθέντες εἰς τὴν παροῦσαν ἐρώτησιν, οὐ διὰ μικρὸν, ἀλλὰ διὰ πλάτος μέγα καὶ δυσδιεξίτητον ἐκ τῆς τῶν ὀρθοδόξων Εκκλησίας απεξενώθησαν, πάντως οὐδὲ χάριν ἀναδοχής παίδων πνευματικών μεσιτευομένης δι' ἁγίων εὐχῶν καὶ ἁγιασμάτων πολλῶν, ἡμῖν συγκοι νωνήσουσιν· ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἀκοινωνησίᾳ κατακριθῶμεν, κατὰ τὸν κανόνα, τὸν λέγοντα, Ο κοινων νῶν ἀκοινωνήτῳ, καὶ αὐτὸς ἀκοινώνητός ἐστιν. Ερώτ. λγ'. Ορθόδοξοι γυναίκες συνάπτονται τάχα γαμικῶς μετὰ Σαρακηνῶν, ἡ καὶ αἱρεσιωτῶν, καὶ θέλουσιν, ὡς ὀρθοδοξοῦσαι, καθώς διενίστανται, μεταλαμβάνειν τῶν θείων ἁγιασμάτων· ζητοῦμεν οὖν τὸ ποιητέον μαθεῖν. doxus esset, cum hæretica muliere conjunctus est, dignum non censeri, qui in clerum allegatur, nisi domesticos suos omnes Christianos fecerit orthodoxos: quia et ab ecclesiastica est remotus communione, utpote qui Christi partibus peccatrice sortem implexuerit. Qui antem, bæreticus cum esset ab incunabulis, orthodoxam filem delegerit, jure, nisi quæ justa causa impediat, ordinationem sacerdotalem consequi possit. Quid enim (inquit magnus Apostolus) nosti, si fidelis deducat infidelem conjugem ad fidem? Recte igitur, qui ad orthodoxam fidem venit ab hæreticorum supersti tione, sacerdotali secundum canones honoretur dignitate, licet uxor et liberi ejus orthodoxi nou flant. Interr. 32. An extra præjudicium infantium susceptiones funt & Latinis, Armeniis, Monotheletis, Nestorianis, et cateris ejusmodi, an potius odio dignum atque detestandum? Resp. Thema 2, cap. 10, tit. 1, 11b, 1 Basilicorum: Hæreticus, inquit, est, et legibus, quæ de lærelicis sunt, subjicitur, qui paulum ab orthodoxa tide declinat. Cum igitur ii omnes, qui hac interrogationo enumerati sunt, non parvo, sed longo spatio, et quod difficile superari queat, ab orthodoxorum Ecclesia prorsus exsulent: non communicabunt nobiscum gratiam susceptionis liberorum spiritalium, per sacras preces et sanctificationes multas intercedentis: ne et excommunicatione condemnemur, juxta canonem dicentem, Qui communicat cum excommunicato, est excommunicatus et ipse. Interr. 35. Orthodoxe mulieres conjunguntur forte per nuptias cum Saracenis vel hæreticis, voluntque, ut bene de fde sentientes, quemadmodum constanter instituerunt, participes fiert divinarum sanctificationum. Quærimus quid faciendum sit. Resp. Canon 70 synodi in Trulfo hæc ait: Non licere viro orthodoxo cum muliere hæretica con jungi, neque vero orthodoxæ cum viro bæretico copulari. Sed etsi quid ejusmodi ab ullo ex omnibus factum apparuerit, irritas nuptias existimari, et nefarium conjugium dissolvi: neque enim ca, Απόκ. Ο ο κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου ταῦτά φησι· Μὴ ἐξεῖναι ὀρθόδοξον ἄνδρα αἱρετικῇ συνάπτεσθαι γυναικί, μήτε αἱρετικῷ ἀνδρὶ ὀρθόδοξον γυναῖκα συζεύγνυσθαι. ᾿Αλλ' εἰ καὶ φανῇ τοιοῦτον ὑπό τινος τῶν ἁπάντων γινόμενον, ἄκυρον τὸν γάμου ἡγεῖσθαι, καὶ τὸ ἄθεσμον διαλύεσθαι συνοικέσιον. Οὐ γὰρ χρὴ τὰ ἄμικτα μιγνύναι, οὐδὲ τῷ προβάτῳ quæ non sunt miscenda, inisceri; nec ovem cum τὸν λύκον συμπλέκεσθαι, καὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ ποίμνῃ τὸν τῶν ἁμαρτωλῶν κλήρον. Εἰ δὲ παραβῇ τις τὰ παρ' ἡμῶν ὁρισθέντα, ἀφοριζέσθω. Η γοῦν διὰ τὴν ἄθεσμον ταύτην κοινωνία, μετά αἱρετικοῦ, ἀφωρισμένη οὖσα καὶ ἀκοινώνητος, πῶς τῶν θείων ἁγιασμάτων ἀξιωθείη; πάντως οὐδαμοῦ, εἰ μὴ ἀποστῇ τοῦ κακοῦ, καὶ κανονικοῖς ἐπιτιμίοις διορθωθῇ. Ερώτ. λδ'. Τινές γυναικείων μοναστηρίων προεστῶται ζητοῦσιν ἐκχώρησιν ἐπισκοπικὴν χάριν τοῦ δέχεσθαι λογισμοὺς τῶν ὑπ' αὐτὰς μοναχῶν. Ζητοῦμεν οὖν εἰ ἔστιν ἐνδεχόμενον τοῦτο γενέσθαι, * confessiones. r permissionem. lupo, nec peccatorum sortem cum Christi parte conjungi oportet. Si quis autein ea, quæ a nobis decreta sunt, transgressus fuerit, segregetur. Quæ igitur per illicitam hanc cum hæretico societatem, exterminata excommunicataque est, quonam modo habebitur divinis sanctificationibus digna? nullo prorsus, nisi a malo divertat, et canonicis emendata sit correctionibus. Interr. 34. Quædam muliebrium monasteriorum præfect episcopalem requirunt veniam r, ut sibi subditarum monialium ratiocinia s suscipiant. Quærimus, an illud admitti possit.

Resp. Alibi etiam diximus, solis tributum esse ▲ sacerdotibus, confessionum suscipere ratiocinia cum episcopali permissu. Si igitur non sacratus præfectus nec cum episcopali permissu id facere potest, multo minus id præfectæ concessum erit: etsi virtus ejus solem splendore superet. Interr. 35. Divini canones diaconissarum mcminerunt. Quærimus, quale sit earum olicium. Resp. Olim aliquando ordines diaconissarum ranonibus cogniti fuere, habebantque ipsæ gradum ad altare. Menstruorum autem inquinatio ministerium carum a divino et sancto altari expulit. 'n sanctissima autem Ecclesia sedis Constantinopolitanorum diaconissæ deliguntur, unam quidem communicationem non habentes ad altare, in multis autein habentes conventum, et muliebrem cœtum ecclesiastice dirigentes. Interr. 36. An subdiaconus et diaconus legitime possit cuin muliere copulari, necne. Resp. Et canones, et leges variæ vetant sacratos post ordinationem mulieribus conjungi. Cum autem (ut videtur) canonicum hoc contemneretur interdictum, inter imperatores inclytus et sapientissianus dominus Leo per Novellam sanctionem vitium emend»vit. Inquit enim hæc in parte expressim tertia ejus Novella: Jubemus ut ad vetus Ecclesiæ superne traditum praescriptum creationes procedant: neque enim dignum est, ut qui spiritali ascensu supra corporis abjectionem evecti sunt, hi rursus ad carnis sordes delabantur; sed e diverso, ut divinum ministerium ex corporis sordibus tanquam in altum aliquem gradum conscendat, convenientius fuerit. Quamobrem nemo eorum, qui altari serviunt, post ordinationem audacter lege connubii mulieri conjungetur. Idque si fecerit, deponetur. Nam ante ordinationem facere licuit, quod post eam adeo male ſuit ausus. Interr. 37. Licitum est sacerdotes præfectos exsistentes, vel primopapas '', et pontifices, supermanicis et supergenualibus insigniri, an est vetitum. Resp. Supermanicarum et supergenualium sacratissimus amictus solis pontifcibus attribulus est, velut figuram obtinentibus Domini, et Dei, et Servatoris nostri Jesu Christi: indeque peccata etiam hominum remittunt, aliaque majora ad imitationem Christi faciunt, quæ sacerdotibus data non sunt. Quare neque supermanicarum, neque supergenualium merebuntur amictum. Nam supermanicæ figura sunt manicarum, quibus erant constrictæ nanus Domini, et Dei, et Servatoris nostri Jesu Christi, quando ad voluntariam passionem conten- ** què abbates sint, vel protopapades. Απόπ. Καὶ ἄλλοτε είπομεν, μόνοις τοῖς ἱεροῦσ μετὰ ἐπισκοπικῆς ἐκχωρήσεως δεδομένον εἶναι τὸ δέχεσθαι λογισμούς. Αν γοῦν οὐδὲ ἀνίερος καθώ ηγούμενος μετὰ ἐπισκοπικῆς ἐκχωρήσεως δύναται δέχεσθαι λογισμούς, πολλῷ πλέον οὐκ ἐκχωρηθῇ τοῦτο παρὰ καθηγουμένης γίνεσθαι, κἂν ἡ ἀρετὴ αὐτῆς λάμπῃ ὑπὲρ τὸν ἥλιον. Ερώτ. λε'. Οἱ θεῖοι κανόνες μέμνηνται δια κονισσῶν. Ζητοῦμεν οὖν μαθεῖν τοῖόν ἐστι τὸ τούτων λειτούργημα. Απόκ. Πάλαι ποτὲ καὶ τάγματα διακονισσῶν τοῖς κανόσιν ἐπεγινώσκετο, καὶ εἶχον καὶ αὗται βαθμὸν ἐν τῷ βήματι· ἡ δὲ τῶν ἐμμήνων κάκωσις τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἐκ τοῦ θείου καὶ ἁγίου βήματος απεξένωσε· παρὰ δὲ τῇ ἁγιωτάτῃ Ἐκκλησίᾳ τοῦ θρόνου τῶν Κωνσταντινουπολιτών διακόνισσαι προς χειρίζονται, μίαν μὲν μετουσίαν μὴ ἔχουσαι ἐν τῷ βήματι, ἐκκλησιάζουσαι δὲ τὰ πολλὰ, καὶ τὴν γυ ναικωνίτιν ἐκκλησιαστικώς διορθούμεναι. 'Ερώτ. λς'. Υποδιάκονος καὶ διάκονος δύναται νομίμως συναφθῆναι γυναικί, ἢ οὐ; Απόκ. Καὶ κανόνες καὶ νόμοι διάφοροι κωλύουσι τοὺς ἱερωμένους συνάπτεσθαι γυναιξὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν. Τοῦ δὲ τοιούτου κανονικού παραγγέλ ματος ἀθετουμένου, ὡς ἔοικεν, ὁ ἐν βασιλεῦσιν ἀοίδιμος καὶ σοφώτατος κύριος Λέων, διὰ θεσπίσματος Νεαροῦ τὸ κακὸν διωρθώσατο. Φησὶ γὰρ ἡ τρίτη Νεαρὰ αὐτοῦ ἐν μέρει ταῦτα ῥητῶς· Κελεύομεν κατὰ τὸ ἄνωθεν ἀρχαῖον τῆς Ἐκκλησίας διάταγμα τας χειροτονίας προβαίνειν. Οὐ γὰρ ἄξιόν ἐστι, μετὰ τὸ ἀνυψωθῆναι τῆς σωματικῆς ταπεινώσεως ὑπὸ τῆς πνευματικῆς ἀναβάσεως, τούτους πάλιν ἐπὶ τὴν σαρκικὴν ταπεινότητα καταπίπτειν· τοὐναντίον δὲ μᾶλλον χρὴ εἰς ἀνάβασιν ὑψηλὴν τὴν θείαν λειτουργίαν ἐκ τῆς σωματικῆς ταπεινότητος ἀναβαίνειν. Διὸ οὐδεὶς τῶν τοῦ βήματος μετὰ τὴν χειροτονίαν τολμηρῶς συζευχθείη κατά νόμον γάμου γυναικί· τοῦτο δὲ ποιήσας καθαιρεθήσεται. Ἐξῆν γὰρ αὐτῷ πρὸ τῆς χειροτονίας ποιῆσαι τὸ μετὰ τὴν χειροτονίαν οὕτω κακῶς τελο μηθέν. Ερώτ. λζ'. Εκχωρητόν ἐστι τοὺς ἱερεῖς, ἡγου μένους ὄντας, ἢ πρωτοπαπάδας, καὶ τοὺς ἀρχιερεῖς, διὰ ἐπιμανίκων καὶ ἐπιγονατίων ἀποσεμνύνεσθαι· Η κεκώλυται; Απόκ. Ἡ τῶν ἐπιμανίκων καὶ τῶν ἐπιγονατίων ἱερωτάτη ενδυμενία μόνοις τοῖς ἀρχιερεύσι πεφιλο τίμηται, ὡς τὸν τύπον ἐπέχουσι τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· κἀντεῦθεν καὶ ἁμαρτίας ἀφιοῦσιν ἀνθρώπων, καὶ ἄλλα ποιοῦσι Χριστομιμήτως μείζονα, ὅσα τοῖς ἱερεῦσιν οὐκ ἐνεδόθησαν. Διὸ οὐδὲ τῆς τῶν ἐπιμανίκων οὐδὲ τῶν ἐπιγονατίων ενδυμενίας ἀξιωθήσονται. Τὰ γὰρ ἐπιμάνικα τύπος εἰσὶ τῶν χειροπεδῶν τῶν ἐλιχθει σῶν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σα τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὅτι πρὸς τὸ ἐκούσιον

induit Dominus, cum discipulorum pedes lavit. Quemadmodum igitur quæ patriarchis per indu - menta gratiæ tributæ sunt, ulli alii non dantur episcopo, saccus videlicet et crus multiplex" (cos enim hisce decorari placuit, utpote relatos adv habitabılis orbis extrema): sic nec episcopis concessa privilegia sacerdotibus dabuntur, ne privilegiorum ecclesiasticorum confusio fiat, et Creatori dicat creatura, Exæquor tibi. πάθος ἠπείγετο. Τὸ δὲ ἐπιγονάτιον εἰς τύπο τοῦ debat. Supergenuale autem, figura est lirtei, quo λεντίου ἐστὶν, ὁ ὁ Κύριος ἐνεδύσατο, καὶ τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν ἔνεψεν. Ὥσπερ οὖν οὐ δοθείη ἐπισκόπῳ τινὶ τὰ τοῖς πατριάρχαις φιλοτιμηθέντα διὰ ἐνδυμε νίας χαρίσματα, σάκκος δηλονότι καὶ πολυσταύριον (τούτους γὰρ ὑπὸ τούτων κυδαίνεσθαι δέδοκται, ὡς καὶ ἀναφερομένους εἰς τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα οὕτως οὐδὲ τὰ τοῖς ἐπισκόποις ἀπονεμηθέντα προνόμια τοῖς ἱερεῦσι δοθήσεται· ἵνα μὴ τῶν ἐκκλη σιαστικῶν προνομίων σύγχυσις γένηται, καὶ τῷ Πλάσαντι εἴπῃ τὸ πλάσμα· Ἐξισοῦμαί σοι. Ερώτ. λη'. Ἀπὸ ἀρχαίας εγχωρίου συνηθείας θάπτονται λείψανα ὀρθοδόξων εἰς τὰς κατά χώραν ἐκκλησίας ἡμῶν. Ζητῶ οὖν μαθεῖν εἰ ἔστι τοῦτο ἀποκριμάτιστον. Απόκ. Διαφορά μεγάλη ἐστὶν ἐκκλησιῶν καθιερωθεισῶν διὰ ἐγκαινίων ἀνοιξίων καὶ ἐνθρονισμού, χρίσματός τε ἁγίου μύρου, καὶ ἀποθέσεως λειψάνων ἁγίων μαρτυρικῶν, καὶ τῶν μὴ οὕτως ἁγιασθεισῶν, καὶ εὐκτηρίου τόπον ἐπεχουσῶν. Διὸ ἐν ἐκείναις μὲν ἐν οἷς δηλονότι μαρτυρικὰ λείψανα τεθησαύρισται, καὶ ἁγίου μύρου ἐμεσολάβησε χρίσμα, ἀνθρώπινον λείψανον οιονδηποτοῦν οὐ ταφήσεται (κατὰ τὸ β' και φάλαιον τοῦ α' τίτλου τοῦ ε' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, τὸ λέγον• Μηδεὶς ἐν ἐκκλησίᾳ θαπτέτω νεκρόν. Καὶ κατὰ τὴν ἔξωθεν αὐτοῦ κείμενον παλαιὸν, τὸν λέω γοντα· Οὐκ ἔξεστι θάπτειν τινὰ ἐν ἐκκλησίᾳ, ἔνθα δηλονότι μάρτυρας ἐκεῖσε σῶμα ἀπόκειται)· εἰς δὲ τοὺς μὴ οὕτω καθιερωθέντας, ἁγίους εὐκτηρίους κατονομαζομένους, ἀκινδύνως ἐνταφιασθήσονται λείψανα. Ερώτ. λθ'. Κάτοικοί τινων ενοριῶν, τὰς τῶν οἰκείων ἀρχιερέων χειροτονίας παραιτούμενοι, έτέρων ἐνοριῶν ἐπισκόποις προσέρχονται καὶ χειροτο νιών, καθώς ἕκαστος έχει θελήματος. Εἰ γοῦν ἀσφαλῶς αὐτοῖς γίνεται τοῦτο, ζητῶ μαθεῖν. Απόκ. Τοὺς μὲν ἀναγνώτας τοὺς ἀθετήσαντας τὰς χειροτονίας τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν, καὶ εἰς ἑτέρας ἐνορίας μείζονος ἀξιωθέντας βαθμοῦ διὰ χειροθεσίας ἐπισκοπικῆς, ἀκοινωνησίας ἐπιτιμίῳ οἱ κανόνες καθυποβάλλουσι· καὶ οὐ μόνον αὐτούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς χειροτονήσαντας τούτους, καθὼς τὰ περὶ τούτου παρίσταται ἀπὸ τοῦ νδ κανόνος τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, ταῦτα κατὰ ῥῆμα διαλαμβάνοντος • Κληρικοὺς εἰς ἐκκλησίαν τελοῦντας, ώς ἤδη ὡρίσαμεν, μὴ ἐξεῖναι εἰς ἄλλης πόλεως τάττεσθαι ἐκκλησίαν, ἀλλὰ στέργειν ἐκείνην ἐν ᾗ λειτουργεῖν ἐξ ἀρχῆς ἠξιώθησαν· ἐκτὸς ἐκείνων οἵτινες ἀπολέ σαντες τὰς ἰδίας πατρίδας, ὑπὸ ἀνάγκης εἰς ἄλλην ἐκκλησίαν μετῆλθον. Εἰ δέ τις ἐπίσκοπος, μετὰ τὸν ὄρον τοῦτον, ἄλλῳ ἐπισκόπῳ προσήκοντα δέξηται κληρικόν, ἔδοξεν ἀκοινώνητον εἶναι καὶ τὸν δεχθέν τα καὶ τὸν δεξάμενον· ἕως ἂν ὁ μεταστὰς κληρικός εἰς τὴν ἰδίαν ἐπανέλθῃ Ἐκκλησίαν. Περὶ δὲ τῶν λαϊκῶν συνεζητήθη ποτέ παρὰ ταύτῃ τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ τῆς τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν Ἐκκλησίας, πατριαρχεύοντος τοῦ ἁγιωτάτου ἐν πατριάρχαις καὶ Interr. 38. Vetere provinciæ consuetudine reliquias orthodoxorum in nostræ regionis ecclesiis sepeliuntur. Quæro igitur discere, an hoc citra prejudicium fat. Resp. Magna differentia est inter ecclesias consecratas per initiatorias dedicationes, et throni inaugurationem sanctique unguenti unctionem, et sanctarum reliquiarum martyrum indigitationem; et eas quæ sic sanctificatæ non sunt, obtinentque oratorii locum. Ideoque in quibus videlicet martyrica reliquiæ recondita sunt, et sancti unguenti intervenit unctio, humanum qualecunque cadaver non sepelietur, juxta 2 caput, 1 tit., 5 lib. Basilicorum inquiens: Nullus in ecclesia sepeliatur mortuus. Et secundum veteremy, extra euun positum: Non licet sepelire quemquam in ecclesia, ubi scilicet martyris corpus depositum est. In sanctis autem oratoriis appellatis, quæ ita consecrata non sunt, reliquia sine periculo sepelicntur. Interr. 39. Quarumdem paraciarum incolae, suc rum pontificum ordinationes respuentes, aliarum diœcesium et ordinationum episcopos adeunt, prout quisque vult: an tuto faciant, quæro discere. Resp. Lectores quidem, qui suorum episcoporum ordinationes spreverunt: et in aliis provinciis msjorem gradumn per episcopalis manus impositionem consecuti sunt, excommunicationis pœnæ canones subjiciunt, nec eos modo, sed et eos, qui ordinaverunt, quemadmodum exprimitur canone 54 synodi Carthaginensis, hæc complectente ad verbumn: Clerícos in ecclesia agentes, ut jam definiimus, non licere ordinare in alius civitatis ecclesia, sed couTentos esse illa, in qua ab initio ministrare meruerunt: iis exceptis, qui amissa sua patria, ex necessitate in aliam ecclesiam migrerunt. Quod si quis episcopus post hanc defnitionem, clericum susceperit ad alium episcopum pertinentem, placuit excommunicatum esse, tam susceptum, quain suscipientem, donec qui migravit clericus, ad propriam ecclesiam revertatur. De laicis autem sinul quæsitum est in sancta Constantinopolitanorum Ecclesiæ synodo, patriarchatum obtinente sanctissimo inter patriarchas et sapientissimo domino Michaele Anchialo, et mense Novembri, indictione tper supellectilem beneficia tribula sunt. ¤ polystaurium. ▾ quorum nomina referuntur in sacris ad. * cadavera. 3 scilicet, interpretem.

quarta, synodalis est facta subnotatio, ex varia. σοφωτάτου κυρίου Μιχαήλ τοῦ Ἀγχιάλου· καὶ γέrum canonum allegatione excepta *, ex quo puniri eum, qui ex aliena provincia ordinat laicum, præter episcopi ipsius sententiam, ipsumque etiam ordinatum. Interr. 40. Possunt diaconi præter archidiaconarum voluntatein sacerdotalem consequi gratiam, annon? Re‹p. Hujus rei providentia per sacrosancti Spiritus gratiam episcopis tributa est. Quare et cum eoruin consensu diaconi sacrabuntur, archidiacono, ut confratre, solumn presente. Interr. 61. Laici, qui secundas contraxerunt nuplias, alias nuptias, tertias scilicet, legitime contrabent, annon? Resp. Vetus quidem.ex et tertias nuptias, ut legilimas, agnovit, et ex iis procreatos, hæredes, et in potestate babuit parentis. Canones autem divinorum el sanctorum Patrum, non solum tertias nuptias non agnoscunt, verum etiam secundas pœnæ moderatæ subjiciunt. Quia autem imperante inclyto principe, domino Leone philosopho,dissidium fuit magnum inter omnes mundi Ecclesias, quod princeps non solum tertias contraheret, sed etiam quartas, synodicus factus est conventus omnium fere, quæ ubique sunt diccesium antistitum, & indictione anni 6428. Εt disputatum est, qui nuptiales fugiendi sint contractus, et qui permittendi, velut legitimi, imperantibus inclyto principe Constantino· Porphyrogenneta, et ejus socero domino Romano. Post multas altercationes, et exactam disquisitionem. decisioª synodica eleganter scripta est, confirmata etiam principis solita subscriptione: quartas quidem nuptias respuendas esse, nec permittendas: tertias autem nunc permittendas esse, nunc non esse. Defuit enim binubos, et simul orbos, qui quadragesimum annum nondum impleverunt, contrahere ctiam tertias nuptias ad orbitatis remedium, nisi quod per totum quinquennium censura emendantur, ne divinas assumant sanctificationes. Finito autem γονε κατά μήνα Νοέμβριον, ἐπινεμήσεως δ', στη μείωμα συνοδικὸν, συγκεκροτημένον ἀπὸ διαφόρων κανόνων προσκομιδῆς· ἐπίσης γνωματεύον κολάζε σθαι καὶ τὸν ἐξ ἑτέρας ἐνορίας χειροτονήσαντα λαϊκὸν παρὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν χειροτονηθέντα. Ερώτ. μ'. Δύνανται οἱ διάκονοι παρὰ γνώμη τῶν ἀρχιδιακόνων αὐτῶν ἱερατικοῦ καταξιούσθα: χαρίσματος, ἢ οὐ; Απόκ. Τοῖς ἐπισκόποις ἡ περὶ τούτου πρόνοια περ φιλοτίμηται παρὰ τῆς χάριτος τοῦ παναγίου Πνεύ ματος. Διὸ καὶ μετὰ γνώμης αὐτῶν ἱερωθήσονται ε διάκονοι, τοῦ ἀρχιδιακόνου, ὡς συναδέλφου, μόνο παρουσιάζοντος; Ερώτ. μα'. Οἱ διγαμήσαντες λαϊκοὶ, καὶ ἑτέ του γάμου, ήτοι τρίτου, νομίμως ἀξιωθήσονται, ἢ οὐ; Απόκ. Ὁ μὲν παλαιός νόμος καὶ τρίτον γάμον ὡς Έννομον ἐπεγίνωσκε, καὶ τοὺς ἐκ τούτου γεννηθέντας, κληρονόμους καὶ ὑπεξουσίους εἶχε τοῦ φύσαντος· οἱ δὲ κανόνες τῶν θείων καὶ ἁγίων Πατέρων, οὐ μόνον τὸν τρίτον γάμον οὐκ ἐπιγινώσκουσιν, αλλα καὶ τὸν δεύτερον ἐπιτιμίῳ μετρίῳ καθυποβάλλουσιν. Οτι δὲ βασιλεύοντος τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυρίου Λέοντος τοῦ Σοφού σχίσμα γέγονε μέγα παρὰ ταῖς Ἐκκλησίαις τοῦ κόσμου παντός, διὰ τὸ τὸν βασιλέα μὴ μόνον τριγαμῆσαι, ἀλλὰ καὶ τετραγαμῆσαι, συν έλευσις ἐτελέσθη συνοδική πάντων σχεδὸν τῶν ἀρ χιερατευόντων ἐν ταῖς ἀπανταχού διοικήσεσι, κατα τὴν η' ἐπινέμησιν τοῦ ςυχή' ἔτους. Καὶ συνεζητήθη ποῖα γαμικὰ συναλλάγματά εἰσιν ἀποτρόπαια, καὶ πεία συγχωρητέα, ὡς ἔννομα· βασιλευόντων τοῦ τε ἀοιδίμου βασιλέως Κωνσταντίνου τοῦ Πορφυρογεννή - του, καὶ τοῦ πενθεροῦ αὐτοῦ κυρίου Ρωμανού. Μετὰ πολλὰς γοῦν ἀντιλογίας καὶ μετὰ ἐξέτασιν ἀκριβῆ, ἐκαλλιγραφήθη τόμος συνοδικός, κατησιαλισμένος καὶ τῇ τοῦ βασιλέως συνήθει υπογραφῇ, τὸν μὲν τέταρτον γάμον, ἀπόπτυστον εἶναι καὶ ἀσυγχώ ρητον· τὸν δὲ τρίτον, πῆ μὲν συγχωρητέον εἶναι, πῆ δὲ ἀσυγχώρητον. Διορίζεται γὰρ, τοὺς μήπω πληρ ρώσαντας τὸ τεσσαρακοστὸν ἔτος, διγαμήσαντας, καὶ ἄπαιδας ὄντας, συναλλάττειν καὶ τρίτον γάμον, διὰ τὴν θεραπείαν τῆς ἀπαιδίας. Πλὴν ἐπιτετιμημένους quinquennio, ter in anno assumant. Sed et trice nariis, quamvis liberos labentibus, tertii connubii είναι δι' ὅλης πενταετίας, ὥστε μὴ μεταλαμβάνειν potestas facta est, propter ætatis infirmitatem: ut τῶν θείων ἁγιασμάτων· μετὰ δὲ τὴν πενταετίαν, et hi per quadriennium esse non debeant divinarum τρὶς τοῦ ἔτους μεταλαμβάνειν αὐτούς. ᾿Αλλὰ καὶ sanctificationum participes: quo peracto, ter in τοὺς τριακονταετεῖς ὄντας, καν παῖδας ἔχωσιν, ἐξεanno divina participaturi sint sacramenta. lis autem χώρησαν, διὰ τὴν ἐκ τῆς ἡλικίας ἀσθένειαν, καὶ qui quadragesimum annum excesserunt, nullo τρίτον γάμον· ὀφείλοντας καὶ τούτους ἐπὶ τετραςmodo tertias esse concedendas nuptias divini Patres τίαν ἀμετόχους εἶναι τῶν θείων ἁγιασμάτων, ὡς ἔκ. oraculo pronuntiarunt. Et hæc quidem unionis ea τοτε καὶ αὐτῶν μελλόντων τρὶς τοῦ ἔτους τῶν θείων decisio definit. Cæterum Ecclesia tandem nostra μεταλαμβάνειν μυστηρίων. Τοῖς δὲ τὸν τεσσαρακο ætate tertii matrimonii contractum non permisit. στὸν χρόνον ὑπεραναβᾶσιν, ἐξ οὐδενὸς τρόπου τὸν τρίτον γάμον συγχωρητέον εἶναι οἱ θεῖοι Πατέρες ἐθεσπιῴδησαν· καὶ ὁ μὲν τόμος οὗτος τῆς ἑνώσεως ταῦτα διορίζεται· ἡ Ἐκκλησία δὲ οὐκ ἐπέτρεψε τέως ἐπὶ τῶν ἡμετέρων χρόνων τρίτου γάμου συνάλ λαγμα. s confecta. - tomus.

Ερώτ. με'. Τις παλλακευομένοις συγχωρη. τέα ἐστὶν ἡ τῶν θείων ἁγιασμάτων μετάληψις, ἢ &; Απόκ. Ο μέγας ἐν ἀρχιερεύσι Βασίλειος ἐν διαφύ φοις κανόσιν αὐτοῦ οὐ δίδωσιν ἄδειαν τοῖς πορνεύ ευσε τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλαμβάνειν. Έν δὲ τῷ τὰ κανόνι αὐτοῦ διορίζεται, τὴν πορνεύουσαν, ἀποστᾶσαν τῆς πορνείας, μὴ ἀπεντεῦθεν, ἀλλὰ μετὰ τριετίαν τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλαμβάνειν. Ερώτ. μγ'. Ἡ συμπενθερία τῶν συντέκνων μέχρι τύπου βαθμοῦ κωλύεται; Απόκ. Ο μὲν νγ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικής συνόδου κολάζει τοὺς ἀναδόχους συνάπτεσθαι γαμι κῶς ταῖς μητράσι τῶν ἐκ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος αναδεχθέντων παίδων. Καὶ μετὰ ἀπόστασιν τοῦ κακού, καθυποβάλλει πορνευόντων ἐπιτιμίῳ. Τὸ δὲ τελευταῖον θέσπισμα τοῦ ι' κεφαλαίου τοῦ σ' τίτλου του κη' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν ἐπὶ πλέον ἐπεκτείνει τὴν κόλασιν. Ὅτι δὲ καὶ ὁ δηλωθεὶς κανὼν καὶ ὁ διαληφθείς νόμος μείζονα τὴν κατὰ πνεῦμα συγγένειαν λέγουσι τῆς σωματικής συναφείας, γέγονε σημείωμα συνοδικὸν ἐπὶ τοῦ ἁγιωτάτου. Εκείνου πατριάρχου κυρίου Νικολάου, κατὰ μήνα Μάϊον τῆς ιε' ἐπινεμής σεως, ἐπὶ ἐρωτήσει τοῦ ὑπερτίμου ἐκείνου κυρίου Γρηγορίου του Ξηρού, διοριζόμενον τοῖς αὐτοῖς ὅροις συσφίγγεσθαι καὶ ὑφαπλοῦσθαι τὴν διὰ τῆς συντε καβας συστᾶσαν πνευματικήν συγγένειαν, οἷς καὶ αἱ σωματικαὶ συγγένεται περιορίζονται. Ερώτ. μδ'. Η χώρα τῶν ᾿Αλεξανδρέων πολλεῖς μυριάσι γενεαλογουμένη, καὶ πληθυνομένη, ὀρθοδόξων Χριστιανῶν...... ζητοῦμεν οὖν μαθεῖν, εἰ ἐφεῖται καὶ ἐντὸς τοῦ ς' βαθμοῦ συνάλλαγμα γίνεσθαι γαμικών, διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ πράγμα Απόκ. Οἱ θεῖοι καὶ ἱεροὶ κανόνες καὶ νόμοι χάριν τῶν γαμικῶν συναλλαγμάτων ἐν πᾶσιν ὁμοφρονή σαντες, καὶ θεαρέστους σχοινίσμασι καὶ διδάγμασι τὰ γαμικά περιορίσαντες συναλλάγματα, ἐξ οιουδήτινος τρόπον ἐξελθεῖν ταῦτα οὐκ ἐξεχώρησαν· ἀλλ' ἐπὶ μὲν τῶν ἀνιόντων καὶ κατιόντων τήν γαμικὴν συνάφειαν κεκωλυμένην εἶναι παντελῶς διωρίσαντο τῶν ἐκ πλαγίου δὲ τὴν συγγένειαν μέχρις εβδόμου βαθμοῦ δικαίω; ἐστενοχώρησαν. Τὴν δὲ ἐξ ἄγχι στείας, ήτοι συμπενθερίας, συγγένειαν, κατὰ τὸν ἔκτον βαθμὸν ἀπέλυσαν. Οφείλουσι γοῦν καὶ οἱ ᾿Αλεξανδρείς οὕτω γαμικῶς συναλλάττειν, καὶ τὴν στε νοχωρίαν τῶν ὀρθοδόξων Χριστιανῶν εἰς ἁμαρτία; δικαίωμα μὴ προβάλλεσθαι. Διασπασθήσεται γὰρ τὸ παρὰ ταῦτα γενησόμενον συνοικέσιον· καὶ μοιχευόντων ἐπιτιμίοις οἱ τὸ ἀθέμιτον συναλλάξαντες καθα υποβληθήσονται. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ τόμου τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου ἐκείνου κυρίου Σισινίου δύο πρῶτοι ἐξάδελφοι δύο ἀδελφὰς οὐ λαμβάνουσι, καὶ ταῦτα, τοῦ συναλλάγματος ἀναγομένου εἰς ἕκτον ἐξ ἀγχιστείας βαθμὸν, ὅσο καὶ τὰ περὶ τούτου εἰδώς· ἵνα μὴ κατὰ λήθην τῷ τῆς Ἐκκλησίας έθει ψυχούλαβῶς ἐναντιωθῇς. ▪extendi finibus Interr. 42. la concubinatu agentibus permittenda est divinarum sanctificationum participatio, necne? Resp. Magnus in antistitibus Basilius, in variis canonibus suis non dat scortantibus licentiam divinas sanctificationes assumendi. În 80 autemi canone definit, scortatricem, quæ a scortatione discessit, non exindle, sed post triennium, divinarum sanctificationum participem fieri. Interr. 45. Cousoceratus compatrum ad quolume usque gradum prohibetur? Rep. Canon quidem quinquagesimus quartus sanctæ et œcumenicæ synodi, in Trullo magni palatii coactæ, vetat susceptores connubio jungi cum matribus infantium e sancto lavacro susceptorum, et post discessionem a malo, subjicit scortantium pœnæ. Ultimus autem versiculus 10 c. 5, tit. 28, libro Basilicwv, alterius punitionem extendit. Sed quoniam et declaratus canon, el supra scripta lex spiritalein cognationem dicunt majorem conjunctione corporali facta fuit synodica subnotations, tempore sanctissini illius patriarche, domini Nicolai, mense Maio, decimaquinta indictione, ad interrogationem perquam honoranti illius domini Gregorii Xeri, definiens iisdem constringi et explicari terminis spiritalem, quæ per compaternitatein contrahitur, cognationem; quibus corporales cognationes circumscribuntur. Interr. 41. Alexandrinorum regio multis generationum myriadibus populosa est et amplificata, Christianis autem orthodoxis coangustata. Quærimus ergo discere, an permissum sit et intra sextum gradum nuptias contrahere, propter rei necessilatcm. Resp. Divini et sacri canones, et leges, nuptialium contractuum causa in omnibus consentientes, et Deo gratis intervallis et præceptis nuptiales contractus circumscribentes, nullo modo ea egredi siverunt: sed inter ascendentes quidem et descendentes nuptialem copulam prohibitam csse definierunt. Eorum autem, qui sunt ex transverso, cognationem ad septimum usque gradum jure coangustarunt: cognationem vero, quæ per affinitatem, vel cousoceratum conciliatur, post sextum gradum obsoluerunt. Debent igitur et Alexandrini nuptias in hunc modum contrahere, et paucitatem orthodoxorum Christianorum ad peccati justificationem non proponere. Distrahitur ergo, quod præter hæc factum fuerit, conjugium; et mæchantium penis, qui illicitum contraxerint, subjicientur. Quia autem sanctissimi etiam patriarchæ illius, domini Sisinni¡ decisione, duo patrueles seu consobrini, sorores duas non aceipiunt, et hæc, contractu deducto ad sextum affinitatis gradum, disce, quæ in ea continentur: ne, per oblivionem, Ecclesia consuetudini cum animæ detrimento adverseris.

THEOD. BALSAMON:S Interr. 46. Siquis scortatus fuerit • cum muliere captiva Christiana, pariterque orthodoxa, siue periculo ut servam eam veudet? Resp. Potestaten habet dominus a se constupratam ancillam suam vendendi, ejusque pretium lucrifaciendi. Tunc enim libertatem promeretur ancilla, que cum domino simul corrupta est *, quando ad extremum usque spiritumn, nullum ejus divendendæ præbuit argumentum. Ait euim 2 cap. 19 tit. 48 lib. hæc nominatiu: Si quis non habens uxorem, in suo concubitu ancillam habeat, et cum ea ad mortem usque maneat, sive ex ea susceperit, sive non et de ea nihil in testamento suo dixerit: sit illa libera. Interr. 47. Si orthodoxus scortatus sit cum Judas, aut Agarena muliere, censura emendabitur, an rebaptizabitur? Resp. Quadragesimus septimus quidem canon sanctorum et omni laude celebrium apostolorum huc ait: Episcopus, vel presbyter, si eum, qui vere habet baptismum, de integro baptizaverit, vel si cum, qui ab impiis poliutus est, non baptizaverit, deponatur, ut qui irrideat mortem et crucem Domini, et non discernat sacerdotes a falsis sacerdotibus. Forsan igitur dixerit quispiam, orthodoxum, qui cum impia scortatus est, pollutum esse, et rebaptizari debere. Quod verum non est: is enim ab iis polluitur, qui sponte abluendo exuit divinum sanctumque baptisma induitque baptisma impiorum. Judicio ergo episcopali per graviorem pœnam emendabitur, et ut scorlator, et ut satanicæ communionis cumimpio factus particeps: verum non baptizabitur. Interr. 48. Quot ɔnnorum mas aut femina admitlatur ad confessionem? Resp. Leges quidem delictis impuberum condonanduin esse dicunt. Impuberes autem sunt mares quidem, qui decimum quartum annum impleve runt: feminæ vero, duodecim annorum. Forsan igitur dixerit aliquis post duodecimum et decimum quartum ætatis annum eos debere peccata sua declarare: utpote delictorum judicium subeuntes, et capaces scortationis, aliorumque quorumpian peccatorum effectos. Nos autem ab ipsa experientia, sed ab iis quæ talium quorumdam causa per varia tempora synodice prolata sunt, consulimus; ut post sextuin annum mares et feminæ per confessiones emendari et sanctificari debeant. Quia et clericus quidam per obligatoris scripta, desponsa uxore septenni, et post ejus mortem alii conjunctus mulieri, synodice non impetravit, ut camonicam consequeretur ordinationem, utpote bigamus. Ait enim sancta Constantinopolitana synodus, septennem feminam amoris esse capa996 Ερώτ. με'. Εάν τις πορνικώς συμφθαρ μετά γυναικός αἰχμαλώτου Χριστιανῆς, καὶ κατὰ ταὐτὸν ὀρθοδόξου, ἀκινδύνως ὡς δούλην πωλήσε: αὐτήν; Απόκ. Αδειαν ὁ δεσπότης έξει τὴν ὑπὸ τούτου πορνευομένην δούλην αὐτοῦ πωλεῖν, καὶ ἀποκερδαίνειν τὸ ταύτης τίμημα. Ελευθερίας γὰρ τότε ἀξιοῦται ἡ δούλη μετὰ τοῦ δεσπότου συμφθειρο μένη, ὅτε μέχρι τελευταίας τούτου ἀναπνοῆς οὐδέν τι περὶ διαπράσεως ταύτης φθάσει γενέσθαι. Φησί γὰρ τὸ β' κεφάλαιον τοῦ ιθ' τίτλου τοῦ μὴ βιβλίου ταῦτα ῥητῶς· Εάν τις δούλην σχῇ ἐν τῇ ἰδίᾳ συν αφείᾳ, μὴ ἔχων γαμετήν, καὶ μείνῃ μετ᾿ αὐτῆς μέχρι τελευτής, εἴτε ἔχων παῖδας ἐξ αὐτῆς, εἴτε μήν καὶ μηδὲν εἴπῃ περὶ αὐτῆς ἐν ἰδίᾳ διαθήκῃ· γίνετα: ἐκείνη ἐλευθέρα. Ερώτ. μζ'. Ἐὰν ὀρθόδοξος συμφθαρή πορτ νικῶς μετὰ Ἰουδαίας ή Αγαρηνῆς γυναικός, δι' ἐπιτιμίου διορθωθείη, ἢ ἀναβαπτισθήσεται; Απόκ. Ο μὲν μία κανὼν τῶν ἁγίων καὶ πανευφήμων ἀποστόλων ταῦτά φησιν· Ἐπίσκοπος ἡ πρεσβύτερος τὸν κατὰ ἀλήθειαν ἔχοντα βάπτισμα ἐὰν ἄνωθεν βαπτίσῃ, ἢ τὸν μεμολυσμένον παρὰ τῶν ἀσεβῶν μὴ βαπτίσῃ, καθαιρείσθω, ὡς γελῶν τὸν σταυρὸν καὶ τὸν τοῦ Κυρίου θάνατον, καὶ μὴ δια κρίνων ἱερέας ψευδοτερέων. Ίσως ουν εἴποι τις ὀφείλειν καὶ τὸν πορνεύσαντα ὀρθόδοξον μετὰ τῆς ἀσεβοῦς μολυνθῆναι, καὶ ἀναβαπτισθῆναι ἐφείλειν. Οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο ἀληθές. Ἐκεῖνος γὰρ μολύνεται παρὰ τῶν ἀσεβῶν, ὃς ἐκοντὶ μὲν ἀπονίπτεται τὸ θεῖον καὶ ἅγιον βάπτισμα, ενδύεται δὲ βάπισμα ἀσε δῶν. Δι' ἐπιτιμίου γοῦν σφοδροτέρου κατ' ἐπισκο πικὴν διάκρισιν διορθωθείη, καὶ ὡς πόρνος, καὶ ὡς κοινωνήσας μετὰ ἀσεβοῦς κοινωνίας σατανικής ἀλλ οὐ βαπτισθήσεται. 'Ερώτ. μη'. Ποσαετής ἀνὴρ ἡ γυνή δεχθείη εἰς ἐξαγορείαν; Απόκ. Οἱ μὲν νόμοι συγχωρητέα τὰ τῶν ἀνήβων ἁμαρτήματα λέγουσιν εἶναι. Ανηβοι δὲ εἰσιν ἐπὶ μὲν τῶν ἀῤῥένων, οἱ τὸν τεσσαρεσκαιδέκατον χρόνον πληρώσαντες· ἐπὶ δὲ τῶν θηλειών, αἱ δωδεκαετείς. Ισως οὖν εἴπῃ τις, μετὰ τὸν δωδέκατον καὶ τὸν τεσσαρεσκαιδέκατον χρόνον τῆς ἡλικίας αὐτῶν ὀφείλειν τούτους ἐξαγορεύειν, ὡς καὶ ἐξ ἁμαρτημάτων εὐθυ νομένους, καὶ γεγονότας πορνείας καὶ ἄλλων ἁμαρτη μάτων τινῶν δεκτικούς. Ἡμῖν δὲ ἀπὸ πείρας αὐτῆς, ἀλλὰ μὴν καὶ ἀπὸ λαληθέντων συνοδικῶς κατὰ δια φόρους καιρούς, χάριν τοιούτων τινών, γνωμοδοτεί ται· μετὰ τὸν ἔκτον ἐνιαυτὸν ὀφείλειν καὶ τοὺς ἄ μενας καὶ τὰς θηλείας δι' ἐξαγορείας διορθούσθαι καὶ ἁγιάζεσθαι. Οτι καὶ κληρικός τις διὰ δεσμωτι κῶν ἐγγράφων κατεγγυησάμενος γυναῖκα ἑπταετή, καὶ μετὰ θάνατον ταύτη; ἑτέρα συζευχθείς γυναικ οὐ παρεχωρήθη συνοδικῶς κανονικῆς ἀξιωθῆναι χειροτονίας, ὡς δίγαμος. Εἶπε γὰρ ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἁγία σύνοδος τὴν ἑπταετή γυναῖκα δεχτι· • stupri consuetudinem habuerit. d stupri consuetudinem habet.

τὴν ἔρωτος εἶναι· κάντεύθεν καὶ φθορὰν ὑφίστασθαι, cem, exindeque stuprum pati, et scortationis argul καὶ τῆς πορνείας τοῖς λογισμοῖς ἁλίσκεσθαι. Εἰ δὲ ἐπὶ γυναικὸς ταῦτα δικαίως πεφιλοσόφηται, πολλῷ πλέον ἐπὶ ἀνδρὸς ψηφισθήσεται. Ερώτ. μθ'. Κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς κυριωνύμου πρώτης ἡμέρας ἐὰν συμπλακῶσιν ὁμόζυγοι σαρκι κῶς, ἐπιτιμηθήσονται ὡς παρανομήσαντες, ἢ οὐ; Απόκ. Καὶ ἄνωθεν εἴρηται, κατὰ τὸ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακὴν ὀφείλειν ἀπέχεσθαι τοὺς ὁμοζύγους τῆς σαρκικῆς κοινωνίας· διὰ τὸ ἐν αὐταῖς τὴν πνευ ματικὴν θυσίαν ἀναφέρεσθαι τῷ Κυρίῳ· καθώς τοῦτο καὶ ὁ μέγας ἐν ἁγίοις Τιμόθεος πατριάρχης Αλεξανδρείας πρὸς τοὺς ἐρωτήσαντας περὶ τούτου ἀπεκρίνατο. Οἱ γοῦν μὴ εἰς ταύτας τὰς ἡμέρας ἐγκρατευόμενοι, πῶς καὶ τότε κατὰ κοινὴν συμφωνίαν σχολάσουσιν (ὡς ὁ μέγας Απόστολος είρηκε) τῇ πρὸς Θεὸν ἐντεύξει καὶ προσευχῇ; Πάντως οὐδέ ποτε. Διὸ καὶ δι' ἐπιτιμίων μετρίων οἱ οὕτως ἡμαρ τηκέτες διορθωθήσονται. Ερώτ ν. Ἐὰν κατὰ τὴν Τεσσαρακονθήμερον νηστείας οὐκ ἐγκρατεύωνται οἱ ὁμόζυγοι, ἀξιωθήσονται τῆς τῶν θείων ἁγιασμάτων κοινωνίας, κατὰ τὴν τοῦ μεγάλου Πάσχα κοσμοσωτήριον ἑορτήν, ή ού; Απόκ. Εἰ μηδὲ ἔχθυοφαγεῖν ἐδιδάχθημεν, μηδὲ ἁπλῶς καταλύειν δι' ὅλης τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστής, καὶ κατὰ πᾶσαν τετράδα, καὶ Παρασκευήν, πολλῷ πλέον τῆς σαρκικής συμπλοκῆς ἀπέχειν ἀναγκα σθήσονται. Οι γοῦν παρανομήσαντες οὕτως ὁμόζυγει, καὶ εἰς ἀκρασίαν σατανικὴν μεταστοιχειώσαντες τὴν ἀπὸ τῆς νηστείας καὶ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν σαρ κικῶν ἐπιθυμιών σωτηριώδη μετάνοιαν (ὥσπερ εί μὴ τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ ἡ περιδρομὴ ἐξήρκει τούτοις εἰς ἀποπλήρωσιν τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν αὐτῶν)· οὔτε τῆς θείας καὶ ἁγίας μεταλήψεως κατὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ ἁγίου καὶ μεγάλου Πάσχα ἀξιωθήσοντα', ἀλλὰ καὶ δι' ἐπιτιμιῶν διορθωθήσονται. Ερώτ. να'. Ακίνδυνόν ἐστι κατὰ τὴν Κυρι ώνυμον ἡμέραν εἰς βαλανεῖον ἀπέρχεσθαι, καὶ θερμεῖς λουτροῖς ἀπονίπτεσθαι, ἢ οὐ; Απόκ. Κατὰ τὴν Κυριώνυμον ἔργου παντὸς ἀποδ ίστασθαι τοὺς πιστοὺς, καὶ οἱ θεῖοι Πατέρες ἐδίδαξαν, καὶ ἡ νδ Νεαρὰ τοῦ βασιλέως κυρίου Λέοντος τοῦ Σοφού δικαίως ἐθεσπιῴδησε, φησὶ γὰς ἐν μέρει ταῦτα· Ορίζομεν καὶ ἡμεῖς & τῷ ἁγίῳ ἔδοξε Πνεύ ματι, καὶ τοῖς ὑπ' αὐτοῦ μεμνημένοις ἀποστό‐ λοις ὥστε πάντας ἐν τῇ θείᾳ καὶ τὴν ἀφθαρ σαν ἡμῶν ἐγκαινισαμένῃ ἡμέρᾳ σχολάζειν άρ γίᾳ, καὶ μήτε γεωργόν μήτε τινὰ ἕτερον ἅπτεσθαι ἔργου ἐν ταύτῃ τῶν μὴ νενομισμένων. Εἰ γὰρ οἱ παλαιοὶ τὰς σκιὰς καὶ τοὺς τύπους τιμῶντες, διὰ τοσαύτης ἦγον τιμῆς τὴν τοῦ Σαββάτου ἡμέραν, ὡς παντελεῖ αὐτοὺς ἀπραξία διδόναι, πῶς εἰκὸς οὓς ἡ χάρις θεραπευτὰς ἔχει καὶ ἡ ἀλήθεια, τούτους μὴ τιμῶν τὴν ἡμέραν ἥτις τὸ τίμιον παρὰ τοῦ Δεσπότου ἐπλούτησε, καὶ ἡμᾶς ἠλευθέρωσε τῆς ἐκ φθοράς ratiociniis. Quod si hæc de femina juste tractantur, multo magis in mare sciscentur. Interr. 49. In vespera prini diei Dominici • si conjuges carnaliter implicentur, censura coercebuntur, ut transgressores legumi, annon? Resp. Ει superius dictum est, in Sabbato et Dominico conjuges abstinere debere carnali societate, quod in eis spiritalis hostia offeratur Domino: quemadmodum magnus inter sanctos Timotheus Alexandris patriarcha, ad eos, qui de hoc interrogabant, respondit. Qui igitur his diebus continenter non agunt, quonam modo tunc communi vacabunt (ut magnus ait Apostolus) congressui cum Deo et orationi? Nullo plane modo. Itaque qui sic deliquerunt, pœnis moderatioribus & emendabuntur. Interr. 50. Si per Quadragcnæ jejunium conjuges continenter non agaut, digni labebun tur divinarum sanctificationum communione, in magni Paschatis mundi salutari festo, allnon? Resp. Si neque pisces edere docemur, neque simpliciter jejunium solvere per totam sanctam Quadragenam s, mulw magis a carnali complexu abstinere cogentur. Conjuges ergo, qui sic transgressi sunt, et in satanicam incontinentiam commutarunt salutarem pœnitentiam, quæ ex jejunio est, et liberatione cupiditatum carnalium, quəsi totius anni curriculum his non sufficiat ad suas explendas libidines: divinam et sanctam partici pationem in die sancti magnique Paschalis non promerebuntur: quinimo potius panis emendabuntur. Interr. 51. Sine periculo est, die Dominico 10gredi balneum, et calidis lavacris ablui, annon? Resp. Die Dominico debere ab omni opere abstinere fideles, et divi Patres docuerunt, of 54 Novella imperatoris domini Leonis philosophi, juste oraculum edidit, hæc enim sit in parte: Statuimus nos etiam, quod Spiritui sancto, ab ipsoque institutis apostolis placuit, ut omnes in die sacro, quoque nostra integritas instaurata est, labore vacent: neque agricolæ, neque quiquam alii in illo illicitum opus aggrediantur. Si enim qui umbram quamdam atque figuram observabant, tantopere Sabhati diem venerabantur, ut ab omui prorsus opere abstinerent: quomodo qui gratiæ lucem, ipsamque veritatem colunt, bos eum diem, qui a Domino honore dilatus est, nosque ab exilii dedecore liberavit, non venerari par est? aut quomodo cum ex septem diebus unus in Domini honoVARIÆ LECTIONES. • a domino denominali. 1 panis modicis: & per totam quadragesimam, et quavis quarta feris, et in parascere.

rem consecralus sit, nos aliorum ad opera usu ἀτιμίας; "Η πῶς οὐ παντελῶς ἀσυνείδητον, ἑπτὰ contentos non esse, neque illum Domino eximium ἡμερῶν οὐσῶν, ὧν μία εἰς Δεσποτικὴν τιμὴν ἀνε! - et inviolatum conservare: sed ipsum etiam vulga- ται, μὴ ἀρκεῖσθαι ἡμᾶς ταῖς ἐξ ἀποκεχρημένου; rem facere, nostrisque operibus applicandum pu- εἰς ἔργον, καὶ ἀναφαίρετον τῷ Δεσπότῃ ἐκείνην tare, religionis non est prorsus dissoluta? Quapro- τηρεῖν· ἀλλὰ καὶ ταύτην κοινοποιεῖσθαι, καὶ τῶν pter dicimus et nos, omni operatione (quemadmo- ἡμετέρων έργων νομίζειν καιρόν; Διό φαμεν καὶ dum dictum est) cessante b, cum et ipsi rastici ἡμεῖς, πάσης ἐνεργείας εμπορευομένων, καὶ αὐτῶν negolientur, et omnibus coactis versari in eccle- δὴ τῶν γεωργῶν, ἀπρακτησάσης, ὡς εἴρηται, καὶ siis, et glorificare potius Deum die Dominico, quod πάντων ἀναγκαζομένων ταῖς ἐκκλησίαις ἐνασχολεί fideles qui sumus, in ea viderimus justitiæ Solem σθαι, καὶ δοξολογεῖν τὸν Θεὸν μᾶλλον κατὰ ταύτην resplenduisse 1. Neque ¡gitur qui balneorum præ- τὴν κυριώνυμον, διὰ τὸ ἐν αὐτῇ ἰδεῖν ἡμᾶς τοὺς censoria lavacraque et reliqua faciunt, his ministra- πιστοὺς τὸν τῆς δικαιοσύνης Ιλιον λάμψαντα· οὔτε bunt, neque fidelis ullus veniam merebitur, qui ab οὖν οἱ τὰ τῶν βαλανείων προκαυστήρια, λουτήριά τε, oratione abstinens, et a multum celebrandis glo- καὶ λοιπὰ ἐνεργοῦντες τούτοις ὑπηρετήσουσιν, οὔτε rificationibus præceptionibusque diei Dominici τις πιστὸς συγγνώμης αξιωθείη τῆς μὲν προσευχῆς recedeus, aquis calidis adhæret et occupatur: sed ἀποσχόμενος, καὶ τῶν πολυμνήτων δοξολογιῶν καὶ episcopali judicio emendationibus corrigetur. διδασκαλιῶν τῆς κυριωνύμου ἀφιστάμενος, καὶ θερ μοῖς ὕδασι προσανέχων καὶ ἀσχολούμενος· ἀλλὰ διὰ ἐπιτιμίων κατὰ τὴν ἐπισκοπικήν διάκρισιν διο ορθωθήσεται. Interr. 52. Jejunium solvens carnibus, casco et ovo, diebus Mercurii et Veneris totius anni, venia dignus, annou? Resp. Sexagesimus nonus canon sanctorum apostolorum ait: Si quis episcopns, vel presbyter, vel diaconus, vel lector, vel cantor, sanctam Pascha Quadragesimam non jejunat, vel quartum diem, vel Parasceven, praeter quam si propter imbecillitatem corporalem impediatur, deponatur: si sit autem laicus, segregetur. Qui igitur sine corporali indrmitate dissolvit i dies Mercurii et Veneris, punitur juxta canonis hujus tenorem. Quando vero propter imbecillitatem coactus fuerit dissolvere, piscibus vel oleo moderabitur agrotationis addictionem. Carnes enim vel caseum, aut ovum attingere non fuerit concessum, licet extremam effet aniınam, neque in magna Quadragena, neque in qualicunque Mercurii vel Veneris die. Surfcit enim ei, qui necessario per aridorum esum magnificare debet dies Mercurii et Veneris, per oleum et pisces morbi acerbitatem mitigare. Excipe mibi dies Mercurii et Veneris, carnisprivii, septuagesima, renovationis et duode cim dierum. In his enim per carnes etiam, citra periculum jejunia frangimus: quia circa dodecahemerum jejunant Armenii propter Artziburiuın, in hebdomade prima carnisprivii, propter Ninivitas: et in hebdomade tyrophagi Tetraditæ hæretici jejunium magnum observant. Nos igitur contraria iis facientes, franginus *, ne videamnur cum iis consentire, eo cxcepto, quod illud fiet, si quis cum Tetraditis aut Armeniis habitet. Alioqui enim, si in regione degat, ubi nullus est ejuscemodi, degue stabit tantum ex carnibus, vel caseo, et suspicionein attenuabit per continentiam, non per ingluτο διακαινησίμου. Ερώτ. νβ'. Ο καταλύων διὰ κρέατος, τυροῦ καὶ ὠοῦ, τὰς τετράδας καὶ τὰς παρασκευὰς τοῦ δίου χρόνου, συγγνωστέος ἐστὶν, ἢ οὐ; Απόκ. Ο ξθ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων φησίν Εἴ τις ἐπίσκοπος, ή πρεσβύτερος, ή διάκονος, ἢ ἀναγνώστης, ή ψάλτης, τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσχα οὐ νηστεύει, ή τετράδα, ή παρασκευήν, καθ αιρείσθω· εἰ μὴ δι' ἀσθένειαν ἐμποδίζοιτο. Εἰ δὲ λαϊκὸς εἴη, ἀφοριζέσθω. Ὁ γοῦν καταλύων ἄνευ σω· ματικῆς ἀσθενείας τὰς τετράδας καὶ τὰς παρα σκευάς, κολάζεται κατὰ τὴν τοῦ τοιούτου κανόνος περίληψιν. "Οτε δὲ δι᾿ ἀσθένειαν ἀναγκασθείη τις καταλῦσαι, διὰ ἰχθύων ἢ ἐλαίου μετριάσει τοῦ ἀρῥωστήματος τὴν κακότητα. Κρέατος γὰρ ἡ τυροῦ ἢ τοῦ ἅψασθαι οὐ συγχωρηθείη, κἂν πνέῃ τὰ λοίσθια, οὔτε ἐν τῇ μεγάλη Τεσσαρακοστῇ, οὔτε ἐν oἰᾳδήτινι τετράδι καὶ παρασκευῇ· ἀρκεῖ γὰρ τῷ ἐξ ἀνάγκης διὰ ξηροφαγίας μεγαλύνειν ὀφείλοντι τὰς τετράδα; καὶ τὰς παρασκευὰς, διὰ ἐλαίου καὶ ἰχθύων ἐπιεικεῦσαι τὸ νόσημα. Υπέξελέ μοι τὰς τετράδας, καὶ τὰς παρασκευὰς τῆς ἀπόκρεω, της τυροφάγου τῆς διακινησίμου 1, καὶ τοῦ δωδεκαημέρου. Εν ταύταις γὰρ καὶ διὰ κρέατος ἀκινδύνως καταλύομεν· ὅτι κατὰ τὸ δωδεκαήμερον νηστεύουσιν οι Αρμένιοι διὰ τὸν ᾿Αρτζιβούριον· κατὰ τὴν ἑβδο μάδα τῆς πρώτης ἀπόκρεω, διὰ τοὺς Νινευΐτας· καὶ κατὰ τὴν ἑβδομάδα της τυροφάγου νηστεύουσιν οἱ Τετραδῖται οἱ αἱρετικοὶ νηστείαν μεγάλην. Ἡμεῖς οὖν ἀντιπράττοντες τούτοις, καταλύομεν, ἵνα μὴ δόξωμεν ὁμοφρονεῖν αὐτοῖς. Πλὴν καὶ τοῦτο γενήσεται, ὅταν τις μετὰ Τετραδιτῶν ἡ ᾿Αρμενίων συνο αυλίζηται. Εἰ γὰρ εἰς χώραν διάγει ἔνθα οὐκ ἔστι τοιοῦτος, ἀπογεύσεται μόνον κρέατος ἢ τυροῦ, καὶ μετεωρίσει τὴν ὑποψίαν δι' ἐγκρατείας, οὐ μὴν διὰ h cum omne opus negotiatorum, et ipsorum quoque agricolarum cesset, ut dictum est, omnesque coga HuT ir ecclesiis versari. resplenduisse ne quidem eos, qui balneorum æstuaria et lavacra, et reliqua trac.ant, his operas suas facturos i violat. violamus hæc.

άδης αγίας. Κατὰ δὲ τὴν ἑβδομάδα τῆς διακινησία viem. Hebdomade autem antipaschalis sine periμου ἀκινδύνως χρεωταγήσομεν, κατὰ τὴν αὐτῆς τετράδα, καὶ παρασκευήν. Ως μία γὰρ λογίζεται κυριώνυμος τὸ ἑπταήμερον τοῦτο διάστημα. Ερώτ. νγ'. Α' νηστείαι τῆς ἑορτῆς τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ τῆς Χριστοῦ γεννήσεως, καὶ τῆς κοιμήσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου, καὶ τοῦ Σωτῆρος, ἀπαραίτητοί εἰσιν, ἢ συγχωρητέας καὶ ἀδιάφοροι; culo carnibus vescemur in cjus Mercurii die t Veneris. Nam pro uno die Dominico habetur hoc septem dierum intervallum. Interr. 53. Jejunia diei festi Sanctorum Apostolorum, et Natalis Christi, et Obdormitionis sanct:n Deiparæ et Servatoris, inexcusabilia sunt, an permittenda et indifferentia? Resp. Constantinopolitana quidem sancta synodus in diebus sanctissimi illius patriarchæ.... interro - gata, an oporteat Augusti mensis jejunium perficere l: respondit, id jejunium mutatum esse, ne cum paganis jejuniis quæ codem tempore funt, concurrat. Multi tamen homines id jejunium adhuc observant. Nos autem cum ea, quæ ad hoc pertinent, consideraverimus, defendimus jejunia neccssario præcedere hæc quatuor festa: nimirum festuin Sanctorum Apostolorum, Natalis Christi, Trans formationis Christi et Dei nostri, et ()bdormitionis sanctæ Deiparæ, sed tantum septem dierum. Unum enim est quadraginta dierum jejunium sancti et magni Paschatis. Quod si quis plusquam septem diebus circa festum Sanctorum Apostolorum et festum natalis Christi jejunet, seu sponte, seu a fundatoria regula " impulsus, non vituperabitur. Quomiodo autem, et propter quid ante unumquodque horum quatuor festorum jejunare debeamus, declaratunı in synodali decisione, de eo a nobis facta. Qui igitur non jejunant ante unumquodque horum quatuor festorum sine ulla omnino excusatione magnis emendabuntur pœnis. Απόκ. Ἡ μὲν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἁγία σύνοδος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἀγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου....... Ερωτηθείσα εἰ χρὴ τὴν ἐν τῷ Δύο γούστῳ νηστείαν ἐπιτελεῖν, ἀπελογήσατο ὡς αὕτη ἡ νηστεία μετετέθη, διὰ τὸ μὴ περιπίπτειν ταῖς κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον γινομέναις ἐθνικαῖς νηστεία αις. Πλὴν καὶ ἔτι πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ταύτην τὴν νηστείαν νηστεύουσιν. Ἡμεῖς δὲ, σκοπήσαντες τὰ περὶ τούτου, ἀπολογούμεθα, ὅτι ἐξ ἀνάγκης προς ηγοῦνται νηστείαι πρὸ τῶν τεσσάρων τούτων ἑορτῶν· ἤγουν πρὸ τῆς ἑορτῆς τῶν Αγίων Αποστόλων, τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τῆς Κοιμήσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου· πλὴν ἑπταήμεροι. Μία γὰρ τεσ σαρακονθήμερος νηστεία ἐστὶν, ἡ τοῦ ἁγίου καὶ μετ γάλου Πάσχα. Εἰ δέ τις καὶ πλέον τῶν ἑπτὰ ἡμε ρῶν κατὰ τὴν ἑορτὴν τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων καὶ κατὰ τὴν ἑορτὴν τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ νηστεύει, ἢ ἐποντί, ἢ ἀπὸ κτητορικού τυπικοῦ συνωθούμενος, οὐ καταισχυνθήσεται. Οπως δὲ καὶ διατί πρὸ ἑκάστης τούτων τῶν τεσσάρων ἑορτῶν ἑπταήμερον νηστείαν ἐξ ἀνάγκης νηστεύειν ὀφείλομεν, ἐδηλώθη ἐν τῷ γεγονότι παρ' ἡμῶν χάριν τούτου συνοδικῷ τόμῳ. Οι γοῦν μὴ νηστεύοντες πρὸ ἑκάστης τούτων τῶν τεσσάρων ἑορτῶν κατὰ τὸ πάντη ἀπαραίτητον, δι' ἐπιτιμίων μεγάλων διορθωθήσονται. Ερώτ. νδ'. Οἱ κατὰ ταύτας τὰς νηστείας έγκρατευόμενοι, πρὸς δὲ καὶ οἱ κατὰ τὰς τετράδας καὶ παρασκευάς ξηροφαγοῦντες, ἐκχωρηθήσονται διὰ δευτέρας τραπέζης θεραπεῦσαι τὴν τοῦ σώματος ἔνδειαν, ἢ οὐ; Απόκ. Κυρίως ἡ ἐγκράτεια, νηστεία ἐστίν· ὅτι καὶ παθοκτόνος, οὐκ ἀνθρωποκτόνος καλεῖται. Εἰ γοῦν οἱ ἐγκρατευόμενοι, διὰ σύστασιν τοῦ σώματος καὶ δευτέρας τραπέζης δεηθῶσιν, οὐ προκριματισθή σονται. Πάντως γὰρ καὶ αὐτοὶ τὴν ὁλοήμερον οὐκ ἀτιμάσουσιν ἐγκράτειαν, διὰ ἑσπερινῆς ἀκρασίας. Τοῦτο δὲ ποιήσαντες, ἐπιτιμηθήσονται. Ερώτ. νε'. Κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκ νεο κρῶν ἐγέρσεως τοῦ δικαίου Λαζάρου, καὶ κατὰ τὴν ἑορτὴν τῶν Αγίων Τεσσαράκοντα, ἀκινδύνως τελείαν ἱερουργίαν ἱερουργήσει τις, ἢ οὐ; Ὡσαύτως καὶ κατὰ τὴν ὅλην ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν ἔξεστι βαπτίζειν, ἡ ἱερολογίας γάμων και μνηστειῶν ποιεῖν, ἢ οὐ; Απάκ. Ο νβ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου Interr. 54. Qui his jejuniis continenter aguni, adhæc et diebus Mercurii et Veneris aridis vescuntur, sinentur per secundariam mensam curare corporis indigentiam, annon? Resp. Proprie continentia, jejunium est; quia et affecticida, non homicida vocatur. Si ergo, qui continenter vivunt, ad corporis sustentationem secundaria mensa indigeant, præjudicium non patientur. Nam nec bi tota die continentiam ¡ufamabunt per incontinentiam nocturnam». Id enim si fecerint, coercebuntur. Interr. B3. In exspectatione resurrectionis a mortuis justi Lazari, et in festo Sanctorum Quadraginta, sine periculo sacrificium quispiam perfectum celebrabit, annon? Pariter et tota sancta Quadragena licet baptizare, aut benedictiones nuptiarum sponsaliorumque facere, annou? Resp. Quinquagesimus secuidus canon sancte et Ο διακαινησίμου. 1 Augusto mense, jejunium servarel: ʼn Omnino temen nec ipsi seu a municipali cuedam decreto. tota die continuatum temperantiam, por vespertinam intempergatiam deformabu»t, PATROL GR. CXXXVII.

crumnenic syr oli, in Trullo magni palatii con- παλατίου συστάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου, gregal, bæc ait: in omnibus sanctae Quadragesimæ jejunii diebus, præter quanı Sabbato, et Dominico, et sancto Annuntiationis die, fiat sacrum præsanctificatorum ministerium. Et 49 canon Laodicenæ synodi hæc enuntiat: Quod non oportet in Quadragesima panem offerre, nisi Sabbato, et solis Doninicis. Et 51 canon ejusdem synodi inquit: Quod non oportet in Quadragesima mnartyrum natales peragere, sed sanctorum martyrum facere commemorationes in Sabbatis et Dominicis. El 52 ait: Quod non oportet in Quadragesima nuptias, vel natalitia celebrare. Ejusdem synodi 45 complectitur: Quod non oportet post duas hebdomadas Quadragesima ad illuminationem " admitti. Qui ¡gitur contra borum tenorem faciunt bsptismata, vel nuptiales benedictiones in tota sancta magna Quadragena, vel perfectas bostias sacrificantes, excepto solo Sabbato, et die Dominico, et evangelizatione P, injuste agunt, et gravibus emendabuntur pœnis, quod ea commiserint, quæ veniam non merentur. Canonibus sane dednitum est, in magno Sabbato baptismata fieri. Quod si vitæ exitus urgeat divini baptismalis initiationem, lavacrum exhibebitur, etiam alio die Quadragens. Nam et iis. qui ad extremum coercentur, et perpelua excommunicatione damnati sunt, mortis auxiliatur mysterium, ad sanctorum mysteriorum participationem. Interr. 56. Sine periculo funt ordinationes subdiaconorum, diaconorum, sacerdotum, et pontidcum in sancta et magna Quadragena, annon? Rery. Canonibus statutum est (ut superius diximus) ne perfecta sacrificatio flat toto 40 dierum jejunio, exceptis solis Sabbatis, et Dominicis, et festo Evangelizationis. His itaque diebus, quando mystica consecrata victima perficitur, ordinationes citra ullum crimen funt: cæteris autem jejunatoriis diebus, quando perfecta sacrificatio non fit, nec ordinatio ullius eorum, qui altari ministrant, multoque minus episcopalis perficietur. Ordinatio enim est publici conventus tempus, et glorificationis Dei, dignis elargiens spiritales dignidignitates. Interr. 57. Quæ in sanctis Dei Ecclesiis ab aliquibus offeruntur res qualescunque, vel etiam edulia, ab ullo accipientur ', et eorum tribuetur licentia? Item quæ, et qualia sunt canonica, quæ sacerdotibus et pontificibus quotannis danLur? Resp. Aurea quidem et argentea, quæ Deo offeruntur, vasa et supellectilia, sine domino sunt e, et per episcopos Deo consecrantur. Esculenta aulem, et potulenta, quæ iuxta morem, ταῦτά φησιν· Ἐν πάσαις ταῖς τῆς ἁγίας Τεσσαρα κοστῆς τῶν νηστειῶν ἡμέραις, παρέξ. Σαββάτου καὶ Κυριακῆς, καὶ τῆς ἁγίας τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἡμέρα; ἡ τῶν προηγιασμένων ἱερῶν λειτουργία γινέσθαι. Καὶ ὁ μύ' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου ταῦτα διέξεισιν, ὅτι οὐ δεῖ τῇ Τεσσαρακοστῇ ἄρτον προσφέρειν, εἰ μὴ ἐν Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μόνον. Καὶ ὁ να' και νὼν τῆς αὐτῆς συνόδου φησίν, ὅτι οὐ δεῖ τῇ Τεσσαρα κοστῇ μεν τύρων γενέθλια τελεῖν, ἀλλὰ τὰς τῶν ἁγίων μαρτύρων μνήμας ποιεῖν ἐν τοῖς Σάββασι καὶ ταῖς Κυριακαί;. Καὶ ὁ νβ' λέγει, ὅτι οὐδεῖ ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ γάμους ή γενέθλια ἐπιτελεῖν. Ο με τῆς αὐτῆς συνόδου διαλαμβάνει ὅτι οὐ δεῖ μετὰ δύο ἑβδομάδας τῆς Τεσσαρακοστῆς δέχεσθαι εἰς τὸ φώ τισμα. Οἱ γοῦν ποιοῦντες παρὰ τὴν τούτων περίλη ψιν βαπτίσματα, ή Ιερολογίας γαμικάς, δι' όλης της ἁγίας μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἡ τελείας θυσίας ἱερουργοῦντες, ἄνευ μόνου τοῦ Σαββάτου καὶ τῆς Κυριακῆς καὶ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, παρανομοῦσι, καὶ δι' ἐπιτιμίων μεγάλων διορθωθήσονται, ὡς ἀσύγγνωστε πλημμελήσαντες. Κατὰ μέντοι τὸ μέγα Σάββατον κεκανόνιστα: τὰ βαπτίσματα γίνεσθαι. Εἰ δὲ κατεπείγει τὴν τοῦ θείου βαπτίσματος τελετὴν ἡ τοῦ βίου μετάστασις, γενήσεται βάπτισμα καὶ καθ᾽ ἐτέραν ἡμέραν τῆς Τεσσαρακοστῆς· ὅτι καὶ τοῖς ἐσχά τως ἐπιτιμηθεῖσι καὶ ἀκοινωνησίᾳ κατακριθείσι παν τελεῖ τὸ τοῦ θανάτου μυστήριον βοηθεῖ πρὸς τὴν τῶν ἁγίων μυστηρίων μετάληψιν. Ερώτ. νς'. Ακινδύνως γίνονται χειροτονίαι κατὰ τὴν ἁγίαν καὶ μεγάλην Τεσσαρακοστὴν τῶν ὑποδιακόνων, τῶν διακόνων, τῶν ἱερέων καὶ τῶν ἀρχιερέων, ἢ οὐ; Απόκ. Κακανόνισται (καθὼς ἄνωθεν εἴρηται) με γίνεσθαι τελείαν Ιεροτελεστίαν δι' ὅλης τῆς τεσσα ρακονθημέρου νηστείας, ἄνευ μόνων τῶν Σαββάτων καὶ τῶν Κυριακῶν, καὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ Εὐαγγελισμού. Διὸ κατὰ μὲν τὰς ἡμέρας ταύτας, ὅτε καὶ μυστική τετελειωμένη θυσία τελεῖται, γενήσονται χειροτονίας κατὰ τὸ πάντη ἀκριμάτιστον· ἐν δὲ ταῖς λοιποῖς νηστίμοις ἡμέραις, ότε τελεία Ιεροτελεστία οὐ γίνε ται, οὐδὲ χειροτονία τινὸς τῶν τοῦ βήματος, πολλῷ δὲ πλέον ἐπισκοπική τελεσθήσεται. Καὶ ἡ χειροτονία γὰρ πανηγύρεως ἐστι καιρὸς, καὶ δοξολογίας Θεοῦ, Ο τοῖς ἀξίοις χαριζομένη πνευματικὰ ἀξιώματα. Ερώτ. νζ. Τὰ ἐν ταῖς ἁγίαις τοῦ Θεοῦ Ἔχο κλησίαις παρά τινων προσφερόμενα οιαδήτινα πρά γματα, ἢ καὶ τρωχτά, παρὰ τίνος δεχθήσονται καὶ ἐξουσιασθήσονται; Καὶ τίνα, καὶ ποῖα εἰσι τὰ έτησίως διδόμενα τοῖς ἱερεῦσι, καὶ ἀρχιερεῦσι κανονι κά; Απόκ. Τὰ μὲν τῷ Θεῷ προσαγόμενα χρυσά καὶ ἀρ γυρά σκεύη καὶ ἔπιπλα, ἀδέσποτά εἰσι, κἂν διὰ τῶν ἐπισκόπων προσφέρωνται τῷ Θεῷ· τὰ δὲ τρωπτὰ καὶ ποτὰ συνήθως ἐν μνήμαις ἁγίων καὶ ὑπὲρ μνηVARIÆ LECTIONES. • nam et ordinatio, publici conventus × in nullius dominio sun!. • ad baptismum. s et Annuntiationis. 9 qui extreme puniuntur. est occasio, et celebrationis Dei. quonam accipientur et retinebuntur?

μοσύνων κατοιχομένων εἰσκομιζόμενα τῷ ναῷ, καὶ sanctorum memoriis, et pro mortuorum comneτὰ ὑπὲρ ψυχικῶν διαδόσεων ταῖς ἐκκλησίαις παρά τινων προσφερόμενα, τοῖς ἐπισκόποις δίδοσθαι κεκανόνισται, καὶ παρὰ τούτων πρός τε τοὺς κληρικούς καὶ τοὺς ξενιζομένους καὶ ἄλλως πενητεύοντας ἀδελ φοὺς διαμερίζεσθαι, κατὰ τὴν τούτων διάκρισιν. Φησὶ γὰρ ὁ γ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων ταῦτα ῥητῶς· Εἴ τις ἐπίσκοπος ή πρεσβύτερος παρὰ τὴν τοῦ Κυρίου διάταξιν τὴν ἐπὶ τῇ θυσίᾳ προσενέγκῃ ἕτερά τινα ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, ἢ μέλι, ή γάλα, ἢ ἀντὶ είνου σίκερα ἐπιτηδευτά, ἢ ὄρνις, ἡ ζωά τινα, ή όσπρια, παρὰ τὴν διάταξιν, καθαιρείσθω· πλὴν νέων χέδρων, τῷ καιρῷ τῷ δέοντι. Μὴ ἐξὸν δὲ ἔστω Ετερόν τι προσάγεσθαι εἰς τὸ θυσιαστήριον, ἢ μόνον ἔλαιον εἰς τὴν λυχνίαν, καὶ θυμίαμα τῷ καιρῷ τῆς ἁγίας προσφορᾶς· ἡ ἄλλη δὲ πᾶσα οπώρα εἰς οἶκον ἀποστελλέσθω, ἀπαρχὴ τῷ ἐπισκόπῳ καὶ τοῖς πρε σβυτέροις, ἀλλὰ μὴ πρὸς τὸ θυσιαστήριον. Δῆλον δὲ ὡς ὁ ἐπίσκοπος καὶ οἱ πρεσβύτεροι επιμερίσουσι τοῖς διακόνοις καὶ τοῖς λοιποῖς κληρικοῖς. Καὶ ὁ ζ' καὶ ὁ η' κανὼν τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου ταῦτα παρακελεύεται· Εί τις καρποφορίας ἐθέλει λαμβάνειν, ἢ διδόναι ἔξω τῆς ἐκκλησίας, παρά γνώμην τοῦ ἐπισκόπου, ἢ τοῦ ἐγκεχειρισμένου τὰ τοιαῦτα, καὶ μὴ μετὰ γνώμης αὐτοῦ ἐθέλει πράττειν, ἀνάθεμα ἔστω. Καὶ ὁ εβ' ἀποστολικός κανών ταῦτά φησιν· Εί τις κληρικός, ἢ λαϊκὸς, ἀπὸ τῆς ἁγίας ἐκκλησίας ἀφέληται κηρὸν ἢ ἔλαιον, ἀφοριζέσθω. Καὶ ὁ ογ' κανὼν λέγει· Σκεῦο; χρυσοῦν ἢ ἀργυροῦν ἁγιασθὲν, ἢ οθόνην, μηδεὶς εἰς οἰκείαν χρήσιν σφετεριζέσθω· παράνομον γάρ. Εἰ δέ τις φωραθείη, ἐπιτιμάσθω ἀφορισμῷ. Ὁ δὲ ι' και νὼν τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων συστάσης οἰκουμενικῆς ἁγίας συνόδου, τοὺς μὲν κοινοποιοῦντας τὰ τοῦ βήματος ἱερὰ καθαιρέσει καθυποβάλλει· τοὺς δὲ τὰ ἔξωθεν τοῦ βήματος ὄντα ἱερὰ σκεύη εἰς ἀνίερον χρῆσιν μεταποιοῦντας, ἀφορίζει· τοὺς δὲ ἁρπάζοντας, ὡς Ιεροσύλους κατακρίνει. 'Ο δὲ μέγας Κύριλλος ἐν τῇ πρὸς Δόμνον ἐπιστολῇ ταῦτά φησιν· Ἕκαστος ἡμῶν τῶν ἰδίων καιρῶν δώσει λόγους τῷ πάντων Κριτῇ. Κειμήλιον μὲν γὰρ, και κτήσεις ἀκινήτους ἀνεκποίητα ταῖς ἐκκλησίαις σώζεσθαι χρή, θαρσεῖσθαι δὲ τοῖς κατὰ καιρὸν τὴν θείαν διο έπουσιν ἱερωσύνην, τῶν παραπιπτόντων ἀναλωμάτων τὴν οἰκονομίαν. Ζήτει καὶ βιβλίου νδ' τίτλον γ', και φάλαιον β'. Χάριν δὲ τῆς ὀφειλούσης δίδοσθαι ποσότητος ὑπὲρ κανονικοῦ παρὰ κοινολαϊτῶν, οἱ κανόνες μὲν οὐδέν τι διορίζονται, πρόσταγμα δὲ τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως ἐκείνου κυρίου Ισαακίου τοῦ Κομνηνοῦ ὑποτυποῖ πολλά τινα δίδοσθαι τοῖς ἐπισκόποις παρὰ τῶν ἐν ταῖς ἐνορίαις αὐτῶν προσκαθημένων λαϊκῶν. Ἐπεὶ δὲ ἡ τῶν πραγμάτων ἀνωμαλία καὶ ἔνδεια τὴν τούτων ἐκάλυψεν ὑποτύπωσιν (πολλοστημόριον γάρ τις αὐτῶν οὐ δίδωσι πρὸς ἐπίσκοπον), ἀρκούμεθα τῇ συνηθείᾳ καὶ προαιρέσει τῶν διδόντων. morationibus inferuntur in templum, et quæ pro animalibus trajectionibus ecclesiis ab aliquibus offeruntur, episcopis dari canonice statutum est, et ab bis distribui in clericos peregrinos hospitio exceptos, et alioquin inopia pressos fratres, prout ipsi judicaverint. Ait enim tertius canon sanctorum apostolorum hæc expressim.: Si quis episcopus, vel presbyter, præter Domini de sacrificio ordina - tionem, alia quædam ad altare attulerit, mel, vel lac, vel pro vino siceram v, vel confecta, vel aves, vel aliqua animalia, vel legumina, præter ordinalionem, deponatur: præterquam nova legumina, tempore opportuno. Ne liceat autem aliquid aliud ad altare offerre, quam oleum ad luminare, et incensum, tempore sanctæ oblationis. Ominis autem alius fructus domum mittatur, ut sint primitiæ episcopo, et presbyteris. Clarum aute est, episcopum et presbyteros diaconis, et reliquis clericis distributuros. Et 7 et 8 canon Gangren:: synodi hæc præcipit: Si quis vult fructus ecclesi:: oblatos accipere, vel dare extra ecclesiam, præter episcopi sententiam, vel ejus, cui cura eorum tradita est, et non cum ejus sententia ea velit agere, sit anathema. Et 72 apostolicus canon hæc ait: Si quis clericus, vel laicus, a sancta ecclesia ceram vel oleum auferat, segregetur. Εt 73 canon ait: Vas aureum, vel argenteum, vel velum sanctificatum, nemo amplius in suum usum convertat: hoc enim Gt præter jus, et contra leges. Si quis autem deprehensus fuerit, multetur. Canon autem decimus acumenicæ sancta synodi, congregata in templo Sanctorum Apostolorum, eos quiden, qui altaris sacra contaminant, depositioni subjicit: eos autem, qui extra altare exsistentia sacra vasa in profanum usum convertunt, excommunicat: eos vero, qui diripiunt, ut sacrilegos condemnaı. Porro magnus Cyrillus in epistola ad Domnuni scripta, hæc ait: Unusquisque nostrum propriorum temporum rationes reddet Judici omnium. Vasorum enim thesauros, et possessiones immobiles, inalienabiles ecclesiis conservari oportet: iis autem, qui per tempus divino funguntur sacerdotio, administrationem sumptuum erogandorum fiducia praditam esse x. Quære et libri 54, tit. 3. cap. 2. De quantitate autem, quæ pro canonario danda est a plebeiis y, canones quidem nihil deliniunt verum jussio inclyti imperatoris illius, donini Isaacii Comneni, formam designat multorum quorumdam, quæ episcopis dantur a laicis, qui sedes in eorum diceccsibus stabilierunt. Quoniam autem rerum irregularitas et indulgentia horum occultavit descriptionem (multesimam enim corum partem episcopo dal nemo), contenti sumus cousuetudine, et dantium liberalitate. quæ nomine distributionum spiritalium ecclesiis. • siceram factitiam, vel gallinas. * erogandorum cun fiducia committi. Y quæ canonici nomine præstanda est a laicis. riis domicilia. a et inopia. qui habens in eorum terrilo-

Interr. 58. Orthodoxus quidam al Agarenis cap. tus, et per vim orthodoxam fidem ejuratus, ac circumcisus, absque intermissione fere immund - tiem deflet, et clam cum orthodoxis convenit, invocatque salutem. Quia autem vult sacramentorum fieri particeps, quærimus, quid sit faciendum. Resp. Certantium sunt coronæ, et Dominus ac hus noster Jesus Christus: Si quis me conftesur, inquit, coram hominibus, et ego confitebor eum coram Patre meo, qui iu cœlis est. linmundum ergo vas, ad susceptionem unguenti, qua mentis alienatione admißetur? Quamobrem consolationem quidem episcopicam, et aliud spiritale colloquium ille sic pœnitens, et bona mutatione mutari volens, promerebitur; sed sanctis sacramentis dignus non babebitur. Debet enim impietatis sordes abluere, et ita admitti: et post præstitutam tempus sancta etiam communicationis let particeps. Interr. 59. Vicanorum turba eum, qui ipsis videtur esse dignus episcopali, vel sacerdotali dignitate, mihi exhibent; petuntque ut sine repulsa renuntietur ordineturque pontifex, aut sacerdos, vel diaconus. Quæro igitur, an acelamationes populi sequi compellar b. Resp. Olin aliquando ordinationes episcoporum, et reliquorum sacris initiatorum ordinibus fiebant per electionem multitudinis, eorumque, qui simul imperabant. Decinius tertius aulem canon Laodicenæ synodi, et 3 canon sanctæ et œcumenica 7 synodi, hujusmodi ordinationos ab ecclesiastico rejecit statu. Ille enim ait, turbis non esse permittendum eorum, qui sunt in sacerdotio constituendi, electionem facere. Hic autem pronuntiat: Ounem electionem, quæ fit a magistratibus, episcopi, vel presbyteri, vel diaconi, irritam manere: ex canone dicente, Si quis episcopus sæcularibus magistralibus usus, per eos ecclesiam obtinuerit, deponatur, et segregetur, et omnes qui cum eo communicant. Oportet enim eum, qui est promovendus ad episcopatum, ab episcopis eligi, quemadmodum a sanctis Patribus Niceæ decretum est, in canone qui dicit: Episcopum oportet maxime quidem ab omnibus, qui sunt iu provincia, constitmi: si autem loc difficile fuerit, vel propter urgentem necessitatem, vel propter viæ longitudinem, tres omnino eodem convenientes, iis quoque qui absunt, simul suffragium ferentibus, et assentientibus pet litteras, tune facere electionem. Forum autem, quæ a se funt, confirmationem dare unicuique metropolitano. Interr. 60. Liberi ex secundis nuptiis procreati, et qui ex ancillis, ac concubinis, sacerdotio digni judicabuntur, annon? Resp. Secundarum nuptiarum liberi nulla ratione Ερώτ. νη'. Ορθόδοξες τις αἰχμαλωτισθείς παρὰ Ἀγαρηνῶν, καὶ κατὰ βίαν τὴν ὀρθόδοξον πιο στιν ἐξομοσάμενος, καὶ περιτμηθείς, διόλου σχεδόν τὴν ἀκαθαρσίαν ἀποκλαίεται, καὶ μετὰ τῶν ὀρθοδό ξων λαθραίως συνέρχεται, καὶ τὴν σωτηρίαν ἀνακαλεῖται. Ἐπεὶ δὲ ἐθέλει καὶ τῶν ἁγιασμάτων μεταλαμβάνειν, ζητοῦμεν τὸ ποιητέον μαθεῖν. Απόκ. Τῶν ἀγωνιζομένων εἰσὶν οἱ στέφανοι, καὶ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Εἰ είς με ὁμολογήσει, φησίν, ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, κἀγὼ ὁμολογήσω αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ακάθαρτον γοῦν ἀγγεῖον πρὸς ὑποδοχὴν μύρου πῶς παραφρονούντως δεχθήσεται; Διὸ παρ ηγορίας μὲν ἐπισκοπικῆς καὶ ἄλλης πνευματικής ὁμιλίας, ὁ οὕτω μετανοῶν, καὶ τὴν καλὴν θέλων ἀλλοιωθῆναι ἀλλοίωσιν, ἀξιωθήσεται· τῶν δὲ ἁγίων μυστηρίων οὐκ ἀξιωθήσεται. Πρότερον γὰρ ὀφείλει τῆς ἀσεβείας τὴν βεβήλωσιν ἀπονίψασθαι, καὶ οὕτως δεχθῆναι· καὶ μετὰ τὸν νενομισμένον, καιρὸν καὶ τῆς ἁγίας μεταλήψεως γενήσεται μέτοχος. Ερώτ. νθ. Πλήθη χωριτικὰ τὸν δοκοῦντα τούτοις ἄξιον εἶναι πρὸς ἀξίωμα ἐπισκοπικὸν ἢ ἱερατικὸν παριστῶσι μοι· καὶ ζητοῦσι κατὰ τὸ ἀπαρα!- τητον ἐπικηρυχθῆναι καὶ χειροτονηθήνα: ἀρχιερέα, ἢ διάκονον. Ζητῷ τοίνυν μαθεῖν εἰ ταῖς φωναῖς τῶν ὄχλων ἀναγκαζόμεθα κατακολουθεῖν. Απ. Πάλαι ποτὲ αἱ χειροτονίαι τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν λοιπῶν ἱερωμένων δι' ἐπιλογῆς τοῦ ὄχλου καὶ τῶν παραδυναστευόντων ἐγίνοντο· ὁ δὲ ιγ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου, καὶ ὁ γ' κανὼν τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ζ' συνόδου, τὰς τοιαύτας χειροτονίας ἀπὸ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀπεξένωσαν καταστάσεως. Ὁ μὲν γάρ φησι περὶ τοῦ μὴ ὄχλοις επιτρέπειν τὰς ἐκλογὰς ποιεῖσθαι τῶν μελλόντων καθίστασθαι εἰς ἱερατεῖον· ὁ δὲ ταῦτα διέξεισι, Πᾶσαν ψῆφον γινομένην παρὰ τῶν ἀρχόντων, ἐπισκόπου, ή πρεσβυτέ ρου, ἡ διακόνου, ἄχυρον μένειν, κατὰ τὸν κανόνα τὴν λέγοντα. Εἴ τις ἐπίσκοπος κοσμικοῖς ἄρχουσι χρησά μενος, δι' αὐτῶν ἐγκρατὴς ἐκκλησίας γένηται, καθαι ρείσθω καὶ ἀφοριζέσθω, καὶ οἱ κοινωνοῦντες αὐτῷ πάντες. Δεῖ γὰρ τὸν μέλλοντα προβιβάζεσθαι εἰς ἐπι σκοπὴν, ὑπὸ ἐπισκόπων ψηφίζεσθαι· καθώς και παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ ὥρισται, ἐν τῷ κανόνι τῷ λέγοντι. Επίσκοπον προσήκει μέ λιστα μὲν ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχία καθίστα σθαι· εἰ δὲ δυσχερές εἴη τοῦτο, ἢ διὰ κατεπείγουσαν ἀνάγκην, ἢ διὰ μῆκος ὁδοῦ, ἐξ ἅπαντος τρεῖς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγομένους, συμψήφων γινομένων καὶ τῶν ἀπόντων, καὶ συντιθεμένων διὰ γραμμάτων, τότε τὴν χειροτονίαν ποιεῖσθαι. Τὸ δὲ κῦρος τῶν γινομέ νων δίδοσθαι καθ' ἑκάστην επαρχίαν τῷ μητροπο λίτη. 'Ερώτ. Γ'. Οἱ τοῦ δευτέρου γάμου παῖδες, καὶ οἱ ἀπὸ δουλίδων καὶ παλλακῶν τεχθέντες, ἀξιωθήσονται ἱερωσύνης, ἢ οὔ; Απόκ. Οἱ τοῦ δευτέρου γάμου παῖδας ἐξ οὐδενὸς λό ♦an voces populares sequi cogamur.

γου κωλύονται ἱερᾶσθαι. Ο γὰρ ἐπὶ τοῦ Πορφυρο- vetantur sacris ordinibus initiari. Synodica enim γεννήτου καὶ βασιλέως κυρίου Κωνσταντίνου γεν γονώς τόμος συνοδικὸς τῷ πρώτῳ γάμῳ τὸν δεύτερον ἐπὶ πᾶσιν ἐξίσωσε. Διὸ καὶ ὑπεξούσιοι κληρονόμοι τοῦ πατρός εἰσιν. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ἀπὸ δουλίδων τεχθέν τες, καὶ ἐλευθερίας ἀξιωθέντες, ὡσαύτως καὶ οἱ ἐκ παλλακῶν γεννηθέντες, οὐ κωλυθήσονται ἱερωθῆναι. Αἰ γὰρ μητέρες αὐτῶν ἐπιτιμίοις πορνευόντων ὑπέπεσον, αὐτοὶ δὲ οὐδὲν ἥμαρτον, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιτιμίοις ὑπόκεινται. Κατὰ γοῦν τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους τοὺς μηδὲν ἡμαρτηκότας, καὶ αὐτοὶ τιμῆς ἰεματικῆς κατὰ κανόνας ἀξιωθήσονται. Ερώτ. ξα'. Αναγνώστης παρὰ ἡγουμένου ἐπιτραπεὶς διέπειν κτήματα μοναστηριακά, θέλει προκαθῆσθαι τῶν ἐκεῖσε ὄντων ἱερέων, καὶ λοιπῶν κληρικῶν, καὶ ἐν ταῖς ἱεραῖς ἁγιστείαις μετὰ τὸν ἡγούμενον μνημονεύεσθαι. Ερωτῷ τοίνυν μαθεῖν εἰ καλῶς περὶ τούτου φιλονεικεῖ. Απόκ. Τάξις συνέχει τὰ οὐράνια καὶ τὰ ἐπίγεια. Διὸ καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, τῆς κενοδοξίας αναστέλλων τὴν ματαιότητα, Όταν κληθῇς εἰς γάμον ὑπό τινος, ἔφησεν, εἰς πρωτοκλισίας τά πητας μὴ ἀνακλιθῇς, ἀλλ᾽ εἰς ἔσχατον τόπον ἀνάπεσον· ἵνα ἀκούσῃς παρὰ τοῦ κεκληκότος σε Φίλε, προσανάβηθι. Καὶ οὕτως ἔσται σοι δόξα πολλή. Ο γοῦν ζητῶν ἀναγνώστης πρὸ τῶν ἱερέων καθώ ἦσθαι, καὶ μετὰ τὸν ἡγούμενον μνημονεύεσθαι, τοῖς Κυριακοῖς ἐναντιοφρονεί παραγγέλμασιν. Εἰ δὲ κατὰ τὴν διήγησίν σου ὁ ἀναγνώστης εἰς χώραν ἐπιδημεί, καθηγουμένου τόπον ἀναπληρῶν, ἀκινδύνως μᾶλλον δὲ ἀξίως φιλονεικεῖ πρὸ τῶν ἱερέων καθῆσθαι, καὶ μνημονεύεσθαι, ὡς τόπον ἐπέχων τοῦ ἐπιτρέψαντος αὐτῷ τὸ λειτούργημα. Καὶ παρίσταται τοῦτο ἀπὸ τοῦ τ' κανόνος τῆς ἐν Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς δ' συνόδου ἐν μέρει ταῦτα διεξιόντος. Μεμαθήκαμεν ἐν τισι τῶν Ἐκκλησιῶν διακόνους τινὰς αὐθαδείᾳ καὶ αὐτο νομία κεχρημένους, τολμᾷν πρὸ τῶν πρεσβυτέρων καθέζεσθαι, ἐκτὸς εἰ μὴ τὸ πρόσωπον ἐπέχων τοῦ οἰκείου της τριάρχου. Η μητροπολίτου, ἐν ἑτέρα πόλει παραγία νηται, ἐπί τινι κεφαλαίῳ. Τότε γὰρ, ὡς τὸν ἐκείνου τόπον ἀναπληρῶν, τιμηθήσεται. 'Ερώτ. ξβ'. Αγροικώτερος ἱερεὺς ἐὰν τρίτου γάμου Ιερολογίαν ποιήσῃ, την τριτογαμίαν εἰ δώς, κολασθείη, ἢ ὡς χωρίτης, συγγνώμης άξιω θήσεται; Απόκ. Ο μὲν φάκτον ἀγνοήσας, οἷος ἂν καὶ ἔστιν, ἀξιοῦται κατά νόμους συγγνώμης· ὁ δὲ νότ μου ἀγνοήσας, οὐ συγγινώσκεται. Ἐπεὶ δὲ ἀπὸ τῆς Νεαράς νομοθεσίας τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυρίου Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου ὁ τρίτος γάτ μος πη μεν συγγνωστέος ἐστὶ πῆ δὲ ἀσύγγνωστος (οἱ γὰρ ἔχοντες παῖδας ἐκ πρώτου Η δευτέρου γά G decisio, facta tempore imperatoris domini Conslantini Porphyrogenuela, primis nuptiis secundas in omnibus exæquavit. Ideoque et sui hæredes sunt patri. Sed et qui ex ancillis nati, et donati libertate, parique modo, qui ex concubinis geniti, non vetantur sacrari. Matres enim eorum pœnis scortantium succiderunt e, ipsi autem nihil deliquerunt: quamobrem nec poenis subjiciuntur. Ut reliqui igitur homines, qui nihil peccarunt, bonorem sacerdotalem secundum canones consequentur et ipsi. Interr. 61. Lector potestate a priore d accepta, administrandi possessiones monasteriales, vult præcedere sacerdotes, et alios clericos illic exsistentes, et in sanctis sacrificiis post præfectum scu priorem •, commemorationem sui feri. Quæro 2:1 recte de eo contendat. Resp. Ordo cœlestia et terrestria continet. Ideoque Dominus noster Jesus Christus inanis gloriæ vanitatem reprimens, Cum vocatus fueris, inquit, ad nuptias ab aliquo, ne discumbas ad primi accubitus tapetes, sed recumbe in ultimo loco: ut audias ab eo qui te invitavit: Amice. ascende superius. Et ita erit tibi gloria multa. Lector igitur volens ante sacerdotes sedere, et post præfectum f commemorari, Dominicis adversatur præceptis. Quod si, quemadmodum narras, lector in regione peregrinatur, præfecti locum * implens, sine periculo, vel potius merito, contendit ante sacerdotes sedere et commemorari, veluti locum obtinens ejus, qui mandavit ei nunus. Idque ostenditur e canone septimo sanctæ et œcumenicæ sextæ synodi, congregatæ in Trullo magni palatii, hæc in parte persequentls: In nonnulli; Ecclesiis diacones officia ecclesiastica habere didicimus: et ex hoc nonnullos eorum, arrogantia et licentia fretos, ante presbyteros sedere.: statuinus, ut diaconus, cliamsi in dignitate, id est, in quovis sit officio eeclesiastica, ante presbyterumi ne sedeat: præterquam, sit proprii patriarchæ, vel metropolitani vicem gerens, adsit in alia civitate super aliquo capite. Tunc enim, ut locum illius implens, honorabitur. Interr. G. Agrestior sacerdos si tertii matrimenii sacram benedictionem sciens fecerit, punietur, an, ut rusticus, veniam merebitur? Resp. Qui factum ignorat qualiscunque sit, legibus excusatur: qui antem legem ignorat, veniam non consequitur. Quoniam autem Novella constitutione inclyti imperatoris, domini Constantini Porphyrogennetæ, tertiæ nuptiæ partim sunt venia digna', partim minime (nam qui ex primo, vel secund matrimonio habent liberos, et qui quadragesimum c obnoxia fuerunt. & ab autείς. * fost abhatem. I abbatem. Sabbatis viccs gerens.

metatis annum excesserunt, tertias contrahere non μου, καὶ οἱ τεσσαρακοστὸν χρόνον τῆς ἡλικίας αὐτῶν possunt): dicimus sacerdotem, qui hujusmodi velitarum nuptiarum benedictionem fecerit, deponendum esse: ejus enim crassa est legis ignorantia. Rustici autem si subtilitatem legis ignorent, interdum excusantur, non tamen, si omnibus manifesta jura. Interr. 63. Mulier quædam a proprio patre coacta legitime conjungi viro, et videns obligatoriis scriptis conjugium a patre munitum, indicavit, quod recte factum erat, cuidam amatorie erga ipsam affecto. Hic autem, ut perdite amans, nihil cunctae tus, cum nonnullis rei ignaris familiaribus suis nocte quadam in mulieris domicilium irrupit, eamque volentem rapuit, abduxitque domum suam, intra unes alius territorii sitam. Quæro, an qui talem raptum moliti sunt, possint per sacram benedictionen canonice conjungi: maxime, cum puella parentes illnd modo fieri velint. Resp. Tertium capit 58 tit. lib. 60 Basilicon, hæc ait nominatın. Ne nubat rapta raptori. Sed et si tali conjugio parentes ejus consentiant, exsilio circumscribuntur. Et 27 canon sanctæ et œcumenicæ quarta synodi hac inquit: Eos, qui nonine conjugii mulieres rapiunt, vel opem ferunt ac consentiunt iis, qui rapiunt; statuit synodus, si sint quidem clerici proprio gradu excidere: sin autem laici, anathematizari. Quamobrem et nos hæc legitime canoniceque constituta sequentes, dicimus: si res, ut interrogatione tua proposuisti, ita se habet; neque nuptias futuras inter raptam el raplorem, et si pater illius rem approbet: neque raptus pœnas effugituros, qui ejus fuerint conscii, sed etiam ultimo affectos iri supplicio. ὑπεραναβάντες, τρίτον συναλλάττειν οὐ δύνανται)· φαμὲν ὅτι ὁ τοιούτου κεκωλυμένου τρίτου γάμου με ρολογίαν ταποιηκώς ἱερεὺς, καθαιρετέος ἐστίν· παχύτητα γὰρ νόμου ἡγνόησεν. Οἱ δὲ χωρίται, λεπτότητα νόμου ήγνοηκότες, ενίοτε συγγινώσκονται, οὐ μὲν τὰ πᾶσι δῆλα νόμιμα. 'Ερώτ. ξγ. Γυνή τις αναγκαζομένη παρὰ τοῦ οἰκείου πατρός νομίμως συζευχθῆναι ἀνδρὶ, καὶ βλέπουσα δι' ἐγγράφων δεσμωτικῶν τὴν συζυγίαν ὑπὸ τοῦ πατρὸ; ἀσφαλιζομένην, μήνυμα ἔθετο πρός τινα διακείμενον έρωτικῶς πρὸς αὐτὴν τοῦ γινομένου καλοῦ. Ὁ δὲ, μηδὲν μελλήσας, ὡς ἐρωτομανών, μετά τινων ἀπαιδεύτων συνήθων αὐτῷ ἐν ἑσπέρα μια τὴν τῆς γυναικός κατοικίαν κατέλαβε· καὶ ταύτὴν ἤρπασε θέλουσαν, καὶ ἀπήγαγεν εἰς τὴν κατοικίαν αὐτοῦ, διακειμένην εἰς ἑτέρου χωρίου περιο οχήν. Ερωτῶ οὖν μαθεῖν εἰ δύνανται διὰ ἱερολογίας κανονικῶς συναφθῆναι οἱ οὕτω τὴν τοιαύτην αρπαγήν συσκευάσαντες. Καὶ οἱ γονεῖς γὰρ τῆς γυναικός θέσ λουσιν ἀρτίως τοῦτο γενέσθαι. Απόκ. Το γ' κεφάλαιον τοῦ νη' τίτλου τοῦ ξ' βεβλίου τῶν Βασιλικῶν ταῦτά φησι ῥητῶς· Μὴ γαμείο σθω ἡ ἁρπαγεῖσα τῷ ἁρπάσαντι αὐτήν· ἀλλὰ καὶ εἰ συναινέσουσι τῷ τοιούτῳ συνοικεσίῳ οἱ γονεῖς αὐτῆς, περιορίζονται. Καὶ ὁ κζ' κανὼν τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς δ' συνόδου ταῦτα φησι· Τοὺς ἀρο πάζοντας γυναῖκας ἐπ' ὀνόματι συνοικεσίου, Η συμπράττοντας, ἢ συναιρομένους τοῖς ἁρπάζουσιν, ώρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, εἰ μὲν κληρικοὶ εἶεν, ἐκπίπτειν τοῦ βαθμοῦ· εἰ δὲ λαϊκοί, ἀναθεματίζεσθαι. Διὸ καὶ ἡμεῖς τοῖς οὕτω διατεταγμένοις νομίμως τε καὶ κανονικῶς ἀκολουθήσαντες, λέγομεν ὡς εἰ οὕτως ἔχουσι τὰ τοῦ πράγματος καθὼς ἡ ἐρώτησις περιέστησεν, οὔτε γάμος γενήσεται μεταξύ τῆς ἀρχ παγείσης καὶ τοῦ ἁρπάσαντος, κἂν ὁ πατὴρ ταύτης ἀσπάζηται τὸ γινόμενον, οὔτε τὰ τῆς ἁρπαγῆς ἐπιτίμια διαδράσουσιν οἱ ταύτης συνίστορες, ἀλλὰ ἐσχάτως τιμωρηθήσονται. Interr. 64. Mulier quædam gravi morbo laborans, nocte mali afflictionem ulta, seipsam in mortem projecit, et mortis hausit poculum. Vir ejus, cun lector tunc esset, hodieque sit, quærit, an ob eam rem saderdotalem dignitatem consequi non possit. Resp. Si, quemadmodum narras, ita se res habet, lector sine impedimento sacrabitur. Ut enim diligentem pigritia non lædit negligentis, ex divinorum canonum sententia: sic lectori præjudicium non faciet uxoris cjus peccatum. Unusquisque enim propriis catenis (ut vulgo fertur) coercetur S. OFFICIUM ET DEFINITIO EPISCOPI. Ex libro de jure, qui est Basilii, Constantini et Leonis, titulo v. cap. 1. Episcopus est inspector et curator omnium ad καὶ Ερώτ. Ες. Γυνή τις αρρωστία περιπεσοῦσα δεινῇ, ἐν ὥρᾳ νυχτερινῇ, τοῦ νοσήματος αμυνο μένη δῆθεν τὴν κάκωσιν, ἑαυτὴν εἰς θάνατον ἔρ ριψε, καὶ τὸ τοῦ θανάτου ποτήριον ἔπιεν. Ἐρωτᾷ οὖν ὁ ταύτης ἀνὴρ, ἀναγνώστης ὢν καὶ τότε καὶ σήμερον, εἰ ἐντεῦθεν κωλύεται τυχεῖν ἱερατικοῦ ἀξιώματος. Απόκ. Εἰ κατὰ τὴν διήγησίν σου συνέπεσον τὰ τοῦ πράγματος, ἀπαρεμποδίστως ὁ ἀναγνώστης ἱερωθήσεται. Ὡς γὰρ οὐ βλάπτει τὸν σπουδαί ἡ ῥαθυμία τοῦ ἀμελοῦς, κατὰ τὴν τῶν θείων νό μων περίληψιν, οὐδὲ τὸν ἀναγνώστην προκριματί σει τῆς γυναικὸς αὐτοῦ τὸ ὀλίσθημα. Εκαστος γαρ ταῖς οἰκείαις σειραῖς, κατὰ τὸν εἰπόντα, συσφίγ γεται. ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ ΚΑΙ ΟΡΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ. ᾿Απὸ τοῦ νομίμου βιβλίου Βασιλείου, Κωνσταντίνου καὶ Λέοντος, ἀπὸ τοῦ δ τίτλου, κεφ. α'. Ἐπίσκοπος ἐστιν ἐπιτηρητής καὶ ἐπιμελητής h constringitur.

MEDITATA. ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΒΑΛΣΑΜΩΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΑΙ ΗΤΟΙ ΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ THEODORI BALSAMONIS PATRIARCHE ANTIOCHENI MEDITATA SIVE RESPONSA. Τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Αντιοχείας Θεοδώρου Sanctissimi patriarcha Antiocheni Theodori mediμε λέτη ήγουν απόκρισις, χάριν τῶν πατριαρ χικών προνομίων. Εἰσῆλθε τὸ ἀξίωμά σου ἐνώπιόν μου, πανιερώ τατε, καὶ ἐδέχθη, καὶ ἀπεδέχθη, καὶ ᾠκειώθη μοι. Οὐ γὰρ ἄσεμνα ράκη περιεβέβλητο, καὶ τῆς σῆς πλουτοδότιδος σοφίας ἀνάξια· σεμνὰ δὲ μᾶλλον, καὶ εὐπρεπῆ, καὶ οἷα χείλη στη μονίζουσιν ἱερατικά, λα λοῦντα δικαιοσύνην, καὶ ζητοῦντα ἀλήθειαν. Δέξαι τοίνυν δ δι᾽ αὐτοῦ λαβεῖν ἐζήτησας ἐξ ἡμῶν φιλικῆς ἀποκρίσεως τάλαντον. Ηξίωσάς με διαλαβέσθαι γραφῇ, πόθεν καὶ πῶς ἡ τῶν ἁγιωτάτων πατριαρ χῶν οὐσιώθη πεντὰς, καὶ ποίων προνομίων ἠξίωται, καὶ εἰ ἔστι τις μέσον τούτων διαφορά, καθώς τινες λέγουσι. Γράφομεν τοίνυν τῇ ἱερότητί σου, ὅτι πρὸ πάντων πατριαρχῶν τῆς θεουπόλεως μεγάλης Αντιοχείας παρὰ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Πέτρου κεχειροτόνηται ὁ ἐξ Ἀντιοχέων Εὔοδος· καὶ μετ' ὀλίγον ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ θεοκήρυκος, τῆς Ἐκκλησίας τῶν ᾿Αλεξανδρέων ἐπίσκοπος, ὁ ἅγιος Μάρκος προβέβληται· τῶν Ἱεροσολυμιτῶν, ὁ ἅγιος Ἰάκωβος· καὶ τῆς Θρᾷκης. ὁ ἅγιος Ανδρέας. Μετὰ δὲ χρόνους ὡσεὶ τρια κοσίους ὁ μέγας ἐν Πατράσιν, ὁ ἅγιος Σίλβεστρος παρὰ τοῦ ἁγίου Ισαποστόλου μεγάλου Κωνσταντίνου, ἄρτι πρώτως ὀρθοδοξήσαντος, πάπας του θρόνου τῆς παλαιᾶς Ρώμης ὠνόμασται, καθὼς ἡ φιλόθεος ἱστορία, καὶ αἱ λοιπαὶ ἐκκλησιαστικαὶ ἱστορίαι διαλαμβάνουσιν. Ο δὲ μέγας θρόνος τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τὸ περιβόητον τοῦτο καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα, Περινθίοις ὑποκείμενος (Πείρινθος δέ ἐστιν ἡ δυτι κὴ Ηράκλεια) ἐτέλει ὑπὸ ἐπίσκοπον. Ούπω γὰρ μεγαλόπολις ή Κωνσταντινούπολις ὠνομάζετο, ἀλλὰ πολίχνιον, καὶ Βυζάντιον. Μετενεχθέντων δὲ τῶν σκήπτρων τῆς βασιλείας ἀπὸ τῆς παλαιᾶς Ρώμης ἐν αὐτῇ, κατὰ θείαν καὶ ἀπόῤῥητον Πρόνοιαν, ὡς ἐξ ἀγριελαίου εἰς καλλιέλαιον, ὁ τότε ἀρχιερατεύων τῆς Ἐκκλησίας τοῦ τοιούτου θρόνου ἅγιος Μητροφάνης, ἐξ ἐπισκόπου μετωνομάσθη ἀρχιεπίσκοπος. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἡ πρώτη ἁγία οἰκουμενική σύνοδος μνημονεύσασα καὶ τοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, latum, sive responsum de patriarcharum privilegiis. Venit in conspectum meum petitio tua, vir sanetissime, et admissa receptaque, per mihi placuit Quippe non inhonestis erat indumentis amicta, nec indignis liberali sapientia tua: sed honestis potius et decentibus, qualia texere sacerdotalia labra solent, quæ justitiam proferunt, et veritatein quærunt. Quapropter accipe, quod per eam voluisti nobis consequi, responsionis amicæ talentum. Petiisti, ut scripto complectar, unde, et quomodo sanctissimorum patriarcharum numerus quinatius exstiterit; quæ privilegia consecuti sint; et an sit inter eos discrimen aliquod, uti quidam perhibent. Scribinus ergo sanctitati tuæ, cæteros ante patriarchas omnes, & sancto Petro apostolo fuisse ordinatum magnæ illius Antiochiæ antistitem, Evodum Ariochenum; et paulo post, ab eoden precone divino, episcopum Alexandrinæ præfectum Ecclesia, sanctum Marcum; llierosolymitan, sanctum Jacobum; Thraceusi, sanctum Andreau. Post annos vero quasi trecentos, magnus inter Palres, et sanctus vir Silvester, a sancto et apostolis pari, magno illo Constantino, qui rectam doctrinam recens amplexus fuerat, solii priscæ Romæ papa fuit appellatus; quemadmodum historia religiosa, cum ceteris bistoriis ecclesiasticis, tradit. Magnus autem thronus ille Constantinopolis, re pariter ac nomine ſamosus, Perinthiis subjectus (est autem Perinthus, occidentalis Heraclea) episcopo parebat. Necdum enim urbs magna, vel Constantinopolis appellabatur; sed oppidum et Byzantium. Cum autem imperii sceptra ex veteri Roma, divina et ineſſabili Providentia, tanquam ex oleastro in olivanı, buc translata fuissent; qui tunc pontificia cum auctoritate thrond hujus ecclesiæ præerat, sanctus ille Metrophanes, ex episcopo, nomine mutato, vocatus fuit archiepiscopus. Etenim idcirco prima sancta synodus universalis,

mcutione throni Constantinopolitani facta, Rowæ δέδωκεν αὐτῇ τὰ πρεσβεῖα τῆς παλαιᾶς Ρώμης, δια veteris illi honoraria jura tribuit, propterea quod esset(ut ipsius verbis utar) Roma nova: quemadmodum hæc secundo et tertio synodi ejusdem canone declarantur. Ut autem bonus ordo, res omnium pulcherrima, in Ecclesiarum quoque capitibus perinde, servetur, atque cœlestibus in ordinibus, divina et universalis sancta synodus, in Trullo majoris palatii coacta, quæ quinta et sexta dicitur, bæc disertis verbis decrevit. τὸ εἶναι ταύτην (φησί) νέαν 'Ρώμην, καθώς δηλού καὶ τὰ περὶ τούτου ἀπὸ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου κανόνος τῆς αὐτῆς συνόδου. Ἵνα δὲ τὸ κάλλιστον χρή μα της ευταξίας καὶ εἰς τὰς κεφαλὰς φυλάττητας τῶν Ἐκκλησιῶν, ὥσπερ καὶ εἰς τὰ οὐράνια τάγματα, ὥρισεν ἡ ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συ στατα θεία καὶ οἰκουμενικὴ ἀγία σύνοδος, ἢ καὶ πενθέκτη λεγομένη, ταῦτα ῥητῶς. Ανανεούμενοι τὰ παρὰ τῶν ρν' ἁγίων Πατέ ρων, τῶν ἐν τῇ θεοφυλάκτῳ καὶ βασιλίδι πέλει συνελθόντων, καὶ τῶν ἐξακοσίων τριάκοντα των ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντων γενομοθετημένα· ὁρίζομεν, ὥστε τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνον τῶν ἴσων ἀπολαύειν πρεσβείων τοῦ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης θρόνου, καὶ ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ὡς ἐκεῖνον μεγαλύνεσθαι πράγμασι, δεύτερον μετ' ἐκεῖνον ὑπάρχοντα· μεθ᾽ ἂν ὁ τῆς Αλεξανδρείας μεγαλοπόλεως ἀριθμείσθω θρόνος εἶτα ὁ τῆς τῶν ᾿Αντιοχέων· καὶ μετὰ τοῦτον, ὁτῆς τῶν Ἱεροσολυμιτών πόλεως. Διὸ καὶ κατὰ τὴν τούτου περίληψιν, ἔκτοτε καὶ μέχρι τοῦ νῦν οἱ τῶν τοιούτων πέντε ἁγιωτάτων θρόνων μεγάλοι αρχιε ρεῖς οὕτω κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην σεβάζονται. Τοῦ γὰρ πάπα τῆς παλαιᾶς Ρώμης ἡ δικαία ἐκ τῶν Ἐκκλησιῶν ἐκκοπή, τὴν κανονικήν ευταξίαν οὐκ ἐλυμήνατο. Παρὰ τοῦτο δὲ, τοῦ δευτέρου ὁ πρῶ τος οὐ κατεπαίρεται, οὐδὲ τοῦ τρίτου ὁ δεύτερο;· ἀλλ' ὡς αἰσθήσεις πέντε μιᾶς κεφαλῆς ἀριθμούμε ναι καὶ μὴ μεριζόμεναι, παρὰ τῷ χριστωνύμῳ λαῷ λογιζόμενοι, ισοτιμίαν ἐν ἅπασιν ἔχουσι, καὶ κάραι τῶν κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἁγίων Ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ δικαίως καλούμενοι, διαφορὰν ἀνθρωπίνην οὐ πάσχουσιν· οὐδὲ κατὰ σμικρολόγους, ὁ πάπα; Ῥώμης ὑβριοπαθεῖ, ὅτι αὐτὸς μὲν διὰ τοῦ Ρ στοιχείου τρίτος τῇ θέσει τῶν γραμμάτων κατεστοιχείωτα, ὁ δὲ Κωνσταντινουπόλεως διὰ τοῦ Κ τιμάται καὶ προτερεύεται. Οὐδὲ σκανδάλου πάροδος γέγονε μέσ σον τοῦ ᾿Αλεξανδρείας καὶ τοῦ ᾿Αντιοχείας, χάριν τοῦ ἄλφα στοιχείου, ὡς ἑκάστου αὐτῶν ἰδιευμένου τὸν πρότερον· ἀλλ' ὥσπερ ἡ πεντὰς τῶν αἰσθήσεων στοιχεῖ τῇ διαπλάσει τοῦ ἀρχιτέκτονος καὶ πλάστου Θεοῦ, καὶ οὐ κατατρέχει τυχόν ἡ δρασις τῆς ὀστρή Renovantes ea, quæ a centum quinquaginta sanctis Patribus, in custodita divinitus et imperatoria urbe congressis, et a sexcentis ac triginta, qui Chalcedone contenerunt. sancita sunt: decernimus, ut thronus Constantinopolis æqualibus honorariis fruatur juribus quibus veteris Romæ thronus; utque parem cum illo ecclesiasticis in rebus amplitudinem obtineat, et ab illo secundus sit: post quam, magnæ urbis Alexandrinæ thronus numeretur: deinde, Antiochenus: et post hunc, urbis Hierosolymitane thronus. Propterea secundum id, quod hoc canone continetur, ex eo tempore huc usque, sanctissimorum istorum quinque soliorum magnos pontifices per orbem universum hoc modo veneramur. Etenim justa papæ veteris Romæ ab Ecclesiis abscissio, „minime ordinem canonicum abolevit. Præterea primus adversus secundum sese non effert, neque secundus adversus tertium: sed cum instar quinque sensuum capitis unius (qui tol esse numero dicuutur, nec dividuntur tamen in parles) apud populum Christianam habeantur, dignitate nihilominus pares sunt in omuibus; et cum capita sanctarum per universum orbem Ecclesiarum Dei jure dicantur, locum în eis discrimen ab hominibus statutum habere non potest: neque de sententia quorumdam non magni nKOmenti res afferentium, papæ Romano propterea fit injuria, quod ipse propter litteram R si litterarum collocationem respiciamus, tertius in ordine sit; et eadem ratione Constantinopolitanus per C. litteram honoretur, ac priorem locum consequatur. Nec offensioni aperta fenestra fuit inter Alexandrinum et Antiochenum, propter litteram, velut eorum quolibet locum sibi priorem vindicante: sed quemadmodum quinarius ille sensuum, σεως, οὐδὲ ἡ ἀκοὴ τῆς ἀφῆς καὶ τῆς γεύσεως, ὅτι arcbitecti et conditoris Dei formationi respondet, nec aspectus (verbi gratia) odoratuin, nec auditus tactum vel gustatum hostiliter eam ob causam invadit, quod eorum nomina forte tali serie a nobis proferantur: ita nec sanctissimorum patriarcharum aliquis, cui per divinos cɔnones primus attrilutus est locus, adversus secundum, et proximum ad hoc, arroganter semet effert. Quia vero nonnulli dicunt, non esse permissuni Alexandrino vel Antiocheno, verbi gratia, ut cum lampade vel face patriarchali faciat iter ad urbem imperatoriam, vel in aliam diœcesin; exceptis illis provinciis, quæ per canones eis attribulæ παρ' ἡμῖν οὕτω πως ονομάζονται· οὕτως οὐδέ τις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν ἐκ τῶν θείων κανόνων τόπον κληρωσάμενος πρότερον, τοῦ δευτέρου καὶ τοῦ μετ' αὐτὸν ὡς ὑπερφέρων ἀλαζονεύεται. Ἐπεὶ δέ τινες λέγουσιν, ὡς οὐκ ἐφεῖται τῷ Αλεξανδρείας ἢ τῷ ᾿Αντιοχείας τυχόν, μετὰ λαμπάδος πατριαρχικῆς τὰς ὁδοιπορίας ποιεῖν εἰς τὴν τῶν πόλ λεων βασιλεύουσαν, ἢ εἰς ἑτέραν διοίκησιν, παρὰ τὰς ἀπονεμηθείσας ἀπὸ τῶν κανόνων αὐτοῖς. Ἡ γὰρ Quæ primna est in vocabulo Roma.

MEDITATA. καμπάς του διδασκαλικοῦ, φασὶν, ἐστὶν ἀξιώματος. suut. Quippe fas, inquiunt, ad omicium doctoris Παρ' ἐνορίαν δὲ διδάσκειν οὐκ ἐφεῖται ἀρχιερεῖ, spectat. Extra provinciam vero docere, non perκατὰ τὸν κ' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ἔκτης συνόδου. Καὶ εἰς ἐπισύστασιν δῆθεν τοῦ λόγου αὐτῶν, καὶ τοῖς εὐαγγελικοῖς ἀπο χρῶνται ρήμασι, καὶ λέγουσι· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Ακουσάτωσαν, ὡς οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ πατριάρχαι μεγαλύνονται μὲν καὶ διδασκαλικοῖς ἀξιώμασι, διὰ τὴν τοῦ ἁγίου χρίσματος δύναμιν· ἐντεῦθεν γὰρ οἱ πιστοὶ δεσπόται καὶ αὐτοκράτορες κατηχητικῶς ὁμιλοῦσι τῷ χριστω νύμῳ λαῷ, ἢ θυμιώσιν ὡς ἱερεῖς, καὶ μετὰ δικηρίου σφραγίζουσι. Κατὰ τοῦτο δὲ μόνον λαμπάσι ζωννυομέναι; ἀργυροῖς καὶ διαχρύσοις (οἷον εἰπεῖν) στεφα σώμασιν οὐκ ἀποσεμνύνονται, ἀλλ' ὅτι καὶ κατὰ τὸν ουράνιον γίγαντα τὸ κέντρον καταφωτίζουσι τῆς ὀρθοδοξίας τοῖς ἀμαρύγμασι καὶ ἡ ἔξοδος αὐτῶν ἀπ' άκρου λάμπει τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὸ κατάντημα αὐτῶν ἕως ἄκρου φθάνει τοῦ οὐρανοῦ· καὶ οὐκ ἔστιν ᾶς τῆς θέρμης αὐτῶν ἀποκρύπτεται. Εἰ γὰρ μόνον διὰ τὸ τῆς διδασκαλίας ἀξίωμα τῶν τοιούτων λαμπάδων ἐπενοήθη τὸ σεμνολόγημα, ἡ κατὰ καιροὺς τέως αὐτοκρατόριστα ἐκ τοῦ προνομίου τούτου δι καίως ἂν ἀφῆκεν ἀφώτιστος. Γυναῖκας γὰρ σιγαν καὶ μὴ διδάσκειν νενομοθέτηται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ταύτας ἐρῶμεν οὕτω δοξαζομένας κατὰ τοὺς βασιλεῖς. Καὶ οἱ ἐγχώριοι δὲ πάντες ἀρχιερεῖς παρο ομοίως τὰς ἀρχιερατικὰς καὶ ἀλλοίας προόδους ἐπο ενόουν ἄν· καὶ εἶδεν ἄν τις τυχὸν τὸν τοῦ ᾿Αθύρα ἐπίσκοπον, καὶ τὸν πολλῷ τούτου μικροπρεπέστερον, ο πεζῇ μὲν καὶ βάδην τὰς προόδους τῆς οἰκείας ἐνορίας περιερχόμενον, λαμπάδι δὲ πατριαρχική κυδαινόμεν νον, ὅτι καὶ αὐτοὶ διδασκαλικὸν ἀξίωμα περιβέβληνται. Οὗ τί ἄν τις φαίη καινοπρεπέστερον, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, ἀηδέστερον; Εἰ δὲ τοῦτο οὐδέποτέ τις εἶδε γινόμενον εἰς τινα τῶν μητροπολιτῶν ἢ τῶν ἀρχιε πισκόπων, πολλῷ δὲ πλέον τῶν ἐπισκόπων, ἄνευ μόνων τῶν αὐτοκεφάλων ἀρχιεπισκόπων, τοῦ Βουλο γαρίας φημί, καὶ τοῦ Κύπρου, καί τινων ὀλίγων μητροπολιτῶν λαβόντων ἀπὸ φιλοτιμίας βασιλικῆς ἰδικῆς τοῦτο τὸ δίκαιον· ἄραρε, μόνοις τοῖς βασιλεῦσι καὶ τοῖς πατριάρχαις ὑπὸ τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος χάριτος, καὶ τῆς ἀρχαιοπαραδότου συν ηθείας, καὶ εὐταξίας, επιφιλοτιμηθῆναι τοῦτο τὸ δί καιον διὰ τὰς ῥηθείσας αἰτίας. missum est pontifici; secundum canonem xx habitæ in Trullo sanctæ atque universalis sextæ synodi. Et ad confirmandam scilicet hanc rationem suam, evangelicis quoque verbis lisce utuntur Luceat lux vestra coram hominibus. Audiant hi, tam ad amplitudinem imperatoriam, quam patriarchalem, officia docendi pertinere, propter unctionis sacræ vim atque potestatemi. llinc enim usuvenit, ut fideles principes et imperatores catechetico more cum populo Christiano colloquantur, aut suffitum faciant more sacerdo-- tup, et cum cera duplici obsignent. Verum hac sola de causa facibus, quæ argenteis et aureis (ut ita dixerim) corollis cinctæ sunt, non utuntur in pompis sed etiam, quod instar cœlestis illius gigantis hoc centrum orthodoxæ doctrinæ radiis collustrent: quodque luceat, eorum egressio ab extremo cœlo, et occursus ipsorum ad alteram cœli tendat extremitatem: cum interim nemo sit, qui ab eorum calore se possit abdere. Nam si duntaxat propter dignitatem officii docendi, facum ejusmodi speciosus rilus excogitatus esset: cujusque temporis imperatrix expers hujusce privilegii foret, ac facibus non abs re carcret. Quippe sancitum est, ut taceant mulieres, ac minime do. ceant. Attamen his quoque videmus eodem cum imperatoribus ritu faces præferri. Regionum præterea pontidices universi, consimiliter tum pontif cales, tum alias in publicum processiones instituerent: ac videret aliquis episcopum Athyrensein, verbi gratia, vel etiam longe quempiam hoc inferiorem, peditem illum quidem in provincia sua prodeuntem in publicum, et hac illac itantem; sed faculæ tamen patriarchalis honore tumentem, quando bi etiam episcopi officio docendi fruuntur. Quo sane quid dici possit insolentius? vel rectius ut loquar, quid injucundius? At si nunquam quisquam hoc feri vidit in aliquo vel metropolitano, vel archiepiscopo, tantum abest ut in episcopos cadal, exceptis quibusdam archiepiscopis, qui caput ipsi suorumn suut; Bulgariæ, inquam, et Cypri, et paucis quibusdam netropoliO tanis; qui ex imperatoria speciali munificentia jus hoc obtinuerunt: sequitur, solis imperatoribus et patriarchis per gratiam Spiritus sancti, el acceptam antiquitus consuetudinem atque ordinem, jus hoc Ὅτι δὲ τῶν μὲν αὐτοκρατόρων ἡ ἀρωγὴ πρὸς φωτισμὸν καὶ σύστασιν ἐπεκτείνεται ψυχῆς τε καὶ σώματος, τὸ δὲ μεγαλεῖον τῶν πατριαρχῶν εἰς μόνην ψυχικὴν ἱστενοχώρηται λυσιτέλειαν («λίγη γὰρ τούτοῖς ἐστὶ φροντὶς εὐπαθείας σωματικῆς), ὡσαύτως καὶ ἡ περὶ τοὺς ὑπηκόους τῆς βασιλίσσης κηδεμονία καὶ μέριμνα προς μόνην σωματικὴν εὐζωΐαν ἐξο ήπλωται (πάσης γὰρ ψυχικῆς βοηθείας αἱ γυναῖκες ἑστέρηνται), αἱ λαμπάδες μὲν τῶν βασιλέων διττεῖς Solis videlicet. propter indicatas causas esse concessum. Quia vero imperatorum auxilium ad illuminationem et stabilimentum sese tam animi, quam corporis porrigit; amplitudine patriarcharum ad animi duntaxat utilitatem constricta (perexiguam quippe curam gerunt hi de rebus ad corporunu commoda spectantibus), et consimiliter imperatricis cura et sollicitudo de subditis, duntaxat ad vite corporalis prosperitatem extenditur (nullum enim animarum a mulierculis exspectandum auxiNOTE.

lium): idcirco faces inpera:orum geminis aureis διαχρύσοις περιζωννύονται στεφανώμασι· τῶν δὲ cinguntur corollis, cum quæ patriarcharum et imperatricis sunt, uno quasi sepimento circumdentur. Sed dicet quispiam: Sit ita, sane. Concessum esto, lucernas patriarchales accendi per ignem tot traditionum, veri speciem habentium. Sed unde profectum est, quod eisdem ex argento vis quædam sccedat? Sulciebat, duntaxat ecclesiarum capitibus per lampadas majestatis aliquid accedere, atque interim cos, qui vagantur in exsilio, et pauperes sunt, cam ob causam non vexari. Respondenius, piissimos imperatores, et sanctissimorum patriarcharuın quinarium, esse similes agricolis, consistentibus in area frumenti largitrice. ae ventilabro unctionis vitiositatem ceu paleas exterπατριαρχῶν καὶ τῆς βασιλίσσης ἐνὶ κατακυκλοῦντας θριγγώματι. Αλλ' ἐρεῖ τις· Εστω· δεδόσθω, τὰς πατριαρχικὰς λαμπάδας ανάπτεσθαι πυρὶ τοσούτων εύλογοφανῶν παραδόσεων. Τὸ ταύτας ἐξ ἀργύρου περιζωννύεσθαι δύναμιν, πόθεν περιεζώσατο δύνα μιν; Ἤρχει διὰ μόνων τῶν λαμπάδων τὰς κεφαλὰς τῶν ἐκκλησιῶν μεγαλύνεσθαι, καὶ τέως τοὺς ὑπερ ορίους πλανωμένους καὶ πενητεύοντας, χάριν τούτου μὴ σκύλλεσθαι. Φαμὲν οὖν, ὡς οἱ εὐσεβέστατοι βα σιλεῖς, καὶ τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν ἡ πεντά;, εοίκασι γεωργοίς μέσον ἑστηκόσι σιτοδότιδος Ελα νος, καὶ τῷ πτύῳ τοῦ χρίσματος την κακίαν ὡς ἄχυρον ἐκφαυλίζουσι, καὶ τὴν ἀρετὴν ὡς κόκκον συν άγουσιν· ἡ διαβήταις ζυγοστατοῦσιν ἐθυτενῶς τοῦ κύκλου τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ τὸ κέντρον καταπυρ σεύουσι τῆς δικαιοσύνης τοῖς ἀμαρύγμασιν· ἢ νηός ποντοπορούσης Ιστοῖς καὶ πετάσμασιν, ἐν προμη θείαις βασιλικαῖς, καὶ παραγγελίαις πνευματικαῖς τὸ κοσμικὸν ἀκάτιον σώζουσι. Τῷ τοι καὶ μικρής τὰ μεγάλα σταθμώμενοι τῶν βασιλέων οἱ εὐσεβέστα τοι, καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων οι προύχοντες, διωρί σαντο ἐξ ἀνάγκης οὕτω δορυφορεῖσθαι τους μεγά λους ἀρχιερεῖς, καὶ εἶναι ἐπιτοαυτό πλούσιόν τε καὶ πένητα· ὡς ἂν οἱ μὲν ὀρθόδοξοι βλέποντες τὸ μέγα τοῦτο καὶ σεβάσμιον σεμνολόγημα παρά βασιλεῦσι καὶ πατριάρχαις μόνοις πολιτευόμενον, εὐχαριστίαν ἀνάλογον ὡς θυμίαμα δεκτὸν τῷ Κυρίῳ προσφέρωσι, τῷ μέσον τοῦ κέντρου τῆς κοσμικῆς ὡραιότητος Ο τοὺς δεφένσορας τούτου δοξάζοντι· καὶ γονυκλιτῶσι πρὸς Κύριον, τροπαίοις βασιλικοῖς τὴν ὑφήλιον και ταλάμπεσθαι, καὶ εὐχαῖς πατριαρχικαῖς ἀκτινοβο λεῖσθαι τὰ ἐπιχθόνια· οἱ δὲ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυσ νάμει αὐτῶν ἑτερόδοξοι, καὶ καυχώμενοι ἐπὶ τῷ πλούτῳ αὐτῶν τὰ γὰρ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν χρυσίον εἰσὶ καὶ ἀργύριον), πρὸς τὸ ὁρώμενον ἀβλεπτήσωσι, καὶ νομίσωσιν ἔργα χαλκοτύπων εἶναι μάταια καὶ ἀνόνητα, καὶ κοσμικοῦ δοξαριου χαρίσματα. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν πατριαρχικών λαμπάδων. Έπει δὲ καὶ ῥάβδος, καὶ σάκκος, καὶ πολυσταύριον, καὶ διὰ γραμμάτων το στιχάριον, την πατριαρχικὴν καὶ μόνην δοξάζουσιν ἁγιότητα, θέλουσι δέ τινές τισιν ἐξ αὐτῶν τινας τῶν πατριαρχῶν ἐνίοτε μὴ καταποικίλλεσθαι, φέρε καὶ περὶ τούτων βραχέα φιλοσο φήσωμεν. Κλίνον τὸ οὖς σου, πανιερώτατε, καὶ ἄκου σόν μου. Οὐ γὰρ ἐν παραβολαῖς ἀνοίξω τὸ στόμα μου, ἀλλὰ φθέγξομαι προβλήματα ἀπ᾿ ἀρχῆς, ὅσα μὴ θείων Πατέρων χάρις εδίδαξε. minare, et virtutem ceu grana colligere: vel similes esse normis recta circuli superficiem librantibus et centrum per justitiæ radios collustrantibus: vel maritimi navigii malis ac velis, dum imperatoriis consiliis, et præceptis spiritualibus cymbam mundi hujus incolumem servant. Quo fit, ut cum exiguis magna comparantes religiosissimni imperatores, atque inter sanctos Patres, eximi¡ quique necessario statuerint, ista ratione comitandos esse magnos pontifices, parique modo tam opulentum, quam pauperem habenduin: ut rectæ quidem doctrinæ sectatores, dum magnam illam et augustam pompam solis imperatoribus et patriarchis exhiberi vident, convenientem gratiarum actionem instar grati suffitus, offerant Domino, qui intra centrum mundanæ pulchritudinis deſensores ejus glorificat; utque flexo genu petant a Domino, quo tropæis imperatoriis universa sub sole tellus collustretur, et patriarcbicis precibus terrenæ res irradientur: at vero diversæ sententiæ sectatores, qui potentia sua nituntur, et suis se jactant opibus (simulacra namque gentium sunt auruin et argentumn) ad id, quod cernitur, cæcutiant et excusorum opera vana atque inutilia existiment, mundanæque opinionis munera. Et bæc quidem de lampadibus patriarchicis. Quoniam vero baculus, et saccus, et cruces plurinæ, plenaque tunica figuris gamıma litteram repræsentantibus, patriarchalem sanctitateni solam nobilitant, ac nonnulli volunt, quosdam ex patriarchis nonnunquam aliquibus horum non exornari: age, de his etiam breviter disseramus. Inclina aurem tuam, sanctissime, et me audi. Non enim in parabolis aperiamn os meum, sed quæstiones ab origine proferam, quas divorum Patrum gratia me docuit. Sanctissimos quinque patriarchas (adbuc enim ut hedera quercui, sic ipse concordiæ papæ Romani quasi mordicus inhæreo, et ob separationem illius animo laceror, atque quotidie conversionem ipsius egregiam exspecto) pro solo capite corporis omnium Ecclesiarum Dei agnoscimus, quemadmo. Τοὺς ἁγιωτάτους πατριάρχας πέντε (καὶ ἔτι γὰρ ὡς κισσὸς δρυός, τῆς ὁμονοίας τοῦ πάπα Ρώμης ἐξέχομαι, καὶ τῷ χωρισμῷ τούτου τὴν καρδίαν σπα ράττομαι, καὶ τὴν καλὴν ἐπιστροφὴν καθεκάστην καραδοκώ) μίαν οίδαμεν κεφαλὴν τοῦ σώματος πα σῶν τῶν Ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ, καθὼς καὶ ἄνωθεν " να γαμμάτων.

MEDITATA. εἴρηται· καὶ πιστεύοντες τελειωθῆναι τούτους τῆς dum et supra dictum fuit: et quia credimus eos ἁγιωσύνης τῷ χρίσματι, Χριστοὺς Κυρίου, καὶ ἁγιωτάτους κατονομάζομεν, καὶ στηλογραφούντες μετὰ τῶν ἁγίων καὶ θεοφόρων Πατέρων ἡμῶν, καὶ σχετικῶς ἀσπαζόμενοι, πληροφορούμεθα διὰ τούτων ἡμῖν τὰς θύρας τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἀποκλείεσθαι καὶ ἀνοίγεσθαι, καὶ διὰ τῶν χειλέων αὐτ τῶν τὸν Θεὸν ἀποστοματίζειν τὰ μέλλοντα. Οὐ γὰρ σὰρξ καὶ αἷμα, ἀλλ' ὁ οὐράνιος Πατήρ καὶ Θεὸς ἡμῶν, ὁ εἰπών· Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου, καὶ οἱ δουλοί μου προφη τεύσουσιν, ἀποκαλύπτει τούτοις τὰ ὄντα καὶ τὰ σόμενα. Οὕτω γὰρ καὶ Σαούλ ἐν προφήταις, καὶ Κατάφας ἄκων προεφητεύσατο, εἰπών· Συμφέρει ἕνα ἀπολέσθαι ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ ἔθνους παντός. Ὁ μὲν γὰρ τῷ χρίσματι τῆς βασιλείας ύπεθερ. μαίνετο, ὁ δὲ τῆς ἀρχιερωσύνης τῇ χάριτι. Ην γάρ, φησὶν, ἀρχιερεὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου. Διὸ καὶ ὡς τόπον ἐπέχοντες τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν, δικαίως ἀποσεμνύνουσι τὰ ἑκούσια πάθη αὐτοῦ, καὶ τὰ διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν ἐπενεχθέντα τούτῳ παρὰ τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων ἐφύβριστα πρὸ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως. Ποῖα δὲ ταῦτά εἰσιν, ἀκουσάτω ἡ ἱερότης σου. Κἂν γὰρ κόπος ἐνώπιόν μου ἐστιν ἕως οὗ εἰσέλθω εἰς τὸ ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ, καὶ συνῶ τὰ ἐν αὐτῷ καὶ περὶ αὐτό, ἀλλ' ἡ χάρις τοῦ παναγίου Πνεύματος ἡ ἐν πατριάρχαις προτυπω θεῖσα, ἐν προφήταις προκηρυχθεῖσα, ἐν ἀποστόλοις Θεμελιωθεῖσα, ἐν μάρτυσι τελειωθεῖσα, καὶ ἐν ἱεράρχεις κατακοσμηθεῖσα, δώσει λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματός μου. Τὰ τῶν πατριαρχῶν τῶν ἁγίων ἐπιμάνικα, τὰς χειροπέδας τοῦ Κυρίου δοξάζουσιν, ὡς ἑκὼν ὑπέστη διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν, κατά μαστιγίαν πρὸς Καϊάφαν ἀγόμενος. Τὰ ἐπιτραχήλια, τὸ φραγέλλιον τὸ ἐλκύσαν τὴν ζωὴν πρὸς τὸν θάνατον. Τὰ μετὰ ποταμίων στιχάρια, τους κρουνούς τοῦ αἵματος καὶ τοῦ ὕδατος, τοὺς ἐκ τῆς θείας πλευρᾶς ἀποστάξαντας. Τῶν γονατίων τὰ ἐπιβλήματα, τοῦ λεντίου τὸ ἐγχει ρίδιον, δι' οὗ τοὺς πόδας ὁ Κύριος τῶν ἀποστόλων ἀπέσμηξεν. Οἱ σάκκοι, τὴν χλαῖναν τῆς ὕβρεως. Τὰ ωμοφόρια, τὴν ἐκ τοῦ ᾅδου πρὸς οὐρανὸν τοῦ πρωτ τοπλάστου μετάβασιν. Τὰ διὰ πολυστυρίων φαινόλια, τοῦ τιμίου σταυροῦ τὴν παγκόσμιον δόξαν καὶ δύναμιν. Τὰ ἐν τούτοις τριγώνια, τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν, τὸν τὰ διεστῶτα συνάψαντα. Καὶ αἱ ράβδοι τὸν κάλαμον, τὸν τὴν σωτηρίαν τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων καλλιγραφήσαντα. Καὶ ὁ μάρτυς ἐν οὐρανῷ πιστός. ᾿Απὸ γοῦν τῶν οὕτω δε δοξασμένων ἀγακλεῶς, καὶ εἰς τύπον καταστάντων τοῦ ἀληθινοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν, ποιός τις τολ μητίας καὶ θρασυκάρδιος ἀφέληταί τι δίκαιον ἱερα τικὸν ὁπωσδήποτε; Πάντως οὐδείς. 'Ακούσει γὰρ ἐκ τοῦ θεοπάτορος· Σὺ δὲ ἀπώσω καὶ ἐξουδένωσας τὸν Χριστόν σου, καὶ τὸ ἁγίασμα αὐτοῦ ἐβεβήλωσας. Ὥσπερ τοίνυν οὐκ ἔξεστι τῶν ἁπάντων τινὶ λέγειν περὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν, ἄλλως μὲν ἐν τῷδε τῆς οἰκουμένης τῷ κλίματι παρουσιάζειν καὶ μεγαλύνεσθαι, ἄλλως δ' ἐν ἐκείνῳ δοξάζεσθαι, ἵνα per unctionem sanctitatis perfici, unctos Domini, el sanctissimos appellamus; ac referentes eos in numerum sanctorum et divinitus afflatorum Patrum nostrorum, et amanter ipsos amplectentes, certi sumus, fores regni cœlestis per eos nobis tum occludi, tum aperiri, et per ipsorum labra Deum velut ore proprio futura proferre. Non eniîn carso et sanguis, sed cœlestis ille Pater ac Deus noster (qui dixit: In diebus illis effundam de Spiritu meo, et servi mei vaticinabuntur), revelat eis tam præsentia, quam futura. Sic eniin et Saul inter prophetas, et Caiaphas invitus oraculum hoc protulit: Expedis unum perire pro populo et pro hac universa natione. Nam ille per unctionem regiam incalescebat, hic per gratiam pontifcatus. Erat enim, inquit, ejus anni pontifex maximus. Propterea nostri patriarcha, tanquam obtinentes locum Christi Deique nostri, non abs re voluntarios ipsius cruciatus, et probra salutis nostræ causa ei ante crucem et resurrectionem ab ingratis Judæis illata, cum gravitate repraesentant. Quæ autem ille sint, audlat tua sanctitas. Nam tametsi videam nie laborem subiturum, donec ingrediar in sanctuarium Dei, quæque in eo sunt, et circa ipsum, intelligam nihilominus sancti Spiritus gratia in patriarchis præfigurata, in prophetis ante denuntiata, in apostolis fundata, in martyribus absoluta, in hierarchis decorata, subministrabit orationem in apertione oris mei, Sanctorum patriarcharum epimanica, Domini manicas celebrant, quas volens sustinuit ob salutem nostram, cum instar verberonis ad Caiapham duceretur. Collaria, lorum illud, quod vitam ad mortem traxit. Tunica fluvios habentes, sanguinis et aquæ rivos, qui ex divino latere destillarunt. Genuum amictus, ejus lintei documentuin, que pedes apostolorum Dominus extersit. Sacci, pallium illud contumeliæ atque opprobrii. Humeralia, primitivi transitum ab inferis ad coelum. Multis insignitæ crucibus penulæ, venerandæ crucis universalem gloriam atque potestatem. Quæ sunt in his triangula, lapidem illum angularem Christum Deum nostrum, qui disjuncta conjunxit. Baculi, arundinem illam, quæ salutem generis humani egregie depinxit. Testis in cœlo fidelis. Patriarchis ergo tam præclare nobilitatis, et in simulacrum veri Christi ac Dei nostri constitutis, quis adeo temerarius et andax fuerit, ut jus aliquod sacerdotale quocunque modo adimat? omnino nullus. Audiet enim a Christi patre Davidle: Tu autem repulisti et annihilasti unctum tuum, et sanctificationem ejus profanasti. Quemadmodum ergo nemini dicere licet de uno Christo Deoque nostro, quod aliter in hoc orbis tractu sit præsens et magnificetur, aliter in illo glorificetur; ne vesaniæ extremiæ reuin se faciat, et ad impietateın exorbitet: sic etiam nemo patriarchalem sacram

amplitudinem dividi debere dixerit, uti vel majore & μὴ παραπληξίας ἐσχάτης κατακριθῇ, καὶ πρὸς δυσ vel minora habeat privilegia. Quapropter cliam statutum est, ut in quavis ecclezia Dei, sive ad Euphraten, sive ad Tigrim, sive ad ipsum pertingat Oceanum, conjunctim eorum nomina referantur. Acceperunt enim, uti scriptam legimus, regiones gentium; et eorum throni sunt instar Junæ perfectæ, ac solis instar coram me sunt. σέβειαν μετακυλισθῇ, οὕτως οὐδὲ τὴν πατριαρχικὴν θείαν μεγαλειότητα διαιρετέαν είποι τις εἶναι, καὶ πρὸς μείζονα καὶ ἐλάττονα προνόμια μεταπίπτουσαν. Τῷ τοι καὶ δέδοκται κατὰ πᾶσαν ἐκκλησίαν, περὶ τὸν Εὐφράτην, καὶ Τίγρητα, καὶ αὐτὸν διήκουσαν τὸν ὠκεανὸν, ἱλαδὸν αὐτοὺς ἀναφέρεσθαι. Ἔλαβον γὰρ, φησὶ, χώρας ἐθνῶν, καὶ οἱ θρόνοι αὐτῶν ὡσεὶ κατηρ τισμένη σελήνη, καὶ ὡς ἥλιος εἰσιν ἐναντίον μου. 'Αλλ' ἐρεῖ τις· Καὶ πῶς τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων ὡς ἐν σχοινίω κληροδοσίας επιμερισάντων τοῖς πατριάρχαις τῆς οἰκουμένης τὴν τετραμέρειαν, αὐτὸς ὑπερβαίνων τὰ δόξαντα θέλεις ὡς μίαν ενορίαν ταύτας λογίζεσθαι, καὶ συγχέειν κακῶς τὰ διαιρε θέντα καλῶς; Φαμὲν οὖν πρὸς τὴν τοιαύτην ἀντίθεσ Sed dicet aliquis: Cum divini et sacri canones velut arvipendio quodam patriarchis quatuor orbis partes distribuerint, qui fit, ut ipse semel statuta transgrediens, velis eas instar unius haberi provinciæ, quæque divisa recte sunt, male confundere? Ad hanc objectionem respondemus, posse pariter et haec vim suam obtinere, quemadmodum σιν, ὡς ἔστι καὶ ταῦτα κρατεῖν καθὼς ὑπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων τεθέσπισται, καὶ τὴν ταυτότητα τῆς ἐνώ σεως μὴ συγχέεσθαι. Ο Δημιουργὸς τῶν ὅλων θεός κατ' οἰκείαν εἰκόνα πλαστουργήσας τὸν ἄνθρωπον, καὶ βασιλέα καταστήσας τῶν ἐπὶ γῆς βασιλευόμενον ἄνωθεν, ὑμνεῖται μὲν καὶ χάριν τῆς ἄλλης ὑπερφυούς ἁρμονίας τοῦ πλάσματος, καὶ πῶς ἐξ ἀθανάτου κράτ ματος καὶ θνητοῦ τὸ ἐφόλκιον διωργάνωσε, καὶ τόπῳ περιγραφόμενον τῷ λόγῳ τῆς σαρκώδους παχύτητας, νοερῶς τὰ παρὰ Γαδείρων περιεργάζεται. Οὐχ ἧττον δὲ μεγαλύνεται, ὅτι τὴν ζωὴν τῶν ἀνθρώπων εὐδό κησε διὰ πέντε αισθήσεων διεξάγεσθαι, σφετεριζομένων τὴν ἰδικότητα, καὶ μὴ ἀπαρνουμένων τὴν ἀνακοίνωσιν. Κἂν γὰρ ἡ ὄψις τυχὸν ἐνεργῇ καὶ μονομερῶς τὸ ἀποκληρωθὲν ταύτῃ λειτούργημα παρά Θεοῦ, καθά τι δίκαιον όφλημα, μὴ ἐμποδιζομένη παρὰ τῶν συντρόφων αισθήσεων, ἀλλὰ τῆς κοινωνίας αὐτῶν οὐ χωρίζεται· θέλει δὲ ταύτας μετέχειν τῶν ἀξιωμάτων αὐτῆς, καὶ συναρήγειν εἰς τὸ αὐτὸ κατὰ δουλίδας πιστὰς, πρὸς θεραπείαν τοῦ ταύτας πλου τήσαντος σώματος. Ετι θαυμάζεται, πῶς ἑκάστην τούτων ἐδιπλασίασεν, ἵνα κἂν συμβῇ περιαιρεθῆναι τὴν μίαν, ἡ περιλειφθεῖσα κἀκείνης τὸν τόπον ἀναπληρώσεις, καὶ μὴ καταλαζονεύωνται ταύτης απ ἀρτιόσωμοι, συμπονῶσι δὲ μᾶλλον αὐτῇ, ὡς ἂν μὴ ὁ οἰκοδεσπότης αὐτῶν θριαμβεύηται. Ως είπερ τύχοι καὶ τὴν θατέραν ἀχρειωθῆναι τῶν ἀκοῶν, οὐκέτι τὸ κάλλιστον χρῆμα ὁ ἄνθρωπος, ἐντελὴς καὶ σῶος, καὶ οἷον αὐτὸν ὁ Θεὸς εἰργάσατο, λέγεται· ἀλλ' ὡς Εκτρωμα τι λογίζεται, ὑπὸ τῶν λοιπῶν τεττάρων αἰσθήσεων, ύγιαινουσῶν καὶ ταῦτα, μὴ βοηθούμενος. Ὡς γοῦν ἑκάστης τῶν αἰσθήσεων πληρούσης τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν, τῶν λοιπῶν τὸ χρήσιμον οὐκ ἀπα ναινόμεθα, οὐδὲ καταψηφιζόμεθα τούτων ἀσχημοσύ νην καὶ ἀχρειότητα, διὰ τὸ μὴ διπλοειδῶς ἐνεργεῖν, καθώς πεπλαστούργηνται, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ συν άγομεν (μιᾶς γὰρ ἐξ αὐτῶν σχολασάσης τελείως, ὡς εἴρηται, ὅλον τὸ σῶμα ἠχρείωται, καὶ ὡς μηδὲ ἐν τοῖς ἀνθρώποις λογίζεται)· οὕτω καὶ τῶν πατριαρχῶν ἡ πεντὰς, δικαίως καὶ ἀσφαλῶς οἰκονομηθήσεται. Εκαστος γὰρ τούτων, τὴν μὲν ἀπονεμηθεῖσαν αὐτῷ διοίκησιν ἐνεργήσει μονοειδώς, ἵνα μὴ συγχέωνται τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν τὰ προνόμια· τῶν δὲ τιμῆς τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἀνέκαθεν δεδομένων δικαίων τῇ a sanctis Patribus sancita sint, et tamen identitatem unionis non confundi. Opifex il¦e hujus universi Deus, qui hominem suam ad imaginem finxit, et regem terrestrium constituit, qui cœlitus regeretur, præ:licatur ille quidem cum propter reliquam ſigmenti hujus eximiam compagem; tum quod ex Immortali partim, partim mortali mistura, vas illud apte fluxerit: quod sane cum loco circumscribatur, ratione crassitiei carnalis, mente tamen ea spectat, quæ vel apud Gades exsistunt. Neque minus ei majestatis ex eo tribuitur, quod hominum vitam per quinque sensus regi voluerit, quorum quilibet vim sibi peculiarem vindicaret, cum interim societatem mutuam non abnegent. Licet enim aspectus, verbi gratia, munus sibi divinitus injunctum etiam pro sua parte duntaxat obeat, ceu debitum quoddam persolvens, in quo minime cognatis a sensibus impeditur, nequaquam tamen ab horum societate avellitur, sed vult eos dignitatis suæ participes esse, mutuasque conferre operas instar fidarum ancillarum, ad curandum id corpus, cui sensus hi dati sunt. Præterea meretur adinirationem, quod quemlibet horum geminaverit; ut tametsi perire contigerit unum, tamen reliquus illius etiam vicem impleat, nec adversus eum insolescant sensus adhuc integri, sed potius ei condoleant, ne ludibrio paterfamilias ipsorum habeatur. Quippe si contigerit alterutram aurem inutilem reddi, non amplius homo, creatum longe p pulcherrimum, perfectus et incolumis, et qualem Deus condidit, esse dicitur; sed instar abortus habetur, cum a reliquis quatuor sensibus, licet incolumes sint, auxilii nihil habeat. Quemadmodum ergo quolibet sensu munus suum implente, cælcrorum usuin non inficiamur, nec damnamus eos tanquam foedus et inutiles, propterea quod gemina ratione non sint efficaces, quemadmodum erant conditi, sed potius eis favemus (quippe si unus ex eis, uti dictum est, in universum defecerit; totum corpus inutile redditur, et ah hominibus haud aliter habetur atque si non exsisteret), sic etiam quinarius patriarcharum recte atque ordine sese geret. Nam quilibet horum administrationem sibi

MEDITATA. siarum privilegia confundantur: nec tamen honore concesso divinitus, datisve antiquitus patriarchali sacræ amplitudini juribus, quispiam spoliabitur. Quippe si tale quid usu venerit, et Alexandrinam (verbi causa) in urbe imperatrice commorantem, privilegiis patriarchalibus propterea quispiam spoliaverit, quod non degat in provincia sua; caput ipsum inutile reddet, tanquam surdum, vel cæcum, et quatuor, aut tribus duntaxat sensibus præditum. Ob hanc ipsam causam, ceu credi par est, jamdudum sancitum est, ut haud dubie per eleπατριαρχικῇ θείᾳ μεγαλειότητ:, οὐδεὶς ἀποξενωθή- tributam obibit pro parte sua, ne sanctarum ccele σεται. Εἰ γὰρ τοιοῦτόν τι γένηται, καὶ τὸν ᾿Αλεξανδρείας τυχόν εὑρισκόμενον εἰς τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν, τῶν πατριαρχικῶν προνομίων ἀποξε νώσει τις, ὅτι κατὰ τὴν οἰκείαν ἐνορίαν οὐ πάρεστιν, ἀχρειώσει τὴν κεφαλὴν ὡς κωφεύουσαν, ἢ ἀβλεπτουσαν, καὶ ὑπὸ τεττάρων, ἢ καὶ τριών διεξαγομένην αἰσθήσεων. Διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν, ὡς ἔοικε, προτε τύπωται προβάλλεσθαι κατὰ τὸ ἀπαραίτητον καὶ τοὺς μὴ ἔχοντας πατριάρχας τοὺς ἀποκληρωθέντας αὐτοῖς ἁγίους θρόνους, διὰ τὴν ἐπιδρομὴν τῶν ἐθνῶν, τὸν ᾿Αντιοχείας καὶ τὸν Ἱεροσολύμων φημί. ctionem instituantur etiam ii patriarchæ, qui cæteroqui sacros sibi destinatos thronos, ob pag::- norum hostiles incursus, laud possident: Antiochenus, inquam, et Hierosolymitanus. Καν γὰρ ἐξώσθησαν τῆς δόξης τῶν θρόνων αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἡ πνευματικὴ χάρις; κατὰ τὸν Δαβίδ, οὐ πα λαιωθήσεται. Ηξει δὲ μᾶλλον ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐμφανῶς, καὶ οὐ παρασιωπήσεται· ὡς συναγάγῃ αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ, τοὺς διατιθεμένους τὴν διαθήκην αυτ τοῦ. Φιλοφρονητέον τοίνυν τοὺς ἀποξενωθέντας παρ τριάρχας ἐκ τῶν ἁγιωτάτων ἐκκλησιῶν αὐτῶν, καὶ ὑπερορίους καθημένους εἰς ἑτέρου πατριάρχου δια οίκησιν, καὶ μὴ ἀτιμαστέον. Κεκανόνισται γὰρ παρα καλεῖσθαι τούτους, καὶ πάσης ἐπιμελείας καὶ ὑποδοχῆς ἀξιοῦσθαι, οὐ μὴν ὑβρίζεσθαι διὰ τὴν τῶν πραγμάτων ανωμαλίαν, θρήνων ἀξίαν οὖσαν, καὶ μὴ ἀλαζονείας γεννήτριαν. Εἶτα τῶν θείων καὶ ἁγίων Γραφῶν καὶ τῶν Πατρικῶν παραδόσεων κατονομα ζουσῶν Πάπαν τὸν ἐπίσκοπον Ῥώμης, ὡσαύτως καὶ τὸν ᾿Αλεξανδρείας· ἀλλὰ μὴν καὶ τὸν Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τὸν Ἱεροσολύμων, ἀρχιεπισκόπους· μόνου δὲ τὸν ᾿Αντιοχείας, πατριάρχην. Πῶς τῶν Αν· τιοχέων ἡ ἐκκλησία οὐχ ὑβριοπαθεί, μανθάνουσα καὶ τοὺς λοιποὺς, πατριάρχας ἀνακηρύττεσθαι; πάντως διὰ τὴν ταυτότητα τῆς τιμῆς, καὶ διὰ τὸ ἐπο ἔχειν τοὺς πέντε πατριάρχας τόπον τῆς μιᾶς κεφα λῆς τοῦ σώματος, δηλαδὴ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ δέ τινες λέγουσι μηδὲν εἶναι τὸ ἐμποδὼν, καὶ τοὺς ἑκασταχῇ ἀρχιερατεύοντας οὕτω τιμάσθαι καὶ μεγαλύνεσθαι. Καὶ οὗτοι γαρ διδασκαλικού ἀξιώματος κατηξίωνται, καὶ κατὰ Μωσέα καὶ 'Ααρών εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων ἐστήκασι, καὶ τὴν ἀναίμακτον θυσίαν προσφέρουσι. Φαμέν, ὡς ἀπὸ τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων μόνοις τοῖς πατριάρχαις πεφιλοτίμη ται τῆς οἰκουμένης τὰ κλίματα. Κἀντεῦθεν οὐδὲ Έχει τις ἕτερος οἰκείῳ δικαίῳ ἐνορίαν, ἢ ἄλλο τι δικαιον ἱερατικόν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνο καὶ μόνον τὸ μέρος τῆς διοικήσεως ἱερατικῶς ἐνεργεῖ, τὸ δοθὲν αὐτῷ παρά τῆς πατριαρχικῆς θείας μεγαλειότητος. Ὅθεν ὡς ἀποστελλόμενοι παρὰ πατριαρχῶν, καὶ ἀναπληροῦν τες τὸν τόπον τῶν θείων καὶ ἁγίων ἀποστόλων, ἀποστολικῶν μὲν προνομίων ἠξίωνται (δεσμοῦσι γὰρ καὶ λύουσι κατ' αὐτοὺς καὶ χειροτονίας ποιοῦσι, καὶ τὴν ἀναίμακτον θυσίαν, προσάγουσι) πατριαρχικών δὲ δικαίων οὐ κατηξίωνται. Οὔτε γὰρ σάκκους, οὔτε πολυσταύρια ἐνδιδύσκονται· οὔτε μετὰ γραμμάτων καὶ τριγωνίων στιχάρια. Ταῦτα δὲ οὕτω γίνεται, ὅτι καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡ θεία ὁμήγυρις τὸ τοῦ Quavis enim gloria thronorum suorum per viðn exciderunt, tamen spiritualis gratia, secundum Davidem, non exolescet. Imo potius veniet Deus noster manifesto, nec silebitur; ut colligat sibi sanctos suos, qui testamentum ipsius disponunt. Itaque complectendi sunt amanter ii patriarcha, qui sanctissimis Ecclesiis suis spoliati`sunt, et exsules in alterius patriarchæ diœcesi degunt, minimeque çontumeliis afficiendi. Quippe sancitu:n canonibus est, ut eos consolemur, et omni cura susceptioneque lignemur; nou injuriis afficiamus ob rerum humanarum inconstantiam, quæ lacrymis potius est digua, quam ut insolentiam gignere debeat. Cæterum cum sacræ Litteræ, Patrumque traditiones, episcopum Romanum appellent papam; itidemque Alexandrinum, et ipsum quoque Constantinopolitanum, ac Hierosolymitanum, archiepiscopos; solum vero Antiochenum patriarcham: qui fieri potest, ut Antiochena ecclesia non patiatur injuriam, quæ intelligat, reliquos eliam publice dici patriarchas? Omnino fit hoc propter identitatem honoris, et quod hi quinque patriarchæ vicem unius capitis universi corporis obtineant, sanctarum videlicet Ecclesiarum Dei. Quia vero quidam perhibent, nihil esse impelimento, quoininus ubivis constituti pontifices, eodem cum patriarchis honore amplitudineque fruantur, cum et ipsi docendi dignitatem nauti sunt, et exemplo Mosis et Aaronis in sanctis sunctorum consistant, incruentamque victimam oſſerant: respondemus per divinos sacrosque canones, solis patriarchis esse concessos orbis terrarum tractus. Unde fit, ut alius quispiam suo jure provinciam non babeat, vel aliud quodpiam jus sacerdotale: sed in ea duntaxat parte dioecesis munere sacerdotali fungitur, quæ ipsi a sacra patriarchali amplitudine concessa est. Unde veluti qui mittan tur a patriarchis, et vicem divinorum sanctorumque apostolorum impleant, apostolica quidem privilegia consecuti sunt (ligant enim et solvunt per se, ac ordinationes faciunt, et incruentam hostiam olerund), at patriarchalia jura non obtinuerunt. Nec enim vel saccos, vel penulas multis insignitas erucibus induupt, nec tunicas frequenti littera gamma, triangulisque depictas. flec autem ita funt, quod

φραγγελίῳ καθυποβέβληται, καὶ πόδας μαθητῶν διὰ λεντίου ἀπέσμηξε, καὶ ἐνεδιδύσκετο κατά Ααρών τὴν ἐπωμίδα, καὶ τὸν ποδήρη, καὶ τὸ ἐρεὺς, τὰ τὸ ἀρχαῖον σημαίνοντα κώδιον τοῦ ᾿Αδαμιαίου φυράμα τος· αἷμα δὲ καὶ ὕδωρ ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτῶν οὐ κατέρρευσεν, ὧν ἀναπληροῦσι τόπον τὰ τῶν στιχαρίων γαμμάτια. Οὐδὲ τὴν χλαῖναν τῆς ὕβρεως ἐνα εδύσαντο. Οὐδέ τις αὐτῶν λίθος ἀκρογωνιαίος ὠνόμα σται, ὡς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν. Οὐδὲ τὸ τῆς πίστεως τάλαντον δι' εκάστου αὐτῶν εἰς πᾶσαν τὴν οικουμένην ἐφή πλωται, ἀλλ' ὁ μὲν ἐν 'Ρώμῃ, ὁ δὲ ἐν Ἰνδοῖς ἢ Βρεττανοῖς, ὁ δὲ ἐν Γαλάταις τοὺς τῆς διδα σκαλίας μετώχευσε πίδακας. Μόνος δὲ ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν πανταχοῦ παρῆν, καὶ χαρᾶς τὰ πάντα sanctorum apostolorum divinus catus martyrii sta- μαρτυρίου στάδιον τρέχουσα, χειροπέδαις μὲν καὶ dium decurrens, manicis quidem ac loro subjectus fuerit, et discipulorum pedes absterserit linteo, atque Aaronis exemplo induerit humerale, tunicam talarem, Ephud, quibus illa prisca pellis Adamiææ massæ denotabatur: verum sanguis et aqua ex eorum latere non defluxit, quorum vicem gammatia tunicarum implent. Nec contumelia pallium induerunt. Nec eorum quisquam lapis angularis vocatus fuit, sicut Dominus ille Deusque moster. Nec fidei talentum per quemlibet ipsorum in universum orbem terrarum dilatatum fuit, sed bie Romam, ille ad Indos vel Britannos, alius ad Gallos doctrinæ latices derivavit. Solus ille Christus ac Deus noster aderat ubique, atque universa gaudio implebat. Unde fit, ut sanctissimi patriar- επλήρωσεν. "Οθεν καὶ οἱ ἁγιώτατοι πατριάρχαι, τότ chæ, qui sanctarum Ecclesiarum capitis Dei vicem implent, saccos induant, tunicasque luviis ac triangalis, pernlas multis crucibus depictas; ac pariter in omnibus Ecclesiis nominatim referantur. Idem baculo, perinde acarundine Christus Deusque noster, spectabiles sese reddunt. Cateri pontifces et antistites, perinde ac Aaron illa virga, quæ magni mysterii significandi causa foruit, vel instar magni illius apostoli Petri, qui ex ipso Deo audivit, Pasce oves meas. Et quoniam vero est simile, quempiam interrogare, quæ vocabuli papa significatio sit, quæ patriarchæ, quæ archiepiscopi; et quamobrem horum quinque capitum facultas atque privilegia sint eadem, uti declaratum fuit, cum eorumdem nomina sint diversa: necessa⚫ rio putavimus horum quoque velut apicem tangendum. Apud Latinos papa dicitur Pater. Et apud Judzos patriarcha dicitur princeps sive Pater patriam rum. Similiter archiepiscopus, erit episcoporum Pater. Licet ergo papæ, patriarchæ, et archiepiscopi significata, linguæ ratione diversa sunt, nullo tamen modo potestate differunt. Quamobrein omnes etiam communi nomine patriarcha dicuntur. Sanctus quidem ille Silvester, qui primus Romæ pontificatum obtinuit, et qui primus Antiochiæ pontifex fuit Evodus, non abs re Patres appellati fuere. Quippe necdum erant patriarchæ, qui a Patribus instituuntur. Similiter et Alexandrinus propterea vocatus fuit papa, quod sanctus ille Cyrillus in tertia synodo. privilegia pape Romani, Calestini sciliret, acceperit. Cum autem religio jam pervagata fuisset fines orbis terrarum, ut urbs fere quælibet episcopum oblinuisset: ipsa pietatis ratio poscebat, ut llierosoLymis etiam honos haberetur, ob cruciatus sacrosanctos et sepulcrum Domini nostri Jesu Christi. Nam magna isthæc urbs Constantinopolis jam ante honorem obtinuerat, uti supra dictum fuit, proST · φραγίλλιῳ. το μετυχέτευσε. Figura littera 5:19. που αναπληροῦντες τῆς κεφαλῆς τῶν ἁγίων Εκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ, ἐνδιδύσκονται σάκκους, καὶ μετὰ ποταμίων καὶ τριγωνίων στιχάρια, καὶ διὰ πολυσταν ρίων φαινόλια, καὶ εἰς πάσας τὰς Εκκλησίας κατὰ ταὐτὸν ἀναφέρονται. Τῇ δὲ ῥάβδῳ, ὡς ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν τῷ καλάμῳ τῆς ὕβρεως, ἀποσεμνύνονται. Οἱ δὲ λοιποὶ ἀρχιερεῖς καὶ ἡγούμενοι, ὡς ὁ 'Ααρών τῇ ράβδῳ ἐκείνῃ τῇ βλαστησάσῃ κατά μεγάλου μυ στηρίου προδήλωσιν, ἢ ὡς ὁ μέγας ἀπόστολος Πέτρος, ὁ ἀκούσας παρὰ Θεοῦ, Ποίμανε τὰ πρόβατά μου. Ἐπεὶ δὲ τῶν εἰκότων ἐστὶν ἑρωτῆσαί τινα, τίς ἡ τοῦ πάπα σημασία, καὶ τίς ἡ τοῦ πατριάρχου ἐστὶ, καὶ τίς ἡ τοῦ ἀρχιεπισκόπου, καὶ διατί τῶν πέντε κεφαλῶν ἡ μὲν ἐνέργεια καὶ τὰ προνόμια ταυτίζον ται, καθὼς διείληπται, τὰ δὲ ὀνόματα τούτων εἰσὶ διάφορα, δέον ελογισάμεθα καὶ τὰ περὶ τούτων ἐχε κορυφῶσαι. Πάπας παρὰ Λατίνοις κέκληται ὁ Πατήρ. Και παρὰ Ἰουδαίοις πατριάρχης, ὁ ἄρχων ἤτοι ὁ Πατὴρ τῶν πατριῶν. Καὶ ἀρχιεπίσκοπος ὁμοίως, ὁ ἐπισκόπων Πατήρ. Κἂν γοῦν ὦσι τοῦ πάπα, τοῦ πατριάρ χου, καὶ τοῦ ἀρχιεπισκόπου τα σημαινόμενα τῇ διατ λέκτῳ διάφορα, ἀλλὰ δυνάμει κατὰ μηδὲν διαφέρουσι. Διὸ καὶ πάντες κοινῷ ὀνόματι πατριάρχαι κατονομάζονται. Ο γοῦν πρώτως ἀρχιερατεύσας ἐν Ρώμῃ ἅγιος Σίλβεστρος, καὶ ὁ πρώτως ἀρχιερατεύ σας ἐν ᾿Αντιοχεία Εύοδος, ἐκλήθησαν ευλόγως Πατέρες. Οὔπω γὰρ ἦσαν πατριάρχαι, παρὰ τῶν Πατέρων προβαλλόμενοι. Ὡσαύτως καὶ ὁ ᾿Αλεξανδρείας ἐκλήθη πάπας, διὰ τὸ λαβεῖν τὸν ἅγιον Κύριλλον κατὰ τὴν τρίτην σύνοδον τοῦ πάπα Ρώμης, τοῦ Κελεστίνου φημί, τὰ προνόμια. Τῆ; δὲ εὐσεβείας διαδραμούσης εἰς τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα, καὶ πόλεως ἑκάστης σχεδόν λαβούσης ἐπίσκοπον, εδέησε τιμηθῆς και θεαρέστως καὶ εὐσεβῶς καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, διὰ τὰ ἅγια πάθη καὶ τὸν τάφον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Η γὰρ μεγαλόπολις προτετίμητο, καθώς προείρηται, διὰ τὸ εἰς ταύτην μετενεχθῆναι τὰ σκήπτρα τῆς τῶν Ρωμαίων βασιλείας. Μετονομά ΝΟΤΑ.

MEDITATA. σθησαν οὖν οἱ ἐν ταύταις ἀρχιερατεύοντες, ἀρχιεπί- plerea quod in ean: imperii Romani sceptra fuissent σκοποι· ἀρχαὶ δηλονότι καὶ κεφαλαὶ πολλῶν ἐπισκό των. Ταὐτὸν δὲ ἐστιν εἰπεῖν, Πατέρες καὶ πατριάρχαι. Ἐκ τούτου δὲ διαφορά τις οὐκ ἔστι μέσον αὐ τῶν. Ὁ γὰρ πατὴρ τοῦ ἔθνους τοῦδε τυχόν, πατήρ ἐστι καὶ ἱερατικῆς φυλῆς καὶ λαϊκῆς, ὡς ὁ Ἰακὼβ τῶν ιβ' φυλῶν Ἰσραήλ. Καὶ ἄρχων ἐπισκόπων, ἐξανάγκης ἐστὶ πατὴρ καὶ ἐπισκόπων καὶ λαϊκῶν· ὁ δὲ Γοτθία; οὐ καλεῖται ἀρχιεπίσκοπος, ὡς ἄρχων ἐπι σκόπων καὶ προβολεύς, ἀλλ' ὡς ἀρχὴ ἐπισκόπων. Ορίσθη γὰρ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων, τὰς μὲν ἐχούσας διοικήσεις πολλὰς πόλεις, ὑπὸ ἐπισκόπων κυβερνωμένας, παρά μητροπολιτῶν διεξάγεσθαι, οὺς καὶ πρώτους οι κανόνες ὀνομάζουσι· τὰς δὲ μὴ ἐχούσας ὑφ' ἑαυτὰς πόλεις τινὰς ὑπὸ ἐπισκόπων Εθυνομένας, παρὰ ἀρχιεπισκόπων ἱερατεύεσθαι· ὥστε μειονεκτεῖν μὲν αὐτὰς τῶν μητροπόλεων, υπερτερεῖν δὲ τῶν ἐπισκόπων. Οὕτω λυθείσης καὶ τῆς τοι αὐτῆς ἀμφιβολίας, ἤθελον εἰπεῖν, ὅτου χάριν ὁ πάπας Ρώμης οικουμενικὸς πάπας λέγεται, ὡσαύτως καὶ ὁ ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, οίκουμενικός πατριάρχης· οἱ δὲ λοιποί πατριάρχαι, καὶ ταῦτα τῆς αὐτῆς ὄντες τάξεως, κλήσεώς τε καὶ τι μῆς, καὶ ταύτης οὐκ ἔτυχον τῆς ἀνακηρύξεως. Ἐπεὶ δὲ τὸν μὲν πάπαν τὸ τῆς φιλαυτίας δαιμόνιον τῆς τῶν λοιπῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν ἀπέστησεν όμηγύρεως, καὶ εἰς μόνην τὴν Δύσιν ἐστενοχώρησε· τὸν δὲ Κωνσταντινουπόλεως βλέπω μηδενὶ τῶν προνομίων τοῦ πάπα κατακοσμούμενον (οὔτε γὰρ τῷ τῆς βασιλείας λώρῳ κατὰ τὸ τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου @ νομιζόμενον θέσπισμα καταστέφεται, οὔτε κοκκοβα φέσι πεδίλοις κατὰ τὸ τυπωθὲν θεατρίζεται, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἑτέρῳ προνομίῳ τῆς παλαιᾶς Ρώμης κέχρηται, καὶ διὰ τοῦτο υἱ πόδες αὐτοῦ ἵστανται ἐν εὐθύτητι, καὶ ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ παντοίᾳ συνέσει, κατὰ τὸν Δαβίδ, πεπολίωται· καὶ τὰς οἰκείας δὲ ὑπογραφὰς ὡς οικουμενικὸς οὐ μεγεθύνει πατήρ, καν παρ' ἡμῶν οὕτω κέκληται καὶ δεδόξασται)· τὴν μὲν περὶ τούτου συζήτησιν, ὡς ἀλυσιτελῆ, παρατρέχω. Απολογοῦμαι δὲ πρὸς τοὺς λέγοντας τολμηρῶς, ὀφείλειν τῆς πατριαρχικῆς ἀποξενοῦσθαι τιμῆς τὸν ᾿Αντιοχείας καὶ τὸν Ἱεροσολύμων. Κεκανόνισται γὰρ, φασί, μηδ' ἐν ἀρχιερεῦσι συντάττεσθαι τοὺς μὴ βιψοκινδύνως ἀπερχομένους ἀρχιερεῖς εἰς τοὺς παρὰ Βαρβάρων κατεχομένους θρόνους αὐτῶν, μηδὲ τὸν τοῦ μαρτυρίου προαρπάζοντας στέφανον. ὡς εἰ μὲν εἰσὶ λαϊ καὶ οἱ τοιαῦτα καθά τι μάταιον άμβλωμα κατὰ τῶν ἁγίων κεφαλῶν ὠδινήσαντες, συγγνώμης ἀξιωθήσονται κατὰ πολλὴν ἐπιείκειαν. Γέγραπται γάρ· Οὐ χρὴ Ρωμαῖον άνδρα νόμους (ταὐτὸν δ᾽ ἔστιν εἰπεῖν καὶ κανόνας) ἀγνοεῖν. Οτι κἂν χειρώναξ τίς ἐστι, κἂν σύρφαξ, οἴκοθεν εἰδέναι νόμους ή κανόνας μὴ συγχω ρούμενος ἐστιν, ἀλλ' οἱ τούτους κατὰ σπουδαίους ἀργυρογνώμονας μεταλλεύοντες, translata. Itaque muntatis nominibus barum poutiAces dicti sunt archiepiscopi, veluti principia et capita multorum episcoporum. Quod idem erit, ac si dixeris, Patres ct patriarcha. Unde nullum existit inter eos discriren. Nam Pater hujus illiusve gentis, tam sacerdotalis, quam laicæ tribus est Pater, sicut Jacob duodecim tribuum Israelis. Et princeps episcoporum, necessario Pater est tum episcoporum, tum laicorum. Gotthiæ quidem antistes non propterea vocatur archiepiscopus, quod episcoporum princeps et ordinator sit, sed taquam principium episcoporum. Quippe sanctis a Patribus est sancitum, ut er dicereses, quæ multas babent urbes sub episcoporum gubernatione conslitulas, a metropolitanis administrentur, quos etiam ipsi canones appellant prinios: quæ vero sub se non habent urbes aliquas, episcoporum reBimini subditas, archiepiscopos habeant pontifices: ut inferiores hæ quidem sint metropolibus, at episcopatibus superiores. In hunc modum, hoc etiam ambiguo soluto, volebant equidem dicere, quamobrem papa Romanus appelletur universalis Papa, εimiliterque Constantinopolis archiepiscopus, universalis patriarcha: cum reliqui patriarchæ, licet ejusdemn sint ordinis, appellationis et honoris, ita proclamari non soleant. Sed quando papam Romanum malus ambitionis ille genius a reliquorum sanctissimorum patriarcharum catu avulsit, et in Occidentem duntaxat coarclavit; cum interim videant Constantinopolitanum nullo papæ privilegio semet ornantem (quippe nec regni coronatne fascia, secundum id, quod sancti Constantini statutum esse putatur, nec cum coccineis calceis, ut ibidem sancitur; velut in spectaculo semet exhi• bet; nec aliud denique Romæ veteris papæ privilegium usurpat: idcoque stant pedes ejus in rectitudine, et caput ejus omnigena prudentia, quemadmodum Davides loquitur, incanuit. Idem ΠΟ subscriptiones quidem suas magnificas facit, tanquain pater universalis; licet a nobis ita vocetur et celebretur (equidem de hoc disquisitionem, velut infrugiferan, instituere supersedeo. Facere tanien non possum, quin iis respondeam, qui audacter prædicant, a dignitate patriarclrali removendos Atiochenum et flierosolymitanum. Quippe canonibus statutum est, inquiunt, ne quidem inter pontifices recensendos esse, qui non vel extremo cum periculo se conferant ad thronos suos a Barbaris occupatos, nec martyrii coronam præripiant. Nimirum si laici sunt, qui talia veluti stolidum quemdam abortum adversus sacra sancta cəpita parturierunt, veniam merebuntur ex singulari quadam nostra moderatione. Cæteroquin enim scriptum est: Hominem Romanum ignorare leges (idem et de canomanuarius sit opifex, et ex intima fæce plebis, quin Οσσά τε φύλλα καὶ ἄνθεα γίνεται εἴαρος ώρῃ· uibus dicendum) non oportet. Quippe licet aliquis leges siut canones per se norit, veniam impetrare non potest: cuin qui leges et canones, instag industriorum argenti exploratorum, investigant, in hac urbe regia tot sint, Quot folia cl flores nascuntur tempore verno:

qui quidem cuivis ad manum sunt, tanquam libe- παρὰ ταύτῃ τῇ βασιλευούσῃ τῶν πόλεων καθεστή rale quoddam et nullo constans pretio epulum: neque dubium est, quin horum doctrinæ mulso dulcescere possit istorum ignorationis absinthium. Sin autem sacro pontificum catalogo continentur, babæ quonam modo quis horum condemnationem expresserit? Quam enim mercbitur is veniam, qui cum se canones docere profiteatur, canonum tamen crassitiem non videt, quæ ipsum prope montem Athon superat? Omnino nullam. Imo potins ex omnipotenti Deo audiet. Tu rejecisti justitiam, et ego rejiciam te, ne mihi sis sacerdos. Quapropter omni de hoc contentione omissa, scripto præsenti ad tollendum onine scandalum inseram xxxvi¡ canonem coactæ in magni palatii Trullo sanctæ ac universalis synodi, quæ quinta et sexta dici solet: qui sane canon ita sonat ad verbum: Quia diversis temporibus Barbarorum impressiones acciderunt, et urbes hine plurimm redaciæ sunt in potestatem impiorum, ita ut deinceps hujus talis urbis præses post ordinationem suam non potuerit thronum suum acripere, alque in eo pro conditione sacerdotali collocari, ei usu recepta consuetudine tam ordinationes, quam alia omnia, qua ad episcopi pertinent officium, perficere atque exercere: nos dignilalem el venerationem sacerdotit tuentes, minimeque rolentes, ut injuria paganorum juribus ecclesiasticis detrimento sit, in hunc modum ordinatis, et ob causam supra positam thronos suos non possidenti - bus, jus suum absque prejudicio sic conservandum G decrevimus, ut et ordinationes diversorum clericorum juxta canones instituant, el auctoritate præsidentiæ secundum modum fruantur, ac denique firma el rala sit omnis ab ipsis profecta administratio. Non enim accuratione per necessitatis tempus circumscripta, lex dispensationis in angustum cogetur. κασι, καὶ πρόκεινται τῷ βουλομένῳ παντὶ φιλότιμος πανδαισία καὶ ἀπραγμάτευτος, καὶ πάντως τῷ μετ λικράτῳ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν ἐμελιτώθη τὸ τῆς ἀγνοίας ἐκείνων αψίνθιον. Εἰ δὲ τοῦ θείου καταλόγου τῶν ἀρχιερέων εἰσὶ, βαβαί! πῶς ἄν τις εἴπῃ καὶ διηγήσεται τὴν ἐπαγομένην τούτοις κατάκρισιν; Ποίας γὰρ συγγνώμης ἀξιωθήσεται ὁ διδάσκειν κανόνας ἐπαγγειλάμενος, καὶ κανόνων μὴ βλέπων παχύτητα, τὸν ᾿Αθων αὐτὸν σχεδὸν ὑπερβαίνουσαν; Πάντως οὐ δεμιᾶς· ἀκούσει δὲ μᾶλλον ἀπὸ Θεοῦ παντοκράτορος Σὺ ἀπώσω δικαιοσύνην, κἀγὼ ἀπώσομαί σε τοῦ μὴ ἱερατεύειν μοι. Ὅθεν τὴν περὶ τούτου πολλὴν ἀντιλογίαν καταλιπών, καταστρωννύω πρὸς περιαίρεσιν σκανδάλου παντὸς τῇ παρούσῃ γραφῇ τὸν λζ' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστάτης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου τῆς λεγομένης πενθ έκτης, οὕτως ἐπὶ λέξεως ἔχοντα· Ἐπειδὴ κατὰ δια φόρους καιρούς βαρβαρικαὶ γεγόνασιν έφοδοι, και πλείσται πόλεις ἐντεῦθεν υποχείριοι τοῖς ἀνόμοις κατέστησαν, ὡς ἐντεῦθεν μὴ δυνηθῆναι τὸν τῆς τοιαύτης πόλεως πρόεδρον μετὰ τὴν ἐπ' αὐτῷ χειροτονίαν τὸν οἰκεῖον θρόνον καταλαβεῖν, καὶ ἐν αὐτῷ ἱερατικῇ καταστάσει ἐνιδρυθῆναι, καὶ οὕτω κατὰ τὸ κρατῆσαν ἐθὸς τὰς χειροτονίας. καὶ πάντα, ὰ τῷ ἐπισκόπῳ ἀνήκει, πράττειν το καὶ μεταχειρίζεσθαι, ἡμεῖς τὸ τίμιον καὶ σεβά σμιον τῇ ἱερωσύνῃ φυλάττοντες, καὶ μηδαμώς πρὸς λύμην τῶν ἐκκλησιαστικών δικαίων τὴν ἐθνικὴν ἐπήρειαν ἐνεργεῖσθαι βουλόμενοι, τοῖς οὕτω χειροτονηθεῖσι, καὶ διὰ τὴν προκειμένην αἰτίαν ἐν τοῖς ἑαυτῶν μὴ ἐγκαταστᾶσι θρόνοις, τὸ ἀποκριμάτιστον συντηρηθήναι συνεωράκαμεν ὥστε καὶ χειροτονίας διαφόρων κληρικών κατοι νικώς ποιεῖν, καὶ τῇ τῆς προεδρείας αυθεντία κατὰ τὸν ἴδιον δρον κεχρῆσθαι, καὶ βεβαίαν καὶ γενομισμένην εἶναι πᾶσαν ὑπ' αὐτῶν προϊοῦσαν διοίκησιν. Οὐ γὰρ ἀπὸ τοῦ τῆς ἀνάγκης καιρού τῆς ἀκριβείας περιγραφείσης, ό τῆς οἰκονομίας όρος περιορισθήσεται. Præter buuc vero canonem, scripto præsenti lectores moneo, etiam edictum quoddam exstare memorandi imperatoris, domini Alexii Comneni, mense Novembri secundæ indictionis publicatum, ac necalibus et ecclesiasticis secretis insertum, η quod staruit non solum debere citra ullum impedimentum eligi pontifices in orientales Ecclesias, a paganis possessas, licet ii, qui ad eas renuntiantur, quos sortiti sunt thronos accipere nequeant propter malitiam paganorum: verum etiam quod post ordinationem babere debeant, quæcunque ante illam Constantinopoli habebant jura: nimirum abbatias, adelphatorum annonas et reliqua. Atque nos quidem hæc ita rogati perscripsimus. Cæterum Deus ille pacis, qui per Davidem prophetam dixit: Si populus meus præcepta mica servaverit, în virga visitabo inimicorum, et in flagellis iniquitates corum; Vide Novellar seatam Alexii Comneni. Σὺν τῷ τοιούτῳ δὲ κανόνι ἀναδιδάσκω τοὺς ἐντυγχάνοντας τῇ παρούσῃ γραφή, ὡς καὶ πρόσταξες ἐστι τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, κατὰ τὸν Νοέμβριον μήνα της δευτέρας επινεμήσεως ἀπολυθεῖσα, καὶ τοῖς δημοσιακοῖς καὶ ἐκκλησιαστικοῖς σεκρέτοις καταστρωθεῖσα, καὶ δια οριζομένη μὴ μόνον ἀπαρεμποδίστως ἀρχιερεῖς ψηφί ζεσθαι εἰς τὰς ἀνατολικὰς Ἐκκλησίας, τὰς παρὰ τῶν ἐθνῶν κατεχομένας, κἂν οὐ δύνανται οἱ ἐν αὐταῖς επικηρυττόμενοι καταλαμβάνειν τους λαχόντας τούτ τους θρόνους διὰ τὴν ἐθνικὴν κακίαν, ἀλλὰ καὶ μετά τὴν χειροτονίαν ἔχειν ὅσα πρὸ ταύτης ἔσχον κατά τὴν μεγαλόπολιν δίκαια. Ηγουμενείας δηλαδή, ἀδελ φάτων σιτηρέσια, καὶ λοιπά. Καὶ ἡμεῖς μὲν καθώς ἠξιώθημεν, ταῦτα γεγράφαμεν. Ο δὲ τῆς εἰρήνης Θεὸς, ὁ εἰπὼν διὰ τοῦ προφήτου Δαβίδ· Εαν ὁ λαός μου τὰς ἐντολάς μου φυλάξῃ, ἐν ῥάβδῳ τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν ἐπισκέψομαι, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδικίας απ ΝΟΤΕ. Que portiones fratrum sunt, uti vocant.

MEDITATA. τῶν· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ διασκεδάσω ἀπὸ τῶν misericordiam vero meam non dispergam & dille αγαπώντων με, οὐδ᾽ οὐ μὴ βεβηλώσω την διαθήκην μου· τὴν μὲν ἐθνικὴν ἀπιστίαν διασκορπίσει ὡσεὶ κονιορτόν ἀπὸ ὅλωνος θερινῆς, τοὺς δὲ ὁσίους αὐτοῦ συναγάγῃ, καὶ δώσει αὐτοῖς χώρας ἐθνῶν καὶ φυλάς. Καὶ ἐρεῖ πᾶς ὁ λαός· Εὐλογητός Κύριος εἰς τὸν αἰῶνα. Γένοιτο, γένοιτο. Μελέτη, χάριν τῶν δύο ὀφφικίων, τοῦ τε χαρτο φύλακος, καὶ τοῦ πρωτεκδίκου. Τοῦ μεγάλου διδασκάλου τῆς Ἐκκλησίας Παύλου τοῦ θεοκήρυκος λέγοντος, Οὐχ ἑαυτῷ τις λαμβάνει τιμὴν, ἀλλὰ καλούμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὤφειλεν ὁ πρωτέκδικος ἀρκεῖσθαι τοῖς δεδομένοις αὐτῷ, καὶ κατ' ἰχνία το βαίνειν τῶν πρὸ αὐτοῦ, παντοίᾳ σοφίᾳ τῶν πλειόνων κεκοσμημένων τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ, καθὼς καὶ αὐτός ἐστι, καὶ τὰ ὑψηλότατα τῆς ἁγιων τάτης τοῦ Θεοῦ μεγάλης Εκκλησίας ενεργησάντων ὀφφίκια, τινῶν δὲ καὶ κατὰ γνησίους πτερυξαμένων ἀετιδεῖς, καὶ εἰς τὴν μέγαν φθασάντων θρόνον τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τὰ κυρωθέντα διὰ χρόνων ἀμνημονεύτων σχεδόν, μὴ σπεύδειν αλλοιωθῆναι κατὰ σηπύας αυθημερόν, καὶ οὕτω ριψοκινδύνως σκανδαλίζειν καὶ σκανδαλίζεσθαι· θέλειν δὲ μᾶλλον εἰρήνην ἐπὶ τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπὶ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Ἐπεὶ δ᾽ οὐκ οἶδ' ὅπως παραδραμὼν τοὺς ἐγείροντας τὰ σκάνδαλα μύλωνας, καὶ τὰ διορισθέντα κανονικῶς κατὰ τῶν παραλυόντων ἀπερισκέπτως συνήθειαν μακρὰν ἐκκλησιαστικὴν οἰανδήτινα (καὶ ταύτην γὰρ κρατεῖν ὡς τοὺς θείους κανόνας νενομο θέτηται), καὶ ὑπεραναβὰς τὸν ὁρίζοντα, θέλει παρα σαλεῦσαι τὰ τοῦ χαρτοφύλακος προνόμια, καὶ συν άψαι τοῖς ἐκδικικούς λειτουργήμασι, κατά τινας έτεροφυή συμμοσχεύοντας σώματα, καὶ πρὸς ἐπισύστα σιν τοῦ οἰκείου θελήματος, κανόσι χρῆται τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς τετάρτης συνόδου, πρὸς δὲ καὶ τισι βήμασι τοῦ ἀποκειμένου βιβλίου ἐν τῷ σεκρέτῳ τοῦ ἱεροῦ ἐκδικείου, παριστῶ καὶ αὐτὸς διὰ τῆς παρούτης γραφής μου, καθὼς ἠξίωμαι, τὰ τοῦτον, ὡς ἐγᾦ μαι, δικαίως επιστομίζοντα, καὶ τὸν κατὰ καιροὺς χαρτοφύλακα φιλαλήθως αποσεμνύνοντα. ᾿Απὸ τοῦ πγ' κανόνος τῶν ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντων χλ' ἁγίων Πατέρων, συκίνην ἐπικουρίαν ὁ πρωτέκδικος ιδιώ σατο, χάριν τοῦ κρίνειν ἰδιορυθμίας μοναζόντων καὶ κληρικῶν, καὶ ἀνακρίνειν ἀποδημίας αὐτῶν, καὶ κατακρίνειν ὡς φυγαδίας δουλοπρεπείς. Πρὸ γὰρ ἑκατὸν χρόνων μικρόν τι πλέον ἢ ἔλαττον, τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως τοῦ Ἰουστινιανοῦ, τοῦ τὴν Ἐκκλησίαν ἀγακλεῶς οὐρανώσαντος, ὁ τοιοῦτος κανὼν ἐκπεφώνηται, ὅτε λόγος οὐκ ἦν ἐκδίκων ὄντων ἀπὸ τοῦ βήματος, λαϊκῶν δὲ ταῖς ἐκκλησίαις διδομένων ἑκάστοτε πρὸς ἐκδίκησιν. Καὶ τοῦτο δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ οι' κανόνος τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, ούτωσι διεξιόντος ῥητῶς· Περὶ ἐκδίκων τῶν Ἐκκλησιῶν, τῶν ὀφειλόντων ἀπὸ τοῦ βασιλέως αιτηθῆναι, σύμπασιν ἔδοξεν αἰτῆσαι ἀπὸ τῶν βασιλέων το κατέχεια. PATROL. GR. CXXXVIII. gentibus me, nec profanabo testamentum meum: is ergo paganorum quidem intidelitatem dissipet, veluti pulverem ex area æestiva, sanctos autem suos colligat, et paganorum eis det regiones ac tribus. Et dicat populus universus: Benedictus Dominus in sæculum. Fiat, flat. EJUSDEM Meditatum, de duobus illis officiis, charlularii sĉilicet, ac primi defensoris. Cum magnus ille doctor Ecclesiæ, divinusque præco Paulus dicat, non sibi quempiam honorem suniere, sed a Deo vocatum; sane debebat primus defensor sibi concessis esse contentus, et decessorum suorum vestigiis insistere; quorum plerique, sicut et ipse, per Dei gratiam omnigena fuerunt ornati doctrina, supremasque sanctissima Dei majoris Ecclesia dignitates gesserunt, atque etiam aliqui genuinorum in morem pullorum aquilino rum alas sumpserunt, et ad magnum illum Constantinopolis thronum pervenerunt: minimcque dare debebat operam, ut annis hominum prope memoriam excedentibus confirmata, mutarentur uno die, sepiarum in morem; atque ita periculose tam offendere, quam offendi: sed velle potius pacem supra populum Dei, et supra sanctos ejns. Verum quia nescio quomodo molaribus excitantibus scandala præteritis, atque itidem iis, quæ canonice statuta sunt adversus inconsiderate violantes quamcunque diuturnam consuetudinem ecclesiasticam (nam et illam perinde ratam esse debere sancitum est, atque sacros canones) et transcenso denique horizonte, privilegia chartulatii concutere vult, et cum functionibus defensoriis conjungere, more quorumdam, qui diversa nature corpora sibimet inserendo copulant: cumque instituti sui probandi causa, sanctæ et universalia quarts synodi canonibus utatur, ac præterea verbis quibusdam ex libro, qui servatur in secreto sacri defensorii: proferam et ipse hoc presenti scripto, quemadmodum a me petitum est, quæ os huic non abs re, meo quidem judicio, sunt obturatura; et vere culvis pro tempore chartulario venerationem conciliatura. Igitur ex canone xxΙ sanctorum Patrum, qui Chalcedone convenerunt, fculnum praesidium sibi defensor quaesivit, quasi judicet ipse de iis, quæ sunt ofeli monachorum et clericorum, quasique de horum peregrinationibus inquiral, easque veluti mancipiorum aufugia condemnet. Nimirum annis paulo plus minusve centum ante clarissimum illum imperatorem Justinianum, qui hanc ecclesiam laudabiliter quasi quodam cœlesti opere construxit, is canon publicatus fuit: quo tempore nullus erat sermo de defensoribus ex ordine sacro, sed ecclesiis semper laici defensionis causa dabantur. Atquo

boc manifestum est ex LXXT canone concilit Car• διὰ τὴν τῶν πενήτων κάκωσιν, ὧν ταῖς ἐπαthaginiensis, cujus hæc verba sunt: De defensoribus Ecclesiarum, qui ab imperatore peti debent, visum est universis, petendos ab imperatoribus, propler afflictionem pauperum, quorum gravaminiχθείαις ἀπαύστως ή Εκκλησία παρενοχλείται, ὥστε ἐκδίκους τούτοις μετὰ τῆς τῶν ἐπισκόπων προνοίας ἐπιλέγεσθαι κατὰ τῆς τῶν πλουσίων τυραννίδος. bus indesinenter Ecclesia molestatur: ut defensores eis, interveniente providentia episcoporum, eligantur adversus opulentorum tyrannidem. Itidem paret hoc ex xv novella imperatoris Justiniani, quæ exstat libro vi Basilicorum, titulo xviii in hanc sententiam: Defensores ex incolis cujuslibet urbis per vices eligi, licet illustres aliqui sint, et clarissimi: atque hos duntaxat biennio defensionis munus sustinere. Quare cum defensores et eligantur, ceu dictum est, et eorum munus certo temporis spatio definiatur: nugantur same, qui ex indicato canone stabiliri perhibent id, quod a primo defensore asseritur. Verba vero libri de oficio priini defensoris, quæ propemodum hujusmodi sunt: Oportet vos, si quis presbyterorum et diaconorum cum aliquo litem habebit, eum qui accu satur, tertium cilare, secundum indicatum modum, et non obsequentem condemnare: luc, inquam, verba neque radicitus, neque vel rami, vel corticis respectu, jurisdictionem chartularii in universos sacris initiatos evertunt, et ad defensores transferunt. G Quippe non sic intelliguntur, de primi defensoris sententia, quasi possit is cogere vel invitos eos, qui a diaconis et presbyteris quibusdam convemiuntur, fortassis ipsi laici, ut apud eum causam dicant, ob quam postulantur. Nam temerarium latbuc est, ac ne patriarchali quidem sacra am. plitudini concessum, veluti legibus contrarium, quæ actores forum reorum sequi volunt. Quod si quis primi defensoris mentem probans (nam et malitiose agentibus quod ajunt, interdum benedicitur), vano cum fástu subjiciet, indicata verba loqui de duabus partibus, quæ diversis studiis non distinguantur; sed quæ communis sacerdotii professione conjunctæ sint is audiet, hoc modo temerariam vacationem et justicium indici non chartularii duntaxat jurisdictioni, verum etiam ¡psius patriarchalis sacratissimi tribunalis. Quippe si hoc concessum sit, primus defensor jus dicet audacter, imo suprema cum potestate, adversus pontifces, et diaconos, et reliquos sacerdotes, magnis nonnunquam dignitatibus insignes, quæ ipsius etiam primi defensoris jurisdictionem ex diametro transcendant. Quin et episcopianos sibi vindicare conabitur, veluti qui episcopi ratiocinium sortitus sit. Quod sane, quam absurdum sit, ne dici quidem meretur. Cæterum quod quidam ait, eos qui a sacerdotibus apud defensores ob quamcunque causam vel civilem, vel criminalem, in jus rapiatur, per tres denuntiationes esse arcessendos, et condemnandos si non compareant (id enim omnino fat necesse est si concessum fucrit, per " Οι προσαλεῖσθαι. Ὡσαύτως καὶ ἀπὸ τῆς ιε' νεαρᾶς τοῦ βασιλέως Ιουστινιανοῦ, τῆς κειμένης ἐν βιβλίῳ δ' τῶν Βασι λικών, τίτλῳ ιη', καὶ διαλαμβανούσης, τοὺς ἐκδίκους ἀπὸ τῶν κατοίκων ἑκάστης πόλεως ἀμοιβαδόν ἐπιο λέγεσθαι, κἂν ἀλλούστριοί τινες ὦσι καὶ λαμπρότατοι καὶ ἐπὶ μόνῃ διετίᾳ τὸ τῆς ἐκδικήσεως ὑπέχειν τού τους λειτούργημα. Τῶν γοῦν ἐκδίκων ἐπιλεγομένων ὡς εἴρηται, καὶ τῆς λειτουργίας αὐτῶν μετρουμένης χρονικῷ διαστήματι, εἰκαιομυθοῦσιν οἱ λέγοντες, ἀπὸ τοῦ ῥηθέντος κανόνος στηρίζεσθαι τὸ παρὰ τοῦ πρωτεκδίκου λεγόμενον. Τὰ δὲ βήματα τοῦ πρωτεκδί του βιβλίου, τὰ οὕτω πως κατὰ ῥῆμα διαλαμβάνοντα· Δεῖ ὑμᾶς, εἰ τις τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων δίκην ἔξει μετά τινος, προκαλεῖσθαι * τὸν διατ καλούμενον ἐκ τρίτου κατὰ τὸν εἰρημένων τρόπον, καὶ μὴ ὑπείκοντα καταδικάζειν. Οὐ κατασπώσι προβέλυμνον, οὐδ᾽ ἐξ ἀποσπάδος, οὐδ' ἐκ φλοιοῦ, τὴν κατὰ πάντων τῶν ἱερωμένων δικαιοδοσίαν τοῦ χαρτοφύλακος, καὶ πρὸς τοὺς ἐκδίκους μεταφυτεύουσιν. Οὐδὲ γὰρ ἐκλαμβάνονται, καθώς φησιν ὁ πρωτέαδικος, εἰς τὸ δύνασθαι τοῦτον καταναγκάζειν καὶ ἄκοντας τοὺς ἐναγομένους παρὰ διακόνων καὶ πρε σβυτέρων τινῶν, ἴσως ὄντας καὶ λαϊκούς, ἀπολογεί σθαι παρὰ τούτῳ περὶ ὧν ἡ αἰτίασις. Τοῦτο γὰρ καὶ τολμηρόν ἐστιν, οὐδὲ τῇ πατριαρχικῇ θείᾳ μεγαλειότητι δέδοται, ὡς ὑπεναντίον τοῖς νόμοις, τοῖς διοριζομένοις τῶν ἐναγομένων τῷ φόρῳ τοὺς ἀνάγον τας ἔπεσθαι. Εἰ δέ τις τοῦ πρωτεκδικικοῦ θελήματος ἀντεχόμενος (εὐλογοῦνται γάρ, φησί, καὶ κακοπρα γοῦντες ἐνίοτε), υποθήσει κενεμβατῶν, τὰ ῥηθέντα βήματα διαλέγεσθαι περὶ μερῶν μὴ μεριζομένων δια φόροις ἐπιτηδεύμασιν, ἀλλ᾽ ἡνωμένων τῆς ἱερωσύνης τῷ ἐπαγγέλματι, ἀκούσει διὰ τούτου σχολὴν τολμη ρὰν καταψηφίζεσθαι καὶ παρόρασιν, μή μόνον τῆς δικαιοδοσίας τοῦ χαρτοφύλακος, ἀλλὰ καὶ τοῦ πατριαρχικοῦ θειοτάτου βήματος. Εἰ γὰρ τοῦτο δοθείη, δικαιοδοτήσει θαρρούντως, μάλιστα δ' εἰπεῖν αὐθεν τικῶς ὁ πρωτέκδικος, κατὰ ἀρχιερέων, καὶ διακό νων, καὶ λοιπῶν τῶν τοῦ βήματος, ἔστιν ὅτε καὶ μετ γάλα διαπρεπόντων ὀφφίκια, καὶ τὴν πρωτεκδικι κὴν Ιουρισδικτίονα κατά διάμετρον υπερπαίοντα, Ζητήσει δὲ καὶ τοὺς ἐπισκοπειανούς σφετερίσασθαι, ὡς ἐπισκόπου κληρωσάμενος λογοθέσιον. Ὅπερ ὡς ἄτοπον, οὐδὲ λέγεσθαι ἄξιον. Τὸ δὲ λέγειν τινά, τοὺς ἐλκομένους παρὰ τοῖς ἐκδίκοις ὑπό τινων τῶν τοῦ βήματος περί χρηματικής ή εγκληματικής οιασδήτινος ὑποθέσεως, ὀφείλειν μετακαλεῖσθαι διά μηνυμάτων τριῶν, καὶ καταδικάζεσθαι μὴ ὑπείκον τας (οὕτω γὰρ ἀνάγκη πάσα πρόκειται γίνεσθαι, εἰ δοθείη διὰ τῶν ῥηθέντων ρημάτων τοῦ πρωτεχνικ

MEDITATA. κοῦ βιβλίου λαβεῖν τὸν πρωτέκδικον ἄδειαν, περὶ iudicata verba libri de officio primi defensoris, πάσης υποθέσεως δικάζειν διακόνους καὶ ἱερεῖς μετά τῶν ἀντιθετούντων αὐτοῖς), πῶς οὐκ ἔστι τῆς πρωτο εκδικικής σοφίας ἀνάξιον; Βaβαὶ γὰρ, πόσα τούτου ἔοθέντος ἀθετοῦνται θειότατα νόμιμα! τόσα βασιλέων ορθοδόξων θεσπιωδήματα 1 πόσα Πατέρων θείων δόγματα καὶ διδάγματα, τοὺς ἐναγομένους παντοίως συνάγοντα, [καὶ] δι' ἐπιφωνημάτων τρια κονθημέρων μετακαλουμένους, καὶ διπλαῖς ἐκκλή τοῖς τὴν τούτων καταδίκην μετεωρίζοντα! Πάντως πολλά, καὶ πάντα σχεδόν ἀριθμὸν ὑπερβαίνοντα. Συνάγεται τοίνυν ἀπροσπαθῶς, καὶ τὴν ἐκ τούτων τῶν ῥημάτων ἀναφαινομένην δῆθεν ἀσάφειαν συναρ μολογεῖσθαι καλῶς τῇ περὶ ἐλευθεριῶν λοιπῇ τοῦ βιβλίου γραφῇ· καὶ τοὺς παρὰ πρεσβυτέρων ἡ δια κίνων Ελκομένους παρὰ τοῖς θεοσεβεστάτοις ἐκδίκοις χάριν ἐλευθεραβούντων ἢ δουλαγωγουμένων τινών, καὶ μετὰ τρεῖς διαλαλιὰς μὴ πειθομένους ἐλθεῖν, μονομερώς κατακρίνεσθαι, διὰ τὰ νόμιμα θεία θε σπίσματα, τὰ τὴν ἐλευθερίαν ὑπὲρ πάντα σχεδόν περιθάλποντα, καὶ ἐξ ἐπιπέδου διοριζόμενα τὴν ταύτης ζήτησιν γίνεσθαι, καὶ μὴ ὠφελεῖσθαι τους οὕτω τὴν καταδίκην καθ᾿ ἑαυτῶν σχεδιάσαντας, ἐκ τοῦ εἶναι τοῦ βήματος τῆς ἐλευθερίας τοὺς ἀντιλήπτορας. Οὕτω δὲ τούτων ἐχόντων, δικαίως ἐπιτραπήσεται ὁ πρωτέκδικος, τῶν μὲν χάριν ἐλευθερίας τὴν ἐκκλησιαστικὴν ζητούντων βοήθειαν, μετά δι καιοδοσίας ἀντιλαμβάνεσθαι· τῶν δὲ λοιπῶν προσφύγων ἀντιποιεῖσθαι, ὥσπερ καὶ ὅπου νενόμισται· καὶ συνίστασθαι μᾶλλον τούτοις, καὶ ἐκδικεῖν ἀπὸ τῶν ἐπηρεαζόντων αὐτοὺς, καθώς που καὶ κέκληται. Οὕτω γὰρ ποιῶν, καὶ φυλάξας ὁσίως τὰ ὅσια, δεόν τως ὁσιωθήσεται. Καὶ ταῦτα μὲν ἀποχρώντως ἐγράφησαν εἰς έκτροπὴν τῶν παρὰ τοῦ πρωτοδίκου προτιθεμένων, καὶ παρασπωμένων τὰ παρὰ τοῦ χαρτοφύλακος ἀμέμπτως νεμόμενα δίκαια. Ρητέον δὲ καὶ τὰ συνιστῶντα τὸν χαρτοφύλακα. Ειπάτω δὲ μᾶλλον ταῦτα τῆς ἀληθείας τὸ στόμα, καὶ τῆς δικαιοσύνης ὁ ἥλιος. Οὐδὲ γὰρ οίκοθεν εἴπωμεν ἐπιμύθεον, κατὰ τοὺς κνηθομένους τὰς ἀκοὰς, τῷ λόγῳ τοῦ διαφέροντος, καὶ τοὺς ἐπὶ ὕδατος ἀντιλογίας δοκιμά ζοντας τὰ ἀμφίβολα· ἀλλ' ἐκεῖνα διπλόης πάσης ἐκτὸς σχεδιάσομεν, ὅσα πεῖρα μακρὰ, καὶ χρόνο; πολὺς, καὶ θείων Γραφῶν ἀνάγνωσις ἡμᾶς ἀνεδίδαξαν. Αρκτέον οὖν, ὅθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον· καὶ που tradictionis examinant res controversas: sed citra ρευτέον ἐκ δυνάμεως πάλιν εἰς δύναμιν. potestatem consequi primumn defensorem, quavis in causa judicandi diaconos et sacerdotes, cum eorum adversariis), id vero quo pacto sapientiam primi defensuris non indignum est? Baba, quot illo concesso sacratissimæ leges abolentur! quot orthodoxorum principum sanctiones! quot sanctorum Patrum decreta pariter et doctrinæ? quæ. variis modis reis favent, dum eos per edicta triginta dierum arcessunt, et duabus appellationibus condemnationein eorum suspendunt? Multæ, haud dubie, atque omnem numerum excedentes. Itaque nullo interveniente animi affectu colligitur, emergentem ex hisce verbis obscuritatem ambiguam, recte conciliari per id, quod in eodem libro deinceps perscriptum est de libertatibus nimirum eos, qui a presbyteris vel diaconis arcessantur ad religiosissimus defensores illorum causa, qui procigmant ad libertatem, vel in servitutem abripiuntur, si post edicta tria recusent comparere, una duntaxat parte præsente condemnari, propter sacras juris sanctiones, quæ libertatem prope supra res oinnes fovent, et inquiri de hac jubent, ex simplici et plano; ncc ita condemnatos quidquam ex eo subsidii capere volunt, quod libertatis propugnatores, sacri sint ordinis homines. Quæ cum ita sint, haud abs re primo defensori permissum erit, ut iis quidem, qui opem ecclesiasticam libertatis causa implorant, per jurisdictionem suam subveniat: at reliquorum ad Ecclesias confugientium causam tueatur, quemadmodum et ubi legibus est definitum: adeoque potius bis assistat, et defendat eos ab inferentibus injuriam, sicuti nominis ipsius ratio postulat. Nam ita si se geret, ac sancte sancta servaverit, haud dubie venerationem merebitur. Et hæc quidem scripta sufficiant ad ea divertenda, quæ a primo defensore proferuntur, ac jura convellunt, in quorum inculpata possessione chartularius est Nunc de iis quoque dicendum, quæ pro chartulario faciunt. Vel dicat ea potius ipsum veritatis os, et sol justitiæ. Non enim ex nobis fabulam afferemus, instar illorum, quibus aures pruriunt ad orationem de eo quod ipsis expedit; et eorum more, qui ad aquam confucum omnem ea simpliciter proponemus, quæ diuturnus usus, et longi temporis exercitatio, et sacrarum Litterarum lectio nos docuerunt. Incipiendum igitur, unde præstat initium fieri: et a facultate majorem ad facultatem progrediendum. Κεφαλὴ τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ μεγάλης εκκλη σίας ἐστί, μετὰ τὴν πρώτην αναρχον, καὶ ἀϊδιον, καὶ ἀπειροδύναμον κεφαλήν, τὸν Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ὁ πνευματικός νυμφίος αὐτ τῆς ὁ κατὰ καιροὺς ἁγιώτατος οἰκουμενικός παρ τριάρχης. Τῶν γοῦν ἐκκλησιαστικῶν δικαίων διαι ρουμένων διχῆ, εἰς τε τὰ διαφέροντα τῇ Ἐκκλησία πολυειδῶς, καὶ εἰς τὰ τῷ πατριάρχη προσκύρω θέντα κανονικῶς, ἐδέησε τοῖς τὰ τῆς Ἐκκλησίας ὁροθετήσασιν ὀρθοδόξοις ἡμῶν αὐτοκράτορσιν, και ταμερίσαι ταῦτα πρὸς πέντε σεκρέτων εναγή λογο Caput sanctissimæ Dei majoris Ecclesiæ, secundum caput illud primum initio carens et æternum, et infinitæ potentiæ, Dominum Deumque nostrum Jesum Christum, est spiritualis ille sponsus ejus, sanctissimus cujusque temporis universalis patriarcha. Cum autem ecclesiastica jura bifariain dividantur, videlicet, in ea, que variis modis ad ipsam Ecclesian pertinent; et in ca, quæ per camones peculiariter addicta sunt patriarchæ: oportuit omnino principes nostros orthodoxos, qui rcbus Ecclesiæ certam legem dederunt, hæc disper-

νηταῖς. Οὐδὲ γὰρ ἔδει τὸν οὕτως ἀγακλεῶς ἐν πᾶσι νυμφοστολούμενον, περὶ σκαπάνην ἀσχολεῖσθαι καὶ δούλων χορτάσματα. Εκτοτε γοῦν καὶ μέχρι τοῦ νῦν παρά πέντε προκαθημένων, τῶν ἐξωκατακοίλων ἀρχ χόντων φημί, ὡς ὑπὸ πέντε αἰσθήσεων ταυτί διεξ άγονται· ήγουν τοῦ μεγάλου οικονόμου, τοῦ μεγάλου σακελλαρίου, τοῦ μεγάλου σκευοφύλακος, τοῦ χαρτο φύλακος, καὶ τοῦ σακελλίου. Καὶ ἔχει τῶν ἐκκλη σιαστικῶν κτημάτων τὴν πρόνοιαν, ὁ μέγας οίκο - νόμος· τῶν κατὰ πόλιν, καὶ τῶν περατικῶν μοναστηρίων τὴν μέριμναν (τρισκαιδέκατος γὰρ φεγεών τῆς βασιλευούσης τῶν πόλεων, ἡ περαία ταύτης ἐστὶν), ὁ μέγας σακελλάριος· τῶν ἱερῶν κειμηλίων τὴν ἐπιμέλειαν, ὁ μέγας σκευοφύλαξ· καὶ τῶν καθολικῶν ἐκκλησιῶν, πρὸς δὲ καὶ τῶν ἐμφυτεύσεων τὴν διοίκησιν, ὁ σακελλίου. tiri in quinque secretorum religiosa ratiocinia; θέσια· καὶ ἀναθεἶναι τὴν τούτων διοίκησιν διακο atque horum administrationem certis ministris committere. Nam minime conveniebat ipsum patriarcham, tam insigniter in omnibus speciem sponsi præ se ferentem, occupari tractando rastro, mancipiisque saliandis. Inde igitur in hunc usque diem, a quinque præsidibus quos magistratus. Exocatacœlos dicimus, tanquam a quinque sensibus hæc administrantur: nimirum a magno œconomo, a magpo sacellario, a magno scevophylace, a chartulario, et ea præside sacellii. Magnus conomus prædiorum ecclesiasticorum curam gerit: magnus sacellarius tam urbana, quam ulterius sita monasteria curat (cum urbis imperatricis decima tertia regio, sit ejus regio extrema), de sacris cimelis sollicitus est magnus ille vasorum custos: ecclesiarum in genere, atque etiam emphytousium administratio, penes sacellii præfectum est. Chartularius autem pro sua parte solus ea dirigit, quæ jure pontificatus ad patriarcham pertinent. Εt quo quidem pacto ceterorum quatuor presidum institutiones seu electiones teri debere sancitum sit, et quot nam quilibet horum chartularios laboris consortes habeat, quotve suo in secreto ministros, alienum hoc loco fuerit dicere. Noa enim de his loqui nunc instituimus. Unde vero, et qualiter id venerationis in signis chartophylaci tribuatur, ut os et manus patriarcha nuncupetur, inquirendum. Et quia nonnulli nomen chartophylacis ex eo derivant, quod membranas sive codices custodiat: ante omnia tollendum, quod inde nasci posset, scandalum. Charlophylax non est, uti quidam perhibent, custos secreti, et janitor (nam ostiariorum vetus ea professio est, sed idoneus jurium episcopalium curator. Sic enim et nomophylacem, et scevophylacem castrorum principis dicimus. Quod si fortiter hoc inficiantes quæerant, qui flat, ut aliorum secretorum presides, non dicantur custodes, cum quidem rerum administratores sint; cur unus, magnus vocetur cecononius; alias, magnus sacellarius, alius, sacellii præfectus: audiant, idem esse nomen @conomi, custodis, sacellarii et sacellii præfect. Nam apud Romanos sacellum ab administratione et custodia dicitur. Atque etiam hinc sacella patriarchalis, qua malefci custodiuntur, non aliunde appellata est; sicut et saculium. Sacellarius quidem dicitur monasteriorum administrator: et praefectus sacelli deminutive, ecclesiarum in genere curator. Caeterum ne hi quinque præsides unum duntaxat haberent nomen, placuit diversorum officiorum appellationibus cos ampliores reddi debere. Quo ft, ut actionum finibus idem existentes, officiorum vocabulis distinguantur. Hoc modo recte sublato dubio, quod adversus chartophylacem;acite nasci poterat reliqua etiam declaranda veniunt. Munus chammari varium et multiplex est. Idcares cunctismus pro tempore patriarcha, velut alteram Armem, hunc deligens, cum Mose dicit ad Domhpra: aspiciat Ο δὲ χαρτοφύλαξ κατευθύνει μονομερώς τὰ τῷ πατριάρχῃ, δικαίῳ τῆς ἀρχιερωσύνης, ἀνήκοντα. Ὅπως μὲν οὖν τῶν ἄλλων τεσσάρων προκαθημένων τὰς προβλήσεις τετύπωται γίνεσθαι, καὶ πόσους ἕκαστον τούτων έχει χαρτουλαρίους τοῦ κόπου συμμεριστὰς, καὶ πόσους σεκρετικούς διακονητὰς, οὐκ ἔστι λέγειν καιρός. Οὐδὲ γὰρ περὶ τούτων εἰπεῖν προεθέμεθα. "Οθεν δὲ, καὶ ὅπως ὁ χαρτοφύλαξ σε μνολογείται πανευκλεώς, καὶ καλείται τοῦ πατριάρ χου στόμα καὶ χείρ, ζητητέον. Ἐπεὶ δέ τινες παρωνυμίζεσθαι τὸν χαρτοφύλακα θέλουσιν ἐκ τοῦ φυλάττειν μεμβράνας ήτοι κωδίκια, περιαιρετέον πρὸ πάντων τὸ ἐκ τούτου φυόμενον σκάνδαλον. Ο χαρτοφύλαξ οὐκ ἔστιν, ὥς τινες λέγουσιν, φύλαξ τοῦ σεκρέτου, καὶ θυρωρός (τοῦτο γὰρ τῶν ὀστιαρίων ἀρχαῖον ἐπάγγελμα)· ἐπισκοπικῶν δὲ δικαίων φρον τιστὴς ἀξιόμαχος. Οὕτω γὰρ καὶ νομοφύλαξ καλεί ται, καὶ σκευοφύλαξ στρατοπέδου βασιλικού. Ει δ' ἀπισχυρίζονται, πῶς τῶν ἄλλων σεκρέτων οι προ καθήμενοι, φύλακες οὐ κατονομάζονται, καὶ ταῦτα πραγμάτων όντες διοικηταί· ἀλλ᾽ ὁ μὲν, μέγας οἰκονόμος καλεῖται· ὁ δὲ, μέγας σακελλάριος· ὁ δὲ σακελλίου· ἀκουσάτωσαν, ὡς ταυτόν ἐστιν εἰπεῖν, οἰκονόμον, φύλακα, σακελλάριον, καὶ τὸν σακελλίου. Παρὰ γὰρ τοῖς Ῥωμαίοις σάκελλον, παρὰ τὸ διοι κεῖν καὶ φυλάττειν ἐστί. Καὶ ἡ τοὺς κακούργους δὲ φυλάττουσα πατριαρχικὴ σακέλλη ἐντεῦθεν, καὶ οὐκ άλλοθεν μετωνόμασται, ὥσπερ δὴ καὶ τὸ σακούλιον. Λέγεται γοῦν σακελλάριος, ὁ τῶν μοναστηρίων διοι κητής· καὶ ὁ σακελλίου υποκοριστικῶς, ὁ τῶν καθολικῶν ἐκκλησιῶν φροντιστής. Ἵνα δὲ ἡ τῶν προ καθημένων πεντὰς μὴ ταυτωνυμίζηται, ωρίσθη διαφόρων οφφικίων ὀνόμασιν αὐτὴν μεγεθύνεσθαι. Τῷ τοι καὶ ταυτιζομένη τῶν ἐνεργειῶν τοῖς ἀποτε λέσμασι, μερίζεται τῶν ὀφφικίων ταῖς κλήσεσιν. Οὕτω γοῦν περιαιρουμένης καλῶς, τῆς ἐκ τῆς φυ λαχῆς ὑποκλεπτομένης ασαφείας κατὰ τοῦ χαρτοφύλακος, σαφηνιστέον καὶ τὰ λοιπά. Τοῦ χαρτοφύ λαχος ή ενέργεια πολυειδής και πολυσχιδής ἐστι, Διὸ καὶ ὁ κατὰ καιροὺς ἁγιώτατος πατριάρχης, ώς

MEDITATA. ἄλλον Δαρὼν τοῦτον ἐπιλεγόμενος, λέγει μετὰ Μω- Dominus Deus patrum nostrorum, et universa σέως πρὸς Κύριον· «Επισκεψάσθω Κύριος ὁ Θεὸς τῶν πατέρων καὶ πάσης σαρκὸς, ἄνθρωπον ἐπὶ τῆς συναγωγής ταύτης, ὅστις ἐξελεύσεται ἀπὸ προσώπου ὁμοῦ», καὶ ὅστις εἰσελεύσεται πρὸ προσώπου αὐτῶν, καὶ ὅστις εἰσάξει αὐτοὺς ὡς ἐμὲ, καὶ ὅστις ἐξάξει αὐτοὺς ἐξ ἐμοῦ· καὶ οὕτως ἐπιτίθησι τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, καὶ δίδωσιν αὐτῷ τὴν δόξαν αὐτοῦ, ὅπως ἀκούωσιν αὐτοῦ οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ. Εγχειρίζει τούτῳ καὶ χρυσοῦν ὡς ἄν τις είποι δακτύλιον, και θὼς εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν· καὶ ἐπιθήσεις τὸ λογεῖον ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ 'Ααρών, καὶ ποιήσεις δακτύλιον χρυσοῦν, καὶ συναρμολογήσεις αὐτὸν τοῦ Λογείου τοῖς χείλεσιν, ἐφ᾽ ᾧ δι' αὐτοῦ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἀπογράφεσθαι τὰ ὀνόματα. Ποῖος δὲ οὗτός ἔστι; Τὸ πατριαρχικόν βουλλωτήριον, τὸ παρὰ τῷ στήθει τοῦ χαρτοφύλακος ἀπωρημένον, ώς είωθε, δοχείῳ καθεστηκότι λογικοῦ παντοίου σπουδάσματος (Τοῖς γὰρ ἀξίοις, φησί, δοτέον τὰ ἀξιώματα) δι' οὗ τοὺς ὀλοθρευτὰς ἀσφαλίζεται σὺν σφραγίδι καὶ χάριτι, τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἐπιστρέφει σὺν γραφίδι καὶ μέλανι, τοὺς καταπονουμένους διεκδικεῖ σὺν βακτηρίᾳ καὶ σύριγγι, καὶ τοὺς ἀξίους τῷ πνεύματι χαρισμάτων ἱερατικῶν ἀξιοῖ· τοὺς μὲν ἐκτὸς τοῦ βήματος, κληρικοποιῶν· τοὺς δὲ ἐντὸς, τελειοποιῶν. Διὰ τούτου καὶ κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην σχεδόν πατριαρχικά καταγράφεται καὶ δίδωσι σταυ ροπήγια, καὶ πολλῶν πόλεων ἐκκλησιαστικά μετα τίθησι κάρηνα, εἰς τῆς πρώτης κεφαλῆς τὸ ἀνάκτο ρον. Δίδονται διὰ τούτου τῷ χαρτοφύλακι καὶ αἱ κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ὡς ὑπὸ τοῦ Κυρίου τῷ φίλῳ Πέτρῳ καὶ μαθητῇ. Φησὶ γὰρ οἷον πρὸς αὐτὸν, ὁ μέγας ἀρχιερεύς· ῾Ο ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ δ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ τὴ πάντων καινότερον, οὐ μόνον οὗτος τοσαύτης έξουσίας επλούτησε χάρισμα, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ τὴν χάριν ταύτην λαμβάνοντες. Επιτρέπει γὰρ Ιερατεύουσι μοναχοῖς, ἀνθρώπων δέχεσθαι λογισμούς, καὶ διαρρήσσειν ἁμαρτημάτων χειρόγραφα· ὅπερ μόνοις ἐπισκόποις ἀπὸ τοῦ παναγίου δέδοται Πνεύ ματος. "Αν ἴδῃς δὲ τοῦτον συνοδικῶς σχεδιάζοντα ὅσα λαλῶν λαλήσει Μωσής, κἀκεῖνα κρουνηδὸν ἀποστοματίζοντα, ὅσα νεφελώσει καὶ ὑδατώσει τῆς κει φαλῆς ἡ ἀκρώρεια, οὐ ζητήσεις ἰδεῖν Ααρών θεο γράφων πλακῶν ἀπαγγέλλοντα ρήματα, οὐδὲ Βαρούχ περιδεξίως ἀπογραφόμενον τῆς Ἰουδαίας τὴν ἅλωσιν· ἀρκεσθήσῃ δὲ τοῖς οὕτω πραττομένοις ὑπὸ τοῦ χαρτοφύλακος, καὶ Δευτερονόμιον συμπεραίνουσι. Πρὸς τούτοις θαύμασον, πῶς τῶν θείων κανό νων μόνοις έκχωρησάντων ταῖς ἐν πόλεσιν ἀρχιερα τεύουσι τὴν τοῦ διδάσκειν τὸν λαὸν σεμνοπρέπειαν, ὁ χαρτοφύλαξ καὶ μόνος τὸ διδάσκειν κατηχητικώς τὸν λαὸν ἐπ' ἐκκλησίας ἀπεκληρώσατο· πῶς τὰς πατριαρχικὰς διαγνώσεις καλλιγραφεί, καὶ ὑπογρα φαῖς οἰκείαις καὶ σφραγίσι κατεμπεδοῖ· καὶ πῶς δικαστηρίου μεγάλου προκάθηται καὶ δικαιοδοτεῖ κατὰ μὲν παντὸς ἀνθρώπου, κἂν οἴας ἂν εἴη τύχης καὶ φύσεως, περὶ ἐκκλησιαστικών ζητημάτων, καὶ ο carnis, hominem in hoc catu, qui egrediatur a facio mea, et ingrediatur ante faciem eorum, et introducat eos ad me, et abducat eos a me: quibus dictis, manus ei suas imponit, et dat ei gloriam suam, ut audiant eum filii Israelis. Etiam ei porrigit in manum annulum aureum, sicut et Dominus ad Mosem dixit: Et impones Rationale super Aaronis pectus, et annulum facies aureum, et accommodabis eum labris ipsius Rationalis, ut per eum nomina filiorum Israelis describantur. Et quinam is est? Patriarchale bulloterium, pro more suspensum ad chartularii pectus, receptaculum studii doctrinarum omnis generis, (dignis enim, quod aiunt, concedenda sunt dignitates), quo internecivos munit can sigillo et gratia, peccatores convertit cum stilo et atramento, gravatos afflictionibus defendit cum baculo et fistula, dignos denique spiritus douis sacerdotalibus afficit: dum eos qui extra gradum constituti sunt, clericos facit: gradu comprælensos, perficit. Hoc patriarchalia.describit et dat stauropegia per universum prope terrarum orbem, ac multarum urbium ecclesiastica capita transfert ad primi capitis regiam. Dat etiam chartulario patriarcha claves regni cœlorum, sicuți caro illi Petro, eidemque discipulo date sunt & Domino. Quippe sicut Dominus ad hunc, ita magnus pontifex ad illumn: Quidquid solveris, inquit, in terra, solutum erit in cœlis: et quidquid ligaveris in terra, ligatum etiam in cœlis erit. Et quod inprimis est novum, non solum hic tantæ potestatis largam consecutus est gratiam: verum etiam iis, qui gratiam hanc ab ipso accipiunt. Facit enim potestatein monachis sacerdotum munus suscipientibus, audiendi rationes hominum, et peccatorum chirographa discerpendi: quod alioqui solis episcopis a Spiritu sancto concessum est. Quod si videas illum in synodo citra meditationem ea proferentem, quæ vel ipse, si dicendum ei foret, in medium adferret Moses itidemque silani in morem ea pronuntiantem, quæ capitis ipsi vertex instar nubis et aquæ suppeditat: Aaronem videre non desiderabis, scri ptarum divinitus tabularum verba recitantem; neque Baruchum, dextre captivitatem Judææ describentem sed contentus iis eris, quæ chartularius aget, quæque Deuteronomium perficiunt. Est præterea quod mireris, cum sacri canones permiserint urbiuṛa duntaxat pontificibus auctoritatem docendi populum; nihilominus chartularium solum more catechetico populum in ecclesia docendi potestatem sortitum esse: patriarchales eumdem cognitiones in litteras referre, suisque subscriptionibus et sigillis munire: magno præsidere tribunali, et jus cum homini cuivis dicere, cujuscunque tandem fortunæ sit ac sexus, in quæstionibus ecclesiasticis, et animi delictorum emendatione: tum vero sacerdotibus et monachis. in quavis criminali et civili causa. Quippe vel ad ipsas usque Gades jurisdictia chartularii pertinet, si quis concesserit, etiam illie

aliquos habitare, solio Constantinopolitano sub- σφαλμάτων ψυχικών διορθώσεως. Κατὰ δὲ ἱερωμέ jectos. νων καὶ μοναχῶν, περὶ πάσης εγκληματικής καὶ χρηματικής αιτιάσεως. Περὶ γὰρ καὶ μέχρι Γαδείρων αὐτῶν ἡ δικαιοδοσία τοῦ χαρτοφύλακος, εἰ δοίη τις κἀκεῖσέ τινας κατοικεῖν ὑποκειμένους τῷ θρόνῳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Jam vero, quod præsidet ipse duodecim patriarchalibus notariis, eam ex sede filem habentibus, quam habent duodecim notarii tanı Veli, quam Hippodromi judicum (mitto namque dicere, bis duodecim: cum patriarcharum bumanitas et submissio pertrahi se non patiatur ad evertendum ea, quæ antiquitus in usu sunt), ac ratione consimili, quod præsidet ante metropolitanos in electionibus episcoporum ad vacantes ecclesias, et in its publicis congressibus, qui extra patriarchale tribunal funt, imo etiam in festorum β publicis cærimoniis atque conventibus, non solum ipsas intra partes ccclesia, verum etiam quovis in loco, quod nulli concessum est diacono, proplerea quod disertis verbis a xvIII canone sanctæ ac universalis primæ synodi prohibeatur; quonam quæso referes, auditor prudentissime? Omnino fateberis horum omnium potestatem ei tributam propterea, quod existinetur esse os, et labra, et manus quodam modo patriarchæ. Abripit me proclivis impetus animi, ut dicam, et accurate declarem, quam ob causam supra cæteros præsides solus chartularius ordines ecclesiasticos majoris auctoritatis causa geminos habeat, episcopianorum videlicet, ac secreticorum. Sed quoniam institutionis horum insigne quoddam fundamentum est, ac res ipsa postulat, hoc ipsum quoque veritatis exhibendæ causa examinari: paulisper differamus eam orationem, qua supradictos in ordines disquiremus, ac dicamus; quamobrem præter id, quod sacris canonibus continetur, chartularius diaconorum in numero consistens, ante pontifices sedeat. Hæc pervulgata quæstio inulta diversis temporibus excitavit scandala, varicque disceptata fuit inter chartularium et pontifices solii Constantinopolitani. Cunique cognitio patriarchalis, pontilicibus favens, cisdem obiter arrideret, ob indicati superius canonis sententiam: prolatıını est edictum clarissimi principis, domini Alexii Comneni, quo haec ad verbum continentur: • Ecclesiastici decori curam majestas mea gerens, et cum in omni civili statu bonum ordinem requirens, tum in hoc studiosus incumbens, ut is magis etiam sacris in rebus observetur; privilegia cuique graduum ccclesiasticorum jam olim tributa, eumque statum, qui hactenus in eis viguit, etiam deinceps immutabilem subsistere ac permanere cupit, et æquum consel, sanctissime domine, velut a tot annis acceptum. et longo jam spatio temporis observatum, et perpetuis ab uno tempore in aliud progressionibus hucusque citra mutationem præclare confirmatum ac staΤὸ δὲ προκαθῆσθαι τοῦτον δωδεκάδος πατριαρχι κῶν νοταρίων αὐτοπιστίαν ἐχόντων, οίαν ἔχει καὶ ἡ δωδεκὰς τῶν τοῦ Βήλου καὶ τοῦ Ἱπποδρόμου κριτών (ἐῷ γὰρ εἰπεῖν δωδεκάδος διπλῆς, ὅτι τῶν πατριαρ χῶν ἡ φιλανθρωπία καὶ συγκατάβασις οὐχ ἕλκεται πρὸς ἀναίρεσιν τῶν νενομισμένων ἀνέκαθεν), ὡσα;- τως καὶ τὸ προκαθῆσθαι τῶν μητροπολιτῶν ἐν ταῖς ψήφοις τῶν χηρευουσῶν ἁγιωτάτων ἐκκλησιών, καὶ ἐν ταῖς ἔξωθεν τοῦ πατριαρχικού βήματος γινομέναις κοιναῖς συνελεύσεσιν, ἀλλὰ μὴν καὶ ἑορ τατίμοις πανδήμοις τελεταῖς τε καὶ πανηγύρεσιν, οὐ μόνον ἐντὸς τῶν τῆς ἐκκλησίας μερῶν, ἀλλ' ἐν τόπῳ παντί, ὅπερ οὐδενὶ διακόνῳ πεφιλοτίμηται, διὰ τὸ ῥητῶς ὑπὸ τοῦ ιη' κανόνος τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς πρώτης σποδοῦ κωλύεσθαι, ποῦ θήσεις, ἀκροατή συνετώτατε; Πάντως ἂν εἴποις τούτων πάντων δούῆναι τὴν ἐξουσίαν αὐτῷ, διὰ τὸ λογίζες σθαι στόμα, καὶ χείλη, καὶ χεῖρας ὡσανεὶ πατριαρ χικάς. Έλκει με τὸ πρόθυμον εἰπεῖν καὶ ἐπεξεργά σασθαι, τίνος χάριν παρὰ τοὺς ἄλλους προκαθημε νους 6 χαρτοφύλαξ καὶ μόνος διττοῖς ἐκκλησιαστι κοῖς μεγαλύνεται τάγμασιν, ἐπισκοπειανοῖς δηλαδή καὶ σεκρετικοῖς. Οτι δὲ τῆς τούτων εὑρέσεως ὑπου βάθρα τις τιμήεσσα πρόκειται, καὶ τὸ πρᾶγμα παρακαλεῖ καὶ ταύτην ἀργυρογνωμονῆσαι διὰ τὴν τῆς ἀληθείας παράστασιν, ἀναμεινάτω πρὸς μικρὸν Ο λόγος τὴν τῶν ῥηθέντων ταγμάτων συζήτησιν, καὶ ῥητέον, τίνος χάριν παρὰ τὴν τῶν θείων κανό των περίληψιν, ἐν διακόνοις ὁ χαρτοφύλαξ ταττό. μενος, - τῶν ἀρχιερέων προκάθηται. Το ζήτημα τοῦτο τὸ πολυθρύλλητον πολλὰ κατὰ διαφόρους και ροὺς ἀνήγειρε σκάνδαλα, καὶ μεγάλη τούτου κατεξέτασις γέγονε μέσον τοῦ χαρτοφύλακος καὶ τῶν ἀρχιερέων τοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ τάχα μειδιώσης ἀκροθιγῶς τῆς ὑπὲρ τῶν ἀρχιε ρέων πατριαρχικῆς διαγνώσεως διὰ τὸν τοῦ ῥηθέν τος ἀνωτέρω κανόνος περίληψιν, προεκομίσθη πρόσ ταγμα τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως, κυροῦ ᾿Αλεξίου τη Κομνηνού, τάδε κατὰ ῥῆμα διαλαμβάνον· • Η βασιλεία μου τῆς ἐκκλησιαστικῆς ευκοσμία; φροντίζουσα, καὶ τὸ εὔτακτον καὶ ἐν παντὶ μὲν ζητοῦσα τῷ πολιτεύματι, ἐπιπλέον δὲ τοῖς θείας τοῦτο ἐμπολιτεύεσθαι διὰ σπουδῆς τιθεμένη, τὰ ἀρχῆθεν ἀπονενεμημένα προνόμια ἑκάστῳ τῶν ἐκκλησιαστικῶν βαθμῶν, καὶ τὴν ἄχρι καὶ δεῦρο ἐπικρατήσασαν ἐν τούτοις κατάστασιν, κατὰ τὸ ἀναλλοίωτον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς εἶναι καὶ διαμένειν βούλεταί τε καὶ εὐδοκεῖ, ἀγιώτατε δέσποτα, ὡς καὶ παραδεχθεῖσαν διὰ τοσούτων ἐτῶν, καὶ τῷ μακρ χρόνῳ ἐμπολιτευσαμένην, καὶ ταῖς ἀπ᾿ ἄλλου εἰς ἄλλον κατὰ τὸ ἀνεξάλλακτον ἕως τοῦ νῦν μεταβήσει ΝΟΤΑ. Vide novellamı x Alexii Comneni.

MEDITATA. σιν ἐπικριθεῖσαν καὶ βεβαιωθεῖσαν καλῶς. Ἐπεὶ δὲ bilitum. Quia vero nunc majestas mea didicit, νῦν ἡ βασιλεία μου μάθοι, ώς τινες τῶν ἀρχιερέων αντιφιλοτιμούμενοι πειρῶνται τὸ τοῦ χαρτοφύλακος ὑποβιβάσει προνόμιον, καὶ κανόνας εἰς μέσον προφέροντες, διὰ τούτων φιλονεικοῦσι μὴ προκαθῆσθαι αὐτὸν τῶν ἀρχιερέων, όπηνίκα δέοι τούτους συνέρ χεσθαι κατά τινα χρείαν, καὶ συνεδριάζειν κατὰ ταυ τὸν, πρὸ τῆς εἰς τὴν ἁγιωσύνην σου εἰσελεύσεως, οὐκ ἀνασχετὸν τῇ βασιλείᾳ μου έδοξε, πράγμα διὰ τοσούτου χρόνου βασανισθεν, καὶ τοῖς πριν πατριάρχαις καὶ τοῖς ἄλλοις ἀρχιερεῦσιν, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτοῖς τοῖς νῦν οὐκ ἐπ᾽ εὐλόγῳ ἐρίζουσι πράγματι διὰ τῆς πολυημέρου δεχθὲν σιωπῆς, κατὰ τὸ παρ. έλκον ἀθετηθῆναι, καὶ ὥς τι τῶν ἡμελημένων παρα συρῆναι. Τοίνυν καὶ διορίζεται πράγματι εύλογον καὶ πάνυ δίκαιον τοῦτο. Εἰ μὲν γὰρ αἱροῖντο καὶ πάλιν οἱ ἀρχιερεῖς μὴ κινεῖν τὰ ἀκίνητα, μηδὲ τὰ τοῖς πρὶν δεδογμένα Πατράσιν, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτοῖς διὰ τῆς μακράς συνδόξαντα σιωπῆς, καὶ τῆς ἕως τοῦ νῦν ἀνοχῆς, ἐκ παλιμβολίας ὥσπερ ἀναπαλαίειν, εὖ ἂν ἔχοι, καὶ χάρις, ὅτι τὸ μάχιμον καταθέμενοι, τὸ εἰρηναῖον προτετιμήκασιν. Εἰ δὲ καὶ ἔτι τούτων τινὲς τῶν τοῦ κανόνος ῥημάτων ἀντιποιούμενοι, (τῆς γὰρ ἐννοίας πόῤῥω ἀποδιεστήκασι) πειρῶνται τὸ οἰκεῖον συστῆσαι θέλημα, καὶ ἐπὶ τὸ ἄτακτον οὐ καλῶς τὴν τάξιν μεταβιβάζουσιν, ἐξ μὲν νῦν ἡ βασιλεία μου τὴν τοῦ κανόνος ἑρμηνεῦσαι καὶ σαφηνίσαι ὑφὴν, ῥᾴστην οὖσαν καταληφθῆναι καὶ διαγνω σθῆναι καλῶς τοῖς βάπτουσιν εἰς ἀκρίβειαν, καὶ κανονικῆς ἐννοίας θιγγάνουσιν· αὐτὸ δὲ τοῦτο τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐπιτιμή, τί δή ποτε τὸν κανόνα εἰδότες, καὶ τὰ βήματα τούτου ἐξακριβούμενοι, τὴν ἑαυτῶν συνείδησιν ἀνευλόγως ἐπάτησαν, καὶ τοῦ κανόνος παραῤῥιπτουμένου ἠνείχοντο, καὶ τὴν ὑφεδρίαν ἐπὶ τῶν πρὶν χαρτοφυλάκων ήσπάζοντο· καὶ μισθὸν τούτοις τῆς τῶν ἱερῶν κανόνων περιφρονήσεως τὴν επὶ τὰς λαχούσας αὐτοὺς Ἐκκλησίας ἀπέλασιν, δίδωσι, κανόνι στοιχοῦσα κἀνταῦθα ἐκκλησιαστικῷ, καὶ τοῖ; περιφρονηταῖς τῶν κανόνων, ἐκείνους αὐτοὺς τοὺς ἱερούς κανόνας εἰς ἄμυναν ἀντεξε άγουσα.» Καὶ ἐπεὶ μετὰ τὴν τούτου προκομιδὴν τὰ ἀπὸ μακρᾶς συνηθείας κραθήσαντα, καὶ διὰ βασιλικοῦ προστάγματος γεγόνασι κραταιότερα, προκάθηται μέχρι τοῦ νῦν παντὸς ἀρχιερατεύοντος, κἂν τύχῃ τοῦτον καὶ βασιλικὴν ἔχειν ἀξίωμα, υπερτίμου πρωτοσυγκέλλου τυχόν. Καὶ τότε μὲν οὕτω διευλυ τώθη τὸ δῆθεν ἀμφίβολον. Ἐγὼ δὲ τῷ βασιλικῷ δι ορισμῷ κατὰ τὰ νενομισμένον ἀκολουθῶν, τῇ κατασκευαζούσῃ γνώμῃ τὴν προεδρίαν τοῦ χαρτοφύλακος διὰ μόνην τὴν ἄγραφον μακροτάτην συνήθειαν, τὴν ἀντὶ νόμου παραλαμβανομένην, ὡς γέγραπται, οὐ προστίθεμαι. Οίδα γὰρ τότε τὴν μακρὰν συνήθειαν ἀντὶ νόμου κρατείν, δοκιμασθεῖσαν πάντως δικαστικῶς, ὅτε νόμοι καὶ κανόνες διὰ ταύτης οὐ παραλύονται. Λέγω δὲ τὴν προεδρείαν ἔχειν τὸν χαρ quosdam pontifces ambitione quadam impulsos, chartularii dignitatem deprimere velle, perque canones in medium productos contendere, non illi sessionem supra pontifices competere, quoties eis alicujus negotii causa conveniendum sit, et una considendum in senatu, ante accessum ad sanctitatem tuamn: minime ferendum majestati meæ visum est, ut res tanto jam tempore probala, et a superioribus patriarchis, ac pontifcibus aliis, atque illis ipsis adeo, qui jam nou josta de causa rizantur, diuturno silentio admissa, urgente nulla ratione aboleatur, et quasi neglectumi aliquid convellatur. Quapropter quiddam rationi valde consentaneum et æquum statuit. Quippe si adhuc pontifices immota non movere vellent, nes quæ placuere superioris memoriæ Patribus, et ipsismet longo silentio patientiaque ad bodiernum usque diem comprobata fuerunt, ex inconstantia velut oppugnare recte facerent, et habendæ ipsis gratiæ, quod abjecto puguandi studio, pacem potius amplexi essent. At vero si quidam adhuc verba canonis usurpantes, (quando a sententia longe absunt) libidinem suam probare nituntur, ordinemque nequiter in confusionem inordinatam commutant: canonis quidem majestas mea contextum interpretari ac declarare mittit, perceptu et intellectu facillimum iis, qui subtilitate sunt imbuti, mentemque canonis attingunt: verum hoc in pontificibus reprehendit, quod cum canonem nossent, ejusque verba peraccurate lenereut, suam ipsorum conscientiam præter rationem conculcarint, et rejici canonem passi sint, ac inferiorem sessionem sub memoriæ superioris chartulariis amplexi fuerint. Ideoque pro sacrorum canonum contentu, mercedem banc eis [majestas mea] tribuit, ut suas ad Ecclesias aligantur; e clesiastici canonis etiam hac in parte vestigiis insisteus, et adversus canonum contemplores, ipsos canones sacros tu subsidium producens. Et quoniam hoc promulgato ea, quæ longa consuetudine invaluerant, per ipsius etiam principis edictum magis stabilita fuerunt: chartularius in hunc usque diem sedet ante quemlibet pontificem, licet dignitatem habeat ab ipso principe concessam, ut hypertimi, vel protosyncelli. Ac tunc quidem ambiguum hoc ita solutum fuit. Ego vero sicut imperatoris sanctioni, prout legibus receptum est, assentior: ita sententiam, chartulario primam sessionem astruentem, per solam non scriptam longissimi temporis consuetudinem, quæ legis (ut antea scripsimus) loco ducitur minime probo. Quippe tunc scio diuturnam cousuetudinem pro lege valere, omnino tamen in judicio prius examinatam, cum leges et canoues ΝΟΤΑ. 1. 35 D. De legib. et l. 3. Quæ sit long. consuet.

por eaun non debilitantur. Igitur aio, chartularium ha- τοφύλακα, κατὰ τὴν τῶν θείων κακόνων περιληψεν, bere primam sessionem etiam secundum id,quod sacris canonibus continetur: quod sane sacra principis circumspectio tunc sponte reticuit. Nam licet indicatus ille Nicani primi concilii canon statuit, diaconum Des participare, nec sedere ante sacerdotes, septimus tamen canon sanctæ ac universalis sextæ synodi jubet, ut is, qui personam patriarchs, vel simpliciter episcopi gerit, ante sacerdotes sedeat. Ideoque magnus ac sanctus etiam Cyrillus, Alexandrinus papa, capiti fasciam circumdedit auream, quo tempore sanctæ et universali tertiæ synodo præfuit. Quippe Celestiui locum obtinebat ejus, qui Romanam tunc regebat Ecclesiam; quemadmodum liquet ex actis ejusden synodi tertiæ. Et qua Celestinus utebatur gloria, secundum sanctionem apostolis æqualis illius sancti maguique Constantini, factamn ad sanctum Silvestrum, cum imperii sceptra per Dei providentiam ex veteri Roma transferrentur in hanc urbem urbium principem; qua statuitur, aurea fascia tum ipsius sancti Silvestri, bam successorum ejus, pontifcum Roma» norum caput condecorari debere: eadem et Cyrillus exornabatur. Quamobrem et ii, qui post Ipsum Alexandris pontificatum gessere, propter æternam memoriam ejus, quod tunc decretum fuit, eodem modo in hunc usque diem titulo suo cohonestantur. Cumque omnes alii capitibus apertis res sacras peragant, solus Alexandrinus patriarcha rem divinam fach, fascia dicta caput obvolutus. Quinetiam xui illos cardinarios Papa consimiliter videmus pileis aureis ornalos veluti Papæ personam repræsentantes, ejusque jura fulcientes. Nam appellatione cardinis apud Romanos postes forium veniunt. Itaque consentaneum est, eos haud dubie verum dicere, qui perhibent, etiam cujusque temporis chartularium aurea ejus mnoi tiara, cortos ante annos, in publicis quibusdanı conventibus usum, qui non tantum pro more baberentur in Ecclesiis, verum etiam in processionibus, et foris publicis. Atque equidem certo scio, in hunc usque diem repositum esse pileum ejus modi auro Interspersum in arca chartularii: neque longum intercedit, ac remotum teinporis spatium, sed rei memoria recens est. Nec ignobilis invidia, vel imperita scilicet religio, magnum ejusmodi privilegium hujus officii aboleverunt. Quippe per ipsam te veritatem obtester, per charitatem fraternam, per amorem erga Deuin, dic mihi, quodnam majus fuerit opera pretium, quam chartularium videre nonnunquam per forum procedentem cum auro interspersa tiara, qui mulo vehatur, et more patriarchali ornatus sit albo linteo, quemadmodum id quoque per indicatam san- ( τοῦτο ὅπερ ἡ βασίλειος θεία περιωπὴ ἐκοντὶ την. καῦτα παρεσιώπησε. Κἂν γὰρ ὁ ῥηθεὶς τῆς ἐκ Νι καίᾳ πρώτης συνόδου κανών διορίζηται, μή μεταλαμβάνειν μηδὲ καθῆσθαι πρὸ τῶν ἱερέων διάκονον, ἀλλ' ὁ ζ' κανὼν τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ἐκτης συνόδου παρακελεύεται, τὸν ἐπέχοντα πρόσωπον πατριαρχικὸν ἢ ἁπλῶς ἐπισκοπικόν, πρὸ τῶν ἱερέων καθέζεσθαι. Διὸ καὶ ὁ μέγας ἅγιος Κύριλλος ὁ πά της Αλεξανδρείας, ἐπὶ κεφαλῆς χρυσούν χῶρον περιεβέβλητο, ὅτε τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς τρί της συνόδου προΐστατο. Επείχε γὰρ καὶ τὸν τόπον τοῦ Κελεστίνου, τοῦ τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Ῥώμη; ιθύνοντος, καθώς τοῦτο παρίσταται ἐκ τῶν πρακτι κῶν τῆς τρίτης συνόδου. Καὶ ὡς ἐκεῖνος ἐμεγαλύ νετο, κατὰ τὸ θέσπισμα του Ισαποστόλου ἁγίου μεγάλου Κωνσταντίνου, τὸ γεγονὸς πρὸς τὸν ἅγιον Σίλβεστρον, ὅτε τὰ σκήπτρα τῆς βασιλείας ἐκ τῆς παλαιᾶς Ρώμης κατὰ Θεοῦ πρόνοιαν μετετέθησαν εἰς τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν, καὶ διοριζόμενον, μετὰ χρυσοπάστου λώρου τὴν τοῦ ἁγίου Σιλβέστρου κεφαλήν, καὶ τῶν μετ' αὐτὸν ἀρχιερέων τῆς Ῥώμης κατακαλλύνεσθαι, καὶ αὐτὸς τοιουτοτρόπως καθ ωραΐζετο. Καντεῦθεν καὶ οἱ μετ' ἐκεῖνον εἰς 'Αλεξάν δρειαν ἀρχιερατεύοντες, διὰ μνήμην αἰώνιον τοῦ τότε συνδόξαντος, ὡσαύτως μέχρι τοῦ νῦν καταχε σμούνται στηλογραφούμενοι. Καὶ πάντων ἀπερι καλύπτοις ἱερουργούντων ταῖς κεφαλαῖς, μόνος δ πατριάρχης Αλεξανδρείας ἱερουργεί μετὰ τοῦ λώρου τὴν κεφαλὴν καλυπτόμενος. Καὶ τοὺς δώδεκα δὲ Καρδηναρίους τοῦ Πάπα παρομοίως βλέπομεν κεκοσμένους χρυσοῖς ἐπιβλήμασιν, ὡς ἀντιπροσωποῦν· τας τῷ Πάπα, καὶ τὰ τούτου στηρίζοντας δίκαια. Κάρδων γὰρ παρὰ Ρωμαίοις, αἱ φλιαὶ τῶν θυρῶν ὀνομάζονται. "Αραρεν οὖν ἀληθεύειν ἐνεργῶς τοὺς λέγοντας καὶ τὸν κατὰ καιροὺς χαρτοφύλακα μετά τοιαύτης τιάρας χρυσῆς πρὸ μετρουμένων χρόνων τινῶν, ἔν τισι πανδήμοις δοξάζεσθαι πανηγύρεσιν, οὐ μόνον ἐπ' Ἐκκλησίας γινομέναις, ὡς εἴωθεν, ἀλλὰ καὶ ἐν προόδοις, καὶ ἀγοραῖς. Πεπληροφόρημαι δὲ καὶ αὐτὸς, ἀποκεῖσθαι μέχρι τοῦ νῦν εἰς τὸ τοῦ χαρτοφύλακος κιβώτιον, χρυσόπαστον τοιοῦτον ἐπίσ βλημα· καὶ χρόνος οὐκ ἔστι γηραλέος καὶ πέμπελς ἀλλὰ νέος καὶ πρόσφατος. Καὶ φθόνο; οὐκ ἀγεν ή καὶ ἀπαίδευτος δῆθεν εὐλάβεια, τὰ τὸ τοιοῦτον σχολάσαντα μέγα τοῦ ὀφφικίου προνόμιον. Τί γάρ, εἰπέ μοι πρὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς, πρὸς τῆς ἀδελφι κῆς ἀγάπης, πρὸς τῆς κατὰ Θεὸν διαθέσεω;, εἴη ἂν σπουδαιότερον, τοῦ βλέπειν ἔστιν ὅτε τὸν χαρτο φύλακα διὰ τῆς ἀγορᾶς προοδεύοντα μετὰ χρυσοπά στου τιάρα;, καὶ ἐποχούμενον ἐν ἡμιόνῳ, πατριας χικῶς μετὰ ὀθονίου κεκοσμημένη οι λευκού, καθώς καὶ τοῦτο διὰ τοῦ ῥηθέντος θεσπίσματος ώρισται, καὶ ὑπὸ ἐξκουβιτώρων δορυφορούμενον; Εἰ μή τις οι κεκοσμημένον. NOTÆ. Nota cardinale Erclesie Rom. olin duodecim fuisse.

MEDITATA. satellitium? nisi quis dicere velit, plus honoris deferendum capiti, quam manui, vel alteri membro corporis. Nam hæc comparatio, ceu stulta, non instituitur. Sed redeundum, unde deflexit oratio, et inquirendum, quamobrem aliorum secretorum praesides secreticis duntaxat servitiis ulantur: cum chartularius auctoritatis majoris causa geminos habeat ministrorum ordines. Itaque dicimus, in eo versari jura chartularii, ut animorum sordes expurget, ac morbis corporeis medicinam adhibeat. Ideoque statutum est, hæc esse dirigenda per geminorum ordinum administros. Sive igitur jus dicens præsideat, et judiciarios percolans intellectus, leges cum legum sanctionibus compouat, et λέγει προτιμητέαν εἶναι τὴν κεφαλὴν τῆς χειρὸς, ἢ ctionem statutum est, et excubitorum habeat ἄλλου μέλους τοῦ σώματος. Τοῦτο γὰρ διὰ τὴν εὐ ήθειαν οὐ παραλληλίζεται. Αλλ' ἐπανιτέον ὅθεν ὁ λόγος μετέπεσε, καὶ ζητητέον, τίνος χάριν τῶν μὲν ἄλλων σεκρέτων οι προκαθήμενοι μόνοις ἐξυπηρετούνται σεκρετικοῖς δουλευταῖς· ὁ δὲ χαρτοφύλαξ τάγμασι διττοῖς διακονητῶν μεγεθύνεται. Φαμὲν οὖν, ὅτι τὰ τοῦ χαρτοφύλακος δίκαια ψυχικών ρυπα σμάτων εἰσὶ καθαρτήρια, καὶ νοσημάτων σωματικών ἀλεξιτήρια. Διὸ καὶ τετύπωται, ταγμάτων διττών ὑπουργοῖς αὐτὰ κατευθύνεσθαι. Αν γοῦν θεμιστεύων προκάθηται, καὶ δικαστικὰ διυλίζων νοήματα, νό μους συνάπτῃ νομίμοις θεσπιωδήμασι, καὶ κανόσι κανόνας ἀρμολογῇ, ἂν δικολογῶν προτάσεις καὶ ἀντιθέσεις σφυρηλατῇ, καὶ τὰς μὲν ἀποσμιλεύῃ τῇ λυδίᾳ τῆς διαγνώσεως, τὰς δὲ παραδέχηται· καὶ canones cum canonibus conciliet: sive causas τέλος, ἂν κρίσεις πατριαρχικών νοταρίων ζυγοστατῇ, σεκρετικῶν διαλαλιαῖς μεγαλύνεται· καὶ μᾶλλον, ὅταν τὸ δικαστήριον ἐν μόνοις πράγμασι στημονίζης ται. Εἰ δὲ προκάθηται ψυχικῶν ἀρρωστημάτων θεραπείαν ποιεύμενος, καὶ σεσηπότων τραυμάτων Επισκεπτόμενος κακοήθειαν, πῆ μὲν σιδήρῳ χωνεύων τοῦ πάθους τὴν ὑπουλότητα, πῆ δ᾽ ἐπιπάσσων ἤπια φάρμακα, παρὰ τῆς τάξεως ὑπηρετεῖται τῶν ἐπισκοπειανῶν. Εἰ δ᾽ ἔστιν ὅτε κατὰ διορισμὸν πατριαρχικόν, τινὰ τῶν προνομίων τούτων παρασα λεύοιντο, τέως ἐγὼ ἀγνοῶ, καὶ συγγνώμης ἀξιωθήσομαι, τὴν παλαιὰν ἀναδιδάσκων παράδοσιν. Τούτων οὖν οὕτω καλῶς διευκρινηθέντων, ὡς οἶμαι, ἀναγκαῖον ἔδοξέ μοι ποιῆσαι καὶ πρὸς τὸν κατὰ καιροὺς χαρτοφύλακα δικαίαν ἀξίωσιν. Δέσποτα μου χαρτο φύλαξ, τὸ ἐμπιστευθέν σοι τάλαντον ἀπὸ Θεοῦ παντοκράτορος, μὴ καταχωσθείη διὰ νωθρείαν σου, ἵνα μὴ ἀκούσῃς δοῦλος πονηρὸς καὶ ἀχάριστος· μηδὲ τὸ κέρμα τῶν μεγάλων προνομίων αὐτοῦ προδοθείη κατὰ σὴν πολλὴν ἐπιείκειαν· ἀλλὰ διαδοθήτω πρὸς τραπεζίτας, καὶ διπλασιασθήσεται. Σκοπόν σε κατ έστησε δεύτερον ὁ Θεὸς διὰ χειρὸς ἐπισκοπικῆς. Κάντεῦθεν ἐπὶ τῷ στόματί σου πάντες εἰσέρχονται εἰς οἶκον Θεοῦ παντοκράτορος, καὶ ἐπὶ τῷ στόματί σου ἐξέρχονται. Μὴ οὖν εἴπῃς, Τί δοθείη μοι, καὶ τί προστεθείη μοι πρός μέριμναν ολοχρόνιον; Μηδὲ σιγήσῃς, μηδὲ καταπραύνης, μηδὲ λαλήσης ὡς ἀνθρώποις ἀρέσκων, εἶπεν ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος, κατ' ἐκεῖνον τὸν πονηρὸν μισθωτόν, τὸν καθ᾿ ἑαυτὸν ψιθυρίσαντα· τὸ ἐκλείπον ἐκλειπέτω, τὸ ἐσκορπισμένον μὴ συναχθείη, καὶ τὸ συντετριμ μένον μὴ ὁλομεληθείη. Αρκεῖ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἡ και κία αὐτῆς. Ἀλλὰ σήρυξον ἀποστολικῶς, ἐνώπιον Θεοῦ τὴν ἀλήθειαν. Ἐπίστηθι εὐκαίρως, ἀκαίρως, Έλεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον, κακοπάθησον, ἔργον ποίησον εὐαγγελιστοῦ, τὴν διακονίαν σου πληροφόρησον. Καὶ τάχα νεανικῶς οὕτω τὸν καλὸν ἀγῶνα κατὰ τὸ ἀπῃτημένον ἀγωνισάμενος, καὶ τὴν διακονίαν σου συντηρήσας ἀνεπιβούλευτον καὶ ἀμείωτον, ἐν τῷ μηδενὶ ἂν ταπεινώσης τοὺς ἀντιπίπτοντας, καὶ ἐρεῖς, Τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα. Λοιπὸν ἀπόκειται μοι τῆς δικαιοσύνης ή στέφανος. Ὃς καὶ δοθήσεται σοι παρά Θεοῦ agens, propositiones et objectiones sub incudem revocet, et has quidem velut abradat per Lydium cognitionis lapidem, illus admittat; sive denique judicia notariorum patriarchalium ponderet, per secreticorum ministrorum decreta magnam aucto ritatem consequitur; præsertim cum solis in rebus judicium texit. Sin la præsidet, ut egritudinibus ənimi remedium adhibeat, et putridorum vulnerum foeditatem inspiciat, ac nonnunquam ferro latens vitii malum adurat, nonnunquam mitia inspergat medicamenta, ordinis episcopianorum ministerio utitur. An vero interdum sic jubente ac volente patriarcha usuveniat, ut aliquod horum privileBiorum loco moveatur; equidem scire non possum et veniam merebor, qui consuetudinem antiquam doceo. His igitur in hunc modum recte declaratis, ut arbitror, necessarium mihi visum est, ut justam petitionem ad cujusvis temporis chartularium instituam. Domine mi chartophylax, talentum fidel tux creditum ab omnipotente Deo, per ignaviam tuam ne defossum sit; ne servus nequam et ingratus appelleris neve magnorum hujus oŭlicii privilegiorum æs, nimia mansuetudine tua prodatur, sed inter nummularios distribuatur, et duplicetur. Alterum te scopuín Deus per episcopalení manum constituit. Quo fit, ut ad os tuum oninipotentis Dei domum omnes ingrediantur, et ad os tuum egrediantur. Non ergo dixeris: Quid dari mihi possit, et quid adjici ad sollicitudinem perpetuam? Neve lacueris, nec demulseris, nec locutus fueris, veluti qui hominibus placere velis, inquit magnus ille Paulus apostolus, instar illius pravi mercenarii, qui apud semetipsum susurrabat: Deficiat, quod deficit, dispersum non colligatur, contritum non redintegretur. Sufficit namque diei afflictio sua. Sed potius apostolico more veritatem in conspectu Dei prædicato. Insta opportune, importune. Redaro gue, increpa, cohortare, tolerans esto, fac ollicium evangelistæ, ministerium tuum imple. Ac fortassis ita juveniliter absoluto præclaro certamine, prout abs te postulatum fuerit, et conservato ministerio tuo citra insidias, ac minime deminuto, in nullo humilialis adversantes, ac diccs: Cursus absolvip

Hidem conservavi. De calero reposita mihi est co- παντοκράτορος ἔν τε τῷ νῦν αἰῶνι, καὶ ἐν τῷ μέλ. rona justitiæ. Quæ quidem dabitur tibi ab omni- λοντι, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. potente Deo tam in hoc sæculo, quam in futuro, idque in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et imperium in sæcula. Amen. EJUSDEM Cognitio, de disceptata in synodo quæstione, num anus et idem duabus sobrinis jungi debeat. Διάγνωσις, χάριν τοῦ λαληθέντος συνοδικῶς ζη τήματος, περὶ τοῦ, εἰ χρὴ τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα δυσὶ δισεξαδέλφαις συνάπτεσθαι. Οἱ τῶν ᾿Αθηναίων ιθαγενεῖς καὶ προσήλυτοι εἰς οὐδὲν ἕτερον εὐχαίρουν, ὁ μέγας Παυλός φησιν, ή λέγειν τι καὶ ἀκούειν καινότερον. Ἡ Ἐκκλησία δὲ τοῦ Θεοῦ, καὶ μᾶλλον τὸ θεῖον ἀνάκτορον τῆς ἁγιω τάτης τοῦ Θεοῦ μεγάλης Εκκλησίας, τὰ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων δογματισθέντα κρατύνουσα, προθέσ λυμνον ἀποσπᾷ πᾶσαν καινοφανή περιττότητα, καὶ θέλει τῆς ἀληθείας τὸν ἄσταχυν ἀνατέλλειν ἑκατοστεύοντα. Προκόπτει γὰρ τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ παντὶ θεαρέστῳ λόγῳ καὶ πράγματι. Διά τοι τοῦτο καὶ τὸ συνοδικῶς ἐρωτηθὲν πρὸ μικροῦ, περὶ τοῦ εἰ χρὴ τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα δυσὶ δισεξαδέλφαις συνάπτεσθαι, οὐκ ηὐδόκησεν ὥς τι καινοπρεπὲς ὑπὸ γωνίαν πεσεῖν ἀτημέλητον· ἀλλ' ὡς σπουδαῖον καὶ χρησι μώτατον, εἰς κοινὴν προέθετο κατεξέτασιν. Ἐπεὶ οὖν ὁ παναγιώτατος νυμφίος αὐτῆς, καὶ τῶν κανονικών παραδόσεων μελεδωνὸς ἀγρυπνότατος, ἠθέλησε καὶ ἡμᾶς συμμεριστὰς γενέσθαι τοῦ ἀγαθοῦ, φαμὲν ὅτι τινὲς πλατείαν ὁδὸν καὶ ἀπρόσκοπον (ώς φασιν) ἤπλωσαν τῷ Δημητρίῳ τυχόν, τῷ χρηματίσαντι γαμέτη Μαρίας τινός, δισεξαδέλφην ταύτης Θεοδώραν καλουμένην ἁρμόσασθαι. Καὶ ἐρωτώμενοι, πόθεν καὶ ὅπως τοῦτο προτρέπουσι, λέγουσιν εἰς ἑβδομον βαθμὸν καταντᾶν τὴν τοῦ συναλλάγματος ποίησιν, διὰ τὰ πρόσωπα δύο, καὶ ἀκολούθως δύο βαθμούς καθίστασθαι τὸν Δημήτριον μετὰ Μαρίας τῆς ἀπο οιχομένης συζύγου αὐτοῦ, κἂν τῇ ὁμονοίᾳ καὶ τῇ στοργή σαρξ μία λογίζωνται. Η γὰρ Μαρία, φασὶν, ἔκτον εἶχε μετὰ τῆς Θεοδώρας βαθμὸν, οὐ μὴν ὁ Δημήτριος, ὡς εἰς ἕβδομον πρόσωπον, καὶ βαθμὸν τοσαυτάριθμον ἀναγόμενος. Τὸ δὲ β' θέμα, τοῦ λβ' κεφαλαίου τοῦ ε' τίτλου τοῦ κη' βιβλίου τῶν Βασι λικῶν, καὶ ὁ νδ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μετ γάλου παλατίου συντάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου, μέχρι τοῦ ἔκτου βαθμοῦ καὶ αὐτοῦ τὰ ἐξ ἀγχιστείας καὶ τὰ ἐξ αἵματος ἐξεστενοχώρησαν συν αλλάγματα. Τὰ δὲ μετὰ τοῦτον, ἀδεῶς ἀπέλυσαν ἀναχώννυσθαι. Καὶ κἂν ἐξηνέχθη προσφάτως τόμος συνοδικός, στηριχθεὶς καὶ προστάξει βασιλική, τους ἐξ αἵματος ὄντας ἑβδόμου βαθμοῦ μὴ συνάπτεσθαι, ἀλλὰ τοὺς ἐξ ἀγχιστείας οἰκείωσιν τοιουτόμετρον ἔχοντας, οὐκ ἐστενοχώρησε. Πολὺ γάρ ἐστι τὸ διάφορον μέσον συγγενείας ἐξ αἵματος, και συγγενικής ἁπλῶς οἰκειώσεως· καὶ λόγος μέγας μέσον του των ἐστήρικται, τοὺς μὲν συνάπτων, τοὺς δὲ διαιρῶν. Οι πλείους δὲ τούτων καὶ ἐπιχειρήμασι συλλογιστικοῖς, καὶ διὰ τῆς εἰς τὸ ἀδύνατον ἀπ Atheniensium tam indigenæ, quam advenæ, nulli ali rei vacabant, inquit magnus ille Paulus, quam ut aliquid novi tum proferrent, tum audirent. Αι vero Ecclesia Dei, vel sacra potius regia sanctissimæ Dei majoris Ecclesiæ, a sanctis Patribus decreta corroborans, omnem superfluitatem novitatis speciem habentem radicitus exstirpat, et culmum veritatis ad ferendum fructum centuplum vult crescere. Proficit enim per Dei gratiam, in omni accepta Deo tam oratione, quam negotio. Quamobrem etiam id, de quo non ita pridem quæsitum est in synodo, num unus et idem duabus sobrinis copulari debeat, minime voluit ceu novum aliquid, in angulum aliquem cadere neglectum: sed uti rem alicujus momenti et utilissimam, ad examen publicum proposuit. Et quia sanctissimus iile sponsus ejus, et canonicarum traditionum meditator vigilantissimus, nos quoque participes ejus boni esse voluit, dicimus aliquos latam et offensionis expertem (ut ipsi quidem aiunt) viam aperuisse Demetrio, qui Mariæ cujusdam maritus c fuerat, matrimonio copulandi sobrinam ejus, nonine Theodoram. Et interrogati, quamobrem, et quamodo ad hoc invitent, aiunt, hunc contractum ad septimum gradam pertingere, propterea quod Demetrius et Maria, conjux ejus mortua, personas duas, et consequenter gradus duos constituant, licet ob consensum et amorem mutuum pro una carne haberentur. Nam Maria, inquiunt, sextum cum Theodora gradum habuit, non itidem Demetrius, veluti qui ad personam septiman, et ejusdem numeri gradum referatur. At secundum thema capitis xxxu tituli v libri xxviu Basilicorum, et canon Liv coactæ in magni palatii Trullo sanctæ et universalis synodi, usque ad gradum sextum matrimonia tam ex affinitate, quam cognatione contracta, constrinxerunt. Quæ vero sextum sequuntur, Mere coudari permiserunt. Ac tametsi publicatus sit recons tomus synodalis, confirmatus etiam edicto imperatorio, quo præcipitur, ne gradu septimo conjuncti per cognationem, matrimonia contrahant: tamen ad hoc ii, qui eodem gradu per affinitatem sese constrigunt, non constringuntur. Magnum enim discrimen cst inter necessitudinem sanguinis, et cognaticam simpliciter propinquitatem: ac magna inter hæc stabilita ratio est, alios copulans, alios dirimens. Etiam Quo paragraphumi nostri dicunt. NOTE.

MEDITATA. αγωγῆς τοὺς οἰκείους δῆθεν λόγους στηρίζουσι. Λέ- plerique horum syllogisticis argumentis, et per γουσι γὰρ, ὡς εἰ δοθείη γενέσθαι τὴν Μαρίαν καὶ abductionem ad impossibile, rationes suas fulciunt. τὸν Δημήτριον ἑνὸς βαθμοῦ μετὰ τὴν συνάφειαν, πολλὰ συμπέσουσιν ἄτοπα· οἷον, Δημήτριος γαμέτης τῆς Μαρίας καλούμενος, καὶ γαμβρός τοῦ ταύτης πατρὸς, τούτου μὲν παῖς, ἐκείνης δὲ ἀδελφὸς μετα ονομασθήσεται, τοῦ βαθμοῦ τῇ ταυτότητ:· καὶ οὕτω διασπᾶσθαι τὸ συνοικέσιον, εἰς ἀδελφομιξίαν περιιστάμενον. Προστιθέασι δὲ κατὰ τοῦτο τὸ ἄτοπον καὶ τὰς ἐξ ἀδιαθέτου διαδοχές, ἀλλήλων τε, καὶ τῶν γονέων τούτων, ναὶ μέντοι καὶ προσγενῶν, αὐτοὺς σφετερίσασθαι. Ωσαύτως καὶ τὸ μὴ δύνασθαι τοὺς ετερομερεῖς ἀγχιστεῖς ἀλλήλοις συνάπτεσθαι, καθώς τῆς ἀγχιστείας τὰ νόμιμα διορίζονται· ἀλλὰ κατὰ τοὺς γάμους τῶν ἐξ αἵματος προσγενών. Aiunt enim si concessum sit, Mariam et Demetrium post copulationem unius fieri gradus, absurda multa concursura: verbi gratia, quod Demetrius, qui Mariæ maritus esse perhibetur, et patris ejus gener, ejusdem quoque filius, et frater Mariæ, propter identitatem gradus, sit appellandus. Atque hoc modo dirimendum matrimonium, veluti quod ad concubitum fratris cum sorore tendat. Addunt huic absurdo eos etiam successiones ab intestato, tam ipsorum inter se, quam parentum, imo etiam propinquorum, sibi viudicare. Consimiliter ex una parte duntaxat aflines inter se copulari non posse, quemadmodum affinitatis jura statuunt: sed idem in his faciendum, quod in nuptiis sanguine propinquorum. Atqui dicunt, in consuetudine Romana, et statu ecclesiastico, contrarium hodie observatur. Patruus enim, et fratris filius, cum amita et fratris filia sine impedimento copulantur, qui gradum ex affinitate sextum obtinent: cum sanctissimi patriarchæ Sisinnii tomus consobrinos vetuerit cum duabus germanis sororibus jungi. Urgent præterca, nec inhonesti quidquam, vel quod nomina confundat, ex co irrepere, quod idem duabus sobrinis copuletur. Tunc enim, inquiunt, accurata ratio nominum habetur, et eorumdem confusio cavetur, cum cognationi fortuna servilis intercedit: non cum Καὶ μὴν ἐν τῇ Ῥωμαϊκῇ συνηθείᾳ, καὶ τῇ ἐκκλησ σιαστικῇ καταστάσει, φασί, τὸ ἐναντίον σήμερον πολιτεύεται. Θεῖος γὰρ καὶ ἀνεψιός μετὰ θείας καὶ ἀνεψιᾶς ἀκωλύτως συνάπτονται, ἔκτον ἐξ ἀγχιστείας καὶ ταῦτα λαχόντες βαθμόν, ὡς τοῦ τόμου τοῦ ἁγιω τάτου πατριάρχου Σισινίου τους πρώτους ἐξαδέλφους κωλύσαντος δυσὶν αὐταδέλφαις συνάπτεσθαι. Δεν ενίστανται δὲ, μηδὲ ἀπρεπές τι, καὶ τῶν ὀνομάτων συγχυτικὸν ὑποσύρεσθαι, ἐκ τοῦ τὸν αὐτὸν δυσὶ δισεξαδέλφαις συνάπτεσθαι· ὅτι τότε φασὶ παρατη ρεῖται τῶν ὀνομάτων ἀκρίβεια, καὶ τὸ ἀσύγχυτον τούτων φυλάττεται, ὅτε δουλική τύχη μεσιτεύει συγγένειαν· οὐ μὴν ὅταν ἐκ συναφείας ομοζύγων c ex copulatione conjugum legibus admissa, velut τοῖς νόμοις δεκτῇς, ὡς ἐκ ῥίζης τινός πτόρθοι γεννηθῶσι κατάλληλοι. Εἰ γὰρ δοθείη κάν τούτοις συντηρεῖσθαι τῶν ὀνομάτων τὸ εὐπρεπὲς καὶ ἀσύγχυ τον, στενοχωρηθείῃ καὶ τῶν τρισεξαδέλφων καὶ ἐφεξῆς ἡ ἐκχωρητέα σε συνάφεια· ἵνα μὴ κληθῶσιν οἱ ἐξ ἐκείνων φυόμενοι, ἀδελφοὶ καὶ τετταρεξάδελφοι, ὅπερ οὐ δέδοκται. Καὶ αὐτοί, ταῦτα. Ἡμεῖς δὲ σκοπήσωμεν πρότερον, εἰ τοῖς νόμοις καὶ τοῖς κανόσι δοκεῖ, δύο βαθμούς τοὺς ὁμοζύγους ψηφίζεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο συγχωρητέον εἶναι τὸ, περὶ οὗ ὁ λόγος, συνάλλαγμα. Εἴπωμεν οὖν, καὶ πάλιν ἐκκορυ φώσωμεν τὰ λεγόμενα. Φασί τινες τὴν φωνὴν τοῦ Κυρίου τὴν λέγουσαν, Καὶ ἔσονται οἱ ὁμόζυγοι σὰρξ μία, μὴ ἐκλαμβάνετ σθαι πρὸς ταυτότητα, ἀλλὰ πρὸς στοργὴν καὶ ὁμός νοιαν. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐκληφθῇ τὸ Κυριακὸν θεσπιώδήμα, ἀδελφοὶ κληθεῖεν οἱ συναφθέντες, καὶ οὐχ ὁμόζυγοι· καὶ ἐφεξῆς ἐπακολουθήσουσι κακὰ μυρι άριθμα, τὴν ἀτοπίαν τοῦ ζητήματος μεγαλύνοντα, Ακουσάτωσαν οὖν, ὡς προτάσεις ψευδεῖς οὔτε διὰ συλλογισμῶν ἀλήθειαν συμπεραίνουσιν, οὔτε πρὸς τὸ ἀδύνατον ἀπαγόμεναι, τοῦ ὑποκειμένου την φύσιν μετατιθέασιν· ἀλλ' ἐξ ὁμολογουμένων καὶ ἁπλανῶν ἀνατέλλει τῆς ἀληθείας ὁ ἥλιος. Εἰ γάρ τις εἶποι Οι εγχωρητές. ex radice quadam, rami convenientes procreantur. Nam si datum fuerit etiam in his observari nominum honestatem, et declinationem confusionis, velut in arctum redigetur etiam ex sobrinis natorum, et ordine scquentium licita permitten - daque conjunctio, ne videlicet contingat ex eis genitos appellari fratres simul, et prognatorum ex sobrinis filios, quod minime visum est. Et hæc quidem illi. Nos autem prius considerabimus, an leges atque canones censeant, conjuges pro duobus gradibus habendos, ac propterea permittendum contractum, quo de agitur. Disseramus igitur, et quasi repetamus ab ipso apice, quæ dicenda veniunt. Aiunt quidam vocem Domini, qua dicitur, Erunt conjuges una caro, non de identitate accipiendam, sed de amore ac consensu. Quippe ni sic oraculum Dominicum intellectum fuerit, copulati conjugio vocandi essent fratres ac sorors, που conjuges: ac deinceps quoque sequerentur infinita incommoda, quæstionis absurditatem majorem efſi - cientia. Audiant ergo, propositiones falsas neque per syllogismos veritatem concludere, neque si deducantur ad impossibile, subjecti naturam matare sed ex confessis et errore carentibus solem veritatis oriri. Nam verbi gratia, si quis dixerit,

ditus Omnis lapis anima præditus est: ac rursus ex τυχόν, Πᾶς λίθος ἔμψυχῆς ἐστι, καὶ ἑτέρωθεν, Πάσα altera parte, Omnis smaragdus est lapis: et conσμάραγδος λίθος ἐστί· καὶ συμπερανεί, Πᾶς ἄρα cludat, Omnis ergo lapis smaragdus est anima præ- λίθος σμάραγδος ἔμψυχός ἐστι...... ψιν συναγάγει, colliget, extremuinque mendacium. καὶ ψεῦδος ἔσχατον. Ὅθεν καὶ ὁ λέγων γενέσθαι Unde fit, ut qui dicit per matrimonii copula- διὰ τῆς συναφείας τῶν ὑποστάσεων τὴν σύγχυσιν, tionem esse factam personarum confusionem, et καὶ τὴν ὁμοζυγίαν μεταστοιχειωθῆναι πρὸς ἀδελφό conjugium esse transmutatum in fraternitatem, τητα, καὶ οὕτω συμπεραίνων τάχα τὸ ἄτοπον, γλωτatque ita forte absurditatem concludit; compe- τοπέδην συνήγαγεν, οὐκ ἀλήθειαν. Τούτου δὲ οὕτως dem linguæ, non veritatem colligat. Quod cum ἔχοντος, καὶ τῶν γενῶν σωζομένων ἑκατέρων μετά lta sit, cumque post conjunctionem sexus uterque τὴν ἕνωσιν, μὴ τολμητέον ἀδελφοὺς τοὺς ὁμοζύγους mabeat integer, nemo tam sit audax, ut ipsos εἰπεῖν εἰς ἐπιστομισμὸν τοῦ ῥήματος τοῦ Θεοῦ, τοῦ conjuges appellet fratres, ad reprehensionem dicti εἰπόντος· Καὶ οὐκέτι ἔσονται οἱ ὁμόζυγες δύο, ἀλλὰ divini, cujus verba sunt: Et conjuges ipsi nou εἷς. Ὡς γὰρ οὐ λέγεται τὸ ἀγριέλαιον καλλιέλαιον, amplius erunt duo, sed unus. Quippe sicut oleaὅτι κλάδος αὐτοῦ μετὰ καλλιελαίου μεταμοσχεύθη, ster propterea non dicitur oliva, quod ramus οὕτως οὐδὲ πατέρα τῆς κόρης τὸν ταύτης εἴποιμεν ejus in olivam translatus sit: sic neque patrem πενθερόν. Τούτου δὲ στηριχθέντος ἐξ ἀναντιῤῥήτου puellæ, socerum puellæ vocabimus, Quo sane καὶ ἀσφαλοῦς ἀποδείξεως, ὡς οιόμεθα, οὔτε τὸ stabilito por demonstrationem certam, et cui καλεῖσθαι θάτερον ἐξ αὐτῶν εἰς τὴν κληρονομίαν contradici nequeat, nostra quidem opinione, neτοῦ τελευτήσαντος, ἢ τινὸς τῶν ἐξ αἵματος αὐτῷ que vocari licebit alterutrum eorum ad succes- προσγενών παρρησιασθήσεται (πῶς γάρ; προσλαμ sionem defuncti, vel alicujus ipsi sauguine proβανόντων τῶν κτησαμένων ἐκ νόμου τὰς διακατο pinquorum (quo enim id pacto? cum possessiones χάς), ούτε μεμπτέον ἔσται καὶ ἀποτρόπαιον τὸ λέaccipiant ii, quibus lege deferuntur) neque reproγειν, τοῖς αὐτοῖς ὅροις συστέλλεσθαι τὰ ἐξ ἀγχιστείας hendi poterit, aut abominandum erit, si quis καὶ τὰ ἐξ αἵματος συναλλάγματα. Οὕτω γὰρ κεκαdicat, lisdem finibus circumscribi contracta νόνισται. Τὸ δὲ συνάπτεσθαι θεῖον καὶ ἀνεψιόν μετά et affinitate et ex cognatione matrimonia. Sic θείας καὶ ἀνεψιάς, οὐκ ἔστιν (ώς τινες λέγουσι) enim canonibus est statutum. Quod autem paσυνηθείας ἀγράφου παγκράτιον, ἢ καὶ ἀπαραδότου truus et fratris flius, cum amita et fratris alia εκκλησιαστικῆς καταστάσεως τροπαιούχημα· ἀλλὰ copulentur, non est, ut aliqui perhibent, per πρόσταξις θεία τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως, κυροῦ ᾿Αλεconsuetudinem non scriptam introductum, vel sine ξίου τοῦ Κομνηνοῦ, ἐξενεχθεῖσα ἐπὶ ὑπομνήσει Βάρδα traditione per statum ecclesiasticum invectum: τινὸς λεγομένου Ξηροῦ, καὶ ἐπιγνωσθεῖσα τοῖς δη μοσιακοῖς καὶ ἐκκλησιαστικοῖς ἀρχείοις καὶ κώδιξι, τὸν τοιοῦτον γάμον ἀπέλυσε κατὰ τὴν δεδομένην τοῖς βασιλεῦσιν ἄνωθεν κυριότητα· μὴ τοίνυν συκοφαν τητέον τὴν ἀκριβῆ τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν. Τὰ γὰρ ἐξ ἀγχιστείας συναλλάγματα, μέχρι τοῦ ἔκτου βαθμοῦ καὶ αὐτοῦ, καὶ ἐστενοχώρει πάντοτε, καὶ στενοχώρει, καθώς που καὶ τὰ ἐξ αἵματος, ἐπομένη νομικοῖς καὶ κανονικοῖς διατάγμασι, καὶ τῷ τόμῳ τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου, κυροῦ Σισινίου. Τὸ γὰρ ἐπ' ἀνατροπῇ τούτου διορισθέν παρά βασι· λικῆς θείας μεγαλειότητος, εἰς ἔργον ἐλθεῖν ὁ δίκαιος κριτὴς οὐκ ηὐδόκησεν, ὡς οίδασιν οἱ μεμνημένοι, καὶ οὐ πεπλάνηνται. sed clarissimi principis, domini Alexii Comneni sacrum edictum, prolatum ad suggestionem Barda cujusdam. qui Xerus appellabatur, et receplum tam în reipublicæ, quam in ecclesiarum archiva et codices, ejusmodi nuptias liberas fecit, pro ea potestate, quæ cœlitus est imperatoribus data. Non igitur accuratus Ecclesiæ status calumniandus est. Nam matrimonia ex affiuitate, ad sextum usque gradum et coarctabat semper, et adhuc constringit sicut etiam matrimonia ex cognatione in quo tam legum, quam canonum statuta sequitur, et tomuin illius sanctissimi patriarchæ, domini Sisinnli. Quod enim ad ejus eversionem ab imperatoria sacra majestate promulgatum fuit, ut in efectum ille judex minime voluit: quemadmodum norunt initiati, nec in errore versantur. Atqui, subjicit adversarius, ne id quidem, quod confusio et dedecus nominum introducatur, ob graduum necessitudinem, quominus primæ conjugis suae sobrinamn ducat Demetrius, impediet. Hoc enim illis etiam sanguine propinquis usuvenit, cum inter se copulantur, qui vel octavo se gradu contingunt, dum conjuges absque pudore vocamus, quos natura cobrinorum alios agnoscit, eorumque liberos pro fratribus ducimus, cum a natura sint prognatorum ex sobrinis Alii. Cur ergo novum et insolens sit, idem hoc etiam in præsenti quæstione dici atque fieri? Sed audiaut, qui hac ita colligunt, quod, quemadurodurn ea, deduceretur, justus Ναί, φησίν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ σύγχυσιν καὶ ἀπρέπειαν ὀνομάτων εἰσάγεσθαι διὰ τὴν τῶν βαθμῶν ἰδιότητα, ἐμποδίσει λαβεῖν τὸν Δημήτριον τὴν δισεξαδέλφην τῆς προτέρας αὐτοῦ γυναικός. Τοῦτο γὰρ καὶ εἰς τοὺς συναπτομένους ἐξ αἵματος συγγενεῖς καὶ ὀγδόου ὄντας βαθμοῦ θριαμβεύεται, δι' ὧν ὁμοζύγους ἀν ερυθριάστως κατονομάζομεν, οὓς ἡ φύσις τρισεξο αδέλφους εγνώρισε, καὶ τοὺς παῖδας αὐτῶν ὡς ἀδελ φοὺς περιέπομεν, τετταρεξαδέλφους ὄντας ἐκ φύ σεως. Τί γοῦν ἐστι καινὸν κἀν τῷ παρόντι ζητήματι λαλεῖσθαι τοῦτο καὶ γίνεσθαι; Αλλ' ἀκουσάτωσαν οἱ ταῦτα συνείροντες, ὅτι καθὼς τὰ Γαδείρων ἐντὸς διακείμενα, καὶ ἀκριβολογοῦνται καὶ ἀπογράφονται,

MEDITATA. τὰ δὲ πέρα Γαδείρων οὐ πέρατά εἰσιν· οὕτω τὰ quæ eis Gades sita sunt, accurate sciri ac describi μὲν ἐντὸς τοῦ ἔκτου βαθμοῦ γινόμενα συναλλάγματα, καὶ διὰ τὸ φύσει δίκαιον καὶ εὐπρεπές κατακρίνονται· τὰ δὲ ἐκτὸς αὐτῶν μετεωριζόμενα, οὐδὲ κατασπώνται, οὐδὲ κουφίζονται, ἄνευ μόνου τοῦ ἐξ αἵματος ἑβδόμου βαθμοῦ. Τοῦτον γὰρ βασιλικός ὁρισμὸς καὶ τόμος συνοδια κὸς τοῖς τοῦ ἔκτου βαθμοῦ συναλλάγμασι συνεξίσω σαν. Ἐπεὶ οὖν ἱκανῶς διελάβομεν τά τισι δικαιολογούμενα περὶ τοῦ εἰς ἕνα βαθμὸν τοὺς ὁμοζύγους ἀνάγεσθαι, εἴτε καὶ μή· Φέρε καὶ τὸ ἡμῖν παριστά μενον χάριν τοῦ τοιούτου ζητήματος, εἴπωμεν. Οι νενομοθετηκότες περὶ κεκωλυμένων γάμων διδάσκον τες ἐν βιβλίῳ κη', τίτλῳ ε', εἰς δύο διαιροῦσι τους συγγενεῖς· εἰς ἀνιόντας καὶ κατιόντας, παῖδας δηλαδὴ καὶ γονεῖς, καὶ εἰς τοὺς ἐκ πλαγίου, ἀδελφούς φημι καὶ λοιποὺς ἐξ αἵματος προσγενεῖς. Καὶ τῶν μὲν ἀνιόντων καὶ κατιόντων, κἂν γνήσιοι ὦσι, κἂν φυσικοί, καν θετοί, τους γάμους κωλύουσιν εἰς ἀπές ραντον. Τῶν δὲ ἐξ αἵματος, μέχρις ἔκτου βαθμοῦ, Μετὰ μέντοι τὸ τεχνολογῆσαι τὰ περὶ τούτων, καὶ εἰς ὄψιν προθέσθαι τὴν τῶν βαθμῶν βαθείαν καὶ δυσδιεξίτητον ύπουλότητα (δυσχερεστάτη γάρ φησι, καὶ οὐκ εὐκατάληπτος ἡ ἐκ πλαγίου τῶν βαθμῶν ἐστιν εὕρεσις) προστιθέασι καὶ ταῦτα ῥητῶς· Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτεροι γάμοι, οὐ διὰ θεσμόν συγγενείας, διὰ δὲ ἀγχιστείαν μὴ προβαίνοντες. Αγχιστεία δέ ἐστιν οἰκειότης προσώπων ἐκ γάμων ἡμῖν συνημμένων, συγγενείας εκτός. Οἷον οὖν οἰκειοῦνται βαθμὸν οἱ ὁμόζυγες μετὰ τὴν συνάφειαν, καθαρῶς μὲν οὐ διδάσκουσιν· ἐπάγουσι δὲ, μὴ δύνασθαί τινα προς γάμον λαβεῖν τὴν οἰκείαν νύμφην ή προγονήν. Αλλ' οὐδὲ τὴν μητρυιάν, ἢ τὴν πενθερὰν, ἐπειδὴ μητέρων τάξιν ἐπέχουσι. Σκοπητέον τοίνυν πρὸ πάντων τὸ περὶ τῶν βαθμῶν. Οὕτω γὰρ ἐξομαλισθείη τὸ τοῦ ζητήματος άναντες. Οἱ τῆς συγγενείας βαθμοί, ἐκ τῶν βαθμίδων τῆς κλίμακος ὠνομάσθησαν. ὡς γὰρ ἐκεῖναι λαμβάνου σαι καταρχὴν ἐξ ἐπιπέδου τινὸς, καὶ εἰς τὰ πρόσω προβαίνουσαι, τὴν κάθοδον ἢ τὴν ἄνοδον συμπεραί νουσιν, οὕτω καὶ οἱ βαθμοί, ὡς ἐκ ρίζης ὁμοφυείς κλάδοι τοῦ πρώτου γεννήτορος προϊέμενοι, την συγγένειαν καταρτίζουσιν. Ιδωμεν οὖν, ποία ρίζα καὶ καταρχὴ μεσιτεύει τὸν ἄνδρα μετὰ τῆς γυναι κός, ὥστε πρὸς ταύτην ἀναδραμεῖν, καὶ ἐξ αὐτῆς ὡς διὰ βαθμίδας πρὸς τούτους ἐλθεῖν. Πάντως οὐδεμία. Οὐδὲ γὰρ δύναταί τις εἰπεῖν, Ὁ Πέτρος εγγένησε τὸν Δημήτριον. Ὁ αὐτὸς καὶ τὴν Μαρίαν ἀπέτεκεν. Ωστε τούτους δύο βαθμῶν ἔχειν συγγένειαν. Προφανὲς γὰρ ψεῦδός ἐστι. Πολλῷ δὲ πλέον οὐκ εἴποι τις υποστάσεις διττὰς ἑνὸς εἶναι βαθμοῦ. Δύο γὰρ γεννήσεις τούτους παρήγαγον. Οι γοῦν λέγοντες possunt, cum quæ ultra Gades sunt posita, penetrari nequeant: sic etiam matrimonia, quæ intra sextum gradum contrabuntur, vel ipsa ratione naturalis æquitatis et honesti damnentur: quæ autem extra gradus hosce suspenduntur, nec dirimantur, nec releventur, excepto solo ex sanguinis conjunctione septimo gradu. Nam illum tam imperatoria sanctio, quam tomus synodalis, sexti gradus matrimoniis exæquavit. Εt quando jam satis disseruimus de iis, quæ nonnulli hac in quæstione allegant, sintne conjuges ad unuin referendi gradum, necne: age proferamus etiam id, quod de quæstione proposita nobis ad aninium accidit. Jurisconsulti, qui de nuptiis prohibitis docent libro Basilicorum xxvi, titulo v, bifariam cognatos dividunt: ascendentes et descendentes, liberos scilicet ac parentes; et in eos, qui sunt ex transverso, fratres inquam, et reliquos sanguine propinquos. Et ascendentiu›n quidem ac descendentium, sive legitimi sint, sive naturales, sive adoptio vi, nuptias prohibcnt in infnitum: eorum vero, qui sanguine propinqui sunt, ad sextum usque gradum. Postquam ista subtiliter exposuerunt, et oculis subjecerunt graduum profundam et penetratu dificilent obscuritatem (impeditissima namque ut ipsorum verbis utár nec perceptu facilis est in iis, qui sunt ex transverso graduum) inventio), disertis verbis bæc etiam adjiciunt: Sunt et aliæ nuptiæ P, non illa quidem propter jus cognationis, sed propter allimitatem non procedentes. Affinitas autem es' nccessitudo quædam personarum, per nuptias nobis conijunctarum, citra cognationem. Ergo quem sili gradum post initum matrimonium vindicent conjuges, pure illi quidem non docent: subjungunt tamen, aliquem nurum suain, vel privignam, uxorem ducere non posse. Nec item novercam, vel socrum: quoniam matrum loco sunt. Consideranda igitur ante omnia graduum ratio. Sic enim exæquari poterit ipsa quæstionis velut acclivis inæqualitas. Gradus cognationis dicti sunt a similitudine graduum alicujus scale. Nam sicut illæ principium sumentes a planitie, sursumque tendentes, ad descendendum vel ascendendum nobis serviunt: sic et hi gradus, velut ejusdem naturæ rami ex radice, primo scilicet parente procedentes, cognationem perficiunt. Videamus ergo, quænam radix ac principium inter virum et uxorem sic intercedat, ut ad eam sit recurrendum, et ab ea ceu gradu quodam ad ipsos veniendum. Nulla prorsus exsistit. Non enim dicere quispiam potest, Petrus genuit Demetrium. Idem et Mariam procreavit: quo fit, ut hi duorum graduum cognatione juncti sint. Hoc enim manifestissimum mendacium est. Multo magis cavebit aliquis, ne dicat, duas personas unius esse gradus. Quippe dux generationes eos produxerunt, • Vide eclogam Βasilicorum; vide tit. de Gradibus cognationis, d. lib. Basilicorum. Pride lit. de prokib, nupt, d. lib. Basili.

Nimirum qui dicunt, conjuges inter se vel unius, εἶναι τοὺς συζύγους ἑνὸς ἢ δευτέρου βαθμοῦ, καὶ vel secundi esse gradus, quique per gradus eos ita librant, uti solent res illæ, quæ pondere, vel mensura, vel numero constant; similes sunt interro gantibus, quotuplex istud pavimentum lapis ambiat, et respondentibus, duplex. Quippe cingitur a lapide prasini coloris, et ligno cedrino circundatur. Quamobrem apte dicimus, nec ad duorum graduum necessitudinem referri conjuges (quo enim id ¸ pacto? cuni eamdem radicem et generationem non babeant, ac ea causa naturaliter non dividantur ): nec etiam unius et ejusdem esse gradus, propter unionem carnalem, ut instar mulsi commisceantur, (qua enim id fieri ratione possit, cum personæ maneant integræ?) sed propter divinam ac salutarem voceni Domini, et Dei, et servatoris nostri Jesu Christi, qui dixit ad discipulos ipsum interrogantes, liceretne homini divertere ab uxore sua, disertis verbis hæc subjungendo: Non legistis, eum qui ab initio res condidit, marem et fenținam ipsos fecisse: qua de causa relinquet homo patrem suum et matrem, et agglutinabitur uxori suæ. Et erunt hi duo in carnem unam. Quare non amplius duo sunt sed una caro: propter hanc ergo vocem credere nos et confiteri, unum propemodum unaminem hominem, qui duabus in personis cernitur, pro conjugibus matrimonii causa haberi. Sed enim permittendam, ut rivus orationis etiam ad aliud quiddam opportune cirral. Unigeniti Filii Del incomprehensibilis erga nos denissio, et pignus salutis humani generis, cum ex aliis multis mysteriis magnificatur, tum etiam non parum glorificatur ex benedictione nuptiali. Quippe cum obnoxia peccato conjunctio in universam hominum massam fuisset dedita post draconis invidiam, et mandati divini transgressionem, jamque malum illud ad alia mala majora processisset; curæ benigno Deo fuit regeneratio nostra et instauratio. Itaque cum unigenitus Dei Filius homo factus fuisset instar nostrum, propter nos, et omnem aliam administrationem implesset, uti nos beatitatem pristinam recuperamus: etiam nuptiis in Cana Galilææ celebratis benedixit, et aquam desperationis in vinum veræ Dei cognitionis mutavit; certiores per hoc reddens homines, quod feminæ non amplius in duloribus liberos pariant, nec qui procreantur ex copulatione matrimoniali amplius pristino more dicant, In peccatis concepit me mater mea: sed Dei præcepta servantes, quemadmodum primus ille parens noster ea scrvavit ante transgressionem, eunidem honorem et gloriam consequantur, qua fuerint ornati primi parentes ante inobedientiam. Honorabile namque matrimonium est, et lectus impollutus, qui salutem largitur. Quæ cum ita sint, et cum tabulæ divinitus scriptæ dicant, Non ingredieris ad quemvis necessarium carnis tuæ, ut reveles pudorem ejus: cum primus ille parens noster alibi responderit, Jam magis uxor mca est ζυγοστατοῦντες διὰ βαθμίδων αὐτοὺς, κατὰ τὰ στα θμώμενα, ή μετρούμενα, ἡ ἀριθμούμενα, εοίκασ τοῖς ἐρωτωμένοις, πόσος ἀμπίσχει τόδε τὸ δάπεδον μάργαρος; καὶ ἀποκρινομένοις, διττός. Αίθος γὰρ πρασίζων αὐτὸ περιζώννυσι, καὶ ξύλον κέδρινον ἀμφιέννυσιν. Αραρε τοίνυν λέγειν ἡμᾶς, μήτε πρὸς δύο βαθμῶν οἰκειότητα τοὺς ὁμοζύγους ἀνάγεσθαι, (πῶς γὰρ, οἱ μὴ τὴν αὐτὴν ἐσχηκότες βίζαν καὶ γέν νησιν, καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ φυτικῶς διαιρούμενοι;) μήτ' οὖν ἐνὸς γενέσθαι βαθμοῦ, διὰ τὴν ἐνσαρκον ἕνωσιν, καὶ συγχυθῆναι κατὰ μελίκρατον. Πώς γάρ; Σωζομένων ἀδιαπτώτων τῶν ὑποστάσεων; Διὰ δὲ τὴν θείαν καὶ σωτηριώδη φωνὴν τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ εἰ πόντος πρὸς τοὺς ἐρωτήσαντας αὐτὸν μαθητάς, εἰ έξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἐπαγαγόντος ταῦτα ῥητῶς· Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ ποιήσας ἀπαρχῆς, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς· καὶ ἕνεκεν τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ· καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· ὥστε οὐκέτι εἰσὶ δύο, ἀλλὰ σὰρξ μία· πιστεύειν ἡμᾶς, καὶ ὁμολογεῖν, ἕνα σχεδὸν ὁμόψυχον ἄνθρω πον ἐν δυσὶ θεωρούμενον ὑποστάσεσιν, ομοζύγους διὰ τὸν γάμον λογίζεσθαι. ᾿Αλλὰ δοτέον ἀναδραμείν τοῦ λόγου τὸν βύακα καὶ πρὸς ἕτερον καίριον. Ἡ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς ἀκατάληπτος συγκατάβασις, καὶ τὸ τῆς σωτηρίας τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων εχέγγυον, μεγαλύνεται μὲν καὶ ἐξ ἄλλων μυστηρίων πολλών, εὐχ ἧττον δὲ καὶ ἐκ τῆς γαμικής Ιερολογίας δοξάζεται. Τῆς γὰρ ἁμαρτητικῆς συναφείας διαδοθείσης εἰς ἅπαν τῶν ἀνθρώπων τὸ φύραμα, μετὰ τὸν φθόνον τοῦ δράκον τος, καὶ τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ τὴν παράβασιν, καὶ τοῦ κακοῦ πρὸς ἕτερα κακά προχωρήσαντος μετ. ζονα, ἐμέλησε τῷ φιλανθρώπῳ θεῷ τῆς ἡμῶν παλιγο γενεσίας καὶ ἀναπλάσεως. Γεγονώς τοίνυν ἄνθρω πος καθ' ἡμᾶς, δι' ἡμᾶς ὁ μονογενής Υἱός τοῦ Θεοῦ, καὶ πᾶσαν ἄλλην πληρώσας οίκονομίαν, ἵνα ἡμεῖς τὴν ἀρχαίαν μακαριότητα λάβωμεν, καὶ τὸν ἐν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας γάμον ηυλόγησε, καὶ τὸ ὕδωρ τῆς ἀπογνώσεως εἰς οἶνον ἀληθοῦς θεογνωσίας μετέβαλεν ἐντεῦθεν πληροφορῶν τὸ ἀνθρώπινον, ὡς οὐκέτι γυναῖκες ἐν λύπαις τέκνα γεννήσουσιν, οὐδὲ ἐκ γαμι κῆς συναφείας τικτόμενοι, κατὰ τὸ πρότερον εἰ ποιεν, Εν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου· ἀλλὰ τηρήσαντες τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, καθὼς ὁ προπά τωρ αὐτὸς ἐτήρησε πρὸ τῆς παραβάσεως, τῆς αὐτῆ; τιμῆς καὶ δόξης ἀξιωθήσονται, οίας πρὸ τῆς παρακοῆς οἱ προπάτορες. Τίμιος γὰρ ὁ γάμος, καὶ ἡ κοίτη αμίαντος, σωτη ρίαν φιλοτιμούμενος. Τούτων οὕτως ἐχόντων, καὶ τῶν θεογράφων πλακών λεγουσῶν· Οὐκ εἰσελεύση πρὸς πάντα οἰκεῖον σαρκός σου ἀποκαλύψαι αἰσχύ νην αὐτοῦ· καὶ τοῦ προπάτορος ἀποκρινομένου ἐτέρωθεν. Νῦν καὶ μᾶλλον ἡ γυνή μου ὀστοῦν ἐκ τῶν

MEDITATA. ὀστων μου ἐστι, καὶ σαρξ ἐξ τῆς σαρκός μου· οὐ ως ex ossibus meis, et caro ex carne mea: equidem τολμῶ τοὺς ὁμοζύγους εἰπεῖν ἄλλης καὶ ἄλλης εἶναι σαρκὸς, κἂν ἐν δυσὶν ὑποστάσεσιν αὐτοὺς θεωρῶ· Ένα μὴ δικαίως κατακριθῶ κατὰ τοὺς ἀθετοῦντας ἀγγράφους καὶ ἀγράφους παραδόσεις, τῶν ἁγίων Εκκλησιῶν καὶ τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ ἐχέγγυον. Διαγινώσκω δὲ μᾶλλον μίαν σάρκα τούτους λογίζες σθαι, καὶ τοῖς αὐτοῖς στενοχωρεῖσθαι τὸν ἄνδρα να μικοῖς καὶ κανονικοῖς παραγγέλμασιν, ὅσον τέως εἰς συνάφειαν γαμικὴν, οἷς καὶ ἡ τούτου στενοχωρεῖται ὁμόζυγος· ὥσπερ καὶ τὸ ἀνάπαλιν. Καὶ διὰ τοῦτο. μὴ δύνασθαι τὸν Δημήτριον εἰς γυναῖκα τὴν Θεοδώραν λαβεῖν, λογιζομένην διεξαδέλφην αὐτοῦ, διὰ τὴν μετὰ τῆς Μαρίας γαμικὴν τούτου συνάφειαν. ᾿Αποδέχομαι δὲ καὶ τοὺς κωλύοντας τὸ τοιοῦτον γαμικὸν τοῦ Δημητρίου συνάλλαγμα διὰ τοὺς νόμους τοὺς λέγοντας, ἐν τοῖς γάμοις οὐ μόνον τὸ ἐφειμένον, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐπρεπές ζητητέον· κατανοῶν ἀπρεπέστατον εἶναι, τὸν μέχρι τοῦ νῦν γαμβρόν παρά τῆς διπεξαδέλφης λεγόμενον, ομόζυγον αὐτῆς ὀνο μάζεσθαι. Οτι δὲ χρώμενοι ρήμασί τινες τοῦ κατὰ τὴν λ' τοῦ Ἰουλίου μηνός, τῆς ιβ' επινεμήσεως, συνοδικού σημειώματος, τοῦ μὲν ἁγιωτάτου κυροῦ Θεο δοσίου πατριαρχεύοντος, ἡμῶν δὲ τοῦ χαρτοφύλακος Ενεργούντων ἀφίκιον, καὶ περὶ τὸ τέλος ταῦτα διεξιοῦσιν. Ἐπεὶ γὰρ ἡ μετὰ Ἰωάννου τελεσθεῖσα μνηστεία ὡς ἀνυπόστατος λέλυται, διὰ τὴν τῆς Εἰρήνης ανηβότητα, καλῶς ἡ Εἰρήνη δευτέρῳ ἐξαδέλφῳ αὐτοῦ κατὰ νόμον γάμου συξευχθή σεται. Οὔτε γὰρ συγγενικόν πρόσωπον τὴν Εἰρήνην λογίζεται, ο Θεόδωρος, οὔτε τοῖς ἐξ ἀγχι στείας δεσμοῖς καὶ ὅροις συσφίγγεται, διὰ τὸ ὑπερβῆναι τὸν ἐξ ἀγχιστείας ἕκτον βαθμόν. dicere non audeo, conjuges alterius et alterius esse carnis, licet eos in duabus personis video: ne meritc condemner illorum more, qui scriptas et nor scriptas traditiones reprobant, quæ sanctarum Ecclesiarum et salutis nostræ pignus sunt. Ime potius statue, pro una carne ducendos, et iisdem constringi maritum legalibus et canonicis præceptis, quantum scilicet copulationem matrimonialem alti net, quibus et conjux ejus includitur: idemque vice versa locum habere. Atque hac de causa non posse Demetrium in uxorem ducere Theodoram, quæ pro sobrina ejus habetur, propter matrimonialem ipsius cum Maria conjunctionem. Assentior etiam iis, qui matrimonialem ejusmodi-contractum Demetrii prohibent legum ratione quarum verba sunt: In nuptiis non solum quid permissum sit, sed etiam quid honestum, considerandum est: dum animadverto, inhonestissimum esse, ut qui hactenus a sobrina vocatus fuerit affinis, postea conjux ejus appelletur. Et quia nonnulli utentes verbis scripti synodalis, publicati die xxx mensis Julii, indictione duodecima, cum esset patriarcha sanctissimus ille dominus Theodosius, et nos officio chartularii fungeremur, quo in scripto circa finem hæc verba leguntur: Cum enim celebrata cum Joanne sponsalia, ceu minime constantia, solvantur, propler ætatem Irenæ impuberem: recte Irena sobrino ipsius lege matrimoniali copulabitur. Quippe nec pro persona cognata Theodorus Irenam ducit, nec affinitatis vinculis a!que legibus constringitur propterea quod sextum ex affinitate gradum excedat. His ergo verbis utentes, tacere nos volunt, qui jam contraria statuimus: primum respondemus, cujusque temporis chartularium, qui os patriarchae esse ducitur, ea tum dicere, tum scribere, que capitis ipsi vertex instar nubis et aquæ suppeditat. ideoque nec culpandos, nec laudandos nos putabit quispiam, qui vel recte præsentem causain, vel e contrario male litteris compleri sinus. Nam more Baruchi, scribæ munere functi notavimus quæcunque lamentando llieremias lamentatus est: et Aaronis more prolocuti sumus, quæcunque loquendo Θέλουσιν ἡμᾶς σιωπάν, ἄρτι τἀναντία διαγινώσκοντας· πρῶτον μὲν λέγομεν, ὡς ὁ κατὰ καιρούς χαρτοφύλαξ στόμα πατριαρχικὸν λογιζόμενος, ἐκεῖνα λέγει καὶ γράφει, ὅσα νεφελώσει καὶ ὑδατώσει τῆς κεφαλῆς ἡ ἀκρώρεια. Οὐκοῦν οὐδὲ αἰτιατέους ἢ ἐπαι νετέους λογιεῖται τις ἡμᾶς καλλιγραφήσαντας ίσως τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν, ἢ τούναντίον κακογραφή. σαντας. Κατὰ γὰρ τὸν Βαρούχ υπεγραμματεύσαμεν όσα θρηνῶν Ἱερεμίας εθρήνησε· καὶ κατὰ τὸν Δαρὼν ἐλαλήσαμεν, ὅσα λαλῶν ἐλάλησε Μωσῆς. υπερ δὲ καὶ τότε τὴν μικρόνοιαν ἡμῶν ἐθεράπευσε χάριν τοῦ τοιούτου ζητήματος, εγράφη παρ' ἡμῶν locutus est Moses. Quod autem intellectus nostri ἐν τῷ β' κεφαλαίῳ, τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ νομοκανόνου. Εἶπομεν γὰρ τὸ τοιοῦτον κεφάλαιον ἑρμηνεύοντες, ὡς καὶ βασιλικὸν ἐκώλυσε πρόσταγμα τὸ ζητούμενον συνοικέσιον, κἂν καταστρωθήναι οὐκ ἔφθασε, καὶ ἡ Ἐκ κλησία τὴν τούτου ποίησιν οὐκ ἀνέχεται. Εἶτά φαμεν, ὡς σημειωμάτων προκομιζομένων ταλαυγενῶν, καὶ διὰ σ5 γραμμάτων ὁμοίων ἐκκλησιαστικῶν, διυλιζόντων καὶ αὐτὸν τὸν φαυλότατον κώνωπα τοῦ τοιούτου ζητήματος, καὶ ἀποκαλούντων τοῦτο παρανομώτατον, δε tenuitati tunc remedio fuit in hac quæstione, perscriptum a nobis est in capite secundo tituli XIE Nomocanoni. Quippe caput illud interpretantes dīximus, etiam edicto imperatorio prohibitum esse matrimonium, quo de agitur, licet in acta relatum non fuerit, et Ecclesia promulgationem ejus non sustineat. Deinde subjicimus, quod cum notationes priscæ proferuntur, et consimilia scripta ecclesiastica, pravissimum et ipsa culicem quæstionis huVARIE LECTIONES. σε διαγραμμάτων. ΝΟΤΑ. Semper. D. De reg. jur. Et 1. 42. D. De rit. nupt.

νων μὲν καταψηφιείται σχολὴν, καὶ ταῦτα μηδὲ ἀναιρεθέντων ῥητῶς ὑπὸ τοῦ παρόντος συνοδικοῦ σημειώματος· τὰ δὲ ἐν τούτῳ περιεχόμενα, κανονι κοῖς καὶ νομίμοις ἐξισώσει διδάγμασιν. ἀφορῶν οὖν εἰς τὸν τῆς πίστεως ἀρχηγὸν καὶ τελειωτὴν Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, λέγω καὶ αὖθις· ὡς ἐπεὶ ὁ μέγας Παυλός φησιν· Ἡ γυνὴ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ὁ ἀνήρ· ὁμοίως δὲ καὶ ὁ ἀνὴρ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ἡ γυνή. Οἱ δὲ θεῖος καὶ ἱεροὶ κανόνες καὶ τόμοι τὸν μετὰ χήρας γαμικώς συναφθέντα λογιζό μενοι δίγαμον, εἰς ἐκκλησιαστικὸν βαθμὸν οὐκ εὐδο δοκοῦσιν ἐλθεῖν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν τοῦ τελευτήσαντος ἱερέως ομόζυγον δευτερογαμήσαι παραχωρούσι, πάντως διὰ τὴν ταυτότητα τῶν σωμάτων αὐτῶν, καθὼς τὰ περὶ τούτου παρίσταται ἐκ τοῦ λα' καὶ λβ' κεφαλαίου, τοῦ πρώτου τίτλου, του γ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, καὶ τοῦ μὴ κανόνος τοῦ ἁγίου Βα σιλείου, λέγοντος περὶ τὸ τέλος· Ἡμεῖς οὖν τῆς διακόνου τὸ σῶμα, ὡς καθιερωμένης, οὐκέτι επιτρέ πομεν ἐν χρήσει είναι σαρκικῇ· διαγινώσκω κανο νικὸν εἶναι καὶ νόμιμον, τὸ μετὰ αὐθεντίας έχε κλησιαστικῆς κωλύεσθαι τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα δυσί δισεξαδέλφαις συνάπτεσθαι, καὶ τὸ ἀνάπαλιν· καὶ εἰ λάθοι γενέσθαι τοιοῦτόν τι, σπουδαίως διασπάσθαι, καὶ μετ' ἐπιτιμίου διορθοῦσθαι. Jus percolantia, et iniquissimam lane appellantia; οὐδεὶς μὴ σκαρδαμύττων πρὸς τὴν ἐνάργειαν, ἐκεί nemo sane, qui ad evidentem rationem non couniveat, illa quidem velut abolita dannabit, præsertim cum nec sublata sint disertis verbis a præsenti synodali scripto; quæ autem hoc continentur, canonis et legalibus doctrinis exæquabit. Itaque respiciens in auctorem et consummatorem fidel nostræ, Dominum ac Deum nostrum Jesum Christum, rursus alo: quod cum magnus ille Paulus dicat, Mulier corporis sui potestatem non habet, sed maritus: ac similiter maritus potestatem corporis sui non habet, sed uxor: itidemque cum sacri canones et tomi cum vidua matrimonio copulatum pro digamo habentes, ad gradum aliquem ecclesiasticum pervenire non sinant: ac ne defuncti quidem sacerdotis conjugem ad secundas transire nuptias permittant, idque omnino propter identitatem corporum ipsorum, quemadmodum manifesto liquet ex xxxı et xxx capite tituli primi libri Ill Basilicorum, et xLiv canone sancti Basilii, cujus in foe dicitur, Nos diaconæ corpus, veluti quæ consecrata fuerit, non amplius in usu earnali esse permittimus: equidem judico canonicum et legitimum esse, ut auctoritate prohibeatur ecclesiastica, quominus unus et idem duabus sobrinis copuletur, ac vice versa: sique clam ejusmodi quid factum fuerit, de industria dirimatur, et interveniente pœna corrigatur. EJUSDEM Epistola de incensis, quæ a patriarcha dari solent eo die quo catechesis habetur. Tu quidem, charissime fili, gloriosissime judex, et præfecte judiciorum, cum Davide pallens: Interroga patrem tuum, ac dicet tibi; seniores te, ac renuntiabunt tibi; recte cognoscere cupivisti ex nobis, qua de causa dari populo soleant a cujusque temporis sanctissimis patriarchis incensɔ, post habitam catechesin. Ego vero faces aflictionis bauriens in exsilio, cunctabar hactenus in respondendo. Sed quoniam cuivis petenti, et semper quidem, tam lingua, quam manu dare debere didici, hæc ad interrogationem ex tempore respondeo. Celsissimam sacrorum imperatorum circum spectionem, et patriarcharum amplitudinem, inter alia reddebant olim augustiorem etiam annuæ roga, ac baiorum largitiones. Quippe sedebant annis singulis cujusque temporis patriarchæ ac imperatores, et per hæc subditos ad benevolentiam invitabant. Novit hoe patrum conscriptorum amplissimus ordo, ac fortassis etiam nonnulli, qui hac ætate nostra vivunt. Non enim ante tempora Euclidis prodita sunt gerris, nec somniantium vetularum fabellae sunt: sed usque ad imperium domini Constantini Duce duravit augustus ille mos tam in ipsius Dei, quam imperatorum regia, et omnino bonum hoc ad nos quoque propagatuın fuit, a majoribus ad nepotes, a generatione ad Επιστολή, χάριν τῶν διδομένων θυμιαμάτων παρὰ τοῦ πατριάρχου, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατηχήσεως. Σὺ μὲν, τριπόθητον τέκνον, μεγαλοδοξότατε κριτὰ, καὶ ἐπὶ τῶν κρίσεων, ψάλλων μετὰ τοῦ Θεοπάτορος, Ερώτησον τὸν πατέρα σου, καὶ ἐρεῖ σου, τοὺς πρεσβυτέρους σου καὶ ἀπαγγελοῦσί σου καλῶς ἐζήτησας μαθεῖν ἐξ ἡμῶν, τίνος χάριν δίδον καὶ τῷ λαῷ παρὰ τῶν κατὰ καιροὺς ἁγιωτάτων κα τριαρχῶν μετὰ τὴν κατήχησιν θυμιάματα. Εγώ δὲ πίνων τρυγίαν θλίψεως υπερόριον, ώχνουν πρὸς τὴν ἀπόκρισιν. Ἐπεὶ δὲ παντὶ τῷ αἰτοῦντι, καὶ πάντοτε, καὶ γλώττῃ καὶ χειρὶ ὀφείλειν διδόναι με μάθηκα, σχεδιάζω σοι ταῦτα πρὸς τὴν ἐρώτησιν. Τὴν ὑψηλοτάτην τῶν θείων αὐτοκρατόρων περιο πὴν, καὶ τῶν πατριαρχῶν τὴν μεγαλειότητα, μετά τῶν ἄλλων ἐσέμνουν καὶ ἐτήσιοι λόγοι ποτέ, καὶ βαΐων φιλοτιμήματα. Ἐκάθηντο γὰρ ἐτησίως οι κατά καιρούς πατριάρχαι καὶ βασιλεῖς, καὶ μετεχα λοῦντο τοὺς ὑπηκόους διὰ τούτων πρὸς εὔνοιαν. Οἶδε ταῦτα τῆς συγκλήτου βουλῆς τὸ ὑπέρτατον, ἴσως δὲ καί τινες τῶν τῆς καθ' ἡμᾶς γενεάς. Οὐδὲ γὰρ πρὸ Εὐκλείδου με μυθολόγηνται, οὐδὲ γραϊδίων ἐστὶν ὀνειροπολούντων λογύδρια· ἀλλὰ μέχρι τῆς βασιλείας τοῦ Δούκα κυροῦ Κωνσταντίνου καὶ ταύ τὴν εἶχον τὴν σεμνοπρέπειαν τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν βασιλέων ἀνάκτορα, καὶ πάντως γέγονεν ἂν τὸ καλόν πρὸς ἡμᾶς διαδόσιμον ἐκ προγόνων εἰς παῖδας, καὶ ἐκ φυλῆς εἰς φυλήν πτερυσσόμενον. Εἰ δ᾽, ὅπερ οὐ

MEDITATA. πέπεισμαι, καὶ τοῦτο λήθης βυθῷ κατακέχωνται, καὶ generationem transiens. Sin, quod equidem non Κασταλίας ὕδωρ εὐχάριστον τῶν τότε κρατούντων οὐ κηρύττει τὴν πρόνοιαν, ἀλλὰ μεμβράναι βίβλων ἱστορικῶν, καὶ συγγραφαὶ τακτικῶν ἀνακτορικῶν κεκράξονται κατὰ Στέντορα. Καὶ σὺ δὲ παντὸς συντάγματος λογικοῦ τελῶν ὑφηγητής νουνεχέστατος, κἂν τούτῳ τῷ σπουδαίῳ προβλήματι πλεονεκτήσεις πολλούς, καί μοι συλλαλήσεις τῷ γέροντι. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ βασιλέως κυροῦ Κωνσταντίνου τοῦ Μονομάχου τὰ θεσπεσιώτατα διατάγματα, τὰ τελεσφορήσαντα τὰ ὀφφίκια τοῦ ἐπὶ τῶν κρίσεων, καὶ τοῦ νομοφύλαχος, καὶ διοριζόμενα τούτους ετησίως μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν ἀποφέρεσθαι χάριν ῥόγας ἀνὰ χρυσίου τοσήνδε ποσότητα, καὶ τὰ συνήθη βαΐα, οὐκ εἰσὶν ἐν τῷ οὐρανῷ, οὐδὲ πέραν θαλάσσης, ἵνα τις εἴπῃ, Τίς ταῦτα μετακομίσει μοι; Παρὰ δὲ τῇ χειρί σου, καὶ τῇ καρδίᾳ σου, καὶ τῷ στόματί σου εἰσι. Καὶ πάντως γνωμολογήσεις ἐκ τούτων τοῦ πράγματος τὴν ἀλήθειαν. Τῶν γοῦν βασιλέων καὶ τῶν πατριαρ χῶν μεγαλυνομένων, ώς είρηται, διὰ τῶν βαΐων καὶ τῶν ῥογῶν, ἔδε: τέως τοὺς πατριάρχας τοὺς τὴν ἀρχαίαν μέχρι τοῦ νῦν συντηροῦντας συνήθειαν, καὶ χρυσίνους παραμετροῦντας τοῖς κληρικοῖς, διδόναι καὶ βαΐα, καθὼς προτετύπωται. Ἐπεὶ δ' οὐκ οἶδ' όπως οὐ φαίνεταί ποτε τοῦτο γινόμενον, ἀλλ' ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν κατηχήσεων ἀντὶ ῥογῶν καὶ βαΐων μόνα διδόασι τῷ λαῷ θυμιάματα· σκοπητέον πρό πάντων, τὸ σημαινόμενον τῶν βαΐων, καὶ ζητητέον τὴν αἰτίαν, δι᾿ ἣν θυμιάματα μὲν δίδονται κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κατηχήσεως, καὶ κατὰ τὴν μεγάλην τε τράδα κηρία και θυμιάματα· κηρία δὲ καὶ σταυρός κατὰ τῆς βαϊφόρου και την Κυριώνυμον. arbitror, hoc etiain oblivionis gurges absorbuit, et gratiose isthæc aqua Castalia providentiam supe rioris mnemoriæ principum non prædicat: saltem membranæ librorum historicorum, et ordinationum aulicarum monumenta Stentoris in morem hæc proclamabunt. Τu quoque, qui cujusvis eruditi scripti acutissimus es interpres, etiam in hac non levis momenti quæstione compluribus eris superior, ac me seacin in dicendo juvalis. Quinetiam inperatoris, domini Constantini Monomachi edicta sacratissima, quibus ordinata sunt officia præfecti Judiciorum, et nouophylacis, et quæ statuunt, cos debere singulos in annos, præter alia, consequi ratione rogæ, quemlibet auri talem ac talem quantitatem, una cum consuetis baiis; non in cœlo sunt, nec trans mare, uti dicere quis debeat, Quisnam hæc afferet mibi? Sed sunt in manu tua, et in corde tuo, et in ore tuo. Atque omnino rei veritatem ex his mentis acumine colliges. Cum autem imperatores et patriarchas magnilicentiam ceu dictum est, suam demonstrent per baia et rogas, sane par erat, ut patriarchæ, qui priscain hactenus consuetudinem conservant, et aureos clericis nummos admetiuntur, etiam ipsis baia darent, quemadmodum indicatum est antea. Sed quoniam los, nescio qua de causa, non amplius feri videmus, sed iis diebus, quibus catecheses habentur, loco rogarum et baiorum sola populo dant inceusa: considerandum ante omnia, quodnam vocis baiorum significatum sit, et inquirenda, propter quam incensa dantur in die catochesis, et magna feria quarta, cerei cum incensis; cerei denique cum crucibus ea Dominica, qua baia gestantur. Οἷα μὲν οὖν ἦσαν τὰ βαῖα ἐκεῖνα, παρὰ βασιλέων διδόμενά ποτε καὶ πατριαρχῶν, τέως ἐγὼ ἀγνοῶ. Οὔτε γὰρ ἀπὸ χειρός βασιλικῆς ἢ πατριαρχικής βαΐον ἡ χείρ μου μετὰ ρόγας ἐδέξατο, καὶ ταῦτα πλουτιζομένη καθ' εκάστην σχεδὸν ὑπ' αὐτῶν, οὔτε τὴν τούτων ποιότητα παρ' ἑτέρων μεμάθηκα. Κλά δους δὲ φοινίκων καὶ μυρσινῶν βλέπω τοὺς ἀνθρώ πους κατέχοντας, καὶ τὴν βαϊφόρον δοξάζοντας. Ποίας δὲ διαλέκτου τὸ βαῖον ἐστὶ, καὶ τίνα σημαί σίαν ἔχει κατὰ Ῥωμαίους καὶ Ἕλληνας, δηλωθήσεται. Βαΐον κατὰ Ῥωμαίους οὔτε κλάδος ἐστὶν ἐκ δέν· δρου κοπτόμενος, οὔτε ῥόδον ἐκ ροδωνιάς συναγόμεν νον, οὔτε κρίνον ἐκ κρινωνιᾶ; συλλεγόμενον· ἀνθρω πίνη σε δὲ γνώμη, ἐκ τοῦδε εἰς τόδε μετάβασις, ἀγαθὴ δηλονότι ἢ πονηρά. Εντεῦθεν γὰρ τοὺς παιδοτρί βας βαϊούλους κατονομάζομεν, ὡς τὰ νηπιώδη τῶν παίδων φρονήματα μετάγοντας πρὸς ἀῤῥένωσιν. Καὶ πραεβαρικάτορας λέγομεν, τοὺς ποικιλλομένους κατὰ τὴν ἴριν συνεργούς, καὶ προδιδόντας τους πρόσφυγας. Τῆς γοῦν Ιουδαίας καὶ Ἱερουσαλὴμ γενομένης υποχειρίας τῶν Ῥωμαίων τῷ στέμματι, μετὰ τὸ μοναρχῆσαι τὸν Ἰούλιον Καίσαρα, (οὕτω Enimvero cujusmodi fuerint illa baia, quæ ab imperatoribus imperatoribus et patriarchis olim dabantur, equidem hactenus ignoro. Nec enim ob imperatoria vel patriarchali manu baium aliquod cum roga manus mea unquam accepit, licet ab eis alioqui tantum non quotidie collocupletetur, nec horum qualitatem ex aliis intellexi. Palmarum tamen, ac myrtorum ramos tenere manu homines video, cuni diem celebrant, qua baia gestantur. Et cujusiam lingua vocabulum sit baium, quamive significationem habeat secundum Romanos et Græcos, iudicabitur. Baium lingua Romana neque ramum siguißcat, ex arbore cæsum, neque rosam ex roseto collectain, neque lilium: sed est animi humani ab una sententia in aliam traductio, bona vile:icet, vel prava. Nimirum hine fit, ut puerorum nágistros appellemus baiulos, veluti qui puerorum animos infantes ad virilitatem traducant. Et prævaricatores dicimus cos cooperarios, qui variantur instar iridis, et clientes produnt. Itaque cum Judæa et Hierosolyma facta fuisset Romanorum imperio subdita. solo rerum potito Julia Οι σταυροί κατὰ τὴν βαϊοφόρου σε ανθρωπίνης δὲ γνώμης, PATROL, GR. CXXXVII1.

Cesare; (sic enim factum, ut Dominum Pilatus Λ γὰρ καὶ Πιλάτος τὸν Κύριον ἔκρινε, καὶ τὴν Ἰου jndicaret, ac Judæam Cæsar Augustus censeret, et Paulus cum damnaretur, diceret: Sisti me Cæsari oportet;) paterna Judæorum lingua cum Romana commutata fuit. Quippe Judæi cum gentilibus permisti, eorum Instituta didicerunt. Cum ergo populi Judaici seniores, et scribarum cœtus vidisset Dominum Deumque nostrum, qui tergis cheruticis insidet, per demissionem asinino vehi pullo, cum nihilominus more regio a præcedentibus et sequentibus stiparetur, ac Hierosolymæ dignitatem amplificaret (quippe Sionis urbem super universa tabernacula Jacobi dilexit) viderent etiam turbas ad terram tunicas suas substernentes, et vias molliores reddentes, pueris ramos gestantibus, ac dicentibus, Hosanna filio regis Davidis! benedictus es qui venis: non dixere cum prophetis, Laudate, pueri Dominum; neque, Gaude vehementer alia Sionis, praedica gloriam Dei Hierosolyma, quoniam ecce rex tnus venit tibi mitis et servaus, el vectus asinino pullo filio subjugalis. Cum enim os habeant, inquit ille, non loquentur: cum oculos, non videlunt: cum aures, non audient: quoniam cordibus eorum velamen legis et ignorationis incumbit. Nimirum ut peccatores excandescebant, et accendebantur ira, et fremebant dentibus, et contabesrebant, cum dicerent: Egredimini, gentes, egredimini, populi, ac viilete, quo pacto mundus universus post eum vadat. Ideoque gestationem ramorum non intelligentes, furiosorum more clamabant: Babar; seducti sunt omnes, omnes inutiles facti sunt et deflexerunt. Proh: leges et præcepta Mosaica præter exspectationem baium factæ suat, hoc est, secundum ipsorum insaniain, redactio ad interitum. lta jar recte declarata, mea quidem opinione, baiorum voce, dicendum, quo pacto el quamobrem a sanctissimis patriarchis post catechesin incensa dentur, die baiorum gestationis, cruces et cerci, rursus magna feria quarta cerei et incensa, die sancti Paschatis salutationes et tricipitia. δαίαν Καίσαρ Αύγουστος απεγράψατο, καὶ Παῦλος κατακρινόμενος ἔφη· Δεῖ με παραστῆναι τῷ Καίσαρι) ἡ πατρώα τῶν Ἰουδαίων διάλεκτος πρὸς τὴν τῶν Ρωμαίων μετεστοιχείωται. Τοῖς ἔθνεσι γὰρ ἐμίγη· σαν, καὶ ἔμαθον τὰ τούτων ἐπιτηδεύματα. Ιδόντες τοίνυν τῶν Ἰουδαίων οι δημογέροντες, καὶ τῶν γραμ ματέων ὁ σύλλογος τὸν ἐπὶ νώτοις χερουβικούς καθή μενον Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν, ἐπὶ πώλου μὲν ὄνου κατὰ συγκατάβασιν ἐποχούμενον, βασιλικῶς δὲ παρὰ τῶν προαγόντων καὶ τῶν ἑπομένων στενοχωρούμενον, καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ μεγαλύνοντα, ἠγάπησε γὰρ τὴν πόλιν Σιὼν ὑπὲρ πάντα τὰ σκηνώματα Ἰακώβ) καὶ τοὺς ὄχλους μὲν τῇ γῇ τοὺς χιτῶνας στρωννύοντας, καὶ τὰς ὁδοὺς μαλακίζοντας, τοὺς παῖδας δὲ κλαδηφοροῦντας καὶ λέγοντας· Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως Δαβίδ! εὐλογημένος εἶ ὁ ἐρχόμενος· οὐκ εἶπον μετὰ τῶν προφητῶν Αἰνεῖτε, παίδες Κύ ριον· οὐδὲ, Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών, κήρυττε 86δ ξαν Θεοῦ Ἱερουσαλήμ, ὅτι ἰδοὺ βασιλεύς σου έρχεταί σοι πραὺς καὶ σώζων, ἐπιβεβηκώς εἰς πώλον όνου, υἱὸν ὑποζυγίου. Εχοντες γὰρ στόμα, φησίν, οὐ καλέσουσιν· ὀφθαλμοὺς, καὶ οὐκ ὄψονται ώτα, καὶ οὐκ ἀκούσουσιν· ὅτι ταῖς καρδίαις αὐτῶν κάτ λυμμα νόμου καὶ ἀγνωσίας ἐπίκειται. Ηγανάκτησαν δὲ ὡς ἁμαρτωλοὶ, καὶ ὠργίσθησαν, καὶ τοὺς ὁδόντας ἔδρυξαν, καὶ ἐτάκησαν, καὶ εἶπον· Εξέλθετε ἔθνη, ἐξέλθετε λαοὶ, καὶ ἴδετε, πῶς ὅλος ὁ κόσμος ὑπάγει ὀπίσω αὐτοῦ. Διὸ καὶ τῶν κλάδων μὴ συνιέντες τὸ δορυφόρημα, Βαβαὶ κατὰ μαινομέν νους ἐβόησαν, βαβαί πάντες πεπλάνηνται, πάντες ἠχρειώθησαν καὶ ἐξέκλιναν. Βαβαὶ τῶν Μωσαϊκῶν παραγγελιών, βαῖον ἀπροσδόκητον γέγονε, τουτέστι κατὰ τὴν τούτων ἀπόνοιαν, μεταφορὰ πρὸς ἀπὸ ώλειαν. Ούτω καλῶς σαφηνισθείσης, ὡς εἴομαι, τῆς τῶν βαΐων φωνῆς, ρητέον ὅπως καὶ διατί παρὰ τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν μετὰ τὴν κατήχησιν θυμιάματα δίδονται, κατὰ τὴν βαϊοφόρου σταυροὶ καὶ κηρία, καὶ αὖθις κατὰ τὴν μεγάλην τετράδα κηρία καὶ θυμιάματα, καὶ κατὰ τὸ ἅγιον Πάσχα ἀσπασμοί καὶ τρικέφαλα. Φαμὲν τοίνυν, ὡς τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων προς τὸ φῶς ἀβλεπτήσαντος, καὶ τὴν σωτηρίαν πανωλε θρίαν κατονομάσαντος, ὡς διείληπται, (τοῖς γὰρ Dicimus ergo, quod cum natio Judæorum ad lucem cæcutiverit, et salutem appellaverit exitium, velut indicatuin est (solet enim usuvenire, ut aurugine laborantibus mel sit amarum), nos eis ἱκτεριῶσι τὸ μέλι πικρόν ἐστιν), ἡμεῖς τἀναντία τούτ contraria sentientes et facientes, (quippe solem non conniventibus oculis intuemur), cum ramorum gestatione conventus celebremus et insaniam ipsorum velut in triumpho spectandam exhibentes (facti sunt enim spectaculum mortalibus), confiteamur, ac nequaquam inficiemur, nos quidem esse factos baium fidei; sed ex umbra að veritaiem, sed ad immortalitatem ex mortalitate: neque nos pudet ramos ilios appellare baia. In eadem exsistentes opione fidelissimi principes, annuis rogis laia miscebant, argento puta vel auro exornata. Quippe congratulabantur iis, qui hæc consequebantur, “elut orthodoxis erga Deum, et ipsos erga principes benevolis. Quia veru principum quidem τοις φρονοῦντες καὶ πράττοντες (ἀσκαρδαμυκτὶ γὰρ τὸν ἥλιον βλέπομεν) κλαδηφοροῦντες πανηγυρίζο μεν, καὶ τὴν ἐκείνων απόνοιαν θριαμβεύοντες, θέα τρον γὰρ καὶ ἀνθρώποις γεγόνασιν), ὁμολογοῦμεν καὶ οὐκ ἀρνούμεθα, βαῖον γεγονέναι τῆς πίστεως· ἀλλ᾽ ἐκ σκιᾶς πρὸς ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ εἰς ἀθανασίαν ἀπὸ θνητότητας· καὶ βαΐα τοὺς κλάδους κατονομά ζοντες, οὐκ ἐπαισχυνόμεθα. Οὕτω φρονοῦντες καὶ οἱ πιστότατοι βασιλεῖς, ταῖς ετησίοις φύγαι; βαῖα συνεπρυτάνευον, ἐξ ἀργύρου τυχὸν ἢ χρυσοῦ καλο λυνόμενα. Συνέχαιρον γὰρ τοῖς λαμβάνουσι ταῦτα ὀρθοδοξοῦσι τὰ πρὸς Θεὸν, καὶ εὐνοουμένοις τα πρὸς αὐτούς. Ἐπεὶ δὲ τῶν μὲν βασιλέων αἱ φύγει, καὶ τῶν βαίων τὰ ἄνθη τὰ ταύταις συνανατέλλοντα,

MEDITATA. προ χρόνων ἐσχόλασαν, δι' ἣν αἰτίαν ἄνωθεν είπομεν roga baiorumque fores, qui cum rogis exoriebantur τῶν δὲ θείων πατριαρχῶν αἱ ρόγαι δημοσιεύονται, καὶ ἡ συνήθως διδομένη ρόγα κατὰ τὴν κυρίως ἀπό κρεω, εἰς τὴν ετησίως προβαίνουσαν εκκλησιαστι χὴν μέγαν κατὰ τὴν μεγάλην τρίτην μετέπεσε, και θώς, τὰ παλαιὰ λαλοῦσι μεγάλια, διδόασιν οι πατριάρχαι μετὰ τὴν κατήχησιν τῷ λαῷ ὡς βαΐα τὰ (υμιάματα· παρεγγυώμενοι δι' αὐτῶν ὡσανεὶ τοῖς λαμβάνουσι, μεταπεσεῖν ἐκ τῆς φαύλης διαγωγής, καθώς που καὶ καθηγήθησαν, καὶ δι' ὀλιγοημέρου ἐπιστροφῆς βασιλείαν αἰώνιον ἀνταλλάξασθαι. Εύτε λέσι δὲ θυμιάμασι κατὰ σμικρολόγους καὶ κίμδικας οὐκ ἐλαττονοῦσι τὸ μεγαλεῖον τοῦ Πνεύματος· (πως γὰρ οἱ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην φιλανθρωπίαις παν τι δαπαῖς σαγηνεύοντες, καὶ πᾶσαν πενητεύουσαν αὐλακίζοντες άρουραν, καὶ πολύχουν εὐεργεσίας θερίζοντες ἄσταχυν;) ἀλλὰ τῆς ἡμέρας τὴν δύναμιν αἰνιττόμενοι, καὶ διδάσκοντες ώσπερεί δι' αὐτῶν τοὺς λαμβάνοντας, ὁποῖον εἶναι δεῖ τὸ ψυχικὸν κατάστημα τοῦ νηστεύοντος, καὶ τῆς μετανοίας τὸ ὁλοκαύτωμα, καὶ τῆς προσευχῆς τὸ θυμίαμα. Καὶ τότε μὲν οὕτω κατευθύνουσι τῆς νηστείας τὸ στάδιον. Κατὰ δὲ τὴν τῆς βαϊοφόρου χαρμόσυνον κυριώνυμον, ὡς ἀθλοθέ ται καθίσαντες, (Εκάθισε γάρ, φησὶν, ὁ κρίνων δια καιοσύνην,) δεξιοῦνται τοὺς τὸ παγκράτιον τῆς νησ στείας νικήσαντας, τιμίων καὶ ἁγίων σταυρῶν ἁγιάσμασι, και κηρίων φωτοβόλων χαρίσμασιν. Οὐδὲ γὰρ θέλουσι σκιαμαχεῖν τοὺς πιστοὺς κατ' ἐκείνους τοὺς νηπιόφρονας, ἀλλ' ὡς ἤδη τῆς δικαιοσύνης τὸν ἥλιον βλέποντας, τὴν νέαν Σιών διὰ πο που φωτίζοντα, προτρέπονται δι' αὐτῶν τοῖς ἤδη νηστεύουσι νηστείαν Κυριακὴν τεσσαρακονθήμερον, καὶ τῶν παθῶν τὰ νέφη διώξασι, συνανατέλλειν μετὰ τοῦ γίγαντος. Βαΐα μὲν κατέχουσι ταῖς χερσί, διὰ τὸ μεταπεσεῖν ἐξ ἐμπαθοῦς καὶ κοινοτέρας ἴσως διαγωγής πρὸς ὑψηλοτέραν καὶ ἀπαθῆ· κηρία δὲ καὶ σταυρούς, διὰ τὸ καταβαλεῖν μετὰ τοῦ τῆς ἀλη θείας φωτὸς τὸ ἀρχέκακον Σατὰν καὶ ἀντίπαλο». Καὶ τί γὰρ ἄλλο δῶρον δοθήσεται τοῖς δι' ἐγκρατείας νικήσασι τὸ μέγα τῆς νηστείας παγκράτιον, τοῦ τριποθήτου θείου σταυροῦ τιμιώτερον, τοῦ μύλας είδου παμφάγου συντρίψαντος, καὶ πύλας ζωῆς τῷ γένε: τῶν ἀνθρώπων ἀνοίξαντος; Πάντως οὐδένο εἰ μή τις εἴποι τὸν δι' αὐτοῦ τὴν σωτηρίαν ἡμῖν σχεδιάσαντα Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν. Ἐπεὶ δὲ καὶ βασιλές πολλαῖς δορυφορούμενον κυριότησιν, ἀμέσως ἢ κατὰ ῥυπαροῦ καταστήματος οὐκ ἔξεστιν ὑποδέξασθαι, Νῦν μὲν, φησὶν ὁ μέγας ἀρχιερεὺς, τοῖς ἀγχεμάχοις συναριθμήθητε, τοῖς σφενδονήταις συστοιχειώθητε, τοῖς ἀκοντισταῖς συνανάθητε, καὶ τοῖς τροπαιοφόροις συνανακλήθητε. Μετὰ δὲ μικρὸν ἀνοιχθήσονται ὑμῖν τὰ ἀνάκτορα, καὶ ἴδητε τὸν οὐ ρανοῦ καὶ γῆς βασιλεύοντα απερίγραπτον Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν σαρκικῶς χερσὶ δικαίων περιγραφό μενον, καὶ ζωὴν ἀτελεύτητον ἀντὶ βαΐων φιλοτιμούν μενον. Καὶ κατὰ μὲν τὴν χαρμόσυνον κυριώνυμον τῆς τῶν βαΐων, σεπτής πανηγύρεως, κηρία καὶ σταυρούς λαμβάνοντες οἱ λαοὶ, τὴν κατὰ τοῦ θανάτου νίκην ἑαυτοῖς προμνηστεύονται, καὶ ὡς ἀστέρες και ante multos annos desierunt ex ea causa, quam indicavimus; cnm rogæ patriarcharum adhue in usu publico sint, quæque pro more datur roga die carnis privii, sic immutata sit, ut in anniversa - riam roganı ecclesiasticam magnæ feriæ tertiæ incidat, que:nadmodum antiqua Rogalia loquuntur: idcirco dant patriarchæ populo post catechesin incensa, loco baiorum; velut admonentes illos, qui ea sumunt, ut rationem vivendi pravam relinquant, sicut edocti sint, ac per conversionem paucorum dierum sibi regnum illud æternum comparent. Cæterum per hæc incensa vilis pretii, more parcorum hominum et avarorum, majestatem spiritus non deminuunt, (quo enim id pacto facerent ii, qui terrarum orbem universum variis beneficlis irretiunt, et omne arvum sterile sulcant, opimasque beneficentiæ spicas metunt?) sed occultain ejus diei vim indicare volunt, quasiquɩ docere per hæc cos, qui ea sumunt, qualis esse debeat animi status in eo, qui jejunium observat, quale holocaustum poenitentia, et precationis incensum. Ac tune quidem ita jejunii curriculum dirigunt. At vero læta illa die Dominica baiorum gestationis, selen - tes pro more distribuentium præmia (quippe consedit, inquiunt Litteræ sacræ, qui judicat justitiam), victores in certamine jejunii pretiosarum sanctarumque crucium lustrationibus, et cereorum lucentium donis excipiunt. Quippe non cum umbris dimicare fideles volunt, fatuorum more, sed eos veluti jam aspicientes justitiæ solem, qui novam Sionein per pullum illuminat, per hæc exhortantur, ut absoluto Dominico dierum quadraginta jejunio, et nubibus vitiorum expulsis, una cum hoc gigante (dicto nimirum sole) exoriantur. Εt baia quidem Et manibus propterea tenent, quod traducti sint a vitiosa profanaque fortasse vita, ad sublimiorem et vitiorum expertem: cereos vero cum crucibus, quod cum lumine veritatis auctorem omnis mali et adversarium suum Satanam prostraverint. Et quodnam aliud donum iis, qui per continentiain in illo magno jejunii certamine victores exstiterint, dari pretiosius possit optatissima sacra cruce, quæ omnia devorantis inferni genuinos comminuit, et humano generi vitæ portas aperuit? omnino nullumn, nisi quis dicere velit Jesum Christum Deum nostrum, qui per crucem nobis salutem acquisivit. Et quoniam regem multorum dominatuum satelli - tio stipatum sine medio, vel cum statu sordido non licet excipere; Nunc quidem, inquit magnus ille pontifex, inter pedem conferentes numeremini, funditorum ordine consistite, cum sagittariis pergile, cum gestantibus tropæa procumbite. Verum post exiguum tcmporis intervallum ipsa regia vobis aperietur, ac videbitis caeli terræque Regem, nullis circumscriptum terminis Dominum Deumque nos. trum carnaliter justorum manibus circumscribė, vitamque vobis fine carentem baiorum loco largiri. Ac læta quidem illa die Dominica venerabilis baio-

Yum festivitatis, dum populi cercos et cruces acci- ταφωτίζουσι τὴν ἄναστρον σφαίραν τῆς ἀπογνώσεως, piunt, victoriam adversus mortem sibi certe des pondent, et instar siderum illuminant expertem astrorum sphæram desperationis; vel tanquam servi fideles, qui faces gestant, per trivia circumeuntes, adventum sponsi splendidiorem reddunt, deque lepra sectariorum in caligine sedentium quasi triumphant. Post diem vero tertium curator ille Lumanarum auimarum, videlicet ipse patriarcha, quasi rationibus secum expensis, ne quis clam ipso salutaris passionis prænia tractet indigne (nam ipsum mel quoque sæpius dulcedinem suain in vomitum convertere solet, si aliter quam expodiat, sumptum sit), instar custodis vigilacis malurius surgens, incensi dat fidelibus, indicare per bac volens, et admonere, ue festivo more, sed pugilum ritu deinceps dierum curriculum suscipiant. Licet enim, inquit, absque periculo magnum iliud jejunii pelagus a crucis velo sublevati trajecistis, et ad divinum portum sanctorum Christi Deique nostri cruciatum appulistis: tamen instar illius prudentis negotiatoris, inæstimabilem illum unionem consecuti non estis. Adhuc enim prædones ac latrones studiose domino per tenebras insidiantur, et reti quodam homicidii consulo, capiendi ejus occasionem quærunt. Igitur etiam deinceps vigilemus, et cum Judæis excubias agentibus excubemus. Ipsi quidem in tenebris per mare vagabuntur, incassum retia laxantes: nos autem ambuleἢ ὡς δοῦλοι πιστοί λαμπαδηφόροι τὰς τριόδους περιερχόμενοι, τοῦ νυμφίου τὴν ἐνδημίαν καταλαμπρύνουσι, καὶ τὴν λώβην τῶν ἐν σκότει καθημένων αἱρεσιωτών θριαμβεύουσι. Μετὰ δὲ τρίτην ἡμέραν, ὁ τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν κηδεμών, ὁ πατριάρχης φημί, καθ᾿ ἑαυτὸν ὥσπερ συλλογισάμενος, μὴ λάθη τις ἀχρειῶσαι τοῦ σωτηρίου πάθους τὰ ἔπαθλα, (καὶ μέλι γὰρ εἴωθε πολλάκις τὴν ἠδύτητα μετάγειν εἰς ἔμετον, εἰ μεταληφθείη παρὰ τὸ χρήσιμον, ὡς άγρυπνος φύλαξ ἀναστὰς ὀρθριαίτερον, δίδωσι τοῖς πιστοῖς θυμιάματα, ὁμιλῶν οἷον διὰ τούτων αὐτοῖς, καὶ ὑποτιθέμενος, μὴ πανηγυρικῶς, ἀλλὰ ἀγωνι στικῶς τῶν ἐφεξῆς τριῶν ἡμερῶν τὸ στάδιον ἀναδέξασθαι. Κἂν γὰρ ἀκινδύνως, φησί, τὸ μέγα τῆς νηστείας διεπεραιώθητε πέλαγος τῷ ἱστίῳ τοῦ σταυροῦ κουφιζόμενοι, καὶ παρὰ τῷ θείῳ λιμένι τῶν ἁγίων παθῶν τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν κατηντήσατε, ἀλλὰ τὸν ἀτίμητον οὐκ ἐπλουτήσατε μάργαρον, ὡς ἐκεῖνος ὁ φρόνιμος έμπορος. Στι γὰρ ἅρπαγες καὶ λῃσταὶ σπουδαίως ερεβοδιφωσε τὸν Κύριον, καὶ σαγήνην μιαιφονίας συρράψαντες, και ροσκοποῦσι τούτου τὴν ἅλωσιν. Γρηγορήσωμεν τοίνυν καὶ ἐφεξῆς, καὶ τοῖς ἀγρυπνοῦσιν Ἰουδαίοις συναγρυπνήσωμεν. Αὐτοὶ μὲν γὰρ ἐν σκότει ποντοπο ρήσουσι, κεναῖς ὠλέναις ἀφάσοντες δίκτυα· ἡμεῖς δ' ἐν ἡμέρᾳ περιπατήσωμεν, καὶ τοῦ φωτὸς τὰ ἔργα ληψόμεθα. Αὐτοὶ τοὺς σκόλοπας ἀγκιστρεύσουσιν, ἡμεῖς δὲ τὴν ἄγραν κερδήσωμεν. Αὐτοὶ τὸν μάργαρον ἐν λίθῳ καλύψουσιν, ἡμεῖς δὲ τοῦτον ἐν όστρακίνοις ἀποθησαυρίσωμεν σκεύεσιν. Οὕτω γινομένης καὶ ταύτης τῶν θυμιαμάτων τῆς διαδόσεως, καὶ τοῦ λαοῦ τὰς χεῖρας πάλιν ἐπὶ τὸ τῆς νηστείας ουριοδρο μήσαντο; πέλαγος, καὶ τὴν νύκτα τῶν ἁγίων παθῶν τοῦ Χριστοῦ λαμπάσι καταπυρσεύσαντος, (τοὺς γὰρ ἐν ἡμέρᾳ περιπατοῦντας νυχτοβατεῖν κατὰ τοὺς ἐσκοτισμένους ἀδύνατον, ὁ τῆς Ἐκκλησίας νυμφίας ἀνατείλας καὶ πάλιν, καθά τις εἴπῃ, ἐῷος ἀρκτούρος καὶ ἀκροκνέφαιος, κατὰ τὴν φαιδρὰν τοῦ ἁγίου Πάσχε ἡμέραν τὴν κυριώνυμον ὡς ἄλλος θεσπέσιος Μωσής τὸν τοῦ Χριστοῦ λαὸν ἐγκολπίζεται. Καὶ συγχαίρων οἷον αὐτοῖς, πᾶσαν Αίγυπτιακὴν ἀποτιναξαμένοις κακότητα καὶ Φαραώ διώκτην καταποντίσασι· Δεῦτε, φησὶν, ἴδετε τῆς ὀρθοδοξίας οι έμποροι, οἱ τὸ τῆς anus in die, ac lucis opera consequemur: ipsi sudes humis uncinabunt, nos prædam lucrabimur: ipsi unionem in lapide tegent, nos eum in testaceis vasis recondemus. Postquam in hunc modum data sunt incensa, et populus rursum manus suas ad jejunii pelaɛne prospero cursu direxit, noctemque sanctorum Christi cruciatuum faculis accensis collustravit (nam in die ambulantes, ut corum more, qui ambulant in tenebris, nocturna faciant itinera fieri nullo modo potest): tum vero sponsus Ecclesiæ rursus exoriens instar matutini aut vespertini Arcturi, die fausto sancti Paschatis Dominico velut auer divinus Moses sinu suo Christi populum excipit, quasique congratulans eis, qui omnem sceleritatem Egyptiacam excusserint, et Pharaone: persecutorem mari submerserint: Adeste, νηστείας ακινδύνως περάσαντες πέλαγος, ποὺ τὸ inquit, aspicite vos mercatores orthodoxæ doctrina, qui citra periculum pelagus jejunii trajecistis, quonam invidis luctus vitæ thesaurum jactaverit: ubinam insomnem illum unionem turbinis æstus abreptum in sepulero, tanquam in ostreo, cælaverit. Cumque videritis saniem vi fulguris divini commotam, et unionem propria potestate prodeun. teni, ac expositum emptoribus citra ullum pretiuni; accipits eum vobisque peculiarem facite, ac vitæ æternæ thesaurum vobismetipsis acquirite. Fortassis etiam more patris liberum amantis, qui μέγα κύμα τοῦ φθόνου τὴν τῆς ζωῆς θησαυρὸν ἀπὸ εκύλισε· ποῦ τὸν ἀκοίμητον μάργαρον εὐροκλύδων τυφωνικὸς ὡς ἐν ὀστρέῳ τῷ τάφῳ κατέκρυψε. Καὶ Ιδόντες τὸ μὲν ἔλυτρον μετασαλευθὲν δυνάμει θεϊκῆς ἀστραπῆς, τὸν δὲ μάργαρον αὐτεξουσίως ἐξανατεί λαντα, καὶ εἰς ἐμπορίαν προκείμενον ἀπραγμάτιν τον, λάβετε τοῦτον καὶ ἰδιώσασθαι σε, καὶ ζωὴν αἰώνιον ἑαυτοῖς ἀποθησαυρίσατε. Τάχα δὲ καὶ κατὰ πατέρα φιλόστοργον νῦν πρώτως ιδόντα παῖδας ἀμύμονας, ἀπὸ μακρᾶς καὶ κινδυνώδους ἀποδημίας ἀβλαβῶς ἐνδημήσαντας, ἐν φιλήματι ἁγίῳ περιχα " τα ιδιώσασθε.

MEDITATA ρῶς κατασπάζεται, καὶ ἀνοίξας τοὺς θησαυροὺς τῆς jam primum flios videt ex logiaqua et periculusa εὐλογίας αὐτοῦ, δεξιοῦνται τούτους νομίσμασιν, όλιγοις μὲν κατὰ τὸ φαινόμενον, πολλοῖς δὲ κατὰ τὸ νοούμενον. ᾿Αφορῶν γὰρ εἰς τὸν τῆς πίστεως ἀρχη γὸν καὶ τελειωτὴν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν, ἀρραβωνίζεται δια τούτων αὐτοῖς καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος επιφοίτησιν. Christum, verum illum Deum nostrum; velut Spiritus sanctus super eos veniat. Ταῦτα ἡμεῖς ὡς ἀρχιτέκτονες γέροντες γεγράφαμέν σοι, σοφώτατε, καὶ ἐπεδείξαμέν σοι ἀπολογίας θεμέλιον. Σὺ δὲ ὡς ἄλλος Βεσελεήλ, εποικοδομήσεις τὸ ἀληθές. Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς, φησί, δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, Ἰησοῦν Χριστὸν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Μελέτη, χάριν τῆς εἰς τοὺς θείους ναούς τῶν μοναστηρίων γινομένης μετακλήσεως διὰ σημαντηρίων τριών. Βλέπων απειροκάλους τινάς, καὶ πρὸς μηδὲν εύκ καιροῦντας ἐπωφελές, ἀλλ᾽ ἢ λέγειν τι καὶ ἀκούειν καινότερον, ματαίαν ἀποκαλοῦντας καὶ σκανδαλο ποιὸν τὴν διὰ σημαντηρίων τριῶν εἰς τοὺς ναούς γινομένην τῶν μοναζόντων μετάκλησιν, χάριν τῆς τῶν θείων δοξολογιῶν ἀκροάσεως· (Ηρχει γάρ, φησί, δι᾿ ἑνὸς αὐτοὺς μεταστέλλεσθαι, καὶ μὴ γίνεσθαι κατὰ τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ μυκτηρισμὸν καὶ χλευασμὸν παρὰ τῶν κυκλούντων ἡμᾶς ἀσεβῶν; κάντεῦθεν καὶ παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσι, μηδὲ θριαμβεύεσθαι τὸ μοναχικόν, ὡς δῆθεν εἰς μίαν διαλαλιὰν μὴ εὐσυνθετοῦν) παριστῶ διὰ τῆς παρούσης μεν γραφῆς, ὡς οὔτε διὰ τὰς φληναφίας τῶν ἀσεβῶν, οὔτε διὰ τὰς δυσκολίας τῶν μοναστῶν ἐπενοήθη, διὰ σημαντηρίων τριῶν τὰς θείας δοξολογίας ἐπικηρύττεσθαι· ἀλλὰ διὰ λόγον ἀρχαιοπαράδοτον σπου δαιότατον. peregrinatione domum illasos redeuntes, laetabundus eos cum osculo sancto salutat, et apertis thesauris benedictionis suæ, numismatis eos excipit, exiguis quidem illis in speciem; sed magnis ejus ratiɔne, quod intelligitur. Quippe respiciens in auctorem et consumatorem fidei, Jesum arrha data per hæc eis pollicetur futurum, ut Hæc nos veluti provectiores architecti scripsimus tibi, vir eruditissime, ac fundamentum satisfactionis quasi digito commonstravimus. Tu velut alter Beselcel, verum superstrues. Quippe fundamentum aliud, ut ille inquit, nemo ponere potest præter id, quod positum est, Jesum scilicet Christum, cui gloria et imperium in sæcula. Amen. EJUSDEM Meditatum, de convocatione, quæ fil ad sacras monasteriorum a'des, per tria signa. Quoniam video quosdam imperitos, et nullam ad rem utilem idoneos, quam ut aliquid novi dicant et audiant stultam ac scandali plenam vocare convocationem monachorum ad sacras ædes, quæ tribus fit signis, cclebrationes divinas audiendi causa (Sufficiebat enim, inquiunt, uno duntaxat eos signo congregari, nec præberi causam subsannandi et irridendi sanctas Dei Ecclesias circumdantibus nos impiis, ut parobola fiant inter paganos, nec statum monasticum velut in triumpho spectandum exhiberi, quasi ad unam commonitionem se recte non componat); equidem hoc scripto probabo, nec propter illas impiorum nugas, nec propter monachorum morositates excogitatum esse, ut tribus signis glorificationes divinæ denuntientur: sed propter magni momenti rationem quamdam, ab antiquis sæculis per manus traditam. Quippe cum Dei celebrationes, quæ interdiu et noctu funt in Ecclesia, juxta Davidis prophetæ oraculum, cujus verba sunt: Vesperi, et mane, et in meridic narrabo, et renuntiabo, vocemque meam Dominus audiet: cum igitur hæ perficiantur ex duobus Testamentis, Novo scilicet ac Veteri, juxta sanctorum et divinitus allatorum Patruu Τῶν γὰρ ἐπ᾿ Ἐκκλησίας γινομένων ἡμερινῶν καὶ νυχτερινών δοξολογιών, κατὰ τὸ τοῦ προφήτου Δαβίδ θεσπιώδημα, τὸ λέγον· Ἐν ἑσπέρᾳ, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρία διηγήσομαι, καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσε ακούσεται τῆς φωνῆς μου ὁ Κύριος· ἀπὸ τῶν δύο συντελουμένων Διαθηκῶν, ἀπὸ τῆς Νέας δηλαδή καὶ τῆς Παλαιᾶς, κατὰ τῶν ἁγίων καὶ θεοφόρων Πατέρων παράδοσιν, ὡρίσθη πρὸ πάντων δοξάζεσθαι τὸν Θεὸν traditionem: ante omnia sancitum est ut glorificeἀπὸ τῆς θείας κιννύρας τοῦ θεοπάτορος ('Ανοίξω γὰρ, φησὶν, ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημά μου) καὶ μετὰ τὴν τούτου ἀνάπτυξιν, τὸν θεῖον μελισσῶνα τῆς Ἐκκλησίας εξαγωνίζεσθαι, διὰ κηρίου διδασκαλιῶν εὐαγγε λικῶν, τοῦ κέντρου φωτίζοντας την σκοτόμαιναν· διὰ μέλιτος γραφῶν ἀποστολικῶν, γλυκαίνοντος τῆς οἰκου μένης τὰ πέρατα· καὶ διὰ μαρτυρικῶν ἀφηγήσεων, μεγαλυνουσῶν τὸν ἔνσαρκον οἰκονομίαν τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν. Διὸ καὶ χάριν μὲν τῶν ἂς ψαλμῶν τοῦ θεοπάτορος, καὶ λοιπῶν, τῶν ἐν τῇ ὀρθρινῇ δο ξολογίᾳ πρὸ τοῦ ἁγιοπολίτου ψαλλομένων ἑκάστοτε, καὶ ταῖς ψαλλομένων συνήθως ἐν ταῖς θείαις Ιερο τελεστίαι· καὶ ταῖς ἑσπεριναῖς προσευχαῖς, προ tur Deus per sacram Davidis citharam, (Aperiam enim, inquit, in psalterio quæstionem meam) et post explicationem ejus, ut sacrum exairien Ecclesiæ semet exerceat per evangelicarum doctrinarum favum, stimulo caliginem illuminante: perque mel apostolicorum scriptorum, quod dulcedinem finibus orbis terraruin offert; ac per nar. rationes denique de martyribus quæ administratignem in carne Christi Deique nostri amplificant. Ideoque propter sex illos Davidis psaluros, et reliquos, qui assidue in glorificatione matutina canuntur ante hagiopolitam; et propter eos, qui pro more canuntur, cuin res divina peragitur, et

ἀλλὰ μὴν καὶ τῶν στιχηρῶν, μετακαλοῦνται οἱ μο ναχοὶ διὰ σημαντηρίου μικροῦ, καὶ οἷον ταπεινοτέρα, καὶ σκοτεινοῦ. Τὰ γὰρ τῇ Παλαια Διαθήκη σκιαγραφούμενα, τύπος τῶν μελλόντων ἦσαν, καὶ εἰκονί σματα. Χάριν δὲ τῆς τῶν θεαφθόγγων Ευαγγελίων ἀνακηρύξεως, καὶ λοιπῶν πανηγυρικών βιβλίων ἱερᾶς ἀναγνώσεως, καὶ τῆς ὅλης ἀκολουθίας τοῦ ἁγιοποί του ἁπλῶς, τὸ μέγα σημαντήριον εὕρηται. Εἰς πᾶπι γὰρ τὴν γῆν καὶ εἰς τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα ἡ ἐκ τούτων διῆλθεν ὠφέλεια. Οὕτω δὲ τούτων τ λουμένων θεαρέστως καὶ εὐσεβῶς, ἔδει τὸν τοῦ Κυ ρίου λαὸν καὶ περὶ τῆς μελλούσης υπομιμνήσκεσθαι κρίσεως, δι' ήν, γονυκλισοῦμεν και προσευχόμεθα. Τετύπωται γοῦν, διὰ σημαντηρίου χαλκού, περί In precibus vespertinis, ante lectiones apostolicas, τῶν ἀποστολικῶν ἀναγνισμάτων καὶ εὐαγγελικών, et evangelicas, atque etiam versibus inclusas, arcessuntur monachi per signum quoddam exiguum, quasique humilius et obscurius. Nam quæ Veteri Testamento veluti per umbras delineantur, figura futurorum erant, et simulacra. Propter divinorum autem Evangeliorum prædicationem, et facram reliquorum ad convenius publicos pertinentium librorum lectionem, et propter universuin simpliciter bagiopolite ordinem, magnum signum inventum est. In universam enim terram, et ad fines orbis terrarum utilitas ex eis proveniens penetravit. Quæ cum ita modo quodam Deo grato ac religiose peragantur, oportebat populum Dowini etiam de futuro commonefieri judicio, cujus causa in genua procumbimus, ac preces fundimus. τῆς τελευταίας ἡμέρας εκείνης τοὺς χριστωνύ Itaque statutum est, debere Christianos per signum aheneum illius ultimi diei admoneri. Scriptum est enim: Ascendit Deus in jubilatione, Dominus in voce tubæ. Iteni, Clangent angeli Dei tuba, et mortui resurgent, et retribuetur cuique secundum opera sua. Quod autem in generalibus urbium ecclesiis plebes non convocentur tribus signis, sed uno quodam magno: non ordinis ecclesiastici subversio est. Convocatur enim populus manuariis opificiis deditus, quique ligoni et aratro vacat. Itaque boni consulere debet, si publico intersit cœtui, cum Novi Testamenti lectiones reciμους υπομιμνήσκεσθαι. 'Ανέβη γάρ, φησὶν, ὁ θεὸς ἐν ἀλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος. Σαλπί σουσιν οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἀναστή σονται, καὶ ἑκάστῳ ἀποδοθήσεται κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Τὸ δὲ κατὰ τὰς καθολικές εκκλησίας τῶν πόλεων μὴ μετακαλεῖσθαι τὰ πλήθη διά στο μαντηρίων τριῶν, ἀλλὰ διὰ μεγάλου ἑνὸς, οὐκ ἔστι τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀκολουθίας ἀνατροπή. Λαλ γὰρ μετακαλεῖται χειρώναξ, καὶ περὶ σκαπάνιν ἠσχολημένος καὶ ἄροτρον. Εστι τοίνυν ἀγαπητὸν ἐκκλησιάσαι τοῦτον κἂν εἰς τῆς Νέας Διαθήκης τὰ ψαλτωδήματα. Καὶ ἡμῖν μὲν τοῖς φυλάττουσι τῇ lantur. Ac nobis quidem, qui per Dei gratiam χάριτι τοῦ Θεοῦ πᾶσαν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν servamus immotam omnen: traditionem ecclesiasticam, hunc ordinem sequi visum est. Latinis vero, nale a nobis divisis, et quorum cor obiuratum est a Satana, licet in sermonibus oleo sint molliores, alia quædam consuetudo convocandi popnlum saeras ad ædes est tradita. Nam uno duntaxat utuntur signo, campana scilicet, quæ a campo sic dicitur. Quemadmodum enim campus cujusvis itineri citra, ullum expositus est impedimentum, sic et illius ahenei tintinnabuli sublimis vos, universis accessu facilis patet. Ac pluribus sane signis Latini et itali propterea non indigent, quod cantionibus hagiopoliticis non ulantur, sed sola Davidis cithara. ἀμετάπτωτον, οὕτω πολιτεύεσθαι δέδοκται. Τεῖς δὲ Λατίνοις μερισθεῖσι κακῶς ἀφ' ἡμῶν, καὶ πωρωθείσι τὴν καρδίαν ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, καν τοῖς λόγοις ὑπὲρ ἔλαιον ἀπαλύνωνται, ἄλλη τις παρεδόθη συνήθεια, περὶ τῆς εἰς τοὺς ναούς μετακλήσεως τοῦ λαοῦ. Ενὶ γὰρ κέχρηνται σημαντηρίῳ, τῇ καμπάνα φημί, ἥτις ἐκ τοῦ κάμπου μετονομάζεται. Ως γὰρ ὁ κάμπος (ρασί) βουλομένοις εἰς ὁδοιπορίαν ἀνεμπόδιστος πρόκειται, οὕτω καὶ τῆς χαλκοστόμου και δωνος ή μετέωρος διαλαλιὰ τοῖς πᾶσιν εὐπρόσιτος ήπλωται. Πολλῶν δὲ σημαντηρίων οὐκ ἔστι χρεία Λατίνοις καὶ Ἰταλοῖς, ὅτι μηδὲ ψαλτωδημάτων ἁγιοπολιτικῶν, ἀλλὰ μόνης της κιννύρας του Θεοπάτορος.