χεῖαν ἰδοὺ σοι καὶ ταύτην τὴν βίβλον συντίθημι. Πρὸ πάντων οὖν εἰδέναι σε ἄξιον ὅτι ἐν ἐξ ἡμέ ραις ἐποίησε τοῦτον τὸν κόσμον ὁ Θεὸς, ἐν δὲ τῇ Εβδόμῃ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἐποίησεν. Ἠδύνατο οὖν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ τὰ πάντα παραγαγεῖν, οὐρανόν δηλονότι, γῆν καὶ θάλατταν, Ιχθύες, τά τε πετεινὰ καὶ τὰ τετράποδα καὶ πρὸς τούτοις τὸν ἄνθρωπον. Αλλ' ἵνα μὴ ἀφορμῆς ἐπι- δράξονται οἱ ἐξ αὐτομάτου τὰ πάντα παραχθῆναι λέγοντες, ἡμερῶν ἐδεήθη ἐξ ἐπὶ τῇ παραγωγή τοῦδε τοῦ κόσμου ὁ Δημιουργὸς ἡμῶν καὶ Θεὸς, ὡς ὁ χρυσορρήμων Ιωάννης φησίν. Εἰ γὰρ καὶ οὕτω τῶν ποιημάτων ἀπαρτισθέντων αὐτόματα ταῦτά τινες εφαντάσθησαν, πολλῷ μᾶλλον εἴπερ ὁμοῦ καὶ κατὰ ταῦτα εἰς τὸ εἶναι παρήχθησαν. Ἐν ἐξ δὲ καὶ μόναις ἡμέραις, καὶ οὐ πλέοσιν ἢ ἐλάττοσι, τουτονι παραχθῆναι τὸν κόσμον ηὐδόκησεν, ἵνα καὶ ἡμεῖς διδαχθῶμεν ἐντεῦθεν ἐξ ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος ἐργάζεσθαι, τῇ δὲ ἑβδόμῃ κεχρῆσθαι πρὸς μόνην δοξολογίαν Θεοῦ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ Δημιουργός ἐν τῇ ἑβδόμῃ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων ὧν ἤρξατο ποιεῖν. Εἰ δὲ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις εύρηται λέγων, « Ο Πατήρ μου έως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι, ο μὴ θαύμαζε. Τότε μὲν γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν φησι, κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων, τουτέστιν ἔστη τοῦ δη- μιουργεῖν· μετὰ γὰρ τὴν ἔκτην οὐδὲν ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν. Ἐπειδὴ δὲ τὰ δημ μιουργηθέντα συνέχων έκτοτε καὶ συντηρῶν οὐ διέλειπεν (εἰ γὰρ μὴ οὕτω ποιῶν ἦν, οὐκ ἂν ἐπὶ τοσούτοις αἰῶσι τὰ τοιαῦτα διήρκεσε), καὶ λίαν εύ λόγως καὶ τήμερον ἐργάζεσθαι λέγεται. Καὶ τῇ μὲν πρώτῃ ἡμέρᾳ ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, οὐρανὸν ἐκεῖνον τὸν πρῶτον, τὸν πε ρικαλλή τε καὶ ἄναστρον, περὶ οὗ καὶ ὁ εὐαγγε- λιστὴς Ἰωάννης ἐν τῇ Ἀποκαλύψει αὐτοῦ περὶ τῆς μετὰ ταῦτα καταστάσεως διεξιών, οὕτω φησίν, · Εἶδον οὐρανὸν καινὸν καὶ γῆν καινήν, καὶ ἡ θά λασσα οὐκ ἔστιν ἔτι. ο Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. » Πρόσεχε, ἀγαπητέ, ὅτι καὶ τοῦτο ἐνταῦθα ἠπόρηται, πῶς ἐποίησε τὸν οὐρανὸν πρότερον, εἶτα τὴν γῆν. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ θεμέλια καταβάλλονται πρότερον, εἶθ' οὕτως ὁ ὄροφος, ἔδει πάντως παρα- χθῆναι τὴν γῆν καὶ τότε τὸν οὐρανόν. ᾿Αλλὰ μὴ θαύμαζε τούτου ένεκεν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ φύσιν ἐστὶ καὶ τέχνης ἀκολουθίαν, και νὸν πάντως οὐδὲν, εἴγε καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ κόσμου τούτου παραγωγῆς τὸν οὐρανὸν ἐποίησε πρότερον, εἶτα τὴν γῆν. Καὶ οὕτω μὲν ὁ θειότατος Ἰωάννης· ἕτεροι δέ φασιν ὅτι ὁ ἀριστοτέχνης Θεὸς τὸν οὐρα- νὸν πρότερον παραγαγών, εἶτα τὴν γῆν, ἀπόῤῥητον αὐτοῦ σοφίαν καὶ τέχνην παρέστησεν. Επειδή γάρ, ὡς ὁ τὰ θεῖα σοφός Γρηγόριος ο Νύσσης φησὶν ὅτι διὰ τῆς ὀξείας κινήσεως τοῦ οὐρανίου σώματος Εδράζεται κατὰ χώρας ἡ γῆ καὶ συσφίγγεται, ANNALIUM PARS I. A tionibus sures hominum obrutas Loukio quodam afici. B Ante omnia vero scire debes Deum sex dierum spatio mundum hanc condidisse, ac die septima rerum creationi fine imposito quievisse. Poterat quidem uno die res universas in ortam producere, nimirum coelum, terram, mare, pisces, volucres, quadrupedes bestias, et in his hominem ipsum : sed ne occasionem erroris hinc sui arriperent quà fortuito casu orla perhibent omnnia, diebus sex mundum hunc absolvere voluit, quemadmodum aureus orator ille Joannes tradit. Nam si hoc etiam- modo creatis absolutisque rebus, ausi quidam sunt imaginari casu quodam orlas, multo magis it fee cissent, si pariter codemque tempore conditæ fuis- sent. Placuit itidem Deo sex tantum diebus, non pluribus nec paucioribus opificium mundi hujus absolvere, ut sciremus nobis quoque sex cnuisibet septimanæ diebus laborandum, septimumque diem soli celebrationi divina impendendum. Nam ea de causa Opifex quoque noster ab omnibus operibus suis septimo die quievit. Noc est quod Dominanı in Evangelio dicere mireris: ‹ Pater meus ope❤ ratur hactenus, et ipse operor '. › Nam tum qui➡ dem temporis, ut Chrysostomus ait, ab operibus universis quievit, hoc est creare desift: quippe poet sextum diem haudquaquam in ortum de ni hilo quidquam produxit. Quia vero secundum ið creata conservare non cessavit, aboque quo forel, in hodiernum illa diem non durassent, idcirco C etiam modo non abs re operari dicitur. Enimvero primo die cœlum ac terram condidit, ccelum, inquam, illud princeps, perpulchrum sideribus carens, de cujus imagine leannes evan geliem auctor historis, de secutura secundum hae rerum instauratione loquens in Revelatione sun, sic ait. Videbam cœlum novum terramque no- vam, et mare prius nusquam erat '. • Deus, o ait sacrm histori scriptor, « initio cœlum et terram creavit '., Animadverte, fili, dubium hoc loco quiddam incidere, qui cestu ne prius condiderit, ac deinde terram. Cum enim • Di priore loco fundamenta jaciantur, atque it deinde Joan. v, 17. Apoc. xxi, 1. • Gen. 1, 1. tectum imponatur ædificiis, omnino terra prius in ortum producenda erat, ac tum demum costum quoque creandum. Verum aliter egisse Deum ne- quaquam tibi mirum videatur. Nam cum opera ipsius omnja naturæ leges excedant et omnem ar- tis seriem, nihil novum, si etiam in mundi crea- tione colum priore loco, terram secundo condidit. Hoc modo divinus ille Joannes hane dubitationem explicavit. Alii vero dicunt Deum summam ami ficem primum cœlo condito deinde terram creasse, ut hoc ipso ineffabilem sapientiam artemque suani declararet. Nam cum de sententia Gregorii Ny

χεῖαν ἰδοὺ σοι καὶ ταύτην τὴν βίβλον συντίθημι. Πρὸ πάντων οὖν εἰδέναι σε ἄξιον ὅτι ἐν ἐξ ἡμέ ραις ἐποίησε τοῦτον τὸν κόσμον ὁ Θεὸς, ἐν δὲ τῇ Εβδόμῃ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἐποίησεν. Ἠδύνατο οὖν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ τὰ πάντα παραγαγεῖν, οὐρανόν δηλονότι, γῆν καὶ θάλατταν, Ιχθύες, τά τε πετεινὰ καὶ τὰ τετράποδα καὶ πρὸς τούτοις τὸν ἄνθρωπον. Αλλ' ἵνα μὴ ἀφορμῆς ἐπι- δράξονται οἱ ἐξ αὐτομάτου τὰ πάντα παραχθῆναι λέγοντες, ἡμερῶν ἐδεήθη ἐξ ἐπὶ τῇ παραγωγή τοῦδε τοῦ κόσμου ὁ Δημιουργὸς ἡμῶν καὶ Θεὸς, ὡς ὁ χρυσορρήμων Ιωάννης φησίν. Εἰ γὰρ καὶ οὕτω τῶν ποιημάτων ἀπαρτισθέντων αὐτόματα ταῦτά τινες εφαντάσθησαν, πολλῷ μᾶλλον εἴπερ ὁμοῦ καὶ κατὰ ταῦτα εἰς τὸ εἶναι παρήχθησαν. Ἐν ἐξ δὲ καὶ μόναις ἡμέραις, καὶ οὐ πλέοσιν ἢ ἐλάττοσι, τουτονι παραχθῆναι τὸν κόσμον ηὐδόκησεν, ἵνα καὶ ἡμεῖς διδαχθῶμεν ἐντεῦθεν ἐξ ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος ἐργάζεσθαι, τῇ δὲ ἑβδόμῃ κεχρῆσθαι πρὸς μόνην δοξολογίαν Θεοῦ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ Δημιουργός ἐν τῇ ἑβδόμῃ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων ὧν ἤρξατο ποιεῖν. Εἰ δὲ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις εύρηται λέγων, « Ο Πατήρ μου έως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι, ο μὴ θαύμαζε. Τότε μὲν γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν φησι, κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων, τουτέστιν ἔστη τοῦ δη- μιουργεῖν· μετὰ γὰρ τὴν ἔκτην οὐδὲν ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν. Ἐπειδὴ δὲ τὰ δημ μιουργηθέντα συνέχων έκτοτε καὶ συντηρῶν οὐ διέλειπεν (εἰ γὰρ μὴ οὕτω ποιῶν ἦν, οὐκ ἂν ἐπὶ τοσούτοις αἰῶσι τὰ τοιαῦτα διήρκεσε), καὶ λίαν εύ λόγως καὶ τήμερον ἐργάζεσθαι λέγεται. Καὶ τῇ μὲν πρώτῃ ἡμέρᾳ ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, οὐρανὸν ἐκεῖνον τὸν πρῶτον, τὸν πε ρικαλλή τε καὶ ἄναστρον, περὶ οὗ καὶ ὁ εὐαγγε- λιστὴς Ἰωάννης ἐν τῇ Ἀποκαλύψει αὐτοῦ περὶ τῆς μετὰ ταῦτα καταστάσεως διεξιών, οὕτω φησίν, · Εἶδον οὐρανὸν καινὸν καὶ γῆν καινήν, καὶ ἡ θά λασσα οὐκ ἔστιν ἔτι. ο Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. » Πρόσεχε, ἀγαπητέ, ὅτι καὶ τοῦτο ἐνταῦθα ἠπόρηται, πῶς ἐποίησε τὸν οὐρανὸν πρότερον, εἶτα τὴν γῆν. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ θεμέλια καταβάλλονται πρότερον, εἶθ' οὕτως ὁ ὄροφος, ἔδει πάντως παρα- χθῆναι τὴν γῆν καὶ τότε τὸν οὐρανόν. ᾿Αλλὰ μὴ θαύμαζε τούτου ένεκεν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ φύσιν ἐστὶ καὶ τέχνης ἀκολουθίαν, και νὸν πάντως οὐδὲν, εἴγε καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ κόσμου τούτου παραγωγῆς τὸν οὐρανὸν ἐποίησε πρότερον, εἶτα τὴν γῆν. Καὶ οὕτω μὲν ὁ θειότατος Ἰωάννης· ἕτεροι δέ φασιν ὅτι ὁ ἀριστοτέχνης Θεὸς τὸν οὐρα- νὸν πρότερον παραγαγών, εἶτα τὴν γῆν, ἀπόῤῥητον αὐτοῦ σοφίαν καὶ τέχνην παρέστησεν. Επειδή γάρ, ὡς ὁ τὰ θεῖα σοφός Γρηγόριος ο Νύσσης φησὶν ὅτι διὰ τῆς ὀξείας κινήσεως τοῦ οὐρανίου σώματος Εδράζεται κατὰ χώρας ἡ γῆ καὶ συσφίγγεται, ANNALIUM PARS I. A tionibus sures hominum obrutas Loukio quodam afici. B Ante omnia vero scire debes Deum sex dierum spatio mundum hanc condidisse, ac die septima rerum creationi fine imposito quievisse. Poterat quidem uno die res universas in ortam producere, nimirum coelum, terram, mare, pisces, volucres, quadrupedes bestias, et in his hominem ipsum : sed ne occasionem erroris hinc sui arriperent quà fortuito casu orla perhibent omnnia, diebus sex mundum hunc absolvere voluit, quemadmodum aureus orator ille Joannes tradit. Nam si hoc etiam- modo creatis absolutisque rebus, ausi quidam sunt imaginari casu quodam orlas, multo magis it fee cissent, si pariter codemque tempore conditæ fuis- sent. Placuit itidem Deo sex tantum diebus, non pluribus nec paucioribus opificium mundi hujus absolvere, ut sciremus nobis quoque sex cnuisibet septimanæ diebus laborandum, septimumque diem soli celebrationi divina impendendum. Nam ea de causa Opifex quoque noster ab omnibus operibus suis septimo die quievit. Noc est quod Dominanı in Evangelio dicere mireris: ‹ Pater meus ope❤ ratur hactenus, et ipse operor '. › Nam tum qui➡ dem temporis, ut Chrysostomus ait, ab operibus universis quievit, hoc est creare desift: quippe poet sextum diem haudquaquam in ortum de ni hilo quidquam produxit. Quia vero secundum ið creata conservare non cessavit, aboque quo forel, in hodiernum illa diem non durassent, idcirco C etiam modo non abs re operari dicitur. Enimvero primo die cœlum ac terram condidit, ccelum, inquam, illud princeps, perpulchrum sideribus carens, de cujus imagine leannes evan geliem auctor historis, de secutura secundum hae rerum instauratione loquens in Revelatione sun, sic ait. Videbam cœlum novum terramque no- vam, et mare prius nusquam erat '. • Deus, o ait sacrm histori scriptor, « initio cœlum et terram creavit '., Animadverte, fili, dubium hoc loco quiddam incidere, qui cestu ne prius condiderit, ac deinde terram. Cum enim • Di priore loco fundamenta jaciantur, atque it deinde Joan. v, 17. Apoc. xxi, 1. • Gen. 1, 1. tectum imponatur ædificiis, omnino terra prius in ortum producenda erat, ac tum demum costum quoque creandum. Verum aliter egisse Deum ne- quaquam tibi mirum videatur. Nam cum opera ipsius omnja naturæ leges excedant et omnem ar- tis seriem, nihil novum, si etiam in mundi crea- tione colum priore loco, terram secundo condidit. Hoc modo divinus ille Joannes hane dubitationem explicavit. Alii vero dicunt Deum summam ami ficem primum cœlo condito deinde terram creasse, ut hoc ipso ineffabilem sapientiam artemque suani declararet. Nam cum de sententia Gregorii Ny

χεῖαν ἰδοὺ σοι καὶ ταύτην τὴν βίβλον συντίθημι. Πρὸ πάντων οὖν εἰδέναι σε ἄξιον ὅτι ἐν ἐξ ἡμέ ραις ἐποίησε τοῦτον τὸν κόσμον ὁ Θεὸς, ἐν δὲ τῇ Εβδόμῃ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἐποίησεν. Ἠδύνατο οὖν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ τὰ πάντα παραγαγεῖν, οὐρανόν δηλονότι, γῆν καὶ θάλατταν, Ιχθύες, τά τε πετεινὰ καὶ τὰ τετράποδα καὶ πρὸς τούτοις τὸν ἄνθρωπον. Αλλ' ἵνα μὴ ἀφορμῆς ἐπι- δράξονται οἱ ἐξ αὐτομάτου τὰ πάντα παραχθῆναι λέγοντες, ἡμερῶν ἐδεήθη ἐξ ἐπὶ τῇ παραγωγή τοῦδε τοῦ κόσμου ὁ Δημιουργὸς ἡμῶν καὶ Θεὸς, ὡς ὁ χρυσορρήμων Ιωάννης φησίν. Εἰ γὰρ καὶ οὕτω τῶν ποιημάτων ἀπαρτισθέντων αὐτόματα ταῦτά τινες εφαντάσθησαν, πολλῷ μᾶλλον εἴπερ ὁμοῦ καὶ κατὰ ταῦτα εἰς τὸ εἶναι παρήχθησαν. Ἐν ἐξ δὲ καὶ μόναις ἡμέραις, καὶ οὐ πλέοσιν ἢ ἐλάττοσι, τουτονι παραχθῆναι τὸν κόσμον ηὐδόκησεν, ἵνα καὶ ἡμεῖς διδαχθῶμεν ἐντεῦθεν ἐξ ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος ἐργάζεσθαι, τῇ δὲ ἑβδόμῃ κεχρῆσθαι πρὸς μόνην δοξολογίαν Θεοῦ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ Δημιουργός ἐν τῇ ἑβδόμῃ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων ὧν ἤρξατο ποιεῖν. Εἰ δὲ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις εύρηται λέγων, « Ο Πατήρ μου έως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι, ο μὴ θαύμαζε. Τότε μὲν γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν φησι, κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων, τουτέστιν ἔστη τοῦ δη- μιουργεῖν· μετὰ γὰρ τὴν ἔκτην οὐδὲν ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν. Ἐπειδὴ δὲ τὰ δημ μιουργηθέντα συνέχων έκτοτε καὶ συντηρῶν οὐ διέλειπεν (εἰ γὰρ μὴ οὕτω ποιῶν ἦν, οὐκ ἂν ἐπὶ τοσούτοις αἰῶσι τὰ τοιαῦτα διήρκεσε), καὶ λίαν εύ λόγως καὶ τήμερον ἐργάζεσθαι λέγεται. Καὶ τῇ μὲν πρώτῃ ἡμέρᾳ ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, οὐρανὸν ἐκεῖνον τὸν πρῶτον, τὸν πε ρικαλλή τε καὶ ἄναστρον, περὶ οὗ καὶ ὁ εὐαγγε- λιστὴς Ἰωάννης ἐν τῇ Ἀποκαλύψει αὐτοῦ περὶ τῆς μετὰ ταῦτα καταστάσεως διεξιών, οὕτω φησίν, · Εἶδον οὐρανὸν καινὸν καὶ γῆν καινήν, καὶ ἡ θά λασσα οὐκ ἔστιν ἔτι. ο Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. » Πρόσεχε, ἀγαπητέ, ὅτι καὶ τοῦτο ἐνταῦθα ἠπόρηται, πῶς ἐποίησε τὸν οὐρανὸν πρότερον, εἶτα τὴν γῆν. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ θεμέλια καταβάλλονται πρότερον, εἶθ' οὕτως ὁ ὄροφος, ἔδει πάντως παρα- χθῆναι τὴν γῆν καὶ τότε τὸν οὐρανόν. ᾿Αλλὰ μὴ θαύμαζε τούτου ένεκεν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ φύσιν ἐστὶ καὶ τέχνης ἀκολουθίαν, και νὸν πάντως οὐδὲν, εἴγε καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ κόσμου τούτου παραγωγῆς τὸν οὐρανὸν ἐποίησε πρότερον, εἶτα τὴν γῆν. Καὶ οὕτω μὲν ὁ θειότατος Ἰωάννης· ἕτεροι δέ φασιν ὅτι ὁ ἀριστοτέχνης Θεὸς τὸν οὐρα- νὸν πρότερον παραγαγών, εἶτα τὴν γῆν, ἀπόῤῥητον αὐτοῦ σοφίαν καὶ τέχνην παρέστησεν. Επειδή γάρ, ὡς ὁ τὰ θεῖα σοφός Γρηγόριος ο Νύσσης φησὶν ὅτι διὰ τῆς ὀξείας κινήσεως τοῦ οὐρανίου σώματος Εδράζεται κατὰ χώρας ἡ γῆ καὶ συσφίγγεται, ANNALIUM PARS I. A tionibus sures hominum obrutas Loukio quodam afici. B Ante omnia vero scire debes Deum sex dierum spatio mundum hanc condidisse, ac die septima rerum creationi fine imposito quievisse. Poterat quidem uno die res universas in ortam producere, nimirum coelum, terram, mare, pisces, volucres, quadrupedes bestias, et in his hominem ipsum : sed ne occasionem erroris hinc sui arriperent quà fortuito casu orla perhibent omnnia, diebus sex mundum hunc absolvere voluit, quemadmodum aureus orator ille Joannes tradit. Nam si hoc etiam- modo creatis absolutisque rebus, ausi quidam sunt imaginari casu quodam orlas, multo magis it fee cissent, si pariter codemque tempore conditæ fuis- sent. Placuit itidem Deo sex tantum diebus, non pluribus nec paucioribus opificium mundi hujus absolvere, ut sciremus nobis quoque sex cnuisibet septimanæ diebus laborandum, septimumque diem soli celebrationi divina impendendum. Nam ea de causa Opifex quoque noster ab omnibus operibus suis septimo die quievit. Noc est quod Dominanı in Evangelio dicere mireris: ‹ Pater meus ope❤ ratur hactenus, et ipse operor '. › Nam tum qui➡ dem temporis, ut Chrysostomus ait, ab operibus universis quievit, hoc est creare desift: quippe poet sextum diem haudquaquam in ortum de ni hilo quidquam produxit. Quia vero secundum ið creata conservare non cessavit, aboque quo forel, in hodiernum illa diem non durassent, idcirco C etiam modo non abs re operari dicitur. Enimvero primo die cœlum ac terram condidit, ccelum, inquam, illud princeps, perpulchrum sideribus carens, de cujus imagine leannes evan geliem auctor historis, de secutura secundum hae rerum instauratione loquens in Revelatione sun, sic ait. Videbam cœlum novum terramque no- vam, et mare prius nusquam erat '. • Deus, o ait sacrm histori scriptor, « initio cœlum et terram creavit '., Animadverte, fili, dubium hoc loco quiddam incidere, qui cestu ne prius condiderit, ac deinde terram. Cum enim • Di priore loco fundamenta jaciantur, atque it deinde Joan. v, 17. Apoc. xxi, 1. • Gen. 1, 1. tectum imponatur ædificiis, omnino terra prius in ortum producenda erat, ac tum demum costum quoque creandum. Verum aliter egisse Deum ne- quaquam tibi mirum videatur. Nam cum opera ipsius omnja naturæ leges excedant et omnem ar- tis seriem, nihil novum, si etiam in mundi crea- tione colum priore loco, terram secundo condidit. Hoc modo divinus ille Joannes hane dubitationem explicavit. Alii vero dicunt Deum summam ami ficem primum cœlo condito deinde terram creasse, ut hoc ipso ineffabilem sapientiam artemque suani declararet. Nam cum de sententia Gregorii Ny

τούτου γίνεται καὶ παρὰ τὴν τῶν ὑπογείων ἀνέμων κίνησιν. διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐπιόντων μεγάλων σεισμῶν ἄνεμοι τῷ τότε οὐκ εἰσίν, ὡς ἐγκλειομένων αὐτῶν ὑποκάτω κατὰ τόπους καὶ μᾶλλον ὑπάντρους. Εἰ δὲ καὶ τί ἐστιν ὁ ἄνεμος ἐπιζητεῖς καὶ πόθεν ἔχει τὴν γένεσιν, εἰδέναι ὀφείλεις ὅτι τινὲς μὲν τὸν ἀέρα φασὶ κινούμενον τὰς τῶν ἀνέμων αὔρας παρέχειν ἡμῖν, ἕτεροι δὲ πάλιν ἐκ τῆς καπνώδους ἀναθυμιάσεως γεννᾶσθαι τὸν ἄνεμον φάσκουσιν. οἷς δὴ καὶ προσέχειν σε πλέον βούλομαι. ἡ μὲν γὰρ τοῦ ἀέρος κίνησις ἔκλυτος ὑπάρχει καὶ χαλαρά, ἡ δὲ τοῦ ἀνέμου βιαιοτέρα τε καὶ τυραννική. καὶ δῆλον ἐξ αὐτῶν τῶν σεισμῶν· οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστιν ὁ σεισμὸς εἰ μὴ ὑπόγειος ἄνεμος. τεσσάρων δὲ ὄντων ὡς εἰπεῖν καθολικῶν ἀνέμων, ἀπηλιώτης μὲν καὶ ζέφυρος οὐκ εἰσὶ σφοδρότατοι, βορρᾶς δὲ καὶ νότος τυραννικώτατοι, διότι ἐν μὲν τῷ βορείῳ καὶ νοτίῳ πόλῳ, ὅθεν ὁ βορρᾶς καὶ ὁ νότος πνεῖ, μὴ γινόμενος ὁ ἥλιος οὐ θερμαίνει τὰ ἐκεῖσε χωρία, ἀλλὰ μένει ψυχρά, ψυχρὰ δὲ ὄντα ἀεὶ ἔνικμά εἰσιν, ὥστε ὄμβρων πολλῶν γενομένων διὰ τὴν ψῦξιν, εἶτα τῆς γῆς διαβρόχου 14 γενομένης, πολλὴ καπνώδης ἀναθυμίασις ἀναδίδοται, καὶ διὰ τοῦτο σφοδροὶ ἄνεμοι γίνονται, ὅ τε βορρᾶς καὶ ὁ νότος. ἐν δὲ τοῖς ἀνατολικοῖς καὶ δυτικοῖς χωρίοις κινούμενος ὁ ἥλιος οὐκ ἐᾷ ψῦξιν γενέσθαι πολλήν, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε πολὺς ὑετὸς γίνεται οὔτε πολλὴ ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις, ἅτε τῆς γῆς μὴ διαβρεχομένης. ἔνθεν τοι καὶ οὐ σφοδροὶ γίνονται ἄνεμοι. ἀλλὰ καὶ ἐτήσιοι βόρειοι ἄνεμοι γίνονται μεθ' ἡμέρας εἴκοσι τῆς θερινῆς τροπῆς, μετὰ τὴν τοῦ κυνάστρου ἐπιτολήν. τηνικαῦτα γὰρ τῆς χιόνος λυομένης αὖραι γίνονται ψυχραὶ βόρειοι. καὶ τούτου χάριν οἱ διαληφθέντες ἄνεμοι τῷ καιρῷ τούτῳ καθ' ἕκαστον ἔτος ἀπάρχονται πνεῖν. καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως· ἄνεμον δὲ παρ' Ὁμήρῳ καλούμενον θύελλαν ὁ Ἀριστοτέλης τυφῶνα καλεῖ, διὰ τὸ παχὺ εἶναι τὸ πνεῦμα καὶ οἱονεὶ τύπτειν τῇ φωνῇ τὸ παρατυχόν. αἰτία δὲ τοῦ τοιούτου ἀνέμου ἀτμὶς παχεῖα ἄνωθεν ἀπὸ τῶν νεφῶν φερομένη, εἴτε κατὰ γῆς εἴτε κατὰ θαλάσσης, ἥτις προσπταίουσά τινι ἀντιτύπῳ σώματι ἀναπάλλεται εἰς τοὐπίσω, ἐπεὶ δὲ τὸ ἀναπαλλόμενον κωλύεται εἰς τοὐπίσω χωρεῖν ὑπὸ τοῦ ὄπισθεν ἐπακολουθοῦντος, ἐπὶ τὰ πλάγια διακλᾶται, εἶτα κἀκεῖσε ἀντιτύπῳ συναντήσασα πάλιν διασκορπίζεται, καὶ γίνεται ἑλιξίτης συστροφὴ τοῦ ἀνέμου, μετεωρίζουσα καὶ ἀπὸ γῆς καὶ ἀπὸ θαλάσσης τὰ παρατυχόντα σώματα. 15 ἔνθεν τοι καὶ σίφωνα τὸν τοιοῦτον ἄνεμον καλοῦσι· κατὰ κύκλον τε γὰρ εἱλεῖται περὶ τὴν γῆν, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν αὖθις ἐπανακάμπτει ἀρχήν, ὅθεν καὶ λίθους ἐφέλκεται καὶ χοῦν ἐπισύρεται καὶ λέμβους ἀνασπᾷ, ἃ δὴ καὶ ἐν ἄλλοις τόποις καταρρηγνύμενα θαῦμα τοῖς θεωμένοις ἐμποιοῦσι καὶ ἔκπληξιν. ὁ δὲ ἐκνεφίας ἄνεμος ὁμοίως σχεδὸν τῷ τυφῶνι· πλὴν ὁ τυφὼν ὁρᾶται διὰ τὸ παχυμερεστέραν οὐσίαν ἐκ τοῦ νέφους ἐφέλκεσθαι. καὶ οὐδὲ ὑετὸς παύει αὐτόν, εἰ μὴ μόνος ὁ βορρᾶς. καὶ ταῦτα μέν, ἀγαπητέ, κατ' ἐπιτομὴν ἐσχεδίασται διὰ σὲ πολλὰ τῶν τοιούτων ἐφιέμενον. Τῇ δὲ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ παρήγαγεν ἐκ τῶν ὑδάτων αὐτὸ τὸ στερέωμα, ὥστε διαχωρίζειν ἀναμέσον τοῦ ὕδατος τοῦ ἐπάνω τοῦ στερεώματος καὶ ἀναμέσον τοῦ ὕδατος τοῦ ὑποκάτω τοῦ στερεώματος. ὕδωρ ὁ θεὸς ἐναπέθετο διὰ τὴν τοῦ ἡλίου θερμοτάτην φοράν τε καὶ ἔκκαυσιν· καὶ εἰ μὴ ἔκειτο ὕδωρ ἐπινοτίζον, συνετρίβη ἂν ὑπὸ θέρμης ὡς ἄγγος ὀστράκινον μέσον φλογὸς ἱστάμενον καὶ ὕδωρ μὴ ἔχον. καὶ κάτωθεν διὰ τοῦτο ὕδατα πολλά, ποταμοί τε καὶ λίμναι καὶ θάλασσαι, ὥστε μὴ καταφλεχθῆναι τουτὶ περίγειον τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θερμοῦ. ᾔδει γὰρ ὁ θεός, ὥς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος, ὅσον ἀφώρισε τῷ κόσμῳ χρόνον εἰς διαμονήν, καὶ πόσην 16 χρὴ τῷ πυρὶ προαποθέσθαι δαπάνην. καλῶς οὖν ἔλεγεν ὁ Δαβὶδ ὁ θεμελιώσας τὴν γῆν ἐπὶ τῶν ὑδάτων·» ἐπειδὴ γὰρ τὰ ὕδατα τὴν γῆν ἐπινοτίζοντα φυλάττουσιν αὐτὴν ὥστε μὴ καταφρυγῆναι τῷ πυρί, ἀληθῶς ἂν εἴη ταῦτα τῇ γῇ θεμέλιον ὀχυρώτατον. ὅτι δὲ δεῖ πολυπραγμονεῖν, εἴγε καὶ μᾶλλον ὁ προφήτης Ἡσαΐας ὡσεὶ καπνὸν αὐτὸν στερεωθῆναι φησιν ὑπὸ Θεοῦ, τὴν φύσιν ἐντεῦθεν αὐτοῦ παριστῶν, ὅτι λεπτὴ λίαν ἐστίν. Ὁ δὲ Πλάτων ουσιωθῆναι λέγει τὸν οὐρανὸν ἐκ τῆς αὐτοειδεστέρας μοίρας τῶν τεσσά ρων στοιχείων, κάν τούτῳ διαφέρειν τῶν λοιπῶν σωμάτων αὐτόν· ταῦτα γὰρ ἐκ τῆς παχυτέρας μετ ρίδος τὴν γένεσιν ἔσχηκεν. Ταῦτα δὲ πάντως δ Πλάτων εδόξαζεν, ἐπειδὴ προϋπάρχειν ᾤετο τὴν ἀσώματον ύλην, ἀφ᾽ ἧς ἄρα τὰ τέσσαρα στοιχεία. Ἀλλ᾽ ἐῤῥέτωσαν, ὡς μέγας φησὶ Μάξιμος, οἱ λέ γοντες ὅτι οὐδὲν ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο· ἡμεῖς γάρ φαμεν, ὥσπερ τῆς μεγαλοσύνης τοῦ πεποιηκότος οὐκ ἔστι πέρας, οὕτως οὐδὲ τῆς σοφίας αὐτοῦ καὶ δυνάμεως κατάληψις. Ο δὲ ᾿Αριστοτέλης ἑτερούσιον τὸν οὐρανὸν καὶ πέμπτον σώμα καλεῖ. Καλεῖ δὲ αὐτ τὸν ἑτερούσιον καὶ ἄλλο τι παρὰ τὰ τέσσαρα, ὅτι καὶ ἡ κίνησις ἀμφοτέρων ἄλλη καὶ ἄλλη. Τὰ μὲν γὰρ ἄνω φέρονται ὡς κοῦφα, τὰ δὲ πάλιν ὡς βαρέα ὄντα κάτω κέκτηται τὴν φοράν· ὁ δὲ οὐρανὸς κυκλικὴν ἔχει τὴν κίνησιν, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἄλλο τι παρὰ τὰ τέσσαρα δοξάζει αὐτόν. Καὶ οὗτοι μὲν οὕτως. Ἡμεῖς δὲ καταβάλλεσθαι ὑπ' ἀλλήλων ἀφέντες αὐτοὺς, τῷ θεόπτη πεισθῶμεν Μωσεί λέγοντι Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν.» Καντεῦθεν ἐκ τοῦ κάλλους τῶν ὀρωμένων τὸν ὑπέρο καλον ἐννοώμεθα, ὡσαύτως ἐκ τοῦ μεγέθους αὐτῶν ἀναλογιζώμεθα τὸν ὑπερμεγέθη καὶ ἄπειρον· κατὰ γὰρ τὸν σοφὸν Σολομῶντα ἐκ μεγέθους καὶ καλλο τῆς κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται. Καὶ τί χρὴ πολλὰ λέγειν; Ἐκ τεσσάρων μὲν οὖν στοιχείων τὰ κτίσματα συνέστησαν, πλὴν οὐκ ἐκ τῆς ἀσωμάτου ὕλης τὰ στοιχεῖα τὸ εἶναι εἰλήφασι κατὰ τοὺς ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτοῦ τοῦ πάντων δη μιουργοῦ καὶ Θεοῦ· ἐν τῇ πρώτῃ γὰρ ἡμέρᾳ καθ' ἦν ἐξ οὐκ ὄντων παρήγαγε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γήν ὁ Θεός, τηνικαῦτα καὶ αὐτὰ συμπαρήγαγε τὰ στοιχεῖα, ὡς ἐντεῦθεν πάντα πρὸς τὸ εἶναι παρά γεσθαι. Καὶ περὶ μὲν τοῦ οὐρανοῦ τοιαῦτα. Περὶ δὲ τῆς γῆς εἰδέναι ὀφείλεις ὅτι μέσον αὕτη τοῦ παντὸς ἀπῃώρηται. Καὶ τοῦτο γνοίης ἂν ἐκ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως. Ισομεγέθη καὶ γὰρ σύμπαντα φαίνεται ἡμῖν ἀνατέλλοντα καὶ μέσου ρανοῦντα καὶ δύνοντα. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ περὶ φωστήρων ἕκτῃ αὐτοῦ ὁμιλίᾳ φησί, «Τῷ δὲ ἡλίῳ οὐδεὶς ἐστιν ἐγγυτάτω καὶ οὐδεὶς πορρωτάτω, ἀλλ' ἐξ ἴσου τοῦ διαστήμα τος τοῖς κατὰ πᾶν μέρος τῆς γῆς κατῳκισμένοις προσβάλλει, ο Πρόσεχε οὖν. Εἰ γὰρ παρήλλαξεν ἡ γῆ τὴν μεσότητα, ἐχρῆν ὁποτέρῳ μὲν προσκεχω ρήκει τῶν πέριξ μερῶν, ἐκεῖσε τὰ ἄστρα γινόμενα ὁρᾶν μείζονα, ἀφ᾽ ὧν δὲ διέστηκεν αὕτη, ἐν τούτοις ἐλάσσονα ταῦτα ἀθρεῖν. Νῦν δὲ ἁπανταχόθεν ἴσα Αυτόπτη Θεόπτῃ, piam inquiri amplius haud oportet quam quod vá tes Isaias dixit*, cœlum a Deo tanquam fumum quemdam stabilitum esse; quibus verbis ejus na tura declaratur esse admodum tenuis. Plato cœli essentiam constare tradit ex parte quatuor elenien torum sive principiorum lucidiore, atque illa ipsa re cæteris a corporibus secundis differre; nam ea de parte crassiore orta esse. Secutus est autem has opiniones Plato propterea quod materiem poris expertem præexsistere putaret, de qua oriri volebat elementa illa quatuor, ex quibus mundus λέhic universus constaret. Verum enimvero valeant illi, ut insignis viri Maximi verbis utar, qui de nihilo quidquam ortum negant. Nos enim profte mur itidem, ut majestas et amplitudo Creatoris nullis sit inclusa descriptaque terminis, ita nec sa pientiam ejus nec potestatem percipi posse. Aristo teles autem alterius cujusdam essentiæ cœlum esse putat et quintum corpus appellat. Addit esse cœ Jum alterius essentiæ, nimirum ab essentia qua tuor elementorum diverse, propter illam causam, quod amborum motus diversi sint. Nam elementa quatuor partim ut levia sursum feruntur, partim ut gravia sic a natura comparata sunt, ut deorsum motu suo vergant, cum interim cœlum in orbem feratur. De quo sequi necesse sit ut diversum a quatuor elementis esse quiddam statuatur. Hæc sunt horum opiniones. Nos autem facta illis po testate seipsos evertendi ac lapidandi, Mosi fidem habeamus, ut qui rebus ipsis ab se perspectis di- c xerit: c Initio Deus caelum ac terram creavit. Adeoque deinceps ex ipsarum rerum sub aspe etum cadentium pulchritudine pulcherrimum illum rerum auctorum animo complectamur, perinde ac δηde magnitudine creatorum corumdem conditorem *psorum percipimus. Et quid multis verbis opus est? De quatuor quidem elementis omnia producta sunt, verum non ex illa materie corporis experte παράnaturam essentiamque suam elementa acceperunt, quæ extrariorum est sententia: sic tamen hæc intelligantur, ut omnia rerum ab opifice profecta fateamur. 6 Nam die primo, quo cœlum ac terram de nihilo in ortum produxit, ipsa simul elementa condidit, ut inde porro cætera provenirent. Atque hactenus et hujusmodi de cœlo dicta sunto. Terram scire debes in universitatis rerum medio quasi suspensam esse; quod ipsum licet de siderum motu cognoscas. Nam ea nobis esse magniwdinis ejusdem videntur omnia, sive oriantur sive medio sint in coelo sive occidant. Atque huc illud est quod magnus noster Basilius in oratione sexta de luminaribus ait, neminem soli proximum esse nec a sole longissime distare, sed eum intervallo pari ad quasvis terræ partes inhabitantes . accedere. Quamobrem bæc velim tecum ipsius ante consideres. Nam si medium hujus universi locum terra non oltineret, sequi necesse foret ut ad quamcunque partem forte propius accederent sidera, istic majora viderentur, a quibus autem lon Isa. xl., 22. legit Leunclavius pro qui Deum vidit. piam inquiri amplius haud oportet quam quod vá- δεῖ πολυπραγμονεῖν, εἴγε καὶ μᾶλλον ὁ προφήτης tes Isaias dixit*, cœlum a Deo tanquam fumum Ἡσαΐας ὡσεὶ καπνὸν αὐτὸν στερεωθῆναι φησιν ὑπὸ quemdam stabilitum esse; quibus verbis ejus na- Θεοῦ, τὴν φύσιν ἐντεῦθεν αὐτοῦ παριστῶν, ὅτι λεπτὴ tura declaratur esse admodum tenuis. Plato cœli λίαν ἐστίν. Ὁ δὲ Πλάτων ουσιωθῆναι λέγει τὸν essentiam constare tradit ex parte quatuor elenien- οὐρανὸν ἐκ τῆς αὐτοειδεστέρας μοίρας τῶν τεσσά torum sive principiorum lucidiore, atque illa ipsa ρων στοιχείων, κάν τούτῳ διαφέρειν τῶν λοιπῶν re cæteris a corporibus secundis differre; nam ea σωμάτων αὐτόν· ταῦτα γὰρ ἐκ τῆς παχυτέρας μετ de parte crassiore orta esse. Secutus est autem ρίδος τὴν γένεσιν ἔσχηκεν. Ταῦτα δὲ πάντως δ has opiniones Plato propterea quod materiem corΠλάτων εδόξαζεν, ἐπειδὴ προϋπάρχειν ᾤετο τὴν poris expertem præexsistere putaret, de qua oriri ἀσώματον ύλην, ἀφ᾽ ἧς ἄρα τὰ τέσσαρα στοιχεία. volebat elementa illa quatuor, ex quibus mundus Ἀλλ᾽ ἐῤῥέτωσαν, ὡς μέγας φησὶ Μάξιμος, οἱ λέhic universus constaret. Verum enimvero valeant γοντες ὅτι οὐδὲν ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο· ἡμεῖς γάρ illi, ut insignis viri Maximi verbis utar, qui de φαμεν, ὥσπερ τῆς μεγαλοσύνης τοῦ πεποιηκότος nihilo quidquam ortum negant. Nos enim profte- οὐκ ἔστι πέρας, οὕτως οὐδὲ τῆς σοφίας αὐτοῦ καὶ mur itidem, ut majestas et amplitudo Creatoris δυνάμεως κατάληψις. Ο δὲ ᾿Αριστοτέλης ἑτερούσιον nullis sit inclusa descriptaque terminis, ita nec sa- τὸν οὐρανὸν καὶ πέμπτον σώμα καλεῖ. Καλεῖ δὲ αὐτ pientiam ejus nec potestatem percipi posse. Aristo- τὸν ἑτερούσιον καὶ ἄλλο τι παρὰ τὰ τέσσαρα, ὅτι teles autem alterius cujusdam essentiæ cœlum esse καὶ ἡ κίνησις ἀμφοτέρων ἄλλη καὶ ἄλλη. Τὰ μὲν putat et quintum corpus appellat. Addit esse cœ- γὰρ ἄνω φέρονται ὡς κοῦφα, τὰ δὲ πάλιν ὡς βαρέα Jum alterius essentiæ, nimirum ab essentia qua- ὄντα κάτω κέκτηται τὴν φοράν· ὁ δὲ οὐρανὸς tuor elementorum diverse, propter illam causam, κυκλικὴν ἔχει τὴν κίνησιν, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἄλλο τι παρὰ quod amborum motus diversi sint. Nam elementa τὰ τέσσαρα δοξάζει αὐτόν. Καὶ οὗτοι μὲν οὕτως. quatuor partim ut levia sursum feruntur, partim Ἡμεῖς δὲ καταβάλλεσθαι ὑπ' ἀλλήλων ἀφέντες ut gravia sic a natura comparata sunt, ut deorsum αὐτοὺς, τῷ θεόπτη πεισθῶμεν Μωσεί λέγοντι· motu suo vergant, cum interim cœlum in orbem • Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν.» feratur. De quo sequi necesse sit ut diversum a Καντεῦθεν ἐκ τοῦ κάλλους τῶν ὀρωμένων τὸν ὑπέρο quatuor elementis esse quiddam statuatur. Hæc καλον ἐννοώμεθα, ὡσαύτως ἐκ τοῦ μεγέθους αὐτῶν sunt horum opiniones. Nos autem facta illis po- ἀναλογιζώμεθα τὸν ὑπερμεγέθη καὶ ἄπειρον· κατὰ testate seipsos evertendi ac lapidandi, Mosi fidem γὰρ τὸν σοφὸν Σολομῶντα ἐκ μεγέθους καὶ καλλο habeamus, ut qui rebus ipsis ab se perspectis di- c τῆς κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται. xerit: c Initio Deus caelum ac terram creavit. Καὶ τί χρὴ πολλὰ λέγειν; Ἐκ τεσσάρων μὲν οὖν Adeoque deinceps ex ipsarum rerum sub aspe- στοιχείων τὰ κτίσματα συνέστησαν, πλὴν οὐκ ἐκ etum cadentium pulchritudine pulcherrimum illum τῆς ἀσωμάτου ὕλης τὰ στοιχεῖα τὸ εἶναι εἰλήφασι rerum auctorum animo complectamur, perinde ac κατὰ τοὺς ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτοῦ τοῦ πάντων δηde magnitudine creatorum corumdem conditorem μιουργοῦ καὶ Θεοῦ· ἐν τῇ πρώτῃ γὰρ ἡμέρᾳ καθ' *psorum percipimus. Et quid multis verbis opus ἦν ἐξ οὐκ ὄντων παρήγαγε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν est? De quatuor quidem elementis omnia producta γήν ὁ Θεός, τηνικαῦτα καὶ αὐτὰ συμπαρήγαγε τὰ sunt, verum non ex illa materie corporis experte στοιχεῖα, ὡς ἐντεῦθεν πάντα πρὸς τὸ εἶναι παράnaturam essentiamque suam elementa acceperunt, γεσθαι. Καὶ περὶ μὲν τοῦ οὐρανοῦ τοιαῦτα. quæ extrariorum est sententia: sic tamen hæc intelligantur, ut omnia rerum ab opifice profecta fateamur. 6 Nam die primo, quo cœlum ac terram de nihilo in ortum produxit, ipsa simul elementa condidit, ut inde porro cætera provenirent. Atque hactenus et hujusmodi de cœlo dicta sunto. Terram scire debes in universitatis rerum medio· quasi suspensam esse; quod ipsum licet de siderum motu cognoscas. Nam ea nobis esse magniwdinis ejusdem videntur omnia, sive oriantur sive medio sint in coelo sive occidant. Atque huc illud est quod magnus noster Basilius in oratione sexta de luminaribus ait, neminem soli proximum esse nec a sole longissime distare, sed eum intervallo pari ad quasvis terræ partes inhabitantes . accedere. Quamobrem bæc velim tecum ipsius ante consideres. Nam si medium hujus universi locum terra non oltineret, sequi necesse foret ut ad quamcunque partem forte propius accederent sidera, istic majora viderentur, a quibus autem lon- • Isa. xl., 22. Περὶ δὲ τῆς γῆς εἰδέναι ὀφείλεις ὅτι μέσον αὕτη τοῦ παντὸς ἀπῃώρηται. Καὶ τοῦτο γνοίης ἂν ἐκ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως. Ισομεγέθη καὶ γὰρ σύμπαντα φαίνεται ἡμῖν ἀνατέλλοντα καὶ μέσου ρανοῦντα καὶ δύνοντα. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ περὶ φωστήρων ἕκτῃ αὐτοῦ ὁμιλίᾳ φησί, «Τῷ δὲ ἡλίῳ οὐδεὶς ἐστιν ἐγγυτάτω καὶ οὐδεὶς πορρωτάτω, ἀλλ' ἐξ ἴσου τοῦ διαστήμα τος τοῖς κατὰ πᾶν μέρος τῆς γῆς κατῳκισμένοις προσβάλλει, ο Πρόσεχε οὖν. Εἰ γὰρ παρήλλαξεν ἡ γῆ τὴν μεσότητα, ἐχρῆν ὁποτέρῳ μὲν προσκεχωρήκει τῶν πέριξ μερῶν, ἐκεῖσε τὰ ἄστρα γινόμενα ὁρᾶν μείζονα, ἀφ᾽ ὧν δὲ διέστηκεν αὕτη, ἐν τούτοις ἐλάσσονα ταῦτα ἀθρεῖν. Νῦν δὲ ἁπανταχόθεν ἴσα Αυτόπτη legit Leunclavius pro Θεόπτῃ, qui Deum vidit.

Α ται καὶ χοῦν ἐπισύρεται καὶ λέμβους ἀνασπᾷ, & δη καὶ ἐν ἄλλοις τόποις καταρρηγνύμενα θαῦμα τοῖς θεωμένοις ἐμποιοῦσι καὶ ἔκπληξιν. Ὁ δὲ ἐκνεφίας ἄνεμος ὁμοίως σχεδόν τῷ τυφῶνι· πλὴν ὁ τυφών ὁρᾶται διὰ τὸ παχυμερεστέραν οὐσίαν ἐκ τοῦ νέφους ἐφέλκεσθαι. Καὶ οὐδὲ ὑετὸς παύει αὐτὸν, εἰ μὴ μέσ νος ὁ βορρᾶς. Καὶ ταῦτα μὲν, ἀγαπητέ, κατ' ἐπιτο- μὴν ἐσχεδίασται διὰ σὲ πολλὰ τῶν τοιούτων ἐφιέ μενον. Β σ' ΗΜΕΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ. Τῇ δὲ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ παρήγαγεν ἐκ τῶν ὑδάτων αὐτὸ τὸ στερέωμα, ὥστε διαχωρίζειν ἀναμέσον του ὕδατος τοῦ ἐπάνω τοῦ στερεώματος καὶ ἀναμέσον τοῦ ὕδατος τοῦ ὑποκάτω τοῦ στερεώματος. "Υδωρ ὁ Θεὶς ἐναπέθετο διὰ τὴν τοῦ ἡλίου θερμοτάτην φοράν τε καὶ ἔκκαυσιν· καὶ εἰ μὴ 'κειτο ὕδωρ ἐπινοτίζον, συνετρίβη ἂν ὑπὸ θέρμης ὡς ἄγγος οστράκινον μέσον φλογὸς ἱστάμενον καὶ ὕδωρ μὴ ἔχον. Καὶ κάτωθεν διὰ τοῦτο ὕδατα πολλά, ποταμοί τε καὶ λίμναι καὶ θάλασσαι, ὥστε μή καταφλεχθῆναι τουτί περίγειον τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θερμοῦ. Ηδει γὰρ ὁ Θεὸς, ὥς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος, ὅσον ἀφώρισε τῷ κόσμῳ χρόνον εἰς διαμονὴν, καὶ πόσην χρὴ τῷ πυρὶ προαποθέσθαι δαπάνην. Καλῶς οὖν ἔλεγεν ὁ Δαβίδ . Ο θεμελιώσας τὴν γῆν ἐπὶ τῶν ὑδάτων. • Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ὕδατα τὴν γῆν ἐπινοτίζοντα φυλάττουσιν αὐτὴν ὥστε μὴ καταφυγῆναι τῷ πυρὶ, ἀληθῶς ἂν εἴη ταῦτα τῇ γῇ θεμέλιον ὀχυρώτατον. Οτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, καὶ ὅτι τὰ ὕδατα καθάπερ τι θεμέλιον ὑπανέχουσι τὴν γῆν, ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης ἐν τῇ βίβλῳ τῶν ἀντ δριάντων ἀρ δηλότερον ἔδειξε, κατὰ ῥῆμα διεξιών ούτωσί· « Η γῆ, ἐὰν ἐπιλίπωσιν αὐτὴν αἱ πηγαὶ καὶ ἡ παρὰ τῆς θαλάσσης καὶ τῶν ποταμῶν ἐνσπειρο- μένη νοτίς, καταφρυγεῖσα τελείως ἀπόλλυται. Εσται μέντοι ὅτε καὶ πάντα καταφρυγήσεται τῷ πυρὶ, ὡς ὁ προφήτης Ησαΐας φησὶν ἐν οἷς πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν διαλέγεται . Ο λέγων τῇ ἀθύσσῳ, ἐρημωθήσῃ, καὶ πάντας τοὺς ποταμούς σου ξη- ρανώ. » Παράγει οὖν ἐξ ὑδάτων τὸ στερέωμα ὁ Θεός, και λέσις αὐτὸ καταχρηστικῶς οὐρανόν. Κυρίως μὲν γὰρ οὐρανὸς ἐκεῖνος ὁ πρῶτος λαβὼν ἐξ οὐκ ὄντων τὴν σύστασιν· κατὰ δεύτερον δὲ λόγον καλεῖ οὐρανὸν ἡ Γραφὴ καὶ αὐτὸ τὸ στερέωμα τὸ ἐξ ὑδάτων, ὡς είπομεν, γεγονός. Επίγνωθι οὖν ἐντεῦθεν ὅτι δύο παρέδωκεν οὐρανούς ή Γραφή. Καὶ οἱ μὲν Ἕλληνες Ένα διισχυρίζονται εἶναι οὐρανὸν, ἅτε τῆς Μωσαϊκῆς ἱστορίας παντάπασιν ὄντες ἀμύητοι· ὁ δὲ μέγας Βασίλειός φησιν ὅτι τοσοῦτον ἀπέχομεν τῷ δευτέρ ἀπιστεῖν ὡς καὶ τρίτον ἐπιζητεῖν, οὗ τῆς θέας ὁ μας κάριος Παῦλος ἠξίωτο. Καὶ αὐτὸν γὰρ τὸν ἀέρα και λεῖν εἴωθεν οὐρανὸν ἡ Γραφή· « Τὰ πετεινὰ ο γάρ φησι τοῦ οὐρανοῦ, » καὶ « Δώσει Κύριος ἀπὸ τῆς MICHAELIS GLYCE dissipatur; fitque venti quædam inflexio et turbo, sustollens in altum quidquid vel terra vel mari corripuit. llinc fit ut ventum hunc etiam siphonem appellent. Nam in orbem circa terram agitatur et suum ad initium reflectit; quæ causa est quamob- rem ingenti vi lapides attrahat, et terrerum pulve- cem rapiat et naviculas evertat. Ee deinceps in alia loca distractæ admirationem quamdam et stu- porem in spectatoribus excitant. Ventas autem is quem Ecnephiam vocant, propemodum huic typhoni similis est, nisi quod typhonem etiam cerni- mus propter crassiorem ejus essentiam e nube detrabi ac protrudi, quam ne pluvia quidem dissipare potest, solo borea excepto. Haec tua causa, dilecte fili, breviter exponere libuit, quando rerum hujus- modi cognitionem expeti abs te mirifice scio.. DIES SECUNDA. Altera die Deus ex aquis firmamentum condi- dit, quod interstingueret aquas, præsertim secretis i lis quæ supra firmamentum exsistunt. Et qua · nam, obsecro, de causa Deus supra firmamentum aquam collocavit? Proptér ardentissimum solis motum atque calorem. Nam nisi aqua istic esset reposita, aestus, instar vasis testacei media in lam- mia stantis et ab aqua destituti, omnia disperderet. Et infra firmamentum itidem aquæ variæ, flumina, stagna, maria sunt, ut ne partes hæ terrestres pro- pter caloris immensitatem exurantur. Norat enim Deus, quemadinodunı Basilius ait, quantum mundo temporis ad durationem ejus destinasset, et quan- tum fonienti reponendum igui foret. Propterea præclare dictum est a Davide: Qui terram in aquis fundavit”…› Nam cum aquæ terram humectare non desinant, et eam ut immunis sit ab ignis exustione conservent, recte dici aquæ fundamentum illius firmissimum possunt. Quæ quidem ita se habere ac fundamenti cujusdam instar aquas terramı sus- tinere, Joannes Chrysostomus in libro De statuis illustrius etiam ostendit, his verbis utens : Terram a fontibus suis desertam et ab humore, qui a mari ac fluminibus ei velut inspergitur, necesse prorsus est exarescere. » Et erit aliquando tempus, cum ab igne cuncta exurentur, quemadmodum vates noster Isaias inquit, cum universitatis hujusce Deo quasi colloquens, Qui ad abyssum ait, Deserta esto, cun- ctique fluvii tui exarescant º. Itaque Deus ex aquis firmamentum condidit, et ipsi quoque.cœli nomen dedit ; sed proprie cœlum vocatur illud quod prius est conditum, et quidem ex nihilo. Secunda vero significatione coelum sa- cræ Litteræ vocant etiam fundamentum hoc ex aquis, ut dictum est, ortum. De quo jam intelligis tradere Litteras sacras duos coelos, tametsi cœlum unicum esse statuant ethnici, prorsus scilicet histo- rie Mosaicæ rudes et imperiti. Quin magnus etiam Basilius ille scripsit, tantum abesse ut secundum hoc cœlum negemus, ut tertium præterea inquira- mus, cujus inspectio beato Paulo contigit. Quippe ¡psum aera quoque Litteræ sacræ cœlum appellare consueverunt, verbi gratia cum aiunt, Volucres Psal. xxi, 2. Isa, xix, 5. C D

Α ται καὶ χοῦν ἐπισύρεται καὶ λέμβους ἀνασπᾷ, & δη καὶ ἐν ἄλλοις τόποις καταρρηγνύμενα θαῦμα τοῖς θεωμένοις ἐμποιοῦσι καὶ ἔκπληξιν. Ὁ δὲ ἐκνεφίας ἄνεμος ὁμοίως σχεδόν τῷ τυφῶνι· πλὴν ὁ τυφών ὁρᾶται διὰ τὸ παχυμερεστέραν οὐσίαν ἐκ τοῦ νέφους ἐφέλκεσθαι. Καὶ οὐδὲ ὑετὸς παύει αὐτὸν, εἰ μὴ μέσ νος ὁ βορρᾶς. Καὶ ταῦτα μὲν, ἀγαπητέ, κατ' ἐπιτο- μὴν ἐσχεδίασται διὰ σὲ πολλὰ τῶν τοιούτων ἐφιέ μενον. Β σ' ΗΜΕΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ. Τῇ δὲ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ παρήγαγεν ἐκ τῶν ὑδάτων αὐτὸ τὸ στερέωμα, ὥστε διαχωρίζειν ἀναμέσον του ὕδατος τοῦ ἐπάνω τοῦ στερεώματος καὶ ἀναμέσον τοῦ ὕδατος τοῦ ὑποκάτω τοῦ στερεώματος. "Υδωρ ὁ Θεὶς ἐναπέθετο διὰ τὴν τοῦ ἡλίου θερμοτάτην φοράν τε καὶ ἔκκαυσιν· καὶ εἰ μὴ 'κειτο ὕδωρ ἐπινοτίζον, συνετρίβη ἂν ὑπὸ θέρμης ὡς ἄγγος οστράκινον μέσον φλογὸς ἱστάμενον καὶ ὕδωρ μὴ ἔχον. Καὶ κάτωθεν διὰ τοῦτο ὕδατα πολλά, ποταμοί τε καὶ λίμναι καὶ θάλασσαι, ὥστε μή καταφλεχθῆναι τουτί περίγειον τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θερμοῦ. Ηδει γὰρ ὁ Θεὸς, ὥς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος, ὅσον ἀφώρισε τῷ κόσμῳ χρόνον εἰς διαμονὴν, καὶ πόσην χρὴ τῷ πυρὶ προαποθέσθαι δαπάνην. Καλῶς οὖν ἔλεγεν ὁ Δαβίδ . Ο θεμελιώσας τὴν γῆν ἐπὶ τῶν ὑδάτων. • Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ὕδατα τὴν γῆν ἐπινοτίζοντα φυλάττουσιν αὐτὴν ὥστε μὴ καταφυγῆναι τῷ πυρὶ, ἀληθῶς ἂν εἴη ταῦτα τῇ γῇ θεμέλιον ὀχυρώτατον. Οτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, καὶ ὅτι τὰ ὕδατα καθάπερ τι θεμέλιον ὑπανέχουσι τὴν γῆν, ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης ἐν τῇ βίβλῳ τῶν ἀντ δριάντων ἀρ δηλότερον ἔδειξε, κατὰ ῥῆμα διεξιών ούτωσί· « Η γῆ, ἐὰν ἐπιλίπωσιν αὐτὴν αἱ πηγαὶ καὶ ἡ παρὰ τῆς θαλάσσης καὶ τῶν ποταμῶν ἐνσπειρο- μένη νοτίς, καταφρυγεῖσα τελείως ἀπόλλυται. Εσται μέντοι ὅτε καὶ πάντα καταφρυγήσεται τῷ πυρὶ, ὡς ὁ προφήτης Ησαΐας φησὶν ἐν οἷς πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν διαλέγεται . Ο λέγων τῇ ἀθύσσῳ, ἐρημωθήσῃ, καὶ πάντας τοὺς ποταμούς σου ξη- ρανώ. » Παράγει οὖν ἐξ ὑδάτων τὸ στερέωμα ὁ Θεός, και λέσις αὐτὸ καταχρηστικῶς οὐρανόν. Κυρίως μὲν γὰρ οὐρανὸς ἐκεῖνος ὁ πρῶτος λαβὼν ἐξ οὐκ ὄντων τὴν σύστασιν· κατὰ δεύτερον δὲ λόγον καλεῖ οὐρανὸν ἡ Γραφὴ καὶ αὐτὸ τὸ στερέωμα τὸ ἐξ ὑδάτων, ὡς είπομεν, γεγονός. Επίγνωθι οὖν ἐντεῦθεν ὅτι δύο παρέδωκεν οὐρανούς ή Γραφή. Καὶ οἱ μὲν Ἕλληνες Ένα διισχυρίζονται εἶναι οὐρανὸν, ἅτε τῆς Μωσαϊκῆς ἱστορίας παντάπασιν ὄντες ἀμύητοι· ὁ δὲ μέγας Βασίλειός φησιν ὅτι τοσοῦτον ἀπέχομεν τῷ δευτέρ ἀπιστεῖν ὡς καὶ τρίτον ἐπιζητεῖν, οὗ τῆς θέας ὁ μας κάριος Παῦλος ἠξίωτο. Καὶ αὐτὸν γὰρ τὸν ἀέρα και λεῖν εἴωθεν οὐρανὸν ἡ Γραφή· « Τὰ πετεινὰ ο γάρ φησι τοῦ οὐρανοῦ, » καὶ « Δώσει Κύριος ἀπὸ τῆς MICHAELIS GLYCE dissipatur; fitque venti quædam inflexio et turbo, sustollens in altum quidquid vel terra vel mari corripuit. llinc fit ut ventum hunc etiam siphonem appellent. Nam in orbem circa terram agitatur et suum ad initium reflectit; quæ causa est quamob- rem ingenti vi lapides attrahat, et terrerum pulve- cem rapiat et naviculas evertat. Ee deinceps in alia loca distractæ admirationem quamdam et stu- porem in spectatoribus excitant. Ventas autem is quem Ecnephiam vocant, propemodum huic typhoni similis est, nisi quod typhonem etiam cerni- mus propter crassiorem ejus essentiam e nube detrabi ac protrudi, quam ne pluvia quidem dissipare potest, solo borea excepto. Haec tua causa, dilecte fili, breviter exponere libuit, quando rerum hujus- modi cognitionem expeti abs te mirifice scio.. DIES SECUNDA. Altera die Deus ex aquis firmamentum condi- dit, quod interstingueret aquas, præsertim secretis i lis quæ supra firmamentum exsistunt. Et qua · nam, obsecro, de causa Deus supra firmamentum aquam collocavit? Proptér ardentissimum solis motum atque calorem. Nam nisi aqua istic esset reposita, aestus, instar vasis testacei media in lam- mia stantis et ab aqua destituti, omnia disperderet. Et infra firmamentum itidem aquæ variæ, flumina, stagna, maria sunt, ut ne partes hæ terrestres pro- pter caloris immensitatem exurantur. Norat enim Deus, quemadinodunı Basilius ait, quantum mundo temporis ad durationem ejus destinasset, et quan- tum fonienti reponendum igui foret. Propterea præclare dictum est a Davide: Qui terram in aquis fundavit”…› Nam cum aquæ terram humectare non desinant, et eam ut immunis sit ab ignis exustione conservent, recte dici aquæ fundamentum illius firmissimum possunt. Quæ quidem ita se habere ac fundamenti cujusdam instar aquas terramı sus- tinere, Joannes Chrysostomus in libro De statuis illustrius etiam ostendit, his verbis utens : Terram a fontibus suis desertam et ab humore, qui a mari ac fluminibus ei velut inspergitur, necesse prorsus est exarescere. » Et erit aliquando tempus, cum ab igne cuncta exurentur, quemadmodum vates noster Isaias inquit, cum universitatis hujusce Deo quasi colloquens, Qui ad abyssum ait, Deserta esto, cun- ctique fluvii tui exarescant º. Itaque Deus ex aquis firmamentum condidit, et ipsi quoque.cœli nomen dedit ; sed proprie cœlum vocatur illud quod prius est conditum, et quidem ex nihilo. Secunda vero significatione coelum sa- cræ Litteræ vocant etiam fundamentum hoc ex aquis, ut dictum est, ortum. De quo jam intelligis tradere Litteras sacras duos coelos, tametsi cœlum unicum esse statuant ethnici, prorsus scilicet histo- rie Mosaicæ rudes et imperiti. Quin magnus etiam Basilius ille scripsit, tantum abesse ut secundum hoc cœlum negemus, ut tertium præterea inquira- mus, cujus inspectio beato Paulo contigit. Quippe ¡psum aera quoque Litteræ sacræ cœlum appellare consueverunt, verbi gratia cum aiunt, Volucres Psal. xxi, 2. Isa, xix, 5. C D

γῆ, ἵνα φυλάξῃ τοὺς νόμους τοῦ κτίσαντος, πᾶσαν ἰδέαν αὐξήσεως διεξελθοῦσα, εὐθὺς πρὸς τὸ τέλειον ἤγαγε τὰ βλαστήματα. καὶ λειμῶνες μὲν γὰρ ἦσαν βαθεῖς τῇ ἀφθονίᾳ τοῦ χόρτου, τῶν δὲ πεδίων τὰ εὔκαρπα βρίθοντα τοῖς ληΐοις εἰκόνα πελάγους κυμαίνοντος ἐν τῇ κινήσει τῶν ἀσταχύων ἀπέσωζε. καὶ ταῦτα μέν, ἡνίκα ἔλεγεν ὁ θεὸς βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου·» ὁπηνίκα δὲ προσετίθει καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπόν, οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, κατὰ γένος καὶ καθ' ὁμοιότητα, ἐπὶ τῆς γῆς,» τότε δὴ τότε πᾶσαι μὲν λόχμαι κατεπυκνοῦντο, πάντα δὲ ἀνέτρεχε δένδρα, ἐλάται καὶ κέδροι πεῦκαί τε καὶ κυπάρισσοι, καὶ ὅσα τοιαῦτα, αἵ τε ῥοδωνιαὶ καὶ μυρσίναι καὶ δάφναι, πάντα ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ, οὐκ ὄντα πρότερον, εἰς τὸ εἶναι παρήχθη μετὰ τῆς οἰκείας ἑκάστου ἰδιότητος. Μὴ θαύμαζε δὲ εἴπερ αἱ βοτάναι πᾶσαι οὐκ ἐδώδιμοι. τὰ γὰρ μὴ χρησιμεύοντα τῷ ἀνθρώπῳ χρήσιμά ἐστι τοῖς δι' αὐτὸν γεγενημένοις ζῴοις. εἰ δὲ καὶ δηλητήρια πρόσεισιν αὐ ταῖς, οὐδὲ τοῦτο ξενίζεσθαι χρή. πολλάκις γὰρ καὶ ταῦτα παθῶν ἰατήρια γίνονται· κεραννύμενα γὰρ ἑτέραις βοτάναις ἀλεξίκακα γίνεται καὶ ὑγείας παρεκτικά. οὕτω μὲν οὖν καὶ ὁ μέγας Βασίλειός φησιν ὅτι τῶν δηλητηρίων οὐδὲν ἀργῶς οὐδὲ ἀχρήστως γεγενημένον ἐστίν, εἰ καὶ τοὺς ἀχαρίστους ἡμᾶς κατὰ τοῦ πεποιηκότος παρασκευάζει φρονεῖν. τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν ἢ τροφὴν παρέχει τινὶ τῶν ἀλόγων, ἢ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς παρὰ τῆς ἰατρικῆς τέχνης εἰς παραμυθίαν τινῶν ἀρρωστημάτων ἐξεύρηται. τὸ μὲν γὰρ κώνειον οἱ ψᾶρες βόσκονται, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σώματος τὴν ἐκ τοῦ δηλητηρίου βλάβην ἀποδιδράσκοντες· λεπτοὺς γὰρ ἔχοντες τοὺς περὶ τὴν καρδίαν πόρους, φθάνουσιν ἐκπέψαι τὸ καταποθὲν πρὶν τὴν ἀπ' αὐτοῦ ψῦξιν τῶν καιρίων καθάψασθαι. ἐλλέβορος δὲ ὀρτύγων ἐστὶ τροφή, ἰδιότητι κράσεως τὴν βλάβην ἀποφευγόντων. ἔστι δὲ καὶ αὐτὰ ταῦτα ἐν καιρῷ ποτὲ καὶ ἡμῖν χρήσιμα· διὰ μὲν γὰρ τοῦ μανδραγόρου ὕπνον οἱ ἰατροὶ καταπάσσουσιν, ὀπίῳ δὲ τὰς σφοδρὰς ὀδύνας κατακοιμίζουσιν. ἤδη δέ τινες τῷ κωνείῳ καὶ τὸ λυσσῶδες τῶν ὀρέξεων κατεμάραναν, καὶ τῷ ἐλλεβόρῳ πολλὰ τῶν χρονίων παθῶν ἐξεμόχλευσαν, ὥστε ὃ ἐνόμιζες ἔχειν κατὰ τοῦ κτίσαντος ἔγκλημα, τοῦτο εἰς προσθήκην εὐχαριστίας περιελήλυθεν. 24 Ἐπὶ μέντοι τοῖς προειρημένοις φυτοῖς καὶ τὸ τῆς ζωῆς ὁ Ἰώσηπος καὶ τὸ τῆς φρονήσεως ἔφησεν ἀναδοθῆναι φυτόν, ᾧ διαγιγνώσκειν τί τε τὸ ἀγαθὸν εἴη καὶ τί τὸ κακόν, εἰ καὶ καθ' ἕτερον ἐκλαμβάνει σκοπὸν ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς τὸ γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ, καθὰ δὴ μαθήσῃ μετὰ βραχύ. Περὶ δὲ τῆς ἰδιότητος καὶ διαφορᾶς τῶν δένδρων, τί ἄν τις εἴποι πῶς τινὰ μὲν πέπτεται τῷ ἡλίῳ, τινὰ δὲ ἐν ἐλύτροις κεκαλυμμένα πληροῦται; καὶ ὧν μὲν ἁπαλὸς ὁ καρπός, παχὺ τοῦ φύλλου τὸ σκεπαστήριον, ὡς ἐπὶ τῆς συκῆς, ὧν δὲ οἱ καρποὶ στεγανώτεροι, ἐλαφρὰ τῶν φύλλων ἡ προβολή, ὡς ἐπὶ τῆς καρύας, ὅτι ἐκεῖνα μὲν διὰ τὸ ἀσθενὲς πλείονος ἐδεῖτο τῆς βοηθείας, τούτοις δ' ἂν πρὸς βλάβην ἐγένετο παχυτέρα ἡ περιβολὴ ἐκ τῆς ἀπ' αὐτῶν σκιᾶς. πῶς κατέσχισται τῆς ἀμπέλου τὸ φύλλον; ἵνα καὶ πρὸς τὰς ἐκ τοῦ ἀέρος βλάβας ὁ βότρυς ἀντέχῃ καὶ τὴν ἀκτῖνα τοῦ ἡλίου διὰ τῆς ἀραιότητος δαψιλῶς ὑποδέχηται. Θαυμαστὰ δὲ δένδρα καὶ οὐ μόνον δι' ἣν ἔχουσι πρὸς τὰ ἑτερογενῆ τῶν καρπῶν διαφοράν, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὰ δηλαδὴ τὰ ὁμογενῆ. καὶ γὰρ ἄλλος μὲν χαρακτὴρ τοῦ καρποῦ τῶν ἀρρένων, ἄλλος δὲ τῶν θηλειῶν παρὰ τοῖς φυτουργοῖς διακέκριται. καὶ αὐτοὺς γὰρ τοὺς φοίνικας εἰς ἄρρε νας καὶ θηλείας διιστῶσι· καὶ τὸ παράδοξον, ἔρως φυσικὸς παρ' αὐτοῖς. ὑποκύπτει γὰρ ἡ θήλεια τῷ ἄρρενι ὀργῶσα τρόπον τινὰ καὶ τῆς συμπλοκῆς ἐφιεμένη, καὶ οὕτως οἷον ἐν αἰσθήσει τῆς ἀπολαύσεως γεγονυῖα καὶ ἀνορθοῦται πάλιν τοὺς κλάδους καὶ πρὸς τὸ πρότερον ἀποκαθίσταται σχῆμα. ἀλλ' οἱ τῶν τοιούτων θεραπευταὶ καὶ συκᾶς ἀγρίας ταῖς ἡμέροις παραφυτεύουσιν, ὡς ἐντεῦθεν τὸν καρπὸν αὐτῶν γλυκύτερον γίνεσθαι· εἴ τι καὶ γὰρ ΗΜΕΡΑ ΤΡΙΤΗ. Τῇ δὲ τρίτῃ ἡμέρᾳ τὰ ὕδατα πάντα εἰς τὰς ἑαυτῶν συναγωγάς συνήχθησαν κατὰ θείαν κέλευ σιν, καὶ οὕτως ἐφάνη ἡ ξηρά. Τότε δὴ καὶ παντοίοις αὕτη φυτοῖς τε καὶ δένδρεσι παραδόξως εκαλλωπί ζετο. Τῷ γὰρ θείῳ δυναμωθεῖσα βουλήματι, ὡς ὁ Νύσσης φησὶν, ἀθρόον ἀπεκύησεν ἅπαντα, οὐ χρά του δεηθεῖσα προς αὔξησιν τῶν ἐξ αὐτῆς ἀναδίδο μένων, ἀλλ᾽ ὁμοῦ τοῖς ἄνθεσι καὶ τοὺς καρποὺς ἐκβλαστήσασα θέαμα τι τερψίθυμον ἦν. Εἰ γὰρ ἀηδές τι πράγμα καὶ παρεκτικὸν ὀδύνης ἡ ἀκανθα, ἀλλ᾽ οὐκ ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ἡ γῆ καὶ ταύτην ἀνέδω κεν, ἀλλ' ἡνίκα μετὰ τὴν παράβασιν ἤκουσεν ὁ Αδάμ • Επικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεί σοι. ο Ἵνα γὰρ τῷ τερπνῷ τὴν λύπην παρακειμένην ἔχωμεν, κακ τού του τὴν ἁμαρτίαν μνημονεύωμεν, ὡς ὁ μέγας φησι Βασίλειος, διὰ τοῦτο προσεφύη τῷ ῥόδῳ ἡ ἀκανθα. Πρόσεχε δύν. Εἰ μὴ γὰρ ἤκουσεν ὁ Ἀδὰμ «Επικα τάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου, ο τάχα ἂν ἡ γῆ καὶ αὖθις φυτὰ παρείχε σοι ἔγκαρπα μὴ δεόμενα χρόνου πρὸς αύξησιν. Τότε μὲν γὰρ πρὸ τῆς παρα βάσεως δηλονότι, ὡς ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος, ἐν ἀκαριαίᾳ χρόνου ροπῇ ἀπὸ τῆς βλαστήσεως άρξα μένη ἡ γῆ, ἵνα φυλάξῃ τοὺς νόμους τοῦ κτίσαντος. πᾶσαν ἰδέαν αὐξήσεως διεξελθοῦσα, εὐθὺς πρὸς τὸ τέλειον ἤγαγε τὰ βλαστήματα. Καὶ λειμῶνες μὲν γὰρ ἦσαν βαθεῖς τῇ ἀφθονίᾳ τοῦ χόρτου, τῶν δὲ πεδίων τὰ εὐκαρπα βρίθοντα τοῖς ληίοις εἰκόνα πελάγους κυμαίνοντος ἐν τῇ κινήσει τῶν ἀσταχύων ἀπέσωζε. Καὶ ταῦτα μὲν ἡνίκα ἔλεγεν ὁ Θεὸς Βλαστησάτω ή γῆ βοτάνην χόρτου· ο ἐπηνίκα δὲ προσετίθει ο Καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπὸν, οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, κατὰ γένος καὶ καθ' ὁμοιότητα, ἐπὶ τῆς γῆς, ο τότε δή, τότε πᾶσαι μὲν λόχμαι κατεπυκνούντο, πάντα δὲ ἀνέτρεχε δένδρα, ἐλάται καὶ κέδροι, πεῦκαί τε καὶ κυπάρισσοι, καὶ ὅσα τοιαῦτα, αί τε ροδωνιαὶ καὶ μυρσίναι καὶ δάφναι, πάντα ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ, οὐκ ὄντα πρό τερον, εἰς τὸ εἶναι παρήχθη μετὰ τῆς οἰκείας ἑκά στον ιδιότητος. Μὴ θαύμαζε δὲ εἴπερ αἱ βοτάναι πᾶσαι οὐκ εδώδιμοι. Τὰ γὰρ μὴ χρησιμεύοντα τῷ ἀνθρώπῳ χρήσιμά ἐστι τοῖς δι' αὐτὸν γεγενημένοις ζώοις. ΕΙ δὲ καὶ δηλητήρια πρόσεισιν αὐταῖς, οὐδὲ τοῦτο ξενίζεσθαι χρή. Πολλάκις γὰρ καὶ ταῦτα παθῶν ἱατήρια γίνονται· κεραννύμενα γὰρ ἀτέραις βοτά ναις αλεξίκακα γίνεται καὶ ὑγείας παρεκτικά. Οὕτω μὲν οὖν καὶ ὁ μέγας Βασίλειος φησιν ὅτι τῶν δη λητηρίων οὐδὲν ἀρχῶς οὐδὲ ἀχρήσεως γεγενημένον ἐστὶν, εἰ καὶ τοὺς ἀχαρίστους ἡμᾶς κατὰ τοῦ πεποιηκότος παρασκευάζει. φρονεῖν. Τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν ἢ τροφὴν παρέχει τινὶ τῶν ἀλόγων, ἢ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς παρὰ τῆς ἰατρικῆς τέχνης εἰς παραμυ θίαν τινῶν ἀρρωστημάτων ἐξεύρηται. Τὸ μὲν γὰρ κώνειον οἱ ψάρες βόσκονται, διὰ τὴν κατασκευήν τοῦ σώματος τὴν ἐκ τοῦ δηλητηρίου βλάβην ἀπο Ει Gen. III, Gen. DIES TERTIA. Die tertia coactæ sunt aquæ omnes vi mandaţi divini suas ad collectiones, coque modo siccum apparuit; quod quidem mox admirabiliter omnis generis plantis et arboribus exornabatur. Quippe terra divinæ voluntatis efficacia corroborata, quemyadmodum Nysseusis antistes scripsit, hacc omnia subito quasi peperit, non temporis egens intervallo ad incrementumn eorum quæ de ipsa exurirentur: sed una cum floribus etiam fructus proferens, jucundum quoddam.spectaculum praebebat. Quodsi quis dicat spinam esse rem minime pulchram atque etiam molestam, is sciat cam rerum initio e terra non provenisse, sed post mandati primum divini violationem, cum hæc Adamus audiret: «Infelicem tui labores terram experiantur, sentes atque carduos tibi procreet ¹ª. › Nimirum ut voluptati dolorem adjunctum habeamus, eaque re peccati nostri nobis subeat recordatio, sicut Basilius ait, idcirco spinæ rosis addita sunt. Itaque velim mihi animadvertas, quod nisi Adanus audisset, Infelicem tui labores terram experiantur, › fortasse deinceps quoque frugiferas nobis -plantas produxisset, ad incrementum sui nullo temporis spatio indigentes. Nam ante lapsum, ut idem Ba silius inquit, momento temporis a germinatione tellus, ut legibus opifcis pareret, quavis augescendi specie absoluta, mox fructus maturos proferebat. Ilaque prata copioso alloque gramine abundabant, et campi frugiferi segetibus onerali motis earum culmis imaginem fluctuantis pelagi referebant. Et hæc quidem orta sunt, cum-diceret Deus: ‹ Edat humus gramineas herbas “.» Verum posteaquam adjecit: • arbores fructiferas, quæ suo quæque in genere semen suum in terris habeant,» tum vero luci densabantur et quavis arbores oriebantur, abietes, cedri, pinus, cupressi, cæteræ. Præterea rosarum myrtorumque frulices, ac lauri uno temporis momento pre ductæ sunt, suis quælibet cum proprietatibus, cum antea non exsisterent. Nec mirum tibi videri debet non omnes herbas esculentas esse. Nam si quæ homini maxime non sunt usui, nihilominus aliis animantibus conduDicunt, quæ propter hominem condita sunt. 12 Ne id quidem novum existimabis, esse illarum in numero quasdam venenatas. Etenim illa quoque sæpenumero certis morbis medentur; nam əliis cum herbis mistæ valetudinem nostram tuentur In hanc sententiam Basilius scribit nullam herbam venenatam sine fructu quodam esse factam, utut nos ingrati eas intuentes impie de rerum opifice sentiamus. Partim namque brutis aliquibus alimentam præbent, partim nobis ipsis per arteni medicam ad certorum morborum depulsionem atque remedium serviunt. Etenim cicula propter peculiarem quamdam sui corporis constitutionem ΗΜΕΡΑ ΤΡΙΤΗ. ANNALIUM PARS I. Τῇ δὲ τρίτῃ ἡμέρᾳ τὰ ὕδατα πάντα εἰς τὰς ἑαυτῶν συναγωγάς συνήχθησαν κατὰ θείαν κέλευσιν, καὶ οὕτως ἐφάνη ἡ ξηρά. Τότε δὴ καὶ παντοίοις αὕτη φυτοῖς τε καὶ δένδρεσι παραδόξως εκαλλωπίζετο. Τῷ γὰρ θείῳ δυναμωθεῖσα βουλήματι, ὡς ὁ Νύσσης φησὶν, ἀθρόον ἀπεκύησεν ἅπαντα, οὐ χράτου δεηθεῖσα προς αὔξησιν τῶν ἐξ αὐτῆς ἀναδίδο μένων, ἀλλ᾽ ὁμοῦ τοῖς ἄνθεσι καὶ τοὺς καρποὺς ἐκβλαστήσασα θέαμα τι τερψίθυμον ἦν. Εἰ γὰρ ἀηδές τι πράγμα καὶ παρεκτικὸν ὀδύνης ἡ ἀκανθα, ἀλλ᾽ οὐκ ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ἡ γῆ καὶ ταύτην ἀνέδω κεν, ἀλλ' ἡνίκα μετὰ τὴν παράβασιν ἤκουσεν ὁ Αδάμ • Επικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεί σοι. ο Ἵνα γὰρ τῷ τερπνῷ τὴν λύπην παρακειμένην ἔχωμεν, κακ τούτου τὴν ἁμαρτίαν μνημονεύωμεν, ὡς ὁ μέγας φησι Βασίλειος, διὰ τοῦτο προσεφύη τῷ ῥόδῳ ἡ ἀκανθα. Πρόσεχε δύν. Εἰ μὴ γὰρ ἤκουσεν ὁ Ἀδὰμ «Επικα τάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου, ο τάχα ἂν ἡ γῆ καὶ αὖθις φυτὰ παρείχε σοι ἔγκαρπα μὴ δεόμενα χρόνου πρὸς αύξησιν. Τότε μὲν γὰρ πρὸ τῆς παραβάσεως δηλονότι, ὡς ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος, ἐν ἀκαριαίᾳ χρόνου ροπῇ ἀπὸ τῆς βλαστήσεως άρξαμένη ἡ γῆ, ἵνα φυλάξῃ τοὺς νόμους τοῦ κτίσαντος. πᾶσαν ἰδέαν αὐξήσεως διεξελθοῦσα, εὐθὺς πρὸς τὸ τέλειον ἤγαγε τὰ βλαστήματα. Καὶ λειμῶνες μὲν γὰρ ἦσαν βαθεῖς τῇ ἀφθονίᾳ τοῦ χόρτου, τῶν δὲ πεδίων τὰ εὐκαρπα βρίθοντα τοῖς ληίοις εἰκόνα πελάγους κυμαίνοντος ἐν τῇ κινήσει τῶν ἀσταχύων ἀπέσωζε. Καὶ ταῦτα μὲν ἡνίκα ἔλεγεν ὁ Θεὸς • Βλαστησάτω ή γῆ βοτάνην χόρτου· ο ἐπηνίκα δὲ προσετίθει ο Καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπὸν, οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, κατὰ γένος καὶ καθ' ὁμοιότητα, ἐπὶ τῆς γῆς, ο τότε δή, τότε πᾶσαι μὲν λόχμαι κατεπυκνούντο, πάντα δὲ ἀνέτρεχε δένδρα, ἐλάται καὶ κέδροι, πεῦκαί τε καὶ κυπάρισσοι, καὶ ὅσα τοιαῦτα, αί τε ροδωνιαὶ καὶ μυρσίναι καὶ δάφναι, πάντα ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ, οὐκ ὄντα πρότερον, εἰς τὸ εἶναι παρήχθη μετὰ τῆς οἰκείας ἑκά στον ιδιότητος. Μὴ θαύμαζε δὲ εἴπερ αἱ βοτάναι πᾶσαι οὐκ εδώδιμοι. Τὰ γὰρ μὴ χρησιμεύοντα τῷ ἀνθρώπῳ χρήσιμά ἐστι τοῖς δι' αὐτὸν γεγενημένοις ζώοις. ΕΙ δὲ καὶ δηλητήρια πρόσεισιν αὐταῖς, οὐδὲ τοῦτο ξενίζεσθαι χρή. Πολλάκις γὰρ καὶ ταῦτα παθῶν ἱατήρια γίνονται· κεραννύμενα γὰρ ἀτέραις βοτά ναις αλεξίκακα γίνεται καὶ ὑγείας παρεκτικά. Οὕτω μὲν οὖν καὶ ὁ μέγας Βασίλειος φησιν ὅτι τῶν δη λητηρίων οὐδὲν ἀρχῶς οὐδὲ ἀχρήσεως γεγενημένον ἐστὶν, εἰ καὶ τοὺς ἀχαρίστους ἡμᾶς κατὰ τοῦ πεποιηκότος παρασκευάζει. φρονεῖν. Τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν ἢ τροφὴν παρέχει τινὶ τῶν ἀλόγων, ἢ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς παρὰ τῆς ἰατρικῆς τέχνης εἰς παραμυ θίαν τινῶν ἀρρωστημάτων ἐξεύρηται. Τὸ μὲν γὰρ κώνειον οἱ ψάρες βόσκονται, διὰ τὴν κατασκευήν τοῦ σώματος τὴν ἐκ τοῦ δηλητηρίου βλάβην ἀπο13 Gen. III, 17. 14 Gen. 1, 11. DIES TERTIA. Die tertia coactæ sunt aquæ omnes vi mandaţi divini suas ad collectiones, coque modo siccum apparuit; quod quidem mox admirabiliter omnis generis plantis et arboribus exornabatur. Quippe terra divinæ voluntatis efficacia corroborata, quemyadmodum Nysseusis antistes scripsit, hacc omnia subito quasi peperit, non temporis egens intervallo ad incrementumn eorum quæ de ipsa exurirentur: sed una cum floribus etiam fructus proferens, jucundum quoddam.spectaculum praebebat. Quodsi quis dicat spinam esse rem minime pulchram atque etiam molestam, is sciat cam rerum initio e terra non provenisse, sed post mandati primum divini violationem, cum hæc Adamus audiret: «Infelicem tui labores terram experiantur, sentes atque carduos tibi procreet ¹ª. › Nimirum ut voluptati dolorem adjunctum habeamus, eaque re peccati nostri nobis subeat recordatio, sicut Basilius ait, idcirco spinæ rosis addita sunt. Itaque velim mihi animadvertas, quod nisi Adanus audisset, • Infelicem tui labores terram experiantur, › fortasse deinceps quoque frugiferas nobis -plantas produxisset, ad incrementum sui nullo temporis spatio indigentes. Nam ante lapsum, ut idem Ba silius inquit, momento temporis a germinatione tellus, ut legibus opifcis pareret, quavis augescendi specie absoluta, mox fructus maturos proferebat. Ilaque prata copioso alloque gramine abundabant, et campi frugiferi segetibus onerali motis earum culmis imaginem fluctuantis pelagi referebant. Et hæc quidem orta sunt, cum-diceret Deus: ‹ Edat humus gramineas herbas “.» Verum posteaquam adjecit: • Ει arbores fructiferas, quæ suo quæque in genere semen suum in terris habeant,» tum vero luci densabantur et quavis arbores oriebantur, abietes, cedri, pinus, cupressi, cæteræ. Præterea rosarum myrtorumque frulices, ac lauri uno temporis momento pre ductæ sunt, suis quælibet cum proprietatibus, cum antea non exsisterent. Nec mirum tibi videri debet non omnes herbas esculentas esse. Nam si quæ homini maxime non sunt usui, nihilominus aliis animantibus conduDicunt, quæ propter hominem condita sunt. 12 Ne id quidem novum existimabis, esse illarum in numero quasdam venenatas. Etenim illa quoque sæpenumero certis morbis medentur; nam əliis cum herbis mistæ valetudinem nostram tuentur In hanc sententiam Basilius scribit nullam herbam venenatam sine fructu quodam esse factam, utut nos ingrati eas intuentes impie de rerum opifice sentiamus. Partim namque brutis aliquibus alimentam præbent, partim nobis ipsis per arteni medicam ad certorum morborum depulsionem atque remedium serviunt. Etenim cicula propter peculiarem quamdam sui corporis constitutionem

γεσθαι· οὗ τὴν κεφαλὴν οὐδεὶς ἑώρακε διὰ τὸ χιόνι καλύπτεσθαι. Καὶ οὕτω μὲν ὁ διαληφθεὶς Θεοδώ ρητος, ὁ δὲ μέγας Βασίλειός φησιν ὅτι καλῶς εἶπεν εἰς μίαν συναγωγήν. Ἵνα γὰρ μὴ τὸ ἐπιῤῥέον ὕδωρ τῶν δεχομένων αὐτὸ χωρίων ὑπερχεόμενον μετεκβαίνοι ἄν, καὶ ἄλλα ἐξ ἄλλων πληροῦν πᾶσαν κατὰ τὸ συνεχὲς ἐπικλύσῃ τὴν ἤπειρον, « Συνα χθήτω τὰ ὕδατα ͵ εἶπεν εἰς συναγωγὴν μίαν, ο τουτέστιν ἄλλη ἀπὸ ταύτης μὴ ἀπογενηθήτω, ἀλλ' ἐν τῇ πρώτῃ συλλογῇ ἀπομεινάτω τὸ συναγόμενον. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἐκκλησιαστής φησιν ὅτι πάντες οι χείμαρροι πορεύονται εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἡ θάλασσα οὐκ ἔστιν ἐμπιπλαμένη, ἐπειδὴ καὶ τὸ ῥεῖν τοῖς ὕδασι διὰ τὸ θεῖον πρόσταγμα· « Συνα- χθήτω ο γάρ φησι . τὰ ὕδατα. » Καὶ τὸ εἴσω δὲ τῶν ὅρων περιγεγράφθαι τὴν θάλασσαν ἀπὸ τῆς πρώτης νομοθεσίας ἐστί. Πρόσεχε, ἀγαπητέ. Συν ήχθη τὸ ὕδωρ εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὤφθη ἡ ξηρά. » Επειδή γὰρ ἀόρατος ἦν ἡ γῆ καὶ ἀκα τασκεύαστος ἅτε τοῦ ὕδατος ἐπιπολάζοντος αὐτῇ, διὰ τοῦτο τὸ ὕδωρ συνήχθη εἰς τὰς συναγωγὰς αὐτ τοῦ, καὶ οὕτως ὁρατὴ γέγονεν ἡ ἀόρατος οὖσα τὸ πρότερον. Τότε δή, τότε καὶ φυτοῖς παντοίοις ἐκαλ λωπίζετο θείῳ προστάγματι, ὡς ἄνωθεν εἴρηται. Α ὡς καὶ κίονα τοῦ οὐρανοῦ παρὰ τοῖς ποιηταῖς λέ- Εἰ δὲ καὶ τίνος ἕνεκεν ἐπιζητεῖς οὕτω κατὰ μέρος ἡ γῆ τὸν οἰκεῖον ἐδέχετο κόσμον καὶ οὐκ ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ἀπηρτισμένη παρήγετο, ἐγώ σοι ἐρῶ, μᾶλλον δὲ οὐκ ἐγώ, ἀλλ᾽ ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ γῆ μήτηρ ἡμῶν ἐστι καὶ τροφές, ἐπειδὴ πάντες ἐξ αὐτῆς γεγένηνται καὶ εἰς αὐτὴν αὖθις ἐπιστρέφουσιν, ἐπειδὴ πᾶσαν ἀπολαύειν ἡμῖν αὕτη χαρίζεται, ἵνα μὴ τὸ πᾶν αὐτῇ λογισθῇ κανε τεῦθεν σέβας αὐτῇ προσαχθῇ, δυνάμει δῆθεν οἰκεία τοσούτων ἀγαθῶν ἡμῖν αἰτία γεγενημένῃ, διὰ τοῦτο πρῶτα μὲν ἐπικαλύπτει ταύτην τῷ ὕδατι καὶ ἀκα- τάσκευον ποιεῖ, μετὰ δὲ ταῦτα τὸ ὕδωρ εἰς μίαν ἐπισυνάγει συναγωγὴν, καὶ οὕτως ὀφθῆναι παρα- σκευάζει αὐτήν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ζητῆσαι ἄξιον, που συνήχθη τὸ ύδωρ, ὡς ἐντεῦθεν ὀφθῆναι τὴν ξηράν, εἶχε τὴ πρόσωπον ἅπαν τῆς γῆς, ὥς φησιν ή Γραφή, τοῖς ὕδασιν ἐκαλύπτετο. Ἰουστῖνος ὁ φιλόσοφος καὶ μάρ τις Χριστοῦ ὁ μέγας τε Βασίλειος φασιν ὅτι κοιλό- τητες ἐγένοντο τηνικαῦτα κατὰ θείαν κέλευσιν (καὶ τοῦ λόγου μάρτυρες ἀπαράτρεπτοι αἱ κατὰ τόπους ευρισκόμεναι νῆσοι), καὶ οὕτως αὗται τὸ ὕδωρ ὑπο χαλασθὲν ἐδέξαντο. Εἰ μὴ γὰρ συνήχθη τὸ ὕδωρ ἐν ταῖς τοιαύταις κοιλότησιν, οὐκ ἂν ἀποκαλυφθῆς ναι ἔφθασεν ἡ ξηρά. Αλλά, κηδεμονίας Θεοῦ ! καὶ νήσους γὰρ ταῖς κοιλότησι προσεῖναι παρεσκεύασε. Τίνος ένεκεν ; Ωστε τους ναυτιλλομένους ἐκεῖσε διαναπαύεσθαι, ἡνίκα καὶ μᾶλλον οδοιπορίαις μας κραῖ; ἑαυτοὺς ἐκδιδόασι. MICHAELIS GLYCE sublimitatis est ut apud poetas coeli columna voce- tur. Nemo verticem ejus vidit propterea quod illa nive tecta sit. Hæc Theodoriti est sententia. Magnus autem Basilius noster inquit recte dictum in collectionem unam. Nam ut aqua confluens ea loca non demergeret a quibus recipitur, nec semper quasi progrediendo aliaque post alia loca - replendo tandem continuo tractu continentem universam inundaret, idcirco dixit Deus : e Coeant aque unam in collectionem 1, » hoc, est, ab hac aqua nulla se segreget, sed quod modo colligitur in hac prima collectione persistat. Sic et Salomonicus ille concionator inquit : « Omnes torrentes in mare pergunt, neque tamen ideirco mare com- pletur. Nam ipsam quoque fluxionem suam aquæ hoc ex mandato Dei consecutæ sunt, cum diceret Coeant aquæ. Ab eadem lege principe profectum est quod intra limites suos mare cir- cumscriptum manet. Adverte animum, mi fili : • Coacta sunt, ait Moses, unam in collectionem aquæ, ac siccum apparuit 18. » Quia enim terra cerni non poterat, et rudis ac informis erat, dum in ejus superficie fuitaret aqua, propterea suas in collectiones aqua coacta cerni tandem capit terra prius inaspectabilis. Quo quidem tempore mandato divino exornata est omnigenis stirpibus, uti supra indicabamus. : Quodsi etiam quæris, quamobrem ita particu- latim terra suum ornamentum consecuta sit, non statim ab initio prorsus ab omnibus rebus instructa prodierit, equidem ejus tibi rei causam expli- cabo, vel potius non ego, sed Joannes Chrysostom mus. Nam cum terra sit parens et altrix hominum, quando ex ea cuncti sunt orti et in eam redeunt, et quando ea quamvis fructum nobis largitur, ne illi omnia tribuerentur, eaque de causa cultus quidam accederet tanquam vi facultateque sua tot bona nobis proferenti, idcirco Deus illam primum aqua tegit et inornatam rudemque condit; deinde aquam in collectionem unam cogit, atque hoc tan‹ dem modo terram instruit. Hoc etiam a nobis inquiri pretium operæ fuerit, ubinam aqua collecta fuerit, ut siccum deinceps conspiceretur, si quidem universa terræ super- ficies,quemadmodum sacræ Litterae tradunt, ab aquis occultabatur. De hoc Justinus ille philosophus ac testis Christi, magnusque Basilius dicunt mandato divino tum concavitates quasdam esse factas. Cujus rei testes sint insula, nullis certis descriptæ locis, quæ passim reperiuntur. Eae concavitates intra se demissam aquam receperunt. Quod nisi factum fuisset, non dixisset Moses adapertum sic- cum apparuisse. Quin etiam (o insignem Dei curam de nobis ac providentiam !) hujusmodi concavitati- bus insulas adjunxit. Cur id, quæso ? Ut tempesta- tibus jactati homines istic requiescerent, quoties longioribus itineribus sese dederunt. B – D Gen. 1, 9. Eccle. 3, 7. Gen. 2, 2.

Μὴ θαύμαζε δὲ εἶχε ποτίμων ὄντων τῶν εἰς τὴν θάλασσαν εἰσρεόντων ὑδάτων ἀλμυρά μόνη αὕτη καὶ ἄποτος δείκνυται. Διὰ γὰρ τὴν καπνώδη ἀνα- θυμίασιν παρακειμένην αὐτῇ καὶ οἱονεὶ παρα- καίουσάν τε καὶ παραφρύγουσαν, καὶ τὴν ἁλμυρὰν αὐτῇ ἐμποιοῦσαν ποιότητα, ὥσπερ τι περίττωμα τὸ ἁλμυρὴν ὕδωρ ὑφίσταται. Εδει μὲν οὖν καὶ τὸ τῶν ποταμῶν ὕδωρ ἐξατμιζόμενον καὶ παραφλεγό- μενον ἀλμυρὸν δείκνυσθαι· ἀλλ' ἡ διηνεκής κίνησις τοῦτο οὐ συγχωρεῖ. Ἐκείνη δὲ ἐν τόπῳ κοίλῳ περι- λιμνάζουσα καὶ ἐφ' ἑαυτῆς ἑστῶτα, ἑτοιμοπαθής ἐστι τοῖς αἰτίοις τῆς ἁλμυρότητος. Τοῦτον μέντοι τὸν λόγον ἐπιβεβαιοί καὶ ὁ Δαμασκηνός Ἰωάννης λέγων· . Ο μὲν οὖν Ὠκεανὸς πότιμος ὧν καὶ γλυ κύτατος ἐπιχορηγεῖ τὸ ὕδωρ τῇ θαλάσσῃ χρονίζων δὲ ὅμως καὶ ἑστὼς ἀκίνητος πικρός γίνεται, τοῦ ἡλίου ἀεὶ τὸ λεπτότερον ἀνιμωμένου καίπερ ἐκ τῶν σιφώνων, ὅθεν καὶ τὰ νέφη συνίστανται καὶ οἱ δμ- βροι γίνονται διὰ τῆς διηθήσεως γλυκαινομένου τοῦ ὕδατος. » Οὕτω μὲν οὖν καὶ ὁ θειότατος ᾿Αναστά σιος ὁ Σιναΐτης ἐν τῇ Ἑξαημέρῳ αὐτοῦ διέξεισι λέγων· «Η δὲ θάλασσα γλυκεία ἦν κατ᾿ ἀρχὰς καὶ νἅμα · πότιμον ἔχουσα· ὕστερον δὲ τῷ χρόνῳ καὶ τοῖς στοιχείοις τὴν ἀλλοίωσιν ταύτην ἐδέξατο. » Ο γὰρ ἥλιος, ὡς εἴρηται, τῇ οἰκείᾳ θερμότητι ἐξατμίζων τὴν θάλασσαν, καὶ τὸ γλυκύτερον ἕλκων καὶ κου φίζων πρὸς τὸν ἀέρα, κάτω τὸ ἁλμυρώτερον ἐᾷ καὶ βαρύτερον. Οτι δὲ παχύτερόν ἐστι τὸ θαλάττιον ὕδωρ τῶν ποταμίων ὑδάτων, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα παρί- στησιν· ἐν μὲν γὰρ τοῖς ποταμοῖς οὐ δύνανται πλοῖα βαρὺν ἔχοντα φόρτον πλεῖν, ἐν δὲ τῇ θαλάσσῃ ελαφρῶς ταῦτα βαστάζονται διὰ τὴν ὑποκειμένην παχύτητα. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ τοῦτο δέον εἰδέναι σε, ὅτι πάντα τὰ ὕδατα τά τε πηγιμαῖα καὶ φρεατιαῖα ἐκ τῆς θαλάττης ἔχουσι τὰς ἀρχάς. Ἡ γὰρ γειτονοῦσα τῇ θαλάσσῃ γῆ διάτρητος ἐστι καὶ ὑπόνομος, ὥσπερ τινὰς φλέβας ἔχουσα, δι᾿ ὧν ἐκ τῆς θαλάσσης δεχομένη τὰ ὕδατα τὰς πηγὰς ἀναδίδωσι. Πρὸς οὖν τὴν ποιότητα τῆς γῆς καὶ τὸ τῶν πηγῶν ὕδωρ ἄνεισι. Κατὰ τοῦτο καὶ ὕδατα ὀξώδη ἢ ἐλαιώδη, τεφρώδη, καὶ ὅσα τοιαῦτα· τὰ πάντα γὰρ τῆς ποιότητος ἐκεῖθεν μετέχουσιν ἀφ᾿ ἧς γῆς διέρχονται τε καὶ ἀνέρχονται. Οὕτω μὲν οὖν καὶ τὰ θερμὰ ὕδατα διὰ πυρώδους γῆς διερχόμενα, ὡς ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος, ἢ στενοχωρούμενα καὶ βία ῥηγνύ- μενα, τὴν ζέσιν ἐκεῖθεν ἐφέλκονται. Αἱ μέντοι μετ γάλαι πηγαὶ διὰ τοῦτο καὶ μᾶλλον ἐν ὄρεσι γίνον ται, ὅτι μέχρι καὶ αὐτῆς τῆς τοῦ ὄρους γίνεται κορυφῆς ἡ ἀπὸ τοῦ βάθους δικὴ καὶ ἀναθυμίασις, καὶ μᾶλλον εἰ σομφώδες τύχῃ τὸ ὄρος εἶναι καὶ πρὸς τὴν ὁλκὴν ἐπιτήδειον. Εἶτα καταῤῥέον ἔνθεν κἀκεῖ θεν τὸ ὕδωρ, καὶ ἔν τινι τόπῳ συῤῥεῦσαν, τὴν γῆν ἐκεῖσε ῥήγνυσι καὶ οὕτω μετά βίας εξέρχεται. Αέναος δὲ ἡ πηγή, ὅτι καὶ διηνεκής ἡ ἀπὸ τοῦ βάθους παρὰ τοῦ ἡλίου ὁλκή. Καὶ μαρτυροῦσι τῷ λόγῳ τα μέγιστα τῶν ὁρῶν, ὅ τε Καύκασος, ὁ Παρνασσός, ή Πυρήνη, καὶ ὅσα τοιοῦτα· μέγισ.ο. ANNALIUM PARS I. B A Nec est quod mireris aquas quidem in mare fluentes dulces ac potabiles esse, ipsum autem mare tantum amarum nec ulli ad potum usui. Nam propter exhalationem illam fumosam, quæ in eo ft, quæque veluti spuneum elicit et accendit mare ac qualitatem ei amaram indit, tandem aqua salsa reliquiarum quasi quarumdam instar relinquitur. Et fluvialis quidem aqua nihilo secius salsa redde- retur, cum et ipsa sentiat exhalationes ac uratur; verum id motus ipsius perpetuus haud concedit. At mare concavo in loco restagnans, et seorsum manens et insistens, facile salsuginis causas ad- mittit. Hanc rationem nostram Joannes Dama- scenus confirmat, cum inquit: Oceanus cæteroqui potabilis ac dulcis mari aquam suppeditat. Verum cum ea diu jam uno insistat loco nec moveatur, amarescit, sole scilicet perpetuo quod subtilius est exhauriente, itemque siphonibus quasi quibusdam, unde nubes exsistunt et pluviæ gignuntur, aqua veluti percolatione quadam edulcata.› Eodem nodo et Sinaites Anastasius in commentario suo de sex primorum dierum operibus hanc rem explicat. «Mare, inquit, erat initio dulce, liquoremque pu- tabilem continebat; sed deinceps a temporibus diuturnitate ac elementis ipsis eam mutationem accepit, quam modo experimur. Nam sol calore suo maris exhalationes quasdam efficiens, ac par- tem ejus dulciorem attrahens et in aera tollens, quod gravissimum est atque salsius, inferne relin- quit, et crassiorem maris aquam esse quam sint C aquæ fluviatiles, ipsa res docet. Nam in flumini- bus admodum onerata navigia vehi nequeunt, cum ea mare leviter admodum gestet ob crassitiem vi- delicet suam. D Præter hæc ilud etiam tibi sciendum est, omnes aquas, sive fontanas sive puteales, e mari suain originem habere. Nam vicina mari terra fora- minosa est, multisque cuniculis abundat, qui sunt ci venarum instar, per quas e mari receptis aquis fontium scaturigines emittit. Quare pro quali-. tate soli etiam fontium aqua comparata est. Quo fit ut aquæ quædam aceti, quædam olei, quædam cinereum saporem aliosque tales referant. Nam ejus soli qualitatem accipiunt quod permeant et de quo ebulliunt. Sic aquæ calid, quemadmodum Basilius ille magnus ait, vel igneum quoddam solum penetrantes; vel in artum pressæ vique collisæ, fervorem illum accipiunt. Eadem de causa magni fontes plerumque in montibus oriuntur, quod ad ipsius etiam montis verticem attractio quædam et exhalatio de partibus imis fiat præsertim, si mons cavernosus forte sit et ad hanc attractionem ido- neus. Deinde hac et illac demanans aqua, et quo- dam in loco confluens, terram istic perrumpit ac vi exit. Et perennes sunt hi fontes, quia perpetuo fit ab imo solis attractio. Verum hoc esse montes longe maximi testantur, nimirum Caucasus, Par- nassus, Pyrene, cæteri ; nam ex eis amnes amplis- simi promanant, de magnis orti fontibus. Et quid

Α τοῦτο σῶμα ἔχημα εἶναι τῷ πρωτογόνῳ ἐκείνῳ φωτί Β αὐτοῦ παραπέμπει ἐνέργειαν. » παρεσκεύασται. Ως γὰρ ἄλλο τὸ πῦρ καὶ ἄλλο δ λύχνος, τὸ μὲν τὴν τοῦ φωτίζειν δύναμιν ἔχον, τὸ δὲ παρεμφαίνειν τοῖς δεομένοις πεποιημένον, οὕτω καὶ τῷ καθαρωτάτῳ ἐκείνῳ καὶ εἰλικρινεῖ καὶ ἀθλῳ φωτὶ ὄχημα νῦν οἱ φωστῆρες κατεσκευάσθησαν. » ᾿Αλλὰ καὶ παρακατιών οὕτω κατὰ ῥῆμα διέξεισι · • Καὶ ἔστω ὁ ἥλιος εἰς ἐξουσίαν τῆς ἡμέρας. Πῶς οὖν ἔχει, ο φησίν, ε τὴν ἐξουσίαν τῆς ἡμέρας δ ἥλιος; Ὅτι τὸ φῶς ἐν ἑαυτῷ περιφέρων, ἐπειδάν ποτε τὸν ὁρίζοντα ὑπεράρῃ, ἡμέραν παρέχει δια λύσας τὸ σκότος, ὥστε οὐκ ἄν τις ἁμάρτῃ ἡμέραν ὁρισάμενος εἶναι τὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου πεφωτισμένον ἀέρα. » Σαφῶς μὲν οὖν ἐνταῦθα ὁ μέγας ἔδειξεν ὅτι φωτοδόχα μόνον ἀγγεῖα, μή μέντοι γε δή καὶ φῶς κατὰ τὴν τετάρτην ἡμέραν. Παρήχθησαν δὲ πάντως ἐπὶ τὸ δέξασθαι τὸ φῶς ἐκεῖνο τὸ πρῶτον, καὶ φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς. Τοῦτο δὲ πεποίηκεν ὁ Θεός, ἵνα καταμερισθέν, ὥς φησι Θεοδώρητος, εἰς δέ γε καὶ τοὺς μικροὺς καὶ μεγάλους φωστῆρας τὸ πρωτ τόγονον ἐκεῖνο φῶς αἴγλην ἐκπέμπῃ ταῖς τῶν ζώων ὄψεσι σύμμετρον. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ὀφθαλμοὺς ἔχοντα τὰ ζῶα τὴν ὑπερβολὴν τοῦ φωτὸς ἤνεγκεν. Επιβεβαιοί ταῦτα καὶ ὁ μέγας Βασίλειος λέγων· « Καλὸς μὲν ὁ ἥλιος, τουτέστιν ὁ δίσκος ὁ ἡλιακός, ἐν ᾧ ὥσπερ λύχνῳ τινὶ τὸ πρωτόγονον ἐκεῖνο ἐναπετέθη φῶς, καλὸς δὲ καὶ διὰ τὴν συμ- μετρίαν αὐτοῦ· οὔτε γὰρ διὰ τὴν ἐκείνου λεπτότητα τὸ πῦρ παρεξέρχεται καὶ καταφλέγει πάντα, ούτε διὰ τὴν αὐτοῦ παχύτητα πρὸς ἡμᾶς ἀμβλυτέραν τὴν Ο Εt - (νύξ νύττειν), ἡμέραν Πρὸ μέντοι τῆς τετάρτης ἡμέρας, ἤγουν πρὸ τοῦ δημιουργηθῆναι τοὺς δίσκους, καθά φησιν Ἰουστίνος ὁ φιλόσοφος καὶ μάρτυς Χριστοῦ, καὶ ὁ λοιπὸς τῶν Πατέρων κατάλογος, ὅλον διόλου τῷ ἀέρι περικεχυ μένον οὔτε κίνησιν ὁμαλὴν διέτρεχεν, οὔτε τῆς ἡμέ ρας τὰ μέτρα διώριζεν, ἀλλὰ συστελλόμενον πάρο δον ἐδίδου τῇ νυκτί. « Καὶ ἐγένετο, ο γάρ φησιν, • ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωί ἡμέρα μία. » Τῷ δίσκῳ δὲ τῷ ἡλιακῷ συναιρεθὲν ὕστερον ἀμέμπτως τὸν δρόμον τῆς ἡμέρας ὡρῶν διὰ τοῦ σώματος ἐπι- τελεῖ, κἀντεῦθεν ἀνατέλλων ὁ ἥλιος ἡμέραν ποιεί, δύνων δὲ ὑπὸ γῆν νυκτὸς αἴτιος γίνεται. Η γὰρ νύξ αὕτη οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ σκίασμα γῆς τοῦ ἡλίου τὴν γῆν ὑποτρέχοντος. Ονομάσθη δὲ νὺξ τοῦτο τὸ σκότος, ἐπειδὴ καθεύδοντα νύττει τὸν ἄνθρωπον καὶ οὕτω λέγει μονονουχὶ πρὸς αὐτὸν • Μάθε, ἄνθρωπε, ὅτι θνητὸς ὢν ὕπνῳ δουλεύεις. » Οτι δὲ κατανυγή ἐστιν ἡ νύξ, καὶ δ᾽ προφήτης ἐδήλωσε Δαβὶδ οὕτως εἰπὼν « Α λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε, ο Κατὰ ταῦτα δὲ καὶ τὸ φῶς ἡού τι καὶ ἱλαρὸν ἂν ἡμέραν ἐκάλεσεν, διὰ τὸ ἡμεροῦν τὸ πάντα, ἀσπερούν καὶ τὰ χειροήθη τῶν ζώων ημερα διὰ τοῦτο κα λοῦνται. 19° MICHAELIS GLYCE primo quidem die lucis ipsa natura fuit condita. nunc vero solare corpus instruitur, ut illius prini- geniæ lucis vehiculum sit. Quemadmodum enim aliud,quiddam est ignis et aliud lucerna, quorum ille quidem lucendi vim habet, hæc vero facta est ut lucem nobis adhibeat, si forte quid agendum sit, sic jam (quarto scilicet die) luminaria paran- tur, quæ ignis illius purissimi et ab omni crassa materie secreti vehiculum sint. Idem Basilius non multo post in hanc sententiam loquitur: clmpe- rium, ait Moses, diei penes solem esto. > Et quonam pacto imperium diei sol habet? Quia lucem in seipso circumferens, quamprimum finitorem cir- culum transiit, diem nobis præbet dissipatis tene- bris. Neque magnopere aberravit qui esse diem definiet a sole collustratum aera. Quibus in verbis eximius hic vir sat clare ostendit vasa quædam Guasique receptacula ucis, non lucem die quarto esse conditam. Et condita sunt omnino illa, quo lucem illam primam reciperent ac in terra luce- rent. Hoc autem ita fecit Deus, quemadmodum Theodoretus tradit, ut lux illa primigenia divisa in exigua pariter ac magna luminaria splendo- rem animantum oculis respondentem emitteret. Nam absque hoc fuisset, animalia oculis prædita ferre splendorem lucis immoderatum non potuis sent. Idem magnus etiam Basilius his verbis con- firmat: Pulchrum sane quiddam est ipse sol, hoc est discus ille corporis solaris, in quo veluti lucerna quadam primigenia lux est collocata: verum non minus pulchritudinis atque bonitatis in eo situm est, G quod usque adeo sit moderatus atque conveniens. Nam neque propter subtilitatem omnia penetrat et exurit ipsus iguis, neque propter densitatem ad nos minus efficacem transmittit vim suam. Cæterum ante diem quartum, hoc est priusquam ipsi siderum disci crearentur, quemadmodum Ju- stinus ille philosophus et Christi testis ait, consen- tiente cum hoc reliquorum Patrum cœtu, lux uni- versa passim per aera diffusa nec motu quodam æquabili ferebatur nec diei metas definiebat: sed quamprimum collecta fuisset, succedendi sibi po- testatem nocti faciebat. Sic enim Litteræ sacra 10- quuntur: «Facto vespere ac mane dies unus exsti- tit ., Deinde vero cum disco solari compacta cur- sum diei destinatum accurate per ipsum solis cor- pus absolvit. Itaque jam sol oriens diem efficit, sub terram vero semet abdens fi causa noctis. enim aliud nihil est nox quam umbra terræ, nimi- rum sole sub terram occultato iterque suum ur- gcnte. Et caligo istæc appellationem noctis accepit ex eo quod hominem dormientem pungit enim est a tantumque non his ad ipsum verbis utatur : «Scire debes, homo, te mortalem somno servire. Ac hujusmodi quamdam stimula- tionem esse noc.em, ipse Davides etiam verbis his indicavit : «Quæ dicitis in cordibus vestris, in cus bilibus vestris pungimini "., Sic et lucem, tan- quam ren lelam atque gratam, dicimus a Gen. 1, 16. so bid. 5. st Psal. IV, 5. D

κρίνειν τε τῶν γινομένων μηδὲν, ἀλλ' ἐπὶ πᾶσι καλῶς ὑποτάσσεσθαι. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ ἕτερον ἡμῖν ὑπεμφαίνει τα ράδοξον ἡ σελήνη ἐκλείπουσα, ὡς ἡ θειότατός φη- σιν ᾿Αναστάσιος. Καθάπερ γὰρ αὕτη ζόγῳ καθώς ποπίπτει μεσολαβούσης τῆς γῆς καντεῦθεν τὰς ἡλιακὰς ἀκεῖνας ἀποστρεφούσης, οὕτω καὶ ἡ Ἐκκλη- σία μεσολαβούσης τῆς ἁμαρτίας σκότους ἐμίπλαται κατ' ἀποστροφὴν πάντως τοῦ νοητοῦ ἡλίου. Καλώς οὖν ἔλεγε καὶ ὁ μακάριος Παῦλος, «Πάντα εἰς Χρι στην προτετύπωται. » Οτι δὲ ἡ σελήνη αὕτη τῆς Εκκλησίας εἰκόνα φέρει, ὡσαύτως ὁ αἰσθητὸς οὗτος ἥλιος τοῦ νοητοῦ ἡλίου, αὐτοῦ δηλαδὴ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ προφήτου ᾿Αβακούμ ἄκουε λέγοντος, Επήρθη ὁ ἥλιος, καὶ ἡ σελήνη ἔστη ἐν τῇ τάξει αὐτῆς. » Κατὰ γὰρ τὸν τὰ τοιαῦτα ἐξηγούμενον μέγαν Κύ ριλλον ή Εκκλησία πρότερον ἐν ἀταξίᾳ ἐτύγχανε, ἅτε τοῖς δαιμονίοις λατρεύουσα, ὕστερον δὲ τοῦ νοητοῦ ἡλίου επαρθέντος ἐν τῷ σταυρῷ ἐν εὐταξί γέγονε πρὸς αὐτὸν ἐπιστραφεῖσα τὸν Κύριον. Καὶ τοῦτο δεδήλωκεν αὐτὸς ὁ Χριστὸς οὕτως εἰπών, «Οταν ὑψωθῶ, τότε πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Γίνωσκε δὲ, ἀγαπητέ, ὅτι καὶ διὰ ταῦτα μὲν ἐκλείπειν ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη συγκεχώρηται, οὐ του σοῦτον δὲ ὅσον τὴν τῶν προσκυνούντων αὐτὰ διελέγε χεσθαι ἄνοιαν, κἀντεῦθεν παιδεύεσθαι ὅτι τρεπτά ταῦτα καὶ ἀλλοιωτή. Παν δὲ τρεπτὸν οὐ Θεός. Καὶ τοιαῦτα μὲν οἱ ἀστέρες ἐκ τῶν ἐν αὐτοῖς συμπιπτόντων διδάσκουσι τοὺς λόγου μετέχοντας. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ θεόπτης ἔλεγε Μωσής, «Καὶ ἔθετο ταῦτα εἰς σημεῖα καὶ εἰς καιρού; καὶ ἡμέρας καὶ εἰς ἐνιαυτούς. » Διὰ γὰρ αὐτῶν τοιῶνδε ἢ τοιώνδε τοῖς χρώμασιν ἀνατελλόντων τήν τε χειμερινὴν τοῦ ἀέρος κατάστασιν καὶ τὴν εὐδιεινὴν σημειού- μεθα. Δι' αὐτῶν αἱ τροπαί, δι' αὐτῶν οἱ καιροί, Παρ δηλαδή, θέρος, μετόπωρον καὶ χειμών· ὁ γὰρ ἥλιος τὸν ζωδιακόν ηρέμα διοδεύων κύκλον, καὶ ποτὲ μὲν τῷ Καρκίνῳ παραγενόμενος ποτὲ δὲ τῷ Ζυγῷ, καὶ ἄλλοτε πάλιν ἐν τῷ Αίγοχέρωτι, τὰς δια- ληφθείσας τέσσαρας εἰσφέρει τροπάς. Δι' αὐτῶν αἱ ἡμέραι, δι' αὐτῶν οἱ ἐνιαυτοί. Τῷ γὰρ οὐρανῷ συμπεριφερόμενος ὁ ἥλιος ποιεῖ τὸ νυχθήμερον, ἰδίᾳ δὲ τὴν ἑαυτοῦ ποιούμενος δίοδον καὶ ἀπὸ ζω- δίου μεταβαίνων εἰς ζώδιον τὸν ἐνιαυτὸν ἐκπληροῖ ἐνιαυτὸς γὰρ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἀλλ' ἡ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς σημείου ἐπὶ τὸ αὐτὸ πάλιν ἀποκατάστασις. Ταῦτα δὲ πάντως οὐκ ἄξιον ἀγνοεῖν τοὺς πιστούς. Εντεῦθεν γὰρ ἡ ἄῤῥητος τοῦ Θεοῦ σοφία κατα- λαμβάνεται καὶ δύναμις· τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ, καθά φητι Παῦλος, ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιή- μασι νοούμενα καθορᾶται. Ταύτῃ τοι καὶ κατακρί- τους ἐκείνους ὁ μέγας φησὶ Μάξιμος, ὅσοι διὰ τῆς τῶν ὄντων αἰτίας οὐ χειραγωγεῖν ἐθέλουσι καὶ ἑαυτούς. Β @ : 6) ANNALIUM PARS I. • A rem consisteret, tum uti nos etiam erudiremur debere nos invicem alios cum aliis nostra commu- nicare, nec quidquam eorum quæ funt scrupulose perquirere, sed in omnibus præclare nosmet sum - mittere. D Præterea quiddam aliud quoque novum nobis luna deficiens indical, quemadmodum vir divinus Anastasius tradit. Quemadmodum enim a tenebris illa occupatur ob interjectam terram, quæ ab ca radios solares avertit, sic etiam Ecclesia peccato interveniente tenebris involvitur propter aversio- nem solis illius intellectilis. Idcirco præclare di ctum a Paulo", Christi figuras omnia repraesentare. Lunam quidem Ecclesiæ referre imaginem, et con- similiter solemn hunc sensilem solis illius intellec- tilis qui Christus est, de vatis Habacumi verbis intelligas licet, qui ait : e Sul elevatus est, et luna stetit in ordine locoque suo “. › Nam Ecclesia, quemadmodum interpres herum verborum magnus ille Cyrillus inquit, prius erat in confusione, cum malos genios coleret. Vernni ubi deinceps intelle- clilis ille sul in crucem elevatus est, suumn in ordi nem rediit, ad Dominum conversa. Significare voluit hoc ipse Christus, cum diceret: Cum sublatus fuero, tunc omnes ad me traham **. Et animadvertito, dilecte fili, non tam propter ea quæ diximus, permittere Deum ut sol atque luna deficiant, quam ut hæc sidera religiose colentiun amentiam coarguat, et nos erudiat ut esse omnia mutationibus obnoxia sciamus. Quidquid autem mutationibus obnoxium est, Numen esse nequit. Hujusmodi quædam per ea quæ sideribus accidunt, homines rationis compotes docentur. Iu- eirco spectator ille Dei Moses inquit : e Constituit ea in signa tempora, dies, arinos " » Prout enim vel hoc vel illo modo colorata oriuntur, aut turbi- dam aut serenam aeris constitutionem fore nota- mus. Per ea conversiones anni temporum ipsaque tempora eliciuntur, nimirum ver,estas, autumnus, hiems. Etenim sol circulum illum quem zodiacura vocant sensim percurrens, dum modo in Cancro fertur modo in Libra modo in Capricorno, vices illas anni temporum, quatuor indicatas efficit. Per eadem et dies efficiuntur et anni. Nam una cum cœlo sol circumvectus nocturnum diurnumque spa - tium absolvit. Idem itinere suo peculiariter abso- luto, deque signo ad signum commeans, anni spa. tium perficit: annus enim aliud nihil est quam ab uno eodemque signo ad illud ipsum solis re- versio. Hæc omnino religiosis hominibus ignota esse non debent. Namn de his sapientia potestasque Dei, quæ oratione nemini exponi potest, percipi- tur. Etenim quæ sunt ejus inadspectabilia, quemail- modum Paulus " ail, ea de mundi creatione, dum considerantur per opera, perspiciuntur. Propterea damnabiles illos ait esse Maximus, quicunque per cognitionem universitatis rerum ad causam ipsius universitatis sese quasi manuducere nolunt. [ Cor. 3, 11. ss labac. 111, 11. * Joan. x:1, 32. * Gen. 1, 11. Rom. 1, 10.

Α πονηρὰ πράττων αἰσχύνῃ; Εύδηλον οὖν ἐντεῦθεν ὅτι οὔτε εἱμαρμένη οὔτε τύχη οὔτε γένεσις οὔτε δρόμοι ἀστέρων τὰ καθ' ἡμᾶς διοικεῖ. Εἰ γὰρ τοῦτο δώσο μεν, τίς χρεία λοιπὸν πόνων καὶ ἱδρώτων πρὸς τὸ κατορθοῦν ἀρετὴν ἔσται ; Είμαρταί τινι γενέσθαι καλός· καὶ καθεύδων ὁ τοιοῦτος καὶ ῥέγχων ἔσται καλός. Μᾶλλον δὲ οὐ καλὸν τὸν τοιοῦτον ἔστιν εἰπεῖν τὸν ἐξ ἀνάγκης εἰς τοιοῦτο γινόμενον. Τίς χρεία πο νων (8) πρὸς τὸ κακίαν φυγεῖν; εἰ Είμαρταί τινι γε νέσθαι κακός, καν μυρία ταλαιπωρῇ, κακὸς ἔσται. Μᾶλλον δὲ οὐ κακὸν τὸν τοῦτον ἔστιν εἰπεῖν τὸν ὑπ' : ἀνάγκης πρὸς τοῦτο ὠθούμενον. Εἴπερ ὑγεία καὶ νόσος τῆς εἰμαρμένης ήρτηται, περιττὰ τῶν χρημάτ των τὰ ἀναλώματα, περιττὴ τῶν ἰατρῶν ἡ εἴσοδος, περιττὴ δὲ καὶ ἡ τῶν νοσούντων διαίτης ἀκρίβεια. Αλλ' ἐπειδὴ μὴ περιττὰ ταῦτα (πῶς γὰρ, είγε καὶ πολλὴν ὁρῶμεν τὴν ἐντεῦθεν ὠφέλειαν), οἴχεται μὲν ὁ τῆς εἰμαρμένης μῦθος, οἴχεται δὲ καὶ ὁ τῆς γενέ- σεως λόγος. Οὐδεμιᾷ γὰρ ἀνάγκῃ τὰ καθ' ἡμᾶς ὑπό κειται, τετίμηται δὲ μᾶλλον προαιρέσεως ελευθερία καὶ αὐτεξουσιότητι. Εἰ γὰρ μὴ αὐτεξούσιος ὁ ἄνθρω πος, οὐδὲ κατ' εἰκόνα Θεοῦ παρήχθη λοιπόν πως καὶ γὰρ εἰκὼν ἂν εἴη τῆς βασιλευούσης φύσεως, κατ' ἐκεῖνο τὸ μέρος ἀνισότητα φέρων πρὸς τὸ ἀρχές τύπον; Επρεπε γὰρ τὸ διὰ πάντων πρὸς τὸ θεῖον ὡμοιωμένον, ὡς ὁ Νύσσης φησὶν, ἐν τῇ φύσει κεκτή σθαι τὸ αὐτοκρατὲς καὶ ἀδέσποτον. Δέδεικται οὖν ἐκ πολλῶν ὅτι γενέσεως ἀνάγκῃ κατὰ τὴν τῶν πλειόνων ὑπόληψιν οὐ δεδέμεθα· οὐ γὰρ τοῦτο ἦν, εἰ μὴ κατὰ γνώμην ἡμῖν τὰ πραττόμενα πράττεται ; κατ' οὐδὲν ἂν ἡμεῖς οἱ λόγῳ τετιμημένοι τῶν ἀλόγων ζώων διε- νηνόχαμεν· τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶ τὸ ἀλλοτρίῳ βου- λήματι πρὸς τὸ δοκοῦν περιάγεσθαι. Ἡ δὲ λογική τε καὶ νοερὰ φύσις, ἐὰν τὸ κατ᾽ ἐξουσίαν ἀπόθηται, καὶ τὴν χάριν τοῦ νοεροῦ συναπώλεσεν· εἰς τί καὶ γὰρ χρήσεται τῇ διανοίᾳ, τῇ τῆς εἰμαρμένης ἀνάγκῃ περιαγομένη κἀκεῖθεν ἐπὶ τὰ πρακτέα παρωθου· μένη; Καὶ ταῦτα μὲν δὴ ἐς τοσοῦτον. των ; πολής Σὺ δὲ, ἀγαπητέ, εἴ που καὶ βρέφος ὄψει ποτέ σε σινωμένον ἐκπίπτον τῆς μήτρας, εἰ τύχῃ δικέφαλον ἢ τετράπουν, ὡς ἐπὶ Μαυρικίου βασιλέως, μὴ σχή- μασιν ἀστέρων οὐκ ἀγαθοῖς τὰ τοιαῦτα διαπλάττε- σθαι νόμιζε, καθάπερ ἔδοξέ ποτε καὶ τῷ παρ' Ελλησι τιμωμένῳ Ἑρμῇ. Πείθου δὲ μᾶλλον τῷ μεγάλῳ ᾿Αθα νασίῳ τῷ τε χρυσοββήμονι Ιωάννῃ καὶ τοῖς λοιποῖς ἁγίοις Πατράσι· περὶ γὰρ τοῦ ἐκ γενετής τυφλώ καὶ τοῦ ἐκ γενετής χωλοῦ τὸν λόγον ποιούμενοι την διαπλάττουσαν τὸ ζῶον ᾐτιάσαντο φύσιν, οὐ μὴν ἐναντίων ἀστέρων σχηματισμούς. Ὅτι δὲ ἡ φύσις τῶν τοιούτων αἰτία σινωμάτων ἐστὶ (καὶ γὰρ κατὰ τὴν ἑαυτῆς ἀκαλουθίαν είωθε (9) τὰ πάντα ποιεῖν, ω; φητιν ὁ μέγας Βασίλειος), καὶ αἱ παρ' ἡμῖν ἐπωάζουσαι κατοικίδιοι όρνιθες μαρτυροῦσι τούτῳ σαφέστα α. Ορώμεν γὰρ ἔστιν ὅτε ἐκ τῶν ᾠῶν ἐκ- θίαν εξωθε . . ἑαυτῆς ἀκολου 1.) MICHAELIS GLYC.E B trii ream uxorem in jus rapis? quamobrem tur- pia designans pudore afficeris? De his perspici facile potest neque fatum neque fortunam ne- que nativitatem neque cursum siderum res nostras gubernare. Nam si hoc largiamur, quid porro ne- cesse fuerit adhibere labores atque sudores, ut a vitiis immunes simus? Siquidem fato decretum est fore aliquem malum, etiamsi molestias infini- tas suscipiat, matus erit. Vel potius dici malus nequaquam debet, qui a necessitate ad hoc im- pellitur. Quodsi etiam bona valetudo atque morbi fato pendent, supervacanea sunt opum impensa, supervacanea medicorum accessio, supervacanea denique victus ratio, quam morbo aliquo laboran- tes accurate servant. At cum bæc supervacanea non sint (quo enim pacto id dici possit ? cum ma- gnani ex his utilitatem percipi conspiciamus), jacet hæc de fato fabula, jacet omnis de natalitio sidere oratio, Non enim homines ulli necessitati subjecti sumus, sed potius electionis libertate ac voluntatis arbitrio divinitus ornati. Nam si non est suæ spontis atque juris homo, restat eum ne ad Dei quidem imaginem creatum esse. Quo enim paclo simulacrum naturæ illius imperatricis esse possit, si hac in parte discrepet ab exemplari priucipe? Quippe conveniebat atque par erat, ut id quod per omnia conformatum ad similitudinem Numinis esset, quemadmodum Nyssenus antistes ait, in na- tura sua potestatem agendi arbitratu suo haberet imperioque neminis pareret. Itaque multis proba- tum minime nos alicujus natalitii sideris, quæ complurium est opinio, necessitate ligari. Nam cateroqui nulla re nos ratione ornati a brutis ani- inalibus diferrenius, quorum est arbitratu alieno, quo visumn alteri fuerit, duci, cum rationis atque mentis particeps natura, si libertatem voluntatis amittat, etiam beneficio facultatis intelligentis spo- lietur. Quis enim mentis usus ei fuerit, si a fati mecessitate ducatur, et ab ea quasi protrudatur et impellatur ad actiones? Ac de his quidem hac- tenus. Tu vero, dilecte fili, si quando videris infantem vitiatum ex alvo matris egredi qui vel biceps vel quadrupes sit, quemadmodum Mauricio imperante accidit, noli existimare non bonis siderum adspe- ctibus ejusmodi conformari, quemadmodum existi- mavit olim Hermes ille, qui magno est apud Gra- cos in honore. Potius magno Athanasio et Joanni Chrysostomo cælerisque Patribus fidem habe, qui de homine a nativitate cæco et altero a nativitate claudo disserentes, causam harum rerum ad ele- etricem vitæ naturam ipsam referunt, non contra- rios quosdam siderum situs. Et esse naturam ho- rum causam perspicuum est maxime. Nam omnia sua quadam ratione facere consuevit, quemadmo- dum magnus ille Basilius ait; et apud nos wris incubates domestice gallinæ hoc ipsum Haec quae submin soral codes Fontis- cbraldensis cœnobit aberant quoque a codice C Đ Leunclavii. Ex. F. • .. • · (8) Ιδρώτων πρὸς τὸ κατορθοῦν τίς χρεία πο 19) Την διαπλάττουσαν.

τηνικαῦτα γὰρ ὑπὸ τοῦ νέφους, ὡς είπομεν, συμ- Δ πιεζομένη τε καὶ ὠθουμένη κάτω ῥιπτεῖσθαι πάλιν βιάζεται. Ο δὲ ἕτερος ἀποτίκτεται κεραυνὸς τῶν νεφῶν συντριβομένων. Ἡ μὲν γὰρ ῥῆξις τὸν κεραυ- νὸν ἀπεγέννησε, τοῦ νέφους βίᾳ σπασθέντος την καῦτα δὲ θυλάκου ὥσπερ διαρραγέντος ύετός κατε νήνεκται. Ο δέ γε τῆς ῥήξεως ήχο; τὴν βροντήν Εt ἀπεγέννησεν. Αλλ' ἐκεῖ μὲν δεῖ πρῶτον μαγἶναι τὸ νέφος καὶ οὕτω φανῆναι τὴν ἀστραπὴν· ἡμεῖς δὲ τοῦ πυρὸς ἐπιλαμβανόμεθα πρότερον. Τούτου δὲ αἴτιον ἡ τῶν ὠτίων καὶ τῶν ὀφθαλμῶν διοργάνωσις - οἱ μὲν γὰρ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν ἀμέσως ὁμιλοῦντες τῷ ἀέρι τοῦ ὁρατοῦ θάττον ἀντιλαμβάνονται, ὁ δέ γε τοῖς ὠτίοις προβεβλημένος κολλοειδής πόρος βρα δέως εἰσάγει τὸν ψόφον. Κοχλοειδῆ δὲ τὸν τοιοῦτον κατεσκεύασε πόρον ὁ δημιουργὸς ἡμῶν Θεός, ἵνα μὴ & ἐκ τῶν παραπιπτόντων ἡμῖν ἀθρόων, εἴτε ψήφου εἴτε ἀέρος ψυχροῦ, ὁ ἐγκέφαλος ἡμῶν οὐ μικρώς καταβλάπτηται. Καὶ εἰ μὲν ἀπὸ ξηροτάτου νέφους ὁ κεραυνός έκραγῇ, φοινικούς τε τὴν χροιάν δ τοιοῦτός ἐστι,καὶ τὴν οὐσίαν φλογώδης, εἰ δὲ ἀφ᾽ καυσώδης ἥκιστα. Οὕτω μὲν οὕτω, καθάπερ ἄνωθεν εἴρηται, καὶ τοὺς ἀστέρας τοὺς ἁπλανεῖς τε καὶ πλανωμένους εἰς σημεῖα καὶ εἰς καιροὺς ὁ ποιητής πάντων καὶ κατ δ ριος έθετο. Κυρίους δὲ τῶν ἐφ' ἡμῖν ἀρετῆς τε καὶ κακίας παρεκτικοὺς οὐκ ἂν ποτε εἴπῃ τις λογισμού κύριος ὤν, εἴ γε καὶ μᾶλλον ἤκουσε τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· . Εάν θέλητε καὶ εἰσακού- σητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. » Ἐὰν θέσ λητε γὰρ εἰπὼν ἔδειξε προφανῶς ὡς ἐλεύθερός τις δ καθ' ἕνα ἡμῶν, καὶ ὅτι τῶν αὐτοῦ πράξεων ἕκαστος ὁμολογουμένως πέφυκε κύριος. Εἰδέναι γὰρ τοῦτο πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἄνωθεν ὀφείλεις, ἀγαπητέ, ὅτι οἱ τὸν ἥλιον λέγοντες μὴ τὴν γῆν ὑποτρέχειν κάτωθεν μετὰ τὴν αὐτοῦ δύσιν, ἀλλ᾽ ἐκ πλαγίου τὴν αὐτοῦ ποιούμενον δίοδον πρὸς ἀνατολὰς ἀπέρχεσθαι κἀκεῖθεν αὖθις ἀπέρχεσθαι τοῦ φωτίζειν τὴν γῆν, οὐκ εὐπαράδεκτα λέγειν, ὡς οἶμαι, τοῖς εἴ φρονοῦσιν κριθήσονται, εἰ μή που κατά λόγον οἰκονομίας τοιαῦτα λέγειν προάγονται. Εἰ γὰρ οὐδὲν ἔτερόν ἐστιν ἡ νύξ ἀλλ᾽ ἢ σκίασμα γῆς, τοῦ ἡλίου τὴν γῆν ὑποτρέχοντος, ὡς ὁ Δαμα- σκηνός Ἰωάννης φησί, πῶς λοιπὸν βαθεῖα την ἡμέραν διαδέξεται νύξ, τοῦ ἡλίου κατ' ἐκείνους ἐγγύτατα καὶ μικροῦ πρὸς ἡμᾶς στρεφομένου, καντεῦθεν ἀκτίνων ἡμῖν ἐμπιπτουσῶν καὶ φωτι ζουσῶν τὸ περίγειον ; Καὶ εἰ μὴ πείθῃ τοῖς λεγο- μένοις, αὐτοῖς τοῖς πράγματι πείσθητι. Ἐν Βρε- τανίᾳ τῇ νήσῳ οκτωκαιδεκάωρος μὲν ἡ ἡμέρα ἐστὶν, ἐξάωρος δὲ ἡ νύξ. Καὶ οὐ μόνον ἐξάωρος, ἀλλὰ καὶ τὸ σκότος αὐτῆς οὐ πάνυ βαθύ, τοιοῦτον δὲ εἰπεῖν ὁποῖόν ἐστι τὸ παρ' ἡμῖν λεγόμενον λυκό φωτον. Εμπίπτουσι γὰρ αὐτοῖς αἱ αὐγαὶ τοῦ ἡλίου, Τίνος ένεκεν; Οτι κάν ταῖς νυξὶν αὐταῖς ὁ ἥλιος Εγγιστα περιστρέφεται διὰ τὸ βραχύτατον αὐτοῦ » ὑγροτέρου νέφους, λευκόν τε ἔχει τὸ χρῶμα καὶ ANNALIUM PARS I. a nube, quemadmodum indicavimus, compressa et impulsa deorsum vergere per vim cogitur. Alte- rum vero fulmen gignitur collisis inter se nubibus eaque de causa perruptis. Nam ea perruptio ful- men efficit nube per vim convulsa : simul utre quasi quodam rupto, pluvia delabitur. Strepitus ipse perruptionis tonitru efficit. nubem quidem perrumpi necesse est, ut ita fulgur conspiciatur: nos vero prius' ignem percipimus. Ejus rei causa est aurium et oculorum structura. Nam oculi nostri citra medium ullum cum aere juncti citius rem visilem prehendunt. At meatus ille tortuosus cochleæque consimilis, quo septæ sunt aures, tarde sonum admittit. Et opifex noster Deus hunc ip- sum instar cochleæ tortuosum condidit ne per illabentes subito sive strepitus sive frigidum aera B C D Isa. 1, 19. cerebrum nostrum graviter læderetur. Jam si ful- men e nube siccissima erumpat, punicei coloris est et natura vehementer urens: sin ex humidiori nube, colorem album habet ac minus urit. Sic ergo, quemadmodum exposuimus hactenus, sidera non tam errantia quam erratica rerum opifex atque dominus in signa temporaque consti- tuit. Ea vero potestatein absolutam in actiones nostras habere, virtutemque nobis aut vitium in- dere, nemo unquam rationis compos dixerit, si- quidem Deum per vatem loqui audierit : s Si vo lueritis et obtemperaveritis mihi, bonis terræ vescemini . . Cum enim ait : • Si volueritis, manifesto declarat unumquemque nostrum liberum esse, simulque singulos esse sic a natura compa- ratus, suarum ut actionum ipsi sint domini. Præter indicata vero, dilecte fili, hoc etiam scire debes, eos qui solem dicant non inferius ter- ram post occasum suum subtercurrere, sed obliquo ¡tinere ad ortum pervenire indeque rursuni pergere ad collustrandam terram, mea quidem sententia viris prudentibus parum probabilia tradere judi- candos esse, nisi forte certo quodam consilio talia proferant. Nam si nihil aliud est nos quam umbra terræ, quæ exsistit sole terram subtercurrente, quemadmodum Joannes ille Damascenus inquit, quo fleri pacto poterit ut alta nox diem excipiat sule (de ipsorum quidem sententia) quamproxime a nobis sese convertente, quocum esse conjun- ctum oportet ut ad nos radii pertingant terræque vicinas partes collustrent? Quodsi huic orationi fdem non habes, rebus ipsis persuaderi te patitur. In insula Britannia'dies horarum xviti spatium continet, cum nox plures quam vi horas non ha- beat. Neque tantum sex horarum est, sed etiam caligo ejus non admodum est profunda, nimirum ejusmodi quale quiddam nos crepusculum dicimus. Nam pertingunt ad eos radii solis. Quamobrem ? Quia per ipsas etiam noctes sol ab eis quam

τηνικαῦτα γὰρ ὑπὸ τοῦ νέφους, ὡς είπομεν, συμ- Δ πιεζομένη τε καὶ ὠθουμένη κάτω ῥιπτεῖσθαι πάλιν βιάζεται. Ο δὲ ἕτερος ἀποτίκτεται κεραυνὸς τῶν νεφῶν συντριβομένων. Ἡ μὲν γὰρ ῥῆξις τὸν κεραυ- νὸν ἀπεγέννησε, τοῦ νέφους βίᾳ σπασθέντος την καῦτα δὲ θυλάκου ὥσπερ διαρραγέντος ύετός κατε νήνεκται. Ο δέ γε τῆς ῥήξεως ήχο; τὴν βροντήν Εt ἀπεγέννησεν. Αλλ' ἐκεῖ μὲν δεῖ πρῶτον μαγἶναι τὸ νέφος καὶ οὕτω φανῆναι τὴν ἀστραπὴν· ἡμεῖς δὲ τοῦ πυρὸς ἐπιλαμβανόμεθα πρότερον. Τούτου δὲ αἴτιον ἡ τῶν ὠτίων καὶ τῶν ὀφθαλμῶν διοργάνωσις - οἱ μὲν γὰρ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν ἀμέσως ὁμιλοῦντες τῷ ἀέρι τοῦ ὁρατοῦ θάττον ἀντιλαμβάνονται, ὁ δέ γε τοῖς ὠτίοις προβεβλημένος κολλοειδής πόρος βρα δέως εἰσάγει τὸν ψόφον. Κοχλοειδῆ δὲ τὸν τοιοῦτον κατεσκεύασε πόρον ὁ δημιουργὸς ἡμῶν Θεός, ἵνα μὴ & ἐκ τῶν παραπιπτόντων ἡμῖν ἀθρόων, εἴτε ψήφου εἴτε ἀέρος ψυχροῦ, ὁ ἐγκέφαλος ἡμῶν οὐ μικρώς καταβλάπτηται. Καὶ εἰ μὲν ἀπὸ ξηροτάτου νέφους ὁ κεραυνός έκραγῇ, φοινικούς τε τὴν χροιάν δ τοιοῦτός ἐστι,καὶ τὴν οὐσίαν φλογώδης, εἰ δὲ ἀφ᾽ καυσώδης ἥκιστα. Οὕτω μὲν οὕτω, καθάπερ ἄνωθεν εἴρηται, καὶ τοὺς ἀστέρας τοὺς ἁπλανεῖς τε καὶ πλανωμένους εἰς σημεῖα καὶ εἰς καιροὺς ὁ ποιητής πάντων καὶ κατ δ ριος έθετο. Κυρίους δὲ τῶν ἐφ' ἡμῖν ἀρετῆς τε καὶ κακίας παρεκτικοὺς οὐκ ἂν ποτε εἴπῃ τις λογισμού κύριος ὤν, εἴ γε καὶ μᾶλλον ἤκουσε τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· . Εάν θέλητε καὶ εἰσακού- σητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. » Ἐὰν θέσ λητε γὰρ εἰπὼν ἔδειξε προφανῶς ὡς ἐλεύθερός τις δ καθ' ἕνα ἡμῶν, καὶ ὅτι τῶν αὐτοῦ πράξεων ἕκαστος ὁμολογουμένως πέφυκε κύριος. Εἰδέναι γὰρ τοῦτο πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἄνωθεν ὀφείλεις, ἀγαπητέ, ὅτι οἱ τὸν ἥλιον λέγοντες μὴ τὴν γῆν ὑποτρέχειν κάτωθεν μετὰ τὴν αὐτοῦ δύσιν, ἀλλ᾽ ἐκ πλαγίου τὴν αὐτοῦ ποιούμενον δίοδον πρὸς ἀνατολὰς ἀπέρχεσθαι κἀκεῖθεν αὖθις ἀπέρχεσθαι τοῦ φωτίζειν τὴν γῆν, οὐκ εὐπαράδεκτα λέγειν, ὡς οἶμαι, τοῖς εἴ φρονοῦσιν κριθήσονται, εἰ μή που κατά λόγον οἰκονομίας τοιαῦτα λέγειν προάγονται. Εἰ γὰρ οὐδὲν ἔτερόν ἐστιν ἡ νύξ ἀλλ᾽ ἢ σκίασμα γῆς, τοῦ ἡλίου τὴν γῆν ὑποτρέχοντος, ὡς ὁ Δαμα- σκηνός Ἰωάννης φησί, πῶς λοιπὸν βαθεῖα την ἡμέραν διαδέξεται νύξ, τοῦ ἡλίου κατ' ἐκείνους ἐγγύτατα καὶ μικροῦ πρὸς ἡμᾶς στρεφομένου, καντεῦθεν ἀκτίνων ἡμῖν ἐμπιπτουσῶν καὶ φωτι ζουσῶν τὸ περίγειον ; Καὶ εἰ μὴ πείθῃ τοῖς λεγο- μένοις, αὐτοῖς τοῖς πράγματι πείσθητι. Ἐν Βρε- τανίᾳ τῇ νήσῳ οκτωκαιδεκάωρος μὲν ἡ ἡμέρα ἐστὶν, ἐξάωρος δὲ ἡ νύξ. Καὶ οὐ μόνον ἐξάωρος, ἀλλὰ καὶ τὸ σκότος αὐτῆς οὐ πάνυ βαθύ, τοιοῦτον δὲ εἰπεῖν ὁποῖόν ἐστι τὸ παρ' ἡμῖν λεγόμενον λυκό φωτον. Εμπίπτουσι γὰρ αὐτοῖς αἱ αὐγαὶ τοῦ ἡλίου, Τίνος ένεκεν; Οτι κάν ταῖς νυξὶν αὐταῖς ὁ ἥλιος Εγγιστα περιστρέφεται διὰ τὸ βραχύτατον αὐτοῦ » ὑγροτέρου νέφους, λευκόν τε ἔχει τὸ χρῶμα καὶ ANNALIUM PARS I. a nube, quemadmodum indicavimus, compressa et impulsa deorsum vergere per vim cogitur. Alte- rum vero fulmen gignitur collisis inter se nubibus eaque de causa perruptis. Nam ea perruptio ful- men efficit nube per vim convulsa : simul utre quasi quodam rupto, pluvia delabitur. Strepitus ipse perruptionis tonitru efficit. nubem quidem perrumpi necesse est, ut ita fulgur conspiciatur: nos vero prius' ignem percipimus. Ejus rei causa est aurium et oculorum structura. Nam oculi nostri citra medium ullum cum aere juncti citius rem visilem prehendunt. At meatus ille tortuosus cochleæque consimilis, quo septæ sunt aures, tarde sonum admittit. Et opifex noster Deus hunc ip- sum instar cochleæ tortuosum condidit ne per illabentes subito sive strepitus sive frigidum aera B C D Isa. 1, 19. cerebrum nostrum graviter læderetur. Jam si ful- men e nube siccissima erumpat, punicei coloris est et natura vehementer urens: sin ex humidiori nube, colorem album habet ac minus urit. Sic ergo, quemadmodum exposuimus hactenus, sidera non tam errantia quam erratica rerum opifex atque dominus in signa temporaque consti- tuit. Ea vero potestatein absolutam in actiones nostras habere, virtutemque nobis aut vitium in- dere, nemo unquam rationis compos dixerit, si- quidem Deum per vatem loqui audierit : s Si vo lueritis et obtemperaveritis mihi, bonis terræ vescemini . . Cum enim ait : • Si volueritis, manifesto declarat unumquemque nostrum liberum esse, simulque singulos esse sic a natura compa- ratus, suarum ut actionum ipsi sint domini. Præter indicata vero, dilecte fili, hoc etiam scire debes, eos qui solem dicant non inferius ter- ram post occasum suum subtercurrere, sed obliquo ¡tinere ad ortum pervenire indeque rursuni pergere ad collustrandam terram, mea quidem sententia viris prudentibus parum probabilia tradere judi- candos esse, nisi forte certo quodam consilio talia proferant. Nam si nihil aliud est nos quam umbra terræ, quæ exsistit sole terram subtercurrente, quemadmodum Joannes ille Damascenus inquit, quo fleri pacto poterit ut alta nox diem excipiat sule (de ipsorum quidem sententia) quamproxime a nobis sese convertente, quocum esse conjun- ctum oportet ut ad nos radii pertingant terræque vicinas partes collustrent? Quodsi huic orationi fdem non habes, rebus ipsis persuaderi te patitur. In insula Britannia'dies horarum xviti spatium continet, cum nox plures quam vi horas non ha- beat. Neque tantum sex horarum est, sed etiam caligo ejus non admodum est profunda, nimirum ejusmodi quale quiddam nos crepusculum dicimus. Nam pertingunt ad eos radii solis. Quamobrem ? Quia per ipsas etiam noctes sol ab eis quam

Α ὑποδεικνύντα. Βαδίζωμεν, φασίν, ἐπὶ τὸ βόρειον Β πέλαγος· γλυκύτερον γὰρ τῆς λοιπῆς θαλάσσης ἐκεῖνο τὸ ὕδωρ, διότι ἐπ' ὀλίγον αὐτῇ προσδιατρί βων ὁ ἥλιος οὐκ ἐξάγει αὐτῆς ὅλον διὰ τῆς ἀκτῖνος τὸ πότιμον. Χαίρει δὲ τοῖς γλυκέσι καὶ τὰ θαλάτ τια. Ὅθεν καὶ ἐπὶ τοὺς ποταμούς ανανήχεται πολ λάκις καὶ πόρρω θαλάσσης φέρεται. Ἐκ τούτου προτιμότερος αὐτοῖς ὁ Πόντος τῶν λοιπῶν ἐστι κόλπων, ὡς ἐπιτήδειος ἐναποκυῆσαι καὶ ἐκθρέψαι τὰ ἔκγονα. Καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις ὁ μέγας φησί Βασίλειος. Ηκουσα ἐγώ τινος τῶν παραλίων ὅτι ὁ θαλάσσιος ἐχῖνος, τὸ μικρὸν παντελῶς καὶ εὐκατα- φρόνητον ζώον, διδάσκαλος πολλάκις γαλήνης καὶ κλύδωνος τοῖς πλέουσι γίνεται· ὃς όταν προΐδῃ τα ραχὴν ἐξ ἀνέμων, ψηφίδα τινα ὑπελθὼν γενναίαν ἐπ' αὐτῆς ὥσπερ ἐπ' ἀγκύρας βεβαίως σαλεύει, κατεχόμενος τῷ βάρει πρὸς τὸ μὴ ῥᾳδίως τοῖς κύ μασιν ἀποσύρεσθαι. Τοῦτο οὖν ὅταν ἴδωσιν οἱ ναυ τιλλόμενοι τὸ σημεῖον, ἴσασι τὴν προσδοκωμένην βιαίαν κίνησιν τῶν ἀνέμων. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ τευθίς φαινομένη σημεῖον χειμῶνός ἐστιν. Ἡ γὰρ τευθὶς ἰχθύδιόν ἐστι λεῖον τὴν ἐπιφά νειαν τῆς σαρκὸς, ὅθεν καὶ μαλάκιον ονομάζεται. Γυμνὸν οὖν πάντη καὶ ἀσκεπὲς ὂν (οὐδὲ γὰρ ἐστρά- κῳ ἢ δέρματι περιέχεται) προαισθάνεται δι' εὐπά θείαν τοῦ χειμῶνος, ὅθεν ἐξάλλεται φεύγουσα τὸ ψύχος καὶ τὴν ἐν βάθει ταραχὴν τῆς θαλάσσης. Οταν οὖν ἴδωσι τὸ ἰχθύδιον τοῦτο ἐπινηχόμενον τῇ θαλάσσῃ, χειμῶνα τεκμαίρονται, ὥσπερ όταν ἴδωσι τὸν πολύποδα τῆς πέτρας περιεχόμενον, ἀνέ μων σημειοῦνται φοράν. Εγκατέσπειρε γὰρ τοῖς ζώοις ὁ Θεὸς δυνάμεις προγνωστικὰς πρὸς τὴν τῆς ζωῆς αὐτῶν σύστασιν. Καὶ ἄλλα μὲν τὰ τῆς θαλάττης τινὰ τυγχάνει φοβερά. Οὐχ ἧττον δὲ καὶ τρυγόνος κέντρον τῆς θαλαττίας, καὶ ταύ- της νεκρᾶς, καὶ ὁ λαγωὸς ὁ θαλάσσιος ταχείαν καὶ ἀπαραίτητον τὴν φθορὰν ἐπιφέρονται. Γίνωσκε δὲ ὅτι παρὰ τοῖς ἰχθύσιν λαγνείαν εἶναι. Κέφαλος γὰρ θῆλυς παρὰ τῷ αἰγιαλῷ προσδεθείς ποιεῖ τοὺς ἄῤῥενας πελαγίζοντας πλησιάζειν ἐκεῖσε καὶ οἷον τῇ θηλείᾳ περισκαίρειν. Ο κύων ἰχθὺς ἡνίκα ψόφου τινὸς αἴσθηται, τὰ σκυλάκια αὐτοῦ παρὰ τῷ οἰκείῳ κρύπτει κόλπῳ καὶ αὖθις ἐξάγε: Ορα δὲ σοφίαν καὶ πονηρίαν μικροῦ ζώου καὶ ἀσθε νοῦς. Ο καρκίνος τῆς σαρκὸς ἐπιθυμεῖ τοῦ ὀστρέου. ᾿Αλλὰ καὶ δυσάλωτος ἡ ἄγρα αὐτῷ διὰ τὴν περιβολὴν τοῦ ὀστράκου γίνεται· ἀῤῥαγεῖ γὰρ ἐρκίῳ τὸ ἀπαλόν τῆς σαρκὸς ἡ φύσις κατησφαλίσατο, διὸ καὶ ἐστρικό δερμον τὸ ζῶον προσαγορεύεται. Καὶ ἐπειδὴ δύο κοιλότητες ἀκριβῶς ἀλλήλαις προσηρμοσμέναι τὸ όστρεον περιπτύσσονται, ἀναγκαίως ἄπρακτοί εἰσιν αἱ χηλαὶ τοῦ καρκίνου. Τί οὖν ποιεί; Οταν ἴδῃ ἐν · ἀπηνέμοις μεθ' ἡδονῆς διαθαλπόμενον καὶ πρὸς τὰς ἀκτίνας τοῦ ἡλίου τὰς πτύχας αὐτοῦ διαπλώσαντα, τότε δὴ λάθρα ψηφίδας παρεμβαλών διακωλύει τὴν σύμπτυξιν, καὶ εὑρίσκεται τὸ ἐλλείπον μέρος τῆς δυνάμεω; διὰ τῆς ἐπινοίας περιεχόμενος. Αὕτη MICHAELIS GLYCE strantem. Abibimus, aiunt, ad mare illud aquilo- nare, cujus aqua reliquo mari dulcior est. Quippe sol exiguum ad tempus in eo commorans omnem aquam potabilem non exhaurit. Et delectantur etiam marina dulcibus, quo fit ut sæpenumero flu- vios natando conscendant longoque a mari spatio provehantur. Ideoque Pontus ipsis est gratior quasi quidam sinus ad proferendos educandosque fetus in primis idoneus. Hoc etiam inter alia magnus ille Basilius tradit. Ex quodam, inquit, homine maritimo cognovi echinum aquatilem, perexiguum ac nullius omnino momenti animal, sæpenumero navigantes de tranquillitate vel tempestate secutura monere. Nam cum procellam a vento imminere prospicit, lapil- lum subit et cum eo tanquam ancora quadam firma fluctuat, subnixus ejus pondere, ne facile a Auctibus abripiatur. Hoc signo conspecto nautæ exspectandum sciunt vehementem ventorum im- petam. Itidem si loligo sive teuthis appareat, tempesta- tis est indicium. Etenim piscis est exiguus habens lævem carnis superficiem, qua de causa malacium quoque a mollitie nuncupatur. Cumque nudus omnino sit et a re nulla tegatur, non testa nec cute, tempestatem eo citius præsentiscit, quo faci- lius aficitur. Itaque subsultat, eoque pacto frigus et maris in imo perturbationem vitat. Quapropter naute pisciculum hunc innatantem mari conspi. cientes tempestatem portendi animadvertunt. Iti- dem si polypum videant saxo adhærescere, de ventoruın mota præsagium colligunt. Nam Deus facultates quasdam futura prospiciendi animalibus ad vitæ ipsorum conservationem insevit. Sunt etiam inter marinas bestias quædam metuendæ, præsertim pastinacæ marinæ stimulus, etiam mor- tuæ, sicut et lepus marinus celerem homini et ine- vitabilem interitum adfert. B c Præterea piscibus salacitatem tribui scire debes; Nam cephalus femina littori alligata facit, ut mares æstuantes eo coeant feminæque velut adsultent. Canis autem marinus si strepitum quemdam sen- tiat, catellos suos in sinu occultat proprio, ac deinceps eos vicissim educit. Aspice autem mihi, D qursu, pusilli ac debilis animalis sapientiam atque versutiam. Cancer ostrei carnem appetit, sed ipsa præda potiri propter indumentum testæ difficulter potest; nam teneram carnem quodam quasi septo natura non facile frangendo muniit; ideoque sole. mus boc animal ostracodermum, quasi testacea cote præditum, appellare. Cumque duæ concavi- tales accurate sibi invicem juncta ostreum ipsum complectantur, necessario chelæ cancri nibit eſſi- cère possunt. Quid ergo molitur? Cum ostreum in locis vento non expositis cum voluptate percale- scere suasque plicas ad radios solis aperire videt, tum vero clanculum injecto calculo, quominus eas rursum claudat, impedit; quodque viribus nequit, •

μῷ καὶ δελεάσματι καὶ ὑποκρίσει ἤθους χρηστού καὶ συμβουλῆς ἀγαθῆς τοὺς ἀνθρώπους εφέλκεται καὶ κατὰ τὸ βουλητὸν αὐτῷ τούτοις συγγίνεται, τοῦ ὕδατος καὶ πνεύματος πρότερον αὐτοὺς ἐξιστῶν· οὐ γὰρ ἂν ἄλλως μεταδοῦναι τούτοις τοῦ οἰκείου δύναται σπόρου, εἰ μὴ πάντα κάλων κινήσας ἐκεῖ θεν αὐτοὺς ἀποσπάσεις. Καὶ τί χρὴ πολλὰ λέγειν καὶ ἀπαριθμεῖν τὰ καθ᾽ ἕκαστον, ἐπεὶ ἑρπετὰ ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός; Καὶ ἑρπετὰ μὲν, ὅτι ἔρπει τῷ ὕδατι καὶ οὕτω τὴν ἑαυτῶν πορείαν ποιοῦνται, ἀριθμῷ δὲ οὐχ ὑποπίπτουσιν ὥστε μὴ ἐκλεῖξαι κατὰ μικρὸν δαπανώμενα. Βόσκονται γὰρ οἱ δυνα τώτεροι τοὺς καταδεεστέρους, καὶ οὐκ ἠνάλωσαν νικῇ γὰρ τὴν δαπάνην ή πρόσοδος. Εύδηλον οὖν ἐντεῦθεν ὅτι καὶ ὁ νοητός ὄφις συριγο 'Αλλ' ὅρα φωνὴν Θεοῦ, μᾶλλον δὲ οὐδὲ φωνὴν Θεοῦ, ἀλλὰ θέλησιν μόνον, ἥτις τὰ παντοδαπά γένη τῶν ἰχθύων ἐκ τῶν ὑδάτων παρήγαγεν. Η γάρ θέλησις αύτη φύσις ἐγεγόνει τοῖς ὕδασι. Ταῦτα μὲν τὰ ὕδατα καὶ ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ζωτικὴν ἐδέχοντο δύο ναμιν. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν αὐτοῖς πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο. Φερόμενον δὲ ζωτικὴν ἐδίδου τοῖς ὕδασι τὴν δύναμιν, ὡς ὁ χρυσόστομος Ιωάννης φησί, καὶ ὅτι μετὰ μικρὸν ζῶα ἐξ αὐτῶν παραχθή σονται. Καὶ ὁ μὲν χρυσορρήμων, καθάπερ είρηται, ζωτικὴν ἐντεῦθεν ενέργειαν κατασημαίνεσθαι λέ- γει· ὁ δὲ μέγας Βασίλειος καὶ πλατύτερον τὰ περὶ τούτων διέξεισι, καὶ οὕτω φησίν. « Είτε τούτο λέ γει τὸ πνεῦμα τὴν τοῦ ἀέρος χύσιν, δέξαι τὸν συγγραφέα τὰ μέρη του κόσμου καταριθμοῦντά σου, ὅτι ἐποίησεν ὁ Θεὸς οὐρανὸν, γῆν, ὕδωρ, αέρα, καὶ τοῦτον χεόμενον ἤδη καὶ ῥέοντα. Είτε, δ καὶ μᾶλ λον ἀληθέστερόν ἐστι καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐκκριθέν, πνεῦμα Θεοῦ τὸ ἅγιον εἴρηται, (οὐδὲ γὰρ ἄλλο παρὰ τῇ Γραφῇ Πνεῦμα Θεοῦ ὀνομάζεται ἢ τὸ ἅγιον τὸ τῆς θείας καὶ μακαρίας Τριάδος συμπληρωτι - κίν), καὶ ταύτην προσδεξάμενος τὴν διάνοιαν μεί ζονα τὴν ἀπ' αὐτῆς ὠφέλειαν εὑρήσεις. Ἐπεφέρετο γὰρ τὸ πνεῦμα, καθάπερ Σύρος τις έλεγε, θαυματ στὸς ἀνὴρ, ἀντὶ τοῦ, ἐπέθαλπε καὶ ἐζωογόνει τὴν τῶν ὑδάτων φύσιν κατὰ τὴν εἰκόνα τῆς επωαζούσης ὄρνιθος και ζωτικήν τινα δύναμιν ἐνιούσης τοῖς ὑποθαλπομένοις, ὡς ἐντεῦθεν σπο φῶς ἀποδείκνυσθαι ὅτι οὐδὲ τῆς δημιουργι κῆς ἐνεργείας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπολείπε ται. Καὶ τοσαῦτα μὲν περὶ τῶν ἰχθύων. Ακόλουθον δ᾽ ἂν εἴη καὶ περὶ τῶν πετεινῶν ὀλίγα διεξελθεῖν, ὅτι καὶ ταῦτα ἐξ ὑδάτων τὴν γένεσιν ἔσχηκε. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ συγγένειά τις πρόσεστι τούτοις πρὸς τὰ νηκτά. Καὶ γὰρ ὥσπερ οἱ ἰχθύες τὸ ὕδωρ το μνουσι, τῇ μὲν κινήσει τῶν παρύγων εἰς τὸ πρόσω χωροῦντες, τῇ δὲ τοῦ οὐραίου μεταβολῇ τάς τε πε- ριστροφὰς καὶ τὰς εὐθείας ὁρμᾶς ἑαυτοῖς οἰακίζον- τες, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν πτηνῶν ἔστιν ἰδεῖν διανηχο- μένων τὴν ἀέρα τοῖ; πτεροῖς κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον. Οτι δὲ ἐξ ὑδάτων τοῖς πετεινοῖς ἡ γένεσις, διὰ MICHAELIS GLYCÆ intellectilem sibilo quodam et inescatione, probæ- que indolis et boni consilii simulatione mortales afficere, proque arbitratu et libidine sua cum eis consuescere, prius opera data ut aquam et spiritum relinquant ; nam aliter semen suum in eos trans- fundere nequit, nisi omni tune moto ab his duo- bus ipsos avellat. Quid autem multis verbis pur est? Cur singula commemorare velimus? Sunt in squis reptilia, quod ita nimirum progrediantur, nec tamen sub numerum cadunt, ne scilicet pau- latim absumpta defcerent. Nam nisi numero pisces infiniti essent, non possent, ad usum ullo modo sufficere, cum pariter et a se invicem et ab homi- nibus absumantur. Quippe tametsi viribus supe- riores devorandis imbecillioribus sese pascant, non tamen omnino consumuntur, quando majus eorum est incrementum quam ut absumi possint. Et considera hoc mihi loco Dei vocem, vel po- tius non vocem Dei, sed voluntatem solam, quas omnis generis piscium species ex aquis produxit, Nam hoc ipsum Dei velle naturam suam aquis tribuit, quæ ipso a principio vitalem quamdam vim sunt consecutæ. Absque quo foret, non in eis Del spiritus latus fuisset, qua motatione vim illam vi- talem aquis impertiebatur,quemadmodum Chryso- stomus loquitur, ut non multo post ex eis animalia provenirent. Tradit enim Chrysostomus hisce verbis vitalem quamdam efficacitatem significari. Basilius autem latius de eis in hæc verba disserit. Sive de aeris diffusione Moses loquitur, intelligito nostrum hunc scriptorem historiæ mundi partes enumerare, condidisse videlicet Deum cœlum, ter- ram, aquam, aera, qui quidem jam tum diſſundere- tur atque Queret. Sive quod verius est et ab iis qui ante nos fuere traditum, de Spíritu Dei sancto hac dici putato. Nam sacris iu Litteris nullus alius Dei spiritus appellatur extra Spiritum illumn san- tum, qui divinam beatamque Trinitatem absolvit et complet.Quam sententiam si amplecti volueris, majorem ex ea fructum percipies. Nam ferebatur in eis spiritus hic, uti Syrus quidam, admirabilis doctrinæ vir, dicere solebat, hoc est fovebat ac felifcandi vim largiebatur aquarum natura, instar gallinæ cujusdam ovis incubantis ac fotis ab se vim quamdam vitalem indentis. Quo ipso etiam perspicue commonstratur Spiritum sanctum ne a rerum quidem condendarum facultate destitui. Et tantum quidem de piscibus. Nunc rerum ordo poscit ut de volucribus etiam pauca commemoremus, quæ et ipse suum ortum ex aquis habuerunt. Quamobrem et cognatione quadam natalilium tenentur. Quippe quemadmodum pisces in aquis degentes pennarum agitatione progredium tur, et diversis caudæ motibus tum indexiones tum directos cursus moderantur, sic et volucres videre est consimili quodam modo suis alis aera pervolare. Et gaudent aquis volucres propterea quod ex aquis ortæ sint. Hoc solo differunt a pis- B C D

Α ὑπεραγάσαιτο ; Εκείνη γὰρ τὴν καλιάν πηγνυμένη τὰ μὲν κάρφη τῷ στόματι διακομίζει, πηλὸν δὲ τοῖς ποσὶν ἄραι μὴ δυναμένη (ανεπιτήδειοι γὰρ οὗτοι πρὸς πᾶσαν ὑπηρεσίαν), τὰ ἄκρα τῶν πτερων ὕδατι καταβρέξασα, εἶτα τῇ λεπτοτάτῃ κάνει ἐνειληθεί. σα, οὕτως ἐπινοεῖ τοῦ πηλοῦ τὴν χρείαν, καὶ κατά μικρὸν ἀλλήλοις τὰ κάρφη οἷον κόλλῃ τινὶ τῷ πηλῷ συνδήσασα ἐν αὐτῇ τοὺς νεοττούς ἐκτρέφει. Αν ἐάν τις εκκεντήσῃ τὰ ὄμματα, ἔχει τινὰ παρὰ τῆς φύσεως βοήθειαν ἰατρικὴν, δι' ἧς πρὸς ὑγείαν ἐπα- νάγει τῶν ἐγγόνων τὰς ὄψεις. Ἡ δὲ ἀλκυὼν θαλάττιόν ἐστιν όρνεον. Αὕτη παρ' αὐτοὺς τοὺς αἰγιαλούς νοσσεύειν πέφυκεν ἐν καιρῷ χειμῶνος, ἐπ' αὐτῆς τὰ ὡς θεμένη τῆς ψάμμου, ἔτε πολλοῖς καὶ βιαίοις ἀνέμης ἡ θάλασσα τῇ γῇ προσαράσσεται. Ἀλλ᾿ ὅμως κοιμίζονται πάντες οἱ ἄνεμοι, ἡσυχάζει δὲ κῦμα θαλάσσιον, ὅτι ἀλκυών ἐπωάζει, τὰς ἑπτὰ δηλονότι ἡμέρας. Ἐπεὶ δὲ καὶ τροφῆς αὐτοῖς χρεία, ἄλλας ἑπτὰ ἡμέρας πρὸς τὴν τῶν νεοττῶν αὔξησιν ὁ μεγαλόδωρος αὐτῇ παρέσχε Θεός. Ωστε καὶ ναυτικοὶ πάντες ἴσασι τοῦτο, καὶ αλκυονίτιδας τὰς ἡμέρας εκείνας προσαγορεύου· σιν. ᾿Αλλὰ καὶ τὴν τρυγόνα φασί διαζευχθείσαν ποτε τοῦ ὁμόζυγος μηκέτι πρὸς ἕτερον καταδέχεσθαι κοι- νωνίαν, μνήμῃ τοῦ ποτὲ συζευχθέντος. Ακουέτω- σαν αἱ γυναῖκες ὅπως τὸ σεμνὸν τῆς χηρείας καὶ παρὰ τοῖς ἀλόγοις τοῦ ἐν ταῖς πολυγαμίαις ἀπρε- τοὺς προτιμότερον. Αδικώτατο; περὶ τὴν τῶν ἐγγόνων τροφὴν δ ἀετός. Δύο γὰρ ἐξαγαγών νεοσσούς, τὸν ἕτερον αὐτ τῶν εἰς γῆν καταρρήγνυσι ταῖς πληγαῖς τῶν πτε- ρῶν ἀπωθούμενος, διὰ τὸ τῆς τροφῆς ἐπίπονον εν ἐγέννησεν ἀποποιούμενος. Ἀλλ᾽ οὐκ ἐᾷ τοῦτον ἢ φήνη διαφθαρήναι, ἀλλ' ὑπολαβοῦσα αὐτὸν τοῖς οἰκείοις αὐτὴ νεοσσοίς σινεκτρέφει. Ον δὲ κρατή σας ἐκθρέψειν νεοττὸν ὁ ἀετὸς, λαμβάνει καὶ συν- ἱπταται αὐτῷ, καὶ ἐὰν ἴδῃ αὐτὸν εὐτόλμως μὲν τὸν αέρα νηχόμενον, ὀξυωποῦντα δὲ πρὸς τὴν τοῦ ἡλίου λαμπρότητα, ὡς οἰκεῖον· περιποιεῖται, εἰ δὲ μή γε, ὡς νόθον ἀποβάλλει. Αλλ' ἐπαινετὸν τὸ τῆς κορώνης φιλότεχνον, ἢ καὶ πετομένοις ἤδη τοῖς νεοττοῖς παρέπεται σιτίζουσα αὐτοὺς καὶ ἐκτρέφουσα μέχρι πολλοῦ. Περὶ μέντοι τῶν κορωνῶν καὶ τάδε φησὶν ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ Περὶ προνοίας λόγῳ αὐτοῦ· σ θαῦμα μέγα πως αἱ κορῶναι τοῖς πελαργοῖς συναπαίρουσαι δορυφο ροῦσιν αὐτοῖς καὶ παραπέμπουσιν, ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ συμμαχίαν αὐτοῖς τινα παρέχουσι πρὸς ὄρνιθας πολεμίους. Σημεῖον δὲ πρῶτον μὲν μή φαίνεσθαι ὑπὸ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον κορώνην παντάπασιν· ἔπειτα μετὰ τραυμάτων επανερχόμεναι τῆς συμμαχίας ἐναργή σημεία κομίζουσι. » Τὸ δέ γε πλέον τῶν ἄλλων παραδοξότερον, τοὺς γυπας φασιν ἀσυνδυάστως τίκτειν, καὶ ταῦτα μακρο διωτάτους όντας, καὶ μέχρις ἑκατὸν ἐτῶν τὴν ζωὴν αὐτῶν παρεκτείνεσθαι. Διὰ τί δὲ τοῦτο, καὶ τίνο; ἕνεκεν; ἵνα γὰρ μή τινες ἐπιγελῶσι τῷ μυστηρίῳ • MICHAELIS GLYCE admiretur ? Ea cum nidum conficit, festucas gni- dem collectas ore profert : sed eum tollere lutum pedibus nequeat, quos ad quasvis operas prorsus ineptos habet, extremis alarum partibus in aquam tinctis, ac deinde minutissimum in pulverem pro- voluta, rationem usurpandi luti excogitat. Nam paulatim festudis luto tanquam glutino quodam, colligatis nidum exstruit, et pullos in eo suos edu- cat. Quorum si quis oculos amittat, opem a ratūra medicam habet, qua eos fetui suo restituit. Marina quædam avicula est halcedo.' Ea brunia tempore propter littora fetificare consuevit, ovis in arena collocatis, cuin multis ac vehementibus a ventis mare ad terram alliditur. Verum inox on- B nes venti sopiuntur et luctus marini conquiescunt. " Tum halcedo totos septem dies ovis suis incnbat, cumque temporis aliquid ´ad educationem quoque sit necessarium, dies alios septem, quibus pulli nonnihil crescant, divina largitas ei concedit. Quæ res nauticæ rei peritis nota est, qui dies illos Halcedonia vocant. Tradunt et turturem a compari sejunctam ob con- jugis prioris memoriam nullius alterius societatem admittere. Dictum hoc mulieribus esto, vilæ nimi- rum viduæ puritatem ab ipsis etiam brutis ani- mantibus indecore plurium nuptiarum appetitioni præferri. Longe injustissima est in educatione suæ sobolis aquila. Nam cum pullos duos produxit, alterum in terram dejicit alarum verberibus protrusum, ob educationis scilicet ærumnas atque molestias ſetum ab se procreatum removens. Sed abjectum phene, quam ossifragam dicunt, perire non sinit: nam sublatum suis cum pultis educat. Quem autem pullum ipsa alit aquila, secum deinde sumit, et inter volandum cum eo, si quidem audacter aera secantem videat ac solis splendorem acutis contuentem oculis, at saum retinet otque servat, sin autem, ceu spurium abjicit. E contrario cornicis amor in sobolem prædicari meretur, quæ pullos jam volantes nihilominus eos consectatur, pascit, et longum satis ad tempus educat. De his magnus ille Basilius hæc etiam in oratione sua De providentia tradit. Res, inquit, est mira, cum ciconiis cornices discedere, quasi que satellites earum et itineris comites esse. Quin etiam, mea quidem sententia, ferunt eis adversus aves quasdəın hostiles auxilium. Quod esse verum primum eo signo colligitur, quod eo tempore nus- quam ulla cornix conspiciatur, deinde quod cum vulneribus revertentes præstitæ societatis eviden- tes notas secum ferant.» Jam quod rebus cæteris magis etiam ab opinione hominum abhorret, vultures aiunt absque maris et seminæ conjunctione gignere, senecta etiam in ex- trema : nam ad centesim um annum vivendo perve- siunt.Quamobrem istuc? nimirum ne qui mysterium C D

τὸ ὄρνεον εἰ ποτε φύσεως ἀνάγκῃ πρὸς ἄλληλα συνδυάζεσθαι καθέλκοιτο, ἅτε δὴ τὴν ἐντεῦθεν ληξίαν παριστῶν. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, τί ποιή- σομεν ἡμεῖς ; οἱ λόγῳ μὲν τετιμημένοι, ταῖς δὲ τοῦ βίου κατὰ τοσοῦτον ἡδοναῖς ἐμπεδούμενοι. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πελεκάνου, οὗ καὶ ὁ Δασιδ μέμνηται λέγων· «Ωμοιώθην πελεκάνι ερημικῷ, ο τί χρὴ καὶ λέγειν ; Τοῦτο τὸ πτηνὸν ἐν ἄκραις πέτ τραις πήγνυσι τὴν καλιάν, τοὺς ἐπιβούλους ἐκφεύ- γειν διὰ φροντίδος ποιούμενον. Αλλ' ὁ ἐπίβουλος ὄφις ἡνίκα τὸν πατέρα μικρόν τι τῶν τέκνων ἀπο- πτάντα θεάσηται, τῆς ἐπιβουλῆς παραχρῆμα ἐφά πτεται. Καὶ ἐπειδὴ μὴ προσεγγίζειν τῇ καλιᾷ δύ ναται, τὸν ἱὸν αὐτοῖς ἐπιχέει καὶ πόρρωθεν περι- σκοπήσας γὰρ πρότερον ὅθεν εἰσπνέει ὁ ἄνεμος, κἀκεῖθεν ἐμφυσήσας αὐτοῖς τὸν ἰὸν, ἐπάγει τὸν ὄλεθρον. Αλλ' ὁ πατὴρ ἐπιπτὰς αὖθις αὐτοῖς καὶ φυσικοῖς τισι λόγοις τὴν ἐπιβουλήν συνιῶν οἶδεν αὖθις ὅθεν ἀναβιώσαιντο κατὰ κορυφῆς γὰρ αὐτῶν ηρέμα πτερύσσεται, καὶ τὰς πλευρὰς ἑκατέρωθεν ἐπιπλήσσων ταῖς πτέρυξιν αἵματος αὐτοῖς ῥανίδας ἀφίησι, κἀντεῦθεν οἱ τεθνεῶτες νεοττοὶ παραδόξως ἀναβιώσκουσιν. Β Επίγνωθι οὖν, ἀγαπητέ, τίνος ένεκεν ή παράδο ξος αὕτη περὶ τὰ ἔγγονα τῷ πελεκάνι συμπάθεια. Σκιαγραφήσει γὰρ ὁ Κύριος τὰ καθ᾿ ἡμᾶς πάντα πὰν τῷ πτηνῷ τούτῳ θέλων ἀνέκαθεν, ὅτι τε παρά- δεισος έκτισται καὶ ὅτιπερ ἐν αὐτῷ οἱ πρωτόπλα στοι τέθεινται, ὅτι ὁ νοητὸς ὄφις τὸν ψυχικὸν αὐτ τοῖς προϋξένησε θάνατον, καὶ ὅτι φιλόστοργος οἷα πατὴρ ἐπὶ τεθνεῶσι παισὶν ὁ ποιητής πάντων Θεός ἐπ' αὐτοῖς ἐπικάμπτεται, χρηματίζει τε τὰ καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος καὶ πάντα τὰ λοιπὰ καταδέχεται, ἐπὶ σταυροῦ τελευταῖον ὑψοῦται, καὶ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ ζωήῤῥυτον αἷμα εκχέει εἰς ἀνάπλασιν τῶν πρωτοπλάστων ἐκείνων τῶν τῷ ἱῷ τεθνηκότων τοῦ δρεως, τοιαύτην τῷ πελεκάνι συμπάθειαν περὶ τὰ ἔγγονα κατ᾿ ἀρχὰς ἐν φύτευσε. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ Δαβιδ προλαβὼν ἔλεγεν· . Ωμοιώθην πελεκάνι έρη μικῷ, ο Πελεκὰν γὰρ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, καλιὰ ὁ παράδεισος, νεοττοὶ οἱ πρωτόπλαστοι, ἐπίβουλος · ὄφις αὐτὸς ὁ διάβολος, ἱὸς ὄφεως ἡ ἐκ τοῦ διαβόλου πάντως ἀπάτη, θάνατος ὁ ἐκ τοῦ Θεοῦ. χωρισμός, συμπάθεια πατρικὴ ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου δι' ἡμᾶς ἐνανθρώπησις. Ἡ δὲ τῶν νεοττῶν ὑπερθεν ἐπιπτέ- ρυξις ἡ ἐπὶ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ τῶν πρωτοπλά- στων ἄνωθεν ἀπαιώρησις, πλευρων ἐπίπληξις ἡ τῆς θείας νύξις πλευρᾶς, καὶ τελευταῖον τοῖς τεθνεῶσιν ἐπιστάζον αἷμα ζωήῤῥυτον· εἰ μὴ γὰρ ζωήῤῥυτον ἦν, οὐκ ἂν τοῖς κάτω κειμένοις ἐχαρίσατο τὴν ἀνά- στασιν. Καλῶς οὖν ἔλεγε διὰ τοῦ προφήτου ὁ Κύ- ριος· . Ωμοιώθην πελεκάνι ἐρημικῷ, Λέγει δὲ τὸ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιον περὶ τῶν κοράκων ὅτι οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν, ὁ δὲ θεὸς τρέφει αὐτά. Τίνος ἕνεκεν ἐνταῦθα τῶν κορά χων ἐξ ὀνόματος μέμνηται ; Λέγεται οὖν ὅτι μισο- ANNALIUM PARS I. A mutuam ad conjunctionem pertrahitur, quasi quid- dam inde sibi ingratæ rei accidere significaret.. Quæ si vera sunt, quid nos, quæso, facturi sumus ? qui beneficio rationis ornati nihilominus vitæ vo- luptatibus plus æquo sumus addicti. Quid de pelecano dicemus ? cujus-in Psalmis suis Davides etiam meminit : Factus sum, ait, pele- cano solitario similis "., Avis hæc summis in sco- pulis nidum exstruit, sollicite incumbens in id ut insidiatores vitet. Verum serpens insidiator etiam magno ex intervallo virus suum in pullos ejus evo- mit. Posteaquam enim circumspexit unde ventus spiret, ab ea parte veneno amato interitum eis adfert. Tum vero pater supra ipsos volans, et naturali quodam instinctu factas insidias depre- bendens, quo pacto recuperare vitam possint cognitum habet. Nam leniter supra illorum verti- cem alas expandens, et feriens utrinque latera, guttas in eos sanguinis demittit. Quo facto novą et inopinata quadam ratione pulli vitæ resti- launtur. Christus, nidus paradisus, pulli primum conditi Hoc exemplum, difecte fili, velim mihi conside- res. Quamobrem indita est pelecano admirabilis hæc erga sobolem affectio? Cum multo ante Do- minus hac in ave vellet exprimere cuncta quæ nobis acciderunt, quod nimirum paradisus condi- tus sit, quod in eo collocati homines illi primi, quod intellectilis ille serpens animi mortem eis C conciliaverit, quod opifex omnium Deus. paterna benevolentia velut erga filios motus, homo factus, omnia perpessus, tandem in crucem sublatus sit, quod de latere suo sanguinem eluderit, verum vite rivum, ad primorum hominum instauratio- nem, qui veneno serpentis exstincti fuerant, ipso rerum initio talem erga sobolem suam affectionem pelecano insevit. Nam propterea per Davidem multo ante verbis his usus est: Factus sum pele- cano solitario similis. Etenim pelecanus est ipse . D Psal. c1, 8. »‹ Luc. x11, 24. homines, serpens insidiator ipse diabolus, virus serpentis fraus diaboli, mors a Deo diremplus at- que separatio, paterna affectio Dei sermonis facta nostri causa natura humanæ assumptio, alarum supra pullos expansio Christi supra conditos illos primum homines in crucem sublatio, laterum pul- satio divini lateris punctio, quam secuta est san- · guiuis vitae fontem continentis destillatio. Nisi enim vivificus esset, prostratis resurrectionem im- partiri non posset. Itaque per vatem Dominus præclare dixit : Factus sum pelecano solitario similis. › Perscriptum est in Evangelio Lucas : Consi- derate corvos, qui neque serunt neque metunt, et Deus nihilominus eos alit. › Quamobrem hoc loco nominatim corvorum fit mentio ? perhibentur

Α δέχον κύστιν ἡ φύσις τοῖς ὀρνέοις οὐκ ἔδωκεν. Ἔχεις ἰδοὺ καὶ τὰ τῆς πέμπτης ἡμέρας. ΑΡΧΗ ΤΗΣ Γ' ΗΜΕΡΑΣ. Ἐν δὲ τῇ ἔκτῃ ἡμέρᾳ ἐκ τῆς γῆς ἐξάγει τὰ τετράποδα «Καὶ εἶπε » γάρ φησιν ο ὁ Θεὸς, Εξα γαγέτω ἡ γῆ ψυχὴν ζῶσαν. ο 'Αλλ' ἐπιπηδῶσιν οἱ Μανιχαίοι κἀνταῦθα, ψυχὴν ἐντιθέντες τῇ γῇ. Μα- ταιάζουσι δὲ προφανῶς· οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ εἶπεν • Εξαγαγέτω ψυχήν, » τὸ ἐναποκείμενον αὐτῇ προσήνεγκεν, ἀλλ' ὁ δοὺς τὸ πρόσταγμα καὶ τὴν τοῦ ἐξαγαγεῖν αὐτῇ δύναμιν έχαρίσατο. Οὔτε γὰρ ὅτε ήκουσεν ἡ γῆ, ο Βλαστησάτω βοτάνην χόρτου καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπόν, ο κεκρυμμένον ἔχουσα τὴν χόρτον ἐξήνεγκεν, οὐδὲ τὸν φοίνικα τὴν ὁρῶν ἢ τὴν κυπάρισσον κάτω που κεκρυμμένην ἐν ταῖς ἑαυτῆς λαγόσιν ἀνῆκε πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν, ἀλλ᾽ ὁ θεῖος λόγος φύσις τῶν γινομένων ἐστίν. Εξάγει λοιπὸν ἡ γῆ οὐχ ὅπερ ἔχει, ἀλλ' ὅπερ σήμ μερον κτᾶται, Θεοῦ δωρουμένου τῆς ἐνεργείας τὴν δύναμιν. Εἰ γὰρ καὶ φυσικῷ λογῷ τὰ πάντα γίνεται σήμερον, ἀλλ' ἐκεῖθεν ἐσχήκασι κατ' ἀρχὰς τὴν ὁρμήν. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Βασίλειος λέγει ὅτι ποιεῖ μὲν ἡ φύσις ἅπαντα κατὰ τὴν ἀκολουθίαν, θείῳ δὲ προστάγματι διὰ πάσης ἀρχῆθεν λαληθέντι τῆς κτίσεως.. Ἐξάγει μὲν οὖν κατὰ τὴν ἕκτην ἀπὸ τῆς γῆς τὰ τετράποδα. Αλλ' ἐνταῦθα ζητῆσαι ἄξιον, ἀγαπητέ, τίνος ἕνεκεν τοὺς μὲν ἰχθύας εὐλογίας ἠξίωσεν ὁ Θεὸς, αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι εἰπὼν, ἐπὶ δὲ τοῖς χερ σαίοις τοῦτο οὐκ ἐποίησε. Καὶ λέγομεν ὅτι διὰ τὴν ἐπὶ τῷ ὄρει μετ' οὐ πολὺ γενησομένην κατάραν. Ἐπειδὴ γὰρ προεἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι διὰ τοῦ ὄψεως απατηθήσεται ὁ ἄνθρωπος, κἀντεῦθεν αὐτὸς ὁ ὄφις ἀρᾷ ὑποπεσεῖται, τούτου χάριν εὐλογίας ἀξιῶσας τὰ χερσαία οὐκ ἔφθασεν, ἵνα μὴ εὑρεθείη τὰ αὐτὰ εὐλογῶν καὶ καταρώμενος, ὡς θειότατος φησιν Αναστάσιος.. Αλλ' ἡ μὲν τῶν ἰχθύων φύσις εὐτε λεστέρας δοκεῖ μετέχειν ζωῆς διὰ τὸ ἐν τῇ παχύτητι τοῦ ὕδατος διαιτᾶσθαι· καὶ γὰρ ἀκοὴ παρ' ἐκείνοις βαρεία, καὶ ὁρῶσιν ἀμβλὺ, καὶ οὔτε τις μνήμῃ παρ' ἐκείνοις οὔτε φαντασία οὔτε συνήθους ἐπίγνωσις. Επὶ δέ γε τοῖς χερσαίοις τί χρὴ καὶ λέγειν ; Δί τε γὰρ αἰσθήσεις τετράνωνται, καὶ ἀκριβεῖς μνῆμαι τῶν παρελθόντων ἐν αὐτοῖς. Οἶδε την συνήθη φωνήν ὁ ὄνος, οἶδεν ὁδὸν ἦν πολλάκις ἐβάδισε, καί που καὶ ὁδηγὸς ἐνίοτε ἀποσφαλέντι τῷ ἀνθρώπῳ γίνεται· τὸ δὲ ὀξυήκοον τοῦ ζώου οὐδὲν ἄλλο τι λέγεται τῶν χερσαίων ἔχειν. Τὸ δὲ τῶν καμήλων μνησίκακον καὶ βαρύμηνι διαρκὲς πρὸς ὀργὴν πῶς ἄν τις εἴπῃ; Πάλαι ποτὲ πληγείσα κάμηλος, μακρῷ χρόνῳ τα μιευσαμένη τὴν μήνιν, ἐπειδὰν εὐκαιρίας λάβηται, τὸ κακὸν ἀντιδίδωσι. Τοῦτο καὶ ἐπὶ ἐλέφαντος ἱστορούμενον εὕρομεν. Ποτὲ γὰρ εἰς ἱπποδρομίαν ἐλέφας ἀπαγόμενος καταλλάκτην τινὰ καθήμενον MICHAELIS GLYCE excernunt, non parum humoris simul exit. Quam- obrem vrinæ receptaculum in avibus natura non condidit. ´En habes et quintæ dici opera. INCIPIT DIES SEXTA. Sexta die Deus e terra bestias quadrupedes producit. Inquit enim historiæ scriptor : « Di- xit Deus, Edat tellus animam vivam "..) Prusi- fiunt hic contra nos Manichæi, qui terræ ani- mam indunt. Verum manifesto desipiunt. Non enim propterea quod dixit Deus : ‹ Edat animam,› id edidit quod erat in ea quasi reconditum : sed mandatum hoc vias atque facultatem edendi terræ largiebatur. Quippe cum audiit terra : • Pariat herbas gramineas, et arbores fructiferas, quæ fructum edant *,, non idcirco gramen intus abdi- tum protulit, nec palmam vel quercum vel cupres- sum intra sinus suos occultatam in superficiem eduxit : sed ipsa Dei oratio rerum quæ exsistunt ipsa natura est. Itaque terra non quod contine- Dat edit, sed quod hodie possidet, largiente nimi- rum Deo vim efficacitatis. Quamvis enim ratione naturali oriuntur hodie omnia, tamen inde pro- fecta sunt in ipso rerum exordio secundum seriem suam, idque per mandatum divinum, quod in creatione pronuntiatum ubique fuit. Itaque sexta die, ceu diximus, bestias quadru pedes e terra producit. : B ffic vero inquiri operæ pretium est, quamobrem C Deus imprecatione fausta pisces quidem dignatus fuerit, cum bisce verbis uteretur: Fetificate ac multiplicamini, verum in terrestribus idem non fecerit. Respondemus autem factum id esse pro- pter exsecrationem serpentis, quæ non multo post subsecuta est. Nam quia futurum prospiciebat Deus ut homo per serpentem deciperetur, eaque de causa serpens exsecrationi subjiceretur, idcirco terrestres bestias imprecatione fausta noluit prius dignari, ne deprehenderetur eadem et impreca• tione fausta et exsecratione prosequi, sicut ait vir divinus Anastasius. Videtur autem natura piscium tenui quadam et vil omnino vita frui propterea quod in aquæ crassitie degant. Nam et gravis ac difficilis est apud ipsos auditio, et obtusum cernunt. D Nec recordatio est apud ipsos ulla nec imagi- natio nec rei consuetæ agnitio. At vero de terres- tribus quid opus est multa commemorare? Sunt his acres sensus et rerum præteritarum recordationes. Novit vocem consuetam sibi ac familiarem asinus. Novit viam quam sæpius trivit, ac nonnunquam etiam viæ dux est homini, qui aberravit. Auditus autem acrimonia tanta in hoc est animali quanta esse in alio nullo terrestrium perhibetur. In camelo quæ injuriarum sit memoria, quæ iracun- dia, quæ in ira perseveratio, quo pacto quis expli- cet ? si vel olim verberatus sit, Ira diuturno tempore *º Gẹn. 1, 24. et ibid. 10.

Α δέχον κύστιν ἡ φύσις τοῖς ὀρνέοις οὐκ ἔδωκεν. Ἔχεις ἰδοὺ καὶ τὰ τῆς πέμπτης ἡμέρας. ΑΡΧΗ ΤΗΣ Γ' ΗΜΕΡΑΣ. Ἐν δὲ τῇ ἔκτῃ ἡμέρᾳ ἐκ τῆς γῆς ἐξάγει τὰ τετράποδα «Καὶ εἶπε » γάρ φησιν ο ὁ Θεὸς, Εξα γαγέτω ἡ γῆ ψυχὴν ζῶσαν. ο 'Αλλ' ἐπιπηδῶσιν οἱ Μανιχαίοι κἀνταῦθα, ψυχὴν ἐντιθέντες τῇ γῇ. Μα- ταιάζουσι δὲ προφανῶς· οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ εἶπεν • Εξαγαγέτω ψυχήν, » τὸ ἐναποκείμενον αὐτῇ προσήνεγκεν, ἀλλ' ὁ δοὺς τὸ πρόσταγμα καὶ τὴν τοῦ ἐξαγαγεῖν αὐτῇ δύναμιν έχαρίσατο. Οὔτε γὰρ ὅτε ήκουσεν ἡ γῆ, ο Βλαστησάτω βοτάνην χόρτου καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπόν, ο κεκρυμμένον ἔχουσα τὴν χόρτον ἐξήνεγκεν, οὐδὲ τὸν φοίνικα τὴν ὁρῶν ἢ τὴν κυπάρισσον κάτω που κεκρυμμένην ἐν ταῖς ἑαυτῆς λαγόσιν ἀνῆκε πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν, ἀλλ᾽ ὁ θεῖος λόγος φύσις τῶν γινομένων ἐστίν. Εξάγει λοιπὸν ἡ γῆ οὐχ ὅπερ ἔχει, ἀλλ' ὅπερ σήμ μερον κτᾶται, Θεοῦ δωρουμένου τῆς ἐνεργείας τὴν δύναμιν. Εἰ γὰρ καὶ φυσικῷ λογῷ τὰ πάντα γίνεται σήμερον, ἀλλ' ἐκεῖθεν ἐσχήκασι κατ' ἀρχὰς τὴν ὁρμήν. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Βασίλειος λέγει ὅτι ποιεῖ μὲν ἡ φύσις ἅπαντα κατὰ τὴν ἀκολουθίαν, θείῳ δὲ προστάγματι διὰ πάσης ἀρχῆθεν λαληθέντι τῆς κτίσεως.. Ἐξάγει μὲν οὖν κατὰ τὴν ἕκτην ἀπὸ τῆς γῆς τὰ τετράποδα. Αλλ' ἐνταῦθα ζητῆσαι ἄξιον, ἀγαπητέ, τίνος ἕνεκεν τοὺς μὲν ἰχθύας εὐλογίας ἠξίωσεν ὁ Θεὸς, αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι εἰπὼν, ἐπὶ δὲ τοῖς χερ σαίοις τοῦτο οὐκ ἐποίησε. Καὶ λέγομεν ὅτι διὰ τὴν ἐπὶ τῷ ὄρει μετ' οὐ πολὺ γενησομένην κατάραν. Ἐπειδὴ γὰρ προεἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι διὰ τοῦ ὄψεως απατηθήσεται ὁ ἄνθρωπος, κἀντεῦθεν αὐτὸς ὁ ὄφις ἀρᾷ ὑποπεσεῖται, τούτου χάριν εὐλογίας ἀξιῶσας τὰ χερσαία οὐκ ἔφθασεν, ἵνα μὴ εὑρεθείη τὰ αὐτὰ εὐλογῶν καὶ καταρώμενος, ὡς θειότατος φησιν Αναστάσιος.. Αλλ' ἡ μὲν τῶν ἰχθύων φύσις εὐτε λεστέρας δοκεῖ μετέχειν ζωῆς διὰ τὸ ἐν τῇ παχύτητι τοῦ ὕδατος διαιτᾶσθαι· καὶ γὰρ ἀκοὴ παρ' ἐκείνοις βαρεία, καὶ ὁρῶσιν ἀμβλὺ, καὶ οὔτε τις μνήμῃ παρ' ἐκείνοις οὔτε φαντασία οὔτε συνήθους ἐπίγνωσις. Επὶ δέ γε τοῖς χερσαίοις τί χρὴ καὶ λέγειν ; Δί τε γὰρ αἰσθήσεις τετράνωνται, καὶ ἀκριβεῖς μνῆμαι τῶν παρελθόντων ἐν αὐτοῖς. Οἶδε την συνήθη φωνήν ὁ ὄνος, οἶδεν ὁδὸν ἦν πολλάκις ἐβάδισε, καί που καὶ ὁδηγὸς ἐνίοτε ἀποσφαλέντι τῷ ἀνθρώπῳ γίνεται· τὸ δὲ ὀξυήκοον τοῦ ζώου οὐδὲν ἄλλο τι λέγεται τῶν χερσαίων ἔχειν. Τὸ δὲ τῶν καμήλων μνησίκακον καὶ βαρύμηνι διαρκὲς πρὸς ὀργὴν πῶς ἄν τις εἴπῃ; Πάλαι ποτὲ πληγείσα κάμηλος, μακρῷ χρόνῳ τα μιευσαμένη τὴν μήνιν, ἐπειδὰν εὐκαιρίας λάβηται, τὸ κακὸν ἀντιδίδωσι. Τοῦτο καὶ ἐπὶ ἐλέφαντος ἱστορούμενον εὕρομεν. Ποτὲ γὰρ εἰς ἱπποδρομίαν ἐλέφας ἀπαγόμενος καταλλάκτην τινὰ καθήμενον MICHAELIS GLYCE excernunt, non parum humoris simul exit. Quam- obrem vrinæ receptaculum in avibus natura non condidit. ´En habes et quintæ dici opera. INCIPIT DIES SEXTA. Sexta die Deus e terra bestias quadrupedes producit. Inquit enim historiæ scriptor : « Di- xit Deus, Edat tellus animam vivam "..) Prusi- fiunt hic contra nos Manichæi, qui terræ ani- mam indunt. Verum manifesto desipiunt. Non enim propterea quod dixit Deus : ‹ Edat animam,› id edidit quod erat in ea quasi reconditum : sed mandatum hoc vias atque facultatem edendi terræ largiebatur. Quippe cum audiit terra : • Pariat herbas gramineas, et arbores fructiferas, quæ fructum edant *,, non idcirco gramen intus abdi- tum protulit, nec palmam vel quercum vel cupres- sum intra sinus suos occultatam in superficiem eduxit : sed ipsa Dei oratio rerum quæ exsistunt ipsa natura est. Itaque terra non quod contine- Dat edit, sed quod hodie possidet, largiente nimi- rum Deo vim efficacitatis. Quamvis enim ratione naturali oriuntur hodie omnia, tamen inde pro- fecta sunt in ipso rerum exordio secundum seriem suam, idque per mandatum divinum, quod in creatione pronuntiatum ubique fuit. Itaque sexta die, ceu diximus, bestias quadru pedes e terra producit. : B ffic vero inquiri operæ pretium est, quamobrem C Deus imprecatione fausta pisces quidem dignatus fuerit, cum bisce verbis uteretur: Fetificate ac multiplicamini, verum in terrestribus idem non fecerit. Respondemus autem factum id esse pro- pter exsecrationem serpentis, quæ non multo post subsecuta est. Nam quia futurum prospiciebat Deus ut homo per serpentem deciperetur, eaque de causa serpens exsecrationi subjiceretur, idcirco terrestres bestias imprecatione fausta noluit prius dignari, ne deprehenderetur eadem et impreca• tione fausta et exsecratione prosequi, sicut ait vir divinus Anastasius. Videtur autem natura piscium tenui quadam et vil omnino vita frui propterea quod in aquæ crassitie degant. Nam et gravis ac difficilis est apud ipsos auditio, et obtusum cernunt. D Nec recordatio est apud ipsos ulla nec imagi- natio nec rei consuetæ agnitio. At vero de terres- tribus quid opus est multa commemorare? Sunt his acres sensus et rerum præteritarum recordationes. Novit vocem consuetam sibi ac familiarem asinus. Novit viam quam sæpius trivit, ac nonnunquam etiam viæ dux est homini, qui aberravit. Auditus autem acrimonia tanta in hoc est animali quanta esse in alio nullo terrestrium perhibetur. In camelo quæ injuriarum sit memoria, quæ iracun- dia, quæ in ira perseveratio, quo pacto quis expli- cet ? si vel olim verberatus sit, Ira diuturno tempore *º Gẹn. 1, 24. et ibid. 10.

ἐν τῷ μιλίῳ φόνου πεποίηκε παρανάλωμα διὰ τῶν ὀδόντων αὐτοῦ, ἀναιδώς πως καὶ ἀτάκτως ὁρμήσας κατ' αὐτοῦ. Τὸ δ' αἴτιον ὅτι πρὸ δέκα ἐνιαυτῶν ὁ τοιοῦτος καταλλάκτης σιδήρῳ ἔπληξεν αὐτὸν ἀπα γόμενον καὶ τότε εἰς ἱπποδρομίαν διὰ τοῦ αὐτοῦ τόπου. Καὶ τὰ μὲν τοῦ ἐλέφαντος τοιαῦτα· αἱ δὲ παρδάλεις φυσικήν τινα ἔχουσι πρὸς τὸν ἄνθρωπον ὀργὴν, καὶ πεφύκασι μᾶλλον τοῖς ὀφθαλμοῖς τῶν ἀνθρώπων ἐφάλλεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν χάρτῃ ἰδοῦσαι τυπωθέντα ἄνθρωπον, ὡς πού φησιν ὁ μέγας Βασί λειος, τὸν χάρτην σπαράττουσιν. Ικανῶς δὲ θαυμάσειεν ἄν τις καὶ τὰ τοῦ λέοντος, τὸ μοναστικὸν αὐτοῦ τῆς ζωῆς, τὸ ἀκοινώνητον πρὸς τὸ ὁμόφυλον. Οἷον γάρ τις τύραννος τῶν ἀλό των διὰ τὴν ἐκ φύσεως ὑπεροψίαν τὴν πρὸς τοὺς πολλοὺς ὁμοτιμίαν οὐ καταδέχεται, ὥστε οὐδὲ χθε σινὴν τροφὴν προσίεται. Ο καὶ τηλικαῦτα όργανα ἡ φύσις ἐνέθηκεν ὥστε πολλὰ τῶν ζώων ὑπερβάλο λοντα τῇ ταχύτητι μόνῳ πολλάκις αλίσκεται τῷ βρυχήματι. Καὶ τοῦτο Δαβὶδ ὁ προφήτης υπεμφαί- νειν λέγων· ι Ο λέων ἐνεδρεύει ἐν ἀποκρύφψ. Αίφνης γὰρ ἐκπηδήσας ἐκεῖθεν καὶ μέγα βοήσας τὰ παροδεύοντα τῶν ζώων ίστασθαι ποιεῖ, καὶ οὕτως ἐσθίει καταλαμβάνων αὐτά. Καλῶς οὖν ὁ Προφήτης ἔλεγε· « Σκύμνοι ωρυόμενοι, καὶ τὰ λοιπά. Β Οὐ τοσοῦτον δὲ ἡμεῖς οἱ λόγῳ τετιμημένοι, ὅσον αὐτὰ δήπου τὰ ἄλογα ζώα τὴν οἰκείαν οίδασι σω τηρίαν, καὶ ὅθεν αὐτοῖς παθαινομένοις ἡ ὑγεία. προσγίνεται. "Αρκτος γὰρ πολλάκις βαρυτάταις κατατρωθεῖσα πληγαῖς ἑαυτὴν ἰατρεύει, τῷ φλόμῳ τούτῳ ξηρὰν τὴν φύσιν ἔχοντι τὰς ὠτειλὰς παρα- Εύουσα. Ιδοις δ᾽ ἂν καὶ ἀλώπεκα τῷ δακρύῳ τῆς πίτυος ἑαυτὴν ἱατρεύουσαν. Χελώνη δε σαρκών ἐχίδνης εμφορηθεῖσα διὰ τῆς ὀριγάνου αντιπαθείας φεύγει τὴν βλάβην τοῦ ἰοβόλου. Καὶ ὄρις τὴν ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς βλάβην ἐξιᾶται βοσκηθείς μάλαθρα. Οἶδε δὲ καὶ ὁ ἔλαφος, καθά φησιν Αιλιανός, θερα πεύειν ἑαυτὸν ἄνθει τινὶ, ἐάν ποτε ὑπὸ τοῦ βέλους τρωθῇ. Οἶδε δὲ καὶ κάμηλος κεκαυμένους χυμούς ἐξεμεῖν, εἰ φύλλων ὑγρῶν ἐφάψοιτο δρυός. Αλλά καὶ κύων οὐκ ἀγνοεῖ χολῆς μελαίνης χλωρὰν ἄγρ- στιν εἶναι καθάρσιον. ᾿Αλλὰ καὶ τράγοι τὴν ἀσχα-- μωνίαν τῆς ἀπεψίας αλεξητήριον οίδασι. Καὶ πάρ- δαλις λύθρον αἰγὸς ἀγρίου σωτήριον οίεται. Καὶ πτηνὸς ἱέραξ τὸν ὁπὸν τῶν πικροφύλλων θριδακίων ὀπτικὸν ἀχλύος επίσταται φάρμακον. Καὶ κύκνοι δὲ βατράχους ἐσθίοντες τοῦ λυποῦντος ἀπαλλαγὴν εὑρίσκουσι. Φεύγουσι καὶ γῦπες καὶ κάνθαροι τὴν τῶν ῥόδων ὀσμήν. ᾿Αλλὰ καὶ ὄφις ὁ Λιβυκὺς ἀπο- στρέφεται πήγανον· ψυχρὰν γὰρ καὶ ξηρὰν καὶ νευρώδη τὴν φύσιν κληρωσάμενος, ὑπὸ τοῦ ξηροτά του όντος λειποψυχεῖν ἀναγκάζεται, ὥσπερ ὑπὸ κραιπάλης τινὸς καὶ σκοτοδινίας ταῖς ὑπερβολαῖς ANNALIUM PARS I. II! A veluti penu quodam recondita, qnamprimum s opportunitas obtulerit, vicem refert. De elephanto hujusmodi quiddam memoriæ proditum reperi- mus. Cum in hippodromum deduceretur elephas, quemdam magistrum ferarum et cicuratorem in miliario sedentem interfecit, immaniter adversus illum cum dentibus suis irruens. Ejus rei causa erat, quod is ante totos decem annos elephantum ferro pereusserat, cum id temporis per eumdem Iocum ad hippodromum deduceretur. Pardales na- turalem quamdam adversus homines iran fovent, ae plerumque consueverunt in oculos hominum insilire. Quin pictos etiam in chartis lacerant, ut alicubi sanctus dicit Basilius. C Leonis quoque mores et indolem non abs re quis admiretur, nimirum vitam ejus solitarian et abhorrentem a sui generis animaliumn societate na- turam. Nam cum sit quasi quidem brutorum ty- rannus et rex, pari esse cum cæteris honore di- gnitateque recusat propter quamdam inditam ipsi a natura superbiam. Consimiliter cibum hesternum non sumit. Eidem instrumenta vocis tanta natura dedit, ut cum animalia pleraque velocitate supe- ret, solo sæpenumero semet rugitu suo prodat. Indicare hoc ipsum vates etiam Davides voluit hisce verbis : « Tanquam leo abditis in locis insi- diatur “. › Nam ex iis repente prosiliens, magno clamore sublato, animalia prætereuntia sistit et hoc modo capta devorat. Itaque præclare Vates ait : • Catuli leonini rugientes, ut prædam faciant ". Neque vero nos homines, quanquam rationis beneficio simus ornati, tam egregie nobis consulere possumus quam ipsa bruta animalia rationes se conservandi norunt, et unde male affectis sanitas reparetur......... Ursus enim saepenumero gravis- simis vulneribus affectus sibi ipse medicinam facit, dum verbasco naturalem siccitatem habente vulnera obstruit. Etiam vulpem lacryma pinus se ipsam curantem videre est. Testudo vipere carnibus sa- tiata per contrariam origani vim, quominus a re venenosa laediatur, eficit. Serpens oculos 12006 sanitati restituit, malathris pastus. Novit et cervas, quemadmo:lum Ælianus tradit, seipsum fore quo- dam curare, si quando telo læsus est. Camelus humores perastos evomere uovit, contactis kami- dis quercus foliis. Nec canis ignorat viride gramer nigræ bilis expurgandæ vim habere. Hirci scame niam cruditatis remedium esse sciunt. Pardalis cruorem capræ silvestris sibi salutarem existimat. Accipiter volucris succum lactucarum, quarum folia sunt amara, caligantium oculorum scit esse remedium. Cygni ranas devorantes, affectione quadam sibi molesta sese liberant. Vultures et scarabæi rosarum odorem fugiunt. Serpens Libycus rutam aversatur: nam cum natura frigidus, sic- cus, nervosus sit : per hanc herbam, quæ siccandi vim habet maximam, necessario velut exanimatur: tanquam si per crapulam quamdam et vertiginem D is Psal. 5, 9. » Psal. cus, 21.

λαγωῷ καὶ τῷ ἐλάφῳ δειλοῖς οὖσι κατὰ ψυχὴν δρό- Δ μου έδωχεν, ἵνα τὰς τῶν κυνηγούντων χεῖρας ἐκε φεύγωσι. Τῷ χοίρῳ θυμώδει καὶ πολεμιστῇ ὄντι τοὺς χαυλιόδοντας, τῷ ταύρῳ κέρας χαρίζεται, καὶ τῷ λέοντι οδόντας καὶ ὄνυχας. Καὶ οὕτω μὲν τὰ πάντα προσφόρως καθώπλισε, τὸν δὲ ἄνθρωπον γυμνὸν εἰς τὸν βίον παραγαγών τῇ περιουσίᾳ τοῦ λόγου παρε μυθήσατο· ἐν γὰρ τῷ λόγῳ τὸ πάντων ἄρχειν αὐτῷ πρόσεστι. Διὰ λόγου τὰ πτηνὰ ἐξ ἀέρος κατάγει, τοὺς ἰχθύας ἐξ ὑδάτων ἀνέλκει. Διὰ λόγου τὰ πάντα ποιεῖ ὅσα πρὸς σύστασιν τῆς ζωῆς αὐτοῦ, οἰκίας, ἄμε φια, περιβολὴν, ὅπλον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Κατὰ τοῦτο καὶ χεῖρας αὐτῷ δέδωκεν ὁ Θεὸς, ὡς ἐντεῦθεν ἀκωλύ, τους τὸν προϊόντα λόγον αὐτῷ πάντα πράττειν ὅσα καὶ βούλεται. Ταύτῃ το: καὶ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ εἰς τὸν προφήτην Ησαΐαν ἑρμηνεία περὶ τούτων " οὕτω φησί· « Τοῖς μὲν ἀλόγοις εὔκολον δέδωκε τὴν πρὸς τὸ ζῆν ἀφορμὴν, τροφὰς αὐτομάτου; καὶ σκέ τὴν αὐτοφυᾶ, καὶ τὰ τῶν τριχῶν καὶ πτερῶν ἐνδύ ματα ἡ πάντα οἰκονομοῦσα δύναμις ἐχαρίσατο· τὸν δὲ ἄνθρωπον γυμνόν παραγαγοῦσα λόγον ἔδωκεν ἀντὶ πάντων αὐτῷ, δι' οὗ αἱ ποριστικαὶ συνεστήσαντο τέτ χναι, οικοδομητική, ὑφαντικὴ καὶ αἱ λοιπαὶ, τὸ τοῖς σώμασι δέον ἀναπληρούσης τῆς ψυχῆς τῇ περιουσία τοῦ λόγου. » Είχε μὲν οὖν συνυπογεννηθῆναι τῷ ἀνα θρώπῳ τὰ πάντα μετὰ καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ κατὰ πλείονα φιλοτιμίαν. 'Αλλ' οὐμενοῦν ἡ τοῦ λόγου χάρις ἐντεῦθεν ἐδείκνυτο. Ανάγκης γὰρ μὴ οὔσης τίνι ἂν ἢ αὐτοῦ ἐνέργεια διάδηλος γέγονε; Κατὰ τοῦτο δὲ παρὰ τοῖς ἀλόγοις ζώοις καὶ αἰσθήσεις, ἅτε λόγου μὴ ὄντος, τετράνωνται· τὸ γὰρ ἐλλείπον τοῦ λόγου τῇ περιουσίᾳ τῶν αἰσθήσεων πανσόφως ὁ τῶν ἀπάν- των παρεμυθήσατο πρύτανις. Αλλ' ὅρα κὰν τούτοις τὴν κηδεμονίαν τοῦ Θεοῦ. Μακρὸς ὁ τράχηλος τῆς καμήλου τίνος ἕνεκεν; ἵνα τοῖς ποσὶν ἐξισάζηται, καὶ ἐφικνῆται τῆς βοτάνης ἐξ ἧς ἀποζῇ. Οσα δὲ τῶν ζώων οὐκ ἀπὸ τῆς πέα; τὴν ζωὴν ἔχει, οὐδὲ πρὸς τὴν κυπτάζειν καταναγκάζεται ἅτε δὴ σαρκοβόρα όντα, βραχὺν καὶ τοῖς ὤμοις ἐνδε δυκότα ἔσχε τὸν τράχηλον. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ προνυ μαία δεδώρηται τῷ ἐλέφαντι, τὴν βρῶσιν καὶ πόσιν ἀντὶ τοῦ τραχήλου κομίζουσα. Ἐπεὶ δὲ εἰς ἔκπληξιν τῶν ὁρώντων τὸ σῶμα αὐτοῦ καὶ πάνυ μέγα ἐσκεύα- στον δι' αὐτὸ τοῦτο καὶ ἀδιάρθρωτοι αὐτοῦ οἱ πόδες καθάπερ τινὲς κίονες τὸ βάρος ὑποστηρίζοντες· εἰ γὰρ χαῦνα αὐτῷ καὶ δίυγρα ὑπετέθη τὰ κώλα, συνε χεῖς ἂν ἐγένοντο τῶν ἄρθρων αἱ ἐκτροπαί. ᾿Αλλὰ καὶ τριακόσια έτη ἱστοροῦσί τινες βιοῦν τὸν ἐλέφαντα. Οὐ μᾶλλον δὲ, φησὶν, ἄγαμαι τὸν ἐλέφαντα τοῦ μεγέ- θους ἕνεκεν, καὶ τὸν μῦν, ὅτι φορεβός ἐστι τῷ ἐλέ φαντι, ὥσπερ δὴ καὶ τὸ λεπτότατον ἄγαμαι τοῦ σκορπίου κέντρον πῶς ἐκοίλανεν ὥσπερ αὐλὸν ὁ τε- χνίτης, ὥστε δι᾽ αὐτοῦ τὸν ἰὸν τοῖς τρωθεῖσιν ἐνία- σθαι. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν ἐλέφαντα μὴ πρότερον πίνειν λέγουσιν, ἐὰν μὴ θολώσῃ τῇ προνομαίᾳ τὰ νάματα. Τίνος ένεκεν; ὅτι μορμολύττεται σκιὰν ἐλέφας ἐν ὕδατι τὴν ἑαυτοῦ θεώμενος. Διὸ καὶ τοὺς Ἰνδοὺς ἐπι- τηρεῖν ἀσέληνον νύκτα φασίν, όπηνίκα διαπορθ- . · ANNALIUM PARS I. hæc exempla sunto. Lepori et cervo, qui animo B G formidolosi sunt, currendi facultatem dedit, ut venatorum manus efugiant. Apro, qui et animo- sus et admodum pugnax est, dentes exsertos ac prominentes dedit. Cornua tauro, Iconi dentes et ungues largitur. Omnia denique armis idoneis in- struxit. Solum hominem nudum in vitam produ- ctum rationis excellentia consolatur. Nam cum ra◄ tione conjunctum est in res universas imperium.. Per rationem homo volucres ex aere ɖeducit, pisces ex aquis extrahit; per rationem reliqua perficit omnia, quæcunque sunt ad¸vitæ,conservationem ipsi necessaria restes, armaturam aliaque talis. Propterea manus etiam dedi ei Deus, ut carum operatio quidquid vellet absque ullo impedimento efficeret, Disserit de bis Basilius in enarratione sua vatis Isaiæ verbis hujusmodi; ‹ Brutis Deus ` vi- vendi rationem facilem dedit, alimenta ultro oblata, tectum nativum, pilorum atque pennarum indu- menta eisdem potestas illa, quæ cunetorum est gu- bernatrix, largitur. Homini, quem nullum creavit, omnium loco rationem tribuit, a qua rerum paranda- rum artes sunt profectæ, ut ea quæ exstruit ædes, ut textura, ut cæteræ, supplente nimirum animo per rationis excellentiam quod corporibus do- est. Potuisset quidem homini nascenti etiam præter alia tribuere omnia, verum hoc modo ratio- nis gratia beneficiumque non eluxisset. Nam si ni- bil ei necessarium foret, quanam re vis ejus de- clarata fuisset? Eadem de causa brutis animatibus dati sunt sensus acriores, uti quæ ratione carerent. Sapienter enim gubernator fille universitatis hujus defectum et inopiam rationis sensuum acrimonia præstantiaque compensavit. Hic etiam in rebus curam providentiamque Dei considerata. Longum camelus collum habet. Quam- obrem ?-ut pedes aquarel, atque pertingere posset ad herbas quibus victitat. Quacunquevero anima- lia victum e terra non habent, nec ad terram caput demittere coguntur uti quæ carnibus vescuntur, breve collum et intra humeros velut abditum ha- hent. Propterea proboscis elephanto data est, quæ colli loco cibum atque potum ei subministrat. Quia vero corpus ejus comparatum ad spectato- D rum admirationem et ingens admodum est, idcirco pedes etiam ipsius carent articulis, quasi pondus quoddam sustinentes: nam si mollibus et humidis membris inniteretur, nunquam non articuli laxa- rentur. Tradunt etiam nonnulli, ccc totos annos elephantum vivere. Neque vero magis, inquit idem Basilius, elephantum ob ejus magnitudinem admiror quam murem ex eo, quod terrori sit ele- phanto? quemadmodum et minutissimum scorpii stimulum mirari soleo, quo scilicet pacto rerum artifex eum exenteraverit instar cujusdam tibiæ, ut per ipsum vulneratis virus immitatur. Perhibent item non prius elephantum bibere quam aquas proboscide turbaverit. Quamobrem istuc? quia suam ipsius umbram in aqua conspiciens expave-

οἷά τις τῶν στρατιωτῶν ἄνοπλος δεδιώς παρατάττε σθαι. Μόνη δὲ ἡ ἔλαφος ἀποβάλλεται τα κέρατα χά- ρεν ὠφελείας, ὡς Αριστοτέλης φησι· βάρος γὰρ ἐξ ἀνάγκης κουφίζεται, διότι καὶ ναστὰ ταῦτα δι' όλου τυγχάνει. Τῶν δ' ἄλλων τὰ κέρατα μέχρι τινές κοίλα, τὰ δ' ἄκρα στερεὰ διὰ τὸ ταῖς πληγαῖς χρη- σιμεύειν. ἀμύνεσθαι τοὺς λυπήσοντας " οὐκοῦν ἀποκρύπτεται η Γίνωσκε δὲ τοῦτο, ὅτι γεννήτορες τοῦ ἀρώματος μόσχου οἱ ἐν Ινδία νεμόμενοι ἔλαφοι. Οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστι τὸ πολυθρύλλητον τοῦτο ἄρωμα ή αἷμα ἐλάφου ἐσπαργανωμένον ἐν τῷ ὀμφαλῷ· περὶ μέντοι τὰ τέλη τοῦ ἔαρος ρίπτεται ὥσπερ τι περίττωμα. Εὐῶδες οὐδέν τι μέρος αὐτοῦ συλλεγόμενον· ἀλλο ἐπειδὰν χρόνῳ ταμιευθῇ καὶ εἰς ἑτέραν ἤπειρον μετ τακομισθή, τηνικαῦτα τὸ εὐῶδες πνεῦμα ἀφίησι. Λέγεται δὲ ὅτι ἡ ἔλαφος θελγομένη ἤχῳ αὐλῶν καὶ κροτάλοις τὸν ἐγγὺς τοξότην οὐχ ὁρᾷ καὶ τοξεύεται. Οὕτω καὶ ἡμεῖς ὑπὸ τῶν τοῦ κόσμου τερπνών κατ- αυλούμενοι οὐδαμοῦ συνορῶμεν τὸν καθ' ἡμᾶς ἀπ ράτοις βέλεσι χρώμενον. ᾿Αλλὰ καὶ συνεχῶς ἐπὶ δρόμῳ τὴν ἔλαφον τὰ τέκνα γυμνάζειν αὐτῆς λέγου σι. Τοῦτο δὲ ᾠκονόμησε πάντως ὁ Θεὸς τοὺς νωθρο- τέρους εντρέπειν γονεῖς. 'Αλλ' δρα κανταῦθα κηδεμονίαν Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ τουτὶ τὸ ζῶον, ἡ ἔλαφος δηλονότι, δειλόν ἐστι, καὶ διὰ τοῦτο φυγαῖς ἀεί ποτε κέχρηται, προκατε σκεύασεν αὐτὴν ὁ Θεὸς ὥστε παρακατέχειν ἀσφαλῶς ἐν τῇ μήτρᾳ τὰ ἔγγονα αὐτῆς. Καὶ δῆλον ἐν τοῖς τῶν περιεχομένων τῷ Ἰὼβ τῷ μακαρίῳ ἐκείνῳ ἀν δρί. Τηνικαῦτα κριθῆναι μετὰ Θεοῦ ἐζήτει, καὶ τάδε πρὸς τοῖς ἄλλοις ἔλεγεν ὁ Θεός· Ἐφύλαξας ὠδῖνας ἐλάφων, ηρίθμησας δὲ μήνας αὐτῶν πλήρεις τοκετοῦ; › Θαῦμα καὶ γὰρ τῶς ἡ ἔλαφος φεύγουσα καὶ ἐπὶ τοσοῦτον πηδῶσα οὐκ ἀμβλώσκει. Πρός γε τοῖς εἰρημένοις καὶ τοῦτο περὶ ἐλάψου λέγουσιν, ὅτι τῶν ῥινῶν πνεύματι αναφέρει τους ὄφεις ἀπὸ τοῦ φωλεοῦ καὶ κατεσθίει, τῷ φόβῳ δὲ · τοῦ ἐοῦ καρκίνου; ἐσθίει καὶ οὐ βλάπτεται. Ο δέ γε κάστωρ ὅταν ὑπὸ κυνηγετών διώκεται διὰ τὰ γεννητικὰ αὐτοῦ μόρια, καὶ γνῷ ὅτι κατα- λαμβάνεται, κόπτει ταῦτα καὶ ῥίπτει τῷ κυνηγῷ. Εἰ δὲ καὶ μετὰ ταῦτα παρ' ἑτέρου διώκεται κυνη γοῦ, ρίπτει ἑαυτὸν ὕπτιον· καὶ νοήσας ἐντεῦθεν ὁ κυνηγὸς ὅτι ἀναγκαῖα οὐκ ἔχει, ἀναχωρεῖ ἀπ' αὐτ τοῦ. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο ζητεῖς, ἀγαπητέ, τίνος ένεκεν ἐπὶ τῶν τετραπόδων καὶ τῶν λοιπῶν ζώων ἁπλῶς τὰ ἔγγονα τοῖς γονεῦσιν ὁμοιότητα φέρουσιν, ἐπὶ δὲ τῶν ἀνθρώπων οὐ τοσοῦτον; Διότι ὁ μὲν ἄνθρωπος πολλαχῶς διατίθεται τὴν ψυχὴν ἐν αὐτῷ τὰς τῆς συν 1:3 MICHAELIS GLYCE lepas cursu pedumque celeritate venatorum ipsi- A dias vitare. Sic etiam cerva novit amissis cornibus naturam debiliorem tueri se contra lædentes haud posse; quapropter ahdit se, instar militis cujusdam inermis, qui hosti se objicere non audēt. Caterum solus cervus utilitatis suæ causa deponit cornua, quemadmodam Aristoteles inquit. Nam onere gravi necessario se levat, quando cornua cervorum prorsus vacua non sunt. Cæterorum quidem animalium cornua sunt aliquousque cava, cunt extremæ partes exsistant solidæ, quibus scilicet ictus excipiunt. B Hoc quoque cognoscito, ejus aromatis quod mu- scum dicimus, auctores esse cervos illos qui montem Indiæ quemdam incolunt. Nam celeberrimum hoc aroma nihil est aliud quam cervorum sanguis, qui de umbilico rupto profluxit. Hunc illi extremis in partibus montis rejiciunt quasi quoddam excremen- tum. Cumque colligitur, nulla pars ejus odorem gratum habet. Verum ubi post temporis aliquod spatium inquiritur et alias ad terras delatum est, tum deinde fragrantiam illam spirat. Aiunt item cervam, dum tibiarum solo et tintimabulis dele etatur, astantem prope sagittarium non cernere sagittisque confgi. Sic nos quoque, dum volupta- tibus hujus mundi quasi modulis quibusdam ubia- rum oblectamur, adversarium nostrum plane nus- quam cernimus, inaspectabilibus contra nos telis ateutem. Præterea tradunt cervam assiduo fetus suos cursu exercere. Voluit hoc omnino sic fleri Deus, ut parentibus ignavis pudorem incuteret. Hic quoque Dei providentiam curamque mibi considerato. Cum animal hoc timidum sit ac pro- pterea nunquam non ulatur cursu, talem cerva C structuram Deus effecit, ut fetus suos in utero citra periculum ullum gestet ac retineat. Patet ¡hoc de illis etiam quæ Jobi libri continentur. Nam ad virum illum beaium, cum disceptare cum Deo vellet, inter alia Deus hoc quoque profert: «Tun· ›observasti partus cervarum, mensesve numerasti quibus uterum ferunt “?, Mira certe res est, qui fiat ut cerva fugiens ac tantopere saliens non abortiat. Hoc etiam præter jam indicata de cervo comme- moratur, quod narium spiritu serpentes e latebris suis extrahat atque devoret. Veneni autem metu *cancris vescitur, eaque ratione detrimenti nihil _accipit. Fiber cum a venatoribus urgetur persequentibus ipsum genitalium membrorum causa, seque non evasurum animadvertit, pracidit ea, venatorique objicit. Quodsi secundum hoc alius quidam vena- for eumdem persequatur, supinum semet abjicit ; de quo venator animadverso necessariis eum mem- bris destitui, missum facit. D Quæri et hoc solet, quamobrem in quadru- · pedibus ac reliquis animalibus simpliciter ac ple- rumque fetus parentum similitudinem referant aaagis quam in hominibus? Quoniam bomo varie ¸consuevit affectus esse animo, etiam ipso venereæ ** Job xxxtx, 1.

αφείας καιρῷ· καθὼς οὖν δ τε πατήρ καὶ ἡ μήτηρ διατεθῶσιν, οὕτω ποικίλλεται καὶ τὰ τικτόμενα. Τὰ δὲ λοιπὰ ζῶα καθότι οὐδὲν ἑτέρον διανοούνται κατά γε τὸν τῆς συναφείας καιρόν, κατὰ τοῦτο καὶ τὰ ἔγε γονα παντάπασιν όμοια τίκτουσιν. Μὴ θαύμαζε δὲ εἶχε παρὰ τοῖς ἀνθρώποις αὐτοῖς ὁμοιώσεις τε καὶ ἀνομοιώσεις πρὸς τοὺς γεννήτορας τὰ τικτόμενα, φέρουσιν. Οἷον μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων ἐν τῇ ἀνα φύρσει καὶ ἀναμίξει ἐπικρατέστερον γένηται, πρὸς ἐκεῖνο καὶ τὸ τοῦ πλαττομένου εἶδος φέρει τὴν ἐ μοιότητα. Εἰ δὲ τὰ σπέρματα συγκραθέντα ἐπ᾽ ἴσης ἔχει πρὸς ἄλληλα, τότε τὸ γενόμενον ἴσην έχει πρός τε τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄῤῥεν τὴν ὁμοιότητα, τουτέστι πατρομητρόμοια τὰ γεννώμενα τίκτεται. Πολλάκις δὲ καὶ τῆς γυναικὸς φαντασίαν ἐν ταῖς ὁμιλίαις λαβούσης – τοῦδε ἡ τῆσδε πρὸς τὸ φαντασθὲν ἀπεικάζεται τὸ γινόμενον. Ο δὴ καὶ ἀῤῥητόν τινα καὶ θαυμαστόν ἔχει τὸν λόγον. Καὶ ἄκουε τί φησι Διοσκουρίδης περί τινος Στρατονίκου τῆς Σικελίας· ἀρχηγοῦ χρη- ματίσαντος. Ἐκεῖνος γὰρ καὶ ἡ αὐτοῦ σύζυγος δυσ ειδεῖς μὲν ὄντες, εφιεμένοι δὲ παιδίων εὐειδῶν χρηματίσαι γεννήτορες, τοιοῦτόν τι ἐμηχανῶντο Χώρων τὰ εἴδωλα, ήγουν αὐτὰ τὰ ἀγάλματα, καὶ οὕτω μιγνυμένων αὐτῶν πρὸς τὴν τῶν ἀγαλμάτων ὁμοίωσιν τὸ βρέφος αὐτοῖς διεπλάττετο. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ κυνῶν ἔστιν ἰδεῖν· τῆς γὰρ οχείας αὐτοῖς γινομένης πρὸς ὅ τοὺς ὤπας ἀπερείσει τὸ θῆλυ, πρὸς ἐκεῖνο καὶ ἡ ὁμοίωσις γίνεται. 'Αλλὰ γὰρ τὸν σοφώ. τα τον Γαληνόν εὑρίσκομεν τῷ κεφαλαίῳ τῷδε συνο μολογοῦντα, καὶ οὕτω κατὰ ῥῆμα λέγοντα· « Ἐμοὶ δὲ καὶ λόγος τις ἀρχαῖος ἐμήνυσεν ὅτι τῶν ἀμόρφων τις δυναστών εύμορφον γεννῆσαι θέλων παιδίον ἐποίησε γράψαι ἐν πλατεῖ ξύλῳ εὐειδὲς ἄλλο παι δίον, καὶ ἔλεγε τῇ γυναικὶ αὐτοῦ συμπλεκόμενος πρὸς ἐκεῖνον τὸν τύπον τῆς γραφῆς ὁρᾷν. Η δὲ ἀτενὶς βλέπουσα, καὶ ὡς ἔστιν εἰπεῖν ὅλον τὸν νοῦν ἐκεῖσε προσεπιφέροντα, οὐχὶ τῷ γεννήσαντι ἀλλὰ τῷ γεγραμμένῳ ὅμοιον ἀπέτεχε τὸ παιδίον κατὰ τὴν ὄψιν.. Εἰ δὲ καὶ περὶ φύσεως ὄφεων βούλει μαθεῖν τις των, ο Νίκανδρος πρὸ τῶν ἄλλων διδάξει σε. Αὐτίκα γὰρ ἐν τοῖς ἔπεσιν αὐτοῦ καὶ τάδε περὶ τῶν ἐχιδνῶν ἱστορεί. Η θήλεια ἔχις διὰ τοῦ στόματος αὐτῆς δε χομένη τὴν κεφαλὴν τοῦ ἄῤῥενος, καὶ οὕτω συνευ ναζομένη ἀναιρεῖ αὐτόν. Εἰς ἐκδίκησιν οὖν, ὡς ἔοικε, τοῦ πατρὸς ἀναιροῦσι τὴν μητέρα τὰ ἔγγονα· ἐν γὰρ τῷ τοῦ τοκετοῦ καιρῷ τὴν μητιψαν διαρρήσω σουσι νηδύν καὶ οὕτως ἐξέρχονται. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ τοῦ Κυρίου Πρόδρομος γεννήματα εχιδνῶν τοὺς Ἰουδαίους ἐκάλει, ἅτε δὴ τοὺς προφήτας καὶ πατέ- ρας αὐτῶν ἀποκτείναντας. Εἰ δὲ περὶ τοὺς ὄφεις οὕτως ἔχει, πῶς νοητέον τὸ εὐαγγελικὸν ῥητὸν τὸ λέγον· ο Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί ; ο πονηρὸς μὲν οὖν ὁ ὅρις καὶ κάκιστος ἀληθῶς, ἀλλὰ καὶ τινα κέκτηται εἰς ἃ βλέπειν ἐγκελευόμεθα καὶ ταῦτα μιμεῖσθαι, ἐπεὶ καὶ ἡ μέλιττα θανατηφόρῳ ἐφιζάνουσα, δ μὲν χρήσ σιμον ἐκεῖθεν ἐκλέγεται, δ δὲ χείριστον ἐκεῖσε ** ANNALIUM PARS I. B A consuetudinis tempore. Igitur prout tam pater quali Luc. in, 7. ** Matth. x, 46. C D mater affecti fuerint, etiam quæ gignuntur varlæ sunt ac diversa. Cætera vero animalia quatenus tempore coitionis aliud nibil cogitant, eatenus ėtiam fetus omnino sibi consimiles procreant. Est èt alia causa, quamobrem mirum tibi videri non debeat honinum sobolem partin referre partim non referre parentum similitudinem. Nam quæ pars seminis in commistione ft efficacior, ad eamr forma quoque illius quod fingitur adsimilari solet. Quodsi semina temperata mistaque parem in utramque parteni vim habeant, tum id quod pro- creatur ex æquo tam maris quam feminæ similitu- dinem refert, hoc est, gignitur soboles patri matrique pariter similis. Sepenumero si sola femina vel hujus vel illius imaginationem in actu venered concipiat, soboles ei ft similis cujus imaginemt apud animum informabat. Quæ res inexplicabillemr quamdam miramque rationem habet. Audi quid Dioscorides de quodam Stratonico Siciliæ duce tradat. Is cum deformis esset itidemque uxor {ip- sius, ac nihilominus gignere liberos formosos cu- perent, hajūsmodl quiddamn moliebantur. Inspecta · bant imagines et picta simulacra, cumque deinde liberis operam dedissent, infans ad imaginum si- mHitudinem conformatus fait. Hoc et caniculæ vi- dere est usu venire: eum enim cocunt canes, tun quod defxis oculis canicula contuetur, ejus simi- litudinem fetus refert. Consentit hac in parte no- biscum doctissimus ille Galenus, cujus hæc ipsa verba sunt: «Etiam de narratione prisca intellexi virum quemdam principem, qui vultu deformis esset, cum filiumı procreare formosum vellet, uxori mandasse, medios inter amplexus, eleganter ut expressam pictura formam pueri diligenter intue- retur; quod cum illa defixis in hanc oculis faceret, mentemque totam, ut sic loquar, eo converteret, non patri sed imagini pictæ consimilem vultu filium in lucem ab ipsa editum esse.) Quodsi de serpentum quorumdam natura cupis aliquid cognoscere, Nicander supra cæteros te do- cebit. Tradit is in suis poematibus primum hæc de viperis. Femella maris caput insertum ori suo recipiens, eoque pacto re cum ipso habita, marem necat. Itaque vindicandi, quemadmodum sane vi- detur, patris causa fetus deinde matrem vicis-- sim occidunt; nam tempore partus alvum mater- nam perrumpunt atque ita in lucem prodeunt. Ea de causa Præcursor ille Domini Judæos viperinan sobolem appellabat ", ut qui vates patresque suos occidissent. Quodsi res sic comparata est, quonam pacto verbum illud evangelicum est accipiendum quo dicitur: Sitis astuti ut serpentes, et sinceră ut columlige 9, improbus quidem ac nequissimus est revera serpens: sed tamen quædam habet i quæ jubemur intueri eaque imitari. Nam et apis si frutici cuidam insideat letaliter noxio, ouod usile •

ποιεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς ἐκείνοις οφείλομεν Β συνεῖναι δι' ὧν ὁ νοητὸς λύκος διώκεται. Τίνα δὲ ταῦτα ; Προσευχὴ καὶ νηστεία· τὸ γένος γάρ, φησί, τοῦτο οὐκ ἐκβάλλεται εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νη- στεία. Ἡ δέ γε καμηλοπάρδαλις ἐν Διδύῃ καθορᾶσθαι ἱστόρηται. Αιτία δὲ τῆς τοιαύτης επιμιξίας ἡ τῆς χώρας ἀνυδρία· περὶ γὰρ τὰ ἐκεῖσε ὕδατα ὀλιγοστά ὄντα ἀθροίζεται πολυειδή ζῶα, κἀντεῦθεν ἀλλήλοις ἐπιμιγνυμένων αὐτῶν θηρία πολύμορφα τίκτεται. • Γίνωσκε δὲ, ἀγαπητέ, ὅτι τὰ τοιαῦτα σύνθετα ζῶα, καθὰ δὴ καὶ οἱ ἡμίονοι, οὐκ εὐθετά εἰσι πρὸς σύλληψιν τε καὶ γέννησιν. Τίνος ένεκεν ; Οτι έξ ἐξ άλλοτρίων συνεστηκότα ταῦτα γενῶν διεφθαρμένην τὴν πρὸς τὸ τίκτειν ἀπειλήχασι δύναμιν. Καὶ εἰκόν τους οὔτε γὰρ ἡ γῆ κατ' ἀρχὰς ἐξήγαγε ταῦτα, καθὰ δὴ καὶ τὰ λοιπὰ ζῶα (καὶ γὰρ ἐξ ἐπινοίας ὕστερον ἀνθρωπίνης ἡ τῶν ὄνων τε καὶ ἵππων επενοήθη σύζευξις), οὔτε τῆς θείας εκείνης φωνῆς ἤκουσαν τῆς οὕτω λεγούσης, « Αὐξάνεσθε καὶ πλησ θύνεσθε. • Ενθεν τοι καὶ τὴν πρὸς τὸ τίκτειν δύο ναμιν διεφθαρμένην εσχήκασιν. Ο μονόκερως ζωόν ἐστι καὶ πάνυ ἄγριον, μήτε θηραταῖς μήτε ἄλλως πως ἀγρευόμενον. Παρθέν δὲ γυναικὶ, καὶ ταῦτα λαμπρειμονούσῃ καὶ ποικίλως ἑστολισμένῃ, καὶ περιέρχεται τὸ δυσθήρατον ζώον καὶ παρὰ τοῖς γόνασιν αὐτῆς ἀναπαύεται. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῆς ἀοράτου καὶ ἀθηράτου θεότητος καὶ τῆς ὄντως καὶ μόνης Παρθένου ἔστιν ἰδεῖν· εἰ μὴ γὰρ ὁ καθαρώτατος οὗτος εὑρέθη ναὸς, οὐκ ἂν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναν εστράφη. Ο μύρμηξ ἐπὶ τὸν στάχυν ἀνερχόμενος όσφραί νεται, καὶ ἐὰν κριθή, φεύγει ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὸν τοῦ σίτου στάχυν ἔρχεται. Εἰ δὲ ὁ μύρμηξ οὕτω ποιεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς τὴν ἑτεροδοξούσαν δι δασκαλίαν φεύγειν ὀφείλομεν, ἐπὶ δὲ τὸν σἶτον ἔρχεσθαι, τὸν ὀρθότατον δηλαδὴ λόγον. Εἰ γὰρ ἦν δι λύκος ἔχθραν πρὸς τὰ πρόβατα κεκτηται, καντεῦθεν ἔστιν ἰδεῖν· εὑρισκομένης γὰρ τῆς χορδῆς αὐτοῦ ἐν κιθάρα, αἱ λοιπαὶ τῶν προβάτων χορδαὶ σιγώσι καὶ οὐ φθέγγονται. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τυμπάνων ἔστιν Β ἰδεῖν. Τίνος δὲ χάριν τὸ παράδοξον τοῦτο γίνεσθαι Στη. 20. « κατ' ἀρχὰς συγκεχώρηται ; Ὡς ἐντεῦθεν αριδηλό τερον φαίνεσθαι τὴν ἔχθραν ἣν ὁ νοητός λύκος πρὸς τὰ τοῦ Χριστοῦ θρέμματα κέκτηται. Ὁ μὲν οὖν Αιλιανός λέγει τον χαμαιλέοντα ποιο χιλον φαίνεσθαι τῇ μορφῇ ἄτε τὰ; τῶν ὁρώντων ἅψεις εκκρουόμενον, κατά μίμησιν τοῦ εἰς ἄγγελον φωτός μετασχηματιζομένου Σατάν. Ὁ δὲ Ἀριστου τέλης φησὶν ὅτι ἰσχνότατος ὁ χαμαιλέων τῶν ὠντός κων καὶ πεζῶν, διότι ὀλιγαιμότατός ἐστι. Τοῦτο δὲ αἴτιον καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς ἤθους τοῦ ζώου· πολύ- μορφον γὰρ γίνεται διὰ τὸν φόβον· ὁ γὰρ φόβος δι' Ενδειαν θερμότητος. MICHAELIS GLYCE adesse debemus iis quibus intellectilis ille lupus A abigitur. Quaenam illa ? Preces et jejunium : < Nam genus istud, inquit Christus, non nisi precibus et jejunio ejicitur *,, Camelopardalis in Libya conspici traditur. Ejus duorum animalium nistionis causa est ejus regio- nis siccitas et aquæ penuria : quippe animalia diversa variarumque specierum ad aquas congre- gantur, quæ in Libya rarz. sunt. Ita at ut ipsis inter se coeuntibus feræ quædam multiformes pro- creentur. Et animadvertito, dilecte fili, ejusmodi animalia composita, cujus generis sunt etiam muli, non esse vel ad conceptionem vel procreationem idonea. Quamobrem istuc? Quod ex diversis generibus con- stent, ac propterea vis gignendi in eis vitiata sit, consentanea id quidem ratione. Quippe nec terra initio rerum ea produxit ut animalia cætera (nam deinceps humana sollertia quadam et artificio asimorum et equorum excogitata est conjunctio), nec vocem illam divinam audiverunt qua dictum est aliis : • Augescile ac multiplicamini ". . Quo âit ut procreandi vis in ipsis vitiata sit. Unicornu animal est valde ferum, quod neque per venatores neque mode ullo alio capi potest. Nihilominus fera tam immanis ad feminam virgi- nem, quæ splendidis induta sit vestibus et ornatu vario exculta, non tantum accedit, sed etiam ipsius ad genua procumbens quiescit. Idem tum in divi- nitate illa inaspectabili et incomprehensili tum vera solaque Virgine videre est; nisi enim templum hoc repertum esset purissimum, Deus in terris non conspectus nec cum hominibus versatus fuisset. Formica spicam conscendens olfacere consuevit, ác siquidem bordeum reperit, fugit inde seque ad tritici spicam coufert. Hoc si formica facit, multo magis nos abhorrentem a veritate doctrinam cavere debemus, et ad triticum, doctrinam videlicet re- clissimam, accedere. Quæ lupo supt adversus oves inimicitiæ, possunt hinc etiam perspici. Si chorda lupina in cithara reperiatur, reliquæ de ovibus con- fectæ chorda silent ac sonum nullum edunt. Idem videre est in tympanis. Quamobrem Deus rem adeo C novam et inusitatam initio rerum instituit? Ut inde clarius perspicerentur inimicitiæ, quas intellectilis ille lupus adversus oves Christi gerit ac exercet. Tradit Elianus chamæleöntem variis formis con- spici, ut qui oculos se intuentium elidas, ad exem- plum Satanæ, qui se in lucis angelum transformat. Verum Aristoteles ait maxime macrum et exilem esse chamæleontem inter animalia, quæ ova pa- riunt et terrestria sunt; idque propterea quod sanguinis perparum habeat. Hanc ipsam vult esse causam indolis animæ in hoc animali. Varias nimi- rum formas accipit formidinis causa : metus enim ax inopia caloris exsistit. * Matth. Gen. 1. 22.

ποιεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς ἐκείνοις οφείλομεν Β συνεῖναι δι' ὧν ὁ νοητὸς λύκος διώκεται. Τίνα δὲ ταῦτα ; Προσευχὴ καὶ νηστεία· τὸ γένος γάρ, φησί, τοῦτο οὐκ ἐκβάλλεται εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νη- στεία. Ἡ δέ γε καμηλοπάρδαλις ἐν Διδύῃ καθορᾶσθαι ἱστόρηται. Αιτία δὲ τῆς τοιαύτης επιμιξίας ἡ τῆς χώρας ἀνυδρία· περὶ γὰρ τὰ ἐκεῖσε ὕδατα ὀλιγοστά ὄντα ἀθροίζεται πολυειδή ζῶα, κἀντεῦθεν ἀλλήλοις ἐπιμιγνυμένων αὐτῶν θηρία πολύμορφα τίκτεται. • Γίνωσκε δὲ, ἀγαπητέ, ὅτι τὰ τοιαῦτα σύνθετα ζῶα, καθὰ δὴ καὶ οἱ ἡμίονοι, οὐκ εὐθετά εἰσι πρὸς σύλληψιν τε καὶ γέννησιν. Τίνος ένεκεν ; Οτι έξ ἐξ άλλοτρίων συνεστηκότα ταῦτα γενῶν διεφθαρμένην τὴν πρὸς τὸ τίκτειν ἀπειλήχασι δύναμιν. Καὶ εἰκόν τους οὔτε γὰρ ἡ γῆ κατ' ἀρχὰς ἐξήγαγε ταῦτα, καθὰ δὴ καὶ τὰ λοιπὰ ζῶα (καὶ γὰρ ἐξ ἐπινοίας ὕστερον ἀνθρωπίνης ἡ τῶν ὄνων τε καὶ ἵππων επενοήθη σύζευξις), οὔτε τῆς θείας εκείνης φωνῆς ἤκουσαν τῆς οὕτω λεγούσης, « Αὐξάνεσθε καὶ πλησ θύνεσθε. • Ενθεν τοι καὶ τὴν πρὸς τὸ τίκτειν δύο ναμιν διεφθαρμένην εσχήκασιν. Ο μονόκερως ζωόν ἐστι καὶ πάνυ ἄγριον, μήτε θηραταῖς μήτε ἄλλως πως ἀγρευόμενον. Παρθέν δὲ γυναικὶ, καὶ ταῦτα λαμπρειμονούσῃ καὶ ποικίλως ἑστολισμένῃ, καὶ περιέρχεται τὸ δυσθήρατον ζώον καὶ παρὰ τοῖς γόνασιν αὐτῆς ἀναπαύεται. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῆς ἀοράτου καὶ ἀθηράτου θεότητος καὶ τῆς ὄντως καὶ μόνης Παρθένου ἔστιν ἰδεῖν· εἰ μὴ γὰρ ὁ καθαρώτατος οὗτος εὑρέθη ναὸς, οὐκ ἂν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναν εστράφη. Ο μύρμηξ ἐπὶ τὸν στάχυν ἀνερχόμενος όσφραί νεται, καὶ ἐὰν κριθή, φεύγει ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὸν τοῦ σίτου στάχυν ἔρχεται. Εἰ δὲ ὁ μύρμηξ οὕτω ποιεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς τὴν ἑτεροδοξούσαν δι δασκαλίαν φεύγειν ὀφείλομεν, ἐπὶ δὲ τὸν σἶτον ἔρχεσθαι, τὸν ὀρθότατον δηλαδὴ λόγον. Εἰ γὰρ ἦν δι λύκος ἔχθραν πρὸς τὰ πρόβατα κεκτηται, καντεῦθεν ἔστιν ἰδεῖν· εὑρισκομένης γὰρ τῆς χορδῆς αὐτοῦ ἐν κιθάρα, αἱ λοιπαὶ τῶν προβάτων χορδαὶ σιγώσι καὶ οὐ φθέγγονται. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τυμπάνων ἔστιν Β ἰδεῖν. Τίνος δὲ χάριν τὸ παράδοξον τοῦτο γίνεσθαι Στη. 20. « κατ' ἀρχὰς συγκεχώρηται ; Ὡς ἐντεῦθεν αριδηλό τερον φαίνεσθαι τὴν ἔχθραν ἣν ὁ νοητός λύκος πρὸς τὰ τοῦ Χριστοῦ θρέμματα κέκτηται. Ὁ μὲν οὖν Αιλιανός λέγει τον χαμαιλέοντα ποιο χιλον φαίνεσθαι τῇ μορφῇ ἄτε τὰ; τῶν ὁρώντων ἅψεις εκκρουόμενον, κατά μίμησιν τοῦ εἰς ἄγγελον φωτός μετασχηματιζομένου Σατάν. Ὁ δὲ Ἀριστου τέλης φησὶν ὅτι ἰσχνότατος ὁ χαμαιλέων τῶν ὠντός κων καὶ πεζῶν, διότι ὀλιγαιμότατός ἐστι. Τοῦτο δὲ αἴτιον καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς ἤθους τοῦ ζώου· πολύ- μορφον γὰρ γίνεται διὰ τὸν φόβον· ὁ γὰρ φόβος δι' Ενδειαν θερμότητος. MICHAELIS GLYCE adesse debemus iis quibus intellectilis ille lupus A abigitur. Quaenam illa ? Preces et jejunium : < Nam genus istud, inquit Christus, non nisi precibus et jejunio ejicitur *,, Camelopardalis in Libya conspici traditur. Ejus duorum animalium nistionis causa est ejus regio- nis siccitas et aquæ penuria : quippe animalia diversa variarumque specierum ad aquas congre- gantur, quæ in Libya rarz. sunt. Ita at ut ipsis inter se coeuntibus feræ quædam multiformes pro- creentur. Et animadvertito, dilecte fili, ejusmodi animalia composita, cujus generis sunt etiam muli, non esse vel ad conceptionem vel procreationem idonea. Quamobrem istuc? Quod ex diversis generibus con- stent, ac propterea vis gignendi in eis vitiata sit, consentanea id quidem ratione. Quippe nec terra initio rerum ea produxit ut animalia cætera (nam deinceps humana sollertia quadam et artificio asimorum et equorum excogitata est conjunctio), nec vocem illam divinam audiverunt qua dictum est aliis : • Augescile ac multiplicamini ". . Quo âit ut procreandi vis in ipsis vitiata sit. Unicornu animal est valde ferum, quod neque per venatores neque mode ullo alio capi potest. Nihilominus fera tam immanis ad feminam virgi- nem, quæ splendidis induta sit vestibus et ornatu vario exculta, non tantum accedit, sed etiam ipsius ad genua procumbens quiescit. Idem tum in divi- nitate illa inaspectabili et incomprehensili tum vera solaque Virgine videre est; nisi enim templum hoc repertum esset purissimum, Deus in terris non conspectus nec cum hominibus versatus fuisset. Formica spicam conscendens olfacere consuevit, ác siquidem bordeum reperit, fugit inde seque ad tritici spicam coufert. Hoc si formica facit, multo magis nos abhorrentem a veritate doctrinam cavere debemus, et ad triticum, doctrinam videlicet re- clissimam, accedere. Quæ lupo supt adversus oves inimicitiæ, possunt hinc etiam perspici. Si chorda lupina in cithara reperiatur, reliquæ de ovibus con- fectæ chorda silent ac sonum nullum edunt. Idem videre est in tympanis. Quamobrem Deus rem adeo C novam et inusitatam initio rerum instituit? Ut inde clarius perspicerentur inimicitiæ, quas intellectilis ille lupus adversus oves Christi gerit ac exercet. Tradit Elianus chamæleöntem variis formis con- spici, ut qui oculos se intuentium elidas, ad exem- plum Satanæ, qui se in lucis angelum transformat. Verum Aristoteles ait maxime macrum et exilem esse chamæleontem inter animalia, quæ ova pa- riunt et terrestria sunt; idque propterea quod sanguinis perparum habeat. Hanc ipsam vult esse causam indolis animæ in hoc animali. Varias nimi- rum formas accipit formidinis causa : metus enim ax inopia caloris exsistit. * Matth. Gen. 1. 22.

Δ Ο άρρην ός χαυλιόδοντας ἔχει ὡς ὀξύτερος εἰς τὸ πλήσσειν, τὸ δὲ θῆλυ οὐκ ἔχει, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἀμυνό- μενον δάκνει. Οὕτω μὲν οὖν καὶ ἐπὶ τῶν ἐλάφων· ὁ μὲν γὰρ ἄῤῥην φέρει κέρατα, ἡ δὲ θήλεια οὐκέτι. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ἐκτεμνόμενοι τες χαυλιόδοντας οὐκ ἔχουσι, διότι τὴν φύσιν πρὸς τὸ θηλυπρεπές μετα μείβουσι καὶ γὰρ αι θήλειαι τούτων εστέρηνται. Γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι οἱ ἄγριαι δες ἁπλῇ τροφῇ χρώμεναι (15) ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ τίκτουσιν, αἱ δὲ ἡμεραι δις διὰ τὴν παχεῖαν δίαιταν. Αἱ πιαν θεῖσαι τες λειποτριχοῦσι· πιαινόμενοι γὰρ σαρ κοῦνται, μᾶλλον δὲ τοιαῦται αἱ πέπτουσαι, πέπτου σαι δὲ λείπονται τοῦ περιττώματος, αἱ δὲ τρίχες ἐκ τῶν περιττωμάτων. 'Η δὲ αἰτία δι᾿ ἣν ὁ ὕς τε καὶ ὁ ἵππος ἀφρὸν παρὰ τῷ στόματι φέρουσιν, αὕτη. Η θερμότης ὡσαύτως καὶ ἡ κίνησις λευκαίνειν είωθε τα υγρά (16). Και ἄρα τὴν θάλασσαν · κινουμένη γὰρ ὑπ' ἀνέμων λευκαίνεται. "Ορα τοὺς ὑποκαιομένους λέβητας. Ορα τὴν ἐν τῷ ἀέρι υγρότητα· χειμῶνος γὰρ ὁπ' ἀνέμων κινουμένη λευκαίνεται, λευκαινομένη δὲ διὰ τὴν τηνικαῦτα ψύξιν πήγνυται, καὶ οὕτως ἡ χιών καταφέρεται ἡ γὰρ χιών οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἡ ὕδωρ ἡμιπαγές. Οὕτω μὲν οὖν καὶ παρὰ τῷ σὺὶ καὶ ἵππῳ ὑγρὰ λεπτυνόμενα εἰς πομφόλυγας διὰ θερμότητα καὶ κίνησιν εἰς ἀφρὸν μεταβάλλονται. • 1:8: Εἰ δὲ καὶ τὸν λόγον ἐθέλεις μαθεῖν οὗ χάριν οἱ κύνες μόνοι λυττῶσι κατά γε τὸ θέρος, σαφής ἰδοὺ καὶ οὗτός σοι πρόκειται. Αυττῶσιν οἱ κύνες διὰ τὴν πρόληψιν τῆς ξηρᾶς κράσεως. Φύσει δέ εἰσι ξηροί, καὶ πλέον τοῖς καύμασι. Θερμαινόμενα οὖν καὶ καταξηραινόμενα εκπυρούται τὰ ἐν αὐτοῖς ὑγρά, καντεῦθεν διὰ τὴν ἄγαν ξηρότητα μαίνονται, καθά- περ οἱ φρενητιῶντες. Οθεν καὶ τὸ σίελον αὐτοῖς ιῶδες γίνεται και ξηρότερον. Ότι δὲ ἐκπυροῦνται, δῆλον ἐκ τοῦ ἀσθμαίνειν πυκνῶς καὶ πυρώδη τὰ ὄμματα ἔχειν καὶ ἠνεωγμένον τὸ στόμα πρὸς ἔμ- ψυξιν ἀέρος. Αυττῶσι δὲ οὐ πάντες οι κύνες, ἀλλ᾽ ὅσοιπερ ἐν τούτοις ξηρότεροι. Τινὲς δέ φασι καὶ τὸν Κύνα τὸ ἄστρον συμβάλλεσθαι κατά τινα ἀπόρροιαν τούτοις πρὸς τὴν λύσσαν. Αυττήσαντες, καθά φησι Παῦλος ὁ Σινόπτης (17), και βρῶσιν καὶ πόσιν ἀποστρέφονται, σίελον δὲ καὶ δαψιλὲς καὶ ἀφρώδες ἀφιᾶσι, καὶ ἄφωνοι τούπίπαν εἰσὶν, πρὸς δὲ καὶ ἄφρονες, ὡς μηδὲ τοὺς οἰκείους γνωρίζειν. Εφορ- μῶσι δὲ κατὰ παντὸς χωρὶς ὑλακῆς καὶ δάκνουσι, καὶ δάκνοντες οὐδὲν ὀχληρὸν παραχρήμα φέρουσι, πλὴν ὅσον ὀδύνην τὴν ἐκ τοῦ τραύματος. Ὕστερον δὲ πάθος ἐμποιοῦσι τὸ καλούμενον υδροφόδιον φεύγουσι γὰρ τὸ ὕδωρ οἱ λυσσώδηκτοι καὶ ὁρῶντες αὐτὸ καὶ προσφερόμενοι. Ενιοι δὲ αὐτῶν καὶ ὥσπερ . • • Σινόπτης. Συνόπτης, ήμι.. Ταμβεία ἐπέχειν. ANNALIUM PARS F. Aper dentes exsertos ac prominentes habet, ideoque acrius vulnerat; eos dentes femella deside- rat, et propterea quoties se tuetur mordere con- suevit. Itidem in cervis marem cornua gestare vi- demus, quæ in femina nulla sunt. Etiam apri castrati dentes exsertos non habent, quod ipsorum natura de virili in femineam degeneraverit, quæ ab jiadem, ceu dictum est, destituitur. Præterea soito sues silvestres, quæ alimento sim- plici utuntur, semel in anno parere, cum cicures ob nutrimentum pinguius largiusque bis pariant. Exdem ubi pingues factæ sunt, setas ac pflos amit- tunt. Quippe cum pinguescunt, et jam magis car- nose redduntur; carnosæ rectius etiam digerunt ; B quæ digerant commode, parum excrementi ha- bent; de excrementis autem setæ ac pili exsistunt. C suo legisse Leunclavius : at in Clarom. et Fonti- sebr. Quid si aut quid ejus- modi? Nondum enim mihi de scriptore illo plane Cur aper et equus spumam circa os gerant, hæc causa est. Calor et motus ex æquo res humidas eff- ciunt albas. Vide quid mari accidat : cum a ventis commovetur, albescit. Enspie ollas, quibus ignis subjicitur. Intuere humorem, qui est in aere : agitatus a ventis hiberno tempore colorem album accipit; postquam albuit, ob frigus, quod est in mere, congelatur. Ita nix delabitur; nam ea nilk. est aliud quam aqua semicongelata. Sic igitur et im apro ac equo humores minutas in bullas redacti per calorem et motum in spumam convertuntur. Quodsi rationem ejus quoque rei nosse desideras, quamobrem canes soli astivo tempore sint rabiosi, luculente id ipsum bie tibi declarabo. Rabies in- festat canes propter siccæ temperaturæ incremen- tum. Sunt enim a natura sicci, eaque siccitas per æstus augetur. Itaque humores in eis incalescentes. et paulatim exsiccati velut inflammantur. Ilinc fit. ut nimiæ siccitatis causa in rabiem agantur, perinde atque illi qui exivere de potestate. Quo fit ut et salivam sicciorem et venenatam habeant. Et in- flammari eos vel inde patet, quod frequentius anhe……. lant, oculos habent flammeos et os apertum propter aeris refrigerationem. Nec rabies hæc canes omnes…. verat, sed eos qui sicciores sunt. Nonnulli volumt sidus illud, quod Canem dicimus, nonnihil quasi» defluxu quodam ad horum insaniam conferre. Cæ- D terum postquam hac rabie correpti sunt, quemad- modum Paulus Sinopensis ait, tam cibum quam potum aversantur. Simul largan spumeamque sas livam emittunt, et in universum.muti sunt, ac tan- topere desipiunt ut ne familiares quidem agnoscant, sed in quosvis. absque latratu irruant et quosvia : mordeant. Hic morsus non continuo quidquam se- cum affert ægritudinis aut molestiæ, præter cum. qui ex ipsa re sentitur dolorem. Verum deinceps. constat, qua alate foruerit. Suspicabar alias eum - dem esse cum Paulo Silentiario, cujus exstant de Thermis Pythiis, et quaedam epigram. mata in Florilegio Maximi Planudis opera concin- nato; verum donec uberior lux aliunde affulserik, satius est (15) 'Αλλὰ καὶ . χρώμεναι. Εx F. (16) 'Ωσαύτως . . . . τα υγρά. Εx eodem. (17) In V. Παῦλος ὁ Σινώπης, sicque videtur iu

Α τὰ ζῶα διὰ δύο ποδῶν, ἡρέμα διὰ τῶν ἑτέρων ποιοῦνται τὴν βάδισιν. Όντως, ἀγαπητέ, τὸ ἔθος φύσις ἐπί τισι γίνεται. Ορα γὰρ ὅτι τὰ Λιβυκὰ θηρία τοῦ μὲν θέρους οὐ πίνει, ότε μάλιστα δίψα γίνεται, χειμῶνος δὲ πίσ νουσιν, ὅταν ἧττον διψῶσι. Τοῦτο δὲ γίνεται πάν- τως διὰ τὸ μὴ γίνεσθαι ύδατα θέρους ἐν τῇ Λιβύη. Τοῦ δὲ χειμώνος διὰ τὸ γίνεσθαι πίνει. “Ο γοῦν ἐκεῖσε είθισται, τοῦτο καὶ ἐν ἄλλοις τόποις τὰ ζῶα ταῦτα παραγενόμενα σώζει τὸ ἔθος. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. Θεὸς ἐξ ἀοράτου τε καὶ ὁρατῆς φύσεως πλαστουρ Μετὰ δὲ ταῦτα, ήγουν μετὰ τὴν τῶν χερσαίων παραγωγήν, πλάττει τὴν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς, καὶ τίθησιν αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ. ᾿Αλλὰ κανταῦθα πρόσχες, ἀγαπητέ. Εἰ γὰρ καὶ λέγουσι τινες ὅτι μετὰ τὴν ἑβδόμην ἔκτισε τὸν παράδεισον ὁ Θεὸς, τῇ Μωσαϊκῇ δῆθεν ἱστορία ἑπόμενοι, ἀλλὰ πε πλάνηνται προφανῶς ἅτε δὴ παροδευτικῶς ἐπερχό μενοι καὶ οὐκ ἐρευνητικῶς τὴν Γραφήν. Καὶ ἄκους τί φησιν ὁ θεόπτης Μωσής. Καὶ συνετέλεσεν ὁ Θεὸς πάντα ὅσα ἐποίησεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἔπτῃ· ἐν δὲ τῇ ἑβδόμῃ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἤρξατο ποιεῖν. » Οὐκοῦν εἰ μετὰ τὴν ἑβδόμην οὐδὲν ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρή γαγε, πῶς λοιπὸν ἔκτισε μετὰ τὴν ἑβδόμην τον παράδεισον ; Εοικε μὲν ἡ Γραφὴ λέγειν ὅτι μετά τὴν ἑβδόμην ἔκτισται ὁ παράδεισος· ἀλλ᾽ οὐκ ἔχει καὶ τὰ τοῦ σκοπού, καθώς ὑποπτεύουσι πολλοί. Καὶ πείθου τῷ χρυσορρήμονι Ιωάννῃ ἐν τῇ εἰς τὴν Εξαήμερον δωδεκάτῃ αὐτοῦ ὁμιλία λέγοντι, « ὅτι τῶν κατὰ συντομίαν ἱστορηθέντων ἔμπροσθεν ανα κεφαλαίωσιν ποιεῖ ὁ· Μωσῆς ὕστερον, τοιαῦτα καὶ φρονεῖν καὶ λέγειν τοὺς ἁπλουστέρους ἐποίησεν. ο *Αλλως τε εἰ μετὰ τὴν ἑβδόμην, ὡς φασιν, ἔκτισται ὁ παράδεισο;, ἀνάγκη πάσα καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ χοὺς πλάσιν τοῦ ᾿Αδάμ, ὥσπερ δὴ καὶ τὴν ἀπὸ πλευράς τῆς Εὔας οἰκοδομὴν, μετὰ τὴν ἑβδόμην εἰπεῖν γε- γενῆσθαι. Τίνος ένεκεν; Ότι καὶ ταύτην ὕστερον ὁ Μωτής, ήγουν μετὰ τὴν ἑβδόμην, διηγούμενος εὕρηται. Πρὸ τοῦ Ἀδὰμ λοιπὸν ὁ παράδεισος. Καὶ ἄκουε τί φησιν ὁ Δαμασκηνός Ἰωάννης ἐν τῷ περὶ παραδείσου κεφαλαίῳ αὐτοῦ. • Ἐπεὶ δὲ ἔμελλεν ὁ γεῖν τὸν ἄνθρωπον κατ' οἰκείαν εἰκόνα τε καὶ ὁμοίωσιν, ὥσπερ τινὰ βασιλέα ἄρχοντα πάσης τῆς γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτῇ, προκαθίστησιν αὐτῷ οἷόν τι βασίλειον τὸν παράδεισον, ὡς ἐντεῦθεν αὐτὸν μπο καρίαν καὶ πανολβίαν ἔχειν ζωήν. » Πρόσεχε οὖν· ἐπειδὴ γὰρ, ὡς εἴρηται, πρὸ τοῦ πλασθῆναι τὸν Αδάμ καθίστησιν αὐτῷ τὸν παράδεισον, εύδηλον πάντως ὅτι ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ καὶ τοῦτον ἐφύ- τευσεν ὁ Θεὸς, εἶχε καὶ μᾶλλον ἔστη μετὰ τὴν ἑβδόμην τοῦ δημιουργεῖν, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτα τάν φησι. ' * MICHAELIS GLYCE TIE hono uni, animalia reliqua duobus pedibus insi- stunt, interim per alios paulatim progressio fiat. In nonnullis animalibus, dilecte fili, consuetudo st reapse natura. Nam animalia mihi, quæso, Libyca intuere, que per æstatem,cam maxime sitiunt, a potu abstinent, per hiemem, cum sitiunt minus, bibunt. In eam ob causam omnino aceidit, quod Libya per æsia- tem aquæ laboret inopia. Quapropter hiberno tem- pore aquam hauriunt, cum ejus copiam habent. Cumque sic iis in locis assueverint, etiam ad alias regiones delata morem suum retinent. Ac de bis quidem hactenus. Cæterum post animalium terrestrium creatio- nem Deus hominem fingit ac in paradiso collocat. Quo jam in loco velim animum mihi, dilecte fili, advertas. Quamvis enim volunt aliqui Deum post septimum diem paradisum condidisse, profitentes se Mosaicæ historiæ vestigiis inhærere, inanifeste camen errant, ut qui transitorie, non adhibita per- vestigatione conveniente Litteras sacras perlegant. Ac vide mihi quid spectator ille Dei Moses dicat : • Absolvit Deus, inquit, die sexto cuncta quæ fece- rat; ac die septimo ab omnibus operibus, quæ efficere coeperat, quievit *. Itaque si pest diem septimum nihil omniuo, quod antea non exstitisset, in ortum produxit, qui post diem septimum para- dísum condidit? Videntur quidem Litteræ sacræ hoc modo loqui, ac si post diem septimum para- disus conditus fuerit: verum alius seopus est earum, de plurium quidem sententia. Joannes Chrysostomus audiendus est tibi, qui in oratione de sex dierum operibus x11 dicit Mosem eorum quæ antea commemorasset, summam brevibus deinde complectentem, simplicioribus occasionem præbuisse ut hujusmodi opinionem arriperent at- que proferrent. Nam cæteroqui, si post diem se- ptimum, ut ipsi volunt, paradisus est conditus, omnino dicamus necesse est etiam Adami de pul. vere formationem, itemque structuram Evæ de Adami costa, post eumdem septimum diem pri- mum factam. Quamobrem istuc? Quia Moses hanc quoque posterius, id est post diem septimum, narrat. Proinde reliquum est paradisum ante Ada- mum esse conditum. Et audi obsecro, quid Joannes D Damascenus in capite quod De paradise inscripsit dical. • Quia Deus, inquit, hominem ex natura partim inaspectabili partim aspectabili creaturus ad imaginem similitudinemque suam erat, quasi quemdam regem atque principem totius terræ ac eorum quæ terra continentur, paradisum ei veluti regiam quamdam præstruit, ut in eo beatam ac felicissimam vitam ageret. Itaque licet animad- vertere, quod cum ante formationem Adami para- disum exstruxerit, manifesto sequatur eum die sexto consitum a Deo fuisse, præsertim cum multo magis a septimo die, quemadmodum idem orator aureus tradit, creare desierit. C Gel 1.2.

Α καὶ τὰς ψυχὰς παρήγαγε, τὸν δὲ ἄνθρωπον πλάττων η πρῶτον κατασκευάζει τὸ σῶμα ὡς ὄργανον, καὶ τότε τὴν ψυχὴν δημιουργήσας ἔθηκεν· οὐ γὰρ θέλει τὴν ψυχὴν παρείναι τῇ δημιουργίᾳ, ἵνα μὴ καυχήσηται ὡς συνεργὸς τοῦ Θεοῦ. » Πρόσεχε οὖν. Ενεφύσησε γάρ φησι· τουτέστι τὸ σῶμα τοῦτο τὸ ἀπὸ τοῦ χοὺς ἠβουλήθη καὶ προσέταξε ζωτικὴν ἔχειν δύναμιν, ἥτις ἐγένετο τὸ ζῶον εἰς ψυχὴν ζῶσαν, ήγουν ἐνερ- γοῦσαν καὶ τὴν αὐτὴν τέχνην δεικνύουσαν διὰ τῆς τῶν μελῶν κινήσεως. Οὐκοῦν, ἀγαπητέ, συγκατα- βάσεως ταῦτα τὰ ῥήματα, ὥσπερ οὖν καὶ τὸν ποι σωμεν ἄνθρωπον. » Μὴ γὰρ βουληθεὶς ὁ Θεὸς δεί ται καὶ σκέψεως, ἀλλὰ τῷ προσχήματι τοῦ βήμα- τος ἐνδείξασθαι βούλεται ἡμῖν τὴν ὑπερβάλλουσαν τιμὴν, ἧς ἀξιοῦται παρ' αὐτοῦ ὁ πλαστουργούμενος, Ποιεῖ τσίνυν τὸν ἄνθρωπον κατὰ τὴν νεκρὰν εἰκόνα, ὡς ὁ χρυσοῤῥήμων φησίν. Εκειτο γὰρ τὸ σῶμα τηνικαῦτα νεκρὸν, τοῦ κινοῦντος αὐτὸ δεόμενον. Επειτά φησι, ο Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς. » Ταῦτα μὲν οὖν ὁ θειότατος Ιωάννης ἔλεγε καὶ λίαν εὐμεθόδως, ἐντρέπων τους λέγοντας αὐτὸν ὅτι τὰ Ωριγένους φρονεῖ. ᾿Απὸ γὰρ τῶν διαληφθέντων ῥημάτων ἀναστὰν ἔοικε προφο ῥίζον τὴν προϋπαρξιν τῶν ψυχῶν, ἣν ὁ ματαιόφρων Ωριγένης ἐδόξαζε. Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς. Ἀλλ᾿ ἐνταῦθα τὸ ἐνεφύσησέ τινες ἀκούσαν τες, καὶ μὴ λογισάμενοι τὴν τῶν λέξεων παχύτητα καὶ ὅτι δι' ἑτέρων ἕτερα παρίστησιν ἡ Γραφή, ενό μισαν τὴν ψυχὴν οὐσίας μετέχειν τῆς αὐτῆς τῷ Θεῷ. Ἀλλ᾿ ἐσφάλησαν τοῦ σκοποῦ. Εἰ γὰρ τοῦτο δώσωμεν, εὑρεθείη ἂν ὁ Θεὸς αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν τῇ γεέννῃ κολάζων τοῦ πυρὸς, εἴ γε κατὰ τὸ ἱερὸν Γράμμα σὺν τῷ σώματι τὴν ψυχὴν ἐκεῖσε παραδί δωσιν αἰωνίως κολάζεσθαι· « Μή φοβηθήτε ο γάρ, φησίν, ο ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν ὑμῶν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι, ἀλλὰ φοβή θητε τὸν δυνάμενον καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν ἐν γεέν νῃ ἀπολέσαι. » Τὸ μὲν οὖν ἐμφύσημα μή μεταβλη- θὲν εἰς ψυχὴν ἐδημιούργησε ψυχὴν, ὥσπερ οὖν καὶ ἡ χεὶρ γράφει μὲν γράμμα, οὐ μεταβάλλεται δὲ ὅμως εἰς γράμματα, ἀλλ' ἡ μὲν χεὶρ μένει χεὶρ, τὰ δε γράμματα γράμματα. Ορα λοιπόν νουνεχῶς. Τὸ γὰρ ἐνεφύσησεν ἐν Ο ταῦθα εἶπεν, ἵνα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ δημιουρ γὸν ἀποδείξῃ τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Φησὶ γὰρ, ο Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς ποιήσωμεν ἄνθρωπον. » Καὶ λαβὼν ὁ Θεὸς χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον. Τίς ὁ εἰπών; Ο Πατήρ. Καὶ τὶς ὁ λαβών; Ο Υιός. "Ινα γοῦν μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀλλότριον φαίνηται τῆς τοῦ ἀνθρώπου δη μιουργίας, τὴν ἐνεφύσησε λέξιν καὶ πάνυ θαυμα σίως παρείληφε, δι' αὐτῆς ὑπεμφαίνων, ώς είρηται, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ὅτι τῆς τοῦ παναγίου. Πνεύματος χάριτος, ὡς ὁ θειότατος φησί Κύριλλος, μέτοχος ὁ ἄνθρωπος τηνικαῦτα παρήγετο, κἂν ἡ παράβασις ὕστερον τὴν τοιαύτην ήμαύρωσε δωρεάν MICHAELIS GLYCE etiam proferebat : hominem vero formans, pri- wum corpus at instrumentum fabricat, deinde illi animam conditam indit. Nec enim creatura perficit animam, ne Dei se adjutricem gloriari possit. » Igitur animum adverte. Inspiravit, inquit, hoc est, corpus illud e pulvere factum hoc amplius assecu- tum est, ut vim quamdam vitalem haberet, quæ vis buic animali facta est in animam vivam, hoc est efficaciter agentem ac per membrorum motum artem suam demonstrantem. Atque hæc verba pro- ferantur a Deo nostrum ad captum se demittente, sicut et illa : • Faciamus hominem. . Non enim ulla vel deliberatione vel consideratione Deus indiget sed hac illorum verborum forma nobis B indicare vult immensum honorem, quo dignatur ¡llum quem formabat. Itaque creat hominem, re- spectu imaginis mortuæ, quemadmodum Chryso- stomus loquitur; corpus euim jacebat quasi mor- tuum, egens motore. Deinde ait : c Spiritum vitalem in faciem ejus inspiravit. Hæc a divino viro perquam recte ordineque dicuntur, refutante quosdam qui eum Origenicas opiniones sectari di- cerent. Nam verbis indicatis quasi radicitus pecu- liarem illam animarum exsistentiam evertere vide- tur, quam delirus Origenes tradebat. › Cæterum in hisce verbis: ‹ Spiritum vitalem in faciein ejus inspiravit, quidam audita inspiratio- nis voce, nec vocabulorum expensa crassitie, quod- que aliis alia Litteræ sacræ significare consueverint, animam esse divinæ participem essentiæ putarunt. C Sed plurimum a scopo aberrant. Nam id si largia- mur, Deus ignea semetipsum gehenna punire de- prehendetur, cun de sententia sacrarum Littera- rum animam una cum corpore perpetuis iștic sup↳ pliciis nullandam tradat. Sic enim ait : « Ne for- midaveritis eos qui corpus interficiunt, animam vestram interficere nequeant: sed eum potius formidate, qui et animam et corpus in´ gehenna perdere potest ". Itaque spiraculum illud in animam non commutatum creavit animam, sicut et manus litteras scribit, cum nihilominus manus mancat manus, et litteræ sint litteræ. cum Ac prudenter hic nibi, quæ dicantur, respice. Positum est enim hoc in loco verbum inspirandi, ut cum Patre ac Filio Spiritus etiam sanctus homi- nis opifex esse demonstraretur. Sic enim perscri- ptum est : « Dixit Deus, faciamus hominem ; sum- ptoque de terra pulvere Deus hominem formavit. › Quis est ille qui dixit? Pater. Et quis pulverem cunipsit ? Filius. Itaque ne Spiritus sanctus ab ho minis creatione removeretur et excluderetur, verbo inspirandi præclare usus est, per illud ipsum, uti diximus, Spiritum sanctum commonstrans atque denolans, quodque gratiæ Spiritus sancti particeps hono tum conderetur, quemadmodum Cyrillus lo- quitur, tametsi deinceps mandati divini transgres- *s Matth. x, 28.

καὶ συνέχεεν. Ταύτῃ τοι καὶ ἀναστὰς ὁ Κύριος ἐκ νεκρῶν ἐνεφύσησε τοῖς μαθηταῖς καὶ εἶπε· «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Οὐδὲ γὰρ ἡνέσχετο καὶ αὖθις ἡμᾶς ἀποδείξει τοῦ παναγίου μετέχοντας Πνεύματος. Ο δὴ καὶ τήμερον ἐμφυσῷ τῷ βαπτιζομένῳ ὁ ἱερεὺς, ζωογονών ὥσπερ τὴν αὐτοῦ ψυχὴν νενεκρωμένην ἤδη τῷ τοῦ Ἀδὰμ παραπτώματι. ᾿Αλλ᾽ ἐπὶ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ λόγου καὶ αὖθις ἐπανιτέον. Ενεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς. Ἡ μὲν οὖν ἡμετέρα καὶ ἀληθεστέρα δόξα περὶ τῆς εἰς τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς ἑνώσεως ἁπλῆ τίς ἐστι καὶ σαφής. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα ἐκ χούς, ἡ δὲ ψυχὴ ἀμέσως ἐκ Θεοῦ παράγεται. Κάν τεῦθεν καὶ ἀλλήλων συναπτομένων ζῶον ἐν σύνθε τον γίνεται, καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ καθ' ὑπόστασιν ἔνω σις, ἡ ἀμφόπαρκτος τῶν ἑτερουσιῶν κατ' αὐτὸν συνδρομή. Ο δὴ καὶ θαυμάζων ὁ τὴν γλῶτταν χρυ σοῦς ἔλεγε, « Πῶς ἐν μήτρᾳ ὁ ἄνθρωπος διαπλάτ σεται; καὶ πῶς ἀθρόον ἡ θεοείκελος ψυχὴ τῷ σώο ματι συμπαρυφίσταται; Οι δέ γε σοφίᾳ τῇ έξω δεν εγκαυχώμενοι, ἐπειδὴ τὸν τοῦ ἀνθρώπου πλά- στην Αγνόησαν, καὶ περὶ τὴν πλάσιν αὐτὴν ἐξ ἀνάγκης ἐσφάλησαν. Ἀπὸ γῆς μὲν οὖν, ὡς εἴρηται, ὁ χοῦς, ἐκ Θεοῦ δὲ ἡ ψυχή. Καὶ τοῦτό ἐστιν δ φησιν ἡ Γραφή, « Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχήν ζώσαν. » Πρόσεχε οὖν. Εύδηλον γὰρ ἐντεῦθεν ὅτι μία τίς ἐστιν ἡ ψυχή δυνάμεις έχουσα διαφόρους. Ὅθεν καὶ διὰ παντὸς μὲν ἡ δίκη τοῦ σώματος, ἑκάστου δὲ μορίου καταλλήλως ἐφάπτεται. Αὐτίκα γὰρ τὸ μὲν θυμικὸν αὐτῆς ἐν τῇ καρδίᾳ λέγουσι ποιεῖσθαι τὴν οἴκησιν, τὸ δὲ ἐπιθυμητικόν ὁμοίως ἐν τῷ ἥκατι. Ἡ δὲ λογικὴ αὐτῆς δύναμις αὐτοῦ καθαπτομένη τοῦ ἐγκεφάλου δι' αὐτοῦ τοῖς πᾶσιν ἐπιλάμπει καὶ δείκνυται. Καί τινες μὲν, ὧν εἷς ἐστι καὶ ᾿Απολλινάριος ὁ τῆς Λαοδικείας επίσκοπος, δύο δοξάζουσιν ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου ψυχάς. Καθ' ἑαυτὴν γὰρ εἶναι λέγουσι τὴν ἀλογίαν, αὐτὸ δηλαδὴ τὸ ἀλο γώτερον μέρος τῆς ψυχῆς ἡμῶν, ὡς ἄλογον ψυχὴν οὖσαν καὶ οὐ μέρος τῆς λογικῆς, πρῶτον μὲν ὅτι καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν ἐν τοῖς ἀλόγοις ζώοις εὑρίσκεται, ἐξ οὗ δῆλον ὅτι τελεία τίς ἐστι καὶ οὐ μέρος ἄλλης, εἶδ' ὅτι τῶν ἀτοπωτάτων ἐστὶ τῆς λογικῆς ψυχῆς μέρος εἶναι τὸ ἄλογον. Αλλ' οὗτοι μὲν οὕτως δύο δοξάζουσιν ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὰς, ελέγχονται δὲ τῇ λεγούσῃ θείᾳ Γραφῇ· . Καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρω πος εἰς ψυχὴν ζῶσαν·, οὐδὲ γὰρ εἶπεν εἰς ψυχάς, ἀλλ᾽ εἰς ψυχὴν ζῶσαν. ᾿Αλλὰ καὶ Πλωτίνος ὁ σοφὸς, ᾗ δὴ καὶ ᾿Απολλινάριος ὁ Λαοδικεὺς ἠκολούθησεν, ἐκ τριῶν λέγει συνεστηκέναι τὸν ἄνθρωπον, ἔκ τε ναὸς καὶ ψυχῆς καὶ σώματος. ᾿Αλλὰ κἀνταῦθα περ πλάνηται· ὁ γὰρ νοῦς, καθά φησιν ὁ μέγας Βασί λεως, ταυτοφυής ἐστι τῇ ψυχῇ, καὶ καθάπερ ὀφθαλ- μὸς ἐν σώματι, οὕτω καὶ ὁ νοῦς ἐν αὐτῇ τῇ ψυχῇ. Τὸ γὰρ καθαριώτερ:ν καὶ κυριώτερον μέρος αὐτῆς τούς επονομάζεται· καθὰ δὴ καὶ νοερὰ λέγεται ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, τῇ μεθέξει πάντως αὐτοῦ τοῦ ναός. ANNALIUM PARS I. A sio donum hoc obscuravit atque confudit. Hauc B C D ob causam Dominus cum ex mortuis resurrexis- set, rursum discipulos amavit, et dixit : « Accipite Spiritum sanctum. Nec enim ferre poterat ut non de integro sancti Spiritus participes esse de- clararemur, quem etiam hodie sacerdos ei qui baptizatur afflat, quasi vitæ restituens ejus animam ex Adami transgressione mortuam. Verum enimvero ad seriem orationis institutam revertamur. Nostra, inquam, eaque verior opinio de corporis cum anima conjunctione simplex est atque perspicua. Corpus enim ex pulvere, anima autem citra medium ullum a Deo producitur. Idco- que dicimus his inter se copulatis, animal unum idemque compositum exstitisse; quæ quidem est illa personalis unitio, nimirum exsistens utrinque naturarum diversarum in unum concursus. Quam rem Chrysostomus admirans, Quonam, inquit, pacto in alvo materna formatur homo, qui subito anima divinam similitudinem referens exsistit una cum corpore ?, Qui extraria semet efferunt sa- pientia, cum formatorem hominis ignoraverint, etiam necessario in ipsa ejus formatione aberra- runt. Est igitur e terra pulvis, cum anima sit a Deo profecta. Quod quidem indicare verbis luis Littere sacræ volunt : • Spiritum vitalem in faciem ejus inspiravit, ex quo animans electus est. » Quibus ex verbis, si animum advertas, perspicue colligitur unam esse animam, diversis facultatibus praditam. Quo ft ut per universum se corpus didat, et ra tione modoque consentaneo membris singulis ap- plicetur. Ac pars quidem ejus illa quæ vim ira- scendi continet, sedem suam in corde fertur obti- nere, altera vero qua concupiscimus, in jecinore, tertia, quæ rationis facultas est, in cerebro sita per id omnibus sese declarat. Sunt etiam non- nulli. quorum est in numero Apollinarius antistes Laodiceæ, qui animas in bomine duas esse tradunt. Volunt enim peculiariter et seorsum esse partem vitæ nostræ brutam ac rationis expertem, velut animam quamdam minime rationalem, quæque ne pars quidem sit rationalis animæ. Id primum ex eo statuunt, quod hæc peculiariter ac seorsum in brutis etiam reperiatur. De quo consequi volunt esse ipsam perfectam, non partem alterius. Deinde propterea quod maxime sit absurdum animæ ratio- nalis partem esse id quod rationis expers sit atque bratum. Sic hi duas in homine animas sua qui- dem opinione constituunt. Verum per Litteras sacras refutantur, quarum hæc verba sunt: ‹ Homo factus est in animam vivam. Non enim aiunt : in animas, sed, c in animam vivam. . Doctissimius etiam Plotinus ille, quem Laodicensis Apollinarius secutus est, hominem de tribus hisce tradit exsi- stere, nimirum mente, anima, corpore. Qua ipsa in opinione consimiliter fallitur. Mens cnim, ut magnus ille Basilius inquit, ejusdem est cum anima naturæ ; quodque corpori oculus est, hoc mens est animx.

Θεοῦ καὶ τὸν διάβολον ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ οὕτω δια- λεχθῆναι πρὸς τὸν Κύριον, προσωποποιίαν εἶναι φησιν ὁ θεῖος Χρυσόστομος. Τον μέντοι Βάαλ θεὸν εἶναι λέγει Τυρίων ὁ Ιώσηπος, τὴν δὲ 'Αστάρτην Σιδωνίων, Βααλὴμ δὲ τὸν τοῦ Βάαλ σηκόν. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. Ο δὲ Ἰωσαφάτ καὶ προφήτην ζη- τήσας καὶ τοιαῦτα μαθὼν ὅμως συναπήρεν εἰς πόλε- μον μετὰ τοῦ ᾿Αχαάβ· πλὴν διὰ τὴν ἄλλην αὐτοῦ ἀρετὴν, ὡς ἄνωθεν είρηται, διεφυλάχθη. Ο μέντοι Μιχαίας φυλακῇ ἐμβληθεὶς παρὰ τοῦ ᾿Αχαάβ ἔλεγε μετά, παρρησίας • Ἐὰν ἐπιστρέφων ἐπιστρέψῃς ἐν εἰρήνῃ, οὐ λελάληκεν ἐν ἡμῖν ὁ Κύριος. » ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ ᾿Αχαάβ διὰ τοῦ Ἡλίου θεία πρόρρησις πέρας έσχε. Τρωθεὶς ἐπὶ πολὺ τῷ ἄρματι ἵστατο, ἵνα μὴ τροπὴν ἐργάσηται τῇ φυγῇ. Τὸ δὲ αἷμα φε μόμενον ἐνεπάγη τῷ ἅρματι. Τοῦτο παρὰ κρήνῃ ὁ ἡνίοχος ἔπλυνεν, οἱ δὲ κύνες ἐξέλειχον. Αἱ δὲ πόρναι περὶ τὴν ἕω κατὰ τὸ ἔθος ἐλούσαντο· πηγιμαῖον γὰρ ἦν τὸ ὕδωρ, κεχρωσμένον δὲ τῷ αἷματι. Β Ἰωρὰμ δὲ τοῦ κηδεστοῦ ᾿Αχαάβ ζηλώσας τὴν ἀσέ- βειαν ἀξίαν τὴν τιμωρίαν εὕρατο. Ο γὰρ μέγας Ηλίας διὰ γραμμάτων μεμήνυκε τὴν ἀπόφασιν· • Τάδε λέγει Κύριος· Ανθ' ὧν οὐκ ἐπορεύθης ἐν ὁδῷ Ιωσαφάτ τοῦ πατρός σου, ἀπέκτεινας δὲ τοὺς ἀδελ φούς σου, ἰδοὺ Κύριος πατάσσει πληγήν μεγάλην ἐν τῷ οἴκῳ σου, καὶ σὺ ἔσῃ ἐν ἀῤῥωστίαις πονηραῖς, ἐν ἀῤῥωστίᾳ κοιλίας, ἕως ἂν ἐξέλθῃ τὰ ἔντερά σου. Επεστράφησαν τοίνυν ἀλλόφυλοι κατ' αὐτοῦ, καὶ πάντας ἐξηνδραπόδισαν, καὶ τὰ τέκνα αὐτοῦ πάντα κατέκτειναν ἄνευ τοῦ Οχοζίου. Ἐπέσκηψε καὶ ἡ νόσος, καὶ οὐδὲ μετὰ θάνατον βασιλικῆς ἠξιώθη τα φῆς. Αληθώς φοβερὸν τὸ ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ, ζώντος. Μετὰ τοῦτον Οχοζίας ζηλωτὴς καὶ αὐτὸς τῆς πα τρικῆς ἀσεβείας. Αποστέλλονται τοίνυν πρὸς τὸν μέγαν Ηλίαν δύο πεντηκόνταρχοι μετά σοβαρότη- τοῦ καλοῦντες αὐτὸν ἐπὶ τῷ ἐρωτηθῆναι τῆς νόσου τοῦ βασιλέως ἕνεκεν· ἐφ᾽ ᾧ καὶ πῦρ καταγαγών ἄνωθεν κατέκαυσεν αὐτούς. Αλλ' ἐνταῦθα οἱ ὠμό. τητα τοῦ προφήτου κατηγοροῦντες αὐτοῦ κατηγο ροῦσι τοῦ Θεοῦ· δι' αὐτοῦ γὰρ τὰ πάντα. Στέλλεται οὖν τρίτος πεντηκόνταρχος, καὶ ἡπίοις λόγοις χρη- σάμενος τὴν τιμωρίαν διέφυγεν. Κατερχόμενος οὖν καὶ συναντήσας τοῖς ἀποσταλεῖσιν ἐπὶ τὰ εἴδωλα εἶπε, « Παρὰ τὸ μὴ εἶναι Θεὸν ἐν Ἰσραήλ, πορεύη ζητῆσαι μυῖαν θεὸν ᾿Ακαρῶν; ἡ κλίνη ἐφ' ἧς ἀνέ 6ης, οι καταβήσῃ. » Ιστωσαν οὖν ἐντεῦθεν σἴῳ • Μ. ANNALIUM PARS II. A ibi percat? Tum se spiritus quidam proripuit, et coram Domino se sistens in hunc modum locu- tus est: «Ego vero hominem decipiam. Cui Do- minus : «Et quo tandem pacto ? «Abibo, inquit, et ero spiritus mendax in ore.cunctorum vatum ejus ; eoque modo ipsum fallam. Tum Dominus: (Abi ergo, ait, quodque dixisti, facito.» Sunt autem hæc omnia, quemadmodum Theodoretus scripsit, meræ personarum fictiones, quæ nos de permis- sione divina erudiunt. Eodem modo cum in narra- tione de Jobo Litteræ sacræ referunt angelos co- ram Domino astitisse, ac inter eos ipsum quoque diabolum, qui Deum compellaverit, divinus ille Chrysostomus personarum fictionem agnoscit. Cæterum Baal Josepho deus est Assyriorum, Astarte vero Sidoniorum, Baalim denique sacel- lun Baal interpretatur. Ac de luis quidem hæc in- dicata sunto. Josaphatus autem requisito vate ac hujusmodi rebus ex eo cognitis nihilo minus cun Achaɔbo ad bellum profectus est. Quia tamen alioqui vir magnæ virtutis erat, ut supra quoque dixi- mus, incolumis domum evasit. Michæas in carcerem ab Achaabo conjectus magna cum oris H- bertate dixit: Quodsi prospere domum reversus fueris, Deum per me mimine locutum esse fatebor. › Enimvero divinum illud oraculum de Achaabo, quod Elias edidit, eventus ipse comprobavit. Nam cum vulnus accepisset, diu admodum in curru stetit, ne conspecta regis fuga milites hosti terga da- rent. Ibi sanguis e vulnere profluens curru adhæsit; quem deinceps auriga ad fontem abluit et canes linxerunt. Mane vero meretrices ad fontem Achaabi sanguine tinctum accedentes etiam in eo corpora sua pro more abluerunt. C Secundum hæc rex Joramus impietatem Achaabi soceri sui æmulatus meritas omnino pœnas luit. Nam magnus ille vates Elias hujusmodi verbis eum per litteras compellavit: clæc tibi Dominus signi- ficat: Quoniam institutum paternæ Josaphati vitæ non es sectatus, sed fratres tuos interfecisti, en magna calamitate Dominus familiam tuam alliciet, ac tu gravibus admodum morbis laborabis, quos inter crunt viscerum tormina, tam diu durantia donec intestina egeras P., Non multo post exlere nationes in eum copias educunt, omnes e medio tollunt, liberos regios interficiunt, Ochrozia solo excepto. Simul et morbus hominem invadit, ac ne regiam quidem sepulturam a morte consecutus est. Nimirum reapse formidabile est in Dei viventis manus incidere 10. Successit in regno filius Ochozias, et ipse pa- ternæ impietatis æmulator. floc tempore missi D sunt ad magnum illum vatem Eliam duo qui Paral. 11, 21. Hebr. x, quagenum militum præfecti, qui eum superbe ar- cessunt de regis morbo consulendum. Tum ignent ille cœlitus deducens universos concremavit. Huc loco qui crudelitatem vatis accusant, Deum ipsuma criminantur: nam per eum hæc omnia facta sunt. Tandem et tertius quidam militum quinquagenum praefectus ablegatur, qui vatem mitibus verbis al- locutus supplicium quo priores affecti fuerant eva- sit. Quamobrem vates de monte descendens, cum incidisset in homines ablegatos a rege ad consu- leudos deastros, hujusmodi verba protulit: Quan-

Δ στοιχείων ἕκαστον ὡς ἔστι μένει. Οἷον ἐὰν λάβῃ; Μ Β βῶλον τῆς γῆς, ὡς ἔστι μένει, Ὕδωρ ἐὰν λάβῃς μέτρῳ τινὶ, τὸ αὐτὸ μένει ὕδωρ καὶ προσθήκην οὐ λαμβάνει. 'Αέρος ἐὰν πληρώσῃς ἀσκὸν, ἄλλον ἀσκὸν ἐξ ἐκείνου πληρῶσαι οὐ δύνασαι. Τὸ δὲ πῦρ, ὡς ἔστιν, οὐ μένει, ἀλλ᾽ ἴσην ἐὰν λάβης ύλην, πλεονάζει τὸ πῦρ. Καὶ λύχνους δὲ πολλοὺς ἐὰν ἐξ ἑνὸς λύχνου ἅψῃς, οὐ καινοτομήσεις αὐτόν. Προσφόρως οὖν αὐ· τὸν ἐκάλεσεν ἄνθρωπον. Κατὰ τοῦτο δὲ καὶ τῷ τοῦ Αδάμ ονόματι προσηγόρευσεν αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ ἤμελλεν τὰ τέσσαρα κλίματα ἐξ αὐτοῦ πληροῦσθαι, τὸ τοιοῦτον αὐτῷ προσεπιτίθησιν όνομα. Καὶ δρα τὰ τοῦ τοιούτου ονόματος γράμματα. Τὰ τέσσαρα γὰρ ὑπεμφαίνουσι κλίματα· ἄλφα ἀνατολή, δέλτα δύσις, ἄλφα ἄρκτος, με μεσημβρία. Καλῶς οὖν τὸ τοιοῦτον ζῶον καὶ Ἀδὰμ καὶ ἄνθρωπον προσηγό ρευσεν· ἐξ αὐτοῦ γὰρ, ὡς προείρηται, τὰ τέσσαρα πεπλήρωται κλίματα. Λέγει γὰρ ἡ Γραφή · ι Καὶ εφύτευσεν ὁ Θεὸς παράδεισον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατο- λάς. » Διὰ τί δὲ μὴ εἰς ἄλλο κλίμα τὸν παράδεισον ἐφύτευσεν, ἀλλὰ κατ᾿ ἀνατολάς ; "Οθεν ἡ ἀρχὴ τοῦ δρόμου τῶν φωστήρων, ἐκεῖθεν καὶ ἡ διαγωγή τῶν ἀνθρώπων. Προμηνύει ὁ Θεὸς τὸ μέλλον. Κατὰ ἀνα τολὴν ἐν τῷ παραδείσῳ τίθησι τὸν ἄνθρωπον, ἵνα δείξῃ ὅτι ὥσπερ οὗτοι οἱ φωστῆρες ἀνατέλλουσι καὶ τρέχουσιν εἰς δύσιν καὶ δύνουσιν, οὕτως καὶ τοῦτον δεῖ ἀπὸ τῆς ζωῆς εἰς θάνατον δραμεῖν καὶ δῦσαι κατὰ τὸν τύπον τῶν φωστήρων, καὶ ἄλλην ἀνατολὴν πάλιν λαβεῖν ἐξανάστασιν ἐκ νεκρῶν. Εδραμεν ὁ Αδάμ εἰς δύσιν, ἔδωσεν εἰς τάφον. Ηλθεν ὁ Χρι στὸς, καὶ ἐποίησεν ἀνατεῖλαι τὸν δύσαντα. Διὰ τοῦτο λέγει ὁ προφήτης· ο 'Ανατολή ὄνομα αὐτῷ. » Γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ ἐξερχόμενος ἐκ τοῦ παραδείσου ποταμὸς εἰ; τέσσαρας ἀρχὰς μερίζεται, τουτέστι πηγάς, ἀφ᾽ ὧν οἱ τέσσαρες ποταμοί. Καὶ ἐὰν οἱ τέσσαρες οὗτοι ποταμοὶ ἐξ ἑνὸς ἔχωσι ποτα- μοῦ τὴν ἀρχὴν, διὰ τί μὴ καὶ τὸ ὕδωρ αὐτῶν ἔν; διὰ τί μὴ καὶ ἡ ποιότης αὐτοῖς μία ; Μεταλαμβά νουσι τῆς γῆς καὶ τῆς ποιότητος τῶν τόπων δι' ὧν παρέρχονται, καὶ διὰ τοῦτο παρηλλαγμένην έχουσι τήν τε γεῦσιν αὐτῶν καὶ ποιότητα. "Ορα γὰρ ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ὕδωρ μίαν μὲν ἔχει τὴν φύσιν καὶ τὴν ποιότητα, ἀλλ᾽ ἐὰν ἐμβληθῇ αὐτῷ ἀψίνθιον, ἄλλην ποιότητα ποιεῖ, ἐὰν ἄνηθον, ἄλλην, καὶ ἑτέραν εὖ- θις, ἐὰν πήγανον. Διέρχεσθαι δὲ τοὺς ποταμούς διά τινων υπονόμων τόπων ᾠκονόμησεν ὁ Θεὸς, καὶ ἐξ ἑτέρων ἀρχῶν αὐτοὺς ἀναφαίνεσθαι, ἵνα μὴ ταῖς ὄχθαις αὐτῶν ἀκολουθοῦντές τινες αὐτὸν ἐπιχειρῶτ καταλαβεῖν τὸν παράδεισον. Οἶδα δὲ, ἀγαπητέ, ὅτι καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ζητεῖς, τί δή ποτὲ περὶ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ πάν των ἐφεξῆς διεξιών Μωσῆς τῆς τῶν ἀγγέλων δη- μιουργίας οὐδαμοῦ μεμνημένος φαίνεται. Γίνωσκε οὖν ὅτι οὐδὲν στερεὸν οὐδὲ βέβαιον εἶχον οἱ νομοθε τούμενοι. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ἐκεῖνοι καὶ τοσαῦτα θεασάμενοι θαύματα τὴν εἰκόνα τοῦ μόσχου Θεὸν ἀνηγόρευσαν. Οἱ δὲ ῥᾳδίως οὕτω τὰ τῶν κτη MICHAELIS GLYCE hominem, il est ignem. Nam clementa cetera sic manent ut exsistunt. Si aquam mensura quadam capias, manet eadem aqua nec incrementum sumit. Si utrem aere compleas, 'non potes ex eo utrem alium replere. Verum ignis ita non manet ut exsi- stit, sed quo materiei plus acquisiverit, eo fit ma- jor. Iuidem si una lucerna multas alias accenderis, idcirco ipsa non exhaurietur. Quapropter recte ho- mini nomen hoc inditum est, sicut eadem ex causa eumdem Adamum Deus appellavit. Nam quia terræ quatuor climata completurus erat, non abs re no- meu hoc consecutus est. Ejus mibi quæso litteras considera, quæ quatuor illa climata denotant, A significat anatolen, hoc est ortum; D dysin, hoc est occidentem; A rursus arctum, hoc est ursam ac septentrionem ; denique meridiem. Galerum M sacris in Litteris hæc verba sequuntur : «Conserit Deus paradisum in Edem versus orientem *. Cur non versus aliud clima paradisum consevit potius quam ad orientem? Unde initium cursus lumina- rium, ibi et domicilium esse hominum voluit. Ac præterea quod futurum erat significans, versus orientem in paradiso collocat bominem; ut osten- deret itidem atque luminaria exoriuntur et versus occidentem cursu delata occidunt, sic hominem quoque de vita perventurum ad mortem ac lumi- narium more occasurum aliumque rursus ortum habiturum, videlicet mortuorum resurrectionem. Adamus ad occasum cursu delatus est, et in sepul- cruin praecipitatus occidit. Venit Christus, et eum c qui occiderat rursus exoriri fecit. Idcirco de ipso vates inquit : . En homo, cui nomen ortus. Hoc quoque sciendum est tibi, Auvium qui de paradiso promanat, quatuor in principia, id est fortes, dividi, de quibus flumina quatuor oriuntur. Quodsi quatuor hi amnes de uno fonte principium habent, cur non et aqua ipsorum una est ? cur non una qualitas? Nimirum terræ locorum- que qualitatis, per quæ fluunt, participes reddun- tur ; quo fit ut tam gustu quam qualitate sint di- versi. Aquam ipsam mihi intuere. Habet hæc na- turam eamdem et eamdem qualitatem. Verum si absinthium in cam conjicias, alia qualitas in ea efe ficitur, item alia, si ane'hum, alia si rutam. Gale- rum bos amnes Deus labi per subterraneos D quosdam meatus certo consilio voluit, et aliis e principiis rursum oriri atque conspici, ne qui ri. pas horum sequentes paradisum occupare co- nentur. Inter alia vero, dilecte fili, te hoc quoque scio quasiturum, quamobrem de eclo, terra, reliquis omnibus ordime disserens Moses, nusquam angelo- rum creationis mentionem fecisse videatur, Hic animadvertas eos, quibus hæc præseribebat Moses, parum confirmatos fuisse. Absque quo fuisset, non tot prodigiis conspectis imaginem vituli Deum nuncupassent. Jam qui tanta facilitate jumentorum s Zachar. vi, 12. Gen. 11, 8.

τῶν ἰνδάλματα θεοποιήσαντες τί οὐκ ἂν ἔδρασαν, εἰ τῶν ἀοράτων φύσεων τὴν γνῶσιν ἐδέξαντο; Τοῦ Μωσέως λοιπὸν τὰ περὶ τούτων πάντη σιωπήσαν- τος ὁ προφήτης Δαβίδ μετὰ χρόνους ὕστερον ἱκανοὺς μνήμην ποιεῖται τῆς δημιουργίας αὐτῶν, εἰ καὶ πα ροδευτικῶς διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ἀσθένειαν, καί φησιν· . Αὐτὸς εἶπεν, καὶ ἐγεννήθησαν· αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Ο δέ γε θεοφάντωρ καὶ μέγας Διονύσιος πλατύτερον περὶ τῶν ἀοράτων διέξεισι φύσεων, ἅτε πρὸς αὐτοὺς ἐκείνους τὴν διο δασκαλίαν ποιούμενος τοὺς τοιαῦτα δεδυνημένους χωρεῖν. Τήν τε γὰρ στάσιν αὐτῶν, τὴν τάξιν, τὴν γνῶσιν, τὸν φωτισμὸν, τὴν πρὸς ἀλλήλας διαφορὰν καὶ τὴν ἑκάστῃ προσοῦσαν ἐνέργειαν θαυμασίως διείληφεν, ὅ τοὺς ἀγνοοῦντας ἐδίδαξεν. Περὶ τῶν ἀγγελικών ταγμάτων. Ἔτι δὲ καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις εἰδέναι σε βούλομαι, ὅτι τὰ τῶν ἄνω διακοσμήσεων τάγματα Εννέα τυγχάνει τὸν ἀριθμὸν, * καί εἰσι ταῦτα, Χε- ρουδίμ, Σεραφίμ, Θρόνοι, Κυριότητες, Δυνάμεις, Εξουσίαι, Αρχαί, Αρχάγγελοι, Αγγελοι. Εἰ δὲ καὶ ἕτερα τάγματα ἐν οὐρανοῖς ἐστιν, περὶ ὧν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι καὶ ἀκοῦσαι καὶ μαθεῖν μέλλο μεν, ὁ μακάριος οἶδε Παύλος οὕτως εἰπών· «Εκά θισεν ὁ Χριστὸς ἐπάνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου μὴ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλ- λοντι. » Τὰ μέντοι διαληφθέντα εννέα τάγματα εἰς τρεῖς ἀφορίζει διακοσμήσεις ὁ θεῖος Διονύσιος, καὶ πρώτην μὲν εἶναί φησι τὰ Σεραφίμ, τὰ Χερουβὶμ καὶ τοὺς θρόνους, ἀμέσως καὶ προσεχώς παριστά- μενα τῷ Θεῷ, δευτέραν δὲ τὴν τῶν Κυριοτήτων καὶ τῶν Δυνάμεων καὶ τῶν Ἐξουσιῶν, τρίτην δὲ καὶ τελευταίαν τὴν τῶν ᾿Αρχῶν καὶ ᾿Αρχαγγέλων καὶ Αγγέλων. Τὸ μέντοι ἐν αὐτοῖς ὕστατον τάγμα, ὡς προείρηται, ιδίως ἄγγελοι καλεῖται ὡς τὰς θείας ἐκφαντορίας ἀγγέλλον τε καὶ διαβιβάζον πρὸς ἡμᾶς. Τῆς τοιαύτης δὲ ἀγγελικῆς ἐπωνυμίας καὶ πᾶσαι εξ νοεραὶ φύσεις ἠξίωνται διὰ τὸ πρώτως αὐτοῖς ἐγγίνεσθαι τὴν θεαρχικήν ἔλλαμψιν, καὶ οὕτω δι' αὐτῶν εἰς ἡμᾶς διαπορθμεύεσθαι τὰς ὑπὲρ ἡμᾶς ἐπραντορίας· καὶ ὁ νόμος γὰρ αὐτὸς δι᾿ ἀγγέλων ἡμῖν ἐξωρήθη, καὶ τοὺς κλεινοὺς καὶ πρὸ νόμου καὶ μετὰ νόμον Πατέρας ἄγγελοι πρὸς τὸ θεῖον ἀνῆγον· καὶ γὰρ διὰ τὸν πρῶτον τὰ δεύτερα πρὸς τὸ θεῖον ἀνάγονται. Οὐ μόνον δὲ αἱ περὶ ἡμᾶς νοεραὶ φύσεις εἰσὶν, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς ὁμοταγέσιν ἱεραρ- χίαις πρῶται καὶ μέσαι καὶ τελευταῖαι τάξεις εἰσὶ, · καὶ τῶν ἡττόνων οι θειότεροι χειραγωγοί ἐπὶ τὴν θείαν προσαγωγὴν καὶ ἔλλαμψιν γίνονται. Καὶ τὰ μὲν ἁγιώτατα τῶν ὑπερτάτων οὐσιῶν τάγματα καὶ ἀγγέλους καλοῦσιν οἱ θεολόγοι, ὡς εἴρηται (καὶ γὰρ είπιν ἐκφαντορικὰ καὶ αὐτὰ τῆς θεαρχικῆς ἐλλάμ ψεως)· τὴν δὲ τελευταίαν τάξιν τῶν οὐρανίων νοῶν, τουτέστι τοὺς ἀγγέλους, οὐκ ἔχει λόγον Χερουβὶμ ή Σεραφίμ ή θρόνους ὀνομάζειν· οὐδὲ γὰρ ἐστιν ἐν μετουσίᾳ τῶν ὑπεστάτων δυνάμεων. Πρὸς ἐπὶ τού ANNALIUM PARS Í. • A simulacra pro diis labere non dubitarunt, quid non B fecissent, si naturarum inaspectabilium cognitio- nem habuissent? Itaque Mose prorsus de his ta- cente, post magnum deinceps temporis interval- lum vates Davides eorum creationis meminit, quan- quam perfunctorie, propter auditorum imbecillita- tem. Sic enim ait : «Ipse dixit, et facti sunt; ipse mandavit, et creati sunt "., Interpres autem re- s. rum divinarum, eximius ille Dionysius, de hisce naturis inaspectabilibus latius disserit, ut qui eos erudiat qui hujusmodi capere possent. ldcirco sta- tum ordinem cognitionem collustrationem earum, itemque discrimen inter ipsas cum operatione sin- gularum, admirabili complexus est oratione, nos- que prorsus hæc ignorantes docuit. De angelorum ordinibus. Debes autem scire cœlestium descriptionum gra- duum novem esse ordines, nimirum Cherubos, Seraphos, Thrones, Daminatus, Poleslates, lumperia, Principatus, Archangelos, Angelos. Num vero alit præter hos sint in coelis ordines, quos in altera vita cognituri simus, beatus ille Paulus novit, qui ait : Consedit Christus supra omnem principatum, imperium, potestatem, omneque nomen quod ver- bis exprimitur, non solum in hoc ævo, sed etiam futuro. › Cæterum indicatos hosce novem ordines Dionysius in tres descriptiones gradusque distri buit, quorum primo contineantur Serapbi, Cherubi, Throni, qui quidem citra medium ullum et conti- C o assistant Deo ; secundo, Dominatus, Potestates, Psal. cxlviii, 5. PATROL. GR. CLVIII. D Imperia ; tertio et ultimo, Principatus, Archangeli, Angeli. florum ultimus ordo, quemadmodum et prius dictum est, peculiare nomen angelorum habet, ut qui rerum divinarum interpretationes nobis et · ponant et ad nos perferant. Quanquam Inec eadem angelorum appellatio cunctis etiam naturis intel lectilibus tribuitur, quod ipsæ primo loco di- vinitus collustrentur, atque ita deinceps per ipsas ad nos quoque rerum divinarum arcana perve- niant. Quippe lex ipsa per angelos nobis data est; itemque Patres illos illustres tam ante quam post legem promulgatam angeli divinum ad nunien subvehebant. Nam per prima sursuin ducuntur ea quæ ordine secunda sunt. Neque tantam supra nos sunt intellectiles illæ naturæ, sed etiam in ipsis illis cæteroquin eodem ordine comprehensis saeris principatibus primi quidam gradus sunt et medii et ultimi. Simul inferiorum duces sunt alii diviniores, ad percipiendum rerum divinaruın splendorem. Et quamvis sanctissimos illos supre- marum essentiarum ordines generali vocabulo an- gelos appellant rerum divinarum periti, sicut in- dicatum est modo (nam et ipsi splendoris a Deo profecti sunt interpretes), tamen ordinem ultimum ex coelestibus illis mentibus, nimirum angelos, ab- surdum fuerit vocare Cherubos aut Seraphos aut Thronos. Nec enim ex æquo participant cum po-

ἀπαγγέλλουσα. Ἡ δὲ τῶν ἀγγέλων ἐπωνυμία τὴν ἐκφαντορικὴν αὐτῶν λειτουργίαν παρίστησιν. Έδειξεν οὖν ὁ λόγος ὡς αἱ πρῶται μὲν τάξεις ἀμέσως. ἐκ Θεοῦ τὰς ἐλλάμψεις δέχονται, παρὰ δὲ τῶν πρώτων αἱ δεύτεραι, καὶ καθεξῆς αἱ λοιπα, τουτέστι παρὰ τῶν δευτέρων αἱ τρίται. Οτι δὲ δια φορά τίς ἐστι παρὰ ταῖς ἄνω δυνάμεσι, καὶ ὅτι κατά γε την στάσιν καὶ τάξιν αὐτῶν καὶ τὴν γνῶσιν ἔχουσι, καὶ ὁ θειότατος ὑπέδειξε Κύριλλος ἐν τῇ βίβλῳ τῶν θησαυρῶν οὕτως εἰπών· « Παντὶ λογικῷ συμμεμέτρηται ἡ γνῶσις, ὡς ἑτέραν μὲν εἶναι πιο στεύειν ἐν ἀγγέλοις, μείζονα δὲ ἐν ἀρχαγγέλοις, καὶ ἔτι ταύτας ὑπερέχουσαν ἐν ταῖς ἀνωτέρω δυνάμε- Β σιν. » Ἀλλὰ καὶ ὁ Δαμασκηνός Ἰωάννης περὶ τού των οὕτως φησι· . Διαφέρονται δὲ ἀλλήλων αἱ ἄνω δυνάμεις τῷ φωτισμῷ καὶ τῇ στάσει, εἴτε πρὸς τὸν φωτισμὸν τὴν στάσιν ἔχοντες, είτε πρὸς τὴν στάσιν τοῦ φωτισμοῦ μετέχοντες, καὶ ἀλλήλους φωτίζοντες διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς τάξεως ἢ φύσεως.» Δῆλον δὲ, ὡς καὶ ἄνωθεν εἴρηται, ὅτι οἱ ὑπερέχοντες τοῖς ὑποδε βηκόσι μεταδιδόασι τοῦ τε φωτισμοῦ καὶ γνώσεως. Πρὸς τοῖς εἰρημένοις δὲ καὶ τοῦτό φησιν, ὅτι καὶ φυλάττουσι μέρη τῆς γῆς αἱ ἄνω δυνάμεις, καὶ ἐθνῶν καὶ τόπων προΐστανται, καθὼς ὑπὸ τοῦ Δημιουρ- γοῦ ἐτάχθησαν. Οτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, καὶ ὁ ἐν πατριάρχαις ἀγιώτατος Γερμανὸς ἀριδηλότερον τοῦτο παρίστησιν. Ἐν γὰρ τῷ εἰς τὴν κοίμησιν τῆς Θεο μήτορος λόγῳ αὐτοῦ καὶ τάδε περὶ τούτου φησίν· • Αμα τῷ συστῆναι τὰ τῶν ἀνθρώπων γένη, ἄγγε λοι τῆς τούτων ζωῆς ἐπιτροπεύειν ετάχθησαν. Έστησε γάρ, φησὶν, ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέ λων Θεοῦ, καὶ παρεμβαλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτόν. Ηνίκα δὲ εἰς εἰδωλολατρείαν σὲ ἄνθρωποι ἐξέκλιναν, διέστησαν ἀπ' αὐτῶν καὶ οἱ ἄγγελοι. Καθ᾽ ἂν δὲ λοιπὸν ἔτικτε καιρὸν ἡ πανά μωμος, ήνώθησαν τὰ ἐν οὐρανῷ τοῖς ἐπὶ γῆς, καὶ σύμφωνον πολίτευμα γέγονεν ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώ- ποις, καὶ μία δοξολογία. » Τοιοῦτον δέ τι καὶ ὁ χρυ- σορρήμων Ιωάννης περὶ τῶν ἀγγέλων διέξεισι. Φησὶ καὶ γὰρ ὅτι ὁ προφήτης Δανιήλ μέγα τι χρῆμα λέ- γει τοὺς ἀγγέλους εἶναι, προστάγματι δὲ Θεοῦ πᾶ- σαν τὴν κτίσιν διαλαχεῖν καὶ τῶν ἐθνῶν ἐπιστατεῖν, καὶ τούτων τὸν μὲν τοὺς Πέρσας ἐφορᾷν, τὸν δὲ ἀρχάγγελον Μιχαὴλ τὴν ἐκ περιτομῆς λαόν φρου ρεῖν. Συστῆναι δὲ τοῖς ἐφόροις ἄμφω διαπληκτισμόν, οὐ κατὰ πάθος ὀργῆς (18), ἀλλὰ κατὰ θεῖόν τινα καὶ ἀπόῤῥητον λόγον, τοῦ μὲν δουλεύειν Ἰουδαίους Πέρσαι; ἀναγκάζοντος ὡς τοῦ Θεοῦ δῆθεν καταφρο νητὰς, τοῦ δὲ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν ἀνθέλκοντος καὶ λέγοντος· ο Παύσαι, Περσῶν προστάται ὁ γὰρ Θεός ANNALIUM PARS I. A nihilominus ordine discipulorum quoque contine- antur, uti qui divinas illustrationes a primis illis potestatibus accipiant et vicissim angelis exponant. Angelorum denique vocabulum significationem De hac indicatione nostra perspicuum est primos ordines citra medium quoddam a Deo suas illu- strationes consequi, deinde a primis secundos, a secundis tertios. Cæterum esse quædam apud cœ- lestes illas potestates discrimina, quodque illa ipsa maxime consistant in ipsorum statu ordine et cog nitione, divinus etiam vir Cyrillus in libro Thesan- rorum suo docet, ac hisce quidem verbis: Omnis natura particeps rationis, etiam cognitionis modum mensuramque certam habet, ita ut credi par sit ministerii continet, quo res divinas enuntiant. aliam in angelis esse aliamque majorem in archan- quidem perspicuum est, quod superius etiam est minationem quam cognitionem suam communicare. D gelis, quam ipsam quoque superet ea quæ sublimi- oribus in potestatibus exsistit. Eadem de re Jo- annes Damascenus ita disserit : « Potestates ille supernæ tam illuminatione quam ordine statuque differunt, sive adeo pro illuminationis ratione status ipsarum comparatus est, sive pro ratione status illuminationis participes fiunt, et alii alios illuminant propter excellentiam vel ordinis vel naturæ. › Id indicatum, excellentiores cum inferioribus tam illu - *1 Psal. xxxviii, 8. expressa reperitur, quæ haud dubie huic loco prorsus necessaria est, quanquam in Vallicellano C Præter hæc tradit idem potestates hasce cœ- lestes attributas sibi terræ partes custodire, certis- que singulas tum nationibus tum locis cum impe- rio potestateque sic præcesse, quemadmodum ipsis ab opifice rerum præscriptum sit. Quæ quidem ita se habere sanctissimus ille patriarcha Germanus illustrius declarat. Etenim in oratione de obdormi- tioue Dei Genitricis hæc verba ipsius exstant : Cum genus humanum conditum esset, angeli di- vinitus constituti sunt, qui vitæ ipsorum tatores essent atque præsides. Sic enim perscriptum sacris in Litteris legimus nationum limites pro angelo- rum Dei numero statuit. Item: Angelus Domini circum timentes eum castra munit". Inde homi- nibus ad deastrorum cultus exorbitantibus angeli quoque ab eis recesserunt. Verum quo deinceps tempore virgo purissima peperit, cœlestia rursum cum terrenis unita sunt, angelique cum hominibus versari ac Deum celebrare consentientibus animis ceperunt. Consimile de angelis quiddam Chryso- stomus quoque commemorat. Vales, inquit, Da- nielus angelos eximium quiddam esse tradit, Dei- que jussu creaturam universam in eos distributam, qui nationum quoque sint praesides. Alium in Per- sas defixos oculos habere, Michaelum archangelum pro populo circumciso excubias agere. Quin etiam inter utriusque nationis præsides hosce contentionem · ex iracundia quamdam oboriri, modo scilicet ratio- neque divina et ineffabili, dum ille quidem Judæos erasa fuerit, nec in suo repererit Leunclavius, qui et aliorsum vertit particulam adversativam dākā modo scilicet rationeque divina et ineffatili. (18) In f. codice negatio οὐ κατὰ πάθος ὀργῆς

ἀπαγγέλλουσα. Ἡ δὲ τῶν ἀγγέλων ἐπωνυμία τὴν ἐκφαντορικὴν αὐτῶν λειτουργίαν παρίστησιν. Έδειξεν οὖν ὁ λόγος ὡς αἱ πρῶται μὲν τάξεις ἀμέσως. ἐκ Θεοῦ τὰς ἐλλάμψεις δέχονται, παρὰ δὲ τῶν πρώτων αἱ δεύτεραι, καὶ καθεξῆς αἱ λοιπα, τουτέστι παρὰ τῶν δευτέρων αἱ τρίται. Οτι δὲ δια φορά τίς ἐστι παρὰ ταῖς ἄνω δυνάμεσι, καὶ ὅτι κατά γε την στάσιν καὶ τάξιν αὐτῶν καὶ τὴν γνῶσιν ἔχουσι, καὶ ὁ θειότατος ὑπέδειξε Κύριλλος ἐν τῇ βίβλῳ τῶν θησαυρῶν οὕτως εἰπών· « Παντὶ λογικῷ συμμεμέτρηται ἡ γνῶσις, ὡς ἑτέραν μὲν εἶναι πιο στεύειν ἐν ἀγγέλοις, μείζονα δὲ ἐν ἀρχαγγέλοις, καὶ ἔτι ταύτας ὑπερέχουσαν ἐν ταῖς ἀνωτέρω δυνάμε- Β σιν. » Ἀλλὰ καὶ ὁ Δαμασκηνός Ἰωάννης περὶ τού των οὕτως φησι· . Διαφέρονται δὲ ἀλλήλων αἱ ἄνω δυνάμεις τῷ φωτισμῷ καὶ τῇ στάσει, εἴτε πρὸς τὸν φωτισμὸν τὴν στάσιν ἔχοντες, είτε πρὸς τὴν στάσιν τοῦ φωτισμοῦ μετέχοντες, καὶ ἀλλήλους φωτίζοντες διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς τάξεως ἢ φύσεως.» Δῆλον δὲ, ὡς καὶ ἄνωθεν εἴρηται, ὅτι οἱ ὑπερέχοντες τοῖς ὑποδε βηκόσι μεταδιδόασι τοῦ τε φωτισμοῦ καὶ γνώσεως. Πρὸς τοῖς εἰρημένοις δὲ καὶ τοῦτό φησιν, ὅτι καὶ φυλάττουσι μέρη τῆς γῆς αἱ ἄνω δυνάμεις, καὶ ἐθνῶν καὶ τόπων προΐστανται, καθὼς ὑπὸ τοῦ Δημιουρ- γοῦ ἐτάχθησαν. Οτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, καὶ ὁ ἐν πατριάρχαις ἀγιώτατος Γερμανὸς ἀριδηλότερον τοῦτο παρίστησιν. Ἐν γὰρ τῷ εἰς τὴν κοίμησιν τῆς Θεο μήτορος λόγῳ αὐτοῦ καὶ τάδε περὶ τούτου φησίν· • Αμα τῷ συστῆναι τὰ τῶν ἀνθρώπων γένη, ἄγγε λοι τῆς τούτων ζωῆς ἐπιτροπεύειν ετάχθησαν. Έστησε γάρ, φησὶν, ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέ λων Θεοῦ, καὶ παρεμβαλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτόν. Ηνίκα δὲ εἰς εἰδωλολατρείαν σὲ ἄνθρωποι ἐξέκλιναν, διέστησαν ἀπ' αὐτῶν καὶ οἱ ἄγγελοι. Καθ᾽ ἂν δὲ λοιπὸν ἔτικτε καιρὸν ἡ πανά μωμος, ήνώθησαν τὰ ἐν οὐρανῷ τοῖς ἐπὶ γῆς, καὶ σύμφωνον πολίτευμα γέγονεν ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώ- ποις, καὶ μία δοξολογία. » Τοιοῦτον δέ τι καὶ ὁ χρυ- σορρήμων Ιωάννης περὶ τῶν ἀγγέλων διέξεισι. Φησὶ καὶ γὰρ ὅτι ὁ προφήτης Δανιήλ μέγα τι χρῆμα λέ- γει τοὺς ἀγγέλους εἶναι, προστάγματι δὲ Θεοῦ πᾶ- σαν τὴν κτίσιν διαλαχεῖν καὶ τῶν ἐθνῶν ἐπιστατεῖν, καὶ τούτων τὸν μὲν τοὺς Πέρσας ἐφορᾷν, τὸν δὲ ἀρχάγγελον Μιχαὴλ τὴν ἐκ περιτομῆς λαόν φρου ρεῖν. Συστῆναι δὲ τοῖς ἐφόροις ἄμφω διαπληκτισμόν, οὐ κατὰ πάθος ὀργῆς (18), ἀλλὰ κατὰ θεῖόν τινα καὶ ἀπόῤῥητον λόγον, τοῦ μὲν δουλεύειν Ἰουδαίους Πέρσαι; ἀναγκάζοντος ὡς τοῦ Θεοῦ δῆθεν καταφρο νητὰς, τοῦ δὲ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν ἀνθέλκοντος καὶ λέγοντος· ο Παύσαι, Περσῶν προστάται ὁ γὰρ Θεός ANNALIUM PARS I. A nihilominus ordine discipulorum quoque contine- antur, uti qui divinas illustrationes a primis illis potestatibus accipiant et vicissim angelis exponant. Angelorum denique vocabulum significationem De hac indicatione nostra perspicuum est primos ordines citra medium quoddam a Deo suas illu- strationes consequi, deinde a primis secundos, a secundis tertios. Cæterum esse quædam apud cœ- lestes illas potestates discrimina, quodque illa ipsa maxime consistant in ipsorum statu ordine et cog nitione, divinus etiam vir Cyrillus in libro Thesan- rorum suo docet, ac hisce quidem verbis: Omnis natura particeps rationis, etiam cognitionis modum mensuramque certam habet, ita ut credi par sit ministerii continet, quo res divinas enuntiant. aliam in angelis esse aliamque majorem in archan- quidem perspicuum est, quod superius etiam est minationem quam cognitionem suam communicare. D gelis, quam ipsam quoque superet ea quæ sublimi- oribus in potestatibus exsistit. Eadem de re Jo- annes Damascenus ita disserit : « Potestates ille supernæ tam illuminatione quam ordine statuque differunt, sive adeo pro illuminationis ratione status ipsarum comparatus est, sive pro ratione status illuminationis participes fiunt, et alii alios illuminant propter excellentiam vel ordinis vel naturæ. › Id indicatum, excellentiores cum inferioribus tam illu - *1 Psal. xxxviii, 8. expressa reperitur, quæ haud dubie huic loco prorsus necessaria est, quanquam in Vallicellano C Præter hæc tradit idem potestates hasce cœ- lestes attributas sibi terræ partes custodire, certis- que singulas tum nationibus tum locis cum impe- rio potestateque sic præcesse, quemadmodum ipsis ab opifice rerum præscriptum sit. Quæ quidem ita se habere sanctissimus ille patriarcha Germanus illustrius declarat. Etenim in oratione de obdormi- tioue Dei Genitricis hæc verba ipsius exstant : Cum genus humanum conditum esset, angeli di- vinitus constituti sunt, qui vitæ ipsorum tatores essent atque præsides. Sic enim perscriptum sacris in Litteris legimus nationum limites pro angelo- rum Dei numero statuit. Item: Angelus Domini circum timentes eum castra munit". Inde homi- nibus ad deastrorum cultus exorbitantibus angeli quoque ab eis recesserunt. Verum quo deinceps tempore virgo purissima peperit, cœlestia rursum cum terrenis unita sunt, angelique cum hominibus versari ac Deum celebrare consentientibus animis ceperunt. Consimile de angelis quiddam Chryso- stomus quoque commemorat. Vales, inquit, Da- nielus angelos eximium quiddam esse tradit, Dei- que jussu creaturam universam in eos distributam, qui nationum quoque sint praesides. Alium in Per- sas defixos oculos habere, Michaelum archangelum pro populo circumciso excubias agere. Quin etiam inter utriusque nationis præsides hosce contentionem · ex iracundia quamdam oboriri, modo scilicet ratio- neque divina et ineffabili, dum ille quidem Judæos erasa fuerit, nec in suo repererit Leunclavius, qui et aliorsum vertit particulam adversativam dākā modo scilicet rationeque divina et ineffatili. (18) In f. codice negatio οὐ κατὰ πάθος ὀργῆς

αὐτῷ λόγου καὶ τήμερον πάντων κρατεῖ. Εἰ γὰρ καὶ θῆρας ἀγρίους ὁρᾷς αὐθαδείᾳ χρωμένους, ἔστι ὅτε καὶ ὁρμῶντας ἀναιδῶς κατ' αὐτοῦ, μὴ θαύμαζε, ὅτι καὶ τοῦτο κατὰ θείαν πάντως οἰκονομίαν, ὡς ἐντεῦθεν τῆς ἁμαρτίας ἡμᾶς ἐπιμεμνῆσθαι καὶ ἄκοντας, δι' ἣν δεδοικέναι καὶ τρέμειν ὡς ὑπὸ χεῖρα κατεδικά- σθημεν. Οτι δὲ ἄρχων ὑπὸ Θεοῦ πάντων ἔχειρο τονήθη τῶν ἐπὶ γῆς ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ σχήματος δῆλον ὄρθιον γὰρ, ὡς ὁρᾷς, τῷ ἀνθρώπῳ τὸ σχῆμα καὶ πρὸς οὐρανὸν ἀνατείνεται καὶ ἄνω βλέ πει. Ταῦτα δὲ πάντως, ὡς ὁ Νύσσης φησί, καὶ ἀρχικὰ δοκεῖ εἶναι καὶ τὴν βασιλικὴν ἀξίαν ὑπο σημαίνοντα· τὸ γὰρ μόνον ἐν τοῖς οὖσι τοιοῦτον εἰ- ναι τὸν ἄνθρωπον, τοῖς δὲ ἄλλοις ἅπασι πρὸς τὸ κάτω νενευκέναι τα σώματα, σαφῶς δείκνυσι τὴν τῆς ἀξίας διαφοράν. . αὐτῆς ἀρχῆς ἀφῆκεν εἶναι. Διὰ γὰρ τοῦ προσόντος κατ' αὐτόν, Πύρρων, Πρόσεχε, ἀγαπητέ. Βουλόμενος ὁ Θεὸς τιμῆσαι τὸν ἄνθρωπον, φυτεύει παράδεισον πρότερον, καὶ οὕτω τίθησιν αὐτὸν ἐν αὐτῷ, εἰ καὶ Πύρρων & χρο νογράφος (19) μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τὸν Ἀδὰμ εἰσελθεῖν ἐν τῷ παραδείσῳ φησίν. 'Αλλ' οὐκ οἶδα ποῦ διέτριβε πρότερον ὁ Ἀδάμ, ἔξω τοῦ παραδείσου τετ- σαράκοντα διάγων ἡμέρας. Ὁ μὲν οὖν χρυσορρήμων Ιωάννης καὶ ταύτην ἐκ μέσου τὴν ὑπόνοιαν ποιεῖ, λέγων· ὁ Ἐξὸν ἦν τῷ ᾿Αδὰμ καὶ ἔξω τοῦ παραδείσου διάγειν. Αλλ' οὐ τῇ οἰκήσει τοῦ ἀνθρώπου ἀγώρι στο, ἀλλὰ τοῖς κτήνεσι καὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τῆς γῆς. Ην δὲ αὐτοῖς βασιλικὸν ἐνδιαίτημα ὁ παράδει σος· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἤγαγε τὰ ζῶα πρὸς τὸν Αδὰμ ὡς κεχωρισμένα αὐτοῦ. » Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως έχει, μὴ τῷ Πύῤῥωνι, ἀλλὰ τῷ χρυσοῤῥήμονι πάρα σχε τὰς σὰς ἀκοὰς, ὅτι καὶ τοῦ παναγίου Πνεύματος υποφήτης ὁ τοιουτος ὄντως ἐστί. ة Μετὰ ταῦτά φησι • Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ' αὐτὸν, » τουτέστιν αὐτῷ τε κατὰ πάντα ἐμφερῆ καὶ τῇ φύσει αὐτοῦ. Μὴ μέντοι γε καὶ τὰ λοιπὰ ζῶα, ὅτι μηδὲ τῆς αὐτῆς αὐτῷ τυγχάνουσι ταῦτα μέτοχα φύσεως. Αλλ' ἐνταῦθα Μάνης ψεύστην τὸν Θεὸν εἶ πεν, ὁμοίως καὶ Ἀκύλας· τὸ γὰρ κατ' αὐτὸν ἐναν τίως αὐτῷ ἐξέδοτο, ἐπεὶ τάχα τὸν Ἀδὰμ αὕτη πα ραβῆναι πεποίηκε, κἀντεῦθεν ὁ βοηθὸς ἐπίβουλος γέν γονε. Καὶ οὗτοι μὲν οὕτως· κατὰ δὲ τὸν θειότατον Κύριλλον τὸν Δαμασκηνόν τε Ἰωάννην βοηθός αὕτη τῷ Αδάμ εἰς τὴν τοῦ ἀνθρωπίνου γένους κεχρημάτ τικε σύστασιν. Εκστασιν οὖν ἐπιβάλλει τῷ 'Αδάμ, καὶ μίαν τῶν αὐτοῦ πλευρῶν ἐξελὼν οἰκοδομεῖ τὴν γυναῖκα. "Ην καὶ θεασάμενος ὕστερον ὁ Ἀδάμ • Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου ο προφητικώ τατα ἔφησεν. Οὐδὲ γὰρ ἡ γυνὴ καὶ εἰσέτι τὸν αὐτὸν MICHAELIS GLYCE versas, quæcunque sub aspectum caduni. ldeirco A et essentiam animæ ipsi largitus est, uti quem im- mortalem prorsus esse vellet. Quin etiam manda- tem ipsius transgressum non omnino aversatur, sed immortalitate spoliatum et ad mortem condem- matum prope in eodem imperio relinquit. Nam homo per rationem, qua præditus est, etiam hodie cuncta in potestate sua retinet. Quanquam enim feras agrestes nonnunquam pro libitu suo videmus in hominem irruere, tamen id tantopere mirari non debemus, quando consilio divino accidit, ut hoc modo vel inviti de peccato admoneamur, cujus causa nobis hoc contigit supplicii, ut subjectos im- perio nostro metuamus. Rerum quidem omnium quæ sunt in terris, principem constitutum esse hominem a Deo, vel ipsa de forma intelligi perspi- cae potest. Nam recta homini forma, ceu vides, data est, qua tendit ad coelum sursumque spectat. Hæc autem omnia, sicut ait antistes ille Nys. senus, imperiò convenire videntur et regiam quamdam majestatem indicare. Nam quod solus inter res universas homo talis est, cum aliis omnibus deorsum corpora propendeant, id vero palam digni- tatis discrimen indicat. Atque hic animum mihi, dilecte fli, advertito. Cum afficere vellet hominem Deus honore pecuļi- ari, paradisum prius conserit, atque ita deinde ipsum in eo collocat, tametsi Pyron scriptor An- nalium post xi primum dies Adamum paradisum ingressun esse tradat. Ego vero non video ubi Adamus antea versatus fuerit, cum XL dies extra paradisum degeret. Refutat hanc opinionem Chry- sostomus, cum ait: Licebat Adamo etiam extra paradisum degere. Verum ea loca non erant homi- nis domicilio præscripta destinataque, sed tam ju- mentis quam cæteris terræ besțiis, cum bomini paradisus tanquam voluptaria quædam domus es- set datus. Eam ipsam ob causam animalia Deus a! Adamum adduxit, velut ab eo cateroqui sepa- rata. Quæ cum ita sint, non Pyroni, sed huic ora- tori nestro aureo velim aures præbeas, qui reapse Spiritus sancti discipulus fuit. : Sequuntur haec historie divina verba : « Facia- mus Adamo adjutricem secundum ipsum". hoc et, tam ipsi quam toti ejus naturæ consimilem, non reliquis animalibus: nam ea naturam eamdem cum homine communem non habent. Hic autem Manes Deum mendacem esse dixit, et consimiliter Aquila. Nam vocem hanc_in versione Greca, contra ipsumn interpretabantur propterea quod Adamum hæc non multo post ad mandati di- vini violationem impulerit, ideoque facta sit insi- diatrix, quæ adjutrix appelletur. Hæc illorum est opinio. Verum de sententia divini hominis Cyrilli atque etiam Damasceni, adjutrix hæc Adami dicta est ad humani generis propagationem. Itaque soniņum Adamo gravissimum Deus immittit, unaque ex co- stis detracta mulierem ex ca construit. Hac Adamus " Gen. 1, 18. " vel, ut mus. habet, jampridem, sed fru- ¿tra, inquiro; nullum coin apud veteres, quod . B C hactenus subodoratus sim, illius Annalium vesti- gium. (19) Quis sit Pyron ille chronologus Christianus,

αὐτῷ λόγου καὶ τήμερον πάντων κρατεῖ. Εἰ γὰρ καὶ θῆρας ἀγρίους ὁρᾷς αὐθαδείᾳ χρωμένους, ἔστι ὅτε καὶ ὁρμῶντας ἀναιδῶς κατ' αὐτοῦ, μὴ θαύμαζε, ὅτι καὶ τοῦτο κατὰ θείαν πάντως οἰκονομίαν, ὡς ἐντεῦθεν τῆς ἁμαρτίας ἡμᾶς ἐπιμεμνῆσθαι καὶ ἄκοντας, δι' ἣν δεδοικέναι καὶ τρέμειν ὡς ὑπὸ χεῖρα κατεδικά- σθημεν. Οτι δὲ ἄρχων ὑπὸ Θεοῦ πάντων ἔχειρο τονήθη τῶν ἐπὶ γῆς ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ σχήματος δῆλον ὄρθιον γὰρ, ὡς ὁρᾷς, τῷ ἀνθρώπῳ τὸ σχῆμα καὶ πρὸς οὐρανὸν ἀνατείνεται καὶ ἄνω βλέ πει. Ταῦτα δὲ πάντως, ὡς ὁ Νύσσης φησί, καὶ ἀρχικὰ δοκεῖ εἶναι καὶ τὴν βασιλικὴν ἀξίαν ὑπο σημαίνοντα· τὸ γὰρ μόνον ἐν τοῖς οὖσι τοιοῦτον εἰ- ναι τὸν ἄνθρωπον, τοῖς δὲ ἄλλοις ἅπασι πρὸς τὸ κάτω νενευκέναι τα σώματα, σαφῶς δείκνυσι τὴν τῆς ἀξίας διαφοράν. . αὐτῆς ἀρχῆς ἀφῆκεν εἶναι. Διὰ γὰρ τοῦ προσόντος κατ' αὐτόν, Πύρρων, Πρόσεχε, ἀγαπητέ. Βουλόμενος ὁ Θεὸς τιμῆσαι τὸν ἄνθρωπον, φυτεύει παράδεισον πρότερον, καὶ οὕτω τίθησιν αὐτὸν ἐν αὐτῷ, εἰ καὶ Πύρρων & χρο νογράφος (19) μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τὸν Ἀδὰμ εἰσελθεῖν ἐν τῷ παραδείσῳ φησίν. 'Αλλ' οὐκ οἶδα ποῦ διέτριβε πρότερον ὁ Ἀδάμ, ἔξω τοῦ παραδείσου τετ- σαράκοντα διάγων ἡμέρας. Ὁ μὲν οὖν χρυσορρήμων Ιωάννης καὶ ταύτην ἐκ μέσου τὴν ὑπόνοιαν ποιεῖ, λέγων· ὁ Ἐξὸν ἦν τῷ ᾿Αδὰμ καὶ ἔξω τοῦ παραδείσου διάγειν. Αλλ' οὐ τῇ οἰκήσει τοῦ ἀνθρώπου ἀγώρι στο, ἀλλὰ τοῖς κτήνεσι καὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τῆς γῆς. Ην δὲ αὐτοῖς βασιλικὸν ἐνδιαίτημα ὁ παράδει σος· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἤγαγε τὰ ζῶα πρὸς τὸν Αδὰμ ὡς κεχωρισμένα αὐτοῦ. » Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως έχει, μὴ τῷ Πύῤῥωνι, ἀλλὰ τῷ χρυσοῤῥήμονι πάρα σχε τὰς σὰς ἀκοὰς, ὅτι καὶ τοῦ παναγίου Πνεύματος υποφήτης ὁ τοιουτος ὄντως ἐστί. ة Μετὰ ταῦτά φησι • Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ' αὐτὸν, » τουτέστιν αὐτῷ τε κατὰ πάντα ἐμφερῆ καὶ τῇ φύσει αὐτοῦ. Μὴ μέντοι γε καὶ τὰ λοιπὰ ζῶα, ὅτι μηδὲ τῆς αὐτῆς αὐτῷ τυγχάνουσι ταῦτα μέτοχα φύσεως. Αλλ' ἐνταῦθα Μάνης ψεύστην τὸν Θεὸν εἶ πεν, ὁμοίως καὶ Ἀκύλας· τὸ γὰρ κατ' αὐτὸν ἐναν τίως αὐτῷ ἐξέδοτο, ἐπεὶ τάχα τὸν Ἀδὰμ αὕτη πα ραβῆναι πεποίηκε, κἀντεῦθεν ὁ βοηθὸς ἐπίβουλος γέν γονε. Καὶ οὗτοι μὲν οὕτως· κατὰ δὲ τὸν θειότατον Κύριλλον τὸν Δαμασκηνόν τε Ἰωάννην βοηθός αὕτη τῷ Αδάμ εἰς τὴν τοῦ ἀνθρωπίνου γένους κεχρημάτ τικε σύστασιν. Εκστασιν οὖν ἐπιβάλλει τῷ 'Αδάμ, καὶ μίαν τῶν αὐτοῦ πλευρῶν ἐξελὼν οἰκοδομεῖ τὴν γυναῖκα. "Ην καὶ θεασάμενος ὕστερον ὁ Ἀδάμ • Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου ο προφητικώ τατα ἔφησεν. Οὐδὲ γὰρ ἡ γυνὴ καὶ εἰσέτι τὸν αὐτὸν MICHAELIS GLYCE versas, quæcunque sub aspectum caduni. ldeirco A et essentiam animæ ipsi largitus est, uti quem im- mortalem prorsus esse vellet. Quin etiam manda- tem ipsius transgressum non omnino aversatur, sed immortalitate spoliatum et ad mortem condem- matum prope in eodem imperio relinquit. Nam homo per rationem, qua præditus est, etiam hodie cuncta in potestate sua retinet. Quanquam enim feras agrestes nonnunquam pro libitu suo videmus in hominem irruere, tamen id tantopere mirari non debemus, quando consilio divino accidit, ut hoc modo vel inviti de peccato admoneamur, cujus causa nobis hoc contigit supplicii, ut subjectos im- perio nostro metuamus. Rerum quidem omnium quæ sunt in terris, principem constitutum esse hominem a Deo, vel ipsa de forma intelligi perspi- cae potest. Nam recta homini forma, ceu vides, data est, qua tendit ad coelum sursumque spectat. Hæc autem omnia, sicut ait antistes ille Nys. senus, imperiò convenire videntur et regiam quamdam majestatem indicare. Nam quod solus inter res universas homo talis est, cum aliis omnibus deorsum corpora propendeant, id vero palam digni- tatis discrimen indicat. Atque hic animum mihi, dilecte fli, advertito. Cum afficere vellet hominem Deus honore pecuļi- ari, paradisum prius conserit, atque ita deinde ipsum in eo collocat, tametsi Pyron scriptor An- nalium post xi primum dies Adamum paradisum ingressun esse tradat. Ego vero non video ubi Adamus antea versatus fuerit, cum XL dies extra paradisum degeret. Refutat hanc opinionem Chry- sostomus, cum ait: Licebat Adamo etiam extra paradisum degere. Verum ea loca non erant homi- nis domicilio præscripta destinataque, sed tam ju- mentis quam cæteris terræ besțiis, cum bomini paradisus tanquam voluptaria quædam domus es- set datus. Eam ipsam ob causam animalia Deus a! Adamum adduxit, velut ab eo cateroqui sepa- rata. Quæ cum ita sint, non Pyroni, sed huic ora- tori nestro aureo velim aures præbeas, qui reapse Spiritus sancti discipulus fuit. : Sequuntur haec historie divina verba : « Facia- mus Adamo adjutricem secundum ipsum". hoc et, tam ipsi quam toti ejus naturæ consimilem, non reliquis animalibus: nam ea naturam eamdem cum homine communem non habent. Hic autem Manes Deum mendacem esse dixit, et consimiliter Aquila. Nam vocem hanc_in versione Greca, contra ipsumn interpretabantur propterea quod Adamum hæc non multo post ad mandati di- vini violationem impulerit, ideoque facta sit insi- diatrix, quæ adjutrix appelletur. Hæc illorum est opinio. Verum de sententia divini hominis Cyrilli atque etiam Damasceni, adjutrix hæc Adami dicta est ad humani generis propagationem. Itaque soniņum Adamo gravissimum Deus immittit, unaque ex co- stis detracta mulierem ex ca construit. Hac Adamus " Gen. 1, 18. " vel, ut mus. habet, jampridem, sed fru- ¿tra, inquiro; nullum coin apud veteres, quod . B C hactenus subodoratus sim, illius Annalium vesti- gium. (19) Quis sit Pyron ille chronologus Christianus,

γητε ἀπὸ τοῦ φυτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, » εἶχον ἄν τι καὶ λέγειν οἱ μέσον αὐτὸν ἀθανασίας εἶναι καὶ θνητότητας λέγοντες. Ἐπεὶ δὲ πολλῷ μετὰ τὴν αὐτ τοῦ παραγωγὴν ὕστερον ἐδίδοτο τὰ τῆς ἐντολῆς, ἀφ' ἧς ἄρα καὶ χώραν ὁ θάνατος ἐλάμβανε καθ᾿ ἡμῶν (ε Ἐὰν γὰρ φάγητε, ο φησί, «θανάτῳ ἀποθανεῖσθε »), ἀμφιβάλλειν ὅλως οὐκ ἔπρεπε τοὺς ἐπερχομένους τέως ἐρευνητικῶς τὴν Γραφήν. Εκτισε μὲν οὖν ὁ Θεὸς ἐπ' ἀφθαρσία τὸν ἄνθρωπον ἀπ' ἀρχῆς, τουτο ἐστιν ἄφθαρτον αὐτίκα παρήγαγε κατ' εἰκόνα τῆς ἀϊδιότητος αὐτοῦ. Α Θεός, τότε πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν· «Η δ' ἂν ἡμέρᾳ φάσ ᾿Αλλὰ μὴ δυσχέραινε τούτου ένεκεν. Εχεις τον Σιναΐτην θεῖον ᾿Αναστάσιον ἐν τῷ περὶ ἀναστάσεως λόγῳ αὐτοῦ περὶ τούτων οὕτω λέγοντα· « Καὶ ἐποίη σε τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεός· κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. Πρώτη ποίησις αὕτη ἁπλῆ, ἄζυγος, ἄφθαρτ τος. » Εἴπερ οὖν ἡ πρώτη ποίησις ἄφθαρτος ἦν, ὡς ὁ διαληφθεὶς οὗτος ἔφη θεῖος ἀνὴρ, περὶ τοῦ πρώτου ἐκείνου τί χρὴ καὶ λέγειν ἀνθρώπου; Αφθαρτον μὲν γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς αὐτίκα παρήγαγεν, ὡς ήδη προεί ρηται, καὶ ἀθανασία τετίμηκε. Καὶ οὐκ ἐμὰ τὰ ῥή ματα. Ο θειότατος Ἀνδρέας ὁ Κρήτης ἐν τῷ εἰ; κοιμηθέντας λόγῳ αὐτοῦ περὶ τούτων οὕτως εὕρηται λέγων· ο Πλάσις ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἀξίωμα δέ- δωκεν αὐτῷ τὸ λογικόν τε καὶ νοερὸν καὶ ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρον. » Εἴπερ οὖν ἀξίωμα δίδωκε τῷ ἀν θρώπῳ τὸ ἀθάνατον ὁ Θεὸς, πῶς λοιπὸν αὐτὸν θνητόν καὶ ἀθάνατον εἴπωμεν, ἢ φθαρτὸν ὁμοίως καὶ ἄφθαρ τον ; 'Ανένδεκτον, ὡς οἶμαι, τοῦτο καὶ λίαν ἐστὶν, ὅτι μηδὲ προσήκει τῷ ἀθανάτῳ καὶ ἀνωλέθρῳ προς άπτειν ὅλως τὸ θνητὸν καὶ ἄφθαρτον Β ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδα πόθεν ἐκεῖνοι λαβόντες τὰς ἀφορμὰς οὐ τὰ ἄμικτα μιγνύουσι μόνον, ἡνίκα δηλαδὴ τὸ σῶμα τοῦ ᾿Αδὰμ ἐκεῖνο μέσον ἀθανασίας εἶναι καὶ θνητότητος λέγουσιν, ἀλλὰ καὶ πάθη φυ σικὰ τῷ πρὸ τῆς ἁμαρτίας ἀπαθεῖ καὶ ἀφθάρτῳ προσάπτειν οὐ παραιτοῦνται, καὶ ταῦτα χωρὶς ἀπο- δείξεως γραφικῆς. Ἀλλὰ μὴ δέδιθι τούτου ένεκεν. Ὅτι μὲν γὰρ ὁ κατ' εἰκόνα Θεοῦ τοιαύτης ὑπῆρχε φύσεως ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἀφθάρτου δηλαδὴ καὶ ἀθανάτου, καὶ ὅτι τὸ σῶμα τοῦ ᾿Αδὰμ ἐκεῖνο καθ᾽ οἷον δή τινα τρόπον οὐκ ἔπασχε, φθορᾶς ἀπάσης ὑπέρτερον δν, ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης ἐπὶ πλέον διδάξει σε σαφές στερον ἅτε δὴ τὸν περὶ τούτου λόγον ἐν τῇ βίβλω τῶν ἀνδριάντων ποιούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ σῶμα τοῦτο φθαρτόν διασύραντες ἦσαν ἐπὶ τοσοῦτόν τινες, ὥστε καὶ ἀνάξιον αὐτὸ τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας ἀποκαλεῖν ( ἔλεγον γὰρ ὡς εἴγε πλάσμα τῶν θείων ὑπῆρχε χειρῶν, οὐκ ἂν οὕτω μυρίοις ὑπέκειτο πά θέσι), τοιοίσδε πρὸς αὐτοὺς λόγοις ἐχρήσατο· « Μή μοι τὸν ἄνθρωπον τουτονὶ λεγέτω τις τὸν προσκε• κρουκότα, τὸν καταδικασθέντα, τὸν ἡτιμωμένον, ἀλλ᾽ εἰ βούλεσθε μαθεῖν, ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἔπλασε τὸ σῶμα ἡμῶν ὁ Θεὸς, ἐπὶ τὸν παράδεισον ἔλθωμεν MICHAELIS GLYCE non fuerit. Quapropter omnis hic dubitatio tollatur. Nam si statim, cum hominem conderet Deus, ad eum dixisset: Quacunque die vescemini de hac arbore, morte multabimini, o habuissent sane quod objicerent, qui Adamum inter immortalitatem ac mortalitatem medium quasi faciunt. At cum post creationem ipsius non exiguo interjecto spatio lex hæc promulgata fuerit, per quam mors occasionem dversus nos arripuit, prorsus hic lasitare non debebant, qui Litteras sacras et attente nec sine convenienti pervestigatione se lugere proftentur. Igitur ab initio rerum Deus hominem in statu in- teritus experte condidit, hoc est immortalem in ortum produxit ad imaginem æternitatis suæ. C immortali et interitus experti nequaquam potest vẹł Nihil hic difficultatis objici tibi patitor. Habes Anastasium Sinaitem, virum divinum, qui in ora- tione sua de Resurrectione sic inquit : « Condidit hominem Deus, et quidem Dei ad imaginem eum condidit. Haec prima fuit creatio, simplex, nullum conjugii vinculum habens, interitus expers › Quodși prima creatio fuerit expers interitus, quemadmo- dum sanctus hic vir ait, quid de homine primo dicemus? nimirum Deus eum statim ab initio expertem interitus condidit et dono immortalitatis ornavit. Quæ quidem verba nequaquam mea sunt, sed vir eximius Andreas antistes Cretensis in ora- tione sua De iis qui obdormierunt in hunc modum loquitur: ‹ Cum hominent creasset Deus, hoc ei dignitatis largitus est ut esset particeps rationis, intelligendi facultate præditus, inimortalis, interitus expers. › Quodsi dignitatem hanc immortalitatis homini Deus concessit, qui fieri potest; ut eumdem pariter et mortalem et immortalem dicamus, vel obnoxium interitui pariter et interitus expertem ? nequit hoc prorsus mea quidem opinione fieri. Nam anorti vel interitui subjecta conditio tribui. Enimvero scire quidem nequeo quibus hi causis permoti non modo non miscenda misceant, cum Adami corpus medio inter immortalitatem ac mortalitatem loco constituunt, sed etiam naturales affertiones atque morbos ei tribuere non verean- tur, qui ante peccatum tam illarum affectionum quam interitus expers erat, et quidem hoc ipsum citra demonstrationem aliquam e sacris petitam Litteris faciant. Quapropter nihil hic tibi verendum p est. Nam hominem ad imaginem Dei conditum tali ab initio natura præditum fuisse, nimirum im. mortali et interitus experte, ac præterea corpus illud Adami nullo modo ulli passioni obnoxium fuisse, supra interitum scilicet omnem positum, Joannes ille noster Chrysostomus et prolixius el clarius te docebit. Etenim fuere nonnulli tam in hoc corpore interitui obnoxio carpendo et elevando acerbi, ut etiam indignum dicerent quod a Deo conditum existimetur. Si figmentum, aiebant, ma- nuum Dei foret, non tot miseriis et ærumnis esset obnoxium. Adversus hos ille in hunc modum disse- rit : « Nemo mihi hominem hunc objiciat, qui offendit, qui condemnatus est, qui affectus ignomi I

καὶ τὸν ἐξ ἀρχῆς γενόμενον ἄνθρωπον ἴδωμεν. Οὐ γὰρ οὕτως τὸ σῶμα ἐκεῖνο φθαρτὸν καὶ ἐπίκηρον ἦν, ἀλλὰ καθάπερ τις χρυσοῦς ἀνδριὰς ἀπὸ χωνευτηρίου προελθὼν ἄρτι καὶ λαμπρῶς ἀποστίλβων, οὕτως πάση, φθορᾶς τὸ σῶμα ἐκεῖνο ἀπήλλακτο, καὶ οὔτε πόνος ἠνώχλει, οὔτε ἱδρὼς ἐλυμαίνετο, οὐ φροντίδες ἐπεβούλευον, οὐκ ἀθυμίας επολιόρκουν, οὐ ῥύπος, οὐ δάκρυον, οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν τοιούτων ἐλύπει παθῶν. Αλλ' ἐπειδὴ πρὸς τὸν εὐεργέτην εξύβρισε, Θεός τε γενέσθαι ήλπισε, καὶ μείζω τῆς οἰκείας ἀξίας ἔλαβεν ἔννοιαν, τότε δή, τότε σωφρονίζων αὐτὸν ὁ Θεός φθαρτὸν αὐτὸν ἐποίησε καὶ θνητὸν, καὶ ταῖς πολλαῖς ταύταις ἀνάγκαις κατέδησε. » Ταῦτα μὲν οὖν ὁ θειότατος Ἰωάννης. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἄφθαρτον ἐκεῖνο τὸ σῶμα δικαίως ὁ λόγος ἐκάλεσε· τὸ γὰρ οἷς δή τινι φθορᾷ μὴ ὑποκείμενον ἄφθαρτον ὁμολογουμένως ἐστίν. Εἰ δὲ ἄφθαρτον, πῶς ἄρα καὶ τίνα τρόπον έπασχε, τοῦτο μαθεῖν ἀξιοῦμεν. Ἡμεῖς γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν ἐν νοῆσαι, πῶς ὑπέπιπτε πάθεσι σῶμα πάσης ἀπηλ λαγμένον φθορᾶς, οὐκ ἐσμὲν ἱκανοὶ, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν μαθεῖν. Οτι δὲ ἄφθαρτον ἐκεῖνο τὸ σῶμα καὶ ἀθάνατον ἦν, ὁ μακάριος έδειξε Κύ ριλλος ἐν τῷ εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ ἀνθρώπου λόγῳ αὐτοῦ, κατὰ λέξιν οὕτως εἰπών· . Ἐπεποίητο μὲν ἀπὸ γῆς τὸ σῶμα τοῦ ᾿Αδάμ, ἄμεινον δὲ θανάτου καὶ φθορᾶς ἦν· ἐνεφύτευσε γὰρ αὐτῷ τὴν ζωὴν ὁ τῆς ζωῆς χορηγός. ». Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος αὐτὸ τοῦτο παριστῶν ἔλεγε · › Πλάσας τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς αἰωνίου ζωῆς ἀπόλαυσιν αὐτῷ ἐχαρίσατο. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις καὶ ὁ θειότατος Βαρλαάμ οὕτω πρὸς Ἰωάσαφ εὕρηται λέγων· « Τὸν ἀπ' ἀρχῆς ἄνθρωπον ὁ Θεὸς αὐτεξουσιότητι καὶ ἀθανασία τιμή- σας βασιλέα πάντων τῶν ἐπιγείων κατέστησεν. ο 'Αλλ' ὅρα, καὶ μὴ παρέργως επέρχου τὰ τοιαῦτα θετα ῥητά. Αμα μὲν γὰρ ὁ κατ' εἰκόνα παρήγετο, καὶ ἅμα τῆς αὐτεξουσιότητος ηξίωτο καὶ τῆς ἀθα νασίας ὑπὸ Θεοῦ. Καὶ πῶς λοιπὸν αὐτὸν εἴπωμεν. ἀθανασίας εἶναι καὶ θνητότητος μέτοχον ; Ασυλλό γιστον, ὡς οἶμαι, καὶ τοῦτο λίαν ἐστίν. Εἰ γὰρ ἐνα νοῆσαι εἴχομεν ὅτι βασιλέα κατέστησε τῶν ἐπιγείων αὐτὸν, ἀθανασίᾳ τιμήσας αὐτὸν πρότερον, οὐκ ἂν ἐκεῖσε καὶ θνητότητα παραμιγνύομεν, οὐκ ἂν ἀσυλ- λόγιστα τὰ τοιαῦτα διενοούμεθα περὶ τοῦ γεγενημέ νου κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ χρυσορρήμων Ιωάννης αὐτὸ τοῦτο παρίστησι, διεξιών ούτωσὶ κατὰ λέξιν ἐν τῇ εἰς τὴν Ἑξαήμερον και ομιλίᾳ αὐτοῦ· • Δημιουργήσας τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεός, ἠβουλήθη πάντων τῶν ὁρωμένων τὴν ἀρχὴν αὐτὸν ἔχειν. Διδ καὶ τὴν τῆς ψυχῆς οὐσίαν αὐτῷ ἐχαρίσατο, βουληθείς εἶναι αὐτὸν καὶ ἀθάνατον εἰς τὸ διηνεκές. Αλλ' ἐπειδὴ διὰ ῥαθυμίαν ὤλισθε καὶ παρέβη τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ ἐντολὴν, οὐδὲ οὕτως ἀπεστράφη τέλεον αὐτὸν, ἀλλὰ τῆς μὲν ἀθανασίας ἀπεστέρησε, θανάτῳ δὲ καταδικάσας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀφῆκε σχεδὸν εἶναι ἀρχῆς. 'ANNALIUM PARS I. A nia : sed siquidem scire vultis qualenam ab initio B corpus nobis Deus formaverit, ad paradisum nos- met conferamus et hominum illum principem in- tueamur. Nec enim corpus ipsius interitui obno- xium et caducum erat, sed instar aureæ statuæ re- cens eductæ de fornace mirificeque splendentis ab omni corpus illud interitu erat immune. Non illi molestus erat labor ullus, non a sudore lædebatur, non insidiabantur ei curæ, non mœrores ipsum oppugnabant, non sordes, non lacrymæ, non aliud quidquam ejusmodi affectionum vexabat. Verum posteaquam adversus beneficum erga se Deum petu- lanter gessit, et Deum se evasurum speravit, et majora quam ipsius dignitas ferret animo concepit,” tum vero castigans eum Deus interitui mortique reddidit obnoxium, ac variis hisce necessitatibus adstrinxit. llæc hominis illius divini verba sunt, fatendum est interitus expers esse. C quorum auctoritate si corpus Adami dicamus interitus expers fuisse, recte id quidem facturi sumus: nam quod nulli subjectum est interitui, haud dubie Quodsi expers interitus fuit, quo pacto tandem aliquid pati potuerit scire cupimus. Etenim cogi- tare per nos ipsos, qui corpus ab omni liberum ac immune interitu sub affectiones cadere potuerit, non satis possumus; ideoque per alios hoc ipsum expetimus cognoscere. Corpus quidem illu.l expers interitus et immortale fuisse, beatus etiam Cyrillus ostendit, in oratione sua de hominis crea tione sic ad verbum disserens: De terra quidem factum erat Adami corpus, sed idem supra mor- tem et interitum omnem positum erat: quippe vitam ei vitæ suppeditator et auctor inseveral. Idem et a Basilio magno verbis his significatur : Cum formasset hominem Deus, æternæ vitæ fruitionem ei largitus est.) Præter hos divinus ille Barlaamnus ad Joasaphum in hanc sententiam scri- psit Hominem illum principem Deus voluntate libera præditum et ornatum immortalitate univer- sarum rerum terrestrium regem constituit. Ipsa denique sacrarum Litterarum verba mihi aspier, nec obiter perlege. Simul enim homo ad imaginem Dei condebatur, et tam arbitrio voluntatis libero quam immortalitate divinitus donabatur. Quo igitur pacto dicemus eum pariter immortalitatis ac mortalitatis participem? Abhorret hoc scilicet ab omni ratione. D Quippe si nobiscum recte possemus expendere quod hominem Deus terrestrium regem constituerit, orna- tum ab se prius immortalitate, non hic mortalitatis quidquam immisceremus, non de condito ad imaginem Dei quidquam absurdi cogitaremus. Facit huc Joan- nis Chrysostomi locus, qui in oratione de sex die- rum operibus exstal: Cum hominem, inquit, creasset Deus voluit eum in res universas aspecta- biles imperium habere. Idcirco etiam ei naturam et essentiam animæ largitus est, quod cum perpe- tuo vellet immortalem esse. Ac tametsi per secor- diam lapsus sit mandatumque sibi præscriptum transgressus, non tamen ipsum prorsus aversatus est, sed immortalitate spoliatum ac morte dam- natum propemodum in eodem imperio reliquit. »

ἐν τῷ περὶ ἀναστασεως λόγῳ αὐτοῦ τὸν περὶ τό του Β λόγον ἀριδηλότερον ποιεῖται, καὶ οὕτω φησί · . Τοι- οῦτον ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται τὸ σῶμα τὸ πεσόν, ὁποῖον ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἀποβαλόμενον ἅπαν ὅπερ ἔφθασε διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπισυμβῆναι αὐτῷ. » Πρόσεχε οὖν. Εἰ γὰρ τοιοῦτον ἐγήγερται ὁποῖον ἦν ἀπ' ἀρχῆς, τὸ δὲ ἐγειρόμενον ἐκεῖνο σῶμα τότε θανάτου καὶ φθορᾶς ἄμεινον ἐγερθῆναι ὡμολόγηται, καὶ βεβαιοῖ τὸν λόγον ὁ πάμμεγας Παῦλος οὕτω λέγων· « Δεῖ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν, ο εύδηλον πάντως ὅτι καὶ τὸ σῶμα ἐκεῖνο, λέγω δὴ τὸ πρώτως ὑπὸ Θεοῦ ποιηθέν, ἀθάνατον ἀληθῶς ὑπῆρχε καὶ ἄφθαρτον, ὡς ήδη πολλάκις εἰρήκαμεν. Αὐτὸ τοῦτο παρίστησι καὶ Νυσ σαεὺς θεῖος Γρηγόριος, ηνίκα καὶ μᾶλλον εὕρηται τὸ τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ῥητὸν ἐπεξηγούμενος τὸ διαλαμβάνον οὕτως ἐν λέξεσι· « Τί τὸ γεγονός ; αὐτὸ τὸ γενησόμενον. Καὶ τί τὸ πεποιημένον; αὐτὸ τὸ ποιηθησόμενον. » Λέγει γὰρ ὅτι χειρὶ Θεοῦ πεποιη- μένος άνθρωπος οὐχ ὁ νῦν ἐστι διὰ τὴν ἁμαρτίαν, ήγουν τρεπτὸς καὶ φθαρτός, τοῦτο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ἀλλ᾽ ὅ ποιηθήσεται ὕστερον, άτρεπτος δηλονότι καὶ άφθαρτος. Είπερ οὖν ἡ Θεὸς ἐπ' ἀφθαρσίᾳ τὸν ἄνο θρωπον έκτισε, κατ' εἰκόνα τῆς ἀϊδιότητος αὐτοῦ, καθά φησι Σολομών· εἴπερ οὖν ἔδειξε τὸ οἰκεῖον φι λότιμον μεταδοὺς αὐτῷ ψυχῆς νοερᾶς ὡς εἶναι καὶ ἀθάνατον ἐς τὸ διηνεκές, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶττάν φησιν· εἴπερ οὖν ζωῆς αἰωνίου ἀπόλαυσιν ἐχαρίσατο τῷ ἀνθρώπῳ κατ' ἀρχὰς ὁ Θεὸς, ὡς ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος· εἴπερ οὖν ἡ πρώτη ποίησις τοῦ ᾿Αδάμ ἄφθαρτος ἦν, ὡς ὁ Σιναΐτης φησὶ θεῖος Αναστά στος · εἴπερ οὖν ἀξίωμα δέδωκε τῷ ἀνθρώπῳ κατ' ἀρχὰς ὁ Θεὸς τὸ ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρον, ὡς ὁ θείος Ανδρέας εύρηται λέγων· εἴπερ αυτεξουσιό τητι καὶ ἀθανασία τιμήσας τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς βασιλέα πάντων τῶν ἐπιγείων κατέστησε, καθάπερ ὁ μακάριός φησι Βαρλαάμ, πῶς λοιπὸν θνητὸν αὐτὸν ὁμοῦ καὶ ἀθάνατον ὑπὸ Θεοῦ παραχθῆναι εἴπωμεν; ἀνέδεκτον, ὡς οἶμαι, τοῦτο καὶ λίαν ἐστί. Καὶ τῶ; γὰρ οὐκ ἀνένδεκτον, εἶχε καὶ ὁ πολὺς ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος οὐκ ἐξ περὶ τοῦ πρώτου ανθρώπου τοιαῦ τα φαντάζεσθαι; Παντὸς γὰρ ἐπικαλύμματος καὶ προβλήματος ἀνενδεὰ τὸν ἀπ' ἀρχῆς ἐκεῖνον εἰπὼν είναι, έδειξε προφανῶς ὅτι στολὴν ἀθανασία; Αμφις- σμένος ἦν ὁ πρῶτος ὑπὸ Θεοῦ δημιουργηθεὶς ἄν θρωπος. Αλλ' ἐπὶ τούτοις ἀντιλέγειν οὐ θεμιτόν. "Η γὰρ ὑπέκειτο τὸ σῶμα ἐκεῖνο πάθεσι φυσικοίς καὶ φθαρτόν ὁμολογουμένως ἦν, ἢ παθῶν παντείων ὑπέρτερον ἦν, ὡς ὁ λόγος ήδη διείληφε. Καὶ περὶ ἀφθαρσίας ἀμφιβάλλειν οὐ χρή· φαίνεται γὰρ ὅτι φθο ρᾷ οἰᾳδήποτε μὴ ὑποκείμενον ἀληθῶς ἄφθαρτον ἦν. Οὕτω μὲν οὖν, ἀγαπητέ, καὶ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ φθαρτὸν ὡμολόγηται πρὸ τοῦ πάθους, ἐπειδὴ πάθεσι φυσικοῖς ὑπέκειτο, καὶ ἄφθαρτον αὖθις μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν· ANNALIUM PARS J. A clal. Tale suscitatum est ex mortuis corpus, dudum collapsum, quale ab initio erat, rejectis atque de positis omnibus quæ prius ei per peccatum acci- dere. Velim his mihi verbis animum advertas. Si tali suscitatum est quale ab initio erat, etsi corpus illud, quod excitatur, sic suscitari constat ut supra mortem interitumque positum sit, quod ipsum ma- gnus ille Paulus confirmat bisce verbis: «Oportet hoc corruptibile incorruptibili natura, et hoc mor- tale immortalitate indui ", 'plane perspicuum est etiam corpus illud, quod est omnium primo factum a Den, revera immortale ac interitus expers fuis- se (20), sicuti jam saepe diximus. Idem et Nyssensis ille Gregorius tradit, ubi dictum illud Eccle- siastæ declarat, cujus hæc verba sunt: Quid est quod fuit? idem illud quod erit. Quid factum ? idem illud quod fiet 7°. Inquit enim hoc loco manu Dei factum hominem, non quod nunc propter pceca- tum est, nimirum mutationi et interitui obnoxius, ab initio fuisse, sed quod deinceps efficietur, ex- pers scilicet mutationis et interitus. Quapropter si Deus in statu interitus experte condidit hominem ad imaginem æternitatis suæ, quemadmodum So- lomo loquitur; si honorem ei proprium detulit, communicata cum ipso anima intelligentiæ vi præ- dita, quo perpetuo immortalis esset, quemadmodum Chrysostomus ait ; si æternæ vitæ fruitionem lar- gitus est homini ab initio Deus, ut magnus ille Basilius loquitur ; si Adami prima creatio interitus erat expers, ut Anastasius ille Sinaites inquit; si dignitatem hanc ab initio Deus homini dedit ut immortalis et incorruptibilis esset, ut vir divinus Andreas dixiose reperitur; si hominem Deus liber- tate voluntatis donatum et exornatum immortali- tate regem omnium terrestrium constituit, quemad- modum vir beatus Barlaamus prædicat, quo tandem ore pariter eum mortalem ac immortalem a Dee conditum dicemus? nequit hoc ullo pacto fieri, quando peritissimus ille rerum divinarum Grego rius ejusmodi nos de homine illo principe imaginari non sinit. Cum enim illum nullo vel tegumento vel vestitu indiguisse tradit, clare demonstrat or- natu immortalitatis amictum fuisse. Enimvero his contradicere velle iniquum fuerit. Nam vel corpus illud affectionibus hisce naturalibus subjectum erat, et pro confesso statuetur obnoxium corruptioni fuisse: vel supra omnes affectiones erat positum, quemadmodum oratione superiori est declaratum. ltaque de incorruptibilitate ipsius minime dulitan- dum est, cum manifesto pateat interitui moll re- apse subjectum fuisse. D "I Cor. xv, ¡mmortalitate primi hominis Adami, quæ a veri- C Eodem modo, dilecte fili, corpus etiam Domeni nostri Jesu Christi corruptibile fuisse fatcnur ante passionem, cum affectionibus naturalibus subjectum fuerit, ac rursum post passionem et resurrectionem tate longius aberrant, ut pluribus theologi edisse- runt ac sacræ Scripturæ interpretes, quos consul:. 55. ** Eccle. 1, 9. (20) Hic et infra in multa disputat Glycas de

ἐν τῷ περὶ ἀναστασεως λόγῳ αὐτοῦ τὸν περὶ τό του Β λόγον ἀριδηλότερον ποιεῖται, καὶ οὕτω φησί · . Τοι- οῦτον ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται τὸ σῶμα τὸ πεσόν, ὁποῖον ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἀποβαλόμενον ἅπαν ὅπερ ἔφθασε διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπισυμβῆναι αὐτῷ. » Πρόσεχε οὖν. Εἰ γὰρ τοιοῦτον ἐγήγερται ὁποῖον ἦν ἀπ' ἀρχῆς, τὸ δὲ ἐγειρόμενον ἐκεῖνο σῶμα τότε θανάτου καὶ φθορᾶς ἄμεινον ἐγερθῆναι ὡμολόγηται, καὶ βεβαιοῖ τὸν λόγον ὁ πάμμεγας Παῦλος οὕτω λέγων· « Δεῖ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν, ο εύδηλον πάντως ὅτι καὶ τὸ σῶμα ἐκεῖνο, λέγω δὴ τὸ πρώτως ὑπὸ Θεοῦ ποιηθέν, ἀθάνατον ἀληθῶς ὑπῆρχε καὶ ἄφθαρτον, ὡς ήδη πολλάκις εἰρήκαμεν. Αὐτὸ τοῦτο παρίστησι καὶ Νυσ σαεὺς θεῖος Γρηγόριος, ηνίκα καὶ μᾶλλον εὕρηται τὸ τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ῥητὸν ἐπεξηγούμενος τὸ διαλαμβάνον οὕτως ἐν λέξεσι· « Τί τὸ γεγονός ; αὐτὸ τὸ γενησόμενον. Καὶ τί τὸ πεποιημένον; αὐτὸ τὸ ποιηθησόμενον. » Λέγει γὰρ ὅτι χειρὶ Θεοῦ πεποιη- μένος άνθρωπος οὐχ ὁ νῦν ἐστι διὰ τὴν ἁμαρτίαν, ήγουν τρεπτὸς καὶ φθαρτός, τοῦτο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ἀλλ᾽ ὅ ποιηθήσεται ὕστερον, άτρεπτος δηλονότι καὶ άφθαρτος. Είπερ οὖν ἡ Θεὸς ἐπ' ἀφθαρσίᾳ τὸν ἄνο θρωπον έκτισε, κατ' εἰκόνα τῆς ἀϊδιότητος αὐτοῦ, καθά φησι Σολομών· εἴπερ οὖν ἔδειξε τὸ οἰκεῖον φι λότιμον μεταδοὺς αὐτῷ ψυχῆς νοερᾶς ὡς εἶναι καὶ ἀθάνατον ἐς τὸ διηνεκές, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶττάν φησιν· εἴπερ οὖν ζωῆς αἰωνίου ἀπόλαυσιν ἐχαρίσατο τῷ ἀνθρώπῳ κατ' ἀρχὰς ὁ Θεὸς, ὡς ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος· εἴπερ οὖν ἡ πρώτη ποίησις τοῦ ᾿Αδάμ ἄφθαρτος ἦν, ὡς ὁ Σιναΐτης φησὶ θεῖος Αναστά στος · εἴπερ οὖν ἀξίωμα δέδωκε τῷ ἀνθρώπῳ κατ' ἀρχὰς ὁ Θεὸς τὸ ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρον, ὡς ὁ θείος Ανδρέας εύρηται λέγων· εἴπερ αυτεξουσιό τητι καὶ ἀθανασία τιμήσας τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς βασιλέα πάντων τῶν ἐπιγείων κατέστησε, καθάπερ ὁ μακάριός φησι Βαρλαάμ, πῶς λοιπὸν θνητὸν αὐτὸν ὁμοῦ καὶ ἀθάνατον ὑπὸ Θεοῦ παραχθῆναι εἴπωμεν; ἀνέδεκτον, ὡς οἶμαι, τοῦτο καὶ λίαν ἐστί. Καὶ τῶ; γὰρ οὐκ ἀνένδεκτον, εἶχε καὶ ὁ πολὺς ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος οὐκ ἐξ περὶ τοῦ πρώτου ανθρώπου τοιαῦ τα φαντάζεσθαι; Παντὸς γὰρ ἐπικαλύμματος καὶ προβλήματος ἀνενδεὰ τὸν ἀπ' ἀρχῆς ἐκεῖνον εἰπὼν είναι, έδειξε προφανῶς ὅτι στολὴν ἀθανασία; Αμφις- σμένος ἦν ὁ πρῶτος ὑπὸ Θεοῦ δημιουργηθεὶς ἄν θρωπος. Αλλ' ἐπὶ τούτοις ἀντιλέγειν οὐ θεμιτόν. "Η γὰρ ὑπέκειτο τὸ σῶμα ἐκεῖνο πάθεσι φυσικοίς καὶ φθαρτόν ὁμολογουμένως ἦν, ἢ παθῶν παντείων ὑπέρτερον ἦν, ὡς ὁ λόγος ήδη διείληφε. Καὶ περὶ ἀφθαρσίας ἀμφιβάλλειν οὐ χρή· φαίνεται γὰρ ὅτι φθο ρᾷ οἰᾳδήποτε μὴ ὑποκείμενον ἀληθῶς ἄφθαρτον ἦν. Οὕτω μὲν οὖν, ἀγαπητέ, καὶ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ φθαρτὸν ὡμολόγηται πρὸ τοῦ πάθους, ἐπειδὴ πάθεσι φυσικοῖς ὑπέκειτο, καὶ ἄφθαρτον αὖθις μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν· ANNALIUM PARS J. A clal. Tale suscitatum est ex mortuis corpus, dudum collapsum, quale ab initio erat, rejectis atque de positis omnibus quæ prius ei per peccatum acci- dere. Velim his mihi verbis animum advertas. Si tali suscitatum est quale ab initio erat, etsi corpus illud, quod excitatur, sic suscitari constat ut supra mortem interitumque positum sit, quod ipsum ma- gnus ille Paulus confirmat bisce verbis: «Oportet hoc corruptibile incorruptibili natura, et hoc mor- tale immortalitate indui ", 'plane perspicuum est etiam corpus illud, quod est omnium primo factum a Den, revera immortale ac interitus expers fuis- se (20), sicuti jam saepe diximus. Idem et Nyssensis ille Gregorius tradit, ubi dictum illud Eccle- siastæ declarat, cujus hæc verba sunt: Quid est quod fuit? idem illud quod erit. Quid factum ? idem illud quod fiet 7°. Inquit enim hoc loco manu Dei factum hominem, non quod nunc propter pceca- tum est, nimirum mutationi et interitui obnoxius, ab initio fuisse, sed quod deinceps efficietur, ex- pers scilicet mutationis et interitus. Quapropter si Deus in statu interitus experte condidit hominem ad imaginem æternitatis suæ, quemadmodum So- lomo loquitur; si honorem ei proprium detulit, communicata cum ipso anima intelligentiæ vi præ- dita, quo perpetuo immortalis esset, quemadmodum Chrysostomus ait ; si æternæ vitæ fruitionem lar- gitus est homini ab initio Deus, ut magnus ille Basilius loquitur ; si Adami prima creatio interitus erat expers, ut Anastasius ille Sinaites inquit; si dignitatem hanc ab initio Deus homini dedit ut immortalis et incorruptibilis esset, ut vir divinus Andreas dixiose reperitur; si hominem Deus liber- tate voluntatis donatum et exornatum immortali- tate regem omnium terrestrium constituit, quemad- modum vir beatus Barlaamus prædicat, quo tandem ore pariter eum mortalem ac immortalem a Dee conditum dicemus? nequit hoc ullo pacto fieri, quando peritissimus ille rerum divinarum Grego rius ejusmodi nos de homine illo principe imaginari non sinit. Cum enim illum nullo vel tegumento vel vestitu indiguisse tradit, clare demonstrat or- natu immortalitatis amictum fuisse. Enimvero his contradicere velle iniquum fuerit. Nam vel corpus illud affectionibus hisce naturalibus subjectum erat, et pro confesso statuetur obnoxium corruptioni fuisse: vel supra omnes affectiones erat positum, quemadmodum oratione superiori est declaratum. ltaque de incorruptibilitate ipsius minime dulitan- dum est, cum manifesto pateat interitui moll re- apse subjectum fuisse. D "I Cor. xv, ¡mmortalitate primi hominis Adami, quæ a veri- C Eodem modo, dilecte fili, corpus etiam Domeni nostri Jesu Christi corruptibile fuisse fatcnur ante passionem, cum affectionibus naturalibus subjectum fuerit, ac rursum post passionem et resurrectionem tate longius aberrant, ut pluribus theologi edisse- runt ac sacræ Scripturæ interpretes, quos consul:. 55. ** Eccle. 1, 9. (20) Hic et infra in multa disputat Glycas de

ἐν τῷ περὶ ἀναστασεως λόγῳ αὐτοῦ τὸν περὶ τό του Β λόγον ἀριδηλότερον ποιεῖται, καὶ οὕτω φησί · . Τοι- οῦτον ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται τὸ σῶμα τὸ πεσόν, ὁποῖον ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἀποβαλόμενον ἅπαν ὅπερ ἔφθασε διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπισυμβῆναι αὐτῷ. » Πρόσεχε οὖν. Εἰ γὰρ τοιοῦτον ἐγήγερται ὁποῖον ἦν ἀπ' ἀρχῆς, τὸ δὲ ἐγειρόμενον ἐκεῖνο σῶμα τότε θανάτου καὶ φθορᾶς ἄμεινον ἐγερθῆναι ὡμολόγηται, καὶ βεβαιοῖ τὸν λόγον ὁ πάμμεγας Παῦλος οὕτω λέγων· « Δεῖ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν, ο εύδηλον πάντως ὅτι καὶ τὸ σῶμα ἐκεῖνο, λέγω δὴ τὸ πρώτως ὑπὸ Θεοῦ ποιηθέν, ἀθάνατον ἀληθῶς ὑπῆρχε καὶ ἄφθαρτον, ὡς ήδη πολλάκις εἰρήκαμεν. Αὐτὸ τοῦτο παρίστησι καὶ Νυσ σαεὺς θεῖος Γρηγόριος, ηνίκα καὶ μᾶλλον εὕρηται τὸ τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ῥητὸν ἐπεξηγούμενος τὸ διαλαμβάνον οὕτως ἐν λέξεσι· « Τί τὸ γεγονός ; αὐτὸ τὸ γενησόμενον. Καὶ τί τὸ πεποιημένον; αὐτὸ τὸ ποιηθησόμενον. » Λέγει γὰρ ὅτι χειρὶ Θεοῦ πεποιη- μένος άνθρωπος οὐχ ὁ νῦν ἐστι διὰ τὴν ἁμαρτίαν, ήγουν τρεπτὸς καὶ φθαρτός, τοῦτο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ἀλλ᾽ ὅ ποιηθήσεται ὕστερον, άτρεπτος δηλονότι καὶ άφθαρτος. Είπερ οὖν ἡ Θεὸς ἐπ' ἀφθαρσίᾳ τὸν ἄνο θρωπον έκτισε, κατ' εἰκόνα τῆς ἀϊδιότητος αὐτοῦ, καθά φησι Σολομών· εἴπερ οὖν ἔδειξε τὸ οἰκεῖον φι λότιμον μεταδοὺς αὐτῷ ψυχῆς νοερᾶς ὡς εἶναι καὶ ἀθάνατον ἐς τὸ διηνεκές, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶττάν φησιν· εἴπερ οὖν ζωῆς αἰωνίου ἀπόλαυσιν ἐχαρίσατο τῷ ἀνθρώπῳ κατ' ἀρχὰς ὁ Θεὸς, ὡς ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος· εἴπερ οὖν ἡ πρώτη ποίησις τοῦ ᾿Αδάμ ἄφθαρτος ἦν, ὡς ὁ Σιναΐτης φησὶ θεῖος Αναστά στος · εἴπερ οὖν ἀξίωμα δέδωκε τῷ ἀνθρώπῳ κατ' ἀρχὰς ὁ Θεὸς τὸ ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρον, ὡς ὁ θείος Ανδρέας εύρηται λέγων· εἴπερ αυτεξουσιό τητι καὶ ἀθανασία τιμήσας τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς βασιλέα πάντων τῶν ἐπιγείων κατέστησε, καθάπερ ὁ μακάριός φησι Βαρλαάμ, πῶς λοιπὸν θνητὸν αὐτὸν ὁμοῦ καὶ ἀθάνατον ὑπὸ Θεοῦ παραχθῆναι εἴπωμεν; ἀνέδεκτον, ὡς οἶμαι, τοῦτο καὶ λίαν ἐστί. Καὶ τῶ; γὰρ οὐκ ἀνένδεκτον, εἶχε καὶ ὁ πολὺς ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος οὐκ ἐξ περὶ τοῦ πρώτου ανθρώπου τοιαῦ τα φαντάζεσθαι; Παντὸς γὰρ ἐπικαλύμματος καὶ προβλήματος ἀνενδεὰ τὸν ἀπ' ἀρχῆς ἐκεῖνον εἰπὼν είναι, έδειξε προφανῶς ὅτι στολὴν ἀθανασία; Αμφις- σμένος ἦν ὁ πρῶτος ὑπὸ Θεοῦ δημιουργηθεὶς ἄν θρωπος. Αλλ' ἐπὶ τούτοις ἀντιλέγειν οὐ θεμιτόν. "Η γὰρ ὑπέκειτο τὸ σῶμα ἐκεῖνο πάθεσι φυσικοίς καὶ φθαρτόν ὁμολογουμένως ἦν, ἢ παθῶν παντείων ὑπέρτερον ἦν, ὡς ὁ λόγος ήδη διείληφε. Καὶ περὶ ἀφθαρσίας ἀμφιβάλλειν οὐ χρή· φαίνεται γὰρ ὅτι φθο ρᾷ οἰᾳδήποτε μὴ ὑποκείμενον ἀληθῶς ἄφθαρτον ἦν. Οὕτω μὲν οὖν, ἀγαπητέ, καὶ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ φθαρτὸν ὡμολόγηται πρὸ τοῦ πάθους, ἐπειδὴ πάθεσι φυσικοῖς ὑπέκειτο, καὶ ἄφθαρτον αὖθις μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν· ANNALIUM PARS J. A clal. Tale suscitatum est ex mortuis corpus, dudum collapsum, quale ab initio erat, rejectis atque de positis omnibus quæ prius ei per peccatum acci- dere. Velim his mihi verbis animum advertas. Si tali suscitatum est quale ab initio erat, etsi corpus illud, quod excitatur, sic suscitari constat ut supra mortem interitumque positum sit, quod ipsum ma- gnus ille Paulus confirmat bisce verbis: «Oportet hoc corruptibile incorruptibili natura, et hoc mor- tale immortalitate indui ", 'plane perspicuum est etiam corpus illud, quod est omnium primo factum a Den, revera immortale ac interitus expers fuis- se (20), sicuti jam saepe diximus. Idem et Nyssensis ille Gregorius tradit, ubi dictum illud Eccle- siastæ declarat, cujus hæc verba sunt: Quid est quod fuit? idem illud quod erit. Quid factum ? idem illud quod fiet 7°. Inquit enim hoc loco manu Dei factum hominem, non quod nunc propter pceca- tum est, nimirum mutationi et interitui obnoxius, ab initio fuisse, sed quod deinceps efficietur, ex- pers scilicet mutationis et interitus. Quapropter si Deus in statu interitus experte condidit hominem ad imaginem æternitatis suæ, quemadmodum So- lomo loquitur; si honorem ei proprium detulit, communicata cum ipso anima intelligentiæ vi præ- dita, quo perpetuo immortalis esset, quemadmodum Chrysostomus ait ; si æternæ vitæ fruitionem lar- gitus est homini ab initio Deus, ut magnus ille Basilius loquitur ; si Adami prima creatio interitus erat expers, ut Anastasius ille Sinaites inquit; si dignitatem hanc ab initio Deus homini dedit ut immortalis et incorruptibilis esset, ut vir divinus Andreas dixiose reperitur; si hominem Deus liber- tate voluntatis donatum et exornatum immortali- tate regem omnium terrestrium constituit, quemad- modum vir beatus Barlaamus prædicat, quo tandem ore pariter eum mortalem ac immortalem a Dee conditum dicemus? nequit hoc ullo pacto fieri, quando peritissimus ille rerum divinarum Grego rius ejusmodi nos de homine illo principe imaginari non sinit. Cum enim illum nullo vel tegumento vel vestitu indiguisse tradit, clare demonstrat or- natu immortalitatis amictum fuisse. Enimvero his contradicere velle iniquum fuerit. Nam vel corpus illud affectionibus hisce naturalibus subjectum erat, et pro confesso statuetur obnoxium corruptioni fuisse: vel supra omnes affectiones erat positum, quemadmodum oratione superiori est declaratum. ltaque de incorruptibilitate ipsius minime dulitan- dum est, cum manifesto pateat interitui moll re- apse subjectum fuisse. D "I Cor. xv, ¡mmortalitate primi hominis Adami, quæ a veri- C Eodem modo, dilecte fili, corpus etiam Domeni nostri Jesu Christi corruptibile fuisse fatcnur ante passionem, cum affectionibus naturalibus subjectum fuerit, ac rursum post passionem et resurrectionem tate longius aberrant, ut pluribus theologi edisse- runt ac sacræ Scripturæ interpretes, quos consul:. 55. ** Eccle. 1, 9. (20) Hic et infra in multa disputat Glycas de

ἀλόγοις ἐγένετο, ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπετίθει, κολάζων Β ἐκεῖνον τὸν ἐν τιμῇ μὲν ὄντα μὴ συνιέντα δὲ, κάνε τεῦθεν εἰς ὑπόμνησιν ἄγων ὧν ἐξέπεσεν ἀγαθῶν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν Ἰωάννης τὸ τοῦ πρώτου παριστῶν ἀπαθὲς ἔλεγεν ο Εννόησόν μοι μακαριότητος ὑπερβολὴν, πῶς ἀνώτεροι πάντων τῶν σωματικῶν οἱ πρωτόπλαστοι ἦσαν, πῶς καθά περ τὴν οὐρανὸν οὕτω τὴν γῆν ᾤχουν, καὶ ἐν σώ ματι τυγχάνοντες τὰ τῶν σωμάτων οὐχ ὑπέμειναν. Οὔτε γὰρ στέγης οὔτε ὀρόφου οὔτε ἱματίων οὔτε ἄλλου οὐδενὸς τῶν τοιούτων ἐδέοντο. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ θεολόγος Γρηγόριος, ἐπικαλύμματος καὶ προβλήματ τος μὴ δέεσθαι λέγων τὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἄνθρωπον, τὰ αὐτὰ τῷ Χρυσορρήμονι πάντως ἐνέφηνε. Σῶμα γάρ μήτε κρυμοῖς ὑποπίπτον μήτε θάλψεσιν. Εἰ γὰρ ἐλύπει τοιοῦτόν τι πάθος αὐτό, καὶ σκεπάσματος ἂν ἐξ ἀνάγκης καὶ προβλήματος [ἐπιδεὲς ἦν. Οὐκ ἂν αὐτὸν πάσχειν ᾠήθη κατά τι ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ, εἶχε καὶ μᾶλλον τὴν παχυτέραν σάρκα καὶ θνητὴν, ἀφ᾽ ἧς ἄρα καὶ τὰ πάσχειν ἡμῖν, ἐν τῇ τοῦ δερμα- τίνου χιτώνος περιβολῇ τὸν Ἀδὰμ ἐνδύσασθαι ἔλε γεν. Έδειξε γὰρ ἐντεῦθεν ὅτι πρὸ τῆς τοιαύτης περιβολῆς ἀπαθὴς ὁ ἄνθρωπος ἦν ἅτε δὴ σάρκα λεπτοτέραν ἐνδεδυμένος, ἀθάνατόν τε καὶ ἄφθαρτ τον. Αλλ' ἐπὶ ταύταις ταῖς λέξεσι χαλεπαίνειν οὐ χρή. Κατὰ γὰρ τὸν Χρυσορρήμονα Ιωάννην πάσης ἀπήλλαχτο τὸ σῶμα ἐκεῖνο φθορᾶς. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἄφ- θαρτον αὐτὸ δικαίως ὁ λόγος εκάλεσεν. Εἰ δὲ ἄφ θαρτον, εύδηλον ἔτι καὶ ἀθάνατον ἦν. Εἰ γὰρ ἐπά γεσθαι ειώθασι καὶ νόσοι καὶ θάνατοι ἔκ τε πλεονε ξίας καὶ ἐλλείψεως τῶν τεσσάρων χυμών, καθὰ δὴ τῷ Χρυσορρήμονι δοκεῖ, τὸ δέ γε σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἐν ἀπαθείᾳ διῆγε καὶ ὡσαύτως εἶχεν ἀεὶ (οὐδὲ γὰρ ἀλλοίωσιν ἐδέχετό τινα παραπλησίως ἡμῖν, ἅτε δὴ παθῶν παντοίων ὑπέρτερον δν), φαίνεται πάντως ὅτι καὶ ἀθανασίας ὑπῆρχε μέτοχοι, ὡς ὁ λόγος ἤδη φθάσας ἐδήλωσεν. Οτι δὲ φυσικῶν παθῶν ἀνώτε ρος ὁ ἄνθρωπος ἦν ἐνἐκείνῳ τῷ καιρῷ, καὶ ὁ μέγας ἔδειξε Βασίλειος ἐν τοῖς ἀσκητικοῖς αὐτοῦ κατὰ ῥῆμα διεξιών ούτωσί· « Ωσπερ εἰ ἦμεν ἐν τῷ πα ραδείσῳ τῆς τρυφῆς, οὐκ ἂν ἐπινοίας καὶ μόχθου γεωργικού προσεδεήθημεν, οὕτως εἰ ἦμεν ἐν ἀπασ θείᾳ κατά γε τὸ πρὸ τοῦ παραπτώματος ἐν τῇ δη- Διουργία χάρισμα, οὐδενὸς ἂν τῶν ἐξ ἰατρικῆς πρὸς παραμυθίαν ἐχρήζομεν. » Είπερ οὖν ἐν τῇ δημιουρ- η για χάρισμα είχε πρὸ τοῦ παραπτώματος ἀπαθείας ὁ ἄνθρωπος, πως εἴπωμεν οἴῳ δή τινι φυσικῷ πά- θες περιπίπτειν αὐτὸν ἐν τῷ τῆς ἀπαθείας καιρῷ ; Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Μάξιμος τὰ πάθη ταῦτα, λύπην ἡδονὴν ἐπιθυμίαν καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, ἃ τῇ ἀνα θρωπίνη φύσει πρόσεστι τήμερον, ἐκ τῆς τῶν ἀλό των ἔλεγε μοίρας ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον εἰσδραμεῖν· ἐπειδὴ γὰρ ὁμοιωθῆναι κατεδικάσθη τοῖς ἀνοήτοις κτήνεσι κατὰ γένεσιν, ἐκεῖθεν ἐξ ἀνάγκης καὶ τὰ πάθη ταῦτα πρὸς ἑαυτὸν ἐπεσπάσατο. Οὐδὲ γὰρ προηγουμένως συνεκτίσθη ταῦτα τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ θὼς ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ ἐν τοῖς πρὸς Θαλάσσιον ἔλε γεν, διὰ δὲ τὴν τῆς τελειότητος Εκπτωσιν ὑπεισῆλθε τῷ αλογωτέρῳ μέρει προσφυέντα τῆς φύσεως. Ει ANNALIUM PARS I. A cum pelliceæ tunice amictu dicit. Etenim illa na- toties est indicatum ; et fuisse hominem id tem- turæ rationis participi, tanquam brutis animalibus, naturaliter non adhærebat, sed deinceps accessit, ut ei pœnæ loco foret, qui cum esset in honore, animum tamen non advertit; quo per ipsam scili- cet admoneretur quibus bonis excidisset. Joannes item Chrysostomus ostendens hominem primum expertem affectionum fuisse, verbis hisce utitur : Considera mihi beatitatis abundantiam, quo pacto supra res corporeas omnes positi fuerint homines illi principe loco formati a Deo; quo pacto terranı sic incoluerint ac si cœlum incolerent, quo pacto in corporibus exsistentes, quæ propria corporum sunt non pertulerint. Nec enim vel tecto vel laque- ari vel indumentis vel alia quapiam tali re Indige- bant. Consimiliter Gregorius ille theologus homi- nem primum nec tegumento nec vestitu indiguisse dicit. Habebat enim corpus, quod neque frigori Dec æstui foret obnoxium. Quippe si ejusmodi quæpiam aflectio Ississet ipsum, ctiain necessario tam tegumento quam vestitu indigdisset. De quo colligitur divinum hunc virum existimasse nihil omnino tale ullo pacto corpus illud hominis priml perpessum esse. Imo tradit idem Adamum carnem hanc crassiorem et morti obnoxiam, a qua ipsa profciscuntur hujusmodi affectiones, una cum amictu pelliceæ tunicæ induisse. Quo indicare vo- luit ante amictum ejusmodi fuisse hominem affe-` ctionum expertem, ut qui carne subtiliore immor- tali et incorruptibili prius indutus esset. Quæ C voces exhibere tibi molestiæ nihil debent. Nam de Chrysostomi sententia corpus illud ab interitu erat immune; quam ob causam merito incorruptibile dicitur. Quodsi erat incorruptibile, planum est etian immortale fuisse. Nam cum morbi atque mortes tam ex abundantia quɔm delectu quatuor humo, rum oriri consueverint, assentiente nobis in hoc ipse etiam Chrysostomo, et vero corpus Adami expers affectionum fuerit, eodem modo scilicet affectum perpetuo (non enim mutationem ul- lam admittebat, quod in nobis usuvenire cer-- nimus, tanquam supra omnes affectiones posi- tum), perspicuam prorsus est etiam particeps immortalitatis fuisse, quemadmodum jam mul- PATROL. GR. CLVIII. poris supra omnes affectiones positum, magnus ille Basilius in Asceticis suis ostendit ubi ad verbum haec exstant: Quemadmodum si essemus in pa- radiso deliciarum, non vel consideratione vel la- þore agricultionis indigeremus, ita si essemus in statu affectionum expérte, secundum illam gratiam quæ nobis erat ante lapsum in creatione concessa, . nihil arte medica nostrum ad usum egerenius. Quodsi ergo gratiam hanc ante lapsum in crea- tione habuit homo, quo tandem ore dicemus eum ulli affectioni naturali obnoxium id temporis fuisse, cum prorsus expers affectionum foret? quin etiam magnus ille Maximus affectiones basce, moestitiam, voluptatem, appetitum aliasque tales,

ἀλόγοις ἐγένετο, ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπετίθει, κολάζων Β ἐκεῖνον τὸν ἐν τιμῇ μὲν ὄντα μὴ συνιέντα δὲ, κάνε τεῦθεν εἰς ὑπόμνησιν ἄγων ὧν ἐξέπεσεν ἀγαθῶν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν Ἰωάννης τὸ τοῦ πρώτου παριστῶν ἀπαθὲς ἔλεγεν ο Εννόησόν μοι μακαριότητος ὑπερβολὴν, πῶς ἀνώτεροι πάντων τῶν σωματικῶν οἱ πρωτόπλαστοι ἦσαν, πῶς καθά περ τὴν οὐρανὸν οὕτω τὴν γῆν ᾤχουν, καὶ ἐν σώ ματι τυγχάνοντες τὰ τῶν σωμάτων οὐχ ὑπέμειναν. Οὔτε γὰρ στέγης οὔτε ὀρόφου οὔτε ἱματίων οὔτε ἄλλου οὐδενὸς τῶν τοιούτων ἐδέοντο. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ θεολόγος Γρηγόριος, ἐπικαλύμματος καὶ προβλήματ τος μὴ δέεσθαι λέγων τὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἄνθρωπον, τὰ αὐτὰ τῷ Χρυσορρήμονι πάντως ἐνέφηνε. Σῶμα γάρ μήτε κρυμοῖς ὑποπίπτον μήτε θάλψεσιν. Εἰ γὰρ ἐλύπει τοιοῦτόν τι πάθος αὐτό, καὶ σκεπάσματος ἂν ἐξ ἀνάγκης καὶ προβλήματος [ἐπιδεὲς ἦν. Οὐκ ἂν αὐτὸν πάσχειν ᾠήθη κατά τι ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ, εἶχε καὶ μᾶλλον τὴν παχυτέραν σάρκα καὶ θνητὴν, ἀφ᾽ ἧς ἄρα καὶ τὰ πάσχειν ἡμῖν, ἐν τῇ τοῦ δερμα- τίνου χιτώνος περιβολῇ τὸν Ἀδὰμ ἐνδύσασθαι ἔλε γεν. Έδειξε γὰρ ἐντεῦθεν ὅτι πρὸ τῆς τοιαύτης περιβολῆς ἀπαθὴς ὁ ἄνθρωπος ἦν ἅτε δὴ σάρκα λεπτοτέραν ἐνδεδυμένος, ἀθάνατόν τε καὶ ἄφθαρτ τον. Αλλ' ἐπὶ ταύταις ταῖς λέξεσι χαλεπαίνειν οὐ χρή. Κατὰ γὰρ τὸν Χρυσορρήμονα Ιωάννην πάσης ἀπήλλαχτο τὸ σῶμα ἐκεῖνο φθορᾶς. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἄφ- θαρτον αὐτὸ δικαίως ὁ λόγος εκάλεσεν. Εἰ δὲ ἄφ θαρτον, εύδηλον ἔτι καὶ ἀθάνατον ἦν. Εἰ γὰρ ἐπά γεσθαι ειώθασι καὶ νόσοι καὶ θάνατοι ἔκ τε πλεονε ξίας καὶ ἐλλείψεως τῶν τεσσάρων χυμών, καθὰ δὴ τῷ Χρυσορρήμονι δοκεῖ, τὸ δέ γε σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἐν ἀπαθείᾳ διῆγε καὶ ὡσαύτως εἶχεν ἀεὶ (οὐδὲ γὰρ ἀλλοίωσιν ἐδέχετό τινα παραπλησίως ἡμῖν, ἅτε δὴ παθῶν παντοίων ὑπέρτερον δν), φαίνεται πάντως ὅτι καὶ ἀθανασίας ὑπῆρχε μέτοχοι, ὡς ὁ λόγος ἤδη φθάσας ἐδήλωσεν. Οτι δὲ φυσικῶν παθῶν ἀνώτε ρος ὁ ἄνθρωπος ἦν ἐνἐκείνῳ τῷ καιρῷ, καὶ ὁ μέγας ἔδειξε Βασίλειος ἐν τοῖς ἀσκητικοῖς αὐτοῦ κατὰ ῥῆμα διεξιών ούτωσί· « Ωσπερ εἰ ἦμεν ἐν τῷ πα ραδείσῳ τῆς τρυφῆς, οὐκ ἂν ἐπινοίας καὶ μόχθου γεωργικού προσεδεήθημεν, οὕτως εἰ ἦμεν ἐν ἀπασ θείᾳ κατά γε τὸ πρὸ τοῦ παραπτώματος ἐν τῇ δη- Διουργία χάρισμα, οὐδενὸς ἂν τῶν ἐξ ἰατρικῆς πρὸς παραμυθίαν ἐχρήζομεν. » Είπερ οὖν ἐν τῇ δημιουρ- η για χάρισμα είχε πρὸ τοῦ παραπτώματος ἀπαθείας ὁ ἄνθρωπος, πως εἴπωμεν οἴῳ δή τινι φυσικῷ πά- θες περιπίπτειν αὐτὸν ἐν τῷ τῆς ἀπαθείας καιρῷ ; Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Μάξιμος τὰ πάθη ταῦτα, λύπην ἡδονὴν ἐπιθυμίαν καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, ἃ τῇ ἀνα θρωπίνη φύσει πρόσεστι τήμερον, ἐκ τῆς τῶν ἀλό των ἔλεγε μοίρας ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον εἰσδραμεῖν· ἐπειδὴ γὰρ ὁμοιωθῆναι κατεδικάσθη τοῖς ἀνοήτοις κτήνεσι κατὰ γένεσιν, ἐκεῖθεν ἐξ ἀνάγκης καὶ τὰ πάθη ταῦτα πρὸς ἑαυτὸν ἐπεσπάσατο. Οὐδὲ γὰρ προηγουμένως συνεκτίσθη ταῦτα τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ θὼς ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ ἐν τοῖς πρὸς Θαλάσσιον ἔλε γεν, διὰ δὲ τὴν τῆς τελειότητος Εκπτωσιν ὑπεισῆλθε τῷ αλογωτέρῳ μέρει προσφυέντα τῆς φύσεως. Ει ANNALIUM PARS I. A cum pelliceæ tunice amictu dicit. Etenim illa na- toties est indicatum ; et fuisse hominem id tem- turæ rationis participi, tanquam brutis animalibus, naturaliter non adhærebat, sed deinceps accessit, ut ei pœnæ loco foret, qui cum esset in honore, animum tamen non advertit; quo per ipsam scili- cet admoneretur quibus bonis excidisset. Joannes item Chrysostomus ostendens hominem primum expertem affectionum fuisse, verbis hisce utitur : Considera mihi beatitatis abundantiam, quo pacto supra res corporeas omnes positi fuerint homines illi principe loco formati a Deo; quo pacto terranı sic incoluerint ac si cœlum incolerent, quo pacto in corporibus exsistentes, quæ propria corporum sunt non pertulerint. Nec enim vel tecto vel laque- ari vel indumentis vel alia quapiam tali re Indige- bant. Consimiliter Gregorius ille theologus homi- nem primum nec tegumento nec vestitu indiguisse dicit. Habebat enim corpus, quod neque frigori Dec æstui foret obnoxium. Quippe si ejusmodi quæpiam aflectio Ississet ipsum, ctiain necessario tam tegumento quam vestitu indigdisset. De quo colligitur divinum hunc virum existimasse nihil omnino tale ullo pacto corpus illud hominis priml perpessum esse. Imo tradit idem Adamum carnem hanc crassiorem et morti obnoxiam, a qua ipsa profciscuntur hujusmodi affectiones, una cum amictu pelliceæ tunicæ induisse. Quo indicare vo- luit ante amictum ejusmodi fuisse hominem affe-` ctionum expertem, ut qui carne subtiliore immor- tali et incorruptibili prius indutus esset. Quæ C voces exhibere tibi molestiæ nihil debent. Nam de Chrysostomi sententia corpus illud ab interitu erat immune; quam ob causam merito incorruptibile dicitur. Quodsi erat incorruptibile, planum est etian immortale fuisse. Nam cum morbi atque mortes tam ex abundantia quɔm delectu quatuor humo, rum oriri consueverint, assentiente nobis in hoc ipse etiam Chrysostomo, et vero corpus Adami expers affectionum fuerit, eodem modo scilicet affectum perpetuo (non enim mutationem ul- lam admittebat, quod in nobis usuvenire cer-- nimus, tanquam supra omnes affectiones posi- tum), perspicuam prorsus est etiam particeps immortalitatis fuisse, quemadmodum jam mul- PATROL. GR. CLVIII. poris supra omnes affectiones positum, magnus ille Basilius in Asceticis suis ostendit ubi ad verbum haec exstant: Quemadmodum si essemus in pa- radiso deliciarum, non vel consideratione vel la- þore agricultionis indigeremus, ita si essemus in statu affectionum expérte, secundum illam gratiam quæ nobis erat ante lapsum in creatione concessa, . nihil arte medica nostrum ad usum egerenius. Quodsi ergo gratiam hanc ante lapsum in crea- tione habuit homo, quo tandem ore dicemus eum ulli affectioni naturali obnoxium id temporis fuisse, cum prorsus expers affectionum foret? quin etiam magnus ille Maximus affectiones basce, moestitiam, voluptatem, appetitum aliasque tales,

ἀλόγοις ἐγένετο, ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπετίθει, κολάζων Β ἐκεῖνον τὸν ἐν τιμῇ μὲν ὄντα μὴ συνιέντα δὲ, κάνε τεῦθεν εἰς ὑπόμνησιν ἄγων ὧν ἐξέπεσεν ἀγαθῶν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν Ἰωάννης τὸ τοῦ πρώτου παριστῶν ἀπαθὲς ἔλεγεν ο Εννόησόν μοι μακαριότητος ὑπερβολὴν, πῶς ἀνώτεροι πάντων τῶν σωματικῶν οἱ πρωτόπλαστοι ἦσαν, πῶς καθά περ τὴν οὐρανὸν οὕτω τὴν γῆν ᾤχουν, καὶ ἐν σώ ματι τυγχάνοντες τὰ τῶν σωμάτων οὐχ ὑπέμειναν. Οὔτε γὰρ στέγης οὔτε ὀρόφου οὔτε ἱματίων οὔτε ἄλλου οὐδενὸς τῶν τοιούτων ἐδέοντο. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ θεολόγος Γρηγόριος, ἐπικαλύμματος καὶ προβλήματ τος μὴ δέεσθαι λέγων τὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἄνθρωπον, τὰ αὐτὰ τῷ Χρυσορρήμονι πάντως ἐνέφηνε. Σῶμα γάρ μήτε κρυμοῖς ὑποπίπτον μήτε θάλψεσιν. Εἰ γὰρ ἐλύπει τοιοῦτόν τι πάθος αὐτό, καὶ σκεπάσματος ἂν ἐξ ἀνάγκης καὶ προβλήματος [ἐπιδεὲς ἦν. Οὐκ ἂν αὐτὸν πάσχειν ᾠήθη κατά τι ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ, εἶχε καὶ μᾶλλον τὴν παχυτέραν σάρκα καὶ θνητὴν, ἀφ᾽ ἧς ἄρα καὶ τὰ πάσχειν ἡμῖν, ἐν τῇ τοῦ δερμα- τίνου χιτώνος περιβολῇ τὸν Ἀδὰμ ἐνδύσασθαι ἔλε γεν. Έδειξε γὰρ ἐντεῦθεν ὅτι πρὸ τῆς τοιαύτης περιβολῆς ἀπαθὴς ὁ ἄνθρωπος ἦν ἅτε δὴ σάρκα λεπτοτέραν ἐνδεδυμένος, ἀθάνατόν τε καὶ ἄφθαρτ τον. Αλλ' ἐπὶ ταύταις ταῖς λέξεσι χαλεπαίνειν οὐ χρή. Κατὰ γὰρ τὸν Χρυσορρήμονα Ιωάννην πάσης ἀπήλλαχτο τὸ σῶμα ἐκεῖνο φθορᾶς. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἄφ- θαρτον αὐτὸ δικαίως ὁ λόγος εκάλεσεν. Εἰ δὲ ἄφ θαρτον, εύδηλον ἔτι καὶ ἀθάνατον ἦν. Εἰ γὰρ ἐπά γεσθαι ειώθασι καὶ νόσοι καὶ θάνατοι ἔκ τε πλεονε ξίας καὶ ἐλλείψεως τῶν τεσσάρων χυμών, καθὰ δὴ τῷ Χρυσορρήμονι δοκεῖ, τὸ δέ γε σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἐν ἀπαθείᾳ διῆγε καὶ ὡσαύτως εἶχεν ἀεὶ (οὐδὲ γὰρ ἀλλοίωσιν ἐδέχετό τινα παραπλησίως ἡμῖν, ἅτε δὴ παθῶν παντοίων ὑπέρτερον δν), φαίνεται πάντως ὅτι καὶ ἀθανασίας ὑπῆρχε μέτοχοι, ὡς ὁ λόγος ἤδη φθάσας ἐδήλωσεν. Οτι δὲ φυσικῶν παθῶν ἀνώτε ρος ὁ ἄνθρωπος ἦν ἐνἐκείνῳ τῷ καιρῷ, καὶ ὁ μέγας ἔδειξε Βασίλειος ἐν τοῖς ἀσκητικοῖς αὐτοῦ κατὰ ῥῆμα διεξιών ούτωσί· « Ωσπερ εἰ ἦμεν ἐν τῷ πα ραδείσῳ τῆς τρυφῆς, οὐκ ἂν ἐπινοίας καὶ μόχθου γεωργικού προσεδεήθημεν, οὕτως εἰ ἦμεν ἐν ἀπασ θείᾳ κατά γε τὸ πρὸ τοῦ παραπτώματος ἐν τῇ δη- Διουργία χάρισμα, οὐδενὸς ἂν τῶν ἐξ ἰατρικῆς πρὸς παραμυθίαν ἐχρήζομεν. » Είπερ οὖν ἐν τῇ δημιουρ- η για χάρισμα είχε πρὸ τοῦ παραπτώματος ἀπαθείας ὁ ἄνθρωπος, πως εἴπωμεν οἴῳ δή τινι φυσικῷ πά- θες περιπίπτειν αὐτὸν ἐν τῷ τῆς ἀπαθείας καιρῷ ; Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Μάξιμος τὰ πάθη ταῦτα, λύπην ἡδονὴν ἐπιθυμίαν καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, ἃ τῇ ἀνα θρωπίνη φύσει πρόσεστι τήμερον, ἐκ τῆς τῶν ἀλό των ἔλεγε μοίρας ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον εἰσδραμεῖν· ἐπειδὴ γὰρ ὁμοιωθῆναι κατεδικάσθη τοῖς ἀνοήτοις κτήνεσι κατὰ γένεσιν, ἐκεῖθεν ἐξ ἀνάγκης καὶ τὰ πάθη ταῦτα πρὸς ἑαυτὸν ἐπεσπάσατο. Οὐδὲ γὰρ προηγουμένως συνεκτίσθη ταῦτα τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ θὼς ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ ἐν τοῖς πρὸς Θαλάσσιον ἔλε γεν, διὰ δὲ τὴν τῆς τελειότητος Εκπτωσιν ὑπεισῆλθε τῷ αλογωτέρῳ μέρει προσφυέντα τῆς φύσεως. Ει ANNALIUM PARS I. A cum pelliceæ tunice amictu dicit. Etenim illa na- toties est indicatum ; et fuisse hominem id tem- turæ rationis participi, tanquam brutis animalibus, naturaliter non adhærebat, sed deinceps accessit, ut ei pœnæ loco foret, qui cum esset in honore, animum tamen non advertit; quo per ipsam scili- cet admoneretur quibus bonis excidisset. Joannes item Chrysostomus ostendens hominem primum expertem affectionum fuisse, verbis hisce utitur : Considera mihi beatitatis abundantiam, quo pacto supra res corporeas omnes positi fuerint homines illi principe loco formati a Deo; quo pacto terranı sic incoluerint ac si cœlum incolerent, quo pacto in corporibus exsistentes, quæ propria corporum sunt non pertulerint. Nec enim vel tecto vel laque- ari vel indumentis vel alia quapiam tali re Indige- bant. Consimiliter Gregorius ille theologus homi- nem primum nec tegumento nec vestitu indiguisse dicit. Habebat enim corpus, quod neque frigori Dec æstui foret obnoxium. Quippe si ejusmodi quæpiam aflectio Ississet ipsum, ctiain necessario tam tegumento quam vestitu indigdisset. De quo colligitur divinum hunc virum existimasse nihil omnino tale ullo pacto corpus illud hominis priml perpessum esse. Imo tradit idem Adamum carnem hanc crassiorem et morti obnoxiam, a qua ipsa profciscuntur hujusmodi affectiones, una cum amictu pelliceæ tunicæ induisse. Quo indicare vo- luit ante amictum ejusmodi fuisse hominem affe-` ctionum expertem, ut qui carne subtiliore immor- tali et incorruptibili prius indutus esset. Quæ C voces exhibere tibi molestiæ nihil debent. Nam de Chrysostomi sententia corpus illud ab interitu erat immune; quam ob causam merito incorruptibile dicitur. Quodsi erat incorruptibile, planum est etian immortale fuisse. Nam cum morbi atque mortes tam ex abundantia quɔm delectu quatuor humo, rum oriri consueverint, assentiente nobis in hoc ipse etiam Chrysostomo, et vero corpus Adami expers affectionum fuerit, eodem modo scilicet affectum perpetuo (non enim mutationem ul- lam admittebat, quod in nobis usuvenire cer-- nimus, tanquam supra omnes affectiones posi- tum), perspicuam prorsus est etiam particeps immortalitatis fuisse, quemadmodum jam mul- PATROL. GR. CLVIII. poris supra omnes affectiones positum, magnus ille Basilius in Asceticis suis ostendit ubi ad verbum haec exstant: Quemadmodum si essemus in pa- radiso deliciarum, non vel consideratione vel la- þore agricultionis indigeremus, ita si essemus in statu affectionum expérte, secundum illam gratiam quæ nobis erat ante lapsum in creatione concessa, . nihil arte medica nostrum ad usum egerenius. Quodsi ergo gratiam hanc ante lapsum in crea- tione habuit homo, quo tandem ore dicemus eum ulli affectioni naturali obnoxium id temporis fuisse, cum prorsus expers affectionum foret? quin etiam magnus ille Maximus affectiones basce, moestitiam, voluptatem, appetitum aliasque tales,

μεγίστην αὐτῷ ἐγχειρίζει ἀρχήν. Καὶ ὃς αὐτίκα πρὸς τὸ ὕψος ἐπιδὼν τῆς ἀρχῆς, καὶ μὴ δυνάμενος ἐνεγκεῖν, ἐπαίρεται καθ' εαυτόν, ἡσυχῇ καθῆσθαι οὔτε ἀνέχεται, φαντάζεται τὰ ὑπὲρ αὐτὸν, τυραννίδι κέχρηται καὶ εἰς ἀποστασίαν χωρεί. Τί τὸ ἐπὶ τού τους; Αχθεται ὁ βασιλεὺς οὐ μικρῶς ἐπὶ τῷ πράγματι, δυσχεραίνει. Τί τοῦτο; Λέγει· πῶς δ ἀχάριστος τὴν ἐπελθοῦσαν αὐτῷ δόξαν εἰς ἀδοξίαν μετέστρεψε ; Καὶ θέλει μὲν μὴ καθελεῖν τὸν ἀγνώ μονα, καταφρονῆσαι δὲ ὅμως τῆς τυραννίδος οὐ δύο καται. Χειροῦται τὸν ἀποστάτην λοιπόν, τῆς ἀξίας ἀπογυμνοί καὶ δριμείαις ὑποβάλλει ποιναῖς, ἐνίοτε δὲ καὶ τῆς παρούσης ὑπεξάγει ζωής. Συνέφερε λοι τὸν αὐτῷ μὴ δέξασθαι παρὰ βασιλέως ἀρχὴν, εἴπερ ἀπονοίας αὐτοῦ τοιαῦτα παθεῖν ἐκινδύνευσε. Πρόσ σεχε οὖν, ἀγαπητέ, καὶ μὴ συναρπάζου τοῖς ἐπι- Β χειροῦσι τὰς θείας οικονομίας πολυπραγμονείν. Οὐ γὰρ ἡ εὐεργεσία τοῦ Θεοῦ πρόξενος ἡμῖν γίνεται τῶν δεινῶν, ἀλλ' ἡ ῥᾳθυμία πάντως ἡμῶν καὶ ἡ κατά γνώμην ἐπὶ τὸ χεῖρον ὁρμή. Αλλ' οὐδὲ κωλύσαι τὸν ἄνθρωπον ἔπρεπεν, ἡνίκα τὸ φυτὸν ἐπεχείρει φαγεῖν. Πῶς γὰρ, εἴπερ απο τεξούσιος ἦν; Εἰ γὰρ ἀναστέλλειν ἔμελλε τὸν ἄγο θρωπον ὁ Θεός, ἡνίκα τοῦτον ἑώρα τῆς εὐθείας ὁδοῦ πόρρω φερόμενον, ποῦ λοιπὸν ἐθεωρεῖτο τὸ ο προσὶν αὐτῷ λογικόν ; Ποῦ δὲ τὸ αὐτεξούσιον, εἴ γε τῆς ἀλόγου φύσεώς ἐστι τὸ ἀβουλήτως ὧδε κἀκεῖσε περιάγεσθαί τε καὶ μεταφέρεσθαι; Είπερ ἐχωλύετο μὴ ἁμαρτάνειν ὁ ἄνθρωπος, ποῦ λοιπὸν ἡ ἀρετή; Ποῦ δὲ καὶ οἱ διὰ ταύτην διδόμενοι στέφανοι ; Κατά τί δὲ καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἔπαθλον αὐτῷ πρόκειται, είγε μὴ σπουδῇ καὶ βίᾳ καὶ ἀγαθῇ προαιρέσει τοῦ ἀγαθοῦ γένοιτο μέτοχος; Οὐκ ἔδει κωλύειν αὐτὸν, ἵνα μὴ τοῖς ἀλόγοις ὁ λογικός ένα- ρίθμιος γένηται, ἅτε δὴ μὴ κεκτημένος τὴν χάριν τῆς αὐτεξουσιότητος. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Βα σίλειος οὕτω φησίν. Ο λέγων, ἵνα τί μὴ κατεσ- κεύασεν ἀναμαρτήτους ἡμᾶς ὁ Θεὸς, οὐδὲν ἕτερον ἢ τὴν ἄλογον φύσιν τῆς λογικῆς προτιμᾷ καὶ τὴν ἀκίνητον καὶ ἀνόρμητον τῆς προαιρετικῆς καὶ ἐμ- πράκτου. » Παραχωρείται λοιπὸν ὁ Ἀδάμ, ἅπτεται τοῦ φυ τοῦ, γυμνοῦται, παραχρήμα παραδείσου εξόριστος γίνεται. Τί τὸ ἐπὶ τούτοις; Οἱ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ διανοίγονται ὀφθαλμοὶ, κάντεῦθεν ὁρᾷ καθαρῶς οἷον ἀγαθόν ἐστιν ἡ τὴν ἐντολῆς φυλακὴ καὶ ὅσον αὖθις κακὸν ἡ ταύτης παράβασις. Οὐδὲ γὰρ τὸ φυτὰν ἐκεῖνο, καθά φησιν Ιώσηπος καὶ Νεμέσιος ὁ Ἐμέ της ἐπίσκοπος, τοιαύτην είχε φύσιν ὥστε τοῖς ἁπτο- μένοις αὐτοῦ φρόνησιν ενιέναι τοῦ τὸ καλὸν εἰδέναι καὶ πονηρόν. Εἰ γὰρ ξύλον αὐτὸ γνώσεως ἡ ἁγία κατονομάζει Γραφὴ, ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο καὶ τοιαύτην ANNALIUM PARS I. A cis non prodesset Licet id etiam in nostris rebus conspicere, ac siquidem libebit, animum exemplo, quod indicabimus, advertito. Fac esse regem quam- dam, qui aliquem e subditis benefcentia singulari cohonestare volens magistratum ei maximum tradat. Mile mox ad praefecturae suae sublimitatom suæ respiciendo, cum ejus molem sustinere nequeat, apud semetipsum animo efferri, quiete vivere non posse, majora se cogitatione concipere, tyranni- dem 'usurpare, ad defectionem progredi. Quid se- cundum hæc? rex indignari, rem non parum mo̟- leste ferre, secum ipse dicere : quid hoc f itape homo ingratus gloriam, quam a nobis est conse- cutus, cum infamia commutavit ? Simul eo prædi- tus est animo ut immemorem beneficii. perdere nolit; neque tamen usurpationem tyrannidis omni no negligere possit. Quapropter desertoren suam in potestatem redigit, dignitate spoliat, pœnis gravibus subjicit, nonnunquam et vitam ei adimis. Ejusmodi homini expediat magistratum potius a rege non accepisse, quam insania propria talibus se malis et periculis exponere. Fac igitur consi. derate agas, dilecte fili, nec abripi te cum illis patere qui consilia divina curiose perscrutari co- mantur. Nam Dei beneficentia nequaquam mala nobis conciliat, sed omnino secordia nostra spon- taneaque ad vitium inclinatio. C Nec conveniebat Deum hominem impedire, cum vesci de arbore conabatur. Cur enim id faceret, qui hominem libertate voluntatis præditum crea verat? quippe si retrahere decreverat bomiuem, quamprimum cerneret eum de via rerda defects- re, quanam re vis rationis inditæ homini decla- rare se potuisset? Qua item libera voluntatis fa- cultas ? præsertim cum naturæ brutæ sit ac ratio- ne carentis, præter animi voluntatem huc et illus circumduci et transferri. Consimiliter si homo fuisset impeditus quominus delinqueret, quis virtu- ti locus fuisset reliquus? Quis coronis quæ prop- ter hanc conceduntur ? Cur regnum cœleste homini ceu præmium propositum sit, siquidem necesse non habet ut ejus studio suo, vi, præclaro animi proposito particeps Gat? Impediendus scilicet ho- mọ non erat, ne qui rationis erat compos, bruto- rum in numerum referretur, cum libertatis in agendo beneficium possideret. Eamden senten D tiam magnus Basilius verbis hisce disserit: • Qui- cunque rogat cur nos Deus non ita condiderit ut peccare non possemus, is nihil facit aliud quam quod naturam brutam rationis participi et ex præ- scripto virtutis agenti præfert. › Quamobrem Adamus arbitrio suo relinquitur, arborem attingit, continuo nudus efficitur, deque paradiso expellitur. Quid inde sequitur? aperiun- tur animi ejus oculi, quo facto quantum bonuni esset observatio mandati perspicit, quantumque contra malum ejusdem violatio. Nec enin arbor illa, quemadmodum Josephus et Nemesius antistes Emesenus declarant, ejusmodi naturam habebat ut ex se decerpentibus inderet pruden- tiam, qua bonum ac malum agnoscerent. Tametsi nimirum Littera sacra illam scientiæ lignumn nun-

μεγίστην αὐτῷ ἐγχειρίζει ἀρχήν. Καὶ ὃς αὐτίκα πρὸς τὸ ὕψος ἐπιδὼν τῆς ἀρχῆς, καὶ μὴ δυνάμενος ἐνεγκεῖν, ἐπαίρεται καθ' εαυτόν, ἡσυχῇ καθῆσθαι οὔτε ἀνέχεται, φαντάζεται τὰ ὑπὲρ αὐτὸν, τυραννίδι κέχρηται καὶ εἰς ἀποστασίαν χωρεί. Τί τὸ ἐπὶ τού τους; Αχθεται ὁ βασιλεὺς οὐ μικρῶς ἐπὶ τῷ πράγματι, δυσχεραίνει. Τί τοῦτο; Λέγει· πῶς δ ἀχάριστος τὴν ἐπελθοῦσαν αὐτῷ δόξαν εἰς ἀδοξίαν μετέστρεψε ; Καὶ θέλει μὲν μὴ καθελεῖν τὸν ἀγνώ μονα, καταφρονῆσαι δὲ ὅμως τῆς τυραννίδος οὐ δύο καται. Χειροῦται τὸν ἀποστάτην λοιπόν, τῆς ἀξίας ἀπογυμνοί καὶ δριμείαις ὑποβάλλει ποιναῖς, ἐνίοτε δὲ καὶ τῆς παρούσης ὑπεξάγει ζωής. Συνέφερε λοι τὸν αὐτῷ μὴ δέξασθαι παρὰ βασιλέως ἀρχὴν, εἴπερ ἀπονοίας αὐτοῦ τοιαῦτα παθεῖν ἐκινδύνευσε. Πρόσ σεχε οὖν, ἀγαπητέ, καὶ μὴ συναρπάζου τοῖς ἐπι- Β χειροῦσι τὰς θείας οικονομίας πολυπραγμονείν. Οὐ γὰρ ἡ εὐεργεσία τοῦ Θεοῦ πρόξενος ἡμῖν γίνεται τῶν δεινῶν, ἀλλ' ἡ ῥᾳθυμία πάντως ἡμῶν καὶ ἡ κατά γνώμην ἐπὶ τὸ χεῖρον ὁρμή. Αλλ' οὐδὲ κωλύσαι τὸν ἄνθρωπον ἔπρεπεν, ἡνίκα τὸ φυτὸν ἐπεχείρει φαγεῖν. Πῶς γὰρ, εἴπερ απο τεξούσιος ἦν; Εἰ γὰρ ἀναστέλλειν ἔμελλε τὸν ἄγο θρωπον ὁ Θεός, ἡνίκα τοῦτον ἑώρα τῆς εὐθείας ὁδοῦ πόρρω φερόμενον, ποῦ λοιπὸν ἐθεωρεῖτο τὸ ο προσὶν αὐτῷ λογικόν ; Ποῦ δὲ τὸ αὐτεξούσιον, εἴ γε τῆς ἀλόγου φύσεώς ἐστι τὸ ἀβουλήτως ὧδε κἀκεῖσε περιάγεσθαί τε καὶ μεταφέρεσθαι; Είπερ ἐχωλύετο μὴ ἁμαρτάνειν ὁ ἄνθρωπος, ποῦ λοιπὸν ἡ ἀρετή; Ποῦ δὲ καὶ οἱ διὰ ταύτην διδόμενοι στέφανοι ; Κατά τί δὲ καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἔπαθλον αὐτῷ πρόκειται, είγε μὴ σπουδῇ καὶ βίᾳ καὶ ἀγαθῇ προαιρέσει τοῦ ἀγαθοῦ γένοιτο μέτοχος; Οὐκ ἔδει κωλύειν αὐτὸν, ἵνα μὴ τοῖς ἀλόγοις ὁ λογικός ένα- ρίθμιος γένηται, ἅτε δὴ μὴ κεκτημένος τὴν χάριν τῆς αὐτεξουσιότητος. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Βα σίλειος οὕτω φησίν. Ο λέγων, ἵνα τί μὴ κατεσ- κεύασεν ἀναμαρτήτους ἡμᾶς ὁ Θεὸς, οὐδὲν ἕτερον ἢ τὴν ἄλογον φύσιν τῆς λογικῆς προτιμᾷ καὶ τὴν ἀκίνητον καὶ ἀνόρμητον τῆς προαιρετικῆς καὶ ἐμ- πράκτου. » Παραχωρείται λοιπὸν ὁ Ἀδάμ, ἅπτεται τοῦ φυ τοῦ, γυμνοῦται, παραχρήμα παραδείσου εξόριστος γίνεται. Τί τὸ ἐπὶ τούτοις; Οἱ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ διανοίγονται ὀφθαλμοὶ, κάντεῦθεν ὁρᾷ καθαρῶς οἷον ἀγαθόν ἐστιν ἡ τὴν ἐντολῆς φυλακὴ καὶ ὅσον αὖθις κακὸν ἡ ταύτης παράβασις. Οὐδὲ γὰρ τὸ φυτὰν ἐκεῖνο, καθά φησιν Ιώσηπος καὶ Νεμέσιος ὁ Ἐμέ της ἐπίσκοπος, τοιαύτην είχε φύσιν ὥστε τοῖς ἁπτο- μένοις αὐτοῦ φρόνησιν ενιέναι τοῦ τὸ καλὸν εἰδέναι καὶ πονηρόν. Εἰ γὰρ ξύλον αὐτὸ γνώσεως ἡ ἁγία κατονομάζει Γραφὴ, ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο καὶ τοιαύτην ANNALIUM PARS I. A cis non prodesset Licet id etiam in nostris rebus conspicere, ac siquidem libebit, animum exemplo, quod indicabimus, advertito. Fac esse regem quam- dam, qui aliquem e subditis benefcentia singulari cohonestare volens magistratum ei maximum tradat. Mile mox ad praefecturae suae sublimitatom suæ respiciendo, cum ejus molem sustinere nequeat, apud semetipsum animo efferri, quiete vivere non posse, majora se cogitatione concipere, tyranni- dem 'usurpare, ad defectionem progredi. Quid se- cundum hæc? rex indignari, rem non parum mo̟- leste ferre, secum ipse dicere : quid hoc f itape homo ingratus gloriam, quam a nobis est conse- cutus, cum infamia commutavit ? Simul eo prædi- tus est animo ut immemorem beneficii. perdere nolit; neque tamen usurpationem tyrannidis omni no negligere possit. Quapropter desertoren suam in potestatem redigit, dignitate spoliat, pœnis gravibus subjicit, nonnunquam et vitam ei adimis. Ejusmodi homini expediat magistratum potius a rege non accepisse, quam insania propria talibus se malis et periculis exponere. Fac igitur consi. derate agas, dilecte fili, nec abripi te cum illis patere qui consilia divina curiose perscrutari co- mantur. Nam Dei beneficentia nequaquam mala nobis conciliat, sed omnino secordia nostra spon- taneaque ad vitium inclinatio. C Nec conveniebat Deum hominem impedire, cum vesci de arbore conabatur. Cur enim id faceret, qui hominem libertate voluntatis præditum crea verat? quippe si retrahere decreverat bomiuem, quamprimum cerneret eum de via rerda defects- re, quanam re vis rationis inditæ homini decla- rare se potuisset? Qua item libera voluntatis fa- cultas ? præsertim cum naturæ brutæ sit ac ratio- ne carentis, præter animi voluntatem huc et illus circumduci et transferri. Consimiliter si homo fuisset impeditus quominus delinqueret, quis virtu- ti locus fuisset reliquus? Quis coronis quæ prop- ter hanc conceduntur ? Cur regnum cœleste homini ceu præmium propositum sit, siquidem necesse non habet ut ejus studio suo, vi, præclaro animi proposito particeps Gat? Impediendus scilicet ho- mọ non erat, ne qui rationis erat compos, bruto- rum in numerum referretur, cum libertatis in agendo beneficium possideret. Eamden senten D tiam magnus Basilius verbis hisce disserit: • Qui- cunque rogat cur nos Deus non ita condiderit ut peccare non possemus, is nihil facit aliud quam quod naturam brutam rationis participi et ex præ- scripto virtutis agenti præfert. › Quamobrem Adamus arbitrio suo relinquitur, arborem attingit, continuo nudus efficitur, deque paradiso expellitur. Quid inde sequitur? aperiun- tur animi ejus oculi, quo facto quantum bonuni esset observatio mandati perspicit, quantumque contra malum ejusdem violatio. Nec enin arbor illa, quemadmodum Josephus et Nemesius antistes Emesenus declarant, ejusmodi naturam habebat ut ex se decerpentibus inderet pruden- tiam, qua bonum ac malum agnoscerent. Tametsi nimirum Littera sacra illam scientiæ lignumn nun-

εἰς ἁμαρτίαν. Κατὰ τοῦτο καὶ βαρυτέραν ὑπέστη τῆς Εὔας τὴν κόλασιν. Η Εύα πάλιν τοῦ Ἀδάμ, ὅτι τὸν Ἀδὰμ ἐπάτησεν ἡ Εύα, καὶ τὴν Εὔαν ὁ ὄφις. Α τὸν ἁμαρτάνειν, ὅσον ἄρα τὸ καὶ ἑτέρους ἑνάγειν Αλλ' ἐκ τούτου νοεράς μετέχειν ψυχῆς καὶ τὰ ἄλογα οἱ Μανιχαῖοι ἐνόμισαν· εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, ὡς ἐκεῖνοί φασίν, οὐκ ἂν ἐτιμώρησε τὸν ὄριν ὁ Θεὸς, οὐκ ἂν ἀρᾷ καθυπέβαλεν. 'Αλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν ὁ προφήτης λέγει Δαβιδ • Μη γίνεσθε ὡς ἵππος καὶ ἡμίονος, οἷς οὐκ ἔστι σύνεσις. ο "Αλλως τε εἰ διὰ τὸ τιμωρηθῆναι τὸν ὄφιν δοκοῦσι καὶ τὰ ἄλογα νοερᾶς μετέχειν ψυχῆς, τὸ κωλύον πάντως οὐδὲν μὴ καὶ ἐπ' αὐτῶν τῶν φυ- β τῶν τὸ τοιοῦτον δόγμα κρατεῖν, εἴ γε τὴν συκήν ἀρξε καθυπέβαλεν ὁ Χριστός, ἡνίκα πεινάτας οὐχ εὗρεν καρπὸν ἐν αὐτῇ. Ὑποβάλλει τοίνυν ὁ Θεὸς τὸν ὄφιν κατάρα, ἵνα κἂν τὸν διάβολον οὐ βλέπῃ τις τί ἔπαθε, τὸν ἔφιν ἀεὶ βλέπων συρόμενον τόν ποτε διανεστηκότα, ὡς ὁ Χρυσορρήμων φησίν, ὑπόμνησιν λάβῃ ὅτι εἰ ὁ ὑπουργὸς τῆς κακίας ἐπὶ τοσοῦτον κολάζεται, περὶ τοῦ πρωταιτίου τί χρὴ καὶ λέγειν. Τιμωρεῖται τὸν ἔφιν ὁ Θεὸς τοιοῦτόν τι ποιῶν ὁποῖον δὴ καὶ φιλόστοργος πατήρ. Οὐ μόνον γὰρ τὸν φονέα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τιμωρεῖται, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ φόνου ὄργανον συνθλάττει τε καὶ εἰς πολλὰ κατα- τέμνει. « Αὐτός σου τηρήσει την κεφαλήν. » Ουκέτι, φησί, πρὸς ἐπιβουλάς, ᾧ ὄφι, ἀνθρώπων παρρησιάσῃ καθὰ δὴ καὶ τὸ πρότερον, ἀλλὰ σὺ μὲν τοσοῦτον έξεις τῶν ἀνθρώπων τὸν φόβον ὥστε περιπατούν των καὶ ἐκείνων ἀκούων φωλεοῖς ἐγκατακρύπτειν ἑαυτόν. Ο μὲν οὖν μέγας Μακάριος ἐν ἐπιστολαῖς αὐτ τοῦ (25) περὶ τοῦ διαβόλου φησὶν ὅτι ἅμα τῷ ἐκπε- σεῖν τῇ γεέννῃ παραδοθῆναι ἔμελλεν, ἀλλ᾽ εἰσθη πολεμεῖν, ἵνα φανῶσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶται· ἀντιδίκου γὰρ μὴ προκειμένου οι γνήσιοι στρατιώ ται τοῦ βασιλέως οὐ φανεροῦνται. Ὅθεν ὡς κατα- δικώτερος σφοδροτέραν εὑρήσει τὴν κόλασιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ εἰς τὸν προφήτην Ησαΐαν ἑρμηνείᾳ καὶ τάδε περὶ τοῦ διαβόλου διέξεισι. Τάχα γὰρ πρὸ τοῦ κτισθῆναι τὸν ἄνθρωπον τόπος τῆς μετανοίας καὶ τῷ διαβόλῳ ὑπελείπετο, καὶ ἠδύνατο ὁ τύφος, εἰ καὶ ἀρχαιότερον νόσημα ἦν, ὅμως διὰ τῆς μετανοίας ἑαυτὸν ἐξιασάμενος ἀποκα- ταστῆσαι αὐτὸν εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς. Αφ' οὗ δὲ τοῦ κόσμου ή κατασκευὴ καὶ τοῦ παραδείσου, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐν αὐτῷ, καὶ ἐντολὴ καὶ φθόνος τοῦ διά δόλου καὶ φόνος τοῦ τετιμημένου, ἀποκέκλεισται αὐτῷ καὶ ὁ τόπος τῆς μετανοίας. Εἰ γὰρ ὁ Ἡσαῦ μετανοίας τόπον οὐχ εὗρε τὰ πρωτοτόκια ἀποδόμε νος, τίς τόπος ὑπολέλειπται μετανοίας τῷ τὸν πρω μὲν οὖν μέγας μακάριος Παῦλος ἐν ἐπιστολαῖς. 2.1 MICHAELIS GLYC.E 2:2 divini pronuntiati legem semet demittit. Caeterum prudenter observabis æque grave esse quemp'am alios ad peccandum impellere, ac si delinquat ipse. Propterea gravior serpentis poena fuit quam Evæ, rursumque gravior Evæ quam Adami, quod Ada- mum Eva decepisset, Evam serpens. Existimarunt autem Manichæi, hac narratiore moti, bruta quoque prædita esse anima mentis ac intelligentiæ vi participe. Nam absque illo sit, in- quiunt, Deus supplicio serpentem non affecisset. At enim hoc minime verum esse, de verbis hisce Davidicis perspicue patet • Nolite consimiles equis et mulis feri, quæ intelligentia carent ". Alioqui si propterea putant brulas bestias animae intelligentiæ vi præditæ participes esse, quía sup- plicio serpens afectus fuerit, nihil est omnino quod impediat quominus eadem in arboribus quo- que valeat opinio, quando fcum exsecrationi Christus subjecit, cum esuriens fructum in ea allum reperiret. Dejicit ergo serpentem in ter- ram Deus, ut famelsi quis haud cernat quid dia- Lolo acciderit, nihilominus serpentem, qui de sententia Chrysostomi olim erectus stabat, humi repentem intuens secum ad animum revocet, quod cum facinoris bujes administer multetur, multo magis existimandum sit principem mali auctorem puniri. Ceterum supplicio serpentem aficiens Deus, ejusmodi quid facit quale liberum amans pater. Non tantum enim is de interfectore Ulii sui supplicium enunit, sed ipsum etiam eædis instrumentum confringit ac multas in partes la C cerat. Secundum hæc Deus uit: ‹ Observabit ille caput tuum *. » Non jam amplius, inquit, aude- bis tu serpens hominibus insidias 6truere, quod hactenus fecisti, sed tantus erit metus tantaque formido tua ut ambulantibus illis temet in latebras tuas sis abditurus. a Tradit enim suis in epistolis magnus ille Maca- rius de diabolo, futurum fuisse ut statim e lapsu gehennæ traderetur, sed ei, concessisse Deum ut humanum genus oppugnaret, quo Christi milites sese probarent ac declararent. Eamdem ob causam magis etiam damnabilis supplicio graviori multa- bitur. Basilius in Isaia vatis enarratione hujus nodi quædam de diabolo protulit. Fortassis anje creationem hominis diabolo quoque penienti locus relictus fuisset, ac potuisset superbus ille, D. quanquam malum inveteratum foret, per peui- tentiam adhibito sibi remedio pristinam ad con ditionem seipsum restituere. Verum posteaquama secula est mundi creatio iteraque paradisi, ac porro in paradiso exsistere coepit, et mandatum et invir dia diaboli accessit et hominis ornati a Deo cœ- des, ex eo scilicet tempore modus ei penitentiæ nullus est relictus. Quippe si Esaus penitentia locum non invenit, cum primigeniorum jura ven- didisset, quis ei relictus sit poenitentiæ locus, qui Psal. XXXI, 8. ** Gen. 111, 16. : terpres in codice Fontisebr. referuntur ad aposto - lum gentilium S. Paulum bis verbis : ') (25) Quod de Macarii Magni epistolis habet in-

εἰς ἁμαρτίαν. Κατὰ τοῦτο καὶ βαρυτέραν ὑπέστη τῆς Εὔας τὴν κόλασιν. Η Εύα πάλιν τοῦ Ἀδάμ, ὅτι τὸν Ἀδὰμ ἐπάτησεν ἡ Εύα, καὶ τὴν Εὔαν ὁ ὄφις. Α τὸν ἁμαρτάνειν, ὅσον ἄρα τὸ καὶ ἑτέρους ἑνάγειν Αλλ' ἐκ τούτου νοεράς μετέχειν ψυχῆς καὶ τὰ ἄλογα οἱ Μανιχαῖοι ἐνόμισαν· εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, ὡς ἐκεῖνοί φασίν, οὐκ ἂν ἐτιμώρησε τὸν ὄριν ὁ Θεὸς, οὐκ ἂν ἀρᾷ καθυπέβαλεν. 'Αλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν ὁ προφήτης λέγει Δαβιδ • Μη γίνεσθε ὡς ἵππος καὶ ἡμίονος, οἷς οὐκ ἔστι σύνεσις. ο "Αλλως τε εἰ διὰ τὸ τιμωρηθῆναι τὸν ὄφιν δοκοῦσι καὶ τὰ ἄλογα νοερᾶς μετέχειν ψυχῆς, τὸ κωλύον πάντως οὐδὲν μὴ καὶ ἐπ' αὐτῶν τῶν φυ- β τῶν τὸ τοιοῦτον δόγμα κρατεῖν, εἴ γε τὴν συκήν ἀρξε καθυπέβαλεν ὁ Χριστός, ἡνίκα πεινάτας οὐχ εὗρεν καρπὸν ἐν αὐτῇ. Ὑποβάλλει τοίνυν ὁ Θεὸς τὸν ὄφιν κατάρα, ἵνα κἂν τὸν διάβολον οὐ βλέπῃ τις τί ἔπαθε, τὸν ἔφιν ἀεὶ βλέπων συρόμενον τόν ποτε διανεστηκότα, ὡς ὁ Χρυσορρήμων φησίν, ὑπόμνησιν λάβῃ ὅτι εἰ ὁ ὑπουργὸς τῆς κακίας ἐπὶ τοσοῦτον κολάζεται, περὶ τοῦ πρωταιτίου τί χρὴ καὶ λέγειν. Τιμωρεῖται τὸν ἔφιν ὁ Θεὸς τοιοῦτόν τι ποιῶν ὁποῖον δὴ καὶ φιλόστοργος πατήρ. Οὐ μόνον γὰρ τὸν φονέα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τιμωρεῖται, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ φόνου ὄργανον συνθλάττει τε καὶ εἰς πολλὰ κατα- τέμνει. « Αὐτός σου τηρήσει την κεφαλήν. » Ουκέτι, φησί, πρὸς ἐπιβουλάς, ᾧ ὄφι, ἀνθρώπων παρρησιάσῃ καθὰ δὴ καὶ τὸ πρότερον, ἀλλὰ σὺ μὲν τοσοῦτον έξεις τῶν ἀνθρώπων τὸν φόβον ὥστε περιπατούν των καὶ ἐκείνων ἀκούων φωλεοῖς ἐγκατακρύπτειν ἑαυτόν. Ο μὲν οὖν μέγας Μακάριος ἐν ἐπιστολαῖς αὐτ τοῦ (25) περὶ τοῦ διαβόλου φησὶν ὅτι ἅμα τῷ ἐκπε- σεῖν τῇ γεέννῃ παραδοθῆναι ἔμελλεν, ἀλλ᾽ εἰσθη πολεμεῖν, ἵνα φανῶσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶται· ἀντιδίκου γὰρ μὴ προκειμένου οι γνήσιοι στρατιώ ται τοῦ βασιλέως οὐ φανεροῦνται. Ὅθεν ὡς κατα- δικώτερος σφοδροτέραν εὑρήσει τὴν κόλασιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ εἰς τὸν προφήτην Ησαΐαν ἑρμηνείᾳ καὶ τάδε περὶ τοῦ διαβόλου διέξεισι. Τάχα γὰρ πρὸ τοῦ κτισθῆναι τὸν ἄνθρωπον τόπος τῆς μετανοίας καὶ τῷ διαβόλῳ ὑπελείπετο, καὶ ἠδύνατο ὁ τύφος, εἰ καὶ ἀρχαιότερον νόσημα ἦν, ὅμως διὰ τῆς μετανοίας ἑαυτὸν ἐξιασάμενος ἀποκα- ταστῆσαι αὐτὸν εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς. Αφ' οὗ δὲ τοῦ κόσμου ή κατασκευὴ καὶ τοῦ παραδείσου, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐν αὐτῷ, καὶ ἐντολὴ καὶ φθόνος τοῦ διά δόλου καὶ φόνος τοῦ τετιμημένου, ἀποκέκλεισται αὐτῷ καὶ ὁ τόπος τῆς μετανοίας. Εἰ γὰρ ὁ Ἡσαῦ μετανοίας τόπον οὐχ εὗρε τὰ πρωτοτόκια ἀποδόμε νος, τίς τόπος ὑπολέλειπται μετανοίας τῷ τὸν πρω μὲν οὖν μέγας μακάριος Παῦλος ἐν ἐπιστολαῖς. 2.1 MICHAELIS GLYC.E 2:2 divini pronuntiati legem semet demittit. Caeterum prudenter observabis æque grave esse quemp'am alios ad peccandum impellere, ac si delinquat ipse. Propterea gravior serpentis poena fuit quam Evæ, rursumque gravior Evæ quam Adami, quod Ada- mum Eva decepisset, Evam serpens. Existimarunt autem Manichæi, hac narratiore moti, bruta quoque prædita esse anima mentis ac intelligentiæ vi participe. Nam absque illo sit, in- quiunt, Deus supplicio serpentem non affecisset. At enim hoc minime verum esse, de verbis hisce Davidicis perspicue patet • Nolite consimiles equis et mulis feri, quæ intelligentia carent ". Alioqui si propterea putant brulas bestias animae intelligentiæ vi præditæ participes esse, quía sup- plicio serpens afectus fuerit, nihil est omnino quod impediat quominus eadem in arboribus quo- que valeat opinio, quando fcum exsecrationi Christus subjecit, cum esuriens fructum in ea allum reperiret. Dejicit ergo serpentem in ter- ram Deus, ut famelsi quis haud cernat quid dia- Lolo acciderit, nihilominus serpentem, qui de sententia Chrysostomi olim erectus stabat, humi repentem intuens secum ad animum revocet, quod cum facinoris bujes administer multetur, multo magis existimandum sit principem mali auctorem puniri. Ceterum supplicio serpentem aficiens Deus, ejusmodi quid facit quale liberum amans pater. Non tantum enim is de interfectore Ulii sui supplicium enunit, sed ipsum etiam eædis instrumentum confringit ac multas in partes la C cerat. Secundum hæc Deus uit: ‹ Observabit ille caput tuum *. » Non jam amplius, inquit, aude- bis tu serpens hominibus insidias 6truere, quod hactenus fecisti, sed tantus erit metus tantaque formido tua ut ambulantibus illis temet in latebras tuas sis abditurus. a Tradit enim suis in epistolis magnus ille Maca- rius de diabolo, futurum fuisse ut statim e lapsu gehennæ traderetur, sed ei, concessisse Deum ut humanum genus oppugnaret, quo Christi milites sese probarent ac declararent. Eamdem ob causam magis etiam damnabilis supplicio graviori multa- bitur. Basilius in Isaia vatis enarratione hujus nodi quædam de diabolo protulit. Fortassis anje creationem hominis diabolo quoque penienti locus relictus fuisset, ac potuisset superbus ille, D. quanquam malum inveteratum foret, per peui- tentiam adhibito sibi remedio pristinam ad con ditionem seipsum restituere. Verum posteaquama secula est mundi creatio iteraque paradisi, ac porro in paradiso exsistere coepit, et mandatum et invir dia diaboli accessit et hominis ornati a Deo cœ- des, ex eo scilicet tempore modus ei penitentiæ nullus est relictus. Quippe si Esaus penitentia locum non invenit, cum primigeniorum jura ven- didisset, quis ei relictus sit poenitentiæ locus, qui Psal. XXXI, 8. ** Gen. 111, 16. : terpres in codice Fontisebr. referuntur ad aposto - lum gentilium S. Paulum bis verbis : ') (25) Quod de Macarii Magni epistolis habet in-

γεν' « Οίμοι ὅτι ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνῆκε. Α Παρασυνεβλήθη τοῖς ἀνοήτοις κτήνεσι καὶ ὡμοιώ- θη αὐτοῖς. » Κατὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Μάξιμος ἐν τοῖς πρὸς θαλάσσιον ἔλεγεν ὅτι τὰ πάθη ταῦτα, ήγουν ἡδονὴ λύπη ἐπιθυμία καὶ τὰ λοιπὰ πάντα, τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων προηγουμένως οὐ συνεκτί σθησαν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῆς τελειότητος έκπτωσιν ἐπεισῆλθε ταῦτα τῷ ἀλογωτέρῳ μέρει προσφυέντα τῆς φύσεως, δι' ὧν ἀντὶ τῆς θείας καὶ μακαρίας εἰκόνος εὐθὺς ἅμα τῇ παραβάσει διαφανὴς καὶ ἐπί δηλος ἐν τῷ ἀνθρώπῳ γέγονεν ἡ τῶν ἀλόγων ζώων ὁμοίωσις. Ἔδει γὰρ τῆς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθεί σης ὑφ' ὧν γνωμικῶς ἐπεσπάσατο τῶν ἀλόγων γνω- ρισμάτων, ἐνδίκως τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων κολά- ζεσθαι, σοφῶς εἰς συναίσθησιν τῆς λογικῆς μεγαλη νοίας ἐλθεῖν οἰκονομοῦντος τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον. Πλὴν οὐκ ἀναγκαίως τῷ ὄντι κατέδησεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς μετὰ τὴν παράβασιν ταῖς ἐπιθυμίαις ταύταις, ὑφ' ὧν ἐπί τε βρώσεις καὶ πόσεις καὶ ἐπὶ ἀφροδίσια κα- ταφερόμεθα. Εντεῦθεν γὰρ τοῖς γεννητοῖς ἡμῶν σώμασι τὸ γεννάσθαι τε καὶ τρέφεσθαι καὶ διαμέ νειν ἕως πλείστου, καθ᾽ ὅσον ἂν ἑκάστῳ τοῦ σώμα- της ἡ σύστασις ἐπιδέχηται. Καὶ γὰρ ἐκ τεσσάρων αὐτὸ στοιχείων συγκείμενον ἐπακολουθοῦσαν ἐξ ἀνάγε της κέκτηται τὴν διάλυσιν. Σύνθεσις γὰρ ἀρχὴ δια- στάσεως, ὡς ὁ θεολόγος φησί Γρηγόριος. Δέλυται οὖν ἐπὶ τισὶ μὲν τάχιον, ἐπὶ τισὶ δὲ βράδιον. Καὶ πεί- θου τῷ μεγάλῳ Κυρίλλῳ λέγοντι · . Εἴασε δὲ μετά τὴν ἀπόπτωσιν ἔκαστον ὁ Θεὸς τὴν ἑαυτοῦ ζωήν ἐκπληροῦν ὡς ἂν ἔτυχε κράσεως. » Επὶ γὰρ τούτῳ καὶ τὰ συστατικὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν, καρδίαν δηλονότι εγκέφαλον ήπαρ καὶ ὅσα τοιαῦτα, στεῤῥοῖς ἀπαντα- χόθεν ὀστέοις ἡ φύσις ἐφρούρησεν, ὥστε μὴ καὶ ταῖς τυχούσαις προφάσεσι καταβλαπτομένων αὐτῶν ἑτοί μως οὕτω τὸν θάνατον ἕπεσθαι. Ταύταις μέντοι ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ ἡδονὴν ὥσπερ τι δέλεαρ ἐγκατέμι ξεν, ὡς ἐντεῦθεν ἡμᾶς ἑτοίμως καθέλκεσθαι. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ἐπὶ βρώσεις καὶ πόσεις ἑτρέ- χομεν, οὐκ ἂν ἀφροδισίοις ολοσχερῶς προσεκείμεθα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, τάχα ἂν ἐξ ἀνάγκης τὸ γένος ἀπό λωλε τὸ ἀνθρώπινον. Κατὰ τοῦτο μὲν οὖν καὶ ἡ γονή, περίττωμα οἷον οὖσα, κατεπείγει καὶ ἀνιᾷ καὶ ἀναγ πάζει τὸ ζῶον ὁρμᾶν ἐπὶ τὴν ἀπόκρισιν αὐτῆς, οὐ μεθόδως καὶ τοῦτο τοῦ Θεοῦ συγχωρήσαντος ἕνεκα τῆς τοῦ γένους διαμονής. Ταῦτα δὲ Μάνης καὶ Οὐα- λεντίνο; ηγνοηκότες, ὡς ἔοικε, κτίσμα τοῦ διαβόλου ἔλεγον εἶναι, ὑπ' αὐτοῦ τε πυροῦσθαι καὶ πρὸς ἀτι μίας ἀποκυλίεσθαι. Πλὴν οὐκ ἀφῆκε πρὸς συναφείας ἡμᾶς ὁ Θεὸς εἶναι πάντη κατωφερεῖς, οὐδὲ ζῆν ἀνε - παισθήτως είασεν ὡς τὰ ἄλογα. Τῇ γὰρ ἡδονῇ καὶ ἀηδίαν συνέζευξεν καὶ σύμμικτον ταύτην ἐποίησεν, ὡς ἐκεῖθεν μὲν ἐπὶ τὴν τοῦ γένους αὔξησιν ἔλκε- σθαι, ἐντεῦθεν δὲ ταλανίζειν ἑαυτοὺς, τῶν προτέρων επιμεμνήσθαι, καὶ τῆς ἁμαρτίας μέγα καταβοᾷν, δι' ἦν τοῖς ἀνοήτοις παρασυνεβλήθημεν κτήνεσι. ANNALIUM PARS I. fica vita excidisset, ex quo mandati violator exsti- B tit, în statum vitæ brutorum consimilem et affectio- nibus obnoxium lapsus est. Idcirco Davides plo- rans inquit: «Hei mihi, cum homo dignitate, doreret, animum non advertit ; idcirco brutis jumentis est comparatus, eisque factus similis "., Idem eximius etiam ille maximus in iis ad Thalas- stum quæ perscripsit exposuit, affectiones nimirum hasce, voluptatem dolorem appetitum, cæteras, initio cum hominum natura non fuisse conditas, sed propter amissionen perfectionis irrepsisse, ac parti nature paulo longius a ratione recedenti ad- bæsisse, per quas statim una cum transgressione pro divina beataque imagine brutorum animalium similitudo in homine manifesta et conspicua exsti- tit. Erat enim necesse ut cooperta rationis digni- tate natura mortalium æquissimo jure per ea pu- niretur brutorum naturæ indicia et argumenta, qua: ipsa sibi sponte sua arcessivit, sapienter efficiente Deo ut hoc pacto intelligentiæ rationalis amplitu- dinem homo secum expenderet. Enimvero post Iransgressionem reapse nos Deus cupiditatibus illis alligavit et coustrinxit, per quas ad cibum, potum res Venereas impellimur. Hinc est in corporibns nostris per procreationem in lucem editis, quod et gignantur et alantur, et tam diu maxime durent quandiu cujusque corporis constitutio vitæ capax est. Cum enim corpus ex elementis quatuor con- stet, ita necessario comparatum est ut ejus disso- C latio tandem sequatur. Quippe compositio nostri ortus initium est, quemadmodum Gregorius ille theologus inquit. Idcirco corpus in quibusdam celerius dissolvitur, in aliis tardius. Persuadeat hoc etiam magnus ile tibi Cyrillas, qui ait : «Poet lapsum Deus unicuique vitam suam explere pro ratione temperamenti sinit.» Nam illam ob causam partes eas corporis nostri quæ vitam nostram cor tinent, cujus generis sunt cor, cerebrum, jecur aliaque talia, Armis ossibus undique natura muni vit; ut ne per quasvis occasiones fortuitas iis læsis extemplo mors consequeretur. Atque his de qui bus antea locuti sumus, cupiditatibus voluptatem quoque velut escæ condimentum quoddam miscuit, ut ea nos commode delenitos flecteret. Nam cæte- D roquin ad cibum potumque nos haud conferremus, et a rebus Venereis prorsus abstineremus. Quibus rebus on issis ac neglectis necessario genus humanum interiret. Hinc fit ut semen, quod supere fuias quædam est, nos urgeat, et molestia quadam afficiendo cogat ut ejus ad excretionem progredia- mur, optima id ratione permittente Deo propter generis nostri durationem. Quæ cum Manes atque Valentinus ignorarent, uti quidem videtur, carnem esse diaboli opificium dixerunt et accendi ab eo, quo tarpes in libidines proruat. Enimvero non concessit nobis Deus at nimiopere simus ad complexus Venereos proclives, nec brutorum in morem absque sensu vivendi potestatem fecit. Nam voluptati quamdam insuavitatem adjunxit atque miscuit, * P±al. xlviii, 15.

γεν' « Οίμοι ὅτι ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνῆκε. Α Παρασυνεβλήθη τοῖς ἀνοήτοις κτήνεσι καὶ ὡμοιώ- θη αὐτοῖς. » Κατὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ μέγας Μάξιμος ἐν τοῖς πρὸς θαλάσσιον ἔλεγεν ὅτι τὰ πάθη ταῦτα, ήγουν ἡδονὴ λύπη ἐπιθυμία καὶ τὰ λοιπὰ πάντα, τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων προηγουμένως οὐ συνεκτί σθησαν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῆς τελειότητος έκπτωσιν ἐπεισῆλθε ταῦτα τῷ ἀλογωτέρῳ μέρει προσφυέντα τῆς φύσεως, δι' ὧν ἀντὶ τῆς θείας καὶ μακαρίας εἰκόνος εὐθὺς ἅμα τῇ παραβάσει διαφανὴς καὶ ἐπί δηλος ἐν τῷ ἀνθρώπῳ γέγονεν ἡ τῶν ἀλόγων ζώων ὁμοίωσις. Ἔδει γὰρ τῆς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθεί σης ὑφ' ὧν γνωμικῶς ἐπεσπάσατο τῶν ἀλόγων γνω- ρισμάτων, ἐνδίκως τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων κολά- ζεσθαι, σοφῶς εἰς συναίσθησιν τῆς λογικῆς μεγαλη νοίας ἐλθεῖν οἰκονομοῦντος τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον. Πλὴν οὐκ ἀναγκαίως τῷ ὄντι κατέδησεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς μετὰ τὴν παράβασιν ταῖς ἐπιθυμίαις ταύταις, ὑφ' ὧν ἐπί τε βρώσεις καὶ πόσεις καὶ ἐπὶ ἀφροδίσια κα- ταφερόμεθα. Εντεῦθεν γὰρ τοῖς γεννητοῖς ἡμῶν σώμασι τὸ γεννάσθαι τε καὶ τρέφεσθαι καὶ διαμέ νειν ἕως πλείστου, καθ᾽ ὅσον ἂν ἑκάστῳ τοῦ σώμα- της ἡ σύστασις ἐπιδέχηται. Καὶ γὰρ ἐκ τεσσάρων αὐτὸ στοιχείων συγκείμενον ἐπακολουθοῦσαν ἐξ ἀνάγε της κέκτηται τὴν διάλυσιν. Σύνθεσις γὰρ ἀρχὴ δια- στάσεως, ὡς ὁ θεολόγος φησί Γρηγόριος. Δέλυται οὖν ἐπὶ τισὶ μὲν τάχιον, ἐπὶ τισὶ δὲ βράδιον. Καὶ πεί- θου τῷ μεγάλῳ Κυρίλλῳ λέγοντι · . Εἴασε δὲ μετά τὴν ἀπόπτωσιν ἔκαστον ὁ Θεὸς τὴν ἑαυτοῦ ζωήν ἐκπληροῦν ὡς ἂν ἔτυχε κράσεως. » Επὶ γὰρ τούτῳ καὶ τὰ συστατικὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν, καρδίαν δηλονότι εγκέφαλον ήπαρ καὶ ὅσα τοιαῦτα, στεῤῥοῖς ἀπαντα- χόθεν ὀστέοις ἡ φύσις ἐφρούρησεν, ὥστε μὴ καὶ ταῖς τυχούσαις προφάσεσι καταβλαπτομένων αὐτῶν ἑτοί μως οὕτω τὸν θάνατον ἕπεσθαι. Ταύταις μέντοι ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ ἡδονὴν ὥσπερ τι δέλεαρ ἐγκατέμι ξεν, ὡς ἐντεῦθεν ἡμᾶς ἑτοίμως καθέλκεσθαι. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ἐπὶ βρώσεις καὶ πόσεις ἑτρέ- χομεν, οὐκ ἂν ἀφροδισίοις ολοσχερῶς προσεκείμεθα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, τάχα ἂν ἐξ ἀνάγκης τὸ γένος ἀπό λωλε τὸ ἀνθρώπινον. Κατὰ τοῦτο μὲν οὖν καὶ ἡ γονή, περίττωμα οἷον οὖσα, κατεπείγει καὶ ἀνιᾷ καὶ ἀναγ πάζει τὸ ζῶον ὁρμᾶν ἐπὶ τὴν ἀπόκρισιν αὐτῆς, οὐ μεθόδως καὶ τοῦτο τοῦ Θεοῦ συγχωρήσαντος ἕνεκα τῆς τοῦ γένους διαμονής. Ταῦτα δὲ Μάνης καὶ Οὐα- λεντίνο; ηγνοηκότες, ὡς ἔοικε, κτίσμα τοῦ διαβόλου ἔλεγον εἶναι, ὑπ' αὐτοῦ τε πυροῦσθαι καὶ πρὸς ἀτι μίας ἀποκυλίεσθαι. Πλὴν οὐκ ἀφῆκε πρὸς συναφείας ἡμᾶς ὁ Θεὸς εἶναι πάντη κατωφερεῖς, οὐδὲ ζῆν ἀνε - παισθήτως είασεν ὡς τὰ ἄλογα. Τῇ γὰρ ἡδονῇ καὶ ἀηδίαν συνέζευξεν καὶ σύμμικτον ταύτην ἐποίησεν, ὡς ἐκεῖθεν μὲν ἐπὶ τὴν τοῦ γένους αὔξησιν ἔλκε- σθαι, ἐντεῦθεν δὲ ταλανίζειν ἑαυτοὺς, τῶν προτέρων επιμεμνήσθαι, καὶ τῆς ἁμαρτίας μέγα καταβοᾷν, δι' ἦν τοῖς ἀνοήτοις παρασυνεβλήθημεν κτήνεσι. ANNALIUM PARS I. fica vita excidisset, ex quo mandati violator exsti- B tit, în statum vitæ brutorum consimilem et affectio- nibus obnoxium lapsus est. Idcirco Davides plo- rans inquit: «Hei mihi, cum homo dignitate, doreret, animum non advertit ; idcirco brutis jumentis est comparatus, eisque factus similis "., Idem eximius etiam ille maximus in iis ad Thalas- stum quæ perscripsit exposuit, affectiones nimirum hasce, voluptatem dolorem appetitum, cæteras, initio cum hominum natura non fuisse conditas, sed propter amissionen perfectionis irrepsisse, ac parti nature paulo longius a ratione recedenti ad- bæsisse, per quas statim una cum transgressione pro divina beataque imagine brutorum animalium similitudo in homine manifesta et conspicua exsti- tit. Erat enim necesse ut cooperta rationis digni- tate natura mortalium æquissimo jure per ea pu- niretur brutorum naturæ indicia et argumenta, qua: ipsa sibi sponte sua arcessivit, sapienter efficiente Deo ut hoc pacto intelligentiæ rationalis amplitu- dinem homo secum expenderet. Enimvero post Iransgressionem reapse nos Deus cupiditatibus illis alligavit et coustrinxit, per quas ad cibum, potum res Venereas impellimur. Hinc est in corporibns nostris per procreationem in lucem editis, quod et gignantur et alantur, et tam diu maxime durent quandiu cujusque corporis constitutio vitæ capax est. Cum enim corpus ex elementis quatuor con- stet, ita necessario comparatum est ut ejus disso- C latio tandem sequatur. Quippe compositio nostri ortus initium est, quemadmodum Gregorius ille theologus inquit. Idcirco corpus in quibusdam celerius dissolvitur, in aliis tardius. Persuadeat hoc etiam magnus ile tibi Cyrillas, qui ait : «Poet lapsum Deus unicuique vitam suam explere pro ratione temperamenti sinit.» Nam illam ob causam partes eas corporis nostri quæ vitam nostram cor tinent, cujus generis sunt cor, cerebrum, jecur aliaque talia, Armis ossibus undique natura muni vit; ut ne per quasvis occasiones fortuitas iis læsis extemplo mors consequeretur. Atque his de qui bus antea locuti sumus, cupiditatibus voluptatem quoque velut escæ condimentum quoddam miscuit, ut ea nos commode delenitos flecteret. Nam cæte- D roquin ad cibum potumque nos haud conferremus, et a rebus Venereis prorsus abstineremus. Quibus rebus on issis ac neglectis necessario genus humanum interiret. Hinc fit ut semen, quod supere fuias quædam est, nos urgeat, et molestia quadam afficiendo cogat ut ejus ad excretionem progredia- mur, optima id ratione permittente Deo propter generis nostri durationem. Quæ cum Manes atque Valentinus ignorarent, uti quidem videtur, carnem esse diaboli opificium dixerunt et accendi ab eo, quo tarpes in libidines proruat. Enimvero non concessit nobis Deus at nimiopere simus ad complexus Venereos proclives, nec brutorum in morem absque sensu vivendi potestatem fecit. Nam voluptati quamdam insuavitatem adjunxit atque miscuit, * P±al. xlviii, 15.

τῆς ζωῆς ἡμῶν περιείληπται, καὶ θριξί κατωχύ- ρωσε καὶ ὀστέοις πρὸ τούτων στεῤῥοῖς. Ἀπαλόν δὲ ἡ φύσις τοῦτον ἐποίησεν, ἐπειδὴ ταῖς αἰσθήσεσι πάσαις αὐτὸς χορηγεῖ τὰς πηγάς. Ἵνα δὲ μὴ τῇ στεῤῥότητι τῶν ὀστῶν συντριβόμενος περὶ τὴν οἰκείαν βλάπτηται φύσιν, ἀπαλὸς καὶ γὰρ, δυσὶ μήνιγξιν αὐτὸν περιέλαβε, καὶ ταύται; οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπαλῇ μὲν οὔσῃ τῇ ἔσωθεν διά γε τὴν τοῦ ἐγε κεφάλου ἀνάπαυσιν, στεῤῥοτέρᾳ δὲ πάλιν τῇ ἔξω- θεν, ὡς ἐντεῦθεν ἄμφω φυλάττεσθαι· οὕτω μὲν οὖν καὶ ἐπὶ τῆς καρδίας εποίησε, καθὰ δὴ καὶ ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης φησὶν, ὀστέοις μὲν περι- κυκλώσας, παραθεὶς δὲ αὐτῇ καθάπερ ἀπαλόν στρώμα τὸν πνεύμονα, ἵνα μὴ τῇ ἀεικινησίᾳ καὶ αὕτη τοῖς ὀστέοις · συντρίβηται. 'Αλλὰ πολλαχόθεν ἔχειν βαφὰς πολλῆς ἀσφαλείας ὑπόθεσις - ἐξατμί- Β ζεται γὰρ ἐκεῖθεν αὐτὸς, ὥστε μὴ συμπνίγεσθαι ὑπὸ τῶν ἀναφερομένων ἀτμῶν. Πληγή τε εἴ τις ἐπενεχθείη ποτέ, οὐχ ὁλοσχερῶς ἡ βλάβη γίνεται· εἰ μὲν γὰρ ἐν καὶ συνεχὲς ἦν τὸ ὀστοῦν, καὶ μία κατενεχθεῖσα πληγὴ τὸ πᾶν ἐλυμήνατο, εἰς πολλὰ δὲ νυνὶ διαιρουμένου γενέσθαι τοῦτο πάντως ἀμής χανον. Εἰ γὰρ καὶ συμβαίη τρωθήναι μέρος ἐν, ἀνάγκη πᾶσα τὸ κατ' ἐκεῖνο τὸ μέρος κείμενον ὀστοῦν παραβλάπτεσθαι, ἀσινῇ δὲ τὰ λοιπὰ πάντα διαφυλάττεσθαι, τοῦ συνεχούς τῆς πληγῆς διακο πτομένου τῇ τῶν ὀστῶν διαιρέσει. Περὶ δὲ τῶν τῆς κεφαλῆς περιττωμάτων τί χρὴ καὶ λέγειν, εἴ γε τὰς ἐκκρίσεις αὐτῶν, ὡς ὁρᾷς, ἡ ἔσφρησις πεπί- στευται ;. Ἐπειδὴ γὰρ τους κάτωθεν ἀναπέμπο- μένους ἀτμοὺς ὡς ὑπερκειμένη αὕτη τοῦ σώματος ὑποδέχεσθαι είωθεν,· ἡ δὲ τούτων πλημμύρα πολυ λὴν ἂν εἰργάσατο τῷ ἐγκεφάλῳ τὴν λώβην, οὐδὲ τού του κατημέλησεν δὲ τῶν ἁπάντων ποιητής, ἀλλὰ πόρους τινὰς ἐν τοῖς ὀστέοις ἐργασάμενος τὰ ὑγρὰ καὶ παχέα τῶν περιττωμάτων ἐπὶ τὴν ὑπερῴαν καὶ τοὺς μυκτῆρας ὡδήγησε, καὶ δύο τούτοις ἐκ κρίσεων απένειμε μόρια, ίνα συντόμως τὸ βλαβε- ρὸν ἐκφορῆται. Τὸ δέ γε ἀτμῶδες περίττωμα διὰ τῶν τοῦ κρανίου ῥαφῶν ἄνωθεν ἐξωθεῖται. Μή θαύμαζε εἴ γε ψυχρός ἐστιν ὁ ἐγκέφαλος φύσει, καὶ ὅτι μείζονα τοῦτον ὁ ἄνθρωπος ἢ τὰ λοιπὰ ζῶα κέκτηται. Τὴν γὰρ ἐν τῇ καρδίᾳ θερμότητα τε καὶ ζέσιν χωρεῖν ἐπὶ τὸ εὐκρατον ἐντεῦθεν ὁ Αριστοτέλης φησίν, αὐτὸν δὲ αὖ τὸν ἐγκέφαλον μὴ ὑπερθερμαίνεσθαι τῇ ἀναφερομένη θερμότητι. Ορα δὲ νουνεχῶς· ἐπειδὴ γὰρ ἡ τοιαύτη θερμότης μείζων ἐστὶ, μείζων ἄρα καὶ ἡ ἐξ ἐγκεφάλου ψυ χρότης τε ὁμοῦ καὶ ὑγρότης αντίκειται, ἧς ὑγρό- τητος ἕνεκα καὶ ὀψιαίτατα πήγνυται τὸ περὶ τὴν κεφαλὴν ὀστοῦν, δ δὴ καὶ βρέγμα καλοῦσί τινες. ᾿Αλλὰ καὶ ῥαφὰς πλείους ὁ ἄνθρωπος κέκτηται, καὶ μᾶλλον ὁ ἀνήρ. Τίνος ένεκεν ; Οτι καὶ πλείων δ ἐγκέφαλος αὐτῷ πρόσεστιν· ἵνα γοῦν ἔμπνους δ τύπος ᾖ, πλειόνων ὁ ἀνὴρ ἐδεήθη ῥαφῶν. Καὶ ξη- ρὸς μὲν ὁ τοιοῦτος καὶ ἀπέριττος ων συνετόν τινα ποιεῖ καὶ νηφάλιον, κάθυγρος δὲ ὧν τἀναντία ποιεῖ, νωθρόν δηλονότι καὶ ὑπνώδη καὶ ῥᾴθυμον. Καὶ πρόσ σχες, εἰ βούλει, τῷ σοφῳ Ηρακλείτῳ· ξηροτέρη ψυχή ANNALIUM PARS I. A cunctis sensibus suos quasi fontes suppeditat, " . D C Rursum ne tain tenera substantia propter ossium duritiem collisa velut attereretur ac detrimentum caperet, duabus eam membranis est com plexa, iisque non unius generis, sed interiore qui dem molli ob cerebri quietem, exteriore vero \solidiori, quo per illam utriusque saluti consulere- tur. Idem in corde factum, Joanne Chrysostomo teste, quod ossibus quidem cinxit Deus ; sed nililo- minus eidem, quasi teneram quamdan vestem stragulam, pulmonem adjunxit, ne et ipsum ad ossa propter perpetuitatem motus allideretur. Quin illud etiam, quod non continuum et unum sit os quo cerebrum tegitur, sed omni ex parte suturas habeat, quam præclare consultum sanitati nostras sit, argumento est. Nam per eas vapores suos emittit, ne per halitus sursum contendentes suffocetur; et eadem ratione consequimur ut illatà forte cerebro plaga non totum lædat. Quippe si os continuum et unum foret, ab uno vulnere totum laderetur. Nunc cum in ossa plura divisum sit, fieri hoc omnino nequit. Nam si maxime pars una vulneretur, necesse est illud os lædi quod illa est in parte situm, cum illæsa cætera maneant, vulneris continuitate per ossium divisionem inter- rupta. Quid de capitis excrementis dicam? quorum egestioni nares sunt, uti vides, destinata. Cum enim caput tanquam supremum in corpore locum conse● cutum vapores deorsum ascendentes excipere soleat, quorum redundantia cerebro plurimum detrimenti allatura erat, ne id quidem opifex ille rerum negli- gere voluit, sed quibusdam meatibus effectis in ipsis ossibus excrementa humida et crassa in palatum ac nares deduxit, quas ipsas quoque duas in partes divisit, quibus excretio fat, ut compendiaria quasi via breviterque noxia egerantur et excremenia sursum exhalantia per cranii suturas sursum expellantur. Neque cerebri naturam esse frigidam miraberis, nec quod in homine cerebrum sit amplius quam in animalibus cæteris. Nam hinc trådit Aristoteles calorem ebullitionemque cordis temperatiorem ef- fici, et ipsum cerebrum propter calorem sursum tendentem non nimium effervescere. Quod sane si fieret, non parum effectiones ejus impedirentur. Atque hoc loco mentem mihi velim adhibeas. Quia magnus est cordis calor, idcirco etiam major illi frigiditas cerebri et humiditas opponitur; cujus humiditatis causa perquam sero capitis os conso- lidatur, quod bregma nonnulli vocant. Et suturas capitis, ceu diximus, homo plures habet, præser timque vir. Quamobrem istuc ? Quia cerebrum in eo quoque majus est. Ut igitur hice locus fetoris expers esset maxime, vir pluribus suturis egebat pro ipsius nimirum cerebri amplitudine. Quodsi cerebrum quis siccum minimeque gravatum ab excrementis habeat, prudens atque sobrius evadit, cum ejusdem humiditas contrarium quid- dam efficiat, hominem videlicet desidem, somuo- lentum, ignavum. Licet hoc de sapientis Heraclit

τῆς ζωῆς ἡμῶν περιείληπται, καὶ θριξί κατωχύ- ρωσε καὶ ὀστέοις πρὸ τούτων στεῤῥοῖς. Ἀπαλόν δὲ ἡ φύσις τοῦτον ἐποίησεν, ἐπειδὴ ταῖς αἰσθήσεσι πάσαις αὐτὸς χορηγεῖ τὰς πηγάς. Ἵνα δὲ μὴ τῇ στεῤῥότητι τῶν ὀστῶν συντριβόμενος περὶ τὴν οἰκείαν βλάπτηται φύσιν, ἀπαλὸς καὶ γὰρ, δυσὶ μήνιγξιν αὐτὸν περιέλαβε, καὶ ταύται; οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπαλῇ μὲν οὔσῃ τῇ ἔσωθεν διά γε τὴν τοῦ ἐγε κεφάλου ἀνάπαυσιν, στεῤῥοτέρᾳ δὲ πάλιν τῇ ἔξω- θεν, ὡς ἐντεῦθεν ἄμφω φυλάττεσθαι· οὕτω μὲν οὖν καὶ ἐπὶ τῆς καρδίας εποίησε, καθὰ δὴ καὶ ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης φησὶν, ὀστέοις μὲν περι- κυκλώσας, παραθεὶς δὲ αὐτῇ καθάπερ ἀπαλόν στρώμα τὸν πνεύμονα, ἵνα μὴ τῇ ἀεικινησίᾳ καὶ αὕτη τοῖς ὀστέοις · συντρίβηται. 'Αλλὰ πολλαχόθεν ἔχειν βαφὰς πολλῆς ἀσφαλείας ὑπόθεσις - ἐξατμί- Β ζεται γὰρ ἐκεῖθεν αὐτὸς, ὥστε μὴ συμπνίγεσθαι ὑπὸ τῶν ἀναφερομένων ἀτμῶν. Πληγή τε εἴ τις ἐπενεχθείη ποτέ, οὐχ ὁλοσχερῶς ἡ βλάβη γίνεται· εἰ μὲν γὰρ ἐν καὶ συνεχὲς ἦν τὸ ὀστοῦν, καὶ μία κατενεχθεῖσα πληγὴ τὸ πᾶν ἐλυμήνατο, εἰς πολλὰ δὲ νυνὶ διαιρουμένου γενέσθαι τοῦτο πάντως ἀμής χανον. Εἰ γὰρ καὶ συμβαίη τρωθήναι μέρος ἐν, ἀνάγκη πᾶσα τὸ κατ' ἐκεῖνο τὸ μέρος κείμενον ὀστοῦν παραβλάπτεσθαι, ἀσινῇ δὲ τὰ λοιπὰ πάντα διαφυλάττεσθαι, τοῦ συνεχούς τῆς πληγῆς διακο πτομένου τῇ τῶν ὀστῶν διαιρέσει. Περὶ δὲ τῶν τῆς κεφαλῆς περιττωμάτων τί χρὴ καὶ λέγειν, εἴ γε τὰς ἐκκρίσεις αὐτῶν, ὡς ὁρᾷς, ἡ ἔσφρησις πεπί- στευται ;. Ἐπειδὴ γὰρ τους κάτωθεν ἀναπέμπο- μένους ἀτμοὺς ὡς ὑπερκειμένη αὕτη τοῦ σώματος ὑποδέχεσθαι είωθεν,· ἡ δὲ τούτων πλημμύρα πολυ λὴν ἂν εἰργάσατο τῷ ἐγκεφάλῳ τὴν λώβην, οὐδὲ τού του κατημέλησεν δὲ τῶν ἁπάντων ποιητής, ἀλλὰ πόρους τινὰς ἐν τοῖς ὀστέοις ἐργασάμενος τὰ ὑγρὰ καὶ παχέα τῶν περιττωμάτων ἐπὶ τὴν ὑπερῴαν καὶ τοὺς μυκτῆρας ὡδήγησε, καὶ δύο τούτοις ἐκ κρίσεων απένειμε μόρια, ίνα συντόμως τὸ βλαβε- ρὸν ἐκφορῆται. Τὸ δέ γε ἀτμῶδες περίττωμα διὰ τῶν τοῦ κρανίου ῥαφῶν ἄνωθεν ἐξωθεῖται. Μή θαύμαζε εἴ γε ψυχρός ἐστιν ὁ ἐγκέφαλος φύσει, καὶ ὅτι μείζονα τοῦτον ὁ ἄνθρωπος ἢ τὰ λοιπὰ ζῶα κέκτηται. Τὴν γὰρ ἐν τῇ καρδίᾳ θερμότητα τε καὶ ζέσιν χωρεῖν ἐπὶ τὸ εὐκρατον ἐντεῦθεν ὁ Αριστοτέλης φησίν, αὐτὸν δὲ αὖ τὸν ἐγκέφαλον μὴ ὑπερθερμαίνεσθαι τῇ ἀναφερομένη θερμότητι. Ορα δὲ νουνεχῶς· ἐπειδὴ γὰρ ἡ τοιαύτη θερμότης μείζων ἐστὶ, μείζων ἄρα καὶ ἡ ἐξ ἐγκεφάλου ψυ χρότης τε ὁμοῦ καὶ ὑγρότης αντίκειται, ἧς ὑγρό- τητος ἕνεκα καὶ ὀψιαίτατα πήγνυται τὸ περὶ τὴν κεφαλὴν ὀστοῦν, δ δὴ καὶ βρέγμα καλοῦσί τινες. ᾿Αλλὰ καὶ ῥαφὰς πλείους ὁ ἄνθρωπος κέκτηται, καὶ μᾶλλον ὁ ἀνήρ. Τίνος ένεκεν ; Οτι καὶ πλείων δ ἐγκέφαλος αὐτῷ πρόσεστιν· ἵνα γοῦν ἔμπνους δ τύπος ᾖ, πλειόνων ὁ ἀνὴρ ἐδεήθη ῥαφῶν. Καὶ ξη- ρὸς μὲν ὁ τοιοῦτος καὶ ἀπέριττος ων συνετόν τινα ποιεῖ καὶ νηφάλιον, κάθυγρος δὲ ὧν τἀναντία ποιεῖ, νωθρόν δηλονότι καὶ ὑπνώδη καὶ ῥᾴθυμον. Καὶ πρόσ σχες, εἰ βούλει, τῷ σοφῳ Ηρακλείτῳ· ξηροτέρη ψυχή ANNALIUM PARS I. A cunctis sensibus suos quasi fontes suppeditat, " . D C Rursum ne tain tenera substantia propter ossium duritiem collisa velut attereretur ac detrimentum caperet, duabus eam membranis est com plexa, iisque non unius generis, sed interiore qui dem molli ob cerebri quietem, exteriore vero \solidiori, quo per illam utriusque saluti consulere- tur. Idem in corde factum, Joanne Chrysostomo teste, quod ossibus quidem cinxit Deus ; sed nililo- minus eidem, quasi teneram quamdan vestem stragulam, pulmonem adjunxit, ne et ipsum ad ossa propter perpetuitatem motus allideretur. Quin illud etiam, quod non continuum et unum sit os quo cerebrum tegitur, sed omni ex parte suturas habeat, quam præclare consultum sanitati nostras sit, argumento est. Nam per eas vapores suos emittit, ne per halitus sursum contendentes suffocetur; et eadem ratione consequimur ut illatà forte cerebro plaga non totum lædat. Quippe si os continuum et unum foret, ab uno vulnere totum laderetur. Nunc cum in ossa plura divisum sit, fieri hoc omnino nequit. Nam si maxime pars una vulneretur, necesse est illud os lædi quod illa est in parte situm, cum illæsa cætera maneant, vulneris continuitate per ossium divisionem inter- rupta. Quid de capitis excrementis dicam? quorum egestioni nares sunt, uti vides, destinata. Cum enim caput tanquam supremum in corpore locum conse● cutum vapores deorsum ascendentes excipere soleat, quorum redundantia cerebro plurimum detrimenti allatura erat, ne id quidem opifex ille rerum negli- gere voluit, sed quibusdam meatibus effectis in ipsis ossibus excrementa humida et crassa in palatum ac nares deduxit, quas ipsas quoque duas in partes divisit, quibus excretio fat, ut compendiaria quasi via breviterque noxia egerantur et excremenia sursum exhalantia per cranii suturas sursum expellantur. Neque cerebri naturam esse frigidam miraberis, nec quod in homine cerebrum sit amplius quam in animalibus cæteris. Nam hinc trådit Aristoteles calorem ebullitionemque cordis temperatiorem ef- fici, et ipsum cerebrum propter calorem sursum tendentem non nimium effervescere. Quod sane si fieret, non parum effectiones ejus impedirentur. Atque hoc loco mentem mihi velim adhibeas. Quia magnus est cordis calor, idcirco etiam major illi frigiditas cerebri et humiditas opponitur; cujus humiditatis causa perquam sero capitis os conso- lidatur, quod bregma nonnulli vocant. Et suturas capitis, ceu diximus, homo plures habet, præser timque vir. Quamobrem istuc ? Quia cerebrum in eo quoque majus est. Ut igitur hice locus fetoris expers esset maxime, vir pluribus suturis egebat pro ipsius nimirum cerebri amplitudine. Quodsi cerebrum quis siccum minimeque gravatum ab excrementis habeat, prudens atque sobrius evadit, cum ejusdem humiditas contrarium quid- dam efficiat, hominem videlicet desidem, somuo- lentum, ignavum. Licet hoc de sapientis Heraclit

τῆς ζωῆς ἡμῶν περιείληπται, καὶ θριξί κατωχύ- ρωσε καὶ ὀστέοις πρὸ τούτων στεῤῥοῖς. Ἀπαλόν δὲ ἡ φύσις τοῦτον ἐποίησεν, ἐπειδὴ ταῖς αἰσθήσεσι πάσαις αὐτὸς χορηγεῖ τὰς πηγάς. Ἵνα δὲ μὴ τῇ στεῤῥότητι τῶν ὀστῶν συντριβόμενος περὶ τὴν οἰκείαν βλάπτηται φύσιν, ἀπαλὸς καὶ γὰρ, δυσὶ μήνιγξιν αὐτὸν περιέλαβε, καὶ ταύται; οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπαλῇ μὲν οὔσῃ τῇ ἔσωθεν διά γε τὴν τοῦ ἐγε κεφάλου ἀνάπαυσιν, στεῤῥοτέρᾳ δὲ πάλιν τῇ ἔξω- θεν, ὡς ἐντεῦθεν ἄμφω φυλάττεσθαι· οὕτω μὲν οὖν καὶ ἐπὶ τῆς καρδίας εποίησε, καθὰ δὴ καὶ ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης φησὶν, ὀστέοις μὲν περι- κυκλώσας, παραθεὶς δὲ αὐτῇ καθάπερ ἀπαλόν στρώμα τὸν πνεύμονα, ἵνα μὴ τῇ ἀεικινησίᾳ καὶ αὕτη τοῖς ὀστέοις · συντρίβηται. 'Αλλὰ πολλαχόθεν ἔχειν βαφὰς πολλῆς ἀσφαλείας ὑπόθεσις - ἐξατμί- Β ζεται γὰρ ἐκεῖθεν αὐτὸς, ὥστε μὴ συμπνίγεσθαι ὑπὸ τῶν ἀναφερομένων ἀτμῶν. Πληγή τε εἴ τις ἐπενεχθείη ποτέ, οὐχ ὁλοσχερῶς ἡ βλάβη γίνεται· εἰ μὲν γὰρ ἐν καὶ συνεχὲς ἦν τὸ ὀστοῦν, καὶ μία κατενεχθεῖσα πληγὴ τὸ πᾶν ἐλυμήνατο, εἰς πολλὰ δὲ νυνὶ διαιρουμένου γενέσθαι τοῦτο πάντως ἀμής χανον. Εἰ γὰρ καὶ συμβαίη τρωθήναι μέρος ἐν, ἀνάγκη πᾶσα τὸ κατ' ἐκεῖνο τὸ μέρος κείμενον ὀστοῦν παραβλάπτεσθαι, ἀσινῇ δὲ τὰ λοιπὰ πάντα διαφυλάττεσθαι, τοῦ συνεχούς τῆς πληγῆς διακο πτομένου τῇ τῶν ὀστῶν διαιρέσει. Περὶ δὲ τῶν τῆς κεφαλῆς περιττωμάτων τί χρὴ καὶ λέγειν, εἴ γε τὰς ἐκκρίσεις αὐτῶν, ὡς ὁρᾷς, ἡ ἔσφρησις πεπί- στευται ;. Ἐπειδὴ γὰρ τους κάτωθεν ἀναπέμπο- μένους ἀτμοὺς ὡς ὑπερκειμένη αὕτη τοῦ σώματος ὑποδέχεσθαι είωθεν,· ἡ δὲ τούτων πλημμύρα πολυ λὴν ἂν εἰργάσατο τῷ ἐγκεφάλῳ τὴν λώβην, οὐδὲ τού του κατημέλησεν δὲ τῶν ἁπάντων ποιητής, ἀλλὰ πόρους τινὰς ἐν τοῖς ὀστέοις ἐργασάμενος τὰ ὑγρὰ καὶ παχέα τῶν περιττωμάτων ἐπὶ τὴν ὑπερῴαν καὶ τοὺς μυκτῆρας ὡδήγησε, καὶ δύο τούτοις ἐκ κρίσεων απένειμε μόρια, ίνα συντόμως τὸ βλαβε- ρὸν ἐκφορῆται. Τὸ δέ γε ἀτμῶδες περίττωμα διὰ τῶν τοῦ κρανίου ῥαφῶν ἄνωθεν ἐξωθεῖται. Μή θαύμαζε εἴ γε ψυχρός ἐστιν ὁ ἐγκέφαλος φύσει, καὶ ὅτι μείζονα τοῦτον ὁ ἄνθρωπος ἢ τὰ λοιπὰ ζῶα κέκτηται. Τὴν γὰρ ἐν τῇ καρδίᾳ θερμότητα τε καὶ ζέσιν χωρεῖν ἐπὶ τὸ εὐκρατον ἐντεῦθεν ὁ Αριστοτέλης φησίν, αὐτὸν δὲ αὖ τὸν ἐγκέφαλον μὴ ὑπερθερμαίνεσθαι τῇ ἀναφερομένη θερμότητι. Ορα δὲ νουνεχῶς· ἐπειδὴ γὰρ ἡ τοιαύτη θερμότης μείζων ἐστὶ, μείζων ἄρα καὶ ἡ ἐξ ἐγκεφάλου ψυ χρότης τε ὁμοῦ καὶ ὑγρότης αντίκειται, ἧς ὑγρό- τητος ἕνεκα καὶ ὀψιαίτατα πήγνυται τὸ περὶ τὴν κεφαλὴν ὀστοῦν, δ δὴ καὶ βρέγμα καλοῦσί τινες. ᾿Αλλὰ καὶ ῥαφὰς πλείους ὁ ἄνθρωπος κέκτηται, καὶ μᾶλλον ὁ ἀνήρ. Τίνος ένεκεν ; Οτι καὶ πλείων δ ἐγκέφαλος αὐτῷ πρόσεστιν· ἵνα γοῦν ἔμπνους δ τύπος ᾖ, πλειόνων ὁ ἀνὴρ ἐδεήθη ῥαφῶν. Καὶ ξη- ρὸς μὲν ὁ τοιοῦτος καὶ ἀπέριττος ων συνετόν τινα ποιεῖ καὶ νηφάλιον, κάθυγρος δὲ ὧν τἀναντία ποιεῖ, νωθρόν δηλονότι καὶ ὑπνώδη καὶ ῥᾴθυμον. Καὶ πρόσ σχες, εἰ βούλει, τῷ σοφῳ Ηρακλείτῳ· ξηροτέρη ψυχή ANNALIUM PARS I. A cunctis sensibus suos quasi fontes suppeditat, " . D C Rursum ne tain tenera substantia propter ossium duritiem collisa velut attereretur ac detrimentum caperet, duabus eam membranis est com plexa, iisque non unius generis, sed interiore qui dem molli ob cerebri quietem, exteriore vero \solidiori, quo per illam utriusque saluti consulere- tur. Idem in corde factum, Joanne Chrysostomo teste, quod ossibus quidem cinxit Deus ; sed nililo- minus eidem, quasi teneram quamdan vestem stragulam, pulmonem adjunxit, ne et ipsum ad ossa propter perpetuitatem motus allideretur. Quin illud etiam, quod non continuum et unum sit os quo cerebrum tegitur, sed omni ex parte suturas habeat, quam præclare consultum sanitati nostras sit, argumento est. Nam per eas vapores suos emittit, ne per halitus sursum contendentes suffocetur; et eadem ratione consequimur ut illatà forte cerebro plaga non totum lædat. Quippe si os continuum et unum foret, ab uno vulnere totum laderetur. Nunc cum in ossa plura divisum sit, fieri hoc omnino nequit. Nam si maxime pars una vulneretur, necesse est illud os lædi quod illa est in parte situm, cum illæsa cætera maneant, vulneris continuitate per ossium divisionem inter- rupta. Quid de capitis excrementis dicam? quorum egestioni nares sunt, uti vides, destinata. Cum enim caput tanquam supremum in corpore locum conse● cutum vapores deorsum ascendentes excipere soleat, quorum redundantia cerebro plurimum detrimenti allatura erat, ne id quidem opifex ille rerum negli- gere voluit, sed quibusdam meatibus effectis in ipsis ossibus excrementa humida et crassa in palatum ac nares deduxit, quas ipsas quoque duas in partes divisit, quibus excretio fat, ut compendiaria quasi via breviterque noxia egerantur et excremenia sursum exhalantia per cranii suturas sursum expellantur. Neque cerebri naturam esse frigidam miraberis, nec quod in homine cerebrum sit amplius quam in animalibus cæteris. Nam hinc trådit Aristoteles calorem ebullitionemque cordis temperatiorem ef- fici, et ipsum cerebrum propter calorem sursum tendentem non nimium effervescere. Quod sane si fieret, non parum effectiones ejus impedirentur. Atque hoc loco mentem mihi velim adhibeas. Quia magnus est cordis calor, idcirco etiam major illi frigiditas cerebri et humiditas opponitur; cujus humiditatis causa perquam sero capitis os conso- lidatur, quod bregma nonnulli vocant. Et suturas capitis, ceu diximus, homo plures habet, præser timque vir. Quamobrem istuc ? Quia cerebrum in eo quoque majus est. Ut igitur hice locus fetoris expers esset maxime, vir pluribus suturis egebat pro ipsius nimirum cerebri amplitudine. Quodsi cerebrum quis siccum minimeque gravatum ab excrementis habeat, prudens atque sobrius evadit, cum ejusdem humiditas contrarium quid- dam efficiat, hominem videlicet desidem, somuo- lentum, ignavum. Licet hoc de sapientis Heraclit

Πᾶς ὁ εὑρίσκων με ἀποκτενεῖ με. » Τοῦτο δὲ ἔλεγεν εἰς αὐτὴν ἀφορῶν τὴν πάρεσιν τῶν μελῶν. ᾿Αλλὰ μὴ δέδιθι, ἔφη ὁ Κύριος· ὁ γὰρ ἀποκτείνας σε ἑπτὰ ἐκδικούμενα παραλύσει, τουτέστιν ἑπτὰ τιμωρίαις ἑαυτὸν ὑπεύθυνον καταστήσει. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως· ὁ δὲ Γεώργιος οἰκτρῷ θανάτῳ τελευτῆσαι τὸν Κάϊν φησίν. Ο δὲ ἱερὸς Μεθόδιος Πατάρων φησίν, ὅτι ὁ Λάμεχ φονεύσας τὸν Κάϊν κατ' ἄγνοιαν (τυφλὸς γὰρ ἦν) θανάτῳ παρέδωκεν. Ὅπερ ἀπίθανον· εἰς γὰρ εἶδεν ὅτι ὁ Κάϊν διετέλε: ζῶν κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ Λάμεχ : Αδηλον τοῦτο ἦν, ὅτι τῶν ἀπὸ τοῦ Κάϊν οὐκ ἀναγράφει Μωσής ὥσπερ δὴ τῶν ἀπὸ τοῦ Σήθ. Αλλως τε καὶ σημεῖον τοῦ Θεοῦ δόντος τῷ Κάϊν τοῦ μὴ ἀναιρεθῆναι (ση μεῖον δὲ νοητέον ἢ τὸν ὅρον αὐτὸν τοῦ Θεοῦ ἡ τὸν τῶν μελῶν αὐτοῦ κλόνον), πῶς ἀνηρέθη λοι πόν ; α Β Εἰ δὲ ζητεῖς, πῶς τὰ ἔτη τῶν ἀπὸ τοῦ Κάϊν οὐκ ἀναγράφει Μωσῆς, ὁ μέγας Κύριλλος ἐν τοῖς Γλα- φυροῖς αὐτοῦ διδάξει σε λέγων ὅτι οὐ κατ' ἄγνοιαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὅτι τῶν ἁμαρτωλῶν τὰ ἔτη καὶ ἁπλῶς καὶ τὴν ζωὴν αὐτῶν ἐν βίβλῳ ζώντων γεγραμμέ νην ἔχειν οὐ θέλει. Καθὰ δὲ τῷ διαληφθέντι Πατρί τύπος ἦν ὁ Κάϊν καὶ ὁ ᾿Αβελ τοῦ πρωτοτόκου λαοῦ τοῦ Χριστοῦ τε καὶ τῶν εἰς αὐτὸν πιστευσάντων. Ὥσπερ γὰρ ὁ Κάϊν διὰ φθόνον καὶ τὸ τοῦ ἀδελφοῦ αἷμα ἐξέδη ἀπὸ προσώπου Θεοῦ, καὶ μὴν καὶ κατη ράπη στένειν καὶ τρέμειν ἐπὶ τῆς γῆς περιπατῶν, οὕτω; ἄρα καὶ ὁ Ἰουδαϊκὸς διὰ φθόνον καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ αἷμα ἐξέβη ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ καὶ περιπατεῖ στένων καὶ τρέμων. Σημεῖον οὖν δέδωκε τῷ Κάϊν ὁ Θεός, ὥστε μὴ φονέυθη παρά τινός, ὡς ἐκεῖνος υπώπτευε· καὶ, • Εσται, ο γάρ φησι, ο πᾶς ὁ εὑρίσκων με ἀπο κτενεῖ με. ο Ο δὲ Ιώσηπός φησιν ὅτι τὸν Θεὸν ὁ Κάϊν ἱκέτευε, μήποτε θηρίοις αλώμενος περιπέσῃ καὶ τουτονὶ τὸν τρόπον ἀπόληται. Εἰ δὲ ζητείς πόθεν ἔγνωκε τρόπον ὁ Κάϊν δι' οὗ τῆς ζωῆς ταύτης ὑπεξαγάγῃ τὸν "Αβελ, ἐπείπερ οὐκ εἰ δεν ετερόν τινα παρά τινος ἀναιρούμενον, ὁ μέσ γας Αθανάσιος διδάξει σε λέγων, ὅτι κατ' διαρ ὑπέδειξεν ὁ διάβολος αὐτῷ τὸν τρόπον τῆς ἀναι ρέσεως. Φθόνος μὲν οὖν, ὡς εἴρηται, τῇ τοῦ Κάϊν ἐγκα θιδρύσας ψυχῇ τὸν τοῦ ᾿Αβελ φόνον ἀπέτεκεν. Τοι ούτοις γὰρ πάθεσιν αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαί γεγό νασι κάτοχοι μετὰ τὴν τῆς ἀπαθείας ἐκείνην καὶ τελειότητος ἔκπτωσιν. Αλλ' ἔνιαι μὲν τῶν ψυχῶν κρείττους εὑρίσκονται τῶν τοιούτων παθῶν, Ενιαι δὲ πάλιν ἀντιβαίνειν μὴ θέλουσαι καὶ ταῖς τυχούσαις ἀφορμαῖς καταβέβληνται. Καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν σω μάτων ἔστιν ἰδεῖν (ἔνια μὲν γὰρ αὐτῶν εὐεξία; δι' ὅλου μετέχουσιν, ἐν οὐδενὶ τῶν ἐμπιπτόντων ἔξωθεν : - £35 MICHAELIS GLYCE • membrorum ejus trepidatio. Quonam igitur pacto • Quisquis me repererit, occidet, » inquit de A semetipso Cainus, et quidem ad membrorum suo- rum luxationem respiciens. Verum Deus e diverso, • Ne tibi formidareris, o ait : c nam qui te neca- verit, septupli vindictam sustinebit ",, hoc est septem pœnis seipsum obnoxium faciet. In hunc modum hæc perscripta legimus. Georgius autem memorie prodit Cainum miserabili morte per ignorationem fuisse peremptum, uti quem Lame- chus ab oculis destitutus occiderit; quod sane fi- dem mereri nequit. Nam quis, obsecro, scire potest num Cainus adhuc Lamecht tempori bas superstes fuerit? Certi nihil statui de hoc po- test, cum annos posterorum Caini Moses ita me- moriæ non prodiderit, ut oriundorum a Setho : ne dicam Deum Caino quamdam apposuisse notam, ne a quoquam necaretur. Per hanc vero notam vel ipsa Dei de Caino sententia debet intelligi vel dici potest esse interemptus? B Jam si quæras quamobrem Moses Caini poste- forum annos non recensuerit, magnus ille tibi Cyrillus in Glaphyris sive varietatibus suis respon- debit. Non hoc facium est, inquit, ex ignoratione quadam Del, sed quia peccatorum ɔnnos totamque adeo vitam libro viventium contineri nolit. Idem Cyrillus refert Cainum et Abelum fuisse figuram primigeni populi Judaici et Christi Christoque fi- dentium. Quemadır:odum enim Cainus invidia fla- grans profuso fratris sanguine non solum a Dei conspectu profugit, verum etiam in ejusmodi exsecrationem incidit ut vagabundus in terris ge- meret atque tremeret, sic etiam Judaica natio propter invidiam qua nagravit, et profusum ipsius Christi sanguincm, e Dei conspectu excessit, jam- que adeo tremens et gemens obvagatur. Hoc modo notam Caino Deus apposuit, ne ab aliquo perimeretur, id quod futurum existimarat. Etenim ipse dixerat: Accidet ut qui me cunque repererit occidat., Josephus tradit Cainum obse- crasse Deum, ne in obvagatione sua forte in bel- luas incideret; eoque pacto periisse hominem refert. Quodsi etiam scire desideras, unde Cainus modum occidendi fratris acceperit, qui neminem seiret adhuc a quoquam interfectum, licet hoc de magno illo Athanasio cognoscas, qui diabolum ait Caino per quietem necandi fratris rationem osten- disse. Invidia quidem certe, ceu diximus, in Caini corde quodam quasi domicilio constituto, Abeli cæden peperit. Nam ejusmodi affectionibus mor- talium animi facti sunt obnoxii, posteaquam e statu perturbationum experte ipsaque adeo perfectione exciderunt. Nihilominus animi quidam affectiones basce superant, cum e diverso alii nolentes iis semet opponere quibuslibet occasionibus, etiam levissinis, quasi prostrati succumbant ; cujusmodi quiddam in ipsis etiam corporibus est videre. Nam * Gen 1. 14.

Α κρανίου τον τόπον ἐκεῖνον ὠνόμασαν. Ἐκεῖτε οὖν σταυροῦται ὁ Κύριος, ἵνα διὰ ξύλου ζωώσῃ τὸν διὰ ξύλου σχόντα τὴν νέκρωσιν. Φλυαρούσι λοιπὸν οἱ Τατιανοὶ μὴ σωθῆναι τὸν Ἀδὰμ λέγοντες. Περι μέντοι τοῦ ἐλθεῖν τὸν Ἀδὰμ ἐν γῇ τῇ Ἰουδαία κἀκεῖσε ταφῆναι διαλαμβάνει ὁ Ἰώσηπος ἀπὸ Εβραϊκῆς ἱστορίας τοῦτο μαθών. • Διαφωνοῦσι δὲ κατὰ τοὺς χρόνου; οἱ τὰ τοιαῦτα συγγραφόμενοι. Κατὰ γὰρ τοὺς ἑβδομήκοντα εἴ- ρηνται ἐν ταῖς ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ μέχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ Νῶς δέκα γενεαῖς ἔτη βσμβ', κατὰ δὲ τὸ παρά Ἰουδαίοις Εβραϊκὸν ἐπὶ ταύταις ταῖς ι' γενεαίς ἔτη αχνς', κατὰ δὲ τὸ παρὰ Σαμαρείται; ἔτη ατό. Λέγεται δὲ ὅτι ὁ ἐν τοῖς ἀστράσι τεταγμένος ἄγγε λος, ὁ θειότατος δηλαδή Ουριήλ, πρός γε τὸν Σεθ καὶ τὸν Ενώχ κατιών, ἐδίδαξεν αὐτοὺς ὡρῶν, μη- νῶν, τροπῶν καὶ ἐνιαυτῶν διαφοράς. Κατὰ δὲ τὸν Γεώργιον πρῶτος ἐξεῦρεν ὁ Σήθ γράμματα Εβραϊκά, καὶ τὰ σημεῖα τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὰς τροπὰς τῶν ἐνιαυτῶν, καὶ τοὺς μῆνας, καὶ τὰς ἑβδομάδας, καὶ τοῖς ἄστροις καὶ τοῖς πέντε πλανήταις ἐπέθηκεν ὀνόματα ὥστε γνωρίζεσθαι. Ο μέντοι Σηθ στη ζήσας. εννακόσια δώδεκα τε λευτᾷ, θεὸς εἶναι διὰ τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ νομιζόμε νος καὶ διὰ τὸ πρῶτος εὐρηκέναι τὰ Ἑβραϊκὰ γράμματα καὶ τὰς τῶν ἀστέρων ὀνομασίας. Οὗτος ὁ Σήθ γεννᾷ τὸν Ἐνώς, θεὸν καὶ αὐτὸν διὰ τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ νομιζόμενον. Οὗτος ζήσας ἔτη ἐννα- κόπια πέντε τελευτᾷ. Εγέννησε δὲ τὸν Καϊναν. Οὗτος ἔτη ζήσας ἐννακόσια δέκα τελευτᾷ. Εγέννησε δὲ τὸν Μαλελεήλ. Οὗτος ζήσας ωςε τελευτᾷ. Εγέν νησε δὲ τὸν Ἰάρεδ. Οὗτος ἔτη ζήσας εννακόσια ἑξήκοντα δύο τελευτᾷ. Ἐγέννησε δὲ τὸν Ἐνώχ. Οὗτος γεννᾷ τὸν Μαθουσάλα. Ζήσας δὲ ἔτη τξε οὐχ ηὑρίσκετο, διότι μετέθηκεν αὐτὸν ὁ Θεός. Δίς δέ φησιν ἡ Γραφὴ ὅτι ἐγέννησεν 'Ενώχ τὸν Μαθουσάλα. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ χρυσορρήμων Ιωάν νης ἐπὶ τούτοις οὕτω διέξεισιν· « Οὐκ ἔστι γάμος ἐμποδὼν τοῖς εὐαρεστεῖν ἐθέλουσι τῷ Θεῷ· διὰ γὰρ τοῦτο ἄπαξ καὶ δὶς ἡ θεία λέγει Γραφὴ ὅτι μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν Μαθουσάλα εὐηρέστησεν Ενώχ τῷ Θεῷ, » ἐφ᾽ ᾧ καὶ μετατίθεται. Καὶ ἄρα Δεσπότου ἀγαθότητα· εὑρὼν γὰρ ἄνδρα κατωρθωκότα τὴν ἀρετήν, οὐκ ἀπεστέρησεν αὐτὸν τῆς ἀξίας ἣν τῷ πρωτοπλάστῳ ἐχαρίσατο πρὸ τῆς παραβάσεως τῆς ἐντολῆς. Ὅτι δὲ τοὺς θνητότητι διὰ τὴν ἁμαρτίαν πεσόντας παραμυθούμενος ὁ Θεὸς τὸν Ενώχ μετέ- θηκεν, ὁ μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ εἰς τὴν ἀνάλη ψιν λόγῳ αὐτοῦ σαφῶς οὕτω διείληφε ο Θάνατος μὲν εἰσῆλθε διὰ τὴν παρακοήν. Λύων δὲ ὅμως τὴν τῆς ἀπειλῆς ἀκμὴν ὁ Θεὸς, ἐλπίδα εὐθὺς ἀθανασίας ἀνατέλλει τῷ γένει καὶ τὸν Ἐνὼν ἐκ μέσου ἁρπά ζει. Κἀντεῦθεν τὴν θνητήν φύσιν ἐδίδασκεν ὅρους ἀθανασίας ἐκδέχεσθαι, καὶ ἡ τοῦ δικαίου κατάστασις θανάτου στάσι; ἐγένετο. ο Ὁ δὲ Γεώργιος φησιν ὅτι τοῦ Λάμεχ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, τοῦ Ενώχ δη- λαδή, φονεύσαντος καὶ τὰς γυναῖκας αὐτῶν λαθόν MICHAELIS GLYCE olita, locum ipsum Calvariae locum dixere; quo loco deinceps in crucem Dominus agitur, ut in ligno eum restitueret vitæ, qui per lignum mortalitati factus fuerat obnoxius. Qua de causa nugas agere Tatianos est necesse, cum Adamum salutem con- secutum negant. Eumdem, ceu diximus, in Judæam delatum ibidem terræ mandatum esse, Josephus etiam, de Hebraica perceptum historia, memoriæ prodidit. Cæterum in adnotatione temporum scriptores hoc loco dissentiunt. Nam ex Septuaginta interpretum auctoritate reperiuntur in decem ab Adamo ad Noam ætatibus anni 2242. Judæorum Hebraica lectio tradit in iisdem ætatibus annos 1656. Libri Samaritanorum Hebraic annos habent. Per- hibetur etiam divinum angelum Urielum, cujus est inter astra statio, descendisse ad Sethum et Enochium, eosque de temporum, anni, mensium, conversionum, ipsorumque annorum adeo discri- minibus erudiisse. Georgius tradit Sellum primum invenisse litteras Hebraicas, signa cœlestia, con- versiones annorum, menses, septimanas ; eumdem sideribus et stellis septem erraticis indidisse no- pina, de quibus agnoscerentur. Hic Sethus cum annos vixisset, fato functus est, tum propter virtutem pro deo habitus, tum quod Ilebraicas litteras et appellationes siderum prinus invenisset. Procreavit autem Enosum, qui ct ipse pro deo virtutis nomine haberi meruit. Cum annos vixisset 905, rebus humanis exemplus est. Filium habuit Cainam, qui cum annos ætatis §10 explesset, obiit relicto filio Maleleelo, qui annis vitæ exactis mortuus est. Filium is habuit Jareduni, qui post annum vitæ terras reliquit. Genuit autem Enochuin, ex quo Mathusalas natus est; cumque vixisset Enochus annos 565, sublatus a Deo nusquam exstitit. B " @ Bis autem Litteræ sacræ tradunt Enochum Ma- thusalam procreasse. Propterea Chrysostonius hæc ita declarans inquit : « Conjugium illis qui grati et accepti esse Deo volunt, nihil impedimenti affert. Naam ca de causa semel atque iterum indicant Lillere sacre Enochum Deo fuisse gratum, post- quam Mathusalam genuisset, ideoque sublatum e medio fuisse. Atque hic mibi bonitatein Heri nori D adspice. Nam homine reperto qui summa virtute praeditus esset, noluit eum illius dignitatis exper- tem esse, qua principe loco formatum hominem ante violationem edicti ornaveral. Et vero pro- pterea de medio sublatum Enochum fuisse di- vinitus, ut homines mortalitati propter peccatum factos obnoxios Deus consolaretur, magnus ille Athanasius in oratione sua de Assumptione verbis his aperte significat: «Propter inobedientiam qui- dem ingressa mors est, verum nihilominus extre- mam illam comminationis suæ severitatem mitigans Deus humano generi speni immortalitatis illustrem ostentat, Enocho de medio mortalium sublato. Quo ipso facto nos docuit naturam mortalem fincs im-

της προσηύξατο μετατεθῆναι ὁ δίκαιος, ὡς μηκέτι τοιοῦτόν τι θεάσηται. Εγω δὲ Κάϊν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ συλλα βοῦσα ἔτεκε τὸν Ενώς. Τούτῳ τῷ Ενώς γεννᾶται Γαϊδαν, Γαϊδᾶν δὲ γεννᾷ τὸν Μαλελεήλ, Μαλελεήλ δὲ γεννᾷ τὸν Μαθουσάλα, καὶ Μαθουσάλα ἐγέννησε τὸν Λάμεχ. Ελαβε δὲ ἑαυτῷ ὁ Λάμεχ δύο γυναῖκας, Ἀδὰ καὶ Σελα, καὶ ἔφη πρὸς αὐτάς· ο 'Ακούσατε τῆς φωνῆς μου, γυναίκες Λάμεχ, ἐνωτίσασθε μου τοὺς λόγους, ὅτι ἄνδρα ἀπέκτεινα εἰς τραῦμα ἐμοὶ καὶ νεανίσκον εἰς μώλωπα ἐμοί, ὅτι ἑπτάκις ἐκδεδί- χηται ἐκ Κάϊν, ἐκ δὲ Λάμεχ εβδομηκοντάκις ἑπτά. Καὶ ζητοῦσιν ἐνταῦθα διὰ τί ἐκ μὲν Κάϊν ἑπτάκις ἐκδεδίκηται, καὶ ταῦτα τὸν οἰκεῖον ἀδελφὸν ἔργον φόνου ποιήσαντος, ἐκ δὲ Λαμεχ ἑβδομηκοντάκις Επτά. Καὶ λέγομεν ὅτι ὁ μὲν Κάϊν οὔπω ἔγνω ὁπεῖόν ἐστιν δ' φόνος κακὸν, οὔπω εἶδε φανέα τιμω ρούμενον, οὔπω εἶδε τὸν Θεὸν ἐπ' αὐτῷ ἀγανακτοῦν- ται ἐφ᾽ ᾧ καὶ τιμωρίας οὐ τοσοῦτον βαρείας μετα ἐσχηκεν. Ὁ δὲ Λάμεχ βαρύνεται τῇ κολάσει, ὅτι φονεύς ἦν μετὰ τὸν νόμον καὶ τὸ κατάκριμα, ὅτι τοῦ Κάτω ἑαυτὸν οὐκ ἐσωφρόνισεν ὑποδείγματι· ὅθεν καὶ βαρυτέραν ἐκείνου τὴν κόλασιν δέχεται. ᾿Αλλ᾽ ὁ μὲν Κάϊν ἐπὶ τῷ φόνῳ συγγνώμης οὐκ ἔτυ χεν, ὅτι καὶ π' ρὰ Θεοῦ ἐλεγχόμενος κρύπτειν ἔσπει δε τὸ ἁμάρτημα· ὁ δὲ Λάμεχ τῆς μιαιφονίας ἀπαλ λάσσεται, ὅτι τὴν καθ᾿ ἑαυτοῦ ψῆφον καὶ μόνος ἐξήνεγκεν, ὅτι μείζονος ἑαυτὸν ἔδειξε κολάσεως ἄξιον, οὕτως εἰπών· • Ἐκ δὲ Λάμεχ εβδομηκοντά- αι; ἑπτά, ο Εἰ δὲ κἀκεῖνο πολυπραγμονεῖς, ἀγαπητέ, ὅπερ πρὸς Κάϊν εἶπεν ὁ Θεὸς, ὅτι πᾶς ὁ ἀποκτείνας Κάϊν ἑπτὰ ἐκδικούμενα παραλύσει, ὁ χρυσορρήμων Ἰωάν νης ἐν τῷ κατ᾽ Ἰουδαίων ἔκτῳ λόγῳ διδάξει σε κατὰ ῥῆμα διεξιών ούτωσί · « Μὴ φοβοῦ, φησί βιώσῃ βίον μακρόν· κἂν ἀνέλῃ σέ τις, πολλαῖς ἔσται τιμωρίαις ὑπεύθυνος. Ο γὰρ ἑπτὰ ἀριθμὸς παρὰ τῇ Γραφή ἀδιορίστου πλήθους ἐστὶ σημαντικός. ῾Ο ἀνελών σε, φησί, καὶ των ἐπικειμένων σοι ἀπαλλάξει κοι λάσεων, αὐτὸς ἐφ᾽ ἑαυτὸν ἐπισπάσεται τὴν τιμω ρίαν. Καὶ δοκεῖ μὲν εἶναι βραχὺ τὸ λεγόμενον, πολλῆς δὲ ὅμως κηδεμονίας ἐστί. Καὶ γὰρ τους μετὰ ταῦτα σωφρονίσαι βουλόμενος, τοιοῦτον ἐπε- νόησε κολάσεως τρόπον, ὃς ἀπαλλάξαι κἀκεῖνον τῆς τιμωρίας ἠδύνατο. Εἰ μὲν γὰρ εὐθέως αὐτὸν ἀνεῖ δεν, ἀπῆλθεν ἂν ἔχων τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τοῖς μετά ταῦτα οὐκ ἂν ἐγένετο γνώριμος. Νυνὶ ἀφεθεὶς πολύν χρόνον ζῆσαι ἐν ἐκείνῳ τῷ τρόμῳ, διδάσκαλος τοῖς ἀπαντῶσι καθίστατο πάει διὰ τῆς ἔψεως. ᾿Αλλὰ τί δή ποτε τὴν ἁμαρτίαν ὁμολογήσας, καὶ εἰπὼν μεί- ζονα συγγνώμης ἡμαρτηκέναι, οὐκ ἂν ἴσχυσεν ἀπο- νίψασθαι τὸ ἁμάρτημα; Καίτοι γε ὁ Προφήτης φησί, « Λέγε σὺ τὰς ἀνομίας σου πρῶτος, ἵνα δικαιω· Β ANNALIUM PARS II. A mortalitatis excipere. Adeoque justi hominis hæc conditio nibil erat aliud quam mortis velut insi- stere jussæ inhibitio. Georgius scribit interfectis Enochi fratribus a Lamecho, qui deinde conjuges eorum sibi matrimonio junserit, justum hune virum precatum esse ne quid ejusmodi amplios spectaret. Gen. IV, 23. • ibid. 13. · C D Cainus etiam cum uxore cum liberis operam dedisset, concepto illa fetu Henosum enixa est, Henosus Gaidanem procreavit, Gaidan Malelerium, Maleleclus Mathusalam, Mathusalas Lamechum. ls duabus uxoribus Ada Selaque ductis, sic eas est allocutus: • Audite meam orationem, uxores La- mechi, et quæ dicam attendite. Occidi hominem cum vulnere meo, juvenem non sine plagis meis. In Caine septupli pena fuit, in Lamecho septua- gccupli septupli erit. . Quæri solet hoc loco quar- obrem in Caino quidem septupli poena statuatur, cum is proprium fratrem occiderit, in Lamecho autem septuagecupli septupli? Respondemus Cai- num necdum scivisse cujusmodi malum cædes foret; necdum quemquam homicidam punitum novisse; necdum indignationem Dei compertam habuisse : quamobrem pœna non usque adeo gravi fuisse affectum. Lamechi vero supplicium eo fuisse gravins, quod homicidium post legem latam et condemnationem promulgatam commisisset, nec Caini exemplo monitus frugi factus fuisset. Idcirco gravius punitur. Rursum Cainus veniam cædis non est consecutus, idque propterea quod Deo ipsum redarguente delictum occultare conatus fue- rit. At eodem a piaculo Lamechus absolvitur, quod ipse suo se calculd damnaverit, seque majori sup- plicio dignum verbis hisce pronuntiaverit : e In Caino septupli poena fuit, in Lamecho septuagecupli septupli.erit. Quodsi, dilecte fili, curiose tibi libet etiam de boc Inquirere quod ad Cainum a Deo profertur: «Quicun⚫ que Cainum necaverit, septupli vindictam sustinebit, licet ex Joannis Chrysostomi oratione in Judæos se · ptima discas,ubi hæc verba ipsius exstant: • Dicere voluit Deus, Ne metuas tibi, Caine; vitam longæ- vam exiges. Quodsi quis te necaverit, multarum panarum se reum faciet. Septenarius enim numerus sacris in Litteris indefinitæ multitudinis significationem habere solet. Qui ergo te interfece- rit, iisque pœnis exemerit quæ te nunc premunt, is supplicium in semetipsum transferet. Quod qui- dem dictum perquam esse grave videtur, verum a providentia singulari profciscitur. Cum enim Deus posteriores efficere frugi vellet, hujusmodi pœnæ modum reperit, qui et ipsum liberare supplicio posset. Nam si mox eum sustulisset, suo cum de- licto periisset nec posteris innotuisset. Nune cum facta fuerit ei potestas in illa trepidatione diu vivendi, vel ipso intuitu sibi occurrentes erulie- bat. Enimvero qui factum est ut cum delictum suum fassus ipse verbis his esset: Major est niea culpa quam ut remittatur³, » peccatum abluere

γένος, οὐκ ἂν οὐδ' ὅλως σαρκικαῖς ἐπιθυμίαις ὑπέ- κυψε· κατὰ γὰρ τοῦτο καὶ τέλειον αὐτὸν ἐν τῇ γενε αὐτοῦ καλεῖ ὁ Θεὸς, τῇ διεστραμμένη δηλαδή. 'Αλλ' ὅρα μακροθυμίαν τοῦ Θεοῦ. Οὐκ εὐθέως επάγει τὸν κατακλυσμόν, ἀλλ' ἔτή μὲν ἑκατὸν ἑτοιμάζει τὴν κιβωτόν, κἂν οἱ ἄφρονες τὸν Νῶς θελήματι θείῳ ὑπηρετούμενον ἐξεμυκτήριζον. ᾿Αλλὰ καὶ συναγό μενα ὁρῶντες τὰ θηρία πάντα, καθά φησιν ὁ θεῖος Εφραίμ, ἐλέφαντας μὲν ἀπὸ Ἰνδικῆς καὶ Περσίδος ερχόμενα, λέοντας καὶ παρδάλεις μετὰ προβάτων καὶ αἰγῶν μιγάδας, ἑρπετὰ καὶ πετεινὰ ἄνευ τινὸς διώκοντος ἐρχόμενα καὶ κύκλῳ τῆς κιβωτοῦ αὐλιζό μένα, οὐδαμῶς κατενύγησαν. ᾿Αλλὰ μὴ καὶ ἡμεῖς τοῦτο πάθοιμεν, γρηγοροῦντες ἀεί. ὥστε δι' αὐτὸν αὖθις τὸ τῶν ἀνθρώπων συστῆσαι Πόθεν δὲ οἶδεν ὁ Νῶς τὰ καθαρὰ καὶ ἀκάθαρτα, μήπω τῆς αὐτῶν διαιρέσεως παρὰ Μωσέως γεγο νυίας, ὡς ὁ Χρυσορρήμων φησίν; Εκ τῆς ἐναπο κειμένης αὐτῷ φυσικῆς γνώσεως, ἢ ἐκ τῆς δοθείσης αὐτῷ παρὰ Θεοῦ σοφίας. ὡς καλὸν ἡ ἀρετή! Αὕτη τὸν Ενώχ μετέθηκεν, αὕτη τὸν Νώε διεσώσατο. Ορα γὰρ ὅτι πάντας ἐκείνους ἀπωλεία παραδιδούς ὁ Θεὸς πρὸς τὸν Νῶς ἔλεγεν· « Εἴσελθε σὺ καὶ πᾶς ὁ οἶκός σου εἰς τὴν κιβωτόν, ὅτι σε εἶδον δίκαιον ἐναντίον ἐμοῦ ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ τῇ πονηρᾷ καὶ διεστραμμένη. » Αλλὰ καιρὸν διδοὺς αὐτοῖς ἐμπρό- θεσμον εἰς μετάνοιαν, φησίν· ε Εσονται δὲ αἱ ἡμέ ραι αὐτῶν ἔτη ρκʹ, ο εἰ καὶ ταῦτα πάντα οὐκ ἔζησ σαν διὰ τὴν κακίαν αὐτῶν· οἱ γὰρ μὴ φθάσαντες διὰ μέσου τῶν ἑκατὸν μετανοῆσαι, οὐδὲ ἐν τοῖς εἴκοσι μετενόησαν ἄν. Πρόσεχε δὲ ὅτι ποτὲ μὲν ἣν ὑπισ χνείται δοῦναι ζωὴν ὑποτέμνει, ὡς ἐνταῦθα, ἐὰν μὴ μετανοήσωμεν, ποτὲ δὲ ἀπειλῶν ἀπολέσαι τοῦτο οὐ ποιεῖ μετανοησάντων ἡμῶν, ὡς ἐπὶ τῶν Νινευί- τῶν ἔστιν ἰδεῖν. Τὸ δὲ ὕδωρ ὑψώθη ἐπάνω τῶν ὀρέων ἐπὶ πήχεσε πεντεκαίδεκα, ἵνα τὰ τῆς θείας πληρωθῇ ἀποφά σεως. • Εξαλείψω, γάρ φησι, πᾶσαν τὴν ἐξανάστα σιν ἦν ἐποίησα, ἀπὸ ἀνθρώπου ἕως κτήνους, καὶ ἀπὸ ἑρπετῶν ἕως πετεινῶν ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ. » Ε μὴ γὰρ ὑψώθη τοσοῦτον, οὐκ ἂν τὸ τῶν πετεινῶν ἀπώλετο γένος. Οτι δὲ ὑπεράνω τῶν ὑψηλοτέρων ὀρέων ἐπήρθη τὸ ὕδωρ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμού, κάνε τεῦθεν πιστοῦται. Λίθους γάρ τινες ἐκ τῶν τοῦ Λι- βάνου ἀκρωρειῶν εἰς οἰκοδομὰς μετακομίζοντες, διεβεβαιοῦντο ὡς εὗρον ἐν τοῖς κοιλώμασι τοῦ Λιβά νου ἰχθύας τεταριχευμένους καὶ τῇ ἐλύϊ πεπηγότας, καθά φησι καὶ Ιώσηπος. Μετὰ δὲ τὴν τοῦ κατακλυσμοῦ παῦλαν θυσίαν δ Νῶς τῷ Θεῷ ἀνήνεγκε. Τίνος ένεκεν ; Ἵνα τοῖς ἐσο μένοι; ἐν ἀσθενείᾳ συγγνώμονά τε καὶ γαληνόν προσαπεργάσηται τὸν Θεὸν, ὡς ὁ μέγας διέξεισι MICHAELIS GLYCE divino decretum fuisset consilio per ipsun genus A humanum instaurandum esse, nunquam omni:o carnalibus eum cupiditatibus se submissurum fuisse. Propter hanc causam Deus eum vocat homi- nem ætatis suæ integrum, quæ plane perversa erat. Hic Dei tolerantiam mihi considerato. Dilu- vium subito non invehit, sed totis centum annis arca construitur. Interim homines stolidi Noam voluntati divinæ obsequentem irridebant. Imo tametsi cernerent nniversas belluas coire, quem- admodum divinus ille vir Ephraemus ait, elephan- tos al India Persideque adventare, leones ac parda- dides inter oves atque capras promiscue accedere, reptiles bestias cum avibus eodem se persequente nemine conferre ac circum arcam commorari, ni- hilo tamen magis pœnitentiæ stimulos sentiebant. Idem ne nobis incidat, nunquam non vigilemus. B Sed enim unde Noe didicerat quæ animalia munda, quæ immunda essent, cum nondum id temporis ea Moses segregasset? Hanc enim quaestionem Chrysostomus movet. Num pro- ficiscebatur hoc a naturali quadam cognitione, quam habebat, an a sapientia divinitus ei concessa? Præ- clara profecto res virtus est. llæc Enochum trans- tulit, hæc Noam conservavit. Nam vide mihi, quæso, quid flat. O:unes id temporis homines Deus exitio destinans solum ad Noam inquit : « Ingredere tu una cum omni familia tua in arcam, quoniam qui- dem te animadverti esse omnium hujus perversi pravique saeculi meo in conspectu facile justissi- mum". › Simul tempus cæteris definitum ad resi- piscendum tribuens inquit: ‹ Reliquos eis faciam annos 120. › Quanquam ne hos quidem universos vixerunt propter insignem perversitatem. Nam qui prius durante aunoram intervallo non resi- puerant, intra viginti annos pœnitentiam acturi non erant. Atque hoc loco mihi observa Deum nonnun- quam nobis resipiscentibus eam vitam præcidere quam prius pollicebatur, ut hic fieri videmus, non- nunquam minatum se perditurum reapse minas non exsequi, nobis resipiscentibus; id quod Nine- vitis videmus usuvenisse. c Cæterum aqua supra ipsos montes excrevit ad usque cubitos, ut eveniret quod futurum Deus minatus fuerat : « Quidquid ortum est delebo, non homines solum, sed etiam pecora et reptilia, et volucres, qum sub culo sunt s. Quippe si lan- tam ad altitudinem non escrevisset, volucres haul- qnaquam periissent. Et quidem aquam hujusce di- Juvii montes etiam sublimissimos operuisse, vel hinc colligere licet. Quidam cum e Libani cacu- minibus ad structuras ædificiorum saxa · congerc- rent, asseruerunt se intra Libaui concavitates re- perisse pisces induratos in limo defixos, uti Jose- phus etiam memoriæ prodidit. Cum diluvium deslisset, Noe Deo sacrificium obtulit. Quamobrem istuc? Ut iis qui aliquando futuri essent infirmiores, Deum benignum ac pro- pitum redderet, sicut eximius ille Cyrillus ait, ne Gen vii, 1. Cen. 31. 7. D

ποιεῖ. Πρῶτοι γὰρ Αἰγύπτιοι, καθά φησι Κύριλλος, τὴν γεωμετρίαν εὗρον ἐκ τοῦ ἀπλέτου τῆς γῆς καὶ τῆς διαιρέσεως. Ἡ δὲ τῶν φαινομένων θεωρία παρ Ελλησιν ἐτελειώθη, τῶν πρώτων τηρήσεων ἐν Βα- βυλῶνι γενομένων. Τὸ δὲ περὶ τοὺς ἀριθμούς ἀπὸ τῶν ἐμπόρων Φοινίκων ήρξατο. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. ἔφη πήχυν ἐπὶ τῆς κιβωτού, ἥτις οργυιαν μεγίστην α Μετὰ δὲ πεντακόσια τριάκοντα καὶ ἓξ ἔτη του κατακλυσμοῦ ἡ τοῦ πύργου γέγονεν οἰκοδόμησις, ματαιοπονησάντων ἐπὶ ταύτῃ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων ἐν ἔτεσι τεσσαράκοντα. • Καὶ εἶπε, γάρ φησιν, ἄνο θρωπος τῷ πλησίον αὐτοῦ, Δεῦτε καὶ πλινθεύσωμεν πλίνθους, καὶ ὀπτήσωμεν αὐτὰς πυρὶ, καὶ οἰκοδομής σωμεν ἑαυτοῖ; πόλιν καὶ πύργον, οὗ ἔσται ἡ κεφαλὴ ἕως τοῦ οὐρανοῦ. ο Διὰ τί δὲ καὶ τίνος ἕνεκεν τοῦτο; Ινα κατακλυσμὸς εἰ γένηται δεύτερος, ἐπὶ τὴν αὐτοῦ κορυφὴν ἀναδράμωσι, κάντεῦθεν τὸν ἐξ ὕδατος ὄλεθρον φεύξωνται. Ταύτῃ τοι καὶ τὴν ματαιοπονίαν αὐτῶν ἐκώλυσεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς συγχύσεως τῶν γλωσσῶν. Καὶ ἄκουε τῆς Γραφῆς οὕτω λεγούσης - • Καὶ εἶπε Κύριος, « Ιδού γένος ἐν καὶ χεῖλος ἐν πάντων. Δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν ἐκεῖ τὴν γλῶσσαν, ἵνα μὴ ἀκούσωσιν ἕκαστος τῆς φωνῆς τοῦ πλησίον. Καὶ διέσπειρεν αὐτοὺς Κύριος ὁ Θεὸς ἐκεῖθεν ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς. • Τηνικαῦτα καὶ Μέροπες καλοῦνται ἀπὸ τοῦ μερισμοῦ τῆς φω νῆς καὶ τῆς γῆς. Ὁ δὲ παράφρων Ἰουλιανὸς καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις ἔλεγεν, ὅτι θεωρῶν αὐτοὺς ύψουμένους διὰ τοῦ πύργου, καὶ οὐ μικρῶς ἐπὶ τούτῳ πτοηθείς, εὐμεθόδως αὐτοῖς κωλύει τὴν ἄνοι δον διὰ τῆς συγχύσεως τῶν γλωσσῶν. Ο μέντοι πύργος ἐκτίζετο ο' καὶ β' τοῦ κτίσματος ἀρχηγῶν ὄντων. Κατὰ τούτους λοιπὸν καὶ ἡ διαίρε σις τῶν γλωσσῶν γέγονε, χείλους ὄντος ἑνὸς καὶ φωνῆς ἐπὶ πᾶσι μιᾶς, ὡς ἄνωθεν είρηται. Μόνος δὲ ὁ Εβερ μὴ συγκατατεθεὶς τῇ ματαιοπονίᾳ τῶν λοι πῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ γλώσσῃ ἔμεινεν. Αρχήθεν λοιπὸν ἡ Ἑβραῖς φωνή. "Οτι δὲ τῇ Εβραίων γλώσσῃ ἐχρῶντο οἱ ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ, δῆλον μὲν καὶ ἀπὸ τοῦ καὶ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἀβραὰμ τῇ τοιαύτῃ χρᾶσθαι διαλέκτῳ, δῆ- λον δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ τὸν δεύτερον 'Αδάμ Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν τῇ Ἑβραίων χρᾶσθαι φωνῇ. Καὶ δηλοῦσι μὲν τοῦτο καὶ τὰ ἐν τῷ σταυρῷ, οὐχ ἧττον δὲ κατ κεῖνα ἐν οἷς ἔλεγεν Εφαθά, » τουτέστι Διανοίχθητι, καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ· Ταλιθὰ κοῦμι, ν τουτέστι, • Σοὶ λέγω τῷ κορασίῳ. » Προς τούτοις δὲ καὶ ὁ μέγας Ἐπιφάνιος περὶ τούτων οὕτω φησί· . Μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ὁ πύργος, εἶτα ὁ ῞Εβερ ὁ τῶν Ἑβραίων πρόγονος, δν λέγουσι μὴ βουληθέντα κοινα νῆσαι τοῖς τὸν πύργον οἰκοδομούσι, μεῖναι ἐν τῇ ἰδίᾳ γλώσσῃ. Τούτου ἔκγονος ὁ ᾿Αβραάμ, ὅθεν καὶ ἡ Εβραία γλῶττα. » Τὰ αὐτὰ δὲ τούτοις καὶ Ἰώσης πός φησι. Καὶ οὗτοι μὲν οὕτως· ὁ δὲ Θεοδώρητος τῇ Σύρα γλώττῃ τοὺς ἐξ Ἀδὰμ χρᾶσθαί φησιν. Ιστέον δὲ ὅτι ὁ τοῦ Χὰμ υἱὸς Χαναάν ἰδὼν τὴν πρὸς τὸν Λίβανον γῆν ἔτι ἀγαθὴ ἐστι, μετὰ τὴν MICHAELIS GLYCE B arca narratione cubitum ejusmodi intelligit qui a maximaın ulnam efficeret. Nam Ægyptii primi, re- ferente Cyrillo, geometriam propter amplitudinem serræ suæ ejusque divisionem repererunt, cum mo- tus siderum consideratio sit a Græcis perfecta, quorum observationes primae apud Babylonios exstiterant. Itidem doctřina numerorum a Phœni- cum mercatoribus est profecta. De his hactenus. Post annos a diluvio turus est ædificata, hominibus in ea perficienda totis annis incas- sem laborantibus. Cohortabantur enim, ceu Moses narrat **, invicem ut lateres facerent coquerentque, quibus urbem turrinque sibi exstruerent, quæ fa- stigio cœlum attingeret. Quamobrem? Ut si alterum diluvium ingrueret, ad ejus se verticem conferrent coque pacto imminens ab aquis exitium effugerent. Vanum hunc laborem et conatum corum Deus per confusionem linguarum inhibuit. Verba quidem sa- cris in Litteris hæc leguntur: ‹ En una est mor- talium natio, qui cuncti eodem sermone utuntur. Age descendamus, et ibi eorum sermonem ita con- fundamus, ut alii aliorum orationem non intelligant. Itaque illinc eos per omnes terras Dominus, qui Deus est, dissipavit '. . Et appellari coeperunt hom mines ab eo tempore Meropes a sermonis lingua- ruin terræque divisione. Furiosus ille Julianus học etiam inter alia scripsit, Deum conspicientem ho- mines in altum ope turris sublatos, eaque de causa non mediocriter perturbatum, commoda quadam ratione ac via, linguis inter se confusis ulteriorem ascensum prohibuisse. Cæterum turris ipsa præfectorum opera fuit exstructa, quorum ad numerum linguæ quoque di- visæ sunt, cuni antea sermone linguaque una, ceu dictum est, omnes uterentur. Solus Heberus reli- quorum stulto conatui non assensus linguam suam retinuit; de quo colligitur ab initio mortales usos Hebraica lingua fuisse. Adami certe posteros hac esse loculos, inde quoque colligitur, quod et Abra- bami familia eamdem usurparit et Adamus ille se- cundus, qui Christus est, Deus ille noster. Idem animadvertitur ex inscriptione crucis, et hisce Chri- sti verbis cum ait Ephatha, hoc est Aperitor 18. Item quod alibi ait : • Talita cumi, » hoc est : D ‹ Puella, surge ". > Eadem de re magnus Epipha- nius ille sic disserit: Post diluvium ædificata turris est. Vixit id temporis Heberus, auctor et propaga- tor Hebraicæ gentis, quem perhibent propterea quod cum turrim exstruentibus commercii nihil habuisset, finguam suam retinuisse. Fuit ejus ex posteris Abrahamus, et Hebræa lingua nomen ab eodem accepit. » Assentitur huic et Josephus. Theodoretus vero pesteros Adami lingua Syriaca vult usos fuisse. Sciri autem debet Chanaane Chami filium ani- madverṣo terram Libano vicinam fertilem esse sua- ** Ge:1. x1, 3. ibid. 6. Marc. vii, 34. Marc. v, 41.

Α οὔτε ἔφαγον ὡς ἄνθρωποι, ἀλλ' ἐδόκουν ἐσθίειν τῇ Ει ὄψει τῶν ὁρώντων, ἀναλισκομένων τῶν προτιθεμέ νων κατὰ θείαν ἐνέργειαν. » Εἰ δὲ καὶ λέγει ἡ Γρα- φὴ ὅτι παρέθηκεν αὐτοῖς, καὶ ἔφαγον, καινὸν οὐδέν ἴσως γὰρ τὸ ἀνηλωσθαι αὐτοὺς φαγεῖν εἶπεν ἡ Γρα φή. Καὶ τρεῖς μὲν ἐν τῇ σκηνῇ φαίνονται ἄνδρες, καθάπερ ὁ Χρυσοῦς τὴν γλῶσσαν φησί, δύο δὲ ἐπὶ Σόδομα παραγίνονται. Ἐκεῖ μὲν γὰρ καὶ οἱ ἄγγελοι καὶ ὁ τούτων δεσπότης κατὰ ταυτὸν ὤφθησαν. Αλλ' οἱ μὲν ὡς ὑπηρέται ἀπεστέλλοντο, ὁ δὲ ἔμεινε καθά περ φίλος φίλῳ μονονουχί κοινολογούμενος τῷ διο καίῳ ἅπερ ἔμελλε ποιεῖν· «Οὐ μὴν γάρ φησι • κρύψω ἀπὸ ᾽Αβραὰμ τοῦ παιδός μου & μέλλω ποιῆσαι. » Κύριλλος δὲ ὁ μέγας περὶ τούτων οὕτω · «Καὶ τρεῖς μὲν ἐν ἀρχῇ τῷ ᾽Αβραὰμ προσέβαλον ἐν τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ, δύο δὲ τοῖς Σοδόμοις ἐπεφοί τησαν. Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρινεῖ οὐδένα, πᾶσαν δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ, κατὰ τὴν φωνὴν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, συνόντος φυσικῶς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. . "Οτι δὲ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα ἐπὶ Σόδομα επορεύοντο, καὶ ἡ τοῦ ᾿Αβραὰμ ξενία σαφώς περι στᾷ, καθάπερ ὁ μέγας φησὶν Αθανάσιος. Εἰ μὴ γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα ἦσαν, οὐκ ἂν τῷ Θεῷ καὶ Παν τρὶ συνεκάθηντο. Ὅτι δὲ συνεκάθηντο, δῆλον ἐκ τοῦ περὶ τούτων οὕτω λέγειν· « Οἱ ἐξανέστησαν ἐπιβλέ ψαντες ἐπὶ πρόσωπον Σοδόμων. Εἰ οὖν ἐξα. νέστησαν, πάντως καὶ συνεκάθηντο. Εἰ δὲ ὁ Υἱὸς ἐκ δεξιῶν κάθηται, λείπεται πάντως ἐξ εὐωνύμων τὸ Πνεῦμα καθῆσθαι. Ναί, είχε περιγραπτὸς ἦν ὁ Πα- τήρ' άλλως γὰρ παρ' αὐτῷ οὐκ ἔστιν ἀρι στερὰ καὶ δεξιά. Τοῦ Υἱοῦ τοίνυν συγκαθημένου συγκάθηται καὶ τὸ Πνεῦμα, ἐπεὶ ἐν αὐτῷ μένει, τῷ Υἱῷ δηλαδή. Τοιούτου δὲ κατηξίωσεν ἀγαθοῦ τῷ ᾽Αβραὰμ ἡ φιλοξενία, ὡς καὶ τὴν ἁγίαν Τριάδα και τελθεῖν ἐπ' αὐτὸν καὶ καρπὸν αὐτῷ κοιλίας χαρί- σασθαι κατά γε τὸν τοῦ γήρους καιρόν· τοσοῦτον γὰρ ἦν ἡ Σάββα προβεβηκυία ὥστε καὶ γελᾶσαι αὐτ τὴν περὶ τούτου ἀκούσασαν. Μετὰ δὲ ταῦτα προφάσει τῇ τοῦ λιμοῦ μετανά- στης ὁ ᾿Αβραάμ γίνεται, κἀκεῖθεν ἐν Γεράροις ἔρχε τας, πρὸς Αίγυπτον ἀφικνεῖται, καὶ αὖθις ἀφαιρεῖ ται τὴν Σάρραν καὶ παρὰ τοῦ ᾿Αβιμέλεχ ήθελε γὰρ αὐτὴν εὐπρεπεστάτην οὖσαν πρὸς γάμου κοινωνίαν λαβεῖν, εἶχε καὶ μᾶλλον ἀδελφὴ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐλέ γετο εἶναι. Εἰ γὰρ ἀνεψιάν φησι τὴν Σάββαν ὁ Ἰών σηπος τοῦ ᾽Αβραὰμ, ἀλλὰ κατὰ τὴν Μωσαϊκὴν ἱστο ρίαν ἐκ μητρός μὲν τῆς αὐτῆς, ἐξ ἄλλου δὲ καὶ ἄλλου πατρός. Κρύπτων οὖν τὸ ἐν, ἵνα μὴ φονευθῇ δῆθεν ὡς ἀνὴρ αὐτῆς, τὸ ἕτερον ἔλεγεν, ὅτι Αδελφή μού ἐστιν. Μεγαλόψυχος όντως ὁ ᾿Αβραάμ. Δὶς γὰρ εἰς Αἴγυπτον προφάσει τοῦ λιμοῦ κατελθὼν καὶ δὶς τὴν Σάρραν ἀφαιρεθείς, παρά τε τοῦ Φαραὼ καὶ παρ' αὐτοῦ ὕστερον τοῦ ᾿Αβιμέλεχ, γενναίως έφερε τὴν ἀφαίρεσιν· ἀκολουθεῖν γὰρ καθάπαξ κρίνας Θεῷ, πολυπραγμονεῖν οὐκ ἤθελε τὰς ἀῤῥήτους οικονομίας αὐτοῦ. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ κατόπιν αἱ θεῖαι ἠκολούθησαν αὐτῷ ἀμοιβαί. MICHAELIS GLYCÆ lisse speciem ; nec ut homines comedisse, quippe qui ocutis intuentium comedere viderentur, cum in- terim divina quadam vi appositos cibos absume- rent. Nam quod ita Litteræ sacræ loquantur quasi apposita comederint, nihil est novum. Nam par est credere vocari manducationem ipsam ciborum absumptionem. Tres quoque viri conspecti sunt in tabernaculo, ut Chrysostomi verbis utamur, cum duo tantum Sodoma venerint. Nam istic quidem conspecti sunt et angeli simul et eorum Dominus ; hic vero illi tanquam ministri ablegantur, manente apud Abrahamum Domino, et tantum non in me- rem amici cum amico, viro justissimo, de iis quæ facturus erat disserente : « Egone, inquit, ut Abra- hamum famulum meum celem de iis quæ sum¸fa- cturus "? › Aliter hac de re Cyrillus loquitur : Tre³, ait, apud quercum Mambra Abrahamum convene- runt, cum Sodoma duo tantum pervenerint. «Pater enim non judicat quemquam, ceu Dominus ipse loquitur, sed omne judicium Filio concessit, cui Spiritus etiam sanctus naturaliter adest. Fi- lium cum Spirit Sodoma se recepisse, satis intel- ligi de hospitali exceptione Abrahami posse magnus etiam Athanasius ille tradit. Nam nisi Filius atque Spiritus fuissent, Deo non assedissent. Consedisse autem cum Deo perspicuum ex hisce verbis est, ◄ Tum illi consurrexerunt et ad Sodomam se con- verterunt. > Quodsi una consurrexerunt, etiam una sederus ; et si Filius a dextris sedet, restat omnino Spiritum a sinistris considere. Quod quidem valet, si loco Pater circumscribatur. Nam cæteroqui apud ipsum nec dextra est nec sinistra. Igitur assidente Filio Spiritus etiam una sedet, cum in Filio maneat. Hæc autem hospitalitas Abra- Hamo tantum boni peperit, ceu diximus, ut ipsa etiam sacrosancta Trinitas eum inviserit et in senecta sobolen ei sit largita. Sarra quidem ætate tam provecta erat, ut hanc promitti audiens rideret. B C Secundum hæc Abrahamus ob causam famis solum vertit ac Gerara proficiscitur. Hinc denuo se in Ægyptuin confert, ubi Sarram ci conjugem Abimelechus adimit. Cupiebat enim illam forma venustissima præditam sibi matrimonio jungere, præsertim quod esse soror Abrahami perhiberetur. Quanquam enim Josephus asserit Sarram fuisse D consobrinam Abrahami, sciendum tamen est ex narratione Mosaica fuisse tum conjugem ipsius fum sororem, ut quæ matre quidem eadem,, diverso vero patre nata esset. Itaque occultato uno, ne tanquam vir mulierise medio tolleretur, alterum fatetur, sororem videlicet suam esse. Magno certe præditus animo fuit Abrabamus. Nam ob famem bis in Egyptum profectus, uxore bis spoliatus, semel, a Pharaone, iterum ab Abimelecho, gene- roso nibilominus animo hanc ademptionem pertu- lit. Quippe cum semel obtemperandum esse Deo decrevisset, in consiliis administrationis ejus inef- fabilibus perquirendis curiosus esse noluit. Propterea vicissim suis eum beneficiis Deus ornavit, "Gen. xvm, 17. " Joan. v, 22.

λέγων· ο Υπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης δι' ἐμὲ καὶ διὰ Δαβὶδ τὸν παϊδά μου. » κείαν μακροθυμίαν κήδεται τῶν ζώντων, καὶ βου Πῶς δὲ πιστὸς ὀνομάζεται ὁ Ἀβραὰμ εἰρηκὼς τῷ Θεῷ· « Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο, ὅτι κληρονο μήσω αὐτήν ; ν τὴν Παλαιστίνην δηλαδή. Τὸ κατὰ τί οὐκ ἀπιστοῦντός ἐστιν, ἀλλὰ μαθεῖν ποθοῦντος τῆς κληρονομίας τὸν τρόπον. Εθνη καὶ γὰρ μυρία τῷ τότε τὴν Παλαιστίνην κατῴκουν. Καὶ τούτου χά ριν ἔφη ὁ Θεὸς μετὰ τὴν θυσίαν· « Γινώσκων γνώ σῃ ὅτι πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ οὐκ ἰδίᾳ, καὶ κακώτουσιν αὐτοὺς ἔτη υ, τετάρτη δὲ γενεᾷ ἀποστραφήσονται ὧδε· οὔπω γὰρ αναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμορραίων έως δράκασιν. "Αλλως τε καί τινες ἦσαν ἐκεῖσε εὐσε δεῖς· καὶ δῆλον ἔκ τε τοῦ Μελχισεδέκ καὶ τοῦ ᾿Αβιμέλεχ. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως (26). Β τοῦ νῦν. » Οὐδέπω, φησὶν, ἄξια πανωλεθρίας δια Ο δὲ Μελχισεδέκ εἰ καὶ ἀπάτωρ παρὰ τῇ Γραφή καὶ ἀμήτωρ λέγεται, ἀλλὰ κατάγει τὸ γένος ἀπὸ Σίδου υἱοῦ Αἰγύπτου τοῦ καὶ τὴν Σιδῶνα κτίσαντος. Ἐν τῷ ὄρει δὲ Σιὼν πόλιν ἐκεῖνος κτίσας Σαλήμ, καὶ βασιλεύσας ἐν αὐτῇ ἔτη ιγ', τελευτῇ δίκαιος και παρθένος. Αὕτη δέ ἐστι μετὰ τῆς ἱεροῦ προσθήκης Ὁ δὲ 'Αβραὰμ μετὰ τῆς Σάββας ἐγέννησε τὸν Ἰσαάκ, καὶ μετὰ της Αγαρ τὸν Ἰσμαήλ, ὁ δὲ Ἰσαὰκ μετὰ τῆς Ρεβέκας τὸν Ἠσαῦ καὶ τὸν Ἰακώβ, ὃς διὰ τοῦ Ἡσαῦ τὴν ἀπει τὴν μετώκισε πρὸς τὸν Λάβαν τὸν πρὸς μητρὸς αὐ τοῦ θεῖον, οὗ καὶ τὰς θυγατέρας τὴν Λείαν καὶ τὴν Ραχήλ ἔλαβεν εἰς γυναῖκας. Οὗτος οὖν ὁ Ἰακώβ ἐγέννησε τοὺς δώδεκα πατριάρχας, ἤτοι τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. . Ιστέον ὅτι μετὰ τὸ ξενισθῆναι τοὺς τρεῖς ἄνδρας παρὰ τοῦ ᾽Αβραὰμ κατέλαβον οἱ δύο εἰς τὴν τῶν Σιδόμων κατάπρησιν, οἳ καὶ πρὸς τὴν τοῦ Λώτ και τοικίαν κατήντησαν. Ὅπερ οἱ ἀσελγεῖς Σοδομῖται μαθόντες ἐκεῖσε κατέλαβον ἐκζητοῦντες τους ξένους πρὸς τὸ τὴν ἀθεμιτοπραξίαν πληρῶσαι αὐτῶν. Ὁ δὲ Λὼτ τούτοις εἰς ἄκρον ἀπήντα βιαζόμενος δὲ πολλὰ παρ' αὐτῶν ἐξέδοτο τὴν θυγατέρα αὐτοῦ πρὸς τὴν ἡ μιαρὰν ἐκείνην παραχρησιν, μόνον μὴ εἰς τοὺς ξέ νους τοιοῦτον αἰσχρόν τι γενήσεται. Οἱ δὲ ἀσελγείς οὐκ ἐπείθοντο, ζητοῦντες δὲ τοὺς ξένους ἆραι βιαίως μετὰ τοῦ Λώτ κατεμάχοντο. Οἱ δὲ ξένοι τὰς θύρας τοῦ πυλῶνος ἀνοίξαντες καὶ φανέντες τούτοις μόνον πυρὶ τοὺς πάντας ἐνέπρησαν. Εκπλαγεὶς δὲ ὁ Λὼτ ἐπὶ τὸ γεγονὸς, καὶ πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον, παρεκά- κει αὐτοὺς μαθεῖν τίνες εἰσίν. Οἱ δὲ πρὸς αὐτόν· • Επαρον τοὺς μετὰ σὲ ἅπαντας, και έξελθε ἐκ τοῦ τόπου τούτου· αύριον γὰρ οἱ πάντες κατακαυθήσον- ται, καὶ ὁ τόπος ἐκλικμισθήσεται καὶ ἀφανισθήσεται δια τὰς τῶν κατοίκων μικρὰς ἀσελγεία;. ο Ο καὶ ταχέως ποιήσας ὁ Λώτ πρὸς τὸ Σιγὼρ ὄρος ἐξέφυγε. Καταπισθεν δὲ βρέξας τὸ πῦρ ὁ Κύριος, κατεκαύθη- σαν ἅπαντες κατὰ τὴν τῶν ἀγγέλων πρόῤῥησιν. Η δὲ γυνὴ τοῦ Λώτ, οἷα γυνὴ οὖσα καὶ πρὸς τὴν πρόσ- ταξιν των αγγέλων μὴ δειλιάσασα, και στραφεῖσα τὸ γεγονὸς ἰδεῖν, εὐθὺς ἀπελιθώθη καὶ ὡς στήλη ' ὅτι ὁ κόσμος ἅπας ἤδη ἀπώλετο καὶ σπέρμα ταύ ταις οὐκέτι γενήσεται, ἐμέθυσαν τὸν πατέρα αὐτῶν οίνῳ, καὶ συνουσιάσθη αὐταῖς, μὴ εἰδὼς ἐκ τῆς μέσ θης τὸ γεγονὸς παρ' αὐτοῦ. Τοῦτο γοῦν γνωρίσας ἐξ αὐτοῦ ὁ θεῖος αὐτοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ λυπηθεὶς ἐξαπέ στειλεν αὐτὸν εἰς τὰ μέρη τοῦ ποταμοῦ Νείλου, ἐκ παίρειν ἐξ αὐτοῦ ὡς δῆθεν δαλοὺς τρεῖς, τῇ δ' ἄλγο θεία ἵνα θηριόβρωτος γένηται, καὶ ἐξιλεώσας τὸ ἁμάρτημα. Ο δὲ Λὼτ ταχυδρομήσας οἰκονομία θει προσήνεγκε τῷ Ἀβραὰμ ὁαλοὺς τρεῖς, ήγουν ἐκ κυπαρίσσου, ἐκ πεύκης καὶ ἐκ κέδρου. Καὶ θαυμά σας ὁ Ἀβραὰμ ὅτι διεσώθη ἐκ τῶν θηρίων ἀλώδη τος, ἐδόξασε τὸν Θεόν. Ανελθόντες δὲ ἀμφότερα μετὰ τῶν δαλῶν εἰς τὸ ὄρος, ἔπηξεν αὐτοὺς ἐπὶ πε τραν ὁ Ἀβραὰμ χωρὶς ἀπ' ἀλλήλων, πλησίον δὲ, ὡς φέροντας σχήμα τρίγωνον. Προσέταξε δὲ τῷ Λὼτ ἀπέρχεσθαι, καὶ ἀντλεῖν ὕδωρ ἐκ τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ποτίζειν αὐτὰ καθ᾿ ἡμέραν· ὁ δὴ καὶ ἐποίει. Απείχε δὲ τὸ ὄρος ἐκ τοῦ Ἰορδάνου ὡσεὶ μίλια κδ'. Εντος δὲ μηνῶν τριῶν ἐβλάστησαν οἱ δαλοί. Καὶ κατελθὼν ὁ Λὼτ ἐξεῖπε τοῦτο τῷ ᾿Αβραάμ. Καὶ ἀνελθόντες ἰδεῖν τὸ γεγονὸς, εὕροσαν ὅτι ἡνώθησαν οἱ τρεῖς δα- λοὶ καὶ εἰς ἓν ἐγεγόνεισαν, αἱ ρίζαι δὲ μόνον ἐναπε λείφθησαν, ὡς καὶ ἐφυτεύθησαν, κεχωρισμέναι. Ἰδὼν δὲ ᾽Αβραὰμ τὸ γεγονὸς ἐν τοῖς ξηροῖς ξύλοις, πεσών προσεκύνησε τῷ Κυρίῳ, καὶ εἶπε· . Τοῦτο τὸ ξύλον ἔσται ἁμαρτία, ἀπόφασις. » Τὸ δὲ ξύλον εἰς μέγα δένδρον ἐγένετο, διαρκέσαν αὐτὸ μέχρι καὶ τῆς βα- σιλείας Σολομώντος. Έλαβε δὲ πληροφορίαν ὁ 'Α- βραάμ περὶ τῆς ἀφέσεως τῆς ἁμαρτίας τοῦ Λώτ. Οτε δὲ ὁ ναός των Ιεροσολύμων εκτίζετο, μετά τῶν ἄλλων ἐξεκόπη καὶ αὐτὸ το δένδρον, καὶ πελε κηθὲν ἔκειτο ἀργὸν ἐν τῷ ἱερῷ, οἰκονομίᾳ καὶ τοῦτο Θεοῦ. "Οτε δὲ ἔμελλε παθεῖν τὸ ὑπὲρ τοῦ κόσμου σωτήριον πάθος ὁ Χριστὸς καὶ Θεός ημών, έστα ρώθη εν αυτῳ παρὰ τῶν Ἰουδαίων. MICHAELIS GLYCE virtutem, qui jam vita functi sunt, vel ex mera À sua tolerantia vivos (cura sua complectitur, ut cum ait : ‹ Propugnabo hanc urbem propter me ac propter ministrum meum Davidem ”. Quo autem pacto fidelis appellatur Abrahamus, qui tamen Deo dixit: Unde cognoscam futurum ut terram hanc possideam?, Nimirum Palæsti- nam. Vox istæc unde non diffidentis est, sed mo- dum que possessionem aditurus esset cognoscere gestientis. Nam id temporis vel sexcentæ nationes Palæstinam inhabitabant. Propterea post sacrificium Deus inquit: Omnino scito posteros tuos futuros esse peregrinos in terra extraneorum, qui annis graviter afflicturi sint. Quarto autem sæculo huc redibunt: nondum enim ad summum pervenit - Amorrhorum improbitas. Nondum, inquit, extremum interitum flagitiis suis promerue- runt, et erant præterea quidam inter ipsos religiosi, quemadmodum colligi de Melchisedeci et Abimele- chi exemplis potest. Ac de his quidem in hanc modum dictum esto.. Melchisedecus autem, licet in sacris Litteris patre matreque carere dicatur, generis tamen ortum ba- buit a Sido Ægypti filio qui Sidonem condidit; cumque oppidum in monte Sione Salemam exstru- xisset ac ibidem annis regnum tenuisset, et justus et virgo decessit. Salema vero est celebris » IV Reg. xx, 6. Claroinontano mulia de Loto inseruntur, quæ in aliis desiderantur, et in versione Leunclavii; hæc autem sum ejusmodi: (26) Post καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως, in codice & ἐγεγόνει ἀλός. Αἱ δὲ θυγατέρες τοῦ Λὼτ νομίσασαι

λέγων· ο Υπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης δι' ἐμὲ καὶ διὰ Δαβὶδ τὸν παϊδά μου. » κείαν μακροθυμίαν κήδεται τῶν ζώντων, καὶ βου Πῶς δὲ πιστὸς ὀνομάζεται ὁ Ἀβραὰμ εἰρηκὼς τῷ Θεῷ· « Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο, ὅτι κληρονο μήσω αὐτήν ; ν τὴν Παλαιστίνην δηλαδή. Τὸ κατὰ τί οὐκ ἀπιστοῦντός ἐστιν, ἀλλὰ μαθεῖν ποθοῦντος τῆς κληρονομίας τὸν τρόπον. Εθνη καὶ γὰρ μυρία τῷ τότε τὴν Παλαιστίνην κατῴκουν. Καὶ τούτου χά ριν ἔφη ὁ Θεὸς μετὰ τὴν θυσίαν· « Γινώσκων γνώ σῃ ὅτι πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ οὐκ ἰδίᾳ, καὶ κακώτουσιν αὐτοὺς ἔτη υ, τετάρτη δὲ γενεᾷ ἀποστραφήσονται ὧδε· οὔπω γὰρ αναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμορραίων έως δράκασιν. "Αλλως τε καί τινες ἦσαν ἐκεῖσε εὐσε δεῖς· καὶ δῆλον ἔκ τε τοῦ Μελχισεδέκ καὶ τοῦ ᾿Αβιμέλεχ. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως (26). Β τοῦ νῦν. » Οὐδέπω, φησὶν, ἄξια πανωλεθρίας δια Ο δὲ Μελχισεδέκ εἰ καὶ ἀπάτωρ παρὰ τῇ Γραφή καὶ ἀμήτωρ λέγεται, ἀλλὰ κατάγει τὸ γένος ἀπὸ Σίδου υἱοῦ Αἰγύπτου τοῦ καὶ τὴν Σιδῶνα κτίσαντος. Ἐν τῷ ὄρει δὲ Σιὼν πόλιν ἐκεῖνος κτίσας Σαλήμ, καὶ βασιλεύσας ἐν αὐτῇ ἔτη ιγ', τελευτῇ δίκαιος και παρθένος. Αὕτη δέ ἐστι μετὰ τῆς ἱεροῦ προσθήκης Ὁ δὲ 'Αβραὰμ μετὰ τῆς Σάββας ἐγέννησε τὸν Ἰσαάκ, καὶ μετὰ της Αγαρ τὸν Ἰσμαήλ, ὁ δὲ Ἰσαὰκ μετὰ τῆς Ρεβέκας τὸν Ἠσαῦ καὶ τὸν Ἰακώβ, ὃς διὰ τοῦ Ἡσαῦ τὴν ἀπει τὴν μετώκισε πρὸς τὸν Λάβαν τὸν πρὸς μητρὸς αὐ τοῦ θεῖον, οὗ καὶ τὰς θυγατέρας τὴν Λείαν καὶ τὴν Ραχήλ ἔλαβεν εἰς γυναῖκας. Οὗτος οὖν ὁ Ἰακώβ ἐγέννησε τοὺς δώδεκα πατριάρχας, ἤτοι τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. . Ιστέον ὅτι μετὰ τὸ ξενισθῆναι τοὺς τρεῖς ἄνδρας παρὰ τοῦ ᾽Αβραὰμ κατέλαβον οἱ δύο εἰς τὴν τῶν Σιδόμων κατάπρησιν, οἳ καὶ πρὸς τὴν τοῦ Λώτ και τοικίαν κατήντησαν. Ὅπερ οἱ ἀσελγεῖς Σοδομῖται μαθόντες ἐκεῖσε κατέλαβον ἐκζητοῦντες τους ξένους πρὸς τὸ τὴν ἀθεμιτοπραξίαν πληρῶσαι αὐτῶν. Ὁ δὲ Λὼτ τούτοις εἰς ἄκρον ἀπήντα βιαζόμενος δὲ πολλὰ παρ' αὐτῶν ἐξέδοτο τὴν θυγατέρα αὐτοῦ πρὸς τὴν ἡ μιαρὰν ἐκείνην παραχρησιν, μόνον μὴ εἰς τοὺς ξέ νους τοιοῦτον αἰσχρόν τι γενήσεται. Οἱ δὲ ἀσελγείς οὐκ ἐπείθοντο, ζητοῦντες δὲ τοὺς ξένους ἆραι βιαίως μετὰ τοῦ Λώτ κατεμάχοντο. Οἱ δὲ ξένοι τὰς θύρας τοῦ πυλῶνος ἀνοίξαντες καὶ φανέντες τούτοις μόνον πυρὶ τοὺς πάντας ἐνέπρησαν. Εκπλαγεὶς δὲ ὁ Λὼτ ἐπὶ τὸ γεγονὸς, καὶ πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον, παρεκά- κει αὐτοὺς μαθεῖν τίνες εἰσίν. Οἱ δὲ πρὸς αὐτόν· • Επαρον τοὺς μετὰ σὲ ἅπαντας, και έξελθε ἐκ τοῦ τόπου τούτου· αύριον γὰρ οἱ πάντες κατακαυθήσον- ται, καὶ ὁ τόπος ἐκλικμισθήσεται καὶ ἀφανισθήσεται δια τὰς τῶν κατοίκων μικρὰς ἀσελγεία;. ο Ο καὶ ταχέως ποιήσας ὁ Λώτ πρὸς τὸ Σιγὼρ ὄρος ἐξέφυγε. Καταπισθεν δὲ βρέξας τὸ πῦρ ὁ Κύριος, κατεκαύθη- σαν ἅπαντες κατὰ τὴν τῶν ἀγγέλων πρόῤῥησιν. Η δὲ γυνὴ τοῦ Λώτ, οἷα γυνὴ οὖσα καὶ πρὸς τὴν πρόσ- ταξιν των αγγέλων μὴ δειλιάσασα, και στραφεῖσα τὸ γεγονὸς ἰδεῖν, εὐθὺς ἀπελιθώθη καὶ ὡς στήλη ' ὅτι ὁ κόσμος ἅπας ἤδη ἀπώλετο καὶ σπέρμα ταύ ταις οὐκέτι γενήσεται, ἐμέθυσαν τὸν πατέρα αὐτῶν οίνῳ, καὶ συνουσιάσθη αὐταῖς, μὴ εἰδὼς ἐκ τῆς μέσ θης τὸ γεγονὸς παρ' αὐτοῦ. Τοῦτο γοῦν γνωρίσας ἐξ αὐτοῦ ὁ θεῖος αὐτοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ λυπηθεὶς ἐξαπέ στειλεν αὐτὸν εἰς τὰ μέρη τοῦ ποταμοῦ Νείλου, ἐκ παίρειν ἐξ αὐτοῦ ὡς δῆθεν δαλοὺς τρεῖς, τῇ δ' ἄλγο θεία ἵνα θηριόβρωτος γένηται, καὶ ἐξιλεώσας τὸ ἁμάρτημα. Ο δὲ Λὼτ ταχυδρομήσας οἰκονομία θει προσήνεγκε τῷ Ἀβραὰμ ὁαλοὺς τρεῖς, ήγουν ἐκ κυπαρίσσου, ἐκ πεύκης καὶ ἐκ κέδρου. Καὶ θαυμά σας ὁ Ἀβραὰμ ὅτι διεσώθη ἐκ τῶν θηρίων ἀλώδη τος, ἐδόξασε τὸν Θεόν. Ανελθόντες δὲ ἀμφότερα μετὰ τῶν δαλῶν εἰς τὸ ὄρος, ἔπηξεν αὐτοὺς ἐπὶ πε τραν ὁ Ἀβραὰμ χωρὶς ἀπ' ἀλλήλων, πλησίον δὲ, ὡς φέροντας σχήμα τρίγωνον. Προσέταξε δὲ τῷ Λὼτ ἀπέρχεσθαι, καὶ ἀντλεῖν ὕδωρ ἐκ τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ποτίζειν αὐτὰ καθ᾿ ἡμέραν· ὁ δὴ καὶ ἐποίει. Απείχε δὲ τὸ ὄρος ἐκ τοῦ Ἰορδάνου ὡσεὶ μίλια κδ'. Εντος δὲ μηνῶν τριῶν ἐβλάστησαν οἱ δαλοί. Καὶ κατελθὼν ὁ Λὼτ ἐξεῖπε τοῦτο τῷ ᾿Αβραάμ. Καὶ ἀνελθόντες ἰδεῖν τὸ γεγονὸς, εὕροσαν ὅτι ἡνώθησαν οἱ τρεῖς δα- λοὶ καὶ εἰς ἓν ἐγεγόνεισαν, αἱ ρίζαι δὲ μόνον ἐναπε λείφθησαν, ὡς καὶ ἐφυτεύθησαν, κεχωρισμέναι. Ἰδὼν δὲ ᾽Αβραὰμ τὸ γεγονὸς ἐν τοῖς ξηροῖς ξύλοις, πεσών προσεκύνησε τῷ Κυρίῳ, καὶ εἶπε· . Τοῦτο τὸ ξύλον ἔσται ἁμαρτία, ἀπόφασις. » Τὸ δὲ ξύλον εἰς μέγα δένδρον ἐγένετο, διαρκέσαν αὐτὸ μέχρι καὶ τῆς βα- σιλείας Σολομώντος. Έλαβε δὲ πληροφορίαν ὁ 'Α- βραάμ περὶ τῆς ἀφέσεως τῆς ἁμαρτίας τοῦ Λώτ. Οτε δὲ ὁ ναός των Ιεροσολύμων εκτίζετο, μετά τῶν ἄλλων ἐξεκόπη καὶ αὐτὸ το δένδρον, καὶ πελε κηθὲν ἔκειτο ἀργὸν ἐν τῷ ἱερῷ, οἰκονομίᾳ καὶ τοῦτο Θεοῦ. "Οτε δὲ ἔμελλε παθεῖν τὸ ὑπὲρ τοῦ κόσμου σωτήριον πάθος ὁ Χριστὸς καὶ Θεός ημών, έστα ρώθη εν αυτῳ παρὰ τῶν Ἰουδαίων. MICHAELIS GLYCE virtutem, qui jam vita functi sunt, vel ex mera À sua tolerantia vivos (cura sua complectitur, ut cum ait : ‹ Propugnabo hanc urbem propter me ac propter ministrum meum Davidem ”. Quo autem pacto fidelis appellatur Abrahamus, qui tamen Deo dixit: Unde cognoscam futurum ut terram hanc possideam?, Nimirum Palæsti- nam. Vox istæc unde non diffidentis est, sed mo- dum que possessionem aditurus esset cognoscere gestientis. Nam id temporis vel sexcentæ nationes Palæstinam inhabitabant. Propterea post sacrificium Deus inquit: Omnino scito posteros tuos futuros esse peregrinos in terra extraneorum, qui annis graviter afflicturi sint. Quarto autem sæculo huc redibunt: nondum enim ad summum pervenit - Amorrhorum improbitas. Nondum, inquit, extremum interitum flagitiis suis promerue- runt, et erant præterea quidam inter ipsos religiosi, quemadmodum colligi de Melchisedeci et Abimele- chi exemplis potest. Ac de his quidem in hanc modum dictum esto.. Melchisedecus autem, licet in sacris Litteris patre matreque carere dicatur, generis tamen ortum ba- buit a Sido Ægypti filio qui Sidonem condidit; cumque oppidum in monte Sione Salemam exstru- xisset ac ibidem annis regnum tenuisset, et justus et virgo decessit. Salema vero est celebris » IV Reg. xx, 6. Claroinontano mulia de Loto inseruntur, quæ in aliis desiderantur, et in versione Leunclavii; hæc autem sum ejusmodi: (26) Post καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως, in codice & ἐγεγόνει ἀλός. Αἱ δὲ θυγατέρες τοῦ Λὼτ νομίσασαι

Α νεκἢ ὁ Θεός, καί φησιν· . Ου μή φάγωσιν οι υἱοὶ Ἰσραὴλ τὸ νεῦρον τοῦ πλάτους τοῦ μηροῦ, ὁ ἐνάρ χησε. » Καὶ ἔστιν ἐνταῦθα μαθεῖν ὅτι ἡ αἰτία τῶν πλειόνων παρατηρήσεων τοῦτό ἐστι τὸ μὴ ἐπιλανθά νεσθαι αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ εὐεργεσιῶν, · καὶ ἅτε δὴ ὄντας ἀγνώμονας. ᾿Αλλὰ καὶ χωριζόμε νος τοῦ Λάβαν ὁ Ἰακώβ, καὶ μέλλων συναντῶν τῷ Ησαῦ, παρεμβολὴν ἀγγέλων ὁρᾷ ὡς ἐντεῦθεν θαρ ρεῖν καὶ μὴ τοὺς συνόντας τῷ Ησαῦ δεδιέναι. Ο Λάβαν μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν εἴκοσι ἐνιαυτῶν, ὑποσχεθεὶς ἀποστείλαι τὸν Ἰακὼν μετὰ μισθοῦ, ἀνεβάλλετο, ὑπό τινων μεταβληθείς· ἐφ᾽ ᾧ καὶ πρὸς Λείαν καὶ Ραχήλ ἔφη ὁ Ἰακώβ· «Ορῶ ἐγὼ τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς ὑμῶν ὅτι οὐκ ἔστι πρός με ὡς χθὲς καὶ τρίτην ἡμέραν. Ο δὲ θεὸς τοῦ πατρός μου ἦν μετ' ἐμοῦ. » Καὶ ἰδῆλον ὅτι τῷ Λάβαν καταδιώκοντι τὸν Ἰακὼβ ἐπέστη ὄναρ λέ γων· ο Φύλαξον σεαυτὸν μήποτε λαλῆσαι μετὰ τοῦ Ἰακώβ πονηρά. ο Μέγα όφελος ή δικαίου τινός παρουσία.. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν ὁ Ἰακώβ πρὸς Λάβαν ἔλεγεν· « Εὐλόγησέ σε ὁ Θεὸς ἐπὶ τῷ πιδί μου. » ᾿Αλλὰ τῶν γυναικῶν αὐτοῦ ἕνεκα τοιαύτην ἐποίε: πρὸς αὐτὸν ἀπολογίαν· Οὐκ ἐγώ, τὸ δὲ προτὸν φίλο τρον ταῖς γαμεταῖς γυναιξὶ παρέπεισεν αὐτὰς ἐκ τῆς αὐτῶν ἀπᾶραι γῆς. Κατὰ μέντοι τὸν Γεώργιον ὁ Ἰακὼν ἀνερχόμενος ἀπὸ τοῦ Λάβαν εἶδε πάλιν ὅρα σιν ἐν Βεθήλ, καὶ πάντα ἀποδεκατώσας ἅπερ ἐκέ κτητο, τελευταίους υποβάλλει τοὺς παῖδας. Καὶ ἀριθμήσας αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ Βενιαμίν ἀρξάμενος ἀνάπαλιν, καὶ ἐπὶ τὸν Λευῖ ἐλθὼν, ἐπεὶ δέκατον εὗρεν αὐτὸν, τῷ Θεῷ τοῦτον προσήγαγεν, ἀποδεκα τώσα; καὶ πάντα ὅσα φθάσας ἐκτήσατο, καθὰ δὲ καὶ προϋποσχόμενος εἶπε τῷ Θεῷ ἐν τῷ ἀποδιδρά σκειν· ι Πάντα ὅσα ἄν μοι δως, δεκάτῃ ἀποδεκα τώσω αὐτά σοι. » Καὶ εὐθὺς ἐνδύσας τὸν Λευΐ στα λὴν ἱερατικὴν, δι' αὐτοῦ θυσίας τῷ Θεῷ προς ήνεγκεν ἐν Βεθήλ. Καντεῦθεν οἱ μὲν τῆς παλαιᾶς Λευῖται λέγονται, οἱ δὲ τῆς νέας κληρικοὶ διὰ τὸ γεγράφθαι • Οὐκ ἔσται τοῖς Λευίταις κλῆρος ἐν υἱοῖς Ἰσραήλ· ὁ γὰρ Κύριος μερὶς αὐτῶν καὶ κλῆρος. Καὶ κατὰ μὲν τὴν τοῦ Μωσέως ἱστορίαν ὅ τε Ἡσαῦ καὶ Ψακὼβ πρὸς ἀλλήλους ἐσπείσαντο· ὁ δὲ Ιώσηπος τῇ περὶ τούτων ἱστορίᾳ καὶ τάδε προστί θησιν. Ο Ἰσαὰκ τελευτῶν περὶ ὁμονοίας τῷ 12- κὼς καὶ τῷ Ἰσαῦ ὡ μίλησε. Τούτου δὲ τελευτήσαν τος ὁ Ἠσαι ἐδίωκε τὸν Ἰακώβ. Εἰσελθὼν δὲ ἔν τινι πόλει οὗτος, καὶ παρακύψας ἄνωθεν, ἀνεμίμνησκεν αὐτὸν τῶν πατρικών παραγγελιών. Ὁ δ' οὐκ ἐπεί- θετο. Καὶ τείνας τόξον ἔβαλλε τὸν σοῦ κατὰ τοῦ μαζοῦ. Τότε οὖν ἐπληρώθη ἡ τοῦ Ἰσαὰκ προφητεία· • Ηνίκα ἂν καθέλῃς τὴν ζυγὸν τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐκ ** MICHAELIS GLYCE nem consecutus esset. Id quidem ex historia con- stat, Jacobum cum evigilasset, altero crure clau- dicasse. Ac ne post justi hujus viri mortem me- moria curæ providentiæque Dei de ipso exstingue- retur idcirco rationem invenit Deus qua factum hoc perpetuaretur. Inquit enim: Nepotes Israelici ervo femoris, qui emarcuit, non vescentur. Atque hinc animadvertere licet hujusinodi priscarum ob- servationum magna ex parte causam illam fuisse, ne tam Dei quam beneficiorumfejus, tanquam ingrati, obliviscerentur. Idem Jacobus a Labane discedens, ct jamjam Esao fratri occursurus, angelorum castra conspicit, ut ex hac re fiduciam conciperet nec advenientes cum Esao formidaret. De'Labane accepimus eum annis exactis Ja- cobo pollicitum, se bominem data mercede dimis- surum ; deinde quorundam calumniis immutatum g in dies rem extraxisse. Quapropter et Liam ¸ Ra- chelemque Jacobus in hunc modum allocutus est : Video ego non esse eumdem vestri patris in me vultum, qui erat heri ac nudiustertius: at enim hactenus patrium mihi Deum præsentem habui “.› Quod sane deinceps clarius animadvertere pote- rant. Nam Labanem Deus Jacobum persequentem noctu per somnium aggressus : • Cave, inquit, cum Jacobo durius agas ".> Magnum certe quiddam est præsentem alicubi virum justum ha- Lere, quemadmodum ex Jacobi ad Labanem verbis hisce perspicue intelligi potest: ‹ Deus te me præ- sente beavit. Uxorum nomine ad Labanem hac uti purgatione poterat : non ego, sed insitus nup- tis erga maritum amor eis persuasit ut terram pa- C uiam relinquerent, Georgius memoriæ prodit Jaco- bo a Labane redeunti rursum Bethele visum quo·l- dam oblatum fuisse; cumque decumas omnium bonorum suorum exhiberet Deo, tandem et liberos stitisse. Hos vero numerantem, a Benjamine facto vice versa initio delatumque ad Levium, quod illum invenisset decimum, Deo recta eum obtulisse, per- solutis hoc modo decumis omnium quæ antehac consecutus erat. Atque hoc sane Jacobum vult ex voto id temporis concepto fecisse, cum fugam ar- riperet, ac verbis hisce Deum compellaret : • De cunctis rebus, quas mihi dederis, decumas tili persolvam › lloc modo cum Levium sacerdotali veste induisset, ejus opera Bethele Deo rem sacram fecit. Hinc ortum ut sacerdotes illi prisci fœderis Levitæ vocarentur, cum novi clericos appellemus, illo sacrarumn Literarum verbo permoti : • Non ha- I ebunt Levice clerum, id est sortem, inter Israelicos : nam Dominus pars et sors corum est. Ceterum in bistoria Mosaica reperimus Esanm et Jacobum inter se reconciliatos esse. Josephus autem huic narrationi tale quiddam adjecit. Isaa- cus, inquit, vivendi finem facturus de reconcilianda gratia inter Esaum et Jacobum egit. Cum antem rebus humanis exemptus esset, Esaus Jacobum no- lilo secius persequebatur; qui urbem quamdam ingressus et sublimi de loco prospectans paternas admonitiones homini ad animum revocabat. His cum nihil apud ipsum proficeret, contento arcu fratrem I saum in pectore and mamillam ferit. Tunc Isaaci * ibid. 24. Gen. xxvΙ, 22. » Gen. xxxi, 5. Deut. x, 9.

Οὗτος μὲν οὖν καὶ πάνυ σοφῶς καὶ εὐμηχάνω; ἐχειροῦτο τὰ πάντα· μετενδυόμενος γὰρ εἰσήρχετο πανταχοῦ, καὶ κατασκοπεύων οὕτως ἐνίκα. Τοῦτο ταεῖ καὶ ἐπὶ τῇ χήρᾳ Κανδάκῃ. Ἀλλ᾽ ἑάλω· ἐκείνη γὰρ τὰ συστήματα αὐτοῦ μαθοῦσα (ἦν γὰρ τὸν μὲν τῶν ὀφθαλμῶν γλαυκός, τὸν δὲ μέλας) ἅμα τῷ ἰδεῖν αὐτὸν εἶπε· ο Βασιλεῦ 'Αλέξανδρε, τὸν κόσμον ἔλαβες, καὶ γυνή, σε παρέλαβεν. » Ην καὶ λαβὼν εἰς γυ- ναῖκα, καὶ εἰς Αἴγυπτον ἀπελθὼν, καὶ τὴν μεγάλην Αλεξάνδρειαν κτίσας, καὶ ὑποστρέψας εις Βαβυ- λῶνα, τελευτῇ ἐτῶν λβ', δώδεκα καὶ μόνα κρατήσας ἔτη, φρονιμώτατος πάντων καὶ ἀνδρειότατος. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ πτηνὴν αὐτὸν πάρδαλιν ὁ προφήτης προείδε, τὸ ραγδαῖον αὐτοῦ καὶ ὀξὺ παριστῶσα καὶ τὸ ἄφνω διαπτῆναι μετὰ τροπαίων τὴν οἰκουμένην. Λέγεται δὲ ὅτι καὶ φιλοσόφου τινὸς ἤκουσεν εἰπόν τος ἀπείρους εἶναι κόσμους, καὶ μέγα στενάξας ἔφη· « Απείρων ὄντων μηδενὸς ἐγὼ κεκράτηκα. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ σωφροσύνῃ ἐθαυμάζετο· τὰς γὰρ Δαρείου θυγατέρας αἰχμαλώτους κρατήσας οὐδὲ ἰδεῖν ἡνέσχετο, ἀπρεπὲς εἶναι εἰπὼν τὸν ἄνδρας κρατήσαντα ὑπὸ γυναικῶν κρατηθῆναι. Ωσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ φιλοσοφίᾳ καὶ ἀγχινοίᾳ· τῷ γὰρ Ἀρι στοτέλει παρηκολούθησε. Πολεμικώτατος δὲ καὶ τολμηρότατος ων, καὶ ἰδὼν ὁμώνυμον αὐτῷ νεανί- σχον τινὰ δειλῶς μαχόμενον, εἶπεν· « Η τὸν τρόπον ἄλλαξον ἢ τὴν κλήσιν. ο Οὗτος μὲν οὖν Αλέξανδρος καὶ μέχρι τῶν ἐνδο- τάτων Ινδών καὶ αὐτοῦ τοῦ ὠκεανοῦ καὶ τῆς μεγί- στης νήσου τῶν Βραχμάνων φθάσας, ὧν καὶ τὸν θαυμάσιον βίον θαυμάσας καὶ τὴν εἰς Θεὸν εὐσέ δειάν τε καὶ λατρείαν ἐξεπλάγη, ἐν ᾧ τόπῳ καὶ στήλην στήσας ὑπέγραψεν· Ἐγὼ μέγας Αλέξαν- ἄρος βασιλεὺς ἔφθασα μέχρι τούτου. » Εν ἐκείνῃ τῇ νήσῳ κατοικοῦσιν οἱ λεγόμενοι Μακρόβιοι· ζῶσι γὰρ αὐτῶν οἱ πλείους περὶ τὰ ἑκατὸν πεντήκοντα Στὴ διὰ τὴν τοῦ ἀέρος εὐκρασίαν καὶ τὰ ἀνεξερεύ νητα τοῦ Θεοῦ κρίματα. Εκεῖσε όπώρα τὸν ἅπαντα χρόνον οὐ λείπει. Ἐκεῖ τὰ μέγιστα κάρυα καὶ τὰ δυσπόριστα ἀρώματα καὶ ἡ Μαγνήτις λίθος· παρ' εἷς οὐκ ἔστι τετράποδον, οὐκ οἶνος, οὐκ ἄρτος, οὐχ Ιμάτιον. Μικρᾶς δὲ οπώρας καὶ ὕδατος ἀπολαύουσι τὸν ποταμὸν παροικοῦντες καὶ τῷ Θεῷ γνησίως λα- τρεύοντες. Καὶ οἱ μὲν ἄνδρες εἰς ποταμὸν παρο:- κοῦσιν, αἱ δὲ γυναῖκες αὐτῶν ἐντεῦθεν εἰσι τοῦ που ταμού Γάγγου τοῦ παραῤῥέοντος εἰς τὸν ὠκεανὸν ἐπὶ τὸ μέρος τῆς Ἰνδίας. Καὶ οἱ μὲν ἄνδρες περῶσι πρὸς τὰς γυναῖκας Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον, παρ' οἷς θα πάρχουσι ψυχρότεροι, τοῦ ἡλίου πρὸς ἡμᾶς ὑψωθέν το;. Τηνικαῦτα γὰρ εύκρατος γενόμενοι πρὸς οἱ στρον κινεῖσθαι λέγονται. Καὶ ποιήσαντες μετὰ τῶν γυναικῶν αὐτῶν ἡμέρας τεσσαράκοντα πάλιν ἀντιπε ρώσι. Μεθ᾽ ὁ δὲ τέκῃ ἡ γυνὴ δύο παῖδας, οὐκέτι μίγνυνται. Ἐὰν δέ τι; εὑρεθῇ στείρα μέχρι πενταε ANNALIUM PARS II. 2-8 sed cultum ab eo Deum, quem ejusmodi habitu conspexerit se contra Persas instigantem et ani❤ man'em. Hanc ob causam Deo quoque rem sacram Ilierosolymis fecit. . A B ltaque deinceps prudenter admodum ac solerter occupavit emma ; nam veste mutata se quavis ad loca conferebat, et cunctis exploratis victoria facili potiebatur. Eadend arte Candacen viduam agressi rus interceptus est; nam cum ea notas ipsius indi- ciaque naturalia percepisset, quod alter scilicet oculus ei cæruleus alter niger esset, simul ac eum intuita est, dixit: Mundum tu quidem, rex Ale- xander, occupasti, et te mulier cepit. . Igitur hae uxore ducta, in Ægyptum profectus magnam illam Alexandriam condidit. Inde Babylonem reversus, annos jam natus, rebus humanis excedit, cum duodecim tantum annos imperasset, vir haud dubie sapientissimus ac fortissimus omnium. Id- circo vates eum se conspexisse tradit in volueris pardalidis specie, volens hoc pacto impetum et ce- leritatem ipsius ostendere, quodque subito victoriis suis orbem terrarum pervolaverit. Perhibent ali- quando eum inaudivisse de philosopho quodam, qui mundos infinitos esse diceret. Tum vero gemita ingenti edito : ‹Itane, ait, infiniti sunt, cum ego ne unum quidem adhuc devicerim? › Etiam pudici tiæ castitatisque nomine magnam laudem meruit. Cum enim captivas Darii filias sua in potestate haberet, ne intueri quidem eas voluit, quod nequa- quam decere diceret eum qui viros devicisset, a mulieribus vinci. Non minus ex philosophia et acu- mine ingenii laudes adeptus est, ut qui Aristotelem audivisset; cumque in præliis concitatissimus et audacissimus esset, forte conspicatus aliquando quemdam adolescentem sibi cognominem, qui tre- pide pugnaret : « Vel indolem, inquit, c et animum hunc mutato, vel nomen. D Cum að Indos extremos ipsumque Oceanum et maximam Brachmanum insulam pervenisset, eorum erga Deum pietatem cultumque miratus columnam statuit cum inscriptione hujusmodi : ‹ Alexander rex hucusque penetravi. › Fa in insula qui Macro- bii vocantur a diuturna vita, degunt. Nam majori ex parte vivunt istic homines ad aunos pro- pler aeris idoneum maxime temperamentum et imperscrutabilia Dei judicia. Nullo anni tempore fructus maturi desunt. Abundant et maximis nuci- bus et aromatis, quæ tanti nos redimimus, et la- pide magnete. Quadrupedes bestias nullas habent, nec vinum nec panem nec vestes. Ad lumen habi- tantes exiguis fructibus et aqua contenti sunt, Deo- que pura et integra religione serviunt. Viri ad fly- miuis ripas accolunt, feminæ ex altera Gangis fu- vii parte degunt Indiam versus, qui quidem fluvius in Oceanum semet exonerat. Julio et Augusto mensibus ad uxores viri transjiciunt, quod iis frigi- diores sint, sole nostrum ad finitorem sublimius assurgente. Tunc nimirum consecuti temperamen- tum corporis optimum œstro quodam concitari fe- runtur. Exactis autem apud uxores diebus all- nem vicissim transjiciunt. Feminæ posteaquam liberos duos in lucem edidere, rem cuin viris am- plius nullam habent. Quodsi qua totos quinque annos sterilis reperiatur, religione quadam a coitu

Οἱ δέ γε τοῦ Ἰακὼβ υἱοὶ ἀκούσαντες τὰ παρὰ Συ- χὲμ τοῦ υἱοῦ Ἐμὼρ γεγενημένα ἐπὶ τῇ ἀδελφῇ αὐ τῶν Δινᾷ κατενύγησαν, ήγουν ἐλυπήθησαν, ἀσχημο σύνην τὸ πρᾶγμα ελογίσαντο. Εφ᾽ ᾧ καὶ τοὺς ἐκεῖσε παροικούντας ἔργον φόνου πεποιήκασιν. Οθεν καὶ συγχωρεῖ αὐτοὺς ὁ Θεὸς καιρὸν ἱκανὸν κακωθῆναι κατ' Αίγυπτον. Αὕτη οὖν ἡ αἰτία τῆς πολυετούς καὶ πρώτης αἰχμαλωσίας αὐτῶν. Ὁ μέντοι Ἰακὼβ ζη τηθεὶς παρὰ τοῦ Ιωσήφ, ἡνίκα πρὸς αὐτὸν ἀπῆλθον οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ λιμοῦ, και τῆλθεν εἰς Αἴγυπτον ἐν ο' καὶ εἴ ψυχαῖς. Τίθησι δὲ τὸν ἀριθμὸν ἡ Γραφή, ἵνα μάθωμεν ἐκ πόσων πόσοι γεγόνασιν. Ο δέ γε Ιακώβ μικροῦ δεῖν ἐξέλιπεν ἐκ τῆς ἀπροσδοκήτου χαρᾶς, ὡς φησιν Ιώσηπος, εἰ μὴ ὁ Ἰωσὴφ αὐτὸν ἀνεζωπύρησεν· εἰ γὰρ καὶ αὐτὸς ὑφ᾽ ἡδονῆς ἥττων τοῦ πάθους γέγονεν, ἀλλ' οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον τῷ Ἰακώβ. Ο μέντοι Φαραὼ πολιὸν ἰδὼν τὸν Ἰακὼβ ἐρωτᾷ περὶ τῶν ἐτῶν αὐτοῦ. Καὶ ὃς ἀπεκρί νατο λέγων· « Α' ἡμέραι τῶν ἐτῶν τῆς ζωῆς μου &ς παροικῶ, αλ' ἔτη, μικραὶ καὶ πονηραὶ γεγόνασι. Ταῦτα δὲ ἔλεγε δι' οὓς ὑπέστη πειρασμούς. Επέζησε δὲ μετὰ ταῦτα ἔτη ιε' εἰς παράκλησιν ὧν ἔπαθε δει· νῶν τὰ πρὸ τοῦ. Καὶ οἱ μὲν παλαιοὶ πολύν χρόνον ἔζων, ὥστε αύξηθῆναι τὸ γένος ἐν τῷ πλείονι χρόνῳ. Διὰ τοῦτο καὶ πολλαῖς συνήπτοντο γυναιξίν. Αὐτίκα γοῦν καὶ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν μακρόβιοι ἦσαν. Ἐπειδὴ δὲ τὴν οἰκουμένην ἐπλήρωσαν, ἠλαττώθη λοιπὸν ὁ τῶν ἐτῶν ἀριθμός. Κατὰ δὲ τὸν θειότατον Κύριλλον, ἠλαττώθη τὰ ἔτη διὰ τὸ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀδρανεστέραν τῷ χρόνῳ γενέσθαι καὶ μὴ ἐπὶ πλείο- σιν ἰσχύειν ἔτεσι παρεκτείνεσθαι. Καὶ πολυετείς μὲν ἦσαν οἱ παλαιοὶ δι᾿ ἣν αἰτίαν ἔφθασεν ὁ λόγος εἰπεῖν· ὁ δὲ Ἰώσηπος τῇ παρευρισκομένη τότε τροφή μακροβίους γενέσθαι τοὺς ἀνθρώπους ἔλεγε. Καὶ γεννᾷ μὲν, ὡς εἴρηται, τοὺς δώδεκα πατριάρ χας ὁ Ἰακώβ, ἀφ᾽ ὧν αἱ δώδεκα φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ πατριάρχας ἐκεῖνος ὁ λόγος ἐκά- λεσεν ὡς τῶν πατριῶν ἤτοι τῶν φυλῶν ἄρχοντας. Κατὰ δὲ τὸν μέγαν Επιφάνιον δέκα καὶ τρεῖς αἱ φυλαί. Εἰ γὰρ καὶ φυλή τις οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Ιω σήφ, ἀλλ᾽ αἱ ἀπὸ τῶν παίδων αὐτοῦ, τοῦ τε Μα νασσῆ καὶ τοῦ Εφραίμ, δύο φυλαὶ τοῦ Ἰωσὴφ γνω ρίζονται. Όμως μέντοι τῆς Λευῒ φυλῆς ὑπεξαιρου μένης ὡς μηδὲν ἐργαζομένης, δώδεκα πάλιν αι φυλαί. Καὶ Ἰακὼβ μὲν γεννᾷ τὸν Λευΐ, Λευὶ δὲ τὴν Καάθ, Καάθ δὲ τὴν Ἀμράμ, Αμρὰμ δὲ τὸν Μωσέα καὶ τὸν ᾿Ααρών. Καὶ Μωσῆς μὲν ἔκτο; ἀπὸ ᾿Αβραάμ. Ἐκεῖθεν γενεαλογούμενος ὁ Ἰὼβ πέμπτος εὑρίσ σκεται. Οὗτος ὁ Ἰὼβ κατὰ τὴν τοῦ μεγάλου Κυρίλλον MICHAELIS GLYCE çaquam enim ad eam felicitatem pervenisset, calamitatum pristinarum oblivionem consecutus erat. Ephræmus tantundem sonat ac si dicas, qui restituit eum; nam libertatem majoribus restituit. Et hre quidem in hunc modum evenere. Jacobi autem `filii cum accepissent quid Siche- A mus Emoris filius cum sororé sua Dina perpetrasset, puncti sunt, hoc est dolore affecti, ut qui facinus hoc turpissimum ducerent. Itaque cunctos loci ejus incolas ferro trucidarunt. Quamobrem concessit Deus ut satis longo tempore in Ægypto afflictaren- tur. Nam hæc causa fuit quamobreın diuturnam et primam illam captivitatem experirentur. Cæterum Jacobus, adventum ipsius flagitante Josepho, quo tempore fratres ad ipsum urgente annonæ chari, tate se contulerant, in Ægyptum cum capitibus est profectus. Atque hunc numerum quoque Lit- 'eræ sacræ penitus exprimunt, ut quanta hominum multitudo procreata de tot capitibus fuerit scire- mus. Jacobus ipse, quemadmodum in historia sua Josephus meminit, præ necopinato gaudio parum B abfuit quin exspirar-t, ni videlicet Josephus eum recreasset, qui tametsi et ipse voluptatis magnitu- dine superaretur, non tamen eodem modo quo Ja- cobus afficiebatur. Atque hic cum Pharao Jacobum jam canum intueretur, quot natus esset annos in- terrogat. Respondet is hanc in sententiam: Anni vitæ meæ, quos peregrinatus sum, omnino sunt centum et triginta, quos ipsos sane paucos et malos expertus sum “. › Quæ quidem verba propter eas aMictiones et ærumnas protulit quas perpessus fuerat. Vixit autem ab hoc tempore quindecim adhuc annos, quibus nonnihil scilicet a calamitatibus, quas antehac pertulerat, recrearetur. Et vivebant sane longam ætatem homines illi prisci, quo genus humanum in majoribus illis vitæ spatiis co felicius propagaretur et amplificaretur. Eadem causa fuit cur pluribus simul uxoribus juncti essent. Post di- lavium quidem certe multos adhuc annos vivendo explebant. At ubi paulatim orbem terrarum complessent, annorum etiam vitæ numerus imminui cœpit. Quodsi credere Cyrillo debemus, viro divipissimo, illa quoque de causa hominum annis ali- quid decessit, quod ipsa natura paulatim debilior fiat et ad plures annos se conservare nequeat. Genuit autern, ceu jam ante monuimus, patriar- chas Jacobus duodecim, a quibus duodecim Israe licæ tribus orte sunt. Etenim hanc ipsam ob causam in Litteris sacris appellari patriarchæ consueverunt, quasi patrion archontes, id est tribuum sive fami- liarum principes. Epiplanius scripsit, tribus exsti- tisse tredecim. Quanquam enim ex Josepho nulla tribus est denominata, duæ tamen illæ tribus, que a filiis ejus Manasse ac Ephraimo profectæ sunt, Josepho accensentur et tribuuntur. Sed enim Levia tribu detracta, uti quæ nihil inter reliquas tribus haberet fructus, rursum tribus duodecim efficiuntur. Erat inter cæteros Jacobi filios Levius, qui Caa- thum procreavit; ex Caatho natus est Amramus; Sextus ab Abrahamo fuit Moses. Ab eodem Abrabamo si Jobi generis scriem re- petas, deprehendes eum ab illo fuisse quintum, ↳ Gen. iv, 9. C . Amramus Mosem et Aaronem progenuit. Hoc modo D

Οἱ δέ γε τοῦ Ἰακὼβ υἱοὶ ἀκούσαντες τὰ παρὰ Συ- χὲμ τοῦ υἱοῦ Ἐμὼρ γεγενημένα ἐπὶ τῇ ἀδελφῇ αὐ τῶν Δινᾷ κατενύγησαν, ήγουν ἐλυπήθησαν, ἀσχημο σύνην τὸ πρᾶγμα ελογίσαντο. Εφ᾽ ᾧ καὶ τοὺς ἐκεῖσε παροικούντας ἔργον φόνου πεποιήκασιν. Οθεν καὶ συγχωρεῖ αὐτοὺς ὁ Θεὸς καιρὸν ἱκανὸν κακωθῆναι κατ' Αίγυπτον. Αὕτη οὖν ἡ αἰτία τῆς πολυετούς καὶ πρώτης αἰχμαλωσίας αὐτῶν. Ὁ μέντοι Ἰακὼβ ζη τηθεὶς παρὰ τοῦ Ιωσήφ, ἡνίκα πρὸς αὐτὸν ἀπῆλθον οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ λιμοῦ, και τῆλθεν εἰς Αἴγυπτον ἐν ο' καὶ εἴ ψυχαῖς. Τίθησι δὲ τὸν ἀριθμὸν ἡ Γραφή, ἵνα μάθωμεν ἐκ πόσων πόσοι γεγόνασιν. Ο δέ γε Ιακώβ μικροῦ δεῖν ἐξέλιπεν ἐκ τῆς ἀπροσδοκήτου χαρᾶς, ὡς φησιν Ιώσηπος, εἰ μὴ ὁ Ἰωσὴφ αὐτὸν ἀνεζωπύρησεν· εἰ γὰρ καὶ αὐτὸς ὑφ᾽ ἡδονῆς ἥττων τοῦ πάθους γέγονεν, ἀλλ' οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον τῷ Ἰακώβ. Ο μέντοι Φαραὼ πολιὸν ἰδὼν τὸν Ἰακὼβ ἐρωτᾷ περὶ τῶν ἐτῶν αὐτοῦ. Καὶ ὃς ἀπεκρί νατο λέγων· « Α' ἡμέραι τῶν ἐτῶν τῆς ζωῆς μου &ς παροικῶ, αλ' ἔτη, μικραὶ καὶ πονηραὶ γεγόνασι. Ταῦτα δὲ ἔλεγε δι' οὓς ὑπέστη πειρασμούς. Επέζησε δὲ μετὰ ταῦτα ἔτη ιε' εἰς παράκλησιν ὧν ἔπαθε δει· νῶν τὰ πρὸ τοῦ. Καὶ οἱ μὲν παλαιοὶ πολύν χρόνον ἔζων, ὥστε αύξηθῆναι τὸ γένος ἐν τῷ πλείονι χρόνῳ. Διὰ τοῦτο καὶ πολλαῖς συνήπτοντο γυναιξίν. Αὐτίκα γοῦν καὶ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν μακρόβιοι ἦσαν. Ἐπειδὴ δὲ τὴν οἰκουμένην ἐπλήρωσαν, ἠλαττώθη λοιπὸν ὁ τῶν ἐτῶν ἀριθμός. Κατὰ δὲ τὸν θειότατον Κύριλλον, ἠλαττώθη τὰ ἔτη διὰ τὸ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀδρανεστέραν τῷ χρόνῳ γενέσθαι καὶ μὴ ἐπὶ πλείο- σιν ἰσχύειν ἔτεσι παρεκτείνεσθαι. Καὶ πολυετείς μὲν ἦσαν οἱ παλαιοὶ δι᾿ ἣν αἰτίαν ἔφθασεν ὁ λόγος εἰπεῖν· ὁ δὲ Ἰώσηπος τῇ παρευρισκομένη τότε τροφή μακροβίους γενέσθαι τοὺς ἀνθρώπους ἔλεγε. Καὶ γεννᾷ μὲν, ὡς εἴρηται, τοὺς δώδεκα πατριάρ χας ὁ Ἰακώβ, ἀφ᾽ ὧν αἱ δώδεκα φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ πατριάρχας ἐκεῖνος ὁ λόγος ἐκά- λεσεν ὡς τῶν πατριῶν ἤτοι τῶν φυλῶν ἄρχοντας. Κατὰ δὲ τὸν μέγαν Επιφάνιον δέκα καὶ τρεῖς αἱ φυλαί. Εἰ γὰρ καὶ φυλή τις οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Ιω σήφ, ἀλλ᾽ αἱ ἀπὸ τῶν παίδων αὐτοῦ, τοῦ τε Μα νασσῆ καὶ τοῦ Εφραίμ, δύο φυλαὶ τοῦ Ἰωσὴφ γνω ρίζονται. Όμως μέντοι τῆς Λευῒ φυλῆς ὑπεξαιρου μένης ὡς μηδὲν ἐργαζομένης, δώδεκα πάλιν αι φυλαί. Καὶ Ἰακὼβ μὲν γεννᾷ τὸν Λευΐ, Λευὶ δὲ τὴν Καάθ, Καάθ δὲ τὴν Ἀμράμ, Αμρὰμ δὲ τὸν Μωσέα καὶ τὸν ᾿Ααρών. Καὶ Μωσῆς μὲν ἔκτο; ἀπὸ ᾿Αβραάμ. Ἐκεῖθεν γενεαλογούμενος ὁ Ἰὼβ πέμπτος εὑρίσ σκεται. Οὗτος ὁ Ἰὼβ κατὰ τὴν τοῦ μεγάλου Κυρίλλον MICHAELIS GLYCE çaquam enim ad eam felicitatem pervenisset, calamitatum pristinarum oblivionem consecutus erat. Ephræmus tantundem sonat ac si dicas, qui restituit eum; nam libertatem majoribus restituit. Et hre quidem in hunc modum evenere. Jacobi autem `filii cum accepissent quid Siche- A mus Emoris filius cum sororé sua Dina perpetrasset, puncti sunt, hoc est dolore affecti, ut qui facinus hoc turpissimum ducerent. Itaque cunctos loci ejus incolas ferro trucidarunt. Quamobrem concessit Deus ut satis longo tempore in Ægypto afflictaren- tur. Nam hæc causa fuit quamobreın diuturnam et primam illam captivitatem experirentur. Cæterum Jacobus, adventum ipsius flagitante Josepho, quo tempore fratres ad ipsum urgente annonæ chari, tate se contulerant, in Ægyptum cum capitibus est profectus. Atque hunc numerum quoque Lit- 'eræ sacræ penitus exprimunt, ut quanta hominum multitudo procreata de tot capitibus fuerit scire- mus. Jacobus ipse, quemadmodum in historia sua Josephus meminit, præ necopinato gaudio parum B abfuit quin exspirar-t, ni videlicet Josephus eum recreasset, qui tametsi et ipse voluptatis magnitu- dine superaretur, non tamen eodem modo quo Ja- cobus afficiebatur. Atque hic cum Pharao Jacobum jam canum intueretur, quot natus esset annos in- terrogat. Respondet is hanc in sententiam: Anni vitæ meæ, quos peregrinatus sum, omnino sunt centum et triginta, quos ipsos sane paucos et malos expertus sum “. › Quæ quidem verba propter eas aMictiones et ærumnas protulit quas perpessus fuerat. Vixit autem ab hoc tempore quindecim adhuc annos, quibus nonnihil scilicet a calamitatibus, quas antehac pertulerat, recrearetur. Et vivebant sane longam ætatem homines illi prisci, quo genus humanum in majoribus illis vitæ spatiis co felicius propagaretur et amplificaretur. Eadem causa fuit cur pluribus simul uxoribus juncti essent. Post di- lavium quidem certe multos adhuc annos vivendo explebant. At ubi paulatim orbem terrarum complessent, annorum etiam vitæ numerus imminui cœpit. Quodsi credere Cyrillo debemus, viro divipissimo, illa quoque de causa hominum annis ali- quid decessit, quod ipsa natura paulatim debilior fiat et ad plures annos se conservare nequeat. Genuit autern, ceu jam ante monuimus, patriar- chas Jacobus duodecim, a quibus duodecim Israe licæ tribus orte sunt. Etenim hanc ipsam ob causam in Litteris sacris appellari patriarchæ consueverunt, quasi patrion archontes, id est tribuum sive fami- liarum principes. Epiplanius scripsit, tribus exsti- tisse tredecim. Quanquam enim ex Josepho nulla tribus est denominata, duæ tamen illæ tribus, que a filiis ejus Manasse ac Ephraimo profectæ sunt, Josepho accensentur et tribuuntur. Sed enim Levia tribu detracta, uti quæ nihil inter reliquas tribus haberet fructus, rursum tribus duodecim efficiuntur. Erat inter cæteros Jacobi filios Levius, qui Caa- thum procreavit; ex Caatho natus est Amramus; Sextus ab Abrahamo fuit Moses. Ab eodem Abrabamo si Jobi generis scriem re- petas, deprehendes eum ab illo fuisse quintum, ↳ Gen. iv, 9. C . Amramus Mosem et Aaronem progenuit. Hoc modo D

ροῦντος. Καὶ ταῦτα λέγουσα ταῖς τοῦ Πατρὸς χερ- Α σὶν ἐντίθησι τὸ βρέφος. Ο δ' ἐπιτίθησιν αὐτῷ τὸ διάδημα. Ο δὲ Μωσης καταφέρει τε αὐτὸ καὶ τοῖς που Β ἐπιβαίνει, κατὰ νηπιότητα δῆθεν. Ταῦτ᾽ οὖν ἰδὼν ὁ ἱερογραμματεὺς ἐκεῖνος ὥρμησεν ἀποκτεί ναι αὐτὸν, παροτρύνων εἰς αὐτὸ τοῦτο καὶ τὸν Φαραώ. Φθάνει δ' αὐτὸν ἡ θερμουθὶς ἐξαρπάσασα. Εκτοτε οὖν καλῶς ἀνατρέφετο. Εἶτα δήλη καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ γίνεται. Αιθίοπες εκστρα τεύουσι κατ᾿ αὐτῶν. Αντιστρατεύονται καὶ οὗτοι, ἑκατέρωθεν δὲ οὐκ ὀλίγοι πίπτουσιν. Οθεν ὁ βασι- λεὺς θεόθεν ὁδηγηθεὶς πείθει τὴν θυγατέρα τὸν Μωσέα παρασχείν στρατηγόν. Δέχεται τὸ ἔργον, κατ' Αιθιόπων ὁρμῇ. Καὶ διὰ γῆς μέλλων διελθεῖν ἐρήμου, ἔνθα ἑρπετὰ δεινὰ ἐτρέφοντο, τί μηχανᾶται; Πλέγματά τινα έμφερῆ κιβωτοῖς ἐκ βίβλου κατα- σκευάζει, καὶ πληρώσας (δεων εκόμιζε. Πολεμιώτα- τον δέ ἐστι τοῖς ὄφεσι τοῦτο τὸ ζῶον· φεύγουσί τε γὰρ ἐπερχομένας, καὶ ἀνθιστάμενοι καθάπερ ὑπ' Ελάφων ἁρπαζόμενοι καταπίνονται. Χειροήθεις δέ εἰσιν αἱ ἴδεις, καὶ πρὸς μόνον τὸ τῶν ὄψεων γένος ἄγριοι. Παρέρχεται οὖν διὰ τούτων τὴν θηροτρόφον γῆν. Συμβάλλει τοῖς Αιθίοψι, κατά τινα νῆσον διά γουσι δυσπόρθητον οὖσαν διὰ τὸ ποταμοίς περι- βέεσθαι. Θάρβις δὲ ἡ τοῦ βασιλέως θυγάτηρ δεξιῶς ἀπομαχόμενον ὁρῶσα τὸν Μωσέα εἰς ἔρωτα δεινὸν ὤλισθεν αὐτοῦ. Καὶ περιόντος τοῦ πάθους πέμπει πρὸς αὐτὸν τῶν οἰκετῶν τοὺς πιστοτάτους, διαλε γομένη περὶ γάμων καὶ τὴν πόλιν προδιδούσα. Για νεται ταῦτα, τελεῖται τὰ τοῦ γάμου. Τους Αιθίοπας ἀναιρεῖ, καὶ τοὺς Αἰγυπτίους εἰς τὴν ἑαυτῶν ἀπά- γει γῆν. Εκτοτε οὖν φθόνος κατὰ Μωσέω; ἑπτοοῦντο γὰρ μήποτε κατ' Αιγυπτίων νεωτερίσῃ. Μανθάνει ταῦτα, καὶ λαθών έξεισιν ἐκεῖθεν, καὶ τῶν ὁδῶν φυλασσομένων διὰ τῆς ἐρήμου ποιεῖται τὸν δρασμόν. Ἐφίσταται τῷ φρέατι ἔνθα τοῦ 'Ραγουήλ αἱ θυγα τέρες τὰ θρέμματα επότιζον. Ἀνήνεκται τῷ Ρα- γουὴλ τὰ περὶ τοῦ Μωσέως, τίς τε ἦν καὶ ὅπως ταῖς αὐτοῦ θυγατράσιν ἐπαμῦναι οὐκ ὤκνησεν · ἐφ' ᾧ καὶ γαμβρὸν τὸν Μωσέα ποιεῖ. Ο μέντοι Μωσής τοιούτων τυχὼν τῶν παρὰ τοῦ Ἰοθόρου (τοῦτο γὰρ ἦν ἐπίκλημα τῷ Ραγουήλῳ) διήγεν αὐτόθι ποιμαί- νων τὰ βοσκήματα. Τηνικαῦτα καὶ κατ᾿ αὐτὸ τὸ Είναιον περιάγει αὐτὰ, ἔνθα καὶ τὸν Θεὸν ὁρᾷ ἐκ τῆς βάτου καλοῦντα αὐτόν: Ὁ Θεὸς ἀποστέλλων πρὸς Φαραὼ τὸν Μωσέα, καὶ ὑπισχνούμενος συμ- παρεἶναι αὐτῷ, πρὸς πίστιν τοῦ λόγου εἰς δράκοντα μεταβάλλει τὴν ῥάβδον αὐτοῦ. Ἡ μέντοι Μωσῆς παρρησιασάμενος προς Φαραώ, τὴν ῥάβδον αὐτοῦ κατὰ γῆς τε ρίπτει καὶ εἰς ὄφιν μεταβάλλει. Οὐκοῦν περινοῦσα τὰς τῶν Αἰγυπτίων ῥάβδους, αἱ δράκοντες ἐδόκουν, κατήσθιε. Καὶ οὕτω μὲν ὁ Ἰώσηπος, ὁ δὲ Νυσσαεύς θεῖος Γρηγόριος φησιν ὅτι διὰ τοῦτο ἐπὶ μὲν τῆς βάτου καὶ τοῦ Ἰσραὴλ ὁ Θεὸς τὴν ῥάβδον εἰς ὄφιν μεταβάλλει, ἐπὶ δὲ τοῦ Φαραὼ εἰς δράκοντα, ἵνα τῷ μεγέθει καταπλήξῃ αὐτούς. Δῆλον δὲ ὅτι ἀληθὲς τοῦτο τὸ σημεῖον ἦν, τὸ δὲ τῶν μάγων φαν- τασία· διὸ καὶ κατεπόθη ὑπὸ τῆς ἀληθείας ή φαντα σία. Αλλ' οὐκ ἐντεῦθεν ὁ Φαραὼ πείθεται, μαίνεται ANNALIUM PARS II. 29J esset, qui Museun intuitus propter insignem C . D PATROL. GR. CLVIII • elegantiam formæ non obstapesceret. Hinc factumi ut Thermutis per se sterilis eum sibi adoptaret, ad regem adduceret, omnem regi exponeret animi sui sententiam, nimirum regi hunc successorem fore, qui filium ex se natum omnino nullum haberet. Atque his dictis iufantem in manus patris depo- suisse, qui mox eum fascia regali ornaverit. Tum Mosem puerili quadam simplicitate de capite illam detraxisse ac proculcasse pedibus. Ea re conspecta hominem illum sacrarum Litterarum peritissimum ad infantem necandum accurrisse, idque ut omnino fieret Pharaonem exhortatum esse. Verum Ther- mutim hunc autevertisse Mosemique surripuisse. Ab eo tempore fuisse præclare admodum educatumn, et ipsis adeo Ægyptiis virtutem ejus innotuisse, qui cum aliquando adversus se viderent Ethiopes expeditionem suscipere, ipsi quoque castra castris hostilibus opposuerint. Hic cum utrinque non pauci caderent, regi divino quodam instinctu Gliam per- suasisse ut Mosem suis ducen imperatoremque concederet. Il muneris Mosem imponi sibi passum fuisse, in hostes Ethiopes copias eduxisse; quod- que solum quoddam desertum peragraturus esset, in quo magna reptilium noxiorum copia foret, in- signe quiddam molitum fuisse. Nimirum corbes quosdam rotundos fieri curasse; in eos conjectas ibes secum deportasse; ibes enim serpentibus in. festissimæ sunt, qui quidem eas accedentes fugiunt, ac si restitent, perinde atque a cervis deglutiuntur. Et sunt ibes omnino cicures ac mansuetæ, inque serpentum genus solum immaniter sæviunt. Harum igitur ope Mosem inaccessam alioquin terramı per- agrasse; manum cum Æthiopibus conseruisse, qui quamdam insulam incolerent aditu perdifficilem propterea quod amıibus undique circumfluentibus clauderetur. Tum Tharbidem regis Æthiopum filiam, quæ Mosem naviter admodum præliantem cerneret, vehementi ejus amore captam esse, famulosque sibi fidissimos ad ipsum indicandæ asimi sui af- fectionis causa misisse; simul conjugii mentione facta urbis proditionem esse pollicitam. llis ejus postulatis Mosem adnuisse; nuptias fuisse celebra- tas, Ethiopes interfectos, Ægyptios in solum pa- trium reductos. Ab eo tempore fuisse Mosem ex- positum invidia, formidantibus Ægyptiis ne ali- quando etiam adversus se novas res moliretur. lis animadversis subtraxisse se Mosem, et cognito vias itineraque passim obsideri a custodibus, per solitudinem instituta fuga saluti suæ consuluisse. llinc ad puteum pervenisse, ubi filiæ Ragueli pa- ternum pecus adaquabant. Mox relata Raguelo fuisse quæ Moses fecisset, quis esset, quo pacto filiabus ipsius sine cunctatione succurrisset. His illum rebus permotum Mosem sibi generum ascivisse. Talibus affectum Mosem beneficiis ab Jo- thoro (id enim Raguelo cognomentum fuisse) cum eo victitasse ac soceri pecus pavisse. Cumque illud juxta Sinæum montem circumduceret, Deum ab eo .

ροῦντος. Καὶ ταῦτα λέγουσα ταῖς τοῦ Πατρὸς χερ- Α σὶν ἐντίθησι τὸ βρέφος. Ο δ' ἐπιτίθησιν αὐτῷ τὸ διάδημα. Ο δὲ Μωσης καταφέρει τε αὐτὸ καὶ τοῖς που Β ἐπιβαίνει, κατὰ νηπιότητα δῆθεν. Ταῦτ᾽ οὖν ἰδὼν ὁ ἱερογραμματεὺς ἐκεῖνος ὥρμησεν ἀποκτεί ναι αὐτὸν, παροτρύνων εἰς αὐτὸ τοῦτο καὶ τὸν Φαραώ. Φθάνει δ' αὐτὸν ἡ θερμουθὶς ἐξαρπάσασα. Εκτοτε οὖν καλῶς ἀνατρέφετο. Εἶτα δήλη καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ γίνεται. Αιθίοπες εκστρα τεύουσι κατ᾿ αὐτῶν. Αντιστρατεύονται καὶ οὗτοι, ἑκατέρωθεν δὲ οὐκ ὀλίγοι πίπτουσιν. Οθεν ὁ βασι- λεὺς θεόθεν ὁδηγηθεὶς πείθει τὴν θυγατέρα τὸν Μωσέα παρασχείν στρατηγόν. Δέχεται τὸ ἔργον, κατ' Αιθιόπων ὁρμῇ. Καὶ διὰ γῆς μέλλων διελθεῖν ἐρήμου, ἔνθα ἑρπετὰ δεινὰ ἐτρέφοντο, τί μηχανᾶται; Πλέγματά τινα έμφερῆ κιβωτοῖς ἐκ βίβλου κατα- σκευάζει, καὶ πληρώσας (δεων εκόμιζε. Πολεμιώτα- τον δέ ἐστι τοῖς ὄφεσι τοῦτο τὸ ζῶον· φεύγουσί τε γὰρ ἐπερχομένας, καὶ ἀνθιστάμενοι καθάπερ ὑπ' Ελάφων ἁρπαζόμενοι καταπίνονται. Χειροήθεις δέ εἰσιν αἱ ἴδεις, καὶ πρὸς μόνον τὸ τῶν ὄψεων γένος ἄγριοι. Παρέρχεται οὖν διὰ τούτων τὴν θηροτρόφον γῆν. Συμβάλλει τοῖς Αιθίοψι, κατά τινα νῆσον διά γουσι δυσπόρθητον οὖσαν διὰ τὸ ποταμοίς περι- βέεσθαι. Θάρβις δὲ ἡ τοῦ βασιλέως θυγάτηρ δεξιῶς ἀπομαχόμενον ὁρῶσα τὸν Μωσέα εἰς ἔρωτα δεινὸν ὤλισθεν αὐτοῦ. Καὶ περιόντος τοῦ πάθους πέμπει πρὸς αὐτὸν τῶν οἰκετῶν τοὺς πιστοτάτους, διαλε γομένη περὶ γάμων καὶ τὴν πόλιν προδιδούσα. Για νεται ταῦτα, τελεῖται τὰ τοῦ γάμου. Τους Αιθίοπας ἀναιρεῖ, καὶ τοὺς Αἰγυπτίους εἰς τὴν ἑαυτῶν ἀπά- γει γῆν. Εκτοτε οὖν φθόνος κατὰ Μωσέω; ἑπτοοῦντο γὰρ μήποτε κατ' Αιγυπτίων νεωτερίσῃ. Μανθάνει ταῦτα, καὶ λαθών έξεισιν ἐκεῖθεν, καὶ τῶν ὁδῶν φυλασσομένων διὰ τῆς ἐρήμου ποιεῖται τὸν δρασμόν. Ἐφίσταται τῷ φρέατι ἔνθα τοῦ 'Ραγουήλ αἱ θυγα τέρες τὰ θρέμματα επότιζον. Ἀνήνεκται τῷ Ρα- γουὴλ τὰ περὶ τοῦ Μωσέως, τίς τε ἦν καὶ ὅπως ταῖς αὐτοῦ θυγατράσιν ἐπαμῦναι οὐκ ὤκνησεν · ἐφ' ᾧ καὶ γαμβρὸν τὸν Μωσέα ποιεῖ. Ο μέντοι Μωσής τοιούτων τυχὼν τῶν παρὰ τοῦ Ἰοθόρου (τοῦτο γὰρ ἦν ἐπίκλημα τῷ Ραγουήλῳ) διήγεν αὐτόθι ποιμαί- νων τὰ βοσκήματα. Τηνικαῦτα καὶ κατ᾿ αὐτὸ τὸ Είναιον περιάγει αὐτὰ, ἔνθα καὶ τὸν Θεὸν ὁρᾷ ἐκ τῆς βάτου καλοῦντα αὐτόν: Ὁ Θεὸς ἀποστέλλων πρὸς Φαραὼ τὸν Μωσέα, καὶ ὑπισχνούμενος συμ- παρεἶναι αὐτῷ, πρὸς πίστιν τοῦ λόγου εἰς δράκοντα μεταβάλλει τὴν ῥάβδον αὐτοῦ. Ἡ μέντοι Μωσῆς παρρησιασάμενος προς Φαραώ, τὴν ῥάβδον αὐτοῦ κατὰ γῆς τε ρίπτει καὶ εἰς ὄφιν μεταβάλλει. Οὐκοῦν περινοῦσα τὰς τῶν Αἰγυπτίων ῥάβδους, αἱ δράκοντες ἐδόκουν, κατήσθιε. Καὶ οὕτω μὲν ὁ Ἰώσηπος, ὁ δὲ Νυσσαεύς θεῖος Γρηγόριος φησιν ὅτι διὰ τοῦτο ἐπὶ μὲν τῆς βάτου καὶ τοῦ Ἰσραὴλ ὁ Θεὸς τὴν ῥάβδον εἰς ὄφιν μεταβάλλει, ἐπὶ δὲ τοῦ Φαραὼ εἰς δράκοντα, ἵνα τῷ μεγέθει καταπλήξῃ αὐτούς. Δῆλον δὲ ὅτι ἀληθὲς τοῦτο τὸ σημεῖον ἦν, τὸ δὲ τῶν μάγων φαν- τασία· διὸ καὶ κατεπόθη ὑπὸ τῆς ἀληθείας ή φαντα σία. Αλλ' οὐκ ἐντεῦθεν ὁ Φαραὼ πείθεται, μαίνεται ANNALIUM PARS II. 29J esset, qui Museun intuitus propter insignem C . D PATROL. GR. CLVIII • elegantiam formæ non obstapesceret. Hinc factumi ut Thermutis per se sterilis eum sibi adoptaret, ad regem adduceret, omnem regi exponeret animi sui sententiam, nimirum regi hunc successorem fore, qui filium ex se natum omnino nullum haberet. Atque his dictis iufantem in manus patris depo- suisse, qui mox eum fascia regali ornaverit. Tum Mosem puerili quadam simplicitate de capite illam detraxisse ac proculcasse pedibus. Ea re conspecta hominem illum sacrarum Litterarum peritissimum ad infantem necandum accurrisse, idque ut omnino fieret Pharaonem exhortatum esse. Verum Ther- mutim hunc autevertisse Mosemique surripuisse. Ab eo tempore fuisse præclare admodum educatumn, et ipsis adeo Ægyptiis virtutem ejus innotuisse, qui cum aliquando adversus se viderent Ethiopes expeditionem suscipere, ipsi quoque castra castris hostilibus opposuerint. Hic cum utrinque non pauci caderent, regi divino quodam instinctu Gliam per- suasisse ut Mosem suis ducen imperatoremque concederet. Il muneris Mosem imponi sibi passum fuisse, in hostes Ethiopes copias eduxisse; quod- que solum quoddam desertum peragraturus esset, in quo magna reptilium noxiorum copia foret, in- signe quiddam molitum fuisse. Nimirum corbes quosdam rotundos fieri curasse; in eos conjectas ibes secum deportasse; ibes enim serpentibus in. festissimæ sunt, qui quidem eas accedentes fugiunt, ac si restitent, perinde atque a cervis deglutiuntur. Et sunt ibes omnino cicures ac mansuetæ, inque serpentum genus solum immaniter sæviunt. Harum igitur ope Mosem inaccessam alioquin terramı per- agrasse; manum cum Æthiopibus conseruisse, qui quamdam insulam incolerent aditu perdifficilem propterea quod amıibus undique circumfluentibus clauderetur. Tum Tharbidem regis Æthiopum filiam, quæ Mosem naviter admodum præliantem cerneret, vehementi ejus amore captam esse, famulosque sibi fidissimos ad ipsum indicandæ asimi sui af- fectionis causa misisse; simul conjugii mentione facta urbis proditionem esse pollicitam. llis ejus postulatis Mosem adnuisse; nuptias fuisse celebra- tas, Ethiopes interfectos, Ægyptios in solum pa- trium reductos. Ab eo tempore fuisse Mosem ex- positum invidia, formidantibus Ægyptiis ne ali- quando etiam adversus se novas res moliretur. lis animadversis subtraxisse se Mosem, et cognito vias itineraque passim obsideri a custodibus, per solitudinem instituta fuga saluti suæ consuluisse. llinc ad puteum pervenisse, ubi filiæ Ragueli pa- ternum pecus adaquabant. Mox relata Raguelo fuisse quæ Moses fecisset, quis esset, quo pacto filiabus ipsius sine cunctatione succurrisset. His illum rebus permotum Mosem sibi generum ascivisse. Talibus affectum Mosem beneficiis ab Jo- thoro (id enim Raguelo cognomentum fuisse) cum eo victitasse ac soceri pecus pavisse. Cumque illud juxta Sinæum montem circumduceret, Deum ab eo .

ροῦντος. Καὶ ταῦτα λέγουσα ταῖς τοῦ Πατρὸς χερ- Α σὶν ἐντίθησι τὸ βρέφος. Ο δ' ἐπιτίθησιν αὐτῷ τὸ διάδημα. Ο δὲ Μωσης καταφέρει τε αὐτὸ καὶ τοῖς που Β ἐπιβαίνει, κατὰ νηπιότητα δῆθεν. Ταῦτ᾽ οὖν ἰδὼν ὁ ἱερογραμματεὺς ἐκεῖνος ὥρμησεν ἀποκτεί ναι αὐτὸν, παροτρύνων εἰς αὐτὸ τοῦτο καὶ τὸν Φαραώ. Φθάνει δ' αὐτὸν ἡ θερμουθὶς ἐξαρπάσασα. Εκτοτε οὖν καλῶς ἀνατρέφετο. Εἶτα δήλη καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ γίνεται. Αιθίοπες εκστρα τεύουσι κατ᾿ αὐτῶν. Αντιστρατεύονται καὶ οὗτοι, ἑκατέρωθεν δὲ οὐκ ὀλίγοι πίπτουσιν. Οθεν ὁ βασι- λεὺς θεόθεν ὁδηγηθεὶς πείθει τὴν θυγατέρα τὸν Μωσέα παρασχείν στρατηγόν. Δέχεται τὸ ἔργον, κατ' Αιθιόπων ὁρμῇ. Καὶ διὰ γῆς μέλλων διελθεῖν ἐρήμου, ἔνθα ἑρπετὰ δεινὰ ἐτρέφοντο, τί μηχανᾶται; Πλέγματά τινα έμφερῆ κιβωτοῖς ἐκ βίβλου κατα- σκευάζει, καὶ πληρώσας (δεων εκόμιζε. Πολεμιώτα- τον δέ ἐστι τοῖς ὄφεσι τοῦτο τὸ ζῶον· φεύγουσί τε γὰρ ἐπερχομένας, καὶ ἀνθιστάμενοι καθάπερ ὑπ' Ελάφων ἁρπαζόμενοι καταπίνονται. Χειροήθεις δέ εἰσιν αἱ ἴδεις, καὶ πρὸς μόνον τὸ τῶν ὄψεων γένος ἄγριοι. Παρέρχεται οὖν διὰ τούτων τὴν θηροτρόφον γῆν. Συμβάλλει τοῖς Αιθίοψι, κατά τινα νῆσον διά γουσι δυσπόρθητον οὖσαν διὰ τὸ ποταμοίς περι- βέεσθαι. Θάρβις δὲ ἡ τοῦ βασιλέως θυγάτηρ δεξιῶς ἀπομαχόμενον ὁρῶσα τὸν Μωσέα εἰς ἔρωτα δεινὸν ὤλισθεν αὐτοῦ. Καὶ περιόντος τοῦ πάθους πέμπει πρὸς αὐτὸν τῶν οἰκετῶν τοὺς πιστοτάτους, διαλε γομένη περὶ γάμων καὶ τὴν πόλιν προδιδούσα. Για νεται ταῦτα, τελεῖται τὰ τοῦ γάμου. Τους Αιθίοπας ἀναιρεῖ, καὶ τοὺς Αἰγυπτίους εἰς τὴν ἑαυτῶν ἀπά- γει γῆν. Εκτοτε οὖν φθόνος κατὰ Μωσέω; ἑπτοοῦντο γὰρ μήποτε κατ' Αιγυπτίων νεωτερίσῃ. Μανθάνει ταῦτα, καὶ λαθών έξεισιν ἐκεῖθεν, καὶ τῶν ὁδῶν φυλασσομένων διὰ τῆς ἐρήμου ποιεῖται τὸν δρασμόν. Ἐφίσταται τῷ φρέατι ἔνθα τοῦ 'Ραγουήλ αἱ θυγα τέρες τὰ θρέμματα επότιζον. Ἀνήνεκται τῷ Ρα- γουὴλ τὰ περὶ τοῦ Μωσέως, τίς τε ἦν καὶ ὅπως ταῖς αὐτοῦ θυγατράσιν ἐπαμῦναι οὐκ ὤκνησεν · ἐφ' ᾧ καὶ γαμβρὸν τὸν Μωσέα ποιεῖ. Ο μέντοι Μωσής τοιούτων τυχὼν τῶν παρὰ τοῦ Ἰοθόρου (τοῦτο γὰρ ἦν ἐπίκλημα τῷ Ραγουήλῳ) διήγεν αὐτόθι ποιμαί- νων τὰ βοσκήματα. Τηνικαῦτα καὶ κατ᾿ αὐτὸ τὸ Είναιον περιάγει αὐτὰ, ἔνθα καὶ τὸν Θεὸν ὁρᾷ ἐκ τῆς βάτου καλοῦντα αὐτόν: Ὁ Θεὸς ἀποστέλλων πρὸς Φαραὼ τὸν Μωσέα, καὶ ὑπισχνούμενος συμ- παρεἶναι αὐτῷ, πρὸς πίστιν τοῦ λόγου εἰς δράκοντα μεταβάλλει τὴν ῥάβδον αὐτοῦ. Ἡ μέντοι Μωσῆς παρρησιασάμενος προς Φαραώ, τὴν ῥάβδον αὐτοῦ κατὰ γῆς τε ρίπτει καὶ εἰς ὄφιν μεταβάλλει. Οὐκοῦν περινοῦσα τὰς τῶν Αἰγυπτίων ῥάβδους, αἱ δράκοντες ἐδόκουν, κατήσθιε. Καὶ οὕτω μὲν ὁ Ἰώσηπος, ὁ δὲ Νυσσαεύς θεῖος Γρηγόριος φησιν ὅτι διὰ τοῦτο ἐπὶ μὲν τῆς βάτου καὶ τοῦ Ἰσραὴλ ὁ Θεὸς τὴν ῥάβδον εἰς ὄφιν μεταβάλλει, ἐπὶ δὲ τοῦ Φαραὼ εἰς δράκοντα, ἵνα τῷ μεγέθει καταπλήξῃ αὐτούς. Δῆλον δὲ ὅτι ἀληθὲς τοῦτο τὸ σημεῖον ἦν, τὸ δὲ τῶν μάγων φαν- τασία· διὸ καὶ κατεπόθη ὑπὸ τῆς ἀληθείας ή φαντα σία. Αλλ' οὐκ ἐντεῦθεν ὁ Φαραὼ πείθεται, μαίνεται ANNALIUM PARS II. 29J esset, qui Museun intuitus propter insignem C . D PATROL. GR. CLVIII • elegantiam formæ non obstapesceret. Hinc factumi ut Thermutis per se sterilis eum sibi adoptaret, ad regem adduceret, omnem regi exponeret animi sui sententiam, nimirum regi hunc successorem fore, qui filium ex se natum omnino nullum haberet. Atque his dictis iufantem in manus patris depo- suisse, qui mox eum fascia regali ornaverit. Tum Mosem puerili quadam simplicitate de capite illam detraxisse ac proculcasse pedibus. Ea re conspecta hominem illum sacrarum Litterarum peritissimum ad infantem necandum accurrisse, idque ut omnino fieret Pharaonem exhortatum esse. Verum Ther- mutim hunc autevertisse Mosemique surripuisse. Ab eo tempore fuisse præclare admodum educatumn, et ipsis adeo Ægyptiis virtutem ejus innotuisse, qui cum aliquando adversus se viderent Ethiopes expeditionem suscipere, ipsi quoque castra castris hostilibus opposuerint. Hic cum utrinque non pauci caderent, regi divino quodam instinctu Gliam per- suasisse ut Mosem suis ducen imperatoremque concederet. Il muneris Mosem imponi sibi passum fuisse, in hostes Ethiopes copias eduxisse; quod- que solum quoddam desertum peragraturus esset, in quo magna reptilium noxiorum copia foret, in- signe quiddam molitum fuisse. Nimirum corbes quosdam rotundos fieri curasse; in eos conjectas ibes secum deportasse; ibes enim serpentibus in. festissimæ sunt, qui quidem eas accedentes fugiunt, ac si restitent, perinde atque a cervis deglutiuntur. Et sunt ibes omnino cicures ac mansuetæ, inque serpentum genus solum immaniter sæviunt. Harum igitur ope Mosem inaccessam alioquin terramı per- agrasse; manum cum Æthiopibus conseruisse, qui quamdam insulam incolerent aditu perdifficilem propterea quod amıibus undique circumfluentibus clauderetur. Tum Tharbidem regis Æthiopum filiam, quæ Mosem naviter admodum præliantem cerneret, vehementi ejus amore captam esse, famulosque sibi fidissimos ad ipsum indicandæ asimi sui af- fectionis causa misisse; simul conjugii mentione facta urbis proditionem esse pollicitam. llis ejus postulatis Mosem adnuisse; nuptias fuisse celebra- tas, Ethiopes interfectos, Ægyptios in solum pa- trium reductos. Ab eo tempore fuisse Mosem ex- positum invidia, formidantibus Ægyptiis ne ali- quando etiam adversus se novas res moliretur. lis animadversis subtraxisse se Mosem, et cognito vias itineraque passim obsideri a custodibus, per solitudinem instituta fuga saluti suæ consuluisse. llinc ad puteum pervenisse, ubi filiæ Ragueli pa- ternum pecus adaquabant. Mox relata Raguelo fuisse quæ Moses fecisset, quis esset, quo pacto filiabus ipsius sine cunctatione succurrisset. His illum rebus permotum Mosem sibi generum ascivisse. Talibus affectum Mosem beneficiis ab Jo- thoro (id enim Raguelo cognomentum fuisse) cum eo victitasse ac soceri pecus pavisse. Cumque illud juxta Sinæum montem circumduceret, Deum ab eo .

Α ἐξαποστείλῃς τὸν λαόν μου, ἀποστείλας τὴν χεῖρά μου πατάξω σε καὶ τὸν λαόν σου θανατώσω. Καὶ ἕνεκεν τούτου διετηρήθης, ἵνα ἐνδείξωμαι ἐν σου τὴν δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελθῇ τὸ ὄνομά μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ. Β Εβδόμη πληγὴ ἡ διὰ χαλάζης και πυρός. ο Εβρεξε γὰρ ὁ Κύριος χάλαζαν ἐπὶ πᾶσαν γῆν Αἰγύπτου, καὶ διέτρεχε τὸ πῦρ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐπάταξε δὲ ἡ χάλαζα πάντα ὅσα ἦν ἐν τῷ πεδίῳ, ἀπὸ ἀνθρώπου έω: κτή νους. Πλὴν ἐν γῇ Γεσέμ, οὗ ἦσαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, οὐκ ἐγένετο ἡ χάλαζα. » Δέεται οὖν καὶ αὖθις ο Μωσῆς τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν λόγον Φαραώ, καὶ ἐπαύ σαντο αἱ φωναὶ καὶ ἡ χάλαζα. Γίνωσκε δὲ ὅτι τοὺς Αἰγυπτίους οὐ μόνον ἡ ἐξαίσιος φορὰ χαλάζης τε ἅμα καὶ πυρὸς, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ πράγματος κατέ- πληττεν άηθες· οὐδὲ γὰρ τὴν χειμερινὴν ὥραν ἡ Αίγυπτος παραδέχεται διά γε τὸ μὴ πόρρω τῆς κει καυμένης εἶναι ζώνης· τοῦ γὰρ πυρώδους ἐκεῖθεν ῥέοντος ἀφανῶς τὰ κύκλῳ πάντα λεαίνεσθαι πέ φυχεν. Ογδόη πληγὴ ἡ διὰ τῶν ἀκρίδων. Επῆρε γὰρ ὁ Μωσῆς τὴν ῥάβδον εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ Κύριος ἐπής γαγεν ἄνεμον νότον ὅλην τὴν ἡμέραν καὶ ὅλην τὴν νύχτα, καὶ ἀνέλαβε τὴν ἀκρίδα, καὶ ἀνήγαγεν αὐτ τὴν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν Αἰγύπτου. Εφ᾽ ᾧ καὶ, Ἡμάρ- τηκα, ἔλεγε τῷ Θεῷ ὁ Φαραώ. Δέεται οὖν αὖθις ὁ Μωσῆς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐξάγει ἄνεμον ἀπὸ τῆς θαλάσ σης, καὶ πᾶσαν τὴν ἀκρίδα εἰς τὴν Ἐρυθρὰν ἐνέβαλε θάλασσαν. Περὶ δὲ αὐτῆς καὶ Δαβὶδ οὕτω φησίν· • Εἶπε, καὶ ἦλθεν ἀκρὶς καὶ βροῦχος οὗ οὐκ ἦν ἀριθμός. » Βροῦχος δέ ἐστιν ἡ νεογενής και άπτερο; ἀκρι Εννάτη πληγὴ ἡ διὰ τοῦ ψηλαφητοῦ σκότους. • Εξέτεινε γὰρ Μωσῆς τὴν χεῖρα αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐγένετο σκότος καὶ γνόφος καὶ θύελλα ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν Αἰγύπτου τρεῖς ἡμέρας. Οὐκ εἶδεν οὐδεὶς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐξανέστη οὐδεὶς ἐκ τῆς κοίτης αὐτοῦ τρεῖς ἡμέρας· πᾶσι δὲ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ἦν φῶς ἐν πᾶσιν οἷς κατεγίνοντο. ο Ἐπειδὴ γὰρ ἀφέντες τὸν κτίστην τοῖς κτίσμασιν ελάτρευον, διὰ τῶν κτισμάτων αὐτοὺς καὶ μάλα δικαίως επαίδευε. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τῶν ἄλλων μερῶν καταλαμπομένων ή Αίγυπτος μόνη τῷ ψη λαφητῷ περιστοιχίζετο σκότει. Καὶ γὰρ πρὸς ἀναγκαίαν ἔξοδον Αἰγύπτιο; ἐβιάζετο, τὴν θύραν, καὶ πολλὰ ψηλαφῶν, εὑρεῖν οὐκ ἐδύνατο. Δεκάτη πληγὴ ὁ τῶν πρωτοτόκων θάνατος. Τε- λευταία μὲν ἡ τοιαύτη πληγή, τῇ δυνάμει δὲ καὶ τῷ πόνῳ, καθά φησι καὶ Δαβίδ, ἀπαρχὴ καὶ πρώτη πασῶν. Περὶ γὰρ μέσας νύκτας καὶ ἄνευ νόσου ἀνῃροῦντο τὰ τέκνα αὐτῶν. Ἐγειρόμενοι δὲ τὸ πρωί, καὶ τὰ φίλτατα νεκρὰ ὁρῶντες, καὶ μηκέτι κατέχει MICHAELIS GLYCA A coram Mose non possent. Secundum hæc Deus hoc modo Mosem compellavit: Cras summo mane sic Pharaonem alloquere: Ni populum meum dimi- seris, exserta manu mea te percutiam populunque tuum morte multabo. Scitoque adeo te illa de causa incolumem relinqui, ut potestatem in te meam orbem celebretur. › declarem meumque nomen per universum terrarum Septima plaga fuit immissio grandinis et ignis. Nam grandine prius per universun Ægypti solum delapsa etiam ignis undique discurrit. Granalo ipsa nihil non eorum prostravit quæ in terra erant, : tum homines tum jumenta. Non tamen in Gesemæ solo, quod incolebant Israelici, grando quidquam detrimenti dedit. Rursum vero Moses obsecrante Pharaone Deum exorat, quo facto tonitrua et gran- dines cessarunt. Atque hic notato non solum gran- dinis et ignis inusitatam ex aere delationem Ægy- ptiis terrori fuisse, sed etiam ipsius insolentiam rei. Nam hiemem Ægyptus nullam experitur, idque propterea quod a zona quam torridam vocant prope absit. Nimirum ardore illinc occulte promanante, vicinæ in orbem regiones universæ leniori cœlo fruantur. Octava deinceps plaga vexavit Ægyptios, quæ locustarum erat immissio ". Nam Mose baculum iu aera protendente, Dominus australem ventum ad- duxit die toto totaque nocte, qui locustas sublatas ir uuiversum Ægyptiorun solum dispersit. Quo factum ut Pharao se in Deum deliquisse fateretur. Itaque Moses iterum deprecatur ad Deum, ac ven- tum educit e mari, cunctasque locustas in mare Rubrum abjectas demersit. De hisce locustis Da. vides in hæc verba meminit: Ipso jubente lo- custæ venerunt et bruchi exstiterunt innumera- biles 88. Vocamus autem bruches recens natas et alarum adhuc expertes locustas. Nonam plagam Deus per tenebras tactiles inflixit. Quippe manum suam Mose cœluni versus porrigente mox tenebra, caligo tempestasque tanta per Ægy- ptum universam exstitit, ac toto quidem triduo, ut neque fratrem suum quisquam illo triduo cer- neret neque de lecto suo surgeret. Interim om- nes Israelici lucem suis in sedibus habebant. Quia enim Ægyptii rerum opifice relicto creatis re- ligiose serviebant, idcirco Deus ipsos æquissimo jure per ipsa creata castigavit. Nam propter eam ip-am causam cæteris mundi partibus fuce fruen- tibus Ægyptus sola tactilibus erat- involuta con- tectaque tenebris, et quidem tantis ut cum Ægy- ptius aliquis rei necessariæ curandæ causa exire conabatur, multum palpando januam reperire non nimirum Subsecuta demum est plaga decima, primigenorum caedes, postrema quidem omnium calamitas, quod temporis attinet seriem, verum declaratæ in ea potestatis divinæ miseriæque re- spectu, quemadmodum et Davides ait ", facile prin- ceps omnium ipsæque veluti primitiæ. Nam nocte Exod. x, 12.. Psal, cis, 54. ss ibid. 36. C. D posset.

κεκλεισμένας αυτομάτως εποίει ἀνοίγεσθαι, τὰ ἐν ᾧ οἰκίᾳ σκεύη ὡς αυτομάτως φερόμενα πρὸς ὑπηρεσίαν · ἐποίει ὁρᾶσθαι, σκιὰς πολλάς προηγείσθαι αὐτοῦ ἐποίει, άσπερ ψυχὰς τῶν τεθνεώτων εἶναι ἔφασχε. Ζητούμενός ποτε ὑπὸ τοῦ Καίσαρος καὶ φοβηθείς ἀπέδρα, τὴν ἑαυτοῦ μορφὴν ἑτέρῳ περιθείς. Εἰ δὲ τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα οὗτος ἐπαξει τῇ συνεργίᾳ τοῦ Σατανᾶ, καινὸν πάντως οὐδὲν εἶχε κατὰ τὸν τῆς συντελείας καιρὸν ὄργανον καὶ αὐτοῦ τοῦ Σίμωνας ἐπιτηδειότερον εὑρών, αὐτὸν δηλαδὴ τὸν Ἀντίχρι- στον, καὶ μείζονα δι᾿ αὐτοῦ ποιήσει σημεῖα καὶ τέ ρατα. Αὐτὸ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ ᾿Απόστολος περὶ τοῦ Αντιχρίστου διέξεισι, λέγων· οὗ ἡ παρουσία γενή- σεται κατ' ενέργειαν τοῦ Σατανᾶ, δυνάμει πολλῇ καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους. . Ο μὲν οὖν Φαραὼ δέκα πληγαῖς ὑποβάλλεται. Τί- Β νος οὖν ἔνεκα; Ὅτι τέλειος ὁ δέκατος ἀριθμός. Ο γοῦν τελείως ἁμαρτήσας και τελείως δικαίως μαστίζεται. Μετὰ γὰρ τὸν θάνατον Ἰωσὴφ καὶ τοῦ κρατοῦντος τῶν Αἰγυπτίων Φαραώ ἕτερος ἄρχων ἀνίσταται τοῖς Αἰγυπτίοις, καὶ λίαν πικρός, Φαραὼ καὶ οὗτος και λούμενος. Καὶ γὰρ καθάπερ οἱ τῶν Ῥωμαίων βασι- λεῖς Καίσαρας ἑαυτοὺς ἐπονομάζειν ήθελον ἅτε τὴν τοῦ με μοναρχηκότος Ιουλίου Καίσαρος εύκλειαν ἐπυ- τοῖς περιποιούμενοι, οὕτω καὶ οἱ τῶν Αἰγυπτίων ἄρχοντες ἀπὸ τοῦ πρώτου ἐκείνου Φαραώ Φαραὼ καὶ οὗτοι κατονομάζεσθαι ήθελον. ** || Περὶ τοῦ Δεκαλόγου πρὸς Μωσέα. α'. Ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οἴκου δουλείας. Οὐκ ἔσονται σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σαυτῷ εἴδωλον οὔτε πᾶν ὁμοίωμα ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω. Οὐ προσκυνήσεις αὐτό, οὐδ᾽ οὐ μὴ λατρεύσεις. Οὐ λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ. β'. Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ένα εὖ σοι γένηται παρ' αὐτῶν. Καὶ παρακάλει κληρο- νομῆσαι εὐχὴν πατρός σου και μητρός σου, καὶ μακροχρόνιος γένῃ ἐπὶ γήρους. γ'. Οὐ μοιχεύσεις, οὐ πορνεύσεις, οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, οὐ ποιήσεις συκοφαντίαν κατὰ τοῦ πλησίον σου. λάβοις ἁμαρτημάτων ἓξ ἡμερῶν τῆς ἑβδομάδος σου· καὶ ἔσῃ εὐλογημένος. δ'. Οὐκ ἐπιθυμήσεις γυναῖκα τοῦ πλησίον σου, οὔτε τὴν παῖδα αὐτοῦ, οὔτε τὴν παιδίσκην αὐτοῦ, οὔτε τὸν ἀγρὸν αὐτοῦ, οὔτε τους βόας αὐτοῦ, οὔτε τὸ ὑποζύγιον αὐτοῦ, οὐδὲ πᾶν κτίσμα αὐτοῦ, οὐδὲ ὅσα εἰσὶ τῷ πλησίον σου. ε. Μνήσθητι τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην τοῦ Σαβ. βάτου ἁγιάζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου. Τὴν δὲ ἡμέραν του Σαββάτου οὐ ποιή- σεις οὐδὲν, οὔτε σύ, οὔτε ὁ υἱός σου, οὔτε ἡ θυγά- τηρ σου, οὔτε ἡ παιδίσκη σου, οὔτε τὸ ὑποζύγιόν σου, οὔτε ὁ βοῦς σου, οὔτε ὁ προσήλυτος ὁ οἰκῶν ἐν τῷ οἴκῳ σου, οὔτε ἀργυρώνητός σου· ἀλλὰ ἀνα- παύσονται πάντες ἐν τῷ οἴκῳ σου· σὺ δὲ ἀπελεύσῃ εἰς τὸ ἅγιον, καὶ μαθήσῃ τὴν νόμον καὶ τὰς ἐντολάς καὶ εὐλογηθήσῃ παρὰ τοῦ ἱερέως, καὶ λύτρωσιν ς'. Ελάλησε Κύριος προς Μωσήν, λέγων· Λάλη σον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· *Ανθρωπος δε καταράσεται Θεὸν αὐτοῦ, ἁμαρτίαν μεγάλην λήψεται. Ὁ ἀράμενος ἀρὰν τὸ ὄνομα Κυ ρίου, θανάτῳ θανατοῦται, ἢ λίθῳ λιθοβολήσει αὐτὸν πάσα συναγωγὴ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἐάν το προσή λυτος, είτε πτωχὸς ᾖ. ζ'. Από προσώπου πολιοῦ ἀναστήσῃ, καὶ τιμής σεις πρόσωπον πρεσβυτέρου, καὶ φοβηθήση Κύριον τον Θεόν του. η'. Ἐὰν ἄνθρωπος πατάξῃ τὸν πατέρα αὐτοῦ, η τὴν μητέρα, θανάτῳ θανατούσθω. Οὐ γὰρ ἀποθα νοῦνται πατέρες ὑπὸ τῶν τέκνων, καὶ υἱοὶ ὑπὲρ πατέρων. Εκαστος τῇ οἰκείᾳ ἀμαρτίᾳ ἀποθανεῖται. Καὶ ὅστις τὸν πατέρα αὐτοῦ ἢ τὴν μητέρα υβρίσει, θανατούσθω· φονεύς γάρ ἐστιν. θ'. Οὐ παραλήψῃ ἀκοὴν ματαίαν. Οὐ συγκατα- θήσῃ μετὰ ἀνόμου γενέσθαι μάρτυς δίκαιος. Οὐκ ἔσῃ μετὰ πλειόνων ἐν τῇ κακίᾳ. ι'. Οὐκ ἐλεήσεις πένητα ἐν κρίσει. Οὐ διαστρέ ψεις κρίσιν πένητος ἐν κρίσει αὐτοῦ. Ἀπὸ παντός κρίματος ἀδίκου ἀποστήσῃ. ᾿Αθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς, καὶ οὐ δικαιώσεις τὸν ἀσεβὴ ἕνεκεν δώρων. Τὰ γὰρ δῶρα ἐκτυφλοῦσιν ὀφθαλμούς βλε πόντων, καὶ λυμαίνεται δίκαια. Οὐ ποιήσεις ἀδικίαν ἐν κρίσει· οὐ λήψῃ πρόσωπον πτωχοῦ, οὐδ᾽ οὐ μὴ θαυμάσεις πρόσωπον δυνάστου. Ἐν δικαιοσύνη κρινεῖς τὸν πλησίον σου. Οὐ πορεύσῃ σὺν δύλῳ ἐν τῷ ἔθνει σου, καὶ γῇ σεισθήσεται ἀπ' αἵματος τοῦ πλησίον σου. ANNALIUM PARS II. volabat; ex lapidibus panes faciebat; alias atque verbis utens: Adventus ejus erit eum efficacitate digia portentaque falsa designabit "., Thess. 11, 9. seatat. alias in formas migrabat; facies aliquando binas habebat ; in columnam convertebatur; efficiebɔt ut janus clausæ sua sponte aperirentur. vasa dome- stica sua sponte moveri ad usus humanos videren- tur, umbræ ipsum multæ præcederent, quas mor- tuorum esse animas aiebat.` Cum aliquando a Cæ- sare perquireretur, terrore perculsus alteri forma sua relicta fugit. Quodsi talia tantaque hic ope Satanæ perfecit, omnino nihil novum erit etiam mundi consummationis tempore Satanam organo reperto, quod ipso quoque Simove magis sit ido - neum et aptum, nimirum Antichristo, majóra per ipsum prodigia portentaque perfcere. Nan hoc ipsum et Apostolus de Antichristo prædicit, his Satanæ conjunctus, magnamque potestatein, pro- Hune igitur in morem Pharao decem plagis vexatur. Quamobrem istue? Quia numerus denarius perfectus est; ideoque par erat ut qui perfecte deliquerat, etiam perfecto calamitatum numero multaretur. Quippe post Josephi mortem et Pha- raonis illius qui vivo Josepho rerum potiebatur, Ægyptii principem alium nacti erant, et valle quidem acerbum, qui et ipse Pharaonis nomen usurpabat. Nam (ut Romanorum imperatores sive · reges sibi Cæsarum nomen arrogarunt, tanquam Julii Cæsaris, qui primus dominatum ad se unum transtulit, gloriam sibi vindicantes, sic et Fgy- ptiorum principes a Pharaone primo denominari Pharaones voluerunt. Moses autem ubi mare Rubrum trajecisset, oc- C D (29) Ο μέντοι Μωσῆς μετὰ τὸ περᾶσαι τὴν Ερυ (29) Ms. noster codex hæc de Decalogo repræ-

Α νοι ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσαράκοντα ἔτη, καὶ ἀνύσουσι την πορείαν ὑμῶν, ἕως ἂν ἀναλωθῶσι τὰ κώλα ὑμῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν ὅσας κατεσκέψασθε τὴν γῆν, τεσσαράκοντα ημέρας, καὶ γνώσεσθε τὸν θυμόν μου. • Μετὰ γὰρ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο εἶπον εἰς διαστροφὴν τοῦ λαοῦ· . Ἐκεῖ είδομεν τὴν γενεὰν τοῦ Ἐναάκ, ἄνδρας ὑπερμήκεις, γίγαντας, ὧν ἐνώπιον ἦμεν ὡσεὶ ἀκρίδες. » Εφερον δὲ καὶ βότρυν ἐκεῖθεν ὑπερμήκη τοσοῦτον ὡς ἐπ' ἀναφορεῦσιν αὐτὸν βαστάζεσθαι. "Οτι δὲ παιδευόμε νος ὁ Ἰσραὴλ κατὰ θείαν ὀργὴν τοσοῦτον ἐν ἐρήμῳ διεβίβασε καιρὸν, καὶ τοῦ μεγάλου Κυρίλλου λέγον τος ἄκουε. Ἐν γὰρ τῇ Περὶ τῆς ἐν πνεύματι λα- τρείας βίβλῳ αὐτοῦ καὶ τάδε φησίν, ὅτι προσκρού- σας ὁ Ἰσραὴλ τεσσαρακοστὸν ἔτος ἐπλανᾶτο κατά τὴν ἔρημον· ὅρκῳ γὰρ ὤμοσεν ὁ Θεὸς μὴ εἰσάξειν αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Καὶ τοῦτο διά τοῦ Δαβὶδ ἔδειξεν εἰπὼν, ὡς ἄμεσα ἐν τῇ ὀργῇ μου, εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου. Καὶ ἦν ὄρος αὐτοῖς τῆς ὀργῆς, καθώς ἄνωθεν εἴρηται. Παρωχηκότος δὲ τοῦ καιροῦ λέλυται μὲν ἡ ὀργή, διέβησαν δὲ τὸν Ἰορδάνην οἱ ἐξ αὐτῶν καὶ εἰσέβησαν εἰς τὴν γῆν, οὐχ ὑπερδραμούσης τῆς ἀγανακτήσεως τὸ τεσσαρακοστὸν ἔτος. Τύπος ἄρα καὶ τοῦδε σαφὴς τὸ μέχρι πληγῶν τεσσαράκοντα καταπαίεσθαί τινας ἀφέσεως γὰρ ὁ μετὰ τοῦτο καιρὸς, διάβασιν ἡμῖν εἰσφέρων Ἰορδάνου τὴν μυστικήν. Μετὰ γὰρ τεσσα ράκοντα ἔτη κἀκεῖνοι τὸν Ἰορδάνην διέβησαν. Οὗτος μὲν οὖν ὁ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς Αυσῆς πρότε ρον ἐκαλεῖτο, ὑποστρέψας δὲ ἀπὸ τῆς κατασκοπῆς παρὰ τοῦ Μωσέως μετονομάζεται. Τούτῳ δὴ τῷ Ἰησοῦ μετά γε τεσσαράκοντα έτη & διεβίβασεν ἐν τῇ ἐρήμῳ, λέγει ὁ Θεός· Καθίσας περιτεμε τὸν λαόν μαχαίραις πετρίναις, καὶ οὕτω τὸν Ἰορδάνην διάβηθι. » Ο γὰρ Μωσης περᾶσαι οὐ συνεχωρήθη, καίτοι πολλὰ περὶ τούτου τοῦ Θεοῦ δεηθείς. Μετά γὰρ τὸ λαλῆσαι τὰ τῆς ᾠδῆς τῷ λαῷ, εἶπε πρὸς αὐτ τὸν ὁ Θεός· ο 'Ανάβηθι εἰ; τὸ ὄρος ᾿Αραβίμ. Τοῦτο ὄρος Ναβαῦ κατὰ πρόσωπον Ιεριχώ. Και ίδε τὴν γῆν Χαναάν, καὶ τελεύτα, δν τρόπον ἀπέθανεν Δα- ρὼν ὁ ἀδελφός σου ἐν Ὥρ τῷ ὄρει, διότι ἡ πειθή- σατε τῷ ῥήματί μου ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς ἀντιλογίας. Οτι δὲ ἐδέετο τοῦ Θεοῦ περάσαι τὸν Ἰορδάνην, • Καὶ ὑπερείδε Κύριος ἐμὲ ἕνεκεν ὑμῶν, καὶ οὐκ εἰσήκουσέ μου. Και είπε Κύριος πρός με, Ικανούσθω σοι, μὴ προσθῇς ἔτι λαλῆσαι τὸν λόγον τοῦτον. Ανάβαινε γὰρ εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἴδε τοῖς ὀφθαλμοῖς, ὅτι οὐ διαβήσῃ τὸν Ἰορδάνην τοῦτον. » Καὶ τί δήποτε διὰ μικρὰν πλημμέλειαν πόρρωθεν ἰδεῖν ὁ Μωσής προσετάχθη τὴν γῆν, τὸν δὲ λαὸν εἰσαγαγεῖν ἐχω- λύθη; Διδάσκει ἡμᾶς ὁ Δεσπότης διὰ τούτων ὡς τοὺς ἐν ἀρετῇ τελείους τὴν ἄκραν ἀκρίβειαν ἀπαι τεῖ· « Ο μὲν γὰρ ἐλάχιστος, φησὶ σοφία Σολομῶν MICHAELIS GLYCE xistis. Vestra quidem membra in ista soli- tudine cadcnt. Nati autem vestri degent in hac soli- tudine annos quadraginta, et tandiu vestrum hoc iter conficient, donec membra vestra in desertis absumantur. Qnot diebus terra: explorastis, qui omnino quadraginta fuerunt, per totidem annos ad totidem dies relatos culpas vestras luetis, et quid ira mea sit experiemini ". » Ninirama illi explora- tores inter alia hoc etiam pervertendi populi causa protulerant, se familiam Enaquinorum in its locis vidisse, qui essent bomines supra modum proceri et gigantes, cum quibus ipsi collati locustæ sibi esse visi fuissent. Attulerunt id temporis secum tanta botrum magnitudinis, ut vectibus et palis gestari eum necesse foret. Cæterum Israelicos, ob iram divinam castigatos, tantum in solitudine tem- poris exegisse Cyrillus etiam verbis hisce testatur, in eo libro exstantibus quem De spirituali cultu inscripsit : Quia fremitu suo Deum offenderunt Israelici, quadraginta per solitudinem annis sunt obvagali. Deus enim jurejurando futurum confir- mavit se in terram promissam ipsos haudqaaquam introducturum. Atque hoc jusjurandum Dei Davi- des his verbis exposuit : « Iratus juravi non esse meam in requietem perventuros "., Hujus iræ terminus tot annis defnitus erat quot superius expositi sunt; atque illis elapsis omnino exstincta est. Tum deinde nati eorum Jordanem transierunt B et terram promissam ingressi sunt, divina illa iracundia quadragesimum annum non excedente. Fuit bujus rei quondam illa quoque figura, quod plagas acciperent qui deliquerant. Post illum enim numerum tempus liberationis succedit, quod mysticam Jordanis transitionem secum affert: nam et ipsi post annum qua Iragesinium Jordanem trajecerunt. Jesus autem hic Nava filius Auses prius appella-C batur: verum posteaquain ab exploratione rever- Bus fuisset, a Mose nomen ejus est immutatum. Eumdem post annos 40, quos in solitudine popu- Jus exegit, Deus in hunc modum allocutus est: Circumcide populum cultris saxeis, atque ita Jordanem trajicito"., Nam Mosi potestas Jordanem transenndi facta non est, quanquam crebris ille precibus hoc exposceret. Quippe cum carminis verba populo recitasset, his verbis eum Deus com- pellavit: cAscende in montem Abarim, qui Nabo mons est, e regione flierichuntis, atque istic ter- ram Chananæam intuitus morere, quemadmodum et Aaro frater tuus in Oro monte mortuus est. Non enim verbis meis ad aquam adversationis et rism fein habuistis ". » Jam quod obsecrarit Deum D Ht Jordanem trajiceret, ipse significavit, cum dice- ret: «Equidem amne trajecto praeclaram illam regionem, trans Jordanem sitam, intuiturus eram: verum Deus me vestra causa est aspernatus, nec preces meas exaudiit. Respondit enim in hæc verba mihi Satis hoc esto tibi, noli tale quiddam amplius a me petere. Saltem in montem hunc ascendito, et terran oculis tuis intuere; nam Jor- danem hunc non trajicies. Quidnam vero cau- ** Psal. xciv, II. J sale v, ** Num. xiv, 3). 2. Deut. xxxu, 49, 50. • Deut. xxxi, 2.

τὸ εἶδος τῆς ἐπιθυμίας ἐγγινομένη. Οὕτω μὲν οὖν καὶ ὁ ἄρτος ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, τὸ νοητὸν δηλονότι μάννα, πρὸς τὴν διάθεσιν τῆς ἑκάστου ψυχῆς διατίθεσθαι εἴωθε. Τοῦτο δὴ τὸ μάννα εἶδος είχε κορίου, οὗ τὴν φύσιν ὅλην διόλου λόγον ἔχειν σπέρματος λέγουσιν, ὥστε μηδὲ ἐν τῷ κατακόπτε σθαι ἐξαφανίζεσθαι τὴν πρὸς τὸ σπείρεσθαι δύναμιν αὐτοῦ. Οὕτω μὲν οὖν καὶ τὸ θεῖον μάννα καὶ πνευ- ματικόν πανταχοῦ σκεδαννύμενόν τε καὶ κατακερ ματιζόμενον ὅλον διόλου ἐν ὅλοις εὑρίσκεται. Καὶ τί χρὴ πολλὰ λέγειν; Οσπερ ἐπὶ τοῦ μάννα ἐκείνου κατερχομένου ἄνωθεν τὸ τῶν Εβραίων γένος ύπερ- εκπληττόμενον ἔλεγε, Τί τοῦτό ἐστιν ; οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ νοητοῦ μάννα τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς, αὐτοῦ δηλαδή τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ καταβάντος ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἐπὶ γῆς ὀφθέντος, ὑπερεκπληττόμενοι ἔλεγον ἅπαντες, Τί τοῦτό ἐστι ; πῶς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ κατῆλ- θεν εἰς τὴν γῆν ; πῶς σάρκα ἐφόρεσε ; πῶς ἄνθρω πος γέγονε ; Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. αὐτοῦ τῇ ποικίλον εἶχεν, ἑκάστῳ προσφόρως κατὰ η Μετὰ δὲ τὴν τοῦ Μωσέω; τελευτὴν εἶπε πρὸς τὸν Ἰησοῦν ὁ Θεός· « Μωσῆς ὁ θεράπων μου τετελεύ τηκεν· νῦν οὖν ἀναστὰς διάβηθι τὸν Ἰορδάνην σὺ καὶ πᾶς ὁ λαὸς οὗτος, ο Καὶ ὡς ήκουσαν οἱ βασιλεῖς τῶν ᾿Αμορραίων, οἱ ἦσαν πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅτι ἀπεξήρανε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν Ἰορδάνην ποταμόν, κατετάκησαν αὐτῶν αἱ διάνοιαι, καὶ οὐκ ἦν ἐν αὐτ τοῖς φρόνησις οὐδεμία ἀπὸ προσώπου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ τοιοῦτόν τι πεπόνθασιν ὁποῖον ἀπὸ χαρᾶς ὁ Ἰακώβ, ἡνίκα κατελθὼν εἰς Αἴγυπτον τὸν Ἰωσὴφ ἐθεάσατο· ἀπὸ μὲν γὰρ τῆς χαρᾶς διάχυσις, ἀπὸ δὲ τοῦ φόβου σύννευσις τῆς ζωογονούσης ἡμᾶς δυνάμεως γίνεται, καὶ οὕτω; ἢ ἐκείνως ἔστιν ὅτε δ θάνατος ἐξ ἀνάγκης ἕπεται. Μετὰ δὲ τὸ περᾶσαι τηνικαῦτα χωρὶς ὅπλων τὴν Ιεριχώ κεκρατήκασιν ἀφ᾽ ᾧ καὶ ἀναθεμάτισαν αὐτὴν, τουτέστι τῷ Θεῷ ἀφιέρωσαν. Αχαρ λοιπὸν ὁ τοῦ Χαρμῆ ἀπὸ τῶν αναθεματισθέντων τῷ Κυρίῳ στολήν τινα καὶ μᾶζαν χρυσῆν ἀποσυλήσας τὸν Θεὸν εἰς ὀργὴν ἤγειρε δεηθεὶς οὖν ὁ Ἰησοῦς τοῦ Θεοῦ, καὶ μαθὼν τὸν τῆς ὀργῆς αἴτιον, λίθοις αὐτὸν πανοικὶ κατέχωσαν. Εν τούτῳ δὲ τῷ κατὰ τῆς Ἱεριχώ πολέμῳ ἀρχὴν ἔλαβε καταλύεσθαι τὸ Σάββατον· ἑπτὰ γὰρ ἡμέρας αὐτὴν μετὰ σαλπίγγων περιεκύκλωσαν, ἐν οἷς καὶ τὸ Σάβ- βατον ἐξ ἀνάγκης συμπεριείληπται. ᾿Αλλὰ καὶ μετὰ πέντε βασιλέων, ὡς ἄνωθεν είρηται, τοῦ Ἰησοῦ ματ χομένου ἔστη ὁ ἥλιος κατὰ τὸ μέσον τοῦ οὐρανοῦ οὐ προεπορεύετο εἰς δυσμὸς ἕως εἰς τέλος ἡμέρας μιᾶς. Καὶ πάντα δὲ τὰ τῶν Χαναναίων ἔλαβεν δ Ἰσραὴλ ἐν πολέμῳ, ὅτι διὰ Κυρίου ἐγένετο. Αλλά καὶ Χάλεβ υἱὸς Ἐφωνῆ ἐξωλόθρευσε τοὺς τρεῖς υἱοὺς Εντάκ, τὸν Σουσῆ, τὸν Θολμὲ καὶ τὸν Σχιμᾶν. Για γαντες δὲ καὶ οὗτοι ευμήκεις ησαν· εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν υἱοὺς τοῦ Ἕνα ἀκ ἐκείνους ὠνόμασαν. MICHAELIS GLYCE manebat, tum de illo manna quod in arca multis «:culis est conservatum. Colligebatur autem matu- t'no tempore tantum : quippe quamprimuin sol ortus fuisset, liquescebat. Idem manna, quemadmodum Nyssenus antistes ille divimissimus sit, sapientiam Solomonis secutus, unius quidem erat ejusdemque formæ, qualitatem vero multiplicem habebat, uti quod cuique pro ratione cupiditatis saperet. Eodem modo panis ille qui de cœlo descendit, manna sci- licet intellectile, pro affectione animi quorumlibet et ipse affectus esse solet. Idem manna quamdam esse coriandri speciem aiunt, cujus naturam in universum semini respondere perhibent, ita ut si dissecetur, nulla sit particula quæ vim suam amittat. Sic et divinum illud ac spirituale manna ubique locorum dispersum et quasi concisum mi- nutas in partes nihilominus totum integre in inte- gris reperitur. Quid multa proferemus? Quemad- modum illo manna colitus demisso Hebræorum natio admirabunda dicebat, Quid hoc est? sic et intellectili manna, pane scilicet vitæ, unigena Dei Filio, cœlitus delapso et in terris conspecto, cuncti obstupescentes aiebant: Quid hoc est? quonam pacto Dei Filius in terram descendit? qui carnem gestat? qui homo factus est? Ac de his quidem hoc modo dictum esto. Cæteruin post mortem Mosis Deus Jesum allocu- tus est in hunc modum: Quandoquidem meus servus Moses mortuus est, age tu, trajice Jordanem istum una cum omni hoe populo”. Cumque reges Amorrhæorum, qui ultra Jordanem erant, inandi- vis-ent Dominum, qui Deus est, Jordanem fluvium exsiccasse, mentes et animi eorum contabuerunt, B C nec præ metu Israelicorum prudenter rebus suis consulere ullo modo poterant. Consimile quid- dam scilicet cis accidit illi, quod Jacobus expertus est præ gaudio, cum profectus in Ægyptum Jo- sephum filium aspiceret. Nimirum de lætitia quæ- dam oritur sanguinis diffusio, de formidine vero fa- cultatis vitalis contractio in nobis exsistit. Utroque modo fieri nonnunquam solet ut mors hoc pacto affectos necessario comitetur. Postquam Israelici fumen trajecissent, mox absque armis Jerichunte potiuntur ; quo nomine factum ut eam pro anathe- mate ducerent, hoc est Deo consecrarent. Secun- dum hæc Achar ille Charmæ filius ex iis quæ Deo consecrata erant, veste quadam cum auri massa clanculum surrepta, Deum ad iram provocavit. D Quapropter Jesus Deum precatus, iræque causa cognita, lapidibus hominem universa eum domo obruit. In hac Jerichuntis obsidione primum din- nium violari Sabbatum cœpit; dies enim septem oppidum cum tubis cinxerunt atque circumierunt, quo dierum numero Sabbatum quoque necessario comprehenditur. Eodem Jesu, quemadmodum et supra meminimus, contra quinque reges præliante, sl in medio cœlo rest tit nec ad occasum progres- sus est unius integri dici spatio. Et ceperunt Israe lisi bello cunctas Chananacorum ditiones et opes, Domino ipsis suppetias ferente. Chalebus quoque Josue 1, 2.

τὸ εἶδος τῆς ἐπιθυμίας ἐγγινομένη. Οὕτω μὲν οὖν καὶ ὁ ἄρτος ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, τὸ νοητὸν δηλονότι μάννα, πρὸς τὴν διάθεσιν τῆς ἑκάστου ψυχῆς διατίθεσθαι εἴωθε. Τοῦτο δὴ τὸ μάννα εἶδος είχε κορίου, οὗ τὴν φύσιν ὅλην διόλου λόγον ἔχειν σπέρματος λέγουσιν, ὥστε μηδὲ ἐν τῷ κατακόπτε σθαι ἐξαφανίζεσθαι τὴν πρὸς τὸ σπείρεσθαι δύναμιν αὐτοῦ. Οὕτω μὲν οὖν καὶ τὸ θεῖον μάννα καὶ πνευ- ματικόν πανταχοῦ σκεδαννύμενόν τε καὶ κατακερ ματιζόμενον ὅλον διόλου ἐν ὅλοις εὑρίσκεται. Καὶ τί χρὴ πολλὰ λέγειν; Οσπερ ἐπὶ τοῦ μάννα ἐκείνου κατερχομένου ἄνωθεν τὸ τῶν Εβραίων γένος ύπερ- εκπληττόμενον ἔλεγε, Τί τοῦτό ἐστιν ; οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ νοητοῦ μάννα τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς, αὐτοῦ δηλαδή τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ καταβάντος ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἐπὶ γῆς ὀφθέντος, ὑπερεκπληττόμενοι ἔλεγον ἅπαντες, Τί τοῦτό ἐστι ; πῶς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ κατῆλ- θεν εἰς τὴν γῆν ; πῶς σάρκα ἐφόρεσε ; πῶς ἄνθρω πος γέγονε ; Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. αὐτοῦ τῇ ποικίλον εἶχεν, ἑκάστῳ προσφόρως κατὰ η Μετὰ δὲ τὴν τοῦ Μωσέω; τελευτὴν εἶπε πρὸς τὸν Ἰησοῦν ὁ Θεός· « Μωσῆς ὁ θεράπων μου τετελεύ τηκεν· νῦν οὖν ἀναστὰς διάβηθι τὸν Ἰορδάνην σὺ καὶ πᾶς ὁ λαὸς οὗτος, ο Καὶ ὡς ήκουσαν οἱ βασιλεῖς τῶν ᾿Αμορραίων, οἱ ἦσαν πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅτι ἀπεξήρανε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν Ἰορδάνην ποταμόν, κατετάκησαν αὐτῶν αἱ διάνοιαι, καὶ οὐκ ἦν ἐν αὐτ τοῖς φρόνησις οὐδεμία ἀπὸ προσώπου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ τοιοῦτόν τι πεπόνθασιν ὁποῖον ἀπὸ χαρᾶς ὁ Ἰακώβ, ἡνίκα κατελθὼν εἰς Αἴγυπτον τὸν Ἰωσὴφ ἐθεάσατο· ἀπὸ μὲν γὰρ τῆς χαρᾶς διάχυσις, ἀπὸ δὲ τοῦ φόβου σύννευσις τῆς ζωογονούσης ἡμᾶς δυνάμεως γίνεται, καὶ οὕτω; ἢ ἐκείνως ἔστιν ὅτε δ θάνατος ἐξ ἀνάγκης ἕπεται. Μετὰ δὲ τὸ περᾶσαι τηνικαῦτα χωρὶς ὅπλων τὴν Ιεριχώ κεκρατήκασιν ἀφ᾽ ᾧ καὶ ἀναθεμάτισαν αὐτὴν, τουτέστι τῷ Θεῷ ἀφιέρωσαν. Αχαρ λοιπὸν ὁ τοῦ Χαρμῆ ἀπὸ τῶν αναθεματισθέντων τῷ Κυρίῳ στολήν τινα καὶ μᾶζαν χρυσῆν ἀποσυλήσας τὸν Θεὸν εἰς ὀργὴν ἤγειρε δεηθεὶς οὖν ὁ Ἰησοῦς τοῦ Θεοῦ, καὶ μαθὼν τὸν τῆς ὀργῆς αἴτιον, λίθοις αὐτὸν πανοικὶ κατέχωσαν. Εν τούτῳ δὲ τῷ κατὰ τῆς Ἱεριχώ πολέμῳ ἀρχὴν ἔλαβε καταλύεσθαι τὸ Σάββατον· ἑπτὰ γὰρ ἡμέρας αὐτὴν μετὰ σαλπίγγων περιεκύκλωσαν, ἐν οἷς καὶ τὸ Σάβ- βατον ἐξ ἀνάγκης συμπεριείληπται. ᾿Αλλὰ καὶ μετὰ πέντε βασιλέων, ὡς ἄνωθεν είρηται, τοῦ Ἰησοῦ ματ χομένου ἔστη ὁ ἥλιος κατὰ τὸ μέσον τοῦ οὐρανοῦ οὐ προεπορεύετο εἰς δυσμὸς ἕως εἰς τέλος ἡμέρας μιᾶς. Καὶ πάντα δὲ τὰ τῶν Χαναναίων ἔλαβεν δ Ἰσραὴλ ἐν πολέμῳ, ὅτι διὰ Κυρίου ἐγένετο. Αλλά καὶ Χάλεβ υἱὸς Ἐφωνῆ ἐξωλόθρευσε τοὺς τρεῖς υἱοὺς Εντάκ, τὸν Σουσῆ, τὸν Θολμὲ καὶ τὸν Σχιμᾶν. Για γαντες δὲ καὶ οὗτοι ευμήκεις ησαν· εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν υἱοὺς τοῦ Ἕνα ἀκ ἐκείνους ὠνόμασαν. MICHAELIS GLYCE manebat, tum de illo manna quod in arca multis «:culis est conservatum. Colligebatur autem matu- t'no tempore tantum : quippe quamprimuin sol ortus fuisset, liquescebat. Idem manna, quemadmodum Nyssenus antistes ille divimissimus sit, sapientiam Solomonis secutus, unius quidem erat ejusdemque formæ, qualitatem vero multiplicem habebat, uti quod cuique pro ratione cupiditatis saperet. Eodem modo panis ille qui de cœlo descendit, manna sci- licet intellectile, pro affectione animi quorumlibet et ipse affectus esse solet. Idem manna quamdam esse coriandri speciem aiunt, cujus naturam in universum semini respondere perhibent, ita ut si dissecetur, nulla sit particula quæ vim suam amittat. Sic et divinum illud ac spirituale manna ubique locorum dispersum et quasi concisum mi- nutas in partes nihilominus totum integre in inte- gris reperitur. Quid multa proferemus? Quemad- modum illo manna colitus demisso Hebræorum natio admirabunda dicebat, Quid hoc est? sic et intellectili manna, pane scilicet vitæ, unigena Dei Filio, cœlitus delapso et in terris conspecto, cuncti obstupescentes aiebant: Quid hoc est? quonam pacto Dei Filius in terram descendit? qui carnem gestat? qui homo factus est? Ac de his quidem hoc modo dictum esto. Cæteruin post mortem Mosis Deus Jesum allocu- tus est in hunc modum: Quandoquidem meus servus Moses mortuus est, age tu, trajice Jordanem istum una cum omni hoe populo”. Cumque reges Amorrhæorum, qui ultra Jordanem erant, inandi- vis-ent Dominum, qui Deus est, Jordanem fluvium exsiccasse, mentes et animi eorum contabuerunt, B C nec præ metu Israelicorum prudenter rebus suis consulere ullo modo poterant. Consimile quid- dam scilicet cis accidit illi, quod Jacobus expertus est præ gaudio, cum profectus in Ægyptum Jo- sephum filium aspiceret. Nimirum de lætitia quæ- dam oritur sanguinis diffusio, de formidine vero fa- cultatis vitalis contractio in nobis exsistit. Utroque modo fieri nonnunquam solet ut mors hoc pacto affectos necessario comitetur. Postquam Israelici fumen trajecissent, mox absque armis Jerichunte potiuntur ; quo nomine factum ut eam pro anathe- mate ducerent, hoc est Deo consecrarent. Secun- dum hæc Achar ille Charmæ filius ex iis quæ Deo consecrata erant, veste quadam cum auri massa clanculum surrepta, Deum ad iram provocavit. D Quapropter Jesus Deum precatus, iræque causa cognita, lapidibus hominem universa eum domo obruit. In hac Jerichuntis obsidione primum din- nium violari Sabbatum cœpit; dies enim septem oppidum cum tubis cinxerunt atque circumierunt, quo dierum numero Sabbatum quoque necessario comprehenditur. Eodem Jesu, quemadmodum et supra meminimus, contra quinque reges præliante, sl in medio cœlo rest tit nec ad occasum progres- sus est unius integri dici spatio. Et ceperunt Israe lisi bello cunctas Chananacorum ditiones et opes, Domino ipsis suppetias ferente. Chalebus quoque Josue 1, 2.

τοσαύτην γὰρ ἰσχὺν ἐχαρίσατο τῷ Σαμψών ὡς κλο νῆσαι μὲν τοὺς φέροντας κίονας τὸν τῶν εἰδώλων σηκόν, συγκατενεγκεῖν δὲ τούτοις τὸν ὄροφον, καὶ γ άνδρας συγχῶσαι, καὶ γυναικῶν ὡσαύτως παρα- πλήσιον ἀριθμόν. Α παραβλέπει τοὺς ἀδικουμένους δεομένους αὐτοῦ β νον, καὶ τὴν εὐεργέτην αὐτῶν εἰς χεῖρας τῶν που Οὐ μικρῶς δὲ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ οἰκονομίαν καὶ φιλανθρωπίαν ἐπὶ τούτοις ἐκπλήττεται ὁ θειότατος Αναστάσιος ὁ Σιναΐτης, ἐννοῶν ὅπως τῆς τῶν σεσω σμένων μοίρας ηξίωσε τον Σαμψών, καὶ ταῦτα πρὸς φόνον ἑαυτὸν ἐκδεδωκότα τῶν ἀδικησάντων αὐτὸν ἕνεκεν. ᾿Αλλὰ καὶ τίνος χάριν τοσαύτην ἰσχὺν ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐκτήσατο ὁ Σαμψών, ού παρελθεῖν ἄξιον. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ Ἰσραηλῖται τεσσαρακονταετή χρόνον τοῖς ἀλλοφύλοις δουλεύσαντες τοῦ Θεοῦ τέτ λεον ἐπελάθοντο, δικαίου μηδενὸς ὄντος παρ' αὐτοῖς, τούτου χάριν ἐκ σπαργάνων αὐτὸν ὁ Θεὸς δίκαιον - ἄνδρα καὶ ἰσχυρὸν παρέσχεν αὐτοῖς, ὅπως διὰ τῆς εναρέτου πολιτείας καὶ παραδόξου ανδρείας παρεχο- μένην αὐτοῖς ὁρῶντες την σωτηρίαν εαυτούς τε διορθώσωνται καὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐκζητήσωσιν. 'Αλλ' ἐκεῖνοι μᾶλλον καὶ τοῦ Θεοῦ λήθην ἐλάμβα- λεμίων φέροντες ἔῤῥιπτον. Οθεν εὐλόγως ἡ τοῦ Θεοῦ ἐξέλιπεν αὐτοὺς ἐπισκοπή· μετὰ γὰρ τὸν Σαμψών οὐκέτι παρ' Εβραίοις κριτής. το Εἰ δὲ καὶ τοῦτο ζητεῖς, ἀγαπητέ, τίνος ένεκεν ὁ Θεὸς τὴν τοῦ Ιεφθάε θυγατέρα σφαγήναι συνεχώ ρησε (κριτής δὲ καὶ οὗτος παρ' Εβραίοις ἦν), ἄκουε. Ανόητος ἄγαν ἡ τοῦ Ιεφθάε ὑπόσχεσις · ἔδει γὰρ αὐτὸν συνιδεῖν, ὡς εἰκός, κύνα πρῶτον ὄνον συναντῆσαι, τὰ κατὰ νόμον ἀκάθαρτα, Παι δεύων οὖν ὁ Θεὸς δι' ἐκείνου τοὺς ἄλλους ώστε μετά σκοποῦ ποιεῖσθαι τὰς ὑποσχέσεις (υπεσχέθη γὰρ ἐκεῖνος τὸ συναντῆσαν αὐτῷ ἐκ τῆς οἰκίας θύσαι τῷ Θεῷ οὐκ ἐκώλυσε την σφαγήν. Η δὲ θυ- γάτηρ πολλῷ κρείττων τοῦ Ἰεφθάς· ἰδοῦτα γὰρ αὐτὸν τὴν ἐσθῆτα ῥηγνύντα καὶ ὀλοφυρόμενον εἶπεν· « Εἰ ἐν ἐμοὶ ἤνοιξας τὸ στόμα σου, ποίει μοι ὂν τρόπον ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ στόματός σου, ὑπὲρ ὧν ἐποίησέ σει ὁ Κύριος ἐκδίκησιν ἐκ τῶν ἐχθρῶν σου ἐκ τῶν υἱῶν ᾿Αμμών. » Γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς εἰρημένοις, ὅτι μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Σαμψὼν ἡ φυλὴ τοῦ Βενια μὶν τὴν παρὰ φύσιν τῶν Σοδομιτῶν ἐνενόησεν ἡδο νὴν καὶ τοῖς ἐπιξενουμένοις ἐπεμαίνοντο. Λευΐτης MICHAELIS GLYC.E non neglexit nec aversatus est Deus: nam ex quo amiserat oculos, etiam ludibrio pueris erat. Novo igitur et inusitato quodam modo Deus ei vires adanget. Quo facto sedentibus illis ac vino se ingurgitantibus, ut qui celebritatem quamdam si- mulacris instituissent victoriæ, quam de hoste suo consecuti fuissent, causa, domus illius, qua in demo sedebant, columnas duas prehendit easque complexus, ‹ Volo, inquit, ex vita cum alienigenis discedere. Quod quidem mox ita factum est. Atque hoc exemplo declaravit Deus se affectos injuriis non negligere. Tantum enim roboris hoc tempore Samsoni largitus est, ut non solum columnas confractas dirueret, quibus fanum illud simulacrorum fultum innitebatur, sed etiam eadem vi tectum dejiceret, ac virorum quidem tria millia, mulierum vero parem numerum ea ruina opprimeret. iloc loco divinus ille vir Anastasius Si- naites non parum Dei tum administrationem tum benignitatem obstupescens demiratur, expendens ipse secum quod Samsonem dignatus sit eorum in numerum recipere qui salutem consequuntur, cum tamen hoc etiam ille præter alia commiserit, ut eos ulciscendi causa quorum injuriis læsus fuerat, semetipsum morti dederet. Nec omittenda hic nobis est indicatio causæ, quam ob causam a ventre matris Samso tantum roboris habuerit. Quia enim Israelitæ, qui jam totos annos quadraginta servi- tutem alienigenis servierant, Dei prorsus erant obliti nec ullum apud se justum hominem habe- bant, idcirco Samsonem Deus ipsis tribuit, virum a primis incunabulis justum ac magno robore præditum, ut per ipsius virtutem ac fortitudinem plane admirandam servari se liberarique auimad- C vertentes vitam suam emendarent et Deum illum tujus universi quærerent. Verum enimvero magis illi Deum oblivioni tradebant, ac virum præclare de se meritum in manus hostiles traditum scelerate jure curam ipsorum habere desiit; nam post Samsonem nullus apud Hebræos judex amplius exstitit. Quodsi etiam intelligere de nobis aves, dilecte ili, quamobrem Deus Jephthae filiam mactari et jugulari perniserit (fuit autem is quoque judex apud Hebræos), quid dicturi simus audito. Pro- missum hoc votumque Jephthae perquam stultum erat. Nam expendere secum ipse prius debuerat, Beri fortassis posse ut vel canis vel asinus vel ali- quod aliud immundum ex indicatione legis animal ipsi primum occurreret. Quapropter ejus exemplo, qui voto concepto promiserat se immolaturum Deo quidquid ex domo sua primum obvium ha- buisset, alios monere volens Deus ut non absque consideratione vota conciperent, jugulationem hanc non impedivit. Filia quidem ipsa longe Jephtham patrem virtute superavit. Nam cum eum cerneret vestimenta sua lacerantem atque plorantem : ‹ Si quidem, ait, de me aliquid pollicitus es, facito tuos hostes Ammonitas ultus est ”. Præter hactenus autem indicata scire debes post Samsonis e vita migrationem Benjamineam tribum voluptati se Sodomitarum abhorrenti a natura tra- didisse, ac furiose in homines peregrinos irruisse. Judic. x1, 56. rejiciebant. Quamobrem Deus etiam æquissimo D mihi ut tua fert promissio, postquam tibi Dominus

τοσαύτην γὰρ ἰσχὺν ἐχαρίσατο τῷ Σαμψών ὡς κλο νῆσαι μὲν τοὺς φέροντας κίονας τὸν τῶν εἰδώλων σηκόν, συγκατενεγκεῖν δὲ τούτοις τὸν ὄροφον, καὶ γ άνδρας συγχῶσαι, καὶ γυναικῶν ὡσαύτως παρα- πλήσιον ἀριθμόν. Α παραβλέπει τοὺς ἀδικουμένους δεομένους αὐτοῦ β νον, καὶ τὴν εὐεργέτην αὐτῶν εἰς χεῖρας τῶν που Οὐ μικρῶς δὲ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ οἰκονομίαν καὶ φιλανθρωπίαν ἐπὶ τούτοις ἐκπλήττεται ὁ θειότατος Αναστάσιος ὁ Σιναΐτης, ἐννοῶν ὅπως τῆς τῶν σεσω σμένων μοίρας ηξίωσε τον Σαμψών, καὶ ταῦτα πρὸς φόνον ἑαυτὸν ἐκδεδωκότα τῶν ἀδικησάντων αὐτὸν ἕνεκεν. ᾿Αλλὰ καὶ τίνος χάριν τοσαύτην ἰσχὺν ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐκτήσατο ὁ Σαμψών, ού παρελθεῖν ἄξιον. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ Ἰσραηλῖται τεσσαρακονταετή χρόνον τοῖς ἀλλοφύλοις δουλεύσαντες τοῦ Θεοῦ τέτ λεον ἐπελάθοντο, δικαίου μηδενὸς ὄντος παρ' αὐτοῖς, τούτου χάριν ἐκ σπαργάνων αὐτὸν ὁ Θεὸς δίκαιον - ἄνδρα καὶ ἰσχυρὸν παρέσχεν αὐτοῖς, ὅπως διὰ τῆς εναρέτου πολιτείας καὶ παραδόξου ανδρείας παρεχο- μένην αὐτοῖς ὁρῶντες την σωτηρίαν εαυτούς τε διορθώσωνται καὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐκζητήσωσιν. 'Αλλ' ἐκεῖνοι μᾶλλον καὶ τοῦ Θεοῦ λήθην ἐλάμβα- λεμίων φέροντες ἔῤῥιπτον. Οθεν εὐλόγως ἡ τοῦ Θεοῦ ἐξέλιπεν αὐτοὺς ἐπισκοπή· μετὰ γὰρ τὸν Σαμψών οὐκέτι παρ' Εβραίοις κριτής. το Εἰ δὲ καὶ τοῦτο ζητεῖς, ἀγαπητέ, τίνος ένεκεν ὁ Θεὸς τὴν τοῦ Ιεφθάε θυγατέρα σφαγήναι συνεχώ ρησε (κριτής δὲ καὶ οὗτος παρ' Εβραίοις ἦν), ἄκουε. Ανόητος ἄγαν ἡ τοῦ Ιεφθάε ὑπόσχεσις · ἔδει γὰρ αὐτὸν συνιδεῖν, ὡς εἰκός, κύνα πρῶτον ὄνον συναντῆσαι, τὰ κατὰ νόμον ἀκάθαρτα, Παι δεύων οὖν ὁ Θεὸς δι' ἐκείνου τοὺς ἄλλους ώστε μετά σκοποῦ ποιεῖσθαι τὰς ὑποσχέσεις (υπεσχέθη γὰρ ἐκεῖνος τὸ συναντῆσαν αὐτῷ ἐκ τῆς οἰκίας θύσαι τῷ Θεῷ οὐκ ἐκώλυσε την σφαγήν. Η δὲ θυ- γάτηρ πολλῷ κρείττων τοῦ Ἰεφθάς· ἰδοῦτα γὰρ αὐτὸν τὴν ἐσθῆτα ῥηγνύντα καὶ ὀλοφυρόμενον εἶπεν· « Εἰ ἐν ἐμοὶ ἤνοιξας τὸ στόμα σου, ποίει μοι ὂν τρόπον ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ στόματός σου, ὑπὲρ ὧν ἐποίησέ σει ὁ Κύριος ἐκδίκησιν ἐκ τῶν ἐχθρῶν σου ἐκ τῶν υἱῶν ᾿Αμμών. » Γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς εἰρημένοις, ὅτι μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Σαμψὼν ἡ φυλὴ τοῦ Βενια μὶν τὴν παρὰ φύσιν τῶν Σοδομιτῶν ἐνενόησεν ἡδο νὴν καὶ τοῖς ἐπιξενουμένοις ἐπεμαίνοντο. Λευΐτης MICHAELIS GLYC.E non neglexit nec aversatus est Deus: nam ex quo amiserat oculos, etiam ludibrio pueris erat. Novo igitur et inusitato quodam modo Deus ei vires adanget. Quo facto sedentibus illis ac vino se ingurgitantibus, ut qui celebritatem quamdam si- mulacris instituissent victoriæ, quam de hoste suo consecuti fuissent, causa, domus illius, qua in demo sedebant, columnas duas prehendit easque complexus, ‹ Volo, inquit, ex vita cum alienigenis discedere. Quod quidem mox ita factum est. Atque hoc exemplo declaravit Deus se affectos injuriis non negligere. Tantum enim roboris hoc tempore Samsoni largitus est, ut non solum columnas confractas dirueret, quibus fanum illud simulacrorum fultum innitebatur, sed etiam eadem vi tectum dejiceret, ac virorum quidem tria millia, mulierum vero parem numerum ea ruina opprimeret. iloc loco divinus ille vir Anastasius Si- naites non parum Dei tum administrationem tum benignitatem obstupescens demiratur, expendens ipse secum quod Samsonem dignatus sit eorum in numerum recipere qui salutem consequuntur, cum tamen hoc etiam ille præter alia commiserit, ut eos ulciscendi causa quorum injuriis læsus fuerat, semetipsum morti dederet. Nec omittenda hic nobis est indicatio causæ, quam ob causam a ventre matris Samso tantum roboris habuerit. Quia enim Israelitæ, qui jam totos annos quadraginta servi- tutem alienigenis servierant, Dei prorsus erant obliti nec ullum apud se justum hominem habe- bant, idcirco Samsonem Deus ipsis tribuit, virum a primis incunabulis justum ac magno robore præditum, ut per ipsius virtutem ac fortitudinem plane admirandam servari se liberarique auimad- C vertentes vitam suam emendarent et Deum illum tujus universi quærerent. Verum enimvero magis illi Deum oblivioni tradebant, ac virum præclare de se meritum in manus hostiles traditum scelerate jure curam ipsorum habere desiit; nam post Samsonem nullus apud Hebræos judex amplius exstitit. Quodsi etiam intelligere de nobis aves, dilecte ili, quamobrem Deus Jephthae filiam mactari et jugulari perniserit (fuit autem is quoque judex apud Hebræos), quid dicturi simus audito. Pro- missum hoc votumque Jephthae perquam stultum erat. Nam expendere secum ipse prius debuerat, Beri fortassis posse ut vel canis vel asinus vel ali- quod aliud immundum ex indicatione legis animal ipsi primum occurreret. Quapropter ejus exemplo, qui voto concepto promiserat se immolaturum Deo quidquid ex domo sua primum obvium ha- buisset, alios monere volens Deus ut non absque consideratione vota conciperent, jugulationem hanc non impedivit. Filia quidem ipsa longe Jephtham patrem virtute superavit. Nam cum eum cerneret vestimenta sua lacerantem atque plorantem : ‹ Si quidem, ait, de me aliquid pollicitus es, facito tuos hostes Ammonitas ultus est ”. Præter hactenus autem indicata scire debes post Samsonis e vita migrationem Benjamineam tribum voluptati se Sodomitarum abhorrenti a natura tra- didisse, ac furiose in homines peregrinos irruisse. Judic. x1, 56. rejiciebant. Quamobrem Deus etiam æquissimo D mihi ut tua fert promissio, postquam tibi Dominus

τοσαύτην γὰρ ἰσχὺν ἐχαρίσατο τῷ Σαμψών ὡς κλο νῆσαι μὲν τοὺς φέροντας κίονας τὸν τῶν εἰδώλων σηκόν, συγκατενεγκεῖν δὲ τούτοις τὸν ὄροφον, καὶ γ άνδρας συγχῶσαι, καὶ γυναικῶν ὡσαύτως παρα- πλήσιον ἀριθμόν. Α παραβλέπει τοὺς ἀδικουμένους δεομένους αὐτοῦ β νον, καὶ τὴν εὐεργέτην αὐτῶν εἰς χεῖρας τῶν που Οὐ μικρῶς δὲ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ οἰκονομίαν καὶ φιλανθρωπίαν ἐπὶ τούτοις ἐκπλήττεται ὁ θειότατος Αναστάσιος ὁ Σιναΐτης, ἐννοῶν ὅπως τῆς τῶν σεσω σμένων μοίρας ηξίωσε τον Σαμψών, καὶ ταῦτα πρὸς φόνον ἑαυτὸν ἐκδεδωκότα τῶν ἀδικησάντων αὐτὸν ἕνεκεν. ᾿Αλλὰ καὶ τίνος χάριν τοσαύτην ἰσχὺν ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐκτήσατο ὁ Σαμψών, ού παρελθεῖν ἄξιον. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ Ἰσραηλῖται τεσσαρακονταετή χρόνον τοῖς ἀλλοφύλοις δουλεύσαντες τοῦ Θεοῦ τέτ λεον ἐπελάθοντο, δικαίου μηδενὸς ὄντος παρ' αὐτοῖς, τούτου χάριν ἐκ σπαργάνων αὐτὸν ὁ Θεὸς δίκαιον - ἄνδρα καὶ ἰσχυρὸν παρέσχεν αὐτοῖς, ὅπως διὰ τῆς εναρέτου πολιτείας καὶ παραδόξου ανδρείας παρεχο- μένην αὐτοῖς ὁρῶντες την σωτηρίαν εαυτούς τε διορθώσωνται καὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐκζητήσωσιν. 'Αλλ' ἐκεῖνοι μᾶλλον καὶ τοῦ Θεοῦ λήθην ἐλάμβα- λεμίων φέροντες ἔῤῥιπτον. Οθεν εὐλόγως ἡ τοῦ Θεοῦ ἐξέλιπεν αὐτοὺς ἐπισκοπή· μετὰ γὰρ τὸν Σαμψών οὐκέτι παρ' Εβραίοις κριτής. το Εἰ δὲ καὶ τοῦτο ζητεῖς, ἀγαπητέ, τίνος ένεκεν ὁ Θεὸς τὴν τοῦ Ιεφθάε θυγατέρα σφαγήναι συνεχώ ρησε (κριτής δὲ καὶ οὗτος παρ' Εβραίοις ἦν), ἄκουε. Ανόητος ἄγαν ἡ τοῦ Ιεφθάε ὑπόσχεσις · ἔδει γὰρ αὐτὸν συνιδεῖν, ὡς εἰκός, κύνα πρῶτον ὄνον συναντῆσαι, τὰ κατὰ νόμον ἀκάθαρτα, Παι δεύων οὖν ὁ Θεὸς δι' ἐκείνου τοὺς ἄλλους ώστε μετά σκοποῦ ποιεῖσθαι τὰς ὑποσχέσεις (υπεσχέθη γὰρ ἐκεῖνος τὸ συναντῆσαν αὐτῷ ἐκ τῆς οἰκίας θύσαι τῷ Θεῷ οὐκ ἐκώλυσε την σφαγήν. Η δὲ θυ- γάτηρ πολλῷ κρείττων τοῦ Ἰεφθάς· ἰδοῦτα γὰρ αὐτὸν τὴν ἐσθῆτα ῥηγνύντα καὶ ὀλοφυρόμενον εἶπεν· « Εἰ ἐν ἐμοὶ ἤνοιξας τὸ στόμα σου, ποίει μοι ὂν τρόπον ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ στόματός σου, ὑπὲρ ὧν ἐποίησέ σει ὁ Κύριος ἐκδίκησιν ἐκ τῶν ἐχθρῶν σου ἐκ τῶν υἱῶν ᾿Αμμών. » Γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς εἰρημένοις, ὅτι μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Σαμψὼν ἡ φυλὴ τοῦ Βενια μὶν τὴν παρὰ φύσιν τῶν Σοδομιτῶν ἐνενόησεν ἡδο νὴν καὶ τοῖς ἐπιξενουμένοις ἐπεμαίνοντο. Λευΐτης MICHAELIS GLYC.E non neglexit nec aversatus est Deus: nam ex quo amiserat oculos, etiam ludibrio pueris erat. Novo igitur et inusitato quodam modo Deus ei vires adanget. Quo facto sedentibus illis ac vino se ingurgitantibus, ut qui celebritatem quamdam si- mulacris instituissent victoriæ, quam de hoste suo consecuti fuissent, causa, domus illius, qua in demo sedebant, columnas duas prehendit easque complexus, ‹ Volo, inquit, ex vita cum alienigenis discedere. Quod quidem mox ita factum est. Atque hoc exemplo declaravit Deus se affectos injuriis non negligere. Tantum enim roboris hoc tempore Samsoni largitus est, ut non solum columnas confractas dirueret, quibus fanum illud simulacrorum fultum innitebatur, sed etiam eadem vi tectum dejiceret, ac virorum quidem tria millia, mulierum vero parem numerum ea ruina opprimeret. iloc loco divinus ille vir Anastasius Si- naites non parum Dei tum administrationem tum benignitatem obstupescens demiratur, expendens ipse secum quod Samsonem dignatus sit eorum in numerum recipere qui salutem consequuntur, cum tamen hoc etiam ille præter alia commiserit, ut eos ulciscendi causa quorum injuriis læsus fuerat, semetipsum morti dederet. Nec omittenda hic nobis est indicatio causæ, quam ob causam a ventre matris Samso tantum roboris habuerit. Quia enim Israelitæ, qui jam totos annos quadraginta servi- tutem alienigenis servierant, Dei prorsus erant obliti nec ullum apud se justum hominem habe- bant, idcirco Samsonem Deus ipsis tribuit, virum a primis incunabulis justum ac magno robore præditum, ut per ipsius virtutem ac fortitudinem plane admirandam servari se liberarique auimad- C vertentes vitam suam emendarent et Deum illum tujus universi quærerent. Verum enimvero magis illi Deum oblivioni tradebant, ac virum præclare de se meritum in manus hostiles traditum scelerate jure curam ipsorum habere desiit; nam post Samsonem nullus apud Hebræos judex amplius exstitit. Quodsi etiam intelligere de nobis aves, dilecte ili, quamobrem Deus Jephthae filiam mactari et jugulari perniserit (fuit autem is quoque judex apud Hebræos), quid dicturi simus audito. Pro- missum hoc votumque Jephthae perquam stultum erat. Nam expendere secum ipse prius debuerat, Beri fortassis posse ut vel canis vel asinus vel ali- quod aliud immundum ex indicatione legis animal ipsi primum occurreret. Quapropter ejus exemplo, qui voto concepto promiserat se immolaturum Deo quidquid ex domo sua primum obvium ha- buisset, alios monere volens Deus ut non absque consideratione vota conciperent, jugulationem hanc non impedivit. Filia quidem ipsa longe Jephtham patrem virtute superavit. Nam cum eum cerneret vestimenta sua lacerantem atque plorantem : ‹ Si quidem, ait, de me aliquid pollicitus es, facito tuos hostes Ammonitas ultus est ”. Præter hactenus autem indicata scire debes post Samsonis e vita migrationem Benjamineam tribum voluptati se Sodomitarum abhorrenti a natura tra- didisse, ac furiose in homines peregrinos irruisse. Judic. x1, 56. rejiciebant. Quamobrem Deus etiam æquissimo D mihi ut tua fert promissio, postquam tibi Dominus

θανάτου βύεται, καὶ αὐτὴ ἀποκαθαριεί πᾶσαν ἀμαρ- τίαν. Καὶ νῦν ὅτε προσηύξω σὺ καὶ ἡ νύμφη σου Σάββα, ἐγὼ προσήγαγον τὸ μνημόσυνον τῆς προσ- ευχῆς ὑμῶν ἐνώπιον τοῦ ἁγίου Θεοῦ. Καὶ ὅτε ἔθαπτες τοὺς νεκρούς, συμπαρήμην σοι. Καὶ ὅτε οὐκ ὤκνησας ἀναστῆναι καὶ καταλιπεῖν τὸ ἄριστόν σου, ὅπως ἀπελθών περιστείλῃς τὸν νεκρόν, οὐκ ἔλαθές με ἀγαθοποιῶν, ἀλλὰ σὺν σοὶ ἤμην. Καὶ νῦν ἀπέστειλέ με ὁ Θεὸς ἰάσασθαί σε καὶ τὴν νύμφην του Σάββαν. Εγώ είμι Ραφαήλ εἷς τῶν ἑπτὰ ἀγ γέλων, οι προσαναφέρουσι τὰς εὐχὰς τῶν ἁγίων. Καὶ ταῦτα παραινέσας ἀνέβη πρὸς τὸν ἀποστεί λάντα. Καὶ τοῦτο μὲν τὸ Ραφαήλ όνομα ἔμαθες ἤδη ἐκ τοῦ Τωδήτ· τὸ δὲ Ουριήλ, καθά φησι ὁ σοφός τῷ ὄντι Ψελλός, οὔτε τὰ τῆς Παλαιᾶς οὔτε τὰ τῆς Νέας ἡμῖν ἐγνώρισεν. Εστι δέ τι βιβλίον Εβραί. κὸν ἄγνωστον τοῖς πολλοῖς, προσευχὴ δὲ Ἰωσήφ ἐπιγεγραμμένον, ἔνθα δὴ ὁ ἐκείνου πατὴρ Ἰακὼβ εἰσῆκται τούτῳ δὴ τῷ ἀγγέλῳ Ραφαήλ διαλεγόμε- νος, εἰ καὶ ἄρτι τοῖς Εβραίοις, ὡς καὶ τὰ ἄλλα τῶν ἀποκρύφων, ἀπῶσταί τε καὶ ἠθέτηται. Ο μέντοι Τωδήτ ον ἔτη ἔζησεν, ὁ δὲ Τωβίας ρκζ'. Μετὰ δὲ τὸ θάψαι τοὺς γονεῖς αὐτοῦ ἀπῆλθεν πρὸς 'Ρα- γουὴλ τὸν πενθερὸν αὐτοῦ, καὶ ἤκουσε πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν τὴν ἀπώλειαν Νινευί, ἣν Αχμαλώ- τευσε Ναβουχοδονόσορ κατὰ τὴν Τωβήτ προβ- ῥησιν. πιo Μετὰ μέντοι τὸν Σαμψών ἕως Ἠλεὶ τοῦ ἱερέως Ο ἀναρχία ἦν παρ' αὐτοῖς ἔτη μ', καὶ ἀλλήλοις ἐπανι- στάμενοι συνωλοθρεύοντο. Ὅσον μὲν οὖν κακόν ἐστι τὸ περιορᾷν τοὺς ὑπὸ χεῖρα ἀμαρτάνοντας καὶ μὴ σφοδρῶς ἐπιστύφειν αὐτοὺς, Εδειξε τὰ κατὰ τὸν Ἡλεί, τὴν κιβωτὸν καὶ τὸν λαὸν συμβάντα. Την καῦτα γὰρ ὁ μὲν Ηλε! θανάτῳ οἰκτρῷ περιπίπτει, ἡ κιβωτὲς αἰχμαλωτίζεται, καὶ ὁ λαὸς ἀναιρείται μαχαίρα. Παλαιστινοὶ καὶ γὰρ κατὰ Ἰουδαίων δρο μῶσι, συμπλέκονται ἀλλήλοις, καὶ πίπτουσιν Εβραίοι ὡσεὶ τετρακισχίλιοι. Εἶτα τὴν κιβωτὸν ἀράμενοι σὺν αὐτῇ κατὰ τῶν πολεμίων ὁρμῶσι, γιατῆσαι συνήθως θαῤῥήσαντες. Συμβάλλουσιν ἀλ λήλοις, καὶ πίπτουσι μὲν ἐκ τῶν Εβραίων οὐκ ὀλί γος, αἰχμαλωτίζεται δὲ καὶ αὐτὴ ἡ κιβωτός. Οὐκ ἀγαθὴ λοιπὸν ἀγγελία καταλαμβάνει τὴν Ἠλεί · καὶ τὴν μὲν τῶν αὐτοῦ παίδων ἀπώλειαν φέρει γεν- ναίως, καὶ ὅτι καὶ σφάλματα προσῆσαν αὐτοῖς, πορνεία καὶ γαστριμαργία (γάμους γὰρ ἀλλοτρίους ἐξώρυττον, καὶ τὰ κρέα πρὸ τοῦ ἁγιασθῆναι ήσθιον), τὴν δὲ τῆς κιθωτού αἰχμαλωσίαν οὐκ ἐνεγκών και ταπίπτει του θρόνου καὶ τελευτῇ· ἔτυχε γὰρ τότε κατά γε τὰς πύλας τοῦ ἱεροῦ καθήμενος ἐπὶ δίφρου, ὀκτὼ καὶ η βιώσας έτη. ANNALIUM PARS II. secum argento et conjuge Sarra domum revertitur. Cumque peruncti forent ab eo Tobæi patris oculi, pro ligium fit ingens visu ei restituto. Quibus in hunc modum gestis angelus ipsos verbis talibus alloquitur : « Beneficentia profecta de commisera- A Sarra amatorem Asmodæum abigit. llinc sumpto B 83- tione cordis hominem a morte vindicat et omne peccatum expiat. Quo quidem tempore tu nurusque tua Sarra Deum precal amini, ego precationis vestræ monumentum coram sancto illo Deo sub- vehebam. Cum tu mortuos sepeliebas, aderam tibi. Cum minime cunctabaris quin surgeres relicioque praudio tuo discederes obvelatum mortui hominis cadaver, hæc tua praclara facta me non latebant semper tibi scilicet præsentem. Meque nunc adeo misit Deus ad te nurumque tuam Sarram nandos. Sum enim genius ille Raphaelus, unus de septem angelis, qui ad Deum sanctorum proces deferunt. His pronunciatis ad eum ascendit a quo fuerat ablegatus. Hoc ipsum autem Raphaeli nomen ex hac de Tobao narratione cognitum sci- licet habes. Verum appellatio Urieli, quemadmodum vir reapse sapiens Psellus scripsit, nec prisci fœ- deris libris nec novi continetur, sedexstat in libro lam llebraico, qui vulgo non est notus, habend inscriptionem precationis Josephi; quo in libro Josephi pater Jacobus hoc cum angelo colloquens introducitur. Liber ipse apud Hebræos, ut alli quoque apocryphi, pro rejectitio ducitur et nihil auctoritatis habet. Caterum Tobaeus annos vivendo explevit, Tobias filius 127, cumque pa- rentes suos humo tradidisset, ad Raguelum socerum suum profectus est, et ante mortem suam de Nineves interitu cognovit, quam Nabuchodonosor cepit, uti futurum Tobus prædixerat. Ad Samsonem ut redeamus, post obitum ejus ad Elium usque pontificem totis annis Israelici nullius imperio parebant. Quapropter se invicem alii alios adorti, communis interitus et excidii sibimet auctores erant. Quantum quidem in eo mali sit, cum nobis subjecti animadvertente nemine delinquunt, nec acriter coercentur, Elii demonstrat historia cum iis quæ arca populo- que Isrælico acciderunt. Nam et Elius miserabili fine vitam claudit, et hostium in potestatem arca venit, el gladio populus occiditur. Quippe Judæos Palestini bello invadunt, prælio inter se utrique congrediuntur, Hebræorum ad quatuor millia ca- dunt. Hinc arca Isrælici advecta, cum ea in hostes irruunt, quod omnino futurum confiderent ut ca præsente superiores ipsi pro more discederent. Conseruntur ergo manus, Hebræorum plurimi ca- dunt, area ipsa ab hostibus intercipitur. Qual - obrem infeliciter gestæ rei tristem nuntium Elius accipit, ac suorum quidem filiorum interitum ge- neroso fert animo, quod ii vitiis suis non caruis- sent, scortationi ac luxuriae dediti (consueverant enim toros alienos polluere, oblatisque Deo carni. bus ante vesci quam consecratæ forent): verum ob areæ captivitatem gravissime perculsus solio sue delabitur, moxque vivendi finem facit. Nam forte tum pro templi foribus in sella versatili consederat annos jam nonaginta et octo natus. D 1) Τι b. sit, 9.

θανάτου βύεται, καὶ αὐτὴ ἀποκαθαριεί πᾶσαν ἀμαρ- τίαν. Καὶ νῦν ὅτε προσηύξω σὺ καὶ ἡ νύμφη σου Σάββα, ἐγὼ προσήγαγον τὸ μνημόσυνον τῆς προσ- ευχῆς ὑμῶν ἐνώπιον τοῦ ἁγίου Θεοῦ. Καὶ ὅτε ἔθαπτες τοὺς νεκρούς, συμπαρήμην σοι. Καὶ ὅτε οὐκ ὤκνησας ἀναστῆναι καὶ καταλιπεῖν τὸ ἄριστόν σου, ὅπως ἀπελθών περιστείλῃς τὸν νεκρόν, οὐκ ἔλαθές με ἀγαθοποιῶν, ἀλλὰ σὺν σοὶ ἤμην. Καὶ νῦν ἀπέστειλέ με ὁ Θεὸς ἰάσασθαί σε καὶ τὴν νύμφην του Σάββαν. Εγώ είμι Ραφαήλ εἷς τῶν ἑπτὰ ἀγ γέλων, οι προσαναφέρουσι τὰς εὐχὰς τῶν ἁγίων. Καὶ ταῦτα παραινέσας ἀνέβη πρὸς τὸν ἀποστεί λάντα. Καὶ τοῦτο μὲν τὸ Ραφαήλ όνομα ἔμαθες ἤδη ἐκ τοῦ Τωδήτ· τὸ δὲ Ουριήλ, καθά φησι ὁ σοφός τῷ ὄντι Ψελλός, οὔτε τὰ τῆς Παλαιᾶς οὔτε τὰ τῆς Νέας ἡμῖν ἐγνώρισεν. Εστι δέ τι βιβλίον Εβραί. κὸν ἄγνωστον τοῖς πολλοῖς, προσευχὴ δὲ Ἰωσήφ ἐπιγεγραμμένον, ἔνθα δὴ ὁ ἐκείνου πατὴρ Ἰακὼβ εἰσῆκται τούτῳ δὴ τῷ ἀγγέλῳ Ραφαήλ διαλεγόμε- νος, εἰ καὶ ἄρτι τοῖς Εβραίοις, ὡς καὶ τὰ ἄλλα τῶν ἀποκρύφων, ἀπῶσταί τε καὶ ἠθέτηται. Ο μέντοι Τωδήτ ον ἔτη ἔζησεν, ὁ δὲ Τωβίας ρκζ'. Μετὰ δὲ τὸ θάψαι τοὺς γονεῖς αὐτοῦ ἀπῆλθεν πρὸς 'Ρα- γουὴλ τὸν πενθερὸν αὐτοῦ, καὶ ἤκουσε πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν τὴν ἀπώλειαν Νινευί, ἣν Αχμαλώ- τευσε Ναβουχοδονόσορ κατὰ τὴν Τωβήτ προβ- ῥησιν. πιo Μετὰ μέντοι τὸν Σαμψών ἕως Ἠλεὶ τοῦ ἱερέως Ο ἀναρχία ἦν παρ' αὐτοῖς ἔτη μ', καὶ ἀλλήλοις ἐπανι- στάμενοι συνωλοθρεύοντο. Ὅσον μὲν οὖν κακόν ἐστι τὸ περιορᾷν τοὺς ὑπὸ χεῖρα ἀμαρτάνοντας καὶ μὴ σφοδρῶς ἐπιστύφειν αὐτοὺς, Εδειξε τὰ κατὰ τὸν Ἡλεί, τὴν κιβωτὸν καὶ τὸν λαὸν συμβάντα. Την καῦτα γὰρ ὁ μὲν Ηλε! θανάτῳ οἰκτρῷ περιπίπτει, ἡ κιβωτὲς αἰχμαλωτίζεται, καὶ ὁ λαὸς ἀναιρείται μαχαίρα. Παλαιστινοὶ καὶ γὰρ κατὰ Ἰουδαίων δρο μῶσι, συμπλέκονται ἀλλήλοις, καὶ πίπτουσιν Εβραίοι ὡσεὶ τετρακισχίλιοι. Εἶτα τὴν κιβωτὸν ἀράμενοι σὺν αὐτῇ κατὰ τῶν πολεμίων ὁρμῶσι, γιατῆσαι συνήθως θαῤῥήσαντες. Συμβάλλουσιν ἀλ λήλοις, καὶ πίπτουσι μὲν ἐκ τῶν Εβραίων οὐκ ὀλί γος, αἰχμαλωτίζεται δὲ καὶ αὐτὴ ἡ κιβωτός. Οὐκ ἀγαθὴ λοιπὸν ἀγγελία καταλαμβάνει τὴν Ἠλεί · καὶ τὴν μὲν τῶν αὐτοῦ παίδων ἀπώλειαν φέρει γεν- ναίως, καὶ ὅτι καὶ σφάλματα προσῆσαν αὐτοῖς, πορνεία καὶ γαστριμαργία (γάμους γὰρ ἀλλοτρίους ἐξώρυττον, καὶ τὰ κρέα πρὸ τοῦ ἁγιασθῆναι ήσθιον), τὴν δὲ τῆς κιθωτού αἰχμαλωσίαν οὐκ ἐνεγκών και ταπίπτει του θρόνου καὶ τελευτῇ· ἔτυχε γὰρ τότε κατά γε τὰς πύλας τοῦ ἱεροῦ καθήμενος ἐπὶ δίφρου, ὀκτὼ καὶ η βιώσας έτη. ANNALIUM PARS II. secum argento et conjuge Sarra domum revertitur. Cumque peruncti forent ab eo Tobæi patris oculi, pro ligium fit ingens visu ei restituto. Quibus in hunc modum gestis angelus ipsos verbis talibus alloquitur : « Beneficentia profecta de commisera- A Sarra amatorem Asmodæum abigit. llinc sumpto B 83- tione cordis hominem a morte vindicat et omne peccatum expiat. Quo quidem tempore tu nurusque tua Sarra Deum precal amini, ego precationis vestræ monumentum coram sancto illo Deo sub- vehebam. Cum tu mortuos sepeliebas, aderam tibi. Cum minime cunctabaris quin surgeres relicioque praudio tuo discederes obvelatum mortui hominis cadaver, hæc tua praclara facta me non latebant semper tibi scilicet præsentem. Meque nunc adeo misit Deus ad te nurumque tuam Sarram nandos. Sum enim genius ille Raphaelus, unus de septem angelis, qui ad Deum sanctorum proces deferunt. His pronunciatis ad eum ascendit a quo fuerat ablegatus. Hoc ipsum autem Raphaeli nomen ex hac de Tobao narratione cognitum sci- licet habes. Verum appellatio Urieli, quemadmodum vir reapse sapiens Psellus scripsit, nec prisci fœ- deris libris nec novi continetur, sedexstat in libro lam llebraico, qui vulgo non est notus, habend inscriptionem precationis Josephi; quo in libro Josephi pater Jacobus hoc cum angelo colloquens introducitur. Liber ipse apud Hebræos, ut alli quoque apocryphi, pro rejectitio ducitur et nihil auctoritatis habet. Caterum Tobaeus annos vivendo explevit, Tobias filius 127, cumque pa- rentes suos humo tradidisset, ad Raguelum socerum suum profectus est, et ante mortem suam de Nineves interitu cognovit, quam Nabuchodonosor cepit, uti futurum Tobus prædixerat. Ad Samsonem ut redeamus, post obitum ejus ad Elium usque pontificem totis annis Israelici nullius imperio parebant. Quapropter se invicem alii alios adorti, communis interitus et excidii sibimet auctores erant. Quantum quidem in eo mali sit, cum nobis subjecti animadvertente nemine delinquunt, nec acriter coercentur, Elii demonstrat historia cum iis quæ arca populo- que Isrælico acciderunt. Nam et Elius miserabili fine vitam claudit, et hostium in potestatem arca venit, el gladio populus occiditur. Quippe Judæos Palestini bello invadunt, prælio inter se utrique congrediuntur, Hebræorum ad quatuor millia ca- dunt. Hinc arca Isrælici advecta, cum ea in hostes irruunt, quod omnino futurum confiderent ut ca præsente superiores ipsi pro more discederent. Conseruntur ergo manus, Hebræorum plurimi ca- dunt, area ipsa ab hostibus intercipitur. Qual - obrem infeliciter gestæ rei tristem nuntium Elius accipit, ac suorum quidem filiorum interitum ge- neroso fert animo, quod ii vitiis suis non caruis- sent, scortationi ac luxuriae dediti (consueverant enim toros alienos polluere, oblatisque Deo carni. bus ante vesci quam consecratæ forent): verum ob areæ captivitatem gravissime perculsus solio sue delabitur, moxque vivendi finem facit. Nam forte tum pro templi foribus in sella versatili consederat annos jam nonaginta et octo natus. D 1) Τι b. sit, 9.

καὶ θυσίας ὡς τὸ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς αὐτοῦ, καὶ αὖθις · Διέρρηξε Κύριος τὴν βασιλείαν Ἰσραὴλ ἐκ χειρός σου σήμερον, καὶ δώσει αὐτὴν τῷ πλησίον σου τῷ ἀγαθῷ ὑπὲρ σέ. . "Οθεν τοῦ προφήτου πολλὰ φροντίζοντος περὶ τοῦ Σαούλ, ο Παύσαι, ο πρὸς αὐτὸν ἔφη ὁ Θεὸς, « καὶ λαβὼν τὸ ἅγιον ἔλαιον εἰς Βηθλεὲμ ἀπελθε πρὸς Ἰεσσαὶ, καὶ χρίσαι εἰς βασιλέα ἕνα τῶν υἱῶν αὐτοῦ. » Ερχεται οὖν, καὶ πάντων ἄλλων ἀποδοκιμασθέντων τῶν υἱῶν Ἰεσσαὶ (οὐδὲ γὰρ εἰς αὐτοὺς τὸ ἅγιον ἔβλυσεν ἔλαιον) χρίε ται ὁ πάντων ὕστατος Δαβίδ. Εφ᾽ ᾧ καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἔκτοτε ἦν ἐν αὐτῷ, τὸν δὲ Σαούλ πνεῦμα που νηρὸν ἐπέρχεται. Πνιγομένου τοίνυν αὐτοῦ ἔλεγον οἱ ἱατροί, καθά φησιν Ἰώσηπος, ὅτι μὴ ἄλλως τὸ τοιοῦτον καταπαύσεται πάθος, εἰ μή τις οἶδε διὰ κιννύρας ᾄδειν. "Οθεν καὶ ζητηθεὶς εἰ που τοιοῦ τός τίς ἐστιν, ἄγεται ὁ Δαβίδ. Ποιεῖ οὖν αὐτὸν ἐπλο φόρον, καὶ διὰ τιμῆς ἄγει. Καὶ ὁ μὲν Ιώσηπος οὕτως. Τὸ δὲ δαιμόνιον τὸ συμπνίγον τὸν Σαούλ. Η μὲν τοῦ Δαβιδ κιννύρα κατέπαυε, πλὴν ὡς τῷ παν αγίῳ Πνεύματι κινουμένη· τούτου γὰρ ἐπᾴδοντο; ἐκεῖνο καὶ ἄκον ἡσύχαζε. Α τὴν θυσίαν ἔφερεν, « Οὐ θέλει Κύριος ὁλοκαυτώσεις Μετὰ δὲ ταῦτα κατὰ Ἰουδαίων εκστρατεύουσι Παλαιστινοί. Αφ᾽ ὧν καταβὰς ἀνήρ τις Γολιάθ τούνομα παμμεγέθης (ἦν γὰρ πήχεων τεσσάρων καὶ σπιθαμῆ;), ἐνδεδυμένος θώρακα σταθμὸν ἄγοντα πέντε χιλιάδας σίκλων καὶ τὰ λοιπὰ ὅπλα ἀναλό γως, φωνὴν μεγάλην ἀφίησι καὶ μονομαχεῖν ἐζή τει. Καὶ πάντων ἐξαπορουμένων εἰσάγεται ὁ Δαβίδ, καὶ τὸν Σαούλ παραμυθησάμενος, μόλις δὲ καὶ πείσας αὐτὸν (οὐδὲ γὰρ ὁ Σαούλ ἐθάῤῥει, πρὸς τὴν τοῦ Δαβίδ ἡλικίαν ἀφορῶν, ὁρμῇ κατὰ Γωλιάθ καὶ διὰ σφενδόνης αὐτὸν ἀναιρεῖ. Εκτοτε οὖν τῶν για ναικῶν λεγουσῶν ὅτι Σαούλ μὲν χιλιάδας Παλαιστι νῶν κατηκόντισε, Δαβὶδ δὲ μυριάδας, πτοεῖται καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ βασιλείαν ὁ Σαούλ · ἐφ᾽ ᾧ καὶ ὑπο- πτον είχεν ἔκτοτε τὸν Δαβίδ, καὶ φθόνον ἔτρεφεν οὐ μικρόν. Οθεν καὶ εἰς ἐκστρατείας αὐτὸν ἀπέστελν λεν ὡς ἐντεῦθεν τῷ πολέμῳ ἀναιρεθῆναι. Ὁ δὲ Ο Δαβὶδ τὸν Θεὸν ἔχων μεθ' ἑαυτοῦ ἠρίστευε παντα χοῦ, ὡς ἐντεῦθεν καὶ τὴν θυγατέρα Σαούλ παρθένον οὖσαν ἔρωτα σχεῖν αὐτοῦ. Δῆλα γίνεται ταῦτα καὶ τῷ Σαούλ. Καὶ ὃς δραξάμενος ἀφορμῆς πρὸς τὴν κατ' ἐκείνου ἐπιβουλήν, ὡς Ιώσηπος ἱστορεῖ, ἀπο δοῦναι τὴν θυγατέρα ἔλεγεν, Αν χιλίας μοι κεφαλὰς κομίσῃ τῶν πολεμίων. Γίνεται ταῦτα, καὶ εἰς για ναῖκα λαμβάνει τὴν Μελχώ. Οὐ φέρει ταῦτα Σαούλ, ἀλλ' ἐπὶ πλέον φθονεῖ, ἅτε καὶ περὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ δεδιώ:. ᾿Αποκτεῖναι λοιπὸν αὐτὸν μελετᾷ. Ανατίθησι ταῦτα τῷ υἱῷ τε Ἰωνάθαν καὶ ταῖς πιο στοτάτοις τῶν οἱ ετῶν. Ὁ δὲ μηνύει τῷ Δαβὶδ τὰ τῆς βουλῆς, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τῷ πατρὶ διαλέγεται. Μετὰ δὲ ταῦτα διώκει τον Δαβὶς καὶ ἀπαξ καὶ δὶς MICHAELIS GLYCA prasil. » Addit et alia verba, cum Saulus sacrifi- cium suum offerre:: Deo non tam placent hostiæ ac sacrificia quam si quis ejus mandato sit obtem- perans. Certe Dominus abrupit a te hodie regnum Israelitarum, idque alteri te meliori tradet "., lline etiam factum ut cum magnopere Sauli causa vates hic sollicitus esset, Dominus diceret : • De sine lugere Saului, acceptoque oleo sacro Beth- lehemam adlJessum proficiscere, deque filiis ejus unum in regnum ungito 87. Quapropter eo Samuelus se confert; omnibusque cæter's Jes- sæi filii, rejectis, ut in quibus oleum sacrum non emanaret, tandem natu minimus omnium Davides ungitur. Ea de causa deinceps ille Spiritum apud se sanctum habebat, cum e diverso malus spiritus Saulum invaderet. Quoties autem ille Saulum cor- riperet, aiebant medici, quemadmodum Josephus narrat, fieri aliter non posse ut malum istud con- sopiretur, quam alicujus opere qui fidibus caneret. Itaque facta pervestigatione ecquis alicubi peritus cjus artis esset, Davides adducitur, quem Saulus armigerum suum creat et honorato loco penes se retinet. Sic Josephus rem gestan coinnemorat. Ac verum quidem est malum istum genium, qui Saulum ita factum hoc statuatur, quod ea nimirum a Spiritu cinente malus genius vel invite conquiescebat. Secundum hæc Palæstini expeditionem adversus Jularos suscipiunt, deque castris illorum vir quidam prodit nomine Goliathus, ingentis magnitudinis (erat enim sex cubitorum et unius spithamna), in- datus æream loricam quinque millia siclorum pen- dentem, cujus magnitudini et ponderi arma quoque cætera respondebant. Hic ergo vocem immanem tollit, deque castris Israelicorum aliquem ad sin- gulare certamen provocat. Omnibus autem perter- ritis Davides ad Saulum introducitur, qui regem consolatus, eoque vix persuaso, quod parum in Davide, si respiceretur ipsius ætas, fiduciæ ponen- lum existimaret, Goliathum aggreditur hominem - que fundæ jactu interficit. Cum autem ex eo tem- pore mulieres in carmine quodam canerent Saulum quidem mille Palæstinos fudisse, Davidem vero decem millia, regno suo metuere Saulus incipit, et ab eo die suspectum Davidem habens non parum invidiæ adversus eum alit. Quapropter ad expedi- tiones hominem ablegat, ut aliquo pacto in præliis necaretur. Ille vero, qui Deum scilicet præsentem haberet, ubique rem præclare gerit; quo factum est ut ipsa quoque Sauli filia virgo singulari eum amore complecteretur. Qua re Saulo patefacta oblatam ad struendum insidias occasionem minime negligit, uti Josephus commemorat, significari ju- bens ipsi se filiam suam ei collocaturum in matri- monium, si mille hostium capita regi referret. Atque hæc ita facta sunt: Micholem uxorem acci- pit. Verum indigne ferens Saulus quod accidisset, majori æstuat invidia, quasi jam regno suo nie- Reg. xv, 22. Reg. xv, 1. B vexabat, Davidis cithara sedatum fuisse : sed sancto pulsata fuerit. Illo namque carmen ac C

καὶ θυσίας ὡς τὸ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς αὐτοῦ, καὶ αὖθις · Διέρρηξε Κύριος τὴν βασιλείαν Ἰσραὴλ ἐκ χειρός σου σήμερον, καὶ δώσει αὐτὴν τῷ πλησίον σου τῷ ἀγαθῷ ὑπὲρ σέ. . "Οθεν τοῦ προφήτου πολλὰ φροντίζοντος περὶ τοῦ Σαούλ, ο Παύσαι, ο πρὸς αὐτὸν ἔφη ὁ Θεὸς, « καὶ λαβὼν τὸ ἅγιον ἔλαιον εἰς Βηθλεὲμ ἀπελθε πρὸς Ἰεσσαὶ, καὶ χρίσαι εἰς βασιλέα ἕνα τῶν υἱῶν αὐτοῦ. » Ερχεται οὖν, καὶ πάντων ἄλλων ἀποδοκιμασθέντων τῶν υἱῶν Ἰεσσαὶ (οὐδὲ γὰρ εἰς αὐτοὺς τὸ ἅγιον ἔβλυσεν ἔλαιον) χρίε ται ὁ πάντων ὕστατος Δαβίδ. Εφ᾽ ᾧ καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἔκτοτε ἦν ἐν αὐτῷ, τὸν δὲ Σαούλ πνεῦμα που νηρὸν ἐπέρχεται. Πνιγομένου τοίνυν αὐτοῦ ἔλεγον οἱ ἱατροί, καθά φησιν Ἰώσηπος, ὅτι μὴ ἄλλως τὸ τοιοῦτον καταπαύσεται πάθος, εἰ μή τις οἶδε διὰ κιννύρας ᾄδειν. "Οθεν καὶ ζητηθεὶς εἰ που τοιοῦ τός τίς ἐστιν, ἄγεται ὁ Δαβίδ. Ποιεῖ οὖν αὐτὸν ἐπλο φόρον, καὶ διὰ τιμῆς ἄγει. Καὶ ὁ μὲν Ιώσηπος οὕτως. Τὸ δὲ δαιμόνιον τὸ συμπνίγον τὸν Σαούλ. Η μὲν τοῦ Δαβιδ κιννύρα κατέπαυε, πλὴν ὡς τῷ παν αγίῳ Πνεύματι κινουμένη· τούτου γὰρ ἐπᾴδοντο; ἐκεῖνο καὶ ἄκον ἡσύχαζε. Α τὴν θυσίαν ἔφερεν, « Οὐ θέλει Κύριος ὁλοκαυτώσεις Μετὰ δὲ ταῦτα κατὰ Ἰουδαίων εκστρατεύουσι Παλαιστινοί. Αφ᾽ ὧν καταβὰς ἀνήρ τις Γολιάθ τούνομα παμμεγέθης (ἦν γὰρ πήχεων τεσσάρων καὶ σπιθαμῆ;), ἐνδεδυμένος θώρακα σταθμὸν ἄγοντα πέντε χιλιάδας σίκλων καὶ τὰ λοιπὰ ὅπλα ἀναλό γως, φωνὴν μεγάλην ἀφίησι καὶ μονομαχεῖν ἐζή τει. Καὶ πάντων ἐξαπορουμένων εἰσάγεται ὁ Δαβίδ, καὶ τὸν Σαούλ παραμυθησάμενος, μόλις δὲ καὶ πείσας αὐτὸν (οὐδὲ γὰρ ὁ Σαούλ ἐθάῤῥει, πρὸς τὴν τοῦ Δαβίδ ἡλικίαν ἀφορῶν, ὁρμῇ κατὰ Γωλιάθ καὶ διὰ σφενδόνης αὐτὸν ἀναιρεῖ. Εκτοτε οὖν τῶν για ναικῶν λεγουσῶν ὅτι Σαούλ μὲν χιλιάδας Παλαιστι νῶν κατηκόντισε, Δαβὶδ δὲ μυριάδας, πτοεῖται καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ βασιλείαν ὁ Σαούλ · ἐφ᾽ ᾧ καὶ ὑπο- πτον είχεν ἔκτοτε τὸν Δαβίδ, καὶ φθόνον ἔτρεφεν οὐ μικρόν. Οθεν καὶ εἰς ἐκστρατείας αὐτὸν ἀπέστελν λεν ὡς ἐντεῦθεν τῷ πολέμῳ ἀναιρεθῆναι. Ὁ δὲ Ο Δαβὶδ τὸν Θεὸν ἔχων μεθ' ἑαυτοῦ ἠρίστευε παντα χοῦ, ὡς ἐντεῦθεν καὶ τὴν θυγατέρα Σαούλ παρθένον οὖσαν ἔρωτα σχεῖν αὐτοῦ. Δῆλα γίνεται ταῦτα καὶ τῷ Σαούλ. Καὶ ὃς δραξάμενος ἀφορμῆς πρὸς τὴν κατ' ἐκείνου ἐπιβουλήν, ὡς Ιώσηπος ἱστορεῖ, ἀπο δοῦναι τὴν θυγατέρα ἔλεγεν, Αν χιλίας μοι κεφαλὰς κομίσῃ τῶν πολεμίων. Γίνεται ταῦτα, καὶ εἰς για ναῖκα λαμβάνει τὴν Μελχώ. Οὐ φέρει ταῦτα Σαούλ, ἀλλ' ἐπὶ πλέον φθονεῖ, ἅτε καὶ περὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ δεδιώ:. ᾿Αποκτεῖναι λοιπὸν αὐτὸν μελετᾷ. Ανατίθησι ταῦτα τῷ υἱῷ τε Ἰωνάθαν καὶ ταῖς πιο στοτάτοις τῶν οἱ ετῶν. Ὁ δὲ μηνύει τῷ Δαβὶδ τὰ τῆς βουλῆς, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τῷ πατρὶ διαλέγεται. Μετὰ δὲ ταῦτα διώκει τον Δαβὶς καὶ ἀπαξ καὶ δὶς MICHAELIS GLYCA prasil. » Addit et alia verba, cum Saulus sacrifi- cium suum offerre:: Deo non tam placent hostiæ ac sacrificia quam si quis ejus mandato sit obtem- perans. Certe Dominus abrupit a te hodie regnum Israelitarum, idque alteri te meliori tradet "., lline etiam factum ut cum magnopere Sauli causa vates hic sollicitus esset, Dominus diceret : • De sine lugere Saului, acceptoque oleo sacro Beth- lehemam adlJessum proficiscere, deque filiis ejus unum in regnum ungito 87. Quapropter eo Samuelus se confert; omnibusque cæter's Jes- sæi filii, rejectis, ut in quibus oleum sacrum non emanaret, tandem natu minimus omnium Davides ungitur. Ea de causa deinceps ille Spiritum apud se sanctum habebat, cum e diverso malus spiritus Saulum invaderet. Quoties autem ille Saulum cor- riperet, aiebant medici, quemadmodum Josephus narrat, fieri aliter non posse ut malum istud con- sopiretur, quam alicujus opere qui fidibus caneret. Itaque facta pervestigatione ecquis alicubi peritus cjus artis esset, Davides adducitur, quem Saulus armigerum suum creat et honorato loco penes se retinet. Sic Josephus rem gestan coinnemorat. Ac verum quidem est malum istum genium, qui Saulum ita factum hoc statuatur, quod ea nimirum a Spiritu cinente malus genius vel invite conquiescebat. Secundum hæc Palæstini expeditionem adversus Jularos suscipiunt, deque castris illorum vir quidam prodit nomine Goliathus, ingentis magnitudinis (erat enim sex cubitorum et unius spithamna), in- datus æream loricam quinque millia siclorum pen- dentem, cujus magnitudini et ponderi arma quoque cætera respondebant. Hic ergo vocem immanem tollit, deque castris Israelicorum aliquem ad sin- gulare certamen provocat. Omnibus autem perter- ritis Davides ad Saulum introducitur, qui regem consolatus, eoque vix persuaso, quod parum in Davide, si respiceretur ipsius ætas, fiduciæ ponen- lum existimaret, Goliathum aggreditur hominem - que fundæ jactu interficit. Cum autem ex eo tem- pore mulieres in carmine quodam canerent Saulum quidem mille Palæstinos fudisse, Davidem vero decem millia, regno suo metuere Saulus incipit, et ab eo die suspectum Davidem habens non parum invidiæ adversus eum alit. Quapropter ad expedi- tiones hominem ablegat, ut aliquo pacto in præliis necaretur. Ille vero, qui Deum scilicet præsentem haberet, ubique rem præclare gerit; quo factum est ut ipsa quoque Sauli filia virgo singulari eum amore complecteretur. Qua re Saulo patefacta oblatam ad struendum insidias occasionem minime negligit, uti Josephus commemorat, significari ju- bens ipsi se filiam suam ei collocaturum in matri- monium, si mille hostium capita regi referret. Atque hæc ita facta sunt: Micholem uxorem acci- pit. Verum indigne ferens Saulus quod accidisset, majori æstuat invidia, quasi jam regno suo nie- Reg. xv, 22. Reg. xv, 1. B vexabat, Davidis cithara sedatum fuisse : sed sancto pulsata fuerit. Illo namque carmen ac C

Α ταξεν ὁ Θεός. Ζῶν γὰρ ἔμελλεν εἶναι τοῦ εὐσεβοῦς Εx βασιλέως ὄνειδος καὶ τῆς αὐτοῦ παρανομίας ἔλεγ χος. Κηδόμενος οὖν αὐτοῦ ζῆν τὸ τοιοῦτον ὁ Δεσπό τῆς οὐκ εἴασεν. Ἡ δὲ πρώτη βίβλος τῶν Παραλειπομένων αινίτ τεται ὡς τοῦ Δαβίδ εἰσιν ἅπαντες οἱ ψαλμοί, καθά φησι Θεοδώρητος. Λέγει γὰρ ὅτι ἔταξε Δαβὶδ ἐν ἀρχῇ τοῦ αἰνεῖν τὸν Κύριον ἐν χειρὶ 'Ασαφάτ καὶ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ. Ὁ μέντοι Δαβίδ ἐτῶν τριά κοντα βασιλεύσας, ὥς φησι Θεοδώρητος, περὶ τὰ ἑβδομήκοντα τὸ τοῦ βίου τέλος ἐδέξατο. Προσθετέον δὲ τοῖς ἄνω καὶ τάδε καθ' ἱστορίαν ὄντα τοῦ Ἰωσή που. Κατὰ Παλαιστινῶν ἐκστρατεύει ὁ Δαβίδ, καὶ Β διώξας ἐπὶ πολὺ διέστη τῶν αὐτοῦ πάντων. Καὶ " ἰδὼν αὐτὸν μεμονωμένον καὶ ὑπὸ κόπου ἔκλυτόν τις τῶν ἐναντίων, ὃς καὶ ἀπόγονος τῶν Γιγάντων ἦν, ἠπείγετο θανατῶσαι αὐτόν. Καὶ τοῦτο ἂν ἐγεγόνει, εἰ μὴ ᾿Αβεσαῖος ὁ ἀδελφὸς Ιωα6 παρευθὺς εὐρεθείς ἐκεῖσε ἀπέκτεινε τὸν πολέμιον, ἐκεῖνον δὲ σῶον ἐπανεσώσατο. Οθεν καὶ ὤρκωσεν αὐτὸν ὁ λαὸς ἅπας ὡς μὴ τοῦ λοιποῦ σὺν αὐτοῖς ἀπαντᾶν εἰς πόλεμον. Στρατοπεδεύουσι καὶ αὖθις κατὰ τῶν Εβραίων οι Παλαιστινοί, ἐν οἷς ἦν ἀνὴρ τὸ μὲν ὕψος ἓξ πήχεων, δακτύλους δὲ ἐν ἑκατέρᾳ τῶν βά- σεων καὶ τῶν χειρῶν περισσοτέρους εἶχε τῶν κατὰ φύσιν· ἀπόγονος γὰρ τῶν Γιγάντων ἦν. Τοῦτον ἀποκτείνει μονομαχήσας Ιωνάθαν τις Σουδαίος, ἔθεν καὶ νίκης αἴτιος γίνεται. Εκτοτε οὖν παύονται οἱ Παλαιστινοὶ τοῦ πρὸς Εβραίους μάχεσθαι. Εφ' ᾧ λαβὼν ἄδειαν ὁ Δαβὶδ ὑμνεῖν ἤρξατο τὸν Θεὸν καὶ τὰς ᾠδὰς ἔπλεκεν. αὐτοῖς ἀντιπεσεῖν διὰ τοσοῦτον θράσος αὐτῶν. Ο Ιστέον δὲ ὅτι στρατιώτας αμάχους μὲν τὴν ἰσχὺν πολλοὺς ὁ Δαβὶδ ἐκτήσατο, ἐξαιρέτως δὲ πέντε. Ο μὲν γὰρ αὐτῶν χ' ἀνεῖλεν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ὁ δὲ κατ' ἐχθρῶν ἐκπηδήσας οὐκ ἂν ἐπαύετο εἰ μὴ ἐννακο σίους ἀνεῖλε. Τοσοῦτον γὰρ τολμηροί ἦσαν ὡς καὶ τρεῖς ἐξ αὐτῶν πρὸς Βηθλεὲμ ἀπελθεῖν καὶ ἀγαγεῖν ὕδωρ τῷ Δαβίδ ἐντὸς ὄντι Ἱεροσολύμων, εἰσελθόν τας αὐτοὺς καὶ ἐξελθόντας διὰ μέσων τῶν Παλαι- στινῶν ἔξω παρακαθημένων καὶ μὴ τολμησάντων ὕδωρ οὐκ ἠθέλησε πιεῖν ὁ Δαβίδ, ἀλλ' ἔσπεισε τῷ Θεῷ, καὶ τοὺς στρατιώτας ἐθαύμασε, Μετὰ δὲ ταῦτα χειροτονηθεὶς παρὰ τοῦ Δαβὶδ ὁ Σολομῶν ἐκάθισεν ἐπὶ θρόνου Κυρίου εἰς βασιλείαν, τουτέστιν εἰς τὸν δοθέντα θρόνον αὐτῷ παρὰ Κυ ρίου. Τῆς δὲ πρώτης βίβλου τῶν Παραλειπομένων τὸ τέλος δηλοῖ ὅτι καὶ Σαμουὴλ ὁ ἐρῶν καὶ Νάθαν δ προφήτης καὶ Γάδ ὁ ὁρῶν βίβλους είχαν συγγεγραμ μένας. Ίστέον ὅτι υρνίας καὶ ᾿Αδωνίας ὁ αὐτὸς ἦν, υἱδ; δὲ Δαβίδ · διώνυμος γάρ. Οὗτος δειπνο- κλήτορας ἔχων τὸν Ἰωάβ καὶ τὸν ᾿Αβιάθαρ περὶ τῆς βασιλείας ἐμελέτα. Ο δὲ Νάθαν μηνύει τὰ περὶ MICHAELIS GLYCE alienigenam, ut qui Chettus esset, impune non tulit. adulterio quidem conceptus infans, primus ci natus ex Bersabea, divinitus morbo affectus in- teriit; quippe si superstes manisset, pio regi fuis- set probro et manifestum admissi facinoris indicium atque argumentum. Quamobrem divina de Davide cura providentiaque factum est ut ejusmodi puero'vita longior non concederetur. Cæterum in Omissorum primo libro significatur omnes psalmos Davidis esse. Testatur idem Theo- doretus quoque, primum Davidem ordinasse di- cens, Asaphati et fratrum ejus opera, ut hymuis Deus concelebraretur. Cum autem Davides, eodem Theodoreto auctore, annos triginta regnasset, sep- tuaginta vixisset, fato functus est. Libet hoc loco superioribus hæc quoque de Josephi narrationibus adjicere. Accidit aliquando ut copias Davides ad- versus Palestinos educeret, cunque persecutus C eos diu fuisset, longo intervallo a suis omnibus est divulsus. Tum quidam ex hostibus, e gigantum posteritate natus, euin solum desertumque videns ac præ labore viribus destitutum, interficere festi- nabat ; ac factum id sane fuisset, ni Abisæus Joahi frater mox adfuisset hostemque peremisset ac Da- videin salvum suis restituisset. Qua de causa po- pulus universus eum jurejurando adstrinxit, quo se deinceps cum cæteris in prælia non profectu- rum polliceretur. Rursum Palæstini castra castris Hebræorum opposuerant. Ilabebantque secum ho- minem proceritate sex cubitorum, cui essent in atraque planta pedis et utraque manu digiti plures quam naturæ conveniret; erat enim et ipse de gi- gantum posteris oriundus. Hunc, duello congres- sus, Jonathan Subæus quidam interficit, eo- que pacto victoriæ suis auctor exstitit. Ab eo tem- pore Palæstini bello Hebræos adoriri desierunt, hymnis Deum laudare cœpit odasque sacras contexere. Sciendum est autem habuisse quidem milites Davidem complures iuvicti ruboris, verum quin- que omnino eximios. Horum in numero fuit unus qui sexcentos hostes uno die interemit, item alius qui adversus hostes prosiliens cædendi finem prius non fecit quam nongentos occidisset. Tanta i idem præditi erant audacia, ut tres eorum Beth- tehemam pergerent ac Davidi tump Hierosolymis degenti aquam adferrent, profecti eo vicissimque reversi per medius Palaestinos, extra oppidum in D castris considentes, nec propter insignem hanc audaciam se ipsis objicere ausos. Atque hanc aquam bibere Davides noluit, sed militum virtutem admi- ratus eam Deo libavit. Secundum hæc designatus a Davide Solomo, consedit in throno Domini ad obtinendum regnuro, hoc est in solium Davidi a Domino tributum. In Omissorum primo libro perscriptum legimus Sa- muelum, Nathanem, Gademqu. vates commentariis res a Davide gestas complexos esse. Sciendum eumdem fuisse Orniam et Adoniam, ut qui duplex somen habuerit. Hic cum ad convivium invitasset Joabum et Abiatharem, de occupando regno scilicite cogitabat. Tum Nathan vates horum consilia Berra- qua occasione Davides otium a negotiis nactus

Α ταξεν ὁ Θεός. Ζῶν γὰρ ἔμελλεν εἶναι τοῦ εὐσεβοῦς Εx βασιλέως ὄνειδος καὶ τῆς αὐτοῦ παρανομίας ἔλεγ χος. Κηδόμενος οὖν αὐτοῦ ζῆν τὸ τοιοῦτον ὁ Δεσπό τῆς οὐκ εἴασεν. Ἡ δὲ πρώτη βίβλος τῶν Παραλειπομένων αινίτ τεται ὡς τοῦ Δαβίδ εἰσιν ἅπαντες οἱ ψαλμοί, καθά φησι Θεοδώρητος. Λέγει γὰρ ὅτι ἔταξε Δαβὶδ ἐν ἀρχῇ τοῦ αἰνεῖν τὸν Κύριον ἐν χειρὶ 'Ασαφάτ καὶ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ. Ὁ μέντοι Δαβίδ ἐτῶν τριά κοντα βασιλεύσας, ὥς φησι Θεοδώρητος, περὶ τὰ ἑβδομήκοντα τὸ τοῦ βίου τέλος ἐδέξατο. Προσθετέον δὲ τοῖς ἄνω καὶ τάδε καθ' ἱστορίαν ὄντα τοῦ Ἰωσή που. Κατὰ Παλαιστινῶν ἐκστρατεύει ὁ Δαβίδ, καὶ Β διώξας ἐπὶ πολὺ διέστη τῶν αὐτοῦ πάντων. Καὶ " ἰδὼν αὐτὸν μεμονωμένον καὶ ὑπὸ κόπου ἔκλυτόν τις τῶν ἐναντίων, ὃς καὶ ἀπόγονος τῶν Γιγάντων ἦν, ἠπείγετο θανατῶσαι αὐτόν. Καὶ τοῦτο ἂν ἐγεγόνει, εἰ μὴ ᾿Αβεσαῖος ὁ ἀδελφὸς Ιωα6 παρευθὺς εὐρεθείς ἐκεῖσε ἀπέκτεινε τὸν πολέμιον, ἐκεῖνον δὲ σῶον ἐπανεσώσατο. Οθεν καὶ ὤρκωσεν αὐτὸν ὁ λαὸς ἅπας ὡς μὴ τοῦ λοιποῦ σὺν αὐτοῖς ἀπαντᾶν εἰς πόλεμον. Στρατοπεδεύουσι καὶ αὖθις κατὰ τῶν Εβραίων οι Παλαιστινοί, ἐν οἷς ἦν ἀνὴρ τὸ μὲν ὕψος ἓξ πήχεων, δακτύλους δὲ ἐν ἑκατέρᾳ τῶν βά- σεων καὶ τῶν χειρῶν περισσοτέρους εἶχε τῶν κατὰ φύσιν· ἀπόγονος γὰρ τῶν Γιγάντων ἦν. Τοῦτον ἀποκτείνει μονομαχήσας Ιωνάθαν τις Σουδαίος, ἔθεν καὶ νίκης αἴτιος γίνεται. Εκτοτε οὖν παύονται οἱ Παλαιστινοὶ τοῦ πρὸς Εβραίους μάχεσθαι. Εφ' ᾧ λαβὼν ἄδειαν ὁ Δαβὶδ ὑμνεῖν ἤρξατο τὸν Θεὸν καὶ τὰς ᾠδὰς ἔπλεκεν. αὐτοῖς ἀντιπεσεῖν διὰ τοσοῦτον θράσος αὐτῶν. Ο Ιστέον δὲ ὅτι στρατιώτας αμάχους μὲν τὴν ἰσχὺν πολλοὺς ὁ Δαβὶδ ἐκτήσατο, ἐξαιρέτως δὲ πέντε. Ο μὲν γὰρ αὐτῶν χ' ἀνεῖλεν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ὁ δὲ κατ' ἐχθρῶν ἐκπηδήσας οὐκ ἂν ἐπαύετο εἰ μὴ ἐννακο σίους ἀνεῖλε. Τοσοῦτον γὰρ τολμηροί ἦσαν ὡς καὶ τρεῖς ἐξ αὐτῶν πρὸς Βηθλεὲμ ἀπελθεῖν καὶ ἀγαγεῖν ὕδωρ τῷ Δαβίδ ἐντὸς ὄντι Ἱεροσολύμων, εἰσελθόν τας αὐτοὺς καὶ ἐξελθόντας διὰ μέσων τῶν Παλαι- στινῶν ἔξω παρακαθημένων καὶ μὴ τολμησάντων ὕδωρ οὐκ ἠθέλησε πιεῖν ὁ Δαβίδ, ἀλλ' ἔσπεισε τῷ Θεῷ, καὶ τοὺς στρατιώτας ἐθαύμασε, Μετὰ δὲ ταῦτα χειροτονηθεὶς παρὰ τοῦ Δαβὶδ ὁ Σολομῶν ἐκάθισεν ἐπὶ θρόνου Κυρίου εἰς βασιλείαν, τουτέστιν εἰς τὸν δοθέντα θρόνον αὐτῷ παρὰ Κυ ρίου. Τῆς δὲ πρώτης βίβλου τῶν Παραλειπομένων τὸ τέλος δηλοῖ ὅτι καὶ Σαμουὴλ ὁ ἐρῶν καὶ Νάθαν δ προφήτης καὶ Γάδ ὁ ὁρῶν βίβλους είχαν συγγεγραμ μένας. Ίστέον ὅτι υρνίας καὶ ᾿Αδωνίας ὁ αὐτὸς ἦν, υἱδ; δὲ Δαβίδ · διώνυμος γάρ. Οὗτος δειπνο- κλήτορας ἔχων τὸν Ἰωάβ καὶ τὸν ᾿Αβιάθαρ περὶ τῆς βασιλείας ἐμελέτα. Ο δὲ Νάθαν μηνύει τὰ περὶ MICHAELIS GLYCE alienigenam, ut qui Chettus esset, impune non tulit. adulterio quidem conceptus infans, primus ci natus ex Bersabea, divinitus morbo affectus in- teriit; quippe si superstes manisset, pio regi fuis- set probro et manifestum admissi facinoris indicium atque argumentum. Quamobrem divina de Davide cura providentiaque factum est ut ejusmodi puero'vita longior non concederetur. Cæterum in Omissorum primo libro significatur omnes psalmos Davidis esse. Testatur idem Theo- doretus quoque, primum Davidem ordinasse di- cens, Asaphati et fratrum ejus opera, ut hymuis Deus concelebraretur. Cum autem Davides, eodem Theodoreto auctore, annos triginta regnasset, sep- tuaginta vixisset, fato functus est. Libet hoc loco superioribus hæc quoque de Josephi narrationibus adjicere. Accidit aliquando ut copias Davides ad- versus Palestinos educeret, cunque persecutus C eos diu fuisset, longo intervallo a suis omnibus est divulsus. Tum quidam ex hostibus, e gigantum posteritate natus, euin solum desertumque videns ac præ labore viribus destitutum, interficere festi- nabat ; ac factum id sane fuisset, ni Abisæus Joahi frater mox adfuisset hostemque peremisset ac Da- videin salvum suis restituisset. Qua de causa po- pulus universus eum jurejurando adstrinxit, quo se deinceps cum cæteris in prælia non profectu- rum polliceretur. Rursum Palæstini castra castris Hebræorum opposuerant. Ilabebantque secum ho- minem proceritate sex cubitorum, cui essent in atraque planta pedis et utraque manu digiti plures quam naturæ conveniret; erat enim et ipse de gi- gantum posteris oriundus. Hunc, duello congres- sus, Jonathan Subæus quidam interficit, eo- que pacto victoriæ suis auctor exstitit. Ab eo tem- pore Palæstini bello Hebræos adoriri desierunt, hymnis Deum laudare cœpit odasque sacras contexere. Sciendum est autem habuisse quidem milites Davidem complures iuvicti ruboris, verum quin- que omnino eximios. Horum in numero fuit unus qui sexcentos hostes uno die interemit, item alius qui adversus hostes prosiliens cædendi finem prius non fecit quam nongentos occidisset. Tanta i idem præditi erant audacia, ut tres eorum Beth- tehemam pergerent ac Davidi tump Hierosolymis degenti aquam adferrent, profecti eo vicissimque reversi per medius Palaestinos, extra oppidum in D castris considentes, nec propter insignem hanc audaciam se ipsis objicere ausos. Atque hanc aquam bibere Davides noluit, sed militum virtutem admi- ratus eam Deo libavit. Secundum hæc designatus a Davide Solomo, consedit in throno Domini ad obtinendum regnuro, hoc est in solium Davidi a Domino tributum. In Omissorum primo libro perscriptum legimus Sa- muelum, Nathanem, Gademqu. vates commentariis res a Davide gestas complexos esse. Sciendum eumdem fuisse Orniam et Adoniam, ut qui duplex somen habuerit. Hic cum ad convivium invitasset Joabum et Abiatharem, de occupando regno scilicite cogitabat. Tum Nathan vates horum consilia Berra- qua occasione Davides otium a negotiis nactus

ἐκ γῆς φυομένων καὶ πάντων τῶν ζώων. Ἐπὶ γὰρ τούτῳ καὶ ὁ συγγραφεύς φησιν ὅτι ἐλάλησεν περί τῶν ξύλων ἀπὸ τῆς κέδρου τῆς ἐν τῷ Λιβάνῳ καὶ ἕως τῆς ὑσσώπου τῆς ἐκπορευομένης ἐκ τοῦ τοίχου. Παρὰ δὲ Εζεκίου κεκαῦθαί φησιν ὁ πολυμαθής καὶ πολυΐστωρ Εὐσέβιος. Οσα καὶ γὰρ ἐν γῇ καὶ θαλάσσῃ, ἐν ἀέρι, ἀφορμαὶ τῆς ἐκείνου φιλοσοφίας ἐγένοντο. Οὕτω μὲν οὖν ὁ Εζεκίας καὶ ἐπὶ τοῦ Δαδίδ ἐποίησε ψαλμοῖς. Τούτων καὶ γὰρ ἐν ταῖς αἰχμαλωσίαις ἀπολωλότων, Εσδρας τις ἀνὴρ εἰς ἄκρον τῆς Ἑβραῖδος διαλέκτου ἐληλακώς τ' ὅλους ἀπηριθμήσατο ἢ καὶ πλείους συλλέξας. Αλλ' ὁ Ἐζε κίας τους πλείους τῶν ψαλμῶν ἀθετήσας ὡς μὴ τοῦ Δαβίδ εἶναι ὡμολογημένους, τους ον' καὶ μόνους ἀπέκρινεν, ὡς ὁ σοφώτατος Ψελλός ἱστορεῖ (37). Εφυσιολόγησε δὲ Σολομῶν καὶ περὶ λίθων, οὐχ ὅπως ἐχρώσθησαν μόνον ἢ συνεπάγησαν, ἀλλὰ καὶ ὅπου ἑκάστη συντελεῖ. Τὴν μὲν σωφροσύνης ἔφησε φυλακτήριον, τὴν δὲ πρὸς τὰ θειώδη ἀντέχειν πυρσὰ, ἑτέραν δὲ φυγαδεύειν πνεύματα πονηρά. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ δαιμόνων ἐτέθη βιβλίον αὐτοῦ, ὅπως τε κατά γονται καὶ ἐν οἷοις είδεσι φαίνονται. Φύσεις δὲ τού των καὶ ἰδιότητας ἔγραψε, πώς τε δεσμοῦνται καὶ πῶς ἐμφιλοχωροῦντες ἀπολύονται. "Οθεν ἔργα του τοῖς ἀχθοφόρα ἐπέταττεν, υλοτομεῖν τε, ὡς λόγος, ἠνάγκαζε, καὶ κατωμαδὸν τὰ ἄχθη φέρειν παρεβιά- ζετο. δηκότα τα σπλάγχνα ἢ ἐπῳδαῖς ἢ βοτάναις περιτιθεὶς ἐθεράπευεν. Αλλ' δ γε θεῖος Εζεκίας Θεῷ ἑαυτὸν ἀνατιθείς, καὶ πάντα τῆς ἐκεῖθεν προς νοίας ἐξαρτήσας, τῶν ὑπὲρ φύσιν τῷ Σολομῶντι φιλοσοφηθέντων ωλιγώρησεν. ἂν δὲ ἱστόρησεν ὁ Ψελλός, καὶ ὁ Ἰώσηπος μάρτυς ἐστὶ λέγων· « Καὶ ἐπῳδὸς κατὰ δαιμόνων καὶ ἐξορκισμούς ἐπενόησεν, αἷς, ο φησίν, ο οἶδα χρώμενον Ελεάζαρ τὸν Ἰου δαῖον, δακτύλιον ἐντιθέντα τῇ ῥινὶ τοῦ πάσχοντος, καθὰ Σολομῶν ὑπέδειξε· καὶ ὀσφραινόμενον τὸ δαιμόνιον εὐθέως ἐκεῖθεν ἠλαύνετο. Δῆλον δὲ τοῦτο γίνεσθαι διά τινος ὑποτεθέντος ἀγγείου μεστοῦ ὕδατος· συνεταράσσετο γὰρ τὸ τοιοῦτον ὕδωρ ἐκεί νου ἐξερχομένου. » Ταῦτα δὲ πάντα τὰ περὶ Σολο- μῶντος ἱστορούμενα καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος ἐπιβεβαιοί ἐν τῇ βίβλῳ αὐτοῦ τῇ λεγομένῃ Σοφίᾳ Σολομῶντος, καὶ τάδε κατὰ ῥῆμα διεξιών, « Θεὸς ἔδωκέ μοι τῶν ἔντων γνῶσιν ἀψευδῆ, εἰδέναι τε σύστασιν κόσμου, θέσεις ἀστέρων καὶ φύσεις ζώων, διαφοράς φυτών " καὶ δυνάμεις ῥιζῶν, καὶ γνῶσιν τὴν ἐν κρυπτῷ. ο Οὐκοῦν ἀξιόπιστα πάντα τὰ περὶ Σολομῶντος λεγό- μένα. κἂν σοφωτάτου Ψελλού, ANNALIUM PARS II. B " A composuit. lloc enim indicare volens anctor histo- C riæ verbis hujusm:di usus est: Disseruit de arbo ribus, a cedro Libani usque ad lysopum, in parie- tinis qui nascitur. Ex his libris Solomonicis me- dicorum natio multa commentandi occasiones sum- psit : nam quæcunque in terra, in mari, in aere exsistunt, Solomoni ad philosophandum materien suppeditarunt. Nonnulla tamen Solomonis nomen præseferentia fuisse ab Ezecia concremata, do. ctissimus ille plurimarumque rerum cognitione pr ditus Eusebius memoriæ prodidit. Idem bic Ezecias in Davidicis etiam psalinis præstitit : nam cum in captivitatibus illi amissi forent, Esdras quidam, vir ad summum Hebraicæ linguæ peritus, trecen- tos, imo plures collectos recensuit : verum Ezecias compluribus ex hisce psalmis plane rejectis, ut qui citra controversiam Davidis appellari nequi- rent, solos reliquos sufragio suo approbavit, quemadmodum Psellus ille doctissimus scripsit. Præterea Solomo de gemmis quoque disseruit ea- rumque natura, non tantum quo illæ pacto calores hos vel illos accipiant vel gignantur et coalescant, verum etiam quis uniuscujusque sit usus : aliam enim pudicitiæ custodein esse pronuntiavit, aliam sulfureis inflammationibus resistere, aliam malos genios abigere. Quin etiam librum de geniis coin- posuit, quo nimirum pacto e sublimi deducantur et qualibus formis appareant. Eorumdem naturas atque proprietates complexus est, tum quo pacto vinculis astringantur et certis locis adsueti abikan- tur. Hinc factum ut operas quasdam gestandorum onerum eis imponeret: nam et materiem, ceu per- hibent, eos cadere cogebat, et humeris onera por- tare. Idem hominum viscera exulcerata vel car- minibus vel herbis adhibitis sanabat. Verum di- vinus homo Ezecias, qui se totuin D. o consecras- set et mancipasset ejusque ad providentiam cuncta referret, parvi ea fecit quæ supra naturam Solomo philosophatus esset. Hæc autem a Psello tradita veritati consentanea esse Josephus quoque verbis h sce testatur: ‹ Etiam carmina quædam adversus genios et eorundem adjurationes excogitavit; qui- bus, inquit, memini Judæum quemdam Eleazarumi utentem, annulum naribus hominis agitati malo a genio sic admovisse, quemadmodum indicavit So- lonio ; quem cum genius olfecisset, continuo ex eo migravit. Et migrationem hanc feri de vase quo- dam, aqua repleto, perspicue animadverti poterat ; nam aqua genio exeunte turbabatur. Atque hæc omnia de Solomone commemorata confirmat ipse in eo libro qui Sapientia Solomonis appellatur, his ipsis verbis: Deus mihi dedit rerum cognitło- nem verissimam ut mundi compagem perspectam habeam, siderumque situs et naturas animantium et stirpium differentias et radicum vires et abditorum cognitionem". Quibus sane verbis osten- ditur omnia de Solomone prodita fiuem mereri. • Sup. vi, 20. trecentis, cum amnissi fuissent, ab Esdra post co ptivitatem collectis, et ab Ezechia ad numerum centum ac quinquaginta revocatis asserit, partim suspecta fidei sunt, partim omnino falsa, ut qu D post captivitatis tempora vixisse Ezechiam, atque Esdra Hebraicæ linguæ peritissimo juniorem fuis e supponant, neque ulla in iis haberi debet ratio si lamen illa fuit celeberrimi ill us doctoris opinio. (37) Qnæ de Psalmuis Davidicis numero plusquam

βούλῳ του. • Επειδή γάρ, φησί, την πρέπουσαν Α ἐμὲ τῷ κτίστῃ τιμὴν καὶ δ'ξαν τῇ δούλῃ κτίσει ἀπένειμας, δώσω κἀγὼ τὴν δόξαν σου τῷ δούλῳ σου. Οθεν καὶ ἐπαρθεὶς ὁ Ἱεροβοάμ ήρξατο ἀπὸ Σολομώντος τὸν λαὸν ἀφιστᾷν. Τοῦτο μαθὼν ὁ Σολο μῶν ἐζήτει τὸν Ιεροβοάμ συλλαβεῖν· ἐφ᾽ ᾧ καὶ φεύγει πρὸς Αἴγυπτον, τὴν τελευτήν Σολομῶντος καρτερῶν. Καὶ κατὰ μὲν τὴν θείαν Γραφὴν ἐβασί- λευσε Σολομῶν ἔτη μ', κατὰ δὲ τὸν Ἰώσηπον έτη ὀγδοήκοντα. Ετελεύτησε δὲ, ὡς ἐκεῖνο; ἔφησεν, ἐτῶν ἐνενήκοντα καὶ τεστάρων. Πλὴν ἡ Γραφὴ καὶ τάδε περὶ αὐτοῦ διέξεισι· Καὶ ὁ βασιλεὺς Σολομῶν ἦν φιλογύναιος, καὶ ἔλαβε γυναί- Β καὶ ἀλλοτρίας πολλάς, καὶ τὴν θυγατέρα Φαραώ, Μωαβίτιδας, Αμμανίτιδας, Σύρας καὶ Ἰδουμαίας, Χετταίας καὶ ᾿Αμορραίας· καὶ ἦσαν αὐτῷ γυναῖκες ἄρχουσαι ψ', καὶ παλλακαὶ τ'. Τότε ᾠκοδόμησεν ὑψη λὰ τοῖς εἰδώλοις πασῶν τῶν γυναικῶν αὐτοῦ. ῾Ως ἐν τεῦθεν καὶ τὸν παραβάτην Ἰουλιανὸν ὁρμηθῆναι καὶ εἰπεῖν, ὅτι τὸν Σολομώντα σοφὸν μὴ λέγετε, καθάπερ ὁ μέγας διέξεισι Κύριλλος· εἰ δὲ πεπιστεύκατε εξ- και σοφόν, μήτοι παρὰ γυναικὸς ἐξηπατῆσθαι νομί ζετε, κρίσει δὲ οἰκείᾳ καὶ παρὰ τοῦ φανέντος αὐτῷ Θεοῦ πειθόμενον λελατρευκέναι τοῖς ἄλλοις θεοῖς. Πρὸς οὖν ταῦτα ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ ἀνταποκρινόμε- νος καὶ τάδε προστίθησιν· ὁ ᾿Απὸ μὲν ὧν ἔγραψε, σου φὸς ἂν λέγοιτο παρ' ἡμῶν δὴ καὶ νοοῖτο κατὰ ἀλή- θειαν ὁ Σολομῶν· ὅτι δὲ πεπλημμέληκεν όμολογου. μένως τοῖς ψευδωνύμοις λατρεύσας θεοῖς, ἀρνήσαιτ' ἂν οὐδείς. Οθεν οὔτε προφήταις ἁγίοις οὔτε μὴν ἀποστόλοις ποιοῦμεν αὐτὸν ἐναρίθμιον, εἴ γε καὶ μᾶλλον κατὰ μὲν τὴν νεότητα τὰ πρὸς δόξαν Θεοῦ πληροῦν ἠπείγετο, κατὰ δὲ τὸν τοῦ γήρους καιρὸν πάγην αὐτῷ τὴν ἀπὸ γυναικὸς ὁ Σατανᾶς κατεσκεύχε σε. » Τούτοις μὲν οὖν καὶ Ἰώσηπος συμφωνεί διεξ- ιὼν ούτωσί· « Αλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Σολομῶν ἐν τῷ και ρῷ τοῦ γήρους, ὁποῖος ἄρα καὶ ἐν τῇ νεότητι αὐτοῦ ἦν. Προβαινούσης γὰρ τῆς ἤδης, καὶ τοῦ λογισμοῦ διὰ τὸν χρόνον ἀσθενοῦντος ἀντέχει, πρὸς τὴν μνή μην τῶν θείων ἐντολῶν, τοῦ ἰδίου τε Θεοῦ κατωλι- χώρησε καὶ εἰς γυναῖκας ἀλλοφύλους ἐξώκειλε, τοῖς θεοῖς αὐτῶν πρότερον καταθύσας. Καὶ πρὸ τούτων δὲ εἰς τὴν φυλακὴν τῶν νομίμων ἐξήμαρτεν, ὅτε τὰ τῶν χαλκῶν βοῶν ὁμοιώματα κατεσκεύασε καὶ τῶν λεόντων τῶν περὶ τὸν θρόνον τὸν ἴδιον, καὶ ταῦτα δὶς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καθ' ὕπνους φανέντος. "Οθεν καὶ *Αδερ τὸν Ἰδουμαῖον ἐγείρει κατ' αὐτοῦ ὁ Θεός. » Ο μέντοι θρόνος τοῦ Σολομῶντος ἐλεφάντινος ἦν, ἀναβαθμίδας ἔχων ἕξ. Καὶ ἐν μιᾷ ἑκάστῃ αὐτῶν λέοντες εἱστήκεισαν ἑκατέρωθεν, πρὸς τούτοις δὲ καὶ ὁμοίωμα μόσχου ἦν παρ' αὐτῷ. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, καθὼς ἄνωθεν εἴρηται, προσέχειν ἄξιον, ἀνα- πητέ, καὶ μὴ συναρπάζεσθαι τοῖς λέγουσιν ὅτι μετα νοῖς περὶ τὸ γῆρας ὁ Σολομῶν ἐχρήσατο. Εἰ γὰρ ANNALIUM PARS II. Deus ipse Solomonem verbis hisce compeliat : Narrant etiam Litteræ sacræ Solomonem mulie- • «Quoniam tu commisisti ut præcepto meo non ob- temperares et mandata mea tibi præscripta non servares, eripiam ego tibi de manu tua regnum Luum, idque servo tuo dabo "., Nimirum hoc die cere vult Quia debitum mihi creatori honorem glorianique creaturæ servæ detulisti, ego quaque gloriam majestatemque tuam ad servum tuum trans- feram. Quibus sane verbis elatus Jerobeamus populum a Solomone coepit abducere; quo ille coguito, quo pacto Jeroboamum comprehen. deret cogitabat. Verum is fuga in Egyptum evasit, ibique Solomonis exitum exspectavit; qui de sacra, rum quidem Litterarum auctoritate regnavit annos 40, sed juxta Josephum 80. Idem tradit Solomo- wem mortuum esse cum natus esset annos 94. rum amori fuisse deditum et uxores exteras com- C D Reg. x1, 11. PATROL, GR. CLVIII. " plures duxisse, nimirum filiam Pharaonis, Moabi tides aliquot et Ammanitides et Syras ct Idumæas et Chettæas et Amorræas, ita ut principes uxores 700, concubinas habuerit. Ex co tempore sublimibus in locis delubra simulacrorum cunctis uxoribus suis exstruxit. Unde sumpsit occasionem desertor ille fidei Julianus, ut diceret Christianos Solomonem minime debere sapientem appellare. Nam hoc ejus verbum Cyrillus memoriæ prodidit. Quodsi onnino, inquit, sapientem fuisse persuasi estis, nolite putare deceptum a muliere fuisse, sed potius existimate certo judicio et auctoritate illius Dei fretum, qui ei semet videndum obtulerat, diis peregrinis serviisse. Quibus verbis Cyrilus re- spondens, hujusmodi quædam subjicit: Nos Solo- monem propter ea quæ scripsit, et dicere sapien - tem et reipsa statuere possumus. Eumdem colen- . dis deastris haud dubie deliquisse, nemo certe ne- garit. Qua de causa nec inter sacros eum vates nec inter apostolos numeramus. Vel potius ita síatui- mus, in juventute studiosissimum fuisse ut quæ ad Dei gloriam pertinerent efficeret, in senecta vero Satanam ei per mulieres insidias struxisse. ▸ Quibus sane postremis Cyrilli verbis etiam hoc Josephi testimonium consentit. Nequaquam, ait, talis in senecta Solomo fuit, qualem in juventute se gesserat. Nam ætate jam provectiore, cum ejus ratio paulatim debilitaretur in retinenda divinorum mandatorun memoria, Deum suum non magni fecit, et exteras ad mulieres non solum deflexit, verum etiam diis earum sacra fecit. Quin etiam antea de- liquit in legis edicta, cum ahencorum boum simu- lacra leonumque circa solium suum fingeret, quan- tumvis ei bis Deus in somno apparuisset, quam ob causam Deus Aderem Idumæum adversus cum con- citavit. Solomonis autem solium istud eboreum erat, et gradus sex habebat, in quorum graduum quo- libet utrinque leones stabant, et præter hos vituli quoque simulacrum habebat. Quæ hactenus indi- cata si vera sunt, caveto, dilecte fili, ne cui fidem habeas qui Solomonem in senectute pœni-

βούλῳ του. • Επειδή γάρ, φησί, την πρέπουσαν Α ἐμὲ τῷ κτίστῃ τιμὴν καὶ δ'ξαν τῇ δούλῃ κτίσει ἀπένειμας, δώσω κἀγὼ τὴν δόξαν σου τῷ δούλῳ σου. Οθεν καὶ ἐπαρθεὶς ὁ Ἱεροβοάμ ήρξατο ἀπὸ Σολομώντος τὸν λαὸν ἀφιστᾷν. Τοῦτο μαθὼν ὁ Σολο μῶν ἐζήτει τὸν Ιεροβοάμ συλλαβεῖν· ἐφ᾽ ᾧ καὶ φεύγει πρὸς Αἴγυπτον, τὴν τελευτήν Σολομῶντος καρτερῶν. Καὶ κατὰ μὲν τὴν θείαν Γραφὴν ἐβασί- λευσε Σολομῶν ἔτη μ', κατὰ δὲ τὸν Ἰώσηπον έτη ὀγδοήκοντα. Ετελεύτησε δὲ, ὡς ἐκεῖνο; ἔφησεν, ἐτῶν ἐνενήκοντα καὶ τεστάρων. Πλὴν ἡ Γραφὴ καὶ τάδε περὶ αὐτοῦ διέξεισι· Καὶ ὁ βασιλεὺς Σολομῶν ἦν φιλογύναιος, καὶ ἔλαβε γυναί- Β καὶ ἀλλοτρίας πολλάς, καὶ τὴν θυγατέρα Φαραώ, Μωαβίτιδας, Αμμανίτιδας, Σύρας καὶ Ἰδουμαίας, Χετταίας καὶ ᾿Αμορραίας· καὶ ἦσαν αὐτῷ γυναῖκες ἄρχουσαι ψ', καὶ παλλακαὶ τ'. Τότε ᾠκοδόμησεν ὑψη λὰ τοῖς εἰδώλοις πασῶν τῶν γυναικῶν αὐτοῦ. ῾Ως ἐν τεῦθεν καὶ τὸν παραβάτην Ἰουλιανὸν ὁρμηθῆναι καὶ εἰπεῖν, ὅτι τὸν Σολομώντα σοφὸν μὴ λέγετε, καθάπερ ὁ μέγας διέξεισι Κύριλλος· εἰ δὲ πεπιστεύκατε εξ- και σοφόν, μήτοι παρὰ γυναικὸς ἐξηπατῆσθαι νομί ζετε, κρίσει δὲ οἰκείᾳ καὶ παρὰ τοῦ φανέντος αὐτῷ Θεοῦ πειθόμενον λελατρευκέναι τοῖς ἄλλοις θεοῖς. Πρὸς οὖν ταῦτα ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ ἀνταποκρινόμε- νος καὶ τάδε προστίθησιν· ὁ ᾿Απὸ μὲν ὧν ἔγραψε, σου φὸς ἂν λέγοιτο παρ' ἡμῶν δὴ καὶ νοοῖτο κατὰ ἀλή- θειαν ὁ Σολομῶν· ὅτι δὲ πεπλημμέληκεν όμολογου. μένως τοῖς ψευδωνύμοις λατρεύσας θεοῖς, ἀρνήσαιτ' ἂν οὐδείς. Οθεν οὔτε προφήταις ἁγίοις οὔτε μὴν ἀποστόλοις ποιοῦμεν αὐτὸν ἐναρίθμιον, εἴ γε καὶ μᾶλλον κατὰ μὲν τὴν νεότητα τὰ πρὸς δόξαν Θεοῦ πληροῦν ἠπείγετο, κατὰ δὲ τὸν τοῦ γήρους καιρὸν πάγην αὐτῷ τὴν ἀπὸ γυναικὸς ὁ Σατανᾶς κατεσκεύχε σε. » Τούτοις μὲν οὖν καὶ Ἰώσηπος συμφωνεί διεξ- ιὼν ούτωσί· « Αλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Σολομῶν ἐν τῷ και ρῷ τοῦ γήρους, ὁποῖος ἄρα καὶ ἐν τῇ νεότητι αὐτοῦ ἦν. Προβαινούσης γὰρ τῆς ἤδης, καὶ τοῦ λογισμοῦ διὰ τὸν χρόνον ἀσθενοῦντος ἀντέχει, πρὸς τὴν μνή μην τῶν θείων ἐντολῶν, τοῦ ἰδίου τε Θεοῦ κατωλι- χώρησε καὶ εἰς γυναῖκας ἀλλοφύλους ἐξώκειλε, τοῖς θεοῖς αὐτῶν πρότερον καταθύσας. Καὶ πρὸ τούτων δὲ εἰς τὴν φυλακὴν τῶν νομίμων ἐξήμαρτεν, ὅτε τὰ τῶν χαλκῶν βοῶν ὁμοιώματα κατεσκεύασε καὶ τῶν λεόντων τῶν περὶ τὸν θρόνον τὸν ἴδιον, καὶ ταῦτα δὶς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καθ' ὕπνους φανέντος. "Οθεν καὶ *Αδερ τὸν Ἰδουμαῖον ἐγείρει κατ' αὐτοῦ ὁ Θεός. » Ο μέντοι θρόνος τοῦ Σολομῶντος ἐλεφάντινος ἦν, ἀναβαθμίδας ἔχων ἕξ. Καὶ ἐν μιᾷ ἑκάστῃ αὐτῶν λέοντες εἱστήκεισαν ἑκατέρωθεν, πρὸς τούτοις δὲ καὶ ὁμοίωμα μόσχου ἦν παρ' αὐτῷ. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, καθὼς ἄνωθεν εἴρηται, προσέχειν ἄξιον, ἀνα- πητέ, καὶ μὴ συναρπάζεσθαι τοῖς λέγουσιν ὅτι μετα νοῖς περὶ τὸ γῆρας ὁ Σολομῶν ἐχρήσατο. Εἰ γὰρ ANNALIUM PARS II. Deus ipse Solomonem verbis hisce compeliat : Narrant etiam Litteræ sacræ Solomonem mulie- • «Quoniam tu commisisti ut præcepto meo non ob- temperares et mandata mea tibi præscripta non servares, eripiam ego tibi de manu tua regnum Luum, idque servo tuo dabo "., Nimirum hoc die cere vult Quia debitum mihi creatori honorem glorianique creaturæ servæ detulisti, ego quaque gloriam majestatemque tuam ad servum tuum trans- feram. Quibus sane verbis elatus Jerobeamus populum a Solomone coepit abducere; quo ille coguito, quo pacto Jeroboamum comprehen. deret cogitabat. Verum is fuga in Egyptum evasit, ibique Solomonis exitum exspectavit; qui de sacra, rum quidem Litterarum auctoritate regnavit annos 40, sed juxta Josephum 80. Idem tradit Solomo- wem mortuum esse cum natus esset annos 94. rum amori fuisse deditum et uxores exteras com- C D Reg. x1, 11. PATROL, GR. CLVIII. " plures duxisse, nimirum filiam Pharaonis, Moabi tides aliquot et Ammanitides et Syras ct Idumæas et Chettæas et Amorræas, ita ut principes uxores 700, concubinas habuerit. Ex co tempore sublimibus in locis delubra simulacrorum cunctis uxoribus suis exstruxit. Unde sumpsit occasionem desertor ille fidei Julianus, ut diceret Christianos Solomonem minime debere sapientem appellare. Nam hoc ejus verbum Cyrillus memoriæ prodidit. Quodsi onnino, inquit, sapientem fuisse persuasi estis, nolite putare deceptum a muliere fuisse, sed potius existimate certo judicio et auctoritate illius Dei fretum, qui ei semet videndum obtulerat, diis peregrinis serviisse. Quibus verbis Cyrilus re- spondens, hujusmodi quædam subjicit: Nos Solo- monem propter ea quæ scripsit, et dicere sapien - tem et reipsa statuere possumus. Eumdem colen- . dis deastris haud dubie deliquisse, nemo certe ne- garit. Qua de causa nec inter sacros eum vates nec inter apostolos numeramus. Vel potius ita síatui- mus, in juventute studiosissimum fuisse ut quæ ad Dei gloriam pertinerent efficeret, in senecta vero Satanam ei per mulieres insidias struxisse. ▸ Quibus sane postremis Cyrilli verbis etiam hoc Josephi testimonium consentit. Nequaquam, ait, talis in senecta Solomo fuit, qualem in juventute se gesserat. Nam ætate jam provectiore, cum ejus ratio paulatim debilitaretur in retinenda divinorum mandatorun memoria, Deum suum non magni fecit, et exteras ad mulieres non solum deflexit, verum etiam diis earum sacra fecit. Quin etiam antea de- liquit in legis edicta, cum ahencorum boum simu- lacra leonumque circa solium suum fingeret, quan- tumvis ei bis Deus in somno apparuisset, quam ob causam Deus Aderem Idumæum adversus cum con- citavit. Solomonis autem solium istud eboreum erat, et gradus sex habebat, in quorum graduum quo- libet utrinque leones stabant, et præter hos vituli quoque simulacrum habebat. Quæ hactenus indi- cata si vera sunt, caveto, dilecte fili, ne cui fidem habeas qui Solomonem in senectute pœni-

Αt εἶπεν, Εξελεύσομαι, καὶ ἔσομαι πνεῦμα ψευδὲς ἐν • Καλῶς δὲ ὁ θεῖος ψάλλει Δ.δ.δ, «Λύτρωσαί με ἀπὸ συκοφαντίας ἀνθρώπων. » « Ηὐλόγησε, ο γάρ φησιν, • Ναβουθαὶ Θεὸν καὶ βασιλέα, τουτέστιν ἐβλασφή μησε, κατὰ τὸ ἐν Ἰὼβ γεγραμμένον· Η μὴν εἰς πρόσωπόν σε εύλογήσει, ο ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὸν βίον ἐξέλι- πεν, τῆς Ἰεζάβελ τοῦτο εἰκονομησάσης. Εφ᾽ ᾧ καὶ παρρησιάζεται ὁ μέγας Ηλίας πρὺς ᾿Αχαάβ λέγων, • Τάδε λέγει Κύριος· Ω; σὺ ἐφόνευσας καὶ ἐκληρο- νόμησας, διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος • Εν παντί τόπῳ ᾧ ἔλειξαν αἱ ὗες καὶ οἱ κύνες τὸ αἷμα Ναβου- θαί, ἐκεῖ λείξουσιν οἱ κύνες τὸ αἷμά σου, καὶ αἱ πόρ ναι λούσονται ἐν τῷ αἷματί σου. » Σφόδρα δὲ κατα- νυγεὶς ἐπὶ τούτοις ὁ ᾿Αγαὰ6 οὐκ εὐθὺς ἐτιμωρήθη διὰ τὴν κατάνυξιν. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν υἱὸν Ἀδὲρ τὴν Σαμάρειαν παρακαθίσαντα μετὰ τριάκοντα καὶ δύο βασιλέων εἰς χεῖρας αὐτοῦ τοῦ ᾿Αχαάβ ἔδωκεν ὁ Θεός. Διότι δὲ ζωογονήσας αὐτὸν παρὰ τὴν κέλευσιν ἀπέ στειλε μετὰ δορυφορίας, ὠργίσθη ὁ Θεὸς, καὶ διὰ τοῦ προφήτου (Μιχαίας δὲ οὗτος, ὥς φησιν Ιώσηπος) τοῦ παταχθέντος τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ὑπό τινος ὀξίτου εἶπε πρὸς αὐτόν· «Διότι ἐξήνεγκα, σὺ ἄνδρα ὀλέθριον ἐκ τῆς χειρός σου, καὶ ἔσται ἡ ψυχή σου ἀντὶ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ὁ λαός σου ἀντὶ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. » Καὶ μετὰ τρία ἔτη λαβὼν μεθ' ἑαυτοῦ τὸν Ἰωσαφάτ βασιλέα Ιούδα, ἠρώτησε τετρακοσίους προφήτας αυτ τοῦ λέγων· « Εἰ πορευθῶ εἰς Ρεμὰ Γαλαὰθ εἰς πόλε- μον ἢ ἐπίσχω.» Καὶ εἶπον, « Ανάβαινε, οἱ ψευδο- προφῆται τοῦ Βάαλ. Ἐπὶ τούτοις τοῦ Ἰωσαφάτ εἰ- πόντος, Ε: ἔστιν ἐνταῦθα προφήτης Κυρίου, ἐρωτή σωμεν τὸν Κύριον δι' αὐτοῦ, « Εστι μὲν, ο ἔφη ὁ Αχαάβ, καὶ Μιχαίας καλεῖται, οὗ ποτε δὲ προφητ τεύει τὰ θυμήρη. » Καλείται λοιπόν, καὶ πρῶτα μὲν έλεγε πρὸς αὐτὸν, «'Ανάβαινε, καὶ ὁ Κύριος εὐοδώσει ἐν χειρὶ βασιλέως, » εἶτα όρκωθεὶς τὰ θεῖα προεμήνυε. Τοῦ γοῦν Αχαάβ πρὸς τὸν Ἰωσαφὰτ εἰπόντος, «Οὐκ εἴ. πίν σαι ὅτι οὐ προλέγει μοι καλὰ, ἀλλ᾽ ἢ κακά; ν ὁ προφήτης ἔφη, «Οὐκ ἐγώ. "Ακουσον τὸν λόγον Κυρίου. Εἶδον Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ πα ρειστήκει αὐτῷ, καὶ εἶπε, Τίς ἀπατήσει τὸν ᾿Αχαὰ6 βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἀναβήσεται εἰς Ρεμὰ Γα- λαὰθ, καὶ πεσεῖται ἐκεῖ; Καὶ ἐξῆλθε πνεῦμα, καὶ ἔστη ἐνώπιον Κυρίου, καὶ εἶπεν, «Ἐγὼ ἀπατήσω αυτ τόν. » Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς αὐτὸ, «Εν τίνι ; » καὶ τῷ στόματι πάντων τῶν προφητῶν αὐτοῦ, καὶ ἀπολο τήσω αὐτόν. Καὶ εἶπε, Δυνήσῃ ἐξελθεῖν, καὶ ποίησον. • Ταῦτα δὲ πάντα, καθά φησι Θεοδώρητος, προσωποποιία ἐπεὶ διδάσκουσα ἡμᾶς τὴν θείαν συγχών ρησιν. Οὕτω μὲν οὖν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰώβ, ἐν οἷς ἡ Γραφή φησι τοὺς ἀγγέλους ἐνώπιον παραστῆναι τοῦ 1.111 ΣΧΙ, 19. MICHAELIS GLYCE tudinem metuere, sed cras ad illam egredimini'. Quo facto rex primos omnium Levitas eduxit, nec multo post ipsimet bestes se murtuis vulneribus conciderunt. Licet autem ex indiciis quibusdam colligere, quemdam alium quoque librum de Josaphato scriptum fuisse: nam hujusmodi verba ex- stant in historiæ monumentis: An non multæ Josaphati orationes et facta tum incuntis ætatis tirini defecta in libris Ici vatis, Ananis filii, perscripta sunt ?, Cæterum præclare divinus ille Davides canit: A Libera me ab hominum calumnia 3. Nam de Na- buthæo perscriptum legimus, fuisse qui verbis hu- jusmodi hominem deferrent: Nabuthæus Deo et regi bene precatus est,, hoc est maledixit. Sic euim verbum istud hoc loco debet accipi, quemad - modum et in Jobo legimus: In os profecto bene tibi precabitur. lloc pacto delatus vitam amisit, Jezabele rem consilio et astu suo procurante. Hinc factum ut magnus ille vates Elias verbis talibus Achaabum compellare non dubitaret : Hæc tibi Dominus denuntiat: Tune hominem occideris et ejus bona possidens ? At enim a Domino sic habeto. Quo in loco linxere porci et canes Nabuthæi san- guinem, ibidem canes tuum quoque cruorem lin- gent, seque scorta tuo sanguine allient, Quibus B verbis Achaabus admodum contristatus non niox penas luit propterea quod mærore affectus fuisset. Quin etiam Deus Aderis filium, qui Samariam ob- sidebat, cum duobus et triginta regibus in potesta- tem ei dedit; quem ubi vit♂ donatum præter edi- clum divinum, satellitibus etiam adjunctis, dimisis- sel, iram Dei adversus se concitavit. Nam is con- tinuo per vatem Michæam (hoc enim ipsius nomen Josephus memoriæ prodidit) quodam a viatore læ- sum ac vulneratum in capite, verbis hujusmodi allocutus est: Quoniam tu exitialem virum de manu emisisti, tam vita illius tua vita quam popu- lus populo rependetur '., Post hæc tribus ela- psis annis, sumpto secum Josaphato Judææ rege, vates suos quadringentos consulit, censerentne sibi cum exercitu pergendum adversus Rema Ga- laaditidis oppidum, an expeditionem potius omitten- dam. Respondent Baalis vates omnino pergen- dum. cum Josaphalus quæreret ccquis præ- At terea Domini vates adesset (ejus enim opera Dominum esse consulendum): . Est,, inquit Achaabus, adhuc quidam vales cui Michææ no- men. Sed nunquam ille animo meo grata vaticina- tur *.ɔ Nihilominus arcessitur; et primo quidem re- spondet cundum esse, quod Domino favente regi feliciter res omnes sint successura. Verum dein- ceps eum obtestante per sacramentum rege, divi- nam mentem aperit. Tum Achaabo ad Josaphatum dicente: Nonne prædixi vatem hune mihi nihil D boni denuntiare, sed tntum iulausta?, subjecit Michæas : ‹ Videbam Dominum, Deum Israelitarum, in solio suo considentem, cumque universæ copiæ coelestes ipsi astarent, hac fatus est: Quis Achaa- bum regem Israelicum decipiet, ut cum exercitu Rema Galaad.tidis oppidum proficiscatur atque C Reg. xx, 15. [[ Paral. xx, 54. * Psal. cxv, 134. * III Reg. xxi, 13. Job 1, 11. Reg. xx, 42. * ill Reg. xX11, 18. • L] Reg.

Αt εἶπεν, Εξελεύσομαι, καὶ ἔσομαι πνεῦμα ψευδὲς ἐν • Καλῶς δὲ ὁ θεῖος ψάλλει Δ.δ.δ, «Λύτρωσαί με ἀπὸ συκοφαντίας ἀνθρώπων. » « Ηὐλόγησε, ο γάρ φησιν, • Ναβουθαὶ Θεὸν καὶ βασιλέα, τουτέστιν ἐβλασφή μησε, κατὰ τὸ ἐν Ἰὼβ γεγραμμένον· Η μὴν εἰς πρόσωπόν σε εύλογήσει, ο ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὸν βίον ἐξέλι- πεν, τῆς Ἰεζάβελ τοῦτο εἰκονομησάσης. Εφ᾽ ᾧ καὶ παρρησιάζεται ὁ μέγας Ηλίας πρὺς ᾿Αχαάβ λέγων, • Τάδε λέγει Κύριος· Ω; σὺ ἐφόνευσας καὶ ἐκληρο- νόμησας, διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος • Εν παντί τόπῳ ᾧ ἔλειξαν αἱ ὗες καὶ οἱ κύνες τὸ αἷμα Ναβου- θαί, ἐκεῖ λείξουσιν οἱ κύνες τὸ αἷμά σου, καὶ αἱ πόρ ναι λούσονται ἐν τῷ αἷματί σου. » Σφόδρα δὲ κατα- νυγεὶς ἐπὶ τούτοις ὁ ᾿Αγαὰ6 οὐκ εὐθὺς ἐτιμωρήθη διὰ τὴν κατάνυξιν. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν υἱὸν Ἀδὲρ τὴν Σαμάρειαν παρακαθίσαντα μετὰ τριάκοντα καὶ δύο βασιλέων εἰς χεῖρας αὐτοῦ τοῦ ᾿Αχαάβ ἔδωκεν ὁ Θεός. Διότι δὲ ζωογονήσας αὐτὸν παρὰ τὴν κέλευσιν ἀπέ στειλε μετὰ δορυφορίας, ὠργίσθη ὁ Θεὸς, καὶ διὰ τοῦ προφήτου (Μιχαίας δὲ οὗτος, ὥς φησιν Ιώσηπος) τοῦ παταχθέντος τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ὑπό τινος ὀξίτου εἶπε πρὸς αὐτόν· «Διότι ἐξήνεγκα, σὺ ἄνδρα ὀλέθριον ἐκ τῆς χειρός σου, καὶ ἔσται ἡ ψυχή σου ἀντὶ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ὁ λαός σου ἀντὶ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. » Καὶ μετὰ τρία ἔτη λαβὼν μεθ' ἑαυτοῦ τὸν Ἰωσαφάτ βασιλέα Ιούδα, ἠρώτησε τετρακοσίους προφήτας αυτ τοῦ λέγων· « Εἰ πορευθῶ εἰς Ρεμὰ Γαλαὰθ εἰς πόλε- μον ἢ ἐπίσχω.» Καὶ εἶπον, « Ανάβαινε, οἱ ψευδο- προφῆται τοῦ Βάαλ. Ἐπὶ τούτοις τοῦ Ἰωσαφάτ εἰ- πόντος, Ε: ἔστιν ἐνταῦθα προφήτης Κυρίου, ἐρωτή σωμεν τὸν Κύριον δι' αὐτοῦ, « Εστι μὲν, ο ἔφη ὁ Αχαάβ, καὶ Μιχαίας καλεῖται, οὗ ποτε δὲ προφητ τεύει τὰ θυμήρη. » Καλείται λοιπόν, καὶ πρῶτα μὲν έλεγε πρὸς αὐτὸν, «'Ανάβαινε, καὶ ὁ Κύριος εὐοδώσει ἐν χειρὶ βασιλέως, » εἶτα όρκωθεὶς τὰ θεῖα προεμήνυε. Τοῦ γοῦν Αχαάβ πρὸς τὸν Ἰωσαφὰτ εἰπόντος, «Οὐκ εἴ. πίν σαι ὅτι οὐ προλέγει μοι καλὰ, ἀλλ᾽ ἢ κακά; ν ὁ προφήτης ἔφη, «Οὐκ ἐγώ. "Ακουσον τὸν λόγον Κυρίου. Εἶδον Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ πα ρειστήκει αὐτῷ, καὶ εἶπε, Τίς ἀπατήσει τὸν ᾿Αχαὰ6 βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἀναβήσεται εἰς Ρεμὰ Γα- λαὰθ, καὶ πεσεῖται ἐκεῖ; Καὶ ἐξῆλθε πνεῦμα, καὶ ἔστη ἐνώπιον Κυρίου, καὶ εἶπεν, «Ἐγὼ ἀπατήσω αυτ τόν. » Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς αὐτὸ, «Εν τίνι ; » καὶ τῷ στόματι πάντων τῶν προφητῶν αὐτοῦ, καὶ ἀπολο τήσω αὐτόν. Καὶ εἶπε, Δυνήσῃ ἐξελθεῖν, καὶ ποίησον. • Ταῦτα δὲ πάντα, καθά φησι Θεοδώρητος, προσωποποιία ἐπεὶ διδάσκουσα ἡμᾶς τὴν θείαν συγχών ρησιν. Οὕτω μὲν οὖν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰώβ, ἐν οἷς ἡ Γραφή φησι τοὺς ἀγγέλους ἐνώπιον παραστῆναι τοῦ 1.111 ΣΧΙ, 19. MICHAELIS GLYCE tudinem metuere, sed cras ad illam egredimini'. Quo facto rex primos omnium Levitas eduxit, nec multo post ipsimet bestes se murtuis vulneribus conciderunt. Licet autem ex indiciis quibusdam colligere, quemdam alium quoque librum de Josaphato scriptum fuisse: nam hujusmodi verba ex- stant in historiæ monumentis: An non multæ Josaphati orationes et facta tum incuntis ætatis tirini defecta in libris Ici vatis, Ananis filii, perscripta sunt ?, Cæterum præclare divinus ille Davides canit: A Libera me ab hominum calumnia 3. Nam de Na- buthæo perscriptum legimus, fuisse qui verbis hu- jusmodi hominem deferrent: Nabuthæus Deo et regi bene precatus est,, hoc est maledixit. Sic euim verbum istud hoc loco debet accipi, quemad - modum et in Jobo legimus: In os profecto bene tibi precabitur. lloc pacto delatus vitam amisit, Jezabele rem consilio et astu suo procurante. Hinc factum ut magnus ille vates Elias verbis talibus Achaabum compellare non dubitaret : Hæc tibi Dominus denuntiat: Tune hominem occideris et ejus bona possidens ? At enim a Domino sic habeto. Quo in loco linxere porci et canes Nabuthæi san- guinem, ibidem canes tuum quoque cruorem lin- gent, seque scorta tuo sanguine allient, Quibus B verbis Achaabus admodum contristatus non niox penas luit propterea quod mærore affectus fuisset. Quin etiam Deus Aderis filium, qui Samariam ob- sidebat, cum duobus et triginta regibus in potesta- tem ei dedit; quem ubi vit♂ donatum præter edi- clum divinum, satellitibus etiam adjunctis, dimisis- sel, iram Dei adversus se concitavit. Nam is con- tinuo per vatem Michæam (hoc enim ipsius nomen Josephus memoriæ prodidit) quodam a viatore læ- sum ac vulneratum in capite, verbis hujusmodi allocutus est: Quoniam tu exitialem virum de manu emisisti, tam vita illius tua vita quam popu- lus populo rependetur '., Post hæc tribus ela- psis annis, sumpto secum Josaphato Judææ rege, vates suos quadringentos consulit, censerentne sibi cum exercitu pergendum adversus Rema Ga- laaditidis oppidum, an expeditionem potius omitten- dam. Respondent Baalis vates omnino pergen- dum. cum Josaphalus quæreret ccquis præ- At terea Domini vates adesset (ejus enim opera Dominum esse consulendum): . Est,, inquit Achaabus, adhuc quidam vales cui Michææ no- men. Sed nunquam ille animo meo grata vaticina- tur *.ɔ Nihilominus arcessitur; et primo quidem re- spondet cundum esse, quod Domino favente regi feliciter res omnes sint successura. Verum dein- ceps eum obtestante per sacramentum rege, divi- nam mentem aperit. Tum Achaabo ad Josaphatum dicente: Nonne prædixi vatem hune mihi nihil D boni denuntiare, sed tntum iulausta?, subjecit Michæas : ‹ Videbam Dominum, Deum Israelitarum, in solio suo considentem, cumque universæ copiæ coelestes ipsi astarent, hac fatus est: Quis Achaa- bum regem Israelicum decipiet, ut cum exercitu Rema Galaad.tidis oppidum proficiscatur atque C Reg. xx, 15. [[ Paral. xx, 54. * Psal. cxv, 134. * III Reg. xxi, 13. Job 1, 11. Reg. xx, 42. * ill Reg. xX11, 18. • L] Reg.

θεσιν τῶν πινόντων ἀφορῶσα ἡ Γραφή μέλι ὕδωρ ἐκάλεσεν. Μετὰ δὲ ταῦτα κρατεῖ Ιωᾶς, ὅς ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πάσας τὰς ἡμέρας Ἰωδάς του ἀρχιερέως. Οὗτος ζήσας ἔτη ολ' και θανών θήκης ἠξιώθη βασιλικής. Αὐτοῦ δὲ θανόντος ἐξέκλινεν Ἰωᾶς εἰς ἀσέβειαν. Εφ᾽ ᾧ καὶ στέλλονται προφῆται πρὸς αὐτὸν τὸν Ἰωᾶν, μεθ' ὧν καὶ ὁ τοῦ Ἰωδάς Ζαχαρίας, δν καὶ κατέλευσαν ἔνδον τοῦ ὑπαίθρου ἐν τῷ ναῷ. Καὶ ἀποθνήσκων εἶπεν, Ιδε, Κύριε, καὶ κρίνε.. Καὶ οὐ διήμαρτε τῆς αιτήσεως· ἀρρωστία γὰρ πε ρ:πεσὼν ὑπὸ τῶν ὑπηκόων ἐσφάγη. Ὁ δὲ τούτου υἱὸς 'Αμασίας βασιλεύσας καὶ τῇ θείᾳ συμμαχία τοὺς Ἰδουμαίους νικήσας καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν ἀν- δραποδίσας ὕστερον ἱερουργει αὐτοὺς ὁ ἀνόητος ἐτίσ μησε, την νίκην αὐτοῖς λογισάμενος. Πρὸς ἐν ὁ προς φήτης • Εγνων ὅτι ἐβουλεύσατο Κύριος τοῦ διαφθεί ραί σε· › ὁμοίως γὰρ πατρὶ ἐτελειώθη. Ἐπαινεῖ δὲ τὸν Ὀξίαν ἡ θεία Γραφή «Ην, ο γάρ φησιν, εἰκζητῶν τὸν Κύριον ἐν φόβῳ Κυρίου ἐν ταῖς ἡμέραις Ζαχαρίου. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπιθυμήσας είσ ελθεῖν εἰς τὰ ἄδυτα καὶ θυμιᾶσαι, καὶ ἐλεγχθείς ὑπὸ τοῦ ἀρχιερέως καὶ τῶν ὀγδοήκοντα ἱερέων. Εἶπον γὰρ πρὸς αὐτὸν, ο Οὐκ ἔξεστί σοι, Οξία, θυμιᾷν, ἀλλὰ τοῖς ἱερεῦσι τοῖς υἱοῖς Ααρών ο ὁ δέ, ο Ούχι βασιλεύς εἰμι καὶ ἀλουργίδα βασιλικήν περιβέβλη- μαι ; » Ελεπρώθη οὖν ἐπὶ τούτῳ. Ἐντὸς δὲ τούτου καθημένου διὰ τὴν λέπραν, ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἰωαθαμ τὴν βασιλείαν διεθύνων ἦν. Ετερος δὲ Ζαχαρίας ἦν ὁ τοῦ Ἰωδάς, ὃν Ἰωᾶς κατέλευσε, καὶ ἕτερος ὁ ἐπὶ τοῦ Ὀξίου. Οἶμαι δὲ τοῦτον εἶναι, φησὶ Θεοδώρητος, περὶ οὗ πρὸς Ησαΐαν ἔφη ὁ Κύριος, « Ποίησόν μοι μάρτυρας πιστοὺς ἀνθρώπους, τὸν Ουρίαν τὸν ἱερέα καὶ Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου. » ᾿Αχατζ δὲ ὁ τοῦ Ἰωάθαμ πάντας ὑπερενίκησε τῇ ἀτεβείᾳ, ἐφ᾽ ᾧ καὶ πολλὰ κακὰ εὕρατο. Καὶ οὐδὲ οὕτω συνῆκεν, ἀλλὰ, « Ζητήσω, » ἔλεγε, τοὺς θεούς τῶν ἐθνῶν τοὺς τύπτοντάς με, καὶ θύσω αὐτοῖς, καὶ ἀντιλήψονται μου. ο ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ διῆγεν ἐν πυρί. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ως μὲν Ιώσηπος ἱστορεῖ, ἕνα τῶν υἱῶν αὐτοῦ ὡλοκαύτωσε τῷ Βάαλ. Ἐγὼ οἶμαι, φησὶ Θεοδώρητος, τὸ μέχρις ἡμῶν φθά- σαν τῆς πλάνης εἶδος ἐντεῦθεν αινίττεσθαι. Απαξ γὰρ τοῦ ἔτους πυρὰς ὁρῶμεν ἀναπτομένας, καὶ ταύ ταις τινὰς ὑπεραλλομένους παῖδάς τε καὶ ἄνδρας, ἀλλὰ καὶ βρέφη παραφερόμενα διὰ τῆς φλογὸς ὑπὸ τῶν μητέρων αὐτῶν. Εδόκει δὲ τοῦτο ἀποτροπια σμός τις εἶναι καὶ κάθαρσις. Ταύτην οἶμαι κατὰ τοῦ Αχατζ γεγενῆσθαι τὴν κατηγορίαν, δν καὶ ἀποθα νόντα τιμῆς βασιλικῆς οὐκ ἠξίωσαν. ANNALIUM PARS II. A tolerabili quadam in solitudine siti, aqua reperta melle satiari se putabant. Quo fit ut res; icientes Litteræ sacræ ad illorum affectionem qui aquam hauriebant, eam ipsam appellatione mellis digna- tae sint. Secundum hac imperio potitus est Joas, qui erga Deum se recte gessit, quandiu pontifex ma- ximus Joia las superstes fuit; qui cum annis cen- tum et triginta vivendo expletis fato functus fuis- set, tantum honoris est c: nsecutus, ut regio sepul- ero inferretur. Cum autem rebus humanis exemptus esset, ad impietatem deinde rex Joas deflexit. Quam ob causam vates nonnulli ad eum ablegantur, quos inter et Joiada pontificis filius Zacharias fuit, quem Joas rex in parte templi sub dio sita lapidibus adobruit. Cum moreretur, hujus- B modi verbis usus est : cluspic:to hæc, Domine, ac punito "., Neque petitio ipsius irrita fuit: namn rex in morbum cum incidisset, suis a subditis est in- terfectus. Ejus filius Amasias cum regnum occu- passet et ope divina victoriam de Idumæis repor- tasset eorumque divos evertisset, tandem fa'uus homo consecratos religiose coluit et partam victo” tiam ipsis acceptam retufit. Quapropter ei vates quidam denuntiavit statuisse Deum Amasiam e medio tollere ". Neque multo post consimili mortis genere quo pater exstinctus est. C dignos, Uriam sacerdotem et Zachariam Barachiæ Celebrant deinde Litteræ sacræ regem Oziam, nimirum quod Dei studiosus et metuens fuerit, quandiu Zacharias fuerit superstes. Ab eo tempora incensus est libidine quadam ingrediendi adyta et suffitum in eis faciendi; quo in cenatu a pontifice ac sacerdotibus reprehensus, qui dicerent ne- quaquam ipsi fas esse suflitum ut istic faceret, cujus rei posteris Aaronis sacerdotibus jus esset, lepra correptus est. Cum antem lepræ causa domi conclusus delitesceret, Joathamus ipsius filius regnum administrabat. Ac Zacharias hic, qui Ozia regnante vixit, alius fuit ab Joiada pontificis filio, quem Joas rex lapidibus obruit. Theodoretus ait existimare se Zachariam hunc illum ipsum esse, de quo Dominus ad Isaiam verbis hisce mentio- nem fecerit Adhibeto mihi testes, viros fide filium ".> Post hunc Achazus Joathami filius impietate cunctos superavit, quapropter multa passus est mala. Ac ne s'c quidem prudentior factus. Quæ- ram, inquit, deos gentiles, qui me flagellant, eisque sacra faciam, ac impetrabo tandem ut D opem mihi ferant. Quin etiam liberos suos per ignem trajecit. Quid autem istuc verbum sibi quæso, vult ? Josephus tradit Achazum quemdam • suorum filiorum Baali calido sacrificio concremasse. Verum Theodoretus aliter censet. ‹ Arbitror, in- quit, hisce verbis significari speciem quamdam er- roris, qui ad nostra usque tempora duravit. Vide- mus enim semel in anno rogos accendi, quibus in- jiciantur pueri`quidam et viri. Quin etiam infantes ɔb ipsis matribus per flammam transportantur. Quæ res videtur esse quasi quædam averruncatio et lustratio. Hanc ob causam Achɔzum ipse reprehendi putal, quem morte sublatum regio ſunere 'sui non cohonestarunt. *** II Paral. xxıy, 22. II Paral. xxv, 16. Isa. VIII, 2.

θεσιν τῶν πινόντων ἀφορῶσα ἡ Γραφή μέλι ὕδωρ ἐκάλεσεν. Μετὰ δὲ ταῦτα κρατεῖ Ιωᾶς, ὅς ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πάσας τὰς ἡμέρας Ἰωδάς του ἀρχιερέως. Οὗτος ζήσας ἔτη ολ' και θανών θήκης ἠξιώθη βασιλικής. Αὐτοῦ δὲ θανόντος ἐξέκλινεν Ἰωᾶς εἰς ἀσέβειαν. Εφ᾽ ᾧ καὶ στέλλονται προφῆται πρὸς αὐτὸν τὸν Ἰωᾶν, μεθ' ὧν καὶ ὁ τοῦ Ἰωδάς Ζαχαρίας, δν καὶ κατέλευσαν ἔνδον τοῦ ὑπαίθρου ἐν τῷ ναῷ. Καὶ ἀποθνήσκων εἶπεν, Ιδε, Κύριε, καὶ κρίνε.. Καὶ οὐ διήμαρτε τῆς αιτήσεως· ἀρρωστία γὰρ πε ρ:πεσὼν ὑπὸ τῶν ὑπηκόων ἐσφάγη. Ὁ δὲ τούτου υἱὸς 'Αμασίας βασιλεύσας καὶ τῇ θείᾳ συμμαχία τοὺς Ἰδουμαίους νικήσας καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν ἀν- δραποδίσας ὕστερον ἱερουργει αὐτοὺς ὁ ἀνόητος ἐτίσ μησε, την νίκην αὐτοῖς λογισάμενος. Πρὸς ἐν ὁ προς φήτης • Εγνων ὅτι ἐβουλεύσατο Κύριος τοῦ διαφθεί ραί σε· › ὁμοίως γὰρ πατρὶ ἐτελειώθη. Ἐπαινεῖ δὲ τὸν Ὀξίαν ἡ θεία Γραφή «Ην, ο γάρ φησιν, εἰκζητῶν τὸν Κύριον ἐν φόβῳ Κυρίου ἐν ταῖς ἡμέραις Ζαχαρίου. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπιθυμήσας είσ ελθεῖν εἰς τὰ ἄδυτα καὶ θυμιᾶσαι, καὶ ἐλεγχθείς ὑπὸ τοῦ ἀρχιερέως καὶ τῶν ὀγδοήκοντα ἱερέων. Εἶπον γὰρ πρὸς αὐτὸν, ο Οὐκ ἔξεστί σοι, Οξία, θυμιᾷν, ἀλλὰ τοῖς ἱερεῦσι τοῖς υἱοῖς Ααρών ο ὁ δέ, ο Ούχι βασιλεύς εἰμι καὶ ἀλουργίδα βασιλικήν περιβέβλη- μαι ; » Ελεπρώθη οὖν ἐπὶ τούτῳ. Ἐντὸς δὲ τούτου καθημένου διὰ τὴν λέπραν, ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἰωαθαμ τὴν βασιλείαν διεθύνων ἦν. Ετερος δὲ Ζαχαρίας ἦν ὁ τοῦ Ἰωδάς, ὃν Ἰωᾶς κατέλευσε, καὶ ἕτερος ὁ ἐπὶ τοῦ Ὀξίου. Οἶμαι δὲ τοῦτον εἶναι, φησὶ Θεοδώρητος, περὶ οὗ πρὸς Ησαΐαν ἔφη ὁ Κύριος, « Ποίησόν μοι μάρτυρας πιστοὺς ἀνθρώπους, τὸν Ουρίαν τὸν ἱερέα καὶ Ζαχαρίαν υἱὸν Βαραχίου. » ᾿Αχατζ δὲ ὁ τοῦ Ἰωάθαμ πάντας ὑπερενίκησε τῇ ἀτεβείᾳ, ἐφ᾽ ᾧ καὶ πολλὰ κακὰ εὕρατο. Καὶ οὐδὲ οὕτω συνῆκεν, ἀλλὰ, « Ζητήσω, » ἔλεγε, τοὺς θεούς τῶν ἐθνῶν τοὺς τύπτοντάς με, καὶ θύσω αὐτοῖς, καὶ ἀντιλήψονται μου. ο ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ διῆγεν ἐν πυρί. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ως μὲν Ιώσηπος ἱστορεῖ, ἕνα τῶν υἱῶν αὐτοῦ ὡλοκαύτωσε τῷ Βάαλ. Ἐγὼ οἶμαι, φησὶ Θεοδώρητος, τὸ μέχρις ἡμῶν φθά- σαν τῆς πλάνης εἶδος ἐντεῦθεν αινίττεσθαι. Απαξ γὰρ τοῦ ἔτους πυρὰς ὁρῶμεν ἀναπτομένας, καὶ ταύ ταις τινὰς ὑπεραλλομένους παῖδάς τε καὶ ἄνδρας, ἀλλὰ καὶ βρέφη παραφερόμενα διὰ τῆς φλογὸς ὑπὸ τῶν μητέρων αὐτῶν. Εδόκει δὲ τοῦτο ἀποτροπια σμός τις εἶναι καὶ κάθαρσις. Ταύτην οἶμαι κατὰ τοῦ Αχατζ γεγενῆσθαι τὴν κατηγορίαν, δν καὶ ἀποθα νόντα τιμῆς βασιλικῆς οὐκ ἠξίωσαν. ANNALIUM PARS II. A tolerabili quadam in solitudine siti, aqua reperta melle satiari se putabant. Quo fit ut res; icientes Litteræ sacræ ad illorum affectionem qui aquam hauriebant, eam ipsam appellatione mellis digna- tae sint. Secundum hac imperio potitus est Joas, qui erga Deum se recte gessit, quandiu pontifex ma- ximus Joia las superstes fuit; qui cum annis cen- tum et triginta vivendo expletis fato functus fuis- set, tantum honoris est c: nsecutus, ut regio sepul- ero inferretur. Cum autem rebus humanis exemptus esset, ad impietatem deinde rex Joas deflexit. Quam ob causam vates nonnulli ad eum ablegantur, quos inter et Joiada pontificis filius Zacharias fuit, quem Joas rex in parte templi sub dio sita lapidibus adobruit. Cum moreretur, hujus- B modi verbis usus est : cluspic:to hæc, Domine, ac punito "., Neque petitio ipsius irrita fuit: namn rex in morbum cum incidisset, suis a subditis est in- terfectus. Ejus filius Amasias cum regnum occu- passet et ope divina victoriam de Idumæis repor- tasset eorumque divos evertisset, tandem fa'uus homo consecratos religiose coluit et partam victo” tiam ipsis acceptam retufit. Quapropter ei vates quidam denuntiavit statuisse Deum Amasiam e medio tollere ". Neque multo post consimili mortis genere quo pater exstinctus est. C dignos, Uriam sacerdotem et Zachariam Barachiæ Celebrant deinde Litteræ sacræ regem Oziam, nimirum quod Dei studiosus et metuens fuerit, quandiu Zacharias fuerit superstes. Ab eo tempora incensus est libidine quadam ingrediendi adyta et suffitum in eis faciendi; quo in cenatu a pontifice ac sacerdotibus reprehensus, qui dicerent ne- quaquam ipsi fas esse suflitum ut istic faceret, cujus rei posteris Aaronis sacerdotibus jus esset, lepra correptus est. Cum antem lepræ causa domi conclusus delitesceret, Joathamus ipsius filius regnum administrabat. Ac Zacharias hic, qui Ozia regnante vixit, alius fuit ab Joiada pontificis filio, quem Joas rex lapidibus obruit. Theodoretus ait existimare se Zachariam hunc illum ipsum esse, de quo Dominus ad Isaiam verbis hisce mentio- nem fecerit Adhibeto mihi testes, viros fide filium ".> Post hunc Achazus Joathami filius impietate cunctos superavit, quapropter multa passus est mala. Ac ne s'c quidem prudentior factus. Quæ- ram, inquit, deos gentiles, qui me flagellant, eisque sacra faciam, ac impetrabo tandem ut D opem mihi ferant. Quin etiam liberos suos per ignem trajecit. Quid autem istuc verbum sibi quæso, vult ? Josephus tradit Achazum quemdam • suorum filiorum Baali calido sacrificio concremasse. Verum Theodoretus aliter censet. ‹ Arbitror, in- quit, hisce verbis significari speciem quamdam er- roris, qui ad nostra usque tempora duravit. Vide- mus enim semel in anno rogos accendi, quibus in- jiciantur pueri`quidam et viri. Quin etiam infantes ɔb ipsis matribus per flammam transportantur. Quæ res videtur esse quasi quædam averruncatio et lustratio. Hanc ob causam Achɔzum ipse reprehendi putal, quem morte sublatum regio ſunere 'sui non cohonestarunt. *** II Paral. xxıy, 22. II Paral. xxv, 16. Isa. VIII, 2.

Α παγίτης θείας Διονύσιος, ὥστε καθ' ὑπερβολὴν ἐκ- πλῆξαι τους Βαβυλωνίους καὶ ὡς ἰσοθέῳ τινὶ τῷ Εζεκίᾳ καθυποτάξαι αὐτούς. κληδο- νίζεσθαι κληδόνα κλῶ, καλώ, Αt Μετὰ δὲ Εζεκίαν κρατεῖ Μανασσῆς ὁ υἱὸς αὐτοῦ· Οὗτος σὺν ταῖς λοιπαῖς αὐτοῦ κακίαις προσεκύνησε καὶ πάσῃ τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστι τοῖς ἄστρασι, καὶ ἐκληδονίζετο, ήγουν διὰ λόγων παρε- τηρεῖτο τὰ ἐκβησόμενα, εἰ καί τίνες ἕτεροι κληδόνα λέγουσι τὴν διά τινων ἐπῳδῶν ὁλκὴν τῶν δαιμόνων καὶ καταφοράν · ἐφ᾽ ᾧ καὶ κληδὼν ἐτυμολογεῖται παρ' αὐτοῖς παρὰ τὸ κλῶ τὸ καλῶ. Καὶ οἰωνίζετο δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις ὁ Μανασσῆς, ήγουν τὰς τῶν ὀρνέων πτή- σεις παρετηρεῖτο, κἀντεῦθεν τοῦ μέλλοντος καταστο χαζόμενος ἦν. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ὁ ποιητὴς Όμηρος ἔλεγεν. « 'Αλλ' άγε δή τινα μάντιν ἐρείομεν ἡ ἱερήα, ἢ καὶ ὀνειροπόλον· καὶ γάρ τ' ὄναρ ἐκ Διός ἐστιν. » Πρόσεχε οὖν ὅτι καὶ διὰ τῆς τοιάσδε πτήσεως τῶν ὀρνέων καὶ δι' ἤπατος προβάτων καὶ δι᾿ ὀνείρων αὐτῶν ἐδόκουν οἱ παλαιοὶ τὸ μέλλον προορᾷν. Καὶ οἱ μὲν ἀρχαιότεροι ἐκεῖνοι, καθάπερ εἴρηται, καὶ πτήσεσιν ὀρνέων καὶ ἄλλοις τοιούτοις, κατά γε δοκοῦν αὐτοῖς, τοῦ μέλλοντος ἐστοχά ζοντο. Ὅτι δὲ τὸ παρατηρεῖσθαι τοιῶσδε ή τοιῶσδε κεκώλυται, δῆλον μὲν καὶ ἐξ ἄλλων πολλῶν, οὐχ ἧττον δὲ καὶ ἐξ ὧν ὁ μέγας διείληφε Βασίλειος. Επεξηγούμενος γὰρ τὸ ἐν τῇ κατὰ τῆς Ἰουδαίας δευτέρα δράσει τοῦ προφήτου Ησαίου ῥητὸν τὸ κατὰ λέξιν οὕτωσὶ διαλαμβάνον, ὅτι « Ενεπλήσθη ὡς τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἡ χώρα αὐτῶν κληδονισμῶν, ὡς ἡ τῶν ἀλλοφύλων, καὶ τάδε διέξεισιν· Ορᾷς ἡλίκον κακὰν τὸ κληδονίζεσθαι. Εξω τῆς παρὰ Θεοῦ ἐπι- μελείας ποιεῖ τὴν προσέχοντα αὐτῷ. Πολλοὶ τῶν Χριστιανῶν ἀδιαφόρως ωτακουστοῦσι καὶ φήμας θηρῶνται και συμβόλοις προσέχουσιν. 'Αλλ' ἄκουε ὅτι ἀπερρίφη ὁ λαὸς ὁ ταῦτα περιεργαζόμενος. Πολλαὶ γὰρ ἐκ τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου μαντείαι καὶ κληδόνες καὶ οἰωνισμοί και ορνιθοσκοπίαι διαθέ βληνται ὡς δαιμόνων εὑρέματα. «Οὐκ οἰω:ιεῖσθε, ο γάρ φησιν, « οὐδὲ ἐρνιθοσκοπεῖσθε. Τὰ γὰρ ἔθνη, εὓς Κύριος ὁ Θεὸς ἐξολοθρεύει ἀπὸ προσώπου αυτ τοῦ, οὗτοι κληδόνων καὶ μαντειῶν ἀκούσονται. Σοὶ δὲ οὐχ οὕτως δέδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. » "Ατοπον γὰρ τὸν ἔχοντα τὴν ἐκ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Θεοῦ συμβουλὴν πρὸς τὴν ὑπὲρ τῶν πρακτέων σκέψιν συμβούλους ἑαυτοῦ παραλαμβάνειν τὰ ἄλογα, μάλω λον δὲ οὐδὲ συμβούλους, ἀλλὰ διδασκάλοις χρῆσθαι καὶ νομοθέταις. Καὶ τὸν μὲν ἑαυτοῦ κίνδυνον παρα- κείμενον καὶ ἐν ὀφθαλμοῖς ὄντα οὐκ οἶδεν ἡ ὄρνις, σοὶ δὲ τὸ μέλλον προαγορεύσει ; Εἰ δὲ ἀπὸ δαιμόνων ενεργείας ἀπατηλῶς περιπέτονται, μή μοι καθέζου δεσποτῶν ὁπάταις προσκεχηνώς, μηδὲ γίνου διαβο λικαῖς ἔκδοτος ἐνεργείαις, ὅς ἐπειδὰν ἄπαξ· λάθη MICHAELIS GLYCE ཉ-2 mis rat, ut supra quoque indicatum est, quam quod miraculum illud in sole accidisset. Nam solis illam regressionem tam novam prorsus et inusita- tam fuisse tradit Areopagita Dionysius, ut Babyloniis stupori esset, eisque præberet occasionem ultro se submittendi Ezechiæ tanquam homini divino. Post Ezechiam Manasses ejus filius inperio po- titur. Hic inter alia facinora quæ commisit, etiam copias caeli universus adorabat, hoc est sidera, et ariolationibus utebatur, hoc est omina de fu- turorum eventu observabat, quod Graci dicunt, quanquam alii quidam volunt vocari geniorum per excantationes cerlas attractionem et c sublimi deductionem; qua de causa tradunt ejus vocis originem esse a verbo quod idem sit cum significationem evo candi habente. Præterea Manasses auguriis uteba, tur, hoc est avium volatus observabat, deque illis conjecturas rerum futurarum sumebat. Atque hoc illud ipsum est, cujus in hisce versibus mentionem Homerus fecit: Quin vel sacrificum vel vatem arcessimus ultro, vel conjectorem, faciat qui som- nia plana. A Jove namque ipso proficisci somnia scimus. Nimirum hinc animadvertere potes, exi- stimasse priscos illos homines futurorum cog- nitionem percipi de tali vel tali avium volatu vel ex pecudum jccinoribus vel ipsis denique somniis. > B At vero quod volatus avium, pecudum jecinora somniaque hoc illove modo observari nefas sit ac C prohibitum, eum aliis ex argumentis et indiciis est perspicuum, iisque non paucis, tum ex illis quæ magnus noster Basilius est complexus. Declarans enim hoc in secunda visione adversus Judæos Isaia vatis dictum, cujus hæc ipsa verba sunt: «Re- ferta est regio ipsorum ariolationibus, sicut olim, cum eam extranei possiderent ",, hujus- nodi quædam subjicit: Vides quantum malum sit ariolatio, quod scilicet fariat ut homo ipsi deditas Dei cura prorsus excidat. vero multi Christia- norum citra ullum discrimen auribus ostenta¸ cap- tant, omina venantur, animum notis et signis ad- vertunt. Sed audi tu, quid hoc loco dicatur, ni- mirum populum illum rejectum esse qui hæc curi- ose observaverit. Etenim complures divinationes, D ut violationes, ominationes, auguria, lege Mosaica tanquam malorum geniorum inventa prohibentar. Nam exstant hæc in ea verba: «Non ulla vel omina vel auguria captabitis. Quippe nationes istæ, quas Dominus vestra causa de medio tollit, ariolation ribus et aliis vaticiniis utuntur. Vobis autem Do- minus Deus ille vester id nequaquam permittit”. Absurdum enim fuerit, ut qui de præscriptis a Deo consilium habere potest, ad considerationem rerum agendarum animalia bruta pro consiliariis adhibe- nt, imo eis ne pro consiliariis quidem, sed magis:ris ‘et legum quasi latoribus utatur. Itidem propositum sibi periculum et ante oculos imminens ignorat * Isa. 11, 6. " Deut. xviii, 10. . Difized by Google

σχουσι, τὴν τοῦ Μωσέως ἐπικτῶνται πεντάτευχον· καὶ οὕτω τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἐπιγνόντες ἀβλαβείς τοῦ λοιποῦ διετηρήθησαν, εἰ καὶ εἰς αἱρέσεις ἐντεῦ θεν ἐξώκειλαν, ἅτε μὴ κατ' ὀρθὸν λόγον ταῖς ἱεραῖς βίβλοις ἐγκύπτοντες. Τὰ δὲ ἔτη τῶν βασιλευσάντων ἐν Σαμαρεία αν' καὶ γ', ἐκ διαφόρων μὲν γεγονότων, πάντων δὲ πεποιηκότων τὸ πονηρὸν κατὰ τὴν ἁμαρ τίαν Ιεροβοάμ. . Τὴν μὲν οὖν ἀπὸ Περσίδος των Ιουδαίων ἐπάνο δον ἐξηγήσατε τε ὁ Εσδρας καὶ συνεγράψατο. Η δὲ πρόφασις τῆς ἐπανόδου κατὰ τὸν Ἰώσηπον αὕτη. Τρεῖς στρατιῶται φυλάσσοντες τὴν βασιλέα, ἐν οἷς ἦν καὶ Ζοροβάβελ, ἤρισαν ἐν προβλήματι τεθείσης συμφωνίας αἰτῆσαι τὸν νικῶντα ἅπερ ἂν ἐθελήσῃ Β παρὰ τοῦ βασιλέως. Τοῦ τοίνυν ἑνὸς εἰπόντος νικαν τὸν οἶνον, καὶ τοῦ ἑτέρου τὸν βασιλέα, ὁ Ζοροβάβελ εἶπε νικὴν τὰς γυναῖκας, καὶ ὑπὲρ πάντα τὴν ἀλή- θειαν. Καὶ ἐπεὶ ταῦτα εἰρηκώς νενίκηκε, καὶ ἤκουσεν αἰτήσασθαι βούλεται, ηξίωσεν αὐτὸν ἀφεθῆναι τὴν αἰχμαλωσίαν. Ο δὴ καὶ γέγονε τηνικαῦτα καὶ γὰρ ἐπληροῦντο τὰ δ' ἔτη τῆς θείας ὀργῆς. Καὶ οἱ μὲν οἰκοδομοῦντες τὸν ναὸν ἦταν Ζοροβάβελ καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ἰωσεδέκ, οἰκοδομη- θῆναι δὲ ὁ τοιοῦτος ἔφθασε ναὸς τὴν δευτέραν ταύ τὴν οἰκοδομὴν ἐν χρόνοις μς' διὰ τὸ παρὰ τῶν γειτονούντων ταύτην κωλύεσθαι· ἡ γὰρ πρώτη ἐν χρόνοις εἴκοσι ἐγένετο παρὰ Σολομῶντος, ὡς Εσδρας ἱστορεῖ. Καὶ τὴν μέντοι ἀπὸ Βαβυλῶνος τῶν Ἰου- δαίων, ἐπάνοδον, ναὶ μὴν καὶ τὴν τῶν νεκρῶν παγ- κόσμιον ἀνάστασιν αινιττόμενος ὁ Θεὸς ὑπέδειξε τῷ Ἰεζεκιήλ πεδίον πλῆρες ὀπτῶν νεκρῶν, ἅ παρα- δόξως ἐζωογονήθησαν. Ο μὲν οὖν Εσδρας εὐφυής ὢν προεκόμισε τότε τὸν νόμον, καὶ ἀνέγνω, καὶ ὑπετύπωσε πάντα τὰ κατὰ τὸ ἱερὸν, καὶ τοὺς λαο βόντας ἀλλογενείς γυναῖκας ἐν τῷ καιρῷ τῆς αἰχμαλωσίας ἐκβαλεῖν πεποίηκε. Καὶ οὕτω πάντες καθαρισθέντες ἐποίησαν τὸ Πάσχα. ᾿Αλλὰ καὶ αὖθις γυναῖκας εωρακώς Αζωτίους Εβραίοις ἐπιμιγεί σας, καὶ θρηνήσας, ἔπεισε τὸν λαὸν ταύτας ἐκία- λεῖν ὡς γάμον παράνομον. Λέγεται δὲ καὶ τοῦτο, ὡς εἰ μὴ ἦν ὁ Εσδρας, οὐκ ἂν οὐδὲ ἐν βιβλίον διά γε τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐᾳθυμίαν καὶ τὴν πολυχρόνιον αἰχμαλωσίαν μέχρι τοῦ νῦν διεσώζετο. Προσσχεῖν δὲ ἄξιον καὶ τῷ μεγάλῳ Κυρίλλῳ ἐν τοῖς κατὰ Ἰου λιανοῦ καὶ τάδε περὶ τούτου διειληφότι· Ἐπεὶ δὲ πρὸς τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀπεκομίζοντο οἱ Ἰουδαῖοι καὶ νόμῳ τῷ διὰ Μωσέως παιδαγωγεῖσθαι πάλιν ἐσπού- δαζον, τότε δὴ τότε παρ' αὐτοῖς ἐδέχετο σκήπτρον Ζοροβάβελ ὁ τοῦ Σαλαθιὴλ ἐκ φυλῆς Ἰούδα, ὥστε εἰ καὶ καταλῆξαί φησιν ὁ παράφρων εἰς Σεδεκίαν τὴν τοῦ Δαβίδ βασιλείαν, ματαιάζειν ἔοικε προφα νῶς, εἴ γε μετὰ τὸν τῆς αἰχμαλωσίας καιρὸν τοῖς τῆς βασιλείας θώκοις ὁ Ζοροβάβελ ἐνιδρυμένος έφαι νετο. Οὗτος μὲν οὖν παρέπεμψε τὸ σκήπτρον διὰ τῶν ἐφεξῆς μέχρι τῆς Ηρώδου βασιλείας, ός μητρός μὲν γέγονεν Ἰουδαίας, ἀλλογενοῦς δὲ πατρός. Ἐκλε- λοιπότων γὰρ οὕτω τῶν ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς τὸ ANNALIUM PARS II. A senioribus educti fuissent quinam iis in locis Deus antiquitus coli consuevisset, a quo malis ejusmodi C D afficerentur, quinque Mosis volumina receperunt, eoque modo agnito vero Numine nihil ab eo tempore mali perpessi sunt, quanquam in sectas quasdam deinceps etiam exorbitarunt, ut qui recta ratione libros sacros non inspicerent ac pervolverent. Anni autem illorum qui Samariæ regnarunt sunt 253, ac fuerunt hi diversis orti familis, et omnes ad exempluin Jeroboami se impie gesserunt. Judæorum autem e Perside reditum scriptis lib: is Esdras est complexus. Ejus autem reversionis hæc ſuit occasio, sicuti Josephus quidem memoriæ pro- didit. Tres milites, satellites regii, quorum erat in numero Zorobabelus, contendebant inter sese per occasionen pacti conventi, ut qui vicisset, pos testatem haberet a rege petendi quidquid vellet. Cum igitur unus dixisset vincere vinum, alter re- gem, Zorobabelus feminas vincere statuit, ante omnia vero veritatem. Quod verbum ubi protulisset, victoriam cæteris eripuit petereque jussus est quod libuisset. Tum ille nationem suam captivam in libertatem restitui postulavit, idque continuo factum esi : quippe tum etiam 7O illi anni diving iræ completi erant. Exstruebant autem deinceps Ilierosolymitanum templum Zorobabelus et Jesus Josedeci filius, neque perfici secunda istæc structura potuit ante annum quadragesimum sextum, quod a finitimis nationibus impediretur. Prior vero intra vicesimum annum a Solomone absoluta fuerat, ut Esdras commemorat. Cæterum exemplo quodam declarare volens Deus non modo Judzorum e Ba- bylone reditum, scd etiam universalem ex mortuis resurrectionem, Jezechielo campum ossibus cada- verum plenum ostendit, quæ novo et inusitato miodo vitam recuperabant. Esdras autem, vir præstantis ingenii, legem id temporis protulit, eaque recitata templi structuram universam lineis deformavit. Effecit etiam ut quicunque peregrinas uxores du- rante captivitate duxissent, excluderentur; quo pacto lustratis omnibus Pascha celebratum est. Cumque rursum vidisset Hebræos quosdam cum Azotiis mulieribus consuescentes, deplorato malo auctor populo fuit ut earum conjugio tanquam ille- gitimo valedicerent ipsasque feminas repudiarent. Hoc quoque memoriæ proditum est, quod absque hoc viro fuisset, ne unum quidem librum sacruin habituri essemus, ob Judæorum negligentiam diu- turnamque captivitatem. Animadvertendum hoc etiam, quod eximius ille Cyrillus in libris adversus Julianum scriptis exposuit. Posteaquam, ait, in patriam suam Judai reversi fuissent, seque rursus ad præscriptum legis a Mose tradite magno studio conformare coepissent, Zorobabelus Salathieli filius ex Judaica tribu regnum apud eos occepit. Qua- propter cum vesanus ille Julianus regnum Davidis in Sedecia finem habuisse dicit, palam delirat, quando post captivitatis tempus in regio solio Zoro- balelus cons dit. Idem ad pesteros sceptram trans-

γονεν ἐθνῶν προσδοκία. Οὗτος μὲν οὖν, ὁ διαληφθεις δηλονότι Ηρώδης, τῷ Αὐγούστῳ συμμαχήσας Καί σαρι μετὰ τῶν οἰκείων ἀναλωμάτων, ἡνίκα κατά Κλεοπάτρας" ώρμησε, τὸ βασιλεύειν ἐν Ἰουδαί ὥσπερ τι παρ' ἐκείνου φιλοτίμημα ἔλαβε. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. ἄρχειν λαχόντων ἐγεννήθη ὁ Χριστός· ὃς καὶ γέν Τοῦ Ναβουχοδονόσορ δὲ μεγαλαυχοῦντος καὶ μετ γαλοῤῥη μονοῦντος ἐφ' ᾗ πόλει παγκάλῳ ἔκτισε, φωνή γέγονεν ἐξ οὐρανοῦ λέγουσα· ο Ναβουχοδο νότορ, ἡ βασιλεία σου παρῆλθεν ἀπὸ σοῦ, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐκδιώξουσί σε, καὶ μετὰ θηρίων ἡ κατοίκησίς σου, καὶ χόρτον ἀγροῦ ψωμιουσί σε Καὶ ἑπτὰ καιροὶ ἀλλαγήσονται ἐπὶ σὲ, ἕως οὗ γνῷς ὅτι κυριεύει ὁ Ὕψιστος τῆς βασιλείας τῶν ἀνθρώ πων. Καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ταῦτα συνετελέσθησαν, καὶ σὺν τοῖς ἄλλοις ἐμεγαλύνθησαν αἱ τρίχες αὐτοῦ ὡς λέοντος καὶ οἱ ὄνυχες ὡς ὀρνέου. » Ταῦτα δὲ πέ πουθεν ἅτε μεγαλαυχήσας ἐπὶ τῷ τῆς εἰκόνος δρά ματι θεὸν γὰρ ἐντεῦθεν ἑαυτὸν ὑπέλαβεν. "Οθεν καὶ τὴν ἑαυτοῦ εἰκόνα ἔστησε του προσκυνεῖσθαι ἕνεκεν, καὶ τὴν κάμινον ἐκείνην ἀνήψεν. Μετὰ δὲ ταῦτα ὁρᾷ δεύτερον ὄνειρον, δένδρον εἰς οὐρανὸν φθάνον, παντοίως πετεινἷς περ ηγούμενον. Φωνή ἄνωθεν τομὴν ἀπειλοῦσα τοῦ δέ ἔρου, ἄνευ μέντοι τῆς ῥίζης. Σαφηνίζει καὶ τοῦτο τὸ ὄρα για ὁ Δανιήλ, καὶ ἑπταετίαν λέγει αὐτὸν συναγελάζεσθαι τοῖς ἐν ὄρεσι θηρίοις, είτα πρὸς τὴν βασιλείαν ἐπανελθεῖν. "Ο τι δὴ καὶ γέγονε. Μετὰ τοῦτον κρατεῖ ὁ υἱδ; αὐτοῦ, εἶτα ὁ ἕτερος υἱὸς αὐτοῦ Βαλθάσαρ. Οὗτος συμπόσιον ποιήσας καὶ τοὺς μεγιστάνας αὐτοῦ συγκαλεσάμενος ἐκάθητο μετ Ούων καὶ γαστριζόμενος, υπηρετούμενα έχων τῷ τοιούτῳ συμποσίῳ τὰ ἱερὰ σκεύη ἐκεῖνα ἅπερ ὁ Ναβουχοδονόσορ ἀφείλετο τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις θείου ναοῦ. Ἐπὶ τούτοις οργίζεται ὁ Θεός. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ παντελή καταψηφίζεται τῶν αὐτοῦ καταφρονούντων ἀπώλειαν. Ορᾷ λοιπὸν ὁ Βαλθάσαρ ἐπὶ τῷ κονιά ματι τοῦ οἴκου, ἐν ᾧ ἐκάθητο, ἀστράγαλον χειρός καὶ γράμματα οὕτω διαγορεύοντα· ε Μανή θεκίλ φαρές. » Οθεν καὶ οὐ μικρῶς ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τού τοῖς ἀπορεῖ. Ἐρωτᾷ περὶ τούτων τοὺς ἑαυτοῦ σου φούς· οἱ δὲ μηδὲν εἰδέναι ἔμνυνται. Μετακαλεῖται καὶ ὁ προφήτης Δανιήλ · ἔφθασε γὰρ ἡ ἐν αὐτῷ προ- φητική δύναμις γενέσθαι κατάδηλος, ηνίκα τὴν θαυ- μα στὴν ἐκείνην τοῦ Ναβουχοδονόσορ ὅρασιν καὶ εἶπεν καὶ διεσάφησεν. Εἰκόνα γὰρ εἶδε κατ' ὄναρ πολύ- χρουν καὶ λίθον ἄνευ χειρὸς ἐξ ἄρους τμηθέντα καὶ τὴν εἰκίνα συντρίψαντα. 'Αλλ' ἐπελάβετο τοῦ ἐράμα της. Έξυπνος γεγονώς μαθεῖν ἐζήτει τὴν ὅρασιν. Καὶ πάντων ἀπορούντων τῶν αὐτοῦ τορῶν τε καὶ i MICHAELIS GLYCE misit usque ad Herodis imperium, qui mate qui- A dem Judæa prognatus fuit, patre vero exiranco. Quippe cum defecissent ex tribu Judaide principes, Christus exspectatio genium natus est. Herodes autem, cujus mentionem modo faciebamus, cum opem Augusto Cesari suis impens's atque sumpti- bus id temporis tulisset, quo contra Cleopatram copias ducebat, regnam Judaicum tanquam liberale navatæ operæ præatiam ab eo consecutus est, de ce his quidem hactenus. B Cæterum cum Nabuchodonosor magnifice Semet jactaret ejus urbis nomine quam condendo ad cleg: ntiam insignem perduxisset, vox quaedam de cole est audita, quæ hujusmodi ve: ba pronun- tiaret : e Regnum tuum, Nabuchodonosor, jam tibi periit, adeoque abigeris a mortalium cœtibus, inter feras belluas deges, agri gramine vesceris, anni denique septem hoc modo tibi peragentur, douce agnoveris esse quemdam excelsissimum, cujus do- aninatu ac potestate regna mortalium continean- Lurs. » Qua ubi dicta fuissent, eadem hora respon- dit eventus. Nam inter alia crines ejus excreverunt ad leoninorum crinium Diagnitudinem, itidemque consecutus est ungues qui volucrum ungues æqua- rent. Ilæc autem propterea perpessus ést,quod inter alia nimis magnos sumpsisset animos ob conspe- ctam in somno imaginem. Nam deum se putabat esse. Qua ductus opinione simulacrum suum erexit, ut adoraretur, incensa etiam fornace, in quam præ- cipitarentur, si qui facere imperata renuissent. C Secundum hæc alterum-illud somnium habuit, in quo videbat arborem ad coelum usque pertingentem, in qua omnis generis volucres cantillarent. Secuta est vox cœlitus edita, quæ resectionem arboris, radice tamen excepta, minitabatur. Illud etiam somnium Danielus interpretatur, simulque futurum prædicit ut annos septem inter belluas montanas vagaretur; quo tempore exacto regnum, sicut etiam accidit, recuperaret. Nabuchodonosoris in imperio successor fuit filius ipsius, ac post cum filius alter Balthasarus. Hic instituto convivio, cum magnates suos invitassel, forte sedebat temulentie guleque deditus, adhibi- tis illud ad convivium sacris etiam vasis quæ Na- buchodonosor e divina Hierosolymorum æde sceum abstulerat. Hanc ob causam iratus Deus adversarios invidentes sibi perdere in universunt statuit. Qua. propter accidit ut rex Balthasarus in albario parietis opere domus illius, qua in domo sessitabat convi- vium celebrans, manus articulos cerneret atque litteras, quæ hujusmodi quiddam indicarent: ‹ Mane thecel phares. Quibus verbis rex non mediocriter perturbatus suos de iis sapientes consulit. Qui cum nihil corum se intelligere sacramento confirmassent, Danielus vates arcessitur. Nam vaticinandi vis in co palam facta jam ante fuerat, cum visum illud nocturnum Nabuchodonosoris sane admirandum et indicaret et.declararet. Quippe visus ille sibi fuerat videre per quietem statuam quamdam ingentis magnitudinis, quam lapis absque manu revulsus a monte contriverit. Verum ipsius somnii fuerat obli- ** Dan. IV, D .

γονεν ἐθνῶν προσδοκία. Οὗτος μὲν οὖν, ὁ διαληφθεις δηλονότι Ηρώδης, τῷ Αὐγούστῳ συμμαχήσας Καί σαρι μετὰ τῶν οἰκείων ἀναλωμάτων, ἡνίκα κατά Κλεοπάτρας" ώρμησε, τὸ βασιλεύειν ἐν Ἰουδαί ὥσπερ τι παρ' ἐκείνου φιλοτίμημα ἔλαβε. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. ἄρχειν λαχόντων ἐγεννήθη ὁ Χριστός· ὃς καὶ γέν Τοῦ Ναβουχοδονόσορ δὲ μεγαλαυχοῦντος καὶ μετ γαλοῤῥη μονοῦντος ἐφ' ᾗ πόλει παγκάλῳ ἔκτισε, φωνή γέγονεν ἐξ οὐρανοῦ λέγουσα· ο Ναβουχοδο νότορ, ἡ βασιλεία σου παρῆλθεν ἀπὸ σοῦ, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐκδιώξουσί σε, καὶ μετὰ θηρίων ἡ κατοίκησίς σου, καὶ χόρτον ἀγροῦ ψωμιουσί σε Καὶ ἑπτὰ καιροὶ ἀλλαγήσονται ἐπὶ σὲ, ἕως οὗ γνῷς ὅτι κυριεύει ὁ Ὕψιστος τῆς βασιλείας τῶν ἀνθρώ πων. Καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ταῦτα συνετελέσθησαν, καὶ σὺν τοῖς ἄλλοις ἐμεγαλύνθησαν αἱ τρίχες αὐτοῦ ὡς λέοντος καὶ οἱ ὄνυχες ὡς ὀρνέου. » Ταῦτα δὲ πέ πουθεν ἅτε μεγαλαυχήσας ἐπὶ τῷ τῆς εἰκόνος δρά ματι θεὸν γὰρ ἐντεῦθεν ἑαυτὸν ὑπέλαβεν. "Οθεν καὶ τὴν ἑαυτοῦ εἰκόνα ἔστησε του προσκυνεῖσθαι ἕνεκεν, καὶ τὴν κάμινον ἐκείνην ἀνήψεν. Μετὰ δὲ ταῦτα ὁρᾷ δεύτερον ὄνειρον, δένδρον εἰς οὐρανὸν φθάνον, παντοίως πετεινἷς περ ηγούμενον. Φωνή ἄνωθεν τομὴν ἀπειλοῦσα τοῦ δέ ἔρου, ἄνευ μέντοι τῆς ῥίζης. Σαφηνίζει καὶ τοῦτο τὸ ὄρα για ὁ Δανιήλ, καὶ ἑπταετίαν λέγει αὐτὸν συναγελάζεσθαι τοῖς ἐν ὄρεσι θηρίοις, είτα πρὸς τὴν βασιλείαν ἐπανελθεῖν. "Ο τι δὴ καὶ γέγονε. Μετὰ τοῦτον κρατεῖ ὁ υἱδ; αὐτοῦ, εἶτα ὁ ἕτερος υἱὸς αὐτοῦ Βαλθάσαρ. Οὗτος συμπόσιον ποιήσας καὶ τοὺς μεγιστάνας αὐτοῦ συγκαλεσάμενος ἐκάθητο μετ Ούων καὶ γαστριζόμενος, υπηρετούμενα έχων τῷ τοιούτῳ συμποσίῳ τὰ ἱερὰ σκεύη ἐκεῖνα ἅπερ ὁ Ναβουχοδονόσορ ἀφείλετο τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις θείου ναοῦ. Ἐπὶ τούτοις οργίζεται ὁ Θεός. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ παντελή καταψηφίζεται τῶν αὐτοῦ καταφρονούντων ἀπώλειαν. Ορᾷ λοιπὸν ὁ Βαλθάσαρ ἐπὶ τῷ κονιά ματι τοῦ οἴκου, ἐν ᾧ ἐκάθητο, ἀστράγαλον χειρός καὶ γράμματα οὕτω διαγορεύοντα· ε Μανή θεκίλ φαρές. » Οθεν καὶ οὐ μικρῶς ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τού τοῖς ἀπορεῖ. Ἐρωτᾷ περὶ τούτων τοὺς ἑαυτοῦ σου φούς· οἱ δὲ μηδὲν εἰδέναι ἔμνυνται. Μετακαλεῖται καὶ ὁ προφήτης Δανιήλ · ἔφθασε γὰρ ἡ ἐν αὐτῷ προ- φητική δύναμις γενέσθαι κατάδηλος, ηνίκα τὴν θαυ- μα στὴν ἐκείνην τοῦ Ναβουχοδονόσορ ὅρασιν καὶ εἶπεν καὶ διεσάφησεν. Εἰκόνα γὰρ εἶδε κατ' ὄναρ πολύ- χρουν καὶ λίθον ἄνευ χειρὸς ἐξ ἄρους τμηθέντα καὶ τὴν εἰκίνα συντρίψαντα. 'Αλλ' ἐπελάβετο τοῦ ἐράμα της. Έξυπνος γεγονώς μαθεῖν ἐζήτει τὴν ὅρασιν. Καὶ πάντων ἀπορούντων τῶν αὐτοῦ τορῶν τε καὶ i MICHAELIS GLYCE misit usque ad Herodis imperium, qui mate qui- A dem Judæa prognatus fuit, patre vero exiranco. Quippe cum defecissent ex tribu Judaide principes, Christus exspectatio genium natus est. Herodes autem, cujus mentionem modo faciebamus, cum opem Augusto Cesari suis impens's atque sumpti- bus id temporis tulisset, quo contra Cleopatram copias ducebat, regnam Judaicum tanquam liberale navatæ operæ præatiam ab eo consecutus est, de ce his quidem hactenus. B Cæterum cum Nabuchodonosor magnifice Semet jactaret ejus urbis nomine quam condendo ad cleg: ntiam insignem perduxisset, vox quaedam de cole est audita, quæ hujusmodi ve: ba pronun- tiaret : e Regnum tuum, Nabuchodonosor, jam tibi periit, adeoque abigeris a mortalium cœtibus, inter feras belluas deges, agri gramine vesceris, anni denique septem hoc modo tibi peragentur, douce agnoveris esse quemdam excelsissimum, cujus do- aninatu ac potestate regna mortalium continean- Lurs. » Qua ubi dicta fuissent, eadem hora respon- dit eventus. Nam inter alia crines ejus excreverunt ad leoninorum crinium Diagnitudinem, itidemque consecutus est ungues qui volucrum ungues æqua- rent. Ilæc autem propterea perpessus ést,quod inter alia nimis magnos sumpsisset animos ob conspe- ctam in somno imaginem. Nam deum se putabat esse. Qua ductus opinione simulacrum suum erexit, ut adoraretur, incensa etiam fornace, in quam præ- cipitarentur, si qui facere imperata renuissent. C Secundum hæc alterum-illud somnium habuit, in quo videbat arborem ad coelum usque pertingentem, in qua omnis generis volucres cantillarent. Secuta est vox cœlitus edita, quæ resectionem arboris, radice tamen excepta, minitabatur. Illud etiam somnium Danielus interpretatur, simulque futurum prædicit ut annos septem inter belluas montanas vagaretur; quo tempore exacto regnum, sicut etiam accidit, recuperaret. Nabuchodonosoris in imperio successor fuit filius ipsius, ac post cum filius alter Balthasarus. Hic instituto convivio, cum magnates suos invitassel, forte sedebat temulentie guleque deditus, adhibi- tis illud ad convivium sacris etiam vasis quæ Na- buchodonosor e divina Hierosolymorum æde sceum abstulerat. Hanc ob causam iratus Deus adversarios invidentes sibi perdere in universunt statuit. Qua. propter accidit ut rex Balthasarus in albario parietis opere domus illius, qua in domo sessitabat convi- vium celebrans, manus articulos cerneret atque litteras, quæ hujusmodi quiddam indicarent: ‹ Mane thecel phares. Quibus verbis rex non mediocriter perturbatus suos de iis sapientes consulit. Qui cum nihil corum se intelligere sacramento confirmassent, Danielus vates arcessitur. Nam vaticinandi vis in co palam facta jam ante fuerat, cum visum illud nocturnum Nabuchodonosoris sane admirandum et indicaret et.declararet. Quippe visus ille sibi fuerat videre per quietem statuam quamdam ingentis magnitudinis, quam lapis absque manu revulsus a monte contriverit. Verum ipsius somnii fuerat obli- ** Dan. IV, D .

τοῦτό σοι λείπει μόνον, μὴ τὰς ψήφους ἐξενεγκεῖν πρὶν ἂν ἐν ἑαυτῷ λαλήσῃς τὰ κδ' γράμματα. » Το- σοῦτον δὲ παρὰ τοῖς ὑπηκόοις ἀγαπώμενος ἦν ὥστε Ρωμαῖος ἀνὴρ τὸν βίον ἐκλιπεῖν μέλλων (48) ἐπέ- τρεπε τοῖς ἑαυτοῦ παισὶ χαριστηρίους θυσίας ενεγ- κεῖν τοῖς θεοῖς, ὅτι ζῶντα καταλιμπάνει τον σεβα. στόν. Ἐπεὶ δὲ ὁ Καίσαρ ἐξίστατο τοῦ βίου, ο Πηλ λίνην, ἔφησε, τὴν πόλιν εὑρών (49) καλλίπυργον ταύτην καὶ στερεμνίαν πεποίηκα. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ πολλοὺς ἐν τῇ τελευτῇ μου βούλομαι κροτῆσαι χεῖρας, ὡς ἐπὶ μίμου τελευτῇ καὶ παίκτου τι νός (50). » Ταῦτα δὲ καταπαίζων τοῦ βίου πάντως ἔλεγε. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. φιλήσων αὐτὸν, καὶ οὕτως ἔφη· ο Σεβαστέ Καίσαρ, τέρῳ, σαρακοστός, τεσσαρακοστός, Γίνωσκε δὲ, ἀγαπητὲ, ὅτι ἐν τῷ μβ' ἔτει (51) τῆς βασιλείας τοῦ μνημονευθέντος ἄνωθεν Καίσαρος γε νᾶται τὸ κατὰ σάρκα ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρισ στὸς ἐκ τῆς ἀειπαρθένου Μαρίας. Η γὰρ ἄμωμο; αὕτη γεννᾶται μὲν ἐξ ἐπαγγελίας, τριετίζουσα δὲ προσάγεται τῷ ναῷ (52), καιρὸν ἱκανὸν ἐν τοῖς αὐτοῦ διάγει ἀδύτοις, ὑπ' ἀγγέλου κομίζεται την τροφήν, ὡσεὶ δέκα γίνεται καὶ τεσσάρων ἐτῶν. Σκέπτονται περὶ τούτου οἱ ἀρχιερεῖς, ὡς εἰκός· δεήσεις προσά- γουσι τῷ Θεῷ. Μνηστεύεται τηνικαῦτα τῷ Ἰωσήφ, τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦτο διὰ τῆς βλαστησάσης ράβδου προτρέ ψαντος. Τότε δὴ τότε καὶ πέρας λαμβάνει προφητική ῥῆσις ἡ λέγουσα· « Ιδού δίδοται βιβλίον ἐσφραγισμές γον ἀνδρὶ εἰδότι γράμματα, τουτέστι γάμοις προσω ωμιληκότι, ο καὶ ἐρεῖ, Οὐ δύναμαι ἀναγνῶνα: αὐτὸ, ὅτι ἐσφραγισμένον ἐστίν. » Οὐ πολὺς παρῆλθε καιρὸ;, καὶ θεῖος ἄγγελος πρὸς αὐτὴν καταπέμπε ται, ο Χαίρε, κεχαριτωμένη, λέγων· ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. ο Εκθαμβος οὖν ἐπὶ τῷ ῥήματι γεγονυία, καὶ, • Πῶς ἔσται μοι τοῦτο. » εἰποῦσα, « ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω; ο παρὰ τοῦ Γαβριὴλ ἀκούει καὶ τάδε· • Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι. » Πρόσεχε δὲ ὅτι Πνεῦμα ἅγιον εἰπὼν καὶ δύναμιν Ὑψίστου, ὁ σημαίνει τον Χριστὸν (Χριστὸς γὰρ Θεοῦ δύναμις), ὅλην ἐν τούτῳ τὴν ἁγίαν Τριάδα ἐνέφηνεν. Εἰ γὰρ καὶ μόνος ὁ Υἱος εσαρκώθη, ἀλλὰ καὶ ὁ Πατὴρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον συμπαρῆσαν αὐτῷ σαρκουμένῳ κατὰ τὸ ἀδιαί ρετον τῆς ὁμοουσιότητος, ὡς ὁ μέγας φησὶν Αθα νάσιο;. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν ὅτι ἐν αὐτῷ - ἀβλεψίαν ' MICHAELIS GLYCE 3:2 velle se plurimos ipso moriente manibus plausum deinceps toros alienos contaminaturum. lloc facto A rediturus in patriam Athenodorus, quod Cæsarem nosset hominem esse præcipitis quidem iræ, sed quæ subito deflagraret, ad aurem ejus se inflectit quasi videlicet ipsum deosculaturus, et, ‹ Cæsar, inquit, Auguste, unum adhuc quiddam tibi deest. Noli de reis sententiam prius ferre quam apud te litteras viginti quatuor recitaveris. Cæteroqui tanto erat apud subditos in amore Caesar, ut Ro- manus quidam civis et vita decessurus liberis suis præceperit, gratiarum actionis ergo diis victimas immolarent, quod Augustum post se salvum relin- queret. Caesar ipse cum e vita migraret: Luteam, inquit, urbem inveni, quam ipse pulcris ornatam arcibus et marmorcam effeci. Præterea dicebat dare, quemadmodum mimo vel ludione desinente ficri consueverit. Quæ sane verba non spectabant alio quam quod vitam hanc rideret. Ac de his quidem hactenus. Scito autem, dilecte fili, anno imperii B Lujus, de quo loquimur, Augusti Caesaris 42, quod carnem attinet, Dominum nostrum Jesum Christum ex perpetua Virgine Maria natum esse. Quippe mulier hæc inculpata ex divino promisso nata fuit, cumque tertium attigissel annum, ad templum deducta diu in penetralibus ejus vixit, coin quidem ab angelo victus ei præberetur, donec ad annum atatis pervenisset. Hac de re ponti- fices, ut fierr par erat, inter se consultant et pre- cibus Deum implorant. Inde Josepho despondetur, Deo per virgam quæ germinaverat, ut omnino id fieret, monente. Quapropter id temporis huic ora- culo vatis eventus respondit: En liber obsigna- tus viro litterarum non ignaro datur " (hoc est ei qui in conjugio vixerat) : : atque is responde- Lit : Equidem librum hunc legere nescio, quoniam. obsignatus est. Non longo interjecto tempore di- vinus angelus ad eam ablegatur, qui hujusmodi verbis eam compellat s8 : « Salve, accepta, cui Doni- aus adest. o llis et aliis angeli verbis illa pertur- bata, cum rogasset quonam id pacto fieri posset, quando virum ipsa nesciat, vicissim a Gabrielo audit : • Te Spiritus sanctus invadet, ac supremi potentia inumbrabit, Quibus in verbis notato quod Spiritus sancti mentione facta, itemque po- tentiæ Supremi, qua voce Christus indicatur ( Christus enim Dei potentia est), tota sacrosancta Trinitas expressa sit. Quanquam enim Filius solus carnem adsumpsit, nihilo tamen minus Pater Isa. XXIX, 12. Luc. 1, 28. testamento caverunt, at ab hæredibus, suis prælato victimæ titulo in Capitolium ducerentur, votumn- que pro se solveretur, quod superstitem Augustuin reliquissent, JM. Suetonius cap. 28. et observat Græcos posterioris æri dicere pro idque se docuisse pridem in suo Glossario Græco-barbaro. C D Ut vero infans (Maria) a lacte materno jam abhur- ruit, et maimam attingere noluit, promissionen mater adimplet: et in templum ascendens, juxta votum, eam Deo consecrat, tertium jam tum ætatis agentein annum, Et Evodius in Epistola ad eum- den Nicephorum libro 11, cap. : Trimula cum esset (Maria) in templum est præsentata. Quod autem hic et alibi sæpe in partes advocat Glycam nostrum, tanquam Metochite suo conso- nautem, hoc mirabilem hominis demon- stral. . (48) JM. Suetonius cap. 59 : . Nonnulli patrum (49) JM. Suetonius cap. 27. (50) Idem cap. 99. (51) JM. legit in suo codice σαρακοστῷ δευ (52) JM. Nicephorus, Hist. Eccles. lib. 11, cap, 7.

Α αὐτοῦ, ὅτι τὸ μὲν ἀνδρικῶς οὐσιωθῆναι αὐτὸν ἐκ τῶν ἱερῶν Λογίων ἐμάθομεν, ἀγνοοῦμεν δὲ ὅπως ἐκ παρ- θενικῶν αἱμάτων ἑτέρῳ παρὰ τὴν φύσιν θεσμῷ διεπλάττετο. Καλῶς οὖν ὁ μέγας Αθανάσιος ἔφησεν «"Οτε ἐξελόχευσε, καὶ τὰ τῶν λεχῶν οὐ κατενόησεν. » Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ἡ αὐτὴ καὶ τίκτουσα - καὶ σπαργανοῦσα καὶ τῇ φάτνῃ τὸ παιδίον ἐπανα- κλίνουσα. Καὶ οὕτω μὲν οἱ διαληφθέντες θεῖοι Πατέ- ρες περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ ῥητοῦ τοῦ λέγοντος· « Καὶ οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν, ἕως οὗ ἔτεκεν τὸν Υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον. » Οἱ δὲ τοῦ Μάνεντος κληρονόμοι Παυλικιανοὶ τὸ τοιοῦτον ῥητὸν πρὸς ἴδιον ἐκλαμβά- νοντες θέλημα, τὴν ἄσπιλον τοῦ Κυρίου μητέρα τε ματολογοῦσι μετὰ τὸν σωτήριον τόκον ἑτέρους υἱοὺς ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ παιδοποιῆσαι. · , • . • Γεννᾶται οὖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, καὶ Μάγοι ἐκ Περσίδος εγείρονται, τὸν καινότατον ἐκεῖνον ἀστέρα θεασάμενοι, καὶ εἰς προσκύνησιν αὐτοῦ παραγίνονται, προηγούμενον ἔχοντες τὸν τοιοῦτον ἀστέρα καὶ τὴν ὁδὸν οἷον ὑποδεικνύοντα. Πρόσεχε δέ, ἀγαπητέ διαφωνία γὰρ οὐ μικρὰ παρὰ τοῖς ἁγίοις γίνεται τῆς παρὰ τῶν Μάγων ἔνεκα προσκυνήσεως..Πρῶτον γὰρ ὁ μέγας Ἐπιφάνιος ἐν τῇ βίβλῳ Παναρίῳ διετή λέγει καὶ ἐν οἰκίᾳ παρὰ τῶν Μάγων προσκυνηθῆναι τὸν Χριστόν. Επειδή γὰρ ὁ κατὰ τὴν χώραν αὐτῶν φανεὶς ἀστὴρ τὴν κατὰ σάρκα ἐμήνυσε τοῦ Χριστοῦ γέννησιν, προέ φθασε δὲ δι᾽ ὀλίγου τους Μάγους, ἀγαγεῖν εἰς Ἱερο σόλυμα (κατὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ Ἡρώδης ἀπὸ διε τοὺς ἀναιρεῖσθαι τὰ βρέφη προσέταξε, κατὰ τὸν χρόνον ἂν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν Μάγων), τούτου χά ριν ἀναμνησθεὶς ὁ θεῖος ἀνὴρ διετή παρὰ τῶν Μά γων Εφη προσκυνηθῆναι τὸν Χριστόν. Αλλ' ὁ χρυ σοῤῥήμων Ιωάννης οὐχ οὕτως· οὐδὲ γὰρ ἅμα τῷ γεννηθῆναι τὸν Χριστὸν τηνικαῦτα καὶ τὸν ἀστέρα φησὶ τοῖς Μάγοις ὀφθῆναι. Καὶ ἄκους τί κατὰ ῥῆμα διέξεισιν ἐν τῇ τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἑρμηνείᾳ· Ὁ ἀστὴρ δὲ πρὸ πολλοῦ τῆς γεννήσεως ἐφάνη τοῖς Μάγοις, ἵν᾿ ἐν σπαργάνοις τὸν Χριστὸν προσκυνή σωσι. Πολὺν γὰρ ἔμελλον ἐν τῇ ὁδῷ ἀναλίσκειν τὸν χρόνον. Συνεμέτρησε γὰρ, φησί, τὸν χρόνον δ Θεός, ἂν ἔμελλον ἐν τῇ ὁδῷ ἀναλῶσαι οἱ Μάγοι· καὶ οὕτω κατ' ἐκεῖνον προέφθασεν αὐτοῖς τὸν ἀστέρα, ὡς ἐντεῦθεν ἐν σπαργάνοις προσκυνῆσαι τὸν Κύριον. » ᾿Αλλὰ καὶ ὁ μέγας Αθανάσιος, αὐτός τε ὁ Δαμα σκηνός. Ἰωάννης, ἐν σπηλαίῳ λέγοντες παρὰ τῶν Μάγων προσκυνηθῆναι τὸν Χριστὸν, τὴν τοῦ χρυ- σορρήμονος ἐπιβεβαιοῦσι πάντως εξήγησιν. Οἶδα δὲ, ἀγαπητὲ, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῖς λοιποῖς τοῦ τοιούτου ἀστέρος οὐ μικρῶς ἀμφιβάλλεις, τῇ πα ραδόξῳ τε κινήσει, τῇ στάσει, τῇ ἀποκρυβῇ, τῇ ἀφ' ὕψους συγκαταβάσει, καὶ πᾶσιν ἁπλῶς τοῖς τοιού- MICHAELIS GLYCE maternos etiam parturiginis dolores Virgo puris- sima Christum peperit. Quippe de Joannis Dama- sceni sententia, ubi voluptas et delectatio nulla præcessit, ibi non abs re dicendum etiam dolorem nallum consequi. Et vero fuisse factam conceptio- nem uterique gestationem prorsus inusitato modo, testatur ipse quoque Dionysius Areopagita verbis hujusmodi : • Quod humano quidem niore substan- tiam assumpserit, de sacris oraculis percepimus : sed ignoramus tamen quo pacto de virginco san- guine, prorsus abhorrenti a natura lege, forma- tus sit. » Ideoque dictum ab Athanasio preclare : ‹ Partum edidit nullas tori leges experta. » Etenim absque illo foret, non eadem peperisset ac infan- tem fasciis involutum in præsepe reclinasset. Hanc in sententiam divini Patres, quos indicavimus, de isto Evangelii dicto : « Non cognovit eam, donec Filium suum primogenitum peperit *, » disseruerunt. At Manis hæredes illi Paulciani dictum hoc arbitratu suo torquentes, labis expertem Domini matrem portentose fingunt post salutarem partum liberos alios ex Josepho suscepisse. spelunca Christom a Magis adoratum perhibent. Postquám hoc modo Dominus noster Jesus Chri- B stus natus esset, Magi e Perside ad iter, conspecto sidere prorsus inusitato, se comparant, adorandi- que illius causa proficiscuntur, stellam ducem se- quentes, quæ viam iter ingressis commonstrabat. / Hoc loco, dilecte fili, diligenter iis animum adver- tito quæ dicturi sumus. Nam de Magorum -adora- tione contentio non exigua inter viros sanctos exsistit. Nam primum eximius ille noster Epipha- nius in libro quem Panaria vocavit, Christum jam bimum et quadam. in domo trađit a Magis adora- tum esse. Quia enim conspectum in patria Mago- rum sidus carnalem Christi nativitatem significabat, neque Magus exiguo tempore Hierosolymam perdu- cere poterat, qua quidem ipsa ratione motus Hero- des jussit infantes bimulis majores interfici, habita C nimirum temporis ejus ratione quod a Magis exacte cognoverat, idcirco divinus ille vir, cujus mentionem modo faciebamus, Christum bimulum a Magis adoratum csse prodidit. Verum aliter Joan- nes ille noster aureus orator sentit. Non enim eodem tempore quo Christus est natus, etiam si- dus illud a Magis conspectum esse dicit. In expli- catione Matthæi ad verbum quæ tradat audi : ‹ Multo ante Christi nativitatem sidus illud Magis apparuit, ut Christum in ipsis cunarum fasciis adorarent : quippe non parum in itinere temporis absumpturi erant. » Nimirum hoc dicere vult, Deum tempus certum Magis admensum esse, quod ab- sumpturi essent in itinere ; itaque de ipsius sen- D tentia stellam ejus ante monstravit, ut hoc modo Christum in cunis repertum venerarentur. Hanc Chrysostom expositionem tum Athanasius tum Joannes Damascenus confirmant, cum in antro et Non autem ignoro, dilecte fili, te de quibusdam aliis quoque non parum ambigere, quæ in hac stella consideranda veniunt; et imprimis admirari mo- tum novum ac inusitatum, institutionem, ceulta- ** Matth. 1, 25. . . ' ..

τοις. ᾿Αλλὰ μὴ ἐπὶ πλέον ἀμφίβαλλε· οὐδὲ γὰρ ὁ τοιοῦτος ἀστὴρ εἷς ἐτύγχανε τῶν πολλῶν, οὓς δ θεὸς ἐν τῷ στερεώματι κατ' ἀρχὰς ἔθετο, ἀλλὰ δύο ναμίς τις ἀόρατος ἦν, εἰς ταύτην μετασχηματι σθεῖσα τὴν ὄψιν, ὡς ὁ χρυσορρήμων Ιωάννης φησίν. "Εδει γὰρ καὶ ἐπὶ παραδόξῳ τοιαύτη γεννή- σει καὶ παράδοξον ἀστέρα γενέσθαι μηνυτήν καὶ προάγγελον, ὡς ὁ θειότατός φησι Κύριλλος· εξ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ἐπὶ τοσοῦτον ἔφαι- νεν, οὐκ ἂν ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας ὑπερηκόντιζεν. Εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ἔπεισε τοὺς Μάγους ἐκεῖθεν ἐγερθῆναι καὶ τοσαύτην ὁδὸν στεί λασθαι, οὐκ ἂν οὕτω θαυμασίως εἰς Ἱεροσόλυμα ἤγαγεν, οὐκ ἂν ἐξ ὕψους συγκαταβὰς ἐπάνω του τεχθέντος ἔστη παιδίου, οὐκ ἂν ἄφαντος μετὰ ταῦτα ἐγένετο. Ἐπειδὴ γὰρ ὁδηγούμενοι παρ' αὐτοῦ προσ- εληλύθασι τῷ Χριστῷ καὶ τῇ κατ' αὐτὸν ἀπλανεί πίστει γεγόνασι κάτοχοι, χειραγωγίας οὐκέτι τοιαύ- τῆς ἐδέοντο. Ενθεν τοι καὶ κατ' όναρ χρηματι σθέντες δι' ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Πρὸς τούτοις δε, ἀγαπητέ, τὴν τοῦ ἐν Βουλγαρία ἀρχιεπισκόπου εξήγησιν ἐπὶ μέσου παράγεις, κάν τεῦθεν διισχυρίζῃ μὴ ἐν αὐτῷ τῷ σπηλαίῳ, ἀλλ' ἐν οἰκίᾳ γενέσθαι τινὶ τὴν παρὰ τῶν Μάγων προσκύ νησιν. Ο γὰρ θεῖος οὗτος ἀνὴρ ἐκ τῶν τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου, ὡς ἔοικεν, ὁρμώμενος, τῶν οὕτω περὶ τῶν Μάγων λεγόντων· « Καὶ ἐλθόντες εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ τάδε φησίν, ὅτι μετὰ τὸ γεννηθῆναι τὸν Κύριον καὶ ἐν τῇ φάτνῃ ἀνακλιθῆναι εἰκὸς ἦν εὑρεθῆναι καὶ οἰκίαν τινὰ, ἐν ᾗ παρὰ τῶν Μάγων τὴν προσκύνησιν δέξασθαι. Καὶ ὁ μὲν διαληφθεὶς ἀνὴρ ἔοικε προφανῶς λέγειν μὴ ἐν τῷ σπηλαίῳ, ἐν ᾧ καὶ ἡ φάτνη, τους Μάγους ἰδεῖν τὸν Χριστόν· ὁ δὲ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς τά τε τῆς οἰκίας συμβι βάζων καὶ τὰ τῆς φάτνης αὐτῆς οὕτω φησίν, ὅτι τεκοῦσα μὲν εὐθέως κατέκλινεν· ἐκεῖ πολλῶν καὶ γὰρ συνιόντων διὰ τὴν ἀπογραφὴν οὐκ ἦν οἰκίαν εὑρεῖν. Παράγει δὲ καὶ τὸν θειότατον Λουκᾶν ἐπι- σημαίνοντα τοῦτο καὶ λέγοντα ὅτι διὰ τὸ μὴ εἶναι τόπον ἐν τῷ καταλύματι, ἀνέκλινεν αὐτὸν ἐν τῇ φάτνῃ, μετὰ δὲ τοῦτο ἀνείλετο καὶ ἐπὶ τῶν γονάτων εἶχεν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἔκτῃ ὁμιλίᾳ περὶ τῶν Μάγων οὕτω φησί· . Τί δὲ ὅλως καὶ βασιλείας σύμβολον εἶδον, καλύβην καὶ φάτνην καὶ παιδίον ἐν σπαργάνοις καὶ μητέρα πτωχήν, ιδόν- τε;; ι Καὶ μετ' ὀλίγα· « Πῶς δὲ καὶ ὁ ἀστὴρ, εἰπέ μοι, τόπων οὕτω στενὸν φάτνης καὶ καλύβην ἐδεί κνυεν, εἰ μὴ τὸ ὑψηλὸν ἐκεῖνο ἀφεὶς κάτω κατέβη καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἔστη τῆς κεφαλῆς τοῦ παιδίου ; Καὶ μετὰ ταῦτα· ι Ἐπεὶ οὖν ἤγαγε καὶ ἐχειραγώ- γησε, καὶ πρὸς τὴν φάτνην ἔστησεν, οὐκέτι δι' ἀστέ ρος, ἀλλὰ δι' ἀγγέλου λοιπὸν αὐτοῖς διαλέγεται. Καὶ ἐν τῇ ὀγδόῃ δὲ ὁμιλίᾳ κατὰ λέξιν οὕτω φησί περὶ τῶν Μάγων ε᾿Αλλὰ τί τὸ πεῖσαν αὐτοὺς προσ- * ANNALIUM PARS III. A tionen, de sublimi descensum, aliaque talia. Ve- B C Matth. 11, 11. Luc. 11, 7. D rum hæc nolim tibi nimium negotii facessere. Non enim hæc stella de illorum siderum numero̟ fuit, quæ initio rerum Deus în firmamento collocavit, sed potestas quædam inaspectabilis, in hujusmodi speciem transformata, quemadmodum Joannes Chrysostomus ait. Οportebat enim in nativitate admirabili et inusitata etiam stellam novam ac inusitatam oriri, quæ index esset ac pre- nuntia, sicuti divinus ille Cyrillus loquitur. Nam absque illo foret, non tantum lucis et splendoris habuisset, non medio die radios solares superas- set, non Magis persuasisset ut e patria profecti tantum itineris susciperent, non eos modo tam admirabili perduxisset Hierosolymam, non ex alto se demittens supra natum infantem constitisset, non deinceps conspici desiisset. Posteaquam enim abea ducti ad Christum accesserant et vera illum fide amplexi fuerant, non jam amplius ejusmodi manuductionis egebant. Ideoque oraculo per quietem admoniti alia via suam in patriam sunt reversi. Fortassis autem, dilecte fili, Bulgàriæ pontificis enarrationem in medium prolatam nobis oppones, et ex ea probabis non in spelunca, sed domo qua- dam Christum a Magis adoratum esse. Nimirum divinus ille vir, occasione de verbis Evangelii per Matthæum conscripti sumpta, quæ de Magis ita loquuntur : • Ingressi domum ibidem cum matre Maria puerum viderunt *, . scribit consentaneum esse, post id temporis quo editus in lucem Doιή- nus in præsepi reclinatus fuerit, inventam fuisso domum quamdam in qua Magi eum venerarentur. Adeoque palam Theophylactus indicare videtur Magos.Christam in antro illo non conspexisse, quo præsepe continebatur. Verum Chrysostomus inter se tam ea quæ de domo dicuntur quam quæ do præsepi concilians, Ubi prinium, inquit,maler eum peperisset, in præsepi reclinavit. Quippe quod ma- guæ hominum copie census causa confluxissent, domum invenire non potuerant. Ejus rei testem citat Lucam, qui verbis hisce idem innuerit: ‹ Quia in diversorio locus non esset, in præsepi eum re- clinavit ". Atque inde post eum sublatum in genua collocavit. Idem in earum orationum sexta quibus Evangelium Matthæi explanavit, in hunc modum de Magis loquitur: Cum tugurium et presepe et fasciis involutum puerum et matrem pauperem cernerent, quodnam, obsecro, regni signum videbant ? . Et paulo post. . Quonam, in- quit, pacto (dic mihi) stella tam artum præsepis et tugurii locum indicabat, si non relicto sublimi se demisit et supra caput ipsius pueri constitit?, Rursum post hæc : « Ubi jam adduxisset eos ac juxta præsepe stitisset, non amplius per stellam, sed per angelum eos deinceps alloquitur. » Itidem in oratione octava de Magis ad verbum hæc tra-

Β Ανήγαγον οὖν εἰς Ἱεροσύλυμα τὸν Ἰησοῦν, ὡς Α προείρηται, τῷ Μωσαϊκῷ νόμῳ καὶ αὐτὸν ὑποκεί μενον (14). Μετά μέντοι τὸ ἀναχθῆναι τὸν Ἰησοῦν εἰς Ἱεροσόλυμα, καθά φησιν ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς, φεύγει πρὸς Αἴγυπτον. Εκεῖθεν εἰς Ναζαρέθ ἔρχε- ται, κἀκεῖ τὴν σωματικήν αύξησιν δέχεται. Ωσει ἐτῶν λ' γίνεται, καθά φησιν ὁ θεηγόρος Λουκᾶς, πρὸς Ἰορδάνην πορεύεται, παρὰ Ἰωάννου τὸ βάπτι- σμα δέχεται. Τότε δή, τότε καὶ τοῖς ἀγνοοῦσι γνώρι μας γίνεται· εἰ μὴ γὰρ ἄγνωστος παντάπασιν ἦν, οὐκ ἂν ὁ Πρόδρομος τοῖς ἀπεσταλμένοις πρὸς αὐτ τὸν ἱερεῦσι καὶ Λευίταις ἔλεγεν· «Ἰδοὺ μέσος ὑμῶν ἔστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε, » Ο Πατὴρ ἄνωθεν διὰ τοῦ παναγίου Πνεύματος αὐτὸν ὑποδείκνυσι. Καὶ πρόσχες τῷ βαπτιστῇ λέγοντι· · Ἐγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐκεῖνός μοι εξ. πεν, Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα κατερχόμενον, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. » Εύδηλον οὖν ἐντεῦ- θεν ὅτι πρὸ τῆς ἐν Ἰορδάνῃ ἐπιφανείας αὐτοῦ κατά δηλος οὐκ ἦν οὐδενί· εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν αὐτ τὸς ὁ Πρόδρομος ἔλεγεν. Εγώ διὰ τοῦτο ἦλθον βα πτίζων ἐν ὕδασιν, ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραήλ, και αὖθις· « Κἀγὼ ἑώρακα, καὶ μεμαρτύρηκα τῇ ἀλη θείᾳ, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀγαπητέ, διὰ τοῦτο κατῆλθεν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, ἵνα μή τις νομίσῃ ὅτι χάριν τοῦ Βαπτιστοῦ κατηνέχθη ἄνωθεν ἡ πατρικὴ καὶ θεία φωνὴ, είγε καὶ μᾶλλον ἐκεῖνος μείζων ἐδόκει τοῦ βαπτιζομένου· καὶ ἀρχιερέως γὰρ ἦν υἱὸς καὶ ἐκ στείρας γεγέννηται, καὶ μᾶλλον ὅτι τὸν Ἰησοῦν αὐ- τῆς ἐβάπτιζεν ὡς ἕνα τῶν πολλῶν ἐκεῖσε παραγενό- μενον. Οὐδέπω καὶ γὰρ δῆλα γενέσθαι τὰ κατ' αὐτ τὸν ἔφθασεν, ὡς ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης ἐν τῇ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον δωδεκάτῃ αὐτοῦ ὁμιλίᾳ φησίν. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, εἰ πρὸ τοῦ βαπτισθῆναι παντάπασιν ἄγνωστος ἦν, τὰς εὑρισκομένας όπου δήποτε λοιπὸν ἱστορίας, περί τε τοῦ ὕδατος δηλαδή τοῦ ἐλεγμοῦ καὶ περὶ τῆς ἀρχιερωσύνης αὐτῆς, ἣν λέγουσι παρὰ τῶν Ἰουδαίων δέξασθαι τὸν Χριστὸν, ὡς οὐδὲν ἡγοῦ καὶ ἀπόῤῥιπτε. Εἰ γὰρ τοιοῦτόν τι γενέσθαι προέφθασεν, οὐκ ἂν ὁ εὐαγγελιστής Ιωάν- νης ἔλεγε· « Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν ση- μείων ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ, καὶ ἐπίστευσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς αὐτόν. » Εἰ γὰρ καὶ περὶ τὸ δωδέκατον ἔτος τῆς κατά σάρκα ηλικίας αὐτοῦ ἀνῆλθεν εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ ἐνεφάνισα δῆθεν ἑαυτὸν, ἀλλ᾽ οὐ τὴν οἰκεία ο Καὶ οὐκ ἐγίνω κεν αὐτὴν ἕως οὗ ἐτέκετο τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον. Τέθεικεν οὖν ἐνταῦθα τὸ ἕως οὗ, ἵνα μάθωμεν. ὅτι πρὸ τῶν ὠδίνων ἀνέπα φος ἦν ἡ παρθένος ἐν ἀληθείᾳ· τὸ γὰρ μετὰ ταῦτα ἡμῖν κατέλιπε συλλογίζεσθαι, ὅτι τὴν οὕτω γενομέ την μητέρα και καινῶν ὠδίνων καὶ ξένων λοχευμά των καταξιωθείσαν· οὐκ ἂν οὐδὲ μετὰ ταῦτα δίκαιος ὧν ἐκεῖνος ὑπέμεινε γνῶναι λοιπόν· καὶ οὕτω μὲν ὁ τὰ θεῖα πολὺς ᾿Αθανάσιος, ἐπὶ τῷδε τῷ εὐαγγελικῷ καὶ θείῳ ῥητῷ. Οἱ δὲ τοῦ καταράτου Μανέντος κλη μονόμοι Παυλικιανοί μηδέν τοι τοῦτο ἐννοήσαι δυνη θέντες, καὶ τοῦτο παρήχθησαν, ὡς προείρηται, εἰ- πεῖν ἐπὶ τῇ ἀσπέλῳ καὶ παναμώμῳ τοῦ Κυρίου μη- τρί, ὅτι μετὰ τὸν σωτήριον τόκον ἑτέρους υἱοὺς ἔσχεν ἐκ τοῦ Ἰωσήφ. Μετά μέντοι, ANNALIUM PARS II. C D Igitur, ut diximus, Hierosolymam Jesus defertur tanquam et ipse Mosaic legi subjectus. Post id temporis vero, quemadmodum Chrysostomus censet, in Ægyptum fugit, ac inde Nazaretam re- vertitur, ubi corporis incrementum accipit. Amos aulem, ceu Lucas indicat ", triginta jam natus ad Jordanem se confert, et a Joanne baptizatur. Atque hoc tempore cunctis innotescit, incognitus antea. Nam nisi plane fuisset incognitus, non vates ille sacerdotibus ac Levitis ablegatis ad se dixisset; • En medius inter vos versatur, quem vos igno- ratis". Deinde Pater eum cœlitus per Spiritum sanctum commonstrat. Atque hic mihi vide quid ipse Baptista dicat : • Equidem, ait, non noram ipsum ; verum qui me ad baptizandum ablegavit, is mibi dixit: In quem Spiritum sanctum descen- dere videris, ille mihi charissimus est Filius “, De quibus sane verbis admodum perspicuum est ante ipsius ad Jordanem adventum nemini Christum fuisse notum. Quippe si notus fuisset, Præcursor ille non dixisset se venisse propterea baptizatum aqua, ut Israelicis Christus innotesceret. Idem rur- sus ait : « Vidi ego, veritatique testimonium perhi- bui, eum Dei Filium esse 4.4. Spiritus etiam san- ctus, dilecte fili, propterea descendit in Jesum, ne quis existimaret Baptiste causa paternam divinan- que vocem illam cœlitus auditam esse, quanquain is baptizato longe major esse videretur. Nam et patre pontifice natus fuerat, et matrem habuerat antea sterilem; denique maximum illud erat, quod desuin ipse baptizaret, qui tanquam unus ex multis eo vēnerot. Etenim necdum ipsius conditio et status mortalibus nota erant, quemadmodum Joannes ille Chrysostomus ait in orationum illa- rum quibus Matthæi declaravit Evangelium duo- decima. Quæ cum ita sint, cumque prorsus ante baptis- mum ignotus fuerit, historias illas, ubicunque ian- demi eas repereris, nimirum de aqua explorationis deque pontificatu, quem a Judais Christo delatui esse perhibent, flocci plane facito proque rejecti- tiis ducite. Nam si quid ejusmodi ante contigisset, Joannes evangelista non dixisset : « Hoc miracu- forum initium Canæ in Galilæa Jesus præbuit, suamque majestatem declaravit, et ipsius discipuli fidem ei habuerunt . Etenim quanquam id quoque temporis, cum duodecim natus esset annoɛ, illa de ætate loquendo, ad carnem quæ referenda est, in templum ascendit seque palam exhibuit, ** Luc. 111, 23. “ Joan. 1, 26. “Ibid. 33. **.** Ibid. 34. * Joan. 11, 41. habentur, quæ in C, V, JM. et Leunclaviano codi- cibus desiderantur. la sunt de S. Josepho : et quæ sequun tur. (54) Post vocabulum ὑποκείμενον, in F. quædam

μεῖον ἐκεῖσε τηνικαῦτα εἰργάσατο, μόνην δὲ τὴν ἐπικαθημένην τοῖς αὐτοῦ χείλεσι χάριν ὑπέδειξε και Έκτοτε πάλιν ἑαυτῷ συνεσκίασεν, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν ἐν τῇ κατὰ Ἰωάννην ερμηνεία φησίν. Α θεότητα κατάδηλον ἐντεῦθεν ἐποίησεν, ότι μηδὲ ση Β α Ο μέντοι καλοσκέ- παντος ὁ Μεταφραστὴς ἐν τῷ παρ' αὐτοῦ συγγρα- φέντι μαρτυρίῳ τῶν ἁγίων ἀποστόλων Βαρτολομαίου καὶ Βαρνάβα φησὶ ταῦτα· "Αρτι δὲ τὸν παράλυτον δ Σ υτὴρ Ιασάμενος κατὰ τὴν προβατικήν είχε θεα τὴν τοῦ θαύματος τὸν Βαρνάβαν· διὸ καὶ πρὸς τὰ βάση τῆς καρδίας ἀπιβλεψάμενος, καὶ λόγου μετέ δωκε, καὶ παῤῥησίας τῆς πρὸς αὐτὸν, ὁ τοίνυν Βαρ- νάβας τὴν οἰκίαν Μαρίας τῆς μητρός Ιωάννου, ὃς Μάρκος ἐπελέγετο, καταλαβών (θείαν δὲ τούτου ταύτην είχαν ὁ λόγος) φησὶ πρὸς αὐτήν· 'Ο μέλλων ἔρχεσθαι, Μετὰ δὲ ταῦτα, ήγουν μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ τὸ ἐν Κανᾷ σημεῖον, ἐκλέγεται μαθητάς, δυοκαίδεκα τὸν ἀριθμὸν, ἀπόρους-δὲ πάντας καὶ ἰδιώτας, ἁλιεῖς, ἀγραμμάτους καὶ τῆς μερίδος ὄντας τῶν ἀφανῶν. Διὰ τί δὲ ταῦτα καὶ τίνος ένεκεν ; ἵνα τὸ δι' αὐτῶν κατορθούμενον τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει καὶ σοφίᾳ λογί ζηται. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ἔλεγε πρὸς Παῦλος ὁ Κύριος « Αρκεί σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. » Καὶ ὁ μὲν ἀληθῆς λόγος πτωχείαν καὶ ἰδιωτείαν λέγει προσεῖναι τοῖς μαθηταῖς τοῦ Χριστοῦ (55)· Επιφάνιος δέ τις πρε- σβύτερος ἐν λόγῳ αὐτοῦ, ὃν ἐπὶ τῷ γενεθλίῳ δῆθεν τῆς παναμώμου Μητρὸς τοῦ Κυρίου ἐξέδωκε, καὶ τάδε φησὶν, ὅτι ὁ υἱὸς Ζεβεδαίου Ἰωάννης μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ ἐπώλησε πᾶσαν τὴν αὐτοῦ κτῆσιν τὴν ἐν Ζεβεδῇ καὶ ἐλθὼν εἰς Ἱερου σαλὴμ Αγόρασε τὴν ἁγίαν Σιών· ὅθεν ὡς τοῦ Καϊάφα καταμένοντος ἐν τῇ ἀγορασίς Ἰωάννου, κατὰ τοῦτο λέγεται οὗτος εἶναι γνώριμος τῷ ἀρχιερεῖ· καὶ τὰ μὲν ἡμίση ἔδωκε τῷ ἀρχιερεῖ, εἰς δὲ τὰ λοιπὰ ημίση ητοίμασε τὸ πάσχα, ήγουν τὸ μυστικὸν δεῖπνον τοῦ Χριστοῦ. Ἡνίκα καὶ γὰρ τοῖς μαθη- ταῖς ἔλεγεν ὁ Χριστός· . Υπάγετε πρὸς τὸν δεῖ να, ο Ιωάννην ἐδήλου τὸν Θεολόγον. Ἐκεῖ λοιπὸν ἐτέλεσαν τὸ μυστικὸν δεῖπνον, καὶ ἐκεῖ ἔμειναν· καὶ ὡς οὐκ ἤμην ἐκεῖ, μηδὲ πιστεύσης μοι. Ο γὰρ χρυσορρήμων Ἰωάννης τοσαύτην έλεγε πτωχείαν ἔχειν τόν τε Ζεβεδαῖον καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, ὥστε καθῆσθαι παρὰ τῷ πλοίῳ καὶ δίκτυα βάπτειν διερ ρωγότα καὶ παλαιά. Πῶς δὲ καὶ παρὰ τῇ οἰκίᾳ τοῦ Ιωάννου τὸ μυστικὸν δεῖπνον ὁ διαληφθεὶς ἀνὴρ ετοιμασθήναι λέγει, τὸν δεῖνά τε αὐτὸν εἶναι πρὸς δν οἱ μαθηταὶ παρὰ τοῦ Κυρίου ἐστάλησαν ; Εἰ γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης σύναμα τῷ Πέτρῳ ἀπεστάλη πρὸς τὸν δεῖνα τῆς τοῦ πάσχα χάριν ἑτοιμασίας κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν ἱστορίαν, φαίνεται προφανῶς ὅτι ὁ πρεσβύτερος οὗτος Εὐαγγέλιον οὐκ ἀνέγνω ποτέ. Εἰ γὰρ ἀναγνῶναι ἔφθασεν, ἔγνω ἂν ὅτι ὁ Ἰωάννης ἀπεστάλη πρὸς τὸν δεῖνα, οὐ μὴν αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ὃν ἐπεθύμουν ἰδεῖν οἱ πατέρες ἡμῶν, ἰδοὺ παραγέ γονε. Καὶ ἅμα καταλιπούσα πάντα κατέλαβε τον ναὸν, καὶ τῷ Χριστῷ προσπεσοῦσε πρὸς τὸν οἶκον αὐτῆς εἰσελθεῖν αὐτὸν παρεκάλει, καὶ δὴ καὶ ἀφί κετο. Καὶ ἔστιν οὗτος ἐν ᾧ τὸ Πάσχα μετὰ τῶν ματ θητῶν ἐπετέλεσε. Λόγος δὲ ἄνωθεν εἰς ἡμᾶς καταδέ βηκεν, ὡς κεράμιον βαστάζων τοῦ ὕδατος, ᾧ κατα κολουθεῖν ὁ Χριστὸς τοὺς μαθητὰς ἐπέτρεψε, Μάρ κος ἦν ὁ σοφὸς, ὁ τῆς Μαρίας ταύτης υἱός· ἐν δὴ τῷ τοιούτῳ οἴκῳ καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν ἀνῆλθεν ὑποστρέψαντες οἱ ἀπόστολοι μετὰ τῶν λοιπῶν ἀδελ φῶν, ἐν οἷς ἦν καὶ Βαρνάβας, καὶ Μάρκος. Επιφά νιος δέ τις, εἰ MICHAELIS GLYCE non tamen divinitatem suam istic lioc ipso patere- cit, quando nullum Ilierosolymis prodigium id temporis edidit, sed tantum insidentem labris suis gratiam commonstravit. Et ab eo tempore rursum in umbra quasi quadam delituit, quemadmodum orator ille aureus in enarratione scripti per Joan- nem Evangelii loquitur. Secundum hæc, vi delicet post baptismum ac editum Canæ miraculum, quidem numero discipulos eligit, at homines prorsus inopes et in- doctos, nimirum piscatores, litterarum doctrinaque rudes et plebeiæ conditionis atque status. Quibus- nan, obsecro le causis istud? Ut quidquid ipsi præclare dicerent atque facerent, id omne Dei po- testati sapientiæque tribueretur. Atque hoc illud ipsum est quod Dominus ad Paulum pronuntiavit : • Satis esto tibi grata mnea : quippe mea vis et po- testas in imbecillitate perficitur 4, Non dubium est autenn quin verum sit Christi discipulos pau- peres ac rudes fuisse. Nihilo tamen minus Epipha- nius quidam presbyter in oratione sua, quam de impollutæ Domini Matris nativitate dixit, Joannem Zebedi filium inquit post patris obitumn possessio- nes universas quas Zebedæ habuerit vendidisse, cumque se contulisset Hierosolymam, sanctam eum Sionein emisse. Qua de causa factum sit ut quo- niam Joannis emptioni Caiaphas adfuisset, deinceps pontifci notus perhibeatur. Quippe dimidium bo- norum suorum pontifici dederat, reliquum dimi- dium in adornandum pascha impenderat, hoc est C in cœnam illam Christi mysticam. Ideoque Chri- stum, cum discipulis diceret : ‹ Ad certum illum hominem divertite, Joannem Theologum intel- mexisse tradit, apud quem deinde coenam illam mysticam sumpserint atque permanserint. At vero Joannes Chrysostomus asserit fanta Zebedæum et alios ipsius inopia laborasse, ut etiam aliquando naviculæ assidentes vetera fractaque retia consue- rint. Et quanam, obsecro, fronte audet Epiphanius dicere cœnam illam mysticam in Joannis domo præparatam fuisse, atque ipsum Joannem esse ad quem discipulos Dominus ablegaverit? Nam si Joannes cum Petro præparandi Paschatis causa certum quemdain ad hominem missus fuit, quem- admodum evangelica historia narrat, manifesto D paret Epiphanium hunc seniorem Evangelium non * II Cor. x11, 9. quæ absunt ab editione Meursiana, Leunclavii versione, et codicibus V. et C : reliqua. (55) Post μαθηταῖς τοῦ Χριστοῦ, in F. sequuntur,

μεῖον ἐκεῖσε τηνικαῦτα εἰργάσατο, μόνην δὲ τὴν ἐπικαθημένην τοῖς αὐτοῦ χείλεσι χάριν ὑπέδειξε και Έκτοτε πάλιν ἑαυτῷ συνεσκίασεν, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν ἐν τῇ κατὰ Ἰωάννην ερμηνεία φησίν. Α θεότητα κατάδηλον ἐντεῦθεν ἐποίησεν, ότι μηδὲ ση Β α Ο μέντοι καλοσκέ- παντος ὁ Μεταφραστὴς ἐν τῷ παρ' αὐτοῦ συγγρα- φέντι μαρτυρίῳ τῶν ἁγίων ἀποστόλων Βαρτολομαίου καὶ Βαρνάβα φησὶ ταῦτα· "Αρτι δὲ τὸν παράλυτον δ Σ υτὴρ Ιασάμενος κατὰ τὴν προβατικήν είχε θεα τὴν τοῦ θαύματος τὸν Βαρνάβαν· διὸ καὶ πρὸς τὰ βάση τῆς καρδίας ἀπιβλεψάμενος, καὶ λόγου μετέ δωκε, καὶ παῤῥησίας τῆς πρὸς αὐτὸν, ὁ τοίνυν Βαρ- νάβας τὴν οἰκίαν Μαρίας τῆς μητρός Ιωάννου, ὃς Μάρκος ἐπελέγετο, καταλαβών (θείαν δὲ τούτου ταύτην είχαν ὁ λόγος) φησὶ πρὸς αὐτήν· 'Ο μέλλων ἔρχεσθαι, Μετὰ δὲ ταῦτα, ήγουν μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ τὸ ἐν Κανᾷ σημεῖον, ἐκλέγεται μαθητάς, δυοκαίδεκα τὸν ἀριθμὸν, ἀπόρους-δὲ πάντας καὶ ἰδιώτας, ἁλιεῖς, ἀγραμμάτους καὶ τῆς μερίδος ὄντας τῶν ἀφανῶν. Διὰ τί δὲ ταῦτα καὶ τίνος ένεκεν ; ἵνα τὸ δι' αὐτῶν κατορθούμενον τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει καὶ σοφίᾳ λογί ζηται. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ἔλεγε πρὸς Παῦλος ὁ Κύριος « Αρκεί σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. » Καὶ ὁ μὲν ἀληθῆς λόγος πτωχείαν καὶ ἰδιωτείαν λέγει προσεῖναι τοῖς μαθηταῖς τοῦ Χριστοῦ (55)· Επιφάνιος δέ τις πρε- σβύτερος ἐν λόγῳ αὐτοῦ, ὃν ἐπὶ τῷ γενεθλίῳ δῆθεν τῆς παναμώμου Μητρὸς τοῦ Κυρίου ἐξέδωκε, καὶ τάδε φησὶν, ὅτι ὁ υἱὸς Ζεβεδαίου Ἰωάννης μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ ἐπώλησε πᾶσαν τὴν αὐτοῦ κτῆσιν τὴν ἐν Ζεβεδῇ καὶ ἐλθὼν εἰς Ἱερου σαλὴμ Αγόρασε τὴν ἁγίαν Σιών· ὅθεν ὡς τοῦ Καϊάφα καταμένοντος ἐν τῇ ἀγορασίς Ἰωάννου, κατὰ τοῦτο λέγεται οὗτος εἶναι γνώριμος τῷ ἀρχιερεῖ· καὶ τὰ μὲν ἡμίση ἔδωκε τῷ ἀρχιερεῖ, εἰς δὲ τὰ λοιπὰ ημίση ητοίμασε τὸ πάσχα, ήγουν τὸ μυστικὸν δεῖπνον τοῦ Χριστοῦ. Ἡνίκα καὶ γὰρ τοῖς μαθη- ταῖς ἔλεγεν ὁ Χριστός· . Υπάγετε πρὸς τὸν δεῖ να, ο Ιωάννην ἐδήλου τὸν Θεολόγον. Ἐκεῖ λοιπὸν ἐτέλεσαν τὸ μυστικὸν δεῖπνον, καὶ ἐκεῖ ἔμειναν· καὶ ὡς οὐκ ἤμην ἐκεῖ, μηδὲ πιστεύσης μοι. Ο γὰρ χρυσορρήμων Ἰωάννης τοσαύτην έλεγε πτωχείαν ἔχειν τόν τε Ζεβεδαῖον καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, ὥστε καθῆσθαι παρὰ τῷ πλοίῳ καὶ δίκτυα βάπτειν διερ ρωγότα καὶ παλαιά. Πῶς δὲ καὶ παρὰ τῇ οἰκίᾳ τοῦ Ιωάννου τὸ μυστικὸν δεῖπνον ὁ διαληφθεὶς ἀνὴρ ετοιμασθήναι λέγει, τὸν δεῖνά τε αὐτὸν εἶναι πρὸς δν οἱ μαθηταὶ παρὰ τοῦ Κυρίου ἐστάλησαν ; Εἰ γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης σύναμα τῷ Πέτρῳ ἀπεστάλη πρὸς τὸν δεῖνα τῆς τοῦ πάσχα χάριν ἑτοιμασίας κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν ἱστορίαν, φαίνεται προφανῶς ὅτι ὁ πρεσβύτερος οὗτος Εὐαγγέλιον οὐκ ἀνέγνω ποτέ. Εἰ γὰρ ἀναγνῶναι ἔφθασεν, ἔγνω ἂν ὅτι ὁ Ἰωάννης ἀπεστάλη πρὸς τὸν δεῖνα, οὐ μὴν αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ὃν ἐπεθύμουν ἰδεῖν οἱ πατέρες ἡμῶν, ἰδοὺ παραγέ γονε. Καὶ ἅμα καταλιπούσα πάντα κατέλαβε τον ναὸν, καὶ τῷ Χριστῷ προσπεσοῦσε πρὸς τὸν οἶκον αὐτῆς εἰσελθεῖν αὐτὸν παρεκάλει, καὶ δὴ καὶ ἀφί κετο. Καὶ ἔστιν οὗτος ἐν ᾧ τὸ Πάσχα μετὰ τῶν ματ θητῶν ἐπετέλεσε. Λόγος δὲ ἄνωθεν εἰς ἡμᾶς καταδέ βηκεν, ὡς κεράμιον βαστάζων τοῦ ὕδατος, ᾧ κατα κολουθεῖν ὁ Χριστὸς τοὺς μαθητὰς ἐπέτρεψε, Μάρ κος ἦν ὁ σοφὸς, ὁ τῆς Μαρίας ταύτης υἱός· ἐν δὴ τῷ τοιούτῳ οἴκῳ καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν ἀνῆλθεν ὑποστρέψαντες οἱ ἀπόστολοι μετὰ τῶν λοιπῶν ἀδελ φῶν, ἐν οἷς ἦν καὶ Βαρνάβας, καὶ Μάρκος. Επιφά νιος δέ τις, εἰ MICHAELIS GLYCE non tamen divinitatem suam istic lioc ipso patere- cit, quando nullum Ilierosolymis prodigium id temporis edidit, sed tantum insidentem labris suis gratiam commonstravit. Et ab eo tempore rursum in umbra quasi quadam delituit, quemadmodum orator ille aureus in enarratione scripti per Joan- nem Evangelii loquitur. Secundum hæc, vi delicet post baptismum ac editum Canæ miraculum, quidem numero discipulos eligit, at homines prorsus inopes et in- doctos, nimirum piscatores, litterarum doctrinaque rudes et plebeiæ conditionis atque status. Quibus- nan, obsecro le causis istud? Ut quidquid ipsi præclare dicerent atque facerent, id omne Dei po- testati sapientiæque tribueretur. Atque hoc illud ipsum est quod Dominus ad Paulum pronuntiavit : • Satis esto tibi grata mnea : quippe mea vis et po- testas in imbecillitate perficitur 4, Non dubium est autenn quin verum sit Christi discipulos pau- peres ac rudes fuisse. Nihilo tamen minus Epipha- nius quidam presbyter in oratione sua, quam de impollutæ Domini Matris nativitate dixit, Joannem Zebedi filium inquit post patris obitumn possessio- nes universas quas Zebedæ habuerit vendidisse, cumque se contulisset Hierosolymam, sanctam eum Sionein emisse. Qua de causa factum sit ut quo- niam Joannis emptioni Caiaphas adfuisset, deinceps pontifci notus perhibeatur. Quippe dimidium bo- norum suorum pontifici dederat, reliquum dimi- dium in adornandum pascha impenderat, hoc est C in cœnam illam Christi mysticam. Ideoque Chri- stum, cum discipulis diceret : ‹ Ad certum illum hominem divertite, Joannem Theologum intel- mexisse tradit, apud quem deinde coenam illam mysticam sumpserint atque permanserint. At vero Joannes Chrysostomus asserit fanta Zebedæum et alios ipsius inopia laborasse, ut etiam aliquando naviculæ assidentes vetera fractaque retia consue- rint. Et quanam, obsecro, fronte audet Epiphanius dicere cœnam illam mysticam in Joannis domo præparatam fuisse, atque ipsum Joannem esse ad quem discipulos Dominus ablegaverit? Nam si Joannes cum Petro præparandi Paschatis causa certum quemdain ad hominem missus fuit, quem- admodum evangelica historia narrat, manifesto D paret Epiphanium hunc seniorem Evangelium non * II Cor. x11, 9. quæ absunt ab editione Meursiana, Leunclavii versione, et codicibus V. et C : reliqua. (55) Post μαθηταῖς τοῦ Χριστοῦ, in F. sequuntur,

Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγεν ὅτι καὶ ἡ λαβὼν τὸ ψωμίον ἐξῆλθεν· ἦν δὲ νύξ. Απέρχεται οὖν πρὸς οὓς συνεφώνησε παραδοῦναι τὸν Κύ ριον. Καὶ ὁ μὲν Κύριος τὰ τελευταία τοῖς μαθηταῖς δια- τίθεται· εἶθ' οὕτως εἰς τόπον έρχεται δν ᾔδεῖ καὶ ὁ προδότης, ὃς αὐτίκα καὶ λαβὼν τὴν σπεῖραν ἐκ τῶν ἀρχιερέων καὶ Φαρισαίων ὑπηρέτας ἔρχεται ἐκεῖ μετὰ φανῶν καὶ λαμπάδων. Επερωτᾷ λοιπὸν αὐτούς· πίπτουσι χαμαί. Αποκόπτει τὸ ὠτίον τοῦ Μάλχου & Πέτρος, εἰ καὶ τὴν αὐτοῦ κεφαλὴν ἀπο τεμεῖν οὐκ ἴσχυσε· τοῦτο καὶ γὰρ ἦν αὐτῷ τὸ σπου δαζόμενον. Τότε δὴ τότε καὶ πρὸς αὐτὸν ἔφη ὁ Κύ ριος · ι Η δοκεί σοι ὅτι οὐ δύναμαι ἄρτι παρακα λέσαι τὸν Πατέρα μου, καὶ παραστήσει μοι πλείους ἢ δώδεκα λεγεώνας ἀγγέλων; πῶς οὖν πληρωθώ σιν αἱ Γραφαι, ὅτι οὕτως δεῖ γενέσθαι ; ο Ταῦτα δὲ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν ὁ Σωτὴρ, ἐκφοβῶν αὐτοὺς καὶ πείθων ἐντεῦθεν μηδέν τι τῶν γινομένων πολυπραγ- μονεῖν. Εἰ γὰρ ταῖς Γραφαῖς, φησί, τοῦτο δοκεῖ, τὸ παθεῖν ἐμὲ δηλονότι, πῶς ὑμεῖς ἐναντιούσθε μαχαί- ραις χρώμενοι ; τὸ ποτήριον δέδωκέ μοι ὁ Πατήρ, οὐ μή πίω αὐτό; Δήσαντες οὖν τὸν Ἰησοῦν ἀπήγαγον πρὸς 'Ανναν πρῶτον, κἀκεῖσε κρίνεται. Περὶ τῆς αὐτοῦ διδαχής καὶ τῶν μαθητῶν ἐρωτᾶται. Ἀποκρίνεται ὡς εἰκός. Ράπισμα δέχεται, καί φησιν· . Εἰ μὲν κακῶς ἐλά λησα, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐκεῖθεν οὖν ἄγεται πρὸς Καϊάφαν, ἔπειτα πρὸς Πιλάτον πρωΐας οὔσης· πριν ἢ μὲν ἀλέκτορα φωνήσαι προς Καϊάφαν ἄγεται, πρωί δὲ πρὸς Πιλάτον. Δείκνυσιν ὁ εὐαγγελιστής ὅτι τὸ ἥμισυ τῆς νυκτὸς ἅπαν ὑπὸ Καϊάφα ἐρωτώ. μένος οὐδὲν ἐξηλέγχετο, διὸ καὶ παρέπεμψεν αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ. Καὶ ὁ μὲν Μάρκος περὶ τῆς ἀλεκτορο φωνίας διεξιών οὕτω φησίν· « Πρὶν ἀλέκτορα φω νῆσαι δίς, τρὶς ἀπαρνήσῃ με » (ὅτε γὰρ ἅπαξ ηρνή σατο, ἐφώνησεν ὁ ἀλεκτρυὼν τὸ πρῶτον, ὅτε δὲ τρίτον ηρνήσατο, τὸ δεύτερον ἐφώνησεν), ἀκριβέ- στερον ἐξηγούμενος τὴν τοῦ Πέτρου ἀσθένειαν, παρ' αὐτοῦ τοῦ διδασκάλου μαθών, ὅτι καὶ φοιτητής ἐκείνου ἦν. Ο δὲ Ματθαῖος εἰπὼν ὅτι « Πρὶν ἀλέκτο μα φωνήσαι τρὶς ἀπαρνήσῃ με, ο τὴν ὅλην Αλεκτορο- φωνίαν ἐνέφηνε, τοῦτ᾽ ἔστι τὴν πρώτην, ἥτις διά διαφόρων εκφωνήσεων γίνεται, ὥσπερ οὖν καὶ ἡ δευτέρα αλεκτοροφωνία καὶ ἡ τρίτη. Πρὶν οὖν ἀλέ- κτορα φωνῆσαι, ὁ Ματθαῖος εἰπὼν, τρὶς ἀπαρνήσῃ με, τοῦτο ὡσανεὶ ἔλεγεν, ὅτι καὶ πρὸ τοῦ φθάσαι τὴν πρώτην παρελθεῖν ἀλεκτρυφωνίαν τρὶς ἀπαρ- νήσῃ με. Μετὰ μέντοι τὸ κριθῆναι τὸν Κύριον ὑπὸ τοῦ Πιλάτου μαστίζεται τὸν νῶτον λώροις πλεκτοῖς· τοιοῦτον καὶ γὰρ τὸ φραγγέλλιον. Εἶθ' οὕτως εἰς τὸ σταυρωθῆναι παραδίδοται. Ταῦτα δὲ πάντα πεποίη- κεν ἡ ἄκαιρος ἀνανδρία τοῦ Πλάτου· τοὺς γὰρ Ἰου- . ANNALIUM PARS IIJ. facite. » Inter alios et Judas participat, eoque facto se ad Judæos confert, ut quæ a Domino acta fuissent ipsis indicaret. Id enim significare volens auctor historiæ evangelicæ dixit : « Simul ác sumpsit bucceam exivit, cum quidem nox esset "., Abit igitur ad eos quibuscum pactus fuerat se Dominum ipsis traditurum. • Interim Dominus rebus suis postremum inter discipulos ordinatis atque dispositis, in locum quemdam se recipit proditori non ignotum. Is vero cohorte militum continuo secum sumpta cum pontificibus et Pharisis ministris, co cum lucernis et facibus advolat. Ibi Christo cos interrogante humi corruunt. Petrus Malcho auriculam abscindit, cum caput homini abscindere non posset, id quod studiose facere conabatur. Tum his eum verbis B Dominus compellat: < An non existimas posse me Patrem exorare modo ut plures mihi quam duo- decim legiones angelorum suppeditet? at quonam pacto confierent quæ fieri oportere sacris prodi- tum est Litteris ? . Quæ sane Dominus ad disci- pulos ita protulit, ut metum eis incuteret, ac persuaderet ne quid eorum quæ acciderent cu- riosius scrutarentur. Nam si sacris ita visum est Litteris ut patiendum mihi sit, qui fit ut vos gla- diis utentes adversari velitis? poculum illud, quod Pater mihi dedit, non bibam? • Igitur colligatum vinculis Jesum ad Annam pri- mum abducunt, ibique judicio sistitur, de doctrina et discipulis interrogatur: respondet ut par erat. Cum alapam accepisset : « Si male locutus sum, C inquit, testilcare de malo : sin bene, cur me cædis? Inde ad Caiapham ducitur; a Caiapha rursus ad Pilatum. Atque hic ostendit evangelicæ historiæ scriptor tota dimidia nocte interrogatum a Caiapha nullius improbæ rei convinci potuisse, ideoque ad Pilatum a Caiapha missum esse. Ga- terum de galli cantu Marcus ita locutum esse Dominum refert : Priusquam bis gallus cantel, ter me negabis *. › Quippe cum vice prima ne- garet, primum gallus cantavit : cum vero negaret tertium, gallus secundo cecinit. Hoc modo accu- ratius ille imbecillitatem Petri exposuit, re tota de ipsius magistri sui narratione cognita ; fuit cnim Marcus Petri sectator et discipulus. Matthæus au · tem cum ait : e Priusquam gallus cantel, ter me negabis, totum galli cantum indicare voluit, videlicet primum, qui diversis editur vocibus, et secundum, et tertium. Quapropter eum Matthæus inquit : • Priusquam gallus cantet, me ler mega- bis, hujusmodi quiddam dicere videtur, futuram scilicet ut Petrus eum ter prius negaret, quam galli cantus finem haberet. Posteaquam in Dominum Pilatus inquisivisset, tergum ei loris implexis cæditur : hoc enim vocis flagelli est significatum. Deinde ad crucifigenduni traditur. Atque hæc omnia per importunam animi dejectionem in Pilato acciderunt, qui dedæos re- ss Joan. III, 30. 6s Matth. xxvi, 55. as Marc. XIV, 30. ss Matth. XXVI, 54.

μεγάλη πέμπτη ὡς πρὸ τῶν ἀζύμων οὖσα. Καθά- Δ περ γὰρ ὁ Μάρκος τὴν παρασκευὴν προσάββατον Εt ἔλεγεν ὡς οὖσαν πρὸ τοῦ Σαββάτου, οὕτω καὶ τὴν μεγάλην πέμπτην πρώτην τῶν ἀζύμων λέγει δ Ματθαῖος ὡς πρὸ τῶν ἀζύμων οὖσαν, καθά φησιν ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς· « Τὴν μεγάλην ἐνέφηνε πάντως παρασκευήν. : Ομοίως δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς, ἐλθεῖν λέγων, τουτέστιν ἡγγικέναι, τὴν τῶν ἀξύ μων ἡμέραν, τὰ αὐτὰ τῷ Ματθαίῳ ᾐνίξατο. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Ἰωάννης, πρὸ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα γενέ- σθαι λέγων τὸ δεῖπνον, αὐτὴν εἶπε τὴν παρασκευήν, καὶ δηλοῦσι τὰ μετὰ ταῦτα· λέγει γάρ· « Καὶ αὐτ τοὶ οὐκ εἰσῆλθον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φά- γωσι το Πάσχα· ο καὶ αὖθις, ο Ἔστι δὲ συνήθεια ὑμῖν ἕνα ἕνα ὑμῖν ἀπολύσω ἐν τῷ πάσχατι, ο τῷ ἐνισταμένῳ δηλαδή. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν καιρὸν παριστῶν ἡνίκα ὁ Πιλάτος ἐκάθισεν εἰς τόπον τινά Λιθόστρω- τον λεγόμενον, οὕτω φησίν· . Εν δὲ παρασκευή τοῦ Πάσχα, ὥρα δὲ ὡσεὶ ἔκτη. » Καὶ παρακατιών, • Ην γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα ἐκείνη τοῦ Σαββάτου. » Μεγάλην δὲ αὐτὴν οὐκ ἂν ἄλλως εκάλεσεν εἰ μή που συνέπιπτε τῷ Σαββάτῳ ἐκείνῳ ἡ πρώτη τῶν ἀζύμων ἡμέρα, ἡ καὶ ἁγία παρὰ τῷ νόμῳ καλουμέ- νη. Ταῦτα δὲ πάντα σαφῶς ὑπεμφαίνουσιν ὅτι κατὰ τὴν παρασκευὴν ἐκείνην ἐσπέρα; ὁμολογου- μένως τὸ Πάσχα εθύετο. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ παρα- σκευὴν τοῦ Πάσχα εἶπεν αὐτὴν ὡς παρασκευάζου σαν τὰ τοῦ ἐνισταμένου πάντως Πάσχα. Χωρὶς οὖν ἀντιλογίας ἐν τῇ ἑσπέρα φαίνεται τῆς παρασκευῆς τὸ Πάσχα γίνεσθαι. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ὁ εὐαγγελιστής Ιωάννης, τοῦτο ἔλεγε, ο Καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ πραιτώριον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα. › Καὶ πρόσσχες, εἰ βού- λει, τῷ μεγάλῳ Κυρίλλῳ πρὸ τῶν ἄλλων ἐπισφρα γίζοντι τὰ τοιαῦτα καὶ λέγοντ: ὅτι τὸν τύπον τι μῶντες ἤτοι τὸ πρόβατον, κἀντεῦθεν εἰσελθεῖν εἰς τὸ πραιτώριον οὐ προαιρούμενοι, τὴν ἀλήθειαν αὐτὸν τὸν Χριστὸν ὕβριζον· ἔμελλον γὰρ θύειν τὸ Πάσχα κατὰ τὸν νόμον τὸν μηδὲν παρ' αὐτοῖς ισχύοντα. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, ματαιάζουσι προ- φανῶς οἱ λέγοντες ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς μεγά- λης πέμπτης τὸ τυπικὸν ἐσθίεται πρόβατον· τὰ γὰρ άζυμα συστῆσαι φιλονεικοῦντες - παραχαράττειν ἐπιχειροῦσι κακοθελῶς τὴν ἀλήθειαν. Καὶ μή μοι τὸν χρυσορρήμονα παρείσαγε Ἰωάννην ἐν τῇ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον πδ' ὁμιλίᾳ λέγοντα ὅτι τὸν Χριστὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀπροσδοκήτως κρατήσαντες καὶ τὴν τοῦ Πάσχα παριδείν είλοντο ἑορτὴν τηνικαῦτα συμ- πίπτουσαν. Εχεις γὰρ αὐτὸν ἐν τῇ τοῦ κατὰ Ἰωάν- την ερμηνεία, ἡνίκα λέγεται· . Καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φάγωσι τὸ Πά σχα, ο τέλεον ἀναιροῦντα τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν. Ενθεν τοι καὶ τὰ τοῦ θείου κατεξετάζειν ἀνδρὸς, ἡνίκα καὶ μᾶλλον ἐναντιοῦται πρὸς ἄλληλα, μὴ πρὸς ἰσχύος ἔχοντες, σιωπῇ καὶ μάλιστα τιμᾶσθαι τὰ τοιαῦτα δέον κρίνομεν, είγε καὶ μᾶλλον εὔλογον τὰ ὕστατα κατέχειν, ὅτι καὶ σύμφωνα ταῦτα ταῖς τῶν λοιπῶν Πατέρων επεξηγήσεσι φαίνονται. Λέγει καὶ γὰρ ὅτι ὁ Χριστὸς πρὸ μιᾶς ἔφαγε τὸ Πάσχα, ANNALIUM PARS III. B appellationes et magna preparationis diei tribui solere deprehendimus. animum, si libet, iis advertito quæ dicturi sumus. Primus Azymorun dies vocatur magna quinta feria, ut qui diem Azymorum proxime antecederet. Quemadmodum enim Marcus magna preparationis diem vocavit ante Sabbatum, uti quæ Sabbatum præcederet, sic et magnam illam quintam ſeriam Matthæus primam Azymorum dixit, uti quæ Azymorum dies proxime antecederet : sic enim aurea lingua pradius orator colligit. Eodem modo Lucas etiam dicens adventasse, hoc est appetiisse diem Azymorum, signifcare prorsus idem quod Matthaus voluit. Denique Joannes cum ante Paschæ festum conan peractam scribit, diem præparationis hoc Pascha vocabulo denotat. Licet hoc de verbis apud ipsum D Pascha mactari debebat, quæ tamen les parum deinceps subjectis intelligere. Sic enim ait : « Ipsi in prætorium non intrarunt, ne polluerentur, sed Pascha vescerentur. » Et rursum : ‹ Est vobis is mos ut unum vobis in Pascha condunem, vide- licet nunc imminente. Praeterea tempus indicans quo tempore Pilatus in loco quodam consederit qui Lapidlipavium diceretur : « Erat, inquit, Pascha præparatio, bora fere sexta. Hinc ulterius pro- grediens : • Brat enim, ait, magnus atque celeber ille dies Sabbati. » At vero magnum et celebrem hunc diem non dixisset, si primus dies Azymorum in Sabbatum illud non incidisset, qui sane dies sanctus etiam in lege vocatur. Hæc autem omnia · clare ostendunt in more fuisse ut ad præparationis C vesperam Pascha citra controversiam mactaretur. Nam idcirco diem hunc evangelista præparationem Paschæ nuncupavit, uti, quo res ad eminentem Paschæ diem necessariæ præparentur. Itaque citra omnem adversationem apparet mactari solitam fuisse agnum ipsa præparationis vespera. Nam ni res ita se haberet, Joannes evangelista prius non dixisset : « Ipsi in prætorium non intrarunt, ne polluerentur, sed Pascha vescerentur. » Vide quid magnus ille Cyrillus dicat, cum hujusmodi verbis hac velut obsignando confirmat: Cum figuram hono- rifce colerent, hoc est agnum, ideoque ingredi nollent in pretorium, veritatem ipsam, videlicet Christum, contumeliis afficiebant. Nam ex lege apud ipsos habebat roboris et auctoritatis. » Quæ cum ita sint, perspicuum est eos vana dicere, qui að vesperam magnæ quintæ feriæ mactari solitum fuisse typicum illum agqum tradunt. Dum enim 'panum infermentatorum usum probare insigni contentione nituntur, malevole veritatem de- pravare conantur. Neque mihi hoc loco Joannein Chrysostomum opposueris, qui in orationum illa - rum octogesima quarta, quibus orationibus Evan-. gelium Matthaei explanavit, Judzos sit Christo præter exspectationem politos etiam Pa- sche festum negligere non dubitasse, quód in illum diem incidisset. Nimirum habes alia ejusdem verba in explicatione Evangelii a Joanne scripti,

μεγάλη πέμπτη ὡς πρὸ τῶν ἀζύμων οὖσα. Καθά- Δ περ γὰρ ὁ Μάρκος τὴν παρασκευὴν προσάββατον Εt ἔλεγεν ὡς οὖσαν πρὸ τοῦ Σαββάτου, οὕτω καὶ τὴν μεγάλην πέμπτην πρώτην τῶν ἀζύμων λέγει δ Ματθαῖος ὡς πρὸ τῶν ἀζύμων οὖσαν, καθά φησιν ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς· « Τὴν μεγάλην ἐνέφηνε πάντως παρασκευήν. : Ομοίως δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς, ἐλθεῖν λέγων, τουτέστιν ἡγγικέναι, τὴν τῶν ἀξύ μων ἡμέραν, τὰ αὐτὰ τῷ Ματθαίῳ ᾐνίξατο. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Ἰωάννης, πρὸ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα γενέ- σθαι λέγων τὸ δεῖπνον, αὐτὴν εἶπε τὴν παρασκευήν, καὶ δηλοῦσι τὰ μετὰ ταῦτα· λέγει γάρ· « Καὶ αὐτ τοὶ οὐκ εἰσῆλθον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φά- γωσι το Πάσχα· ο καὶ αὖθις, ο Ἔστι δὲ συνήθεια ὑμῖν ἕνα ἕνα ὑμῖν ἀπολύσω ἐν τῷ πάσχατι, ο τῷ ἐνισταμένῳ δηλαδή. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν καιρὸν παριστῶν ἡνίκα ὁ Πιλάτος ἐκάθισεν εἰς τόπον τινά Λιθόστρω- τον λεγόμενον, οὕτω φησίν· . Εν δὲ παρασκευή τοῦ Πάσχα, ὥρα δὲ ὡσεὶ ἔκτη. » Καὶ παρακατιών, • Ην γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα ἐκείνη τοῦ Σαββάτου. » Μεγάλην δὲ αὐτὴν οὐκ ἂν ἄλλως εκάλεσεν εἰ μή που συνέπιπτε τῷ Σαββάτῳ ἐκείνῳ ἡ πρώτη τῶν ἀζύμων ἡμέρα, ἡ καὶ ἁγία παρὰ τῷ νόμῳ καλουμέ- νη. Ταῦτα δὲ πάντα σαφῶς ὑπεμφαίνουσιν ὅτι κατὰ τὴν παρασκευὴν ἐκείνην ἐσπέρα; ὁμολογου- μένως τὸ Πάσχα εθύετο. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ παρα- σκευὴν τοῦ Πάσχα εἶπεν αὐτὴν ὡς παρασκευάζου σαν τὰ τοῦ ἐνισταμένου πάντως Πάσχα. Χωρὶς οὖν ἀντιλογίας ἐν τῇ ἑσπέρα φαίνεται τῆς παρασκευῆς τὸ Πάσχα γίνεσθαι. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ὁ εὐαγγελιστής Ιωάννης, τοῦτο ἔλεγε, ο Καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ πραιτώριον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα. › Καὶ πρόσσχες, εἰ βού- λει, τῷ μεγάλῳ Κυρίλλῳ πρὸ τῶν ἄλλων ἐπισφρα γίζοντι τὰ τοιαῦτα καὶ λέγοντ: ὅτι τὸν τύπον τι μῶντες ἤτοι τὸ πρόβατον, κἀντεῦθεν εἰσελθεῖν εἰς τὸ πραιτώριον οὐ προαιρούμενοι, τὴν ἀλήθειαν αὐτὸν τὸν Χριστὸν ὕβριζον· ἔμελλον γὰρ θύειν τὸ Πάσχα κατὰ τὸν νόμον τὸν μηδὲν παρ' αὐτοῖς ισχύοντα. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, ματαιάζουσι προ- φανῶς οἱ λέγοντες ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς μεγά- λης πέμπτης τὸ τυπικὸν ἐσθίεται πρόβατον· τὰ γὰρ άζυμα συστῆσαι φιλονεικοῦντες - παραχαράττειν ἐπιχειροῦσι κακοθελῶς τὴν ἀλήθειαν. Καὶ μή μοι τὸν χρυσορρήμονα παρείσαγε Ἰωάννην ἐν τῇ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον πδ' ὁμιλίᾳ λέγοντα ὅτι τὸν Χριστὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀπροσδοκήτως κρατήσαντες καὶ τὴν τοῦ Πάσχα παριδείν είλοντο ἑορτὴν τηνικαῦτα συμ- πίπτουσαν. Εχεις γὰρ αὐτὸν ἐν τῇ τοῦ κατὰ Ἰωάν- την ερμηνεία, ἡνίκα λέγεται· . Καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φάγωσι τὸ Πά σχα, ο τέλεον ἀναιροῦντα τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν. Ενθεν τοι καὶ τὰ τοῦ θείου κατεξετάζειν ἀνδρὸς, ἡνίκα καὶ μᾶλλον ἐναντιοῦται πρὸς ἄλληλα, μὴ πρὸς ἰσχύος ἔχοντες, σιωπῇ καὶ μάλιστα τιμᾶσθαι τὰ τοιαῦτα δέον κρίνομεν, είγε καὶ μᾶλλον εὔλογον τὰ ὕστατα κατέχειν, ὅτι καὶ σύμφωνα ταῦτα ταῖς τῶν λοιπῶν Πατέρων επεξηγήσεσι φαίνονται. Λέγει καὶ γὰρ ὅτι ὁ Χριστὸς πρὸ μιᾶς ἔφαγε τὸ Πάσχα, ANNALIUM PARS III. B appellationes et magna preparationis diei tribui solere deprehendimus. animum, si libet, iis advertito quæ dicturi sumus. Primus Azymorun dies vocatur magna quinta feria, ut qui diem Azymorum proxime antecederet. Quemadmodum enim Marcus magna preparationis diem vocavit ante Sabbatum, uti quæ Sabbatum præcederet, sic et magnam illam quintam ſeriam Matthæus primam Azymorum dixit, uti quæ Azymorum dies proxime antecederet : sic enim aurea lingua pradius orator colligit. Eodem modo Lucas etiam dicens adventasse, hoc est appetiisse diem Azymorum, signifcare prorsus idem quod Matthaus voluit. Denique Joannes cum ante Paschæ festum conan peractam scribit, diem præparationis hoc Pascha vocabulo denotat. Licet hoc de verbis apud ipsum D Pascha mactari debebat, quæ tamen les parum deinceps subjectis intelligere. Sic enim ait : « Ipsi in prætorium non intrarunt, ne polluerentur, sed Pascha vescerentur. » Et rursum : ‹ Est vobis is mos ut unum vobis in Pascha condunem, vide- licet nunc imminente. Praeterea tempus indicans quo tempore Pilatus in loco quodam consederit qui Lapidlipavium diceretur : « Erat, inquit, Pascha præparatio, bora fere sexta. Hinc ulterius pro- grediens : • Brat enim, ait, magnus atque celeber ille dies Sabbati. » At vero magnum et celebrem hunc diem non dixisset, si primus dies Azymorum in Sabbatum illud non incidisset, qui sane dies sanctus etiam in lege vocatur. Hæc autem omnia · clare ostendunt in more fuisse ut ad præparationis C vesperam Pascha citra controversiam mactaretur. Nam idcirco diem hunc evangelista præparationem Paschæ nuncupavit, uti, quo res ad eminentem Paschæ diem necessariæ præparentur. Itaque citra omnem adversationem apparet mactari solitam fuisse agnum ipsa præparationis vespera. Nam ni res ita se haberet, Joannes evangelista prius non dixisset : « Ipsi in prætorium non intrarunt, ne polluerentur, sed Pascha vescerentur. » Vide quid magnus ille Cyrillus dicat, cum hujusmodi verbis hac velut obsignando confirmat: Cum figuram hono- rifce colerent, hoc est agnum, ideoque ingredi nollent in pretorium, veritatem ipsam, videlicet Christum, contumeliis afficiebant. Nam ex lege apud ipsos habebat roboris et auctoritatis. » Quæ cum ita sint, perspicuum est eos vana dicere, qui að vesperam magnæ quintæ feriæ mactari solitum fuisse typicum illum agqum tradunt. Dum enim 'panum infermentatorum usum probare insigni contentione nituntur, malevole veritatem de- pravare conantur. Neque mihi hoc loco Joannein Chrysostomum opposueris, qui in orationum illa - rum octogesima quarta, quibus orationibus Evan-. gelium Matthaei explanavit, Judzos sit Christo præter exspectationem politos etiam Pa- sche festum negligere non dubitasse, quód in illum diem incidisset. Nimirum habes alia ejusdem verba in explicatione Evangelii a Joanne scripti,

Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, ἵνα μὴ μείνῃ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ Α τὰ σώματα ἐν Σαββάτῳ, ἐπεὶ παρασκευή ἦν (ἦν γὰρ μεγάλη ἡμέρα ἐκείνη τοῦ Σαββάτου), ἠρώτησαν τὸν Πιλάτον, καὶ τὰ ἑξῆς. Κατάγουσιν οὖν ἀπὸ τοῦ ξύλου τὸν Ἰησοῦν, καὶ μνήματι καινῷ κατατίθεν ται. 'Αλλ' ὅρα κανταῦθ' τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν, ἀγαπητέ, ἵνα μὴ τὸν σταυρὸν αὐτὸν ζημιωθῶμεν, ἵνα μὴ τὸ πανάγιον τοῦ Κυρίου σῶμα πυρὸς ἢ θα λάσσης ἔργον ποιήσωσι, τῇ συνήθει καν τούτῳ ματ νία χρησάμενοι, τὸν Αύγουστον ἤγειρε Καίσαρα την οἰκουμένην ἅπασαν ἀπογράψασθαι. Γίνεται ταῦτα, καὶ τὸ τῶν Ἑβραίων γένος τῇ τῶν Ῥωμαίων ὑπο πίπτει ἀρχῇ. Ταύτῃ τοι καὶ τῷ λαχόντι Πιλάτῳ τὴν ἡγεμονίαν αὐτῶν παριστῶσι τὸν Κύριον, μή συγχω ρούμενοι τὸ βουλητὸν αὐτοῖς ἐπ' αὐτῷ διαπράξα- σθαι. Καὶ γὰρ εἰ συνεχωρήθησαν, λίθοις ἂν τὸν Χριστὴν ἐθανάτωσαν ἢ ξυλίνῳ κατέπρισαν πριονι, καντεῦθεν ἡμεῖς τὸν φύλακα ἡμῶν ἐζημιούμεθα σταυρόν. Εἰ γὰρ τὸν φιλόθεον Ιερεμίαν βορβόρου λάκκῳ ἐνέβαλον, τί οὐκ ἂν εἰς τὸ τοῦ Κυρίου σώμα ἐποίησαν, εἰ μή γε τὸν Ῥωμαϊκὸν εἶχον νόμον αὐτ τοὺς ἀναστέλλοντα ; Γίνεται λοιπὸν ἡ ἀπογραφή, τὰ τῆς εὐταξίας εἰσάγεται, κάντεῦθεν τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα τελεία ταφῇ παραδίδοται. Β Οἶδα δὲ, ἀγαπητέ, ὅτι καὶ περὶ τῆς τριημέρου ταφῆς τοῦ Κυρίου πολλὴν ἐποιήσω συζήτησιν, ἡμέρας ἐκμετρῆσαι δῆθεν ἐπὶ ταύτης τρεῖς μὴ δυο νάμενος. Ἀλλ᾽ ἄφες, εἰ βούλει, τῶν πολλῶν, ὅτι καὶ λογισμῶν ἀνθρωπίνων εἰσὶν ἐφευρέματα. Πείθου δὲ μᾶλλον Ἰσιδώρῳ τῷ Πηλουσιώτῃ λέγοντι ὅτι καθά- περ ἐπὶ τῶν τελευτώντων ποιεῖν εἰώθαμεν, ὁποίᾳ δ' ἂν ὥρᾳ τελευτήσῃ τις, τὴν ἑξῆς μόνην ὑπερτι θέμεθα, τῇ δὲ ἑτέρᾳ ἕωθεν τριταίαν ἄγομεν ἡμέ- ραν αὐτοῦ· καὶ οὕτω καὶ ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ δια- νοεῖσθαί σε χρή. Καὶ γὰρ κατὰ τὴν Παρασκευὴν παρέδωκε τὸ πνεῦμα· τοῦτο μία ἡμέρα. Το Σάββα τον ὅλον ἐν τῷ τάφῳ ἐποίησεν· ἰδοὺ δύο ἡμέραι. Μετὰ δὲ τοῦτο τῆς Κυριακῆς ἐπιφωσκούσης ἐκ τά- φου ἐγήγερται· ἰδοὺ καὶ τρίτην έχεις ἡμέραν. Καὶ πείθου τοῖς περὶ Λουκᾶν καὶ Κλεόπαν οὕτω λέγουσι πρὸς αὐτὸν τὸν Χριστὸν, Αλλά γε σὺν πᾶσι τούτοις τρίτην ταύτην ἡμέραν ἄγει σήμερον, ἀφ' οὗ ταῦτα ἐγένετο. » Εἰ δὲ καὶ τάχιον ἐκ τάφου ἐγήγερται, οὐ κατὰ τοῦτο πάντως αἰτιαθήσεται, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ προσκυνηθήσεται παρὰ πάντων, ὅτι μὲν τὴν ἐμπρόθεσμον καρτερήσας ὑπόσχεσιν τὴν ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ τάχιον ἐποιήσατο ἔγερτιν. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως ή διαληφθεὶς θεῖος ἀνὴρ, ὁ δὲ χρυ- συῤῥήμων Ἰωάννης φησὶν ὅτι καὶ μίαν ἐποίησε καλῶς ὁ Χριστὸς πρὸ τῆς τῶν τριῶν ἡμερῶν συμ πληρώσεως ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν. Εἰ μὴ γὰρ τότε ἀνέστη καθημένων αὐτόθι τῶν στρατιωτῶν καὶ φυ λατσόντων, ἀλλ' ἀναχωρησάντων μετὰ τὴν τρίτην ἡμέραν, εἶχον ἄν τι καὶ λέγειν οἱ κάκιστοι. Προ- έφθασε λοιπὸν ἀναστά;. Εδει γὰρ παρακαθημένων αὐτῶν γενέσθαι τὴν ἀνάστασιν. Οὐκοῦν ἠναγκάζετο καὶ τῶν τριῶν ἡμερῶν ἐντὸς ἐκ νεκρῶν ἐγερθῆναι, « καιν, 21. $21 ANNALIUM PARS III. - C Calerum Judai ue in cruce corpora per Sabba tum manerent, quando tum præparationis dies erat, Sabbati autem dies celebris atque magna, exorato precibus Pilato Jesum de ligno demittur 1, isque novum in monumentum deponitur. Hic quo- que, dilecte fili, sapientiam mihi divinam intuere. Quippe ne crucis beneficio spoliaremur, neve sa- crosanctum illud Domini corpus Judæi vel igne yet mari perderent, furore videlicet consueto usi, Au- gustum Cæsarem excitat ut mundum universum censeret. Quo facto Hebræorum natio Romanorum in potestatem devenit. Propterea captum ab se Do- minum Pilato sistunt, qui prætoris apud ipsos in- nere fungebatur. Ita potestas eis adempta est, quo- minus ex animi sui libidine cum ipso agerent. Etenim si permissum hoc cis fuisset, vel lapidibus ad mortem usque Christum obruissent, vel serra lignea dissecuissent, eoque pacto nobis custos illa nostra crux periisset. Quippe si Dei amicum Jere miam in voraginem lutosam abjecerunt, quid non in ipsum Domini corpus designassent, ni lege Ro- mana repressi fuissent ? Hac igitur de causa census institutus fuit et egregie ordinata res publica, ut Domini quoque corpus expers sepulturæ non foret. Memini etiam, dilecte fili, te mecum multa de triduana sepultura contulisse, cum trium dieram hic spatium metiri non posses. Velim te autem hac in parte opiniones plerorumque missas facere lan- quam humanarum ratiocinationum inventa. Potius Isidoro Pelusiotæ fidem adhibeto, qui hu- jusmodi quædam tradit. Quod in iis facere consue- vimus qui̟¸vita decesserunt, ut quacunque tandeta hora quis moriatur, modo dies alter intercedat, eun summo tertii diei mane triduo jam mortuum perhibeamus, idem de Christo cogitare nos opor tet. Nam is ipso præparationis die spiritum Deo tradidit; dies igitur hic unus est. Sabbatum totum in sepulcro mansit; en diem alterum habes. Deinde cum jam Dominicus dies diluxisset, e sepulcro resurgit : en diem tibi tertium. He vera dabis, si Lucæ voles et Cleope credere, qui ad ipsum Chri- stum aiunt: c Accedit ad hæc omnia, quod tertius hic dies agitur, ex quo hæc facta sunt . Citius D autem aliquanto Christum e sepulcro resurrexisse, Luc. culpam omniuo nullam meretur : sed potius hoc nomine magis etiam ab omnibus est adorandus, quod praestita toleranter promissione, certi tempo ris spatio definita, celerius resurrectionem ex mor- tuis suam maturaverit. In hunc modum divinus ille vir, quem diximus, hac de re disseruit. Joan- nes autem Chrysostomus ait Christum etiam valde in co præclare fecisse, quod ante dies tres comple- tos resurrexerit. Etenim si eo ipso tempore non resurrexisset, commorantibus adhuc istic quilitibus sepulcrumque custodientibus, adeoque si milites illinc tertio die discessissent, homines improbis- simi fortasse nonnihil habuissent quo se purga-