Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
Synopsis of RhetoricSynopsis rhetoricae ...
col. 1019–1020page 1 of 26
Synopsis rhetoricæ ...
PG 160:1019ταύτης ἀποκλίσεως οὐ συνίης, καὶ ταῦτα μετὰ τὰ ἡ ἔχοι ἂν καλῶς. Εἰ δέ σε 8 γε τύφος ἔτι κατέχει, καὶ ἡμῖν ταῦτα οὕτω σαφῆ ὄντα εἰρημένα, καὶ λίαν γέ τις ἀσύνετος εἶ. Εἰ δὲ νῦν γοῦν ἐγνωκὼς ὅμως συγκαλύπτειν αὐτοῦ τὸ ἄθεον τοῖς σοῖς σαθροῖς σοφίσμασιν, ἐφ᾽ οἷσπερ καὶ ὑπὸ ἀμαθίας θρασύνῃ, διὰ σφόδρα φιλίαν διανοῇ, ἐκεῖνά σοι ἐν δίκῃ τὰ λαμβεία οὐ φαύλω; ἔχοντα ἔστιν εἰπεῖν Οστις δ' ὁμιλῶν ἤδεται κακοῖς ἀνὴρ, Οὐ πώποτ' ἠρώτησα γινώσκων, ὅτι Τοιοῦτός ἐστιν, οἷσπερ ἥδεται ξυνών Αλλ' ἡμῖν μὲν ἄχρι τοῦδε συγγραφέσθω, βραχέα δὴ ἅττα πρὸς μακρὰ τὰ σὰ τὰ γε καὶ ὡς ἡμᾶς ἥκοντα· οὐ γὰρ οὐδ᾽ ὁλόκληρα ἧκεν· ἡμῖν μέντοι καὶ ταῦτα ἀπέχρησεν ἐμφῆναι σου τὴν ἀμαθίαν καὶ ἅμα διανοίας τὸ φαῦλον. Πρὸς δὲ τὸ ἑξῆς τὸ περὶ τοῦ οὐ διττοῦ σοι τῆς κινήσεως ἡμεῖς μέν φαμεν οὐδὲν, ἄλλοις δὲ παρίεμεν αὐτοῖς καὶ τῶν Εκεί που καταγελάν. Σὺ μὲν γὰρ ἐξέλιπες ὑπ' ἐσχάτης ἀδυνασίας τὸ περὶ τῶν εἰδῶν ᾿Αριστοτέλει ἀμύναι, ἡμεῖς δ᾽ αὖ ὑπὸ τῆς ἄγαν καταφρονήσεως τὰ περὶ τούτου ἡμῖν αὐτοῖς. Εἰ μὲν οὖν ὤνησαί τι τοῖς παρ' ἡμῶν τουτοισὶ λόγοις, οὐ γὰρ οὐδ᾽ ἐπὶ σῷ κακῷ τάδε συνεγράψαμεν, ἀλλ' ὅπως καὶ σὺ τοῦ ἄγαν τύφου τι ύφεὶς ἀμείνων τι τὴν ψυχὴν γένοιο, ἤτοι Αριστοτέλους κηδομένῳ ἢ καὶ ὑπὸ βασκανίας τῆς πρὸς ἡμᾶς δοκεῖ σοι ἔτι καὶ πρὸς ταῦτα τὰ ἡμέτερα ἀντιγράφειν, καὶ δὴ ἀντίγραφε μάλα θαλέων, ὡς ἡμᾶς οὐκέτι οὐδ᾽ ὁτιοῦν πρός γε τὰ σὰ ἐκεῖνα ἀντιγράψοντας. Ισμεν γὰρ, ὡς ὅσῳ ἂν πλείω γράψῃς, τοσούτῳ καὶ μᾶλλον ἀσχημονήσεις. Εἰ δέ τισι καὶ δόξεις τι λέγειν, ὅτι οὐκ ἄλλοις ἢ ἀμαθέσι τε ὁμοῦ καὶ μωροῖς δόξεις, εὖ δὴ μάλα ἴσμεν, ομων ἡμῖν ἀνδρῶν τῆς δόξης οὐ πολύ τι μέλει. Οὐκ ὀλίγη δέ σοι ευπορία ἔσται λόγων· εἰ μὲν γὰρ ἡκρίβους τὰ λεγόμενα, παγχάλεπον ἄν σοι ἐγίγνετο τὸ ἀντιλέγειν ἡμῖν· ἐπεὶ δ᾽ ἀκριβοῦν μὲν οὔθ᾽ οἷός τ' εἶ, οὔτ᾽ ἴσως σοι πάνυ τοι μέλει, ἀγαπᾷ; δὲ καὶ τὰ ἐπιτυχόντε εἰκῇ ἐμῶν, τῶν γε τοιούτων οὐδὲ μία σα ἀπορία. Καὶ μὲν δὴ καὶ διάβαλλε ὅ τι βούλει, καὶ τῶν βλασφημιών εμφορον, ὥσπερ καὶ ἠπείλησας οὐ φείσεσθαι τῶν τοιούτων, καίπερ οὐδὲ νῦν πεφεισμέν νο;. Ο τι γὰρ ἂν βλασφημήσῃς, ἡμῶν μὲν οὐχ ἅψῃ οὐ γὰρ οὐδ᾽ ἡμῖν προσόντα ἐρεῖς, φλυαρήσεις δὲ τηνάλλως καὶ σαυτὸν μόνον αἰσχυνεῖς τὴν σαυτού σκαιότητα ἔτι καὶ μᾶλλον ἐπιδείξας. Ἡμῖν δέ σου τὰ τοιαῦτα ἴσα καὶ κυνιδίου Μελιταίου τινὸς ὑλακαῖς λελόγισταί τε ἤδη καὶ αὖθις λογισθήσεται.
MATTHAI LAMARIOTE.
ταύτης ἀποκλίσεως οὐ συνίης, καὶ ταῦτα μετὰ τὰ ἡ ἔχοι ἂν καλῶς. Εἰ δέ σε 8 γε τύφος ἔτι κατέχει, καὶ
ἡμῖν ταῦτα οὕτω σαφῆ ὄντα εἰρημένα, καὶ λίαν γέ
τις ἀσύνετος εἶ. Εἰ δὲ νῦν γοῦν ἐγνωκὼς ὅμως
συγκαλύπτειν αὐτοῦ τὸ ἄθεον τοῖς σοῖς σαθροῖς
σοφίσμασιν, ἐφ᾽ οἷσπερ καὶ ὑπὸ ἀμαθίας θρασύνῃ,
διὰ σφόδρα φιλίαν διανοῇ, ἐκεῖνά σοι ἐν δίκῃ τὰ
λαμβεία οὐ φαύλω; ἔχοντα ἔστιν εἰπεῖν·
Οστις δ' ὁμιλῶν ἤδεται κακοῖς ἀνὴρ,
Οὐ πώποτ' ἠρώτησα γινώσκων, ὅτι
Τοιοῦτός ἐστιν, οἷσπερ ἥδεται ξυνών
Αλλ' ἡμῖν μὲν ἄχρι τοῦδε συγγραφέσθω, βραχέα
δὴ ἅττα πρὸς μακρὰ τὰ σὰ τὰ γε καὶ ὡς ἡμᾶς
ἥκοντα· οὐ γὰρ οὐδ᾽ ὁλόκληρα ἧκεν· ἡμῖν μέντοι
καὶ ταῦτα ἀπέχρησεν ἐμφῆναι σου τὴν ἀμαθίαν
καὶ ἅμα διανοίας τὸ φαῦλον. Πρὸς δὲ τὸ ἑξῆς τὸ
περὶ τοῦ οὐ διττοῦ σοι τῆς κινήσεως ἡμεῖς μέν
φαμεν οὐδὲν, ἄλλοις δὲ παρίεμεν αὐτοῖς καὶ τῶν
Εκεί που καταγελάν. Σὺ μὲν γὰρ ἐξέλιπες ὑπ'
ἐσχάτης ἀδυνασίας τὸ περὶ τῶν εἰδῶν ᾿Αριστοτέλει
ἀμύναι, ἡμεῖς δ᾽ αὖ ὑπὸ τῆς ἄγαν καταφρονήσεως
τὰ περὶ τούτου ἡμῖν αὐτοῖς. Εἰ μὲν οὖν ὤνησαί τι
τοῖς παρ' ἡμῶν τουτοισὶ λόγοις, οὐ γὰρ οὐδ᾽ ἐπὶ σῷ
κακῷ τάδε συνεγράψαμεν, ἀλλ' ὅπως καὶ σὺ τοῦ
ἄγαν τύφου τι ύφεὶς ἀμείνων τι τὴν ψυχὴν γένοιο,
ἤτοι Αριστοτέλους κηδομένῳ ἢ καὶ ὑπὸ βασκανίας
τῆς πρὸς ἡμᾶς δοκεῖ σοι ἔτι καὶ πρὸς ταῦτα τὰ
ἡμέτερα ἀντιγράφειν, καὶ δὴ ἀντίγραφε μάλα θαλ
ἐῶν, ὡς ἡμᾶς οὐκέτι οὐδ᾽ ὁτιοῦν πρός γε τὰ σὰ
ἐκεῖνα ἀντιγράψοντας. Ισμεν γὰρ, ὡς ὅσῳ ἂν πλείω
γράψῃς, τοσούτῳ καὶ μᾶλλον ἀσχημονήσεις. Εἰ δέ
τισι καὶ δόξεις τι λέγειν, ὅτι οὐκ ἄλλοις ἢ ἀμαθέσι
τε ὁμοῦ καὶ μωροῖς δόξεις, εὖ δὴ μάλα ἴσμεν, ομων
ἡμῖν ἀνδρῶν τῆς δόξης οὐ πολύ τι μέλει. Οὐκ ὀλίγη
δέ σοι ευπορία ἔσται λόγων· εἰ μὲν γὰρ ἡκρίβους τὰ
λεγόμενα, παγχάλεπον ἄν σοι ἐγίγνετο τὸ ἀντιλέγειν
ἡμῖν· ἐπεὶ δ᾽ ἀκριβοῦν μὲν οὔθ᾽ οἷός τ' εἶ, οὔτ᾽ ἴσως
σοι πάνυ τοι μέλει, ἀγαπᾷ; δὲ καὶ τὰ ἐπιτυχόντε
εἰκῇ ἐμῶν, τῶν γε τοιούτων οὐδὲ μία σα ἀπορία.
Καὶ μὲν δὴ καὶ διάβαλλε ὅ τι βούλει, καὶ τῶν
βλασφημιών εμφορον, ὥσπερ καὶ ἠπείλησας οὐ
φείσεσθαι τῶν τοιούτων, καίπερ οὐδὲ νῦν πεφεισμέν
νο;. Ο τι γὰρ ἂν βλασφημήσῃς, ἡμῶν μὲν οὐχ ἅψῃ·
οὐ γὰρ οὐδ᾽ ἡμῖν προσόντα ἐρεῖς, φλυαρήσεις δὲ
τηνάλλως καὶ σαυτὸν μόνον αἰσχυνεῖς τὴν σαυτού
σκαιότητα ἔτι καὶ μᾶλλον ἐπιδείξας. Ἡμῖν δέ σου
τὰ τοιαῦτα ἴσα καὶ κυνιδίου Μελιταίου τινὸς ὑλακαῖς
λελόγισταί τε ἤδη καὶ αὖθις λογισθήσεται.
Eurip. fragm. ex Phanice. Vid. Eurip. Trag. ed. Barnesius, tom. II, p. 466. Wagner, Euripidis
Fragm., p. 416.
MATTHEUS CAMARIOTA.
NOTITIA.
(Henr. Wharton ap. Cave De Script. eccles. ad an. 1453.)
Matthæus Camariota, patria Constantinopolitanus, aliis Thessalonicensis, sacerdotis cujusdam Græci, qui in clule CP. occubuit, filius; plrilosophus et rhetor eximius; claruit Constantinopoli anno 1453,
quo captæ urbi præscns interfuit. Exstat prolixa Epistolæ de capta Constantinopoli portio insignis (a
Theodoro Zygomala in epistolam suam de Constantinopolitanis periculis et cladibus transcripta), Gr.
Lat, apud Crusii Turco-Græciam lib. 1, p. 76. Ejusdem Epitomen in Hermogenem, et Rhetoricæ librum.
mss. exstare meinorat Jos. Simlerus Biblioth. Τigurin. p. 491. Synopsis cjus rhetorica habetur ms. int
Bibliothera Augustana. Scripsit etiam Commentarios in Synesii Epistolas qui olim penes Joannem Zygomalam erant, teste Crus'o Turco-Græc. p. 187. Encomium in tres hierarchas, Basilium, Gregorium et Chry
sostomum, habetar Græce in bibliotheca regis Galliæ, et forsan alibi. Matthæo adhuc nostro deberi videntur tractatus duo qui în Bibliotheca Angustana Græce manuscripti exstant his titulis insiguiti:
Mattha i monachi et presbyteri Thessalonicensis de divina gratia et lumine adversus eos qui creaturam dixere;
Ejusdem Tractatus de iis qui spuria et alicna docent in Ecclesiis. Prior, forsan et posterior, tractatus
Barlaamitas oppugnavit; qui lumen Thaboriticum increatum aliquid esse negarunt.
col. 1021–1022page 2 of 26
PG 160:1021Συνοπτική παράδοσις τῆς ῥητορικῆς Ἀδή λου Ρητορικου λόγου τρία καθέστηκεν είδη Τούτων δὲ ἕκαστον διαιρεῖται εἰς δύο εἴδη τινά, καὶ εἰς τέλος, πρὸς ὁ ἀφορᾷ. Τὸ μὲν οὖν δικανικὸν διαι ρεῖται εἰς κατηγορίαν καὶ ἀπολογίαν· τέλο; δὲ τού του τὸ δίκαιον τὸ συμβουλευτικὸν εἰς προτροπήν καὶ ἀποτροπήν τέλος δὲ αὐτοῦ τὸ συμφέρον· τὸ δ' αὖ πανηγυρικὸν εἰς ἔπαινον καὶ ψόγον πρὸς δὲ τὸ καλὸν ἀφορᾷ. Ὑπὸ δὲ ταῦτα τὰ εἴδη ἀνάγονται τὰ ῥητορικά προγυμνάσματα, & εἰς δώδεκα περιέστησε πριν ὁ Ταρσεύς Ερμογένης (β)· εἰς ὕστερον δὲ Οἶμαι, Ματθαίου τοῦ Και μαριώτου τὸ σύγγραμα είναι, δύναμις τεχνική, Πανηγυρικόν. έγκωμιαστικόν, επι δικανικῷ εἰ συμβουλευτικῷ δικανικὴν τοὺς δικαστάς, εἰ συμβουλευτικὸν, τὴν βουλήν, πανηγυρικὸν ἐν πανηγύρει. ἐγκωμιαστικών, κατηγορική Πρὶν ὁ Ταρσεύς Ερμογένης.
SYNOPSIS RHETORIC.E.
INCERTI
▲t, ut videTUR,
MATTHÆI CAMARIOTÆ
SYNOPSIS RHETORICE
(Græce et Latine edidit Joan. Schefferus in Miscellaneis Upsaliæ, an. 1697).
Συνοπτική παράδοσις τῆς ῥητορικῆς Ἀδήλου
Ρητορικου λόγου τρία καθέστηκεν είδη
Sıxavıxdv, ovµboulEUTIxiv xal mavnyupixóv
Τούτων δὲ ἕκαστον διαιρεῖται εἰς δύο εἴδη τινά, καὶ
εἰς τέλος, πρὸς ὁ ἀφορᾷ. Τὸ μὲν οὖν δικανικὸν διαιρεῖται εἰς κατηγορίαν καὶ ἀπολογίαν· τέλο; δὲ τού
του τὸ δίκαιον τὸ συμβουλευτικὸν εἰς προτροπήν
καὶ ἀποτροπήν τέλος δὲ αὐτοῦ τὸ συμφέρον· τὸ δ'
αὖ πανηγυρικὸν εἰς ἔπαινον καὶ ψόγον πρὸς δὲ τὸ
καλὸν ἀφορᾷ. Ὑπὸ δὲ ταῦτα τὰ εἴδη ἀνάγονται τὰ
ῥητορικά προγυμνάσματα, & εἰς δώδεκα περιέστησε
πριν ὁ Ταρσεύς Ερμογένης (β)· εἰς ὕστερον δὲ
Compendiaria doctrina rhetoricœ Incerti.
Rhetoricæ orationis tria sunt genera, jurediciale,
deliberativum, panegyricum. Horum quodlibet dividitur in duas quasdam species, et quem re
spicit, finem. Ac jurediciale quidem dividitur in
accusationem et defensionem, quarum finis est
justum. Deliberativum autem in adhortationem et
dehortationem. Finis vero est utile. Panegyricum
denique in laudationem et vituperationem, respicitque honestum. Ad hæc genera referuntur progyınnasmata rhetorica, quæ duodecim proposuit
ante Hermogenes Tarsensis: postea eadein amquæstionibus civilibus ant⭑judicamus aut deliberamus. Tertium genus, quod in laudatione versatur,
omittit. Nec alias illius apud eum mentio occurrit.
Quæ res iterum eflicit, ut non Epitomen Hermogenis hanc esse putem.
Adilov. Hœschelius, qui primus hune anctorem edidit in lucem, Matthæum Camariotam
nominat in titulo. Sed hoc forte fecit secutus Maximum Margonium, episcopum Cy'heroruin, a quo
nostrum hunc arcepit. Atqui ne ipse quidem esse,
sed videri sibi esse Matthæum illum dicit opusculi
hujus auctorem, Οἶμαι, inquit, Ματθαίου τοῦ Και
μαριώτου τὸ σύγγραμα είναι, in epistola, cum qu
Heschelio hunc mittit. Interim Camariotam epitomen Hermegenis scripsisse mentorat Gesnerus,
exemplumque ejus exstare ait in bibliotheca Memmiana. Sed illum puto esse aliam ab hac nostra, cum
quis noster non solum sequitur Hermogenem, sed
et alios, ut Tiberium et Phœb monem in figuris,
imo alicubi lermogenem reprehendit; tum quia
et in bibliothecæ Oxoniensis manuscriptis est eptome Hermogenis per Matthæum Camarioʻam faita,
sed longe alio initio, isto nempe: Propizh esti
δύναμις τεχνική, etc. Nisi forte legitimo initio
destitu um fuit exemplum illud, quo usus HoescheIns, supplendunque sit ex illo bibliothecæ O)\m.
niensis, de quo videbunt amplius, qui copiam illius
poterunt babere. Quod si auctor libelli hujus esset
Matthæus ille, non obscura ætas ejus foret, cum
is vixerit esptæ. Constantinopolis te "poribus, quod
colligitur ex epistola ejus de illa occupatione, quam
Gretzērus in notis ad Cantacuzenum laudat,
Pηropinov. Al distinctionem dialecticæ
orationis. Cassiod. in Comp. Rhet. Duo sunt orationis genera: alterum enim perpetuum est, quæ
rhetorica dicitur, alterum concisum, quæ dialeclica.
Tpia eiðŋ. Ita Aristot. lib. 1 R'ct. e. 3. Alii
Um60±5.1; vocant; Latinis fere genera causarumn
nunenpantur. Cæterum hæc duo tantum facere
Il-rmogenes videtur, quando ait lib. 1 De invent. 'Ev
*xpo
In
Πανηγυρικόν. Quo: έγκωμιαστικόν, aut επι
Esxxby est aliis. Videtur autem recrius sic appellari, quotiens δικανικῷ εἰ συμβουλευτικῷ πρonitur.
Nam ut ista sie dicuntur ab iis, ubi solent proponi,
ita hoc quoque debet. Atque ita sicut δικανικὴν
est, quia habetur apud τοὺς δικαστάς, εἰ συμβουλευτικόν, quia ad τὴν βουλήν, sic πανηγυρικὸν
sit, quoniam habetur ἐν πανηγύρει. Contra rectius
ἐγκωμιαστικών, quotiens κατηγορική opponitur et
POTPER: IXW quoniam sicut horum est adhortari
vel accusare, ita illius esset landare, atque adeo
propositi resperto sic omnia similiter dicerentur.
To Sixator. Aristoteles addit etiam contraria, et juredicialis finem facit dlxatov xx! &dıxov,
demonstrativi xadòv†) alsxpdv, deliberativi ouµpépo
Bhaбepov. Nempe quia quodque genus duas quasdam quasi habet species, et ex iis quæque suom
finem. At Noster tres tantum illas commemorat,
vel quod ex illis fines etiam intelligantur contrarii,
vel quod hi tres sint præcipui, magisque specten -
tur. Nain et qui vituperat, id facit ideo, ut omissis
turpibas sequamur honesta, et qui accusat, ideo
id facit, ut omissis injustis sequamur æqua et
justa, et qui dissuadet, propterea id fac't, ut omissis inutilibus sequamur utilia et salutaria. Ut sic
præcipui ac quasi ultimi fines etiam oppositorum
generum sint illi, qui a nostro commemorantur.
Πρὶν ὁ Ταρσεύς Ερμογένης. Ergo prius
Hermogenes progymnasmata rhetorica proposuit,
secundum hunc auctorem. Saias cum cartera Hermogenis commemorat, de his mentionem facit nullam. Nee credo apud alios de hac re proditum esse
col. 1023–1024page 3 of 26
PG 160:1023ταῦτα εἰς δέκα καὶ τέσσαρα παρεξέτεινεν ὁ ᾿Αν Εἰς ὕστερον δὲ ταῦτα. γένους τέχνην προγυμνάσματα. (*) Αἱ εἰδικαὶ στάσεις, αἱ δέκα καὶ τρεῖς. Νοι εἰδικές στάσεις, τιοχεύς Αφθόνιος. Ανασκευήν γὰρ καὶ κατασκευήν μια διδασκαλία τοῦ Ἑρμογένους περιλαβόντος, ὡς καὶ τὸ ἐγκώμιον καὶ τὸν ψόγον ἑτέρα, αὐτὸς διε λὼν τὰ δύο ταυτί, νομίζεσθαι πεποίηκε δέκα και τέσσαρα. Πάντα μὲν οὖν τὰ προγυμνάσματα Ἑρμογένους εἰδικά τε καὶ μερικά, ὥσπερ αἱ εἰδικα στα σεις αἱ δέκα καὶ τρεῖς, καὶ πᾶσαι τούτων εἰ μερικαὶ ὑπὸ τὰ τρία είδη ἀνάγονται. Ιστέον δὲ ὅτι τὰ προγυμνάσματα αὐτὰ μὲν καθ᾿ αὐτὰ πο θέμενα τὰ παρεπόμενα πάντα αὐτοῖς ἐπιδέχεται, ἃ καὶ κεφάλαια καταχρηστικώς λέ γονται· ἐν δὲ τελείοις εὑρισκόμενα λόγοις, ἢ οὐδὲν τῶν παρεπομένων ή σπάνια ἐξ αὐτῶν ἀποδί χεται. Τρία μὲν οὖν εἴδη λόγου ρητορικού, ύπ' καὶ τὰ προγυμνάσματα καὶ αἱ στάσεις ὡς ἔφην, ἀνάγονται. τὰς μερικάς τὰ μέρη τῶν επιχειρήματα οι ενθυμήματα. Μει, τοῖς τελείοις λόγοις, Η οὐδὲν τῶν παρεπομένων.
MATTHEI CAMARIOTA
liato numero fecit quatuordecim Aphthonius An- ταῦτα εἰς δέκα καὶ τέσσαρα παρεξέτεινεν ὁ ᾿Αν
tiochenus. Refutationem namque ac confirmationem
una præceptione comprebendente Hermogene, ut
et laudationem et vituperationem una, ipse duo ista
dividendo effecit, ut viderentur esse quatuordecim.
Cuncta igitur iste progymnasmalum Hermogenis
species, earumque partes, quemadmodum et statuum species, quæ sunt tredecim, omnesque earum partes ad tria ista genera referuntur. Sciendum autem, quod progymnasmata per se posita
recipiant ea omnia quæ sequuntur, et abusive
capita quoque nominari solent. In perfectis autem
orationibus reperta vel nibil eorum consequentium, vel pauca eorum recipiuntur. Tria igitur
sunt genera orationis rhetoricæ, ad quæ et progymnasmata, et status, uti dictum est, referuntur.
quid. Scripsisse men progymnasmata certum
est, constatque vel ex Prisciani progymnasmatibns, quæ ex Hermogene desumpta esse, ipso
titulo eorum indicatur. Scio vitiosum nomen Hermogenis visum aliquibus eo loco, putatumque Aphthouši scribi oportere. Sed repugnant libri omnes:
repugnat ratio tractationis; repugnat ipse exercitiorum numerus, qui in Prisciano ex mente lermogenis, ut mox Noster testatur, est dundenarius;
in Aphthonii vero major, ut in quo hodieque quatuordecim exercitia leguntur. Porro præter Priscianum progymnasmata Hermogenein scripsisse docet
catalogus” biblio hecæ regiæ apud Gallos, a El.
viro, Christiano Ravio mihi conimunicatus, in quo
inter alia leguntur, eorumque aliquod compendium Matthæus ille, de quo ante actum. fecisse
commemoratur. Exstat enim Matthæi Camariote
epitome Rhetorica Hermogenianæ, ejusdemque
epitome progymnasmafum, ut sic dubium nullum
relinquatur. Interim quæ Noster tradit, non accipienda eo modo, tanquam ante Hermogenemn_nulla
in usu fuerint progymnasmata (boc enim falsum
esse vel unions argueret Suetonius), sed quoniam
ipse primus justo certoque proposuit numero, primus aptis comprehendit regulis ac præceptis.
С
Εἰς ὕστερον δὲ ταῦτα. Ergo et Aphthonius
scripsit ad imitationem Hermogenis. Suidas paulo
aliter: 'Apłóvtog oopiɔth; lypat≤y el; thy 'Eppoγένους τέχνην προγυμνάσματα. Puto illud velle,
quod Hermogenes artem nudam tradiderit, Aphthonius ad eam aliqua elaboraverit exempla. Sane et
in Prisciano, quem secatum esse ac fortassis fide
bona transtulisse Hermogenem diximus in præcedentibus, nulla legimus exempla, integra puto et
elaborata. Sed de hac re viderint, qui copiam librorum antiquorum, interque eos epito.men, quam
autea laudavi, habent.
Mığ diduonaλią. Priscianos expresse: ‹ Sciendum autem, quod el laus et vituperatio sub uno
eodemque genere referantur demonstrativo, quod ex
iisdem locis utraque proficiscuntur.» Ostendit igitur
hic locus clare, sicut supra inmuebam, non alia
esse Prisciani et Hermogenis Progymnasmata.
(*) Αἱ εἰδικαὶ στάσεις, αἱ δέκα καὶ τρεῖς. Νοι
pulo alios per εἰδικές στάσεις, quam eos intelligere
status, qui tribus (tot enim Hermogenes et plerique veterum lacu (t) vulgaribus subjiciuntur, canjecturali puta, delini ivo, et qualitatis, et proprie
sub tertio, qualitatis nempe, locum habent; ille
enim solus, ut fermogenes loquitur, yɛvixò; est.
Porro hos non codem omnes numero commenorant, alu plures, ali pauciores habent. Noster facit
tredecimi, numero amplissimo, qui hæc habere nomina videntur; negotialis, rationalis absolutus,
τιοχεύς Αφθόνιος. Ανασκευήν γὰρ καὶ κατασκευήν
μια διδασκαλία τοῦ Ἑρμογένους περιλαβόντος,
ὡς καὶ τὸ ἐγκώμιον καὶ τὸν ψόγον ἑτέρα, αὐτὸς διε
λὼν τὰ δύο ταυτί, νομίζεσθαι πεποίηκε δέκα και
τέσσαρα. Πάντα μὲν οὖν τὰ προγυμνάσματα Ερμο
γένους εἰδικά τε καὶ μερικά, ὥσπερ αἱ εἰδικα στα
σεις αἱ δέκα καὶ τρεῖς, καὶ πᾶσαι τούτων εἰ
μερικαὶ ὑπὸ τὰ τρία είδη ἀνάγονται. Ιστέον
δὲ ὅτι τὰ προγυμνάσματα αὐτὰ μὲν καθ᾿ αὐτὰ πο
θέμενα τὰ παρεπόμενα πάντα αὐτοῖς ἐπιδέχεται, ἃ καὶ κεφάλαια καταχρηστικώς λέ
γονται· ἐν δὲ τελείοις εὑρισκόμενα λόγοις, ἢ οὐδὲν
τῶν παρεπομένων ή σπάνια ἐξ αὐτῶν ἀποδί
χεται. Τρία μὲν οὖν εἴδη λόγου ρητορικού, ύπ'
καὶ τὰ προγυμνάσματα καὶ αἱ στάσεις ὡς
ἔφην, ἀνάγονται.
comparativus, remotionis, refationis, purgationis,
deprecationis, scripti, ratiocinationis, contrariarum
legum, ambigui, definitionis legalis, translationis.
Al μspinal. Nam et hi status partes suas
hahert, quomodo absolutos dividitur in simplicem
et duplicem, et hic iterum in duplicem conjunctione
aut divisione. V. Voss. 1.1, Inst. Quanquam forte
rectius per τὰς μερικάς intelligamus τὰ μέρη τῶν
Stáv, ut Hermogenes appellat, seu xepálais,
id est locos, quibus ex Herningenis doctrina uti:nur
În statuum tractatione. Numero sunt quindecim,
propositio, persona, causa, probabile,” voluntas,
facultas, conjunctorum frequentatio, qualitas communis, quantitas, locus communis, sententia, fines
quatuor causaruin, eventa, consequentia, testim
nia. Habent et kæc zapáliz partes sitas, alque
aliter et aliter, majore minoreve numero pro diversitate stalnum adhibentur, ut prolixe docet llermogenes in Partitionibus.
Пapszóμera. Patet ex sequentibus, quid
per hoc vocabulum intelligat, nempe quod in progymnasmate, sed ut Noster notat, abusive xɛpiXatov vocatur.
Kepalaa. Sic appellant rhetores, in quibus vis contentionis consistit, quæstiones incidentes, quibns s'atus Armatur. Latíni etiam controver.
sins appellant. Cassiodoro firmamenta esse puto,
Neque aliud quid sunt, quam loci, unde oratores
su: desnmunt επιχειρήματα οι ενθυμήματα. Μει,
quæ xxt' ¿{oyhy apud Graecos xepážzia vocantur,
Karaypnorixws. In progymnasmatis, nyinor. Opponit enim τοῖς τελείοις λόγοις, per quos
nil aliud intelligit, quam perfectas publicasque et
serias orationes. Nimirum in illis non est sia us
proprie, ergo nec xzpálatov proprie, quod sulısıdio veniat statni, sed potius locus, unde argumentum procedit. Atque hoc opinor voluisse.
Η οὐδὲν τῶν παρεπομένων. Εo pets
modo, quo iu progymmasmatis proponi ac tractari
solent. Nimirum ista series locorum, sicut traditur
a sophistis, supervacua foret, ac nugatoria est in
justis orationibus, quia parum accommodata causa:
aut proposito negotio. Nec ideo rejicienda, quando
ne Sophistæ quidem eo line proponunt, tanquam
isto semper modo adhiberi debeat, sed ut con-tel,
unde si in quid ejusmodi quis incidit, landem puta,
confirmationem, descriptionem, materiam seribendi possit desumere. Aut boc Noster in mil, apl
Jocum non in.elligo. Certe quomodo illud obdiv
aliter defendi possit, non video.
hul ai vrúvelę. Progymnasinatibus opponit,
unde justas per hoc nomen in.elligere orationes
manifestum est. Nimmum, sicut ame dixi, status
Porro notandum,
col. 1025–1026page 4 of 26
PG 160:1025Εκαστος δὲ τέλειος λόγος ἑνὸς ὢν οιουδήτινος τῶν τριῶν τούτων ἰδεῶν, ὥσπερ καὶ ἑκάστη τῶν στάσεων ἐκ τεσσάρων μερῶν σύγκειται, προοιμίων, διηγήσεων, ἀγώνων καὶ ἐπιλόγων. Τι νὲς δὲ πέντε ταῦτά φασιν, ἀγῶνας μὴ ὀνομάζοντες, ἀντὶ ἀγώνων ἀντιθέσεις καὶ λύσεις ἕτεροι δὲ πίστεις και λύσεις, καὶ ἕτεροι ξέρως. Το πανηγυ φικόν και τέλειον προοίμιον ἐκ τεσσάρων σύγκειται μερῶν ἢ μορίων· ἐκ προτάσεως ἢ τῶν δύο ὁμοῦ, ἐκ τετάρτης τῆς βάσεως. Τῶν δὲ προσώπων και πραγμάτων, τὸ ἐξ υποδιαιρέσεως τὸ ἐκ περιουσίας καὶ τὸ ἀπὸ καιροῦ Τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα διαιρούνται εἰς τέσσαρα, εἰς ἔνδοξα, άδοξα ἀμφίδοξε, καὶ πα οἷου δή τινος. προοίμιον, προκατάστασις, νεί προδιήγησις, διήγησις, προκατασκευή, κατασκευή, λύσις, 'Αντιθέσεις καὶ λύσεις. πολιτικῷ προοιμίω, Αξιώσεως ἢ ἀποδόσεως. σεως, ἥτις ἐστὶν ἀξίωσις, επ ἀποδόσει ἀξίωσις ἀπόδοσιν, τὸ προστ Εξ υπολήψεως. προοίμιον κατὰ τὴν πρόληψιν. Εξ υποδιαιρέσεως. (99; Τα πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα. Ο
SYNOPSIS RHETORICE.
Quævis autem perfecta oratio ad thum refertur
ex tribus hisce generibus, quemadmodum et quilibet ex statibus componitur quatuor ex partibus,
exordio, narratione, contentione et conclusione.
Has quidem ajunt quinque, ac præterita contentione pro ea objectionem et solutionem ponunt, alif
vero probationem et refutationem, alii aliter. Aptum concioni perfectumque exordium ex partibus
componitur quatuor sive membris, propositione,
probatione, petitione vel assumptione, aut utroque,
simul et quarto, ex termino. Exordiorum autem
species sunt quatuor; ex opinione personarum et
rerum, subdivisione, abundantia,et denique ex occa -
sione. Personæ et res dividuntur in quatuor, honesta et inhonesta, dubia et incredibilia. Et hæ quiΕκαστος δὲ τέλειος λόγος ἑνὸς ὢν οιουδήτινος
τῶν τριῶν τούτων ἰδεῶν, ὥσπερ καὶ ἑκάστη τῶν
στάσεων ἐκ τεσσάρων μερῶν σύγκειται,
προοιμίων, διηγήσεων, ἀγώνων καὶ ἐπιλόγων. Τινὲς δὲ πέντε ταῦτά φασιν, ἀγῶνας μὴ ὀνομάζοντες,
ἀντὶ ἀγώνων ἀντιθέσεις καὶ λύσεις ἕτεροι δὲ
πίστεις και λύσεις, καὶ ἕτεροι ξέρως. Το πανηγυφικόν και τέλειον προοίμιον ἐκ τεσσάρων
σύγκειται μερῶν ἢ μορίων· ἐκ προτάσεως
tx xztasxsvñ· tĘ ¿E:woew; †j &modósew;
ἢ τῶν δύο ὁμοῦ, ἐκ τετάρτης τῆς βάσεως. Τῶν δὲ
mpooiµławy eldŋ elsì résoapa' rò ¿Ę únolhyew;
προσώπων και πραγμάτων, τὸ ἐξ υποδιαιρέσεως
τὸ ἐκ περιουσίας καὶ τὸ ἀπὸ καιροῦ Τὰ
πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα διαιρούνται εἰς
τέσσαρα, εἰς ἔνδοξα, άδοξα ἀμφίδοξε, καὶ πα- dem quatuor sunt species exordiorum. Narrationum
quod de statibus ostendit, non ad jurediciale solum
genns, sed et reliqua pertinere. 'Yo' & enim alt,
quod ad omnia tria genera refertur. Contra sentinnt non pauci alii, sed Noster rectius. Vide Voss.
Inst, or at. lib. 1. c. 6. & 7.
Diovôńtıroç. Vitiosa lectio: puto seri -
ben«lum οἷου δή τινος.
Tor ordosur. Iterum hic juste intelligendæ
sunt orationes.
"Ex rɛoodpwr. Ita Cicero ab initio Partitionuin, Quintilianus, in Præfat. lib. 1v, et alii. Fortunatianus, lib. 11: Partes orationis quatuor, princinium, narratio, argumentatio, peroratio, Sulpicius
Victor Partes orationis sunt quatuor, exordium,
narratio, argumentatio, peroratio sive conclusio.
Omnes propositionem omittunt, velut non esset
necessaria, quam tamen Aristoteles una cum fide solam ánh necessariam vult esse. Sed nimirum
omnes, ut opinor, eam sub argumentatione complectuntur, velut ejus aliquod initium. Vide F'ahium 1. v, c. 43. Cæterum id quoque observandum, quod quando quatuor orationis Noster facit
partes, in eo recodere videatur iterum ab Hermogene. Ejus enim sententia oratio ex pluribus, sex
videlicet componitur aut septem, quarum nomina
hec sunt: προοίμιον, προκατάστασις, νεί προδιήγησις, διήγησις, προκατασκευή, κατασκευή, λύσις,
royo. Consulat, qui volet, Sturmium ad ii Herm.
de Intentione. Nisi putamus generalissimas tantum
partes reliquis omissis tradere voluisse.
'Αντιθέσεις καὶ λύσεις. Nempe quia ha
paries sunt dywvwv, sive contentionum.
Narnrupixór. Non illud intelligit, quod
tantuin valet in tertio causarum genere, a deliberativo et jurediciali diverso, sed quod in omnibus,
mosque réelov vocatur; hoc est, perfectum omnibusque munieris absolutum, quo in concione totius
civitatis splendulissimove_ordine uti valemus. Opponit autem hoc πολιτικῷ προοιμίω, quod in illo
quidem sola sufficiat perspicuitas, in hoc requira -
tur insuper et dignitas, et amplitudo, et ornatus,
illud in privatis causis, hoc in publicis gravissimisque adhibeatur. Vide pluribus Sturm. ad Herm.
lib. 1.
'Ex 180σúpur. Hoc totum est ex Hermogene, quem vide lib. 1, cap. ult. Adde Vossium
lib. 11, Inst. orat. cap. 2, § 5.
Ex_xpordσews. Ejus nimirum rei, unde
exordium desumitur, morfews pula, seu suspicion s alicujus, zodizipiszw; sen subdivisionis, et
demiceps.
Kutuσxevijc. Cui fere juncta esse solet 15sis, id est refutatio eorum, quæ ab adversario
dicuntur, aut videntur dici posse, fem ipyasia
alzlov, cansarum argumentorumque per rationes
varias confirmatio et amplificatio illustrior.
Αξιώσεως ἢ ἀποδόσεως. Diversa facit.
Hermogenes pro iisdem accipere videtur: ait enim
constare prooemium cum ex aliis, tum ¿ ¿Todhσεως, ἥτις ἐστὶν ἀξίωσις, επ assumptione, que est
oratoris petitio. Puto tamen id tantum velle Hermogenem, quod in ἀποδόσει præcipue ἀξίωσις tr:-
ctetur, hoc est petitio aliqua attentionis, gratiæ,
ac hujusmodi, Nostrum vero per ἀπόδοσιν, τὸ προστ
xov, ut appellant, indicare, quod fit, quando sui
judicem orator almonet officii.
Εξ υπολήψεως. Quam conjunctam sibi
babet persona vel res, qua de agitur: l'onam, bona;
malam, mala, et quæ fere gaudium, gratiam, invidiam, iram, vel alium aliquem affectum gignit in
eo, apud quem agitur, vel illo, qui agit, unde postea exordium formatur. V. Hermog. lib. 1, part.
cap. 1. Fabio est exordium per occupationem, Græcis aliis προοίμιον κατὰ τὴν πρόληψιν. Εxemplum
ejus est in oratione Tullii pro Milone, Cluentio,
Roscio et aliis.
Εξ υποδιαιρέσεως. Cum quod alias unum
esset ac simplex, ingenio oratoris dividitur in plura,
et de omnibus dicendum esse, contra quam primo
intuitu videbatur, ostenditur.
'Ex xɛçiovolas. Quando in accusatione dicitur: Poteram de majori crimine agere, sed hoc
ero contentus. In defensione: Putabain præmium
mihi fore paratumu, nunc me accusari video.
And xaipov. Quando ab insigni eventu vel
in re, vel in eis, apud quos loquimur, ostenditur,
comprobari id, quod petimus, adeoque fas esse, ut
de eo agamus, petitionemque obtineamus. De his
omnibus generibus cnm cùra agit Hermogenes in
Partitionum toto libro primo.
(99; Τα πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα. Ο ru
nempe respectu ins ituendum est exordium, id priecipue, quod et now;, quanquam non in
exordiis solum, sed reliquis orationim partibus
necessaria sit horum observatio. Vulgo de causarum sive rerum divisione tantum agunt, omissa
divisione personarum, verum perperam. Vide Voss.
Inst. orat. 3, cap. 2, § 2.
"Erdoɛa, dooεu. Fabius, 1. xiv, c. 4. reddit
honesta, humilia, dubia vel ancipitia, admirabilia,
ubi et naturam cujusque explicat ac rationem,
Eodem modo vocal Curius Fortunatianus lib. 1,
et Sulpicins Victor in Inst. orat. Augustinus i a de
hac re Themata, id est figuræ controversiaruın
qua uur, Evεo§ov, quod nos opinionis bonæ ex wɩr...
que bono possumus dicere, ൠpiòvĘov, quod nos opiionis ex utroque bono et malo confusie possum &
dicere, nap.ioĝov, qued nos opinionis male possu-
col. 1027–1028page 5 of 26
PG 160:1027Ενδιάσκευος. ὑποτυπώσεις Οὓς καὶ χαρακτῆρας.: Τρείς διη οἱ τρεῖς τρόποι διηγήσεων, Τρεῖς δὲ τρόποι τῶν διηγήσεων ἁπλοῦ; ἐγκατάσκευος καὶ ἐνδιάσκευος οὗ; καὶ χα ρακτῆράς τινες όνομάζουσι, χαλαρόν, ἀδ.ν. μέσον. Καὶ χαλαρὸς μὲν καὶ ἁπλοῦς χαρακτήρε ἄνευ κατασκευῶν τῷ πανηγυρικῷ ἐφαρμόττω, Τὸ γὰρ πανηγυρικὸν ἢ ἔπαινος ἢ ψόγος ἐστὶν ἐμε λογουμένων ἀγαθῶν ἢ πονηρῶν. Τι προφανὲς δὲ καὶ ὁμολογούμενον ἀποδείξεων οὐ δεῖται· ἀδρὸς δὲ καὶ σύντονος, ὁ ἐγκατάσκευος, ὁ πυκνοτέραις κεχρημένος ταῖς ἀποδείξεσι, προσφυής, τῷ δικανικῷ εἴδει τελῶν. Δεῖ γὰρ τὸ πίστιν έχειν τὸν πολιτικὸν καὶ δικανικὸν λόγον, καὶ μὴ ἀναπόδεικτον εἶναι. Μέσος δὲ τρόπος καὶ χαρακτὴρ ὁ ἐνδιάσκευος, ὁ μέσως καὶ μὴ κατακόρως κεχρημένος ταῖς ἀπωλεί ξεσι, μήτε πάντη αναπόδεικτα λέγων, μήτε μήν συνεχέστερον κεχρημένος, πῆ δὲ ἐγκατασκεύως καὶ ἀποδεικτικώς, πῇ δὲ ἐνδιασκεύως καὶ κατ' επ φρασιν, δς καὶ τοῖς τρισὶν εἰδεσιν έτσι προσφ καὶ μέσος καλεῖται εἰκότως. Μᾶλλον δὲ τῶν λοιπ τῷ συμβουλευτικῷ λόγῳ ἀνεῖται, καὶ λόγοις τὴν Ιστορίαν συντάττουσι. Τοῖς ἱστοροῦσι γὰρ τῇ μὲν ἁπλῶς διηγεῖσθαι, πῆ δὲ κατασκευάζειν δυστ στούμενα, πῆ δὲ πρόσωπά τε καὶ πράγματα, κα ρούς τε καὶ τόπους εκφράζειν, καὶ παντοίων ζώων Ιδέα.. Τοιαύτη μὲν ἡ ἑρμηνεία τῶν διηγήσεων. Τέσ
MATTHÆI CAMARIOTÆ
autem modi sunt tres, simples, probabilis et illu- pábor. Outw plv els: tiesapa elin twv ponujalory.
stris, quos et characteres vocant, tenuem, magnificum et medium. At tenuis quidem ac simplex character, qui est sine probatione, panegyrico competit.
Genus enim panegyricum laudem continet vel vituperium eorum, quæ ab omnibus habentur pro bonis
aut malis.
Quod vero clarum vulgoque sic habetur, probatione non indiget. Magnificus autem et validus,
qui & probabilis, pluribus utitur probationibus et
natura pertinet ad genus judiciale. Fidem enim
oportet habere civilem ac forensem orationem,
nec destitui argumentis.
Media vero forma et character mediocriter ac
neque nimium utitur argumentis, nec etiam sine
omni probatione aliquid affert, aut nimis frequenter, sed aliquando culta, et per probationes, aliquando simpliciter et per descriptiones, qui et tribut generibus est conveniens, et jure medins appellatur. Ex reliquis autem maxime deliberativa
orationi competit, aut iis, quæ historiam continent. Nam qui historias scribunt, interdum simpliciter narrant, interdum probant, quæ a fide
remotiora sunt, interdum personas, res, tempora,
loca describunt, omnisque generis animantium
figuras. Atque hæc narrationum explicatio. Quamus dicere. Quarta est facies controversi.r, quæ Græce
ov dicitur, quam nos non ut vulgo, malæ opiniomis, sed nullins opinionis, id est humilem et sordidam possumus dicere. Ita Augustinus verba ista
reddit, simulque in to‘is causis ac controversiis
ostendit observari, indeque illas sua habere nomina.
Toeic 8 zrózoi. Ipsa sunt Bermiogenis
verba ex lib. 11, de Invent. ubi de narrationė loquitor.
'Añ.lñç. Cum res aut factum enarratur absque expositione causarum, aut descriptione, qua
velut ob oculos res ponitur. flis´ enim duabus rebus maxime narratio amplificatur.
Ernardo xevoç. Quando et modus indicatur facti, et illius exponuntur causa. Igitur et ab
aliquibus confirmata narratio appellari solet.
Ενδιάσκευος. Quando per ὑποτυπώσεις res
velut oculis subjicitur, omnesque ejus afferuntur
circumstantiae ubi, quando, qua occasione, apud
quos, etc., quid gestum.
Οὓς καὶ χαρακτῆρας. Ita mor: Τρείς διηYew spón, ol xalxzpaxtīpe; xzloupεvo:. Quod
si concedimus, non penitus omis rit doctrinami de
tribus characteribus Hermogenes, ut putant, sed
hic quidem proposuerit, alio quodam fine, ac mox
in de Ideis affectiones eorum accuratius tractaverit. Alio dixi line, quia in eo quidem loco tantum
monstrabat Hermogenes, quomodo inter alias etiam
hac ratione, id est per triplices hos orationis tpómɔuç sive modos narratio augeri atque dilatari
possit.
Tréç. Ostendit, non omnium, ac ne multorumi quidem hanc fuisse sententiam, quod fuit
cadem οἱ τρεῖς τρόποι διηγήσεων, velut Aristoteles
appellat eï¾ŋ, ut Latini, forme narrationum, et oi
apti; xapaxtipe; you. Et profecto distinctis de
eis fere locis agunt: de his in Elocutione, de istis
in Dispositione. Interim si rem bene examinamus,
parum diflerunt, aut nihil, quando triplices istæ
Barrationes absque triplici illo charactere esse ne.
Τρεῖς δὲ τρόποι τῶν διηγήσεων ἁπλοῦ;
ἐγκατάσκευος καὶ ἐνδιάσκευος οὗ; καὶ χαρακτῆράς τινες όνομάζουσι, χαλαρόν, ἀδ.ν.
μέσον. Καὶ χαλαρὸς μὲν καὶ ἁπλοῦς χαρακτήρε
ἄνευ κατασκευῶν τῷ πανηγυρικῷ ἐφαρμόττω,
Τὸ γὰρ πανηγυρικὸν ἢ ἔπαινος ἢ ψόγος ἐστὶν ἐμε
λογουμένων ἀγαθῶν ἢ πονηρῶν.
Τι προφανὲς δὲ καὶ ὁμολογούμενον ἀποδείξεων
οὐ δεῖται· ἀδρὸς δὲ καὶ σύντονος, ὁ ἐγκατάσκευος, ὁ
πυκνοτέραις κεχρημένος ταῖς ἀποδείξεσι, προσφυής,
τῷ δικανικῷ εἴδει τελῶν. Δεῖ γὰρ τὸ πίστιν έχειν
τὸν πολιτικὸν καὶ δικανικὸν λόγον, καὶ μὴ ἀναπόδεικτον εἶναι.
Μέσος δὲ τρόπος καὶ χαρακτὴρ ὁ ἐνδιάσκευος, ὁ
μέσως καὶ μὴ κατακόρως κεχρημένος ταῖς ἀπωλεί
ξεσι, μήτε πάντη αναπόδεικτα λέγων, μήτε μήν
συνεχέστερον κεχρημένος, πῆ δὲ ἐγκατασκεύως
καὶ ἀποδεικτικώς, πῇ δὲ ἐνδιασκεύως καὶ κατ' επ
φρασιν, δς καὶ τοῖς τρισὶν εἰδεσιν έτσι προσφ
καὶ μέσος καλεῖται εἰκότως. Μᾶλλον δὲ τῶν λοιπ
τῷ συμβουλευτικῷ λόγῳ ἀνεῖται, καὶ λόγοις τὴν
Ιστορίαν συντάττουσι. Τοῖς ἱστοροῦσι γὰρ τῇ
μὲν ἁπλῶς διηγεῖσθαι, πῆ δὲ κατασκευάζειν δυστ
στούμενα, πῆ δὲ πρόσωπά τε καὶ πράγματα, κα:-
ρούς τε καὶ τόπους εκφράζειν, καὶ παντοίων ζώων
Ιδέα.. Τοιαύτη μὲν ἡ ἑρμηνεία τῶν διηγήσεων. Τέσ
queunt. Nam a narrationem &rdoūv sufficit character simplex, ail žvðiάtxɛuov requiritur medineris,
ail byxatȧoxɛvov magnificus et gravis, ipsaque fere
illa ratione character quisque, qua istiusmodi marratio formatur. Adile subsequentia,
Tỷ) zarnṛypaný. Omnia hæc aliun·le NoSIE
habet, quam ex Hormozene, Is enim de his talibes
nil disserit. Vid. interim, que habet Voss. 1. vi,
Inst. c. 7. § 29.
NJ-
'Opodorovjérir. Notabilts definitio demonstrativi generis, in qua id potissimum notandno.
quod non quæevis boua ant,mala dicat Noster siki
sumere fandanda vel vituperanda, sed zå byendoyc
pɛva, hoc est ea, quæ ab omnibus sie reputantur,
qualia sunt e. g. deus, victores in Indis Olympi is,
qui fortiter pro patria occubuerunt in puani
rathonia, et ejusmodi. Hi enim ab omnibus, aprd
quos istiusmodi orationes habebantur, `bone Labin,
ac proinde laude digni arstimati. Atque hoc sufficere arbitror ad consensum illam de bonis ant m. –
lis, ut materiam dent gener: demonstrativo. Na
omnium simpliciter est necessarius, sed coroa
omnium, apud quos oramus. Ex quo tamen sequitur, laudationes rerum reconditarum,
earum, que a multis vituperantur, Licini, pripre
in hoc genere non invenire. Ac proficio mavqyypizos de iis habitos apud veteres esse non esistimo, nisi postquam eloquentia alicubi ex pulitica
in scholas umbramique, et paucorum auditoria
compulsa est.
Ter zohriner nal dixarıxór. Pro endem
genere orationis ponit. Et sic Hermogenes sæpe -
ALTIX YEV, gnus or. tionis politicum, accipil
pro forensi, quod in accusando aut defendendo
occupatur.
Kul Adroiç thr lotoplar. Locus notabilis
de historico dicendi genere seu charactere, nou
quod que de eo rhetores proponunt, exhauri it totum, quad in historico genere est observandum,
sed, quod habeat multa huc pertinentia. Vide quæ
de hac re dixi in opusculo de Stylo.
col. 1029–1030page 6 of 26
PG 160:1029σαρα μὲν εἴδη τῶν προοιμίων, ὡς τριών τρόπων ὧν προειρήκαμεν καὶ τρεῖς διηγήσεων τρόποι, οι καὶ χαρακτήρες καλούμενοι, προσφυείς οἷς ἔφημεν είδε σιν. Όμηρος δὲ καὶ τέταρτον τὸν δι' ἀλλη γορίας παρέδωκε, τῷ πανηγυρικῷ μὲν καὶ αὐτὴν ἐφαρμόττων· ἀρμοδιοφυέα δὲ τίθεσθαι, ὅταν αὐτέ λειαν λόγου πρὸς ὄγκον καὶ μέγεθος ἐξᾶραι βουλώμεθα. Οἱ ἀγῶνες δὲ διαιρούνται εἰς ἀντιθέσεις καὶ λύσεις. Αἱ ἀντιθέσεις δὲ καὶ αἱ λύσεις τὴν σύστασιν ἔχουσιν ἐκ κεφαλαίων ἐπιχειρημάτων, ἐργασιῶν καὶ ἐνθυμημάτων, καὶ ἐξ ἐπενθυμημάτων ἐνίοτε καὶ πλαστῶν. Καὶ τὸ μὲν οἰκεῖον κεφάλαιον δεῖ θετικῶς εἰσάγειν τὸν ῥητορεύοντα, εἶτα χρῆσθαι τοῖς ἐπιχειρήμασιν, ἐργασίαις καὶ τοῖς λογο της Τὸ δὲ τοῦ ἀντιθέτου κεφάλαιον πρῶτον χρὴ λύειν προτάσει, ὑποφορᾷ, ἀντιπροτάσει καὶ λύσει. Εἶτα χρεών χρῆσθαι κἀκεῖ τῷ ἐπιχειρήματι καὶ τοῖς λοιποῖς, οἷσπερ ἔφημεν. Καὶ τὸ μὲν κεφάλαιον ἐξ ὧν γίγνεται εἶπο μεν· τὸ ἐπιχείρημα δὲ ἐκ τῶν περιστατικών ἢ πάντων ἅμα ή τινων κατασκευάζεται. Η έργα σία δὲ γίγνετα: ἀπὸ παραβολῆς, ἀπὸ παραδείγματος, ἀπὸ μείζονος, ἀπὸ μικροτέρου, ἀπὸ ἴσου, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐναντίου, ἢ πάντων, ἤ τινων. Τὸ ἐνθύ μημα σύγκρισις καὶ συμπέρασμά ἐστι τοῦ ἐπι Ὅμηρος δέ. προτάσει, υποφορά, Καὶ τοῖς λοιποῖς. ἐξ ὧν γίγνεται. μέρους, κόσμον κεφαλαίων Ἐκ τῶν περιστατικών. περιστάσεις. στοιχεία τοῦ πράγματος Τέταρτον. Η εργασία. ἐπιχειρημάτων Τὴν σύστασιν ἔχουσιν. Κεφαλαίων. Δεί θετικῶς εἰσάγειν. 4: Εαν μὲν οὖν ἡμεῖς εἰσά γωμεν κεφάλαιον, ἁπλῆς δεήσει τῆς θέσεως, καὶ τῆς εἰς τοῦτο κατασκευῆς εὐπο ήσομεν ἀπὸ τῶν ἐπιχειρημάτων μετὰ προτάσεως. ἐξεργασίαν, Τὸ ἐνθύμημα σύγκρισις. κατά σύγ κρίσιν, ελεγκτικόν, γνωμικών, δεικτικόν, παραδειγματικόν, συλλογιστικών.
SYNOPSIS RHETORICE.
σαρα μὲν εἴδη τῶν προοιμίων, ὡς τριών τρόπων ὧν tuor igitur sunt species procmiorum trium formaπροειρήκαμεν καὶ τρεῖς διηγήσεων τρόποι, οι καὶ
χαρακτήρες καλούμενοι, προσφυείς οἷς ἔφημεν είδε
σιν. Όμηρος δὲ καὶ τέταρτον τὸν δι' ἀλλη
γορίας παρέδωκε, τῷ πανηγυρικῷ μὲν καὶ αὐτὴν
ἐφαρμόττων· ἀρμοδιοφυέα δὲ τίθεσθαι, ὅταν αὐτέ
λειαν λόγου πρὸς ὄγκον καὶ μέγεθος ἐξᾶραι βουλώ
μεθα. Οἱ ἀγῶνες δὲ διαιρούνται εἰς ἀντιθέσεις καὶ
λύσεις. Αἱ ἀντιθέσεις δὲ καὶ αἱ λύσεις τὴν σύστασιν
ἔχουσιν ἐκ κεφαλαίων ἐπιχειρημάτων,
ἐργασιῶν καὶ ἐνθυμημάτων, καὶ ἐξ ἐπενθυμημάτων
ἐνίοτε καὶ πλαστῶν. Καὶ τὸ μὲν οἰκεῖον κεφάλαιον
δεῖ θετικῶς εἰσάγειν τὸν ῥητορεύοντα, εἶτα
χρῆσθαι τοῖς ἐπιχειρήμασιν, ἐργασίαις καὶ τοῖς λογο
της Τὸ δὲ τοῦ ἀντιθέτου κεφάλαιον πρῶτον
χρὴ λύειν προτάσει, ὑποφορᾷ, ἀντιπροτάσει καὶ
λύσει. Εἶτα χρεών χρῆσθαι κἀκεῖ τῷ ἐπιχειρήματι
καὶ τοῖς λοιποῖς, οἷσπερ ἔφημεν.
Καὶ τὸ μὲν κεφάλαιον ἐξ ὧν γίγνεται εἶπο
μεν· τὸ ἐπιχείρημα δὲ ἐκ τῶν περιστατικών
ἢ πάντων ἅμα ή τινων κατασκευάζεται. Η έργασία δὲ γίγνετα: ἀπὸ παραβολῆς, ἀπὸ παραδείγ
ματος, ἀπὸ μείζονος, ἀπὸ μικροτέρου, ἀπὸ ἴσου,
καὶ ἀπὸ τοῦ ἐναντίου, ἢ πάντων, ἤ τινων. Τὸ ἐνθύ
μημα σύγκρισις καὶ συμπέρασμά ἐστι τοῦ ἐπι
Ὅμηρος δέ. Notabilis et hic locus de auctore
orationis allegorica. Puto autem illud genus intelligi, quo secreta hature preceptaque morum traduntur sub fabulis. Hujus auctor exstitit non simpliciter, sed apud Græcos Homerus, atque ita post
oratoribus occasionem præbuit excolendi illud etiam
in civilibus argumentis.
rum, quas præliximus, et tres fortn:r narrationum, quæ et characteres vocantur, proprie iis,
quæ diximus, generibus. Homerus autem addidit
et quartam allegoricam, que et ipsa apta est generi
panegyrico, maximeque idonee adhiberi potest, så
tenuitatem orationis in sublimitatem ac magnitudinem volumus attollere. Contentiones a temn dividuntur in objectiones et solutiones. Objectiones
autem et solutiones componuntnr ex capitibus,
epicheirematis, tractationibus, enthymematis et ex
epenthymematis, aliquando quoque fictione. Atque
caput quidem proprium oportet simpliciter adducere oratorem, postea uti epicheirematis,- tractationibus atque cæteris. Caput autem objectionis ante
omnia oportet solvere propositione, subsumptione,
propositione contraria et solutione. Poftea utile,
adhibere illic quoque epicheirema cæteraque, ut
diximus.
Atque sic, ex quibus fiat caput indicatum est,
Epicheirema vero ex circumstantiis vel omnibus simul, vel aliquibus confcitur. Tractatio vero nascitur ex similitudine, exemplo, majori, minori, ab
aquali, itemque a contrario, vel omnium, vel aliquorum. Enthymema est comparatio et conclusio
epichelreinatis et tractationis. Epenthymema est sequitur de capite adversarii. Illud enim tractandum
προτάσει, υποφορά, et cæteris, quæ hic non sunt
necessaria. Vide ipsun Hermogenean.
Καὶ τοῖς λοιποῖς. Paulo ante memoratis,
cum ageret de oppositione ac solutione, et ex quibus componantur, ostenderet.
ἐξ ὧν γίγνεται. Non quidem simpliciter
ac necessario, sed sæpe tamen, et quoties cause
conditio_permittit, quam semper attendere o:alor
debet. Quare ipse eliam Hermogenes non μέρους,
verum κόσμον κεφαλαίων appellavit.
Ἐκ τῶν περιστατικών. Hermagoras, ut
observat Cassiodorus, appellal περιστάσεις. Tullius vertit attributa. Nos circumstantias ex Fabio
realdimus. Alii elementa vocant, ut pradictus Case
siodorus testatur. Et profecto Theodoro sunt στοιχεία
τοῦ πράγματος apud Augustinum. Sunt autem bu
mero fere sex: persona, res, locus, tempus, modus, causa, quæ quomodo epicheirema constituant,
exemplo exponitur in fine hujus opusculi a nostro
Τέταρτον. Ergo ex Nostri quidem sententia
quatuor sunt dicendi genera, non tria, quartumque
(quod a nemine ante traditum existimo allegoricum. Et profecto frequens generis hujus fuit usus
apud veteres, non poetas modo, verum etiam philosophos, ut ex universa Democriti, Pythagora,
Socratis, et similium philosophia constat. Codex
sacer non alio genere gaudet magis, ipsiusque Christi doctrina in plerisque fuit tradita per allegorias.
Sed ut verum fatcar, non video, quomodo hoc sit
peculiare genus, a reliquis distinctum, cum allegoria orationis sit figura, quæ si per se distinctum
efficere genus potest, nescio, cur non idem possit
alia figura. Igitur affectionem potius existimo generis magnilici ac gravis, et sub eu comprehendendum Η εργασία. Puta, ἐπιχειρημάτων ita enim
esse, quo etiam pertinet, quod hoc genere statim plene Hermogenes appellat liv. m, cap. 6, ubi de
ait uti nos posse, quoties quid attollendum est in
sublimitatem magnitudinemque: item, quod in sequentibus ubique fere trium tantum generum mentionem facit. Porro undecunque hoc de genere
Allegorica habeat, non sane habet ex Merinogene,
qui illius nullam plane fecit mentionem.
Τὴν σύστασιν ἔχουσιν. Hoc iterum est
Mermogenis ex lib. III, Inven. ep. 2 et 7.
Κεφαλαίων. Disi de his supra nonnitsil,
et definiet Noster in sequentibus, ubi plura huc
pertinentia trademus.
Δεί θετικῶς εἰσάγειν. Reddidi simpliciter
adducere, qu.a sic Hermogenes locutus est. Verba
sunt un dieu hbri c. 4: Εαν μὲν οὖν ἡμεῖς εἰσά
γωμεν κεφάλαιον, ἁπλῆς δεήσει τῆς θέσεως, καὶ τῆς
εἰς τοῦτο κατασκευῆς εὐπο ήσομεν ἀπὸ τῶν ἐπιχει
ρημάτων μετὰ προτάσεως. Porro simplex intelligendum est hoc loco in respectu ejus, quod seauctore.
hac re prolixe loquitur. Alii, interque eos Curins
Futunatianus, lib. II, ἐξεργασίαν, Latine elocutionem vocant; a quibusdam quoque expolitio nuncupatur. De re ipsa quoque Fortunat. d. 1.
Τὸ ἐνθύμημα σύγκρισις. Quia fit κατά σύγκρίσιν, hoc est, comparationem vel adversantium,
vel relativorum, vel privantium, et habituum, vel
aflirmationis et negationis, aut aliter a se dissiden -
tium discrepantiumque. Vide Hermog. lib. m Invent, c. 7, et ad euin notas Sturmii. Enthymema
porro Ciceroni, tale quidem, quale hoc in loco Nosier intelligit, conclusum ex contrariis, Fabio p0balio ex pugnantibus. Nam alias laxius accipitur,
ja ut argumentum omne significet, quod Curmis
Fortunatiuus, lib. 11, ratiocinationem vocat, et in
quinque genera partitur, ελεγκτικόν, γνωμικών,
δεικτικόν, παραδειγματικόν, συλλογιστικών. Adde
ejusdem lib. 111.
col. 1031–1032page 7 of 26
PG 160:1031χειρήματος καὶ τῆς ἐργασίας Τὰ ἐπενθύμημα ἐστι δεύτερον ἐνθύμημα Πλαστὴν δέ έστι πᾶν τὸ μὴ γεγονός, ἐπιτιθέμενον δὲ καθ᾽ ὑπόθες:». Πρότασις νῦν ἐστι λόγος, ἐν ᾧ ἐλπίζεται ἡ ὑποφορά. Υποφορὰ δὲ ὁ τοῦ ἐχθροῦ λόγος. Αντι πρότασις δὲ ἡ τῆς λύσεως επαγγελία. Η λύσης δὲ γίγνεται κατὰ ἔνστασιν καὶ ἀντιπαράστασιν καὶ κατὰ τὸ βίαιον Ταῦτα περὶ ἀγώνων. Ο επίλογος δὲ διαιρεῖται εἰς αὔξησιν 60) ἀγαθῶν, ἢ καὶ τελείαν ἐκβολήν καὶ ἐξαίρεσιν, καὶ εἰς ἀνακεφαλαίωσιν τῶν κυριωτέρων, τὴν καὶ δευτερολογίαν Ἀλλὰ ταῦτα μὲν περὶ τῶν τεσσάρων λόγου με τῶν, προοιμίων, διηγήσεων, ἀγώνοιν, ἐπιλόγων ἐπεὶ δὲ πᾶς λόγος ῥητορικός, ὁποῖος ἂν τῶν τριῶν εἰδῶν εἴη, διά τίνων ἰδεῶν ἁρμοδίων αὐτῷ των τίθεσθαι είωθε, φέρε καὶ τὸν τῶν ἰδεῶν ἀριθμὸν Τοῦ ἐπιχειρήματος καὶ τῆς εργασίας. Εργασία επιχείρημα, εἰς ἐνθύμημα εργασίαν.: "Ωσπερ ή εργασία κατα σκευάζει τὸ ἐπιχειρηκε, οὕτω καὶ τὸ ἐνθύμημα και τασκευάζει τὴν ἐργασία». Πλαστόν. τοῦ ἐπιχειρήματος ὑμῖν διαγράψωμεν. Επτά δὲ εἰσιν ἰδέαι λόγου Καὶ δευτερολογίας. δευτέραν ἀπό δειξιν, δεν επεργασίαν. δευτερολογία έπα Αντιπαράστασιν. είδη χαρακτῆρα; συντίθεσθαι διά τινων
MATTHIEI CAMARIOTĖ
103!
cundum eniliymema. Fictio vero est idomne, quod χειρήματος καὶ τῆς ἐργασίας Τὰ ἐπενθύμημα
quidem factum non est, causæ tamen conducit.
Jam verò propositio est oratio, in qua spem habet
sabsumptio. Subsumptio autem est oratio adver-
· sarii. Contraria propositio est promissio refutaLionis. Refutatio fit per iustantiam et depulsionis
rationem contrariam, et per violentam.
llæc de contentione. Conclusio vero dividitur in
amplificationem bonorum, aut últimam destructionem et eversionem, et in repetitionem capitum
præcipuorum, et actionem secundam.
ἐστι δεύτερον ἐνθύμημα Πλαστὴν δέ έστι
πᾶν τὸ μὴ γεγονός, ἐπιτιθέμενον δὲ καθ᾽ ὑπόθες:».
Πρότασις νῦν ἐστι λόγος, ἐν ᾧ ἐλπίζεται ἡ
ὑποφορά. Υποφορὰ δὲ ὁ τοῦ ἐχθροῦ λόγος. Αντιπρότασις δὲ ἡ τῆς λύσεως επαγγελία. Η λύσης
δὲ γίγνεται κατὰ ἔνστασιν καὶ ἀντιπαράστα
σιν καὶ κατὰ τὸ βίαιον
Ταῦτα περὶ ἀγώνων. Ο επίλογος δὲ διαιρεί
ται εἰς αὔξησιν 60) ἀγαθῶν, ἢ καὶ τελείαν ἐκβολήν
καὶ ἐξαίρεσιν, καὶ εἰς ἀνακεφαλαίωσιν τῶν
κυριωτέρων, τὴν καὶ δευτερολογίαν
Ἀλλὰ ταῦτα μὲν περὶ τῶν τεσσάρων λόγου με
τῶν, προοιμίων, διηγήσεων, ἀγώνοιν, ἐπιλόγων
ἐπεὶ δὲ πᾶς λόγος ῥητορικός, ὁποῖος ἂν τῶν τριῶν
εἰδῶν εἴη, διά τίνων ἰδεῶν ἁρμοδίων αὐτῷ των
Et hæc quidem de quatiror orationis partibus,
exordio, narratione, contentione et conclusione.
Cum vero omnem orationem rhetoricám, cujuscunque sit generis ex illis tribus, ad ideas quasdam
componi sit usitatum, age, etiam Idearum nume- τίθεσθαι είωθε, φέρε καὶ τὸν τῶν ἰδεῶν ἀριθμὸν
rum vobis describemus. Sunt antem septem ideæ
Τοῦ ἐπιχειρήματος καὶ τῆς εργασίας.
Utrumque enim enthymnemate firmatur. Epyadla
primum ac proxime, tmyɛlpqua per consequens.
Nam ut Εργασία (rmal επιχείρημα, εἰς ἐνθύμημα
εργασίαν. Hermogenes: "Ωσπερ ή εργασία κατασκευάζει τὸ ἐπιχειρηκε, οὕτω καὶ τὸ ἐνθύμημα και
τασκευάζει τὴν ἐργασία».
Asútspor ErAiunua. Quoniam majoris confirmationis vel expolitionis gratia subjungitur primo
¿vAuµŕpati sen probationi, et ejusdem conclusioni,
fitque quasi continuata conclusio. De quo, et generibus ejusdem, multa habet Sturmius ad Hermog.
lib, m, de Inv. c. 7.
Πλαστόν. Supple, τοῦ ἐπιχειρήματος: ita
enim vocat Hermogenes, qui de en agit dicto libro
cap. 16 toto. Nempe quoniam præcipuum post
claborationem yelphia: habet locum. Ut, epicheirema est: Non oportet hosti aliquid postulanti
obtemperare. Sequitur tpyaola sive expolitio për
exemplum: Neque enim majores nostri obtemperarunt Xerxi terram et agnam postu'anti. Nunc subjungitur adzatby sen Hetio: quod si quis tunc suasisset obtemperandum Xerxi esse, nonue eum omnes
obruissent lapidibus?
ὑμῖν διαγράψωμεν. Επτά δὲ εἰσιν ἰδέαι λόγου
deinde avtikapástasic, hoc est ratione, qua ↳
Stadt: juvatur; etiamsi immunis esses, non tames
ideo id factum ut obsis patriæ.
Karh rò Blaior. De quo Hermog, cap. s
quenti, et Vossius prædicto foco. Facit antem deplex Hermogenes, in quasi avtopov, rum
quod dixit adversarius, invertitur, et in ipsum torquetur, ut, occidisti, quia adsṭitisti interfecto. Ass
bujus fit per platov, imo quia adstiti, non occidi,
nam si occidissem, conjecissem me in fugam. Allerum, quando consequens adversarii negatur, et
probatur contrarium.
'0 balleros. De quo non puto Hermoge.
nem quid tra lere. Nam quod est in' partitionibus,
il buc non pertinet.
Elç abεnoir. Quando nostra attollimus, el
adversarii deprimimus, hæc enim prior epilori
pars est, ac in se continet ɛivmoly ant ZYADS. TH
anid simile. Vide Curium Fortunatianum tib, u
Rhel.
Araxepałalwớir. Quando summa capita,
quæ Græcis, uti supra dictum, sunt xeqάiaca, mpetuntur. Cassiodorus a quibnsdam ex Latinis renumerationem ait appellari.
Καὶ δευτερολογίας. nec est δευτέραν ἀπό
δειξιν, δεν επεργασίαν. Posteaquam enim res eal
demonstrata multis argumentis, signés et exampl-a,
deinde hæc omnia repetuntur, et conglobata in unum
locum coguntur, ut videantur tractata esse copiasius. et sic δευτερολογία nihil aliud est, quam έπαválni. Hæc Sturmfus ad Part. Hermog, ubi pientio fit hujus rei.
Пperariç. De his et sequentibns supra fecit
mentionem, nhi de partibus spectantibus ad x:vádatov seu caput. Nune quid per singula intelligi
oporteat, exponit. Habet autem ista quoqne ex
Hermogene prædicto Kb. 11, cap. 2. Exemplum dat
hujusmodi suadet quispiam, cum adventante'u
videret hostem, Isthmum esse perfodiendum, ptasi; seu propositio est: Isthmum perfodere debemrs. Tropop seu subsumptio sequitur, et continet illud, quod dicere adversarius posset: Sed hoc genes libris duobns integris. Sunt autem Lileæ,
forte difficile videtur. Hnic occurritur àvtimpótasıç,
qua id negamus. Ilabemus in prompta, quod respon.
deamus, quoque ostendemus falsum hoc esse. Tum
hoc totum clanditur kórst seu solutione: quid
enim? anne res est facilis fodere? Hic postea rationibus et causis snis ampliticantur et illustrantur.
*H. Añσiç. Quæ Latinis confutatio, vel refutario, Cassiodoro etiam reprehensio. V. Hermoz.
dih, tu. Invent, c. 5, toto.
Karà Evơtour. Disserit hic de triplici refatandi ratione, al modum Hermogenis. De Evorzo adde Voss. Inst. oral. c. 5, § 9.
Αντιπαράστασιν. Per hanc intelligit ratio
nem, quæ jurat primariam depulsionem, eanique
confirmat, estque velut depulsio subsidiaria, ut,
sum immunis a reddendis rationibus, verba adversarii, quæ in se habent xspálatov. Hre refutantur
primo Evozasię, et inficiatione, non es immumis.
188wr. De quibus peculiariter aght [lermoimitatione Platonica dicte, nil aliud, quam ynædam formæ sen figuras orationis, quæ non lama
cerni, quam animo cogitari possunt. Aristoteles si
ston 26you appellat; alii, ut testis Cicero, xapaxtipaç no winarmut. Quanquam have non uthil differənı alı löézıç, etiam ex Nostri sententia, qui ista
είδη seu χαρακτῆρα; ait συντίθεσθαι διά τινων
16awy. Unde et errare eos certum est, qui doctesnam veterum de characteribus evertisse, eiqjus
suam de Ideis opposuisse Hermogenem rxistimant.
Ea enim potius, que ab ipsis generalius erant esposita, ille distinctius explicavit. Et fic Vossins,
quem vide lib, tv Inst. cap. 6, § 11, ubi et us:enthit, proprie nit esse aliud ideas, quam trium ch³racterum quasdam veluti aflecilomes. Adde Sturmium lib. in de Elocut. c. 6.
'Eard. S cut quidem vult Hermogenes;
eum lib. 1 de 14. Cur autem 101, et neque plures,
col. 1033–1034page 8 of 26
PG 160:1033λος γοργότης (β), ἦθος ἀλήθεια δεινό της Μάλλον δὲ ἐξ· ἡ γὰρ ἀλήθεια ὑπὸ τὸ ηθός ἐστι ταττομένη. Τρεῖς γὰρ τούτων εἰσὶ γενι καί· ἡ σαφήνεια, τὸ μέγεθος, καὶ τὸ ἦθος αἱ δὲ λοιπαὶ εἰδικαί. Τῶν γενικών τριῶν ἰδεῶν ἡ μὲν σαφήνεια δύο ἰδέας έχει υποβεβηκυίας αὐτὴν, ἐξ ὧν δὴ γίγνεται, τήν τε ευκρίνειαν τὴν καθαρότητα τὸ δὲ μέγεθος ἐξ· σεμνότητα περιβολὴν τραχύτητα λαμπρότητα ἀκμὴν καὶ σφοδρότητα τὸ δὲ ἦθος ἐπιείκειαν ἀφέλειαν ἀλήθειαν Καὶ τὴν καθαρότητα τοίνυν ἐν λόγοις ποιεῖ ἐπιείκεια, καὶ ἀσφέλεια, καὶ πρὸς τούτοις τὸ κατ' αὐτῶν ἐμφαινόμενον ἀληθές Σφοδρότητα.
SYNOPSIS RHETORICE.
Antopixoů • cayhivera piyɛ00; xáλ- rhetoricæ; claritas, magnitudo, pulchritudo, celeλος γοργότης (β8), ἦθος ἀλήθεια δεινό
της Μάλλον δὲ ἐξ· ἡ γὰρ ἀλήθεια ὑπὸ τὸ
ηθός ἐστι ταττομένη. Τρεῖς γὰρ τούτων εἰσὶ γενι -
καί· ἡ σαφήνεια, τὸ μέγεθος, καὶ τὸ ἦθος·
αἱ δὲ λοιπαὶ εἰδικαί. Τῶν γενικών τριῶν ἰδεῶν
ἡ μὲν σαφήνεια δύο ἰδέας έχει υποβεβηκυίας
αὐτὴν, ἐξ ὧν δὴ γίγνεται, τήν τε ευκρίνειαν
xal thu xaðapótŋta (75)• tò ¿¿ µéy
τὴν καθαρότητα τὸ δὲ μέγεθος ἐξ· σεμνότητα περιβολὴν τραχύτητα λαμπρό
τητα ἀκμὴν καὶ σφοδρότητα τὸ δὲ
ἦθος ἐπιείκειαν ἀφέλειαν ἀλήθειαν
neque pauciores, id interpretes Hermogenis sic
declarant, quia primo perspicuitatem habere omnis
debet oratio, cum sine ea non intelligatur, deinde
instam magnitudinem, ut aures impleat, tertio pulchritudinem, ut etiam placeat, quæ corrumpitur,
nisi quarto accedat nobilitas, qua quasi fluat. Jain
ut fluxus iste sit decens, opus quinto est animo,
indole, moribus, que sexto sola commendat veritas. Denique ut ista justa ratione legeque sese liabeant pro diversitate argumentorum, opus est
septimo vi quadam eloquentie, ad expedienda ista.
Adde Sturmium de Elocut. lib. 111, c. 6 seq. Voss.
Inst. 1. v, c. 6, 13.
Eaphreia. Claritatem reddit Sturmius, item
apertum orationis genus, Perspicuitatem appellasse
Fabium Scaliger existimat, Ciceronem vero evidentiam. Lih. v Poet. c. 1. Perspicuitas vocem retinet et Vossius in virtutis hujus nominatione; usurpatque non raro ipse etiam Sturmius. Agit auteni
de hac Hermogenes, lib. 1 de Jd. cap 1.
Mérɛðaç. Sturmius modo amplitudinem vertit, modo magnitudinem. Cæteri fere omnes retiment posterins vocabulum. Agit de ea Hermog.
dicto lib. c. 4.
Kálloç. Pulchritudinem reddunt omnes.
Foprózne. Suurmio hæc virtus est celeritas,
Trapezuntio velocitas. Sed notat Scaliger prædicto
Inco. Gracam plus significare. Vossius rectissime
incitatum sive concitatum dicendi genus appellari
putat.
Hooç. Affectionem vertit Trapezuntius, judicio Scaligeri apposite. Cæteri orationem moralam
reddere maluerunt.
Asia. Hanc omnes veritatem appellant.
Aeróinc. Trapezuntio gravitas, Sturmio
cum addito occulta gravitas in peculiari de virtute
hac Hermogenis libello. At in ui, de Ideis, ubi pariter de ea agitur, aptam dicendi figuram vertit.
Scaliger a Fabio et aliis vim seu acrimoniam vocari
dicit, idque cæteris præfert, unde et Vossius rim
dicendi exponit, rejecta Nunnesii interpretatione,
qui prudentiam interpretatus est.
ritas, mores, veritas, efficacia. Vel potius sex, nam
veritas posita est sub moribus. Harum autem tres
sunt generales, claritas, magnitudo, mores, reliquæ
vero speciales. Ex tribus generalibus ideis claritas
quidem duas habet alias ideas sibi subjectas, unde
nascitur, distinctionem et puritatem. Magnitudo autem sex, gravitatem, complexionem, asperitatem,
splendorem, vigorem, et vehementiam. Mores vero
aquanimitatem, simplicitatem, veritatem, et gravitatem, quæ non spectatur per se ipsa, sed in simplicitate et modestia consistit. Quælibet ex ideis speciaΚαὶ τὴν καθαρότητα Recessit ab ordine
Hermogeniano noster. Hermogenes enim hanc speciem alteri præmisit, et merito, quia illa hujus
quasi custos est. Porro virtus hæc a Sturmio vocatur puritas, a Vossio simplicitas, cui nihil esse
aliud putatur, quam oratio àxarásxevo;. Naturam
ejus explicat Hermog. lib. 1, Idear. cap. 2.
Esµxórnva. Gravitatem omnes reddunt: Aristoteli, teste Scaligero, est perpla ßapúrns, non
simpliciter Sapiens. Cæterum ea virtus est, in qua
auctoritas et dignitas. V. Hermog. ib. c. 5.
Пɛpiбońr. Trapezuntius circumductionem
vertit, quem reprehendit Scaliger et complexionem
ait appellandam. Vossius videtur malle cumulationem dicere, quia orationem hac virtute instructam
vocat cumulatam. At Sturmio est oratio exaggerata,
ut sic etiam exaggeratio vocari possit, quomodo et
aliquoties in commentariis appellat Herinog. dict.
lib. c. 18, ubi ostendit eam esse virtutem, qua ora -
tio allatis variis circumstantiis non amplius est
nuda, sed fit ampla et magna.
Toaxventa. Asperitatem verfunt omnes.
Fitque amaritudine et acerbitate orationis, quando
evadit ingrata auribus et animo, propter reprehensiones. Vid. Hermog. dieto loco, cap. 6.
' ráp dańðsia. Non tantum nostri judicio, sed ipsius Hermogenis auctoritate, qui in capite de moribus hoc genus illi subjicit. "Hoog, ait,
τοίνυν ἐν λόγοις ποιεῖ ἐπιείκεια, καὶ ἀσφέλεια, καὶ
πρὸς τούτοις τὸ κατ' αὐτῶν ἐμφαινόμενον ἀληθές·
habuit haud dubie in auimo hæc verba noster,
cum ista scriberet,
Ferizal. Quia in plures dividuntur species,
cum reliquæ non dividantur.
Evxplrɛiar. Trapezuntius elegantiam, Sturmius perspicuitatem reddidere. Distinctionem appellare maluit Ger. Vossius. Quanquam et distinctio id potius videatur, unde nascitur sixplvela.
Cum enim distincte omnia proponuntur et exponautur, ut eúxpíveɩa, quæ nil aliud, quam judicandi
facilitas et promptitudo, propter remotionem obstaculi omnis, quod etiam in pura oratione quoque
"odo exoriri potest.
Patrol, Gr. CLX.
Aaµrpórnra. Reddunt omnes splendorem.
Scaliger tamen cliam illustre seu luculentum genus, Vossils festivum dici posse putant. Est autem
ea virius, qua commemoramus res magnas, vel a
nobis præclare gestas, quo majorem demus fiduciæ significationem. V. Herm. d. 1. c. 8.
Axur. Scaliger vertit vim orationis, cœteri plerique vigorem, id quod ego rectius opinor,
cum vis aliquid amplius significet, ac sic etiam deivons exponatur. Hermogenes hac voce illam intelligit virtutem, cujus beneficio omnia sunt valida
et lacertosa, roburque, ac vires habent. Vide eum
libro dicto, cap. 9.
Σφοδρότητα. Acrem et vehementem dicendi
figuram Sturmius appellat. Vehementiam Trapeziintius et cæteri appellant. Est autem asperitas adversus inferiores vel æquales. V. Herm. cap. 7.
'Exıslnɛiar. Trapezuntius modestiam appellat, aquanimitatem verti rectius Scaliger et Vossius ex Terentio existimant, cum modestis pateat
latius. Sturinio est moderatio et mitigatio, cum
erator non solum de jure suo remittit, verum etiam
cum vulgo se comparat, et si non sit e vulgi numero. Vide Hermogenem lib. 11, cap. 6, ubi et
æquabilitatem Sturmius non nunquam vocal.
Apéleiar. Qua tollimus omnia, quæ nobis
obstant, ut in nobis significationes vitiorum, in
adversario significationes virtutum, atque ita sine
calliditate nos et adversarium judici proponimus.
Simplicitatem vulgo reddunt. Scaliger virtutem vocat quotidiana locutionis, non apu:1 plebem solum, sed
lectorum civium, qualem Gracchorum matri M. Tu.-
lius attribuit. Agit de hac Herm. lib. 11, c.3, de 1d.
'Alnesia. De qua Hermogenes dicto libro,
cap. 2, estque virtus, qua significamus morvin sim33
col. 1035–1036page 9 of 26
PG 160:1035τὴν οὐ θεωρεῖται, ἐκ δὲ τῆς ἀφελείας καὶ τῆς ἐπιεικείας συνίσταται Εκάστη τῶν εἰδικῶν ἰδεῶν ἐξ ὀκτώ τινων μορίων συνίσταται, ἀγνοίας μεθόδου λέξεων σχημάτων κώλων συνθήκη; αναπαύσεως και ρυθμοῦ λόγο; ἐνδιάθετος. σεμνότητα, βαρύτητα δεινότητα Αὐτὴ καθ' ἑαυτήν. λείας ἢ ἐπιεικείας, ἤ τινος τῶν ἄλλων ἠθικῶν τι ἀφελείας εἰ ἐπιεικείας Καὶ τὰ μὲν λοιπά σύμπαντα τῶν ἰδεῶν μόρια Αριθμημένα καὶ γνώριμα· σχήματα δὲ Ἑρμογένες μὲν βραχέα τινὰ παραδέδωκεν αγωνιστικὰ μέθοδος, σχήμα διανοίας κι Συνθήκης. σύνθεσις. Ρυθμού. συνθήκη λόγου ἐπιχειρηματικοῦ, ἐργαστικοῦ, ἐνθυμη ματικοῦ ἀγωνιστικού,
MATTH.EI CAMARIOT.E
libus constat ex octo partibus quibus data, sententia, val Bapien (ST), 7:1; Bapitŋ; auch xa0' kau.
methodo, dictione, figuris, membris, compositio- τὴν οὐ θεωρεῖται, ἐκ δὲ τῆς ἀφελείας καὶ τῆς
nibus, clausula, et numero,
ἐπιεικείας συνίσταται Εκάστη τῶν εἰδικῶν
ἰδεῶν ἐξ ὀκτώ τινων μορίων συνίσταται, ἀγνοίας μεθόδου λέξεων σχημάτων κώλων
συνθήκη; αναπαύσεως και ρυθμοῦ
Ac cæteræ quidem omnes, quæ enumeratæ sunt,
idearum partes, sønt notæ. Figuras autem Hermogenes quidein prodidit paueas quasdam contenplicitatem et candorem, vera snavitate ac modestia,
prudentia etiam et urbanitate. λόγο; ἐνδιάθετος.
Bapirnra. Gravitatem uno verbo vocat Vossius. Sed est ambigua hæc vox, et de eo fere genere usurpatur, quod oppositum est tennitati. Igitur cum additis gravitatem in objurgando et expostulando Sturmins interpretatur, quia non illud,
sed hoc virtutis hujus est officina. Scaligero est
Oratio succenders. V. Hermog. d. 1. c. 8. Differentiam inter σεμνότητα, βαρύτητα et δεινότητα liane
facit Sturmius, quod osporins sit gravitas, qua consideratur natura rerum, cujusmodi sunt divinæ ac
cœlestes, deinde humanæ in quibus majestas reip.
consistit; devóty: gravitas, propter decorum ab
Oratore observatum in personis, locis, temporibus;
Bapúrn; vero gravitas, propter molestiam audientis, et propter auctoritatem objurgantis et exprobrantis.
Αὐτὴ καθ' ἑαυτήν. Habet ex Hermogenis
lib. 11, de Id. c. 2 cujus hæc sunt verba: Graritax vero (†) Papútn:) cadit ipsa quidem in hoc moratum dicendi genus, verumtamen non illam (scrjbendum, illud) complet, alque constituit, ut facil
simplicitas, et moderatio, el veritas, et expressi mores personarum. Neque per se ipsum potest considevari, ut illæ per se singule formæ: sed opus habet
simplicitate, aut moderatione, aut alia aliqua forma
morati generis. In Græco est: 'Alla del aur apɛλείας ἢ ἐπιεικείας, ἤ τινος τῶν ἄλλων ἠθικῶν τι
Távting πposelvat. Unde constat illud x. inter
ἀφελείας εἰ ἐπιεικείας non conjunctive simpliciter,
sed magis disjunctive intelligendum esse, nec de
solis duabus istis virtutibus, sed et aliis Hermogenem loqui.
Evriotatai. Non simpliciter; høbet enim
duas res proprias, sententias, et earum tractandi
rationem, quæ qualia bic requirantur, docet Hermogenes in hac idea; sed in respectu verborum,
membrorum, compositionis, etc. De quibus ipse
Hermogenes Genus autem verborum, aut etiam
cæteræ partes dicendi, quæ post verba sequuntur,
corum nullum est, quod proprium quidem sit gravitatis. Illud tamen ausim dicere quod præ cæleris
dicendi formis magis conveniant illæ partes, quæ in
morati dicendi gencris partibus conveniebani, hoc
est in simplicitate et æquabili dicendi forma seu nodesta, præterea etiam, quæ in oratione affecta et reluti ex animo expressa. Et hæc noster respexit.
EE &xt. De quibus quid Scaliger sentiat, operæ pretium est videre librum ejus iv, de Poet. c. 1,
simulque addere Vossium, lib. vi
Inst. Or. cap.
7, § 12.
'Arrotaç. Ita vitiose editum est ab flæschelio, scribendum tvvolaç, ex ipso Hermogene, qui
de bis et sequentibus prolixe agit lib. 1, de Idæis,
cap. 1. Intelligit autem per Evvotat non quæ vulgo
tantum sic dicuntur, Græcisque alias sunt yvwpa,
·sed in universum omnia pronuntiata, quæ alias vonpatz el ¿vvoýµata. Vide Sturmmm, lib. 1, de uni.
versa ratione elocutionis, c. 6. Incipit porro a sententiis, non quod alii faciunt in harum rerum consideratione a verbis, quia de verbis cogitare nemo
rite potest, nisi prius de sententia verbis formanda
cogitaverit.
¡
Καὶ τὰ μὲν λοιπά σύμπαντα τῶν ἰδεῶν μόρια
Αριθμημένα καὶ γνώριμα· σχήματα δὲ Ἑρμογένες
μὲν βραχέα τινὰ παραδέδωκεν αγωνιστικὰ
alav, elocutionem, quæ consistit in apta et convenienti sententiarum prædictarum dispositione, amplificatione, comparatione, ac similibus. Nec enim
aliud Hermogeni μέθοδος, quam σχήμα διανοίας κι
docet pluribus Sturmins predicto libro, c. 15, et
confirmat Vossius Instit. VI, c. 6, §. 12. hoc eat,
conformatio certa et excogitata sententiær, per idoneum elocutionis habitum ornatumque. Non autem
ipse primus hoc vocabulum sic usurpavit, sed aecepit a Theodecte, qui de fine rhetorices sic disserit in Compendio Rhetor, Hermog: Finis rhetorices
est non simpliciter persuadere, sed persuasibilibus
metkodis u.i. Scaliger Instructionem dici posse putat.
AéƐswr. Verha intelligit, quæ al habitus
prædicti sive methodi constitutionem conformationoinque requirantur, de quibus multa Sturmios,
lib. 11, cap. 1 et seq. dirti operis.
Exnudrwr. Quæ ad verba, de quibus egit
proxime, pertinent, non dispositionem, quæ methodo continetur. Debeut nempe verba habere proprietatem vel natura sua, vel tractatione, cum ad
explicationem apponuntur aliis, vel potestate, nt
melius sonent, plus significent. Ea proprietas reu
habitudo, seu qualitas et modus, fit idonea oninium
conformatione, hoe est syřpa efficit, quod nil aliud,
quam certo aptoque modo positum vocabulum, latiusque aliquanto patet, quam quod a Latinis figura
nominatur.
Kúlur. Membrum omnes reddant. Intelligitur autem membrum sive pars periodi, quæ alins
à Græcis xóµµa quoque dicitur, non ea tantum, quæs
xokov, unde oratio fit vel xopparish, vel xw).exty.
Vide de his Sturmium lib, u dicti Oper. cap. 1,
et sequentibus agentem accurate.
Συνθήκης. Hic eadem; qum et σύνθεσις.
Ita enim ab Hermogene ipso vocatur lib. 1. de ideis
cap. 1. quæ eidem mox oven. Distinguunt Trapezuntius et Scaliger, ac very quidem vocant
compositionem, súvisσiv vero collocationem. Ac compositio quidem Scaligero ordo partium inter se cohærentium, elementorum pula, syllabarum, dictionum; collocatio vero, elementorum vocusique
numerosa collocatio, non qualiscunque, sicut compositio.
'Avanavoɛwç. Que non solum est in conclusione, sed in omnibus orationis partibus, et in una
parte interdum aliquoties. Id enimi agit ávánaudi;,
ne membra nimium excurrant, et sint enorm.ia;
item ne alicubi ruat oratio, aut præcipit-1, sed decenter desinal.
Ρυθμού. Qui oritur ex decenti illa συνθήκη
el avazzoat, exque iis spectatur, sicut ipse docet
Hermogenes. Scaliger paulo aliter: Numerus est
conveniens sententiæ sonus ex compositione et dispo -
sitione partium; ávánavoiy seu clausulam omittit.
Sed forte sine causa argutus est.
Ayuristixd. Tales intelligit, quæ potissimum ad ayuvas, hoc est, contentiones pertinent.
Proposuit autem illas, quas noster innuit, figuras
Hermogenes toto lib. iv De invent, ubi hóyou optpatz appellat, hoc est, ut rectissime exponit Sturmius, λόγου ἐπιχειρηματικοῦ, ἐργαστικοῦ, ἐνθυμη
ματικοῦ vel ut uno verbo noster, ἀγωνιστικού, qui
Medov. Sie appellat tractationem, ¿pya- opponitur Myw navyyspix@, quia non, nt iste, lämn
col. 1037–1038page 10 of 26
PG 160:1037σπαράδην δὲ καὶ ἑτέρων εμνήσθη σχημάτων· ἡμεῖς & δέ σοι καὶ τὸν περὶ τούτων τρανώσομεν ἀριθμόν, ὡς Φοιβάμονι τῷ σοφιστῇ καὶ Μινουκιανῷ τῷ τεχνογράφῳ δοκεῖ καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν ῥητόρων. Αρξώμεθα λέγειν κατὰ Φοιβάμονα τὸν ὅρον τοῦ σχήματος, ἔπειτα κατὰ Τιβέριον Σχημά ἐστιν ἐξάλλαξις κατά διάνοιαν ἢ λέξιν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἄνευ τροπής γιγνομένη. Τιβέριος οὕτωςί σχῆμά ἐστι τὸ μὲν κατὰ φύσιν τὸν νοῦν ἐκφέρον, μηδ' ἐπ᾿ εὐθείας, ἀλλ' ἐκτρέπον καὶ ἐξαλλάττον τὴν διάνοιαν κόσμου τινὸς τῇ πλάσει, ή χρείας ἕνεκα. Λέξεως δὲ σχῆμά ἐστιν ἐξάλλαξις τοῦ ἐν ἔθει κατά τινα πλάσιν κόσμου, ἢ χρείαν τινά παρέχουσα τοῖς λόγοις. ᾿Αλλὰ γὰρ τὸν ὁρισμὸν ἀποδόντες, φέρε καὶ τὸ κατ' ὄνομα τῶν σχημάτων διατρανώσω εν. Πάντα τὰ τῆς ἐννοίας καὶ τῆς λέξεως σχήματα κατὰ τέσ σαρας τρόπους γίγνεται ήτοι αἰτίας· κατὰ ἕνα δειαν κατὰ πλεονασμόν κατά μετάθεσιν καὶ κατὰ ἐναλλαγήν Αρκτέον δὲ ἀπὸ τῶν τῆς πίστιν, οἱ ἀπόδειξιν, ισχύν ει πά ἀξιωματικόν λόγου λέξεως διανοίας Φοιβάμονι τῷ σοφιστῇ. Μινουκιανῷ. Γαλιήνου αὐτοκράτορος, Γαληνού Γέγος νὼς ἐπὶ Γαληνού, Τεχνογράφω. Καὶ τοῖς ἄλλοις. Τιβέριον. Σχῆμά ἐστιν Σχῆμα ἔστιν ἐξάλλαξις λόγου ἐπὶ τὸ κρεῖττον κατά λέξιν, ἢ κατὰ διάνοιαν ἄνευ τρόπου, γου. τροπῆς τρόπου, Σχῆμά ἐστιν τὸ μὲν κατὰ φύσιν. σχήμα διανοίας, Λέξεως δὲ σχῆμα. Ορίζοντα: δή τινὲς καὶ ἰδίᾳ ἐκά τερον τῶν σχημάτων, τὸ μὲν τῆς διανοίας οὕτω σχῆμά ἐστι διανοίας, μετάπλασις διανοήματος, ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν πλάττουσα πρὸς τὸ χρησιμώτερον τὴν ἀναγκαίαν διάνοιαν· τὸ δὲ τῆς λέξεως χρείας χάριν. τῆς λέξεως, χρείας χάριν. τῆς λέξεων, τὴν λέξιν χρείας χάριν, τῆς δὲ λέξεως σχῆμα είναι με τί πλασιν, πλάττουσαν πρὸς τὸ χρησιμώτερον την λέξιν, τὴν διάνοιαν. Κατὰ τέσσαρας τρόπους. Κατὰ ἔνδειαν. Κατὰ πλεονασμόν. Κατὰ μετάθεσιν. Κατά εναλλαγήν. Ι:τέον,
SYNOPSIS RHETORICA.
σπαράδην δὲ καὶ ἑτέρων εμνήσθη σχημάτων· ἡμεῖς & tionum, sparsim vero cæterarum quoque fecit menδέ σοι καὶ τὸν περὶ τούτων τρανώσομεν ἀριθμόν,
ὡς Φοιβάμονι τῷ σοφιστῇ καὶ Μινουκιανῷ
τῷ τεχνογράφῳ δοκεῖ καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν
ῥητόρων. Αρξώμεθα λέγειν κατὰ Φοιβάμονα τὸν
ὅρον τοῦ σχήματος, ἔπειτα κατὰ Τιβέριον Σχημά
ἐστιν ἐξάλλαξις κατά διάνοιαν ἢ λέξιν ἐπὶ τὸ
κρεῖττον ἄνευ τροπής γιγνομένη. Τιβέριος οὕτωςί·
σχῆμά ἐστι τὸ μὲν κατὰ φύσιν τὸν νοῦν ἐκφέρον,
μηδ' ἐπ᾿ εὐθείας, ἀλλ' ἐκτρέπον καὶ ἐξαλλάττον τὴν
διάνοιαν κόσμου τινὸς τῇ πλάσει, ή χρείας ἕνεκα.
Λέξεως δὲ σχῆμά ἐστιν ἐξάλλαξις τοῦ ἐν ἔθει κατά
τινα πλάσιν κόσμου, ἢ χρείαν τινά παρέχουσα τοῖς
λόγοις. ᾿Αλλὰ γὰρ τὸν ὁρισμὸν ἀποδόντες, φέρε καὶ
τὸ κατ' ὄνομα τῶν σχημάτων διατρανώσω εν. Πάντα
τὰ τῆς ἐννοίας καὶ τῆς λέξεως σχήματα κατὰ τέσσαρας τρόπους γίγνεται ήτοι αἰτίας· κατὰ ἕνα
δειαν κατὰ πλεονασμόν κατά μετάθεσιν
καὶ κατὰ ἐναλλαγήν Αρκτέον δὲ ἀπὸ τῶν τῆς
requirit πίστιν, οἱ ἀπόδειξιν, quam ισχύν ει πά
fas, atque ideo dicendi gennς ἀξιωματικόν et amplum. Alias figure λόγου Fortunatiano l. 1, qu
stant in compositione elocutionis, et opponuntur
figuris λέξεως et διανοίας ve. eum p. m. 73.
Φοιβάμονι τῷ σοφιστῇ. Quis hic fuerit,
arat quando vixerit, vix arbitror constare. Suidas
nudum ejus affert nomen. Vossing in De rhetorices
nrtura, cap. 9, Apsini seniori jungit; quod si probamus, fornerit paulo ante tempora Constantīni,
cum Apsines ille fuerit pater Onasimi Sophistæ,
qui sub Constantino foruit, ut Suidas sit. Sel necesse est ut vixerit longo ante, com secutus eu'n
sit Hermogenes, quem Marci qualem ipse ille Suidas facit. Verwin et Apsinem secutus dicitur Hermogenes in sequentibus apnd nostrum, ut vetustior
fuerit Apsines, quam Suidas putaverit, aut alius
sit Apsines, de quo ipse sit locutus, quod postea
videbimus. Phœbamonis Sophistæ alicujus librum
De figuris rhetoricis in bibliotheca Joannis Sambuci exstare ait Simlerus in Epist. Gesneriana. Legitur et in catalogo mss. bilioth. regis Galliarum;
an hujus nostri sit, ignoro.
Μινουκιανῷ. Minabianum vocat Vossius in
dieto libro, sed Minucianus etiam est Suitæ, qui
eum facit Albeniensem, Niragoræ filium, et Galieni
Principis ætate ait floruisse, ut scribit Simlerus.
At in forentina Suida editione non est Γαλιήνου
αὐτοκράτορος, sed Γαληνού sine ullo addito. Γέγος
νὼς ait ἐπὶ Γαληνού, quo puto Galeni medici i
tem intelligere. Vixit autem Galenus sub Antonino
Pio et Antonino Philosopho, hoc est, illo ipso tempore, quo Hermogenes, quori omnino necesse est,
si ut noster postea scribit, aliqua ex eo bausit.
Lapsus est Siinlerus similitudine vocabuli, et pro
medico imperatorem accepit.
Τεχνογράφω. la eum vocat, quia scripsit
prarter alia etiam De arte rhetorica, cujus meminit
et Suidas. Pute hoc de figuris, partem ejus operis
fuisse, quemadmodum fortassis et illud De epicherematis, qund subjectum est Apsini in corpore rhetorum Græcorum ab Aldo editorum, et ab aliis
Nicagoræ tribuitur, de quo videant, qui otio abundant.
Καὶ τοῖς ἄλλοις. quibus et Tiberius, de
quo inox.
Τιβέριον. Quis hic fuerit Tiberius, aut quando
vixerit, incertum. Meminit Tiberii alicujus" philosophi et Sophistæ Suidas, multaque ejns De arte
rhetorica scripta commemorat: qualia sunt de forwis, de apparatu, de dispositione, et compositione
tionem. Nos vero tibi et harum exponemus numerum, ad Plchamnonis Sophistæ, et Minuciani, qui
de Arte scripsit, cæterorumque Rhetorum sententiam. Incipiemus autem dicere serandum Phœbamonem a definitione figuræ, tum secundum Tiberium,
Figura est immutatio ratione sententiæ aut dictionis
in melius, facta absque tropo. Tiberius ita: Figura
est, quod quidem naturaliter mentem exponit, nou
tamen recte, sed vertens ac immutans sententiam,
ficti ornatus alicujus aut utilitatis gratia. Dictionis
vere figura et immutatio ejus, quod suetum est ad
ornatum aut commoditatem exhibita in verbis. Sed
quoniam definitionem dedimus, age et secundum
nomina figuras dividamus. Omines et sententiæ et
dictionis figuræ quatuor oriuntur modis, sive causis,
vel propter indigentiam, vel propter abund..ntiam:
vel per transpositionem, vel per immutationem. Incipiendum vero a figuris dictionis. Indigentie igitur
orationis, et alia; sed nec ætatem ejus ostendit, et
de hac parte nihil memorat, ut "dubitem, an idem
sit cum nostre. At Tiberii de figuris seu schematibus
liber ms. Venetiis apud Diegum Hurtadum laudat
Simlerus in Epitome Gesneri, quem magis censeo
esse nostrum.
Σχῆμά ἐστιν Sic Alexander Rhetor de Fig.
Σχῆμα ἔστιν ἐξάλλαξις λόγου ἐπὶ τὸ κρεῖττον κατά
λέξιν, ἢ κατὰ διάνοιαν ἄνευ τρόπου, cujus «lefinitionis explicationem vide apud Vossium lib. v,
Inst. c. 1, § 2. Observa autem, quod hic ad lat 26γου. item pro τροπῆς scribat τρόπου, hoc enim reclius videtur.
Σχῆμά ἐστιν τὸ μὲν κατὰ φύσιν. Puto hie
deesse aliquid, ac scribendum σχήμα διανοίας, se
quitur enim post: Λέξεως δὲ σχῆμα. Porro ex his
nostri verbis emendanda et supplenda puto, quæ
leguntur absque sensu in prædicto Alexandro Rhe
tore his verbis: Ορίζοντα: δή τινὲς καὶ ἰδίᾳ ἐκάτερον τῶν σχημάτων, τὸ μὲν τῆς διανοίας οὕτω·
σχῆμά ἐστι διανοίας, μετάπλασις διανοήματος, ἐκ
τοῦ κατὰ φύσιν πλάττουσα πρὸς τὸ χρησιμώτερον
τὴν ἀναγκαίαν διάνοιαν· τὸ δὲ τῆς λέξεως χρείας
χάριν. Quid enim hic, τῆς λέξεως, χρείας χάριν.
Scribendum sine dubio τῆς λέξεων, τὴν λέξιν χρείας
χάριν, ut sensus sit τῆς δὲ λέξεως σχῆμα είναι με
τί πλασιν, πλάττουσαν πρὸς τὸ χρησιμώτερον την
λέξιν, sicut illa altera τὴν διάνοιαν. Considereit
et videant, qui a libris melioribus sunt instructi;
nobis enim præter Aldinam veterem anni 1508, alia
nulla editio est al manus.
Κατὰ τέσσαρας τρόπους. Νon ergo nova
ista Scaligeri inventio, schemata dividentis in clas
ses quatuor, ratione essentia, quantitatis, qualitatis et situs, lib. ut Poet. c. 32, ac forte ex hoc aut
simili, tunc parum noto bausit. Minimum falsum
est, quod neminem ante ad certas species deduxisse
figuras affirmat. Consule et Scholia Anonymi de
Figuris.
Κατὰ ἔνδειαν. Vossius vocat schemata secundum essentiam, quæ figurantur subticentia
lib. v, Inst. c. 2, ubi vide alia huc pertinentia.
Κατὰ πλεονασμόν. Possent dici schemata
quantitatis cum Vossio, ex praed. loco.
Κατὰ μετάθεσιν. Conveniunt schematibus
situs.
Κατά εναλλαγήν. Conveniunt scbematibus
qualitatis. Habet autem hæc ipsa nescio quis Scholiorum Græcorum auctor de figuris, ab Aldo editus
cum aliis rhetoribus, sed corrupte, quem idcirco
emendare ex unostro debcbimus. Ι:τέον, inquit
Lamentable Narrative on the Capture of ConstantinopleNarratio lamentabilis de Cpoli capta ...
col. 1039–1040page 11 of 26
PG 160:1039λέξεως σχημάτων. Τῆς τοίνυν ἐνδείας εἴδη τρία ὅτι πάντα τὰ σχήματα κατὰ δ' γίνονται, ἤτοι αἰτίας, κατὰ ἔνδειαν, κατὰ πλεονασμόν, κατά μετάθεσιν, κατὰ ἐναλλαγὴν, κατὰ δ' τρό πους γίνονται, ήτοι, ὡς ὁ θεῖος ἀπόστολός φησι. Ἀπὸ κοινοῦ. Απλ κοινοῦ ἐστι λέξις ἅπαξ μὲν λεγομένη, πολλάκις δὲ νοουμένη καὶ συντασσομένη. Δίπλωσις. αναδίπλωσις. δίπλωσιν, …ος ἀναδίπλωσιν Επανάδοσις. επά νοδος Επίφρασις. Περίφρασίς ἐστι λόγος τινὶ ἡ τισιν ἐξαιρέτως ἐπιφωνούμενος, δ διχή γίνεται. προτασσομένου γὰρ τοῦ ὀνόματος κατ' ἐξοχὴν λέγεται· ὡς ἵνα εἴπω ὁ δεῖνα ὁ σχολαστικὸς ἦλθε, καὶ ὅλος ὁ φόρος. Υποτασσομένου δὲ ἰδίως επίφρασις· οἷον ὅλος ὁ φόρος ἦλθε, καὶ ὁ δεῖνα ὁ σχολαστικός. Επίτασις. Επίτασίς ἐστιν ἐπιμονῆς μὲν εἶδος, οὐκ ἐπίσης δὲ δηλοῦν τὸ πρᾶγμα, ἀλλ' ἐξαλλαγὴν ἔχον ἐπὶ τὸ μεῖζον· ὡς ἵνα εἴπω περὶ εὐσωματοῦν τος διαλεγόμενος καὶ μεγάλου, ὅτι κίων ἐστὶ τῷ μεγέθει, ὅτι ὅρος ἐστίν. Πρόληψις αἰτίας. ρεμβολὴν τῆς προφάσεως ὧν ἐροῦμεν, ἐν μέσῳ τῆς ἀρχῆς τοῦ λόγου ἐκ τῆς ἀρχῆς τοῦ λόγου, καὶ αὐτ τῶν οἷον, Έταιρε πάντα έχεις, σίτον, οἶνον, ἔλαιον, μὴ κλέψῃς, μὴ καταγνωσθῇς. ἀσύνδετον, ἀπὸ κοινοῦ Ελλειψις. Τοῦ πλεονασμοῦ εἴδη ἔνδεκα· ταυτολογία, δίπλωσις ἐπαναφορὰ, ἐπανάδοσις επανάληψις, περίφρασις, ἐπίφρασις παρονομασία, ἐπεξήγησις, ἐπιμονή, επίτασις Της μεταθέσεως είδη τέσσαρα υπερ βατὸν, ἀναστροφή, πρόληψις αἰτίας προεπίζευξις Τῆς δὲ ἐναλλαγῆς εἴδη ὀκτώ· ἑτερογενὲς ἑτεράριθμον Ετερόπτωτον έτι ροσχημάτιστον ἑτερόχρονον ετεροπρόσω που ἀποστροφή προσώπου καὶ ἀντιστροφὴ Τῶν τῆς διανοίας σχημάτων ἡ ἀποσιώπησις Προεπίζευξις. ἐπίζευξις, Ο δεῖνα ἐποίησε· καὶ ὁ δεῖνα, ἢ ὁ δεῖνα, ἢ ὁ δεῖνα, γενναῖοι εἰτι, καὶ ὁ δεῖνα. Ο δεῖνα ἐποίησε, καὶ ὁ δεῖνα, ἢ ὁ δεῖνα 'Ετερογενές. τὰ παρὰ θάλασσαν φοβερά ἐστιν, ἐρημίαι οὖσαι. Ετεράριθμον. τα παιδία παίζουσι, καὶ πί πτουσι. παίζει καὶ πίπτει. 'Ετερόπτωτον. "Αρχει τῆς πόλεως, ἄντι τοῦ ἄρχει τη πέλει 'Ετεροσχημάτιστον. Ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, Ἐπειδὴ ἔτρεχεν ὁ δεῖνα όδεῖνα, τόδε εγέ νετο, εἴπωι, Τρέχων τόδε ἐγένετο. Εσι 'Ετερόχρονor. 'Ετεροπρόσωπον. τις Αἰγύπτιοι τόδε λέγουσι περὶ ὑμῶν. Θηβαίου; εὑρὼν ἀτακτοῦντας, τόδε καὶ τόδε είπον. Η. Αποστροφή προσώπου. ἀποστροφὴν προσ Αντιστροφή.
+
HATTHÆI CAMARIOTE
species sunt tres, asyndeton, præcisio, ellipsis. Abun· λέξεως σχημάτων. Τῆς τοίνυν ἐνδείας εἴδη τρία
dantiae species undecim, tautologia, diplosis, epanaphora, spanadosis, epanalepsis periphrasis, eriphrasis, paronomasia, epexegesis, epimone, epitasis. Transpositionis species quatuor: Hyperbaton,
anastrophe, prolepsis cause, proepizeuxis. Immutationis vero species octo: lleterogenes, heterarithmon, heteroptoton, heteroschematiston, licterochronon, heteroprosopon, apostrophe personæ, et
antistrophe. Ex figuris vero sententiæ aposiopesis
et epitrochasmus sunt indigentiæ: abundantiæ vero
sex sunt figure: prodiorthosis, epidiorthosis, pro
catalepsis, p ralepsis, diatyposis, epimone.
ὅτι πάντα τὰ σχήματα κατὰ δ' γίνονται, ἤτοι αἰτίας,
κατὰ ἔνδειαν, κατὰ πλεονασμόν, κατά μετάθεσιν,
κατὰ ἐναλλαγὴν, supplendum utique, κατὰ δ' τρό
πους γίνονται, quia sequitur illud ήτοι, quod sine
bor non consistit. Observandum amplius, quod quæ
in Scriptore illo sequuntur, ad verbumi omnia conveniant cum nostro, adeoque dubium vix esse patiantur, quin ex eo noster hauserit. Ex quo id consequi videtur, quod is anonymins non sit alius,
quam Tiberius ille, de quo supra quærebatur. Sed
linc melius perspicient, qui ms. Venetum cum his
conferent. Sive autem lic, sive alius, sit, Christianum fuisse necesse est, cum citet Apostolum, dicalque ὡς ὁ θεῖος ἀπόστολός φησι.
Ἀπὸ κοινοῦ. Definit hanc figuram, ut om.
nes reliquas, præ.lictus auctor, istis verbis: Απλ
κοινοῦ ἐστι λέξις ἅπαξ μὲν λεγομένη, πολλάκις δὲ
νοουμένη καὶ συντασσομένη. Cum una vox semet
quidem ponitur, sæpius autem subintelligenda, et ex
priori repetenda est. Ita e. g. Ad hæc, quæ visum est,
Casar respondit, exple; qua visum est respondere.
Agunt de hac figura Grammatici.
Δίπλωσις. Vulgo αναδίπλωσις. Non enim
aliam intelligere cum ca definitione apud dictum
auctorem comperimus etiam ex eo, quia quam ante
δίπλωσιν, eandem …ος ἀναδίπλωσιν appellat. Latinis est reduplicatio.
Επανάδοσις. Est ea ipsa, quæ vulgo επάνοδος ex predictis argumentis colligimus.
Επίφρασις. Est periphraseos genus. Auctor anonymus. Περίφρασίς ἐστι λόγος τινὶ ἡ τισιν
ἐξαιρέτως ἐπιφωνούμενος, δ διχή γίνεται. προτασσομένου γὰρ τοῦ ὀνόματος κατ' ἐξοχὴν λέγεται· ὡς
ἵνα εἴπω ὁ δεῖνα ὁ σχολαστικὸς ἦλθε, καὶ ὅλος ὁ φόρος.
Υποτασσομένου δὲ ἰδίως επίφρασις· οἷον ὅλος ὁ
φόρος ἦλθε, καὶ ὁ δεῖνα ὁ σχολαστικός. Tota ergo
differentiæ inter paraphrasin et epiphrasin ratio ea
est, quod in illa quidem figuratuin præponatur, in
hac postponatur non figurato, sicut iste auctor
vult.
Επίτασις. Ρuto non aliud intelligere gemus,
quam quod alias To Græce, Latine appositum
vocatur, sive additum ad nomen. Auctor prædictus
sic definit: Επίτασίς ἐστιν ἐπιμονῆς μὲν εἶδος,
οὐκ ἐπίσης δὲ δηλοῦν τὸ πρᾶγμα, ἀλλ' ἐξαλλαγὴν
ἔχον ἐπὶ τὸ μεῖζον· ὡς ἵνα εἴπω περὶ εὐσωματοῦντος διαλεγόμενος καὶ μεγάλου, ὅτι κίων ἐστὶ τῷ
μεγέθει, ὅτι ὅρος ἐστίν. Epitasis est species quidem
epimones, quæ tamen non æqualiter exponit factum
aut rem, sed eam attollit in majus continens exallagen. U cum quis de corpulento et procero loquens
appellet eum propter magnitudinem columnam, vel
montent. Sane aut parum, aut nihil differt.
Πρόληψις αἰτίας. Sic plane appellat spe
laudatus Scholiastes, sive is ipse est Tiberius, sive
alius, de quo nil pronuntiamus. Definit autem Daρεμβολὴν τῆς προφάσεως ὧν ἐροῦμεν, ἐν μέσῳ τῆς
ἀρχῆς τοῦ λόγου ἐκ τῆς ἀρχῆς τοῦ λόγου, καὶ αὐτ
τῶν οἷον, Έταιρε πάντα έχεις, σίτον, οἶνον, ἔλαιον,
μὴ κλέψῃς, μὴ καταγνωσθῇς. Γalet, aliud quid
ἀσύνδετον, ἀπὸ κοινοῦ Ελλειψις. Τοῦ πλεονασμοῦ εἴδη ἔνδεκα· ταυτολογία, δίπλωσις έπαναφορά, ἐπανάδοσις επανάληψις, περίφρασις,
ἐπίφρασις παρονομασία, ἐπεξήγησις, ἐπιμονή,
επίτασις Της μεταθέσεως είδη τέσσαρα υπερβατὸν, ἀναστροφή, πρόληψις αἰτίας προεπίζευ
ξις Τῆς δὲ ἐναλλαγῆς εἴδη ὀκτώ· ἑτερογενές ἑτεράριθμον Ετερόπτωτον έτιροσχημάτιστον ἑτερόχρονον ετεροπρόσω
που ἀποστροφή προσώπου καὶ ἀντιστροφή Τῶν τῆς διανοίας σχημάτων ἡ ἀποσιώπησις
esse, quam quod vulgo Prolepsis, Latinis occupatio
vocatur.
Προεπίζευξις. Alia est figura, quam quæ
vulgo dicitur ἐπίζευξις, et fit, cum inter duo aut
plura nomina interseritur verbum, quod servari
alias solet in finem. Consule prædictum auctorem,
quæ Ggura hujus hoc dat exemplum: Ο δεῖνα
ἐποίησε· καὶ ὁ δεῖνα, ἢ ὁ δεῖνα, ἢ ὁ δεῖνα, γενναῖοι
εἰτι, καὶ ὁ δεῖνα. Vitiosa est scriptura et primo sic
distinguenda: Ο δεῖνα ἐποίησε, καὶ ὁ δεῖνα, βrinde
alterum ἢ ὁ δεῖνα ut superfluum delendum, quadquam etiam retineri possit. Sensus est: llic feci!,
et hic. llic aut ille gnari sunt, et iste.
'Ετερογενές. Fit, cum ab uno genere
transimus in aliud, nec dissimile est figuræ, quam
vocant enallagen generis, quanquam potius sit ellipsis nominis, quod subintellectum respondet genere diverso apposito adjectivo. Exemplum auctor
dictus dat hujusmodi, τὰ παρὰ θάλασσαν φοβερά
ἐστιν, ἐρημίαι οὖσαι. Figura est grammatica,
Ετεράριθμον. Quando singularis ponitur
pro plurali. Grammatici hanc enallagen numeri
vocare solent. In Anonymo figuræ hujus exemplum est ejusmeli, τα παιδία παίζουσι, καὶ πίπτουσι. In quo nihil video (@gurae huic convenire.
Fortasse scribendum est παίζει καὶ πίπτει.
'Ετερόπτωτον. Autiptosi vel enallagen
casuum appellare quidam solent. Exemplum ejus tale
profertur: "Αρχει τῆς πόλεως, ἄντι τοῦ ἄρχει τη
πέλει imperat urbis pro imperat urbi. Pertinet et
hæc figura ad grammaticam doctrinam.
'Ετεροσχημάτιστον. Cum verbum mplatur
in participium. Exemplum dat anonymus ejusmodi:
Ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, Ἐπειδὴ ἔτρεχεν ὁ δεῖνα (sic les
gendum, non όδεῖνα, ut est in Aldina) τόδε εγέ
νετο, εἴπωι, Τρέχων τόδε ἐγένετο. Ipsum vide. Εσι
autem, et hæc ex grammaticis figuris.
'Ετερόχρονor. Cum tempus verbi unum
mutatur in aliud.
'Ετεροπρόσωπον. Cum personam aliam
introducimus loquentem ea, quarum ipsi sumus
auctores. Anonymus exempla hæc proponit: Dáv
τις Αἰγύπτιοι τόδε λέγουσι περὶ ὑμῶν. Θηβαίου;
εὑρὼν ἀτακτοῦντας, τόδε καὶ τόδε είπον. Η. e. Οnnes Egyptii hæc de vobis loquantur, nempe qua:
subjicienda sunt, et hic debent subintelligi.
Αποστροφή προσώπου. Relerri et hanc
inter figuras dictionis com a nostro, tum ab Anonyme, notandum. Putabat Vossius Hermogenem
hoc solum facere. Cur autem inter hoc genus referatur, causa est, quia quod aliis dici potuisset in
teria, sic in secunda dicitur persons. Vid. Starmium, cap. 22, De elocut. Etiain illud bic non
plane prætereundum, quod quam noster et Scho‐
liastes in expositione appellant ἀποστροφὴν προσnov, illam Scholiastes idem in enumeratione ligurarum penitus omittat, ut proinde nomen ejus ex
his eo loco restituendum videatur.
Αντιστροφή. Cum dictionum significatus
et usus invertitur. Exemplum tale dat Scholia-
col. 1041–1042page 12 of 26
PG 160:1041ΣΠΑΣ καὶ ὁ ἐπιτροχασμός τῆς ἐνδείας εἰσί·. πλεονασμοῦ δὲ ἐξ εἰσι σχήματα· προδιόρθωσις ἐπιδιόρθωσίς προκατάληψις παράληψις διατύπωσις, ἐπιμονή Δεῖ δὲ σημειώσασθαι, ὅτι τούτων τῶν σχημά των τῶν τῆς διανοίας, τῶν κατὰ πλεονασμὸν οὐδὲν ἐμπίπτει τοῖς ἀπὸ τῆς λέξεως, πλὴν τοῦ και λουμένου πλεονασμού ήτοι ταυτολογίας· καὶ τῶν κατὰ ἔνδειαν ἐν μόνον εἶδος ἐμπίπτει, ἡ ἔλλειψις. Κατὰ δὲ μετάθεσιν πάλιν ἐξ εἰσι τὰ τῆς δια νοίας σχήματα· προσωποποιία, ηθοποιία με κτόν Ερώτησις, πεύσις ἀπόκρισις Κατὰ ἐναλλαγὴν δὲ σχήματα τῆς διανοίας τέσσαρα ειρωνεία, διαπόρησις διασυρμός, καὶ ἀποστροφή· τοσαῦτα μὲν περὶ σχημάτων ῥητορικών. Ἐπεὶ δὲ ἐστι τὸν οὕτως ῥητορεύειν ἐθέλοντα είν δέναι χρῆσθαι μεθόδῳ δεινότητος ήτοι οἰκονομία ἐπιτηδειότητος τεχνικῆς, καὶ πάντα γράφειν δεόντως καὶ προσφυῶς, ἀλλὰ μὴ παραληρεῖν τε καὶ φύρειν τοὺς λόγους εἰδὼς ἀκριβῶς διδάσκειν δεινότητα, ἀλλ' οὐ καθ' Ερμογένην ὑποσχεθέντα διδάξαι δεδυνημένον, μηδαμοῦ περιπατοῦν τὴν ὑπόσχεσιν, προσποιησάμενον νενοσηκέναι τον λήθαργον Δεινότητος μέθοδός ἐστι τὸ εἰδέναι πᾶσι χρῆσθαι Ηχῶν ἐπέρατα, ἀντὶ τοῦ, Περῶν ἤχησα. επέσησα, ἐπέσασα. Επιτροχασμός. Επι τροχισμός ἐστιν ονομασία πραγμάτων κατά μόνην ἀπαρίθμησιν γενομένη, ἄνευ τῆς περὶ αὐτῶν διή γήσεως, ὡς ἵνα τις αιτιώμενός τινα ὡς πολλὰ κακὰ πεποιηκότα ἀπαριθμήσηται αὐτὰ λέγων· Τόδε καὶ τόδε πέπρακταί σοι τὸ δὲ πῶς μὴ λέγω. Προδιόρθωσις. διηγούμενός τινι ξένον πρᾶγμα προθεραπεύσω λέ γων, ότι θαυμάσεις μὲν ἀκούων καὶ ἴσως ἀπιστήσεις εἰ γέγονε τὸ πρᾶγμα· ἡ δεῖνα δὲ τόδε ἐποίησεν. Επιδιόρθωσις. Προκατάληψις. Παράληψις. ὑποσιώπησιν. Παράληψις δὲ ἤτοι ὑποσιώπησίς ἐστι, ὑποσιώπησις, Επιμονή. έξερ γασίαν. Τούτων τῶν σχημάτων. τούτων σχημάτων οὐδὲ ἂν συνεμπίπτει. Πάλιν ἔξ εἰσι. Εξέιτι Προσωποποιία ηθοποιία. Μικτόν. χαρακτήρι μικτῷ Πεῦσις. Διαφέρουσι δὲ ταῦτα τῆς ἐρωτήσεως καὶ τῆς πεύσεως πέψεως, ὅτι αὐτοῖς κατὰ ἀνάγκην ἀποκρίσεως περιτίθεμεν οἷς βουλόμεθα, λόγοις. ερωτήσει πεῦσι Απόκρισις. αποποίησις, Διαπόρησις. διαπόρρησις ζητήσεως προσποίησιν. ἀπορία. Μεθόδῳ δεινότητος. Νενοσηκέναι τὸν λήθαργον. περὶ δεινότητος
ΣΠΑΣ
SYNOPSIS RHETORICÆ.
1042°
καὶ ὁ ἐπιτροχασμός τῆς ἐνδείας εἰσί·. πλεονασμοῦ δὲ ἐξ εἰσι σχήματα· προδιόρθωσις επιδιόρθω
σις προκατάληψις παράληψις διατύπωσις, ἐπιμονή
Δεῖ δὲ σημειώσασθαι, ὅτι τούτων τῶν σχημάτων τῶν τῆς διανοίας, τῶν κατὰ πλεονασμὸν
οὐδὲν ἐμπίπτει τοῖς ἀπὸ τῆς λέξεως, πλὴν τοῦ και
λουμένου πλεονασμού ήτοι ταυτολογίας· καὶ τῶν
κατὰ ἔνδειαν ἐν μόνον εἶδος ἐμπίπτει, ἡ ἔλλειψις.
Κατὰ δὲ μετάθεσιν πάλιν ἐξ εἰσι τὰ τῆς διανοίας σχήματα· προσωποποιία, ηθοποιία με
κτόν Ερώτησις, πεύσις ἀπόκρισις
Κατὰ ἐναλλαγὴν δὲ σχήματα τῆς διανοίας τέσσαρα -
ειρωνεία, διαπόρησις διασυρμός, καὶ ἀποστρο
φή· τοσαῦτα μὲν περὶ σχημάτων ῥητορικών.
Ἐπεὶ δὲ ἐστι τὸν οὕτως ῥητορεύειν ἐθέλοντα είν
δέναι χρῆσθαι μεθόδῳ δεινότητος ήτοι οικονο
μία ἐπιτηδειότητος τεχνικῆς, καὶ πάντα γράφειν
δεόντως καὶ προσφυῶς, ἀλλὰ μὴ παραληρεῖν τε καὶ
φύρειν τοὺς λόγους εἰδὼς ἀκριβῶς διδάσκειν δεινότητα, ἀλλ' οὐ καθ' Ερμογένην ὑποσχεθέντα διδάξαι
δεδυνημένον, μηδαμοῦ περιπατοῦν τὴν ὑπόσχεσιν,
προσποιησάμενον νενοσηκέναι τον λήθαργον
Δεινότητος μέθοδός ἐστι τὸ εἰδέναι πᾶσι χρῆσθαι
«les: Ηχῶν ἐπέρατα, ἀντὶ τοῦ, Περῶν ἤχησα. Sic
Aldina. Verum vitios; cribendum επέσησα, vel
ἐπέσασα. Sensus: frangens cecidi, pro cadens
fregi.
Επιτροχασμός. Mentionem figurae hujus
facit quoque Aquila Romanus, verum noster aliter
usurpat, ut ex auctore ejns intelligimus, quem dixi
esse Scholiastem sape nominatum. Is enim ita: Επιτροχισμός ἐστιν ονομασία πραγμάτων κατά μόνην
ἀπαρίθμησιν γενομένη, ἄνευ τῆς περὶ αὐτῶν διή
γήσεως, ὡς ἵνα τις αιτιώμενός τινα ὡς πολλὰ κακὰ
πεποιηκότα ἀπαριθμήσηται αὐτὰ λέγων· Τόδε καὶ
τόδε πέπρακταί σοι τὸ δὲ πῶς μὴ λέγω. Erem-G
plum quod hic adducit, Latine ita sonat: Hoc et
illud tu fecisti, et quomodo, non dico. Patel omnino
differre, nisi dicamus per illam ipsam velocitatem
narrationis diversarum rerum, hic intelligendam
esse simplicem earum nominationem, absque expositione earum.
Προδιόρθωσις. De hac vide Aquilam Romanum. Exemplum ejus Scholiastes tale profert: "Iva
διηγούμενός τινι ξένον πρᾶγμα προθεραπεύσω λέγων, ότι θαυμάσεις μὲν ἀκούων καὶ ἴσως ἀπιστήσεις
εἰ γέγονε τὸ πρᾶγμα· ἡ δεῖνα δὲ τόδε ἐποίησεν. Est
quasi mitigatio sequentium. Adde Alexandrum
Sophist,
Επιδιόρθωσις. Figura præcedenti oppo
sita, cum talis mitigatio postponitur. Meminit ejus
præter Scholiastem ettam Hermogenes, De inv.
lib. iv, c. 12. Latini non distinguunt, sed genus
Adde
utrumque correctionem appellare solent.
Alexandrum,
Προκατάληψις. De hac consule Julium Rufinianum, qui Latine ait hanc figuram dici præceptionem seu anticipationem, fierique, cum ultro afferimus et defendimus, quæ contra nos adversarius
dicere posse videbatur. Solet alias et hæc prolepsis
a quibusdam nominari.
Παράληψις. Nota bæc figura. Sed eam noster paulo aliter usurpat, quam ut solet vulgo:
nempe ut significet ὑποσιώπησιν. Ita enim Sholiastes, ex quo sua noster habet: Παράληψις δὲ ἤτοι
ὑποσιώπησίς ἐστι, etc. Est autem ὑποσιώπησις,
quando quod odiosum est, non dicimus, sed obscure ac per ambages potius innuimus, ut exponit
Ulpianus Rhetor. Vide Voss. Inst. Orat. lib. v,
cap. 6, 8 5.
Επιμονή. Nota et hæc. Vocant quoque έξερInlicandum autem est, quod harum figurarum,
quæ sunt sententiæ per abundantiam nulla cadat in
eas, quæ sunt dictionis, excepta ea, quæ vocatur
pleonasmus, aut tautologia, ex iis quoque, que per
defectum una tantum cadat species, nempe ellipsis.
Per transpositionein vero iterum sex sunt figuræ
sententiæ, prosopopoeia, ethopoeia, micton, erotesis,
peusis, apocrisis. Perimmutationem denique figuræ
sententia sunt quatuor, ironia, diaporisis diasyro
mus, et apostrophe. Ac tantum quidem de figuris
rhetoricis.
Post qui cupit tradere eloquentiam, eum oportet
scire uti methodo facultatis et structura artis idonea, omniaque scribere decenter atque convenienter, nec nugari, aut oratione uti turpi, ut qui
sciat accurate docere facultatem, nec secundumn
Hermogenem, doctrinam tantum possit promittere,
promissa vero nunquan implere, simulando morbum oblivionis.
Est autein methodus facultatis, scire uti omniγασίαν. ex Latinis aliqui congeriem. Vide Stur.
mium De elocut. cap. 34.
Τούτων τῶν σχημάτων. Habet etiam hoc
dictus sæpe Scholiastes, ut vix dubium sit, esse
vel Tiberium, vel Phabamonem. Caeterum apal
ipsum legitur τούτων σχημάτων omisso articulo, et
mos οὐδὲ ἂν συνεμπίπτει. Typograpline culpa, an
quod ita ipse scripserit haud dixerim.
Πάλιν ἔξ εἰσι. Perperam in dicto auctore
Εξέιτι conjunctim, spirituque contrario: quod id
circo corrigendum est ex nostro.
Προσωποποιία ηθοποιία. De utraque figura,
et unius diferentia al altera, vide Aquilam Romanum, praeter alios Rhet.
Μικτόν. Quale intelligatur genus nec aliunde
cognosco, nec ex Scholiaste, qui hac parte non
modo valde corruptus, sed multis quoque Incis
laceratus est. Puto autem illud esse, cum utraque
figura præcedens jungitur, unaque cum altera miscetur. Hujusmodi est oratio duplex una mentis
accusantis corpus, altera corporis accusantis inentem Gregorii Palama, archiepiscopi Thessalonicensis, quam idcirco χαρακτήρι μικτῷ scriptam
dici existimo.
Πεῦσις. Habent pro eadem figura hanc et
præcedentem rhetores. At noster distinguit, quod
est observandum. Scholiastes: Διαφέρουσι δὲ ταῦτα
τῆς ἐρωτήσεως καὶ τῆς πεύσεως (sic scribendum
est, non πέψεως, ut Aldina habet) ὅτι αὐτοῖς κατὰ
ἀνάγκην ἀποκρίσεως περιτίθεμεν οἷς βουλόμεθα,
λόγοις. Caetera manra sunt. Itaque quid velit, non
satis video: forte hoc, quod in ερωτήσει necesse
erit subdi responsionen, in πεῦσι non sit.
Απόκρισις. In eodem est αποποίησις, sed
ex nostro censeo corrigendum.
Διαπόρησις. Apud dictum auctorem et sic,
et cum genuinata littera διαπόρρησις reperitur.
Definit eam ζητήσεως προσποίησιν. Aquila Romanus
Latine explicat addubitationem, quem vide. Vocatur quoque ἀπορία. Vide Vossium in Institutionibus orator.
Μεθόδῳ δεινότητος. Revertitur noster ite
rum ad Hermogenem, cujus exstat liber singularis
sub hoc titulo.
Νενοσηκέναι τὸν λήθαργον. Invehitur noster iu lermogenem, tanquam plus promisisset,
quam posset præstare cuun susciperet περὶ δεινό -
τητος scribere; ideoque ut sub speciosiori excuideoque ut sub sp
col. 1043–1044page 13 of 26
PG 160:1043οπερ δεῖ, προοιμίοις, διηγήσεσιν, ἀγῶσι, καὶ ἐπι Ενὶ, καὶ δυσὶ, καὶ πλείοσι. δυσὶ καὶ πλείοσι. διασκευάσα: προ καταστῆσαι. διασκευή Μηδὲ διηγήσασθαι. λόγοις· ποίαις ἰδέαις, ἐν ποίῳ είδει του λόγου, καὶ ποίαις ἐννοίαις, μεθόδοις, λέξεσι, σχήμασι καὶ ἐν ποίῳ δὲ προσώπῳ καὶ πράγματι. Δεῖ γὰρ εἰδέναι τὰς τούτων διαφορές, καὶ προσφυείς τοὺς λόγους εἰσάγειν. Ταῦτα διδάσκειν εἰδὼς ἀκριβῶς προοίμιον ὅτε, καὶ ὅπου, καὶ ὅπως, καὶ οἷον τίθεσθαι δέον, καὶ μέχρις ὅτου δέον πλατύνεσθαι, καὶ οὗ ἐνὶ, καὶ δισὶ καὶ πλείοσι προοιμίοις χρηστέον, καὶ οὗ μηδαμῶς, καὶ οὗ χρεών χρῆσθαι προκαταστάσει καὶ διηγήσει, καὶ οὗ μὴ μόνον οὐ διασκευάσαι ἀλλὰ μηδὲ διηγήσασθαι παραλείψει δὲ καὶ ἀποσιωπήσει τελείᾳ παραδραμεῖν κἂν ὁ γεωμέτρης ἐξ ὧν κατὰ τοῦ Σάρδεων γράφει ἐφάνη τοῦτο οὐκ ἔγνωκώς, καὶ λοιπὸς ἄλλος χορὸς ῥητόρων διωνύμως. Πρὸς τούτοις καὶ οὐ δέον ἐστὶν αγωνίσασθαι, καὶ ὅπως καὶ μέχρι πόσου, καὶ οὗ μηδαμώς καὶ οὐ μὴ ἐπιλογίσασθαι, καὶ οἷοις σχήμασιν ἐν οἷῳ εἶδει καὶ μέρει τοῦ λόγου χρῆσθαι χρεών, εἰδὼς ἀκριβῶς διὰ τοὺς ψευδορήτορας, νῦν οὐκ ἐρῶ τὰ ἀγοραία καθάρματα τοὺς κατειο μένους καὶ βδελυρούς, οἳ καὶ τοῦ αἰθέρος αὐτ τοὺς ὑπερτέρους είναι νομίζουσι, μειρακυλλίοις ἀμούσως περιθρυλλούμενοι. 'Αλλ' ἐκ προγυμνασμάτων μέχρι καὶ τῆς περὶ μεθόδου δεινότητος τὴν πᾶσαν ῥητορικὴν προβιβάσ σαντες δύναμιν, φέρε καὶ τούτων τινὸς ὁρισμούς ὑμῖν παραδόντες, και τινα ἕτερα, βραχέα προς τούτ Καὶ οὗ μηδαμώς. ἀγωνίσασθαι, Τὰ ἀγοραία καθάρματα. Ἐκ προγυμνασμάτων.
MATTIEI CAMARIOTE
bus, ubicunque conveniens est, præmiis, narratio- οπερ δεῖ, προοιμίοις, διηγήσεσιν, ἀγῶσι, καὶ ἐπιmibus, contentionibus, conclusionibus. Quibus ideis,
in quo genere orationis, quibus sententiis, methodis, dictionibus, figuris, reliquisque, ut et qua in persona et re. Scire namque oportet, quæ sint horum
differentiæ, convenientesque eis adhibendæ orationes, docendumque probe accurateque procemium
quod, et ubi, et quomodo, el quale adhiberi par sit,
et quousque extendi debeat, item ubi unum, aut duo,
aut plura exordia usurpanda, et ubi plane non, rursum ubi utile adhibere constitutionem narrationis et
narrationem, et ubi non modo non constituere, sed
nec narrare, verum præteritione ac reticentia ad finem decurrere. Sicut et Geometra ex iis quæ de Sardibus scribit, videtur horum non fuisse imperitus,
ut et alius aliquis ex oratorum choro clarus. Ad
hæc, cui sit conveniens uti contemtione, et quamode,
et quousque et cui non, et cui epilogo non uti, item
quibus figuris, in quo genere ac parte orationis conveniat uti, tenes hæc accurate propter oratores
falsos (non nunc fori purgamenta Inquar), insolentes protervosque, qui etiam coelo se superiores
arbitrantur, cum tamen eos etiam pueri traducant,
Cæterum quandoquidem a progymnasmatihus
usque ad facultatis methodum omnem artem Rhetoricam proposuimus, age, etiam ejus aliquas tradamus definitiones vobis, addentes simul pauca quæsatione cœptum relinqueret inconfectum, simuFasset inorhum oblivionis. Respexit ad repentinum
Hermogenis morbum, aut subitam oblivionem, de
qua qui scire vole', Suidam legat in ipsius Vita.
Cæterum qua fronte hoc noster faciat, non video,
nisi quatenus commune est Græculis, nugari, et per
mutua convitia velle inclarescere.
Ενὶ, καὶ δυσὶ, καὶ πλείοσι. Puta in media
non nunquam oratione, quibus via paratur ad se.
quentia, et interim auditor veluti reficitur. Hæc
intelligit exordia per illa δυσὶ καὶ πλείοσι. Vid.
Vossiuin Inst. Or. lib. 111, eap. 2, § 2.
Пpoxaraσrdos. De qua Hermog. lib. 11,
de Invent. c. 4, uhi alias vel modifynaty doret
appellari, nempe quia quæ recentioribus difynote,
ca priscis etiam xatástasis, ut Sturmins testatur.
Est autem præparatio quædam per expositionem
personarum ad majorem fidem facti, quod narrandum est. Vide Vossium. Inst. III, cap. 3 § 3, exemplum est in Verrina sexta,
Alaσxɛvdoa. Videtur hoc membrum opponere priori ac si διασκευάσα: usurpare pro προκαταστῆσαι. Alias διασκευή si in narratione consi
deratur, aliud quid, quam πpoxatástasis, nec
tam pars ejus, quam species, ut ex Fortunatiano
discimus, qui 1. 11, definit eam, quæ res gestas non
tam docet, quam exaggeral.
Μηδὲ διηγήσασθαι. Haec, et quæ sequuntur, corrupta mihi, et mutila videntur. Sane sententia, et præcedens à requirunt, ut post binyŕozaða, colon, uti vocant, ponatur, non punctum
majus, eique connectantur sequentia, usque ad napaбpaɲɛiv, quod majori puncto a reliquis separandum.
'O rewµštons. Locus obscurus, quis enim
hic geometra iste? Num aliquem ex mathematicis
veteribus intelligit? at quem? Num potius est nomen
alicujus auctoris, sic ex officio sen munere, aut
virtute singulari formati, sicut Joannis aut Saxoms
λόγοις· ποίαις ἰδέαις, ἐν ποίῳ είδει του λόγου, καὶ
ποίαις ἐννοίαις, μεθόδοις, λέξεσι, σχήμασι καὶ ἐν
ποίῳ δὲ προσώπῳ καὶ πράγματι. Δεῖ γὰρ εἰδέναι
τὰς τούτων διαφορές, καὶ προσφυείς τοὺς λόγους
εἰσάγειν. Ταῦτα διδάσκειν εἰδὼς ἀκριβῶς προοίμιον
ὅτε, καὶ ὅπου, καὶ ὅπως, καὶ οἷον τίθεσθαι δέον,
καὶ μέχρις ὅτου δέον πλατύνεσθαι, καὶ οὗ ἐνὶ, καὶ
δισὶ καὶ πλείοσι προοιμίοις χρηστέον, καὶ οὗ
μηδαμῶς, καὶ οὗ χρεών χρῆσθαι προκαταστάσει
καὶ διηγήσει, καὶ οὗ μὴ μόνον οὐ διασκευάσαι
ἀλλὰ μηδὲ διηγήσασθαι παραλείψει δὲ καὶ
ἀποσιωπήσει τελείᾳ παραδραμεῖν κἂν ὁ γεωμέτρης ἐξ ὧν κατὰ τοῦ Σάρδεων γράφει ἐφάνη
τοῦτο οὐκ ἔγνωκώς, καὶ λοιπὸς ἄλλος χορὸς
ῥητόρων διωνύμως. Πρὸς τούτοις καὶ οὐ δέον ἐστὶν
αγωνίσασθαι, καὶ ὅπως καὶ μέχρι πόσου, καὶ οὗ
μηδαμώς καὶ οὐ μὴ ἐπιλογίσασθαι, καὶ οἷοις
σχήμασιν ἐν οἷῳ εἶδει καὶ μέρει τοῦ λόγου χρῆσθαι
χρεών, εἰδὼς ἀκριβῶς διὰ τοὺς ψευδορήτορας, νῦν
οὐκ ἐρῶ τὰ ἀγοραία καθάρματα τοὺς κατειομένους καὶ βδελυρούς, οἳ καὶ τοῦ αἰθέρος αὐτ
xal ol xal
τοὺς ὑπερτέρους είναι νομίζουσι, μειρακυλλίοις
ἀμούσως περιθρυλλούμενοι.
'Αλλ' ἐκ προγυμνασμάτων μέχρι καὶ τῆς περὶ
μεθόδου δεινότητος τὴν πᾶσαν ῥητορικὴν προβιβάσ
σαντες δύναμιν, φέρε καὶ τούτων τινὸς ὁρισμούς
ὑμῖν παραδόντες, και τινα ἕτερα, βραχέα προς τούτ
Grammatici, Attei Philologi, Solini Polyhistor's,
qui scripsit de Sardorum vel urbe, vel populo,
nobis hodie incogniti? In hoc magis inclinem.
Laudat enim et Joannem Geometram, auctorem
Hymnorum quofumdam in Mariam Simlerus ex
Catalogo biblioth. Vaticanæ.
Kal Jordę dlloç. Omnia hæc valde sunt
obscura, nescio an non untila, ego sane nil ex his
elicio, quod mihi satisfaciat. Agent forte alii, qui
libris melioribus erunt instructi.
Καὶ οὗ μηδαμώς. Seilicet ἀγωνίσασθαι, per
quod non qualemcunque confirmationem. sed
contentionem specialius sic dictam intelligit, quæ in
pugna quadam cum adversario consistit. flæc non
in omnibus causis aç generibus est necessaria.
Τὰ ἀγοραία καθάρματα. Sic appellat non
tam oratores, quam causidicos et rabulas, fæcem
fori, atque his opponit declamatores aut Sophistas
ineptos in scholis.
Ol xal rov alokɲoç. Cum his omnibus, quæ
prædicta sunt, promiscue, ac sine discrimine utuntur: ut qui cogitant, non tam quid dici debeat,
quam quid possit, ut ex eo meliorem putant orationem, quo figuris, sententiis, acute dictis, ut ejusmodi magis abundat, sive utilia ea sint ac necessaria sive non sint.
Maipaxvalloç. Qui prima etiam dicendi
præcepta ex idoneis magistris perceperunt.
Ἐκ προγυμνασμάτων. Sic appellat partes
orationum. Nempe nihil aliud in progymnasiatibus agitur, quam ut quæ cujusque partis sit traclandi ratio in integra oratione, discatur. Huc enim
pertinent narrationes, confirmationes, refutationes,
faudationes, amplificatioues, comparationes, et id
genus. Eodem modo in sequentibus propixòv
apoyúµvesµa nil aliud, quam exercitatio per singulas orationis partes, quarum ibi definitiones
proponuntur. Quod vel ex ipsis definitionibus
apparet.
col. 1045–1046page 14 of 26
PG 160:1045της προσεπειπόντες, μεγάλην την λυσιτέλειαν πε ριέχειν δεδυνημένα τοῖς ῥητορεύειν ἐθέλουσι τεχνικῶς, τὸν τῶν ῥητορικῶν προεκθέσεων λόγον λοιπόν καταπαύσωμεν. ᾿Αλλὰ τίνες μὲν ῥητορικῆς ἐρισμοί καὶ καθολικοῦ καὶ ῥητορικοῦ προγυμνάσματος, εξ δατι· στάσις δὲ ἐστιν ἀμφισβήτησις λογικὴ καὶ ἐκ μιας φράσεως χαρακτηριζομένη τῶν ἐν τῷ πολιτικῷ ζητήματι κειμένων, καθ᾿ ἣν ἢ διαί. ρεσις γίγνεται τῶν κεφαλαίων τῶν εἰς πίστιν κομιζομένων. Εὔρεσίς ἐστιν ἐπίνοια νοημάτων ἁρμοδίων τῷ ὑποκειμένῳ πράγματι. Καὶ ἄλλως νοημάτων καὶ ἐπιχειρημάτων περιέχων εὐπορίαν ἁρμοδίων τῷ ὑποκειμένω πράγματι. Ιδέα ἐστὶ ποιότης λόγου ἁρμόδιος τοῖς ὑποκειμένοις προσώποις τι καὶ πράγμασι κατά τε έννοιαν καὶ λέξιν καὶ τὴν ὅλην τῆς ἁρμονίας διαπλοκήν Μέθο δός ἐστι διοίκησις καὶ ποιὸς σχηματισμὸς ἐξαι ρέτως περὶ τὴν ἔννοιαν, καὶ τἆλλα· ἢ τάξις εὔ Τακτος πρὸς τὸ οἰκεῖον συμφέρον οἰκονομουμένη. Καὶ ἄλλως μέθοδός ἐστι τρόπος επιστημονικός τοῦ πῶς δεῖ τὰ νοήματα ἐξάγειν· διὰ ποίων πτώσεων, ἐγκλίσεων, διαθέσεων, σχημάτων, προσώπων, καὶ τῶν ὁμοίων, πόρρωθεν ἄρχεσθαι ἢ ἐγγύθεν, ἐπει κι ὡς ἡ παῤῥησία. Κατὰ ποῖον πάθος καὶ ἦθος, καὶ καθ' ὅσους τρόπους ή φύσις τήν φωνήν προΐσχεται. Προοίμιόν ἐστι λόγος παρασκευάζων τὸν ἀκροατὴν εἰς ὑποδοχὴν τῆς ὑποθέσεως καὶ οἰκείως τὴν ὑποκείμενον λόγον διατιθείς Διήγησίς 'Εκ μιᾶς φράσεως. Οι Αντιπροβολήν φράσει Ἐν τῷ πολιτικῷ ζητήματι. Αμφισβήτησις λογικὴ ἐπὶ μέρους, ἐκ τῶν παρ' ἑκάστοις κειμένων νόμων ἐθῶν, περὶ τοῦ νομισθέντος δικαίου, ἢ τοῦ καλοῦ ἢ τοῦ συμφέροντος, ἢ καὶ πάντων ἅμα, ή τινων. ζήτημα πολιτικόν, επι ζη τήματα φυσικά οι λογικά. 356; 'Η διαίρεσις. κεφάλαια 1, Αμφισβήτησιν τοῖς ἐπιγνοῦσι, ῥᾴδιον ἤδη τὰς διαιρέσεις συνιδεῖν τὰς εἰς τὰ κεφάλαια των ζητημάτων. Νοημάτων. καὶ ἐπιχειρημάτ των. ἔννοιας, 'Ιδέα. Κατά τε ἔννοιαν. Αρμονίας διαπλοκήν. Μέθοδος. μέθοδον δεινότητος. Τρόπος επιστημονικός. επιστημονικόν τι χρησιν ὀρθὴν πάντων εἰδεῶν, Ἔστι δὲ τοῦτο μεγάλης καὶ τελεωτάτης ἐπιστήμης, οἶμαι, τὸ χρῆσθαι τοῖς καιροῖς, εἰδέναι τε καὶ δύνασθαι. Την φωνήν. δεινότης φωνή Λόγος παρασκευάζων. Διατιθείς. διά θεσιν
SYNOPSIS RHETORICE.
illis, qui secundum artem sectari volunt eloquentiam, reliquarum regularum Rhetoricarum traditionem faciemus missam. Sed primum quasdam
Rhetoricæ in universam et Rhetoricæ exercitationis
videte definitiones. Status est controversia rationalilis, et ex una locutione formata eorum, quæ sunt
in quæstione civili, secundum quam divisio capitum
instituitur, quæ ad fidem faciendam adducuntur.
Inventio est excogitatio noēmatum aptorum rei subjectæ; item aliter: noematum et epicheirematum,
subjecto negotio congruentium, copiam in se comprehendens. Llea est qualitas orationis, conveniens
personis et negotiis subjectis, secundum sententiam
et dictionem et totum harmoniæ contextum.
της προσεπειπόντες, μεγάλην την λυσιτέλειαν πε- dem alia, quæ possunt magnam afferre utilitatem
ριέχειν δεδυνημένα τοῖς ῥητορεύειν ἐθέλουσι τεχνι
κῶς, τὸν τῶν ῥητορικῶν προεκθέσεων λόγον λοιπόν
καταπαύσωμεν. ᾿Αλλὰ τίνες μὲν ῥητορικῆς ἐρισμοί
καὶ καθολικοῦ καὶ ῥητορικοῦ προγυμνάσματος, εξ
δατι· στάσις δὲ ἐστιν ἀμφισβήτησις λογικὴ καὶ ἐκ
μιας φράσεως χαρακτηριζομένη τῶν ἐν τῷ
πολιτικῷ ζητήματι κειμένων, καθ᾿ ἣν ἢ διαί.
ρεσις γίγνεται τῶν κεφαλαίων τῶν εἰς πίστιν
κομιζομένων. Εὔρεσίς ἐστιν ἐπίνοια νοημάτων
ἁρμοδίων τῷ ὑποκειμένῳ πράγματι. Καὶ ἄλλως
νοημάτων καὶ ἐπιχειρημάτων περιέχων εὐπορίαν
ἁρμοδίων τῷ ὑποκειμένω πράγματι. Ιδέα ἐστὶ
ποιότης λόγου ἁρμόδιος τοῖς ὑποκειμένοις προσώποις
τι καὶ πράγμασι κατά τε έννοιαν καὶ λέξιν
καὶ τὴν ὅλην τῆς ἁρμονίας διαπλοκήν Μέθοδός ἐστι διοίκησις καὶ ποιὸς σχηματισμὸς ἐξαιρέτως περὶ τὴν ἔννοιαν, καὶ τἆλλα· ἢ τάξις εὔ
Τακτος πρὸς τὸ οἰκεῖον συμφέρον οἰκονομουμένη. Καὶ
ἄλλως μέθοδός ἐστι τρόπος επιστημονικός τοῦ
πῶς δεῖ τὰ νοήματα ἐξάγειν· διὰ ποίων πτώσεων,
ἐγκλίσεων, διαθέσεων, σχημάτων, προσώπων, καὶ
τῶν ὁμοίων, πόρρωθεν ἄρχεσθαι ἢ ἐγγύθεν, ἐπει
κι ὡς ἡ παῤῥησία. Κατὰ ποῖον πάθος καὶ ἦθος, καὶ
καθ' ὅσους τρόπους ή φύσις τήν φωνήν προϊσχε
ται. Προοίμιόν ἐστι λόγος παρασκευάζων τὸν
ἀκροατὴν εἰς ὑποδοχὴν τῆς ὑποθέσεως καὶ οἰκείως
τὴν ὑποκείμενον λόγον διατιθείς Διήγησίς
'Εκ μιᾶς φράσεως. Οι: Occidisti Clodium,
Malo, est intentio adversarii, Respondet ipse per
Αντιπροβολήν seu depulsionem: Oécidi, sed reile.
Ex hac φράσει oritur status a parte Milonis: Milo
recte occidit Clodium. Hic enim velut consistit, et
pugnat cum accusatore, allatis argumentis velut
armis, quibus monstrel, se recte Clodium occidisse,
Ἐν τῷ πολιτικῷ ζητήματι. Quod conjun
clum est chin statu, et respicit utramque partem,
ut în præcedenti exemplo, an Milo recte Clodium
interfacerit? Porro quæstionem hanc Hermogenes
definit ita, quod si Αμφισβήτησις λογικὴ ἐπὶ
μέρους, ἐκ τῶν παρ' ἑκάστοις κειμένων νόμων
ἐθῶν, περὶ τοῦ νομισθέντος δικαίου, ἢ τοῦ καλοῦ ἢ
τοῦ συμφέροντος, ἢ καὶ πάντων ἅμα, ή τινων. Controversia in disserendo posita, sive ratione dicendi
expedienda rei finitæ et singularis ex unius cujusque
populi constitutis legibus ant moribus, de eo, quod
ridetur esse, aut justum, aut utile: de his vel omnibus vel aliqua eorum parte. Vocatur autem ζήτημα
πολιτικόν, επι ηuæstio civilis, in respectu ad ζητήματα φυσικά οι λογικά. Achle Cassioil. p. m. 356;
Snip. Victorem, p. 240.
'Η διαίρεσις. Prout enim status est, ita el
κεφάλαια adducuntur seu argumenta, vel a re
dlesumpta, vel a persona. Unde Hermogenes lib. 1,
part. cap. 1, Αμφισβήτησιν τοῖς ἐπιγνοῦσι, ῥᾴδιον
ἤδη τὰς διαιρέσεις συνιδεῖν τὰς εἰς τὰ κεφάλαια
των ζητημάτων. Quaestionem si qui teneant, facile
deinceps erit partitiones simul intelligere, quæ applicantur capitibus.
Νοημάτων. Addit mox καὶ ἐπιχειρημάτ
των. Vulgo de no@matis nil hic loquuntur. Intelligit autem noster per noëmata, quæ Hermogeni
tiam ἔννοιας, hoc est pronuntiata quacunque
forina, et de re quacunque: que snnt veluti miateria idearum, et ad elocutionem alias referuntur.
Ex quo putes Nostrum statuisse, inventionem nou
thodus est administratio et quædamn quasi figuratio
singularis sententiæ et aliorum, vel est ordo conveniens ad utilitatem certam constructus. Item
aliter: Methodus est ratio artificialis, qua oporteat
noemata adducere, per quales casus, declinationes,
dispositiones, figuras, personas, et similia, nun a
remotis exordiri, an ex propinquis per insimulationem, an aperte; quo auimi motu, quibus moribus,
et secundum quos modos natura vocem exigit.
Exordium est oratio, preparaus auditorem ad pro
bationem causæ, et commode orationem subjectam
disponens. Narratio est expositio rerun in causa,
vol res ipsa, ex qua causa constat. Contentio est
að argumenta tantum pertinere, sed et verba elocutionemque,
'Ιδέα. De quibus vide, quæ notavi supra.
Κατά τε ἔννοιαν. Non tam externam sententiarum intelligit formam, quam res sub eis
comprehensas. Vult, ideam dno ante omnia respicere, res et verba.
Αρμονίας διαπλοκήν. loc tertium est,
quod idea requirit, mempe ut res et verba derentia, decenter per omnes orationis partes propoBantur, secundum ista septem, quæ in ideis singulis alia aliaque pro diversitate carum Hermogenes
requirit.
Μέθοδος. Non eam hic intelligit, quæ est
pars idem, verum illam, quam in praecedentibus
cum addito vocavit μέθοδον δεινότητος.
Τρόπος επιστημονικός. Halut ista omnia
ex Hermogenis lib. 11 De Ideis, cap. 9, quo tamen
kro ferniogenes non per επιστημονικόν τι exponit, sed per χρησιν ὀρθὴν πάντων εἰδεῶν, rectum
usum omnium idearum. Sed nempe nemo uti potest,
nisi qui sciat nti. Igitur et ipse Hermogenes in sequentibus; Ἔστι δὲ τοῦτο μεγάλης καὶ τελεωτάτης
ἐπιστήμης, οἶμαι, τὸ χρῆσθαι τοῖς καιροῖς, εἰδέναι
τε καὶ δύνασθαι.
Την φωνήν. De hac nihil Hermogenes: ratio, quia δεινότης pertinet ad elocutionem: at φωνή
in Actione seu pronuntiatione consideranda. Puto
hoc nostrum addidisse de suo, absque judicio et
causa.
Λόγος παρασκευάζων. Ita Scholiastes Aphthonii, ut testatur Voss. Inst. or. lib. ut, c. 2, § 2;
et Cicero, 1 Rhet, v. Victorinum.
Διατιθείς. Exordii oficium esse, ut orationem disponat, non memini me alias legere. Forsitan respexit eo noster, quod partitio interdum
præmitti solet narrationi. Sed hoc rarum est, nec
ideo pars exordii vocari potest. Deinde etiam διά
θεσιν parti.ionem dici non existimo. Puto aliquid
col. 1047–1048page 15 of 26
PG 160:1047ἐστιν ἔκθεσις τῶν ἐν τῇ ὑποθέσει πραγμάτων, ἢ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐξ οὗ συνέστηκεν ἡ ὑπόθεσις. Αγών ἐστι πίστις καὶ ἀπόδειξις τῶν οἰκείων και φαλαίων, λύσις δὲ τῶν τοῦ ἀντιδίκου δι' ἐπιχειρημάτων καὶ ἐργασιῶν καὶ ἐνθυμημάτων γιγνομένη. Κεφάλαιόν ἐστι μέρος λόγου ἀπόδειξιν ἔχον τοῦ προκειμένου πράγματος ἐκ νοημάτων καὶ ἐπιχειρημάτων συγκείμενον. Ἐπιχείρημά ἐστιν ἐπινόημα, η προκατασκευάζει τὸ προκείμενον ζή τημα, ή λόγος ἔξωθεν παραλαμβανόμενος προς μοίωσίς τινος πράγματος πρὸς τὸ ὑποκείμενον επιχείρημα. Ενθύμημά ἐστι συνεστραμμένος ῥητορικές συλλογισμὸς ἀτελής καὶ ἄλλως, τὸ τοῦ προηγουμένου ἐπιχειρήματος συμπέρασμα Επενθύμημα δὲ ἔστιν ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ προβλήματι διπλή συγκριτικὴ ἐπίτασις, περιττοτέραν δριμύτητα χαριζομένη τῷ ἐνθυμήματι. ἐπίλογος ἐστι λόγος ἐπὶ προειρημέναις ταῖς ἀποδείξεσιν, ἀθροισμός πραγμάτων καὶ ἠθῶν καὶ παθῶν, περιέχων, η αύξησις καὶ δύναμις τῶν ἡγωνισμένων. Καὶ ἑτέρως δὲ μυριαχῶς τὰ προειρημένα πάντα ὁρίζονται. 'Αλλ' ἐκτέον τὰ περιττά. οἰκείως εἰς τὸν ὑποκείμενον λόγον διατεθείς διατεθείς τὸν ἀκροατήν, λόγον. επιχείρημα επινόημα ὁρισμός κεφαλαίου. Εξωθεν παραλαμβανόμενος. Κεφάλαιον. κατ' ἐξοχὴν κεφάλαιον γενικώτατον. Τοῦ προκειμένου πράγματος. ή γένεσις τῶν ἐπιχειρημάτων ἀπὸ πε όρισμόν ει νόημα χείρημα έργα ματα οι επιχειρήματα ἐνθυμήματι ἕτερον ἐπινοούμενον ἐνθύμημα
MATTHEI CAMARIOTE
confirmatio et probatio nostrorum capitum, rerutatio vero eorum, quæ sunt adversarii, facta per
epicheiremata, tractationes, et enthymemata. Caput
est pars orationis, demonstrationem continens propositi negotii, ex noematis et epicheirematis composita. Epicheirema est inventum, quod præparal
propositam quæstionem, vel, ratio exterius assumpta
ad probationem eorum circa quæ versamur. Traclatio est comparatio rei alicnjus ad subjectum
epicheirema. Enthymema est syllogismus rhetoricus contortus, imperfectus. Et aliter: allati epicheirematis conclusio. Epenthymema vero est in
uno eodemque problemate dupliciter conjuncta dilatatio, vim ulteriorem concilians enthymemati. Epilogus seu conclusio est oratio post prædictas demonstrationes, collectionem rerum, morum, el
affectuum complectens, vel, augmentum et viseo
rum, quibuscum pugnavimos, nam et aliter millies
prædicta omnia definiuntur. Sed omittenda sunt,
quæ supervacua.
Ᏼ
ἐστιν ἔκθεσις τῶν ἐν τῇ ὑποθέσει πραγμάτων, ἢ
αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐξ οὗ συνέστηκεν ἡ ὑπόθεσις.
Αγών ἐστι πίστις καὶ ἀπόδειξις τῶν οἰκείων και
φαλαίων, λύσις δὲ τῶν τοῦ ἀντιδίκου δι' ἐπιχειρημάτων καὶ ἐργασιῶν καὶ ἐνθυμημάτων γιγνομένη.
Κεφάλαιόν ἐστι μέρος λόγου ἀπόδειξιν ἔχον τοῦ
προκειμένου πράγματος ἐκ νοημάτων καὶ
ἐπιχειρημάτων συγκείμενον. Ἐπιχείρημά ἐστιν
ἐπινόημα, η προκατασκευάζει τὸ προκείμενον ζήτημα, ή λόγος ἔξωθεν παραλαμβανόμενος προς
¿ñóðeiĘiv zŵv úñoxeiµévwv. 'Epyasla kotiv ȧçoμοίωσίς τινος πράγματος πρὸς τὸ ὑποκείμενον
επιχείρημα. Ενθύμημά ἐστι συνεστραμμένος
ῥητορικές συλλογισμὸς ἀτελής καὶ ἄλλως, τὸ
τοῦ προηγουμένου ἐπιχειρήματος συμπέρασμα
Επενθύμημα δὲ ἔστιν ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ
προβλήματι διπλή συγκριτικὴ ἐπίτασις, περιττοτέ
ραν δριμύτητα χαριζομένη τῷ ἐνθυμήματι. Επιλο
γός ἐστι λόγος ἐπὶ προειρημέναις ταῖς ἀποδεί
ξεσιν, ἀθροισμός πραγμάτων καὶ ἠθῶν καὶ παθῶν,
περιέχων, η αύξησις καὶ δύναμις τῶν ἡγωνισμένων. Καὶ ἑτέρως δὲ μυριαχῶς τὰ προειρημένα πάντα
ὁρίζονται. 'Αλλ' ἐκτέον τὰ περιττά.
dresse his verbis, ac οἰκείως εἰς τὸν ὑποκείμενον
λόγον διατεθείς scribi oportere, ut διατεθείς referatur ad τὸν ἀκροατήν, non vero λόγον. Ita conveniret definitioni Cassiodori, qui exordium vocat orationem, animum auditoris idonee comparantem, ad
reliquam dictionem.
"H avrò rò apãrua. Quomodo narratio fatum ipsum, et non potius ejus expositio aut declaratio? An per auch to ap¾yµa narrationem intelintelligendum hoc in loco, vel hoc docet, quod
statim in sequentibus επιχείρημα επινόημα dennis
tur. quasi quod noĕma illud sequitur. Ut proinde
id sit, quod Hermogeni ὁρισμός κεφαλαίου.
Εξωθεν παραλαμβανόμενος. circumstantiis nimirum sex; persona, re, loco, tempore,
modo, causa, de quibus et fermogenes lib. in De
Invent. cap. 3, et noster infra in exemplis, quæ
argumentum ejusmodi latissime instruunt, unde et
epicheirema latior ratiocinatio vocatur. Cassiod.
ligit nudam, per Exfesty obliquam, quæ aliquibus C. Epickerema est descendens de ratiocinatione lalios
xatástasıę vocatur? Num potius respicit ea genera
orationum, in quibus non proponitur narratio, sed
factum velut notum per se intelligitur, sicque intellectum inservit loco narrationis?
Κεφάλαιον. Quod sic absolute et κατ' ἐξοχὴν
dicitur, non κεφάλαιον γενικώτατον. ldl enim idem
est, ac Status.
Τοῦ προκειμένου πράγματος. De quo inter
nos et adversarium est questio, quodque ille sno,
nos nostro usui vel confirmamus vel refutamus.
Igitur et Sopater caput definit, quod continet propriam argumentationem et confirmationem ejusdem
propositionis ab aliis diversam. Vid. Hermog. lib.
411 Invent. c. 2, et ibi Sturm.
excursio Rhetorici syllogismi, (atitudine distans et
productione sermonis a dialecticis syllogismis. Neque aliud voluit Hermogenes prædicto libro, c. 6,
quando dicit, ή γένεσις τῶν ἐπιχειρημάτων ἀπὸ πεplotάoewe, quam quod noster ait.
Apopolwoiç. Quia consistit in allatione
exemplorum ac comparationum cum revus aliis.
Vid. Hermog. lib. 111 Invent, et nostrum infra in
exemplis.
Evrɛotpaµµšvoç. Propter vim, quæ ei inest.
Pertinet autem hæc definitio ad omne genus argumenti Rhetorici, quod est efficacius ac robustius.
Juvenalis quoque hoc respectu Sat. 6.
……….. curlum sermone rolato
torquet enthymema....
'Arɛlic. Quia ei deest alterutra præmissaEvμrépaσµа. Hoc sensu Hermogenes usurpat. Primo enim jubet poni xephalov πporativ,
quam supra όρισμόν ει νόημα diximus appellari,
propositionem argumenti, docendi gratia, dein èrtχείρημα ad confirmationem pertinens, mox έργαolav seu tractationem aut expolitionem ad illustrationem et suavem commotionem, postremo žvðúµnua ad vim, quia in se habet acumen. Vid. ipsumn
lib. 111 Invent, cap. 7.
Nonudτwr. Quæ hic differentia inter vonματα οι επιχειρήματα? Constant sane epicheiremata ex noëmatis, seu sententiis et propositioni -
bus, nec enim puto per vofuata hic intelligere
vwpag ethicas ant politicas sub personis prolatas. rum.
Existimo, propositiones sive quæstiones intelligere,
quæ per epicheiremata vel confirmantur, vel infirmantur, ut Pericles reus est proditionis, quod fructus illius non vastassel Archidamus. In hac contro
versia erit xaqάlatov a parte Periclis, necessarium
est, ut proditæ patriæ testimonio quodam convincar.
Hoc ex mente nostri constabit ex duobns, primum
voĥpati seu noëmate, quod nil erit aliud, quam
simplex quædam propositio, quæ declaratur causa,
cur sit necessarium, Quia in omni re de qua controversia est, oportet testes producere. Deinde
Xapat seu epicheremate, quo hoc probatur a
suis circumstantiis, quia justum, quia æquum in
persona tanti viri, et sic deinceps. Nisi quis per
virua intelligendum putet illam ipsam propositionem primain in omni capite, quod fortasse melius,
quia altera sæpe omittitur, statimque argumenta
proferuntur, atque ita emisionua introducitur.
Certe nihil aliud per viŋua, quam quid istiusmodi
Еxenua. Hermogenes prædicto loco
sic definit: 'Exevēúµµá koti xuplwę śni çOdvovtI
ἐνθυμήματι ἕτερον ἐπινοούμενον ἐνθύμημα Epenthymema est ad propositum enthymema ulterum enthymema, cogitatione adinventum. Vide, quæ superus notavi.
Exidoros. Est ipsissima Scholiastis Aphthonii definitio, quam explicat Vossius, Inst. lib.
111, cap. 6, § 1. Habet noster plerasque definitiones
suas ex eo auctore.
col. 1049–1050page 16 of 26
PG 160:1049Ταῦτα κατὰ τὴν Ἑρμογένους τεχνολογίαν τὴν πᾶσαν ῥητορικήν περιέχουσαν δύναμιν συνοπτικών τερον ἐξεθέμεθα, προσθέντες βραχέα τινὰ καὶ τοὺς ορισμούς. Φέρε δὴ κατὰ τὸν Θεοδέκτην Φασηλί την καὶ τὸν τεχνογράφον Μινουκίνην εν Ερμογένης ὁ σοφιστής διασύρει καίπερ την πᾶσαν ῥητορικήν δύναμιν ἐκ τοῦδε καὶ τοῦ Αψίνου σφετερισάμενος καὶ ὅμως οὐκ ἀκρι δώσας εἰς τέλος ἀλλὰ προσποιησάμενος νενοσηκέναι τὸν λήθαργον ὡς ἂν μὴ τὸ περὶ μετ θόδου δεινότητος γράφων, καταφανής 'Αψίνης φα νείς, ὡς ἐν παραλήψεως σχήματι πάλιν ἐπιτομώτερον ταῦτα περιληψόμεθα. Μινουκιανός ἂν ἔφη ἐκεῖ νος ὁ τεχνογράφος φύσεως θείας μετεσχηκώς, καθάπερ πρὸ τούτου καὶ Θεοδέκτης, ὀλίγοις πάνυ μιν, εἰπὼν ἔργα βήτορος εἶναι εὔρεσιν, τάξιν, οίκος νομίαν μνημοσύνην υπόκρισιν, έρμη Θεοδέκτην Φασηλίτην. Την πᾶσαν ῥητορικὴν δύναμιν. Αίνου τέχνη ρητορική θεῖος Βασιλικός κἀκεῖνο προσέθηκε, Οὐκ ἀκριβώσεις εἰς τέλος. περὶ δεινότητος Τάξιν, οικονομίαν. ερμηνεία, ὑπόκρισις, μνημο μοσύνην
SYNOPSIS RHETORICÆ.
Ταῦτα κατὰ τὴν Ἑρμογένους τεχνολογίαν τὴν
πᾶσαν ῥητορικήν περιέχουσαν δύναμιν συνοπτικών
τερον ἐξεθέμεθα, προσθέντες βραχέα τινὰ καὶ τοὺς
ορισμούς. Φέρε δὴ κατὰ τὸν Θεοδέκτην Φασηλίτην καὶ τὸν τεχνογράφον Μινουκίνην εν
Ερμογένης ὁ σοφιστής διασύρει καίπερ την
πᾶσαν ῥητορικήν δύναμιν ἐκ τοῦδε καὶ τοῦ
Αψίνου σφετερισάμενος καὶ ὅμως οὐκ ἀκριδώσας εἰς τέλος ἀλλὰ προσποιησάμενος νένο
σηκέναι τὸν λήθαργον ὡς ἂν μὴ τὸ περὶ μετ
θόδου δεινότητος γράφων, καταφανής 'Αψίνης φανείς, ὡς ἐν παραλήψεως σχήματι πάλιν ἐπιτομώτε
ρον ταῦτα περιληψόμεθα. Μινουκιανός ἂν ἔφη ἐκεῖ
νος ὁ τεχνογράφος φύσεως θείας μετεσχηκώς,
καθάπερ πρὸ τούτου καὶ Θεοδέκτης, ὀλίγοις πάνυ
tols Phuasi thu māsav pntopixhv nepiεdabe dúvaμιν, εἰπὼν ἔργα βήτορος εἶναι εὔρεσιν, τάξιν, οίκος
νομίαν μνημοσύνην υπόκρισιν, έρμηΘεοδέκτην Φασηλίτην. Fuit hic flius Aristandri, discipulus Isocratis, Platonis, et Aristotelis, ut refert Suidas, ant bujus ipsius filius ejusdem
patriæ ac nominis, ambo enim oratoria præcenta
edidere. Meminit illins etiam Plutarchus in Vita
Isnerat, ubi et tragoedias scripsisse, et in via sacra
sepultum esse ait. Quintilianus, lib. x1, cap. 2, ubi
memoriam pene incredibilem testatur habuisse.
Erythræns ait in Præfatione ad antiquos rhetores,
Ciceronem hunc secutum esse in sais de hac arte
libris.
Mirovalry. Scribendum omnino Mivouvtavby. De Minuciano autem dixi in præcedentibus.
Fxstant hodie Epicheiremata sub ejus nomine, sed
illa vel junioris sunt, vel plane alterius alicujus.
Araďúpeɩ. Ubi hoc fiat, nescio, id scio, quod
Minuciani nuspiam expresse mentio occurrat in iis,
quæ ex Hermingene habemus. Puto conjecturam
esse Nostri, adversus quam fortasse hoc ipsum dici
posset, qui nimirum flat, quod, cum pleraque ex
Nermogene habeat, ipsum tamen et hoc, et locis
aliis incessat traducatque?
Την πᾶσαν ῥητορικὴν δύναμιν. Observandum hoc est; quain autem vere id asseveret noster, dici nequit, quia opera Minuciani non habemus. Id subit mirari, quare cum ex illo sua hauserit
Hermogenes, linne potius noster sequi maluerit,
quam istum Videor nescio quid Græcæ nugacitatis ac invidiæ in hoc et præcedenti loco observare.
'Ayirov. Suidas mentionem facit duorum
hujus nominis. quorum unus Atheniensis, pater
Quasimi, qui filium habuit Apsinem juniorem. Alter
Gadareus, qui fuit discipulus Heraclidis Licii. Ut
sic tres fuerint, proditi a Suida, 'Athenienses duo,
pater et filius, et Gadareus unus. Ex his neuter intelligi posse hoc loco videtur. Nam Atheniensis ille
prior vixit longe post ætatem Hermogenis, quod
constat ex eo, quia Onasimus vixit tempore Constantini, uti supra diximus. Adhuc recentior fuit
posterior, ut ejus nepos. Gadareus quoque aliquanto
post Hermogenem floruit, quod colligitur inde, quia
Heraclides Licius, cujus dicitur fuisse discipulus,
vixit temporibus Severi, uti ex Philostrato apparet.
Quare sequitur, ut aut præter istos tres sit alius
quartus Suidæ non memoratus, omnibus illis vetustior, aut noster hoc in loco somniaverit. Exstat
In die Αίνου τέχνη ρητορική ab Allo edita cum
quibusdam aliis rhetoribus Græcis, qui quis sit, et
an unus ex prædictis, parum constat. Vossius in
Institutionibus Atheniensi juniori tribuit. Apsines
junior, inquit lib. it, cap. 1, § 2, qui in arte sua
quædam facultati oratoriæ adjicere voluit. Sed fal1050
Hæc secundum Hermogenis artem, quæ omnem
continet rhetoricam facultatem, compendiose executi sumus, addentes pauca quædam, et definitiones.
Nunc age, et secundum Theodecten Phaselitam, et
qui de Arte scripsit, Minucinem, quem Hermogenes
Sophista ridet, quamvis omnem facultatem orato
riam ex eo et Apsine in usus suos convertat, nec
perducat ad finem, sed simulet se incidisse in lethargum, ne librum de apta gravitate scribens manifestus Apsines appareat, veluti per figuram quamdam præteritionis adhuc brevius ea comprehendemus. Minucianus, quem laudat ille, qui de
Arte scripsit, naturæ divinæ particeps, quemadmodum et ante ipsum Theodectes paucis omnino
verbis omnem facultatem oratorian complexus est,
dicens, oratoris officia esse inventionem, ordinem,
dispositionem, memoriam, pronuntiationem, elocutionem. Oportet enim oratorem, cujus ex tribus
litur Vossius. ut puto, filiumque Atheniensis ejus
miscet cum Gadareo, forte quia apud Simlerum sequebatur. Simlerus certe non ipsi, sed Gadaren
tribuit, qui Atheniensi utroque fuit antiqnior, ut
jam dictum est Quod probabilius etiam ex eo, quia
Basilici hic Gadareus dicitur fuisse discipulus,
quem Aldinus ille statim ab initio artis suæ magno-
'nere commendat, et appellat divinum. 'O BE TOL
θεῖος Βασιλικός κἀκεῖνο προσέθηκε, inquit, atque
ita Simlerianam conjecturam firmat.
Οὐκ ἀκριβώσεις εἰς τέλος. Nam liber
περὶ δεινότητος absolutus non putatur. Itaque et
Gaspar Laurentius pluribus locis omissa scribit
exempla, reliquamque expositionem.
Tor inapror. Dixi supra de hac re. Apparet autem Græculi libido traducendi, qui non satis
habuit semel hoc objecisse nostro, nisi altera vice
repeteret.
'Exeiros & rexrorpaços quis? Apsines?
Non enim Hermogenes, qui, ut supra dixi, ejus
aperte mentionem facit nullam. Nisi forte plura
scripsit, quæ noster vidit, nos amisimus. Sed
ambigo.
Τάξιν, οικονομίαν. Velut diversa punit
Vossius, lib. 1, Inst. cap. 4, §. 3; et lib. 111, cap. 1,
§ 1, pro iisdem habet. At omnino distinxere veteres. Ascribam verba Sulpitii Victoris, quæ his lucem afferunt: In dispositione hæc sunt: ordo, cum
ea, quæ Græce appellatur olxovoula. Ordo est, ut
serundum textum naturalem singula prosequamur,
primum in partibus elocutionis, ut sit scilicet primum exordium, deinde narratio, tum partes argumentationis, peroratio extrema. Sed bene huic ordini olxovoµla proxima adjuncta est, quæ hoc distat
a superiore, quod ille quidem ordo naturalis, hic
ordo artificiosus est. Distinxit bæc etiam Vitruvius
quanquam alio in argumento, ac Tái quidem,
quæ Sulpitio est ordo, appellavit ordinationem,
olxovoµiav vero'distributionem lib. 1, Architect. c. 2.
Porro quæ sit ratio olxovoµla;, patet ex prædicto
Sulpitio, quando non modo hujus beneficio ait ordinem partium naturalem quandoque immulari,
sed etiam partes nonnunquam aliquas omitti,
Mrnµoσúrny. Ordo valde turbatus: præcedit
enim ερμηνεία, sequitur ὑπόκρισις, claudit μνημο
v apud alios Rhetores, et fortasse ita posuit
Theodectes. Interim notandum, quod et ipse μv
μοσύνην seu memoriain inter Rhetorici officit
partes retulerit. Refellit hoc Vossius in Instit. ab
initio et locis aliis, sed puto falsam hic esse scripluram.
col. 1051–1052page 17 of 26
PG 160:1051νείαν. Δεῖ γὰρ τὸν ῥήτορά τινος τῶν τριῶν εἰδῶν Η ὅλον, ἢ μέρος. τοῦ λόγου Στάσεις. ᾿Αρμόδια ή παρεπόμενα. ἁρμόδια ᾗ παρεπόμενα, προ οίμια, παρεπόμενα προγυμνάσματα, παρεπόμενα, με κεφάλαια, Νῷ. Τῶν μερῶν. Καὶ λοιποῖς. Αναμιμνήσκοντα. μνημοσύνης που μνημοσύνην, μίμησιν, Εσχηματισμένων. Τέσσαρες ἀρεταί. σαφήνεια, ἑλληνισμὸς, ἀξίωμα, πρεπον. και τῆς ῥητορικῆς, ὁ προκείμενος λόγος ἐστί, καὶ εἰ ὅλον, ή μέρος στάσεις, είτε προγυμνάσματα· εἶτα εὑρεῖν τὰ ἑκάστῳ τούτων αρμόδια ε παρεπόμενα προοίμια, διηγήσεις, κεφάλαια, ἤτοι ἀγῶνας, καὶ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἐπιλόγους καὶ τάξιν τούτοις τηρῆσαι, καὶ οἰκονομικῶς καὶ δεόντως καὶ προτειῶς ταῦτα ἅπαντα νῷ καὶ λόγῳ ἐξαγαγεῖν, οἷοις τοῖς χαρακτήρσι καὶ ποίαις ἰδέαις Εκα στον τῶν μερῶν καὶ εἰδῶν ποίαις ἐννοίαις, με Ούδοις, λέξεσι, καὶ σχήμασι καὶ λοιποῖς Ποῦ δεῖ τοῖς τέσσαρσι τοῦ προοιμίου μέρεσι χρῆσθαι, και οὗ μὴ πᾶσιν, ἀλλὰ τισί. Καὶ ποῦ δὲ τοῦ λόγου τοῖς τέσσαρσι μέρεσι, καὶ πῶς καὶ μέχρι πόσου δε ταῦτα ἐκφέρειν. Καὶ οὗ δὲ τούτων τινά παροράν ὅπῃ μὲν τὸ προοίμιον, ετέρωσε δὲ τὴν διήγησιν, ἀλλαχοῦ δὲ ἀγῶνας, ἐν ἑταίροις δὲ τὸν ἐπίλογον. Πρὸς τούτοις δὲ τὸν ῥήτορα οὐ χρὴ τὸν λόγον ἀναλαμβάνειν ἀναμιμνήσκοντα καὶ ὑποκρίνεσθαι τῶν προκειμένων τὰ ἤθη καὶ πάθη καὶ λόγῳ, καὶ σχήματι, ὡς ὁ δαιμόνιος "Ομηρος καὶ ἑρμηνεύο σιν πάντα καλῶς, ὡς ἀπομιμεῖσθαι τὴν λέξιν, παν ἦθος καὶ πάθος καὶ πράγμα και λεγόμενόν τε καὶ ἐκφραζόμενον. Ερμηνεία, ἤτοι φράσεως λόγου τέσ σαρες ἀρεται, ἄνευ λέγω τῶν ἐσχηματισμένων καὶ αἰνιγματωδῶν λόγων, καὶ τῶν κατὰ μίμησιν γεγραμμένων ἀπαφογράφων τινῶν, ἡ μακρηγόρων ἐν τούτοις γὰρ ἀρετὴ γίγνεται ἡ τοῦ λόγου κακία. Αἱ δὲ τῆς ἑρμηνείας του λόγου τέσσαρες ἀρε τα μᾶλλον δὲ τοῦ διδασκαλικοῦ καὶ ἱστορικοῦ, μεθεστήκασιν αἴδε σαφήνεια, συντομία πιθανό της μεγαλοπρέπεια ὡς Ισοκράτει Συντομία. γοργότητα, Πιθανότης. του πρέ ποντος Μεγαλοπρέπεια. τὸ ἀ ξίωμα, μέγεθος, αξιώματος και Ισοκράτει.
MATTH.EI CAMARIOT.E
generibus dicendi sit proposita oratio, et an totumn νείαν. Δεῖ γὰρ τὸν ῥήτορά τινος τῶν τριῶν εἰδῶν
vel pars, status vel progymnasiala; postea quæ
unicuique ex bis convenientia sunt, invenire, atque congrua, ut procemia, narrationes, capita, et
contentiones, et post ea conclusiones, et ordinem
in his servare, idem apte an decenter hæc omnia
mente ac oratione proferre, quibus characteribus
et qualibus ideis quaque partium ac specierum,
qualibus sententiis, methodis, dictionibus, figuris,
atque cæteris. Ubi oportet, quatuor uti proœmii
partibus, et ubi non omuibus, sed quibusdam, et
ubi omnibus quatuor orationis partibus, et quomodo, et quousque oportet istas producere, et ubi eorum aliqua omittere: alibi quidem procinium,
alibi vero narrationem, alibi contentionem, alicubi
vero epilogum.
Ad hæc oratorem non oportet orationem proferre sine imitatione, sel propositorum exprimere
mores et affectus, cum oratione, tum figuris, ut
divinus Ilomerus, et exponere cuncta decenter, ut
formet oratione omnes mores, affectus, res dicendas vel exprimendas. Elocutionis aut dictionis in
oratione virtutes sunt quatuor, exceptis dico figuratis et ænigmaticis orationibus, iisque, quæ per
Imitationem scriptæ sunt quorumdam, obscure ac
ambitiose scribentium: virtus enim in his est viLium orationis.
Elocutionis autem oratoriæ virtutes quatuor,
praesertim in demonstrativa et historica oratione, @
hæ sunt: Perspicuitas, brevitas, probabilitas el
gravitas, quemadmodum Isocrati, Empedocli, Diu
Η ὅλον, ἢ μέρος. Scilicet τοῦ λόγου seu erationis, variat enim oratio una sæpe in partibus,
nec idem est character narrationis, qui contentiouis.
Στάσεις. Justas intelligit ac integras orationes,
dixi supra.
᾿Αρμόδια ή παρεπόμενα. Vitiosa scriptura
et distinctio. Scribe, ἁρμόδια ᾗ παρεπόμενα, προ
οίμια, etc., παρεπόμενα hic dicit in respect. adl
precedens προγυμνάσματα, in quibus vult esse
παρεπόμενα, με in integris orationibus κεφάλαια,
id est argumenta rationes, dixi in precedentibus.
Νῷ. Dum Juventioni operantur.
Τῶν μερῶν. Quia mon omnes partes eosdem characteres aut ideas habent. Vide supra.
Καὶ λοιποῖς. De quibus supra, ubi de Idris.
Αναμιμνήσκοντα. Exsequitur ut in præcedentibus, ita porro partes, quarum supra simplicia
proposuit vocabula. At hujus nulla facta mentio,
μνημοσύνης quam ante diximus valde incommodo
positam esse loco, vocabulumque ipsam vitiosum
videri. Sane si hic locus confeitur cum isto, putet
quispiam, που μνημοσύνην, verum μίμησιν, hustrum scripsisse.
Εσχηματισμένων. Ubi nilul simpliciter,
omnia per figuras proponuntur.
Τέσσαρες ἀρεταί. Tut fere omnes numeraut, verum alii aluer appellant. Aristoteli, lib. 131,
Ihet sunt perspicuitas, paritas, dignitas, deo
centia; vel si Graeca malumius, σαφήνεια, Ελληνι
σμός, ἀξίωμα, πρεπον. Crasso apud Cic. m, de
Orat. puritas, perspicuitas, ornatus, decor. Fabius
quoque lib. vin, cap. 1: In singulis intuendum, ait,
και sint Latina, perspicua, ornata, accommodata, ct
τῆς ῥητορικῆς, ὁ προκείμενος λόγος ἐστί, καὶ εἰ
ὅλον, ή μέρος στάσεις, είτε προγυμνά
σματα· εἶτα εὑρεῖν τὰ ἑκάστῳ τούτων αρμόδια ε
παρεπόμενα προοίμια, διηγήσεις, κεφάλαια,
ἤτοι ἀγῶνας, καὶ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἐπιλόγους καὶ τάξιν
τούτοις τηρῆσαι, καὶ οἰκονομικῶς καὶ δεόντως καὶ
προτειῶς ταῦτα ἅπαντα νῷ καὶ λόγῳ ἐξαγα
γεῖν, οἷοις τοῖς χαρακτήρσι καὶ ποίαις ἰδέαις Εκαστον τῶν μερῶν καὶ εἰδῶν ποίαις ἐννοίαις, με
Ούδοις, λέξεσι, καὶ σχήμασι καὶ λοιποῖς Ποῦ δεῖ
τοῖς τέσσαρσι τοῦ προοιμίου μέρεσι χρῆσθαι, και
οὗ μὴ πᾶσιν, ἀλλὰ τισί. Καὶ ποῦ δὲ τοῦ λόγου τοῖς
τέσσαρσι μέρεσι, καὶ πῶς καὶ μέχρι πόσου δε
ταῦτα ἐκφέρειν. Καὶ οὗ δὲ τούτων τινά παροράν
ὅπῃ μὲν τὸ προοίμιον, ετέρωσε δὲ τὴν διήγησιν,
ἀλλαχοῦ δὲ ἀγῶνας, ἐν ἑταίροις δὲ τὸν ἐπίλογον.
Πρὸς τούτοις δὲ τὸν ῥήτορα οὐ χρὴ τὸν λόγον
ἀναλαμβάνειν ἀναμιμνήσκοντα καὶ ὑποκρίνεσθαι τῶν προκειμένων τὰ ἤθη καὶ πάθη καὶ λόγῳ,
καὶ σχήματι, ὡς ὁ δαιμόνιος "Ομηρος καὶ ἑρμηνεύο
σιν πάντα καλῶς, ὡς ἀπομιμεῖσθαι τὴν λέξιν, παν
ἦθος καὶ πάθος καὶ πράγμα και λεγόμενόν τε καὶ
ἐκφραζόμενον. Ερμηνεία, ἤτοι φράσεως λόγου τέσ
σαρες ἀρεται, ἄνευ λέγω τῶν ἐσχηματισμένων
καὶ αἰνιγματωδῶν λόγων, καὶ τῶν κατὰ μίμησιν
γεγραμμένων ἀπαφογράφων τινῶν, ἡ μακρηγόρων
ἐν τούτοις γὰρ ἀρετὴ γίγνεται ἡ τοῦ λόγου κακία.
Αἱ δὲ τῆς ἑρμηνείας του λόγου τέσσαρες ἀρε
τα μᾶλλον δὲ τοῦ διδασκαλικοῦ καὶ ἱστορικοῦ,
μεθεστήκασιν αἴδε σαφήνεια, συντομία πιθανό
της μεγαλοπρέπεια ὡς Ισοκράτει
in praecedentibus: Nam cum Laina, significantia,
ornata apte sint collocata, quid amplius laboremus.
A: aliter Sulpitius. In elocutione, iinquit, hac observanda sunt, latinitas, perspicuitus, robur, nitor,
compositio, tum decens vel decorum. Ut hic pinra,
ita Alcuinus requirit pauciora. Ubi enim quæritur,
qualis esse debeat elocutio, respondet: facunda
debet esse, et aperta.
Συντομία. Hanc virtutem generatim requiri
in omni elocutione, neminem docere video. Nec
apparet salis, quid per eam intelligat; in sequcatibus dicit, idem esse ac γοργότητα, al, ut opinor,
hæc in oratione omni non est necessaria. Concisum sane genus, uti Græcump significat, alicubi
adeo non necessarium, ut potius sit vitiosum. Sed
fortasse illud innuit, in quo ni deest, nil abundat.
Quidquid sit, brevitatem aut celeritatem iuter gene
Tales orationis virtutes, præter Nostrum, nemo
referi.
Πιθανότης. Quomodo hæc virtus sit elocutionis, parum liquet. Potius efectus est του πρέ
ποντος seu decori. Decora enim oratio, hoc est
talis, qualem ingenium et mores personarum, ratioque rei requirit, efficit, ut ei fides babeatur.
Et sic ipse noster in sequentibus.
Μεγαλοπρέπεια. Per hanc intelligere τὸ ἀξίωμα, seu ornatum, vel, ut Sulpitius appellat,
mitorem existimo. In sequentibus appellat μέγεθος,
quod ab αξιώματος και multum differt.
Ισοκράτει. Qui alate Platonis visit. Patet
autem ex hoc loco, aliqua de elocutione Rhetorica
scripsisse, eaque vidisse Nostrum, eorumque res
pectu hic landlass Tzeizes Cl liad. 9, de arte integra opus edidisse testatur.
col. 1053–1054page 18 of 26
PG 160:1053Ιαμβλίχῳ καὶ πᾶσι παλαιοῖς, καὶ τοῖς σορω τέροις τῶν νέων δοκεῖ, καὶ τῷ Ἑρμογένει ἐν ταῖς ἰδέαις. Ὁ τῶν ὀνομάτων γὰρ Ελληνισμός νεωτερικὸν ἐστιν 2), ὡς ἡ σαφήνεια εκ μυριολεξιῶν καὶ σαφηνισμοῦ γίγνεται. "Εστι δὲ τῆς ὡραιότητος καὶ τοῦ κάλλους Η συντομία δὲ τῆς μεγαλοφυΐας ἔργον τοῦ ρήτορος, ή πιθανό της δὲ τῆς τέχνης προέρχεται. Τὸ δὲ μεγαλοπρεπὲς τῆς πολυμαθίας ἐστί. Καὶ αἱ παρ' Ἑρμογένει δὲ ἰδέαι ἑπτὰ οὐδὲν ἕτερον δηλοῦσιν, ἢ ὅτι δεῖ τὸν ῥητορικὸν λόγον τὰς τέσσαρας ἔχειν ταύτας· καὶ δεινότητα ἤτοι πρέπουσαν ἑκάστῳ οικονομίαν καὶ μεταχείρησιν. Η σαφήνεια γὰρ καὶ τὸ κάλλος ρητορικού λόγου κεκαλλω ζητούμενα παρά τοῖς ῥήτορσι, εἰ ῥητορικὰς ἀφορμάς Ελληνισμός νεωτερικόν ἐστιν. Μυριόλεκτον πολύ θρύλλητου, γνώριμον, δήλον. καθα ἐκ λόγου καθαρότητος, μυριολεξιών σαφηνισμού σαφήνεια οι ἀπὸ νεὶ ἐκ τοῦ σαφηνισμού Τῆς ὡραιότητος καὶ τοῦ κάλλους. ἔργον τοῦ ῥήτορος. συντομίαν Τῆς πολυμαθείας. Αἱ παρ' Ερμογένει ιδέαι επτά. Καὶ τὸ κάλλος ῥητορικού λόγου. οὐκ ἰδιώτου καὶ ἀκαλλούς λόγου σαφήνειαν εἶναι,
SYNOPSIS RHETORICÆ.
105$
xal 'Eµnedoxàsi Arodualų Þilostpáτw 99), nysio, Philostrato, Jamblicho, et omnibus antiquis,
Ιαμβλίχῳ καὶ πᾶσι παλαιοῖς, καὶ τοῖς σορω
τέροις τῶν νέων δοκεῖ, καὶ τῷ Ἑρμογένει ἐν ταῖς
ἰδέαις. Ὁ τῶν ὀνομάτων γὰρ Ελληνισμός νεωτερι
κόν ἐστιν 2), ὡς ἡ σαφήνεια εκ μυριολεξιῶν
καὶ σαφηνισμοῦ γίγνεται. "Εστι δὲ τῆς
ὡραιότητος καὶ τοῦ κάλλους Η συντομία δὲ
τῆς μεγαλοφυΐας ἔργον τοῦ ρήτορος, ή πιθανότης δὲ τῆς τέχνης προέρχεται. Τὸ δὲ μεγαλο
πρεπὲς τῆς πολυμαθίας ἐστί. Καὶ αἱ παρ' Ερ
μογένει δὲ ἰδέαι ἑπτὰ οὐδὲν ἕτερον δηλοῦσιν,
ἢ ὅτι δεῖ τὸν ῥητορικὸν λόγον τὰς τέσσαρας ἔχειν
ταύτας· καὶ δεινότητα ἤτοι πρέπουσαν ἑκάστῳ
οικονομίαν καὶ μεταχείρησιν. Η σαφήνεια γὰρ
καὶ τὸ κάλλος ρητορικού λόγου κεκαλλω
'Eurɛdonlɛi. Miror, quod hunc alteri postponat. Fuit enim bic vetustior, imo auctor artis
rhetoricæ esse, primusque scripto eam comprehendisse dicitur. Vid. Laertium.
Atorvσių. Halicarnassensi puto.
Piloσrpáry). Constat ex hoc loco, etiam
Philostratum de arte Rhetorica quid scripsisse. Puto
autem seniorem intelligi, cujus ζητούμενα παρά
τοῖς ῥήτορσι, εἰ ῥητορικὰς ἀφορμάς laudat Suidas.
Vixit temporibus Neronis, ut ex eodem cognoscimus.
'Iaµ63/zw. Ergo et hic nonnulla scripsit in
rhetoricis, in quorum respectu inter rhetores laudatur. At hoc neque Eunapius, neque Suidas commemorant, ut tanto magis sit observandum. Vixit
tempore Constantini, nescioque quare inter nadaıog relatus sit a nostro.
Ελληνισμός νεωτερικόν ἐστιν. Quam et ip
sam aliqui, ut virtutem elocutionis singularem laudabant, et ab aliis puritas et xapón; appellatur.
Porro 'Ellqvisµy cur novum aliquid noster esse
dicat, ego quidem non video, cum eo usus sit Aristoteles, lib. II, Rhet. c. 5. Forte locus ejus non occurrebat, aut ætate Nostri magis a quibusdam illa
pars exigebatur, propter barbarismos, quibus lingua
Græra tum scalebat.
‘Uç † oapfreja. Exponit præcedentes quatuor
virtutes, ac quomodo etiam illa contineant, quæ
requirant oratores alii, ipse etiam Hermogenes
ostendit, quam bene, ipse viderit. Equidem Hermogeni în lifeis non fuit propositum, quatuor istas
monstrare virtutes, ant in septem ideas amplificare, sicque numerum eum augere, multo minus
istis opponere, sed præter "ista quatuor, quæ in
omni oratione requiruntur, ostendere septein, nou
contraria istis quatuor, sed tamen diversa, quæ in
orationibu s inveniuntur modo plura, modo pauciora,
pro ratione argumenti ac materiæ, quæ tractantur.
MvpiolɛĘiŵr. Sie appellat, quæ a multitudine
usurpantur. quomodo apud Pollucem lib. vi, cap.
53: Μυριόλεκτον ex Xenophonte iulem est ac πολύθρύλλητου, γνώριμον, δήλον. Εst igitur idem ac καθα
pov, áxatáoxevov, simplex inartificiosum, omnibus
notum.
Zapojov. Non video, quomodo hæc altera
sit pars, quæ ad captivelay requiritur; captiva
Hermogeni ellicitur ἐκ λόγου καθαρότητος, seu ut
Noster, μυριολεξιών de σαφηνισμού ut loquitur, et
quid est, σαφήνεια οι ἀπὸ νεὶ ἐκ τοῦ σαφηνισμού
perspicuitas fit a perspicuo? Tautologiam sapit. Sed
forte per hoc nomen Noster respexit ad tractationein,
et non modo verba clara et pura ad perspicuitatem
requirit, verum el verborum collocationein, tractationemque totius orationis non intricatam, sed plana simpliceunque, ipsique respondentem naturæ.
"Eσri de îñç. Ostendit unde prædicta virtus
oriatur, quomodo facit et in sequentibus virtutibus.
et recentiorum optimis videtur, ipsique Hermogeni in Ideis. Nam Græcitas verborum novum quid
est. Harum perspicuitas oritur ex iis quæ in usu
sunt et claritatem habent: est autem spectabilitatis et pulchritudinis; brevitas vero magnanimitatis opus in oratore. Probabilitas venit ab arte, gravitas a multiplici eruditione. Etiam Bermogenis
ideæ septem nihil aliud ostendunt, quam quod rhetorícam orationem has quatuor habere oporteat:
et vim, atque convenientem cuique dispositionem
ac tractationem, Perspicuitas enim et pulchritudo
orationis exornatæ ostendunt claritatem, non autem plebeiæ et inornatæ. Celeritas vero est, brevitas in omnibus. Mores et veritas probabilem oraNam in præcedentibus non tam monstravit, unde
proveniat, quam quæ partes ejus sint, quæ ipsam
constituant.
Τῆς ὡραιότητος καὶ τοῦ κάλλους. Puto hic
addendum esse ex sequentibus ἔργον τοῦ ῥήτορος.
Vult monstrare, quæ in oratore requirantur, ut virIntibus istiusmodi ornare orationem suam possit.
Ac ad primam quidem, id est perspicuitatem, duo,
ait, sunt necessaria, weatórne xal xáldoc. Quid per
duo ista significet, non satis assequior, nisi velimus
referre ad animum, quomodo mox συντομίαν quoque
inde deducit. Ac hoc quidem pacio paren: opponi obscuritati, aut tenebrositati posse videtur,
xáλdos negligentiæ, supinitati, tumultui, fœditati,
quasi dicat, requiri ad virtutem perspicuitatis in
oratione exprimendam, ut orator ingenium habeat
apertum primo, deinde excultum et laboris patiens,
vel quod alias uno efficacique verbo, elegans vocari
solet.
Tñç µɛraloçvtac. Magnanimos enim oratione
uti non prolixa, sed brevi certum. Hinc apud Tacitum Imperatoria brevitas, pro ea, quæ imperatores virosque graves decet. Vide eum lib. 1, Hist.
e. 18. In oratore igitur it ingenium elegans, sic
animus magnus requiritur.
Texrns. Ex qua novit pro natura rerum loqui,
omnia convenienter personis, temporibus, locis
dicere, qua cuncta docet ars rhetorica. Et hoc
tertium, quod in oratore necessarium præter ani-.
mum magnum, et ingenium elegans ac apertum,
ars videlicet, qua ista omnia idonee ac decenter
sciat proferre, orationique suæ fidem facere.
Τῆς πολυμαθείας. Quartum quod in oratore necessarium, varia eruditio, puta de diis, de rebus
naturalibus, de republica illiusque multiplici administratione, de bello, et pace, de legibus ac jure,
et quæ alia sunt bujus generis. Ista enim sunt, quæ
orationem reddunt gravem, quoties ei admiscentur..
Αἱ παρ' Ερμογένει ιδέαι επτά. Dixi de his
aliquid in præcedentibus, et in sequentibus apparet,
quam obtorto, quod aiunt collo aliquæ haruui idearum ad virtutes precedentes referantur.
Καὶ τὸ κάλλος ῥητορικού λόγου. Duas hic
Hermogenes recenset ideas, sub una virtute sayŋvela;. De priore certum est, de posteriore minus.
Sane omni pulchritudini, quæ llermogeni xáhàoç,
aut venustati inest captivera sen perspicuitas,
non tamen vice versa quidquid perspicuum, ið
statim pulchrum et ornatum. Nec profecto verum
esse puto, quod sequitur, οὐκ ἰδιώτου καὶ ἀκαλλούς
λόγου σαφήνειαν εἶναι, vel plebeium et iuornatum
sermonem carere perspicuitate. Contra enim sen
tit flermogenes, ut qui in perspicuitate vel maxime requirit sententias omnibus notas, voces communes vulgaresque, conformationem orationis de -
centein, rectam et simplicem, quæ omnia insunt
col. 1055–1056page 19 of 26
PG 160:1055πισμένου δηλοῦσι σαφήνειαν, ἀλλ' οὐκ ἰδιώτου καὶ αναμβλυνόμενα καὶ οἷς ἄλλοις ο Σύρος ρήτωρ Γοργότης δὲ συντομία. Ηθος καὶ ἡ ἀλήθεια. Τὴν μερικὴν χρονικήν. κατὰ ρήτορα γράφοντα, ἀκαλλούς. Η γοργότης δὲ συντομία πάντως ἐστί. Τὸ ἦθος καὶ ἡ ἀλήθεια τὸν πιθανὸν λόγον ποιοῦσιν. Εἰ γὰρ μὴ προσφυώς τις μιμοῖτο τὰ ἤθη καὶ τῇ ἐμφάσει τοῦ ἀληθινοῦ λόγου χρῷτο τοῖς περ ριστατικοῖς, καὶ ταῖς ἐπιεικέσιν ἐννοίαις, καὶ τοῖς διστακτικοῖς σχήμασιν, ἀλλ' ἐναντίον ταῦτα ἐκφές ρει· οὐκ ἂν πιθανὸς δόξεις ῥήτωρ. Το μέγεθος δὲ, ὅτι ταυτόν έστι μεγαλοπρεπείᾳ, οὐδεὶς τερεῖ. Η δεινότης δέ, ὥσπερ ἔφημεν, τὸ εἰς τὸ δέον τούτοις πᾶσι χρῆσθαι. Τέσσαρες οὖν ἀρεται ῥητορικοῦ λόγου, σαφήνεια, συντομία, πιθανότης, μεγαλοπρέπεια, καὶ ἐπ' αὐταῖς ἡ δεινότης της τέχνης τὸ ἀκροκόρυφον Οράτω γοῦν πᾶς ὁ βουλόμενος καὶ τὴν βίβλον την μερικής χρο κὴν πρωτοτύπως μεν, ἢ τὰς τέσσαρας της διηγήσεως έχει ρητορικὰς ἀρετὰς, καὶ σὺν αὐτοῖς ἔπειτα τὴν δεινότητα κατὰ ῥήτορα γράφοντα δι τῶν Ἑρμαϊκῶν ἄντρων ὧν Ορφεὺς λέγει διαδραμόντα καὶ διὰ τῶν παρακρήμνων ἐκείνων ἀτραπιτῶν, ὃς Ισοκράτης καὶ Λυσίας, καὶ Δημο σθένης, καὶ οἱ ὁμόχρονοι τούτων, καὶ μετ' αυτούς ὀλίγοι τινὲς διέδραμον ρήτορες, ἀλλὰ μὴ κατὰ τὰ ἀγοραία καθάρματα τὰ τῷ ἄττα, καὶ τῷ κατα φησί, καὶ ταῖς σφῶν ὑποξύλοις συμμα φύσεως θείας μετεσχη τεχνογράφος, Τῷ ἄττα καὶ τῷ κατα ἐναμβλυνόμενα.
MATTIEI CAMARIOTE
tionem faciunt. Si quis enim minus apte inores πισμένου δηλοῦσι σαφήνειαν, ἀλλ' οὐκ ἰδιώτου καὶ
imitatar, et vi orationis veræ utitur circumstantiis
et sententiis convenientibus, et Aguris diversis,
sed contrario hæc effert modo, non videtur ſide
dignus orator. Quod autem magnitudo eadem sit
cum gravitate, nemo negat. Vis vero, quemadmodum diximus, est, omuibus his rite uti. Sunt
igitur quatuor virtutes rhetoricæ orationis, perspicuitas, brevitas, probabilitas, gravitas. Et ab ipsis
vis, quæ in arte principatum obtinet.
Videat igitur quilibet, qui volet, tum librum
partitionem convenientem, quæ quatuor narrationis
comprehendit virtutes rhetoricas, et una cum ipsis
vim gravitatemque continentem, scriptum a Rhetore ex Mercurialibus antris, quæ Orpheus peragrasse dicitur, et circumjectis ibi callibus præruptis,
quas Isocrates, et Lysias, et Demosthenes, eorumque coætanei, et una cum ipsis pauci aliqui occupaverunt oratores. Non autem ista fori purgamenita,
eodem seniper modo vetustis illis ornata, neque,
illos, quibas Syrus Rhetor dicit, et ligneis vestris
conversationibus inflamur. Oportet autem probe
consulturos non, exigendo jus omne, nocere, sed
afferendo id, quod æquum est, utilitatem afferre.
αναμβλυνόμενα καὶ οἷς ἄλλοις ο Σύρος ρήτωρ
etiam plebeiæ ac vulgari orationi, quæ nec aliis
rebus ab oratione ornata comptaque et gravi distinguitur.
Γοργότης δὲ συντομία. Tertia idea, quam
comparat eum virtute secunda, et eamdem ait esse.
Ego vero multum censeo differre. Luvtoula enim
talis in oratione brevitas, quando quæcunque ad
amplificationem, illustrationem, circumductionem
faciunt, præciduntur omnia, eaque afferuntur tan-
¡um, quæ simpliciter sunt necessaria, sine circumstantiarum, causarum, et similium adjectione,
etiamsi in ipsa oratione respectu verborum formularumque omnia sint plena. Talis fere brevitas
Laconum fuit, in quotidianis etiam colloquiis. At
ab hae longe differt ropyons, quæ locum sæpe
habet tum, cum non modo necessaria, sed prope
supðiſflua adducuntur, et consistit in ipsa brevitate
quadam sententiarum, verborum, formularum, ut,
Quid igitur faciam? non eam? ne nunc quidem,
cum accersor ultro? Exclusit, revocal, redeamine?
Non, si me obsecret. Atque talis frequens in Sallustio, quem ob causam hauc non pauci brevem
appellaut.
Ηθος καὶ ἡ ἀλήθεια. Quarta et quinta idea,
comparatur cum virtute tertia.
Tò µérɛ005. Sexta Herinogenis idea.
'H derdens. Quam distinguit noster a reliquis quatuor virtutibus, licet non faciat diversam,
cum nil aliud sit, quam idoneus illarum virtutum
usas. Vide quæ ipse de ea habet in præcedentibus,
et nos ante dixinius.
To ȧxpoxópuyor. Recte: quandoquidem
absque hac reliquæ virtutes omnes nil efficiunt,
neque finem suum consequuntur.
Τὴν μερικὴν χρονικήν. Quem noster librum
indigitet non promptum est definire: neque enim
quisquam est, quantum nos scimus, qui in rhetorico argumento librum ediderit sub hoc titulo.
Quia tamen sequitur, κατὰ ρήτορα γράφοντα, iuducor, ut existimem, Hermogenis partitiones significari. Sed obstat, quod rhetorem eum laudet in
sequentibus, contra vituperare soleat Hermogenem.
Vix enim dici potest tam celeriter sur dememimisse. Ergo magis est, ut putemus aliquod hic lauἀκαλλούς. Η γοργότης δὲ συντομία πάντως
ἐστί. Τὸ ἦθος καὶ ἡ ἀλήθεια τὸν πιθανὸν λόγον
ποιοῦσιν. Εἰ γὰρ μὴ προσφυώς τις μιμοῖτο τὰ ἤθη
καὶ τῇ ἐμφάσει τοῦ ἀληθινοῦ λόγου χρῷτο τοῖς περ
ριστατικοῖς, καὶ ταῖς ἐπιεικέσιν ἐννοίαις, καὶ τοῖς
διστακτικοῖς σχήμασιν, ἀλλ' ἐναντίον ταῦτα ἐκφές
ρει· οὐκ ἂν πιθανὸς δόξεις ῥήτωρ. Το μέγεθος
81, ött autó Esperadompnelą, odelę dw
δὲ, ὅτι ταυτόν έστι μεγαλοπρεπείᾳ, οὐδεὶς
τερεῖ. Η δεινότης δέ, ὥσπερ ἔφημεν, τὸ εἰς τὸ
δέον τούτοις πᾶσι χρῆσθαι. Τέσσαρες οὖν ἀρεται
ῥητορικοῦ λόγου, σαφήνεια, συντομία, πιθανότης,
μεγαλοπρέπεια, καὶ ἐπ' αὐταῖς ἡ δεινότης της
xal in' †
τέχνης τὸ ἀκροκόρυφον Οράτω γοῦν πᾶς ὁ
βουλόμενος καὶ τὴν βίβλον την μερικής χρο
κὴν πρωτοτύπως μεν, ἢ τὰς τέσσαρας της
διηγήσεως έχει ρητορικὰς ἀρετὰς, καὶ σὺν αὐτοῖς
ἔπειτα τὴν δεινότητα κατὰ ῥήτορα γράφοντα δι
τῶν Ἑρμαϊκῶν ἄντρων ὧν Ορφεὺς λέγει
διαδραμόντα καὶ διὰ τῶν παρακρήμνων ἐκείνων
ἀτραπιτῶν, ὃς Ισοκράτης καὶ Λυσίας, καὶ Δημο
σθένης, καὶ οἱ ὁμόχρονοι τούτων, καὶ μετ' αυτούς
ὀλίγοι τινὲς διέδραμον ρήτορες, ἀλλὰ μὴ κατὰ τὰ
ἀγοραία καθάρματα τὰ τῷ ἄττα, καὶ τῷ κατα
φησί, καὶ ταῖς σφῶν ὑποξύλοις συμμα
dare opus Theodectis aut Minuciani potius, quod
Brmatur eo, quoniam ipsum hunc Minurianum în
praeedlentibus appellat φύσεως θείας μετεσχηxwç (distinguenda enim omnino ea verba a præcedentibus τεχνογράφος, et ad Minucianum refe
renda). Jam vero illud optime cum eo convenit,
quod de antro Mercurii sequitur. Imo videtur Noster
nihil aliud agere his verbis, quam ut reducat nos
ad illum ipsum auctorem, unde ista, quæ de virtutibus orationis tradidit, desumpsit. Ille autem
Bon Hermogenes, sed ut ipse ait in præcedentibus,
Minucianus est. Quod si ipse non dixisset, constare
tamen poterat ex eo, esse alium, quam Herningenem, qui hic significatur, quoniam expresse loquitur de quatuor virtutibus orationis, de quibus nihil scripsit Hermogenes, sed de Ideis septem, quæ
nigilo majore, modo minore numero in virtulibus istis deprehenduntur.
'Eppatuwr ȧrtpwr. Alludit ad fabulam de
Orpheo, qui dicitur lyram accepisse ab Apolline,
qui eam princeps accoperat a Mercurio inventore
ejus in Cyllene, monte Arcadiæ. Vide Hygin. lib. 11,
Fab. vel respicit fabulam aliam de Mercurio cumulum nescio quem bonorum servante in antro,
unde sumsisse eruditionem suam aiebat Orpheus,
Fabula est apud Tzetzen et Orpheum ipsum in libre
de gemmis. Adde Junii Adagiorum Cent. vit,
ad 86.
Τῷ ἄττα καὶ τῷ κατα ἐναμβλυνόμενα. Ge
nus loquendi proverbiale, ut existimo, puto autem
significare
'0 Eúpoç prwp. Quis hic Syrus rhetor?
An hoc proprium ejus nomen? num potius desumptum a patria? Syrum sane proprio nomine scin
neminem Rhetorum. At ex Syria quosdam, interque ens Andromachum Syrum, qui visit temporibus Taciti et Aureliani imper torum, uti discimus
ex Eunapio Vita Porphyrii. Item Sopatrum Syrum
ex eodem auctore, qui vixit post tempora Constantini. Sed et magister ejus Jamblichus fuit Syrus, natus Chalcis, Syriæ, quæ Cæle dicitur, civitate notissima. Ac fortasse non alius hoc in loco
indigitatur, quandoquidem et nominatus est in superioribus.
col. 1057–1058page 20 of 26
PG 160:1057ρίπες έξαγκυλόμεθα Δεῖ δὲ τοὺς ὀρθῶς βουλομένους μὴ τὸ πάντη δίκαιον ἐξακριβούν τας βλάπτεσθαι, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐπιεικεῖ προσχρωμένους σώζεσθαι. Τὰ ἐπιχειρήματα λαμβάνονται ἐκ τῶν ἐξ περιστατικών. Προσωπικόν Μεγαλουργοί εἰσιν οἱ Βυζάντιοι, καὶ δέονται καὶ τὸν Ἰσθμὸν ὀρύξαι. Πράγμα· "Αλλως τε καὶ ἡ δρυξις πολλοῖς ἐν μέσ γει παιδείας καλέστηκε. Τόπος· Καὶ ταῦτα συμ φῆς οὔσης τῆς γῆς ταύτης καὶ χαυνώδους ἀλλ' οὐχὶ πετρώδους καὶ στεγανώδους. Χρόνος· Αλλ' οὐδὲ χειμὼν ἡμῖν ἐνοχλεῖ συστέλλων τὰς χεῖ ρας τῶν ὀρυσσόντων, ἀλλ' ἔαρ ἐσείν. Τρόπος Έτι τα ὀργάνοις σιδηρένοις χρησώμεθα πρὸς εὔ καιριν ὑπουργίαν. Αιτία· Ινα μὴ οἱ πολέμιοι διαβαίνοντες δι' ἐκείνου τοῦ Ἰσθμοῦ ληίζωνται τὰ ἡμέτερα. Αἱ ἐργασίαι λαμβάνονται ἐκ τούτων. Παράδειγμα· Καὶ γὰρ ὁ Ξέρξης πάλαι ποτέ τοιού του κατετόλμησεν ἔργου, ὅθεν καὶ τὸν ᾿Αθω διώ ρυξαν. Παραβολή· 'Ορᾶτε, ὡς ἑκάστοτε καὶ χθός για ζωα, καὶ πτηνὰ ὄρυξιν ἐργάζονται. Καὶ ὁ μὲν Τρεις κολάπτει δρύας. Εναντίον· Μῦς δὲ τὴν γῆν ἀναχώννυσι τὸ καινότερον, καὶ μύρμηξ. Μείζον· Εἴπερ γὰρ καὶ μέγα τούργον, ἀλλ' οὐκ αἰθέρα τέμνον, οὐδὲ γεωργοῦμεν ἀέρα. ὑπὲρ ἀν θρωπίνην τυγχάνον δύναμιν. Ἴσον· 'Αλλ' ἔμμε τρόν ἐστι πρὸς τὴν ἡμετέραν ἀναλογίαν. Ελαττον· Ελάττονες εἰσι Μιλήσιοι, ἀλλ' ὅμως καὶ αὐτοὶ τετολμήκασι τὸ τοιοῦτον ἔργον, καὶ εἰς πέρας ἐξέθεντο. Ει Τὰ ἐνθυμήματα ἐκ τῶν ἐξ περιστατικών. Πρόσ ωπον Καὶ μὲν ὁ Ξέρξης καὶ οἱ Πέρσαι ού μεγαλουργοὶ, οὐδὲ καινουργοί, καθάπερ Βυζάντιοι. Πράγμα· Εἶτα καὶ τὸ ἔργον εὐτελὲς καὶ οὐτιδανὸν ἐν ἀνδράσι καθέστηκε. Αιτία· Και τοι γε ἐκεῖνος μὲν ὁ Πέρσης κενοδοξία νικώμενος, ἡμεῖς δὲ ἵνα τὴν ἔφοδον τῶν ἐχθρῶν ἀποκρουσώμεθα. Τρόπος· Κἀκεῖνος οὐκ ὀργάνοις Αττσ τῷ κατα κάττα, καὶ άτα, Καὶ ταῖς σφῶν ὑποξύλοις συμμορίαις. ράδειγμα τούτου Δημοσθενικὸν μὲν οὐκ ἂν λάβοις, οὐ δὴ γάρ ἐστι· παρὰ δὲ τοῖς ὑποξύλοις τουτο:σί σοφισταῖς πάμπολλα εύροις. υπόξυλοι Συμμορί αις. συμμορίαι συμμερία πολιτικὸν σύστημα, πλῆθος, σύνταγμα πλή θος σύνταγμα). Εξαγκυλόμεθα. υποξύλοις, υποξύλου; τάφους εμψύχους σκληράν, παχείαν, Βουλευομένους. Εξακριβοῦντας. Τὰ ἐπιχειρήματα.
SYNOPSIS RHETORICE.
ρίπες έξαγκυλόμεθα Δεῖ δὲ τοὺς ὀρθῶς βουλομένους μὴ τὸ πάντη δίκαιον ἐξακριβούντας βλάπτεσθαι, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐπιεικεῖ προσχρωμένους σώζεσθαι.
Τὰ ἐπιχειρήματα λαμβάνονται ἐκ τῶν ἐξ
περιστατικών. Προσωπικόν Μεγαλουργοί εἰσιν οἱ
Βυζάντιοι, καὶ δέονται καὶ τὸν Ἰσθμὸν ὀρύξαι.
Πράγμα· "Αλλως τε καὶ ἡ δρυξις πολλοῖς ἐν μέσ
γει παιδείας καλέστηκε. Τόπος· Καὶ ταῦτα συμφῆς οὔσης τῆς γῆς ταύτης καὶ χαυνώδους ἀλλ'
οὐχὶ πετρώδους καὶ στεγανώδους. Χρόνος· Αλλ'
οὐδὲ χειμὼν ἡμῖν ἐνοχλεῖ συστέλλων τὰς χεῖ
ρας τῶν ὀρυσσόντων, ἀλλ' ἔαρ ἐσείν. Τρόπος -
Έτι τα ὀργάνοις σιδηρένοις χρησώμεθα πρὸς εὔ
καιριν ὑπουργίαν. Αιτία· Ινα μὴ οἱ πολέμιοι
διαβαίνοντες δι' ἐκείνου τοῦ Ἰσθμοῦ ληίζωνται
τὰ ἡμέτερα. Αἱ ἐργασίαι λαμβάνονται ἐκ τούτων.
Παράδειγμα· Καὶ γὰρ ὁ Ξέρξης πάλαι ποτέ τοιούτου κατετόλμησεν ἔργου, ὅθεν καὶ τὸν ᾿Αθω διώρυξαν. Παραβολή· 'Ορᾶτε, ὡς ἑκάστοτε καὶ χθός
για ζωα, καὶ πτηνὰ ὄρυξιν ἐργάζονται. Καὶ ὁ μὲν
Τρεις κολάπτει δρύας. Εναντίον· Μῦς δὲ τὴν
γῆν ἀναχώννυσι τὸ καινότερον, καὶ μύρμηξ.
Μείζον· Εἴπερ γὰρ καὶ μέγα τούργον, ἀλλ' οὐκ
αἰθέρα τέμνον, οὐδὲ γεωργοῦμεν ἀέρα. ὑπὲρ ἀνθρωπίνην τυγχάνον δύναμιν. Ἴσον· 'Αλλ' ἔμμε
τρόν ἐστι πρὸς τὴν ἡμετέραν ἀναλογίαν. Ελαττον· Ελάττονες εἰσι Μιλήσιοι, ἀλλ' ὅμως καὶ
αὐτοὶ τετολμήκασι τὸ τοιοῦτον ἔργον, καὶ εἰς πέρας ἐξέθεντο.
Epichiremata sumuntur ex hisce sex circumstantiis Persona Magna claraque opera Byzantini
fecerunt, par ergo est, ut et Isthmum perfodiant.
Res, Nam et aliis fossio pars est disciplina. Locus:
Cum præsertim terra sit fungosa mollisque, nec ob
saxa haud penetrabilis et dura. Tempus: Sed nec
hyems nobis affert molestiam, manus fodientium
contrahens, verum ver est. Modus: Ει utemur instrumentis ferreis, ut facilius rem expediamus. Callsa: Idque ideo, ne hostes per Isthmum hunc irrum -
pentes nostra diripiant. Tractationes sumuntur ex
bisce: Exemplum: Nam etiam Xerxes o'im ausus
est aggredi tale opus, ut qui etiam Athon perfoderit. Simile: Videte quomodo et terrestria animalia
et volatilin fodiant. Nam aves quidem excavant arbores. Contrarium: Mus vero terram effodit, ut et formica. Majus: Et licet sit difficile opus, non lamen
cœlum exscindimus, nec excavamus aerem, quod ess
positum supra vires humanas. Æquale: Sed coRveniens est nostræ conditioni. Minus: Infirmiores
sunt Milesii, et tamen ipsi quoque ausi sunt simia
opus, et tentare proposuerunt.
Τὰ ἐνθυμήματα ἐκ τῶν ἐξ περιστατικών. Πρόσ-
ωπον Καὶ μὲν ὁ Ξέρξης καὶ οἱ Πέρσαι ού μεγαλουργοί, οὐδὲ καινουργοί, καθάπερ Βυζάν
τιοι. Πράγμα· Εἶτα καὶ τὸ ἔργον εὐτελὲς καὶ
οὐτιδανὸν ἐν ἀνδράσι καθέστηκε. Αιτία· Καιτοι γε ἐκεῖνος μὲν ὁ Πέρσης κενοδοξία νικώμε
νος, ἡμεῖς δὲ ἵνα τὴν ἔφοδον τῶν ἐχθρῶν ἀποκρουσώμεθα. Τρόπος· Κἀκεῖνος οὐκ ὀργάνοις
significare illos, qui antiquum semper obtinent, et
eadem oberrant chorda, denique ut ad propositum
nostrum applicemus, semper exordio, semper
narratione opus esse existimant, semper eo modo
apud populum, quo in senatu, eo modo in causa
favorabili, quo in odiosa dicendum arbitrantur.
Αττσ nempe ille sonus, quem frequenter edunt
pneri, cum primum loqui incipiunt, sicut et Grammatici observant, sicut autem non parentes modo,
sed quosvis alios appellant, imo hoc unum ingeminant perpetuo. Atque hinc proverbii occasio in
eos, qui puerulorum more absque judicio eadem
semper ac ubique recantant. Porro pro τῷ κατα
puto geminata littera scribendum κάττα, ut sit, καὶ
άτα, sic enim ipsa ratio proverbii postulare videtur. Quo idem semper souus reprehenditur.
Καὶ ταῖς σφῶν ὑποξύλοις συμμορίαις.
Cruiseo hæc esse verba ipsa Syri illius, quibus ineplos oratores temporum suorum exagitabat. Iniitatus autem in his, quicunque eorum auctor, Hermogenem videtur, qui hoc ipso vocabulo compellare
tales solebat. Sic enim lib. 1, de Ideis, cap. 5: llaράδειγμα τούτου Δημοσθενικὸν μὲν οὐκ ἂν λάβοις,
οὐ δὴ γάρ ἐστι· παρὰ δὲ τοῖς ὑποξύλοις τουτο:σί
σοφισταῖς πάμπολλα εύροις. Hujus exemplum apud
Demosthenem non invenies, nullum enim est: sed
apud Rhetores ligneos scriptores multa invenies.
Sunt autem υπόξυλοι apud Hermogenem, rudes
crassique, ut mox latius ostendam. Συμμορί
αις. Suspectum mihi est hoc verbum, quid enim
συμμορίαι faciunt hic luci? συμμερία Mesychio
Euthymenata quoque ex sea sumuntur circumstantiis. Persona: Ac Xerxes quidem et Persæ nunquam lam magna aut nova susceperunt opera, ut
Byzantini. Res: Sed nec opus ipsum tantam requirit
impensam, nec tam difficile. Causa: Porro ipse quidem studio novitatis id adgressus est, nos autem, ul
viam hosti intercludamus. Modus: Deindle ipse instrumentis parum validis, nos et adminiculis multis
πολιτικὸν σύστημα, πλῆθος, σύνταγμα (sic enim
distinguendum puto apud eum, aut scribendum πλή
θος σύνταγμα). At quid hoc ad Sophistas? Sed videant, qui forte melius libelli hujus accipient
exemplum.
Εξαγκυλόμεθα. Notandum, quod hoc vero
buin uno hic scribatur, alias geminata littera
scribi solet. Videtur autem verborum istorum auctor alludere ad præcedens υποξύλοις, tanquam ligncos istos sermones sequantur in animis audientium timores, sicut ex attritu durioris materiæ in
corpore delicatiori oriuntur tumores livoresque. Njmirum per υποξύλου; duras, asperas, et insolentes
intellexit figuras, ut cum Gorgias vultures aves vocal τάφους εμψύχους animata sepulcra, quod exemplum adducit Hermogenes, et metaplioran σκληράν,
παχείαν, (hoc est crassam, densam, asperam, rudem appellat. Tales igitur figuræ cum audiuntur,
lædunt veluti ac tumores faciunt.
Βουλευομένους. Causæ nimirum suæ. si
quando tractare illam debent in judicio.
Εξακριβοῦντας. Cum sit res invisa, sumnium exigere jus, et intima quæque ejus eruere
proponereque. Unde fit, ut sæpe bona perdatur
causa, nec interdum plus prodesse reo potest,
quam nimia adversarii vehementia. Adde Tacitum),
ii, Hist. cap. 10.
Τὰ ἐπιχειρήματα. Exemplo monstrat (rartationem argumentorum Rhe:oricorum. Sunt autem ea desumpta ex Hermogene, lib. 111, et aliis De
Invent, qui volet, ibi legat.
col. 1059–1060page 21 of 26
PG 160:1059τυχὸν ἰσχυροῖς, ἡμεῖς δὲ πολυχειρείᾳ καὶ σιδη ροῖς ὀργάνοις. Χρόνος· "Αλλως τε καὶ χειμώνος ἐκεῖνος ὤρυξε, καὶ πολέμου τυχὼν ἐπικειμένου, ἡμεῖς δὲ ἔαρος ὄντος. Τόπος· Εἀκεῖνος μὲν ἄρες λιθώδες, ἡμεῖς δὲ γῆν ψαμμώδη. Τὰ ἐπενθυμήματα ὁμοίως ἐκ τῶν ἐξ περιστα κῶν. Πρόσωπον· Ο μέν τῶν μειζόνων αὐτῷ. λέμων καθεστώτων, ὅμως ἔνεκα του πλεονεκτείν ἐπεχείρει τὰ φαυλότατα· ἡμεῖς δὲ οὐδενὸς ἢ τοῦ μὴ ζημιωθῆναι τὰ ἡμέτερα τοῦτον τὸν πέπετ ὑπεστησάμεθα. Πράγμα· Εἶτα ἐκεῖνος μὲν μεί ζον ἡμῶν ἔργον ἐπεχείρησεν ἡμεῖς δὲ οὐδὲ του λάχιστον ὑποίσομεν. Τρόπος· Εκείνός τε φιλάς γυρον γνώμην ἔχων αὐτίκα διεμποδίζετο ήμες δὲ ἔχοντες ἐλευθερίαν ταχέως τελέσωμεν. Τε πος· "Αλλως τε κἀκεῖνος μὲν ἐν ἀποδημία και ἀπουσίᾳ τῶν ἀναγκαίων τυγχάνων· ἡμεῖς δὲ ἐνο δημοῦντες οίκοι. Χρόνος· Κἀκεῖνος μὲν ὑπὲ χειμῶνος ἐμποδιζόμενος οὐκ ἤνισε τουργον ῥᾳδίως· ἡμεῖς δὲ ἔαρος ὄντος ἀνύσομεν. Αίας Καίτοι γε οὗτος μὲν ἵνα τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιθήκη χάρακα, ἡμεῖς δὲ, ἵνα τὰ ἡμέτερα φυλάξωμεν. Οὐ θρηνήσω μου τον πατέρα. Τῆς γὰρ τελευτής ἡγοῦμαι τε καὶ ὀνομάζω μακάριον. Εθρήνησε ἄν αὐτὸν, καὶ μάλα ευλόγως, εἰ τοῖς βαρβάρους, τῆς πατρίδος ἐκπολιορκηθείσης, ζῶν τε περιελέλειπτο, καὶ γεγενημένος αἰχμάλωτος, τοῖς λοιποῖς είλκετο παραπλησίως τῶν πολιτῶν· ἐκεῖνα ὁρᾷ, τε καὶ ὑπομένειν ἀναγκαζόμενος, & τίνα οὐκ ἂν καὶ λιθίνην ἔχοντα ψυχήν, ἀνέπειθεν ἥδιον μυρίους και χαλεπωτάτους αἱρεῖσθαι θανάτους, ἢ ζῆν οὕτω; ἀτίμως καὶ δυστυχῶς; Εἰ δὲ μαχαίρας ἔργον γεγέ νηται, καὶ σφαγεὶς ᾤχετο, καὶ τοῖς πεσοῦσι συνηρεθε μήθη· οὔπω τοῦτο σφόδρα δεινὸν, ἀλλ' ἐκεῖνα, καὶ πάνδεινον, τὸ ζῆν, ὡς ἔμελλε τὸ ἑκάστοτε παριστάν μενον αὐτῷ, τὸ συνεχὲς ἐπὶ μείζον αἱρειν τῆς λύο πης, καὶ τὴν ὀδύνην τῆς ψυχῆς αὔξειν, καὶ ἀεὶ τὴ πάθος ποιεῖν χαλεπώτερον· οὐ τῇ μνήμῃ τῶν τρ πολλυμένων τερπνῶν μόνον, ἢ τῶν προγεγενημένων ἐξ αἰχμαλωσίας δεινῶν αὐτῷ τε καὶ τοῖς αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τῇ αἰσθήσει τῶν ἑκάστοτε γινομένων τε βλέπειν εἶχεν ἂν, ὡς εἰκὸς ἄλλοις γινόμενα, καὶ ἅπερ ἂν ὑπέμεινεν αὐτὸς, αθρόον οὕτω τοιαύτης πειραθείς τοῦ βίου μεταβολῆς, οὐ τῆς ψυχῆς καλ
MATTHE CAMARIOT.E
et instrumentis (erreis. Tempus: Porro ipse fodil τυχὸν ἰσχυροῖς, ἡμεῖς δὲ πολυχειρείᾳ καὶ σιδη
tempore hyberno, circums:repente bello, nos autem
exsistente vere. Locus: Ipse fcdit montem saxo am,
nos vero lerram sabulosam.
Epentliyinema pariter ex sex circumstantiis.
Persona: Et ipse quidem cum magnis occupatus esset
beliis, simul ex immɔdico habendi studio suscepit
opera parum¯utilia. Nos nullius alterins rei cansa,
quam ne damnum afferatur rebus nostris, laborem
hunc suscipiemus. Res: Deinde majus ille quidem
udgressus est opus, cur nos ne minimum audebimus?
Modus: Jam cum ille pecuniæ fuerit studiosus, celeriter id omisit, nos vero cum simus liberales, prom -
ple perducemus ad finem. Locus: Ipse constitutus
longe a rebus omnibus necessariis, nos vero quasi
domi nostra. Tempus: Ipse obst:inte hyeme opus
perducere non potuit ad suum finem, nos vero cum
incipiamus existente vere, facile absolremus. Cansa:
Cum ipse faceret et atiis imponeret frena, nos vero,
ui nostra incamur.
ροῖς ὀργάνοις. Χρόνος· "Αλλως τε καὶ χειμώνος
ἐκεῖνος ὤρυξε, καὶ πολέμου τυχὼν ἐπικειμένου,
ἡμεῖς δὲ ἔαρος ὄντος. Τόπος· Εἀκεῖνος μὲν ἄρες
λιθώδες, ἡμεῖς δὲ γῆν ψαμμώδη.
Τὰ ἐπενθυμήματα ὁμοίως ἐκ τῶν ἐξ περιστα
κῶν. Πρόσωπον· Ο μέν τῶν μειζόνων αὐτῷ.
λέμων καθεστώτων, ὅμως ἔνεκα του πλεονεκτείν
ἐπεχείρει τὰ φαυλότατα· ἡμεῖς δὲ οὐδενὸς ἢ
τοῦ μὴ ζημιωθῆναι τὰ ἡμέτερα τοῦτον τὸν πέπετ
ὑπεστησάμεθα. Πράγμα· Εἶτα ἐκεῖνος μὲν μεί
ζον ἡμῶν ἔργον ἐπεχείρησεν ἡμεῖς δὲ οὐδὲ του
λάχιστον ὑποίσομεν. Τρόπος· Εκείνός τε φιλάς
γυρον γνώμην ἔχων αὐτίκα διεμποδίζετο ήμες
δὲ ἔχοντες ἐλευθερίαν ταχέως τελέσωμεν. Τε
πος· "Αλλως τε κἀκεῖνος μὲν ἐν ἀποδημία και
ἀπουσίᾳ τῶν ἀναγκαίων τυγχάνων· ἡμεῖς δὲ ἐνο
δημοῦντες οίκοι. Χρόνος· Κἀκεῖνος μὲν ὑπὲ
χειμῶνος ἐμποδιζόμενος οὐκ ἤνισε τουργον
ῥᾳδίως· ἡμεῖς δὲ ἔαρος ὄντος ἀνύσομεν. Αίας
Καίτοι γε οὗτος μὲν ἵνα τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιθήκη
χάρακα, ἡμεῖς δὲ, ἵνα τὰ ἡμέτερα φυλάξωμεν.
MATTHÆI CAMARIOTÆ
DE CPOLI CAPTA
NARRATIO LAMENTABILIS
(Tarco-Grecia, p. 76.)
Οὐ θρηνήσω μου τον πατέρα. Τῆς γὰρ τελευτής
ἡγοῦμαι τε καὶ ὀνομάζω μακάριον. Εθρήνησε
ἄν αὐτὸν, καὶ μάλα ευλόγως, εἰ τοῖς βαρβάρους,
τῆς πατρίδος ἐκπολιορκηθείσης, ζῶν τε περιελέλει
πτο, καὶ γεγενημένος αἰχμάλωτος, τοῖς λοιποῖς
είλκετο παραπλησίως τῶν πολιτῶν· ἐκεῖνα ὁρᾷ, τε
καὶ ὑπομένειν ἀναγκαζόμενος, & τίνα οὐκ ἂν καὶ
λιθίνην ἔχοντα ψυχήν, ἀνέπειθεν ἥδιον μυρίους και
χαλεπωτάτους αἱρεῖσθαι θανάτους, ἢ ζῆν οὕτω;
ἀτίμως καὶ δυστυχῶς; Εἰ δὲ μαχαίρας ἔργον γεγέ
νηται, καὶ σφαγεὶς ᾤχετο, καὶ τοῖς πεσοῦσι συνηρεθε
μήθη· οὔπω τοῦτο σφόδρα δεινὸν, ἀλλ' ἐκεῖνα, καὶ
πάνδεινον, τὸ ζῆν, ὡς ἔμελλε τὸ ἑκάστοτε παριστάν
μενον αὐτῷ, τὸ συνεχὲς ἐπὶ μείζον αἱρειν τῆς λύο
πης, καὶ τὴν ὀδύνην τῆς ψυχῆς αὔξειν, καὶ ἀεὶ τὴ
Non lugebo patrem meum. Nam quod mortuus
est, beatum et existimo, et prædico. Polius lugerem ipsum, et justiore de causa, si, patria expuguata, vivus in Barbarorum pervenisset manus et
-dura servitute oppressus, similiter cæteris raptalus
‹esset civibus. Tunc profecto illa videre perpetique
coactus fuisset quibus quis est qui nou, etiam si
fapileam haberet animam, innumeras easque duarissimas mortes prætulisset potius quam ut ita
viveret ignominiose et misere. Etiamsi enim hostili
ense cecidit trucidatus, & inter cæsorum acervos
jacuit, nondum id minis horrbil: est; sed illud
maxime horribile si talem vitam degere coactus
fuisset, sicut certe futurum erat: ut subinde ad prio·
res et continuas calamitates ægritudinesque, nova
aniseriarum feret accessio, quæ animi dolorem in πάθος ποιεῖν χαλεπώτερον· οὐ τῇ μνήμῃ τῶν τρ
majus augeret: ut priora mala, novis identidem
supervenientibus, fierent graviora. Nec vero, id,
prioris felicitatis amissæ recordatione tantum, aut
superiorum ærumnarum quæ tum ipsimet tum suis
accidissent, sed aspectu etiam eorum quæ aliis
passim quotidie acci·lerent, ad sensum oculorum
πολλυμένων τερπνῶν μόνον, ἢ τῶν προγεγενημένων
ἐξ αἰχμαλωσίας δεινῶν αὐτῷ τε καὶ τοῖς αὐτοῦ,
ἀλλὰ καὶ τῇ αἰσθήσει τῶν ἑκάστοτε γινομένων·
τε βλέπειν εἶχεν ἂν, ὡς εἰκὸς ἄλλοις γινόμενα, καὶ
ἅπερ ἂν ὑπέμεινεν αὐτὸς, αθρόον οὕτω τοιαύτης
πειραθείς τοῦ βίου μεταβολῆς, οὐ τῆς ψυχῆς καλ
col. 1061–1062page 22 of 26
PG 160:1061κιούμενα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα κόπτοντα, καὶ μυρίαις αὐτὸ ταλαιπωρίαις καθυποβάλλοντα, νύο κτωρ καὶ μεθημέραν. Οὐ δὴ θρηνώ μου τὸν πατέρα, ἅμα μὲν πατρίδι συνεπλωκότα, καὶ δούλιον ἦμαρ ἰδόντα, ποιητικώς εἰπεῖν, ἅμα δὲ τῇ αἰσθήσει τῆς ἀδοκήτου καὶ χαλεπωτάτης εκείνης δουλείας πολε μία χειρὶ τὸ ζῆν ἀπολελοιπότι, πρὶν τῶν μετὰ ταῦτα πεῖραν λαβεῖν δεινῶν, ἀπομένων πολλῶν τε καὶ μεγάλων· ἀλλὰ καὶ παραμυθίας αὐτὸ δὲ τοῦτο ποιοῦμαι ὑπόθεσιν ἐν ταῖς κατειληφυίαις ἡμᾶς συμ φοραῖς. Εἰ δέ τῳ πικρὸν δοκεῖ τὸ βίᾳ τῆς παρούσης ζωῆς ὑπεξελθεῖν, πολεμίους] πολεμούς τε ἰδεῖν ἐσπασμένους μαχαίρας, φονικὸν καὶ πνέοντας καὶ ἐρῶντας, καὶ πληγὰς ἐντείνοντας, ἢ κατὰ τῶν καιριωτάτων, ἵνα δὴ θᾶττον ἀπολίτῃ β ζήν ὁ πληττόμενος ἢ τῶν ἧττον τοιούτων, ἵν᾽ ἐπιπλέον αἰσθανόμενος τὸ θνήσκειν, οδυνηρότερον γίνοιτο, φιλανθρωπίας μὲν ὁ τοιοῦτος λογισμὸς, καὶ τὸν τοιαῦτα διανοούμενον τῆς πρὸς τὴν φύσιν ἀποδέχομαι συμπαθείας. Τὸ μέντοιοὐκ ἄμισθον, οὐδ᾽ ἀκερδὲς τοῦ τοιούτου θανάτου, πείθει, μὴ μᾶλλον οδύρεσθαι ταῦτα, ἢ πράως φέ ρειν, περ εἰκὸς μεταχωρῆσαι τὸν οὕτω τῆς ζωῆς ὑπεχστάντα διανοούμενον, καὶ μάλιστα, εἰ μετιών ἐτύγχανεν ἀρετὴν καὶ παρ' ὅλον τὸν αὐτῷ μετρη δέντα βίον αὐτὴν αὐτῷ προστησάμενος. Οἷός μας ὁ πατὴρ μυρία συνεσχηκὼς ἀρετῇ, καὶ μετὰ ταύτης ἀποθανών. Πολλὰ δὲ αὐτῷ τῆς ἀρετῆς τὰ μαρτύρια, καὶ τοῖς αὐτὸν εἰδόσι γνώριμα πάντα. Καί μοι πε ρίεργον ἀπαριθμεῖσθαι πάντα όσα τε ἐν πτωχοτρο φίαις, ὅσα ἐν ὑποδοχή ξένων, συμπαθείᾳ δεομένων, καὶ ἅπερ ἁπλῶς τὸν ἐλεήμονα χαρακτηρίζει, καὶ δίκαιον, εὐλαβουμένῳ τὸ δοκεῖν τὰ οἰκεῖα θαυμάζειν, εἰ πατρικὸν διὰ μακροῦ διεξέλθοιμι ἔπαινον. (Καὶ εἶχεν ἔτι ἐγκώμιον εἶτα, ὅτι ἱερεὺς ἦν Θεοῦ ἄξιος· μεθ' δ, ότι καί τινες ἀναξίως ἐτόλμων ἱερᾶσθαι, καὶ λειτουργεῖν Θεῷ, καὶ ἔλεγεν· Ο πρὸς τοῖς ἄλλοις ατοπήματι πολλοῖς καὶ μεγάλοις ὑπάρξαι τότε, οὐδὲν ἧττον, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον, τὴν σιδηρᾶν ἡμῖν ὡς ἀστραπὴν παρώξυνέ τε καὶ ἀνα στίλβωσε ῥάβδον, ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργίσαντος ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν ἐπίσκεψιν ἐργασαμένου ἐν μάστιξιν, ὅτι ἐξεκαύθημεν ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις ἡμῶν, καὶ ἀπέστημεν τοῦ μόνουδυναμένου σώζειν ἡμᾶς. Καὶ εἶτα, μετὰ τὸ ἐξειπεῖν καὶ ἄλλα περὶ τοῦ πατρὸς αὐτῷ, ἐπάγει Τοιούτου τείνων ὄντος μας τοῦ πατρός· εἰ σφαγείς ᾤχετο, εἰ ἄταφος ἔῤῥιπται, εἰ μὴ τῆς νενομισμένης τετύχηκεν ἐσίας, εἰ μὴ τὰ εἰκότα τεθρήνηται, ταῦτα δὴ τὰ τῶν μικρολόγων καὶ μικροψύχων, τί τῆς θείας ἐκείνης ψυχῆς καὶ μεγαλοψυχίας; Ούκουν οὐδ᾽ ἤκουσέ μου τις, οὐδ᾽ ἀκούσεται, τὸν τοιοῦτον ὀδυρομένου, οὐδ᾽ ἐν δεινῷ τιθεμένου τὸν τρόπον τῆς τελευτῆς. 'Αλλ' ἐκεῖνον μὲν ἐπὶ πᾶσι ἡγοῦμαι τε καὶ ὀνομάζω μακάριον, καὶ μνήμης μαρτυρικῆς ἀξιῶ, οὕτως ὑπὲρ εὐσεβείας ἀπολελοι
LAMENTATIO DE CPOLI CAPTA.
κιούμενα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα κόπτοντα, καὶ acerbissima. Nam visurus erat certe illa, quæ et
μυρίαις αὐτὸ ταλαιπωρίαις καθυποβάλλοντα, νύο aliis acciderent, et ei ipsi sustinenda fuissent, suκτωρ καὶ μεθημέραν. Οὐ δὴ θρηνώ μου τὸν πατέρα, bito iu tantam vitæ commutationem præcipitatus:
ἅμα μὲν πατρίδι συνεπλωκότα, καὶ δούλιον ἦμαρ quæ uala non ad animum solum perventura erant,
ἰδόντα, ποιητικώς εἰπεῖν, ἅμα δὲ τῇ αἰσθήσει τῆς sed corpus etiam afflictura, et innumeris ærumnis
ἀδοκήτου καὶ χαλεπωτάτης εκείνης δουλείας πολε- subjectura, idque dies et noctes. Non igitur lugeo,
μία χειρὶ τὸ ζῆν ἀπολελοιπότι, πρὶν τῶν μετὰ iuquan, patrem neum, quod una quidem cum paταῦτα πεῖραν λαβεῖν δεινῶν, ἀπομένων πολλῶν τε tria captus, servitutis Initium viderit: statim aut m,
καὶ μεγάλων· ἀλλὰ καὶ παραμυθίας αὐτὸ δὲ τοῦτο ut inopinatam illam durissimamque servitutem
ποιοῦμαι ὑπόθεσιν ἐν ταῖς κατειληφυίαις ἡμᾶς συμ sensu percepit, hostili gladio interemptus fuerit,
φοραῖς. Εἰ δέ τῳ πικρὸν δοκεῖ τὸ βίᾳ τῆς παρούσης priusquam consecutas exinde rummas experiretur,
ζωῆς ὑπεξελθεῖν, [forte πολεμίους] πολεμούς τε ἰδεῖν multas et magnas: sed hoc ipso, pro argumento
ἐσπασμένους μαχαίρας, φονικὸν καὶ πνέοντας καὶ consutationis utor, dum ad magnitudinem involvenἐρῶντας, καὶ πληγὰς ἐντείνοντας, ἢ κατὰ τῶν καίριω tium nos calamitatum respicio Quod si cui acerτάτων, ἵνα δὴ θᾶττον ἀπολίτῃ β ζήν ὁ πληττόμενος bum videtur, violenta morte ex hac vita discedere,
ἢ τῶν ἧττον τοιούτων, ἵν᾽ ἐπιπλέον αἰσθανόμενος τὸ cum hostes videat aliquis eductis gladiis, czdem
θνήσκειν, οδυνηρότερον γίνοιτο, φιλανθρωπίας μὲν ὁ trucibus oculis anhelantes, et vulnera infligentes,
τοιοῦτος λογισμὸς, καὶ τὸν τοιαῦτα διανοούμενον τῆς eaque vel opportunis partibus corporibus, quibus
πρὸς τὴν φύσιν ἀποδέχομαι συμπαθείας. Τὸ μέντοι percussis, cita mors sequitur; velet aliis minus peοὐκ ἄμισθον, οὐδ᾽ ἀκερδὲς τοῦ τοιούτου θανάτου, riculosis, ut sensus doloris diuturnior mortem
πείθει, μὴ μᾶλλον οδύρεσθαι ταῦτα, ἢ πράως φέ- alferat acerbiorem: humanitatis equidem talis
ρειν, περ εἰκὸς μεταχωρῆσαι τὸν οὕτω τῆς ζωῆς est cogitatio: eumque qui hoc animo est, laudo,
ὑπεχστάντα διανοούμενον, καὶ μάλιστα, εἰ μετιών quod humans naturæ commiseratione aliciatur:
ἐτύγχανεν ἀρετὴν καὶ παρ' ὅλον τὸν αὐτῷ μετρη sed tamen, quia mors hujusmodi suo præmio et
δέντα βίον αὐτὴν αὐτῷ προστησάμενος. Οἷός μας lucro non caret, non tam ad lamentandum quam
ὁ πατὴρ μυρία συνεσχηκὼς ἀρετῇ, καὶ μετὰ ταύτης ad moderate hæc ferendum adducor, dum mecuis
ἀποθανών. Πολλὰ δὲ αὐτῷ τῆς ἀρετῆς τὰ μαρτύρια, perpendo conditione:: qua hinc discessisse pro
καὶ τοῖς αὐτὸν εἰδόσι γνώριμα πάντα. Καί μοι πε- babile est eum qui sic vitam reliquit; maxime si,
ρίεργον ἀπαριθμεῖσθαι πάντα όσα τε ἐν πτωχοτρο virtutis studio deditus, eam sibi per totum vitæ
φίαις, ὅσα ἐν ὑποδοχή ξένων, συμπαθείᾳ δεομένων, sus curriculum sequendam duxit. Talis autem
καὶ ἅπερ ἁπλῶς τὸν ἐλεήμονα χαρακτηρίζει, καὶ meus pater exstitit, qui indivulsus virtutis sectaδίκαιον, εὐλαβουμένῳ τὸ δοκεῖν τὰ οἰκεῖα θαυμά- tor fuit et huic immortuus est. Itaque mulla rerun
ζειν, εἰ πατρικὸν διὰ μακροῦ διεξέλθοιμι ἔπαινον. laudabilium documenta dedit: nota illis, quibus
(Καὶ εἶχεν ἔτι ἐγκώμιον εἶτα, ὅτι ἱερεὺς ἦν Θεοῦ notus fuit, omnia. Nec mihi necesse est, enviperare
ἄξιος· μεθ' δ, ότι καί τινες ἀναξίως ἐτόλμων quæ vel in pauperes erogavit, vel in recipiendis
ἱερᾶσθαι, καὶ λειτουργεῖν Θεῷ, καὶ ἔλεγεν· Ο hospitibus, misericordiæ indigis, benigne fecit vel
πρὸς τοῖς ἄλλοις ατοπήματι πολλοῖς καὶ μεγάλοις illa quibus aliquis cognoscitur vir bonus et miseὑπάρξαι τότε, οὐδὲν ἧττον, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον, τὴν ricors. Vereor enim, ne mea videar admirari, si
σιδηρᾶν ἡμῖν ὡς ἀστραπὴν παρώξυνέ τε καὶ ἀναpaternas longa oratione percenseam laudes. Et adστίλβωσε ῥάβδον, ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργίσαντος debuntur plura in eadem epistola, ad laudem illius
ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν ἐπίσκε viri: ut, quod sacerdos fuisset Deo dignus. Auic
ψιν ἐργασαμένου ἐν μάστιξιν, ὅτι ἐξεκαύθημεν ἐν loco additum quosdam se, cum digni non essent,
ταῖς ἐπιθυμίαις ἡμῶν, καὶ ἀπέστημεν τοῦ μόνου in sacerdotii dignitatem ingessisse, et sacra celeδυναμένου σώζειν ἡμᾶς. Καὶ εἶτα, μετὰ τὸ ἐξειπεῖν brasse. Ubi nddebat: Hoc etiain præter alia abκαὶ ἄλλα περὶ τοῦ πατρὸς αὐτῷ, ἐπάγει· surda, quæ multa magnaque tunc exstiterunt, non
minus illis, imo multo magis, ferream virgam, tanquam fulgur, in nos irritavit et vibravit: stolidam Deo gentem irate in nos immittente, flagellisque nostras iniquitates visitante, quod cupiditatibus nostris exarseramus, ab illoque qui solus conservare nos poterat, defeceramus. His ita de
patre dictis, et aliis superadditis infert:
Τοιούτου τείνων ὄντος μας τοῦ πατρός· εἰ σφαγείς
ᾤχετο, εἰ ἄταφος ἔῤῥιπται, εἰ μὴ τῆς νενομισμένης τετύχηκεν ἐσίας, εἰ μὴ τὰ εἰκότα τεθρήνηται, ταῦτα δὴ τὰ τῶν μικρολόγων καὶ μικροψύχων,
τί τῆς θείας ἐκείνης ψυχῆς καὶ μεγαλοψυχίας;
Ούκουν οὐδ᾽ ἤκουσέ μου τις, οὐδ᾽ ἀκούσεται, τὸν
τοιοῦτον ὀδυρομένου, οὐδ᾽ ἐν δεινῷ τιθεμένου τὸν
τρόπον τῆς τελευτῆς. 'Αλλ' ἐκεῖνον μὲν ἐπὶ πᾶσι
ἡγοῦμαι τε καὶ ὀνομάζω μακάριον, καὶ μνήμης
μαρτυρικῆς ἀξιῶ, οὕτως ὑπὲρ εὐσεβείας ἀπολελοι
Talis igitur cum mihi fuerit pater: si etiam
trucidatus periit, si inhumatus projectus fuit, si
justis exsequiis caruit, si non de more defletus
est, quid hæc, quæ homines in parvis rebus occupati, et pusillo animo præditi, reputare solent,
ad illam divini animi altitudinem attinent? Quo.
circa nec audita est vox mea ab ullo, nec audietur,
hune talem deplorantis et dolenter mortis genus
ferentis. Quinimo, in his omnibus illum et existimo
et nomino beatum: parique cum martyribus mc..
col. 1063–1064page 23 of 26
PG 160:1063νηπότα τῆς τελευτῆς τῷ πατρὶ, μηδὲ ἄξιον κρι θέντα, παραπλησίως ἐκείνῳ τοῦ ζῆν ἔξω γενέσθαι, ἵνα δὴ μὴ ἄμισθος ὁ τρόπος μοι τῆς τελευτῆς ἦν, τοῦ τε φορτίου τῶν παθῶν ὑποτεμνόμενος, καὶ τῶν ἀλγεινῶν τῶν μετὰ ταῦτα ἀπαλλαττόμενος, & τε υπέστην ἐς δεῦρο, καὶ ἅπερ ἐν τοιούτῳ καιρῷ ὑπο στήσομαι. Οὐ γὰρ οὐδ᾽ ἐλπὶς ἡμῖν λοιπὸν οὐδενὸς τεύξεσθαι χρηστοτέρου. Οὕτω τὰ Χριστιανῶν ἄγαν νοσεῖ, ὅτι τὸ Χριστιανῶν ὄνομα περικείμενοι, τὴν τοῦ ὀνόματος παντάπασιν ήρνηνται δύναμιν, ἐκεῖνα πάντες τολμώντες & τὴν τοῦ Θεοῦ κινεῖ ἀγανάκτησιν, ἵνα, ἐν εὐεργετοῦντα, καὶ ποικίλως θεραπεύον τα, οὐκ ἐπέγνωσαν, τοῦτον δίκας εἰσπραττόμεναι ἐπιγνοῖεν, ὧν ἀμεταμελήσως πλημμελούντες οὐκ πίτα τὸ ζῆν. Ἐμαυτὸν δὲ ἀποδύρομαι, μὴ κεκοίνω έπεστρέφοντο· οὐδ' ἐν τῷ μαστίζειν πατρικῶς τοῦ Ο λυσιτελοῦς ἀφιστάμενον· ὅς δὴ καθόλου λόγος, πά σης μάστιγος κινουμένης, θεόθεν, ή περιαιρούσης τὴν κακίαν, ἢ τοὺς πλημμελοῦντας ἐπανορθούσης τε καὶ ἀνακτωμένης. Καίτοι οὐδὲ μαστιζόμενοι ε πλείονες, οὐχ αἱροῦνται σωφρονέστεροι γενέσθαι, καθάπαξ ἑαυτοῦ τῷ τοῦ πάθους ἀνιάτῳ ἐκδεδωχή. τες. Διὸ καὶ τῶν τοιούτων ἔστιν όσημέραι, καὶ το σούτων πειρᾶσθαι δεινῶν. Εμαυτὸν μὲν οὖν εἰκό τως ἀποκλαίομαι ἐπὶ τούτοις· τὸν δὲ πατέρα τοῖς μαρτυρικῶς ἀπολελοιπότι τὸν βίον ἐντάττω οὐ τῷ τρόπῳ μόνον τῆς τελευτῆς, ἀλλὰ καὶ τῇ καθαρότητι τοῦ βίου, καὶ τῇ πρὸς αὐτὴν ἐκ μακροῦ κα ρασκευῇ τῆς ψυχῆς. Καὶ οὕτως αὐτοῦ μνήμην ποι οῦμαι, καὶ τὴν ἡμέραν τιμῶ, ἥτις ἐκεῖνον εἶδε μαχαίρας έργον γεγενημένον μαχαίρας, ή δεινών ἀφορήτων ἀπήλλαξεν, ἢ τοῖς μάρτυσι συνηρίθμη. σεν, ήπερ, ὡς εἰκὸς, περιέστεψεν αἰωνίως, καὶ ἱερές καὶ ἱερεῖον τῷ ἀληθινῷ καὶ μόνῳ ἀρχιερεῖ Χριστῷ τῷ Θεῷ παρέστησεν· ὃν ἐπόθει καὶ ἔπνει, ᾧπερ ἔξη, οὗπερ τέθνηκεν· πρὸς ὃν ἀνέλυσεν, ᾧ σύνεστι θύτης πρότερον, καὶ θῦμά τε τελευταῖον, ὁ αὐτὸς γεγονώς. ᾿Αλλὰ τῷ μὲν τοιούτῳ πάνυ καλῶς ἡ μεταφοίτησις εἰς τὰ ἐκεῖσε ἀγαθά· ἡμῖν δὲ, ὅσοι περίεσμεν, ὅτι τὴν πικρὰν φέροντες δουλείαν, πάντα πάντη δυστυχῶς ἔχει. Καὶ τὰ μὲν κοινὰ πᾶσιν, ὅσα ἔκαστος ἔπαθεν, ἐν τῷ παρόντι οδύρεσθαι, καὶ ἐπεκδιηγεί σθαι περιττόν· εἰ δὲ τὰ οἰκεῖα ποιήσομαι θρήνον, κοινὰ καὶ ταῦτα πᾶσιν εἶναι συμβαίνει· ὅτι δὴ τη αὐτὸ κοινῇ πάντε; πεπόνθαμεν πένθος. Πάντα ἡμῖν ἁθρόον ᾤχετο τὰ καλά. Ἡ πατρὶς ἐάλω, πόλι; οὐ κατὰ τὰς ἐν γῇ πόλεις ἁπάσας, ἀλλὰ σχεδόν ἀνθρωπίνης κρείττων χειρός. Η αὐτή, μεγάλη τε καὶ καλὴ θέσει καὶ χάρισι διαλάμπουσα, καὶ εἰπεῖν τῶν ἐν γῇ πασῶν μεγίστη τε καὶ καλλίστη· ἢν μόνην πάντες δι' αἰῶνος ἤλπιζόν τε καὶ ἐπίστευον ἀνάλωτον ἐκ πάντων διαγενήσεσθαι· ᾗ μετὰ Θεὸν τὴν ἑαυτῶν σω τηρίαν ἐπίστευον ἅπαντες. ἣν ὀφθαλμόν τις προτει πὼν τῆς γῆς, ἡ καρδίαν τοῦ προσήκοντος οὐκ ἀπε νεχθήσεται· ἐφ' ᾗ πᾶσι μέγα φρονείν ἦν· καὶ ἧς τὸ κληθῆναι πολίτην οὐχ ἡ τυχοῦσα ὑπόθεσις εἰς λό γον φιλοτιμίας· ἡ τοιαύτη τοίνυν ἡμῖν ἐάλω, καὶ
MATTHEI CAMARIOTA
νηπότα τῆς τελευτῆς τῷ πατρὶ, μηδὲ ἄξιον κρι
θέντα, παραπλησίως ἐκείνῳ τοῦ ζῆν ἔξω γενέσθαι,
ἵνα δὴ μὴ ἄμισθος ὁ τρόπος μοι τῆς τελευτῆς ἦν,
τοῦ τε φορτίου τῶν παθῶν ὑποτεμνόμενος, καὶ τῶν
ἀλγεινῶν τῶν μετὰ ταῦτα ἀπαλλαττόμενος, & τε
υπέστην ἐς δεῦρο, καὶ ἅπερ ἐν τοιούτῳ καιρῷ ὑποστήσομαι. Οὐ γὰρ οὐδ᾽ ἐλπὶς ἡμῖν λοιπὸν οὐδενὸς
τεύξεσθαι χρηστοτέρου. Οὕτω τὰ Χριστιανῶν ἄγαν
νοσεῖ, ὅτι τὸ Χριστιανῶν ὄνομα περικείμενοι, τὴν
τοῦ ὀνόματος παντάπασιν ήρνηνται δύναμιν, ἐκεῖνα
πάντες τολμώντες & τὴν τοῦ Θεοῦ κινεῖ ἀγανάκτη
σιν, ἵνα, ἐν εὐεργετοῦντα, καὶ ποικίλως θεραπεύον
τα, οὐκ ἐπέγνωσαν, τοῦτον δίκας εἰσπραττόμεναι
ἐπιγνοῖεν, ὧν ἀμεταμελήσως πλημμελούντες οὐκ
moria dignum judico, qui ita fortiter pro pietate & πίτα τὸ ζῆν. Ἐμαυτὸν δὲ ἀποδύρομαι, μὴ κεκοίνω
Christiana vitam proruderit. De me potius deploro,
qui non socius ei mortis fuerim nec dignus habitas ut cum illo similiter e vita abirem: ut ne hic
moriendi modus mihi præmio caruisset, ut sic onere ærumnarum liberatus essem, et insequentium
dolorum sensu privatus quos et huc usque passus
sum, et posthac talibus temporibus patiar. Nam ne
spes quidem ulla melioris deinceps fortunæ relicta
est. Adeo quippe res Christiana prostrata jacet at
illi qui Christianorum nomen gerunt, hujus vim
prorsus abnegaverint, dum ea cuncti audent quæ
Deum ad indignationem provocant: ut, cujus beneficia et multiplicem sanandi bonitatem non agnoverunt, ejus iram justas poenas de peccatis, a quibus penitentiam agendo se avertere noluerunt, έπεστρέφοντο· οὐδ' ἐν τῷ μαστίζειν πατρικῶς τοῦ
exigentis, cognoscant: qui tamen ne inter puniendum quidem, paternum animum a nostra utilitate
avertit: quæ certe in universum ratio est omnis
virgæ, quan Deus concutit: duun aut vitia aniputal, aut peccatores corrigit et reducit. Quamquam
ne flagellati quidem plerique ad meliorem mentem
redire volunt, plane vitiis se dédentes, ita ut sint
incurabiles. Quid ergo mirum sit, talibus quotidie
tantisque subjici malis? De me itaque merito lamentor ob hæc, patrem vero in numerum eorum qui
martyrio reliquerunt vitam, refero, non modo propter genus mortis, sed etiam propter vitæ innocentiam et longam animæ præparationem ad illam. Hac
ergo cogitatione nemoriam ejus usurpe diemque
illum honoro qui gladio peremptum vidit: gladio, Ο
qui intolerandis eum malis liberavit, qui in sanctos
martyres retulit qui, ut credere par est, ei et coronam æternam imposuit, et sacerdotem victima
que vero unicoque Pontifici Christo Deo adduxit:
quem desiderabat et spirabat, cui vivebat, pro
quo obiit; ad quem tanquam e diversorio discessit,
cum quo versatur: idem antea sacerdos, idem
postremo nunc victima.
Illi sane, tali viro, bene consultum est, qui ad
coelestia bona transierit: nobis vero, qui in miserrima servitute relicti sumus, omnia se omnes in
partes male habent. Et quidem illa quæ communiter
omnes et singuli passi sumus, in præsentia cominemorando deplorare supervacaneum est. Si vero aul
propria et domestica convertam luctum, hæc quoque communis omnium querela est, quod a communione hujus luctus exclusus sit nemo. Cuncta nobis
præsidia et ornamenta simul uno impetu erepta
sunt. Patria capta est, cujus urbs in terris, similis
nulla, sed ejusmodi quæ non humana potuerit exstrui manu. Eadem, magnitudine et pulchritudine
præstabilis, situ et venustate splendens: quam
affirmare omnium uspiam urbium maximam pulcherrimamque ausim, quam unam omnes sperabant
et credebant, in perpetuam ab omnibus mansurain
inexpugnabilem, cui secundum Deum, universi
salutem credebant suam: quæ si oculus appelletur
orbis terræ, aut cor, a vero non aberretur, de qua
λυσιτελοῦς ἀφιστάμενον· ὅς δὴ καθόλου λόγος, πάσης μάστιγος κινουμένης, θεόθεν, ή περιαιρούσης
τὴν κακίαν, ἢ τοὺς πλημμελοῦντας ἐπανορθούσης τε
καὶ ἀνακτωμένης. Καίτοι οὐδὲ μαστιζόμενοι ε
πλείονες, οὐχ αἱροῦνται σωφρονέστεροι γενέσθαι,
καθάπαξ ἑαυτοῦ τῷ τοῦ πάθους ἀνιάτῳ ἐκδεδωχή.
τες. Διὸ καὶ τῶν τοιούτων ἔστιν όσημέραι, καὶ το
σούτων πειρᾶσθαι δεινῶν. Εμαυτὸν μὲν οὖν εἰκό
τως ἀποκλαίομαι ἐπὶ τούτοις· τὸν δὲ πατέρα τοῖς
μαρτυρικῶς ἀπολελοιπότι τὸν βίον ἐντάττω οὐ τῷ
τρόπῳ μόνον τῆς τελευτῆς, ἀλλὰ καὶ τῇ καθαρό
τητι τοῦ βίου, καὶ τῇ πρὸς αὐτὴν ἐκ μακροῦ κα
ρασκευῇ τῆς ψυχῆς. Καὶ οὕτως αὐτοῦ μνήμην ποι
οῦμαι, καὶ τὴν ἡμέραν τιμῶ, ἥτις ἐκεῖνον εἶδε
μαχαίρας έργον γεγενημένον μαχαίρας, ή δεινών
ἀφορήτων ἀπήλλαξεν, ἢ τοῖς μάρτυσι συνηρίθμη.
σεν, ήπερ, ὡς εἰκὸς, περιέστεψεν αἰωνίως, καὶ ἱερές
καὶ ἱερεῖον τῷ ἀληθινῷ καὶ μόνῳ ἀρχιερεῖ Χριστῷ τῷ
Θεῷ παρέστησεν· ὃν ἐπόθει καὶ ἔπνει, ᾧπερ ἔξη,
οὗπερ τέθνηκεν· πρὸς ὃν ἀνέλυσεν, ᾧ σύνεστι·
θύτης πρότερον, καὶ θῦμά τε τελευταῖον, ὁ αὐτὸς
γεγονώς.
᾿Αλλὰ τῷ μὲν τοιούτῳ πάνυ καλῶς ἡ μεταφοίτη
σις εἰς τὰ ἐκεῖσε ἀγαθά· ἡμῖν δὲ, ὅσοι περίεσμεν,
ὅτι τὴν πικρὰν φέροντες δουλείαν, πάντα πάντη
δυστυχῶς ἔχει. Καὶ τὰ μὲν κοινὰ πᾶσιν, ὅσα ἔκαστος
ἔπαθεν, ἐν τῷ παρόντι οδύρεσθαι, καὶ ἐπεκδιηγεί
σθαι περιττόν· εἰ δὲ τὰ οἰκεῖα ποιήσομαι θρήνον,
κοινὰ καὶ ταῦτα πᾶσιν εἶναι συμβαίνει· ὅτι δὴ τη
αὐτὸ κοινῇ πάντε; πεπόνθαμεν πένθος. Πάντα ἡμῖν
ἁθρόον ᾤχετο τὰ καλά. Ἡ πατρὶς ἐάλω, πόλι; οὐ
κατὰ τὰς ἐν γῇ πόλεις ἁπάσας, ἀλλὰ σχεδόν άνθρω
πίνης κρείττων χειρός. Η αὐτή, μεγάλη τε καὶ καλὴ
θέσει καὶ χάρισι διαλάμπουσα, καὶ εἰπεῖν τῶν ἐν γῇ
πασῶν μεγίστη τε καὶ καλλίστη· ἢν μόνην πάντες
δι' αἰῶνος ἤλπιζόν τε καὶ ἐπίστευον ἀνάλωτον ἐκ
πάντων διαγενήσεσθαι· ᾗ μετὰ Θεὸν τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν ἐπίστευον ἅπαντες. ἣν ὀφθαλμόν τις προτει
πὼν τῆς γῆς, ἡ καρδίαν τοῦ προσήκοντος οὐκ ἀπενεχθήσεται· ἐφ' ᾗ πᾶσι μέγα φρονείν ἦν· καὶ ἧς τὸ
κληθῆναι πολίτην οὐχ ἡ τυχοῦσα ὑπόθεσις εἰς λόγον φιλοτιμίας· ἡ τοιαύτη τοίνυν ἡμῖν ἐάλω, καὶ
col. 1065–1066page 24 of 26
PG 160:1065τηλικαύτη, πατρίς· ἡ Ῥωμαίων ἐκποδὼν βασιλεία βασιλεία, τὸ σεμνὸν καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα. Τὸ τῆς Εκκλησίας Ενθεόν τε καὶ ὑψηλὸν καταβέβληται σχῆμα· ὁ ἀπὸ γῆς ὕμνος Θεῷ ἀναπεμπόμενοι, τῇ ἀγγελικῇ προσαμιλλώμενος πολιτεία καὶ μελωδία, κατεσιγάσθη. Οἱ ναοὶ οἱ θεῖοι κατεστράφησαν, τὰ θυσιαστήρια βεβεβήλωται, καταπατήθη τὰ ἱερά. Η πολιὰ καταπεφρόνηται, ή νεότης διέφθαρται. Τῶν ἐν ἡλικίᾳ τὸ πλέον μαχαίρας (φεύ!) έργου γεγόνασιν· οἱ δὲ δουλεία διακαρτερούσιν αἰσχρᾷ. Δί γυναῖκες, ἐν ἀτιμίᾳ· τῶν παίδων, οὐ τὸ θῆλυ μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ἄῤῥεν, ανασελγαίνειν αὐτῷ τοὺς βαρβάρους ἐκδέδοται. Τὸ δὲ καὶ πρὸς τὴν ἀσέβειαν ἐλεεινῶς μετατέθειται. Τὰ πάντα ἐν ἀπωλείᾳ, ἐν ἀτιμίᾳ τὰ τίμα. Ο βοηθήσων οὐδείς. Ἡ σύμπασα πλήρης τῶν ἐκ τῆς ἡμετέρας πόλεως προσαιτούντων, καὶ πᾶσιν ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῖν τὰ δεινά. Πάντες ἡμῶν τὰς συμφορὰς ἐλεοῦντε;, οδύρονται· οὐ δύναται δὲ παραμυθήσεσθαι ὅμως οὐδείς. Επιχαίρουσιν οἱ βάρ βαροι τῇ ἀπωλείᾳ ἡμῶν· τρυφήν ποιοῦνται τὰξ ἡμῶν συμφορά;· έγκαυχῶνται τῇ ἑαυτῶν ἀσεβείᾳ τῆς ἡμετέρας εὐσεβείας κατεξανίστανται· ενυβρίζοντ ἡμῶν τοῖς σεμνοίς. Τὸ τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν ἡμῶν και κίαν όνομα βλασφημεῖται. ᾿Αλαλάζουσι κατὰ τῆς ἡμετέρας θρησκείας. Οὗ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ τὴν ἀλη θινὴν λατρείαν ἐκτελοῦμεν ἡμεῖς, ἐνταῦθα νῦν ἑστὼς τὸ τῆς ἐρημώσεως βδέλυγμα καθορᾶται. Η Χριστιανών πόλις ἤδη τῶν ἀσεβῶν· οὐκ ἔτι με γάλη ἐπ' ἀγαθοῖς, ἀλλὰ μεγίστη ἐν συμφοραῖς. Οσῳ λαμπροτέρα ἦν, τοσούτῳ νῦν ἀθλία καθέστη ο κεν. Οὐδὲν αὐτῆς μακαριώτερον πρότερον, οὐδὲν ἐλεεινότερον νῦν ἐξὴν αὐτὴν καὶ οὐρανῷ παραβάλλειν· ὡς ἥλιον, καὶ σελήνην, καὶ ἀστέρας, τὰ ποικίλα τῶν ναῶν, καὶ τῶν ἄλλων περιβλέπτων οικημάτων προβαλλομένην κάλλη τε καὶ μεγέθη, πάντων ἀσύγ κριτα άλλων. Ἀλλὰ νῦν οὐκ οἶδ', ὅ τι τις αὐτὴν εἰπὼν, οὐκ ἀπενεχθήσεται τοῦ προσήκοντος. Πάντα γὰρ αὐτῇ λοιπὸν ἁρμόζει τὰ χείρω. Αμείνω ἂν ἦν, εἰ πύρ αὐτὴν κατανεμήθη, ἡ ὕδωρ ἐπέκλυσεν, ἢ σεισμές κατηδάφισεν, αὐτοῖς πολίταις, καὶ πᾶσιν ἅμα τιμίοις τε καὶ σεμνοῖς, ἢ σωζομένη τε ἔτι, καὶ ἐπὶ γῆς ὁρωμένη, ἄνευ ὧν εἶχε τιμίων τε καὶ και λῶν. Μέγα Χριστιανοῖς ὄνειδος, ὅσῳ πρὶν φιλοτιμία μεγάλη. Πάσης ἐλπίζουσι καταδραμείσθαι τῆς οἰ κουμένης οἱ ταύτην ἐκπολιορκήσαντες, καὶ εἰκότως. “ν γὰρ μόνην δι' αἰῶνος ἡγοῦντο ἀνάλωτον ἔσεσθαι, ὡς κρείττω ἢ κατὰ τὰς ἐν γῇ πόλεις ἁπάσας, ἃς ἀνθρωπίνη χεὶρ ἤγειρεν, εἰ αὕτη νῦν αὐτοῖς ἤδη παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα πεπόρθηται, τί λοιπὸν τῶν πάντων ἀνέλπιστον; Οθεν καὶ μέγα κατὰ πάντων φρονοῦσι, καὶ μετὰ φρονήματος μεγάλου και φορᾶς ἀνυποίστου πᾶσιν ἐπίασιν. Η ταύτης κατάπτωσις τὸ πάντων καταβέβληκε φρόνημα· καὶ περὶ ἑαυτῶν λοιπὸν δεδίασι πάντες. Οὐκέτι οὐδεὶς τῇ ἑαυτοῦ ἐλευθερίᾳ θαῤῥεῖ· πάντες αὐτοὺς ἐπιδραμεῖσθαι τὸν βάρβαρον προσδοκῶσιν. Οθεν καὶ οἱ μὲν τῷ δέει φόρους τελοῦσιν αὐτῷ, οὐδ' οὕτω πάνυ θαῤῥεῖν ἔχιν τες· οἱ δ' ἔτοιμοι τοῦτο ποιεῖν, εἰ μή προανάρπα σθεῖεν τῆς γῆς. Ως πυρὸς ῥύμην, ὕλην πολλὴν καὶ
!
LAMENTATIO DE CPOLI CAPTA.
τηλικαύτη, πατρίς· ἡ Ῥωμαίων ἐκποδὼν βασιλεία· nemini non gloriari licebat, in qua civem ascriptum
βασιλεία, τὸ σεμνὸν καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα. Τὸ τῆς
Εκκλησίας Ενθεόν τε καὶ ὑψηλὸν καταβέβληται
σχῆμα· ὁ ἀπὸ γῆς ὕμνος Θεῷ ἀναπεμπόμενοι, τῇ
ἀγγελικῇ προσαμιλλώμενος πολιτεία καὶ μελωδία,
κατεσιγάσθη. Οἱ ναοὶ οἱ θεῖοι κατεστράφησαν, τὰ
θυσιαστήρια βεβεβήλωται, καταπατήθη τὰ ἱερά. Η
πολιὰ καταπεφρόνηται, ή νεότης διέφθαρται. Τῶν
ἐν ἡλικίᾳ τὸ πλέον μαχαίρας (φεύ!) έργου γεγόνα
σιν· οἱ δὲ δουλεία διακαρτερούσιν αἰσχρᾷ. Δί γυναί
κες, ἐν ἀτιμίᾳ· τῶν παίδων, οὐ τὸ θῆλυ μόνον, ἀλλὰ
καὶ αὐτὸ τὸ ἄῤῥεν, ανασελγαίνειν αὐτῷ τοὺς βαρβά
ρους ἐκδέδοται. Τὸ δὲ καὶ πρὸς τὴν ἀσέβειαν ἐλεει
νῶς μετατέθειται. Τὰ πάντα ἐν ἀπωλείᾳ, ἐν ἀτιμίᾳ
τὰ τίμα. Ο βοηθήσων οὐδείς. Ἡ σύμπασα πλήρης
τῶν ἐκ τῆς ἡμετέρας πόλεως προσαιτούντων, καὶ
πᾶσιν ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῖν τὰ δεινά. Πάντες ἡμῶν
τὰς συμφορὰς ἐλεοῦντε;, οδύρονται· οὐ δύναται δὲ
παραμυθήσεσθαι ὅμως οὐδείς. Επιχαίρουσιν οἱ βάρ
βαροι τῇ ἀπωλείᾳ ἡμῶν· τρυφήν ποιοῦνται τὰξ ἡμῶν
συμφορά;· έγκαυχῶνται τῇ ἑαυτῶν ἀσεβείᾳ τῆς
ἡμετέρας εὐσεβείας κατεξανίστανται· ενυβρίζοντ
ἡμῶν τοῖς σεμνοίς. Τὸ τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν ἡμῶν και
κίαν όνομα βλασφημεῖται. ᾿Αλαλάζουσι κατὰ τῆς
ἡμετέρας θρησκείας. Οὗ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ τὴν ἀληθινὴν λατρείαν ἐκτελοῦμεν ἡμεῖς, ἐνταῦθα νῦν
ἑστὼς τὸ τῆς ἐρημώσεως βδέλυγμα καθορᾶται. Η
Χριστιανών πόλις ἤδη τῶν ἀσεβῶν· οὐκ ἔτι με
γάλη ἐπ' ἀγαθοῖς, ἀλλὰ μεγίστη ἐν συμφοραῖς.
Οσῳ λαμπροτέρα ἦν, τοσούτῳ νῦν ἀθλία καθέστη ο
κεν. Οὐδὲν αὐτῆς μακαριώτερον πρότερον, οὐδὲν
ἐλεεινότερον νῦν ἐξὴν αὐτὴν καὶ οὐρανῷ παραβάλλειν· ὡς ἥλιον, καὶ σελήνην, καὶ ἀστέρας, τὰ ποικίλα
τῶν ναῶν, καὶ τῶν ἄλλων περιβλέπτων οικημάτων
προβαλλομένην κάλλη τε καὶ μεγέθη, πάντων ἀσύγ
κριτα άλλων. Ἀλλὰ νῦν οὐκ οἶδ', ὅ τι τις αὐτὴν
εἰπὼν, οὐκ ἀπενεχθήσεται τοῦ προσήκοντος. Πάντα
γὰρ αὐτῇ λοιπὸν ἁρμόζει τὰ χείρω. Αμείνω ἂν ἦν,
εἰ πύρ αὐτὴν κατανεμήθη, ἡ ὕδωρ ἐπέκλυσεν, ἢ
σεισμές κατηδάφισεν, αὐτοῖς πολίταις, καὶ πᾶσιν
ἅμα τιμίοις τε καὶ σεμνοῖς, ἢ σωζομένη τε ἔτι, καὶ
ἐπὶ γῆς ὁρωμένη, ἄνευ ὧν εἶχε τιμίων τε καὶ και
λῶν. Μέγα Χριστιανοῖς ὄνειδος, ὅσῳ πρὶν φιλοτιμία
μεγάλη. Πάσης ἐλπίζουσι καταδραμείσθαι τῆς οἰ
κουμένης οἱ ταύτην ἐκπολιορκήσαντες, καὶ εἰκότως.
“ν γὰρ μόνην δι' αἰῶνος ἡγοῦντο ἀνάλωτον ἔσεσθαι,
ὡς κρείττω ἢ κατὰ τὰς ἐν γῇ πόλεις ἁπάσας, ἃς
ἀνθρωπίνη χεὶρ ἤγειρεν, εἰ αὕτη νῦν αὐτοῖς ἤδη
παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα πεπόρθηται, τί λοιπὸν τῶν
πάντων ἀνέλπιστον; Οθεν καὶ μέγα κατὰ πάντων
φρονοῦσι, καὶ μετὰ φρονήματος μεγάλου και φορᾶς
ἀνυποίστου πᾶσιν ἐπίασιν. Η ταύτης κατάπτωσις
τὸ πάντων καταβέβληκε φρόνημα· καὶ περὶ ἑαυτῶν
λοιπὸν δεδίασι πάντες. Οὐκέτι οὐδεὶς τῇ ἑαυτοῦ
ἐλευθερίᾳ θαῤῥεῖ· πάντες αὐτοὺς ἐπιδραμεῖσθαι τὸν
βάρβαρον προσδοκῶσιν. Οθεν καὶ οἱ μὲν τῷ δέει
φόρους τελοῦσιν αὐτῷ, οὐδ' οὕτω πάνυ θαῤῥεῖν ἔχιντες· οἱ δ' ἔτοιμοι τοῦτο ποιεῖν, εἰ μή προανάρπα
σθεῖεν τῆς γῆς. Ως πυρὸς ῥύμην, ὕλην πολλὴν καὶ
PATROL GR. CLX.
esse, non parum argumenti ad commendationem
gloriamque habebat. llla igitur talis ac tanta patria
nostra capta est: Romanorum sublatum est imperium: imperii decus, et re et nomine venerandum.
Ecclesiæ divina et sublimis dejecta est species:
hymnnus, qui e terra sursum ad Deum mittebatur,
et cum angelica certabat vita et cantu, consiluit.
Templa Dei eversa sunt, altaria profanata, sacra
conculcata. Canities contempta est, juventus disper
dita. Qui per ætatis vigorem arma ferre potuerunt,
corum pars major ferro concisa jacet, alii servitutem turpem tolerant. Matronæ dedecoratæ. Ex
prole, nou feinine tantum, sed masculi etiam, libfdini barbarorum dediti. Horum multi quoque ad
impium Malometi cultum conversi. Cuncta al
interitum redacta ad ignominiamque honorata
erant, nec qui succurrat quisquam. Terrarum orbis
hominum ex nostra civitate dispersorum et mendicando victum quærentium plenus; in omnium
nostrum oculis ærumnæ positæ. Omnes, excidium
nostrum miserantes, plorant, sed nemo consolari
miserias potest. Insultant barbari nostra perni
clei, ludos faciunt nostras calamitates, in sua impietate gloriantur, in religionem nostraun piam insurgunt, contumeliis in nostras res honestas et
sanctas invehuntur. Sanctum Del nomen, propter
vitiositatem nostram, male audit. Vociferantur
contra nostram religionem. Quibus in locis vero
Deo verum nos cultum præstabamus, ibi nunc desolationis abominatio stans conspicitur. Christianorum antea urbs nunc impiorum urbs est: non
jam amplius magna rebus bonis et laetis, sed calamitatibus et miseriis maximns. Quo splendidior olim
eral, tanto nunc miserior redacta est. Quemadmodum nikil illa beatius antea, ita contra nihil nuwe
eadem miserius. Poterat ipsa vel colo comparari,
utpote quæ tanquam sole et luna et steilis, varia
tempiorum et aliorum ædificiorum splend.dorum
pulchritudine et amplitu:line, omnibus alifs extra
omnem comparationis aleam antestaret. Nnne vero
nescio quid de ipsa dici queat ut non aberretur a
vero. Cuncta namque deteriora deinceps in canı
quadrant. Præstaret eam incendio consuniptam
esse, aut inundatione aquarum abreptam, aut terræ motu humi prostratam, quam adhuc exstare, et
in terra conspici, dignitate sua et ornamentis spoliatam. Magna Christiano nomini ignominia ex ejus
amissione accidit, quanto scilicet antea salus ejus
majori gloriæ erat. Non jam dubitant, qui ipsam
expugnaverunt, in totum terrarum orbem excursiones facere eumque subjicere. Quam etenim solam
in omne sæculum invictam existimabant, ut cæteris
in terra urbibus humana manu exstructis præcellentem omnibus, cum hæc jam ab ipsis præter
oiwnein spem capta et direpta sit, quid deinceps
omnium se non subacturos sperent? Unde quoque
magnos conceperunt animos, minasque contra universos spirant, et magna contemptione eorum im34
col. 1067–1068page 25 of 26
PG 160:1067συνηρεφή νεμηθέντος, οὕτως οὐδὲ τὴν βαρβαρικήν κατὰ πάντων ἔφοδον οὐ δύναται οὐδεὶς ἐπισχεῖν. 'Δεὶ μείζοσι βάρβαρος έγχειρεί, καὶ τὴν ἐπιθυμίες εἰς τὰ γῆς πέρατα παρατείνει· καὶ ὄρος αὐτῷ τοὺς ἐπὶ τῷ πάντα κατατρέχειν οὐδείς. Πάντες δὲ κα επτήχασι· καὶ τοῦ καθ' ἑαυτὸν φροντίζων έκαστος, κάθηνται, τὸ μέλλον ἀποσκοπούντες, δέον ὁρμα, σύστημα γενομένους ἕν, αὐτὸν κοινῇ πάντας ἀμέ νασθαι, καὶ δίκην παρ' αὐτοῦ λαβεῖν, ὧν εἰς Χρισ στιανοὺς καὶ τὸ Χριστοῦ ὄνομα, καὶ ύβριζε καὶ ὑβρίζων καθεκάστην οὐ παύεται. ᾿Αλλὰ τοῦτό γε οὔτ᾽ ἐμέλησέ πω οὐδενὶ, οὔτε μελήσει, πλὴν εἰ θεός θελήσει, ἀξίων γινομένων ἡμῶν. Καὶ ἔκαστος τοῦτο παρακερδαίνει, τὸ τοῖς δεινοῖς ὕστερος ἡγεῖσθαι ταμιευθήσεσθαι, ἐξαπατῶν ἑαυτὸν τῇ ιδιοπραγία, καὶ τῇ ἀπωλείᾳ τῶν ἄλλων, ἢ καὶ τῷ μὴ ἂν ἤξειν ποτὲ καὶ εἰς αὐτὸν οἴεσθαι τὰ δεινά· ἢ τότε δια νοούμενος διεγερθῆναι τε καὶ ἀμύνασθαι, ὅτε καὶ ἐπ' αὐτὸν ὁ βάρβαρος ἴῃ· πρὶν δὲ τοῦτο γενέσθαι, μηδ' ἂν εἴ τι καὶ γένοιτό ποτε διεγερθησόμενο οὐδὲ τοῦτον γοῦν οὐδενὸς λογιζομένου, μὴ προαναρπασθῆναι φθάσαι, πρίν τινα σχεδόν λαβεῖν αίσθησιν τῶν δεινῶν. Τοῦτο δ' ἑκάστοις ποιεῖ ἡ τε ἄλλη πᾶσα, ᾗ συζῶσιν, ἀβελτηρία, καὶ τὸ δι' αὐτὴν τὴν τῶν πολλῶν ἀγάπην ψυγῆναι, καὶ ἐξαφανίσαι τὸν ἐπὶ τῆς πίστεως ζῆλον. Εἰ δ' ἕκαστος, ἀποστρεφόμενος τὰ πονηρὰ ἔργα, τὰ τῶν Χριστιανῶν ἑκάστου ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν πάθη ίδια ελογίζετο, καὶ ζῆλον ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ ὀνόματος ἀνελάμβανε πρέποντα, μὴ ἄλλα ἄλλοις ἐγκαλῶν, οἷς οὐ θέμις· οὐ μόνον οὐκ ἂν αὐτοὶ τὸν βάρβαρον ἐδεδίεσαν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν᾿ ἡμεῖς γε τηλικαύτη περιεπεπτώκει μεν συμφορά, καὶ δίκην τὴν ἀξίαν πάλαι ἂν ὁ βάρβαρος ἐδεδώκει. Νῦν δὲ διὰ τὸ μηδένα τοῦ προσήκοντος ἐθελῆσαι γενέσθαι, καὶ τὴν θείαν ἐγκαταλιπεῖν ἡμᾶς πρόνοιαν, εκόντας ἀποσχοινισθέντας αὐτῆς, ἐπὶ πολλῆς τε τοῦ κωλύ σοντο; ἐρημίας, ἢ καὶ ὅλως τοῦ ἀμυνομένου, τήν τε πόλιν ἡμῶν (εἴη δὲ καὶ κοινὴν πατρίδα τῶν Χρι στιανῶν ἁπάντων εἰπεῖν ὁ βάρβαρος κατεστρέψατο, ἡμᾶς τε ἐξηνδραποδίσατο, καὶ πάντα διέθηκε τα δεινότατα, καὶ τοῖς λοιποῖς μετά πολλοῦ τοῦ θρά σους καὶ μεγάλου ἐπέρχεται. Διὰ ταῦτα καὶ ὀδύρομαι, καὶ δακρύω, καὶ τοῦ δακρύειν οὐ παύσομαι, ἕως ἂν τὴν τῶν ἀσεβῶν κατὰ Χριστιανῶν εὐημερίες ὁρῶ. Επιτείνει δέ μοι τὸ πάθος καὶ τὸ ἐπὶ τοῖς οἰκείοις καὶ συγγενέσι γεγενημένον. "Αλλος γὰρ ἄλλῃ, οὐκ οἷς όπη γῆς, διεσπάρησαν ἕκαστος. Οἱ δὲ καὶ τὴν ἀμώμητον πίστιν ἤμειψαν, ἐπὶ τὴν ἀσέβειαν μετα θέντες. Καὶ τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας καθ᾽ ἕκαστον λέγειν οὐκ ἂν οἷός τε ἦν· ἀλλ᾽ ἀδελφιδῶν μοι τεσ σάρων, τῶν τριῶν, φεύ! μεταθεμένων δεινῶς, τῷ
MATTHE CAMARIOTE
petuque intolerando quosvis invadunt. Hujus priu- συνηρεφή νεμηθέντος, οὕτως οὐδὲ τὴν βαρβαρικήν
κατὰ πάντων ἔφοδον οὐ δύναται οὐδεὶς ἐπισχεῖν.
'Δεὶ μείζοσι βάρβαρος έγχειρεί, καὶ τὴν ἐπιθυμίες
εἰς τὰ γῆς πέρατα παρατείνει· καὶ ὄρος αὐτῷ τοὺς
ἐπὶ τῷ πάντα κατατρέχειν οὐδείς. Πάντες δὲ κα
επτήχασι· καὶ τοῦ καθ' ἑαυτὸν φροντίζων έκαστος,
κάθηνται, τὸ μέλλον ἀποσκοπούντες, δέον ὁρμα,
σύστημα γενομένους ἕν, αὐτὸν κοινῇ πάντας ἀμέ
νασθαι, καὶ δίκην παρ' αὐτοῦ λαβεῖν, ὧν εἰς Χρισ
στιανοὺς καὶ τὸ Χριστοῦ ὄνομα, καὶ ύβριζε καὶ
ὑβρίζων καθεκάστην οὐ παύεται. ᾿Αλλὰ τοῦτό γε
οὔτ᾽ ἐμέλησέ πω οὐδενὶ, οὔτε μελήσει, πλὴν εἰ θεός
θελήσει, ἀξίων γινομένων ἡμῶν. Καὶ ἔκαστος τοῦτο
παρακερδαίνει, τὸ τοῖς δεινοῖς ὕστερος ἡγεῖσθαι
ταμιευθήσεσθαι, ἐξαπατῶν ἑαυτὸν τῇ ιδιοπραγία,
¿cipis urbis ruina omnium animos dejecit et affixit,
ac proinde sibi metuunt omnes. Nemo amplius
libertati suæ confidit, sed cuncti a barbaro se invaɛum iri metuunt. Hinc fit ut partim eorum tributum ei pendant, qua ne ipsa quidem re se tutos
mansuros confidunt; alii vero hoc parati sunt
facere, nisi ante oppressi, de terra deleti fuerint.
Sicut euim ignis violentia passim ad omnem congestam obviamque materiam grassatur, ita barbaricum in omnes impetum nemo cohibere potest.
Semper ad majora barbarus cogitationes intendit,
cupiditatem suam ad extremna usque terræ extendit,
et quo minus in omnes cæco impetu incurrat, termino vetatur nulla. Ab altera parte, metu prostrali
sunt omnes, et pro se quisque solliciti, exspecta καὶ τῇ ἀπωλείᾳ τῶν ἄλλων, ἢ καὶ τῷ μὴ ἂν ἤξειν
ποτὲ καὶ εἰς αὐτὸν οἴεσθαι τὰ δεινά· ἢ τότε δια
νοούμενος διεγερθῆναι τε καὶ ἀμύνασθαι, ὅτε καὶ
ἐπ' αὐτὸν ὁ βάρβαρος ἴῃ· πρὶν δὲ τοῦτο γενέσθαι,
μηδ' ἂν εἴ τι καὶ γένοιτό ποτε διεγερθησόμενο
οὐδὲ τοῦτον γοῦν οὐδενὸς λογιζομένου, μὴ προαναρπασθῆναι φθάσαι, πρίν τινα σχεδόν λαβεῖν αίσθησιν
τῶν δεινῶν. Τοῦτο δ' ἑκάστοις ποιεῖ ἡ τε ἄλλη πᾶσα,
ᾗ συζῶσιν, ἀβελτηρία, καὶ τὸ δι' αὐτὴν τὴν τῶν
πολλῶν ἀγάπην ψυγῆναι, καὶ ἐξαφανίσαι τὸν ἐπὶ
τῆς πίστεως ζῆλον. Εἰ δ' ἕκαστος, ἀποστρεφόμενος
τὰ πονηρὰ ἔργα, τὰ τῶν Χριστιανῶν ἑκάστου ὑπὸ
τῶν ἀσεβῶν πάθη ίδια ελογίζετο, καὶ ζῆλον ὑπὲρ
τοῦ Χριστοῦ ὀνόματος ἀνελάμβανε πρέποντα, μὴ
ἄλλα ἄλλοις ἐγκαλῶν, οἷς οὐ θέμις· οὐ μόνον οὐκ ἂν
αὐτοὶ τὸν βάρβαρον ἐδεδίεσαν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν᾿ ἡμεῖς
γε τηλικαύτη περιεπεπτώκει μεν συμφορά, καὶ δίκην
τὴν ἀξίαν πάλαι ἂν ὁ βάρβαρος ἐδεδώκει. Νῦν δὲ
διὰ τὸ μηδένα τοῦ προσήκοντος ἐθελῆσαι γενέσθαι,
καὶ τὴν θείαν ἐγκαταλιπεῖν ἡμᾶς πρόνοιαν, εκόντας
ἀποσχοινισθέντας αὐτῆς, ἐπὶ πολλῆς τε τοῦ κωλύ
σοντο; ἐρημίας, ἢ καὶ ὅλως τοῦ ἀμυνομένου, τήν τε
πόλιν ἡμῶν (εἴη δὲ καὶ κοινὴν πατρίδα τῶν Χρι
στιανῶν ἁπάντων εἰπεῖν ὁ βάρβαρος κατεστρέψατο,
ἡμᾶς τε ἐξηνδραποδίσατο, καὶ πάντα διέθηκε τα
δεινότατα, καὶ τοῖς λοιποῖς μετά πολλοῦ τοῦ θρά
σους καὶ μεγάλου ἐπέρχεται. Διὰ ταῦτα καὶ ὀδύρο
μαι, καὶ δακρύω, καὶ τοῦ δακρύειν οὐ παύσομαι,
ἕως ἂν τὴν τῶν ἀσεβῶν κατὰ Χριστιανῶν εὐημερίες
ὁρῶ.
tione futuri, quonam res evasuræ sint, languentes
cessant, cum contra oporteret in unum conspirare
universos, communibusque opibus et armis hostem
populsare, ac penas scelerum quæ in Christianos
Christique nomen contumeliose et perpetravit et
quotidie perpetrare non desistit, de illo sumere. Sed
hoc nemini nunc curæ est, neque posthac eliam
cura erit, nisi tum, quando Deus volet, nobis dignis
factis. Singuli vero, se postremos ad calamitates
reservatum iri putantes, male interea hoc moræ in
lucro ponunt. Ubi certe soipsos decipiunt, suarum
rerum studio, ut negligentia, aliis interea pereuntibus, aut dum nunquam ad se ventura similia mala.
putant, aut tunc demum se arma et defensionem
st:scepturos cogitant, quando in ipsos eliam barbarus invaserit; priusquam vero hoc flat, se nunquam, quidquid etiam fiat, surrecturos, vindictamque paraturos. Nec interim hoc saltem quisquam
cogitat, sibi cavendum esse, ne anţe opprimatur
quam fere ullum sensum capiat interitus. Causa
kujus mali est cum reliqua omnis, cum qua conseņescunt, stoliditas et socordia, tum quod hinc pleroremque etiam charitas refrixit, et religionis aelus
exolevit. Quod si unusquisque, improba facia et
scelera detestatus, mala quibus singuli Christianorum ab impia gente afficiuntur, sua existimasset,
æmulationemque pro Christi nomine se dignam sus
cepisset, non autem crimina alia aliis indigne objecisset, non tantum ipsi barbarum nunc non reformidarent, sed ne nos quidem jam in tantain incidissensus calamitatem, peenas autem jamdudum bostis
se dignas dedisset. Nunc vero, quoniam nemo voluit officium facere, divinæque nos providentiæ destituti fuimus, ope, dum nostra culpa ultro nos ab ea exclusimus: quoníam item magna prohibentium hostem, aut saltem resistentium, penuria exstitit, factum est, ut et urbem nostram, inio ` communem
universorum Christianorum patriam, barbarus everterit, omnisque generis horrenda exempla in
nos ediderit captos, et in cæteros magna audacia effrenate invadat. His de causis ego lacrymor et
ploro, nec lacrymandi finem faciam, quandiu impiorum felices contra Christianos successus videbo.
Augetur etiam meus dolor ex eo quod circa domesticos et cognatos meos factum est. Etenim alius
borum alio, nescio quo terrarum singuli, dispersi
sunt. Nonnulli quoque, vera religione abnegata, ad
impietatem defecerunt. Ac de cæterorum quidem omnium fortuna singulorumque dicere non possun);
sed de quatuor fratris mei filiis, cum tres (hei mili!)
Επιτείνει δέ μοι τὸ πάθος καὶ τὸ ἐπὶ τοῖς οἰκείοις
καὶ συγγενέσι γεγενημένον. "Αλλος γὰρ ἄλλῃ, οὐκ
οἷς όπη γῆς, διεσπάρησαν ἕκαστος. Οἱ δὲ καὶ τὴν
ἀμώμητον πίστιν ἤμειψαν, ἐπὶ τὴν ἀσέβειαν μετα
θέντες. Καὶ τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας καθ᾽ ἕκαστον
λέγειν οὐκ ἂν οἷός τε ἦν· ἀλλ᾽ ἀδελφιδῶν μοι τεσ
σάρων, τῶν τριῶν, φεύ! μεταθεμένων δεινῶς, τῷ
col. 1069–1070page 26 of 26
PG 160:1069σφόδρα νεαρῷ τῆς ἡλικίας, καὶ ἄλλου ἄλλῃ ἀπενεχθέντος, μόλις εἷς μοι περισέσωσται, ώνιος αργυ ρίοις, καὶ ταλαιπωρία πολλῇ· οὐκ ἂν ἴσως τοῦτο συμβάν οὕτως, εἰ ὁ πατὴρ μὲν αὐτοῖς, ἐμοὶ δὲ ἀδελ φὸς περιἦν. Ταχὺ γὰρ ἂν αὐτοὺς ἀναζητήσας περιεσώσατο, τοῦ πόνου μοι συναράμενος. Νῦν δὲ τὸ ἐκεί νους μὲν ἐξ ἀνθρώπων γενέσθαι, ἐμὲ δὲ μόνον πρὸς πάντα μὴ ἐξαρχεῖν, ἄλλως τε καὶ ἀπραγμοσύνῃ συνεζηκότα πολλῇ (δι᾿ ἣν πρὸς πάντα πόνον καὶ πράξιν, πλὴν τοῦ κατὰ τοὺς λόγους, συνέβαινεν ἔχειν ἀπείρως) αἴτιον αὐτοῖς τῆς τοιαύτης μεταβολῆς. Οὔτε γὰρ εὑρεῖν αὐτοὺς, ὅπη γῆς, ῥᾴδιον ἦν, οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδένα συγγενῶν, πάντων ἐλεεινῶς τοῖς βαρβάροις ἀπ' ἀλλήλων γεγενημένων, καὶ ἄλο λου ἄλλῃ ἀπενεχθέντος· καὶ ὁ ἑκάστοτε δὲ σὺν πολλῇ ταλαιπωρία μοι ευρισκόμενος εἶχε πρὸς ἑαυτόν. Πρῶτον οὖν περιτυγχάνω τῇ ἀδελφῇ, εἶτα τῇ μητρὶ ἀλλαχοῦ, τῷ ἀδελφιδῷ ὕστερον· καὶ τούτοις τὴν ἐλευ θερίαν ὑπὸ Θεῷ αἰτίῳ περιποιοῦμαι, τάξιν ὑπηρέτου σώζων αὐτὸς, καὶ τὸ σφόδρα χαλεπὸν τῆς τῶν λύ τρων εὑρέσεως· ἦν ἐλέῳ μόνῳ Θεοῦ ἐκτώμεθα, δι' ἦν τῶν παρεχόντων καὶ ἐλεούντων ἡ θεία ἀντίδοσις μυριοπλασίας ἀποδοθήσεται. Μόνον νῦν εἰμι, συγ γενέσι πολλοῖς πολλαχή διεσπαρμένοις, καὶ οὐδαμοῦ οὐδὲ σύνδυο ευρισκομένοις, ἐν ἀπορίᾳ πολλῇ καὶ ταλαιπωρία μεγάλη. Τοῦτό με καὶ λίαν ἀλγύνει, τοῦτο ποιεῖ τὸ ζῆν ἀπολέγεσθαι. Αὕτη μοι συμφορά, παραμυθίας ὑπόθεσιν οὐδεμίαν ὑποφαίνουσα. Μία μας μόνον παραμυθία, τὸ τοὺς ἀδελφιδούς ἀνακληθέντας ἰδεῖν, καὶ πρὸς τὸ πάτριον σέβας έπανελ θέντας. Ο γένοιτο, καὶ μεῖζον εἰς παραμυθίας μας λόγον οὐδὲν ἢ καὶ τοῦ ζῆν ἔξω γενοίμην, ἵνα καὶ τοῦ ἀλγεῖν. Ἀλλὰ δέδοικα, μὴ καὶ τούτου γινομένου, μειζόνως ἀλγήσω ἢ κατὰ τὴν νῦν συμφοράν, κολά σεσιν ἀτελευτήτοις ὑποβληθεὶς, δι᾿ ὃν ἐπίκειμαι τῆς ψυχῆς μολυσμόν. ᾿Αλλὰ καὶ τῶν νῦν συμφορῶν, καὶ τῶν εἰς τὸ μέλλον ἀπαλλαγείην κολάσεων, τοῦ Θεοῦ μοι λεω νῦν ἰδόντος, καὶ τῷ πατρὶ συγγενοίμην καὶ ἀδελφῷ, εἰ καὶ μὴ τῆς καθαρότητος αὐτοῖς κοινωνώ. Είθε δὲ ἡ Χριστοῦ χάρις τῇ ἐμοὶ μετανοία καὶ ροπῇ τῇ πρὸς τὰ καλὰ τῶν ἐκεῖσε ἀπαλλάξεις κολαστηρίων, τὸν τῶν παθῶν ἐσμόν, ὃν περίκειμαι, παριδοῦσα. Ζήσομαι τοίνυν, ἕως ἂν ἐξῇ ζῇν, ἀλγῶν καὶ δακρύων εἰ μή τι χρηστότερον ἐξ ἀνελπίστων ἀναφανείη ποθὲν, τιμὴν ἅπασαν τιθέμενος παρ' ού δὲν τῶν οὐκ ἐφ' ἡμῖν οὖσαν, καὶ οὐδὲν πρὸς ἐμέ κάν τινες ταναντία ψηφίζοιντο, καμοῦ μέλλοιεν ἐσχάτ την καταγινώσκειν ἀδελτηρίαν, τοῦτό γε αὐτοῖς οὐ συνάδοντος.
LAMENTATIO DE CPOLI CAPTA.
σφόδρα νεαρῷ τῆς ἡλικίας, καὶ ἄλλου ἄλλῃ ἀπε- in calamitate fidem adolescentiæ fragilitate reliquer
νεχθέντος, μόλις εἷς μοι περισέσωσται, ώνιος αργυρίοις, καὶ ταλαιπωρία πολλῇ· οὐκ ἂν ἴσως τοῦτο
συμβάν οὕτως, εἰ ὁ πατὴρ μὲν αὐτοῖς, ἐμοὶ δὲ ἀδελ
φὸς περιἦν. Ταχὺ γὰρ ἂν αὐτοὺς ἀναζητήσας περιεσώσατο, τοῦ πόνου μοι συναράμενος. Νῦν δὲ τὸ ἐκεί
νους μὲν ἐξ ἀνθρώπων γενέσθαι, ἐμὲ δὲ μόνον πρὸς
πάντα μὴ ἐξαρχεῖν, ἄλλως τε καὶ ἀπραγμοσύνῃ
συνεζηκότα πολλῇ (δι᾿ ἣν πρὸς πάντα πόνον καὶ
πράξιν, πλὴν τοῦ κατὰ τοὺς λόγους, συνέβαινεν
ἔχειν ἀπείρως) αἴτιον αὐτοῖς τῆς τοιαύτης μεταβο
λῆς. Οὔτε γὰρ εὑρεῖν αὐτοὺς, ὅπη γῆς, ῥᾴδιον ἦν,
οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδένα συγγενῶν, πάντων ἐλεεινῶς
τοῖς βαρβάροις ἀπ' ἀλλήλων γεγενημένων, καὶ ἄλο
λου ἄλλῃ ἀπενεχθέντος· καὶ ὁ ἑκάστοτε δὲ σὺν πολλῇ
ταλαιπωρία μοι ευρισκόμενος εἶχε πρὸς ἑαυτόν.
Πρῶτον οὖν περιτυγχάνω τῇ ἀδελφῇ, εἶτα τῇ μητρὶ
ἀλλαχοῦ, τῷ ἀδελφιδῷ ὕστερον· καὶ τούτοις τὴν ἐλευ
θερίαν ὑπὸ Θεῷ αἰτίῳ περιποιοῦμαι, τάξιν ὑπηρέτου
σώζων αὐτὸς, καὶ τὸ σφόδρα χαλεπὸν τῆς τῶν λύ
τρων εὑρέσεως· ἦν ἐλέῳ μόνῳ Θεοῦ ἐκτώμεθα, δι'
ἦν τῶν παρεχόντων καὶ ἐλεούντων ἡ θεία ἀντίδοσις
μυριοπλασίας ἀποδοθήσεται. Μόνον νῦν εἰμι, συγ
γενέσι πολλοῖς πολλαχή διεσπαρμένοις, καὶ οὐδαμοῦ
οὐδὲ σύνδυο ευρισκομένοις, ἐν ἀπορίᾳ πολλῇ καὶ
ταλαιπωρία μεγάλη. Τοῦτό με καὶ λίαν ἀλγύνει,
τοῦτο ποιεῖ τὸ ζῆν ἀπολέγεσθαι. Αὕτη μοι συμφορά,
παραμυθίας ὑπόθεσιν οὐδεμίαν ὑποφαίνουσα. Μία
μας μόνον παραμυθία, τὸ τοὺς ἀδελφιδούς ἀνακλη·
θέντας ἰδεῖν, καὶ πρὸς τὸ πάτριον σέβας έπανελθέντας. Ο γένοιτο, καὶ μεῖζον εἰς παραμυθίας μας
λόγον οὐδὲν ἢ καὶ τοῦ ζῆν ἔξω γενοίμην, ἵνα καὶ τοῦ
ἀλγεῖν. Ἀλλὰ δέδοικα, μὴ καὶ τούτου γινομένου,
μειζόνως ἀλγήσω ἢ κατὰ τὴν νῦν συμφοράν, κολά
σεσιν ἀτελευτήτοις ὑποβληθεὶς, δι᾿ ὃν ἐπίκειμαι τῆς
ψυχῆς μολυσμόν. ᾿Αλλὰ καὶ τῶν νῦν συμφορῶν, καὶ
τῶν εἰς τὸ μέλλον ἀπαλλαγείην κολάσεων, τοῦ Θεοῦ
μοι λεω νῦν ἰδόντος, καὶ τῷ πατρὶ συγγενοίμην
καὶ ἀδελφῷ, εἰ καὶ μὴ τῆς καθαρότητος αὐτοῖς
κοινωνώ. Είθε δὲ ἡ Χριστοῦ χάρις τῇ ἐμοὶ μετανοία
καὶ ροπῇ τῇ πρὸς τὰ καλὰ τῶν ἐκεῖσε ἀπαλλάξεις
κολαστηρίων, τὸν τῶν παθῶν ἐσμόν, ὃν περίκειμαι,
παριδοῦσα. Ζήσομαι τοίνυν, ἕως ἂν ἐξῇ ζῇν, ἀλγῶν
καὶ δακρύων εἰ μή τι χρηστότερον ἐξ ἀνελπίστων
ἀναφανείη ποθὲν, τιμὴν ἅπασαν τιθέμενος παρ' ούδὲν τῶν οὐκ ἐφ' ἡμῖν οὖσαν, καὶ οὐδὲν πρὸς ἐμέ
κάν τινες ταναντία ψηφίζοιντο, καμοῦ μέλλοιεν ἐσχάτ
την καταγινώσκειν ἀδελτηρίαν, τοῦτό γε αὐτοῖς οὐ
συνάδοντος.
rint, aliusque alio abstractus sit, vix unus mihi restat, argento venalis, magna difficultate conflic
tans: quod fortasse now accidisset, si pater ipsis,
et mihi frater, superesset. Brevi enim eos requirens
conservasset, laboris mihi socius. Nunc vero, illis
de vita communi sublatis, quorum opera mihi opuş
crat, cum ego solus omni labori ferendo non essem,
præsertim ætate in otio litterisque acta (unde ad
omnem laborem e' actionem, præterquam ad studia,
rudis et ineptus sum), causa hæc illis tantæ mutationis accidit. Neque enim, ubinam ipsi terrarum
essent, repertu faciles erant: neque caterorum consanguineorum ullus: quod singuli miserabiliter
a barbaris distracti se invicem essent, aliusque
alio abreptus: ita nt quisque ipsorum, vix ægre a
me diverso in loco repertus, me in se quærendo
occupatum teneret. Primo itaque nanciscor gororem, deinde matrem alio in loco, tum fratris ftlium: quibus libertatem, Deo juvante, peperi: ipse
ministerium omne obiens, difficillimeque pretium
redimendi corrogans: quod sola Dci misericordia
consecuti sumus: pro quo illis qui, nostrum in serti,
contulerunt, divina benignitas cumulatissime gratiam
referet. Nunc solus sum: consanguineis, quoruin
magnus numerus, in varia loca dispersis, ne duobus
quidem uspiam una manentihus, in magna egestate
et ærumnis. Hoc ipsum est, quod valde me discruciet, hoc animum ut despondeam facit, læc cala
milas solatii rationem nullam ostendit. Uuicum
mihi solatium restat, si nepotes ex fratre recupera,
tos videa:n, et ad patriam religionem reductos.
Utinam hoc Gat! major mihi ad solatium ratie
nulla dari potest. Aut sane ex vita quoque discedere
continget, ut sic etiam egritudine enim hiberer.
Metuo tamen ne, si hoc factum fuerit, in majores
incidam, quam quamios ex presentibus malis sentio,
dolores, eruciatibus æternis propter auins MIC
inquinamenta mandatus. Sed utinam et praesenti -
bus miseriis, et futuræ vitæ pœnis, Deo me propitiis oculis aspiciente, liberer, consortioque patris
et fratris fruar, licet non ea puritate, qua ipsi, sim.
Οplo vero Christi gratiam, ut ea me, poenitentia ad
bonas actiones propendentem, inferorum cruciamentis liberet, non habito pravorum alectuum et
peccatorum, quorum satellitio stipatus sum, respectu. Vivam igitur, quoad vivere concedetur, in
dolore et lacrymis, nisi quid insperato melioris
fortunæ alicunde me respexerit: omnem hujus sæpotestate nostra, nec ad me atineat quidquam,
culi honorem pro nihilo putans, cum is non sit in
quamvis aliqui in contraria sint sententia, ideoque me, quod in hoc ipsis non assentiar, extremne dementiæ nomine condemnaturi.
Continue reading PG 160: Marcus Eugenicus, Ephesius Metropolita →≣ entire volume