PG 141John Bekkos, Patriarch of Constantinople
John Bekkos, Patriarch of Constantinople
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
« first‹ prevPage 3 of 4next ›last »
col. 647–648page 316 of 511
PG 141:647ὑπερβαίνουσα. Καὶ μετ' ὀλίγα· Οὐκοῦν ἡ μὲν τῶν θείων ὑποστάσεων διακριτικὴ τάξις τοῖς ἁγίοις καθέστηκε γνώριμος, ἡ δὲ φύσεων διακριτικὴ ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ἀπόβλητος. ΕΠΙΓΡΑΦΗ.Ε. Ἐπειδὴ εἰσί τινες ἀντιλέγοντες τοῖς λέγουσιν ὡς οἱ θεολογήσαντες ἅγιοι εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ, καὶ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Σωτῆρος φωνῶν ἔσχον τὰς ἀφορμάς, τὸ μὲν ἐκ Πατρὶς ὑπάρχειν αὐτὸ θεολογήσαντες, διὰ τὸ τὴν Σωτῆρα ἐν Εὐαγγελίοις εἰπεῖν, εὐ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ο τὸ δὲ διὰ Υἱοῦ καὶ ἐξ Υἱοῦ ὑπάρχειν, διὰ τὸ τὸν αὐτὸν Σωτήρα Χριστὸν, νῦν μὲν Πνεύμα ἀληθείας λέγειν αὐτό, νῦν δὲ σωματικῶς τοῖς μαθη ταῖς αὐτοῦ ἐμφυσῶν· καὶ νῦν μὲν πρὸς τοὺς αὐτοὺς μαθητὰς λέγειν ὅτι • Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγ γελεῖ ὑμῖν, ὁ νῦν δὲ πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι «Πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά, ο Ετι δὲ καὶ ἐκ τοῦ οὐκ ἰδίᾳ μὲν διδόναι τὸν Πατέρα τὸ Πνεῦμα, ἰδίᾳ δὲ τὴν Υἱὸν, ἀλλ' ἐκ τοῦ χορηγεῖσθαι αὐτὸ παρὰ Πατρός δ' Υἱοῦ μια δύσει και χορηγία μιᾷ, καὶ ἐκ τοῦ τὴν Υἱὸν κοινωνὸν πάντων τῶν φυσικῶν ἀγαθῶν τοῦ Πατρὸς εἶναι, καὶ ἐκ τοῦ μὴ διακονικῶς καὶ ὑπη ρετικῶς, φυσικῶς δὲ μᾶλλον καὶ κατ' ἐξουσίαν θε κὴν χορηγεῖσθαι ὑμῖν αὐτὸ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, συνελέγησαν αἱ παροῦσαι περικοπαὶ τῆς πονηθείσης τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ πραγματείας εἰς τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην, ὡς ἂν ὁ ἐντυγχάνων αὐταῖς διαγινώσχα ἀφορμάς τοὺς θεολογήσαντας ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ Ο άγιος Κύριλλος ἐν τῇ ἑρμηνεία τοῦ κατά Ιω άννην Εὐαγγελίου εἰς τὸ ῥητὸν τή, ο Κἀγὼ έρω τήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ο φησίν· • Αλλον τοίνυν Παράκλητον τὸ Πνεῦμα καλεῖ ὁ Υἱός, ἐν ἰδίᾳ μὲν ὑποστάσει νοεί σθαι θέλων αὐτὸ, τοσαύτην γε μὴν ἔχον τὴν ἔμψε ρειαν ὡς πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀπαραλλάκτως οὕτω ἐνεργεῖν ἰσχύον, ἅπερ ἂν καὶ αὐτὸς ἐνεργοίη τυχόν, ὡς αὐτὸν εἶναι δοκεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ ἕτερον οὐδέν. Πνεῦμα γάρ ἐστιν αὐτοῦ. Καὶ γοῦν τῆς ἀληθείας αὐτὸ κατωνόμασε Πνεῦμα, καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἑαυτὸν εἶναι τὴν ἀλήθειαν λέγων. Αλλ' ἐρε τις εἰκότως τοῖς ἀλλότριον εἶναι νομίζουσι τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας. Καὶ πῶς, εἰπέ μοι, τὸ τῆς ἀληθείας Πνεῦμα, τουτέστι τὸ τοῦ Υἱοῦ δί ἐκ τῶν τοιούτων εὐαγγελικῶν ῥήσεων ἔχειν τὰς καὶ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. δωσιν ὁ Πατὴρ οὐχ ὡς ξένον ἢ ἀλλότριον, ἀλλ᾽ ὡς ίδιον Πνεῦμα, καίτοι καθ' ὑμᾶς διωρισμένον ἔχων τῆς οὐσίας τὸν λόγον πρὸς τὸν Υἱόν; Οὐ γὰρ ἀμ φίλογον ὅτι καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστι. Πῶς δὲ αὖ πάλιν, εἴπερ ἐστὶν ἑτεροούσιος ὁ Υἱὸς, τὸ τοῦ Πατρός Πνεῦμα δίδωσιν ὡς ἑαυτοῦ; Γέγραπται γύρ ὅτι ἐνεφύσησε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ λέγων· «Λ βετε Πνεῦμα ἅγιον.» "Αρ' οὖν οὐκ οιήσεταί τις καὶ μάλα δικαίως, μᾶλλον δὲ καὶ ἀραρότως διακείσετα:, ὅτι, τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φυσικῶν ἀγαθῶν οὐ σιωδῶς ὑπάρχων κοινωνό, ὁ Υἱός, ἔχει τὸ Πνεῦμα κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον, καθ' ὅνπερ νοοῖτο. καὶ ὁ
col. 649–650page 317 of 511
PG 141:649Πατὴρ, οὐκ ἐπακτὸν οὐδὲ ἔξωθεν (εἴηθε; γὰρ, μαλ λον δὲ μανικὸν τὸ οὕτω φρονεῖν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἡμῶν ἕκαστος τὸ ἴδιον ἐν ἑαυτῷ πνεῦμα συνέχει, καὶ ἐκ τῶν ἐνδοτάτων σπλάγχνων εἰς τὸ ἔξω προχέει. Διά γάρ τοι τοῦτο καὶ σωματικῶς ἐνεφύσησεν ὁ Χριστός, δεικνὺς ὅτι καθώσπερ ἐκ στόματος τοῦ ἀνθρωπείου πρίοισι τὸ Πνεῦμα σωματικῶς, οὕτω καὶ ἐκ τῆς θείας ουσίας θεοπρεπώς προχεῖται τὸ ἐξ αὐτῆς. Οτε τοίνυν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τοῦ τε Θεοῦ καὶ Πατρό; ἐστι καὶ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐχὶ πάντως μίαν ἐξουσίαν ἔξουσι διηρημένως τε ἅμα καὶ συνημμένως; Πατήρ γὰρ ὁ Πατήρ, καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱὸς ὁ Υἱὸς, καὶ οὐχὶ Πατήρ, πλὴν ὁ Πατὴρ ἐν Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν Πατρί. Δίδωσί γε μὴν τὸν Παράκλητον, ἤτοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἰδίᾳ μὲν ὁ Πατὴρ, ἰδίᾳ δὲ ὁ Υιός. Χορηγεῖται δὲ μᾶλλον τοῖς ἀξίοις παρὰ Πατρός δι' Υἱοῦ. Διὰ γάρ τοι τοῦτο διδόναι λεγομένου του Πατρὸς ὁ δι᾽ οὗ τὰ πάντα δίδωσιν ὁ Υἱὸς, καὶ δια δομένου λεγομένου τοῦ Υἱοῦ ὁ ἐξ οὗ τὰ πάντα δίδω σιν ὁ Πατήρ. Οτι δὲ θεῖόν τε τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐχ ἑτερούσιον ὡς πρὸς αὐτόν γε, φημί, τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν, οὐδενὶ μὲν οἶμαι τῶν εὖ φρονούντων ὑπάρχειν ἀμφίβολον, καὶ ἀναγκαῖος δὲ ἡμᾶς ἀνα πείσει λόγος. Εἰ γὰρ οὐκ εἶναί τις αὐτό φησιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, πῶς ἂν εἴη Θεοῦ μέτοχος ἡ κτίσις, ἔτι λαβοῦσα τὸ Πνεῦμα, κατά τίνα δὲ τρό του ναοὶ Θεοῦ χρηματιοῦμεν καὶ ἐσόμεθα, κτιστὸν, ἢ ἀλλογενές κομιζόμενοι Πνεῦμα, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τὰ ἐκ Θεοῦ; Πῶς δὲ θείας φύσεως κοινωνοὶ κατὰ τὰς τῶν ἁγίων φωνὰς οἱ Πνεύματος μέτοχοι, ει γεννητοῖς ἐναρίθμιόν ἐστι καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ἡμῖν τῆς θείας φύσεως πρόεισιν, οὐ διικνούμενον δι' αὐτῆς εἰς ἡμᾶς ὡς ἀλλότριον, ἀλλ᾽, ἵν' οὕτως εἴπω, ποιότης ὥσπερ τις τῆς θεότητος ἐν ἡμῖν γενόμενον, καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις κατοικοῦν, καὶ ἁπτόμενον αὐτῶν διαπαντός, εἰ τῆς ἑαυτῶν διανοίας τὸν ὀφθαλ μὲν διὰ πάσης ἐπιεικείας ἀποκαθαίροντες, καὶ διὰ τῆς εἰς πᾶσαν ἀρετὴν ἀνενδότου σπουδῆς συντηροῖεν ἑαυτοῖς τὴν χάριν;» Ο αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν, τὸ, ὅτι «Τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν ἐξ οὐρανοῦ, ο φησίν·. Οὐ γὰρ δήπου πρὸς τοσαύτην ἀλογίαν καταβησόμεθα καὶ ἡμεῖς, ὡς οἴεσθαι μεθεκτὸν ἐν τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ τὸ Πνεῦμα ὑπάρχειν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον οὐσιωδῶς ἐμπεφυκός, ὥσπερ αμέλει καὶ αὐτῷ τῷ Πατρί· ὥσπερ γὰρ τοῦ Πατρὸς, οὕτω δὴ καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ μετ' ὀλίγα τῆς περικοπής· «Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὅλως δίχα ποτὲ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ὁ λόγος νοοίτο; Η γὰρ οὐκ ἄτο που ἀνθρώπου κεχωρίσθαι λέγειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, κατά τε τὴν τῆς φύσεως ὅρον, καὶ εἰς ὁλό κληρον του ζώου τὴν ἀπαρτισμόν; Τίνα οὖν τρόπον ἀπομεριοῦμεν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, τὸ οὕτως ἐμπε φυκὸς καὶ οὐσιωδῶς ἡνωμένον, δι' αύτου τε προκύ στον καὶ ὑπάρχον ἐν αὐτῷ φυσικῶς, ὡς μηδὲν ἔτε εἶναι νομίζεσθαι παρ' αὐτόν;» Καὶ μετ' ὀλίγα Απαράλλακτος ἡ τοῦ Χριστοῦ ὁμοιότης πρὸς τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ παρ' αὐτοῦ κατὰ φύσιν προχεόμενον Πνεῦμα.»
col. 651–652page 318 of 511
PG 141:651Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πέμπτων τῶν πρὸς Ερμείαν Εἰ τοίνυν λέγοιτο χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατ τρός, αχωρίστως τε ἅμα καὶ προσπεφυκότως συν υπάρχοντα νόει, καὶ οἱονεὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος· ἡνίκα δ' ἂν καὶ ἀπαύγασμα μονονουχί φω τὸς προέντος τε καὶ ἀπαστράψαντος, εἰς νοῦν ἔχε τὴν ἐκ Πατρὸς οιονεί πως εἰς τὸ ἔξω διεκδρομήν, οὔτε εἰς ἅπαν ἀπηλλαγμένως τῆς ὅθεν ἐστὶν ὑπο στάσεως, οὔτε μὴν εἰσάπαν συνεσταλμένως, προεχ κύπτουσαν δὲ ὥσπερ εἰς τὸ ὑφεστάναι καθ᾿ ἑαυτὴν, καὶ εἰς ὑπαρξιν ἰδικήν. ο Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν, τό, «Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον, ο φησίν • Ιδιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν· ἀλλ᾽ οὐδὲν ἧττον ἰδιόν ἐστι καὶ αὐτ τοῦ τοῦ γιοῦ, οὐχ ὡς ἕτερον καὶ ἕτερον ἢ μερι στῶς ἐν ἑκατέρῳ νοούμενόν τε καὶ ἐνυπάρχον· ἀλλ' ἐπείπερ ἐκ Πατρὸς καὶ ἐν Πατρὶ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καρπὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς τῆς οὐσίας αυτ τοῦ, τὸ τοῦ Πατρὸς ἴδιον Πνεῦμα κατὰ φύσιν ἐπά γεται, χεόμενον μὲν ἐκ Πατρός, δι᾿ αὐτοῦ δὲ τοῦ Υἱοῦ τῇ κτίσει χορηγούμενον, οὐ κατά τινα τρόπον διακονικόν, ήγουν τὸν ἐν ὑπουργία νοούμενον, ἀλλ' ὥσπερ ἔφην ἀρτίως, ἐξ αὐτῆς μὲν προκύπτον τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, χεόμενον δὲ τοῖς ἑλεῖν ἀξίοις διὰ Λόγου τοῦ ὁμοουσίου, καὶ ἐξ αὐτοῦ πε φηνότο;, κατ' ἔκφανσιν δηλονότι τὴν εἰς τὸ εἶναι καθ᾿ ἑαυτὸ, καὶ ἐν αὐτῷ μένοντός τε καὶ ὄντος ἀεὶ προσεχῶς τε ἅμα καὶ μεμερισμένως. Ιδιοσυστάτως μὲν γὰρ εἶναι φαμεν τὸν Υἱὸν, ἐνυπάρχειν δὲ αὐτῷ ἰδίως γεννήτορι, καὶ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα. Οτι δὲ τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα Πνεῦμα φαί νεται τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πατρὸς πέμποντος, ήτοι πάλιν ὡς ἴδιον, ὁ Υἱὸς διὰ τὴν ταυτότητα τῆς διανέμειν ἐπαγγελλομένου τοῖς ἁγίοις αὐτὸ διαδίδωσι οὐσίας, ἧς ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα. ο Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, ο Καὶ ἐμαρτύρησεν ὁ Ιωάννης λέγων, ὅτι, Τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαί τον ὡσεὶ περιστερὰν ἐξ οὐρανοῦ, ο φησίν· ο 'Ανα σκιρτήσει δὲ ἴσως ὁ φιλεγκλήμων αἱρετικός, και πλατύ γελάσας ἐρεῖ· Τί πάλιν ἡμῖν, ὦ οὗτοι, καὶ πρὸς τοῦτό φατε; ἢ ποῖον ἐξυφανεῖτε λόγον, κατα σοφιζόμενοι τὸ γεγραμμένον; Ἰδοὺ τὸ Πνεῦμα και ταδαίνειν φησὶν ἐπὶ τὸν Υἱόν. Ἰδοὺ καταχρίετα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ὅπερ δὲ οὐκ ἔχει λαμ βάνει δηλαδή, συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ μελῳδοῦ καὶ λέγοντος ὡς πρὸς αὐτὸν, «Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. › Πῶς ἂν εἴη λοιπὸν ἐν ὁμοουσιότητι τοῦ τε λείου Πατρὸς ὁ μὴ τοιοῦτος Υἱὸς καὶ διὰ τοῦτο χριόμενος; Πρὸς δὴ τοῦτο φάναι δεῖ ὑπολαμβάνω τοῖς τὰ σεμνὰ τῆς Ἐκκλησίας ανατρέπουσι δόγματα, καὶ τὴν τῶν γεγραμμένων ὀρθότητα διαστρέφουσιν Ἐκνήψατε οἱ μεθύοντες ἐξ οίνου αὐτῶν, ἵνα δύο νησθε τὸ λαμπρὸν τῆς ἀληθείας περιαθρήσαντες κάλλος, σὺν ἡμῖν ἀναδοῆσαι πρὸς τὸν Υἱόν, «'Αλη θῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. ο Εἰ γὰρ ὅλως πιστεύεις Θεὸν εἶν και κατά φύσιν αὐτὸν, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι τὸ τέλειον Σιν,
col. 653–654page 319 of 511
PG 141:653ὥρα γὰρ ὑμᾶς καὶ εἰς αὐτὸν ἤδη δυσσεβεῖν τὸν Πα τέρα. Πόθεν γὰρ αὐτὸς, ὡς φῂς, ἐξ ἀνάγκης ἕξει τὴν τελειότητα; Πῶς δὲ οὐχὶ πρὸς τὴν τοῦ γεννήματος ὄφεσιν τὴν ὡς καθ᾽ ὑμᾶς ἀτελῆ κατοικισθήσεται παραδεξαμένην ἅπαξ ἐν Υἱῷ τῆς θείας ουσίας τὸ μὴ δύνασθαι μὴ ἔχειν τὸ τέλειον κατά γε τὸν παρ' ὑμῖν ἀμαθῆ καὶ ἀπαίδευτον λόγον; Οὐ γὰρ δή που την μεγάλην ἐκείνην καὶ ἀκήρατον φύσιν εἰς διαφόρους καταμεριοῦμεν λόγους, ὡς εἶναι μὲν ἐν τῷδε τυχὸν ἀτελῆ, τελείαν δ᾽ αὖ πάλιν ἐν ἐκείνῳ. Ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς ἀνθρωπότητος ὄρος εἷς κατὰ πάν των ἐστὶ καὶ ἴσο; ἐν πᾶσιν ἡμῖν. Ελαττον δέ τις ἄνθρωπος καθὸ πέφυκεν ἄνθρωπος; ἀλλ᾽ οὐδὲ πλέον ἑτέρου καταληφθήσεται. Ἀγγέλου δὲ, οἶμαι, διοί σει κατ' οὐδὲν ἕτερος ἄγγελος, κατά γε τὸ εἶναι τοῦ θ' ὅπερ εἰσὶν, ἄγγελοι δηλαδή, διὰ τῆς πρὸς ἀλλήλους ὁμοειδίας, εἰς μίαν ἅπαντες ἀναδεσμούμενοι φύσιν. Πῶς ἂν οὖν ἡ θεία καὶ ἁπάντων ὑπερανίσχουσα φύσις ἐν ἐλάττοσι τῶν γεννητῶν ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτὴν ἀγαθοῖς ὀφθήσεται, ὑπομενεῖ δὲ πάθος, δ παθεῖν οὐκ εἶδεν ή κτίσις; Πῶς δὲ ὅλως ἔσται καὶ ἀπλη καὶ ἀσύνθετος, εἴπερ ἐν αὐτῇ φανεῖται τὸ τέλειον καὶ τὸ ἀτελές; Συγκείσεται γὰρ δι᾽ ἀμφοῖν, εἴπερ οὐχ ὅμοιον τῷ τελείῳ τὸ ἀτελές. Εἰ μὲν γὰρ ὅμοιόνἐστι, καὶ τὸ διαλλάττον οὐδὲν ἐν αὐτοῖς, πᾶν ὅπερ ἂν εἴη τέλειον, ἀδιαφόρως ἔσται καὶ ἀτελὲς, καὶ εἴ τι πάλιν ἀτελὲς, τοῦτο καὶ τέλειον, καὶ οὐδὲν ἐν Υἱῷ κατηγόρημα, κἂν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις τὸ τέλειον ἔχων οὐ φαίνηται. 'Αλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ὑπερβαλεῖται τὸν Υἱὸν ἐπὶ τελειότητι μαρτυρούμενος· καὶ λέλυται πάλιν ἡμῖν τὸ ζητούμενον. Εἰ δὲ πολὺς ἀποτειχίζει λόγος τοῦ τελείου τὸ ἀτελὲς, δέ χεται δὲ καὶ ἡ θεία φύσις κατὰ ταυτὸν ἀμφότερα, σύνθετος ἄρα καὶ οὐχ ἁπλῆ. Αλλ' ἐρεῖ τις τυχόν ὡς ἀσυμφυῆ τέ ἐστι καὶ ἀσυνύπαρκτα κατὰ ταυτὸν ἐν ἑνὶ τῷ ὑποκειμένῳ τὰ ἐναντία, ὡς ἐν σώματι τυχὸν ὁμοῦ χρῶμα λευκὸν καὶ μέλαν. Καλώς γε, ὦ φίλος, καὶ μάλα γοργῶς τοῖς ἡμετέροις ἐπηγωνίσω λόγοις. Εἰ γὰρ μία τίς ἐστιν ἡ θεία φύσι;, καὶ παρ' αὐτὴν οὐχ ἑτέρα, πῶς ἂν, είπέ μοι, τῶν ἐναντίων γένοιτο δεκτική; πῶς δὲ καθ' ἔν τι τὸ ὑποκείμενον, τὰ ἀλλήλοις ἀνόμοια συμβήσεται; Θεοῦ δὲ ὄντος κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς, Θεός ἐστι κατὰ φύσιν καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ οὐδὲν ἄρα διοίσει κατά γε τὸ εἶναι τέτ λειος ὡς πρὸς τὸν Πατέρα, τῆς θείας αὐτοῦ καὶ τελειοτάτης οὐσίας ἐκπεφυκώς. Εἰ γὰρ οὐκ ἀνάγκη τέλειον εἶναι πάντως τὸν ἐκ τελείου γεννήτορος, εἴ περ ἐστὶν αὐτοῦ καὶ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, καὶ χα ρακτήρ τῆς ὑποστάσεως, καθάπερ γέγραπται, ἀλλ᾽ οἶμαι πᾶς τις ἡμῖν συνερεῖ καὶ συνθήσεται. "Η λε γέτω πάλιν εἰς μέσον ἐλθὼν, κατὰ τίνα τρόπον τοῦ τελείου Πατρὸς ἀπαράλλακτος ἔσται χαρακτὴρ ὁ Υἱός, οὐκ ἔχων ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ εἶναι τέλειος, κατά τὴν τινῶν δυσβουλίαν; Ἐπειδὴ δὲ ἐστι καὶ χαρα κτὴρ καὶ εἰκὼν, τέλειος ἄρα καὶ αὐτὸς, ὡς ἐκεῖνα; οὗ καὶ ἔστιν εἰκών. Ἀλλ᾽ εἶδε, φησίν, ὁ Ἰωάννης ἐξ οὐρανοῦ τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ἐπὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐπακτὸν ἔχει τὸν ἁγιασμόν. Δέχεται γὰρ ὡς οὐκ ἔχων δηλαδή. Ὥρα δὴ οὖν ἀναφανδόν, ποίημα μέν
col. 655–656page 320 of 511
PG 141:655λέγειν αὐτὸν, ὀλίγῃ μόλις ύπερον τιμώμενον, ἐν ἴσῃ δὲ τάξει τοῖς ἄλλοις τελειούμενόν τε καὶ ἁγιαζόμενον καὶ ἐπίκτητον ἔχοντα τὴν τῶν ἀγαθῶν χορηγίαν; Εἶτα πῶς οὐ διαψεύσεται λέγων ὁ Εὐαγγελιστής ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; Πῶς γὰρ ἔσται πλήρης ἐν ἰδίᾳ φύσει λαμβάνων αὐτὸς παρ' ἑτέρου; ἢ πῶς ἂν ὅλως νοοῖτο Πατὴρ ὁ Θεός, εἴπερ ἐστὶ ποίημα, καὶ οὐχὶ μᾶλλον Υἱὸς ὁ μονο γενής; Ψευδώνυμος γὰρ ἂν οὕτως ἔχει, καὶ αὐτὸς ἔσται Πατήρ, ἀληθείᾳ δὲ οὐδαμῶς ὁ Υἱός, νόθον ἔχων ἐφ' ἑαυτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ μέχρι γυμνών ῥη. μάτων την προσηγορίαν. ῾Ο ἅγιος Κύριλλος ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελικοῦ ῥητοῦ, εἰς τὸ, ο Οταν οὖν ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ο φησίν·. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τουτέστιν ἑαυτοῦ, τὸν Πα ράκλητον εἰπὼν, παρὰ τοῦ Πατρὸς αὐτὸν ἐκπορεύεσθαι φησιν. Ωσπερ γάρ ἐστιν ἴδιον Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς ἐν αὐτῷ τε ὑπάρχον, καὶ δι' αὐτοῦ προϊόν, οὕτω καὶ τοῦ Πατρός. Οἷς δὲ τὸ Πνεῦμα κοινὴν, τούτοις εἴη δήπου πάντως ἂν καὶ τὰ τῆς οὐσίας οὐ διωρισμένα. Μὴ γὰρ δή τινες ἡμᾶς τῶν δυσσεβεῖν εἰωθότων τοῖς ἐξ ἀμαθείας ἀποκομιζόν των λόγοις εἰς ἃ μὴ θέμις ἐννοεῖν, ὡς ὑπουργική τινα χρείαν ἀποπληρῶν ὁ Υἱὸς, τὸ παρὰ τοῦ Πατρὸ; Πνεῦμα τῇ κτίσει διακονεῖ. Καὶ τοῦτο γὰρ ἀσυνέτω; τινὲς οὐ κατέδεισαν εἰπεῖν. Πιστεύειν δὲ μᾶλλον ἀκόλουθον ὡς, ἐπείπερ ἰδιών ἐστιν αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀποστέλλει τους ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς πρὸς ἁγιασμόν. Εἰ δὲ δὴ νομίζουσι τρόπον τινὰ, καὶ δριμὺ νοεῖν τε καὶ λέ γειν, διάκονον ἡμῖν καὶ ὑπουργὸν κἀν τούτῳ δὴ πάλιν τὸν Υἱὸν εἰσκομίζοντες, πώς οὐκ ἀκόλουθον εἰπεῖν· Μωροὶ καὶ τυφλοι, πῇ δὴ πάλιν ιόντες ὑμεῖς οὐκ αἰσθάνεσθε, καὶ τῆς τοῦ Μοναγενούς κατεπαίρεσθε δόξης, ἐκ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀμαθίας ἀθλίους συνείροντες λογισμούς; Εἰ γὰρ ὅλως χορηγεῖ τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἐν ὑπηρέτου τινὸς τάξει λελογισμένος, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ὁμολογεῖν ὡς ἀλλότριον μέν ἐστι παντελῶς τῆς οὐσίας αὐτοῦ, τάχα δὲ ἄμεινον αὐτοῦ, καὶ κατὰ πολὺ κρεῖττον, ἄν περ οὕτως ἔχῃ κατά γε την παρ' ὑμῖν ἀμαθίαν; Εἰ γὰρ οὐκ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, τουτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὁ Υἱὸς καθ᾽ ἡμᾶς, πῶς οὐκ ἐν ἀμείνοσι νοοἶτ᾽ ἂν τὸ Πνεῦμα παρὰ τὸν Υἱόν; Εἶτα τί φαμεν, ὅταν ἀκούσωμεν λέγοντος περὶ αὐτοῦ ὅτι Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν; Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις κἀκεῖνο λοιπὸν ὡς ἐξ ἀνάγκης εἰσβήσεται. Εἰ γὰρ ὑπουργίαν διακονικὴν ἀποπληροῦν οἴεσθε τὸν Υἱὸν τὸ ἀλλότριον ἡμῖν, τουτέστι τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κεχου ρηγηκότα ἅγιον ὃν κατὰ φύσιν Πνεῦμα, οὐ κατά φύσιν άγιο, ὁ λιος, κατὰ μέθεξιν δὲ, ὥσπερ ἡμεῖς. Λέγεται γὰρ κατὰ τὴν τῶν δυσσεβῶν ἀμαθίαν ἀλλότριος εἶναι τῆς εὐσίας τοῦ Πατρὸς ἐξ ἧς καὶ πρόεισι τὸ Πνεῦμα τὸ δι' αὐτοῦ χορηγούμενον. Εσται τοίνυν τῶν ἐνδεχομένων, εἴπερ οὐκ ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ' εἰσποιητὴν ἔχει καὶ αὐτὸς τὸν
col. 657–658page 321 of 511
PG 141:657ἁγιασμόν, καθάπερ ἡ κτίσις, καὶ ἀποπεσεῖν δύνα-? σθαί ποτε τῆς ἐνούσης ἁγιότητος αὐτῷ. Τὸ γὰρ ὡς * τάξει προσθήκης ἐπικτηθέν, πῶς οὐκ ἂν ἀπο γένοιτο κατά γε τὸν τοῦ ἐγχωροῦντος λόγον; Εἶτα τίς τῶν τοιούτων οὐκ ἀποδραμείται δογμάτων; πρεπωδέστερον δὲ οἶμαι τὸ οὕτως εἰπεῖν· φίλη τοιγαροῦν ἡμῖν ἡ ἀλήθεια, καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας δόγματα, καὶ αὐτοῖς ἐκείνοις ἡμεῖς οὐχ έψόμεθα, τὴν δὲ τῶν ἁγίων Πατέρων ιχνηλατούντες πίστιν, ἴδιον εἶναι φαμὲν τοῦ Υἱοῦ τὸν Παράκλητον, τουτέστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ οὐκ ἐπεισκρινόμενον ἔξωθεν, οὐδὲ ἐπίσ κτητον ἐν αὐτῷ, καθάπερ ἐστὶν ἐν τοῖς ἁγιότητος δεκτικοῖς, οἶ; καὶ ἐκ μὴ ὄντων ἡ γένεσις, ἀλλ᾽ ὁμο τύπον αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Πατρός. Οὕτω γὰρ ἂν οὐκ εἰς πολύθεον ἡμῖν μυθολογίαν ἡ τῶν ἐκκλησιαστικών δογμάτων οιχήσεται δύναμις, ἀλλ' εἰς ἕνα θεότητος λόγον ἡ ἁγία Τριὰς ἀνασφίγγεται. Ἐν ταυτῷ τοιγαροῦν καὶ τῆς οὐσίας τὴν ἑνότητα παραδεικνὺς ἑαυτοῦ τέ φημι καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸν Παράκλητον είναι λέγων, παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαί φησιν, ἀπὸ ελέγχει τε σαφῶς καὶ ἀναμφιλόγως θεομάχον ὁλοκλήρως τὸν χριστομάχον. Ὁ γὰρ ὅλως ἐμπαροινεῖν ἐθε λήσας τῷ Υἱῷ πεπλημμεληκώς ἂν εἰκότως καὶ εἰς αὐτὸν νοοῖτο τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστιν. Οταν τοίνυν ἔλθῃ Ο Παράκλητος, φησί, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τους ἐστι τὸ ἐμὸν, 8 παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ. Μαρτυρήσει δὲ πῶς; Ενεργῆσαν γὰρ ἐν ὑμῖν τε καὶ δι᾽ ὑμῶν τὰ παράδοξα, μάρτυς ἔσεται δίκαιός τε καὶ ἀληθὴς τῆς ἐμῆς Θεοπρεποῦς ἐξουσίας, καὶ τῆς ἐν δυνάμει μεγαλειότητος. δὲ ἐμὸν, οὕτω καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ, ε Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ,» φησίν·. Οταν οὖν ἔλθῃ ἐκεῖνος, τουτέστιν ὁ Παρά κλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Βλέπε δὲ ὡς ἐγρήγορεν ἡ φωνὴ, ὥρα τοῦ λόγου τὴν νῆψιν. Προειρηκώς γὰρ ἥξειν ἐπ' αὐτοὺς τὸν Παράκλητον, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, τουτέστιν ἑαυτοῦ. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Ἵνα γὰρ εἰδοῖεν οἱ μαθηταὶ ὡς οὐκ ἀλο λοτρίας καὶ ξένης αὐτοῖς δυνάμεως ἐπιφοίτησιν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἑτέρως ἐπιδώσει ἐπαγγέλλεται, πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τουτέστιν ἑαυτοῦ, τὸν Παράκλητον ἀποκαλεῖ. Οὐ γὰρ ἀλλότριον τῆς τοῦ Μονογενοῦς οὐσίας τὸ ἅγιον νοεῖται Π. εῦμα, πρόεισι δὲ φυτικῶς ἐξ αὐτῆς, οὐδὲν ἕτερον παρ' αὐτὸν ὑπάρχον, ὅσον εἰ: ταυτότητα φύσεως, εἰ καὶ νοοῖτο τυχὸν ἰδιοσυστάτως. Τὰ τοίνυν, φησί, τῆς ἀληθείας Πνεῦμα πως ὅλην ὑμᾶς καθηγήσεται τῆς ἀληθείας τὴν γνώσιν. Ως γὰρ εἰδὼς ἀκριβῶς τὴν ἀλήθειαν, ἧς καὶ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐκ ἐκ μέρους αὐτὴν ἀποκαλύψει τοῖς σεβομένοις αὐτὸν, ἀνθήσει δὲ μᾶλλον δλο κλήρως τὸ περὶ αὐτῆς μυστήριον. Εἰ γὰρ καὶ νῦν, ἐκ μέρους γινώσκομεν ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ἀλλ' ὡς ἐν γνώσει μικρά, σῶόν τε καὶ ἀσινὲς ἡμῖν τὸ τῆς ἀληθείας ἐνήστραψε κάλλος. Ωσπερ οὖν οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ, κατὰ τὸν Εμὸν γὰρ Πνεῦμα τὸ ἐνεργοῦν ἐν ὑμῖν, ὥσπερ
col. 659–660page 322 of 511
PG 141:659αὐτὸν οἶμαι τρόπον, μᾶλλον δὲ κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἐν αὐτῷ. Οταν οὖν ἔλθῃ, φησίν, οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἀντὶ τοῦ, συνετιεῖ μὲν ἡμᾶς, καὶ τὸ περὶ τῆς ἀληθείας ἀποκαλύψει μυστήριον, λαλήσει γε μὴν οὐδὲν παντελῶς τῶν ἀπαδόν των ἐμοὶ, ἀλλ' οὐδὲ ξένον ὑμῖν εἰσηγήσεται μάθημα. Οὐ γὰρ ἰδίους τυχὸν εἰσοίσει νόμους. Ἐπειδὴ δὲ πνεῦμα καὶ οἱονεὶ νοῦς ἐστιν ἐμὸς, λαλήσει δὴ πάντως τὰ ἐν ἐμοί. Καὶ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ, οὐχ ἵνα νοῶμεν ὑπουργικὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατά τήν τινων ἀμαθίαν, πληροφορῆσαι δὲ μᾶλλον ἐθελήσας τοὺς μαθητὰς ὡς οὐχ ἕτερον δν παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ κατά γε τὸν ἐν ὁμοουσιότητι λόγον. Ταῦτα δὴ πάντως λαλήσει καὶ ἐνεργήσει καὶ βουλήσεται. Διὰ γάρ τοι τοῦτο προστέθεικεν ὅτι καὶ τὰ ερχόμενα αναγγελεῖ ὑμῖν, μονονουχί λέγων, σημεῖον τοῦτο ἔσται ὑμῖν, ὅτι δὴ πάντως ἐκ τῆς ἐμῆς οὐσίας τὸ Πνεῦμά ἐστι, καὶ οἷον ἐμός ἐστι νοῦς, τὸ ἐρεῖν αὐτὸν τὰ ἐσόμενα, καθάπερ ἐγώ. Προείρηκα γάρ, εἰ καὶ μὴ δεδύνησθε πάντα μαθεῖν. Οὐκ ἂν οὖν ἄρα, καθάπερ ἐγώ, προερεῖ τὰ ἑσόμενα, μὴ οὐχὶ πάντως ἐν ἐμοί τε ὑπάρχον, καὶ δι' ἐμοῦ προϊόν.» Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην ἐν τῷ δ' βιβλίῳ ἐν κεφαλαίῳ τηʹ, εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, «Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῶ διὰ τὸν Πατέρα.» Ως γὰρ φῶς ἐκ φωτὸς εἶναι λέγεται, οὕτω καὶ ζωὴ ἐκ ζωῆς καὶ ὥσπερ τὰ φωτός δεόμενα φωτίζει ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ διὰ φωτὸς ἰδίου τοῦ Υἱοῦ, καὶ σοφοῖ τὰ σοφίας δεκτικά, ὡς διὰ σοφίας ἰδίας, καὶ δυναμοῖ τὰ δυνά μεως χρήζοντα ὡς διὰ δυνάμεως πάλιν ἰδίας, οὕτω ζωοποιεῖ τὰ ὅσα περ ἐστι τῆς παρ' αὐτοῦ δεόμενα ζωῆς διὰ ζωῆς ἰδίας, καὶ ἐξ αὐτοῦ προχεομένης, τουτέστι τοῦ Υἱοῦ.» Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ, «Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο φησίν· ο Δοξάζει τοιγαροῦν τὸν Υἱὸν ὁ Παράκλητος, τουτέστι τὸ ἴδιον αὐτοῦ Πνεῦμα, πάντα ἰσχύον, καὶ πάντα εἰδός. Δοξάζει δὲ πῶς; "Α γὰρ οἶδε καὶ δύναται τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ πῶς ἂν αὐτὸς οὐκ εἰδοίη τυχόν; ἢ πῶς οὐκ ἂν δύναιτο; καὶ εἰ, καθάπερ αὐτός φησιν, ἐξ αὐτοῦ λαμβάνει τὸ Πνεῦμα, καίτοι πάντα ἰσχύον καὶ κατορθοῦν, πῶς ἂν αὐτὸς οὐκ ἔχοι τὸ ἐφ᾽ ἅπασιν ἰσχυρόν; ὑποτοπητέον δὲ οὐδαμῶς Ισχύος ἐπιδεᾶ τῆς ἐμφύτου καὶ φυσι 1 χῆς καθεστάναι τὸν Παράκλητον, τουτέστι τὸ Πνεῦμα, ὡς εἰ μὴ λαβὸν τύχοι μηδ' ἂν ἐξαρκέσειν αὐτὸν ἑαυ τῷ δύνασθαι πρὸς τὴν τῶν θείων κατορθωμάτων ἐνέργειαν ἀποτελεστικήν. Δυσσεβείας γὰρ ἂν τῆς ἀπα σῶν ἐσχάτη; ὑπομεῖναι γραφὴν, καὶ σφόδρα εἰκό τως, ὁ καὶ μόνον οἰηθεὶς ἀληθές τι τῶν τοιούτων εἶναι περὶ αὐτοῦ, Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιόν τε ἐστὶ τῷ Υἱῷ, καὶ πρόεισι θεοπρεπώς δι' αὐτοῦ, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τελεωτάτην ἔχον ἐνέργειάν τε καὶ δύναμιν, διὰ τοῦτό φησιν ὅτι, «Εκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. Ὑφεστάναι γὰρ αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ τὸ Πνεῦμα πιστεύομεν, εἶναί τε κατὰ ἀλήθειαν τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ καὶ λέγεται, ἐνυπάρχον γε μὴν τῇ ουσίᾳ τοῦ Θεοῦ, προ
col. 661–662page 323 of 511
PG 141:661κύπτει τε καὶ πρόεισιν ἐξ αὐτῆς πάντα τὰ αὐτῆς ἔχον ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς. Οὐ γὰρ κατὰ μέθεξιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ κατὰ τρόπον σχετικὸν, ἀλλ' οὐχ ὡς ἕτερον ὂν παρ' αὐτὴν, ἐπείπερ ἐστὶν ἴδιον αὐτῆ;. Ονπερ γὰρ τρόπον ἡ ἐκ τῶν εὐοσμοτάτων ἀνθέων εὐωδία λαβοῦσα τρόπον τινὰ τῶν προσόντων αὐτοῖς τὴν οὐ σιώδη και φυσικὴν ἐνέργειαν, ἤτοι ποιότητα, διακ μίζει τοῖς ἔξω τὴν γνῶσιν, τοῖς ὀσφραντικοῖς τοῦ σώματος μορίοις ἐμπίπτουσα, καὶ δοκεῖ μέν πως, ὅσον ἧκεν εἰς ἐπινοίας λόγον, ἑτέρα τις εἶναι παρὰ τὴν πέμπουσαν αὐτὴν φύσιν, νοουμένη γε μὴν οὐ κέτι καθ' ἑαυτὴν ἑτέραν ἔχει φύσιν, ἢ τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ἐστιν· οὕτω νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, τὸν τοῦ παραδείγματος ἀναβαίνων λόγον. Ακατηγόρητον οὖν ἄρα παντελῶς, καὶ λοιδορίας ἀπάσης ἔξω κείσεται, τὸ λαβεῖν λέγεσθαί τι παρὰ τοῦ Μονογενοῦς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Προϊόν γὰρ δι' αὐτοῦ φυσικῶς ὡς ἴδιον αὐτοῦ μετὰ πάντων ὧν Έχει τελείως, λαμβάνειν λέγεται τὰ αὐτοῦ. Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ, ο Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστὶ, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο φησί. • Χαρακτήρα πάλιν εἰλικρινή τε καὶ ἀκριβέστατον τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρὸς ἑαυτὸν ὑμῖν κὰν τούτοις εὖ μάλα δέδειχαν ὁ Υἱός, δίδωσί τε δι' ὧν ἔφη νοεῖν ὅτι καρ τὸς ὑπάρχον τῆς οὐσίας αὐτοῦ, πάντα τὰ αὐτῆς κατὰ φύσιν ἐπάγεται, ίδιά τε εἶναί φησι, καὶ μάλα εἰκότως. Διατέμνοντος γὰρ, ἤτοι διιστάντος οὐδενὸς εἰς ἀλλοτριότητα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν ὅσον ἧκεν εἰς τὸ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ὅμοιόν τε καὶ ἴσον δίχα μόνου τοῦ εἶναι Πατέρα, διαλαμπούσης τε τῆς οὐσίας ἐν ἀμφοῖν οὐχ ἑτεροτρόπως, πῶς οὐκ ἂν εἶεν ἤδη κοινὰ, μᾶλλον δὲ ταυτὰ ἐν ἀμφεῖν, ὡς εἶναι μὲν ἐν Υἱῷ τὰ τοῦ Πατρὸς, ἐν δὲ τῷ τεκόντι τὰ τοῦ γεννήματος; Διὰ γὰρ τοῦτο, καθάπερ ἐγᾦμαι, μετὰ δριμείας τινὸς τῆς ἐπιτηρήσεως, τοὺς περὶ τούτων ἡμῖν ἐποιήσατο λόγους, Εφη γάρ, οὐχ ὅτι πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἔχω καγώ· ἵνα μὴ ψιλή τις εἰκὼν ἡ κατὰ μόνην νοουμένη τὴν ἰσοτυπίαν, καὶ τοῖς ἔξωθεν ὡραῖσμοῖς μεμορφωμένη νοῆται πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, καθάπερ οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτοί, γενόναμεν γὰρ κατ' εἰκόνα Θεοῦ· ἀλλ᾽ ἐμὰ, φησὶν, ἐστὶ, τὴν εἰς ἄκρον ἔνωσιν ἦν ἔχει πρὸς τὸν γεννήσαντα, καὶ τὴν τῆς ὁμοουσιότητος δύναμιν, ἐν ἀπαραλλάκτοις οὖσαν τοῖς ἰδιώ μασιν, ἐν ἀμφοῖν διὰ τούτου παραδεικνύ;. Τοῦτο δ' ἂν ἴδοις καὶ μάλα σαφῶς ἐν ἑτέροις λέγοντα πρὸς τὸν Πατέρα· ο Πάντα γὰρ τὰ ἐμὰ σὰ ἐστι καὶ τὰ σὰ ἐμά. Οἷς γὰρ ὅλως ἔνεστι τὸ διαλλάττον οὐδὲν, καὶ ἡ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν οὐσιώδης ισότης τε καὶ ἐμφέρεια, πῶς οὐκ ἂν εἶεν ταυτὰ τῇ φύσει; Έχει τοίνυν δ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐξ ἑαυτοῦ τε καὶ ἐν ἑαυτῷ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, τουτέστι τὸ ἅγιον, δι᾿ οὗ τοῖς ἁγίοις ἐναυλίζεται τε καὶ ἀποκαλύπτει μυστήρια, οὐκ ἐν τάξει τῇ ὑπουργική παραλαμβανομένου πρὸς τοῦτο, μὴ γὰρ οἰηθῇς τι τοιοῦτον, ἀλλ' ἐν αὐτῷ τε ὄντος οὐσιωδῶς, καὶ ἐξ αὐτοῦ προϊόντος ἀμερίστως τε καὶ ἀδιαστάστως, ὡς γιά τε διερμηνεύοντος τὰ ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗπερ ἐστιν. Χ,
col. 663–664page 324 of 511
PG 141:663Ομιλεῖ γὰρ οὐχ ἑτέρως τῇ κτίσει Θεός, εἰ μὴ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Ἀλλ᾽ ἴδιον γὰρ Πνεῦμα τοῦτό ἐστι καὶ τοῦ Μονογενοῦς· ὁμοούσιος γάρ ἐστι τῷ Πατρί. Ἐπειδὴ τοίνυν, φησὶν, ἐνυπάρχον φαίνεται τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐν Πνεύματι τῷ ἰδίῳ τοῖς ἀξίοις ἀποκαλύπτεσθαι ἐνεργεῖν τε καὶ δι' αὐτοῦ τὰ ὅσαπερ ἂν βούληται, κἀμοὶ δὲ τοῦτο πρόσεστι φυσι κῶς· διὰ ταύτην εἴρηκα τὴν αἰτίαν ὅτι • Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν.» Ταραττέσθω δὲ μηδεὶς, ὅταν ἐν τούτοις ἀκούῃ τὸ τῆς λήψεως όνομα, διενθυμείσθω δὲ μᾶλλον ἐκεῖνο, δράσεις γὰρ ἂν ὀρθῶς, ὅτι πάντα τὰ περὶ Θεοῦ λαλεῖται μὲν καθ' ἡμᾶς, νοεῖταί γε μὴν οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὑπερ ἡμᾶς, λαμβάνειν τε οὕτω τὸ Πνεῦμά φαμεν, ἔκ τε τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ τὰ αὐτῶν, οὐχ ὡς ποτὲ μὲν οὐκ ἔχον τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς γνωσίν τε καὶ δύναμιν, ἔχον δὲ τότε μόλις, ὅταν νοῆται λα Κάνον. 'Αεὶ γὰρ σοφὸν καὶ δυνατὸν τὸ Πνεῦμά ἐστι, μᾶλλον δὲ αὐτόχρημα σοφία καὶ δύναμις, οὐκ ἐκ μετοχῆς τῆς τινὸς, ἀλλὰ φυσικῶς, ὥσπερ δ' ἂν φῶμεν τὴν ἐκ τῶν ἀρωμάτων ταῖς ἡμετέραις ὀστρή σεσι προσβάλλουσαν εὐωδίαν ἑτέραν μὲν ὅσον ὡς πρὸς αὐτά, εἰ ταῖς ἐπινοίαις δοίη τις ἂν, προεκτύπτειν γε μὴν οὐχ ἑτέρως οἴοιτο τυχόν, ἢ τῶν ἐξ ὧνπερ ἐστι δεχομένὴν τὴν δύναμιν εἰς ἔνδειξιν ἑαυτῆς, οὐχ οὗτάν γε μὴν ἑτέραν διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν τε καὶ ἐν αὐτοῖς πεφυκέναι. Τοιοῦτόν τι, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τοῦτο νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οἱονεὶ γὰρ ὀσμή τίς ἐστι τῆς οὐσίας αὐτοῦ ζῶσά τε καὶ ἐναργής, διακομίζουσα τῇ κτίσει τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν αὐτ σίας ἐντιθεῖσα δι᾿ ἑαυτῆς τὴν μέθεξιν. Εἰ γὰρ ἡ τῶν ἀρωμάτων ευοσμία τὴν ἰδίαν ἰσχὺν ἐναπομάττεται τοῖς ἐσθήμασι, καὶ μετασκευάζει τρόπον τινά πρὸς ἑαυτὴν τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο, πῶς οὐκ ἂν ἰσχύσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ Θεοῦ φυσικῶς, κοινωνοὺς τῆς θείας ἀποτελέσαι φύσεω; δι' ἑαυτοῦ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο; Καρπός οὖν ἄρα καὶ χαρακτὴς τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεννήσαντος ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, πάντα τὰ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπά γεται. Διὰ τοῦτό φησιν • Πάντα ὅσα ἔχει ὁ [ τὴρ ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτό εἶπον ὑμῖν ὅτι «ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν,» τὸ Πνεῦμα δηλον ότι, τὸ δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, δι' οὗ ταῖς ἁγίοις ὡς αὐτὸς ἐνοικεῖ. Οὐ γὰρ ἕτερον παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κἂν ὑπάρχειν νοῆται καθ' ἑαυτὸ καὶ ἰδίως. Πνεῦμα γὰρ τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐχ Υιό;. ο που Θεόδωρος ὁ τῆς Ῥαϊθοῦ πρεσβύτερος ἐν τῷ δογματικῷ λόγῳ αὐτοῦ, οὗ ἡ ἀρχῇ, ο "Ατοπον οἶμαι, καὶ καλῶς γε τοῦτο νενόμικα·» Μετὰ πολλὰ πάνυ φη σίν· «Μὴ θαυμάζωμεν δὲ λέγοντος τοῦ Κυρίου ἐξο δον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τὴν ἑκατέρου πρέοδον. Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἔχω.» Καὶ πάλιν, «Τὸ Πνεῦμα 8 παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται.» Εἰ γὰρ καὶ τὸ ἐξελθεῖν καὶ τὸ ἐκπορευθῆναι ταυτὸν ἐνταῦθα σημαίνει· τῷ Πνεύματι γοῦν τὴν ἐκπόρευσιν μᾶλλον κατ' ἐξαίρετον ήρμοσεν, ὡσε περ ἑαυτῷ τὴν γέννησιν.»
col. 665–666page 325 of 511
PG 141:665Ε. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συν όδου, ἐν οἷς λέγουσιν οἱ ἐπίσκοποι πρὸς τὸν φιλό σοφον διὰ τοῦ ἐπισκόπου Λεοντίου, εἴρηται οὕτω λέγει οὖν περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ἡ θεία Γραφή, Κλινεῖ ἐπ' αὐτοὺς ὡς ποταμὸς εἰρήνης ἐκπο ρευόμενος δηλονότι ἐκ τῆς ἀληθοῦς πηγῆς τῆς ζωῆς τῆς τοῦ Πατρὸς θεότητος, καθά φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις· Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω. ΕΠΙΓΡΑΦΗ Επειδή εἰσί τινες μὴ καταδεχόμενοι ἐκεῖνο τὴν εὐαγγελικὴν δύνασθαι βήσιν, τῆς Πνεῦμα ἀληθείας τὸ ἅγιον λέγουσαν Πνεῦμα, ὅπερ δύναται καὶ ἡ έτσι; ἡ λέγουσα ἐκ τοῦ Πατρὸς αὐτὸ ἐκπορεύεσθαι ἔτι δὲ διενιστάμενοι μηδὲ εἰς ἰσοδύναμον ἔννοιαν λέγεσθαι τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κατεστρώθησαν αἱ παροῦσαι γραφικαὶ χρήσεις εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσοδυνάμου τῶν τοιούτων εὐαγγελικῶν ζή σεων. Ο μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς κατ' Ευνομίου καὶ Αρείου λόγοις φησί· «Τὴν μεν πρὸς τὸν Πατέρα οικειότητα νοῶ, ἐπειδὴ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, τὴν πρὸς Υἱὸν δὲ, ἐπειδὴ ἀκούω· Εί τις δὲ Πνεύμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ.» Ὁ αὐτὸς περὶ τὸ τέλος τοῦ β' τῶν κατ' Εὐνομίου λόγων αὐτοῦ φησίν· «Πῶς δὲ οὐ φανερὸν ἔχει τὸν κίνδυνον διαιρεῖν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα, τοῦτο μὲν τοῦ ᾿Αποστόλου συνημμένως ἡμῖν παραδιδόντος, καὶ νῦν μὲν Χριστοῦ λέγοντος, νῦν δὲ τοῦ Θεοῦ ἐν οἷς γράφει, ο Ε: δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ, καὶ πάλιν· Ὑμεῖς δὲ οὐ τὸ Πνεῦμα δῶ κόσμου ἐλάβετε, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ τοῦτο δὲ τοῦ Κυρίου, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας λ γοντος, ἐπειδὴ αὐτὸς ἡ ἀλήθεια, καὶ παρὰ τοῦ Πατρός εκπορεύεται. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ την τῶν πρὸς Ἀμφιλόχιον φησιν Εκ τοῦ Θεοῦ εἶναι λέγεται οὐχ ὡς τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ἐκ τοῦ Θεοῦ προελθόν, οὐ γεγο ντῶς, ὡς ὁ Υἱός, ἀλλ' ὡς Πνεῦμα στόματος αὐτοῦ, τῆς μὲν οἰκειότητος δηλουμένης ἐντεῦθεν, τοῦ δὲ τρό καὶ τῆς ὑπάρξεως ἀῤῥήτου φυλασσομένου. ᾿Αλλὰ καὶ Πνεῦμα Χριστοῦ λέγεται ὡς ᾠκειωμένον αὐτῷ κατά φύσιν. Ο Άγιος Κύριλλος ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ Ἰω μνην ευαγγελικοῦ ῥητοῦ, «Οταν οὖν ἔλθῃ ὁ Πα άκλητος, ο φησίν· «Ἐν ταυτῷ τοιγαροῦν καὶ ῆς οὐσίας τὴν ἑνότητα παραδεικνὺς ἑαυτοῦ τέ ρήμα καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, Πνεῦμα τῆς Πληθείας τὸν Παράκλητον, εἶναι λέγων, παρά λέγων, παρά τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαί φησιν. Απελέγχει, το Παρῶς καὶ ἀναμφιλόγως θεομάχου ὁλοκλήρως τὸν ριστομάχον. Ο γὰρ ὅλως ἐμπαροινεῖν ἐθελήσας τῷ Υἱῷ, πεπλημμεληκὼς ἄν᾿ εἰκότως καὶ εἰς αὐτὸν κάτο τὸν, ἐξ οὗπέρ ἐστιν. Οταν τοίνυν Ελύῃ ὁ Παράκλητος, φησί, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τουτο πὶ τὸ ἐμὸν, 3 παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ο
col. 667–668page 326 of 511
PG 141:667ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ· Μαρτυρήσει δὲ πῶς; Ενεργῆσαν γὰρ ἐν ὑμῖν τε καὶ δι᾽ ὑμῶν τὰ παι ράδοξα, μάρτυς ἔσεται δίκαιός τε καὶ ἀληθῆς τῆς ἐμῆς θεοπρεποῦς ἐξουσίας, καὶ τῆς ἐν δυνάμει με γαλειότητος. Εμὸν γὰρ Πνεῦμα τὸ ἐνεργοῦν ἐν ὑμῖν, ὥσπερ δὲ ἐμὸν, οὕτω καὶ τοῦ Πατρός.» Ὁ αὐτὸς ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ Ἰωάννην εἰς τὸ ῥητὸν τὸ «Οταν οὖν ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ο φησίν·. Ἰδοὺ γὰρ ἰδοῦ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τουτέστιν ἑαυτοῦ, τὸν Παράκλητον εἰπών, παρὰ τοῦ Πατρὸς αὐτὸν ἐκπορεύεσθαί φησιν. "Ωσπερ γάρ ἐπι Πνεῦμα ἴδιον τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς ἐν αὐτῷ τε ὑπάρχον, καὶ δι' αὐτοῦ προϊόν, οὕτω καὶ τοῦ Πατρός. Οἷς δὲ τὸ Πνεῦμα κοινὸν, τούτοις εἴη δήπου πάντως ἂν καὶ τὰ τῆς οὐσία; οὐ διωρισμένα. Ὁ ἅγιος Επιφάνιος, ἐν τῷ ᾿Αγκυρωτῷ φησιν' «Τὸ Πνεῦμα ἀκατάληπτον, οὐκ ἀλλότριον Πατρὶς καὶ Υἱοῦ. Καὶ αὐτὸς γὰρ ὁ Μονογενής λέγει, στο Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς, ο καὶ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκ. πορευόμενον.» Καὶ «ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται· ο ἵνα μὴ ἀλλότριον νομισθείη Πατρὸς μηδὲ Υἱοῦ.» Καὶ μετὰ πολλὰ πάνυ • Αμφότερα κατοικεῖ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τῷ δικαίῳ ὁ Χριστὸς καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Εἰ & Χριστὸς ἐκ Πατρὸς πιστεύεται Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Χριστοῦ· ἡ παρ' ἀμφοτέρων ω; φησιν ὁ Χριστὸς ὁ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, καὶ οὗτος ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. ο Θεόδωρος ὁ τῆς Ραϊθοῦ πρεσβύτερος ἐν τῷ δογματικῷ λόγῳ αὐτοῦ, οὗ ἡ ἀρχὴ· ε Ατοπον οἶμαι, καὶ καλῶς γε τοῦτο νενόμικα,» μετὰ πολλὰ πάνυ φησίν· «Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀληθείας Πνεῦ 1 ἐστι· τοῦτο δὲ παρὰ μὲν τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, λαμβάνει δὲ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἔχοντος, πρὸς ἀπόδειξιν καὶ φανέρωσιν τοῦ, ὅτι μία οὐσία ἐστὶ τοῦ τε λαμβάνοντος καὶ τοῦ παρ' ο λαμβάνει, καὶ τοῦ ἐξ οὗ φυσικῶς ἐκπορεύεται. Οὐδὲ γὰρ ἂν προῆλθον ἐξ ἑτεροφυσίου, ἢ ἔλαβέ τι παρὰ τοῦ μὴ ὁμοουσίου. Εἰ δὲ ὁμοούσιά ἐστιν αὐτῷ τὸ, ὅθεν προῆλθε; καὶ τὸ ἐξ οὗ λαμβάνει, κἀκεῖνα πάντως ἑαυτοῖς ἐστιν ὁμοούσια· τὰ γὰρ τῷ αὐτῷ ὁμοούσιον, δηλονότι καὶ ἀλλήλοις ἔσται καὶ ἔστιν ἀληθῶς ὁμοούσι ΕΠΙΓΡΑΦΗ Ζ. Ἐπειδὴ εἰσί τινες λέγοντες διαφέρειν ἀλλήλων τὸ πρόεισι καὶ προχεῖται, καὶ ἐκπορεύεται, ἐξελέγησαν εἰς ἀναντίῤῥητον ἀπόδειξιν τοῦ ἰσοδυνάμου αὐτῶν αἱ προκείμεναι χρήσεις τοῦ ἁγίου Κυρίλλου καὶ μετ᾿ αὐτὰς αἱ ὑποτεταγμέναι αὐταῖς ἕτερα χρήσεις τῶν ἄλλων Πατέρων, τῶν θεολογούντων ἐπ Πατρὸς προϊέναι τε καὶ ἐκπέμπεσθαι, καὶ προχεῖσθαι τὸ Πνεῦμα ἐν ἐκείναις ταῖς περικοπαῖς, ἐν αἷς ἔμελλον λέγειν ἐκ Πατρὸς αὐτὸ ἐκπορεύεσθαι Ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν τῷ ἔκτῳ τῶν πρὸς Ἐρι μείαν φησίν· «Εἴπερ οὖν ἐστι τὸ Πνεῦμα τοῦ Παν τρὸς ἴδιον τοῦ Υἱοῦ, πῶς ἀγνοῆσαί τι τῶν ἐν θεί κεκρυμμένων, ἴδιον ἔχων αὐτὸς τὸ Πνεῦμα τὸ πάντα εἰδὸς τὰ ἐν τῷ Πατρί· καίτοι λέγοντος ἀκούο σαφῶς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· Ἔτι πολλὰ ἔχωλές
col. 669–670page 327 of 511
PG 141:669γεῖν ὑμῖν, ἀλλ᾽ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν ἀλήθειαν. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυ τοῦ ἀλλ᾽ ὅσα ἀκούσει, και τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Αρά σοι σαφὲς τὸ παροισθέν ἐστι λόγιον, καὶ προσδέδορκας ὅτι Πνεῦμα μὲν ἀληθείας ὠνόμασε τὴν Παράκλητον; Εφη γε μὴν ὡς πρόεισιν ἐκ Πα τρός, ίδια πάντα δεικνὺς ἑαυτοῦ τὰ τοῦ Πατρός. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ ς' τῶν πρὸς Ερμείαν·. Οτι δὲ τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα Πνεῦμα ἐστι τοῦ Υἱοῦ, αὐτ τής σε δι᾿ ἑαυτοῦ μυσταγωγήσει λέγων Όταν ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὅ παρὰ τοῦ Πα τρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος, φησίν, μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ. Συνίης οὖν ὅπως ὡς ἴδιον ἐπαγγέλλεται καταπέμψειν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ Πνεῦμα μὲν ἀληθείας ἀποκαλεῖ, προχεῖσθαί γε μὴν ἐξ αὐτοῦ διωρίσατο τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν ὅτι καὶ μαρτυρήσει περὶ αὐτοῦ προμεμήνυκεν; Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πρὸς μοναστὰς λόγῳ αὐτοῦ, οὗ ἡ ἀρχή, ο Τὸ φιλομαθὲς καὶ φιλόπονον τῆς ὑμετέρας ἀγάπης ἄξιον εἶναί φημι τοῦ παντὸς λόγου,» μετά πολλὰ ἕτερά φησιν· Τὸ Πνεῦμα προχεῖται μὲν, ἔχουν ἐκπορεύεται καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, χορηγεῖται δὲ τῇ κτίσει διὰ τοῦ Υἱοῦ.» Ο μέγας Αθανάσιος, ἐν ᾗ ποιεῖται διαλέξει Όρ θαδόξου και Μακεδονιανοῦ, φησί· «Μη γένοιτό μοι εἰπεῖν ἐπίκτητόν τι ἐπὶ τοῦ Πνεύματος. Οὔτε γὰρ τὸ ἅγιον, οὔτε τὸ ἄφθαρτον, οὔτε τὸ ἀθάνατον, οὔτε τὸ ἀγαθόν, οὔτε ἄλλο τι τῶν περὶ τὸν Θεὸν θεωρουμένων λέγω εἶναι ἐπίκτητον τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ φύσει ἅγιον, φύσει ἄφθαρτον, ὡς Πνεῦμα Θεοῦ καὶ ἐξ αὐτοῦ πηγάζον, εἴτουν ἐκπορευόμενον. Ο Ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν ἑνὶ τῶν κεφαλαίων τοῦ β' τῶν Θησαυρῶν φησιν·. Οὐχ οὕτως, ὦ βέλτιστοι, τὰ πάντα φαμὲν ἐκ τοῦ Θεοῦ, καθάπερ καὶ τὸ Πνεῦμα. Τὸ μὲν γὰρ ἐστι φυσικῶς ἐνυπάρχον καὶ οὐσιωδῶς ἐμπεπηγός, ἵν᾽ οὕτως είπωμεν, καὶ ἀμερίστως ἐξ αὐτοῦ προϊόν, τὰ δὲ τῆς ἐνεργείας ἔργα καὶ ποι ήματα. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ· Οὐ διώρισται τῆς οὐσίας τῆς θείας, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῆς φυσικῶς ἐκπεμπόμενον, ὅλην ἔχει τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὴν ἐνέργειαν. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ·. Αλλά μενεῖ μὲν αὐτῷ κυρίω; τὸ ἐξ οὗ, διὰ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Πατρός. ο Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ· Πρόδηλον ότι τῆς θείας ἐστὶν οὐσίας, οὐσιωδῶς ἐν αὐτῇ, καὶ ἐξ αὐτῆς προϊόν. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ· Οτε τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν ἡμῖν γενόμενον, συμμόρφους ἡμᾶς ἀποδεικνύει Θεοῦ, πρόεισι δὲ καὶ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, πρό δηλον ότι τῆς θείας ἐστὶν οὐσίας οὐσιωδῶς ἐν αὐτῇ καὶ ἐξ αὐτῆς προϊόν. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πρὸς Νεστόριον λόγῳ φησίν· «Εί γὰρ καὶ ἔστιν ἐν ὑποστάσει τὸ Πνεῦμα ἰδικῇ, καθὼ Πνεῦμά ἐστι, καὶ οὐχ Υἱός· ἀλλ᾽ οὖν ἔστιν οὐκ ἀλ
col. 671–672page 328 of 511
PG 141:671λότριον αὐτοῦ. Προχεῖται δὲ παρ αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ο μέγας Βασίλειος ἐν τῷ κατ' Εύνομίου δ' λόγῳ ἐν ἐνὶ τῶν κεφαλαίων φησίν·. Οὐδὲ γὰρ Ελαττόν τι ἕξειν μέλλομεν εἰς τὸ γινώσκειν τὸ Πνεῦμα ὑπάρ χειν ἐκ Θεοῦ, Πνεῦμα τοῦ στόματος αὐτοῦ ἀκούοντες αὐτό· ἀλλ᾽ ἱκανὸν καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ δηλῶσαι τὴν ἐκ Θεοῦ. Οὐδ' υἱὸς οὐδ᾽ ἡ γέν νησις ἴδιον τῆς θεότητος, ἀλλ' ἐξ ἀνθρωπίνης ἔχειν ότητος ἀνῆκται· ὁμοίως δὲ καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος πρόσρησις. ο Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ φησίν· Ὁ τὸ Πνεῦμα διαιρῶν τῆς θεότητος τὴν τελεσιουργίαν τῶν ποιο μένων ἀπέκοψεν. Ἐκπομπῇ γὰρ καὶ μεταδόσει Πνεύ ματος τὰ γινόμενα γίνεται, οὐκ ἐν χρόνῳ πρόεισι τὸ προϊόν ἐκ Θεοῦ, κἂν ἐν χρόνῳ τὰς ποιήσεις ἀπο διδῷ.» Ο μέγας Μάξιμος, Ανομοίου ήτοι Αρειανιστού ἀντιλογίαν μετὰ Ὀρθοδόξου συγγραφόμενος, ὡς ἀπὸ Ανομοίου φησί, κατ' ἐρώτησιν· Ανόμοιος ο Ούκ ἔστιν οὖν διαφορὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύ ματος; Ορθόδοξος· Ἐν τῇ φύσει ον· ἐν τῷ θελή ματι, οὗ· ἐν τῷ γενναν, καὶ γεννᾶσθαι, καὶ ἐκπέμπειν, καὶ ἐκπορεύεσθαι, ναι. "Ανόμοιος· Τί έστι γεννᾶν καὶ γεννᾶσθαι, καὶ ἐκπέμπειν καὶ ἐκπορεύεσθαι. Ορθόδοξος • "Οτι ὁ μὲν Πατὴρ γεννα, τους έστιν ἐγέννησεν· ὁ δὲ Υἱὸς γεννᾶται, τουτέστι γεγόνα νηται. Καὶ ὅτι αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐκπέμπει τὸ Πνεῦ 12, τουτέστιν ἐξέπεμψε, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται, τουτέστιν ἐκπεπόρευται, ο Ο μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ιη' τῶν πρὸς Αμφ χιον κεφαλαίων, μετὰ τὸ ἐν ἄλλαις πολλαῖς λέξει παραστῆσαι τὴν τοῦ Πνεύματος κοινωνίαν πρὸς τὴν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ταῦτά φητι· «Καὶ οὐκ ἐντεῦθεν μόνον τῆς κατὰ τὴν φύσιν κοινωνίας ή ἀπόδειξις, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι λέγεται, οὐχ ὡς τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ἐκ τοῦ θεοῦ προελθὸν, οὐ γεννητῶς ὡς ὁ Υἱὸς, ἀλλ' ὡς Πνεῦμα στόματος αὐτοῦ, τῆς μὲν οἰκειότητος δηλουμένη; ἐντεῦθεν, τοῦ δὲ τρόπου τῆς ὑπάρξεως ὀρξή του φυλασσομένου. Ο Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ πρὸς Ήρωνα τον φιλόσοφόν φησιν • Ορίζου δὲ καὶ τὴν ἡμετέραν εὐσέβειαν διδάσκων ἕνα μὲν εἰδέναι Θεὸν ἀγέννη τὸν Πατέρα, ἕνα δὲ γεννητὸν τὸν Υἱόν, ἂν δὲ Πνεῦμα ἅγιον προελθὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς ἢ καὶ προϊόν. Θεόδωρος, ὁ τῆς Ραϊθοῦ πρεσβύτερος, ἐν τῷ ἐν γματικῷ λόγῳ αὐτοῦ, οὐ ἡ ἀρχή, «"Ατοπον οίμαι, καὶ καλῶς γε τοῦτο νενόμικα, μετὰ πολλὰ πάν φησίν· • Μή θαυμάζωμεν δὲ λέγοντος τοῦ Κυρίου ἔξοδον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τὴν ἑκατέρου πρόοδον. «Εγ γάρ, φησὶν, ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω. ο δα! πάλιν, «Τὸ Πνεῦμα 8 παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται. ο Εἰ γὰρ καὶ τὸ ἐξελθεῖν καὶ τὸ ἐκπορευθῆναι ταυτὸν ἐνταῦθα σημαίνει, τῷ Πνεύματι οὖν τὴν ἐχι πόρευσιν μᾶλλον κατ' εξαίρετον ήρμοσεν, ὥστε, ἑαυτῷ τὴν γέννησιν.
col. 673–674page 329 of 511
PG 141:673ΕΠΙΓΡΑΦΗ Π. Επειδή τινές, ἀκούοντες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Υἱοῦ ὑπάρχον καὶ ἀναβλύζον καὶ προϊόν, οὐχ τὴν θείαν φύσιν τοῦ Πνεύματος ἐκ τῆς θείας ουσίας καὶ φύσεως τοῦ Υἱοῦ πηγάζειν καὶ ἀναβλύζειν τε ρατολογοῦσιν, ἀλλὰ τὸ πνευματικὴν χάρισμα τὴ τοῖς ἀξίως ἐπιγινόμενον, διὰ τὴ τὴν ἐγγινομένην αὐτοῖς ἐνοίκησιν τῆς πανταχού παρούσης θεότητος τοῦ ἁγίου Πνεύματος σχετικῶς γίνεσθαι, οὕτω τὸ τοιοῦτ τον ἐκλαμβάνοντες χάρισμα, ὥσπερ ἂν εἰ ἀποδιῃρημένον καὶ ἀποδιεσπασμένον τῆς θείας οὐσίας νοοῖτο τοῦ Πνεύματος· συνελέγησαν αἱ παροῦσαι γραφικαὶ χρήσεις, ἐξ ὧν ἔχει τις διαγνώναι ὡς, κἂν καὶ ἡ ἐγγινομένη τοῖς ἀξίαις ἐνοίκησις τοῦ παναγίου Πνεύ ματος σχετική ἐστιν ἀῤῥήτως καὶ ὑπὲρ λόγον, ἀλλ' ἐπεὶ ἐκεῖ τὰ χαρίσματα τοῦ Πνεύματος προχέονται, ὅπου ἡ θεία φύσις αὐτοῦ σχετικῶς ἐνοικήσει, αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἐν τῆς Τριάδος, καὶ συμ πληρωτικὸν τῆς Τριάδος, ὅπερ ἐστὶν ἡ θεία φύσις καὶ τέλειος Θεὸς ὡς ὁ Πατὴρ καὶ ὁ γιὸς δηλοῦται, ὅταν τις λέγῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον προϊὸν, καὶ ἀνα Ελύζον, καὶ ὑπάρχον ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν τῷ ζ' τῶν πρὸς Ερμείαν φησίν· ο Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς περὶ παντὸς, οἶμαι, πιστοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ, • Ελευ σόμεθα, η φησίν, ο ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. • Καὶ ἐν γε τούτῳ γινώ σκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν ἐκ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔδω κεν ἡμῖν. Ενοικον γὰρ καὶ ἐνηυλισμένον κατα πλουτοίη τις ἂν τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς ὄντα Θεόν, ( οὐκ ἀλλότριόν τι καὶ διεσπασμένον, οὐσιωδῶς αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα λαβὼν, ἀλλὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ καὶ ἴδιον αὐτοῦ, καὶ τὴν ἴσην ὡς πρὸς αὐτὸ κυριότητα φορούν.» Καὶ μετ᾿ ὀλίγα· «"Επεμψε δὲ ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὸν Παράκλητον, δι' οὗ καὶ ἐν ᾧ μεθ' ἡμῶν ἐστι καὶ ἐν ἡμῖν αὐλίζεται, οὐκ ὀθνεῖον ἡμῖν ἐγχέον, ἀλλὰ τὸ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ τῆς τοῦ Παν τρὸς αὐτοῦ ἴδιον Πνεῦμα. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πρὸς Ερμείαν ζ' τοῦ διαλόγου φησίν· «Αγίου γὰρ ὄντος τοῦ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ἅγιον οὐσιωδῶς τὸ Πνεῦμά ἐστι δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τοῦ ἁγίου μεταλάχοι τις ἄν.» Ο Ερμείας πρὸς ταῦτα· «Οὐχ ὡς ἰδιόν φασιν, ἀλλ' ὡς ἐπακτὸν ἔχοντος τὴν ἁγιασμόν, διακομίζοντές τε τῇ κτίσει παρὰ Θεοῦ.» ῾Ο ῞Αγιος πρὸς ταῦτα·. Προηγια. σμένον οὖν ἄρα τὸ Πνεῦμα τὸν οὐχ ἑαυτοῦ τοῖς κτί σμασιν ἐνίησιν ἁγιασμὸν, εἴπερ εἶναί φαμεν ἀληθὲς ὡς ἔν γε παντὶ τῷ διακομίζειν ὑπειλημμένῳ, τὸ δι' αὐτοῦ τυχὸν, εἰς ἑτέρους διαλλάττον, εἴη δήπου πάνε τως ἂν καὶ ἕτερον παρ' αὐτό. Διακομίσαι γὰρ ἂν οὔτι που τῶν ὄντων οὐδὲν ἑαυτὸ πρὸς ἑτέρους ούχ ὡς ἐαυτό.» Ο Ερμείας πρὸς ταῦτα· 'Αληθές. Ο Αγιο;" «Οὐκοῦν εἰ μή ἐστιν ἅγιον φύσει τὸ Πνεῦμα ἐν ἡμῖν, φραζόντων ἐκεῖνοι, τίνα δὴ ἄρα λοιπὸν ἀπεκληρώσατο φύσιν. Καὶ εἰ μὴ βούλοιντο τὴν ἁγίαν ἀπονέμειν αὐτῷ, ἄρ' οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως ἀπο κινδυνεύσειεν ἂν αὐτοῖς εἰς ἀδιάφυκτον δυσφημίαν
col. 675–676page 330 of 511
PG 141:675ὁ λόγος; Ο Ερμεία; Εοικε. Πλὴν ἐκεῖν φασιν, ὅτι Χριστὸς ἔφη περὶ αὐτοῦ, • Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψε. ται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν.» Μέτοχον οὖν ἄρα φασὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ.» Ο Αγιος. • Ηκιστά γε. Πολλού γε, οἶμαι, δεῖ. Τὸ γὰρ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ καὶ ἴδιον αὐτοῦ πῶς ἂν αὐτοῦ μεταλάχοι πώς ποτε, καὶ ἐν ἴσῳ τοῖς θύραθεν σχετικῶς ἁγιάζοιτο, καὶ ἀλλότριον ἔσται κατὰ φύσιν, οὗ καὶ ἴδιον εἶναι λέγεται;» Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ γ' τῶν πρὸς Ερμείαν φησίν Πῶς οὐ παντελῶς ἀταλαίπωρον ἰδεῖν, ὅτι θεὸς ἀληθῶς καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας εκπ φυχεν ὁ Υἱὸς, εἴπερ ἐστὶν ὡς Θεὸς, καὶ οὐχ ὡ; ἔτε ρόν τι κατοικοῦν ἐν ὑμῖν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. κ Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ φησιν·. Τὸ τοίνυν ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ γῆς τῇ τῆς υἱότητος δόξῃ καταχρυσοῦν, φημὶ δὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπείπερ ἐστὶ τοῦ Υἱοῦ, ἐνεργήσει μὲν εἰς ἑτέρους τὴν υἱοποίησιν, ἀπρακτη. σει δὲ περὶ τὸν οὐπερ ἐστιν οὐκ εἰσκεκριμένου, ούτε μὴν ἔξωθεν ἐκπεφοιτηκός, ἀλλ' οὐσιωδῶς ὑπάρχον αὐτοῦ καὶ δι᾿ αὐτοῦ προχεόμενον τοῖς ἑλεῖν ἀξίοις ἐν εὐδοκίᾳ Πατρό;.» ῾Ο αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ φησιν· Ὁ θεσπέσιος Ἰω άννης λέγει • Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν.· Δόσις δὲ ἀγαθὴ, καὶ δώρημα τέλειον, εἴη ἂν ἕτερον κατά γε τὸ αὐτῷ σοι δοκοῦν, πλὴν ὅτι τοι τὸ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος; κ Ο Ερμείας· Οὐδαμῶς.» Ο "Αγιος" • "Αθρει δὴ οὖν καὶ διὰ τούτων, ἐξ ἰδίου πληρώματος προς έντα τὸν Υἱὸν τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ ἀναποβλήτως έμε πεφυκός ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθή, ο ῾Ο αὐτὸς ἐν τῷ ζ' τῶν πρὸς Ερμείαν φησίν Περὶ δέ γε τοῦ Πνεύματος τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, φησίν·. Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρὸς, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀλη θείας, ὁ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ.» "Αρ' οὐχὶ Θεὸς ἐναργώς τὸ ὡς Θεὸς ἐγνωσμένον, καὶ ἐνοικοῦν ἡμῖν, οὐχ ὡς κτίσμα καὶ γεννητὸν, καὶ δουλείᾳ τῇ καθ' ὑμᾶς ἐνεχόμενον, ἀλλ' ὡς ἐλεύθερον κατὰ φύσιν, καὶ αὐτ τῆς ὑπάρχον τῆς ἀληθείας Πνεῦμα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὴ καθ᾽ ἔνωσιν τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν ἀλήθεια κατά Ο τας Γραφάς, ἀλήθεια δὲ ὁ Χριστός. ῾Ο αὐτὸς ἐν τῷ γ' τῶν πρὸς Ερμείαν φησίν Αλλ᾽ εἴπερ ἐστὶν ἄνωθέν τε καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς πᾶν δώρημα τέλειον, ἐνεργεῖ δὲ τὴν τούτων διαν μὴν οὐ διακονικῶς ὁ Υἱὸς, ἐν ἐξουσίᾳ δὲ μᾶλλον τῇ θεοπρεπεί, κατὰ τίνα δὴ ἄρα λοιπὸν ἀφεστίξει τρόπον τοῦ μὴ εἶναι κατὰ φύσιν, τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστίν ὁ γεννήσας αὐτὸν, ἀληθινὸς δηλονότι Θεός.» ῾Ο αὐτὸς ἐν τῷ πρὸς βασιλέα Θεοδόσιον λόγῳ φησίν· ο Βαπτίζοντα ἔφη τὸν Ἰησοῦν ἐν πυρί, οὐ τὸ ἀλλότριον τοῖς βαπτιζομένοις ενιέντα Πνεύμα δουλοπρεπῶς, καὶ ὑπηρετικῶς, ἀλλ' ὡς Θεός μετ' εξουσίας τῆς ἀνωτάτω τὸ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἴδιον αὐτοῦ. ὁ
col. 677–678page 331 of 511
PG 141:677Ο αὐτὸς ἐν τῇ ἑρμηνεία τοῦ κατὰ Ἰωάννην, εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, «Οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων,» φησίν· «Είπερ Θεός ἐστι καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμα, οὗ δὴ καὶ μετέσχειν διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀξιούμεθα, θεοὶ χρηματίζομεν, ὡς ἤδη καὶ Θεὸν ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς κατὰ τὸ, ο Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμ περιπατήσω· › ἐπεὶ κατὰ τίνα τρόπον ναοὶ Θεοῦ ἐσμεν, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμά ἐστιν; ο ϋ αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν τὸν ὁ Ἐκεῖνος ὑπομνήσει ὑ ας πάντα ἃ εἶπον ἐγώ,» φησίν· «Οὐκοῦν ὡς εἶος τὰ ἐν τῇ βουλήσει τοῦ Μονογενούς πάντα ἡμῖν ἀναγγελεῖ τὸ Πνεῦμα, οὐκ ἐκ μαθήσεως ἔχον τὴν εἴδησιν, ἵνα μὴ φαίνηται διακόνου τάξιν ἀπο πληροῦν, ἀλλ' ὡς Πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ εἰδὸς ἀδιδάκτως πάντα τὰ ἐξ οὗ καὶ ἐν ᾧπέρ ἐστι, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἀνθρώπινος νοῦς τὰ θελήματα τῆς ψυχῆς ἧς ἐστι καὶ νοῦς οὐχ ἕτερος ὢν κατὰ τὴν φύσιν, ἀλλ' ὡς μό ριον τοῦ παντός συμπληρωτικὸν, ἐν αὐτῇ τε ὑπάρχον καὶ ἐξ αὐτῆς ἀναφύεσθαι πιστευόμενον.» Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ ζ' τῶν πρὸς Ερμείαν ὡς ἐν μέρει τοῦ διαλόγου ταῦτά, φησιν Ὁ ἅγιος· «Τὸ δὲ δὴ τὴν θείαν ἡμῖν ἐγχαράττον εἰκόνα καὶ σημάντρου δίκην ἐμποιοῦν τὸ ὑπερκόσμιον κάλλος οὐχὶ τὸ Πνεῦμά ἐστιν;» Ο Ερμείας· ο 'Αλλ' οὐχ ὡς Θεός φαμεν, ἀλλ' ὡς θείας χάριτος υπουργόν.» Ὁ ἅγιος. «Οὐκ αὐτὸ τοιγαροῦν ἡμῖν, ἀλλ' ἡ δι' αὐτοῦ χάρις ἐνσημαίνεται.» Ο Ερμείας· ο Εοικεν.» Ο 'Αγιος Ην οὖν ἀναγκαῖον εἰκόνα τῆς χάριτος καὶ οὐχὶ μᾶλ λον Θεοῦ διακεκλῆσθαι τὸν ἄνθρωπον. Καὶ τόδε δὲ σκέπει· σαφὴς γάρ, ὡς οἶμαι, καὶ ἁπλοῦς ὁ λόγος. Δεδημιούργηται μὲν γὰρ ἐν ἀρχῇ τὸ ζῶον, πλαστουργοῦντος αὐτὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ τετιμηκότος οἱονεὶ καὶ αὐτοχειρίᾳ κατὰ τὰς Γραφάς. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸ εἶναι παρήκτο, διεμορφοῦτο πρὸς Θεὸν, ἐμφυσηθείσης αὐτῷ πνοῆς ζωῆς· ἀπημποληκὸς δὲ τὸν ἁγιασμὸν διὰ τῆς εἰς φαυλότητα παρατροπῆς, εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς καὶ πρεσβύτατον αὖθις ἀνεκομίζετο κάλλος, καινουργοῦντες τὸ παλαιωθὲν εἰς εἶδος τὸ θεῖόν τε καὶ νοη τὸν τοῦ Χριστοῦ, οὐ καθ᾽ ἕτερόν τινα τρόπον, πλην ὅτι τὸν ἐν ἀρχαῖ;. Ενεφύσησε γὰρ τοῖς ἁγίοις ἀπο πόλοις λέγων· «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ἢ οὐκ εἴ τις ν Χριστῷ καινή κτίσις;» Ὁ Ἑρμείας. «Ναί.» Ὁ ἅγιος. • Οὐκοῦν ἀληθὲς εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ καὶ ἀναγκαῖον ἤδη πως ἐννοεῖν ὡς, είπερ ή παλαίωσις καὶ ὁ τρόπος τῆς καταφθορᾶς νενόσηκε τῆς εἰκόνος ἧς ἐν ἁγιασμῷ τὴν ἀπεμπολήν, ἆρ᾽ οὐχὶ τῇ πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀναδρομῇ καὶ καινουργίᾳ τῇ * Χριστοῦ τῆς πρὸς Θεὸν ἐμφερείας τὴν πρόσω ηψιν ἐνεῖναι παραχωρήσομεν;» Ο Ερμείας Πάνυ μὲν οὖν.» Ὁ ἅγιος, Αλλ' εἰ τῆς οὐσίας * Πνεύματος διεσχοινισμένη τις ἦν ἡ δι' αὐτοῦ Άρις, τί μὴ ἔφη σαφῶς ὁ μὲν μακάριος Μωϋσῆς Η παρενηνεγμένῳ τῷ ζώῳ πρὸς τὸ εἶναι λοιπὸν ἐν φύσησε χάριν ὁ πάντων δημιουργὸς τὴν διὰ πνοῆς ἰς ζωῆς, Χριστὸς δὲ ἡμῖν· Λάβετε χάριν τὴν δι' τουργίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀλλ᾽ ὠνόμασται
col. 679–680page 332 of 511
PG 141:679μὲν ἐν ἐκείνῳ πνοὴ ζωῆς; Ζωὴ γὰρ ἡ τῆς θεότητος φύσις, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἐν αὐτῇ ζῶμεν καὶ κι νούμεθα καὶ ἐσμέν· διὰ δὲ τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, Πνεῦμα ἅγιον αὐτό που κατὰ τὸ ἀληθὲς ταῖς τῶν πιστευόντων ψυχαῖς ἐγκατοικίζοντός τε καὶ ἐνιέντος τὸ Πνεῦμα, καὶ δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ μεταπλάτ τοντο; εἰς εἶδος τὸ ἐν ἀρχαῖς, τουτέστιν εἰς ἑαυτόν, ἤτοι πρὸς ἰδίαν ἐμφέρειαν δι᾿ ἁγιασμοῦ, οὕτω τε καὶ ἡμᾶς ἀνακομίζοντος εἰς τὸ τῆς εἰκόνος ἀρχετύπου, τουτέστι τὸν χαρακτῆρα τοῦ Πατρός. Χαρακτήρ μὲν γὰρ ἀληθινὸς καὶ εἰς λῆξιν ἀκριβείας τῆς και ἐμφέρειαν νοουμένης αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ὁμοίωσις δὲ ἀκραιφνής τε καὶ φυσικὴ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστι, πρὸς δ καὶ ἡμεῖς μορφούμενοι δι᾿ ἁγιασμοῦ πρὸς αὐτὴν εἰδοποιούμεθα τὴν Θεοῦ μορφήν. Απο στολικὸς δὲ ἡμᾶς πρὸς τοῦτ' ἀναπείσει λόγος. Τε κνία γάρ, ἔφασκεν, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορ φωθῇ Χριστὸς ἐν ἡμῖν. Μορφοῦται δὲ διὰ Πνεύμτος ἀναστοιχειοῦντος ἡμᾶς πρὸς Θεὸν δι᾿ ἑαυτοῦ δες τοίνυν πρὸς Χριστὸν μορφούμεθα, καὶ αὐτῆς ἡμῖν ἐνσημαίνεται καὶ εἰδοποιεῖται καλῶς, ὡς δι' ὁμοίου φυσικῶς τοῦ Πνεύματος. Θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμά ἐστι, τὸ διαμορφοῦν πρὸς Θεὸν, οὐχ ὡς διὰ χάριτος ὑπουργικῆς, ἀλλ' ὡς θείας φύσεως μέθεξιν αὐτὸ τοῖς ἀξίοις δωρούμενον· ὅτι δὲ ὁμοίωσις ἀληθὲς τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστι, γεγραφότος ἀκούσῃ τοῦ μακαρίου Παύλου, ὅτι· Οὓς προέγνω καὶ προώρισε συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τούτους καὶ ἐκάλεσεν. 'Αναπλαττόμεθα γὰρ εἰς εἰκονισμὸν τὸν πρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καίτοι πρὸς Θεὸν διὰ πίστεως καὶ ἁγιασμοῦ καὶ τῆς πρὸς αὐτὸ σχέσεω;" Δῆλον δὲ ὅτι τῆς κατὰ μέθεξιν καὶ εἰσκεκριμένως, εἰ καὶ θείας φύσεως ὠνομάσμεθα κοινωνοί. Θεόδωρος ὁ τῆς Ραϊθοῦ πρεσβύτερος ἐν τῷ περὶ ΧΧΙΙ, Ο Απεριγράπτου δευτέρῳ λόγῳ αὐτοῦ, οὗ ἡ ἀρχὴ Πάντα τολμά γλώσσα δολία, φησίν· ο Ιδωμε οἷα λέγειν περὶ Θεοῦ ἀνέχονται. Τῇ ἐνεργεία, φασὶν ἐν πᾶσιν ἐστιν ὁ Θεὸς, τῇ οὐσίᾳ δὲ οὐδαμοῦ, ἐνέρ γειαν λέγοντες τὸ προϊὸν ἐκ τῆς ἐνεργείας ἀποτέλεσμα. Φαίην δ' ἂν ἔγωγε τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεω ἀχώριστον εἶναι τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ.» Καὶ μετά τινα·. Επειδὴ δὲ ζῶσα ἡ θεία φύσις, ζώσας έχουν καὶ τὰς ἐνεργείας, χωρὶς δὲ οὐσίας ἀδύνατον προεί θεῖν ἐνέργειαν, ἔνθα ἂν ἡ ἐνέργεια φαντ, συντα ρεῖται ταύτῃ καὶ ἡ οὐσία ἐξ ἧς προέρχεται ο Κ μετά τινα • Εἰ περὶ τὸ πᾶν ἐστιν ἡ ἐνέργεια, 11 τῆς δὲ ἀχώριστος ἡ οὐσία καθέστηκε, περὶ τὸ τὰ καὶ ἐν τῷ παντί ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ οὐσία. 1 Κ μετά τινα· «Οὐκοῦν οὐ μόνον τῇ ἐνεργείᾳ πάρει τοῖς οὖσι Θεό, ἀλλὰ καὶ τῇ οὐσίᾳ· δέδειχται γ ὅτι χωρὶς οὐσίας οὐκ ἔστιν ἐνέργεια.» Και με είναι ο Πῶς οὖν ἔσται τὸ λεγόμενον ἀληθές, Πνεῦμα Κυρίου πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην; Ού ὁ Θεὸς ὤν, πάντα τὰ ὄντα τῆς θείας οὐσίας πετά ρωκε, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς οὐσίν ἐστι.» Καὶ μετά τη 'Η δὲ ἐνέργεια χωρὶς οὐσίας οὐ πρόεισι, καὶ πᾶσιν ἐστιν. Ἡ οὐσία ἄρα ἐν πᾶσιν ἐστι κατά διὰ τοῦ προφήτου λεγόμενον· Μὴ οὐχὶ τὸν οὐρ νὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει Κύριος.
col. 681–682page 333 of 511
PG 141:681Ὁ αὐτός πρεσβύτερος ἐν τῷ δογματικῷ λόγῳ αὐτοῦ, οὗ ἡ ἀρχὴ • Ατοπον οἶμαι, καὶ καλῶς γε τοῦτο νενόμικς, ο μετὰ πολλὰ πάνω φησί· ο Λόγος δὲ ὑπάρχων ὁ Υἱὸς συναναδείκνυσιν ἑαυ. ῷ τὸ Πνεῦμα. Λόγος γὰρ χωρὶς Πνεύματος οὐκ ἔστιν, ὡς οὐδὲ νοῦς χωρίς λόγου. Νοῖν δέ φαμεν τὸν Πατέρα, του Λόγου νοῦν, ἐν ᾧ Λόγος, μεθ' οὗ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Πνεῦμα στόματος τοῦ Θεοῦ χρηματίζον. Στόμα γὰρ Πατρὸς ὁ Υἱός. ο Ο αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ φησί· «Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον Πατρὶ καὶ Υἱῷ συναναφαινόμενον, ὡς νῷ καὶ λόγῳ. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἐξ ἑαυτοῦ δειχνύς αὐτὸ ὑπάρχειν, ἐμφυσῶν τοῖς μαθηταῖ; ἔλεγε, «λά Είτε Πνεύμα ἅγιον, ὁ ὅπερ αὐτοὶ προσευχόμενος διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν ἰδίων χειρῶν, παρείχον τοῖς πιστεύουσιν, ἐξ ὧν πάρεστι σκοπεῖν διαφοράν, ὅση τίς ἐστι δουλείας καὶ ἱσοτιμίας. Οἱ μὲν γὰρ ἀπό. στυλοι, δεόμενοι καὶ οἷα Δεσπότῃ λιτανεύοντες, τοῖς ἀξίοις τῆς αὐτοῦ ἐπιφοιτήσεως εἰσῴχιζον, ὡς ἂν εἴποι τις, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁ δὲ Σωτὴρ ἡμῶν ἐξ ἑαυτοῦ ὡς ἀπό τινος θησαυρού παρείχεν αὐτὸ τοῖς διὰ βίου καθαρότητα γενομένοις ἱκανοῖς τοῦ ὑποδέξασθαι τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ. Ο μέγας Βασίλειος ἐν ταῖς περὶ τοῦ Πνεύματος ἀφοριστικαῖς ἐννοίαις φησί· ὁ Πνεῦμα ἅγιον ή και μία αὐτοῦ καὶ ἰδιάζουσα κλῆσις, ὅπερ δὴ μάλιστα παντὸς τοῦ ἀσωμάτου καὶ καθαρῶς ἀθλου καὶ ἀλεω τοῦ; ὄνομά ἐστιν, ο ι) αὐτός· ὁ Οὐδὲ γὰρ ἐλαττόν τι ἔξειν μέλλομεν ο εἰς τὸ γινώσκειν τὸ Πνεῦμα ὑπάρχειν ἐκ τοῦ Θεοῦ, Πνεύμα στόματος αὐτοῦ ἀκούοντες αὐτό. Αλλ' ίκα νῦν καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ δηλῶσαι τὴν ἐκ Θεοῦ.» Ο Χρυσόστομος ἐν τῇ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁμιλία φησίν·. Ο Σωτὴρ λέγει τοῖς ἀποστόλοις, Μείνατε ἐν Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Λήψεσθε γὰρ δύναμιν επελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς.» Κἂν ἡ δύναμι; ἦν χορο ηγουμένη, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ χορηγοῦν. Πάντα γὰρ ἐνεργεῖ τὴ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἐκά. στῳ ἰδίᾳ καθώς βούλεται.» Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ εἰς τὴν Πεντηκοστὴν λόγῳ αὐτοῦ φησε· «Πρὸ δέκα ἡμερῶν ὁ Χριστὸς εἰς τὸν θρόνον ἀνέβη τὸν βασιλικόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατ έδη σήμερον πρὸς τὴν φύσιν τὴν ἡμετέραν. Αθή νεγκεν ὁ Χριστὸς τὴν ἀπαρχὴν τὴν ἡμετέραν, καὶ κατήνεγκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ετερος Κύριος διανέμων τὰ δῶρα ταῦτα. Καὶ γὰρ τὸ Πνεῦμα Κύριο; ἐστιν. ο ῾Ο αὐτὸς ἐν τῇ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁμιλία, ἧς ἡ ἀρχή, ο Χθές, ὦ φιλόχριστοι, ἡ τοῦ ἁγίου καὶ προσκυνητοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησις ἀν υμνείτο, ο φησίν·. Αναγκαῖον δέ ἐστιν ἐπι μεῖναι τῇ τοῦ ἁγίου καὶ προσκυνητοῦ Πνεύματος ἐξηγήσει, καὶ σαφέστερ ν τι περὶ τῆς ἁγίας καὶ ἡ δόξου δυνά μέως εἰπεῖν, οὐκ ἐξ ὧν λογιζόμεθα, ἀλλ' ἐξ ὧν δι
col. 683–684page 334 of 511
PG 141:683δασκόμεθα. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὴν μὲν φύσιν ἐστὶν ἀδιαίρετον, ἅτε δὴ ἐκ τῆς ἀδιαιρέτου και ἀμερίστου φύσεως προελθόν· όνομα δὲ αὐτοῦ Πνεῦμα ἅγιον, πνεῦμα ἀληθείας, πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα Κυρίου, πνεῦμα τοῦ Πατρὸς, πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, π είμα Χριστοῦ, καὶ οὕτω καλεῖ αὐτὸ ἡ θεία Γραφή, μᾶλλον δὲ αὐτὸ ἑαυτὸ, καὶ πνεῦμα Θεοῦ, καὶ πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ.» Καὶ μετ᾿ ὀλίγα λέγεται τοίνυν Πνεύμα ἅγιον. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ κυρία καὶ πρώτη προς. ηγορία, ἡ ἐμφαντικωτέραν ἔχουσα τὴν διάνοιαν, καὶ παριστῶνα τοῦ ἁγίου Πνεύματος την φύσιν. ο Και μετ' ὀλίγα· «Εστιν οὖν Θεοῦ πνεῦμα, καὶ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πνεῦμα, καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται. Τί ἐστιν, ἐκπορεύεται; οὐκ εἶπε, γεννᾶται. Αγ οὐ γέγραπται, οὐ δεῖ φρονεῖν. Υἱὸς ἐκ Πατρὸ; γεν νηθείς, Πνεῦμα ἐκ Πατρὸς ἐκπορευόμενον. Ζητεί; παρ' ἐμοῦ τὴν διαφορὰν πάντως; πῶς ἐγεννήθη μαθών, ἔμαθες, καὶ τὸν τρόπον κατέλαβες· ἄρι ἐπεὶ οὐ κηρυττόμενον κατέλαβες γεννήσεως τὴν τρίπον. Ὀνόματά έστι πίστει τιμώμενα καὶ εὐσεβε λογισμῷ τηρούμενα. Τίς δὲ ἡ δύναμις τοῦ, ἐκπο ρεύεται; Ινα τὸ τῆς γεννήσεως ὄνομα παρέλθῃ ἡ Γραφή, ἵνα μὴ Υἱὸν αὐτὸ καλέσῃ, λέγει Πνεύμα ἅγιον, ὅ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται· εἰσάγει αὐτὸ ἐκπορευόμενον ὡς ὕδωρ ἀπὸ πηγῆς βρύσ κατὰ τὸ εἰρημένον περὶ τοῦ παραδείσου·. Ποταμός δὲ ἐκπορεύεται ἐξ Ἐδὲμ, ἐκπορεύεται, καὶ πηγάζει.. Καὶ μετ' ὀλίγαι ο Πνεύμα Θεοῦ, πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα Πατρός, Πνεῦμα δ παρὰ τοῦ Πατρὸς εκπορεύεται, Πνεῦμα Κυρίου, πνεῦμα Υἱοῦ. Λέγε Απόστολος· ι "Οτι δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ θεὸ; τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν κράζον, 166 7 ὁ Πατήρ.» Ἰδοὺ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. 'Αλλαχοῦ πάλιν πνεῦμα Χριστοῦ λέγει Παύλο, Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκὶ, ἀλλ' ἐν πνεύματι, εἴ περ πνεῦμα Χριστοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. ο Καὶ μετ' ὀλίγα Εἰ δέ τις πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει· ν καὶ μὴν ἐχρῆν εἰπεῖν· Εἰ δέ τις πνεῦμα Θεοῦ οὐκ ἔχει· ἀλλ' εἶπε Χριστοῦ· εἶπε Θεοῦ πνεῦμα, καὶ ἐπήγαγε το πνεῦμα τοῦ Χριστοῦ·. Εἰ δέ τις πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ.» ᾿Αλλὰ τοῦτο εἶπεν, ἵνα δείξῃ ὅτι, εἰ πνεῦμα καὶ Χριστὸς, καὶ ἴσον ἐστὶ Χριστὸν παρεῖναι, καὶ πνεῦμα παρεῖναι, καὶ ἴαν ἐστὶν εἰπεῖν πνεῦμα Θεοῦ, καὶ πνεῦμα Χριστοῦ. Ταῦτα τὰ ὀνόματα τῆς ἁγίας καὶ ἀχράντου δυνά μεως τοῦ ἁγίου ἐστὶ καὶ προσκυνητοῦ Πνεύματος. Ἔστι δὲ ἄλλα ὀνόματα οὐ τῇ φύσει προσήκοντα, ἀλλὰ τῇ ἐνεργεία. Βαθὺς ὁ λόγος, καὶ χρήσ ἀκοῆς προσεχοῦς καὶ ἀσφαλοῦς καὶ πιστῆς. Λέγεται δὲ πάλιν τὸ Πνεῦμα ζωῆς πνεῦμα. Ἐπειδὴ ὁ Σε τὴρ λέγει·. Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή.» ΛΕ γεται οὖν πνεῦμα ζωῆς, καθὼς καὶ ὁ Παῦλος λέ γει «Ο γάρ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς. Ταῦτα τὰ ὀνόματα αὐτῆς τῆς αὐθεντίας, αὐτῆς τῆς φύσεως. "Εστι δὲ ἄλλα ὀνόματα, ἃ οὐ προσγράφει ται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἀλλὰ τῇ δυνάμει καὶ τῇ ἐνεργείᾳ αὐτοῦ, οἷον αἱ δωρεαὶ αὐτοῦ. Λέγω δὲ καὶ τιν,
col. 685–686page 335 of 511
PG 141:685προσδιασαφηνίζω τὴν ἔννοιαν, καὶ ἐπάγω τὴν μαρ τυρίαν. Ἐπειδὰν χαρίσηται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εὐχαῖς τῶν ἁγίων, ἢ ἐμοί, ἢ ἑτέρῳ Χριστιανῷ ἁγια σμὸν, καὶ λάβω δώρον, ὥστε ἅγιον ἔχειν τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν, ἡ δωρεὰ ἡ δοθεῖσά μοι καλεῖται πνεῦμα ἁγιωσύνης, τουτέστι χάρισμα. Ἐὰν δῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δωρεάν τινι μὴ ἔχονες σοφίαν, μὴ ἔχοντι γνῶσιν, ἀλλὰ δῷ αὐτῷ μόνην πίστιν, οἷοί εἰσι πολλοὶ χάρισμα ἔχοντες τοῖς πιστεύουσι μόνον ταῖς Γραφαῖς, οὐκ εἰδότες τὰς Γραφὰς, καὶ ταῖς Γραφαῖς πιστεύοντες, καλεῖται δωρεὰ ἐκεῖ καὶ πνεῦμα πίστεως. Ἐάν τὶς λάβῃ δωρεὰν καὶ δύνα μιν παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος πιστεύειν τῇ ἐπαγ γελία τῶν διδομένων ἀγαθῶν ἐν τῷ μέλλοντι, ἔλαβε πνεῦμα ἐπαγγελίας. Εάν τις λάθη σοφίας δώρον, καλεῖται ἡ δωρεὰ πνεῦμα σοφίας, καὶ πάντα τὰ χαρί. σματα τοῦ Πνεύματος καλείται πνεῦμα καὶ πρόσεχε τύπον διασαφηνιζόντων ἡμῶν ἐκ μέρους τὰς θεωρίας. Όταν τις ἔχῃ χαρίσματα ἀγάπη, λέγεται ὅτι πνεῦμα ἀγάπης ἔχει. Οταν λάβῃ τις χαρίσματα μαρτυρίου, λέγεται πνεῦμα δυνάμεως ἔχειν, τουτέ τι χά ρισμα. Επειδή περ τὸ δωρούμενον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι, καλεῖται καὶ τὸ δωρούμενον Πνεύμα ἅγιον, καλεῖται καὶ τὸ δῶρον όμωνυμες τῷ χαρί κοντι.» Καὶ μετ' ὀλίγα· «Οὕτω καὶ ὁ μακάριος Ησαΐας, ο Εξελεύσεται, ο φησίν, ο ῥάβδος ἐκ τῆς ρίξης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐξ αὐτῆς ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Ως τὸ ὄνομα τῆς φύσεως αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος, λοιπὸν δὲ τὰ χαρίσματα, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέ σεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεύ α γνώσεως, πνεῦμα εὐσεβείας, πνεῦμα φόβου Θεοῦ. Καὶ μετ' ὀλίγα· «Ελαβεν ὁ διδάσκων πνεῦμα σοφίας, ὁ διδα σχόμενος πνεῦμα συνέσεως, ἵνα συνῇ.» Διὰ τοῦτο Ησαΐας τὴν σοφίαν ἐπιγράφει τῷ λέγοντι, Τὴν σύνεσιν τῷ ἀκούοντι, καί φησι σοφὸν ἀρχιτέκτονα, καὶ συνετὸν ἀκροατήν. Πνεῦμα βουλή, δίδοται τῷ γνωμοδοτοῦντι, πνεῦμα ἰσχύος τῷ τὴν γνώμην ἐδο χαμένῳ.» Καὶ μετά τινα τῆς περικοπῆς Ἐπανα λαμβάνω τοίνυν τὰ ὀνόματα τῆς ἀφράστου φύσεω,, πνεῦμα Θεοῦ, πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα Κυ ρίου, πνεῦμα Πατρός, πνεῦμα Υἱοῦ, πνεῦμα Χριστοῦ, πνεῦμα τοῦ ἐγείραντος τὸν Χριστὸν, πνεῦμα ζωῆς, πνεῦμα ἀληθείας. Λοιπὸν τὰ χαρίσματα, πνεύμα δυνάμεως, πνεῦμα ἀγάπης, πνεῦμα σωφρονισμού, πνεῦμα ἐπαγγελίας, πνεῦμα πίστεως, πνεῦμα ἀποκαλύψεως, πνεῦμα υἱοθεσίας. Ο μέγας ᾿Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνα ἐπι- 1 στολῇ, ἧς ἡ ἀρχή «Τα γράμματα τῆς τῆς ἱερᾶς απέξεως, ο φησίν·. Είπατε γοῦν, εἴ που τῆς Γραφῆς εὑρίσκεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἁπλῶς εἰρη μένον Πνεῦμα χωρίς προσθήκης τοῦ λέγεσθαι ἢ τοῦ Θεοῦ ἢ τοῦ Πατρός, ἢ ὅτι ἐμοῦ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἡ παρ' ἐμοῦ, ὅ ἐστι παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἡ μετὰ τοῦ ἄρθρου, ἵνα μὴ ἁπλῶς λέγηται Πνεῦμα, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα ἢ αὐτὴ τοῦτο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, * Παράκλητον, ἢ ἀληθείας, ὅ ἐστι τοῦ Υἱοῦ, τοῦ λέ γοντος, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια· ἵνα ἀκούσαντες μὴ ἁπλῶς πνεῦμα ὑπονοήσητε εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον.» Θεόδωρος ὁ τῆς Ραϊθοῦ πρεσβύτερος ἐν οἷς γράφ
col. 687–688page 336 of 511
PG 141:687φει προπαρασκευήν τε καὶ γυμνασίαν τῷ βουλο β μένῳ μαθεῖν, τίς ὁ τρόπος τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, οὗ ἡ ἀρχή, ο Ατοπον οἶμαι καὶ καλῶς γε τοῦτο νενόμικα, η μετὰ πολλὰ πάνυ φησίν ο Πνεύμα δὲ ἅγιον ὅλον οὕτω λεγόμενον ἕτερον οὐχ ευρήσεις. Πνεῦμα δὲ, καθὰ φθάσας ἔφην, λέγεται ὁ Θεὸς καὶ ἅγιος ὁ Θεός. Συντιθέμενα δὲ ἄμφω τὰ ὁ ὀματα τῷ ἰδίως καλουμένῳ Πνεῦμα ἅγιον ἁρμόζει, καθά περ ἡ τοῦ Πατρὸς ἐπίκλησις τῷ αἰτίῳ, καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ τῷ ἀμέσως ἐκ τοῦ αἰτίου. Ο μέγας Γρηγόριος ὁ Θεολόγος ἐν τῷ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Αντιῤῥητικῷ οἷον ἀντιθετικού λέγει· «Τί οὖν ἔ λείπει, ο φησί, ο τῷ Πνεύματι πρὸς τὸ εἶναι Υιόν; εἰ μὴ γὰρ λεῖπόν τι ἦν, Υϊς ἂν ἦν. ὁ Ἐπιφέρει δέ· Οὐ λείπειν φαμέν· οὐ γὰρ ἐλλειπής ὁ Θεός. Τὸ δὲ τῆς ἐκφάνσεως, ἵν᾽ οὔ τως εἴπω, ἢ τῆς πρὸς ἄλληλα σχέσεως διάφορον, διάφορον, καὶ τὴν κλήσιν αὐτῶν πεποίηκεν.» Ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατά Ἰωάννην εἰς τὸ ῥητὸν «Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν, ο φησίν· ο Οτε τὰ ὀνόματα προταττομένων τῶν ἄρθρων ἡ θεία τίθησι Γραφή, τότε καὶ ἔν τι ση μαίνει, δ μόνον ἐστὶ κυρίως καὶ ἀληθινῶς, ὁποῖον εἶναι λέγεται. Πολλοὶ γὰρ καλοῦνται θεοί, ἀλλ' ὅταν μετὰ τοῦ ἄρθρου λέγηται ὁ Θεὸς, τὸν μόνον ὄντα καὶ κυρίως σημαίνει. Καὶ πάλιν ἄνθρωποι πολ λο, ἀλλ' ὅτε μετὰ τοῦ ἄρθρου φησὶν ὁ Σωτὴρ, ὁ Τις τοῦ ἀνθρώπου, ὡς ἐκλελεχισμένον ἀπὸ μυριάδων ἑαυτὸν κατασημαίνει. Οὕτω καὶ ὁ Εὐαγγελιστής προτάξας τὸ ἄρθρον εἰς τὸ, «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ο τὸν ἕνα καὶ κυρίως ὄντα τοῦ Πατρὸς Λόγον ση μαίνει. ο Ο αὐτὸς πρὸς τὴν Ερμείαν ἐν τῷ ζ' τοῦ διαλ γου· «Τί δὲ τὴν ἀνθρώπου φύσιν τε καὶ γέννησιν οὐκ εἰς τελειότητα τότε δὴ μόλις τὴν αὐτῇ πρεπωδεστάτην ἀνήχθαί φαμεν, ἡνίκα διὰ τοῦ Πνεύματος τὸν θεῖον ἐφ' ἑαυτῇ πεπλούτηκεν ἐξεικονισμόν; Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν οὐκ ἀσυμφανές, εἰ τόν γε τῆς φύσεως ὅλισθον καὶ τὸν εἰς τὸ εἶναι μετ. πλα σμὸν διενθυμοῖτό τις. Διανενευκότος γὰρ τοῦ ζώου πρὸς τὸ πλημμελὲς, καὶ τὴν εἰσποίητον ἁμαρτίαν ἐκ τῆς εἰς ἅπαν φιλοσαρκίας ή ρωστηκότος, τὸ πρὸς θείαν εἰκόνα διαμορφοῦν αὐτὸν, καὶ σημάντρου δίκην ἀποῤῥήτως ἐντεθειμένον, ἀπενοσφίζετα πνεῦμα φθαρτόν τε οὕτω καὶ ἀκαλλές· καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐκτύπων συνειληχὸς ἀναπέφανται. Επειδή δὲ ὁ τῶν ὅλων Γενεσιουργὸς ἀνακομίζειν ἤθελεν εἰς εδραιότητά τε καὶ ευκοσμίαν τὴν ἐν ἀρχαῖς τι διολισθῆσαν εἰς φθορὰν παράσημόν τε καὶ ἀκαι λὲς διὰ τὴν εἰσποίητον γεγονὸς ἁμαρτίαν, ἑνῆκεν αὖθις αὐτῷ τὸ ἀποφοιτῆσαν ποτε θεῖόν τε καὶ ἅγιον Πνεῦμα, μεταποιοῦν εὖ μάλα πρὸς τὴν ὑπερ κόσμιν εἰκόνα καὶ πεφυκὸς καὶ δυνάμενον, διὰ τὸ πρὸς ἰδίαν ἡμᾶς μεταῤῥυθμίζειν ἐμφέρειαν. Τὸ τοίνυν συνέχον εἰς τὸ εὖ εἶναι τὸ ποιηθὲν καὶ και τακαλλύνειν εἰδο: σχέσει τῇ πρὸς αὐτό, καὶ δια
col. 689–690page 337 of 511
PG 141:689μορφοῦν τὸ ζῶον εἰς ὁμοίωσιν Θεοῦ, κατόπιν ἰέναι διακεισόμεθα τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ διὰ τῆς εἰς ἔκφυλον ἑτερότητα διακοπῆς διοικοῦμεν αὐτοῦ τὸ δια πρέπον ἐν τελειότητι τῇ ἑκάστῳ πρεπωδεστάτη τοῖς παρ' αὐτοῦ κτίσμασι δωρούμενον, ἢ ἰσοφυές τε καὶ ὁμοούσιον εἶναι λέγοντες αὐτῷ τὸ ἐξ αὐτοῦ τε τιμήσομεν, ἐκτετελεσμένῃ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. η Ο μέγας Βασίλειος ἐν ἐνὶ τῶν κεφαλαίων, οὗ ἡ ἐπιγραφή, ο Ότι θεία φύσις τὸ Πνεῦμα,» φησίν Πνεῦμα γὰρ τῷ ζῶντι Λόγῳ συντεταγμένον εἰς τὸ δημιουργεῖν, ζῶσα δύναμις, καὶ θεία φύσις, ἄῤῥητος ἐξ ἀῤῥήτου στόματος, πεφηνυῖα ἀῤῥήτως, κατὰ τὴν ἐμφύσησιν εἰς τὸν ἄνθρωπον ἀπεσταλμένη, καὶ κατὰ τὸν σωματικῶς ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ δειχθέντα τύπον, αὖθις ὑπ' αὐτοῦ δι' ἐμφυσήσεως αποκαθισταμένη. Συντρέχειν γὰρ δεῖ τῇ κατ' ἀρχὴν καινότητι τὴν νῦν ἀνακαίνισιν. Καὶ τὴν συνδρομὴν ἐξετύπωσεν, ἐμφυ σήσας, οὐχ ἕτερος ὢν παρὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἐμφυσήσαντα, ἀλλ' αὐτὸς δι᾽ οὗ Θεὸς δέδωκε τὴν ἐμφύσησιν, τότε μὲν μετὰ ψυχῆς, νῦν δὲ εἰς ψυχήν. Ο άγιος Κύριλλος ἐν τῷ ζ τῶν πρὸς Ερμεία φησίν· ο Ο τοίνυν αναπεπλασμένος καὶ ἡ τοῦ κατα εφθαρμένου μεταδρομή προς καινουργίαν τε καὶ ἀναμόρφωσιν ἔργον ἂν γένοιτο κατά γε τὸ εἰκὸ, καὶ αὐτῷ μοι δοκοῦν εὖ ἔχειν, τῆς αὐτῆς φύσεώς τε καὶ ἐνεργείας, ἧς ἂν φαίνοιτο καὶ τὸ ἐν ἀρχαῖς ἀποστή τως πλαστουργηθέν.» Ο μέγας Αθανάσιος, ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνα περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιστολῇ, ἧς ἡ ἀρχή, Ενέτυχον καὶ τῇ νῦν γραφείσῃ παρὰ τῆς σῆς εὐλαβείας ἐπιστολή, ο φησίν·. ᾿Αμέλει τοῦ Πατρός τέμποντος τὸ Πνεῦμα ὁ Υἱὸς ἐμφυσῶν δίδωσιν αὐτὸ τοῖς μαθηταῖς· ἐπειδὴ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ του Γιῦ ἐστιν. Ο Άγιος Κύριλλος ἐν τῷ δ' τῶν πρὸς Ερμείζν Αμα τε γὰρ τοῖς τοῦ τεχνουργοῦντο; ἀῤῥήτοις νεύματι παρήχθη πρὸς ὕπαρξιν ἀνθρώπου φύσις καὶ τῇ πρὸς τὸ Πνεῦμα σχέσει κατεκαλλύνετο. Ενεφύσ τησε γὰρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ Πνεῦμα ζωῆς, οὐχ Ετέρως, οἶμαι, τοῦ ζώου, τὸ ἐν ἁγιασμῷ καὶ οἰκειότητι τῇ πρὸς Θεὸν διαφανὲς ἔξοντος ἄν, εἰ μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατακαλλύνοιτο μετουσίᾳ. Τοί γαρ τοι καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ο μονογενής, ἐρήμην τοῦ πάλαι καὶ ἐν ἀρχαῖς ἀγαθοῦ τὴν ἀνθρώπου φύσιν εὑρὼν, πάλιν αὐτὴν εἰς ἐκεῖνο μεταστοι χιοῦν ηπείγετο καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ ἰδίου πλη ρύματος ἐνιείς τε καὶ λέγων, ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, τῷ διὰ σαρκὸς καὶ ἐμφανεστέρῳ φυσήματι, τὴν τοῦ Πνεύματος φύσιν εὖ μάλα σκιαγραφών. Ὁ αὐτὸς ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Θησαυρῶν· «"Ω περ ..», ἐπειδήπερ εἰκὼν ἐστιν ἀκριβεστάτη του Πετρές ὁ Υἱὸς, ὁ δεξάμενος αὐτὸν καὶ τὸν Πατέρα ἔχει οὕτως ἐπὶ τὸ ἴσον σχῆμα τῆς ἀναλογίας τρεχούσης, ὁ δεξάμενος τοῦ Υἱοῦ τὴν εἰκόνα, τουτέστι τὸ Πνεῦ (7, ἔχει πάντως δι' αὐτῆς τὸν Υἱὸν καὶ τὴν ἐν αὐτῷ Πατέρα. ο καὶ ἐν αὐτῷ, κατὰ φύσιν ολοκλήρῳ τῇ δημιουργία
col. 691–692page 338 of 511
PG 141:691Ἐν μέρει τῆς ἐξηγήσεως τῆς Ἰωάννου καθολικής πρώτης Επιστολῆς, ἣν ποιεῖται Μητροφάνης τις μητροπολίτης Σμύρνης, κεῖται ῥῆσις ἔχουσα οὕτως Έν τούτῳ γινώσκομεν ὅτι ἐν αὐτῷ μένομεν καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ δέδωκεν ἡμῖν. Παρίστησιν ἐντεῦθεν ὡς ἡ θεαρχική και μακαρία Τριά; ἀλληλουχίας ἔχεται πρὸς ἑαυτὴν φυτικῆς, καὶ τῇ πρός τινα προσφοιτήσει καὶ κατα σκηνώσει τῆς μιᾶς ὑποστάσεως, καὶ τῶν ἄλλων ἄμφω συγκαταφοίτησις γίνεσθαι πέφυκε διὰ τὴν θείαν καὶ πρώτην απλότητα τῆς ὑπερουσίου και πάντων ἐπέκεινα φύσεω;, καὶ μέντοι καὶ διὰ τὸ τῆς ἐργασίας καὶ δυνάμεως καὶ βουλήσεως ἐνικὸν καὶ μοναδικόν. Οὕτω γὰρ καὶ Παυλός φησιν ὁ μέγα; ἀπόστολος·. Ὑμεῖς ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν, ὡς τῇ τοῦ Πνεύματος έναι κήσει καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός δηλονότι, καὶ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ ταῖς καθαραῖς ψυχαῖς ἐμφιλοχωροῦντος καὶ συνοικούντος. ΕΠΙΓΡΑΦΗ Θ'. Εἰς ἀπόδειξιν τοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ συνελέγησαν καὶ αἱ παροῦσαι γραφικαί χρήσεις, αἱ δηλοῦσαι εἶναι αὐτὸ ποιότητα τῆς τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ οὐσίας, ἔτι δὲ εὐωδίαν, πνοήν, καὶ ὀσμήν. Ἐγγὺς δὲ τῶν τοιούτων χρήσεων ἕτεραι καταστρωννύονται χρήσεις, εἰς τὴν αὐτὴν συμβάλλουσαι ἔννοιαν, αἵτινες καὶ τὸν Πατέρα πο γὴν τοῦ Πνεύματος, καὶ τὸν Υἱὸν πηγήν θεολογούσε τοῦ Πνεύματος. Ομοίως δὲ καὶ ἐξ ἄλλων γραφικών χρήσεων δηλουσῶν καὶ τὸν Υἱὸν ἀποστέλλεσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Θεοῦ, τὸ αὐτὸ τοῦτο συνάγεσθαι. Ο άγιος Κύριλλος ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Θησαυρών" Αλλ' εἴπερ ἦν ὄντως ποίημα καὶ κτίσμα κατά τὴν τῶν ἑτεροδόξων μανίαν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, πῶς ὅλην ἔχει τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνέργειαν; Οὐ γὰρ δὴ τις τοσοῦτον, οἶμαι, τοῦτο φρονεῖν ὀρθῶς ἐκβήσεται, ὡς τολμῆσαι καὶ μόνον εἰπεῖν τὴν θείαν οὐσίαν δι' ὀργάνων τινῶν ἔξωθεν εἰς τὸ εἶναι παρενεχθέντων διακονεῖσθαι πρὸς ἐνέργειαν τὴν ἐξ αὐτῆς φυσικῶς διαβαίνουσαν πρός τινας τῶν ἐπιτηδείων πρὸς τὸ λαβεῖν. Ἐπειδὴ οὖν ζωή μέν ἐστι κατὰ φύσιν ὁ Υἱός, ζωοποιεῖ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ παρ' αὐτοῦ χορηγούμενον, ἀνάγκη λοιπὸν ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχειν όμο λογεῖν αὐτὸ τῆς τοῦ Θεοῦ, πᾶσαν αὐτοῦ τήν τε δύ ναμιν καὶ τὴν ἐνέργειαν ἔχον· ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἐξ ὕδατος ἀτμὶς ἀναβαίνει, καὶ δι' ὧν ἐνεργειῶν, τους παρ' οἷς ἂν γένοιτο ψύχουσα, τοῦ ἐκπέμποντος αὐτήν τὴν φύσιν σημαίνει.» Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πέμπτῳ των προς Ερμείαν φησί Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οιονεί τις φυσική ποιότης τῆς ἁγίας τε καὶ σοφῆς θεότητός ἐστι, τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ ντουμένης. ῾Ο αὐτὸς ἐν τοῖς πρὸς Ερμείαν· • Οὐκοῦν εἰ σημεῖα καὶ τέρατα διὰ Παύλου Χριστὸς ἐργάζεται ἐν δυνάμει Πνεύματος ἁγίου, ὡς ἐνέργειά τις φυ σικὴ καὶ ζῶσα, καὶ ἵν' οὕτως εἴπωμεν, ποιότης της
col. 693–694page 339 of 511
PG 141:693θεότητος τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι, καὶ ὥσπερ τις ἀτμός, ἢ ποιότης ἐστὶ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός. Εἰ ἀγέννητος δὲ καὶ ἄκτιστος ὁ Πατήρ, πῶς ἂν εἴη γενητὸν τὸ ἐξ αὐτοῦ προχεόμενον Πνεῦμα; Ὁ ἅγιος ᾿Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνά φησιν Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα εὐωδία καὶ μορφὴ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν, εἴδηλον ὡς οὐκ ἂν εἴη τὸ Πνεῦμα κτίσμα· ἐπειδὴ καὶ ὁ Υἱὸς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐκ ἔστι κτίσμα. ο Ο Άγιος Κύριλλος ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Θησαυρών τὸν μὲν Πατέρα ῥόδον, τὸν δὲ Υἱὸν ἄνθος, τὸ δὲ Πνεῦμα ὀσμὴν καλεῖ. ο Ο μέγας Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνα περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιστολῇ, ἧς ἡ ἀρχή, «Ἴσως θαυμάσεις, ο φησί· ε Τὸ χρίσμα τοῦτο πνδή ἐστι τοῦ Υἱοῦ. Ο Δαμασκηνὸς ἐν τῷ περὶ Πνεύματος ἁγίου λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, ο Δεῖ δὲ τὸν Λόγον καὶ Πνεῦμα ἔχειν, ο φησίν·. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ πνοὴν ἀνυπόστατον ἐννοοῦμεν, ἀλλὰ δύναμιν οὐσιώδη, ἐχι τοῦ Πατρὸς προερχόμενον, μήτε ἀρχὴν ἔχουσαν, μή τε τέλος. Οὐ γὰρ ἐνέλιπέ ποτε τῷ Πατρὶ Λόγος, οὔτε τῷ λόγῳ Πνεῦμα. Καὶ Ἰώβ· «Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσάν με, πνοὴ δὲ παντοκράτορος ἡ διδάσκου τά με. ι Ὁ ἅγιος Μάξιμος ἐν ᾗ ποιεῖται διαλέξει ἀνομοίου καὶ Ὀρθοδόξου ταῦτά φησιν· Ἀνόμοιος πρὸς τὸν Ὀρθόδοξον· ι Καὶ τὸ Πνεῦμα οὖν λέγεις θείας εἶναι φύσεως; ο Ορθόδοξος·. Οὐχ ἁπλῶς εἶναι θείας φύσεως, ἀλλὰ τῆς θείας.. Αὐτὸς γὰρ εἶπεν ὁ Πατήρ ο Ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα·» ὁ δὲ Υιός " Οὐ γάρ ἐστε ὑμεῖς οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα του Πατρός μου τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν.» Καὶ ὁ Ἰὼβ θεῖον εἶπε τὸ Πνεῦμα οὕτω· Ζῇ Κύριος, ἂς οὕτω με κέκρικα, καὶ ὁ παντοκράτωρ ὁ πικράνας μου τὴν ψυχὴν, ἡ μὴν ἔτι τῆς πνοῆς ἐν ῥιτὶν οὔσης. Πνεῦμα θεῖον δὲ τὸ περιόν μοι ἐν ῥισὶ, μὴ λαλῆσαι τὸ στόμα μου ἄδικα. ο Ορᾷς πῶς τῆς ἁγίας Τριάδος μέμνηται; Ζῇ Κύριος, λέγων τὸν Υἱὸν, καὶ ὁ παν τοκράτωρ ὁ πικράνας μου τὴν ψυχὴν, τὸν Πατέρα, Πνεῦμα θεῖον τὸ περιόν μοι ἐν ῥισί, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον.» Ο μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ λόγῳ, ὅς ἐπιγέγρα πια: Έλεγχος ὑποκρίσεως περὶ Μελετίου, οὗ ἡ ἀρχή, ο "Ανθρωπος καθ' ὁμοίωσιν Θεοῦ γέγονεν, ο φησίν· ὁ Οὐχὶ γεννήσει ἡ τοῦ Πνεύματος πρόοδος, ἀλλὰ πνεύσει ὁμοιοῦται διὰ τὴν μετάληψιν, ὡς πνοῆς ἐκ στόματος ἐρχομένης, καὶ τὸν μεταλαμβάνοντα ἁγιαζούσης, καθὰ δὴ καὶ λέγεται Πνεύματος. Ο άγιος Κύριλλος ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ Ἰω. άννην εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, ο Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγέν ν.το, ο φησίν·. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν παράβασ ν ὁ ἄνθρωπος ἐκολάζετο, ἀπεγυμνώθη τῆς χάριτος καὶ ἐπανίστατο την γηΐνης σαρκὸς ἡ πνοὴ τῆς ζωής, τουτέστι τὸ Πνεῦμα τοῦ λέγοντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή. κ
col. 695–696page 340 of 511
PG 141:695Η Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν, ο Ὅτι τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, φησίν·. Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα Θε· ῦ ἐποίησεν αὐτόν· ὅτι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς εἰκόνα τὴν θείαν κατεσφρα γίνετο, Μωσῆς ἐδίδαξεν εἰπών· «Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής.» Ο μέγας Αθανάσιος ἐν ᾗ ἐκτίθεται διαλέξει Ὀρθοδόξου καὶ Ἀνομοίον φησίν «Αιτία ἐστὶ ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τῆς κτίσεως πάσης, ἀλλὰ τοῦ μὲν Υἱοῦ ὡς Λέο του, ο Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν ὁ Λόγος,» τοῦ δὲ Πνεύματος ὡς πνοῆς· «Πνοὴ γὰρ παντοκράτορος ἡ διδάξατά με, ν τῆς δὲ κτίσεως ὡς κτισμάτων, ἐξ ὧν ἀναλά γως ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται. Ούτε δὲ λίγος προφορικὸς διὰ τῶν φωνητικῶν ὀργάνων ἐκπεμπόμενος, οὔτε πνοή τις διαχεομένη καὶ διὰ τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων εκπεμπομένη ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ Λόγος ζῶν καὶ ἐνεργός" «Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγέ νετο,» καὶ Πνεῦμα ζῶν καὶ ἐνεργόν ο Πάντα γάρ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα.» Τι δε ἀγένητον οὐκ ἔστιν αἴτιον τοῦ γεννητοῦ. Οὐ γὰρ τί μὴ γεννᾶσθαι τὸν Θεὸν τῶν οὐσιῶν αἴτιον, ἀλλ' ἡ οὐσία τῶν οὐσιῶν αἰτία, ὡς εἴρηται. Εἰ γὰρ τὸ ἐγένε ήτον αἴτιον, αἴτιος δὲ καὶ ὁ Υἱὸς τῶν κτισμάτων, ἀγέννητος ἄρα· ἀλλ' οὐκ ἀγέννητος κατὰ σὲ, αἴτιος δέ. Οὐ τὸ ἀγέννητον ἄρα αἴτιον.» Ὁ ἅγιος Κύριλλος εἰς τὸ, ο Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται,» φησίν· «Ονπερ γάρ τρόπον ἡ ἐκ τῶν εὐοσμοτάτων ἀνθέων εὐωδία λα οῦσα τρόπον τινὰ τῶν προσόντων αὐτοῖς τὴν εὐ σιώδη καὶ φυσικὴν ἐνέργειαν ἤτοι ποιότητα διακ μίζει τοῖς ἔξω τὴν γνῶσιν τοῖς ὀσφραντικοῖς τοῦ σώματος μορίοις ἐμπίπτουσα· καὶ δοκεῖ μέν πως ὅσον ἧκεν εἰς ἐπινοίας λόγον ἑτέρα τις εἶναι παρα τὴν πέμπουσαν αὐτὴν φύσιν· νοουμένην γε μήν οὐκέτι καθ' ἑαυτὴν ἑτέραν ἔχει φύσιν, ἢ τὴν ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ἐστιν· οὕτω νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, τὸν τοῦ παραδείγματος ἀναβαίνων λό γον. 'Ακατηγόρητον οὖν ἄρα παντελῶς καὶ λοιδορίας ἁπάσης ἔξω κείσεται τὸ λαβεῖν λέγεσθαί τι παρὰ τοῦ Μονογενοῦς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Προϊόν γὰρ δι' αὐτοῦ φυτικῶς ὡς ἴδιον αὐτοῦ, μετὰ πάντων ὧν ἔχει τελείω; λαμβάνειν λέγεται τὰ αὐτοῦ.» Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ, ο Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστι, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμ βάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο φησίν· • Ωσπερ δ᾽ ἂν φῶμεν τὴν ἐκ τῶν ἀρωμάτων ταῖς ἡμετέραις ὀσφρή σε σι προσβάλλουσαν εὐωδίαν ἑτέρἂν μὲν ὥσπερ προς αὐτά, εἰ ταῖς ἐπινοίαις δοίη τις ἂν, προεκκύπτειν γε μὴν οὐχ ἑτέρως οἴοιτο τυχὸν ἢ τῶν ἐξ ὧνπερ ἐστι δεχομένην τὴν δύναμιν εἰς ἔνδειξιν ἑαυτῆς, οὐκ οὗ σάν γε μὴν ἑτέραν διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν τε καὶ ἐν αὐτοῖς περυκέναι· τοιοῦτόν τι, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τοῦτο νήσει; ἐπί τε Θεοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Οἱονεὶ γέρ ὀσμή τίς ἐστι τῆς οὐσίας αὐτοῦ ζωτά τε καὶ ἐναργή διακομίζουσα τῇ κτίσει τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς
col. 697–698page 341 of 511
PG 141:697β' ωτάτω πασῶν οὐσίας ἐντιθεῖσα δι' ἑαυτῆς τὴν μέ 4.5.ν. Εἰ γὰρ ἡ τῶν ἀρωμάτων ευοσμία τὴν ἰδίαν ἰσχὺν ἐναπομάττεται τοῖς ἐσθήμασι, καὶ μετασκευ άξει τρόπον τινὰ πρὸς ἑαυτὴν τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο, τῆς οὐκ ἂν ἰσχύσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπείπερ ἐς ἐν ἐκ Θεοῦ φυσικῶς, κοινωνοὺς τῆς θείας ἀποτε Είναι φύσεως δι' ἑαυτοῦ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο; Καρ πῶς οὖν ἄρα καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεν νήσαντος ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, πάντα τὰ αὐτοῦ κατὰ φύσ τὴν ἐπάγεται· διὰ τοῦτό φησι, ο Πάντα τα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστι. Διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν ὅτι Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο τὸ Πνεῦμα δ λονότι τὸ δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, δι' οὗ τοῖς ἁγίοις ὡς αὐτὸς ἐνοικεῖ· οὐ γὰρ ἕτερον παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κἂν ὑπάρχειν ναῆται καθ᾿ ἑαυτὸ καὶ Γίως. Πνεῦμα γὰρ τὸ Πνεῦμα καὶ οὐχ Υιός.» Ο Ερμείας πρὸς τὸν Κύριλλον ἐν τῷ ἑβδόμῳ τοῦ διαλόγου φησίν· ο Αρχιν οὖν ὅτι τὸ Πνεῦμα ζωή, φυτικές δηλονότι, καὶ οὐ μεθεκτῶς.» Ο "Αγιος πρὸς τοῦτο·. Παντάπασιν οὖν, ὦ ἑταῖρε. Τοῦτο δὲ εἴσῃ καλῶς καὶ ἐξ ἑτέρων ἐννοιῶν. Θεοῦ μὲν γύρι γῶντος ἐπαῖοι τις ἂν, καὶ μονονουχί λειποταξίου για τὴν καταχέοντος τῶν τῇ κτίσει λατρευσάντων, Εξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ που τον σφόδρα, λέγει Κύριος, ὅτι δύο καὶ πονηρά ἐποίησεν ὁ λαός μου. Εμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδα της ζῶντος, καὶ ὥρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυνήσονται ὕδωρ συνέχειν.» Προσε φωνηκότα δὲ τοῖς Ἰουδαίοις εύρήσομεν τὸν Κύριονἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· ο Εἴ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρίς με, καὶ πινέτω. Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν 4. Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ λεύσουσιν Ο Στος ζῶντος.» Ο δὴ καὶ διατρανών εὖ μάνα, καὶ καθιστά; ἐναργὲς ὁ θεσπέσιος καὶ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης, εἰς τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος φύσιν τε αν ἐνέργειαν ἀποφέρει, λέγων·. Τοῦτο δὲ εἶπε περὶ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύον τῆς εἰς αὐτόν.» Ο Χρυσόστομο: ἐν τῷ λόγῳ τῷ εἰς τὸ μυστήριο του βαπτίσματος, οὗ ἡ ἀρχή, ο Πάλιν ὑμῖν ἡ τοῦ Η ακαρίου Δαυτό πνευματική κιθάρα, ο φησίν· «Δια τοῦτο ὁ Σωτὴρ δείκνυσιν ἑαυτὸν πγὴν ζωὴς, καὶ ὕδωρ ζῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ο Ο μέγας Αθανάσιος, ἐν ᾗ ἐκτίθεται διαλέξει Θεοδόξου καὶ ᾿Ανομοίου ὡς ἀπὸ τοῦ Ὀρθοδόξου εισίν ο Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ λέγω ἀγέννητον· οὐ γὰρ Έχει γενεσιουργόν, ἀλλὰ πηγὴν ἑαυτοῦ. Καθάπερ γὰρ ἡ πηγὴ οὐ γενεσιουργεί έξωθεν 8 χορηγεί ύδωρ. ἀλλ' ἐξ ἑαυτῆς πηγάζουσα ἔχει, οὕτω καὶ ὁ Θεός της γὴ τοῦ Πνεύματός ἐστιν, ὡς εἴρηται, καὶ χορηγ αὐτοῦ, οὐκ ἔξωθεν αὐτὸ προσλαμβάνων, ἀλλ' ἐξαι του πηγάζων. Γέγραπται γάρ, ο Δύο και πονηρά ἐποίησεν ὁ λαός μου· ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδα τις ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυνήσονται ὕδωρ συνέχειν.» Καὶ ὁ Απόστολος λέγει· «Ὁ ἐπιχορηγῶν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐνεργῶν ἐν ἡ ἐν δυνάμεις.» Οτι δὲ τὸ ὕδωρ τ ζῶν ἐστι τὸ Πνεῦμα, ὁ Χριστὸς ἐδίδαξε λέγων. Ο
col. 699–700page 342 of 511
PG 141:699", πίνων ἐξ ὕδατος οὗ ἐγώ δώσω αὐτῷ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος.» Καὶ ἐνταῦθα ὁ μέγας Αθανάτιο; πηγὴν τὸν Πατέρα εἴρηκε, τὸ δὲ Πνεῦμα ὕδωρ. Έν οἷς δὲ ἀπαριθμεῖται τὰς ἐκ τῆς Γραφῆς μαρτυρίας τῆς κατὰ τὴν φύσιν κοινωνίας, ἐκ τοῦ ὁμοίως εἶναι τὴν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὸν Χριστόν πηγὴν τοῦ Πνεύματος, καὶ ὕδωρ τὸ ἅγιον ὀνομάζει Πνεῦμα. Λέγει γὰρ πάλιν ὁ Σωτὴρ, «Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς και λίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος.» Ερμηνεύων δὲ ὁ Εὐαγγελιστής, τί ἐστιν, ὕδατος ζώντος, ἔφη Τοῦτο δὲ ἔλεγε περὶ τοῦ Πνεύματος οὗ ἔμελλον λαμ βάνειν εἰ πιστεύοντες εἰς αὐτόν. Λέγει γὰρ ὁ προφή της ο Εμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἱ οὐ δυνή σονται ὕδωρ συνέχειν.» Ὁ αὐτὸς μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ περὶ τῆς ἐνα σάρκου οἰκονομίας λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, «Οἱ κακο τέχνως τὰς θείας Γραφάς βουλόμενοι νοείν, ο φησίν (ίδε γὰρ παρὰ Θεῷ Πατρὶ ὄντα τὸν Υἱὸν τὴν πη γὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» ΕΠΙΓΡΑΦΗ Ι. Δἱ παροῦσαι γραφικαὶ χρήσεις, ἐν οἷς οἱ Πατέ ρε; ἐθεολόγησαν, πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ίδια φυσι κῶς διαβαίνειν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Υιόν, κατεστρώθησαν ἐνταῦθα εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ὑπάρχει, καὶ προϊέναι, καὶ πηγάζειν τὸ Πνεῦμα καὶ ἐκ τ Υἱοῦ, καθάπερ ἀμέλει τοι καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς, κατά τὸν ἅγιον Κύριλλον. Εἰ γὰρ τὴν πατρότητα και το γενναν μόνον ἀφαιροῦνται ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ οἱ τῶν ἦτ θησομένων χρήσεων προσδιορισμοί, εύδηλο, ὡς Υΐ; μὲν ἐκ τοῦ Υἱοῦ οὐκ ἔσται, Πνεῦμα δὲ τὰ ἐκ τῆς πατρικῆς ἀναβλύζον οὐσίας καὶ ἐκ τῆς μὴ γεννώσης τοῦ Υἱοῦ οὐσίας ἀναβλύζον ἔσται καὶ προχείμενο. Ὁ ἅγιος Κύριλλος ἔν τινι τῶν κεφαλαίων του πρώτου τῶν Θησαυρῶν φησιν· Ἐπειδὴ δὲ φαίνται πάντα λαβών φυσικῶς τε καὶ οὐσιωδῶς, δηλονότι διατρεχούσης εἰς αὐτὸν τῆς τοῦ γεννήσαντος ἀρχὲς .τε καὶ κυριότητος, μόνος ἐστὶν ἴδιος τοῦ Πατρὸς ἡ Υιός.» Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ· «Πῶς ἂν εἴη τῶν γε νητῶν ὁ τῆς θείας τε καὶ πρώτης ουσίας ἔχων ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς τὰ τοῦ Πατρὸς ἴδια καὶ ἐξαίμετα; ι Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ·. Πῶς οὐκ ἔσται Υἱὸς ζῶν ἐκ ζῶντος Πατρὸς, διαβαινούσης εἰς αὐτὸν φυσικῶς τῆς τοῦ γεννήσαντος ιδιότητο;;; Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ Ωσπερ δίδωσι τὸ φυτὸν τῷ ἐξ αὐτοῦ προελθένει καρπῷ τὴν αὐτῷ κατὰ φύσιν προσοῦσαν ποιότητα ἡ «ρεῖν, οὕτως ὁ Υἱὸς εἰληφέναι παρὰ Πατρὸς τὰ αὐτῷ προσόντα νοεῖται, πάντα ὢν ὅτα καὶ ὁ Πατὴς είχε μένου τοῦ εἶναι Πατήρ.» Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ δ' τῶν πρὸς Ερμείαν φησίν· «Το Πνεῦμα προχεῖται μὲν οἷάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ Πα τρός, ἔστι γε μὴν οὐκ ἀλλότριον τοῦ Υἱοῦ. γεγέννηται γάρ, τὴν τοῦ Πατρὸς ιδιότητα πᾶσαν ἔχων ἐν ἑαυτῷ. Καὶ ἐπείπερ ἐστὶ τῆς ἀνωτάτω θεότητος ὁ καρπός, πῶς ἂν νοοῖτο γυμνός τῶν τῆς θεότητας
col. 701–702page 343 of 511
PG 141:701ἀγαγών, ἴδιον δὲ θεότητος ἡ ἁγιασμός, οὗ τὸ Πνεῦμα δεικτικόν· ἅγιον γὰρ κατὰ φύσιν, καὶ τῆς ὅλης κτίσεως ἁγιαστικόν, ο ο Οὐ δύναται ὁ Υἱς Ο αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν· ν — Εχει γὰρ ὁ Υἱὸς ἐκ Πατρὸς, ὥσπερ τὴν οὐσίαν, οὕτω καὶ τὰ τῆς οὐσίας ἀγαθά.» Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ β' τῶν πρὸς Ἑρμείαν φησίν Συναΐδιον πιστεύομεν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, καὶ πᾶν ἰποῦν ἰσόμετρον ἔχοντα, δίχα μόνου του τεκεῖν προσήκοι γὰρ ἂν τοῦτο μόνῳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ περὶ Τριάδος λόγῳ·· Ἐν Υἱῷ μονογενεῖ κατὰ πάντα ἐμοίῳ καὶ ἴσῳ Πατρὶ χωρὶς τῆς πατρότητος. ο Ὁ αὐτός· «Πάντων τῶν φυσικῶν ἀγαθῶν τοῦ Προ τρὸς κοινωνός ἐστιν ὁ Υἱός, ἄνευ τοῦ Πατήρ εἶναι.» Ὁ αὐτὸς ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ Ἰωάννην εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, «Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν, ο φησίν· ὁ Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινοῦ πεφηνότα δεικνύων ἑαυτὸν ὁ Μονογενής, ο Πάντα φησὶν, «ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστιν. ο ᾿Αλλὰ και πάντων ἐστὶ τῶν ἐνόντων τῷ Πατρίς μάτων κληρονόμος ὁ Υἱός, ὡς ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων. Αλλά γε τὸ εἶναι Πατὴρ οὐχ ἕξει ποτέ. Καὶ τοῦτο γὰρ ἐν τῶν προσόντων τῷ γεννήτορ:. Μενεῖ δὲ ὁ Υἱός, οὐδενὸς ἀποστερούμενος τῶν ἐνό των τῷ Πατρὶ, κἂν μὴ νοεῖται Πατήρ, πάντα δὲ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τελείως τὰ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας Για καὶ ἐξαίρετα. ϋ αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, ο Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτο τὸν, ο φησίν· «Ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας αναλάμψας τοῦ Πατρὸς, τὸ ἴδιον αὐτῆς ἀγαθὸν κατὰ φύσιν ἐπε Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ γ' τῶν πρὸς Ἑρμείαν· «Συν ωθεῖ δὲ μᾶλλον εἰς ὁμολογίαν ὁ λόγος τοῦ χρῆναι νοεῖν ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας διὰ τῆς οληθοῦς γεννήσεως ἀναφῦναι τὸν Υἱόν, Θεὸν ἀληθι γὴν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, οὐκ εἰς ὀθνείαν τινὰ καὶ ἔκε φύλον πεφυκότα φύσιν, ἀλλ᾽ ὄντα τοῦτο οὐσιωδῶς ὑπερ ἂν εἶναι νοοῖτο καὶ ὁ Πατὴρ δίχα μόνου τοῦ εἶ ν. Πατήρ, ο Ο μέγας Βασίλειος ἐν τῷ περὶ Πίστεως λόγῳ, Ο ἡ ἀρχή, ο Θεοῦ μεμνῆσθαι μὲν διηνεκώς εὐσε δές, ο φησίν· «Ελεασάμεθα γάρ, φησὶν ὁ Εὐαγγε νιστής, τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός, ο τουτέστιν οὐκ ἐκ δωρεᾶς καὶ χάριτος δου θέντων αὐτῷ τῶν θαυμάτων, ἀλλ' ἐκ τῆς κατὰ φύσ σιν κοινωνίας ἔχοντος τοῦ Υἱοῦ τῆς πατρικῆς θεό τητος τὸ ἀξίωμα. Τὸ μὲν γὰρ λαβεῖν, κοινὸν καὶ πρὸς τὴν κτίσιν· τὸ δὲ ἔχειν, ἐκ φύσεως ἴδιον τοῦ γεννηθέντος. Ως μὲν οὖν Υϊλή, φυσικῶς κέκτηται τὰ τοῦ Πατρός, ὡς δὲ Μονογενής, ὅλα ἔχει ἐν ἑαυτῷ συλλα Εῶν, οὐδενὸς καταμεριζομένου πρὸς ἕτερον.» ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΙΑ'. Α' παροῦσαι γραφικαί χρήσεις ἐνταυθοί κατα επισώθησαν, ἐν οἷς οἱ Πατέρες ἐθευλόγησαν ἴδιον τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ που
col. 703–704page 344 of 511
PG 141:703ὄντα, καὶ πάλιν ἐξ αὐτοῦ εἶναι ὡς ἴδιον δντα τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἵν' εἴη τῷ βουλομένῳ ἐντεῦθεν διαγ νώσκειν ὡς καὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦτο ἴδιον τοῦ Υἱο λέγεται εἶναι, διὰ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ εἶναι, καὶ αὖ διὰ τοῦτο ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ λέγεται εἶνα:, διὰ τὸ τῆς τοιαύτης οὐσία; ἴδιον ἀγαθὸν εἶναι αὐτό, ὅπερ ἐμφαίνει καὶ τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν τοῦ Πνεύματος ὁμοουσιότητα. Εἰ γὰρ κατὰ ἄλλον τινά λόγου ὁμοουσιότητος, ὁποῖος ἐστιν ὁ περὶ δύο τινῶν ὁμου σίων λεγόμενος, ἐν οἷς οὐκ ἔστι διὰ τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερν, ἦν τὸ Πνεῦμα ἴδιον τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ, ἦν ἂν καὶ ὁ Υἱός ἴδιος τοῦ Πνεύματ τος, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πνεύματος, διὰ τὸ ἀντι στρέφον τῆς τοιαύτης ὁμοουσιότητος, ὅπερ οὔτε ἐξα μέθη παρά τινος τῶν ἁγίων, οὔτε ῥηθήσεται ποτέ παρὰ τουτῶν εὐσεβεῖν καὶ ὀρθοδοξείν αιρουμένων. Ἡ δὲ τοιαύτη ὁμοουσιότης οὐδὲ κυρίως ὁμοουσιότη; ἐστὶν, ἀλλ' ἡ συνάπτουσι τὸ ἕτερον τῷ ἑτέρῳ, ὡς κ αὐτοῦ ἢ ἐξ αὐτοῦ ὑπάρχον φυσικώς τε καὶ φυσιο δῶς. Καὶ μαρτυρήσει τοῦτο ἡ ἐνταῦθα κατεστρα μένη του μεγάλου Βασιλείου χρησις. * προδήλως λέγουσα μὴ τὰ ἀδελφὰ ἀλλήλοις ὁμοούσια λέγεσαι. Προστίθενται δὲ ταῖς τοιαύταις χρήσεσι καὶ ἕτερα, χρήσεις αἱ δηλοῦσαι διὰ τοῦτο εἶναι τὸν δέν ὁμοού στον τῷ Πατρί, διὰ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ εἶναι, τ εἴη τῷ βουλομένῳ ἐντεῦθεν διαγινώσκειν, ὡς καὶ τ Πνεῦμα διὰ τοῦτό ἐστι τῷ Υἱῷ ὁμοούσιον ὅτι ἐκ τῆς αὐτοῦ οὐσίας ἐστίν. Ἔτι δὲ προσεπενείζονται ταύταις καὶ ἕτεραι χρήσεις, αἱ δηλοῦσαι τὸ τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ἔμοούσιον, δια τὸ ἐν Πατρὸς δι' Υἱοῦ εἶναι αὐτό, Ο ἅγιος Κύριλλος ἐν τῷ πρὸς Νεστόριον λόγ οὗ ἡ ἀρχή, ο Καταφλυαροῦσί τινες, ὡς μαλάκ τῆς ἐμῆς ὑπολήψεως,» φησίν· ο Ωστερ γὰρ ἂν ἀνθρώπου, καὶ μὴν καὶ ἑκάστου τῶν ἑτέρων ζώων τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένον, οὕτως ἴδιον Θεοῦ, τὸ ἐκ τῆς οὐσία; αὐτοῦ νοοῖτ' ἂν εἶναι καὶ λέ γοιτο. Ο μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ κατά Αρειανών πρώτῳ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, «Αἱ μὲν αἱρέσεις ὅται τῆς ἀληθείας ἐπινοήσασαι μανίαν ἑαυταῖς φανεραί τυγχάνουσι, ο φησίν· «Ἐπειδὴ γὰρ Λάγος ἐστὶν ἴδιος φύσει τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, ἐξ αὐτοῦ τέ ἐστι καὶ ἐν αὐτῷ. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ φησίν· ο Υἱός ἀλη Οινός φύσει γνήσιος ἐστι τοῦ Πατρὸς, ἴδιος τῆς οὐκ σίας αὐτοῦ· οὗτος οὐκ ἔστι κτίσμα οὔτε ποίημα, ἀλλ' ἴδιον τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας γέννημα και δύο ναμι; καὶ εἰκὼν ἀληθινὴ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ο Καὶ πάλιν ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ· • Ιδιος τοῦ Πατρός ὁ Υἱὸς ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ ὤν.» Καὶ πάλιν Δῆλον ἂν εἴη ὅτι ποιητής ἂν ὁ Θεὸς ἔχει καὶ τὸν δημιουργὸν λόγον οὐκ ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἴδιον αὐτοῦ.» Και μετὰ πολλὰ ἐν τῷ αὐτῷ· «Οὐκ ἄρα κτίσμα ἐστὶν ὁ Λόγος, ἀλλὰ μὲ ος ίδιος του Πατρός. Και μετ' ολίγα ἐν τῷ αὐτῷ· ὁ Ἐπειδὴ οὐκ ἔστι κτίσμα, ἀλλ' δν τῆς οὐσίας τοῦ προσκυνουμένου Θεοῦ γέννημα και φύσει ὁ Υἱός ἐστι, διὰ τοῦτο προσκυνεῖται καὶ Ρεις
col. 705–706page 345 of 511
PG 141:705πιστεύεται. ο Καὶ μετ' ὀλίγα· Οὐ ξένος, ἀλλὰ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐστὶν ἴδιος.» Καὶ μετ' ὀλίγα Ορῶμεν γὰρ τὸν Λόγον ἀεὶ ὄντα καὶ ἐξ αὐτοῦ ὄντα καὶ τῆς οὐσίας ἴδιον, οὗ καὶ ἔστιν ὁ Λόγος. ο Και μετ' ὀλίγα· ε Ωσπερ ὁ ἡμέτερος λόγος ἐστὶν ἐξ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἔστι ποίημα, οὐδὲ ὡς ὁ τῶν ἀν θρώπων λόγος.» Καὶ μετ' ὀλίγα·ι Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, εἰς τὸν Πατέρα πιστεύει. Εἰς γὰρ τὸ ἴδιον τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσία; πιστεύει. ο Καὶ μετ' ὀλίγα" «Εἰ γὰρ μὴ ἦν ἴδιον τοῦ Πατρὸς οὐσίας γέννημα ὁ Λόγος, ὡς τὸ ἀπαύγασμα τοῦ φωτός, ἀλλὰ διειστήκει τῇ φύσει ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρός, ἤρχει τὸν Πατέρα δοῦναι μόνον. Ο μέγας Βασίλειος ἐν τῇ πρὸς τὰς κανονικάς Επιστολῇ, ἧς ἡ ἀρχή, «Οσον ἡνίασεν ἡμᾶς πρότερον φήμη λυπηρὰ τὰς ἀκοὰς ὑμῶν περιηγήσασα, ο φησίν· «Ἐπεὶ οὖν ἐστι ἄναρχον φῶς ὁ Πατήρ, γεν νητὸν δὲ φῶς ὁ Υἱός, φῶς δὲ καὶ φῶ ἑκάτερον, ὁμούσιον εἴποιεν ἂν δικαίω;, ἵνα τὸ τῆς φύσεως ὁμότιμον παραστήσωσιν. Οὐ γὰρ τὰ ἀδελφὰ ἀλλή τοῖς ὁμοούσια λέγεται, ὅπερ τινὲς ὑπειλήφασιν, ἀλλ' ὅταν καὶ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐκ τοῦ αἰτίου τὴν ὕπαρ. ξιν ἔχον τῆς αὐτῆς ὑπάρχῃ φύσεως, ὁμούσια λέ γεται. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ λόγῳ οὗ ἡ ἀρχή, ο Μάχεται του δαϊσμός Ελληνισμῷ,» φησίν·. Οὐ γὰρ ἀδελφά λέγομεν τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ἀλλὰ Πατέρα καὶ Γιν ὁμολογοῦμεν· τὸ δὲ τῆς οὐσίας ταὐτόν. Ἐπειδὴ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, οὐ προστάγματι ποιηθεὶς, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς φύσεως γεννηθείς. ο Ὁ ἅγιος Κύριλλος εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, 4 Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος κ - Οὐκοῦν τὸ εἰπεῖν ὅτι οὐ τὸ νεῦμα τοῦ κόσμου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἐδίδαξεν οὐχ ὁ Μονογενής τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ τῆς θείας ὑπάρχον οὐσίας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ο Ο αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, ο Ότι καταβέβηκα εκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ο φησίν· «Τὸ γὰρ ἐκ Πατρὸς γεγεννήσθαι τὸν Υἱὸν ἀναγκάσει δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἑκόντας ἡμᾶς ἀπο δοῦναι τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ, ο Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ α' τῶν πρὸς Ἐρ. είαν φησίν Ομοούσιος γὰρ εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν καὶ οὐ σιωδῶς ἐστιν. Ο αὐτὸς ἐν τῷ γ' τῶν πρὸς Ἑρμείαν·. Τὸ ἀπείργον οὖν ἄρα παντελῶς οὐδὲν οἴεσθαί ς καὶ φρονεῖν ἀληθῶς, ὡς ἐπείπερ ἡμῖν ἐξ αὐτῆς ἀνέρυ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ἕτερος ἂν νοοῖτο παρ' αὐτὸν ὑπάρχειν, ὅσον εἰς ταυτότητα φυ τικήν. ο Ο Άγιος Μάξιμος ἐν οἷς ἑρμηνεύει, «Τί δήτα βούλεται τῷ προφήτη Ζαχαρία ή χρυσή λυχνία καὶ τὸ ἐπ᾿ αὐτῇ λαμπάδιον, καὶ οἱ λύχνοι,» φησίν . Τὸ γὰρ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὥσπερ φύσει κατ' ούτ σαν ὑπάρχει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐσιωδῶς τæ
col. 707–708page 346 of 511
PG 141:707δι' γιου γεννηθέντος ἀφράστως ἐκπορευομενον. ΧΗ. Ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν τῷ β' τῶν πρὸς Ερμείαν ῞Αγιον δὲ Πνεῦμα προσερεῖς τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ Πα τρός δι' Υἱοῦ προχεόμενον φυσικῶς, καὶ καθάπερ ἐν τύπῳ τῆς ἐκ τῶν στομάτων διαπνοῆς τὴν ἰδίαν ἡμῖν κατασημαῖνον ύπαρξιν. Οὕτω τε σαφῆ καὶ ἀσύγχυτον τὴν τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἐν ὑπάρξεσιν ἰδικαῖς ιδιότητα τηρῶν, μίαν τε καὶ ὁμοούσιον τὴν ἁπάντων βασιλίδα προσκυνήσεις φύσιν. ο Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ ς' τῶν πρὸς Ἑρμείαν, ὡς ἐν ἔρω τήσει προάγων τὸν λόγον πρὸς τὸν Ερμείαν, φησί, Τίνος ἴδιον φώμεν εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; πά τερα δὴ μόνου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἢ γοῦν καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἡ καὶ ἀναμέρος ἑκατέρου, καὶ ἀμφοῖν, ὡς ἐν ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας; Εἶτα ὁ Ερμείας· «Οὕτως ἔγωγέ φημε. › Πάλιν ὁ Αγιος • • Ορθώς, ὦ ἑταῖρε, και σε τῆς ἀγχινοίας ἄγαμαι καὶ ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς εὖ μάλα συ ἐπίνουσαν τὴν ἐπὶ τῷδε δόξαν εἰρῆσθαί φημι. ο ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΙΒ'. Ἐπειδὴ ἀκούοντές τινες τὸ Πνεῦμα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ, λέγουσιν ἄλλο εἶναι τὸ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ ἄλλο τὸ ἐκ τῆς ὑποστάσεως, μὴ δυνάμενοι συνδε ὡς τὸ Υἱὸς ὄνομα υποστατικόν ἐστιν ὄνομα, καὶ ὁ λέγων ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ ὅλον δηλοῖ τὸν Γΐν, οὐσίαν δηλαδὴ ἐνυπόστατον, εἰς λαμπρὸν ἔλεγχον τῆς ἀτόπου αὐτῶν ἐπινοίας, συνελέγησαν αἱ παροῦσαι γραφικαὶ χρήσεις αἱ δηλοῦσαι ἐκ τῆς οὐσίας του Πατρός, τὸν Υἱὸν γεννᾶσθαι. Ὁμολογημένου γέρ μίαν εἶναι τὴν ἐκ Πατρὸς γέννησιν τοῦ Υἱοῦ, τις ἔστι διαφέρειν τὸ ἐκ τῆς οὐσία; καὶ τὸ ἐκ τῆς ὑπ στάσεως, εἰ μή τις βλασφημών προδήλως ἐθέλει λέγειν ἄλλην μὲν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γέν νησιν τοῦ Υἱοῦ, ἄλλην δὲ ἐκ τῆς ὑποστάσεω;;. Προστίθενται δὲ ταῖς τοιαύταις χρήσεσιν εἰς συγκρί τησιν τῆς αὐτῆς ἐννοίας καὶ χρήσεις ἕτεραι δηλοῦσαι τελείαν οὐσίαν καὶ τέλειον Θεὸν λέγεσθαι τὴν Πατέρα, καὶ τελείαν οὐσίαν τὸν Υἱὸν, καὶ τελείαν οὐσίαν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ο μέγας Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς τὸν ᾿Αρειον δίπα λέξει τῇ γενομένῃ ἐν τῇ κατὰ Νίκαιαν συνόδῳ, ἧς ἡ ἀρχὴ, ὁ Τῇ τοῦ Θεοῦ προνοίᾳ ἀπῄει προσεληλυθώς σὺν τοῖς φιλτάτοις μου ἀδελφοῖς πρὸς τοὺς ἐμοὶ πι θομένους τοῦ Χριστοῦ δούλους, φησίν· Οὐκοῦν ὁ Θεός λέγων πρὸς τὸν ἴδιον Υἱὸν διὰ τοῦ προφήτου, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε, ο σημ μαίνει τὴν ἐκ τῆς πατρικῆς οὐσίας γέννησιν του Υἱοῦ.» Και μετ' ὀλίγω· «Δι' οὐδὲν ἕτερον γαστέρα ὀνομάζει, ἢ ἵνα παραστήσῃ αὐτὸν τὸν Υἱὸν ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας γεγεννῆσθαι.» Καὶ μετ' ὀλίγε Οταν οὖν φάσκῃ ἡ Γραφὴ ἐκ γαστρός γεγεν σθαι τὸν Υἱὸν, τὴν ἐκ τῆς θεϊκῆς ὑποστάσεως γι σιότητα τοῦ Υἱοῦ σημαίνει.» Καὶ μετ' ὀλίγα Τὸν οὖν Υἱὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός γεννηθέντα μανθάνομεν. ο
col. 709–710page 347 of 511
PG 141:709Ἐν τῇ ἐπιστολῇ τῇ ἀπὸ τῆς συνόδου τῆς ἐν Ἱερο σολύμοις πρὸς τὴν ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ Ἐκκλησίαν, ἧς ἡ ἀρχή, «Πᾶσι μὲν ἡμῖν τοῖς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνελθοῦσιν ἐξ ἐπαρχιών διαφόρων, ο εὕρηται ταῦτα Οἱ γὰρ τὴν Ἀρειανὴν αἵρεσιν ἀναθεματίσαντες γινώσκοντες εἰσι μὴ κτίσμα, ἀλλ' ἐκ τῆς οὐσίας γέν νημα εἶναι τὸν Λόγον, καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ Πατρὸς ἀρχὴν καὶ ῥίζαν καὶ πηγὴν εἶναι τοῦ Υἱοῦ.» Καὶ μετά τινα ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ·. "Οθεν εἰ ἦν ἐκ μετουσίας ὁ Υἱὸς, καὶ μὴ ἐξ αὐτοῦ οὐσιώδης θεότης καὶ εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἂν ἐθεοποίησε θεοποιούμενος καὶ αὐτός. ο Ο μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, Καλῶς ἐποίησας δηλώσας μοι τὴν γενομένην παρ' αὐτοῦ ζήτησιν, ο φησὶν περὶ τοῦ Υἱοῦ· Οὐκ ἂν εἴη ὁ αὐτὸς Υἱὸς καὶ κτίσμα, ἵνα μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ ἔξωθεν τοῦ Θεοῦ ἡ οὐσία αὐτοῦ νομίζηται. κ Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, 4 Οὐκ ἔξωθέν τίς ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων ἐπεισήχθη, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύγασμα, καὶ ὡς ὕδατος ἀτμίς, ο Ὁ αὐτὸς ἐν τῇ Ὀρθοδόξου καὶ ᾿Ανομοίου διαλέξει φησίν· ὁ Οὐ γὰρ τὸ μὴ γεννᾶσθαι τὸν Θεὸν τῶν οὐ σιῶν αἴτιον, ἀλλ᾽ ἡ οὐσία τῶν οὐσιῶν αἰτία.» Ο Δαμασκηνὸς ἐν τῷ ιγ΄ κεφαλαίῳ τῷ περὶ θείων ὀνομάτων, οὗ ἡ ἀρχὴ, «Τὸ Θεῖον ἀκατάληπτον, ο φησίν· • Όταν γὰρ νήσω μίαν τῶν ὑποστάσεων, τέλειον θεὸν αὐτὴν οἶδα, τελείαν οὐσίαν.» Ο μέγας Βασίλειος ἐν τῷ β' τῶν κατ' Εὐνομίου φησίν· Εως δ' ἂν σιωπῶσι, μὴ λανθανέτωσαν δευ τέραν αἰώνων τὴν τοῦ Μονογενοῦ; οὐσίαν τιθέ μένο:.. ῾Ο αὐτὸς ἐν τῷ ιη' τῶν πρὸς ᾿Αμφιλόχιον «Εκ τοῦ Θεοῦ εἶναι λέγεται, οὐχ ὡς τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ὡς ἐκ τοῦ Θεοῦ προελθὸν, οὐ γεννητῶς, ὡς δ γιας, ἀλλ' ὡς πνεῦμα στόματος αὐτοῦ. Πάντως δὲ ούτε στόμα μέλος, οὔτε πνοὴ λυομένη τὸ πνεῦμα, αλλά και στόμα θεοπροπῶς καὶ τὸ πνεῦμα ουσία ζωῆς ἁγιασμοῦ κυρία.» Ο Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ λόγῳ τῷ, ο Χθες τῇ λαμπρό τῶν Φώτων ἡμέρᾳ, ο φησί· ο Φοβῇ σὺ γέννησιν, ἵνα μή τι πάθῃ Θεὸς ὁ μὴ πάσχων. Εγώ φοβοῦμαι τὴν κτίσιν, ἵνα μὴ Θεὸν ἀπολέσω διὰ τῆς ξέρεως καὶ τῆς ἀδίκου κατατομῆς, ἢ τὸν Υἱὸν τέ μνων ἀπὸ τοῦ Πατρὸ;, ἢ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ τὴν οὐσίαν τοῦ Πνεύματος. ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΙΓ'. Ἐπειδὴ εἰσί τινες ἀποτολμῶντες λέγειν τὸ ἀνα βλύζειν καὶ προϊέναι καὶ ἐκλάμπειν καὶ πεφηνέναι ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα μή δηλοῦν τὸ οὐσιωδῶς καὶ ἐνυποστάτως ὑπάρχειν αὐτὸ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ τὴν ἐξ αὐτοῦ τῶν πνευματικών χαρισμάτων διανομήν, εἰς ἔλεγχον τῆς τοιαύτης εννοίας ἐξελέγησαν αἱ παο ροῦσαι γραφικαὶ χρήσεις αἱ δηλοῦσαι ἀναβλύζειν καὶ ἐκλάμπειν καὶ πεφηνέναι τὸν Υἱὸν ἐκ Πατρός. Οὐ γὰρ δή τις ἐρεῖ ὡς οὐχ ὁ Υἱός ἐστιν ὁ ἀναβλύζων, καὶ
col. 711–712page 348 of 511
PG 141:711εκλάμπων, καὶ πεφηνὼς ἐκ Πατρὸς οὐσιωδῶς καὶ ἐνυποστάτων, ἀλλὰ τὰ χαρίσματα τοῦ Υἱοῦ. ὁ "Ο μέγας Βασίλειος ἐν μὲ τῶν ᾿Αντιῤῥητικών, Κοινή πρόσληψις πᾶσιν ὁμοίω Χριστιανοί, ὑπά χει περὶ τοῦ φῶς εἶναι τὸν Υἱόν, γεννητὸν ἐκ τῶ ἀγεννήτου φωτὸς ἀπολάμψαντα.» Καὶ πάλιν' ο 'Αγ τοῦ μὲν Πατρὸς ἀγαθὸς Υἱός, φωτὸς δὲ τοῦ ἀγν νήτου, φῶς ἐξέλαμψε τὸ ἀδιον. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ περὶ διαφορᾶς οὐσίας καὶ ὑπ στάσεως· ι 'Ο δὲ υἱὸς μόνος μονογενῶς ἐκ τοῦ ἀγεννήτου φωτὸς ἐκλάμψας οὐδεμίαν κατὰ τὸ ἰδιάζον τῶν γνωρισμάτων την κοινωνίαν ἔχει πρὸς τὸν Π. τέρα, ἢ πρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον.» Ο άγιος Κύριλλος ἐν ἑνὶ τῶν κεφαλαίων τοῦ περὶ τῆς ἀϊδιότητος τοῦ Υἱοῦ, οὗ ἡ ἀρχή, «Πηγὴ σοφίας καὶ ζωῆς καλεῖται καὶ ἔστιν ὁ Θεός, ο φησίν· εΙ» ἄρα τῷ γεννήσαντι συναΐδιος ὁ Υἱός, ὥσπερ ἀ τινος πηγῆς τῆς πρώτης ἀναβλύζων οὐσίας.» Καὶ ἐν ἄλλῳ κεφαλαίῳ·. Ὁ μὲν γὰρ ἐκ τῆς οὐσίες του Πατρὸς προελθὼν Πατέρα εὐθὺς ἔδειξε τὸν γεννήσαντα.» Καὶ ἐν ἄλλῳ· Ὥσπερ ὁ Πατήρ αναρχι οὕτω καὶ ὁ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθὼν λόγο; ἄναρχος.» Καὶ ἐν ἄλλῳ·. Ὁ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας προελθὼν Λόγος, ο Καὶ ἐν ἄλλῳ· Ὁ ἐξ αὐτοῦ προελθὼν ἀχρόνως Υιός.» Καὶ ἐν ἄλλῳ· «Τίν ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας προελθόντα Υιόν.» Καὶ ἐν ἄλλῳ· Ὁ δὲ ἄνω πάντων ἀναβεβηκώς Θεός έχει λάμψας ἀμερίστως ἐξ αὐτοῦ τὸν Υἱόν, ο Καὶ ἐν ἄλλῳ· 4 Ο Πατὴρ ἐξέλαμψεν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Υἱὸν ἀμερίστως καὶ ἀδιαστάτως.» Καὶ ἐν ἄλλῳ· «Οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἀμερίστως ἐκ Πατρὸς προελθὼν χαρακτήρ ἐστι τῆς ἀϊδιότητος αὐτοῦ.» Καὶ ἐν ἄλλῳ· ι "Ωσπερ τὸ Πνεῦμα ἄγιον οὐ μέρισ.. ὑπομένει περὶ τὴν οὐσίαν, διαφόρους ἐκπέμπον τα; ἐν τοῖς χαρίσμασι τρόπους, οὕτω καὶ τὴν γεννητι οὐσίαν τοῦ Θεοῦ οὐκ ἄν τις τῶν εὖ φρονούντων ἀδικε σθαι φήσειεν, ἢ μερισμὸν, ἢ ἀποῤῥειάν τινα π θεῖν, ἕνα καὶ μόνον ἐξ ἑαυτῆς ἐκλάμψασαν Υ!!. Καὶ ἐν ἄλλῳ· «Σύμπαν τὸ εἶναι τοῦ Υἱοῦ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσία, πρόεισιν, ο Καὶ ἐν ἄλλῳ· Παν γὰρ πάθος περὶ τὸν ἥλιον ὁρᾶται γινόμενον, ὅτι τίκτει τὸ φῶς; ποῖος συμβαίνει περὶ τὸ πῦρ μερι σμός, ὅταν ἐκπέμπει τὸν ἐξ αὐτοῦ φωτισμόν; Εἰ δὲ ταῦτα γεννᾷ μὲν ἀμερίστως, ἐκπέμπει δὲ τὰ ἐξ αὐτῶν ἀπαθῶν, οὐ πολλῷ μᾶλλον ὁ τούτων ποιητής της ἑαυτοῦ φύσεως ἐκπέμπε: τὸ ἀπαύγασμα;» Ο Στουδίτης ἔν τινι τῶν ᾿Αναβαθμῶν φησιν Ο Πατὴρ γὰρ ἄναρχος, ἐξ οὗ ἔφυ ὁ Υἱὸς ἀχρόν νως, καὶ τὸ Πνεῦμα σύνθρονον, σύμμορφον, ἐκ [ τρὸς συνεκλάμψαν. ο Ο Δαμασκηνός· ο Σὺ Μήτηρ Θεοῦ ἀσυνδυάστως γεννήσασα τοῦ ἐξ ἀκηράτου Πατρὸς ἐκλάμψαντος.» Ο άγιος Κύριλλος ἐν τῷ πρὸς Ουαλεριανὸν ἐπίσ σκοπον λόγῳ φησίν· ο "Αγιος γὰρ ῶν κατὰ φύσιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ Πατὴρ ὁ ἐξ αὐτοῦ πεφηνες Υἱός μονογενὴς ἡγιάσθαι λέγεται παρὰ τοῦ Πι τρὸς, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπο;. ν. Ὁ αὐτὸς περὶ τοῦ Χριστοῦ· «Τὸν Θεοῦ μεσίτην καὶ ἀνθρώπων κατά τας Γραφάς συγκεῖσθαί φαμεν
col. 713–714page 349 of 511
PG 141:713Εκ τε τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνθρωπότητος, τελείως ἐχού σης κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, καὶ ἐκ τοῦ πεφηνότος ἐκ τοῦ Θεοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ, τουτέστι τοῦ Μονογενοῦς.» Καὶ πάλιν· ο Ιδιόν ἐστι τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, οὔτι που μόνον ἢ Λόγος ἐστὶ πεφηνὼς ἐκ Πατρός, ἀλλ᾽ εἰ καὶ νοοῖτο καθ᾿ ἡμᾶς ἄνθρωπος γεγονώς. ο Ὁ αὐτό;· «Οὐ γὰρ ἀλλότριον τῆς τοῦ Θεοῦ δύ ξης τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ ἀῤῥήτου στόματος ἀῤῥήτως πεφηνός.» Ο μέγας Βασίλειος· «Τὸ Πνεῦμα οὐδὲν ἔχον ἐστὶν ἐπίκτητον ἑαυτῷ, ἀλλ' ἀϊδίως πάντα ἔχει ὡς Πνεῦμα Θεοῦ, καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνός. Ο μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ κατὰ Ἀρειανῶν πρώτῳ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, ο Αἱ μὲν αἱρέσεις, ὅσαι τῆς ἀληθείας ἐπινοήσαται μανίαν ἑαυταῖς, ο μετά πολλὰ πάνυ φησίν· ι Τοῖς δὲ μαθηταῖς ὁ Κύριος τὴν θεότητα καὶ μεγαλειότητα δεικνὺς ἑαυτοῦ, οὐκέτι ἐλάττονα ἑαυτὸν τοῦ Πνεύματος, ἀλλὰ μείζονα καὶ ἴσον ὄντα σημαίνων, ἐδίδου μὲν τὸ Πνεῦμα καὶ ἔλε γεν· Ἐγὼ αὐτὸ ἀποστέλλω, κἀκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, καὶ ὅσα ἀκούσει λαλήσει.» Και μετά τινά, πώς ἐστιν ὁ Πατὴρ μείζων τοῦ Υἱοῦ, ἐξηγούμενος, ἔφη Μείζονα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα ὁ Κύριο; εἶπεν οὐ μεγέθει τινὶ, οὐδὲ χρόνῳ, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρός γέννησιν. Τοῦτο γοῦν τοῖς θέλουσι σκοπεῖν ἀκριβῶς παραστήσει διὰ τοῦτο μείζονα καὶ τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱὸν ῥηθῆναι, διὰ τὴν ἐκ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Πνεύματος ὑπαρξιν.» Ο μέγας Βασίλειος ἐν τῇ πρὸς τὰς κανονικά; ἐπιστολή, ἧς ἡ ἀρχή, «Οσον ηνίασεν ἡμᾶς πρότερον φήμη λυπηρὰ τὰς ἀκοὰς ἡμῶν περιηχήσασα, ο φη σίν· Ἐπεὶ γοῦν ἐστιν ἄναρχον φῶ, ὁ Πατήρ, γενο νητὸν δὲ φῶς ὁ Υἱ.ς, φῶς δὲ καὶ φῶς ἕτερον, όμο ούσιον εἴποιεν ἂν δικαίως, ἵνα τὸ τῆς φύσεως ὁμό. τιμον παραστήσωσιν. Οὐ γὰρ τὰ ἀδελφὰ ἀλλήλοις ὑμνούσια λέγεται, ὅπερ τινὲς ὑπειλήφασιν, ἀλλ' ὅταν καὶ τὸ αἴτιον, καὶ τὸ ἐκ τοῦ αἰτίου τὴν ὕπαρξιν ἔχον, τῆς αὐτῆς ὑπάρχῃ φύσεως, ὁμοούσια λέγεται. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ η' τῶν πρὸς Ἀμφιλόχιον κερα λαίων φησί·. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Κύριος πρὸς τὸν Πατέρα, «Τὰ ἐμὰ πάντα σά ἐστιν, ο ὡς ἐπ' αὐτὸν τῆς ἀρχῆς τῶν δημιουργημάτων ἀναγομένης, καὶ ε τὰ τα ἐμά, ο ὡς ἐκεῖθεν αὐτῷ τῆς αἰτίας τοῦ δημιουρη γεῖν καθηκούσης. ἂν δὲ ἡ δύναμις ίση, ίση πάντως καὶ ἡ ἐνέργεια. Χριστὸς γὰρ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία, καὶ οὕτω πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο.» Καὶ μετά τινα· «Τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ δημιουργεῖν τὸν Πατέρα οὔτε ἀτελῆ τοῦ Πατρὸς τὴν δημιουργίαν συνίστησιν, οὔτε ἄτονον τοῦ Υἱοῦ παραδηλοῖ τὴν ἐνέργειαν, ἀλλὰ τὸ ἡνωμένον τοῦ θελήματος παρίστησιν. Ωστε ἡ δι' Υιου φωνή προκαταρκτικῆς αἰτίας ὁμολογίαν ἔχει, οὐκ ἐπὶ κατηγορία τοῦ ποιητικοῦ αἰτίου παραλαμβάνεται. ο Πρὸς τὸ ἐξ ἑτέρας ουσίας, ἢ ὑποστάσεως.
col. 715–716page 350 of 511
PG 141:715Ο άγιος Σωφρόνιος πατριάρχης Ἱεροσολύμων Πιστεύοι τοίνυν, μακάριοι, καθάπερ ἀρχῆθεν περ πίστευκα, εἰς ἕνα Θεὸν παντοκράτορα, άναρχον παν τελῶς καὶ ἀΐδιον, πάντων ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ποιη τὴν, καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Υὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν ἀἰδίως καὶ ἀπαθῶς ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ οὐκ ἄλλην ἀρχὴν ἢ τὸν Πατέρα γινώσκοντα· ἀλλ' οὐδὲ ἄλλοθέν ποθεν ἢ ἐκ τοῦ Πατρὸς τὴν ὑπόστασιν ἔχοντα, φῶς ἐκ φωτός ὁμοούσιον, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, συναΐδιον· καὶ εἰς ἐν Πνεῦμα ἅγιον, τὸ ἀϊδίως ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ φῶς καὶ αὐτὸ γνωριζόμενον, καὶ ἦν ἀληθῶ; Πα τρὶ καὶ Υἱῷ συναίδιον.» Ο μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ἀντιγράφω τῆς ὑπαγορευθείσης παρ' αὐτοῦ πίστεως, οὗ ἡ ἀρχή, «Τούς ἢ προληφθέντας ἑτέρᾳ πίστεως ὁμολογία, ο φησί Τινὲς δὲ τῶν ἀπὸ τῆς δυσσεβείας του Λίβυος Σ βελλίου ὑπόστασιν, καὶ οὐσίαν ταὐτὸν εἶναι ὑπολαμβάνοντες, ἐκεῖθεν ἔλκουσι τὰς ἀφορμὰς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῆς ἑαυτῶν βλασφημίας, ἐκ τοῦ έγγε γράφθαι τῇ πίστει ὅτι Ἐὰν δέ τις λέγῃ ἐξ ἑτέρας οὐσίας ἢ ὑποστάσεως τὸν Υἱόν, τοῦτον ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία. Οὐ γὰρ ταὐτὸν εἶπον ἐκεῖ οὐσίαν καὶ ὑπόστασιν. Εἰ γὰρ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐδήλουν ἔννοιαν οἱ φωναί, τίς χρεία ἦν ἑκατέρων; 'Αλλὰ δῆλον ὅτι ὡς τῶν μὲν αρνουμένων τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Πατρός, τῶν δὲ λεγόντων οὔτε ἐκ τῆς οὐσίας οὔτε ἐκ τῆς ὑποστάσεως, ἀλλ' ἐξ ἄλλης τινὸς ὑποστάσεως, οὕτως ἀμφότερα ὡς ἀλλότρια τοῦ ἐκκλησιαστικού φρονήματος ἀπηγόρευσαν. Ἐπεὶ ὅπου γε τὸ ἑαυτῶν ἐδή. λουν φρόνημα, εἶπον ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, οὐκέτι προσθέντες καὶ τὸ ἐκ τῆς ὑποστάσεως ὥστε ἐκεῖνο μὲν ἐπ' ἀθετήσει κεῖται τοῦ πονηροῦ φρονήματος, τοῦτο δὲ φανέρωσιν ἔχει τοῦ σωτηρίου δόγματος. ο Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πρὸς τὸν ἀδελφὸν Γρηγόριον λόγῳ, οὗ ἡ ἐπιγραφὴ, «῞Οτι ἡ οὐσία καὶ ὑπόστασις οὐ ταὐτόν ἐστι, καὶ τῆς ἁγίας Τριάδος θεολογία - ν ή δὲ ἀρχὴ αὐτοῦ·. Ἐπειδὴ πολλοὶ τὸ κοινὸν τῆς οὐ η σίας ζητοῦντες ο φησί Ζητοῦντες δὲ εἰ ἐκ μόνου τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἡ τῶν ἀγαθῶν χορηγία την ἀρχὴν λαμβάνουσα οὕτω παραγίνετα. τοῖς ἀξίοις, πάλιν ὑπὸ τῆς Γραφῆς οδηγούμεθα εἰς τὸ τῆς χορη γίας τῶν ἀγαθῶν τῶν διὰ τοῦ Πνεύματος ἡμῖν ἐνερ γουμένων ἀρχηγὸν καὶ αἴτιον τὸν μονογενῆ Θεὸν εἶ να πιστεύειν. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, και ἐν αὐτῷ συνεστάναι παρὰ τῆς θείας Γραφῆς ἐδιδάχθημεν. Ὅταν τοίνυν καὶ πρὸς ἐκείνην ὑψωθώμεν τὴν ἔννοιαν, πάλιν ὑπὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφής διδασκόμεθα ὅτι δι' ἐκείνης μὲν πάντα τῆς δυνά μεως ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παράγεται· εὐ μὴν οὐδὲ ἐξ ἐκείνης ανάρχως, ἀλλά τις ἔστι δύνα μις ἀγεννήτως καὶ ἀνάρχως ὑφεστῶσα, ἥτις ἐστὶν αἰτία τῆς ἁπάντων τῶν ὄντων αἰτίας. Τα γαρ τοῦ
col. 717–718page 351 of 511
PG 141:717Πατρὸς ὁ Υἱός, δι' οὗ τὰ πάντα, ᾧ πάντοτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐχωρίστως συνεπινοείται. Ὁ αὐτὸς ἐν τῷ δὲ τῶν κατ' Ευνομίου φησίν· «Οὐ μὴν ἐπειδὴ πρῶτον ἐνταῦθα τοῦ Πνεύματος ο Από στολος ἐπεμνήσθη, καὶ δεύτερον τοῦ Υἱοῦ, καὶ τρί τον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἤδη χρὴ καθόλου νομίζειν ἀντεστράφθαι τὴν τάξιν· ἀπὸ γὰρ τῆς ἡμετέρας σχέσεως τὴν ἀρχὴν ἔλαβεν. Ἐπειδὴ ὑποδεχόμενοι τὰ δῶρα, πρώτῳ ἐντυγχάνομεν τῷ διανείμαντι, εἶτα ἐννοοῦμεν τὸν ἀποστείλαντα, εἶτα ἄγομεν τὴν ἐνθύ μησιν ἐπὶ τὴν πηγὴν καὶ αἰτίαν τῶν ἀγαθῶν.» Ο μέγας Αθανάσιος ἐν ᾗ ἐκτίθεται διαλέξει Ορ θοδόξου καὶ ᾿Ανομοίου, φησίν· «Αἰτία ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ τῆς κτίσεως πάσης.» Και μετ' ὀλίγα· «Οὐκ ἔστι δὲ τοῦ Θεοῦ ἀγέννητον αἴτιον τοῦ γεννητοῦ οὐ γὰρ τὸ μὴ γεννᾶσθαι τὸν Θεὸν τῶν οὐσιῶν αἴτιον, ἀλλ' ἡ οὐσία τῶν οὐσιῶν αἰτία. Ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν τῇ ἑρμηνεία τοῦ κατὰ Ἰωάννην εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, ο Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐτ ρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ο φησίν Πᾶν γὰρ εἶδος ἀρετῆς πηγὴν ὥσπερ τινὰ καὶ ῥί. ζαν ἔχει τὴν ἀνωτάτω πασων οὐσίαν.» Ο μέγας Βασίλειος περὶ τὰ τέλη τοῦ β' τῶν κατ' Ευνομίου λόγων αὐτοῦ φησιν·. Τὸ παρὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενήσθαι λεγόμενον, πρὸς τὴν πρώτην αἰτίαν τὴν ἀναφορὰν ἔχει· ὥστε, κἂν πάντα εἰς τὸ εἶναι και ρήχθαι διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου πιστεύωμεν, ἀλλὰ τὸ πάντων αἴτιον εἶναι τὸν Θεὸν τῶν ὅλων οὐκ ἀφαι ρούμεν.» Ο Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ λόγῳ, τῷ εἰς τὸν κατ τάπλουν τῶν Αἰγυπτίων, οὗ ἡ ἀρχή, «Τοὺς ἀπ' Αι γύπτου προσφθέγξομαι, ο φησίν· ο Θεὸς γὰρ ἐν τρισὶ τοῖς μεγίστοις ἵσταται, αἰτίῳ, καὶ δημιουργῷ, καὶ τελειοποιῷ, τῷ Πατρὶ λέγω, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. ο Καὶ μετ' ολίγα·. Πάντα όσα ἔχει ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστι, πλὴν τῆς ἀγεννησίας, πάντα δὲ ὅσα τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πνεύματος, πλην τῆς υἱότητος, καὶ τῶν ὅσα σωματικῶς περὶ αὐτοῦ λέγεται διὰ τὸν ἐμὸν ἄνθρωπον, καὶ τὴν ἐμὴν σω τηρίαν. ο Ο μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ις' των πρὸς 'Ἀμφιλόχιον· ι Καὶ μηδείς οιέσθω με τρεῖς εἶναι λέγειν ἀρχικὲς ὑποστάσεις, ἢ ἀτελῆ φάσκειν τοῦ Υἱοῦ τὴν ἐνέργειαν. ᾿Αρχὴ γὰρ τῶν ὄντων μία, διὰ Υἱοῦ ἐνερ γοῦσα καὶ τελοῦσα ἐν Πνεύματι. Ο αὐτὸς ἐν τῷ παρ' αὐτοῦ ὑπαγορευθέντι ἀντι γράφῳ τῆς πίστεως·. Ενα γὰρ οίδαμεν ἀγέννη τον, καὶ μίαν τῶν ὄντων ἀρχὴν, τὸν Πατέρα του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ὁ ἅγιος Αθανάσιος ἐν ταῖς περὶ τοῦ ὁμοίους εἶν καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα μαρτυρίαις τῆς Γραφῆς, κεφαλαίω μη' φησι· «Τί
col. 719–720page 352 of 511
PG 141:719ἐστι Θεός; Η πάντων ἀρχὴ κατὰ τὸν Ἀπόστολον. › • Εἷς Θεὸς ὁ Πατὴρ ἐξ οὗ τὰ πάντα. Καὶ γὰρ ὁ Λόγος ἐξ αὐτου γεννητῶ, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐξ αὐτοῦ ἐκπορευτῶς· εἶτα πᾶσα ἡ κτίσις διὰ τοῦ Λόγου ἐν Πνεύ ματι συνέστη δημιουργικώς. ο Ὁ ἅγιος Επιφάνιος ἐν τῷ Αγκυρωτῷ· ο Πνεύμα ἅγιον Πνεῦμα ἀληθείας ἐστὶ, φῶς τρίτον παρὰ 11 τρὸς καὶ Υἱοῦ.» Καὶ μετ' ὀλίγα· ο Ὃν γὰρ τρόπον οὐδεὶς ἔγνω τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πα τέρα εἰ μὴ ὁ Υἱός, οὕτω τολμῶ λέγειν, ὅτι οὐδὲ τὸ Πνεῦμα, εἰ μὴ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς παρ' οὗ ἐκποι ρεύεται καὶ παρ' οὗ λαμβάνει. ο Ο μέγας Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνα ἐπιι στολῇ, ἧς ἡ ἀρχή, • Τα γράμματα τῆς σῆς ἱερᾶς διαθέσεως, ο φησίν· ι Καὶ ὁ μὲν Υιός φησιν· ε ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα καὶ λαλῶ εἰς τὴν κόσμου· ο τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνει Ἐκ τοῦ ἐμοῦ γὰρ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο φησίν, ο Ὁ ἅγιος Κύριλλος εἰς τὸ ῥητὸν, τό, • Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε, ο φησίν· ο Η γὰρ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τρίας καὶ ταῖς τῶν ονομάτων διαφοραῖς καὶ ταῖς τῶν προσώπων ποιό νησί τε καὶ ἰδιότησι διαστέλλεται.» Ὁ αὐτὸς εἰς τὸ ῥητὸν τὸ, «Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγί νετο, ο φησίν· ε Οὐ γὰρ δήπου κατά μόνην τ ὁμοιότητα τῆς οὐσίας ὡς χαρακτῆρα τὸν Υἱὸν ἐν Πατρὶ θεωρήσομεν· ἢ αὖ πάλιν ὡς ἀρχέτυπον ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα· ἀλλ᾽ Υἱὸν μὲν, ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς ουσίας γεννητῶς ἐκλάμποντα, καὶ ἐν αὐτῇ, καὶ ἐξ αὐτῆς ἰδιοσυστάτως ὑπάρχοντα καὶ ὑφεστατα θεὸν Λόγον παραδεξόμεθα· Πατέρα δὲ πάλιν ἐν Υἱῷ, ὡς ἐν ὁμοουσίῳ γεννήματι συμφυῶς μὲν, κατὰ δὲ μόνην τὴν ἑτερότητα τοῦ εἶναι καὶ νοεῖσθαι, τοῦ ὅπερ ἐστὶ μεμερισμένως.» Ὁ αὐτὸς ἐν οἷς ποιεῖται συλλογισμοῖς εἰς τὸ ῥητὸν τό, ο Ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, ο φησίν· «Εἰ; Θεόν Πατέρα καὶ εἰς Υἱὸν μονογενῆ καὶ εἰς ἅγιον Πνεῦμα πιστεύοντες, δικαιούμεθα. Διά τοι τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐπιτάττει λέγων· «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Είπερ οὖν ὅλως οὐδὲν ἡμῖν εἰσοίσει πρὸς ὄνησιν ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορὰ, Πατέρα δέ τις εἰπὼν, σημαίνει τὸν Υἱόν, καὶ Υιὸν ὀνομάσας αὐτοῦ, μνημονεύει τοῦ Πατρό; τί; ἦν ἡ χρεία μὴ πρὸς ἐνάδι μᾶλλον, ἀλλ᾽ εἰς Τριάδα κελεύειν βαπτίζεσθαι τοὺς πιστεύοντας; Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸν τρεῖς ἀριθμὸν ὁ περὶ τῆς θείας φύσεως εκτρέχει λόγος, πρόδηλον δήπου πᾶσιν ἐστιν, ἐν ὑποστάσει μὲν ἰδίᾳ τῶν ἀριθμουμένων ἕκαστον εἶναι, τῷ δὲ μηδαμόθεν ἐξηλλάχθαι τὴν φύσιν, εἰς μίαν ἀναβαίνειν θεότητα καὶ προσκύνησιν ἔχειν τὴν αὐτήν. ο Ζήτει ἐν τῷ γ' τῶν κατ' Ευνομίου εξήγησιν τοῦ
col. 721–722page 353 of 511
PG 141:721μεγάλου Βασιλείου εἰς τὸ ῥητὸν τοῦ Ἡσαΐου το φάσκον· ο Κύριος ἀπέσταλκέ με καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ν ἥτις ἐξήγησις δηλοῖ ὅτι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Σωτῆρος εἴρηται τοῦτο. Ζήτε: ἐν τῷ λόγῳ τοῦ μεγάλου Αθανασίου, οὗ ἡ ἀρχή, ο Ιουδαϊσμὸς ἀντίκειται πρὸς Ἑλληνισμόν, ο ἀναγκαῖα τινα εἰς τὸ πρὸς ἀναίρεσιν διαστάσεως τοπικῆς λέγεσθαι τό, ο Θεὸς οὐ προχεῖται, καὶ Θεὸς οὐ πέμπεται. Ο Θεοδώρητος ἐν τῇ βίβλῳ ο τῆς ἐκκλησιαστικής Ἱστορίας» αὐτοῦ, ἐν τῷ β' τμήματι κεφαλαίῳ, και ταστρω.νύει τὴν πως τοὺς Αφρους ἐπιστολὴν τοῦ μεγάλου Αθανασίου περὶ τῆς ἐν ᾿Αριμήνῳ συνόδου, καὶ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ εὐρηται γεγραμμένον οὕτω· «Τίς δὲ τούτοις συνελθεῖν ἐθελήσει ἀνθρώποις, κ μηδὲ τὰ ἑαυτῶν ἀποδεχομένοις; Οἱ γὰρ ἐν ταῖς ἑαυτῶν δέκα που καὶ πλέον, καθώς προείπομεν, συνόδοις ἄλλοτε άλλο γράφοντες, δηλοί εἰσιν ἐκά στοῖς αὐτοὶ κατήγοροι γιγνόμενοι. Πάσχουσι δε τοῦτο, οἷον καὶ οἱ τότε τῶν Ἰουδαίων πεπόνθασιν. Ως γὰρ ἐκεῖναι, καταλείψαντες τὴν μόνην πηγήν τοῦ ζῶντος ὕδατος, ώρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους, εἰ εὐ δύνησονται ὕδωρ συνέχειν, γέγραπται δὲ παρὰ τῷ προφήτῃ Ἱερεμίᾳ· οὕτως μαχόμενοι πρὸς τὴν οικουμενικήν σύνοδον, ὤρυξαν ἑαυτοῖς συνόδους πολλάς. ο 'Αλλὰ καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἀρειανῶν πρώτῳ λόγῳ ὁ αὐτὸς μέγας Αθανάσιος τὸν Σωτῆρα μόνον χορηγόν φησι τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἶναι ἐν οἷς λέγει· «Ο δὲ Σωτὴρ τὸ ἔμπαλιν, Θεὸς ὤν, καὶ τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς ἀε! βασιλεύων, τοῦ τε Πνεύ ματος ἁγίου αὐτὸς ὢν χορηγὸς μόνος. 'Ο μέγας Αθανάσιος ἐν μιᾷ τῶν πρὸς Σεραπίωνα ἐπιστολῶν φησιν Εἰ δὲ ἀδύνατον τοῦτό γε τοῖς ἄφροσι, μένει γὰρ ἕκαστον ὡς γέγονε, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἄνω τῆς κτίσεως αΐδιον ἔχει τὴν διαμονὴν, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλως ἢ ὡς ἔστιν ὁ Πατὴρ πατὴρ, καὶ οὐ πάππος, καὶ ὁ Υἱὸς Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐ πατὴρ του Πνεύματος, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Πνεύμα ἅγιον, καὶ οὐκ ἔκγονον τοῦ Πατρὸς οὐδὲ ἀδελφὸς τοῦ Υιού. Ο μέγας Μάξιμος ἐν ᾗ ἐκτίθεται διαλέξει Ορθο δόξου καὶ ᾿Ανομοίου, φησίν,· «Τὸ γὰρ Πνεῦμα Πα τέρα οὐκ ἔχει· οὐδὲ γὰρ ἐγεννήθη. Ο άγιος Κύριλλος ἐν τῇ ιγ' βίβλῳ τῶν Θησαυρῶν φησιν· ε Ποῦ Χριστὸς Ιουδαίοις προσδιαλεγόμενος Εἰ δὲ ἐν δακτύλῳ Θεοῦ ἐκβάλλω ἐγὼ τὰ δαιμόνια, ἄρα έφθασεν ἐφ' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ» Καὶ δάκτυλον ἐνθάδε φησὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τρόποντινὰ τῆς θείας ουσίας ἐκπεφυκός, καὶ φυσικώς αὐτῆς ἐκκρεμάμενον, ὥσπερ καὶ ὁ δάκτυλος ἐκ τῆς ἀνθρωπείας χειρός. Βραχίονα μὲν γὰρ καὶ δεξιάν Θεοῦ τὸν Υἱὸν ἀποκαλοῦσιν αἱ θεῖαι Γραφαὶ κατὰ τό, ο Έσωσεν αὐτὸν ἡ δεξιὰ αὐτοῦ καὶ ὁ βραχίων ὁ ἅγιος αὐτοῦ.» Καὶ πόλιν· «Κύριε, υψηλός σου ὁ βραχίων καὶ οὐκ ᾔδεισαν· γνόντες δὲ αἰσχυνθήτω Ωσπερ οὖν ὁ βραχίων φυσικῶς συνήρμοσται σαν. Η
col. 723–724page 354 of 511
PG 141:723τῷ ὅλῳ σώματι πάντα ἐνεργῶν ὅσαπερ ἂν δόξῃ τῇ διανοίᾳ, καταχρίει δὲ συνήθως τῷ δακτύλῳ πρὸς τοῦτο κεχρημένος· οὕτω τὸν μὲν τοῦ Θεοῦ λόγον ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ φυσικῶς ἡρμοσμένον, ἵν' οὕτως εἴπω, καὶ ἐμπεφυκότα λογιζόμεθα, ἐν δὲ τῷ Υἱῷ φυσικῶς τε καὶ οὐσιωδῶς διήκον παρὰ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα, δι' οὗ πάντα χρίων ἁγιάζει. Οὐκοῦν οὐκ ἀλλότριον, οὐδὲ ἀπεξενωμένον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῆς θείας φύσεως φαίνεται, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῆς καὶ ἐν αὐτῇ φυσικῶς, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ τοῦ σώματος δάσ κτυλος ἐν τῇ χειρὶ ὁμοφυἧς ἂν αὐτῇ, καὶ ἡ χεὶρ απ πάλιν ἐν τῷ σώματι οὐχ έτερούσιος ὡς πρὸς αὐτὸ τυγχάνουσα. Τούτων δὲ ἡμῖν ἐχόντων τῇδε, Θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμά ἐστι καὶ οὐχ ἑτέρως. Λέγει που ψάλλων ὁ μακάριος Δαυΐδ, καὶ τοὺς λόγους ἀνατείνων πρὸς τὸν Θεόν· «Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾅδην, πάρει. Ἐὰν ἀναλάβοιμι τὰς πτέρυγάς μου κατ' ὄρθρον, καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου ὁδηγήσει με, καὶ καθέξει με ἡ δεξιά σου.» "Οτε τοίνυν τὸ Πνεῦμα καὶ πρόσωπον ἀποκαλεῖ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐξεικονίζον διὰ τῆς θεοπρεποῦς ἐνεργείας τὴν ἐξ ἧς ἐστιν οὐσίαν, ἀποκαλεῖ δὲ καὶ χεῖρα διὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ παντουργὸν δύναμιν, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς, καὶ κατ' οὐσίαν τῷ Πατρὶ συνημμένον, ἐξ αὐτοῦ τε ἦν καὶ ἐν αὐτῷ, ὥσπερ καὶ ἡ χεὶρ τοῦ ἀνθρωπείου σώματος οὐ κεχώρισται, δέδεται δὲ μᾶλλον ἐν αὐτῷ, καὶ ἐργία ζωται φυσικῶς; Μ

Refutation of the Photian Book on the Procession of the Holy Spirit, from the Florentine CodexRefutatio Photiani libri de processione Spiritus Sanctii, ex codice Florentino

col. 725–726page 355 of 511

REFUTATIO PHOTIANI LIBRI DE SPIRITU S THEOLOGIÆ, DOCTORE EJUSDEMQUE IN UNIVERSITATE WIRCEBURGENSI PROFESSORE. Jam typis editus fuerat Photii De Spiritus sancti mystagogia liber, cum autumno anni 1857, Florentiæ in Laurentiana bibliotheca alium ejusdem operis codicem nactus est editor, qui refutationem ejusdem continebat in nullo alio codice inventam. Has porro Tipphos celeberrimi patriarchæ Joannis Vecci sive Becci fetum esse, licet ejus nomen non præ se ferant, ex multis indiciis argumentisque judicabat tum externis tum potis simum internis. Nam præterquam quod hoc scriptum inter media Becci legitur opera præcedentia et subsequentia, et quod Photii liber eodem modo ac in alio hujus viri opere dicitur, ad Eusebium quemdam philosophum directus in inscriptione asseritur, non solum Beccus inter schismatis patronos a se confutatos etiam Photium diserte nomi nat verum etiam ad aliud scriptum provocat, ubi fusius clariusque demonstraverit, Photium non zelo veritatis ac divinæ gloriæ, sed odio et contentionis studio Romanæ Ec . clesiæ dogmata impugnasse quod in nullum ejusdem librum adeo bene quadrat, quam in no trum, præsertim cum alibi, in oratione De unione Ecclesiæ et in libris ad Theodorum Sugdææ piscopum, nonnisi breviter et una cum aliis rebus Photiana quædam so phismata perstrinxerit. Præterea universa pugnandi ratio ad eum controversiæ statum pertinet, qui sæculo decimo tertio obtinebat, auctorque magis ævi hujus schismaticos ob. oculos habet, quam Photium ejusque cuevos. Stylus Joannem patriarcham opnino redo let; ipsius sententiæ ac verba in aliis libris frequenter adhibita fere ubique recurrunt, multa verbotenus cum his consentiunt Solet enim Beccus quæ alibi dixerat, sæpenu mero repetere ac suis gaudet argumentis vocabulisque, dum ejus discipuli Constantinus Meliteniota et Georgius Metochita, licet re ipsa ejus argumentis innixi, tamen quoad elo cutionem et dispositionem ab ipso differunt. Demum omnia, quæ peculiaria sunt Becci, in opere nostro recurrunt. Quoad rem ipsam nihil fere novi et alias non dicti liber offert, dignus tamen ob auctoris dignitatem et celebre nomen, qui cæteris scriptis in Græcia orthodoxa collectis adjungatur. Cæterum in quibusdam etiam propria sua exhibet docu menta et in aliis ea illustrat et perficit, quæ in aliis libris disputata erant. Tola vero disputandi ratio Patribus Ecclesiæ Græcæ innititur, ita ut ostendatur, absurdas eas conse quentias, quas Photius ex Latinorum dogmate deducit, non magis hos quam illos ferire, et crinina ab illo Italis seu Romanis impacta eodem jure doctoribus Orientalibus posse inuri. Vir enim præclare doctus, cujus vita nimiis agitabatur procellis, non singulas eas subtilitates, quibus Photius pro re sua pugnarat, limatius pertractavit; neque id neces Laur. plat. VIII cod. 26 p. 174 seq. (Bandin, catal. p. 384 B. 19) de quo vide Præfat. ad Phot. De Spir. S. mystagogia § IX nota 2. Theologische Quartalschrift. 1858 fasc. IV, p. 562 seq. Lib. ad Theodor. Sugd. III c. 4 (Gr. orthod. 4. II p. 138 ) De libris suis Gr. orth. H p. 8, 9. De injusta depositione orat. II. c. 7. Gr. orthod. t. II p. 48. Vide infra Refut. X ad Photi c. 11. Gr. orth. t. 1, p. 61, seq., t. 11, p. 95 ser. Plura ejusmodi in notis ad textum ipsu.n exhibuimus.

col. 727–728page 356 of 511
PG 141:727ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΟΝ Ο ΦΩΤΙΟΣ ΚΑΤΑ ΛΑΤΙΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΙΝΑ ΦΙΛΟΣΟΦΟΝ ΕΥΣΕΒΙΟΝ ΕΓΡΑΨΕ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΑΣ. εσπαρμένοι και κατεχόντων καλυπτόντων, γνώμης πονηρία ἐπισκοτιζόντων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ ΦΩΤΙΟΥ. α'. Ἐν πολλοῖς μὲν εἰσιν οἱ ἔλεγχος πολυστίχοις ἐγκατεσπαρμένοι λόγοις, δι' ὧν ἡ ὀφρὺς κατα σπᾶται τῶν τὴν ἀλήθειαν ἐν ἀδικία κατέχειν φιλο νεικούντων· ἐπεὶ δὲ τὸ σὲν μεγαλοπρεπές και θεοφιλέστατον σπούδασμα σύνοψιν τινα τῶν ἐλέγχων καὶ ὑποτύπωσιν ἐξῃτήσατο γενέσθαι, τῆς θείας προ νοίας εὐμενὲς ἡμῖν ὁρώσης, οὐκ ἀνάξιον τοῦ σοῦ θείου έρωτος οὐδὲ τῆς αιτήσεως τὸ πέρας ἐπιτεθήσεται 27 4506: πολυστίχοις. ΧΙ. 28: ἐσπασμένοι, αἱ: ἐσπαρμένοι. 271: τὸ σὸν ἱεροπρεπές, κ. θ. τῇ αἰτήσει τὸ π.
col. 729–730page 357 of 511
PG 141:729μ'. Ἐστὶν οὖν κατ' αὐτῶν ὀξὺ καὶ ἄφυκτον βέλος καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἡ Κυριακὴ καὶ θηρίον ἅπαν καὶ πᾶσαν ἀλώπεκα καταβροντῶσά τε καὶ ἐξ αφανίζουσα φωνή. Τίς αὕτη; Τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πα τρὸς ἡ λέγουσα εκπορεύεσθαι Ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υῆς ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα μυσταγωγεί καὶ σὺ τελευτὴν ἄλλον ἐπιζητεῖς, δι' οὗ τελεσθήσῃ. μᾶλ λιν δὲ συντελεσθήσῃ τὴν ἀσέβειαν, καὶ μυθολογεῖ; τὸ Πνεῦμα προέρχεσθαι τοῦ Υἱοῦ; Εἰ τοῦ κοινοῦ Σωτ τῆρος, καὶ Δημιουργοῦ, καὶ νομοθέτου, τὰ δόγματα τῆς σῆς ἡττᾶσθαι παρανοίας ὁρμὴν οὐκ ἔπτηξας ανα λαβεῖν, τί ἄν τις ἕτερον ζητήσῃ λαβεῖν, δι' οὗ τὴν τὴν κατάκρατος ἀπελέγξει δυσσεβή σπουδήν; Ε! σὺ τοὺς Δεσποτικούς ὑπερορᾷς νόμους, τίς τὴν σὴν εὐ σεβῶν οὐ βδελύξεται δόξαν; Τί δ' ἄν σε τοῦ πτώμα. τοῦ ἕτερον αναστήσῃ; Τίς δὲ θεραπείας περί νοια τὴν ὁλοσώματον θεραπεύσῃ πληγή»; Οὐχ ἣν ὁ Σωτήριος ἐπαφῆκε λόγος, ἀλλ᾽ ἦν ἡ ἑκούσιος ἐνεβάθυνε νόσος καὶ τῆς Δεσποτικῆς διδασκαλίας τὸ ἴαμα εἰς ἀμύθητον ἐξ ἀπειθείας μεταβαλεῖν ἐφιλονείκη σε δηλητήριον Μᾶλλον δὲ τὴν ὑπέρο μαχον καὶ κατὰ τῶν ἐχθρῶν ῥομφαίαν ὑποδραμόντος τοῦ ζητήσαντος εἰς τὴν ἐκείνων μετατάξασθαι μοι ραν· διό σε καὶ κάτω κείμενον τῇ διστόμῳ ματ χαίρα τοῦ Πνεύματος οὐδὲν ἔλαττον καὶ ἡμεῖς τὸ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου φίλτρον καὶ πρόθυμον ἐνδεικνύμενοι, ὅσα καὶ λογισμοί τῆς ἱερᾶς ἡμῶν καθοπλιζούσης ἡμᾶς στρατηγίας εἰς παράταξιν ἀνακινοῦσιν, οὐδὲ τὰ ἐκ ταύτης τραύματα διαφυγείν σε φροντίδος ἔξω ποιήσομεν ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Α'. Ἐπεὶ δεῖν ἡμῖν ἔδοξεν ἅπαξ περὶ Τριάδος ποιουμένοις τὸν λόγον τῆς οὐδενὶ φύσεως ὅρῳ ὑπο κειμένης καὶ οὐδένα τῇ φύσει τῶν ὄντων ἀποδε!. ξεως λόγον προσιεμένης, ἐν τῷ κατὰ τῶν ἀντιλεγόν των ἡμῖν περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς εἰρήνης ἀγῶνι πίστιν ἀναπόδεικτον τῶν παρ' ἡμῶν προτεινομένων τὰς γραφικές χρήσεις ποιείσθαι, ἅτε μὴ ἐνὸν ἄλλως τὴν ἐπὶ δογματικοῖς λόγοις ἀλήθειαν ἀναφαίνεσθαι ἐξ αὐτῆς αὐτίκα βαλβίδος, οὐκ ἀπὸ λογι σμῶν καὶ συλλογιστικών μεθόδων τὴν ἀπάντησιν τὸ Πνεῦμα ἐκπής, μυσταγ. μυθολογεῖν. Τίς ἄν σε... ἕτερο; Μ. θεραπεύσει Εκουσία Οιιob. έμβάθυνε. Εἰς ἀμύθητον εἰς ἀβοήθητον Ἐξ ἀπ. δηλητήριον μεταβ. ἐφιλ. δηλονότι. Καὶ τ. ἱερᾶς καθοπληζούσης ἡμᾶς ποιήσομαι. Ο. 1, ρ. 287, 288: Περὶ γὰρ ἐκκλησιαστικῆς διτα ειρηνης ἀπὸ μόνων συγκροτ ἶσθαι χρήσεων & αγκά Ο ζονται γραφικών δίχα σοφισμάτων καὶ παραλογισμῶν (α) ΙΙ,
col. 731–732page 358 of 511
PG 141:731ποιήσομαι τὴν πρὸς σὲ ἐν οἷς μυθολογίαν ἀποκαλεῖς (α) τὸ τὴν Ῥωμαϊκὴν Ἐκκλησίαν λέγειν, τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα προέρχεσθαι· ἀλλὰ τὸν ἐν ἁγίοις παραγαγὼν δογματικὸν Κύριλλον ἐκ τοῦ Υἱοῦ προϊόν τὸ Πνεῦμα θεολογοῦντα, δυοῖν τούτοιν θάτερον δώσω Ελέσθαι σε ἢ μυθολόγον τὸν ὄντως θεολόγον ἀποκαλεῖν, τὴν τῶν Ἐκκλησιῶν μητέρα μυθολογίας ἀναιδώς γράφεσθαι. Ο γὰρ τῆς θεολογίας μῦθος οὗτος Κύ ριλλος ὁ θειότατος ἐν τῇ ἱερᾷ πραγματεία του κατά Ἰωάννην Εὐαγγελίου εἰς τὸ ῥητὸν, τὸ Οὐ γὰρ λα λήσει ἀφ' ἑαυτοῦ οὕτως ἔφη. Οὐ γὰρ ἀλλό τριον τῆς τοῦ Μονογενούς οὐσίας τὸ ἅγιεν νοείται Πνεῦμα, πρόεισι δὲ φυσικῶς ἐξ αὐτῆς Και πάλιν ἐν τῷ τρίτῳ τῶν πρὸς Ἑρμείαν· "Αθρει τὴ οὖν διὰ τούτων· ἐξ ιδίου πληρώματος εμπεφυκός ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθῆ (Ει. Οὕτω οὖν τοῦ μεγάλου εἰρηκότος Κυρίλλου, τὸ Πνεῦμα ἐν τοῦ Υἱοῦ προϊόν, ἢ παῦσαι τὴν τῶν Ἐκκλησιῶν μην τέρα μυθολογίας γραφόμενος, ή μυθολόγον ἴσθι την ὄντως θεολόγον ἀποκαλῶν. Εἰ δὲ τὸ τοσαῦτα της Ρωμαϊκῆς καταψεύσασθαι Εκκλησίας γίγονε στ ἐκ τοῦ ἐν Εὐαγγελίοις εἰρῆσθαι τὸ Πνεῦμα ἐν τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι, διαίρεσίν τινα ἐντεῦθεν τοῦ Υἱοῦ φανταζομένῳ ἀπὸ Πατρὸς ἐπὶ τῇ προβ τοῦ Πνεύματος, ἀλλὰ τὸ καὶ ἐν ἄλλαις τοῦ εὐαγγελίου περικοπαῖς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς κείσθαι με συνεκφωνουμένου καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τὸν Υἱν άρμοζόντως ἐκεῖσε νοεῖσθαι κατ' ἐξηγητὴν τὸν ύψι βάμονα τὰ θεῖα Βασίλειον, καὶ ταῦτ᾽ ἔστιν ὅτε καὶ τῆς μόνος φωνῆς ἐπὶ τοῦ Πατρὸς προσκειμένης, ἔλεγχός σοι γενήσεται τῆς ἐψευσμένης τῶν Ῥωμαίων κατηγορίας. Οὗτος γὰρ ὁ πολὺς τὰ θεῖα Βασίλειος ἐν μιᾷ τῶν πρὸς Ἀμφιλόχιον ἐπιστολῶν τὸ περὶ τοῦ ἀγνοεῖν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὴν ἡμέραν τοῦ τέλους καὶ τὴν ὥραν, εὐαγγελικὸν μην τὸν ἐξηγούμενος οὕτως ἔφη. Οὕτω καὶ τὸ. Ούτ δεὶς οἶδε τὴν ἡμέραν τοῦ τέλους εἰ ἐμὴ ὁ Πατήρ 2. Ο. 64) εἰ γὰρ καὶ ἦν ἡμᾶς ἀποδείξαντας ἀπὸ ῥήσεων γραφικών, μηδέν τι σφαλλομένην ἐπὶ τῇ εὐσεβεία την Εκκλησίαν της Ρώμης, συν στῆσαι, ὡς οὐ καλῶς εἶπον οἱ ἀντειπόντες. Ο.Ι. δυνατὸν (δύναω.) Ο. 589 ᾿Αβρει δή οὖν διὰ τούτων ἐξ ἰδίου πλ. προίεντα τὸν Υἱὸν τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ ἀναποβλήτως ἐμπεφ. ἅγ. πν. Ρ.
col. 733–734page 359 of 511
PG 141:733μόνος, τὴν πρώτην εἴδησιν τῶν ὄντων καὶ τῶν ἐσομένων ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀνάγοντος τοῦ Υἱοῦ καὶ διὰ πάντων τὴν πρώτην αἰτίαν τοῖς ἀνθρώποις ὑποδεικνύοντος εἰρῆσθαι νομίζομεν Καὶ μετ' ὀλίγα • Παρασιωπήσεις τοίνυν ὡς ὁμολογούς μενον τὸ ἑαυτοῦ πρόσωπον ὁ Κύριος, εἰδέναι τὴν Πατέρα μόνον φησί, τὴν τοῦ Πατρὸς γνώσιν κατὰ τὸ σιωπώμενον καὶ ἑαυτοῦ εἶναι λέγων Καὶ πάλιν· Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, Οὐδεὶς οἶδε τὸν Υἱὸν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ· οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ ἄγνοιαν τοῦ Πνεύματος κατηγορεῖ ὁ Υἱὸς, ἀλλὰ τῷ Πατρὶ ἐνυπάρχειν τὴν γνῶσιν τῆς ἑαυτοῦ φύσεως μας τυρεῖ Οὕτω τοῦ μεγάλου Βασιλείου τὴν εὐαγ γελικὴν ταύτην ἐξηνουμένου περικοπήν, ἐφ᾽ οἷς ὁ Κύριος μετ' αὐτῆς τῆς μόνος προσθήκης ἐμνημόνευσε τοῦ Πατρὸς, καὶ σαφῶς παριστῶντος, τὸν Υἱὸν τοῦτο ποιεῖν ὡς πάντα ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀνάγοντα καὶ διὰ πάντων τὴν πρώτην αἰτίαν τοῖς ἀνθρώποις ὑπο δεικνύοντα, καὶ ὡς ἀξίωμά τι καὶ δόγμα ἐκφέρον. τος, κατὰ τὸ σιωπώμενον συνεπινοεῖσθαι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ὅπου τὸ τοῦ Πατρὸς ὄνομα μετά προσθή της τοῦ μόνος εβρήθη πῶς οὐκ ἂν ἐλεγο χθείης ψευδῶς ἀσέβειαν τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐκκλησίας κατηγορῶν καὶ οὐ καλῶς τὴν ἀπὸ Πατρός διαίρεσιν τοῦ Υἱοῦ φανταζόμενος ἐπὶ τῇ προόδῳ τοῦ Πνεύματος, διὰ τὸ ἐν Εὐαγγελίας εἰρῆσθαι τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι; Εἰ γὰρ (καθά σου δοχεί) ή Κυριακὴ οὕτω προέβη φωνή ὡς τοῦ Κυρίου ἑαυτὸν ἀλλοτριοῦντος ἀπὸ Πατρὸς ἐπὶ τῇ προέδῳ τοῦ Πνεύματος, οὐκ ἄν τις τῶν τῆς Ἐκκλησίας φω στήρων ἔφη καὶ διδασκάλων ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκπορευόμενον. Ἀλλὰ μὴν οἱ τῆς ἀληθείας διαπρύσιοι κήρυκες Μάξιμος καὶ Ταράσιος συν ὅλῃ τῇ οἰκουμενικῇ ἑβδόμη συνόδῳ καὶ Ἰωάννης, τῆς Δαμάσκου καὶ οἰκουμένης τὸ καύχημα, ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ ἐκπορευόμενον αὐτὸ τεθεολογήκασι· και εἰς ἐστιν ὁ συνιδείν μὴ δυνάμενος, τὴν δι' Υἱοῦ φωνὴν τὸ πρὸς τὸν Πατέρα μὴ συγχωρεῖν ἀκοινώνητον τοῦ Υἱοῦ; "Αρ' οὖν ὅτι Κύριος ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα μυσταγωγεί, οὗτοι δὲ τέ τῆς εὐσεβείας ἀκλόνητοι. Πρόμαχοι ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ εἶπον αὐτὸ ἐκπορεύεσθαι, καὶ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ προϊέναι τε καὶ προέρχεσθαι, μυθολόγους αυτ τοὺς καλέσεις καὶ ὡς ἄλλον τελετήν παρά τὸν Υἱὸν ἐπιζητοῦντες διαβαλεῖς; Εἰ γὰρ τοὺς Ρωμαίους πα ὡς ἀξίωμά τι Εῤῥέθη Ἐλειχθείσης.
col. 735–736page 360 of 511
PG 141:735ραβάσεως τῶν εὐαγγελικών γράφῃ βημάτων προσ τιθέντας τὸ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, πολλῷ πρότερον αὐτοὺς τούτους τοὺς θεολόγους Πατέρας ἡμῶν ἀθετήσεως τῶν τοῦ Κυρίου γράφῃ φωνῶν· ἐν Εὐαγγελίοις γὰρ εἰπόντος αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι, οὗτοι ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ εἶπον αὐτὸ ἐκπο ρεύεσθαι. Αλλ' οἶμαι μὴ ἐς τόσον ἀναιδείας ἀναξι ναι σε κολοφώνα, ὡς τοιαύτην βλασφημίαν τινὰ τῶν ἀνεπιλήπτων τούτων κατερεύξασθαι θεολόγων, οὐδὲ τῶν ἄλλων Πατέρων ἡμῶν, τῶν ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ προιέναι τὸ Πνεῦμα τεθεολογηκότων. Οὐ γὰρ δὴ δια φορές αναπλάσῃ καὶ σὺ, ὡς πολλοὶ τῶν ἀπὸ κοιλίας κενολογούντων τοῦ ἐκπορεύεσθαι καὶ προέρι χεσθαι· οίδα γάρ σε τήν έψευσμένην ταύτην άθε τοῦντα διαφοράν, ὡς νῦν τε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τὸ προς έρχεσθαι καὶ τὸ προάγεσθαι ἐπὶ τοῦ Πνεύματος εἰς τὸ ἐκπορεύεσθαι ἐκλαμβάνοντα Εἰ δὲ καὶ σὺ τοῖς τὰς πεπλασμένας ταύτας διαφορὰς ἀναπλάσε τουσι προσέτιθες, ἀπεληλεγμένος ἂν σὺν τοῖς ἄλλοις ἦσθα παρὰ τοῦ ὑψηλοῦ τὴν θεολογίαν Κυρίλο λου ἐν τῷ ἔκτῳ τῶν πρὸς Ερμείαν φάσκοντος ού τωσί· Πνεύμα μὲν ἀληθείας ὠνόμασε τον Παρά κλητον· ἔφη 18 μὴν ὡς πρόεισιν ἐκ Πατρὸς ίδια πάντα δεικνὺς ἑαυτοῦ τὰ τοῦ Πατρός· Καὶ πά λιν ἐν τῷ αὐτῷ. Λέγων ὁ Κύριος, • "Οταν ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Παρ τρὸς, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται,» ὡς ἴδιον ἐπαγγέλλεται καταπέμψειν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ Πνεῦμα μὲν ἀληθείας ἀποκαλεῖ, προχεῖσθαί γε μὴν ἐξ αὐτοῦ διωρίσατο τοῦ Πατρός Ταῦτα ὁ θειότατος θεο λογών Κύριλλος τοὺς τὰς εἰρημένας διαφορά; ἀνα πλάττοντας έπιστομίζει καὶ ἄγχει. Ο γὰρ κύριος ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἐκπορεύεσθαι ἔφη, ἀλλ' ὁ ἅγιος τὸν λόγον τοῦτον τοῦ Κυρίου ἐπαναλαμβάνων τῷ προχεῖσθαι ἐχρήσατο ἀντὶ τοῦ ἐκπορεύεσθαι· καὶ πάλιν λέγων· Πνεῦμα ἀληθείας ὠνόμασε τὴν Παν ράκλητον ὁ Υἱὸς, ἔφη γε μὴν ὡς πρόεισιν ἐκ Πατρὸς ἴδια πάντα δεικνὺς ἑαυτοῦ τὰ τοῦ Πα τρὸς τῷ προϊέναι ἐχρήσατο ἀντὶ τοῦ ἐκπορεύεσθαι καὶ τοῦτ' αὐτὸ ἐναργῆς ἀπόδειξις γίνεται τοῦ ταύ τὸν εἶναι ἐπὶ τοῦ Πνεύματος τὴ προχεῖσθαι καὶ τὸ εκπορεύεσθαι. Τούτων γοῦν οὕτωσὶ προϋποτεθέντων ἐπὶ τὰ ἑξῆς ἴωμεν ἤδη τοῦ λόγου. Ο Σω τὴρ τοὺς μὴ ἀγαπῶντας αὐτὸν ἐκ τοῦ μὴ τηρεῖν τοὺς λόγους αὐτοῦ ὡς ἐκ συσσήμου τινός γνωρίσ ζεσθαι παραδέδωκεν. "Αρα γε οἱ μὴ τηροῦντες τὸν λόγον, ὃν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἶπεν οὐκ ἀγαπῶσιν αὐτόν· εἰ γὰρ ἡγαπήκασι, καὶ τὸν λόγον τούτου τετηρήκασιν ἄν. προέρχεσθαι εἰ προάγεσθαι (. 93) νέοι θεολόγοι καὶ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἀσφαλέστεροι τῶν Πατέρων δογματ τισταί.
col. 737–738page 361 of 511
PG 141:737ΚΕΙΜΕΝΟΝ ΦΩΤΙΟΥ. γ. Εἰ γὰρ ἐξ ἑνὸς αἰτίου, τοῦ Πατρός, ὅ τε Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα προάγεται, εἰ καὶ τὸ μὲν ἐκπορευτῶς, ὁ δὲ γεννητῶς· γίνεται δὲ πάλιν δ. Υἱὸς τοῦ Πνεύματος προαγωγός ὡς ἡ βλασφημία β.ᾷ, πῶς ἂν ὁ τῆς ἀκολουθίας ἀνάσχοιτο λόγος μή οὐχὶ καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ παρακτικὸν εἶναι συμ μυθολογεῖν; ὁμοτίμως γὰρ ἀμφοῖν τοῦ αἰτίου προς ληλυθότων, εἰ θάτερον τῷ ἑτέρῳ τὴν τοῦ αἰτίου χρείαν ἀναπληροί, οὐδὲ θατέρῳ τὸ ἕτερον, μὴ οὐχὶ τὴν ἴσην αμειβόμενον χάριν αἴτιον γενέσθαι τῆς ἀπαραλλάκτου τάξεως ή συντήρησις ἀπαιτεῖ; ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Β. Ἐπεὶ δ᾽ ἐξ ἐν; αἰτίου, τοῦ Πατρός, προάγεσθαι λέγεις τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα, ἐν τάχει διάφορον αὐτῶν ὁμολογήσας αἴτιον εἰπών· εἰ καὶ τὸ μὲν ἐκπορευτῶς, ὁ δὲ γεννητῶς, αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ πᾶν ἄτοπον ἀναιρεῖς, ὅπερ ἀκολουθεῖν λέγεις, ἐὰν ὁ Υἱό; τῆς τοῦ Πνεύματος προβολῆς τῷ Πατρὶ κοινωνῇ καν γὰρ μυρία κάμῃ. ζητῶν τὸν διάφορον τῆς αἰτίας τρόπον μαθεῖν, οὐδὲν ἄλλο εὑρεῖν ἐξέσται σοὶ ἐν ταῖ; θείαις Γραφαῖς τῆς διαφορᾶς ταύτης δηλωτικόν, ἢ ὅτι τοῦ μὲν Υἱοῦ κατὰ τὸ προσεχῶς ἐστιν αἴτιος ὁ Πατήρ, τοῦ δὲ Πνεύματος διὰ τοῦ Υἱοῦ· καὶ ὁ τῆς αἰτίας οὗτος διάφορος τρόπος τὸν μὲν Υἱὸν κοινωνοῦντα παρίστησι τῷ Πατρὶ ἐπὶ τῇ προόδῳ τοῦ Πνεύ ματος κατὰ τὰ ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ αὐτὴ ἐκπορεύς σθαι· τὴν δὲ σὴν ἴστησι πολυπραγμοσύνην καὶ ἦν ἐπιφέρει, ἀπορίαν λέγων· ὡς ἐὰν ὁ Υἱὸς τοῦ Πνεύ ματός ἐστιν προαγωγεύς, πῶς ἂν ὁ τῆς ἀκολουθίας ἀνάσχοιτο λόγος, μὴ οὐχὶ καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ παρακτικὸν εἶναι συμμυθολογεῖν; λύει το καὶ ἀνατρέπει. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. δ. Αλλως τε δὲ, εἰ ὁ μὲν Υἱὸς τῆς πατρικῆς ὑπὲρ λόγον ἁπλότητος οὐκ ἐξίσταται, τὸ δὲ • Πνεῦμα εἰς διπλοῦν αἴτιον ἀναφέρεται καὶ ἐκ διπλῆς προβολῆς ὑφίσταται, πῶς οὐκ ἐπακολουθήσει τὸ σύνθετον; πῶς δ' οὐχὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ ἔλαττον ἔχειν τὸ ἰσότιμον Πνεῦμα βλασφημηθήσεται; πῶς ἡ τῆς Τριάδος ἁπλότης (ε γλώσσης ἀσεβεῖν τολμηρᾶς! οὐχὶ τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα νοθευόμενον; ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Γ'. Ἐὰν ὁ Ἰταλὸς εἰς διπλοῦν αἴτιον ἀναφέρειν Στι γάρ. Περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος Μητροφάνους μητροπολίτου σμύρνης 60) 79. εἰ ἐξ ἑνὸ; αἰτ. ὁ υἱος. γίνεται δὲ ὁ Υἱὸς τοῦ Πνεύματος πάλιν προαγωγεύς. ή συμπλήρωσις. Κριστὸν τὸν Χριστὸν διὰ τὸ τῆς φωνῆς βάρβαρον ονομάζοντας καὶ τὸ ἐκπορεύειν σὲ προτζεδ.ν.)
col. 739–740page 362 of 511
PG 141:739τὸ Πνεῦμα δοκεῖ σοι, ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ λέγων το (α), Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι, διὰ τὸ δύο υποστάσεις είναι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, εἰς διπλοῦν ἂν λογισθείεν αἴτιον ἀναφέρειν αὐτὸ καὶ οἱ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκ. πορεύεσθαι αὐτὸ δογματίσαντες ἀειφανεῖς τῆς Ἐκ κλησίας φωστήρες διὰ τὸ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἰδιοῦ πόστατον. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ πᾶν τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ καὶ παρὰ τοῦ Υἱοῦ λεγόμενον εἶναι εἰς τὸν Πατέρα την ἀναφορὰν ἔχει, καὶ παρὰ τοῦτο οὐχ ὡς ἐκ δύο αἰτίων ἔστι τὸ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἢ ἐξ ἀμφοῖν ὑπάρχειν λε γόμενον, οὔτε ὁ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ οὔτε ὁ ἐκ 12 τρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι λέγων τὸ Πνεῦμα, εἰ; διπλοῦν αἴτιον ἀναφέρει αὐτὸν καὶ διὰ τοῦτο οὔτε τὸ σύνθετον ἐπακολουθήσει, ὡς τὸ σὲν βούλεται σόφισμα, οὔτε τοῦ Υἱοῦ τὸ ἔλαττον ἔχειν τὸ ἰσότιμον βλασφημηθήσεται Πνεῦμα. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ε'. Τίς εἶπε τῶν ἱερῶν καὶ περιωνύμων Πατέρων ἡμῶν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι; ποῖα σύ καλος οἰκουμενικοῖς ὁμολογίαις στηριζομένη και διαπρέπουσα; μᾶλλον δὲ τίς ἱερέων καὶ ἀρχιερέων θεόλεκτος σύλλογος οὐ ταύτην τὴν διάνοιαν καὶ πρὶν φανῆναι τῇ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐπιπνοίᾳ κατα ψηφίσατο; καὶ γὰρ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρός κατά τὴν Δεσποτικὴν μυσταγωγίαν τελεσθέντες καὶ αὐτοὶ λαμπρῶς τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι καὶ μεγαλοφώνως ἀνεκήρυττον καὶ δὴ καὶ τοὺς μὴ φρονοῦ. τας οὕτως τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς ἐκκλησίας ὑβριστάς τῷ ἀναθέματι καθυπέβαλον· ἐκ παλαιῶν τῶν χρόνων τὴν ἀρτιγενή δυσσέβειαν προσ φητικοῖς προορῶντες όμμασι καὶ αὐτὴν μετὰ τῆς προλαβούσης πολυμερούς ἀποσταίας καὶ γραφή, καὶ λόγοις, καὶ διανοίς κατεδίκαζον. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Δ'. Μαθεῖν ἐρωτᾷς, τις τῶν ἱερῶν Πατέρων τὸ Πνεῦ μα εἶπεν ἐκπορεύεσθαι τοῦ Υἱοῦ, καὶ σύνοδος ποῖα καὶ τίς ἱερέων σύλλογος θεοσύλλεκτος; καὶ τούτους εἶναι πάντας τοὺς, ὅσοι ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐθεολόγησαν. Πάντα γὰρ ὅσα τὸ Πνεῦμα ἐξ Υἱοῦ λέγεται ἔχειν, οὐχ ὡς ἐξ ιδίας παρ τὸν Πατέρα αἰτίας ἔχον ἐστίν· ἀναβλύζον γὰρ ἐκ τοῦ Υἱοῦ οὐχ ὡς ἐξ ἰδίας ἀναβλύζει παρὰ τὸν Πα τέρα πηγῆς· ἀλλ' ὅτι ἐκ Πατρὸς ἀναβλύζει δι' γιου. καὶ ἐξ Υἱοῦ λέγεται ἀναβλύζειν, καὶ ἐξ Υἱοῦ προ χεόμενον λέγεται προχεῖσθαι καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ· καὶ πολλὰ ἄν τις εἰπεῖν ἔσχε τοιαῦτα. Εἰ γοῦν ὅτι ἀνα βλύζει δι' Υἱοῦ καὶ προχεῖται δι' Υἱοῦ, λέγεται καὶ ἐξ Υἱοῦ ἀναβλύζειν τε καὶ προχεῖσθαι, καὶ Ῥωμαίοι πάνυ ἀνεπιλήπτως ἐνίφανται ἀπολογούμενοι ἐκ Π τρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα λέγειν ἐκπορευόμενον διὰ τὸ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι· σὺ δὲ ψεύδη καὶ γράφῃ καὶ λόγοις καὶ διανοίᾳ λέγων παρὰ τῶν Πατέρων καταδικάζεσθαι καὶ ὡς ὑβριστὲς τῆς και βιο ἀνεκήρυττον ἐκήρυττον.
col. 741–742page 363 of 511
PG 141:741ολικῆς Ἐκκλησίες καθυποβάλλεσθαι ἀναθέματι τοὺς ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ καὶ ἐξ ἀμφοῖν τὴν τοῦ Πνεύματος δογματίζοντας ὑπαρξιν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ε'. Ἐδογμάτισεν εὐθὺς τῶν οἰκουμενικῶν καὶ ἁγίων ἑπτὰ συνόδων ἡ δευτέρα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι, διεδέξατο ή τρίτη, ἐβεβαίωσεν ή τετάρτη, σύμψηφος ή πέμπτη κατέστη, συνεκή ρυξεν ἡ ἕκτη, ἐπεσφράγισε λαμπρῶς ἀγωνίσμασιν ἡ ἑβδόμη· καθ᾿ ἑκάστην αὐτῶν ἔστι περιφανώς και θορᾷν παῤῥησιαζομένην τὴν εὐσέβειαν, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρός, ἀλλ' οὐ τοῦ Υἱοῦ θεολογούμενον ἐκπορεύεσθαι. Σὲ δὲ τίς ἀγέλη δυσσεβοῦσα μετεδί δαξε, τίς τῶν ἀντινομοθετούντων τῷ Δεσπότῃ κατα πεσεῖν εἰς ἀθέσμους δόξας υπηγάγετο; ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Ε΄. Οὐδεὶς ἐστιν ἀγνοῶν τὸ παρὰ τῶν οἰκουμενικῶν ἑπτὰ συνέδων ἐν τῷ συμβόλῳ ἀναγινώσκεσθαι ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ἐκπορευόμενον· ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς τῆς ἀληθείας φίλος ἀρνήσει ὁ μὲν τὰ & κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Ρώμης γέγονεν, ἐξετάτα, μὴ καὶ αὐτὴν τὸ τοιοῦτον ἀσπάζεσθαι σύμβολον καὶ κατὰ καιροὺς ἐπ' Ἐκκλησίας ἀναγινώσκειν τρανῶς· ἔστιν ὅτι καὶ Ἑλληνιστί τι τοῦτο ποιοῦσαν δεικνύσαν πάνε τως, ὡς οὐκ ἐν λέξεσιν, ἀλλ᾽ ἐν ἐννοίαις τὸ εὐσεβεῖν σπουδάζεται παρ' αὐτῇ: εἰ γὰρ μὴ τοῦτ᾽ ἦν, τάχα ἂν οὐκ ὤχνησεν αὕτη κάν τῇ εὐαγγελική προσθείναι πυξίδι τὴν ἐν τῷ συμβόλῳ γενομένην προσθή την 5)· τῆς λέξεως· ἡ δὲ οὔτε τί τοιοῦτον ἀπηναισχύντησεν, ἀλλὰ καὶ ἐρωτωμένη ἀπολογεῖται οὕτω λέγειν τὸ Πνεῦμα ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι, ὡς μηδὲν διάφορον, ποτὲ μὲν λέγειν ἐκ Πατρὸς αὐτὸ προϊέναι, ποτὲ δὲ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ· καὶ ἀπόδειξιν τῶν οἰκείων λόγων ποιεῖται τὰς τῶν παρ' ἡμῖν θεολόγων Πατέρων γραφάς, ὧν οἱ μὲν ἐκ Πατρὸς εἶ τον τὸ Πνεῦμα προέρχεσθαι, την πρώτην καὶ ἄναρ χον αἰτίαν δηλοῦντες Υἱοῦ τε καὶ Πνεύματος, οἱ δὲ ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ, τὴν ἐκ τῆς πρώτης αἰτία; διά φορον τῶν αἰτιατῶν πρόοδον διασαφούντες, ἥτις ἐστὶ τὰ, τὸ μὲν προσεχῶς ἐκ τοῦ πρώτου, τὸ δὲ διὰ τοῦ προσεχώς ἐκ τοῦ πρώτου προέρχεσθαι. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Γ'. ᾿Αλλὰ κἀντεῦθεν ἔστιν αὐτῶν φωράσαι τὸ δυσ σεβὲς καὶ πρὸς θεομαχίαν αὐτόνομον· εἰ γὰρ πάντα ὅσα ἐστὶ κοινὰ κατὰ τὴν ἀδιάφορον καὶ ἀμερή, Λαμπρῶς ἀγωνίσμασιν.: Λαμ προῖς. ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ τοῦ Υσου. τὰ 1 Ο. 1. 61): τῆς εὐαγγελικής πυξίδος δανεισάμην. Ο. αἰτιωτῶν. Α. Ε.
col. 743–744page 364 of 511
PG 141:743ἁπλῆν τε καὶ ἑνιαίαν κοινότητα [φυσικοῖς ὀνόμασι (α) (πᾶσαν ἀνάγκην εἶναι, μηδὲν ἐν ταῖς δυσι θεωρεῖσθαι θεαρχικοῖς ὑποστάσεσιν, ὁ καὶ τῇ ἑτέρᾳ μή τεθεώρηται, ἀλλ' ἡ τῇ μιᾷ καὶ μόνῃ προστείναι ταῖν δυοῖν αφαιρούμενον ιδιότητι γάρ ή κοινώς κατά τῶν τριῶν καὶ ἐπίσης τῷ ἀμερεῖ καὶ ταύτῳ τῆς φύσεως λέγεσθαι.) γνωριζόμενα (1)]· εἰ πάντα ὅσα τούτων ἐστὶ Πνεύ ματος καὶ Πατρὸς, ταῦτα πρόσεστι καὶ τῷ Υἱῷ ὡσαύτως δὲ καὶ ὅσα ἐνθεωρεῖται τῷ Πνεύματι καὶ Υἱῷ οὐκ ἔστι μὴ συνομολογεῖν ἐνυπάρχειν (**) καὶ τῷ Πατρὶ, οὐ μὴν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὅσα Υἱῷ καὶ Πατρί, οὐδὲ τούτων οὐδὲν ἔστι τοῦ Πνεύματος ἀποστερεῖν· ἐννόει μοι βασιλείαν, ἀγαθότητα, τὸ τῆς οὐσίας ὑπερούσιον, τὴν ὑπὲρ ἔννοιαν δύναμιν, τὸ ἀΐδιον, τὸ ἀσώματον, τὰς μυρίας καὶ συστοίχου; φωνά, αἷς ἡ ὑπέρθεος θεολογουμένη θεέτη: εὐσε βέσιν ἄνωθεν παραδέδοται· εἰ οὖν οὕτω ταῦτα θεω ρεῖται, καὶ οὐδείς ἐστι τῶν ἐν Χριστιανοῖς, ὅς εἰ; μαχόμενον ἀπενεχθείη διαβούλιον, ἐστὶ δὲ, ὡς ὁ αἰ. ρετιρων νεανιεύεται λόγος, ἡ τοῦ Πνεύματος ἐκπέσ ρευσις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ κοινὴν, εἴη ἂν καὶ τὸ Πνεῦμα (οὗ τ' ἂν γένοιτο πρὸς δυσσέβειαν τολμηρότερον;) εἰς τὴν τοῦ Πνεύματος ἐκπόρευσιν μεριζόμενον, καὶ τὸ μὲν αὐτοῦ προάγον, τὸ δὲ προαγόμενον, καὶ τὸ μὲν αἴτιον, τὰ δὲ αἰτιατὸν, καὶ πολλὴ ἄλλη θεομαχίας παράταξις ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Γ'. Σὺ μὲν τὴν τοῦ Πνεύματος ἐκπόρευσιν οὕτω εἶναι κοινὴν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ λέγων ὡς τὰ ἄλλα κοινὰ τῶν τριῶν, βασιλείαν φημὶ, ἀγαθότητά τε καὶ τὰ λο πὰ, ἐπιφέρεις ἑξῆς, ὡς εἰ τοῦτ' ἔστιν, εἴη ἂν καὶ τὸ Πνεῦμα εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἐκπόρευσιν μεριζόμενον καὶ τὸ μὲν αὐτοῦ προάγον, τὸ δὲ προαγόμενον. Ἐγὼ δὲ φημὶ ὡς οὕτως ἂν ὁ παρών συλλογισμὸς εἶχε τὸ ἀναγκαῖον, εἴπερ ἀδύνατον ἦν εἶναί τι ἐν τῇ Τριάδι μόνοις τοῖς δυσὶν ἐνυπάρχον προσώποις μὴ κοινων νοῦντος αὐτοῖς καὶ τοῦ τρίτου· εἰ δὲ ἐκ τῶν γραφικῶν ἐστιν ἀποδεδειγμένον ῥητῶν, εἶναί τινα κοινά μόνοις τοῖς δυσὶ προσώποις ὑπάρχοντα, ἐστὶ μὲν ἡ κοινωνία τῆς τοῦ Πνεύματος εκπορεύσεως τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ κατὰ τὸ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ αὐτὸ ἐκπορεύ. εσθαι, οὐκ ἔσται δὲ τὸ Πνεῦμα κοινωνοῦν αὐτοῖς τῆς ἐκπορεύσεως, ὡς τῶν ἄλλων κοινῶν, διὰ τὸ μήτε ἐξ ἑαυτοῦ μήτε δι' ἑαυτοῦ ἐκπορεύεσθαι, καὶ παρὰ τοῦτο οὔτε εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἐκπόρευσιν μερισθήσεται, οὔτε τὸ μὲν αὐτοῦ προάγον ἔσται, τὸ δὲ προαγόμενον. Καὶ εἴ γε παραγαγεῖν χρὴ ὡς καὶ ἐν ἄλλοις τὰ γραφικὰ τῶν ἁγίων ῥητά, ἐξ ὧν καθίσταται πρόδηλον, εἶναί τινα κοινὰ Υἱῷ τε καὶ Πνεύματι ἅπερ οὐκ ἔχει καὶ ὁ Πατὴρ, καὶ εἶναι· τινὰ κοινὰ Πατρὶ καὶ Υἱῷ, ἅπερ καὶ τὸ Πνεῦμα οὐκ ἔχει, ὁ μὲν τῆς θεολογίας Ταῦτα τῷ υἱῷ. Τῷ Πατρί. ὑπάρχειν. άλλα μὴν. εὐ μὴν — πατρὶ Τοῦ Πνεύματος παράτασις.
col. 745–746page 365 of 511
PG 141:745Γρηγόριος νοῦς ἐρεῖ· Κοινὸν γὰρ Πατρὶ μὲν καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι τὸ μὴ γεγονέναι καὶ ἡ θεότης, Υἱῷ δὲ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι τὸ ἐκ τοῦ Πα τρός· ὁ δὲ Νύσσης Γρηγόριος ἐν τῇ εἰς τὸ Πάτερ ἡμῶν ὁμιλίᾳ αὐτοῦ ἐρεῖ· Κοινοῦ δὲ ὄντος τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Πνεύματι μὴ ἀγεννήτως εἶναι πάλιν ἔστιν ἄμικτον τὴν ἐν τοῖς ἰδιώμασιν αὐτῶν διαφορὰν ἐξευρεῖν· καὶ ἤδη οἱ δύο οὗτοι Γρηγόριοι μάρ τυρες ἔσονται ἀπαράγραπτοι τοῦ εἶναι κοινὸν Υἱῷ τε καὶ Πνεύματι τὸ αἰτιατὸν αὐτῶν ἐκ Πατρὸς, οὗπερ ἀπεστέρηται ὁ Πατὴρ ἅτε ἀναίτιος ὢν καὶ ἐξ οὐδε νό;· τοῦ δὲ εἶναί τι κοινὸν Υἱῷ καὶ Πατρί, ὅπερ καὶ τὸ Πνεῦμα οὐκ ἔχει, πᾶσα Γραφή μάρτυς ἡ τὸ τοῦ Πατρός Πνεῦμα καὶ Υἱοῦ λέγουσα Πνεῦμα καὶ θεολογοῦσα ἐκπέμπειν καὶ πηγάζειν καὶ ἀναβλύζειν τὸ Πνεῦμα τὸν Υἱόν, ὥσπερ καὶ ὁ Πατὴρ ἐκπέμπει καὶ πηγάζει καὶ ἀναβλύζει αὐτό· ἐπεὶ γὰρ οὔτε Πνεύ ματος λέγεται Πνεῦμα οὔτε τὸ Πνεῦμα ἢ ἑαυτὸ κ ἕτερον ἐκπέμπειν καὶ πηγάζειν καὶ ἀναβλύζειν λέ γεται, πρόδηλον, ὡς τοῖς δυσὶ μόνοις προσώποις πάντα ἐφαρμόζει τὰ εἰρημένα· καὶ διὰ ταῦτα οὐχ οὕτως ἔσται κοινὸν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἡ τοῦ Πνεύματος εκπόρευσις, ὡς τὰ ἄλλα τῶν κοινῶν, ὧν καὶ τὸ Πνεῦμα συμμετέχει αὐτοῖς. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ζ. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. Τί δήποτε προσλαμβάνον, ὅπερ οὐκ ἔσχεν ἐκπορευόμενον τοῦ Πατρός; Εἰ μὲν γὰρ ἔστι τι λαβεῖν καὶ @ εἰπεῖν, ὁ προσείληφε, πῶς οὐχὶ χωρὶς τῆς προσλήψεως ατελές; ἢ πάντως γε μετὰ τὸ προσλαβεῖν; εἰ δὲ μηδὲν προσείληφεν (επιφύεται γὰρ κἀνταῦθα τά τε ἄλλα, καὶ τὸ διπλοῦν καὶ σύνθετον, καταθρασυνόμενον τῆς ἁπλῆς τε καὶ ἀσυνθέτου φύσεως), τίς ὁ λίγος τῆς οὐδὲν παρασχείν δυναμένης εκπορεύσεως; η'. Σὺ δὲ καὶ τοῦτο λογισμοῖς ἐπισκόπει. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Ζ'. 'Αλλ' οὐκ ἰδίᾳ μὲν ἐκ Πατρός, ἰδίᾳ δὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεται, μία δέ τίς ἐστι καὶ ἁπλῆ ἡ τούτου Εκπόρευσις δι' Υἱοῦ ἐκ Πατρός καὶ πῶς ἂν χώραν σχοτεν τινα αἱ πλαττόμενα! σοι προσλήψεις, καὶ τὸ δίχα τῆς προσλήψεως ἀτελὲς, ἢ πῶς ἂν τὸ διπλούν καταθρασυνθείη φύσεως τῆς ἁπλῆς τε καὶ ἀσυνθέτου; ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Εἰ γεννᾶται μὲν ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς, εκπορεύεται δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, τις ἂν ἐπινοηθείη σχέσις άλλη, καθ' ην καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς ἑτέρου προαγωγής ἑαυτῷ τὸ προνόμιον συνδιασώσει καὶ τῆς ὁμοφυούς ουσιώσεως οὐ φαυλίσει τὸ ἀξίωμα ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Η'. Εάν φαυλισμὸν τοῦ ἀξιώματος τῆς ὁμοφυούς οὐσιώσεως ἡγῇ τὸ μὴ προάγεσθαι καὶ ἐκ τοῦ Πνεύ
col. 747–748page 366 of 511
PG 141:747ματος ἕτερον, εἴη ἂν κατὰ σὲ καὶ ὁ Υἱὸς τὸ ἀξίωμα η φαυλίζων τῆς πρὸς τὸν Πατέρα ὁμοφυούς οὐσιώσεως, ἐὰν μὴ κατὰ τὸν Πατέρα γεννᾷ καὶ αὐτός· ἀλλ' ὥσπερ οὐκ ἔστι μὲν γεννητικὴ ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, ἔστι δ᾽ ὅμως ὁ Υἱὸς τὸ ἀξίωμα τῆς πρὸς τὸν Πατέρα όμο φυοῦς οὐσιώσεως οὗ φαυλίζων, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα οὐ προάγει μὲν ἔτερον ὡς ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς, τὸ δὲ ἀξίωμα όμως τῆς ὁμοφυούς οὐσιώσεως οὐ φαυλίζει. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. θ'. Ορα δὲ καντεύθεν· Εἰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον τὸ Πνεῦμα καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεται, εἰς ἀντιπεσείται λόγος μὴ καταπεσεῖν ἐξ ἀνάγκης [ὦ φρενὸς ἄκρατον μεθυούσης τὴν ἀσέβειαν!] τὸ τῶν ιδιωμάτων ἀμετάπτωτον καὶ ὁ Πατὴρ [ἵλεως δ' ἡμῖν εἴη καὶ τὸ βλάσφημον εἰς τὰς τῶν αἰτίων τρέπετα κεφαλάς!] ψιλὸν ἂν εἴη περιλειπόμενον όνομα, και νοποιηθέντος ἤδη τοῦ χαρακτηρίζοντας αὐτὸν ἰδιώ ματος, καὶ εἰς ἓν πρόσωπον τῶν δύο συναλειφομέν νων θεαρχικῶν ὑποστάσεων· καὶ ἀναβλαστήσει πάλιν ἡμῖν ὁ Σαβέλλιος μᾶλλον δέ τι τέρας ἕτερον ἡμισα βέλλειον. ι'. "Οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ ἡ κατὰ τὸν Υἱὸν ἐνκρου μένη νυνὶ καὶ προτεινομένη πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ ἀτοπή. ματος γέννησις οὔμενουν οὐδὲν ἀνεκτότερον τὸ δύσφημον ἀπεργάσαιτο τοῦ πατρικοῦ ἰδιώματος, λέγω δὴ τοῦ δηλοῦντος τὸ τῆς ἐκπορεύσεως αίτιον· τούτου δὴ τούτου κατὰ τοὺς τῶν δυσσεβῶν μύθους εἰς τὸ τοῦ Υἱοῦ ἀναχεομένου τε καὶ συνθλιβομένου ἰδίωμα και τατομὴ γὰρ πάλιν καὶ διαίρεσις καὶ τοῦ ἀμερίστων μερισμός· εἰ γὰρ τὸ μὲν αὐτοῦ τῶν Ιδιωμάτων δι δωσιν ὁ Πατήρ, καὶ τῆς κατ' αὐτὸ χαρακτηριζούσης αὐτὸν ἐξίσταται ιδιότητας, τοῦ δὲ συντηρεῖ τὸ ἀκή ρατον, πῶς οὐχὶ τὸ μὲν αὐτοῦ δώσουσιν ἐνθεωρεῖσθαι τῷ ἰδιώματι, τὸ δὲ συνδιαιρεῖσθαι τῇ καινοτομίᾳ τοῦ Ιδιώματος; 'Αλλὰ γὰρ φρίττειν ἔστιν, ὅτι καὶ μέχρι τούτων τὴν βλασφημίαν αὐτῶν προαγαγεῖν ὑπηνέγο χαμεν. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Θ'. Αλλ' οὐκ ἔστι πατρικὸν ἐξίωμα ἡ τοῦ Πνεύματος πρόοδος ἐξ αὐτοῦ, κοινωνοῦντος τοῦ Υἱοῦ κατὰ τὸ δι' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθεῖ τῇ ἐξ ἀμφοῖν ἐκπορεύσει τοῦ Πνεύματος τὸ τῶν ιδιωμάτων κατα πεσεῖν ἀμετάπτωτον, καὶ τὸν Πατέρα φιλόν περιλεί. πεσθαι ὄνομα καὶ εἰς ἐν πρόσωπον τὰς δύο θεαρχικής συναλείφεσθαι ὑποστάσεις, οὔτε τῶν ἄλλων ἀτόπων οὐδὲν, ὅσα ἔπεσθαι εἴρηκας καὶ ὅτι μὴ πατρικὸς ἰδίωμά ἐστι τὸ προάγειν ἐξ αὐτοῦ τὸν Πατέρα το Πνεῦμα, οι θεολόγοι πεισάτωσαν σε Πατέρα; ἡμῶν οἱ τρανῶς καὶ ἀνεπισκιάσεως θεολογοῦντες πάντων τῶν φυσικῶν ἀγαθῶν τοῦ Πατρὸς κοινωνὸν τὸν Υἱόν εἶναι ἄνευ τοῦ Πατέρα εἶναι αὐτόν· εἰ μὲν γὰρ Πα Ριο τῶν αἰτίων: τῶν ἐναν τίων. ἡμῖν Σαβέλλ.
col. 749–750page 367 of 511
PG 141:749τὴρ τοῦ Πνεύματος ὁ Πατήρ, προσδιοριζέσθω τοῦ Υἱοῦ ἡ ἐκ Πατρὸς τοῦ Πνεύματος ἔκπεμψις· εἰ δὲ προβολεύς ἐστι κατὰ τοῦ Πνεύματος αἴτιον ὁ Πα τὴρ, τίς ὁ λόγος προσδιορίζεσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν γιόν, δι' οὗ προβολεὺς αὐτὸς θεολογεῖται τοῦ Πνεύ ματος; Τῆς γοῦν προόδου τοῦ Πνεύματος μὴ εἰς πα τρικὸν ἰδίωμα παρά τινι τῶν Πατέρων ἡμῶν θεολο γηθείσης, μάτην σοὶ αἱ κατατομαὶ καὶ διαιρέσεις καὶ οἱ τοῦ ἀμερίστου πλάττονται μερισμοί, τοῦ μὲν τῶν ἰδιωμάτων ἐξίστασθαι λέγοντι τὸν Πατέρα, τοῦ δὲ συντηρεῖν τὸ ἀκήρατον· καὶ φρίττειν ὄντως ἔστιν, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον τὴν διαίρεσιν ἐσπούδασας τῶν Ἐκ κλησιῶν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ια. Χωρὶς δὲ τῶν εἰρημένων, εἰ δύο αἴτια ἐν τῇ θεαρχικῇ καὶ ὑπερουσίῳ Τριάδι καθορᾶται, ποῦ τὸ τῆς μοναρχίας πολυύμνητον καὶ θεοπρεπές κράτος; Πῶς οὐχὶ τὸ τῆς πολυθείας ἄθεον νῦν ἐπικωμάσει Πῶς δ᾽ οὐκ ἐν προσχήματι Χριστιανισμοῦ ἡ δεισιδαιμονία τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης τοῖς ταῦτα λέγειν τολμῶσιν οὐ συνεισελάσει; ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. 1. Οὐκ οἶδα, ποῖοί σε διαλεκτικοί κανόνες ἐδίδαξαν, λαμβάνειν ὅπερ ὁ προσδιαλεγόμενος οὐ συνέθετο καὶ συμπεραίνειν ἐκεῖθεν τὰ εἰς τὴν ἐκείνου δῆθεν ἀνα τροπήν. Ποῦ γὰρ καὶ εὑρηταί σοι λέγων ὁ Ἰταλὸς ἀρχὰς δύο ἐπὶ τῆς μακαρίας Τριάδος; "Η δεῖξον αὐτ τὸν ἀρχὰς λέγοντα, καὶ σὺ διαγνωσθήσῃ καλώς συμ περαίνων, ἀναιρεῖσθαι τὸ τῆς μοναρχίας πολυύμνη τον, εἰ πρὸς δύο ἀρχὰς τὸ Πνεῦμα ἀνάγεται, ἢ τοῦτο μὴ δεικνὺς σαφῶς ἀποδέδειξαι πρὸς ἔχθραν, καὶ οὐ πρὸς ἀλήθειαν συλλογιζόμενος & βούλει καὶ συμπεραίνων, ὡς βούλει αὐτός ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ιβ. Πάλιν εἰ δύο αἴτια τῆς μοναρχικῆς Τριάδος ἐπαναβέβηκε, πῶς οὐχὶ καὶ τὸ τρίτον τῆς αὐτῆς συνε ανακύψει γνώμης προερχόμενον; Απαξ γὰρ τῆς ἀνάρχου καὶ ὑπεραρχίου ἀρχῆς τῆς οἰκείας έδρας τοῖς δυσσεβέαι περιτραπείσης καὶ εἰς δυάδα διατμηθείσης, νεανικώτερον καὶ πρὸς τὴν Τριάδα ή κατα τομὴ τῆς ἀρχῆς προελεύσεται, ἐπεὶ κάν τῇ ὑπερφυεί καὶ ἀμερεῖ καὶ ἑνιαίᾳ τῆς θεότητος φύσει τὸ τρια. δικὸν μᾶλλον ἢ τὸ δυαδικὸν ἀναφαίνεται οἷα δη καὶ τοῖς ἰδιώμασιν ἀρμοζόμενον. ιγ'. 'Αρα Χριστιανῶν ἀκοαῖς ταῦτα ἀνεκτά "Αρ' οὐκ ὀργὴν καὶ θρήνον, τὰ τῶν παθῶν ὡς ἐπίπαν ἀσυνδύαστα, οι δυσσεβεῖν θρασυνθέντες εἰς ἐν ἐπ' αὐτῶν συνελ επεισχωμάσει. οὐ συνελάσει οι αὐτῷ. μεται. δυσσεβεῖς. (α) η (α)
col. 751–752page 368 of 511
PG 141:751θεῖν ἐκβιάζονται ὀργήν μεν, οἷς τοσαύτην ἀπό (α) όμοούσιον, νοιαν ἀνελάβοντο, θρήνον δὲ, οἷς πρὸς ὄλεθρον ἀβοήθητον καταφέρονται· ἡ γὰρ εὐσέβεια, καὶ ὀργ ζομένη, τὸν τοῦ ὁμοφυοῦς εἶκτον οὐκ ἀποτίθεται. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΤΑ'. Εἰ μὲν ἐξ ὁμολογίας τῶν ἀντιλεγόντων ἐφεῖται σοι την πρότασιν ὑποτίθεσθαι ταύτην, την, Εἰ δύο αἴτια τῆς μοναρχικῆς Τριάδος ἐπαναβέβηκε, δια πορεῖν καὶ χείρω τῶν διαπορηθέντων ἐξέσται σοὶ καὶ ταῖς ἀπορίαις ταύταις ἕτερα επισυλλογίζεσθαι, χείρω τῶν ἤδη ῥηθέντων συναγόμενα συμπεράσματα· εξ δὲ τὴν πρότασιν ταύτην οίκοθεν λαμβάνων αὐτός τοιούτοις ὑποτίθῃ συλλογισμοῖς, πάνθ' ὅσα βλάτρημα κατὰ τῶν ἀντιλεγόντων συμπλάττῃ ὡς ἐκ τῆσδε τῆς προτάσεως ἀναφυόμενα ἐπὶ τὴν σὴν περιτρέ πύνται κεφαλὴν, καὶ ἦν λέγεις δυσσέβειαν κατ' αὐτ τῶν, ὡς τὴν ἀναρχον καὶ ὑπεράρχιον ἀρχὴν τῆς οἰκείας έδρας τάχα περιτρεπόντων καὶ εἰς δυάδε διατεμνόντων, ὁπόθεν καὶ εἰς Τριάδα τὴν τῆς ἀρχῆς κατατομὴν διελεύσεσθαι ἀποφαίνῃ, τῷ τῶν Χριστι νοκατηγόρων σε καθυπάγει εγκλήματι, καὶ τὴν εἰς ἓν συνέλευσιν τῶν ἀσυνδυάστων παθῶν, ὀργῆς φημί καὶ τοῦ θρήνου, αρμοδιώτερον ἐπὶ σοῦ γινομένην δεικνύει· ἀρχῆς μὲν, οἷς τοσοῦτον θηριωδῶς κατά τῶν ἀδελφῶν ἐξεμάνης, θρήνον δὲ, οἷς τοσαῦτα εἰ σεβῶν καὶ ὀρθοδόξων κατεψεύσω ἀνδρῶν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ιδ. Σκοπεῖν δὲ τὸ τῆς δυσσεβείας μέγεθος οὐδὲ διά τῶν ῥηθησομένων ἐστὶ δυσχερές. Εἰ γὰρ μετὰ τὴν άναρχον καὶ πατρικὴν ἀρχὴν καὶ αἰτίαν ἐμπουτί πάλιν ἀρχὴ καθίσταται καὶ αἴτιον ὁ Υἱός, πῶς ἄν τις διαφύγοι μὴ δύο λέγειν ἐν τῇ Τριάδι παραλλαττούσε ἀρχὰς, τὴν μὲν τὸ ἄναρχον ἔχουσαν καὶ ἐστηριγμέν νην ἐν αὐτῷ, τὴν δὲ ἀρχομένην τε ἅμα καὶ πρὸς ἀρχὴν ἀνατρέχουσαν καὶ συμμεταφερομένην τῇ τῶν σχέσεων διαφορᾷ; ιε'. Εἰ δ' αἴτιος ὁ Πατὴρ τῶν ἐξ αὐτοῦ, οὐ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως, τῷ δὲ λόγῳ τῆς ὑπὸ στάσεως, ὁ δὲ λόγος τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως δύο δενὶ μέχρι νῦν περιορίζειν καὶ τὴν τοῦ Υἱοῦ ὑπο στασιν δεδυσσέβητας (οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Σαβελλίῳ τὴν Υιοπατορίαν τερατευσαμένῳ δεδυσφήμηται), ούμενοι» οὐκ ἂν εἴη οὐδενὶ τρόπῳ οὐδενὸς τῶν ἐν τῇ Τριάδι αἴτιος ὁ Υἱός. ις'. Οὐδὲ τοῦτο δὲ χρὴ παραδραμείν, ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν τοῦ Πατρὸς εἰς δύο δ δυσσέβημα διαιρεί· ἢ πάντως γε τὸ τοῦ Υἱοῦ πρόσο ωπον εἰς μέρος ἀνειλήφθαι τῆς πατρικῆς ὑποστέ σεως νομοθετεί. Εἰ γὰρ, ὡς εἴρηται, οὐ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως, τῷ δὲ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως αίτιός ἐστιν ὁ Πατὴρ τῶν ἐξ αὐτοῦ, ἐστὶ δὲ καὶ τοῦ Πνεύματος αἴτιος ὁ Υἱός, ὡς ἡ θεομαχία βοᾷ, ή συμμεριζόμενον ἀποφῆναι τὴν πατρικήν ὑπόστασιν τὸν Υἱόν, ἐξ ἧς καὶ τὸ αἴτιον παρέσχε λαβεῖν, ἢ τὸν Υἱὸν ἀναπληροῦντα τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνο δὲ συν Ο.: οὐ βιάζονται. ἐκεῖν, τε.
col. 753–754page 369 of 511
PG 141:753αποτολμήσαι λέγειν πρὸ τῆς ἀναπληρώσεως ἐνδεές καὶ τὸν Υἱὸν μέρος χρηματίσαντα πατρικὸν, τὸ φριχτὸν τῆς Τριάδος μυστήριον εἰς δυάδα περιτεμεῖν. ιξ'. Καὶ πολὺ ἂν εἴη ζιζανίων ἄλλο πλῆθος ἀπὸ τῆς ἐξ ἀρχῆς καταβληθείσης τι πονηρᾶς ἀναβλαστάνον σπορᾶς· ἦν οὐχὶ καθευδόντων, ὡς ἔοικεν, ἀλλὰ τὸν κατὰ ψυχὴν ἐγρηγορότων θάνατον καὶ ζητούντων τῶν φρενοβλαβῶν, ὅπως τὸν ἄνωθεν καὶ εὐγενῆ καὶ. σωτήριον ἐπινοθεύσωσι σπόρον, ἐπελθὼν ὁ τοῦ γένους ἐχθρὸς ταῖς αὐτῶν κατέσπειρεν ἀθλίαις ψυχαῖς. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΙΒ'. Φείδου τῶν βλασφήμων ῥημάτων, ὦ ἄνθρωπε διαβάλλεις γὰρ τὸν Ἰταλὴν ὡς λέγοντα τάχα μετὰ τὴν ἄναρχον καὶ πατρικὴν ἀρχὴν καὶ αἰτίαν ὁμοουσίου πάλιν ἀρχὴν καὶ αἴτιον καθίστασθαι τὸν Υἱόν τὸ γὰρ πάλιν ῥῆμα, χρονικὸν ὄν, οὐδεμίαν ἔχει τὴν πάροδον ἐν τῇ ἀἰδίῳ καὶ ἀχρόνῳ Τριάδι. 'Ρωμαῖος τοῦν ἄἴδιον καὶ ἄχρονον τὸ θεῖον πρεσβεύοντες πῶς ἂν δογματίσειαν μετὰ τὴν πατρικὴν ἀρχὴν ἄλλην πάλιν ἀρχὴν, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν δευτέραν ἀρχὴν και θίστασθαι τὸν Υἱὸν; ᾿Αρχικὸν μὲν γὰρ αἴτιον ἂν καὶ οἴδασε καὶ πρεσβεύουσι τὸν Πατέρα· ὅτι δὲ τὸ ἀρχικὰν τοῦτο ἐν αἴτιον κατὰ διάφορον τῆς αἰτίας αἰτιόν ἐστι τῶν ἐξ αὐτοῦ, ἐκ μόνου μὲν αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα οὐ λέγουσι, διὰ τοῦ Υἱοῦ δὲ ἐξ αὐτοῦ ἐκπο ρευτὸν αὐτὸ λέγοντες κατὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας ἡμῶν οὐχ ὡς ἐξ ἑτέρας δι' ἑτέρας ἀρχῆς ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ δοξάζουσε προϊέναι αὐτό, ἀλλ᾽ ὅτι πᾶν τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ λεγόμενον εἶναι εἰς τὸν Πατέρα τὸ ἓν ἀρχικὴν αἴτιον ἀναφέρεται, ἐκ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ καὶ ἐξ ἀμφοῖν ὡς ἐξ ἑνὸς Θεοῦ αὐτὸ λέγουσι· καὶ τοῦ λοιπὸν τὸ παραλλάττον ἐν τῇ ἀνάρχῳ καὶ ἀρχομένῃ ἀρχῇ καὶ τὰ ἕτερα τῆς σῆς ἔριδος ἀναπλάσματα; Αἱ δὲ τοῦ αἰτίου διαιρέσεις εἰς φύσιν καὶ ὑπόστασιν, 2; μετὰ πολλῆς ἀναπλάττῃ ἀδείας, μὴ συνιείς, ὅπως ἀδύνατόν ἐστι τὴν ὑπόστασιν ἀνούσιον αἴτιον εἶναι λέγειν τῶν ἐξ αὐτῆς, τοῦ σοὶ τῶν θείων εὑρέ θησαν Γραφών; Τίνες τῶν Πατέρων τοῦτο παραδεδώκασιν; Η ἀγνοεῖς, ὅπως διαρρήδην τεθεολόγηται τὰ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς καὶ τὸν Υἱόν γεννᾶσθαι καὶ τὸ Πνεῦμα προέρχεσθαι; Τὸ δὲ ἀποφανῆναι τὴν πατρικὴν ὑπόστασιν συμμεριζόμενον τὸν Υἱὸν ἢ ἀναπληροῦντα τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς, καὶ αἱ πρὸ τῆς ἀναπληρώσεως ἔνδειαι καὶ αἱ εἰς δυάδα τοῦ τῆς Τριάδος μυστηρίου τομαὶ καὶ τὰ ἄλλα πλήθη τῶν ζιζανίων καὶ αἱ τοῦ εὐγενοῦς καὶ σωτηρίου από ρου ἐπινοθεύσεις, πάντα ταῦτα τὸ ψευδὲς καὶ ἀναπόδεικτον ἔχουσι, ψευδοῦς τῆς ὑποτεθείσης σοὶ προ τάσεως οὔσης, ᾗτινι ἐπηκολούθουν ὡς ἀληθῆ· μηδενὸς γὰρ τῶν ἁγίων εἰς λόγον φύσεως καὶ λόγον ὑποστά σως διαιροῦντος τὸ αἴτιον ἐν τῇ αἰτίᾳ τῶν ἐκ Πατρὸς Ρτο ίσασ (α)
col. 755–756page 370 of 511
PG 141:755Εγρηγορότας θάνατον τοὺς Ῥωμαίους εξονειδίζων λάθῃς αὐτὸς τὸν κατὰ ψυχὴν ἑαυτῷ μνηστευόμενος θάνατον ἀπὸ τοῦ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἐπισπεύδειν κατατομήν. αἰτιατῶν προσώπων, δρα μήποτε τὸν κατά ψυχήν ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καὶ γὰρ ἅπαν κυρίως ιδιόν τινος ἐπὶ δύο τινών ἀπ' ἐκείνου πραγματικώς λαμβανόμενον, καὶ κατά θατέρου μὲν ἀληθῶς λεγόμενον, κατὰ δὲ τοῦ ἑτέρου οὐκέτι, ετεροφυἢ τὰ προτεθέντα δείκνυσιν· αὐτίκα τὸ γελαστικὸν ἀνθρώπου κυρίως ἴδιον ἂν καὶ Ἰησοῦ μὲν εἰ τύχοι τῷ δημαγωγῷ του Ισραήλ άρμο ζόμενον, τῷ δὲ ἐπιστάντι αὐτῷ ἀρχιστρατήγῳ τῆς τοῦ Κυρίου δυνάμεως κατά πάντα διιστάμενον, ὁρᾶν ἐνεργῶς δίδωσιν οὐχ ὁμοφυῆ τὸν δημαγωγὸν οὐμενοῦν τῷ ἀρχαγγέλῳ νομίζειν οὐδ᾽ ἐμοούσιον. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων ὁ διὰ τῆς αὐτῆς μεθόδου προϊών σαφῶς τε καὶ ἀταλαιπώρως εὑρήσει τὴν αὐτὴν θεω ρίαν προβαίνουσαν. Εἰ δὲ τοῦτο πανταχού κρατεί καὶ τὴν αὐτὴν ἀποσώζει διάνοιαν, ἐστὶ δὲ τοῦ Πνεύ ματος ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπόρευσις τὸ πατρικὸν ἀνα κηρύττουσα ἴδιον, τοῦτο δὲ κατὰ τὸ φρύαγμα της αἱρέσεως εφαρμόζεται μὲν τῷ Υἱῷ, κατὰ δὲ τοῦ Πνεύματος οὐδαμῶς [οὕτω γάρ τις τοῦτο τὸ δύσφημον ἐννοήσεις]· τὸ ἑξῆς αὐτοὶ κατὰ τῆς ἑαυτῶν κε φαλῆς οἱ τῶν τηλικούτων κακῶν εἰσηγηταί συναγέ τωσαν· εἰ δὲ μὴ πατρικὸν ἴδιον τὴν τοῦ Πνεύματος ἐκπόρευσιν φήσουσι, δηλονότι οὐδὲ τοῦ Υἱοῦ· ἐπεὶ δὲ οὐδὲ τοῦ Πνεύματος, λεγέτωσαν οἱ πάντα λέγειν θρασείς, πῶς ὁ μηδενός ἐστιν ἴδιον τῶν τριῶν, ἀλλὰ μηδὲ κοινὸν, χώραν όλως έχει θεωρεῖσθαι ἐφ' ἑνός τινος τῶν ὑποστάσεων τῶν θεαρχικῶν; (α) ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. 11. Πολὺς εἶ ταῖς πεπλασμέναις χρώμενος τῶν δογμάτῶν ἀρχαῖς, καὶ τί σοι κέρδος, οὐκ οίδα, τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν ἐπὶ κακῷ, οἴμοι! τοῦ Χριστιανισμού διασχίζονται· ἰδοὺ γὰρ καὶ πάλιν πιὸν καὶ Πνεῦμα εἰς δυάδα ετεροφυῇ διιστὰς παρὰ τὸ δοξάζειν ἴδιον τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸ ἐξ ἑαυτοῦ προάγειν τὸ Πνεῦμα, καὶ τοῦτο ἀπὸ τοῦ Πατρὸς μεταλαμβανόμενον καὶ κατὰ τοῦ Υἱοῦ λεγόμενον καὶ τοῦ Πνεύματος, κατά μὲν τοῦ Υἱοῦ ἀληθεύεσθαι, ὡς τοῖς Λατίνοις δοκεί, κατὰ δὲ τοῦ Πνεύματος οὐκέτι. Ἀλλὰ τῶν τῆς Ἐχε κλησίας κηρύκων καὶ διδασκάλων οὐδεὶς ἴδιον εἴρηκε τοῦ Πατρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος εκπεμψιν ἢ προαγωγήν ἢ προβολὴν ἢ ἐκπόρευσιν, ἢ ὅπως ἄν τις τήν τούτου ὕπαρξιν ἐθέλοι καλεῖν· καὶ ψευδούς ταύτης οὔσης τῆς προτάσεως τὸ τοῦ δημαγωγού πρὸς τὴν ἀρχάγγελον ἑτεροφυὲς τῷ σῷ σκοπῷ συμβάλλετα κατ' οὐδέν· καὶ λείπεται λοιπὸν μήτε τοῦ Πατρὸς ἴδιον παρὰ μέρος μήτε τοῦ Υἱοῦ πάλιν ἴδιον παρά μέρος λέγειν ἡμᾶς τὴν τοῦ Πνεύματος έκπεμψεν τῷ εἰ τύχοι: εἰ τύχῃ.
col. 757–758page 371 of 511
PG 141:757Δαμασκηνῷ Πατρὶ καὶ τῆς οἰκουμένης πειθομένους φωστῆρι τὸν Πατέρα προβολέα διὰ λόγου τοῦ ἐκφαντορικοῦ λέγοντι Πνεύματος ὁ γὰρ τὸν Πατέρα διὰ τοῦ Λόγου προβολέα λέγων τοῦ Πνεύματος κοινὸν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα παρίστησιν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. της. Παραπλήσιον δὲ τοῖς εἰρημένοι; καὶ τοῦτο Ε' τὸ ἴδιον τοῦ Πατρὸς εἰς τὴν ἰδιότητα μεταβάλλες ται τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὸ ἴδιον δηλονότι τοῦ Υἱοῦ εἴη ἂν εἰς τὴν ἰδιότητα μεταβαλλόμενον τοῦ Πατρός. Απαξ γὰρ ὁδὸν ἀνατεμούσης τῆς δυσσεβοῦς γλωσσαλγίας, δι' ἧς τὰ τῆς ὑποστάσεως χαρακτηριστικά ιδιώματα μεταπίπτειν καὶ ἀντιπεριίστασθαι βούλεται, καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῖς, ὦ βάθος ἀσεβείας! (2)]. ὑπελεύσεται τὴν γέννησιν, ὅτε γεγέννηται ὁ Υἱός· ἔδει γὰρ τοὺς πάντα τολμητάς, ὡς ἔοικε, μηδὲ τὴν τοιαύτην θεο μαχίαν ἀτόλμητον λιπεῖν. ιθ'. Καθόλου δὲ ἐπὶ πάν των τῶν κυρίως ἰδίων, ἐπειδ᾽ ἄν τι τούτων κατά τινος πραγματικῶς ὑποστάσεως ἀπὸ τοῦ πρώτως ἐξιδιωσαμένου μεταλαμβανόμενον ἀληθεύοι, εἰ καὶ μὴ τὸ ἀξίωμα τῆς ἀντιστροφῆς αὐτῷ συνεπάγοιτο, ἐκεῖνο δὴ τὸ παρέχον ἑτέρῳ μετέχειν τοῦ ἰδιώμα τοῦ εἰς λόγου ὁρῶμεν ἀναγόμενον φύσεως. Εἰ οὖν ὅπερ ἦν ἴδιον ἀπ' ἀρχῆς ἐγνωσμένον τοῦ Πατρός, τοῦτο δίδωσιν ἡ τόλμα παρεῖναι καὶ τῷ Υἱῷ, συνο τρίτω καὶ ἄκουσα, πρὸς οἷον αὐτῆς τέλος καταστρέφει τὸ θεοστυγές. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΙΔ'. Ἐπεὶ τὸ ἀγέννητον καὶ ἀναίτιον, πρὸς δὴ τούτοις καὶ τὸ γενναν ἴδιον τοῦ Πατρὸς τοῖς ἡμῶν Πατράσι τεθεολόγηται, οὐδὲν δὲ τούτων παρὰ τοῖς Ῥωμαίοις ἀπονενέμητας τῷ Υἱῷ, ἴδιον δὲ τοῦ Υἱοῦ ἡ γέννησις καὶ υἱότης τεθεολόγηται, καὶ οὐδὲν τούτων εἰς τὸν Πατέρα παρὰ τοῖς αὐτοῖς ἀναφέρεται, καὶ ἡ τῶν ιδιοτήτων εἰς ἀλλήλας μεταβολή ψευδής πάντως ἐστὶ καὶ τὸ εἰς λόγον ἀναγόμενον φύσεως ἰδίωμα ἐν ταῖς ἀπὸ τοῦ πρώτως ἐξιδιωσαμένου ἐφ' ἑτέρα μεταλ μεσι τοῦ ἰδίου ἄχρηστόν σοι ἀπολιμπάνεται καὶ ἀσυντελές. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ακόλουθον δ' ἄρα ὡς ἔοικεν, ἦν τοῖς ἐραστοῖς τοῦ ψεύδους, κατὰ τῶν ἰξιωμάτων ἐφάπαξ ἐκμεμῃ νήσι, τοῦ Πατρὸς καὶ αὐτήν γε παντελῶς τὴν ὑπό στασιν εἰς φύσιν ἀναλῦσαι καὶ τὸ αἴτιον ὅλως περιελεῖν τῶν θεαρχικῶν ὑποστάσεων. κ'. Ναι, φασὶν, ἀλλ' ὁ Σωτὴρ ἔφη τοὺς μαθητάς μυσταγωγῶν, ὅτι τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν. Καὶ τίνα ἂν λάθοις, ὡς ἐπὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος κατέφυγες φωνὴν, οὐχ ἵνα συνήγορον εὑρήσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ αὐτὸν τὸν Δεσπότην, αένναον τῆς ἀληθείας πη γὴν (β), εἰς διαφωνίαν εξυβρίσης; Οὕτω γὰρ ἡ σὴ γλώσσα πάντα τολμαν ἐστιν ἀσελγῆς καὶ τῶν ἀλή πτων λαβὰς συμπλάττειν καὶ ἐπινοεῖν. Εἰ γὰρ αὐτὸς ὦ βάθος ἀσεβείας βάθους ἀσεβ. ἐκεῖνο δὲ τὸ παρέχειν ἑτέρῳ. (σ οι μεταλήψει. ἀχάλ. δ' ἄρα. 16) τὴν ἀένναον. τῆς ἀληθ. πηγὴν· εἰς διαφωνίαν ἐγκαλέσης.
col. 759–760page 372 of 511
PG 141:759μὲν τὸ Πνεῦμα διδάσκει ἐκπορεύεσθαι τοῦ Πατρὸς, οὐδαμῶς προστιθεὶς, ὅτι καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀλλ' ἐκεῖνον αἴτιον μόνον, ὥσπερ τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως, οὕτω καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος εκπορεύσεως, θεολογεῖσθαι μυσταγωγεῖ· νῦν δὲ, ὡς σὺ λέγεις, διότι φησίν· Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, περιείλε μεν σιγή βαθείᾳ την προτέραν μυσταγωγίαν· καίτοι γε πρὸς δευτέραν ἐλθόντα τελετὴν ἔδει καὶ τῆς προτέρας ἀναμνῆσαι καὶ συνάψαι τὰ τοσοῦτον ἀλλήλων τῇ θεωρία διεστηκότα· ὁ δὲ, τοῦτο μὲν δέον πράττειν, οὐ ποιεῖ· ἀντὶ δὲ τοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς εἰς ἑαυτὸν τὴν ἐκπόρευσιν τοῦ Πνεύματος μετάγει· τῶς οὐχὶ τὴν σὴν ἔκθεσμον διαφωνίαν τῆς ἐνυποστάτου καὶ ἀναλλοιώτου κατασκεδάζων άλη θείας οὐχ κάλως δίκην ὀφείλων; οὗτος ὁ Δημιουργὸς τοῦ γένους καὶ προνοητῆς νῦν ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΙΕ΄. Σὺ μὲν ἐφάπαξ κατὰ τῶν ἰδιωμάτων τοῦ Πατρὸς ἐκμεμηνότας τους Ρωμαίους ἀποφαινόμενος, και τηγορεῖς αὐτῶν ἀνάλυσιν τῆς ὑποστάσεως εἰς φύσιν, καὶ τοῦ τῶν θεαρχικῶν ὑποστάσεων αἰτίου περια ρεσιν· ὅρα δὲ, μήποτε τὴν ὑπόστασιν ἀναλύων εἰς φύσιν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ φύσεως τοῦ Πατρὸς δε ξάζης τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα προέρχεσθαι· ὡς ἐξ ἀνουσίου δὲ ὑποστάσεως ἐν ἰδικῇ ἐννοίᾳ νοουμέν της παρὰ τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν αὐτῆς; Αλλ' εἰ οὕτω περὶ τῆς ἐν τῇ Τριάδι αἰτίας δοξάζεις, οἱ τεθεολογη κότες Πατέρες ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας καὶ φύσεως τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα προέρχεσθαι τὰς πεπλασμέν νας σοὶ διαλύσουσιν ἀναλύσεις. Εἰ δὲ καὶ τὴν ἀντίθε. σιν ὑποδὺς τὸν ἀντιλέγοντά σας διαβαλεῖς, ὡς τὴν ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται εὐαγγελικὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν κακῶς ἐξηγούμενον, καὶ οὐ καλῶς τὸ τῆς λέξ ξεως ταύτης ισοδύναμον πρὸς τὴν ἐκ Πατρὸς [καὶ Υἱοῦ (4)] ἐκπόρευσιν ἐκλαμβάνοντα, ὁ πολὺς τὰ θεῖα Επιφάνιος εἰς ἔλεγχον τῆς τόσης διαβολῆς ἐξαρκέ. σει· σοὶ ἐν μέρει τοῦ ᾿Αγκυρωτοῦ λέγων οὕτω ῥη τῶς ' Αμφότερα κατοικεῖ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τῷ δικαίῳ, ὁ Χριστὸς καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς πιστεύεται, Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Χριστοῦ, ἡ παρ' ἀμφοτέρων, ὥς φησιν ὁ Χριστός, «Ο παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται,» καὶ «Οὗτος ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. Οὕτω τὴν τῶν εὐαγγελικῶν τούτωνλέξεων ισοδυναμίαν ὁ ἅγιος παριστῶν ψευδῆ τὴν σπουδαζομένην σοι διαφορὰν ἀπελέγξει. ὅτι καὶ ἐξ ἑαυτοῦ. κατασκεδάζειν οι 180 δοξάζεις.
col. 761–762page 373 of 511
PG 141:761ΚΕΙΜΕΝΟΝ. κα'. Ἐπεὶ δέ σε οὐδὲ τὰ τῶν παίδων εἰδέναι ἡ τοῦ τοῖς ἀδυνάτοις ἐπιχειρεῖν ἀπεστέρησε θρασύτης, ἀλλά γε νῦν, εἰ καὶ μὴ πρότερον, συνιέναι σε χρή, ὡς οὐδὲν οὕτω λαμπρῶς ίσταται κατὰ τῆς σῆς ἀπου νοίας, ὡς ἡ Δεσποτική και σωτήριος αὕτη φωνή. Εἰ μὲν γὰρ ἔλεγεν· Ἐξ ἐμοῦ λήψεται, οὐδ᾽ οὔ τω τό σοι σπουδαζόμενον ἐλάμβανε πέρας· πλὴν ἀλλ᾽ εἶχε τινα πρόφασιν ἡ πλάνη. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τὸ λαμβάνειν ἀπό τινος χρείας ἄλλης χάριν, καὶ πρὸς οὐσίωσιν ἐκπορεύεσθαι εἰς ταυτό συνάγεται τῇ διανοίᾳ· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἐπεὶ δὲ τῆς το σαύτης ἀσεβείας τὸ μέγεθος ὁ Σωτὴρ προορῶν οὐδὲ τοιαύτην ἀφῆκε φωνήν, ἵνα μὴ πολλοὺς διὰ σοῦ ἡ τοῦ Πονηροῦ κακουργία κατανεμηθῇ, πῶς, ἀντὶ τοῦ κατηγορεῖν τὸν Δεσπότην, οὐκ εἰς τὴν τοῦ Δεσπότου διὰ συγγνώμης οὐ καταφεύγεις φιλανθρωπίας καὶ τὰ τῆς καρδίας ὑπανοίγεις τα τῇ ἐκείνου δι δασκαλίᾳ; κβ'. Εἶπεν ὁ Σωτὴρ, τί; οὐκ, Ἐξ ἐμοῦ λήψεται, ἀλλ', Εκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. Ηδει γὰρ ὁ πάντας ἐλθὼν τῇ ἀληθείᾳ διδάξαι συμφωνεῖν πολλῷ μᾶλλον συντηρεῖν ἀνεπίληπτον τὴν συμφωνίαν ἑαυτῷ. Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται· πολλὴν καὶ μεγάλην, εἰ καὶ βραχεῖ παραλλάττει ρήματι, τὸ ἐκ τοῦ ἐμοῦ πρὸς τὸ, ἐξ ἐμοῦ, τὴν διαφορὰν ἔχει· τὸ μὲν γὰρ, ἐξ ἐμοῦ, αὐτὸν τὸν εἰπόντα τὴν φωνὴν συνεισάγει τὸ δὲ ἐκ τοῦ ἐμοῦ πάντως ἕτερον πρόσωπον παρά τὴν εἰπόντα. Τοῦτο δὲ ποῖον ἂν εἴη, ἐξ οὗ λαμβάνει τὸ Πνεῦμα, εἰ μὴ ὁ Πατήρ; οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ ἄλλο τι θερμαγιῦντες ἀναπλάσσουσιν· οὔτε γὰρ ἐξ ἑτέρου Υἱοῦ, οὐ μὴν, ἀλλ᾽ οὔτ᾽ ἐξ αὐτοῦ τοῦ λαμβάνοντος Πνεύματος Ορᾷς ὅπως οὐδὲ τὰ τῶν παίδων σοι παρεῖναι φιλεῖ; καὶ γὰρ καὶ παῖδες ἴσασιν ἄρτι φοι τῶντες εἰς γραμματιστοῦ, τὸ μὲν, ἐξ ἐμοῦ, αὐτὸν συνε:σάγει τὸν προάγοντα τὴν τοῦ λόγου περικο τὴν, τὸ δὲ ἐκ τοῦ ἐμοῦ ἕτερον πρόσωπον ἐμφαίνει, ηνωμένον μὲν δεσμοῖς οἰκειώσεως τῷ εἰπόντι, διάφορον δὲ πάντως τῇ ὑποστάσει· πρὸς ὁ καὶ τῶν ἀκροατῶν τὴν διάνοιαν ἁπλανῶς φέρεσθαι παράπεμπε:[;]· ὥστε τὸ σὺν προσφύγιον, εἴπερ ὅλως ἔλοιο ἀντὶ τοῦ δυσσεβεῖν εὐσεβεῖν, μετανοίας ἄν σοι προσφύγιον γένοιτο, οὐδεμία δὲ πρὸς τὸ θεομαχεῖν ἀφορμή. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΙϚ'. Ὁ τὴν ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ λῆψιν τοῦ Πνεύματος μίαν ἡγούμενος τῶν, ὅσαι ἀπό τινος γίνονται λήψεις χρείας άλλης χάριν τινός, οὐκ ὀκνήσει τάχα καὶ τὴν ἐκ Πατρὸς ἐκπόρευσιν τοῦ ἁγίου Πνεύματο, μίαν ἡγήσασθαι τῶν ὅσαι ἀπό τινος λέγονται ἐκπορεύσεις διαφόροις τρόποις σημασιῶν· ἀλλ᾿ ὥσπερ πάσης ἄλλης ἐκπορεύσεως ἡ τοῦ Πνεύματος ἐκπόρευσις διενήνοχεν οὐσιώδης οὖσα καὶ φυσικὴ, οὕτω καὶ ἡ ἐκ τοῦ Υἱοῦ λῆψις τοῦ Πνεύματος οὐδέν τι δοτόν σημαίνει παρὰ τοῦ Υἱοῦ τῷ Πνεύματι, ἀλλὰ φυσική τις καὶ οὐσιώδης ἀναγκαίως νοεῖται καὶ· μάτην αυτ οὐ καταφεύγεις. λαμβάνοντος πνεῦμα. Ριο συνεισάγει: συνεισάγειν. πρόσωπον ἐμφανώς ήνωμένον μένο (α) πρὸς ὅ παραπέμπει
col. 763–764page 374 of 511
PG 141:763τὸς προτείνεις τὸ οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τὸ λαμβάνειν ἀπὸ πρὸ τοῦ βλασφημεῖν: πρὸς τινος χρείας άλλης χάριν καὶ τδ] πρὸς οὐσίωσιν ἐκπορεύεσθαι εἰς ταυτὸν συνάγεται τῇ διανοίᾳ ἡ γὰρ οὕτω σοὶ καὶ τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Υἱοῦ λαμ βάνειν δοκεῖ, ὡς τὰ ἀπό τινος λαμβάνοντα ἐφ' οἷς ἔχουσιν ἐπιδεῶς τε καὶ χρειωδῶς. Μὴ ταῦτα, ὦ οὗτος, μὴ οὕτω γε ταπεινὰ λέγε περὶ Θεοῦ· οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ᾽ ὡς οἰκεῖαν ἐκδικῶν λύπην, ἣν ἡ κατὰ τῆς Ῥω μαϊκῆς Ἐκκλησίας πικρία σοι ἀνῆψε διὰ τὸ ἐπιγεγονὸς ἐκεῖθέν σοι βάρος σφάλλει γὰρ ὡς τὰ πολλὰ καὶ σοφούς άνδρας τὸ ἐθελόγνωμον· εἰ γὰρ μὴ τοῦτο, πότε ἂν τὸν Ιταλὸν ἐξωνείδισας, ὡς μηδὲ τὰ τῶν παίδων εἰδότα καὶ μὴ συνιέναι δυνάμενον, πῶς οὐκ ἐξ ἐμοῦ λήψεται, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ ἐμοῦ ὁ Κύριος ἔφη. Καὶ εἴ γέ σοι μαθεῖν βουλητόν, ὅπως ὁ τῷ Δατίνῳ ὡς έγκλημα προστριβόμενος τὸ μὴ εἰδέναι, ἅπερ καὶ παίδες ἄρτι φοιτῶντες ἐς διδασκάλου ἐπίστανται, τῷ μεγάλῳ Αθανασίῳ τὴν ἐφύβρισκον ταύτην προστρίβεται ἄγνοιαν, παραστήσει τοῦτο σαφῶς ἡ πρὸς Σεραπίωνα ἐκεῖνον ἐπιστολή, ἧς ἡ ἀρχή. Τα γράμματα τῆς σῆς ἱερᾶς διαθέσεως απεδόθη μοὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἐκεῖ γὰρ οὕτως ἐπὶ λέξεων ὁ ἅγιος λέγει Ὁ μὲν Υιός φησιν, «ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ταῦτα καὶ λαλῶ εἰς τὸν κόσμον, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνει· ι 'Εκ τοῦ ἐμοῦ γὰρ λή ψεται καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ὦ φησίν Ἐπεὶ γοῦν ὁ ἅγιος ἐκ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνειν. λέγει τὸ Πνεῦμα διὰ τὸ εἰπεῖν ἐν Εὐαγγελίοις αὐτὸν ᾿Εκ τοῦ ἐμοῦ λήψε ται, πῶς ἔστι λέγειν τὸ ἐκ τοῦ ἐμοῦ πρὸς τὸ παι τρικὸν ἔχειν πρόσωπον τὴν ἀναφοράν; ΚΕΙΜΕΝΟΝ. κγ'. Τί οὖν; οὐκ ἔδει σε ταῦτα, εἰ μή τι ἄλλο, πρὸ τοῦ βλασφημεῖν & καὶ παῖδες ἴσασιν, εἰδέναι ζητεῖν; Πῶς δέ σε φόβος οὐκ ἔλαβε, καίτοι δραστήριον όντα κρύψαι κακουργίαν, ἀνέδην οὕτω τῶν Δεν σποτικῶν ῥημάτων κατορχείσθαι καὶ καταψεύδεσθαι; καὶ ἃ μήτε τὸ ἀκόλουθον τοῦ λόγου μήτε τῆς δια νοίας επιτρέπει τὸ ἀνύβριστον, ταῦτα λέγειν οὐκ ερυθριᾷς τὸν Δεσπότην ἀποφαίνεσθαι; Καὶ γὰρ τὴ μὲν, ἐξ ἐμοῦ, δηλονότι μὴ ἐφθέγξατο· σὺ δὲ εἰ καὶ μὴ τῇ φωνῇ, μηχανῇ δὲ τῇ τοῦ κακουργεῖν τὸ ἐκ τοῦ ἐμοῦ μεταπλάσας εἰς τὸ, ἐξ ἐμοῦ, καὶ τὸ διὰ ταύτης σου νομιζόμενον δηλοῦσθαι τῆς προσφορᾶς τὸν Σωτήρα διδάσκειν κατηγορῶν ἅμα τρία ταῦτα διαρρήδην συν κοφαντεῖς· εἰπεῖν ὁ μὴ εἶπε, μὴ εἰπεῖν ὅπερ εἶπε, καὶ νοῦν ἐκδιδάσκειν, ὃν οὐ μόνον οὐκ ἐδήλωσε τῇ φωνῇ, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον τῇ μυσταγωγίᾳ τῇ αὐτοῦ μαχόμενον ἔστι σαφῶς καθορᾷν· καὶ τέταρτον ἀντι νομοθετοῦντα εἰσάγεις ἑαυτόν. Πῶς καὶ τίνα τρόπον, Αὐτὸς μὲν εἶπεν· Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ἀλλ' οὐκ, ἐξ ἐμοῦ· σὺ δὲ διδάσκειν αὐτὸν διισχυρίζῃ, ἅπερ ἡ ἐξ ἐμοῦ λέξις δοκεῖ σοι παραδηλοῦν· ὥστε ὁ μὲν εἴρηκεν, ἀναιρεῖς· ὃ δὲ οὐκ ἔφησεν, ὡς εἰρημένον συγκροτεῖς. Τὸν γὰρ νοῦν βοᾷς ἧς οὐκ εἶπε φωνῆς δογματίζειν αὐτὸν τοῖς μαθηταῖς καὶ δι' αὐτῆς δια τὸ βλασφημεῖν. μήτε διανοίας. Τῇ μυσταγωγία τοῦ αὐτοῦ..
col. 765–766page 375 of 511
PG 141:765δάσκειν δ μηδόλως ἐγνώσθη διὰ τῶν ἀχράντων χει λέων προαγαγών. Καὶ ἡ μὲν ἐνυπόστατος σοφία τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα μυσταγωγεῖ ἐκπορεύεσθαι τοῦ Πα τρός· σὺ δὲ ὥσπερ ἐλέγχειν πᾶσαν σπουδὴν ἐπελθὼν διαφωνοῦντα πρὸς ἑαυτὸν, τὸ Πνεῦμα κράζεις μετα διδάσκειν ἐκπορεύεσθαι ἐξ αὐτοῦ, καὶ τῆς μὲν προ τέρας ἐξίστασθαι θεολογίας, διὰ δὲ τῆς δευτέρας ἐκείνης τε παραφαῦλον ποιεῖν καὶ οὐδὲ αὐτῇ τὸ κύ ριον συντηρείν. "Απαξ γὰρ τῆς ἐν χάριτι θεολογίας ὑπὸ τῆς χάριτος περιτρεπομένης οὐδαμοῦ τὸ βέβαιον τὴν διαμονὴν εὑρήσει. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ο . ΙΖ. Ευφήμει, ἄνθρωπο, καὶ τῶν ἀδελφῶν μὴ και ταψεύδου τῶν σῶν, τῶν Δεσποτικῶν ῥημάτων και τορχεῖσθαι καὶ καταψεύδεσθαι διαβάλλων αὐτοὺς, καὶ τρία ταῦτα αυκοφαντοῦντας τὸν Δεσπότην λέγων αὐτοὺς, εἰπεῖν ὁ μὴ εἶπε, μὴ εἰπεῖν ὅπερ εἶπε καὶ νοῦν ἐκδιδάσκειν τῇ αὐτοῦ μυσταγωγία μαχόμενον, καὶ τῇ συκοφαντίᾳ ταύτῃ τέταρτον προστιθεὶς, τὸ εἰσάγειν δῆθεν τούτους αὐτὸν ἀντινομοθετοῦντα ἑαυ τῷ· ταῦτα γὰρ πάντα οὐκ ἄλλοθεν ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐν Εὐαγγελίοις τοῦ Σωτῆρος φωνῶν τὸν ἔλεγχον ἕξουσιν. Εἰ γὰρ συκοφαντίαν τοῦ Σωτῆρος τοῖς 'Ρω μαίοις ἐγκαλεῖς, ὡς αὐτοῦ μὲν, Ἐκ τοῦ ἐμοῦ, εἰπόν τ ς, λήψεται, ἀλλ' οὐκ ἐξ ἐμοῦ, τῶν δὲ ὁ μὲν οὗτος εἴρηκεν ἀναιρούντων, ὃ δὲ οὐκ ἔφησεν ὡς εἰρημένον συγκροτούντων· οὐδεὶς τῶν τοῦ Εὐαγγελίου μαθητῶν ἀνέγκλητος μενεῖ παρὰ σοὶ ὡς πολλὰς τάχα καὶ διαφόρους τοῦ Εὐαγγελίου διαβαλλόντων περικοπάς αὐτίκα γὰρ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Σωτὴρ διαρρήδην βοᾷ Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱός καὶ τὸ Πνεῦμα ἐπὶ τῇ γνώσει ταύτῃ ἀποσιωπᾷ. Ἀλλ' οἱ τῆς εὐαγγελικῆς ὑποφῆται θεολογίας τὸ ῥητὸν τοῦτο οὐκ εἰς διαστολὴν ῥηθῆναι τοῦ Πνεύματος έξη γοῦνται· ἀλλ᾽ ἐπεὶ, φασὶ, τὸ εἰδέναι τῷ Πνεύματι ἐκ τοῦ Πατρός ἐστι ἐν τῷ λέγεσθαι τὸν Υἱὸν ἐπιγινώ σχεσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, συνεπινοεῖται τῷ Πατρὶ καὶ τὸ Πνεῦμα· καὶ πάλιν ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν εἰπόντα αὐτὸν διδάσκαλον ἀγαθὸν ἔφη· Τί με λέγεις αγα θόν; Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός· καὶ ὡς ἐξ ἐπιπολῆς δοκεῖ τὸ μὴ ἀγαθὸν προσμαρτυρεῖν ἑαυ τήν· ἀλλ᾽ οἱ αὐτοὶ τῆς εὐαγγελικῆς ὑφηγηταί θεολογίας τὸ ῥητὸν ἐξηγούμενοί φασιν, ὡς ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις ἔφη τοῦτο, οὐχὶ ἔξω τιθεὶς ἑαυτὸν τῆς τοῦ ἀγαθοῦ φύσεως, ἀλλὰ πρῶτον ἀγαθὸν εἶναι τὸν Πατέρα δηλῶν. Τί γοῦν περὶ τῶν οὕτω ταῦτα ἐξηγουμένων ἱρεῖς; "Αρά γε φήσεις ὁ μὲν εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ ἀναιροῦντας αὐτοὺς, δ δὲ οὐκ ἔφησε συγκροτούντας ὡς εἰρημένον; Καὶ ὅταν δὲ λέγῃ ὁ Κύριος περὶ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἢ τῆς ὥρας μηδένα εἰδέναι, μηδὲ τοὺς ἀγγέλους τῶν οὐρανῶν, εἰ μὴ τὸν αὐτοῦ Πατέρα μόνον, οἱ δὲ τῶν εὐαγγελικῶν ἐξηγηται λόγων φασὶν,. ὡς ὁ Κύριος τὸ ἑαυτοῦ πρόσωπον ὡς ὁμολογούμενον παρασιωπήσας εἰδέναι τον Πατέρα μόνον φησί, τὴν τοῦ Πατρὸς γνῶσιν κατὰ τὸ σιωπώμενον καὶ ἑαυτοῦ ὑποφῆται, ὑφηγητα!
col. 767–768page 376 of 511
PG 141:767εἶναι λέγων· ἆρά γε καταρχεῖσθαι καὶ αὐτοὺς καὶ καταψεύδεσθαι τῶν Δεσποτικῶν ῥημάτων ἐρεῖς καὶ διαφωνοῦντα πρὸς ἑαυτὸν ἐλέγχοντας τὸν Θεὸν τῆς ἀληθείας, τὴν αὐτοαλήθειαν, καὶ τὶς ἂν μανίας ἀνώ. τερος αὐτὰ παραδέξαιτο; ΚΕΙΜΕΝΟΝ. κα: ᾿Ακούειν δ᾽ ἄνωθέν ἐστι καιρὸς καὶ τῶν Κυριακών λογίων τῶν εἰρημένων καὶ τῆς διανοίας, ἧς τὰ ῥήματα διερμηνεύουσι τὸν σκοπόν· οὐδὲ γὰρ ἔλαττον, ἀλλὰ καὶ πολλῷ μᾶλλον δι' αὐτῶν τῆς ἀσε βείας στηλιτεύεται τὸ ἀναιδές. Μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν, ὅτι Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὑποκατιὼν ἐπά γει βήμασιν αὐτοῦ· 'Αλλ' ὅτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, λύπη πεπλήρωκεν ὑμῶν τὴν καρδίαν. Αλλ' Εἰ ἐγὼ τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· συμφέρει, ἵνα ἐγώ ο (α) Ανωθεν στηλιτεύειν ἀπέλθω· ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. Καὶ μετ' ὀλίγον· Ἔτι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλή θειαν· οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ, λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα αναγγελεί ὑμῖν. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ ἀναγ γελεῖ ὑμῖν. Αρ' οὐχὶ ταῦτα ἱερὰ καὶ θεόχρηστα λόγια, καὶ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον οὐ παρέχεται σαφῶς ἐννοεῖν; καὶ τὴν αἰτίαν οὐκ ἐμφανίζει, δι' ήν εἰπεῖν ταῦτα ἐδικαίωσε, καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς μυσταγωγίαν οὐκ ἀκήρατον συντηρεί, καὶ πᾶσαν οὐ και ταισχύνει συκοφαντίαν καὶ δυσσεβείας ἁπάσης ἐκ κόπτει ἀφορμήν, Ἐπεὶ γὰρ οἶδε τοὺς μαθητὰς εἰς ἀθυμίαν καταπεσόντας, ότιπερ αὐτοῖς παρὼν ἀνεῖπε τὸν κατὰ σῶμα χωρισμὸν καὶ ὅτι πορεύεται πρὸς τὸν Πατέρα, διὰ ταῦτα τούτους ἰδὼν εἰς κατηφείας λογισμόν κατενεχθέντας, ἀνακτώμενός τε καὶ σὺν ἀληθείᾳ ψυχαγωγῶν, πρῶτον μὲν, ὅτι συμφέρει αὐτ τοῖς τὸ ἀπελθεῖν αὐτὸν, ἐκδιδάσκει· εἶτα διερμηνεύων καὶ ὅπως συμφέρει, Ἐὰν γὰρ ἐγώ, φησί, μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. Αἱ δὲ τοιαῦται φωναὶ δηλονότι πρὸς τὸ μεγαλεῖον αὐτοὺς τοῦ Πνεύματος ἀνυψοῦσθαι διανιστῶσιν ὥσπερ καὶ τὸ, Οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι. Αλλά πότε; "Οταν ἔλθῃ τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ἐκεῖνο γὰρ ὑμᾶς ὁδηγήσει εἰς πᾶσαν τὴν ἀλή θειαν. "Αλλο πάλιν ἐνταῦθα τοῦ Πνεύματος μέγεθος αναφυόμενον θαυμαστὸν καὶ τοῖς μαθηταῖς ἀναπτυσσόμενον καὶ μετεωρίζον αὐτῶν τὴν διάνοιαν εἰς ἄφα τον ὕψος, ἐν ᾧ τοῦ Πνεύματος αὐτοῖς καθ' ὑπερβολὴν διέλαμπε τὸ ἀξίωμα. κε'. Τί οὖν; Εἰκὸς ἦν αὐτοῖς ὧδέ που περὶ τοῦ Πνεύματος ανηγμένοις διαλογίζεσθαι· Σὺ δὲ παρών, ὦ Διδάσκαλε, βαστάζειν ἡμᾶς τὸ βάρος οὐκ ἐνίσχυε, τῶν ἀποῤῥήτων. Ὁ δὲ Παράκλητος ἐπελθὼν βελτίους ἡμᾶς καὶ ἰσχυροτέρους εἰς τὸ φέρειν αὐτῶν τὴν γνῶσιν ἀθαρῶς παρασκευάσει. Καὶ σὺ μὲν ἐπὶ μέσ τον εἱρμὸν, 305 1, ὁ Σωτὴρ τὸν κατὰ τὸ σῶμα χωρισμόν.
col. 769–770page 377 of 511
PG 141:769ρους ἡμῖν τὴν ἀλήθειαν ἀνεκάλυψας ἐκεῖνος δὲ ἐδηγήσει ἡμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν· καὶ σοῦ μὲν μυσταγωγοῦντος ἔτι δεόμεθα καὶ σοφίας δυνάμεως καὶ ἀληθείας· ἐκεῖνος δὲ παραγεγονὼς πάντων ἡμῖν τὴν ἀπόλαυσιν ἄφθονον παράσχοι. Εἰ τοίνυν σὺ ταῦτα, ἡ ἐνυπόστατος σοφία καὶ ἀλήθεια, διδάσκεις, οὐκ ἐπιδιστάζειν ἡμᾶς προσῆκε καὶ τῆς πρὸς τὸ μεῖζον ἐξαλλαττούσης τιμῆς τε καὶ δόξης τὸ Πνεῦμα παρ' ἡμῶν ἀξιοῦσθαι. κς'. Ἐπειδὴ οὖν τὰ ὑψηλὰ περὶ τοῦ Πνεύματος εἰσηγεῖται μὲν τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, ἀποσκευαζόμενος τε αὐτῶν τὸ ἀθυμοῦν, ἅμα δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα ἐν ἀληθείᾳ θεολογῶν, λογισμοῖς δ᾽ ἀνθρώπινον ἦν οὐκ εὐαγέσιν ἀνακυμαίνεσθαι τὸν νοῦν τῶν μαθη τῶν· δεινὸν γὰρ ἡ ψυχὴ λύπη κάτοχος γενομένη και τὸ κριτήριον ἀχλύς συναναβολώσασα τῆς μεταβολῆς @ τὸ σωτήριον ἀντιμεθέλκειν εἰς τὸ βλαβερόν· διὰ τοῦτο ὡς ἂν μὴ τὸ Πνεῦμα μείζον παραδέξωνται τοῦ Υἱοῦ, ἅτε δὴ τὰ μείζω παρεχόμενον, καὶ λογι σμὸς αὐτοῖς ἐπέλθοι τὴν ὁμοφυΐαν ὑβρίζων καὶ τὸ Ισότιμον αὐτῶν εἰς ἀνισότητα διασπῶν, ὡς ἄριστος καὶ τῶν σωμάτων καὶ τῶν ψυχῶν ἰατρὸς τὸ σωτής ριον προκαταβάλλεται φάρμακον. κζ'. Εἰ δέ γε τοὺς μαθητὰς μὴ συνείχον, μηδ' ἀνεσόβουν, μηδὲ συνετάραττον τοιοῦτοι λογισμοί (κρείττω γὰρ τῆς τοιαύτης συγχύσεως καὶ ταραχῆς τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον χορὸν εὐλαβέστερον ἴσως ὁμολογεῖν), ἀλλ᾽ οὖν ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς καὶ τεχνίτης τὸ βέλτιον τῇ τοῦ χείρονος φαντασία περιβαλεῖν πολλοὺς ἂν ἔσχε τῆς οἰκείας ποιήσασθαι. θήραμα μηχανῆς καὶ δόξαν αἱρετίζουσαν κατασπεῖραι ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυ χαῖς· ἦν αὐτῇ καταβολῇ καὶ αὐτῷ τεχνίτῃ και ταισχύνων τε καὶ διασκεδάζων ὁ Σωτὴρ οξέως καὶ θεοπρεπῶς ἐπιφέρει λέγων, ὡς Οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ, λαλήσει· καὶ γὰρ καὶ περὶ αὐτοῦ ἦν προειρηκώς, ὅτι Πάντα ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐγνώρισα ὑμῖν· οἷον Αμφοῖν ἡμῖν ἐκ τοῦ Πατρός ἐστι τὸ διδάσκειν καὶ φωτίζειν τὰς διανοίας ὑμῶν. Διὸ καὶ διότι προϊών ἔφησε περὶ τοῦ Πατρός, ὅτι Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς· ἀλλὰ καὶ ὁ Πατὴρ δοξάζει τὸν Υἱόν· Καὶ ἐδόξασα γὰρ, ἔφη, καὶ δοξάσω· νυνὶ δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα δοξάζει ὁ Υἱὸς διὰ τῶν προειρημένων ύψη λῶν τε καὶ θεοπρεπῶν φωνῶν· διὰ τοῦτο μετ᾿ ὀλίγον ομί επιφέρει, ὅτι ᾿Εκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, πανταχοῦ τὸ ὁμοούσιον καὶ ὁμοφυὲς καὶ τὸ τῆς ὁμοτιμίας ἀξίωμα σκήρατον συντηρῶν· ὡς ἄν τις εἴποι· Κοινόν ἐστι τῆς ὑπερουσίου καὶ ὑπερδεδοξασμένης Τριάδος τὸ παρ' ἀλλήλων ἀῤῥήτῳ λόγῳ δοξάζεσθαι. Δοξάζει τὸν Πατέρα ὁ Υἱὸς, ἀλλὰ καὶ ὁ Πατήρ τὸν Υἱὸν δο ξάζει καὶ τὸ Πνεῦμα· καὶ γὰρ ἐκεῖθεν αὐτῷ τῶν χαρισμάτων ὁ πλοῦτος πηγάζει· ἀλλὰ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸν Πατέρα, ὅτι ἐρευνᾷ, μᾶλλον δὲ οἶδε τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ καὶ ἀποκαλύπτει αὐτὰ, καθόσον ἐστὶν ἀν θρωπίνη φύσει ληπτόν, τοῖς παρασκευακόσι ἑαυτούς ἐπιτηδείους δέξασθαι τὴν ἐκ τῆς θεογνωσίας αὐτήν. ἀπε κάλυψας. αὐτοτεχνίτως.
col. 771–772page 378 of 511
PG 141:771Δοξάζει δὲ, ὥσπερ εἴρηται, νῦν ὅ τε Υιός τό Πνεῦμα καὶ τὸ Πνεῦμα τὸν Υἱὸν, καὶ ἔστιν αὐτῶν ὥσπερ κοινὸν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ τὸ κράτος, οὕτω καὶ ἡ δόξα, καὶ οὐ μόνον ἡ παρ' ἡμῶν ἀναφερομένη, ἀλλὰ καὶ ἦν αὐτοὶ δέχονται παρ' ἑαυτοῦ. κη'. Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει· τουτέστιν, οὔτε διότι δόξαν ανήψα τῷ Παρακλήτω, διὰ τοῦτο μείζονα απο τὸν; ἀπεφηνάμην ἐμοῦ, οὔτε πάλιν διότι Ἐκεῖνος ἔφην, Δοξάσει ἐμὲ, ἐμαυτὸν ἐκείνου προτίθημι τη τιμῇ. Δοξάσει ἐμὲ, τουτέστιν ὅσον ἐκείνου τὸ ὕψος κατανοεῖς, τὴν ἐμὴν δι' αὐτοῦ δόξαν Ενεστί σοι άνα θεωρεῖν· καὶ γὰρ ὥσπερ ἐγὼ ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἐδίδαξα ὑμᾶς, οὕτω κἀκεῖνος λήψεται ἐκ τοῦ ἐμοῦ καὶ φωταγωγήσει ὑμᾶς. Επίσης ἡ τῶν χαρι σμάτων αένναος ἡμῶν βρύει πηγή, ἐπίσης ἡ ἐξ αϊδίου πρόοδος ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἐπίσης τὸ ὁμοούσιον καὶ ὁμοφυές· πάντα τὴν ἰσοτιμίαν μυσταγωγεί. πανταχόθεν τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον ἀπελαύνεται. κθ'. Εἶτα εἰπῶν, ὅτι λήψεται, λαμπρῶς ἀνακηρύττει, καὶ ἐφ᾽ ᾧ λήψεται· Οὐδὲ γὰρ ἵνα ἐκπορευθῇ, φησίν, οὐδ᾽ ἵνα ὑποστῇ (πρόσεχε ταῖς Δεσποτικαίς, άνθρωπε, φωναῖς)· ἀλλὰ διὰ τί λήψεται; διὰ τί; Ωστε τὰ ἐρχόμενα αναγγείλαι ὑμῖν· καὶ γὰρ τοῦτο προαναφθεγξάμενος ἐπισφραγίζει πάλιν λέ γων· Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Σαφέστερον δ᾽ ἀνακαλύπτων, τί ποτέ ἐστιν ὁ λέγω, Εκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, συντόμως ἐπάγε; Πάντα όσα έχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστιν, ὥστε τα ἐμὰ λαμβάνων καὶ ἐκ τοῦ ἐμοῦ Πατρὸς λαμβάνει. Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου τὴν αὐτὴν διάνοιαν ἀνα πτύσσων προάγει, ἀλλ' ἔτι τελειότερον αὐτὴν ἀνα καλύπτων καὶ βεβαιούμενος λέγει· Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ λαμβάνει· διότι ἐν τῷ Πατρὶ μὲν ἔπι τὰ ἐμά· τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς λαμβάνει· καὶ γὰρ τὰ τοῦ Πατρὸς ἐμά ἐστιν· ὥστε μόνον οὐχ βορ. Όταν λέγω τοῦ ἐμοῦ, πρὸς τὸν ἐμὸν Πατέρα χρὴ τοὺς λογισμοὺς ὑμῶν ἀναφέρειν καὶ μὴ πρὸς ἕτερον ἐπιστρέφεσθαι. Οὐδὲ γὰρ οὐδεμίαν πρόφασιν ὑμῖν ὑπελειπόμην, ἣν οὐ περιείλον, πρὸς ἕτερόν τι ταῖς φαντασίαις ὑποσύρεσθαι, μάλιστα διότι καὶ προδιελέχθην ὑμῖν, ὅτι πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, Αμά ἐστιν. λ'. Τί τῶν ἀχράντων τούτων λογίων λαμπρότερον; Τι δὲ παραστῆσαι σαφέστερον; ὅτι τὸ, Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, πρὸς τὸ Πατρικὸν παραπέμπει πρόσωπον καὶ ὡς τὴν τῶν χαρισμάτων ἐνέργειαν ὡς αἰτίου παρὰ τοῦ Πατρὸς ἱερολογεῖται τὸ Πνεῦμα λαμβάνειν, τῶν χαρισμάτων ἐκείνων, οἷς ἐνισχύσει τοὺς μαθη τὰς τῶν ἐρχομένων μὲν τὴν ἐπίγνωσιν σὺν εὐσταθεί καὶ ἀπεριτρέπτῳ φρονήματι φέρειν, καθίστασθαι δὲ καὶ τῶν ἀθεάτων μηδεμιᾶς παρακολουθούσης δυσχερείας θεατὰς καὶ δὴ καὶ τῶν ὑπὲρ λόγον ἔργων δημιουργούς. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΙΗ΄. Καὶ πάλιν περὶ τοῦ ἐκ τοῦ ἐμοῦ καὶ ἐξ ἐμοῦ λήψεται τους λόγους κατὰ τὸ δοκοῦν σοι ποιούμενος Μέχρι τούτων ο
col. 773–774page 379 of 511
PG 141:773χαρι δῆλο; εἰ φρονῶν μὴ φυσικῶς καὶ οὐσιωδῶς ἐκ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνειν τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ σχετικῶς καὶ δου τῶς· τοῦτο γὰρ δηλοῖς λέγων, ὡς τὴν τῶν χαρισμάτraliter των ενέργειαν ὡς αἰτίου παρὰ τοῦ Πατρὸς ἱερολογεῖται τὸ Πνεῦμα λαμβάνειν, τῶν χαρισμάτων ἐκείνων, οἷς ἐνισχύσει τοὺς μαθητὲς πρὸς τὴν τῶν ἐρχομένων ἐπίγνωσιν, πρὸς θέαν τὴν τῶν ἀθεάτων καὶ πρὸς τὴν τῶν ὑπὲρ λόγον ἔργων δημιουργίαν. 'Αλλ' ὁ μέγας Βασίλειος τὰς τὰς ἀπελέγξει παρεξ. ηγήσεις καὶ αὐτὸν τὸν Μονογενῆ αἴτιον τῶν σμάτων τούτων ἀποφαινόμενος· ἐν γὰρ τῷ πρὸς τὸν ἀδελφὸν Γρηγόριον λόγῳ φησίν· Ζητοῦντες δὲ, εἰ ἐκ μόνου τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἡ τῶν ἀγαθῶν χορηγία τὴν ἀρχὴν λαμβάνουσα οὕτω παραγίνεται τοῖς ἀξίοις, πάλιν ὑπὸ τῆς Γραφῆς ὁδηγούμεθα εἰς τὸ τῆς χορηγίας τῶν ἀγαθῶν διὰ τοῦ Πνεύματος ἡμῖν ἐνεργουμένων ἀρχηγὸν καὶ αἴ τιον τὸν μονογενῆ Θεὸν εἶναι πιστεύειν Ει γοῦν ἐκ τοῦ τὴν τῶν χαρισμάτων ἐνέργειαν λαμβάνειν τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Πατρὸς ὡς αἰτίου συνάγεις μὴ ἐκ τοῦ εἶναι αὐτό, ὁ μέγας Βασίλειος ἐκ τοῦ ἀρχηγὸν καὶ αἴτιον τῶν τοιούτων χαρισμάτων δοξάζειν τὸν Μονογενῆ ἐκ τοῦ Υἱοῦ αὐτὸ εἶναι συστήσει· ἐκ μόνου γὰρ τοῦ Πατρὸς προϊόν λειτουργὸν ἂν ἴσως καὶ ὑπηρέτην τῶν οἰκείων χαρισμάτων τὸν Υἱὸν εἶχε τὸ Πνεῦμα, ἀρχηγὸν δὲ καὶ αἴτιον οὐδαμοῦ· καὶ δεῖ σε διὰ ταῦτα μὴ σχετικῶς καὶ δοτῶς οἴεσθαι παρὰ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνειν τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ φυσικῶς το καὶ οὐσιωδῶς. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. λα'. Αρ' οὐ πανταχόθεν σοὶ πᾶσα πρόφασις ἀσεβείας περικέχονται; "Αρ' ἔτι τολμήσεις συκοφαντία; καὶ ψεύδη κατὰ τῆς ἀληθείας ἐπινοεῖν ἢ κατὰ τῆς ἑαυ τοῦ μηχανορραφεῖν σωτηρίας; λα'. Έγωγε οὖν οὐδὲ τοῦ λοιποῦ σε φροντίδα; ἔξω θείην εἰ μὲν ανιάτως ἔχεις καὶ ἐλέγχειν καὶ ἐπιτιμᾶν καὶ κάτω κείμενον ἔτι βάλλειν, εἰ δὲ πρὸς θεραπείαν ὁρᾷς, φάρμακόν σοι προσάγειν ἐκ τοῦ αὐτοῦ κρατῆρος τῆς ἀληθείας ἀκεσώδυνόν τε καὶ καθαρτήριον τῆς νόσου. Εἰ γὰρ (ᾧ τί ἄν σέ τις προσείποι;) τοῦ Πνεύματος ἡ ἐκπόρευσις ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς τελεία, τελεία δὲ ὅτι Θεὸς τέλειος ἐκ Θεοῦ τελείου, τί ποτ' ἂν ἡ ἐκ τοῦ Υἱοῦ συνεισενέγκῃ; Εἰ μὲν γάρ τι συνεισήνεγκεν, εἰπεῖν δεήσει καὶ 8 συνήνεγκεν· εἰ δὲ παρὰ τὴν θεϊκὴν τοῦ Πνεύματος ὑπόστασιν οὐδὲν ἕτερον ἔστιν οὔτε λαβεῖν οὔτε εἰπεῖν, τί καὶ τὸν Υἱὸν ὑβρί ζειν ἔγνως τῷ ψεύδει καὶ τὸ Πνεῦμα, καὶ σὺν αὐτοῖς γε καὶ πρὸ αὐτῶν τὸν Πατέρα; λβ'. Πάλιν δὲ εἰ ἐν ᾧ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα, ἡ ἰδιότης ἐπιγινώσκεται αὐτοῦ, ὡσαύτω; δὲ καὶ ἐν ᾧ γεννᾶται ὁ Υἱὸς, ἡ τοῦ Υἱοῦ· ἐκπορεύεται δὲ, ὡς ὁ ἐκείνων λῆρος, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υιού, πλείοσιν ἄρ' ιδιώμασι διαστέλλεται τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ἤπερ ὁ Υἱός. Η μὲν γὰρ πρόοδος ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς, εἰ καὶ τὸ μὲν πρόεισι γεννητῶς, τὸ δὲ εἰ (ο σέ τις προσείπῃ. δεήση οι
col. 775–776page 380 of 511
PG 141:775έκπορευτῶς, ἀλλ᾽ οὖν ἐπίσης αὐτῶν ἑκάτερον άφο ρίζει τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως· ἀποδιαστέλλεται δὲ τὸ Πνεῦμα καὶ δευτέρα διαφορᾷ, ἐν αὐτῷ τὸ διπλοῦν τῆς ἐκπορεύσεως προξενεῖ· εἰ δὲ πλείοσι διαφοραίς διαστέλλεται τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα Υπερ ὁ Υἱός, ἐγγυτέρω ἂν εἴη τῆς πατρικῆς οὐσίας ὁ Υἱός, καὶ διπλῶν ὄντων ιδιωμάτων τῶν ἀφοριζόντων τὸ Πνεῦμα θατέρῳ τούτων ὑποβεβηκέναι τοῦ Υἱοῦ τῆς ὁμοφυούς πρὸς τὸν Πατέρα συγγενείας τὸ ἰσότιμον δυσφημηθήσεται Πνεῦμα, καὶ οὕτως ἡ Μακεδονίου πάλιν κατὰ τοῦ Πνεύματος ἀναδύσεται λύσσα, τῆς ἐκείνου δυσσεβείας δι' ἑαυτῆς ἀνακαλουμένη τὸ ήττημα. λγ. ᾿Αλλὰ καὶ εἰ μόνου Πνεύματός ἐστι τὸ εἰς ἀρχὰς ἀναφέρεσθαι διαφόρους, πῶς οὐχὶ καὶ μόνον Πνεύματος ἀκόλουθον λέγειν τὸ εἰς πολύαρχον ἀνα φέρεσθαι ἀρχήν; λδ'. Ἔτι δὲ εἰ ἐν οἷς Πατρὶ καὶ Υἱῷ κοινωνίαν οἱ πάντα θρασεῖς ἐκαινούργησαν, τὸ Πνεῦμα τούτοις ἀποτειχίζουσι· Πατὴρ δὲ κατ' οὐσίαν Υἱῷ, ἀλλ' αὐ κατά τι τῶν ἰδιωμάτων εἰς κοινωνίαν συνάπτετα τῆς κατ' οὐσίαν ἄρα πατρικῆς συγγενείας τὸ ὁμι στον Πνεῦμα ὑπερορίζουσι. λε'. Τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεται· πότερον τὴν αὐτὴν ἐκπόρευσιν ἢ τῆς πατρώας ἀντίθετο»; Εἰ μὲν γὰρ τὴν αὐτὴν, πῶς οὐ κινοῦνται αἱ ἰδιότητες, αἷς καὶ μόναις ἡ Τριάς Τριὰς εἶναι καὶ προσκυνεῖσθαι χαρακτηρίζεται; εἰ δ᾽ ἐκείνης εἰ δὲ ἐκείνης] ἀντίθετον, πῶς οὐ Μάνεντες ἡμῖν καὶ Μα κίωνες πάλιν τῷ βλασφήμῳ οὕτω συναναχορεύσουσι βήματι τὴν θεομάχων πάλιν κατὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ γλωσσαλγίαν πλατύνοντες λς'. Ἐπεὶ δὲ τοῖς εἰρημένοις, εἰ πᾶν δ μή ἐστι κοινὸν τῆς παντοκρατορικῆς καὶ ὁμοουσίου καὶ ὑπερ φυοῦς Τριάδος, ἑνός ἐστι μόνου τῶν τριῶν· οὐκ ἔστι δὲ ἡ τοῦ Πνεύματος προβολὴ κοινὴ τῶν τριῶν, ἑνὸς ἄρα καὶ μένου ἐπὶ τῶν τριῶν. Πότερον οὖν ἐκ τοῦ Πατρὸς φήσουσιν ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα, καὶ πῶς οὐκ ἐξομόσονται την φίλην αὐτοῖς [καὶ] και νὴν μυσταγωγίαν; Εἰ δὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, τί μὴ κατ' ἀρχὰς εὐθὺς ἐθάρρησαν ὅλον αὐτῶν ἐξεμέσαι τὸν ἀλλὰ κατὰ μέρος ἀναβλύζουσιν; 'Εχρήν γάρ, εἴ περ ἦσαν πεποιθότες αὐτῶν τῷ δυσσεβήματι, ἐξ ἀρχῆς ἀνομολογεῖν, ὡς οὐ μόνον τὸν Υἱὸν προβολές ἀφορίζεται τῆς π. ἀναδύσει. τοῦ Πνεύματος δογματίζουσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν Πατέρα τῆς προβολῆς ἀπελαύνουσιν· οἷς ἀκόλουθον δήπου καὶ τὴν γέννησιν τῇ προβολῇ συμμετατιθέναι καὶ συμμεταφέρειν, καὶ μηδὲ τὸν Υἱὸν ἐκ τοῦ Πατρός, ἐκ δὲ τοῦ Υἱοῦ τερατολογεῖν τὸν Πατέρα τὴν γένντα σιν ἔχειν, ἵνα μὴ μόνον τοὺς ἡσεβηκότας ἐξ αἰῶνας κρύψωσιν, ἀλλὰ καὶ τῶν μεμηνότων ἐλέγχωνται μανικώτεροι. λς'. Ἔτι δὲ εἰ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός γεγέννηται, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύε βλασφ. τούτων συναναχορεύσουσε βήματι.
col. 777–778page 381 of 511
PG 141:777Της ται, τίς ἡ καινοτομία τοῦ Πνεύματος, μὴ καὶ ἕτερόν τι αὐτοῦ ἐκπορεύεσθαι, ὡς συνάγεσθαι κατὰ τὴν θεοδλαδή γνώμην μή τρεῖς, ἀλλὰ τέσσαρας τὰς ὑποστάσεις, μᾶλλον δὲ ἀπείρους, τῆς δὲ τετάρτης αὐτοῖς ἄλλην πάλιν προβαλλούσης, κακείνης ἑτέραν, μέχρις ἂν καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ὑπερελάσωσι πολύ Θείας λη'. Ἀλλὰ κἀκεῖνο κατ' αὐτῶν ἔστιν ἀφεῖναι ποῖον δὴ τοῦτο; Εἰ πάντα ὅσα πρόσεστι τῷ Υἱῷ, ἐκ τοῦ Πατρὸς λαμβάνων ἔχει, ἐκεῖθεν ἂν εἴη λαβὼν καὶ τὸ αἴτιον εἶναι τῆς τοῦ Πνεύματος ἐκπορεύσεως πύθεν οὖν ἡ ἑτεροκλινής αὕτη φιλοτιμία, δι' ἧς ὁρᾶ ται μὲν ὁ Υἱὸς τῆς τοῦ Πνεύματος εκπορεύσεως αἴτιος, τὸ δὲ Πνεῦμα, καίτοι τὸ ἰσότιμον ἔχον καὶ ἐκ τῆς αὐτῆς ὁμοταγῶς τε καὶ ὁμοτίμως προεληλυθὸς οὐσίας τῶν ἴσων γερῶν ἀπεστέρηται; λθ'. Πάλιν αἴτιος ὁ Πατήρ, αἴτιος δὲ καὶ ὁ Υἱός τίνα γοῦν δικαιώσουσιν οἱ τῶν ἀτολμή των διαιτηταί τὴν αἰτίαν μᾶλλον ἔχειν; Εἰ μὲν γὰρ τὸν Πατέρα, πῶς οὐκ ἐπείσακτον καὶ νόθον καὶ ὕβρις αὐτοῖς καὶ αὐτή γε ή συσκευασθεῖσα τιμὴ τοῦ Υἱοῦ, μάλιστα τὸ κῦρος ἔχοντος ἤδη ἅτε καὶ τὸ πλέον τοῦ Πατρός; Ε! δὲ ὁ Υἱός, φεῦ τῆς βαρυτέρας τόλμης! Οὐ γὰρ ἐνόμισαν ἀρκέσειν αὐτοῖς εἰς ὅσον ἀσεβεῖν εἰλοντο διατεμεῖν καὶ συμμερίζεσθαι τῷ Υἱῷ τὴν πατρικὴν αἰτίαν, εἰ μὴ καὶ τὸ πλέον ἀφαιρήσουσι καὶ ἀντὶ τοῦ Πατρὸς τῷ Πνεύματι τὸν Υἱὸν ἀντεισάξουσιν αἴτιον. Ε. Τι λέγεις; Ἔλαβεν παρὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός ἐξ αὐτοῦ διὰ γεννήσεως προελθὼν καὶ προάγειν ἔτε ριν ὁμοφυές; Πῶς οὖν καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς προάγων 'μοφυὲς τὸ Πνεῦμα οὐ μετέδωκεν, ὡς μετέλαβεν, τῆς ὁμοίας δυνάμεως καὶ τιμῆς, ἵνα κἀκεῖνο πάλιν ὁμοφυοῦς ἔχῃ προόδῳ καὶ ὑποστάσει ένα γλαΐζεσθαι; Καίτοι γε ἐχρῆν τὸν Υἱὸν, εἰ καὶ μὴ δι᾿ ἕτερόν τι, ἀλλ᾽ οὖν γε πρὸς τὴν τοῦ Πατρὸς ἀναγόμενον μίμη σιν ἐφ᾽ ὁμοίαις ἐνεργείαις συνδιασώζειν τὸ ὅμοιον. μα'. Ἐγὼ δὲ οὐδὲ ταύτην δοίην ἂν σιγῇ τὴν ἀτο πίαν μείζονα λέγειν, εἰ καὶ μὴ τῇ φύσει (άπαγε ὁμοούσιος γὰρ ἡ Τριάς), αλλά γε τῷ αἰτίῳ τὸν γέν γεννηκότα τοῦ γεννήματος μυσταγωγεῖ μὲν ἡ δεσποτικῇ φωνή· διδάσκει δὲ μυηθεὶς ἐκεῖθεν καὶ ὁ τῶν ἱερῶν Πατέρων ἡμῶν χορός μείζονα δὲ τῷ αἰτίῳ τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱὸν οὔτε θείων ἔστιν ἀκούειν λογίων, ἀλλ' οὐδὲ νοῦς εὐσεβὴς μέχρι νῦν ἑάλω διανοηθείς· ἡ δέ γε θεομάχος γλῶσσα οὐ τῷ αἰτίῳ τὸν Υἱὸν μείζονα τοῦ Πνεύματος μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς πατρικῆς ἐγγύτητος πορρωτέρω ποιεί. μβ. "Ετι δὲ εἰ αἴτιος τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱὸς, πῶς οὐκ ἂν εὑρεθείη δεύτερον ὑποφυόμενον αἴτιον ἐν τῇ ὑπεραρχίῳ καὶ ὑπερφυεῖ τῆς Τριάδος ἀρχῇ; καὶ τό τε αἰτιατὸν καὶ μηδὲ πρὸς ὕβριν τῆς πρώ τῆς ἀρχῆς μεμηχανημένον μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ ἐκείνου, περὶ οὗ κατασχηματίζεται ἡ τιμή; τὸ γὰρ μηδέ τινα χρείαν μηδ' αὐτῷ μηδὲ μηδενὶ παρέχειν, 1) υπερελ. πολυθείαν. καὶ ὕβρις αὐτοῖς καὶ αὐτή γε. Ἐγὼ δὲ οὐδὲ ταύτην ἂν δοίην σιγῇ τὴν άτοπίαν. ἡμῖν χορός. εὑρέθη.
col. 779–780page 382 of 511
PG 141:779ρασχεῖν, πῶς οὐ μᾶλλον ἀποφανεῖται τὸν Υἱὸν περ ριυβρισμένον καὶ τιμῆς ὀνόματι κακουργοτέραν τὴν ὕβριν ποιεῖ; καὶ γὰρ τοῦ Πνεύματος πατρόθεν ἐξ ἀϊδίου τὴν ἐκπόρευσιν ἀνενδεή κεκτημένου, πολας ἂν άλλης προαγωγῆς ἢ οὐσιώσεως τὸ συμπλασθὲν αὐτ τοῖς αἴτιον ἐπιγνωσθήσεται χορηγόν; ἀλλὰ μηδ' ἀφορμὴν μηδαμόθεν εὑρίσκειν ὥστε τι μγ'. Πῶς δ᾽ οὐκ εἰς δύο αὐτοῖς διαμερισθήσεται τὸ Πνεῦμα; τὸ μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ ὡς ἀληθῶς καὶ πρώτως αιτίου προϊόν (ἀναίτιος γάρ)· τὸ δὲ ἐκ τοῦ δευτέρου καὶ αἰτιατοῦ (οὐκ ἀναίτιον γάρ)· καὶ οὕτως δ' οὐ τάξει μόνῃ καὶ σχέσει καὶ αἰτία τὴν τοῦ Πνεύματος ἑτερότητα καὶ παραλλαγὴν ἡ αἵρεσις δραματουργεῖ, ἀλλὰ καὶ εἰς τετράδα ἀντὶ Τριάδος τὸ σέβας ἡμῶν ἀπωθεῖσθαι τολμᾷ, μᾶλλον δ᾽ οὐδὲν ἀνύδριστον καταλιπεῖν τῶν ἐν τῇ ὑπεραγάθῳ Τριάδι καὶ Δημιουργῷ τοῦ παντὸς οὐδεμίαν παραλείπει σπουδήν. καὶ ἡμίθετον καὶ σύνθετον ἐξ ἀτελοῦ; τε καὶ τελείου τὴν σύνθεσιν ἀναδεδειγ μδ'. Καὶ μὴν εἰ αἴτιος μὲν τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱός, ἀμφοῖν δ' αἴτιος ὁ Πατήρ, εὑρεθήσεταί τι αἴτιον ἐν τῇ τελείᾳ καὶ τελειοποιῷ Τριάδι τοῦ μὲν κυρίως καὶ πρώτου αἰτίου τῆς τελειότητος ἀπεληλαμένον, άτε λὲς δὲ καὶ ἡμίτομον ἢ σύνθετον, ἐξ ἀτελοῦς καὶ τε λείου τὴν σύνθεσιν ἀναδεδεγμένων Καὶ σκοπεῖν ἔξεστιν, ὅπως ἡ μὲν μυθολογία ἐν τοῖς ἐν γενέσει καὶ φθορα τοὺς ἱπποκενταύρους πάλαι παίζουσα ανα πλάττει, ἡ δὲ θεομαχία ἐν τοῖς ἀϊδίοις καὶ ἀναλ λοιώτοις ἢ τὸ ἡμίτομον ἢ τὸ ἐξ αἰτίου τε καὶ αίτια τοῦ συμπεπλασμένον αἴτιον οὐ φρίττει μετὰ σπουδῆς τερατολογοῦσα· καὶ οὐδέτερον αὐτῶν τὸ ἀτελὲς τα ραχωρεί διαφεύγειν· ἑκάτερον γὰρ εἰ καὶ πρὸς άλληλα προβάλλεται διαμάχεσθαι (τοιαῦτα γὰρ τῆς ἀσεβοῦς σπορᾶς τὰ γεώργια), ὅμως εἰς τὴν αὐτὴν τοῦ ἀτελοῦς ὑβριν ἄμφω συνάγει. με'. Χωρὶς δὲ τῶν εἰρημένων, εἰ ἔν ἐστι τὸ Πνεῦμα καὶ ὑπερφυῶς τε καὶ κυρίως ἕν, ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς εἰλικρινῶς τε καὶ ὑπὲρ λόγον ἐν, πως αὐτὸ τὸ δυαδικὴν τῶν αἰτίων οὐκ ἔκθεσμον ἅμα καὶ ἀδύνατον ἐπιγράφεσθαι; ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΙΘ'. Εἰ διὰ τοῦτό σοι ἀτελῶς ἐκ Πατρὶς ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα δοκεῖ, εἰ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ λέγοιτο υπάρ χειν αὐτὸ, ὡς τῆς αὐτοῦ ὑπάρξεως τάχα μεριζομένης εἰς τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ δια νοίας τοῦτό ἐστι μηδὲν μέγα φανταζομένης περί τῆς μακαρίας ἐκείνης φύσεως καὶ φυσικὸν πάντα λόγον ὑπερβαινούσης. Εἰ γὰρ καὶ ἀνενδεὶς καὶ τέ λειον πρόεισι τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἡ τε λειότης τῆς αὐτοῦ προόδου καθὼς αὐτὸ οἶὸς τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ ἐρευνῶν, αὕτη ἐστὶ τὸ μὴ προσεχῶς καὶ ἀμέσως, ἀλλὰ διὰ τοῦ Υἱοῦ προϊέναι αὐτὸ ἐκ Πατρή πάντω; γὰρ οὐκ ἂν ἀντειπεῖν ἔχοις τῷ τοῖς Δαμα σκοῦ καὶ τῆς οἰκουμένης φωστῆρι τὸν Πατέρα θελ μενον. Αὐτῷ
col. 781–782page 383 of 511
PG 141:781λογοῦντι προβολέα διὰ Λόγου τοῦ ἐκφαντορικοῦ Πνεύματος· καὶ ὅτι μὲν πρόεισι τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ λέγεται προϊέναι· ὅτι δὲ ἀμετ ρίστως, οὐκ εἰς ἀτελὲς καὶ τέλειον διῄρηται· καὶ τοῦτο κἀπὶ τοῦ παραδείγματος τοῦ ἡλίου τῆς ἀκτῖνος καὶ τοῦ φωτὸς ἔστιν ἰδεῖν· φῶς γὰρ ἡλιακὸν διὰ τῆς ἀκτῖνος πάντως πρόεισιν ἐκ τοῦ δίσκου, καὶ οὐκ ἐκ μόνου τοῦ δίσκου· ἀλλ᾽ οὐδὲν τὸ τέλειον τῆς ἐκ τοῦ δίσκου αἰτίας τοῦ φωτὸς ἐλυμήνατο ἡ διὰ τῆς ἀκτῖνος τοῦ φωτὸς πρόοδος· ἐπεὶ τοιαύτη τίς ἐστιν ἡ τοῦ ἡλίου φύσις, ὥστε χρόνου καὶ διαστήματος μεσιτεύοντος ἅμα τῶν ἀμφοτέρων αἰτιατῶν αἴτιον αὐτὸν εἶναι, ὧν διὰ τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον ἐκ τοῦ πρώτ του αιτίου προσέρχεται. Πάλιν δὲ εἰ διὰ τὸ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπιγινώσκεσθαι ιδιότητα, ἐν ᾧ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ὡσαύτως δὲ καὶ τὴν τοῦ Υἱοῦ, ἐν ᾧ οὗτος γεννᾶται, λογίζῃ τοὺς καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ λέγοντας αὐτὸ ἐκπο ρεύεσθαι πλείοσιν Ιδιώμασι διαστέλλειν τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ἤπερ τὸν Υἱὸν, ἐπισφαλῶς καὶ οὐ καλῶς τοῦτο λογίζῃ· εἰ γὰρ ἰδίᾳ μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἰδίᾳ δὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἦν τὸ Πνεῦμα ἐκπορευόμενον, οὕτως ἂν εἶχε τὸ ἰσχυρὸν ὁ τῶν πεπλασμένων σοὶ ἰδιωμάτ των πλεονασμὸς καὶ ἐπηκολούθει ἂν τῷ τῶν ἰδιωμάτ των τούτων πλεονασμῷ καὶ τὸ πλείοσι διαφοραῖς διαστέλλεσθαι τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ἤπερ τὸν Υἱόν, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα ἐκ τῆς διπλῆς ἐκπορεύσεως ἀνα φαίνεσθαι ἀπαριθμεῖς ἄτοπα· νῦν δ᾽ ὅτι μία τις ἐστι καὶ ἁπλὴ ἡ ἐκ Πατρὸς ἐκπόρευσις δι' Υἱοῦ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, οὔτε διπλά εἰσι τὰ ἀφορίζοντα τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ἰδιώματα, οὔτε τὸ ἰσότιμον δυσφημεῖται Πνεῦμα θατέρω τούτων ὑποβεβηκέναι τοῦ Υἱοῦ τῆς ὁμοφυούς πρὸς τὸν Πατέρα συγγενείας, καὶ διὰ ταῦτα οὐδ᾽ ἡ τοῦ Μακεδονίου κατὰ τοῦ Πνεύματος ἀναδύσει λύσσα. Καὶ πάλιν, καὶ οὐδὲ τοῦ Πνεύματός ἐστι τὸ εἰς ἀρχὰς ἀναφέρεσθαι δια φόρους, ὁπόθεν ἀκολουθεῖ τὸ εἰς πολύαρχον ἀρχὴν αὐτὸ ἀναφέρεσθαι. (α). Ἔτι δὲ εἰ διὰ τὸ κοινωνεῖν τὸν Υἱὸν τῷ πατρικάτα τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς αὐτὸ ἐκπορεύεσθαι τῆς κατ' οὐσίαν πατρικῆς συγγενείας τὸ ὁμο ούσιον Πνεῦμα ὑπερορίζεσθαι οἴει, ὡς μὴ τῆς κοινωνίας ταύτης τοῖς ὁμοουσίοις αὐτοῦ μετέχον, τότε ἂν εἶχε τὸ ἰσχυρὸν, ὅτε μηδέν τι μηδόλως ἦν εὑρίσκεσθαι φυσικὸν ἀγαθὸν μόνοις τοῖς δυσὶ προσώποις ἐνυπάρχον κοινῶς· νῦν δ᾽ ἐπεὶ ὁ Υἱὸς φυσικὸν ἀγα θὸν ἔχει κοινὸν τῷ Πατρὶ, ὅτι τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμά ἐστι καὶ Πνεῦμα αὐτοῦ καὶ ὅτι ἐκπέμπει καὶ αὐτὸς τὸ Πνεῦμα, ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ, τὸ σαθρὸν τοῦ ῥη θέντος συλλογισμοῦ πρόδηλον· ὥσπερ γὰρ ὁ Υἱός, εἰ καὶ πάντα τὰ φυσικὰ ἀγαθὰ τοῦ Πατρὸς ἔχει, οὐκ ἔχει δὲ καὶ τὸ γεννᾷν, φυσικὸν ἀγαθὸν τοῦ Πα τρὸς δν, οὐ διὰ τοῦτο τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως ἀπο δέει, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα, εἰ καὶ αὐτὸ πάντων τῶν τοῦ Πατρὸς μετέχει φυσικῶν ἀγαθῶν, οὐκ ἔχει δὲ (α) Πνεύματος Πατρός.
col. 783–784page 384 of 511
PG 141:783καὶ τὸ ἐκπέμπειν Πνεῦμα, φυσικὸν ἀγαθὸν δὲ τοῦ Πατρός, οὐ διὰ τοῦτο τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως ἀπο δέει. εκπέμπει. Πάλιν τὸ διαπορείν σε, πότερον τὴν αὐτὴν ἐκπό ρευσιν ἐκπορεύεται τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα, ἡ τῆς παι τρώας ἀντίθετον, καὶ κοίνωσιν τῶν ἰδιοτήτων ἡγεῖ σθαί σε τῆς ἐκπορεύσεως τὴν ταυτότητα, ἔχει τὴν λύσιν ἐκ τοῦ μὴ πατρικὸν εἶναι ἰδίωμα τὸ τὸν Πατέρα τὸ Πνεῦμα προάγειν· ἐπεὶ μηδέν τι τῶν ὅσα ἐκ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ λέγεται, ἴδιον τοῦ Πατρός ἐστιν ὅθεν καὶ ἀκολουθεῖ τοῖς Μαρκίωσι συγκαταργεῖσθαι τοὺς Μάνεντας. Ἐπὶ δὲ τοῖς εἰρημένοις ἐπειδὴ πᾶν ὅπερ οὐκ ἔστι τῆς ὑπερφυούς Τριάδος κοινὸν, ἑνὸς τῶν τριῶν εἶναι κατ᾿ ἀνάγκην διωρισμένως δοξά ζεις, ἵν᾽ ἐντεῦθεν ἀναγκαίως συμπερανῇς, ἢ ἐκ μό. νου τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσθαι, ἢ ἐκ μόνου τοῦ Υἱοῦ, ᾧ τινι συμπεράσματι τοὺς ἐκ τοῦ Υἱοῦ λέγοντας εἶναι τὸ Πνεῦμα εἰς τόσον βλασ φημίας ἀπάγεις, ὡς καὶ τὴν γέννησιν τῇ προβολή συμμετατιθέναι καὶ τὸν Πατέρα ἐκ τοῦ Υἱοῦ τερα τολογεῖν· ἀντικαθίσταται σοι τῆς θεολογίας Γρηγόριος νοῦς, κοινὸν εἶναι λέγων Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύ ματι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός, κἀντεῦθεν σαφῶς παριστών ψευδεῖς εἶναι τοὺς λέγοντας· πᾶν ὅπερ ἐπὶ τῆς ὑπερουσίου Τριάδος καὶ νοεῖται καὶ λέγεται ἢ κοι νόν ἐστι τῶν τριῶν ἢ ἑνὸς ἴδιον. Ἔτι δὲ ἐπειδὴ καινοτομία τις δοκεί σοι τοῦ Π:εύο ματος, ἐὰν ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τοῦτο ἐκπορευόμενον οὐχὶ καὶ αὐτὸ ἕτερόν τι ἐκπέμπῃ μὴ κοι νοτομίαν τοῦτο ὁ ἀληθὴς ἀποδείκνυσι λόγος, ἐκ τοῦ εἶναι μὲν τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς διὰ Υἱοῦ, μὴ εἶναι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος ἕτερον· ὅτι γὰρ διὰ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐξ ἀμφοῖν λέ γειν αὐτὸ ἀληθές ἐστι· ὅτι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἐκ Πατρός, πῶς ἂν εἴη λέγειν καὶ ἕτερόν τι προέρχεσθαι ἐκ τοῦ Πνεύματος; καὶ οὐδεμία καινοτομία λοιπὸν τοῦ Πνεύματος ἀναφαίνεται, εἰ καὶ μὴ ἕτερόν τι αὐτοῦ ἐκπορεύεται, ἐπεὶ μηδέν τί ἐστιν ἕτερον ἐκ τοῦ Πατρὸς δι' αὐτοῦ. Ὁποῖόν τί ἐστι καὶ ἡ νομιζομένη σοι ἑτεροκλινής φιλοτιμία τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν, καὶ ἡ τῶν ἴσων γερῶν τοῦ Πνεύματος αποστέρησις, εἰ μὴ καὶ αὐτὸ ἐκ τῆς αὐτῆς τῷ Υἱῷ ὁμοτίμως προεληλυθὸς αἰτίας ἕτερόν τι προίησιν· ἴσθι γὰρ, ὡς οὐχὶ κατά τινα ἑτεροκλινή φιλοτιμίαν τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱὸν τοῦτ' ἔστιν, ἀλλ' ἐπεὶ Υἱὸς μέν ἐστιν ἐν τῇ Τριάδι ὁ γίας, Πνεῦμα δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ οὐθ᾽ ὁ Υἱὸς Πνεῦμά ἐστιν, οὔτε τὸ Πνεῦμα Υἱός, ἐκ μὲν τοῦ Υἱοῦ λέγεται εἶναι τὸ Πνεῦμα διὰ τὸ ἐκ Πατρός δι' Υἱοῦ εἶναι αὐτό· ἐκ δὲ τοῦ Πνεύματος οὐδέν τι λέγεται ἕτερον διὰ τὸ μηδέν τι εἶναι διὰ τοῦ Πνεύ ματος ἐκ Πατρός. Πάλιν εἰ; αἴτιον τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν διαιρῶν καὶ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον τῆς αἰτίας καὶ τὸ ἐπείσακτον καὶ νόθον μεταξύ τού των συμπλάττων και διαπορῶν,
col. 785–786page 385 of 511
PG 141:785πῶς λαβὼν ὁ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸ προάγειν ὁμοφυὶς ἕτερον οὐ μετέδωκεν αὐτῷ τῆς αὐτῆς δυνά μεως καὶ τιμῆς, ἵνα αὐτὸ πάλιν ὁμοφυοῦς ὑποστάσεως προόδῳ ἐναγλαΐζηται, οὐδὲν ἕτερον εἰς ἔλεγχον τῶν παραλόγως οὕτω σοι πλαττομένων εὑρήσεις ή τὸν δογματικώτατον Κύριλλον ἐκ τοῦ Υἱοῦ προϊὸν τὸ Πνεῦμα θεολογοῦντα· οὗτος καὶ γὰρ ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου οὕτως ἔφη· Οὐ γὰρ ἀλλότριον τῆς τοῦ Μονογενοῦς οὐσίας τὸ ἅγιον νοεῖται Πνεῦμα· πρόεισι δὲ φυσικῶς ἐξ αὐτοῦ καὶ πάλιν ἐν τῷ τρίτῳ τῶν πρὸς Ερμείαν· "Αθρει δὴ οὖν καὶ διὰ τούτων ἐξ ιδίου πληρώματος προϊέντα τὸν Υἱὸν τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ ἐναποβλή τως ἐμπεφυκός ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθή Οὕτω γοῦν τοῦ μεγάλου εἰρηκότος Κυ ρίλλου τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ προϊόν, κατήργηται μὲν ἡ εἰς αἴτιον καὶ αἴτιον διαίρεσις τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ νόθον τῆς αἰτίας καὶ ἐπείσακτον· κατήργηται δὲ τὸ διαπορεῖν, πῶς ὁ Υἱὸς προάγων τὸ Πνεῦμα οὐ μεταδίδωσιν αὐτῷ τῆς αὐτῆς δυνάμεως καὶ τιμῆς διὰ τὸ κοινὴν ἔννοιαν εἶναι, μηδέν τι τῶν τοιούτων φρονεῖσθαι τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ. Ὡσαύτως καὶ ἐν οἷς παρακατιὼν λέγεις, μήτε θείων ἀκοῦσαι λογίων, μείζονα τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱόν, μήτε νοῦν εὐσεβῆ ἀλῶναι τοῦτο διανοηθέντα, οπό θεν καὶ τῆς πατρικῆς ἐγγύτητος ποῤῥωτέρω τὸ Πνεῦμα ποιεῖς καὶ τὸ δεύτερον εὑρίσκεις ὑποφυόμε- 41) νον αἴτιον· καὶ τὴν μεμηχανημένην τῆς πρώτης αἰτίας ὕβριν καὶ τὸν εἰς δύο τοῦ Πνεύματος διαμετ ρισμὸν, τὸν ἐκ τοῦ ἀναιτίου καὶ πρώτου αἰτίου· καὶ τὸν ἐκ τοῦ αἰτιατοῦ καὶ δευτέρου, καὶ τὸ εἰς τε τράδα ἀντὶ Τριάδος τολμηρῶς προχωρούν σέβας· ὁ μέγας ἀπελέγξει σε ᾿Αθανάσιος ἐν τῷ κατὰ Ἀρειανῶν πρώτῳ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή· Δ' μὲν αἱρέσεις, ὅσαι τῆς ἀληθείας ἐπινοήσασαι μανίαν ἑαυταῖς φανεραὶ τυγχάνουσι, περὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων οὕτω βητῶς· Τοῖς δὲ μαθηταῖς τὴν θεότητα και μεγα λειότητα δεικνὺς ἑαυτοῦ, οὐκέτι ἐλάττονα ἑαυτὸν τοῦ Πνεύματος, ἀλλὰ μείζονα καὶ ἴσον ὄντα σημαίνων ἐδίδου μὲν τὸ Πνεῦμα καὶ ἔλεγεν Εγώ αὐτὸ ἀποστέλλω· κακεῖνος ἐμὲ δοξάσει καὶ ὅσα ἀκούσῃ, λαλήσει.» Ταῦτα λέγων ὁ ἅγιος τὴν αἰτίαν δείκνυσι προφανῶς, καθ᾿ ἣν δοτὴρ τοῦ Πνεύματός ἐστιν ὁ Υἱός εἰπὼν γὰρ ὡς ὁ Κύριος μείζονα τοῦ Πνεύματος ἑαυ τὸν ὄντα σημαίνων ἐδίδου αὐτὸ, δεδήλωκε καθαρῶς, ὡς δι' οὐδὲν ἄλλο δυτὴρ τοῦ Πνεύματός ἐστιν ὁ Σω τὴρ, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ ὑπάρχειν αὐτό· καὶ εἰ βούλει ἐξ ἑτέρας γραφικῆς μαρτυρίας τὸν λόγον, συστήσω σοι· καὶ γὰρ ἐ ἐν ἁγίοις δογματικώτατος καὶ τὰ θεῖα πολὺς ᾿Αναστάσιος οὕτω φησί· Καὶ γοῦν
col. 787–788page 386 of 511
PG 141:787ἐμφυσῶν τοῖς μαθηταῖς ἔλεγε· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον Ορᾷς ὅπως ὁ ἅγιος οὗτος τὸ τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου διερμηνεύει ῥητόν· ὅπερ γὰρ ὁ τῆς εἰς χυμένης φωστήρ Αθανάσιος ἐδήλου λέγων, ὅτι ὁ Κύριος μείζονα δεικνὺς ἑαυτὸν τοῦ Πνεύματος ἐδίδου αὐτὸ, τοῦτο καθαρώτερον διεσάφησεν οὗτος ἐφερμηνευτικῶς τὸν λόγον προαγαγὼν ἐν τῷ εἰπεῖν, καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἐξ ἑαυτοῦ δεικνὺς τὸ Πνεῦμα ὑπάρχειν, ἐμφυσῶν τοῖς μαθηταῖς ἔλεγε· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. Εἰ μὴ ταῦτα ἡγνόεις, σοφώτατε, οὐκ ἂν του σαῦτα εἰρήκει; ἔπεσθαι ἄτοπα, ἐάν τις μείζονα τοῦ Πνεύματος ἐρεῖ τὸν Υἱόν. ᾿Αλλὰ πάλιν αἴτιος μὲν τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱὸς ἰδίᾳ κατὰ σὲ, αἴτιος δ' ἀμφοῖν ἰδίᾳ ὁ Πατήρ, καὶ τὸ ἀτελὲς ἐντεῦθεν καὶ ἡμίθετον καὶ ἐξ ἀτελοῦς καὶ τελείου συντεθειμένον παῤῥησιάζεται αἴτιον, καὶ ἡ παίζουσα τοὺς ἱπποκενταύρους μυθολογία, καὶ τὰ ἄλλα ἅπερ αὐτὸς ἀσεβοῦς σποράς ὀνομάζεις γεώργια· οἷς καὶ τὸ ἔκθεσμον δυαδικὸν τῶν αἰτίων συνδιαλαμβάνεται, Αποχρώσα δ' ἐν ἀραχνίοις τούτοις ἐστὶν ἀντίῤῥησις τὸ μὴ τὸν Υἱόν αἴτιον παρὰ τὸν Πατέρα ἰδίᾳ ἢ εἶναι ἢ λέγεσθαι οὐδὲ γὰρ ἡ τῆς Ῥώμης ἀγνοεῖ Ἐκκλησία, μόνον τὸν Πατέρα ἀρχικὸν αἴτιον εἶναι, Υἱοῦ μὲν καὶ Πνεύματ τος φυσικώς, πάσης δὲ κτίσεως ποιητικῶς· πλὴν ὅτι τοῦ μὲν Υἱοῦ ἐστιν αἴτιον προσεχῶς, τοῦ δὲ Πνεύματος διὰ τοῦ Υἱοῦ, οὐχ ὡς ἐκ δύο αἰτίων καὶ ἀρχῶν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἑνὸς Θεοῦ προϊέναι λέγει τὸ Πνεῦμα, τοῖς θεολόγοις ἡμῶν Πατράσιν ἑπομένη μάλα δικαίως. ὁ Κύριος ἐξ ἑαυτοῦ δεικνὺς ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα, Ει ΚΕΙΜΕΝΟΝ. με. Διὰ ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα, κἂν ἐμὲ γοῦν ἀναλαβεῖν ὑμᾶς προσήκει συναίσθησιν τῶν ἠσε ημένων, καὶ τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐχε κλησίας ἀντὶ τῆς πολυπλανούς δεισιδαιμονίας συνελθεῖν τῷ φρονήματι, καὶ μυηθῆναι μὲν καθαρῶς τὴν εὐσέβειαν, ἀναμαθεῖν δὲ πιστεύειν ἐξ ὅλου τοῦ νοῦ καὶ διανοίας μὴ δισταζούσης, ὡς ἕκαστον μὲν πρόσο ωπον τῆς ὁμοουσίου καὶ θεαρχικῆς Τριάδος ἀφράστῳ λόγῳ εἰς κοινωνίαν μὲν ἀδιάστατον συν άπτονται τῇ φύσει, κατὰ δὲ τὸν τῆς ὑποστάσεω; λόγον ἀμετάβλητον φυλάττουσιν ἀλλήλαις τὸν τῶν Ιδιωμάτων χαρακτῆρα· οὐ γὰρ χώραν δίδωσιν ἐν αὐτοῖς τὸ συγκεχυμένον ἐπελθεῖν ἡ διάκρισις· ἄπαγε ἀλλ' ὥσπερ οὐδένα μερισμὸν ἢ διαίρεσιν ἡ κατὰ φύσ σιν κοινωνία παραδέχεται, οὕτως οὐδὲ τὰ ἐξ ὧν ἑκάστη τῶν τριῶν χαρακτηρίζεται, οὐμενοῦν εἰ; οὐ δεμίαν σύγχυσιν οὐδαμοῦ ἀναφύρεται. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Κ'. Καὶ ποία τίς ἐστιν ἡ ἐπερχομένη σύγχυσις τῇ διακρίσει τῶν ὑποστάσεων καὶ ἡ μεταβολή τοῦ τῶν ιδιωμάτων χαρακτῆρος ἀπὸ τοῦ τὸ Πνεῦμα διὰ Γιου ἢ ἐξ Υἱοῦ ἐκπορευόμενον λέγειν; ὡς γὰρ ἐκ τοῦ αγεννήτου Πατρὸς προερχόμενον ἀσύγχυτον τὴν πρὸς ἕκαστον ἓν πρόσωπον. οὐδαμῶς.
col. 789–790page 387 of 511
PG 141:789τὸν Πατέρα αὐτοῦ διάκρισιν ἔχει ὁ μὲν γὰρ Πατήρ μένει ἀγέννητος, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκπορευτὸν), οὕτω καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ προϊόν ἀσύμφυτον τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν ὑποστατικὴν αὐτοῦ διάκρισιν ἔχει, καὶ πρὸς οὐδεμίαν σύγχυσιν οὐδαμῶς ἀναφύρεται, (ὁ μὲν γὰρ μένει Υἱὸς γεννητὸς, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκπορευτόν)· ἐπεὶ γὰρ τῇ αὐτῇ διακρίσει ἀμφοτέρων διακέκριται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐὰν πρός τινα σύγχυσιν ἀναφύρηται, γένο νησις καὶ ἐκπόρευσις διὰ τὸ ἐκ τοῦ γεννητοῦ Υἱοῦ τὸ ἐκπορευτὸν προελθεῖν, εὔδηλον ὡς ἔσται τις σύγ χυσις ἀγεννησίας τε καὶ ἐκπορεύσεως διὰ τὸ ἐξ ἀγεννήτου Πατρὸς τὸ ἐκπορευτὸν προελθεῖν· ἀλλὰ μὴν οὐκ ἔστι τὸ δεύτερον, οὐδ᾽ ἄρα τὸ πρῶτον. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ὥσπερ δὲ πάλιν ὁ Υἱὸς γεννᾶται μὲν ἐκ τοῦ Πα τρὸς, διαμένει δ᾽ ἂν ἀναλλοίωτον ἑαυτῷ τὸ τῆς υἱό * τος συντηρῶν ἀξίωμα, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ πανάγιον ἐκπορεύεται μὲν τοῦ Πατρός, μένει δ' ἀμετάβλητον, ἑαυτῷ συντηροῦν τὸ ἐκπορευτόν· καὶ καθ' δν λόγον ἐξ ἀναιτίου τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα προϊόν ἑτέρου γέννησιν ἢ ἐκπόρευσιν οὐ θεουργεί, οὐδὲ διά τινες μεταβολῆς τὴν ἐκπόρευσιν αὐτοῦ καινοτομεῖ οὕτω δὴ καὶ ὁ Υἱὸς γεννώμενος ἐξ ἀναιτίου τοῦ Πα τρὸς οὔτε διὰ γεννήσεως, οὐ μὴν, ἀλλ᾽ οὐδὲ δι᾽ ἐκ πορεύσεως οὐδεμίαν ἂν θεουργίαν οὐδενὸς ὁμοφυούς ἀνάσχοιτο ὑποβαλεῖν, οὐδὲ σχέσεως ἑτέρας ἐπεισαγωγὴ τὸ προνόμιον ἐπινοθεύειν τῆς υἱότητος. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΚΑ'. ὡς ἔοικεν, οὐδεμίαν σὺ βούλει δοῦναι δια φορὰν ἐπὶ τῷ αἰτιατῷ τοῦ Υἱοῦ τε καὶ Πνεύματος, καὶ διὰ τοῦτο καινοτομίας ἐκπορεύσεων καὶ θεουρα γίας ὁμοφυῶν τινων τερατολογείς. 'Αλλ' ὁ θεολογι χώτατος Νύσσης διαφοράν τοῦ αἰτιατοῦ λέγων τὸ μὲν προσεχῶς ἐκ τοῦ πρώτου, τὸ δὲ διὰ τοῦ προσεχῶς ἐκ τοῦ πρώτου προέρχεσθαι, ἐκ τῆς διαφορᾶς ταύτης δίδωσι νοεῖν, τὸ μὲν διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς προϊόν Πνεῦμα εἶναι καὶ ἐξ ἀμφοῖν, ἐξ αὐτ τοῦ δὲ εἶναι μηδὲν, ἐπεὶ μηδὲν ὁμοφυές ἐστι δι’ αὐτοῦ. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. μζ'. Ἐκεῖνο δὲ μὴ καθορῶντα δικαίως ἄν σε γρα φοίμην εκουσίου πηρώσεως. Εἰ μὲν γὰρ κατὰ τὸν λόγον τῆς φύσεως ὁ Πατήρ προβάλλεται τὸ Πνεῦμα, τῆς αὐτῆς δὲ φύσεως ἡ Τριάς, τότε δὴ τότε μετά πολλῶν καὶ ἄλλων συγγενῶν ἀτοπημάτων, ἔκ τινος ἂν ἀφορμῆς ἐξώρμας μυθολογεῖν τὸ δυσσέβημα. Οὐ γὰρ μόνον εἰς προβολέα τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱὸς ἄν σοι μετεβάλλετο, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα εἰς τε τὴν τοῦ Υἱοῦ γέννησιν καὶ τὴν ἰδίαν προβολὴν ἑτέμνετό τε καὶ κατεμερίζετο· καὶ σιγὴ τἆλλα ἐχέτω, ὅτι τε ἄμεινον, καὶ οὐδὲ τῷ ῥήματι τὰ ἀτοπώτερα μὴ προ φερόμενα τοῖς νουνεχῶς καὶ σὺν εὐλαβείᾳ διερευ νῶσιν οὐκ ἄδηλον ἔχει τὴν κατανόησιν. Αλλ' οὕτω μὲν εἰ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως, οὐχὶ δὲ τῷ λόγῳ τῆς Ιδίας ὑποστάσεως ὁ Πατὴρ τὸ Πνεῦμα εἴ τις προβάλ
col. 791–792page 388 of 511
PG 141:791λεσθαι τερατεύτοιτο. Ε: δὲ καθὸ Πατὴρ ὁ Πατήρ δε ρολογείται προβάλλειν τὸ Πνεῦμα καὶ τοῖς εὐσεβέσιν οὐκ ἐπιδιστάζεται· οὔτε ὁ Υἱός, καθό θεολογεῖται ὁ Υἱὸς, διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος προβολῆς τὸ τῆς υἱο τητος καινοτομήσει ἀξίωμα, οὐδὲ τῷ Πατρὶ περι κόψας εἰς ἑαυτὸν μεταστήσει τὴν αἰτίαν τοῦ προβλήματος, ὥσπερ οὐδὲ τῆς περὶ αὐτὸν ἀσταστάστου τε καὶ ἀῤῥεύστου γεννήσεως. Οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστι ταῦτα φύσεως, καθ᾿ ἣν ἡ κοινωνία δοξάζεται, ἀλλ' ὑποστάσεως ιδιώματα, δι' ὧν τὴν ἐν τῇ Τριάδι θεο λογοῦμεν διάκρισιν. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. – ΚΒ'. Σὺ μὲν πολλάκις καὶ ἐν πολλαῖς τοῦ λόγου περικοπαῖς ἔφης, μὴ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως, τῷ δὲ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως τὸν Πατέρα αἴτιον εἶναι τῶν ἐξ αὐτοῦ, καὶ πηρώσεως γράφῃ τὸν Ἰταλόν, ὡς τάχα τοῦτο μὴ συνορῶντα, καὶ ἀσέβειαν αὐτοῦ καὶ πεπλανημένην δεισιδαιμονίαν κατηγορείς, καὶ ἄλλα τινά, ἅπερ εἰσὶν αἰωνίου τῷ λέγοντι κρίματος πρόσ ξενα. Ἐγὼ δὲ μάλιστα δέδια περὶ σοι, μήποτε τὸν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶνα ἀκατασχέτῳ ρύμη που ούμενος λάθῃς αὐτὸς τοῦ εὐθέος παρασυρείς. Πολ λαὶ γάρ μοι δοκοῦσι τῇ ἐφευρημένῃ σοι ταύτῃ προς τάσει τὰ ἄτοπα ἔπεσθαι· πρῶτον μὲν ὅτι οἴκοθεν ταύτην ἐπλάσω ὥς τινα ἀρχὴν δόγματος· καὶ τί γὰρ κάκιον τοῦ λέγειν καὶ δογματίζειν σε, ἅπερ τῶν ἁγίων οὐδείς ποτε δεδογμάτικεν; ἔπειτα δὲ, ὅτι καὶ ταῖς τῶν Πατέρων αὕτη ἀντιβαίνει θεολογίαις· εἰπὶ γάρ μοι, εἰ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως ἐρεῖ τις τὸν Πα τέρα τὸ Πνεῦμα προβάλλεσθαι, ἆρά γε διὰ τὸ τῆς αὐτῆς φύσεως εἶναι τὴν Τριάδα κριθήσεται οὗτος μὴ μόνον εἰς προβολέα τοῦ Πνεύματος τον Υιόν με ταβάλλειν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα εἰς τὴν τοῦ Υἱοῦ γέννησιν καὶ τὴν ἰδίαν προβολὴν καταμερίζειν καὶ τέμνειν; ἀλλ᾽ οἱ Πατέρες ἡμῶν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γεννᾶσθαι θεολογήσαντες τὸν Υΐν, οὐδεμίαν ἔσχον δειλίαν, μήποτε διὰ τὸ τῆς αὐτῆς φύσεως τὴν Αγίαν εἶναι Τριάδα οιήσαιτό τις καὶ τὴν τοῦ Υἱοῦ οὐσίαν γεννητικὴν εἶναι κατὰ τὴν τοῦ Πατρός· πῶς γοῦν οὐ δέδιας ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν τῶν Πατέρων θεολογούντων καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ Παρ τρὸς γεννητικὴν εἶναι λεγόντων, οὕτως τὸ τοῦ Πατρὸς αἴτιον εἰς λόγον φύσεως καὶ λόγον ὑποστάσεως διαι ρεῖν, καὶ ἀπαρνεῖσθαι μὲν αἴτιον εἶναι τὸν Πατέρα τῷ λόγῳ τῆς φύσεως, δογματίζειν δὲ μόνῳ τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως αἴτιον εἶναι, ὥσπερ ἂν ἦν ἀκούσιον τὴν τοῦ Πατρὸς ὑπόστασιν προϊέναι τὰ ἐξ αὐτῆς ἄνθρωπε αὔθ᾽ ἡ φύσις τοῦ Πατρὸς ἀνυπόστατός ἐστιν, ὅταν τις ἐκ τῆς οὐσίας καὶ φύσεως τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα θεολογῇ, οὐδ᾽ ἡ ὑπόστασις ἀνού σιος, ὅταν τις ἐκ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρὸς προέρχεσθαι λέγῃ τὰ ἐξ αὐτῆς· σὺ δὲ τάχα καὶ τὴν δΐν ἐκ Πατρὸς Θεὸν ἐκ Θεοῦ εἶναι ἀκούων οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ θεότητος τοῦ Πατρὸς τὴν τοῦ Υἱοῦ οὐσίαν ἐρεῖς καὶ θεότητα, ἵνα μὴ διὰ τὸ τῆς αὐτῆς φύσεως τὴν ἁγίαν εἶναι Τριάδα, τὰ προῤῥηθέντα σοι άκου λουθήσειεν ἄτοπα· ἐπειδὴ γὰρ ὁ Υἱός αἰτιατὸς ὢν ἐξ αἰτίου Πατρὸς Θεός ἐστιν ἐκ Θεοῦ, εἰ τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως αιτιός ἐστιν ὁ Πατήρ, ὥσπερ ἂν εἰ
col. 793–794page 389 of 511
PG 141:793διηρημένη τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ φύσεως ἡ ὑπόστασις ἦν, τί ἄλλο ἀνακύψειεν ἄν, ἢ Θεὸν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τὸν Υἱὸν τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως, καὶ οὐχὶ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως δογματίζειν; Ἐπεὶ δὲ λέγεις, ὡς καθὸ Πατὴρ ὁ Πατήρ Ιερολογείται προ βάλλειν τὸ Πνεῦμα καὶ τοῖς εὐσεβέσιν οὐκ ἐπιδιστά ζεσθαι τοῦτο διαβεβαιοί, ἐγὼ τοῖς εὐσεβέσι διαβεβαιοῦμαι μηδέποτε ἐντυχεῖν θεολογίᾳ τινὸς τῶν Πατέρων ἐκ τοῦ Πατρὸς καθό Πατρὸς εἶναι λέγοντος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλὰ καθὸ ἀρχικοῦ αἰτίου, οὐχὶ προσεχῶς ἐξ αὐτοῦ προερχόμενον, ἀλλὰ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορευόμενον ἐξ αὐτοῦ, μηδὲν τοῦ τῆς υἱότητος καινοτομουμένου ἀξιώματος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. μηʹ. Εἶεν· ἀλλὰ γάρ φασί τινες τοὺς αἱρεσιώτας λέγειν· Πῶς δὲ τὸν κήρυκα τῆς Ἐκκλησίας, τὴν τῆς οἰκουμένης διδάσκαλον οὐκ ἂν ἀλοίητε παραγραφόμενοι Παῦλον, ἐκεῖνον τὸν οὐράνιον ἄνθρωπον, ὃς μέγα τε καὶ ὡς ἀληθῶς οὐράνιον ἀνακέκραγεν· Ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αυτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράζον· 'Αββά δ Πατήρ;» Εἰ οὖν Παῦλος ὁ τῶν ὀρθῶν δογμάτων γνώ μων τὸ Πνεῦμα λέγει ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι, πῶς οἱ μὴ τοῦτο παραδεχόμενοι αὐτὸν τὸν μυσταγωγὸν τῶν οὐρανίων οὐ παραγράφονται Καὶ τίς ἐστι Παῦλον τὸν θεωρὸν τῶν ἀποῤῥήτων ὃς ἁπάσαις ψήφοις παραγράφεται; ὁ πρὸς τὸν διδάσκαλον αὐτοῦ καὶ κοινὸν Δεσπότην ἀντιφθεγγόμενον ἐπιδεῖξαι σπου δάζων, ἢ ὁ τὴν πρὸς αὐτὸν συμφωνίαν αὐτοῦ διὰ σεβάσματος ἄγων καὶ ἀνυμνῶν; Εἰ γὰρ ὁ Δεσπότης μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι μυστ αγωγεῖ, Παῦλον δὲ ἡ αἵρεσις δογματίζειν εἰσάγει ἐκ τοῦ Υἱοῦ, τίς ἂν εἴη ὁ παραγραφόμενο;; μᾶλλον δὲ ὁ γραφόμενος αὐτὸν δεσποτικῆς ἀντιλογίας καὶ δίκην άφυκτον τοῦ τολμήματος χρεωστείν. Ορᾷς, ὅπως ἔγνως τὸν τῆς οἰκουμένης διδάσκαλον τῶν διδασκαλικῶν γερῶν μὴ ἀποστερεῖν, ὅπως τὸν πρὸς τὴν εὐσέβειαν ὁδηγὸν ἀντὶ τοῦ δι' αἰδοῦς ἄγων καὶ σεβάσματος ἐπιῤῥήτῳ γνώμη δυσφημεῖς. Αλλ' ούτ δὲν ἡ αἵρεσις καινότερον τοῦ συνήθους ποιεί. Η γὰρ αὐτὸν συκοφαντήσασα τὸν Υἱὸν καὶ Λόγον τοῦ Θεοῦ εἰς διαφωνίαν ἐκπεσεῖν, πῶς οὐκ ἀκόλουθα πράττει ἑαυτῇ καὶ τὸν αὐτοῦ γνήσιον θεράποντα καὶ μαθη τὴν εἰς ἀντιλογίαν ἀντανιστῶσα καὶ φιλονεικοῦσα δεῖξαι τοῦ διδασκάλου διωρθωτήν; μθ'. Ποῦ δὲ Παῦ λος ἂν ἐλέγει τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι τοῦ Υἱοῦ εἶναι μὲν γὰρ τοῦ Υἱοῦ (οὐδὲ γὰρ ἀλλότριον· μὴ γένοιτο!) κἀκεῖνος εἶπερ καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία συνομολογεῖ καὶ συνεπίσταται· ἐκπορεύεται δὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, οὔτε διὰ τῆς ἐκείνου θεοῤῥήμονος γλώττης προελήλυθεν, οὐ μὴν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν εὐσε ῶν οὐδεὶς (πολλοῦ γε καὶ δεῖ συκοφαντίας τοιαύτης) ἐγράψατο, ἀλλ' οὐδ᾽ ἀκοῇ τὸ δύσφημον ἀνάσχοιτο τινα. Τ. ἡμῶν. παραδέχονται. Άνθρωπε, λέγει Δὲ ἐκπορεύεται
col. 795–796page 390 of 511
PG 141:795δέξασθαι.ν. Εἶπεν ὁ Παῦλος, ὁ τῷ δρόμῳ τοῦ θείου Ο. Ο κηρύγματος βραχύτερον αὐτοῦ τῆς σπουδῆς τὸ τῆς οἰκουμένης ἐλέγξας μέγεθος, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Διὰ τί οὖν μὴ καὶ σὺ τοῦτο λέγεις, ἀλλὰ κακουργεῖς καὶ τὰ ἄνω κάτω ποιεῖς καὶ διαστρέφεις τὸ ῥῆμα τοῦ κήρυκος· καὶ τὸ βαρύτερον, τὴν σὴν διαστροφὴν καὶ βλασφημίαν εἰς τὴν τοῦ διδασκάλου παραπέμπεις φωνήν; - να'. Ἔφτ, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ· καλῶς γε καὶ θεοσόφως. Σὺ δὲ τί ποτε τα ραχαράττεις τὴν φωνὴν καὶ ἃ μὲν εἶπεν οὐ λέγεις, δ δὲ οὐδ᾽ ἐνενόησεν, ὡς ἐκείνου λέγοντος κηρύττειν οὐκ ἐρυθριᾷς; Τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· οὐδὲ γάρ, οὐδ᾽ ἦν ἄλλως βέλτιον εἰπεῖν· καὶ γὰρ ὁμοφυὲς τοῦ Υἱοῦ καὶ ὁμοούσιον καὶ τῆς αὐτῆς δόξης καὶ τιμής και κυριότητος· ὁ τοίνυν λέγων· Τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τῆς φύσεως μὲν ἐκδιδάσκει τὸ ἀπαρα ἄλλακτον, τὴν δὲ αἰτίαν οὐδαμοῦ συνεισάγει τῆς ἐκπορεύσεως· καὶ τὴν μὲν κατ᾽ οὐσίαν οἶδεν ἑνός τητα, τὸν δ᾽ ὁμοφυῶς προαγαγόντα τὴν ὑπόστασιν οὐμενοῦν οὐδαμῶς συνανακηρύττει, οὐδὲ τὸν αἴτιον ὑποδείκνυσι. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΚΓ'. 'Ρωμαῖος μὲν τὴν Πνεῦμα Υἱοῦ τὸ ἅγιον λέν γούσαν Πνεῦμα ἀποστολικὴν φωνὴν προβαλλόμενοι εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι αὐτό, τὸν μέγαν Βασίλειον πρόμαχον τῆς τοιαύτης προϊστῶσι θεολογίας, νῦν μὲν λέγοντα, Πνεῦμα Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα, ὅτι διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν ἐκ Πατρός νῦν δὲ μηδέν τι διαφέρειν διδάσκοντα ἐπὶ τῆς θεολογίας τὴν διὰ καὶ τὴν ἐκ Σὺ δὲ πλατεῖ στόματι αὐτοὺς αἱρε σιώτας ἀποκαλῶν καὶ δυσφημοῦντας μὲν Παῦλον τὸν θεοκήρυκα, συκοφαντοῦντας δὲ τὸν Λόγον καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ κακουργῶς τὰ ἄνω κάτω ποιοῦντας καὶ τὸ ῥῆμα τοῦ κήρυκος διαστρέφοντας, ἴσθι ταῦτα πάντα κατὰ τῶν ἡμετέρων διδασκάλων καὶ γνησίων τοῦ Δεσπότου θεραπευτῶν καὶ τοῦ Παύλου ἀληθῶν μαθητῶν ἀνακηρύττων καὶ λέγων. Τίνων ἐκείνων, Οἴπερ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι εἶπον. Εἰ γὰρ, ὡς δοκεί σοι, τὴν Παύλου φωνήν ή τῶν Ῥωμαίων Εκκλησία παραχαράττει καὶ ἃ μὲν εἶπε Παῦλος οὐ λέγει, ἃ δὲ οὐδὲ ἐνενόησεν ὡς λέγον τοῦ ἐκείνου κηρύττει, οἱ Πατέρες ἡμῶν πρὸ αὐτῆς τοῖς ἐγκλήμασι γεγόνασι τούτοις ἀλώσιμαι, οἱ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα θεολογήσαντες. Σὺ μὲν γὰρ Πνεῦμα Υἱοῦ λέγεις ὡς ὁμοφυές καὶ ὁμοούσιον Υἱῷ, καὶ τὴν φωνὴν ταύτην ἐκδιδάσκειν λέγεις τῆς φύσεως τὸ ἀπαράλλακτον· τόδ' ἀληθές ἐστιν, ὁμοφυὲς τῷ Υἱῷ καὶ ὁμοούσιον εἶναι τὸ Πνεῦμα, καὶ ἀπαράλλακτον αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ὅτι διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν ἐκπορευόμενον ἐκ Πατρός ΚΕΙΜΕΝΟΝ. νβ'. Τί δέ; Οὐ θεολογείται παρὰ πᾶσι καὶ ὁ Ο. ΙΙ,
col. 797–798page 391 of 511
PG 141:797Πατὴρ εἶναι τοῦ Υἱοῦ; "Αρ' οὖν σύ διὰ τοῦτο καὶ γέννησιν ἀναστρέψεις αὐτῷ; Εἰ δ' ὁ Πατήρ λέ γεται μὲν τοῦ Υἱοῦ, οὐχ ὅτι γεγέννηται, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁμοούσιος· εἰ βούλει δὲ καὶ ὅτι γεγέννηται· πως ἐνταῦθά σοι τὸ Πνεῦμα ῥηθὲν τοῦ Υἱοῦ ἀντὶ τοῦ λέγειν αὐτὸ αἴτιον καὶ προαγωγὸν εἰς τὴν τοῦ προσ αγομένου καὶ αἰτιατοῦ τάξιν παρεσύρῃ; Εἰ γάρ πού σε καὶ ἀσεβεῖν διὰ τῆς τῶν φωνῶν ὁμοιότητος έρως. κατεῖχεν, ἐπίσης μὲν ἂν ἧς ἀσεβῶν ὥσπερ προβολέα τὸ Πνεῦμα λέγων τοῦ Υἱοῦ, οὕτως καὶ τὸ ἀνάπαλιν τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱόν· πλὴν ἀλλ᾽ ἤ γε πλάνη διά τινο; ἂν ἀφορμῆς καὶ παραδείγματος ἐδόκει προϊέναι· νῦν δέ σοι καὶ τὸ ἄλογον θεομαχεῖ καὶ τὸ θεο μάχον πρὸς τὸ ἔμπληκτον περὶ τῆς ὑπερβολῆς φιλο νεικεῖ καὶ ἀντερίζει. νγ'. Ἱερολογεί τοίνυν ἡ Ἐκκλησία καὶ τὸν Υἱὸν εἶναι τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸν Πατέρα τοῦ Υἱοῦ· καὶ γὰρ ὁμοούσια· καὶ οὐ δήπου διάτι θεολογείται γεγεννῆς σθαι ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ διότι λέγεται καὶ ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ. διὰ τοῦτο καὶ ἀνάπαλιν δυσφημή. σομεν' οὕτως οὖν κάπειτ' ἂν ἱερολογοῦμεν τὸ Πνεῦμα εἶναι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, τὸ μὲν ὁμοούσιον πάντως πρὸς ἑκάτερον ταῖς φωναῖς συνεισάγομεν ἴσμεν δ' ὅτι ὁμοούσιον μέν ἐστι τῷ Υἱῷ, οὐχ ὅτι ἐκπορεύεται (ἄπαγε· ἐπεὶ μηδὲ κἀκεῖνος αὐτῷ διὰ τὴν γέννησιν), ἀλλ' ὅτι ἐξ ἑνὸς καὶ ἀμερίστου αἰτίου πρὸ αἰώνων τε καὶ ὁμοταγῶς ἑκατέρῳ ἡ πρόοδος. νδ'. Τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Σύνες, ὦ οὗτος, καὶ μὴ τὴν τοῦ κήρυκος τῆς ἀληθείας θεόσοφόν το καὶ σωτήριον φωνὴν ὀλεθρίου πάθους σαυτῷ συσκευά τῆς ὑπόθεσιν. Οὐκ ἔστιν ἐργώδης ἡ ἀνάληψις, οὐκ ἐξυτέρας δεῖται φρενὸς οὐδ᾽ ἐμβαθύνειν ἐῤῥωμένης της κρυφιωτέροις· ἄλλο σημαίνει, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, καὶ ἕτερον μυσταγωγεῖ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον. Μηδέ σε ἡ ὁμοιότης τῶν πτώσεων εἰς ἀνίατον συνελαυνέτω πτῶμα. Πολλά γὰρ τῶν ῥημάτων τῷ ὁμοίῳ προαγόμενα τῆς φωνῆς τύπῳ οὐ τὸν ὅμοιον νοῦν οὐμενοῦν οὐδ᾽ ἐγγὺς διερ μηνεύει· καὶ πλεῖστον ἄν σοι τοιούτων κατάλογον ἠθροισάμην, εἰ μή σου τὸ ἀπειθὲς τὴν ἐμὴν σπου δὴν μετέβαλλεν εἰς ἔκνον. νε'. Σὺ δ᾽ ἂν ἴσως εἰπεῖν ὑπαχθείης, μᾶλλον δὲ τοῖς σοῖς δουλεύων νόμοις ἀνάγκην ἔχεις μή ἀφί στασθαι τῆς ἀτοπίας. Ἐπειδὴ τὸ ἀπαύγασμα τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς φῶς ὁ Υἱὸς οὐ τοῦτο μόνον θεολογεῖται, ἀλλὰ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ἔστι δὲ τὸ φῶς τοῦ φωτὸς ὁμοούσιον ὁ Υἱός τοῦ Πατρὸς, τὸν ἐκ τῆς σῆς σοφίας καὶ γνώμης καὶ γλώττης συμπλακέντα σοι βρόχον, κἂν ἐμὲ γοῦν, ἵνα μὴ λέγω σαυτῷ περιθεῖναι, ἀλλ' ν δίκαιος ἦσθα παραιτεῖσθαι [καὶ] ζητεῖν τὸν διὰ τῆς ἀγχόνης ὄλεθρον όπως γένοιτό σο: διαφυγείν. σύ. (α) παραιτεῖσθαι ζητείν
col. 799–800page 392 of 511
PG 141:799νς'. Εἶπεν ὁ θεῖος Παῦλος ὁ τῷ πλάτει τοῦ εὐαγ γελικοῦ κηρύγματος τὸν γύρον τῆς οἰκουμένης στενοχωρήσας· 'Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· ὁ μὲν εἶπε λέγοντα οὐδεμίαν σε δίκην ἀπαιτοῦμεν· ὁ δὲ μὴ εἶπεν, ὡς ἐκείνου κηρύσσοντας δογματίζοντα ἐν δίκῃ σε γραφόμεθα ποινῆς ἔνοχον εἶναι καὶ ἀσεβείας. Εἶπεν ἐκεῖνος ὁ οὐράνιος ἄνθρω τος· Τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· σὺ δὲ ὥσπερ καὶ τὸν τρίτον οὐρανὸν ὑπεραναβὰς καὶ ἀποῤῥητοτέρων βημάτων αὐτήκοος γεγονώς ἐκείνου μὲν τὴν φωνὴν ὡς ἀτελῆ παραγράφῃ καὶ τῆς σῆς πίστεως ἀπελαύνεις, τελειοποιῶν δὲ τὸ ἐκείνου ἀτελὲς ἀντὶ τοῦ λέ γειν, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα δογματίζεις (φεῦ τῆς ἀνυπερβλήτου τόλμης!) εκπο ρεύεσθαι τοῦ Υἱοῦ· καὶ ταῦτα δραματουργῶν καὶ βλασφημῶν τὸν βλασφημούμενον οὐδε ίαν λαμβάνεις αἰδῶ διδάσκαλον καὶ συνήγορον ἐπιγράφεσθαι. Ον τως ἔδειξας, ἐκ ποίου πνεύματος ενεργούμενος καὶ πληρούμενος τὸν τηλικοῦτον καὶ τοσοῦτον τὸν τῆς ἀσεβείας εξήμεσας. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΚΔ'. Τὰ τῇ παρούσῃ διειλημμένα περικοπῇ αὐ πολλῆς τῆς ἀντιρρήσεως δέονται, ἐκ τῶν ἤδη ῥηθέν των τὸν ἔλεγχον ἀρκούντως ἐπιφερόμενα. Ότι δὲ σὺ οὕτω θέλεις εἶναι Πνεῦμα Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα, ὡς ὁ Πατήρ ἐστι τοῦ Υἱοῦ καὶ ὡς ὁ Υἱός ἐστι τοῦ Πατρός, ἀλλ' ἡ ἐν τῇ Τριάδι φυσική τάξις οὐχ ἁπλῶς καὶ φύρδην λέγεσθαι αὐτὰ συγχωρεῖ· ἔστι μὲν γὰρ ὁ Υἱὸς Υἱὸς τοῦ Πατρὸς καὶ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, ὅτι ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐστίν· ἔστι δὲ ὁ Πατήρ Πατήρ Υιοῦ καὶ ὁμοούσιος Υἱῷ, ὅτι ἐκ τῆς ἰδία; οὐσίας πηγάζει αὐτόν· καὶ ἐστι μὲν τὸ Πνεῦμα Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, ὅτι ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐστίν· ἔστι δὲ ὁ Πατήρ οὐ Πατήρ Πνεύματος, ἀλλὰ προβολεὺς, ὅτι ἐκ τῆς ἰδίας οὐσίας προχέει αὐτό· ὡσαύτως ἐστὶ μὲν ὁμοούσιον Υἱῷ τὸ Πνεῦμα, ὅτι ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ οὐσίας ἐστίν ἔστι δὲ ὁ Υἱὸς τῷ Πνεύματι ὁμοούσιος, ὅτι ἐκ τῆς ἑαυτοῦ οὐσίας ἐκπέμπει αὐτό· οὕτω ταῦτα ἐν τῇ Τριάδι λέγεσθαι καὶ νοεῖσθαι ὑπὸ τῆς ἐν αὐτῇ φυσι κῆς ἐστι· τάξεως· καὶ οὐχ ὡς σὺ θέλεις, ὁμοούσιον τὸ Πνεῦμα εἶναι Υἱῷ, ὅτι ἐξ ἑνὸς καὶ ἀμερίστου αιτ τίου ἑκατέρῳ τούτων ή πρόοδος· ἀδελφικὴ γὰρ ἡ ὁμοουσιότης αὕτη, ἥτις οὐδεμίαν ἔχει ἐν τῇ μακαρίτ Ο φύσει τὴν πάροδον. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. νζ'. Βούλει σοι καὶ ἑτέρας ἱερὰς παραθείην φωνάς, (Εἰ γὰρ, ὅτι ὁμοούσιος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἐκπο ρεύει τὸ Πνεῦμα τοῦτο γὰρ Ἰταλῶν παῖδες εἰς άπολογίαν προβάλλονται], καὶ αὐτό γε δήπουθεν όμοούσιον ὁμολογηθὲν Πατρὶ καὶ Υἱῷ ἐκπορεύσει ἕτερον Πνεῦμα ἑαυτῷ καὶ τοῖς ἐξ ὧν ὁμοούσιον, ἵνα μὴ οὐχ ὁμοδύναμον τιθέμενον τοῖς προβάλλουσιν ἔλαττον κατὰ τὴν οὐσίαν φανῇ καὶ τὴν Μακεδονίου λύσσαν εἰσάξῃ τῆς Ἐκκλησίας καταχορεύουσαν.) ἐκπορεύειν (ἐν ῥήματι ενεργητικῷ)
col. 801–802page 393 of 511
PG 141:801δι' ὧν σοι καὶ τὸ τῆς ἀπονοίας καὶ παρανοίας στηλιτεύεται κακομήχανον; Ἱερολογεῖται τὸ πανάγιον Πνεῦμα, Πνεῦμα σοφίας, Πνεῦμα συνέσεως, Πνεῦμα γνώσεως, Πνεῦμα ἀγάπης, Πνεῦμα σωφρονισμού, Πνεῦμα υἱοθεσίας. Οὐ γὰρ ἐλάβετε, φησί, πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ὁ τὸ ἀνέσπερον τῆς ἀληθείας φῶς τῷ τοῦ ἡλίου δρόμῳ συνεξαπλώσας καὶ πᾶσαν τὴν γῆν ταῖς ἐκεῖθεν ἀκτῖσι περιλαβὼν, ἀλλὰ Πνεῦμα υιοθεσίας· καὶ πάλιν, Οὐ γὰρ ἔδωκετ ὑμῖν πνεῦμα δουλείας, ἀλλὰ Ηνεῦμα σοφίας καὶ ἀγάπης καὶ σωφρονισμοῦ. Καὶ δὴ καὶ Πνεῦμα πίστεως λέγεται καὶ ἐπαγγελίας, καὶ δυνάμεως καὶ ἀποκαλύψεως, βουλῆς τε καὶ ἰσχύος καὶ εὐσεβείας καὶ πραότητος· Ἐὰν καὶ προληφθῇ ἄνθρωπος ἔν τινι παραπτώματι, ὑμεῖς, φησίν, οἱ πνευματικοί, καταρτίζετε αὐτὸν ἐν πνεύματι πραότητος, Παϋ λος ἡ πυρίνη γλῶσσα του Πνεύματος. Καὶ δὴ καὶ Πνεῦμα αἰσθήσεως· λέγει γὰρ τὰ Λόγια· Ἰδοὺ κέκληκα ἐξ ὀνόματος τὸν Βασελεήλ· ἐπλήρωσα αὐτὸν Πνεῦμα σοφίας καὶ ἐπιστήμης καὶ αἰσθήσεως. Οὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ ταπεινώσεως λέγεται Πνεῦ μα, ώς που ψάλλουσιν οἱ παῖδες τῷ πυρὶ δροσιζόμενοι· Ἀλλ' ἐν ψυχῇ συντετριμμένῃ καὶ Πνεύ ματι ταπεινώσεως προσδεχθείημεν. ᾿Αλλὰ καὶ κρίσεως Πνεῦμα καὶ καύσεως λέγεται, δι' ὧν ἡ τι μωρητική τε καὶ καθαρτικὴ τοῦ Πνεύματος εμφα νίζεται δύναμις. Καὶ γὰρ Ησαΐας βοᾷ Καθαριεί αὐτοὺς Κύριος Πνεύματι κρίσεως καὶ Πνεύματι καύσεως. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ Πνεῦμα πληρώσεως· ὁ τῶν προφητῶν συμπαθέστατος Ἱερεμίας λέγει· Η ὁδὸς τῆς θυγατρὸς τοῦ λαοῦ μου οὐκ εἰς ἅγιον οὔτε εἰς καθαρὸν Πνεῦμα πληρώσεως· ἀντὶ τοῦ· Οὐ πεπλήρωται καθαροῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Τί οὖν διὰ τοῦτο, σὺ τὴν ὀφρὺν ἀνασπᾷς; ἐκ τῶν χαρισμά των, ἅπερ αὐτὸ χορηγεῖ καὶ χαρίζεται, τὸ πανάγιον θεομαχήσεις εκπορεύεσθαι Πνεῦμα καὶ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν ἐκπόρευσιν ἐκεῖθεν ἑλκύσαι; καὶ μή σε τῆς ἀπεδείας ἡ πρόσκλησις ἐκ τῶν δεξιῶν ὑποδραμοῦσα τὴν σὴν ἀναπείσῃ κατασοφίζεσθαι σωτηρίαν. Ὅτι μὲν γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Λόγο; τοῦ Θεοῦ καὶ Σοφία καὶ Δύνα μις καὶ Ἀλήθεια τοῖς ἱεροῖς ἡμῶν ἀνακηρύττεται Λόγοις, πᾶσιν ἡ γνῶσις ἐξήπλωται· ὅτι δὲ καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα οὐ μόνον λέγεται τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν χαρισμάτων, ὧν τῆς διανομῆς τὸ κῦρος ἔχει, ἐπίσης ὁ νοῦν ἔχειν ἠξιωμένος Χριστοῦ συνεπίστα νη'. Τοιγαροῦν ὁ τος νόμος ἐπιτάξει σοι, μᾶλλον δὲ συναναγκάσει, μὴ μόνον ἐκ τοῦ Υἱοῦ λέγειν τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι, διότι τοῦ Υἱοῦ λέγεται, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συνέσεως καὶ ἐκ τῆς τῶν χαρισμάτων διανομῆς καὶ ἀπὸ τῶν μυρίων άλλων θεοπρεπών ἐνεργειῶν τε καὶ δυνάμεων, ὧν τὸ πανάγιον Πνεῦμα πηγὴ καὶ χορηγὸς δοξολογεῖται καὶ ἐπιγινώσκεται, μάλιστα δὲ ἐκ τῆς πίστεως καὶ τῆς ἀποκαλύψεως, τῆς ἐπαγγελίας τε καὶ τῆς κρίσεως καὶ συνέσεως ὅτι μηδὲ κακουργείν σοι πάρεστιν μηδὲ λίαν βουλομένῳ τούτοις ὀνομάζεσθαι τὸν Υἱόν. (α) καὶ Λόγος καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ.
col. 803–804page 394 of 511
PG 141:803συναυξάνεται. οὐδὲν π. νθ'. Εἰ δέ τις ἐν τούτοις Πνεῦμα νομίσοι παρα λαμβάνεσθαι οὐκ αὐτὸ τὸ πανάγιον καὶ ὁμοούσιον της Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ Πνεῦμα, ἀλλὰ τὰ ἐκεῖθεν βρύοντα χαρίσματα, διότι πρὸς ἐκεῖνο τὴν ἀναφορὰν ἔχει καὶ αὐτὸ ταῦτα διανέμει, τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπωνυμίαν οἰκειώσασθαι, καίτοι πολλά λέγειν ἔχων ὅμως νῦν οὐκ ἐρῶ. Διὰ τί; Διότι εἰ καὶ τοῦτο συγ χωρηθείη, οὐδὲν ἔλαττον αὐτῶν ἀπελέγχεται τῆς παρανομίας τὸ ἐπιχείρημα· ἐπεὶ γὰρ τοῦ Πνεύματ τος λέγεται τὰ χαρίσματα, ὁ δὲ καινὸς αὐτοῖς ἐπι τάσσει νόμος, ἐκεῖθεν προϊέναι κηρύσσειν τὸ Πνεῦμα, οὗ καὶ εἶναι λέγεται, οὐκέτι τὸ Πνεῦμα ὧν λέγεται, ταῦτα προάγειν ἐροῦσιν, ἀλλ᾽ ἀντιστρέψαντες τής σουσι τῆς συνέσεως εκπορεύεσθαι καὶ προϊέναι τὸ χάρισμα καὶ τῆς σοφίας καὶ τῶν ἄλλων απάντων τῶν προειρημένων· ὥστε οὐ τὸ χάρισμα ἤτοι διὰ τοῦ πνευματικοῦ χαρίσματος τὸ Πνεῦμα οὐδὲ τὴν σύνε σιν χορηγεῖ οὐδὲ τὴν σοφίαν ἢ τὴν δύναμιν, ομός τὴν υἱοθεσίαν οὐδὲ τὴν ἀποκάλυψιν, οὐδὲ τὴν πίστιν, οὐδὲ τὴν εὐσέβειαν· ἀλλὰ μᾶλλον τοὐναντίον ἡ σύνο εσις καὶ ἡ ἀποκάλυψις καὶ ἡ εὐσέβεια καὶ ἡ πίστις καὶ ὁ σωφρονισμός προάγουσι τὰ χαρίσματα, ἅπερ σοι φίλον καλεῖν πνεύματα, καὶ τῶν ἄλλως ὡσαύτως ἕκαστον, μᾶλλον δὲ εἴπερ ἕκαστον τῶν χαρισμάτων πνεῦμά σοι καλεῖσθαι νομίζεται καὶ τῷ ἀριθμῷ τῶν δωρεῶν τὸ πλῆθος τῶν πνευμάτων συναύξεται καὶ οὐδὲν ἐνταῦθά σοι Πνεῦμα εἰπεῖν ἢ χάρισμα διαφέρει· οὗ δὲ λέγεται εἶναι τὸ Πνεῦμα, ἐκεῖθεν ἡ η νομοθεσία προέρχεσθαί τε καὶ προάγεσθαι κε λεύει· ἕκαστον ἄρα σὺ τῶν χαρισμάτων ἢ τῶν πνευ μάτων εἰς δύο τεμὼν ἀνθ᾿ ἑνὸς πλείω ποιήσεις, ἵν' ᾖ τὸ μὲν χορηγοῦν, τὸ δὲ χορηγούμενον, καὶ τὸ μὲν προάγον, τὸ δὲ προαγόμενον, ή πίστις καὶ ἡ σύνεσις. σύνεσιν καὶ αἴσθησιν, καὶ πόσον ἄν τις καταναλώσῃ χρόνον τὸν σὸν διερχόμενος λῆρον 1 [ξα'. Διό περ οὐδὲ ταῦτα παριδείν δίκαιον (5)]. ξ'. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ τοῦτο καθ᾿ ἑαυτῆς ἡ αἵρεσι συνάγει· τὸ μὲν πανάγιον Πνεῦμα διανεμεί χαρί σματα τοῖς ἀξίοις· αὕτη δὲ οὐδενὶ, ὡς ἔοικεν, ἀρεσκομένη, οὐδὲ τῇ τούτου διανομῇ, τέμνει ταῦτα καὶ λεπτύνει καὶ εἰς πλείους μοίρας καταμερίζει, ἵν᾿ ἔχοι τοὺς αὐτῇ πειθομένους φιλοτιμεῖσθαι ταῖς δωρεαῖς ἐπὶ μᾶλλον τε καὶ δαψιλέστερον· καὶ γέγο νεν αὐτοῖς ἡ τῆς διανοίας ταραχὴ καὶ σύγχυσις τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν καὶ τάξιν εἰς ἀνατροπὴν καὶ φυρμὸν περιτρέπουσα, καὶ ἡ πρώτη καταβολὴ τοῦ δυσσεβήματος μυρίας αἱρέσεις· ἀποτίκτουσα. Ἀλλὰ γὰρ εἰ καὶ ἀποχρώντως ἔχει ταῦτα πείθειν τε τοὺς μὴ παντελῶς εἰς ἀσέβειαν ἀποβεβηκότας καὶ τοὺς ἀναισχυντεῖν ἑλομένους διελέγχειν καὶ τοὺς δεισιδαιμονεῖν ἐπικλιθέντα; ἐπανορθοῦσθαι, ἀλλ᾽ οὖν οὐδὲ τὰ λείποντα παραλείψομεν. "Αλλος μὲν γὰρ τῶν νο σούντων ἑτέρα θεραπείᾳ, ἕτερος δὲ δι᾿ ἑτέρας ἢ ἀπαλλάσσεται τοῦ νοσήματος, ἢ ἑκὼν διελέγχεται καὶ διὰ μοχθηρίαν γνώμης τὸ ἀνίατον υφιστάμενος. Αλλά
col. 805–806page 395 of 511
PG 141:805ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΚΕ΄. Εἰ μὲν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν λαμβάνεται ἔννοιαν τὸ τοῦ Πνεύματος ὄνομα, καὶ ὅταν Πνεῦμα Υἱοῦ λέγηται καὶ ὅταν Πνεῦμα συνέσεως καὶ Πνεύμα γνώσεως καὶ Πνεῦμα ἀγάπης καὶ τῶν ἄλλων χαρι σμάτων καλῆται τὸ Πνεῦμα, συλλογίζου καὶ σὺ ὁ νοῦν ἔχειν Χριστοῦ βρενθυόμενος ἀνάγκην εἶναί τινὰ τοὺς λέγοντας τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι τοῦ Υἱοῦ, διότι τοῦ Υἱοῦ λέγεται, λέγειν καὶ ἐκ τῆς συνέ σεως καὶ τῆς τῶν χαρισμάτων διανομῆς καὶ τῶν ἄλλων ἐνεργειῶν καὶ δυνάμεων αὐτὸ ἐκπορεύεσθαι. Εἰ δ᾽ ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορὰ τὸν τοιοῦτον κατα σείει συλλογισμόν, μᾶλλον δὲ παραλογισμόν, διὰ τί τοῖς θείοις ἀντιλέγεις Πατράσιν, οἵπερ διὰ τοῦ Υἱοῦ τε καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα ειρήκασι, διὰ τὸ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ Παύλῳ Πνεῦμα Υἱοῦ αὐτὸ λέγεσθαι; καὶ ἵνα τάχα μὴ εἰς μακρὸν ἀναρτήσω τὸν ἔλεγχον τοῦ ἐντεῦθεν σοφίσματος, ὀλίγα τινὰ τῶν τοῦ χρυσορρήμονος ῥημάτων προθήσομαι, ἅπερ ἐκεῖ. νος εἰς δήλωσιν εἴρηκεν της διαφορᾶς τῶν ὀνομάτων τοῦ Πνεύματος, ὁπόθεν τὸ σόφισμα διασέσεισται τοῖς βουλομένοις συλλογίζεσθαι κἀκ τῶν οἰκείων χαρι σμάτων τὸ Πνεῦμα προάγεσθαι, εἰ ἐκ τοῦ Υἱοῦ προῆνται αὐτὸ ὡς Πνεῦμα Υἱοῦ· ἐν ᾧ γὰρ ἐκεῖνος περὶ τοῦ παναγίου Πνεύματος συνεγράψατο λόγῳ οὕτως ἐπὶ λέξεων ἔφη· Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὴν μὲν φύσιν ἐστὶν ἀδιαίρετον, ἅτε δὲ τῆς ἀδιαιρέ του καὶ ἀμερίστου φύσεως προελθόν. Όνομα δὲ αὐτοῦ Πνεῦμα ἅγιον, Πνεῦμα ἀληθείας, Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, Πνεῦμα Κυρίου, Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς, Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, Πνεῦμα Χριστοῦ Ταῦτα τὰ ὀνόματα τῆς ἁγίας καὶ ἀχράντου δυνάμεως τοῦ ἁγίου ἐστὶ καὶ προσκυνητοῦ Πνεύματος Εστι δὲ ἄλλα ονόματα, ἃ οὐ προσγράφεται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἀλλὰ τῇ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ αὐτοῦ, οἷον αἱ δωρεαὶ αὐτοῦ· λέγω δὲ καὶ προσο διασαφηνίζω τὴν ἔννοιαν καὶ ἐπάγω τὴν μαρτυρίαν ἐὰν δῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δωρεάν τινι μὴ ἔχοντι σοφίαν, μὴ ἔχοντι γνῶσιν, ἀλλὰ δῷ αὐτῷ μόνην πίστιν καλεῖται δωρεὰ ἐκεῖ καὶ Πνεῦμα πίστεως· ἐάν τις λάβῃ σοφίας δώρον, καλεται ἡ δωρεά Πνεῦμα σοφίας "Οταν τις ἔχῃ χάρισμα ἀγάπης, λέγεται, ὅτι Πνεῦμα ἀγά της έχει Καὶ πάντα τὰ χαρίσματα τοῦ Πνεύ ματος καλεῖται Πνεῦμα ἐπειδὴ γὰρ τὸ δωρούμενον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι, καλεῖται καὶ τὸ δωρούμενον Πνεῦμα ἅγιον, καλεῖται καὶ τὸ δῶρον ὁμωνύμως τῷ χαρίζοντι Οὕτω σοὶ σαφῶς ταῦτα τοῦ χρυσορρήμονος Πατρός δηυκρινηκότος καὶ παραδεδωκότος, πῆ μὲν ἔστιν ἀκοῦσαι τὸ τοῦ Πνεύματος όνομα καὶ νιῆσαι αὐτὸν τὸν Παράκλητον καὶ συνιέναι περὶ αὐτῆς τῆς αὐτοῦ φύσεως εἰρῆσθαι τὸ ὄνομα, τῇ δὲ ἀκοῦσαι πάλιν όνομα Πνεύματος καὶ νοῆσαι χάριν τινὰ δηλουμένην (1, Ηευθυόμενος. καὶ ταῖς οἷον εἰσι πολλοὶ Γραφαῖς πιστεύοντες.
col. 807–808page 396 of 511
PG 141:807πνευματικήν. Διὰ τί παρ' οὐδὲν σὺ τὴν διαφορὰν Ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ΔΙ. πῶς οὐχὶ ἡ δυσσέβ, κατὰ τὴν οἰκ. δ. πῶς οὐ κατὰ τὴν οἰκ δ. εὐσέβεια οὐκ εἰς Υἱὸν τὸ Πν. ταύτην τῶν ὀνομάτων τιθέμενος συναναγκάζεσθαι λέγεις τὸν Ἰταλὸν λέγοντα ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα, ὅτι Πνεῦμά ἐστι τοῦ Υἱοῦ λέγειν καὶ ἐκ τῆς συνέσεως καὶ ἐκ τῆς τῶν χαρισμάτων διανομῆς καὶ τῶν ἄλλων ἐνεργειῶν καὶ δυνάμεων εἶναι αὐτὸ, ὧν τὸ πανάγιον Πνεῦμα πηγή και χορηγός δοξολογείται καὶ ἐπιγινώσκεται. Ἰταλοὶ μὲν διὰ Υἱοῦ καὶ ἐξ Υἱοῦ εἰπόντες τὸ Πνεῦμα ὡς Πνεῦμα Υἱοῦ, οὐκ ἀλόγως οὐδὲ ποῤῥω τῆς τῶν Γραφῶν παραδόσεως εἶπον· σὺ δὲ τῷ ἀριθμῷ τῶν δωρεῶν τὸ πλῆθος τῶν Πνευμά των συναυξάνεσθαι τερατολογῶν καὶ τὰ χαρίσματα τέμνων καὶ ἀνθ' ἑνὸς πλείω ποιῶν, καὶ τὰ μὲν προ άγον ἀποκαλῶν, τὸ δὲ προαγόμενον, καὶ πίστιν ἐκ πίστεως καὶ σύνεσιν ἐκ συνέσεως προάγεσθαι, ψευ δῶς καὶ εἰς πεισμονὴν διαβολικὴν ἀλλήλοις ταῦτα πάντα ἐπισυνείρεις, μὴ συνιεὶς τὸ ἐπηρτημένον και τάκριμα τοῖς διαιροῦσι καὶ ἀποσχίζουσι τὴν Ἐκκλη σίον τοῦ Θεοῦ. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ξα΄. Εἰ γεγέννηται μὲν ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται δὲ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐχὶ ἡ δυσσέβεια κατὰ τὴν οἰκείαν δόξαν οὐκ εἰς υἱων! τὸ Πνεῦμα παραπέμψει καὶ τὸ φρικτὸν τῆς θεο λογίας ἡμῶν οὐκ εἰς μακροὺς ἀπελάσει (3)λήρους; ξβ'. ίδοις δ' ἂν κἀντεῦθεν τὴν ὑπερβολὴν τοῦ δυσ σεβήματος. Εἰ προσεχὲς μὲν ἐστιν αἴτιον τοῦ Πνεύ ματος ὁ Πατὴρ, ὥσπερ καὶ τοῦ Υἱοῦ· ἀμέσως γάρ ὁμοίως 4 τε γέννησις καὶ ἡ ἐκπόρευσις· οὐδὲ γὰρ διὰ μέσου τινὸς ὁ Υἱὸς γεννᾶται· ἀμέσως δ' ὁμοίως καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται· λέγει δὲ τῶν ἀσεβῶν ὁ λῆρος ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, τὸ αὐτὸ ἂν αἴτιον ὁ Πατὴρ καὶ πόρρω καὶ προσ εχὲς αἴτιον εἶναι τοῦ αὐτοῦ ἀναβηθείη, όπερ οὐδὲ ἐπὶ τῆς ῥεούσης καὶ ἀλλοιουμένης φύσεως ἔστιν ἐπι νοεῖν. ἔγ'. Ορᾶς τοῦ δυσσεβήματος το παράλογον; Όρα καντεῦθεν. Αμα μὲν τοῦ Πατρὸς γεννᾶσθαι τὸν Υἱὸν καὶ ἅμα τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι, ἀκόλουθον τε θεολογεῖν καὶ τῆς ἀσωμάτου καὶ ὑπερφυούς ού σίας τοὺς νόμους ἐστὶ μὴ ἀγνοεῖν· ἅμα δὲ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι μὲν τοῦ Πατρὸς, ἐκπορεύεσθαι δὲ καὶ τοῦ Υἱοῦ· τὸ γὰρ πρότερον καὶ ὕστερον τῆς ἀϊδίου Τριάδος ἀλλότριον· πῶς οὐχ ἡ διαφορὰ τῶν θεουργικῶν αἰτίων διαφόρους οὐ συναρτίσει τὰς ὑποστάσεις, καὶ τομὴν ἐπαφήσει κατὰ τῆς ἀτμήτου και ἁπλῆς καὶ ἑνιαίας τοῦ Πνεύματος υποστάσεως; Τῆς μὲν γὰρ αὐτῆς ὑφοστάσεως διαφόρους προελθείν ἐνεργείας τε καὶ δυνάμεις, μάλιστά γε ἐπὶ τῶν ὑπερφυῶν καὶ κρεῖττον ὑπισταμένων λόγου, μόν τέ ἐστι συνιδεῖν καὶ μυρία λαβεῖν τὰ μαρτύρια· εἰς διάφορα δὲ τὴν ἀναφερομένην ὑπόστασιν αἴτια ούτ δαμῶς ἔστιν εὑρεῖν μὴ τῷ διαφόρῳ τῶν αἰτίων καὶ Συνελάση τὸ αὐτῶν αἴτιον.
col. 809–810page 397 of 511
PG 141:809αὐτὴν μὴ συνδιαφέρειν αὐτῆς καὶ συνδιατέμνεσθαι. Εδ'. Ἐπὶ δέ γε τοῖς εἰρημένοις εἰ πᾶν ὅπερ εν 64. ἐστι μὲν τῷ Θεῷ, οὐκ ἐν τῇ ἑνότητι δὲ καὶ ὁμοφυΐα τῆς παντοκρατορικῆς ὁρᾶται Τριάδος, τοῦτο δὴ, τοῦτο πάντως ἑνός ἐστι τῶν τριῶν· ἡ δὲ τοῦ Πνεύ ματος ἐκπόρευσις οὐκ ἔστι τῆς ἐν τῇ Τριάδι θεω ρουμένης ὑπερφυοῦς ἐνάδος, ἑνὸς ἄρα καὶ μόνου ἐστὶ τῶν τριῶν. Προσέχειν δὲ δεῖ καὶ τῇ τοιαύτῃ τοῦ λόγου διασκέψει· εἰ γὰρ ἐκπορεύεται μὲν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, οὐχ ὕστερον δὲ οὐδὲ πρότερον ἤπερ αὐτὸς γεννᾶται ἐκ τοῦ Πατρὸς ὡς πορρωτάτω γὰρ τὰ χρονικὰ ταῦτα προσρήματα τῆς ὑπεραϊδίου Θεότης τος, ἐν τῷ γεννᾶσθαι τὸν Υἱὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἐν τούτῳ ἄρα τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται τοῦ Υἱοῦ)· ε! οὖν ἐν ᾧ διὰ γεννήσεως πρόεισιν ὁ Υἱός, ἐν τούτῳ” δι' ἐκπορεύσεως προάγει τὸ Πνεῦμα, καὶ προάγοντι τι καὶ προαγομένῳ συνυφίσταται (τοῦτο γὰρ τῆς ἀσεβοῦς ἐνσπορᾶς τὸ γεώργιον)· ἐν ᾧ ἄρα γεννᾶται ὁ Υἱός, ἐπίσης ἂν εἴη τὸ Πνεῦμα καὶ συγγεννώμε νον τῷ Υἱῷ καὶ ἐκπορευόμενον ἐξ αὐτοῦ· ὥστε τὸ Πνεῦμα γεννητόν τε ἅμα καὶ ἐκπορευτόν· γεννητὸν μὲν, ὅτι τῷ Υἱῷ γεννωμένῳ συμπρόεισιν, εκπορευ τὸν δὲ, ὅτι διπλῆν ὑπομένει τὴν ἐκπόρευσιν· ὧν τί ἂν φωραθείη πρὸς ἀσέβειαν ἢ πρὸς μανίαν χαλεπώς τερον; ξε'. Ορᾷς σου τὰ σοφίσματα καὶ τῶν χρήσεων τὴν παράχρησιν, εἰς οἷόν σε βόθρον πλάνης καὶ ἀπω λείας συνώθησε· καὶ ὅτι τὸ, Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψε ται, καὶ δὴ καὶ τὸ, Εξαπέστειλε ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, οὐ μόνον οὐδεμίαν συνηγορίαν τῇ σε βλασφήμῳ παρέχονται γλώσσῃ, ἀλλὰ καὶ πάντων μᾶλλον τὴν τόλμαν αὐτῆς διελέγχουσι καὶ τὴν δίκην ἐπάγουσιν άφυκτον. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Κα. Πολύ σοι τὸ περὶ τὰς προτάσεις Εντε χνον καὶ περίεργον. Ἰδοὺ γὰρ τὸν Υἱὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς λέγων οὐχ ἅμα Υἱῷ καὶ τὴν δι' αὐτοῦ πρόοδον ἐκ Πατρὸς λέγεις τοῦ Πνεύματος, ἀλλ' ὡς τινος χρόνου τῇ ὑπάρξει τοῦ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος μεσι τεύοντος· τὸν μὲν Υἱὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς λέγεις καὶ στίζων ἐνταῦθα ἐπιφέρει;· τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ὡς ἐξ ἄλλης τάχα ἀρχῆς, ἵνα σοι ὁ πεπλασμένος γεννηθείη υἱωνός. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ὁ Υἱὸς ἰδίᾳ παρὰ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρός ἐστιν, οὔτε τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ ὡς ἐξ ἄλλης παρὰ τὸν Πατέρα ἀρχῆς ἐστι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ ὁ πεπλασμένος σου γεγέννηται υἱωνός. Ιδοις δ᾽ ἂν κἀντεῦθεν τὴν ὑπερ βολὴν τῆς διαβολῆς. Σὺ μὲν προσεχὲς τοῦ Πνεύματ τος αίτιον ὥσπερ καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα λέγων καὶ ἀμέσως ἐκ τοῦ Πατρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος δε ξάζων ἐκπόρευσιν, ἀσέβειάν τε τῶν Ῥωμαίων κατ ηγορεῖς κακ τοῦ Υἱοῦ λεγόντων τὸ Πνεῦμα, καὶ πόρρω καὶ προσεχὲς αἴτιον εἶναι τοῦ αὐτοῦ τὸν Πατ τέρα κατὰ πολλὴν συλλογίζου τὴν ἀδείαν. Ὁ δὲ Νύσσης Γρηγόριος ψευδῆ τὴν σὴν ἀποδείκνυσι πρό προτάσεις.
col. 811–812page 398 of 511
PG 141:811τασιν τὴν λέγουσαν τὸν Πατέρα προσεχές του Πνεύματος αίτιον, ἐν τῷ πρώτῳ τῶν πρὸς Εὐνα μιον ἀντιῤῥητικῶν οὕτω λέγων· Πατήρ μὲν ἀναρ χος καὶ ἀγέννητος νοεῖται· ἐξ αὐτοῦ δὲ κατὰ τὸ προσεχὲς ἀδιαστάτως ὁ μονογενής Υιός τῷ Πατρὶ συνεπινοεῖται· δι' αὐτοῦ καὶ μετ᾿ αὐτοῦ πρίν τι κενόν τε καὶ ἀνυπόστατον διά μέσου παρεμπεσεῖν νόημα, εὐθὺς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον συνημμένως καταλαμβάνεται Ἐντεῦθεν γοῦν ἐληλεγμένης ψεύδους τῆς προτάσεως τῆς λεγούσης τον Πατέρα προσεχὲς τοῦ Πνεύματος αίτιον, τοῖς θεολόγοις ἡμῶν αὐτὸς ἀν τιλέγεις Πατράσιν, ὅσοι τεθεολογήκασι τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ. Οὐχ ὅτι δὲ μὴ προσεχές, ἤδη πόρρω ἐστὶν αἴτιον τοῦ Πνεύματος ὁ Πατήρ τὸ γὰρ ἀντιδια Η στελλόμενον τῷ προσεχῶς πόρρω τῶν διαστηματικών ἐστι καὶ χρόνῳ ἢ τόπῳ ἢ ἄλλῳ τινὶ διαστήματος λόγῳ τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν ἢ θέσιν ἢ συναφείαν καὶ ἔνωσιν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἐχόντων ἐπὶ δὲ τῆς ἁγίας Τριάδος, ἐπεὶ οὐδὲν ἔστιν ἐπινοῆσαι μέσον Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἡ μέσον Υἱοῦ τε καὶ Πνεύματος, προσεχὲς μὲν αἴτιον οὐ λέγεται τοῦ Πνεύματος ὁ Πατὴρ διὰ τὸ μὴ ἀμέσως, ἀλλὰ διὰ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐξ αὐτοῦ ἐκπορεύεσθαι φεύγει δὲ πάλιν τὸ λέγεσθαι πόρρω τοῦ Πνεύματος απ τιον διὰ τὸ μηδενὶ διείργεσθαι αὐτοῦ διαστήματι τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορευόμενον ἐξ αὐτοῦ. Ορας τῆς διαβολῆς τὴν ὑπερβολήν; "Ορα κἀντεῦθεν. Σὺ μὲν διαφοράς θεουργικῶν αἰτίων πλαττόμενος διαφόρους καὶ τὰς ὑποστάσεις συναπαρτίζει σθαι λέγεις καὶ τομὰς τῆς ἀτμήτου καὶ ἁπλῆς καὶ ενιαίας τοῦ Πνεύματος, φύσεως ἀκολουθεῖν καὶ εἰς διάφορα τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν ἀναφέρεσθαι αίτια τὸ δ᾽ ἀληθὲς οὕτως ἔχον ἐστίν· Εἰ τοῦ Πατρὸς ἦν τὸ Πνεῦμα κατὰ ὑποστατικὴν ἰδιότητα τοῦ Πατρός, καθ', ἣν ὁ Πατήρ διέσταλται τοῦ Υἱοῦ, οὐκ ἂν ἦν Πνεῦμα Υἱοῦ· καὶ εἰ τοῦ Υἱοῦ ἦν τὸ Πνεῦμα κατά ὑποστατικὴν ἰδιότητα τοῦ Υἱοῦ, καθ᾿ ἣν ὁ Υἱς διέσταλται τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἂν ἦν Πνεῦμα Πατρό; ἀλλ' ἔστι Πνεῦμα Πατρὸς καὶ Πνεῦμα Υἱοῦ, ὡ; ἑνὸς Θεοῦ Πνεῦμα· καὶ ἐπεὶ Πνεῦμά ἐστιν ἀμφοῖν, ὡς ἑνὸς Θεοῦ Πνεῦμα, καὶ ἐξ ἀμφοῖν ὑπάρχον ὡς ἐξ ἑνὸς ὑπάρχει Θεοῦ. Καὶ πῶς λοιπὸν εἰς δύο αίτια διαφέροντα αναφερομένην ἔχει τὴν ἑαυτοῦ μίαν ὑπόστασιν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Αὐτοῦ δὲ μὴ ἐκ δύο αἰτίων ὑπάρχοντος, οὔτε διάφοροι υποστάσει; τῇ κατὰ σὲ κενοφωνία συναπαρτίζονται, ούτε τομή τις κατὰ τῆς ἀτμήτου ὑποστάσεως αὐτοῦ ἐπαφίεται. Εἰ δὲ σὺ πᾶσαν λέγεις εἶναι ἀνάγκην, δύο διαφέροντα αίτια τοῦ Πνεύματος λογίζεσθαι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν διὰ τὸ κατὰ τὰς ὑποστατικές ιδιότητα; ἀλλήλων διαφέρειν αὐτοὺς, ὅρα, μήποτε τὸ τῆς πολυπραγμοσύνης του άλογον συνελάσῃ σε δύο θεοὺς λέγειν τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν διὰ τὸ κατὰ τὴν αὐτὴν διαφορὰν τῶν ὑποστατικών ιδιοτήτων ἀλλήλων διαφέρειν αὐτούς· ἀλλὰ μὴν οὐχὶ δύο θεοὶ συνελάσει..
col. 813–814page 399 of 511
PG 141:813ὁ Πατήρ εἰσι καὶ ὁ Υἱός, εἰ καὶ ἀλλήλων ταῖς ὑποστατικαῖς διαφοραίς διαφέρουσιν· οὐδὲ δύο ἄρα αἰτιά εἰσιν, εἰ καὶ ἀλλήλων ταῖς ὑποστατικαῖς διαφοραῖς διαφέρουσιν. Ἐπὶ δὲ τοῖς εἰρημένοις οὐδ᾽ ἀληθές ἐστι καὶ τὸ λέγειν σε διὰ τὸ μὴ εἶναι τοῦ Πνεύματος τὴν ἐκε πόρευσιν τῆς ἐν τῇ Τριάδι θεωρουμένης υπερφυ οῦ; ἑνάδος, ἑνὸς μόνου τῶν τριῶν ἐνέργειαν] εἶναι καὶ προβολήν. Τὸ γὰρ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὥσπερ τοῦ Πατρός, οὕτω καὶ τοῦ Υἱοῦ ζῶσά τε καὶ οὐσιώδης ἱερολογεῖται ἐνέργεια· καὶ εἰ μόνον ἦν αὐτὸ τοῦ Πα τρὸς προβολή, οὐκ ἂν αὐτοῦ προβολεὺς διὰ λό του ὁ Πατὴρ ἐθεολογεῖτο. Προσέχειν δὲ δεῖ καὶ τῇ τοιαύτῃ τοῦ λόγου διασκέψει. Νῦν μὲν πόρρω τῆς ὑπεραϊδίου θεότητας τὰ χρονικά προσρήματα είναι ὁμολογεῖς, νῦν δὲ λέγων συλλογιστικῶς, ὡς ἐν ᾧ διὰ;. γεννήσεως πρόεισιν ὁ Υἱός, ἐν τούτῳ δι' ἐκπορεύσεως τὸ Πνεῦμα προάγει καὶ προάγοντί τε καὶ προαγος μένῳ συνυφίσταται, χρονικά διαστήματα τῷ συλλογισμῷ τούτῳ ἐπισοφίζῃ, ἵνα τὴν Ῥωμαϊκὴν διαύπ τῆς Ἐκκλησίαν ὡς ἐξ ὧν λέγει γεννητὸν ἅμα καὶ ἐκπορευτὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα, ἐμφαίνουσαν, γεννη τὸν μὲν ὡς τῷ Υἱῷ γεννωμένῳ συμπροϊόν, ἐκπορευ τὸν δὲ, ὅτι διπλὴν ὑπομένει τὴν ἐκπόρευσιν. Αλλ' ὁ εἰδὼς τὴν Ῥωμαϊκὴν Ἐκκλησίαν ἄχρονον καὶ ἀΐδιον τὸ θεῖον δοξάζουσαν, σατανικῆς καταγνώσεται σε κακίας τοιαῦτα κατ' αὐτῆς συμπλαττόμενον. Ού δεὶς γάρ ἐστιν εὐσεβής, ὃς οὐχ ἅμα Υἱῷ καὶ σὺν τῷ Υἱῷ ὑφίστασθαι δοξάζει τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' οὐχὶ καὶ γεννητὸν διὰ τοῦτο τὸ Πνεῦμά ἐστιν ὅτι τὴν πρόοδον ἅμα μὲν Υἱῷ καὶ σὺν τῷ Υἱῷ, πλὴν " ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ συναχρόνως καὶ ἀδιαστάτως ἦν τὸ κυριώτερον εἰπεῖν, ἀῤῥήτως ἔχει ἐκ τοῦ Παν τρὸς, ἐξ ἀμφοῖν λέγεται εἶναι ἐκπορευτὸν ἀεὶ, Πνεῦμα ὑπάρχον καὶ οὐδέποτε γεννητόν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἀλλὰ καὶ μέχρι τίνος δεν σχολάζειν τοῖς ἀκρι ῶς ἤδη καὶ πολυμερῶς ἀποδεδειγμένοις, δέον καὶ εἴ τι ἕτερον, αὐτοῖς προκομίζεται τῆς κακοσχολου γνώμης διασκορπίσαι; ξς'. Αμβρόσιον καὶ Αὐγουστῖνον καὶ Ἱερώνυμον καί τινας ἑτέρους τῷ δόγματι τῆς Ἐκκλησίας ἀντανιστᾶσι· καὶ γάρ φασιν αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα δογματίζειν ἐκπορεύεσθαι τοῦ Υἱοῦ. Καὶ δεῖ ἱεροὺς Πατέρας με δυσσεβείας ὑπάγειν ἐγκλήματι. Η γὰρ εὐσεβῶς ἐδογμάτισαν, καὶ χρὴ τοὺς ὅσοι Πατέρας αὐτοὺς ἐπιγράφονται, συμφρονεῖν αὐτῶν τῷ φρονήματι, ἢ τῶν δυσ σεβῶν εἰσηγητὰς δογμάτων γεγονότας κἀκείνους μετά τοῦ φρονήματος ὡς ἀσεβεῖς ἀποπέμπεσθαι. Ταῦτα τίνες; Θἱ νεανίσκοι μὲν τὴν ἀπόνοιαν, δεδιότες νεανίσκοι.... δεδειότες] δὲ μή πού τι τῶν ἀτολμήτων διαφυγὸν αὐτῶν τὴν τόλμαν ἄπρακτον, ὅσα γε τῇ σφῶν γνώμῃ καὶ σπουδῇ γένοιτο. Οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ Αρκεσεν αὐτοῖς οὔτε τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς ἡ δια στροφὴ οὔτε τοῦ κήρυκος τῆς εὐσεβείας ἡ πρὸς κηρύγματος.
col. 815–816page 400 of 511
PG 141:815& ἀσέβειαν διαβολή· ἀλλ᾽ ἀτελὲς αὐτῶν ἡγοῦνται τὸ σπούδασμα, εἰ μὴ καὶ οὓς Πατέρας ὑμνοῦσι ζητή σουσι δι' ὧν ἐξυβρίζουσιν. ᾿Απλοῦς δὲ τῆς ἀληθείας ὁ καταισχύνων αὐτοὺς κἀνταῦθα λόγος, Σύνετε, λέ γει, ὅποι φέρεσθε, μέχρι τίνος ὑμῶν τὸν ὄλεθρον εἰς αὐτὰ τὰ τῆς ψυχῆς ἐμβαθύνετε καίρια. ξζ'. Τίνες Πατέρας τοὺς Ἱεροὺς ἄνδρας ὡς ἀλη θῶς νομίζουσιν, οίους ἠνάγκασεν ἡμᾶς ὁ δύσερως τῆς ἀποστασίας ἔρως ὑπερασπιστάς προκομίζει τοῦ δυσσεβήματος; Τίνες αὐτοῖς μᾶλλον τὸ πατρικὸν διασώζουσι δίκαιον; Οι μηδὲν αὐτοὺς ἀντιφθέγγεσθαι τῷ κοινῷ Δεσπότῃ μηδόλως παραδεχόμενο, ἢ οἱ τούτους βιαζόμενοι πρὸς ἀντίπαλον καταστῆναι τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς μαρτυρίαν καὶ τὴν θαυ μαστὴν ἐκείνην μυσταγωγίαν, δι' ἧς θεολογοῦμεν τὴ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι, διαστρέφειν ἰδίαις ευρεσιλογίαις; Καὶ γὰρ πῶς οὐκ ἔστι κατάδηλον, ὡς ἡ αἵρεσις ῥήματι μὲν τοὺς εἰρημένους ἄνδρας Πατέρας καλεῖ γυμνῷ γὰρ καὶ τιμῆς ἀπάσης οὐ φθονεί μεταδιδόναι τῷ ὀνόματι ἔργῳ δὲ καὶ τῇ κατασκευαζούσῃ μηχανῇ τὸ οἰκεῖον βούλημα εἰς τὴν τῶν θεομάχων καὶ φθοροποιῶν μοίραν αὐτοὺς ἀπελαύνουσιν, εἰ μήπω ἄρα οἱ πάντα τολμηταὶ τοι ούτοις αὐτῶν τοὺς προνομίοις νομίζουσιν ἐπαγ λαΐζεσθαι; ξη'. 'Ανεἶπεν Αμβρόσιος ή Αὐγουστίνος ἢ δστις ἕτερος τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς ἐναντία. Τίς τοῦτό φησιν; Εἰ μὲν ἐγώ, τῶν σῶν Πατέρων ὑβριο στῆς εἰμι· εἰ δὲ σὺ μὲν λέγεις, ἐγὼ δὲ κωλύω, σὺ μὲν ὑβρίζεις, ἐγὼ δὲ σὲ τῶν Πατέρων υβριστήν και ταψηφίζομαι. Αλλά, φησί, γεγράφασι ταῦτα καὶ τοῖς ἐκείνων λόγοις ἐμπεριέχεται, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι. Καὶ τί τοῦτο; Εἰ μὲν· διδα χθέντες οὐ μετέθεντο, εἰ τοῖς δικαίοις ἐλέγχοις οὐ μετεβάλοντο, τὸ σὸν ἔργον λέγεις καὶ τὴν σὴν ἀνουθέτητον γνώμην (ἄλλη πάλιν αὕτη κατὰ τῶν σῶν Πατέρων συκοφαντία ) εἰς τὴν ἐκείνων αναφέρεις διδασκαλίαν. Εἰ δὲ, οἷα τὰ ἀνθρώπινα, καίτοι τὰ ἄλλα τοῖς ἀρίστοις ἐνευθυμοῦντες ἢ ἀγνοία τινὶ περι έπεσον ἢ παροράματι ὑπηνέχθησαν, οὐκ ἀντεῖπον δὲ διδασκόμενοι, οὐδὲ πρὸς τὸ νουθετοῦν ἀπηυθα δειάσαντο, τί τοῦτο πρὸς σέ; Πῶς δὲ εὑρήσεις ἐκεί νους καταφυγὴν ὧν οὐδὲν ὅμοιον πρὸς τὰ σὰ, τὴν Δι, άφυκτον δίκην ἀποφυγεῖν Εἰ γὰρ ὧν σὺ μὲν ἀπο (α) λαύεις ἐκείνοις οὐδὲ γέγονε μετασχεῖν, πολλῶν δ ἄλλων προσόντων αὐτοῖς θαύματος ἀξίων, δι' ὧν ἀρετὴ διαλάμπει καὶ εὐσέβεια, τὸ σὸν ἐξ ἀγνοίας ή κατὰ παρόρασιν ἐῤῥήθη δυσσέβημα, τί τὸ ἐκείνων ἀνθρώπινον ἥττημα νόμον μὲν ὥστε δυσσεβεῖν ἑαυτῷ συνεισφέρεις, ἐκ δὲ τοῦ σοῦ νόμου τοὺς μη δὲν τοιοῦτο νομοθετεῖν φωραθέντας παρανόμους ἀπι ούς, μαρτύριον. καλεῖν. πατέρας καλεῖν καὶ τιμῆς ἁπάσης οὐ φθονεῖν μεταδιδόναι τοῦ ὀνόματος. "Αν εἶπεν.
col. 817–818page 401 of 511
PG 141:817φαίνεις, καὶ ἀσεβείας ἐσχάτης ἐν προσωπείῳ στοργῆς καὶ εὐνοίας δίκην ἀπαιτεῖς; οὐ γὰρ καλά σοι τῶν ἀγωνισμάτων τὰ ἐπίχειρα 'Αλλ' ὅρα τῆς ἀσεβείας τὴν ὑπερβολὴν καὶ τῆς κακοσχολου γνώμης τὸ ἀσύν στον. Εἰς συνηγορίαν ἄγουσι τὸν Δεσπότην, περώ ρανται συκοφαντοῦντες· ἐκάλεσαν συνηγόρους τους μαθητάς, ἑάλωσαν κἀκείνους τὸν αὐτὸν τρόπον περιβάλλοντες συκοφαντίαις· κατέφυγον πάλιν εἰς Πατέρας, καὶ ἀντὶ τιμῆς μεγάλην αὐτῶν καταχέουσι βλασφημίαν. α ξθ'. Καὶ Πατέρας μὲν καλοῦσι (καλοῦσι γάρ, ἀλλ' οὐχ ἵνα τὸ τῶν Πατέρων ἀπονείμωσι γέρας, ἀλλ᾽ ἵν' ευρήσωσι δι᾽ ὧν ἂν γένοντο πατραλοίαι, Καὶ οὐδὲ τὴν τοῦ θεσπεσίου Παύλου φρίττουσι φωνή», ἦν αὐτοὶ κατὰ τῶν Πατέρων αὐτῶν μετὰ πολλῆς ἀποῤῥίπτουσι τῆς κακουργίας. Καὶ γὰρ οὗτος ὁ τὴν ἐξουσίαν λαβὼν δεσμεῖν καὶ λύειν, καὶ τὸ τοῦ δεσ σμοῦ φοβερὸν ἅμα καὶ κραταιὸν (μέχρι γὰρ αὐτῆς ἀναφέρεται τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν), οὗτος δὴ μεγάλῃ καὶ διαπρυσίῳ κέκραγε τῇ φωνῇ· Κἂν ἡμεῖς ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίζηται ὑμῖν παρ' 8 εὐηγγελιζόμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα έστω. Παῦ λος ἡ ἀσίγητος τῆς Ἐκκλησίας σάλπγξ, ὁ τοσοῦτος καὶ τηλικοῦτος τοὺς παρὰ τὸ Εὐαγγέλιον Ετερόν τι τολμώντας φρόνημα λαβεῖν καὶ παρεισάγειν τῷ ἀναθέματι παραπέμπει· καὶ οὐ τοὺς ἄλλους μόνον, οἵτινες τοῦτο τολμήσειαν, ἀραῖς ἀνυπερβλή τοῖς ὑπάγει, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν, ἔνοχος εἰ ὀφθείη, προς τὴν ἴσην συνωθεῖ δίκην. Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου τὸ φοβερὸν τῆς ἀποφάσεως περιγράφει, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἐρευνα· κἂν ἄγγελον εὕρῃ τοῖς ἐπὶ γῆς ἐκεῖθεν ἐπιστάντα καὶ ἑτερόν τι παρὰ τὸ εὐσ αγγελικὸν εὐαγγελιζόμενον κήρυγμα, τοῖς ὁμοίοις δεσμοῖς ὑποβάλλει καὶ τῷ διαβόλῳ παραπέμπει. Καὶ σὺ Πατέρας ἀνακαλῶν, ἐφ' ὕβρει μὲν τῶν δεσποτικῶν δογμάτων, ἐφ᾽ ὕβρει δὲ τοῦ κηρύγματος, οὗ γεγόνασι κήρυκες οἱ μαθηταὶ ἐφ᾽ ὕβρει πασῶν τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων, ἐφ᾽ ὕβρει δὲ τῆς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην κηρυττομένης εὐσεβείας, οὐ φρίττεις οὐδὲ τρέμεις οὐδὲ καταπτήσσεις τὴν ἀπει λήν; ἀλλὰ καὶ τοὺς τοὺς Πατέρας εἰ μὴ ταύτης και νωνούς ποιήσεις, αβίωτόν σοι τὸν βίον ἡγῇ· καὶ ὁ μὲν οὐδὲ τὴν ἀσώματον εὐλαβεῖται φύσιν οὐδὲ ὅτι ὡς νέες καθαροὶ καθαρῶς καὶ ἀμέσως τῷ κοινῷ παριστάμενοι Δεσπότῃ, οὐδὲν τούτων δυσωπήσεως ἀφορμὴν ποιεῖται, ἀλλὰ τοῖς ἐπιγείοις ἐν ἴσῳ πρὸς τὸ ἀνάθεμα κατασπᾷ. Σὺ δὲ ᾿Αμβρόσιον καὶ Αὐγουστίν νον καὶ τοὺς ἄλλους (φεῦ τιμῆς ὀλεθρίας! ) Πατέρας καλῶν κατὰ τῆς Δεσποτικῆς ἀνθοπλίζων μυσταγωγίας ἀνεκτότερον οἴει τὸ κατάκριμα ἢ κατὰ σεαυτοῦ ἢ κατ' ἐκείνων ἐπισπάσθαι; Οὐ γὰρ καλήν γε την ἀμοιβὴν τοῖς σοῖς ἀπονέμεις Πατράσι· οὐ καλὰ τὰ τροφεία τοῖς γεννησαμένοις ἀντεισφέρεις· ἀλλὰ γὰρ εἰς μὲν τοὺς μακαρίους ἄνδρας ἐκείνους, ὥσπερ οὐδὲν αὐτοῖς τῶν σῶν μετὴν σοφισμάτων τῆς ἀπει καλά γε τῶν ἀγ. ἐπίχειρα. Ει οι γεγόνασιν οι μαθηταί.
col. 819–820page 402 of 511
PG 141:819& θείας καὶ ἀσεβείας, οὕτως οὐδὲ τὸ σὸν ἀνάθεμα χώ ώς, Μὴ γὰρ ναμίσης ραν εὑρήσει διαβαίνειν· σὺ δὲ δι' ὧν ὅμως ἐκεῖθεν νομίζεις τὸ δυσσεβές συγκροτείσθαι, λαμπροῖς βρ γοις καὶ φωνῆς ἁπάσης γεγωνότερον κεκραγόσι κατ' αὐτῶν τὸ ἀνάθεμα προκομίζεις. ο. Καὶ οὐ τοῦτό φημι, ὅτι πάντως ἅπερ σὺ κατηγορεῖς, ἐκείνοις οὕτω περιφανῶς δογματίζει ται, ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοιοῦτόν τι συνέπεσεν αὐτοὺς εἰπεῖν (άνθρωποι γὰρ ἦσαν καὶ ἀνθρωπίνου παρολισθήμα τος οὐκ ἔστι διαπαντὸς ὑπεράνω φέρεσθαι τὸν ἐκ πηλοῦ καὶ ῥεούσης ύλης συγκείμενον· ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τοῖς ἀρίστοις ἐπιφύεται τινα κηλίδος ίχνη) ἀλλ᾽ οὖν εἴ τι παρηνέχθησαν ἐνασχημονῆσαι, τοὺς εὐγνώμονας ἂν τῶν τοῦ Νῶς παίδων ἐμιμησάμην, καὶ ἀντὶ περιβολαίων τῇ σιωπῇ μᾶλλον καὶ εὐγνω μεσύνῃ τὴν πατρικὴν ἐπεκάλυψα άσχημοσύνην, οὐχὶ δ' ὥσπερ σὺ κατὰ τὸν Χὰμ διεπραξάμην· μᾶλ λον δὲ σὺ πολὺ πικρότερον ἐκείνου καὶ ἀναιδέστερον τοὺς Πατέρας οὓς λέγεις εἰς ἀσχημοσύνην στηλιτεύεις· ὁ μὲν γὰρ οὐχ ὅτι ἀπεκάλυψεν, ἀλλ' ὅτι μὴ ἐπεκάλυψε, τὴν ἀρὰν ὑπέχει· σὺ δὲ καὶ ἀποκα λύπτεις, καὶ σεμνύνῃ τῇ τόλμῃ· καὶ ὁ μὲν τοῖς ἀδελ φοῖς τὸ ἀπόῤῥητον εκφέρει, σὺ δὲ οὐκ ἀδελφοῖς, οὐδὲ πρὸς ἕνα ἢ δύο, ἀλλ᾽ ὅσα γε τῇ σῇ σπουδῇ καὶ ἀναισχυντίᾳ τὴν οἰκουμένην θέατρον καθίζων μέγα μὲν σαλπίζεις, ὡς οἱ σοὶ Πατέρες ἐνασχημονοῦσι ένασελγαίνεις δ' αὐτῶν ταῖς ἀσχημοσύναις. καὶ τρυφῆς τὴν κατ᾽ ἐκείνων ἀτιμίαν· καὶ συγχορεύο τὰς ζητεῖς δι' ὧν τὴν ἐκείνων ύβριν καὶ ἀσχημε Ο σύνην εἰς τὸ λαμπρότατον πανηγυρίζεις. θα΄. Εἶπεν Αὐγουστῖνος καὶ Ἱερώνυμος τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι. Καὶ πόθεν ἔστι λαβεῖν ἢ δοῦναι πίστιν, τοσούτου ρεύσαντος χρόνου, ὅτι μὴ αὐτῶν κεκακούργηται τὰ συντάγματα; Μή γὰρ νομίσεις μόνον σαυτὸν εἶναι θερμὸν πρὸς ἀσέβειαν καὶ τολμηρὸν τὰ ἀτόλμητα, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς σῆς ἀναλογίζου μᾶλλον γνώμης, ὅτι καὶ τηνικαῦτα οὐδὲν τὸ κωλύον ἦν τοιούτων σκευῶν εὐπορῆσαι τὸν πολυμήχανον τοῦ γένους ἐχθρόν. οδ'. Εἶπον, οὓς σὺ λέγεις, ταῦτα. Εἰ δὲ διά τινα περίστασιν ἢ πρὸς Ἑλληνιστῶν ἀντιφερόμενοι λύσε σαν ἢ πρὸς ἄλλην αἱρετικήν διαμαχόμενοι δόξαν ε τῇ τῶν ἀκροατῶν συγκαταβαίνοντες ἀσθενείᾳ, ἣ πόσα τοιαῦτα καθεκάστην ὁ ἀνθρώπινος ἐπιδείκνυσι βίος· εἰ οὖν ἐκείνοις διά τι τούτων ἢ καὶ διὰ πλείω τοι αύτην ἐκείνοις ἀφείναι συνέπεσε φωνὴν, πῶς σὺ τὸ μὴ κατὰ δογματικὴν ἐκείνοις ἔννοιαν εἰρημένον, δόγμα καὶ νόμον ποιῶν σαυτῷ μὲν ἀνοήθητον τὴν ἀπώ λειαν ἐπάγεις, ἐκείνους δὲ συγκατασπάν τῇ σε φιλονεικεῖς ἀπονοίᾳ; ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΚΖ'. Ἐπεὶ ᾿Αμβροσίῳ συγγιγνώσκεις, Αὐγουστίνῳ τε καὶ Ἱερωνύμῳ, εἰ καὶ τοιοῦτόν τι συνέπεσεν ἐκεί νοις εἰπεῖν, ὑπεραπολογούμενος ὥσπερ ἐκείνων ἅτε μὴ ἐνὸν ὑπὲρ ἀνθρωπίνου παρολισθήματος διαπαν ἀβοήθητον. ἀπωλεία απονοία.
col. 821–822page 403 of 511
PG 141:821τὸς φέρεσθαι τοὺς ἐκ πηλοῦ καὶ ῥεούσης ύλης συγ κειμένους, ἵνα τί τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς διαστροφὴν καὶ τοῦ κηρύγματος τῆς εὐσεβείας διαβολήν πρὸς ἀσέβειαν ὀνομάζεις, ὅπερ λέγουσιν Ἰταλοὶ ὡς εἰς Πατέρας αὐτοὺς καταφεύγοντες, καὶ ἵνα τί εἰς τὴν τῶν θεομάχων καὶ φθοροποιών μοίραν ἐκείνους ἀπελαύνεσθαι λέγεις παρ' Ιταλών, εἴπερ εἰς τὴν ἐκείνων διδασκαλίαν ἡ Ῥωμαϊκὴ Ἐκκλησία αναβίλ,? φέρει τὸ ἐκ τοῦ Υἱοῦ λέγειν τὰ Πνεῦμα; Εἰ μὲν γὰρ ἀσέβεια τὸ οὕτω λέγειν ἐστὶ, που συγγνώμη τοῖς διδασκάλοις ἐπακολουθεί; εἰ δὲ ἀνθρώπινόντι ἁπλῶς ήττημα ὀνομάζεις τὸ οὕτω ἐκείνους εἰπεῖν, πολλά καὶ θαύματος ἄξια προσεἶναι αὐτοῖς τὰ ἄλλα πάντα προσμαρτυρῶν, δι' ὧν εὐσέβεια διαλάμπει καὶ ἀρετὴ, ἵνα τί δυσσέβειαν καὶ ἀσέβειαν ἐσχάτην ἀπο καλεῖς τὸ ῥηθὲν παρ' ἀνδρῶν, οὓς θαύματος αξίους ἀνακηρύττεις αὐτό;; Ἀλλ' ὅρια τῆς διαβολῆς τὴν ὑπερβολήν. Συκοφάντας τοῦ Δεσπότου τοὺς Ρω μαίους ἀποκαλεῖς, συκοφάντας τῶν μαθητῶν, βλασφήμους κατά Πατέρων καὶ πατραλοίας, διότι ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα λέγουσιν έχε πορεύεσθαι, καὶ οὐ συνίης ὡς ταῦτα λέγων τοὺς ἁγίους Πατέρας ἡμῶν βλασφημεῖς, ᾿Αθανάσιον φημι καὶ τοὺς ἄλλους τῆς εὐσεβείας προσμάχους τοὺς πῶς ἂν καὶ καλέσαι οὐκ ἔχω; Οὗτοι γάρ, εἰ καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν Εὐαγγελίοις τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι ἔφη, οὐχὶ ἀθέτησιν τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἡγήσαντο καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεύμα εἰπεῖν· ἀλλ' οἱ μὲν αὐτῶν καὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὑπάρχειν αὐτὸ διαῤῥήδην ἐθεολόγησαν, οἱ δὲ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ καὶ εἶναι καὶ ἐκπορεύεσθαι· σὺ γοῦν τοὺς Ρωμαίους παραβάσεως τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων γραφόμενος διὰ τὴν ἐν τῷ συμβόλῳ προσ θήκην τῆς λέξεως, ὅρα, ὡς πρὸ τῶν Λατίνων αὐτ τοῖς τοῖς θεολόγος ἡμῶν Πατράσι γραφήν παρα βάσεως τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων προσάπτεις, καὶ ὡς μηδὲ τὴν τοῦ θεσπεσίου Παύλου φωνήν φρίτο τοντας στηλιτεύεις αὐτοὺς, ἣν ἐκεῖνος μεγάλῃ καὶ διαπρυσίῳ κέκραγε τῇ φωνῇ λέγων· Κἂν ἡμεῖς ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίζηται ὑμῖν παρ' ὁ εὐηγγελιζόμεθα, ἀνάθεμα ἔστω· εἰ γὰρ τὸ ἐκφωνηθὲν παρὰ τοῦ Παύλου ἀνάθεμα κατὰ τοῦ εὐαγ γελισομένου ἀλλότριόν τι τῶν Εὐαγγελίων αὐτοῦ τοῖς 'Ρωμαίοις προσάπτεις διὰ τὸ μὴ τοῖς Παύλου Εὐαγγελίοις εμπεριειλήφθαι τὸ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ὅρα, μή ποτε τὴν τῆς και ταδίκης ταύτης ψῆφον οὐ κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐχε κλησίας ποιῇ, ἀλλὰ πρό γε αὐτῆς κατὰ πασῶν τῶν συνόδων, αἱ πολλὰ δόγματα διατράνωσαν καὶ ἐκή ρυξαν, ὧν οὐδόλως ο μέγας Παῦλος μνείαν ποιούμενος εὕρηται. Οὗτος καὶ γὰρ, ἡ κορυφαία τῶν ἀποστόλων ἀκρότης, πρὸς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου Εν νοιαν ἀπαγορεύει τὸν παρευαγγελισμὸν, ἐκ δὲ τῆς ἑπομένης ἐπὶ τῷ Εὐαγγελίῳ αὐτοῦ ἐσύστερον προσ θήκης των λέξεων οὐδενὶ τῶν ἁπάντων ἔγκλημα προσάπτει παρευαγγελισμοῦ. Ὁ γοῦν ἁπλῶς οὕτω καὶ ἀδιακρίτως τὴν τοῦ ἀναθέματος καταδίκην ἐπισ ψηφίζεσθαι θέλων τοῖς μετὰ τὸ Εὐαγγέλιον Παύλου διδαγματικόσι τινὰ μὴ πρὸς λέξιν ἐν τοῖς Παύλου
col. 823–824page 404 of 511
PG 141:823γήσεται οὗτος τοῖς τὸ ὁμοούσιον δογματίσασι Παλ τράσιν ἡμῶν. Ποῦ γὰρ καὶ εἴρηται τοῦτο τῶν τοῦ Παύλου γραφῶν; Τὴν δὲ Θεοτόκος φωνὴν ἐν μὲν τοῖς τοῦ Παύλου Εὐαγγελίοις εὑρήσει τις οὐδαμοῦ, ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία τρανῶς κηρύττει αὐτήν, καὶ τοὺς μὴ οὕτω φρονοῦντας ὡς αἱρετικούς ἀποβάλλεται· καὶ οὐχ ὅτι μὴ Παῦλος τὰς λέξεις εἴρηκε ταύτας παρευαγγελισμοῦ κρίνονται οἱ ἐσύστερον εἰρηκότες, ἀλλ᾿ ὅτι κατὰ τὴν τοῦ Παύλου διάνοιαν ἐδογμάτισαν, οὗτοι τοῖς κήρυξε τῆς εὐ σεβείας ἐγκρίνονται. Ὅτι δὲ πάλιν συγγιγνώ σκεις Αὐγουστίνῳ καὶ 'Αμβροσίῳ, είπερ διά τινα περίστασιν ἢ τῇ τῶν ἀκροατῶν συγκαταβαίνων τες ἀσθενείς ή πόσα καθεκάστην ὁ ἀνθρώπινος & εὐαγγελισμοῖς ἐκφαινόμενα, οὐκ οἶδα πῶς ἀπολο ἐπιδείκνυσι βίος, τοιαύτην φωνὴν ἐκεῖνοι ἀφῆκαν, ὡς ἐκείνων μαθητὴς μιμησάμενος τοῖς Αμβροσίου εἰς τὴν ἐν Χριστῷ συνῆλθες ὁμόνοιαν; Πῶς οὐκ ἐλογίσω -- προσεῖχον αὐτῇ πῶς οὐκ ἐλογίσω, ὅπως οἱ ἐν ταῖς ἀρχαίαις ἡμέ ραις ἐκείναις ἐν τῷ στερεώματι, τῆς καθ' ἡμᾶς Εκκλησίας διαλάμψαντες Πατέρες ἡμῶν τοῖς ἐκείν νων συγγράμμασιν εντυγχάνοντες αὐτούς τε τοὺς τὴν ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπόρευσιν εἰρηκότας τοῦ Πνεύ ματος τῷ τῶν ἁγίων συνηρίθμουν χορῷ καὶ τὴν τὰ συγγράμματα αὐτῶν ἀσπαζομένην Ἐκκλησίαν τῆς Ῥώμης κοινωνικῶς εἶχον καὶ ὡς μητέρι τῶν 'Εχο κλησιῶν προσεῖχον αὐτῇ καὶ πῶς οὐκ ἐκείνους καὶ αὐτὸς Αὐγουστίνου τε καὶ Ἱερωνύμου μαθηταῖς ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ογ. Εἶπεν ὁ τῆς οἰκουμένης κήρυξ, ὁ τῶν ἀπορ ῥήτων θεωρὸς, ὁ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τοῖς καθ' ἑαυτὸν ἐξευγενίσας τρόποις· εἶπεν ἐκεῖνος πρὸς τοὺς Ελληνιστὰς πολλῷ τῷ λόγῳ βέοντας ἀντιφερόμενος καὶ τὴν ἐκείνων ὀφρὸν ἄνω τεινομένην κάτω παρασκευάσας νεύειν, μᾶλλον δὲ πρὸς τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν συγκατιών, τί εἶπε; Διερχόμενος καὶ ἀναθεωρῶν τὰ σεβάσματα ὑμῶν, εὗρον καὶ βωμὸν ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο· 'Αγνώστῳ Θεῷ· δι οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγὼ κατατ γέλλω ὑμῖν. Τί οὖν: Δι᾽ ὧν τῆς Ἐκκλησίας ὁ δι δάσκαλος τοὺς Ελλήνων σοφοὺς ἐθήρα, καὶ τῆς ἀσεβείας πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἔχειραγώγει και μετα έφερε, ταῦτα σὺ δόγμα ποιήσεις, καὶ κηρύττειν τολμήσεις τὸν καθαιρέτην τῶν εἰδώλων καταγγέλο λειν ὅν ἐσέβετο καὶ ὠνόμαζεν ὁ Ἑλληνισμὸς ἄγνω στον Θεόν; Οὐ γὰρ θαυμαστόν σου τὸ τῆς σοφίας δραστήριον καὶ τῶν κακοσχόλων ή πλοκή σοφισμά των. ᾿Ανειμένος ἦν ὁ βωμὸς τῷ Πανί· ἡ δὲ τῶν ᾿Αθηνῶν πόλις τοῦ τιμωμένου τέως μὴ συνιέντες τὸ ὄνομα ἐπέγραφον τῷ βωμῷ· Αγνώστῳ Θεῷ. Ἐπεὶ γὰρ ἐκ τῶν προφητικών χρησμῶν καὶ τῶν Δεσποτικῶν λογίων ὁ περιδέξιος ἐκεῖνος καὶ οὐρά γιος άνθρωπος μὴ πειθόμενον δώρα τὸ Ἑλληνικὸν, ἐξ αὐτῶν αὐτοὺς τῶν θεοστυγῶν σεβασμάτων εἰς τὸ τοῦ Δημιουργοῦ μετακαλείται σέβας· ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ διαβόλου προγραμμάτων τῆς αὐτοῦ κατα ψηφίζεται τυραννίδος· ἐκ τῶν ὀχυρωμάτων κατα
col. 825–826page 405 of 511
PG 141:825στρέφει τὸ κράτος αὐτοῦ τῆς ἐξουσίας· ἀπὸ τῆς πλάο νης γεωργεῖ τὴν εὐσέβειαν· ἐκ τῆς ἀπωλείας βλα στοὺς ἡμῖν προβάλλεται σωτηρίας· ἐκ τῆς τοῦ διαβόλου παγίδος εἰς τὸν δρόμον ἐνισχύει τοῦ Εὐαγ γελίου· βαλβίδα ποιεῖται τὴν κορυφὴν τῆς ἀποστασίας τῆς εἰσόδου, δι' ἧς ἦν αὐτοῖς εἰς τὸν νυμφῶνα Χριστοῦ καὶ τὴν ἄχραντον αὐτοῦ παστάδα εἰσελθεῖν τὴν Ἐκκλησίαν. Οὕτως ἦν ἐκεῖνος ὁ μετάρσιος νοῦς διὰ τῶν ὅπλων τοῦ ἐχθροῦ αὐτὸν κατατιτρώσκειν τὸν ἐχθρὸν καὶ αἰχμαλωτίζειν δραστήριος τε καὶ τὴν ἄνωθεν ἑαυτῷ φέρειν ἰσχύν. Τί οὖν; Διότι Παῦ λος τοῖς ὅπλοις τοῦ ἐχθροῦ καθεῖλε τὸν ἐχθρὸν, διὰ τοῦτο σὺ τὰ τοῦ ἐχθροῦ τιμήσεις δπλα καὶ θεῖα ὅπλα καλέσεις, καὶ πρὸς τὴν σὴν ὠθήσεις ταῦτα σφαγήν; Καὶ πόσα ἂν ἔνεστι τοιαῦτα παραδείγματα παρ' διακυβερνήσαντι λαβεῖν! αὐτῷ τῷ πάντα ἐν σοφίᾳ τῇ τοῦ Πνεύματος δυνάμει οδ. Τί δὲ δεῖ παραδειγμάτων; Αὐτὸς διαπρυσίῳ λέ γες τῇ φωνῇ· 'Εγενόμην τοῖς Ιουδαίοις ὡς Ιου δαῖος, ἵνα Ιουδαίους κερδήσω· τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον κερδήσω τοῖς ἀνόμοις ὡς ἄνομος, μὴ ὢν ἄνομος Θεοῦ, ἀλλ' Έννομος Χριστοῦ, ἵνα κερδήσω ἀνόμους. Αρ' οὖν σὺ διὰ τοῦτο τὸν Ἰουδαϊσμὸν ἀνακαινίσεις, ἢ τὴν ἀνομίαν ἀντὶ τῶν θείων καὶ ἀνθρωπίνων θεσμῶν ἐμπολιτεύεσθαι τῷ βίῳ νομοθετήσεις, καὶ ἀνακρά ξεις ἀναισχύντως, μᾶλλον δὲ λίαν αθέως, ὡς Παύ λου. εἰσὶ ταῦτα καὶ αἱ ἐντολαὶ καὶ τὸ κήρυγμα; σε'. Παρὰ πόσοις δὲ καὶ ἄλλοις τῶν μακαρίων καὶ ἁγίων Πατέρων ἡμῶν ἔνεστι τοιαῦτα εὑρεῖν! Εννόει μοι τὸν τῆς Ῥώμης ἀρχιερέα Κλήμεντα, καὶ ὰ τὴν ἐπωνυμίαν ἐκεῖθεν φέρει, Κλημέντια (ἵνα μὴ λέγω τὰ γεγραμμένα, ὡς ὁ παλαιός λόγος, κατὰ τὸ τοῦ κορυφαίου Πέτρου γεγενήσθαι πρόσταγμα), τὸν ᾿Αλεξανδρείας Διονύσιον ἐξ ἀντιπνοίας τῆς πρὸς τὸν Σαβέλλιον μικροῦ τῷ Ἀρείῳ χεῖρα προτείνοντα· τὸν ἐν ἱερομάρτυσι λάμποντα τῶν Πατέρων τὸν μέγαν Μεθόδιον, ὃς ἀγγέλων τὴν ἀσώ ματον καὶ ἀπαθῆ φύσιν πρὸς ἔρωτα βρότειον καὶ ὁμιλίαν σωμάτων καταπεσεῖν οὐκ ἐλαύνει δόξης. Βάσειν μοι δοκῶ Πάνταινον καὶ Κλήμεντα, Πιέριόν σε καὶ Πάμφιλον καὶ Θεόγνωστον, άνδρας τε Ιερούς καὶ τῶν ἱερῶν διδασκάλους μαθημάτων, ὧν τὰς θέσεις οὐ πάσας πάντως δεχόμενοι, καλοῦ γε βίου καὶ τῆς ἄλλης ἱερολογίας γέρας αὐτοῖς ἀπονέμοντες, διὰ πολλῆς τιμῆς καὶ ἀποδοχῆς ἄγομεν· μά λιστά γε Πάμφιλον καὶ Πιέριον, ἅτε δὴ καὶ μαρτυρικοῖς ἄθλοις ἐνδιαπρέψαντας· μεθ' ὧν καὶ τοὺς ἀπὸ Δύσεως παρατρέχομεν Ειρηναίόν τε τὸν ἀρχιερέα Θεοῦ καὶ τὴν τῶν Λουγδούνων δεξάμενον· καὶ Ιππόλυτον τὸν αὐτοῦ μαθητὴν καὶ ἐν ἀρχιερεῦσι μάρτυρα· ἄνδρας θαυμασίους μὲν ἐν πολλοῖς, ἔσθ' ὅτι δὲ τῆς ἀκριβείας λόγους αὐτῶν ἐνίους οὐκ ἀναστέλλοντας κατασύρεσθαι. ος. Αρ' οὖν κατὰ τούτων ἁπάντων τὸ σὸν προ κομίσεις διλήμματον καὶ τὰς ἀφρύς ἀνατείνων ἐρεῖς· Η δεῖ τοὺς ἄνδρας τιμῶντα καὶ ὰ τούτοις Κλημεντεία.
col. 827–828page 406 of 511
PG 141:827γέγραπται μὴ παραγράφεσθαι, ή παραγραφομένους τῶν ῥημάτων ἔνια καὶ αὐτοὺς ἐκείνους συμπαρα. γράφεσθαι; Καὶ πῶς οὐχὶ μᾶλλον καὶ δικαιότερον τὸ σὲν οὗτοι κατὰ τοῦ περιδέξιον οὐκ ἀντιστρέψου σιν, Ανθρωπε, λέγοντες, τί συνάπτεις τὰ ἀσύν. απτα; Εἰ μὲν ἀληθῶς Πατέρας ἡμᾶς καλεῖς, πῶς οὐ φρίττεις ἀνθοπλίζειν κατὰ Πατέρων, καὶ τὸ βαρύτατον, κατὰ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου πάντων καὶ Δημιουργού; Εἰ δ᾽ ἅπαξ ενασελγαίνειν σπούδασμα σοι καθ' ἡμῶν, πῶς οὐ μέμηνας ἐμφανῶς Πατέρας τε ἅμα καλῶν καὶ τὰς πατραλοίας χεῖρας ἐπανατείνων ἡμῖν, Δι οἶμαι. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΚΗ'. Ο τῆς εὐσεβείας ἀληθὲς ὑπερήγορος ἁπλῆν τινα ποιεῖται καὶ ἀπερίεργον τῆς ὑπερηγορίας αὐτοῦ τὴν εἰσήγησιν, ούμενουν περινενοημένην κατὰ σὲ καὶ περίεργον· καὶ νῦν γὰρ, ἵνα τὴν εἰς τοὺς εἰρη μένους ἱεροὺς καὶ ἁγίους ἄνδρας καταφυγὴν τῶν Ῥωμαίων ματαίαν ἀποδείξῃς καὶ ἀσθενῆ, τοὺς ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα λέγοντας ἐκπορεύεσθαι τοιαύτης δυνάμεως ῥήματα λέγειν ἐμφαίνεις, οἵαστέρ ἦσαν τὰ τοῦ κήρυκος τῆς οἰκουμένης καὶ τῶν άποψη ῥήτων θεωροῦ Παύλου, ὅταν τὸν ἐν ᾿Αθήναις ἀνει μένον βωμὸν τῷ Πανὶ ὁ περιδέξιος ἐκεῖνος καὶ οὐράνιος ἄνθρωπος ὡς τῷ πάντων Ποιητῇ καὶ θεῷ ἀνειμένον ἡγήσατο τὴν τοῦ ἀγνώστου Θεοῦ ἐπιγραφὴν ύλην τῆς αὐτοῦ σπουδῆς ποιησάμενος. Καὶ ταῦτα λέ γων οὐ φρίττεις; Μὴ γὰρ ὅτι τὸν τοῦ Πανὸς βωμὸν ἀληθινοῦ Θεοῦ βωμὸν ὁ Παῦλος ἐκάλεσε, τοσούτῳ διαφέρειν ἐρεῖς τὸ παρὰ τῶν τῆς ἡμετέρας Εκκλησ σίας φωστήρων καὶ διδασκάλων περὶ τῆς τοῦ Πνεύ ματος εἰρημένον προόδου πρὸς τὸ παρὰ Αὐγουστίνου καὶ ᾿Αμβροσίου εἰρημένον περὶ αὐτῆς, ὅσην ὁ ἀλη θινὸς Θεὸς πρὸς τὸν Π να έχει διαφοράν. Εἶπεν ὁ Παῦλος· Διερχόμενος καὶ ἀναθεωρῶν τὰ σεβά σματα ὑμῶν εὗρον καὶ βωμὸν, ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο Αγνώστῳ Θεῷ· ὃν οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγὼ καταγγέλλῳ ὑμῖν Καὶ τὰ τοῦ Παύλου ῥήματα ταῦτα καλῶς ποιῶν σὺ δόγματα ἡμᾶ; ἀπαγορεύεις ποιεῖν, ἐπεὶ μὴ διότι Παῦλος τοῖς ὅπλοις τοῦ ἐχθροῦ καθεῖλε τὸν ἐχθρὸν, τὰ τοῦ ἐχο ος ο λόγος δοκεί μοι καὶ οὐδὲν ἀντίξουν πρὸς τὴν θροῦ ὅπλα τιμᾷν δεῖ καὶ θεῖα ὅπλα καλεῖν· καὶ δε κτὸς εὐσέβειαν. Εἶπε καὶ Αὐγουστῖνος καὶ Ἱερώνυμος ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκπορευόμενον· εἶπον οἱ τῆς καθ' ἡμᾶς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι ἐκ Πατρός δι' Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκπορευόμενον. Τί γοῦν κελεύει;; εἰς διάφορα μέρη τὴν ἐξ Υἱοῦ καὶ δι' Υἱοῦ θεολογίαν διαστήσομεν, καὶ οὕτω τε διαφέρειν ἀλλήλων τὰ ῥητὰ ταῦτα νομοθετήσομεν, ὡς ὁ παρὰ Παύλου κηρυττόμενος Θεὸς τοῦ νομιζομένου παρ' Αθηναίοις; ᾿Αλλ' οἱ Πατέρες ἡμῶν ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ εἰρηκότες τὸ Πνεῦμα ἐκπορευόμενον καὶ κανόνα παραδόντες ἡμῖν τοῦ μηδὲν ἐπὶ τῆς θεολογίας διαφέρειν τὴν διὰ καὶ τὴν ἐκ, καὶ πάλιν ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ προερα ἀναγορεύεις.
col. 829–830page 407 of 511
PG 141:829χόμενον τὸ Πνεῦμα θεολογήσαντες καὶ μηδεμίαν ἐπὶ τοῦ Πνεύματος εἰπόντες διαφορὰν τοῦ ἐκπορεύεσθαι καὶ (του) προέρχεσθαι, ὡς οὐδ᾽ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ προέρχεσθα: καὶ (τὸς γεννᾶσθαι, τὰς τοιαύτας κατα αργούσι διαφοράς· καὶ καλῶς ἂν ἐποίεις καὶ σὺ, είπερ μὴ περιττὰ τὴν ἀλήθειαν ἐσοφίζου. Ὅτι δὲ παράγων τὸν ᾿Αλεξανδρείας Διονύσιον καὶ Μεθόδι Πατάρων καὶ τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα ἔσθ' ὅτε τῆς ἀκρι βείας παρασυρέντας ἀξιοῖς οὕτω ἡγήσασθαι και Αμβρόσιον, Αὐγουστίνόν τε καὶ Ἱερώνυμον τὴν ἐκ τοῦ Υἱοῦ θεολογῆσαι ἐκπόρευσιν· ἀλλ' ἐνταῦθαοὐκ ἀληθεύων οὕτω φανήσῃ· ὧν γὰρ ἁγίων ῥήσεις τινὰς οὐκ ἀποδεχθῆναι τῇ Ἐκκλησίᾳ ἔφης, επισης μανθῆναι πάντως αὐτὰς ἐν ταῖς ἐκκλησιαστικαίς βίβλοις οἱ τὸ ἐκκλησιαστικὰ ἱστοροῦντες ἴσασι, κάνω τεῦθεν τὸ παρασυρῆναι τῆς ἀκριβείας ἐκείνου; γέ γονε δῆλον. Εἰ γοῦν καὶ τοὺς ῥη ἐντας Πατέρας τῆς Ρωμαϊκῆς ᾿Εκκλησίας παρασυρῆναι τῆς ἀκριβείας διέγνων οί τε ἄλλοι τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας Πα τέρες, οὓς πολλοὺς καὶ μεγάλους ὁ τότε χρόνος ἀν έδειξεν, οἵ τε τῆς ἡμετέρας Εκκλησίας φωστήρες, οἷς ἡ τῶν Ἐκκλησιῶν τότε σπάζετο ἔνωσις, οὐκ ἄν ποτε παρείδον ἀνεπισήμαντον τὸ οὕτω γεγονός ἀξιοζήτητον ὕστερον (σφάλμα) ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἀλλὰ γὰρ ὥσπερ τοὺς εἰρημένους Πατέρας, οὕτω δὴ καὶ ταῦτα ἐῶμεν τὰ νῦν. οζ'. Τὴν μέντοι βασίλειον στολὴν, τὸν μέγαν Βασί λειον τίς οὐκ οἶδε ψυχῆς μὲν θαλάμοις ἀκήρατον συν τηροῦντα τὴν εὐσέβειαν, ὑποσιγῶντα δὲ τοῦ Πνεύ ματος τὴν θειότητα; ψυχῆς θεῖον ζεούσης φίλτρο», τὴν φλόγα δὲ τέως οὐκ εἰς τὸ λαμπρότερον ἀναῤῥιπιζούσης, ἵνα μὴ θάττον συναποσβεσθῇ αὐτῇ προόδῳ καὶ αὐτῇ παρρησίας λαμπρότητα! Ούτος οὖν οἰκονομῶν ἐν κρίσει τοὺς λόγους αὐτοῦ καὶ μᾶλλον ἀνακηρύττεσθαι τῇ κατὰ μικρὸν ἐπιδόσει μεθοδεύων τὴν εὐσέβειαν. Επειδὰν γὰρ ἡρέμα ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἐμ βαθύνοιτο, πραταιοτέρα τοῦ δόγματος ἡ φλὺξ ἀναδίδοται· τῷ τάχει δὲ καὶ τῇ ἀθρόᾳ προσβολῇ τῆς λαμπηδόνος πολλάκις τὸ νοερὸν ὄμμα, καὶ μάλιστα τῶν πολ λῶν, ἐξαμαυροῦσθαι είωθε, καθάπερ καὶ ἀστραπὴ τὰς Όψεις επισκοτίζει, καὶ μάλιστα τὰς ἀσθενέστερον διακειμένας. Διὰ τοῦτο σιγᾷ μὲν ὁ πρὸ παντὸς ἄλλου κηρύσσειν ἐπυρπολεῖτο· ἔπραττε δὲ τὴν σιγὴν ὥστε μᾶλλον καιροῦ παρόντος μεγαλοφωνότερον ἔχειν τὸ σιωπώμενον κηρύσσειν. Πολύστιχον ἂν συνθείη βι βλίον, εἴ τις τῶν τοιούτων τὰ ὀνόματα καὶ τὰς αἰτίας, δι' ἂς πολλάκις τὸ τῆς ἀληθείας οὐ προσήγον ἄνθος, ὡς ἂν αὐτό τε τὸ ἄνθος ὡραῖον εὐανθήσῃ, ή τε βλά στησις ἐπιδοίη μάλλον καὶ τὸν καρπὸν συλλέξωσι πολυπλάσιον, γραφῇ παραδούναι βουληθείη. Αλλ' ἐκείνους μὲν ἀγάμεθα καὶ τῆς ὑπὲρ λόγον ἐπινοίας καὶ τῆς ἐν σοφίᾳ οἰκονομίας· εἰ δέ τις τὰ τοιαῦτα ὡς νόμους καὶ δόγματα παρεισάγειν τῇ Ἐκκλησία βάζοιτο, ἐχθρὸν μὲν αὐτὸν τῶν ἁγίων ἡγούμεθα, Ι. οὓς ή τ. τὸ οὕτω γεγονὸς ἀξιοζήτητον ὕστερον. τὸ οὕτω γεγονὸς ἡμῖν ὕστερον ἀξιοζήτης τον σφάλμα. (α)
col. 831–832page 408 of 511
PG 141:831ἐχθρὸν δὲ τῆς ἀληθείας καὶ λυμεῶνα τῆς εὐσεβείας, καὶ δίκαις καταδικάζομεν, ἃς αὐτὸς ἑαυτῷ γεγονός ἔνοχος παρέσχε. ση'. Προκομίζεις σὺ τοὺς ἐκ Δύσεως Πατέρας, μᾶλλον δὲ τὸν βαθὺν τοῦτον ζόφον πάσης φιλονεικείς καταχέαι τῆς οἰκουμένης. Εγώ δέ σοι φῶς ἀνέστα ρον τῆς εὐσεβείας καὶ νοερὸν ἀπ' αὐτῆς ἀνάψω τῆς Δύσεως, οὗ τὴν λαμπηδόνα τὸ σὸν οὐχ ὑποστήσεται μὲν ἀφανισθῆναι σκότος. Εἶπεν Αμβρόσιος το Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι. ᾿Απὸ τῆς σῆς αύτη γλώττης προέρχεται ἡ ὀμίχλη. 'Αλλ' ἀντι φθέγγεται τὴν ὀρθοδοξίαν ἀστράπτων ὁ τρισόλβιος Δάμασος· καὶ θάττον ὁ σὸς ἐξαφανίζεται γνόφο. Καὶ γὰρ οὗτος τὴν δευτέραν σύνοδον, ἧς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ δόγματα στέργουσι, ἐπ:χυρῶν, λαμπρῶς ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀνομολογεῖ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα. Είπεν 'Αμβρόσιος ἢ Αὐγουστίνος, Αλλη πάλιν ἀχλὺς τοῦ σοῦ στόματος προχευμένη. ᾿Αλλὰ Κελεστίνος οὐκ εἶπεν, οὐκ ἤκουσεν, οὐκ ἐδέ ξατο, ἀλλ᾽ αὐγὴν ὀρθοδοξίας αστράψας τῶν σῶν μη μάτων τὴν ἀχλὺν διασκεδάζει. γὰρ συνοδικὰς ἐπιστολὰς ἐπιστέλλων τῶν τοποτη αθ'. Καὶ τί με δεῖ περὶ τῶν ἄλλων σχολάζειν; Λέων ὁ μέγας, ὁ τὰς ἱερὰς τῆς Ρώμης φροντίδας ἱερωτέρας ἀποδείξας, ὁ τῆς τετάρτης στύλος συν όδου, οὗτος διά τε τῶν θεοπνεύστων αὐτοῦ καὶ δογ ματικῶν ἐπιστολῶν, διά τε τῶν ἀναπληρούντων αὐτ τοῦ τὸ προνόμιον, διά τε τῆς συμφωνίας, δι' ἧς ἐκεί νην τὴν μεγάλην καὶ θεόλεκτον ὁμήγυριν κατηγλάϊζη, τὴν αὐτὴν τῆς ὀρθοδοξίας φωτοχυσίαν εἰς πᾶσαν οὐ τὴν Δύσιν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς ᾿Ανατολῆς ἀπαν γάζων ὅρια, τὸ πανάγιον Πνεῦμα διαπρυσίως ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι ἀναδιδάσκει· καὶ οὐ τοῦτο μό νον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἕτερόν τι παρὰ τὸ τῆς συνόδου φρόνημα δογματίζειν ἀντανισταμένους, ὅσους μὲν ἱερωσύνης βαθμὸς ἔχει, τῆς ἱερωσύνης γυμνούς ἀποφαίνει, ὅσοι δὲ τὴν ἰδιωτῶν χώραν πληροῦσιν, εἴτε βίον ὑπέδραμον τὸν μονάδα, είτε πολιτεία συν ετάζονται δήμου, τῷ ἀναθέματι παραπέμπει. Καὶ γὰρ ἅπερ ἡ θεόπνευστος σύνοδος ορίζει, Λέων ὁ θε σπέσιος διὰ Πασχασίνου καὶ Λουκησίου καὶ Βονιφατίου τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν ἀναφανδὸν ἐπισφραγίζει, ὡς μυριάκις ἔστιν αὐτῶν ἐκείνων ἀκούειν, οὐκ αὐτῶν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀπεσταλκότος αὐτούς· καὶ ρητῶν αὐτοῦ καὶ τοὺς λόγους καὶ τὰ φρόνημα καὶ τὰς ψήφους οὐκ ἐκείνων ἢ αὐτοῦ γε μᾶλλον εἶναι καὶ μαρτύρεται καὶ διαβεβαιοῦται· καίτοι γε καὶ εἰ μηδὲν προσῆν τοιοῦτον, ἀποχρώντως ἔχει τὸ ἀντ' αὐτοῦ δοῦναι τοὺς συνεδριάσαντας τῇ συνόδῳ καὶ τὸ πέρας λαβούσης ὁμολογεῖν ἐμμένειν τοῖς εψηφισμέν νοις. π. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐδέν ἐστιν οἷον αὐτῶν τῶν ἱερῶν ἀκούειν βημάτων· λέγει γὰρ μετὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς πίστεως, ἣν ἡ πρώτη καὶ δευτέρα σύνοδος καρτύ νουσα παραδέδωκεν· «Ηρκει μὲν οὖν εἰς ἐντελῆ τῆς εὐσεβείας ἐπίγνωσιν καὶ βεβαίωσιν τὸ σοφὸν καὶ σωτήριον τοῦτο τῆς θείας χάριτος σύμβολον.» Εν τελῆ φησιν, οὐκ ἐλλιπή, οὐδὲ προσθήκης δεομένην
col. 833–834page 409 of 511
PG 141:833ἀφαιρέσεως. Καὶ πῶς ἐντελῆ; Τοῖς ἐπαγομένοις &? πρόσεχε, «Περί τε γάρ, ο φησί, τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκδιδάσκει τὸ τέλειον.» Εἶτα πῶς ἐκδιδάσκει τὸ τέλειον; Τὸν μὲν Υἱὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀναβος γεννηθῆναι, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι. Καὶ μετ' ὀλίγα·. Καὶ διὰ μὲν τοὺς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ μαχομένους τὴν χρόνοις ὕστερον παρὰ τῶν ἐπὶ τῆς βασιλευούσης πόλεως ἑκατὸν πεντήκοντα συνελθόντων Πατέρων περὶ τῆς τοῦ Πνεύματος ουσίας παραδοθεῖσαν δια δασκαλίαν χυροί.» Καὶ πῶς ἐκύρωσαν οὗτοι τὴν τοῦ Πνεύματος οὐσίαν, ἢ δῆλον εἰπόντες τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι; Ωστε ὁ ἄλλο τι παρὰ τοῦτο διδάσκων τὸ κῦρος ἀνατρέπει καὶ συγχεῖ καὶ φύρει, τό γε ἦχον εἰς τόλμαν τὴν αὐτοῦ, αὐτὴν τοῦ Πνεύματος τὴν οὐσίαν. Εἶτα, ο διὰ τοὺς τῷ Πνεύ ματι τῷ ἁγίῳ μαχομένους.» Καὶ τίνες ἐμάχοντο; Πάλαι μεν οι Μακεδόνιον ἀντὶ τῶν ἀχράντων λογίων διδάσκαλον σφίσιν αὐτοῖς ἀνειπόντες· νῦν δὲ οἱ ἀντὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ μυσταγωγίας· ἀλλ' οὐκ ἔχω τίνα καλέσω· οὕτως ἐστὶν αὐτῶν ἀκέφαλον τὸ δυσσέβημα· πλὴν ἀντὶ τοῦ Σωτῆρος οἱ τῇ ἀπω λείᾳ προσδεδραμηκότες. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἤ τε σύντ οδος πολυγλώσσῳ καὶ πνευματοκινήτῳ φθέγγεται φωνῇ, καὶ Λέων ο πάνσοφος συναναβοᾷ καὶ ψήφοις ἀπάσαις ἐπασφαλίζεται. Σὺ δὲ τὸν νοῦν ἐπίστησον τοῖς ἐφεξῆς· πρὸς γὰρ τῷ τέλει τῆς ὅλης τοῦ λόγου περικοπῆς ὧδέ φησι·. Τούτων τοίνυν μετὰ πάσης πανταχόθεν ἀκριβείας τε καὶ ἐμμελείας παρ' ἡμῶν διατυπωθέντων ὥρισεν ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενική σύν οδος ο τής δηλονότι κορυφαίος Λέων ὁ βασιλικὸν καὶ τὸν νοῦν καὶ τὰ βήματα κεκτημένος). Τί ὥρισεν; 4 Ετέραν πίστιν μηδενὶ ἐξεῖναι προφέρειν, ήγουν συγγράφειν ἢ συντιθέναι ἡ φρονεῖν ἢ διδάσκειν ἐτέ ρους· τοὺς δὲ τολμῶντας ἢ συντιθέναι πίστιν ἑτέ ραν, ήγουν προκομίζειν ή διδάσκειν, ἢ παραδιδόναι ἕτερον σύμβολον τοῖς ἐθέλουσιν ἐπιστρέφειν εἰς ἐπίσ γνωσιν τῆς ἀληθείας ἐξ Ελληνισμοῦ ἢ ἐξ Ἰουδαϊσμοῦ ἢ γοῦν ἐξ αἱρέσεως οιασδηποτοῦν, τούτους, εἰ μὲν εἶεν ἐπίσκοποι ή κληρικοί, ἀλλοτρίους εἶναι τοὺς ἐπισκόπους τῆς ἐπισκοπῆς, καὶ τοὺς κληρικοὺς τοῦ κλήρου· εἰ δὲ μονάζοντες ἢ λαϊκοὶ εἶεν, ἀναθεματίζεσθαι αὐτούς.» ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΚΘ'. Ευγέ σοι, ἄνθρωπε, ὅτι τὸν μέγαν Βασίλειον θαλάμοις ψυχῆς ἀκήρατον συντηροῦντα ὁμολογεῖς τὴν εὐσέβειαν καὶ ψυχὴν αὐτὸν λέγεις θεῖον ζέουσαν φίλτρον. Καὶ εἰ ταῦτά γε ἀληθῆ, πάντως δὲ ἀληθῆ, οὐκέτι σοι εξέσται αἵρεσιν καὶ ἀσέβειαν τῶν Ρωμαίων κατηγορεῖν, τοῦ μεγάλου Βασιλείου διαρ μήδην θεολογοῦντος ἐν τῷ τρίτῳ τῶν κατὰ Εὐνο μίου ἀντιῤῥητικῶν τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Υἱοῦ ἔχον τὸ εἶναι καὶ παρὰ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνον καὶ ἀναγγέλλον ἡμῖν καὶ ὅλως εκείνης τῆς αἰτίας εξημμένον. Τί δέ σοι τὸ ὄφελος ἀλλήλοις τοὺς Πατέρας ἀνταν ιστῶντι, ὥσπερ εἰ ἐναντία ἦσαν ἀλλήλοις τεθεολο γηκότες; Τὸ γὰρ εἰπεῖν τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα τῶν Ἁγίων καὶ τὸν τῆς Ῥώμης θρόνον ἀρχιερατικῶς και σμησάντων ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ
col. 835–836page 410 of 511
PG 141:835πορεύεσθαι ἀληθές ἐστι καὶ ὁμολογούμενον καὶ ταῖς μὴ οὕτω φρονοῦσιν ἐπακολουθήσει τὸ ἀνάθεμα πάνω με ινδικώτατα· ἀλλ᾽ ἔστιν ἀληθὲς καὶ ὁμολογούμενον καὶ τὸ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ αὐτὸ ἐκπορεύεθαι, ἔστι δὲ ἀληθὲς καὶ τὸ μηδὲν διαφέρειν ἐκ Πατρός κ Υἱοῦ καὶ ἐξ ἀμφοῖν ὑπάρχειν αὐτό· καὶ ὅτι γε ἀληθῆ ταῦτα πάντα καὶ ἀλλήλων ἐχόμενα, ψευδής ἐστιν ὁ τοὺς νῦν μὲν οὕτω, νῦν δὲ οὕτω λέγοντας πατέρας ἀλλήλοις ἀντανιστῶν, καὶ διὰ τοῦτο. μάτην καὶ σὺ ἐν τοῖς παροῦσι καταστρωννύεις τό, βρισεν ἡ ἁγίας καὶ οἰκουμενική σύνοδος, ἧς κορυφαῖος ὁ πάε πας ἦν Λέων, ετέραν πίστιν μηδενὶ ἐξεῖναι πρό φέρειν, καὶ τὰ λοιπά· ὡς ἐντεῦθεν ἀλλοτρίας τάχε πίστεως εἰσηγητές τους Ρωμαίους Ελέγχων, θα γὰρ ὁ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ λέγων τὸ Πνεῦμα ἄλλην ἔχει τὴν πίστιν παρὰ τὸν ἐκ Πατρὸς αὐτὸ λέγονται συνεπινοεῖται γὰρ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ μὴ συνεχει νούμενος, καὶ συνεπφωνεῖται ὅτε καὶ συνεπινοού μενος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. πα'. Εμβλέψατε οι τυφλοί, καὶ ἀκούσατε, οι κωφοί, οὓς τὸ σκότος κατέχει τῆς αἱρετικῆς ἐγκαθημένους δύσεως· ἐνατενίσατε πρὸς τὸ ἀείφωτον τῆς Ἐκκλησίας φέγγος, καὶ ἐμβλέψατε πρὸς τὸν γενναίον Λέοντα, μᾶλλον δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος, οἷα δι' αὐτοῦ σαλπίζει καθ᾽ ὁμῶν, ἐνωτίσασθε σάλπιγγος καὶ φρίξατε εἰ μή τινα άλλον δυσωπούμενοι, αλλά γε τὸν ὑμέτερον Πατέρα· μᾶλλον δὲ δι' αὐτοῦ καὶ τοὺς ἄλλους, οι ταῖς προλαβούσαι; συνόδοις εὐαρεστοῦντες εἰς τὸν χορὸν τῶν λογάδων Πατέρων ἐγ γράφονται. Σὺ Πατέρας ονομάζεις Αὐγουστῖνον καὶ Ἱερώνυμον καὶ τοιούτους άλλους· καλῶς γε ποιεῖς, οὐκ ἐφ᾽ οἷς καλεῖς, ἀλλ᾽ ὅτι μὴ καὶ τὴν ἀθέτησιν της πατρικῆς αὐτῶν ὀνομασίας σαυτῷ ποιεῖς σεμνολ γημα. Καὶ εἰ μέχρι τούτου τὸ περὶ τῶν Πατέρων το μηχάνημα προῄει, ὅσον ἦν ἀτελής ή κακουργία, τοσοῦτον ἂν μετριώτερον ἀπῄτε: τὴν δίκην. Αρχειν γὰρ ἀσεβούσης γνώμης, εἰς τέλος δὲ μὴ ἐξάγειν ταύτην, περικόπτειν ἐστὶ τὴν σφοδρότητα τοῦ ἄγους τὸ δὲ πραΰνει καὶ ἐξευμενίζεται τὸ ἀπαραίτητον τῆς δίκης. Πατράσι καθ' ὧν ἀνασελγαίνεις μαρμα λύττειν ἡμᾶς ἔγνως. 'Αλλ' ὅ γε τῶν Πατέρων χο ρός, οὓς κατὰ τῆς σῆς μηχανῆς προβάλλεται ἡ εὐ απαρέγκλιτο, σέβεια, Πατέρες Πατέρων εἰσι· καὶ γὰρ ὅτι καὶ αὐτῶν ἐκείνων, οὓς νομίζετε Πατέρας, οὐκ ἂν ἀρνη θείητε· εἰ δέ γε ὑμεῖς, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκεῖνοι. πρ. Εννοήσατε τὸν ὁμόθρονον τούτοις καὶ τὴν δόξαν ἱσοστάσιον, τὸν κλεινὸν Βιγίλιον· τῇ πέμπτη μὲν καὶ αὐτὸς ἐφειστήκει συνόδῳ οἰκουμενικοῖς δὲ καὶ αὐτὴ καὶ ἁγίοις ψηφίσμασιν ἐλλαμπρύνεται. Οὗτος οὖν οἷα δὴ κανὼν ἀπαρέγκλητος τοῖς ὀρθοίς αὐτῆς ἐναρμοζόμενος δόγμασι, τά τε άλλα συμφώνους ἀφίησι φωνάς, καὶ τὸ πανάγιον καὶ ὁμοούσιον Πνεῦμα τοῖς τε πρὸ αὐτοῦ καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ Πατ τράσιν ἐν ἴσῳ καὶ ὁμοίῳ ζήλῳ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀνεκήρυξεν ἐκπορεύεσθαι, καὶ τοὺς, εἴ τι ἄλλο κατά λό γον δόγματος παρὰ τὴν ὁμόψηφον καὶ κοινὴν τῶν
col. 837–838page 411 of 511
PG 141:837εὐσεβοῦντων πίστιν προάγειν ἔλοιντο, ταῖς ἴσοις δε σμοῖς τοῦ ἀναθέματος ὑπηγάγετο. πγ. Ιδοις δ᾽ ἂν καὶ τὸν καλὸν καὶ ἀγαθὸν ᾿Αγά θωνα τοῖς αὐτοῖς ἀνδραγαθήμασι σεμνυνόμενον· καὶ γὰρ αὐτὸς τὴν ἔκτην σύνοδον (οἰκουμενικῷ δὲ καὶ αὐτὴ διαλάμπει ἀξιώματι), παρών, εἰ καὶ μὴ σώ ματί, γνώμῃ δὲ καὶ πάσῃ σπουδῇ, διὰ τῶν αὐτοῦ τοποτηρητών συνεχρόνει τε ταύτην καὶ κατηγλάϊζε διὰ τό τε σύμβολον τῆς εἰλικρινοῦς ἡμῶν καὶ καθα ρᾶς πίστεως ἀπαράλλακτον καὶ κατὰ τὰς προλα δούσας συνόδους ἀκαινοτόμητον συνετήρησε, καὶ τοὺς παρακινεῖν τι τῶν ὅσα δογματίζει θρασυνομένους, μᾶλλον τῶν ἐξ ἀρχῆς δογματισθέντων, ἐπι σφραγίζων εἰς τὰς ἴσας ἀρὰς ἀπορρίπτει. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. Τοσοῦτον πρὸς τὸ ἀείφωτον τῆς Ἐκκλησίας ένατι νίζουσι φέγγος οἱ ἐκ Πατρὸ; δι᾿ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα δοξάζοντες καὶ ἐξ ἀμφοῖν εἶναι ὁμολογοῦντες αὐτό, ὅσον οἱ ἐκ Πατρὸς λέγοντες ἐκπορεύεσθαι καὶ μάτην κατὰ τῶν ἀδελφῶν ἐγχραίνεις αὐτὸς καὶ βήματα πλήρη πικρίας κατ' αὐτῶν ἀπεῤῥεύγῃ. πι. Πῶς δ᾽ ἂν παρέλθοιμι σιγῇ τοὺς ἀρχιερέας Ρώμης, Γρηγόριόν τε καὶ Ζαχαρίαν ἄνδρας ἀρετῇ διαπρέψαντας 'καὶ διδασκαλίαις θεοσόφοις τὸ ποίμνιον συναυξήσαντας, ναὶ δὴ καὶ θαυμάτων χαρίσμασι δια λάμψαντας Καὶ γὰρ τούτων εἰ καὶ μηδέτερος οι κουμενικοῖς προνομίοις ἀνηγμένη συνεδρίασε συνόδῳ, ἀλλ᾽ οὖν λαμπρῶς τε καὶ περιφανῶς κατὰ μίμησιν ἐκείνων τὸ πανάγιον Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρός θεολογοῦσιν ἐκπορεύεσθαι· ὁ μὲν μετὰ τὴν ἔκτην οὐ πολλοῦ ῥυέντος ἐνακμάσας χρόνου ὁ θεῖος Γρηγόριος Ζαχαρίας δὲ ὁ θεσπέσιος πέντε καὶ ἑξήκοντα καὶ ἑκατὸν ὕστερον ἔτεσιν· οἱ τὸ Δεσποτικὸν καὶ πατρικὸν δόγμα καὶ κήρυγμα ὡς ἐν ἀχράντῳ τῇ ψυχῇ καὶ καθαρᾷ θαλαμεύοντες παστάδι ἐκεῖθεν ἀκήρα τον, ὁ μὲν τῇ Λατινίδι γλώσσῃ, ὁ δὲ τῇ Ἑλλάδι φράσει, Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ καὶ νυμφίῳ τῶν ψυχῶν ἡμῶν διὰ τῆς εὐσεβοῦς λατρείας τὸ ποί μνιον συνηρμόσαντο. 'Αλλ', ὥσπερ εἶπον, οὗτος ὁ σοφὸς Ζαχαρίας ἄλλα τε τῶν ἱερῶν γραμμάτων τοῦ ἱεροῦ Γρηγορίου καὶ τὰς ὡς ἐν διαλόγῳ τυπουμένας ὠφελείας διὰ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν οἰκουμένην ἀπήχησε σάλπιγγος. Αὕτη τοίνυν ή θεοφόρος ξυνωρὶς πρὸς τῷ τέλει τοῦ δευτέρου τῶν διαλόγων ἡνίκα καὶ τῷ ἀρχιδιακόνῳ Πέτρῳ (ἀνὴρ δ᾽ ἦν οὗτος 368 14, ἐπισφραγίζον καὶ εἰς τάς. έτεσιν ὅ μὲν 308: εὐσεβούσης. Τί τοῦτο εἶναι λέγομεν, ὅπερ ἐν τοῖς τῶν ἁγίων μαρτύρων λειψάνοις θεωροῦμεν γινόμενον; πλείον γαρ σχεδὸν εἰπεῖν, θαυματουργίαι ἐπιτελοῦνται ἐν τοῖς εὐκτηρίοις, ἐν οἷς λείψανα ἐπ' ὀνόματι αὐτῶν κατατίθενται, ήπερ ἐν ᾧ τὰ τούτων κατάκεινται σώματα - πληρεστάτως μὲν οὖν κἀκεῖ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν εἶναι πιστεύομεν, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτῶν σώμασιν· ἐκεῖ δὲ μᾶλλον μεγάλα σημεία Βεi ἐπιδεικνύουσιν, ἔνθα ὅλῳ τῷ σώματι οὐ κατάκει και.
col. 839–840page 412 of 511
PG 141:839θεοφιλής) διαπορουμένῳ, τί δήποτε μᾶλλον τῷ βρα η Μὲν Περὶ ταῦτα Ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων παντάπασιν φθέγγῃ· οὐχ οὕτω γὰρ ἐκεῖ χεῖ τῶν ἁγίων λειψάνων ἢ τοῖς ὁλοκλήροις τῶν θαυ μάτων πάρεισιν αι δυνάμεις, ἄμφω μὲν λύσιν ἐπά γει τῆς θείας χάριτος ἀπολαύειν, μᾶλλον δὲ τὴν ἐνέρ γειαν ἐπιδείκνυσθαι τῷ βραχεῖ· ἐπειδὴ περὶ μὲν τῶν ὁλοκλήρων οὐδενὶ διανίσταται λογισμός, μή τῶν ἁγίων, ὧν λέγεται, εἶναι, οὐδ᾽ ὅτι μὴ βρύειν ταῦτα δύναται θαυμάτων Επιστασία τῶν καλλινίκων ψυχῶν, αἱ τοῖς τῶν σωμάτων συνδιήθλησαν ἀγῶσι καὶ πόνοις· οὐκ ὀλίγοις δὲ τῶν ἀσθενέστερον ταῦτα διακειμένων τῷ δισταγμῷ τὸ βραχὺ καθυβρίζεται, ὅτιπερ ἁγίων οὐκ ἔστιν, ἀφ᾽ ὧν ὀνομάζονται, καὶ ότι μὴ τῆς αὐτῆς καὶ ταῦτα καταξιοῦται χάριτός τε καὶ ἐπιφοιτήσεως· διὰ τοῦτο μᾶλλον ἐν οἷς τὸ ἀμφίβολον ἐδόκει κρατεῖν, ἐν ἐκείνοις ὑπὲρ ἐλπίδα πᾶσαν τῷ τε πλήθει καὶ μεγέθει ἡ ἐνυπόστατες καὶ ἀκένωτος πηγὴ τῶν ἀγαθῶν εἰς τὸ δαψιλέστερον πηγάζει τὰ θαύματα. Τὴν οὖν εἰρημένην ἀπορίαν ὁ μὲν, ὡς ἔφθην εἰπὼν, Λατινίδι, ὁ δὲ δι᾽ Ἑλληνία δος ερμηνείας μετὰ καὶ πολλῶν ἄλλων προδιευ κρινηθέντων ἐπιλυσάμενος ὧδε, πως μετ' ὀλίγον ἐπάγει· Τὸ Παράκλητον Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς προέρχεται καὶ ἐν τῷ Υἱῷ διαμένει πε'. Ταύτην τὴν ἱερολογίαν ὁ πρόδρομος μὲν τῶν ἐν τῇ χάριτι πρῶτος ἀνεῖπε, τῶν πιστῶν δὲ παρ' αὐτοῦ τὸ πλῆθος ἐμυήθη, καὶ ἡ εὐσέβεια διαπαντός ὁρᾶται ταύτῃ λαμπρυνομένη. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ὁ μι κροῦ δέω φάναι ὑπὲρ ἄνθρωπον άνθρωπος τὴν πηγήν τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀθανασίας, τὸν τοῦ παντὸς Δεσπό την καὶ Δημιουργόν, τὸ τοῦ κόσμου καθάρσιον δεί θροις βαπτίζων Ἰορδάνου καὶ τοὺς οὐρανοὺς ὁρῶν ανεωγμένους, θαῦμα θαύμασι μαρτυρούμενον, ἐν εἴδει μὲν περιστερᾶς τὸ πανάγιον Πνεῦμα καταρχόμενον ἐθεάσατο· ἀφῆκε δὲ φωνὴν ἡ ἀληθῶς τοῦ Λόγου φωνὴ ἐν τῷ ὁρᾷν τὰ ἀθέατα· Εἶδον τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Μένει τοίνυν καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ Πα τρὸς τὸ Πνεῦμα ἐπὶ τὸν Υἱόν· εἰ βούλει δὲ, καὶ ἐν τῷ Υἱῷ οὐδεμίαν γὰρ ἐνταῦθα παραλλαγὴν ἡ τῶν πτώσεων εἰσάγει διαφορά. Καὶ ὁ προφήτης δὲ Ησαΐας ἄνωθεν τὰ παραπλήσια χρησμολογῶν καὶ τὸν χρησμὸν εἰς πρόσωπον ἀναφέρων Χριστοῦ Πνεῦμα Κυρίου, φησὶν, ἐπ' ἐμέ· οὗ εἶνεκεν ἔχρισέ με. Ηκουσάς ποτε τῶν κλεινῶν ἐκείνων Γρηγορίου ή Ζαχαρίου (τάχα γάρ σου μᾶλλον οὗτοι τὸ ἀναιδὲς διαλύουσιν εἰς αἰδώ) ήκουσας λεγόντων αὐτῶν· Τὸ Πνεῦμα ἐν τῷ Υἱῷ μένει· καὶ πῶς εὐσ θὺς οὐκ ἀνέδραμες ἐκεῖθεν εἰς τὴν τοῦ Παύλου φωτ νήν, δι' ἧς φησι, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, καὶ ἀντὶ τοῦ τερατολογεῖν τὴν ἐκπόρευσιν διανέστης εἰς τὸ νοεῖν, ὡς ἐπεὶ τὸ Πνεῦμα μένει ἐν τῷ Υἱῷ, εἰσ κότως ἂν λέγοιτο τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ; Η γὰρ ἐν τῷ Υἱῷ τοῦ Πνεύματος μονὴ αἰτία ἂν οὐκ ἀφανὴς εἴη οὐδὲ διὰ βίας ἄγουσα πρὸς πειθὼ διὰ τί λέγεται τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ· ποῖον γὰρ ἐγγύτερον ἡ ἀπο κεῖνται, ἀλλὰ διαρρήδην οὐτός φησιν ὁ Γρηγόριος, ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι λέξεσιν αὐταῖς, καὶ εἴσεται ὁ τὰ Ῥωμαϊκὰ ἀναγινώσκειν δυνά μενος γράμματα.
col. 841–842page 413 of 511
PG 141:841στολικὴ χρήσις χαρίζεται νοεῖν, τὸ Πνεῦμα μένειν ἐν τῷ Υἱῷ, ἢ ἐκπορεύεσθαι τοῦ Υἱοῦ; μᾶλλον δὲ καὶ αὐτή γε ἡ σύγκρισις ἀπειρόκαλος. Τὸ μὲν γὰρ ὅ τε τοῦ κοινοῦ Δεσπότου σαλπίζει Βαπτιστὴς καὶ ὁ προ φήτης πάλαι προθεσπίζει, καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἀνα γινώσκων τὸ λόγιον ἐπισφραγίζει· καὶ ταύτην ἡ εὐσέβεια τὴν μυσταγωγίαν ἐκεῖθεν λαβοῦσα πᾶσι πιστοῖς διδάσκαλος πρόκειται· σὺ δὲ τῶν ζοφερῶν τῆς δυσσεβείας ἀναδὺς πυλῶν, ἀντὶ τοῦ δοξολογεῖν σε τὸ Πνεῦμα μένειν ἐν τῷ Υἱῷ καὶ ἐπὶ τὸν Υἱόν, θεομαχεῖς ἐκπορεύεσθαι λέγων τοῦ Υἱοῦ. Διαμένει ἐν τῷ Υἱῷ· διὰ τοῦτό ἐστι τοῦ Υἱοῦ· καὶ ὅτι τῆς αὐτῆς, ὡς ἔφθην εἰπὼν, φύσεώς τέ ἐστι καὶ θεότητος καὶ δόξης καὶ βασιλείας καὶ δυνάμεως· εἰ βούλει δὲ, καὶ ὅτι χρίει τὸν Χριστόν· Πνεῦμα γὰρ Κυρίου, φησίν, ἐπ' ἐμέ· οὗ είνεκεν ἔχρισέ με· καὶ διότι ἐπισκιάσαντος αὐτοῦ τῇ Παρθένῳ ἡ ὑπὲρ λόγον ὑπέστη σύλληψις, καὶ ὁ ἀνέκφραστος καὶ ἄσπορος προῆλθε τόκος· καὶ δὴ καὶ διότι ἀποστέλλει αὐτόν Εὐαγγελίσαθαι γάρ, φησί, πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, Πόσον οὖν ἄμεινόν σοι καὶ ἀκολουθότερον ἦν καὶ νοεῖν καὶ λέγειν, ὡς δι᾿ ἕν τι τῶν τεθεωρημένων ἢ καὶ διὰ πλείω λέγεται Πνεῦμα Υἱοῦ καὶ Πνεῦμα Χριστοῦ, ἀλλὰ μὴ ταῦτα τοιαῦτα ὄντα καὶ τηλικαύ τὴν ἰσχὺν ἔχοντα καὶ ἀκολουθίαν παρ᾽ οὐδὲν θέμενον ἀναπλασμοῖς ἰδίοις καὶ φαντασίαις ἀνυποστάτος ἐπιχειρεῖν τῆς Ἐκκλησίας τὰ δόγματα διαφθείρειν; ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΛΑ'. Οἱ τῆς 'Ρώμης ἀρχιερεῖς Ζαχαρίας τε καὶ Γρηγόριος τοιοῦτοι μαρτυρούμενοι παρὰ σοῦ, οξείπερ καὶ ἀληθῶς ἦσαν, ὁ μὲν Λατινίδι φωνῇ, ὁ δὲ δι᾿ ἑλληνιζούσης ἑρμηνείας τὸ Παράκλητον Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς προέρχεσθαι εἶπον καὶ ἐν τῷ Υἱῷ δια μένειν· κἀντεῦθεν ἀριδήλως διαγιγνώσκεται τὸ τοῦ προέρχεσθαι καὶ ἐκπορεύεσθαι ἰσοδύναμον, καὶ τῶν παρ' ἡμῖν θεολόγων ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα θεολογούντων προέρχεσθαι, τίς ἱκανὸς ἔτι ἀσέβειαν ἐγκαλεῖν τοῖς ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ λέγουσιν ἐκπο ρεύεσθαι; Καὶ ἡ φωνὴ δὲ, ἣν ἐν τῷ τοῦ Σωτῆρος ὁ Πρόδρομος ἀφῆκε βαπτίσματι, Εἶδον, εἰπὼν, τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, πολλὴν τὴν συνηγορίαν διὰ τοῦ μεγάλου Αθανασίου τοῖς Ῥωμαίοις εἰσφέρει· ὡς γὰρ ένα ταῦθα σὺ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς καταβαίνειν τὸ Πνεῦμα εἰς ἀπόδειξιν λαμβάνεις τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι αὐτό, οὕτω καὶ Ῥωμαῖοι τῷ μεγάλῳ ᾿Αθανασίῳ ἐντυγχάνοντες λέγοντι περὶ τοῦ Υἱοῦ· Εξ αὐτοῦ οὖν εἰς αὐτὸν κατῄει, ἐκ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ εἰς ἀπόδειξιν τοῦτο λαμ βάνουσι τοῦ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι αὐτό. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. πς'. Πλὴν αὖθις ὁ κλεινὸς Ζαχαρίας καὶ Γρηγόριος παρίτω· τῆς σῆς δόξης τοὺς ἐλέγχους ἐστί μοι συνεργαζόμενος· ὁ γὰρ ἐκ τῶν οἰκείων ἔλεγχος καὶ τοῖς ἀναιδεστάτοις αιδεσιμώτερος. πς'. Εἰ τοίνυν Ζαχαρίας καὶ Γρηγόριος τοσούτοις ἔτεσιν ἀλλήλων διεστηκότες οὐκ ἔσχον τὰς γνώμας περὶ τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐκπορεύσεως διισταμένας, δη ΙΙ
col. 843–844page 414 of 511
PG 141:843λονότι καὶ ὁ μέσον ἀμφοῖν χορὲς ἱερᾶς κατά διαδοχὴν τῶν ἱερατικῶν τῆς Ῥώμης προστάντες θεσμών τὴν αὐτὴν ἀκαινοτομήτω; ἐπρέσβευόν τε καὶ σινα ἔθαλπον πίστιν· ὑπὸ γὰρ τῶν ἄκρων τὰ μέσα ὥσπερ βλον συνέχεται και συναπαρτίζεται, οὕτω συγκ; ο εξω ται καὶ συγκατευθύνεται. Καίτοι γε εἴ τις τῶν τε φθασάντων καὶ τῶν ἑπομένων ἁγίων ἀνδρῶν πρὸς ἀλλότριον ἀποκλίνων φωραθείη φρόνημα, οὐκ ἄξη. λός ἐστιν, ὡς ἐν ᾧ τῆς ἐκείνων ἑαυτὸν διέρρηξε πίστεως, ἐν τούτῳ καὶ τοῦ χοροῦ καὶ τοῦ θρόνο καὶ τῆς ἀρχιερωσύνη; ἑαυτὸν συνεξέτεμεν. Οὕτω μὲν τὖν τῶν εἰρημένων ἁγίων ἀνδρῶν ὁ χορὸς ἐν εὐτε δείᾳ τὸν βίον ὅλον διεφύλαττεν. τζ'. ᾿Αλλ' ἀγνοεῖς τὰ παλαιὰ, καὶ ἔκνον ἔχει; τῶν σῶν Πατέρων καὶ ὡς ἀληθῶς Πατέρων ἀναθεωρεῖν τὸ φρόνημα; Χθες, καὶ οὔπω δευτέρα γενεὰ παρήλθε, Λέων ἐκεῖνος ὁ περιώνυμος, ὁ καὶ θαύμασιν ἔχουν ἔστιν οἷς ἐνσεμνύνεσθαι, πᾶσαν ἁπάντων ἑκκόπτων πρόφασιν αἱρετικήν· ἐπείπερ τὸ ἱερὸν τῶν Πατέ ρων ἡμῶν μάθημα πολλάκις ή Λατινίς φθεγγομένη διὰ τὸ τῆς φωνῆς ἐνδεές τε καὶ τῷ πλάτει τῆς Ἑλληνίδας μὴ συνεπεκτείνεσθαι, οὐ καθαρῶς οὐδ᾽ εἰλι κρινῶς οὐδὲ περὶ πόδα τους λόγους ήρμοζε τῷ να ἡματι καὶ πολλοῖς παρείχε περὶ τὴν πίστιν ἑτερι θρηκείας ὑπόληψιν τῶν ὀνομάτων ἡ στενοχωρία, μὴ έξαρχοῦσα διερμηνεύειν τῆς διανοίας τὴν ἀκρίβειαν διὰ δὴ τοῦτο ὁ θεόσοφος ἐκεῖνος ἀνὴρ εἰς ἐνθύμιον κατέστη (καὶ τό γε τῆς πρὸς τὸ ἐνθύμιον τοπῆς αἱ τιον ὑπῆρχε μετὰ τῆς προειρημένης αἰτίας ἡ νῦν ἀνέδην αἵρεσι; παῤῥησιαζομένη ὑπὸ τοῖς ὁδοῦσι τι νικαῦτα κατὰ τὴν Ῥωμαίων πόλιν λαλουμένη)· τὸ δὲ ἐνθύμιον, 'Ελλάδι γλώσσῃ πρόσταγμα δοῦναι τὸ τῆς πίστεως ἱερὸν μάθημα καὶ τοὺς Ῥωμαίους λέω γειν· καὶ γὰρ διὰ ταύτης τῆς θεοπνεύστου ἐπινοίας τό γε τῆς φωνῆς ἐνδεὶς εἰς ἀναπλήρωσιν ἀποκαθίσταται καὶ εὐρυθμίαν· καὶ τῶν εὐσεβούντων ἀπελαύνεσθαι τὴν ἐξ ὑπολήψεως ἑτεροδοξίαν, καὶ δὴ καὶ τὸ τοῦ ἄγους ἀρτιφυὲς θᾶττον τῆς Ῥωμαϊκῆς πρόβειο ζον εκκόπτεσθαι πολιτείας. Διόπερ οὐ μόνον ἐν αὐτῇ τῇ Ῥωμαίων πόλει προγράμματά τε καὶ προθέσ ματα ἔθετο, κατὰ τὰς μυστικὰς ἱερολογίας τὸ ἱερὸν τῆς πίστεως ἡμῶν σύμβολον, καθ᾽ ἂν τρόπον καὶ κατ' ἀρχὰς συνοδικοῖς καὶ φωναῖς καὶ ψηφίσμασιν ἐκπεφώνηται, Ελλάδι γλώσσῃ καὶ παρ' αὐτοῖς ἐκείν νοις τοῖς τὴν Ῥωμαίων φωνὴν ἀφιᾶσιν ἀπαγγέλλεσθαι, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ τῶν ἐπαρχιών αἱ τὴν Ρωμαίων ἀρχιερωσύνην δι' εὐλαβείας καὶ ἡγεμονίαν ἄγουσι, τὸ αὐτὸ φρονεῖν καὶ πράττειν, ἀραῖς τε τοῦ δόγματος τὸ ἀμετάθετον ἀσφαλισάμενος καὶ λόγοις καὶ γράμμασι συνοδικοῖς διεπέμψατο. πη'. Καὶ ἦν ἡ πρᾶξις οὐκ αὐτοῦ μόνον ἀρχιερατεύοντος τὸ σεβάσμιον ἔχουσα· ἀλλὰ καὶ ὁ πρῖος καὶ ἐπιεικὴς καὶ ἀσκητικοῖς ἀγῶσιν ἐναγλαϊζόμενος, ὁ κλεινὸς Βενέδικτος ὁ μετ᾿ ἐκεῖνον τοῦ ἀρχιερατικοῦ θρόνου διάδοχος, τὸ αὐτὸ καὶ στέργειν καὶ κρατύνειν οὐ τὴν δευτέραν τάξιν ἔχειν ἐσπούδαζεν, εἰ καὶ δευτερεύειν αὐτὸν ὁ χρόνος ὑπέταττεν. Εἰ δέ τις μετ' εκείνους γλώσσῃ δολερᾷ καὶ τί μὴ πλαττομένη (οὐ γὰρ ἐθάρξει γυμνῇ τῇ κεφαλῇ πρὸς τὰ κάλλετα καὶ θεοφιλέστατα παρατάττεσθαι, ἀλλ' οὐδὲ τὸ φρο
col. 845–846page 415 of 511
PG 141:845κτὸν τῆς πίστεως ἀνὰ χειλέων ἁπάντων περιφέρεσθαι, προκάλυμμα τῆς γνώμης θέμενος) τὸ ῥηθὲν θεοσε δέστατον καὶ ὠφελιμώτατον ἔργον τῶν Ἐκκλησιῶν περιέχειρέ τε καὶ ἐλυμήνατο· [οὐκ ἐμὲν γὰρ ὀνό ματι τὰς παλαμναίους πράξεις διεξιέναι· ] αὐτὸς ἂν εἰδείη· μᾶλλον δὲ πικρῶς οἶδεν ἤδη καὶ ἀθλίως την δίκην ἐκεῖθεν εἰσπραττόμενος τῆς ὑφάλου τόλμης. 'Αλλ' ἐκεῖνος μὲν (σιγῇ γὰρ καὶ αὐτὸ, εἰ καὶ με ἑκὼν εἰς τὸ τῆς σιγής απερρίφθω χωρίον. Ο δέ γε θεσπέσιος Λέων οὐ μέχρι τῶν εἰρημένων προήγαγε τὴν καλὴν ταύτην καὶ θεοκίνητον πρόνοιάν τε καὶ ταξιν· ἀλλὰ καὶ γὰρ ἦσαν ἐν τοῖς θησαυροφυλα κίοις τῶν κορυφαίων Πέτρου και Παύλου ἐκ παλαιοτάτων χρόνων καὶ εὐσεβείας ἀνθούσης ἀποτεθησαν ρισμέναι τοῖς ἱεροῖς κειμηλίοις ἀσπίδες δύο, απ γράμμασί τε καὶ ῥήμασιν Ἑλληνικοῖς ἔλεγον τὴν πολλάκις εἰρημένην ἱερὰν τῆς ἡμῶν πίστεως ἔκθε σιν· ταύτας ὑπαναγνωσθήναι κατενώπιον τοῦ Ρω μαϊκοῦ πλήθους καὶ εἰς ὄψιν ἀπάντων ἐλθεῖν ἐδι καίωσε, καὶ πολλοὶ τῶν τεθεαμένων τηνικαῦτα καὶ ἀνεγνωκότων ἔτι τῷ βίῳ παραμένουσιν. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ΛΒ'. Οὐ διάστασίς έστι γνώμης περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκπορεύσεως τὸ τοὺς μὲν ἐκ Πατρός, τοὺς δὲ ἐκ Πατρὶς δι' Υἱοῦ καὶ ἐξ ἀμφοῖν λέγειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ διὰ τοῦτο σύμφωνοι μὲν ἀλο λήλοις Ζαχαρίας καὶ Γρηγόριος ἐκ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα λέγοντες ἐκπορεύεσθαι, καθάπερ φαμὲν καὶ ἡμεῖς, τὴν ἄναρχον αἰτίαν δηλοῦντες Υἱοῦ τε καὶ Πνεύμα της, σύμφωνοι δὲ αὐτοῖς καὶ πάντες οἱ διὰ μέσου κατὰ διαδοχὴν τῶν ἱερατικῶν Ρώμης προστάντες θε σμῶν τὸ αὐτὸ λέγοντες· οὔμενουν οὐδὲ οἱ ἐκείνοις Επόμενοι, ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα λέγοντες ἐκπορεύεσθαι κατά σαφεστέραν τινὰ δήλωσιν τοῦ μὴ καὶ τὸ Πνεῦμα προσεχῶς καὶ ἀμέσως ὡς τὸν Υἱόν, ἀλλὰ διὰ τοῦ Υἱοῦ εἶναι ἐκ τοῦ Πατρὸς, πρὸς ἀλλό τριαν ἀποκλίναντες έφωράθησαν φρόνημα, οὐδὲ τῆς ἐκείνων ἑαυτοὺς διέρρηξαν πίστεως. ᾿Αλλὰ καὶ Λέων ἐκεῖνος ὁ περιώνυμος, ὁ καὶ θαύμασιν ἔχων ἔστιν οἷς ἐνσεμνύνεσθαι, οὐ πρόφασιν ἐκκόπτων αἱρετικὴν τήν, ὡς αὐτὸς φῂς, νῦν μὲν ἀνέδην παρρησιαζομέ την, τότε δὲ ὑπὸ τοῖς ὁδοῦσι κατὰ τὴν Ῥωμαίων λαο λουμένη, πόλιν, τὸ πρόσταγμα δέδωκε τοῦ Ἑλλάδι γλώσσῃ καὶ τοὺς Ρωμαίους λέγειν τὸ τῆς πίστεως ἱερὸν μάθημα, ἀλλὰ τὸ ἀδιάφορον τοῦ συμβόλου δεικνὺς τὴν οἰκονομίαν ταύτην ἐπραγματεύσατο και δῆλον ἐντεῦθεν εἰ γὰρ αἵρεσιν ἡ πάππας Λέων ἡγεῖτο τὸ κατὰ τὴν Λατινίδα γλῶτταν λέγειν ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα ἐξ Υἱοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τὴν καθ' Ελληνίδα παρεδίδου του συμβόλου ανάγνωσιν, εἰκὸς ἦν καὶ εἰς λαμπρὰν διαλαλιάν κατὰ συνοδικὴν τῶν ἐκείνῳ ὑποκειμένων ἀρχιερέων ἄθροισιν αἵρεσιν τοῦτο ἀπο καλέσαι καὶ δι᾽ ἐκφωνήσεως ἀναθέματος καταργής σα: αὐτὸ, ὥσπερ καὶ οἱ μετ' ἐκεῖνον τὸν ἐκείνου δια δεξάμενοι θρόνον καὶ τὸ σύμβολον μετά προσθήκης ἀναγινώσκοντες, εἴπερ ἐναντίον τι τοῦ δίχα τῆ; προσθήκης ἀναγινωσκομένῳ πρεσβεύοντες ἦσαν, (α) ὡς οὐ δ:7.
col. 847–848page 416 of 511
PG 141:847Λ αὐτό τε τὸ δίχα τῆς προσθήκης κατήργησαν ἂν καὶ οὐδ᾽ ἐν τῇ εὐαγγελικῇ ἂν προσθείναι πυξίδι ἀπώ κνησαν καὶ τὸ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Νῦν δ' ὅτι ἀπὸ τοῦ Λέον της καὶ ἐφεξῆς οὐδὲν διαφέρον ἡ Ρωμαϊκή ἐκκλησίᾳ ἡγεῖται τὸ νῦν μὲν ἐκ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα εἰπεῖν καὶ τὴν ἄναρχον αὐτοῦ αἰτίαν δηλῶσαι, νῦν δὲ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ καὶ τὸ τῆς προόδου δηλῶσαι διάφορον, πρόδηλόν ἐστι τὸ μὲν ἀναγινώσκειν αὐτὴν συν επινοοῦσαν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν μὴ συνεκφωνούμε νον, τὸ δὲ συνεκφωνοῦσαν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἅτε καὶ συνεπινοούμενον· τοῦτο γὰρ ἐστι προφανώς, δ καὶ Λέοντα καὶ Βενέδικτον τὸν ἐκείνου διάδοχον πέο πεικε, καὶ καθ' Ελληνίδα παραδιδόναι τοῖς Ῥω μαίοις ἀναγινώσκειν τὸ σύμβολον καὶ τὸ κατὰ Λατι νίδα μὴ καταργεῖν Ψεῦδος γάρ ἐστι τὸ ἄλλον τινὰ μετ' ἐκείνους ἀρχιερέα τὸ ῥηθὲν τοῦτο θεοτεβέστατον καὶ ὠφελιμώτατον ἔργον τῶν Ἐκκλησιῶν περικείρα! τε καὶ λυμήνασθαι· κρατεῖ γὰρ εἰς δεῦρο καὶ αἱ ἀποτεθησαυρισμέναι ἐν τοῖς Πέτρου καὶ Παύλου θησ σαυροφυλακίοις καὶ χαλκοῦ πεποιημέναι ἀσπίδες, αἷς τὸ ἱερὸν τῆς πίστεως σύμβολον Ελληνιστί ἐγε γέγραπται καὶ Ῥωμαῖστὶ, ἐκεῖ τῶν τόπων εἰσὶν, ὅπου ταύτα; ὁ πάππας Λέων ἀπέταξε, καὶ τὸ σύμ βολον καθ᾿ ἑκατέραν διάλεκτον, ὡς οἱ κατὰ τόπους μαθόντες ἡμῖν πεπληροφορήκασιν, ἀπανταχοῦ τῶν Ῥωμαίων ἀναγινώσκετα:. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. πθ'. Αλλ' οὕτω μὲν καὶ οὗτοι τὴν εὐσέδειχν ἥστραπτον καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ἐθεολόγουν ἐκπορεύεσθαι. Ὁ δὲ ἐμὸς Ιωάννης (ἐμὸς γὰρ τά τε ἄλλα καὶ ὅτι πλέον τῶν ἄλλων ἐξφκείωτο τὰ ἡμέ τερα)· οὗτος τοίνυν ὁ Ἰωάννης ἡμέτερος, ὁ τὸν νοῦν μὲν ἀνδρεῖος, ἀνδρεῖος δὲ τὴν εὐσέβειαν, ἀνδρεῖος δὲ μισεῖν καὶ καταβάλλειν ἀδικίαν πᾶσαν καὶ δυσσέβειαν, καὶ οὐχ ἱεροῖς θεσμοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ πολιτικοῖς ἐπαρκεῖν δυνάμενος καὶ τὸ ἄτακτον εἰς τάξιν μεταβάλλειν οὗτος ὁ κεχαριτωμένο; της Ρώμης ἀρχιερεὺς διὰ τῶν αὐτοῦ Θεοσεβεστάτων καὶ περιδόξων τοποτηρητῶν Παύλου καὶ Εὐγενίου καὶ Πέτρου τῶν ἀρχιερέων καὶ ἱερέων Θεοῦ ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς συνόδῳ παραγεγονότων ὡς ἡ καθολικὴ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ τῆς Ῥώμης ἀρ χιερεῖς τὸ τῆς πίστεως ἀποδεχόμενος σύμβολον γνώμῃ καὶ γλώσσῃ καὶ χερσὶν ἱεραῖς τῶν εἰρημέν (α) νων περιφανεστάτων καὶ θαυμασίων ἀνδρῶν ὑπέ γραψέ τε καὶ ἐπεσφραγίσατο. Ναὶ δὴ καὶ ὁ μετ' ἐκεῖνον ἱερὸς ᾿Αδριανός συνολικὴν ἡμῖν ἐπιστολὴν, ὥσπερ ἔθος παλαιόν, ἀναπέμψας, τὴν αὐτὴν εὐσ βειαν δι' αὐτῆς ἀνεκήρυττε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πα τρὸς ἐθεολόγει ἐκπορεύεσθαι. Τούτων δὴ τῶν ἱερῶν ὅτι δὲ ὁ ἐμος, ἀνδρεῖος τὴν εὐσέβειαν· πρὸς δὲ τὸ μισείν.
col. 849–850page 417 of 511
PG 141:849καὶ μακαρίων ἀρχιερέων 'Ρώμης οὕτω διά βίου καὶ πεφρονηκότων καὶ διδαξάντων καὶ ἀπὸ τῶν ἐπικήρων τρὸς τὴν ἀκήρατον ζωὴν ἐν τῇ αὐτῇ ὁμολογία μεταστάντων, τίνας ἂν σχοῖεν εἰπεῖν οἱ τὴν αἱρετικὴν νόσον νοσήσαντες, ἐξ ὧν τὸ δηλητήριον φάρμακον τῆς τηλικαύτης ἀσεβείας ἐξέπιον, καὶ οὐκ καταφωτίσασι θριαμβεύουσιν; αὐτίκα τούτους ἀντιπάλους τοῖς ὀρθοδοξίᾳ τὰ ἑσπέρια κ. Ἀλλὰ γὰρ οὔπω τὴν πλάνην ταύτην ἀποθέσθαι βούλεσθε; Ἐγὼ γοῦν καὶ ἑτέρας ὑμῖν ἐπῳδὰς ἐκ τῶν τοῦ Πνεύματος λογίων ἐπάζομαι, εἰ καὶ τῆς βυούσης ἐσπίδος τὰ ὦτα πρὸς τὰς τῶν ἐπαδόντων φωνὰς πὸ τῆς μετανοίας την μίμησιν μελετήσετε Πνεῦμα Θεοῦ λέγεται τὸ πανάγιον Πνεῦμα· φησί γὰρ ὁ Σωτήρ· Εἰ δὲ ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκε (άλλω τὰ δαιμόνια. Πνεῦμα τοῦ Πατρός· Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, πάλιν ἡ αὐτὴ τῆς ἀληθείας πηγὴ, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Καὶ, Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ Ησαΐας βοᾷ· Καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. — Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ Παῦλος ὁ μεγαλόφωνος τῶν ὀρθῶν δογμάτων κήρυξ ῾Υμεῖς δὲ οὐκ ἐλάβετε τὸ Πνεῦμα τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ· καὶ, Εἰ δὲ Πνεύματι Θεοῦ ἄγεσθε, οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί. Πνεῦμα Κυρίου· Ἡσαΐας βοᾷ· πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ, οὗ είνεκεν έχρισέ με. Πάλιν λέγεται Πνεῦμα τοῦ γιοῦ, Πνεῦμα Χριστοῦ, Πνεῦμα τοῦ ἐγείραντος Ἰησοῦν Χριστὸν, ὡς Παῦλος πά λιν μυσταγωγεί Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν κράζον ᾿Αβδᾶ, ὁ Πατήρ· καὶ, Τὸ Πνεῦμα τοῦ ἐγείραντος “ Ἰησοῦν Χριστὸν οἰκεῖ ἐν ὑμῖν· καὶ, Ὑμεῖς οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκὶ, εἶπερ Πνεῦμα Χριστοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν· καὶ, Εἴ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗ τοῦ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Προσέχε πάντως ὅτι τὸ Πνεῦμα λέγεται τοῦ Θεοῦ, ἐκ τοῦ Θεοῦ τε καὶ Πα τρὸς καὶ Κυρίου καὶ τοῦ ἐγείραντος Χριστὸν ἐκ νεκρῶν καὶ Πνεῦμα τοῦ Πατρός. Αρα οὖν ὅταν λέγῃ, Πνεῦμα Θεοῦ ἡ Πατρὸς ἢ Κυρίου ἢ τοῦ ἐγείραντος Ἰησοῦν Χριστὸν, ἡ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, αὐτὸ τοῦτο δηλοῦσιν αἱ φωναί, ὅπερ ἐσήμαινεν ἡ λέγουσα εκπορεύεσθαι τοῦ Πατρός; ἢ οὐδεὶς οὕτω ἀνόητος οὐδὲ αὐτῶν τῶν ἁπλῶν ῥημάτων εἰς ἐσχά την άγνοιαν ήχων, ὡς μὴ ῥᾷον ἔχειν συνορᾷν, ὅτι τῶν εἰρημένων ἕκαστον, εἰ καὶ περὶ τὰ αὐτὰ λέγε και πρόσωπα, ἀλλ᾽ οὖν ἕτερον ἡ λέξις παρίστησι ση μαινόμενον ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι τὸ Ηνεῦμα, καὶ ἕτερον ἡ Πνεῦμα Θεοῦ ἢ Κυρίου ἢ τῶν εἰρημένων ἕκαστον λέγουσα; Τὸ μὲν γὰρ τὴν ἐκπό ρευσιν τῷ ῥήματι ἀπαγγέλλει, τὰ δὲ οὐκ ἔτι· ἀλλ᾽ εἰ καὶ διότι αὐτοῦ ἐκπορεύεται, ταῦτα λέγεται, πλην ἀλλ᾽ οὐδεμία τε τῶν φωνῶν τῶν εἰρημένων τὸ ἐκπορεύεσθαι ταῖς λέξεσιν ἑρμηνεύει. Καὶ γαρ περι φανῶς ἑτερόν ἐστιν εἰπεῖν ἐκπορεύεσθαι τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἄλλο σημαίνουσι τοῖς ὀνόμασιν αἱ τὸ Πνεῦμα λέγουσαι τοῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου καὶ τὰ ὅμοια. μα'. Καίτοι γε εἰ καὶ ἑκάστη τῶν φωνῶν ἐσήμαινε τὴν ἐκπόρευσιν, ὅτιπερ αὐτοῖ, ῥήμασι θείοις ἀνερ πρὸς τῆς μετανοίας.
col. 851–852page 418 of 511
PG 141:851βήθη τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι, καὶ τοῦτο ποθὲν ἐῤῥήθη, ἐπὶ τὸ ζητεῖν. τάχου. πρὸς ἡμῶν ἂν ἦν· μυριάκις γὰρ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἐκπορεύεσθαι νοουμένου τοῦ Πνεύματος ἐκ τοῦ Πατρός, πῶς οὐδ᾽ ἅπαξ εἴρηται ἐκπορεύεσθαι τοῦ Υἱοῦ; Οὐ γὰρ ἔχει χώραν εἰπεῖν, ὡς εἴρηται διὰ τῶν λόγων, οἱ μηδόλως τοῦτο σημαίνουσι τῇ φωνῇ, καὶ ὅτι μήτε θείοις, ἀλλ' οὐδ᾽ ἀνθρωπίνοις καὶ πνευματοφόροις ρήμασι κατά λέξιν ποτ' ἀνεβρήθη τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι τοῦ Υἱοῦ· καὶ εἰ τὸ μὲν λέγεσθαι τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ παραπλήσια τὴν ἐκπόρευσιν ἔχουσι πρώτην αἰτίαν καὶ κυριωτά την (καὶ γὰρ ὁμοούσιον, διότι ἐκπορεύεται, οὐ διότι δὲ ὁμοούσιον, ἐκπορευτόν)· τὸ δὲ λέγεσθαι Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ ἢ Χριστοῦ ἢ τὰ τοιαῦτα ἐκ πολυμερού; πρόεισιν αἰτίας (διότι τε γὰρ ὁμοούσιον καὶ διό τ χρίει αὐτὸν καὶ διότι μένει ἐπ᾿ αὐτὸν καὶ διότι ἐν αὐτῷ· εἰ οὖν τὸ ἐκπορεύεσθαι τὴν κυριωτάτην ἐπέχον αἰτίαν, δι' ἦν τὸ Πνεῦμα λέγεται εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅμως οὐ δίδωσιν αὐτοῖς ἀπαγγέλλειν τὸ ἐκπορεύεσθαι, πῶς δυνατόν, ἐφ᾽ ᾧ πλείω τὰ αἴτια θεωρεῖται, δι' ὧν ὑμνολογεῖται Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ καὶ Χριστοῦ, ἐπὶ τούτου ζη τεῖν καίτοι μηδὲ συναριθμουμένην τοῖς αἰτίοι; ἀπαραίτητον τὴν ἐκπόρευσιν; Εβ'. Σὺ δὲ ἄρα τὰ ὦτα καὶ τὴν διάνοιαν ἀνατείνων πρὸς ἀσέβειαν, ἐπειδὰν ἀκούσῃς τὸ Πνεῦμα τοῦ Χριστοῦ ἢ τοῦ Υἱοῦ, πάντα παραδραμὼν ἐξ ὧν τῆς θεολογίας ἦν σοι μὴ διεκπεσεῖν, εἰς δ μηδεὶς εἰπεῖν κατηνέχθη, πρὸς ἐκεῖνο κατὰ κεφαλὴν τρέ χεις. Είρηται τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι τοῦ Πατρ' εἴρηται καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἄλλα, ὧν πολλάκις ὁ λόγος ἀνέπτυξε την διήγησιν· και οὐδὲν τούτων πλὴν τῆς προτέρας φωνῆς σημαίνει τὴν ἐκπόρευσιν· εἴρηται τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ Χρ στοῦ καὶ τὰ παραπλήσια, οὐδαμοῦ δὲ ὅτι τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεται. Μηδαμῶς οὖν εἰρημένης της εκπορεύσεως, πῶς οὐ παντελῶς ἀσύνετόν τε καὶ παράφορον εἰς ἐκεῖνο τὰς φωνὰς ἀνάγειν, εἰς & μη δαμή μηδαμῶς ἐκπεφώνηται; Οὐ γὰρ δὴ καὶ τοῦτο τολμήσουσιν οἱ πάντα θρασεῖς εἰπεῖν, ὡς ἔστι ῥή μασιν αὐτοῖς ἐκ τῶν ἱερῶν λογίων λαβεῖν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι. ΑΝ ΓΙΡΡΗΣΙΣ. ΑΓ. Δοίη σοι Κύριος σύνεσιν, ὦ ὅστις ποτ' ἂν εἴης ὁ τὰ παρόντα μέλλων εξεταστικώτερον ἐπιέναι, κατανοῆσαι τὴν δύναμιν τῶν ἐνταῦθα τῷ σοφωτάτω καὶ ἀκριβεῖ τῆς εὐσεβείας ἐραστῷ Φωτίῳ ῥηθέντων, καὶ τάχα οὐκ ἄλλου δεήσῃ τινὸς πρὸς διάγνως τοῦ μὴ πρὸς ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ ἀμυντικῶς καὶ πρὸς ἔριν τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας καταβλασης μῆσαι αὐτὸν, ὅσα γε κατ' αὐτῆς βεβλασφήμησε. Σκόπει γὰρ ὅπως Νικόλαος ἦν ὁ τοῦτον μὴ προσιέμενος πάπας καὶ πᾶσα ἡ Ρωμαϊκή Εκκλησία προς τὸ θεῖον ὑβρίζουσα ἦν καὶ ἀσεβοῦσα καὶ παρανο Ο. ΙΙ,
col. 853–854page 419 of 511
PG 141:853μοῖσα τὰ ἔσχατα, καὶ ὅπως Ἰωάννης ἦν ὁ τὴν εἰς τὸν πατριαρχικὸν θρόνον καθίδρυσιν αὐτοῦ ἐπευδοκῶν, καὶ πᾶσα αἵρεσις τῆς Ρωμαϊκῆς ἀπελήλατο Εκκλησίας Αρά γε ἀρχιερέων ταῦτα καὶ μι μητῶν τοῦ εἰρηνάρχου καὶ τῆς ἐκείνου διδασκαλίας ὑποφητῶν; Ὅμως ὥσπερ τινὰ ἀπολογίαν ὑπὲρ τῆς εἰς τὸν πάππαν Ἰωάννην εἰρήνης προβάλλεται τὸ διὰ τῶν ἐκείνου τοποτηρητῶν τὸ τῆς πίστεως ἐκείνου ἀποδέξασθαι σύμβολον καὶ γνώμῃ καὶ γλώττη καὶ χερσὶν ἱεραῖς τῶν τοιούτων περιφανεστάτων καὶ θαυμασίων ἀνδρῶν ὑπογράψαι αὐτὸ καὶ ἐπι σφραγίσασθαι. Αλλ' ἐγὼ μὲν κεχαριτωμένον μὲν τὸν ἄνδρα εἰπεῖν καὶ ἀνδρεῖον μὲν τὸν νοῦν, ἀνδρεῖον δὲ τὴν εὐσέβειαν, καὶ ἀδικίαν μισοῦντα καὶ κατα βάλλοντα ὡς ἀληθῶς κατὰ τῆς ἀδικίας τοῦ σχίσμα τοῦ ἀνδρισάμενον, οὐκ ἄν ποτ᾿ ἀναβαλοίμην· τὸ δὲ τὸν Φώτιον τῆς ἔχθρας ἀνταλλάξασθαι τὴν εἰρή νην διὰ τὸ τοὺς τοῦ πάππα Ιωάννου θεοσεβεῖς τοποτηρητὰς τὸ δίχα τῆς προσθήκης ἀναγινωσκόμενον παρ' ἡμῖν τῆς πίστεως σύμβολον υπογράψει τε καὶ ἐπισφραγίσασθαι, δεξαίμην ἂν οὐδαμῶ; ἐπίκρυψις γὰρ τοῦτο τῆς ἀληθοῦς αἰτίας, καθ᾿ ἣν ἡ κατά πάσης τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας ἀνήφθη τῷ Φωτίῳ δυσμένεια ἥτις ἦν ἡ τοῦ πάππα Νικολάου κατὰ Φωτίου ῥοπή· τὴ δέ γε τὴν Ῥωμαϊκὴν ἐκκλησίαν τὸ τοιοῦτον δέξασθαι σύμβολον οὐκ ἀφορμή εἰρήνης γέγονε τῷ Φωτίῳ, ὅτι μηδὲ σκανδάλου αἴτιον ἦν τὸ μὴ πρότερον ἴσως αὐτὸ δέχεσθαι, διὰ τὸ καὶ τοὺς πρὸ τοῦ πάππα Ιωάννου τὸν ἐκκλησιαστικὴν τῆς Ῥώμης θρόνον κοσμοῦντας τὸ τοιοῦτον σύμβολον ἅγιον καὶ εὐσεβείας πλῆρες ὁμολογεῖν ὅπερ οὖν καὶ οἱ ἐξ ἐκείνου μέχρι τοῦ νῦν καὶ γνώμῃ στέργουσι καὶ γλώσσῃ ἀνακηρύττουσι. Καὶ ἀπόδειξις μοι τοῦ λόγου τὸ τῶν Εὐαγγελίων ἀμεταποίη τον καὶ πᾶσα γραφὴ πατρικὴ ἡ τὸ Πνεῦμα λέγουσα, ἐκ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι δίχα προσθήκης παρ' αυτ τῶν (β) καὶ ἀναγινωσκομένη καὶ ὁμολογουμένη. Καὶ ἔστι τοῖς ἐξεταστικοῖς καὶ ζητητικοῖς διαγνῶναι τὸ μὴ ἀληθῶς ἐπ᾿ αἰτίας ἐξ ἐκκλησιαστικῶν ευγμάτων τὴν κατὰ 'Ρωμαίων μάχην τὸν Φώτιον ἄρασθαι, καὶ ἀφ᾽ ὧν ἐπιφέρει ἐν τοῖς ἐφεξῆς τοῦ παρόντος λόγου αὐτοῦ. Μετὰ γὰρ τὸ συστῆσαι τὸν πάππαν Ἰωάννην ἀνδρεῖον μὲν τὸν νοῦν, ἀνδρεῖον δὲ τὴν εὐσέβειαν καὶ πᾶσαν ἀδικίαν καὶ πᾶσαν δυσσέβειαν μισοῦντα καὶ καταβάλλοντα, ἀναμνηθείς ὥσπερ ὧν ἐπισφραγ. Ι. ξατο αὐτὴν καὶ ὁ Φωτιος. Τὰ αὐτὰ μὲν γὰρ ἴσως καὶ νῦν βλασφημεῖ, ἅπερ τῇ ἐπιστολῇ τότε ὁ ἁγιώ τατος ενέταξε Φώτιος - πλὴν οὐκ ἐπὶ τούτοις ἐμμέ νοντα τὸν πάπαν ἐδέξατο Φώτιος, ἀλλ' ὁμολογήσαντα διὰ τῶν αὐτοῦ τοποτηρητῶν ἀπαραλλάκτως τὸ ἅγιον σύμβολον καὶ ἀναθεματίσαντα τὸν προστιθέντα τι, όμολογουμένη ἢ ἀφαιροῦντα ἐξ αὐτοῦ παρ' αὐτοῖς. Ἐκεῖνο δὲ μή μοι λέγε, ὅτι ἐπεὶ μὴ ἐκαίνισεν ἡ Εκκλησία της Ρώμης ἕτερόν τι παρὰ τὰ τῷ ἁγι τάτῳ Φωτίῳ κατ' αὐτῶν γραφέντα ὡς ἡ ἐγκύκλιος τούτου ἐπιστολὴ παριστα, παραδεκτέα, καθὼς ἐδέ
col. 855–856page 420 of 511
PG 141:855κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας προβεβλασφήμηκε (α) ἄγνοιαν καὶ αἰσχύνην ἄντικρυς ἡγησάμενος πάντα ἐκεῖνα ὡς ψευδή παριδεῖν διὰ τὴν ἑνὸς ἀνδρὸς τοῦ πάππι . Ἰωάννου ἀναδοχὴν, πάλιν πρὸς τὸ κοινὸν τῆς Ἐκ κλησίας τὸ τοῦ λόγου πρόσωπον ἀποστρέφει καὶ ἔτι συνισχημένους τῇ πλάνῃ τοὺς Ρωμαίους ἀπο καλεῖ καὶ εἰς ἀσπίδα πρὸς τὰς τῶν ἐπαδόντων φω νὰς βύουσαν τὰ ὦτα παρεικάζει αὐτοὺς, καὶ πολλὴν διαφορὰν παραστῆσαι φιλονεικεῖ τῶν Πνεῦμα θεοῦ καὶ Πνεῦμα Πατρὸς καὶ Πνεῦμα ἐκ Θεοῦ λεγουσῶν ῥήσεων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ τῶν ἐκ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι αὐτὸ δηλουσῶν, καὶ ἐσχάτην κατηγορεῖ ἄνοιαν τῶν μὴ ῥᾷον συνορᾷν ἐχόντων, ὡς εἰ καὶ περὶ τὰ αὐτὰ λέγεται πρόσωπα Πνεῦμα Θεοῦ καὶ ἐκ Θεοῦ, ἀλλ᾽ οὖν ἕτερον ἡ λέξις παρίστησι σημαινόμενον ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα, καὶ ἕτερον ἡ Πνεῦμα Θεοῦ ἢ Κυρίου τῶν εἰρημένων ἕκαστον λέγουσα. Εἰ γὰρ καὶ ἔτι Ρωμαίοι πεπλάνηντο μετὰ τὸ τὸν πάππαν Ἰωάν νην τῷ ἀρχιερατικῷ τῆς Ῥώμης θρόνῳ ἐγκαθεσθῆναι, καὶ εἰ μὴ 'Ρωμαῖοι τὸ δίχα προσθήκης ανα γινώσκειν τὸ σύμβολον κατεδέξαντο, ποία λοιπὸν ἦν ἡ τῆς δυσσεβείας καὶ ἀδικίας καταβολή, εν προσμεμαρτύρηκε Φώτιος; Εἰ δὲ μηδὲν τῶν τῆς Ἐπι κλησίας τῷ πάππα Ιωάννῃ ἐναλλαγὲν, αὐτὸν μὲν Φώτιος ἰδιοποιεῖται καὶ τοῖς ἐγκωμίοις ἐξαίρει, τὸ δὲ κοινὸν τῆς Ἐκκλησίας εἰς ἀντιδίκων τίθησι μοί ραν, πῶς οὐ πρόδηλόν ἐστιν, ἄγειν καὶ φρονεῖν αὐτ τὸν πάντα πρὸς τὸ αὐτάρεσκον Οἷα δὲ καὶ ἅπερ περὶ τῶν διαφορῶν τῶν λέξεων λέγει τῆς τε ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι καὶ τῆς Πνεῦμα Θεοῦ καὶ Κυρίου λεγούσης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐδεμίαν τῶν εἰρημένων φωνῶν διισχυρίζεται ταῖς λέξεσιν ἑρμηνεύειν τὸ ἐκπορεύεσθαι, ἀλλ' ἕτερον περιφανῶς εἶναι τὸ ἐκπορεύεσθαι τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα νομοθετεῖ· νομοθετεῖν γάρ ἐστι τὸ κατὰ πολλὴν ἄδειαν διαφορὰς αὐτὸν πλάττεσθαι, μηδενὶ τῶν ἁγίων ῥηθείσας· καὶ ἄλλο σημαίνειν τοῖς ὀνό μασι διορίζεται τὰ; Πνεῦμα Θεοῦ καὶ Κυρίου καὶ τὰ ὅμοια λεγούσας φωνάς. Καὶ ὁ μὲν ταῦτα· ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν ἑνὶ κεφαλαίῳ τῶν κατ' Ευνομίου αγώνων αὐτοῦ οὕτω λέγει σαφῶς· ι, Οὐδὲ γὰρ ἔλατ τόν τι ἕξειν μέλλομεν εἰς τὸ γινώσκειν τὸ Πνεῦμα υπάρχειν ἐκ Θεοῦ, Πνεῦμα τοῦ στόματος αὐτοῦ ἀκούοντες αὐτὸ, ἀλλ᾽ ἱκανὸν καὶ τοῦτο τὸ ὄνομα τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ δηλῶσαι τὴν ἐκ Θεοῦ (2).» Τοῦ γοῦν μεγάλου Πατρὸς Βασιλείου αὐτὴν τὴν ἐκ Θεοῦ ὑπαρ ξιν τοῦ Πνεύματος δηλούσθαι διασαφοῦντος ἀπὸ τῆς λεγούσης φωνῆς Πνεῦμα Θεοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιο, πῶς οὐ προδήλως αὐτῷ τῷ διὰ τοῦ μεγάλου Βασι λείου λαλοῦντι Πνεύματι τοῦ Θεοῦ Φώτιος ἀντιλέγων ἐστὶν ἐν ταῖς ἤδη ῥηθείσαι; διαφοραῖς; «Πνεῦμα Θεοῦ ο φησὶν, «ἀκούοντες», ὁ μέγας Βασίλειος, ἐκ Θεοῦ ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα γινώσκομεν 1 καὶ Φώτιος λέγει· «Ετερον ἡ λέξις παρίστησι ση
col. 857–858page 421 of 511
PG 141:857μαινόμενον ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα, καὶ ἕτερον ἡ Πνεῦμα Θεοῦ ἢ Κυρίου αὐτὸ λέγουσα.» Καὶ πάλιν ο Οὐδεμία γε τῶν φωνῶν τῶν εἰρημένων α) ἐκπορεύεσθαι ταῖς λέξεσιν ἑρμηνεύει· καὶ γὰρ περιφανῶς ἑτερόν ἐστιν ἐκπορεύεσθαι τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἄλλο σημαίνουσι τοῖς ὀνόμασιν αἱ τὸ Πνεῦμα λέγουσαι τοῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου καὶ τὰ ὅμοια.» Ποῖ ποτε τῶν Γραφῶν, σοφώτατε ἄνερ, ταύ ταις ταῖς διαφοραῖς ἐντετύχηκας; Πόθεν σοι γέγονε ταῦτα νομοθετεῖν: Εἰ γὰρ ὁ λέγων Πνεῦμα Θεοῦ, τὴν ἐκ Θεοῦ δηλοί τοῦ Πνεύματος ὕπαρξιν, κατ' ἐξηγητικὴν αξιοπιστότερόν σου κατὰ πολύ, τὸν μέγαν Βασίλειον, ποίαν ἔξουσι χώραν αἱ παρὰ σοῦ ῥηθεῖσαι διαφοραί; Ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρος· Τὸ ὑπάρχειν πάντως τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἡ λέξις δηλοί. Πνεῦμα Θεοῦ τὸ Πνεῦμα· τὴν ἐκ Θεοῦ ὕπαρ ξιν τοῦ Πνεύματος πάντως ἡ λέξις δηλοί, εἴ γε μή καὶ τὸν μέγαν Βασίλειον ὀπίσω θεἶναι τῶν σῶν ἐξηγήσεων βούλει· καὶ ἡ διαφορὰ λοιπὸν τῶν λέ ξεων που; Ἡ τοῦ Πνεύματος ύπαρξις, καθὸ Πνεύ ματος ύπαρξις, αὐτῇ τῇ κλήσει του Πνεύματος συνεπινοουμένην τὴν ἐκπόρευσιν ἔχει, καὶ οὐκ ἔστινεἰπεῖν Πνεῦμα καὶ μὴ ἐκπορευτὸν νοῆσαι αὐτό· εἴτε γὰρ ἀναβλύζον ἐκ τοῦ Πατρὸς λέγει τις τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἶτε πηγάζον, εἴτε κατά τινα ἄλλην τῶν ἶσαι λέξεις τὴν αὐτοῦ δηλοῦσιν ἐκ Πατρὸς ὕπαρ ξιν, οὐκ ἄλλο τι σημαίνει παρὰ τὸν λέγοντα ἐκ Πατρὸς αὐτὸ ἐκπορεύεσθαι εἰ γὰρ καὶ πᾶσαι μὲν αἱ ἄλλαι λέξεις τὸ ἁπλῶς εἶναι δηλοῦσι τοῦ Πνεύ ματος, ιδιοτρόπως δὲ ἡ ἐκπόρευσις τὸ πῶς εἶναι αὐοῦ· ἀλλ᾽ ἐπεὶ αὐτὴ ἡ τοῦ Πνεύματος κλῆσις τὴν πρὸς Υἱὸν ἐμφαίνει διαφοράν, καὶ δίχα τοῦ ἐχω πορευτὸν ῥηθῆναι αὐτὸν αὐτὴν τὴν ἐκπορευτήν ὕπαρξιν, ὅσῳ καὶ Πνεύματος ύπαρξιν, καὶ ἡ ἀνάβλυσις δηλοῖ καὶ ὁ πηγασμὸς καὶ ἡ πρόχυσις· καὶ διὰ ταῦτα οὐ καλῶς νενομοθέτηκας, ὁ σοφώτατος, ὅσα δῆτα νενομοθέτηκας περὶ διαφορᾶς, λέγων ὡς ἕτερον μὲν ἡ λέξις παρίστησι σημαινόμενον ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα, καὶ ἕτερον ἡ Πνεῦμα Θεοῦ ἢ Κυρίου αὐτὸ λέγουσα. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ταῖς ἐφεξῆς περὶ τοῦ ὁμοουσίου ρήσεσι καὶ ταῖς Πνεῦμα Υἱοῦ καὶ Πνεῦμα Χριστοῦ δηλούσαις φω ναῖς ἐχρήσω καλῶς, περὶ ὧν πολλάκις εἰπόντες σιω πῶμεν τὰ νῦν. Αγ'. Σὺ δέ μοι σκόπει κἀντεῦθεν. Τὸ Πνεῦμα λέο γεται τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὅπως λέγεται, οὐ χαλεπὸν ἐκ τοῦ Ἡσαΐου μαθεῖν, μᾶλλον δὲ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς Δεσποτικῆς ἀναγνώσεως καὶ φωνῆς· Πνεῦμα γὰρ ἐπ' ἐμέ, φησίν, οὗ είνεκεν ἔχρισέ με· ὥστε τὸ Πνεῦμα ἄλλον μὲν τρόπον λέγεται τοῦ Κυρίου, ἕτερον δὲ τοῦ Υἱοῦ· τὸ μὲν γὰρ ὡς ὁμοούσιον· τὸ δὲ εἰ καὶ ὁμοούσιον, ἀλλὰ νῦν γε διὰ τὸ χρίσμα λέγεται τοῦ Τοῦ Χριστοῦ γὰρ Πνεῦμα, ὅτι χρίει αὐτόν ἐξηγητήν. Κυρίου.
col. 859–860page 422 of 511
PG 141:859Πνεῦμα γὰρ ἐπ' ἐμέ, αὐτή φησιν ἡ ᾿Αλήθεια, οὗ είνεκεν έχρισέ με. Χρίει τὸ Πνεῦμα τὸν Χριστόν ἄνθρωπε, πῶς νοεῖς; καθ' όν λόγον μετέσχε σαρκός καὶ αἵματος καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἢ καθ' ἐν ἐξ ἀϊδίου ὑπῆρχε Θεός; ᾿Αλλὰ τὸ μὲν δεύτερον οὐκ ἂν οἷμαί σε, εἰ καὶ πάντα θρασὺς ἦσθα, θρασυνθή. και εἰπεῖν. Οὐ γὰρ χρίεται ὡς Θεός, ἅπαγε, ὁ Υἱ;. Οὐκοῦν καθὸ ἄνθρωπος χρίεται τῷ Πνεύματι δ Χριστός· καὶ καθὸ χρίει τὸ Πνεῦμα τὸν Χριστὸν, λέγεται Πνεῦμα Χριστοῦ. Σὺ δὲ λέγεις· Ἐπειδὴ λέγεται Πνεῦμα Χριστοῦ, πάντως καὶ ἐκπορεύεται ἐξ αὐτοῦ. Οὐκοῦν τὸ Πνεῦμα τοῦ Χριστοῦ οὐ καθ Θεὸς ἐξ αὐτοῦ προελεύσεται, ἀλλὰ καθὸ ἄνθρωπος, καὶ οὐκ ἀπ' ἀρχῆς καὶ πρὸ αἰώνων καὶ ἅμα τῷ Πατρὶ οὐσιώθη, ἀλλὰ τηνικαῦτα, ἡνίκα καὶ τὸ ἀν θρώπινον προσελάβετο φύραμα ὁ Υἱός. Εδ'. Ἐπίστησον τὸν νοῦν καὶ ἀνάνηψον τῆς πλά νης άνθρωπε, μηδὲ τὴν σαυτοῦ πληγὴν καὶ τὸ τραύμα πᾶσαν ἐπιδείξῃς θεραπείαν ἐλέγχοντα. Το Πνεῦμα δοξολογεῖται τοῦ Χριστοῦ, διότι χρίει απ τόν· ὁ δὲ τὸς τῆς ἀπωλείας νόμος προστάττει δέο γειν, διότι ἐκπορεύεται αὐτοῦ· ἐκπορεύεται δὲ τοῦ Χριστοῦ, ὡς ὁ λόγος ἔδειξε διὰ τῆς τῆς δόξης βασί ζων, οὐ καθὰ Θεὸς ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καθὸ τὸ ἡμέτερον προσελάβετο φύραμα. Εἰ οὖν καθὸ τοῦ ἡμετέρου μετέσχε φυράματος, κατὰ τοῦτο ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα τοῦ Χριστοῦ, ἐκπορεύεται δὲ πάλιν καὶ τοῦ Υἱοῦ καθὸ Θεὸς (τῆς σῆς γὰρ ταῦτα τῆς νομοθεσίας τὰ προστάγματα), ὁμοούσιος ἂν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τῇ θεότητι συλλογισθείη, εἴπερ τὸ Πνεῦμα ὁμοούσιον τοῦ Υἱοῦ καί γε δὴ τοῦ Χριστοῦ· ἐκπορεύεσθαι μὲν γὰρ ποιεῖς αὐτὸ καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν, τὸ δὲ ὁμοούσιον οὔπω περιεῖλες. Εἰ οὖν ὁμοούσιον μὲν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, ὁμοούσιον δὲ καὶ τῇ προσληφθείση φύσει (ἐξ αὐτῆς γὰρ αὐτὸ κελεύεις ἐκπορεύεσθαι), εἴη ἂν ἀλύτος λόγοις ἀποδείξεων ὁμοούσιος καὶ ἡ ἐν τῷ Χριστῷ θεότης τῇ ἐν αὐτῷ ἀνθρωπότητι. Εῶ δὲ νῦν παρ ιστάνειν, ὡς καὶ κατὰ τοῦ Πατρὸς τὸ σὸν συνάγει δόγμα διὰ τῆς αὐτῆς τῶν λόγων θεωρίας τὸ τῆς σαρ κὸς ὁμοούσιον· καὶ τί ἂν εἴη τῆς ἀσεβείας ἀθεώτερον ἢ τῆς πλάνης ἀθλιώτερον; τῶν ὡς ἀληθῶ, με'. Σὺ δὲ οὔπω βούλει συνιδεῖν, εἰς οἷους σε χρη μνοὺς καὶ βάραθρα ψυχικής διαφθορᾶς ένα πορεί πτει καὶ κατορύττει τὸ μὴ βούλεσθαί σε Χριστῷ μηδὲ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς πείθεσθαι, μηδὲ ταῖς οἰκουμενικαῖς ἕπεσθαι συνόδοις, μηδὲ πρὸς τὰ; λογικὰς ἐφόδους καὶ αὐτὰς διὰ τῶν ἱερῶν προϊούσας λογίων μηδαμῶς τὸν νοῦν ἐπιστρέφειν· ἀλλὰ κατηγορεῖς μὲν τοῦ κοινοῦ Δεσπότου, καταψεύδῃ ἐς τοῦ γενναίου Παύλου, κατεξανίστασαι δὲ τῶν οἰκε;. μενικῶν καὶ ἁγίων συνόδων, διασύρεις δὲ Πατέρα; ὡς ἀληθῶς Πατέρων τῆς διανοίας ἐξοστρακίζω. ἐ; κόρακας ἀποπέμπεις, καὶ πρὸς τὰς λογικὰς και φεύεις θεωρίας· καὶ πάντα σοι κατεπόθη τὰ σω τῆς μέθης.
col. 861–862page 423 of 511
PG 141:861τήρια εἰς τὸ τῆς ἐπισφαλούς προλήψεως πάθος. Αλλ' ἀνθ' ἡμῶν σοι Δαβὶδ ὁ μελῳδὸς καὶ θεοπάτωρ εμβοήσεται· Σύνετε δὴ, ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί ποτε, φρονήσατε· μήποτε ἁρπάσῃ ὁ κοινὸς τοῦ γένους ἐχθρὸς τοσαύταις ἡμᾶς περιβάλλων πά γαις, ὡς λέων ἄγειος καὶ ὠρυόμενος τὰς ψυχὰς ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ᾖ ὁ δυόμενος. ις'. Τὰς μὲν οὖν ὑποτυπώσεις ταύτας, ὥσπερ ήτησας, ἔχεις, ἀνδρῶν ἐμοὶ σεβασμιώτατε καὶ φιλομαθέστατε. Εἰ δέ ποτε Κύριος ἡμῖν τὴν αἰχμαλωσίαν ἐπιστρέψει τῶν βιβλίων καὶ τῶν ὑπογραφέων ἡμῶν, τάχα ἂν ἕξεις, τοῦ παναγίου Πνεύματος ἡμῖν ἐμπνέοντός τε καὶ ἐπινεύοντος, καὶ τὰς χρήσεις, ας οἱ νέοι προκομίζουσι πνευματομάχοι, μᾶλλον δὲ οἱ καθ' ὅλης ἐκμανέντες τῆς ὑπεραγάθου και τρισι ποστάτου Θεότητος (οὐδὲν γὰρ αὐτοῖς τῶν ἐν αὐτῇ παραλέλειπται, δ μὴ ταῖς οἰκείαις ἀπονοίαις καθυβρίζουσι)· ναὶ δὴ καὶ τοὺς ἐπαγομένους αὐτοῖς ἐξ ὧν αὐτοὶ προάγουσι χρήσεων ἐλέγχους, ἀλλὰ καὶ τὴν περὶ ταῦτα κακουργίαν αὐτῶν καὶ μηχανουργίαν καὶ μὴν καὶ τῶν μακαρίων καὶ θεοσόφων Παν τέρων ἡμῶν τὰς ἀπαραγράπτους μαρτυρίας, δι' ὧν αὐτῶν καταισχύνεται καὶ πάσης εὐσεβείας ἀπελαύνεται τῆς ἀποστασίας τὸ φρόνημα. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ. ταρία!, Α΄. Ἐπειδὴ τὸ χρίεσθαι παρὰ τοῦ Πνεύματος τὸν Χριστὸν καλῶς ἐξηγεῖσθαι οἶδας (χρίεσθαι γὰρ λέγεις αὐτὸν οὐ καθ᾽ ἐν λόγον ἐξ ἀἰδίου ὑπῆρχε θεός, ἀλλὰ καθ᾽ ἂν λόγον μετέσχε σαρκὸς καὶ αἷμα της καὶ γέγονεν ἄνθρωπος), διὰ τί τήν Πνεῦμα Χριστοῦ λέγουσαν τὸ Πνεῦμα φωνὴν σεσοφισμένως καὶ περινενοημένως παρεξηγῇ λέγων, ὡς Εἰ ἐκ πορεύεται τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ λέγεται Πνεῦμα Χριστοῦ, τὸ Πνεῦμα ἄρα τοῦ Χριστοῦ οὐ καλὸ Θεὸς ἐξ αὐτοῦ προελεύσεται, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωπος, καὶ οὐκ ἀπ' ἀρχῆς καὶ πρὸ αἰώνων καὶ ἅμα τῷ Πατρὶ οὐσιώθη, ἀλλὰ την καῦτα, ἡνίκα καὶ τὸ ἀνθρώπινον φύραμα προσ ελάβετο ὁ Υἱός; "Ορα μήποτε τοιαῦτα λέγων εἰς μεγάλην ατοπίαν ἐξενεχθήσῃ· εἰ γὰρ μὴ ἐκ τοῦ Χριστοῦ θέλεις εἶναι τὸ Πνεῦμα, ὡς ἐξ ἀϊδίου απ διον, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Χριστοῦ τὸν ἐκ τοῦ Χριστοῦ λέγοντα εἶναι τὸ Πνεῦμα ἐσφαλμένης τόξης κατηγορεῖς ὡς καιρικὴν δοξάζοντα την ἐκπόρευσιν, οὐδὲ Θεοῦ πάθος τὸ πάθος ἐρεῖς τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ αἷμα Θεοῦ τὸ αἷμα αὐτοῦ· ἀλλὰ μὴν καὶ αἷμα καὶ πάθος Θεοῦ τὸ πάθος καὶ αἷμα λέγεται τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ αἴτιον ὁ τῆς ἀντιδόσεως τρόπος καὶ ἡ εἰς ἀλλήλας τῶν φύσεων περι χώρησις καὶ οὐδείς ἐστι τὴν ἀκριβὴ εὐσέβειαν Καιρικὴν χρονικήν. Δει. ΧΧ, 28. τρόπῳ τῆς ἀντιδόσεως θεάνθρωπον

Refutation of the Book of George of CyprusRefutatio libr Georgii Cyprii

col. 863–864page 424 of 511
PG 141:863τίνι πάσχει Θεός, ὅτι ἐν τῇ σαρκί τε καὶ τῷ προς λήμματι· καὶ οὐκ ἔστιν ὅς τὸν Χριστὸν παιδίον ἀκούει προαιώνιον καὶ οὐκ οἶδεν, ἐν τίνι προαιών νον τὸ παιδίον ἐστιν, ὅτι ἐν τῇ τῆς θεότητος ἀϊδιότητι· εἰ γοῦν ἔκαστον τῶν ἐπὶ Χριστοῦ λεγομένων καταλλήλως ἑκάστῃ τῶν αὐτοῦ φύσεων εκλαμβάνειν τὸν εὐσεβῆ χρή, οὐδέν τι διαφέρει Πνεῦμα Υἱοῦ λέγειν καὶ Πνεῦμα Χριστοῦ, καὶ μάτην σοφίζῃ τὸ λοιπὸν σύ, ἐκπορεύεσθαι τοῦ Χριστοῦ τὸ Πνεῦμα, καθὰ τοῦ ἡμετέρου αὐτὸς μετέσχε φυράματος, και εἰς κατάκριμα τῆς σῆς ψυχῆς διαιωνίζον τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ὁμοούσιον τῇ θεότητι συλλο γίνῃ· οὐδὲ γὰρ ἀλύτοις λόγοις ἀποδείξεων ὁμοούσιος καὶ ἡ ἐν τῷ Χριστῷ θεότης τῇ ἐν αὐτῷ ἀνθρωπότητι ἔσται, οὐδ᾽ εἰς τὸν Πατέρα τὸ τῆς σαρκὸς συναχθήσεται ὁμοούσιον καθ᾽ ὑπερβολὴν ἀσεβείας ἀλλ' ἡ μὲν ἐν Χριστῷ θεότης Πατρὶ καὶ Πνεύματι ὁμοούσιος ἔσται, ὡς λόγου αϊδίου θεότης ἀΐδιος, καὶ ἡ ἐν αὐτῷ ἀνθρωπότης τῇ μητρὶ ὁμοούσιος ἔσται, ὡς ἀληθινὸν αὐτῆς ἄσπορον γέννημα καὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἄχραντον κυοφόρημα. Σὺ δὲ πολλὰ διακυκη σάμενο; τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν καὶ δυσὶ μετ γάλοις ἔθνεσιν εὐσεβέσι καὶ ἀμφοτέροις πολυχρόνιον ἀναῤῥιπίσας τὸ μῖσος, οὐκ οἶδα ποίας ἂν ἐπιτεύξη συγγνώμης ἐν τῷ φοβερῷ καὶ ἀπαραλογίστῳ δικα στηρίῳ· οὐ γὰρ πικρώς σε καταδικάσομεν καὶ ἡμεῖς, ὡς τοὺς Ρωμαίους αὐτὸς κατὰ πολλὴν αὐθεντίαν, εἰς ἀρπαγὴν αὐτοὺς προδιδοὺς τῷ κοινῷ τοῦ γένους ἐχθρῷ ὡς ἀγρίῳ λέοντι καὶ ὠρυομένω. & Ασκημένος, ὃς πάθος ἀκούει Θεοῦ καὶ οὐκ οἶδεν ἐν εξ (α) ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΤΟΜΟΝ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΝΕΟΦΑΝΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΘΕΙΣ ΛΟΓΟΣ Α'. α΄. Εμελεν ἄρα πολλὰς κατὰ καιρὸν τὰς μεταξύ τῶν τῆς παλαιᾶς καὶ νέας Ῥώμης Ἐκκλησιῶν ταρα
col. 865–866page 425 of 511
PG 141:865χὰς ὁ τῆς ἡμῶν σωτηρίας ἀναῤῥιπίσας πολέμιος εἰς τὸ πάντων τῶν κακῶν ἔσχατον τὴν οἰκείαν νῦν περι στῆσα: σπουδήν. Εἰ γὰρ καὶ τριῶν ὅλων ἑκατοντά των χρόνου μέτρον ὑπερετάθη, ἀφ' οὗ τῶν ἐκκλησιῶν τούτων σχίσμα κρατύνεσθαι ήρξατο, ἀλλ' οὔπω μέχρι καὶ νῦν ὁ τῶν ὀρθῶν δογμάτων τῆς Ἐκκλησ σίας θέμεθλος διεσείσθη. Σχίσμα δὲ ἦν ἄλλως ἑκατέροις τοῖς μέρεσιν ἐμφιλοχωροῦν, καὶ λόγοι ἑκατέρωθεν διαλεκτικαῖς μεθόδοις παρακρατούμενοι, παρεξηγήσεσι τισι τῶν Γραφῶν τὸ τῆς ἐννοίας συνετά ριττον καθαρόν. Νῦν δὲ εἰς φανεράν, οίμοι! τὴν αἵρεσιν ὁ πονηρὸς ἀπαυθαδιάζεται, καὶ πρόδηλον ἄρτι τῶν πατρικῶν δογμάτων εἰσηγούμενος τὴν ἀθέτησιν, τῆς ἐντεῦθεν αἱρετικῆς κακίας πᾶσαν ἀνα πλῆσαι τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν ἀπαναιδεύεται. Ἀλλ' ὅπως μὲν καὶ διὰ τίνων, καὶ τίσι χρώμενος τοῖς ὀργάνοις, ὁ τῶν τοιούτων ἀρχηγὸς κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία; ταῦτα ἐπιτεχνᾶται, οὐ τοῦ παρόντος λέγειν ἐστίν. "Αλλης γὰρ ἂν εἴη τῆς πραγματείας καθιστορῆσαι, ὅπως οὐ τῶν γνησίων αὐτῆς γεννημάτων, νόθον δὲ καὶ τῶν αὐτ τῆς ὠδίνων ἀλλότριόν ἐστι κυοφόρημα ὁ τῆς ἀρ τεφανοῦ; αἱρέσεως ἀρχηγός· ἀλλὰ δὴ καὶ ὅπως ἀῤῥήτοις θεοῦ κρίμασι τοῦ τῆς Κωνσταντίνου θρόνου ἐπέβη, τῇ εὐσεβείᾳ συντυραννήσας καὶ πάντα κανόνα καὶ θεσμούς πάντας ἐκκλησιαστικοὺς. Ἐκεῖνο δὲ μόνον εἰς ὀλίγον εἰρηκότες γνωρίσωμεν τοῦ ἀνδρὸς, ὅτι τὸ καλὸν τοῦτο δια πόντιον εἰς ἡμᾶς ἧκε, θήρ ἄντικρυς θαλάττιος, ἄγριον κῆτος, τῆς Κύπρου ἐπαναστάν, καὶ τοῖς καθ' ἡμᾶς ἐνδεδημηκός, οὐχ ἵνα φυγάδα προφήτην υπου δέξηται καὶ εἰς ὑπηρεσίαν Θεοῦ διασώσηται, ἀλλ' ἵνα, Ἐκκλησίαν ὅλην καταπιὸν, ἄραντον ἀπεργάσηται, τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου σπουδήν ποιησόμεθα σαφῶς πάντη παραστῆσαι καὶ ἀκριβῶς, εἰς οἷόν τε αὐτὸς αἱρέσεων βόθρον κατακεκρήμνηται, καὶ ὅπως τοὺς αὐτῷ πειθομένους ἐλεινῶς, οἴμοι! συγκατασπᾷ. β'. Ην μέν, ὡς ἤδη μοι εἴρηται, χρόνιον τῶν Ἐκκλησιῶν τὸ σχίσμα καὶ οὐ βραχύ, καὶ τὴν πρώτ τὴν τῶν τοῦ Φωτίου χρόνων ἀναῤῥῆξαν ὠδῖνα, ἐς τότε παρετάθη καιροῦ, καὶ ἦσαν μὲν, ὥσπερ μου καὶ προείρηται, λόγοι τῶν μερῶν ἑκατέρωθεν διαλεκτικαῖς μεθόδοις παρακροτούμενοι, καὶ παρεξηγήσεσι τισι τῶν Γραφῶν τὸ τῆς ἐννοίας συνταράττοντες καθαρόν. Αλλ' οἱ τοῖς Ἰταλοῖς προσδιαλεγόμενοι, σοφίσμασιν αὐτοὺς τὰ πολλὰ, καὶ συλλογιστικαῖς ἀπάταις παρακρουόμενοι τὰ τῶν Πατέρων ἡμῶν εύγματα, οἷς πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἐχρῶντο σύστασιν Ιταλοί, οὐδέποτε ἀναιδῶς οὕτως ἠθέτουν, ὡς ἡ τοῦ Κυπρίου γλῶττα νῦν καὶ διάνοια. Τίς γὰρ τῶν ἐξ ἐκείνου, καὶ ἕως τοῦ νῦν τὴν ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπόρευσιν» τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀθετῆσαι εὑρί σκεται; Ζητηθήτω, καὶ οὐδεὶς εὑρεθήσεται. Τίς τῶν ἁπάντων τὸς διὰ τοῦ προσεχῶς, μηδὲν διαφέρειν τοῦ προσεχῶς, εἴρηκεν; Οὐδὲ οὗτος ζητηθεὶς εὑρεθήσεται. Ἀλλ᾽ ὁ Κύπριος, ὦ γνώμης πονηρᾶς καὶ ψυχῆς μηδὲν ἡγουμένης δεινόν! εἰ πάντα αἱρετ
col. 867–868page 426 of 511
PG 141:867κῶς γλωσσαλγήσειε, μόνον εἰ τὴν καθ᾿ ἡμῶν κακίαν ἑαυτοῦ ἐξανύσειεν, ἐπὶ τοῖς δυσί τε τούτοις δόγμασι μεγάλας ἀπηρεύξατο βλασφημίας, καὶ οἶας προϊόντες εἰσόμεθα, καὶ ἀφ' ἑτέροις πατρικοῖς δόγμασιν οὐκ ὀλίγα τὴν ἀλήθειαν ἐλυμήνατο. Καὶ ἵνα καθ' εἱρμὸν ἡμῖν ὁ ταῦτα ἐλέγχων λόγο, προβαίη, δεν μετὰ χεῖρα; ἡμᾶς λαβόντας τὸν κώδικα, ὃν ἀσχέτως οὗτος λυττής σας χθές που καὶ πρὸ τρίτης καθ᾿ ἡμῶν ἐσχεδίασε, τὸ μὲν ἵνα τὴν καθ᾿ ἡμῶν ἑαυτοῦ ἀποπλήσῃ κακίαν, τὸ δ' ῖνα τὰς τῶν ἀκεραιοτέρων ἀπατήσῃ ψυχάς, ὡς ξένων τινῶν δῆθεν δογμάτων εἰσηγητὰς τῆς κοινῆς ἡμᾶς ἀποτέμνων ολομελείας,ὧν παθεῖν ἄξιος, ἐπ' ἑτέρους ταῦτα πράττειν ὁ ἀναιδὴς οὐχ ὑποστελλόμενος, καὶ τὸν πρῶτον καν τούτῳ τῆς ὑπερηφανίας μιμούμενος εὑρετήν, ὃν ἐκ παίδων καὶ ἐς τόδε χρή νου καὶ ἡλικίας, ὡς οἱ τὰ κατ' αὐτὸν εἰδότες ἀκρί βῶς ἴσασιν, ὅλον ἑαυτῷ καὶ σύνοικον ἔχει καὶ σύν τροφεν. Τὸν τοιοῦτον δὴ κώδικα μετὰ χεῖρας δεῖ λαβόντας ἡμᾶς ἐκεῖθεν ἀπολέξασθαι πάντα, οἷς άλγε θῶς αὐτὸς αἱρετίζων, ὡς τοῦτο πάσχοντας ἡμᾶς διαβάλλει. γ'. Ἐπεὶ δὲ πρὸ τῶν ἄλλων ἐν τούτῳ τῆς γενο μένης τέως καταρχας οικονομίας καὶ εἰρήνης καλ λὴν ὅτι ποιεῖται καταδρομήν, καὶ ταῦτα πρὸ τῶν ἄλλων καὶ ὑπὲρ τοὺς ἄλλους πολλὴν αὐτὸς τὴν συγκ κρότησιν παρασχών, πρὸ τῶν δογματικῶν καὶ ἡμεῖς λόγων τὴν ἐν τῷ μέρει τούτῳ παραπληξίαν αὐτοῦ στηλιτεύσομεν. Στηλιτεύσομεν δὲ, εἰ καὶ ἐν τούτῳ πολέμιον ἄντικρυς τῶν Πατέρων, ὥσπερ οὖν και τοῖς δόγμασιν αὐτὸν ἀποδείξομεν. Εἰ γὰρ τοσοῦτον τοῖς Πατράσιν ἡμῶν τὸ τῆς οἰκονομίας ταύτης καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα εγινώσκετο, ὡς καὶ παραινέσεις Εγγράφους ἐφ᾽ οἷς ἐκεῖνοι ἐφ᾽ ἔνωσιν Ἐκκλησιῶν θεοφιλῶς διεπράξαντο, ἡμῖν τοῖς ἀψιγόνοις καταλιπεῖν πρὸς τὸν ὅμοιον ὥσπερ ζῆλον παρακαλούσας ἡμᾶς· πῶς οὐκ ἂν ἡμεῖς μὲν μαθηταὶ Πατέρων ὄντως εἶναι κριθείημεν, τὴν ἄνω καὶ κάτω τοῦ λόγου παρ' αὐτοῦ διασυρομένην οἰκονομίαν κατὰ ζῆλον μετελθόντες θεοφιλῆ, αὐτὸς δὲ παρὰ τὴν ταύτης δια βολὴν πολέμιος ἐκείνων ἀληθῶς καὶ ἀντίδικος; καὶ συστήσει μοι τὸν λόγον ὁ τὰ θεῖα πολύς Αθανάσιο; ἐν τῷ πρὸς Ἀντιοχείς τόμῳ παραδιδοὺς ἀκριβῶς, ίμες όπως ο ἄριστόν ἐστι καὶ πάνυ θεοφιλές, τὰς ἐν λέξει παρορᾶσθαι διαφοράς, όπηνίκα εἴη κατὰ τὴν ἐπὶ τῇ ἐννοία ὁμοφροσύνην συμβαίνειν τοὺς ἀδελφούς.» Καὶ τὸ δὴ θαυμαστὸν, ὅτι οὐκ ἐπὶ ἄλλων, ἀλλὰ τούτων αὐτῶν ἐθνῶν τε καὶ Ἐκκλησιῶν, περὶ ὧν νῦν ὁ λόγος ἡμῖν. Συστήσει μοι τον λόγον Βασίλειος ὁ τὴν σοφίαν ἅμα καὶ τὴν ἁγιωσύνην ἀσύγκριτος, τὴν Θεὸς φωνὴν ἐπὶ τῷ ζωοποιῷ πρὸς μικρὸν ὑπερτιθέμενος Πνεύματι ἐπὶ ἀδελφῶν ἑνώσει καὶ οἰκονομία τινὶ κρείττονι. Συστήσει μοι τὸν λόγον ὁ διὰ τὸ ὑπερέχον ἐπὶ θεολογίαις τὴν ἐπωνυμίαν Θεολόγος, τὴν αὐτήν τε τῆς αὐτῆς οἰκονομίας ὁδὸν μετερχόμενος, καὶ μηδὲ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἀποβαλεῖν, «εἰ τὴν τοῦ ἡλειμμένου φωνὴν ἀντὶ τῆς Χριστοῦ πρὸς ὀλίγον ἐπιζητοῦντες, ἠξίουν μεθ᾿ ἡμῶν τετάχθαι,
col. 869–870page 427 of 511
PG 141:869ἡδέως καταδεχόμενος. Συστήσει μοι τὸν λόγον καὶ ὁ μέγας ἀληθῶς Μάξιμος, ο φωνὰς μὲν πολλάκις τοὺς θεηγόρους Πατέρας παραφωρεῖν διαμαρτυρόμενος, ἐννοίας δὲ οὐδαμῶς· ὅτι μὴ ἐν συλλαβαῖς, ἀλλ' ἐν νοήμασί τε καὶ πράγμασι τὸ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ὑπάρχει μυστήριον.» Συστήσει μοι τὸν λόγον καὶ Διονύσιος, ὁ ἱερομάρτυς, ο άλογον καὶ σκαιὸν ὁ πάνυ ἀποκαλῶν «τὸ μὴ τῇ δυνάμει τοῦ λόγου προσ έχειν, ἀλλὰ ταῖς λέξεσι, καὶ τοῦτο μὴ τῶν τὰ θεῖα νοεῖν ἐθελόντων ἴδιον εἶναι, ἀλλὰ τῶν ἤχους ψιλοὺς ταῖς ἀκοαῖς εἰσδεχομένων διαβεβαιούμενος· ὥσπερ οὐκ ἐξὸν τὸν τέσσαρα ἀριθμὸν διὰ τοῦ δὲς δύο σημαίνει», ἢ τὰ εὐθύγραμμα διὰ τῶν ὀρθογράμμων, ἢ τὴν μητρίδα διὰ τῆς πατρίδος, ἢ ἑτερόν τι τῶν τοῖς πολλοῖς τοῦ λό γου μέρεσι ταυτό σημαινόντων.» Οὗτοι δὲ πάντε; οἱ Πατέρες, οἱ σωτῆρες, οἱ ἀκριβεῖς τῆς πίστεως φύ λακες συστήσουσί μοι τὸν λόγον, καθ᾽ ὅν ἐγὼ διαδε βαιοῦμαι, καὶ τὴν τῆς γενομένης καταρχάς οικο νομίας καὶ εἰρήνης καταδρομήν, ὡς πολέμιον ἀληθῶς τῶν Πατέρων ποιεῖσθαι τὸν Κύριον. Εἰ γὰρ, ὡς δ τῆς θεολογίας δρος καὶ κανών φησιν ἄντικρυς, οὐδὲ τὰς ἐλαχίστας πράξεις εἰκῇ σπουδασθῆναι τοῖς ἀνα γράψασι γέγονε, καὶ μέχρι τοῦ παρόντος μνήμῃ διατωθῆναι, ἀλλ᾽ ἵνα ἡμεῖς ἔχωμεν ὑπομνήματα, καὶ παιδεύματα τῶν ὁμοίων, εἴ ποτε συμπέσοι καιρὸς διασκέψεως, οἷον κανόσι τισὶ καὶ τύποις τοῖς προλαβοῦσιν ἑπόμενοι παραδείγμασιν, τί ξένον ἡμεῖς καὶ τῆς ἀληθείας ἀλλότριον διεπράξαμεθα, τὸ ἐπὶ τῇ θεολογίᾳ ισοδύναμον τῆς ἐκ καὶ τῆς διὰ πάντη εὑρί σκοντες ἀναμφίβολον, καὶ τὴν μετὰ τῶν ἐκ Πατρὸς και Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα λεγόντων εἰρήνην πραγματευσάμενοι, ὡς τὴν ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπό ρευσιν καὶ στέργοντες καὶ πρεσβεύοντες; τοιαῦται εἰσιν αἱ κακουργίας τοῦ δόγματος· τοιαῦτα τὰ έμφυλα δόγματα, ἅπερ ἡμᾶς τολμήσαι εἰς ταραχήν οὐκ ὀλίγην καὶ μέγαν ἀναῤῥιτισμὸν πολέμου τῆς Ἐκκλησίας ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς Κύπριος καθ᾿ ἡμῶν νεανιεύεται. Σὺ δ᾽ ἀλλ' αὐτὸς εἰπέ μοι, ὁ ταῦτα καθ᾿ ἡμῶν νεανιευόμενος, τὴν διὰ ἐκλήψῃ ἐπὶ τοῦ Μοῦ, εἰ πάντα φυσικῶς ἔστι δι' Υἱοῦ ἐκ Πατρός, Στα δὴ καὶ εἰρηνται δι' Υἱοῦ, οὐδὲ γὰρ τὴν ὑπηρετικὴν τῆς προθέσεως ταύτης έννοιαν τολμήσεις παραφθέγξασθαι πάντως, εἰ μὴ προφανώς μέμη νας· ποῖος οὐ πείσει σε λόγος πρὸς τὸ τῶν τοιούτων προθέσεων ἰσοδύναμον; δ΄. Ἀλλὰ καιρὸς ἤδη τὰς περικοπὰς ἀναλεγομένους τοῦ τῶν βλασφημιῶν κώδικος, τὰς πλήρεις τῆς ἀλη θείας ἡμῶν καταστρωννύειν γραφῇ, καὶ τὸν ἐφ' ἑκά στῇ αὐτῶν ὀρθοτομεῖν ἔλεγχον. «Τολμᾷ τις ἐν ἡμῖν, ο φησί, ο λέγειν ὅτι ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἐκ τοῦ Πατρός; ὅτι καὶ ὁ Μονογενής αἴτιος αὐτοῦ, καθὰ δὴ καὶ ὁ τὸν γενῆ γεννήσας Πατήρ;» Ν οἷον ἀρτύεις τὸν δόλον, καὶ τόσον σοι τοῖς ῥήμασι τὸ περίεργον ἔνεστιν 1 Ἡμεῖς διὰ πασῶν τῶν ἡμετέρων γραφῶν τὸ ἐκ Πατρός δεν Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι στέργειν καὶ πρεσβεύειν ὁμολογοῦντε;, πρὸς τὴν εἰρήνην τῶν τὴν ἐξ ἀμφοῖν λεγόντων ἐκπόρευσιν, ὡς ἐπαδοὶ καὶ μιμηταὶ μητρίδα πατρίδα,
col. 871–872page 428 of 511
PG 141:871τῶν ἐπὶ συγκαταβάσει τινὶ καὶ οἰκονομία τοιαυτ ἅττα θεοφιλῶς διαπραξαμένων Πατέρων ἡμῶν, 520 μεν. Σὺ δὲ ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς, οὕτω καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι ἡμᾶς τὸ Πνεῦμα λέγειν δια βεβαιούμενος, πῶς οὐχὶ καὶ πρῶτον καὶ ἀρχικὴν τοῦ Πνεύματος αἴτιον τὸν Υἱὸν λέγειν ἡμᾶς ἔφης, ἢ καὶ προβολέα τοῦ Πνεύματος κατὰ τὸν Πατέρα, τάχα δὲ καὶ Υἱοῦ ἄλλου γεννήτορα, ὡς πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἐξιδιωσάμενον; Εἰ γὰρ αἴτιος τοῦ Πνεύματ τος ὁ Μονογενὴς ἡμῖν πρεσβεύεται κατὰ σὲ, καθά δὴ καὶ αὐτὸς ὁ τὸν Μονογενή γεννήσας Πατήρ, πρε σβευθείη ἂν καὶ ἀρχικὸν αἴτιον κατὰ τὸν Πατέρα, καὶ Πατὴρ ἔσται ἀνθ' Υἱοῦ, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ἐπακι λουθήσει τὰ ἄτοπα, ὧν ἐπὶ τὴν σὴν ἡ βλασφημία τρέποιτο κεφαλήν. σ'. 'Αθετοῦμεν, ο φησίν, αινιττόμενος ἐχυ τὸν, ι τὰς ἐπικινδύνους περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματ της εκπορεύσεως λαληθείσας φωνάς. Τὸ γὰρ πανά γιον Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι παρ' αυτ τοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγου μαθόντες, ἐκ τοῦ Πα τρὸς καὶ τὴν ὕπαρξιν ἔχειν ὁμολογοῦμεν, καὶ αὐτ τὸν τοῦ εἶναι οὐσιωδῶς αὐχεῖν αἴτιον, ὥσπερ δήτα καὶ αὐτὸς ὁ Υἱός. Τὸν δὲ Υἱὸν ἐκ Πατρὸς μὲν οἶδα μεν καὶ πιστεύομεν, καὶ αἴτιον ἑαυτοῦ καὶ ἀρχὴν φυσικὴν τὸν Πατέρα πλουτεῖν· ὁμοούσιον δὲ καὶ συμφυὲς τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔχειν Πνεῦμα· οὐ μὴν δὲ ὅτι ἡ ὕπαρξις τῷ παναγίῳ Πνεύματι διὰ τοῦ Υἱοῦ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ·, Ενταῦθα τῆς βλασφημίας τὸ κα ρυφαιότατον. Ωδε τῆς ἀρτιφανους αἱρέσεως ἀπαρακάλυπτος θρίαμβος. Τοῖς παροῦσι ρήμασι καὶ νήματ σινό νέο; αἱρεσιάρχης ἐκπομπεύει τὴν αἵρεσιν. «Οὐ διὰ τοῦ Υἱοῦ,» φησίν, «οὐδὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἡ ὕπαρξής τῷ παναγίῳ ἔνεστι Πνεύματι. Καὶ ἡ κατασκευή ὡς θαυμασία. «Εἰ γὰρ καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ, φησί, παρά τισι τῶν ἁγίων ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἴρηται, τὴν εἰς ἀΐδιον ἔκφανσιν ἡ λέξις ἐν ταῦθα, οὐ τὴν εἰς τὸ εἶναι καθαρῶς σημαίνειν βού λεται πρόοδον.» Πρῶτα μὲν συνιδεῖν οὐκ ἔχω, πως ὁ θαυμαστὸς οὗτος καὶ λεπτὸς θεολόγος τὴν εἰς ἀπο διον δι᾽ Υἱοῦ τοῦ Πνεύματος Εκφανσιν τῆς εἰς τὸ εἶ ναι καθαρῶς διαστέλλει προόδου. Εἰ γὰρ κατὰ τὴν πολὺν ἐν θεολογία Γρηγόριον «τὸ τῆς ἐκφάνσεως ή τῆς πρὸς ἄλληλα σχέσεως διάφορον, διάφορον καὶ τὴν τῶν προσώπων κλῆσιν πεποίηκε, τὸ δὲ τοιοῦτοι τῆς ἐκφάνσεως, ἢ τῆς πρὸς ἄλληλα σχέσεως διάφορον ὁ Πατὴρ ἡμῶν ὁ Νύσσης έφερμηνεύων οἷον καὶ διασαφῶν εἰς τὴν τοῦ αἰτιατοῦ τῶν δύο προσώπων διαφορὰν σαφῶς πάντη ἀπάγει, ἐν μόνῃ ταύτῃ διατ φέρειν ἀλλήλων ταῦτα θεολογῶν, καὶ ταύτην οὐκ ἄλλο τι, ἀλλ᾽ ἢ ι τὸ μὲν προσεχῶς ἐκ τοῦ πρώτου, τὸ δὲ διὰ τοῦ προσεχῶς ἐκ τοῦ πρώτου εἶναι ἡ διο ριζόμενος, οὐκ οἶδα λοιπόν, εἴ τι ἄλλο ἡ εἰς ἀΐδιον δι' Υἱοῦ τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἔκφανσις παρὰ τὴν ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τῆς αὐτοῦ ὑποστάσεως προοδον. ς'. Επειτα δὲ, εἰ καὶ ταῦτα διαφέρειν ἀλλήλων δο θήσεται, ἐν ποίαις ἀποκρύφοις καὶ ἡμῖν ἐς δεῦρο ἀγνώ. στοις θεολογίαις ὁ ἐξεταστικὸς εὗρεν οὑτοσὶ θεολ
col. 873–874page 429 of 511
PG 141:873γος ἄλλο μὲν σημαίνειν τὸ ἐκ Πατρός, μὴ προσκειμένου καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἄλλο δὲ τὸ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι. ὁ Ἐκ τοῦ Πατρὸς, ο φησίν, ἐκπο ρεύεσθαι τὸ πανάγιον Πνεῦμα παρ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ λόγου μαθόντες, ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τὴν ἀρχὴν ἔχειν ὁμολογοῦμεν.» Αληθής ἡ ὁμολογία. Εφεξῆς δὲ παρακατιών, «Εἰ δὲ καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ,» φησί, ι παρά τισι τῶν ἁγίων ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἴρηται, τὴν ἀΐδιον ἔκφανσιν ἡ λέξις ἐγ ταῦθα, οὐ τὴν εἰς τὸ εἶναι καθαρῶς σημαίνειν βού λεται πρόοδον.» Οὐκ ἀληθὴς ἐνταῦθα ἡ τῶν οὕτω λεγομένων περίληψις. Ἡ γὰρ ἀλήθεια μιᾶς ἐννοίας καὶ ἐπ' ἀμφοῖν τοῖν προσώποιν σημαντικὴν τὴν λέξιν βούλεται εἶναι. Εἰ δὲ καὶ πάλιν τὴν ἐπινενοημένην ταύτην διαφορὰν συγχωρήσωμεν, ἔλεγχός τις καὶ οὕτω τοῦ νέου αἱρεσιάρχου κατ' ἄλλον ανακύψει τὸν λόγον. Εστω σοι, ὦ οὗτος, ἡ ἐκ Πατρὸς δι᾿ Υἱοῦ ἐκπόρευσις, ἔκφανσις τοῦ Πνεύματος δι' Υἱοῦ ἐκ Πατρός. Εἰλήφθω σοι καὶ ἡ ἔκφανσις, ὅπως ἂν καὶ ἀρέσκῃ σοι. Τί φήσεις Έκτοτε περὶ τῆς διά; Ὑπουργὸν ἐρεῖς τὸν Μονογενῆ τῆς ἐπινενοημένης σοι ι δι' αὐτοῦ ἐκφάνσεως τοῦ Πνεύματος, ο ἐκ Πα τρὸς, ἢ τὴν ἐντεῦθεν εὐλαβούμενος βλασφημίαν, φυσικὴν τοῦ Μονογενοῦς ἐπὶ τῇ ἐκφάνσει ταύτην τὴν μεσιτείαν ὁμολογήσεις; Εἰ δὲ φυσικῶς ἐκφαίνεται διὰ Υἱοῦ, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν, ἐκπορεύεται διὰ Υἱοῦ κατὰ σέ ἄρα ζυγομαχήσεις καὶ ἔτι πρὸς τὴν τῶν ἐξ ἀμφοῖν ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα λεγόντων εἰρήνην; ἡ γὰρ διὰ φυσικῶς εἰλημμένη σοι τὸ πρὸς τὴν ἐξ οὐκ ἀπαρνήσεται ἰσοδύναμον· ἡ νῦν μὲν δώσεις τὸ ἐκ Πατρὸς δι᾿ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι μηδὲν διαφέρειν τοῦ ἐξ ἀμφοῖν, νῦν δὲ τοῦτο οὐ συγ χωρήσεις; 'Αλλ' εἰ τοῦτο, οὐχ οὕτω σε ἀπηνῶς ἔδει τὰ καθ' ἡμῶν ἀπερεύγεσθαι βλάσφημα, καὶ τοῦ πονηροῦ καλεῖν ἡμᾶς ὄργανα, καὶ τέκνα μω μητὰ τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, καὶ υἱοὺς αὐτῆς ἀλ λοτρίους τε καὶ χωλεύοντας, καὶ πονηρὰν γενεάν καὶ διεστραμμένην, καὶ τἆλλὰ ὅσα ἡ σὴ γλωσσαλγία τῆς ἡμῶν εὐσεβείας καταθρασύνεται. Εἰ γὰρ ἔστι τις εκπόρευσις διὰ Υἱοῦ, μηδὲν τῆς ἐξ Υἱοῦ δια φέρουσα, οὐ τόσα ἡμεῖς ὅσα σὺ βούλε: Θεοῦ προσκε προύκαμεν. Εἰ δὲ μία τις ἔστιν ἡ ἐκπόρευσις, ὅπερ οὖν ταῖς ἀληθείαις καὶ ἔστι καὶ φυτικῶς εἰλημμένης, ἐπ' αὐτῆς τῆς διὰ, οὐκ ἔχει τις διαβολικῆς ἐνστάσεως δίχα τὸ ταύτης πρὸς τὴν ἐξ ἀπαρνήσασθαι η ἰσοδύναμον, μὴ μόνον οὐ Θεῷ προσκεκρούκαμεν ἐπὶ τῇ παρ' ἡμῶν σπουδασθείσῃ ἑνώσει τῶν αὐτοῦ Ἐκε κλησιῶν, ἀλλὰ καὶ πάνυ θεοφιλῶς ἐπ᾿ αὐτῇ τὴν τῶν Πατέρων ὁδὸν ἐβαδίσαμεν. ζ. • Οὐχὶ τὸν Πατέρα αἴτιον, ο φησίν, ο ἡ τοῦ θείου τοῦ Πνεύματος διὰ Υἱοῦ Δαμασκηνοῦ παρί στησι ρήσις, ή, ὅτι προβολείς ἐστι τοῦ ἐκφαντορικοῦ Πνεύματος ὁ Πατήρ διὰ τοῦ Υἱοῦ λέγουσα. Οὐ δ' εἰς τοῦτον οὐδαμῶς αὕτη φέρει τὸν νοῦν, ἀλλὰ βούλεται τρανῶς τὴν δι᾿ Υἱοῦ ἐκ Πατρὸς τοῦ Πνεύ. ματος παριστάνειν φανέρωσιν.» Καὶ τίς ἀκούων τοιαῦτα, ἐπὶ τῇ θεολογίᾳ οὕτω νομοθετοῦντος αὐτοῦ,
col. 875–876page 430 of 511
PG 141:875οὐχὶ μελαγχολίαν ἄντικρυς αὐτοῦ καταγνοίη, καὶ εἰς ἀδόκιμον ἐμπεσεῖν αὐτὸν νοῦν διαγνώσεται, καὶ πνευμάτων ἀληθῶς λεγεώνα πᾶσαν αὐτοῦ τὴν τῆς ψυχῆς χώραν κατασχεῖν καὶ πληρῶσαι; Ταῦτα δὴ τῆς καθ' ἡμῶν θραυστομίας τούτου νεανιεύματα. Εἰ γὰρ ἐγὼ προβολέα διὰ Λόγου τοῦ ἐκφεν τορικοῦ Πνεύματος ἐν ταῖς Γραφαῖς τὸν Πατέρα εὑρίσκων, καὶ μηδὲν τοῦτο διαφέρειν τοῦ τὸν Πα τέρα αἴτιον λέγειν τοῦ Πνεύματος διὰ Υἱοῦ συν τιθέμενος, κακούργως, ὥς φησιν αὐτὸς, ἀνελίττων εἰμὶ τὰς Γραφάς, και σπερμολογῶν, ἐκεῖθεν καὶ Ιεροσυλῶν καὶ τὸν νοῦν ἅμα μὲν τῆς Γραφῆς κλί πτων, ἅμα δὲ καὶ τῶν ἐπιπολαίως ἀκροωμένων ἐμοῦ, ποῖος οὐκ ἂν οὗτος κριθείη τῆς κακουργίας καὶ πῶς οὐκ ἂν οὗτος καὶ τῆς Γραφῆς καὶ τῶν ἀκροατῶν ἀληθῶς ὑποκλέπτων διαγνωσθείη τὸν νοῦν, ὁ μηλε μίαν ἔχων ἐπὶ ταῖς παραλόγοις αὐτοῦ ἐξηγήσεσι τὴν αὐτὴν συγκροτούσαν Γραφήν; • Προβολεύς έστι διὰ λόγου τοῦ ἐκφαντορικοῦ Πνεύματος ὁ Πατήρ τὴν δε' Υἱοῦ, φησίν, ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Πνεύματος ή λέξις παριστάνει φανέρωσιν. ο Μάταις καὶ ἀσυν εἴδητε τῆς ἀληθείας ἐχθρέ· εἰ μὴ αὐτὸ τὸ προΐο λεὺς ὄνομα εἰς τὸ αἴτιον ἐκλήψεταί τις, καὶ τὴν ἐκ Πατρὸς τοῦ Πνεύματος ύπαρξιν, ποία τις ἑτέρα λέξις ταῦτα δυνήσεται; ε 'Αλλ' ὁ Δαμασκηνός, ο φησί, ο προβολεύς, ἔφη, οὐκ αἴτιος τοῦ Πνεύματος ὁ Πατήρ, ο Βασαί! Οἷος ὁ τῆς κακίας καπνός ἐστι, καὶ οἶαν τὴν ἀχλὺν τῆς τῶν ἅπαξ αὐτῇ κατασχεθέντων διανοίας κατασκεδάζει. Ο θεῖος οὗτος Πα τὴρ ὁ Δαμασκηνὸς οὐκ ἐν ἄλλοις, ἀλλ' ἐν ᾧ τὰ ῥη θέντα ταῦτα θεολογεῖ κεφαλαίῳ, «Πηγή» φησί, καὶ αἰτία Υἱοῦ καὶ Πνεύματο; ὁ Πατήρ.» Και παραυτίκα ἐπάγει, «Πατὴρ δὲ μόνου Υἱοῦ καὶ προσ βολεύς Πνεύματος. Ἡ Εἰ τὴν ἀπὸ τῆς ἀνάρχου πηγής αἰτίαν τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος ὁ θεῖος Δαμα σκηνὸς διαιρῶν, τοῦ μὲν Υἱοῦ φησι τὴν πηγὴν ταύ τὴν καὶ αἰτίαν, ὅτι Πατὴρ αὐτοῦ ὁ Πατὴρ, τοῦ δὲ Πνεύματος, ὅτι προβολεὺς αὐτοῦ ὁ Πατήρ· πῶς οὐκ αἴτιος ὁ προβολεὺς κατὰ τὸ πάντη σαφές, καὶ πώς ἄλλην τινὰ φανέρωσιν παρὰ τὴν τοῦ Πνεύματος ύπαρξιν, ἢ ὅτι • Προβολεύ; ἐστι τοῦ ἐκφαντορικοῦ Πνεύματος ὁ Πατήρ διὰ τοῦ Υἱοῦ, ν λέγουσα περα στήσειε λέξις; η'. Εἰ δὲ ἔτι μόνον αἴτιον τὸν Πατέρα ὁ αὐτὸς δαμασκηνός ἐν αὐτῷ τούτῳ ἔφη τῷ κεφαλαίῳ, ὁ λε πτὸς τὴν θεολογίαν οὗτος διὰ τῆς τοῦ μόνος φωνῆς άργίαν τῆς ὑπὸ τῆς δι' Υἱοῦ φωνῆς ἀναφαινομένης σημασίας καταψηφίζεται. Αλλ' ίστω πεπλανήσθαι ἐνταῦθα, ἀπὸ τοῦ ἀγνοεῖν αὐτὸν διὰ τὸ ἐπὶ πᾶσιν ἀρχικὸν τοῦ Πατρός, την μόνος φωνὴν ἐν πολλαῖς τῶν Γραφῶν ἀποκεκληρώσθαι αὐτόν. Ἐν γὰρ τῇ περὶ τῆς ἐν Ἀριμήνῳ συνόδου πρὸς τοὺς Αφρους ἐπιστολῇ 4 μόνην πηγὴν τοῦ ζῶντος ὕδατος τὸν Πατέρα ο ο μέγας Αθανάσιος ἀριδήλως αποκαλεί, τὸ ζῶν τοῦτο ὕδωρ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα σαφές ἐκλαμβάνων. Αλλ' ὁ αὐτὸς καὶ ἐν πολλαῖς τῶν γραφῶν αὐτοῦ ἄλλαις τοῦ αὐτοῦ· ζῶντος ὕδατος πηγὴν» καὶ τὸν Υἱὸν λέγειν οὐκ ἀναβάλλεται. Καὶ ἡμεῖς δὲ μόνου Θεοῦ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Πνεύμα μελῳδοῦνες ἐπ' Ἐκκλησίας, καὶ Πνεῦμα Υἱοῦ αὐτὸ
col. 877–878page 431 of 511
PG 141:877καὶ φρονοῦμεν καὶ λέγομεν. ι Καὶ ὁ πολὺς δὲ τὰ θεῖα Βασίλειος, «Μηδείς,» λέγων,» οἰέσθω με τρεῖς εἶναι λέγειν ἀρχικὰς ὑποστάσεις· ἀρχὴ γὰρ τῶν ὄνο των μία δια Υἱοῦ ἐνεργοῦσα, καὶ τελειοῦσα ἐν Πνεύ ματι.» Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις·. Ένα γὰρ οἴδαμεν ἀγέννητον, καὶ μίαν τῶν ὄντων ἀρχὴν τὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ν ὅσον τῆς ἐν. νοίας κατὰ τὸ πρόχειρον δοκεῖ πως διαιρεῖν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τὰς λοιπὰς δύο ὑποστάσεις ἐπὶ τῇ τῶν ὄντων ἀρχῇ. Αλλ' ἡ ἀκριβῆς τῆς θεολογίας ἔννοια διὰ τὸ ἐπὶ πᾶσιν ἀρχικὴν τοῦ Πατρὸς τὰς ἀναγεγραμμένας ταύτας εἰρῆσθαι φωνὰς ἐπ' αὐτοῦ βού λεται. Καὶ ἦν ἂν καὶ τῷ Κυπρίῳ συμφέρον κατά πολύ, είγε, τὸν τῶν Γραφῶν οὗτος ἐφ᾽ ἅπασιν ἀν χνεύων σκοπόν, τὰ τοιαῦτα ἐπιμελῶς ἐξηρεύνα ἢ τὴν ἱεροσυλίαν μὲν γράφων, καὶ κακοῦργον σπερ μολογίαν κατὰ τῶν τὴν τοιαύτην ποιουμένων ερευ ναν ἀποφαίνεσθαι, αὐτὸν δὲ ἀνεξερευνήτω;, καὶ σὺν πάνυ πολλῇ τῇ ἀδείᾳ ἐκεῖνα θεολογεῖν & μήθ' οἱ διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας παρέδωκαν, μήθ' ἡμεῖς παρ' αὐτῶν παρελάβομεν, καὶ τὰ μὲν τῶν Πατέρων ἢ τέλεον οβελίζειν, ἢ μετὰ παραφθορᾶς παραδέχεσθαι, φωνάς δ' ἀντεισάγειν μήπω καὶ μέχρι νῦν ἐς ἀκοήν τινος τῶν τῆς Ἐκκλησίας προ φίλων ἐληλακυίας, καὶ πᾶσιν ἀπαξαπλῶς ἀγνώ στους παντάπασιν. θ'. «Ἡ γὰρ διὰ τοῦ Υἱοῦ, ο φησί, ν καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα δηλοῦσα ἐνίων Πατέρων γραφή, δηλοῖ μὲν τὴν ἐκεῖθεν αὐτοῦ ἔκλαμψιν καὶ φανέρωσιν· δι' Υἱοῦ γὰρ ὁμολογουμένως αὐτὸς ἀϊ δίως ἐκλάμπει, καὶ ἀναδείκνυται ὁ Παράκλητος, ὥσπερ ἐκ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἀκτῖνος τὸ φῶς· δηλοῖ δὲ καὶ τὴν εἰς ἡμᾶς χορηγίαν, καὶ δόσιν, καὶ ἀπο στολήν· οὐ μὴν δὲ ὅτι ὑφίσταται δι' Υἱοῦ, καὶ ἐξ Υἱοῦ, καὶ τὸ εἶναι δι' αὐτοῦ καὶ παρ' αὐτοῦ λαμβάνει, ο Τί;, ὦ πάντες ἄνθρωποι, θεολογική; εἰς ται αύτην ἀκηκοέ ποτε παρά τινι τῶν πρὸ ἡμῶν ἔν νοιαν ἐκληφθὲν, τὸ δι' Υἱοῦ καὶ ἐξ Υἱοῦ ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Ομολογεῖ δι' Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ὑπάρχειν, ἐξ Υἱοῦ ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα γραφικήν εἶναι ῥῆσιν συντίθεται, καὶ τὴν ἀληθῆ τῶν ῥήσεων τούτων ἔννοιαν συνορῶν πολλὴν ἡμῖν παρεχομένην συγκρότησιν ἐπὶ τῇ δι᾽ ἦν τὸν καθ᾿ ἡμῶν ἄσπονδου Άρατο πόλεμον, εἰρήνῃ τῶν Χριστοῦ Ἐκκλησιῶν, οὐδὲν ἡγεῖται βιώσιμον, εἰ μὴ πρὸς οὐκ εὐαγῇ τούη τας διαστρέψει τὴν ἔννοιαν. Πρῶτα μὲν γὰρ ὁ κἀπὶ τῆς δι' Υἱοῦ ἀϊδίου ἐκφάνσεως ἔφη, οὐ συνορᾷν ἔχω, εἰ ἄλλο τι ή δι' Υἱοῦ ἀϊδιός ἐστι τοῦ Πνεύματος ἔκλαμψις παρὰ τὴν δι Υἱοῦ ἀΐδιον ύπαρξιν· Επειτα δὲ καὶ διαφορὰν μεταξὺ τῶν λέξεων συγχωρῶν, οὐδ᾽ οὕτω κατάλληλα τῷ οἰκείῳ σκοπῷ φθέγγεσθαι αύτ τὸν ἡγημαι. Ἐπεὶ γὰρ δ τὸ πάντων αὐτῷ σκοπιμώτατον ἡ ἄμεσος τοῦ Πνεύματος ἐκ Πατρός ἐστιν ὕπαρξις, εἰ ἄλλο τι παρὰ τὴν δι' Υἱοῦ ὕπαρξιν ἡ δι' Υἱοῦ ἐστιν ἐκλαμψις, ὥσπερ τυχὸν ἡ δι' Υἱοῦ πρὸς ἡμᾶς χορηγία, δόσις τε καὶ ἀποστολή, πῶς ἂν δι' Υἱοῦ ἀϊδίως ἐκλάμπον τὸ μὴ δι' Υἱοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχον νοηθείη ἅγιον Πνεῦμα; Εἰ μὲν ὡς δι᾿ ὀργάνων λειτουργικοῦ δεδόσθω παρὰ τοῦ ταῦτα θεολογοῦντο;,
col. 879–880page 432 of 511
PG 141:879τοῦτο καὶ σιωπήσομεν· εἰ δ' ὡς τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς ἐπὶ τῇ ἐκ Πατρὸς ἐκλάμψει ταύτῃ, ἢ καὶ ἐκφάνσει, καὶ χορηγίᾳ, καὶ δέσει, καὶ ἀποστολῇ μεσιτεύοντος, Η φυσική αὕτη μεσιτεία τὴν δι' Υἱοῦ ἐκ Πατρὸς πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων συνίστησιν ὕπαρξιν· καὶ ὁ τὴν δι' Υἱοῦ ἀπαρνούμενος ὕπαρξιν διά τε τὴν περὶ τὴν τάξιν καινοτομίαν καὶ αὐτῆς τῆς ὑπάρξεως ἀθέτησιν καὶ ὅλης ποιεῖται τῆς πίστεως ἄρνησιν κατὰ τὸν μέγαν εἰπεῖν καὶ θεῖον Βασίλειον, διά τε τὸ ὑπηρετικῶς καὶ λειτουργικῶς κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ἐξ ἀνάγκης ταῦτα πάντα χορηγείσθαι δι' υιοῦ, χορηγίαν φημί, δόσιν, ἀποστολήν, φανέρωσιν, ἔκφανσιν, καὶ εἴ τι ἄλλο βούλεταί τις λέγειν τοιοῦτον, προδήλως κατ' ουσίαν καὶ φύσιν διίστησι τὸν Υἱὸν ἀπὸ τοῦ Πατρός. Τέως δὲ ποίαν οὐχ ὑπερβαίνει τὴν ἀλογίαν δι᾽ Υἱοῦ καὶ ἐξ Υἱοῦ ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα ὁμολογεῖν, καὶ ταῦτα προσκειμένου τῇ τοῦ ὑπάρχειν λέξει, καὶ τοῦ φυσικῶς τε καὶ οὐσιωδῶς, καὶ τὴν δι' Υἱοῦ καὶ ἐξ Υἱοῦ ὕπαρξιν ἀπαρνείσθαι τοῦ Πνεύματος; Ο α ι. ο 'Αλλά δι' Υἱοῦ, ο φησί, «καὶ ἐξ Υἱοῦ φυσι κῶς ὑπάρχειν, οὔμενουν δι᾽ Υἱοῦ καὶ ἐξ Υἱοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχειν οἱ εἰρηκότες Πατέρες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔφησαν.» Τῆς λεπτῆς τῶν ταῦτα λεγόντων ἐννοίας! Ως θαυμαστή σου, Κύπριε, ἡ γνῶσις 1 ώς ὑψηλά σου τὰ νοήματα καὶ αἰθέρια! Ἐγὼ δὲ ἀφε λῶς, ὡς ἔχω καὶ οὕτως ιδιωτικῶς, τὸ ἐκ τοῦ Υἱο φυσικῶς ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα εἰς τὴν ἐξ Υἱοῦ ὕπαρξιν ἐκλαμβάνω· καὶ τὴν ἐξ ἀντὶ τῆς διὰ κατὰ παράδοσιν γραφικὴν ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνων ἀεὶ, οὐ δύο τοῦ Πνεύματος αίτια, τὸν δὲ Πατέρα αἴτιον διά τοῦ Υἱοῦ μετὰ πολλοῦ τοῦ ἐπὶ τῇ θεολογίᾳ θάρτους ἀνακηρύττω· καὶ τὴν ἐκ τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἀκτῖνος; πρόοδον τοῦ φωτὸς εἰς τὴν διὰ τῆς ἀκτῖνος ὑπαρξιν ἐξηγοῦμαι, ἵνα κατά πολλὴν τὴν ἄδειαν καὶ ἐξ ἀμφοῖν, τοῦ ἡλίου δηλονότι καὶ τῆς ἀκτῖνος τὸ φῶς εἶναι λέγοιμι, καὶ ἵνα καὶ τὴν ἀκτίνα λέγειν πηγὴν φωτὸς ἔχοιμι. Ο δὲ εἶναι ἀπαγορεύεις ἔχειν τὸ Πνεῦμα δι' Υἱοῦ καὶ παρὰ Υἱοῦ, ἐγὼ τοῦτο στέργειν ομολογῶ, τὴν παρὰ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα θεο λογοῦσαν ῥῆσιν τοῦ μεγάλου Βασιλείου, ταῖς αὐτοῦ θεολογίαις ἐγκρίνων· ὥσπερ οὖν καὶ τὴν τοῦ μακα ρίου Πατρὸς ἡμῶν τοῦ Νύσσης, τὴν ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι αὐτὸ λέγουσαν. ια'. «Οὐχὶ ἡ κοινή, ο φησίν, ο οὐσία καὶ φύσις ὑποστάσεώς ἐστιν αἰτία μηδὲ γεννητική ποτε, οὐδὲ προβλητική αύτη γε ἡ κοινὴ οὐσία πέφυκε τῶν ἀτό μων, ἡ δὲ μετ' Ιδιωμάτων οὐσία, ήτις σαφῶς κατὰ τὸν μέγαν Μάξιμον αὐτὴν δηλοῖ τὴν ὑπόστασιν. ᾿Αλλὰ καὶ κατ' αὐτὸν δὴ τὸν μέγαν Βασίλειον, κάτ κεῖνος γὰρ ὁρίζεται ὑπόστασιν εἶναι τὴν τὸ κοινόν τε καὶ ἀπερίγραπτον ἐν τῷ τινι πράγματι διὰ τῶν ἐπιφαινομένων ίδιωμάτων παριστῶσαν καὶ περιγράφουσαν.» Εύγε τῆς ὁμολογίας ταύτης, ὦ οὗτος, εἰ καὶ πρὸς ἄλλο τι παρὰ τὴν ἀλήθειαν ἀφορῶν τὰ ῥητ θέντα εἰρήκει;. Οὐ τὴν κοινὴν οὐσίαν καὶ φύσιν, τὴν δὲ μετ᾿ ἰδιωμάτων οὐσίαν, ἥτις σαφῶς αὐτὴν δηλ:ῖ τὴν ὑπόστασιν, αἰτίαν ὑποστάσεως είναι όμο
col. 881–882page 433 of 511
PG 141:881λογεῖς, καὶ γεννητικὴν καὶ προβλητικὴν τὴν τοιαύ την λέγειν οὐσίαν οὐκ ἀναβάλλῃ. Καὶ πρὸς ταῦτα οὐ μόνον οὐδὲν ἡμεῖς ἀντιλέγομεν, ἀλλὰ καὶ συμφωνοῦμεν καὶ συντιθέμεθα, Ἐκεῖνο δὲ βουλόμεθά σου μαθεῖν, εἰ μόνῳ τῷ Πατρὶ, οὔμενουν καὶ τοῖς λοι ποῖς τῶν προσώπων την μετ' ἰδιωμάτων οὐσίαν εἰς δήλωσιν ὑποστάσεως ἀφορίζεις; Εἰ μὲν γὰρ ἐπὶ μέσ νῳ τῷ Πατρὶ ἡ μετ' ἰδιωμάτων οὐσία σαφῶς παρὰ σοὶ δηλοῖ τὴν ὑπόστασιν, αἱ πολλαί σε τῶν πατρικῶν γραφῶν ψευδόμενον ἀπελέγξουσιν, οὕτω καὶ ἐπὶ Υἱοῦ καὶ ἐπὶ Πνεύματος τὴν μετ' ιδιωμάτων ταύτην ούτ σίαν λέγουσαι, ὡς ἐπὶ Πατρὸς, εἴ τῳ μὴ παρέργως ἐκεῖνο ἀναγινώσκεται τοῦ Δαμασκηνοῦ, τὸ, ε" Οταν γὰρ ἐννοήσω μίαν τῶν ὑποστάσεων, τέλειον Θεὸν αὐτὸν οἶδα, τελείαν οὐσίαν.» Καὶ αἱ τὸ τοῦ μεγάλου Βασιλείου, τὸ, «Εως δ᾽ ἂν σκοπῶσι, μή λανθανέτωσαν δευτέραν αἰώνων τὴν τοῦ Μνονογενοῦς οὐσίαν τιθέμενοι. • Καὶ πάλιν τὸ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τὸ, ε Φοβῇ σὺ γέννησιν, ἵνα μή τι πάθῃ Θεὸς ὁ μὴ πάσχων. Ἐγὼ δὲ φοβοῦμαι τὴν κτίσιν, ἵνα μὴ Θεὸν ἀπολέσω διὰ τῆς ὕβρεως καὶ τῆς ἀδίκου κατατομῆς, ἢ τὸν Υἱὸν τέμνων ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, ἢ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ τὴν οὐσίαν τοῦ Πνεύματος.» Εἰ δὲ δέχῃ μὲν καὶ αὐτ τὸς αὐτὴν τὴν τοῦ Πατρὸς νοεῖσθαι ὑπόστασιν, ὅταν τὸ ὅλον τοῦτο μετά τον προσδιορισμοῦ ἡ ουσία τοῦ Υἱοῦ λέγηται, καὶ αὐτὴν τὴν τοῦ Πνεύματος νοεῖσθαι ὑπόστασιν, ὅταν τὸ ὅλον τοῦτο μετὰ τοῦ προσδιορι στοῦ ἡ τοῦ Πνεύματος οὐσία λέγηται· μόνῃ δὲ τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ τὸ γεννητικὸν καὶ προβλητικόν ἀφορίζεις. Αλλ' ἐνταῦθα γραφικήν τινα ἐπὶ τῷ τῶν τοιούτων ἰδιωμάτων ἀφορισμῷ ἀπαιτηθήσῃ τὴν μαρτυρία». Τὸ γὰρ γενητικὸν μόνῃ τῇ τοῦ Πατρὸς ὑποστάσει ὁμολογουμένως ἀφώρισται, καὶ πᾶσα γραφὴ περὶ τῶν τῷ Πατρὶ ἑνόντων ὑποστατικῶν Ιδιωμάτων διαλαμβάνουσα τοῦτο συνίστησι. Τὸ δὲ προβλητικὸν οὐδεμίαν ἕξεις ἀποδεῖξαι γραφὴν μόνῳ τῷ Πατρὶ ἀπονέμουσαν, εἴ γε πᾶν τὸ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ εἰρημένον ἑνότητα οὐχὶ διαίρεσιν Πατρὸς συνίστησι καὶ Υἱοῦ. Προβολεὺς δὲ διὰ Υἱοῦ τοῦ ἁγίου τεθεολόγηται Πνεύματος ὁ Πατήρ· οὐκ ἔχεις πάντως, κἂν εἰ μυρία κάμῃς πᾶσαν θεόπευστον ἀνιχνεύων Γραφὴν εἰς τὴν τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως ἰδιότητα ἀφοριζόμενον εὑρεῖν τὸ προβλητικόν. Εἰ γὰρ τοῦτ' ἦν, οὐκ ἂν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα λεγόμενον, ἐκ τῆς οὐσίας ἐλέγετο τοῦ Υἱοῦ. Μὴ γάρ μοι καὶ πάλιν τὰ λεπτὰ ἐκεῖνα λέγε νοήμα τα, τῇ μὲν τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ τὰ ἐνυπόστατον χαρι ζόμενος, ἐπὰν ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγηται· τὸ δὲ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ διὰ τὸ τῆς οὐσίας ἑνιαῖον διατεινόμενος λέγεσθαι, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ διῃρημένη τῆς τοῦ Υἱοῦ ὑποστάσεως ή αὐτοῦ ἐννοεῖτο οὐσία. Απαξ γὰρ οἰκείοις διωμολογηκὼς χείλεσι τὴν μετ' ιδιωμάτων οὐσίαν δηλωτικὴν σαφῶς ὑποστάσεως εἶναι, οὐκ ἔχεις ἀρνήσασθαι, μὴ τὸν Υἱὸν αὐτὸν ὅλον νοεῖσθαι οὐσίαν δηλαδὴ ἐνυπόστατον, ὅταν τις ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα εἶναι λέγῃ τὸ ἅγιον. Εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλά τι ἀνακύψει πά μιν ἕτερον άτοπον, εἰ διὰ τὸ μίαν εἶναι τὴν τοῦ Υἱοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν ἐκ τῆς ἀμφοῖν οὐσίας λέγεσθαι ριο
col. 883–884page 434 of 511
PG 141:883τὸ Πνεῦμα ἐρεῖ τις. Αναγκάσει γὰρ ὁ λόγος καὶ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα οὐσίας. Μία γὰρ αὕτη μετὰ τῆς τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Εἰ γὰρ βούλει καὶ ὁ Υἱὸς ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας γεννώμενος, ἔσται διὰ τὸ τῆς οὐσίας ἑνιαῖον οὐ μόνον καὶ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύ ματος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ. ιβ. • Διατείνεσθαι ἡμᾶς, φησὶν ὁ τῆς ἀλη θεία; ἀντίπαλος, μὴ τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως, τῷ δὲ λόγω της φύσεως αἴτιον εἶναι τὸν Πατέρα του Πνεύματος, ὡς ἐκ τούτου συνάγεσθαι, καὶ τὸν Υἱὸν ἀναγκαίως αἴτιον τοῦ Πνεύματος ἀναφαίνεσθαι, τὸν αὐτὸν ἔχοντα τῷ Πατρὶ τῆς φύσεως λόγον. Επι δ' ἐντεῦθεν ἔπεσθαι καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα αἰτιόν του νης εἶναι, τὸν αὐτὸν τῷ Πατρὶ τῆς φύσεως λόγον δεχόμενον· καὶ εἰς πλῆθος οὕτω προχωρεῖν τὰς αἱ τίας, ἐν τῷ πῶς μὲν τῆς αἰτίας μετέχειν, ὅσαι τῆ φύσεως μετέχουσιν ὑποστάσεις, πῶς δὲ τὴν κοινήν οὐσίαν καὶ φύσιν ὑποστάσεως εἶναι αἰτίαν.» Ταῦτα ἡμῖν ἐπιφημίζων τὰ ἄτοπα, καὶ τῆς ἀληθείας ἀλ λότρια ὁ τῆς ἀληθείας ὄντως ἀλλότριος, οὐκ οἶδεν ὁπόσα μᾶλλον αὐτὸς διὰ μέσου τῶν παρόντων αυτ τοῦ λόγων τὴν τοῦ δόγματος ἀλήθειαν παραφθείρει. Ημεῖς ἐν πολλαῖς μὲν τῶν ἡμετέρων γραφῶν ἀλη θῶς τὸν λέγοντα τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως, καὶ μὴ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως αἴτιον εἶναι τὸν Πατέρα τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐκακίσαμεν, καὶ κακιστέον ἔτι τοῦτον ἡγούμεθα παρὰ τὴν τῶν Πατέρων τὰ τοιαῦτα θεολογοῦντα παράδοσιν. Μὴ τῷ λόγῳ δὲ τῆς ὑπο στάσεως είναι αἴτιον τὸν Πατέρα του Πνεύματος, ἐν οὐδεμιᾷ τῶν γραφῶν ἡμῶν εἰρηκέναι συνοίδαμεν. Οὐ γὰρ ὅτι τὸν μὴ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως τὴν αἰτίαν τῷ Πατρὶ διδόντα κακίζομεν. Αὐτὸς δ' ὁ Κύπριος οὗτός ἐστιν ἤδη τὸν τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως ταύτην αὐτῷ ἀπονέμοντα αιτιώμενος ἐπεὶ οὐδὲν ἡμῖν διαφέρον νομίζεται, εἰ ὁ Πατήρ κατ' ἀμφότερα αἴτιός ἐστιν ὧν ἐστιν αἴτιος, ὡς ἀκριβῶς εἰδόσι τοὺς θεολόγους ἡμῶν Πατέρας, νῦν μὲν ἐκ τῆς ὑποστάσεως, νῦν δὲ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὰ ἐξ αὐτοῦ θεολογοῦντας αιτιατά. Οὗτος δὲ θάτε ρον τῶν δύο διδούς, τὸ γὰρ ἐκ τῆς οὐσίας, οὐ τῆς αιτίας, τοῦ δ᾽ ἁπλῶς ὁμοουσίου δηλωτικὸν διορίζεται, καὶ προδήλως τοῖς Πατράσιν ἡμῶν διαμάχεται, ὧν ὁ μὲν, ο Ἐκ τῆς πατρικῆς οὐσίας τὴν τοῦ Υἱοῦ θεολογεῖ γέννησιν, ο καὶ πάλιν·ι Ιδιοκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἀποκαλεῖ τὸν Υἱὸν γένο νημα· ο καὶ πάλιν, «Τὴν τοῦ Πατρὸς οὐσίαν άρ χὴν καὶ ῥίζαν καὶ πηγὴν εἶναι τοῦ Υἱοῦ ν ἀποφαίνεται· ὁ δὲ, «Οὐ γὰρ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, ο γράφων ἀνακηρύττει, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Πα τρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς ἀπαύγασμα, καὶ ὡς ὕδατος ἀτμίς· ο καὶ πάλιν·. Αιτία ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Ταῦτα πάντα αἰτιατὸν ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας εἶναι δηλοῖ τὸν Υἱόν. Ὁ δὲ τοῖς ταῦτα θεολογοῦσε πράσιν διαμαχόμενος ο κρείττων ἐκείνων, καὶ πολύ θειότερόν τε καὶ ὑψηλότερον ἐξ ὑπερη γνώμης θεολογεῖν φανταζόμενος, λανθάνει ἐν τῇ ἐφευρημένῃ αὐτῷ διαιρέσει τῆς οὐσίας ὑποστάσεως αὐτὸς ἑαυτῷ περιπίπτει, καὶ
col. 885–886page 435 of 511
PG 141:885ὅπως αὐτὸς τὰ ἑαυτοῦ ἀνατρέπει. Ὥσπερ γὰρ αι σχυνόμενος τὸ παρ' ἄλλον καὶ μὴ παρ' ἑαυτοῦ ἀνα τρέπεσθαι καὶ ψόγον ἡγούμενος ἄντικρυς, εἰ μόνος αὐτὸς ἑαυτῷ πρὸς ἀντιδικίαν ἀρκεῖν ἑαυτὸν ἀπο δείξει, νῦν μὲν ἀπαγορεύει, καὶ ὡς ἀποτρόπαιόν τι διοβελίζει τὸ τὴν οὐσίαν τοῦ Πατρὸς αἰτίαν εἶναι τῶν ἐξ αὐτοῦ, νῦν δὲ τὴν μετ' ἰδιωμάτων οὐσίαν αὐτήν τε δηλοῦν σαφῶς τὴν ὑπόστασιν δέχεται, καὶ γεννητικὴν εἶναι ταύτην καὶ προβλητικὴν ἀποφαίνεται. Οὕτω τὰ τῆς θεολογίας ἑαυτὸν ἐπαίδευσεν ὑψηλὰ, ὁ μηδὲ αὐτῷ τῷ Σατανᾷ τῶν ἐπὶ τῇ οἰή σαι πρωτείων παραχωρῶν. Ἀλλ' εἰ καὶ οὗτος ἐν οἷς τὴν οὐσίαν τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως ἐπὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ διαιρεῖ, τῇ μὲν τὸ ὁμοούσιον, τῇ δὲ ὑπο στάσει τὸ αἴτιον ἀποδίδωσιν, ἡμεῖς δὲ ὡς μαθηταὶ καὶ δοῦλοι τοῖς δεσπόταις καὶ διδασκάλοις ἡμῶν Πατράσιν ἑπόμενοι, καὶ οἰκεῖον μηδὲν ἐπὶ ταῖς θεο λογίαις ἀποτολμῶντες οὐδέποτε, προαποδεδειχότες ἤδη, ὅπως τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι λεγό μενον τὸ ἐξ αὐτῆς αἰτιατὸν ἑαυτοῦ ὁμολογουμένως παρίστησιν, ἀκολούθως ἐκ τῶν αὐτῶν γραφῶν ἀπεδείξαμεν νῦν, καὶ ὅπως τὸ ἐκ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρὸς δηλωτικὸν ὁμοουσιότητας είληπται. Ο μὲν γὰρ πολὺς τὰ θεῖα Βασίλειος, «Οὐκ ἀδελφὰ, φησί, λέγομεν τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ἀλλὰ Πατέρα καὶ Υἱὸν ὁμολογοῦμεν, τὸ δὲ τῆς οὐσίας ταυτὸν, ἐπειδὴ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ὁ δὲ ἅγιος Κύριλλος· «Τὸ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς,» φησί, 4 γεγεννήσθαι τὸν Υἱὸν ἀναγ κάσει δὴ πάντως καὶ οὐχ ἑκόντας ἡμᾶς ἀποδοῦναι τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ. Τί φής, ὦ νέα θεολόγε, καὶ τὴν οἴησιν ἀληθῶς ὑψηλέ; εἰ τῆς ὑποστάσεως τὸ Πατὴρ ἐστιν ὁμολογουμένως δηλωτικὸν, καὶ οἱ Πατέρες ἀπὸ τοῦ ἐξ αὐτῆς τὸν Υἱὸν εἶναι τὸ πρὸς τὸν Πατέρα συνάγουσιν ὁμοούσιον, πῶς αὐτὸς ἐν τισι τῶν σῶν διαῤῥητορεύεις γράφων ὡς ὁ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν λέγων διπλήν ταύτην ἐμφαίνει συναναφαινομένην τῇ λέξει τὴν ἔννοιαν, κατὰ μὲν τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τὸ ὁμοούσιον, κατὰ δὲ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ τοῦ Υἱοῦ δηλοῦσαν αἰτιατόν; Ὁρᾷς ὅπως ἡ τῆς κακία; δοκὸς τοιοῦτόν σοι τοὺς τῆς διανοίας ἐσκότωσεν ὀφθαλμούς, ὡς αὐτόν σε παθεῖν ἀληθῶς, ἅπερ ἡμᾶς ἐπισκώπτεις ψευδόμενος, μελαγχολίαν δηλονότι νοσῆσαι ἄντικρυς, καὶ τοσοῦτον τὴν τῶν πολεμίων και φίλων καθάπαξ ἀποβεβληκέναι διάγνωσιν, ὡς καὶ ἑαυτῷ σεαυτὸν τρόπον ἐχθροῦ διαχεῖσθαι καὶ πολεμίου; ιγ'. Πάλιν, «Οὐ καλῶς, ο φησί, «λέγειν ἡμᾶς τὸ, Ο Ωσπερ ἐπὶ τῆς δημιουργίας ἡ δι' Υἱοῦ φωνή δήλωσιν μὲν τῆς προκαταρκτικῆς αἰτίας ἔχει, οὐ μὴν δὲ διαι ρεῖ τὸν Υἱὸν ἀπὸ τοῦ Πατρός· οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῆς θεολογίας αὐτῆς, εἰ καὶ ἀρχικόν ἐστιν Υἱοῦ καὶ Πνεύ ματος ὁ Πατήρ αἴτιον, ἀλλ᾽ ἐπεὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Πνεύματός ἐστιν αἴτιος, οὐκ ἂν διαιρεθείη τοῦ Πατ τρὸς ὁ Υἱὸς ἐπὶ τῇ προόδῳ τοῦ Πνεύματος. Τὴν γοῦν τοιαύτην ἐπίπληξιν οὐ πολλὰ οὐδὲ οἴκοθεν, βραχέα δὲ εἰπόντες καὶ ἀπὸ γραφῶν ἀποςκευασόμεθα. Ο γὰρ τῶν Νυσσαέων καὶ τῆς οἰκουμένης φωστήρ, . Τὸ Πνεῦμα, νλέγων, «τῷ Πατρὶ κατὰ τὸ ἄκτι στον συναπτόμενον, πάλιν ἀπ' αὐτοῦ τῷ μὴ Πατήρ εἶναι καθάπερ ἐκεῖνος διαχωρίζεται· τῆς δὲ πρὸς τὸν Υἱὸν κατὰ τὸ ἄκτιστον συναφείας, καὶ ἐν τῷ
col. 887–888page 436 of 511
PG 141:887τὴν αἰτίαν τῆς ὑπάρξεως ἐκ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ἔχειν ἀφίσταται, πάλιν τῷ ἰδιάζοντι, ἐν τῷ μήτε μονογενῶς ἐκ τοῦ Πατρὸς ὑποστῆναι, καὶ ἐν τῷ δι' αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ πεφηνέναι, πάλιν δὲ τῆς κτί σεως διὰ τοῦ Μονογενοῦς ὑποστάσης, ὡς ἂν μὴ κοινότητά τινα πρὸς ταύτην ἔχειν νομισθῇ τὸ Πνεῦμα ἐν τῷ ἐκ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ πεφηνέναι, ἐν τῷ ἀτρέπτῳ καὶ ἀναλλοιώτῳ καὶ ἀπροσδεεί διακρίνεται τὸ Πνεῦμα ἀπὸ τῆς κτίσεως, ο συνο στησι καλῶς ἡμᾶς καὶ ἐπ᾽ ἀμφοτέραις ταῖς αἰτίαις δι' Υἱοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς εἰρημέναις τὸ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τηρῆσαι ἀδιαίρετον. Εἰ γὰρ τὸ ἀπὸ Πατρός ἀδιαίρετον ἐπὶ τῆς δημιουργικής έχει αιτίας δ Υἱός, οὐχ ὅτι συνεργεί κατά τι, καὶ οἷον ἀναπληροί τὸ ἐπὶ τῇ τῶν ὄντων αἰτίᾳ ἀτελὲς τοῦ Πατρός ἀνενδεὶς γὰρ καὶ τέλειον τῶν κτισμάτων αἴτιον ὁ Πατήρ· ἀλλ' ὅτι κατ' ουσίαν καὶ φύσιν αὐτῷ ἥνωται, δημιουργεῖν δι' αὐτοῦ τὰ δημιουργούμενα θέλοντι, πολλῷ πλέον ἐπὶ τῆς φυσικῆς αἰτίας τοῦ Πνεύματος τὸ τοιοῦτον ἔξει ἀδιαίρετον, είγε καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς ἐστιν ἐκπεμπόμενον ἐκ Πατρός. Καὶ ἡμεῖς μὲν οὕτω τὴν ἐπὶ τοῖς ῥηθεῖσιν ἐπίπληξιν τοῦ φιλοσκώμμονος ἀνδρὸς ἀποσκευαζόμεθα. Οὗτος δὲ τί καὶ Θεῷ ἐν τῷ μέλλοντι δικαιωτηρίῳ καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ Θεοῦ νῦν ἀπολογήσεται, τὸν αὐτὸν θεῖον Πατέρα τὸν Νύσσης τὸ ἐκ Πατρός αἰτιατὸν Υἱοῦ τε καὶ Πνεύματος εἰς διαφορὰν εὑρίσκων ἀποτάττοντα πρόδηλον, ἐν τῷ τὸν μὲν Υἱὸν προσεχῶς, τὸ δὲ Πνεῦμα διὰ τοῦ προσεχῶς αἰτιατὸν» θεολογεῖν ἐκ Πατρὸς, καὶ ταύτην ἀθετῶν τὴν διαφορὰν, καὶ ὡς παρά του τῶν οὐδε νὸς ἀξίων ῥηθεῖσαν διοβελίζων, καὶ οὕτω προσεχῶς καὶ ἀμέσως εἶναι καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πα τρὸς ὡς αὐτὸν τὸν Υἱὸν (ὦ γλώττης θρασέως τὰ τοιαῦτα φθεγγομένης!) ἀποφαινόμενος; ιδ΄. Επιφύεται πάλιν ἡμῖν ὁ φιλαίτιος λέγουσι μηδὲν καινὸν εἶναι, εἰ τοῖς τὴν ζωὴν εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκλαμβάνουσι κατὰ τὸν τῆς αἰτίας νοηθείη λόγον πηγὴ ζωῆς ὁ Υἱὸς εἰρημένος, ὅτι διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκ Πατρό; ἐστιν αἰτία τοῦ Πνεύματος· καὶ πηγὴν ζωῆς αὐτὸς τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ ἐξηγούμενος Λόγον, ὅτι τῆς ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας γενε χρωμένοις ἡμῖν αἴτιος ὑπῆρξε ζωῆς, ποταμίου ρεύ ματος δίκην τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι πᾶσιν, ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑαυτοῦ πηγάσας αὐτήν. Αλλ' οὐκ οἶδεν ὅπως οὐκ οἶδε τί λέγει, καὶ περὶ τίνων διαβεβαιοῦται. Ἡμεῖς γὰρ μηδὲν εἰρηκότες εἶναι και νὸν πηγὴν ζωῆς, κατὰ τὸ δι᾽ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα, τὸν Υἱὸν ἐκληφθῆναι τοῖς τὴν ζωὴν εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκλαμβάνουσιν, οὐκ ἠθετήκαμεν πάντως τὸ καὶ πηγὴν ζωῆς τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰρή σθαι διὰ τὸ τοῖς ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας νενεκρωμένοις αἴτιον αὐτὸν ὑπάρχειν ζωῆς, ἐξ ἑαυτοῦ τοῖς πᾶσι ταύτην πηγάζοντα. Θὗτος δὲ διὰ μέσου τῶν τοιούτων αὐτοῦ λόγων, «μηδὲν καινὸν εἶναι ο λέγων, «μηδὲ τῆς τῶν Γραφῶν συνηθείας ἀλλότριον, ἐὰν τὸ πνεύ ματικὸν χάρισμα ἅγιον ὁμωνύμως Πνεῦμα καλεῖται, καὶ τὴν ἐνέργειαν ἔστιν ὅτε οἰκειοῦσθαι τοῦ τὴν ἐνεργοῦντος κλῆσιν ἀποφαινόμενος, ὡς καὶ ἡ του
col. 889–890page 437 of 511
PG 141:889ἡλίου λαμπηδὼν καὶ αὐγὴ πολλάκις τὴν τοῦ ἡλίου,» ἐμφανισάτω ζητοῦσιν ἡμῖν τὰς Γραφάς, ών φησιν οὐκ ἀλλότριον εἶναι τὸ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος Πνεῦμα ἅγιον λέγεσθαι. Εἰ δὲ μή, ἐκ τοῦ ἐναντίου τὰς γραφικὰς ἡμεῖς μαρτυρίας παρέξομεν εἰς ἀπό δειξιν τοῦ καὶ πάνυ τῶν Γραφῶν ἀλλότριον εἶναι τὸ τὴν ἐνέργειαν τὴν τοῦ ἐνεργοῦντος κλῆσιν ἐξιδιοῦ σθαι. Ο γὰρ σοφώτατος και πλέον δογματικώτατος, καὶ οὐδεὶς οὐ συμμαρτυρήσειν μοι ἀπαναιδεύε σεται, τὸν ᾿Αβουχαρὰν μὴ εἶναι ταῦτα Θεόδωρον ἐν τοῖς περὶ θείων ονομάτων λόγοις· αὐτοῦ. «Τὸ Θεός, ο φησίν, ο ὄνομα ἀπό τινος ἐνεργείας εἴρηται, οὐ μὴν τῆς ἐνεργείας ἐστὶ σημαντικὸν, ἀλλὰ τῆς φύσεως τῆς ἐνεργούσης. Εἰ γὰρ τὸ Θεὸς ὄνομα ενεργείας δηλωτικὸν, πᾶν δὲ ὄνομα οὗτινός ἐστι δηλωτικόν, ἐκείνου ἐστὶν ὄνομα· καὶ τὸ Θεὸς ἄρα ὄνομα ένερ- Β. γείας ἐστὶν ὄνομα. Ωστε τὸ ώνομασμένον Θεὸς ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Θεὸς ἄρα ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ Θεὸς ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἐστιν. Ταυτὸν ἄρα Θεὸς καὶ ἐνέργεια Θεοῦ, ὅπερ ἀδύνατον. Εἰ δέ τις ἐριστικῶς λέγει ὡς οὐκ ἀδύνατον τοῦτο τιθέναι, ἴστω ὡς πολλὰ ἄτοπα συμβαίνει αὐτῷ ὁμολογεῖν πρῶτον μὲν τὸ πρὸς τὸ αὐτὸ λέγεσθαι· τὰ γὰρ ταυτά πρὸς τὸ αὐτὸ λέγεται, εἴ γε τὸν αὐτὸν ὅρον δέχεται. Ἀλλ᾿ ἡ τοῦ Θεοῦ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ λέγεται ἐνέρ γεια· ὁ δὲ Θεὸς οὐ λέγεται τοῦ Θεοῦ εἶναι Θεός. Ετι ἡ ἐνέργεια ἐνεργοῦντός ἐστιν ἐνέργεια· ὁ δὲ Θεὸς οὐκ ἐνεργοῦντός ἐστι Θεός. Ετι εἰ ταυτὸν Θεὸς καὶ ἐνέργεια Θεοῦ, κατηγοροῦντο ἂν ἀμφότερα κατὰ τῶν αὐτῶν. Ἀλλ᾿ ὁ Θεὸς κατηγορεῖται κατὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος, ἡ δὲ ἐνέργεια οὐχ ὁμοίως. Ὁ γὰρ Πατὴρ Θεὸς, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα. Οὐκέτι δὲ ὁ Πατὴρ ἐνέργεια, ἢ ὁ Υἱός, ἢ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' ἐνεργοῦντα. Τὸ δὲ μέγιστον τὸ λέγειν μὴ εἶναι τὸν Θεὸν πρὸ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἄμα. Τὰ γὰρ ταυτὰ ἅμα ὁμολογεῖν ἀνάγκη. Εἰ οὖν ὁ Θεὸς ἀΐδιος, καὶ ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἄρα ἀΐδιος, ὥστε καὶ τὸ τῆς ἐνεργείας ἀποτέλεσμα ἀΐδιον. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα ὁ κόσμος. Αίδιος ἄρα ὁ κόσμος κατά τὴν προτεθεῖσαν ὑπόθεσιν. Οπερ οὐ μόνον ἀδύνα τον, ἀλλὰ καὶ ἀσεβές ἐστι λέγειν.» Οὕτω τὴν ἐκε κλησιαστικὴν ἡμεῖς παιδείαν ἠσκήσαμεν. Οὕτω τὴν θεολογικήν μετιέναι ὁδὸν ἡμεῖς ἐπαιδεύθημεν, καὶ πάνθ' ὅσα θεολογοῦμεν ἀπὸ Γραφῶν συνιστᾷν· καὶ ἐπὶ πᾶσιν, οἷς παρὰ τῶν ἀντιφερομένων ἡμῖν ἐπηρεαζόμεθα, διὰ τῆς τῶν Γραφῶν ἰσχύος τὴν τούτων ἐπήρειαν ἀποτρέπεσθαι. Ὁ δὲ τῆς ἀληθείας, ὥς φησι, γενναῖος ἐκδικητής συκοφάντας ἡμᾶς καὶ τῶν ἁγίων ἀποκαλῶν ὑβριστάς, τοὺς οὕτω τὴν θεολογικήν μετιόντας ὁδὸν, τί ἂν παρ᾽ ἡμῶν κληθείη αὐτὸς ὁ τῇ τοῦ Θεοῦ εἰσηγούμενος Εκκλησίᾳ; ιε'. Ερωτῶν ἡμᾶς οὗτος, Ποῦ οἱ θεοφόροι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ τοῦ Υἱοῦ αἴτιον τοῦ Πνεύματος ἔφασαν; ἀκούει παρ᾿ ἡμῶν, ὅπου αὐτὸν ν προβολέα διὰ Λόγου τοῦ ἐκφαντορικοῦ Πνεύματος» εἶπον. Ερωτῶν, Ποῦ τὸν Παράκλητον εἶπον ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἔχειν τὴν ὕπαρξιν; ἀκούει, ὅπου «ἐκ τοῦ Υἱοῦ φυ σικῶς καὶ οὐσιωδῶς ὑπάρχειν, εἶπον αὐτόν. ο Ἐρωτῶν, Ποῦ πάλιν αὐτὸν τὸν Παράκλητον ἐκ τοῦ οἴκοθεν καὶ ἀπὸ κοιλίας νέας ἄρτι δογμάτων φωνάς
col. 891–892page 438 of 511
PG 141:891ἀκούει, ὅπου «ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τὴν ἐκπόρευσιν ο εἶπον < ἔχειν αὐτόν.» Ερωτῶν πάλιν, Τίς ποτε καὶ ἐν ποίοις συντάγμασι τὴν πατρικὴν ὑπόστασιν αἰτίαν εἶναι Υἱοῦ καὶ Πνεύματος απηγόρευσεν; ἀκούει, ὅτι οὐδέ τις, οὐδ᾽ ἔν τινι τῶν θεολογικῶν συνταγμάτων διὰ ταῦτα καὶ οὐδὲ ἡμεῖς. Ἐρωτῶν πάλιν, Τίς τὸν Πατέρα αἴτιον φρονεῖν τοῦ Πνεύματος οὐ τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως, ἀλλὰ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως έδος γμάτισεν; ἀκούει ὅτι οὐδέ τις. Πάντες δὲ ἀμφοτέρω; τῷ τε λόγῳ τῆς ὑποστάσεως καὶ τῷ λόγῳ τῆς φύσεως αἴτιον τῶν ἐξ αὐτοῦ τὸν Πατέρα εἶναι παραδεδώκασιν. Οὗτος δὲ παρ' ἡμῖν ἐρω τώμενος, Τίς τῶν ἁπάντων τὸ διὰ τοῦ προσεχώς μηδὲν διαφέρειν τοῦ προσεχώς εἴρηκεν; οὐδένα έχει τῶν Πατέρων εἰπόντα τοῦτο παραγαγεῖν. Τίς ὁ τὴν ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπόρευσιν εἰς ἄλλην καὶ ἄλλην τὴν ἔννοιαν ἐξηγούμενος, ερωτώμενος, καὶ τὸ μὲν ἐκ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι εἰς τὴν ἐκ Πατρὸς ὕπαρξιν, τὸ δὲ δι' Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι εἰς τὴν ἀΐδιον ἔκφανσιν, οὐκ εἰς τὴν τοῦ εἶναι πρόοδον ἐκλαμβάνων; οὐδὲ βραχύ τι ἔχει ἀπολογήσασθαι. Ερωτώμενος, Τίς δ προτεχῶς καὶ ἀμέσως ἐκ Πατρὸς ἔχειν τὸ Πνεῦμα θεολογήσας; εἰς ἑαυτὸν τὸ πᾶν τῆς ἀπολογίας περι ίστησιν. Ερωτώμενος, Τίς ὁ διορισάμενος άλλο μὲν εἶναι τὸ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι, ἄλλα δὲ τὸ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τὴν ἐκπόρευσιν, ταυτὸν δ' εἰπεῖν τὴν ὕπαρξιν, ἔχειν; διὰ τῆς ἑαυτοῦ διαγνώσεως τὸν εἰς ταῦτα δεφενδεύει διορισμόν. Ερωτών μενος, Τίς ὁ τῇ τοῦ Πατρὸς ὑποστάσει το προβλητικόν ὡς τὸ γεννητικὸν ἀφορίτας; οὐδένα των Πο τέρων έχει παράγειν. Ερωτώμενος, Τίς τῶν Πατέ ρων ἐστὶν ὁ διοριζόμενος τὴν μὲν τοῦ Πατρὸς οὐσίαν ἐνυπόστατον νοεῖσθαι, ἐπὶν ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐ σίας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγηται, ἀνυπόστατον εξ γε τὴν τοῦ Υἱοῦ, ἐπὰν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱο; ἑαυτῷ καὶ τοῖς οἰκείοις νοήμασι τοὺς τοιούτους διορισμοὺς ἀνατίθησιν. Ερωτώμενος, Τίς δ τὴν εὐο σίαν τῆς τοῦ Πατρὸς διαιρῶν ὑποστάσεω; ἐπὶ τῇ αἰτίᾳ τῶν ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας λεγόμενον τοῦ Πατρὸς διπλῆν ταύτην ἔχειν συναναφαινομένην τῇ λέξει τὴν ἔννοιαν διοριζόμενος, κατὰ μὲν τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τὸ ὁμοούσιον, κατὰ δὲ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ ἐκ τῆς ὑποστάσεως δηλοῦσαν αἰτιατόν; οὐδὲ βραχύ το Πατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ εἶπον ἔχειν τὴν ὑπαρξιν; έχει απολογήσασθαι. Ερωτώμενος, Τίς ὁ τὴν ἀνυποστά τον πνευματικὴν χάριν Θεὸν καὶ Πνεῦμα Άγιον καλεῖσθαι διοριζόμενος; ἑαυτὸν εἶναι παρίστησιν τὸν ταῦτα διοριζόμενον. Εἶτα οὐ προφανής, (ὦ γῆ καὶ οὐράνιον ύψωμα, πάντες δηλονότι γηγενεῖς ἄνθρωποι, καὶ πάντες οἱ ἐν οὐρανοῖς ἄγγελοι!) ή καθ' ἡμῶν ἀδικία, καὶ πρό γε ἡμῶν ἡ κατὰ τοῦ δόγματος, εἰ γε τὰ μὲν παρ' ἡμῶν εὐλαβῶς οὕτω καὶ μετὰ τοιχίο της λεγόμενα προσοχῆς ὁ ἀνανταγώνιστος ὡς οίεται, τῆς ἀληθείας ἀντίπαλος, ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀπο καλεῖ, καὶ ζιζάνια πονηρά, καὶ ἐχιδνῶν θανατηφόρα γεννήματα, καὶ βασιλίσκων ἔγγονα πονηρὰ, καὶ περὶ ταῦτα καὶ σιδήρῳ καὶ πᾶσι τοῖς δυνατοῖς ἀφανίζειν παρακελεύεται, καὶ πᾶσι τοῖς τῆς Ἐκκλησίας υἱὸς σπουδή φεύγειν αὐτὰ παραινεῖ, καὶ μηδ' ὅσι παρέ
col. 893–894page 439 of 511
PG 141:893γως ἀκοῦσαι τάς ἀκοὰς ὑπέχειν αὐταῖς. Τὰ δὲ παρ' αὐτοῦ οἴκοθεν αὐτῷ, καὶ, ὡς ἔφημεν, ἀπὸ κοιλίας ἐξηρευγμένα, καθάπερ τινὰ στήλην, καὶ στεῤῥὸν εὐσεβείας ὀνομάζει λόγον, καὶ ὥσπερ ἐφ' υψηλού τὴν τοιαύτην ἐνιδρύων στήλην, πάντας ἐπ' αὐτὰ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοὺς ἐπιστρέφειν καταναγκάζει; Εἰ μὴ ἀδικία δόγματος ταῦτα, εἰ μὴ τῆς ἀληθείας ἐντεῦθεν ἡ ἀθέτησις ἀναφαίνεται, οὐκ οἶδα τίσιν άλω λοις καὶ ὅθεν άλλοθεν τὰ τοιαῦτα ἔσται δεινά. ις'. Καὶ τί ταῦτα λέγω, τὴν κατὰ τῆς ἀληθείας σπουδὴν αὐτοῦ πειρώμενος παριστᾷν, ἐξ ὧν το με γραφεί καθ᾿ ἡμῶν, κἂν ταῖς καθ᾿ ἑκάστην ὁμιλίας τὴν ἡμῶν ἐξουδένωσιν διαῤῥητορεύει, ὡς τὸν θρά ναν ἡμῶν τυραννῶν καὶ τὸ ἐπὶ πᾶσιν οἷς καθ᾿ ἡμῶν βούλεται λέγειν ἔχων ἀκώλυτον, ὅπου ἀδικίας ὑπερ βολὴν ἔργα καὶ πράξεις ἔχουσιν αὐτοῦ παραστῆσαι, ἃς οὐκ οἶδα εἴ τι ἄλλο ἢ λῃστοῦ καὶ τυράννου πράξεις καλέσει τις. Εἰ γὰρ κατὰ θεσμούς καὶ νόμους ἐκε κλησιαστικούς λέγειν καὶ ἀκούειν περὶ δογμάτων ἐβούλετο, οὐκ ἂν τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἄδειαν ἔχων αὐτὸς, Η κυριώτερον τ. ν κατὰ πάντων ἐξουσίαν ἀνεζωσμέ νας, φυλακαῖς τοὺς αὐτῷ ἀντιλέγοντας ἡμᾶς καὶ φρουραίς παραδίδου. Νῦν δ' ἡμᾶς μὲν φυλακαὶ καὶ φρουραὶ ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ἀσφελέστεραι διαδέχονται· αὐτὸς δ᾽ ἐπὶ τοῦ θρόνου κάθηται γαυριῶν, ὁμι τῶν ἀπατᾷ, δογματίζων παραλογίζεται. Τέλος το μεγραφεῖ, καὶ πάντας ἢ ταῖς διὰ χειρῶν ὑποσημα. σίαις τοὺς τόμους αὐτοῦ στέργειν καταναγκάζει καὶ κώδικας, ἢ ἀλλὰ τὸν δι' εὐλάβειαν καὶ δέος τοῦ μή τι διαμαρτῆσαι τοῦ ἀληθοῦς τὴν ὑπογραφὴν διαναβαλω λόμενον ταῖς δοκούσαις παραδίδωσι τιμωρίαις. Τί μὴ λέγω τὸ μεῖζον; τὰς ἀπὸ τῶν φυλάκων ἀσφαλείας ἀρκεῖν αὐτῷ οὐχ ἡγούμενος, πρὸς τὸ μή τινα τῶν ἁπάντων ἢ δι᾽ ἐντυχίας αὐτοπροσώπου, ἢ δι᾽ ἐγγράφου ἐρωτήσεως μαθεῖν τι παρ' ἡμῶν περὶ τῶν παρ' αὐτοῦ ἀθετουμένων πατρικῶν θείων δογμάτων, βου Τὴν βουλεύεται πονηρὰν, καὶ οἷαν οὔτις παρ' αὐτὸν ἄλλο;. Τὰ γὰρ παρ' ἡμῶν ἐπὶ συστάσει τῶν πατρικῶν εἰρημένα δογμάτων αιτιασάμενος, καὶ καταδί την τὴν αὐτῷ δοκοῦσαν αὐτοῖς ἐπιψηφισάμενος, ἡμᾶς τε τοὺς τῶν ῥημάτων καὶ λόγων πατέρας τῆς τῶν πιστῶν χορείας, ὡς ἐδόκει αὐτῷ, ἀποτέμνει, καὶ ὡς ἀποκηρύκτους ἀνακηρύττει, ἃ παθεῖν αὐτὸς ἄξιος, ταῦτ' ἐφ' ἡμῖν κατὰ πολλὴν τὴν ἄδειαν πράττων, καὶ τοὺς τὰ παρ' ἡμῶν εἰρημένα καὶ γεγραμμένα τολμήσαντας ποτε ἀναγορεύσαι, ἢ ἐπαινέσαι, ἢ ὅλως τι μετιέναι τῷ κατὰ τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς παραδίδωσιν ἀναθέματι. ᾿Αποτέμνει τῆς Ἐκκλησίας ἡμᾶς τοὺς τίνας ὁ τίς; Τοὺς γνησίου; ο νόθος τε καὶ παρέγε γραπτος. Αποκηρύττει τῆς τοῦ Χριστοῦ ποίμνης τοὺς ποιμένας ὁ λύκος. Διαγράφει τῆς τῶν ἱερέων χορείας ή ανίερος τοὺς ἱερεῖς. ις. Ἀλλ᾿ οὗτος μὲν παραχωροῦντος πάντως Θεοῦ διὰ πλῆθος ἁμαρτιῶν, ὥσπερ κανόνεις πάντας, καὶ πατρικὰ τυραννήσας προστάγματα, τὴν εἰς τὸν πατριαρχικῶν θρόνον ἐνίδρυσιν ἄθλον τῶν ἐπὶ κακῷ σπουδεσμάτων ἔσχεν αὐτοῦ, οὕτω καὶ τῆς ὑγιοῦς τῶν
col. 895–896page 440 of 511
PG 141:895Πατέρων καταφρυαξάμενος πίστεως, νέας καὶ ἀλλο. κότους δογμάτων εἰσηγείται φωνάς, καὶ δόγματα νόθα, καὶ λόγους οὓς οὐκ ᾔδεσαν οἱ Πατέρες ἡμῶν ἐπεισάγει, καὶ ταῦτα πάντα τομογραφών, στήλην ἄν τις τὴν τοιαύτην εἴποι τομογραφίαν τῆς αἱρεσιαρχίας αὐτ τοῦ κήρυκα, πρὸς τὴν δι' ὑπογραφῶν ἀκολούθησιν πάντας παραβιάζεται τὰ τῶν πολλῶν οὕτω κλέπτων φρονήματα, τῶν μὲν ἁπλουστέρων, ὅτι μὴ ταῖς αὐ τοῦ ἐμβαθύναι ἔχουσι δυστροπίαις, τῶν δὲ στερεωτέρων, ὅτι μὴ ἀντέχειν, ἐφ' οἷς τὴν ἐπὶ βλάβη πάντων ἰσχὺν περιβέβληται ἐξισχύουσιν, ὧν οὐδὲ τὰ φρονήματα, τὴν δὲ χεῖρα ἐπακολουθεῖν εἴποι ἄν τις αὐτῷ. Ο δὲ βραδέως μὲν, ἀδιάδραστα δὲ τὰς τῶν πονηρευομένων πονηρίας καταστρέφων Θεὸς ἀνα στήσας ἢ διὰ τέλους ἀπάρτι, ἢ μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀποδημίαν ἡμῶν τοὺς ἀῤῥεπῶς διαγνωσομένους, ὅπως μὲν ἡμεῖς ἐπὶ συστάσει τῆς ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐκπορεύσεως, τοῦ ἀληθοῦς δηλονότι καὶ ἀρ χαίου τῶν Πατέρων ἡμῶν δόγματος ἐσπουδάσα μεν, ὅπως δὲ οὗτος ἐξ ἀντιῤῥόπου τῆς καθ' ἡμῶν κακίας ὑπὸ τοῦ πονηροῦ ἐμπνευσθείς πρόδηλα ἐπ' ἀπωλείᾳ τῶν αὐτῷ πειθομένων εμπνεύσεις από ρέσεων ἀπερεύξατο, τὰ μὲν τῶν τομογραφιών τούτου οἰκοδομήματα πύργον ἀποδείξει Χαλάνη;, τὴν δὲ αὐτοῦ Ἐκκλησίαν ἐπὶ τοῖς πατρῴοις δια τηρήσας ἔθεσί τε καὶ δόγμασιν, οἷς μὲν πεπαρδη. σιασμένως ἐπὶ τοῦ μέσου, καὶ εἰς κοινὴν πάντω; ἀνηγορευμένοις ἀκρόασιν, οἷς δὲ ὡς θησαυρόν τινα κεκρυμμένον ταῖς ἱεραῖς ἀποτεταμιευμέναις τῶν Πατέρων ἡμῶν βίβλοις, πάντας τοὺς ἄσυλον τὴν υγιαίνουσαν ἑαυτοῖς πίστιν διατηροῦντας τῆς ἀσαλεύτου καταξιώσει τῶν οὐρανῶν βασιλείας, πρεσβείαις τῆς αὐτὸν τεκούσης ἀειπαρθένου καὶ Θεοτόκου καὶ πάντων τῶν τὰ σεπτὰ παραδεδωκότων ἡμῖν δόγματα θείων Πατέρων ἡμῶν. ΛΟΓΟΣ Β'. α'. Δεύτερος ἡμῖν οὗτος ὁ κατὰ τοῦ Κυπρίου ἀγών. Σὺ δὲ, γνήσιε υἱὰ φίλτατέ μοι Θεόδωρε, ἐφ' οἷς τὰ πρῶτα τῆς καθ' ἡμῶν προέβη σπουδῆς, δεύτερα τὰ πρὸς ἀπάντησιν ὁρῶν τὴν αἰτίαν μὴ ἀγνόει. Οἷς γὰρ ἐνετυχήκαμεν πρότερον, τούτοις καὶ ἀντικατ έστημεν πρότερον, ἃ δὲ εἰς γνῶσιν ἡμῶν τὸ δεύτ τερον ήκεν, ταῦτα καὶ διὰ τῆς ἐσύστερον ἀνατρέπομεν ἀντιῤῥήσεως. Πρῶτα δὲ ἡμῖν τὰ καθ᾿ ἡμῶν δεύτερα τοῦ ἀνδρὸς ἐγνώσθησαν νεανιεύματα, ὅτι τὴν μὲν τῶν προτέρων γνῶσιν αἱ ὑπὲρ τοῦ ἀληθοῦς δόγματος ὑπερόριοι ἡμῶν ἐκώλυσαν φυλακαί. Τῶν δὲ δευτέρων οὐδὲν ἦν γενέσεως καὶ γνώσεως με ταξύ, διὰ τὸ συνεπιδημεῖν ἀλλήλοις μετὰ τὴν ἐν μέσ σοις ἀνακτόροις συμπλοκὴν ἡμῶν καὶ ἀποκατάστασιν. Αὕτη μὲν οὖν αἰτία τοῦ δευτέρους ἡμᾶς ἐπὶ τὸν ἀγῶνα τοῦτον ἐλθεῖν. Ερχόμεθα δὲ οὐκ ἴσον τῷ ἀνταγωνιστῇ τρόπον ἀγωνισόμενοι, ύβρεσι της λονότι καὶ σκώμμασιν, ὡς ἀμυντηρίοις τισὶν ὅπλοις χρήσασθαι κατ' αὐτοῦ. Αὐτοῦ γὰρ μόνου καὶ ἄλλουτινὸς τῶν οὐδενὸς τῶν ὅσοι καὶ ἀληθῆ καὶ φιλόσοφον οἴδασιν, ἂν αὐτὸς μὴ εἰδὼς εἰδέναι ἐπαγγέλλεται τὸν τρόπον τοῦτον διαγωνίζεσθαι. Ημείς δ' ἐπεὶ ἂν τοῦτο μόνον οἴδαμεν τοῦ ἀγῶνος εἶναι τὴ
col. 897–898page 441 of 511
PG 141:897κεφαλαιωδέστατον, τὴν τοῦ πατρικοῦ συστῆσαι ἀλήθειαν δόγματος, καθ᾽ οὗ τόσον ἔπνευσεν οὗτος, ὡς μηδὲν ἡγεῖσθαι βιώσιμον, εἰ μὴ νέον ἑαυτὸν αἰ ρεσιάρχην τῇ τοῦ Θεοῦ καταστήσειεν Εκκλησίᾳ, πρὸς μὲν τὰς ὕβρεις καὶ βλασφημίας, ἃς πολλὰς οὗτος ὅτι μάλιστα, καὶ βαρείας καὶ ἄλλῳ τινὶ τυ χὸν ἀνυποίστους τῶν, οἷος αὐτὸς μικροφυῶν τὴν γνώμην καὶ ἀγενῶν, τῆς ἡμῶν καταχέει μετριό. τητος, οὐδὲν ἄμεινον τοῦ παρὰ τοῦ Δαυΐδ χωροῦ καὶ ἐλάλου διακεισόμεθα. Οπόσα δὲ ἀπὸ κοι λίας αὐτὸς κενοφωνεῖ δόγματα τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκ κλησίας ἀλλότρια, τοῦ παντὸς ἀποτέμνοντες λόγου οὗ καθ᾿ ἡμῶν πρότερος οὗτος ἀντιῤῥητικῶς ἐρραψῴδησεν, ἐπὶ του μέσου προθήσομεν, καὶ τῷ βουλομένῳ διαγινώσκειν παρήσομεν, εἰ μὴ διὰ γραφικών ἀποδείξεων τὸν αἱρέσεων αὐτοῦ παραστήσομεν ἔλεγ χον. Ακουέτω γοῦν οὗτος ὅστις ἂν εἴη, καὶ διαγι νωσκέτω. β'. ι Τὸ Πνεῦμα, ο φησί, ο τὸ ἅγιον ἐκ τῆς οὐ σίας λεγόμενον τοῦ Πατρὸς, καλῶς ἂν ἔχοι καὶ εὐ σεβῶς καὶ ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ λέγεσθαι. Μία γάρ, καὶ ὡς οὐσία οὐκ ἔστιν ὅπως ποτὲ διαίρεσιν δέχοιτο. Διότι δὲ μία τὸ ἐκ τῆς οὐσίας ὁμολογούμενον τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα καὶ ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ ὑπάρχειν ὁμολογεῖται. Πλὴν οὐ διὰ τοῦτ᾽ ἤδη καὶ ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ ὑποστάσεως τὸ Πνεῦμα, κἂν ὅτι μάλιστα ἐκ τῆς ὑποστάσεως καὶ ἐκ τῆς οὐσίας λέγηται τοῦ Πατρός.» Τί φής, ὁ διαγινώσκων; ἄρα σοφίας ταῦτα ἐπάξια, ἣν ὁ ταῦτα λέγων βρενθύεται, οὐχ ὑπὲρ τοὺς νῦν ἅπαντας μόνον, ἀλλ' είπερ τις καὶ τῷ χρόνῳ ποτέ τὸ ἐπὶ σοφίᾳ κλέος ἀπενεγκάμενος γέγονε; Τίς ποτε, ὦ οὗτος, πολλῶν ὄντων τῶν διὰ μέσου τοῦ χρόνου ἀναδειχθέντων παρὰ Θεοῦ ἡμῖν θεολόγων, τοιαῦτα ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τεθεολόγηκε; • Καλῶς ἂν ἔχει, ο φησί, «καὶ εὐσεβῶς τὸ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας λεγόμενον καὶ ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ λέγεσθαι, διὰ τὸ μίαν τὴν τοῦ Υἱοῦ καὶ Πατρὸς εἶναι οὐσίαν.» Εἴη ἂν εὐσεβέστερον κατὰ σὲ, εἰ καὶ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ οὐσία; τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγοιτο. "Η γὰρ τοῦτο ἀποδειχθὲν, ἀληθῶς τὸν ἀκροώμενον πείσει μή δι' ἄλλον τινὰ λόγον, διὸ δὲ μόνον τὸ τῆς τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ οὐσίας ἑνιαῖον ἐκ τῆς ἀμφοῖν λέγεσθαι τὸ Πνεῦμα ουσίας; ἢ ἐὰν τὸ ἐντεῦθεν βλάσφημον πρόδηλον, ἐντεῦθεν ἀποδειχθήσῃ καὶ σὺ μεγάλης ἔνοχος εἶναι τῆς βλασφημίας. Καὶ τὸ τῆς οὐσίας ἀδιαίρετον αἴτιον τῆς θεολογικῆς ταύτης ρήσεως προβαλλόμενος φανερῶς ἐλεγχθήσῃ κλέπτων, οὐχὶ πείθων τὴν ἀκροώμενον. Τίς γὰρ ἔσται ὁ σοῦ χεῖ ρον τὴν οὐσίαν διαιρῶν, ἐὰν τὴν οὐσίαν τοῦ Πνεύ ματος τῆς τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διαιρήσεις, μὴ συγχωρῶν ἴσως καὶ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ εἶναι ουσίας τὸ Πνεῦμα; Διατί δὲ, εἰπὶ, ἐκ μὲν τῆς οὐσίας τὸ λεγό μενον τοῦ Πατρὸς καὶ ἐκ τῆς ὑποστάσεως λέγεται, ἐκ δὲ τῆς οὐσίας λεγόμενον τοῦ Υἱοῦ ἐκ τῆς ὑποστάσεως οὐ ῥηθήσεται; Οὐχὶ κανταῦθα λόγοις μόνοις τὸ τῆς οὐ σίας αδιαίρετον φαίνει ὁμολογεῖν, ἀληθῶς ταύτην αύ τις διαιρῶν, καὶ τῆς ᾿Αρειανικῆς διαρέσεως χεῖρον; Ὁ μὲν γὰρ τῷ τοῦ Πατρὸς ὑστέρῳ, καὶ ὅτι γεγονότα
col. 899–900page 442 of 511
PG 141:899παρὰ Πατρὸς, καὶ οὐ συναΐδιον ἔλεγε τῷ Πατρὶ τὸν ο Υἱὸν τὴν τῆς οὐσίας κατεδικάσθη διαίρεσιν. Σὺ δὲ, άλλως μὲν λαμβάνεσθαι τὴν οὐσίαν νομοθετῶν, ὅταν ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέ γοιτο, ἐνυπόστατον γάρ, ἄλλως δ' ἐπηνίκα ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ, ἀνυπόστατον γὰρ, πολλῷ τῷ μέσῳ τὴν ἐκείνου βλασφημίαν ὑπερελαύνεις. Καὶ κείσθω βίας. φημία πρώτη σοι αὕτη. Τὸ δ' ἐπαγόμενον οἶων; γ'. «Ουσία μέν, ο φησί, ο κοινόν τι οῦσα καθ' ὧν λέγεται, καὶ ἀπερίγραπτον, καὶ μήποτε καθοτιοῦν ἑνὶ προσώπῳ περιοριζομένη, οὐκ ἂν ποτε αἰτία ὑπου στάσεως φαίνοιτο, ο Εἰ ἀληθῆς ὁ λόγος, πῶς οὐ ψευδής (ἀλλ᾽ εἰς τὸν ψευδόμενον τὸ κατάκριμα τρέ ποιτο) Αθανάσιος τῆς Ἐκκλησίας τὸ στήριγμα, νῦν μὲν ο ἴδιον» ἀποκαλῶν ο γέννημα τῆς τοῦ Πα τρὸς οὐσίας καὶ τὸν Υἱὸν, νῦν δὲ τὴν τοῦ Πατρὸς οὐκ σίαν ἀρχὴν καὶ ῥίζαν καὶ πηγὴν ο ἀποφαινόμενος τοῦ Υἱοῦ• • καὶ νῦν μὲν, «Οὐ γὰρ ἔξωθεν τί ἐστι, ο λέγων, «ἡ τοῦ Υἱοῦ ἐφευρεθεῖσα οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων ἐπεισήχθη, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύγασμα, καὶ ὡς τοῦ ὕδατος ἡ ἀτμὶς,» νῦν δὲ, ι Αιτία ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις, ο θεολογών, «καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματ τος, τὴν τοῦ Πατρὸς οὐσίαν ἀρχὴν καὶ ῥίζαν και πηγὴν τοῦ Υἱοῦ, ν καὶ πάλιν • αἰτίαν Υἱοῦ καὶ Πνεύματος τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν» Αθανάσιος θεσ«» γεῖ. Καὶ Κύπριος, «Οὐκ ἄν ποτε, ο φησίν, ο αἰτία ὑπ στάσεως ἡ ουσία φαίνοιτο τοῦ Θεοῦ.» δ'. • Αλλ' οἱ ἐν Νικαίς, ο φησί, «Πατέρες, ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἰπόντες, καὶ τὸ ἐκ τῆς ὑποστάσεως προστεθείκατι, τὸ ὁμοούσιον καὶ αἰτιατὸν ἐντεῦθεν παραστῆσαι βουλόμενοι, καὶ θάτερον θατέρου παρειληφότες δηλωτικόν. Εἰ γὰρ τοῦ ὁμοουσίου σαφής ἐστιν ἔνδειξις τὸ ἐκ τῆς σύν σίας εἰπεῖν, τὸ ἄρα ὡς ἐξ αἰτίας τὸ ἐκ τῆς ὑπο στάσεως φάναι χωρὶς ἀντιλογίας παρίστησιν. ο Αλλη αὕτη βλασφημίας ὑπερβολή. Ο γὰρ και δ θεολόγος, ἢ ματαιολόγος τὸ κυριώτερον, εἰς τὸ ἐνυπόστατον καὶ ἀνυπόστατον τὴν τοῦ Υἱοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν διαιρῶν πρότερον ἐν τῷ νομοθετεῖν ἐξ ἐνυποστάτου μὲν τῆς τοῦ Πατρὸς εἶναι οὐσίας τὸ Πνεῦμα, ὡς ὁμοούσιον ἐξ αὐτοῦ αἰτιατόν· ἐξ ἀνα ποστάτου δέ γε τῆς τοῦ Υἱοῦ, ὡς οὐχὶ δι' αὐτοῦ αἰτιατὸν, ἀλλ' ὡς ἁπλῶς ὁμοούσιον, ὥσπερ ἂν εἴ τις δύο τινὰ κατ' ἀδελφικὴν συνάψειεν ὁμοουσιότητα, ἐφεξῆ; καὶ ἀπ' αὐτοῦ διὰ τοῦ Πατρὸς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποστάσεως ἀναισχυντεί διαιρεῖν. • Επεί, ν φησὶν, «ὁ τὸν Υἱὸν ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς εἶναι λέγων οὐσίας διπλὴν ταύτην συναναφαινομένην ἔχει τη λέξει τὴν ἔννοιαν, κατὰ μὲν τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τὸ ὁμοούσιον, κατὰ δὲ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ τῆς τοῦ Υἱοῦ ὑποστάσεως σημαίνων αίτιπτόν.» Εγώ δ' ἐκ τῶν ἤδη ῥηθέντων προαποδεδειχώ; αἰτιατὸν ἐκ Πα τρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι διὰ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πο τρὸς εἶναι, εἰ διὰ τῶν αὐτῶν ἀποδείξω γραφῶν καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ διὰ τὸ ἐκ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρὸς εἶναι, ἀμφοτέρωθεν τὴν ἐφευρημένην αὐτῷ ἀπελέγξω διαίρεσιν. Ὁ μὲν γὰρ πολὺς τὰ θεῖα Βασί λειος, «Οὐκ ἀδελφὰ, ο φησί, ο λέγομεν τὸν Πατέρα καὶ
col. 901–902page 443 of 511
PG 141:901τὸν Υἱόν, ἀλλὰ Πατέρα καὶ Υἱὸν ὁμολογοῦμεν· τὸ δὲ 1 τῆς οὐσίας ταυτί, ἐπειδὴ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός.» Ὁ δὲ ἅγιος Κύριλλος, ο Τὸ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς, ο φησί, ο γεγεννήσθαι τὸν Υἱὸν ἀναγκάσει δὴ πάντας καὶ οὐχ εκόντας ἡμᾶς ἀποδοῦναι τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ.» Τί φῂς, ὦ ὅστις ἂν εἴης ὁ διαγινώσκων; Εἰ τῆς ὑποστάσεως τὴ Πατήρ ἐστιν ὁμολογουμένως δηλωτικόν, καὶ οἱ Πατέρες ἀπὸ τοῦ ἐξ αὐτῆς τὸν Υἱὸν εἶναι τὸ πρὸς τὸν Πατέρα συνάγουσιν ὅμοιον, ὅποι ψεύδους ταχθήσεται σο: ὁ φιλοσοφῶν, ὡς † Ὁ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν λέγων διπλήν ταύτην ἐμφαίνει συναναφαινομένην τῇ λέξει τὴν ἔννοιαν, κατὰ μὲν τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τὸ ὁμοούσιον, κατὰ δὲ τὸ ἐκ τῆς ὑποστάσεως τὸ τοῦ Υἱοῦ δηλοῦσαν αιτιατόν. ο ε. 'Αλλ' ίδωμεν, ὅπως αὐτὸς ἑαυτῷ καὶ τῇ ἁλη θείᾳ περιπίπτει ἀλογώτατα ὁ σοφώτατος. • Εἰ καὶ μερίζομεν, ο φησίν, ο ὑπόστασιν οὐσίας, ἀλλ' οὐχι σαρκίνῳ καὶ ταχεῖ μερισμῷ οὐσίαν ὑποστάσεως διατροῦμεν ἡμεῖς, οὐδ᾽ ἑκατέρῳ χωρίς θατέρου ἰδίαν ἀπονέμομεν ύπαρξιν. Μόνῳ δὲ τῷ λόγῳ ἀπο διαστῶμεν, ἄλλως μὴ πεφυκότα, χωρίζεσθαι. ο Καὶ εἰ μόνῳ τῷ λόγῳ, ἀντεπάγοντες ἡμεῖς λέγου μεν· ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν, μόνῃ τῇ ἐπινοίᾳ, ὡς ἀλη θῶς ἔχει, ἡ οὐσία τῆς ὑποστάσεως διῄρηται· ἄλλως δὲ ταῦτα πέφυκε χωρίζεσθαι οὐδαμῶς, ἡ λόγῳ μόνῳ καὶ ἐπινοίᾳ μόνῃ ψιλῇ. ᾿Αλλὰ τρέποιτο εἰς κεφαλὰς αθέων τὸ βλάσφημον, ἡ τοῦ Πνεύματος πρόοδος ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ ἔστω οὐσίας, ἐὰν ἐξ ἀνυποστάτου ούτ σίας αὐτῆς πρόεισιν; ἢ ἐὰν ταῖς ἀληθείαις αὐταῖς πράγματι καὶ οὐσίᾳ καὶ φύσει ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν οὐσίας, πῶς οὐκ οὐσία ἐνυπόστατος ἐξ ἀνυποστάτου ἔσται αὑτὸ τῆς οὐσίας τὸ προϊόν; ς'. «Ἀλλ᾽ εἰ τὴν αἰτίαν εἰς τὴν οὐσίαν ἀνοίσεις, ο φησίν, «οὐκ εἰς τὴν ὑπόστασιν, πῶς ὁ Πατήρ μᾶλ τον αἴτιος τοῖν δυοῖν, καὶ οὐχὶ καὶ αὐτὰ καὶ ἀλλή λων αίτια καὶ τοῦ Πατρός, τὸ ἐν ἀπαραλλάκτως ἔχοντα κατὰ τὴν οὐσίαν; Καὶ πῶς εἰς τὴν Τριάδα ἡ τῆς ὑπερουσίου γονιμότητος Εκφανσις στήσεται, εἴπερ τῆς οὐσίας ἁπλῶς ἐστι τὸ γόνιμον, καὶ οὐχὶ αὐτίκα ἀπειρία ἔσται προσώπων, πάντων ἐπίσης καὶ γεννώντων καὶ ἐκπορευόντων διὰ τὸ τῆς οὐσίας ταυτόν;» Ενταῦθα πρῶτα μὲν, καὶ εἰ μὴ τὴν αι τίαν φαμὲν, εἰς τὴν οὐσίαν ἀνοίσει τις, πόθεν ἄλ λοθεν τὸ τῶν αἰτιατῶν πρὸς τὸ αἴτιον ὁμοούσιον συναχθήσεται; Εἰ γὰρ ὡς ὁ κενοφωνῶν διατείνεται, ἡ οὐσία τῆς ὑποστάσεως ἐν τῷ τῆς αἰτίας λόγῳ διή ρηται, καὶ κατ᾽ ἄλλον μὲν τὸν λόγον τῇ μακαρία Τριάδι τὸ ὁμοούσιον, κατ᾽ ἄλλον δὲ τὸ αἴτιον καὶ αἱ τιατόν ἐστι, τὸ αἰτιατὸν καὶ ὁμοούσιον διαιρεθήσονται· καὶ ταῦτα διαιρεθέντα καὶ τὴν Τριάδα συν διαιρήσουσιν, οὐχ ἣν διαίρεσιν κατὰ τὴν εὐσεβῆ αὕτη ἔχει ὁμολογίαν, ἀλλὰ καινήν τινα καὶ ἀλλόκοτον ἄλ λην, ὥστε τὸ μὲν αὐτῆς ὁμοούσιον κατὰ τὴν λόγῳ καὶ ἐπινοίᾳ νοουμένην διαίρεσιν τῆς οὐσίας ἀπὸ τῆς ὑποστάσεως εἶναι, τὸ δ' αἴτιον καὶ αἰτιατὸν κατὰ τὰς ὑποστάσεις ἁπλῶς ψιλὰς τῆς ὁμοουσιότητος. Ἔπειτα δὲ καὶ πῶς φαμεν, ἀλληλαίτια ἔσται τὰ πρόσωπα διὰ τὸ τῆς οὐσίας ταυτόν τε καὶ ἀπαράλο
col. 903–904page 444 of 511
PG 141:903λακτον; πῶς δ᾽ οὐκ ἀπειρία προσώπων, εἰ διὰ τῶν αὐτῶν λόγων τῆς οὐσίας ἐρεῖ τις εἶναι τὸ γόνιμον, Σοὶ δὲ πρὸς ταῦτα λέγοντι τὸ πρόσωπον τρέψαντες λέγομεν· Οὐχὶ τὸ τῆς οὐσία; ἐν αὐτοῖς ὁμολογεῖ; ἀπαράλλακτον; Ομολογήσεις, οἶδα. Εἰ γοῦν, ὡς σὺ διατείνῃ, ἔστι τις λόγος ὁ πείθων ἕπεσθαι τῷ τῆς οὐσίας ἀπαραλλάκτῳ γεννήσεις προσώπων καὶ ἐκε πορεύσεις, ἢ ἄρνησαι τὰς ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας λεγούσας Γραφάς γεννώμενον τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορευόμενον, ἢ δὲς καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ γεννώμενον ἄλλον Υἱὸν, καὶ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος ἄλλο Πνεῦμα ἐκπορευόμενον. Εἰ δὲ καὶ μὴ τὴν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γέννησιν τοῦ Υἱοῦ, ὡσαύτως δὲ καὶ τὴν ἐκ τῆς αὐτῆς τοῦ Παρακλήτου ἐκπόρευσιν, εἰς τὴν τοῦ αἰτιατοῦ, μόνην δ' ἁπλῶς τοῦ ὁμοουσίου δήλωσιν ἐκλαμβάνῃ. οὐδὲν ἐπὶ τούτῳ ζυγομαχήσομεν. Δὸς ἡμῖν γέννησιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ, καὶ δὲς ἡμῖν ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος σύ σίας ἐκπόρευσιν διὰ τὸ κατ' ουσίαν ἀπαράλλακτον τῶν τριῶν, καὶ τὰς γεννήσεις ταύτας καὶ ἐκπορεύ σεις εἰς τὸ ὁμοούσιον, καὶ ἡμεῖς οὐκ εἰς τὸ αἰτιπτόν σοι χαριζόμενοι ἐκληψόμεθα. Αλλ' οὐ δίδως. Καὶ πως ὁμοούσια Υἱὸς καὶ Πνεῦμα Πατρί, εἰ ταῦτα μὲν οὔτε ἀλληλαίτια, οὔθ᾽ ἔτερα τὰ ἐξ αὐτῶν γεννώμενα έχουσι καὶ ἐκπορευόμενα; Τὰ δὴ ὁμοφυὲς καὶ ἀπαρ άλλακτον κατ' οὐσίαν ἀναγκαίως ἀπαιτεῖ κατὰ σὲ τὰς γεννήσεις ταύτας καὶ ἐκπορεύσεις. Οὐκ ἔσται ὅπως ὁμοφυῆ ἀλλήλοις ἔσται τὰ τρία, εἰ μὴ κατὰ τὸ ἐκ τῆς Υἱοῦ καὶ Πνεύματος οὐσίας Υἱὸς γεννηθήσεται καὶ Πνεῦμα ἐκπορευθήσεται, εἰ μὴ κατ' αι. τίαν, ἀλλὰ διὰ μόνον τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμοούσι τούτων. Εἰ τοιαῦτα τῶν σῶν διορισμῶν τὰ ἀποτελέσματα, πάντως δὲ τοιαῦτα, ἐπινεύσας κάτω ποτέ, ὁ μετέωρος σὺ τὴν γνώμην καὶ τὸ φρόνημα ύψη λὸς, καὶ τοῖς παρ' ἡμῶν ταπεινῶς διὰ τὴν θεολογία προσήκουσαν προσοχήν εἰρημένοις προσεσχηκώς πιο σθάνθητι, ὅποι φέρῃ κινδύνου. Ἔστι γὰρ ἀληθῶς ὁμοφυής ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, καὶ ἔστιν ἀληθῶς ὁμο φυές Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ οὐδε μία ἡ ἀνάγκη διὰ τὸ κατ' οὐσίαν ἀπαράλλακτον τῶν τριῶν κοινὸν δοῦναι καὶ τοῖς αἰτιατοῖς τῆς πατρ κῆς οὐσίας τὸ γόνιμον. Ἐπεὶ αἱ τῶν προσώπων ἰδιό τητες καὶ κατ᾿ οὐσίαν ἑκάστῳ ἐνεῖναι πιστεύονται, εἴπερ μηδὲ συμβεβηκὸς ἐκεῖ, καὶ ἐπιγινόμενον ἔξω. 0:ν, καὶ τὸ τῆς οὐσίας ἀπαράλλακτον οὐ λυμαίνονται. ζ'. Πάλιν, «Εἰ ἕτερόν ἐστι, ο φησί, ο τὸ γεννῶν ὡς γεννῶν, καὶ ἕτερον τὸ γεννώμενον ὡς γεννώμενον, καὶ αὖ τὸ ἐκπορεῦον ὡς ἐκπορεῦον, καὶ τὰ ἐκπορευόμενον ὡς ἐκπορευόμενον, κατὰ δὲ τὴν οὐσίαν ἡ ὑπερούσιος Τριάς ᾗ ἐστι καὶ μονας, καὶ οὐχ ἕτερον καὶ ἕτερον πῶς ἂν εἴη κατὰ ταύτην Πατὴρ, ἢ προβολεὺς, ἡ Υιός καὶ Πνεῦμα, ἡ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν, καὶ οὐκ ἂν αὐτίκα καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν διακρίσεις καὶ ἑτερότητες ἀναφανήσονται; › Διὰ τὸ μὴ καὶ τὰ τρία εἰς ἔν, ἐγώ φημι, συναλείφεσθαι πρόσωπον παρὰ τὸ τῆς οὐσίας ἑνιαῖον. "Η γὰρ τὴν τοῦ γεννώντος προς τὸ γεννώμενον, καὶ τοῦ ἐκπορεύοντος πρὸς τὸ ἔχε
col. 905–906page 445 of 511
PG 141:905πορευόμενον ἑτερότητα διὰ τὴν τῆς οὐσίας ἑνότητα τῆς οἰκείας διδότω τις ἐξίστασθαι διαιρέσεως, ἢ μὴ δοῦναι τοῦτο δυνάμενος, μηδὲ τῆς οὐσίας φανταζέσθω διακρίσεις καὶ ἑτερότητα; διὰ τὰς κατὰ τὸ γεννῶν καὶ γεννώμενον, καὶ ἐκπορεύον καὶ ἐκπορευόμενον ἑτερότητας. Ως γὰρ οὐχὶ τῇ τῶν κλήσεων σχέσει καὶ τῇ εἰς πατρότητα καὶ υἱ' τητα διαιρέσει ἡ τῶν προσώπων ουσία, ὧν ἡ διαίρεσις καὶ σχέσις, συνδιαιρείται· οὕτως οὐδὲ τῇ κατὰ τὸ γεννῶν καὶ γεννώμενον, καὶ ἐκπορεύον καὶ ἐκπορευόμενον διακρίσει συνδιακρίνεται. γ'.· Οὐχ ὅτι ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, ο φησί, λέγομεν τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα, διὰ τοῦτο καὶ ἀρχὴν αὐτὸν καὶ αἰτίαν ὁμολογοῦμεν· ἀλλ' ὅτι ἀρχὴ φυσικὴ καὶ αἰτία τῶν οὐσιωδῶς ἐξ αὐτοῦ ὑποστάν των, διὰ τοῦτο καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ἐκείνου αὐτά. Σοφιστικώτερον μὲν χρώμενος ἐνταῦθα ὁ λόγος τῷ ἡγουμένῳ καὶ ἑπομένῳ κλέπτειν πειρᾶται τὸν ἀκροπ τὴν, οὐχὶ πείθειν. Ἐγὼ δὲ εἰ καὶ ἀπὸ τῶν φυσικῶς δύο των ἁπάντων τὴν ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἔχω παραστῆσαι ἀντιστροφήν· τί γὰρ ἄν τις πᾶν τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τινὸς εἶναι λεγόμενον, ὡς ἐξ αἰτίου εἶναι λέγει αυτό καὶ ἀνάπαλιν πᾶν τὸ ὡς ἐξ αἰτίου τινὸς φυσικοῦ καὶ ὁμοφυὲς τῷ αἰτίῳ εἶναι ὁμολογεῖ· ἀλλὰ ταύτην πρὸς τὸ παρὸν παριδών, καί τι πρὸς τὸν λόγον εί ποιμι ἂν πρὸς τὸν λέγοντα· Εἴ τις τιθείη τὰ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα καὶ τὸν Υἱὸν εἶναι, ἔπεσθαι ὡς ἡγουμένῳ τῷ αἰτίαν αὐτὸν εἶναι τῶν ἐξ αὐτοῦ. “Η γὰρ ἄγελα τῶν Γραφῶν τὸ ἐκ τῆς οὐ σίας τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγεσθαι, ἢ τού του γε όμολογουμένου κατὰ τὸν σὸν ἀναγκαίως συν αχθήσεται λόγον, κατὰ τὸ δι᾽ Υἱοῦ αἰτιατὸν ἐκ Πα τρὸς εἶναι τὸ Πνεῦμα τοῖς θεολογήσασ Πατράσι ῥηθῆναι αὐτό. Εἰ γὰρ διότι ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ εἶναι Υἱῷ καὶ Πνεύματι, διὰ τοῦτο ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς ταῦτα οὐσίας, ἔσται καὶ ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ουσίας, διότι δι' Υἱοῦ τὰ εἶναι τῷ Πνεύματι. Ούτος ὁ λόγος καὶ δίχα τῆς ἀναγκαίας τῶν σῶν λόγων ἀν πιστροφῆς τὸ τῶν σῶν νοημάτων ἀπελέγξει παρά λογον. Εἰ δέ γε καὶ πάλιν πάντα σὺ λέγων κατ' ἐξου σίαν, οὐ διὰ τὸ εἶναι δι᾽ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκ τῆς τοῦ Υἱοῦ αὐτὸ εἶναι ουσίας ἐρεῖς, διὰ δὲ τὸ ἁπλῶς ὁμοού των· ἀλλ' ἀπαντήσεταί σοι ὁ λόγος τὴν τοῦ ὁμοουσίου κἂν ἐνταῦθα προτείνων ἀντιστροφὴν, καὶ ὁμοίως αὐτῇ ἀντιστρέφειν ἀπαιτῶν κατ᾿ ἀνάγκην ἐπὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος τὸ ἐκ τῆς οὐσίας. Τίς γὰρ καὶ τῶν μικρά συνορᾷν δυναμένων οὐ πᾶσαν εἶναι ἀνάγκην ἐρεῖ, εἰ διὰ τὸ ὁμοούσιον ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγεται, καὶ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱὸν διὰ τὸ αὐτὸ λέγεσθαι; θ'. Ἐν μιᾷ τῶν τοῦ οἰκείου λόγου περικοπῶν ὥσπερ τι λήμμα τοῦτο τίθησι πρότερον· ε Πολλά μὲν τὰ τοῦ ἔκ τινος σημαινόμενα. Καὶ γὰρ τὸ ἐξ ὕλης, καὶ τὸ ἐκ τόπου, καὶ τὸ μετὰ τοῦτο, ἔστινὅτε καὶ τὸ ἐξ ἀρχῆς, καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας ὅθεν λέγε ται, καὶ τὸ ὅθεν ἐκινήθη,καὶ πλεῖστα δὲ ἕτερα τὴν φω ναν εὑρήσεις σημαίνουσαν. 'Αλλ' ἐν τοῖς περὶ Θεοῦ λό γοις Κύριλλος μὴ τῶν ἄλλων δεόμενος ἐπὶ τριῶν τούτων τὸ ἔκ τινος ἐκλαμβάνεται. Σημαίνει μὲν γὰρ παρ
col. 907–908page 446 of 511
PG 141:907αὐτῷ αὐτό τε τὸ ἔκ τινος ὑφίσταται, καὶ οὐσιοῦται, ὁ δὴ καὶ πρῶτον καὶ κυρίως τοῦδε ἂν εἴη σημαινό. μενον, ὡς αὐτὴν παριστάνων τὴν τοῦ κυρίως ἐκ τ νος ὕπαρξιν. Σημαίνει δὲ καὶ τὴν ὡς ἐξ ὁμοουσίου φανέρωσιν, καὶ οἷον ἀνάδειξιν, καθ' όν τρόπον φαμέν τὸν Κύριον τὴν ἐξ ἡμῶν φύσιν ἀναλαβεῖν, ήταν την ὁμοούσιον ἡμῖν· ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ ἔκ τινος δόξει και νηθῆναι, καὶ εἴ τί που παραπλήσιον.» Ταῦτα κατά τι λήμμα, ὡς εἴρηται, τοῦ λόγου προειληφώς, ἐπί γει· Οὐκοῦν ὅταν Κυρίλλου ἀκούῃς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγοντος, ἐκεῖνο γι δηλοῦν νόμιζε, ὅτι ὑφίσταται, ὅτι ἔχει τὸ εἶναι, ὅτι ἐκπορεύεται. Οταν δὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐπὶ τὸν ἄλλον αὐτίκα τὸν, τοῦ ὅθεν ὡς ἐξ ὁμοουσίου φανεροῦται καὶ ἀναδείκνυται, καὶ τὸν, ὅθεν κινεῖσθαι δοκεί, μετάβαινε τρόπον.» "Αγε δή, ὦ οὗτος, τὴν τῶν λεγομένων δίδου πίστιν ἡμῖν. Που ταῦτα Κύριλλος; Εἰ δὲ μὴ Κύριλλον, τίς ὅτι Κυρίλλου ταῦ τα; παρίτωσαν αἱ Γραφαι, καὶ ἄνω φέρειν κεφτές; οὐ παραιτησόμεθα. Εἰ δὲ σῆς διανοίας ταῦτα 2 γεννή τα, ὅτι δὲ σῆς ἀναμφίβολον, καὶ μόνῳ σοι πρεούν έσθωσαν, εἰ δὲ μὴ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ τοῖς δίκην αίρ μένοις θρεμμάτων ἐπίσω σου φέρεσθαι. Αλλά τ μὲν οὐδὲν ξένον κανταῦθα ποιῶν, εἰ μή τις ξές, λογίσαιτο ὅτι ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἄλλοις κατ' ἐξουσία πλάττων τὰ δόγματα, ἐνταῦθα καὶ πρὸς ὄνομα Κα ριλλον τῶν σῶν προεστήσω πλασμάτων, εἰρήσεις τα εἰρημένα. Ἐγὼ δὲ καίπερ ἀρκούντως εἰς τὴν τῆ σῶν πλασμάτων ἀπόδειξιν μόνου τοῦ μὴ ἔχειν τι ἀποδεῖξαι ὅτι Κύριλλος ταῦτα, καὶ ἄλλως τὴν κατά τῆς ἀληθείας ἀπελέγξω σου ματαιότητα, ὑπ' διαν φανερῶς θέμενος, οἷον ἐπὶ τῷ παραλόγῳ ἔχει ταυτ τὸν ἔλεγχον. «Οταν ἐκ Πατρός,» λέγεις, ο ὑπάρχειν τὸ Πνεῦμα Κύριλλος λέγει, ὅτι ὑφίσταται δηλοί, ότι ἔχει τὸ εἶναι. Οταν δ' ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ὅτι ὡς ἐξ ἐμπν σίου φανεροῦται καὶ ἀναδείκνυται, ὅτι ἐκεῖθεν κανε ται. Ἐγὼ δὲ, Εἰ μὲν δυσί, φημί, λέξεσί εισι τὰς δια φόρους σημασίας ἐδίδους, ἢ τὴν αὐτὴν λέξιν παρ ἄλλου τῶν θεολόγων ἐπὶ Πατρὸς, καὶ παρ᾽ ἄλλου ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ εἰρημένην παριστἂν εἶχες, η παρ' ἐν; μὲν καὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπ᾽ ἀμφοῖν· πλὴν ἐν ἄλλῃ μὲν τινι περικοπῇ ἐπὶ Πατρὸς, καὶ μετὰ τοῦτο δέ τι ἂν να μένου διορισμοῦ, ἐν ἄλλῃ δέ τινι ἐπὶ Υἱοῦ, καὶ μετὰ τοῦ ἄλλο τι δυναμένου διορισμοῦ, ἴσως ἂν ἐδ κεις τι λέγειν, λέγων & λέγεις· εἰ δὲ μία ἡ λέξις καὶ αὐτὴ τὸ κατὰ πασῶν αἱ τήν τινος οὐσίωσιν δηλούσι, καὶ ὕπαρξιν ἔχουσα κράτος· τί γὰρ τὴν ἔκ τινος οὐσίωσιν παραστήσεις, εἰ μὴ τὸ ἐκ τοῦδέ τινος τάς τ φυσικῶς ὑπάρχειν καὶ οὐσιωδῶς; Εἰ παρὰ τοῦ 20 τοῦ καὶ ἑνὸς καὶ τῇ αὐτῇ καὶ μια περικοπή της γραφῆς ἐπ' ἀμφοῖν τοῖν προσώποιν λαμβανομένη καὶ τόσον παντὸς ἐξῃρημένῃ διορισμοῦ, ὅσον ὁ τὰ πρόσ ωπα συνδέων, καὶ οἷον συνάγων εἰς ἑνότητα συνο δεσμος παριστᾷ, ἵνα τί κατὰ τῆς ἑαυτοῦ κεφαλής τοὺς παραλόγους πλάττῃ διορισμούς; Εἰ διαφέρω; ἦν ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ὑπάρχον, οὐχ οι οὕτω τὸ διὰ τοῦ καὶ συνδέσμου ἀδιάφορον ἐπ' ἀμφων ὁ ῞Αγιος ἐπεδείκνυτο, νῦν μὲν ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ αὐτὸ προϊέναι θεολογῶν, νῦν δὲ προχεῖσθαι παρ
col. 909–910page 447 of 511
PG 141:909Νέοῦ, καθὰ δὴ καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Ἡμεῖ; το στ ου μίαν ταύτην διαίρεσιν οἴδαμεν καὶ πρεσβεύομεν Παν τρὸς καὶ Υἱοῦ, ἦν αἱ κλήσεις αὐταὶ πατρότης ἔχουσι καὶ υἱότης, ὡρισμένα τα προσωπικά συνεπαγόμεναι πάντα ἰδιώματα· καὶ οὐκ ἄν ποτέ τις μίαν τινὰ τῶν τὴν διαίρεσιν ταύτην δηλουσῶν λέξεων εἰληφὼς ἐπ᾿ ἀμφοῖν τοῖν προσώποιν συνημμένως οὕτως ἐρεῖ, ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς ἀγέννητα, ἢ ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱός γεννητά, ἢ τὰ καὶ τὰ, ὅσα τῆς διαιρέσεως. Διά του τοῦτο οὐδὲ τὸ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὑπάρχειν τὸ Πνεῦ μα εἰς δήλωσιν, ἧς βούλει διαφορᾶς, τῷ ᾿Αγίῳ εἰλή φθαι διατεινόμεθα. Σὺ δὲ τὰ τοιαῦτα χρησμολογῶν εἰς ὁμωνυμίαν ἀπάγεις τὸ καὶ δαίμοσιν ἐς δεῦρο ἀνεπιχείρητον, αὐτὴν ἐκείνην τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος κλήσιν, ἦν αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς καὶ Λόγος τῷ παρακλήτῳ ἀφώρισεν, ὅτε τοῖς μαθηταῖς τὸ τῶν ἐθνῶν προέτρεπε βάπτισμα. Πῶς γὰρ οὐχ ὁμωνυμία σα φῆς, εἰ ἐκ Πατρὸς μὲν ὑπάρχειν εἰρημένον τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον, δηλοῖ τὸν Παράκλητον, ἐξ Υἱοῦ δὲ ἐν ἐποιψοῦν τῶν ἅπερ αἱ πεπλασμέναι σοι φανερώσεις καὶ ἀναδείξεις βούλονται ενεργημάτων αὐτοῦ; Ετι εἰ κοινόν ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ ἐξ ἀμφοῖν τὸ Πνεῦμα καὶ κινεῖσθαι, καὶ φανεροῦσθαι, καὶ ἀνα δείκνυσθαι, ἢ κοινὸν ἔστω καὶ τὸ ὑφίστασθαι, καὶ σύμπαν ἡμῖν ἴσταται τὸ ζητούμενον· ἢ ἐὰν ἰδίως ἐπὶ μόνου τοῦ Πατρὸς ἡ τοῦ ὑφίστασθαι σημασία τῷ ὑπάρχειν ἀποκεκλήρωται, οὐδὲ τὸ κινεῖσθαι καὶ φανεροῦσθαι, καὶ ἀναδείκνυσθαι κοινόν ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ, ἀλλ᾿ ἰδίως καὶ αὐτὰ ἐπὶ μόνου ἀποκεκλήρωται τοῦ Υἱοῦ. Καὶ δὸς ταῦτα κατὰ τὸ πρόδηλον, ὁ νέος δογματιστής, καὶ ἡμεῖς σιωπήσομεν. ᾿Αλλὰ δοῦναι οὐκ ἔχεις· κατὰ πολλὴν δὲ τὴν ἐξουσίαν τὰ μὲν τῶν ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ μετὰ τῆς συναφείας τοῦ καὶ λεγομένων κοινὰ εἶναι νομοθετεῖς, τὰ δὲ ἴδια, καὶ οὐκ οἶδα λοιπὸν εἴ τις ἄλλος τῶν πώποτε μνημονευομένων αἱρετικῶν τοιαῦτα κατὰ Θεοῦ βεβλασφήμηκεν. auάκα και είναι και και ι. Καὶ χωρὶς τούτων ὅσον ἔχει τὸν ἔλεγχον, ἐξ οὗ παράγει πρὸς ἀνατροπὴν τῆς ὑπάρξεως ὑποδείγματος, τὴν ὡς ἐξ ὁμοσίου τοῦ Υἱοῦ φανέρωσιν. (Δη λοί, ο φησί, κ τοῦ Πνεύματος καὶ ἀνάδειξιν ὁ ἐξ Υἱοῦ ὑπάρχειν λέγων τὸ Πνεῦμα, καθ' δν καὶ ἡμεῖς λέγομεν τρόπον τὸν Κύριον τὴν ἐξ ἡμῶν φύσιν ἀνα. λαβεῖν, ήτοι τὴν ἡμῖν ὁμοούσιον.» Ἐγὼ δὲ καὶ τί φημι ἄλλο ἡ ἐκ τῆς ἡμῶν φύσεως γεγονυία φανέ ρωσις τοῦ Κυρίου καὶ ἀνάδειξις δηλοῦν βούλεται ἢ Τὴν κατὰ τὸν ἄνθρωπον αὐτοῦ ὕπαρξιν· ὅτι γὰρ ἐκ τοῦ Ἀδαμιαίου φυράματος τὴν κατὰ σάρκα ύπαρξιν Ο Κύριος ἔσχεν, ἡ φωνέρωσις αὐτοῦ καὶ ἀνάδειξις γέγονε, καὶ καλῶς ἔχει λοιπὸν ἑπόμενον τῇ κατὰ Μάρκα ὑπάρξει τὴν κατὰ σάρκα φανέρωσιν καὶ ἀνά μιξὶν ὁμολογεῖν τοῦ Κυρίου. Εἰ γοῦν οὕτω ταῦτα, πάντως δὲ οὕτω, καὶ ἡ παρὰ τοῦ Υἱοῦ φανέρωσις τοῦ εύματος καὶ ἀνάδειξις τὴν παρὰ τοῦ Υἱοῦ ὕπαρξιν στὰ τὰς τῶν ἀποδείξεων τεκμηριώδεις παρίστησιν. ὅτι γὰρ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ὑπάρχει καὶ πεφανέρωται, καὶ ναδέδεικται παρ' αὐτοῦ, καὶ χορηγεῖται καὶ δίδοται, Ει
col. 911–912page 448 of 511
PG 141:911καὶ εἴ τι τῶν ὑστέρων τῆς αὐτοῦ ὑπάρξεώς ἐστιν, ἐπεὶ καὶ παρὰ Πατρὸς οὕτως. Εἰ δὲ παρὰ Πατρὸς μὲν οὕτω, παρὰ δὲ Υἱοῦ ἄλλως, ἄλλη πάλιν βλασφημίας ἀγχόνη τῷ Δημιουργῷ πλακήσεται τῶν διαφορών. Οὐ γὰρ φυσικὸν δοτῆρα καὶ χορηγὸν τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱὸν πρεσβεύειν διαγνωσθήσεται, ὑπηρέτην δὲ ἴσως καὶ λειτουργὸν τῆς φανερώσεως καὶ ἀναδε ξεως ια΄. ι Ὑπάρχειν ἐκ τοῦ Υἱοῦ,» φησί, ο τὸ Πνεῦ μα Κύριλλος είρηκεν, ἀλλ' οὐ δι' αὐτὴν αὐτοῦ τὴν οὐσίωσιν, διὰ δὲ τὴν ἐκ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἐν τῷ Υἱῷ μένοντος ἀπολάμπουσαν τοῖς πιστοῖς χάριν. ο "Αλλη πάλιν αὕτη βλασφημίας ὑπερβολή. Εἰ γὰρ τὰ τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων ἀποτελέσματα ἡ ἀπο λάμπουσα τοῖς πιστοῖς ἐστι χάρις τοῦ Πνεύματο καὶ εἰ ταῦτα μὲν ἀνυπόστατα, ἡ δὲ τοῦ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὑπάρχοντος Πνεύματος κλήσις ταῦτα δηλα πῶς οὐχὶ καὶ τὸ ἐξ ἀμφοῖν ὑπάρχον Πνεῦμα ἀνυποστάτως ὑπάρχειν ἐξ αὐτῶν νοηθήσεται; εἰ μή πως καὶ πάλιν τὴν αὐτὴν καὶ μίαν κλήσιν τοῦ Πνεύμα τὰς εἰς ἀμφότερα διαιρήσει τὸ αὐτὸ Πνεῦμα ἐνυποστάτως μὲν ἐκ Πατρὸς, ἀνυποστάτως δ' ἐκ τοῦ Υἱο τερατολογῶν. «Ὑπάρχει ἐκ τοῦ Υἱοῦ,» φησί, στό Πνεῦμα, ἀλλ᾽ ὅταν ὡς χορηγούμενον νοῦμεν, ὅταν πεμπόμενον, καὶ διδόμενον, ὅταν ἐπὶ τὸ ἀνακαινίσι τὴν κτίσιν ἐρχόμενον. Καὶ εἰ ὅτε ταῦτα, τότε ὑπάρ χειν ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα νοήσομεν, ὕστερα δὲ ταῦτα καὶ ὑπὸ χρόνον, οὐχὶ καὶ ἀϊδίως ὑπάρχειν ἐρεῖ τις αὐτὸ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Εἰ δὲ μὴ ἀϊδίως ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ἀϊδίως ὑπάρχον ἐκ τοῦ Πατρός, τοῦτο γὰρ οὐδ' αὐτό; ὁμολογεῖν ἀναβάλλεται· πῶς ἡ ὑπάρχειν λέξις ἐπ ἀμφοῖν εἰλημμένη κατά ταυτόν, οὐχὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα καὶ πάλιν εἰς τὰ ἔγχρονον καὶ ἄχρονον διαιρήσει; ιβ'. • Εκ Πατρός, ο φησί, ο προϊέναι τὸ Πνεῦμα Κύριλλος γράφει, ὡς ἀπὸ στόματος καὶ ὡς ἀπὸ πίν γῆς τοῦ Πατρός. Καὶ Βασίλειος πάλιν· Ἐκ τοῦ θε εἶναι λέγεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐχ ὡς τὰ πάνταἐκ τοῦ Θεοῦ προελθόν, οὐ γεννητῶς ὡς ὁ Υἱός, ἀπ' ὡς Πνεῦμα στόματος αὐτοῦ. Καὶ οὐκ οἶδα είνα ταῦτα τὴν ἐναντιότητα πρὸς τὸν ἡμέτερον ἔχειν οἷς ται λόγον. Εἰ γὰρ ὅτι ὡς ἀπὸ στόματος πρόεισι του Πατρὸς τὸ Πνεῦμα στόματος ἂν τοῦ Πατρὸς, τὴν ἐκ Πατρὸς ὕπαρξιν ἔχει κατὰ τὸν λέγοντα καὶ ἐπὶ το τοῖς ἀληθῶς ἀληθεύοντα. Καὶ εἰ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι ὁμολογεῖται, ὡς ἐκ τοῦ Θεοῦ προελθὸν, καὶ ὡς Πνεύ μα στόματος τοῦ Θεοῦ, εὔδηλον ὡς καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι, καὶ τὴν ἐξ Υἱοῦ ἔχειν τῷ εὐγνωμονοῦντι ἐμο λογηθήσεται ὕπαρξιν, ὡς καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ προϊόν, καὶ Πνεῦμα στόματος ἂν τοῦ Υἱοῦ. Εἰ δ᾽ ὅτι καὶ πηγὴ τοῦ Πνεύματος ὁ Πατήρ ἐστι, διὰ τοῦτο ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα, πῶς οὐχὶ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, εἴπερ αἱ αὐτοὶ Γραφαὶ πηγὴν τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος ἀν κηρύττουσι τὸν Υἱόν; ιγ. ᾿Αλλὰ παρίτω καὶ Θεοδώρητος, καὶ αἱ θεο δωρήτου ἐπιτιμήσεις. Ἐπεὶ γὰρ ἃ κατὰ Κυρίλλου Θεοδώρητος ἔφη αὐταῖ; οὕτω λέξεσι λέγων
col. 913–914page 449 of 511
PG 141:913μὲν διὰ τοῦτο ἴδιον τοῦ Υἱοῦ ἔφη τὸ Πνεῦμα, ὅτι ἡ ὁμοφυὲς καὶ ἐκ Πατρός εκπορευόμενον, συνομολογήσομεν· εἰ δ' ὅτι ἐξ· Υἱοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχει, ὡς βλάσφημον τοῦτο καὶ δυσσεβὲς ἀποῤῥίψομεν,» εἰς συμμαχίαν οὗτος προβάλλεται, μηδὲν αὐτῷ μέλον, ὅτι ἀναθέματι παρεδόθησαν. Πῶς γὰρ, ὃς οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῶν κανόνων τοῖς ἀνιέρως τὰ ἱερὰ μεταχειριζομένοις επισειόμενον δέδοικε τῷ πλημμελήματι ἐνεχόμενος; ἴδωμεν, εἰ μὴ ὡς ἐπὶ καλαμίνης ῥάβδου τῶν ἐπιτιμήσεων τούτων ἐστήρικται. ο Θεοδώρητον καλῶς, φησίν, ο ἐπιτιμῶντα εἰδὼς Κύριλλος, οὔτ᾽ ἐφιλονεί κισε, καὶ παρῆλθε τέως σιγῇ, δῆλον ἐκ τούτου ποιῶν μηδ' αὐτὸν τοὺς οὕτως οιομένους ἀποδέχεσθαι. Οτι δ' ὅμως ἴδιόν ἐστι τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα, σφοδρῶς ἀγων νίζεται δεικνύναι, καὶ τοῦ λόγου ποιεῖται τὸν ᾿Από στολον μάρτυρα, καί φησιν· Ἐκπορεύεται μὲν γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατά τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν, ἀλλ' οὐκ ἀλλότριόν ἐστι καὶ τοῦ Υἱοῦ.» Εὔγε τοῦ καλῶς σοι τηρηθέντος ὁπαραποιήτου τῆς Κυρίλλου ἀπολογίας. Καὶ τί γὰρ ἄλλο τὴν τῶν ἐπιτιμήσεων Θεοδωρήτου συστήσει ἀνατροπήν; Ἐν μὲν γὰρ τῷ λέγειν Κύριλλος ὁ θειότατος, ὅτι «Εκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεται κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν, διὰ τῆς εὐαγγελικῆς ταύτης μαρτυρίας τὴν ἐκ Πα τρὸς τοῦ Πνεύματος συνίστησιν ὕπαρξιν· ἐν δὲ τῷ, Αλλ' οὐδὲ ἀλλότριον τοῦ Υἱοῦ ἐστιν, ο ἐπάγειν, καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι αὐτὸ ὑπεμφαίνει. Καὶ συνο μολογήσει μοι πᾶς, δς τοῦ παντὸς τὴν ἀλήθειαν προ τιθέμενος τὸν λόγον ὁμολογεῖ, καθ᾽ ὅν ἐστι τὸ Πνεῦ μα ίδιον τοῦ Υἱοῦ· εἰ δὲ βούλει καὶ σύ. Όπως δὲ καὶ σὺ, λέγω, σκόπει. Τί δοκεῖ σοι; Πυνθάνεται κατ' ἐρώτησιν ὁ λόγος ἀποτεινόμενός τι κρατεῖν, ὡς λήμα με τῶν ἀναγκαίων ἐκεῖνο τῶν ᾿Αθανασίου ῥητῶν, ἐν ᾧ φησι, ο τοιαύτην ἔχειν τὴν φύσιν καὶ τάξιν τὸ Πνεῦμα πρὸς τὸν Υἱόν, οἶαν ὁ Υἱὸς ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα.» Η τί ἄλλο ἐρεῖς; Κρατείν, οἶδα, ἐρεῖς, ἐπεὶ μηδὲν ἔχεις κανταῦθα τῇ περιεργία χαρίσασθαι. Εἰ γοῦν τὴν χρῆσιν κρατεῖν χρή, πάντως δὲ χρή, εἰ μέμνησαι, καὶ πάλιν ἐρωτήσει ὁ λόγος σε, ὅτι τὴν ἄλλην τῶν ᾿Αθανασίου ῥήσεων τὴν, ο Ἐπειδὴ ὁ Τίς ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι, λέγουσαν, εἴδιος τῆς οὐσία; αὐτοῦ ἐστι,» τῷ καθ᾿ ἡμῶν, μᾶλλον δὲ κατὰ τῆς αληθείας σχεδιασθέντι σοι τόμῳ συμπεριέλαβες. Καὶ εἰ μὴ ὁμολογήσεις, αὐτίκα μάλα ο τόμος ἐμφανιζόμενος ἀπελέγξει σε· καὶ σκόπει λοιπὸν ἀπάρ τι, εἰ μὴ τὸ ἐκ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα συνίστησι Κύριλλος, «ἐκπορεύεσθαι μὲν ἐκ Πατρὶς ο λέγων αυτή, οὐ μέντοι γε ἀλλότριον εἶναι τοῦ Υἱοῦ;» Ει γὰρ διότι ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ μνημόνευε τῆς κατ' ᾿Αθανάσιον τῶν προσώπων ἀναλογίας, διὰ τοῦτο ἴδιος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἐστι, τίς ἔσται ὁ πεί των λόγος μὴ καὶ τὸν θεῖον φρονείν Κύριλλον ἴδιον τῆς τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα οὐσίας, ἐπειδὴ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐστι; Τὸ τὸν Υἱὸν ἴδιον τῆς τοῦ Πατρὸς εἶναι οὐσία; ὡς ἑπόμενον ἡγουμένῳ τῷ ἐκ Πατρὸς αὐτὸν εἶναι ᾿Αθανάσιος τίθησι. Καὶ σὺ τὸ Πνεῦμα ἴδιον τῆς τοῦ Υἱοῦ εἶναι οὐσίας ὁμολογῶν, καὶ οὕτω διδοὺς τὰ ἑπόμενον, εἶτα τὸ τούτου ἡγούμενον, τὸ ἐκ τοῦ
col. 915–916page 450 of 511
PG 141:915135 δηλονότι εἶναι αὐτό, ἀφαιρῇ; Εἰ δὲ καὶ ἐν ἐκεί νοις ἐπιλαβέσθαι σου θελήσομεν ἐν οἷς λέγεις, ε Ιδιον μὲν τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸ Πνεῦμα, ὡς ἐκεῖθεν καὶ ὁμοούσιον, τοῦ Υἱοῦ δὲ, ὅτι ἐκεῖθεν μὲν οὐδαμῶς, ὅτι δὲ ὁμοούσιον, ο τί καὶ πρὸς ταῦτα ἐρεῖ;; Πῶς οὐ φρίττεις; Πῶς οὐκ ἐννοῇ δίκας ὑφέξων Θεῷ ἐφ' α μερισμούς και διορισμούς οἴκοθεν αὐτὸς ἐπὶ τοῖς τῶν Πατέρων δόγμασι πλάττη, πολὺ τὴν κατ' ἐκεί νων ἐναντιότητα έχοντας ιδ. Δεύρο δή, ὦ ἀκροατὰ, καὶ ἐπὶ τὴν ἀνάπτυξιν ἴωμεν, ὧν ἐπὶ ταῖς πρὸς Αβλάβιον τοῦ Νύσσης ῥήσεσιν ὁ θαυμάσιος οὗτος φιλόσοφος παρεξηγήσεων ποιεῖται. Ὁ μὲν γὰρ παραλογίζεται τὴν ἀλήθειαν, [καὶ] οἰόμεν νος [ὅτι ] ὥσπερ βαθὺς ὑμᾶς πάντας ὕπνος κατείχε, λί γει & λέγει; σὺ δὲ, εἰ μὴ κακῶς, σκέπει. «Ο σκοπός ἐστι τῷ Νύσσης, φησί, 1 τὸν Πατέρα τὴν ἐκπόρευσιν ἀφελέσθαι τοῦ Πνεύματος· ἀφαιροῖτο δ᾽ ἂν εἰς Υΐν ταύτην μετατιθέμενος, μετάθεσιν ὀνομάζων, εἰ τὴ διὰ τοῦ προσεχῶς μηδὲν διαφέρειν τοῦ ἐκ τοῦ προς εχῶς κρίνατο. Ἐγὼ δὲ μηδένα οίμαι διενίστα σθαι λόγον τὸν διαίρεσιν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐπὶ τῇ τοῦ Πνεύματος προόδε συστήσοντα, ἔστ᾽ ἄν με πείθωσιν αἱ Γραφας, πᾶν εἴ τι ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ λέγεται, ὡς ἐξ ἑνὸς Θεοῦ εἶναι καὶ λέγεσθαι. ο 'Αλλ' ἐκ τοῦ Υἱοῦ,» φησί, ε τὸ Πνεῦμα ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ Πατρὸς οὐκ ἂν ἐκπορεύοιτο, γεννῷτο δὲ μᾶλλον, εἴπερ καὶ ὁ Υ!ὸς ἐξ οὗ τὸ Πνεῦμα, ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννητός. ο Καὶ οὐκ οἶδα τί πρὸς τὴν ἀλές θειαν ταῦτα. Τί γὰρ κωλύει καὶ ἡμᾶς ἀντεπεν κόντας εἰπεῖν· Καὶ εἰ δι᾽ Υἱοῦ ἐκπορεύεται, οὐκ ἂν ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύοιτο, γεννῷτο δὲ μᾶλλον; ὡς ἂν οὕτω τὰς κατὰ τοῦ εἰπόντος Πατρὸς τὴν διά τοῦ προσεχῶς φωνὴν ἀναισχυντίας σου παραστήσωμεν, ἢ διαίρεσιν Υἱοῦ καὶ Πατρὸς κατὰ τὴν διὰ τοῦ προσεχῶς φωνὴν δὸς, καὶ τὰς καινὰς ταύτα; τερατολόγει γεννήσεις· ἡ εἴπερ ἔνωσιν ἀμφοτέρων ἡ δι' Υἱοῦ φωνὴ δύναται, οὐδὲν ἧττον ἢ ὅσον καὶ ἐξ ἀμφοῖν αὐτῶν τόδε τι λέγουσα είναι, μάτην απ τὰς τερατολογεῖς. Διὰ τοῦ Υἱοῦ αἰτιατὸν τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ ῞Αγιος Θεολογεῖ· καὶ ὁ τῆς νέας θεολογίας πλατὺς καὶ ἀνανταγώνιστος, ὡς οίεται, ῥήτωρ, «Εἰ εἰς τὸ τοῦ Πνεύματος αἰτιατὸν,» φη σὶν, ι ἡ διὰ τοῦ προσεχώς φωνὴ τείνει, οὐκ ἂν εἴη κυρίως αἴτιος ὁ Πατήρ· ἐπεὶ τό γε ἄλλο τι πρὸ τοῦ Πατρὸς ἔχον αἴτιον οὐκ ἂν εἰ; ἐκεῖνον, ὡς εἰς κι ρίως αἴτιον, ἀναφέροιτο.. Καὶ ἡμᾶς ἐξουθενών οἴεται οὐ τὶν τὸ διὰ τοῦ προσεχῶς εἰρηκότα, ὅταν μὴ κυρίως αἴτιον τὸν Πατέρα, καὶ πρὸ τοῦ Πατρὸς αἴτιον τοῦ Πνεύματος ἀναφαίνεσθαι τὸν Υἱὸν ἀπὸ τῆς φωνῆς ταύτης κατασκευάζει. Εἰ γὰρ ὅτι διὰ τοῦ Υἱοῦ ἡ τοῦ Πνεύματος ἐκ Πατρός ἐστιν υπα ξι;, οὐκ ἂν εἰς τὸν Πατέρα ὡς εἰς κυρίως αίτιον ἀναφέροιτο αὕτη: καὶ εἰ διὰ τοῦτα αίτιος του Πνεύ ματος ὁ Υἱὸς πρὸ τοῦ Πατρὸς κρίνοιτο, οὐδ' ἂν οὐδ' ἡ χορηγία καὶ δόσις τοῦ Πνεύματος εἰς τὸν Πατέρα ὡς εἰς κυρίως αἴτιον ἀναφέροιτο· οὐδὲ γὰρ καὶ ταῦτα διὰ τοῦ Υἱοῦ εἶναι ὁ καινὸς Θεολόγος έχει ἀρνήσασθαι. Η γοῦν μηδὲ τούτων κυρίως έστω
col. 917–918page 451 of 511
PG 141:917αἴτιος ὁ Πατήρ, καὶ ἢ πρὸ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς καὶ τούτων αίτιος έστω, ὅτι διὰ τοῦ Υἱοῦ ταῦτα, ἢ ἀλλ' εἴπερ ἐν τούτοις τὸ βλάσφημον προφανές, μηδ' ἐπὶ τῇ φυσικῇ καὶ ουσιώδει υπάρξει τοῦ Πνεύματος, ὅτι διὰ τοῦ Υἱοῦ αὕτη, ὁ τῆς ἀληθείας ἀντίπαλος τὰ μὴ κυρίως καὶ δεύτερα αἴτια ἀπὸ τῆς δι' Υἱοῦ ἀναπιαττέτω φωνῆς. Καὶ μή μοι τὰ σοφά προβαλλέσθω ἐκεῖνα, ἐν οἷς μεγαληγορῶν πολὺν τὸν τῶν ξήσεων ύθλον κατασκεδάζει τῶν ἀπὸ τῆς δι' Υἱοῦ καὶ ἐξ Υἱοῦ δόσεως, καὶ χορηγίας τοῦ Πνεύματος τὴν δι' υἱοῦ καὶ ἐξ Υἱοῦ ὕπαρξιν κατὰ τὰς τεκμηριώδεις τῶν ἀποδείξεων συνιστώντων. Εἰ γὰρ καὶ θελήματος πληρώσεις ἀληθῶς ταῦτα, καὶ θελήματος δεύτερα, ἀλλὰ καινὸν οὐδὲν καὶ τῆς θεολογίας ἀλλό τριον τὸ τοῦ Υἱοῦ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἀδιαίρετον ἐπὶ τῇ προόδῳ τοῦ Πνεύματος, καὶ ἀπ' αὐτῶν συνιστάν. Καὶ ὅτι μὴ τῆς θεολογίας ἀλλότριον οὐκ ἄλλο; ἢ οὗτος αὐτὸς συστήσει ὁ διὰ τοῦ προσεχῶς Υἱοῦ ἐκ Πατρὸς τὸ τοῦ Πνεύματος θεολογήσας αιτιατόν. Εν γὰρ τοῖς πρὸς Εὐνόμιον ᾿Αντιῤῥητικοῖς ὁμοῦ μὲν τὸ τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸν Υἱὸν ἰδιάζον ἀπὸ τοῦ μήτε μονογενῶς ἐκ τοῦ Πατρὸς ὑποστῆναι, καὶ ἀπὸ τοῦ δι' αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ ἐκ Πατρὸς πεφηνέναι θεολογών, ἐμοῦ δὲ καὶ τῆς ἐκ Πατρὸς διὰ τοῦ Μονογενοῦς ὑπο στάσεως τῆς κτίσεως μνημονεύων· καὶ τὴν ἐντεῦ. θεν ἴσως υποπτευθησομένην τινὶ τῶν μικροφυῶν καὶ ἀναξίων τοῦ Πνεύματος ὁμοιότητα τούτου πρὸς τὴν κτίσιν διὰ λέξεων, ὧν αὐτὸς οἶδε, κάλλιστα αναιρών, δείκνυσιν ἐναργώς, μηδὲν ἡμᾶς ἄτοπον ἢ διανοεῖσθαι ἢ λέγειν, ἐὰν τὸ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ αδιαίρετον κατὰ τὴν δι' υἱοῦ παριστῶμεν φωνήν, ἐπὶ τοῦ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα διὰ τοῦ Υἱοῦ εἶναι αἰτατὸν, καὶ τὴν κτίσιν διὰ τοῦ Υἱοῦ ποιητήν. Οὕτω μὲν οὖν καὶ ἀπὸ τῶν τοιούτων ἡμᾶς ὁ Νύσσης συν ίστησιν, ἐφ᾽ οἷς ὁ φιλοσκώμμων, καὶ μηδὲν τοῦ κακηγορείν πλέον εἰδὼς, ἐπιτιμᾷ τὰ ἡμέτερα. 13. Ο δὲ καὶ πάλιν τὴν τοῦ δόγματος συγχέειν ἀλήθειαν τρόπον ἅπα τα σπεύδων, ο Διὰ τὴν τῶν ονομάτων, ο φησί, ο σύνταξιν μόνην μετὰ τὸν Υἱὸν τὴν τοῦ Πνεύματος κλήσιν προφέρουσαν, καὶ διὰ τὸ σχετικά; καὶ ἀλλήλων εφελκυστικὰς εἶναι τὰς κλήσεις, τὴν τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ λέγω, οὐδέ τι τῶν ἁπάντων μεταξύ καταδεχομένας τοῦ προσεχῶς καὶ νὰ τοῦ προσεχώς εἴρηται τῷ ᾿Αγίῳ. Οτι γάρ, φη σὶν, ἡ τῶν ὀνομάτων δύναμις Υἱὸν ἀμέσως συνά πτουσα τῷ Πατρὶ εἴργει προσεχῶς τὸ Πνεῦμα είν πεῖν· καὶ ὅτι ἡ πρόοδος τοῦ ἀριθμοῦ οὐδέποτ᾽ εὐ θὺς τῷ ἀριθμοῦντι δύο μετά μίαν προδεικνύει μονάδας· ἐκ μιᾶς δὲ εἰς ἑτέραν προάγει διὰ τοῦ τὸ προσεχῶς ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, οὐ διὰ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ εἶναι.» Αλλ' εἰ ταῦθ' οὕτω, καὶ διὰ ταῦτα τὸ προτεχῶς καὶ διὰ τοῦ προσεχῶς ὁ διδάσκαλος ἔφη, οὐκ ἂν ὅτε τὴν ἀπὸ τοῦ αἰτίου καὶ αἰτιατοῦ μεταξύ τῶν τριῶν προσώπων θεωρουμένην διαφορὰν ἐδί ἱασκε, ταῦτα εἰρήκε. Ἐν γὰρ τῇ τοιαύτη διαιρέσει ταῦτα θεολογῶν, καὶ τὸν μὲν Πατέρα τῷ αἰτίῳ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ διαιρῶν, Υἱὸν δ' αὖ ἀπὸ τοῦ Πνεύμα του, τῷ προσεχῶς μὲν αὐτὸν, διὰ τοῦ προσεχῶς δὲ τὸ Πνεῦμα αἰτατὰ εἶναι ἀπὸ Πατρός, ἀριδήλως
col. 919–920page 452 of 511
PG 141:919παρίστησι διὰ τὴν τοῦ εἶναι ταῦτα διδάσκειν ἀκο Ει λουθίαν· οὔμενουν ὡς ὁ τὰ νέα πλαστουργῶν δόγματ τα βούλεται διὰ τὴν τῶν ὀνομάτων σύνταξιν μόνην, Οὐ γὰρ ἐν ὀνόμασι, φασὶν οἱ τῶν Πατέρων λογάδες, ἡ πίστις ἡμῶν, ἀλλ' ἐν πράγμασι. Καὶ εἶχε κατά τὸν ῥηθέντα κενολογοῦντα αἱ κλήσεις ἁπλῶς τὸ τῆς ὁμολογίας ἡμῖν εἰσι γνώρισμα, καὶ οὐχὶ τὰ ἐκ τῶν κλήσεων σημαινόμενα πρόσωπα, οὐχ ὁρῶ, τίς ἂν ἔσται ὁ πείθων λόγος ἕνα Θεὸν ἀληθινὸν, καὶ μόνον Θεὸν εἶναι τὰ τρία. Ἐγὼ γὰρ τῇ φυσικῇ αὐτῇ καὶ οὐσιώδει αὐτῶν ὑπάρξει τὴν συμφυΐαν ἀκολουθεῖν καὶ ὁμολογῶ καὶ φρονῶ, ἣν οὐδὲν ἄλλο τὸ παριστῶν πείθομαι, ὅτι μὴ μόνον τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκ Πατρὸς τὴν ὕπαρξιν καὶ οὐσίωσιν ἔχειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὗτος δὲ μὴ οὕτω φρονῶν οὐκ οἶδα τίπ μηχαναῖς καὶ στροφαῖς λόγων ἐκφύγῃ μὴ κατακτ κασθῆναι τὸ εἰς ἀνυπόστατον πιστεύειν Τριάδα, μόν νοις ὀνόμασι καὶ μένῃ ονομάτων ἀπαριθμήσει συνισταμένην. ι Οὐχ οὕτω,» φησίν, «ἡ τοῦ Πνεύ ματος προσηγορία τὴν πρὸς ἕτερον ἀναγκάζει συνάφειαν ὡς ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, εἰ μή τις βού λεται τὸ τοῦ Πατρὸς ὄνομα εἰς προβολέα μετα α δεῖν· τότε γὰρ οὐ τὸν Υἱόν, αὐτὸ δὲ τὸ πρόβλημα προσεχῶς, ο φησίν, ι ἐφελκόμενον ἴδῃς.» Τών κομψευμάτων! Αλλ' ὁ ἐκ Δαμασκοῦ τὴν οἰκουμένην τῆς οἰκείας πληρώσας θεολογίας οἱ ταύτα βούλεται. • Προβολεὺς γὰρ, ο φησί, ο διὰ Λόγου τοῦ Πνεύματος ὁ Πατήρ. ο Καὶ τοῦ τὴν οἰκείαν χώραν ἕξει τὸ προσεχῶς ἐπὶ τοῦ προβλήματος; ουδέν, ο φησὶν ὁ καινὸς θεολόγος, τὸ πρὸς τὴν ἀλήθειαν παραλλάττον, εἰ διὰ τοῦ προσεχῶς τὰ πρόβλημα λέγων ὁ ῞Αγιος, ὅμως καὶ προσεχῶς ἐκ Πατρὸς αὐτὸ εἶναι νοεῖ. Προβολεὺς γὰρ τοῦ Πνεύ ματος ὁ Πατήρ, καὶ τὸν αἴτιον τοῦ Πνεύματος ή λέξις σημαίνει. Προβολεὺς διὰ Υἱοῦ, καὶ οὐχί το αὐτὸ κἀνταῦθα ἡ λέξις δύναται οὐδαμῶς.» Πόθεν ὁ λόγος τὸ πιστὸν ἕξει ἀπὸ γραφικῆς μαρτυρίας; Καὶ τίνες αἱ ταύτην φέρουσαι βίβλοι, καὶ ταῖς πολλὰ καμοῦσιν ἡμῖν ἀγνοηθεῖσαι μέχρι καὶ νῦν; Ἀλλ᾿ ἀπὸ τῆς κατ' ἀνάγκην ἀκολουθίας αὐτοῦ; Καὶ πρῶτα μὲν οὐδεμία λογική τις μέθοδος ἔσται, καθ' ἣν ἀναγκάσει ὁ λόγος τὸ προσεχῶς τῷ διὰ τοῦ προσεχώς συμφωνεῖν· δεύτερον ἡ τοῦ ταῦτα θεσ λογήσαντος ἀξιοπιστία. Εἰ δέ τις καὶ ἦν ὁ τοῦτο κατασκευάσων λόγος, ἣν ἂν τὸ προτιμότερον ἔχουσα, Διαφορὰν γὰρ αὐτοῦ ἐπὶ τῶν δύο αἰτιατῶν προσώπων τὰ διὰ τοῦ προσεχῶς πρὸς τὸ προσεχώς καθα ρῶς εἰρηκότος, τίς ἐκείνου ἀξιοπιστότερος ἐπὶ τῇ τῶν λέξεων συμφωνίᾳ; Καὶ τρίτον εἰ μηδὲν ἦν διαφέρον νῦν μὲν προσεχῶς, νῦν δὲ διὰ τοῦ προτε χῶς ἐκ Πατρὸς τὸ πρόβλημα λέγεσθαι, τίς ὁ λόγος μὴ καὶ τὸν ἐν πολλαῖς τῶν θεολογιῶν προσεχῶς ἐκ Πατρὸς εἰρημένον Υἱὸν ἐστιν οὗ ἐηθῆναι διὰ τοῦ προσεχῶς, καὶ τὸ διὰ τοῦ προσεχῶς ἐκ Πατρὸς θεο λογούμενον Πνεῦμα εὑρεθῆναι καὶ ἐν μιᾷ τινί ποτέ τῶν γραφῶν προσεχῶς ἐκ Πατρός; Αλλως τε τό τῶν κλήσεων, Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, λέγω, εφελκυστικών ἀλλήλων και σχετικὸν, ἀρκοῦν ὁμολογουμένως εἰς
col. 921–922page 453 of 511
PG 141:921τὴν προσεχῶς ἐκ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ πρόοδον, περισ σολογίαν τινά δείκνυσι τὴν προσεχῶς ἐκ Πατρὸς λέγουσαν τὸν Υἱὸν εἶναι θεολογίαν. Οἱ γὰρ καὶ σμικρά συνορᾷν ἔχοντες μᾶλλον ἐπὶ τῆς προβύδου τοῦ Πνεύματος τὴν ἄπταιστον ἀπαιτεῖν θεολογίαν διαγνώσονται μὴ ἅπαξ μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλαχού καὶ συχνότερον τὸ προσεχῶς τίθεσθαι. Ἐπεὶ γὰρ κατὰ τὸν ἐν Εὐαγγελίοις τύπον τῆς ἐκφωνήσεως τρίτον ἀεὶ τὸ τοῦ Πνεύματος προφέρεται όνομα, εἴπερ ᾔδεσαν ἀληθῶς οἱ τῆς θεολογίας κανόνες καὶ γνώμονες, οἱ τὰ λεπτὰ ταύτης διηρθρωκότες Παν τέρες, μὴ τὴν τοῦ Υἱοῦ δηλοῦν ὑπαρξιν τὸ διὰ τοῦ προσεχώς, μᾶλλον ἂν τὸ προσεχῶς ἐπὶ τῆς τοῦ Πνεύματος ὑπάρξεως ἐθεολόγουν. Νῦν δὲ τόσον μὴ εἰδέναι φαίνονται τοῦτο, ὡς ἐπὶ τῆς Υἱοῦ μᾶλλον ὑπάρξεως τὸ προσεχῶς καὶ ἀμέσως θεολογεῖν εἰς ἀκριβεστάτην παράστασιν τοῦ μὴ καὶ τὸ Πνεῦμα οὕτως ἐκ Πατρὸς εἶναι. ις'. ι Αλλ' εἴη ἂν, ο φησὶ Κύπριος, «οὐ τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν, τὴν δὲ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἔκφανσιν τοῦ Πνεύματος καὶ ἀπόλαμψιν ἐν τῇ διὰ τοῦ προσεχῶς φωνῇ διδάσκων ὁ ῞Αγιος.» Εγώ δ' ἔκφανσιν μὲν, καὶ ἀπέλαμψιν τοῦ Πνεύματος δε' Υἱοῦ ἐκ πατρὸςοὐκ ἂν ποτε ἀναβαλλοίμην ὁμολογεῖν, πλὴν ὡς τῆς φυσικῆς ὑπάρξεως καὶ ταῦτα δηλωτικά· καὶ τὸ ἀληθὲς τῆς τῶν λέξεων συμφωνίας πᾶσα θεολογική συστήσει γραφή, ἡ καὶ ἐπ᾿ αὐτοῦ Υἱοῦ τὴν ἐκ Πατ τρὸς ὕπαρξιν διὰ τῆς ἐκφάνσεως καὶ ἀπολάμψεως παριστάνουσα. Εἰ δ' ὁ τῶν νέων θεολογιῶν διορίζεται νομοθέτης βουλήσεως καὶ θελήσεω; εἶναι καὶ ταύτ τας δηλωτικὰς, ὡς αἱ χορηγίαι καὶ ἀποστολαὶ καὶ δόσεις, καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἐπ' ἀνατροπῇ τῆς ὑπάρξεως προτείνεται παρ' αὐτοῦ, ἐπέσθωσαν οι βουλόμενοι. Τί πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ ἡμᾶς, εἴ τινες θρεμμάτων δίκην ὀπίσω κενολόγου τινὸς ἐθέλουσι φέρεσθαι; φερέσθωσαν. '5'. Ἡμεῖς δ᾽ ἄγε δὴ ἴδωμεν καὶ ὃ τελευταῖον ὥσπερ ἄμαχόν τι καὶ δυσαντίβλεπτον ἐπὶ τῇ τῆς αληθείας ἀνατροπῇ ὁ τῆς ἀληθείας δογματίζει ανα τίπαλος. • Το προεπινοεῖσθαι τὸν Υἱὸν τοῦ Πνεύ ματος κατὰ τὸν τῆς αἰτίας λόγον ού, ο φησί, «διὰ τὴν τοῦ εἶναι πρόοδον τῷ αὐτῷ Αγίῳ ῥηθῆναι, ἀλλ' ἐπειδή, ο φησίν, ο αίτιος μὲν Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ὁ Πατήρ, τῷ Πατρὶ δὲ, ᾗ Πατρί, εὐθὺς συνεπινοεῖται ὁ Υἱὸς κατὰ τὴν τῶν πρός τι φύσιν ἀπ' ἀλλήλων συναγομένων τῷ λόγῳ τῆς αἰτίας, ἤτοι τῆς πρὸς τὸν Πατέρα τὸν αἴτιον σχέσεως, προεπινοείται τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱός.» Ἐγὼ δ᾽ ἐν πολλοῖς τῶν ἐμῶν προεπινοεῖσθαι τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱὸν κατὰ τὸν τῆς αἰτίας λέγον, κατὰ τὸ δι' Υἱοῦ ἐκ Πατρὸς τὴν οἰκείαν αὐτῷ ἔχειν αἰτίαν, ἐξηγησάμενος, ἐπεὶ ὁ αὐτός ἐστιν ῞Αγιος ὁ καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ σἰτιατὸν αὐτὸ ἐκ Πατρὸς ἀριδήλως θεολογῶν, τῆς ἐξηγήσεως ταύτης οὐδὲν σαφέστερον ήγημαι, ὅτι μηδ' ἀληθέστερον. Ὁ δὲ τὸν λόγον τῆς αἰτίας εἰς τὸ πρὸς ἀλλήλας ἐφελκυστικὸν τῶν κλήσεων ἀναφέρων, καὶ τὴν πρὸς τὸν αἴτιον Πατέρα σχέσιν δηλοῦν τὴν λέξιν διανιστάμενος πρὸς τῷ αἰνίγματι λέγειν παρέ μοιον, ἔοικε καὶ τὴν τῆς αἰτίας λέξιν οὐκ εἰς δή λωσιν πραγματικής υπάρξεως, καθ' ἦν τὰ αἰτιατά
col. 923–924page 454 of 511
PG 141:923πρόσωπα ὑφεστῶτα ἐξ ὑφεστῶτος αἰτίου εἰσὶν ἐκλαμβάνεσθαι, καὶ οὕτω μέχρι λόγων μόνων ψιλῶν τὴν Τριάδα φρονείν. Εἰ γὰρ αἴτιον λέγοντες τὸν Πατέρα τὸ τῆς αὐτοῦ ὑπάρξεως δηλοῦμεν ἄναρχον καὶ ἀναί τιον, αἰτιατὰ δὲ Υιόν τε καὶ Πνεῦμα τὴν ἐκεῖθεν οὐκ ἄναρχον, κατὰ τὸ ἐκ Πατρὸς αὐτὰ εἶναι, ούσι ώδη και φυσικὴν αὐτῶν ὑπαρξιν, τὸ κατὰ χρόνων συνάναρχον συνεπινοοῦντες καὶ συνομολογοῦντες, πῶς ὁ καλὸς οὗτος καὶ ἀγαθὸς οὐ διὰ τὴν τοῦ εἶναι πρόοδον, ἀλλ᾽ εἰς δήλωσιν ἁπλῶς οὕτω τῆς πρὸς τὸν αἴτιον Πατέρα σχέσεως τὸν διδάσκαλον εἰπεῖν διατείνεται τὴν κατὰ τὸν τῆς αἰτίας λόγον προεπινοείσθαι τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱόν; Καὶ χωρὶς τούτου, εἰ κατὰ τὸν σχετικὸν τοῦτον λόγον ἀληθῶς ταῦτα, καὶ ὁ Πατήρ προεπινοούμενος τοῦ Υἱοῦ τῷ τῆς αἰτίας λόγῳ, Γρη γορίου γὰρ καὶ τοῦτο, κατὰ τὴν εἰς ποῖον ἄλλο αἴτιον πρὸ αὐτοῦ πρόσωπον σχέσιν προεπινοεῖται αὐτὸς τοῦ Υἱοῦ; Αἱ αἱ τῆς πλάνης, μᾶλλον δὲ τῆς ἐθελοκάκου τοῦ ἀνδρὸς ἐριθείας! Οὐ γὰρ ἀγνοεῖν τὸ ἀληθὲς αὐτὸν πείθομαι, εἰ μή πού τις δώσει την τόσην αὐτὸν παθεῖν πλάνην παρὰ τὸ ἐνοικῆσαί οἱ τῆς οἰήσεως τὸ δαιμόν νιον. Νοσεῖ γὰρ αὐτὴν ἀληθῶς ὁ ἀνὴρ ὑπὲρ τοὺς ὅσο ποτὲ τοῦτο πεπόνθασιν. ιη'. Ην δ' ἐφεξῆς ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ποιεῖται ἐπ στα σίαν, προεπινοείσθαι τὸν Υἱὸν τοῦ Πνεύματος λέγων, καθ᾽ ἐν λόγον καὶ τοῦ Μονογενούς προθεωρεῖται ἡ αἰτία, ὁ Πατὴρ δηλονότι, παρεατέον ἀνεπιτίμητον, ἵνα μὴ ἐπιτιμᾷν τὰ τοιαῦτα ἀξίως ἀναγκαζόμενοι, κινδυνεύσωμέν που παρασυρῆναι πρὸς λόγους ἔχοντάς τι παρεοικὸς πρὸς τοὺς παρ' αὐτοῦ κατὰ γλῶσσαν φιλολοίδορον εἰρημένους. Σὺ δὲ ὁ πρὸς ἂν ὁ ἡμέτερος αυτος ἐσχεδίασται λόγος, καὶ μόνα τὰ ῥηθέντα αρχον σαν εἶναι ἀπόδειξιν διαγνοὺς τῶν καθ᾽ οὗ ταῦτα καὶ ἐσχεδίασται βλασφημιῶν, καὶ ἀκριβῶς ἐντεῦθεν και ταμαθών, ὅπως νέον τοῦτον αἱρεσιάρχην ὁ χρόνος τῇ καθ᾽ ἡμᾶς ἀνέδειξε γενεᾷ, συνδιάγνωθι και οιν έχει τὸν δόλον τὸ παρ' αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ αἱρεσιωτών ἐκφωνηθὲν ἀνάθεμα κατὰ τῶν ἀναγορεῦταί ποτε, ἢ ἐπαινέσαι τῶν ἡμετέρων γραφῶν τολμησόντων. Τὸν γὰρ τῶν ἀπηριθμημένων βλασφημιών αὐτοῦ ἔλεγχον σαφῆ καὶ ὑπόψιον ἄντικρυς ταῖς ἡμετέραις κατανενοηκὼς οὗτος ἐκεῖνος γραφαῖς, καὶ τὸν ἐξ αὐτῶν ἔλεγχον διαδρᾶναι πάντα τρόπον ἐπιτεχνώμενος, τὸν καιρὸν τῆς καθ᾿ ἡμῶν ἐξουσίας αὐτοῦ ὡς καιρὸν τῆς τῶν αὐτοῦ αἱρέσεων ἁρπάζει συστάσεως, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ ῥηθὲν ἀνάθεμα ἐκφωνεῖ, ὅμοιόν τι ποιῶν, ὥσπερ εἰ πείθειν τοὺς πολλοὺς ἐπεχείρει μηδὲν ἔργον ἡγεῖσθαι τὸ εὐσεβεῖν. Αλλ' οὗτος μὲν οὕτως· ὁ δὲ τοῖς εὐθέσιν εὐθὺς, καὶ μετὰ στρεβλού διαστρέφων Θεὸς κατὰ τῆς αὐτοῦ καὶ τοῦτο περιέτρεψε κεφαλῆς. Οἱ γὰρ βαθύτερόν τι τῶν πολλῶν συνιέναι δυνάμενοι ἐντεῦθεν καὶ μᾶλλον πρὸς τὸ ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῶν Γραφῶν διανίστανται περισπούδαστον, καὶ πρὸ τοῦ τὸν ἔλεγχον ἐπελθεῖν, τὸν ἔλεγ χον γινώσκοντες ἄντικρυς τὸ θαυμάσιον. Ωσπερ γάρ δε τινι προλήψει τοῦτον παρ' ἑαυτοῖς ἔχοντες παρά τὸ κατανοεῖν ἐκ πολλοῦ τοῦ φόβου ταῖς τοιαύταις έγχειρεῖν περιεργασίαις αὐτὸν, μετὰ τὸ ἐγκύψαι ταῖς εἰς τὸν ἔλεγχον οδηγούσαις Γραφαῖς, οὐδὲν

Fragment on Ecclesiastical PeaceDe pace ecclesiastica fragmentum

col. 925–926page 455 of 511
PG 141:925δυσχερὲς ἐφ' ὅτῳ οὖν τῶν ἀναγινωσκομένων ἐπὶ τῇ καταγνώσει τῶν αὐτοῦ αἱρέσεων ἔχουσιν· οὕτω Θεός, οὕτως ἡ πάντα νικῶτα ἀλήθεια. Καὶ σὺ Θεῷ καὶ τῇ ἀληθείᾳ εὐχαριστεῖν σὺν ἡμῖν μή παυόμενος, καὶ τὴν εἰς τέλος ταύτη; ἐπιταχῦναι ἀποκατάστασιν εύχεσθαι μὴ ἀμέλει. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ Εἰ μὲν ἄρτι πρώτως ἡ περὶ τῆς ἐν τῷ Συμβόλῳ προσθήκης λόγος μέσον Γραικῶν τε καὶ Ἰταλῶν ἐκινεῖτο, τάχ᾽ ἂν γυμνὸς ἁπάσης άλλης ζητήσεως ἐγυμνάζετο, εἴτε τις αὐτῷ παραφθορὰ τῆς ἀκριβείας ἐντήκεται, εἴτε μέχρι λέξεως τῆς διαφοράς δοκού της πρὸς τὸ τῆς ἐννοίας οὕτως ὑγιαίνει ἀδιάφθορον ἐπεὶ δὲ ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Φωτίου χρόνων ὁ λόγος οὕτω τὴν κακὴν ἀναρρήξας ὠδῖνα προῆλθεν εἰς φῶς, εἴπερ ὁ νῦν περὶ τούτου προκείμενος λόγος παρα στήσεις τοῖς φιλίστορσιν, ὡς αὐτὸς ἀμφότερα Φώ τιος τῷ λόγῳ τοῦ σκανδάλου ἐγένετο πατήρ τε καὶ ἀναιρέτης, οὐδενὸς ἄλλου τάχα τῷ εὐγνώμονι ἀκρο ατῇ ἡ μόνης αὐτῆς δεήσει τῆς ἱστορίας διαγνώναι ὡς μάτην, καὶ ἐπ᾽ οὐδενὶ εὐλόγῳ αἰτίᾳ αἱ Ἐκκλησ σίαι ἀλλήλαις τοσοῦτον χρόνον ἐκπεπολέμωντα. Εἰ δὲ 1 τοῖς παροῦσιν ἐντευξόμενος λόγοις οὐχ ἕξει τὸ τοῦ σκανδάλου διαγνώναι αλόγιστον, οἷς μέλλει παρά ταῖς ἱστορίαις ἐντυχεῖν Φωτίῳ, νῦν μὲν ὡς πρὸς ἀπειλὴν σχίσματος τὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας ἔθιμα ὑποτεινομένῳ ἐν ταῖς πρὸς τὸν πάππαν δηλαδή Νικόλαον ἐπιστολαῖς, ὅτε τῶν τῆς ἀναδοχῆς ἐλπίδων ἔτι ἀπῃώρητο· νῦν δὲ ὅτε ἡ ἔρις ἐκορυφοῦτο, αἵρε σιν καὶ ἀσέβειαν τὰ τοιαῦτα τῆς Ῥωμαϊκῆς κλησίας ἔθη ἀποκαλοῦντι· ὅτε δὲ αὖθις ἡ τῆς εἰρή νῆς αὐτῷ προσεμειδία γαλήνη, θείαν τε καὶ ἁγίαν καὶ εὐσεβείας διδάσκαλον τὴν Ῥωμαϊκὴν Ἐκκλησίαν ἀνακηρύττοντι· ἀλλὰ τὸ τῆς διαγνώσεως ἐντελὲς ἕξεις τοῖς μετὰ τὴν ἱστορίαν ρηθησομένοις, ὅτι τὸ τοῦ ἀγώνος ὑποδυσόμεθα λογικώτερον, ἐγκύψας ἐπιο
col. 927–928page 456 of 511
PG 141:927μελέστερον. Τὰ δὲ τῆς ἱστορίας, ἐπιδρομάδην εἰπεῖν. τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον.. Ἐκόσμει τὸν πατριαρχικών θρόνον Ἰγνάτιος, ἀνὴρ ἐς τοσοῦτον ἐληλακὼς ἁγιότητος, ὡς καὶ τὴν αὐτοῦ μνήμην τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐς δεῦρο τελεῖσθαι κατὰ τὸ ἀφωρισμένον ἀξίωμα τοῖς εὐηρεστηκόσι Θεῷ. Επο φθαλμίζει τῷ θρόνῳ Φώτιος, ἀνὴρ πολὺς μὲν τὴν γνῶσιν, καὶ τὴν σοφίαν οὐκ ἀγενής, τοῦτο δὲ μὴ καλῶς, δεδρακώς, τὸ ἀτώσασθαι μὲν τοῦ θρόνου την ἐπ' αὐτοῦ, ἑαυτὸν δὲ εἰσωθίσαι. Αναφέρει τὰ τῆς δυναστείας Ἰγνάτιος τῷ τὸν ἀποστολικὸν τότε Πρό τον κοσμοῦντι Νικολάῳ τῷ πάππα. Επεται ἡ ὄψε λομένη ἀντίληψις παρὰ τοῦ ἁγίου ἀντιλήπτορος τῷ ηδικημένῳ, καὶ ἐπιδεεῖ ταύτης, ἁγίῳ ἀνδρί. "Ηκου σιν ἐς Φώτιον γράμματα, ὑπεκστῆναι τῷ ἡδικημένο τῆς τιμῆς καὶ καθέδρας υποτιθέμενα. Δυσμεναίνει πρὸς τὰ γράμματα Φώτιος. Καὶ πῶς γὰρ οὔ; εἶχε ὧν ἐπεθύμει, ἀπολαύειν οὐ συνεχωρεῖτο ἐλευθερίως. Συλλαμβάνει πόνον κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας. Καὶ ὅμως οὔπω τὴν ὠδῖνα ἐκρήγνυσιν· ἀλλ' ἔτι τὸ τῆς διαστάσεως πονηρόν κυοφόρημα ἐγγάστριον ἔχει, καὶ τῶν ἐλπίδων αιωρηθείς, βουλὴν ἑαυτῷ ἔστησαν ἢ τῶν καταθυμίων ἐπιτυχών συναποθανεῖν ἀτελεσφορήτῳ τῆς καρδίας τῷ κυήματι, ἡ τούτων ἀποτυχὼν, τὴν ὠδῖνα ἐκρῆξαι, καὶ τὸ τῆς ἔριδος εκτύκιν προαγαγεῖν εἰς λαμπρὰν διάστασιν τῶν Ἐκκλησιῶν, “Ο δῆτα καὶ γίνεται ἐπὶ κακῷ, οἴμοι! τοῦ γένους ἡμῶν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀρχῆς. Ω; γὰρ ὁ μὲν γράμ μασι τὸν πάππαν ἐδεξιοῦτο, ὁ δὲ, λεόντειον κατά τῆς ἀδικίας ὁρῶν, ἀλωπεκισμοῖς οὐκ ἐμαλακίζετο, διανίσταται πρὸς ἄμυναν Φώτιος, καὶ μὴ ἔχων οἷς ἀμυνεῖται τὸν λυποῦντα πάππαν· τί γὰρ καὶ εἶχεν εἰς αὐτὸ τὸ τοῦ πάππα διαπράξασθαι πρόσωπον; ἀπείρῳ τῷ διαστήματι ἀποδέων τοῦ καὶ μικρὸν γοῦν τι ἀμυντικὸν ἐνδείξασθαι πρὸς αὐτὸν, κοινὸν πόλε μον ἀμφοτέραις ἐπινοεῖται ταῖς Ἐκκλησίαι, καὶ μάχην μέσον ἀμφοτέρων αναρριπίζει ακήρυκτον. Καὶ ὁ τρόπος οἷος; Τὴν παρ᾽ Ἰταλῶν ἐν τῷ Συμβόλῳ γενομένην προσθήκην τῆς λέξεως εἰδὼς προ χρόνων οὔτι μετρίων παρ' αὐτῶν γενομένην, ὡς τὰ πρὸς Μαρίνον πρεσβύτερον Κύπρου γράμματα μαρτυρεῖ τοῦ μεγάλου Μαξίμου, εἰδὼς δὲ καὶ τὰ λοιπὰ πάντα ἔθη αὐτοῖς ἐμπολιτευόμενα, οἷς δοκοῦσι πρὸς ἡμᾶς διαφέρεσθαι, καὶ σιωπῇ πάντα ταῦτα στέγων, οὐ χάριτι ἴσως τῇ πρὸς Ῥωμαίους, ἀλλὰ τῷ δικαίῳ αὐτῷ, εἴ γε δίκαιον ἕπεσθαι αὐτὸν, οἷς οἱ πρὸ αὐτοῦ πάντες τὴν μετὰ 'Ρωμαίων εἰρήνην ήσπάζοντο, μετὰ τὴν ἔχθραν ἐκείνην, ἢ τὴν θεομισῆ ἐριννύν, εἰπεῖν εἰ κειότερον, πάντα ταῦτα ὡς ἀθέμιτά τινα ἐκπομπεύει, καὶ ἐξ αὐτῶν ἁπάντων ἔν τι πολύμορφον εἶδος συνε θέμενος, δι' ἐπιστολῆς ἐγκυκλίου οἰονεί τινα στήλην ταῖς ἑκασταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἐκκλησίαις τὸ τοιοῦτο πολύμορφον ἀναστήλωσεν εἶδος. Καὶ ἵνα τοῖς ζητη τικοῖς τῶν τοιούτων γνώριμα καταστήσῃ ταῦτα ὁ λόγος, τεμάχιά τινα τῆς ἐπιστολῆς ἀποδιελών ταύτη; τοῖς ἑαυτοῦ ἐπισυνάψεις μέρεσιν. Αλλ' ἐπεὶ φθάσας ὁ λόγος ειρήκει εἰδέναι τὰ τῶν Ῥωμαίων ἔθη τακ
col. 929–930page 457 of 511
PG 141:929Φώτιον, πρινὴ τὸν κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας πόλεμον ἄρασθαι· τοῦτο δὲ ἐκ τῆς πρὸς τὸν ἁγιώτα τον πάππαν Νικόλαον ἐπιστολῆς τοῖς διαπιστοῦσιν ἀποδειχθήσεται, ἣν αὐτὸς Φώτιος ἐπὶ τῶν τῆς ἀναλο χῆς ἐλπίδων ἀπαιωρούμενος πρὸς ἐκεῖνον ἀπέλυσε δέον ἐατὶ πρὸ τῆς ῥηθείσης εγκυκλίου ὀλίγ᾽ ἄττα τῆς τοιαύτης ἐπιστολῆς μέρη εγκαταστρώσαι τῷ λόγῳ, ὡς ἂν γνωσθὲν οὕτως ἐν εἰδήσει πάντων εἶναι τὸν νώτιον πρὸ τῆς λαμπρᾶς καὶ καθαρᾶς μάχης γένοιτο τοῖς δικάζειν εἰς εὐθύτητα βουλομένοις συνε δεῖν, ὡς, εἰ μὴ ὁ τῆς κακίας πυρσὸς εἰς περιφανές ὀνετινάσσετο καὶ αἰθέριον, οὐκ ἂν ἡ ῥηθεῖσα ἐγκύκλιος ἐπιστολὴ τὴν οἰκουμένην παρ' αὐτοῦ πεμφθεῖσα διέδραμε. Τίνα δὲ ἅπερ ὁ λόγος παραγαγεῖν βούλεται μέρη τῆς πρὸς τὸν πάππαν Νικόλαον ἐπιστολῆς τω του εἰς παράστασιν τοῦ πάντα τὰ τῶν Λατίνων ἔθιμα πρὸ τοῦ σχίσματος καὶ εἰδέναι τὸν Φώτιον, καὶ σιω πᾶν; Ἐκεῖνα ταῦτα, ἅπερ ἐπὶ λέξεως ἔχουσιν οὕτως Ἐπεὶ δὲ δι' ἡμᾶς σὺν ἡμῖν καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν ἅγιοι καὶ μακάριοι Πατέρες συνδιαβεβλήσθαι κινδυνεύουσιν, ὡς Νικηφόρος καὶ Ταράσιος (ἐκ λαϊκοῦ γὰρ καὶ οὗτοι τοῦ σχήματος εἰς τὸ τῆς ἀρχιερωσύνης ἄκρον προέβησαν, οι τῆς καθ' ἡμᾶς γενεάς αειφανείς λαμπτῆρες, καὶ τῆς εὐσεβείας διαπρύσιοι γεγόνασι κήρυκες, βίῳ καὶ λόγῳ κρατύναντες τὴν ἀλήθειαν), τὰ λείποντα τῷ λόγῳ προσθεῖναι χρεὼν ἡγησάμην, πάσης αἰτίας κρείτα τους, καὶ πάσης διαβολῆς ἀνωτέρους τους μακαρίους ἐκείνους άνδρας ἐπιδεικνύς. Εἰ δ' οὐδ᾽ ἄλλοι τινὲς τούτους ὑπαιτίους τολμῶσι φάναι· τὸ ἐκ λαϊκῶν δὲ πρὸς ἀρχιερωσύνην ἐλθεῖν κρατύνουσι πρόσκομμα, μέμφονται μὲν, οἷς οὐ μέμφονται, ἐκ λαϊκῶν γὰρ καὶ οὗτοι προήχθησαν· οἷς δὲ πάλιν τιμῶσι καὶ τε θήπατι, τὸ ψέγειν ἐκφεύγουσιν. Ἀλλ᾿ οὗτο: Ταράσιος ή Νικηφόρος ἐν κοσμικῷ βίῳ ἀστέρων δίκην διαλάμποντες, καὶ πρὸς ἀρχιερατικὴν ἀρχὴν γεγονότες ἀπί λεκτοι, παρὰ κανόνα καὶ τύπον ἐκκλησιαστικὸν τῆς Εκκλησίας προέστησαν; Μή μοι γένοιτο τοιαύτην ἀφεῖναι φωνὴν, μηδ' ἄλλου λέγοντος ἀκοῦσαι. Οὗτοι γὰρ τῶν κανόνων ἀκριβεῖς φύλακες, τῆς εὐσεβείας ὑπέρμαχοι, τῆς δυσσεβείας κατήγοροι, φωστήρες ἐν κόσμῳ, κατὰ τὸ θεῖον λόγιον, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Εἰ δ' ὅτι κανόνας οὐκ ᾔδεισαν, οὐκ ἐφύλαξαν, οὐδεὶς ἂν δίκαια ποιῶν ἐπιμέμψοιτο. Ἀλλ' ὅτι φύλακες ὧν παρέλαβον ἐχρημάτισαν, ἐν τούτῳ παρὰ Θεοῦ ἐδοξάσθησαν. Τὸ μὲν γὰρ τὰ δοθέντα συντηρείν γνώμης ἐστὶ καθαρᾶς, καὶ τὴν κακοποιὸν ἀποπεμπούσης προαίρεσιν· τὸ δ' ἃ μὴ παρειληφέ τις, χρείας μὴ καλούσης, νομοθετεῖν, ἢ φυλάττειν ἐπιχειρεῖν, νεωτεροποιοῦ διανοίας καὶ ῥεμβομένης ἐστὶ περισσεύματα. Μέτρῳ γὰρ ἕκαστος οἰκείῳ καὶ κανόνι συνέ χεταί τε καὶ κατευθύνεται. Πολλοί κανόνες ἄλλοι; μὲν παραδέδονται, ἑτέροις δὲ οὐδὲ γνώριμοι. Ο πα ραλαβὼν καὶ ἀθετῶν δίκης ἄξιος. Ὁ δὲ μηδ' έγνω κω; ἢ μὴ παραδεξάμενος πῶς ὑπεύθυνος; Πολλαὶ δὲ καὶ νομοθεσίαι οἷς μὲν ἐτέθησαν, ἐφυλάχθησαν, καὶ Θεοῦ θεράποντας τοὺς φύλακας ἀπεδείξαντο· οἱ δὲ μὴ παρειληφότες, καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ τὸν νοῦν πρὸς αὐτὰ ἐπιστρέψαντες, οὐδὲν ἔλαττον θεοφιλείς ἐγνωρίσθησαν. Καὶ κατὰ χεῖρας τὰ παραδειγματα.
col. 931–932page 458 of 511
PG 141:931Ἵνα δὲ τἄλλα ἐάσω, ὁ μὲν ᾿Αβραὰμ ἐμπερίτομος, τὴν περιτομὴν ἐξ ἐντολῆς θείας εἰς νομοθεσίαν δεξί. μενος, ἀπερίτμητος δὲ ὁ Μελχισεδέκ, ὅς εἰς ἀφο μοίωσιν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς γέ νέσεως καὶ τὸ τέλος ἔσχεν ἄγνωστον. Ἀλλὰ τὴν τῆς περιτομῆς τοῦ ᾿Αβραάμ φυλακὴν ἀποδεχόμενης ή Θεὸς, οὐδαμοῦ φαίνεται τῷ Μελχισεδὲν παραβάσεως επιφέρων ὀνειδισμόν. Ἀλλὰ καν που τις αὐτὸν παι ρανομίας γράψοιτο γραφὴν, ἑαυτὸν μᾶλλον ἢ ἐκεῖνον, ὅτι τοῦτο τολμᾷ, ἐξελεγχθήσεται γεγραφώς. Καίτοι γε τοῖς ἐξ ᾿Αβραὰμ γεγενημένοις καὶ τουτονὶ τὴν νόμον ἐγκολπωσαμένοις θάνατο; ἦν ἡ ζημία τῷ παραβάντι, οὐκ ἐξ ἀνθρώπων μόνων ἐπαγόμενος, ἀλλά καὶ παρ' αὐτῶν ἀγγέλων ἀπειλούμενος. Αλλ' ἔν γε τούτῳ 'Αβραάμ τε καὶ Μελχισεδέκ διαφερόμενοι, τὴν εἰς τὸν κοινὸν Δεσπότην εὐγνωμοσύνην τε καὶ λατρείαν παραπλησίως ἀλλήλοις διέσωζον, ἐξ ὧν στο δετέρῳ παρὰ θατέρου μῶμος προσήπτετο. Αλλ' γε ἐν τοῖς καιριωτάτοις σφοδρά τε καὶ ἀκαινοτόμη της κοινωνία τὴν ἐν τοῖς λοιποῖς οὐκ εἴα σκοπεῖν το καὶ πολυπραγμονεῖν ἑτερότητα. Καὶ γάρ ἐστιν όντως κοινὰ πᾶσιν, ἃ πάντας φυλάττειν ἐπάναγκες, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων τὰ περὶ τῆς πίστεως, ἔνθα καὶ τὴ παρεγκλίναι μικρὸν ἁμαρτεῖν ἐστιν ἁμαρτίαν τὴν πρὸς θάνατον. Ἔστι καὶ ἰδιαζόντως τισὶ παρεπόμενα, ὧν ἡ παράβασις οἷς μὲν ἐδόθη κατέχεσθαι ἐπιζήμιες, οἷς δ' οὐ παρείληπται, καὶ τὸ μὴ συντηρεῖν ἀκατά. κριτον. Καὶ τὰ μὲν οἰκουμενικαῖς καὶ κοιναῖς τυπών θέντα ψήφοις πᾶσι προσήκει φυλάττεσθαι, δ δέ τις τῶν Πατέρων ἰδίως ἐξέθετο, ἢ τοπικὴ διωρίσατο σύν οδος, τῶν μὲν φυλαττόντων την γνώμην παρίστησι δεισιδαίμονα, οὐ μὴν τοῖς γε μὴ παραδεξαμένοις τὴ παρορᾷν ἐπικίνδυνον. Οὕτω ξυρᾶσθαι μὲν ἄλλοις πά τριον, ἑτέροις δὲ καὶ συνοδικοῖς ὅροις ἀπόβλητον. Ευφήμως δὲ τὸν λόγον εἰπεῖν ἔδει, καὶ εἴπομεν. Εἰ δὲ καὶ τὸν ἐν Σίδῃ κανόνα προσέθεμεν, βαρεῖς ἂν καὶ λίαν φορτικοὶ κατεφάνημεν, οὕτω πλὴν τοῦ ἑνὸς τὰ ἄλλα Σάββατα συντηρεῖν ἡμῖν ἐπιλήψιμον· ἑτέρα δὲ καὶ τοῦ ἑνὸς πλείω νηστεύεται, καὶ φεύγειν τὴν μέμψιν ἡ παράδοσις οἴεται, τῷ ἔθει κρατεῖν τοῦ και νόνος ἐκνικήσασα. Καὶ νομίμῳ γάμῳ γυναικὶ συνε φθέντα οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἐν Ῥώμη πρεσβύτερο. ἡμεῖς δὲ καὶ τοὺς μονογαμίᾳ τὸν βίον ῥυθμίζοντας εἰ; πρεσβυτέρου φέρειν βαθμὸν ἐδιδάχθημεν. Και τούς γε διακρινομένους ἐξ αὐτῶν λαβεῖν τοῦ κυριακοῦ σώματος τὴν μετάληψιν πανταχόθεν ἀποκλεί μεν, ἐξ ἴσου τούς τε πορνείαν νομοθετοῦντας, και τοὺς γάμου νόμον ἀναιροῦντας λογιζόμενοι. Πάλιν ἄν τις παρ' ἡμῖν, τὴν τοῦ πρεσβυτέρου παρελθὼν χειροτονίαν, τὴν τοῦ ἐπισκόπου τῷ διακόνῳ περι θείη, ὡς εἰς τὰ καίρια ἐξημαρτηκώς κατακρίνεται. Τισὶ δὲ παραπλήσιον ἀπὸ πρεσβυτέρου προάγειν ἐπίσ σκοπον, καὶ ἀπὸ διακόνου τὴν μέσην τάξιν ὑπεραί λόμενον εἰς τὸ τῆς ἐπισκοπῆς ἀναβιβάζειν ἀξίωμα, καίτοι γε ἡλίκον, καὶ ὅσον τὸ μέσον ἐν τούτοις. "Διο και μὲν γὰρ καθ᾿ ἑκάστην τάξιν εὐχαὶ, ἄλλαι δὲ τελεταί, καὶ ὑπουργίαι πάλιν ἕτεραι· ἄλλα δὲ και μῶν παραφυλακαὶ, καὶ δοκιμασίαι τρόπων ἕτεραι. Αλλ' ὅπερ τις νομοθεσίαν οὐ παρεδέξατο, τοῦ μὴ
col. 933–934page 459 of 511
PG 141:933συντηρεῖν ἀπολογίαν τὸ μηδὲ παρειληφέναι προβαλο λόμενος, οὐκ ἂν εὐθύνης ἀπαιτηθήσεται. Εἰ δέ τις παρ' ἡμῖν τοῦτο δεδρακώς εξελήλεγκτο, οὐδεὶς ἂν αὐτῷ συγγνώμης οὐδὲ ῥανίδα επέσταξε. Τῶν γὰρ ἐλαττόνων νόμων ἡ παράβασις, ἀτιμώρητος μείνασα, πρὸς τὴν τῶν μειζόνων ἐπιτρίβει καταφρόνησιν. Αλλοι ἅπαξ μονάσασιν ἡ κρεωφαγία οὔτι γε βδελυσσομένοις, ἀλλ' ἀσκουμένοις μέχρι τέλους ἀπρόσιτος· ἑτέροις δὲ οὐδὲ ἐπὶ πολὺ παρατηρήσιμος. Ἐγὼ δὲ καὶ λόγον παρὰ ἀνδρῶν τὴν ἀλήθειαν πολ τοῦ τιμώντων ἤκουσα, ὡς τὸν τὴν τῶν ᾿Αλεξανδρέων Εκκλησίαν ἐφορᾷν μέλλοντα, καὶ λόγον ὑπισχεῖν ἐκβιάζονται από τινος ἐγχωρίου περιπετείας τούτου κρατήσαντος μὴ ἄν ποτε τῆς κρεωφαγίας ἀφίστασθαι. Καὶ σχῆμα μὲν τοῦ μονάζοντος οὐκ ἄν τις παρ' ἡμῖν εἰς κληρικοῦ μετασχηματίσειεν· ἔν:οι δὲ, ἐπειδὰν πρὸς ἐπισκοπῆς ὕψος τὸν μοναστήν ὑψοῦν ἐθελήσωσι, τοῦτον περίτροχα κείροντες, τὸ πρότερον μεταμείβουσι σχῆμα. Οὕτως ἐν οἷς οὐκ ἔστι πίστις τὸ ἀθετούμενον, οὐδὲ κοινοῦ τε καὶ καθολικοῦ ψη φίσματος Εκπτωσις, ἄλλων παρ' ἄλλοις ἐθῶν τε καὶ νομίμων φυλαττομένων, οὔτε τοὺς φύλακας ἀδικεῖν, οὔτε τοὺς παραδέξαμένους παρανομεῖν, ὀρθῶς ἄν τις κρίνειν εἰδὼς διορίσαιτο. Καίτοι γε τὸ νομισθεν ἡμῖν εἰς ἐπίκλημα πρὸς ἔνια τῶν κατηριθμημένων οὐδ᾽ ἐν συγκρίσει τὸ ἀνεύθυνον ἀποφέρεται. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν εἰς τὴν τῶν ἐκθέσμων καὶ βδελυκτῶν ἀπελαύνει χώραν· αὐτὸ δὲ τῆς τῶν ἐπαινετῶν καὶ καλλίστων μερίδος ἐξήρτηται. Καὶ τὸ μὲν καὶ πεπράχθαι καὶ διαπράττεσθαι μέχρι νῦν πεπαῤῥησιασμένῃ καὶ φωνῇ καὶ γνώμῃ καὶ προσώπῳ κηρύσσεται. Πῶς ἂν οὗ σεμνολογηθείη τις, ὅτι μήπω λήξεως ιερωμένων τυχών, οὕτω τὴν ἑαυτοῦ πολιτείαν ἐῤῥύθμισεν, ὥστε καὶ ὑπ' αὐτῶν τῶν κεκληρωμένων τὴν ἱερωσύνην, καὶ παντὸς ἄλλου πληρώματος εἰς ἀρχιερέα προκρί, νεσθαι; τὰ δὲ οὐδ᾽ ὅτι πράττεται, ὅσα ἐμὲ γινώ σκειν, συνομολογεῖται τοῖς ἁμαρτάνουσιν, τῇ ὑπερ Ευλῇ τοῦ ατοπήματος ἴσως, ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ εἴπω, τῶν δεδρακότων ἁλασσομένων μᾶλλον τῆς ἀληθείας τὴν ἄρνησιν. Τίς γὰρ σαββατίζειν ἐν Χριστιανοῖς τελών, καν μυριάκις ὑπενεχθείη τούτοις, οὐκ ἂν ἐξο μύσαιτο; Τίς δὲ γάμον βδελύττεσθαι ἔνθεσμον, εἰ μὴ τὰ τῶν δυσσεβῶν καὶ ἀθέων ἐπίπροσθε θείη, καὶ τοῦ Δημιουργοῦ καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀγαθοειδῶς οὐσιωθείσης υποστάσεως; Τίς δὲ τῶν δεσποτικῶν καὶ παη τρικῶν, καὶ συνοδικῶν δογμάτων, ἵνα μὴ καθ᾽ ἔκα στον λέγω, οὐκ ἂν αἰσχυνθείη καὶ πράττων ὁμολογῆσαι τὴν ἐξουδένωσιν; Ἐκ μέντοι λαϊκῶν τὴν ἱερὰν πολιτείαν ἐπανῃρημένον εἰς ἀρχιερέα προάγες σθαι ἀκώλυτον ἄγαν, καὶ Πατράσι θείοις οὐ λόγοις καθωμιλημένον, ἀλλ᾽ ἔργοις αὐτοῖς διαπεπραγμένον ἐπὶ μεγάλῳ κέρδει τῆς νύμφης Χριστοῦ Ἐκκλησίας κατά διαφόρους καιρούς ἐπιδέδεικται. Ορα δὲ, εἰ βούλει, πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ τὰς τῶν λειτουργιῶν ἑτερότητας, τὰς ἐν ταῖς εὐχαῖς, τὰς ἐν ταῖς ἐπικλήσεσι, τὰς ἐν τάξει καὶ ἀκολουθίᾳ, τὰς ἐν τῷ τοῦ χρόνου μήκει καὶ τῇ βραχύτητι, τὰς ἐν πλήθει καὶ ὀλιγότητι, καὶ τὸ δι' αὐτῶν, ὦ τοῦ θαύματος 1 ὁ κοινὸς ἄρτος εἰς σῶμα Χριστοῦ μεταβάλλεται, καὶ
col. 935–936page 460 of 511
PG 141:935ὁ κοινές οἶνος αἷμα χρηματίζει, τοῦ λύτρον ἡμῖν ἐξ οἰκείας πλευρᾶς τοῦτο σὺν ὕδατι βλύσαντος. Καὶ ἡ τῶν εἰρημένων ἑτερότης τε καὶ παραλλαγὴ τὴν ἔνοι δῆ καὶ θεοποιὸν χάριν τοῦ Πνεύματος ἀπληθύντω; τε καὶ ἀπαραλλάκτως ὑποδέξασθαι τὰ ἐφ' οἷς ταῦτα τελεῖται οὐ διεκώλυσεν. Ἀλλὰ καὶ μάρτυρες μὲν παρ' ἡμῖν καὶ τοῖς παρ' ἡμῖν κανόσι μέχρι τριῶν ἀριθμούμενοι, ἂν ἄλλως ἀδιάβλητοι τύχωσιν, ἱκανοὶ πιστώσασθαι τὴν ἀλήθειαν, κἂν εἰς ἐπισκόπου ληφθῶσιν ἐπίκλημα· παρ᾽ ἄλλοις δὲ ἂν μὴ τὸν ἑβδο μήκοντα δῆμον τὸ τῶν μαρτύρων ὑπερεκπέσῃ πλή θος, ἀνέγκλητος ὁ κατηγορούμενος, κἂν ἐπ' αὐτοφώρῳ ληφθῇ, ἀπολύεται. Επιλείψει με ἡ ἡμέρα τὰς τοιαύτας διαφορὰς ἐπιλέγοντα. Ἀρχεῖν δ᾽ ἡγοῦμαι καὶ τὰς εἰρημένας τοῖς εὐγνώμοσι, καὶ οἷς μὴ μᾶλλον ἐράσμιον τοῦ συνιέναι τὸ διελέγχεσθαι. ο "Ορα δ ταῖς ῥηθεῖσιν ἐντυγχάνων περικοπαῖς τῆς πρὸς τὸν πάππαν Νικόλαον ἐπιστολῆς Φωτίου, ὅπως Τα ἀκριβῶς, οὗτος τὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησία; ἔθιμα ᾔδει, καὶ ἐπως ὡς πρὸς ἀπειλὴν ἐκκλησιασ.. κοῦ σχίσματος ὑπέτεινε ταῦτα. Τοῦτο γὰρ ἡ τούτων ἀπαρίθμησις ἐμφαντικωτέρα βούλεται. Καὶ σύνες μὴ ἄν ποτε εἰς μάχην λαμπρὰν ἀναῤῥῆξα: τοῦτον αὐτά, εἴ γε παρ' αὐτοῦ Νικολάου ἀναδοχῆς ἠξιοῦτό τινος. Οτε δὲ αὐτός τε Νικόλαος, μεταστὰς τῶν ὧδε, κανονικαῖς ἐνισχημένον πέδαις ἀφῆκε τὸν Φώ τιον, καὶ ὅτε Αδριανός Νικόλαον διαδεξάμενος στι σαρωτέρους τῶν ἐπιτιμίων τοὺς κλοιοὺς αὐτῷ ἐπε χάλκευσε, γέγονε καὶ Φώτιος τοῦ ἔργου, καὶ λύει τὴ πτερὸν ἡ κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας παρ' αὐτοῦ λογογραφηθεῖσα ἐπιστολὴ, καὶ τὴν οἰκουμένην δίπταται, καὶ τὰ τεμάχια τοῖ; ἑαυτῆς ἐπισυνά ψα: μέρεσιν ὁ λόγος ὑπὸ τῶν ἑαυτοῦ ἐπαγγελμάτων ἀπῄτητα: νῦν, ἃ καὶ ἔχουσιν οὕτως· ο 'Αλλ' ᾧ πο νηρᾶς τε καὶ βασκάνου καὶ ἀθέου βουλῆς τε καὶ πράξεως! Οὔπω γὰρ τοῦ τῶν Βουλγάρων ἔθνους οὐδ᾽ εἰς δύο ἐνιαυτοὺς τὴν ὀρθὴν τῶν Χριστιανῶν τιμῶντος θρησκείαν, ἄνδρες δυσσεβεῖς καὶ ἀποτρόπαιοι, καὶ τί γὰρ οὐκ ἄν τις εὐσεβῶν τούτους έξονο μάσειεν; ἄνδρες ἐκ σκότους ἀναδύντες τῆς γὰρ Εσπερίου μοίρας ὑπῆρχαν γεννήματα· οἴμοι! πῶς τὸ ὑπόλοιπον ἐκδιηγήσομαι; οὗτοι πρὸς τὸ νεοπαγές εἰς εὐσέβειαν, καὶ νεοσύστατον ἔθνος, ὥσπερ κερα νός, ἢ σεισμό;, ἢ χαλάζης πλῆθος, μᾶλλον δέ οι κειότερον εἰπεῖν, ὥσπερ ἄγριος μονιὸς ἐμπηδήσαντες τὸν ἀμπελῶνα Κυρίου, τὸν ἠγαπημένον καὶ νεόφυ τον καὶ ποσὶ καὶ ὁδοῦσιν, ἤτοι τρίβοις αἰσχρᾶς του λιτείας, καὶ διαφθορά δογμάτων, τό γε εἰς τόλμαν ἦχον τὴν αὐτῶν, κατανεμησάμενοι ἐλυμήναντο. ᾿Απὸ γὰρ τῶν ὀρθῶν καὶ καθαρῶν δογμάτων καὶ τῆς τῶν Χριστιανῶν ἀμωμήτου πίστεως παραφθείρειν το τους καὶ ὑποσπᾶν κατεπανουργεύσαντο. Καὶ πρῶτον μὲν αὐτοὺς οὐχ ὁσίως εἰς τὴν τῶν Σαββάτων νηστεία μετέστησαν· οἶδε δὲ καὶ ἡ μικρὰ τῶν παραδοθέντων ἀθέτησις καὶ πρὸς ὅλην του δόγματος ἐπιτρέψαι την καταφρόνησιν· ἔπειτα δὲ τὴν τῶν νηστειῶν πρώτη ἑβδομάδα τῆς ἄλλης νηστείας περικόψαντες, εἰς γαλακτοποσίας, καὶ τυροῦ τρυφήν, καὶ τὴν τῶν ὁμοίων ἀδδηφαγίαν καθείλκυσαν. Εντεῦθεν αὐτοῖς τὴν ἰδὲν τῶν παραβάσεων ἐμπλατύνοντες, καὶ τῆς εὐθείας τρίβου καὶ βασιλικῆς διαστρέφοντε, καὶ δὴ καὶ τοὺς
col. 937–938page 461 of 511
PG 141:937ἐνθέσμῳ γάμῳ πρεσβυτέρους διαπρέποντας, οἱ πολ λὰς κόρας χωρὶς ἀνδρὸς γυναῖκας δεικνύοντες, καὶ γυναῖκας παῖδας ἐκτρεφούσας, ὧν οὐκ ἔστι πατέρας θεάσασθαι, οὗτοι τοὺς ὡς ἀληθῶς Θεοῦ ἱερεῖς μυσάτω τεσθαί τε καὶ ἀποστρέφεσθαι παρεσκεύασαν τῆς Μανοῦ γεωργίας ἐν αὐτοῖς τὰ σπέρματα κατασπεί ροντε;, καὶ ψυχὰς ἄρτι βλαστάνειν ἀρξαμένας τὸν σπόρον τῆς εὐσεβείας τῇ τῶν ζιζανίων ἐπισπορά λυμαινόμενοι. 'Αλλά γε δὴ τοὺς ὑπὸ πρεσβυτέρων μύρῳ χρισθέντας ἀναμυρίζειν αὐτοὶ οὐ πεφρίκασιν, ἐπισκόπους ἑαυτοὺς ἀναγορεύοντες, καὶ τὸ τῶν πρε σβυτέρων χρίσμα ἄχρηστον εἶναι, καὶ εἰς μάτην ἐπιτελεῖσθαι τερατευόμενοι. "Αρ' ἔστιν, ὃς τηλε καύτην ἀκοῇ παρείληφεν ἄνοιαν, ἣν κατατολμᾷν οἱ παράφρονες οὐκ ἐνάρκησαν, τοὺς ἅπαξ μύρῳ χρι σθέντας ἀναχρίοντες, καὶ τὰ τῶν Χριστιανῶν ὑπερ φυῆ καὶ θεῖα μυστήρια εἰς λῆρον μιαρὸν καὶ πλατύν ἐξορχούμενοι γέλωτα; Καὶ τό γε σοφὸν τῶν ὡς ἀλη θῶς ἀμυήτων· Οὐ γὰρ ἔξεστι, φασὶν, ἱερεῦσι τοὺς τελουμένους μύρῳ ἁγιάζειν· ἀρχιερεῦσι γὰρ μόνοις ἐνομίσθη. Πόθεν ὁ νόμος; τίς δ' ὁ νομοθέτης; ποῖος τῶν ἀποστόλων, τῶν Πατέρων δὲ, ἀλλὰ τῶν συνόδων, ἡ ποῦ καὶ πότε συστᾶσα, τίνων δὲ κρατήσασα ψή φοις; Αλλ' οὐκ ἔξεστιν ἱερεῖς μύρῳ τοὺς βαπτιζομένους σφραγίζειν. Οὐκοῦν οὐδὲ βαπτίζειν ὅλως, οὐδὲ ἱερᾶσθαι ἄρα, ἵνα σοὶ μηδὲ ἡμίτομος ὁ ἱερεὺς, ἀλλ' ὁλόκληρος εἰς ἀνίερον εἴη κλῆρον ἀπεληλασμένος. Ἱερουργεῖ τὸ Δεσποτικὸν σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ, καὶ τοὺς πάλαι μυσταγωγηθέντας δι' αὐτῶν καθαγιάζει· πῶς οὐχ ἁγιάσει μύρῳ χρίων τοὺς νῦν τε λουμένους; Βαπτίζει ὁ ἱερεὺς, καθάρσιον δῶρον τῷ βαπτιζομένῳ τελεσιουργών, πῶς εἰ τελεσιουργός αὐτὸς ὑπάρχει καθάρσεως, ἀφαιρήσεις αὐτοῦ τὴν φυλακὴν καὶ σφραγίδα; 'Αλλ' ἀφαιρεῖς τὴν σφραγίδα, μηδ' ὑπηρετεῖν ἐπιτρέψεις τῷ δώρῳ, μηδ' ἐν αὐτῷ τινας τελεσιουργείν, ἵνα σε γυμνοῖς ὁ σὸς ἱερεὺς ἐνα διαπρέπων ὀνόμασι, τῆς αὐτῆς αὐτῷ χοροστασίας κορυφαίον δείξῃ καὶ ἐπίσκοπον. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐχὶ μόνον εἰς ταῦτα παρανομεῖν ἐξηνέχθησαν, ἀλλὰ καὶ εἴ τις κακῶν ἐστι κορωνίς, εἰς ταύτην ἀνέδραμον. Πρὸς γάρ τοι τοῖς εἰρημένοις ἀτοπήμασι καὶ τὸ ἱερὸν καὶ ἅγιον Σύμβολον, ὃ πᾶσι τοῖς συνοδικοῖς καὶ οἱ κουμενικοῖς ψηφίσμασιν ἄμαχον ἔχει τὴν ἰσχύν, νό θοῖς λογισμοί;, καὶ παρεγγράπτοις λόγοις, καὶ θρά σους ὑπερβολῇ κιβδηλεύειν ἐπεχείρησαν, ὦ τῶν τοῦ πονηροῦ μηχανημάτων! τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἐκ τοῦ Πατρὸς μόνου, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι καινολογήσαντε;. Τίς ποτε τοιαύτην παρὰ τῶν πώποτε ἀσεβησάντων φωνὴν ἤκουσε ῥαγεῖσαν; Ποιος σκολοὺς ὄφις εἰς τὰς ἐκείνων καρδίας τοῦτο ἡρεύ στο; Τίς ὅλως ἀνάσχοιτο τῶν ἐν Χριστιανοῖς τελούν ων ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, δύο εἰσάγειν αἴτια, Υἱοῦ ιὲν καὶ Πνεύματος τὸν Πατέρα, τοῦ δὲ Πνεύματος ἅλιν τὸν Υἱὸν, καὶ εἰς διθεῖαν τὴν μοναρχίαν λύειν, αἱ μηδὲν ἧττον τῆς Ἑλληνικῆς μυθολογίας τὴν τῶν ριστιανών σπαράττειν θεολογίαν, καὶ τῆς ὑπερ ισίου και μοναρχικῆς Τριάδος ἐξυβρίζειν τὸ ίωμα;»
col. 939–940page 462 of 511
PG 141:939Ταῦτα καὶ τὰ τῆς ἐγκυκλίου τεμάχια ἐπιστολῆς καὶ ὁ τὰ τῶν ἀμφοτέρων ἐπιστολῶν μέρη ὑφηγησί μενος λόγος, ὅσα τε τῆς πρὸς τὸν πάππαν Νικόλας καὶ ὅσα τῆς ἐγκυκλίου ὑπὸ τῆς κατὰ λέξιν αὐτῶν ἀφηγήσεως παρίστησιν ἐναργῶς, ὅπως ἐστὶ μηδενὸς ἄλλου δεήσειν τῷ εὐγνώμονι ἀκροατῇ ἡ μόνης της ἱστορίας εἰς τὸ διαγνῶναι ὡς μάτην καὶ ἐπ' οὐδεν εὐλόγῳ αἱ Ἐκκλησίαι ἀλλήλαις τοσοῦτον χρόνον ἐκε πεπολέμωντο. Ἐπεὶ γὰρ πρὸ τοῦ σχίσματος Φώτιος τὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας ἔθη ὡς πρὸς ἀπειλὴν ὑπέτεινε σχίσματος ἐν ταῖς πρὸς Νικόλαον πάππαν ἐπιστολαῖς, ἔτι τῶν τῆς ἀναδοχῆς ἐλπίδων ἀπαιωρούμενος, μετὰ δὲ τὸ ἀποτυχεῖν τῶν κατ' ἔφύσιν, τὴν ἀπειλὴν εἰς ἔργον προήγαγε, καὶ τὴν ἐγκύκλιον ἐπιστολὴν ἀπανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἀπέλυσε πρό δηλόν ἐστιν οὐκ ἀληθείας, ἀλλ' ἰδίου θελήματος Φω τίῳ μελετηθῆναι τὸ σχίσμα. Προσκείσθω τοῖς εἰρη. μένοις εἰς πλείω παράστασιν του κατὰ τὸν Φώτων Ιδιοῤῥύθμου ἐπὶ τῷ ἐκκλησιαστικῷ σχίσματι, καὶ ἅπερ οὗτος μετὰ τὴν εἰρήνην καὶ τὰς καταλλαγές αντίρροπα τῆς ἐγκυκλίου ἐπιστολῆς ὑπὲρ τῆς δυσ μουμένης παρ' αὐτοῦ Ἐκκλησίας ειρήκει. Ἐπεὶ γὰρ παρῆλθε μὲν τῶν ὧδε Νικόλαος, ἀπῆλθε δ' ἐπ' αὐτῷ Αδριανός, καὶ πάππας Ιωάννης τὸν ἀποστολικών διαδεξάμενος θρόνον, οὐ συνδιεδέξατο καὶ τὴν κατὰ Φωτίου δυσμένειαν, ἀλλ' ἐπὶ τῇ εἰς τὸν πατριαρχι κὶν θρόνον ἐπανόδῳ αὐτοῦ δεξιῶς αὐτὸν ἀπεδέξατο, σύνοδόν τε Φώτιος ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀθροίζει ὑπὸ πλειόνων ἢ τριακοσίων ἀρχιερέων συγκροτουμένην, καὶ κανόνας ἐκτίθησι, καὶ πᾶν εἴ τι κατὰ τῆς Ρωμαϊκῆς Ἐκκλησίας ἐν τῷ τῆς διαφορᾶς χρόνο ἐπράχθη καὶ ἐλαλήθη, ἀναθέματι παραδίδωσιν, καὶ διὰ μέσου τῶν, ὧν ἡ τοιαύτη τῆς ἑνώσεως σύνες ἐξέθετο πρακτικῶν, τοιάδε ὑπὲρ αὐτοῦ Ἰωάννου, του προϊσταμένου τῆς παρ' αὐτοῦ δυσφημουμένης τὸ πρὶν Εκκλησίας ἐν ταῖς αὐτοῦ ἀνακηρύττει διαλ λιαῖς. Ἐν γὰρ αὐταῖς ταῖς πρὸς τὴν σύνοδον πρώτ ταις εἰσόδοις τῶν κερδηναλίων καὶ τοποτηρητῶν τοῦ ἁγιωτάτου πάππα Ιωάννου εὑρίσκεται Φώτιος μετά τὸ αὐτοὺς ἐναγκαλίσασθαι καὶ ἀσπάσασθαι, καὶ τάξε ἐπὶ λέξεως λέγων· ε Αποδέξαιτο Κύριος τὴν όπω ὑμῶν. Εὐλογήσαι καὶ ἁγιάσαι τὰς ψυχὰς καὶ τὰ τῶν ματα ὑμῶν. Αποδέξαιτο δὲ καὶ τὴν φροντίδα και μέριμναν τοῦ ἁγιωτάτου ἀδελφοῦ καὶ συλλειτουργή καὶ πνευματικοῦ Πατρὸς ἡμῶν, τοῦ μαχαρωτάται τάππα Ἰωάννου.» Καὶ μετὰ τὸ τους καρδιναλίους καὶ τοποτηρητὰς τὴν παρὰ τοῦ πάππα προσκύνητα πρὸς Φώτιον ποιήσασθαι, Φώτιος οὕτως ἔφη· Αν τι προσκυνεῖται παρ' ἡμῶν ὁ ἁγιώτατος καὶ οἶκο. νικὸς πάππας Ἰωάννης ἐγκαρδίῳ πόθῳ. Καὶ αἰτ μεθα Θεὸν χαρισθῆναι ἡμῖν τὰς ἁγίας εὐχὰς καὶ τὴν τιμίαν ἀγάπην αὐτοῦ. Καὶ γένοιτο αὐτῷ τῆς πολ ἡμᾶς γνησίας ἀγάπης, καὶ εἰλικρινούς διαθέσει παρὰ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ὑμῶν ἀντάμειψις.» Τῆς δὲ ἐμιλίας προϊούσης είτε πάλιν ἔφη· ο "Ωσπερ γὰρ ὁ πρῶτος καὶ μέγας ἀρχα ρεὺς Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν, οὐχ οἷς αὐτὴ τὰ οὐράνια ἐθεράπευε τάγματα, καὶ τὴν ἀγάπη καθαρὰν καὶ ἀνεπιθόλωτον διεφύλαττε, τούτοις ἐμπε
col. 941–942page 463 of 511
PG 141:941σθη, ἀλλ᾽ ἑαυτόν κενώσας καὶ μέχρι δούλου μορφῆς τὴν κένωσιν ὑποστάς, πρὸς ἑαυτὸν εἴλκυσε τὸ πε πλανημένον ἡμῶν, καὶ ἡλλοτριωμένον τῶν ἀνθρώπων γένος· οὕτω καὶ ἡ μιμητὴς ἐκείνου, ὁ πνευματικὸς ἡμῶν πατήρ, οὐχ οἷς ἡ καθ' ἑαυτὸν Ἐκκλησία τὸ εἰρηναῖον εἶχεν ἡσμένισεν, ἀλλὰ διὰ τῶν αὐτῶν τιμίων τοποτηρητῶν διανέστη καὶ ἡμᾶς ἐπισκέψασθαι.» Καὶ μετά τινα τῆς ὁμιλίας, ὡς ὁ καρδηνάλιος ο Πέτρος ἐν μέσῳ τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου συλλόγου ἐνεφάνισε τὰ παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου πάππα Ἰωάννου τῷ Φωτίῳ σταλέντα, τὴν ἀρχιερατικήν φημι στολὴν, τὸ ὠμόφορον, τὸ στιχάριον, τὸ φελώνιον, καὶ τὰ σανδάλια, Φώτιος εἶπε· «Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν νεφέ λαις τὸν οὐρανὸν περιβάλλων, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀναχωνεῦσαι καὶ καθᾶραι στολισάμενος, αὐτ τὶς τὸν ἀδελφὸν, καὶ συλλειτουργὸν, καὶ πνευματικὴν πατέρα, καὶ ἐν τῷ παρόντι βίῳ φρουρὰν ἄσυλον καὶ σωτηρίαν ἀσφαλῆ στολίσαι, κάν τῷ μέλλοντι αἰῶνι τὸν νυμφικὸν περιβαλών χιτῶνα, ἄξιον τοῦ μακα ρίου ἐκείνου νυμφῶνος ἀναδείξαι.» Πόλλ' ἄττα καὶ ἕτερα διά μέσου τῶν τῆς εἰρήνης συνόδου πρακτικῶν Φώτιος εἴρηκεν, ἐξ ὧν ἁπάντων συνίσταται ὅπερ ὁ λόγος ἀποδείξαι προέθετο, ὅπερ ἐστὶ τὸ τὰ παρὰ Φωτίου λαληθέντα τε καὶ πραχθέντα κατὰ τῆς Ρωμαϊκῆς Ἐκκλησίας κακίας είναι γεννήματα καὶ κακοχάρτου ἐκτόκια ἔριδος. Κἂν γοῦν μὴ καὶ πλείονος ἔδει τινὸς εἰς παράστασιν τούτου, ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἐκ πε ριουσίας ἕξει τὸ κράτος ὁ τοῦτο παραστῆσαι προθέμενος λόγος, καὶ τρεῖς τῶν τοῦ Φωτίου ἐπιστολῶν πρός τινας τῶν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ καθέδρας ἐπισκοπικῆς ἠξιωμένων Ρωμαίων ἀπολυθείσας μετὰ τὴν αὐτοῦ πρὸς τὸν πατριαρχικών θρόνον ἐπάνοδον αὐτο λεξει καταστρωθῆναι ἐνταῦθα διέγνωμεν. Τοιαῦτα λέγων καὶ γράφων εὑρίσκεται Φώτιος μετὰ τὰς σπονδὰς καὶ καταλλαγὰς ὑπέρ τε αὐτοῦ Ἰωάννου τοῦ εἰς κεφαλήν εὑρισκομένου τότε τῆς πρὶν δυσφημουμένης παρ' αὐτοῦ Ῥωμαϊκῆς ἐκκλησίας, μέχρι καὶ ἀσεβείας αὐτῆς, ὑπέρ τε τῶν εἰς μέλη λογιζομένων αὐτῆς ἐπισκόπων Ρωμαίων· ἐξ ὧν ἁπάντων ὁ λόγος τὸ ἐντελὲς τοῦ οἰκείου ἐπαγ γέλματος ἀποδέδωκεν, ὅπερ ἦν τὸ παραστῆσαι, μη δενὸς ἄλλου δεήσειν τῷ εὐγνώμονι ἀκροατῇ, ἢ μόν της ἱστορίας εἰς τὸ διαγνῶναι, ὡς μάτην καὶ ἐπ᾿ οὐδενὶ εὐλόγῳ αἱ Ἐκκλησίαι ἀλλήλαις τοσοῦτον χρόνον ἐκπεπολέμωντο. οι

Letter to Pope John with Profession of Faith and Recognition of PrimacyEpistola ad Joannem papam cum professione fidei et recognitione primatus

col. 943–944page 464 of 511

Cum professione fidei et recognitione primatus. (Apud Mansi, Concil. tom. XXIV.) Sanctissimo et beatissimo summo pontifici apo stolicæ sedis veteris Romæ, et universali papæ, ‹‹omino Joanni, Joannes miseratione divina patri archa Constantinopolitanus Romæ novæ, cum omni nostra sacrosancta synodo debitam reverentiam nostræ obedientiæ, ac inclinationem et orationum postulationem. Principii boni optimum esse finem, omnibus abs «que dubio clare patet. Et quare non, cum ‹ omne donum perfectum desursum sit, descendens a Patre luminum '? Hoc enim concesso, consequens est credi omne principum cujuscunque rei optime in choatæ a divino pendere consilio, et propter hoc necessario tale principium in finem desinere glo riosum. Quod enim a Deo bene inchoatum est, quomodo non optime terminabitur auxiliante Deo, quale quid factum est, et super iis, de quibus nunc propositum est nobis dicere, o divinum et sa crum caput? Nam ecclesiastica unione feliciter in cepta tempore felicis memoriæ beatissimi illius viri (si tamen virum, et non angelum, vocari opor tet felicem illum, sanctissimum papam decimum dicimus Gregorium), ad gloriosiorem finem (1).quam ad ipsam videlicet unionem summus Dominus con summavit in diebus, in quibus ad decorem apo stolicæ sedis, et illuminationem perspicuam firma menti universalis Ecclesiæ, vos, nomine gratiæ nominatum Deus eligendo constituit. Quod quidem apostolicæ sedis muntii reverendissimi, scilicet fratres nostri et coepiscopi Jacobus Feren tinus et Gaufridus Taurinensis, et de Deo accepto ordine prædicatorum religiosissimi nostri fratres Raynonus prior Viterbiensis, et Salvus rector Lu canus vestræ sanctitatis orationibus prosperati, pervenerunt ad sanctos, et potentissimos nostros moderatores, et ad nostram humilitatem, et ad eam, quæ apud nos inventa est sacram et sanclam »ynodum relictam ab universitate magnæ synodi, quæ apud nos paulo ante fuerat celebrata: dictæ ‹cclesiasticæ unionis inchoatio, auctore Deo, absque defectu fine prospero consummata est, ¹ Jacob. 1, 17. Locus corruptus. Hoc est, Joannis nomine. Hard. Et quomedo quidem potens et sanctus modera tor noster cum divinitus germinato ramo radicis, sacro, potenti, et sancto nostro modera tore, confirmationem ecclesiasticæ unionis in fide perfecta ei diligenti certitudine fecerunt, poterit noscerc maxima sanctitas vestra et ab ipsis, quæ ad ipsam mittuntur, litteris potentiæ suæ, et ab instrumento juramentorum factorum per ipsos, et ab iis, quæ apostolicæ sedis nuntii ore tenus divi nis auribus vestræ insonuerunt sanctitatis. Quo modo quoque nos robur præstamus, et finem appo nimus glorioso principio hujusmodi operis unio nis, poterit scire vestra a Deo magnifica sanctitas, et a volumine synodicali, quod sibi ostende‹ur, quod bumilitas nostra cum toto sacro ipsius con ventu firmavit et roboravit subscriptionibus ma nualibus, quæ apud nos vigorem obtinent jura menti. Habet insuper noscere et ab iis, quæ in præsenti scripto specialius nos dicemus omnimode, præben tes vestræ apostolica sanctitati certitudinem nostræ ad apostolicam sedem puræ, perfectæque obedien tiæ. Dicimus enim, sub testibus Deo et angelis verba facientes, quod omne schisma inter clesias Dei, veteris Romæ scilicet el novæ nostræ, male introductum in læsionem Christianitatis, asperni mus et abjicimus; et præcordiali affectu, et ex tula anima prius ipsum deponentes, per linguam, et labia, et prolativum nostrum sermonem, etiam ia præsenti scripto ipsum abnegamus, et ecclesia sticam pacem et unitatem, et primatum apost. litæ sedis confitemur, recognoscimus, acceptamus el sponte suscipimus: et ad ipsius obedientiam spon tanei venientes, ratum habere, et conservare im mutabile promittimus et asserimus, et eas præro gativas, quæ a principio ante schisma præstaban tur apostolicæ sedi ab illis, qui pro tempore, pon tificio in Constantinopoli fungebantur, integra el inviolabilia promittimus conservare. Schisma cuim, quod in medio intercessit, intimo cordis affectu el tota animi voluntate aspernentes, compaginamus Michael imp Cum Andronico_filio etiam imperatore.

col. 945–946page 465 of 511

bilem, universum implentem, et super omnia exsi stentem, conditorem totius creaturæ visibilis et invisibilis, corporalis et spiritualis. Et in unum Dominum Jesum Christum, Verbum, unigenitum Filium, æternum ab æterno Patre, principium de principio, lumen de lumine, Deum de Deo, omni potentem de omnipotente, æqualem incommutabi liter generanti Patri, prout ipse Dominus in Evan gelio asserit dicens: «Qui videt me, videt et Pa trem³; ›qui ante omnia sæcula natus, ineffabilem, el intellectu incomprehensibilem habet nativitatem Generationem ejus quis enarrabit? › sacra faten tur Eloquia; hoc est, Nullus. In consummatione sæculorum descendit inseparabiliter ex Paterno sinu [in] intemeratam et semper Virginem Mariam, et nostram ex ipsa assumpsit naturam, carnem vide licet humanam cum anima rationali, non secundum phantasiam, sed secundum veritatem; neque [secun dum] supernam et intemporalem nativitatem adopta tus, neque secundum inferiorem temporalem: natu ralis enim exsistens et verus Filius Dei, naturalis et verus semper Virginis Mariæ ipse idem filius exsistit, qui carnem accepit ex ipsa, visibilem invisibilis, mortalem immortalis, passibilem impassibilis, pal pabilem impalpabilis: in qua carne et pro nobis sponte suscepit passionem, vera carnis passione. Mortuus, et sepultus, et descendens ad inferos, et tertia die, secundum Scripturam, resurgens a mor tuis vera carnis resurrectione. Post quadraginta [dies] a resurrectione sua a mortuis, ascendit ad cœ los, cum eadem, qua resurrexit, carne et anima et sedet ad dexteram Dei Patris, introitum in cœ Jeste regnum nobis elargiens. Qui venturus est itc rum judex vivorum et mortuorum, redditurus uni cuique secundum opera sua. et cooptamus nosmetipsos lineæ pontificum illorum, omnipotentem, immortalem, invisibilem, impalpa qui schisma apostolicæ Sedi veteris Romæ suam obedientiam canonice et legitime conservabant; et nihil omnino imperfectum omittere pollicemur de jis, quæ ante schisma illi divi et sancti imperatores apostolicæ seli præstando roborarunt, et affirma runt; insuper etiam et de iis, quæ in sacris coll ciliis Patres nostri ad ipsius obedientiam demon strabant se conservare. Rursus ad apostolicam se dem confirmamus inviolabiliter et integre omnes prærogativas et privilegia, quæ ante schisma reve rendi et beati imperatores, et deiferi Patres nostri doctores, ad primatum apostolicæ sedis in obedien tiam ostendebant: videlicet, quia ipsa sacrosaneta Romana Ecclesia summum et perfectum primatum et principatum super universam catholicam Eccle siam obtinet, quem in seipsa ab ipso Domino, in beato Petro apostolorum principe seu vertice, cujus Romanus pontifex est successor, cum plenitudine potestatis recepisse, vere ac humiliter recognosci mus. Et quemadmodum præ aliis tenetur fidei ve ritatem defendere: sic et si quæ de fide subortæ fuerint quæstiones, suo debent judicio definiri. Ad banc potest quilibet, gravatus in negotiis ad forum ecclesiasticum pertinentibus, appellare: et in om nibus causis, ad examen ecclesiasticum spectanti bus, ad ipsius potest recurri judicjum: et eidem omnes Ecclesiæ sunt subjectæ, ipsarumque prælati obedientiam et reverentiam illi debent. Apad hane autem plenitudo potestatis consistit, quod ea, quæ cæteræ Ecclesiæ, et patriarchales specialiter, di versis temporibus privilegia obtinuerunt, sanctio Dibus beatorum sanctorum imperatorum illorum, et canonicis sanctionibus sacrorum et divinorum conciliorum, eadem Romana Ecclesia confirmavit et roboravit: et non aliter obtinuerunt confirma tiouem Ecclesiarum hujusmodi prærogativæ, nisi eadem Ecclesia Romana suum super iis judicium el sententiam protulisset: sua tamen prærogativa tam in generalibus conciliis, quam in quibuscun que aliis semper salva. Et de abnegatione quidem schismatis, et recognitione primatus apostolicæ sc dis, tanta sint dicta. Quoniam autem multum schismatis tempus opi nionem quibusdam vanam et falsam tribuit, quod sit aliqua differentia dogmatum inter utramque Ecclesiam, Græcam videlicet et Latinam, propter in Symbolo factam additionem per Romanam Ec. clesiam: oportet utique, nos libellum fidei expo nere, ex guo vestra Deo magnifica altitudo, et tota Romana Ecclesia, cognoscet, quod nulla differentia fidei est iis, qui Symbolum primi Nicæni concilii legunt, et qui Symbolum Constantinopolitani se cundi concilii prædicant, et iis, qui hoc Symbo lum, quod a Romana Ecclesia legitur, cum addi tione venerantur. Credimus enim in unum Deum ingenitum Patrem * Joan. xiv, 9. 1 Cor. 11, 10. Credimus eodem modo et in Spiritum sanctum, ● omnia scrutantem, etiam profunda Dei *,› qui naturaliter inest Deo et Patri, et essentialiter insi tus est, ut ita dicamus, et indivisibiliter ex ipso procedens, naturaliter inest et Filio, et essen tialiter ei insitus est, et indivisibiliter ex ip:o procedit. Profunditur quidem et procedit, quemad modum a fonte, Deo et Patre profunditur autem et ab ipso Filio, quemadmodum a fonte, velut uti que et ex ipso Deo et Patre. Sed licet Pater fons Spiritus sit, et Filius fons Spiritus sit; non tamen duo fontes Spiritus sunt Pater et Filius. Unum enim fontem Spiritus Patrem et Filium fidelis et pia intel ligentia tenet: et propter hoc communem Patris et Filii Spiritum sanctum Ecclesiæ luminaria et docto res theologizarunt. Sicut enim de sulstantia Patris naturaliter Spiritus est, sic et ex substantia Filii naturaliter Spiritus est: et sicut secundum sub stantiam exsistit Dei et Patris, ita et secundum sub stantiam Filii exsistit et ut proprius est essen tiæ Patris, et non extra hanc procedens in esse, ita

col. 947–948page 466 of 511

sancta Ecclesia Romana sic dicit et prædicat, reci pimus hæc et confitemur, quoniam sanctorum Pa trum divinæ scripturæ ipsa continent. et essentiæ Filii proprius est, et non extra hanc ▲ turi de factis propriis rationem: quoniam quidem. procedens in esse. Naturalium enim bonorum Dei et Patris essentialiter exsistens Filius communica tor, habet Spiritum, sicut unusquisque nostrum, proprium in seipso continens spiritum, et ex inti mis visceribus ad extra profundit ipsum. Propter quod et corporaliter ipsum discipulis insufflavit, quia inspiratione Filii Spiritum novimus, et sensuin Christi Spiritum esse ab Apostolo edocti sumus. Unde unam esse catholicam et sanctam apostolicam Ecclesiam confitentes, in qua unum datur bapti sma, el vere remissio omnium peccatorum, tribus personis, scilicet Patri, et Filio, et Spiritui sancto, in quibus et ad quas personas baptizamur, gloriam referimus, sicut uni Deo: et ipsas tres esse cogno scentes personas, unum Deum omnipotentem ipsas cognoscimus, totamque in Trinitate deitatein co essentialem, coæternam, et coomnipotentem; unius dignitatis, unius potentiæ, unius voluntatis, unius operationis, singulam sanctæ Trinitatis personam Deum plenum, et perfectum prædicantes, et confi tentes. Et ita credentes, gloriam offerimus Patri, gloriam offerimus Filio, gloriam offerimus Spiritui sancto. Credimus veram resurrectionem nostræ carnis, quam in præsenti vita gestamus, et futuram vitam, æternam, perpetuam exspectamus. Credimus etiam ipsum et unum Deum auctorem esse et Do minum omnipotentem, Veteris et Novi Testamenti, prophetarum et apostolorum: in Trinitate unum cognitum Deum benedicentes nunc et in sæcula. Amen. Et hoc quidem usque in tantum. Cum autem iterum cum suprascriptis sancta apo stolica Ecclesia Romana dicit et prædicat, quod septem sunt ecclesiastica sacramenta, baptismus, de quo dictum est supra; sacramentum confirma tionis, quod per manus impositionem episcopi con ferunt chrismando renatos; pœnitentia, euchari stia, sacramentum ordinis, matrimonium, et extre ma unctio, quæ secundum doctriuam B. Jacobi infirmantibus exhibetur: dicimus et de iis hæc Baptismum recipimus, et confitemur, sicut se cundum confirmationis sacramentum, licet apud Ecclesiam Romanam per impositionem manuum soli episcopi conferant chrismando renatos, apud nos autem indifferenter prælati et presbyteri hoc faciunt tamen nos eam quæ hactenus apud nos obtenta fuit consuetudo, in ipsa ordinatione conser vantes, quod a Romana Ecclesia super ipsa sit, sanctificativum et perfectivum esse confitemur. Pœ nitentiam et ipsam amplectentes confitemur et re cipimus. Eucharistiam et ipsum sacramentum Eu charistiæ, per sanctam Ecclesiam Romanam ex azy nio pane confectum, secundum ipsius antiquam consuetudinem per ipsam hactenus veneratam, sj militer illud, quod per nos cerficitur sacramentum dicimus esse indistanter; credentes et nos ipsum azymum panem in ipso sacro officio Eucharistiæ vere transsubstantiari in corpus Dom ni nostri Jesu Christi, et vinum in sanguinem ejus per suam san ctissimi Spiritus virtutem et operationem; a nobis iterum ex fermentato confectum pane, sacramen tum etiam illud cognoscimus. Quod et conservan tes sicut a principio nobis traditum: credimus si militer ipsum panem vere transsubstantiari in cor pus, et vinum in sanguinem Domini nostri Jesu Christi per sanctissimi Spiritus, ut dictum est, vir tutem et operationem. Sacramentum ordinis et ipsum amplectentes confitemur et recipimus. Ma trimonium, de quo tenet ipsa Ecclesia Romaña, quod nec unus vir plures uxores simul, nec una mulier simul habere permittitur plures viros; 80 luta vero lege matrimonii per mortem alterius conjugum, secundas, et tertias, et deinde nuptias legitime factas successive licitas esse dicit, si impedimentum canonicum, et causa alia won ob sistat recipimus eodem medo, et de ipso idem dicimus nos Extremam unctionem etiam ipsam re cipimus, similiter cum aliis, quæ et a nubis cele brata eptapapadum nominatur. Unum summatim dicamus cum hæc omnia sic veneretur, et prædi cet dicta sancta Ecclesia Romana, credimus el di cimus, quod vere, fideliter et orthodoxe docet el prædicat ipsa saneta Ecclesia Romana: tamen el Ex quo autem sancta Romana Ecclesia propter diversos errores, a quibusdam ex ignorantia, ab aliis ex» alitia introductos, dicit et prædicat cos, qui post baptismum in peccata labuntur, non re baptizandos, sed per veram pœnitentiam suorum posse consequi veniam peccatorum, et si vere pœ nitentes in charitate decesserint, antequam dignis poenitentiæ fructibus de commissis satisfecerint et omissis, eorum animas in igue purgatorii post mor tem purgari; et ad ponas hujusmodi relevandas prodesse iis fidelium vivorum suffragia, Missarum scilicet sacrificia, orationes, eleemosynas et alia pietatis officia, quæ a fidelibus fieri consueverunt secundum Ecclesiæ instituta; et illorum quidem animas, quæ post sacrum baptismum susceptum nullam omnino peccati maculam incurrerant, illas etiam, quæ post baptismum maculam peccati con traxerunt, vel in suis manentes corporibus;. vel eisdem exutæ, sicut superius dictum est, sunt pur gatæ, mox in cœleste regnum recipi: illorum au tem animas, qui cum mortali peccato, vel cum solo originali decedunt, mox in infernum descen dere, poenis disparibus puniendas; el quod nihilo minus in die judicii omnes homines ante tribunal Christi cum suis corporibus comparebunt, reddi Erat sine dubio Græce, xal toù; ¿ęñs yá Houg, hoc est, et consequentes nuptias. Gor. euchæleum. Nam Græce súx£àa:ov.

Oration I on His DepositionDe depositione sua oratio I

col. 949–950page 467 of 511
Epistola ad Joannem papam cum professione fidei et recognitione primatus
PG 141:949ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΑΔΙΚΙΑΣ, ΗΣ ΥΠΕΣΤΗ, ΤΟΥ ΟΙΚΕΙΟΥ ΘΡΟΝΟΥ ΑΠΕΛΑΘΕΙΣ Ι. η α'. ο Εσιώπησα, μὴ καὶ εἰσέτι σιωπήσωμα:, Ἐκ τοῦ Ἡσαΐου ῥητῶν τὸν νῦν ἀπίλογον προο μιάσομαι. Καὶ Σολομῶν δέ μοι τῷ προοιμίῳ ἐπι συγκροτήσει, καιρὸν σιωπῆς καὶ καιρὸν λόγου σα φῶς ὁρισάμενος. Οτι δὲ μὴ ἀπὸ λόγου τὸ τῆς σιωπῆς ᾑρετισάμεθα πρόσκαιρον, τὸν λόγον εἰς και ρὸν ἀποταμιεύοντες, ὁ εὐγνώμων διακρινεῖ τῶν ἡμετέρων λόγων ἀκροατής. Πολλῶν δὲ τῶν εὐχῶν ἡμῖν χρεία εύγνωμόνων ἀκροατῶν ἐπιτεύξασθαι, ότι γε ἡ διαβολή, πρὸς ἦν καὶ ἀπολογούμεθα, οὐχ ἕνα, καὶ δύο, καὶ δέκα, καὶ τρις, ἢ δεκάκις, ἢ καὶ ἑκατοντάκις τοσούτους ἴσχυσε καθ᾿ ἡμῶν ἐκταράξαι, ἀλλὰ σύμπαν τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἔθνος σχεδὸν, καὶ οὐκ ἂν ῥᾳδίως ἐξέσται ἡμῖν πρὸς τοσοῦτον διαβολῆς ἀνταγωνίσασθαι μέγεθος, εἰ μή γε ἄνωθεν ὁ τῆς ἀληθείας ἐπευδοκοίη Θεός. Ναὶ γὰρ καὶ τοῦτο πε ποιθὼς ἀληθῶς, πρὸς τὸν ἀπόλογον ἀποδύομαι, ἐμαυτόν τε παρ' αὐτοῦ ἐπὶ ταῖς δικαίαις ἀπολογίαις κατευθύνεσθαι προσδοκῶν, καὶ τοὺς ἀκροατὰς ἐκεῖ θεν ὁδηγεῖσθαι πιστεύων πρὸς τὸ τῆς διαγνώσεως ἀῤῥεπές, καὶ δή μοι ἐγχειρητέον τῷ λόγῳ. Περὶ τῆς μέσον ἡμῶν τε καὶ Ἰταλῶν ἐκκλησιαστικῆς ἑνώσεως, ὡς περὶ ἀδήλου μηδενὶ πράγματος, οὐδὲν πρὸς τὸ παρὸν πλέον ἐρῶ, ἢ ὅτι γέγονεν, ὡς ἄρα καὶ γέγονε, καὶ ἡμεῖς, οἷς οἶδε λόγοις ἡ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς διεξάγουσα Πρόνοια, τὸν πατριαρχικὸν τῆς Κων σταντινουπόλεως ἐπιστεύθημεν θρόνον, καὶ τὸ διὰ τὴν ῥηθεῖσαν ἔνωσιν σκάνδαλον ἀ εξάγη, καὶ ὁ τῆς κακίας πυροὺς ἐπὶ μέγα ᾑρετο καθ᾿ ἑκάστην, καὶ λαοὶ ἀπ' ἀλλήλων ἐσχίζοντο, καὶ ἱερεῖς ἱερέων διεστέλλοντο, καὶ μυρία ἄλλα ἐπλημμελεῖτο δεινά, οἷς ὁ τῆς κακίας εὑρετὴς ἐγεγήθει, καὶ ἐπεγάννυτο. Τί γοῦν πρὸς ταῦτα, ὦ πρὸς τῆς Τριάδος αὐτῆς! ἡμᾶς ἔδει ποιεῖν; Αναπεσεῖν, καὶ ἔκνῳ δοῦναι τὰ
col. 951–952page 468 of 511
PG 141:951καθ᾿ ἑαυτοὺς, καὶ ὥσπερ ἄλλῳ τῳ πλέον ἡμῶν μέ λον το σχίσμα περιορᾷν; Οὐκ ἔμοιγε τέως, εἰ καὶ ἄλλῳ οὕτω δοκεῖ. 'Ημεν γοῦν, ὅπερ ἔξει, πρόθυμοι πρὸς τὸ ξύμπαντας πείθειν ἀνθρώπους τῶν συνά ξεων μὴ ἀπολιμπάνεσθαι, τῶν κοινωνιῶν μὴ ἀπο στερεῖσθαι, τὴν ἀλλήλων ἔνωσιν μὴ περιορᾷν, τὴν ἀδελφικὴν ὁμόνοιαν μὴ λυμαίνεσθαι· καὶ τὸ περὶ ταῦτα ἡμῶν πρόθυμον οὐ μέχρι τῆς δι᾿ ὁμιλιῶν ἀγράφων παραινέσεως ἵστασθαι ἡμᾶς εἴα, ἀλλὰ καὶ τῆς διὰ γραφῶν ἀνέπειθεν ἅπτεσθαι. Καὶ ἐπεὶ ἓν τοῦτο μόνον ἐδόκει πᾶσι τοῦ σκανδάλου αιτιών τατον, τὸ τὴν Ρωμαϊκὴν Ἐκκλησίαν ἐν τῷ Συμβόλῳ προσθεῖναι τῆς πίστεως τὸ, καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσθαι, δεῖν μοι ἐδόκει διά τινος μνήμης πράξεων πατρικών, δι' ὧν οἱ πάλαι ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοί διαλάμε ψαντες Πατέρες ἡμῶν, οἰκονομία τινί χρώμενοι, πλήθη Χριστιανῶν οὐκ ὀλίγα, καὶ ὅλα; ἐκκλησ σίας σχιζομένας ἀπ' ἀλλήλων πρὸς εἰρήνην το καὶ ὁμόνοιαν ἐξ ἔχθρας συνῆπτον καὶ διαστάσεως, τοῦ ματαίου σκανδάλου τοὺς πολλοὺς ἀφίστασθαι ἀναπείθειν. β'. Καὶ δῆτα ἡμῖν εἰς ἔννοιαν ἤρχετο ὅπως ὁ θεῖος καὶ μέγας ἀληθῶς ᾿Αθανάσιος αὐτὰς ταύτας τὰς Ἐκκλησίας, ὑπὲρ ὧν ὁ πᾶς λόγος ἡμῖν, πρὸς τὸν ἐν Θεῷ συνετήρησε σύνδεσμον, τὸ ἐπὶ τῇ λέξει τῆς ὑποστάσεως μέσον ἀμφοτέρων αναῤῥαγέν σκάνδαλον διαλυσάμενος ἄριστα· ὅπως ὁ μέγας Βα σίλειος ἐπὶ τῇ, Θεὸς, φωνῇ μέσον τῶν οὕτω λεγόν των, καὶ τῶν μὴ οὕτω λέγειν θελόντων τὸ ἄσχιστον διετήρησεν· ὅπως ὁ πολὺς τὴν θεολογίαν Γρηγόριος τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἕτοιμος ἦν ἀποβαλεῖν, εἶχε τὴν τοῦ ἡλειμμένου φωνὴν ἀντὶ τῆς Χριστοῦ δεξάμενοι οὗτοι ἠξίουν μεθ᾿ ἡμῶν τάττεσθαι. Ταῦτα οὖν του γιζομένοις ἡμῖν μεγάλη ἀληθῶς ἐγένετο ἡ σπουδὴ δι' ἐπιμελοῦς ἀποδεικνύειν λογογραφίας ἄτοπον εἶναι μηδὲν τῆς Ῥωμαϊκῆς τὴν εἰρήνην στέργειν Έχο κλησίας ἡμᾶς, αὐτῆς μὲν ἐκ Πατρὸς λεγούσης, και ἡμῶν δ' ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσθαι. Καὶ ὅτι μὲν οὐ ποῤῥω τῆς ἐπὶ ταῖς τοιαύταις οἰκονομίαις ὁδοῦ τῶν Πατέρων πλανώμεν νοι ταῦτα ἡμεῖς ἐλέγομέν τε καὶ ἐσπουδάζομεν, τὰ περὶ τῆς τῷ μεγάλῳ διανυσθείσης οικονομίας Αθα νασίῳ ἐν τῇ πονηθείσῃ ἡμῖν βίβλῳ διειλμημένα συ στήσει, ἐπὶν ἡμεῖς καὶ ἀπολογούμενοι μετὰ τὴν παροῦσαν τῆς ἡμῶν ἀδικίας ἀφήγησιν, μὴ ὡς αἱ ρετικοὶ κατὰ τὸ τῆς διαβολής κεφαλαιωδέστατον, καὶ τῶν Ῥωμαίων ἐχθροί, τὴν τῶν Ἐκκλησιῶν σπουδάσαι εἰρήνην, τῷ λόγῳ ταῦτα, ὡς αὐτὸς ἐκεῖ νος ὁ εἰκονομήσας διέξεισι. Τὸ δὲ νῦν ἔχον κατά τὸν εἱρμὸν τοῦ προκειμένου ἡμῖν λόγου φαμέν, ὡς ἡμῖν μὲν ἡ μέσον τῶν ἀμφοτέρων Ἐκκλησιῶν εἰ ρήνη τὸν ὅμοιον οὕτω τοῖς Πατράσιν ἐσπουδάζετο τρόπον, ἄλλως δ' ὁ τῶν πραγμάτων μετεκέκλωστο ἄτρακτος, καὶ ἐν ἀθρόᾳ μεταβολῇ περὶ ἧς νῦν καὶ λέγειν οὐκ ἔστι καιρὸς, ἰδίας τῆς πρὸς ἀφήγησ δεομένης λογογραφίας ὡς ἀληθῶς, ξύμπαντες όμως τῆς ἡμῶν γενεᾶς ἄνθρωποι ἄνδρες, γυναίκες, με ροντες, νέοι, κόραι, πρεσβύτιδες μάχην, καὶ οὐκ
col. 953–954page 469 of 511
PG 141:953εἰρήνην, διάστασιν, καὶ οὐ σύνδεσμον, τὴν εἰρήνην ἡγήσαντο. Εἶτα τί; Ολίγοι τινὲς τῶν τῷ καιρῷ τὰ πρόσφορα δυναμένων, μεγάλης φροντίδος ἔθεντο ἔργον τὸ κοινὸν καθ᾿ ἡμῶν ἅπαν πλῆθος διερεθίσαι καὶ δὴ οὕτω τὴν πρὸς τοῦτο βουλὴν αὐτῶν ἴσχυσαν διεκπερατώσαι, ὡς ἀναγκασθῆναι ἡμᾶς διὰ προσ δοχίαν θανάτου, σχεδόν ἤδη πρὸ ὀφθαλμῶν ἐπηρ τημένου ἡμῖν, τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀναχωρήσαι. γ. Τάχα γὰρ ἔδοξεν ἡμῖν, οὕτω πεποιηκόσι, τὸ τῆς καθ᾿ ἡμῶν ὁλόγου μανίας οίδημα διαμαλάξαι ποσῶς. Τὸ δ' ἄλλως καὶ παρὰ τὰς ἐλπίδας ἀπέβη. Ον γὰρ κοινὴ τῶν ἀρχιερέων ψῆφος τοῦ πατριαρχικοῦ κατέσπασε θρόνου, πρινὴ τούτῳ ἐγκαθιδρύσαι ἡμᾶς, τοῦτον φέροντες αὖθις ἔθεντο ἐπ' αὐτόν κἐνταῦθα τὸ ποίημα τοῦ διηγήματος. Εἶχε μὲν γὰρ ἡμᾶς ἡ μονή. ᾗ φέροντες δεδώκαμεν ἑαυτοὺς, ἐκεῖ νον δὲ ἡ κλίνη, οὐ γὰρ ὁ θρόνος, ὅτι μηδ' ἐκαθέσθη, ἀλλ᾽ ἐτέθη ἐπὶ τὸν θρόνον, ὡς ἔφημεν. Καὶ ταῦτα, οὐχ ἵνα ἐκείνῳ μῶμόν τινα ἐντεῦθεν προστρέψαιμεν, ἀπαγγέλλομεν. Απαγε· πόρρω γὰρ παντός τοιού του ἡμεῖς, ὅπουγε εἰ καὶ σκοποῦ τοιούτου ἦμεν, ἀλλ' οὐδὲν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ τὸ πρᾶγμα, τόγε εἰ; ἐκεῖνον ἦκον, εἶχεν ἐπίμωμον· τίς γὰρ ὁ μῶμος ἄνθρωπον ἐγγὺς ὄντα θανάτου ἀναισθητεῖν; ἀλλὰ ταῦτά φαμεν, ἵνα τῆς καθ' ἡμῶν κακίας τὴν ὑπερβολὴν παραστή σαιμεν, ὡς τῶν αὐτὴν καθ᾿ ἡμῶν σπουδαζόντων μὴ πρός τι λυσιτελὲς τῷ κοινῷ, πρὸς ἐν δὲ μόνον ὁρώντων, τὸ τοῦ οἰκείου θρόνου ἡμᾶς ὁπώσασθαι. Εἶχε μὲν οὕτως ἐκεῖνον ἡ κλίνη, μηδ' ὅποι εἴη, καὶ ὅποι διάγοι, ἐπαισθανόμενον. Πάλαι γὰρ τῷ μακρῷ τῆς νόσου σύμπαν αὐτῷ αἰσθήσεως ἀπέσβη ἐμπύ. ρευμα. Μοναχῶν δέ τινων άθροισμα συγκεκροτης μένον περὶ αὐτὸν, πάσης μὲν κανονικῆς εἰδημοσύ νης ἀμέθεκτον ὄν, πολλὴν δὲ τὴν καθ᾿ ἡμῶν ἔχον δυσμένειαν, ὡς τῶν ἀρχῆθεν τῆς ἡμῶν κοινωνίας ἀπεῤῥωγότων τυγχάνον, ψήφισμά τι καθ᾿ ἡμῶν σχεδιάζει, καὶ τοῦτο ὡς ὑπ' αὐτοῦ ἐκείνου ἐξενεχθὲν καθαίρεσιν ἀκανονιστως ὀνομάζουσι καὶ ἀθέ σμως. Εἶτα τοῖς πυλωροῖς καὶ ὑπηρέταις παρα κελεύονται τοῦ ναοῦ, καὶ οἱ τῶν ἐν προνάοις πύρ γων ἀπῃωρημένοι, χάλασοι τῶν κοινῶν συνάξεων Στερ λόγου καὶ φωνῆς κήρυκες διακωδωνίζουσι, καὶ τὸν ξυγκλυδα καὶ χυδαῖον τοῦ πολιτικοῦ πλή θους προκαλοῦνται λαόν. Καὶ τὶς ἂν ἀριθμήσειεν, ὅποι και προκεχώρηκε πλήθους ἡ ἄθροισις; Επλη ροῦτο τὰ ἔνδον, τὰ ἔξω πάντα, τὰ μέρη τοῦ θείου σηκοῦ· καὶ οὐ μόνον τὰ κάτω ἐδάφη τῆς ἐκ διαφύ ρου ηλικίας καὶ τάξεως συγκεκροτημένης πληροῦτο πληθύος, ἀλλ' ἐπεὶ καὶ αἱ παρ' ἑκάτερα, και πρὸς δυσμὰς τοῦ ναοῦ πρὸς ὕψος ὀλίγον τῆς μεσονάου στοᾶς ἀπεδέον ἀνιδρυμέναι οἰκοδομαί, ἐδάφη ἔχου σιν ίδια κίοσι, καὶ ταῖς ἐπὶ κιόνων στοαῖς μετέωρα, ὑπανεχόμενα ἐξ ἡρμοσμένου λίθου, καὶ αὐτὰ διην. θετισμένα, όχλου παντοίου μεστὰ καὶ ταῦτα ἐγί νετο. δ'. ᾿Αλλὰ πρινὴ τῶν μετὰ τὴν ἄθροισιν ταύτην ἀφηγημάτων ἡμᾶς ἅψασθαι, πρότερον πρὸς τοῦτο τέως ἀπαντητέον. Ακήκος τις τῶν νῦν ἡ τῶν πά και την Κωνσταντινουπόλεως ἀρχιεπίσκοπον, παρά
col. 955–956page 470 of 511
PG 141:955τῶν μή τοί γε ἐπισκόπου, ἀλλὰ μηδὲ ἱερέως ὄνομα περικειμένων καθαιρεθῆναι; Αλλ' ή καθ' ἡμῶν ἀπόφασις παρὰ τοιούτων ἐσχεδιάσθη, καὶ οὐδεὶς τῶν τὸ ἀναίσθητον τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου εἰδότων πρὸς τὸν ἡμέτερον τοῦτον ἀπαντήσεται λόγον. Ἐγὼ δὲ καὶ τὸ τοιοῦτον παρατρέχων δικαιολόγημα, ὡς εἰ παρ' αὐτοῦ ἐκείνου ἐσχεδιάσθη τὰ καθ᾿ ἡμῶν, οὕτω τὴν πρὸς ταῦτα ποιοῦμαι ἀπάντησιν. Κανονικῆς ἐξείχετο τῆς διαταγῆς τὸν ἐπὶ τῷ θρόνῳ ἀντίζηλον, ἕνα καὶ ταῦτα ὄντα, καὶ παρὰ μηδενὸς τῶν ἀρχιερέων παρα κροτούμενον, κατὰ τοῦ μή τινι συνοδικῇ ἀποφάσει παρακινηθέντος τοῦ θρόνου, γνώμας καθαιρετικές ἀποφαίνεσθαι; Εἴπατε οἱ πρὸς Θεὸν τῶν κανόνων πεπιστευμένοι τὴν φυλακὴν, εἰ κανονικὰ ταῦτα, εί ἔνθεσμα, εἰ τῶν πατρικῶν οὐκ ἔξωρα διατάξεων. Πάντως γὰρ ἔδει, εἰ μὴ ἁπλῶς ὄνομα οἱ παρ' ἡμῖν κανόνες εἰσὶν, ἢ δικαίως, ἢ, ἀλλὰ τὸ ἕτερον φειδοῖ τῆς ὑμῶν σεβασμιότητος ἀποσιωπῶ, ἀργίαν ἡμῶν καταψηφίσασθαι ὑμᾶς πρότερον, καὶ οὕτω τὸν κοιναῖς ταῖς ψήφοις, διὰ τὸ πρὸς τὴν ἀντιῤῥοπον οἰκονομίαν ἀσύμφωνον αὐτοῦ ἀποδοκιμασθέντα τὸ πρὶν, ἀντικαταστῆσαι τῷ θρόνῳ τὸν δεύτερον. Νῦν δὲ τοιούτου μηδενός γεγονότος, κωφῇ τῇ καταδίκη ἡμᾶς μὲν ἡ μονή, ὁ δὲ θρόνος, εἰ μή γε προσφυέστερον ἐστιν εἰπεῖν, ἡ κλίνη, ἐκεῖνον ἐλάμβανε. ἐ. Καὶ τοῦτο μὲν οὕτω πρῶτον ἐφ' ἡμῖν γέγονε τὸ ἀδίκημα, τὸ πρὸ τῆς καθ' ἡμῶν συνοδικῆς δια γνώσεως, ἀντικαταστῆναι τῷ θρόνῳ τὸν ἡμῶν ἐπὶ τούτῳ ἀντίζηλον. Ο δὲ λόγος τῶν μετὰ τὴν ἄθρο σιν τοῦ πλήθους ἤδη ἐπιμνησθήτω. Ανεγινώσκοντο μὲν αἱ παρ' αὐτοῖς ἀκανονίστως, καὶ ἀθέσμως όνο μαζόμεναι καθαιρέσεις, τοὺς δὲ παρὰ μηδενὸς ἀνα κριθέντας ἡμᾶς, ὡς ἐπὶ ὁμολογουμέναις πατ κῶν δογμάτων παραβασίαις ᾐτιώντο, αἱρετικοὺς καὶ τῶν Ρωμαίων ἐχθροὺς, ὦ δίκαι, καὶ οἱ πανθ' ὁρῶντες ὀφθαλμοὶ τοῦ Θεοῦ! τοὺς τῆς εὐσεβεία; διδασκάλους, καὶ τὸ ἑαυτῶν ἐν πολλοῖς κατὰ και ροὺς ἀποδείξαντες φιλορωμαιον, πάντη ἀναιδώς ἀπεκάλουν. Καὶ τί τὰ πολλά; Οὕτω ταῦτα λεγά μενα τὴν καθ' ἡμῶν μανίαν τοῦ πλήθους ἀνήψεν, ὡς ἐπὶ τρισὶν ὅλαις ἡμέραις μηδὲ θαῤῥεῖν ἔχειν ἡμᾶς, ἡ ἡμέρας τὸ ἑωθινὸν εἴδομεν ζῶντες, ταύτης καὶ τὸ τέλος ὁμοίως ἰδεῖν. Οὗτος γὰρ ἄνθρωπος τὸν μὲν ἐκ τοῦ ὄρου αὐτοῦ λόγου μὴ εὐμοιρῶν, ἀτόπους τινὰς κατηγορίας ενωτιζόμενος προτεινομένας κατά τινος, μηδεμίαν ῥοπὴν τῇ τῆς συκοφαντίας καὶ διαβολῆς διακρίσει διδούς, τάχιστα ὡς ἐπ᾿ ἀληθέσι τοῖς ἐκ διαβολῆς αἰτιάμασιν ἐξανάπτεται. Εἰ δὲ καὶ παρ' ἀνδρὶς αἱ κατηγορίαι ἔκ τινος περιφανείας τὸ δοκεῖν ἔχοντος, μᾶλλον ἢ ἄναψις, τὸ πρὸς πίστιν εὐπαράδεκτον εἰσάγοντος τοῦ ἀξιώματος, ἅτε τοῦ τοῖς τοιούτοις προσέχοντος μή συνιδείν ἔχοντος, ὡς ποτὲ μὲν ὴν ὀφείλουσιν ἀλήθειαν αἱ περιφάνειαι καὶ τὰ ἀξιώματα, ταύτην θυμὸς, καὶ ὀργή, πάθη δντα ἀνθρώπινα, ὑφαιροῦσι, ποτὲ δὲ γνῶσις προσήκουσα τῷ ἀξιώματι, πρὸς ψευδή και ἄλογον τοὺς τοιούτους ἀνάγει κατηγορίαν, οὐχ ὡς
« first‹ prevPage 3 of 4next ›last »
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View