nonne annorum notas, nonne alia complura quæ in Eusebii codicibus luxata fuerunt, recte Samuel interdum constituit? Denique ad Eusebii crisim quid non hic conferat auctor, qui modo Eusebium ab se penc exscribi confirmat (a); modo eidem ita se innixum fatetur, ut, eo subducto, nihil scribere possit (b)? II. Samuelis patria, notitia operis et Mæcenas. Sed priusquam de multiplici Samuelis utilitate dica mus, operæ pretium est de ipso homine et de codicibus, unde opus protrahitur, summa cum bre vitate disserere. Samuelis, dignitate presbyteri, patria fuit Ania, Armeniæ urbs ad flumen Achurium sita, in ea provinciæ Araratiæ regione quam geographi dicunt Siraciam. Hæc Ania cum nono Christia næ æræ seculo non modica incrementa accepisset, propterea quod Bagratuniis principibus regiam sedem præberet, decimo quidem undecimoque sæculo tam frequens tamque splendida evasit, ut domos centum mille, templa autem plus mille habuisse feratur (c). Porro hæc urbs diligenter secernenda est ab Anio pro vinciæ, quæ dicitur alta Armenia, castello quod Moses Chorenensis commemorat (d). Age vero ipsius Sa muelis chronographi mentionem faciunt primum quidem Armenii scriptores Cyriacus Gapzaghenus sæ culi xu homo; iterum sequente sæculo vir eruditus Vardanus Barzerberdensis; uterque in suis Haicanis historiis: denique postrema ætate Serposius in Armeniacæ historiæ compendio, quod, scriptore usus anonymo amico, impensis subsidiisque maximis adornavit, Samuelis chronicos canones justo qui dem rarius, sed tamen aliquoties compellat. Præterea Gallicani aliquot perdocti homines codicis Pari staci notitia usi, nec segniter nec perfunctorie Samuelem nostrum commendant. Primus in his Ville froyus Samuelis Chronicon diligentissime contrectavit, atque operis universi rationem exposuit (e). Exin Villefroyi schedis instructus Freretus Samuelis chronologiam cum fructu usurpavit in disser latione De anno Armeniaco (f). Sed enim nemo affluentius laudabiliusve Samuelianis copiis semet exornavit, quain novissimus Sammartinius vir orientalium studiorum nostra ætate prudentissimus, qui de Armeniæ historia et geographia æque bene vel etiam copiosius meriturus est, quam ille diu memorabilis Sancticrucius de Alexandri gestis atque scriptoribus. Jam ex ipso statim prologo et mox e prioris partis conclusione cognoscimus, Samuelem patriarchæ Gregorii precibus exoratum hanc summariam temporum tractationem scripsisse: sed est obscurum ad quem Gregorium Samuelis verba pertineant. Profecto nonnulli cogitant de Gregorio illo, qui anno Christi 1116 electus est vixitque in pontificatu annos Luft; nos tamen Samuelis librum Gregorio potius juniori oblatum censemus, qui Nersi Claiensi successit anno 1176: cujus rei permulta indicia sunt, sed illud longe certissimum, quod nimirum Samuel quarto Gregorii junioris, seu Deghæ, anno chronologiam a se adornatam concluởit, uti mox evidenter docebimus. III. Samueliani summarii codices. Chronicorum Samuclis canonum codices haud infrequentes oc currunt: nam præter complures, qui in Armeniorum bibliothecis delitescunt, Parisiaeum nuper com memoravimus. Neque tamen Samuel vel Europaris vel Orientalibus typis ante hoc tempus, quantum scimus, impressus est. Jam in tanto codicum numero vix ullus est, in quo Samuelis Canones ultra auctoris terminum, nempe ultra Christi annum 1179, a recentioribus chronographis vel etiam scribis produci non soleant; quo genere additamenti ne codex quidem Parisiacus caret; idemque in Græcis etiam ac Latinis aliorum auctorum chronicis solemne pervulgatumque est. Denique non solum protra ctus est Samuel, verum etiam alieni panni laciniis quandoque intertextus, qua de re notæ nostræ lecto res identidem admonebunt. Nunc Mediolanensis Samuel's editio e quinque codicum collatione ac varietatibus conflata est. Princeps Samuelis exemplar, quod veluti fundamentum editionis nostræ posuimus, circa annum æræ Armeniacæ 656 (Christi ad Samuelis supputationem 1209) exaratum fuerat, ideoque tricesimo fere post Chronici finem anno confectum cognoscitur. Namque Samuelis lucubrationem revera anno 1179 explicitam esse, manifesto docet Chronici codex alter, in quo licet opus multo ulterius protrahatur, prædicto tamen anno 1169 ejusmodi admonitio perscribitur Heic explicit facundi Samuelis compositio, qui sane vehementer curarit ut emendatissime scriberet. Appulit autem usque ad suam omnino ætatem; cum historici officium sit de præteritis præsentibusque disserere; ultra vero ea quæ in vita cujusque versantur, progredi non liceat. Quanquam igitur post hunc locum pergit adhuc linearis Armeniacarum rerum historia, nihilominus complura menda satis coarguunt alium esse scripti auctorem, nam præter Christi æræque Armeniorum annos, nil propemo dam recte se habet. Neque tamen reticere licet, princeps illud exemplar putri situ haud raro fuisse corruptum nonnullisque chartis mutilum. Id vero damnum reparatum est invento alio Byzantina in urbe exemplari (h), quod anno quidem æræ Armeniaca 1532 (Christi 1385) scriptum fue (a) Part. 1, cap. 7, 22. (b) Prolog. § 5. (c) Lege lexicon Armeniæ geographicum editum Venetiis, anno 1769. Nunc Ania pagus est. (d) Hist. 11, 11. (e) Apud Montfauconium, Biblioth. mss. p. 1026. (f) Mémoires de l'Acad. des inscr., t. XIX, p. 85 sqq. (g) Mémoires historiques et géographiques sur l'Ar ménie, t. I, passim. (h) Hujus exemplaris apographum a se confectum J. Zohrabus conservat.

rat, ita tamen ut idem ab antiquissimo omnium codice sumptum diceretur, nempe ab apographo an nis duodecim post conditum opus confecto. Sane id Byzantinum exemplar magnopere nobis placebat, ejusque ope sæpe pravas interpolationes cognovimus, quæ ab auctoris ingenio vehementer abhorre bant. Hactenus tria commeinoravimus Samuelis exemplaria; princeps, id est antiquissimum, alterum quo mone:nur de justo auctoris confinio, tertium Byzantinum. His demum alia duo accesserunt, quorum unum nec valde antiquum et porro imperfectum; alterum recentissimum, idque in annum 1698 desinens, temera riis videlicet accessionibus atque interpolationibus scatens. Operis denique titulus in codicibus scriptus is fere est quem in fronte editionis posuimus: Samuelis presbyteri Aniensis temporum usque ad suam ætatem ratio e libris historicorum summatim collecta. IV. Qui sit Samueliani summarii fructus. - Sed rogabit aliquis qua communis utilitatis spe quove pru denti cons lio Armenium chronographum ad Europæorum studia perferendum curemus? namque illud justissime dicitur: Nova et utilia qui narrat, auctorem hunc perhibeto bonum. Nos sane fatemur, priorem Samuelis partem parum emolumenti (præter Eusebii confirmationem) afferre: res enim Hebraicas et reliquorum orbis olim cogniti populorum ita Samueli Eusebius suppeditat, ut hoc summarium nihil fere habeat præter Eusebii aliorumque chronographorum brevem quamdam repetitionem; historiam porro Armeniacam usque ad Christum de Virgine genitum totidem sæpe verbis e Mose Chorenensi videmus arcessiri. Neque tamen est cur quisquam propterea Samuelem spernendum putet, nisi idem tot Latinos et Græcos chronographos æque pedibus trahat, qui plerique omnes cum ab orbe condito ordiantur, necessaria ratione fit ut eamdem crambem videantur recoquere. Quanquam nos res Armeniacas multorum ad aures nunc primum perventuras speramus, quandoquidem hujus gentis res nondum satis in populari luce versantur, propter eorum paucitatem, qui ad has scribendas ac cesserunt. Sed licet quod quisque volet existimet, in nostra quidem editione quantum Eusebii primus liber secundo dignitate præstat, tantumdem Samuelis pars posterior priorem jucunditate fru ctuque superat. Romanorum et Græcorum imperatores centum scribuntur apud Samuelem ab Augusto ad Manuelem Comnenum. Persarum quoque reges primum Arsacidæ, mox Sasanidæ post Christun usque ad Mahumetum plus triginta narrantur: qui postquam fatales exitus habuerunt, exortæ sunt Saracenorum Amirarum tyrannides, quarum ingens imperii moles partim quidem internecivis odiis.ac dissensionibus, partim vero Scytharum adventu post annos quinquaginta circiter supra ducentos debilitata ac dissipata est. Prædictis interjecti fuerunt Armeniorum dynastæ miro ludo fortunæ jactati, Ar sacidæ nimirum reges, Mamicanii principes, Guunii, Rhestunii, Arzerunii, Bagratunii, præter Persicos, Arabicos, Iberos, Græcosque præfectos. Adde Armeniorum patriarchas nunquam intermissos. Adde Christi æram a vulgari satis dissentientem, qua in re Samuelis chronologia, propter veterem et gravissimam summorum criticorum de æra vulgari controversiam (a), haud flocci facienda est. Adde æram Armeniacam, non ut vulgo Armenii supputant, Christi anno 551, sed anno 553 institutam, quod verissime a Samuele dici jampridem Villefroyus ex anno Hierosolymorum a Christianis ca ptorum demonstravisse videtur (b). Jam ipsæ res ætatibus regum interpositæ quantæ demum sunt? Quan quain Samuelis non est historia, sed capita quædam et historiæ commentarius, virorum tamen illustrium facinora innumera commemorantur. Et quidem lætissima est illuminatio Armeniorum, quo tempore gens illa universa incredibili studio et consensu ad Christum convolavit, prodigiis plurimis maxi misque SS. Gregorii et Rhipsimiæ comitumque virtutibus tota Armenia strepentibus (c). Exin tot templorum cœnobiorumque ædificia, tot martyria fortissima, tot doctrinis laboribusque confirmata reli gio. Quanquam vero postea nec bæreses neque schismata neque partium præsertim furiosissima studia defuerunt; tamen natio Armeniorum nunquam se a communione Romana cunctim sejunxit. Quid Haicanæ litteraturæ auspicatissima initia et progressus prope admirabiles, nisi tam sæpe pro cella litterarum, turbo ac tempestas eruditionis omnis bellumn Persicum et mox Arabicum in Arme niam pervasisset? Mahumeticæ potentiæ incunabula et incrementa (quanquam communiori Saracenicorum temporum historiæ parum consona (d), Armeniæ lacrymabiles vastationes, Latinorum in Palæstinam expeditiones satis ubere stylo scribuntur: neque ullius pene rei varietas desideratur; non urbium primordia et excid a, non cædes innumeræ, non pestilentiæ famesque, non scelera, non fraudes, non strata gemata, non denique multorum hominum litteris, sanctimonia, bellica arte præstantium enumeratio. Atque hæc omnia notis editorum plurimis et castigationibus illustranda erant atque purganda, nisi nos festinatio operis ab omni fere exquisitiore cura avocasset. V. De Samuelis orthodoxia conjecturæ. Nunc si licet de religiosis quoque Samuelis dogmatibus (a) Vide si nihil aliud, certe libros Henrici San clementii De vulgaris æræ emendatione. (b) Apud Montfauconium, Biblioth. mss., p. 1016, (c) Lege ad Christi annum 305. (d) Scilicet tum hegiræ initium multo ante an num Christi 648 retrahendum est (quod ipse Sa muel ad an. Christi 618 satis docet); tum Mahu meti priorumque Califarum res gestæ ex accura tioribus Arabum historiis cognoscendae sunt, quas non paruin Samuel ad an. 648 perturbare atque obscurare videtur.

judicium interponere, in primis notandum est, Orientales hæreticos (Samosatenum puta, Macedo nium, Nestorium atque alios) non obscure in hoc Chronico condemnari. Jam ab ipsa Chalcedonensis synodi oppugnatione et a crimine Monophysitico, ob quæ nomina male interdum Armenii audiverunt, satis Samuel abhorrere videtur. Is quippe anno Christi 640 diserte docet, ab Esdra patriarcha Ar meniorum in Chalcedonensis synodi sententiam pedibus itum esse; cum tamen anno Christi 527 caute relicuisset, patriarcham Nersem Astarachensem, Eutychianorum fraudibus circumventum Persarumque armis conterritum (a), prædictæ synodi canones rescidisse, quo silentio Samuel calamitatem ejus facti studiose se tegere innuit. Rursus anno Christi 856 Zachariæ patriarchæ ecclesiasticas constitu tiones Samuel collaudat: atqui exploratum est, ab hoc pontifice Chalcedonensem iterum synodum fuisse comprobatam (b). Quid? Eutychianos duos, Joannem Mairacomensem et Sergium, nonne Samuel aperte exsecratur (c)? Utinam et Zenonis llenoticon atque Anastasii prædictique Zenonis dogmata nigro æque lapillo signaret (d)! Nisi forte Samuelis hi loci interpolati sunt ab iis quibus Chalcedo⚫ nense concilium displicuit; quod genus interpolationum alibi quoque in Samuelis codicibus depre bendimus. Sed Samuelis orthodoxiam nil vehementius commendat, quam quod is in Deghæ patriarchæ clientela fuit, cujus hominis doctrina catholica ex ejusdem scriptis rebusque gestis cognoscitur. Namque Degha scriptis litteris (et quidem etiam ad Coelestinum 1 papam) Monophysiticam labem insectatus est, coacta autem synodo circa cum ipsum annum, quo Chronicon Samuelis concluditur duas solemniter Christi naturas ab Armeniis pronuntiandas curavit (e). Denique quod sancti nomen Joauni Ozniensi largitur Samuel (ſ), in primis sciendum est, criminationes adversus hunc hominem inventis nupera ætate documentis magnopere fuisse fractas, eumdemque a Monophysitica suspicione liberatum (g). Et quidem in veterum scriptis sancti nomen civilis tantummodo privatique honoris causa interdum tribuitur: Joannes autem hic Ozniensis in sacra Armeniorum Kalendaria pleraque non est relatus. Miramur item singulareın Samuelis in religiosa historia scribenda tranquillit tem, cum tamen Oriens magnis factionum flammis omni tempore exarserit. Certe permultis controversiarum harum scriptoribus tantum sæpe furorem dissensionum æstus objecit, ut eorum mentes haud valde absint ab insania, nedum facilis aditus veritati relinquatur. Atqui opus est ut Christianus quisque lenitati, mansuetudini, prætereaque unitati, concordiæ et obedientiæ studeat: alioquin videamus, Fer Deum immortalem! quem in locum res sacras perventuras putemus. Sed quis demum Samuelis or. thodoxiam non ex ea narratione auguretur, qua Gregorium patriarcham III Armenium a Romanorum regibus atque pontificibus summo honore affectum gloriatur (h), eumque ad Jerosolymorum urbem profectum, a Latinis ibi versantibus orthodoxum esse judicatum, et summo studio omnique charitate dilectum: qua re mirifice delectatus Samuel, hinc sibi demum exploratum ait, gentem suam nun quam supremi Numinis gratia excidisse? Jam illud quantæ justitiæ est, quod narrat Gregorium pa triarcham valde improbavisse Armeniorum aliquot defectionem ab heterodoxo rege, qui tamen et Christianis sacris fide obligata favebat, et jure imperare videbatur (i)? Quanquam alibi Saracenicæ superstitioni et tyrannidi pro merito maledicit Samuel. Quantæ rursus fortitudinis est, quod Græcorum principum, quorum ipse vel ætate vel prope in ditione vivebat, perfidiam in Latinos atque impie talem adversus causam Christianam tam aperte condemnat (j)? Nisi forte, quod in re simili dixit Hieronymus (k), timor Dei hominum timorem expellit. Omnino Samuel ejusmodi scriptor est, quera genuisse Armenii merito glorientur, Europei autem nunc cognoscere gestiant. (a) Lege Serposium Compendio storico, t. II, p. 34 sqq. (b) Serpos Compend., t. II, p. 46 el 434. (c) Ad an. Ch. 645. (d) Ad an. Ch. 495 et 5fl. (e) Lege Serposium Compend., t. II, p. 446. ) Ad an. Ch. 718. (g) Lege Serposium, t. 11, p. 42, 377-397 seqq.. itemque sermonem ipsius Ozniensis contra Phun ta licos. (h) Ad an. Ch. 1115. (i) Ad an. Ch. 1126. (j) Ad an. Ch. 1099 et 1150 (k) Præfat. ad Eusebii Chron. în ûnc.

cit, rerumque ineffabilium gnaros, quarum lucu lento splendore creaturæ universæ saturatæ sunt. Homines igitur omnium rerum naturas edocti, de præteritis, præsentibus atque futuris scribere ag gressi sunt, utpote ab illius veracis discipulis no tione veritatis imbuti: tum etiam disertissimus et sapientissimus quisque ad elaborandas gentis su chronographias incubuit. Cum tres in partes universum temporis spa- et ministros et conscios arcanæ voluntatis suæ fe tium dividi soleat, in præteritum videlicet, in præ sens atque in futurum, humanæ tamen voluntatis affectio ad præteriti magis atque futuri, quam að præsentis cognitionem ferri videtur. Jam fore ut homines. sive sacri sive profani, illa potius tem pora inquirerent, divinæ quoque Scripturæ nos do cent, quandoquidem vel ipsis familiaribus suis aie bat ille Vivificus, Non est vestrum nosse horas et tempora quæ Pater posuit in sua potestate¹. › Quod effatum non de supremo solum exterminio, sed de temporibus omnibus idcirco pronuntiatum verax ille Eusebius ait ut si qui sunt curiosio res atque inania scrutantes, ii paucis his verbis deterrerentur, quominus doctrinam temporum se assequi posse certa scientia confiderent. Profecto divinum hoc Dominicumque oraculum co præcipue nomine editum est, ut vanaruni rerum exploratores incasso labore supersedeant. Quæ enim cognita et considerata utilitatis aliquid afferunt, ea ipse docuit palamque fecit in propheticis libris, quibus omnia ex ordine continentur usque, ad divinum Verbum cum natura carnea conjunctum, capto initio ab oraculis cre Mosis divinitus evulgatis. 2. Jam ex plurimis ejus rei causis duas tantum præcipuas notare sufficiat: quod divinum scilicet Verbum in primis voluerit os eorum comprimere, qui creaturas principio et fine carentes dicere ausi sunt; deinde eversos paterna hæreditate homines spe lætitici adventus sui recreare: superioribus continuatim sæculis hun.anitatis a se assumenda mysterium parabolis visionibusque confirmans; po stremo autem perfectissima scientia discipulos suos imbuens, sancto Spiritu in eosdem immisso: quos Acl. Marc. XIII, (I) Ita et, non rel, habent Samuel itemque Eu sebius in Prooemio, nec non Armeniaca ipsa Biblia. At Græca et Latina Biblia, vel. In prioris libri Proœmio. Deus. Hinc divus Gregorius, de quo mox, dicitur vulgo Illuminator. Videtur dicendum Faustus Byzantinus. Obscurus vel corruptus videtur hic locus in Sa 3. Quos inter (primos inquam itemque novissi mos) amplissimum dignitatis locum beatus ille Eu sebius obtinuit: deinde Soerates historiographus, aliique complures. Nostræ porro gentis primum aio historicum fuisse Agathangelum, qui origines scri psit illuminationis Armeniorum curante divo Gregorio, cujus etiam multimoda patientia mirabi liter inclaruit. Secutus est Moses Chorenensis hi storica veridicentia prænobilis: deinde Elisæus, et Lazarus et Faustus, qui et Byzantius paulo antiquior historicus: nec non Heraclius a Sebio episcopo laudatus tum et Leontius presbyter, et Sabuhius, et dominus Joannes, et posteriore de mum ætate Stephanus doctor, cognomento Asolni chius Atque hi de rebus Armeniacis, itemque alii plurimi de singulis gentibus, narrationes suas texuerunt tantummodo post Adamum paradiso emissum, vita ejus quam in paradiso exegit omissa... uti Dominus aiebat, diem nimirum et horam, qua sit ipse venturus, a nemine ante cognosci: quæ verba cum ad angelos Filiumque ipsum retulerit, interrogationem hanc commovet Atqui si erat ipse venturus, quonam idem pacto horam nesciebat? Ergo ne mærore ipsos afficeret. id ab eo dictum existimo. muelis codicibus. Quod autem merito mireris, etiam Stephanus Aselnichius in suæ Historia Proœmio eunidem hunc locum eadem obscuritate laborantem exhibet. De bis Armeniis historicis alibi loquendura videtur. Hoc loco in emendatiore Samuelis exemplari innuitur lacuna.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS I. ducem habent qui Septuaginta Viros sectantur quibus nos quoque adhærentes, rem, quam sumus aggressi, expediamus. Quænam ratio temporum apud Septuaginta Interpre tes perscribatur ab Adamo usque ad diluvium. 4. Ego vero imperitiæ inscitiæque meæ imme- deprehenditur. Porro autem ii sanctum Spiritum mor, te rogante, o sanctimonia fulgens´ Gregori, studio tibi obsequendi impulsus sum ad ea quæ tibi erant in votis scribenda. Agesis igitur sancti Spiritus ope fretus, ex his historicis breviter sermo nis mei rationem, prout tua fert sententia, decer pam; ita tamen ut nusquam a veritatis calle defle ctam. Et quidem ex tam ingenti numero duo mili præcipue facem præferent, Eusebius ac Moses Chorenensis. Jam vero primum quidem ab Adamo inchoans, desinam in Noachum: hinc ad Abraha mum usque pergam. Postea chronographorum more lineari ratione tempora ad nos usque digeram. De nique hoc in opere si vana rejecero, et necessaria complexus fuero, rem tibi me gratam spero esse facturum. 5. Revera supervacaneum ducimus haud proba biles Chaldæorum bistorias et barbarica nomina recitare: quibus si quis indigebit, præsto est mirifici Eusebii liber, sine quo nosmetipsos haud scribere posse fatemur. Quanquam reapse quidquid ejus generis ibi scriptum est, neque opportunitate caret neque utilitate. Etsi enim peregrinis nominibus priscos Patres indigitat, annorumque rationes im maniter exuberant: Patrum tamen numerus con gruit cum divinis Scripturis Alia insuper causa fuit, quamobrem ea referrentur quæ ab illis quasi somniantibus excogitata sunt: quia nimirum Chaldæus fuit Abrahamus, ejusque majores Chal dææ indigenæ, quam rem liber Geneseos aperte prodit Imo illæ narrationes nullum veritati testimonium non suppeditant, nempe quod attinet að diluvium, ad turris opificium, atque ad cætera quæ ¡bidem consequuntur. Ea, inquam, ratio fuit beatis illis Patribus cur, hæc commemoranda puta rent. Nobis tamen cum istorum lucubrationes sufli cere videantur, ea materia satis erit, quæ instituto nostro conducit. I. Priscus homo Adamus post exitum e paradiso anno ætatis ccxxx genuit Sethum ex Eva conjuge sua: vixitque adhuc annis dcc usque ad cxxxvii annum Malalielis. Alios quoque genuit filios et filias. Obiit ætatis anno DCCCCXXX. 11. Sethus annos natus ccv genuit Enosum ex Alora conjuge sua: vixitque adhuc al nis DCCVII usque ad xx annum Enochi. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno dccccxii III. Enosus annos natus cxc genuit Cainanum ex Nuena conjuge sua: vixitque adhuc annis DCCXV usque ad Ln annum Mathusalæ. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno DCCCCV. IV. Cainanus annos natus CLXX genuit Malalie lem ex Malaleda conjuge sua: visitque adhuc annis DCCXL usque ad Lxxxt annum Lamechi Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno DCcccx. V. Malaliel annos natus clxv genuit Jaredum ex Dina conjuge sua: vixitque adhuc annis DCCXXX usque ad XLVIII annum Noachi. Genuit filios ct filias. Obiit ætatis anno DCCCXCV. VI. Jaredus annos natus CLXII genuit Enochum ex Baracha conjuge sua: vixitque adhuc annis DCCC usque ad CCLXXX annum Noachi. Genuit filios et filias. Obiit etatis anno deccclxii. VII. Enochus annos natus CLXV genuit Mathu salain ex Jadnera conjuge sua: vixitque adhuc annis cc: cumque Deo placuisset, translatus est anno xxx Lamechi. Genuit filios et filias; translatus est ætatis anno CCCLXV. Ab Adamo us que ad Enochum translatum generationes vii anni que MCCCCLXXXVII conflantur. 5. Jam ipsorum Chronicorum initium ab Adami e perbeatis illis sedibus exitu seniores illi sapien tissimi petendum censuerunt Quisquis vero VIII. Mathusala annos natus clxvii genuit Lame aliter nugatur, diuturnitatem ejus incolatus sibi chum ex Edna conjuge sua: vixitque adhuc an esse exploratam dictitans; aut de cœli et terra nis dccc. Hic annis xiv diluvio superfuit, conditu temeraria effutit huic, inquam, cave quod ex ipsius vitæ spatio cognoscitur. In aliis fidem tribuas. Namque ab eo tempore, quo ille sua- tamen exemplaribus vixisse annis postquam genue vissimo vitæ gencre excidit qui Adamus voca tus est (quo nomine omnes cunctim homines signi fcantur), inde, inquam, nostra temporum ratio exordium cepit, ea videlicet quæ in Septuaginta virorum interpretatione est apud Hebræos enim discrimen ingens in temporum præsertim numero Confer Eusebii Chron. I, 11, 8. Chaldæis, Euseb. Chron. I, xvi, Euseb. Chron. 1, xvi, 3-6. Hoc pacto videntur peccare nominatim Syn cellus et Cedrenus in suorum Chronicorum pri mordiis. Codex pro qui habet atque. Conferatur Euseb. Chron. I, xvi, 7 et 17. rat traditur DCCLXXXII. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno dcccclxix. IX. Lamechus annos natus CLXXXVIII genuit Noachum e Bedna conjuge sua: vixitque adbuc annis Dxxxv. Patri suo Mathusalæ præmortuus est Lamechus, postquam vixerat usque ad Dxxxv Alius codex cxxx. Al. cod., Azora. Al. cod., dcccclii. Al. cod., Bavacha. Codex unus annis, omisso numero, alius mendose annis Lxxx. Verum supputatio docet scri bendum xiv. Conferatur Eusebius col. 147 cum

annum Noachi. Genuit filios et filias. Obiit ætatis ram anno DCCXXIII. X. Noachus annos natus genuit Semum, 'Cha mum atque Japetum e Noemzara conjuge, sua vixitque adhuc annis c usque ad diluvium: post diluvium autem annis CCCL. Obiit ætatis anno DCCCCL. Ab Enocho translato usque ad diluvium generationes tres annique DCCLV coacervantur. Ab Adamo autem generationes decem, annique Quæ ratio temporum scribatur apud Septuaginta Interpretes a Semo ad annum Abrahami primum. XI. Semus annos natus c genuit Arphaxadem anno altero post diluvium e Dizaclibade conjuge sua vixitque adhuc annis d. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno DC. XII. Arphaxades annos natus cxxxv genuit Salam ex Rabuia conjuge sua: vixitque adhuc annis cccc. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno XIII. Sala annos natus cxxx genuit Heberum e Mucha conjuge sua: vixitque adhuc annis ccccvi usque ad vir annum Seruchi. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno DXXXVI. XIV. Heberus annos natus cxxxtv genuit Phale cum e Zuba conjuge sua: vixitque adhuc annis ccccxxxm usque ad xxxviii annum Nachori. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno DLXVII. XV. Phalecus annos natus CXXXIV genuit Raga vum e Ziura conjuge sua: vixitque adhuc annis CCix usque ad LxxvII annum Seruchi. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno CCCXLIII. Phaleci ætate terra divisa est: nam et Phalecus divisio nem significat. Iste quidem patri suo præmortuus est. In ejusdem ætaten turris quoque opificium incidit itemque loquelæ, quæ eatenus una fuerat, in plurimas dialectos pro numero tribuum divisio qua super re cum divina Scriptura historici externi consentiunt. Conficiuntur itaque a diluvio usque ad turrim procreationes quinque annique Dxxv. Ab Adamo autem procreationes quindecim annique médccLxVII. XVI. Post Phalecum vero Bagavus annos natus ex lescha conjuge sua: vixitque adbuc annis cxıx usque ad XLIX annum Abrahami. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno cxcviii. XIX. Thara annos natus Lxx genuit Abrahamum ex Edna conjuge sua; vixitque usque ad xxX▼ annum Isaaci, nempe superfuit annis cxxxv. Ge nuit filios et filias. Obiit Thara ætatis anno ccv. XX. Primus Abrahami annus. Conficiuntur a luvio usque ad annum primum Abrahami pro creationes novem annique DCCCCXLII. Ab Adamo autem procreationes xıx annique mêmclxxxiv, ita ut Abrahamus in vicesima procreatione sit. Hæc quidem secundum Septuaginta Virorum interpre tationem. De Cainano et aliis quibusdam 1. Haud pauci enimvero prudentissimi historici ad procreationem annorumque numerum Cainanum adjungunt cum annis cxx; eumque aiunt Ar phaxade natum Salæque parentem. Rem autein ita describunt Arphaxades annos natus cxxxvii ex Rabuia uxore sua genuit Cainanum: cumque adhuc annis cccc vixisset, exstinctus est. Caina nus annos natus cxx Salam e Secha uxore sua sus cepit cumque adhuc annis CCCLXXXXVII vixisset, obiit. Porro hujus rei testibus utuntur celeberrimis doctissimisque viris, Origene scilicet Gregorioque Theologo atque Epiphanio Cyprio: imo adeo Luca evangelista sancti Spiritus pleno, qui illum in suam genealogiam intulit De horum ergo sententia Abrahamus quidem vicesimum primum locum post Adamum occupat. Summa autein annorum, quos Eusebius ab Adamo ad Abrahamum MMMCLXXXIV scribit, ad ■■■ccciv consurgit. 2. Insuper et Moses Chorenensis comparativum laterculum instruens stirpium quæ a tribus Noachi filiis ad Abrahamum usque pertingunt, eumdem patriarcham Cainanum in suam historiam inseren dum curavit, quartum a Noacho et a Semo ter tium eademque ratione Thiram a Noacho quar tum, tertium autem a labetho: tum denique Mestraimum quartum a Noacho, tertiumque a Chamo dicit. Qua de re idem Moses historicus boc pacto scribit: ‹ Arduum scilicet esse, ratio cxxxv genuit Seruchum e Sura conjuge sua: vixit- nem temporum inde usque abs rerum origine que adhuc annis ccvit usque ad LXXVII annum Nachori. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno XVII. Seruchus annos natus cxxx genuit Nacho rum e Melcha conjuge sua: vixitque adhuc annis CC usque ad Li annum Abrahami. Genuit filios et filias. Obiit ætatis anno cccxxx. XVIII. Nacborus annos natus lxxix genuit Tha Al. cod., CCCCLXXXX. Al. cod., Lxxv. Exin capitum titulos nos addemus. Cum nos Samuelem paucis admodum adno tationibus illustrandum sumpserimus, quod quidem ad hunc famosum de Cainaño locum attinet, lecto exploratam habere atque colligere: multo vero difficilius, ipsas hominum propagines consequenter a tribus Noachi liberis pervestigare. Quandoquidem et divinæ litteræ, delecta ea, quæ ad se pertinebat, Semi prosapia, reliquarum nullam rationem habue runt. tanquam spretarum videlicet neque dignarum quæ in orationis suæ textum insererentur. Rursus que ait Licet id in nullo interpretationis nostræ res nostros ad Calmetum in Gen. x, 24, et ad Mil lium in Luc. 111, 36, libenter ablegamus, apud quos et prisci Patres et hodierni critici abunde dispu tant. Hist. 1, 4.

exemplari exaratum occurrat, neque in ullo Chro nico exstet, præterquam apad eruditum quemdam ingeniosumque Syrum hominem; nihilominus plane nobis constare Mestraimum eumdem esse atque Mezraimum, qui quidem Ægyptus videtur, uti Nebrothus Belus est. Jam et harum trium gentium sic laterculum digerit. SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS I. Semus Chamus Arphaxades. Chusus Cainanus. Mestraimus Nebrothus Jabethus. Gamerus. Thira. Thorgomus. Armenacus. Armais. Sala Heberus. Babius Haicus. Phalecus. Anebis Ragavus. Seruchus. Arbelus Chæalus Amasia. Nachorus. Thara. Arbelus Gelamus. Ninus. Harma. Aramus. Abrahamus. Ninyas 3. Deinde addit: «In Chami quidem usque ad Ninum progenie annos, quibus quisque procreavit, nusquam expressos reperiri, vel ad nos certe non pervenisse: tum et de Jahetho nostro satis certum nihil tradi; nihilominus exposium harum trium familiarum genus eatenus esse verissimum, quate uus procreationes undecim sunt usque ad Abra hamum, Ninyam atque Aramum. Aræus enim duodecimum locum obtinet posteriorque Nino est idemque acerba ætate mortem obiit a Samiramide cæsus. De his autem haud est cur quisquam du bitationem præ se ferat. Quippe ait: Certiora queque ex variis historiis pro virili parte decerpsi quæ a nemine prudente oppugnatum iri puto, nisi aliqui forte veritatis exstinguendæ cupiditate labo rant: qui si qui sunt, isthoc quidem se pacto quan tum libet oblectent. › Jaredus VII. Enochus VIII. Mathusala Lamechus ✗. Noachus. Davonus saris x. Evendorachus saris XVIIL Amempsinus saris x. Otiartes saris vın. Xisuthrus saris xvını. Universam decem horum regum ætatem saris centum viginti definiunt, quæ sunt annorum myria des tres supra quadraginta prætereaque bis mille anni. Hæc historiographi Chaldæorum. Nos vero incertis his prætermissis, aggrediamur ad dicendum quæ divini libri hoc pacto tradunt. Gentium divisiones 1. Semo progeniti sunt quinque liberi: Elamus a quo Elamitæ; Asurus, a quo Assyrii; Arphaxades, a quo Chaldæi; Ludus, a quo Lydi denique Ara mus, a quo Aramæi qui etiam Syri vocitantur. Ara mi liberi sunt: llus, a quo Lagi; Enul, quo Enu lii; Gader, a quo Gaspheni; Mosochus, a quo Mo seni. Filii Arphaxadis: Sala, cujus filius Heberus, a quo Hebræi Filii Ileberi: Phalerus, a quo stirps Abrahami componitur; Jectanus, a quo creantur liberi tredecim: quorum natu maximus Elmodadus, a quo Indi; tum Salecus, a quo Ba ctriani; Asarmothus, a quo Arabes; Jarechus, a quo Jarachæi; Zodoramus, a quo Carmeli; Ezel, a quo Ariani; Decla, a quo Gedrusii; Gebal, a quo Scy thæ; Abimeel, a quo lyrcani; Saba, a quo Arabes primi Uphir, a quo Aramii; Zevila, a quo Gymnosophistæ; Joabus, a quo Aradii. Hi omnes Jectano geniti sunt fratre Phaleci: eorunique inco latus a Masiis usque dum venias ad Spheram montem orientalem, pertinet. Et quidem alibi dici– tur universa Semi sobolcs tractum omnem a Eactrianæ finibus incolere Rhinocuram usque, quo loco Syria ab Ægypto secernitur, itemque a Rubro mari; et ab ora maris quod est ad Arsinoem Indicam. 4. Nos igitur jam inde a tribus Noachi liberis usque ad divini Verbi revelationem singillatim scribere ordiamur, primum quidem Semi propa ginem, deinde Chami, postremo labethi. Semum, Noachi natun maximum, gentes exteræ Zeruani nomine denotant, Chamum Titani, labethum lapi Lostis. Neque his solum, verum etiam reliquis pa triarchis capto initio ab Adamo inconditas appella tiones affingunt, atque annorum numerum unius cujusque proferunt: nempe sic: I. Alorus saris liberi, Saba et Judadanes. Aiunt præterea divinæ decem › (Saro autem ter mille ac sexcentos annos contentos aimpt. Neros etiam quosdam et sosos adjungunt: nerum anni sexcenti conficiunt, sosum sexaginta.) Almelon saris XIII. II. Sethus Alaparus saris III. Enosus Cainanus. Malaliel Ammenon saris x1. Amegalarus saris xviii. Confer Euseb. Chron. I, 1, Hac super re consulendi sunt Eusebius in exordio libri, Syncellus, p. 45-51, itemque Cedre Dus, fol. 12-14, quibuscum non sine fructu Samuel comparabitur. Al. cod., Lazi. Al. cod., Heberi. 2. Chami liberi quinque: quorum natu maximus Chusus, a quo Chusii: tum Mestraimus, a quo Ægyptii; Phudus, a quo Troglodyte; Chanaanes, a quo Afri atque Phonices. Chusi liberi sunt: Saba, Ila, Sabaat, Regma, Sabacatha. Rursus Regmæ litteræ, a Chuso genitum esse Nebrotum, qui pri mus in orbe gigas fuerit, atque hunc gigantem co ram Domino Deo venationi operam dedisse: eum demque auspicatum esse regnum a Babylone, ab Oredo, ab Achade, a Chalane in regione Senaiar. Indidem exortum esse Asurum, a quo Ninive item que Roboda urbs condebatur cum Chalane: tum et Rasemanes, inter Ninivem et Chalanem, quæ est Sync. et Cedren. Arabes Indici. Biblia Lat. vulgata Gen. x, 30, de Messa. Biblia vulgata Sephar. Vide Syncellum et Cedrenum. Rhinocura nomen urbis itemque torrentis, Interdum scribitur Rhinicorura.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARH TEMPORUM PARS I. centesimo et decimo obiit. 7. Jesum præfectura Judicum subsecuta est; quorum primus I. Godoniel annis XL II. Avodas annis LXXX. ácus, à quo gens Judæorum: postremum e Cetura tionis intra annos xxvi perduxit, annoque ætatis gens Parthorum exstitit, quorum germen est Arsa ces ille inclytus Pahlaviensium et Arsacidarum fa miliarum progenitor. Igitur Abrahamus post geni tum Isaacum quinque adhuc annis et septuaginta peractis, ita ut annos omnino centum et septua ginta quinque vixisset, ſato suo functus est. Jam Isaacus sexagesimo ætatis anno Esavum genuit et Jacobum, postquam annis viginti in matrimonio cum Rebecca fuerat. Idemque annis adhuc viginti et centum superstes octogesimo et centesimo ætatis anno decessit. 1II. Baracus et Debora annis XL. IV. Samegarus postea qui alienigenas sexcentos trucidavit V. Gedeon annis XL. VI. Abimelechus annis i VII. Thola annis xxılı. VIII. Jairus annis xxII. IX. Jephthæus annis vı. X. Hesebon annis vn. (Baraco liberi septua ginta, Heseboni triginta fuerunt [48-49]). Heseboni in Hebræorum exemplari subditur Ælon judex an nis x, quem tamen Septuaginta Interpretes non agnoscunt(50). Hujus anno tertio llium captum est. XI. Labdon annis vııı. Hujus quadraginta liberi, horumque filii triginta in septuaginta asinis equi tabant. XII. Sampson annis xx. XIII. Heli annis XL. Verum in Septuaginta In terpretum exemplari scribuntur xx ³. XIV. Samuel atque Saul annis XL. 4. Jacobo filii duodecim cum filia geniti sunt e duabus Labani filiabus, Lia scilicet atque Rachele, nec non ex harum ancillis duabus Balla Zelphaque. Quanquam vero primus ei natus sit Ruben quem anno ætatis quinto et octogesimo genuit, tum Si meon sexto et octogesimo; Levinus tamen præfer tur in ordine, quem ætatis septimo et octoge simo anno creavit, de cujus etiam genere magnus ille Moses exortus est: quæ res ita describitur Jacobus annos natus Lxxxvi e Lia conjuge sua Le vinum suscepit; Levinus annos natus XLVI genuit Cahathum; Cahathus annos natus LX111 genuit Am rachum; Amramus annos natus Lxx genuit Mosem; Moses annos natus Lxxx Ægypto populum eduxit. 5. Rursus secundum chronicos Eusebii cano nes Jacobo annum secundum et nonagesimum agenti de Rachele uxore Josephus natus est: tum et Josepbus anno ætatis decimo septimo a fratribus venditus concessit in Ægyptum; cumque îbi trede cim annis in ergastulo fuisset, anno ætatis tricesimo Egypti dominatum obtinuit, quo per annos octo ginta perfunctus, anno demum centesimo decimo diem supremum obiit. Primo Ægyptiaca ubertatis anno rerum moderamen ad Josephum delatum est anno autem octavo sævire ibidem fames cœpit, cujus calamitatis anno altero Jacobus in Ægyptum descendit anno ætatis cxxx, vitamque ibi annis adhuc xv productam anno demum cxɩ♥ clausit, quo tempore rerum potiebatur anno jam sexto vi cesimoque Josephus, qui et annis Liv superfuit. 6. Josepho e vivis erepto, servitutem filii Israelis serviebant Ægyptiis annis cxliv. Fiunt ergo a Ja tobi descensu anni ccxv. Anno servitutis quarto Porro, inquit erat Aminadabus copiarum supra sexagesimum Moses lucem aspexit; qui octo ginta annos ingressus, cum fratre Aarone tres item et octoginta annos nato, populum Ægypto sub duxit: cui postquam aunis quadraginta in deserto præfuisset, anno ætatis vicesimo supra centesi muin moritur. Post Mosem Jesus Navi filius, Jor dane transmisso, populum in terram annuntia ** Judic. 111, 31. * | Reg. ¡V, Al. cod., sexto. Vide ad an. Abrahami 252. Codd. Arin., eos pro populum. (48-49) Alio in codice desideratur hoc comma parenthesi clausum. Ita etiam Eusebius ad an. 832. Verum idem in priore libro semel ponit (col. 164) et semel Patrol. Gr. XIX. 8. Sane cum in evolvenda Semi stirpe, procrea tionum seriem haud alienam ab evangelica Mat thæi ratione, usque ad Josephum et Mariam con texturos nos promiserimus; e Jacobi liberis optar, Judam debueramus, a quo procreationes deduce remus; quoniam ex hujus surculo Dominus exor tus est. Verumtamen necesse fuit, in Mosis et Jesu reliquorumque gratiam, qui populo usque ad Davidem jus reddiderunt, Levinum loco Judæ commemorare. Nunc autem unde par est rem de nuo repetamus. 9. Abrahamus genuit Isaacum; Isaacus Jaco bum; Jacobus anno ætatis Lxxxvin Judam e Lia uxore suscepit; Judas annos natus XLVIII Pharem genuit; Phares autem anno ætatis Lvin Ezro nem; Ezron anno ælatis LVII genuit Aramum; Aramus anno ætatis XLVII genuit Aminadabum; Aminadabus anno ætatis YLV genuit Naasonem. Judæ dux, quo tempore Moses Israelis progeniem ex Egypto deduxit. Conflantur igitur a primo Abrahami anno usque ad migrationem ex Ægypto procreationes vill, annique Dv; ab Adamo autem procreationes xxvIII, annique мMMDCLXXXIX. 10. Naason annos natus XLIV genuit Salmonem. Eratque, ait Naason princeps Judæ myria omittit (col. 168) Ælonem. Nunc quidem apud LXX Viros, cap. xi, 11. nec non apud Biblia Arm. occurrit Ælon. Al. cod., LIX. Apud Eusebium, 1, 16, 22, Naasson non Aminadabus. Ibidem.

XVIII. Eliachimus, idemque Joachimus, annis XII. Hujus anno decimo Judæam Nabuchodonoso rus domuit, et post acceptum ab Eliachimo tribu tum abscessit. dum in deserto, ejusque soror Elisabeth Eleazaro haus captivum abduxit, regemque dixit Eliachimum. Aaronis filio nupta fuit, quo conjugio creatus est Phinees, atque ita contigit ut Judæ genus cum Levitico affinitate jungeretur. Salmon annos natus xxxv genuit Boosum. Eratque, ait, Salmon tribus Judæ princeps, quo tempore Jesus cum populo Jordanem trajecit. Is uxorem copulavit sibi Ra habam, quam divus evangelista dicit Rechabam *. Idem Bethlehemum urbem in Judæ ditione fundavit. 11. Boosus annos natus cvIII genuit Obedum. Booso nupsit Rutha Moabitis femina. Epiphanius Amanitiden ait Rutham, scilicet Amonitidem. Obe dus annos natus ci genuit Jessæum; Jessæus annos natus cxxx genuit Davidem; David annos natus LVIII genuit Solomonem. Ille tricenarius regnum auspicatus est, annisque XL retinuit, vita ad se ptuagesimum annum protracta. Solomon annos na lus xx11 genuit Roboamum. Idem quarto re gni sui anno templi ædificium excitabat. (A Mose egressuque ex Ægypto usque ad Solomonem tem plique opificium conficiuntur anni CCCCLXXX. Ab Adamo autem MMCLXIX.) Idein duodennis re gnum adeptus est quod XL annis insedit, vivens annis LII. 12. Post Solomonem Israelis regnum bifariam divisum est. Samariæ decem tribubus imperavit Jeroboamus Nabati filius, isque rex Israelis voci tatus est. Jerosolymis autem imperavit Roboamus Solomonis filius, isque rex Judæ appellatus est. 1. Roboamus regnat Jerosolymis annis xvıı. 1. Abias annis 111. MI. Asa annis XLI. IV. Josaphatus annis xxv V. Joramus annis VIII. VI. Ochosias anno 1. VII. Godolia mater ejus annis v11. VIII. Joasus annis XI. Tres hosce reges, nempe Ochosiam cum Godolia matre, Joasum et Ama siam, idcirco in suam genealogiam evangelista non intulit, quod illa filia, hi nepotes Achabi fuissent. IX. Amesias annis xxix. X. Azarias, idemque Ozias, annis LII. Anno Oziæ quadragesimo nono prima olympias acta est. XI. Joathamus annis xvi. XIX. Joachimus, idemque Jechonias, mensibus 11. Reversus Nabuchodonosorus Joachimum quo que in captivitatem deportavit. XX. Mathanias, idemque Sedechias, annis x1. Duodecimo Sedechiæ anno Nabuchodonosorus Chaldæus captis Hierosolymis templum cremavit. Manserat templum annis CCCCXLII. In quadrage simæ septimæ olympiadis annum quartum incidit captivitatis initium, eademque annos septuaginta occupavit. Post annum captivitatis vicesimum Na buchodonosorus e vita migravit. 15. Jamvero in Matthæi genealogia Jechonias ge nuit Salathielem anno ætatis LVI: hic Zorobabe lem anno LVI; hic Abiudum anno XLV; hic Elia chimum anno Lx; hic Azorem anno xxxix; hic Sa dochum anno xxxı. Primo Sadochi anno Alexander Macedo inclaruit. Is Achiam anno ætatis xxxiv; hic Eliudum anno xxx; hic Eliazarum anno 1x11; hic Mathanem anno xxxviii; hic Jacobum anno lx; hic Josephum anno LXXVI. Jesus Christus apud Judæ Bethlehemum nascitur. Summa temporis templi reparatione ad Christi natalia anni sunt dxviit; a Solomone primoque templi ædificio usque ad secundum anni dxı1; ab exitu ad Solomonem anni cccclxxx; ab Abrahamo ad exitum anni Dv; a diluvio ad Abrahamum anni dccccxlii; ab Ada mo ad diluvium anni mäccxlı: summa denique temporis ab Adamo ad Christi natalia anni sunt MMMMMCLXXXXVIII, prout Septuaginta Interpretes docent. 14. Post obitum Solomonis, ut jam dictum est, Roboamo regnum exorso, imo primo regnantis anno, Samariæ decem tribubus imperare cœpit 1. Jeroboamus Nabati filius annis xxıı. Jam uti Davidis ætate prophetaverant Gaddus, Nathanes, Asaphus; rursusque Solomonis ætate Sadochus, Achias Silonites et Sameas; ita etiam Jeroboami filiique ejus Nabati ætate vaticinati sunt Achias, Sameas, tum et ille qui ad ipsam XII. Achazus annis xvI. Undecimo Achazi anno Samariæ aram³, nec non Joasus, et Joel, et Aza Israel in servitutem a Salmanasaro redactus est. XIII. Ezechias annis xxix. Nono Ezechiæ anno Romam condidit Romulus, qui erat at Abrahamo annus MCCLXXX|11 XIV. Manasses annis Lv. XV. Amosus annis AYI. XVI. Josias annis xxxı. XVII. Joachasus mensibus. Joachasum Nec * Matth. 1, 5. • III Reg. xii, 4. Al. cod., x11. Ita ait et Eupolemus apud Eusebium, Præp. evang. IX, 30. Al. cod., Asaphus. rias idemque Addus, atque Ananias. II. Nabatus annis 11. III. Bajas annis xxiv. IV. Ela annis 11. V. Zambri mensibus vit. VI. Amri annis XII. VII. Achaabus annis xx. Sub hoc prophetæ fuerunt Abdias, Elias, Jesus, Al. cod., XLVII. Moenia templaque Romæ hoc anno a Romulo ædificata tradit Eusebius. Euseb., Baasus.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS I. Oziel, Michael; falsi autem prophetæ Sedechias dimissos Judæos, præside Zorobabele qui templum atque Eliezer. VIII. Ochosias annis 11. IX. Joramus annis XII. Iterum propbetabant Elias et Elisæus. Septimo Jorami anno Elias su perlatus est. X. Jeu annis XXVIII. Minas, quas Dei furor in Achabum uxoremque ejas Jezabelem intenderat, Jeu ad rem contulit cæsis septuaginta Achabi liberis, nec non Jezabele Sidonia, et quadringentis exsecrandi idoli prophetis. Per id tempus apud Israelem prophetabat Azarias. XI. Joachazus annis xvn. Hujus ætate rex Judæ Joasus Azariam interfecit, tum et Elisæus vita ex cessit. XII. Joasus annis xvi. XIII. Hieroboamus annis x. Hujus ætate vati cinati sunt Oseas, Amosus, Isaias et Jonas. XIV. Zacharias mensibus vI. XV. Sellumus diebus XLV. XVI. Manaemus annis x. XVII. Phaceas annis x. Nono hujus anno prima olympias acta est. XVIII. Phaceas annis xx. XIX. Oseas annis 1x. Osea regnante, decem tribus servituti mancipatæ sunt a Salmanasaro, deletumque Israeliticum Sa mariæ regnum, anno Achazi imperantis undecimo, postquam annis CCL stetisset. Hinc autem ad tem plum Hierosolymis Nabuchodonosori vi sub Sede chia eversum anni numerantur Clvi. 15. Paralipomenis. Jam de Levini genere sa cerdotes usque ad captivitatem fuerunt hi: Aaron, Eliazarus, Fhinees, Abiudus, Borchias, Ozias, Za reas, Mariothus, Amarias, Achitobus, Sadochus, Achiamas, Azarias, Jonan, Azarias, Amarias, Achi tobus, Sadochus, Elumus, Helchias, Azarias, Za ræus, Josedechus, qui Babylonem concessit quo tempore Nabuchodonosorus Judam servitute pres sit. Hæc Paralipomenis commendata sunt. 16. Igitur Josia tertium jam et decimum annum Judæ imperante, initium prophetandi Hieremias fecit tum et anno ejusdem regis secundo supra vicesimum Sophonias et Hieremias prophetabant rursusque anno Sedechiæ quarto Baruchus et Hie remias: octavo autem captivitatis anno Daniel Ba bylone et Ezechiel: tum anno octavo ac tricesimo Aggæus et Zacharias: sexto denique anno supra sexagesimum iidem Aggæus ac Zacharias, itemque Malachias. Alia historia tradit vaticinatos esse his temporibus Nahumum, Ambachumum, Malachiam alque Danielem. 17. Lamvero quo pacto videntes et prophetæ apud capuvos erant, eodem etiam post Lxx annos apud c urbemque restituit: tum et pontifices exstiterunt usque ad unctum ducem, in quo patriarchæ Jacobi vaticinatio exitum sortita est dicentis: Haud de fecturum e Juda principem, vel de ejusdem femore ducem, quoad iHe adventaret ad quem pertinet im perium. Jam duce Zorobabele pontifex erat Jesus Josedechi filius: exin Jachimus, idem qui Joachi mus, Jesu filius: nec non Elarus idem qui Esiasibus, filius Jachimi. Erat insuper Esdras sa cerdos, scriba legum sacrarum, nobilisque doctor eorum qui Babylone in Judæam ascenderant Joadas Asibi filius, sub quo Nehemias Artaxis pin cerna, genere Hebræus, Babylone venit Hierosolyma murosque excitavit. Joannes Joadæ filius. Joannis filius Jaddus, cujus ætate Macedo Alexander Hiero solyma ingressus Deum adoravit. Onias Jaddi filius, Simeon cognomento Justus. Simeonis frater Elea zarus, sub quo Septuaginta Viri divinos libros Pto lemæi regis jussu ad Græcæ linguæ consuetudinen! transtulerunt. Manasses Eleazari patruus. Onias Simeonis Justi filius. Oniæ filius Simeon, sub quo erat Jesus Sirachi. Simeonis filius Onias. 18. Tres deinde ac triginta post annos AntiocnNUS Epiphanes Judæam ingressus pontificatum Judai cum a Jesu cognomento Jasone ad ejusdem fratrem Oniam transtulit; rursus huic ereptum, Oniæ cognomento Menelao dedit. Mox elapso quinquen nio occupatis Hierosolymis templum diripuit, si gnum Jovis Olympici ibidem collocavit; in Gari zino autem Jovis Hospitalis 7. Ea tempestate Matathias quidam sacerdos Asamonæi filius, ex oppido Modimo, bello adversus copias Antiochi cum filiis suis decertabat. Et Judas sane filius fu gam Syrorum fecit, templumque lustravit, ac patria sacra restituit, quæ triennio obsoleverant. Deinde Menelai Judæorum pontificis sacerdotium excipit Alcimus, idem qui Jachimus, alienus licet generi sacerdotali. Quamobrem Onias sacerdote progeni tus in Ægyptum proficiscitur, ibique urbem condit Amopolim in eaque templum ad instar Hiero solymitani erigendum curat. Alcimus autem cum Juda confligens brevi a Deo percussus interiit *. Igitur communi suffragio sacerdotium ad Judam collatum est. 19. 1. Judas, qui et Macchabæus, annis intra olympiadem centesimam quinquagesimam quintam. 11. Jonathas, qui et Aphuthus, annis xix. IH. Simon, qui et Tarscis, annis viii. IV. Hyrcanus, qui et Joannes, annis xxvi. V. Aristabulus anno 1. Ad sacerdotium Aristabu lus diadema regium adjecit. VI. Jannæus, qui et Alexander, annis xxvıı Gen. xlix. 10. ' II Machab. vi, 2. 8 || Machab. 1x, 55, 56. Ita codices Samuelis. Confer Eusebium ad an. 1558. Cold., Samrin. Eusebius, ad annum 1856, Onuphis. Al. cod., xXXVII.

VII. Alexandra uxor Alexandri annis 1x. Hæc Alexandra Salina vocata est. VIII. Hyrcanus annis xxxiv 20. Cum Aristabulus et Hyrcanus Alexandri filii inter se concertarent, Pompeius Romanus superve niens Aristabulum vinctum secum abduxit, Hyrcano autem pontificatum confirmavit, qui quidem annis quatuor trigintaque post a Parthis captus est. Sic Judæorum regnum unctique præsides desiverunt, uti Daniel prædixerat: unctorum autem præsidum nomine pontifices intelliguntur, qui post reditum a captivitate populo præfuerunt: quique orsi a sexa gesima quinta olympiade sub Dario, olympiade de mum centesima octogesima sexta fiuem fecerunt quod temporis intervallum Daniel propheta septua ginta hebdomadum titulo adumbraverat. Equidem post Hyrcanum nemo fuit e genere sacerdotali, sed ignotæ stirpis menstrui quidam vel annui præsides. Tum denique Herodes alienigena regnum obtinuit, cujus tricesimo secundo anno Dominus Noster Je sus Christus natus est. Chami prosapia IV. Zames, qui et Ninuas, annis xxxii. V. Arius annis xxx. VI. Aralius annis XL. VII. Xerxes, qui et Baleus, annis xxx. VIII. Armamithris annis xXXVIII. IX. Belochus annis xxxv. X. Baleus annis xv XI. Altadas annis xxxII. XII. Mamelus annis xxx. Anno hujus quarto de cimo Josephus obiit. XIII. Mamylus alter annis xxx. XIV. Sparæthus annis xɩ. XV. Manchaleus annis xxx. XVI. Sphærus annis xx. Hujus anno tertio Cecrops Athenis primus regnavit. XVII. Ascades annis XL. Hujus octavo anno Moses jam octogenarius populum ex Ægypto sub duxit. XVIII. Amyntas annis XLV. XIX. Belechus annis xxv. XX. Balepares annis xxx. XXI. Lamprides annis xxx11. XXII. Pannyas annis xLv. XXIII. Sosarmus annis XIX. XXIV. Zosares annis xx. XXV. Lamprides annis xxx. XXVI. Mithræus annis xxVII. XXVII. Tautanes annis xxxI. Anno Tautanis vi cesimo quinto urbs Ilium capta est. XXVIII. Teutæus annis XL. XXIX. Otheneus annis xxx. XXX. Dercyllus annis xl. XXXI. Eupalles annis xxxvII. Tertius ac trice simus hujus annus incidit in quartum Solomonis annum atque in templi opificium. 1. Hactenus nos pro suscepto proposito posteros Semi ad adventum usque Christi divinis libris in nixi digessimus. Nunc ad Chamum quæ pertinent scribenda sunt; haud sane, ut Semi, liberorum successio, sed annorum numerus, regum nomina, tum quænam gentes potentia auctæ alterutras de vicerunt, usque ad humanam Servatoris naturam. Ex eo igitur loco, in quo sermo noster substitit, cum Chami procreationes, prout eas sacræ Litteræ tradebant, descripsimus; exinde, inquam, ordiatur narratio e certæ fidei libris hausta, nempe secun dum narrationes chronicorum Eusebii canonum historicique Armeniorum Mosis Chorenensis; quo rum quidem postremus sic ait De Belo, cujus ætate maximus noster progenitor vixit Haicus, multi multa variaque tradiderunt; ego autem quem Saturnum nuncupant atque Belum, Nebrothum ſuisse aio: qua super re Ægyptii cum Mose conspi rant, percensentes Vulcanum, Solem ac Saturnum, qui sunt Chamus, Cusus ac Nebrothus, omisso Mestraimo: primum enim apud se hominem aiunt fuit, regumque Assyriorum postremus. Idem volu fuisse Vulcanum. › 2. Ergo ex hoc ipso Belo noster hicce tractatus inchoandus est. XXXII. Lavosthenes annis XLV. Gens Judaica bifariam dividitur. XXXIII. Pertiages annis xxx. XXXIV. Ophrates annis xx. XXXV. Ophratanes annis L. XXXVI. Acrapales annis XLII. XXXVII. Thonnus Concolerus, Græce dictus Sar danapallus, annis xx. 3. Sardanapallus hic tricesimus septimus a Belo ptariæ mollitiæ luxuriæque studio cunctos qui sibi præcesserant superavit. Quamobrem Varbaces qui dam, patria Medus, homo viribus egregioque animo 1. Belus universis Asiæ provinciis, præter Indos, præditus, cum Medorum dux esset, unusque ex iis dominatur annis LX11 Il. Ninus item post Belum annis £11. Nini hujus quadragesimo quarto anno Abrahamus a Thara genitus est. HI. Samiramis Nini conjux annis xlk. Al. cod., XXXVI. Hunc titulum habent codices. Hist., 1, 6. Aug., De civ. Dei, xvi, 17, scribit 1.xv. A. cod., LII. qui ad urbem Ninum quotannis veniebant ducatus causa exercendi; is, inquam, cognito regis pravo ingenio, amicos sibi liberalitate deyinxit, Belesim in primis summum ducem Babyloniorum, quicum inita societate Sardanapallum debellavit, qui sece . Ita etiam Eusebius. Idem tamen alibi, As calades. Euseb., Belochus. Id., Peritiades.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS I. dens in regiam incendio semet cremavit. Tum Bele sim Babyloni regem imposuit Varbaces, itidemque Parorum nostrum propter sibi navatam operam diademate ornavit ipse autem Assyriorum ad Medos transtulit imperium. Exin interregnum erat usque ad Medorum regem Dejocen. Intermedio tempore Chaldæi rerum potiti sunt; quorum tem pora et successiones cum suis peculiaribus regibus seorsim scribuntur. 4. Hic ergo Babyloniorum reges ponantur. 1. Phua annis xvı. Hujus sexto decimo anno prima olympias acta est. II. Thaglatphalsarus annis xxvii. Is tertio decimo anno progressus in Judæam, potiorem ejus incola rum partem captivam abduxit. III. Salmanasarus Assyriis imperavit annis xvI. Is item tertio regni sui anno, octava olympiade, decem tribubus in captivitatem deportatis, Samariæ regnum delevit. IV. Senecherimus Assyriis imperavit annis xvIII. Is adversus Hierosolyma expeditionem suscepit, Judææque urbes obsedit. Ab hoc ad Nabuchodono sorum historici Chaldæorum annos numerant LXXXVIII Apud eosdem post Senecherimum scribitur V. Asordanes filius ejus annis vut. VI. Asodes annis xxı. VII. Frater ejus annis xxı. VIII. Nabupalsarus annis x1. IX. Marudachus Baldanes annis x. X. Nabuchodonosorus deinde annis XLIII, ab olympiade secunda supra quadragesimam. Is anno Eliachimi decimo Judæos in suam potestatem redegit, partemque eoramdem maximam famulatui addicendam abduxit. Tum etiam Danielem tresque pueros triennio post: rursus enim venit, ipsumque Joachimum avexit captivum. Cum jam annum ter tium supra vicesimum regnaret Nabuchodonosorus, Hierosolyma capta sunt: quintum autem post men sem princeps satellitum Nabuzardanes templo ignem subjecit. Vicesimo denique Judaicæ capti sitatis anno Nabuchodonosorus vita discessit. Cujus in locum substitutus est filius ejusdem XI. Baltasar, qui et Ilmarudachus annis 11. Deinde XII. Astyages anno 1. Is eas litteras in pariete exaratas vidit quas Daniel interpretatus est. XHI. Darius Medus annis IV. XIV. Darius Arsaviri annis 111. Exin sublatum est Babyloniorum imperium. Vide Mosem Chor., Hist. 1, 21, et Samuelem, cap. 7. Confer Eusebium, 1, 5, 2. Al. cod., Asamoges. Ita hoc loco, Astyages; at inferius, Asda hages. Ita Armenii primum hunc Tigranem distin guunt a posterioribus stirpis Arsacidarum. Lib. 1, 15, 7. 5. Nunc age Medorum reges exponamus. Exstin cto Sardanapallo primus regnavit 1. Varbaces annis xxviii. JI. Sosarmus annis xxx. Ill. Mamicar annis XL. IV. Cardiceus annis xii. V. Dejoces annis LIV. Hic Ecbatana condidit, VI. Phraortes annis xxiv. VII. Cyaxares annis xxxii. VIII. Asdahages annis xxxviii. Hunc interfecit Tigranes Haicanus Cyro Fer sæ fœdere junctus. Quanquam Eusebius aliique historici dejectum Asdahagem ab uno Cyro aiunt, a quo Medorum quoque regnum sublatum est: nihilo minus Moses cæden Asdahagis a Tigrane patra tam refert. Id autem verisimile evadit ob plura quæ acciderunt, propter somni scilicet visum, dolosamque Asdahagis simulationem qua sibi Ti granis sororem matrimonio copulandam curaverat cui mentis quoque suæ consilium' arcanum resera vit. Re autem intellecta Tigranes, quod somniang viderat, diurna luce exsecutus est. Id tamen haud absurde Cyro ipsi tribuitur: cum enim eadem ætate ambo vixerint, et quidem Tigranes societate com militii Cyro devinctus fuerit, ejusdem mandatum exhaurire visus est. 6. Agesis hoc loco Eydorum quoque rognum placet collocare. Anno Sosarmi Medorum regis duodecimo olympias prima peracta est, eodemque anno primus apud Lydos regnavit 1. Ardysus Alyattæ annis xxXVI. II. Alyattes annis xıv. III. Meles annis xi. IV. Candaules xvii. Candaulis hujus historiam narrat Herodotus(80), nempe quod is nimio erga suam conjugem studio elatus,hanc feminarum omnium pulcherrimam exi stimaverit, nudatamque vestibus Gygi clam de monstraverit; qua ignominia sapiens uxor ad ira cundiam commota occidendum curaverit, sibique virum adsciverit Gygem. V. Gyges annis. XXXVI. VI. Ardys annis xxxvIII. VII. Sadiartes annis xv. VIII Alyattes annis xlix. IX. Croesus annis xv. Hic anno Cyri quartodecimo dicitur ab eodem Cyro interfectus. Ita Lydorum regnum finitum est. Armeniorum tamen historicus Moses Croesum ca plum interfectumque ab Artaxerxe Partho ait, Hist., 1, 28. Hac super re recolatur Mosis Chorenensis locus in Eusebio ad annum. Abrahami 1301 a nobis relatus. Et quidem Samuel a Mosis progymnasmate potius quam ab Herodoto mutuatus hanc notitiam videtur. Partho scilicet cognomine; erat enim hic Armeniæ rex.

ejusque rei complures testes invocat, ut in ejus libro videre est. 7. Ergo hoc pacto, prout narratur,sublatis Baby Ioniorum, Medorum Lydorumque imperiis regnat 1. Cyrus annis xxx. Is primo regni sui anno Ju daicæ gentis quinquaginta millia captivorum liber tate donavit: qui quidem Hierosolyma reversi al tare excitaverunt, templique fundamenta jecerunt quod tamen finitimarum gentium causa imperfectum manebat usque ad Darium Vestaspis. Tomyris Ma sagetarum heroina Cyrum interfecit. H. Cambyses aunis 1x. III. Magi duo fratres mensibus viii. IV. Darius Vestaspis Blius annis xxxvi. Hujus altero anno Zorobabel templum ædificat, quod anno quarto olympiadis quintæ supra sexage simam absolutum est. V. Xerxes Darii annis xxı. VI. Artabanus mensibus VII. VII. Artaxes Longimanus annis xl. Nonnulli Estherem sub hoc exstitisse aiunt: quod ego tamen, inquit Eusebius non probo, quandoquidem Esdræ libri per eam ætatem scripti nullam ejus rei mentionem faciunt. VMI. Xerxes mensibus». IX. Sogdianus mensibus vit. X. Darius Nothus annis xix, ab olympiade oe togesima nona. XI. Artaxes Mnemon annis XL. Sub hoc Esther fuit. XII. Artaxes, qui et Ochus, annis xxvi. XIII. Artaxes Ochi annis IV. XIV. Darius Arsami annis vı. Iliannos ccxxx occupaverunt Exin Alexan der Macedo regnat anno primo olympiadis centesimæ undecimæ, septimoque regni sui anno Babylonem capit, occisoque Dario Persarum imperium delet. 8. Nunc quoniam in Alexandri mentionem incidi, lubet ab origine cunctos Macedonum reges huic scripto consignare. Neque enim Alexander Macedo num rex primus fuit, sed quartus supra vicesimum. jam primus Macedonum rex fuit Caranus annis XXII. 1. Coenus annis XII III. Tyrimmas annis xxxvIII. IV. Perdicca annis LI. V. Argelaus annis xxxviii. VI. Philippus annis xxxvII). VII. Æræus annis xxvı. VIII. Alcetas annis xxıx. IX. Amyntas annis L. X. Alexander annis xliv. XI. Perdicca annis xxviii. Hist., 11, 12. Ad annum 1553. Hunc quoque numerum ab Eusebio desumit Samuel. Quippe Eusebius apud Cedrenum, p. 193, A, scribit a Cyro ad Alexandrum annos ccxxx. Conferatur autem Eusebiani regum laterculi col. XII. Archelaus”ənnis xxiv. XIII. Orestes annis 111. XIV. Archelaus annis II. XV. Amyntas anno 1. XVI. Pausanias anno 1. XVII. Amyntas annis vī. XVIII. Argæus annis 11. XIX. Amyntas annis xvIII. XX. Alexander anno 1. XXI. Ptolemæus annis iv. XXII. Perdicca annis ¡v. XXIII. Philippus annis xxvi. XXIV. Alexander Philippi annis x11 et mensibus VI. Hic orbem terrarum compluribus regibus deje ctis obtinuit, annosque xxxii natus Babylone diem su premum obiit. Exinde imperium ejus inter plures divisum est. Ipsis quidem Macedonibus imperat Phi lippus qui et Aridæus; Alexandriæ vero Ægypti Pto lemæus Lagi: tum annis quinque post imperat Asia nis Antigonus; duodecimo denique post Alexandri obitum anno Syris, Babyloni plagisque superiori bus dominatur Seleucus Nicanor. 9. Age vero quandoquidem hosce commemoravi mus, singulorum quoque nomina scripto complecti non pigeat. Alexandro e vivis erepto, Macedonibus proprie imperat XXV. Philippus, qui et Aridæus, annis vu. XXVI. Casander annis xıx XXVII, Filii hujus annis iv. XXVIII. Demetrius annis v XXIX. Pyrrhus mensibus vii. XXX. Lysimachus annis v et mensibus v11 XXXI. Ptolemæus Ceraunus anno i et mensibus 1x, XXXII. Meleager mensibus II. XXXIII. Antipater diebus xlv. XXXIV. Sosthenes annis 11. XXXV. Antigonus Gonatas annis xxxvı. XXXVI. Demetrius annis x. XXXVII. Antigonus annis xv. XXXVIII. Philippus annis XLII. XXXIX. Perseus annis x. Interfecto Perseo, Romani Macedonibus liberta tem impertiti sunt, eisque sui juris esse concesse runt annis xiv XL. Falsus Philippus anno 1. Summa annorum DCXLVII. 10. Interest et cætera regna describere. Anno post Alexandri fata quinto imperat Asianis 1. Antigonus annis xviii. II. Demetrius Poliorcetes annis xvii. Amborum dominatio conjuncta annos occupat xxxv. Operæ pretium est eos item qui his succes 209, cum nota 3. Dic Æropus vel Æropas. Vetustior codex, Caxamander annis XX. Al. cod., xv. Conferatur Eusebius 1, 38, 4. Dic xix cum Eusebio, col. 254

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS I. serunt scriptis tradere, Syrorum videlicet, Babylo- qui decimo quinto imperii sui anno, Cleopatra nis superiorumque regionum reges. Alexandro jam ante duodecimum annum exstincto, regnat 1. Seleucus Nicanor annis XXXVIII. II. Antiochus Soter annis XIX. 1. Antiochus Deus annis xv. Hujus undecimo anno jugo semet Macedonum Parthi eripuerunt, al que ex his regnat Arsaces unde Arsacidæ. Prædi ctis annis xxxv}]}, xix el xv addatur IV. Seleucus Callinicus annis xx. V. Seleucus Ceraunus annis 111. VI. Antiochus Magnus annis xxXVI. VII. Seleucus annis xi. In id tempus res secundi libri Machabæorum incidunt. VIII. Antiochus Epiphanes annis x1. Primus hic Judæos maximis suppliciis ad idolorum cultum adigebat, quæ cognoscere est e Machabæo rum libris. IX. Antiochus Eupator annis 11. X. Demetrius Soter annis XII. Hujus anno tertio Judas Machabæus supremus dux Judæis fiebat. XI. Alexander annis 1x et mensibus x. XII. Demetrius annis m. XIII. Antiochus Sidetes annis 1x. Arsaces Parthus hunc Antiochum interfecit. XIV. Demetrius denuo annis iv. XV. Antiochus Grypus annis xII. XVI. Antiochus Cyzicenus annis xvIII. XVII. Philippus annis 11. Syrorum hactenus deductum imperium olympiade centesima septuagesima secunda exstinctum est. 11. Tempora quoque Ptolemæorum scribamus. Post Alexandri obitum regnat, uti dictum est, Alexandriæ Ægypti 1. Ptolemæus Lagi annis xl. II. Ptolemæus Philadelphus annis xxxvm. Hic llebræorum libros in Græcam linguam mandavit. II. Ptolemæus Evergetes annis xxvi. IV. Ptolemæus Philopator annis xvII. converti V. Ptolemæus Epiphanes annis xxiv. VI. Ptolemæus Philometor annis xxxv. Hujus anno vicesimo Judas Machabæus Judæorum copias ductabat. VII. Ptolemæus Evergetes annis xxix. VIII. Ptolemæus Physcon, idemque Soter, annis IX. Ptolemæus Physcon, idemque Alexander, annis x. ✗. Ptolemæus, qui pulsus est, annis viii. XI. Ptolemæus Dionysus annis xxx. XII. Cleopatra annis xxı!. Hujus anno tertio apud Romanos regnat Caius, qui et Julius, annis v. Deinde Augustus annis Lvi, Hac super re conferatur Eusebius ad annum 1830. Videtur autem Samue! legisse primum, non secundum, apud Eusebium. Al. cod., CCLvn; verum Eusebius, calii. occisa, Ægypto potitur. Ptolemæorum temporibus anni CCXCVI continentur. 12. Nunc quoniam ad hæc splendida regna per tigimus, par est reges illarum gentium a principio perscribere, quos prætermisimus. Quippe Eusebius Ptolemæis in suo tractatu defunctus, ad res Græ cas dicendas progreditur, nempe qua ratione Græci antiquitates suas scribant, tum et nomina singulo rum percenset. Nos igitur Ægyptios primum,deinde alios, postremo Romanos, qui omnia complexi sunt, persequemur. dynastia Ægyptiorum ea dicitur a Manethone qua imperavit Menes Thynites ejusque septem po steri annis CCLvili Il dynastia novem regum annis cclxxxxvii. Ill dynastia Memphitarum octo regum annis IV dynastia Memphitarum quindecim regum an nis CCCCLXVIII. V dynastia Elephantinorum regum triginta et unius annis c. VI dynastia. Femina quædam Nitocris, omnium sui temporis virorum fortissima et mulierum for mosissima. Regnatum est annis ce¡v. VII dynastia Memphitarum quinque regum annis VIII dynastia Memphitarum quinque regum an nis c. IX dynastia Heracleopolitanorum quatuor regum annis c. X dynastia rursus indidem novemdecim regum annis CLXXXVII. XI dynastia Diospolitanorum sexdecim regum annis LIX XII dynastia Diospolitanorum septem regum annis ccxLv11 Duodecim hæ dynastiæ pertingunt ad annum CLXXIV post diluviumi.. XIII dynastia rursus regum sexaginta indidem annis CCECLIV. XIV dynastia Xoitarum sex supra septuaginta regum annis CLXXXIV. XV dynastia Diospolitanorum regum annis ccl. XVI dynastia Thebanorum quinque regum an nis cxc. Sexdecim hæ dynastiæ producuntur usque ad primum Abrahami annum. XVII dynastia Pastorum annis cii. Josephum ejusque fratres congruenter pastores appellabis. XVIII dynastia Diospolitanorum quatuordecim regum annis cccxLvIII. Horum undecimus est Chen cheres rex, cujus decimo anno Moses populum abduxit. Ille autem ibidem permansit Eusebius hunc numerum separat. Eusebius, CCXLV. Eusebius, Achencheres. An in Eqypto? An muri Rubro retentus est?

XIX dynastia Diospolitanorum quinque regum annis CLXXXX]V. Hoc anno qui est post Abrahamum natum Dcccxxxv, llium captum est. XX dynastia Diospolitanorum duodecim regum annis CLXXVH}. XXI dynastia Tanitarum quinque regum annis XXH dynastia Bubastitarum trium regum an nis XXIX. XXIII dynastia Tanitarum trium regum annis XXIV dynastia Bocchoris Saitæ annis XLIII. Sub hoc agnus locutus est. Idem Bocchoris vivus a Sabaco combustus est, qui et in regnum successit. XXV dynastia Ethiopum trium regum annis XXVI dynastia Saitarum novem regum annis XXVII dynastia Persarum octo regum annis cxx et mensibus quatuor. XXVIII dynastia Amrita Saitæ annis vi. XXIX dynastia Mendesiorum quatuor regum annis XXXI. XXX dynastia Sebennytarum trium regum an nis xx. XXXI dynastia Persarum trium regum annis xvi, quorum postremus Darius, is quem Alexan der interfecit. primo sextæ decimæ dynastiæ an no ad septimum annum Alexandri, qui Darium occidit, Ægyptum occupavit Alexandriamque con didit, anni elapsi sunt mdclxxXVII. 13. Age jam de regibus Sicyoniorum scribere aggredior, quorum primus anno Beli quinto deci no rex fuit 1. Ægialeus annis liı. 11. Europs annis xLv. Anno Europis vicesimo secundo nascitur Abra bamus. III. Melchin annis xx. IV. Apis annis xxv. V. Thelxion annis li VI. Ægydrus annis xxxıv. VII. Thurimachus annis XLV. Anno Thurimachi sexto imperat primus Argivis Inachus. VIII. Leucippus annis lui. IX. Messapus annis xlvII, X. Erastus annis XLVI. XI. Plemnæus annis XLIX. XII. Orthopolis annis ɩõnk XIII. Marathius annis x. XIV. Marathus annis xx. XV. Chereus annis Lv. XVI. Corax annis xxx. XVII. Epopeus annis xxxv. Nempe ultimo hujus dynastiæ. Eusebius, Telchin. Cod., Berseus. XVIII. Laomedon annis xb. XIX. Sicyon annis XLIV. Ex hoc Sicyone appellati sunt Sicyonii, qui an tea Ægialei audiebant. XX. Polybus annis xb. XXI. machus annis XLII. XXII. Phæstus annis VIII. XXIII. Adrastus annis IV. XXIV. Polyphides annis xxXI XXV. Pelasgus annis xx. XXVI. Zeuxippus annis xxxt. Hi annos DCCCCLVIII occupaverunt. Deinde haud jam reges sed Carnii sacerdotes annis xxxını. 14. Anno Thurimachi sexto initium factum est Argivorum regum, quorum primus fuit t. Inachus annis x, ex quo Inachiæ nomen provincia sortita est. II. Phoroneus annis LX. III. Apis annis xxxv. IV. Argus annis Lxx, ex quo regionis appella tio mutata est dictaque Argia. V. Criasus annis LIV. VI. Phorbas annis xxxv. VII. Triopas annis xlv. VIII. Crotopus annis xxt. IX. Sthenelus annis xı. X. Danaus annis L. XI. Lyneeus annis xlı. XII. Abas annis xxIII. Dardanis imperavit Tros, ex quo Trojanis no men inditum est. XIII. Prœtus annis xv. XIV. Acrisius annis xxxt. Argivorum reges desiverunt postquam annie DCCXLIV permanserant. 15. Anno servitutis in Ægypto centesimo, Phor bantisque Argivorum regis tricesimo secundo re gnat Athenis primus 1. Cecrops Diphyes annis L. II. Cranaus annis 1x. III. Amphictyon annis x. IV. Erechthionius annis L. V. Pandion annis XL. VI. Erechtheus annis L. VII. Cecrops alter annis XL. VIII. Pandion annis xxv. IX. Ægeus annis XLVIII. X. Theseus annis xxx. XI. Mines annis xxIII. llium captum est. XII. Demophon annis xxx. XIII. Oxyntes annis XII. XIV. Aphidas anno I. XV. Thymoetes annis viii. XVI. Melanthus annis xxxVIĻ XVII. Codrus annis xxı. Cod., Polyphiles. Codd., Cranus. Ita codd., pro Menestheus.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS I. Principes quod vita maneret XVIII. Melon annis xx. XIX. Acastus annis xxxvi. XX. Archippus annis xıx. XXI. Thersippus annis XLI. XXII. Phorbas annis xxxı. XXIII. Megacles annis xxx. XXIV. Diognetus annis xxvitt. XXV. Pheracles annis XIX, XXVI. Ariphron annis xx. XXVII. Thespieus annis xxvij. XXVIII. Agamestor annis xx. XXIX. Æschylus annis xxııı. VIII. Aristomedes annis xxxv. Primo Eschyli anno regnat apud Lydos Ardy sus; tertio autem hujus anno prima olympias acta est. Porro banc olympiadem instituit Iphitus Praxionidæ Hæmonis Ex hoc jam tempore Græcorum chronologia firmitatem præ se ferre vide tur cum antea pro suo quisque libito rem definiret. XXX. Alcmæon annis 11. XXXI. Charops annis x. XXXII. Esimides annis x. XXXIII. Clidicus annis x. XXXIV. Hippomenes annis x. XXXV. Leocrates annis x. XXXVI. Apsander annis x. XXXVII. Eryxias annis x. Athenarum reges post annos dccclxx{\i finem habuerunt. 16. Postulat instituti nostri ratio, ut hisce Lace dæmoniorum quoque reges adjungamus, quorum primus anno Samuelis et Saulis sexto decimo regnat 1. Eurystheus annis xlii, II. Agis anno 1. III. Echestratus annis xxXV. IV. Labotas annis xxxvii. V. Doristhus annis xxix. VI. Agesilaus annis xliv. VII. Archelaus annis ɩx, VIII. Telecles annis XL. IX. Alcamanes annis xxxvII. His post annos cccxxv finis est impositus. 47. Anno istorum altero, qui erat decimus se ptimus Samuelis et Saulis, regnat apad Corinthios 1. Alethes annis xxxv. It. Ixion annis xxxvıı. HI. Agelaus annis xxxvII. IV. Primnis annis xxxv. V. Bacchis annis xxxv. VI. Agelas annis xxx. VII. Eudemeus annis xxv. Eusebius, Medon. Codd., Agemestor. Hoc nomen corruptum est apud Samuełem uti apud Eusebium ad annum Abrahami CCXL. Al. cod., cccxxvi. Mirari licet atque osculari religiosum!Armenii hominis sensum, qui præ cæteris priscis populis Romanos suspicit, quia hi Christi luce digni habiti IX. Agemon annis xvi. X. Alexander annis xxv. XI. Telestes annis XII. XII. Automenes anni 11. Hi regnaverunt annis ccgxxiv; eodemque anno quo Lacedæmonii, desiverunt prima olympiade. 18. Populorum omnium regumque ethnicorum. extremam placuit nobis Romanorum chronologiam conficere. Nemo quippe cæterorum voti nostri com pos factus est, CHRISTI videlicet lucis cœlo manan tis, solis inquam justitiæ. Verum bi, ad quos scribendos nunc aggredior, quanquam noctu viæ se commiserunt, atque initio, uti cæteri, in tenebris versati sunt; nihilominus ex his plures digni ha, biti sunt qui splendore lucis collustrarentur, prout suo loco cognosces Jam vero tertio post Ilium captum anno, biennio ante Sampsonem, Teutami autem vicesimo nono anno apud Latinos regnat I. Æneas annis 111. II. Ascanius annis xxxvm, III. Silvius Æneæ annis xXIX. IV. Latinus Silvius annis xxxI. Latino gens Latini appellati per annos ccccLx. V. Æneas Silvius annis L. VI. Alba Silvius annis xxX/X. VII. Epitus Silvius annis xxvt. VIII. Capys Silvius annis xxvIII. IX. Anchises Silvius annis XIII. X. Tiberius Silvius annis vııı. XI. Agrippa Silvius annis xlı. XII. Aremulus Silvius annis xıx. XIII. Aventius Silvius annis xxxvii. XIV. Procas Silvius annis xxı. XV. Amulius Silvius annis XLII. In hujus an num decimum nonum prima olympias incurrit. I. Romulus annis xxxvıiı. Hic anno suo decimo nono, qui fuit olympiadis undecimæ quartus, templa et mœnia Romæ fundavit. Hinc anni urbis conditæ putari incipiunt qui anno primo Phi lippi mille numerantur. Hinc etiam Latini Romano rum nomen habuerunt. Congeruntur autem ex Enea ad Romulum anni ccccxxvi. 11. Numa Pompilius annis XLI. Hic menses duos anno addidit Janum et Februum nempe Janua rium atque Februarium, cum decem antea diceren tur. III. Tullus Hostilius annis xxxıt. IV. Ancus Marcius annis xXIII. V. Tarquinius Priscus annis XXXVI Hie isti finem faciunt. sunt, dum rerum adhuc potirentur. Eusebius, Carpentus. Aliter in codice Eusebiano. In codd., Junum et Phegum. Codd. Samuelis, Idilius. At Eusebius, Otilins. Duo reges desiderantur Servius Tulliús, et Tarquinius Superbus.

Post reges præfuerunt Romæ consules a Bruto sitam, quam et Harchiam nuncupavit. Interim Belus exorsi; deinde tribuni, mox dictatores (nempe eloquentes); rursus consules, qui a Tarquinio ad Caium Julium exstiterunt annis cccclx. Post hos anno altero centesimæ octogesimæ quartæ olympiadis summam potestatem apud Ro manos exercuit Caius Julius annis quinque, men sibus septem minus. Exin Cæsarum appellatio obtinuit. Jam huc usque anni duo Cleopatra nu merantur; reliquos viginti eadem sub Romanis exigebat. Augustus annis Lvi, mensibus vi. Ab hujus primo anno Antiocheni suos annos numerant. Hujus item anno decimo Judæorum præsules amoti sunt, regna vitque Herodes alienigena. Ecce autem Augusti altero et quadragesimo, Herodis altero et tricesimo anno, carens tempore FILIUS DE1 sancta ex Virgine nascitur in tempore Jabethi prosapia Armeniaca. Priores duas genealogias, Semi videlicet atque Chami, breviter recensuimus, easdemque, quantum licuit, per successiones et tempora ad eum annum usque deduximus, quo manifestatus est Dominus qui humanam sponte naturam adscivit. Age nunc, quod superior oratio nostra promisit, ad Jabethi quoque progeniem describendam accedamus: cujus successivæ procreationes ad Parthos usque defluunt, quo fit ut eum denique, qui fecit utraque unum, Dominum, inquam, nostrum contingamus. Cum ¡gitur prædicti sermonis nostri cursus ad Thorgo mum devenerit, sèquitur ut ab eo loco narrationen rursus exordiamur. 4. Thorgomo ait (Moses Chorenensis, 1, 9) procreatum Haicum. Jam hic Haicus ex eoruin erat gigantum numero qui arrogantia tumidi impium consilium construendæ turris pepererunt; quique post ejus immanis ædificii ruinam cum jam inter se propter linguarum divisionem non intelligerent, superbia elati mutuum dominatum affectabant. Is, inquam, Haicus Belo obsistere ausus est, cujus studium eo spectabat ut, cunctis sibi subjectiș, generalem tyrannidem exerceret. Ne Belo igitur obtemperaret Haicus, cum filio, quem Babylone susceperat, Armenaco, petit Araratiam, trecentis viris aliisque advenis, qui se illi adjunxerant, cor. roboratus. Ibi vero ad montis radices domicilium excitat, idque mox Armenaci filio Cadmo attri buens, longius ipse progressus est ad regionem quamdam inter solis occasum et septentrionem Samue., ut cuique legenti constat, priorem Eusebii librum huc usque in compendium redegit. Porro cum idem Romanorum imperatores ultra pri mum vel alterum Cæsarem non describat, haud scimus an hinc merito conjectandum sit, Saniuelem mutilo Eusebii codice usum esse. Codices aliique scriptores etiam, Arame Manavazus Haici filius, Armenaci frater. in reliquos omnes dominatum adeptus, Haicum' quoque Babylonem accersit: cumque Ilaicus man data non faceret, egreditur adversus eum Belus immani arrogantia elatus. Sed enim telo ictus ab Haico vita spoliatur: qui quidem haud paucis post annis vita producta, ditionis hæredem moriens reli quit Armenacum. 2. Armenacus Haiei filius, post obitum pa tris, fratres duos Chorum et Manavazum in Har chensi provincia reliquit, itemque Bazum Mana vazi filium. Porro a Manavazo Bazoque dictæ feruntur satrapiæ Manavazia et Beznunia, itemque ca quæ Ordunia appellatur: a Choro autem gentes Chorchoruniæ. Ipse vero Armenacus ultra trans gressus, in planitie consedit jugis circumdata, quorum elatiori nomen fecit Aragazo: tum Armæiso post aliquot vitæ annos genito, diu exin su perstes demum naturæ satisfecit. 3. Armæisus Armenaci filius stationem sibi in colle ad amnis ripam ædificat. Atque stationem quidem suo de nomine Armaviram appellat, am nem autem ex Erasto nepote suo Eraschem voci tat Mox Saræum filium, prole divitem atque voracem boream versus in campestrem lo cum emittit satis uberem et fructuosum. Hujus de nomine regio illa Siracia nuncupata est. Jam Ar mæisus Amasiam procreavit, diuque adhuc vita usus supremum diem obiit. 4. Amasias Armæisi filius, vitam agitans Arma viræ, Gelamium genuit et Pharochum atque Zola cium. Idem oppida duo in radicibus montis fun davit, totidemque filiis suis incolenda concessit, Pharocho scilicet forti et Zolacio formoso, quæ quidem horum nomina retinent Parachotum et Zo lacertam. Montem denique de suo nomine dixit Masisium Is cum annis præterea non paucis vitam sustentasset, Armaviræ decessit. 5. Gelamius Amasiæ filius Harmam procreavit. Idem oppidum in ora lacus condidit, montemque proximum Gelum dixit, urbem Gelacuniam, lacum denique mare Gelacunium Gelamio filius alter fuit Sisacus, cui fines ditionis constituit ab eo lacu orientem versus, qua fluit amnis Erasches ingenti agmine et strepitu in eos campos delapsus qui di cuntur Chalavazi. Ei regioni nomen est Siunia sed commodius Persæ dicunt Sisicaniam. Urbemi etiam condidit Gelamiam de suo nomine dictam, quæ postea de Garnico nepote ejus Garnia audiit. Hinc ortus est consecutis temporibus sub Ar taxerxe Varazus ille venationum præfectus Varaznu Aliter etiam, Aramaisus. Nempe Araxem. Conferatur hac super re adagium apud Cho renensem, Hist. 1, 11. Hunc immanis altitudinis. montem divina Biblia aliæque gentes dicunt Araral. Hoc mare (seu lacum) posteri dixerunt i etiam Sevanium ab insula Sevania, ubi arx captɩ. perdifficilis

nonus erat a Paræro primo rege, ad quem Sene- prudens esset, multa ac perutilia instituta adornavit, cherimi filii Adramelechus et Sanasarus cum pa rentem interfecissent profugerunt. Parærus antem Sanasarum in partibus Assyriam spectanti bus collocavit, cujus sobolis incrementa Simum montem repleverunt, ex iisque nonnulli prudentia et fidelitate conspicui præfecturas consecuti sunt. Jam ab Adramolano orti sunt Arzerunii et Genunii. Paschaino autem Haicacii nepote originem duxit Angeldunus. Jamvero Tigranes Asdabage, qui explicatur draco interfecto, Anusam il lius olim uxorem cum ejusdem omni progenie par tim post partim ad imum Masisium montem collo cavit, nempe in Tambato usque ad Golthiam: unde Vernonzunii Astaiæque manarunt. 12. Tigrani liberi nati sunt Babius, Tiranus, Vahagus a quo Vahagenii, Aravanius a quo sunt Araveniani. Ab Aravano Nerses, a Nerse Zarehius a quo gens Zarebavania. Zarebio Armoges; ab Armoge Bagamus; a Bagamo Vanus, a Vano Va hes. Is cum Alexandro Macedone conflictatus inter iit. Hic finem dominatio Haicanæ stirpis nacta est. Hinc autem ad Valarsacem in Armenia regnantem nihil satis certum proferre licet, tumultibus omnia tenentibus populoque in mutuas cædes ruente: quæ res facilem Partho Arsaci in Armeniam aditum præ buit, qui quidem regem Armeniæ Valarsacem fra trem præfecit. Porro a Belo Haici manu interfecto usque ad Valarsacem anni ■DUCCЄL, vel mDCCCCXLII, congeruntur. 13. Postquam laicanæ stirpis imperium ab Alexandro deletum est, postque ipsius Alexandri anno regni duodecimo obitum, imperio ejus in qua tuor duces, ut jam diximus, diviso; ex his unus Seleucus Babylonem post Alexandrum tenuit, ac præter alias gentes, Parthos quoque ingenti bello per domuit, qua ex re cognomentum Nicanoris retulit. Is annis xxxı regnavit. Deinde Antiochus Soter ejus filius annis xix. Tum Antiochus Deus annis xv. Hu jus undecimo anno Macedonum obedientiam Parthi abjiciunt, apud quos primus regnat Fortis ille Ar saces, Abrahami genere ortus de gente Ceturæ, in urbe cui nomen Bahlæ annis xxxı. Deinde ejusdem Alius Artaxes annis XLVI; post quem Magnus Ar saces annis Liv. 14. Magnus hic Arsaces Valarsacem fratrem Ar meniæ nostræ regem imposuit anno Ptolemæi Ever getæ vicesimo septimo, olympiadis autem sexagesi inæ septimæ supra centesimam anno quarto, per missis ei regionibus nostris quæ septentrionem et occasum spectant. Is autem cum vir fortis simul et Lege Eusebium 1, 5, 1. Mendose in editione Mosis Chor. Haici nam et codices Mosis et Samuel babent Hai cacii. Lege Eusebium 1, 5, 3, not. Nempe aquilam gestantes. Nempe vini curam gerentes. Nempe cædi præpositos. Nempe aucupes. præfecturas ac principatus detulit, familiis, genti bus, urbibus, castellis, pagis, militibus ac præ toribus recte constituendis operam impendit, quæ res breviter percensendæ sunt. 45. Initium enim a capite suo faciens Bagara tum Judæum coronantem atque equitem ereat, hoc nimirum honore concesso ut diadema capiti regis imponat. Præterea, qui sibi chirothecas in duant Chananæos quosdam legit, eamque gentem appellat Genthunios, haud scio an a Choida. Cor poris sui custodem de Chori Haicani stirpe Malcha zum facit: sed pristinum gentis nomen retinuit Malchazuniorum. Venationum præfectum esse jubet Datum Carnico Gelamii filio genitum: cujus filius Varazus; ejusdemque de nomine gens Varazunia appellata. Tum et Gabalo annonæ suæ curam de mandat, et Abelo rerum administrationem, traditis etiam oppidis. Illorum nomina gentes Gabelia al que Abelia retinent. Statuit et Arzrunios seu Arzi vunios; tum et Ghinunios seu Ghiniunos Atque hi quidem de genere Senecherimi erant. Fo cit et Spandunios qui sibi macellum com mendatum haberent: item Havenunios qui accipitres gestarent et caperent: rursus Ziunaca nos qui nivem æstate asservarent. Exin re giæ custodes legit sibi de priscorum regum proge nie, qui diserte Ostani nuncupati sunt, quos. adhuc Iberes Sephezulios vocitant. Denique secun dos post regem fecit eos qui erant de genere Asda¬ hagis Medi, quibus Murenses nomen est. 16. Age vero orientem versus præfecturas duas. constituit Sisacaniam, in caque Cadmi familiam;. inter solis autem ortum et boream Aranum posuit præfectum de stirpe Sisaci. Ea vero regio propter suaves incolarum mores Aluana dicta est. Hujus a stirpe manat gens Uteorum: tum Gar dmanensium et Zaudensium et Gargarensium principatus. Gusaris tamen Saræi stirpe ortus pcs sidendas accepit Cangariam atque Zavachiam, prin cipatum item Tasirorum atque Asozium. Jam e re gione Caucasi validum populum, de genere Mithri datis Darii satrapæ collocavit, eamque appellavit Gugarensium præfecturam. Exin in ampla valle D) Basenensi principatum dedit stirpi Haicacii Or duniensem appellatum. Tum de Paschami genere Torchum quemdam, qui propter aspectus torvita tem Anghelius dicebatur, præfectum occidenta lem creavit, provinciæque nomen Angheltunia est. 17. Porro in Armenia quarta maximam præfe cturam Zophiensem fundavit, tum et alias præfe. Nempe nivarios. Persica hac voce significantur regii. Vocabutum ALV ſalentur se ignorare Wisto ni Mosis Chor. interpretes, cum satis tamen usita tum sit. Videtur autem nobis derivari ab AL quod salem sonat. Hic codices videbantur mendosi. Nos tamen hanc interim interpretationem extundimus. Nempe deformis.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS I. manavit edictum a Cæsare Augusto, ut orbis uni versus describeretur: cujus rei causa in Armeniam quoque ventum est. Eo scilicet anno Dominus noster Deusque Jesus Christus e Virgine natus est. Porro hic erat a Valarsace annus decimus septimus su pra centesimum; Augusti imperantis secundus et quadragesimus; Herodis alienigenæ Hierosolymo rum regis secundus supra tricesimum; Arsacida rum denique, qui et Pahlavii vocantur, sive Per sarum regis Arsaviri erat vicesimus primus, cujus quidem vicesimo regnare coeperat apud Armenios Abgarus. eturas Apahuniam, Manavaziam et Beznuniam. Se- stipendiarii facti sunt. Quippe, ut ait evangelista, lacho autem viro audaci et fortissimo (qui utrum de stirpe Haici fuerit an antiquiore de gente oriun dus non est satis exploratum paucos homines concessit, eunique jussit montem illum tueri bir cosque venando lacessere: eumque populum dixit Selacunios. Id officii Miandaco quoque mandavit, a quo derivantur Mandacunii. Cumque e Vahagenii posteris sacerdotes fecisset, gentem eam Vahunio rum nomine distinxit. Sic et Arravenios atque Arehavenios. Tum et Sarasanum in Sanasari fami lia natum, magnum ejus regionis præsidem fecit quæ inter occasum meridiemque jacet, eique pro vinciam Arznensem et Taurum, nempe Simum, montem, omnemque Cœelesyriam permisit. Eadem in provincia cum Mocensem quemdam nactus esset, præfecturam aliam instituit, iisdemque in locis Cordyæos, Anzevenses atque Aceenses collocavit. Verumtamen, quod attinet ad Rhes:unios et Gol thnenses, quæ sunt Sisacenorum coloniæ, utrum eæ provinciæ a virorum nominibus vocitatæ sint, an e provinciarum appellationibus ipsæ præfecturæ nomina sortitæ sint, ignoro. 18. Profecto hujus regis cunctas optime instru ctas constitutiones haud vacat perscribere, neque item aliorum qui vel præcesserunt vel consecuti sunt, quorum res gestæ abunde litteris commendatæ fue runt. In præsenti autem præfecturarum tantum modo descriptionem persecuti sumus, quas si quis cognoscere cuperet, eas in promptu cum multis aliis haberet regiis sanctionibus. Ad extremum Va ¡arsaces cum annis duobus ac viginti regnasset, Nisibi vita excessit. 19. Secutus est Arsaces filius annis XIII. Artaxes Arsacis filius annis xxv. Hic viribus cun ctos præcellens, baud passus est secundum se esse a rege Persarum; quin adeo Persarum regem se cando dignitatis gradu locavit, cumque exercitu innumero in occidentem progressus complures gentes devicit, donec a suis interemptus est. Tigranes filius ejus annis xxxi, qui haud pa triæ fortitudinis degener rebus gestis inclaruit; quanquam rursus in secundo diguitatis loco post Persas consedit. Ejus ætate cognoscebatur Vaico quidam latro, a quo mons Vaicuniorum nomen traxit. Artavazdes Tigranis filius annis 11. Arciamus, idemque Arsamus, Tigranis frater an nis xx, sub quo pars Armeniorum vectigalia Ro manis pendere cœpit. Abgarus Arsami filius annis xxxvIII. Hujus re gnantis anno secundo Armenii omnes Romanorum Nisibin (quam Armenii Mezbin dicunt) con lidit Valarsaces, ut regni sedes esset, qui nimirum honor in ea urbe mansit annis circiter cxx. Con secutis deinde temporibus Nisibis terræ motu va stata est, ita ut Abgarus regiam suam transtulerit Edessam. Verum hujus successor Sanatruces Ni sibin instauratam regni rursus metropolim fecit. Atqui in parte Summarii altera primus an 20. Jam a primo Arsace hi reges habentur Per sarum 1. Arsaces Fortis annis xxxı. II. Artaxes annis xlvi. III. Arsaces Magnus Vatarsacis frater an. Liv. IV. Arsacanus annis xxxI. V. Arsanacus annis xxx. VI. Arses annis xx. VII. Arsavirus annis xlvi. In hujus vicesimum primum annum natalia Chri sti inciderunt, qui fuit olympiadis nonagesima quartæ supra centesimam annus quartus. 21. Igitur prout ante promisimus orationis no stræ metam attigimus, qui videlicet ad Verbi Dei cum carne copulati manifestationem devenimus, capto initio a primo condito homine, quæ est an norum MMMMMCLXXXXVIII congeries, secundum In terpretes Septuaginta, quain summamı singillatim ita perscribemus. Ab Adamo ad diluvium conticiun tur anni ccxLII. diluvio ad turrim anni dxxv. Hinc ad Abrahamum anni CCCCXVII. diluvio ad Abrahami natalia anni DCCCCXLII. Ab Abrahamo ad Mosem egressumque ex Ægypto anni dv. Ab egressu usque ad Solomonem primumque templi ædificium anni ccccLxxx. primo templi ædificio ad secun dum anni dxı. Exin ad Christi natalia anni dxviit quorum summa in annos мMMMMCLXXXXV\Il consur git. Rursus a Christi natalibus ad divum Gregorium anni sunt cccx1 hinc autem ad æram Arme niorum anni ccxli. 22. Atque ego quidem, o sanctitate prædite do mine mi Gregori, vehementi vestra flagitatione compulsus exiguum ingenium neum rudenique manum huic construendo operi admovi; conatus que sum brevi hujus corporeæ vitæ intervallo pul cherrimam divi Eusebii chronographiam evolvere, quam, ut ita dicam, exscripsi. Revera ut exorien tis solis radii tenebrosis locis lucem aspergunt, æra nus divi Gregorii incidit in Christi annum cCCVII. Nihilominus cum Armeniorum incipiat ab anno DLI, bic autem a divo Gregorio ad eam æram numerentur anni CCXLI, rursus patere vide tur divum Gregorium exordiri ab anno Christi CCCXII. De mendo igitur amanuensium suspicari licet.

Nunc age a primo anno natalium Christi ordiar, quam præcipuam æram constituam, curiosaque admodum opera Romanorum, Hebræorum, Persa rum, gentisque nostræ reges ascribam. sic omnino divinus hicce thesaurus obscuras ho- ac benemerentissimus Evagrius docet, ad Dei minum mentes ad transitorium hoc tempus cogno cultum deducit. scendum exsuscitat. Jam qui præsentis vitæ doctri uis apprime se imbuit, is supernæ quoque sapien tiæ cognitionem adipiscitur, quæ ineffabilis bercle atque imnïensa est, atque, ut beatus ille et solers Evagrii abbatis monita e Græca in Armenia cam linguam conversa exstant in codice Haicano Parisiaco cví leste Villefroyo apud Montfauconium Biblioth. nov. mss. p. 1023. Ejusdem Evagrii homi liæ servantur in codicibus Armeniacis collegii Ve nei S. Lazari. OLYM- CHRISTI ROMA- JUDEO- PERSA- ARME annus Augu- Hero primus slus des Arsa virus Abga rus JESUS CHRISTUs nascitur Bethleheini. Secundus Pytha goricus philosophus co gnoscebatur. Herodes DOMINI NOSTRI nativitate cognita pueros occidit. Augustus tetrarchas ſa cit, Herodem, Antipa trum, Lysimachum et Philippum fratres Ar- 197 chelai. Ice Cr ARCHELAUS annis Ix. Quirinus Roma profe ctus in Judæam descri ptionem orbis facit. Abgarus Pheroram He rodis fratrem occidit. Judas Galilæus seditio nem Judæorum concitat. Herodes magnis dolori bus cruciatus perit. Athenodorus Tarsensis 12 physicus agnoscebatur. Solis defectus, et Ar gusti obitus. Pilatus a Tiberio ad regendam Judæam mitti tur. Euseb., Sextus. TIBERIUS annis XXIII. HERODES annis xxiv. Moses Chor. Hist., 11, 25: Josephum Herodis generum eumdemque fratris filium. Divus Lucas 1, 3, et Euseb., Lysaniam. Abgarus Edessam ur bem condit Terræ motu tredecim urbes in Bithynia sub versæ. Philippus tetrarcha Cæ saream condit peamque nominat. annis xxxiv. Philip Abgari profectio ad Parthos ob pacem inter 30 duos fratres firmandam. Res Armeniacas trecentorum circiter et quinquaginta annorum sumit Samuel a Mose Chor. quod semel monuisse sufficiat.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARI TEMPORUM PARS II. Tibe rius Hero Artaxes Abga des rus Johannes Zachariæ filius locis desertis circa fluvium Jordanem prædicabat, cunctisque palam nuntia nat adesse inter eos UNCTUM DEI. Quin ipse Jesus unctus Dei tunc vivificæ et evangelicæ do ctrinæ suæ faciebat initium, rebusque gestis ac verbis divinæ potestatis virtutem spectantium oculis exhibebat. Colliguntur autem usque ad hunc quintum decimum Tiberii Cæsaris annum, a templo quidem denuo excitato anni DXLVIII a Solomone primoque templi ædificio anni MLXIV; a Mose egressuque ex Ægypto anni məxɩ; ab Abrahamo Ninoque et Samiramide anni MaxLiv; a diluvio anni mæecccclxxvi; ab Adamo denique anni ■■■■ɑCXXVIII. JESUS UNCTUS DE: Do WINUS NOSTER vivificam doctrinam cunctis prædi cabat, atque ea quæ no- 203 minatim scripta sunt pro digia patrabat JESUS UNCTUS DEI Do MINUS NOSTER discipu lis suis regni cœlorum mysterium aperiebat, eis demque imperabat præ dicationem apud ethni cos, ut hi nimirum ad omnium Deum conver terentur. Jesus unctus Dei Dominus noster juxta prophetias de eo scriptas accessit ad passionem anno Tiberü imperantis decimo nono. Sane eodem hoc tempore in aliis quoque Græcorum monumentis sic ad ver bum narratum comperimus: • Solem nempe defecisse, Bithyniam terræ motu concussam, Nicææque potiorem partem solo æquatam.» Atque bæc adamussim iis consonant quæ in Vivitici nostri pas sione acciderunt. Phlegon etiam, qui olympiades jam inde ab earum primordiis persecutus est, tertio decimo libro diserte ita scribit: «Quarto nimirum anno ducentesimæ tertiæ olympiadis magnum solis fuisse defectum, qualem nemo ante animadverterat: septimaque diei hora tantam noctem ingruisse, ut sidera cœlo micarent: ingenti terræ motu Bithyniam agitatam, majoremque Nicææ partem dejectam. › Hæc tradit laudatus vir. Atque hoc sane magnum indicium est ejus anni quo Vivificus noster cru ciatus est, quia nimirum et Joannes testimonio suo in Evangelio confirmat post quintum decimura Tiberii annum trietericam prædicationem Christi fuisse. Haud procul eo tempore narrat etiam Josephus, per dies Pentecostes stridorem quemdam motumque primo circa sacerdotes esse excitatum, mox subitam vocem e penetralibus templi in hæc verba erupisse: Digrediamur hinc, digrediamur. Idem insuper scribit Josephus, Pilatum præsidem sub id tempus noctu imaginem Cæsaris in templo contra vetitum collocandam curasse: quæ res magni tumultus seditionisque Judæorum causa fuit. Hinc autem summorum vis malorum Judaicam gentem corripuit. Hierosolymitanæ Eccle siæ primus manuum im positione ab apostolis re gege cepit episcopatum Jaco bus frater Domini. Philo Alexandrinus vir ingeniosus et doctus agno scebatur. Post Abgari obitum qui in sacramentum nostrum concesserat, bifariam divisum est regnum ejus. Filius nimirum ejus Ananus regnat Edessæ. Sanatruces autem sororis ejusdem filius in Armenia majore: qui quidem prædicanti Thaddæo credidit; mox fide abjecta, apostolum filiamque Sanduchtam interemit. SANATRUCES annis xxx. Addæus Edessæ præ- 204 38 sul martyrio afficitur ab Abgari jam exstincti filio. GAIUS annis 1v. Petrus apostolus pri mum Antiochenam Eccle siam stabilit: mox Ro mam profectus, prædicat antistitemque se ibidem, gerit anhis xx Euseb., DXLII. Recolatur Eusebius, lib. 1, cap. 36 fin. AGRIPPA annis VII. Ita est etiam apud Eusebium in Arm. codice pro annis xxv,

Claudius Agrippa Artaxes Sana CLAUDIUS annis xiv. truces AGRIPPA Glius Agrip pæ annis xxvi. Marcus evangelista, Pe tri interpres, Alexan driam veniens Christum ibi prædicabat aunis xxII. Primus post Petrum Antiochiæ episcopus Evo dius. Romæ censa habito comperta sunt hominum LXIX centena et XLI millia. 5848a Ægyptius circa quem tribunus Paulum sci scitabatur. Alexandriæ post Mar cum episcopus Ananias 210 annis XXVI. Jacobo Domini fratre a Judæis lapidibus cæso se dem episcopalem ejus ob- 211 tinet Simavon, qui et Si PRAPASO gray NERO annis xiv. Bartholomæus aposto lus martyrium consum mat in Armeniæ oppido Arebono. Sanatruces Nisibin ma gnificentiore opere excita vit, suamque statuam me dia in urbe collocavit nummum manu tenentem, DARIUS annis xxx. Lerubnas rhetor qui re rum ab Abgaro et Sana truce gestarum commen tarios confecit. mon. ERVANDUS annis xx. i VESPASIANUS annis x. b Petrus et Paulus Romæ a Nerone martyrio aſfi ciuntur. Post Petrum all tem primus Romæ epi Scopus Linus annis xɩv. Antiochiæ secundus epi scopus Egnatius. Tandem supremo templi exterminio Titus Judæos obsedit, Hierosolyma a fundamentis evertit, atque hominum sex myriades cæde corrupit. Imo, ut tradit Josephus, fame et gladio centum ac viginti myriades consumptæ sunt, abductæ autem in captivitatem quadraginta et duodecim myriades. Summa vero temporis usque ad alterum Vespasiani annum, quo Judæi supremo excidio deleti sunt a vivifici quidem prædicatione anni XLII; ab obsidione sub Antiocho anni ccxxxvIII; a secundo templi ædificio anni dxc; a primo denique ædificio anni ■cılı. Ita atiam Eusebius. Vespa- Darius Ervan sianus dus

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Vespa Darius Ervan sianus dus Romæ secundus episcopus 215 Anacletus annis VIII. Alexandriæ secundus epi scopus Abilius annis XIII. TITUS annis II. Romæ tertius episcopus Cle mens annis IX. DOMITIANUS an. xvi. Ervandus atque Ervaziu internecivo bello ab Artaxe appetuntur. ARTAXES annis XLI. Duorum mensium nomina mutata sunt, videlicet Septem ber in Germanicum, October in Parthicum. ARSACES annis xvi. Artaxes condidit Artaxata ad locum cui nomen Collis ubi Araxis et Mezamori confluentia est illuc autem cuncta urbis Ervandææ orna menta transtulit. Armenii Persæque concordi sententia tributum pendere Romanis detrectant. Joannes in Patmum insu- 218 95 lam pellitur, ubi vidit Apoca lypsin. Alexandriæ tertius episco- 219 pus Cerdon annis xı. Romæ quartus episcopus, cujus nomen desideratur in Scripto NERVA anno 1. i TRAJANUS annis xıx. Hierosolymorum tertius epi Scopus Justus. pus Primus annis XII. annis xx. Romæ quintus episcopus Alexander annis xl. Alexandriæ quartus episco Codd., Clemetus. Mezamorus [alio nomine Azadus] in majo ribus Armeniæ amnibus numeratur. At hunc Wistoni (Choren. Hist. 11, 46) ob etymologiam Joannes Patmo insula emit titur liber. Artaxes noster Artaxem sibi homonymum Persidis regem constituit post obitum parentis ejus Arsacis. Post Egnatium tertius epi Scopus Antiochiæ Hermon. vocabuli magnam paludem appellant. Apud Eusebium, Evaristus. Codd., Orimus.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Titus Antoni- Pero- Tiranes nus zes Antiochiæ quintus episco pus Hero Alexandriæ septimus epi scopus Marcion annis x. Strenuus Erachnavius de gente Anzavensium honoribus augetur a Tirane. Tiranes iter faciens periit globo nivium oppressus. TIGRANES ARTAXIS filius an. XIII. Perozes Volagæsus, nempe victor, idcirco vocitatus est, quia Romanos invasit. Alexandriæ octavus episco pus Céladion annis xiv. Romæ decimus episcopus Anicetus annis XI, sub quo Polycarpus Romam profectus complures ab hæresi ad bo- 234 nam frugem traduxit. Hierosolymorum episcopus XVII Cassianus, xvni Publius, CNC CUC CUNO NO NO NON xıx Maximus, xx Julius, xXI Gaianus, xxII Symmachus, XXIII Gaius, XXIV Julianus, xxv Apion. (annis LI. Perozes Volagæsus Partho rum rex extremam in Romanas provincias incursionem fecit. MARCUS AURELIUS ANTONINUS idemque VERUS, et LUCIUS AURELIUS COMMODUS annis xıx. Romæ undecimus episcopus 236 Soter annis 1X. Excitata persecutione mar tyrium fecit Polycarpus. Antiochiæ sextus episcopus Theophilus, cujus plura volu- 237 mina ad hanc usque diem cir cumferuntur. Dionysius Corinthi episcopus. Romæ duodecimus episco. 238 174 pus Eleutherus annis xv. Irenæus Lugduni Gallicanæ arbis episcopus. Al. Cod., Urionus. Codd., et Commodus. Ruphosia præfectura a Ru pha, Tigranis uxore, nomen contraxit. Alexandriæ nonus episco pus Agrippinus annis xii. Apollinaris Asiaticus Hiero politanæ dioeceseos episcopus agnoscebatur. 29 pus Maximus annis iv. Antiochiæ septimus episco COMMODUS annis XIII. Alexandriæ decimus episco pus Julianus annis x. Al. cod., Agrippianus.

Com- Valar Tigra modus ses nes Hierosolymorum episcopus XXVI Maximus, XXVII Antoni- 241 nus, xxvIII Valens, xxix Doli chiamus, xxx Narcissus, xxxI Dius, xxxII Germanio, xxxш denuo idem Narcissus. Ho rum tempora non admodum 242 explorata sunt: latet enim quandiu quisque pontificatu functus sit. Alexandriæ undecimus epi- 243 Hoc tempore disceptatio fuit de paschali die, uti nar rat Eusebius (62-63). Romæ tertius decimus epi scopus Victor annis xııı. Antiochiæ episcopus octa vus Serapion. scopus Demetrius annis xLiv. ELIUS PERTINAX anno 1. VALARSES annis xx. Clemens presbyter Alexan drinus et Pantænus nostri dogmatis philosophus cogno- 244 scebantur. Cæsarea episcopi Polycra tes et Bachylas. Romæ quartus decimus epi- 245 Scopus Zephyrinus auuis xii. SEVERUS annis xviji. Valarses condidit Valarsava nam in Basena provincia. Idem moenibus oppidum Vardghesem cinxit ad Chasali fluminis ri pain, atque hanc novam urbem appellavit Valarspatam. Leonides Origenis pater mar tyrium fecit. Ingens victoria Valarsis no stri de Chaziris et Basliis ho realibus populis qui fecerant incursionem. Verum altera impressione facta, vulneratus in acie occumbit Valarses. ARTABANUS annis xxxı. Romæ quintus decimus epi- 248 214 Scopus Callistus annis 1x. Hierosolymorum tricesimus sextus episcopus |Alexander. ANTONINUS Severi filius cognomento CARACALLUS annis VII. Antiochiæ nonus episcopus Asclepiades. CHOSROES annis XLVIII. Collectis Armeniorum copiis, magnoque monte superato ne cem Valarsis parentis sui ulci scitur Chosroes hostibus pro fligatis, ibidemque monumento constructo., (62-63) Abest hæc pericope a vetustiore Samuelis exemplari. Legatur autem Eusebius Hist. eccl. v, 23. Codd., Gallus.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Antoni Antiochiæ decimus episco pus Philippus. Romæ decimus sextus epi Scopus Urbanus. nus Artaba- Cho Cara- nus sroes callus MACRINUS anno 1. ANTONINUS alter annis IV. 1234ội Urrhæ rex Abgarus. ALEXANDER Mammææ filius annis XII. Antiochiæ undecimus epi Scopus Zebennus. Romæ decimus septimus episcopus Pontianus. Alexandriæ duodecimus epi scopus Idimus annis xvI. MAXIMINUS annis 111. Romæ decimus octavus episcopus Antherus mense uno. Deinde decimus nonus Fabianus GORDIANUS annis vi. Origenes Alexandriæ dege bat in lyceo. ARTASIRES Sasani filius annis XLVI. Hic inter fecto Artabano Arsacidarum dominationem sustulit, quæ annis CCCCLIV perseveraverat. PHILIPPUS annis vit Gran Cre Millesimus annus Romæ con ditæ fuit Nempe, Edessæ.' Eusebius, Hercules, vel Heraclas. Codd., Barianus. Codd. habent horum pro Arsacidarum. æræque Romanorum Hæc verba æræque et sqq. absunt a vetustiore Samuelis exemplari. Conferatur autem Samuel su pra cap. 6, num. 17.

Philip- Arta Cho pus sires sroes Romæ vicesimus episcopus Cornelius annis I. Alexandriæ decimus tertius episcopus Dionysius annis Romæ xxi episcopus Lucius 258 mensibus vII. Deinde xxII Stephanus aunis 11. DECIUS anno 1. Hierosolymorum episcopus XXXVII Melbanus. Chosrois incursiones contra Sasanidas Persas ob necem Artabani consanguinei vindi candam, quo tempore Artasi rem ad Indos usque pepulit. GALLUS et VOLUSIANUS anno uno mensibusque novem. Romæ xxш episcopus Xy. slus annis XI. Antiochiæ XII episcopus Babylas. Deinde XIII Fabia mus. Antiochiæ xv Paulus Samo salenus, qui hæreseos convi ctus divino nutu pulsus est. VALERIANUS et GALIANUS annis xv. Novatianus schisma fecit. Antiochis XIV episcopus Demetrianus. Chosroes ab Anaco interfectus est. Regnum autem Armeniorum sine præside ſuit, quod quidem izde usque a Valarsace annis cccxcviii manserat. Romæ xxiv episcopus Dio nysius annis IX. Alexandriæ xiv episcopus 261 Maximus annis xix. Hierosolymorum xxxvi Hi merius. Samosatenus Artemnonis schisma renovavit. Illo autem 262 dejecto, sextus decimus exsti tit Domnus. ANARCHIA ARMENIORUM an. xxw|i. Artavazdes Mandacunius Tiridatem Chosrois filium fu rori Artaxis subtractum ad Cæsaris aulam perduxit. CLAUDIUS annis 11. AURELIANUS an. vi. Romæ xxv episcopus Eu tychianus. Deinde xxvii Gaius. Tiridatis in Armeniorum in terregno heroica facinora. Laodicenorum episcopus Anatolius. Al. cod., cCCLXXVIII.

Diocle- Sapor Tirida tianus tes Hierosolymorum xxxvIII episcopus Zabdas, et xxxıx episcopus Hermon. Decimo quinto regnantis Tiridatis anno religiosæ virgines duce sancta Rhipsimia fortiter martyrium fecerunt in urbe Valarsapata, multaque divinitus prodigia Tiridati regnoque Armeniorum oblata sunt. Sanctus autem Gregorius divina visitatione eductus putei carcere initium fecit lucidæ doctrinæ suæ prædicandæ: tum et vulneratos sanitati restituit: quo tempore statio ei quoque sanctæ cathedralis fun dandæ ostensa est a Deo necnon aliarum martyrum ædium. Mox anni sequentis initio magnus ipse Tiridates baptizatus est cum Aschenia regina cumque sorore Chosroidochta, aliisque aulæ optimatibus, manu videlicet S. Gregorii qui cum episcopali potestate tunc Cæsarea reversus fuerat. Ex eo tempore regiis edictis excitata plurima hominum millia per Armeniæ regiones ritu ethnico abjecto ad sacri fontis baptismum sponte convolabant ministrantibus iis quos S. Gregorius præfecerat. tianus Diocle Sapor Tirida- S. Grego rius tes Primus annus Armeniorum ad co gnitionem Dei vocatorum. S. GREGORIUS annis xxx. 1 Decimo septimo regnan tis Tiridatis anno sanctus Gregorius thronum S. Thaddæi apostoli insidet. Antiochiæ xix episco- 271 pus Tyrannus Alexandriæ xvt episco pus Petrus annis x. Hoc anno sancti Præ- 272 cursoris ædes ædificata est, dictumque Claci cœ nobium quod S. Gre CONSTANTINUS annis xxX¡V. gorius condidit adveniens episcopus Cæsarea allatis indidem ejusdem Præcur soris reliquiis ibique col locatis Alexandriæ martyrium Petri; cujus excepit epi- 274 scopatum XVII Achillas mensibus VII. Alexandriæ episcopus XVIII Alexander annis xv. Romæ xxx episcopus Eusebius, tum xxx Mil tiades. Hoc anno Constantinus Byzantium ampliavit, eo demque Romanum impe rium transtulit, atque ur bem de nomine suo Con stantinopolim dixit Agathangelus Tiridatis regis diligens librarius a secretis. Romæ episcopus Silve ster. Codd., Tianus et Turianus. De hoc celeberrimo nostra adhuc ætate cœ nobio temploque legendus historicus contempora lis S. Gregorio Zenobius, qui ab eodem S. Grego rio consecratus episcopus est locique ejus antistes. Huic Zenobio cognomentum adhæsit Clacus. Hæc historia abest ab antiquiore exem. plari. Hæc item historia in vetustiore codice desi eratur.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Con stanti nus Sapor Tirida S. Grego tes rius Arii cum Alexandro contentio. Hierosolymarum epi Scopus Marcius; deinde Symmachus; deinde Cy rillus, cujus ætate crux apparuit. Post vicesimum Con stantini annum dicti sunt Græcorum et Romano rum reges, quia Constan tinopoli regnaverunt. Sancta synodus Nicæna 277 Patrum trecentorum et octodecim Ad Nicæ. nam synodum S. Grego rius et Tiridates miserunt legatum suum Aristacem. 278 S. Gregorius cum in Maniæ specum secessisset, publice interdum ob gregem suum in fide confirman dum regionem invisebat. Verum ubi Aristaces a Nicæna synodo reversus est, ille jam nemini conspi ciendum se dedit: cumque compluribus annis ibidem vitam produxisset, moriens demum inter angelorum choros delatus est. Pastores autem cum S. Gregorium defunctum deprehendissent, nec homi nem agnovissent, ibidem eumdem tumulo mandaverunt. Sed demum multis post annis res divino nutu patefacta est solitario homini, cui nomen Carnico, sanctique reliquiæ in Thordanum oppidum delatæ sunt. NERSEHUS annis 1x. ARISTACES annis vi. Archelaus S. Aristacem, qui se reprehenderat, in CONSTANTIUS, CONSTANS provincia Zophia intere et CONSTANTINUS filii mit. Constantini annis xxiv. Valde beatus Constan tinus ad quietem conces qui est Ahecan sit die xxii mensis Maii, Sanctæ crucis revelatio Hierosolymis, episcopa lum gerente Cyrillo. VERTHANES annis xv. ORMIZDAS annis ¡. Hæc pericope abest ab antiquiore exempla ri. Et quidem mox ad annum 390 constabit eam esse collocandam in anno 32. Potentissimus rex Tiri dates veneno sibi a mili tibus suis propinato obiit. Ex eo tempore res Arme niorum in pejus ferri cœ perunt. Ahecan nonus Armeniorum mensis, qui illa ætate in Maium incidebat.

stantius Con- Ormiz- Chos das rocs Ver thaues CHOSROES annis ix. SAPOR annis Exstincto Tiridate, per turbatio consecuta est conflictusque præfectura ruin. Tandem opera ma gni Verthanis, ferente au xilium Constantio Cæsare, regnum capessit Chosroes Tiridatis filius, virtutibus patri impar. Post obitum Tiridatis Sanatrucus in Aluanæ regionibus S. Gregorisum letho dedit Verthanıs majorem natu filium,equis suppositum in campo Vat- 282 niensi. Sancti autem viri reliquiæ inde translatæ sunt in Amarasum oppi dum. .nitium ducenarii, ut appellatur, cycli Andrea Jacobus admirabilis Ni sibis episcopus hac tem pestate florebat. Hoc tempore liber Arte monis confectus dicitur. Bagaratio equite item que Vahano principe Ama Lunio res egregie gestæ adversus rebelles. annis XIII. S. Verthanes, licet pro cerum insidiis sæpe appe 15 titus, sua tamen morte obiit. JUSICHUS annis vi. Sanctum Jusichium item que Danielem presbyte rum occidit Tiranes. Ju sichius atque Gregorisus fratres erant, Verthane scilicet geniti. PHARNERSEHUS annis v. Pharnersehus baud ex 2 eodem genere ortus erat, sed ex oppido Taro niæ Astisata. JULIANUS anno 1, mensibusque viii. Tiranes rex noster Ju liano Cæsari obviam pro gressus est, Persarumque copias adortus eas in fu gam conjecit, præsidioque profligato, eumdem Julia num trans Euphratem cum exercitu duxit quam ob rem honestissime ab 286 365 eo tractatus est. ARSACES annis xxx. JOVIANUS mensibus viii. NERSES annis XXXIII. Sanctus Nerses universos Ecclesiæ ordines bene decenterque instauravit. Ipse vero natus erat Athanagine nepote Jusichii, qui rursus nepos erat S. Gregorii. Rebellis quidam de genere Arsacidàrum. Le gatur Chorenensis Hist. 11, 3. Ita diminutive quodammodo appellatur ab Armeniacis cunctis scriptoribus, fortasse quia valde adolescens venit ad episcopatum De hoc cyclo rursus sermo erit ad Christi annum 553. Scilicet alienus erat a genere S. Gregorii Il luminatoris. Nerses primus cognomento Magnus.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Valen tinia Sapor Arsa ces Nerses nus Arsaces venationi ope ram dans dolo necat Gne lum fratris sui filium, at que hujus uxorem Pha- 288 ransemam matrimonio si bi adjungit hæc autem Olympiadi priori Arsacis uxori majestatem reginæ invidens, indigni cujus dam sacerdotis ministerio usa venenum medicamen VALENTINIANUS et VALENS annis x1. to vitæ admiscens eamdem vita spoliavit. Evereng GRATIANUS annis v. Beatus Chadus Bagre vantiæ atque Arsarunio rum episcopus in ordi nanda recte re publica S. Nersis comes erat. Valente plurimæ ca lamitates Christiano do gmati inflictæ sunt, Aria næ sectæ causa. Ob eam rem Nerses quoque, ab Arsace amicitiæ integran dæ causa missus, in in sulam inhospitalem pelli tur exsul. Eodem tem pore vita utebantur etiam magnus Basilius ejusque frater Gregorius, item que Gregorius cognomento Theologus. In India elephanto-tau ri, camelo-pardales equi na forma, aliæque belluæ multifariæ visæ sunt. Gratianus Rhazlam ædi- 290 ficat Plurima beneficia a ma gno Theodosio collata fe runtur præsertim in Ar menios. Nain et sanctum Nersem ab exsilio redu ctum ad se vocavit, mul toque honore prosecutus est: donec vera rectaque Aides tandem aliquando in synodo innotuit. annis xxv. Sancta synodus Con- 292 stantinopolitana Patrum centum quinquaginta ad versus Macedonium Spi ritus oppugnatorem. Erat 293 autem post synodum Ni canam annus LXV. i PAPUS an. VII. Zuithas presbyter Ar taxatis martyrium facit sub Sapore. Arsaces ritu Saulis vi tam sibi ipse exhaurit, diemque supremum obit in arce cui cognomentum Oblivio in Chusitania. Re gnum autem filius ejus Papus adit. Meruzanes Arzerunius ab Arsace deficiens, fidemque Christianam deserens, Persaruın opem im plorat ut Armeniæ sceptro potiatur. Itaque Persicarum copiarum dux factus in Armeniam irrumpit, multasque clades in patria nostra edit: donec, ingenti pugna in Ziravo campo conserta, capitur a ma gno equite Sembato, diroque supplicio perit. Prob scelus! hic enim intelligitur Euchari stiæ mysterium. Hæc pericope desideratur in antiquiore exemplari. Constantinopolitana, cui Nerses ipse inter fuit. Moses Chor. Hist. 11, 36 et 54, aliique scri ptores Armenii concorditer tradunt, sub Meruzanis tyrannide quidquid Græcorum librorum in Arme nia erat diligenter fuisse combustum, ipsumque Græcum sermonem doceri vetitum. Ea scilicet ætate gentilibus litteris nondum utebantur Arme nii, sed Græcis vulgo, et interdum Syriaticis. Jam Meruzanes veru candente in coronam contorto redi mitus a Sembato vitam finivit. Choren. Hist. 111, 37.

Theo dosius Sapor Papus Nerses Magnus S.Nersem potione lethi fera necat Papus. SCIAHACUS annis v. annis Iv. Sciabacus e genere 'A! biani erat, provincia Har chia, oppido Manazocerta. ZAVENUS annis 1v. Papum atroci supplicio multat Theodosius, re gemque loco ejus consti tuit quemdam de genere Arsacidarum Varazda- 296 tem. i Admirabilis Joannes Chrysostomus hac tempe state episcopatum Con stantinopolitanæ urbis te nebat. Græcorum Persarumque ARSACES et VALARSACES annis IV. gr ARCADIUS et HONO RIUS annis XXVI. ASPURACES annis v. ¡Hic Scia haci Zavenique frater erat. CHOSROES annis v. reges bifariam Armeniam secant Arsacis ætate, qui sedem fixit prope fines 238 Græcorum. liaque Arsa ces quidem ditione tenuit occiduas Armeniæ plagas; Sapor autem partium ejus dem orientalium regem fe cit Chosroem Arsacidam. Græci tædio bellorum ducti sponte Mesopota miam et Armeniam bifa riam dividunt. S. ISAACUS annis LI. S. Isaacum magni Nersis filium substituit Chosroes in patriarchalem Arme niorum sedem Mesrobes Haseci Taroniæ in oppido natus, apud magnum Nersem alitur atque eruditur; deinde aulæ regiæ a secretis constituitur. Sed demum corporali honore contempto, solitariam vitam sectatur, plebi que edocendæ per sacrorum librorum enarrationem vacat: qua in re non modicis difficultatibus confli ctatus, consilium cepit proprias Armeniacæ linguæ litteras excogitandi, ut divina scilicet Biblia accu ratissime interpretaretur. Hactenus enim in rebus aulicis Persicas litterarum formas adhibebant Arme nii, in ecclesiasticis Græcas et interdum Syriaticas. Quo tempore S. Isaacus ad episcopatum ele ctus est, vetuit Chosroes rex Armeniorum eum dem a Cæsarea metropolitano consecrari, uti eate nus jam inde a S. Gregorio factitatum fuerat. Hinc mos obtinuit apud Armenios jure proprio inter se consecrandi. Hinc etiam cœptus creditur Ecclesiæ Armeniacæ peculiaris ritus, qui consecutis tempo ribus paulatim auctus ornatusque est: primitus enim Armenii Syriatico vel potius Græco ritu usi videntur.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Arca dius et Hono Sapor. Veram S. Isaa sabuhus cus rius VERAMSABUHUS annis XXI. ARTASIRES annis III. VERAMUS, idemque GERMANUS, annis xi. Beatus ille Mastosius, idemque Mesrobes cum magno Isaaco littera rum formas a Daniele ex cogitatas non sine aliis sociis perfectius elabo rant, annique intervallo his divinitus datis formis operam impendunt, et sa cra Biblia diligentissime 14 interpretantur. Magnus Isaacus Ctesi phontem pergit, indeque non sine honorificentia do nisque ab Artasire Persa- 303 rum rege collatis regre ditur. Discipuli Athenas, By zantium Alexandriamque mittuntur. ISDIGERDES annis x. THEODOSIUS Junior annis XXXIV. Prima synodus Ephesi- 304 na Patrum ducentorum adversus Nestorium. E rant autem post Constan tinopolitanam synodum anni XLII, post Nicænam alter anno 1. GERDIS filius annis IV. Veramsabuhus pie diem supremum obiit. Deinde regnabat frater ejus Cho sroes anno uno. Tuin Şa por Persa Isdigerdis filius, quem idcirco pater Arme niis præfecit, ut hos pede tentim ad Aramazdis sa cra pertraheret, at que a fide et societate Græcorum abduceret. Carina urbs conditur Mesrobis nomen cum, ut tradunt memoriæ veteres Armeniorum, Græci pronuntiare nequirent, coepit ab eis dici Mastos. Hinc etiam apud Arme nios duplici nomine vir hic gaudet. Ergo hæc pericope collocanda videtur in anno Hanc Persarum idololatrarum sectam com memorant in suis scriptis Eznichius et Eliseus. Et quidem reges in epistolis semet Aramazde satos dic titabant, quos inter et Julianus imp. Id nomen vete ribus Persis significabal bonum genium. Vide Cho renensem Hist., 11, 15, 17, 51. Hanc urbem excitavit, seu potius auxit, Ana tolius Theodosii junioris dux. Eadem nunc dicitur Erzeroum, Armeniæ prope metropolis, frequens ci vibus quadringentis circiter millibus.

dosius Ijunior mus Theo Vera Anar chia Isaacus VERAMUS annis xxi. ANARCHIA annus unus. ARTAXES, qui et ARTASIRES, annis vi. Hic Artaxes, a Persis dictus Artasires, juvenili atate moribusque perdi tis, generis Arsacidarum extremus fuit. Hic denique deletum est regnum Armeniacum Arsacidarum, itemque patriarchatus de genere S. Gre gorii. Etsi enim S. Isaacus annis adhuc xvi superfuit, suaque egregia doctrina in Armenia nostra re fulsit, res tamen sub impiis præfectis Persisque procuratoribus erant. Nimirum loco regis Artasiris præerat Vehmirsapor, et pro S. Isaaco malevolus Sormacus, qui mansit anno uno; deinde deterior eo Barchisius annis tribus; post hos improbior utroque Samuel quidam annis v11 Sed enim nos horum tempora in interregni loco ponemus, ne canonis ordo in perturbationem incurrat: quin imo S. Isaaco ascribemus post annum ejus quintum et tricesimum serie protracta usque ad incœptam Vardani præ fecturam. INTERREGNUM annis XIII. Rursus propter Flavia- 310 num altera Epbesi synodus vicesimo quarto anno post primam, exstincto jam Cyrillo Alexandrino. Beatus Alanus ex illustri gente Arzeruniorum juve nili ætate caducam sæculi gloriam flocci faciens se ctabatur coelestem, seque litteris excolendis spirita libusque exercitiis impen debat. VARDANUS annis xvij. Veramo summus con stituitur|Armeniorum præ fectus Vardanus ISDIGERDES annis xix. Hic explicit historia Armeniorum a Mose conscripta. Post obitum S. Isaaci sedem ejusdem episcopalem occupat Josephus discipulus annis duobus, com probante Mesrobe, qui anno eodem mortem cum vita con:mutavit. Hi tres cum sedem patriarchalem contra fas tenuissent, tandem Persæ regis mandato pulsi sunt. De hoc Vardano Mamicunio exstat historia Elisæi Armenii.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Theo dosius Junior Isdi- Var Jo gerdes danus sephus Synodus Chalcedonensis jussu Marciani Pulcheriæ que Theodosii sororis. Erant autem congregati Patres DCXXXVI Mambræus Mosis frater in Armeniam rever- 314 titur. Idem tertius philo sophus esse perhibetur. MARCIANUS annis v. JOSEPHUS annis 11 GIUDIUS annis xv. Giudius S. Isaaci disci pulus fuit e Taia provin cia, oppido Arahezo. LEO MAGNUS annis xvII. Isdigerdem 'poenituisse 315 aiunt quod Armeniam cla dibus affecisset, quo tem pore Vasacius quoque atroci morte periit, uti refert Elisaus. Eznichius et Corion no strorum interpretum discipuli. SS. Vardanorum labores sub Isdigerde, quos lucu lento stylo conscripsit do ctissimus inter interpre tuin discipulos beatus Eli sæus. a SS. Leontianorum Persis cædes duobus post prædicta annis. 13 annis vi. i PEROZES annis xxıı. annis x, ex Arsamunia provin cia. oppido Zachnodo. MAGNUS sive PABGHENUS annis XIX. David philosophus orbi 317 inclaruit oriundus Harchia provincia atque urbe Hertha. ZENO annis XIII. Zenoni in imperio socii aliquandiu fuere Leo ju- 318 nior et Basiliscus. Zeno libellum pro or Moses cognomento pater philologorum, qui rogante Isaaco principe Bagratu nio historiam Armenio rum confecit. thodoxia scripsit duode cim anathematum synodi Chalcedonensis. Josephus hic, admiranda pietate doctrinaque præditus vir, cum SS. Leontianis martyrium fecit sub Persis. Hæc pericope variat atque interpolatur in codd. Apud Armenios per antonomasiam dicuntur interpretes magna illa gentis lumina Isaacus et Mesrobes. Sanctus Thathulius cum majore natu fratre, rebus omnibus pro Christo re lictis, Deo addicitur. Nempe Chorenensis illius summi bistorici de quo ad annum 489. Homiliæ Mambræi quædam feruntur satis laudabiles. Patriæ suæ proditor princeps quidam. Opera philosophica Davidis plura supersunt lingua Armeniaca et Græca. Notissimi omnium sunt commentarii ejus ad Aristotelem.

Zeno Perozes Ma gnus Bab ghenius Vahani Mamicunii res fortiter gestæ contra Per sas. Lazarus Pharpensis presbyter, historicus et rhetor insignis BABGHENIUS annis v, ex Va nandæ oppido Othmeso. Beatus Carnicus sancti Gregorii reliquias in Ma niæ specu reperit, quæ mox Thordani collocate sunt SAMUEL annis v, e Beznunia urbe Arzghia. ANASTASIUS annis xvII. VALARSACES annis III. VAHANUS annis xxxı. MUSEUS annis vill. CAVATUS annis vi. Museus e Cotiæ oppido Ælaberio. Vabanus templa, præ sertim cathedrale, instau rando exornavit. Idem Va hanus Mamicunius Alanos obsidione pressit. Anastasius et Zeno or thodoxi habentur. Armenii ab obedientia recedentes pugnam adver sus Cavatum instruunt. ISAACUS annis v, ex Harchiæ oppido Ulco. CIAMASPES annis 11. Cavatus Amidam (5)cepit. CAVATUS denuo annis XVII. CHRISTOPHORUS annis v. Dominus Christophorus e Bagrevantiæ oppido Ti rargio. Recole ad annum Christi 336. Lazari historia, quæ pertingit a Christi an no 410, nempe ab Arsacis et Valarsacis regno, usque ad principatum Vahani, edita est sine in terpretatione Venetiis, anno MDCCXCIII. Hæc est Tigranocerta ab laicano Tigrane olim condita; nunc dicitur Diarbekir homonymæ provinciæ metropolis.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORÙM PARS H. Justi Cava- Vaha Chri stopho nus tus nus rus JUSTINUS annis sx. Solis universi defectus, quem consecuta est fa mes sævissima, cujusmodi nulla Armeniam unquam corripuit. Eadem að Per sidem quoque atque ad As syriam pertinuit triennii fere spatio. Esdras Angelensis, Mo sis episcopi Bagrevanti ni discipulus, agmen rhetorum auxit. LEONTIUS annis 11, ex Arberu niæ oppido Erasto minore. NERSES annis 1X. Dominus Nerses Bagre vantinus, e magno oppido Astaracho. JUSTINIANUS annis XxxvI. Mezezii Gnaniorum præ fecti nobiles victoriæ ad versus Hunnorum incur siones y CHOSROES annis Lv. JOANNES annis xv, e Gabele niæ oppido Synseluio. Vahanus Mamicanius pie mortem obiit. Eidem successit Vardus frater. VARDUS annis 111. Chosroes Antiochia capta colonias indidem in Persi dem transtulit, suoque no mine insigniendas curavit. Horrenda hominum Ju es, cui parem nemo novit, ab Occidentis regionibus initium cepit. Antiquiores adhuc Hunnorum in Armeniam Incursiones memorant Socrates, vi, 1, et Sozome nus, vIII, 1. Procul dubio intelligitur Moses ille histori cns namque et Thomas Arzerunius in calce libri primi Historiæ suæ hæc ante Samuelem ait: Quid quid autem a regno Fortis Arsacis usque ad præsens tempus scripsit ille magnus historicus Moses Taronen PERSÆ PRÆFECTI post Vardum dominati sunt Armeniis annis iv. Post S. Gregorium an nus CCLII MEZEZIUS GNUNIUS annis xxx. Fortis Mezezius, gente Gnunius, pulsis hostibus, præfectura potitus est. sis (idem qui Chorenensis) Bagrevantiæ et Arsaru nia episcopus, etc. De Mose episcopo historico et rhetore disseritur in præfatione Progymnasmalum ejusdem Venetiis editorum. Al. cod., Saraceni. Nempe post S. Gregorium anno Christi 293 excruciatum.

Justinia Cho- Meze- Joan nus sroes zius nes Prodigia in Ostania Ar meniorum, quibus permo tus fidem amplexus est beatus Machozius. MOSES annis xxx. i Dominus Moses ex Ara gazolæ oppido Elivardo. S. Managirhus, qui ap pellatus est Grego rius,gente Rhazichus(11), martyrium consummavit. IKc post Christi natalia annus DLII expletus est, quo tempore Andreæ quoque cyclus ducentorum annorum absolvebatur. Atque hinc æra Armeniorum protinus oborta ob ejusmodi causam. Cum ducena rii cycli extremum plenilunium in die xxv Martii incideret, initium autem die Aprilis fuisset, pergi ulţerius haud poterat, propterea quod post diem xxv Martii ponenda fuisset dies xuι Aprilis, in quam nonum plenilunium incidebat: ideoque festa omnia, uti constat, et Kalendarii rationes perturbabantur. Tum demum ejus ætatis sapientes celebrato conventu æram Armeniorum condiderunt, ut paschale videlicet festum Domini et reliqua dirigerentur. Sed enim cum annis novem experti essent nondum se regulam satis firmam tenere, anno æræ decimo Oeas quidam solerti mente præditus invocatique ab eo sagaces magnique ingenii homines cyclum de communi sententia constituerunt qui dicitur quingento rum annorum. Hæc æræ Armeniacæ origo est quam nos ob tempora promptius exhibenda hosce in canones assumemus. OLYMP. CHRISTI CONST. PERS. ARMEN. PATR. Justinia- Cho nus sroes Meze- Moses zius annus primus Pace inter Justinia- 333 num et Chosroem composita,res univer sæ Ecclesiæ prospe ro cursu utebantur. Iberorum adversus nós schisma hic a 334 nonnullis collocatur. Nerses patricius, gente Arnienius, in Græci imperatoris aula florebat. S. Istbutzius, qui et Machosius, marty rium pro Christo sub jit. Idem passi sunt Isaacus et Samuel et Izinuchius eademPer sica gente orti. Hoc anno quingen torum annorum cy clus conditus est. Irion pascha lem canonem viola 15 vit. Puta in baptismo. Rhazichi populus Persidis. Al. cod.,Chuzichus. Hic Andreas Byzantinus anno Christi 353 co gnoscebatur, uti in loco notatum est. Oeas in Armeniaco Kalendario dicitur Alexan drinus. Ejus autem cyclus, quanquam vulgo dici tur annorum quingentorum, constat reapse annis DXXXII. Confer inferius ad Christi annum 1096. De hac æra Armeniorum legendus Freretus, Mémoir. de l'Acad. des inscript., t. XIX, p. 85 sqq., qui usus est Samuelis nostri excerptis a celebri Vil lefroyo sibi traditis: quem item Villefroyum lege sis loquentem de eodein Samuele apud Maulfauco nium, Biblioth. mss. p. 4026. An legendum Kyrion? Ad hunc annum scripta erat in codice vetu stiore satis longa pericope, quæ ob paginam pu trefactam exscribi non potuit.

SAMÚELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM ÞARS II. [Chos- Meze Justinus Moses roes zius Rursus bominum 337 lues. JUSTINUS annis xiv. Hac ætate dissidia, pugnæ, clades imma nes, captivitates, di reptiones, conclusio- 339 nes in carceribus, di ra fames, pestis, aliæ que multinodæ cala mitates. TYRANNI PERSO-SARACENI annis xxxV]; Armeniorum proce res Persici jugi 'im patientes, duee Var tho Vasaci Mamicunii filio in clientelam Græcorum se contu lerunt. ABRAHAMUS annis XXII. Abrahamus antea episcopus Rhestunio rum ex eadem pro vincia, oppido aulein Albathanio. TIBERIUS annis v. t ORMIZDAS annis x1. Verthanes alque Gregorius doctores ad Græcos profecti 342 sunt: cum autem con cordiam constituere non potuissent, cum exsecratione redie funt. MAURICIUS annis xx. Turbæ novæ ob Chalcedonense con cilium. Mauricius Græca rum copiarum dux, gente Armenius, in imperium succedit. Hac ætate Syri quidam circulatores in Armeniam delati ut Nestorii sectam studiose propagarent, ana themate expulsi sunt. Nonnulli tanıen iis adhæserunt, hique fallaces eorumdem libros interpretati sunt, videlicet Cortosacium, Cyriacosacium Pauli visionem, Adami pœnitentiam, Diathecen, Pueritiam Domini, item Sebium, Botryonem benedictionis, patentes codices, enarrationem Evangelii Manetis. Verum quicunque his fidem adhibuerunt, anathemate percussi sunt. Manifestum schi- 343 1 sma Quæ sint hæc opera curiosius inquirendum est, præsertim apud Fabricium in opere Codex pseud epigraphus et apocryphus Veteris et Novi Testa menti. Namque et nuperus Sammartinius in Com mentariis de rebus Armeniacis, p. 15, locuin hunc Samuelis mutilatum exhibet sic: Des livres apocryphes de l'Ancien et du Nouveau Testament tels pocalypse de S. Pierre (ita pro S. Paul), la Péni que tence d'Adam, l'Evangile de l'enfance, etc. Et præ terea nihil subdit. Codices partim verum schisma, partim veruS molus.

Mauri Cho cius sroes Ty- Abraha rauni mus CHOSROES annis xxxvII. Sembatus Bagratu nius plurimis præliis contra hostes Chos rois feliciter patratis, honores a Chosroe retulit, atque Hyrca niæ præfectura orna tus est ad quam profectus reperit in Sagastania Armenios captivos linguæ suæ scriptæque litteratų ræ jam immemores quorum excolendo rum studiosus dedit operam ut a patriar cha Armeniorum cre aretur episcopus ejus loci Habelus quidam. Eam vero diœcesim cathedræ S. Grego rii esse voluit. Plures cædes. Mauricius propter morum sævitiam ab ev cu cum er exercitu suo cum liberis universaque PHOCAS annis viji. progenie miserabili excidio consumitur. Horianus Persica- 347 rum copiarum dux, captis Hierosolymis quinquaginta homi num millia interfe cit, centumque mil lia mancipio addixit, crucis vero salutife rum lignum cum cœ tera supellectile sacra in thesaurum Chos rois regis invexit. Sembatus Bagra tunius S. Gregorii templum cæsis lapi dibus restaurat in urbe Devina magnifi- 348 centius atque admi rabilius. JOANNES e Cogotiæ oppido Bagaranio annis xxvI. Nonnulli historici dominum Joannem et dominum Abraha mum eodem anno exstinctos tradunt; alii tamen uti nos scribimus. Tyrannis internecione sublatis, nempe Gibr Burzeno Gibr-Vesnasbohene, Gibr-Vezonmi rhano et reliquis Perso-Saracenis, imperat DAVID SAHARUNIUS annis xxx. HERACLIUS annis xxxı. Cathedralis Mere nii ædes conditur a Davide Saharunio. Hac ætate Iberi ab Armeniorum com. munione secesserunt Mahumeti manife stationein quidam historici hoc æræ anno LXV tradunt, alii anno LXII, alii denique anno Lavili propter Chalcedo nense concilium 351 Argiesa urbs capi Græcis autem per Cy tur. rionem antistitem suum copulati sunt. Imo et duo Samuelis recentiora exemplaria tradunt anno 62. Nos tamen vetustiori codici, in quo desideratur hæc de variis circa hegiram opi nionibus pericope, adhærentes, trademus anno æræ Armeniaca 95.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II.' Hera- Cho- David Comi. clius sroes tas COMITAS annis VIII, ex Aragaziæ oppido Alzio Magnus patriarcha Comitas martyrium sanctæ heroine Rhip simiæ mirabiliore at Heraclius Cho sroem Persarum re Bever gem occidit. CAVATUS anno 1. ARTASIRES annis 11. HORIANUS anno 1. que illustriore stru ctura restaurat, quod antea vulgare admo dum fuerat ædifi cium. Ibidem cum ossa sanctæ ejusdem feminæ condita repe risset, reserare ar cam non est ausus a sancto Gregorio san ctoque Isaaco sigillis obsignatam: imo eam suo quoque si gillo munitam ibidem reposuit PARBORMUS et ZARMDOCHTES anno 1. Heraclius Horia num Persis re gem imponit, cruce CHOSROES anno 1. salutifera ab eo vicis sim recepta. Hunc tamen sui milites in terfecerunt. CHRISTOPHORUS annis 11. Hic Varaztirozes prin- 354 nobili Apahuniorum ceps Bagratunius Sembati filius in ISDIGERDES annis XII. genti honore affectus à Chosroe regredi gente ortus, religio nis in primis amans, cum pravos proce rum nostrorum mores frustra emendare stu duisset, duobus an nis post, relicta sede, monasterium sibi pro pe oppidum Ulesium struxit, ibique usque ab obitum mansit in secessu. tur in Armeniam. Bellum Arabicum. ESDRAS annis Ix, e Nighiæ provincia Pharaznocerta. Heraclius Cum concilium in urbe Carina congregavis set, Esdras Arme niorum patriarcha in Chalcedonensi con troversia consensit, 355 cujus rei præmium retulit tertiam pro vincie Colbensis par annis xxv. Persæ urbem Devinam ceperunt, tem universamque Alesiam quas terras Græci a no strorum patriarcha- 356 rum dioecesi abstra xerant. CONSTANTINUS annis m. Comitæ patriarchæ canitur ab Armeniis pro lixus hymnus de S. Rhipsimia ejusdemque sociis virginibus, idque exemplar Ilaicana poeseos omni bus numeris absolutumn merito existimatur. Horianum historici Armenii passim cum quam Tiridatis filius Chosroes condiderat, sibique regiam se dem delegerat. Secta discipulo rum Joannis Mai racomensis emersil, quorum antesigna nus erat Sergius, ho mno arrogans atque ambitione tumens. Persis dicunt Choremum, idemque sæpe usuvenit etiam in Samuelis codicibus. Codd. Ales, qui locus nobis satis non est exploratus.

Per hosce dies inclaruit falsi prophetæ Saracenorum manifestatio, Cerinthi atque Arianorum asse clæ, cui nomen Mahumetus, gente Ismaelitæ, filii Agaris, qui præceptore usus est solitario viro quodam, nomine Bechira, secta Ariano, Sinai deserti incola: quem in locum videlicet confluentes Ismaelitæ nu mero aucti sunt, ex quo tempore Sara ancillam suam Agarem expulit. Constantino Heraclii filio regnante capta a Saracenis Devina, ut quidam ait historicus, interfecta sunt festo die Epiphaniæ in Sancti Sergii æde duodecim millia hominum, ita ut cæsorum sanguine sacra mensa et baptismatis fons redundarent: abducta vero in captivitatem sunt plus triginta quinque hominum millia. Mox corpora eorum, qui hoc bello ceciderant, collegit Nerses patriarcha, atque in eadem sacra æde, quam refecit, collocanda curavit. Jamvero Ismaeliticæ gentis rex eadem in urbe sedem fixit; primus quidem nomine Chalarthus, de quo vaticinium sacra Biblia cecinerant, fore scilicet ut Chalartalabii populus gladios suos cruore satu raret. Hic octo post annos obiit: successitque Amaranus annis x11. Sed enim ille Chalarthus Dama scum usque progressus fuerat, et in Mesopotamia Amidam urbem infinita direptione vastaverat. Exin tres duces alium alio dimiserat; in Græcas quidem provincias Jalum seu Joelem, qui Græcorum septua ginta millia cecidit; in Persidem vero Othmanum Amiram Maviæumque copiarum ducem, qui debellave runt viginti mille Myrdatis milites, itemque Armeniorum ducem Musæum cum suis equitibus: atque ita contigit ut Armeniis, Persis, Syris, Ægyptiis, Medis, Parthis et Palæstinis potirentur. Jam causa, quamobrem hi consecuti sunt dominatum, ejusmodi fuit: Princeps quidam Damascenæ re gionis Sergius haud modica re mercatores Ismaeliticos spoliabat: Chalarthus autem, cum sæpe de his injuriis expostulasset, nec ille ab ingenio decederet, ad extremum collectis gentis suæ pedestribus eque stribusqué copiis ter impressionem in hostem fecit, neque re sua tantum potitus est, verum etiam aliena quare et in Armeniam delatus, vi conabatur religiosam incolarum fidem subvertere. Præterea Ismaelitarum rex prædictus conspirantem secum nactus est quemdam nomine Mahumetum Egyptiorum mercatorum principem. Hic legum Mosaicarum modice peritus, sed Arii Cerinthique sectæ addictus, qui regnum cœlorum corporeum esse dicebat, in quo scilicet terrestris cibus ventris inesset, itemque connubium post resurrectionem. Idem leges inter se contrarias docuit, antiqua scilicet et nova statuta, absurda comminiscens atque insolentia prædicans, nimisque impudenter fœdus illud Abrahami corrumpens, quo jussum est: ‹ Marem omnem apud vos circumcidetis octava die (Genes. xxxiv, 15); › ipse autem non mares tantum, verum etiam, proh pudor! femellas: signaculum Dominici fœderis violans. Statuit insuper ut aqua tantum lavarent perpetuo in fonte baptismatis: multasque præterea absurdas ejusmodi et insanas risuque dignas consuetudinės docuit. Hunc Mahumetum cum sibi legislatorem et oraculum copiarumque ducem Saraceni præfecissent annis xx, summo excidio debellaverunt Beznuniam, Aleovidiam atque Taroniam Quanquam po stremo Mahumetus cum fideles obluctantes sectæ suæ cognovisset, edicto copiam fecit nominatim Arme niacis provinciis Christiano ritu utendi, atque, ut ita dicam, religionem quam sectabantur eisdem ven didit, vectigali imperato, nempe ut familiæ singulæ quatuor nummos, modios aridorum tres, hippoperam, cilicinumque ſunen, persolverent. Hujus tamen tributi immunibus esse concessit sacerdotibus, nobilibus et equitibus. Atque Saraceni, posquam prolatis imperii finibus omnium potiti sunt, dici cœperunt Ami ralmumni Jam post Mahumeti annos xx dominati sunt Abubechirus, Othmanus et Omarus annis xxxvIII. Hac tempestate imperium quoque Persarum, quod dicebatur Sasanidarum, sublatum est, postquam annis ccccx perseveraverat: Persicum autem sceptrum ceperunt Saraceni, qui dicti sunt Amiralmumni. Mahumetus annis xx; Abubechirus annis vIII; Othmanus annis x; Omarus annis xx; Maviæus annis xx11; Meruanus anno 1; Jezithus annis 111; Abdelmelichus annis xx; Velithus annis iv; Omarus annis; Ezithus annis vi; Heschemus annis XIX; Velithus anno 1; Meruanus annis viu; Abdla annis xx; Abdelazizus annis; Mahdis annis 1×; Musis annis x; Harunus annis xxIII; Mahmetus annis v; Maimunus annis xxvi; Ibenmeretus annis 1x; Harunus annis xviii; Ciaphares annis xı. Horum memoria perditione obruatur. Chalirth dicunturab Armenis exta. Hoc autem loco haud scimus utrum respiciendum sit ad Deut. XXVIII, 49, an ad Hierem. XLVI, 10, vel ad psal. LVI, 5, vel ad LVII, 8. Rem alii diligentius considerent. Hic codices aliqua corruptione laborabant. Nempe sine yerbis sacris, Hæ sunt Armeniorum provinciæ. Codices partim Amirimumni; partim vero Amiralmumni, nempe imperatores fidelium. Codd., XL. Sed iidem ante posteaque habent xx. Hic titulus cum sequentibus Amiralmumniš abest ab antiquiore exemplari,

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Con stanti Isdi- Theo ger- dorus Ner ses nus des NERSES annis xx, antea episcopus Daiæ ex eadem provincia. CONSTANTIUS annis XXVIII. ABUBECHIRUS annis xiv. Templum Sancti Gregorii mirabile vi su ædificat Nerses 358 patriarcha, postquam aliud Sancti Sergii Devinæ, et aliud item super puleo Sancti Gregorii construxe rat. causa MAVIEUS annis xxII. HAMAZASPES annis VII. Schisma Paschatis Urbis Erevanæ se ditio, cujus accura tam descriptionem lege sis apud vetu stiores bistoricos Sa puhium et Asol nichium. Devinam urbem itemque Petizium Græci inflammave runt. ANASTASIUS annis vi, oriundus Agu rio ad Masisii radices. Anastasius patriar cha magnum docto- 362 rem ad se vocat Ana niam ex oppido Ane niensi, ut firmum apud nos Kalenda rium, cujuscemodi apud alias gentes est, adornaret id quod solerti cura perfectum est. Sed enim cum idem syn odi suffragiis conlir mandum esset mo ritur interim domi nus Anastasius: cu jus successoribus rem negligentibus, in ve tere ritu persevera tum est. Codd., Constantinus. Sapuhium Bagratunium commemorat ipse Asolnichius in Historiæ suæ prologo, præter Joan nein patriarchain VI, Cum Armenii non mensis sed hebdomadæ stalis diebus festa sua olim (uti nunc etiam) quot annis agitarent, idcirco Kalendarium mobilitate non carebat. Jamvero Anastasius ad cæterarum GREGORIUS an. x. ELIAS an. VI. tem Cathedrale plum Arugii condi tur, in eoque bapti smate tingitur mar tyr Christi David, di clus antea Surbanus, Persica provincia oriundus, qui Chri stum confessus ligna suspensus est in ur be Devina. Nonnulli pro Elia scribunt Israelem an nis VIII. gentium rationem nisus frustra est per Ananiam accedere. Ananiæ vero doctoris, cognomento Sira cunii, astronomia utuntur adhuc Armenii. Chrono logiam ejusdem memorat Asolnichius dum ait, In ter exitum Hebræorum ex Ægypto et templi ædi ficium, secundum Origenem atque Ananiam, ia terjectos esse annos CCCCLXXXX. ›

Con- Ma stanti- viæus gorius Gre Elias nus CONSTANTINUS filius Constantii annis xiv. ISAACUS annis xxIII. annis III. Isaacus ante fuerat Rhodicorum episco pus, oriundus e Su raphoræ oppido Ar cunaseno. Gregorio Mamicu nio a Chaziris in bello caso successit in Armeniorum præ fecturam Nersehus Siracanus. ASUSTIUS an. III. EZITHUS annis iv. Gregorius Arsaru niæ episcopus et Phi- 367 lo doctor in præfe ctura Nerseli Camsa racani sapientia flo rebant Asustius a Sarace nis occiditur. NERSEHUS CAMSARACAŅUS anais 111. MERVANUS anno 1. JUSTINUS annis XII. Justinus seditione 368 militari coorta naso truncatus est.Ipse au tem in Indiam usque elapsus, comparato 363 ibidem exercitu re versus est, interfe ctisque optimatibus imperium recepit. Isaacus patriar ABDELMELICHUS an. XXI. SEMBATUS an. xx. Sembatus Bagratu nius, cognomento By tenet. ratius, principatum Malimus celsiori bus moenibus Mame stiam instruxit. Sæva hieme mare Beznunium gelu as trictum est vantia provincia co Baguanæ in Bagre nobium S. Gregorii cæde vastatur. cha, vir sapientia et morum integritate conspicuus, cum aliis gentis nostræ princi- 370 pibus vinctus ducitur Damascum ab Abdela. Bellum Vardanocer tanum duce impigro fortique Sembato. Gregorii dogmatica opera supersunt. Philo Socratis Historiam ecclesiasticam in Armeniacum sermonem transtulit; eaque interpretatio in Arme niorum bibliothecis et partim etiam Parisiis exstat. Armeniæ lacus maximus, cui nomen etiam mare Allamari et mare Vani.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Ab Leo del Sem Elias meli batus chus ELIAS annis xiv. LEO annis 111. Mahmetus pugna in mari Gelamio conserta cepit insu lain Sevaniain. ABSIMARES annis iv. Casmus Amira Vas puracanorum princi pes cædit. JUSTINUS annis vi. Anania doctoris au ditores Hermon, Ti ridates, Azarias, Eze chiel et Cyriacus. Hoc tempore incendio consumpti sunt Armeniorum principes in urbe Nachiciavana: quamobrem do minationis series hic abrumpitur. Jam de hoc temporis intervallo dominus Joannes in sua facunda ela borataque Historia sic loquitur: Cum Agarenorum dominatus prorsus in Armenia prævaluisset, re gionis nostræ proceres indigenæ desiverunt: si qui autem forte reliqui erant, ii sub jugo servili laten tesque vivebant. Idcirco, inquit, in hac Historia series principum nostrorum defectu laborat. › Verum tamen domini Tiridatis ætate cessantibus hostium incursionibus, rursus ego prædictos principes in canone collocabo. Jus Justi- Abdel- Elias meli chus VELITIIUS annis Ix. i Susanna Vahani Camsa racani filia cum in pote statem infidelium venisset PHILICUS VARDANUS an. w. martyrium fecit Charris. JOANNES OZNIENSIS annis xt. ARTEMUS an. 1. LEO annis XXIV. SULIMANUS annis 11. Sanctus Joannes philoso phus legibus optimis ecclesiarum majestatem confirmabat. Idem accitus ad aulam principis Sara ceni, ob eximiain forma elegantiam magnis hono ribus auctus est. Darbantiam capit Suli manus. Superius, part. 1, cap. ult., Dum. 5, Gela cunio. Nempe Tiridatis secundi patriarchæ. Ita codd., pro Philippicus. Hujus Joannis Ozniensis opera varia ferun tur. Ejusdem oratio contra Phantasticos exscripta est e codice Parisiaco nuperque edita Venetiis cum Latina interpretatione.

Leo Oma- Joan rus nes OMARUS annis III. EZITHUS annis VI. Asutii Bagratunii prin cipis obitus. DAVID annis XIII. Dominus David oriun dus e Cotiæ Aramunia, quo in loco templum quo que construxit atque ædes patriarchales, cathedra ex SAHMSEMUS annis xix. urbe Devina illuc trans lata, propter intolerandas molestias quæ a nefaria Mahumetanorum gente ac Darbantia instaura!u est. cidebant. S. Gregorii cœnobium combustuin est. TIRIDATES annis xx111. Dominus Tiridates ex Othmeso oppido, vir inte gritate, sanctimonia omni que virtutum genere præ ditus. Constantinus Leonis fl- 381 lius cognomentum Cabal lini id est stercora colligentis, idcirco sorti tus est, quia cum Sara- 382 cenorum exercitu preme retur in ripa llalyos flu minis castrametantium, jussit collecta stercora in profluentem projici: qua ex re hostes infinitum exercitum suspectantes metuentesque fugæ se commiserunt. Idem fertur una die quinque leones continuatis ictibus confe cisse. CONSTANTINUS annis xxXVII. thaniæ Vahanus Chosrois Gol principis filius martyrium fortiter fe cit VELITHUS annis II. Ita Samuel pro Copronymi. Jam Zonaras, xv, 2, aliam causam eamque notissimam tradit hujus agnominis. In Vahanum principem, quem adolescentem Saraceni Christi odio occiderunt, superest hymnus qui editus putatur a litterata femina sorore ejus monestissima Chosroanusa.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Con stanti Merua- Tirida nus tes nus Mahmetus junior expe ditione in Armenios sus- 384 cepta, Armeniorum et Persarum dominatum ob tinuit. MERUANUS annis vi. sa. AMIR-ABDLA an. III. ABDLA annis xxii. Schisma Paschatis cau Isaacus nobilis Bagra tunius, vir abundans vir tutibus pacisque studio. sus. Hac ætate Isaacus et Hamazaspes Vahani prin cipis Arzeruniorum filii impressione adversus in cursores facta in partibus Vaspuracaniæ multos ex iis bello fregerunt: donec ab hostibus confossi vul neribus gloriosissime ob ierunt. Duo sidera, alterum 385 orientem versus, alterum in occidente apparuerunt. OLYMP. CHRI- CONST. AMIR. ARM. PATR. ERE Con- Abdla Asu- Tiri slan tius dates tinus Constantinus Carinam urbem cepit, quam duos post annos Ezithus Amira 387 instauravit. Hinc denuo exordiamur ASUTIUS an. xvII. Armeniacorum præfectorum TIRIDATES seriem, quorum primus est annis III. Asutius Bagratunius Dominus Tiridates alter 213 e Dasnavoria provincia. SION annis vi. Dominus Sion e Bagua 216 nia provincia, ad radices 217 montis Simi. Hic fouti 218 exarescenti, vigiliis et pre cibus, perennes aquas re stituit. Hoc tempore clades Cha lenii Arenii et Tha!næ quo in loco septingenti ho mines necati sunt, capti autem mille et ducenti. Muselius Mamicunius et Samuel cum suis familiaribus aliisque conspicuis ex Armeniorum exercitu viris per dies paschales ab Ismaelitis cæsi sunt. Hac ætate florebat Stephanus sacerdotum in aula prin ceps, vir doctissimus et omni philosophica et grammatica disciplina politissimus, non sine spiritalium virtutum comitatu. Item cognoscebantur illustres Armeniacarum provinciarum doctores domini Ephre mus, et Anastasius et Crucedatus, et David cognomento Romanerus, magnusque philosophus Stephanus Siupiepsis auditor Mosis, Hic revera incipit Bagratuniorum domina. tio, qui demum regio nomine præfulserunt. Hæc nomina fortasse in aliquo mendo cu« bant.

OLYMP. CHRI- CONST. AMIR. ARM. PATR. ERA Con Abdla Asu- Sion stanti nus tius ISAIAS annis XIII. Dominus Isaias e Ni ghiæ oppido Elipatrusa. Hic erat viduæ filius, quæ secum ad januas ædis pa triarchalis vitam degebat, ibique filium magna cum spe nutriebat. Revera hic tandem ad patriarchalem dignitatem meritissime eve clus est. annis xxII. LEO annis v. Horum imperantium æta te Romæ imagines re stitutæ sunt. Item contigit ut ingens quædam arca marmorea viseretur: quæ postquam ab admirantibus reserata est, hæc ibi scripta occurrerunt: Quid me te gere interest, quandoqui BAHADINUS annis x. CONSTANTINUS et IRENE mater annis x. 13 235 Defuncto Isaia Ipenda clus Devinensem eccle STEPHANUS siam spoliat: dominus au anno 1. tein Stephanus Devinensis non nisi ingenti pecunia 2581 236 soluta succedit. JOABUS Curopalates ex Ostania anno 1. dem Constantini et Irenes 392 temporibus me sol visurus est › SOLOMON anno 1, e cœnobio Mache norum, vir grandævus GEORGIS annis m, ortus ad Aracasi radices. Intelligit novam Romam Constantinopolim. Rem narrant etiam Zonaras xv, 40, Cedre nus P. 469 D; Glycas iv, p. 285 B.C. Hoc vocabulum fortasse mendosum. Joannes patriarcha Armeniorum et histori CIS, nec non Asolnichius et alii, narrant hunc Solomonem, dui ad sedem patriarchalem adduce retur, interrogatum a quibusdam curnam tam de vexa ætate et corpore abstinentia confecto patriar chatum exoptasset, protinus respondisse, pergere se ut a claris pictoribus in ecclesiæ pariete cum re liquis patriarchis exprimeretur. Hoc picturæ apud Armenios documentum eruditi nou spernent.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. CURI- CONST. AMIR. ARM. PATB. ERE Con- Musis Sem- Jose stanti nus batus phus MUSIS anno 1. JOSEPHUS annis XI. annis XXIII. Hic Josephus e familia Aragaziorum erat, incola au tem coenobii Sancti Gregorii. Constantinus postquam annis decem cum matre regnaveral, fertur hac im N.CEPHORUS annis 1x. perio dejecta, solus rerum politus annis vII; mox et 334 mater Irene capti filii ocu los effodisse et sola regna visse annis v. POST ADAMUM AN. ■■■■xx, 3)5 Animalium lues. Fratres duo Isaacus et Jo 246 sephus abjecto Ismaelismo 247 martyrium consummave runt, sanctam Trinitatem professi in urbe Carina, 250 mensis Araz quinta de cima die feria quinta. ASUTIUS an. xx. Asutius Sembati filius cognomento Mesagher annis xxvıı. David ortus e Mazala oppido Calao. Nicephorus contra Bul garos profectus interiit cum universo comitatu. Falsus rex Thomas in MICHAEL annis 111. urhein Carinam venit. Sembatus atque Grego rius Churdeio geniti in Sy riam abducti sunt. LEO annis VIII. Hostis Chrysophylen us· 397 que pervenit, captæque sunt plurimæ civitates, quas in ler Macedoniæ præcipua Adrianopolis. Leo imagines dejecit. Idem 398 814 ædificavit Byzum et Arca diopolim, cepitque Cama chum MICHAEL annis 1x. Fames ubique adeo vehe mens, ut in urbe Carina uno die ter mille homines exstincti sint. Sevata Agarenus ducta usore Arusiaca de gente Bagratunia consilium iniit cum Armeniis optimatibus jugo Amirarum Saraceno rum semet eripiendi. (46°) Codd., Aharon. Illa quidem ætate hic erat October. MAHMETUS an. 1ır. Nempe carnivorus. Ita autem dictus est ob bostes sæpe et fortiter casos. Codd., Mahmatus.

Theophilus in Sy riam profectus ur beni Upatram cepit; tum in Armenia ca- 402 stellum Palinum et Mezcertam et Anliam in Dedniensi provin cia, et Chosanam. Mi- Maimu- Asu- David chael nus tius MAIMUNUS annis xxi. SEMBATUS annis xxxII. Sembatus filius A sutii cognomento A plabasus. THEOPHILUS annis xv. Cum Thoma dece plore certamen. JOANNES annis xxII. Joannes ortus erat in Cotiæ oppido Ova. Theophilus Trape zuntem cepit. Per sasque pulsavit. Sembatus templum 403 ingens atque ornatis simum condidit Eraz gavoræ, quæ nunc dicitur Siracuana. MICHAEL annis xxiv. annis 11. HARUNUS aunis tv. CIAPHARES annis XVII. Anno domini Joan nis octavo malevoli quidam ejusdem cu riæ homines invidio sis calumniis virum sanctum onerabant. Hi tamen pessimum vitæ finem nacti sunt. Quo tempore magnus erat Ismaeliticæ gentis Amira Ciaphares, magnus item dux Armeniorum Semba tus confessor, venit in Armeniam Amiræ ejusdem jussu quidam legatus Abusethus, qui Bagaratum prin cipem protinus captum vinculisque constrictum misit ad Ciapharem. Montis autem Tauri incolæ, qui nunc Sasunii dicuntur, ut eorum quæ adversus Bagaratum acta fuerant pœnas expeterent, tumultuario milite conflato Abusethum pulsis ejus copiis interemerunt Codd., Aharon. Hæc historia paulo brevior scribitur in nonnullis codicibus ad annum 846.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Mi Ciapha Semba- Joan chael res tus nes. ZACHARIAS annis XXII, e Cotia oppido Zaga. Pessimus denique omnium valido cum exercitu superveniens Bugha quem impius Ciaphares ad ulciscendam Abusethi necem in Armeniam mittebat, pluribus calamitatibus varioque pœnarum ac cædium genere gentem excruciavit, præsertim nobiles et equestris militiæ ordinem: quibus autem vitam lar giebatur, eos ut a Christo deficerent atque in sectæ suæ impietatem concederent blanditiis impellebat. Verum plurimi forti animo homines scutum sibi et arma Christi induentes, omnem suppliciorum dolo rumque terrorem, qui sibi ab eo scelesto imminebat, spreverunt propter vitæ futuræ bona. In his fuit dilectus Deo Atomus ex Albage provincia, qui cum sociis magnam vim cruciatuum perpessus pretiosis simam coronam adeptus est: atque hi centum fere et quinquaginta fuerunt, præter eos qui in aliis provinciis martyres exstiterunt, quorum natale festum die quinta et vicesima Mehegan mensis in dictum est. Haud pauci tamen dolorum impatientes, probro semet commaculaverunt; hique amissa æterna vita præsentem haud adepti sunt Improbus igitur ac sævus ille Bugha, ubi rem ex animi sui sententia confieri sensit, regionis opti mates, partim dolo, partim auctoritate in suam potestatem redegit: quos inter magnum quoque ducem Armeniarum Sembatum, cognomento Aplabasum, sane angelis exoptabilem propter veram Christi no titiam, qui et confessor appellatus est. Jam vero malus iste Bugha ad magnum Amiram reditum matu rans, reliquos vinculis, Sembatum autem fraude insidiosisque bonorum promissis secum avehebat. Inte rim quia Joannes vita excesserat, Zacharias in sanctam dignitatem substitutus est, qui unius diei spatio a sacerdotio, imo a diaconatu, ad throni patriarchalis fastigium transiliit. Age vero omnibus qui a scelesto Bugha abducti fuerant, protinus supremi tyranni jussu carcere con clusis, nisi Christi legem exsecrarentur, non sine diris cruciatibus moriendum fuit. Et sane non pauci corporis nece perterriti a fide defecerunt; excepto inclyto Sembato, qui etsi Christum constanter palam que confitebatur, nihilominus in vinculis morte sua obiit. Præfectus interim quidam Stephanuş, cogno mine Conus, intrepide Christum confessus martyrii palma donatus est anno æræ Armeniorum secundo supra trecentesimum. Porro prædicti Sembati confessoris corpus cum ingenti pompa et psalmodiis a fidelibus elatum est ad Sancti Danielis sacram ædem, illuc nimirum ubi iste olim leonum in lacum fuerat projectus. Exstincto Sembato, rerum habenas corripuit filius ejusdem Asutius; isque præ cunctis majoribus suis claruit, seque integritate et benignitate adeo commendavit, ut omnium amoribus potitus sit. Ob ejusmodi egregiam famam missus est a magno Amira quidam Aly-Armenus nomine cum muneribus in Armeniam, qui ad Asutium præter præfecturam titulum quoque principis principum contulit: in qua is dignitate annis xxx permansit: donec virtutis ergo atque operum optimorum regio quoque diademate insignitus est, rex nimirum a duobus regibus renuntiatus Ismaelitico et Græco postremis quinque dominatus sui annis Bougha apud Turcas sonat taurum. Hic etiam intellige Octobrem Namque aliam ob causam perierunt, uti nar rat Joannes patriarcha. Universa hæc narratio carptim sumiter latiore Joannis patriarchæ Historia.

Mi- Cia Asu- Za chael pha- tius cha res rias ASUTIUS an. xxxvI. Zacharias patriarcha diœ cesim suam recte consti Luil Asutius Sembati filius magnifico honore et aucto ritate majores suos omnes præcellit. BASILIUS annis xxII. Basilius dicitur natus in provincia Armeniæ Taro nia, oppido Thilis, etiam ædem struxit dicitur S. Duces. in quo quæ Ciahapus latro, collecto hominuin octoginta millium exercitu, ad regionem no stram occupandam se con tulit. Verum Armeniacarum virium dux Abasus qua draginta militum millibus Ciabapum aggressus est circa annen Eraschem tantamque ei cladem im posuit ut cum sexdecim hominibus ægre se fuga subduxerit. AHMATUS annis iv. Vehementissimo terræ motu loci multi subversi sunt per Quadragesimæ tenipus isque motus tres deinde menses persevera vil. 1234i Bulgarorum baptis mus Carinam urbem Perse occupant. ABUABDALLA annis 111. MAHMETUS annis xxxı. Hamamus doctor in omni scientiarum genere versa lus cognoscebatur 1234ật GEORGIUS e maximo oppido Carnio annis XXII. Constantinopoli patriar- 414 cha erat Photius, qui nuper ad Zachariam patriarcham nostrum consortii ineundi causa epistolam scripse- 415 rat Ab Arsacidarum domina- 416 886 tione sublata ad regnum Bagratuniorum anni excur runt ccccXXXIV. LEO annis XXVI. Zachariæ patriarchæ pars Commentarii ad Matthæi Evangelium exstat in Armeniorum biblio thecis. Locus hic desideratur in vetustiore codice. Hamami quædam opuscula supersunt, præ sertim grammaticale quoddam politissimo stylo. Hæc Photii prolixa epistola exstat in codi cibus Arm. collegii Veneti Sancti Lazari.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARI TEMPORUM PARS II. CHRI CONST. AMIR. ARM. PATR. ERE Leo Mah. Asu- Geor metus tius gius Asutius, omnibus ad Dei placitum ordinatis, morte transfertur in sanctorum regum ordinem. Abasus militiæ dux, Asu- 418 tii regis frater, moleste fert dominationem Sembati. SEMBATUS annis xxiv. 339 Sembatus Asutii filius patri succedit. 342 Dominus Mastosius reli 343 gioso vitæ instituto et phi 344 losophicis disciplinis clarus 345 habebatur MASTOSIUS oriundus Sevania anno 1. JOANNES annis xxviii 347 Dominus hic Joannes di 348 scipulus ejus (Mastosii) fuit, 349 ideoque duplici affinitate 350 conjunctus cum spiri tali et divinitus dato homine Dei Mastosio: oriundus au tem Carnio, Georgii quo que, qui hos præcesserat, patria. Hic locus est innuendi, quemadmodum Ismaeliticæ gentis tyrannis ad exitum vergere cœperit. Nimirum cum Bagratunia familia non sine Ismaelitarum consensu regnaret, nihilo tamen secius Armeniæ pars major per illud tempus, sicuti etiam nunc, in eorum potestate erat; haud tamen sub unius Amiræ nutu, uti mos fuerat jam inde a primo Mahumeto usque ad Ciapharem nec non ad hujus liberos. Quippe conse cutis temporibus temere prout libebat præsides constituebantur. Id autem indicium est infirmi pereuntis, que imperii, præsertim si dominatio in plures tribuatur, quod iis nunc usuveniebat. Namque Sanphares dominabatur in Chorasania regione; Lavicus Abuthoraphus in urbe Dara; Ises Sechi filius in Palæstina; Abldelphi autem filius in Telmarensi provincia; alii denique alibi tumultibus indulgentes mutuo tyran nidem affectabant. Hinc fit ut impiorum horumce tyrannorum nomina perturbentur in Canone chrono logico. Ab his interim undequaque mittebantur in plagas nostras malevoli sævique procuratores; nempe ferinus ille Bula; et iniquissimus Aphsinus filius ejus, qui ante præfuerat, scelesti Abusigithæ; nec non malignus exitiosusque tusuphus Aphsini frater; tum Nesras, cognomine Sbercha; tum alii his similes Christi hostes, qui usque ad Amiralmumnorum gentis Scythicæ, quæ adhuc perseverat, dominationem, populationibus perpetuis Armeniorum nostratium terminos vexaverunt. Horum, inquimus, nomina pullis in historiis, quantum vidimus, diserte scripta, fieri nequit ut singillatim exponamus: præsertim cum ne in libro quidem vitæ sed in impiorum memoriis exarata sint. Postea Scythæ hac ratione tyrannidem occupaverunt, uti scriptum comperio a magno doctore Sarcavaco qui sic loquitur: «Dum Persæ et Medi alterna fortuna inter se dimicant ad hanc usque diem, Scythica gens (haud dico Græcanicam sed barbaram) in eorum regiones ingressa hoc pacto dici tur. Plurimis devictis nationibus reges ejus ætatis, quorum nomina nobis ignota sunt (propterea quod Joannes hoc nomine sextus patriarcha histo riam patriam elegantissimo haicanismo scripsit. Nempe eb discipulatum et genus. Nempe Selgiukida, de quibus vide Herbelo tum et Abulfedam. Præter hæc historica Sarcavaci (id est dia coni) fragmenta, aliæ exstant in codicibus perutiles eruditæque ejusdem lucubrationes

nemini curæ fuit rerum memorias principumque horum, nomina posteritati propagare), tandem et ipsi diuturnas clades ab Indis perpessi, maximorum spe donorum a barbaris prædictis adjumenta belli accer siverunt: quorum societate aucti felicibus præliis brevi rebellem devicerunt. Mox bello adversus eum dem redintegrato, barbaros illos qui opem ferebant, a se prohibuerunt. Atque interim rex vita excede bat. Tum Medi, societate cum his barbaris inita, Persas expellebant: atque ita roboratum est dominium, ut nonnulli tradunt, Scytharum, seu potius, ut ego existimo, Bactrianorum qui regna complurium gentium maximis bellis internecivisque deleverunt. Hoc quidem scripto philologus noster res gestas persecutus est usque ad Melichsahi regnum, quod suo loco dicemus eodem auctore utentes; tempora inquimus parentis ejus, cruenti nempe Alphaslani, tum avi abavique, quorum nomina Tullubechus et Mahmutes et Selgiukus feruntur: sic enim diserte quondam legimus in codice manu ejusdem conscripto cujus si codicis nobis denuo copia fuerit, utemur equidem ad hanc compositionem; si minus, utique omittemus homines suis viribus confidentes reique vanæ innitentes qui Dei penetralibus terraque viven tium prohibiti sunt. Nos autem Dei clementia freti confiteamur nomini ejus, qui hoc fecit; animoque æquo feramus, quia mitis est erga sanctos suos. Nunc igitur ad intermissum canonum ordinem revertamur, unaque serie ob prædictam rationem exclusa, lætanter dicamus: Ipsi de manu tua repulsi sunt; nos autem populus tuus et oves pascuæ tuæ OLYMP. CHRISTI CONST. ARM. PATR.] ERE Leo Semba- Joan tus nes Curopalates Adroner schus a Sembato corona tur rex Iberorum. Princeps Gaghicus co piarum dux a Sembato 422 deficit.] Sembatavana con ditur. Abelgaripus Sebastem capit ALEXIUS annis i11. INTERREGNUM an. vii. Iusuphus Apilgiæ pro curatoris filius in Arme niam veniens dolosisque artibus discordiam inter præfectos serens regio nis nostræ tyrannidem invasit; cumque Semba tum regem captivum po stremo inauditis cruciati bus occidisset, eumdem probri causa ligno sus pendit in urbe Devina. Propterea ad septennium regio nostra principe ca ruit. ROMANUS annis xxvIII. ASUTIUS annis viii. usuphus dissidii causa excitandi obtrusit regem Armeniis alium Asutium, qui patruelis erat regis 426 Asutii. Nempe Amirarum. Psal. LXXXVII, 6, LXXVIII, 45. Id est Sembati oppidum. Asutius ad Græcorum imperatorem profectus honoribus ab eo cumula tus est, dignusque habitus qui jure patri suo inclyto Sembato in regnum suc cederet. Abelgaripus Havenunius dux exercitus Ar zeruniorum. Idem nomen atque Alexanaer.

SAMUELAS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Roma nus Asutius Ste phanus STEPHANUS anno 1. THEODORUS annis x1. ABASUS annis xxıv. Græcorum motus ad versus Armenios pro Be ro quem a se deli cientem Abasus vicit ocu lisque privavit. Magnus Chosroes Anse vansiorum episcopus do- 430 942 ctrina florebat domino Elia Gaghi cus Agathamaram, Ilio ELIAS annis VII. Abasus Sembati filius et frater Asutii. Abasus Sembati filius miræ magnificentiæ tem plum excitat cathedrale in urbe Carsa. Hujus æta te regni Armeniaci regio nes tranquillitate uteban tur, quoniam is latronum turbulentiam diligenter compescuit. Sub eodem condita sunt sacra cœno bia, quæ dicuntur Camer zazora et Caputear, in provincia Arsarunia: in Siracia item provincia fa migerata cœnobia Rho mosin et Debrevanca. vicissim attributo, acce pit; ibidemque templum condidit. Idem Berdazoræ sepultus est. CONSTANTINUS Leonis filius annis xvi. Marasa expugnatur. Carina capitur. ANANIAS Mocensis annis XXII. Ananias patriarcha an nis quinque in Agathama ra, septemdecim autem in Varagho sedem tenuit. Amtunisiara vastatur. Abasus rex grandis 433 954 Fames vehemens. natu quieta morte obiit. ASUTIUS Abasi filius annis xxvII. Infinitum locustarum agmen ingruit. Iberorum rege. Chosroes hic ante episcopatum genuisse fer tur eximium Gregorium Narichiensem. Chosrois prædicti commentationes ad divinum officium editæ sunt superiore sæculo Constantinopoli. Mons hic Varaghus seu Varaga inclaruit propter insigne sanctæ Crucis templum in ejus vertice conditum, haud procul urbe lacuque Vano. Hæc autem pericope desideratur in antiquiore exemplari.

Con stan Asu- Ana tinus tius nias David Moghiæ episco pus ex Aparaniæ cœnobio doctrina sanctimoniaque clarus cognoscebatur. Samuathuma capitur. Anarzaba Halapusque capiuntur!(72). Halbata atque Sanahina conduntur a Chosroanusa regina uxore Asutii, hinsahi appellati. Sa ROMANUS annis iv. NICEPHORUS annis_vII. Asutius dominatum suum confirmavit Goro duce nonaginta militum millibus præposito. Cum vero Amadanem qui a magno Amira defecerat oppressisset, duplici ab hoc tiara redimitus est. VAHANUS anno r. Post domini Ananiæ obitum thronum S. Gregorii insedit dominus Vahanus Siuniæ archiepiscopus e Balia provincia. Sed enim exacto uno patriarchatus anno controversia in eum concitata est propter schismatis suspicionem. Quamobrem in arce Ania, regnante Asutio Abasi filio, multi episcopi crucige rique monachi celebratis comitiis, illum sepositum sede dejecerunt, successoremque ei dederunt Ste phanum hominis Deo dilecti Mastosii consanguineum Sevania oriundum. Sed tamen Vahanus in Vaspu racania provincia moratus, ibidemque legitimus S. Gregorii successor habitus, exitioso gravique schi smati ansam præbuit: certatim enim anathematibus et publicis offensionibus universam Armeniam conturbaverunt; donec Dei nutu, eodem uterque anno exstinctus est. Hos excepit interregni annus unus. Mox Asutii, cognomento Largitoris, jussu convenientes integritate præditi viri sanctique episcopi beatum Dei hominem in sede patriarchali collocant dominum Chacichium fratrem domini Ananiæ magni patriarchæ a cujus integra facundaque doctrina morumque sanctimonia os improborum oppi latum est STEPHANUS annis 11. Admirabilis S. Grego rius Narichiensis hac tem pestate sanctitatis gloria fulgebat Cyrum Joannem aiunt gente Armenium fuisse ex ANNES an. VI. TIO anno 1. urbe Zimiscazaca Hic locus abest ab antiquiore codice. Hæc de Vahano patriarcha narratio pro vario amanuensium libito in codicibus interpolata est. Gregorii Narichiensis liber precum in primis celebratur non minus ob styli splendorem quam ob eximium pietatis fructum. Hujus plurimæ editiones CHACICHIUS 'annis xxI. Dominus Chacichius antea episcopus Arsaru niæ sedem in Arghene collocat prope Aniam ur bem, quo in loco magni ficam cathedralis ædis molem exstruit curatæ sunt non sine variorum notis. Ejusdem Narichiensis (quem Armenii cum primis admiran tur) commentarius in Cantica canticorum editus Venetiis est. Nimirum hoc oppidum contraxit nomen ab Joanne Zimisce.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Cyrus Chaci Joan Asutius chius nes Abusah Arzerunius Vaspuracaniæ rex nori tur, cui succedunt liberi Asutius, Gurghenius et Senecherimus BASILIUS annis LI. Asutius, qui pater pau perum atque indigorum fuit, pie mortuus est. SEMBATUS annis xi Sub regni sui primor diis Sembatus materia aggesta prope urbis Aniæ monia turres celsissimas ædificavit, occupato omni 441 spatio a flumine Achura usque ad vallem quæ di citur Florum. Eadem in urbe fundamenta jecit templi nobilissimi cathe Sembatus Asutii filius cognomento Sahensahus. Magnus Armeniorum princeps Gregorius Pah lavunius, genere S. Isaaci ortus, longævus admo dum, annos videlicet cv matus, obiit an Nighia provincia dralis, quod quominus ab solveret prohibitus,morte est. Magnificum Marmasıniæ 442 coenobium a probo prin cipe principum Vahra mo anno æræ CCCCXXXVII Post decimum nonum domini Chacichii annum cœptum est, annoque ccccxliii perfectum. Ecclesia nostra sine an tistite fuit triennio, quod nos in illius annis scribe annis xxiv. mus GAGHICUS annis xxix. Gaghicus Asutii filius, Sembatique Sahensahi frater, dictus æque Sahen sahus, cunctos reges Ba gratunios sapientia et for Litudine superavit. Stephanus Asolnichius 447 doctor historicus Armenio rum cognoscebatur Quod rex Gaghicus S. Gregorii in urbe Ania in Florum valle ædificare cœperat divinum ovile(77) rationalis gregis Christi (instar illius celeberrimi magnificique cœnobii S. Gregorii a Nerse patriar- 446 cha conditi) perfecit an no postquam Dominus noster carneam naturam induerat millesimo. Regnantibus in Armeniæ majore parte Ba gratuniis, Vaspuracaniam orientalem provinciam imperio item regio tenebant Arzerunii de quibus legesis Joannem patriarcham historicum, præci pueque Thomam Arzeruuium. lntelligitur cœnobium. Stephanus Asolnichius, vel Asolichius, Ta ronensis chronologicam suam historiam ab orbe condito ad Sergium usque patriarcham deduxit, duce, quoad fieri potuit, Eusebio, ut ipse ait in proœmio.

Basi- Gaghi Sergius lius cus Cathedrali templo exi- 447 miæ pulchritudinis, quod in urbe sua Ania Semba tus fuerat exorditus, nunc denique coronis imposita est mandato et sumpti- 448 bus Catramedæ reginæ conjugis Gaghici Sahen wwwwwwww sabi qui Sembati frater erat. annis XLII Sembatus magister an gelicam ædem nempe exoptabile collegium ædi fical, cujus nomen Orba gnair Erat autem piorum hominum asy ſum. Joannes doctor Coze rius vir facundus. Cum Saracenorum incursionibus Vaspuracaniorum regiones vastarentur, rex harum Senecherimus innumeras molestias viginti et duobus annis perpessus, tandem ditionem suam in Basilii imperatoris potestatem transtulit anno æræ CCCCLXX, a quo Sebasten urbem vicissim recepit cum ejusdem provin ciis. Cœnobia tamen, quæ cxv numerabantur, haud tradidit Basilio Senecherimus. In regione autem, qua Basilius potitus est, castella Lxx, oppida ˇˇˇм, urbes viι censebantur. JOANNES annis XIX. CONSTANTINUS annis 111. ROMANUS annis v, Hic Joannes, dictus e tiam Sembatus, filius erat Gaghici Sabensahi. Clarissimus Vest-Ser gius non solum ca stella et sacras ædes struxit, verum etiam pul cherrimas cellas, quibus templum, quod S. Sergii 477 appellatur, ampliter or 478 navit. Romanus fratris sui fi Jiam regi nostro Joanni collocavit in matrimonio. Hoc tempore Bergria urbs a Saracenis capta Christianorum sanguine redundavit, cum ipsius urbis excidio. MICHAEL annis vi. Id est orborum perfugium. Petri patriarchæ reliquiæ aliquot operum in codicibus occurrunt, præcipueque in hymnorum collectione carmina, quæ ingenium ejus satis com mendant. 479 Hoc tempore acta Petri 480 patriarchæ optimates mo. 481 leste ferentes, eo detur 482 bato Dioscurum quem 483 dam e Sanahina obtru serunt: quem tamen e piscoporum cœtus non est veneratus: imo coa 484 cta synodo hominum pro 485 pe quatuor millium, par tim ecclesiasticorum, par tim etiam laicorum in urbe Ania, Petrus denuo patriarcha in apostolica Sancti Illuminatoris sede confirmatus est. Vest seu BEσric dignitatis nomen in aula Constantinopolitana. Vide Cangii Glossarium med. et infim. Græc. Ejusmodi titulis Armenii quoque proceres donabantur interdum ab imperatoribus.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II Mi Joan-Petrus chael nes Gregorius Magister Pa hlavunius princeps eru ditissimus cognosceba Lur Joanni regi qui 455 prolis expers obiit, suc cessit Gaghicus Asutii fi lius. CYRA ZOE annis 11. GAGHICUS annis 11. MONOMACHUS annis XII. Tandem post Gaghicum nemo ex hac gente rex fuit. Quippe annis xxı Græci dominati soat. Deinde Alphaslanus Aniam Armeniorum metropolim cepit funditusque subvertit. Sane post obitum Sembati, qui Joannes quoque dicebatur, conspirantibus suffragiis optimates cima patriarcha domino Petro in magnifica cathedrali æde metropoleos Armeniorum Aniæ congregati Ga gbicum Joannis regis ex fratre nepotem in regia patrui dignitate constituerunt; verum hic bellica sndia, in quibus imperia nituntur, neglexit. Atqui his præsertim temporibus vires acuendæ fuerant, bacchantibus Ismaelitis, Scythis incursantibus, uti jam diximus, Græcis denique ipsis seditione ferven tibus, propterea quod regnum suum feminæ arbitrio administrari viderent. Is, inquam, Gaghicus in litterarum disciplinis jam inde a teneris unguiculis versari solitus, in imperio quoque iisdem se oblecta bat. Re Græci intellecta (quæ gens fraudibus concreta est) bominem ad se pellexerunt; usi in primis optimatum nostrorum technis, qui cum regnum ejus sancte a se custoditum iri sacramento confirma vissent, tamen Domini fœdus non servaverunt: quæ consilia hunc exitum sortita sunt, ut ipsi nimirum aliique complures ineluctabili exitio perierint. Græci enim, submoto in insulam rege, præsides quotannis mittebant: quo tempore Aniæ urbis cives atque optimates dissidio et ambitione certabant, mutuisque calumniis de læsa imperatoris majestate studioque Agarenorum inter se postulabant. Quin proceres ausi sunt patriarcham ipsum criminationibus circumvenire, qui vicissim necessitate coaçtus illos detulit in judicium. Quamobrem utrique laribus suis eversi sunt alioque traducti: cum interim vulgus prope exlex ad suam libidinem viveret. Atque hæc rerum publicarum ratio tenuit annos XXI. Quibus exactis turbo igneus australi flatu compulsus tulit belluam anthropophagam, cujus incendiis gens nostra deleta radicitus est: quin et urbs Ania post dierum xxv obsidionem expugnata est, ejusque cives ferri Gregorius cognomento Magister, a magistri dignitate, qua eum Græcus imperator ornavit. Idem dictus est Pahlavunius itemque Arsacides propter genus ex Armeniorum illuminatoris S. Gre gorii prosapia deductum. Is traditur liberali opti maque indole præditus, princeps plane doctissi mus, Græcæque et Arabicae etiam linguæ peritus. Habetur in manibus tractatus ejus grammaticus, et epistolarum ad familiares volumen omnigena eru ditione refertum: ex quo etiam cognoscitur quan topere is cuperet ad omne genus disciplinarum gentem suami impellere. Hujusce Joannis, penultimi Armeniorum re gis, e Bagratuniorum dynastia, quæ annos circiter cec occupavit, civilibus legibus diu usa est Sarma tica Armeniorum colonia: qua ex re merito ar guimus circa undecimum Christianæ æræ sæculum coeptum esse migrari ex Armenia in Sarmatiam eamdemque migrationem subinde auctam propter Saracenorum in Armenia tyrannidem. JoannæumI ejusmodi jus non ita pridem antiquatum est, cum Josephus II Augustus in Sarmatiæ regionibus sibi obnoxiis legem tulit, ut tam indigenæ quam Ar menii uno judici genere, id est jure Austriaco, disceptarent. Joannæum codicem in Latinam lin guam conversum J. Zohrabus (quandoquidem Hai canum exemplar haud occurrebat) exscribendum curavit, cumque aliis autographis nec poenitendæ frugis scriptis Venetias transtulit. Nomen hoc corruptum erat in codd. Arm Scilicet Bagratunia. Prædictæ Zves.

acie instar virgultorum suce:si, ita ut sanguine tellus manaret, libidinibus autem et stupris cuncta pol luerentur. Nimirum ira:us est furore Dominus, nimisque abominatus est hæreditatem suam Igitur regni nostri dignitate deleta, eadem oportet in nostro canone cesset. Quanquam enim pars aliqua sceptri supererat, eorum scilicet qui in Cilicia vel alibi versabantur, nihilominus et bi post metropoleos excidium vel in draconis potestatem sponte venerunt, vel ad Græcum imperatorem confu gerunt; atque ita hostes regione nostra universa potiti sunt. Jamvero nos hisce canonibus reliqua per sequamur usque ad nostram ætatem: et primo quidem laterculo Creatorem humana natura indutum, mox imperatores, deinde patriarchas, denique æram inde exorsi ubi pridem desivimus. ¡Mono Petrus machus Saraceni in Arzam urbem irruptione facta hominum cen tum quadraginta millia ensis 458 acie neci tradiderunt, ductis que in captivitatem reliquis urbem incendio absumpserunt. Dominus Petrus ad Monoma. chum regem iter instituens, Chacicbium sororis suæ filium Psal. cv, 40. Intelligit principes Rubenienses, qui Cili ciam, Arineniæ minoris partem, annis prope tre centis moderati sunt. Jam ut Armeniæ regia digni tas a domo Rubeniensi ad principes Lusignanos, qui etiam Cypro poliebantur, transierit, docet post alios cl. Sammartinius, p. 400 seqq. Ut autem Lu signana domus regnum Armeniæ simul et Cypri ad Sabaudiæ principes transtulerit, lubet hic expo nere, conversis ex Italico sermone litteris, quas diligentissime ad nos scripsit Taurinensis Acade miæ socius Regiæque bibliothecæ olim præses, vir doctissimus et cum primis illustris, baro Vernazza. Jacobus Hugone (Lusignano).Cypri rege geni tus, regni Cyprii diademate insignitus est anno Christi 1384 in urbe Nicosia. Annum, post nonum idem Armeniæ quoque rex appellatus est; quan quam Armenia haud paucis ante annis stabili Ma humetanorum auctoritate regeretur. Jacobo rege ortus est Joannes secundus Cypri rex cujus filia Anna Sabaudiae dux anno 1462 obiit quam nimirum Luduvicus, Amedei octavi filius, ejus videlicet qui Romanum deinde pontificatum cum Felicis quinti nomine tenuit, duxerat uxorem anno 1452; susceptis ex ca liberis non minus sex decim, eidemque superstes triennio; donec succes sorem habuit Amedeum illum nonum, ad quem Beati honor ab Ecclesia defertur. Anna Sabaudiæ dux, Joannis tertii soror fuit regis Cypri. Hic autem Joannes præter marem no thum cui nomen Jacobo, filiam e justis nuptiis pro creavit unicam Karlottam. Jam hæc Karlotta, Annæ amitæ officiis, 80 brino nupsit Luduvico Sabaudiæ principi, Luduvici ducis filio. Exstant apud Guichenonium, p. 386, inter authentica documenta, quibus genealogica historia Sabaudicæ domus fulcitur, nuptiarum ha rum tabulæ anno 1458, sexto Idus Octobris confe ctæ, quo item anno parens uterque Karlottæ exstin ctus est Sane proximo anno, nono Idus Octobris, nu ptiæ Luduvici cum Karlotta celebratæ sunt in urbe Nicosia. Tum et dux Luduvicus, prædicti Luduvici parens, rei certiorem fecit Karolum septimum Gal liæ regem scriptis Cherio litteris Idibus Decembris, quas litteras Guichenonius p. 388 recitat. ‹ Karlotta, uti dictum est, Joannis tertii Cypri regis filia unica erat legitimo matrimonio suscepta ideoque et parentis Cyprium regnum ad hanc so lam hæreditario nomine pertinebat, non sine jure dominii Arineniaci. Et quidem apud Guichenonium in documentis p. 388 Luduvicus dux regi Galliæ hæc scribit esté solemnisé et accomply le mariage de Monsieur mon fils le Roy, et de Madame ma fille a Royne de Chipres, de Jerusalem et d'ERMENIC (sic) et lors fut couronné Monsieur et fils. Sed enim Jacobus nothus Karlottam reginam viribus superavit, Cyproque excedere coegit. Nothus uxorem duxit Catharinam Cornariam Venetam matronam; idemque anno 1473 veneno exstinctus est. Tum etiam posthumo hujus filio post biennium mortuo, Catharina in regia dignitate perseveravit. Ergo duæ Cypri reginæ appellari cœperunt; prior Karlotta, cujus vir Luduvicus anno 1482 mense Augusto obiit: hæc quidem justo jure regi na, sed injusta fortuna utens. Altera vero domi natrix Catharina pothi vidua, ejus nimirum qui regnum feliciter usurpaverat. Karlotta quidquid sibi regiæ dignitatis ac juris erat, in ducem Sabaudiæ Carolum secundum, Ame dei noni filium, transtulit anno 1485 septimo Ka lendas Martias, obiitque Romæ anno 1487 mense Julio. Rei documenta profert Guichenonius p. 401 el 403. Catharina Cornaria anno 1489 Cypri dominam fecit rempublicam Venetorum, quorum imperio Cyprus usque ad annum 1571 obtemperavit.» Scilicet Armeniacam.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Mono machus Petrus CYRA THEODORA consecrat sibique substituit annis 1. anno æræ D. Post triennium vero reversus obit Sebaste an no æræ DVI. Jacobus doctor Sanahinen- 459 sis vir laude litteraria clarus. DUCAS annis x. annis vi. Dominus Chacichius filius sororis domini Petri sedem in urbe Ania tenebat: accersitus 507 autem a Duca multas ab eo 508 molestias passus est propter 509 gravia vectigalia quæ impre 510 bus ille patriarchis nostris imperabat ut aulæ Græcorum quotannis solverentur. Dominus Chacichius ooiit in oppido Thaupelurio. Hoc anno in Deiparæ festo feria secunda urbs Ania ab Alphaslano expugnatur cum internecivo sunimoque incola rum excidio, addictis manci mulieribus atque pueris. Idem Achalpus quoque urbem sub suum imperium subjunxit. Eodem anno Bagaratius Cy ricum cepit. annis xvil. Dominus Gregoras, qui et 515 Vahramus, Gregorii Magistri 516 Pahlavunii filius, vir doctrinis excultus ad patriarchalem Ar meniorum dignitatem evectus est DIOGENES annis v. Gaghicus Sahensahus ¡a 518 nandiæ regulus obiit. Diogenes rex ingenti stipatus exercitu Persas bello appetivit Manazacertam usque progressus quam et occupavit. Re cognita, tyrannus ille Alphaslanus statim adversatus est, prælioque ingenti patrate Dio genes superatur et capitur. Hunc victor imperato tributo libertate postea donavit; verum ei gens sua parere diutius cum nollet, regein sibi creavit Michaelem Ducæ filium. Tum Michael cum Diogene con gressus superior discessit; hic autem amisso exercitu dum sacco indutus ad michaelem a militibus du ceretur, in itinere Michaelis mandato luminibus privatur, cujus vulneris dolore intolerabili moritur anno æræ DXXI. Eodem anno justissimi Numinis sententia adversus tumidam illam infrenemque belluam emicuit, cui nomen Alphaslano. Hic dum fremitu horribili ad orbis terræ dominatum anhelat, dumque virus animi sui acerbissimum in eos etiam evomere parat, quos nondum unguibus irretiverat, repentino ensis ictu succiditur e terra scelestus, neque Dei gloriam videt. Idem tamen antequam impurissimum spiritum emitteret, percussorem suum cum admiratione et stupore aspexisse perhibetur; atque ita necatus ad infera se demisit cum immani acerbitate animoque tot insontium piorumque cæde consperso. Hic ego promissa faciam, reliquam scilicet hujus temporis narrationem persequar, quam superiore loco prætermittere necesse fuit. Divus igitur ille philologus (Sarcavacus doctor) pergit dicere: Cum felix ille Melichsahus post Alphaslani parentis sui necem in imperii gloria versaretur, pulcherrimo sane ordine ratio regni universa utebatur. Is enimvero, quod nomen ejus indicabat, Rex regum Huic Gregoræ patriarchæ, Gregorii Magi stri filio, cognomentum adhæsit Vegaiaser, id est Martyrophilus, quia præter alia multa quæ de Græco sermone interpretatus est, Menologium Ar meniacum partim ipse per se, partim mandato suo conficiendum curavit.

fuit Neque ingenium moresve patris sui æmulatus est; imo adeo tam contraria studia præ se tulit, ut prorsus existimaret nihil iniquius, nibil paci aut omnino humanæ vitæ adversantius fuisse quam patris sui consilia et voluntates. Ipse igitur bene cunctis dispositis, prudentia item ac fortitu dine multos reges, et certe omnes, qui memoria nostra exstiterunt, præcellens, nihil impensius satagebat, quam ut justissime viveret, neminique injuria aut superbia molestus esset. Quin et liberali animi natura præditus erat, altoque mentis consilio, statura denique corporis quæ regem decebat tanta vero mansuetudo morumque suavitas in eo erat, ut mirifice diligeretur. Atque ego quidem non nisi regem ejusmodi existimo esse divitem. Hic brevi tempore terrarum orbem tantum non univer sum subegit: cum reliqui reges vel post diutinum tempus vel nunquam tanto imperio potiri soleant. Sed is nimirum benevolentia magis et comitate quam bellica vi utebatur. Jam si tam multa tam brevi obtinuit, profecto, uti arbitror, futurum erat, ut ne Europa quidem a regni ejus finibus se subduceret, nisi is maturius vita excessisset. Hæc Sarcavacus de hujus vita tradit, qui annis xx dominatus est. Mox ego quæ de ejusdem morte prædictus Auctor narrat, subtexam. Mi- Grego chael ras MICHAEL annis viu. Anno æræ rxxi vigente Sarracenorum tyrannide Ausinus princeps digressus est hæreditaria ditione sua cui nomen Maireaz Ciurch, contra Ganzagam sita, comitantibus fratre Algamo, matre, conjuge aliisque summa nobilitate viris, avecta etiam omni supellectile: ingressusque Ciliciam, e Sarracenorum potestate sibi vindicavit celeberrimam Lampruniam arcem, ad Tauri montis radices ubi et Tarsus metropolis. Dominus Gregoras on cu randam librorum interpre tationem Constantinopolim pergit. Anno æræ DXXV Gaghicus rex Tarsum ad Apelgaripum Armeniorum principem sibi consanguineum se contulit: cum vero pedem inde referret a Græcorum principibus prope Argiam vi appetitus laqueo vitam finivit. Alii tamen aiunt, hunc venationi deditum et forte dormientem a Mandalianis ca ptum esse; exin auctum in arcem Candruscoriam ibique interfectum. Eu terrore exanimati reliqui principes Armeniorum fuga dilapsi sunt. Ex horum tamen numero princeps quidam Gaghici consan guineus, nomine Rubenus qui Causitarum arcem tenebat, cognita Gaghici nece, cum omni domo sua in Phrygiæ partes migravit, oppidumque Colmesolum insedit. His forte in montibus com plures degebant Armeniacæ gentis coloni, quibus sibi præclarus Rhupenius adjunctis et satis corrobo ratus montanam regionem armis tenuit, pulsisque Græcis, eorum oppida incoluit. Georgius et Stephanus do ctores scriptis rebusque ge stis clarescunt. ALEXIUS annis xxxvIII. Melich Arabice rex, schiah Persice item rex. Hinc Sarcavacus facit rex regum. Hic Ausinus Nersem Lampruniensem Tarsi episcopum scriptisque plurimis clarum genuit. Mandales erat Græcus quidam paterfamilias aut præfectus, cujus filii aut satellites dici videntur a Samuele Mandaliani. Rubenus dynastiæ Rubeniensium auctor.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Alexius Basilius Hlorrenda fames regionem nostram vastavit, cum vide livet sceleribus nostris cumu lus esset impositus. BASILIUS annis Exstincto domino Gregora Pablavunio successit dominus Basilius sororis ejus filius quem antea consecraverat dominus ipse Gregorius dum iter in exteras plagas libroruin interpretandorum aliorumque negotiorum causa pararet. Hoc anno Melichsahus Sul tanus obiit. Age vero quoniam regnante Melichsaho pace orbis universus præsertimque Armenia potita est, cui quidem superiores tyranni poculum exitiale tandiu propinaverant; lubet verba laudatoria prædi cti eximii doctoris ascribere, qui admodum elaboratam prolixamque orationem rursus scribit, post quam scilicet res viventis absolvit sic ejusdem obitum narrans. Anno æræ DXLI supremus Melichsahi Persarum regis administer occisus est, cujus nomen Hasanus, dignitatis autem titulus Vezrucius Chogia. Octo autem et viginti post dies ipse quoque Melichsahus interiit veneno, ut fama est, ab uxore corruptus: vir in omnes benevolus atque mitissimus, in Christianos autem prope singulariter. Hujus obitum incredibilis omnium gentium perturbatio consecuta est per quadriennium. Nam et fra ter Dedusius et filius Bechiaruchus his annis bella cientes omne genus institutionum bonarum subver terunt, dum neuter regno firmiter potiretur. Sanguis interim torrentium instar manabat non solum Marte certantium, verum etiam omnis ordinis civium et provincialium: præter alias ærumnas famis atque captivitatum. Sic nimirum felicitas cum vita regis pulsa est: ad quem quidem curarum rega lium labor pertinuerat; ad alios vero sive optimates sive plebeios fructus earum et commoditas re dundaverat, vitæ nempe securitas, rerum ubertas malorumque depulsio. Is adeo gentem nostram dilexit, ut preces exposceret ac benedictiones: cujus rei causa patriarcbam quoque ad aulam accer sivit. Atque utinam ad Christiana sacra moresque transisset!» Imperii ejus sedes Aspahana fuit, quæ metropolis Persarum est, ibidemque vitam conclusit. Constantinus princeps no ster, Rubeni filius, effusa hu manitate Romanam gentem prosecutus, honore vicissim ornatus est. Revolvitur cyclus quingen torum annorum Dedusius Damasci, Palæsti næ, finitimæque regionis rex. prælio interimitur Aspahanæ a Bechiarucho anno æræ DYLIV. Romani per Thraciam in Asiam transmittunt, ut Scytharum, Persarum atque Saracenorum adver sus Christianos injurias ultum eant. Plurimis autem incommodis afficiuntur a filio Satanæ Alexio Græ corum in urbe Constantinopolitana rege. Hic partim arcanis, partim manifestis insidiis, mortiſero etiam cibo grassabatur: tum iidem mari suorumque ducatui pessimo artificio commissi significabat astute barbaris qua ratione caperentur. Hæc Dominus aliquando ulciscatur! siquidem hic homo itemque mater ejus, uti ex multis audivimus, Christiano ritu alieni erant. Id etiam Sarcavacus doctor commemorat. Romani Hierosolyma vi Saracenis eripiunt cæsis hostium sexaginta quinque millibus in templo, et pluribus adhuc in urbe. Dominus Vahramus versabatur Hierosolymis dum urbs capiebatur Recole ad an. 10 æræ Arm. ricope. Latet autem in eadem mendum; nam Gre◄ Desideratur in vetustiore exemplari hæc pe- goras Vəhramus ante annos xvi vita excesserat,

Alexius Basilius Chezilus Lauram capit, et 471 sacra insuper cœnobia Halba tæ et Sanahinæ inflammat. Interficitur tyrannus Scytha Chezilus (qui ruber explicatur) 472 dum urbs Devina sexto jam mense obsessa expugnaretur. Obiit in Christo pius ac splendidus princeps Gol-Vasi- 473 lius plurium provinciarum do Bechiaruchus Melichsahi‍fi lius mortuus est. Obiit Manucieus Aniæ amira. minus. Obiit dominus Basilius patriarcha Armeniorum, ejusque dignitatem excepit dominus Gregorius, in genti gloria residens in throno diœceseos S. Gregorii Armeniorum Illuminatoris, cujus eum quoque genere ortum esse constabat. Hic Dei gratia affluenter ornatus, propter morum integritatem ac sancti moniam non solum a nostratibus viris, verum etiam ab exteris regibus et principibus, imo etiam a regi bus et pontificibus Romanorum summi honoris testimonia adeptus est. Idem ad sanctam Hierosolymorum urbem iter instituit, ibique sacra loca venerabundus aspexit, in quibus Deus ad humanam naturam de missus particeps fuit passionis Christi ut etiam gloriæ ejus consors fieret. Ibi enimvero Romana gens, corumdem locorum domina, quam Francorum nomine indigitant, quanta esset in patriarcha nostro divinæ gratiæ copia cognovit: namque et ex ejus corporis forma eximia ac majestate venustas facile spiritus intelligebatur, germanaque fidei orthodoxia, quam is perspicue et secundum verissimos canones nec sine decora eloquentia significabat. Quibus rebus Romani mirifice delectati summi amoris necessi tudine cum patriarcha nostro cumque gente Armeniaca copulati sunt. Sic Dei providentia res omnes administrantur: neque enim repulit Dominus populum suum, ut Psalmographi verba testantur. Quo æræ anno Basilius patriarcha obiit, eodem ad Dominum morte translatus est Georgius doctor cognomento Melricius Rursus eodem anno fortis Tancredus Romanus qui Antiochiam multasque præterea civitates provin ciasque tenebat, vir egregius et probus, veneno exstinctus est a suo patriarcha in eadem urbe Antiochia. Eodem denique anno per sancti Paschatis quadragenarium jejunium quintæ hebdomadæ feria quarta, qua die sidera olim creata sunt, solis defectus fuit GREGORIUS annis liıı. Christiani Characum Saupa cumque ædificant. Balduino rege Hierosolymo- 474 rum exstincto regnat secundo loco Balduinus alter Tepu rus prioris consanguineus annis xv. Nempe mellitulus. Gregorius hic, Gregorii Magistri genere or tus, ob singularem doctrinæ morumque laudein, nondum annos juveniles egressus, universalem Ar meniorum patriarchatum adeptus est. Is autem ut Saracenorum molestiis careret, ad inaccessum ca stellum, cui nomen Rhomcla, in Armeniæ Minoris confinio sedem transtulit, quæ inibi annis ferme CL permansit. Scilicet Du Bourg.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Calo- Grego joan- rius nes Prælium atrox Carmiroviti- 475 cum, quo victus est Franco rum et Armeniorum exercitus fraude procerum. Tunc et Ro gerius Antiochiæ multo cum milite desideratus est. præfectus 476 CALOJOANNES haud paucis annis regnavit. 568 Exstincto Alexio regnat fi lius ejus Calojoannes. Iberorum rex David Elcha zium et Melchium clade afficit. David rex Teflisum capit. Incursionum, rapinarum, exitiorum et cladium, quibus Iberi certatim Saracenique provinciam Aniæ vexabant, pertæsi denique Aniæ urbis Siraciæque regionis incolæ, ut hanc a se procellam depellerent, ad Davidis Iberorum regis clientelam confugere decreverunt. Igitur conjuratum est adversus Apelsuarum amiram, Manuciei filium, qui exstincto patri in Aniæ dominatum successerat; David autem rex paten libus portis in urbem receptus: quo sic repente introgresso, nemo vitæ detrimentum passus est. Is captum cum fillis Apelsuarum in Iberiam secum avexit, locoque adeo pestilenti deposuit, ut brevi pater cum liberis duobus perierit. Interim cum fortis quoque David naturæ concessisset, Iberiæ regnum adiit Demetrius ejusdem filius, omni laude juvenilis disciplinæ cumulatissimus. Tum vero Phatlunus filiorum Apelsuari natu maximus, qui tandiu apud magnum amiram in Chorasania diversabatur, cognita parentis calamitate stationisque noxia natura, in regiones nostras maturavit incurrere, præfectisque suburbanis devictis, metropolim obsidione vallavit. Sæva dehinc fames annum integrum occupavit: cumque cives ad comparandam escam noctu egrederentur, structis insidiis hostis viros quidem jugulabat, ita ut cruore et ossibus terra squaleret, feminas autem puerosque vendebat. Sed tamen identidem ex Iberia duces aderant viri egregii, ut ille clarus ac strenuus Ivanes Abulethi filius qui forti animo incursores cædebat cumque Phatlunus magna vi urbem aggrederetur, ipse paucis stipatus, adjuvantibus civibus, urbem pe riculo expedivit. Neque vero reticendum est feminæ cujusdam in eo certamine virile facinus, quæ satis audacter mœnibus insistens lapidum ictibus hostes pellebat, sagittis quibus extrinsecus petebatur con temptis. Feminæ nomen Caprea, quod ejus erat pernicitati consentaneum. Verumtamen regno Iberorum nondum in ea urbe satis confirmato, fame ac cædibus in dies sævientibus, coguntur cives urbem denuo ad Phalluni potestatem transferre, fide jurata ab eodem accepta, nequid contra patris fratrumque prodi tores statueret. Id ille fœdus etsi in præsenti non detrectavit, nihilominus pacatis rebus, eos vario cri minationum genere aggressus est atque multavit. Eo regnante a consuetis quidem incursionibus quies in Armenia fuit, sed tum præterita damna, tum vectigalium rapinarumque vis summam apud nos ege statem rerumque omnium penuriam effecerunt, quæ quidem ab ea usque ætate incrementis aucta nostris adhuc temporibus perseverat. At epim sanctus patriarcha fideique antistes dominus Gregorius, quia fœdus amicabile cum Apelsuaro fecerat, quo sedes ab eo protegeretur, audita in hunc Aniensium conspiratione, criminis auctoribus vehe menter succensuit In Halbata obiit in Christo ma- 477 gnus doctor Armeniorum Joan nes cognomento Sarcavacus. Redemptoris ædes sacra cor ruit Aniæ die XVII mensis Ma reri feria quinta. Hoc anno obiit clarissimus 478 doctor David Alucii filius. Hic est soannes 1, Comnenus. Hic sequebantur in codd. moralia quædam Demetrius rex Charasgurum, 16 578 qui se in arce Athabegi multo cum milite concluserat, ex 579 pugnavit. Eodem anno Abule 580 thus et Ivanes filius Damaniam ceperunt. Eodem item anno Ivanes atque Sembatus Chuna nia potiti sunt. Phallunus in prælio exstin guitur anno regni šeptimo: ei que succedit Mahmutus frater. ab amanuensibus addita, quæ nos missa fecimus. Hoc anno incidebat in Decembrem.

Manuel Grego rius MANUEL an. XLV. Chuzus amira Abulethum Ivanemque profligavit. Abulethum atque Ivanem cepit Demetrius. Mensis Areghi quinta decima die terræ motu sub vertitur Ganzaga urbs, duo que doctores inclyti Grego rius et Sergius maceriis op primuntur. In Halbata quoque templum diruitur. Eodem an no Charasgurus Ivanem in Gangenchia debellat. Solis defectus fuit die altera Augusti, feria quarta: qui ab bora diei septima usque ad pomeridianam nonam verse veravit. Doctor Egnatius Luca evangelium mirabiliter enar rabat Ciaulius Chacieniæ castellis potiebatur, fraude ac perjurio dominis illorum· principibus fucum faciens. Sic regionem fame ferro et captivitatibus pessum dedit Hoc anno Romanorum natio cum innumero exercitu mare circa eamdem Thraciam transmisit, per quam prior quoque transitus fuerat quem superius ad annum DXLVI commemoravimus. lidem nullam præ se memoriam tulerunt earum molestiarum, quas olim a filio Belial Alexio perpessi fue rant: 'neque enim callidas dolosasque Græcorum fallacias senserunt, cum Alexium fidei socium Christique famulum existimarent. Ea propter hoc etiam tempore præteritorum malorum immemores gravius adhuc decepti illusique sunt ab ejusdem nepote, cujus nomen ad Antichristum alludit: quippe hic ab Emmanuelis factis et religione magnopere abhorrens, vocitatus est Manuel Thorus princeps ira in Græcos excandescens gentis ejus decem millia hominum trucidavit, studio ulciscendi necem Stephani, quem illi captum in ferventem ollam crudeliter injecerant. Doctor Sergius in Epistolas Catholicas cominentarios con cinnabat Iberi Salduchinum circa Amam vicerunt ipsumque adeo ceperunt. Anno æræ Dcx rex Iberorum Georgius Aniam die Junii tertia decima cepit: mox Augusto exordiente octoginta militum millia Saharmeni septem millibus profligavit: quam rem nostris oculis vidimus, relata scilicet in commentarios viginti tria millia, præter reliquam multitudinem quæ agrum nostrum cadaveribus suis operiebat. Consecuto autem æræ anno Dcxi die Augusti xxı Devinam urbem occupavit Georgius, indidemque sexaginta hominum millia captiva deduxit, quorum etiam superstitiosa sacella delevit. Exin anno æræ DCXII Chorasaniæ Sultanus cum innumeris armatorum copiis ad Aniæ nostræ portas progressus pavore incolas consternavit: post trigesimum autem diem clam abiit vir callidissimus magnaque clade Georgio ejusque copiis imposita in regnum se recepit. Hoc anno incidebat in Octobrem. Egnatii doctoris commentarius in Lucam sum mo in honore est ob perspicuam, brevem, artifi cialem venustamque elocutionem, ita ut huic parem facile non invenias. Antiquum operis codicem Bom bycinum anno æræ Armeniacæ 672 (Christi 1225) in Armenia scriptum Zohrabus e Sarmatia Venetias tulit, eumdemque collatum cum Byzantina editione anni Christiani 1735, in sua litteraria supellectile asservat Ludere videtur Samuel in Hebraicis vocabulis Nghimmanuel nobiscum Deus, et Manuel sive Mi nuel longe a nobis Deus. Et nunc quidem mirifice invehitur in Manuelem Samuel; paulo tamen post patriarchæ duo Nerses et Degha cum eodem impera iore de conciliatione Armeniorum cum Græcis ege runt, mutuique officii litteræ utrinque conscriptæ sunt. laem atque Theodorus. Clarissimæ famæ opus apud Armenios, cum moralibus adhortationibus, doctrina multijuga et elocutionis splendore. Id quidem Byzantii typis commissum est, valde tamen interpolatum uti Zoh rabus ex antiquo Leopolitano codice intellexit, quem ipse codicem, utpote cathedrali Armeniorum Leopoleos ædi addictum, adipisci non potuit.

SAMUELIS ANIENSIS SUMMARII TEMPORUM PARS II. Amplum oppidum Asna ghium inflammavit scelestus Eltcuzus, quo incendio millia hominum septem absumpta creduntur. Manuel Grego rius Hoc tempore ingens terræ motus Ezencham concussit. Hoc anno magnus Armenio rum princeps Thorus obiit. NERSES an. vII. Exstincto domino Gregorio successit frater ejusdem do minus Nerses annis v11. annis XXII. Domino Nersi ad Christum morte translato successit do minus Gregorius cognomento Degha Hic est Nerses ab arce Rhomcla (de qua su perius, not. 98) dictus Claiensis, propterea quod ibi vitam cum fratre patriarcha, cui et ibidem suc cessit, diu exegit, sepultusque est. Idem vulgo ap pellatur etiam Senorbali gratia plenus seu venustus, et debito summoque Armeniorum studio colitur. Laudes ejusdem et plurima scripta passim prædi cant scriptores quoque Europæi qui res Armenio rum ecclesiasticas illustrandas sumpserunt. Degha explicatur puer vel infans. Hujus an tistitis jussu rationem hanc temporum videtur scri psisse Samuel Aniensis. Jam sigillum Gregorii no mine prenotatum, quo codicem Eusebianum distin ctum esse vidimus, utrum Degham Gregorium an quemvis alium istius appellationis patriarcham in nuat, quis indubia conjectura definiet? Sane fieri potest ut Degha Gregorius Eusebianum illum codi cem multo jam pretiosissimum in sua bibliotheca asservaverit, ejusdemque lectione commotus Sa muelem presbyterum mandato impulerit non solum ad ejus summarium conficiendum, verum etiam ad historiam usque ad sua tempora perducendam.

Quæ sequuntur opuscula chronologica et astronomica cum apud eruditos plurimi valeant, et iis quasi fundamento nitantur chronologi Christiani veteres, nobis faciendum putavimus ut ea recuderemus, studioso Lectori acceptam fore confidentes hanc ad Eusebii Canones chro nicos non pænitendam mantissam. Edit. DIONYSIUS PETAVIUS LECTORI (a). Inter auctores infra editos primus est Geminus, qui ante annos amplius quadraginta prodiit,Græce Latine que ab Edone Hilderico; scriptor eruditus et antiquus. Vixit enim Sullæ ac Ciceronis sæculo, ut ex iis constat quæ ad pag. 19 in notis observamus. Patria Rhodium fuisse inter omnes convenit. Sed Romæ, et in Italia vixisse, non levis est conjectura, ibique commentarium hunc scripsisse, ut in iisdem scholiis adnota vimus. Ac vel nomine ipso Gemini satis hoc evincitur, Latinorum usu et commercio implicatum esse homi nem; ac libertum fortean, aut clientem alicujus fuisse familiæ, cui peculiare cognomen id erat, nempe Serviliorum. Proclus in Commentariis ad priores Euclidis libros non semel Geminum laudat, quem el Teμivov perpetuo nominat, circumflexa penultima: indidemque colligitur, quædam illum de geometria scripsisse. Cujus fidem facit catalogus librorum, qui ex Barocciana bibliotheca nuper in Angliam averti sunt, quos inter Gemini liber exstat nondum editus. Sed et Procti Sphæra nikil aliud est præter Isagoges Gemini capita quædam, quod suo loco declaravimus. Hujus nos testimonio scriptoris sæpe ac libenter usi sumus in his quæ ad annum Græciæ veteris et Ægy ptiacum spectant. Nam de priore illo nemo est, qui diligentius expressiusque verba fecerit, cujusque prv pler antiquitatem et eruditionem ratio major haberi debeat. Quem si in consilium adhibuisset Scaliger, aut si eum attentius legisset, neque præjudicatam illam suam de anno Græco □pónþɩv ad illius tractationem attulisset, non illa nobis anni Græci et Allici commenta peperisset, quæ et absurdissima sunt et unius præter cæteros Gemini auctoritate refelluntur. Hunc igitur cum Latina interpretationê veteri primo loco po suimus, qua profecto meliorem elegantioremque merebatur: et erat animus novam aggredi, nisi in Hippar chum et alios, qui nullam habebant omnino, id operæ conferre satius esse judicassem. Græca vero ad veterum manuscriptorum fidem exacte castigavimus: e quibus unum penes nos habebamus haud adeo veterem, sed accuratum ac scriptum imprimis eleganter. Alter in Oxoniensi bibliotheca reperitur, quocum editionem Hilderici diligenter contulit Henricus Briggius, Oxoniensis mathematicus; a quo id meo nomine postularat Lucas Holstenius Hamburgensis, vir eruditissimus, qui in illustr. cardin. Barberini comitatu Romæ hodie vivit. Utriusque ope ac beneficio variarum lectionum indiculum accepimus, quas paucis exceptis totidem in nostro codice deprehendimus. Quamobrem quidquid in nova hac editione Gemini aliter atque in priore, stu diose Lector, offenderis, id ex amborum auctoritate et consensu immutatum esse scias. Nec pauca vero illa sunt, neque levia, ut, qui ambas legerit, agnoscet. Post Geminum Ptolemæi liber sequitur, qui Þásɛı; &ndavwv Emoŋpactwv in antiquo codice inscriptus egitur, uti nos edidimus. Hujus nobis copiam amicus quidam fecit, qui ex antiquo codice eum descripse rat. Eumdemque post invenimus in Regia bibliotheca; et a cl. V. D. Nicolao Rigaltio utendum accepimus, cx quo etiam non pauca castigavimus. De hujus auctore quid dicam nihil habeo, præter ea quæ in notis expo sui. Cui quidem Kalendaria ejusdem argumenti subjecta sunt tria. Primum est sub falso nomine Ptolemæi editum a Leonico, e Græcoque translatum; quam miscellam esse tumultuariam ex variis parapegmatibus (a) De doctrina temporum, t. III, Præf.