Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 1769–1770page 1 of 165
Quæstiones adversus Monophysitas
PG 86:1769τὸ τριαδικὸν συνείλεκται· ἐσαρκώθη ὁ πρώην ἄσαρ. κος καὶ ἔστι Χριστὸς, ὃς ἐκ μέρους αὐτοῦ ἤγουν τῆς μιᾶς τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων κοινῶς τέ ἐστι καὶ ὁμοούσιος καὶ εἰς τῇ φύσει, σὺν τῷ Πατρὶ τῷ ἀγαθῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ Πνεύματι κατ᾽ οὐσίαν αὐτοῖς ἡνωμένος· καὶ οὔτε πλεονασμὸν ἢ λείψιν ὑποστάσεων τῇ ἁγίᾳ Τριάδι παρίστησιν· εἴπερ ὁ Λόγος μία τε ἦν ὑπόστασις πρὸ σαρκὸς καὶ μετὰ σάρκα· ἀλλ᾽ οὔτε ἐλάττων αὐτὸς μιᾶς ὑποστάσεως εἶναι πρὸ τῆς σαρ κὰς δείκνυται ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι δηλονότι· οὐδὲ γὰρ πρόσθεσιν ὑποστάσεως ἐπιδεξάμενος τὴν νῦν ἔχει τελειότητα τῆς ὑποστάσεως· ἀλλ᾽ ἂν εἶχε μόνον κέ κτηται, καὶ μετὰ τὴν προσθήκην ἧς οὐκ εἶχε φύ σέως· καὶ οὕτως ἔσται ὑμῖν εἰς οὐδὲν ἀναλυομένη πᾶσα τῶν διπλώσεων ἐπὶ τὰς τριπλώσεις ή ψηφολο γία, καὶ πᾶσα ἡ ὁμὰς τοῦ ἀλογίστου ὑμῶν καταλό του ευλόγως ἡμῖν παραλογισθεῖσα· εἷς γὰρ ὅλως ἐκ τριῶν, ὦ δοκήσει σοφοί, οὐ κατὰ κοινωνίαν ὁ Χρι στός· εἷς δὴ σὺν τοῖς λοιποῖς δύο προσώποις κατὰ τὴν κοινωνίαν τῆς μιᾶς τῶν ἐν αὐτῷ φύσεως, οὐ μὴν τῶν ἐν αὐτῷ δύο φύσεων· οὐκ εἴ τι δὲ μὴ ἐκ πάντων τῶν ἑαυτοῦ κοινωνεί τινι, οὐδὲ κοινὸν ἔσται πρὸς αὐτά ΚΕΦΑΛ. Ε'. Εἰ τὸ εἰς τῆς Τριάδος ἐκ θεότητος καὶ σαρκὸς σημαίνεται, πῶς οὐκ ἔσται τῆς Τριάδος καὶ ἡ σάρξ; εἰ δὲ ἡ ἁγία Τριάς κατά τι μονάς ἐστι, οὐκ ἔσται καὶ τῆς μονάδος ἡ σάρξ· εἰ δὲ τῆς μονάδος ἡ σὰρξ, κτι στὴ δὲ αὕτη, πῶς ἄκτιστος ἡ μονάς; ᾿Αλλὰ τίς ἂν εἴη λόγο; ὑμῖν ὁ παριστῶν τὸ κατά τι κοινωνοῦν, πάντως καὶ κατὰ πάντα κοινωνεῖν ἀναγκαίως; εἰ οὖν * σὰρξ κεκοινώνηκε τῇ θεότητι κατὰ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Λόγου, ὡς διὰ τοῦτο καὶ ἀληθῶς σὺν αὐτῷ εἶναι μιᾶς τῶν μονάδων τῆς ἁγίας Τριάδος, ήγουν τῆς ὑποστατικῆς ἀριθμήσεως, τίς ὁ βιαζόμενος λόγος και νωνῆσαι αὐτὴν καὶ τῷ οὐσιώδει Λόγῳ τῆς θεότητος, ήγουν τῷ τῆς φύσεως λόγῳ κατὰ τὸ μοναδικὸν τῆς ὑπάρξεως τῆς θείας συμπεριλαμβανομένην σὺν αὐτ τῇ; δι' αὐτὸ γὰρ δὴ τοῦτο τούναντίον φαμὲν ἡμεῖς τοῖς ὑμετέροις· ὅτι ἐπεὶ ἐκείνῳ τῷ λόγῳ ἔφθη κατά τὴν εὐδοκίαν τῆς οἰκονομίας ἑνωθῆναι τῇ σαρκὶ ἡ θεάτης, καθ' δ καὶ πρὸς ἑαυτήν πως διαφέρεται ἤγουν κατὰ τὴν ὑπόστασιν, ὡμολογημένως οὐκ ἔσται πρὸς αὐτὴν κατὰ λόγον οὐσίας κοινωνοῦσα καθ᾽ ἂν πρὸς ἑαυτὴν μὴ διαφέρεται· εἰ γὰρ οὐδὲ καθ' ἑαυτὴν θεωρουμένη ἡ θεότης ἐν ἀμφοτέροις τοῖς λόγοις αὐτ τῆς, ήγουν τοῖς τῆς οὐσίας καὶ ὑποστάσεως δείκνυται κοινωνοῦσα (ὲν γὰρ κατ᾽ ἄλλο ἐστὶ, καὶ τρία καθ' ἔτε ρόν ἐστι· πῶς τῷ παρ' αὐτὴν ὄντι σὺν τῇ σαρκὶ κατ' ἀμφότερα κοινωνήσει; εἰ γὰρ τοῦτο εἴη, ὄντως ἂν τῇ σαρκὶ μόνῃ τά τε ὑπὲρ Θεόν πως καὶ ἀσυγκρίτως ἀπλώτερον, καὶ ἑαυτῆς ὑπερκείμενον ἐμαρτύρησεν ἂν ἡ θεότης· καὶ τάδε μὲν οὕτως· εἰ δὲ τῷ λεπτῷ τοῦ θεωρήματος ἴσως οὐκ εἴγνωστον ὑμῖν τὸ λεγό
col. 1771–1772page 2 of 165
PG 86:1771μενον, παχυμερεστέρῳ ὑμᾶς ἐλεγκτέον τῷ παραδεί ματι· ἐπεὶ γὰρ μέρει πυρὸς μέρος σιδήρου κατά τινα ὑπόστασιν τοῦδέ τινος τοῦ μύδρου συνῆπται· τὸ δὲ εἶναι ταύτῃ ἐκ πυρός τε τοῦ κοινοῦ καὶ σιδήρου πλη ροῦται· ἐπεὶ τὸ πῦρ ὅλον ἔνεστι κατὰ τὴν φύσιν, πῶς οὐκ ἔσται λέγειν καὶ τῷ πυρὶ τὸν σίδηρον ὁμοούσιον καθ' ὑμᾶς; Εἰ δὲ τοῦτο πρόδηλον ἔχει τὸν ἔλεγχον, ώμολογημένως καθ' ἑτέραν κοινωνίαν τά τε ἐν τῷ μύδρῳ σώματα διάφορα τὸ ἓν εἶναι ἔχουσι σὺν ἀλλήλοις ἐν τῇ ὑποστάσει· καὶ καθ᾿ ἑτέραν ἔνω σιν πάλιν ἐν νοεῖται τάδε σὺν τοῖς ἑαυτῶν ἑκάτερον ὁμοουσίοις ἐν κοινῇ τῇ φύσει· τῆς οὖν Τριάδος ἀλη θῶς ἔφητε ὅτι ἔστι καὶ ἡ σάρξ· μιᾶς γὰρ τῶν τριών ὑποστάσεων· ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ τῆς μονάδος, ὦ οὗτοι, πρώτως ήγουν οἰκείῳ λόγῳ. Αλλ' ἡ Τριάς κατά τι καὶ μονάς ἐστιν, ἴσως φατέ. Ἀλλὰ κατ' ἐκεῖνο οὐκ ἔστιν ὁμοίως τῇ Τριάδι καὶ μονὰς ἡ σὰρξ σὺν αὐτοῖς, ἀπερίσκεπτοι. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Εἰ τὸ εἰς τῆς Τριάδος ἐκ θεότητος καὶ σαρκός ἀναπληρούται· ἀπαθὴς δὲ ἡ Τριὰς ὡμολόγηται, πῶς οὐκ ἔσται ἀπαθὴς ἡ θεότης καὶ ἡ σάρξ; εἰ δὲ ἀπα θῆς, τίς ὁ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν; καὶ τί τὸ λεγόμενον παθητὸν πρὸ τῆς ἀναστάσεως; Αλλ᾿ οὐδεὶς ὑμῖν ἀναπληροῦσθαι ἐκ θεότητος καὶ σαρκὸς κατὰ τὴν ὑμε τέραν ἔκληψιν δέδωκε τὸν ἕνα τῆς Τριάδος· οὐδὲ γὰρ ὡς ἐλλιπούς ὄντος τοῦ Λόγου τῆς θεότητος ἐν τῷ Υἱῷ κατὰ φύσιν ἢ ὑπόστασιν, καὶ εἰς τὸν τῆς προσωπικῆς Τριάδος ἀριθμὸν, ἢ τῆς φυσικῆς μονάδος, μή συντελοῦντος τοῦ Λόγου μόνον καθ' αὐτὸν ἀσάρκως, ἡ πρόσθεσις τῆς σαρκὸς αὐτῷ προσείληπται, ἐνυπο στᾶσα τῷ ἀπαθεῖ αὐτῷ ἡ παθητὴ· οὐ γὰρ εἰς τελείωσιν καὶ πλήρωσιν Θεῷ πάθους καὶ παθητοῦ ἐπίκτησις χρεία· καὶ τὰ γοῦν τῆς πρὸ σαρκὸς καὶ μετὰ σάρκα ἀπαθείας αὐτοῦ ὁ Λόγος, καὶ τὰ τῆς σαρκὸς δὲ αὐτοῦ πάθη, ὁ αὐτὸς ἀληθῶς ἐπιδείκνυται· ἀλλὰ μηδαμῶς ἡμᾶς ἐκ τῶν πρὸ τῆς σαρκώσεως τοῦ Λόγου, ἢ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ ὡμολογημένων συναρπάζετε λέγοντες ἁπλῶς ὅτι ἀπαθὴς ἡ ἁγία Τριάς· φανερῶς γὰρ ὑμῖν τόδε ὁμολογοῦμεν, ὅτι κατά τὸν καιρὸν τῆς ἐνσάρκου ἐπιδημίας τοῦ Λόγου ἐπὶ γῆς ὥσπερ οὐκ ἄσαρκος ἦν πᾶσα ἡ ἁγία Τριὰς τῶν ὑποστάσεων, οὕτως οὐδὲ ἀπαθὴς ἦν πᾶσα αὐτῆς ὑπό στασις, εἰ παθητὸς ὁ Χριστὸς κατὰ τὸν φήσαντα ἅγιον, ι καὶ πρῶτος ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν·, οὗτος γὰρ ἐστι καὶ ὁ Λόγος αὐτὸς ὁ ἐν ἀρχῇ· ἀπαθὴς δὲ ἂν ἡ θεία φύσις ἐστὶ αὐτοῦ τε καὶ τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ, ἥτις ἐν ἀσάρχῳ τε καὶ σεσαρκωμένῃ τῇ αὐτῇ ὑποστάσει τοῦ Λόγου τῆς ἀληθείας ἔστιν ἀεί. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Εἰ τὸ εἰς τῆς Τριάδος ἐκ θεότητος καὶ σαρκὸς ἀναπληροῦται, πῶς οὐκ ἔσται ὁ εἷς τῆς Τριάδος, ὥσπερ Θεὸς οὕτως καὶ ἄνθρωπος, καὶ ὁμοούσιος καὶ
col. 1773–1774page 3 of 165
PG 86:1773τῇ Μητρί, καὶ εἰ τοῦτο, πῶς οὐκ ἔσται ὁ εἷς τῆς Τριάδος ὥσπερ εἰς τῆς Τριάδος, οὕτως καὶ εἷς τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ἔτι δὲ τῆς Τριάδος, καὶ κατὰ θεότητα, καὶ κατὰ τὴν σάρκα; πῶς οὖν οὐκ ἔσται καὶ τῆς ανθρωπείας φύσεως, καὶ κατὰ θεότητα καὶ κατὰ σάρκα; 'Αλλ' ήδη εἴρηται μὲν ὡς οὐκ εἰς τὸ τέλειον ἐλλιποῦς· ἢ εἰς τὸ εἶναι ὁ ἦν ὁ Λόγος ἐκ τῆς σαρκὸς ἀναπληροῦται· ἦν γὰρ καὶ πρὸ σαρκὸς τέλειος, εἷς τῆς ἁγίας Τριάδος ἀλλὰ τοὐναντίον· εἰς τὸ καὶ τὴν ὡς πρὸς Θεὸν ἀτέ λειον σάρκα ποιῆσαι τοῦ ἑνὸς εἶναι τῶν τελείων τῆς ἁγίας Τριάδος ήγουν ἑαυτοῦ, καὶ τῆς οἰκείας μετα λαβεῖν τελειότητος· καὶ μετὰ οὖν τὴν τῆς σαρκὸς ἀνάληψιν ὁμοίως πάλιν σὺν αὐτῇ ὁ Λόγος, εἷς ἐστι τῆς ἁγίας Τριάδος, εἰ καὶ ὥσπερ Θεός εἷς ἐστιν ἀλη θῶς, καὶ ὡς ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, ὁμοούσιος τῇ μη τρί, κατὰ τὸ ἑκατέροις αναλογοῦν ὁμοούσιον· καὶ τοῦτο, οὐ κατὰ τὴν αὐτὴν τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων· καὶ ταῦτα μὲν οὕτως· τὰ δὲ ἀπεντεῦθεν, σκαιῶς ὑμῖν ἀντὶ ὑποστάσεως τὴν φύσιν παρεισάγει ἡμῖν· δέον γὰρ ὑμᾶς ἀκολούθως ἐπαγαγεῖν, ἵνα μηδὲν ἄτοπον φανήσεται οὕτως· καὶ εἰ ὥσπερ εἰς ήγουν μία υπό στασις τῶν τριῶν ὑποστάσεων τῆς θείας φύσεως ἐστι, οὕτως καὶ εἷς ἤγουν μία ὑπόστασις τῶν πολ λῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐστι· ἔστι δὲ μία τῆς Τριάδος τῶν ὑποστάσεων καθ' ὑπόστασιν τὴν κατά τὴν θεότητά τε καὶ ἀνθρωπότητα, ἔσται ἄρα καὶ μία τῶν ὑποστάσεων τῆς ἀνθρωπότητος καθ' υπό στασιν τὴν κατὰ θεότητά τε καὶ ἀνθρωπότητα· ἐν μὲν ταῖς θείαις, διὰ τῶν ἀνθρωπίνων ἰδιωμάτων κατὰ φύσιν πλεονάζουσα, καὶ ἐν ταῖς ἀνθρωπίναις, τῷ θείῳ ἰδιώματι ὑπερέχουσα· ἀλλ' ὑμεῖς τὸ μὲν τῆς ὑποστάσεως ἐσιγήσατε·... όνομα... ἵνα τροπὴν καὶ καταστροφήν φυσικὴν καὶ τοῖς λέγουσιν ἡμῖν ὑποστατικὴν εἶναι τὴν ἀσύγχυτον ἔνωσιν τῶν φύσεων ἐγκαλέσητε, ὥσπερ τοῖς κατὰ μίαν φύσιν γενέσθαι τὴν ἕνωσιν φάσκουσι. ΚΕΦΑΛ. Η'. Κατὰ ταύτην τὴν ἀκολουθίαν καὶ τὸν Θεὸς πέ πονθε σαρκί, καὶ ὁ Λόγος, καὶ ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ Υἱὸς ἐξεταστέον· ἡ γὰρ περιλαμβάνει τὰ ὀνόματα ταῦτα τῇ σημασίᾳ τὰ δύο, ἢ οὔ· εἰ μὲν οὖν οὐ περι λαμβάνει, ἢ ἀνούσιον δώσουσι τὴν σάρκα, ἢ τὸν Λόγον, ἢ ὄργανον, ἢ ἐργάτην θάτερον· εἰ δὲ περιλαμβάνει τὰ δύο ἕκαστον τῶν ὀνομάτων, τὰ εἰρημένα ἄτοπα αὐτοῖς ἐπαχθήσονται. Ἀλλ᾽, ὦ οὗτοι, περι λαμβάνει μὲν καθ᾽ ὑπόστασιν μίαν τὰ δύο, ἔκαστον τῶν εἰρημένων ὀνομάτων· οὐ περιλαμβάνει δὲ κατὰ μίαν φύσιν, ἀλλὰ κατὰ δύο, τό τε Χριστὸς καὶ Θεὸς, καὶ Υἱὸς ὄνομα· τὸ μέντοι Λόγος καὶ Θεός, ἐπεὶ καὶ κατὰ τὴν μίαν μόνον φύσιν δύναται λέγεσθαι τὴν πρὸ σαρκός, ἔχει προσειρημένον τὸ σαρκί, ἤγουν τῇ ἑτέρα φύσει τῇ ἐν τῷ συνθέτῳ Χριστῷ καὶ διὰ τοῦτο ἡνίκα τὸ πάθος τοῦ Λόγου ἢ Θεοῦ κατ ηγοροῦμεν, ὡς τοῦ ὅλου προσώπου Χριστοῦ, ἀπὸ μέρους τῶν ἐν αὐτῷ ἐπάγομεν, καὶ διὰ ποίας τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων.
col. 1775–1776page 4 of 165
PG 86:1775δ ΚΕΦΑΛ. Θ. Φασὶν ἔτι· εἰ κατ᾽ οὐσίαν οὐκ ἔπασχεν ὁ Λόγος τη σαρκί, δῆλον ὅτι ἀκουσίως ἔπασχεν· εἰ δὲ ἀνουσίως, οὐδὲ ἔπαθεν· οὐσίας γὰρ τὰ πάθη κυρίως. Αλλ' ὑποστάσει καὶ ὁ Λόγος λέγεται παθεῖν· προσελάβετο γὰρ παθητὴν οὐσίαν εἰς τὴν ἑαυτοῦ ὑπόστασιν σὺν τῇ οἰκείᾳ τῇ ἀπαθεῖ· καὶ τὰ τῆς οὐσίας κατηγορήματα εἰώθει τῆς ὑποστάσεως κατηγορεῖσθαι ὀρθῶς. ΚΕΦΑΛ. Γ. Ιδού, φασὶν, ὁ ὑμέτερος πατήρ Κύριλλος τον Θεὸν Λόγον πεπονθέναι σαρκὶ λέγων, καὶ τοῦτο πως φησι δυνατὸν εἶναι ἀπαιτηθεὶς, κατ' οἰκείωσιν τῆς πεπονθυίας φύσει σαρκὸς αὐτοῦ ἄνω καὶ κάτω ἀπο λογεῖται· εἰ οὖν τῇ οἰκειώσει του παθόντος ὑπὸ Ἰουδαίων παθητὸς ὁ Θεὸς ὁ ἐν αὐτῷ μένων ἀληθῶς, ἄρα γε καὶ τῇ οἰκειώσει τοῦ γεννηθέντος ἐκ γυναικὸς, γεννητὸς ἐξ αὐτῆς ὁ ἐν αὐτῷ Θεὸς μόνον· οὐκ ἄρα οὖν ἀληθῶς νοοῦνται θεοκτόνοι Ἰουδαῖοι, εἰ καὶ λέγονται· οὐδὲ Θεοτόκος ἡ Παρθένος, εἰ καὶ λέγεται· οὐ γὰρ τὸ οἰκειοῦσθαι τὸ πάσχον ἢ τὸ γενο νώμενον, ἤδη παθεῖν ἢ γεννηθῆναι ἐστι. 'Αλλ' ἡμεῖς ὄντως, οὐχ ἁπλῶς οἰκειώσει τῆς σαρκὸς παθεῖν ἢ γεννηθῆναι τὸν Λόγον φαμέν· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐπὶ τῇ ἑνώσει τινῶν τῇ εἰς μίαν ὑποστατικὴν ὁλότητα τὰ ὀνόματα ἑκάστου τῶν ἐν αὐτῇ δύναται κατὰ τοῦ ὅλου φέρεσθαι, ὥσπερ τὸ περὶ ἀνθρώπων λεγόμενον καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον Κυρίου· καὶ τὸ εἰρημένον τῷ Λώτ Σώζων σώζε την σεαυτοῦ ψυχήν· ο ποτὲ δὲ καὶ τὰ τοῦ ὅλου κατὰ τῶν μερῶν ὥσπερ φαμὲν ὅτι ἐκλάσθη ὁ ἄνθρωπος, καίτοι μά νον τὸ σωματικὸν μέλος τοῦδε· καὶ ὅτι ὑψηλόφρων ἄνθρωπος ὁ δεῖνα, καίτοι μόνῃ τῇ ψυχῇ· ποτὲ δὲ καὶ τὰ τοῦ ἑτέρου τῶν ἐν τῷ ἑνὶ ὅλῳ κατὰ τοῦ σύν αὐτῷ ἑτέρου, ὥσπερ λέγομεν. Πόσαι ψυχαί κατεκά πησαν ἐν τῇ ἁλώσει Ἱεροσολύμων! καίτοι τὰ σώματα μόνον· καὶ ὅτι οὐ φέρει τὴν ὕβριν τὸ σῶμα τὸ ἐλεύθερον, καίτοι ἡ ψυχὴ ἐπαισχύνεται μόνον δῆλον ὡς ἔστι, καὶ τῆς σαρκὸς Χριστοῦ παθούσης, λέγειν τὸν ἀπαθῆ αὐτὸν Λόγον παθεῖν διὰ τὴν ἕνω σιν· οὐ δι' οἰκείωσιν μόνον· γεννηθῆναι δὲ καὶ διὰ τόδε, καὶ ὡς ἰδίαν καὶ αὐτὸν ὑποστάντα γέννησιν σὺν αὐτῇ· οὐκ εἰς τὸ εἶναι ὥσπερ αὕτη, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ενσάρκως εἶναι· καὶ μορφωθῆναι τὴν ἰδίαν αόρα τον ὑπόστασιν ὅτε ἡ σὰρξ τὸ εἶναι ἐν αὐτῇ ἐλάμε φανε. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Δι' ἑτέρου πάσχειν, φησί, πεπονθότος οὐδέ τι τῶν φύσει παθητῶν δυνατόν· αὐτὸ γὰρ δὴ τὸ πάθος, ἐν ᾧ γέγονεν, ὁρᾶται μόνον, οὔτε δὲ δι᾽ οὗ γέγονεν αὐτῷ οὔτε ὡς ἔνεστιν· πόσῳ οὖν μᾶλλον ὁ ἀπαθὴς Λόγος, οὐκ ὀρθῶς σαρκὶ λέγοιτο παθεῖν τοῖς εὐσεβοῦσιν; Ἴστωσαν οὖν ὡς μᾶλλον τοῖς γε θεοπρεπεστέρως εὐσεβοῦσι τὸν λόγον παθεῖν λέγοιτο σαρκὶ ἐν Χριστῷ
col. 1777–1778page 5 of 165
PG 86:1777ἤπερ ἀπαθεῖν· οὐ γὰρ ἁπλῶς ἀπαθὲς τὸ θεῖον ἴσμεν, ἀλλὰ καὶ ἀπαθηστικὸν τῶν οἷς προσγίνεται· οὐ μά τον ἀθάνατον εἶναι δοξάζομεν, ἀλλὰ καὶ ἀπαθανα τίζον τὰ ἐγγινόμενα αὐτῷ· ἡνωμένης οὖν τῆς σαρ κὸς τῷ λόγῳ ἑνώσει τοιᾷδε ἧς πλεῖον σύγκρασιν ἀσύγχυτον ἐπινοηθῆναι τοῖς ἑτεροφυέσιν ἀδύνατον ἦν, καὶ κατὰ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐπινοηθῆναι τοῖς ἑτεροφυέσιν ἀδύνατον ἦν, καὶ κατὰ τοὺς ἀντιλέγοντας, οὐχ ὅπερ μὲν ἔπαθεν ἡ σάρξ, τοῦτο ἁπλῶς καὶ ὁ Λόγος παθεῖν λέγοιτο, καὶ παθητὸς εἶναι τὴν φύσιν, πλὴν εἰ μὴ ὡς Χριστός, ἀλλ' ὅτι ἡνωμένου αὐτῇ τοῦ ἀπαθοποιοῦ, πέπονθεν αὕτη κατ' οίκονομίαν αὐτοῦ, ἐγκοπὴν τῆς φυσικῆς ἐνεργείας τοῦ Λόγου ποιεῖ θεω ρεῖσθαι, ὅ ἐστιν ὅρος τινὸς πάθους· λίαν δὲ τοῦτο δυνατῶς καὶ σοφῶς ὑπεράγαν ἀμετρήτῳ το αγαθότητι Θεοῦ τελεῖται, διὰ τῆς ἐν τῷ μερικῷ τῆς ἀνθρωπό. τητος παθήσεως αὐτοῦ τοῦ ἀπαθητικοῦ, τῆς ὅλης ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν ἀπάθειαν εἰς αἰῶνας ἐνερ γοῦντος· οὗτος γὰρ ἦν αὐτῷ ὁ προκείμενος σκοπός πάθος δὲ τὸ κατὰ σκοπὸν τῆς εὐδοκίας τοῦ πεπονθότος προϊόν, φυσικῆς μᾶλλον ἐνεργείας ἔχοι ἂν τὸν λόγον· τοῖς γὰρ φύσιν οὐ τοῖς παρὰ φύσιν αὐτῷ ἐνευδοκεῖ τι· οὐδὲν δὲ τῶν κατὰ φύσιν, διαβλητόν ἐφ' ὑτροῦν ἢ πάθος. Οἶμαι ὅτι λείπει τῆς ὀγδόης αὐτῶν ἀσεβείας ὁ ἔλεγχος· καὶ ζήτει τοῦτον. Η βίβλος αὕτη μετα εγράφη ὑπ' ἐμοῦ Κορνηλίου τοῦ Ναυπλιέως τῶν Μουρμουρέων, υἱοῦ ᾿Ανδρέου, ἐν Ενετίησι δι άγοντος, ἔτσι τῷ ἀπὸ τῆς Θεογονίας αφνβ.
col. 1779–1780page 6 of 165
conformatione, Christo tamen Deum Verbum unitum ini- XXIV. Quod callide dicatur ab eis, Si idipsum judi que contendant. catis esse, quod a vobis et nobis dicitur, quomodo nos ut hæreticos æstimatis, quia vestris nolumus uti sermo nibus, ne occasionem aliis hæreticis præbeamus. 155 Cap. X. Quod sicut duas naturas, ita et subsistențias sive personas in Christo fateantur. Cap. XI. Quod assumptuin a Deo, non Deum factum hominem perverse asseraut, et quod ipsum deliniant na turam ess quod persona est. Cap. XII. Quod alia sunt propria nomina naturarum et personæ, quæ nullam faciant quæstionem, alia com munia quæ in quæstionem veniant. XXV. De eo quod dicunt: Nihil amplius oportere, nisi quod verbis synodi continetur, asserere, et quod ha reticos judicent eos, qui cousimiliter, ut ipsi respondent, Duas quidem naturas verbis aliis dicimus; vestris vero nolumus uti sermonibus, ne ahis hereticis occasionem dare videamur. Cap. III. De eo quod dicunt alterum in altero, học est, Deum Verbum habitare in homine. Cap. XIII. Quid inter naturas distet atque personam, et quod non omuis sit natura persona. Cap. XIV. Quod et Deum factum hominem, et se cundum nativitatem Dei Verbi juxta carnem hæretici credere detestantur. EPISTOLA AD EPISCOPOS IN SARDINIA EXSU Notitia. Notitia altera. Caput primum. ad propriam carnem. De natura'i unione Dei Verbi facta Cap. II. Quod ex divinitate et humanitate Christus compositus doceatur. Notitie Cap. IV. De eo quod scriptum: Solvite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud. COMMENTARIUS DE LXX DISCIPULIS ET XI APO Notitia. Notitia. Cap. V. Quod perverso intelligentiæ sensu accipiant, quod scriptum est: Nisi manducaveritis carnem Filii ho minis, non habebitis vitam in vobis. Cap. VI. Quod non credant vitam esse eum qui a Judæis est crucifixus. Cap. VII. Quod hominem tantummodo, non Deum, carne crucifixum esse faleantur. Cap. VIII. De eo quod scriptum est: Dominus glorw crucifixus. Cap. IX. De eo, quod dicunt: Christum passum carne non Deum passum carne confiteri debere. Et de eo quod scriptum est: Dominum eum et Christum Deus fecit. Cap. X. De testimoniis quibus purum hominem eum qui pro nostra salute passus est, demonstrare ni tantur. Cap. XI. Quod nullatenus unius ejusdemque mira bilia, passionesque fateantur. Et de eo quod scriptum est ad Hebræos: Decebat enim eum propter quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis corum per passiones consumimare. 113 Cap. XII. De eo quod callide dicitur ab eis: Caro Dei passa est, Deus autem carne passus non est. Cap. XIII. Qualiter Deum proprias carnis suæ ſe cisse asserunt passiones. Cap. XIV. Quod Deum passum carne asserant, Deum autein Verbum passum carne nullo modo fateantur. 116 Cap. XV. Quod negant Deum esse, qui visus et con trectatus et passus carue est, ob id quod scriptum est Deum nemo vidit unquam. Cap. XVI. Quod Trinitatem in Christo habitare impie asserant, et ob id scriptum est: Quia in ipso habitat oninis plenitudo divinitatis corporaliter. Cap. XVII. Quod perverse Deum Filium, non Deum Patrem in Christo habitare asserant, per id quod scri plum est: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. XVIII. Quod Christum, non carnem Christi, a sancta Trinitate creatum et resuscitatum asserant, quod dum docere conantur juxta Arianos, Christum creaturam cre dere deprehenduntur. XIX. De eo quod dicunt, Homousion dividere, est Christum dicere unum ex Trinitate. SERMO IN CRUCEM ET IN TRANSFIGURATIONEM Notitia. Notitia. Notitia altera. VITA EUSEBII ALEXANDRINI, Auctore Joanne MONACHO. Sancti Eusebii vita ante episcopatum.' II. De episcopatu Eusebii et quomodo Alexandrum ad saniora revocaverit. III. Quid sacram civitatem ingresso evenerit, et quo modo interierit. Monitum de Eusebii sermonibus. SERMO PRIMUS. — De jejunio. De charitate. De Incarnatione Domini, et quam ob causam in carnatus sit. IV. Quod qui infirmatur Deo gratias agere debeat, et in Job. V. De eo qui gratiam communicare possit non ha benti, et de presbyteris. De iis qui laqueis impliciti pereunt. VII. De Neomeniis et Sabbatis, et de non obser vandis avium vocibus. De epulatione. De Christi Nativitate. De Baptismo. Oratio de commemoratione sanctorum. In illud: Tu es qui venturus es, an alium ex spectamus? XIII. De adventu Joannis in infernum, et de iis qui ibi degunt. In proditionem Jude. XV. In Diabolum el Orcum. XX. De eo quod aiunt, quidquid ex aliquo esse dici tur alterum ostendit ex altera, et ideo Christum non opor tet unum ex Trinitate fateri, sed unum in Trinitate, et perverse hoc idem ab ipsis hæreticis memoretur. 132 XXI. — Quod unam quidem personam Christum ex Tri nitate fateantur, Christum autem unuin ex Trinitate stulte denegent. Et quod non ex duabus naturis, sed ex dua bus personis unam personam propter unum Filii vocabu lum, et dignitatem et auctoritatem Christum esse impie machinentur. De eo quod asserant nihil nos affirmare de In sancta et magna Parasceve, et in sanctam bere, quod non in Scripturis canonicis continetur, et de eo Passionem Domini. quod dolose dicant, sine Christo Trinitatem non esse: et XVIII. In triduanam Resurrectionem Domini nostri quod invicte contra omnes pene eorum versutias oppona- Jesu Christi. tur illud quod scriptum est: Ecce Adam factus est quasi XIX. unus ex nobis. XXIII. - De eo quod ex ipsis quidam dolose Deum na tum ex femina dicere videantur; Christum vero unum ex Trinitate nullatenus asseverent, et de eo quod dicum. Sufficit nobis hoc confiteri, nostris volumus uti sermo pibus. Annotationes in sermonem XV. XVI. - De die Dominico. In sanctam Assumptionem Servatoris nostri. XX. In secundum adventum Domini nostri Jesu Christi. De eleemosyna et in divitem atque Lazarum. De Astronomis.
col. 1781–1782page 7 of 165
Notitiæ Cap. XXXIV. ximo. De spontanea tribulatione pro pro ANNOTATIONES HISTORICÆ ET PHILOLOGICÆ CHRIST. GUILL. Cap. XXXV. De duabus ascensionibus in crucem. Caput primum, De Eusebii Emeseni vita et scri Cap. XXXVI. De continuo silentio et quietudine. ptis. Caput II. De indole et œconomía orationum Euse bianarum. Cap. XXXVII. Cap. XXXVIII. De motu carnis. dunt. Monitum in Orationem primam. Oratio I. - De adventu et annunuatione Joannis Ba Cap. XL. ptistae apud inferos. Quod virtutes invicem sibi succe Cap. XXXIX. Ne homo consulat alienum. Quod quanto magis homo vigiliis proficit, tanto majores tentationes habet. Oratio II. De proditione Judæ. Cap. XLI. Quæ sunt tentationes quibus anima pro ficit. Cap. XLII. S. GREGENTIUS, TAPHARENSIS EPISCopus. Quod patientia hominis repellit adver sitates. Notitia. Cap. XLIII. De pusillanimitate. Notitia altera. Cap. XLIV. De virtute corporali et virtue spiri tuali, quomodo purgant hominem. Cap. XLV. De contemplatione materialium. Congressus primus. Cap. XLVI. De conversatione spirituali. Congressus secundi dief. Cap. XLVII. Transitus ad disputationem tertii diei. Cap. XLVIII. De munditia corporis et animæ. 874 De ostio secretorum. Disputatio quarti diei. Cap. XLIX. De duplici scientia, scilicet naturali, Cap. L. Cap. LI. et quæ est ex fide, et de mensura` utriusque. De scientia spirituali. De tentationibus. Cap. LII. De abstinentia spirituali. Cap. LIII. De sobrietate et continentia. Notitia. Notitia altera. Notitia. Notitia altera. EUSTATHIUS MONAChus. EPISTOLA DE DUABUS NATURIS ADVERSUS SE Cap. II. De vigiliæ pretiositate. Cap. IV. De modo arguendi peccatores. Caput primum. jectione. De operatione corporali et sui ab Cap. III. De solitudine. Notitia. Cap. V. dum. Cap. VI. Cap. VII. Cap. VIII. Cap. IX. Cap. X. Cap. XI. Cap. XII. Cap. XIII. Cap. XIV. mus. Cap. XV. nachus. Cap. XVI. Cap. XVII. Cap. XVIII. Cap. XIX. Cap. XX. litudine. Cap. XXI. consideratione. Cap. XXII. lutis. Cap. XXIII. De mansionibus æternitatis. Blasphemiæ Spiritui quomodo sit obvian De contemplatione rerum. EPISTOLÆ TREDECIM (memorantur tantum). De oratione et lectione bene instituenda. CONFESSIO RECTÆ FIDEI ADVERSUS TRIA CA De eleemosyna. De paupertate. De oratione et labore. De honore a Deo dato. De occasionibus vitiorum vitandis. De patientiæ perfectione. BULLA AUREA AD ABBATEM MONTIS SINAI. Appropinquare Deo quomodo debea Quomodo homo sit peregrinus et mo De perfectione humilitatis. Notitia. Quid impediat cor, ne ad mala ruat. Revelationes. Mundus corde quis sit. Notitia altera. Quomodo meditari debeat aliquis in so Notitia. Notitia altera. De contemplatione et propriæ infirmitatis Monitum in editionem Græcam, ab Ang. Mal. Quod oratio est refugium et fons sa Quomodo acquiritur humilitas. Cap. XXIV. De perfectionibus, virtutibus et officiis monachorum. Cap. XXV. De privatione consolationis spiritalis, Non turbetur homo, sed legat in libris Patrum et susti neat patienter. Cap. XXVI. De tribus ordinibus quibus homo pro ficit. Cap. XXVII. De spe quæ fit per fidem præcordialem et dilectionem. Cap. XXVIII. De luctu et labore cum discretione. Cap. XXXIII. Cap. XXIX. Oratio devota. Cap. XXX. Quod sollicitudo impedit quietem. 859 Cap. XXXI. Quod non est major operatio mona chorum vigiliis nocturnis cum discretione. Cap. XXXII. Quod homo debeat meditari prius et causas compunctionis et futura gaudia. Signa charitatis. Actio prima. In qua de vocabulis substantia, na tura, hypostasis, persona. Actio II. Quid sacri Libri utriusque Testamenti complectantur, paucis, dilucide tamen declaratur. He bræorum et Samaritanorum hæreses explicantur et re feiluntur. Actio III. Dividuntur tempora quæ a Nativitate Christi ad imperium Constantini effluxerunt: enumeran tur patres ecclesiastici, qui toto illo interstitio temporis floruerunt. Actio IV. Macedonii, Apollinaris, Nestorſi, Euty chis hæreses deteguntur et examinantur; Dioscorus quod Eutychi hæretico favi-jet, in insulam relegatur. Actio V. Declarantur quædam factiones inter eo clesiasticos rectores exortæ propter concilium Chalce donense; novæ quæstiones de corruptibili et incorrupti bili Christi natura; novi hæretici erumpunt. Actio VI. Quæ reprehendit quosdam qui synodum Chalcedonensem nolebant admittere; eorundemque ra tiones et examinantur et refelluntur.
col. 1783–1784page 8 of 165
Actio VII. Philosophicis respondetur rationibus quas Hæsitantes afferebant, ut reprehenderent quæ file raut de Christi natura decreia. Actio VIII. -· Sincere explicantur loci quos Hæsitantes heretici assumebant ad confirmationem suæ hæreseos contra duas Christi naturas. Actio IX. Recitantur quædam verba synodi Chal cedonensis, quæ putabant Hæsitantes suæ hæresi favere. Actio X. Gaianitarum error detegitur; Agnoetæ reprehenduntur; deliria Origenis refutan'ur. 1259 LIBRI TRES CONTRA NESTORIANOS ET EUTY Prologus. Liber primus. Confutatio utriusque fictionis inter se contraria, Nestorii et Eutychis, circa divin.tatem Christi et humanitatem. Lib. II. — Contra illos e nostris qui corruptæ Incor rupticolarum sententia adhærent. Lib. III.· Adversus Incorrupticolas, qui arcanam primigeniam Nestorianorum impietatem sectantur, et de hac eadem hæresi inquisitio et triumphus. fitentur. Monitum in tractatum contra Nestorianos. Liber primus. - Adversus eos qui duas affirmant Christi personas, nullamque in ipso conjunctionem con Lib. II. Confutatio secunde impietatis qua dicunt duas, non unam personam, in Verbi per incarnationem dispensatione reperiri. Lib. III. Tertie impietatis argumentum eorum qui duos filios esse apud incarnationem videre volunt. Lib IV. Ipsorum sacram Virginem Deiparam di cere recusantium, quartæ impietatis, confutatio. 1650 Lib. V. Quinta impietatis demonstratio_negan tium impudenter naturam divinam Christi veri Dei no stri. Lib. VI. Sexta impietatis demonstratio eorum qui dicunt hominem Theophorum esse Dominum nostrum Jesum Christum et non Deum incarnatum. Septima infamatur hæreticorum perfidia 's criminantium qui dicunt: Unus de Trinitate pas Lib. VII. is sure. EXPLICIT PARS PRIMA TOMI OCTOGESIMI SEXTI. Parisiis. Ex Typis L. MIGNE.
col. 1785–1786page 9 of 165
PG 86:1785τὸν τόκον τῆς ἀνθρωπότητος οἴονται γενέσθαι προς αὐτὴν σχετικῶς. κδ'. Ετι ἀνακριτέον αὐτούς· ἐκ δύο φύσεων πρά γματι ὑφεστηκυιῶν φασι τὸν Χριστὸν, ἢ θατέρας αὐτῶν, ἤγουν τῆς ἀνθρωπείας κατ' ἐπίνοιαν προανα πλαττομένης αὐτοῖς πρὸ τῆς ἑνώσεως· εἰ μὲν γὰρ ἀμφοῖν ὄντως προυσῶν, τίς ἦν, καὶ ποῦ πάλιν ζη τήσωμεν, ἡ ψιλὴ ἀνθρωπίνη φύσις πρὸ Χριστοῦ, εἶτα γέγονεν ἐν Χριστῷ κατὰ τὴν ἁγίαν μήτραν συντε θέντι· εἰ δὲ θατέραν τῶν φύσεων ἐξ ὧν φασι τὸν Χριστὸν ἐπινοίᾳ προαναπλάττουσι, πρῶτον μὲν ἢ οὐ δαμόθεν λαβόντε; ἀφορμὴν ἀληθοῦς ἐπινοίας ψευδὲς ἀνάπλασμα ταύτην παριστῶσιν· ἡ λαβόντες, ἐκ τῆς μετὰ τὴν ἔνωσιν θεωρίας Χριστοῦ τὴν διάγνωσιν, ὡς δύο φύσεων καὶ τοιώνδε, ταύτας καὶ προεπινοοῦσιν αὐτοῦ. Πῶς οὖν οὐ δύο ἴσασι μετὰ τὴν ἕνωσιν οἱ καὶ τὴν προΰπαρξιν αὐτῶν τὴν πρὸ τῆς ἑνώσεως ἐκ τῆς κατὰ τὴν ἕνωσιν διαγνώσεως αὐτῶν ἐπινοήσαντες ὅτι ἦν εἰ μὲν ἐπινοίᾳ θατέραν, καὶ ἀληθείᾳ τὴν ἑτέ ραν τῶν φύσεων ἐξ ὧν ὁ Κύριος, φασὶν, ἀνάγκη καὶ αὐτὸν Χριστὸν τὸ μέν τι μέρος αὐτοῦ ἀληθείᾳ ὑπάρ χον ἔχειν, τὸ δὲ ἐπινοίᾳ δοκεῖν μόνον· ὡς εἶναι καὶ τῆς κατὰ τούσδε μιᾶς φύσεως αὐτοῦ ἀνύπαρκτον ἥμισυ, καὶ εἰς ἥμισυ φύσεως μόνον καταντῆσαι αὐτ τῶν τὴν ἐπὶ Χριστοῦ φυσιολογίαν· καὶ μηδὲ εἰς μίαν φύσιν τελείαν, ὡς λέγουσιν. κε'. Ετι ἐπεὶ τῶν φύσεων δηλαδὴ τὴν σύνοδον ἴστε, καὶ σὺν ἡμῖν τὸ ἀσύγχυτον ὁμολογεῖτε τῶν συν ελθόντων, πόθεν τοῦτο θεωρεῖτε, ἀποκρίνασθε ἡμῖν· εἰ γὰρ ὅτι ἀνελλιπῆ τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα ἐν τῷ αὐτῷ θεωρεῖτε προσώπῳ, σῶον ἑκάστου τὸν φυσικὸν λόγον διὰ τῆς τῶν ἰδιωμάτων ἀντιδόσεως ἐν τῷ ἑνὶ συγκρίματι, γινώσκετε, δῆλον ἔσται ὅτι Εκ τινος τελείου τε τοῦδε τὰς ἐνεργείας καὶ τὰ πάθη κατὰ τελείου καὶ οὐ κατ᾽ οὐδενὸς λογίζεσθε· ἐπείπερ ἀναγκαῖον καὶ τὰς αἰτίας οὕτως ἔχειν καὶ φυλάττεσθαι διαφόρους καὶ τελείας, ὥσπερ τὰ ἴδια τούτων ἰδιώματα καὶ προβλήματα· ἐπεὶ οὖν διάφορά τέ εἰσι καὶ διττά, θεά τε ὄντα καὶ ἀνθρώ π:να, διάφορα ἔσται καὶ δύο καὶ τάδε· ταῦτα δὲ τὰ αἴτια τῶν ἰδίων εἴπερ φύσεις εἶναι ὁμολογεῖτε, ἐκ δύο ἄρα τῶν φύσεων προϊέναι τὰς ἰδιότητας καὶ ὑμεῖς ὁμολογεῖτε. κς'. Ετι εἰ την φυσικήν διαφορὰν ὁμολογοῦσιν ἐν Χριστῷ, ἆρά γε τινῶν ὄντων ἤδη εἶναι αὐτὴν διαφοράν, ἢ τινῶν μὴ ὄντων λέγουσιν εἶναι τὴν δια φορὰν ἐν Χριστῷ, ἐπεὶ οἶν πάντως, ὄντων ἐροῦσιν, ἢ δύο τούτων δηλαδὴ ἢ πλειόνων,λεγέτωσαν οὖν ὁπότων τινῶν βούλονται εἶναι αὐτὴν, καὶ μὴ εὐλαβείσθωσαν. κι'. Ετι εἰ τὸ λέγειν δύο, χωρίζειν ἐστὶ, πως δύο λέγοντες τὰς ἰδιότητας καὶ αὐτοὶ τὴν ἔνωσιν οὐ μετ ρίζουσιν; 'Αλλ᾽ ἴσως εἴποιεν, ὅτι τοῦτο χωρίζειν τὴν φύσιν οὐ πέφυκεν· ἰδοὺ καὶ ἐν τοῖς καθ᾽ ἕκαστα, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἁγία Τριάδι, πλείους μὲν τὰς ἰδιότητας, μίαν δὲ τὴν φύσιν ὁρῶμεν· ταῦτα δὲ οὐχ οὕτως φο νοῦντες οἱ πλείους αὐτῶν κατιν, εἰ καὶ πρὸς τὸ
col. 1787–1788page 10 of 165
PG 86:1787παρὸν τάδε ἡμῖν προβάλλονται, ὡς ἐν ἑτέροις ἐδεί χθη. Πλὴν εἴποιμεν πρὸς αὐτούς· Ἐπεὶ οὖν κατά ταύτας λέγετε τὸ δύο ὑμεῖς, αἳ πέφυκαν, οὐ τὴν φύσ σιν χωρίζειν, ἀλλὰ τὰς ὑποστάσεις τῶν προσώπων τῆς μιᾶς φύσεως· ταῖς γὰρ ιδιότησιν αὗται χωρί ζονται, καθ' ὑμᾶς τε καὶ καθ᾿ ἡμᾶς, λέγοντες ἄρα κατὰ ταύτας μόνον ήγουν τὰς ἰδιότητας ἐπὶ Χριστὸν τὴν δυάδα, τὰς ὑποστάσεις τῶν προσώπων δύο ἴστε τοῦ Χριστοῦ, εἰ καὶ μίαν τὴν φύσιν αὐτοῦ ὁμολογεῖτε· ὅπερ μὴ εἴη ὑμᾶς, ἀδελφοί, καταδέχεσθαι· εἰ δὲ εἶποιτε μήτε την φύσιν μήτε τὴν ὑπόστασιν τὰς ιδιότητας χωρίζειν, οὔτε Παῦλος ἄρα Πέτρου, ούτε τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς κατά τι διακρίνεται, τῇ μὲν φύσει ὄντες ταυτοί, ταῖς δὲ ἰδιότησιν ἀδιάκριτοι καὶ ἀδιά γνωστοι. κη'. Εἰ διαφορὰν λέγουσι, καὶ δυάδα πάντως εἰπεῖν τῶν διαφερόντων, ἀναγκασθήσονται δηλονότι· τῶν τε γὰρ ετεροφυῶν πραγμάτων ἡ ἀπαρίθμησις, τῶν τε συμβεβηκότων τῶν ἐξαλλασσόντων κατά τι, ἢ τὸ γε ἔσχατον, γυμνῶν τῶν τοῦ ἀριθμοῦ μορίων ἢ ψι λῶν τινων ἐπινοημάτων εἰ γένοιτο μέτρησις ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς κατὰ λόγον, ἢ τάξιν, ἢ χρόνον, ἢ τό πον, ἢ σχέσιν, καὶ αὐτη προβήσεται σαφῶς· ἡ οὖν μήτε διαφοράν, ἢ καὶ τὸν ἀριθμὸν λεγέτωσαν τῶν διαφερουσῶν φύσεων. κθ'. Εἰ ἐκ δύο λέγοντες φύσεων τὸν Χριστὸν ὡς ἐκ τῆς κοινῆς θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, δύο τάσ δε καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν οὐ γινώσκουσιν, ἄρα γε οὐδὲ ἴσασι μετὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς σαρκώσεως τοῦ Λόγου τὰς κοινὰς δύο φύσεις ἀνθρωπότητος καὶ θείο τητος, οὐδὲ διωρισμένως αὐτὰς ἀριθμοῦσιν, οὐδὲ εἶναι ὅλως δύο ἔτι λοιπόν φασι· τάδε γὰρ πεπαῦσθαι τῆς δυάδος φασὶν οἷς προσγέγονεν ἡ ἔνωσις εἶναι δὲ ταῦτα, τὰς κοινὰς φύσεις ὁμολογοῦσιν. 2. Εἰ διὰ τὸ ταῖς φύσεσιν ἡνῶσθαι μίαν οίδασι φύσιν τὰ συνελθόντα, καὶ διὰ τὸ φύσεσι διαφέρειν, δύο ταῦτα γινωσκέτωσαν· διά τε γὰρ ἔνωσιν ἐν πρόσ ωπον, καὶ διὰ τὴν διαφορὰν αἱ δύο φύσεις· οὐ γὰρ ὅπερ αὐτῷ ἐστι διὰ τὴν ἕνωσιν, τοῦτο καὶ διὰ τὴν διαφορὰν ὑπολήψονται, ἀλλ' ἐν θατέρῳ τῷ λόγῳ τὸ ἕτερον. Ἐπεὶ οὖν καὶ οὐσιώδης μὲν τοῖς συνελθοῦσιν ἡ διαφορὰ, ἐπίκτητος δὲ ταῖς οὐσίαις ἡ ἔνωσις, καλῶς τὰς μὲν οὐσίας τῷ ἰδίῳ αὐτῶν λόγῳ διακρίναντες, δύο φαμέν, ήγουν τῇ διαφορᾷ· τὸ δὲ πρόσε Ο ωπον, αὐταῖς ἐν τῇ ἐνώσει δοξάζομεν. λα΄. Ετι παντός συνθέτου τελείου οὔτε περιτο τεύειν οὔτε ἐλλείπειν δεῖ τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἄρτιον εξω ναι· δυὰς δὲ πρώτη σύνθεσις, καὶ πρῶτος ἄρτιος ἀριθμός πῶς οὖν ἀπρόσφορον ἔσται ἐπὶ τῶν συντεθεισῶν φύσεων καὶ τὸ ἓν τέλειον πληρουσῶν δυάδα λέγειν, μονάδα δὲ ὑποστάσεως; οὐ γὰρ συνετέθησαν δύο ἀλλήλαις καὶ ὑποστάσεις ὡς αἱ φύσεις. λβ'. Ετι πᾶσα μονὰς εἰ πάντη ἐν ταυτῷ λόγῳ λέγεται κατά τινος καθ' ἓν. καὶ διὰς πρὸ τῆς ἐν αὐτῷ κατὰ τὸ αὐτὸ λεγομένης δυάδος ἐστὶν ἥδε· εἰ δὲ μετὰ τὴν δυάδα λέγοιτο, ἢ οὐκ ἐν ταυτῷ λέγεται λόγῳ ἢ οὐ μονάς ἐστιν· οὐ γὰρ ἔχει φύσιν ἢ τάξιν ἔν τινι τῷ αὐτῷ ποτε μονὰς μετὰ τὴν δυάδα θεω
col. 1789–1790page 11 of 165
PG 86:1789μεῖσθαι. Πῶς οὖν εἰ τὴν αὐτὴν εἶναί φασι ταῖς ἐξ ὧν ἐστι φύσεσι τὴν μίαν φύσιν, ους πρῶτον γέγονε φύσεων καὶ τότε μονὰς φύσεως; μὴ ὑπαρξάσης γὰρ μονάδος κατά τι, οὐ δυνατὸν τὴν κατὰ τοῦτο αὐτὸ δυάδα φανῆναι· εἴπερ ἐκ μονάδος ἡ δυάς, καὶ οὐκ ἐκ δυάδος ἡ μονάς· αἱ δεῖ οὖν εἰ προέφθασαν φύσεις δύο εἶναι, οὐδέποτε μία τε, καὶ αἱ αὐταὶ γενήσονται; ἀλλ᾽ ἢ κατ' ἄλλο, ἢ πρὸ αὐτῶν ἔσται ἡ μία. λγί. Ετι μὴν εἰ καὶ διὰ τὴν ἕνωσιν, οὐκέτι δύο τὰς δύο εἰδέναι φασὶ (τὸν γὰρ χωρισμὸν αἴτιον τῆς δυάδος εἶναι λέγουσι), πειστέον αὐτῶν, ἆρά γε ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Κυρίου ἴσασι χωρισμόν τινα τινῶν φύσεων, ἢ οὐχί; Εἰ μὲν οὖν οὐχὶ, φαντασία τε ὁ θάνα τος, καὶ ψευδὴς ἡ περὶ αὐτοῦ δόξα ἐν τῷ Κυρίῳ θάνατος γὰρ χωρισμός ἐστι ψυχῆς ἀπὸ σώματος ἀναντιρρήτως· εἰ δὲ ὄντως χωρισμός γέγονε φυσικός, πάντως καὶ κατὰ τούσδε δύο φύσεις τὰ κεχωρισμένα τῶν Χριστοῦ. ῎Αρα οὖν εἰ ὁμολογοῦσι τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου, καὶ δύο φύσεις αὐτοῦ τινας εἶναί ποτε δώσουσι· τοῦτο δὲ ἡ τῆς μιᾶς ἦν, φασί, κατακερματισθείσης, ἢ ἑτέρας ἐπιγεννηθείσης Χριστῷ φύσ σεως· συλνογιστέον δὲ αὐτοὺς ἔτι ἐκ τούτων, καὶ ὅτι ἐπείπερ ἐκ δύο φύσεων τὴν γέννησιν ὁμολογοῦσι Χριστοῦ, ἐκ θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος ταύτην νοοῦσι· εἰς δύο δὲ φύσεις διαιρεῖσθαι κατὰ τὸν θάν να τον δόντες οὐκ εἰς τοιάσδε, ἀλλ᾽ εἰς ἄψυχον σῶμα, καὶ εἰς ἔνθεον ψυχήν λέξουσι καὶ αὐτοὶ, ἀνάγκη πάντως ἑτέρας εἰδέναι τάσδε τὰς ἐπὶ τῷ χωρισμῷ φανείσας τῶν πρὸ τῆς ἑνώσεως αὐτοῖς λεγομένων, ἀλλὰ καὶ τὴν μίαν φύσιν κατὰ τούσδε τὴν ἐκ τῶν φύσεων τῆς τε θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος οὖσαν, ἑτέραν εἶναι παρὰ τὴν ἐξ ἐνθέου ψυχῆς καὶ ἀψύχου σώματος μίαν φύσιν μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου νοουμένην κατ' αὐτούς· ὧν γὰρ διάφορα τὰ ἁπλᾶ μέρη, διάφορα ἔσται καὶ τὰ σύνθετα. Εσονται οὖν οἱ δύο φύσεις ἠνωμένας Χριστοῦ μὴ ὁμολογοῦντες σαφῶς, δύο μὲν τὰς πρὸ τῆς κατὰ τὴν σάρκωσιν τοῦ Λόγου, μίαν δὲ τὴν ἐπὶ τῇ ἑνώσει αὐτῶν· καὶ ἑτέρας δύο τὰς ἐπὶ τῷ χωρισμῷ τοῦ θανάτου, καὶ μίαν ἄλλην τὴν ἐπὶ τῇ ἀναστάσει τοῦ Κυρίου καινρ τέραν λέγοντες, καὶ ἔξ τε καὶ διαφόρους· καὶ πῆ μὲν ἡνωμένας, πῆ δὲ χωριζομένας φύσεις· καὶ πάν τα σπαραγμὸν Χριστῷ ἐπινοήσαντες, οἱ τῇ ενώσει αὐτοῦ συνηγορεῖν προσποιούμενοι. δ. Πευστέον δὲ αὐτῶν ἔτι καὶ τόδε· εἰ τὸν Πα τέρα κατ' οὐσίας λόγον διακεκρίσθαι λέγουσι πάσης τῆς ἀνθρωπότητος, εἶτα εἰ καὶ τὸν μίαν φύσιν λε γόμενον αὐτοῖς εἶναι Χριστὸν, κοινωνούν τι γινώ σκουσι τῷ Πατρὶ, καὶ ἡνωμένον κατ' οὐσίας λόγον καθ᾽ ὅνπερ ἡμῶν, ὡς ἔφασαν ήδη, διακέκριται ὁ Πα τήρ· εἰ γὰρ φάσχοιεν ἡνῶσθαι αὐτὸν τῷ Πατρὶ κατὰ φύσιν, ἡμῶν δηλονότι καὶ αὐτὸς διακέκριται, ἤγουν τῆς ἀνθρωπότητας· οὐκοῦν καὶ τῆς ἰδίας σαρκὸς, εἰ ἀληθῆς αὕτη σαρξ, καὶ μία τῆς ἀνθρωπότητός ἐστιν ἄρα οὖν ἄσαρκος ὁ Χριστός, διακεκριμένος της π
col. 1791–1792page 12 of 165
PG 86:1791ἡμῖν ἀκοινώνητον τὸ θεῖον ἐν Χριστῷ. Εἰ δὲ τῇ σαρκὶ μὲν ἤνωτα: ὁ Λόγος κατὰ τὴν φύσιν, οὐ κοι νωνεῖ δὲ τῷ Πατρὶ τῇ κατὰ φύσιν ἐνώσει, διαιρείτα τὴν φύσιν ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἔσται οὐ Θεός· ἡ ὁ Πατὴρ οὐ Θεὸς, εἰ Χριστός ἐστιν ὁ εἷς Θεός· πλείους γὰρ διαιρουμένους, οὐ δοξαστέον θεούς· κατὰ θάτε ρον δὲ τῶν βλασφήμων, τὸ τῆς γεέννης ἂν εἴη καλα στήριον τοῖς αἱρουμένοις τάδε λέγειν ἐπάξιον. κὸς αὐτοῦ· καὶ λέλυται αὐτοῖς ἡ ἔνωσις, και πάντη λε'. Εἰ μὴ καθ' ὁ Χριστός ἐστι κατὰ τοῦτό τις φύσις ἐστὶ (τοῦτο γὰρ καὶ οἱ Πατέρες ἀπείρηκαν), ἢ κατ' οὐδὲν, ἢ καθ' ὁ Θεὸς μόνον, ἢ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος μόνον, ή καθ' ὅ τε Θεὸς φύσις ἐστὶ, καὶ καθ' δ ἄνθρωπος πάλιν φύσις ἐστὶ, ὁ αὐτὸς μὲν εἰς Χριστός, ἀλλ' οὐχ ἡ αὐτὴ φύσις ἐν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι εἶναι νρούμενος. Εἰ δὲ εἶποιεν καθ᾽ ὁ Υἱὸς φύσις ἐστὶν, εἷς οὖν Υἱὸς καὶ μία φύσις, ἄρα οὖν μὴ ταυτὸν Πατὴρ Υἱῷ ἀριθμῷ ἢ. Λόγῳ, οὐδὲ ταυτὸν τῇ φύσει ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, οὔτε ἀριθμῷ οὔτε λόγῳ φυσικῷ, ὡς Άρειος βούλεται. Εἰ δὲ πάλιν εἴποιεν, καθ' 8 πρός ωπον καὶ φύσις ἐστὶ, τὰ αὐτὰ πάλιν ὑπαντήσεται αὐτοῖς· ἄρα γὰρ ἐπεὶ ἕτερον πρόσωπον τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἑτέρα φύσις· ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ διάφορον πρόσωπον Πέτρου πρὸς Παῦλον, καὶ διάφορος ἡ φύσις, ἅ ἐστι προφανῆ ἄτοπα. λς'. Εἰ μία σύνθετος φύσις τοῦ Χριστοῦ, μία δὲ ἁπλῆ φύσις τοῦ Πατρὸς, πῶς τῷ Πατρὶ ὁ Υἱὸς ὁμοούσ σιος; οὐ γὰρ ταυτὸν τῷ ἁπλῷ τὸ σύνθετον· ἢ οὖν οὐ μίαν τοῦ Χριστοῦ, ἢ οὐχ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὴν φύσιν δοξάζουσι. Εἰ δὲ ἐκ μέρους αὐτὴν ὁμοούσιον λέγουσι τῷ Πατρὶ, ἱστωσαν ότι, ὡς προείρηται, οὐκ ἐκ μέρους τις φύσις ήγουν ουσία λέγεταί τινι ὁμοούσιος· οὕτως γὰρ ἂν καὶ ἄνθρωπος τῷ τε λίθῳ καὶ κυνὶ καὶ ἀγγέλῳ ὁμοούσιος λέγοιτο. λζ. Ή μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένη διαφέρει τῆς μιᾶς τοῦ Θεοῦ Πατρὸς φύσεως τῆς μή σεσαρκωμένης, ἢ οὐχί; Ανακρινέσθωσαν. Εἰ μὲν οὖν φασι διαφέρειν, οὐχ ὁμοούσιος ἀληθῶς ἔσται τῷ Πατρὶ Υἱὸς διαφέρων αὐτοῦ κατὰ φύσιν· οὐκ ἐκ μέρους γάρ ἐστιν εἰπεῖν αὐτῶν τὸ ὁμοούσιον· πάντα γὰρ τὰ κυρίως ὁμοούσια, ἐκ τοῦ ὅλου αὐτῶν ὁρῶμεν ἀλλήλοις ὁμοούσια· εἰ δὲ μὴ διαφέρειν ἐροῦσιν, ἄρα καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς μία φύσις σεσαρκωμένη, ὁμοίως δὲ καὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. λη'. Ετι ἐπεὶ ἥ τε ἐξ ὑποστάσεων σύνθετος ὑπό στασις, στρατοῦ τυχὸν ἢ οἴκου, ἥ τε ἐκ φύσεων σύν θετος φύσις, τό τε ἐκ σωμάτων σύνθετον σῶμα, καὶ πᾶν ἁπλῶς τὸ ἔκ τινων συγκείμενον, εἰ καὶ ὁμοίως αὐτοῖς λέγοιτο ὑπόστασις, ή φύσις, ἢ σῶμα, ἀλλ ἢ χεῖρον ἢ κρεῖττον τῶν ἑαυτοῦ μερῶν ὁρᾶται καὶ λέγεται· εἰ καὶ ὁ Λόγος φύσις καὶ ὁ Χριστὸς φύσις συγκρίνεσθαι πρὸς τὸν Λόγον δυναμένη ἐστὶν, ἔγουν ὡς ὅλον πρὸς τὸ ἴδιον μέρος, τί ἄρα, φησί, χείρων ή κρείττων ἐστὶ τοῦ Λόγου ὁ Χριστός; 20'. Ο Απόστολος φησί· «Κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κράτους τῆς ἰσχύος τοῦ Θεοῦ, ἐν ἐνήργησεν ἐν τῷ
col. 1793–1794page 13 of 165
PG 86:1793Χριστῷ, ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν·; αὕτη γὰρ ἡ ἐνερ-;» γοῦσα ἰσχὺς, φύσις ἦν, ἢ οὐχί; Εἰ δὲ ἄμφω μία ἦν φύσις αὐτὴ ἡ ἐνεργοῦσα καὶ τὸ ἐνεργούμενον τὴν ἀνάστασιν, τίς ἡ ἐνεργουμένη καὶ τίς ἡ ἐνεργοῦσα καὶ ἐγείρουσα αὐτὴν φύσις; οὐ γὰρ ἑαυτὸν λοιπὸν ανεστηκέναι Χριστός μία ὢν φύσις δειχθήσεται εἴπερ οὖν εὐσεβῶς τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ δοξάζομεν, ἐξ ἑτέρας αὐτοῦ φύσεως τὴν ἑτέραν ἑαυτοῦ φύσιν ἀνιστῶν αὐτὴν Χριστὸν ὁμολογήσομεν· ὥσπερ ἐν ὕπνοις καὶ ψυχὴ σῶμα ἐγείρει τῆς γὰρ κλίνης αὐτὸ διανίστησι πολλάκις δι᾿ ἐνθυμήσεως· οὕτω καὶ γέ γραπται· «Ἐγὼ ἐκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ότι Κύριος, ο δηλονότι δὲν ἐμοί, φησίν, ἀντιλήψεται μου ν· καὶ τὸν Σκύμνος λέοντος ἐπιβλαστοῦ Ἰούδα ἐκοιμήθη· τίς ἐξεγείρῃ αὐτόν; νοὐχ ἕτερος, φησίν, ἀλλ' αὐτὸς ἑαυτόν· ἐξουσίαν γὰρ εἶχε καὶ παραθεῖναι καὶ ἀπολήψεσθαι τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ. μ'. Ἵνα δὲ μὴ λεξιδρίοις ὑποδύναντες ἑαυτοὺς συσκιάζωμεν κατ' αὐτούς, γυμνῶς ἐρωτήσωμεν αὐτ τοὺς, εἰ τὴν μίαν φύσιν ταύτην τὴν ἐκ δύο φύσεων, άναρχον γινώσκουσιν ἢ ἀρξαμένην κατὰ χρόνον; Εἰ μὲν γὰρ ἄναρχον, πῶς ἔκ τινων καὶ ὑστερογενῆ αὐτ τὴν καὶ σύνθετον; εἰ δὲ ἦρκται καὶ αἰτίαν ἔσχε καὶ σύγκειται, πῶς Θεός; 'Αλλ' ἡμεῖς, φασί, τὴν αὐτὴν ἄ αρχον καὶ ἀρξαμένην, ὡς οἱ Πατέρες, λέγομεν ἀλλ' οὐ τὴν αὐτὴν ἐν ταυτῷ κατὰ τὸ αὐτὸ, εἰ καὶ τοῦ αὐτοῦ οἱ Πατέρες φασίν, ὦ οὗτοι· οὐδὲ γὰρ δυ κατὸν ἐν ταυτῷ κατὰ τὸ αὐτὸ τῶν ἐναντίων εἶναί τι δεκτικὸν λόγων· ἀλλ᾽ εἰ καὶ λέγεται ὁρατὸς ὁ αὐτὸς εἰς ὢν Χριστός, οὐ κατὰ τὸ αὐτό· ὡς οὐδὲ 3, θανατωθεὶς μὲν σαρκί, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύ ματι· ο καὶ τὸ, ο Εἰ γὰρ καὶ ἀπέθανεν ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως· καὶ τὰ τοιάδε· οὐκ ἐν ταυτῷ γάρ ποτε, οὐδὲ τὸ, «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγοςσὰρξ ἐγένετο, ο νοητέον· τῷ μὲν γὰρ Λόγῳ μηδὲ καθ' οἰανοῦν ἀρχὴν γεγονέναι μαρτυρῶν ἀνάρχως εἶναι, τὴν σάρκα γενέσθαι φησί· ἀλλ᾽ ἀπειθῶς ἔχον τες, δοκοῦσι πιστῶς ἀπιστεῖν τῷ λόγῳ διὰ τῆς ἀλο γίας. Οἶδε γάρ, φασὶν, ὅπως ταῦτα γενήσεται αὐτῷ, κἂν ἡμῖν ἀδύνατα δοκῇ· ἀλλ᾽ οὐδὲν τοιοῦτον ἄλογον ἢ ἀσύστατον ἔφη περὶ ἑαυτοῦ πώποτε ὁ Λόγος, ὦ αδελφοί· τί οὖν δεῖ ὑμᾶς συκοφαντεῖν τὸν Χριστόν, ἵνα τὸ ἴδιον συστήσωμεν κατὰ σκοπὸν ἔχον ἡμῖν αγνόημα; μα'. "Ετι ἡ φύσις ή θεία πάντη ἁπλῆ· ἡ οὖν φύσις ἦν φατε μίαν εἶναι τοῦ Χριστοῦ, σύνθετός ἐστιν, ἢ ἁπλῆ; Εἰ μὲν οὖν ἁπλῆ, πῶς σύνθετος ὁ Χριστός; εἰ δὲ σύνθετος ἡ φύσις αὐτοῦ, πῶς θεία; Οὐκοῦν ἀληθῶς μία μὲν σύνθετος ταῖς φύσεσιν ἡ ὑπόστασις, δύο δὲ αἱ φύσεις τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ. μβ. Εἰ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμέν του καὶ οὐ σεσαρκωμένην είποιτε, πῶς οὐ φανερῶς τὴν πατρικὴν διδασκαλίαν παραχαράξετε; εἰ δὲ σεσαρκωμένην ὁμολογεῖτε, καὶ οὐ σεσαρκωμένου
col. 1795–1796page 14 of 165
PG 86:1795τοῦ Λόγου μίαν φατέ, διὰ τόδε αὐτὸ δύο φύσεις ἔσται ὁ ἐκ λόγου καὶ σαρκὸς Χριστός· διότι γὰρ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐντελής τῆς προωμολόγηται καὶ ἄνευ σαρκός, οὐδὲν δείξει καινότερον ή Ένωσις εἰς φύσιν, ἐὰν μία μεμένηκεν. Πυθόμεθα γὰρ ὑμῶν "Αρά γε φύσει σαρκὸς τὴν φύσιν τοῦ Λόγου σε σαρχω μένην ὁμολογεῖτε, ἢ οὐχί; Εἰ μὲν οὖν οὐχὶ, ἢ λόγῳ μόνον, ἢ φαντασία, ἡ τροπῇ τοῦ λόγου, τὴν σάρκωσιν εἰδέναι. ὑμᾶς ἀπολείπεται· εἰ δὲ φύσει σαρκὸς τὴν φύσιν σεσαρκῶσθαι τοῦ Λόγου φατέ, ἄλλην τὴν σαρκοῦσαν, καὶ ἄλλην τὴν σαρκουμένην ἐν τῷ ἑνὶ συνθέτῳ προσώπῳ Χριστοῦ γινώσκοντες, πῶς ἀρι μεῖν ἄνευ δυάδος ταύτας δυνήσεσθε; μγ'. Ἡ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένη, ἢ ταυτόν ἐστι τῇ μιᾷ, καὶ περιττῶς πρόσκειται τὸν σεσαρκωμένη, εἰς παράστασιν ποσοῦ οὐ συντεῖνον ὅλως, περὶ οὗ νῦν ἡ ζήτησις· ἡ ταῖς δύο φύσεσι ταυτὸν συνάγει; καὶ μάτην ἡμῖν ἀντιφέρονται· ἡ οὔτε μία πάντη ἐστὶν, οὔτε δύο, καὶ ἀνάγκη μίαν σὺν ἐπιμερισμῷ λέγειν αὐτοὺς ἔσχατα νηπιάζοντας. μδ. Εκρειττώθη τι τῶν τοῦ Κυρίου φυσικὴν κρείττωσιν λαβὸν μετὰ τὴν ἁγίαν αὐτοῦ ἀνάστασιν, καθ' & Κύριλλος τε ὁ Πατήρ φησι πρὸς Ἀκάκιον, καὶ οἱ λοιποὶ Πατέρες, ἢ ὁμοίως ἔχουσα πᾶσα αὐτοῦ ἡ φύσις, ἣν φασι μίαν, μεμένηκεν; Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἐκρειττώθη, ἢ καὶ νῦν παθητή, ἢ οὐδὲ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἦν παθητή· ψευδείς τε οἱ λέγοντες τὴν κρείττωσιν τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ πάντες οἱ διδά σκαλοι εἰ δὲ ἐκρειττώθη τελεία τις φύσις ἐν αὐτῷ, ἢ ὅλη ἡ μία αὕτη ἐστὶν ἢν φασι, καὶ ἔσται καὶ ἡ θεότης αὐτοῦ εἰς προκοπὴν ἀπαθείας ἀχθεῖσα ἢ μέρος αὐτοῦ τὸ προκόψαν τελεία φύσις ἐστὶ, καὶ τὸ προκοπὴν οὐκ ἐπιδεξάμενον, ἢ μίαν εἶναι τελείαν φύσιν, ή μόριον λέγειν ἀναγκασθήσονται· καὶ ἡ βλασφημεῖν ἢ εὐσεβεῖν ἀκούοντες συγκλιθήσεται. με'. Εἰ ὁμοίως τῷ ἀνθρώπῳ μίαν τὴν φύσιν ἐπὶ τοῦ Δεσπότου φασὶν, ὁμοίως τῷ ἀνθρώπῳ καὶ τὸ ἐκ δύο φύσεων ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ εἶναι λέγουσιν· ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἐκ προϋπαρχούσης ψυχῆς τε καὶ σώ ματος δέδοται· ἐπινοίᾳ γὰρ μόνῃ τοῦ οἰκείου προ τιθέντες τὰ ἴδια μέρη, τὸ ἐκ δύο ἐπὶ τοῦδέ φαμεν ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου, οὐκ ἐπινοίᾳ προϋπάρχειν τὸν Λόγον τῆς ἰδίας συνθέσεώς φαμεν ὁμοίως τῷ ἀνθρώπῳ· εἰ δὲ οὐχ ὁμοίως τὸ ἐκ δύο ἐπὶ τοῦ Κυρίου καὶ ἀνθρώπου ψιλοῦ, οὐδὲ τῇ μιᾷ τοῦ ἀνθρώπου φύσει ὁμοίως ἐνοῦμεν τὸν Κύριον· τὰ γὰρ ἐξ ἀνομοίων συγκείμενα, ανόμοια γραμμικαῖς ἀνάγκαις· οὐκ ἄρα οἰκεῖον αὐτοῖς πάντη τὸ παράδειγμα, εἰ καὶ ὄντως μία ελέγετο, καὶ μόνως ἀεὶ μία ἐδείκνυτο ή τοῦ ἀνθρώπου φύσις. μς'. Εἰ ἡ φύσει παθητή σαρξ τοῦ Λόγου οὐκ ὤφθη ἀπαθὴς διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἕνωσιν, πόσῳ γε μᾶλλον ὁ φύσει ἀπαθὴς Λόγος, αὐτὸς οὐ γέγονε πα θητό, διὰ τὴν πρὸς τὸ παθητὴν ἕνωσιν; Τί οὖν π
col. 1797–1798page 15 of 165
PG 86:1797θάνεσθε ἡμῶν ὡς ἀμφιβαλλομένου ὄντος ποία φύσις προήλωτο, εἰ μὴ θεομάθειαν φυσικὴν καὶ οὐ τὴν κατ' οἰκείωσιν λέγετε; μζ' Εἰ ἔστιν ὁ Λόγος φύσει ἀπαθὴς, κατὰ δὲ τὸ εξωθὸς λέγεσθαι αὐτοῖς ἔπαθεν αὐτὸς ὡς οἶδεν, οἶδεν ἑαυτὸν οὐκ ἀπαθῆ πάντη, εἰ μὴ ἀγνοεῖ ἑαυτὸν πα θητὸν ὄντα, μη'. Εἰ ὥσπερ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα μέρη ὅλου τοῦ ἀνθρώπου ὡς φυσικοῦ εἴδους φαμὲν, οὕτω καὶ τὸν Λόγον καὶ τὴν σάρκα μέρη Χριστοῦ οὐχ ὡς συν θέτου τινὸς μόνον, ἀλλ᾽ ὡς φυσικοῦ εἴδους λέγομεν, εἰπὲ τί τὸ ὅλον τοῦτο εἶδος; μθ'. Τῷ ἐνὶ πάθει τῆς μιᾶς σαρκός, πῶς τὸ μὲν τοῦ ἀνθρώπου πάσχει, τὸ δὲ συμπάχει τῇ αὐτοῦ σαρκὶ καὶ οὐχ ἑαυτῷ; Καὶ ὁ συμπάσχων γὰρ, ἐν ἑαυτῷ πάσχει· πῶς καὶ οὐκ ἐν τῷ πάσχοντι; εἰ καὶ δι' ἑαυτοῦ ὥσπερ καὶ ὁ πάσχων ἐν ἑαυτῷ πάσχει, καὶ οὐκ ἐν τῷ συμπάσχοντι. ν. Τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δύο αἱ φύσ σεις, εἷς δὲ ὁ θάνατος. Οὗτος οὖν εἰ μὲν κατὰ φύσιν αὐτῷ μόνον ἐστὶ, τῆς θνητῆς αὐτοῦ φύσεως μόνης εἰ δὲ καὶ παρὰ φύσιν, καὶ τῆς ἀθανάτου· πῶς οὖν εἴποιτε κατὰ φύσιν ἢ παρὰ φύσιν παθεῖν τὸν Λόγον εὐδοκεῖν; να'. Εἰ πάντως ισαρίθμους είναι δέον ταῖς φύσε σιν, ὡς φασιν, ἐπεὶ μίαν φαμὲν τῆς ἁγίας Τριάδας τὴν φύσιν, μίαν λεγέτωσαν καὶ τὴν ὑπόστασιν· ἡ ἐπεὶ τρεῖς φαμεν τὰς ὑποστάσεις, τρεῖς λεγέτωσαν καὶ τὰς φύσεις· πολλῷ γὰρ μᾶλλον οὐκ ἔστιν ὑπό στασις ἀνούσιος, ἤπερ οὐσία ἀνυπόστατος νβ'. Εἰ ἡ ἔνωσις καὶ τὰ ἡνωμένα τοῦ πρός τι ἔπι πᾶσιν ὡμολογημένως, πως μετὰ τὴν ἔνωσιν οὐκ εἶναι δύο τάδε ἃ καὶ ἡνωμένα εἶναι ὀνομάζουσιν ἀλη θῶς, οἴονται οἶδε; Τῆς γὰρ ἐνώσεως μὴ παυθείσης, ἀνάγκη καὶ τὰ ἡνωμένα συνεισάγεσθαι. Ετι μὴν εἰ μὴ πρὸ τῆς ἐνώσεως δύο ἦν τάδε αὐτὰ τὰ κατὰ Χρι στὸν ἡνωμένα κυρίως· οὐ γὰρ δὴ, ὡς Νεστόριος βού λεται, καὶ προϋπῆρξε τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Κυρίου, εἶτα ἐνοῦται· μήτε μετὰ τὴν ἔνωσιν ὁρᾶται δύο· οὐ γάρ ἐστι λῆξις τῆσδε τῆς ἀπεράντου ἑνώσεως· ἡ οὐδέποτε, ἢ ἐν τῇ ἑνώσει ἐστὶ δύο τὰ ἡνωμένα ἐν Χριστῷ ἀσυγχύτως. νγ'. Ἐκ δύο φύσεων ἢ κοινῶν ἰδικῶν φασι τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Εἰ μὲν οὖν κοινῶν, καὶ πᾶσα ἡ ἁγία Τριάς εσαρκώθη καὶ ἐσταυρώθη, καὶ πᾶσα ἡ ἀνθρωπότης ἐν αὐτῷ· εἰ δὲ ἐξ ἰδικῶν, Η δυνάμει, ἢ ἐνεργεία είναι προεπινοουμένων αὐτοῖς πρὸ Χριστοῦ. Εἰ μὲν οὖν δυνάμει μόνον, ἢ μετὰ τὴν ἕνωσιν εὐθὺς γέγοναν αὐτῷ καὶ ἐνεργείᾳ δύο φύσεις ἢ οὔπω μέν, ἔσονται δέ ποτε, ἢ οὐδέποτε γίνονται ἐνεργείᾳ, καὶ νοοἶντ᾽ ἂν οὕτωσ᾽ ἀεί τε ἀτελεῖς καὶ μάτην έχουσαι τοῦτο δυνάμει εἰς δ οὔποτε ἥξουσιν ἐνεργείᾳ· εἰ δὲ ἐνεργείᾳ οὔσας καὶ πρὸ τῆς κατὰ τὴν οἰκονομίαν ἑνώσεως ἴσασι τάσδε ιδικάς τε καὶ διεστώσας καὶ ὑφεστώσας τὰς δύο, εν τίνι πρὸς Νεστόριον διαφωνοῦσι, λεγέτωσαν.
col. 1799–1800page 16 of 165
PG 86:1799νδ'. Εἰ τὰ ὅλον τοῦ συνθέτου Χριστοῦ Θεὸν καὶ ἄν θρωπον ὁμολογεῖς, ἰδοὺ τὴν ὁλότητα τῇ τῶν ἀποτε λιστικῶν αὐτῆς μερῶν ἐπωνυμία προσαγορεύεις; πῶς οὖν τὴν δυάδα τῶν φύσεων ἡνωμένην οὐ λέγεις είναι Χριστόν, αἱ εἰσι Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, καὶ μέρη τῆς ὅλης ὑποστάσεως Χριστοῦ; νε'. Εἰ μὴ δύο φύσεις Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου, ἀλλὰ μία, τίς ἰδίως Χριστοῦ ἐστὶ φύσις; "Αρα γε όντως καθ' ὑμᾶς Χριστοτόκος ἡ ἁγία Παρθένος καὶ οὐ Θεοτόκος λέγοιτο, φύσιν ἑτέραν παρὰ τὴν ἁπλῶς θείαν καὶ ἀνθρωπείαν τεκοῦσε. νς'. Ετι ερωτητέον αὐτοὺς λέγοντας τὴν διαφορὰν, καὶ οὐκ ἀριθμοῦντας τὰ διαφέροντα· ὡς διαχε κριμένα τῷ λόγῳ φαμέν, καὶ οὐχ ὡς διωρισμένα ταῖς ὑποστάσεσιν· ἆρά φασι τὸν διορισμὸν πρὸ τῆς δια φορᾶς εἶναι φύσει, ἢ σὺν τῇ διαφορᾷ; Εἰ μὲν οὖν πρὸ τῆς διαφορᾶς εἴποιεν, ἔσται καὶ ἐν τοῖς πάντη ἀδια φόροις ὁ διορισμός, ὡς διωρίσθαι καὶ στιγμὴν, καὶ μονάδα, καὶ νοῦν, καὶ αὐτὴν τὴν ἀδιάφορον θείαν φύσιν· καὶ ἡ μία οὖν αὐτοῖς φύσις, καθ' δ μία, δι ώρισται· καθ δ δὲ διώρισται, καὶ ἀριθμῷ ὑπέπεσεν οὐ μόνου τε Χριστοῦ ἀριθμὸν, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐν αὐτῷ νοῦ ἰδίᾳ καὶ τῆς ἐν αὐτῷ θεότητος διδόασιν ἀριθμόν εἰ δὲ σὺν τῇ διαφορᾷ, ἢ μετὰ τὴν διαφοράν, τὸν δι ορισμὸν ἀναγκαίως ὁρῶσι τῶν διαφερόντων, πως διαφορὰν λέγοντες τὸν κατὰ τὸν λόγον τῶν διαρε μέντων διορισμὸν οὔ φασι, καὶ ὁμολογουμένως καὶ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν αὐτῶν ἑνώσεως φυλαττομένης, τὰ διαφέροντα τῷ λόγῳ καὶ διαφόροι, ὁριστικοῖς λόγοις οἷόν τισιν ὄροις διοριζόμενα ἀπαριθμούσιν; νς. Ὁ ἀριθμὸς ἢ προϋπάρχει ἢ συνυπάρχει ή μεθα υπάρχει τῆς διαφορᾶς πάντως· τὴν οὖν διαφορὰν τῶν ἡνωμένων φύσεων τοῦ Κυρίου οἱ ὁμολογοῦντες, τὸν ἀριθμὸν τὸν κατ' αὐτὴν, ἤγουν τὰ διαφέροντα πράγματα, εἰ μὲν πρὸ αὐτῆς ἴσασι, λεγέτωσαν, του ἰδόντες αὐτὰ ἢ πότε διάφορα ηρίθμησαν, ἵνα ἐκ δύο μὲν διαφόρων μία δὲ φύσις εἴη αὐτοῖς νῦν ἢ ἀδιάφορος, ὅτε διίστατο ἔχουσα τὸ ὅμοιον, ὅτε δὲ ἠνώθη τάδε λαβοῦσα τὸ διάφορον· εἰ δὲ σὺν τῇ διαφορά, η μετὰ ταύτην ὁ ἀριθμός ἐστιν, ἀναγκαίως διαφορὰν δόντες, ἢ σὺν αὐτῇ, ἢ ἐπ' αὐτῇ, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν διαφερόντων εἰσπραχθήσονται. νη'. Εἰ μίαν ἐκ δύο, οὐχὶ δὲ καὶ δύο φύσεις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἶναί φασι, λεγέτωσαν τῆς θείας ὑπὲρ τὸν τοῦ κοινοῦ καὶ ἰδικοῦ λόγον οὔσης φύσεως ὁμολογουμένως, τὴν ἑτέραν τῶν δύο ἐξ ὧν ὁ Σωτήρ, ήγουν τὴν ἀνθρωπείαν, ὁποίαν φασί; κοι νὴν, ἢ ἰδικήν; Εἰ μὲν οὖν ἰδικὴν τινα ιδιάζουσάν τε χωρὶς τοῦ Λόγου ποτὲ ταύτην οἴονται, δῆλον ὡς Νε στοριανῶς ἀσεβοῦσιν· εἰ δὲ κοινὴν τήνδε λέγουσιν, ἢ τὴν ἐπινοίᾳ, ἢ τὴν πράγματι, ὅλου δὲ τοῦ εἴδους οὐσίαν φασίν. Εἰ μὲν οὖν τὴν ἐπινοίᾳ λέγουσι μίαν εἶναι τῶν ἐξ ὧν ὁ Σωτὴρ σύνθετός ἐστι κατὰ μίαν φύσιν ὑφεστώς, σαφὲς ὡς τὸ ἥμισυ τοῦ κατ᾿ αὐτὸν φυσικοῦ λόγου, ἐπινοίᾳ ἔσται ἔχων καὶ οὐ πράγματι, ἤγουν τὸ ἀνθρώπινον μέρος τῆς συνθέσεως αὐτοῦ· εἰ δὲ κατὰ τοῦτο καὶ ἐκ τῆς Παρθένου σαρκοῦται, καὶ ἀνθρώποις ὡράθη, καὶ ἐσταυρώθη, καὶ τὰ λοιπά,
col. 1801–1802page 17 of 165
PG 86:1801πάντως καὶ ταῦτα ἐπινοίᾳ καὶ οὐ πράγματι ἀληθῶς γεγένηται· εἰ δὲ πράγματι μὲν, κοινὴν δὲ τὴν κατ' αὐτὸν φύσιν τῆς ἀνθρωπότητος φασιν, ἐπεὶ ἐν τῇ κοινῇ τῇ πράγματι εἶναι λεγομένῃ, Ἰούδας τε καὶ Πιλάτος ἐστὶν, ἄρα καὶ οὗτοι οὐδὲν ἧττον τοῦ Δεσπότ του ἐσταυρώθησαν, καὶ ἐκ νεκρῶν ἀνέστησαν· αὐτός τε οὐδὲν ἧττον προέδωκέ τε καὶ ἐσταύρωσεν αὐτούς τε καὶ ἑαυτόν. Οὕτω δὲ καὶ συγγενηθῆναι αὐτῷ ᾿Αν νας τε καὶ Καϊάφας ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου νοοῖτο ἄν. Ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ προπάτωρ αὐτῆς Δαβίδ, καὶ αὐτὴ ἡ ἄχραντος μία τις οὖσα τῆς κοινῆς φύσεως, ὑφ' ἑαυτῆς γεννηθῆναι σὺν τῷ Θεῷ λόγῳ τὴν κοινὴν φύσιν τῆς ἀνθρωπότητος γεννώσης λογισθείη· ὧν τί ἀτοπώτερον ἐξεύροι τις, ἢ βλασφημέτερον; Εἰ δὲ λέγοιεν· Ὑμεῖς οὖν ἐν δύο φύσεσι τὸν Δεσπότην ἀπο ξάζοντες, ὁποίων τούτων φατέ; ἀφθόνως αὐτοῖς ἐροῦ μεν, ὡς ἐκ δύο μὲν τῆς τε θείας καὶ τῆς κοινῆς ἀν θρωπείας ἄμφω προϋπαρχουσῶν τῆς ἑνώσεως Χρι στοῦ φαμεν· ἐν δύο δὲ, τῆς τε ὑπὲρ τὸν κοινὸν λύ γον καὶ ἰδικὸν οὔσης κοινῆς θεότητος καὶ τῆς ἰδικῆς μόνου αὐτοῦ ἀνθρωπότητος. Τὴν μὲν γὰρ ἐκ δύο φύσεων φωνὴν συνιστῶν δυνατὸν, καὶ ἐκ τῆς κατὰ ἀφαίρεσιν λαμβανομένης φύσεως ἐκ τοῦ κοινοῦ τῶν ἀνθρώπων πρὸς τῇ ἐνυπάρκτῳ θεότητι ἐπινοίᾳ οὔ σαν· ἐπινοίς γὰρ καὶ θεωροῦμεν πρὸ Χριστοῦ τὰ Χριστοῦ· τὰ δὲ ἐν αὐτῷ ὑφεστώτως ὄντα ὁμολογεῖν, οὐκ ἔστι πρὸ αὐτοῦ, ἀλλ' ἐν αὐτῷ· ὥστε τὴν ὑφ εστῶσαν αὐτοῦ ἀνθρωπότητα, οἱ δύο φύσεις εἰδότες ἡνωμένας ἐν Χριστῷ φασι μάλλον, ἤπερ οἱ ἐκ δυο φύσεων λέγοντες αὐτόν. νύ. Ετι ἡ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου ἡ νῦν σεσαρκωμένη, ἦν ποτε σεσαρκωμένη, ἢ οὐχί; εἰ δὲ τοῦτο ἀναμφίβολον καὶ αὐτοῖς, ἀκουστέον παρ' αὐ τῶν, εἰ Θεοῦ τε Λόγου ἦν, καὶ φύσις ἦν, καὶ μία ἦν, καὶ πρὸ τοῦ σαρκωθῆναι, σαρκωθεῖσα, τί ἐπ εκτήσατο, ἢ τί ἀπεβάλετο; εἰ μὲν οὐδὲν ἀπεβάλετο (οὐ γὰρ κατὰ τροπὴν εἴρηται καὶ μετουσίωσιν τὸ, σεσαρκωμένη, ὥσπερ φαμὲν ἐπὶ τοῦ κρυστάλλου, μία φύσις ὕδατος λελιθωμένη), δῆλον ὡς ἐπεκτήσατο σάρκα, ήγουν ἀνθρωπότητα· αὕτη δὲ τί ἐστι, ποιότης ἡ φύσις τις; εἰ δὲ πάντως φύσις αὕτη ἡ κτηθείσα φύσις πρὸς τῇ κτησαμένῃ αὐτὴν μιᾷ τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσει, πόσα: ἂν εἶεν, εἰπάτωσαν ἡμῖν εὐγνωμόνως. 5. Ετι ἐκ δύο φύσεων την μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν σεσαρκωμένην ἴσασιν, ἢ Χριστοῦ μόνον; εἰ μὲν Χριστοῦ μόνον, κακούργως περὶ Χριστοῦ ἀνακρινόμενοι παρ' ἡμῶν, οὐ διὰ τοῦ αὐτοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν περὶ τῶν φύσεων ἀπολογίαν ποιοῦνται. Εἰ δὲ καὶ τοῦ Λόγου τὴν μίαν φύσιν ἐκ δύο λέγειν τολμῶσιν, ἔσται καὶ αὐτὴ δηλαδή ἐκ θεότητές τε καὶ ἀνθρωπότητος καθ' αὐτὴν νοου μένη· καὶ σαρχουμένη δὲ πάλιν, ἑτέραν φύσιν σαρκός ἐπικτησαμένη· τριπλῆ δὲ ἀντὶ διπλῆς ἐκ δύο σας κῶν καὶ μιᾶς θεότητος συγκεκροτημένη. ξα'. Ετι ἐπεὶ ἐκ δύο φύσεων ἔν τι γενέσθαι φασί, πευστέον αὐτῶν τὸ ἓν τοῦτο τίνι λόγῳ ἐν φασιν; ἢ γὰρ τῷ ὀνόματι, ἢ τῷ γένει, ἢ τῷ εἴδει, ἢ τῷ ἀρισ
col. 1803–1804page 18 of 165
PG 86:1803τι λέγειν οὐκ ἔστιν. Εἰ οὖν τῷ ὀνόματι ἔν τι γέγονε, μόνον ομωνυμίᾳ ἡνώθησαν τὰ δύο, ετεροφυῆ δὲ καὶ ἀσύνθετα ἀλλήλοις ἔτι ἐστὶν, ἄνθρωπός σε μόνον, ἢ Θεός μόνον, ἢ ἑτερόν τι, δ μήτε Θεοῦ μήτε ἀνθρώπου ἐστὶν ὄνομα, ἑκατέρῳ ἐπικληθήσεται· εἰ δὲ τῷ γένει ἐστὶν ἐν τὸ γενόμενον ὑφ' 8 τελεῖ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ὁμογενῆ ἄρα τάδε. Τί δὲ ἄρα τὸ κοινόν τε αὐτ τοῖς καθολικώτερόν τε Θεοῦ γένος ζητητέον; πῶς τε ἀπὸ προσφάτου ενώσεως τόδε ἀρχαιότατον γένος αὐτοῖς ἐπενοήθη; Εἰ δὲ τῷ εἴδει ἓν αὐτό φασι, δύο πάντως ἢ καὶ πλείονά ἐστι τὰ ὑπ' αὐτὸ ἄτομα, ἤγουν ὑποστάσεις, καὶ ἐν δύο προσώποις νοείται ἢ ἐν πλείοσι Χριστός· ἐν δὲ εἶδος θεότητός τε καὶ ἀνα θρωπότητος εἶναι ὅπως λογιστέον, ἀδιανόητον· εἰ δὲ τούτων οὐδὲν εὔλογον, ἐξ ἀνάγκης ἐν τῷ ἀριθμῷ εἶν ναι τὸ ἐκ δύο φύσεων γενόμενον ὑπολείπεται· τὸ δὲ ἀριθμῷ ἐν λεγόμενον, τὸ τῇ ὑποστάσει ἓν ἄν φαμεν, καὶ οὐ τὸ τῇ φύσει ἔν· διότι ὥσπερ ἀριθμὸς ἕκαστος συνθέσει ἀριθμῶν ἢ μονάδων τὰ ἕν τι εἶναι ἔχει, οὔτ τως καὶ αἱ ὑποστάσεις συνθέσει φύσεων καὶ ἰδιω μάτων συμπαραλήψει ὑφίστανται, ἢ τουλάχιστον συμπλοκή φύσεως μιᾶς καὶ ἰδιώματος· τὸ γὰρ φύσει ἓν εἶναι, ἀσυνθέτου πάντη μονάδος ίδιόν ἐστι. θμῷ ἓν εἶναί τι λέγουσι· παρὰ γὰρ τάδε, ετέρως ἔν ξβ'. Εἰ διὰ τὸ μὴ εἰρηκέναι τοὺς Πατέρας δύο φύ σεις αὐτολεξεὶ ἐπὶ Χριστοῦ, ὑποστέλλεσθαί φασι τὴν καινοφωνίαν, ἢ δειξάτωσαν τινα μίαν φύσιν ἁπλῶς λέγοντα, ἢ καὶ αὐτοὶ τὴν τοιάνδε φωνὴν μὴ προπετευέσθωσαν, ὅπου γε ἡμεῖς καὶ φύσεις, ἀλλὰ καὶ δύο, λέγοντας ἀκούομεν τοὺς ἐκκρίτους τῶν διο δασκάλων. ξγ'. Η τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσις μία ὡς σεσαρκωμένου ἐστὶν, ἢ καὶ ὡς ἀσάρκου; εἰ μὲν οὖν ὡς σεσαρκωμένου, πρὸ τῆς σαρκώσεως οὐ μία ἦν, ἀλλ' ἥμισυ μιᾶς, ή τι τοιόνδε μόριον· ἔτι μὴν οὐδὲ ὁ Πα τήρ ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα μιᾶς ἔσται φύσεως τελείας. Εἰ δὲ καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως μία ἦν, ἢ οὐδὲν προς έθηκε φυσικὸν ἡ σὰρξ τῇ ὑποστάσες τοῦ Λόγου, καὶ ψευδὴς ἡ καθ' ὑπόστασιν ἔνωσις φύσεων δοξαζομένη, Η προσθεῖσα μίαν φύσιν ἢ μόριον φύσεως ἐπισυνήψε τῇ προτέρα φύσει μια τοῦ Λόγου. ΜΑΡΤΥΡΙΑΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ. ᾿Αλλὰ τί ἡμᾶς, φασί, πανταχόθεν περιτρέχοντες, εἰς τὴν ὑμετέραν δόξαν συνελαύνετε; ἡμεῖς γὰρ ἦν αυτολεξεί διδασκαλίαν πατρικήν ίσμεν περὶ Χρι στοῦ, εἴτουν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην κατὰ τὸν ἅγιον ᾿Αθανάσιον καὶ Κύριλλον,
col. 1805–1806page 19 of 165
PG 86:1805ὑμεῖς δὲ ἦν φατε ξενοφωνίαν οὐδαμοῦ τοῖς Πατράσι; ῥητῶς κειμένην εὑρίσκομεν, ήγουν δύο φύσεις, εἰ καὶ ἀδιαιρέτους Χριστοῦ. Καί τοί γε, ὦ οὗτοι, ὁ ὑμέτερος καθηγητής Σε Εῆρος βοᾷ, ὡς πλεῖστοι τῶν ἁγίων Πατέρων άδια βλήτως ἐχρήσαντο τῇ τῶν δύο φύσεων φωνῇ· πῶς οὖν τἀναντία ὑμεῖς λέγετε; ἀλλ᾽ ὄντως κατὰ τὸ εἰρημένον τῇ Σοφίᾳ·. Προφασίζεται ἀνὴρ θέλων χωρίζεσθαι φίλου.» Ἐπεὶ ὅτι οὐδὲν ἰσχυρὸν ἢ λόγουἄξιον ἢ ἀκριβὲς ἔχει ὑμῖν ἡ ἀφορμὴ τῆς πρὸς ἡμᾶς διενέξεως αὕτη, ἑτοίμως καὶ πολυτρόπως σὺν Θεῷ παραστήσομεν. Πρῶτα μὲν γὰρ εἰ τὴν ἐν δυάδι φύ σεων ἀδιαιρέτῳ ὁμολογίαν ἐπὶ τοῦ Κυρίου σέβοντες. περὶ τὴν ἑτέραν διαφωνούμεν ὑμῖν ἐξαγγελίαν τοῦ δόγματος, ήγουν τὴν λέγουσαν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σε σαρκωμένην, καὶ μὴ μᾶλλον ὑμῶν καὶ τή δε ἀσμενιζόμεθα, ὄντως ἂν καλῶς διαστέλλεσθε παρ' ἡμῶν· εἰ δὲ καὶ ταύτην ὡς τὴν αὐτὴν δὲ πάντη οὖσαν τῇ ἑτέρα συναποδεχόμεθα, πῶς ἀφέντες τὸ ἀνακρίνειν αὐτὸ τοῦτο, εἰ ἀληθῶς ταυτόν ἐστι τῇ δυνάμει τὸ λέγειν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ σεσαρκωμένην, καὶ δυάδα φύσεων Χριστοῦ καθ᾽ ὑπόστασιν μίαν ἡνωμένην, τῷ μὴ ἐπὶ τῶν αὐτῶν λέξεων τοῖς Πατράσι κειμένην τήνδε τὴν ἔννοιαν, παραιτεῖσθαί φατε τὴν τοιαύτην ὁμολογίαν; εἴπερ γὰρ μὴ ἔστι καὶ ἐκ παραλλήλου τι τὸ αὐτὸ λέγειν ἐν τῷ, Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην, λεγέτωσαν ἡμῖν τί τὸ ἀκούειν παρὰ τὸ ἐνωτίζεσθαι, καὶ ποῖν τὰ ἔθνη, ποῖα δὲ οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην; Εἰ δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ ὄντος σημαινομένου, τῷ μὴ αὐτολεξεὶ διὰ τῶν Πατέ ρων εἰρῆσθαι τὴν διὰ τῆς δυάδος ὁμολογίαν παραιτοῦνται, εἴπερ ὄντως σκώλον ἀξιόλογον, καὶ σκαν δάλου αἴτιόν ἐστι τὸ λέγειν εὐσεβῆ ἔννοιαν, χωρίς τῆς ἐπὶ λέξεως αὐτῆς τινων προεγνωσμένων Πατέ ρων εὐσεβῶν συμφωνίας, πρῶτον μὲν οὐδεὶς Περσῶν * Ῥωμαίων ἢ Φράγγων ἢ Ἰνδῶν οὔτε προφήτην οὐδὲ τὸν Κύριον αὐτὸν ἀποδέξεται τὰ εὐσεβῆ δόγματα διαλεγόμενον, ἐπεὶ οὐ γνωσταί αὐτοῖς προϋπάρχουσιν αἱ λέξεις αἱ παρ' αὐτῶν ἰδικῶς λεγόμεναι, ἐὰν μὴ δι' ἑτέρων αὐτοῖς ἑρμηνευθῶσι λέξεων ἀλλοίων τε φωνῶν καὶ ποικίλων περιφράσεων· ἄλλως δὲ οὐδὲ Εβραίοι πεισθήσονται, ὅτι ὄντως εἰκὼν τοῦ Θεοῦ καὶ χαρακτὴρ καὶ ἀπαύγασμα ὁ Λόγος αὐτοῦ ἐστιν, ἐπεὶ μὴ ἔστι τοῦτο αὐτολεξεί που ἐν τῇ Πα λαιᾷ· οὔτε Σαμαρείται περὶ κρίσεως τι καταδέξον και μελλούσης, ἐπεὶ οὐκ ἐλέχθη ῥητῶς τὰ περὶ αὐτῆς Μωϋτῇ πη· ἀλλ᾽ οὐδὲ ῎Αρειοι καὶ Εὐνόμιοι καὶ οἱ λοιποὶ τὴν τοῦ ὁμοουσίου ἢ συναϊδίου φωνὴν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀν έξονται, ἐπεὶ μήτε τῇ ἁγία Γραφῇ τη είρητα: αὐτο λεξει τάδε, μηδὲ τοῖς πρὸ αὐτῶν Χριστιανικούς συν γράμμασι. 'Αλλ' οὐδὲ αὐτὴν τὴν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν ᾿Αθανασίου φωνὴν ἐπὶ τοῦ Κυρίου λέγουσαν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην καταδεξόμεθα· οὐ
col. 1807–1808page 20 of 165
PG 86:1807τῆς ἐννοίας αὐτῆς ἦν ἡ δύναμις πάλαι ὡμολογημένη γὰρ ἐστι καὶ τοῖς πρὸ αὐτοῦ τυχὸν εἰρημένη, εἰ καὶ Ο λόγος γὰρ σὰρξ ἐγένετο, ἠκούσαμεν ἐκ τοῦ Θεολόγου· τὸ μέντοι μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην εἶναι, οὐκ ἠκούσαμεν σὺν αὐτῷ, ἀλλ' ἐνοήσαμεν ἐξ αὐτοῦ τοῦδε τοῦ, «Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, ἁπλῶς δὲ εἰ μὴ ταῖς ἐννοίαις ταῖς εὐσεβέσιν μᾶλλον πειθόμεθα όπωσοῦν ἐξαγγελλομέναις, ἀλλὰ ταῖς λέ ξεσιν ἑπόμεθα, πᾶσα διδασκαλία πρώτως λεγομένη, κἂν ὀρθῶς πάντη ἔχοι, καινοφωνεῖν κριθήσεται, καὶ σκανδαλίσει τοὺς ἀκροατάς· διὰ καινοτέρας γὰρ συνθέσεως λέξεων πάντως είρηται τὰ πρόσφατα δι δάγματα, ὅπου γε πολλάκις καὶ αὐτὰς τῆς ἁγίας Γραφῆς τὰς ῥητῶς ἐγκειμένας χρήσεις, διὰ περι νείας γινώσκομεν ἀληθεῖς εἶναι· καὶ κατὰ ἀλληγορίας ἔσθ' ὅτε, ἐπεί τοί γε ώς ψευδείς θεωρούμεν· τὸ γὰρ, Εἰσάξω ὑμᾶς εἰς γῆν ρέουσαν γάλα καὶ μέλι, περὶ τῆς ἀπὸ Ἰορδάνου μέχρις Ευφράτου χώρας εἰρημένον, ψευδὲς ἂν εἴη, εἰ μὴ διὰ περινοίας γνώ μεν ὅτι πολύφυτος καὶ βοτανώδης ἡ γῆ· οὗ δὲ πολλαὶ βοσκαί, πολλὰ κτήνη καὶ θρέμματα καὶ ποίμναι οὗ δὲ ζῶα τάδε, καὶ γάλακτος ἀφθονία· ὁμοίως τε ὅπου πολλαὶ βοτάναι, πλεῖσταί εἰσιν αἱ ἀνθολόγοι μέλιτται· οὗ δὲ πλείους αὗται, καὶ τὸ ἐκ τῶνδε μέλι πολύ· καὶ ὅτε οὖν λέγει·. Ἐὰν ὁ ὀφθαλμός σου σκανδαλίζῃ σε, έκβαλε αὐτὸν ἀπὸ σοῦ, ν τῷ ῥητῷ ἡ τῇ διανοίᾳ προσεκτέον πρώτως, εἴπερ τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεί, ὦ οὗτοι, ἀποκρίνασθέ ἡμῖν. η Ἀλλ᾽ ἴσως πρὸς τάδε εἴποιτε· Τί οὖν ὅλως τὴν εὐσεβῆ σημασίαν ἐχούσης τῆς πρώτης φωνής, δευ τέραν ὑμεῖς καινουργεῖτε, εἰ μή τι σκαιωρεῖτε κατά τῆς ἐννοίας; ἐξὸν γὰρ εἰπεῖν καὶ πρὸς ὑμᾶς εὐκαίρως ὅτι ὧν ἡ χρῆσις ἡ αὐτή, τούτων ή πολυτέλεια περιττή· ἀλλὰ σκεπτέον ὡς τὰ αὐτὰ καὶ τοῖς τὴν ἑτέραν φωνὴν ἀρχῆθεν προβαλλομένοις, καὶ πᾶσαν τοιάνδε εὐσεβῆ ὁμολογίαν ἀπορηθήσεται. Τί γὰρ ἂν εἰ ταυτόν ἐστι τῷ· Ο «Λόγος σὰρξ ἐγένετο, τὸ λέγειν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην, αὕτη ἡμῖν ἐπεισυνέχθη; τί δὲ εἰ ταυτόν ἐστι τῷ· «Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, ο προσεφράσθη καὶ τὸ ὁμοούσιον τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν; εἰ δὲ οὕτως διά τινας δύο φύσεις λέγοντας Χριστοῦ, ἰδίως ἔχουσαν ἑκατέραν οὐ μόνον κατὰ λόγον φυσικὸν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τῆς ὑποστάσεως, ήγουν τόν τε Λόγον καὶ τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου, καὶ οὐκ αὐτὸν τὸν Λόγον σεσαρκῶσθαι δογματίζοντας ἐν μιᾷ τῇ καθ' ὑπόστασιν ἐνώσει, ἀναγκαίως εδέησε λέγειν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην, ἵνα καὶ ση μαίνηται τὸ διττὸν τῶν φύσεων διὰ τοῦ ὡς πρός τι λέγεσθαι την σεσαρκωμένην φύσιν· πρὸς γὰρ τὴν σαρκώσασαν εἴρηται· καὶ δῆλόν ἐστιν, ὡς οὐκ ἐν μονάδι τὰ πρός τί ἐστι, χώρα τε τοῖς δυσσεβοῦσι μὴ δοθῇ διὰ τοῦ λήμματος τῆς τῶν δύο φύσεων φωνή διχάζειν αὐτῶν τὴν μίαν ὑπόστασιν, ἐν τοῖς ἀπερισκέπτοις όμωνυμούσης τῆς φύσεως· καὶ πολλάκις ἀντὶ οὐσίας καὶ ἀντὶ προσωπικῆς δὲ ὑποστάσεως
col. 1809–1810page 21 of 165
PG 86:1809λεγομένης, δέον ἄρα καὶ διὰ τὸ καινοτέρως πάλιν καὶ ἀντιθέτως ἀσεβήσαντάς τινας μίαν φύσιν κατὰ τροπὴν ἢ σύγχυσιν γενομένην τοῦ Λόγου τὴν ἐναν θρώπησιν δογματίζειν, καινουργῆσαι καὶ ἡμᾶς τοιάνδε φωνὴν, ἥτις τόν τε πρὸς τοὺς εἰρημένους αἱρετικοὺς ἐναντίως ἔχοντα σκοπὸν, ὥσπερ οὖν καὶ ἡ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένη φυλάττει, καὶ ἀπὸ τῶν ὕστερον ἀναφυέντων κακοδόξων διαστέλλεται, ὅπερ οὐκ εἶχεν ἡ πρώτη σαφῶς, καὶ δύο φύ σεις τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ ἡνωμένας κατὰ τὴν μίαν αὐτ τοῦ ὑπόστασιν διασαφεῖν· ὃ γὰρ ἡ πρώτη φωνὴ διὰ τοῦ εἰσάγειν σεσαρκωμένον τι καὶ σαρκοῦν ἔλεγε, τοῦτο αὕτη μόνον διὰ τῆς δυάδος λέγει· δ δὲ ἐν εἶναι ἐκείνη διὰ τῆς μονάδος παριστῶν βούλεται, τοῦτο αὕτη διὰ τῆς ἑνὸς Χριστοῦ καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσεως ὁμολογεῖ· ἐκείνη μὲν γὰρ παρεσιώπησε 5 τὴν ἕνωσιν καὶ τὴν ὁλότητα τῶν ἡνωμένων, ήγουν Χριστόν, ἀρκεσθείσα τῇ τῆς μονάδος καὶ συμπλοκής εννοίᾳ, ὡς ἐχούσῃ δείξιν τοῦ τε διπλοῦ τῶν συμπλακέντων καὶ ἐνιαίου τοῦ συμπλέγματος, ἅτε δὲ εἶναι μὲν δύο τὰ συγκείμενά φησι· οὔτε δὲ ἰδίως ὀνομάζειν τὰ μέρη τῆσδε τῆς ὁλότητος σύνοιδεν ἐν τῷ τῆς ἑνώσεως λόγῳ, οὔτε σιγῆν τὴν μίαν ὑπόστασιν πεί Πεται, οὔτε παρατρέχειν τὴν ἕνωσιν συγχωρεί, οὔτε μὴ γνωρίζειν ἅπασι βούλεται, τίνος προσώπου για νώσκειν οὖσαν τῆσδε τῆς φυσικῆς δυάδος τὴν ἕνωσιν, καὶ τὴν ὑποστατικὴν μονάδα, ἓν κατ' ἀμφοῖν θεῖσα τὸ ὄνομα. Αρα οὖν ἐπεὶ καὶ "Αρειος μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγου σεσαρκωμένην φησί,· βουλόμενος δεῖξαι ὡς οὐ πάντη τῆς τοῦ Πατρὸς φυσικῆς ἀτρεψας ἐστὶ καὶ ὁ Υἱός· και Απολινάριος τὴν αὐτὴν λέγει ἀπαραλλάκτως φωνὴν, ἀντὶ νοῦ ψυχικοῦ βουλόμενος εἶναι ἐν τῷ Κυριακῷ ἀνθρώπῳ τὸν λόγον, ήγουν τῇ ψυχωθείσῃ σαρκὶ αὐτοῦ, ἀλόγου φύσεώς τινος ἑτεροφυοῦς ἡμῖν παριστάνων εἶναι τὴν ἐκ τῆς οἰκονομίας Εὐεργεσίαν. Εὐτυχὴς δὲ τὸ αὐτὸ ἀπαρατρώτῳ φωνῇ, ἀλλ' οὐχὶ ἐννοίᾳ φησί· ὡς γὰρ τοῦ Λόγου αὐτοῦ εἰς σάρκα μετουσιωθέντος, καὶ οὐδὲν ἔχοντος ἡμῖν ὁμοού στον τοῦ Κυρίου λέγει τὸ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην, καθὼς Γρηγόριος ὁ Θεολόγος ἐν τῷ πρὸς Κληδόνιόν φησι περὶ τούτων αὐτῶν· ὅτι τὰς μὲν εὐσεβεῖς λέξεις ὁμολογοῦσι περὶ ἃς τὸν νοῦν κακουργοῦσι· καὶ μετὰ βραχέα πάλιν, ἐπειδὴ αἱ αὐταὶ λέξεις καλῶς μὲν ἐξηγηθεῖσαι τὸ εὐσεβὲς ἔχουσι, κακῶς δὲ νοούμεναι, τὸ δυσσεβὲς ἔχουσιν. Οἱ ἀπὸ Νεστορίου δὲ καὶ ὧν ἄπο Νεστόριος, δύο φύσεις Χριστοῦ ἡνωμένας αδιαιρέτως λέγουσι, καθ᾿ Ο μαρτυρεῖ ἐν τῇ πρὸς Σούκενσον δευτέρᾳ ἐπιστολῇ Κύριλλος ὁ διδάσκαλος· λέγουσι δὲ τὸ ἀδιαίρετον και τὴν ἔνωσιν καὶ οὗτοι ὑπούλως· οὐ καθ᾽ ὑπόστασιν γάρ, οὐ κατὰ τὴν τῶν φύσεων αὐτῶν συμπλοκήν, ἀλλὰ τῇ Ισοτιμία, τῇ ταυτοβουλίᾳ, τῇ αὐθεντία, ἡνῶσθαι ἀδιαιρέτως μὲν, σχετικῶς δὲ ὁμολογοῦντες τὸν λόγον τῇ σαρκί· εἰ καὶ τὰς φύσεις αὐτὰς εἶναι τῶν προσώπων τὰς ἡνωμένας κατὰ γνώμην φασίν. ᾿Αναγκαῖον δέδεικται εἶναι, ὡς οἶμαι, μὴ ταῖς φω ναῖς ἁπλῶς προσέχειν, ἀλλὰ τοῖς νοήματι· καὶ εἴ τις μὲν καινοτέρα φωνή ἐστι, τῇ ἀνέκαθεν δὲ καὶ ἐς το η Επι ἀπαρατρώτῳ
col. 1811–1812page 22 of 165
PG 86:1811τῆς ὁμολογουμένῃ ὀρθοδοξία συμφωνεί κατὰ τὸ ση μαινόμενον, ταύτην ποινιᾶσθαι καὶ ὡς οἰκείαν ἀσμενίζεσθαι· εἴ τις δὲ τετριμμένη τε τῇ ἁγίᾳ Γρα φῇ πάσῃ καὶ τοῖς Πατράσιν όλοις ἔστι φωνή, κατά τινα δὲ δυσσεβῆ καινοτομίαν νοήματος ὑπό τινος προφέρεται εἰς διαφορὰν ὀρθῆς ἐννοίας, ταύτην ἀποδοκιμάζειν καὶ βδελύττεσθαι ὡς καλούς τραπεζίτας δέον ἡμᾶς, μὴ τῷ ἐπιπολαίῳ χαρακτῆρι τῶν νομισμάτων καὶ τοῖς χαράγμασι προσέχοντας μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ἀργύριον ἐντέχνως παρανοοῦντας καὶ κατεξετάζοντας εἰ ὄντως δόκιμόν ἐστι· τὰ γὰρ λόγια Κυρίου, ἀργύριον πεπυρωμένον δοκίμιον είρη ται· ὅσοι γάρ τι κατὰ πρώτην ἀκοὴν τῶν λέξεων κρίνουσι τὴν δύναμιν, ἐπεὶ καὶ τὰ γράμματα λέξεων εἰσιν ἀπογραφαί, μανθανέτωσαν ὅτι οὕτως πολλάκις τὸ γράμμα ἀποκτέννει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεί, είτουν νοῦς. Τι δὴ ἄρα μοι δεήσει λόγων μακρῶν περὶ τοῦδε; πᾶσι γὰρ γνωστὸν ὡς Μανιχαίοι Χριστιανοὶ καὶ Σα μαρεῖται καὶ Ἑβραῖοι καὶ 'Αρειανοὶ καὶ Σαβελλιανοὶ καὶ Οὐαλεντινιανοὶ καὶ Μαρκιωνισταὶ καὶ Νεστοριανοί καὶ 'Απολιναρισταὶ καὶ πᾶσα ἁπλῶς ὁμολογουμένη κακοδοξία, ἔκ τε τῆς ἁγίας Γραφῆς Παλαιᾶς τε καὶ Νέας, καὶ τῶν προλαβόντων Πατέρων τινὰς χρήσεις παρασπῶσι πρὸς μαρτυρίαν τοῦ οἰκείου φρονήματος, ὡς τὰ αὐτὰ βουλομένας αὐτοῖς· ἄρα οὖν οὐχὶ τὴν ἔν νοιαν εἰ ὀρθῶς αὐτοῖς ἔχοι κρίνοιμεν, καὶ οὐ τὰς φω νὰς ἁπλῶς; ᾿Αλλὰ παράγοντος Σαβελλίου το «Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν,» καὶ ἀναιροῦντος τὴν τρια δικὴν ὑπόστασιν· καὶ Εὐνομίου προβαλλομένου το . Ὁ ἀποστείλας με, Πατήρ, μείζων μου ἐστι, ο καὶ ἀνατρέποντος τὴν μονάδα καὶ τὴν ἰσοφυΐαν τῆς θεότ τητος, ούτωσὶ ἀνοήτως συμπεριφερόμεθα μὲν τοῖς ἀσεβέσι, μᾶλλον δὲ καὶ ἀντιπεριφερόμεθα παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας πρὸς τὴν μωρίαν τῆς πλάνης κλυδωνιζόμενοι, οὕτω τε ἑαυτῇ ἀσύμφωνον ὅσον ἀπὸ τῶν φωνῶν τὴν ἁγίαν Γραφὴν λογισόμεθα, καὶ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου εἶναί τε καὶ οὐκ εἶναι καταδεξόμεθα; οὐχ οὕτως οἱ εὐσεβεῖς ἀλλ᾽ ὄντως δοκιμάζοντες τὰ διαφέροντα οἱ διὰ τῶν γεγυμνασμένων αισθητηρίων τὰς συγκρίσεις τῶν καλῶν τε καὶ κακῶν ποιούμενοι, πάντα δοκιμάζοντες, τὸ καλὸν κατέχοιμεν. Οὐκοῦν φιλαλήθως πάντας τοὺς κατά τινα σκοπόν τῶν αἱρετικῶν λέγοντας τὸ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λύ του σεσαρκωμένην ἀποσκορακιστέον· ἀλλὰ καὶ ὅσοι κατά τινα έννοιαν δυσσεβή φασι δυάδα φύσεων τῶν Χριστοῦ ἡνωμένων ἀδιαιρέτως, καταπτυστέον· ἀπο δεκτέον δὲ πάλιν πάντας τούς τε μίαν φύσιν λέγοντας τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην, ὡς ἑτέρα φύσει, ἤγουν τῇ τῆς σαρκὸς ἡνωμένην τὴν φύσιν τοῦ Λόγου καθ' ὑπόστασιν, καὶ πάντας δὲ τοὺς ὁμολογοῦντας δυάδα φύσεων Χριστοῦ ἡνωμένων ἀδιαιρέτως οὐ κατά τε τῶν περὶ τὴν οὐσίαν θεωρουμένων, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὑπίστασιν αὐτὴν τῶν φύσεων, τουτέστιν εἰς ἑνὸς προσώπου δεῖξιν τοῦ ἀμφοῖν, ὡς τὴν αὐτὴν οὖσαν έκα τέραν ὁμολογίαν ποτνιωμένους.
col. 1813–1814page 23 of 165
PG 86:1813Οτι γὰρ καὶ Κύριλλος ὁ Πατήρ τὴν αὐτὴν οἶδεν ἔννοιαν εἶναι τῆς μιᾶς φύσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένης, κατὰ τὴν αὐτοῦ ἔννοιαν λεγομένης καὶ τῶν ὀρθῶς νοούντων δύο φύσεις Χριστοῦ καθ' ὑπό στασιν μίαν ἡνωμένας, κατὰ τὴν Λέοντός τε τοῦ σου φωτάτου καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν τῇ συνέδε Χαλκηδόνος ὁμολογίαν, ἀκουστέον αὐτοῦ ἐν τῇ πρὸς Εὐλόγιον πρεσβύτερον ἐπιστολῇ τάδε λέγοντος «Κἀκεῖνο δὲ μὴ ἀγνοείτωσαν· ὅπου γὰρ ἔνωσις όνο μάζεται, οὐχ ἑνὸς πράγματος σημαίνεται σύνοδος, ἀλλ᾽ ἢ δύο ἢ καὶ πλειόνων καὶ διαφόρων ἀλλήλοις κατὰ τὴν φύσιν. Εἰ τοίνυν λέγομεν τὴν ἔνωσιν, ἐμολογοῦμεν ὅτι σαρκὸς ἐψυχωμένης νοερῶς καὶ λό γου· καὶ οἱ δύο δὲ λέγοντες. φύσεις, οὕτως ναοῦσι πλὴν τῆς ἑνώσεως ὁμολογουμένης, οὐκέτι διίστανται ἀλλήλων τὰ ἐνωθέντα, ἀλλ' εἷς λοιπὸν Υἱός, μία φύ σις αὐτοῦ ὡς σαρκωθέντος τοῦ Λόγου· ταῦτα ὡμολό... γησαν οἱ τῆς ᾿Ανατολῆς. Ετι μὴν καὶ ἐν τῇ δευτέρα πρὸς Σούκενσον ἐπ στολῇ οὕτως φησί, ἀποσκευαζόμενος τοὺς κατ' ἔν νοιαν μειώσεως ή φύρσεως τῶν συνελθόντων διαβάλλοντας αὐτὸν λέγειν τὴν μίαν φύσιν. «Εἰ μὲν γὰρ εἰπόντες φύσιν τοῦ Λόγου σεσιγήκαμεν, οὐκ ἐπενέγκαντες τὸ σεσαρκωμένην, ἀλλ᾽ οἷον ἔξωθεν τιθέντες τὴν οἰκονομίαν, ἦν αὐτοῖς τάχα που καὶ οὐκ ἀπίθανος ὁ λόγος, προσποιουμένοις ἐρωτᾷν ποῦ τὸ τέλειον ἐν ἀνθρωπότητι; πῶς ὑφέστηκεν ἡ καθ᾿ ἡμᾶς οὐσία; ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐν ἀνθρωπότητι τελειότης, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς οὐσίας ἡ δήλωσις εἰσκεκόμισται διὰ τοῦ λέγειν σεσαρκωμένην, παυσάσθωσαν, καὶ τὰ ἑξῆς. Τί οὖν πρὸς τῇ μια φύσει τοῦ Λόγου καὶ ἀνθρωπίνην τελείαν οὐσίαν εἰσκομίζων διὰ τοῦ σεσαρκωμένην, οὐ δύο εἶναι λογίσεται τὰς φύσεις, ἀκούων μίαν φύ σιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην; Φησὶ γὰρ καὶ μετὰ βραχέα· «Τί γάρ ἐστιν ἀνθρωπότητος φύσις, πλὴν ὅτι σὰρξ ἐψυχωμένη νοερῶς;» Τοῦ Πατρὸς οὖν σαφῶς ἡμῖν μαρτυροῦντος τὴν πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν ἀλήθειαν συμφωνίαν, τῶν νοη μάτων ἄρα μὴ εὐσεβῶς ἔχειν δηλουμένων ταῖς φω ναῖς ἡμεῖς οὐ προσκείμεθα· οὐδ᾽ αὖ πάλιν εὐσεβῶς ἐχόντων τὰς φωνὰς ἀποστρεφόμεθα· οὔτε γὰρ ἔνω σις ἢ μονὰς ἁπλῶς ὁπωσοῦν συμφραζομένη τισὶ τὰς φύσει; αὐτῶν ἀναιρεῖ, εἰ μὴ εἰς φύσεως αὐτῆς μονάδα ήκειν νοοῦντα ἴδια τῆς κατὰ σύγχυσιν ενώ σεως· ἑτέρα γὰρ ἔνωσις τοῦτο οὐ ποιεῖ· οὐδὲ ἡ δυὰς πάντως κατηγορηθεῖσά τινος, καὶ εἰς πρόσωπα διαι ρεῖ τοῦτο, εἰ μὴ εἰς προσωπικήν δίπλασιν εἴη λη φθεῖσα· τίς γὰρ ἂν εἴποι διότι ἕνωσίς τις λέγεται καὶ μονὰς ἡ τοῦ ὅλου Ρωμαϊκού τυχόν στρατοῦ, καὶ ἐν ἐπὶ πάντων τῶν ἐν ταύτῃ περιλαμβανομένων κεῖται ἔνομα τῶν ἀνθρώπων καὶ ἡμιόνων καὶ καμήλων τῶν ἐν αὐτῷ, διὰ τόδε καὶ μία φύσις ἐστὶν ὁ πᾶς στρα τό;; ἀλλ' αὕτη, φησίν, οὐκ ἔστι καθ᾽ ὑπόστασιν φύ σεων Ένωσις. Σκεπτέον οὖν, ὃ ἔφην, ὡς οὐκ ἔστιν ἕνωσιν ἁπλῶς ποιεῖν μίαν φύσιν· ἀλλ' οὐδὲ εἰ καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνω σις εἴη μόνον λεγομένη, μονάδα ποιήσει φύσεως, ἀλλ' ἡ μόνης ὑποστάσεως· οὔτε γὰρ βύελος ἢ σπό γος ὕδατι ἐμβαφεὶς καὶ ἀνιμησάμενος ὅλῳ ἑαυτῷ ὅλων
col. 1815–1816page 24 of 165
PG 86:1815τόδε, εἰς φύσιν ήκει μίαν σὺν τῷ ὕδατι, ἀλλ᾽ εἰς κλαύρας χίας (μαλθακτού) ὑπόστασιν μίαν· ὥσπερ οὖν καὶ σίδηρος καὶ πῦρ εἰς μύδρου ὑπόστασιν· καὶ λίθοι γὰρ καὶ ξύλα εἰς οἴκου μὲν ὑπόστασιν ἑτέραν ἧκαν, φύσεις δὲ τὰς αὐτ τὰς, ἀλλ᾽ ἡνωμένας ἀλλήλαις, τὰς συνελθούσας εἰς τὴν τοῦδε σύστασιν, καὶ τὴν ὑφ᾽ ἓν στάσιν, εἴτουν ὑπόστασιν τοῦ οἴκου ἔχουσιν· εἰ μέντοι καὶ εἰς φύσ σιν μίαν, ὥσπερ οὖν καὶ ὑπόστασιν, γένοιτο ενωσις, οἷον γίνεται ἐπὶ τῆς κλαύρας χίας, καὶ τοῦ μαλθα κτοῦ κηροῦ εἰς μαστιχήματος σύστασιν ἐνουμένων ὄντως, καὶ φύσιν μίαν ἀνάγκη λέγειν ἐπὶ τῇ ἑνώ σει. Σκεπτέον δὲ ὡς οὔτε ἡ μαστίχη οὔτε ὁ κηρὸς ἐν ταῖς οἰκείαις φυσικαῖς ἰδιότησι τότε καὶ συστάσεσι καὶ χροιαῖς καὶ λοιπαῖς ποιότησι πάντη μένουσι λοιπόν κατὰ τήνδε τὴν ἔνωσιν, οὔτε ἔστι θατέρῳ τῶν ἰδίων μερῶν ὁμοιότης ἐν τῷ μαστιχήματι σωζομένη πρὸς τὰ ὁμοειδῆ· οὔτε γὰρ χίας, οὐδὲ κηροῦ τι ὅμοιον πάντη ἔχει τὸ σύνθετον μαστίχημα· οὐδὲ ὁ ἥλεκτρος πάντη χρυσοῦ εἶδος καὶ ἀργύρου σώζει. Καὶ εἰ οὕτως λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ εὔλογον τὴν ἔνω σιν, ὑμῖν εγκαταλειπτέον κρίναι, ώς μήτε όντως Θεὸν μήτε ἄνθρωπον εἶναι εἰ δὲ αὐτὸν μὲν οὗ φατε τόδε, τινὰ δὲ τῶν ἐκκρίτων Πατέρων ταύτην τὴν εἰς φύσιν ἔνωσιν δείξοιτε λέγοντα, παυσόμεθα τῆς πρὸς ὑμᾶς ἀμφισβητήσεως· εἰ δὲ τόδε τὸ τῆς εἰς φύσιν ἑνώσεως δόγμα διαξαινόμενον κατὰ τὴν ἔνω νοιαν, οἷόν τέ ἐστι, μήτε ὑμῖν δεκτέον, μήτε τινὶ τῶν θεοφόρων λεκτόν, πῶς ὅσιον οὕτως διὰ τὴν ἔνω σιν ἁπλῶς ἢ καὶ τὴν ὑπόστασιν, τὴν μίαν φύσιν ὑμᾶς προφασίζεσθαι; μὴ ὁῤῥωδοῦντας εὐσεβῶς ὥσπερ τὴν διαίρεσιν τῶν συνελθόντων, οὕτως καὶ τὴν τροπὴν αὐτῶν καὶ σύγχυσιν, διὰ τῆς ἀπερισκέπτου φωνῆς ὑπογράφειν; Καὶ γὰρ κἀκεῖνο μὴ ἀγνοείτω ὑμᾶς, ὡς τοῖς περὶ φυσικά γεγυμνασμένοις ὤφθη πολλάκις καὶ διακεκριμένων τῶν ὑποστάσεων γενομένη τισὶ φυσική ἔνωσις· τῷ γὰρ ὄξει υποκειμένῳ ἐξ ὀλίγου διαστήματος ὑποκείμενος χαλκός, αὐτὸς μὲν ὀξύνεται τε τὴν γεῦσιν ἰούμενος, καὶ ὀπτίζεται πως τὴν σύστασιν ἐκδιαινόμενος καὶ ἀναχεόμενος· τὸ δὲ ὄξος συ στρέφεται τε εἰς παχύτητα γλοιούμενον τὴν σύστασιν, πικραίνεται τε τὴν γεῦσιν, καὶ ἐρυθαίνει πως τὸ χρῶμα· καὶ ἁπλῶς ἀντικίρνανται τὰς φυσικάς ποιότητας, καὶ διεστῶτά τε καὶ διωρισμένα τὰς ὑπο στάσεις· οὐκ ἄρα οὖν ἡ εἰς φύσιν ἕνωσις τοῦ ἀδιαιρέτου, τῶν ἑνωθέντων πίστωσις, ἀλλὰ μόνον τῆς κατ' ουσίαν ἀλλοιώσεως αὐτῶν εἰς δείξιν λαμβάνε τα: καὶ νοεῖται σαφῶς· τοῦτο γὰρ ιδίως ἔπεται τίδε. 'Αλλ' οὕτως μὲν τάδε, ἵνα ἐκ περιουσίας ὑμᾶς δείξωμεν, ὡς οὐδὲ τήνδε τὴν ἄλογον ἀφορμὴν τῆς ταυτολεξίας έχετε εἰς τὴν διένεξιν τὴν πρὸς ἡμᾶς, μόνον δὲ διά τινα προσπάθειαν καὶ ἀλόγιστον συν ήθειαν καὶ ἀβασάνιστον πρόληψιν περὶ τοῦ ἀρχῆθεν τῆς ἀληθοῦς εὐσεβείας ἀποδεδρακότα, καὶ αἱρεσιαρ γήσαντες ὑμεῖς ἀφης έξεσθε ἡμῖν, ἢ τὴν βίβλον, ή
col. 1817–1818page 25 of 165
PG 86:1817τοὺς γραφέας χορηγοῦντες ὑμεῖς μὴ ἀποκάμητε· καὶ οὐκ ἐκλείψωμεν ὑμῖν διὰ βίου παντὸς Πατρικές χρήσ σεις κατεπάδοντες, ἵνα τοῦ πρὸς ἡμᾶς ἀγριαίνεσθαι ὑποθωπεύσαντες καταπαύσωμεν. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο ὑμῖν φορτικόν, ὅσον ἐκ προχείρου ἀρχεῖν καὶ εἰς σύμμετρον ἔλεγχον ἀποχρώντως ἔχει, τέως παραθήσομεν ὑμῖν, οὐ μόνον τῶν ἐκκρίτων ἡμῶν Πατέρων μαρτυρίαις δυσωποῦντες εἰδέναι φύ σεις ἐπὶ τοῦ Κυρίου σωζομένας μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὑμετέρων καθηγεμόνων ὁμολογίας περὶ τούτου προάγοντες· εἰ δὲ, ὡς ἔθος ὑμῖν πολλάκις, γελωτοποιεῖτε καὶ πρὸς ταῦτα ἐφευρίσκοντες λέγειν, ὡς ἀληθῶς φύσεις μὲν εἰρηνται, ἀλλ᾽ οὐ δύο μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου, ὑμῖν ἐγκαταλείψ μεν τὸ λοιπὸν διδάσκειν ἡμᾶς ὅσας δέον τάσδε νοεῖν, εἴπερ ἄρὰ τὴν φύσιν ταυτὸν ἴστε εἶναι καὶ τὰς φύ σεις, κατά γε τὸ ποσόν νοούμενα· οὐδὲ γὰρ τοιῆσδε ἀμαθίας κατάγνωσιν φέρετε, μὴ διακρίνοντες τὸ ἄνικὸν ἀπὸ τοῦ πληθυντικοῦ, ἐξ ἀνάγκης ή πλείους ή δύο τόγε ἐλάχιστον δώσετε είναι τάσδε τῷ ποσῷ τὰς ἐνούσας Χριστῷ, καὶ οὖσας Χριστὸν, καὶ ἐν αἷς ἐστι Χριστός· ἐκ δύο γὰρ καὶ μόνον ἀτρέπτων καὶ ἀμειώ των καὶ ἡ ἔνωσις Χριστοῦ ὡμολόγητο καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν· πλὴν καὶ δύο ῥητῶς λέγοντας δείξωμεν οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀντιλεγομένην ἡμῖν μίαν φύσιν, ἣν φασιν οἶδε, προδήλως ἀπυδοκι μάζοντας, ἵνα μηδὲν ἡμῖν εἰς παντελοῦς ἀνατροπής χρείαν ὑπολείπηται πρὸς αὐτούς· πρῶτον μὲν οὖν τοὺς οἱονεὶ ὑπογραφικούς ορισμούς Χριστοῦ ὑπὸ τῶν Πατέρων εἰρημένους ἀκουστέον· φασι γὰρ οὔ τως ΤΙ ΕΣΤΙ ΧΡΙΣΤΟΣ Ο ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΟΣ ΗΜΙΝ. ᾿Αθανασίου. Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, εἷς ἂν καθ᾽ ὕπαρ ξιν, ἀνελλιπῆ τὰ ἑκάτερα.» Τί δέ ἐστι τάδε τὰ ἑκά τερα, καὶ τί Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, εἴπατε εἰ φύσεις ή εὐχί; Βασιλείου. Θεότης ἐμψύχῳ σαρκὶ κεχρημένη. Γρηγορίου. Καινή μίξις, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ἓν ἐξ ἀμφοῖν, καὶ δι' ἑνὸς ἀμφότερα. Τοῦ αὐτοῦ. Κράσις Θεοῦ καὶ σαρκός, διὰ μέσης ψυχῆς νοερᾶς, μεσιτευούσης θεότητι καὶ σαρκὸς παχύτητι. Ὁ Υἱὸς Θεοῦ ὢν, καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου γενόμενος, ἄμφω εἷς Υἱὸς καὶ Θεὸς, τοῦ κρείττονος ἐκνικήσαντος.» Έστιν ἄρα τὸ νικηθὲν καὶ τὸ νικῆσαν. ι Ανθρωπότης χρισθεῖσα θεότητι, καὶ γενομένη ὅπερ τὸ χρίσαν, καὶ οἷον εἰπεῖν ὁμόθεος.» Κυρίλλου. Εἷς ὁ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ὁ αὐτὸς τοῦτο κἀκεῖνο ὑπάρχων τε καὶ νοούμενος. Ο τοῦ Θεοῦ Λόγος καὶ Υἱὸς ἐνανθρωπήσας καὶ σεσαρκωμένος. — Θεός ἐν προσλήψει σαρκὸς νοερώς ἐψυχωμένης, εὐδοκήσα; γενέσθαι καὶ ἄνθρωπος. - Μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, σεσαρκωμένη.
col. 1819–1820page 26 of 165
PG 86:1819Αρπ οὖν εἴ γε καὶ ἑαυτοῖς ἀλλήλοις συμφωνοῦσι τοῖς νοήμασιν οἱ ὁρίσαντες τάδε, πῶς οὐχὶ ἀμφότερα τὰ συνελθόντα ἐν Χριστῷ οἴδασι σώζεσθαι, καὶ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σε σαρκωμένην ὅτε λέγοιεν; ΕΙ δὲ τὸ ἀμφότερα, τὰ δύο πράγματα σημαίνει κυρίως, καὶ οὔτε τρία, οὔτε ἕν, τὰ δὲ πράγματα τάδε οὐ συμ βεβηκότα τινὰ, ἡ φαντασίαι ψιλαί, ἀλλ' οὐσίαι τίνεςεἰσὶ, τί ἄλλο συνάγεται διὰ τῶνδε τῶν φωνῶν νοεῖν, ἢ ὅτι δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ ἡνωμέναι εἰσὶ κατὰ μίαν τὴν ὑπόστασιν αὐτοῦ; 'Αλλ' ἐπιδράμωμεν καὶ ταῖς σαφῶς τῶν φύσεων Χριστοῦ μνημονευούσαις μαρτυρίαις Πατρικαῖς, καὶ μάλιστα ὧν μὴ όπωσο οὖν τολμῶσι ποιείσθαι παραγραφήν οἱ ἀντιλέγοντες. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Φύσεις μὲν γὰρ δύο, Θεό; καὶ ἄνθρωπος, ἐπεὶ καὶ ψυχὴ καὶ σῶμα· υἱοὶ δὲ οὐ δύο, οὐδὲ ἄνθρωποι. Γρηγορίου. Αμφω δὲ οὖν ἐν ταυτῷ, εἷς Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος, ὁ Ἐμμανουήλ.» ΠΟΙΑΝ ΦΑΣΙ ΤΗΝ ΕΠΙ ΧΡΙΣΤΟΥ ΕΝΏΣΙΝ ΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. «Εἴ τις ὡς ἐν προφήτῃ λέγει κατὰ χάριν ἐνηργηκέναι, ἀλλὰ μὴ κατ' οὐσίαν συνῆφθαί τε καὶ συνανα πεπλάσθαι, είη κενὸς τῆς κρείττονος ἐνεργείας.» Κυρίλλου, ἐκ τῆς ἑρμηνείας των ιδίων Κεφαλαίων. 4 Αναγκαίως ἡμεῖς τοῖς Νεστορίου μαχόμενοι λόγοις, τὴν καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν γενέσθαι φα μέν, ο Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον. Οὐκοῦν καὶ εἰ λέγοιτο ἀνθρωπότητος καὶ θεότητος φύσις ἐπὶ τοῦ Ἐμμανουήλ, ἀλλ' ἡ ἀνθρωπότης ἰδία γέγονε τοῦ Λόγου· καὶ ὁ εἷς Υἱὸς νοεῖται σύν αὐτῇ. 'Αρα οὖν φύσεις τὸ ιδιοποιησάμενον καὶ τὸ ἰδιοποιηθὲν εἰς τὴν τοῦ οἰκειωσαμένου ὑπόστασιν, Η ου; Τοῦ αὐτοῦ. Ημέτερον γὰρ τὸ λέγειν ἤτοι ονομάζειν δύο φύ σεις μέχρι τοῦ γινώσκειν τὴν διαφορὰν τοῦ Λόγου και τῆς σαρκός. ο Δήλον οὖν ὡς ὁ μὴ λέγων δύο φύσεις, Αρνήται τὴν διαφορὰν καὶ οὐ γινώσκει αὐτὴν ἐν Χριστῷ.» Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῶν Γλαφυρῶν. Δύο μὲν γάρ, φησί, ἐρνίθια κελεύει ληφθῆναι ζῶντα και καθαρά, ἵνα νοήσῃς διὰ πετεινῶν τὸν οὐ ράνιον ἄνθρωπον, ἄνθρωπόν τε ὁμοῦ καὶ Θεὸν, εἰς δύο φύσεις ὅσον ἧκεν εἰς τὸν ἑκάστῃ πρέποντα λόγον διαιρούμενον. Λόγος γὰρ ἦν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀνα λάμψας ἐν σαρκὶ τῆς γυναικός. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Θεός δὲ λέγοι το ἂν, οὐ τοῦ Λόγου, τοῦ ὁρωμένου δέ. Πῶς γὰρ ἂν εἴη τοῦ κυρίως θεοῦ Θεός; ὥσπερ καὶ Πατὴρ, οὐ τοῦ ὁρωμένου, τοῦ Λόγου δέ· ἡνίκα γὰρ α φύσεις διίστανται ταῖς ἐπινοίαις, συνδιαιρείται καὶ τὰ
col. 1821–1822page 27 of 165
PG 86:1821ὀνόματα.» Επισκεπτέον ὅτι οὐ τῇ ἐπινοίᾳ εἶναι τὰς φύσεις, ἀλλὰ διίστασθαι ταῖς ἐπινοίαις τὰς φύσεις φησίν. Τοῦ αὐτοῦ. Κιρναμένων ώσπερ τῶν φύσεων, οὕτω δὲ καὶ τῶν κλήσεων, καὶ περιχωρουσῶν εἰς ἀλλήλας τῷ λόγῳ τῆς συμφυΐας.» Βασιλείου, ἐκ τοῦ πρώτου πρὸς Εὐνόμιον. Οὐ δύο λέγομεν Θεὸν ἰδίᾳ καὶ ἄνθρωπον· εἷς γὰρ ἦν· ἀλλὰ κατ' ἐπίνοιαν τὴν ἑκάστου φύσιν λογιζόμενοι· οὐδὲ γὰρ ὁ Πέτρος δύο ενόησεν εἰπών, Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί. ν Ὁ αὐτὸς δὲ μέγας Βασίλειός φησι πρὸς Εὐνόμιον εἶναι τινὰ μὲν ἐπίνοιαν, τὴν ἀληθῆ νοητὴν θεωρίαν, καὶ εἶναι ἑτέ ριν τὴν κατὰ ἀνάπλασμα ψεύδους, οἷα τῶν μυθο ποιῶν καὶ ζωγράφων· εἰ μὲν οὖν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, τὴν ἀληθῆ· εἰ δὲ πρὸς τὸ ἰδίᾳ τὴν ἐπί νοιαν ἀκούομεν, τὴν ἀναπλαστικὴν λογιστέον. Μόνον γὰρ διὰ τὸ διαρθρῶσαι ἑαυτοῖς τὸ διάφορον τῶν ἡνω μένων, ταῖς φαντασίαις ιδία έκαστον ἀφορίζομεν, ἕως ἴδωμεν, τί μὲν ἰδίως τοῦδε, τί δὲ τοῦ ἑτέρου. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐκ τούτου δεῖ συνορᾷν, ὅπως ἐν τῷ ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ ἑκατέρας φύσεως ἀποδειχθῇ ἡ ἀλήθεια. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Απεστάλη μὲν, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος· διπλοῦς γὰρ ἦν.» Κυρίλλου ἐκ τοῦ πρὸς Θεοδόσιον τὸν βασιλέα. Τὰς γὰρ εὐαγγελικὰς περὶ τοῦ Κυρίου φωνὰς ἴσμεν τοὺς θεολόγους ἄνδρας τὰς μὲν κοινοποιοῦντας ὡς ἐφ' ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαιροῦντας ὡς ἐπὶ δύο φύσεων· καὶ τὰς μὲν θεοπρεπεῖς, κατὰ τὴν ἀν θρωπότητα αὐτοῦ διδόντας.» Τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ περὶ Υἱοῦ δευτέρου λόγου. Τὸ γὰρ συναμφότερον, ἐν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνέδῳ.» Κυρίλλου. Μετά μέντοι τὴν ἔνωσιν, οὐ διαιρούμεν τὰς φύσ σεις ἀπ' ἀλλήλων, οὐδὲ εἰς δύο υἱοὺς τέμνομεν τὸν ἕνα καὶ ἀμέριστον.» Δῆλον ἄρα, ὡς εἰ καὶ ἀδιαιρέτους, ἀλλ᾽ οὖν φύσεις οἶδε τὰς μετὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ οὐ φύσιν μίαν. Γρηγορίου Νύσσης κατὰ Εὐνομίου. Ούτε ζωοποιεῖ τὸν Λάζαρον ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, οὔτε δακρύει τὸν κείμενον ἡ ἀπαθὴς ἐξουσία.» Καλ πάλιν·. Τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, καθώς καὶ ὠνόμασεν ὁ θεῖος Απόστολος, οὐδὲν οὕτως ὡς τὸ τοῦ Υἱοῦ δείκνυσιν ὄνομα, ἑκατέρα φύσει τῇ θείᾳ καὶ ἀνθρωπίνῃ κατὰ τὸ ἴσον ἐφαρμοζόμενον.» Τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Απολιναριστῶν. Οὕτω κἀνταῦθα τῆς θείας ἐνιδρυσάσης τῷ σώ ματι φύσεως, ένα Υἱὸν, ἓν πρόσωπον, τὸ συναμφό
col. 1823–1824page 28 of 165
PG 86:1823τερον ἀποτέλεσε, γνωριζόμενον μέντοι ἀσυγχύτε καὶ ἀδιαιρέτῳ λόγῳ, οὐκ ἐν μιᾷ μόνῃ φύσει, ἀλλ' ἐν δυσὶ τελείαις. Ἐπὶ γὰρ μιᾶς, πῶς τὸ ἀσύγχυτον πῶς τὸ ἀδιαίρετον; πῶς ἡ ἔνωσις λεχθείη ποτέ ἡ γὰρ μία ἑαυτῇ ἐνοῦσθαι, ἢ συγχεῖσθαι, ἢ ἐξ ἑαυτῆς διαιρεῖσθαι, οὐ δύναται. ο Καὶ μετὰ βραχέα· Πά λιν ἐπ' ἄλλο μεταπηδώντές φασι, μετὰ τὴν ἔνωσιν μὴ χρῆναι λέγειν δύο φύσεις· πρόσεχε τῇ σημασία τοῦ ῥητοῦ· ἔνωσιν εἶπας· ἔνωσιν δὲ μιᾶς οὐκ ἂν εὔ ροις γινομένην.» Καὶ μετὰ βραχέα· ι Ειώθασι δὲ »: καὶ τοῦτο προτείνειν· Αρα οὐ τὸ σῶμα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Θεοῦ λαμβάνομεν πιστῶς καὶ εὐσεβῶς; Ναί, λε κτέον· οὐχ ὅτι σῶμα καὶ αἷμα, τὸ θεῖον πρὸ τῆς ἐν ανθρωπήσεως ἐκέκτητο φύσει· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τὰ τῆς σαρκὸς ἰδιοποεῖται, ἔχειν λέγεται ταῦτα· ὦ τοῦ ἀτο 1 πήματος! ὢ τῆς ἀσεβοῦς διανοίας! κινδυνεύει γὰρ Ο Ο παρ' αὐτοῖς τῆς θεότητος τὸ ἀξίωμα, καὶ πάλιν τὸ Κυριακὸν σῶμα ὡς ἀληθινὸν σῶμα ὁμολογεῖν οὐκ ἀνέχονται· δι' ἐπινοίας γὰρ λέξεων τετράφθαι τοῦτο εἰς θεότητα φαντάζονται, μίαν ἐντεῦθεν κατασκευάζοντες φύσιν· καὶ αὐτὴν τίνος εἶναι, μὴ εὑρίσκοντες λέγειν. Καὶ μετ' ὀλίγα· ο Φύγωμεν τους διαιροῦντ τας· εἰ γὰρ καὶ διττὴ ἡ φύσις, ἀλλ᾽ οὖν ἀδιαίρετος καὶ ἀδιάσπαστος ἡ ἕνωσις, ἐν ἑνὶ τῆς υἱότητος ὁμολογουμένη προσώπῳ, καὶ μιᾷ ὑποστάσει· φύγωμεν τοὺς μίαν φύσιν μετὰ τὴν ἔνωσιν τερατευομένους τῇ γὰρ τῆς μιᾶς ἐπινοίᾳ, τῷ ἀπαθεῖ Θεῷ πάθος προσάπτειν ἐπείγονται. Κυρίλλου ἐκ τῶν κατὰ Νεστορίου ἐν τῷ δευτέρα λόγω. Ομολόγησον ένα, μὴ διαιρῶν τὰς φύσεις, μετὰ τοῦ εἰδέναι ὅτι σαρκὸς μὲν ἕτερος λόγος, θεότητος δὲ ὁ αὐτῇ καὶ μόνῃ πρέπων.» Ἰδοὺ οὖν σαφῶς, οὐκ ἀναιρεῖν τὴν δυάδα, ἀλλὰ μὴ διαιρεῖν παραινεῖ τήνδε τὴν κατὰ τὰς φύσεις, γινώσκειν τε πρὸς τῷ ποσῷ καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ λόγου θατέρας πρὸς ἑτέραν βούλεται, φύσεις τε εἰπὼν καὶ ἑτέρους λόγους. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ἑβραίους δευτέρου τόμου. Συνέβησαν δὲ ἀλλήλαις ἀποῤῥήτως τε καὶ ὑπὲρ νοῦν θεότης καὶ ἀνθρωπότης· καὶ διάφοροι μὲν αἱ φύσεις ὁμολογουμένως, πλὴν εἰς τε καὶ μόνος ἐξ ἀμφοῖν Υἱός. Ὅτι τε οὖν διάφοροι, καὶ ὅτι καὶ φύσ σεις εἰσὶ, οἶδεν· εἰ οὖν μὴ φύσεις μετὰ τὴν σύμβασιν λέγει, οὔτε διαφόρους θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς αὐτῆς τόμου ς' Εἰ γὰρ καὶ νοοῦνται διάφοροι, καὶ ἀλλήλαις ἄνισοι τῶν εἰς ἑνότητα συνδεδραμηκότων αἱ φύσεις, σαρκὸς δὴ λέγω καὶ Θεοῦ, ἀλλ᾽ οὖν εἰς τε καὶ μόνος ὁ ἐξ ἀμφοῖν Υἱὸς ἀληθῶς.» Δῆλον ἄρα ὅτι ὅτε εἷς ἐξ ἀμφοῖν, τότε καὶ νοοῦνται καὶ φύσεις, καὶ ἀλλήλαις ἅνισοι ἐπὶ Χριστοῦ μετὰ τὴν ἕνωσιν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ια' κεφαλαίου τῶν Σχολίων. Οτι δὲ ἀσύγχυτον μεμενήκασιν αἱ φύγεις, εἴτ'
col. 1825–1826page 29 of 165
PG 86:1825οὖν ὑποστάσεις. Ἰδοὺ οὖν ὅτι οἶδε τας φύσει; με- Λ νούσας μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐν Χριστῷ, διωνύμως όμο λογεῖ εἰπὼν, εἴτ᾿ οὖν ὑποστάσεις λέγεται γὰρ καὶ ὑπόστασις παρὰ τὸ ὑφεστηκέναι ἡ φύσις· εἰ δὲ ὥσπερ ειώθασι γελωτοποιῶς ἀποκρίνασθαι, οὐκοῦν καὶ πρόσωπα δύο μένουσιν' ἔφη γὰρ καὶ ὑποστάσεις, πρῶτον μὲν σαφῶς ἑαυτοὺς ἀπεκάλυψαν ἰδίῳ πάθες δουλεύοντας, καὶ τοὺς Πατέρας βάλλειν, καὶ πατραλοῖαι γίνεσθαι μὴ ὑφορώμενοι, μόνον δὲ τῆς πλάνης ἑαυτῶν προεστηκότες· τοῦ γὰρ Πατρὸς τάδε λέγοντος, εἰ οὕτως νοοῦσι καὶ νῦν πρόσωπον τὴν ὑπόστασιν, ἀνάγκη τοὺς τοῖς εἰρημένοις προσέχοντας, καὶ μηδὲν προσεπινοοῦντας ἢ ὑφαιροῦντας νόημα· οὐ γὰρ θέμις τῷ ὀρθῶς κρίνοντι, τὸν πολεμιώτατον τῇ δυσσεβεία Νεστορίου, συνομολογοῦντα αὐτῷ νῦν τὰ αὐτὰ καθορᾷν, μαχόμενον δὲ αὐτῷ μυριάκις κράζον τι ἐν τῇ πρὸς Εβραίους ἐξηγήσει καὶ ἐν ἑτέροις, οὐ δύο είναι προσώπων ἔνωσιν· ἔφη γὰρ περὶ τοῦ ματαιόφρονος τὴν τῶν προσώπων ἔνωσιν οὐκ οἶδα πόθεν ἐξευρηκότος· τὰ δὲ ἑνωθέντα ταῦτά φησι καὶ μεῖναι ἀσύγχυτα νῦν. Εἰ οὖν ὡς πρόσωπα λέγει τὰς ὑπο στάσεις ἀσυγχύτους, γέγονεν υπόσπονδος τῷ ἀσεβεῖ ὁ πολέμιος· ἀλλ᾽ οἱ τῶν ἰδίων ἀμνήμονες, πῶς νῦν οὐκ ἀποφαίνονται, ὅτι ἐπὶ τοῦ τῆς οἰκονομίας Λόγου, φύσιν τε καὶ ὑπόστασιν ταυτὸν οἶδεν ὅ τε διδάσκαλος Κύριλλος καὶ ἡμεῖς; Εκ τε οὖν τούτων, τὸ ἐκεῖ ψευδές· καὶ ἐκ τῶν ἐκεῖ, ἡ ἐνθάδε ευρεσιλογία αὐτῶν κατάδηλος. Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τῆς πρὸς Καισάριον ἐπιστολῆς. Γνωριζόμενον μὲν τῷ ἀσυγχύτῳ καὶ ἀδιαιρέτῳ ( λόγῳ, οὐκ ἐν μιᾷ φύσει, ἀλλ᾽ ἐν δυσὶ τελείαις. ο Καὶ μετ' ὀλίγα. • Ποῖος οὖν ᾅδης εξηρεύξατο μίαν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ λέγειν φύσιν;» Καὶ μετὰ βραχέα Εἰ γὰρ καὶ διττὴ ἡ φύσις, ἀλλ᾽ οὖν ἀδιαίρετος καὶ ἀδιάσπαστος ἡ ἔνωσις, ἐν ἑνὶ τῆς υἱότητος ὁμολογουμένη προσώπων. ο Τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου μάρτυρος ἐκ τοῦ τρίτου βιβλίου τοῦ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος κεφα λαίου ιζ. Οταν οὖν ἀκούσῃς τοῦ ἑνὸς Υἱοῦ τὰς ἐναντίας φωνάς, καταλλήλως μέριζε ταῖς φύσεσι τὰ λεγόμεναι ο Καὶ μετὰ βραχύ·. Εκάστης & πέφυκε δεχο μένης φύσεως.» Καὶ μετ' ὀλίγα· ο Ὥσπερ εἷς μέν ἐστιν ἄνθρωπος, ἔχει δὲ δύο φύσεις διαφόρους, καὶ κατ' ἄλλο μὲν λογίζεται, κατ᾿ ἄλλο δὲ τὸ λογισθὲν ἐνεργεῖ.» Εἶτα ἐπάγει·. Οὕτως ὁ Υἱὸς εἰς ὢν καὶ δύο φύσεις, κατ' ἄλλην μὲν τὰς θεοσημείας ἐργάζεται, κατ' ἄλλην δὲ τὰ ταπεινὰ παρεδέξατο.» Καὶ μεθ' ἕτερα· «Εἷς ἥλιος, φύσεις δὲ δύο, ἡ μὲν φωτός, ἡ δὲ σώματος ἡλιακοῦ· οὕτως κανταῦθα εἷς μὲν Υἱὸς καὶ Κύριος καὶ Χριστὸς καὶ Μονογενής, φύσεις δὲ δύο, ἡ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς, ἡ δὲ ἡμετέρα.» Τοῦ ἁγίου Αμβροσίου ἐπισκόπου Μεδιολάνων ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἁγίου συμβόλου. Τοὺς δὲ λέγοντας (μετὰ τὰ ἐν μέσῳ τινὰ τὰς φύσεις τοῦ Χριστοῦ κατὰ ἀνάκρασιν συγχυθείσας μίαν γενέσθαι φύσιν, καὶ μὴ ὁμολογοῦντας τὸν Κύ ριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, δύο εἶναι φύσεις ασυγ
col. 1827–1828page 30 of 165
PG 86:1827χύτους, ἂν δὲ πρόσωπον, καθ' δ καὶ εἷς Κύριος, η τούτους ἀναθεματίζει ή καθολικὴ καὶ ἀποστολική Εκκλησία.» Αναγκαζόμεθα δὲ περιτέμνειν τὰς χρήσεις διὰ τὸ μὴ εἰς πλῆθος καὶ ὄγκον ἄγειν τὸ σύγγραμμα. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως. Ανεφύησαν τινες τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου και την θεότητα μιᾶς εἶναι φύσεως λέγοντες· ποῖος ᾅδης τὴν τοιαύτην βλασφημίαν ἐξήμεσεν;» Ιουλίου ἐπισκόπου Ρώμης, ἣν καὶ Κύριλλος παρήγαγε χρῆσιν ἐν τῇ κατ' αὐτὴν συνόδῳ. Ο δὲ καὶ ἴδια γινώσκων, καὶ τὴν ἔνωσιν φυλάτ των, οὔτε τὰς φύσεις ψεύσεται, οὔτε τὴν ἕνωσιν ἀγνοήσει.» Γρηγορίου Νύσσης προς Φίλιππον μονάζοντα περὶ τῆς τῶν ᾿Αρειανῶν ἀντιθέσεως, ἧς ἡ ἀρ χὴ, ἡ κακία γέννημά έστι ψυχῇ. «Κἂν γὰρ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀφράστῳ ἑνώσει τὰ σύν αμφότερα ἔν, ἀλλ' οὐ τῇ φύσει, διὰ τὸ ἀσύγχυτον φημι· ἕτερον γὰρ τὸ θεῖον παρὰ τὸ σῶμα, ἐπείσακτον γάρ' ὁ τοίνυν Χριστὸς δύο υπάρχων φύσεις, καὶ ἐν αὐταῖς ἀληθῶς γνωριζόμενος, μοναδικόν πρόσ ωπον, ἀσύγχυτον ὅμως.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν πρὸς αὐτούς. Ε! γὰρ καὶ ἐν δύο φύσεσι νοεῖται καὶ ἔστιν ὁ Χρι στὸς, ἀλλ᾽ ἕνα ίσμεν Υιόν.» Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τοῦ εἰς τὸν Λάζα ρον. Ο κασσίτερος, μολίβδου καὶ ἀργύρου μετέχει, ἀργύρου τὴν ὄψιν, μολίβδου τὴν φύσιν· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Χριστὸς θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος τελείως τὰς φύσεις ἐν ἑαυτῷ ἀποσώζει. Ὥσπερ οὖν ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὰς φύσεις, οὕτω καὶ αὐτὸς ἐν αὐταῖς ἐστιν, οὐχ ὑπάρχων ἕτερος παρ' αὐτάς. Ἐφραὶμ τοῦ Σύρου, ἐκ τοῦ εἰς τὸν μαργαρίτην. Ἐπίβλεψον τῷ μαργαρίτῃ, καὶ βλέπεις τὰς δύο φύσεις συνέχοντα· φαιδρότατός ἐστι διὰ τὴν θεότητα, λευκὸς διὰ τὴν πρόληψιν. ο Ισιδώρου του Πηλουσιώτου, πρὸς τὸν πάπαν Κύ ριλλον τὸν Αλεξανδρείας. Οτι δὲ ὁ ἀληθινὸς καὶ ἐπὶ πάντων Θεὸς ἄνθρωπος γέγονεν, οὔτε ὅ ἦν τραπείς, καὶ ὃ οὐκ ἦν προσ λαβών, ἐν δύο φύσεσιν εἰς ὑπάρχων Υἱὸς ἄτρεπτος καὶ ἀναλλοίωτος, πρόσφατος καὶ ἀΐδιος, οὐδ᾽ ἂν αὐτ " τὸς ἀρνηθείης, πλείστας ἔχων τοῦ ἁγίου Πατρὸς ἡμῶν τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου περὶ τούτων συναινέσεις.» Παύλου ἐπισκόπου Εμέσης, ἐκ τοῦ ῥηθέντος ἐν τῇ Ἀλεξανδρέων Εκκλησία λόγου ὑπ' αὐτοῦ παρουσία Κυρίλλου πατριάρχου· δν ευφήμησε καὶ ἀπεδέξατο καὶ ἐνεκωμίασεν εὐθὺς ἐπει πὼν καὶ αὐτὸς λόγον, ἐν ᾧ φησι· «Ηντλήσαμεν ἡμῖν. ν Ορα καὶ τὸν Ἰωάννην δύο φύσεις κηρύττοντα καὶ ἕνα Υιόν· ἕτερον σκηνή, καὶ ἕτερον σκηνοῦν ἕτερον ναὸς, ἕτερον ὁ ἐνοικῶν Θεός· πρόσεχε τῷ λε γομένῳ· οὐκ εἶπον, Ετερος καὶ ἕτερος, ὡς ἐπὶ δύο προσώπων ἢ Χριστῶν ἢ δύο υἱῶν, ἀλλ᾽ ἕτερον καὶ ἕτερον, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων.»
col. 1829–1830page 31 of 165
PG 86:1829Κυρίλλου, ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τῆς πρὸς Ἰωάννην Αντιοχείας καὶ τὴν ὑπ' αὐτοῦ ἁγίαν σύνοδον, ἐν ᾗ φησιν ἀποδέξασθαι αὐτοῦ τὰ γράμματα ὀρθῶς ἔχοντα τάδε. Τὰς δὲ εὐαγγελικὰς καὶ ἀποστολικὰς περὶ τοῦ Κυρίου φωνὰς ἴσμεν τοὺς θεηγόρους ἄνδρας τὰς μὲν κοινοποιοῦντας ὡς ἐφ᾽ ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαι ροῦντας ὡς ἐπὶ δύο φύσεων.» Ἰδοὺ γοῦν οὗτος καὶ ιαίρεσιν τῶν κατὰ τὰς φύσεις σημαινομένων ὁμολογῶν, οὐ τὴν ἔνωσιν διαλύειν ἐνεβλήθη. Περὶ δὲ αὐτ τοῦ καὶ τῆς συνόδου αὐτοῦ τάδε γράφει πρὸς Οὐαλεριανὸν ἐπίσκοπον Ικονίου· «Οἱ γάρ τοι κατὰ τὴν Εψαν ἅπαντες θεοσεβέστατοι ἐπίσκοποι ἅμα τῷ θεοσεβεστάτῳ ἐπισκόπῳ τῆς Ἀντιοχέων Ἰωάννῃ, καὶ δι' ἐγγράφου καὶ σαφούς ὁμολογίας φανερὸν ἅπας κατέστησαν, ὅτι τὰς μὲν βεβήλους Νεστορίου καινοφωνίας κατακρίνουσί τε καὶ ἀναθεματίζουσι μεθ' ἡμῶν, καὶ οὐδενὸς αὐτὰς ἠξίωσαν πώποτε λόγου, ἀλλὰ τοῖς ἀποστολικοῖς ἔπονται δόγμασι, καὶ τὴν τῶν Πατέρων ὁμολογίαν κατ' οὐδένα λυποῦσι τρό πον.» Εἶτα εἰπὼν & φασιν, ἐπάγει· «"Αν τοίνυν ψευδόμενοί τινες λέγωσιν ἕτερά τινα παρ' αὐτὰ φρο νεῖν αὐτοὺς, μὴ πιστευέσθωσαν, ἀλλ' ὡς ἀπατεώνες καὶ ψεῦσται κατὰ τὸν αὐτῶν πατέρα διάβολον ἀπολ πεμπέσθωσαν, ἵνα μὴ θορυβῶσι τοὺς ἐθέλοντας όρο θοποδεῖν.» Ταῦτα Κυρίλλου μαρτυροῦντος ἡμῖν, τί ὥσπερ ἀπ' αὐτοῦ πολεμεῖν τῇ τῶν δύο φύσεων Χρι στοῦ ὁμολογία προσποιοῦνται οἱ συκοφάνται; Κυρίλλου παραγωγή χρήσεως 'Αμβροσίου. Φυλάξωμεν τὴν διαφορὰν τῆς θεότητος καὶ τῆς σαρκός· ἐν ἑκατέρᾳ λαλεῖ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός· ἑκατέρα γὰρ φύσις ἐν αὐτῷ ἐστι. ο Κυρίλλου, ἐκ τῆς περὶ ἐνανθρωπήσεως ἐπιστ λῆς. Οὐ διαιρετέον οὖν ἄρα τὸν ἕνα Κύριον καὶ Υἱὸν καὶ Χριστὸν εἰς ἄνθρωπον ἰδικῶς καὶ εἰς Θεὸν ἰδι κῶς, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Χριστὸν καὶ Υἱὸν εἶναι φαμεν, τὴν τῶν φύσεων εἰδότες διαφορὰν, καὶ ἀσυγ χύτους ἀλλήλαις τηροῦντες αὐτάς. ο Τοῦ αὐτοῦ. Νοεῖται δὲ πάντως ἕτερον ἐν ἑτέρῳ· τουτέστιν ἡ θεία φύσις ἐν ἀνθρωπότητι.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἐρμηνείας τῆς πρὸς 'Εβραίους Επιστολῆς. Νοοῦμεν δὲ μᾶλλον καὶ ὑπαρχούσης εκατέρας ἐν τῷ τῆς ἰδίας φύσεως ὄρῳ πεπράχθαι τὴν ἔνωσιν.» Καὶ πάλιν· ι Οὐκ ἀνάχυσίν τινα τὴν εἰς ἄλληλα τῶν φύσεων πεπράχθαι φαμέν, μένουσης δὲ μᾶλλον ἐκα τέρας τοῦτο ὅπερ ἐστὶν, ἡνώσθαι σαρκὶ νοοῦμεν τὴν Λόγον.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ τρίτου τόμου προς Νεστόριον. Οὐκοῦν ὅσον μὲν ἧκεν εἰς ἔννοιαν καὶ εἰς μόνον τὸ ὀριν τοῖς τῆς ψυχῆς ὄμμασι τίνα τρόπον ένην θρώπησεν ὁ Μονογενής, δύο τὰς φύσει; εἶναί φα μεν, ἕνα Χριστὸν καὶ Υἱὸν καὶ Κύριον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐνανθρωπήσαντα σεσαρκωμένον· ἀλλ' οἱ παρ κοβλέπται ὄντε; καὶ μόνον εἰ μὴ τοῖς σαρκὸς ὄμματι
col. 1831–1832page 32 of 165
PG 86:1831θεωρεῖταί τι, οὐκ ὄντως εἶναι τόδε οἴονται· ἄρα οὖν οὐδὲ ἄγγελος, οὐδὲ Θεὸς ἔσται, οὐδέ τι τῶν νοητών ἁπλῶς.» Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς Ιούστον ἐπίσκοπον 'Ρώμης επιστολῆς. Ἐγὼ γὰρ οὔτε ἐλέγχομαι πεφρονηκώς ἕτερόν τι πώποτε παρὰ τὸ δοκοῦν τῇ ἀληθείᾳ, οὔτε παθη τὴν εἴρηκά ποτε τὴν θείαν τοῦ Λόγου φύσιν.» Καὶ μετὰ βραχύ. Οἶδα δὲ καὶ ἀπαθῆ τὴν τοῦ Θεοῦ φύ σιν καὶ ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον κάν τῇ τῆς ἀν θρωπότητος φύσει, καὶ ἕνα ἐν ἀμφοῖν καὶ ἐξ ἀμ φοὶν τὸν Χριστόν.» Αθανασίου ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ· «Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν Αβραάμ γενέσθαι ἐγώ εἰμι.» Αναισχυντία σαφῶς τὸ μὴ διχῶς νοεῖν τὸν Χρι στὸν θεϊκῶς τε καὶ ἀνθρωπίνως.» Ἐν δὲ τῷ κατὰ ᾿Αρειανῶν τρίτῳ λόγῳ φησί· «Πάντα τὰ κατὰ τὸν και ρὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τῷ Σωτῆρι Χριστῷ πεπραγμένα, ήγουν λελεγμένα, πράγματά τε καὶ βήματα, τὸ μονοειδὲς οὐκ ἔχει, διάφορα δέ ἐστι.» Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τοῦ πρὸς Αλεξανδρείς προσφωνητικού λόγου. Ἡ δὲ ἄῤῥητος ἔνωσις παρὰ τῶν ὀρθῶς φρον νούντων ὁμολογουμένη, ἀμφοτέρας σώζει ἀσυγχύτους τὰς φύσεις, καὶ ἕνα ἀποτελεῖ καὶ ἐξ ἀμφοῖν τὸν ὀφθέντα Χριστόν, Θεόν τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον γενό μενον τὸν αὐτὸν, καὶ οὐ δύο Χριστούς, ἕνα δὲ μόνον ἐνωθέντα καὶ οὐ κεκραμένον· εἰ γὰρ κέκρανται αἱ δύο φύσεις εἰς μίξιν μίαν ἑτεροούσιοι τυγχάνουσαι, οὐδὲ ἐπιτέρα σώζεται, ἀλλ' ἀμφότεραι συγχυθεῖσαι ἠφανίσθησαν, καὶ οὔτε χωρισμὸν ἀπ' ἀλλήλων ἢ διαίρεσιν ἐπιδέχονται κεκραμέναι· διηρέθησαν δὲ τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου καὶ ἐχωρίσθησαν· καὶ ψυχὴ ἀπὸ σώματος εἰς ᾅδου μετὰ τῆς θεότητος κατελθοῦ στ, καὶ σῶμα ἀπὸ ψυχῆς ἐν μνήματι καινῷ ἀποτεθὲν κατὰ τὰς ἀψευδεῖς τοῦ Χριστοῦ φωνὰς τὰς λε ";» γούσας ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέτ ραις ἐγερῶ αὐτόν, καὶ λύεται μὲν ὁ ναὸς ἐν τῷ και ρῷ τῆς τριημέρου ταφῆς, βουλομένου αὐτοῦ, καὶ πάλιν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ ἡνώθη αὐτῷ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀφράστῳ λόγῳ, οὐ κεκραμένος ἐν αὐτῷ ἢ ἀπὸ σεσαρκωμένος, ἀλλ᾽ ἀποσώζων ἐν ἑαυτῷ τῶν φύσεων τῶν ἑτερουσίων ἀσυγχύτους τὰς ἰδιότητας· οὐ γὰρ › δήπου ἐκράθησαν αἱ φύσεις.» Εἶτα ἐπάγεται μαρ τυρίαν τοῦ ἐν ἁγίοις Αθανασίου αὐτὸς τήνδε• • Δύο φύσεων τῶν ἑτερουσίων ἐν ἑνὶ Χριστῷ καὶ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ σωζομένων, καὶ μήτε συγχεομένων μήτε ἀπολλυμένων ἢ διαιρεθεισῶν.» Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς βίβλου τῶν χρήσεων. 4 Καὶ οἱ μὲν μίαν φύσιν πρὸς ἀναίρεσιν τῆς προσ ληφθείσης ἐξ ἡμῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου τελείας ἀνθρωπότητος ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ὅλων ἐκδιδάσκουσιν· οἱ δὲ δύο ὑποστάσεις, ήγουν φύσεις, κατὰ διαί ρεσιν καὶ χωρισμὸν ἐκπαιδεύουσιν, ἀλλ᾽ οὐ καθ' ἕνωσιν τὴν κατ' ουσίαν ὡς τοῖς ἁγίοις δοκεῖ πατράσιν· ὡς ἑκατέρους αὐτοὺς τῆς ἀληθείας διαμαρτάνειν.» Τί τούτων σαφέστερον; μόνον γὰρ τῷ και
col. 1833–1834page 33 of 165
PG 86:1833διαίρεσιν καὶ χωρισμὸν τὸν ἀπ' ἀλλήλων εἰδέναι τὰς δύο φύσεις τούτους ἐμέμψατο· ὡς καὶ ὑπόστασιν ἰδίᾳ ἑκάστῃ συνεισάγεσθαι, καὶ μὴ τῇ κατ᾽ οὐσίαν ενώσει ἐν πρόσωπον τὰς δύο ὑφιστάνειν· τὴν μέν του μίαν φύσιν καὶ παντοίως ἀπεστράφη. Κυρίλλου ἐκ τοῦ περὶ πίστεως λόγου. ᾿Αλλὰ γὰρ ναὸν ἑαυτῷ ἔμψυχον καὶ τέλειον κατεσκεύασεν ἐν τῇ ἁγίᾳ παρθενικῇ μήτρᾳ· καὶ ἐνδυσάμενος αὐτὸν καὶ ἑνωθεὶς αὐτῷ ἀῤῥήτῳ λόγῳ, σωζομένων δὲ ἀμφοτέρων τῶν φύσεων καὶ οὐ κεκραμένων, προῆλθε φαινόμενος μὲν ἄνθρωπος, νοούμενος δὲ Θεὸς Ἰησοῦς Χριστός.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῆς. «Δύο τὰς φύσεις είναι φαμεν, ένα δὲ Χριστὸν καὶ Υἱὸν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσαντα καὶ σεσαρκωμένον.» Τοῦ αὐτοῦ. «Οὐχ ὡς τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀναιρεθήτο μένης διὰ τὴν ἕνωσιν.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Σούπενσον δευτέρας επι στολῆς, δηλοῦντος ὡς οὐ τῷ λέγειν σεσαρκῶσθαι τὸν Υἱὸν, καὶ φύρειν τὰς φύσεις βού λεται. Εἰ γὰρ καὶ λέγοιτο πρὸς ἡμῶν ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ σεσαρκωμένος καὶ ἐνανθρωπήσας, οὐ πέφυρται διὰ τοῦτο κατὰ τὸ ἐκείνοις δοκοῦν· οὔτε μὴν εἰς τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν μεταπεφοίτησεν ἡ τοῦ Λόγου· ἀλλ᾽ οὔτε ἡ τῆς σαρκὸς εἰς τὴν αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἐν ἰδιότητι τῇ κατὰ φύσιν ἑκατέρου μένοντος, κατά γε τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθέντα Λόγον.» Εἰ δὲ μήτε κατὰ φύρσιν μήτε κατά τροπήν, πῶς ἔσται μία φύσις, λεγέτω τις· τί δέ ἐστι καὶ τὸ μένον ἑκάτερον, καὶ ἐν ἰδιότητι φυσικῇ ἄν; Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Εὐλόγιον ἐπιστολῆς, καὶ ὅτι οὐ τὸ δύο λέγειν, ἀλλὰ τὸ μὴ ἡνωμένας καθ' ὑπόστασιν, ἀποβάλλεται. «Οὕτω καὶ ἐπὶ Νεστορίου και λέγῃ δύο φύσεις τὴν διαφορὰν σημαίνων τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου (ἑτέρα γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσις, καὶ ἑτέρα ἡ τῆς σαρκὸς), ἀλλ' οὐκέτι τὴν ἕνωσιν ὁμολογεῖ μεθ᾿ ἡμῶν.» Ὥστε οὖν τὸ δύο εἶναι φύσεις, μεθ᾿ ἡμῶν καὶ αὐτὸς ὁμολογεῖ, φησί. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Ιωάννην ἐπιστολῆς. Εἷς γὰρ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, κἂν ἡ τῶν φύ σεων μὴ ἀγνοῆται διαφορά.» Τῶν ἄρα οὐτῶν, ἢ τῶν μὴ οὐσῶν ἔστιν ἡ διαφορά; Γρηγορίου Νύσσης ἐκ τοῦ κατὰ Απολιναρίου. «Εἰ οὖν ἐν τοῖς ἐναντίοις ἰδιώμασιν ἡ ἑκατέρου τούτων θεωρεῖται φύσις, τῆς σαρκός, λέγω, καὶ τῆς θεότητος, πῶς μία αἱ δύο φύσεις εἰσίν;» Κυρίλλου ἐκ τοῦ πρώτου βιβλίου τῶν Θησαυρών, ὅτι οὐσῶν τῶν οὐσιῶν, ἀνάγκη εἶναι τὰς οὐ σιώδεις διαφοράς. Οὐκοῦν προϋποκειμένης τῆς οὐσίας, αἱ διαφορα προσεπινοούνται.
col. 1835–1836page 34 of 165
PG 86:1835Ισιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου ἐκ τῆς πρὸς Τιμό θεον ἀναγνώστην ἐπιστολῆς. Πάσῃ τοίνυν φυλακῇ τήρει σὴν καρδίαν μήπου μίαν φύσιν Χριστοῦ μετὰ τὴν σάρκωσιν δέξῃ.» Θεοδότου ἐπισκόπου Αντιοχείας ἐκ τοῦ κατὰ Συνουσιαστών. Εὖ ἴστωσαν ὅτι ἡμεῖς τὸν Χριστὸν δύο φύσεις ὁμολογοῦντες, ἑκατέρᾳ μὲν φύσει τὰ πρόσφορα νέα μομεν, ἀλλὰ πάντα καθ᾿ ἑνὸς προσώπου τοῦ Υἱοῦ κατηγοροῦντες.» Κυρίλλου Ἱεροσολύμων ἐκ τοῦ εἰς τό· «Ἐγὼ πο ρεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου. Φαίνεσθαι δὲ τὴν διάγνωσιν τῶν φύσεων ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν λεγομένων.» Πέτρου μάρτυρος πάπα Αλεξανδρείας ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Χριστοῦ. Το συναμφότερον τοίνυν δείκνυται, ὅτι Θεὸς ἦν φύσει, καὶ γέγονεν άνθρωπος φύσει.» Σεβηριανοῦ Γαβάλων. Οὕτω Θεόν τε καὶ ἄνθρωπον ὁμολογεῖ τὸν Χρισ στὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, φύσεων παθητῆς καὶ ἀπα θοῦς.» Πρόκλου Κωνσταντινουπόλεως εἰς τό· ι Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν. «Καὶ ἔστιν εἷς Υἱός, οὐ τῶν φύσεων εἰς δύο ὑπο στάσεις διηρημένων, ἀλλὰ τῆς φρυκτής φρικτής] οἰκονομίας τὰς δύο φύσεις εἰς μίαν ὑπόστασιν ἐνωτά σης. Σιλβέστρου επισκόπου Ρώμης ἐκ τῶν πρὸς Ιου Σιν, δαίους. Δύο κατά ταυτὸν ἡνωμένων φύσεων, ἡ μὲν μία περιπίπτει τῇ ὕβρει, ἡ δὲ ἑτέρα κρείττων πάθους παντὸς ἀπεδείχθη.» Πρόκλου εἰς τὴν γέννησιν τοῦ Κυρίου. Ἐκεῖνος ἀφθάρτως ἐγεννήθη· οὗ τὴν συζυγίαν τῶν φύσεων θεωρῶν ὁ Θωμᾶς κέκραγε λέγων· Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Τοῦ ἁγίου Ιππολύτου ἐκ τῶν εὐλογιῶν τοῦ Βα λαάμ. Ἵνα δειχθῇ τὸ συναμφότερον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τήν τε τοῦ Θεοῦ οὐσίαν καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων.» Τοῦ ἁγίου Ιλαρίου του Πικταβῶν, ἑνὸς ὄντος τῶν ἐν Νικαίᾳ, ἐκ τοῦ περὶ πίστεως ζ' λόγου. Ταῦτα δὲ τούτου χάριν διὰ βραχέων ὑπέδειξα, ἵνα ἑκατέραν φύσιν ἐν τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στῷ νοεῖσθαι μνημονεύωμεν.» Σχόλιον. Ἐπειδὴ ἑκάτερα ταῖς οἰκείαις γεγένηται φύσεσιν, ἕνα μὲν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκεῖνον μνημόνευε τὸν ὄντα ἀμφότερα. Τοῦ αὐτοῦ ᾿Ιλαρίου τοῦ ὁμολογητοῦ ἐν τῷ αὐτῷ λόγω. Εν καὶ ταυτὸν δι᾿ ἑκατέρας φύσεως· πλὴν οὔτ τως, ὡς ἑκατέρῳ, μηδετέρου χηρεύειν.»
col. 1837–1838page 35 of 165
PG 86:1837Τοῦ ἁγίου Αμβροσίου ἐκ τοῦ τρίτου λόγου. Διάστιξον οὖν καὶ ἐνταῦθα τὰς φύσεις· βοη θὰν γὰρ εἶχεν ἡ σάρξ, οὐκ εἶχε δὲ ἡ θεότης.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς τοὺς ὄχλους διαλέξεως. Οὐ μίαν ἐκ δύο κατασκευάζων φύσιν, κρᾶσιν καὶ σύγχυσιν πάντως εἰσάγει.» Καὶ μετὰ βραχέα Δύο ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦμεν φύσεις ἡνωμένας ἀῤῥήτῳ ἑνώσει, καὶ μηδαμῶς ἀλλήλων χωρι ζομένας ή συγχεομένας, δηλονότι τοῦ ἑκάστῃ πρέ ποντος ιδιώματος νοουμένου τε καὶ σωζομένου, εἰ καὶ ἕνα οἴδαμεν Χριστὸν Υἱὸν μονογενῆ· τὰ γὰρ συναμφότερα, ἕνα ἀπετέλεσαν ἡμῖν Χριστὸν, καὶ οὐ μίαν φύσιν.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἁγίου συμβόλου. Λύεται γὰρ Χριστὸς κατὰ τὴν ἐμὴν οὐσίαν ἣν ἀνέλαβε, καὶ λελυμένον ἐγείρει τὸν ναὸν αὐτοῦ κατὰ τὴν θείαν οὐσίαν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς τοὺς φιλοπόνους. Κἂν δύο ἐπιστάμεθα ἐν τῷ Χριστῷ φύσεις, οι δαμεν μὴ δύο είναι υἱοὺς, ἀλλ᾽ ἕνα ὅμοιον τῷ Πα τρὶ κατὰ τὸ ἀόρατον, ὅμοιον τῇ Μητρὶ κατὰ τὸ ὁρα τόν.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ Απολιναρίου θ' λόγου. Ὅτι ὁ Χριστὸς Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ ἀΐδιος ἐκ Πατρὸς, καὶ τεχθεὶς ἐκ Παρθένου· ὃν ὡς γίγαντα, ὁ ἅγιος Δαβὶδ ὁ προφήτης εξέφρασεν, ὅτι μόνος δια μορφος καὶ διττῆς εἴη φύσεως, κοινῶν θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ [πρὸς] Αντωνῖνον ἐπίσκοπον λόγου. Ἵνα τέλειος ἐν ἑκατέρᾳ φύσει τυγχάνῃ.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Γρατιανόν δ' λόγου. «Εις γάρ Θεοῦ Υἱὸς ἐν ἑκατέρᾳ λαλεῖ, ἐπειδήπερ ἑκατέρα φύσις ἐν αὐτῷ.» Αμφιλοχίου ἐπισκόπου Ικονίου πρὸς Ἀρειανούς. Διάκρινον τὰς φύσεις τήν τε τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Σέλευκον ἐπιστολῆς. Ένα Υιόν, δύο φύσεων παθητῆς τε καὶ ἀπαθοῦς. Λ Καὶ μετὰ βραχέα· Ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ δύο τελείων φύσεων εἷς Υιός.» Καὶ μετ' ὀλίγα Ενα μὲν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δύο φύσεών φημι. ο Καὶ μετ' ὀλίγα· «Οἰκειοῦται οὖν αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, πάσχων οὐδὲν, τὰ τοῦ ναοῦ· ἐπειδὴ εἰς ἓν πρόσ ωπον συντελούσιν αἱ δύο φύσεις. Αὐγουστίνου ἐπισκόπου Ρηγιτῶν ἐκ τῆς πρὸς Βολουσιανὸν ἐπιστολῆς. Νῦν δὲ οὕτως μεταξύ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἀνα εφάνη μεσίτης, ὥστε αὐτὸν ἐν τῇ τοῦ προσώπου Ενότητι, συνάπτειν ἑκατέραν φύσιν.» Και μετά βραχέα· ο Επίγνωθι τὴν διττήν φύσιν τοῦ Χριστοῦ, τὴν θείαν δὴ λέγω τὴν ἴσην ὑπάρχουσαν τῷ Πατρί, καὶ τὴν ἀνθρωπείαν ἧς μείζων ἐστὶν ὁ Πατήρ.»
col. 1839–1840page 36 of 165
PG 86:1839Φλαβιανοῦ ἐπισκόπου Αντιοχείας ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην εἰς τὸ, «Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμῷ τὸν Πατέρα. Ἵνα ἀμφοτέρας αὐτοῦ διδαχθῶμεν τὰς φύσεις, καὶ τὸν ὁρώμενον ἄνθρωπον, καὶ τὴν διὰ τοῦ σώμα τος ἐνεργοῦσαν θεότητα. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου. Ανθρωπίνη φύσει θεότης συνάπτεται, μενούσης ἐφ' ἑαυτῆς ἑκατέρας φύσεως. Ισιδώρου ασκητοῦ τοῦ Πηλουσιώτου ἐκ τῆς πρὸς Θεοδόσιος διάκονον ἐπιστολῆς. Οὐ ψιλός άνθρωπος ὁ Χριστὸς ἐνανθρωπήσας, μᾶλλον δὲ Θεὸς ἐν ἑκατέραις ταῖς φύσεσιν εἰς ὑπάρ χει Υιός.» Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τοῦ κατὰ διάλογον συν τάγματος, ὅτι «Εἷς ὁ Χριστός. «Αρα οὖν συγκέχυνται καὶ μία γεγόνασιν ἄμφω αἱ φύσεις; εἶτα τίς οὕτως ἐμβρόντητος καὶ ἀμαθής εἴη; Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ἐν πνεύματι λατρείας λόγου θα Λαμπρὸς γὰρ ἐν γῇ καὶ διαφανὴς ὁ Χριστός κατά γε τό ο Θεός Κύριος καὶ ἐπέφανεν ἡμῖν,» καὶ οἱονεὶ διφυᾶ τὴν γνῶσιν ἔχων· νοεῖται γὰρ ἐν ἑαυτῷ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ Ἰουλιανοῦ λόγου η'. Μία γὰρ φύσις πῶς ἂν εἰσδέξηται τὸ διάφορον ἐφ' ἑαυτῆς;» Ευσταθίου Αντιοχείας ἐξ ἑρμηνείας τοῦ κ' ψαλ μου. Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναικὸς, οὐ γενομένους, ἀλλὰ γενόμενον· μονα δικὸν γὰρ τὸ πρόσωπον· οὐκ εἶπον μοναδικὴν τὴν φύσιν (ἄπαγε, μὴ γένοιτο!), οὐδὲ τὴν αὐτὴν οὐσία, σαρκὸς καὶ θεότητος, ἀλλ᾽ εἶπον ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, δι' οὗ τὰ πάντα, ἐν τῷ διαφόρῳ τῶν φύσεων γνωριζόμενον κατὰ πάντα. Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τῆς πρὸς Και σάριον ἐπιστολῆς. Μίξιν θεσπεσίαν θεότητος καὶ σαρκὸς, μίαν δὲ ἐντεῦθεν τελεσθῆναι φύσιν, τοῦτο τοῦ παράφρονος Απολιναρίου τὸ ἀτόπημα· αὕτη τῶν εἰσαγόντων κρᾶσιν καὶ συναλοιφήν ή δυσσεβεστάτη αίρεσις.» Καὶ πρὸς τῷ τέλει· Φύγωμεν τούς μίαν φύσιν ἐπὶ τὴν ἕνωσιν τερατευομένους· τῇ γὰρ τῆς μιᾶς ἐπι νοίᾳ, τῷ ἀπαθεῖ Θεῷ πάθος προσάπτειν ἐπείγονται. Αμφιλοχίου Ικονίου ἐν τῆς πρὸς Σέλευκον δεν τέρας ἐπιστολῆς. Ἐὰν εἴπωσιν ὡς μιᾶς οὐσίας ἐστὶ, ἐρωτήσατε αὐτοὺς, Πῶς οὖν κατὰ μὲν θεότητα ἀπαθῆ, κατὰ δὲ τὴν σάρκα παθητόν; τὸ γὰρ μιᾶς ὑπάρχον οὐσίας, ὅλον ὅμοιον· ἡ γὰρ ἀπαθὲς ὅλον, ἢ παθητόν.» Και μετά βραχέα· «Ενα οὖν Υἱὸν τὸν Χριστὸν δύο φύσ σεών φημι, οὐκ ἀρνούμενος τὴν θείαν, οὐδὲ τὴν ἀν θρωπείαν· πάσχει τοίνυν οὐ θεότητι, ἀλλ' ἀνθρωπότητι· τουτέστι Χριστὸς ἔπαθε σαρκί, ἀλλ' οὐχ ἡ
col. 1841–1842page 37 of 165
PG 86:1841θεότης ἔπαθεν· ἀπαγε τὸ δυσμενὲς τοῦτο καὶ βλάσ φῆμον, ὦ δείλαις· ἡ ληφθεῖσα πάσχει φύσις, ἡ δὲ λαβοῦσα ἀπαθὴς μένει.» Γρηγορίου Νύσσης ἐκ τοῦ εἰς παρθενίαν ἐπαι του. «Ήλθε Θεός θνητός τε, φύσεις δύο εἰς ἐν δ.είρας, Τὴν μὲν κευθομένην, τὴν δ᾽ ἀμφαδίην μερόπεσι.» 'Αλλ' αὗται μὲν τῶν ἡμετέρων· αὐτῶν δὲ τῶν καθ' ἡμῶν λυττώντων, εἰ ἑκούσιοι κατὰ θείαν συν έλασιν ἢ ἀκούσιοι οὐκ οἶδα, τοιαίδε δὲ ὅμως φωναί φέρονται. Αμφιλοχίου του Σίδης, δν φασι μόνον ἀπροσπαθῶς καὶ ἀδεῶς ἔχειν τὴν ἐν τῇ συνόδῳ, ἐκ τῆς κατ' αὐτῆς γραφείσης αὐτῷ ἐπιστολῆς πρὸς Λέοντα τὸν βασιλέα. Καταφεύξονται γὰρ εἰς τινας διδασκάλους δύο φύσεις εἰρηκότας.» Σεβήρου τοῦ αἱρετικοῦ τοῦ μιξοφυσίτου ταῖς Ἰου λίου καὶ 'Αμβροσίου χρήσεσιν οὕτως ἐπιλέγοντος. Ὁ δὲ καὶ τὰ ἴδια γινώσκων, καὶ τὴν ἔνωσιν φυ λάττων, οὔτε τὰς φύσεις ψεύδεται, οὔτε τὴν ἕνωσιν ἀγνοήσει.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν κατὰ τοῦ Γραμματικοῦ. Δύο τὰς φύσεις ἐν τῷ Χριστῷ νοοῦμεν, τὴν μὲν κτιστήν, τὴν δὲ ἄκτιστον, ἀλλ' οὐδεὶς ἐγράψατο την ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον, τὴν ἄλογον ταύτην γραφήν. τί δήποτε δύο φύσεις ὠνόμασαν περὶ τῆς τοῦ Ἐμμα νουὴλ ἐνώσεως διαλαμβάνοντες; οὐδεὶς ταύτην ἐστής σατο τὴν κατηγορίαν, ἀλλ᾽ ἐκείνην μάλα δικαίως τί δήποτε μὴ ἀκολουθήσαντες τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ ἐκ δύο φύσεων ἔφασαν εἶναι τὸν Χριστόν· οὐ παν σόμεθα λέγοντες τοίνυν, ὡς Δείξατο τίς τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον, ἢ τὸν τόμον Λέοντος, την καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν ὁμολογήσαντας, ἢ σύνοδον φυσι χὴν, ἢ ἐξ ἀμφοίν ένα Χριστόν, ἢ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην· καὶ τότε γνωσόμεθα ὡς κατὰ τὸν σοφώτατον Κύριλλον θεωρίᾳ μόνῃ ἀνα κρίνοντες τὴν οὐσιώδη διαφοράν τῶν συνενεχθέντων ἀποῤῥήτως εἰς ἐν ἴσασι· καὶ ὡς ἑτέρα ἡ τοῦ Λόγου φύσις, καὶ ἑτέρα ἡ τῆς σαρκὸς, καὶ ὡς δύο τὰ ἀλο λήλοις συνενηνεγμένα καθορῶσι τῷ νῷ, διιστῶσι δὲ οὐδαμῶς.» Καίτοι γε ὁ ταῦτα λέγων, ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πίστεως αὐτοῦ πρὸς Νηφάλιον, ὁ αὐτός φησι· «Τὸ λέγειν δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ, πάσης κατηγορίας ἐπίμεστον, εἰ καὶ ὑπὸ πλειόνων ἁγίων Πατέρων εἴ ρηται.» Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· ι Καὶ μὴ εἴπῃς ὡς τῇ λέξει τῶν δύο φύσεων τινὲς τῶν Πατέρων ἐχρήσαντο ἐχρήσαντο γὰρ ἀδιαβλήτως, ὥσπερ εἶπομεν· κατὰ
col. 1843–1844page 38 of 165
PG 86:1843δὲ τὸν χρόνον τοῦ ἁγίου Κυρίλλου της νόσου τῶν Νεστορίου καινοφωνιῶν τὰς Ἐκκλησίας ἐπινεμομένης, ἐπὶ πλέον ή λέξις ἀπεδοκιμάσθη.» Ὥστε οὖν, ὦ οὗτος, καὶ πάλαι ἀδόκιμα καὶ ἐπὶ πλέον μετὰ Νεστόριον· πῶς οὖν ἀδιαβλήτως ἐχρή σαντο αὐτῇ; εἶτα δὲ εἰ διαβέβληται καὶ ἀπεδοκιμάσθη κατὰ Νεστόριον, πῶς οὐ κατὰ τόδε γράφεται τις ἢ κατηγορεί τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου μετά Νεστόριον οὔσης; ἀλλὰ διότι μὴ καὶ ἐκ δύο λέγει, καὶ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν Χριστοῦ· ὅτι δὲ λέ γει τάδε, τίς ἀμφιβάλλει; «Εἰ γὰρ ἡ σύνοδος ψηφιο ζομένη φησὶν οὕτως, τὰς τοῦ μακαρίου Κυρίλλου τοῦ τῆς ᾿Αλεξανδρέων Εκκλησίας γενομένου ποιμένος συνοδικὰς ἐπιστολὰς πρὸς Νεστόριον καὶ πρὸς τοὺς τῆς ᾿Ανατολῆς δεχόμεθα ἀρμοδίας οὔσας εἰς ἔλεγχον τῆς Νεστορίου φρενοβλαβείας, ο αἷς ἐπιστολαῖς καὶ τὴν φυσικὴν καὶ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσιν ἔφη ὁ Πατήρ, πῶς οὐχὶ τὰ αὐτὰ ὁμολογεῖ, ᾧ συμφωνεί, καὶ ὃν ἀποδέχεται ἐν τοῖσδε; Ἡμῶν δὲ προλεγόντων τε καὶ συλλεγόντων τὸ ἐκ δύο φύσεων εἶναι τὸν Κύριον, μετὰ τοῦ καὶ ἐν δύο φύ σεσιν εἶναι, καὶ λεγόντων καὶ τὴν σύνοδον, καὶ πᾶσαν φύσιν, καὶ ἄγγελον ἐξ οὐρανοῦ, εἰ μὴ οὕτως ἐφρόνουν ἀναθεματιζόντων, διὰ τί μὴ καταδέχονται αὐτοὶ τάδε συνομολογεῖν, λέγοντες καὶ τὸ ἐκ δύο μετὰ τοῦ ἐν δύο σὺν ἡμῖν; καὶ Σεβήρον, καὶ Διόσκορον, καὶ τοὺς μετ' αὐτῶν, εἰ μὴ οὕτως ἐφρόνουν, ἀναθεματίζειν αἱρούμενοι; Φλαβιανοῦ τε τοῦ μακαρίτου τῆς ἐκθέ σεως ἐχούσης και, «Μίαν δὲ φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου, σεσαρκωμένην μέντοι καὶ ἐνανθρωπήσασαν, λέγειν οὐ παραιτούμεθα διὰ τὸν ἐξ ἀμφοῖν ἕνα Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν·· καὶ τοῦτο τῆς συνόδου ποτνιωμέν νης, πῶς οὐχὶ κατὰ πάντα τάδε τούτοις συμφθέγγεται ἡ σύνοδος; Λέων δὲ ὁ θαυμάσιος μια κυρώσει καὶ συνόψει πάντα τάδε τὰ κατὰ Νεστορίου εἰρημένα ἐν τῇ ἐν Ἐφέσῳ συνόδῳ ὑπὸ τοῦ μακαρίου Κυρίλλου ἐπι σφραγίζεται καὶ κυροί, λέγων· «Τὰ μέντοι γε τῆς πρότερον ἐν Ἐφέσῳ συνόδου, ἧστινος ὁ τῆς ὁσίας μνήμης Κύριλλος τότε προήδρευεν, κατὰ Νεστορίου ἰδικῶς πραχθέντα, διαμενέτωσαν· μήπως ἡ τότε καταδικασθεῖσα δυσσέβεια, δι' αὐτὸ τοῦτο καθ' ὁτιοῦν ἑαυτὴν ἀπατήσῃ, ὅτιπερ Εὐτυχής δικαίως ἀναθεματισθεὶς καταβέβληται· ἡ καθαρότης γὰρ τῆς πίστεως καὶ διδασκαλία, ἣν τῷ αὐτῷ πνεύματι κηρύττομεν, ὥσπερ οἱ ἅγιοι Πατέρες ἡμῶν, καὶ τὴν Νεστορίου, καὶ τὴν Εὐτυχούς, μετὰ τῶν ἡγουμένων αὐτῶν, ἐπ᾽ ἴσης καταδικάζει καὶ διώκει κακοδοξίαν.» Ακουστέον δὲ ἔτι τοῦ λέγοντος ὅτι καὶ πλείους τῶν Πατέρων ἀδιαβλήτως ἐχρήσαντο φωνῇ τῇ ἐν δύο ἐπὶ Χριστοῦ, καὶ ὅτι οὐχ ὡς λέγουσαν τὸ ἐν δύο γράφ φεται τὴν σύνοδον, ἀλλ' ὡς τὸ ἐκ δύο μὴ εἰποῦσαν καὶ τὰ λοιπὰ ἅ φησιν· οὐκ οἶδα γὰρ πῶς λαθὼν ἑαυ τὸν ὥσπερ ἔγυπνα λαλῶν, ἐν τοῖς ἑαυτοῦ συγγράμ
col. 1845–1846page 39 of 165
PG 86:1845μασι πάλιν φησι· «Νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν ταῖς βί βλοις τῶν Πατέρων στρεφόμενος, οὔπω τινὰ μέχρι καὶ νῦν τῶν Πατέρων εὑρεῖν ἐδυνήθην φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ δύο δοξάζοντα, καθάπερ οἱ ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντες, ἐδόξασαν, καὶ ἐν δυσὶν αὐτὸν ἀπεφήναντο φύσεσιν.» Ταῦτά γε, εἰ μὴ τὸ τῆς ὑποθέσεως τῶν ζητουμένων σεπτὸν πρὸς εὐλάβειαν ἄγχει, τὸν ἀκροατὴν οὐκ εἰς ἄμετρον ἐκχύσει γέλωτα, ούτωσι αὐτοῦ ἑαυτὸν, ἀμνημόνως ἢ ἀταλαφρόνως ἢ θεηλάτως οὐκ οἶδα πῶς λέγειν, ἀντικαταῤῥάσσοντος; Καὶ ἡμῖν σκοπὸς οὐκ ἦν, ὡς ὁ Κύριος μάρτυς, ἀνδρὸς ὁμοφυοῦς ἄγνοιαν ὀνειδίζειν, ἢ σαθρότητα λόγων άλο λοτρίων ἑτέροις δημοσιεύειν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ τὸ μὲν κατ' αὐτὸν δόγμα κεκίνηται, ὁ δὲ θερμῶς ἀντιποιησάμενος τοῦδε τοῦ δόγματος, αὐτὸς οὔπω ἔφθη πανεκ κλησίῳ συνόδῳ κατακριθῆναι, ἀλλὰ ψήφοις βασι λικαῖς καὶ ἱερατικαῖς ἐκβληθῆναι τοῦ θρόνου τῆς Αντιοχέων, ἀναγκαῖον παραστῆσαι τὴν ποιότητα τοῦ ἀνδρός· μήπως ἐκ τῆς τινων περὶ αὐτοῦ φρα. τριαστικῆς τὸ ὅλον προλήψεων ἐνδόξου, ταῖς ἐκείνου διδασκαλίαις ἀβασανίστως οἱ νηπιώτερης κατασύ ροιντο· ἔστι γὰρ τοιόσδε ὁ ἀνὴρ καὶ ἐν ἄλλοις τοῖς ὑποτεταγμένοις αὐτοῦ συγγράμμασι θεωρούμενος καὶ σύμφωνος, ὡς εἰπεῖν, τὴν ἀσυμφωνίαν ἑαυτοῦ γινωσκόμενος. Σεβήρου ἐκ τῶν κατὰ τοῦ Γραμματικοῦ λόγου τρίτου, κεφαλαίου θ' ή ιγ'. Ἀλλὰ λέγεις ὡς οὐκ ἀρνεῖται ὁ δοκιμώτατος Κύ ριλλος δύο φύσεις ὀνομάζειν· ἑτέρα γὰρ ἡ τοῦ Λό γου, καὶ ἑτέρα ἡ τῆς ἐμψύχου καὶ ἔννου σαρκός σύμφημι κἀγὼ, καὶ ὡς οἱ ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντες, ἃ μὲν συνομολογεῖ καὶ Νεστόριος ἡμῖν ἐκ τῶν Κυρίλ. που φωνών παρατίθενται, δηλαδὴ τὸ φύσεις εἶναι δύο, καὶ διαφόρους τὴν οὐσίαν θεότητά τε καὶ ἀν θρωπότητα. ο Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν κατὰ τοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου Γραμματικοῦ τοῦ Καισαρέως, λόγου γ', και φαλαίου ιζ'. Την διαφορὰν δεξάμενοι, δύο τάς φύσεις ἐν αὐτῷ νοοῦμεν, τὴν μὲν κτιστὴν, τὴν δὲ ἄκτιστον.» Τοῦ αὐτοῦ, κεφαλαίου θ'. Τὸ δύο φύσεις λέγειν, εἴτουν ὀνομάζειν, κοινὸν ἡμῖν καὶ Νεστορίῳ μέχρι τοῦ γινώσκειν τὴν δια φεραν τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκός.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Σόλωνα ἐπιστολῆς, ἧς ἡ ἀρχή, «Ηλθεν εἰς ἐμὴν μετριότητα.» Τὰ ἐξ ὧν ὁ Ἐμμανουὴλ ὑφεστήκει, καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν οὐ τέτραπται, ὑφέστηκε δὲ ἐν τῇ ἐνώσει, καὶ ἐν μιᾷ ὑποστάσει θεωρούμενα, καὶ οὐκ ἐν μονάδι κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν, ἕκαστον ίδιοστάτω; θεωρούμενον.»
col. 1847–1848page 40 of 165
PG 86:18471, Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν πρὸς τὸν Γραμματικόν, λόγ. β', κεφ. α. Καὶ τῶν ἐξ ὧν ἡ ἔνωσις μενόντων ἀμειώτων καὶ ἀναλλοιώτων, ἐν συνθέσει δὲ ὑφεστώτων, καὶ οὐκ ἐν μονάσιν ἰδιοσυστάτοις. Ἰδοὺ τό τε ἀμείωτον κατὰ ποσόν, καὶ ἀναλλοίωτον κατὰ ποιὸν λέγειν φυ σικὸν συνωθεῖται. Καὶ μετά τινα· • Καὶ ὡς τὰ ἐξ ὧν εἷς ὁ Χριστὸς ἐν τῇ συνθέσει, τελείως καὶ ἀμειώτως ὑφέστηκεν.» Τοῦ αὐτοῦ Σεβήρου ἐκ τῆς πρὸς Σέργιον τὸν Γραμματικὸν δευτέρας ἐπιστολῆς. Καὶ καταπέπληγμαι λίαν, πῶς καὶ σύνθεσιν ὀνομάζεις τὴν σάρκωσιν· ἔστιν ὅπου καὶ πάλιν λέ γεις, μιᾶς γεγενημένης καθάπαξ οὐσίας ἢ ποιό τητος. ἄρα γὰρ ἤρχθη μὲν ἡ ἕνωσις ἐκ συγχύσεως, καὶ πέπαυται δὲ ἡ σύνθεσις, καὶ εἰς μίαν οὐσίαν μετεχώρησεν, ἵνα, ὡς λέγεις, ἡ ἁγία Τριάς φυλαχθῇ Τριὰς, καὶ μὴ περιττὸν πρόσωπον παραδέξεται. ο Καὶ πάλιν· ι Καὶ εἴη τοῦτο πρὸς μίαν οὐσίαν ἄγειν, τὰ τῇ φυσικῇ ποιότητι διαφέροντα, θεότητα καὶ ἀν θρωπότητα, ἐξ ὧν ἀσυγχύτως καὶ ἀμειώτως υπάρ χει Χριστός.» Τοῦ αὐτοῦ αἱρετικοῦ ἐκ τῆς πρὸς τὸν αὐτὸν Σέρο γιον τρίτης επιστολῆς. Ἴσθε οὖν μὴ οὕτως ἔχειν τὸ ἀληθὲς, καὶ προσ αποφήσαντος μου καὶ διὰ πλειόνων μαρτυριών ἀποδείξαντος, ὡς οὐ χρὴ λέγειν τὸν Ἐμμανουὴλ μιᾶς οὐσίας τε καὶ ποιότητος καὶ ἑνὸς ἰδιώματος.» Καὶ πάλιν· • Οὐκ ἄν τις νοῦν ἔχων εἴποι τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τὴν ἔμψυχον καὶ ἔννουν σάρκα, τὴν ἑνωθεῖσαν αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν, γεγενῆσθαι μιᾶς οὐσίας και ποιότητος.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς τὸν αὐτὸν ἐπιστολῆς. Αναθεματίζοντες τοίνυν τοὺς διαιροῦντας τὸν Ένα Χριστὸν μετὰ τὴν ἕνωσιν τῇ δυάδι τῶν φύσεων, οὐ δι' αὐτὸ τὸ λέγειν φύσεις ή ιδιότητας ἢ ἐνεργείας ὑπαναθεματισθέντες τοῦτό φαμεν, ἀλλὰ διὰ τὸ λέ γειν δύα. ο 'Αλλ' εἰ μίας εἶναι τὰς φύσεις οὐδ᾽ ἀγράμματος τις ἐρεῖ, δύο δὲ τοὺς λέγοντας αὐτὰς εἶναι ἀναθεματίζεις, ἢ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἢ δέκα ἢ ἑκατὸν εἶναι αὐτὰς ἐξ ἀνάγκης ὁμολογήσεις· πλῆθος γὰρ οὐδὲν ἀναρίθμητον, εἰ μὴ τὸ ἄπειρον. Τοῦ αὐτοῦ Σεβήρου ἐκ τῆς κατὰ τοῦ γραμματικοῦ Ἰωάννου τοῦ ἐπισκόπου Καισαρείας βία βλου. Εἰ καὶ τὸ λέγειν ἐν δύο φύσεσιν αδιαιρέτοις ύφ ιστάναι τὸν Χριστὸν μετὰ τὴν ἕνωσιν εἰρητό τισι τῶν πάλαι διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας, ἢ καὶ αὐτῷ Κυρίλλη, μετὰ ταῦτα δὲ ἀπηγόρευτο· καθάπερ καὶ τὸ λέγειν τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος παθεῖν τὸν Χριστὸν καλῶς ὑπὸ τῶν ὀρθοδόξων λεγόμενον, ἀπ ηγόρευσε λέγειν, τοῖς νοσοῦσι τὴν διαίρεσιν ἀνθιστά
col. 1849–1850page 41 of 165
PG 86:1849μενο;· οὐδὲ οὕτω τοῖς ἐν Χαλκηδόνι συνελθοῦσιν ἀπολογίας τις ύπελείπετο τρόπος, όρισαμένοις ἐν δύο φύσεσιν ἀδιαιρέτοις γνωρίζεσθαι τὸν Χριστόν.» Τοῦ αὐτοῦ ἐν τῷ ὅτι ἀπαθὴς ὁ Λόγος. Καὶ τῇ διδασκαλίᾳ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων πειθόμενοι, κηρυττόντων αὐτὸν πεπονθέναι σαρκί, καὶ σαφῶς εἰδότες ὡς τὸ πάθος οὐ πέρα τοῦ παθητοῦ διαβήσεται σώματος προσψαύει γὰρ οὐδαμῶς τοῦ ἀπαθοῦς τῆς θεότητος.» Τιμοθέου τοῦ Αἰλούρου τοῦ αἱρετικοῦ τοῦ Μονο φυσίτου, ἐκ τῆς πρὸς τὸν ᾿Αλεξανδρέα Καλώ νυμον διαλέξεως. Κύριλλος ἐστιν ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρέων ἐπίσκοπος οὗτος γὰρ διαφόρως τὸ σοφὸν τῆς ὀρθοδοξίας διαρθρώσας κήρυγμα, παλίμβολος φανείς, τἀναντία δογ ματίσας ελέγχεται· ἐπεὶ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην χρή λέγειν ὑποθέμενος, ἀναλύει τὸ ὑπ' αὐτοῦ δογματισθεν, καὶ δύο φύσεις ἐπὶ Χρι στοῦ πρεσβεύων ἁλίσκεται· καὶ ὅ γε σαρκὶ παθεῖν τὸν Θεὸν ἀποφηνάμενος λόγον, τούναντίον φησὶν οὐδενὶ τρόπῳ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἀναδέξασθαι πάθος ἀλλ' ἐναντίος τοῖς οἰκείοις λόγοις γενόμενος, τὴν νῦν κρατοῦσαν ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις δυσδιάλλακτον μάχην ενέσπειρε, καὶ ὥσπερ τινὰ φλόγα αβροτάτην ἐξ ἄψας, τὸν τῆς υἱγιοῦς πίστεως λόγον ἐνέπρησεν· εἰ μὴ θεόθεν φανεὶς ὁ πατριάρχης Σεβῆρος, τοῖς ἱεροῖς αὐτοῦ συγγράμμασιν ἰάσατο Κυρίλλου τὸ ἄστατον καὶ παλίμβολον, καθάπερ τις φιλοπάτωρ υἱὸς λώβην τοῦ φύσαντος οἰκείας ἐσθήμασιν ἀμφιάσας.» ᾿Αλλὰ τί πρὸς ταῦτα πάντα φασὶ πάλιν ἡμῖν οἱ ὡς ἀσπίδες τὰ ὦτα βύοντες, καὶ τῆς τῶν Πατέρων σου φῆς ἐπῳδῆς οὐκ εἰσακούοντες; τοιάδε γὰρ πάντως ἡμῖν ἀντιλέξουσι καὶ πρὸς τάδε· Τί δῆτα μελιττών δίκην πᾶσι τοῖς Πατρικοῖς συγγράμμασιν ἐφιπτάμενοι, τὸ μὲν καθ᾽ ἡδονὴν ὑμῖν ἀνθολογεῖτε τῶν χρή σεων, καὶ περιβομβεῖτε ἡμᾶς τούτοις ἐνδελεχώς; τὰ δὲ πολέμια τοῖς ὑμετέροις φρονήμασιν υπερίπτασθε, σιγῇ τούτων ἀποπηδήσαντες; Καὶ πρὸς τοῦτο γοῦν ἐροῦμεν, ὡς ὄντως καὶ τὰ δοκοῦντα ὑμῖν συμφωνείν Πατρικά βήματα τοῖς ὑμετέροις δόγμασι, μᾶλλον τὰ ἡμέτερα συνιστάνει, δεόντως ἐξεταζόμενα κατὰ τὴν ἔννοιαν, καθὼς ἐξ ἀρχῆς ἐλέγομεν· οὐ γὰρ δή τις τῶν ἐκκρίτων Πατέρων ἀσύμφωνος ἑαυτῷ ἐστιν ἡ τοῖς ὁμοτίμοις αὐτῷ κατὰ τὴν ἔννοιαν τῆς πίστεως, εἰ καὶ δι᾿ ἑτέρων λέξεων καὶ λόγων φερόμενος, έναν τίος ὑμῖν δοκεῖ εἶναι, τὰς λέξεις, καὶ οὐ τὰς δυνά ἀπ' αὐλοῦ, αίλουρος,
col. 1851–1852page 42 of 165
PG 86:1851μεις τῶν λόγων συμβιβάζειν ἐθέλουσιν. Αλλ' εἰκότως χρήσεων καὶ τοῦτο ὑμᾶς λανθάνει τό γε ὅμοιον προηγνοηκό τας· ὥσπερ γὰρ ἔστι διὰ τῶν αὐτῶν φωνῶν διάφορον ἔννοιαν σημαίνεσθαι ἐπὶ τῶν δυσεμφάτων λόγων, οὕτω καὶ ἐκ διαφόρων λόγων τὴν αὐτὴν ἔννοιαν συνάγεσθαι, ἐπὶ τῶν πολυφράδων νοημάτων. Εἰ οὖν τινα ἔχετε τῶν ὡμολογημένων καὶ γνωστῶν Πατέρων ὀρθοδόξων, καὶ διὰ τεύχους παλαιοῦ καὶ ἀνοθεύτου ἐπιδεικνύναι τι τοῖς ὑμετέροις συνοδον εἰρηκότα, προσαγάγετε· τὰς γὰρ κρυψωνύμους καὶ φαλσο γράφους ὑμῶν χρήσεις ἅπαξ καὶ δὶς φωραθεί σας ἐν ἀκεραίῳ ἁπλότητι λοιπὸν οὐ παραδεχόμεθα. Προδιαμαρτυρόμεθα δὲ ὅμως ὅτι ἐν καταχρήσει ἔστι πολλάκις μεταγενόμενα εὑρεῖν καὶ τὰ τῆς φύσεως καὶ οὐσίας καὶ ὑποστάσεως καὶ προσώπου ὀνόματα ἐπὶ τῆς οἰκονομίας· οὐ γὰρ κυρίως ἀεὶ κεῖται. ᾿Αθανάσιος τε γὰρ ὁ μέγας, καὶ προσώπων ἔνωσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ διισχυρίζεται, καὶ Πρόκλος ὑποστάσεων Κύριλλος τε ὁ μακάριος, Εἴ τις διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις, ἔφησεν. Ἐὰν οὖν ώς κυριολεξίας ὄντα καὶ τάδε νοοῦνται, ἰδοὺ καὶ οἱ Νεστοριανοὶ καλῶς ἡμῖν ταῦτα ἀεὶ προβάλλονται, ὑποστάσεων καὶ προσώπων Ένω σιν δογματίζοντες ἐν τῇ οἰκονομίᾳ· πῶς δὲ ἂν τόδε οὕτως ἔφη, ὁ ἐν τετάρτῳ ἀναθεματισμῷ εἰπὼν Πα τήρ Κύριλλος, «Εἴ τις προσώποις δυσὶν ήγουν ὑποστάσεσι διανέμει φωνάς,» καὶ τὰ ἑξῆς; Ἐν δὲ τῇ πρὸς βασιλέα Θεοδόσιον ἐπιστολῇ, ἀλλὰ καὶ πρὸς Ἰωάννην τὸν ᾿Αντιοχείας φησι·. Τὰς εὐαγγελικές καὶ ἀποστολικὸς περὶ τοῦ Κυρίου φωνὰς ἴσμεν τοὺς θεηγόρους άνδρας, τὰς μὲν κοινοποιοῦντας ὡς ἐφ' ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαιροῦντας ὡς ἐπὶ δύο φύσεων.» Εἰ γὰρ πανταχῆ ἐπὶ τῆς οἰκονομίας ἀποκληρωτικῶς φύσιν καὶ ὑπόστασιν ταυτὸν οἶδεν ὁ Πατήρ, οἱ διαιροῦντες ὡς ἐπὶ δύο φύσεων τὰς φωνάς, τῷ ἀναθήματι τῷ ἐπὶ τῶν δύο ὑποστάσεσι διανεμόντων φωνάς κειμένῳ καθυποβέβληνται πάντες οἱ θεηγόροι. Μὴ οὖν τὰ μὴ κυρίως κατὰ τῶν κυρίως εἰρημένων προφέροιτε, ἀλλ' ἐκ τοῦ πρέποντος λόγου καὶ συμφών νου καὶ κοινοτέρου καὶ πᾶσιν ὡμολογημένου, τῆς ἀλη θείας στοχαστέον ἡμῖν τε καὶ ὑμῖν κατὰ πάντα τὰ η παραγόμενα. Πρῶτον μὲν οὖν εἰπεῖν Νεστόριος, φασί, κατα εχρήσατο τῇ τῶν δύο φύσεων φωνῇ ἐπὶ Χριστοῦ, ᾗ καὶ ὑμεῖς.—Λέγομεν οὖν ὅτι καὶ Γραφικαῖς φωναῖς πολλαῖς ἐχρήσατο· μηδὲ αὗται οὖν ὀνομαζέσθωσαν ἡμῖν, εἰ συνορᾶτε· ἀλλὰ καὶ τῇ μιᾷ φύσει τοῦ Λύσ γου σεταρχωμένῃ οἱ 'Αρειανοὶ πρῶτοι καὶ ᾿Απολι νάριοι καὶ ἕτεροι αἱρετικοί προσχρώνται· σιγητέον οὖν καὶ τήνδε διὰ τούσδε; οὐχί· ἀλλ' ἐμφράξει πᾶσα ἀνομία τὸ στόμα αὐτῆς, ἡμεῖς δὲ παρρησιασώμεθα
col. 1853–1854page 43 of 165
PG 86:1853ὡς δεῖ λαλῆσαι κατὰ τὸν θεοθαρτῇ κήρυκα· ὁ γὰρ; που τῆς ἀληθείας λόγος ἐν τῷ θριαμβεύεσθαι, οὐκ ἐν τῷ περικαλύπτεσθαι, νικᾷ τὸ ψεῦδος· καὶ δοξάζειν αὐτὸς οἶδε τοὺς λαλοῦντας αὐτὸν, οὐκ ἐκ τῶν λαλούν των αὐτὸς δοξάζεται· καὶ περὶ μὲν τοῦδε τάδε. Λοιπὸν δὲ ἴδωμεν οἷά ἐστι καὶ ἅ φασιν αὐτοὶ σαφῶς μίαν φύσιν τοῦ Κυρίου λέγειν, καὶ τὰς δύο ἀπαγορεύειν φύσεις παντελῶς, Πατρικά δόγματα. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον Β' ἐπιστολῆς. Τὸ λέγειν δύο φύσεις υφεστάναι μετὰ τὴν ἔνω σιν ἀδιαιρέτως, μάχεσθαί ἐστι τοῖς μίαν εἶναι λέ γουσι τὴν τοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην.» ᾿Αλλὰ πρὸς Νεστοριανοὺς τοῦτο λέγων, επιφέρει μετὰ βρα χέα, ὦ οὗτοι· τὸ γὰρ ἀδιαιρέτως προστεθέν, δοκεῖ μὲν παρ' ἡμῖν ὀρθῆς εἶναι δόξης σημαντικὸν, αὐτοὶ άδιαι δὲ οὐχ οὕτως νοοῦσι τὸ γὰρ ἀδιαίρετον παρ' αὐτοῖς ρέτως, κατὰ τὰς Νεστορίου καινοφωνίας καθ' ἕτερον λαμβάνεται τρόπον· φησὶ γὰρ ὅτι τῇ ἰσοτιμίᾳ, τῇ ταυτοβουλίᾳ, τῇ αὐθεντία αδιαίρετος ἐστι τοῦ Λόγου ὁ ἐν ᾧ κατῴκησεν ἄνθρωπος· ὥστε οὐχ ἁπλῶς τὰς λέξεις λέγουσιν· ἀλλὰ μετά τινος κακουργίας. Ἰδοὺ οὖν σκοπεῖτε εὐγνωμόνως ὅτι τὴν μὲν φωνὴν οἶδεν ὀρθῆς δόξης, τὸ δὲ κακούργως ἔχον νόημα ἀποβάλλεται, ὅπερ ἐξ ἀρχῆς καὶ ἕως τέλους ποιεῖν καὶ ὑμᾶς καὶ ὑμεῖς δυσωποῦμεν. Ἔστιν οὖν τὴν αὐτὴν ἀσεβῶς εἰπεῖν τινα φωνὴν· ἀλλὰ καὶ τὴν ἑτέραν φωνὴν τὴν λέγουσαν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμέ την, ἔστι κατὰ "Αρειον, ὡς οὐ πάντη ἀτρέπτου φυ σεως ὄντος τοῦ Υἱοῦ νοεῖν· καὶ κατὰ Ἀπολινάριον, ὡς αὐτοῦ τοῦ Λόγου ἀντὶ νοῦ ψυχικοῦ γενομένου, τῇ ἐμψυχωθείσῃ ἀλόγῳ σαρκὶ λογίζεσθαι· καὶ κατὰ Εὐτυχέα, ὡς αὐτοῦ τοῦ Λόγου εἰς σάρκα μεταποιηθέν της ἐκδέχεσθαι. Ἐὰν οὖν μὴ τὰ νοήματα ανακρίνωμεν τῶν ὁμολογούντων, καὶ ταύτην κακείνην οὐκ ἄλλως προσιέμεθα τὴν φωνὴν· τοῦτο γὰρ ὁ Πατήρ φησι, ὅτι ὡς κακουργοῦντας περὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἑνώσεως τῶν φύσεων, μὴ ἀποδέχεσθαι τοὺς αἱρετικοὺς δεῖ καὶ εὔηχοι εἶεν αἱ φωναί· οὐ γὰρ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν λέγουσι τῶν φύσεων, ἀλλὰ κατὰ σχέσιν ἀδιαίρετον ἐν πολλαῖς γὰρ χρηστολογίαις οἶδε τὴν ἀπάτην και ὁ ᾿Απόστολος γινομένην· ὅτι δὲ τοῦτο οὕτως νοεῖ, καὶ ἐν τῇ ἑξῆς ἦν παράγουσι χρήσει σαφὲς ἔσται. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν εἰς πρὸς Εβραίους, δευτέρου 11 τόμου. Αποδιιστάντες γὰρ ἀλλήλων τὰς δύο φύσεις, καὶ ἀνὰ μέρος ἡμῖν ἑκατέραν ἀσυναφή θατέραν δεικνύοντες, ἐν μόνοις προσώποις φασί γενέσθαι τὴν ἕνωσιν, καὶ ὡς ἔν γε ψιλῇ συναινέσει καὶ ταυτοβουλίᾳ καὶ θελημάτων ῥοπαῖ;· κατ' ἐκεῖνό που τάχα τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων γε γραμμένον, τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων
col. 1855–1856page 44 of 165
PG 86:1855πεπιστευκότων κατά γε τὸν τῆς ἰδίας ὑποστάσεως λόγον διεσχοινισμένου τῶν ἄλλων, ὅσον ἧκεν εἰ; ταυτοβουλίαν καὶ τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως, ψυχή πάντων είναι μία λέγεται καὶ καρδία· ἆρα οὖν κατά τοῦτον καὶ αὐτοὶ τὸν τρόπον, τῶν προσώπων τὴν ἕνωσιν ὁμολογεῖν ἐγνώκασιν;» Ἰδοὺ διασαφεῖ ἐκδή λως τί ἐστιν 8 μέμφεται δόγμα· τῶν δὲ καὶ ἔνωσιν ἀδιαίρετον λεγόντων ἐπὶ δύο φύσεων. Καὶ μετὰ βρα χέα· ι Καὶ οὐδέπω φαμὲν ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ σώματι τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου περιγεγράφθαι φύσιν· ἄποσον γὰρ τὸ θεῖον.» Εἶτα ἐπάγει·. Οτι ὄψεταί τις ἐν Χριστῷ τὸ ἀνθρώπινον τελείως ἔχον, κατά γε τὸν τῆς ἰδίας φύσεως λόγον· ὁμοίως τε τέλειον τὸν ἐκ Θεοῦ φύντα Λόγον· πλὴν ἕνα τὸν ἐξ ἀμφοῖν ὁμολογήσει Χριστὸν καὶ Υἱόν, οὐ προσώπων ενώσει μόνον συντιθεὶς τὴν οἰκονομίαν, συλλέγων δὲ μᾶλλον εἰς ἐν τὰς φύσεις ἀποῤῥήτως γε καὶ ὑπὲρ λόγον, ὡς αὐτὸς ἔγνω ὁ Θεός· καὶ οὐδέπου φαμὲν ἀνάχυσιν ὥσπερ τινὰ συμβῆναι περὶ τὰς φύσεις, ὡς μεταστῆναι τὴν τοῦ λόγου φύσιν εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου τυχόν' ἀλλ' οὐδὲ αὖ τὴν ἀνθρωπίνην εἰς τὴν τοῦ Λόγου, νοουμένης δὲ μᾶλ λον καὶ ὑπαρχούσης ἑκατέρας ἐν τῷ τῆς ἰδίας φύσεως ὄρῳ, πεπράχθαι φαμὲν τὴν ἕνωσιν.» Καὶ μετ' ὀλίγα Εἴ τις οὖν ἄρα λέγει μόνων προσώπων τὴν ἔνωσιν, ἀποδιιστὰς ὁλοτρόπως ἀλλήλων τὰς φύσεις, ἔξω τῆς εὐθείας φέρεται τρίβου.» Τούτων τίς ἀγνοήσει τὴν ἔννοιαν, καὶ μίαν φύσιν λέγειν οἰήσεται τὸν Πατέρα ἐπὶ Χριστοῦ; οὐχὶ δὲ ἐν πρόσωπον μᾶλλον, ἡνωμένων αὐτοῦ τῶν φύσεων οὐχ ἁπλῶς ἀδιαιρέτως, ἀλλὰ καθ᾽ ὑπόστασιν αὐτοῦ αὐτήν; “. - ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία. Εκάστων γὰρ τῶν Κυρίλλου ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῆς. Ὥστε τὰ δύο μηκέτι εἶναι δύο, δι' ἀμφοῖν δὲ τὸ ἐν ἀποτελεῖσθαι ζῶον.» Εἰ οὖν τοῦτό φησιν, ὅτι αἱ φύσεις οὐκ εἰσὶ λοιπὸν φύσεις, ἔδει εἰπεῖν < ὥστε τάς ποτε δύο, ταύτας μὴ εἶναι καὶ νῦν δύο. Ἡ ὥστε «τὸ ἐν τὸ νῦν μηκέτι εἶναι ὡς καὶ πρώην δύο·, εἰ δὲ ἔστι καὶ νῦν δύο τὰ δύο, δι ἀμφοῖν τε καὶ οὐκ ἐξ ἀμφοῖν ἁπλῶς τὴ ἐν ὁρᾶται, δῆλον ὡς κατ' ἄλλο καὶ ἄλλο· ὡς μὲν γὰρ φύσεις, δύο· ὡς δὲ σύνθετόν τε τοιόνδε ζώον, ὅπερ καὶ ῥη τῶς ἔφη, ἐν ἐστι· προσεκτέον δὲ ὡς καὶ δι' ἀμφοῖν ζῶον ἀποτελεῖσθαι λέγων, ἑκατέραν φύσιν τῷ ἑνὶ τούτῳ Χριστῷ ζωὴν συνεισάγειν φησίν· ἀλλὰ τὴν Ο μὲν, τὴν φυσικὴν ἀνθρώπῳ· τὴν δὲ, την φυσικήν Θεῷ ζωήν· ὡς ἂν εἶναί τι θεανδρικῶς ζῶν πρόσωπον τόδε· καὶ γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων διήρκει καὶ ηύξανε καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ ἦν καὶ αὐτάρκης καὶ παντέλειος θεϊκῶς ὁ αὐτὸς εἰς Χριστὸς ὁ Κύριος ἡμῶν. Αλλ' ἅπαν ἦν ζῶον καὶ μία φύσις, φασίν· εἰ οὖν ἓν ζῶον, καὶ μία φύσις ὁ Χριστός. Αλλ' εἰ ἀποδεικτικῶς ἀπαντᾶν βούλεσθε, μὴ ἀγνοεῖτε τὰ κοινῶς δεδομένα πᾶσι τοῖς ἀποδεικτικοῖς καὶ διαλεκτικοῖς· τῶν γὰρ ἀν τιστρόφως ἀλλήλοις κατηγορουμένων, τούτων ἀνάγκη θατέρου δοθέντος, καὶ τὸ ἕτερον συνεπάγεσθαι· τῶν δὲ οὐκ ἀντιστρεφόντων, οὐ δῆτα. Εἰ μὲν οὖν καὶ πᾶσα φύσις ζῶον, ὥσπερ οὖν καὶ πᾶν ζώων φύσις,
col. 1857–1858page 45 of 165
PG 86:1857καλῶς ἐλέγετε, ἐπεὶ ζῶον τὸ σύνθετον, καὶ φύσιν & ἀποτελεῖσθαι· εἰ δὲ ἔστιν ὁ λίθος φύσις, οὐ μὴν διὰ τάδε καὶ ζῶον, οὐκ ἀναγκαῖον εἴ τι ζῶον ἔν ἐστι, διὰ τόδε ἁπλῶς καὶ φύσιν μίαν εἶναι· καὶ ἄλλως γὰρ, εἰ διότι ἐν ζῶόν ἐστιν ὁ Χριστὸς, καὶ μία φύσις ἐστὶ, καὶ διότι ἐκ δύο φύσεών ἐστι, καὶ δύο ζῶα ἔσται, ο φησι Νεστόριος ἀσεβῶν μόνος· εἰ δὲ λέγοιτε ὅτι καὶ ἐκ δύο ζώων ὡς ἀπὸ τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος, τῶν διαφόρων φυσικῶν εἰδῶν φαμεν αὐτὸν, ἄρα γε καὶ ἐν ζῶον οὖν, ὡς κοινόν τι καὶ ὡς εἶδος ἕτερον παρὰ τὴν θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα λέγετε αὐτόν· καὶ πῶς φησιν οὗτός τε ὁ Πατὴρ καὶ οἱ λοι ποί, τὸ Χριστὸς ὄνομα μήτε ουσίας δρον μήτε φύ σεως όνομα εἶναι, μήτε δρου δύναμιν ἔχειν, μήτε είδος φύσεως σημαίνειν, ή τι τοιοῦτον ζῶον ἄρα, τὸ ὡς ὑφεστὼς πρόσωπόν ἐστιν ἔν. Αλλ' είποιτε ἴσως, ὅτι ὥσπερ ζωῆς τῆς ἀἰδίου καὶ τῆς προσκαίρου μετ ἔχων ἐν ζῶόν ἐστιν οὕτως καὶ φύσεως προσκαίρου καὶ τῆς ἀἰδίου μετασχών, μία φύσις ἐστίν· εὔδηλος ὁ παραλογισμός· ἀντὶ γὰρ τοῦ μετέχοντος, τὸ μετα εχόμενον ἔφητε τὸ δεύτερον· εἰ μὲν γὰρ τὸ μετέχον ἑκατέρας ζωῆς ζωὴ ἦν, καὶ οὐ ζῶον, εἴτουν μετέχων τῶν ζώων, πρόσωπον καλῶς εἴρητο· εἰ δὲ τὸ ἐν δύο ζωαῖς θεωρούμενον, ζῶόν ἐστι, καὶ τὸ δύο οὐσιῶν μετειληφός, οὐσιωμένον ἐστί τι, οὐ μὴν ἡ οὐσία, εἴτε ουν φύσις, ἀπρόσωπος· τί δέ ἐστι τὸ οὐσιωμένον καὶ τὸ ζῶον, ἢ τὸ πρόσωπον κυρίως, τό τε κατὰ δια φόρους φύσεις καὶ ζωὰς ὑφεστώς; ὥστε ζῶον μὲν ἐν ὀρθῶς φαμεν, φύσιν δὲ μίαν οὐδαμῶς, ὥσπερ οὐδὲ ζωὴν ἐπὶ τοῦ συνθέτου προσώπου Χριστοῦ. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Ἀκάκιον ἐπιστολῆς Ορῶμεν ὅτι δύο φύσεις συνῆλθον ἀλλήλαις καθ' ἔνωσιν ἀδιασπάστως ἀσυγχύτως καὶ ἀτρέπτως· ἡ γὰρ σὰρξ, σάρξ ἐστι καὶ οὐ θεότης, εἰ καὶ γέγονε Θεοῦ σάρξ· ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Λόγος Θεός ἐστι καὶ οὐ σὰρξ, εἰ καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο τὴν σάρκα οἰκονομικῶς. Οταν οὖν ἐννοῶμεν τοῦτο, οὐδὲν ἀδικοῦμεν τὴν εἰς ενότητα συνδρομήν, ἐκ δύο φύσεων γεγενήσθαι λέ γοντες· μετὰ μέν τοι τὴν ἕνωσιν οὐ διαιροῦμεν τὰς φύσεις ἀπ' ἀλλήλων, οὐδὲ εἰς δύο τέμνομεν υἱοὺς τὸν ἕνα καὶ ἀμέριστον, ἀλλ᾽ ἕνα φαμὲν Υἱὸν, καὶ ὡς οἱ Πατέρες ειρήκασιν μίαν φύσιν τοῦ Λόγου σεσαρκωμένην. Οὐκοῦν ὅσον μὲν ἧκεν εἰς ἔννοιαν καὶ εἰς μό νον τὸ ὁρᾷν τοῖς τῆς ψυχῆς ὄμμασι τίνα τρόπον όμο γενὴς ἐνηνθρώπησε, δύο τὰς φύσεις φαμέν.» Αλλ' εἴπωμεν καὶ πρὸς τάδε, ὅτι ἀρκεῖ ἡμῖν αὐτ τὸς ἑαυτὸν διασαφῶν· Οὐ γὰρ διαιροῦμεν, ἔφη, και οὐχ ἐνοῦμεν· καὶ τὰς φύσεις, οὐ μὴν τὴν φύσιν, ὡς οὗτοι λέγουσιν, οὐδὲ τεμνόμενον τὸν ἕνα
col. 1859–1860page 46 of 165
PG 86:1859οὐ μὴν τὴν μίαν φύσιν ἔφη, τοῖς δὲ τῆς ψυχῆς ἔμ μασιν, οἷς καὶ διαφέρει ἄνθρωπος κτήνους τοῦ ἐν τοῖς τοῦ σώματος δν μασιν μόνον βλέποντος· δύο ἄρα καί φησιν εἶναι ὁ Πατήρ τὰς φύσεις τοῦ Λόγου σεσαρκωμένου, ἀληθῶς. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. Δεξώμεθα πρὸς παράδειγμα την καθ' ἡμᾶς αὐ τοὺς σύνθεσιν, καθ᾽ ἦν ἐσμεν ἄνθρωποι· συντιθέμεθα γὰρ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, καὶ ὁρῶμεν δύο φύσεις, ἑτέραν μὲν τοῦ σώματος, ἑτέραν δὲ τῆς ψυχῆς· ἀλλ' ἐξ ἀμφοῖν καθ᾽ ἕνωσιν, ἄνθρωπον· καὶ οὐχ ὅτι ἐκ δύο φύσεων συντέθειται ὁ ἄνθρωπος, δύο τὸν ἕνα νο μιστέον, ἀλλ᾽ ἕνα τὸν αὐτὸν κατὰ σύνθεσιν, ὡς ἔφην, τὴν ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς.» Ἰδοὺ πάλιν σαφῶς μὴ δύο ἀνθρώπους, τὸν ἕνα νομίζειν λέγει, οὐχὶ μὴ δύο φύσεις τὴν μίαν φύσιν λογίζεσθαι ἔφη· ὅπου γε τοῦ ἀνθρώπου οὐδὲ κατὰ πάντα ἐλήφθη τὸ παράδειγμα. ᾿Αλλ' ἐν τῷ δευτέρῳ πρὸς Σούκενσον ὑπομνηστικῷ ῥητῶς, φασίν, ὁ Πατὴρ Κύριλλος εἴρηκε, τὸ τοῦ ἀνα θρώπου λαβὼν, ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος όντος, παρά Καὶ δειγμα, ο Ώστε τὰ δύο μηκέτι εἶναι δύο.» πῶς οὐ δῆλον, ὡς καὶ τοῦτο οὕτως λέγει, ὅτι καθ' δ γέγοναν, οὐκ εἰσὶ δύο ήγουν ἄνθρωποι; ἰδοὺ γὰρ αὐτ τὸς ἀνωτέρω φησί· • Δύο μὲν γὰρ καὶ ἐπ᾿ αὐτοῦ νοοῦμεν τὰς φύσεις, μίαν μὲν ψυχῆς, ἑτέραν δὲ τοῦ σώματος· ο εἰ καὶ μὴ ἀνὰ μέρος δῆλον· καὶ γὰρ επάγει, ο 'Αλλ' ἑνὸς εἶναι νοοῦμεν· ὥστε οἶδεν αὐτὰ δύο ἐν τῷ εἶναι αὐτὰ ἑνός· οὐ γὰρ ἂν ἔφη, μήποτε εἰδὼς τὴν δυάδα, τό, ἀλλ' ἐνὶς, τοῦ ἀνθρώπου ὡς ἕκαστα ἔχοντος· οὐκέτι δὲ ἔμεινε δύο, τουτέστι μό νον καὶ ἁπλῶς ὄντα, ἀλλὰ καὶ ἔν τι ποιήσαντα τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἔν τι γὰρ ὁρῶνται καὶ νοοῦνται ἐπεὶ πῶς εἰ πάντη οὐκ εἰσὶ δύο, ψυχὴ ἔτι ἐστὶ καὶ σῶμα σωζόμενα, ὅμως ἐπὶ Χριστοῦ, οὐδὲ κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον, ἀλλὰ κατὰ τὸν τῆς ὑποστάσεως είληπται αὐτῷ τὸ παράδειγμα· πρὸς Νεστόριον δύο τὰς ὑποστάσεις αὐτοῦ λέγοντα εἴρηται· εἰ γὰρ καὶ φύσεως λόγῳ είληπται τὸ παράδειγμα τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ Χριστοῦ, ἄρα καὶ ἐπεὶ οὐκ ἐκ προϋπαρχουσών δύο φύσεων ὁ ᾿Αδάμ ψυχῆς καὶ σώματος, οὐδὲ ὁ Κύ ριος ἐκ δύο φύσεων· ἔτι μὴν ὁ Λόγος, καὶ πρὸ τῆς σαρκός· τοῦ δὲ ἀνθρώπου οὐδὲν μέρος τοῦ ἑτέρου προϋπάρχειν εἴρηται. Ετι ὁ ἄνθρωπος δυνάμει διαι ρετὸς εἰς τὰς αὐτοῦ δύο φύσεις ἐστὶν ἀεὶ, ἀλλὰ καὶ ἐνεργεία ποτέ· ἄρα οὖν καὶ ἐπὶ Χριστοῦ εἴπο τι; τάδε μὴ παραφρονῶν; Πῶς οὖν τὸ καθ' ὑπόστασιν ληφθέν, καί ποτε, εἰς φύσιν τὴν ὡς ὑπόστασιν καὶ αὐτὴν λεγομένην, εἰς οὐσίας παράδειγμα βιάζεσθε πάντως λαμβάνειν ἡμᾶς; Δέδειχε γοῦν καὶ ἐν τοῖς Ἐπιχειρήμασιν ἐπὶ Χριστοῦ τὸ μίαν λέγειν φύσιν, εἰ καὶ ἔστιν εἰπεῖν ἐπ' ἀνθρώπου μίαν, ὁ λόγος ἀδύνα του. Ἐν πολλοῖς, φασὶν, εὑρίσκομεν ἀπαρεσκόμενον τὸν Πατέρα Κύριλλον, καὶ τῇ τοῦ διπλοῦ ὀνομασία
col. 1861–1862page 47 of 165
PG 86:1861ἐπὶ τοῦ Κυρίου, πόσω γε μᾶλλον τῇ τῶν δύο φωνῇ; Αρα οὖν ἐναντίος Γρηγορίῳ τῷ πολλάκις κατα κεχρημένῳ τῇδέ ἐστιν. ᾿Απεστάλη γάρ, φησίν, ἀλλ᾽ ὡς ἄνθρωπος· διπλοῦς γὰρ ἦν.» Και, ο Πατήρ οὐ τοῦ ὁρωμένου, τοῦ νοουμένου δέ· καὶ γὰρ ἦν διπλούς. Καὶ ἄλλοι δὲ πλεῖστοι τῶν Πατέρων τὰ ὅμοιά φασιν ἡ δῆλον, ὅτι μὲν διπλοῦς κατὰ τὰς φύσεις ἦν, ἔφη. Οτι δὲ οὐ διπλοῦς Χριστὸς ἢ Υἱὸς ὀρθῶς λέγεται, Κύριλλος ὁ Πατήρ φησι· τοῦτο γὰρ Νεστόριος ἐπισ νοεῖ· εἰ γὰρ τὸ κατὰ φύσιν διπλοῦν οὐκ ἐγκρίνει, πῶς καὶ αὐτὸς ἔφη ἐν τῷ κατὰ Ματθαίου, «Ο στα τὴρ ὁ ἀληθινὸς καὶ νοητὸς καὶ ὡς ἐν τύπῳ τῷ ἐξ ύλης νοούμενος, οὗτός ἐστιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ διπλούς χαρακτήρ; ο Κυρίλλου ἐκ τῶν πρὸς τὰς ἀπορίας ὑπαντήσεων. Ἐν ἰδιότητι τῇ κατὰ φύσιν ἑκατέρου μένοντός τε καὶ νοουμένου, κατά γε τὸν ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθέντα λόγον, ἀῤῥήτως καὶ ἀφράστως ἑνωθεὶς μίαν ἡμῖν ἔδειξεν Υἱοῦ φύσιν, πλην σεσαρκωμένην· οὐ γὰρ ἐπὶ μόνων τῶν ἁπλῶν κατὰ τὴν φύσιν τὸ ἐν ἀληθῶς λέγεται.» Ιδού, φασί, τοῦ Υἱοῦ, ὅς ἐστι Χριστός, μίαν φύσιν ἔφη. — ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἐπαγόμενον συνάψαντες, διακρινέτωσαν, εἰ ὀρθῶς συλλογίζονται· εἰ γὰρ τὸ τοῦ Υἱοῦ ὄνομα καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως τεταγμένον ἀντὶ τοῦ Χριστοῦ εἴρηται, οὕτωσὶ φρασθήσεται, μίαν ἡμῖν ἔδειξε Χριστοῦ φύσ σιν, πλην σεσαρκωμένην· τοῦτο δὲ ἡ ὡς ἀσάρκου Χριστοῦ δυναμένου ληφθῆναι, ὥσπερ ἀνεπινόητον ἢ ὡς καὶ πρὸς τῇδε τῇ μιᾷ αὐτοῦ φύσει, καὶ σάρκα ἐπενδυσαμένου Χριστοῦ· ἔσται οὖν ἐκ λόγου τε καὶ σαρκὸς καὶ ἑτέρας φύσεως σαρκὸς ὢν ὁ Χριστός· καὶ οὐ μόνον δύο φύσεις ἁπλῶς, ἀλλ' ἐκ μιᾶς μὲν τῆς θείας ἁπλῆς, ἐκ δύο δὲ συνθέτων, ήγουν τῶν ἀνθρωπίνων νοούμενος, ἐκ τριῶν τε φύσεων λεγόμενος λοι πόν· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ δύο φύσεις ἐκ μιᾶς τῆς καθ' ὑμᾶς Χριστοῦ φύσεως, καὶ τῆς ἐπεισαχθείσης Χριστῷ μετὰ τὴν δευτέραν σάρκωσιν αὐτοῦ σαρκὸς φύσεως. Ἀλλὰ τί μὴ τούτων ἀφέμενοι τῶν παραβλωπι σμάτων, όμμασιν ὀρθοῖς τὸν σκοπὸν τὸν εἰρημένον κατανοεῖτε; ὅτι γὰρ υἱότητος φυσικῆς νῦν φησι τὴν αὐτὴν μίαν φύσιν μένειν τῷ Υἱῷ, κἂν προσελάβετο ἄλλην φύσιν, ἰδοὺ αὐτὸς τρανοί λέγων· Οὐ γὰρ ἐπὶ η μόνων τῶν ἁπλῶν κατὰ τὴν φύσιν, υἱῶν δηλαδή, τὸ ἐν ἀληθῶς λέγεται. "Αρα οὖν τοῦτο ὑμᾶς μᾶλλον διδάξει ὅτι οὐχ ἁπλοῦς κατὰ τὴν φύσιν ὁ περὶ οὗ τά δε φησίν Υἱὸς εἶς, ἀλλὰ διπλούς; ἔστι γὰρ κατὰ τὸν Πατέρα, η πολλάκις καὶ ἡμεῖς ὑμῖν εὐηχοῦμεν, καὶ πλειόνων οὐσῶν τῶν φύσεων, ἓν εἶναι τό τε πρόσ ωπον, καὶ ἕνα τὸν αὐτὸν Υἱὸν φύσει· καὶ οὐ τὴν μὲν τῶν φύσεων, Υἱὸν φύσει· τὴν δὲ, Υἱὸν χάριτι εἶναι ὥστε σαφῶς τὰ ἡμέτερα λέγων, ἢ τὰ ὑμέτερα, δεί κνυται καν τούτοις ὁ διδάσκαλος· ὅπου γε, εἰ καὶ οὕ τως είχεν, ὡς βούλεσθε, πάντα ἂν τὰ ἐν ἑτέροις εἰρης μένα τῷ Πατρὶ ὡς περὶ δύο φύσεων Χριστοῦ, τοῖσδε
col. 1863–1864page 48 of 165
PG 86:1863τοῖς αὐτοῦ ἂν διεμάχετο· ὅπερ οὐδεὶς ἐν πνεύματι Θεοῦ λαλῶν, παθεῖν ὑποπτεύεται. Τοῦ μεγάλου Αθανασίου. Ομολογοῦμεν καὶ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸν κατὰ Πνεῦμα, Υἱὸν ἀνθρώπου κατὰ σάρκα οὐδὲ δύο φύσεις τὸν ἕνα Υἱὸν, μίαν προσκυνητὴν καὶ μίαν ἀπροσκύνητον, ἀλλὰ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λή. του σεσαρκωμένην καὶ προσκυνουμένην μετὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ μια προσκυνήσει.» Ιδού, φασί, τὴν δυάδα σαφῶς ἀναιρεῖ τῶν φύσεων ὁ Πατὴρ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Υἱοῦ. ᾿Αλλ' οὐ τὰς δύο φύσεις, ὦ οὗτοι, ἀνεῖ λεν, ἀλλὰ τὸ μὴ θατέραν μὲν εἶναι τῶν δύο φύσεων προσκυνητὴν ἐν τῷ Υἱῷ, θατέραν δὲ ἀπροσκύνητον ἐν αὐτῷ· διὰ γάρ τοι τόδε καὶ ἐπήγαγεν, ὅτι Εν μιᾷ καὶ αὐτῇ προσκυνήσει τοῦ ἑνὸς Υἱοῦ, οὐ φύσεως, λέγων· ὡς γὰρ διὰ καθολικωτέρου τινὸς τοῦ ὅλου προσώπου, ἅμα προσκυνεῖσθαι τὰ μέρη αὐτοῦ, ἤγουν τάσδε τὰς φύσεις, συμβαίνει, ὡς ἐμπεριεχομένας τῷ προσκυνουμένῳ Υἱῷ ὁμοίως άμφω· ὑμεῖς δὲ σοφι στικῶς τελείᾳ στίζοντες, καὶ οὐχ ὑποστιγμῇ καθ' ἡμᾶς τὸν ἕνα Υἱὸν, τὰ πρῶτα μὲν τῶν ῥησειδίων κατὰ σκοπὸν ἑαυτοῖς ἀποτίλαντες διορίζετε, τὰ δὲ ἑξῆς ἀσυνάρτητα παρέχοντες, ἐν τῷ νοήματι τοῦ ὅλου χωρίου, διελέγχεσθε. Οὕτως μὲν οὖν νοείσθω, εἰ ὄντως ᾿Αθανασίῳ εἴρηται· οὐ γὰρ ἑαυτῷ περὶ τὰ αὐτά τις θεοφόρος στασιάζει. Οτι δὲ ᾿Απολιναρί εἴρηται τάδε κατὰ τὴν ὑμετέραν έννοιαν, Τιμόθεός τις τούτου μαθητὴς ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ Ιστο ρία λέγει, καὶ Πολέμων ὁ συνουσιαστής, οὗ Κύριλλος ὁ Πατὴρ καὶ Σεβῆρος ἡ Πατραλοίας μνημονεύουσι φήσαντος οὕτως Θεὸν γὰρ λέγοντες καὶ ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν, οὐκ αἰσχύνονται μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην οἷόν τινα σύνθετον ὁμολογοῦντες· εἴ γε Θεὸς τέ λειος καὶ ἄνθρωπος τέλειος ὁ αὐτὸς, δύο φύσεις ἄρα ὁ αὐτὸς, καθάπερ ἡ τῶν Καππαδοκῶν εἰσηγείται και νοτομία, Διοδώρου τε καὶ ᾿Αθανασίου ή οίησις, καὶ τῶν ἐν Ἰταλίᾳ ὁ τύφος· καὶ σχηματίζονται μὲν οἱ δῆθεν ἡμέτεροι φρονεῖν τὰ τοῦ ἁγίου Πατρὸς ἡμῶν Απολιναρίου, κηρύττουσι δὲ καθάπερ Γρηγόριος τὴν τῶν φύσεων δυάδα.» Καὶ μετὰ βραχέα· «Τί δὲ Απολιναρίῳ τῷ θείῳ μαθητιᾷν σχηματίζονται; ταύτην γὰρ ἐπ' ἀναιρέσει τῆς τῶν φύσεων δυάδος μόνος ἡμῖν ἀπεκύησε, γεγραφώς ωδέ πη σαφῶς· καὶ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεὸν κατὰ σάρκα, οὐ δύο φύσεις τὸν ἕνα Υἱόν, μίαν προσκυνητὴν καὶ μίαν ἀπροσκύνητον, ἀλλὰ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην καὶ προσκυνουμένην μετὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ μια προσκυνήσει.» Τίς οὖν οὐ θαυμάσει, εἰ ὁ μετὰ Διοδώρου τοῦ ἀσε δους διαβαλλόμενος αὐτῷ ᾿Αθανάσιος τὰ ὅμοια βή ματα πάντα ἔφη; εἰ δὲ καὶ τάδε ἔλεξε, πῶς καὶ ἐπὶ
col. 1865–1866page 49 of 165
PG 86:1865τῆς αὐτῆς διανοίας τῷδε τάδε εἰπὼν διεβλήθη Απο.; λιναρίῳ καὶ Τιμοθέῳ; πῶς τε πρῶτος Απολινάριος τάδε ἀπεκύησεν, ὡς φασιν οἱ τοῦδε μαθηταί, εἰ τῷ διδασκάλῳ ἡμῶν ᾿Αθανασίῳ προείρηται; Πῶς δὲ καὶ ὁ οὕτως ταῦτα εἰπὼν, ἔφη ἂν ἐν τῷ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγῳ· ε Οὐκ ἐπιμίγνυται ἡ τοῦ Δημιουργοῦ φύσις καὶ τῶν δημιουργημάτων εἰς ἑνότητα φύσεως, ἀλλὰ δυσφημίας τὸ τοιοῦτον μεγίστης την υπεροχήν τῆς θεότητος καταγούσης εἰς ἑνότητα τῆς ἐκτισμέν νης οὐσίας. Εἰ οὖν καὶ Κύριλλος αὐτὴν παράγει ὁ διδάσκαλος, ὡς Αθανασίου, οὐ τῶν ἀδυνάτων ή κατά την ἡμετέραν ἔννοιαν, ἢ κατὰ ῥᾳδιουργίαν τινῶν ταύτη προσεχθῆναι αὐτὸν ὡς Πατρικῇ καὶ οὐχ αἱρετικῇ μαρτυρία. Ἰουλίου τῆς ῾Ρώμης, ὡς δοκεῖ, ἐκ τῆς [πε ρὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἑνότητος τοῦ σώματος πρὸς τὴν θεότητα. νων. Ομολογεῖται δὲ ἐν αὐτῷ τὸ μὲν εἶναι κτιστὸν ἐν ἑνότητι τοῦ ἀκτίστου, τὸ δὲ ἄκτιστον ἐν συγκράσει τοῦ κτιστοῦ, φύσεως μιᾶς ἐξ ἑκατέρου μέρους συν ισταμένης ενέργειαν, καὶ τοῦ Λόγου συντελέσαντος εἰς τὸ ὅλον μετὰ τῆς θεϊκῆς τελειότητος· ὅπερ ἐπὶ τοῦ κοινοῦ ἀνθρώπου ἐκ δύο μερῶν ἀτελῶν γίνεται, φύσιν μίαν πληρούντων, καὶ ἑνὶ ὀνόματι δηλουμέν Ταύτην πρῶτα μὲν Ῥωμαῖοι οὐ καταδέχονται εἶναι Ἰουλίου· οὐδὲ γὰρ εἴρηται ἐν ταῖς βίο ὅλοις τῶν ἀρχαίων τι τοιόνδε τοῦ ἀνδρός· Ἰωάννης δὲ ὁ Σκυθοπόλεως ἐπίσκοπος φιλοπονήσας ἐν τοῖς παλαιοτάτοις Απολιναρίου συγγράμμασιν, εὗρεν ἐπὶ λέξεως τὴν χρῆσιν. Οτι δὲ ᾿Απολιναρίου ἐστὶ, δηλοῖ καὶ τὸ ἐπαγόμενον ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ μετά τινα φύλλα· ἔφη γὰρ μὴ ζωοῦσθαι καὶ ὑπὸ ψυχῆς τὸ σῶ μα τοῦ Κυρίου, ὅπερ Ιούλιος οὔποτε ἂν ἔφη· ἔχει δὲ οὕτως" «Οὕτω γὰρ ἔζησε τὸ σῶμα θεότητος άγια σμῷ, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνης ψυχῆς κατασκευῇ.» "Οτι δὲ πάλαι καὶ ἄψυχον ἐδογμάτισεν Απολινάριος εἶ ναι τὸν Κύριον, εἶτα ὡς ἐκ μεταμέλου ἄνουν και ἄψυχον λέγειν αὐτὸν μετέμαθε, Σωκράτης ἐν τῇ Εκκλησιαστικῇ ἱστορία φησὶν οὕτως περὶ αὐτοῦ καὶ τῶν ἀμφ' αὐτόν·. Καὶ πρότερον μὲν ἔλεγον μή ἀνειληφέναι ψυχὴν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐν τῇ οἰκο νομίᾳ τῆς ἐνανθρωπήσεως· εἶτα ὡς ἐκ μετανοίας ἐπιδιορθούμενοι προσέθηκαν ψυχὴν μὲν ἀνειληφέναι, νοῦν δὲ οὐκ ἔχειν, ἀλλ᾽ εἶναι τὸν Θεὸν Λόγον ἀντὶ νοῦ εἰς τὸν ἀναληφθέντα ἄνθρωπον.» ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἑνώσεως,
col. 1867–1868page 50 of 165
PG 86:1867Τοῦ αὐτοῦ Ἰουλίου ἐπισκόπου Ρώμης ἐκ τῆς πρὸς Διονύσιον ἐπιστολῆς Μία φύσις ἐστίν, ἐπειδὴ πρόσωπον ἔν, οὐκ ἔχον εἰς δύο διαίρεσιν· ἐπεὶ μὴ ἰδία φύσις τὸ σῶμα, καὶ ἰδία φύσις ἡ θεότης κατὰ τὴν σάρκωσιν, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἄνθρωπος μία φύσις, οὕτως καὶ ὁ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος. Εἰ δὲ οὐκ ἐπιγινώσκουσι τὸ καθ᾽ ἔνωσιν ἕν, δύνανται καὶ εἰς πολλὰ καταμετ ρίζειν τὸν ἕνα, καὶ πολλὰς λέγειν φύσεις· ἐπειδὴ πολυειδὲς τὸ σῶμα ἐξ ὀστέων καὶ νεύρων καὶ φλεβῶν καὶ σαρχῶν καὶ δέρματος καὶ ὀνύχων καὶ τρι χῶν καὶ αἵματος καὶ πνεύματος, ἅπερ πάντα δια φορὰν μὲν ἔχει πρὸς ἄλληλα, μία δὲ φύσις ἐστίν ὥστε καὶ ἡ τῆς θεότητος ἀλήθεια μετὰ τοῦ σώματος ἓν ἐστι, καὶ εἰς δύο φύσεις οὐ μερίζεται.» Καὶ μετὰ βραχέα· Ανάγκη γὰρ αὐτοὺς δύο λέγοντας φύ σεις, τὴν μὲν μίαν προσκυνεῖν, τὴν δὲ ἑτέραν μὴ προσκυνεῖν· εἰς μὲν τὴν θεϊκὴν βαπτίζεσθαι, εἰς δὲ τὴν ἀνθρωπίνην μὴ βαπτίζεσθαι. Εἰ δὲ εἰς τὴν θά νατον τοῦ Κυρίου βαπτιζόμεθα, μίαν ὁμολογούμεν φύσιν τῆς ἀπαθοῦς θεότητος καὶ τῆς παθητῆς σαρ κός, ἵνα οὕτως εἰς Θεὸν ᾖ τὸ βάπτισμα ἡμῶν καὶ εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου τελούμενον. • Καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν· «Μὴ οὖν τοῖς διατέμνουσι πρόφασιν δότωσαν οἱ δύο λέγοντες φύσεις· οὔτε γὰρ τὸ σῶμα καθ᾿ ἑαυτὸ φύσις, μηδὲ ζωοποιόν καθ' ἑαυτὸ, μηδὲ διατέμνεσθαι δυνάμενον, ἄνευ τοῦ ζωοποιοῦ· οὔτε ὁ Λόγος καθ' ἑαυτὸν εἰς ἰδίαν μερίζεται φύσιν ἦν ἔχει κατὰ τὸ ἄσαρχον· ἐπειδὴ ἐν σαρκί Κύριος, καὶ οὐκ ἄσαρκος ἐπεδήμησε τῷ κόσμῳ· οὔτε τὸ κτιστὸν σῶμα ζῇ χωρὶς τῆς ἀκτίστου θεότητος, ἵνα χωρίζῃ τις φύσιν κτιστήν· οὔτε μὴν ὁ ἄκτιστος λόγος ἐπεδήμησε χωρίς σώματος, ἵνα μερίζῃ τις ἀκτίστου φύ σιν. Εἰ δὲ ἑκάτερόν ἐστι κατὰ τὴν ἕνωσιν καὶ τὴν σύνο οδον καὶ τὴν σύνθεσιν τὴν ἀνθρωποειδή, ἓν καὶ τὸ όνομα τῷ συνθέτῳ προσαρμόζεται· ἀπὸ μὲν τῆς θεότητος τὸ ἀπαθὲς, ἀπὸ δὲ τοῦ σώματος τὸ παθη τόν. Καὶ ὥσπερ ἀκούοντες τοῦ Παύλου τὸν Χριστὸν παθητόν, οὔτε μερικῶς ἠκούσαμεν, οὔτε τὴν θεό τητα παθητὴν ἐνομίσαμεν, οὕτως καὶ τὸ κτιστὸν καὶ δοῦλον, οὔτε μερικώς λέγεται, οὔτε τὴν θεότητα ποιεῖ κτιστὴν οὔτε δούλην.» οἱ Ταύτην τὴν χρήσιν εἴ γε προσεχόντως ἐπισκέπτοις ἐντυγχάνοντες, οὔτε διαβολής οιόμεθα χρήζειν εἰς ψευδεπίγραφον, οὔτε ἀνατροπῆς εἰς τὸ ἀνίσχυρον ο Ὅτι μὲν γὰρ πρόσφατον ή ταύτης σκαιωρία, συνίδοι τις ῥᾷστα, τῷ μηδὲ Διοσκόρῳ μηδὲ Σεβήρα μηδέ τοῖς παλαιοτέροις τῆσδε τῆς ἀσεβείας αἱρεσιάρχαις
col. 1869–1870page 51 of 165
PG 86:1869παράγεσθαι· δῆλον γὰρ ὅτι ἡ διὰ τὴν διαβολὴν τοῦ εἰπόντος, ἢ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ ἀσεβήματος, καὶ ἐκείνοις τοῖς λίαν προσκειμένοις τῷ δόγματι, παρ ώφθη πάντα τὰ Ἰουλίου· καὶ τῶν λοιπῶν Πατέρων μυριάκις σπουδαίως περιεργασαμένων, ἵνα τι προς συνηγορίαν τοῦ οἰκείου φρονήματος ἀναλέξωνται. "Αλλως τε τῷ γε ψιλῶς πως τοῖς Απολιναρίου ένα τυγχάνοντι προγενεστέροις συγγράμμασι περὶ τῆς οικονομίας, οὐδ᾽ ἀμφιβολίας εἶναι ἄξιον δόξει τὸ γνήσιον αὐτῷ τῆσδε της χρήσεως· ἄνω τε γὰρ καὶ κατὰ τὰ δύο μέρη της φύσεως Χριστοῦ, σῶμα μόνον καὶ θεότητά φησι, σάρκα τὴν ὡς σῶμα, οὐ μὴν ὡς ἀνθρωπότητα λαμβανομένην καὶ Λόγον· ἀνθρωποειδῆ δὲ τὴν Χριστοῦ ἔνωσιν καλεῖ· ὅπερ ἦν ἰδιαίτατον ἐκείνου δόγμα λέγοντος, πάλαι μὲν ἀντὶ ψυχῆς σώ ματι ἀνθρωπείῳ ἐγγενέσθαι τὴν θεότητα καὶ μίαν φύσιν ἀπαρτίσαι άψυχον θείαν τὸν Χριστὸν, ὕστερον δὲ ὑφήσαντος ποσῶς τῇ ἀσεβείᾳ ἀντὶ νοῦ ψυχικοῦ ἐνεῖναι τὴν θεότητα ἐν Χριστῷ μετὰ τοῦ Λόγου της ψυχῆς μέρους δογματίζοντος· ἀλλ' οὕτω μὲν εὐφώρατος ἡ κατὰ τοῦ Πατρὸς διὰ τῆς ἐπιγραφῆς συκο φαντία· ἡ δὲ κατὰ τοῦ Κυρίου βλασφημία ὅση ἐστιν ἐν τοῖσδε τοῖς ῥησειδίοις ἐξεταστέον λοιπὸν τὸ πλεῖστα ἐν αὐτοῖς ἀλόγιστα καθ' ἐν βασανίζοντας. Μία φύσις ἐστί, φησί, ἐπειδὴ πρόσωπον ἔν. ο Αρα οὖν ὅπου πλείονα πρόσωπα, πάντως καὶ φύσεις πλείους· καὶ μὴν τρία τὰ θεῖα πρόσωπα, φύσις δὲ μία· οἷς ἔμπαλιν ἔχει ὁ τῆς οἰκονομίας λόγος, ᾗ φη σιν ὁ θεολόγος Γρηγόριος. Ετι μὴν ἐπεὶ καὶ τοῦ μύθ δρου ὑπόστασις μία, εἴτουν πρόσωπον, μία καὶ τοῦ ἐν αὐτῷ πυρὸς καὶ σιδήρου φύσις ἐστίν· ἡ παρὰ τὰς κοινὰς ἐννοίας δοξάζομεν τάδε. Εἶτά φησι, «Οὐκ ἔχον εἰς δύο διαίρεσιν, ἐπεὶ μὴ ἰδία φύσις ἡ θεότης κατὰ τὴν σάρκωσιν.» Τὸ οὖν, ιδία, τοῦτό φησιν· εἰ μὲν κατὰ τόπον, ὄντως οὐκ ἔστιν ἰδίᾳ θάτερον ἀπὸ θατέρου· οὐκ ἔστι γὰρ αὐτοῖς τοπικός διορισμός, ὅτι ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ τοῦ Χριστοῦ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς· εἰ δὲ κατὰ Λέ τον, οὐκ ἔστιν ἑκατέρα ιδιάζουσα φύσις ἐκ θατέρας τοῦτο γὰρ ἐσαφήνιζε διὰ τῶν μετὰ βραχέα, λέγων Μίαν ὁμολογοῦμεν φύσιν τῆς ἀπαθοῦς θεότητος καὶ τῆς παθητῆς σαρκός· καὶ οὔτε ἡ ἀπάθεια του λίγου, οὔτε τὸ πάθος τῆς σαρκὸς ἴδιον, δῆλον πᾶσιν ὡς καὶ ὁ Λόγος αὐτῆς εἰς ἴδιον λόγον ἔπαθε, καὶ ἡ σὰρξ ἰδίῳ λόγῳ οὐκ ἔπαθεν· ἐζωοποίησέ τε οὐ μόνον ὁ Λόγος τὴν σάρκα, ἀλλὰ καὶ ἡ σὰρξ τὴν Λόγον, εἴτουν ἡ ἀνθρωπότης, ἢ ὡς οὗτος λέγει, τὸ σῶμα τὴν θεότητα. αν τις βλασφημίας υπέρτερος λόγος; ᾿Αλλὰ τὸν περὶ τὰς ἀσεβεῖς διανοίας συμβαίνοντα σάλον ἐξ ἀδρανείας τοῦ ψεύδους, καὶ διὰ τῶν ἑξῆς σκοπητέον. «Οὔτε γὰρ τὸ σῶμα καθ' ἑαυτὸ φύσις, φησί, μηδὲ ζωοποιέν καθ' ἑαυτὸ, μηδὲ διατέμνεσθαι δυνάμενον.»
col. 1871–1872page 52 of 165
PG 86:1871"Αρα γοῦν ὥσπερ οὐκ ἔχει τὸ ζωοποιὸν ἐκ τοῦ ἰδίο λόγου, οὕτως οὐδὲ τὸ διατέμνεσθαι ἔχει ἐκ τοῦ ἰδίου λόγου τὸ σῶμα· ἢ ἐκ μὲν τοῦ λόγου τῆς ἰδίας φύ σεως θάτερον ἔχει, ἕτερον δὲ οὔ· ἐκ δὲ τῆς πρὸ; ζωοποιὸν καὶ ἀδιάτμητον φύσει ὃν ἑνώσεως, ἀμφό. τερα ἔλαβεν· ἄλλως δὲ, εἰ μὴ ἔχει τὰ ἴδια, καὶ ἐπεδείξατο ἐνεργείᾳ ἡ φύσις τοῦ σώματος τ' δια τμητὸν αὐτῆς ἐν Χριστῷ, οὔτε τῆς σαρκὸς οὔσης διατμητῆς, τις περιετμήθη; τί; δὲ ἤλοις κατεπερο νήθη; τίς δὲ λόγχῃ διηρέθη, πλὴν εἰ μὴ φαντασία τις καὶ σκιᾶς τύπος. Τὸ δὲ ἐπαγόμενον ὅσης γέμει τῆς ἀνοίας προστ εκτέον· φησί γάρ. Οὔτε ὁ Λόγος εἰς ἰδίαν μερί ζεται φύσιν ἦν ἔχει κατὰ τὸ ἄσαρκον.» Ἔχει οὖν, ὦ σοφοί, κατὰ τὸ ἄσαρκον ἰδίαν φύσιν ὁ Λόγος ἔτι καὶ ἐπιδημήσας ἐν σαρκί· καὶ πῶς τῶν ὑμετέρων οὐκ ἐπαΐοιτε; τί τε ἡμῖν προσεπερωτῶσιν ὑμᾶ ἀποκριθήσεσθε; ἆρα γὰρ καὶ ὁ Κυριακὸς ἄνθρωπος ἔχει ιδίαν φύσιν κατὰ τὸ σαρκικὸν, εἰ καὶ ἐνθέως ἐπεδήμησεν, ἢ τοῦ Λόγου μόνον σώζεται ἡ φύσις ἡ ἄταρχος; δόκησις δὲ ἦν ἡ φανέρωσις τῆς σαρκίς τοῦ Κυρίου; εἰ γὰρ ἀληθείᾳ ἦν ἡ φανέρωσις τῆς σαρκὸς τοῦ Κυρίου; εἰ γὰρ ἀληθείᾳ ἦν δύο φύσεις, ἑκατέρα τῶνδε συνάγουσιν εἰς μίαν κοινὴν ὑπόστασιν συνηγμένας τὴν αὐτοῦ. Ἀλλ᾽ ἐπὶ τούτοις τί φησιν; εἰ δὲ ἐν ἑκάτερόν ἐστι κατὰ τὴν σύνοδον· ὦ ἄνθρωπε, εἰ ἓν, πῶς ἑκάτερον; εἰ δὲ ἑκάτερον, πῶς ἐν κατὰ τὸ αὐτὸ ἔσται; Οὐκοῦν σαφὲς ὅτι ἐν μὲν κατὰ τὸ πρώσωπον, ἑκάτερον δὲ κατὰ τὰς φύσεις ἐστίν. Οὐχὶ, φησὶν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀνθρωποειδή σύνθεσιν. Τί οὖν; σωζομένης φύσεως ψυχῆς καὶ σώματος. ἴσμεν καὶ ἑτέραν φύσιν εἶναι τὸν ἄνθρωπον παρὰ τάσδε, ἢ οὐχί; εἰ μὲν οὖν οὐχὶ, οὐδὲ ἐπὶ τοῦ Κυρίου σωζομένης θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, φύσις ἐστὶ αὐτῷ ἡ καθολικωτέρα μία· εἰ δὲ σωζομένων τούτων, οἰόμεθα ἐπιγενέσθαι καὶ τὴν κοινοτέραν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν παρά ταύτας ἑτέραν οὖσαν, τίς ἂν εἴη καὶ ἡ ἐπὶ Χριστοῦ ἡ ἐπιγενομένη φύσις, ἢ οὔτε θεία οὔτε ἀνθρωπίνη ἐστί; καὶ τί τὸ φυσικὸν τοῦτο εἶδος τὸ ὑπέρθεον, εἴπατε· ἀλλ' οὕτως μὲν τάδε. Ἐν δὲ τῷ συνθέτῳ ὄνομα τὸ ποιόν φατε προσαρμόζεσθαι; εἰ μὲν τὸ ὑποστατικὸν, ἀναντίρρητος ὁ λόγος· εἰ δὲ φυσικόν, τίς αὐτῷ ἡ ὑποκειμένη φύσις. καὶ διὰ τοῦδε προσαγορευομένη; εἰ μὲν γὰρ ἑτέρα παρά τε τὴν θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα, ποία ἂν εἴη; εἰ δὲ ἡ τῆς θεότητος, οὐ τοῦ συνθέτου ἰδίως ἡ ὀνομασίᾳ ὡς συνθέτου· καὶ πρὸ γὰρ τῆς συνθέσεως ἦν ἢ τε φύσις καὶ τὸ ὄνομα· εἰ δὲ τῆς ἀνθρωπότητος, καὶ οὕτως οὐ τοῦ συνθέτου ἡ προσηγορία· καὶ προ
col. 1873–1874page 53 of 165
PG 86:1873γὰρ τῆς ἑνώσεως τῆσδε ἦν ἥ τε φύσις καὶ ἡ κλῆσις αὕτη ὡμολογημένως πᾶσιν. Αλλ' ἵνα πάντα παρ ἴδωμεν, πῶς ἐν ὄνομα φυσικὸν δεῖν εἰδέναι κατὰ τοῦ συνθέτου λέγοντες ὅλου, δύο τε καὶ ἐναντία αὐτοῦ καταφάσκετε, κτιστόν τε καὶ ἄκτιστον αὐτὸ λέγοντες; καὶ τό γε λίαν παραδοξότερον, ὅτι ἀπὸ μὲν τῆς θεό τητος, μόνον τὸ ἄκτιστον καὶ ἀπαθὲς φάσκοντες εἶναι αὐτοῦ, ἀπὸ δὲ τοῦ σώματος τὸ κτιστὸν καὶ πα θητήν, οὔτε μερικῶς ἀκούειν οὔτε λέγειν τάδε ἐπὶ Χριστοῦ εἰρήκατε, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ ὅλου Χριστοῦ; Συγ χωρήσαντες δὲ ὑμῖν ὡς ἂν καὶ βούλεσθε παλιλλογεῖν, ἐπαγάγοιμεν τοῖς παρ' ὑμῶν ἀναγκαίω;, ὡς εἴπερ ὁμοτίμως περὶ ἑκατέρου τῶν ἐν Χριστῷ τὰ ἐναντία δοξάζετε, καὶ τὸ ὅλον κατὰ φύσιν ἴστε τοιόνδε Χριστοῦ, ὁ ἂν ἐκ θατέρας τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων λέ γεται κατὰ τῆς ὅλης ὑποστάσεως αὐτοῦ, ἄρα γε ὥσπερ ἀληθῶς παθητὴ καὶ κτιστή ἡ σὰρξ αὐτοῦ, οὕτως γε καὶ ἡ θεότης αὐτοῦ· καὶ ὥσπερ ἀπαθὴς καὶ ἄκτιστος ἡ θεότης αὐτοῦ, οὕτως γε καὶ ἡ σάρξ· ἃ πρὸς τῷ βλασφήμῳ ἔχει καὶ τὸ ἀδύνατον σαφῶς· οὐ γὰρ ἔστιν ἐν ταυτῷ καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ ὡσαύτως πάντη τὰ ἐναντία, πώποτέ τινος καταφάσκεσθαι. Τοῦ αὐτοῦ Ιουλίου ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ενώσεως. Ωμολόγηται δὲ ἐν αὐτῷ τὸ μὲν εἶναι κτιστὸν ἐν ἑνότητι τοῦ ἀκτίστου, φύσεως μιᾶς ἐξ ἑκατέρουμέρους συνισταμένης, μερικὴν ἐνέργειαν καὶ τοῦ Λόγου συντελέσαντος εἰς τὸ ὅλον, μετὰ τῆς θεϊκῆς τελειότητος, ὅπερ ἐπὶ τοῦ κοινοῦ ἀνθρώπου ἐκ δύο μερῶν ἀτελῶν γίνεται, μίαν φύσιν πληρούντων καὶ ἑνὶ ὀνόματι δηλουμένων.» Σαφὲς ἄρα ὡς τῆς φύσεως τοῦ οἰκείου ὅλου τῆς μιᾶς, ήγουν τῆς Χριστοῦ, ἡ θεϊκὴ τελειότης· μέρος οὖν φυσικὸν καὶ ἐλάττων ἐστὶ φύσις, καὶ οὐ μόνον γυμνή σαρκός κρίνοιτο του Λότ του πρὸς Χριστόν· ὅπερ εἰ ὁ Ἰούλιος ἔφη, ὄντως ὁ βουλόμενος σκοπείτω. Γρηγορίου τοῦ θαυματουργοῦ, ὡς φασιν, ἐν τῇ κατὰ μέρος Πίστει. Το δοξάζειν δύο φύσεις τὸν ἕνα Χριστόν, τετράδα τὴν ἁγίαν Τριάδα ποιεί, φησί· ἔφη γὰρ οὕτως ο Καὶ ἔστι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ ἄπαρκος ἐν σαρκὶ φανερωθείς τέλειος τῇ ἀληθινῇ καὶ θείᾳ τελειότητι, οὐ δύο φύ σεις, οὐ ἐ τέσσαρας, προσκυνεῖν λέγομεν, Θεὸν, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ ἄνθρωπον, καὶ Πνεῦμα ἅγιον.» Πρῶτον μὲν ἀγνοεῖται καὶ ἀμφιβάλλεται λίαν ἡ χρῆσις και Εδε· ὅμως μέντοι μὴ δύο πρόσωπα ἐπὶ Χριστοῦ λέ γειν φησί, ἵνα μὴ ὁμολογοῦντες αὐτὸν Θεὸν καὶ ἐν τελείᾳ θεότητι, δύο δὲ αὐτοῦ πρόσωπα, τετράδα παρ ιστῶμεν τῶν θείων προσώπων, Θεοῦ τοῦ Πατρὸς Εν, καὶ Υἱοῦ Θεοῦ ἐν, καὶ ἀνθρώπου ἐν, καὶ Πνεύ ματος ἁγίου ἐν, ἀριθμοῦντες· ἀλλ' οὐδὲ δύο φύσεις Εξίας μέντοι εἰδέναι αὐτοῦ φησι, ἀλλ' ἐν μιᾷ φυσικῇ Ο ία τελειότητι, τέλειον αὐτὸν Θεὸν ὁμολογεῖν, καὶ οὐκ ἐν δύο· ὅτι γὰρ ἀτρέπτως ἐσαρκώθη καὶ ἀδιπλα
col. 1875–1876page 54 of 165
PG 86:1875σιάστως την θεότητα ἔχει, βούλεται δεῖξαι· ὁ γοῦν αὐτὸς πρὸ βραχέος φησί· «Καὶ τῶν περὶ σάρκα παν θῶν γινομένων, τὴν ἀπάθειαν ἡ δύναμις εἶχε τὴν ἑαυτῆς.» 'Ασεβής οὖν ὁ τὸ πάθος ἀνάγων εἰς τὴν δύο ναμιν· ὁ γὰρ τῆς δόξης Κύριος ἐν ἀνθρωπίνῳ σχή ματι πέφηνε, τὴν ἀνθρωπίνην οἰκονομίαν ἀναδεξάμενος. Γρηγορίου τοῦ Νύσσης] ἐκ τοῦ κατὰ Απολιναριτών. Κατηγοροῦσιν ἡμῶν ὡς δύο φύσεις εἰσαγόντων, ἀπηρτημένας ἢ μαχομένας, καὶ μεριζόντων τὴν ο ύπερφυά καὶ θαυμασίαν ἔνωσιν. Αλλ', ὦ οὗτοι, σαφὲς ὅτι τὴν ἀπάρτησιν καὶ μάχην λέγειν ἐπὶ τῶν φύσεων, οὐ συνέθετο τάδε γὰρ μερίζει τὴν θαυμαστὴν ἔνωσιν· ἐπεὶ ἔδει λέγειν μόνον οὕτως, ὡς δύο φύσεις εἰσαγόντων, καὶ μεριζόντων τὴν ὑπερφυᾶ ἔνωσιν. Κυρίλλου ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῆς. Πλὴν τῆς ἑνώσεως ὁμολογουμένης, οὐκέτι διίστανται ἀλλήλων τὰ ἐνωθέντα, ἀλλ' εἷς λοιπὸν Υἱός, μία φύσις αὐτοῦ ὡς σαρκωθέντος.» Νῦν δηλόν ἐστι παντὶ τῷ σοφῶς ἅμα καὶ εὐσεβῶς ἐπισκέπτοντι ὅτι μίαν φύσιν Υἱοῦ φησιν, ὡς φύσει Υἱοῦ· οὐ γάρ ἐστι καὶ χάριτι Υἱὸς ὁ ἅπαξ τὴν τοῦ φύσει Υἱοῦ φύσιν ἔχων, εἰ καὶ τὴν σαρκὸς φύσιν προσεκτήσατο μηδέποτε αὐτοῦ ἀποδιαστᾶσαν, ἵνα καὶ τῆς κατὰ χάριν υιοθεσίας δέοιτο, τῆς κατὰ φύσιν οὐκ ἠξιωμένη· ἀεὶ γὰρ ἐξ οὗπέρ ἐστι τῇ φύσει υἱωμένη ουσία, ἡνωμένη ἐστὶ καὶ τῇ τῆς φυσικῆς υἱώσεως ἀξίᾳ· συντετιμημένη οὖν δοξάζεται καὶ συμπροσκυνεῖται. Μηδὲν δὲ ἀθεράπευτον καταλιπεῖν ὡς οἷόν τε σπουδάζοντες αὐτοῖς τῶν τῆς πρὸς ἡμᾶς φιλεχθείας προφασισμάτων, καὶ τὰς ἐν παραβάσει τοῦ λόγου εἰωθυίας αὐτοῖς προσφέρεσθαι μέμψεις καθ᾿ ἡμῶν παραγαγόντες, ἐνταυθοί που τὸν ἔλεγχον τοῦ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας ψεύδους αποτερματίσωμεν· ἐπεὶ γὰρ μήτε ἀποδεικτικοῖς ἐπιχειρήμασι παραστῆσαι, μήτε Γραφικοῖς ἡ Πατρικοῖς μαρτυρήμασι βεβαιώσαι τὰ οἰκεῖα φρονήματα δεδύνηνται, ἐν ἐσχατολογίᾳ τῶν αἰτιῶν τῆς ἀφ᾿ ἡμῶν ἐκφοιτήσεως, φασὶν ἔτι Ὡς κἂν τοιάδε ὑμεῖς εὐσεβοφανή νῦν δογμα. τίζετε, οὐ συνεκκλησιαζόμεθα ὑμῖν· δέχεσθε γὰρ καὶ σέβετε τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον, καὶ Λέοντα τὸν πατριάρχην Ρώμης, οι (καθά φησιν αὐτοῖς ὁ λέγων τινὰ ἑαυτὸν εἶναι διδάσκαλον αὐτῶν, ὁ ἀπὸ πατριαρχῶν Ἀντιοχείας Σεβήρος), πρόφασιν μὲν
col. 1877–1878page 55 of 165
PG 86:1877ἔσχον τῆς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνελεύσεως τὴν Εὐτυχοῦς καθαίρεσιν· σπούδασμα δὲ ἦσαν Νεστορίου.» Ταῦτα γοῦν οἱ λέγοντες πῶς οὐ τολμηταὶ, καὶ αὐτ θάδεις λίαν; δόξαν γὰρ οὐ τρέμουσι βλασφημοῦντες, οἱ λόγον μὲν δώσουσι τῷ ἑτοίμως ἔχοντι κρῖναι ζῶν τας καὶ νεκροὺς, ὃς καὶ ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ, καὶ ἀποκαλύψει τὰς βουλὰς τῶν καρ διῶν. Δείξομεν δὲ καὶ ἡμεῖς σὺν Θεῷ τῇ ἀληθείᾳ πᾶσι τοῖς ἀκροαταῖς τῶνδε, ὡς καὶ κριταῖς ἀπολογούμενοι, ὅτι χείλη δόλια ἐν καρδίᾳ αὐτοῖς, καὶ ἐκ καρδίας ἐλάλησαν κακά, θυμὸς αὐτοῖς κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὀφεως φθονερός, καὶ μισάνθρωπος, οὐ θεόζηλος. Οἱ γὰρ τούς τε ἀναθεματίσαντας Νεστόριον. ήγουν τὴν ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον ποτνιώμενοι, καὶ τὰ κατὰ Νεστορίου γεγραμμένα τῷ ὁσιωτάτῳ Κυρίλλῳ, καὶ τὰς κατὰ τοῦδε φωνὰς πάσας ὁμολογοῦν. τες, καὶ ὡς μύσος τι αὐτοῦ πανταχόσε μνημονεύοντες, καὶ πρό γε πάντων τῶν ὑπευθύνων τῇ ἀσεβείᾳ καὶ μετὰ πάντας τοῦτον ἀναθεματίζοντες, καὶ τοὺς τὰ αὐτοῦ φρονοῦντας, πόθεν εὐλόγως ὡς Νεστορίῳ σπουδάζοντες διεβλήθησαν; Ναί, ἦσάν τινες, φησίν, ἐν τῇ συνόδῳ οἱ ἐφωράθησαν Νεστορίῳ πάλαι προσκείμενοι.» Ινα οὖν καὶ κατὰ συνδρομὴν τοῦτο δῶμεν αὐτοῖς (τὸ γὰρ εὐκαθαίρετον τοῦ λόγου εἰδότες, εἰς μῆκος τὴν ἀπολογίαν ἐκτείνειν περιττῶς οὐ βουλόμεθα), πῶς πέντε μὲν δικαίων ἕνεκα μόνων καὶ Σόδομα, καὶ Γομόρβα ὅλη ἐσώζετο; ἧς ἡ κραυγὴ τῆς ἀνομίας καὶ ἕως τῶν ὑψίστων ἀνέβη· ἐν δὲ τούτοις διὰ δεύτερον, ἢ τρίτον τινὰ δεισιδαιμονοῦντα, εἰ καὶ ἄρα ὀγνώστως τε ἐν αὐτοῖς ἀσεβοῦντα, πᾶσα ἡ ὁσία πλη θύς, καὶ λαὸς ὁ ἅγιος τοῦ τῶν χλ' ἱερατεύματος, ὡς γνώμῃ δυσσεβοῦντες μὴ διαθρῆσαι τὴν ἀλήθειαν ἐγκατελείφθησαν ὑπὸ τοῦ λέγοντος Θεοῦ· Οὗ εἰσι δύο, ἢ τρεῖς, συνηγμένοι ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Καὶ τοῦτο οὐκ εἰς αὐτοὺς μόνον συντεινούσης τῆς θείας παροράσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν Χριστοῦ τὴν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης ἁγίαν Ἐκκλησίαν τῶν πανδήμων καὶ πανεθνῶν λαῶν ἀφειδέστερον· ὅτι οὐδὲ προσκαίρως, ἀλλ έως αἰωνίας παραδόσεως ήκειν ἔμελλε νὰ τότε ψηφισθέντα φρονήματα, ὡς ὁρῶμεν σὺν Θεῷ μέχρι καὶ νῦν. Αρα οὐκ εἰς τὸν τῆς θείας Προνοίας λόγον άσε βήσειε πρῶτος, ὁ τὸν τῆς πίστεως τῆς οἰκονομίας Χριστοῦ λόγον ἀθετῶν κηρυχθῆναι τῇ οἰκουμένῃ διὰ τῶν ἁγίων συνόδων, καὶ βεβαιωθῆναι ἐν ταῖς ἑξῆς γενεαῖς λογιζόμενος; εἰ δὲ μηδὲ ἐκ τοῦ τῆς θείας Προνοίας λόγου μὴ εὐπαραδέκτως ἔχετε πρὸς τὴν ἁγίαν σύνοδον, ἀλλ' ἔτι ὑποπτεύετε ἐκ τῆς παλαιᾶς
col. 1879–1880page 56 of 165
PG 86:1879Α' προλήψεως τινας ἰδικῶς τῶν ἐν αὐτῇ ὑπούλως ἔχειν καὶ τότε τὴν Νεστορίου κακοδοξίαν, εἰ καὶ τοῖς λε γομένοις ὑπὸ κοινοῦ συναπήγοντο, σκοπήσωμεν καὶ οὕτως τίς δικαία κατάκρισις ἐκ τοῦδε τῆς συνόδου εἴπατε γὰρ, εἰ ἀδύνατον ἦν τινας πάλαι οὐκ εὐφρο νοῦντας, ἐν τοῖς ἑξῆς χρόνοις μεταμαθεῖν τὴν εὐ σέβειαν, καὶ ὀρθοδοξῆσαι; αὐτὸ γὰρ δὴ τοῦτο ὑπ' αὐτῶν πραχθὲν, τουτί βοᾷ, ήγουν τὸ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἀκραιφνῶς εὐσεβεῖν, εἰ καὶ μὴ πρώην, έγε γράφως ἀναθεματισάντων τὰ Νεστορίου φρονήματα. Τόδε γὰρ, οὐ τῶν ἐνδεχομένων ἐστίν; ὥσπερ γοῦν οὐδὲ ἑτέρους πάλιν τινὰς τῶν ἐν τῇ συνόδῳ ἀδύνατόν ἐστι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ εὐσεβοῦντας, ὕστερον μετα πεσεῖν εἰς ἀσέβειαν. Η οὐχὶ καὶ Παῦλος, ὁ πρὶν διώ κτης, ὕστερον εὐηγγελίζετο τὴν πίστιν, ἣν πάλαι Η επόρθει: Ἰούδας δὲ ὁ πρώην σὺν τοῖς ια' εὐαγγελιζόμενος τὸν Κύριον, ὅτε ἀνὰ δύο ἀπεστάλησαν ὑπ' αὐτοῦ, ὕστερον καὶ ἐπεβούλευσεν αὐτῷ; ἄλλως δὲ εἰ καὶ κατὰ τὴν τῆς συνόδου καιρὸν αὐτὸν κακόφρονες ἦτάν τινες ἐν αὐτοῖς, ὅμως ἐπὶ τοῖς καλῶς πραττομένοις συνετίθεντο, τίς ἡ μέμψις ἐκ τοῦδε καὶ τῇ συνόδῳ; μόνου γὰρ εἶναι Θεοῦ τὸ καρδίας καὶ νε φροὺς ἐτάζειν είρηται. Αλλ' εἰ ὅλως μέρος ἔσχε ψεκτόν, τὸ ὅλον, φη σί, λοιπὸν ἀδόκιμον κρίνεται. Καὶ πᾶσαν τὴν ἅλω ἄρα διὰ τὸ ἐν ζιζάνιον, καὶ τὸν ὅλον χορὸν τῶν ἀποστόλων διαβλητέον διὰ τὴν εἰς τούσδε τοῦ Ἰούδα συγκαταριθμησιν. Ἔτι μὴν εἰ ἐκ τοῦ μέρους τὸ ὅλον κρίνειν δεῖ, ἐπεὶ πολλοὶ καὶ τῶν ἐκ τῆς ἐν Ἐφέσῳ συνόδου ἦσαν ἐν τῇδε τῇ Χαλ.. κηδόνος συνόδῳ, δῆλον ὡς ἐκ τῶνδε μᾶλλον τὸν κατὰ Νεστορίου σκοπὸν εἶναι καὶ τῆσδε στοχάσεσθε εν λογον. “Η ἀγνοεῖτε ὅτι καὶ τῶν ἐν Νικαίᾳ τιη' Πα τέρων τοὺς δέκα καὶ ἑπτὰ φόβῳ τῆς καθαιρέσεως ὑπέγραψαν κατὰ Αρείου; οἳ καὶ ἐπολέμησαν δεινῶς μετὰ ταῦτα τὸν μέγαν ᾿Αθανάσιον; καὶ οὐ παρά τοῦτο ἡ σύνοδος ὅλη διαβάλλεται. Εἰ δὲ ἐκ τοῦ [με σαφοῦς μέρους οὐκ εὐδοκεῖτε συνιέναι τὴν τοῦ ὅλου ἀγαθότητα, ἐκ δὲ τοῦ ἀμφιβόλου διαβάλλειν πειράζετε· ἆρά γε ἐκ μέρους διαβληθείσης ὑμῖν τῆσδε τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ὁλότητος πάσης, συνδιαβεβλημέν νων τῷ ὅλῳ καὶ τῶν ἐκ τῆς ἐν Ἐφέσῳ εὑρεθέντων ἐν αὐτῇ, οἱ ἦσαν μέρος εκείνης, κακείνην ἀνάγκη τὴν ὁλότητα ἐκ τοῦ ληφθέντος αὐτῆς μέρους μεμ πτοῦ, ὡς σπούδασμα Νεστορίου συνδιαβάλλεσθαι. καὶ ἐκ τοῦ ὑπολείμματος τῶν δέκα καὶ ἑπτὰ, ὡς σπούδασμα ᾿Αρείου τὴν ἐν Νικαίᾳ ἀθετεῖσθαι δέον; Ἵνα δὲ μὴ ἀγνοῆτε τῆς ἀθέσμου λοιδορίας ὑμῶν τὴν
col. 1881–1882page 57 of 165
PG 86:1881προπέτειαν, μνημονεύσατε ὅτι καὶ Συμεὼν ὁ ἅγιος,? ὁ ἐν κίονι τὴν ἰδίαν ἡμῖν ἀρε[σ]τὴν στηλώσας ἀρετὴν, εἷς ἦν τῶν ὑπογραψάντων ἐν τῷ ὄρῳ τῆσδε της συν όδου, εἰς δν ἐγκωμιαστικούς λόγους, καὶ ὕμνους ἐκθειαστικούς καὶ ὁ ὑμέτερος έφη πατριάρχης Σε βῆρος αὐτὸς, καὶ Βαραδάτης δὲ, καὶ Ἰάκωβος οἱ θαυματουργοί συνυπέγραψαν. Ἀλλὰ τί ταῦτα ῥητο ρικῆς ὄντα πιθανολογίας δεινώματα τοῖς πρὸς κατά ληψιν εὐσεβείας εναγωνίως σπεύδουσιν ἐμποδὼν ρίπτετε τὰ σκάνδαλα, καὶ τοὺς θέλοντας τρέχειν καλῶς ἐγκόπτετε τῇ ἀληθείᾳ μὴ πείθεσθαι; ὡς ἂν γοῦν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπων παραστήσω μεν οὐκ ἐν λόγῳ ὄντα τὸν ὑμέτερον ἀπεκκλησιασμόν ἰδοὺ πάντα παραδραμόντες ἔλεγχον τῶν προφασι σμάτων, προτείνομεν ὑμῖν, ὡς εἰ τὰ προβασανι αθέντα ἡμῖν ὀρθὰ δόγματα συνομολογήσοιτε, μίαν τε φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην λέγοντε;, καὶ δύο φύσεις εἶναι Χριστοῦ ἡνωμένας κατὰ μίαν αὐτοῦ τὴν ὑπόστασιν, οὐκ ἀρνούμενοί τε καὶ τὴν σύνοδον, καὶ Λέοντα. ᾿Αλλὰ καὶ ἄγγελοι ἐξ οὐρανοῦ, εἰ μὴ οὕτως ἐφρήνουν, καὶ ἔλεγον, καὶ ἔγραφον, πρὸ ὑμῶν ἀναθεματίζομεν Σεβηρόν τε, και Διόσκορον, καὶ Τιμόθεον, καὶ ὑμᾶς, καὶ τὸν οἱονοῦν οὗτοις φρο νοῦντα εὐφημοῦμεν, καὶ ἀποδεχόμεθα, μηδὲν ἕτερον ἐπιλέγοντες τούτοις, ἀλλὰ τὴν κρίσιν τῶν οὕτως φρονούντων, ἢ ἄλλως μὲν εἰρηκότων, ἑτέρως δὲ νοούντων, τῷ πάντων κριτῇ Θεῷ ἐγκαταλιπόντες. Εἰ δὲ πάντως κρίνειν καὶ ἡμᾶς δεῖ, καὶ πληροφορεῖσθαι τίνες μὲν εὐσεβεῖς εἰσι Πατέρες ἡμῶν, καὶ ποιμένες, καὶ φωστήρες· τίνες δὲ ἀστέρες πλανῆται, καὶ λῃσταὶ, καὶ λύκοι, εἰς διαίρεσιν καὶ φθορὰν τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ τῷ διαδήλῳ λειτουργήσαντες εἰκότως, οὔ; μὲν εὕρομεν σαφῶς ἐκ τῶν γεγραμ. μένων τῆς ἀληθείας ὑποφήτας, ὡς διὰ τῆς θύρας εἰσιόντας εἰς τὴν μάνδραν τοῦ Χριστοῦ, ἤγουν δι' αὐτοῦ, ὅς ἐστιν ἡ ἀλήθεια, τούτους σέβομεν, τούτους ἀγαπῶμεν, τούτοις ὑπακούομεν· ἀλλοτρίῳ δὲ οὐχ ὑπακούομεν, ὅτι οὐκ οἴδαμεν τοῦ ἀλλοτρίου τὴν φω νὴν τὰ ἐντὸς πρόβατα τοῦ καλοῦ ποιμένος καὶ ἀμε χιποιμένος τοῦ μεγάλου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ μὴν, φασὶν, καὶ αὐτοὶ οἱ τῆς συνόδου Πα τέρες περὶ φωνάς τινας ἀλλήλοις διηνέχθησαν, καὶ ἐνέστησαν ὑπὲρ τῆς πρώτης αὐτῶν ἐκθέσεως, τῆς καταργηθείσης θερμῶς ἀλλήλως ἂν οὗτοι, καὶ ὑπὲρ Διοσκόρου πρεσβεύοντες τοῦ ὑπευθύνου· πῶς οὖν οὐχ ὕποπτοι;» Πλὴν τί τοῦτο ξένον; καὶ ἐν τῇ γὰρ τῶν στύλος, ΙΧ.
col. 1883–1884page 58 of 165
PG 86:1883318 τιη' Πατέρων συνόδῳ τῇ ἐν τῇ Νικαίᾳ, διηνέχθησαν ο τινες πρὸς ἀλλήλους· ώς δηλοῖ Ευσέβιος ἱστορών. ᾿Αλλὰ ναί, φησίν, ελέγχει την σύνοδον έτεροφρο νοῦσαν κατὰ βάθους πρὸς τὰ πολλὰ τῶν εἰρημένων ὑπὸ αὐτῆς, καὶ ἄλλα μὲν ὠδίνουσαν, ἄλλα δὲ ἀποτίκτουσαν ὁ τοῦ ὅρου αὐτῆς διπλασιασμὸς, καὶ ἡ ἐπάλε ληλος ψῆφος, καὶ τῶν ἰδίων ή μεταστροφή. Αλλ' ἔστι μὲν, ὦ οὗτοι, ἐκ τῶν κατ' αὐτὴν πε πραγμένων εύλογον τήν τε ἐπανάληψιν τοῦ ὅρου, καὶ τὴν ἐπιδιόρθωσιν κατανοήσαι σαφέστατα· ἵνα δὲ μὴ τοιαύταις δικολογίαις ἀγοραίοις καὶ ἡμεῖς ὑμῖν συνδιασυρώμεθα, καὶ πρὸς τοῖσδε τοῦτό φαμεν, πρῶτ τα μὲν ὡς οὐκ ἐκ πρώτης ανθρώποις πᾶσιν, οὐδὲ τοῖς θεοφόροις ἡ τελεία γνῶσις εὐθύς· ἀλλ᾽ ἔστι καὶ τοὺς ἁγίους πῆ μὲν ἐκ μέρους τι γινώσκοντας, καὶ ὕστερον τελεωτέρως τὸ αὐτὸ ἐπιγινώσκειν· ἄλλως δὲ εἰ μὴ τὸ ὅλον πρὸς διαβολὴν μόνον ὁρῶμεν, μᾶλλον ἂν ἐκ τοῦδε προσεχῶς τε καὶ ἐμπερισκέπτως ψηφισαμένη φανεῖται, καὶ οὐδὲν κατὰ συναρπαγήν, ἢ παρόρασιν τῆς χρείας εκφωνήσασα. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθεν αὐτὴν, φησὶν, διαβλητέον Διοσκόρῳ γὰρ ἀντιπαθῶς ἔχουσα ἐλέγχεται, τῷ ἐν Αλεξανδρείᾳ ὄντι πάπᾳ ποτὲ, ὅς τοῖς Νεστοριανοίς ἀντέκειτο ἄγαν δόγμασι· καὶ γὰρ τόνδε οὐκ ἀλόγως ἐξέβαλε τοῦ θρόνου μόνον, ὡς ἐχθρῷ Νεστορίου του τῳ μηνίσασα· ἀλλά τινες αὐτῶν τοιώνδε συνηγοριῶν ῥητορικαί παραγραφαὶ, καὶ διαβολαί, Τερτύλλω τῷ ὑπὲρ Ἰουδαίων λέγοντι κατὰ Παύλου πρὸς Φή λικα πρέπουσαι. ο Πρὸς ὑποσύλησιν γὰρ τῶν κουφοτέρων κριτών εἰσιν ἐξευρημένα τὰ τοιάδε· Διόσκορον γὰρ ὡς Εὐτυ χέα μὲν τὸν κακόφρονα δεξάμενον μετὰ τὴν καθαί μεσιν αὐτοῦ, καὶ ἀναθεματίσαντα τὸν ὅσιον Φλαυΐα νν, τὸν δικαίω; αὐτὸν καθάραντα [καθελόντα?] προετρέψατο ἐλθεῖν εἰς ἀνάκρισιν τῶν κατ' αὐτοῦ ἡ σύνοδος διαφόρως, καὶ ἀλληνάλλως, ψευδή τε προφασιζόμενον ἐπὶ τῇ ἀναμονῇ αὐτοῦ τῇ πρὸς τὴν κλῆσιν παραθέντα· ὕστερον δὲ καὶ ἀνέδην οὐκ είξαντα πα ραγενέσθαι, τηνικαῦτα ἐξέβαλον. Πῶς οὖν, φησίν, αὐτὴ ἡ σύνοδος Εφη Διόσκορον μὴ διὰ δόγμα καθεγοντα· ἀλλ' ὅτι κληθείς, οὐχ ὑπὸ ήκουσε;» Καὶ γὰρ ὄντως, ὦ οὗτοι, ἐκλήθη μὲν διὰ τὴν τοῦ κακοῦ δόγματος Εὐτυχοῦς ὑποψίαν· μὴ ὑπακούσας δὲ, καὶ ἐκδοὺς εἰς βάσανον τὸ καθ᾽ αὑτὸν, προϋπο πέπτωκε καὶ ἑτέρῳ ἐγκλήματι, τῷ τῆς παρακοῆς, ὑπὲρ οὗ καὶ τῆς κατὰ τοὺς κανόνας μερικῆς τέτευχεν ἀμοιβῆς ἐκβεβλημένος· πλὴν οὐκ ἐν τῷδε τοῦ
col. 1885–1886page 59 of 165
PG 86:1885τῆς κακοδοξίας ἠλευθέρωται· οὐ γὰρ εἴτις ἐπὶ ἱεροσυλία ἐγκαλοῖτο, προτραπεὶς δὲ εἰς τὴν περὶ τοῦδε δίκην, καὶ φυγοδικήσας, εἶτα εὐλόγως φυγοδικίας κατακριθεὶς, διὰ τῆς κουφοτέρας κατακρίσεως τῆσδε, περὶ τῆς ἱεροσυλίας τὴν νικῶσαν ἀπενέγκοιτο· τούνα αντίον γὰρ καὶ ἐπιβεβαιοί τὴν ἔγκλησιν τῆς βασί νου τῆς ὑποθέσεως. Εἰ δὲ λέγοιτε ὅτι οὐ τὸ συνειδὸς αὐτῷ αἴτιον ἦν τῆς φυγοδικίας, ἀλλ' ἡ τῶν δικα στῶν ἀντιπάθεια· ταύτην ἄρα ἐγγράφως, καὶ νομί. μως, καὶ κανονικῶς δι' εὐλόγου παραιτήσεως ἔδει αὐτὸν συστῆσαι, οὐ μὴν διὰ τῆς τῶν ἐλέγχων ἀπο δράσεως· τοῦτο γὰρ ἀπορίᾳ παντελεί τῆς περὶ τοῦ Εγκλήματος ἀπολογίας γίνεται. Τίνας γὰρ ἂν καὶ Εφη λόγους παραγενόμενος; ὁ βουλόμενος τῶν ὑπερ αλγούντων τἀνδρὸς εἰδοποιείτω. Ὅτι μὲν γὰρ ἐδέξατο Εὐτυχέα, φανερόν· ὅτι δὲ οὐ καλῶς ἐδέξατο άνδρα 5 μίαν είναι μόνην τὴν τοῦ Χριστοῦ φύσιν δοξάζοντα θείαν σε ἁπλῶς, καὶ οὐδὲν ἔχουσαν ἀνθρώπινον, τί ἂν ἀπελογήσατο; ὑμεῖς οὖν οἱ Διοσκορῖται ἐπινοή σατε. «Ναί, φησί· μετανοήσαντα γὰρ αὐτὸν ἐπὶ τούτοις ἐδέξατο, καὶ ἀληθῶς ὀρθοδοξοῦντα ὕστερον.» Οι γοῦν τοὺς ὁπωσοῦν ὑποπτευθέντας πώποτε Νεστορίῳ συμφρονεῖν τῶν ἐν τῇ συνόδῳ μὴ μετα στῆναι τῆς δεισιδαιμονίας πειθόμενοι, πως νῦν τόνδε οὐχ ἁπλῶς μόνον υποπτευόμενον, ἀλλὰ καὶ ἐγγράφως ὁμολογήσαντα τὴν ἀσέβειαν αὐτοῦ, καὶ καθαιρεθέντα ἐπὶ τῷδε, ὡς μὴ ἀποστάντα τῆς κακοδοξίας, μεταμαθεῖν τὴν εὐσέβειαν ἐπληροφορήθητε, οὔτε παρουσίᾳ συνόδου, ἢ μαρτύρων τινῶν ἀξιοπίστων, οὔτε ἐν Ἐκκλησίᾳ, οὔτε ἐγγράφῳ ὁμολογίᾳ τινὶ τῆς πρώην αὐτὸν ἀποστῆναι κακοδοξίας ὁμολογήσαντα; Ετι μὴν εἰ ὄντως ταῦτα ἔχει, καὶ ὡς μετα νοήσαντα ἐδέξατο αὐτὸν, δῆλον ὅτι οὕτως ἀσεβοῦν τα πρώην αὐτὸν, ἐφ᾽ οἷς ἔσχατον πρὸς Διόσκορον μετ ενόησε, καθῆρες ὁ ὁσιώτατος Φλαυ:ανός. Πῶς οὖν δεξάμενος τόν δε ὁμολογοῦντα τὴν πάλαι αὐτοῦ και κοδοξίαν, τὸν καθαιρεθέντα δικαίως πρὸ τῆς μετα νοίας, Φλαυιανὸν τὸν δικαίως αὐτὸν καθήραντα Εὐ τυχή, τοῦτόφησι καὶ αὐτὸς πρᾶξαι εἰς αὐτόν; Η οὖν οὐκ ἀληθῶς μετανοήσαντα τοῦτον ἐδέξατο, ἢ οὐκ ἀδίκως καθεῖλεν αὐτὸν Φλαυιανὸν, ἐκεῖνον αὐτὸς ἀδίχως ἀντικαθεῖλεν. Ἀλλὰ ναί, φησί, Νεστοριανή πρόληψις ἦν περὶ Φλαυιανοῦ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ἐπισκόπου· ἔν θεν καὶ ὕποπτα τὰ εἰς Εὐτυχῆ γενόμενα ὑπ' αὐτοῦ. Καὶ τίς ἐντυγχάνων τῇ ἐκθέσει τῆς πίστεως Φλα υιανοῦ, τῷδε συμφήσειεν, ὦ οὗτοι; φησὶ γάρ Κηρύσσομεν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πρὸ αἰώνων ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀνάρχως γεννηθέντα
col. 1887–1888page 60 of 165
PG 86:1887κατὰ τὴν θεότητα. Επ' εσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι' ἡμᾶς, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἐκ Μαρίας τεχθέντα κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, Θεὸν τέ λειον, καὶ ἄνθρωπον τέλειον, τὸν αὐτὸν ἐν προλήψει ψυχῆς καὶ σώματος, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσιον τῇ Μητρὶ τὸν αὐτὴν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· καὶ γὰρ ἐκ δύο φύσεων τὸν αὐτὸν Χριστὸν μετὰ τὴν σάρκωσιν, τὴν ἐκ τῆς ἁγίας Παρ θένου, καὶ ἐνανθρώπησιν, ἐν μιᾷ ὑποστάσει, καὶ ἐν ἑνὶ προσώπῳ ἕνα Χριστόν, ἕνα Υιόν, ένα Κύριον ὁμολογοῦμεν· καὶ μίαν δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην μέντοι, καὶ ἐνανθρωπήσασαν λέγειν οὐκ ἀρνούμεθα· διὰ τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν εἶναι Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν. Τοὺς δὲ δύο υἱοὺς, ἢ δύο ύποστάσεις, ἢ δύο πρόσωπα καταγγέλο λοντας, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἕνα, καὶ τὸν αὐτὸν Ἰησοῦν Χρισ στὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος κηρύσσοντας. ἀναθεματίζομεν, καὶ ἀλλοτρίους τῆς Ἐκκλησίας είν ναι κρίνομεν, καὶ πρῶτον πάντων Νεστόριον ἀναθεματίζομεν τὸν δυσσεβῆ, καὶ τοὺς τὰ αὐτοῦ φρο νοῦντας, ἢ λέγοντας· καὶ ἐκπέσουσιν οἱ τοιοῦτοι τῆς υἱοθεσίας τῆς ἐπηγγελμένης τοῖς ὀρθῶς φρονοῦσιν.» Οὕτω μὲν οὗτος ὁμολογεῖ ὁ ὑπὸ Διοσκόρου, ὡς φησιν, ἅτε Νεστοριανίζων καθαιρεθείς· εἶτα δὲ ἁπλῶς καὶ τῆς κατὰ Διοσκόρου πάσης μέμψεως σιγηθείσης ἡμῖν, πᾶσα μὲν ἡ τῶν ἱερῶν καὶ ἁγίων λειτουργιῶν σύνοδος ἀντιπαθῶς ἔδοξεν ὑμῖν ἐκβα λεῖν παρόντα, καὶ κεκλημένον διαφόρως, καὶ προ διαβεβλημένον ἐπὶ προλήψει Εὐτυχούς ἕνα τινὰ μόν νον αὐτὸν Διόσκορον· Σεβήρος δὲ, ὁ γενόμενος ἐν Αντιοχείᾳ (οὔτε ἐν χρόνοις, ἢ τόποις αὐτοῦ τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον παροῦσαν, οὔτε προτραπεῖσαν ὑπ' αὐτοῦ, οὔτε δεξαμένην Νεστόριον, ἀλλὰ καὶ ἐκε βάλλουσαν αὐτὸν, καὶ τὰ αὐτοῦ ἐγγράφως, δεχομένην δὲ τὴν κατ' αὐτοῦ ὀρθοδοξίαν, ἀλλ' οὐχὶ καὶ τὴν ἀντικειμένην αὐτῷ κακοδοξίαν Εὐτυχοῦς), οὐκ ἐκβάλλεσθαι ἁπλῶς καταψηφισάμενος, ἀλλὰ καὶ ἀναθέματι κατακρίνειν αὐτοὺς ἅπαντας ἅμα ὑφὲν ὁ εἷς μόνος τολμήσα;· πῶς οὐκ ἔδοξεν ὑμῖν ὅλως ἐμπαθῶς ἔχειν, ἢ προπετῶς πρὸς τάδε, καίτοι ἀπ' αἰῶνος κἂν τοῖς ἐξωτέροις, καν τοῖς ἡμετέροις πάντων τῶν ὁμος δῶν τὰς τοῦ κοινοῦ κρίσεις μᾶλλον ἀποδεκτέας ἴσμεν κατά τινος τῶν ἰδικῶν, ἢ τὰς ἐξ ἰδικοῦ τινος κατὰ τοῦ περὶ αὐτὸ κοινοῦ. Καὶ ὑμῖν ἄρα τὸ ὅλον τῆς ἐκ κλησιαστικῆς ἱεραρχίας, μέρους ἰδίου ἑνὸς ἀξιοπιστή τερον ἔδει νομίζεσθαι, εἰ εὐθείας κρίνετε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· τινὰ γὰρ ἂν καὶ ἄλλον εἴδετε τολμήσαν τά ποτε σύνοδον ἀναθεματίζειν, καὶ οὐ τοὐναντίον πάντας τοὺς αἱρεσιάρχας ὑπὸ συνόδων ἀναθεματι
col. 1889–1890page 61 of 165
PG 86:1889σθέντας; Καὶ γὰρ ὄντως θαυμαστὸν ὅπως οἱ τοῦ Θεοῦ δοῦλοι τὸν τῆς τάξεως λόγον ἐφύλαξαν ἀεί· οὐ γάρ ἐστιν ἀκαταστασίας ὁ Θεός. Συνόδων οὖν διαφόρων δει σιδαιμονήσασῶν, κατήργηνται μὲν συνόδοις κυρίω τέραις τὰ ὑπ' αὐτῶν· οὐ μήν τις τῶν θεοφόρων μό τον ἰδικῶς κατακρίνειν, ἀλλ' οὐδὲ σύνοδος ἀναθεμε τίται σύνοδον ἐτόλμησε. Πόσῳ γε μᾶλλον ἀναθεματίζειν κοινόν τι θεολάτρου πανηγύρεως ὁ εἷς ἐνθέ όμως ἀπετόλμησεν; Αλλ' ἐν τούτοις πᾶσιν, οὐκ ἐχε πτύσαντες ὅμως ἀπὸ τῆς ψυχῆς τὸν ἐγκρυφθέντα αὐτοῖς γλοιώδη τῆς ἀλόγου προλήψεως καθ᾿ ἡμῶν ῥύπον, τί φασι πάλιν Ως αἱ πλείους των χειροτονιῶν ὑμῖν διὰ χρυ σίου δύσεως, καὶ λήψεώς εἰσιν, καὶ ἔχουσι τὸ ἐπάρα τον κατὰ τὴν τοῦ Μάγου Σίμωνος πρόθεσιν. Πῶς οὖν ὑμῖν συγκοινωνητέον; εἰ μὴ ἄρα κατάρας εἶναι κλη μονόμους περιφρονητέον ἡμῖν, ο φασί. Δρα γοῦν ἐπεί τινες τῶν ἰατρῶν ἐφωράθησαν μοιχοί, καὶ κλέπται, διὰ τόδε τὴν ἱατρείαν λοιδορητέον ἐπὶ τούτοις, καὶ φευκτέον; πλὴν τάδε ἡμῖν εἰ, ὡς οἱ λεγόμενοι ἀγνοι, τῷ ἑαυτῶν ἀνεπιλήπτῳ βίῳ πεποιθότες προάγουσιν ὡς Ναυατιανοῖς ἀποκρινούμεθα λοιπὸν, καὶ οὐχ ὡς Μιξοφυσίταις. Εἰ δὲ οὐχὶ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ὡς φιλοχρύσοις μᾶλλον, ἢ φιλοχρίστοις, διαμέμφονται, καὶ τῷ μὲν δόγματι συμφωνεῖν ὑμῖν, τούτῳ δὲ μόνῳ σκανδαλίζεσθαι συγκοινωνεῖν μεθ' ἡμῶν φασι· καὶ οὕτως ἄρα φιλοφρόνως αὐτοὺς ἔδει εξομολογουμένοις ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὑπερ εύχεσθαι· εὔχεσθαι γὰρ ὑπὲρ ἀλλήλων ἡμᾶς ὅπως ἰαθῶμεν ἐντεταλμεθα, καὶ οὐ φαρισαϊκῶς βδελύττεσθαι τοὺς ὁμοφυεῖς καὶ ὁμοπίστους. Πλὴν ἐν Κυ ρίῳ θαῤῥοῦμεν, ὅτι ἐγκαταλέλοιπεν ἡμῖν Κύριος σπέρμα, καὶ οὐκ ἐγενήθημεν ὡς Σόδομα, οὐδ᾽ ὡς Γόμορρα ώμοιώθημεν. Τί δὴ οὖν ἆρα, εἰ δείξομεν πλείστους τῶν ἱεραρχούντων εἰς ἡμᾶς οὐ νοσφιζομένους ἀπὸ σπαρτίου ἕως σφαιρωτῆρος ὑποδήματος ἐπὶ τῷδε; λέλυται αὐτῶν ὁ ζῆλος, καὶ κατήργηται τὸ σκάνδαλον καὶ προσδράμοιεν τῇ ἀληθείᾳ; ἢ οὐδὲ τόδε πάλιν ἱκανὸν ἡμῖν ἔσται εἰς ἀποθεραπείαν αὐτῶν; Αρα δ᾽ οὖν εἴποιμεν ἔτι, οἱ καθ' ὑμᾶς ἱερεῖς οἱ ἐνδύνοντες εἰς τὰς οἰκίας, καὶ αἰχμαλωτεύοντες γυναικάρια αἰσχροῦ κέρδους χάριν, οὐ τῆς εἰς τὰς γυναικωνίτιδας, καὶ
col. 1891–1892page 62 of 165
PG 86:1891γίας τοὺς μισθοὺς ἀποβλέποντες, καὶ τοῖς μηνιαίοις, καὶ ἐτησίοις ἐράνοις ἐπελπίζουσι; Δέδοικα λέγειν τὰ πλείω, μή πως καὶ βεβήλοις θριαμβευθῶμεν οἱ τὴν μόρφησιν ἔχοντες τῆς εὐσεβείας, τὴν δὲ δύναμιν ήρ νημένοι· πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες. Καὶ γὰρ μισθὸς τοῦ λουτροῦ τῆς χάριτος, καὶ ἀπὸ τιμῆς ἐκ τῶν λειψάνων τῆς θείας δωρεᾶς εἰ συμπεφώνηταί πη δι' ὑμῶν, τί ἕτερον ἀκουσόμεθα, ἢ ὅτι τὸ ὄνομά μου δι' ὑμῶν βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν; Αρκέσει γοῦν ἑκάστῳ ἐκ τοῦ ἰδίου ὀφθαλμοῦ τὴν δοχὸν ἐξαιρεῖν, καὶ τότε τρανότερον τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ κάρφος κατανοεῖν, καθά φησιν ἡμῖν ὁ μόνος ἀνα μάρτητος. παρὰ πόδας τῆς κλίνης τελουμένης αὐτοῖς ἱερουρ Τούτων δὲ ἡμῖν σὺν Θεῷ προ[τε]θέντων εἰς κρίσιν, καὶ διάσκεψιν πᾶσιν ἀνθρώποις, δυσωποῦμεν ἐν ώπιον τοῦ τῆς ἀληθείας Λόγου τοῦ ὄντως κριτοῦ παν τὰς λόγου, καὶ ἔργου, καὶ νοήματος ἡμῶν, αποθ σθαι ἕκαστον ἐντευξόμενον, κἄν τε τῆς ἡμετέρας, κἄν τε τῆς ἀλλοτρίας ἡ δόξης τὴν ὡς παρ' οἰκείων, καὶ πολεμίων ἀκρόασιν τῶν εἰρημένων, καὶ κρίνειν τὰ ῥηθέντα, ὡς παρά τινων πάντῃ ἀγνώστων αὐτῷ τῶν ἑκατέρου μέρους· καὶ οὔποτε θατέρου λόγου προθεματισθέντος κατὰ τὴν διάνοιαν αὐτῷ, καὶ εἰ ὄντως γυμνῷ τῷ κριτηρίῳ ἑαυτῶν χωρίς παντός προσπαθοῦς, καὶ ἀντιπαθοῦς ἐπισκοτίσματος ἀλη θέστερα κρίνωμεν, καὶ εὐλογώτερα, καὶ ἰσχυρότερα, καὶ σοφώτερα τὰ παρ' αὐτῶν οἱ τοῖσδε τοῖς ἐναν τίοις ἡμῖν προσκείμενοι. Οὕτως τολμῶμεν λέγειν, ὡς εἰ καὶ κακῶς ταῦτα ἐκεῖνοι φρονοῖεν οἱ συναπαγόμενοι αὐτοῖς, διὰ τὸ δόξαι τούτοις θεοπρεπέστερον εἶναι δόγμα τὸ κατ' αὐτοὺς, οὐ κατακριθήσονται ἀσέβειαν ἐν ἡμέρᾳ, ὅτε κρινεῖ ὁ Θεὸς τὰ κρυπτά τῶν καρδιῶν. «Ἐὰν γάρ, φησὶν, ἔμπροσθεν αὐτοῦ πείσωμεν τὰς καρδίας ἡμῶν, καὶ ἡ καρδία ἡμῶν καταγινώσκῃ ἡμῶν, ὁ Θεὸς μείζων ἐστὶ τῆς καρδίας ἡμῶν, καὶ γινώσκει πάντα.» Εἰ δὲ ὁ μὲν τῆς ἀλη Θείας Λόγος φαιδράζων ἑαυτὸν ἐπιδείκνυσιν ἡμῖν ἡμεῖς δὲ τους τε ὀφθαλμοὺς καμμύομεν, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ἀκούομεν αὐτοῦ ἐθελοκωφοῦντος, καὶ ἀπο στρεφόμεθα αὐτὸν, ὄντως παντὸς θρήνου ἀξίους ἑαυ τοὺς καταστήσομεν τὴν αἰσχύνην τῆς μελλούσης ἀλλοτριώσεως, καὶ ἀρνήσεως Χριστοῦ, ἐνώπιον ἀγγέ λων, καὶ ἐξουσιῶν, παντός τε τοῦ κρινομένου κό σμου, οὐ προϋπιδόμενοι· ὅτε οὐδὲν ἡμᾶς ὀνήσει, ούτε ἡ πρὸς τοὺς αἱρεσιάρχας προσπάθεια, οὔτε ἡ γονι κή, ἢ φιλική, ἢ τοπική συνήθεια, πρὸς τὴν ἀσέβειαν ἀλύτως τινὰς καταδεσμεύουσα, οὔτε πορισμός χρη μάτων, ἢ κέρδη τινὰ βιωτικά δυσαποσπάστους ἡμᾶς
col. 1893–1894page 63 of 165
PG 86:1893ἀπὸ τῆς δεισιδαιμονίας ποιήσαντα, καὶ τὸν μέγαν πορισμὸν τὴν εὐσέβειαν μετὰ αὐταρκείας παριδείν ὑποπείσαντα. Οἱ γὰρ δὴ φατριαστικοί κρότοι, καὶ ἀγῶνες ἀντιλογικοὶ, καὶ πρόληψις διδασκαλικής ἀξίας, φιλοῦντες λέγεσθαι ῥαβδὶ παρὰ τῶν ἀνθρώ των, τοῦ οἰκτροτάτου ἐκείνου ταλανισμοῦ, καὶ τῶν ὀδυνηροτάτων βασάνων, καὶ τῆς εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον παραδόσεως ἐξαιρούνται τούσδε, οἳ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ηρνήσαντο, καὶ ηὐδόκησαν ἐν τῷ σκό. τει τοῦ ψεύδους. Εὐάρεστον γὰρ Θεῷ τὸ παντὸς προ τιθέναι τὴν ἀλήθειαν, καὶ μάλιστα ἐν τοῖς περὶ Θεοῦ αὐτοῦ τῆς ἀληθείας. Διὰ γοῦν τόδε καὶ μόνον ᾿Αβραὰμ Χαλδαίων τὴν ἀσέβειαν ἀποπτύσας μετὰ πατρὸς, καὶ οἴκου, και συγγενείας, καὶ φίλων, καὶ χώρας, καὶ λοι πῶν, προσεχώρησε τῇ εὐσεβεία, Θεῷ τε ἐπὶ τούτῳ πρώτ τῳ καὶ μόνῳ ἡγάπηται, καὶ πεφύλακται, καὶ δεδόξασται, καὶ πεπλήθυνται. Παῦλος δὲ ὁ ἀπόστολος τινα ἦν αὐτῷ κέρδη, πάντα σκύβαλα ἡγήσατο δι' οὐδὲν ἕτερον, ἵνα Χριστὸν κερδανεῖ. Καὶ οἱ λοιποὶ πάντες ἐξ Ελλήνων, καὶ Σαμαρειτῶν, καὶ Ἰουδαίων πιστοὶ ἅγιοι ὡσαύτως ἔσχον· «Ο γὰρ μὴ ἀρνούμενος πατέρα, καὶ μητέρα καὶ ἀδελφοὺ;, καὶ ἀδελφὰς, καὶ τέκνα, καὶ ἀγροὺς, καὶ οἰκίαν, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕνεκεν ἐμοῦ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος, ο φησὶν ὁ Κύ ριος. Καὶ μή τις διαλογιζέσθω λέγων 'Αλλ' οὐχ ἡ κατὰ τὰς αἱρέσεις διένεξις πρὸς τὴν ὀρθοδοξίαν οὐ τόπον διέστηκεν, ὡς ἡ Χαλδαίων, καὶ Ἑβραίων, καὶ Ελ λήνων ἀσέβεια τῆς ἀληθοῦς πίστεως, ἵνα ὁμοίως αὐτοῖς ἀλλοτριωθείη ἀπὸ Χριστοῦ ὁ περὶ μέρος τι τῆς ὀρθῆς πίστεως μόνον ἀπειθῶν τῷ λόγῳ· ὁ γὰρ σμικρόν τι μόριον όπωσοῦν εὐσεβείας τοῦ λόγου παρ ορῶν διὰ προσπάθειαν αλογόν τινος ἑτέρου καὶ συνήθειαν, δῆλός ἐστιν, ὡς καὶ ὅσον εὐσεβεῖν δοκεῖ, οὐδὲ τοῦτο ἐξ αἱρέσεως οἰκείας, ἀλλὰ ἀπὸ συμβεβηκότων γονέων ἢ τόπων, ἡ φίλων παραδόσεως ἕξει ὡς εἴπερ καὶ Μανιχαίων ἔτυχεν, ἢ Ελλήνων, ἢ Ἑβραίων υἱὸς εἶναι, ἢ φίλος, ἢ σύνοικος, πολλῷ μᾶλλον ἂν ἀπειθεστέρως διέκειτο πρὸς τὴν ἀλή θειαν· εἴπερ γὰρ ὀλίγον ἀφεστώς οὐ προστρέχει καὶ καθέλκεται τῇ ἀληθείᾳ, πλεῖον διεστηκώς, μᾶλ λον ἂν ἀσπόνδως είχε πρὸς αὐτήν. Αλλά, φησί, κατ' ἐμαυτὸν ἐγὼ νομίζων κρειττόνως φρονεῖν, ἔχομαι τῆς ἐμῆς δόξης ἀμεταθέτως. Η ᾿Αλλὰ καὶ περὶ ὧν φησιν ὁ Ἀπόστολος Ἰουδαίων ὡς Θεῷ μὴ ἀρεσκόντων, καὶ τὸν Κύριον σταυρωσάν των, καὶ τοὺς ἀποστόλους διωξάντων, καὶ πᾶσιν ἀν θρώποις ἀπειθούντων, ὅμως τοῦτο κακείνοις μαρτυρεῖ· φησὶ γάρ τη πάλιν· Μαρτυρῶ γὰρ αὐτοῖς, ὅτι ζῆλον Θεοῦ ἔχουσιν, ἀλλ' οὐ κατ' ἐπίγνωσιν. Αρα οὖν οὐχ ἁπλῶς ζηλοῦν, ἀλλὰ ἐπιγνώσει τοῦ ζη λουμένου δόγματος δεῖ. Καὶ γὰρ καὶ πᾶσα ἄλογος, καὶ ἄν μας παράδοσις καὶ ἐθνῶν, καὶ αἱρέσεων, ο εταί τι καλὸν ποιεῖν, ὥσπερ οὖν καὶ ἀνθρωποθυσίαι: α!
col. 1895–1896page 64 of 165
PG 86:1895ναμις, καὶ ἐρευνᾶν τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάντα δοχε μάζοντας, τὸ καλόν φρόνημα κατέχειν' οι γε οὐδὲ ἀργύριον λαμβάνομεν, ἢ ἱμάτιον ὠνούμεθα, εἰ μὴ δοκιμασίαις, καὶ πυρώσεσι, καὶ ἐπιδείξεσιν εἰς ἑτέ ρους πλειόνως αὐτὸ βασανίσομεν. Πῶς οὖν εὔλογοι ὦμεν ἀτημελῶς τὴν θείαν δόξαν προσδεχόμενοι; τὰ γὰρ ἐν τούτοις ἀφρόντιστον ὡς οὐκ ἀξιόλογόν τι εἱο μένους ἡμᾶς τὴν τῆς πίστεως Χριστοῦ χάριν, καὶ ἀλήθειαν διαβάλλει, δι' ἧς ἡμῖν τὰ πρὸς ζωὴν πάντα τὰ θεῖα καὶ μέγιστα ἐπαγγέλματα δεδώ ρηται, ὡς εἴρηται, καὶ ἡ πρὸς τὴν θείαν φύσιν ἁπλῶς κοινωνία. Ὅσον οὖν ἐστιν ἀγαθὸν ἡ ἀκραιφνεστάτη εὐσέβεια, καὶ ὅσον κακὸν ἡ ἀσέβεια! τῆς γὰρ εἰς πᾶσαν ἁμαρτίαν εγκαταλείψεως ὑπὸ Θεοῦ αἰτία ἡμῖν αὕτη ἐστὶ μόνη. Δηλοῖ ὁ λέγων, Και καθώς οὐκ ἐδοκίμασαν τὸν Θεὸν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρ ἔδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν τὰ μὴ καθήκοντα, ἅτινα ἑξῆς κατηρίθμησε. Καὶ τάδε μὲν οὖν μαρτυρεῖ τῇ ἀσεβείᾳ· περὶ δὲ τῆς εὐ σεβείας φησὶ πρὸς Τιμόθεον, Γύμναζε σεαυτὸν πρὸς εὐσέβειαν· ἡ γὰρ ευσέβεια πρὸς πάντα ἐστὶν ὠφέλιμος, ἐπαγγελίαν ἔχουσα ζωῆς, τῆς τῇ νῦν, καὶ τῆς μελλούσης. Αλλά τι καὶ ἕτερον τούτων τινὲς τῆς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀνυποταξίας ποιοῦνται δικαίωμα· φασι γάρ, Σκύθαι θεοσεβοῦντες. Δέον ἄρα μὴ ἀμελεῖν, ὅση δύο «Οτι πῶς οὐ θεάρεστος ή κατ' αὐτοὺς δόξα, ἔνθα καὶ τῶν ζώντων ἐν σαρκί τινες αὐτοῖς ὁμόδοξοι, καὶ τῶν προκοιμηθέντων ὤφθησαν ἰαμάτων, καὶ σημείων θεόθεν ἔχειν τὸ χάρισμα; δῆλον γὰρ ὡς ἐξ ἀκοῆς, καὶ διδαχῆς ὀρθῆς πίστεως Θεοῦ αἱ θεῖαι δυνάμεις ἐνεργοῦνται.» Πρὸς ὁ λεκτέον, ὡς οὐκ ἀρκεῖ τόδε πρὸς ἀσφαλ πληροφορίαν τῷ δοκιμωτάτῳ τῶν θείων δογμάτων κριτῇ· πρῶτον μὲν γὰρ σπανιώτερον εὕρηται τοῦτο ἐν αὐτοῖς, καὶ οὐ ἐκ μιᾶς χελιδόνος τὸ ἔαρ κριτέον ἄλλως γοῦν καὶ Ἀρειανοί ποτε, καὶ μέχρι νῦν ἐν Λογγοβάρδοις, καὶ Νεστοριανοί παρὰ Πέρσαις ποιοῦσι τάδε θαύματα· ἀλλ' οὐκ εἰς μαρτυρίαν ἁπλῶς τῆς κατ' αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς αἱρέσεως, ἀλλὰ τῆς τῶν Χρι στιανῶν πίστεως· οἷα τίς ἐστιν ἡ δύναμις πρὸς τοὺς πάντη ἀπίστους ἐπιδεικνυμένου τοῦ Πνεύματος. Ἔτι μὴν ἔστιν ὁρᾶν πολλάκις θαυμάτων χαρίσματα Εν τισιν ὀρθοδόξοις τε καὶ ἑτεροδόξοις ὁμοίως, οὐ δι' εὐσέβειαν μόνον· ἡ γὰρ ἂν ἦν ἐν τοῖς ἐναντίοις λό γοις, καὶ ἀντιφατικοῖς ἡ ἀλήθεια, ἀλλὰ διὰ φυσικήν ἁπλότητα, καὶ ἀτυφίαν, μᾶλλον τε νηπιότητα ψυ
col. 1897–1898page 65 of 165
PG 86:1897χῆς. Η δεινότητα, πραύτητά τε, καὶ συμπάθειαν, καὶ ἁπλῶς τῆς τοιάσδε χάριτος ἰδικωτέραν ἐπιτηδειότητα τοῦδέ τινος, παρὰ τοὺς λοιποὺς τῶν ὁμου πίστων αὐτῷ. Εἰ γὰρ ὄντως πᾶσιν ἀεί τε διὰ τὴν δό ξαν μόνον πρόσεστιν ἡ τῶν θαυματουργιῶν δύναμις, Έδει πάντας πάντοτε ὁμοίως τοὺς ὁμοδόξους θαυματουργεῖν· καὶ μὴν πολλάκις τῶν διδασκάλων τῆς πίσ στεως οὐ θαυματουργούντων, Οι μαθητεύοντες ὑπ' αὐτῶν ἐνεργοῦσι τὰ σημεῖα. η Οὐ γὰρ πάντα, ὅσα ἐνεργεῖ τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, ἐνὶ καὶ τῷ αὐτῷ χαρίζεται· ῇ μὲν γὰρ δίδοται λόγος σοφίας, ᾧ δὲ λόγος γνώσεως, ἑτέρῳ δὲ χαρίσματα λυμάτων, ἑτέρῳ ἐνεργήματα δυνάμεων, ἄλλῳ δὲ πίστις κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα. Καὶ γὰρ θαυμαστὸν, πῶς ὁ λαλών γλώσσαις, οὐ πάντως οὐδὲ τὸ ἐγγύτατον τῷδε χάρισμα λαβών, καὶ διερμήνευσε. "Αρα οὖν ἐστι καὶ τινὰς οὐδὲ λόγον σου φίας ἀκραιφνῆ, οὐδὲ λόγον γνώσεως, οὐδὲ πίστιν ὑψηλὴν εἰληφότας θαυμάτων ἔχειν χαρίσματα. Καὶ οὐκ εύλογον ἐκ θατέρου θάτερον τῶν τοῦ Πνεύματος χαρισμάτων κατακρίνεσθαι. Τὸ δὲ σαφέστερον εἰπεῖν· εἰ μὲν ἐν τούτοις μόνοις ἦν τὰ χαρίσματα τῶν θαυμάτων, ἢ μᾶλλον ἡμῶν ἐν αὐτοῖς ἑωρᾶτο, εἶχεν ἂν ὄντως αὐτοῖς ἡ δόξα πρόληψιν εὐσεβείας παρὰ τὴν ἡμετέραν, ὡς τοῦ Κυρίου τὸν λόγον αὐτ τῶν βεβαιοῦντος μόνων διὰ τῶν ἐπακολουθούντων σημείων, κατὰ τὸ γεγραμμένον· ὥσπερ καὶ τὸ κή ρυγμα τῶν ἀποστόλων πάλαι συνιστάνοντας πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη, καὶ ὥσπερ τὰ Μωϋσέως, καὶ Ααρών σημεία ὑπὲρ τὰ Ἰαννοῦ, καὶ Ἰαμβροῦ πρὸς τοῦ Αἰγυπτίους θριαμβεύοντος. Εἰ δὲ ἐν ἡμῖν, καὶ μεί ξονα, καὶ πλείονα ὁρᾶται τὰ ἐκ τοῦ Πνεύματος θαύ ματα κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, πῶς ἐκ θαυματουργιῶν ἀξιοπιστότερον εἶναι βούλονται τὸ δόγμα; Μηδὲ τόδε οὖν ὡς ὀνήσιμον αὐτοῖς εἰς ἀπολογίαν τινὰ τὴν ὑπὲρ τῆς δεισιδαιμονίας αὐτῶν προβαλλέτωσαν. Εἰ γὰρ καὶ Σκευᾶς σὺν τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ Ἰουδαῖος ῶν, ἐν ὀνόματι Χριστοῦ ἐπορκίζων ἐλαύνει δαίμονας, καὶ οὐκ ἐν τῷδε ἁπλῶς τοῖς μαθηταῖς τοῦ Κυρίου συναριθμείται· δῆλον ὡς οὐδὲ οὗτοι ἐκ τοῦδε πρό φασιν ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Πολλοί γάρ, φησίν, ἐροῦσί μοι ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, Κύ ρις, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ δαι μόνια εξεβάλομεν, καὶ δυνάμεις πλείους ἐποιήσαμεν; Καὶ τότε όμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι οὐδέποτ' ἔγνων ὑμᾶς. Σαφὲς ἄρα ὡς οὐκ ἀρκεῖ πρὸς διάκρι Ταμβρού, Ἰαμβρῆς· Μαμβρ.
col. 1899–1900page 66 of 165
PG 86:1899σιν τῶν ἐγνωσμένων, καὶ ἀπεγνωσμένων Χριστῷ θαύματος ἐμφάνεια πολλάκις, ἢ διὰ τὴν τοῦ πεισομένου τὴν εὐεργεσίαν, πίστιν ὀρθοτέραν μᾶλ λον, ἢ τὴν τοῦ ἐνεργοῦντος, γινομένου τοῦδε ἢ διὰ τὴν τῶν θεατῶν εἰς τὴν πρὸς εὐσέβειαν ἁπλουστέραν πληροφορίαν· ἐνίοτε δὲ καὶ κατὰ κοι νωφελεστέραν χρείας τῆς κατὰ καιρὸν, ἢ τόπον ὑπὸ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦ οιουδήποτε τῶν παρόντων επιτελουμένου. Ἐν τοῖς γοῦν καθ᾿ ἡμᾶς ἱστόρηται χρόνοις, καὶ τόποις· μιμός τις τῶν θεατρικῶν, καὶ οὗτος ἐπὶ στάσει, καὶ φόνῳ ἐγκαλούμενος, φυγείν τὸν δικαστὴν ἐν ταῖς κατὰ τὸ Βαρβαρικόν λεγόμενον λιμιτὸν ἐρήμοις, καὶ ὑπὸ Σαρακηνῶν ληϊσθεὶς Χρισ στιανῶν, διὰ τὸ δοκεῖν αὐτοῖς ἐκ τῆς ἀποτριχώσεως μοναχὸς εἶναι, καὶ ὥσπερ οἱ πρὸς αὐτοὺς μοναχοί παραβάλλοντες, ἱερουργεῖν δύνασθαι τοῦ ζωτικοῦ ἄρτου τὸ μυστήριον, διὰ νευμάτων εἰσεπράττετο σπουδαίως ὑπ' αὐτῶν τῆς θείας θυσίας τὴν λειτουργίαν, μόνος ἀφεθεὶς τῶν συνδεσμίων αἰχμαλώτων ἐκτελέσαι· καὶ ὡς λόγῳ πείθειν αὐτοὺς ὑπὲρ τῆς ἑαυτοῦ ἀνεπιτηδειότητος οὐκ εὐπόρει, καὶ ἀντιτείνειν τῇ προστάξει αὐτῶν ἐπὶ πλεῖον οὐκ εὐτόνει βωμὸν ἐκ φρυγάνων κατὰ τὴν ἔρημον συστησαμένων, καὶ σινδόνα ἐφαπλωσάντων, καὶ προθέντων ἄρτον νεόπτητον, καὶ οἶνον ἐν ξυλοποτηρίῳ κερασάντων, παρεστὼς ἐσφράγισε τὰ δῶρα ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐδόξασε τὴν ἁγίαν Τριάδα μόνον, καὶ κλάσας, διένειμεν αὐτοῖς· εἶτα μετὰ τόδε ὡς ἁγια σθέντα λοιπόν, ἐν τιμῇ συστέλλουσι τό τε ποτήριον, καὶ τὴν σινδόνα, πρὸς τὸ μὴ κοινωθῆναι λοιπὸν τίδε, τοῦ βωμοῦ μόνου περιφρονήσαντες. Καὶ ἄφνω πύρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πλεῖστον ἐπιπεσόν, αὐτῶν μὲν οὐδε νὸς ἥψατο, ἢ ἐλύπησέ τινα· τῶν δὲ φρυγάνων τὸν βωμὸν ὅλον κατέφλεξε, καὶ ἐξανάλωσεν, ὡς μηδὲ τέφραν αὐτῶν καταλιπών· καὶ τούτῳ ἐφθέντι τῷ τεραστίῳ οἱ Βάρβαροι πληροφορηθέντες, εἰς τὸν ἱερουργήσαντα, δίμα τι παρ' αὐτῶν αἰτεῖν ὑπὲρ τῆς λειτουργίας ἐξεσίαζον. Ὁ δὲ τοὺς συγκληϊσθέντας αὐτῷ πάντας καὶ συναφεθῆναι ᾐτήσατο, καὶ τοῦτο ἐλάμβανε, καὶ πάντας ἠλευθέρου τῆς συμφορᾶς τοὺς σὺν αὐτῷ. "Ην δὲ οὗτος τὴν μὲν δόξαν ἡμέτερος, τῷ μόνον ἡμῖν συνεκκλησιάζεσθαι· οὐ μὴν εἰδὼς οὐδὲ ὅτι ἐστί τις σχεδόν Χριστιανῶν διαφορά. Οἱ δὲ Σαρα κηνοὶ ἐκ τῆς τῶν Ἰακωβιτῶν αἱρέσεως ειωθότες κοινωνεῖν, οἱ καὶ αὐτοὶ τὴν μίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Κυ ρίου πρεσβεύουσι, καὶ οὗτοι πρώτοι τοῖς Σαρακηνοίς συμπεριάγεσθαι κατὰ τὴν ἔρημον, καὶ λειτουργείν αὐτοῖς ὡς ἐπίπαν. Οὔτε μὴν οὐδὲ οὗτοι εἰδότες, ἢ διδάσκοντες τῶν ἐν Χριστιανοῖς δογμάτων ἐξέτασιν, ἢ σύγκρισιν· ἀλλ᾿ ὥσπερ τοῖς Νεστορίου Πέρσαι, δώματι, πιο δωρόν τι,
col. 1901–1902page 67 of 165
PG 86:1901οὕτως καὶ οἶδε τοῖς Ἰακώβου φρονήμασι προκατειλημμένοι ἐνετυπώθησαν ἀβασανίστως. ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΤΑ ΤΡΙΑΚΟΝΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΚΑΤΑ ΣΕΥΗΡΟΥ. Α'. Εἰ τὰ πάντη ταυτὰ μιᾶς ἐστιν φύσεως, αὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ μία φύσις λέγεται, πῶς τὰ μὴ πάντη ταυτὰ κατὰ φύσιν, μιᾶς ἂν εἴη φύσεως, ἢ μία φύσις. λεχθήσεται; 'Αλλὰ μὴν οὐδέποτε πάντη ταὐτὸν καὶ κατ' αὐτὸν ἡ τοῦ Χριστοῦ θεότης τῇ κατ' αὐτοὺς ἀν θρωπότητι· οὐκ ἄρα μιᾶς ταῦτα ἂν εἴη φύσεως, ἢ μία φύσις λεχθήσεται ταῦτα μετὰ τὴν ἔνωσιν. Β'. ἂν μία ἡ φύσις, κοινὸς ὁ λόγος· ὧν δὲ κοινὸς ὁ λόγος, καὶ ἡ ὕπαρξις ὁμοούσιος· οὐδέποτε δὲ καὶ κατὰ ταὐτὴν ὁμοούσιος ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ τῇ ἀν θρωπότητι· οὐκ ἄρα εἷς ποτε τούτων ὁ λόγος· ὧν δὲ μηδέποτε εἷς ὁ λόγος, τούτων ἄρ' αἱ φύσεις δῆλον ότι διάφοροι. Γ. Εἰ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος λέγοντες, καὶ ἐκ δύο φύσεων λέγουσιν, καὶ ταὐτὸν αὐτοῖς ση μαίνειν άμφω δοκεῖ, πῶς ἐν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι λέγοντες μετὰ τὴν ἕνωσιν, οὐκ ἐν δύο φύσεσι λέγειν ἐκ τῶν παρ' αὐτῶν δοθέντων ἀναγκασθήσονται; ταυτὸ γὰρ καὶ ἐνταῦθα τὸ ἐξ ἀμφοῖν δη λούμενον. Δ'. Εἰ ἐκ δύο φύσεων τὸν Χριστὸν λέγοντες, ἐκ θεό τητος καὶ ἀνθρωπότητος λέγουσιν, καὶ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος λέγοντες, ἐκ δύο φύσεων αὐτὸν λέ γουσιν· θεότητα δὲ καὶ ἀνθρωπότητα μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγουσιν, δύο ἄρα φύσεις καὶ αὐτοὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν λέγουσιν· εἰ δὲ τὸ λέγειν δύο φύσεις ἐν τῷ Χριστῷ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀρνοῦνται, τὸ ἄρα λέγειν θεότητα Χριστοῦ καὶ ἀνθρωπότητα μετὰ τὴν Ένωσιν ἀρνοῦνται. Ε΄. Εἰ ἀσύγχυτα ἐν τῇ ἑνώσει τὰ συνελθόντα για νώσκουσιν, δύο δὲ τὰ συνελθόντα καὶ κατ' αὐτόν ἐστι, πῶς τὰ ἐν τῇ ἐνώσει μὴ συγχυθέντα δύο, καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν οὐ δύο γνωρίζουσιν; εἰ δὲ δύο γνωρίζουσιν, πῶς οὐχ ὁμολογοῦσιν; εἰ δὲ ὁμολογοῦσε, πῶς ἀριθμεῖν ταῦτα παραιτοῦνται, ὧν τὴν τῆς φύσ
col. 1903–1904page 68 of 165
PG 86:1903σεως ἰδιότητα ἀσύγχυτον μετὰ τὴν ἕνωσιν επίστανται; 8 γὰρ ὁμολογοῦσι, φησὶν ὁ θεῖος Βασίλειος, καὶ ἀριθμείτωσαν. Ϛ'. Εἰ ἐκ δύο μὲν φύσεων λέγουσι τὸν Χριστὸν, δύο δὲ φύσεις αὐτὸν οὐ λέγουσιν, ἐκ τούτων μὲν, οὐχὶ δὲ καὶ ταῦτα, λέγουσι τὸν Χριστόν· εἰ δὲ μὴ, ἐξ ὧν συνίστωσιν Χριστὸν, καὶ ἐν τούτοις γνωρίζειν αὐτὸν ἀξιοῦσιν. Εἰ γὰρ μὴ ἐν αὐτῷ τὰ ἐξ ὧν αὐτὸς, ἢ οὐδαμοῦ, ἡ ἐν ἑτέρῳ δηλονότι, καὶ ἔν τινι παρ' αὐτ τόν· καὶ τίς οὗτος σαφῶς διδασκέτωσαν. Ζ΄. Εἰ ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων ή μία φύσις λεγομένη ταυτότητα τῶν ὑποκειμένων δηλοῖ προηγουμένως, πῶς ἐπὶ τῶν ἑτερουσίων αἱ δύο φύσεις οὐ τὸ διάφορον, ἀλλὰ τὸ κεχωρισμένον ἀναγκαίως σημαίνουσιν; Η΄. Εἰ πάντη τε καὶ πάντως ὁ ἀριθμὸς τὴν διαί ρεσιν συνεισφέρει, ὁ ἀριθμὸς ἄρα ἔσται τῆς διαιρέσεως αἴτιος, οὐχ ἡ διαίρεσις τοῦ ἀριθμοῦ· καὶ δυοῖν ἀνάγκη θάτερον, ἢ μηδὲν ἀριθμεῖσθαι τῶν ἡνωμένων, ἡ μηδὲν ἡνῶσθαι τῶν ἀριθμουμένων· καὶ πῶς οὐ καταγέλαστον τοιαύτην ἐξουσίαν τῷ ἀριθμῷ διδόναι; παντὸς ἀριθμοῦ τὸ ποσὸν τῶν πραγμάτων, οὐ τὴν φύσιν ἢ τὴν ποίαν τούτων σχέσιν παριστάν πεφυκότος. Θ΄. Εἰ ἡ ἔνωσις καὶ τὰ ἡνωμένα τῶν πρός τι· τὰ δὲ πρός τι, καὶ ἀεὶ ἅμα· ἅμα οὖν καὶ ἀεὶ ἡ ἔνωσις καὶ τὰ ἡνωμένα· εἰ δὲ τὰ ἡνωμένα παύεται, καὶ ἡ ἕνωσις ἅμα παύεται Ι'. Εἰ ὁ ἀριθμὸς πάντως χωρίζει τὰ ἀριθμούμενα, οὐχ ὁ τῶν φύσεων μόνος ἀριθμὸς χωρίσει τὰς φύσ σεις, ἀλλὰ καὶ ὁ τῶν ἰδιοτήτων χωρίσει πάντως άρι θμός· πῶς τοίνυν ιδιότητας λέγοντες, οὐχὶ καὶ αὐτοὶ τῇ αἰτία τῆς διαιρέσεως ὑποκείσονται; ΙΑ΄. Εἰ ἔμπαλιν κατὰ τὸν θεῖον Γρηγόριον τῆς Τριάδος ἔχει ἡ κατὰ τὸν Σωτῆρα οἰκονομία, τρεῖς δὲ μὲν τὰς ὑποστάσεις, μίαν δὲ φύσιν ἐπὶ τῆς θεολογίας ὁμολογοῦμεν, πῶς οὐ δύο μὲν φύσεις, μίαν δὲ ὑπό στασιν ἐπὶ τῆς κατὰ τὸν Σωτῆρα οἰκονομία; δώσου μεν; εξ περ τὸ ἔμπαλιν, τοῦ παντός ἐστι κατὰ τὸ ὅλον ἀντιστροφή. ΙΒ΄. Εἰ τὸ ἄλλος καὶ ἄλλος ἀντωνυμία ὑποστάσεων κατὰ τὸν αὐτὸν Θεολόγον, τὸ δὲ ἄλλο καὶ ἄλλο ἀντωνυμία φύσεων, ἀεὶ δὲ τὸ πρότερον ἐπὶ τῆς θεολογίας, ἀεὶ ἄρα τὸ δεύτερον ἐπὶ τῆς οἰκονομίας· εἰ δὲ ἀεὶ τὸ δεύτερον ἐπὶ τῆς οἰκονομίας, ἀεὶ ἄρα αἱ φύσεις, ἐπεὶ ἀεὶ καὶ αἱ κατ' αὐτῶν ἀντωνυμίαι. Γ. Εἰ ταὐτὸν τὸ ἄλλο καὶ τὸ φύσιν ἄλλην εἰπεῖν, ἀεὶ δὲ τὸ πρότερον ἀληθεύει ἐπὶ τῆς θεότητος τοῦ Σωτῆρος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος, ἀεὶ ἄρα τὸ δεύτερον ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἀληθεύειν ἀνάγκη. ΙΔ΄. Εἰ οὐ ταὐτὸν ἡ ἁπλῆ φύσις τῇ συνθέτῳ φύσει, ἡ δὲ ἁπλῆ τοῦ Λόγου φύσις μίαν μόνην φύσιν δηλοί,
col. 1905–1906page 69 of 165
PG 86:1905ἡ σύνθετος κατὰ τὰς φύσεις τοῦ Χριστοῦ οὐ μίαν φύσιν δηλοῖ· εἰ δὲ ἡ ἁπλῆ καὶ ἡ σύνθετος μίαν κατ' αὐτοὺς φύσιν δηλοί, λεγέτωσαν τὴν διάφοραν τῆς συνθέτου κατ' αὐτοὺς Χριστοῦ φύσεως καὶ τῆς ἁπλῆς τοῦ Λόγου φύσεως. ΙΕ΄. Τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ῥημάτων τὰ μὲν ἔχει τὴν προφορὰν πληθυντικήν, ἐνικὴν δὲ τὴν σημασίαν, ὡς θῆσαι καὶ ᾿Αθῆναι καὶ παρεμβολαί· τὰ δὲ ἔμπα λιν ἐνικὴν μὲν τὴν προφοράν, πληθυντικὴν δὲ τὴν σημασίαν, ὡς τὸ χορός, δῆμος, στρατός, πόλις· λε γέτωσαν τοίνυν πῶς ἡ μία σύνθετος αὐτοῖς φύσις λέγεται; εἰ μὲν ὡς παρὰ τοῖς Πατράσιν ἡ διττή λε γομένη καὶ διπλή φύσις, χώραν οὐκ ἔχει τὸ προσκεῖσθαι τῇ συνθέτῳ φύσει τὸ μίαν αὐτὴν ὀνομάζειν, εἴπερ μηδὲ τῇ διττῇ· πρὸς δὲ καὶ μάταιος αὐτοῖς ὁ πρὸς τὰς δύο φύσεις πόλεμος· ἐνικῇ γὰρ σημασίᾳ καὶ αὐτ τοὶ πληθυντικὴν ἀποδεδώκασιν ἔννοιαν. Εἰ δὲ ὥσπερ ἔχει τὴν κλήσιν ἑνικήν, οὕτως ἀξιοῦσι τὴν σημα σίαν εἶναι ἐνικὴν, ταὐτὸν αὐτοῖς σημαίνεται ἐκ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσυνθέτου φύσεως· καὶ περιττὴ αὐτοῖς ἡ τοῦ συνθέτου φωνή· τὸ γὰρ αὐτὸ ἐκ τῆς ἁπλῆς τε καὶ συνθέτου ἀποδέδοται νόημα· εἰ δὲ μηδέτερον τῶν εἰρημένων νοηθείη, ἄρα καὶ συγκεχυμένην μίαν φύσιν ἐκ δύο φύσεων μυθοπλαστοῦσιν, ὁποία καὶ ἡ τῶν ἡμιόνων ἐπινενόηται, καὶ παρὰ τοῖς Ἕλλησι δὲ ἡ τῶν πολυμόρφων ζώων ἐπινενόηται τερα τεία. 14'. Εἰ τὸ λέγειν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην ἐναντίον ἐστὶ τῷ λέγειν δύο ηνωμένας, δυοῖν ἀνάγκη θάτερον, ἢ τὴν σάρκα ταύτην μὴ εἶναι φύσει, μηδὲ σαρκὸς ἔχειν φύσιν, ἢ οὖσαν μὴ λέγε. σθαι ὅπερ ἐστίν· ὁποτέραν τοίνυν βούλονται τῶν ἀσεβειῶν, αἱρείσθωσαν, ἢ τὴν φύσιν ταύτην σάρκα μὴ εἶναι, ἢ τὴν σάρκα φύσιν μὴ λέγεσθαι. ΙΖ'. ' μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκων μένη, τριπλήν ἔχει τὴν ἔννοιαν· ἡ γὰρ κατὰ ἀντι στροφὴν λέγοιτο, οἷον ὅτι καὶ σεσαρκωμένη μία πάλιν ἐστί, γυμνὴ σώματος, ὥσπερ καὶ τοῦ χαλκοῦ ἀν δριάντος μία φύσις χαλκοῦ ἐσχηματισμένη· ἢ κατά τροπὴν οὐσίας, οιονεί μία φύσις τοῦ Λόγου ἀποταμ κωθεῖσα· ὥσπερ ἂν εἴ τις καὶ τοῦ ὕδατος λέγοι μίαν φύσιν ἀπολιθωθεῖσαν· ἡ ὅτι μία οὖσα ἡ τοῦ Λόγου φύσις οὐ μόνον καθ' ἑαυτὴν, ἀλλὰ μετὰ σαρκός οὖσα θεωρεῖται. Εἰ μὲν οὖν κατὰ τὰς πρώτας ἐννοίας τοῦτο λέγουσιν, αὐτόθεν αὐτοῖς τῆς ἀσεβείας ὁ ἔλεγ χας μετὰ γὰρ Απολιναρίου καὶ Εὐτυχοῦς ἀποσκευάζονται τὴν οἰκονομίαν· εἰ δὲ κατὰ τὸ τελευταῖον σημαινόμενον, πῶς ἡ μετά σαρκὸς τοῦ Λόγου φύσις, τῇ φύσει, τῆς σαρκὸς τῇ μετὰ τοῦ Λόγου οὔση, μία τη φύσει ἐστὶν, ἢ πῶς μὴ οὖσα μία τῇ φύσει, μία φύσις λιχθήσεται; κατὰ τὴν ἀντιστροφήν, Η. Τὰ κυρίως ἀλλήλοις ἀντικείμενα, δεν την με δύο πότερον.
col. 1907–1908page 70 of 165
PG 86:1907σιν· οἷον τῇ λεγούσῃ καταφάσει Παῦλος ἀπόστολος, ἡ λέγουσα ἀπόφασις Παῦλος ἀπόστολος οὐκ ἔστιν οὕτως δὲ καὶ ταῖς δύο φύσεσιν ἡ μία φύσις ἀντίκειται. Εἰ γὰρ μία φύσις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, οὐ δύο· καὶ εἰ δύο, οὐ μία· εἰ δὲ μίαν λέγοντες, ἄλλο τι προστιθέασιν, οὐκέτι αὐτοῖς ἀντιφατικῶς λέγεται, ἀλλ' ἐτε ροίως κατά περίφρασιν· καὶ συνέστηκεν αὐτοῖς ἐξ ὀνόματος καὶ ὅρου ἡ τῶν δύο φύσεων ὁμολογία· ἐκ μὲν ὀνόματος τῆς φύσεως τοῦ Λόγου· ἐκ δὲ ὅρου τῆς ἐψυχωμένης σαρκός ψυχής λογική και νοερά· ὅρος γὰρ ἀνθρωπίνης φύσεως οὗτος· πῶς τοίνυν τὸν ὅρων τῆς φύσεως λέγοντες, τὴν κλήσιν αὐτῆς παραιτούν ταν; λεγέτωσαν οἱ μηδὲ τὰ συμφέροντα ἑαυτοῖς καὶ τὰ μαχόμενα συνορᾷν δυνάμενοι. ἀπόφασιν καθ' ὅλης τῆς καταφάσεως ἀντιστρέφου ἀντιφατικώς, ΙΘ'. Ἡ ἁπλῆ φύσις τῇ συνθέτῳ φύσει οὐχ ὁμοούσ σιος· εἰ δὲ ἁπλῆ μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς φύσις, σύνθετος δὲ ἡ τοῦ Χριστοῦ, οὐκ ἄρα ὁμοούσιος ἡ τοῦ Χριστοῦ φύσις τῇ φύσει τοῦ Πατρός· ἀλλὰ μὴν ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Χριστὸν καὶ ἡμῖν ὁμοούσιον τὸν αὐτὸν λέγειν προσποιοῦνται. Λεγέτωσαν τοίνυν εἰ ἐνδέχεται τὴν μίαν, ὡς αὐτοί φασι, σύνθετον τοῦ Χριστοῦ φύ σιν ἐξ ὅλου τῷ Πατρὶ ὁμοούσιον, καὶ ὅλην πάλιν ἡμῖν ὁμοούσιον, καὶ εἰ μὴ εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς ὁμοουσιότητα, τοῦτο καὶ ἡμᾶς ἀναφέρει. Εἰ δὲ λέγοιεν μὴ κατὰ τὸ ὅλον τὴν μίαν τοῦ Χριστοῦ φύσιν τῷ τε Πατρὶ καὶ ἡμῖν ὁμοούσιον, λείπεται τῆς μιᾶς φύσεως τὸ μὲν ἥμισυ εἶναι τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ ἥμισυ ἡμῖν ὁμο ούσιον· καὶ τοῦτο τί ἕτερόν ἐστιν ἢ μερίζειν ἢν αὐτοὶ λέγουσι μίαν Χριστοῦ φύσιν εἰς τε ὁμοουσιότητα, καὶ εἰς ἑτεροουσιότητα, καὶ εἰς πρὸς τῇ μοίρα τῶν συμπληρούντων αὐτοῖς τὴν μίαν τοῦ Χριστοῦ φύσιν τὴν σύνθετον· τῆς δὲ Απολιναρίου ἀσεβείας καὶ τῆς ᾿Αρείου ἀρνεῖσθαι τὸ τέλειον τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἀνθρωπότ τητας. Κ'. Εἰ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, καὶ κατ' αὐτούς, ὁ Χρι στὸς καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγεται, φύσει δὲ ἀμφό. τερα, πῶς οὐ δύο φύσεις ὁ Χριστὸς, καὶ μετὰ τὴν Ένωσιν, εἴπερ μηδὲ ταὐτὸν τῇ φύσει Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, μηδὲ τῇ αὐτῇ φύσει ᾗπέρ ἐστι Θεὸς, ταύτῃ ἐστὶ καὶ ἄνθρωπος; ΚΛ'. Ε: ὁμοούσιον, καὶ ὁμοούσιον τὸν Χριστὸν μετὰ τὴν ἕνωσιν, λέγουσι, πρὸς ἄλλο καὶ ἄλλο λέ γοντες τοῦτο εἶναι, πρὸς τὸν Πατέρα καὶ πρὸς ἡμᾶς, οὐδέποτε δὲ ὁ Πατήρ καὶ ἡμεῖς ὁμοούσιοι, οὐδὲ τὸ ἡμῖν ἄρα ὁμοούσιον, ὁμοούσιον ἔσται τῷ τοῦ Πατρὸς ὁμοουσίῳ. Εἰ δὲ τὰ ὁμοούσια μιᾶς καὶ λέγεται φύ σεως, οὐχ ὁμοούσιος δὲ καὶ κατ' αὐτοὺς ἡ τοῦ Χρι στοῦ θεότης τῇ κατ' αὐτοὺς ἀνθρωπότητι· τὰ δ' ἔτι ροούσια καὶ διαφόρου ἐστὶ φύσεως, καὶ τὰ τῇ φύσει ἕτερα, καὶ φύσεις ἕτεραι δηλονότι. ΚΒ΄. Αἱ ἰδιότητες οὐχ ἑαυτῶν, ἀλλά τίνων εἰσιν ιδιότητες· εἰ δὲ δύο καὶ κατ' αὐτοὺς μετὰ τὴν ἕνωσιν τημορία. εἰς τὰ μόρια, εἰς τὴν μοίραν.
col. 1909–1910page 71 of 165
PG 86:1909αἱ ἰδιότητες, τίνων δύο πάντως εἰσὶν ιδιότητες; ἀλλὰ μὴν δύο ιδιότητας λέγοντες, φυσικὰς ταύτας λέγουσιν· λεγέτωσαν τοίνυν εἰ μὴ αἱ δύο φυσικά! Ιδιότητες. Εἰ δὲ τὰς δύο φυσικὰς ἰδιότητας καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν λέγουσιν, ἀεὶ ἄρα αἱ δύο φύσεις, ἐπεὶ καὶ δύο τούτων φυσικαὶ ἰδιότητες. ΚΓ'. Η διαφορά διαφερόντων ἐστὶ διαφορά· αἱ δὲ συστατικαί διαφοραὶ τὰ οὐσιωδώς διαφέροντα δια κρίνουσιν. Λεγέτωσαν τοίνυν εἰ μὴ διαφορὰν θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος λέγοντες, φυσικὴν τούτων δια φορὰν καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγουσιν· εἰ δὲ φυσικὴν λέγουσι διαφορά, φύσεων πάντως λέγουσι διαφοράν. Εἰ δὲ τοῦτο, φύσεων ἄρα διαφορὰν καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγουσιν· εἴπερ αἱ δύο φύσεις φυσική διαφο μα πάντως δύο φύσεις εἰσίν. ΚΔ'. Εἰ κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον καὶ τοὺς ἁγίους Πατέρας ταύτην ἔχει τὴν διαφορὰν ἡ οὐσία πρὸς τὴν ὑπόστασιν, ἣν ἔχει τὸ κοινὸν πρὸς τὸ ἴδιον, ἡ μία φύσις τοῦ Λόγου οὐ πρὸς τὴν σάρκα μία φύσις λέγεται, ἀλλὰ πρὸς τὸν Πατέρα· πρὸς αὐτὸν γὰρ ἔχει τὴν τῆς φύσεως ἑνότητα. Εἰ δὲ πρὸς τὸν Πατέρα μία φύσις ἐστίν τε καὶ λέγεται, εὔδηλον ὡς οὐ μία φύσις ποτὲ πρὸς τὴν σάρκα λεχθήσεται· εἰ δὲ ὁ λό γος οὐ μία φύσις πρὸς τὴν σάρκα λέγεται, εύδηλον ὡς οὐδὲ ἡ σὰρξ πρὸς αὐτόν ποτε μία φύσις λεχθήσεται. Εἰ δὲ μηδὲ ἡ σὰρξ πρὸς τὸν Λόγον, μηδὲ ὁ Λόγος πρὸς τὴν σάρκα μία φύσις λέγεται, μεταξύ δὲ μιᾶς καὶ δύο οὐδὲν τὸ μέσον, σαφῶς ὅτι ἡ ἀναί ρεσις τῆς μιᾶς φύσεως τὴν τῶν δύο φύσεων συνεισάγει ὁμολογίαν. ΚΕ. Εἰ τὴν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἰδιότητα ἡ ὑπόστασις τοῦ Λόγου ἀφορίζει, ταύτῃ δὲ τῇ ἀφοριστικῇ ιδιότητι τῇ ἀπὸ τοῦ Πατρὸ;, ἥτις ἐστὶν ὑπόστασις, ἄλλος ἐστὶν πρὸς τὸν Πατέρα· οὐ ταύτῃ δὲ τῇ ἀφοριστική ιδιότητι καὶ ἀπὸ τῆς σαρκὸς διακρίνεται, πῶς ἡ γὰρ ἄλλος ἔσται ὁ λόγος ἀπὸ τῆς σαρκὸς, ἢ ὡς ὑπόστασις ἀπ' αὐτῆς ἀφορισθήσεται; Εἰ δὲ οὐ ταύτῃ τῇ ἰδιότητι διαστέλλεται ἀπὸ τῆς σαρκός, ἑτέρα δηλονότι τῇ τῆς φύσεως ἰδιότητι ἢ τις τῷ Πα τοί συνάπτουσα, τῆς σαρκὸς ἀποδιαστέλλει αὐτόν ἐκ τούτων τοίνυν δῆλον πῶς δύο μὲν φύσεις λέγομεν ἐπὶ Χριστοῦ, μίαν δὲ ὑπόστασιν· ὅτι τῇ ἀφοριστική Κιότητι τῇ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς συνάπτεται πρὸς τὴν σἀρχα· ὥσπερ ἀμέλει τῇ συναπτούσῃ αὐτὸν φυσική Ιδιότητι τῷ Πατρὶ, τὸ διάφορον ἔχει πρὸς τὴν σάρκα καὶ ὥσπερ πρὸς τὸν Πατέρα μία φύσι; ἐστὶ διὰ τὴν τῆς φύσεως ταυτότητα, οὕτως οὐ μία φύσις πρὸς τὴν σάρκα διὰ τὴν ταύτης καὶ ἐν τῇ πρὸς τὸν λόγον ενώσει φυσικὴν άτρεπτον ιδιότητα. Κα'. Εἰ πάντα τὰ ὁμοούσια τῷ τῆς φύσεως λόγω συνάπτεται, καὶ διὰ τοῦτο λέγονται μία φύσις, τὰ δὲ ἑτεροούσια ενώσει καὶ οὐ φύσει συνάπτεσθαι πέ φυκεν, οὐ ταὐτὸν δὲ ἔνωσις καὶ φύσις, οὐ ταὐτὸ ἄρα τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἀποτέλεσμα· εἰ δὲ ἃ ἡ φύσις συνάπτει, μία φύσις λέγεται, τὰ τῇ ἑνώσει συναπτόμενα υπο στάσει μὲν, οὐ μὴν φύσει καὶ οὐσία, ἂν εἶναι λεχθήσεται. ΙΟΝ
col. 1911–1912page 72 of 165
PG 86:1911ΚΖ'. Κοινῶς παρὰ πάντων ώμολόγηται τὸ ἄνθρωπος ὄνομα τὴν φύσιν δηλοῦν, τὰ δὲ Παῦλος ἢ Πέτρος τὴν ὑπόστασιν· κατὰ δὲ τὸν μακάριον Κύριλλον τὸ Χριστὸς ὄνομα οὔτε δύναμιν δρου ἔχει, οὔτε τήν τινος οὐσίαν δηλοί, ὡς ἀνθρώπου καὶ ἵππου καὶ βοός καὶ ἑκάστων τῶν ὑπὸ τὸ αὐτὸ εἶδος· οὐκοῦν οὐ ταύ τὸν ἄνθρωπόν τε ἁπλῶς εἰπεῖν καὶ Χριστόν· πως τοίνυν τὸ τοῦ ἀνθρώπου παράδειγμα τῆς φύσεως δν δημοτικὸν, μετάγεται ἐπὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ πρόσο ωπον; τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν διδάσκαλον ού φύσιν δηλοῦντος, ἀλλ' ὑπόστασιν. Εἰ δὲ λέγοιτε αὐτόν τε καὶ τοὺς ἄλλους Πατέρας χρήσασθαι τῷ τοῦ ἀνθρώπου παραδείγματι εἰς τὸν τῆς ἑνώσεως λόγον, οὐ τὸ ἁπλῶς ἄνθρωπον, ἀλλὰ τόν τινα παραλαμβάνουσιν, ὑπόστασις δὲ οὗτος· ἐπιστήσατε δὲ ὅτι καὶ ἐν δυσὶν αὐτὸν τοῖς χιμάροις διαγράφει τῷ λόγῳ ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα οὐ πρὸς τὰς ὑποστάσεις τῶν χιο μάρων φέρει τὸ παράδειγμα ἀλλὰ πρὸς τὸ διά φορον τοῦ τε ζῶντος καὶ τοῦ τεθυμένου τὴν ἀναφορὰν ἔχει· οὕτως καὶ ἐνταῦθα οὐ πρὸς τὴν ἀναίρεσιν τῶν φύσεων, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑνότητα τοῦ προσώπου ἢ τοῦ τινος ἀνθρώπου εἰκὼν παραλαμβάνεται. "Οτι δὲ καὶ ὅ τις ἄνθρωπος παρὰ τοῖς αὐτοῖς Πατράσιν ἐκ δύο τε καὶ δύο φύσεις ἐστὶ, καθ᾽ ὅ ψυχὴ καὶ σῶμα, ἐκ τῶν συγγεγραμμένων αὐτοῖς πολλαχόθεν ἔστι πιο στώσασθαι. ΚΗ'. Τὸ λέγειν ἐκ δύο φύσεων τὸν Χριστὸν, ἢ ὡς ἀπὸ τῶν ἀρχῶν, ἢ ὡς ἀπ' αὐτῶν τῶν ἐνωθέντων μερῶν νοεῖν ὑποβάλλει ἀλλ᾽ εἰ μὲν ὡς ἀπὸ τῶν ἀρχῶν, ἐξ ὑποστάσεων μᾶλλον, καὶ οὐκ ἐκ φύσεων ἔσται· εἴπερ ἀρχαὶ αὐτοῦ κατὰ μὲν τὴν θεότητα, ὁ Πατήρ, κατὰ δὲ τὴν ἀνθρωπότητα, ἡ μήτηρ ἐκ τού των δὲ ὧν ὡς ἀπ' αἰτίων, σαφὲς ὅτι οὐ ταὐτὰ ἔσται, κἂν ὅπερ ταῦτα. Εἰ δὲ ὡς ἀπὸ μερῶν, πῶς οὐκ ἐν τῷ ὅλῳ τὰ μέρη; ἢ πῶς τὸ ὅλον οὐκ ἐν τοῖς μέρεσιν; Εἰ γὰρ μήτε τὸ ὅλον ἐν τοῖς μέρεσιν, μηδὲ τὰ μέρη ἐν τῷ ὅλῳ, λείπεται, ὡς προείρηται, ἢ μηδαμοῦ μηδ' ὅλως ἐστὶ ταῦτα, ἢ ἐν ἑτέρῳ παρὰ τὸν Χριστὸν θεωρεῖσθαι τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν ἀνθρωπότητα, καὶ ἐν ἑτέροις τὸν Χριστὸν καὶ οὐκ ἐν τῇ κατ' αὐτὸν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι θεωρεῖσθαι τοῦτο δὲ οὐ τῆς κατ' αὐτὸν ἀνθρωπότητος μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς τοῦ Λόγου θεότητος την ύπαρξιν ἀναιρεῖ. ΚΘ'. Τὸ ποσὸν τῶν πραγμάτων περιίσταται οὐ μόνον ἐξ ὡρισμένου τοῦ δύο ή τρία ή τέσσαρα, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀορίστου, οἷον τοῦ πολλὰ καὶ πλείονα καὶ ἐλάττονα καὶ εἴ τι ὅμοιον· καὶ ἐξ ἀναλογίας, οἷον μείζον, ἧττον, ἴσον πρός τι· καὶ ἀπὸ τῆς δεκτικῆς φωνῆς, οἷον τῆς τοῦτο, κἀκεῖνο, καὶ ταῦτα, καὶ ἄλλα καὶ ἕτερα· καὶ ἀπὸ τῆς τάξεως, οἷον πρὸ τοῦδε, καὶ μετ᾿ ἐκεῖνο, καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ ὕστερον· εἰκὸς δὲ καὶ καθ' ἕτερον τρόπον. Εἰ μὲν οὖν ἅπαντας τους δηλω τικούς τρόπους τῶν πραγμάτων διαιρετικούς ἴσασι τῶν δηλουμένων, αὐτόθεν αὐτοῖς τῆς ἀτοπίας ὁ ἔλεγο χος· καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ μίαν καὶ μίαν λέγουσι καὶ φύσεις αορίστους καὶ ἰδιότητας, τοῦτό τε κἀκεῖνο, καὶ ἄλλο καὶ ἄλλο, καὶ ἕτερον καὶ ἕτερον, καὶ μεῖζον καὶ
col. 1913–1914page 73 of 165
PG 86:1913ἧττον, καὶ ἴσον καὶ πρός τι, καὶ πρὸ τοῦδε καὶ μετ' ἐκεῖνο, καὶ ἀπ' ἀρχῆς καὶ ὕστερον· εἰ δὲ μὴ πάντας τοὺς τρόπους, τὸν δὲ ὡρισμένον μόνον ἀριθμὸν, καὶ μάλιστα τῆς δυάδος διαίρεσιν υποτίθενται, ἀποκληρωτικὸς ἔσται ὁ λόγος. Ἐπεὶ λεγέτωσαν αὐτοὶ τί δή ποτε κατά πολλούς τούς τρόπους της ποσότητος τῶν ὑποκειμένων δηλουμένης, μόνη ή δυάς τὴν φοβεράν αὐτοῖς τῆς διαιρέσεως ἔννοιαν ἐπεισάγει, τῆς ἑτέρας ἑτέρως ἐχούσης; Η γὰρ δυὰς τὰ δύο ὁμοῦ ἀριθμούμενα,ἀλλ' οὐ κεχωρισμένα κατὰ τὴν συλληπτικὴν τοῦ ἀριθμοῦ τούτου δύναμιν παρίστησι μᾶλλον, ἢ τῆς μιᾶς αὐτῶν ὁ διαλελυμένος καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν θεωρούμενος. η Δ΄. Εἰ πᾶσα σύνθεσις μοναδικῶς ἐξαγγέλλεται, καὶ τὸν ἀριθμὸν ἐκβάλλει τῶν συντεθειμένων, δυοῖν ἀνάγ κη θάτερον, ἢ ἀσύνθετον εἶναι τὸ ἡμέτερον ὄνομα καὶ τὸν ὅλον ἄνθρωπον, ἢ μὴ κατηγορείσθαι κατὰ τοῦ ὀνό ματος· ἡ τοῦ ὅλου ἀνθρώπου κατ' αὐτοὺς τὸν ἀριθμόν. Λεγέτωσαν τοίνυν εἰ μὴ ἀριθμὸν τῶν συνθέτων ὑπο βάλλει τὰ οὕτως ἔχοντα γραφικά, τόἜθετο τὰ μέλη ἓν ἕκαστον ἐν τῷ σώματι· καὶ πολλὰ μὲν μέλη, εν δὲ σῶμα· καὶ, Εξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου καὶ Ἄρυξαν χεῖρας μου καὶ πόδας· καί, Εξ. εχύθη πάντα τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ συναμφοτέρου τρία ἀριθμεῖ ὁ ᾿Απόστολος, ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ Πνεῦμα· καὶ ἐζυμώθη κατὰ τὴν παραβι λὴν τοῦ Σωτῆρος εἰς ἀλεύρου σάτα τρία· και, δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν καὶ ἐν τῷ πνεύματι, ἅτινά ἐστι τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν περὶ τῶν αὐτῶν· Ταῦτα δὲ ἀντίκεινται ἀλλήλοις. λεγέτωσαν τοίνυν εἰ μή τι ἅτινα καὶ ταῦτα καὶ ἀντίκειται ἀλλήλοις ἀριθμοῦ εἰσιν εἴδη· λεγέτωσαν δὲ καὶ τίνες οἱ ἐπὶ τῆς κλίνης καὶ τοῦ μύλωνος δύο, ὧν ἡ μία παραλαμβάνεται καὶ ἡ μία ἀφίεται· ἔτι δὲ καὶ εἰ μὴ τῷ Σωτῆρι δύο νοεῖται ὁ ἄνθρωπος, τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ, ὧν τὸ μὲν δύνανται ἀποκτεῖναι οἱ ἐπιβουλεύοντες, τὸ δὲ ἀνώτερον τῆς ἐπιβουλῆς τυγχάνει ἀμφότερα δὲ ἐν γεέννῃ ἀπολλύμενα, εἰ τούτου κρι θεῖεν άξια. Ἐὰν γὰρ εἴπωμεν τὴν συνεχῆ τοῦ χρό νου φύσιν πλέον ἠνώσθαι, ἢ τὰ κατὰ σύνθεσιν εἰς δώδεκα ὥρας ὑπὸ τοῦ Κυρίου διαιρεῖσθαι· ἢ πάλινκατὰ τὸ ὑπ' αὐτοῦ εἰρημένον ὅλον τὸν νόμον ἐν ταύ ταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς κρεμᾶσθαι, τῇ εἰς τὸν Θεὸν καὶ τῇ εἰς τὸν πλησίον ἀγάπῃ, τάχα καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος μεθ' ἡμῶν τῆς διαιρέσεως τὸ ἔγκλημα οὐκ ἐκφεύξεται, τὴν ἡμέραν εἰς δώδεκα τεμών ώρας, καὶ τὸν νόμον εἰς δύο γενικάς εντολάς. Καὶ ὅλως τῷ γε φιλοπόνως εντυγχάνοντι τῇ τε Γραφῇ καὶ τοῖς Πα τράσι ποικίλην καὶ πολυειδή τοῦ ἀριθμοῦ τὴν χρήσιν εὑρεῖν ἔξεστιν κατά τε ἁπλῶν καὶ συνθέτων καὶ ἡνωμένων καὶ διῃρημένων καὶ ὑφεστώτων καὶ ἐπι γοία θεωρητῶν, καὶ μέχρι τῶν πάντη ἀνυποστάτων χωροῦσθαι. Καὶ τοῦτο δὲ μὴ ἀγνοῶμεν ὡς λανθάνειν προσποιούνται τοὺς ἁπλουστέρους· ὥς τινος οὖν δια φοράς μεταξὺ τοῦ δύο εἰπεῖν καὶ ἄμφω καὶ ἑκατέρα; καὶ ἐν ἀμφοῖν καὶ δι᾿ ἀμφοῖν. Ταῦτα δὲ πάντα καὶ τὰ τοιαῦτα ταὐτὸ ἀλλήλοις ἐστὶν, ἤπερ τι ἕτερον· καὶ ΣΙ, 9.
col. 1915–1916page 74 of 165
PG 86:1915ἐλλογιμωτέροις εὑρίσκεται, ὡς καὶ πολλὰ ἑτέρα ταυτὰ ὄντα πολλοίς δηλούται τοῖς τοῦ λόγου μέρεσιν ὁ γοῦν θεσπέσιος Παῦλος τὴν διάφορον τούτων χρή σιν ποικίλλει φάσκων· Ο ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἔν· καὶ πάλιν, Ινα κτίσῃ τοὺς δύο ἐν αὐτῷ· καὶ πάλιν, καὶ, Αποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ὥστε παντὸς ἀληθέστερον μήτε ἐν τῇ θείᾳ Γραφή, μήτε μὲν ἐν τοῖς Πατράσι ταῦτα διάφορον νοῦν ἐμ ποιεῖν ἐν τῇ διαφόρῳ αὐτῶν σημασίᾳ, ἀλλ' ἐν ᾧ ἂν ἐν τούτων εὑρίσκεται, ταὐτὸν δηλοῦσθαι τῇ ἐκ πάν των τούτων διαφόρῳ σημασία· ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις τῷ Θεῷ εὐχαριστήσαντες, αὐτοῦ που τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπαπορήσεων στήσωμεν· οὐ λογογραφεῖν, ἀφορμὴν δὲ καὶ σπέρμα τοῖς φιλοπονωτέροις καὶ τελειοτέρας επεξεργασίας καταλιπεῖν πάσῃ δυ νάμει προσεθυμήθημεν. τὰ μὲν αὐτῶν ἐν τῇ κοινῇ χρήσει, τὰ δὲ παρὰ τοῖς ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΕΠΙΛΥΣΙΣ ΤΩΝ ΥΠΟ ΣΕΥΗΡΟΥ ΠΡΟΒΕΒΛΗΜΕΝΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΩΝ. η Ἔστι μὲν τὰ πρώην ἡμῖν κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγου, ἐκ τῶν ἁγίων Πατέρων συνειλεγμένα, πρὸς τοὺς ἀπὸ Νεστορίου τε καὶ Εὐτυχοῦς, ἱκανὰ Θεοῦ χάριτι πρὸς τελείαν ἀνατροπὴν τῶν ματαίων λογισμῶν τῆς ψευ δωνύμου γνώσεως. Ἐπειδὴ δὲ ἐφευρεταὶ κακῶν κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον ὄντες, ἐξέλιπον ἐξερευνῶντες εξερευνήσεις, ὡς τοῖς πολλοῖς νομίζεσθαι ξένοις τισὶ καὶ οὐκ ἐμπεριεχομένοις ταῖς πρὸς αὐτοὺς ἤδη γεγε νημέναις ἡμῶν ἀντιῤῥήσεσι τὰ νῦν αὐτοὺς κεχρῆσθαι, ἀναγκαίως κατὰ τὴν ὑμετέραν τῶν κατὰ Θεὸν ἀγα πώντων προτροπὴν, τὰ ἐν ἐκείνοις μὲν περιεχόμενα, οὐκ εἰς λεπτὸν δὲ ἐξητασμένα νυνὶ ὑπηγορεύσαμεν, ἵνα ἔχοντες πρὸς ἐκείνοις καὶ ταῦτα κατὰ τῆς ψευ δωνύμου γνώσεως οὐκ ἀγεννῆ οἶμαι ἐπιχειρήματα, τῇ ἀληθείᾳ συνίστασθε· ἄρξομαι δὲ τῶν ἐπιλύσεων κατὰ τάξιν, ὡς καὶ ἡ τῶν ἀπὸ ῥημάτων περιέχει διασκευή, διαλογικώτερον αὐτὰ μεθοδεύων καὶ δια ευθύνων. Αντίθεσις 'Ακεφάλου. Φύσιν ὁ λόγος ἀναλαβὼν
col. 1917–1918page 75 of 165
PG 86:1917ἀνθρωπίνην, τὴν ἐν τῷ εἴδει θεωρουμένην, ἢ τὴν ἐν ἀτόμῳ ἀνέλαβεν. Απάντησις Ορθοδόξου. Τί γὰρ ἕτερον οίει ταύτηνεἶναι παρ' ἐκείνην; Ακέρ. Ναί, εἴπερ ἡ μὲν ἐν πλήθει θεωρεῖται, ἡ δὲ ἐν ἑνὶ τῷ ἀριθμῷ. Ορθ. 'Αλλ' οὐ πρὸς ὁ ἠρώτησα ἀπεκρίθης οὐ γὰρ εἰ ἐν πλήθει καὶ ἐν ἑνὶ θεωρείται αὕτη τὸ ζητούμενόν ἐστιν, τοῦτο γὰρ ὡμολόγηται· ἀλλ᾽ ἡ αὕτη ἐκείνη, κἀκείνη αὕτη, ἡ ἑτέρα οὖσα τυγχάνει. Τὸ γὰρ ἐν ἑνὶ ἢ ἐν πλείοσι ταύτην θεωρεῖσθαι, τὰ ἐν οἷς ἔστι πολλὰ ἢ ἐν θεωρεῖσθαι ποιεί, οὐ τὴν φύσιν ἐν ἢ πολλὰ φαίνεσθαι παρασκευάζει· ὥσπερ ἀμέλει ἐπί τε λευκοῦ ἔχει καὶ τοῦ λελευκασμένου, εἴτε ἐν είτε πλείονα ώσι, τὰ ἐν οἷς ἡ λευκότης θεωρεῖται. “Οτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, δῆλον ἐξ ὧν ὁ τῆς φύσεως λόγο; ἐπί τε πλήθους καὶ ἑνὸς ὁ αὐτὸς ἀποδίδοται ἐν γὰρ ἂν ἀποδῷς λόγον περὶ τῆς ἁπλῶς φύσεως, οὗτός σοι καὶ ἐπὶ τῆς ἔν τινι θεωρουμένης ἀποδοθήσεται, καὶ οὔτε πολλὰς ποιεῖ φύσεις τὴν μίαν, τὸ πολλούς ταύτης μετέχειν· οὔτε μίαν τὰς πολλὰς, κἂν εἷς τούτων μετέχοι, ἐὰν ᾗ ὁ ταύτης μετέχων ἐκ διαφόρων συγκείμενος. Ακέρ. Τὴν τίνα οὖν ἀνέλαβε φύσιν; Ὀρθ. Ναὶ ἀλλὰ τὴν αὐτὴν οὖσαν τῷ εἴδει. Ἀκές. Τί δὲ παρὰ ταύτην ἡ ὑπόστασις; Ορθ. Οτι τὸ μετέχειν αὐτῆς, ἄλλον ποιεῖ οὐκ ἀλλοῖον. 'Ακέφ. Οὐκ ἔστιν οὖν ἄλλος ἀπὸ ἄλλου; Ὀρθ. Οὐ πάντως, ἕως ἂν μήτε ὁμοούσιος, μήτε κεχωρισμένος ᾖ τοῦ συνυφεστῶτος καὶ συγκειμένου ταῦτα γὰρ ποιεῖ τὰς ὑποστάσεις. ᾿Ακέρ. Οὐκ ἦν οὖν τοῖς ἀφοριστικοῖς ἰδιώμασιν, ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀνθρωπότης, τοῦ κοινοῦ τὸ ἴδιον αὐτοῦ χωρίζουσα; Ὀρθ. Πάνυ μὲν οὖν, ἀλλ᾽ οὐ πρὸς τὸν Λόγον τοῦτο, ἀλλὰ πρὸς τὸ γένος τὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐξ ὧν σωματικῶς συνέστηκεν, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ὁ Λόγος τοῖς ἀφοριστικοῖς ἀπὸ τοῦ κοινοῦ τῆς θεότητος ἰδιώμασιν, ὡς Υἱὸς καὶ Λόγος κεχωρισμένος, οὐ τούτοις καὶ ἀπὸ τῆς κατ᾿ αὐτὴν ἀνθρωπότητος κεχώρισται, ἀλλὰ τούτοις μὲν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος, ἐκείνοις δὲ ἀπὸ τῆς Μητρὸς καὶ τῶν ἀνθρώπων κεχωρισμένος, τοῖς τῶν ἄκρων ἀφοριστικοῖς ἰδιώμασι, τὴν πρὸς ἑαυτὸν κοινωνίαν τε καὶ ἔνωσιν καταδέχεται, ὁμοουσιότητι μὲν τῶν ἄκρων, ἑτερουσιότητι δὲ τῶν μερῶν, ἐνούμενός τε καὶ διαιρούμενος, καὶ τὴν διαφορὰν ἐναντίως τοῖς ἄκροις ποιούμενος· εἴπερ ἐπὶ τούτων μὲν τὸ ταυτὸν τῆς οὐσίας συνάπτων, τὸ ἑτεροῖον τῆς ὑποστάσεως διαιρεῖ· ἐνταῦθα δὲ τὸ ἔτε ροῖον τῆς οὐσίας χωρίζων, τὸ ταυτόν συνάπτει τῆς ὑποστάσεως. ᾿Ακές. Αλλ' ἐκεῖνο οὐκ ἂν εἴποις, ὡς μὲν ὑπό στασις τὸ διῃρημένον καὶ καθ᾿ ἑαυτὸ ὑπάρχον δηλοί, ἄκρα,
col. 1919–1920page 76 of 165
PG 86:1919ὁ δὲ ἀριθμὸς καὶ μάλιστα τῆς δυάδος, ἄλλο τι παρὰ τοῦτο σημαίνει· πᾶς γὰρ ἀριθμὸς ἐν ποσότητι, μου νὰς δὲ μόνη ἄποσον. Εἰ δὲ τῆς μονάδος τὸ ἄποσον. καὶ διὰ τοῦτο ἄτομον δυάδος, ἄρα καὶ παντὸς ἀριθμοῦ τὸ ποσὸν καὶ διῃρημένον. Ορθ. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ἀριθμοῦ καὶ τῶν περὶ αὐ τὸν ἰδιωμάτων ἐμνήσθης, ἀναγκαῖον ἐκεῖνο εἰπεῖν, ὡς ὁ ἀριθμὸς διττὸς λέγεται, ὁ μέν τις ἁπλῶς καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν, ὁ δὲ ἐν σχέσει καὶ πράγμασι θεωρούμενος, ὥσπερ λευκὸν ἥ τε λευκότης καὶ τὸ λελευκασμένον· αὐτὴ τοίνυν ἡ φύσις τοῦ ἀριθμοῦ καθ' ἑαυτὴν οὔτε συνάπτει οὔτε διαιρεῖ· οὐδὲ γὰρ ἔχει ὑποκείμενα πράγματα. 'Αλλ' ὥσπερ τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω πρὸς τὴν σχέσιν λέλεκτα: τοῦ ἀναβαίνοντος ἢ κατα βαίνοντος, αὐτὸ δὲ ἀπολύτως λεγόμενον οὐδ᾽ ὁπότερον ἐστιν· ὅτι καὶ ἀμφότερα δέχεται· καὶ ἄνω μὲν ὡς πρὸς τὸ κάτω, κάτω δὲ ὡς πρὸς τὸ ἄνω λέγεται ἀφορίζεται δὲ τῇ τοῦ ἀνιόντος καὶ κατερχομένου σχέσει· οὕτως καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς καθ' ἑαυτὸν οὔτε διαιρεῖ οὔτε συνάπτει· ἀλλ' ἀμφότερα δέχεται τῇ ποιᾷ σχέσει· οἷον ἡ δυάς, ἡ τετράς, καὶ ἑξῆς. Εἰ μὲν γὰρ τὰς μονάδας αὐτὰς θεωρεῖς ἐξ ὧν συνέστηκεν, εἰς ταύτας διαιρεῖται· εἰ δὲ τὴν ὁμάδα τούτων σκου πεῖς, ἐκ τούτων συνάπτεται· δύο γὰρ καὶ δύο εἰ τύχοι, εἰς τέσσαρα συντίθεται· τὰ δὲ τέσσερα εἰς δύο καὶ δύο διαιρεῖται· ὥστε παντὸς ἀληθέστερον τὴν φύσιν τοῦ ἀριθμοῦ μηδὲν ἀφωρισμένον ἔχειν, μήτε τὸ διῃρημένον, μήτε τὸ ἡνωμένον· ἐν δὲ τῇ τῶν πραγμάτων ἐπιπλοκῇ καὶ συνθέσει τοῦτο ὑφίστασθαι. ᾿Απαίδευτον οὖν τὸ τῇ φύσει τοῦ ἀριθμοῦ, ἀναγκαίως τὴν διαίρεσιν τῶν πραγμάτων ἕπεσθαι νομοθετεῖν, ἀλλὰ μὴ τῇ τῶν πραγμάτων ἡνωμένων τε ἡ διῃρημένων φύσει, τὸν ἀριθμὸν σημεῖον ποιεῖσθαι δηλωτικὸν τοῦ ποσοῦ τῶν ὑποκειμένων, ἀλλ' οὐ λόγου καὶ οὐ τοῦ ἀριθμοῦ ταῦτα διαιροῦντό; τε καὶ συνάπτοντος· ἵνα μὴ λέγω ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν τοῦ ἀριθμοῦ φύσιν, πρὸς τὸ ποσὸν οἱ περὶ ταῦτα ἀνάγοντες, τοῦ ποτοῦ φασι, τὸ μὲν εἶναι συνεχές, τὸ δὲ διῃρημένον· καὶ τὸ μὲν ἐξεχόντων θέσιν, τὸ δὲ οὐκ ἐξεχόντων· δέκα γὰρ πή χεις λέγομεν του συνεχούς εἰ τύχοι ξύλου, οὐ συν διαιροῦντες τῷ ἀριθμῷ καὶ τὴν ἑνότητα τὴν ἐν τῷ δεκαπήχει ξύλῳ· καὶ πάλιν δέκα μοδίους λέγοντες, ἐν διαιρέσει τούτους ἐπιστάμεθα· οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τῶν ἑτέρων ἔχει πραγμάτων. Εἰ μὲν ὁ ἀριθμὸς φύ σεσιν ἐπιφημισθῇ, οὐ τὸ ποσὸν αὐτῶν προηγουμένως, ἀλλὰ τὸ ἑτερογενές συνίστησιν. Ἵππου γὰρ καὶ ἀν θρώπου καὶ βοὺς τρεῖς λέγοντες φύσεις, οὐ τὸ διῃ ρημένον αὐτῶν κατὰ τὸ ποσόν, ἀλλὰ τὸ παρηλλαγμέ. νον κατὰ τὸ εἶδος σημαίνομεν· τρεῖς δὲ ἀνθρώπους εἰ τύχοι Πέτρον καὶ Παῦλον καὶ Ἰωάννην, τὸ διῃρημένον αὐτῶν μᾶλλον· καὶ ὅτι τοσοῦτο: οὗτοι οἶος παρο ιστῶμεν· ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, τρεῖς μὲν ὑποστάσεις ὁμολογοῦμεν, μίαν δὲ τούτων φύσιν καὶ οὐσίαν καταγγέλλομεν, οὐδ' ὁποτέραν μὲν τούτων ἀνούσιον γινώσκοντες, οὐ μὴ καὶ ἀριθμὸν ἀφοριστι και ποσότητος οὐσιῶν ἐπιφημίζοντες, εἰδότες τὸ ἐπ
col. 1921–1922page 77 of 165
PG 86:1921ροούσιον ταύτῃ συνάγεσθαι· 8 δὴ καὶ οἱ Ἀρειανοὶ συναισθόμενοι, ταῖς ὑποστάσεσιν ἐνουσίοις οὔσαις, τὰς οὐσίας ἐπεφήμιζον, ταύτῃ τὸ ἑτεροούσιον συμ πλέκοντες. Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῆς οἰκονομίας, δύο λέ γοντες τὰς φύσεις, τὸ ἑτεροειδὲς αὐτῶν οὐ τὸ κεχω ρισμένον δηλοῦμεν, ἐκβάλλοντες αὐτῶν εἰ καὶ μὴ εἶεν ἀνυπόστατοι τὸν τῶν ὑποστάσεων αριθμόν ὥσπερ ἐκεῖ τὸν τῶν οὐσιῶν, κἂν μηδ' ὁποτέρα ὑπό στασις τὸ ἀνούσιον, ὥσπερ οὐδὲ ἐνταῦθα τὸ ἀνυπόστατον, ἔχειν ὡμολόγηται· εὖ μάλα εἰδότες, ὅτι οὐδὲ ἐπὶ τῶν ὑποστάσει καὶ οὐσίᾳ κεχωρισμένων, οἷον τοῦδε τοῦ ἵππου, καὶ τοῦδε τοῦ βοὸς, καὶ τοῦδε τοῦ ἀνθρώπου ἡ φύσις, οὐ τὸ διῃρημένον ἀλλὰ τὸ διάφορον· ὥσπερ καὶ ἡ ὑπόστασις τὸ διῃρημένον, ἀλλ᾽ οὐ τὰ τί τοῦ ὑποκειμένου κυρίως ἐμφαίνει· εἴ που γε ἐπὶ τῶν μὴ καθ' ἑαυτὰ ἐμφαινομένων, ἀλλ᾽ ἅμα τε καὶ ἐν ἀλλήλοις ὄντων τε καὶ γινομένων, ἡ φύσις οὐ τὸ κεχωρισμένον, ἀλλὰ τὸ διάφορον δηλώσει, εἴτε ἐπὶ τῆς θεολογίας, εἴτε ἐπὶ τῆς οἰκονομίας, εἴτε ἐπὶ παντὸς πράγματος. Ἀκέφ. Ομολογουμένως μὲν ἡ ὑπόστασις καὶ ἡ οὐσία, ἤτοι φύσις ἐπὶ τῆς θεολογίας οὐκ ἔστι ταὐτόν ἐπὶ μέν τοι τῆς οἰκονομίας ταὐτὸν ἀλλήλοις εἰσίν. Εἰ γὰρ τὰς φύσεις καινοτόμησεν τη καινοπρεπὲς τοῦ μυστηρίου, κατὰ τὸν θεῖον Γρηγόριον, καινοτομήσει οἶμαι καὶ τὰς προσηγορίας, ὡς κατ' αὐτὸν ἀμφο τέροις ἐφαρμόζει τὸν θατέρου λόγον τε καὶ ὅρον. . Ορθ. Τοῦτο δὲ οὐκ οἶδα ποίαν ἀνοίας ὑπερβολὴν οὐχ ὑπεραίρει· οἱ γὰρ ὅροι τῶν πραγμάτων συνωνύμως κατηγοροῦνται κατά τε τῶν ὁμογενῶν κατά τε τῶν ὁμοειδῶν, ὡς οἱ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ ἀπο δεικνύουσιν· εἰ γὰρ οὐσίαν ἁπλῶς ὁριζόμενοι, εἴ. ποιμεν τήν τινος ὕπαρξιν δηλοῦν, πᾶν τὸ κοινωνοῦν τῆς οὐσίας τοῦ ὀνόματος, καὶ τοῦ ὅρου κοινωνήσει, κἂν μυρίος ᾖ τῶν οὐσιῶν διαφορά· ὑπάρχειν γὰρ φαμὲν οὐσίαν καὶ Θεὸν, καὶ ἄγγελον καὶ ἄνθρωπον, καὶ ζῶον καὶ φυτὸν, καὶ κοινὸς ἐπὶ πάντων ὁ τῆς οὐσίας ἀποδίδοται λόγος, τὸ ὑπάρχειν τούτων δηλῶν οὐ τὸ τί αὐτῶν ἢ τὸ πῶς. Ταῦτα γὰρ οἱ ἴδιοι ἑκά στου πράγματος ὅροι συνεμφαίνουσιν· ὅτι δὲ τοῦτο οὕτως ἔχει, δηλοῦσιν αἱ κατηγορίαι, κατὰ τῶν ὑπ' ἄλληλα τεταγμένων γενῶν συνωνύμως κατηγορούμεναι, κατηγοροῦνται δὲ καὶ τὰ γένη καὶ αἱ διαφοραὶ κατὰ τῶν εἰδῶν καὶ κατὰ τῶν ἀτόμων· ὁμοίως γὰρ τῆς οὐσίας μετέχουσι καὶ τοῦ ζώου, τοῦ τε ἐν σωμάτου καὶ τοῦ ἀσωμάτου, τοῦ τε λογικοῦ καὶ τοῦ ἀλόγου, τοῦ τε αἰσθητοῦ καὶ τοῦ νοητοῦ, καὶ οὐχὶ τοῦ [μὲν] μᾶλλον, τοῦ δὲ ἧττον, ἀλλ' ὁμοίως καὶ κοινῶς, καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν ὁριστικῶς· καὶ ἄλλως διαβέβληται παρὰ τοῖς ἀποδεικτικοῖς λόγοις ή διάλληλος και λουμένη ἀπόδειξις. "Ομοιον γάρ τι ποιεῖ τῷ ἀποφαινομένῳ, εἶτα μάρτυρα τοῦ λόγου αὐτὸς ἑαυτὸν προς ἱσχομένῳ, καὶ τὸ ἀξιόπιστον ὅτι αὐτὸς ἔφα ἔχειν κελεύοντι. Εἰ τοίνυν μὴ ἐκ τῶν καθολικῶν λόγων Καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν, ἐριστικῶς. όριστικῶς; διάλληλος, διάλληλος,
col. 1923–1924page 78 of 165
PG 86:1923προσώπου καὶ φύσεως, καὶ περὶ τῆς ζωοποιοῦ καὶ ἁγίας Τριάδος, καὶ περὶ τῆς μεγάλης τοῦ Θεοῦ Λό γου, τοῦ ἑνὸς τῆς Τριάδος οἰκονομίας, αἱ ἀποδείξεις τοῖς τε Πατράσι προήλθον, καὶ νῦν προέρχονται, ἀποκληρωτικὸς καὶ οὐκ ἀποδεικτικὸς ἔσται ὁ λόγος ἐπεὶ λεγέτω τις τὸν Λόγον, καθ᾽ ἂν ὑπόστασις μὲν καὶ οὐσία, ήγουν φύσις καὶ πρόσωπον· ἐπὶ τῆς θεολογίας τὸ κοινὸν ἢ τὸ ἴδιον ὁρίζουσί τε καὶ ἐμ φαίνουσιν, οὐχ οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῆς οἰκονομίας ἔχειν ἀρμόζει. Τὸ γὰρ δὴ λέγειν ὅτι διὰ τὸ καινοπρεπὲς μυστήριον, ἄλλως μὲν ἐπὶ τῆς θεολογίας, ἑτέρως δὲ ἐπὶ τῆς οἰκονομίας ταυτά ορίζεται, πρῶτον μὲν ἀγνοούντων ἐστὶν, ὅτι τὸ πάντων μυστηρίων μυστηριωδέστατον, αὐτός ἐστιν ὁ Θεός, ὃς καὶ τοῖς ἁγίοις Σεραφίμ συγκαλύπτεται, πρὸς ὄν, ὡς ὁ μέγας ἔφη Γρηγόριος, καὶ τὰ τῇδε ὁρᾷ μυστήρια· περὶ οὗ δικαίως ἂν σιγήσει μὲν πας λό γος, πᾶσα δὲ νοερά κίνησις παύσεται, εἰς τὸ ὑπὲρ λόγον καὶ νοῦν χωροῦσα· τὸ δὲ τῶν τοῦ Θεοῦ κρυ φίων ἐμφανές μυστήριον, τοσοῦτον παρ' ἐκεῖνο ἐστιν ἐμφανέστερον, καθ᾽ ὅσον ἂν εἰς τὸ ἐμφανὲς τῆς φύσεως τὸ ὑπὲρ φύσιν πρόεισιν. 'Αρα δὲ μόνος ὁ τῆς ὑποστάσεως καὶ οὐσίας ὅρος, ἐπὶ τῆς οἰκονομίας καινοτομεῖται; ἢ καὶ πᾶσα φωνή, καὶ πᾶν ὄνομά το καὶ ῥῆμα; Καὶ τίς ἡ ἀποκλήρωσις τούτου καὶ μὴ πάντων; ἀλλ᾽ οὐκ ἔστιν ἔχον φύσιν τοῦτό γε καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ λόγον, ὡς ὁ μέγας ἔφη Βασί λειος. καὶ ὅρων, τῆς οὐσίας τε καὶ ὑποστάσεως, ήγουν η Ει Ακέφ. Ἐπὶ μὲν τῆς θεολογίας πάντες συμφώνως οἱ Πατέρες, σαφῶς ὑπόστασιν οὐσίας διαφέρειν, ήγουν πρόσωπον φύσεως, τῷ αὐτῷ λόγῳ ἀπεφήναν το, ᾧ τὸ ἴδιον τοῦ κοινοῦ διενήνοχεν· ἐπὶ δὲ τῆς ἐνανθρωπήσεως οὐκέτι αὐτοῖς ὁ κανὼν οὗτος πεφύ λακται, ἀλλὰ τὰς ὑποστάσεις πολλάκις ἀντὶ τῶν φύσ σεων, καὶ ἔμπαλιν τὰς φύσεις ἀντὶ τῶν ὑποστάσεων παραλαμβάνουσιν, ὡς ταύτῃ τὸ ταὐτὸν ἀμφο τέρων παρίστασθαι· ὅ τε γὰρ μακάριος Κύριλλος, Εἴ τις, φησί, διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις. Καὶ πάλιν Ασύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν ὑποστάσεις· δ τε μέγας καὶ τῆς ἀθανασίας ἐπώνυμος, καὶ πρόσωπα ἐπὶ Χριστοῦ δύο είναι διισχυρίζεται· οὐκ ἂν δὲ τοῦτο οἱ Πατέρες ἔπραττον, εἰ μὴ καινοτομεῖσθαι τοὺς ὄρους τούτων τῶν ὀνομάτων ἐπὶ τῆς οἰκονομίας ἐγίνωσκον. Ορθ. Αλλ' οὐ καινοτομεῖσθαι φαίην ἂν ἔγωγε τοὺς ὄρους τῶν ὀνομάτων, συγκεχρῆσθαι δὲ μᾶλλον τοῖς ὀνόμασι τούτοις είποιμ' ἂν, κατὰ τῶν διαφόρων πραγμάτων· ἄλλο γάρ ἐστι σύγχρὴσις ὀνομάτων, κατὰ πολλοὺς γινομένη τους τρόπους, ἄλλο δὲ τὸ κυρίως καὶ ὁριστικῶς ἐξ αὐτῶν σημαινόμενον· καὶ γὰρ καὶ κατὰ μεταφορὰν καὶ ὁμωνυμίαν, καὶ ἀντι στροφὴν, καὶ ἑτέρους τρόπους, αί τε θεῖαι Γραφαι, οι τε ἅγιοι Πατέρες, καὶ ἡ κοινὴ συνήθεια, τὰ ὀνό ματα μεταχειρίζονται, οὐ μὴν κοινὸν ὄρον τούτων ἀποδιδόασιν· ἀμέλει ὁ μέγας Απόστολος ἀνθρώ
col. 1925–1926page 79 of 165
PG 86:1925τους οἶδεν καλεῖν τὰ τοῦ ἀνθρώπου μέρη, τὸν ἔξω καὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον· οὕτωσὶ λέγων οὐ μὴν τὸν τοῦ όλου ἀνθρώπου δρον, κατὰ τοῦ μέρους τιθεὶς, ἐκά τερον δὲ μέρος τῇ τοῦ ὅλου προσηγορία· ὥσπερ καὶ τὸ ἔμπαλιν τὸ ὅλον τῷ μέρει καλεῖν αὐτῷ φίλον ὁμοίως δὲ καὶ ταῖς ἑτέραις θείαις Γραφαῖς, ὡς πᾶσιν εὔδηλον. Κατὰ τοῦτο τοίνυν ἑκάστην φύσιν, ὑπόστασιν, ἢ πρόσωπον καλεῖν τοῖς Πατράσιν, οὐ μόνον ἐπὶ τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς θεολογίας σύνηθες, ὡς καὶ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ἐκ δύο ὑποστάσεών τινας αὐτῶν εἰρηκέναι, οὐ μὴν κοινωνεῖν τὴν φύσιν τοῦ δρου τῆς ὑποστάσεως, ήτουν προσώπου λέγειν αυτ τοὺς οἰόμεθα· ἐξ ὧν πάντες ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Κύριον εἶναι ὁριζόμενοι τὸ ἄλλον καὶ ἄλλον, δ τῆς κυρίως λεγομένης υποστάσεως ἴδιον, κατ' αὐτοῦ ἀπέφησαν τοῦ τῆς ὑποστάσεως ὀνόματος, οὐ μὴν τοῦ δρου κοινωνοῦσαν τήν φύσιν λαμβάνοντες. Οταν τοίνυν ἁπλῶς καὶ κατ' ἐξουσίαν ὁ Λόγος διὰ τῶν ὀνο μάτων πρόεισιν, οὐδὲν τὸ κωλύον ἐναδιαφορεῖν τοῖ; ὀνόμασιν· ὅταν δὲ δόγματός ἐστιν γυμνασία και ζήτησις, τότε τὰς ὁμωνυμίας κατασιγήσαντες, τάς κυρίας σημασίας ἐξ αὐτῶν τῶν ἔρων λαμβάνειν ἀναγκαζόμεθα, ὡς ἐντεῦθεν μηδὲν παραβλάπτεσθαι ἀκρίβειαν.. Ακέρ. Τὰ ἁπλὰ οὐ σύνθετα, καὶ διὰ τοῦτο τὸν τῆς ἁπλότητος ὅρον, ἡ τοῦ συνθέτου φύσις οὐκ ἐπι δέχεται· εἰ δὲ τοῦτο ἐπηρεάζειν ἔστι τοῖς λέγουσι μίαν φύσιν Χριστοῦ σύνθετον, τὸ ὡς ἁπλῆν αὐτὴν λέγεσθαι παρ' αὐτῶν καὶ ἀσύνθετον νομίζειν τινάς. Ὀρθ. Ἡ φύσις τοῦ συνθέτου, οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ ( τῇ τῶν συντεθειμένων φύσει· ὡς γὰρ ἡ τοῦ δεσμοῦ φύσις, οὐχ ἡ αὐτή ἐστι τῇ φύσει τῶν δεσμουμένων, ἀλλὰ ἄλλη μὲν ἡ τοῦ δεσμοῦ, εἰ τύχοι θήλεια ή ἄῤῥεν καλουμένη, ἑτέρα δὲ ἡ τῶν δεσμουμένων ξύ λων, φέρε εἰπεῖν ἢ σκευῶν, ὁ τῷ δεσμῷ ὑποβάλλεται· οὕτως οὐ ταὐτὸν ἡ τοῦ συνθέτου φύσις καὶ τῆς ἑνώσεως· ἡ μὲν γὰρ σύνθεσίς τε καὶ ἔνωσις, ἢ σχε τική ἐστιν ἢ οὐσιώδης, καὶ ἢ κατὰ παράθεσιν, ή μίξιν, ἢ σωρείαν, ἢ ἁρμονίαν, ἢ κόλλησιν, ἢ σύγ χυσιν, ἢ φύρσιν, ἢ οὐκ οἶδ᾽ ἄστινας ἑτέρας γίνεσθαι λέγεται, ενώσεων φύσεις διαφόρους εισάγει ὑφ' εν εἶδος τὴν ἔνωσιν ἀναφερομένας· ἡ δὲ τῶν ἡνωμένων ἢ συντεθειμένων, ἢ ὅπως ποτὲ σὺν ἀλλήλοις εἶναι καταδεχομένων φύσις, ἄλλον ἐπιδέχεται ὅρον τὸν τῶν πραγμάτων· καὶ τοῦτο ἴδιον ἑκάστου τῶν ἡνω μένων, εἰ μή του σύγχυσις περὶ τὰ ἑνωθέντα συμ βέβηκεν. Πῶς τοίνυν μίαν Χριστοῦ φύσιν, καὶ ταύ την σύνθετον λέγει;; ἢ γὰρ τῆς συνθέσεως, ἢ τῶν συντεθειμένων, ἢ τοῦ ἐξ ἀμφοῖν ἀποτελέσματος· ἀλλ' εἰ μὲν ἡ σύνθεσι; αὕτη, μία σοι φύσις Χριστοῦ λέγε ται, τὸν τῆς ἑνώσεως ἀπεδώσεις λόγον, οὐ τὸν ἐνω θέντων. Εἰ δὲ τῶν συντεθειμένων κατὰ τὴν τοῦ Χρι στοῦ ὁλότητα, δύο ἔσονται αὗται καὶ οὐ μία· εἴπερ μὴ δ' όποτέρα ἀντιμετέστη εἰς τὴν τοῦ συγκειμένου καὶ μετακεχώρηκε φύσιν καὶ ἰδιότητα, ἀλλὰ σώζει κάν τῇ τῶν ὀνομάτων ἀδιαφορίᾳ τὴν τῶν πραγμάτων φύρσες,
col. 1927–1928page 80 of 165
PG 86:1927τῇ ἐνώσει τὸ διάφορον τούτων· εἰ δὲ τὴ ἀποτέλεσμα, οὐ Χριστοῦ φύσιν ἀλλὰ μᾶλλον ὑπόστασιν τοῦτο εἶναί τε καὶ καλεῖν πρεπωδέστατον· εἴπερ ή Χριστοῦ φύσις, οὐ κατὰ τὸ αὐτὸ τῇ φύσει τοῦ Πα τρός, καθ' δ τῇ φύσει τῆς μητρός, οὐδὲ κατὰ τὸ αὐτὸ τῇ φύσει τῆς μητρός, καθ' δ τῇ φύσει τοῦ Παν τρὸς ὁμοφυὴς εἶναι δύναται· πῶς οὖν μίαν Χριστοῦ φύσιν καλεῖς, καὶ ταύτην σύνθετον, τῆς Χριστοῦ προσηγορίας οὐ φύσιν ἀλλ᾽ ὑπόστασιν σημαινούσης περὶ ἦν αἱ φύσεις ὁρῶνται, καὶ ἐν αἷς τὸ πρόσωπον ἀφορίζεται; κἀκεῖνο δὲ πώς παραδράμοιμεν, τῆς νέας σοφίας τὸ καινὸν ὄντως ἀποκύημα; Ακέρ. Πάντα φησὶ, τὰ μοναδικά, τὴν ὡς τινός φύσιν ἔχοντα, καὶ φύσις μία λέγεται, οἷον ήλιος εἷς, καὶ οὐρανὸς εἷς, καὶ διὰ τοῦτο μία φύσις ἡλίου καὶ οὐρανοῦ καὶ τῶν τοιούτων. 'Ορθ. 'Αλλ' ηγνόησας, ὦ βέλτιστε, ὅτι ἡ τοῦ ἡλίου φύσις, ἡ αὐτή ἐστι τῇ τῶν ἄστρων; καὶ ὁ οὐρανός ὁ αὐτὸς τοῖς λοιποῖς οὐρανοῖ;; ὡς αὐγή τε καὶ ἀὴρ καὶ ὕδωρ, καὶ τὰ τούτων συγκρίματα τὸ κοινὸν ἐν τῇ τοιαδε φύσει ἔχουσι· τὸ δ' εἶναι τόνδε ἢ τόνδε, ἐν τῷ ἰδίῳ καὶ ἀφωρισμένῳ τῆς ὑποστάσεως δρο σημαίνεται· εἴτε γὰρ οὕτως ορίσει οὐρανὸν εἶναι τὴν ἔξω τοῦ παντός περιφέρειαν, ἢ τὸν κοινὸν δρον νοητῶν τε καὶ αἰσθητῶν, οὐ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ τὴν δὲ ὑπόστασιν ἐδήλωσας· εἴτε ἥλιον ἄστρων ἡμεροφαές, ἢ ἄστρων τὴν μέσην ἔχον τῶν πλανητῶν χώραν, πάλιν τὴν ὑπόστασιν τοῦ ἡλίου, καὶ οὐ τὴν φύσιν δήλωσας· ἡ γὰρ φύσις ἑκάστης υποστάσεως, κατὰ τὸν κοινὸν ἀποδίδοσθαι δρον λαμβάνεται· οἷον ὅτι πύριον, ἢ ἀέριον, ἢ χερσαίον, ἢ Ενυδρον, ἢ λογικὸν, ἢ ἄλογον, ἢ ζώον, ἢ ἄζωον, ἡ αἰσθητόν, ἢ νοητόν. Αὗται γὰρ αἱ οὐσιοποιοὶ ἰδιότητες τὴν φύσιν τοῦ ὑποκειμένου δηλοῦσιν, αἷς προστιθέμενον τὸ ἰδίως ἀφοριστικὸν ἑκάστου, τὴν ὑπόστασιν τοῦ τινος χαρακτηρίζει. Ψευδής οὖν ἡ ὑπόθεσις ἢ ἕκαστον τῶν μοναδικῶν· καὶ φύσιν μὲν ἔχει τὴν κοινὴγ κατὰ τὸ ὁμοειδές, ὑπόστασιν δὲ ἰδίαν ἢ τὸ ἴδιον αὐτοῦ ἀπὸ κοινοῦ χωρίζει, τοῖς ἀφοριστικοίς σημείοις τε καὶ ἰδιώμασιν· ὡς γὰρ Παῦλός τε καὶ Πέτρος, οὐ φύσεως ονόματα ἀλλὰ ὑποστάσεως, οὕτως ἥλιος καὶ σελήνη, καὶ ἑωσφόρος, καὶ οὐρανὸς, καὶ τόδε τι τὸ πτηνόν, τό τε χερσαίον, καὶ τὸ ἔνυδρον, ὡς ἰδιοποιόν ἀπὸ τοῦ κοινοῦ τῆς οὐσίας, τῇ τῆς ὑποστάσεως ἰδιό τητι διαιρεῖται καὶ ἀφορίζεται. οὐσιοποιοί, ᾿Ακέφ. Πολλούς ἴσμεν τῶν θεηγόρων, καὶ πρὸ τῆς ἐν Νικαία συνόδου, καὶ μετὰ ταύτην, ενίαις τῶν προλαβόντων ἁγίων Πατέρων φωναῖς ἀντιταξαμένους, τῶν αἱρέσεων κακούργως χρησαμένων τισὶν αὐτῶν σημασίαις καὶ λέξεσιν· ἐξ οὗ οιόμεθα καὶ τὸν μακάριον Κύριλλον, ενίαις τῶν πατρικών φωνῶν μὴ συγχρήσασθαι, καὶ μάλιστα τῇ τῶν δύο φύσεων,
col. 1929–1930page 81 of 165
PG 86:1929Νεστορίου ἄνω καὶ κάτω ταύτας ἐπὶ διαιρέσει λαμ βάνοντος, καὶ κακῶς τῇ τῶν παλαιῶν ἐξουσίᾳ κατα χρωμένου - 8 καὶ νῦν ἡμεῖς εὐλαβούμενοι ἐκ φύσεων μὲν δύο, οὐ μὴν ἐν δυσὶ φύσεσιν ὑπάρχειν τὸν Χρι στὸν ὁριζόμεθα. Ορθ. Οὐ καλὴ αὐτὴ οὐδ᾽ εὐάφορμος ἀπολογία, ἀλλὰ καὶ λίαν ἀνευλαβής ὄντως εὐλάβεια ούσα τυγ χάνει, διὰ τὴν ἀτοπίαν τῶν κακούργως κεχρημέ των ταῖς τῶν θεολόγων φωναῖς, αὐτὰς παραιτεῖσθαι τὰς τῶν θεηγόρων φωνάς. Οὐ γὰρ μόνον ταῖς Παρ τρικαῖς, ἀλλὰ καὶ ταῖς Γραφικαῖς οἱ αἱρετικοὶ κατὰ τὸ αὐτοῖς δοκοῦν συναποκέχρηνται· καὶ δὴ κατὰ τὸν κανένα τὸν ὑμέτερον, τὴν Μαρκίωνος τόλμαν ζη λοῦν, καὶ διαγράφεσθαι πολλὰ τῶν ἐν ταῖς Γραφαῖς κειμένων· ἀλλ' οὐδὲ τῆς θείας Γραφῆς, οὐδ᾽ ἐπὶ τῶν Ανδόξων Πατέρων τοῦτο ποιεῖν θεμιτὴν, ἀλλ' ἔχε σθαι μὲν, ὥσπερ τῆς διανοίας, οὕτω καὶ τῶν ἱερῶν φωνῶν πρεπωδέστατον· ἀνακαθαίρειν δὲ τὰς τῶν αἱρετικῶν παρεξηγήσεις, καὶ δηλοῦν τὰς αὐτὰς ση μασίας, ἄλλως μὲν τοὺς Πατέρας, ἄλλως δὲ τοὺς αἱ ρετικούς μεταχειρίζεσθαι· καὶ γὰρ δέχεται πάσα φωνῇ, τὰς εἰς τουναντίον τροπάς τε καὶ παρεξηγήσεις· οὕτω γὰρ εὑρίσκομεν καὶ τὸν μέγαν ᾿Αθανά στον υπεραπολογούμενον Διονυσίου· καὶ αὐτὸν δὲ τὸν μακάριον Κύριλλον, οὐ καθάπαξ παραιτούμενον τὰς φωνάς, ἀλλὰ κατὰ τὸ Νεστορίῳ δοκοῦν προστιθέντα, οὐ μόνον δὲ ἀλλὰ καὶ ἐν πολλοῖς, μᾶλλον δὲ ἐν πᾶ σὶν αὐτοῦ τοῖς λόγοις, καὶ τὰς δύο φύσεις ὁμολογοῦντα· εἰ δὲ ὅλως τοῦτο κρατεῖ τὸ τοὺς μεταγενεστέρους ενίας τῶν προλαμψάντων φωνάς παραιτεῖσθαι, ἐξέστω καὶ ἡμῖν, ἐπειδὴ Ευτυχής τε καὶ οἱ ἀπ' αὐτοῦ κακῶς ἐχρήσαντο, τῇ μια δεσαρκωμένη, ταύτην παραιτεῖσθαι· ἢ μὴ παραιτουμένοις, καὶ αὐτοὺς τὴν ἐν δύο φύσεσι καταδέχεσθαι· εἰ μὲν γὰρ μέχρι τοῦ μακαρίου Κυρίλλου ἔστη τὰ τῶν αἱρέ σεων, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ὁ πάνυ αὐτῶν ἐπιβοώμενος αι ρετικές πεφώρατα. Ευτυχής, τάχα ἂν ἦν τοῦτο ὑμῖν· εἰ δὲ καὶ μετ᾿ αὐτὸν γεγόνασιν αἱρετικοί, ἔστω ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τῶν μεταγενεστέρων. καὶ τὰ τισὶν, ως φατε, μὴ δίξαντα λέγεσθαι πάλαι, διὰ τὴν ἐπ' αὐτῶν αἵρεσιν ἐξουσίαν ἔχειν αὖθις λέγειν, καὶ μάλιστα ἐπ᾽ ἂν συνόδοις τὰ τοιαῦτα ὁρίζεται· λύσις γὰρ πάσης ἀπορίας κατὰ κανόνας ἐκκλησιαστικούς, τῶν ἀμφοτέροις τοῖς μέρεσιν ἀμφισβητουμένων, ή τῶν συνόδων ἐπίκρισις· καὶ ὁ πρὸς ταύτας ἀπομαχόμενος, οὐκέτι πρὸς ἔνια πρόσωπα, πρὸς ὅλον δὲ τὸν Χριστιανισμὸν στασιάζων εὑρίσκεται· ὁ μὴ Ἀκές. Τις φύσεις μόνῃ τῇ ἐπινοίᾳ καὶ ἡμεῖς θεωρούμεν· ἐνώσαντες μὲν οὖν ταύτας, λοιπὸν μίαν ἄμφω φύσιν καὶ ταύτην σύνθετον εἶναί τε καὶ και λεῖσθαί φαμεν· ᾧ γὰρ λόγῳ ὑμεῖς τὰς ὑποστάσεις τῇ ἐπινοίᾳ λαμβάνοντες, καὶ ταύτας ενώσαντες, εἰς μίαν ὑπόστασιν αὐτὰς συντίθετε, τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ ἡμῖν αἱ φύσεις, εἰς μίαν φύσιν συντιθέμεναι συγχεόμεναι, καὶ τὴν διαίρεσιν ἐκκλίνουσι, καὶ τὴν Ένωσιν γνωρίζουσιν· εἰ δὲ ἡμεῖς σύγχυσιν ἐγκαλούμεθα διὰ τῆς συνθέτου φύσεως, καὶ ὑμεῖς ταύτην πάθοιμεν ἡμεῖς ἀλήθειαν φιλονεικίας προασπασάμε
col. 1931–1932page 82 of 165
PG 86:1931οὐκ ἀποφεύξεσθε διὰ τῆς οὐχ ἁπλῶς ὑποστάσεω; ἐπέννοια, ἐπενθύμησις, οἷς γὰρ ἂν λόγοις, τὰς ὑποστάσεις εἰς ὑπόστασιν συναγαγόντες, ἀτρέπτους ταύτας ἀποδείξητε, του τοῖς καὶ ἡμεῖς ἀρκούμεθα εἰς τὸ τὰς φύσεις εἰς φύσιν συντιθέναι, καὶ ἄτρεπτα ἐν τῇ τοιαύτῃ συν θέσει τὰ ἑνωθέντα φυλάττειν. Ορθ. Τὴν ἐπίνοιαν οἱ Πατέρες καὶ ὁ ἀληθες λόγος, διττήν ἀπεφήναντο εἶναι· ἡ μὲν γὰρ οἷον ἐπέννοιά τίς ἐστι καὶ ἐπενθύμησις, τὴν ολοσχερή καὶ ἀδιάρθρωτον τῶν πραγμάτων ἐξαπλοῦσά τε καὶ διασαφοῦσα θεωρίαν καὶ γνῶσιν· ὡς τὸ τῇ αἰσθήσει δόξαν εἶναι ἁπλοῦν, τῇ πολυπραγμοσύνῃ τοῦ νοῦ πολυμερές τε καὶ ποικίλον ἀναφαίνεσθαι· ἡ δὲ ἀνά πλασμα διανοίας τυγχάνει, κατά συμπλοκὴν αἰσθήσεως τε καὶ φαντασίας, ἐκ τῶν ὄντων τὰ μηδαμῶς ὄντα συντιθεῖσα, καὶ εἶναι δόξαντα· τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ τῶν Ἱπποκενταύρων καὶ Σειρήνων, καὶ τῶν τοι ούτων μυθοπλαστία· τῶν γὰρ ὅλων τὰ μέρη λαμ βάνουσα, καὶ ἐκ μερῶν τι ἄλλο συντιθεῖσα, κατά πολλὴν ἐξουσίαν τε καὶ εὐκολίαν, τὰ μηδαμῶς ἐν ὑποστάσει καὶ οὐσία θεωρούμενα, ἐν τῇ διανοίᾳ καὶ ἐν τοῖς λογισμοῖς ἀνέπλασεν, εἶτα καὶ ταῖς ύλαις διαμορφουμένη ἀνειδωλοποίησε. Κατὰ ποίαν τοίνυν, ὦ θαυμάσιε, τῶν ἐπινοιών τούτων θεωρίαν τὰς δύο φύσεις λαμβάνεις· εἰ μὲν οὖν κατὰ τὴν πρώτην, θεωρημάτων άθροισμα, ἀλλ οὐ φύσεων σύνοδον, τὸν Χριστὸν εἶναι ὁρίσῃ· τοι αύτη γὰρ ἡ φύσις τῶν ἐπινοίᾳ μόνη θεωρημάτων εἰ δὲ κατὰ τὴν δευτέραν, οὔτε πραγμάτων, οὔτε θεω ρημάτων, ψευδῶν τε καὶ διακένων αναπλασμῶν τὴν σαυτοῦ διάνοιαν πλήρη πεποίηκας, καὶ ὄντως εἰδω λολατρείας οὐδέν τι μᾶλλον τό τοιοῦτο διοίσει όποτε οἱ θεσπέσιοι ἡμῶν Πατέρες οὐ τὰς φύσεις τῇ ἐπι νοίᾳ εἶναι ὡρίσαντο, ἀλλὰ τὴν διαίρεσιν τούτων, κατά την πρώτην ἐπίνοιαν ἐξειλήφασιν· ἡνίκα γάρ, φησίν, αἱ φύσεις ἵστανται ταῖς ἐπινοίαις, συνδιαιρεῖται καὶ τὰ ὀνόματα· ὡς εἶναι τὸ τῇ ἐπινοίᾳ λεγόμενον, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς κατ' ενέργειαν διαιρέσεως, ἣν ὡς πορρωτάτω ἀποπεμψάμενοι, τῇ μὲν ἐνεργείᾳ τὰς φύσεις εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι ἀπεφήναντο, τὴν δὲ τούτων διαίρεσιν κατ' ἐπίνοιαν ἔλαβον, τὰ μὴ δι ᾑρημένα τῷ λόγῳ ὑποτιθέμενοι, διὰ τὴν Ἀτρεπτον τῶν ἐνωθέντων, καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν, διαφοράν το καὶ ἰδιότητα. Πῶς τοίνυν ἐπινοίᾳ μόνῃ γνωρίζεις τὰς φύσεις. καὶ ἐνεργείᾳ τούτων γνωριζομένων; πῶς δὲ καὶ ταύτας τῇ ἐπινοίᾳ λαβών, οὐδὲ ταύτῃ φυλάττεις, ἀλλ᾽ εἰς μίαν φύσιν αὐτὰς, οὐκ οἶδα πῶς, τῇ ἐπινοίς ἢ τῇ ἐνεργείᾳ φύρεις τε καὶ συγχείς; καίπερ τῆς ἐπινοίας, ἐπί τε τῶν ὑφεστώτων, ἐπί τε τῶν ἀν υπάρκτων, μετὰ τὴν τούτων συμπλοκὴν καὶ ἔνωσιν, ταῦτα γνωριζούσης τε καὶ ὁμολογούσης· ὁπότε καν ή σύγχυσις περὶ αὐτὰ συμβέβηκεν, οἶδεν ἡ ἐπίνοια τὰ ἐξ ὧν γνωρίζειν τε καὶ διακρίνειν· αὐτὸ μὲν οὖν τὸ τῇ ἐπινοίᾳ μόνῃ τὰς φύσεις γνωρίζειν, τὸ ἀν ύπαρκτον αὐτῶν καὶ ἀνούσιον, ἢ τὸ συγκεχυμένου καὶ ἠφανισμένον κατασκευάζει· τὸ δὲ καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν, μηδὲ τοῦτο αὐταῖς διδόναι, καὶ τῶν θεωρη
col. 1933–1934page 83 of 165
PG 86:1933μάτων αὐτῶν ἀνουσιωτέρας, καὶ τῶν συγκεχυμένων μᾶλλον ἐφθαρμένας αὐτὰς ἀποφαίνει. Πέθεν δὲ καὶ παρὰ τίνος σοι τὸ ἐξ ὑποστάσεων τὸν Χριστὸν συντιθέναι, τῶν ὑποστάσεων τὸ διῃρημένον, ὡς ἤδη πρότερον εἴπομεν, καὶ τὸ καθ' ἑαυτὸ ὑφ εστώς δηλουσῶν; πότε γὰρ διῃρημένας τὰς φύσεις, καὶ καθ᾿ ἑαυτὰς ὑποστάσας ἔγνως, ἵνα ταύτας συν άψας ἐξ ὑποστάσεων αὐτὸν εἶναι δογματίσῃς; ούτε γὰρ πρὸ τῆς ἑνώσεως τοῦτο λέγειν θεμιτόν· εἴπερ μὴ προδιαπεπλάσθαι τὸν ἄνθρωπον, εἶθ᾽ ὑποδεδυκέ καὶ Θεὸν λέγειν τολμᾷς· οὔτε δὲ τὸ τῇ ἐπινοίᾳ διαι ρετόν, εἰς ταυτὸν τῷ τῇ ἐνεργεία φέρειν εὐσεβές· οὐ γὰρ ὅσα κατὰ τῆς ἐπινοίας κατηγορείται, ἤδη καὶ κατὰ τῶν ὑποκειμένων τῇ ἐπινοίᾳ πραγμάτων ταῦτα κατηγορηθήσεται· καὶ διὰ τοῦτο τῆς κατ' ἐνέργειαν διαιρέσεως, τὰς ὑποστάσεις ἐχούσης τε καὶ τιθεμέ της, ἡ κατ' ἐπίνοιαν διαίρεσις, τὸν τῶν ὑποστάσεων ἀριθμὸν οὐ παραδέχεται ὡς γὰρ τὸ κατ᾽ ἐπίνοιαν μεῖζον ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, τῇ τοῦ αἰτίου λεγό μενον φύσει, τὸ τῇ φύσει μεῖζον οὐ συνεισάγει· οὕτω τὸ κατ' ἐπίνοιαν διαιρετόν, τὸ κατ' ενέργειαν οὐ συν εισάγει ποτέ· καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ τὰς ὑποστάσεις. Τίς δὲ τῶν ἄγαν σεμνῶν, καὶ γελώντων τὸ γελᾶν, οὐ πλατὺν ὑμῶν καταχέει γέλωτα, ἢ μᾶλλον οὐ στυγνὸν πένθος περιβαλεῖται, καὶ νύκτα βαθεῖαν πρὸς τῇ ἀσεβείᾳ τὴν τοσαύτην ἀλογίαν ὑμῶν ἐννοῶν; τῶν γὰρ ἅμα κατά γε φύσιν καὶ χρόνον, τὸ πρὸ καὶ μετὰ μὴ δεχομένων, μηδὲ οὕτω τοῦ μακαρίου Κυ είλλου, τὸ μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγοντος, ὑμεῖς τοῦτο λέγειν οὐχ αἰδεῖσθε; ἢ γὰρ οὐ τῶν ἅμα ἡ ἕνωσις και τὰ ἐνωθέντα, ὅτ' ἂν μὴ ὡς πράγματα, ἀλλ' ὡς ἐν ευθέντα πράγματα λαμβάνηται; ποῦ δὲ καὶ ἡ θατέρου ύπαρξις πρὸ τῆς ἑνώσεως τῆς ἀνθρωπότητος, φημί, ἵνα τὸ μετὰ ταύτην ἡμῖν δογματίζηται; πότε δὲ ἡ Ένωσις γενομένη πέπαυται, ἵνα ἄλλο τι τὸ ταύτης ἀποτέλεσμα, οὐκ ἐν αὐτῇ, ἀλλὰ μετ' αὐτὴν, καὶ παρὰ τὸ ἐξ ὧν ἔστιν ὑποπτεύηται; οὐ γάρ ἐστιν ἡ ἔνωσις ὡς ἡ τῶν γενομένων καὶ μηκέτι ὄντων φύσις, ὁποίαν εἶναι τὴν τοῦ χρόνου φασί· τίς δε γενομένην ἔπαυσε; καὶ διὰ τί; ἶναι τὸ μετὰ τοῦτο σκοπῆται; εἰ μή που ἄρα ἀπὸ μὲν ἑνώσεως ἤρξατο, εἰς δὲ τὴν σύγχυσιν διαβέβηκεν· δ καὶ μᾶλλον λέγειν θέλοντες, ὠδίνετε μὲν, ἀποῤῥῆξαι δὲ τὸν φόρτον τῆς διανοίας οὐχ ὑπο μένετε, οὐκ οἶδα πότερον, διὰ τὸ τῆς ἀσεβείας ἀφό ρητον, ἢ τὸ τῶν ἐλέγχων ἀπαραίτητον· καὶ γὰρ οὔ τους ἔχει, δ μὲν ἀσεβὲς λέγειν, καὶ ἐννοεῖν δηλον ἐτι· ὁ δὲ λέγειν θεμιτὸν, καὶ ἐννοεῖν ὅσιον· μᾶλ λον δὲ τὸ μὲν ἐννοεῖν τὸ εὐσεβὲς δίκαιον, τὸ δὲ όμο λαγεῖν σωτήριον, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον. Ἡμῶν τοίνυν οὐχ ὑποστάσεων ἔνωσιν, ἀλλὰ φύ σεων πρεσβευόντων, πῶς ὑμεῖς τὰ μὴ δεδομένον ὡς δεδομένον συνάγετε; τήση δὲ ἡ ἐξουσία τοῦ Λόγου τὴν σύγχυσιν καὶ τὸ ἀσύγχυτον, τὸ αὐτὸ ποιεῖν ἀπο ΠΟΛ
col. 1935–1936page 84 of 165
PG 86:1935τέλεσμα φάσκει»; εἰ γὰρ φύσιν μίαν τὰς δύο που ἀνυπόστατος, κατ' αὐτοὺς τὸ ἀσύγχυτον, τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ἡ σύγ χυσις,ποιεῖν ἐπίσταται, λεγέτωσαν τίς ἡ διαφορά τῆς συγχύσεως καὶ τοῦ ἀσυγχύτου· ὅμοιον γάρ τι ποιοῦσι τοῖς ἀπὸ Νεστορίου προσώποις καὶ ὑποστάσεσι· καὶ διαιρουμένας τιθέασιν αὐτὰς, εἶτα μὴ διαι ρεῖν φάσκουσι· τί γὰρ ἂν ἕτερον ὁ ἐνεργεία διαιρῶν ποιήσοι ποτέ; εἰ δὲ μήτε τὴν διαίρεσιν αἱ ὑποστό σεις κατ' ἐκείνους, μήτε τὴν σύγχυσιν ἡ μία φύσις κατὰ τούτους εἰσάγει, λεγέτω τις ὁποῖόν τι ἕτερον εἶναι βούλεται τὸ τῆς διαιρέσεως ή συγχύσεως ἀπο τέλεσμα· καὶ ὅπερ ὁ συνάπτων μὲν μὴ συγχέων δὲ, ἢ ὁ τὴν θατέρας ιδιότητα φυλάττων, μὴ διαιρῶν δὲ ἀποδώσειεν εὐσεβῶν· πῶς δὲ τὰς δύο φύσεις παραιτούμενοι, ὡς πάντως τῆς δυάδος κατ' αὐτοὺς τὴν διαίρεσιν εἰσαγούσης, δύο ιδιότητας λέγειν οὐ παρ αιτοῦνται; ἢ τίς ὁ λόγος μηδέ ποτε συναληθευούσης τῆς ἀντιφάσεως, κατὰ λογικὴν ἀπόδειξιν αὐτοὺς ὡς ἄλλο τι καὶ ἐναντίον λέγοντας, την μίαν σεσαρχω μένην, κατὰ τῶν δύο τὰς φύσεις λεγόντων προΐσχεσθε; ἢ γὰρ ταυτόν ἐστι ταῖς δύο, και μάταιος ὑμῖν ὁ πρὸς ταύτας πόλεμος, ἢ οὐ ταυτὸ ἀλλ' ὡς μίαν κατὰ τῶν δύο ἀντιφατικῶς παραλαμβάνετε, καὶ εἰκῆ παρέῤῥιπται το, σεσαρκωμένην· εἰ δὲ μήτε μίαν ἁπλῶς, μήτε δύο Ηνωμένας τοῦτο δηλοί, μεταξὺ δὲ μιᾶς καὶ δύο οὐδὲν τὸ μέσον, τὸ λειπόμενον αὐτοὶ σκοπήσατε· πάντως γὰρ τὸ δίμοιρον, ἢ τὸ ἥμισυ, ἢ τὸ τρίτον, ἢ ὅ τί ποτε ἐπιμόριον μεταξὺ τῆς τε μιᾶς καὶ τῶν δύο παρελήφθη, τοῦτο ὑμῖν ἡ τῆς σεσαρκωμένης προσθήκη δηλώσει φωνή, πάντως δὲ καὶ ὑμῖν ἡ διαίρεσις έψεται πρὸς τῇ μια, καὶ ἄλλο τι ταύτῃ συμπαραλαμβάνουσιν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἱκανά· πῶς δὲ καὶ τίνα τρόπον τοῦ τε Θεοῦ Λόγου, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἀνθρωπότητος τελείως καὶ ἀνελλιπῶς ἐχόντων οὐχ ὑποστάσεις, ἀλλ᾽ οὐσίας, εἰς τὴν τῶν ἐνωθέντων συνδρομήν, σε Πατέρες παραλαμβάνουσιν, οὐδ᾽ ὁποτέρας οὔσης ἀνυποστάτου, ἔν τε τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τῶν ἀρτίως + πορημένων, καὶ ἑξῆς καὶ ἐν τῷ πρώτῳ δὲ λόγῳ τῆς πραγματείας τῆς γενομένης ἡμῖν κατὰ τῶν Ἐναν τιοδοκητών, πληρέστατα σὺν Θεῷ φάναι ἀποδέδοται παλιλλογεῖν γέ τοι διὰ τοῦτο, καὶ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς τὰ αὐτὰ ἀνακυκλοῦν παρητήμεθα. Ακές. Τῆς τῶν ὄντων συστάσεως, καὶ διττής ἡμῶν αὐτῶν ἐκ κοινῶν καὶ ἰδίων συνεστώσης, ὡς πα σιν εὔδηλον· καὶ γὰρ πάντες καὶ τοῦ κοινοῦ τῆς οὐσίας μετέχομεν, καὶ τῷ ἰδιάζοντι τῆς ὑποστάσεως λόγῳ, ἐσμὲν τοῦτο ὅπερ λεγόμεθα, τί τῶν κοινῶν ἢ τῶν ἰδίων θατέρα φύσει, τῶν εἰς τὴν Χριστοῦ παραλαμβανομένων Ενωσιν λείπει; εἰ γὰρ μὴ λείποι μηδέν, μᾶλλον φύσεως ἢ ὑποστάσεων ἔνωσιν λέγειν ἀληθές· ἐξ οὗ τί ἀκολουθεῖ; ἢ δύο λέγοντας φύσεις μετὰ τὴν ἔνωσιν, δύο λέγειν καὶ τὰς ὑποστάσεις ἢ παραιτουμένους τὸν τῶν ὑποστάσεων ἀριθμὸν, κατὰ τὸν ἴσον τῆς ἀντιδόσεως τρόπον, παραχωρεῖν καὶ τοῖς ἐκ φύσεων λέγουσι μίαν φύσιν διὰ τὴν ἔν ωσιν γεγονέναι· εἰ δὲ σύγχυσιν οἱ τοῦτο λέγοντες ἐγκαλοῦνται, πῶς οὐχὶ καὶ οἱ μίαν ὑπόστασιν ἐκ τῶν
col. 1937–1938page 85 of 165
PG 86:1937ὑποστάσεων λέγοντες, συγχεῖν τὰς ὑποστάσεις ἐν δι τη νομισθήσονται; Ορθ. Αλλ' ἡγνοήκατε, ὦ σοφοί, ὅτι ἄλλος μὲν ὄρος φύσεως, ἄλλος δὲ λόγος οἰκονομίας· ὅθεν πῇ μὲν ὡς περὶ πάντη διαιρετών ποιεῖσθε τοὺς λόγους, ὑποστάσει τὰς φύσεις χωρίζοντες, πῆ δὲ ὡς ἐξ ὅλων συγκεχυμένων μίαν φύσιν σαρκὸς καὶ θεότητος δογ ματίζοντες γεγονέναι· εἰ μὲν οὖν ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν ταῦτα ἠνωμένα, σκοπείτω τι; αὐτὰ οὕτως, ὡς τάντη κεχωρισμένα· εἰ δὲ σύνδρομον τῇ ὑπάρξει τῆς ἀν θρωπότητος, τοῦ Θεοῦ Λόγου ἴσμεν τὴν ἔνωσιν, πῶς τὰ μηδέ ποτε ἀλλήλων κεχωρισμένα, τὴν τῶν πάντη διαιρετῶν ὑποδέξεται λόγον; ἐπινοίᾳ μὲν οὖν ταῦτα λίγῳ ἄν τις διέλοι, οὐ μὴν αἰσθήσει καὶ ἐνεργεία, καὶ τοῦτο μετὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ οὗ τί γε πρὶν συν αφθῆναι· καθόλου γὰρ λαμβάνειν διαίρεσιν πρὸ τῆς ἑνώσεως ἄτοπον, ἤ πού γε πρὸ τῆς θατέρου ὑπάρξεως οὐ θεμιτόν, ἐπεὶ μηδὲ στέρησιν πρὸ τῆς ἔξεως, καὶ πολύ γε πλέον ἢ τὴν ἕξιν πρὸ τῶν ἐν οἷς αυτη θεωρείται· οὐ γὰρ ἁπλῶς τὰ τοιαῦτα λέγεται, ἀλλὰ καὶ πρός τι, καὶ ποτὲ, καὶ πῶς· οἷον πρῶτον ὅτι ὑπάρχει τὸ πεφυκός δέχεσθαι τὴν στέρησιν, ἔπ εἶτα ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ τὴν στέρησιν πέπονθεν, ἐν ᾧ ἔχειν ἠδύνατο· εἶτα εἰ ἐν ᾧ πέφυκε τόπῳ, καὶ ὡς πέφυκεν· οὐ γὰρ εἴ τίς τι μὴ ἔχοι, τούτου πάντ τως καὶ τὴν στέρησιν πέπονθεν, ἀλλὰ τὸ πεφυκός εἰ τύχοι ἵπτασθαι, καὶ ἐν τῷδε τῷ χρόνῳ· οὐ γὰρ το τῆς τῶν πτερών περιβολῆς καὶ ὡς πέφυκεν οὐ γὰρ χωρίς ὧν οὐκ ἄνευ, καὶ ἐν τῷδε τῷ τόπῳ ἐν ἀέρι γὰρ καὶ οὐχ ὕδασιν ἵπτασθαι πέφυκεν. Οὕτω τοίνυν καὶ ἐπὶ τῆς διαιρέσεως· οὐ γὰρ προ επινοείται των πραγμάτων ἐν οἷς αὕτη θεωρεῖται, ἀλλ' οὐδὲ αὐτῆς τῆς ἑνώσεως, ἀλλ' ὅτε τὰ πράγματα καὶ μετὰ τὴν τούτων ἔνωσιν καὶ ὡς πέφυκε, τουτ ἐστιν ἐπινοίᾳ ἀλλ' οὐκ ἐνεργείᾳ ἡ ἀνθρωπότης ἀπὸ τῆς θεότητος ἐνωθεῖσα χωρίζετα:· τῇ δὲ κατ' ἐπίσ όταν διαιρέσει, οὐ πρὸ τῶν πραγμάτων οὔσῃ οὐδὲ που τῆς τούτων ἑνώσεως, ἀλλ᾽ ἐν αὐτοῖς ἐπιθεωρουμένη διὰ τὸ ἄτρεπτον, καὶ οὐδαμῶς ἔψεται τὰ τῇ κατ' ενέργειαν διαιρέσει ἑπόμενα· ἐπεί τοί γε ταυτὴν ἔσται τὸ κατ᾽ ἐπίνοιαν διαιρετόν τῷ κατ' ἐνέργειαν, ὅπερ ἄτοπον· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅλως ἔσται ἡ κατ' ἐπίνοιαν διαίρεσις, μὴ ἐνεργείᾳ ὄντων τῶν καθ' ὧν † ἐπίνοια, εἰ καὶ ἐμοῦ ταῦτα καὶ ἐν ταυτῷ εἶεν. Εἴ τις τοίνυν τῷ λόγῳ τῆς ἑνώσεως τὰ ἑνωθέντα ὑποβάλοι, ὄψεται ὅτι ὅσα τέλεια ὄντα εἰς τινος σύν στασιν παρείληπται, ταῦτα τέλεια μένοντα μέρη για νεται τοῦ ἐκ τῶν τοιούτων μερῶν ὅλου, ὡς προεπινοεῖσθαι τὰ πράγματα, εἶτα τὴν τούτων σύνοδον, εἶτα τὴν κατὰ θεωρίαν διάκρισιν· τοῦ νοῦ γὰρ ἅμα τα τρία θεωρεῖν ἀδυνατοῦντος, ἐν μέρει τῶν ἅμα τὴν ἐπιβολὴν ποιεῖται· διά τοι τοῦτο ἐν τῷ τρόπῳ τῆς φύσεως, ἀληθῆ θεωροῦμεν τὸν ἡμέτερον λόγον
col. 1939–1940page 86 of 165
PG 86:1939σις τῇ ἑνώσει, ἀλλ' ὅτι διάφορα, καὶ περὶ τὸν αὐτὸν μὲν καὶ τοῦ αὐτοῦ· ἀλλ' οὐ ταυτὴν οὐδὲ κοινὸς τού των ὁ λόγος· τοῦτο δὲ καὶ αὐτοὶ συνομολογοῦσι· καὶ γὰρ ἡ μία κατ' αὐτοὺς ἐκ δύο φύσις, διὰ τὴν ἔνωσιν μία λέγεται, εἰ καὶ τὴν ἐπομένην αὐτῇ σύγχυσινοὐ συνιᾶσιν. οὐχ ὅτι ἐναντία ταῦτα ἀλλήλοις εἰσὶν, τουτέστιν ἡ φύσ τοῦ κατ' αὐτὸ ἀποτελέσματος ἐξετάσωμεν. Ἐν τοίνυν τῷ λόγῳ τοῦ μεγαλείου τῆς θείας φύ σεως, ἀκοινώνητον τὸ τῆς ἑνώσεως καὶ αὐτοὶ δώ σουσιν· ἐπεὶ οὐκ ἔσται φιλανθρωπίας συγκατάβασις, ἀλλὰ φυσικὴ τοῦ ὑψηλοῦ πρὸς τὸ ταπεινὸν ἡ συ άφεια· καὶ τίς οὕτω τοῦ θείου ὕψους ἀνεπαίσθητος, ἢ τῆς ἀνθρωπίνης ταπεινότητος ἀνεπίσκεπτος, ὡς νομίσαι ταύτας φυσικῇ τῇ προςάλληλα όλκῇ, δέ χεσθαι τὴν τῶν οὕτως ἀμίκτων κοινωνίαν τε καὶ ἔν ωσιν; ἐγὼ γὰρ τοσοῦτον δέω εἰπεῖν ἐν τῷ ὄρῳ τῆς φύσεως, τὸν Θεὸν Λόγον ἔχειν τὴν πρὸς τὸ ἡμέτερον ἕνωσιν, ὥστε οὐδὲ τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς τὴν πρὸς τὸ ἑαυτῆς σῶμα συνάφειαν φυσικῶς πάσχειν, ἄνευ τῆς θείας δυνάμεως λέγειν ἀνέξομαι· καὶ τί λέ γω τῆς ἀνθρώπου ψυχῆς; ὁπότε οὐδὲ τὴν τῶν στοι χείων μίξιν καὶ πρᾶξιν ἁπλῶς οὕτωσί, καὶ μόνῃ τῇ φύσει γίνεσθαι εἴποιμ᾽ ἂν, λόγῳ δὲ μᾶλλον θελε καὶ τῆς φύσεως κρείττονι, εἰς τάξιν ταῦτα καὶ ἀρ μονίαν ἄγεσθαι· ἐπεὶ οὖν ὁ τρόπος τῆς ἑνώσεως, ἀλλ' οὐχ ὁ λόγος τῆς φύσεως, τὸ μέγα τῆς εὐσεβείας περιέχει μυστήριον, ἀφέμενοι τοῦ περὶ τῆς φύσεως τῶν ἑνωθέντων, καὶ τοῦ κατ' αὐτὰς τελείου σκοπεῖν, οὐ γὰρ τοῦ παρόντος ἐστὶ ταῦτα προβλήματος· τὸ μὲν γὰρ θεολογίας, τὸ δὲ φυσικῆς ἐστι θεωρίας καὶ τὸ μὲν πρὸς Ἀρειανούς οἰκειότερον σκεφθή σεται, τὸ δὲ πρὸς τοὺς πάντη τῆς ἡμετέρας φύσεως τὴν πρόσληψιν ἀρνουμένους, καὶ τὸ μὲν πῶς ἔχει πρὸς ἡμᾶς δηλοῖ, ἀλλ᾽ οὗ τί γε πῶς πρὸς αὐτὸν τὰ αὐτοῦ μέρη περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἑνώσεως, καὶ ταυτοβουλίᾳ, Τρεῖς τοίνυν αἱ ἀνωτάτω δέξαι περὶ τῆς ἑνώσεως τῶν Χριστῷ φύσεων κατεβλήθησαν, διαιρετική, συγ χυτική, καὶ ἡ κυρίως ενωτική λεγομένη· αἱ μὲν οὖν δύο, παισὶν αἱρετικῶν ἐπαίχθησαν καὶ παιζέσθωσαν καλῶς γὰρ προλαβὼν αὐτοὺς ὁ θεῖος Γρηγόριος ἐστηλίτευσεν· ἥ τε γὰρ διαιρετική σχετική τις οὖσα, καὶ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰς φύσεις συνάπτουσα, κεχω ρισμένα ἀλλήλων καταλείπει τὰ πράγματα, μηδ' ὅσα κοινά, μηδ' ὅσα ἴδια, τούτοις διδοῦσα ἢ ἀντιδιδοῦσα ὡς ἐντεῦθεν δύο είδη πάντη καὶ χωριστὰ ἀλλήλων ορίζεσθαι, πλὴν ὅσον ἀξίᾳ καὶ γνώμῃ καὶ ταυτα βουλίᾳ, τὸν τῶν φύσεων χωρισμὸν ἐπισκιάζουσα, φενακίζει τοὺς ἄφρονας· ἡ δὲ κατὰ διάμετρον ταύτης καὶ συγχυτική, πάντα ἀφανίζουσα και συγχέουσα, ἔν τι πράγμα νόθον ἀναπλάττει τε καὶ φαντάζεται, ἐν οὐδ᾽ ὁποτέρῳ τῶν ἡνωμένων καθαρῶς τὸ ἴδιο
col. 1941–1942page 87 of 165
PG 86:1941αποσώζοντα, ἀλλὰ τοῦτο ἐκεῖνο κἀκεῖνο τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ τοῦτο οὐδὲ ἐκεῖνο εἶναι συγχωροῦσα νόθεν γὰρ ἅπαν τὸ ἐκ τῆς συγχύσεως ἀναφαίνετα:, οὐδὲν ἔχον καθαρὸν οὐδὲ ἐν τῇ μονίμῳ ἱδρυμένον ἑαυτοῦ ἰδιότητι· ἡ δὲ τούτων μέση, ἡ ἀσύγχυτές τε καὶ ἀδιαίρετος ἔνωσις, οἶδεν μὲν τὰ ἐνωθέντα ἀνελλειπῶς ἔχοντα, κατὰ τὴν ἑαυτῶν ἰδιότητα διὰ τὸ ἄτρεπτον· κοινὰ δὲ ταῦτα, καὶ ἑνὸς εἶναι ποιεί δι' αὐτήν γε τὴν οὐσιώδη ἔνωσιν· ὡς εἶναι τὰ μὲν κυρίως ίδια θατέρου κοινὰ τοῦ ὅλου· τὰ δὲ τοῦ ὅλου κοινὰ θατέρου, διὰ τὴν ἐν θατέρῳ τοῦ ταυτοῦ ἀσύγ χυτον ιδιότητα· οὐ γὰρ ἀντίδοσις ἂν τῶν ἰδιωμάτων ἐγίνετο, εἰ μὴ ἐν ἑκατέρῳ ἔμεινε, καὶ ἐν τῇ ἐνώσει ἡ ἰδιότης ἀκίνητος.. Ἔστιν οὖν ἡ τοιαύτη ἔνωσις, τῶν μὲν πάντη διαι ρετῶν ἐνικωτέρα, τῶν δὲ πάντη συγχυτικών πλου σιωτέρα· ὡς μήτε πάντη ταυτὸν εἶναι ποιεῖν τὰ ἐνωθέντα ᾽ ἀλλήλοις, μηδὲ πάντη ἕτερον· εἰ τοίνυν μηδὲ πάντη ταυτὸν, μηδὲ ἐξ ὅλων ἕτερον τὸ ἐκ τῆς ἑνώσεως ἀποφαίνει, ζητητέον τῆ μὲν ταυτὸν, πῇ δὲ Έτερον· ὁ μὲν οὖν τῆς ἀληθείας λόγος, τὸ μὲν ταυτὸν κατὰ τὴν ὑπόστασιν, οἱ δὲ τὸ ἕτερον κατὰ τὴν φύσ σιν· ἔμπαλιν γὰρ ἡ ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει, κατὰ τὸν θεῖον Γρηγόριον· εἰ δὲ τοῦτο τοῖς ἐναντίοι; ἀπαράδεκτον, τὸ ἑξῆς αὐτοὶ συναγέτωσαν· πάντως γὰρ, εἰ μὴ ὑποστάσει ταυτόν, φύσει ἄρα δώσουσιν· εἰ δὲ τοῦτο, εἴς δή που καὶ ὁ αὐτὸς ἔσται λόγος θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, διὰ τὴν ἔνωσιν· καὶ εἰ τοῦτο, ταυτὸν ἔσται ἕνωσίς τε καὶ φύσις· κοινὸν γὰρ τὸ ἐπ' ἀμφοῖν κατηγόρημα· ὥσπερ γὰρ ὧν ἡ φύσις μία, τούτων καὶ ὁ λόγος ὁ αὐτὸς, οὕτως ἀνάγκη καὶ ὧν ἡ ἔνωσις ἅμα, καὶ ἐν ταυτῷ τούτων κατ' αὐτοὺς καὶ τὴν φύσιν εἶναι κοινήν· οὐκοῦν καὶ τὸ ἔμπαλιν, ὧν ἡ φύσις μία, τούτων ὑποστάσεις διάφοροι, ἐπεὶ μηδὲ μίαν φύσιν ἐν πρόσωπον περιγράφει· ἐντεῦ δεν δὲ τί συνάγεται; μίαν μὲν εἶναι φύσιν σαρκὸς καὶ θεότητος, ὑποστάσεις δὲ δύο· εἰ δὲ μήτε φύσει μήτε ὑποστάσει καὶ ἀριθμῷ τὸ ἐν ἔχοιεν τὰ συν ελθόντα, που ἡ διὰ τῆς ἑνώσεως τῶν ἑνωθέντων ταυτότης; εἰ δὲ καὶ φύσει καὶ ὑποστάσει τὸ ἐν ἀλλήλοις εἰσὶ, ποῦ ὁ τῆς ἀτρεψίας καὶ τοῦ ἀσυγχύτου λόγος ἐν τῇ ἐνώσει σωθήσεται; Οτι δὲ δυνατὸν καὶ ἐξ ἀτελῶν καὶ ἐκ τελείων, τὸ αὐτὸ γενέσθαι ἀποτέλεσμα, μαρτυροῦσιν οἱ ὑπὸ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀναστάντες νεκροί· τοιούτους γὰρ αὐτούς, καίτει τελείους ὄντὰς κατὰ τὰ μέ ρη ἡ διὰ τῆς ἀναστάσεως Ένωσις ἀπειργάσατο, ὁποί ους καὶ ἐν τῇ μήτρα ἡ φύσις διαπλάττουσα συνήψε τὸ δ' αὐτὸ καὶ ἐν τῇ προσδοκωμένῃ κοινῇ ἀναστάσει, συμβήσεσθαι πεπιστεύκαμεν· τῶν τε γὰρ προδια λυθέντων καὶ διεφθαρμένων ἤδη σωμάτων, καὶ τῶν ἀρτιτέτε ζώντων, καὶ μεταστοιχειουμένων ἢ καὶ προσφάτως ἐκδεδημηκότων ἀτελῶν τε καὶ τελείων, τὴν αὐτὴν ἐκ τῆς ἀναστάσεως σύστασιν γενήσεσθαι
col. 1943–1944page 88 of 165
PG 86:1943πεπιστεύκαμεν· ἐξ ὧν δείκνυται, ὅτι καὶ ἐκ προ παρὰ τὸ πεφυκέναι τι, ἀνὰ μέρος, ὑφεστώτων πραγμάτων, ὑπόστασιν γενέσθαι ἀτρέ πτως ἐνδέχεται· εἰ καὶ ὅλως ἐπὶ Χριστοῦ τοῦτο οὐ είν δοται, ὅτι οὐ προδιαπέπλασται· οὐ μὴν δι' αὐτή τε τὸ μὴ προδιαπεπλάσθαι, φύσιν γέ τοι Χριστοῦ μία ἐκ δύο ἀσυγχύτως γεγενήσθαι, οὐδὲ ἐπὶ ἄλλης καὶ ἡστινοτοῦν φύσεως ἔγνωμεν· ἡπουγε ἐπὶ Χριστού, ἐφ᾽ οὗ καὶ τὸ ἐπινοῆσαι τὸ τοιοῦτον εὐσεβοῦσι ἀμή χανον· εἰ γὰρ φύσις λέγεται παρὰ τὸ πεφυκέναι τι, οὐδεμία δὲ φύσις τὸ ἐναντίον καὶ τὸ ἀντικείμενον ἑαυτῇ πέφυκεν, ἡ δὲ μία κατ' αὐτοὺς Χριστοῦ φύσις τοῦτο πέπονθεν, οὐκ ἄρα μία ἔσται φύσις· εἰ γὰρ τύχοι πεφυκέναι τῇ τοιᾷδε φύσει, τὸ ὁρατῇ εἶναιοὐ πέφυκε τῇ αὐτῇ καὶ τῷ ἀοράτῳ εἶναι· καὶ εἰ πέτ φυκε θνητῇ εἶναι καὶ φθαρτῇ, οὐ πέφυκεν αὐτῇ τὸ ἀφθάρτῳ καὶ ἀθανάτῳ εἶναι· ἐπεί τοί γε ἔσται τῶν ἐναντίων ὁ αὐτὸς λόγος· ἀλλὰ ἄτοπον τοῦτο· καὶ γὰρ εἰ τὰ ἐναντία ἀνὰ μέρος δέχεται, ἀλλὰ τούτων τι ἔχουσα κατ' ενέργειαν, οὐκέτι καὶ τὸ ἐναντίον τὰ κατ' ἐνέργειαν ἔξοι ποτ' ἄν· λεγέτωσαν τοίνυν εἰ μὴ ὁρατὴ καὶ ἀόρατος, καὶ ἀθάνατος περιγραπτή καὶ αόριστος, καὶ συνόλως γενητὴ καὶ ἀγένητος· ὁμοῦ καὶ ἐν ταυτῷ ἡ μία κατ' αὐτοὺς Χριστοῦ φύσις καὶ πρὸς αὐτῶν ὁμολογεῖται· ἡ μὲν γὰρ μία ὑπόστασις, καὶ τὸ ἓν πρόσωπον δύνανται ὁμοῦ καὶ ἐν ταυτῷ, τὰ ἐναντία καὶ τὰ ἀντικείμενα κατηγορήματα δέ χεσθαι· ἡ δὲ μία φύσις, ὡς εἴρηται, τὰ ἐναντία πεφυκυῖα οὐκέτι καὶ τὰ ἀντικείμενα ἑαυτῇ πέφυκεν έκσταίη γὰρ ἂν πάντως ἑαυτῆς, πρὶν ἢ τοῦτο παθεῖν. Καὶ ταῦτα μὲν πρὸς ἐκείνους· τὸ δέ τινας λέγειν, διὰ τὸ μὴ προδιαπεπλάσθαι, μηδὲ προϋφεστάναι τὴν τοῦ Κυρίου ἀνθρωπότητα, μηδὲ τελείαν προσ ειλήφθαι, ἀλλ᾽ ἐν τῷ λόγῳ ὑποστῆναι, διὰ τοῦτο μίαν ὑπόστασιν ἀμφοτέρων ποιεῖν, τὸ μέν τι άλη Οὲ;, τὸ δὲ οὐκ ἀληθὲς δν τυγχάνει· τὸ μὲν γὰρ μὴ προϋφεστάναι, μηδὲ προδιαπεπλάσθαι καὶ ἡμεῖς δώσομεν, τὸ δὲ διὰ τοῦτο μίαν ὑπόστασιν ἀμφοτέρων ποιεῖν, ὡς οὐκ ἐγχωροῦν ἄλλως οὐδὲ δυνατὸν Θεῷ, καὶ τελείῳ ἀνθρώπῳ οὕτως ἐνωθῆναι οὐκέτι δώσομεν· τί γὰρ οὕτως ἡ ἐκείνως ἔχοντι, πλέον ἔσται Θεῷ εἰς ἔνωσιν· οὔτε γὰρ ὁ χρόνος τῆς ἐν σεως, ἢ ὁ τόπος, ἢ τὸ ἀτελὲς τοῦ σώματος, ἀλλ' αὐ τὸς ὁ τῆς ἑνώσεως τρόπος τὸν ἕνα Χριστὸν πεποίηκεν· οὐ τείνυν διὰ τὸ ἀδύνατον, ἀλλὰ διὰ τὸ πρέπειν ψιλήν ποτε καὶ ἄνευ θεότητος εἶναι τοῦ Κυρίου τὴν ἀνθρωπότητα, την προδιάπλασιν ἐκβάλλομεν· τοῖς δὲ λέγουσιν, Ἐξ ὑποστάσεων ἔπεται ἡ προδιάπλασις, καὶ τὸ ποτὲ ψιλόν ἄνθρωπον, καὶ ἄλλον καὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν καὶ τὴν Λόγον ἐπίστασθαι· εἰ δὲ μὴ προδιαπέπλαττα:, οὐδὲ ἐξ ὑποστάσεων· εἰ δὲ μὴ ἐξ ὑποστάσεων, οὐδὲ ὑποστάσεις· πῶς γάρ; εἰ μὴ ἐκ τούτων ταῦτα, οπότε οὐδὲ εἰ ἐκ τούτων δοθείη, καὶ ἐξ ὑποστάσεων ἤδη πάντως καὶ ὑποστάσεις ὡς δέδεικται· εἰ δὲ ἐξ ὑποστάσεων λέγουσι, τί μὴ μᾶλ λον καὶ ἐκ προσώπων; καὶ εἰ τοῦτο, τί μὴ καὶ ἐξ υἱῶν; τοῦ μὲν ἐκ Θεοῦ ὄντος, τοῦ δὲ ἐκ Παρθένου γενομένου εἰπεῖν θαῤῥούσι; τοῦ δὲ ταῦτα ἐννοεῖν ἢ λέγειν, οὐδὲν ἂν εἴη διαιρετικώτερον, ἢ τῆς Νεστ
col. 1945–1946page 89 of 165
PG 86:1945μίου δυσσεβεία; ἐγγύτερον, κἂν ἐκ διαμέτρου δεκοῦσι πῶς αὐτὸν ἱστασθαι· ὥσπερ ἀμέλει καὶ δειλία πρὸς θρασύτητα μάχεται· κοινὰ δὲ ταῦτα εἴδη κακίας, εἰ καὶ ὑπερβολὴ καὶ ἐλλείψει πρὸς ἑαυτὰ καὶ τὴν ἀρετὴν στασιάζουσι. Καὶ τοῦτο δὲ ἐπισημήνασθαι χρή, ὡς ἡ ὑπόστασις, οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ προηγουμένως τὸ τέλειον δηλοῖ, ἀλλὰ τὸ καθ᾿ ἑαυτὰ ὑπάρχον, δευτέρως δὲ τὸ τέλειον· ἡ δὲ φύσις τὸ μὲν καθ᾿ αὐτὸ οὐδαμῶς ὑπάρχον δηλοί, κυρίως δὲ τὸ τέλειον· τὰ γὰρ εἰς τὸν τῆς ὑποστάσεως λόγον παραλαμβανόμενα ἰδιώματα, τινὰ ἀπὸ τινων ἕκαστον εἶναι ποιεῖ· τὰ δὲ εἰς τὸν τῆς φύσεως, οὐ τόν τινα μέν· τὶ δὲ ἀπό τινος εἶναι ποιεῖ· τὰ τοίνυν τοῦ μόνου, καὶ μόνον εἶναι ποιεῖ· τὰ δὲ κοινῶς ὑπὸ έρχοντα, οὐδέν τι μᾶλλον καθόλου τῶν καθόλου λέ γεται· εἰ καὶ πάντας τοὺς ὑπὸ τὸ αὐτὸ εἶδος ἀναφερομένους περιείλημεν. Καὶ τοῦτο δὲ μὴ ἀγνοῶμεν, ὡς τὰ τὴν φύσιν χαρακτηρίζοντα, συστατικὰ τῆς οὐσίας εἰσί· τὰ δὲ τὴν ὑπόστασιν, οἷον συμβεβηκότων λόγον ἐπέχει, κἂν εἶεν χωριστὰ ἢ ἀχώριστα, καὶ ἁπλῶν μὲν ἁπλαὶ αἱ κατ' ἄμφω ἰδιότητες· συγκειμένων δὲ καὶ συνθέτων, συν θετοι· ὥσπερ ἐπὶ ἀνθρώπου ἔχει, καὶ τοῦ κατ' αὐτὸν ὅρου, τὴν μὲν οὐσίαν αὐτοῦ χαρακτηρίζει, τὸ ζῶον, τὸ λογικόν, τὸ θνητὸν, τὸ τῶν ἐναντίων ἀνὰ μέρος δεκτικόν· οὗτος γὰρ ὁ ἄπταιστος τῆς οὐσίας ὄρος τὴν δὲ ὑπόστασιν, σχήμα, χρώμα, μέγεθος, χρόνος, τύπος, οἱ γονεῖς, ἢ ἀνατροφή, ἢ ἀγωγὴ, καὶ ὅσα ἀνὰ μέρος, τούτοις ἔπεται· ὧν τὸ ἄθροισμα, φασὶν ἐπ᾽ οὐδενὸς άπταιστος,; ἑτέρου ἀληθεύειν δύναται· καὶ ὅμως ἐνὸς ταῦτα ἀνο θρώπου, τοῦ τινος δηλονότι· καὶ τῶν μὲν τῆς φύσεως Ιδιωμάτων κυρίως ἐκεῖνα μετέχει τὰ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὑπάρχοντα· τῶν δὲ τῆς ὑποστάσεως καὶ ὧν ὁ λόγος διάφορος, ἐπ᾿ ἂν εἰς τινος ἕνωσιν καὶ συμ φυΐαν παρείληπται· οὕτως οὖν ἔχει καὶ ἐπὶ τοῦ Εμμανουήλ μία μὲν ὑπόστασις θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, καὶ διὰ τοῦτο κοινὰ ἐπ' ἀμφοῖν, τὰ ὡς φύσεως ἰδιώματα· εἰ γὰρ καὶ τοῦ αὐτοῦ εἶναι λέγεται πάντα ὡς ἑνὸς, ἀλλ' οὐ κατὰ τὸ αὐτὸ, οὐδὲ ὡς κατὰ μιας φύσεως· οἷον ὁ αὐτός ἐστιν ὁρατὸς καὶ ἀόρατος, θνητὸς καὶ ἀθάνατος, ψηλαφητὸς καὶ ἀνέπαφος· οὐ κατὰ τὸ αὐτὸ δὲ, οὐδὲ τῷ αὐτῷ λόγῳ· ἐπεὶ οὖν εἰς ἐστι καὶ ὁ αὐτὸς, ὡς καθ᾿ ἑνὸς πάντα λέγεται, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ μιᾶς ὑποστάσεως καὶ προσώπου ἐπειδὴ δὲ οὐ κατὰ τὸ αὐτὸ πάντα λέγεται, ἀλλὰ κατ' ἄλλο καὶ ἄλλο, διὰ τοῦτο οὐχ ὡς κατὰ μιᾶς ταύτα λέγεται καὶ ἁπλῆς φύσεως, ἀλλὰ κατὰ διαφόρων καὶ συγκειμένων καὶ σωζουσῶν ἐν τῇ ἑνώσει την φυσι κὴν ἑαυτῶν ἰδιότητα. τοῦ τινος δηλο νότι,
col. 1947–1948page 90 of 165
PG 86:1947ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΦΕΡΟΝΤΑΣ ΗΜΙΝ ΤΙΝΑ ΤΩΝ ΑΠΟΛΙΝΑΡΙΟΥ ΨΕΥΔΩΣ ΕΠΙΓΕΓΡΑΜΜΕΝΑ ΕΙΣ ΟΝΟΜΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ. ή κατὰ μέρος πίστις, Τινὲς τῶν τὰ Απολιναρίου νοσούντων, ἤτοι τὰ Εὐτυχοῦ;, ἢ τῶν ἀπὸ Διοσκόρου, τὴν ἰδίαν αἵρεσιν κρατῦναι βουλόμενοι, τινὰς τῶν ᾿Απολιναρίου λόγω, ὡς Γρηγορίου τοῦ Θαυματουργοῦ, ἡ ᾿Αθανασίου, ἢ Ἰουλίου ἐπέγραψαν, τοὺς ἁπλουστέρους ἀπατῆσα βουλόμενοι, δ δὴ καὶ πεποιήκασι τῇ γὰρ ἀξιοπιστία τῶν προσώπων, πολλοὺς ἐλεῖν τῶν τῆς καθολικῆς Εκκλησίας δεδύνηνται· καὶ παρὰ πολλοῖς ἂν εὔροις τῶν τῆς ὀρθῆς πίστεως, τὴν κατὰ μέρος Ἀπολιναρίου πίστιν, Γρηγορίου ἐπιγεγραμμένην· καί τινας αὐτοῦ ἐπιστολὰς, Ἰουλίου ἐπιγεγραμμένας καὶ ἄλλους δ' αὐτοῦ περὶ σαρκώσεως λόγους, ήτοι ἐκθέ σεις, Αθανασίου ἐπιγραφομένας, ὁποία ἐστὶν ἡ ἐπι γεγραμμένη ἔκθεσις, συμφωνοῦσα τῇ τῶν τιη· οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ ἑτέρους τινάς τοιούτους δῆλον δέ σοι γενήσεται καὶ παντὶ τῷ φιλαλήθει, ἐκ τῶν παρατεθησομένων αὐτοῦ τε Απολιναρίου λό γων, καὶ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν, ὧν σὺν ἄλλοις ἐστὶ καὶ Οὐαλεντίνος ὁ ὑποτεταγμένος. Οὐαλεντίνου Απολιναριστοῦ κεφάλαια ἀπολογίας. Πρὸς τοὺς λέγοντας φάσκειν ἡμᾶς ὁμοούσιον τὸ σῶμα τῷ Θεῷ» Τοῦ κυρίου Απολιναρίου ἐκ τῆς πρὸς Σεραπίωνα ἐπιστολῆς. Ἐδεξάμην τὸ γράμμα τῆς ἀγάπης σου, δέσποτα, καὶ εἰς ὅπερ ἐζήτει πρᾶγμα ὁ κομίσας τὴν ἐπιστε λήν, τὰ δυνατά συνεπράξαμεν αὐτῷ· τὴν δὲ ἐπιστολὴν τοῦ δεσπότου μου, τὴν εἰς Κόρινθον, ἀποσταλεῖσαν σφόδρα ἀπεδεξάμεθα· τῶν δὲ εἰπόντων ὁμοούσιον Θεῷ τὴν σάρκα, πολλὴν μανίαν κατέγνωμεν. Καὶ πάλιν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. Τῇ γὰρ ἐνώσει τῇ πρὸς τὸν Λόγον, θεία ἡ σὰρξ, οὐ τῇ φύσει ὥστε ἐν τῇ ἐνώσει καὶ τὸ διαμένει, ἔχει καθάπερ αὐτός φησι, τὸ Πνεῦμα εἶναι τὸ ζωο ποιοῦν τὴν σάρκα· οὐ γὰρ δὴ καὶ ἀσώματον γενέσθαι σῶμα δυνατόν, ὥσπερ ἀφρόνως ἕτεροι λέγουσιν. Ρ.
col. 1949–1950page 91 of 165
PG 86:1949Ἀπὸ τῆς πρὸς Διονύσιον ἐπιστολῆς, ἧς ἡ ἀρχὴ, Ἐμοὶ, κ. τ. λ. Ἐμοὶ καὶ φιλίας ὑπόθεσις ἡ εὐσέβεια, καὶ ἔχθρας εὐδεμία πρόφασις, πρὸς τοὺς εὐσέβειαν φυλάττοντας μηδὲν παρ' ἐμοῦ καινὸν ζητείτω τις νῦν, μηδ' ἀποσιώπησιν τῆς ἀληθείας ἀπαιτείτω, ὡς ἐκ ταύτης ειρήνην κατασκευάζων· ὅτι δὲ ἡμῖν οὐδεὶς ἐπάγειν δύναται ταῦτα τὰ κατά τινων λεγόμενα, δῆλόν έστιν ἐξ ὧν ἀεὶ γεγράφαμεν, οὔτε τὴν σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἐξ οὐρανοῦ λέγοντες, οὔτε ὁμοούσιον τῷ Θεῷ τὴν σάρκα, καθ᾽ ὅ ἐστι σὰρξ καὶ οὐ Θεὸς, Θεὸς δὲ καθ᾽ ὅσον εἰς ἐν πρόσωπον ἤνωτα: τῇ θεότητι. Καὶ ἀπ' ἄλλης επιστολῆς τῆς πρὸς αὐτόν, ἧς ἡ ἀρχὴ, ο θαυμάζω.» Θαυμάζω πυνθανόμενος περί τινων, ὁμολογούντων μὲν Θεὸν ἐν σαρκὶ τὸν Κύριον, περιπιπτόντων δὲ τῇ διαιρέσει, τῇ κακῶς ὑπὸ τῶν Παυλιανιζόντων εἰπε αχθείσῃ. Καὶ πάλιν ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. Ὁμολόγητα: τὸ σῶμα ἐκ τῆς Παρθένου, ή θεότης ἐξ οὐρανοῦ· τὸ σῶμα ἐπλάσθη ἐν κοιλίᾳ, ἡ θεότης ἄκτιστος, αἰώνιος, ἔν τε τῇ συνθέσει μένει, καὶ τὸ σῶσ μα, σῶμα· καὶ ἡ θεότης, θεότη;· εἰ δὲ τῇ Γραφῇ σύν νηθες τὸ ὅλον θεολογεῖν, καὶ τὸ ὅλον ἀνθρωπολογεῖν, ἐπώμεθα καὶ τοῖς ῥήμασι τοῖς θείοις, καὶ μὴ μερίζω μεν τὰ ἀμέριστα. Καὶ ἀπὸ τῆς πρὸς Τερέντιον ἐπιστολῆς. Καὶ αἰτιᾶται μὲν ὁ Ἰωάννης τὸν λύοντα τὸν Ἰησ σοῦν, οὗτοι δὲ λύουσιν ἄντικρυς, ὁμολογοῦντες τὴν πρὸς τὸ σῶμα συνάφειαν· οὐ γὰρ αὐτὸ ἑαυτῷ συν άπτεται, οὐδὲ ὁμοούσιον ὁμοουσίῳ, καθάπερ οὗτοι λέγειν οὐκ ώκνησαν οὔτε γὰρ σύνθεσις, οὔτε συν άρεια αύτη· ὅτι μηδὲν αὐτῷ ἑαυτῷ συνάπτεται, ἀλλ' ἕτερον ἑτέρῳ τὸ συναπτόμενον· εἰ δὲ ἐμοούσιος μὲν ὁ Λόγος τῷ σώματι, ὁμοούσιον δὲ τὸ σῶμα τῷ λόγῳ, αόρατα δήπου ἑκάτερα, κατὰ τὸ, Οὐδεὶς ἴδεν Θεόν, οὔτε ἰδεῖν δύναται· οὐκ ἄρα ἐφανερώθη κατὰ τοῦτο, οὐδὲ ἐψηλαφήθη ἀφανῆς ὤν· οὐδὲ ἀληθὴς Ιωάννης λέω γων· Ἐθεασάμεθα καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφη Καὶ πάλιν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. Εἰ δέ τις ἢ δύο πρόσωπα λέγει τὸν Υἱόν, ἢ τὴν σάρκα ὁμοούσιον τῷ Θεῷ, καὶ τῇ ἡμετέρα σαρκί, ἢ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκυίαν, καὶ μὴ τῷ ἐξ οὐρανοῦ προσειλημμένην, παθητὴν λίγων τὴν θεότητα, Ἀναθεματιζέσθω. Ἀπὸ συλλογισμών. Εἰ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώματι, οὐδὲν ἡνώθη αὐτῷ πρὸς ἑαυτόν ήνώθη δὲ σώματι, οὐκ ἄρα ὁμοού στὸς αὐτῷ· εἰ ὁμοούσιον τῷ λόγῳ τὸ σῶμα, οὐκ εθεωρήθη καὶ ἐψηλαφήθη· ἀμφότερα γὰρ ἀόρατα καὶ ἀφανῆ, εἴπερ ὁμοούσια· φησὶ γὰρ Ἰωάννης, Εθεασάμεθα καὶ ἐψηλαφήσωμεν· οὐκ ἄρα ἐμοού σαν τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου καὶ τὸ σῶμα· ἀλλὰ τὸ αόρατον καὶ ἀναφὲς, ὁρατῷ συνήφθη καὶ ἀπτῷ πρὸς
col. 1951–1952page 92 of 165
PG 86:1951*; ενότητα· διὸ καὶ ἐν τούτῳ ὁρατὲς καὶ ἀπτὸς γέγονεν ὁ λέγων σῶμα ὁμοούσιον τῷ Θεῷ, βλασφημεῖ, ἀπών ματον ὡς σῶμα ἔχοντα· ὅτι ὁ Υἱὸς ὁμοούσιος τῷ Πα τρὶ τὸ ἴδιον ἔχει καὶ ἑνωθεὶς σαρκί· καὶ οὐ διὰ τὸ ὁμοούσιος εἶναι τῷ Θεῷ, μεμέρισται τοῦ ἰδίου σώμα τοῦ, ἵνα μὴ τὸ σῶμα ὁμοούσιον νομισθῇ. Καὶ πάλιν ὁ αὐτός· Ἀπολινάριος καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ τάδε φρονοῦμεν περὶ τῆς θείας σαρκώσεως. Σάρκα ὁμοούσιον τῇ ἡμετέρα σαρκὶ προσείλησεν ἀπὸ τῆς Μαρίας ὁ τοῦ Θεοῦ ζῶν Λόγος, καθ' ἔνωσιν τὴν πρὸς θεότητα, ἐκ τῆς πρώτης συλλήψεως τῆς ἐν τῇ Παρθένῳ, καὶ οὕτως ἄνθρωπος γέγονεν· ὅτι σὰρξ καὶ Πνεῦμά ἐστιν ὁ ἄνθρωπος κατὰ τὸν ᾿Απόστολον καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ, Γενέσθαι σάρκα τὸν λόγον, τὸ ἑνωθῆναι πρὸς σάρκα ὡς τὸ ἀνθρώπειον Πνεῦμα καλεῖται γὰρ καὶ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς ἄνθρωπος σάρξ· ὁ δὲ Κύριος ὑπὲρ ἡμᾶς ἄνθρωπος· διὸ καὶ ἐπουράνιος ἕνεκα τοῦ ἰδίου Πνεύματος επουρανίου τυγχάνοντας ᾧ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς οὐκ ἀντετάξατο· καὶ οὗ τως ἐλύετο ἐν Χριστῷ ἡ ἁμαρτία, καὶ κατελύθη ὁ ἐκ τῆς ἁμαρτίας θάνατος, καὶ ἡμεῖς μετέχοντες τοῦ κατορθώματος πίστει σωζόμεθα, καὶ ὁμοιώσει τῇ πρὸς τὸν ἐπουράνιον γινόμεθα, ὄντες χοϊκοῦ Πατρός ἀνάθεμα οὖν ὁ μὴ λέγων ἐκ τῆς Μαρίας τὴν σάρκα, καὶ τῆς ἀκτίστου φύσεως λέγων αὐτὴν, καὶ ὁμοού στον τῷ Θεῷ· ἀλλὰ καὶ ὁ λέγων τὴν θεότητα παθη τὴν, καὶ ἐξ αὐτῆς τὰ πάθη τὰ ψυχικά. Καὶ ἐγὼ Ἰόβιος ἐπίσκοπος. Ομολογῶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐξ αἰῶνος μὲν ἄσαρκον Θεόν Λόγον, ἐπ' ἐσχάτων δὲ αἰώνων, σάρκα ἐξ ἁγίας Παρθένου ενώσαντα ἑαυτῷ, εἶναι Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν, ὑπόστασιν μίαν σύνθετον, καὶ πρόσωπον ἐν ἀδιαίρετον, μεσι τεῦον Θεῷ καὶ ἀνθρώποις, καὶ συνάπτον τὰ διῃρημένα ποιήματα τῷ πεποιηκότι, ὁμοούσιον Θεῷ κατὰ τὴν ἐκ τῆς πατρικῆς οὐσίας ὑπάρχουσαν αὐτῷ θεό τητα, καὶ ὁμοούσιον ἀνθρώποις, κατὰ τὴν ἐκ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ηνωμένην αὐτῷ σάρκα, προστ κυνούμενον δὲ καὶ δοξαζόμενον μετὰ τῆς ἰδίας σαρ κός, ὅτι δι' αὐτῆς ἡμῖν γέγονεν λύτρωσις ἐκ θανά του, καὶ κοινωνία πρὸς τὸν ἀθάνατον· ἄκρως γὰρ ἡνωμένη ή σαρξ τῷ λόγῳ, καὶ μηδέποτε αὐτοῦ χω ριζομένη, οὐκ ἔστιν ἀνθρώπου, οὐ δούλου, οὐ κτιστοῦ προσώπου, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, τοῦ δημιουργοῦ, τοῦ ὁμοουσίου τῷ Θεῷ, καὶ οὐχ ὁμουσίου τῇ ἀσωμάτῳ οὐσίᾳ τοῦ ἀῤῥήτου Πατρός· τοὺς δὲ τὴν ἄκρως ἡνωμένην σάρκα τῷ λόγῳ, καὶ μηδέποτε αὐτοῦ χωριζομένην λέγοντας ἢ διδάσκοντας ὁμοού στον τῷ Θεῷ, τουτέστιν τῇ ἀσωμάτῳ οὐσίᾳ, τούτου; ὡς διχοστασίας καὶ σκάνδαλα, παρὰ τὴν διδαχὴν τὴν ἐξ ἀρχῆς ἐμάθομεν ποιοῦντας ταῖς Ἐκκλησίας, ἐκκλίνομεν κατὰ τὴν ἀποστολικὴν παραγγελίαν, καὶ ἀλλοτρίους ἡγούμεθα· διὰ τὸ ἐναντιοῦσθαι τῇ ἀρχαία παραδόσει, καὶ τῇ ἐκκλησιαστικῇ εἰρήνη.
col. 1953–1954page 93 of 165
PG 86:1953Ουαλεντίνος Χριστιανὸς πρὸς τὰ κακῶς καὶ ἀσεβῶς δογματισθέντα ὑπὸ Τιμοθέου καὶ τῶν μετ' αὐτοῦ, καὶ τοῦ διδασκάλου αὐτῶν τοῦ σεβεστάτου Πολεμίου, ἀντέγραψα καὶ ταῦτα. Ἐπειδὴ Τιμόθεος ὁ Πολεμίου γενόμενος πρῶτος μαθητής, ἐκ πολλῆς ἀνοίας ἐπεγείρας ἑαυτὸν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, δογματίζει κατὰ τῆς ἀληθείας τὴν ἀσέβειαν τοῦ διδασκάλου αὐτοῦ Πολε μίου, ἀφρόνως κατηχῶν τὸν ἑταῖρον αὐτοῦ Καταφρόνιον, ὡς αὐτὸς γράφει τοῖς ὁμόφροσιν αὐτοῦ Παρηγορίῳ, Οὐρανίῳ, Διοδώρῳ, Ἰοβίῳ, λέγων οὕτως Οτι τῇ ἑνώσει τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγον θεολογου μένη, καὶ τῷ Θεῷ ὁμοούσιος ὁμολογουμένη ἡ τοῦ Κύριος σάρξ, τῇ φύσει μένει ἀνθρωπίνη, καὶ ἡμῖν ὁμοούσιος· καὶ πάλιν ἐκ προσώπου τοῦ κατηχηθέντος ὑπ' αὐτοῦ Καταφρονίου, λέγει οὕτως· Οτι δεῖ τῇ ἐνώσει ταυτὸν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ ὁμολογεῖσθαι, καὶ ὡς Λόγος ὁμοούσιος τῷ Θεῷ πιστεύεσθαι· καὶ ἔτι τούτου ἀσεβέστερον, ὦ Τιμόθεε· ὅτι τὴν σάρκα ἣν ἐφόρεσεν ἡμῶν ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, ἀφανῆ ποιεῖτε, εἶπερ, ὡς ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ὡς Λόγος Θεοῦ ὁμοούσιος ἡ σάρξ, δι' ἧς σωτηρίας ἡμεῖς ἐτύχομεν· καὶ πιστεύομεν ὅτι τῷ Λόγῳ τοῦ Θεοῦ συμπροσκυνεῖται, καὶ συνθεολογεῖται, καὶ συνδοξάζεται ἡ τοῦ Κυρίου σαρξ, ἣν ἐκ Παρθένου προσείληφεν, δι' ἧς καὶ μεσιτεία ἡμῖν ἀεὶ φυλάττεται ἡγεμονευομένης εἰς τὸ διηνεκὲς ὑπὸ τοῦ ζωοποιοῦ καὶ Θεοῦ Λόγου· καὶ οὕτως ἐν πρόσω ωπον ἀποδέδεικται ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἡ ἐκ σαρκὸς καὶ Λόγου· τῇ γὰρ ἐνώσει τῇ πρὸς τὸν Θεόν Λόγου, θεολογεῖται ἡ σὰρξ, οὐ τῇ φύσει· ὥστε ἐν τῇ ἐνώσει καὶ τὸ διαμένειν ἔχει, καθάπερ αὐτό; φησιν ὁ Κύριος, τὸ Πνεῦμα εἶναι τὸ ζωοποιοῦν τὴν σάρκα· οὐ γὰρ δὴ καὶ ὁμοούσιον γενέσθαι τὸ σῶμα τῷ ἀσωμάτῳ Θεῷ δυνατὸν διὰ τὴν ἕνωσιν· ὅπερ ἀφρόνως καὶ ἀσεβῶς οἱ περὶ Τιμόθεον καὶ Πολέμιον, καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς πολυτροπώτατα φιλοτεχνούντες λέγουσιν, εὐφημίαν ἐπιτιθέναι τῷ σώματι βουλόμενοι τὴν ἀδύνατον ἀσωματίαν· ἀλλὰ δοξασθῆναι τῇ δόξῃ τοῦ ἀσωμάτου Θεοῦ δυνατὸν καὶ πρέπον τῇ φορούσῃ αὐτὸ θεότητι· καὶ οὕτως προσκυνεῖται ὑπὸ πάσης τῆς κτίσεως, ὡς Δημιουργὸς καὶ ἀληθινὸς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ σαρκοφόρος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος θεοφόρος. Τί οὖν ἡ τοσαύτη ἀπαιδευσία, μᾶλλον δὲ καὶ ἀπι στία ὑμῶν, ὦ Τιμόθεε, σοῦ καὶ τῶν μετὰ σοῦ, καὶ τοῦ διδασκάλου ὑμῶν Πολεμίου; αὐτὸ ὁμούσιον, αὐτὸ ἑτεροούσιον σῶμα τῇ θεότητι διὰ τὴν ἕνωσιν λέγοντες, αὐτὸ ἀμετάβλητον, αὐτὸ μεταβληθὲν λέγοντες εἴπερ, ὡς λέγετε, ὅτι ὡς Λόγος Θεοῦ, ὁμοούσιος ἡ σάρξη καὶ αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἐναντιούμενοι, καὶ αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἀναθεματίζετε· καὶ ὥσπερ ὁ κραιπαλῶν καὶ μεθύων, οὐκ οἶδεν τί πράττει ἢ τί λέγει, οὕτως καὶ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε & λέγετε, οὔτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦσθε, τούτου τοῦ ἀσεβοῦς δόγματος, τοῦ ὑφ᾽ ὑμῶν πλει στάκις δογματισθέντος, ἐλέγχοντος ὑμᾶς· μάθετε οὖν, ὦ ἄπιστοι, ὅτι ἔνωσις οὐχ ὁμοούσιον· εἰδὲ ὁμοούσιον, οὐχ ἔνωσις· ὅτι μηδὲν αὐτὸ ἑαυτῷ ἐνοῦται ἢ συν θεολογουμένη ὁμολογουμένη μεσιτεία,
col. 1955–1956page 94 of 165
PG 86:1955απτόμενον, ὅ ἐστι Λόγο; Θεοῦ σαρκὶ συνάψας ἑαυτόν καὶ τοῦτό ἐστι τὸ λεγόμενον, τὸ θείου εὐαγγελιστοῦ, Ο λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, τὸ ἐνωθῆναι σαρκὶ ἐμψύχω τον Λόγον. άπτεται, ἀλλ᾽ ἕτερον ἑτέρι, τὰ ἐνούμενον ἢ τὸ συν Εἶτα οὐδὲ τοῦτο οἴδατε, ὦ ἄπιστοι, ὅτι φύσις καὶ οὐσία ταυτόν έστι μάλιστα ἐπὶ Θεοῦ, τοῦ Θεοῦ καὶ ἀῤῥήτου καὶ ἀσωμάτου, καὶ ἀϊδίου θεότητος τῆς σεβασμίου Τριάδος· τὸ δὲ σῶμα δ ἐφόρεσεν ὁ Κύριος, οὐκ ἀΐδιον οὐδὲ ἀσώματον γέγονεν ἐκ τῆς ἑνώσεως διὰ τοῦτο οὐχ ὁμοούσιον τῇ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀσωμάτω οὐσίᾳ· ὁ δὲ Κύριος ἀΐδιος, καὶ πρὸ σαρκὸς ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, καὶ μετὰ σαρκὸς ὁ αὐτὸς ὁμοούσιος τῷ Πατρί· οὐκ ἦν ἡ σὰρξ ἐμπούσιος· στολὴ γὰρ καὶ περιβόλαιον, καὶ προκάλυμμα μυστηρίου κρυπτομένου προσείληφεν, καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπου προσήνεγκεν, καὶ διὰ ταύτης ἀνθρώποις ἐπεφάνη· οὐδὲ γὰρ ἄλλως ἐδυνάμεθα. Θεοῦ θεωροί γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ σώματος· πάλιν δὲ καὶ ἡμῖν ὁμοούσιος ὁ Κύριος κατὰ σάρκα· οὐ γὰρ κατὰ τὴν θεότητα· οὐδὲ γὰρ ἡ θεότητος ἐκ γυναικός, μή γένοιτο· οὐδὲ ἡ σὰρξ ἄνωθεν, οὐδὲ ἀΐδιος. Ἵνα ταῦτα λέγετε ἀπίστως καὶ ἀσεβῶς κατὰ τῆς ἀληθείας, μετὰ τοσαύτης τε χνολογίας διγματίζοντες τὴν ἰδίαν ἀσέβειαν, ἐλεγχόμενοι ὑπὸ τῆς ἀληθείας, ὡς κακούργοι καὶ ψευδολόγοι, καταξιώσατε εἰδέναι, ὅτι ἡ ἕνωσις τὴν φύσιν ἐδέξασεν· οὐδὲ γὰρ ὁμοούσιον ἐποίησεν τὸ σῶμα τῷ θεῷ, ὡς ὑμεῖς φανταζόμενοι τολμᾶτε λέγειν, ἐκπε σόντες τῆς ἀληθείας, καὶ ἐνυβρίζοντες τὴν ἐκ φιλ ανθρωπίας Θεοῦ συγκατάβασιν τοῦ Λόγου, πρὸς σώ ματος συνάφειαν, εἰς ἡμετέραν σωτηρίαν γενομένην, ὁμοούσιον τῇ ἀπαθεί θεότητι διὰ τὴν ἕνωσιν λόγον τες· ὅτι ἔστιν πάσης ἀσεβείας ἐπέκεινα, καν μυ ριάκις ἑαυτοὺς θελήσητε σοφίζεσθαι, παρερμηνεύοντες καὶ ῥᾳδιουργοῦντες τὰς θείας Γραφὰς, καὶ τὰς βίβλους τοῦ τρὶς μακαρίου Πατρὸς ἡμῶν καὶ δι δασκάλου Απολιναρίου, ὡς τὰ ἔγγραφα ὑμῶν ἐλέγχουσιν ὑμᾶς ἅπερ ἐποιήσατε, πρὸς ἀπάτην και σκάνδαλον τῶν ἀφελεστέρων ψυχῶν, κατὰ τῆς ἑαυ τῶν κορυφῆς, ἐπειδὴ τῇ ἀληθείᾳ ἀντεπαθεῖτε· καὶ οἴδατε, ὅτι Σκληρὸν ὑμῖν πρὸς κέντρα λακτίζειν, καὶ περιδρομή πολλῇ ἐχρήσασθε· ὥσπερ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι παρανομήσαντες, οὕτως καὶ ὑμεῖς σκανδαλιζόμενοι διὰ τὴν σάρκα τοῦ Σωτῆρος· κἂν πολλοί ἔσησθε, εἰς οὐδὲν λογισθήσεσθε, διὰ τὴν ἀσέβειαν ὑμῶν. Εἰ δὲ περιέλητε το περίεργον τῆς ψυχῆς καὶ τὸ ἄπιστον, νοήσητε ἂν Θεὸν ἐν σώματι πεφηνότα,
col. 1957–1958page 95 of 165
PG 86:1957σώματος μετάληψιν διδόντα πρὸς μετάληψιν Θεό τητας τὸ γὰρ σῶμα τὸ προσειλημμένον ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, οὐκ αὐτὴ καθ' ἑαυτὸ τὴν σωτηρίαν δίδωσιν, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος συνουσίας, οὐχ ἵνα τὸ σῶμα ἐξευτελίζηται, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ Πνεῦμα ὑπερδοξάζηται. Με οὖν θελήσητε πρὸς ἀπάτην ἀφελεστέρων ψυχῶν, τὰς παραθέσεις τοῦ τρὶς μακαρίου Πατρὸς ἡμῶν καὶ διδασκάλου Απολιναρίου γράφειν, εἰς τὴν ὑμῶν δύσφημον παράθεσιν· ἐκεῖναι γὰρ καλῶς καὶ εὐσεβῶς παρετέθησαν ὑπὸ τοῦ ἁγίου καὶ Θεοφόρου ἀνδρός· σχέσεως γὰρ καὶ τιμῆς εἰσιν δη λωτικαὶ, καὶ οὐ φύσεως σημαντικαί· ἅτινα δηλοί τὸ ὁμοούσιον, ἅπερ ὑμεῖς ἀπίστως καὶ ἀπεβῶς παρ εθήκατε· φύσις γὰρ καὶ οὐσία, ταυτόν ἐστιν, ὡς προείπον, καὶ πάντες δὲ οἱ τῆς ἀληθινῆς πίστεως ὁμολογηταὶ τοῦτο γινώσκουσιν. Ὑμεῖς δὲ ἔριδι, καὶ ζήλῳ, καὶ φθόνῳ διαβολικῷ ἐξ ἀρχῆς κινηθέντες πρὸς τοὺς ἁγίους ἐπισκόπους, καὶ ἀγωνισάμενοι κάκιστον ἀγῶνα κατὰ τῆς ἀληθείας, καὶ σχίζοντες τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, εἰς τοιαύτην ἀσέβειαν ἐτράπητε· ὥστε τὸ παθητὸν σῶμα, ὁμοούσιον τῇ ἀπαθεῖ θεότητι διὰ τὴν ἕνωσιν λέγοντες, ὅπερ ἀδύνατον καὶ ἀσεβες, τοῖς ἀνθρώποις ὁμοούσιον σῶμα, καὶ Θεῷ λέγειν ὁμοούσιον· καὶ πῶς ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν; εἰ γὰρ ὁμοούσιον τὸ ὁρατόν σῶμα τῇ ἀοράτῳ θεότητι, ὡς ὑμεῖς λέγετε, ἑκάτερα δήπου ἀόρατα, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὅτι Θεῖν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε, οὔτε ἰδεῖν δύναται ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς κατὰ τὴν ἐκ Πατρὸς ἀϊδίως ὑπάρχουσαν αὐτῷ θεότητα ἀόρατος, κατὰ δὲ τὴν σάρκα ἣν ἐφόρεσεν ἐκ τῆς Παρθένου, ὁρατός· ἀμφότερα οὖν συντιθέσθω ἐπὶ τοῦ ἑνὸς προσ ώπου, καὶ τὸ ἀληθὲς οὐ διαλύσεται· ὥστε οὐδὲ δύο πρόσωπα ὁ Χριστός, οὐδὲ ἡ σὰρξ ὁμοουσία τῷ Θεῷ, ἡγεμονευομένη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου. Οσοι οὖν τῆς ἀπαραποιήτου ταύτης, καὶ ἀληθινῆς, καὶ ἀποστολικῆς πίστεώς εἰσιν ὁμολογηταί, μὴ παρα δεξώμεθα τὰς βεβήλους τῶν περὶ Τιμόθεον καὶ Που λέμιον καὶ τῶν σὺν αὐτοῖς κενοφωνίας, κατὰ τὸ τοῦ Αποστόλου παράγγελμα· κἀκεῖνα δὲ διὰ μνήμης ἔχομεν τὸ ὑπ' αὐτοῦ πάλιν εἰρημένον, ὅτι αἱρετικὸν άνδρα μετά μίαν και δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδώς, ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος, καὶ ἁμαρτάνει ὢν αὐτοκατάκριτος. Οἱ δὲ περὶ Τιμό Θεον καὶ Πολέμιον, οὐ μόνον αἱρετικοὶ ἀπεφάνθησαν, ἀλλὰ καὶ συκοφάνται· ὁ γὰρ τρὶς μακάριος διδάσκαλος ἡμῶν Απολινάριος, βλασφήμους καὶ μανιώδεις εγγράφως ἀπεκάλεσεν τοὺς λέγοντας όμο ούσιον τὸ σῶμα τοῦ Κύριου τῇ θεότητι· καὶ ὁ μακά ρ:ος δὲ ᾿Αθανάσιος, ὁ ἁγιώτατος ἐπίσκοπος ἡμῶν ἔλε γεν ὡς ἐξ ᾅδου ἀναφανέντας τους τολμήσαντας εἰπεῖν ὁμοούσιον τὸ ἐκ Μαρίας σῶμα τῇ θεότητι· πολὺ δὲ Αγνόησαν Τιμόθεος, καὶ ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ Πολέ μιος, καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς, ὅτι ἐνὸς ὄντος τοῦ προσώπου τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τῆς σαρκὸς τῆς γενομένης ὑπὸ
col. 1959–1960page 96 of 165
PG 86:1959τοῦ Θεοῦ Λόγου, πρὸς Θεὸν ἡ προσκύνησις σαρκω ουσιώσθαι πι, θέντα, οὐ πρὸς σάρκα ή προσκύνησις· οὐδὲ γὰρ ἡ Λόγος διὰ τὴν σάρκα προσκυνεῖται, ἀλλ' ἡ σὰρξ την Λόγῳ συμπροσκυνεῖται, ὡς στολὴ καὶ περιβόλαιον, ὡς προεἶπον· ὅσοι οὖν τῷ κανόνι τούτῳ, καὶ τῇ ἀληθινῇ καὶ ἀποστολικῇ ταύτῃ, καὶ ἀπαραποιήτῳ πίστει μὴ στοιχῶσιν, ἔστωσαν ἀνάθεμα. Βλέπετε οὖν τοὺς κύνας, βλέπετε τους κακούς εργα τας, βλέπετε την κατατομήν· ἡμεῖς γὰρ ἐσμεν ἡ περιτομὴ οἱ Πνεύματι Θεοῦ λατρεύοντες ἐν Χρι στῷ Ἰησοῦ, καὶ οὐκ ἐν σαρκὶ πεποιθότες. Τιμοθέου Απολιναριστοῦ ἐπισκόπου Βηρυτού, πρὸς ῾Ομόνιον ἐπίσκοπον καὶ αὐτὸν Ἀπολιναριστὴν, ἐν οἷς ἔχει μαρτυρίας Απολιναρίου. ῾Ο ἀδελφὸς ᾿Αγάπιος ἐλθὼν πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἐπ ακούσας τοῦτό μου τοῦ συντεθέντος παρ' ἡμῶν περὶ τῆς θείας σαρκώσεως τοῦ Λόγου, ἐκ διαφόρων λόγων τῶν τοῦ τρὶς μακαρίου διδασκάλου ἡμῶν ἐπισκόπου Απολιναρίου, παρεκάλεσεν μέρος λαβόντας ἐξ αὐτοῦ, ἰδίως ἐκθέσθαι αὐτῷ μεθ᾽ ὑπογραφῆς ἡμετέρας, πολις πληροφορίαν ὑμῶν· καὶ ἐποιήσαμεν τοῦτο λαβόντες ἐκ τῆς πρὸς Σαραπίωνα γραφείσης επιστολῆς τάδε Καλῶς οὖν λέγεις καὶ αὐτὸς, Οὐκ ἴσον ἡμεῖς καὶ Χριστός· τὸ δὲ λέγειν ὅτι οὐχ ὁμοούσιος ἡμῖν ἡ σὰρξ, ἐπειδὴ Θεοῦ σάρξ, ὀλίγης χρήζει διαρθρώσεως ἄμεινον γὰρ λέγειν, ὅτι φύσει μὲν ὁμοούσιον ἡμῖν σάρκα προσείληφεν, ἑνώσει δὲ θείαν ἀπέδειξεν· αὐτὸ δὲ καὶ σὺ λέγεις, ὅτι κατὰ τοῦτο οὐχ ὁμοούσιος ἡμῖν, ἐπειδὴ Θεοῦ σάρξ, ἀλλ' οὕτω μᾶλλον διηρθρωμένως ἂν λέγοιτο, φύσει μὲν ὁμοούσιον ἡμῖν εἶναι τὴν σάρκα, ενώσει δὲ θείαν, καὶ διὰ τῆς ἐνώσεως ἔχουσαν τὸ διάφορον· ταῦτα δὲ δεξάμενος ή προειρημένος ἀδελφὸς, καὶ ἐλθὼν πρὸς ὑμᾶς ἐπέδειξεν ὑμῖν· ἅπερ θεασάμενος σὺ ὁ κύριός μου Ομόνιος, γράψας ἐπέδωκας αὐτῷ πιττάκιον περιέχον οὕτως Ἐγὼ Ομόνιος ἐπίσκοπος ὁμολογῶ ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ σάρκα ἐκ Μαρίας ἔλαβεν ἡμῖν ὁμοούσιον· εἰ δέ τις λέγοι τὴν σάρκα τὴν ἐνωθεῖσαν τῷ κυρίῳ, καθ᾽ οἷον δήποτε λόγον, όμοούσιον τῷ Θεῷ, ἀναθεματίζομεν. Ἐπεὶ οὖν τὴν μὲν φύσιν τῆς σαρκὸς καλῶς ὡμολόγησας, ἡμῖν ὁμοούσιον αὐτὴν ὑπάρχειν εἰπὼν, τὴν δὲ πρὸς τὸν σαρκωθέντα Λόγον ἄκραν ἔνωσιν αὐτ τῆς ἀνεθεμάτισας, κατὰ μηδένα λόγον συνουσιώσθαι αὐτὴν τῇ θεότητι Γράψας, ἀλλ᾽ ἕνωσιν μόνον όνο μάτας, τοιαύτην δ' ἔνωσιν, οἷα καὶ ἀνθρώπων γένοιτ' ἂν ἁγίου πρὸς τὸν Θεὸν, οὐκ εἰς μίαν ζωήν τε καὶ ὑπόστασιν συναπτομένου, ἀλλ' ἐν χωρισμῷ τῆς θείας φύσεως θεωρουμένου· καίτοι τοῦ μακαρίου ἐπισκόπου διδασκάλου ἡμῶν ᾿Απολιναρίου εἰπόντος ἐν δια φόροις λόγοις, ἐπικοινωνεῖν τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου τοῖς τοῦ Λόγου ὀνόμασί τε καὶ ἰδιώμασιν, μένουσαν καὶ ἐν τῇ ἐνώσει σάρκα, μη μεταβαλλομένην μηδὲ ἐξισταμένην τῆς ἰδίας φύσεως, καὶ τὸν Λόγον ἐπ κοινωνεῖν τοῖς τῆς σαρκὸς ὀνόμασί τε καὶ ἰδιώμασι, μένοντα καὶ ἐν τῇ σαρκώσει Λόγον καὶ Θεὸν, μὴ τραπέντα μηδὲ μεταπεσόντα εἰς τὴν σώματος φύσ σιν, καταξίωσον δηλῶσαι ἡμῖν, πότερον ἀγνοῶν τὰ
col. 1961–1962page 97 of 165
PG 86:1961εἰρημένα περὶ τῆς ἁγίας καὶ σωτηρίου σαρκώσεως; τοῦ Λόγου παρὰ τοῦ Χριστοφόρου Πατρὸς ἡμῶν ἀνεθεμάτισας ταῦτα; ἢ ἐπιστάμενος μὲν, ὡς μὴ και λῶς δὲ εἰρημένα καὶ αὐτὰ ἐξέβαλες, καὶ ἡμᾶς κατὰ τόπον διέβαλες ὡς αἵρεσιν παραδεξαμένους, καὶ τὸν κήρυκα τῆς εὐσεβείας σὺν αὐτῇ ἀνεθεμάτισας τῇ εὐ σεβείᾳ; ἔφη γὰρ ἐν τῷ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, Αγιον· Ἐξ ἀρχῆς καλῶς ὁμολογεῖται κατὰ τὸ σῶμα ὁ Χριστὸς οὕτως πως, καὶ οὐκ ἔστιν ἰδίως κτίσμα τὸ σῶμα είν πεῖν, ἀχώριστον ὃν ἐκείνου πάντως, οὗ σῶμά ἐστιν, τῆς τοῦ Θεοῦ κλήσεως, ὅτι πρὸς ἑνότητα Θεῷ συνήπται. Καὶ μεθ' ἕτερα. ἀλλὰ τῆς τοῦ ἀκτίστου κεκοινώνηκεν ἐπωνυμίας καὶ Οὕτω καὶ Θεῷ ὁμοούσιος κατὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἀσ ρατον, συμπαραλαμβανομένης τῷ ὀνόματι καὶ τῆς σαρκός, ὅτι πρὸς τὸν Θεὸν ὁμοούσιον ἤνωται. Καὶ πάλιν. 'Ανθρώποις ὁμοούσιος συμπεριλαμβανομένης και τῆς θεότητος τῷ σώματι, ὅτι πρὸς τὸ ἡμῖν ὁμοούσιον ἡνώθη· οὐκ ἀλλαττομένης τῆς τοῦ σώματος φύσεως ἐν τῇ πρὸς Θεὸν ὁμοουσίῳ ἑνώσει, καὶ τῇ κοινωνία τοῦ ὁμοουσίου ὀνόματος· ὥσπερ οὐδὲ τῆς θεότητος ήλλακται φύσις, ἐν τῇ κοινωνίᾳ τοῦ ἀνθρωπείου σώματος, καὶ τῇ ὀνομασίᾳ τῆς ἡμῖν ὁμουσίου σαρ κός. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, ο Σάρξ καὶ τὸ σαρκὸς ἡγεμονικὸν ἐν πρόσωπον, ο τάδε φησίν Αναμάρτητος οὖν ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς ὡς Ο Θεός, καὶ μετὰ τῆς σαρκὸς, ὁμοούσιος τῷ μόνῳ Θεῷ προαιώνιος δημιουργός· ἡ δὲ σὰρξ ὡς Θεοῦ σάρξ Θεός, ὡς ὁμοούσιος τῷ Θεῷ, μέρος ηνωμένον αὐτῷ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ οὐ κεχωρισμένον· οὐδὲ γὰρ κεχω ρισμένως, οὐδὲ κινεῖται ἰδιαζόντως, ὥσπερ ἄνθρωπος ζῶον αὐτενέργητον. Ο μὲν γὰρ Θεὸς κοινωνία τῆς σαρκὸς, ὁ μὴ ὢν καθ᾿ ἑαυτὸν ἄνθρωπος· ἡ δὲ σὰρξ κοινωνίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἡ μὴ οὖσα καθ᾿ ἑαυτὴν Θεό;· καὶ τὰ μὲν σαρκὶ ἐπόμενα πάντα, ἑνότητι σαρκὸς ἴσχει ὁ Θεός· τὰ δὲ Θεοῦ ἴδια, τῇ πρὸς Θεὸν Ενώσει προσλαμβάνει ή σάρξ. Πάλιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ ἐπιγεγραμμένῳ, ο Μαρίας ἐγκώμιον, καὶ περὶ σαρκώσεως,» οὕτω φησίν Μείζον ἤδη ὁρᾷ τὸ σῶμα διὰ τὸν συγκραθέντα, μεῖζον οὐ τοῦ ἑαυτοῦ λέγω σώματος μόνου, ἀλλὰ καὶ τῶν πυρίνων τῶν ἀγγελικῶν· πρὸς οὐδὲν γὰρ ἐκεί νων συγκέκραται ὁ Θεός· οὐδὲν ζωοποιόν κόσμου, τῶν σωμάτων ἐκείνων οὐδέν· οὐκ ἐξισοῦται πρὸς Θεὸν τῶν ἀγγέλων οὐδεὶς, ὡς ὁ κεκραμένος ἐκ σώ ματος καὶ θεότητος, ἑαυτὸν ἐξισον τῷ Θεῷ λέγων Ως ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκεν καὶ τῷ Υἱῷ ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. Καὶ μεθ' ἕτερα πάλιν. Καὶ ἐν ἑαυτῷ μὲν ἐνεργοῦν εἰδὼς τὸ Πνεῦμα, τοι Το ἡγεμονικόν. συμπαραλαμβανομένης τῷ ὀνόματι καὶ τῆς σαρκός, ιδιαζόντως, αὐτοενέργητον,
col. 1963–1964page 98 of 165
PG 86:1963αύτην ἐνέργειαν οἴα καὶ χωρισθείη ἂν, θεῖον ήτῇ σαυτὸν, ὡς καὶ ἀπὸ τοῦ σοῦ χρωτὶς ἀποφερόμενον ύφασμα, δύνασθαι νόσους ἰᾶσθαι; τὸ δὲ ἀχωρίστως Θεῷ συναφθέν, καὶ ταυτὴν ἐκείνῳ διὰ τὴν ἕνωσεν τὴν οὐσιώδη γενόμενον, Ο λόγος γάρ, φησί, σὰρξ ἐγένετο, τοῦτο οὐ θεῖον οὐδὲ Θεὸν ὑπείληφας; Πάλιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, ο Οὐχ ἡδονὴ κρεοφαγίας παρα Θεῷ,» φησὶν οὕτως θείπνουν, συμφυής, Οὐ μὴν ὅτι τὸ συναμφότερον ἐξ οὐρανοῦ, ἀλλ' ἡνωμένον τῷ οὐρανίῳ, καὶ πρόσωπον ἐν μετ' αὐτοῦ γεγονός οὐράνιον κατὰ τὴν ἕνωσίν ἐστιν, καὶ ὡς οὐράνιον προς κυνεῖτα: τῇ τοῦ οὐρανίου Θεοῦ προσκυνήσει, καὶ ὡς οὐ ράνιον σώζει τῇ τοῦ οὐρανίου δυνάμει. Καὶ ἐκ τῆς πρὸς Διονύσιον ἐπιστολῆς. ἧς ἀρχὴ, • Ἐμοὶ καὶ φιλίας ὑπόθεσις· ἡ εἰσέ Γεια,» μετ' ὀλίγα φησὶν οὕτως Οτι δὲ ἡμῖν οὐδεὶς ἐπάγειν δύναται ταῦτα κατά τίνων λεγόμενα, δῆλόν ἐστιν ἐξ ὧν ἀεὶ γράφομεν οὔτε τὴν σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἐξ οὐρανοῦ λέγοντες, οὔτε ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καθ᾿ ὅσον ἐστὶ σὰρξ καὶ οὐ Θεός· Θεὸν δὲ καθ᾽ ὅσον εἰς ἐν πρόσωπον ἥνωται θεότητι. Πάλιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, ο Δοξάζομεν πρεπόντως τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι στόν, ο φησὶν οὕτως περὶ τὸ τέλος Ζῶν δὲ Χριστὸς σῶμα θεόπνους, καὶ πνεῦμα ἐν σαρκὶ θεϊκὸν, νοῦς οὐράνιος, οὗ μετασχεῖν εὐχόμεθα κατὰ τὸν Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν· σαρξ ἁγία θεότητι συμφυής, καὶ τοῖς μετέχουσιν αὐτῆς ἐνιδρύουσα θεότητα, θεμέλιο; αἰωνίου ζωῆς, ἀρχη γὺς ἀφθαρσίας ἀνθρώποις, αἰωνίου κτίσεως δημιουρ γές, τοῦ μέλλοντος αἰῶνος πατήρ. Πάλιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ συλλογιστικῷ, συγκειμένῳ εἰς τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην, οὗ ἡ ἀρχή, Διὰ τοῦ Λόγου τὰ πάντα ἐγένετο,» κατὰ τὴν εὐαγγελιστὴν, φησὶν οὕτως Πῶς οὐ Θεὸς ἀληθινὸς ὁ λέγων· Τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; τὴν ὡς ἀνθρώπου συνδιατριβὴν μετὰ ἀνθρώπων ἐν τοτ ούτῳ χρόνῳ δηλῶν, καὶ τὸν ἄνθρωπον Θεὸν ἀποδει χνύς· ὥστε οὐκ αἰσχυντέον ὁμοούσιον τῷ Θεῷ τὸν τοιοῦτον ἄνθρωπον λέγειν, θεότητος εἴδει τῷ πατρικῷ γνωριζόμενον, ὡς ἡ ὕλη τῷ σώματι. Πάλιν ἐν τῷ ἑξῆς φησιν οὕτως Οὔτε οὖν τὸ θεῖκὸν ἀνθρώπινον ποιεῖ τῇ διαιρέσει τῇ κατὰ τὸ σώμα, τὸ ἐν ἰσότητι τῇ πρὸς τὸν Θεὸν ποιητικῇ καὶ ἀνανεωτικῇ, ἀδύνατον εἶναι ἑτέραν φύ σιν τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ σῶμα ἐν τῇ πρὸ; εεὸν ἰσότητι περιορίζεσθαι ἀνθρώπου περιορισμῷ, ὡς ἀνθρώπου σῶμα καὶ οὐ Θεοῦ. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ συλλογιστικῷ, οὗ ἡ ἀρχή, Τὸ διάφορον ἔχον ζωὴν, διάφορον ενέργειαν, φησὶν οὕτως Ζωοποιεῖ δὲ ἡμᾶς ἡ σὰρξ αὐτοῦ, διὰ τὴν συνουσιωμένην αὐτῇ θεότητα: τὸ δὲ ζωοποιόν θεϊκόν
col. 1965–1966page 99 of 165
PG 86:1965θεϊκὴ ἄρα σάρξ, ὅτι Θεῷ συνήφθη· καὶ αὕτη μὲν σώ ζει, ἡμεῖς δὲ σωζόμεθα μετέχοντες αὐτῆς ὡσπερα! τροφῆς· τὸ δὲ θρεπτικὸν ἐνεργὸν δ' ἐν τῷ τρεφομένῳ, ἐγοούσιον αὐτῷ καὶ οὐ τρεφόμενον· ὁμοίως καὶ εἰ τὸ ζωοποιέν, οὐ ζωοποιούμενόν ἐστιν ὁμοίως τῷ ζωο πλουμένῳ, οὐχ ὁμοούσιον αὐτῷ· ἡ γὰρ ἂν ἦν σῶμα θανάτου ὡς τὸ ἡμέτερον ζωοποιεῖσθαι δεόμενον· οὐ σῶμα δὲ θανάτου, ἀλλὰ ζωῆς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ οὐκ ἄρα ὁμοούσιον ἀνθρωπίνῳ τὸ θεῖον. Καὶ ἐν τῷ πρὸς φλαουτανας λόγω, οὗ ἡ ἀργὴ, «Ετι καὶ νῦν ὑπὸ τῶν εὐτελῶν ἀνθρώπων π πίζεται Χριστός, ο μετά το λλά ξησιν Πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐπὶ τῆς τοῦ σώματος προς σώμα κράσεως, μένει τὸ τῆς φύσεως τῶν ἑνωθέντων. γὰρ καὶ τὸ σῶμα σῶμα, καὶ τὸ ἀσώματον ἀσώματος καὶ τελεωτάτην Ένωσιν λέγεται Θεός σεσωματωμέ νο;, καὶ σῶμα τεθεωμένον· καὶ καλ᾿ ὃ μὲν θεός ὁ σε σωματωμένος ἄνθρωπος, τὸ συναμφότερον· καθ' ὁ δὲ σῶμα τεθεωμένον Θεὸς, πάλιν αὐτὸ συναμφότερον. Επειτα μετὰ βραχέα φησὶν οὕτως Ηδη ἀφίσταται τὸ σῶμα τοῦ πλαστὸν εἶναι καὶ ἐν μονρῇ δούλον· ἀλλὰ δεδόξασται τῇ πρὸς ἄκτιστον ενώσει φυσικῇ, καὶ κατ' αὐτὴν τὴν γέννησιν τὴν ἐκ τῆς Παρθένου· καὶ κατὰ τοῦτο οὐ μετέπεσεν ἐκ τοῦ πλαστὸν εἶναι, εἰς τὸ ἄκτιστον εἶναι, ἀλλ᾽ ἤνωται τῷ ἀκτίστῳ· καὶ Θεὸς ὢν κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἔνωσιν, ἄκτιστόν ἐστιν ᾗ Θεό;· καὶ ἐπειδὴ τοῦ Πατρὸς οὐκ ἂν γένοιτο σῶμα, οὐ γὰρ σωματοῦται Πατήρ, κατά τοῦτο οὐκ ἀγέννητον ῥηθείη ποτέ, οὔτε ἰδίᾳ φύσει ἀγέννητον, ὥσπερ υἱὸς καὶ γέννημα, τῇ πρὸς τὸν γεννητὸν υἱὸν ἑνώσει φυσικῇ τε καὶ ἐξ ἀρχῆς. Καὶ ἐν τῷ πρὸς Διόδωρον λόγῳ, τῷ πρώτῳ μετὰ τὴν περὶ Τριάδος λόγον, ἐν κεραία ῳ ιδ' οὕτως φησίν Τὸ ἐξαίρετον ἦν καὶ τὸ θαυμάσιον, και το εις ἅπαξ οὐκ ἐκ δευτέρου γινόμενον, ἡ πρὸς σάρκα ἔνω σις Θεοῦ· ἦν οὐδαμῶς ἡ σὴ ψυχή παραδέχεται, οὐδὲ των σε προαγόντων εἰς τὴν ἀσέβειαν ταύτην, καὶ τὴν ἀντίχριστον ἀπιστίαν· καὶ διαπαίζει τὴν ἀκραν ένω σιν, καὶ λέγεις· Οὐκ ἔτι μένει τὰ ἴδια τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἴδια τῆς σαρκίς, ἐὰν ἔνωσις ᾖ, ἀλλὰ λύεσθαι τὴν ἄκραν ἔνωτι, Δαδίδ, ἐὰν κατά σάρκα τὴν ἄκραν ένω σιν ὁμολογοῦμεν τὴν ἐκ Δαβίδ. Καὶ ἐν τῷ κι' κεφαλαίω φησίν Αγανακτείς γοῦν ὅτι χάριτι τῇ τοῦ Θεοῦ προσει λεω ναι τὴν ἀθανασίαν τὸ ἐκ σπέρματος Δαβίδ οὐ προσιέμεθα· κ ν τὴν αἰτίαν ἐρωτηθῶμεν, λέγομεν Διὰ τὴν ἄκραν ένωσιν. Πάλιν ἐν τῷ ξα κεφαλαίῳ. Καὶ οὐκ αἰσχύνεται φύσιν μὲν τὴν αὐτὴν λέγων, γένεσιν δὲ διάφορον· μάταιον δν καὶ περιστὸν, τὴν ἐκ Παρθένου γέννησιν εἰσάγεσθαι, εἰ μὴ καὶ τὸ γεν νώμενον ἐπάξιον εἴη τῆς γεννήσεως, ἀλλὰ ταυτὸν τοῖς ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικός γεννωμένοις χλευάζων τὴν ἀκρανενώσιν ὡς ἄκραν ἀσέβειαν, ἣν αι θείας στο
col. 1967–1968page 100 of 165
PG 86:1967φῶς εἰσάγουσιν Γραφαι, οὔτε τὴ ἀνθρώπινον ἀναιρετικὸν τοῦ Θεοῦ ποιοῦσαι, οὔτε τῷ θεϊκῷ τὸ ἀνθρώπι ναν ἀνατρέπουσαι. συγκεκραμένον, Καὶ ἐν τῷ β' λόγῳ τῷ πρὸς αὐτὸν Διόδωρον, ἐν κεφαλαίῳ κβ' οὕτως φησίν Καὶ ἐπειδὴ παρακαλεῖς ἡμᾶς ἀποκρίνασθαι, πῶς σπέρμα τοῦ Δαβίδ, τὸ ἐκ τῆς θεϊκῆς οὐσίας, ἄκους Οτι κατὰ σάρκωσιν πῶς τὸ κτιστὸν ἄκτιστον; ὡς ἔνω θὲν τῷ ἀκτίστῳ· πῶς Δημιουργὸς τῆς κτίσεως, ὁ καρπὸς τῆς Δαβὶδ κοιλία;; ὡς ἑνωθέν τῷ Δημιουργῷ πῶς τὸ ἐξ ᾿Αβραὰμ πρὸ ᾿Αβραάμ; ὡς ἐνωθὲν τῷ προ 'Αβραάμ. Καὶ ἐν τῷ λς' κεφαλαίῳ τοῦ αὐτοῦ λόγου ᾿Αλλὰ ταῦτα φλυαρών, λεγέτω πως τῷ Θεῷ καθ᾿ ενότητα προσώπου συναφθέν, οὐχὶ Θεὸς σὺν αὐτῷ; πῶς τὸ τῷ ἀκτίστῳ καθ᾿ ἑνότητα ζωτικὴν ἑνωθέν, οὐκ ἄκτιστον σὺν αὐτῷ; Εἰ γὰρ οὐ κοινὴ ἡ ἐπωνυμία, οὐδὲν οὕτως ἔσται τὸ συγκεκραμένον· πάντων δ' ἀλογώτατον, εἰ τοῖς μὲν τοῦ σώματος ὀνομάσωμεν τὸ ἀσώματον, λέγοντες σάρκα γεγενήσθαι τὸν λόγον τῷ δὲ τοῦ ἀσωμάτου μὴ προσαγορεύσωμεν τὸ σῶμα, κατὰ τὴν ἕνωσιν μέντοι τὴν πρὸς ἐκεῖνο. Καὶ εἰ θαυμάζει πῶς τὸ κτιστὸν εἰς τὴν τοῦ ἀκτίστου προσ ηγορίαν ἐνοῦται, πολλῷ μᾶλλον ἕτερος θαυμάσει δικαίως, πῶς τὸ ἄκτιστον τῇ προσηγορίᾳ τῆς κτιστῆς σαρκὸς ἤνωται. Καὶ ἐν τῇ ἀνακεφαλαιώσει τοῦ αὐτοῦ λόγου φησίν Εἰ ὁ Λόγος σὰρξ ὠνόμασται διὰ τὴν ἕνωσιν, ἔπε ται καὶ τὴν σάρκα Λόγον ὀνομάζεσθαι διὰ τὴν ἔνω σιν· ὡς δὲ Λόγος, οὕτω καὶ ἄκτιστος, οὐχ ὅτι μὴ ἔκτισται, ἀλλ' ὅτι Λόγος ἐκ τῆς ἑνώσεως ἀπεφάνθη. Πάλιν ἑξῆς οὕτως φησίν Ὡς ἄνθρωποι τοῖς ἀλόγοις ζώοις ὁμοούσιοι κατά τὸ σῶμα τὸ ἄλογον, ἑτεροούσιοι δὲ καθ᾽ ὅ λογικο, οὕτω καὶ ὁ Κύριος ἀνθρώποις ὁμοούσιος ὢν κατὰ τὴν σάρκα, ἑτεροούσιος ἐστιν καθ' ὁ Λόγος καὶ Θεός. Καὶ ἐν συλλογιστικῷ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή, «Οσα δύο ὄντα ἐνοῦται, ἢ εἴδει ἢ ὁμονοίᾳ δύο μένει, φησὶν τάδε Οργανον καὶ τὸ κινοῦν, μίαν πέφυκεν ἀποτελεῖν ἐνέργειαν· οὗ δὲ μία ἡ ἐνέργεια, μία καὶ ἡ οὐσία μία ἄρα· οὐσία γέγονεν τοῦ Λόγου καὶ τοῦ ὀργάνου. Πάλιν ἐν Διαλόγω, οὗ ἡ ἀρχὴ, «Θεὸν ἡ ἀνθρώπου λέγεις τὸν Χριστὸν, ο μετ' ὀλίγα τὰ πρῶτ τα ερωτήσαντος τοῦ δι' ἐναντίας, καὶ πῶς τὸ σῶμα Θεὸς καὶ Δημιουργὸς καὶ Δεσπότης, ἀπο εκρίνατο ειπών Οτι Θεοῦ σῶμα καὶ Δημιουργοῦ καὶ Δεσπότου τὴν ἑνότητα ἔχον, ἣν οὐχ εὑρήκαμεν οὖσαν ἀνθρώπου πρὸς Θεόν.
col. 1969–1970page 101 of 165
PG 86:1969Πάλιν ἐν λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχὴ, Τὸ πίστεως ἀγαθών φυλάξωμεν,» φησὶν οὕτω περὶ τὰ τέλη σκεύασμα Αθλιοι δὴ καὶ ὄντως ταπεινοὶ τὰς ψυχὰς οἱ τὸ οὕτω σεμνὸν καὶ μέγα, καὶ παγκόσμιον σέβασμα μικρὸν ἡγούμενοι· ἀπόχρη καὶ ταῦτα τοῖς μὴ λίαν ἀγνώμοσι, τοῦ ᾿Απολιναρίου εἶναι τὰς ἐπ' ὀνόματι Ιουλίου φερομένας ἐπιστολὰς, πλὴν ὧν ᾿Αθανάσιος καὶ οἱ ἱστορικοὶ μέμνηνται αὐτοῦ ἐπιστολῶν. Οἱ γὰρ αὐτοῦ ᾿Απολιναρίου μαθηταί, παλαιότεροι πάντων τῶν ταύταις χρησαμένων, οὐ μόνον ἀποσχιστῶν τῶν Ιουλίου, ὡς εἰκὸς, ταύτας ἐπιγραψάντων, ἀλλὰ καὶ τῶν ὀρθοδόξων εἰσὶν, ὧν οἱ τῇ ἐπιγραφῇ συναρπαγέντες, ὀρθῶς ταύτας καὶ νοεῖν καὶ λέγειν ἴσως ήνεσχέθησαν, διὰ τὸ τοῦ προσώπου ἀξιόπιστον· ἄλλως τε καὶ πάντων μᾶλλον τῶν ὀρθοδόξων, ἐκείνους εἰκὸς τοὺς λόγους τοῦ ἰδίου ἐπίστασθαι διδασκάλου· ἵνα δὲ μὴ μόνον ἐκ τῆς μαρτυρίας τῶν μαθητῶν, τοὺς αὐτοῦ ἐπιγιο νώσκωμεν λόγους, κἄν τε Ιούλιον, κἄν τε Γρηγόριον, κάν τε ᾿Αθανάσιον ψευδώς τινες αὐτοῖς ἐπιγρά ρωσιν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συγγενείας τῶν λόγων, καὶ τοῦ χαρακτῆρος, φέρε πρὸς αἷς οἱ προειρημένοι απ τοῦ μαθηταὶ παρήγαγον αὐτοῦ χρήσεις λόγων, καὶ ὁλοτελεῖς αὐτοῦ καὶ ὁλοκλήρους παραθῶμεν λόγους, πρὸς τελεωτάτην πληροφορίαν, τῶν φιλαληθῶς ἐνα τυγχανόντων τῆς ἐν τούτοις τε καὶ τοῖς ψευδεπιγρά φοις ταυτότητος. Απολιναρίου ἐκ παλαιοῦ ἀντιγράφου εὑρεθέντ τος ἐν τῇ βιβλιοθήκῃ τοῦ τῆς Σιδωνίων θεο φιλεστάτου Επισκόπου Ανδρέου. Κυρίοις τιμιωτάτοις ἐπισκόποις τοῖς ἐν Διοκαι σαρείᾳ ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Προσεδοκώμεν γράμματα τιμῆς ἀποστείλαντες, ὁμοίως τεύξεσθαι παρὰ τῆς ὑμετέρας αγάπης, κύ ριοι τιμιώτατοι, οἶων ἀεὶ παρὰ τοῦ μακαρίου ἐπι σκόπου Αθανασίου, εἰδότος ἡμᾶς καὶ τοῖς δόγμασι συμφώνους αὐτῷ, καὶ περὶ πάντα πειθηνίους. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀντεγράψατε, διὰ τοῦτο λογισάμενοι, μή ποτε τὸ μῆκος τῆς ἐπιστολῆς οὐ σαφῆ τὴν γνώμην ἡμῶν κατέστησεν ὑμῖν, ἰδοὺ σαφῶς γράφομεν ἀκόλουθα τῷ κοινῷ διδασκάλῳ ὑμῶν τε καὶ ἡμῶν, λέγω δὲ ταῦτα περὶ τῆς θείας σαρκώσεως· ἐπειδὴ τούτων Ένεκα πολὺς θόρυβος οὐκ ἐξ ἡμῶν κινηθεὶς, ἀλλ' ἐξ ἑτέρων, περὶ ὧν σιωπῶ. Ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν, οὐκ εἰς ἄνθρωπον ἅγιον ἐπιδεδημηκέναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὅπερ ἦν ἐν προφήταις, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Λόγον σάρκα γεγενήσθαι, μὴ ἀνειληφότα νοῦν ἀνθρώπινον, νοῦν τρεπόμενον καὶ αἰχμαλωτιζόμενον λογισμοῖς ῥυπαροῖς, ἀλλὰ θεῖον ὄντα νοῦν ἄτρεπτον καὶ οὐράνιον δι καὶ οἱ σῶμα ἀψυχον, οὐδὲ ἀναίσθητον, οὐδὲ ἀνόητον εἶχεν ὁ Σωτὴρ, οὐδὲ γὰρ οἷόν τε ἦν τοῦ Κυρίου δι' ἡμᾶς ἀνθρώπου γεγενημένου, ἀνόητον εἶναι τὸ σῶμα αὐτοῦ· Υιός τε ὢν ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ, γέγονε καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου· καὶ μονογενής ὢν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, γέγονεν ὁ αὐτὸς καὶ πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελ φοῖς· διὸ οὐδὲ ἕτερος ἦν ὁ πρὸ ᾽Αβραὰμ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἕτερος δὲ ὁ μετὰ ᾿Αβραάμ, ἀλλ᾽ εἰς τέλειος τοῦ Θεοῦ Μονογενής· τέλειος δὲ θείᾳ τελειότητα και οὐκ ἀνθρωπίνῃ· τοῖς ταῦτα φρονούσιν ομολογούμεν
col. 1971–1972page 102 of 165
PG 86:1971κοινωνεῖν· τοῖς δὲ τἀναντία φρονοῦσι καὶ γράφουσιν οὐ κοινωνοῦμεν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς κατὰ μέρος πίστεως. Επειδή τινες παρενόχλησαν ἡμῖν, ἀνατρέπειν ἐπιχειροῦντες τὴν πίστιν ἡμῶν, τὴν εἰς τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, ὡς Θεὸν σαρκωθέντα ἀποφαίνοντες αὐτὸν, ἄνθρωπον Θεῷ συναφθέντα, τούτου χάριν ὁμολογίαν ποιούμεθα περὶ τῆς προειρημένης πιο στεως, ἐκβάλλοντες τὴν ἄπιστον ἀντιλογίαν, καὶ τὴν εὐπρόσωπον αὐτῆς σχηματισμόν, τὸ λέγειν ὅτι θεὸς ἦν ἄνθρωπον ὅλον ἀναλαβὼν, ἐπειδήπερ ὅλος ἄνθρωπος, οὐ καθαρός ἁμαρτίας ἐν τῇ παρούσῃ ζωή κατά τὰς Γραφάς, διὰ τὸ μὴ δύνασθα: ταῖς θείαις ἐνερ γείαις εἰς ταυτὸν ἄγειν τὰς ἑαυτοῦ· καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐλεύθερος θανάτου· Θεὸς δὲ σαρκὶ ἑνωθεὶς ἀν θρωπείᾳ, καθαρὰν ἔχει τὴν ἰδίαν ἐνέργειαν, νοῦς αήττητος ὧν τῶν ψυχικῶν καὶ σαρχικών παθημάτ των, καὶ ἄγων τὴν σάρκα καὶ τὰς σαρκικὰς κινή σεις θεϊκῶς τε καὶ ἀναμαρτήτως, καὶ οὐ μόνον ἀκράτ τητος θανάτῳ, ἀλλὰ καὶ λύων θάνατον· καὶ ἔστιν εἷς ἀληθινῇ καὶ θείᾳ τελειότητι· οὐ δύο πρόσωπα, οὐ δύο φύσεις τέλειαι καθ' ἑαυτάς· ὅτι μηδὲ θεμιτόν δύο υἱοὺς λέγειν, μηδὲ τέσσαρα προσκυνείν, Θεὸν, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου, καὶ Πνεῦμα ἅγιον, μηδὲ ἄνθρωπον πρὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δοξάζειν. διὸ καὶ ἀναθεματίζομεν ὡς ἀπεβοῦντας τοὺς ἄνθρωπον ἐν τῇ θείᾳ δοξολογία τιθέντας μετά τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Υἱοῦ πρὸ τοῦ Πνεύματος· ἄνθριο που δὲ ὅλον ἀναλαμβανόμενον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς σωτηρίαν φαμὲν ἕκαστον ἡμῶν τῶν ἁγιαζομένων, καὶ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ἐπουρανίου λαμβανόντων ἀν θρώπου, καὶ θεοποιουμένων πρὸς ὁμοίωσιν τοῦ φύ σει καὶ ἀληθῶς Θεοῦ, κατὰ σάρκα δὲ ἀνθρώπου Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ο Καὶ ἐν τῷ πρὸ αὐτοῦ κεφαλαίου. Ομολογοῦμεν ἕνα Θεὸν ἀληθινὸν ὡς μονάρχην. καὶ ἕνα Υἱὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἐξ ἀληθινοῦ Θεοῦ, φυσικῶς τὴν πατρικὴν θεότητα ἔχοντα, τουτέστιν ὁμούσιον τῷ Πατρί· καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον φύσει καὶ ἀληθείᾳ. το πάντων ἁγιαστικὸν καὶ θεοποιὸν, ὑπάρχον ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ δι' Υἱοῦ τοὺς δὲ ἢ τὸν Υἱὸν ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κτίσμα λέγοντας ἀναθεματίζου μεν, καὶ τοὺς μὴ εἶναί ποτε φάσκοντας τὸν Υἱὸν ἢ τὸ Πνεῦμα· τὰ δὲ πάντα ὁμολογοῦμεν ποιήματα και δοῦλα καὶ κτισθέντα ὑπὸ Θεοῦ, δι' Υἱοῦ, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἁγιασθέντα· ἔτι ὁμολογοῦμεν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, Υἱὸν ἀνθρώπου γεγενῆσθαι, οὐκ ὀνδ. ματι ἀλλ' ἀληθείᾳ προσλαβόντα σάρκα ἐκ Μαρίας Παρθένου, καὶ εἶναι ἕνα τέλειον, οὐ δύο τέλεια γνω μένα, αὐτὸν Υἱὸν Θεοῦ καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου, μίαν ὑπόστασιν καὶ ἓν πρόσωπον, καὶ μίαν τὴν προσαύ νησιν τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκός· καὶ ἀναθεματίζου μεν τοὺς δύο λέγοντας καὶ διαφόρους προσκυνήσεις
col. 1973–1974page 103 of 165
PG 86:1973ποιοῦντας, μίαν θεϊκὴν καὶ μίαν ἀνθρωπίνην, και τοὺς προσκυνοῦντας τὸν ἐκ Μαρίας ἄνθρωπον, ὡς ἕτερον ὄντα παρὰ τὴν ἐκ Θεοῦ Θεόν· ὁμολογοῦμεν τὸ πάθος τοῦ Κυρίου κατὰ σάρκα, τὴν ἀνάστασιν ἐν δυνάμει θεότητος αὐτοῦ, ἀνάβασιν εἰς οὐρανὸν, παρ ουσίαν ἐρχομένην ἔνδοξον ἐπὶ κρίσει ζώντων καὶ νεκρῶν, καὶ ζωῇ αἰωνίῳ τῶν ἁγιαζομένων.» Τοῦ αὐτοῦ Ἀπολιναρίου, ἐκ τοῦ εἰς τὴν παράδοσιν τῆς ἀποτάξεως καὶ τῆς πίστεως λόγον, οὗ ἡ αρχή,: Τὴν ἐκπεσόντα Θεοῦ ἄνθρωπον κατ εἶχεν ὁ ἀπατήσας διάβολος. Εἰ ἄνθρωπος ἐξ ὁλοκλήρου, καὶ Θεὸς ὁ αὐτὸς, τὸν μὲν ἄνθρωπον ὁ εὐσεβὴς νοῦς οὐ προσκυνῶν, τὸν δὲ Θεὸν προσκυνών, εὑρεθήσεται τὸν αὐτὸν προσ κυνῶν καὶ μὴ προσκυνῶν, ὅπερ ἀδύνατον· καὶ αὐτ τὸς ἑαυτὸν ὁ μὲν ἄνθρωπος οὐχ ἡγούμενος προσκυνητὸν, οὐ γὰρ ἀσεβήσει· ὁ δὲ Θεὸς εἰδὼς ἑαυτὸν προσκυνητόν· ἀδύνατον δὲ τὸν αὐτὸν καὶ προσκυνητὸν ἑαυτὴν εἰδέναι καὶ μὴ ἀδύνατον ἄρα τὸν αὐ τὸν εἶναι θεόν τε καὶ ἄνθρωπον ἐξ ὁλοκλήρου, ἀλλ ἐν μονότητι συγκράτου φύσεως θεϊκῆς σεσαρκωμές νης· ὥστε πρὸς Θεὸν ἀφορᾶν ἀχώριστον τῆς σαρκὸς τοὺς προσκυνοῦντας, καὶ μὴ ἀφορᾷν εἰς ἕνα μὲν οὐ προσκυνητὸν, εἰς ἕτερον δὲ προσκυνητόν· μηδὲ ἐν αὐτῷ εἶναι, τὸν μὲν οὐκ ἀνεχόμενον προσκυνεῖσθαι, τὸν δὲ προσδεχόμενον τὴν ἐπὶ σωτηρία τῶν προσκυνούντων προσκύνησιν· ἀλλ' ἕνα εἶναι τῷ ὄντι κατὰ τὴν μίαν οὐσίαν, καὶ οὐδαμῶς δύο τινὰς ἐν προσ ώποις ὑφεστῶσι, κατ' ίδια μέτρα καὶ ἰδίας ἀξίας.» Οἶμαι τὸν μὴ πάνυ φιλονεικεῖν ἐγνωκότα, μηκέτι οἴεσθαι τούτοις εὐλόγως ἀντειπεῖν δύνασθαι· ἀλλ' εὐθὺ, καὶ οἷον εἰπεῖν ἀδιάστως, πείθεσθαι τῇ ἀλη Θείᾳ, καὶ πάσαις ψήφοις ὁμολογεῖν, ὡς εἶεν Απο λιναρίου αἱ ψευδῶ; Ἰούλιον, Γρηγόριόν τε καὶ ᾿Αθα νάτιον ἐπιγραφόμεναι τῶν ἐπιστολῶν, ἤτοι περὶ σαρκώσεως λόγων. Οὐ χρὴ δὲ ἡμᾶς θαυμάζειν, εἰ καὶ οἱ περὶ Οὐαλεντίνον, καὶ οἱ περὶ Τιμόθεον μαθηταὶ ὄντες Απολιναρίου, οἱ μὲν τὸ ὁμοούσιον ὁμολογοῦσιν, οἱ δὲ ἀθετοῦσι, καὶ ἀμφότεροι ἐκ τοῦ διδασκάλου ἀλλήλους καταγωνίζονται· καὶ γὰρ καὶ ἄλλας ἀσεβεστέρας αὐτοῦ βλασφημίας ἐκτίθεται ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῇ πρὸς Νεκτάριον ἐπιστολῇ, ὡς ἐκ τῶν αὐτοῦ λόγων· «Διαβεβαιοῦται γάρ, φησί, μὴ ἐπίκτητον εἶναι τὴν σάρκα κατ' οίκονομίαν ὑπὸ τοῦ μονογενοῦ; Υἱοῦ προσληφθεῖσαν, ἐπὶ μετα στοιχειώσει τῆς φύσεως ἡμῶν, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρχῆς ἐν τῷ Υἱῷ τὴν σαρκώδη ἐκείνην φύσιν εἶναι.» Καὶ ὅτι εἰ πὼν ὀλίγα, ἐπάγει· ι Καὶ οὔπω τοῦτο δεινόν, ἀλλὰ τὸ πάντων χαλεπώτατον, ὅτι αὐτὸν τὸν μονογενῆ Θεόν, τὸν κριτὴν πάντων, τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς, τὸν και θαιρέτην τοῦ θανάτου θνητὸν εἶναι κακασκευάζει, καὶ τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ θεότητι τὸ πάθος καταδέξασθαι, καὶ ἐν τῇ τριημέρῳ ἐκείνῃ νεκρώσει τοῦ σώματος, καὶ τὴν θεότητα συναπονεκρωθῆναι τῷ σώματι, καὶ οὕτω παρὰ τοῦ Πατρὸς πάλιν ἀπὸ τοῦ θανάτου δι αναστῆναι· τὰ δ᾽ ἄλλα όσα προστίθησι τοιαύταις ἀτου πίαις, μακρὸν ἂν εἴη διεξιέναι. Οὐ θαῦμα οὖν εἰ διὰ μέσου τῆς ἐλάττονος ἀπε βείας, τῆς ὁμοούσιον τῇ θεότητι τὸ σῶμα γεγενή
col. 1975–1976page 104 of 165
PG 86:1975σθαι λεγούσης, ἐπὶ τὰς μείζους προέκοψεν, ἀγνοίᾳ προσλαμβάνων ἄγνοιαν, καὶ ἀσέβειαν ἀσεβείᾳ· καὶ φαίνεται μᾶλλον ὁ Τιμόθεος εἶναι τῶν τὰ ἀποῤῥητα τῆς ἀσεβείας και ραδιουργίας θαῤῥουμένων· δι αὐτοῦ γὰρ καὶ τὰ συσταστικὰ αὐτοῦ γράμματα πρὸς τοὺς Δυτικούς, ηδυνήθη παρὰ τοῦ μεγάλου Αθανασίου λαβεῖν, ὡς κατὰ τῆς ἀσεβείας Αρείου σπουδάζων, καὶ παρ' ἐκείνων ὡς πρὸς ἐπίσκοπον κομίσασθαι γράμματα· ἀλλ' οὐκ εἰς τέλος αὐτοῦ διέλαθεν ἡ σκευωρία· τὸ δεύτερον γὰρ μετὰ τὴν Αθανασίου κοίμησιν, ἐπὶ Ῥώμην πάλιν σταλείς, δέχεται τήν τε ἑαυτοῦ καθαίρεσιν, καὶ τοῦ ἀποστείλαντος Απολιναρίου Λεόντια, Λεοντίου πρεσβυτέρου Κωνσταντινουπόλεως ὁμιλία εἰς τὴν Μεσοπεντηκοστὴν, καὶ εἰς τὸν ἐκ γεννητῆς τυφλὸν, καὶ εἰς τὸ, «Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν.» Τοῖς φιλοῦσι τὸν Κύριον ἑορτῆς οὐ λείπει καιρός Ηδη γὰρ καὶ σήμερον ἑορταζόντων ἡμῶν, ἄγγελοι ἀγάλλονται, ἀρχάγγελοι σκιρτῶσι, καὶ πᾶσαι αἱ οὐράνια: δυνάμεις σὺν ἡμῖν ἑορτάζουσιν· ἑορτάζομεν δὲ, οὐχ ὅτι τῆς Αἰγυπτιακής δουλείας ήλευ θερώθηκεν, ἀλλ᾽ ὅτι τῆς Χριστοῦ ] ευωχίας κατ ηξιώθημεν, ὡς Σιὼν τέκνα· ἑορτάζομεν, οὐχ ὅτι τῆς πλινθοποιίας ἀπηλλάγημεν, ἀλλ' ἔτι τῆς εὐ λογίας ἀπολαύομεν. Εορτάζομεν, οὐχ ὅτι Φαραὼ βεβύθισται, ἀλλ' ὅτι ὁ διάβολος ἠφάνισται· ἑορτάζομεν, ἵνα συντόμως είπω, οὐχ ὅτι Μωϋσῆς τὴν θάλ λασσαν ἔῤῥηξεν, ἀλλ' ὅτι ὁ Δεσπότης Χριστὸς τὸ μεσότοιχον τῆς ἔχθρας κατέλυσεν, ὡς ἔστιν ἀκοῦ σαι τοῦ μακαρίου Παύλου λέγοντος' Αὐτὸς γὰρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἂν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. Καὶ ποῖον
col. 1977–1978page 105 of 165
PG 86:1977φραγμού μεσότοιχον ἔλυσεν ὁ Δεσπότης Χριστός. Ποιον; ὅπερ ὁ ᾿Αδάμ ᾠκοδόμησε τῇ παρακοῇ, ἐργά την τῆς ἔχθρας τὸν φυγόντα δράκοντα μισθωσάμενος. Τούτου χάριν ἑορτάζομεν σήμερον, ὅτι ὁ Ποιητής Χριστὸς τὸν φραγμὸν κατέλυσε. Μέση γὰρ ἡ παρα οὔτα ἑορτὴ σήμερον· μέση, τίνος; τῆς Δεσποτικῆς ἀναστάσεως, καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐλεύσεως. Ταύτην μηνύει, κἀκείνης οὐ χωρίζεται. Ταύτην κηρύσσει, κακείνην ἀσπάζεται. Εκείνην θεολογεῖ, καὶ ταύτην κυριολεκτεί. Ο γάρ Κύριος Πνεῦμά ἐστιν. Οντως τοῖς φιλοῦσι τὸν Κύριον, οὐ λείπει ἑορτῆς καιρός· πειθόμεθα γὰρ Παύλῳ λέγοντι τῷ Αποστόλῳ· Ωστε ἑορτάζωμεν, μὴ ἐν ζύμῃ παλαι λαιᾷ, μηδὲ ἐν ζύμῃ κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ' ἐν ἀζύμοις ειλικρινείας καὶ ἀληθείας. Ζύμη, δὲ πονηρίας καὶ κακίας, οὐ τὴν ἀπὸ ἅλωνος καὶ σίτου καὶ ἀλεύρου πεπτομένην, ὁ ᾿Απόστολος λέγει, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ κακίας καὶ πονηρίας Ἰουδαϊκῆς προβαλο λομένην· τὴν ἀεὶ ὀξίζουσαν ἐν τῇ ἀσεβείᾳ· τὴν ἀνάρτυτον καὶ ἀνωφελή, ὡς τὸ ἅλας τῆς γνώσεως μὴ κεκτημένην. Ποια γάρ εορτή Ἰουδαίων οὐ γέγονεν ἐκκοπή; Ποία δὲ αὐτῶν πανήγυρις οὐ γέγονε κατά ηγόρησις; Ποῖον δὲ αὐτῶν Πάσχα οὐ γέγονε δικαίοις χάσμα; "Ηκους; γὰρ ἀρτίως τῶν δύο εὐαγγελιστών Ιωάννου καὶ Λουκά, τῶν δύο συμφοιτητών, των θεοσόφων ἀδελφῶν, τῶν ὁμοπίστων φίλων, τῶν καλῶς μερισαμένων τὰ θεῖα λόγια. Ο γὰρ Λουκᾶς, οὐ μόν νον τὸ Εὐαγγέλιον, ἀλλὰ καὶ τὰς Πράξεις τῶν ἀπο στόλων συνεγράψατο. Διατί; ἵνα ἡμεῖς μὲν Φαιδρυνθῶμεν, Ἰουδαῖοι δὲ καταισχυνθῶσιν. Εἰ γὰρ καὶ τὸν κορυφαιότατον τῶν ἀποστόλων Πέτ τρον, καθὼς ἀρτίως ήκουες, είρκτῇ κατέκλεισαν, ἁλύσεσι δυσὶ καταδήσαντες, και τέτρασι τετραδίοις στρατιωτῶν φυλάσσοντες, ἵνα μετὰ τὸ Πάσχα τοῦ του δίκην μόσχου διασπαράξωσιν, ἀλλ' ὅμως ὁ ἑαυτὸν ἐγείρας ἐκ νεκρῶν· ὁ ὡς ἀγράμματος παρ' αὐτῶν σήμερον ὀνειδιζόμενος, καὶ τὸν Πέτρον ἐκ τῆς φυτ λακῆς παραδόξως ἠλευθέρωσεν· ἵνα γνῶσιν οἱ παρο δαλαῖοι θῆρες, ὅτι ματαιοπονούντες, κανοὶ τῆς ἐλπί δος εὑρέθησαν. Οὔτε γὰρ τὸν Δεσπότην Χριστὸν τάφῳ κατακλείσαντες, καὶ τὴν στρατιωτικὴν κουστωδίαν παρακαθίσαντες, καὶ λίθον μέγαν τῷ μνή ματι ἐπιχυλίσαντες, καὶ σφραγίδα έντεχνον καλά ψαντες, ἠδυνήθησαν αὐτὸν κρατῆσαι, εἰ μὴ ὅσον αὐτὸς βουληθεὶς συνεχώρησεν αὐτοῖς· οὔτε τὸν δοῦ λον αὐτοῦ Πέτρον ἐν τῇ φυλακῇ κατακλείσαντες, καὶ πανταχόθεν συνδήσαντες, καὶ τριάκοντα δύο στρατιώτας ἐπιμελῶς φυλάττειν ὁρίσαντες, ὡς βάρ βαρον τὸν ἀλιέα φρίττοντες, ηδυνήθησαν ἐγκρατείς γενέσθαι τοῦ σπουδαζομένου, ἀεὶ αἰσχύνην ἀντὶ δύο ξης κληρονομήσαντες· οὓς καὶ ὀνειδίζων ὁ προφήτης Ησαΐας ἔλεγε· Κύριε, ισχυρός σου ὁ βραχίων, Τον φυγόντα δράκοντα. ἀντὶ τοῦ, κατηγορούμενον, Ἐκείνην θεολογεῖ. Ταύτην κυριολεκτεί.
col. 1979–1980page 106 of 165
PG 86:1979καὶ οὐκ ᾔδεισαν· γνόντες δὲ, αἰσχυνθήτωσαν. Ο Ο Οντως γὰρ αἰσχύνης ἀνάμεστον, τὸν Ἡρώδην μὲν τὸν βασιλέα ἐπήρωσαν πειράσαντα]· δεσμά τε καὶ κλεῖθρα καὶ φύλακας· ἀρχιερεῖς τε και Γραμ ματεῖς καὶ Φαρισαίους, καὶ ὅλον τὸ τῶν Ἰουδαίων συνάθροισμα, ένα μαθητὴν τοῦ Κυρίου μη δυνηθήναι φυλάξει, ἰδιώτην, ἄπορον, ἰχθύων συνομιλον. Τί πρὸς ταῦτα. Ἰουδαίων παῖδες; οἱ καὶ ἀρτίως ἀπὸ ερυθριασμένο προσώπῳ, καὶ στόματι τολμήσαντες εἰπ ἐν πρὸς τὸν Κύριον, Δαιμόνιον ἔχεις· τις σεζ τεῖ ἀποκτεῖναι; Δαιμόνιον ἔχειν λέγετε, ὦ Ιου δαίοι, ἐν οὔτε ἰδεῖν ὑπομένει ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ διά βωλος; Υπὸ τίνος ἀοράτως μαστιζόμενος ὁ λεγεών, καὶ μὴ φέρειν μηκέτι δυνάμενος, ἀναφανδὸν ἐβη σε τὴν ἀλήθειαν, Τί ἡμῖν καὶ σοι, Ἰησοῦ; 'Ηλθες προ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; Οἶδά σε τίς εἶ όλες τοῦ Θεοῦ. Ὁ δαίμων πυρακτούμενος ἀπολογεῖται, καὶ ὑμεῖς εὐεργετούμενοι, δαιμονιῶντα τὸν Κύριον προσφωνείτε; Τίνι εἶπεν ὁ λεγεὼν τῶν δαιμόνων· Εἰ ἐκβάλῃς ἡμᾶς, ἐπίτρεψον ἡμῖν εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων εἰσελθεῖν; Σολομῶντι, τῷ τὰ Ἱεροσόλυμα κτίσαντι, ἢ τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ, τῷ τὰ σύμ παντα ἐν τῇ χεις βαστάζοντι; 'Αλλ' ἐροῦσιν εὐθέως οἱ φιλοδαίμονες Ἰουδαῖοι Τί οὖν; ὁ Σολομὼν οὐκ ἐδεσπότευσε τῶν δαιμόνων; οὐχὶ πάντας ὑφ' ἓν ὡς ἕνα συνέκλεισεν; οὐχὶ μέχρι τῆς σήμερον τοῦτον δεδοίκοσιν; Αλλ', ὦ Ἰουδαίοι μαγγανοδαίμονες, μάτην ταῦτα προβάλλεσθε μόνος γὰρ ὁ Δεσπότης Χριστὸς κραταιῶς τὸν ἰσχυρὸν έδησε, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διήρπασε. Σολομών γὰρ οὐ μόνον οὐκ ἐδέσποτε τῶν δαιμόνων βασιλικώς, ἀλλὰ καὶ ὑπ' αὐτῶν ἐδεσποτεύθη πρὸς τὰ τέλη κατα φθαρείς. Αγαπήσας γὰρ τὸν τῆς πολυγαμίας έρωτα, τῇ τοῦ διαβόλου μαστροπότητι δελεασθείς, καὶ εἰς ἀγέλην γυναικῶν ἀλλοφύλων ὡς ἵππος θηλυμανής ἐπιχρεμετίσας, ἐῤῥύπωσε τὸν τῆς θεογνωσίας θά λαμον. Καταλιπών γὰρ τὸν Θεὸν τῶν πατέρων αὐτοῦ, ᾧ καὶ τὸν ναὸν ἐδείματο, εἰδώλεις σπήλαια κατεσκεύασεν. Πῶς οὖν δαιμόνων δεσπότης, ὁ τῶν δαιμόνων δοῦλο; τῆς Ἰουδαϊκῆς κακίας! ω τῆς τοῦ Δεσπό του Χριστού μακροθυμίας! Όνειδιζόμενος, μακροθυμεῖ· λοιδορούμενος, προσίεται· ραπιζόμενος, ὑπὲρ τῶν σταυρούντων προσεύχεται· τὸν ἐκ γενετής τυφλὸν ὀμματοῖ, καὶ ὡς ἁμαρτωλός διαβάλλεται. Η γὰρ οὐκ ἴστε άσυλον τὴν μνήμην φέροντες, ότι παρ' Ἰουδαίων παῖδες οἱ ψυχικώς τυφλώττοντες, πρὸς τὸν σωματικῶς ἀναβλέψαντα ἐβόων, λέγοντες τῇ προτεραίᾳ· Δὺς δόξαν Θεῷ ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτι ὁ ἄν θρωπος οὗτος ἁμαρτωλός ἐστιν; Ὢ Ἰουδαίων ἀθυρώ των χειλέων! Αμαρτωλὸς ὁ Χριστός; καὶ πῶς ἁμαρ Σὺ γὰρ εἰ Θεός, και οὐκ ᾔδειμεν.: Θεός ἄρα, ισχυρός ἀποκρυπτόμενος. ίσχυρός χρυσ φαῖο, αμύητος, στη.
col. 1981–1982page 107 of 165
PG 86:1981τωλὸς, ὁ ἁμαρτία; ἀφαιρούμενος; Πότε δοῦλος δοῦ λον ἐλευθεροῖ; Πότε ὑπεύθυνος ὑπεύθυνον λυτροῦται; Πότε χρεώστης χρεώστου χειρόγραφον διαρρήσσει; Μὴ γὰρ δούλης δοῦλον ελευθερο!]; ἀνεύθυνος κατά δικον λυτροῦται· μὴ γὰρ κατάδικος, κατάδικον; εύπορος, χρεωφειλέτου χειρόγραφον διαρρήσει. Μη γὰρ δέσμιος δέσμιον λύει; Τί δὲ καὶ ἐθεάσασθε του Δεσπότου Χριστοῦ ἁμαρτωλοποιὸν δεῖγμα; Τήν τοῦ ὕδατος εἰς οἶνον μεταβολήν, τοῦτο. θεότητος και λευσμα. οὐχὶ δὲ ἁμαρτίας πρόσταγμα. Ἀλλὰ τὴν ἐκ νεκρῶν τοῦ Λαζάρου ἀνάκλησιν; καὶ τοῦτο ὡς ζωοποιός ἠθέλησιν, οὐχὶ δὲ ὡς ἁμαρτωλὸς ἐξατταλό γησεν Ἡμῶν συμπεισάντων, ὦ Ἰουδαῖοι, λάβετε τῆς πλάνης ὑμῶν ὁδηγὸν, αὐτὸν τὸν τυφλόν. Μὴ αἰ σχυνθῆτε ὑπὸ τοῦ τυφλοῦ ὁδηγηθῆναι· οὐ γὰρ εἰς βό θρον ὑμᾶς ρίπτει, ἀλλ' ἐπὶ πέτραν ίστησιν. Ἔγει γάρ λάμπονταν ἀσβεστον τὴν λαμπάδα τῆς πίστεως. Τί οὖν ὁ τυφλὸς πρὸς Ἰουδαίους; Οὐκ ἠκούση, φησὶν, ἀπὸ τοῦ αἰῶνος, ἔτι ἤνοιξε τις ὀρθαλμούς ἐκ γενετής της Ιοῦ, Ὢ τῶν παραδόξων πραγμά των! ῾Ο ἀγράμματος των νομικών διδάσκαλος για νεται, λέγων πρὸς αὐτοὺς περασμένη γλώσση Μάτην τῷ νόμῳ ἐπαναπαύεσθε. Οὐ λέγετε τον Αραιμ δίκαιον, καὶ Μαϋτέα, καὶ Ἡλίαν, καὶ Ελισσαίον, καὶ πάντας τοὺς προφήτας δικαίους, τὸν δὲ Χριστὸν ἀναρτωμόν; Τίς τῶν παρ' ὑμῖν δια καίων, ἐκ γενετής τυφλ ν ώ μάτωσεν; Εἰ δὲ ἐκείν νων δικαίων οὐδεὶς ἴσχυσε τοῦτο ποιῆσαι, ὁ δὲ φη μιζόμενο ἁμαρτωλές πάντας ἐκείνους υπερηκόντισε, ο φθόνῳ τὸ ἐπ' ἐμνὶ θαῦμα καλύψαι βούλεσθε. Οἱ δὲ Ἰουδαῖι πρὸς τὸν τυφλόν· Ἐν ἁμαρτίαις σὺ ἐγεννα θης, καὶ συ διδάσκεις ἡμᾶς: τους προφήτας ύβρι ζεις, ὑποβολιμαῖς τυφλέ. Μωϋσῆς, ὁ προφήτης, οὐ τὴν πλωτή, θάλασσα», ἤπειρον ἐποίησεν; οὐρανό δεν οὐκ ἐθήλασε μάννα; πέτρας ἀγόνου λαγόνας οὐκ ἔνοιξε; τὴν θάλασσαν ἐμέται ορτυγ μήτραν οὐ παρεσκεύασε; Ποῦσαι τοίνυν, τυφλέ, ταῦται· οὐ μείζων ταῦτα τῆς σῆς πεφαντασμένης ἀναβλέψεως; Ο δὲ τυφλός πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἀντιλέγει· Ὑμων ή καταρρητόρευσις μάτην αχεῖται. Οὐκ ἔχετε πρὸς ἀπαίδευτο,· ὅπερ ἡ ὄψις ἐζημίωσε, ἡ ἀκοὴ ἀνεπλή ρωτε. Μωϋσῆς, καὶ Ἡλίας, καὶ Ελισσαίος, ἐφ' οἷς ἀναπαύεσθε καὶ ἐναβρύνεσθε ὅτι ἐθαυματούργησαν, οἶδα κἀγὼ ἀλλ' ὅμως προσευξάμενοι, ἱκετεύσαντες, δικού παντες, στενάξαντες, χρόνῳ δεηθέντες, ἔλαβεν του δώρου τὸ χάρισμα· ἡ δὲ παρών Ἰησοῦς, ὁ παρ' ὑμῶν ἀερτωλός προσαγορευόμενος, παρ' ἐμοὶ δὲ Θεός γνωριζόμενος, σύνδρομον ἔχων τῇ θελήσει την δύναμιν, βουλήσει μόνον, τὸ λείπον ἀνεπλήρωσε, ορτυγομήτρα και τυξ' υπερμεγέθης μήτρα, όρτυξ μέτρον,
col. 1983–1984page 108 of 165
PG 86:1983Τί οὖν οἱ Φαρισαῖοι πρὸς τὸν τυφλόν; πολλὴ γὰρ ἡ γενομένη κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἀντίῤῥησις, ἣν οὐκ ἔχω δυνάμεως ἐν τῷ παρόντι παραθέσθαι, διὰ τὴν τοῦ καιροῦ στενοχωρίαν, καὶ τὴν τῶν κειμένων [σ. προ κειμ.] ἐπιθυμίαν. Διὸ χρεώστην ὑμῖν ἐν τῷ παρόντι ἑαυτὸν και υπογράψας, ἐπὶ τὸ προκείμενον βαδιοῦμαι. Ἤκουες γὰρ ἀρτίως τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου βοῶντος· Μεσούσης τῆς ἑορτῆς, ἀνέβη ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ ἐδίδασκε· καὶ ἐθαύμαζον πάντες οἱ Ἰουδαῖοι, λέγοντες· Πῶς οὗτος οἶδε γράμματα μὴ μεμαθηκώς; "Ο θαῦμα Ἰουδαϊκὸν, καταγνώσεως πεπληρωμένον! Πως οἶδε γράμματα μὴ μεμαθηκώς, φησί, γράμματα; Τούτων δέεται ὁ τῶν γραμμάτων ποιητής; πρὸς διδασκαλίαν ἔδει φοιτᾷν, τὸν τῆς γλώττης τορνευτήν; παιδείας δεῖται, ὁ σοφίαν ἀποστάζων; γραφίον ἔδει κρατεῖν, τὸν τὰς πλάκας δακτύλῳ ὑπογράψαντα; Πῶς οὗτος γράμματα οἶδε, μὴ μεμα θηκώς; Τα μείζονα καταλιπόντες, ἐπὶ τὰ ἐλάχιστα παραγίνεσθε· εἰ βούλεσθε ἐρευνᾶν τὰ ἀνεξερεύνητα, εἴπατε πρῶτον, πῶς τὸν ἐκ γενετής τυφλὸν ὠμμάτωσε; μὴ γὰρ κολλύριον ἔλυσεν ἴσ. ἔδησεν]· ἡ σμί λην ἐπέδειξεν· ἢ σπόγγον ἔβρεξεν· ἡ τὴν κεφαλὴν τοῦ πηροῦ ἐξύρησεν, ἵνα τὸ ῥεῦμα προσαναχαιτίση; μὴ λεπτῇ διαίτῃ τοῦτον ἐῤῥύθμισε; μὴ ἀντίδοτον αὐτῷ δέδωκεν, ἵνα την χολὴν προκαθαρίσῃ; με τραχώματος ξέσιν εἰργάσατο; νεφελοχυσίαν παρεκέν τησεν; Οὐχὶ ξένῃ καὶ ἐπιβλαβεῖ καὶ ἐναντίᾳ περιόδῳ ὅσον τὸ ἐπ' ἀνθρώποις, τοῦτον ὠμμάτωσε; πηλὸν γὰρ μόνον τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ ἔχρισε· πηλὸς δὲ, καὶ τοὺς βλέποντας τυφλοί· οὐχὶ δὲ καὶ τοὺς μὴ βλέ ποντας όμματοῖ. Ὥσπερ τοίνυν, ὦ Ἰουδαῖοι, τὸν ἐκ γενετῆς τυφλὸν ἄνευ τέχνης Ιατρικής θεραπεύσας, τῆς θεϊκῆς δυνάμεως αὐτοῦ ἐνεφάνισε τὸ αὐτο εξούσιον· οὕτω καὶ δὴ ἐνταῦθα· ἄνευ μυθολογίας. ῥητορικῆς, καὶ πλεκτάνης σοφιστικῆς, καὶ ματαιοπονίας ποιητικῆς, καὶ βαττολογίας αστρονομικῆς, ἐδίδασκε τοὺς παρόντας, ἵνα καὶ ἐπὶ τοῦ τυφλοῦ μά βωσιν οἱ παρόντες, ὅτι αὐτός ἐστι ὁ χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ τὸν Ἀδὰμ πηλοπλαστήσας· καὶ ὧδε μάθωσιν ἀριδήλως μετὰ τὴν τοσαύτην παίδευσιν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ εἰρηκὼς διὰ τοῦ προφήτου· Αν οιξον τὸ στόμα σου καὶ πληρώσω αὐτό. Τί οὖν ὁ Κύριος; Αποκριθεὶς πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, ἔφη καθὼς ἀρτίως ήκουες· Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, Οὐ Μωϋσῆς ἔδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον; καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ποιεῖ τὸν νόμον. Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι πρὸς τὸν Κύριον· Οὐ ποιοῦμεν τὸν νόμον; οὐ διὰ τοῦτο βουλόμεθα σε ἀποκτείναι, ὅτι λύεις τὸ Σάββατον, παραλύτους σφίγγων, καὶ τυφλοὺς ὀμματων: Λέγεις ὅτι οὐ ποιοῦμεν τὸν νόμον; Ο δὲ Κύριος πρὸς αὐτούς Τοῦτο οὐκ ἔστι ποιῆσαι τὸν νόμον, ἀλλ' ὑβρίσας τὸν νόμον. Εἰ γὰρ ἄνθρωπον, φησὶν, ἐν Σαββάτῳ Ευ: έδησε.
col. 1985–1986page 109 of 165
PG 86:1985περιτέμνετε, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωϋσέως, ἐμοὶ χολᾶτε, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ, καὶ λογικοῦ τυφλας θυρίδας ανέωξα; Τί ἀναγκαιότερον, ὦ Ἰουδαῖοι; σάρκας περιτέμνειν, ἢ παράλυτον συσφίγγειν; ἀκροβυστίαν ἀκρωτηριάσαι, ἡ ψυχὴν ἁμαρτιῶν ἀπαλλάξαι; ξίφος ὀξύ ναι, ἢ τυφλὸν ὀμματῶσαι; δικαστήριον παράνομον συγκροτῆσαι, ἢ χάριν οικουμενικὴν πληθῦναι; Εἰ άνθρωπον περιτέμνετε ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος, ἐμοὶ χολᾶτε, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ; μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Ὢ τῶν παραδόξων πραγμάτων! Θεὸς ἀνθρώποις λέγει περὶ ἑαυτοῦ Τὴν δικαίαν μοι κρίσιν κρίνατε. Τῆς ἑαυτοῦ θαυματουργίας τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ κριτὰς ἐπισπᾶται, λέ γων πρὸς αὐτούς· Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Μὴ ὡς ἐπὶ Σωσάννης τὸν ἀναίτιον καταδικάσητε. Ἐγὼ γὰρ κἀκεῖ τὸν Δανιὴλ ἐξήγειρα, ἵνα τοὺς μὲν αἰτίους κολάσῃ, την δὲ ἀνεύθυνον ἐκλυττώσῃ [γρ. ἐκλυτρώση). Μη κρί νετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Μὴ ὡς ἐπὶ Ναβουθέ παρανόμως με λιθοβολήσητε, ἵνα μὴ μισθὸν τῆς παρανομίας ὡς 'Αχάδ, αἱματολουσίαν πορνικὴν ὑπομείνητε. Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Αεὶ γὰρ παρ εκρίνατε, καὶ νῦν δικαίως κρίνατε. Οὐχ ὑμᾶς ὀνειδίζων ὁ προφήτης ἔλεγεν 'Ακούσατε δὴ ταῦτα, οι ἡγούμενοι οίκου Ἰακώβ, καὶ οἱ κατάλοιποι οἴκου Ἰσραὴλ, οι βδελυσσόμενοι κρῖμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες· μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Οστὰ γὰρ ἀνθρωπαρέσκων ἀπολοῦνται. Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίων κρίσιν κρίνατε. Τί τὰ χείλη πρὸς συκοφαντίαν κινεῖτε; τί τὴν γλῶσσαν προς δη λατόρευσιν ὀξύνετε; Τί τὸ στόμα κατὰ τοῦ ἀνευθύνου χαλκεύετε; οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι καὶ περὶ ἀργοῦ λόγου δεῖ ὑμᾶς δίκην εισπραχθῆναι; τί τὸν διάβολον τέρα πετε, καὶ ἑαυτοὺς κατακρίνετε; Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Όπως καθ' [ ὅπου οὐ καθ᾽ ὑπίκρισιν ἀναγνωστέον ὑμνολογίαν, ἐπεὶ σαρκοφαγία. Τί εβόησε Δαβίδ, λέ γων· Τὸ στόμα μου λαλήσει σοφίαν· μὴ γὰρ τὸ στόμα μου λαλήσει συκοφαντίαν; Καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου, σύνεσιν· μὴ γὰρ διαβολήν; Τί τις μιώτερον ἀκούειν παρὰ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· Στό μα φρονίμου ζητηθήσεται ἐν Ἐκκλησίᾳ, *, ἂν τὸ στόμα ἐπλεόνασεν ἀδικίας; Τί ἄμεινον ἀκούειν Στόμα δικαίου ἀποστάζει σοφίαν, ἢ, ἂν τὸ στόμα ὁρᾶς καὶ πικρίας γέμει; Τί έπωφελέστερον ἀκού ειν Ἀληθινὸν στόμα εμπλήσει γέλωτος, ή, Στόμα καταψευδόμενον ἀναιρεῖ ψυχήν; Τι τιμιώτερον, ὑμᾶς λέγειν πρὸς Κύριον, Τα χείλη ἡμῶν ἐπαινέ ο πι, Πρός δηλατόρευσιν, μανδατεύω.
col. 1987–1988page 110 of 165
PG 86:1987σουσί σε, ἢ, Τὰ χείλη ἡμῶν παρ' ἡμῶν ἐστι τις Η ἡμῶν Κύριος ἐστι; Πείσθητε τοίνυν τῷ εἰρηκότι ο Φυλάξασθε γογγυσμὲν ὠφελεῖ ανωφελῆ], καὶ ἀπὸ καταλαλιᾶς φείσασθε γλώσσης· ἔτι φλέγμα λάθριον κενὸν οὐ πορεύεται, στόμα δὲ κατα ψευδόμενον ἀναιρεῖ ψυχήν. Μὴ κρίνετε κατ' δίψιν, ἀλλὰ τὴν δικα αν κρίσιν κρίνατε· ἀναμέσον ἐμοῦ και Μωϋσέως. Μωϋσῆς γὰρ διὰ περιτομὴν τὸν νό μον ἀκυροί, νόμῳ νόμον λύων, ἵνα περιτμηθῇ τὸ βρέφος· ἐγὼ δὲ, καὶ τὸν νόμον πληρῶ, καὶ τὴν χάριν τιμώ. Οὔτε γὰρ ξίφος τεχνικὸν ὀξύνω, οὔτε μισθὸν πραγματευτικών ζητώ. Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Τι με ζητεῖτε ἀπο κτεῖναι; Μάτην ταράσσεσθε· οὔπω βούλομαι παθεῖν, ὅτι θελήσω, πάσχω· οὐχ ὅτε ὑμεῖς τοὺς ἤλους χαλκεύ Βετε. Οικονομίαν μετέρχομαι· μὴ γὰρ ἀνάγκην ὑφ ίσταμαι; ἑαυτὸν ἐταπείνωσα· οὐδείς με ἔκδοντεν [ Εκδοτον ] ἔλαβεν. "Ηκουες δὲ τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰω άννου, τοῦ ταῦτά μοι συνηγοροῦντος· τί γάρ προς έθηκε λέγων· Εζήτουν αὐτὸν πιάσαι, καὶ οὐδεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ; Τί βούλεται λέγειν· Οὐκ ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ; ἀντὶ τοῦ· Οὐδέπω ἦν πληρώσα; τὰ δοκοῦντα. Μὴ γάρ τις νομιζέτω ἀκούων τοῦ εὐαγγελιστοῦ βοῶντος· Οτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ, ὅτι ἡ ὥρα αἰτία, καθὼς Ελλήνων παῖδες ματαιολογοῦσιν· ὅτι ὥρισται ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώ των, καὶ ὁ τρόπος τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἡμέρα, καὶ ἡ ὥρα, καὶ πῶς δεῖ ἀποθανεῖν, καὶ οὐχ οἷόν τε ἀπο θανεῖν τινα, εἰ μὴ ἔλθῃ τῆς είμαρμένης ἡ ἀπόφατις Απαγε τῆς ἀτοπίας! γραώδης ή τοιαύτη διήγησις, καὶ σφόδρα ληρώδης, καὶ τῆς ἀληθείας ἀντίδικος. Εἰ γὰρ ἐνὶ ἑκάστῳ [ὥρισται] ὁ τρόπος τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἡμέρα, καὶ ἡ ὥρα, καὶ πῶς δεῖ ἀποθανεῖν καὶ οὐχ οἷόν τε ἐστὶν διαφυγεῖν, διατί ἀῤῥωστοῦντες Ιατρικὴν βοήθειαν ἐπισπώμεθα, ἵνα θάνατο, τ' λυποῦν ἐπικόψωμεν; Διατί δὲ καὶ πλέοντες, λιμένας ἐπιζητοῦμεν, καὶ ἄστρον παραφυλαττόμεθα; Διατί δὲ καὶ ὁδοιποροῦντες τοὺς λῃστρικούς τόπους ἐκκλίνομεν; Διατί δὲ, πολεμεῖν πρὸς ἐχθροὺς παρα σκευαζόμενοι, καὶ θυρεοὺς συμπλέκομεν, καὶ βέλη ἐξύνομεν, καὶ τοιχομαχίας ἐγείρομεν, καὶ γρ. εἰ] οὐχ οἷόν τε ἐστὶ διαφυγείν τινα; Αλλως δέ, διατί τὸν Κάϊν βδελυπτόμεθα, εἰ ὥριστο τῷ ᾿Αβελ τοιούτῳ τρό της θάνατος; Διατί δὲ καὶ τοὺς φονεῖς φονεύομεν, εἰ ἐχρεωστείτο ἐκείνους οὕτω θανεῖν. Διατί δὲ καὶ προσευχόμεθα πολυετίαν ἐτῶν δέξασθαι, καὶ μὴ ἐμ πεσεῖν εἰς πειρασμών; Οὐχ ὅτι ἀληθής ἐστιν ὁ Δεσμό της Χριστὸς ὁ εἰρηκώς περὶ τοῦ πιστοῦ· Μακρό. τητα ἡμερῶν ἐμπλήσω αὐτὸν, καὶ δείξω αὐτῷ τὸ σωτήριόν μου; Καὶ πάλιν· Επικάλεσα με ἐν ἡμέρᾳ Οτι γεώς σου, καὶ ἐξελοῦμαι σε, καὶ δοξάσεις με. Αστρον παραφυλαττόμεθα. τὸ ἄστρον, ἀντὶ τοῦ ἄρχτον Οὐκ ἴσμεν γὰρ σαφῶς ἐκ τῶν ἀρτίως ἡμῖν ὑπαναγνωσθέντων ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων, ότι Ὁ αὐτὸς ἀστὴρ παρὰ Ινδοῖς. ἄστριν εἰ ἀστέρα ἄστρον τὴ ζώδιον, αστήρ
col. 1989–1990page 111 of 165
PG 86:1989ὁ κορυφαῖος τῶν ἀποστόλων Πέτρος, ἐν Ὀλέψει τὸν Κύριον ἐπικαλεσάμενος ἐν τῇ φυλακῇ, τῆς παρ' αὐτοῦ βοηθείας ἔτυχε; Μόνον γὰρ ἐβόησεν ὁ μακά ριος Πέτρος· εὐθέως Κύριος ὑψόθεν ἄγγελον πέμ πων, ο μεγάλης βουλῆς τῆς τοῦ Πατρὸς ἄγγελος, τοῦ Πέτρου τὴν φυλακὴν ἐρώτισεν, ὡς καὶ τῶν τριῶν παίδων τὴν κάμινον εδρόσισεν. Εἷς γὰρ ὁ αὐτό, Κύ βιος, ὁ κἀκεῖ τοὺς ἄνθρακας ῥάδα δείξας, καὶ ὧδε τὰ δεσμὰ διαρρήξα;· ὁ κἀκεῖ τὴν εἰκόνα συντρίψας, καὶ ὧδε τὴν ἀσέβειαν διασκεδάσα;· ἡ κἀκεῖ τὸν Ναβουχοδονόσορ αἰσχύνας, καὶ ὧδε τὸν Ἡρώδην πατάξη;" ὁ κἀκεῖ τοὺς Βαβυλωνίους συγκαύσα;, καὶ ὧδε τοὺς Ἰουδαίους αἰχμαλωτίσας. Τίς δὲ καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ ἀναγνώσματος; Αναγκαίον τὰ μὲν παρα θέσθαι τὰ δὲ ἐν ἑτέρῳ καὶ τῷ ταμιεύσασθαι. "Ηκουες γὰρ ἀρτίως τοῦ συγγραφέως Λουκά λέγοντος· Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ἐπέβαλεν Η ώδης ο βα σιλεὺς τὰς χεῖρας, κικῶσαι τινας τῶν ἀπὸ τῆς Εκκλησίας. Ανειλε δὲ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ιωάννου, μαχαίρα. Ἰδὼν δὲ ὅτι ἀρεστόν ἐστι τοῖς Ἰουδαίοις, προσέθετο συλλαβεῖν καὶ Πέτρον, δν καὶ πιάσας,ἔλετο εἰς φυλακὴν, παραδούς τέσ σαρσι τετραδίοις στρατιωτῶν φυλάσσειν αὐτὴν, βουλόμενος μετά το Πάσχα ἀναγαγεῖν αὐτὴν τῷ λαῷ. Οντως ἑορτάζομεν σήμερον· ὅτι οὐ μόνον δε σπιτικούς, ἀλλὰ καὶ μαρτυρικοὺς ἀγῶνας θεωροῦμεν. Ιάκωβος σφάζεται, καὶ Πέτρος φυλακίζεται, καὶ ἡ Ἐκκλησία προσεύχεται, καὶ τὰ δεσμὰ διατής γνυται, καὶ ὁ διάβολος περιεχίζεται. Το Πάσχα τῶν Ἰουδαίων πεπλήρωται, καὶ ὁ ζητούμενος οὐχ εὑρί σκεται. Ηρώδης τους φύλακας κατακρίνει, και 11 τρο τὸ θαῦμα καταγγέλλει. Σιδηρά πύλη Ανοίγετο, καὶ ἡ Ἰουδαϊκή καρδία οὐ κατηνοίγετο. Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἐπέβαλεν Ηρώδης ὁ βασιλεὺς τὰς χεῖ μας. Ποίων καιρών; καθ' δν τὸ βασιλικὸν τοῦ [Τρ. Χριστού ] Πατρίς όνομα, χωλοῖς δρόμου ἐχαρίζετο σιμ:κινθίοις, νόσους ἐφυγάδευτε, σκιαί; πυρετούς ὁπεσπόγγιζε, μαρτυρικούς στεφάνους συνέπλεκεν, Ἰάκωβον στεφάνω μαρτυρικό κατεκόσμησε, Πέτρον παλαιστὴν γενναῖον ἐφύλαττε. Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν. ἐπέβαλεν Ηρώδης ὁ βασιλεὺς τὰς χεῖρας. Πον καιρόν: ὅτε ξόανα της βάσεως ἔπιπτον, καὶ είδωλα χλευάζειν οὐκ ἴσχυον· ὅτι βω; οἱ ἀνεσκάπτοντο, καὶ ἱερεῖς ἑκέπτοντο· ὅτε ἐγγαστρίμυθοι ἐφιμοῦντο, καὶ περιάπτων μαγγανείαι ἐῤῥίπτοντο. Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ἐπέβαλεν Ηρώδης ο βα σιλεὺς τὰς χεῖρας. Ποῖον καιρόν; καθ' δν ἡ Συν αγωγή διελύετο, καὶ ἡ Ἐκκλησία ἐσφίγγετο· καθ' όν οι νομικοί μπόρουν, καὶ οἱ ἀπόστολοι ηπόρουν. καθ᾽ ἂν ἡ περιτομὴ τῆς σαρκὸς ἐμειοῦτο, καὶ ἡ σφραγὶς τῆς καρδίας ἐπληθύνετο· καθ᾽ ἂν τὰ ἄνυμα ἐφθίνει, καὶ ἄρτος ὁ ἐπουράνιος ήνθει· καθ' δν Κατακρίνει. απάγεσθαι. Χριστοῦ Πατρός" Δρα
col. 1991–1992page 112 of 165
PG 86:1991; ἡ ἑπτάμυξος λυχνία ἐσβέννυτο, καὶ ὁ δωδεκάκτινος ο Ο Ο Ο Επτάμυξος. ἑπτάλυχνος μυζάω, μυζέω, μύζω Δωδεκάχτινον σταυρόν σταυρὸς ἀνήπτετο, Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ἐπε έβαλεν Ηρώδης ὁ βασιλεὺς τὰς χεῖρας, κακῶσαι τινας τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας. Ο βασιλέως φρόνησις! μᾶλλον δὲ τυράννου επιχείρησις! ποιος βασιλεὺς, ὁ μὴ ὢν ἐν χειρὶ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν τῇ βουλῇ τοῦ διαβόλου. Πέτρον σπεύδεις φονοκτονήσαι, ὦ Ηρώ δη; διατί; Μὴ γὰρ ἀνταρσίαν ἐμελέτησε; μὴ γὰρ διάδημα κατεσκεύασε; μὴ γὰρ πορφύραν ἐχρήσατο; μὴ γὰρ θησαυρούς κτισμάτων [. κτημάτων ] ἐπλή. Ουνε; μὴ γὰρ ὁπλίτας εμισθώσατο; μὴ γὰρ πόλεις ἰσχυράς ἤγειρε; γυμνὸς καὶ ἄπορος ὑπάρχει ὁ Πέτρος ἐν τοῖς σωματικοῖς. Κατέλιπε καὶ τὰ πατρῷα δίκτυα, καὶ τὴν ἁλιευτικήν σκάφη, καὶ τῆς τῶν ἰχθύων άγρας κατεφρόνησεν. Επείσθη τῷ δι' ἡμᾶς πτωχεύε σαντι Χριστῷ λέγοντι Μὴ κτήσησθε χαλκόν, ἢ πή ραν, ἢ βαλάντιον, μηδὲ διπλούν χιτώνα. Ο Ηρώ δη, τί τοὺς βαρβάρους καταλιπών, τοὺς ἀποστόλους κατασφάττεις; Τί τοιχομαχίας ἀργῶν, τὴν Ἐκε κλησίαν διορύττεις; Τί τὰς χεῖρας ἐκτείνεις, οὐχ ἵνα τυράννου κώμην κατάσχῃς, ἀλλ' ἵνα θυσιαστήριον τοῦ βασιλέως στρέψης; Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ἐπέβαλεν Ηρώδης ὁ βασιλεὺς τὰς χεῖρας, κακώς σαί τίνας τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας. Ο χείρες Ηρώδου εἰς προσευχὴν μὴ ἐκτεινόμεναι, ἀλλ' εἰς τὸ κτεῖναι δίκαιον ὁπλιζόμεναι! Αὗται γὰρ αἱ χεῖρες, ὡς ἴστε, κατὰ τοῦ στύλου τῆς Ἐκκλησίας ὑπλί σθησαν. Ταύτας τὰς χεῖρας θεωρήσας ὁ Πέτρος, ἐβόα καὶ προσηύχετο ἐν τῇ φυλακῇ τὰ τοῦ Δαβὶδ βήματα. λέγων· Μὴ συναπολέσῃς μετ' ἀσεβῶν τὴν ψυχήν μου, καὶ μετ' ἀνδρῶν αἱμάτων τὴν ζωήν μου, ὧν ἐν χερσὶν αἱ ἀνομίαι· ἡ δεξιὰ αὐτῶν ἐπλήσθη δώρων. Εἰ μὴ γὰρ μισθὸν ὁ Ἡρώδης παρὰ Ἰουδαίων ἐλάμβανεν, οὐκ ἂν τὸ φάσγανον τῆς παρανομίας ὤξυνεν, Ἰάκωβον ἀνελεῖν μαχαίρα· καὶ Πέτρον δυσὶν ἁλύσεσιν οὐκ ἂν συνέδησε, βουλόμενος αὐτὸν μετὰ τὸ Πάσχα ἀναγαγεῖν τῷ λαῷ. Ο Πάσχα Ἰουδαϊκὸν, ἀεὶ μεταξὺ αἱμάτων αθώων μιγνύμενον! Τον Δεσπότην Χριστὸν πρὸ τοῦ Πάσχα ἐσταύρωσαν· τὸν μαθητὴν αὐτοῦ Πέτρον μετὰ τὸ Πάσχα ἀνελεῖν ἐδού λοντο. «Το Πάσχα αναγνον! Ο συναγωγὴ αἱματεκχυσίας φίλη! Καλῶς ὁ Σαλομὼν ἐκ πολλῶν τῶν χρόν νων τὴν τῶν Ἰουδαίων συναγωγήν βδελυράν προς ηγόρευσε. Διατί; ὡς ἀλλοτρίων αἱμάτων ἑλκύστριαν. Βουλόμενος αὐτόν, φησί, μετὰ τὸ Πάσχα ἀν αγαγεῖν τῷ λαῷ. Διατί δὲ μὴ ἐν τῷ Πάσχα; Τιμῶσι δῆθεν τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα. Ὢ τιμὴ ὕβρεως πεπληρωμένη! εἰ οὐκ ἐξὸν ἐν τῷ Πάσχα φονεύσαι, μη
col. 1993–1994page 113 of 165
PG 86:1993δήσητε ἐν τῷ Πάσχα. Τὴν μὲν ἐστὴν δοκεῖτε τιμήν. τὸν φόνον θησαυρίζοντες· τὸ θῦμα δὲ κατέχετε, καὶ θύειν οὐ νομίζετε; ὦ εὐσέβεια κατακρίσεως πεπληρωμένη! Μᾶλλον, ὦ παρανομία, ἄχρι τὸ δεῦρο παρά τι νων φυλαττομένη· ἐκεῖθεν ἀρχὴν λαβοῦσα, καὶ τὸ τέλος εὑρεῖν οὐκ ἐπιζητοῦσα. Η γὰρ οὐκ ἴσμεν, ὅτι πολλάκις τινὲς τῶν ἐν δυναστείᾳ ἐξεταζομένων, ἀνεύθυνον τινα ἐν φυλακῇ δημοσίᾳ κατακλείσαντες μόνον ἐπι στῇ τὸ τίμιον Πάσχα, εὐθέως δῆθεν τῆς δημοσίας φυλακῆς ἀπαλλάττουσιν, ἑτέραν φυλακήν χαλεπωτέραν ἐπινοοῦντες· ἢ παρὰ ἑαυτοῖς φυλάττοντες, καὶ λιμῷ ἄγχοντες· ἢ εἰς τὸν οἶκον τοῦ ἐκβιαστοῦ συγ κλείοντες τοῦ ἀκέραστα κεχηνότος· μὴ συνορῶντες ὅτι τοῦτο οὐκ ἔστι τὴν ἑορτὴν τιμῆσαι, ἀλλὰ τὸν Δεσπότην Χριστὸν ὑβρίσαι. Θέλεις ἑορτάσαι; τῆς συκοφαντίας ἐλευθέρωσον τὸν σύνδουλόν σου. Τότε γάρ τις κυρίως ἑορτάζει· οὐχ ὅτε σηρικόν στολήν ἐγκαινίζει, ἀλλ' ὅτε τεθλιμμένην ψυχὴν ἐλευθερώσει. Τῷ δὲ Θεῷ χάρις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Λόγος Λεοντίου πρεσβυτέρου Κωνσταντινουπόλεως εἰς τὴν ἁγίαν Παρασκευὴν τῆς μεγάλης ἑβδομάδος εἰς τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ, καὶ εἰς τὸν Ἰώβ. Κύριε, εὐλόγησον. Αμήν. Μεγάλα τῆς προσευχῆς τὰ χαρίσματα, ἀνεξάλειπτα ταύτης τὰ κατορθώματα. Οπου δ᾽ ἄν τις περιστρέψει τὸ τῆς διανοίας ὄμμα, οὐδὲν προσευχῆς τιμιώτερον εὑρήσει. Προσευχὴ τῷ Νῶε διεκυβέρνησεν, καὶ τοῦ θεηλάτου κατακλυσμοῦ ἀναυάγητον διετήρησεν. Προσ ευχὴ τὴν στείρωσιν τῆς ᾿Αννας διέλυσεν, καὶ τῆς ἐπαράτου κατάρας παραδόξως ἀπήλλαξεν. Προσευχὴ τοῦ Ἰωνᾶ τὴν κοιλίαν τοῦ κήτους εὐκτήριον οἶκον εἰργάσατο, καὶ Νινευίταις τὴν πόλιν ἄτρωπον διετή ζησεν. Προσευχή Εξεκίᾳ τῷ βασιλεῖ πεντεκαιδεκαετή χρόνον ἐδωρήσατο. Καὶ ἵνα μὴ μακρύνω τῷ λόγῳ, πόσον δύναται προσευχή, ταὐτὸν τὸν Κύριον εἰς μέσσον ἀγάγωμεν, τὸν ποιήσαντα καὶ διδάξαντα, τὸν μὴ μόνον προσευξάμενον, ἀλλὰ καὶ προσεύχεσθαι παραινέσαντα, ὡς ἔστιν αὐτοῦ ἀκοῦσαι λέγοντος πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· "Οταν προσεύχεσθε, λέγετε· Πά τερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. Ως τέκνα πατέρα παρακαλείτε, στρατιῶται τὴν βασιλέα περιμένετε, ὡς πολιτογραφηθέντες εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Οὐ μόνον δὲ ὑπὲρ αὐτῶν ὁ Κύριος ἐδίδαξεν προσεύη χεσθαι, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων καὶ ἐχθραινόν των καὶ ἐπιβουλευόντων, ὡς ἔστιν αὐτοῦ ἀκοῦσαι τοῦ Κυρίου λέγοντος πρὸς αὐτούς· Προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς, καλῶς πρεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, ὁ ἐδίδαξεν ὁ Κύριος, καὶ ἐποίησεν. Προσηύξατο Τινὲς τῶν ἐν δυνα στεία εξεταζομένων. ὁ ἐξεταζόμενος ἐν κανόνι 2, Πλὴν τοῦ δεσποτικοῦ ὀνόματος μηδὲν ἕτερον ἐπιβοᾶτε.
col. 1995–1996page 114 of 165
PG 86:1995καὶ αὐτὸς ὑπὲρ τῶν ἀθετούντων αὐτὸν ἐχθρῶν. Κα! πότε προσηύξατο ὁ Κύριος ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν; πότε τῇ παρούσῃ παρασκευῇ, ὅτε παρέστη τῷ σταυρῷ Σήμερον γάρ, ὡς εἶσθε, ὁ πάντων Κριτής σταυροῦται. Διὸ καὶ, ὡς εἶδεν ἑαυτὸν ὁ Κύριος ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων σταυρούμενον, καὶ τοὺς Ἰουδαίους ὑπὸ τῶν ἀψύχων στοιχείων κατακρινομένους, καὶ ὅτι ὁ ἥλιος ἔσκο τίζετο, ἐκεῖνοι δὲ οὐκ ἐστυγναζον, καὶ ἔτι σεισμές καθολικὸς ἐγίνετο, ἐκεῖνοι δὲ τῆς κακίας οὐ μετεφέροντο, καὶ ὅτι τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ διερρήγνυτο, ἐκείνων δὲ αἱ καρδίαι οὐ κατενύττοντο· καὶ ὅτι πολλὰ μὲν ἠνοίγοντο μνήματα, ἐκείνων δὲ αἱ ψυχαὶ οὐκ ἐφωτίζοντο, καὶ ὅτι νεκροὶ μὲν ἀνίσταντο, ἐκεῖνοι δὲ τοῖς νεκροῖς συνελογίζοντο· οὕτως καὶ ὁ Κύριος φιλανθρωπευόμενος τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ προσηύχετο πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, τῇ παρούσῃ παρασκευῇ λέγων· Πάτερ, άφες αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Οὐ γὰρ οίδασιν τί ποιοῦσιν. Εἶδες, ὦ φίλε, πῶς ἐδίδαξεν, καὶ ἐπλήρωσεν, πῶς ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν προσεύχεται; διατί; Ηθελεν ὁ Πα τὴρ τοῦ Κυρίου ὡς ἀγανακτῶν ὑπὲρ τῆς ὕβρεως τοῦ Γιοῦ, θανατῶσαι τὸ τῶν Ἰουδαίων φύλον, τοὺς ἀντὶ προσκυνήσεως σταυρὸν πελεκῶντας, καὶ ἀντὶ παρα κλήσεως ήλους χαλκεύοντας, καὶ ἀντὶ προσφορᾶς ὄξος προσάγοντας, καὶ ἀντὶ δώρων καλάμῳ τύπτοντας καὶ ἀντὶ κειμηλίων ἀκάνθινον στέφανον πλέκοντας, καὶ τολμηρῶς βοῶντας· Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. Διὰ ταῦτα βουλευομένου τοῦ Πατρὸς ἐξαλείψαι [πᾶν] πάραυτα τὸ τῶν Ἰου δαίων φύλον, ὁ μονογενής Υιός, ὡς μεσίτου τάξιν εἰληφώς, παρακαλεῖ τὸν Πατέρα, λέγων· Πάτερ, ἄρες αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Οὐ γὰρ οίδασιν τί ποιοῦσιν. Πολλοὶ γὰρ ἐξ αὐτῶν ἐπιστρέψουσιν. Διὸ παρακαλῶ, μὴ συνθερισθῇ ζιζανίοις σίτος. Μὴ οὖν ἀπέλλωνται λύκοις ἄρνες, μὴ συνφθαρῶσι κόραξι περιστεραί. Μὴ συγκαυθῶσιν ἀκάνθαις ῥόδα. Οι μόνον Καϊάφας ἐνταῦθα μαστίζων, ἀλλὰ καὶ Παῦλος ἐπιστρέφων [ἐπιστρέψων]. Οὐ μόνον ὁ δοῦλος τοῦ ἀρχιερέως ῥαπίζων, ἀλλὰ καὶ Στέφανος τὸ μαρτύριον εὐτρεπίζων. Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς τὴν ἁμαρ τίαν ταύτην. Ταῦτα δὲ ὁ Υἱὸς ἔλεγεν πρὸς τὸν Πατέρα, οὐχ ὡς τοῦ Πατρὸς ἀγνοοῦντος τί βούλεται ὁ Υἱός, ἢ τοῦ Υἱοῦ ἀμφιβάλλοντος τί θέλει ὁ Πατήρ, μία γάρ βού λησις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ· ἐκεῖνο γὰρ οἶδεν ὁ λόγος, δ θέλει ὁ νοῦς. Καὶ ἐκεῖνο οἶδεν ὁ νοῦς (17'), 8 θέλει ὁ λόγος, οὐχ ὡς ἀγνοῶν τοίνυν τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν, ἔλεγεν ταῦτα, ἀλλ' ὡς βουλόμενο; καὶ ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ ὁ μονογενής Υἱὸς τὴν ἐμφάνειαν τοῦ Πα τρὸς ποιήσασθαι, ἵνα μὴ ὡς ξένος καὶ νόθος διαβληθῇ, ἀλλ' ὡς γνήσιος καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὢν διὰ ταῦτα προσεύχεται ὁ μονογενής Υιός, ὅπως ὁ ἔλα δεν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀντιδῷ καὶ αὐτὸς τῷ Πα τρί. Εστιν δὲ πάντως εἰπεῖν τινα, Τί ἐστιν ὁ ἔλαβεν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἵνα ἀντιδῷ καὶ αὐτὸς τῷ Πατρί;
col. 1997–1998page 115 of 165
PG 86:1997Ακουε ὥσπερ ὅσπερ ὅπερ οὐκ ἀγνοεῖς, διὸ ὑπομιμνήσκω, οὐ διδάσκω, ἤκουες ἐν τῷ βαπτίσματι τῷ Ἰορδανιαίῳ ἄνωθεν τοῦ Πατρός βοῶντος, Ού τός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα, αὐτοῦ αἰκούετε. Ὁ Πατήρ τὸν Υἱὸν σημαίνει. καὶ γνωρίζει τοῖς ἀνθρώποις. Βουλόμενος τοίνυν ὁ Υἱὸς ἀνταποδοῦναι ταύτην την μαρτυρίαν τῷ Πατρὶ, ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ ἐβόα· Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην, οὐ γὰρ οἴδασιν τί ποιοῦσιν. Καὶ ἔτι δι' ἐμφάνειαν ὁ μονογενής Υἱὸς ταῦτα ἐφώνησεν, ἄκους αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα λέγοντος Πάτερ, ἐφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. Τούτου γὰρ χάριν καὶ ἡ οἰκονομία, ἵνα ὁ Πατὴρ γνωρίσῃ τὸν Υἱόν, ἵνα Υἱὸς γνωρίσῃ τὸν Πατέρα, ὡσαύτως μεταξύ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ γνωρισθῇ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὁμοίω;. Πάλιν ἄκουε τὸν Υἱὸν προς ευχόμενον, καὶ λέγοντα πρὸς τὸν Πατέρα· Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. ᾿Αλλὰ, εὐακρόατα, μὴ ἀρνήσῃ τὴν γνώμην, μὴ σμικρύνῃς τὸν ἀκατάληπτον. Ἐὰν γὰρ τὸν Υἱὸν σμι κρύνῃς, καὶ τὸν Πατέρα σμικρύνεις· ἐκεῖ γὰρ ἐστιν ὁ Πατήρ, ὅπου ἐστὶν ὁ Υἱός. Διὰ τοῦτο καὶ Υἱός προσηγόρευται ἀπὸ τοῦ οἶος, τοῦτ᾽ ἔστιν, οἷος ὁ Πα τὴρ, τοιοῦτος καὶ ὁ Υἱός. Διὸ ἀκούων τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Υἱὸν προσευχόμενον, κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπή. σεως λόγον λάμβανε. Προσεύχεται γὰρ οἰκονομικῶς, θαυματουργεῖ δὲ θεοπρεπῶς, οὐκ ἄλλος ὁ πάσχων καὶ ἄλλος ὁ Θαυματουργών, εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὁ καθεύδων καὶ ὁ νεκροὺς ἐγείρων. Εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὁ πεινῶν· καὶ ὁ χορτάζων· εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὁ μονογενής Υΐδς, ὁ καὶ ἐν τῷ παρθενικῷ σηκῷ ἀστενοχωρήτως οἰκήσας, καὶ ἐν τῷ σταυριαίῳ ξύλῳ ἀῤῥήτως παγείς, καὶ ἐν τῷ λελαξευμένῳ μνημείῳ τὸ τριήμερον καθευδήσας, καὶ ἐν τῇ νεφέλῃ τῆς ἀναλήψεως τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἀνθρωπότητος ἀνασφετερίσας, καὶ ἐν τῷ πατρῴῳ κόλπῳ ἀφράστως καὶ ἀχρόνως αὐλιζόμενος, καὶ ἄνω καὶ τῷ μηδαμοῦ λειπόμενος. Μεγάλα τοίνυν τὰ τῆς προσευχῆς χαρίσματα, ἀνεξ άλειπτα τὰ ταύτης δωρήματα. Προσευχή θλίψεως ἀπουσία, εὐφροσύνης επιστασία, φίλων παραμυθία, τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ δωροδοσία. Τί ἐστιν; Ηκευες ἀρτίως τοῦ συγγραφέως Μωσέως λέγοντος· Εἶπεν ὁ Κύριος Ἐλιφὰς τῷ Θεμανίτη· "Ημαρτες σὺ καὶ οἱ δύο σου φίλοι. Οὐ γὰρ ἐλαλήσατε ἐνώπιόν μου οὐδὲν ἀληθὲς, ὥσπερ ὁ θεράπων μου Ιώβ. Καὶ νῦν λάβετε ἑπτὰ μόσχους καὶ ἑπτὰ κριούς, καὶ πορεύθητε πρὸς τὸν παῖδά μου Ιώβ, καὶ ποιήσει καρπώσεις ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ ζήσεσθε, ὅτι εἰ μὴ πρόσωπον αὐτοῦ ἔλαβον, ἀπώλεσα ἂν ὑμᾶς. Εἶδες προσευχὴν φίλων εὐεργεσίαν, καὶ πῶς ὁ Θεὸς διὰ προσευχῆς λύσιν πλημμελημάτων χαρίζεται. Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Ελιφάζ. "Ημαρτες σὺ καὶ οἱ δύο σου φίλοι. Πορεύθητε οὖν πρὸς τὸν παῖδά μου 'Ιώβ, καὶ προσεύξεται ὑπὲρ ὑμῶν ὁ θεράπων μου 'Ιώβ. Καλῶς ὁ Κύριος ἐν ταὐτῷ τὸν Ἰώβ, καὶ παῖδα, καὶ θεράποντα προσαγορεύει, παῖδα τὸ τῆς Υιός Οἷος,
col. 1999–2000page 116 of 165
PG 86:1999θωμα. Πορεύθητε πρὸς τὸν παῖδά μου Ιώβ, ὁ θερά πων μου προσεύξεται ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ ζήσεσθε. Ο τῆς τοῦ Κυρίου ἀγαθότητος! αὐτὸς φιλανθρωπεύεται, καὶ τῷ Ἰὼβ τὴν χάριν παρέχει, σφόδρα καλῶς. Ωσ περ γὰρ ἐν τοῖς παροῦσιν κοσμικοῖς ὁ βασιλεὺς βου λόμενος τὸν ἔγγιστα αὐτοῦ καὶ πλουτίσαι καὶ δοξά σαι, δι' αὐτοῦ δέλτους δωρεῖται, καὶ σωτηρίαν και ταδίκοις χαρίζεται, όπως κακείνους εὐεργετήσει, καὶ τὸν ἔγγιστα πλουτήσῃ· οὕτω καὶ ὁ τῶν πάντων βα σιλεὺς Θεὸς, βουλόμενος τὸν Ἰώβ, ὡς ἴδιον ἄνδρα δοξάσαι, δι' αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν τοῖς φίλοις συγχωρεῖ, ὅπως καὶ αὐτὸς δοξασθῇ, κἀκεῖνοι τῆς ἁμαρτίας ῥυσθώσιν. δουλείας όνομα, θεράποντα τὸ τῆς εὐσεβείας κατόρο ο ἡ Πορεύθητε πρὸς τὸν παῖδά μου Ιώβ. Εἰ μὴ παρ' αὐτοῦ παρακληθῶ, συγγνώμην οὐ δίδωμι. πορευθῆτε πρὸς τὸν παῖδά μου 'Ιώβ, ὃν ὑβρίσατε, παρα καλέσατε· ἐν ἡθετήσατε, δοξάσατε· τὸν εἰσχωμέ νον ἱερέα δέξασθε, τὸν ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐπὶ τῷ θυ σιαστηρίῳ κατανοήσατε. Οὐ γὰρ ὡς ἁμαρτωλὸν αὐ τὴν ἐγκατέλιπον, ἀλλ' ὡς δίκαιον ἐδόξασα. Χρυσὸς ἐν καμίνῳ δοκιμάζεται, καὶ δίκαιος ἐν πειρασμοῖς λαμ πρύνεται. Μὴ ἐζημίωσεν αὐτὸν ἡ κοπρία, μὴ οὐ γέγονεν ἐνδοξότερος; Μὴ κακῶς ἐπραγματεύσατο; οὐκ ἔδωκεν ἁπλὰ, καὶ διπλὰ ἔλαβεν; Πορεύθητε πρὸς τὸν παῖδά μου Ιώβ, τὸν ἀπὸ καμάτου, καὶ συγκοπῆς εἰς ἄνεσιν ἐλθόντα. Μά θετε φίλου πιστοῦ προκοπήν, ἐκεῖνος πιστός, ὑμεῖς δὲ ἄπιστοι· ἐξ ὧν οἴδατε, μάθετε, ὅτι οὐδεὶς πιο στεύτας εἰς Κύριον, ἐγκατελείφθη. Πορεύθητε πρὸς τὸν παῖδά γιου Ἰώβ· ὅτι εἰ μὴ δι' αὐτὸν ἀπώλεσα ἂν ὑμᾶς. Ταῦτα ἀκούσας Ελιφάς, εὐθέως παραλαβών τους δύο φίλους, Βάλαν καὶ τὸν Σοφαρ, ἐπορεύθησαν δρο μαίῳ ποδὶ πρὸς τὸν γενναιότατον Ἰώβ, καὶ Πορευθέντες προσέπεσον, ἐδεήθησαν, ἠξίωσαν, παράκλησιν ήτησαν λέγοντες πρὸς τὸν Ἰώς. Εσφάλημεν, γενναιότατε, οὐκ εἴδομεν τὸ συμβάν σοι. Νῦν ἔγνωμεν, ὅτι ἐῤῥάγη ὁ ἀντίπαλος, ἐξ ὧν σὺ στεφανηφόρος ἀνα εδείχθης, πρέσβευσον ὑπὲρ ἡμῶν, κατηλλάγη και ταλλάχθητι] ἡμῖν ὁ ἡμέτερος βασιλεὺς, σὸς δὲ θεὸς καὶ ἀγωνοθέτης, αὐτὸς ἡμᾶς ἀπέστειλεν πρὸς σὲ εἰρηχώς, ὡς δίχα τῆς σῆς παρακλήσεως συγγνώμην ἡμᾶς τῶν πλημμελημάτων μὴ δέξασθαι. Ταῦτα ἀκούσας ὁ φιλόφιλος Ιώβ, οὐκ ἀνεβάλετο, οὐκ ἐδίστασεν, οὐκ ἐνείδισεν, οὐκ ἀπεστράφη ἤδη τῶν φίλων πταίσματα συγχωρεῖν. Διὸ παραυτὰ τὴν θυσίαν τῆς προσευχῆς πληρώσας, τὸν μὲν Θεὸν ἐδυσ ώπησεν, τοὺς δὲ φίλους εὐεργέτησεν, ἑαυτὸν δὲ πρὸς εὐχαριστίαν παρέστησεν. Τί οὖν ὁ συγγραφεύς Μωϋσῆς; καλὸν γὰρ καὶ τὰ ἀκόλουθα μηνύσαι. Προσευξαμένου δέ, φησίν, τοῦ Ἰὼβ περὶ τῶν φί ίων αὐτοῦ, ἀφῆκεν αὐτοῖς ὁ Κύριος τὴν ἁμαρ τίαν αὐτῶν. Προσέθηκεν δὲ ὁ Θεὸς τῷ Ἰὼβ δι πλᾶ πάντα ὧν εἶχεν ἔμπροσθεν. Ακούσαντες δὲ οἱ ἀδελφοὶ καὶ ἀδεὶςαὶ πάντα τὰ συμβάντα αὐτ τῷ, παρεγένοντο πρὸς αὐτόν φαγόντες δὲ καὶ
col. 2001–2002page 117 of 165
PG 86:2001πιόντες παρ' αὐτῷ, παρεκάλεσαν αὐτόν. "Ὦ ἀδελ- Ο φῶν καὶ συγγενῶν καταδρομή! Εν πένθει οὐδεὶς, ἐν εὐωχία πολλοί. Ὅτε ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐκαθέζετο, πάντες ἀπέφευγον· ὅτε ἐν τοῖς βασιλείοις ηυλίζετο, πάντες ἔτρεχον. Τοῦτο δὲ οὐ μόνον τότε, ἀλλὰ καὶ νῦν συμβαίνει. Πολλάκις τις παίεται, καὶ οὐ μόνον ὑπὸ τῶν συγγενῶν οὐ γνωρίζεται, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ὅρκους δέχεται μηδέποτε τῷ γένει πλησιάζων. Ἐὰν δὲ προνοίᾳ τοῦ τὸν Ἰὼβ ἐκ δευτέρου πλουτήσαντος, καὶ οὗτος καὶ ἀξιώματος επιλάβηται, πάνε τες οἱ συγγενεῖς κατατρέχουσιν, παρακαλοῦσιν, θάλπουσιν, πολλάκις λέγουσιν, "Α ηὐξάμεθα εἴδο μεν, ὡς εἶναι τοὺς τοιούτους τῆς ὑπάρξεως, καὶ οὐ τῆς φύσεως συγγενεῖς. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐπὶ τοῦ γενναιοτάτου Ἰώβ· ὅτι ἐπὶ τῆς κοπρίας έκαθε έζετο, καὶ τοὺς ἰχῶρας ἀπέξεεν, καὶ κάμνων ἀνελέγετο, καὶ στένων ἔλεγεν· Διὰ τί ἐν κοιλίᾳ μητρός μου οὐκ ἐτελεύτησα; διὰ τί δὲ ἐξελθών, εὐθέως οὐκ ἀπωλόμην; διὰ τί δὲ σηνήντησάν μοι γόνατα; διὰ τί μαζοὺς ἐθήλασα μητρός μου; τότε οὐκ ἀδελ φὸς δακρύων, οὐκ ἀδελφὴ πενθοῦσα, οὐ συγγενής στυγνάζων. Μόνον δὲ τῆς βασιλείας επελάβετο, καὶ διπλῆς ὑπάρξεως δεσπότης γέγονεν, εὐθέως οἱ ἀδελ φοὶ παρατασσόμενοι, αἱ ἀδελφαί πορευόμεναι βαρευνόμεαι], οι φίλοι έπερειδόμενοι Τί δὲ λέγω περὶ τῶν ἀδελφῶν καὶ συγγενῶν, καὶ οὐ μεταφέρω θᾶττον τὸν λόγον, διὰ τὸ τῆς ὥρας ὀψὲ, ἐπὶ τὴν γαμετὴν τοῦ Ἰώβ; Καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ κάμε νοντος τοῦ Ἰὼβ καὶ ἐν ἀγωνίᾳ διάγοντος, σκληρότερα πάντων γεγένηται, τοῦτ' ἔστιν, ὀνειδίζουσα, βλασφημεῖν παρακελευομένη, λέγουσα πρὸς τὸν ἄνε δρας • Μέχρι τίνος καρτερήσεις λέγων· Ἰδοὺ ἀναμένω χρόνον ἔτι μικρόν, προσδεχόμενος τὴν ἐλπίδα τῆς σω τηρίας μου; 'Ιδού γὰρ ἡφάνισται τὸ μνημόσυνόν σου ἀπὸ τῆς γῆς. Υἱοὶ καὶ θυγατέρες, ἐμῆς κοιλίας ὠδί νες καὶ πόνοι, ἐτελεύτησαν, οὓς εἰς τὸ κενὸν ἐκοπίασα μετὰ μόχθων· σὺ δὲ αὐτὸς ἐν σαπρίᾳ σκωλήκων κάθῃ, διανυκτερεύων αἴθριος· ἐγὼ δὲ πλάνη τις, καὶ λάτρις, τόπον ἐκ τόπου, καὶ οἰκίαν ἐξ οἰκίας διερχο. μένη. Πότε δύσεται ὁ ἥλιος, ἵνα ἀναπαύσομαι τῶν μόχθων, καὶ τῶν ὀδυνῶν, αἴ με νῦν συνέχουσιν; Αλλ' εἶπόν τι ῥῆμα πρὸς Κύριον, καὶ τελεύτα.» Εἶδες ἀνελπιστίας ῥήματα· Μέχρι τίνος καρτερήσεις λέγων, Ἰδοὺ ἀναμένω χρόνον ἔτι μικρόν, τοῦτ' ἔστιν, ἕως πότε φρεναπατᾷς ἑαυτὸν, προσδοκίαν ἀγαθῶν καρα δοκῶν; ποία σοι ἐλπὶς ὑπολέλειπται; Τί δέ σοι ὤνη σεν τὸ συχνῶς τὰς χεῖρας εἰς οὐρανὸν ἐπαίρειν, καὶ τὰς εὐχὰς πλατύνειν; Ανωθεν ἐπολεμήθης, και ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πῦρ κατηνέχθη. Ταῦτα τῆς γυναικὸς ἔτι λεγούσης τῷ Ἰώβ, ἐν τῷ πειρασμῷ διάγοντος, τότε μὲν ὁ Ἰὼβ οὐδὲν ἀπεκρίνατο· μόνον δὲ τῆς βασιλείας ἐπελάβετο, καὶ τῆς ὑπάρξεως τετύχηκεν, καὶ δὲν ἀδελφοὺς καὶ φίλους καὶ συγγενεῖς, καὶ πάντας εὐωχουμένους, ὁμοίως καὶ τὴν γαμετὴν τῷ βασιλικῷ πέπλῳ φαιδρυνομένην, καὶ τῶν αὐτῶν τέκνων μητέρα γινομένην, στρα
col. 2003–2004page 118 of 165
PG 86:2003φεὶς πρὸς τὴν γυναῖκα ὁ Ἰὼβ ἔλεγεν· Τί λέγεις, γύ ναι; Οὐ σὺ εἶ ἡ πάντων μοι χαλεπώτερον ἐπιπλήττουσα; οὐκ ἔλεγές μοι· Μέχρι τίνος καρτερήσεις λέ γων, Ἰδοὺ ἀναμένω χρόνον ἔτι μικρόν, προσδεχόμενος τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας μου; "Η ὁ γεωργὸς στάχυν οὐκ ἐκδέχεται; κἀγὼ τὸν Θεὸν οὐ περιμένω τὸν ἀν ιστώντα πένητα ἀπὸ γῆς, καὶ κοπρίας ἐγείροντα πτωχόν; Μὴ οὐκ ἦλθεν τὴ θέρος τῶν ἀγαθῶν; μὴ οὐκ ἔφθασεν τὸ ἔαρ τῆς ἀπολαύσεως; οὐχὶ μᾶλλον πλουτεῖς ἢ πρότερον; μὴ οὐ γέγονας ἄμπελος διά φορος; ἐκείνους ἑτρυγήθης, ἀλλὰ τούτους κρατεῖς. Κἀκεῖνοι ζῶσιν, καὶ οὗτοι σκιρτῶσιν· οὕτω γὰρ δι πλὰ ἀπέλαβες πάντα· εἰ ήκουσά σου, γύναι, καὶ βλασφημήσας τὸν βίον ἐξῆλθον, πόθεν ἡ ἀνάστασις τῶν ἀγαθῶν; Εἶδες ἡ κυπρία τῆς ὑπομονῆς πόσον και πὸν ἐβλάστησεν. Διδ, γύναι, ἀπὸ τοῦ λοιποῦ μὴ ἄρξῃ λέγειν, Εγώ πλάνη τις καὶ λάτρις. Επεσεν γὰρ ὁ πλάνος, καὶ κατήργηται ὁ εἰδωλολάτρος. Όντως ἔπεσεν ὁ πλάνος ὁ διάβολος, ὁ ἀεὶ καθ' ἑαυτοῦ τοὺς βοθύνους ἐγείρων. Σήμερον γὰρ καὶ στέφανος πλέκεται, καὶ Ἰὼβ στε φανοῦται, καὶ ὁ Ἀδὰμ ἀνακαινοῦται, καὶ λῃστὴς ἐπαι νεῖται. Σήμερον καὶ τάφος σφραγίζεται, καὶ οὐρα νὸς ἀνοίγεται. Σήμερον ὁ Δεσπότης ῥαπίζεται, καὶ ἡ ἀνθρωπότης τὴν ἐλευθερίαν δέχεται, καὶ μαρτυρεί μοι τῷ λόγῳ Παῦλος βοῶν· Τῇ ἐλευθερία Χριστός ἡμᾶς ἠλευθέρωσεν στήκετε βέβαιοι. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἀπὸ τῶν Λεοντίου. Ὅτι οὐ ταὐτὸν ὑπόστασις καὶ ἐνυπόστατον ὥσπερ ἕτερον οὐσία καὶ ἐνούσιον· ἡ μὲν γὰρ ὑπό στασις τόν τινα δηλοῖ, τὸ δὲ ἐνυπόστατον τὴν οὐ. σίαν· καὶ ἡ μὲν ὑπόστασις πρόσωπον ἀφορίζει τοῖς χαρακτηριστικοῖς ἰδιώμασι, τὸ δὲ ἐνυπόστατον τὸ μὴ εἶναι αὐτὸ συμβεβηκός δηλοί, ὅπερ ἐν ἑτέρῳ ἔχει τὸ εἶναι καὶ οὐκ ἐν ἑαυτῷ θεωρείται· τοιαῦται δὲ πᾶσαι αἱ ποιότητες, αἵ τε ουσιώδεις καὶ ἐπουσιώδεις καλούμεναι, ὧν οὐδετέρα ἐστὶν οὐσία, τουτέστι πράγ ματος ὑφεστώς, ἀλλ᾽ ἀεὶ περὶ τὴν οὐσίαν θεωρεῖται, ὡς χρῶμα ἐν σώματι, καὶ ὡς ἐπιστήμη ἐν ψυχῇ. Ὁ τοίνυν λέγων, Οὐκ ἔστι φύσις ἀνυπόστατος, ἀληθῶς μὲν λέγει, οὐ μὴν ὀρθῶς συμπεραίνει, τὸ μὴ ἀν υπόστατον συνάγων εἰς τὸ ὑπόστασιν εἶναι· ὥσπερ ἂν
col. 2005–2006page 119 of 165
PG 86:2005ὁμοούσια εἴ τις μὴ εἶναι σῶμα ἀσχημάτιστον ἀληθὲς λέγων, ἔπειτα συνάγει οὐκ ὀρθῶς, τὸ σχῆμα σῶμα εἶναι, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τῷ σώματι θεωρεῖσθαι· ἀνυπόστατος μὲν οὖν φύσις, τουτέστιν οὐσία, οὐκ ἂν εἴη· οὐ μὴν ἡ φύσις ὑπόστασις, ὅτι μὴ δὲ ἀντιστρέφει· ἡ μὲν γὰρ ὑπόστασις, καὶ φύσις· ἡ δὲ φύσις, οὐκ ἔστι καὶ ὑπόστασις· ἡ μὲν γὰρ φύσις, τὸν τοῦ εἶναι λόγον ὑποδέχεται· ἡ δὲ ὑπόστασις, καὶ τὸν τοῦ καθ᾿ αὐτὸ εἶναι· καὶ ἡ μὲν, εἴδους λόγον ἐπέχει· ἡ δὲ τοῦ τι νός ἐστι δηλωτικόν· καὶ ἡ μὲν, καθολικοῦ πράγ ματος χαρακτῆρα δηλοί, ἡ δὲ, τοῦ κοινοῦ τὸ ἴδιον ἀποδιαστέλλεται· καὶ συντόμως εἰπεῖν, φύσεως μὲν μιᾶς λέγονται τὰ ὁμοούσια, καὶ ὧν ὁ λόγος τοῦ εἶναι κοινός· ὑποστάσεως δὲ ὄρος· ἢ τὰ κατὰ τὴν φύσιν μὲν ταύτα, ἀριθμῷ δὲ διαφέροντα· ἢ τὰ ἐκ διαφόρων φύσεων συνεστῶτα· τὴν δὲ τοῦ εἶναι κοινωνίαν ἅμα τε καὶ ἐν ἀλλήλοις κεκτημένα· οὕτω γέ τοι, φη με, κοινωνοῦνται τοῦ εἶναι, οὐχ ὡς συμπληρωτικαὶ τῆς ἀλλήλων οὐσίας, ὅπερ ἐστὶν ἐπὶ τῶν οὐσιῶν καὶ τῶν οὐσιωδῶς κατ' αὐτῶν κατηγορουμένων· ὡς ἡ ἐν σώματι ποιότης, λευκότης, μελανότης· ὅπερ ἄν τις εὕροι καὶ ἐν ἄλλοις, μᾶλλον δὲ ἐπὶ ψυχῆς καὶ σώ ματος, ὧν κοινὴ μὲν ἡ ὑπόστασις, ἰδία δὲ ἡ φύσις. Καὶ ὁ λόγος διάφορος· ὅτι διττὸς ὁ τῆς τελειότητος ὄρος, ὁ μὲν ἁπλῶς λεγόμενος, ὁ δὲ σχέσει θεω ρούμενος· ὅτι εἰ φύσει παθητὸς ἦν ὁ Λόγος, ἢ τῶν ἐνταῦθα ἐδέχετο περιγραφήν, σταί τοῖς ἀπὸ Νεστορίου ταῦτα ἐν αὐτῷ, τὸ φοβεῖσθαι· σαρκὶ συνάπτειν καὶ ὅλῳ ἀνθρώπῳ, ἵνα μὴ περιθραφῇ· εἰ δὲ φύσει ἄτρεπτός ἐστι καὶ ἀπερίγραπτος καὶ ἀπαθὴς, κἂν ἐν σώματι γένηται, σώζοι ἂν τὸν ἴδιον τῆς ἀπαθείας καὶ παντελῆ τῆς ἀτρεψίας λόγον· καὶ γὰρ οὐδὲ κόσ σμον κτίζων, καὶ εἰς τόδε τὸ σχῆμα τοῦ παντὸς ἄγων αὐτὸν οὐκ ὄντα πρότερον, ἐκ τοῦ ὑπερκοσμίου καὶ ὑπερουσίου εἰς τὸ περικοσμιον τοῦτο ἢ ἐγκόσ σμιον ἐκπεπτωκώς φαίνεται· καὶ ἐκ τοῦ οἰκείου ἀπεριγράπτου εἰς τὸ περιγεγράφθαι ὑπ' αὐτοῦ ἐληλυθὼς· οὔτε τοίνυν οὐδὲ πρότερον ἡνίκα τὸν κόσμον καὶ τὰ ἐν αὐτῷ πάντα παρήγαγεν, οὔτε ὕστερον ὅτε τὸν μέγαν ἐν μικρῷ κόσμον τὸν ἄνθρωπον ἑαυτῷ πε ριέπτηξε, περιεγράφη. Καὶ τί θαῦμα; ὅπου γε καὶ ἡ ἀνθρώπου ψυχὴ οὐχ ἁπλῶς καὶ διὰ τὸ σώματι αὐτὴν εἶναι πάσχει ταῦτα, ἀλλὰ διὰ τὸ πεφυκέναι πάσχειν καὶ χωρὶς σώματος· ὅτι ἄῤῥητος ὄντως ἐστὶ καὶ ἀνεννόητος μόνη ἡ κατ' οὐσίαν τε καὶ οὐσιώδης καὶ ἐνυπόστατος ἕνωσις· πῶς γὰρ τὰ τοσοῦ. τον κατὰ φύσιν παρηλλαγμένα και μακρῷ διῳκισμένα, ἀλλήλοις τε συνέβη, καὶ κραθέντα οὐ συγκέ χονται, ἀλλὰ καὶ ἔστιν ἐν καὶ γνωρίζονται δύο; "Ότι δεῖ ἀντιστῆναι, ὡς οἱ τὴν ἔνωσιν μὴ κατ' ουσίαν, ἀλλὰ κατ' ἐνέργειαν ἢ εὐδοκίαν, ἢ ἄλλην τινὰ σχέσιν δογματίσαντες, κατ' οὐδὲν μὲν τῇ ἀληθείᾳ ἐγγίζουσι, τὸ δὲ ψεῦδος πολυσχιδές ἂν ἐμερίσαντο· ποία γὰρ ἂν εἴη ταύτη, καὶ ποῦ τοῦ τῆς ἑνώσεως αξία ενό ματος τῆς ὑπερφυοῦς καὶ μόνης μετὰ τὴν μόνην καὶ πρώτην ἡ μὴ τὰ πράγματα συνδέουσα καὶ εἰς ταυ τὸν ἄγουσα; "Οθεν καὶ θαυμάζειν ἔπεισί μοι, ὅτ'
col. 2007–2008page 120 of 165
PG 86:2007ἂν αὐτῶν τὴν τοιαύτην ἔνωσιν πρεσβευόντων, τὸ ἀσύγχυτον προσρίπτηται καὶ τὸ ἄτρεπτον· ποίαν γὰρ καὶ ὑφορᾶσθαι τροπὴν αὐτοὺς δίκαιον ἐν τῇ διαιρέσει τῶν πραγμάτων, τὰς μὲν ἀξίας εἰς μίαν ἀξίαν συγχέοντας· οὐ γὰρ αἱ ἀξίαι ἀξία ποτ' ἂν γένοιντο ἀσυγχύτως, ὥσπερ οὐδὲ αἱ φύσεις μία φύσις ἀτρέ πτως, τὰς δ' ἐξουσίας χωρίζοντας. Ο γὰρ πραγμάτ των Ένωσις, ἡ τῆς ἀξίας ἕνωσις· ἢ οὕτω γ' ἂν καὶ πάντας τοὺς τῆς θείας λελαχότας ἀξίας εἰς ταὐτὸν ἄξομεν τῇ θείᾳ οὐσίμ· καὶ δύο φύσεις ἐφ᾽ ἑκάστου τῶν ἁγίων δογματίσωμεν· τὸ γὰρ ποσὸν τῆς ἀξίας οὐ πάντη χωρίζει τὰ κατὰ τὴν ἀξίαν διάφορα, ἀλλ' ὁπόση ἂν εἴη, κατὰ τοσοῦτον συνάψει τὰς φύσ σεις. Εἰ δέ τινι ἑτέρῳ τῶν ἐν τῇ Τριάδι συνάψαι βού λονται τοὺς παρὰ τὸν Χριστὸν λοιποὺς ἁγίους, τῆς ἐν ἀσεβείᾳ αὐτῶν ἔστω ἐξουσίας· κεχρηματίκασι γὰρ οἱ θεοί τε καὶ οἱ υἱοὶ Θεοῦ, καὶ πνεύματα ἅγια, κατὰ τὸ, Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἐν πνεῦμά ἐστιν. "Οτι, φησὶν, ἔδει τοὺς ἀθέους Νεστοριανούς εἰδέναι, ὅτι καὶ τὸ ἐξαίρετον τῆς ποικίλης διανομῆς πρόσ εστι τοῖς ὑπερτέροις πρὸς τοὺς ὑφειμένους, ἀλλὰ και νὸν τὸ ἐφ᾽ ἅπασι τῆς ἐνεργείας χάρισμα καὶ τῆς ἀξίας δώρημα· καὶ ἢ κἀκείνας μετὰ τοῦ Θεοῦ Λό γου, ἢ εἴ γε βούλονται ἑνὸς τῶν ἐν τῇ Τριάδι θεω ρουμένων, ἡ καὶ ὅλης τῆς σεβασμίας Τριάδος εἰς δύο συνάπτειν φύσεις, καὶ δύο ή τρεῖς ἢ τέσσαρας ὑποστάσεις διαιρεῖν, ἢ μηδὲ τοῦτον μετὰ τῆς φύσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου συνάπτειν, καὶ εἰς ἕνα υἱὸν συντιθέναι· ἢ ὁμωνύμως αὐτὸν ποιεῖν, ὡς τὸν πρωτότυπον Υιόν· ὅτι μία ἐστὶν ἡ φυσική υἱότης, ἐξ ἧς κατά μετοχὴν πᾶσα υἱότης· καὶ διὰ τοῦτο ἀνάγκη τὸν ἀπο σχεδιασθέντα τοῖς Νεστοριανοῖς ἄνθρωπον ἢ τῆς ἐκ χάριτος γινομένης. Ὅτι τῆς κατ᾽ οὐσίαν ἑνώσεως μεγαλοφώνως κηρυττέσθω ἡ ἀλήθεια, ὅτι τῶν ἑνώ σεων καὶ τῶν διακρίσεων διττὸς ὁ λόγος· τὰ μὲν γὰρ ἤνωται τοῖς εἴδεσι, διήρηται δὲ ταῖς ὑποστάσεσι τα δὲ διῄρηται μὲν τοῖς εἴδεσι, διῃρημένων δὲ ταῖς ὑπου στάσεσι, τὰ μὲν ἁπλῆν ἔχει τὴν ἕνωσίν τε καὶ τὴν διάκρισιν, τὰ δὲ σύνθετον· περὶ μὲν τῶν ἁπλῆν ἐχόν των τὴν διττήν, τὰ νῦν λέγειν ἀφείσθω· οὐ γὰρ τῆς παρούσης σκέψεως ἡ ἐκείνων εἰς τὰ κατὰ μέρος ἐξάπλωσις. Περὶ δὲ τῶν κατὰ σύνθεσιν ήγουν συμπλοκὴν ἢ κρᾶσιν, ή ἕνωσιν, ἢ ὅπως ποτὲ φίλον καλεῖν τὰς οὐ σιώδεις τῶν ἑτεροειδῶν σχέσεις, λεκτέον ἡμῖν τοῖς ὀνοματομάχοις καταλιποῦσι τὰς, ὡς αὐτοὶ νομίζουσιν, ἐμφαντικωτέρας ἢ κυριωτέρας τῶν σημασιῶν οὐ γὰρ ἐκλογῆς λέξεων ἡμῖν σχολή, ἐπὶ τὸ νοεῖν ἐπειγομένοις. Τῶν τοίνυν οὐσιωδῶς ὑπαρχόντων καὶ κατ' ουσίαν νοουμένων, τὰ μὲν καὶ τῇ ἑνώσει σώζει τὸν ἴδιον τῆς ὑπάρξεως λόγον, τὰ δὲ συγχεῖ τε καὶ ἐξαφανίζει, τὴν ἀκρότητα τῶν ἡνωμένων λυμαινόμενα. Τῶν οὖν προτέρων ἡ μετ' ἀλλήλων καὶ ἐν ἀλλήλοις θεω ρουμένη σχέσις ἓν μέν τοι ἐξ ἀμφοτέρων ἀποτελεῖ, καὶ ὡς ἄν τις εἴποι, ἓν εἶναι τῷ ἀριθμῷ ἀπιδεί κνυσι, τὸ διάφορον σώζοντα τῆς ὑπάρξεως ἐν τῷ αὐ
col. 2009–2010page 121 of 165
PG 86:2009τῷ τῆς ἑνότητος. Καὶ τόπου παράδειγμα ἐν μὲν ζώοις ὁ καθ᾿ ἡμᾶς ἄνθρωπος, ἐν δὲ τοῖς ἁπλοῖς ἢ φυσικοῖς σώμασιν ἡ τῶν αὐθυποστάτων καὶ καθ᾿ ἑαυ τὰ εἶναι δυναμένων πρὸς ἄλληλα ποιὰ σχέσις· οἷον ἐπὶ λαμπάδος ἔστι θεωρῆσαι· ἄλλο μὲν γάρ ἐστιν ἡ θρυαλλίς, ἕτερον δὲ πάλιν ἡ φλογώδης τοῦ πυρὸς οὐσία. Οτι καθ᾽ ὅλου φάναι, οὐδὲν τῶν ἑνουμένων, τρο-? τὴν ἢ σύγχυσιν ὑφίσταται, μὴ οὐχὶ ἑκατέρου τῶν ἑνωμένων παθητικὰς ἔχοντος ποιότητας· τῶν γὰρ τοιούτων ἡ μὲν δραστήριος, ποιήσαι ἂν καὶ οὐ πά θοι, ἡ δὲ παθητικὴ πάθοι ἂν καὶ οὐ δράσειεν. "Οτι δεῖ τὸ κατὰ τὴν θείαν αἴσθησιν ἀκουστικὸν ἡμῶν καθάραι παντὸς ἄχθους τοῦ ἐκ προλήψεως συνισταμένου καὶ ἀποκωφοῦντος τὸν νοῦν· ἤδη δὲ τὸ καὶ τῶν μαρτύρων τὸ νέφος ὑποδέξασθαι. ῞Οτι ἀσεβής οὐκ αἰδεῖται πρόσωπον ἐντίμου, ἀσήμους δὲ καὶ οὐκ ἐγνωσμένας χρήσεις προκομίζουσι. Δειξάτωσαν πρώτ τον ὅτι μὴ τῶν Πατέρων εἰσὶν αἱ χρήσεις τῶν ἐγκρί των, καὶ τότε ἐκείνας ας φασι προαγέτωσαν. Οὐκοῦν ὁ τοὺς Πατέρας μὴ δεχόμενος τοὺς διαφανείς τε καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ περιβοήτους, ἀλλ᾽ ἀντι-? διαταττόμενος τούτοις, προφανῶς τῇ διαταγῇ τοῦ Θεοῦ ἀνθέστηκε. Καὶ τί δεῖ λέγειν περὶ τῆς κατ' οὐσίαν καὶ οὐσιώδους ἑνώσεως, τήν τε μίαν ὑπόστασιν τῶν δύο φύσεων; καὶ ὅτι τὰ τοιαῦτα τῆς διαφορᾶς ὄντα δηλωτικὰ τῶν οὐσιωδῶς ἡνωμένων φύσεων τοῦ Χριστοῦ ὁ τρόπος δηλαδὴ τῆς ἑνώσεως οὐσιωδῶς, ἀλλ' οὐ σχετικῶς γέγονεν· ὡς εἶναι ἐν τῇ τελεία ἀνθρωπότητι τὸν λόγον, ὅπερ ἡμῖν ὁ ἔσω άνθρωπος κατὰ τὸν ᾿Απόστολον συνεφεστὼς καὶ εἰς τὸν τοῦ ὅλου ὅρον συντελῶν μετὰ τὴν ἔνωσιν. Επειδήπερ, ὡς ἔφημεν, μὴ περὶ λέξεως διαμάχη ἐστὶν ἡμῖν, ἀλλὰ περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων καὶ τῆς πρὸς ἄλο ληλα τούτων ενώσεώς τε καὶ συμφυΐας, ἣν οἱ Πατέρες οὐσιωδῶς γεγενῆσθαι ἐφρόνησαν, Νεστόριος δὲ σχετικήν τε καὶ γνωμικὴν ταύτην εἰσάγει. Οτι εἶδός ἐστιν οἷον άνθρωπος, ἵππος, βοῦς ὁμοίως γὰρ ὁ Σωκράτης, καθ' 8 ζῶον, ἔστι γένος" καθ᾽ ὁ θνητὸς καὶ λογικός, διαφέρει· καθ' ὁ δὲ ἄνα θρωπος, εἶδος· οὕτω καὶ πάντες άνθρωποι. Γένος δὲ καὶ διαφορὰ καὶ εἶδος συμπληρωτικὰ τῆς ἑκάστου εἰσὶν οὐσίας· διὸ καὶ οὐσιώδη λέγονται· τὸ δὲ ἴδιον καὶ τὸ συμβεβηκός, επουσιώδη, ἐπειδὴ ὑπάρχει τινὶ, τὸ δὲ συμβεβηκὸς πόρρω ὑπάρχει, ἐπειδὴ πῆ μὲν ὑπάρχει, πῆ δὲ οὐχ ὑπάρχει· ταῦτα δὲ καὶ χωριστά καλεῖται. Ἔστι μὲν οὖν τὸ ἴδιον, τὸ γελαστικὸν, τὸ δὲ συμβεβηκός, τὸ μέλαν, τὸ κινεῖσθαι, τὸ ἵστασθαι, τὸν καθῆσθαι. Οτι τῶν γινομένων ἐστὶν ὁ σκοπός, τὸ χρήσιμον, τὸ παρακολούθημα, τὸ γνήσιον, ἡ τάξις, ἡ ἀποδεικτική, χάριν, ήτοι δηλωτικὸν τοῦ σκοποῦ ἡ αἰτία, ἡ ἐπιγραφή. Ἐκ τῶν σχολίων Λεοντίου. Ιστέον ὅτι τὸ ἐνυπόστατον διττόν ἐστι· σημαίνει γὰρ τὸ ἁπλῶς ὅν· καθ᾽ ὅ σημαινόμενον οὐ μόνον τὴν οὐσίαν, ἣν αὐθυπόστατον οἱ περὶ ταῦτα δεινοί ὑπογράφουσιν, ἐνυπόστατον καλοῦμεν δι' αὐτὸ τοῦτο τὸ εἶναι ἁπλῶς καὶ ὑφεστάναι, ἀλλὰ καὶ τὰ συμβε σηκότα ἐνυπόστατα λέγομεν, κἂν ἐν ἑτέρῳ ἔχουσι τὸ εἶναι, τοῦτο ἔστιν ἐν τῇ ουσίᾳ· καὶ εἰσὶν κυριώτερον εἰπεῖν ἑτερο πίσταται σημαίνει δὲ πάλιν καὶ ενυπόστατον ἐνυπόστατον ἐνυπόστατα ἑτερο πό
col. 2011–2012page 122 of 165
PG 86:2011τὸ καθ' ἑαυτὸ ὂν τοῦτο εἶναι ἰδιοσυστάτως, καθ᾽ ὁ σημαινόμενον καὶ τὰ ἄτομα ἐνυπόστατα λέγονται τοῦτο εἶναι ὁ Πέτρος ἢ ὁ Ἰωάννης, ἅπερ κυρίως οὐκ ἐνυπόστατα, ἀλλ' ὑποστάσεις μᾶλλον εἰσίν τε καὶ γνωρίζονται. στατα, ένυπόστατα. ενυπόστατα, ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἀνυπόστατον διττῶς εὑρίσκομεν λεγόμενον· λέγεται γὰρ ἀνυπόστατον καὶ τὸ μηδαμὴ μηδαμῶς ἄν, ὡς τραγέλαφος καὶ ἱπποκένταυρος λέ γεται πάλιν ἀνυπόστατον οὐ τὸ μηδαμή μηδαμώς δν, ἀλλὰ τὸ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὑπόστασιν, ὥσπερ εἰσὶν τὰ συμβεβηκότα· διότι εἰ καὶ ὑφεστήκασιν ἐν ταῖς οὐσίαις, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ καθ᾿ ἑαυτὰ μὴ ὑφεστάναι λέ γεται, καὶ τοῦτο τὸ σημαινόμενον ἀνυπόστατα. Τὸν ὅμοιον δὲ τρόπον καὶ ἡ ὑπόστασις κατὰ δύο σημαινομένων φέρεται· σημαίνει γὰρ καὶ τὸ ἁπλῶς ἐν ὑπάρξει ὄν, ὅτε μάλιστα τῶν χαρακτηριστικών ιδιωμάτων ἑστέρηται· σημαίνει καὶ τὸ πρόσωπον τὸ καθ' ἑαυτὸ ὑφεστώς· ὅθεν ὁ ἅγιος Κύριλλος, ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἁπλῶς ὄντος τῷ ὀνόματι τῆς ὑποστάσεως χρησάμενος, φησὶν ὅτι δὴ ἀσύγκριτοι μεμενήκασιν αἱ ὑποστάσεις, περὶ τῶν οὐσιῶν λέγων· καὶ πάλιν ὅτι πραγμάτων αὐτῶν ἤγουν ὑποστάσεως γέγονε σύν οδος· καὶ εἴ τι ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ διαιρεῖ τὰς ὑπου στάσεις· καὶ ἕτερα τοιαῦτα περὶ τῶν οὐσιῶν λέγων. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἅγιος Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς τοὺς Αφρούς ἐπιστολῇ φησιν. Ἡ δὲ ὑπόστασις οὐσία· ἐστιν, καὶ οὐδὲν ἄλλο σημαινόμενον ἔχει ἢ αὐτὸ τὸ ὄν.» Ποτέ δὲ πάλιν ὁ αὐτὸς Κύριλλος ἐπὶ τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸ ἰδιο στάτως ὑφεστῶτος προσώπου τὴν ὑπόστασιν λαμβάνων ἔφασκεν· «Εί τις προσώποις δυσὶν ήγουν ὑποστάσεσιν τὰς ἐν Εὐαγγελίοις ἀπονέμει φωνάς, ἀνάθεμα ἔστω.» Δεῖ οὖν ἡμᾶς γινώσκοντας ὡς τῶν ὁμωνύμων τυγχάνει τό τε ἐνυπόστατον καὶ τὸ ἀνυπόστατον· καὶ μὴν καὶ ἡ ὑπόστασις καὶ διάφορα ἔχουσι τὰ σημαινόμενα· πρότερον ἐν ταῖς περὶ τούτων διαλέξεσιν ἐπ ερωτᾷν περὶ ποίου σημαινομένου λόγος ἐστὶν τῷ συ ζητοῦντι, καὶ οὕτως τὰς ἀπολογίας ποιεῖσθαι. Ἡ ὑπόστασις κατὰ δύο σημαινομένων φέρεται. Σημαίνει γὰρ καὶ τὸ ἁπλῶς ἐν ὑπάρξει ὄν, ὅτε μά λιστα τῶν χαρακτηριστικῶν ἰδιωμάτων εστέρηται σημαίνει καὶ τὸ πρόσωπον τὸ καθ᾿ ἑαυτὸ ὑφεστώς. "Οθεν ὁ ἅγιος Κύριλλος, ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ ἁπλῶς ὄντος τῷ ὀνόματι τῆς ὑποστάσεως χρησάμενος, φη σὶν ὅτι δὴ ἀσύγχυτοι μεμένηκασιν αἱ ὑποστάσεις περὶ τῶν οὐσιῶν λέγων· καὶ πάλιν ὅτι πραγμάτων αὐτῶν, ήγουν ὑποστάσεων, γέγονε σύνοδος. Καὶ εἴ τις ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις· καὶ ἔτερα τοιαῦτα, περὶ τῶν οὐσιῶν λέγων. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἅγιος ᾿Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς τοὺς Αφροὺς ἐπιστολῇ φτ σιν· Ἡ δὲ ὑπόστασις οὐσία ἐστὶ, καὶ οὐδὲν ἄλλο σημαινόμενον ἔχει ἡ οὐσία, ἢ αὐτὸ τὸ ὄν.» Ποτὲ δὲ πάλιν ὁ αὐτὸς Κύριλλος ἐπὶ τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸ ἰδιοσυστάτως ὑφεστῶτοςπροσώπου τὴν ὑπόστασιν λαμβάνων ἔφασκεν· «Εἴ τις ἐν προσώποις δυσὶν, ήγουν ὑποστᾶσαι, τὰς ἐν Εὐαγγελίοις ἀπονέμει φωνάς, ἀνάθεμα έστω.
col. 2013–2014page 123 of 165
PG 86:2013Ἐκ τῶν Λεοντίου μοναχοῦ τοῦ Βυζαντίου. Τὴν ἐπίνοιαν οἱ Πατέρες καὶ ὁ ἀληθὴς λόγος διτα τὴν εἶναι ἀπεφήναντο· ἡ μὲν γὰρ οἱονεὶ ἐπίνοιά τις ἐπενθύμησίς ἐστι, την ολοσχερῆ τῶν πραγμάτων καὶ ἀδιόρθωτον ἐξαπλοῦσά τε καὶ διασαφοῦσα θεω ρίαν καὶ γνῶσιν, ὡς τὸ αἰσθήσει δόξαν εἶναι ἁπλοῦν, τῇ πολυπραγμοσύνῃ τοῦ νοῦ πολυμερές τε καὶ ποικίλον ἀναφαίνεσθαι· ἡ δὲ, ἀνάπλασμα διανοίας τυγχά ναι κατὰ συμπλοκὴν αἰσθήσεώς τε καὶ φαντασίας, ἐκ τῶν ὄντων τὰ μηδαμῶς ὄντα συντιθεῖσα, καὶ εἶ να: δοξάζουσα. Τοιαύτη δ' ἐστὶν ἡ τῶν ἱπποκενταύρων καὶ σειρήνων μυθοπλασία· τῶν γὰρ ὅλων τα μέρη λαμβάνουσα, καὶ ἐκ μερῶν ἄλλο τι συντιθεῖσα κατὰ πολλὴν ἐξουσίαν τε καὶ εὐκολίαν, τὰ μηδαμῶς ἐν ὑποστάσει καὶ οὐσίᾳ θεωρούμενα ἐν τῇ διανοίς η καὶ τοῖς λόγοις ἀνέπλασεν· εἶτα καὶ ταῖς ὕλαις διαμορφουμένη ἂν εἰδωλοποίησεν. Ἐκ τῶν σχολίων Αβαντίου, συλλογισμός συνά των ὅτι, εἰ μία φύσις ὁ ἄνθρωπος, δύο φύσεις δ Χριστός. Επειδήπερ εἰσὶν ἀρχαί τινες παρὰ τῇ Γραφῇ τῇ ἁγίᾳ πᾶσιν ὁμολογούμεναι, ἃς καὶ ἡμεῖς καὶ αὐτοὶ δεχόμεθα, ἐξετάσωμεν ἐπὶ ταύτης ἑκάτερον δόγμα, καὶ δ δ᾽ ἂν εὔρωμεν συμφωνούν ταῖς ἀρχαῖς, ἐκεῖνο δῆλον ὅτι καλῶς ἔχει· τὸ δὲ ἐναντιούμενον, ἐκεῖνο ὡς οὐ καλῶς ἔχον πρόδηλον ὡς δεῖ ἀποβαλέσθαι. Ὁμολόγηται τοίνυν ὅτι αὐτός ἐστι Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, καὶ ὅτι αὐτὸς κυρίως Θεὸς καὶ κυρίως ἄνθρωπος· καὶ ὅτι αὐτὸς φύσει θεὸς καὶ φύσει ἄνθρωπος· καὶ ὅτι αΰ τὸς ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ καὶ ὁμοούσιος ἡμῖν· καὶ ὅτι καὶ ὁ αὐτὸς εἰς τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ εἰς ἐξ ἡμῶν καὶ ὅτι ὁ Θεὸς Λόγος ἠξίωσεν ἄνθρωπος γενέσθαι, καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ τοιαῦτα ευρήσομεν ἀνερευνῶντες. Εξετάσωμεν οὖν ἐπὶ ταύταις ταῖς ἀρχαῖς ἑκάτερον εύγμα, καὶ πρῶτον τὸ περὶ μιᾶς φύσεως· καὶ εἰ μὲν καλῶς ἔχει, δεξώμεθα· εἰ δὲ κακῶς, ἀποβαλώμεθα· ὑποκείσθωσαν οὖν τρία τινὰ, ψυχαὶ ἁπλῶς, καὶ σώματα ἁπλῶς, καὶ ἄνθρωποι ἤδη ἀποτελεσθέντες· λαβόντες ἡμεῖς ἐκ τούτων μίαν ψυχὴν καὶ σῶμα ἔν, ἀποτελέσωμεν τόν τινα ἄνθρωπον, τυχὸν τὸν Πέτρον· καὶ οὗ δ᾽ ἂν εὑρεθῇ τὴν φύσιν ἔχων, ἐκείνου δῆλον ὅτι ὁμοούσιος ἐστιν· δ τοίνυν Πέτρος ἀποτελεσθεὶς οὐδὲ ταῖς ψυχαῖς ὁμοούσιος οὐδὲ τοῖς σώμασιν· οὐδὲ κυρίως ψυχή, οὐδὲ κυρίως σῶμα, οὐδὲ φύσει ψυχή, οὐδὲ φύσει σῶμα· οὐδὲ γὰρ ὧν ἂν λόγον ἀποδῷ, τις τῆς ψυχῆς ἢ τοῦ σώματος, τὸν αὐτον; ἀποδώσει Πέτρου· ἀλλὰ τίνι ἐστὶν ὁμοούσιος; τοῖς ἀνθρώποις· ἐκείνων καὶ τὸν ὅρον ἐπιδέχεται καὶ ἄλλο τί ἐστι παρὰ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σώμα. Ελθωμεν ἐπὶ τὸν Χριστόν· ἀναλογεί γὰρ παρ' αὐτοῖς ἡ μὲν θεότης τῇ ψυχῇ, ἡ δὲ ἀνθρωπότης τῷ σώματι· οὐκοῦν ὁ Χριστὸς οὐδὲ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, ὐδὲ ὁμοούσιος ἡμῖν· ὥσπερ ον καὶ ὁ Πέτρος οὐδὲ Αγιον ανός ἐστι τῇ ἡ γῆς οὐδὲ ἐρονήσιος τῷ σώματι
col. 2015–2016page 124 of 165
PG 86:2015οὐκοῦν καὶ ὁ Χριστὸς οὐδὲ κυρίως Θεός, οὐδὲ κυρίως ἄνθρωπος· οὐδὲ φύσει Θεός, οὐδὲ φύσει ἄνθρωπος, οὔτε εἷς τῆς ἁγίας Τριάδος, οὔτε εἷς ἐξ ἡμῶν· ὥσπερ οὖν Πέτρος οὔτε εἷς ἐστι τῶν ψυχῶν, οὔτε εἷς τῶν σω μάτων· τὸ δὲ τὰ τοιαῦτα λέγειν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ἀνε λεῖν ἔστιν ἃς ἔχομεν ὁμολογουμένας ἀρχὰς, ὅπερ ἄτοπον. Εἰ δὲ δύο φύσεις υποθώμεθα ἔχειν τον Χρι στὸν, οὐδὲν τούτων ἀναιροῦμεν τῶν ἀρχῶν, ἀλλὰ πάντα συντρέχοντα εὑρίσκομεν· ὁ αὐτὸς γὰρ καὶ Θεός ἐστι καὶ ἄνθρωπος· καὶ ὁ αὐτὸς ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, καὶ ὁμοούσιος ἡμῖν· καὶ κυρίως Θεὸς, καὶ κυρίως ἄνθρωπος, καὶ φύσει Θεός, καὶ φύσει ἄνθρω τος, καὶ εἰς τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ εἰς ἐξ ἡμῶν· ἡ αὐτὴ γὰρ ὑπόστασις τοὺς ὅρους τῶν δύο φύσεων ἐπι δέχεται· καὶ ἦν δ᾽ ἂν ἀποδῷ λόγον τις τῆς θεότητος, τὸν αὐτὸν εὑρίσκει καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ· καὶ ἦν δ᾽ ἂν ἀποδῷ τῆς ἀνθρωπότητος, τὸν αὐτὸν εὑρίσκει καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ καθαρμόζοντα οὐσίαν· ὥστε ἐξ ἀνάγκης δύο φύσεις εἶναι τῆς μιᾶς ὑποστάσεως τοῦ Χριστοῦ. Ἐκ τοῦ Λεοντίου σχολίων περὶ τοῦ ἀριθμοῦ ρ. Ιστέον πάλιν ὅτι ὥσπερ τὸ ἐν τῶν πολλαχώς λε γομένων ἐστίν· λέγεται γὰρ ἐν τῷ ἀριθμῷ ὡς τὸ Πέ τρος, καὶ τῷ εἴδει ὡς τὸ ἄνθρωπος, καὶ τῷ γένει ὡς τὸ ζῶον· οὕτως καὶ τὰ δύο λέγεται γὰρ δύο τῷ ἀριθ μῷ, ὡς Πέτρος καὶ Ἰωάννης· καὶ δύο τῷ εἴδει, ὡς ἄνω θρωπος καὶ ἵππος· καὶ δύο τῷ γένει, ὡς οὐσία καὶ χρῶμα. Οταν οὖν λέγωμεν τὰ δύο ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, οὐ τῷ ἀριθμῷ λέγομεν αὐτὸν δύο, ἀλλ᾽ ἕνα μὲν τῷ ἀριθμῷ, δύο δὲ τῷ εἴδε:, τοῦτο ἔστιν τῇ φύσει· ὅτι δὲ δυνάμεθα οὕτως εἰπεῖν, δηλοῖ καὶ ᾿Αριστοτέλης, εἰς ὃν ἐκεῖνοι ἐπερείδονται, περὶ τῆς ὕλης καὶ τοῦ εἴδους εἰπὼν ὅτι ταῦτα ἓν μέν ἐστιν τῷ ἀριθμῷ, δύο δὲ τῷ εἴδει· λέγει δὲ καὶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὥστε τὸ συναμφότερον ἔν, οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ· οὐκοῦν κατ' ἄλλο καὶ ἄλλο τὸ ἐν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὰ δύο λέγειν, οὐκ ἄτοπον· ταύτας τὰς δύο χρήσεις, τὴν ᾿Αριστοτέλους φημὶ καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, προβλητέον, καὶ ὅταν ἀπορῶσιν ἡμῖν ὅτι πως ἐνδέχεται δύο είδη ἐπὶ ἑνὸς ἀτόμου εὑρεῖν, ἑνὸς γὰρ εἴδους, φασὶν, πολ λὰ ἄτομα ὁρῶμεν, δύο δὲ εἴδη ἐπὶ ἑνὸς ἀτόμου κατ ηγορεῖν ἄλογον· ἀκουέτωσαν οὖν καὶ ᾿Αριστοτέλους λέγοντος, ἐν τῷ ἀριθμῷ, δύο δὲ τῷ εἴδει· τοῦ δὲ ἁγίου Γρηγορίου τῇ μὲν συνέδῳ λέγοντας ἔν, οὐ τῇ φύσει δέ· δῆλον οὖν ὅτι τῇ φύσει δύο.
col. 2017–2018page 125 of 165
PG 86:2017Θεὸς ἡμῖν ενω παντὸς ἔργου καὶ λόγου προοίμιον· ἀρχὴ γὰρ αὕτη πασῶν ἀσφαλεστάτη· καὶ οἱ ταύτης ἐχόμενοι, πρὸς λιμένα καταντῶσιν ἀναπαύσεως. Ἐπεὶ οὖν τὸ πρῶτον βιβλίον τὰ περὶ Θεοῦ εἰ λήφει, εἰκότως ἄρα τὸ δεύτερον περὶ ἀνθρώπων ἐκλαμβάνει, παιδεύων ἡμᾶς ἐν οἷς ὁ παρών βίος ἐξετάζεται, καὶ τὰ τῆς ἀστάτου καὶ ἀβεβαίου τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων καταστάσεως, καὶ περὶ εὐ πραγίας, καὶ ὡς οὔτε τερπνὰ μόνιμα, οὔτε τὰ λυ πηρὰ διαρκή· καὶ συντόμως εἰπεῖν πάντα ἔστιν εύ ρεῖν ἐν αὐτῷ ὅσα ἔν τε ἤθει καὶ πράξει τὴν ἡμετέραν τυποῦσι ζωήν. εύο Στοιχεῖον Α. ΟΙ ΤΙΤΛΟΙ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Τίτ. Α'. Περὶ τῆς τοῦ ἀνθρώπου πλάσεως καὶ και τασκευῆς. Β΄. Περὶ ἀδελφῶν. Γ. Περὶ αὐτεξουσίου, καὶ ὅτι τὸ αὐτεξούσιον δέ δοται ἡμῖν. Δ΄. Περὶ τῆς ἀστάτου καὶ ἀβεβαίου τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, καὶ τίν: ἔοικε ὁ ἄνθρωπος καὶ ὁ βίος αὐτοῦ, καὶ ὅτι μάταια τὰ παρόντα. Ε΄. Περὶ ἀγαθοεργίας, καὶ ὅτι χρὴ τὸ ἀγαθὸν πρὸς πάντας ποιεῖν, καὶ μὴ ἀποδιδόναι κακὸν ἀντὶ κακοῦ, ἀλλὰ πειρᾶσθαι νικᾶν ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ κακόν. Γ. Περὶ ἀδικουμένων, ὅτι χρὴ βοηθεῖν αὐτοῖς. Ζ΄. Περὶ ἀρχομένων, ὅτι χρὴ ὑποτάττεσθαι τοῖς ἄρχουσιν, καὶ παραχωρεῖν, καὶ τιμὴν νέμειν, καὶ μὴ ἀντιλέγειν ἢ βλασφημεῖν αὐτοῖς. Η'. Περὶ ἀρχομένων, ὅτι ἐξομοιοῦνται οἱ ἀρχόμενοι τοῖς τῶν κρατούντων ήθεσι, κἄν τε χρηστοί, κάν τε μοχθηροί τύχωσιν ὄντες. Θ. Περὶ ἀναρχίας, ἤτοι λαοῦ μὴ ἔχοντο; ποιμένα. Ι. Περὶ ἁμαρτανόντων, καὶ ὅτι ὑπὸ Θεοῦ μισοῦνται οἱ ταῖς ἁμαρτίαις διηνεχῶς ἐμφυρώμενοι, καὶ φίλον Θεῷ ἐξολοθρεύειν αὐτούς· τὸ γὰρ μὴ κολάζει σθαι αὐτοὺς, αἴτιον γίνεται τοῦ καὶ ἄλλους ἐξομοιοῦσθαι αὐτοῖς. ς ΙΑ΄. Περὶ ἁμαρτανόντων καὶ συνεχῶς αιτούντων συγγνώμην. ΙΒ'. Περὶ ἀγγελίας ἀγαθῆς. [Γ. Περὶ ἀγγελίας πονηρᾶς. ΙΔ'. Περὶ ἀγγέλλοντος καὶ μεσάζοντος ἀπόκρισιν καὶ ὅτι ὁ τὸν σταλέντα ἐξουθενῶν, τὸν πέμψαντα περιφρονεί. ΙΕ΄. Περὶ αἰτοῦντος ἤγουν πρὸς αιτοῦντος 1Ϛ'. Περὶ ἀπληστίας, καὶ ὅτι ἀπλήστως ἔχομεν πρὸς τὴν τοῦ πλείονος όρεξιν. ΙΖ΄. Περὶ ἀδίκων αἴτησιν, καὶ ὅτι οὐ χρὴ τὰς ἀδί κους αἰτήσεις εἰς πέρας ἄγειν. ΙΗ'. Περὶ ἀσπασμοῦ, καὶ ὅτι τὸ μετριάζειν καὶ συγκαταβατικώς προσκυνεῖν εὔνοιαν προξενεῖ. ΙΘ'. Περὶ ἀπαντημάτων καὶ τῶν ἀπὸ κακῶν εἰς κακὰ ἐμπιπτόντων. Κ'. Περὶ αἰνιγμάτων καὶ τῶν σκοτεινῶς πρός τι εἰρημένων. ΚΑ'. Περὶ ἀκηδίας καὶ ἀθυμίας. προσαιτοῦντος.
col. 2019–2020page 126 of 165
PG 86:2019ΚΒ'. Περὶ ἀδυνάτων καὶ τῶν μὴ ἐνδεχομένων. ΚΓ'. Περὶ ἀστρονόμων. ΚΔ'. Περὶ ἀπογνώσεως, ὅτι οὐ δεῖ ἡμᾶς τῆς ἑαυ τῶν σωτηρίας ἀπογινώσκειν. ΚΕ'. Περὶ αἰσχρολογίας. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις· κεί ται γὰρ ἐκεῖσε περὶ ἀσεβῶν· περὶ ἀγάπης· περὶ ἀλα ζόνων· περὶ ἀναιδῶν· περὶ ἁπλοῦ καὶ ἀκάκου· περὶ ἀπραγμοσύνης· περὶ ἀρετῆς· περὶ ἀδικίας καὶ ἁμαρ τίας· περὶ ἀρχόντων χρηστῶν καὶ ἀρχόντων που ΚϚ'. Περὶ ἀρᾶς εὐλόγως ἢ ἀδίκως ἐπαγομένης. ρῶν· περὶ ἀδελφῶν χρηστῶν καὶ ἀδελφῶν πονηρῶν ΚΖ'. Περὶ ἀπειλής. περὶ ἀγαθῶν καὶ περὶ ἁμαρτωλῶν ἀνδρῶν· περὶ τῶν ΚΗ'. Περὶ ἀμίκτων καὶ τῶν ἀκοινωνήτως ἐχόντων ἀγαπώντων καὶ ἀποδεχομένων τοὺς ἀρίστους ἄνδρας πρὸς ἄλληλα. καὶ περὶ τῶν ἀποστρεφομένων τὰ κακὰ, καὶ τῶν ΚΘ'. Περὶ ἀγχόνης καὶ τῶν ἑαυτοὺς τοῦ ζῆν ἐξ ἀποδεχομένων αὐτά· περὶ ἀσκητῶν χρηστῶν καὶ αγαγόντων. Α΄. Περὶ ἀγγαρίας. ΛΔ'. Περὶ ἀνασκολοπισθέντος καὶ τετελευτηκότος ἐν τῷ ξύλῳ, ὅτι χρὴ δύνοντος ἡλίου καταγαγεῖν τὸ σῶμα καὶ ὑπὸ τὴν καλύπτειν. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων καὶ ἀλλαχοῦ κειμένων τε καὶ εὑρισκομένων. Περὶ ἀσκήσεως καὶ μελέτης· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ γ στοιχείῳ, τίτλῳ τετάρτῳ, οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ γυμ νασίου. Περὶ ἀμοιβῆς καὶ ἀνταποδόσεως τῶν ὑφ᾽ ἡμῶν πραττομένων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ πέμπτῳ στοι χείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἔργων καὶ πρά ξεων. Περὶ ἀκουσίων ἁμαρτημάτων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷς στοιχείῳ, τίτλῳ ιη', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἑκουσίου. Περὶ ἀλόγων ζώων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ζ στοι χείη, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ζώων. Περὶ ἀγαθῆς ἡμέρας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ης στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἡμέρας ἀγαθῆς. Περὶ ᾅδου· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ θ στοιχείῳ, τίς τλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ θανάτου. Περὶ ἀνθρωπαρεσκούντων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ κολάκων. Περὶ ἀφορίας καὶ ἐνδείας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ 2 στοιχείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ λιμοῦ. Περὶ ἀσθενούντων καὶ ἀῤῥωστούντων· κεῖται ἐν ταῦθα ἐν τῷ ν στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ νοσούντων καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περὶ παιδείας Θεοῦ. Περὶ ἀγορασίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ π στοιχείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ πράσεως. ἀσκητῶν μοχθηρῶν· περὶ αἰσθητικοῦ ἀνδρὸς καὶ περὶ ἀναισθήτου· περὶ ἀβουλίας· περὶ ἀφρονος καὶ ἀνοήτου καὶ ἀπαιδεύτου· περὶ ἀφέσεως πρὸς τὸν πλησίον, καὶ τῶν μὴ ἀφιέντων· περὶ ἀχαριστούντων καὶ ἀγνωμονούντων· περὶ αἰσχύνης ἀγαθῆς καὶ αἰσχυντέρου" περὶ αἰσχύνης πονηρᾶς· περὶ ἀπάτης ἐπαινετῆς· καὶ ἀπάτης ψεκτῆς· περὶ ἀκτημοσύνης· περὶ αὐταρκείας περὶ ἀμεταδότων· περὶ ἀμοιβῆς τῶν εὖ καὶ κατ' ἀρετὴν βιωσάντων, καὶ ἀνταποδόσεως τῶν ἐν κακίμ ζώντων. Στοιχεῖον Β. Τίτ. Α'. Περὶ τοῦ βίου καὶ τοῦ κόσμου τούτου ὅτι ἐν περισπασμῷ καὶ μόχθῳ καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ βίος ἡμῶν· καὶ ὡς ἡ τοῦ κόσμου φιλία χωρίζει καὶ ἀπαλο λοτριοῖ ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ. Β΄. Περὶ βλασφήμου καὶ μεγαλορρήμονος. Γ'. Περί βρωμάτων καὶ τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγ καίων. Δ'. Περὶ βιαίου καὶ ἀδιάστου. Ε'. Περὶ βιβλίων, ὅτι οὐ δεῖ βιβλία πολλὰ κτάσθαι. Γ'. Περὶ βασιλέως. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων, καὶ ἀλλαχοῦ κει μένων τε καὶ εὑρισκομένων. Περὶ τῶν βλασφημούντων ἐξ ἀνοίας εἰς Θεόν· χεῖ ται ἐνταῦθα ἐν τῷ π στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ πταιόντων. Περὶ βοηθείας ὑπὸ Θεοῦ τοῖς ἀδικουμένοις γινο μένης· κεῖται βιβλίῳ πρώτῳ, ἐν τῷ ε στοιχείῳ, τί ελῳ οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἐκδικήσεως. Σχόλιον. 'Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις· ού ρήσεις γὰρ ἐκεῖ περὶ βασιλέως πονηροῦ· περὶ τῶν Περὶ ἀπορίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ π στοιχείῳ, βδελυσσομένων τοὺς ἀρίστους ἄνδρας· περὶ βιαζο τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχὴ. Περὶ πείρας. Περὶ ἀνδρὸς πιστοῦ· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ π στοι χείῳ, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ πιστοῦ. Περὶ ἀσύλων τόπων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ π στο χείῳ, τίτλῳ ια', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ προσφυγίου. Περὶ ἀφορίας χρηστῶν ἀνδρῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ σ στοιχείῳ, τίτλῳ ι', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ σπάνης καὶ ἀφορίας. Περὶ ἀγρυπνίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ υ στοι χείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ὕπνου. Περὶ ἀφορμῆς, ὅτι οὐ δεῖ ἀφορμὴν διδόναι τοῖς θέλουσιν ἀφορμήν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ υ στοιχείῳ, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ὑπονοίας. Περὶ ἀνονήτου σπουδῆς· κεῖται βιβλίῳ α', ἐν τῷ σ στοχείῳ, τίτλῳ, οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ σπουδῆς. Ο μένων καὶ ἁρπαζόντων τὰ ἀλλότρια· περὶ βουλῆς ἀγαθῆς· περὶ βραχυλόγων· περὶ βίου σεμνοῦ. Στοιχεῖον Γ. Τίτ. Α'. Περὶ τοῦ, Γνῶθι σαυτόν, ἤτοι πρόσεχε σεαυτῷ· καὶ ὅτι χρὴ τὰ οἰκεῖα ἑκάστῳ περισκοπεῖν, καὶ μὴ τὰ ἀλλότρια αἰτιᾶσθαι κακά. Β΄. Περὶ τῶν γνωσιμαχούντων. Γ'. Περὶ γεωργίας· ὅτι καλὸν τὸ ἐργάζεσθαι. Δ'. Περὶ γυμνασίου καὶ μελέτης. Ε΄. Περὶ γογγυσμοῦ. Γ'. Περὶ γυναικῶν· ὅτι χρὴ αὐτὰς ὑποτάσσεσθαι τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν, καὶ μηδὲν παρὰ γνώμην αὐτῶν διαπράττεσθαι. Ζ΄. Περὶ γυναικῶν· ὅτι οὐ δεῖ αὐτὰς ἀκατακαλύ
col. 2021–2022page 127 of 165
PG 86:2021πρας προσεύχεσθαι, ἢ λαλεῖν, ἢ διδάσκειν ἐν Ἐκκληἁγνωμονούντων· περὶ δικαίων καὶ ἀγαθῶν ἀνδρῶν στα Θεοῦ. περὶ δολίου καὶ σκολιοῦ· περὶ διαλλαγῆς πρὸς τὸν πλησίον. Ἐντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων, καὶ ἀλλαχοῦ κειμένων καὶ εὑρισκομένων. Περὶ γέλωτος καὶ γελοιαστῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ κολάκων. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις, περ ρι γονέων ἀγαθῶν καὶ γονέων κακῶν· περὶ γερόν των ἀγαθῶν καὶ γερόντων κακῶν· περὶ γλώσσης ἀγαθῆς καὶ γλώσσης πονηρᾶς, καὶ περὶ γλωσσών τους· περὶ γάμου σεμνοῦ· περὶ γυναικῶν σωφρόνων καὶ γυναικῶν πονηρῶν. Στοιχεῖον Δ. Τίτ. Α'. Περὶ γαστριμαργίας. Β'. Περί δυσαρεστουμένων. Γ. Περὶ διδασκάλων. Δ'. Περὶ διαφορᾶς καὶ ἀνομοίου καταστάσεως ἀντ θρώπων· καὶ ὅτι οὐ τὰ αὐτὰ πᾶσιν ἁρμόζει, οὐδὲ τοῖς αὐτοῖς ἕκαστος χαίρει. Στοιχεῖον Ε. Τίτ. Α'. Περὶ ἔργων καὶ πράξεων, καὶ ὅτι κατά τὰ ἔργα ὁ μισθὸς ἐξομοιοῦτα: ἡμῖν παρὰ Θεοῦ. Β'. Περὶ εὐπραγίας καὶ δυσπραγίας, καὶ ὅτι οὐ χρὴ ἐπαίρεσθαι ἐν ταῖς εὐπραγίαις ἢ συστέλλεσθαι ἐν ταῖς δυσπραγίαις. Γ'. Περὶ εὐθηνίας, καὶ ὅτι ἐν ταῖς εὐπορίαις φιλεί τὰ ἁμαρτήματα γίνεσθαι. Δ'. Περὶ ἐγκωμίων καὶ ἐπαίνων, καὶ τῶν ἐπιχαιρόντων αὐτοῖς. Ε'. Περὶ ἐχθρῶν καὶ πτώσεως αὐτῶν, καὶ ὅτι οὐ δεῖ χαίρειν ἐπὶ τῇ κακοπραγίᾳ τῶν ἐχθρῶν. Γ'. Περὶ ἐγγύης. Ζ΄. Περὶ ἐπιβουλῆς καὶ τῶν ἐπιβουλευόντων λα Οραίως. Η'. Περὶ ἐπιβουλῆς καὶ τῶν ἐπιβουλευόντων τοῖς πλησίον, καὶ ὅτι αἱ καθ᾿ ἑτέρων ἐπιβουλαὶ εἰς τοὺς Ε. Περὶ διαβολῆς· ὅτι οὐ δεῖ ἀκρίτως δέχεσθαι μηχανησαμένους περιτρέπονται. διαβολήν. Γ'. Περὶ διψύχων καὶ παλιμβόλων καὶ ἄστατον γνώμην ἐχόντων. Ζ΄. Περὶ διγλώσσου. Η'. Περὶ διαγνώσεως καλοῦ τε καὶ κακοῦ. 4. Περὶ δείπνου καὶ συνεστιάσεως. Θ'. Περὶ εὐθυνομένων καὶ δίκας εισπραττομένων καὶ ὅτι οὔτε γονεῖς ὑπὲρ τέκνων, οὔτε τέκνα ὑπὲρ γονέων εὐθύνονται. Ι.; Περὶ ἐπιθυμίας καὶ ὀρέξεως, καὶ ὅτι οὐ δεξ ταῖς ἰδίαις ἐπιθυμίαις ἐξακολουθῆσαι. ΙΑ΄. Περὶ ἐπιτιμήσεως, ὅτι οὐ δεῖ ἀκρίτως ἐπι 1. Περὶ διηγήσεως ἀπὸ συνετῶν ἀνδρῶν γινομέτιμήν. νης. ΙΔ΄. Περὶ δόξης και τιμῆς· ὅτι οὐ δεῖ τὴν ἰδίαν δόξαν ἑτέρῳ παρασχεῖν. ΙΒ΄. Περὶ διαθηκῶν. ΙΓ΄. Περὶ διαβόλου ήτοι Σατανᾶ, καὶ δαιμόνων. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων καὶ ἀλλαχοῦ κειμένων τε καὶ εὑρισκομένων. Περὶ δυσπραγίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ε στοι χείῳ, τίτλῳ β', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ εὐπραγίας. Περὶ δεομένων καὶ παρακαλούντων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ι' στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἱκε τεύοντος. Περὶ δήμου καὶ περὶ στάσεως ἐξ αὐτοῦ γινομένης κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ κινδύνου· καὶ ἐν τῷ π, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ πλήθους. Περὶ εὐδοκήσεως· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ο στοι χείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ οιήσεως. Περὶ διαθέσεως καὶ γνώμης ἀγαθῆς· κεῖται ἐν ταῦθα ἐν τῷ π στοιχείῳ, τίτλῳ η', οὗ ἡ ἀρχή, Περί προαιρέσεως. Περὶ δημηγερτῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷς στοι χείῳ, τίτλῳ β', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ταραχοποιών. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περὶ δικαιοσύνης· περὶ δικαστῶν ἀδεκάστων καὶ περὶ δικαστῶν ληπτῶν· περὶ δεσποτῶν ἀγαθῶν, καὶ περὶ δεσποτών μοχθηρῶν· περὶ δούλων χρηστῶν καὶ που νηρῶν· περὶ δάνειστῶν ἀγαθῶν καὶ μοχθηρῶν· περί δανειζομένων εὐγνωμονούντων καὶ δανειζομένων ΙΒ'. Περὶ ἐλεγμῶν. ΙΓ΄. Περὶ ἐπικοίνων, καὶ ὅτι χρὴ φεύγειν τὰ ἐπί κοινα πράγματα καὶ τὰ ἐπίκοινα καταγώγια. ΙΔ'. Περὶ εὐεργεσίας ἐξ ἀδίκων γινομένης. ΙΕ΄. Περὶ ἐργολάβων καὶ τῶν εἰς ἀλλοτρίας δίκας ἑαυτοὺς ἐμβαλλόντων. 14. Περὶ ἐμπόρων. ΙΖ΄. Περὶ εὐδοκιμήσεως, ότι εὐχῆς ἄξιον τὸ κατ όρθωμα. ΙΗ΄. Περὶ ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἁμαρτημάτων. ΙΘ'. Περὶ εὐνούχων. Κ'. Περὶ ἐνυπνίων. ΚΑ'. Περὶ ἐκδικήσεως, καὶ ὡς ἀπηγόρευται δι περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος εὐθύνας εἰσπράττεσθαι. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων καὶ ἀλλαχοῦ κειμένων τε καὶ εὑρισκομένων. Περὶ ἐπαιτοῦντο;, ήγουν πρὸς αὐτοῦντος· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ ιε', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ αἰτοῦντος. Περὶ εὐκαίρως πάντα ποιεῖν καὶ λέγειν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρχή, Περι καιροῦ. Περὶ εὐτραπέλων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στην χείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ κολάκων. Περὶ εὐόπτων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχεία, τίτλῳ ι', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ κάλλους. Περὶ ἐπασμάτων καὶ ἐπαοιδῶν καὶ ἐγγαστριμύθων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ ιδ', οι ἡ ἀρχή, Περὶ καθαιρέντων ἐν πυρί. Ο
col. 2023–2024page 128 of 165
PG 86:2023Περὶ ἐνδείας· πεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ λ στοιχείῳ, στοιχείῳ, τίτλῳ β', οὗ ἡ ἀρχή, Περί ξένων πραγ τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ λιμοῦ. μάτων. Περὶ εὐσπλαγχνίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ σ στοι χείῳ, τίτλῳ ιε', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ συμπαθείας. στοι Περὶ ἐνδελεχισμοῦ· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ο χείῳ, τίτλῳ ιβ', οὗ ἡ ἀρχή, "Οτι ἡ παραμονὴ ἔργον ἀνύει. Περὶ ἐπιστημῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ τ στοιχείῳ, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ τεχνιτῶν. Περὶ εἰρωνείας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ υ στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ὑποκρίσεως. Περὶ εὐφραινομένων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ χ στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ χαιρόντων. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις πε ρὶ ἐπισκόπων χρηστῶν καὶ ἐπισκόπων πονηρῶν· περὶ ἐκμισθουμένων ἤτοι κυριοέργων χρηστῶν καὶ πονη ρῶν· περὶ τῶν ἐπαινούντων τὰ κακά· περὶ εὐχαριστούντων καὶ εὐγνωμονούντων· περὶ τῶν ἐλέγχους δεχομένων· περὶ ἐπιορκούντων· περὶ εἰσηγήσεως ἀγαθῆς καὶ πονηρᾶς· περὶ ἐλεημοσύνης καὶ εὐποιΐας εἰς πτωχούς, καὶ τῶν ἐλεημοσύνην μὴ ποιούντων περὶ εἰρήνης καὶ εἰρηνοποιῶν· περὶ ἔχθρας· περὶ ἐξομολογήσεως ἁμαρτιῶν· περὶ εὐλαβείας· περὶ ἐν τολῶν Θεοῦ· περὶ τῶν ἐλπιζόντων εἰς Θεὸν καὶ τῶν ἐλπιζόντων εἰς ἀνθρώπους· περὶ εὐφροσύνης καὶ χαρᾶς δικαίων. Στοιχεῖον Ζ. Τίτ. Α'. Περὶ ζώων ἀλόγων τῶν φυσικῇ σογια κεκοσμημένων. Ἐντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. Περὶ ζήλου καὶ ζηλοτυπίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ φ στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ φθό του. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις πε ρὶ ζυγῶν δικαίων καὶ ζυγῶν ἀδίκων· περὶ ζήλου ἀγαθοῦ καὶ ζήλου πονηροῦ. Στοιχεῖον Η. Τίτ. Α'. Περὶ ἡμέρας ἀγαθῆς. Β΄. Περὶ ἡμέρας πονηρᾶς. Γ'. Περὶ ἡμέρας καὶ νυκτός. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις πε ρὶ ἡσυχίας· περὶ ἤθους ἀγαθοῦ καὶ πονηροῦ. Στοιχεῖον Θ. Τίτ. Α'. Περὶ θαλάσσης. Β'. Περί θερισμοῦ καὶ τρυγητοῦ. Γ'. Περὶ θανόντων καὶ πενθούντων. Δ'. Περί θανάτου καὶ φόβου ἐξ αὐτοῦ γινομένου. Ε΄. Περὶ θανάτου καὶ τῆς ἐν τῷ ᾅδῃ καταστάσεως. Γ'. Περὶ τοῦ μὴ θαῤῥεῖν τινι ὡς ἔτυχεν. Ζ'. Περὶ θηρευτῶν. 14'. Περὶ θλιβομένων καὶ φροντιζόντων. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων, καὶ ἀλλαχοῦ κειμένων τε καὶ εὑρισκομένων. Περί θαυμαζομένων πραγμάτων· κεῖται ἐν τῷ ξ Περὶ τῆς τοῦ θανάτου ὥρας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ω στοιχεία. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις, τίτλῳ α' περὶ θυγατρός σεμνῆς καὶ κοσμίας, καὶ θυ γατρὸς ἀσέμνου καὶ ἀκόσμου· περὶ θυμώδους καὶ θρασυνομένου. Στοιχεῖον 1. Τίτ. Α'. Περὶ ἱκετεύοντος· ὅτι χρὴ τὰς ἱκεσίας τῶν δεομένων προσίεσθαι. Β'. Περὶ ισότητος· ὅτι χρὴ τὴν πρὸς ἀξίαν ἑκάστῳ νέμειν. Γ'. Περὶ ἱματίων· ὅτι οὐ δεῖ ἱματισμῷ πολυτελεί κεχρῆσθαι, ἢ ἄνδρα γυναικείαν ἐσθῆτα φορεῖν. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων. Περὶ εἱμαρμένης· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοι χείῳ, τίτλῳ κγ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἀστρονόμων. Σχόλιον. 'Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις πε ρὶ ἱερέων χρηστῶν καὶ μοχθηρῶν· περὶ ἰατρῶν ἀγα θῶν καὶ κακῶν· περὶ ἰδιοπραγμοσύνης. Στοιχεῖον Κ. Τίτ. Α'. Περὶ καρδίας· καὶ ὅτι ἐν καρδίᾳ τὸ ἡγε μονικὸν ἵδρυται. Β'. Περὶ κρειττόνων· ὅτι οὐ δεῖ πρὸς κρείττονας φιλονεικεῖν. Γ'. Περὶ καταλαλιᾶς. Δ'. Περὶ κινδύνου ἀπὸ πλήθους ἀνδρῶν γινομένου. Ε΄. Περὶ καιροῦ· ὅτι δεῖ τὸν καιρὸν ἐξαγοράζειν, καὶ ὅτι χρὴ ἐν καιρῷ πάντα λέγεσθαι καὶ γίνε σθαι. Γ. Περὶ κολάκων καὶ παρασίτων καὶ γελοια. στῶν. Ζ'. Περί κλεπτῶν καὶ τῶν κοινωνούντων αὐτοῖς. Η'. Περί κωφῶν καὶ τυφλῶν. Θ'. Περί καυχήσεως καὶ ἐπάρσεως, καὶ ὅτι ἐπ' ού δεν χρὴ καυχήσασθαι. Ι'. Περὶ κάλλους καὶ εὐπρεπείας σώματος. ΙΑ'. Περὶ καπήλων. ΙΒ΄. Περὶ κτηνῶν καὶ προνοίας αὐτῶν. ΙΓ΄. Περὶ κτισμάτων καὶ οἰκοδομημάτων. ΙΔ΄. Περὶ καθαιρόντων ἐν πυρὶ καὶ οἰονιζομένων καὶ κληδονιζομένων. ΙΕ΄. Περὶ κομπαζόντων καὶ φουμιζόντων. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. Περὶ καλοποιῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοι 5 χείῳ, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρχή. Περὶ ἀγαθοεργίας. Περὶ κατάρας εὐλόγως ἢ ἀκαίρως επαγομένης κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ κ', οὗ ἡ ἀρχὴ. Περὶ ἀρᾶς. Περὶ τοῦ κόσμου τούτου, κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ β στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ τοῦ βίου τούτου Περὶ καλῆς καὶ κακῆς ἡμέρας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ η στοιχείῳ, τίτλῳ α' και β', ὧν ἀρχαί, Περί ἡμέρας. Περί κεκραμένης καταστάσεως· κεῖται ἐνταῦθα
col. 2025–2026page 129 of 165
PG 86:2025ἐν τῷ σὲ στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ συμμέ- Περὶ μερίμνης βιωτικῆς· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ τρον καταστάσεως. Περὶ κοσμικῆς σοφίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ σ στοιχείῳ, τίτλῳ β', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ σοφίας. Περὶ καταστάσεως καὶ ἀκολουθίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ τ στοιχείῳ, τίτλῳ σ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ τά ξεως. Περὶ καταιοπονουμένων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ β στοιχείῳ, βιβλίῳ α', τίτλῳ οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ βοηθεία; Θεοῦ. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περ Οι κακίας· περὶ κυριοέργων χρηστῶν καὶ κυριοέρ γων πονηρῶν· περὶ καλῶν καὶ περὶ κακῶν ἀνδρῶν περὶ καταφρονούντων περὶ κενοδόξων· περὶ κού ρου· περὶ καθαρᾶς καρδίας καὶ καλοῦ συνειδότος περὶ καρδίας διεστραμμένης καὶ τῶν συνειδὸς που νηρὸν ἐχόντων· περὶ καλοηθῶν καὶ κακοηθῶν. Στοιχεῖον 1. β στοιχείῳ καὶ ἐν τῷ π. Σχόλιον, Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις πεο ρὶ μισαδελφίας· περὶ μητρολοιῶν· περὶ μισθουμένων χρηστῶν καὶ πονηρῶν· περὶ μισοπονηρίας, καὶ περὶ τῶν μισούντων τὰ καλά· περὶ μοναχῶν χρηστῶν καὶ πονηρῶν· περὶ μισέργων· περὶ μέτρων δικαίων καὶ ἀδίκων· περὶ μωροῦ καὶ ἄφρονος· περὶ μνησικακίας περὶ τῶν μὴ ποιούντων ἐλεημοσύνην· περὶ μίσους καὶ τῶν μάχας συναπτόντων· περὶ μαρτυρίας πο στῆς· περὶ μετανοίας καὶ περὶ τῶν εἰς μετάνοιαν μὴ ἐπεισφερόντων· περὶ μακροθυμίας· περὶ μοι χείας. Στοιχεῖον Ν. Τίτ. Α'. Περί νοσούντων καὶ καμνόντων· καὶ ὅτι χρὴ ἐπισκέπτεσθαι αὐτούς. Β΄. Περὶ νεογάμων. Γ'. Περὶ τοῦ νήφειν καὶ φροντίζειν τῆς οἰκείας των Τίτ. Δ'. Περὶ λόγου καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ δυνάμεως. τηρίας. Β. Περὶ λοιδορίας. Ἐντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ Γ. Περὶ τοῦ λιμοῦ, καὶ τοῦ σἶτον ἐν ἀνάγκῃ μὴ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. πωλούντος. Δ'. Περὶ λύπης. Ε΄. Περὶ λαλιᾶς, καὶ τοῦ μὴ ὡς ἔτυχεν λαλεῖν. Γ'. Περὶ λουτέων καὶ ἀσωτευομένων· καὶ ὅτι οὐ χρὴ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν τοιούτων. Σχόλιον. 'Ανάγνωθι ἐν τοῖς παραλλήλοις περὶ λο γισμῶν ἀγαθῶν καὶ λογισμῶν πονηρῶν. Στοιχεῖον Μ. Τίτ. Δ'. Περὶ μεθυστῶν, καὶ ὅτι οὐ χρὴ συμποσιάζειν ἐν αὐτοῖς. Β. Περὶ ματαιοπονούντων. Γ΄. Περὶ μυστηρίων καὶ περὶ τῶν ἐκφερομυθούν των μυστήρια. Δ'. Περὶ μαθητευομένων, καὶ ὅτι χρή σπουδαίους εἶναι πρὸς τὰς μαθήσεις. Ε'. Περὶ μεταβαινόντων ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. Ἐντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. Περὶ μιμήσεως τρόπων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ η', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἀρχομένων· καὶ βιβλίῳ τρίτῳ παραλλήλων περὶ συνδιαγωγής χρηστῶν ἀνδρῶν, ἐν ἄμφω. Περὶ τῶν μεταζόντων ἀπόκρισιν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α΄ στοιχείῳ, τίτλῳ ιδ', οὗ ἡ ἀρχή. Περὶ ἀγ γέλλοντος. Περί μεγαλορρημονούντων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ β΄ στοιχεία, τίτλῳ β', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ βλασφήμου. Περὶ μελέτης καὶ ἀσκήσεως· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ γ στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ γυμνασίου. Περὶ μακαρισμοῦ ὅτι οὐ δεῖ πρὸ τελευτῆς μακαρία ζειν τινά. κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ε στοιχείῳ, τίτλω οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ εὐδαιμονίας. Περὶ μαντευομένων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχεία, τίτλῳ ιδ', οὗ ἡ ἀρχή. Περὶ καθαίροντος ἐν πυρί, η Περὶ νυκτός· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ η στοιχείῳ, τίτλο γ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἡμέρας καὶ νυκτός. Περὶ νόμων πολεμικῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ π στοιχείῳ, τίτλῳ ιε', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ πολέμου. Σχόλιον. 'Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περ ρὶ νέων συνετῶν καὶ ἀσυνέτων· περὶ νηστείας καὶ νηστευόντων. Στοιχεῖον Σ. Τίτ. Περὶ ξενιτείας καὶ ξενιτευόντων. Στοιχείον Ο. Τίτ. Α'. Περὶ ὀρφανῶν καὶ χηρῶν. Β. Περὶ ὁρίων, καὶ ὅτι οὐ χρὴ ταῦτα μετάγειν. Γ΄. Περὶ ὁδοῦ ἀγαθῆς καὶ πονηρᾶς, καὶ ὅτι χρὴ τὰ σκολιά πράγματα καὶ τὰς σκολιὰς ὁδοὺς ἐκκλίνειν, καὶ μετὰ τῆς εὐθείας πορεύεσθαι. Δ'. Περὶ ἤρχου, ὅτι τοῖς ἐπὶ κακῷ δεδομένοις ὅρκοις οὐ χρὴ ἐμμένειν. Ε΄. Περὶ ὀνόματος κακοῦ. Γ'. Περὶ οἰήσεως, καὶ ὅτι κρεῖττον τὸ εἶναι τοῦ δοκεῖν· ἐμπόδιον γὰρ πρὸς ἀρετὴν ἡ ἀπὸ τῆς δοκήτ σεως πλάνη. Ζ'. Περὶ ὀνόματος χρηστού. Η'. Περὶ ὀφθαλμοῦ. Θ'. Περὶ ὀνειδισμοῦ καὶ φαυλισμοῦ, καὶ ὅτι οὐ δεξ συμφορὰν ὀνειδίζειν. Ι'. Περὶ ὀλιγοβίων καὶ ὀλιγοχρονίων. ΙΑ'. Ὅτι ἡ τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν ἐπιτίμησις λυτι τελεστέρα τῆς τῶν κακῶν θεραπείας. ΙΒ'. "Οτι ἡ παραμονὴ ἔργον ἀνύει. Ἐντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. Ὅτι ἀπὸ γῆς γεγόναμεν καὶ εἰς γῆν ἀπελευσας μεθα· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχεία, τίτλω α'. "Οτι τὸ αὐτεξούσιον δέδοται ἡμῖν παρὰ Θεοῦ κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείω, τίτλῳ γ'.
col. 2027–2028page 130 of 165
PG 86:2027Ὅτι μάταια τὰ παρόντα πάντα· κεῖται ἐν τῷ αλ στοιχείῳ, τίτλῳ δ'. Ὅτι ἐξομοιοῦνται οἱ ἀρχόμενοι τοῖς ἄρχουσιν κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ η'. Οτι ἀπλήστως ἔχομεν πρὸς τὴν τοῦ πλείονος ὄρεξιν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ ις', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἀπληστίας. Ὅτι ἐν περισπασμῷ καὶ μόχθῳ καὶ ἡμεῖς καὶ ὁ βίος ἡμῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ β στοιχείῳ, τίτλῳ α'. Οτι καλὸν τὸ ἐργάζεσθαι τὴν γῆν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ γ στοιχείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ γεωργίας. Ὅτι οὐ δεῖ κρίνειν ἀλλήλους, ἢ καταλαλεῖν ἀλλή λων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ γ στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχή. Περὶ τοῦ, Γνῶθι σαυτόν. Ὅτι οὐ τὰ αὐτὰ πᾶσιν ἁρμόζει· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ δ στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ διαφο μᾶς ἀνθρώπων. "Οτι ὁποῖα τις δρᾷ, τοιαῦτα καὶ ὑφίσταται· κεῖ ται ἐνταῦθα ἐν τῷ 8 στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἔργων. Ὅτι ἐν ταῖς εὐπορίαις φιλεῖ τὰ ἁμαρτήματα για νεσθαι· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ε στοιχείῳ, τίτλῳ γ. Ὅτι αἱ καθ' ἑτέρων ἐπιβουλαί εἰς τοὺς μηχανη. σαμένους περιτρέπονται· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ε στοιχείῳ, τίτλῳ ζ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἐπιβουλής. Περὶ ὀρέξεως· κεῖται ἐν τῷ & στοιχείῳ, τίτλῳ, οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἐπιθυμίας. Περὶ ὀνείρων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ε στοιχείῳ τίτλῳ κ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἐνυπνίων. Περὶ οιωνιζομένων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στον χείῳ, τίτλῳ ιδ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ καθαίροντος ἐν τυρί. Ὅτι ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν περὶ τὸν βίον χρὴ ἡμᾶς ἐπαί ρεσθαι· κεῖται ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ θ', οὗ ἡ ἀρε χή, Περὶ καυχήσεως. Περὶ οἰνοφλυγίας· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ σ στοι χείῳ, τίτλῳ ε', ου ἡ ἀρχὴ, Περὶ τοῦ συμπεριφέρεσθαι. Σχόλιον. 'Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περί ὁσίων καὶ δικαίων ἀνδρῶν· περὶ οἱκετῶν ἀγαθῶν καὶ πονηρῶν· περὶ ὀκνηρῶν· περὶ ὀνόματος χρη στοῦ καὶ χάριν ἔχοντος· ὅτι ἡ φιλοτιμία σωτηρίαν προξενεῖ· περὶ τῶν τοὺς ὅρκους φυλαττόντων· περὶ ὀλιγοδείας· περὶ ὀργίλου καὶ ὀξυχόλου· περὶ ὀλιγοψυχούντων. Στοιχεῖον Π. Τίτ. Α΄. Περὶ πταιόντων καὶ βλασφημούντων ἐξ ἀνοίας εἰς τὸν Θεόν. Η'. Περὶ προαιρέσεως, καὶ ὅτι τὴν προαίρεσιν ἐπ' ἀγαθῷ τε καὶ κακῷ ἐξετάζει ὁ Θεός. Θ. Περὶ παραθήκης, ὅτι χρή πιστῶς ποιεῖσθαι τὴν ταύτης φυλακήν. Ι'. Περὶ προϊσταμένων, ὅτι χρὴ αὐτοὺς σπου δαίως προΐστασθαι. ΙΑ'. Περὶ προσφυγίου καὶ τῶν προσφυγόντων εν ἀσύλοις τόποις. ΙΒ'. Περὶ παραμονής και παραμενόντων. ΙΓ'. Περί παιδοποιίας, καὶ ὅτι εὐλογία Θεοῦ ἐστιν καὶ τιμία κατὰ τὸ ἀρχαῖον. ΙΔ΄. Περὶ πρωτοτόκων. ΙΕ΄. Περὶ πολέμου, καὶ νόμου, καὶ μερίμνης βιο τικῆς. 14'. Περὶ παρατηρήσεως, καὶ ὅτι οὐ δεῖ ἡμέρας ή καιρούς παρατηρείσθαι. ΙΖ'. Περὶ παρακενόντων 18. Περὶ πατρίδος, καὶ ὅτι ποθεινὴ καὶ ἐρασμία ἑκάστῳ ἡ ἰδία πατρίς. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων καὶ ἀλλαχοῦ κειμένων. Περὶ πλάσεως ἀνθρώπου· κεῖται ἐν τῷ α στοι χείῳ, τίτλῳ α'. Περί προαιρετικῶν κινημάτων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ γ'. Περὶ προστασίας, ὅτι χρή προΐστασθαι τῶν ἀδικουμένων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τί τλῳ δ'. Περὶ πειθαρχίας, ὅτι χρή πειθαρχεῖν τοῖς ἄρχουσι· κεῖται ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ ζ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἀρχομένων. Περὶ πταιόντων καὶ συνεχώς αιτούντων συγγνώμην· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλων ια', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἁμαρτανόντων. Περὶ παλιμβόλων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ δ στοι χείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή. Περὶ διψύχων. Περὶ τοῦ προσέχειν ἑαυτοῖς: κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ γ. στοιχείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχῇ, Περὶ τοῦ, Γνώθι σαυτόν. Περὶ πραγματευομένων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ε στοιχείῳ, τίτλῳ ις', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἐμπόρων. Περὶ πενθούντων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ θ στοι χείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ θανόντων. Περὶ παρασίτων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοι χείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ κολάκων. Περὶ τῶν πλανώντων τοὺς ἐντυγχάνοντας· κείται ἐν τῷ αὐτῷ τίτλῳ. Περὶ πραγμάτων σχολιῶν, ὅτι δεῖ ἐκκλίνειν αὐτά κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ο στοιχείῳ τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρ Β΄. Περὶ παρρησίας, καὶ πόθεν ἡμῖν παραγίνεται χή, Περὶ ὁδοῦ ἀγαθῆς. ἡ ταύτης πρὸς πάντα κτῆσις. Γ΄. Περὶ πράσεως καὶ ἀγορασίας. Δ'. Περί πείρας καὶ ἀπειρίας. Περὶ πειρασμῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ σ στοι χείῳ, τίτλῳ ζ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ σκανδάλων. Περὶ πλαστῆς εὐλαβείας· κεῖται ἐν τῷ υ στοι Ε΄. Περὶ πιστοῦ ἀνδρὸς, καὶ ὅτι σπάνιον τὰ εὑρεῖν χείῳ, τίτλῳ α', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ὑποκρίσεως. άνδρα πιστών. Γ'. Περὶ πλήθους καὶ δήμου πόλεως, καὶ πῶς χρὴ τὰς ἀναστροφάς μετ' αὐτῶν ποιεῖσθαι. Ζ. Περὶ πόλεως ἀσεβεία; πεπληρωμένης. Περὶ τῶν προσκαίρων καὶ αἰωνίων· κεῖται βιβλίῳ α' ἐν τῷ π στοιχείῳ. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις πε ρε παίδων τιμώντων γονεῖς καὶ περὶ πατριλοιῶν
col. 2029–2030page 131 of 165
PG 86:2029σεως. Περὶ σπουδῆς ἀνθρωπίνης, ὅτι ἀνόνητος αὐτὴ μὴ βουλομένου καὶ συνεργοῦντος τοῦ Θεοῦ· κείται βιο βλίῳ α', ἐν τῷ σ στοιχείψ, οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ σπου δῆς. περὶ πατέρων ἀγαθῶν καὶ κακῶν· περὶ πλουσίων Θεῷ πληρῶσαι τὴν ὑπόσχεσιν· κεῖται ἐν τῷ α' βιο χρηστῶν καὶ πονηρῶν· περὶ πτωχῶν ἀγαθῶν καὶ βλίῳ, ἐν τῷ ο στοιχείῳ, οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ὑποσχέσ κακῶν· περὶ πονηρῶν ἀνδρῶν· περὶ πολιτῶν ἀγα θῶν καὶ πονηρῶν· περὶ πονούντων καὶ μοχθούντων, περὶ παιδείας καὶ φρονήσεως· περὶ τοῦ πλησίον, καὶ ὅσα περὶ τοῦ πλησίον εἴρηται· περὶ πολυλόγων περὶ πλεονεκτούντων· περὶ πτωχῶν τῷ πνεύματι περὶ πραότητος· περὶ προπετείας· περὶ πανούργων περὶ παρθενίας· περὶ πορνείας· περὶ περισπασμοῦ περὶ πλησμονῆς καὶ γαστριμαργίας· περὶ πολιτείας σεμνῆς καὶ πολιτείας ψεκτῆς· περὶ πεποιθύτων εἰς Θεόν, καὶ τῶν πεποιθότων εἰς ἀνθρώπους· περὶ παι δείας Θεοῦ, καὶ τῶν δεχομένων αὐτὴν καὶ μὴ δεχο μένων· περὶ πίστεως εἰς Θεόν. Στοιχεῖον Ρ. Τίτ. Α'. Περὶ ῥεμβομένων. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περ ρί συνδιαγωγῆς καὶ συνουσίας χρηστῶν ἀνδρῶν καὶ πονηρῶν· περὶ σπουδαίων· περὶ σκέψεως καὶ βου λῆς· περὶ σταθμῶν δικαίων καὶ ἀδίκων· περὶ συν έσεως· περὶ συγγνώμης και συγχωρήσεως πρὸς τὸν πλησίον· περὶ σιωπῆς καὶ σιωπώντων· περὶ στά ματος ἐσθλοῦ καὶ στόματος σκληροῦ καὶ ἀπηνούς περὶ τῶν συμβουλὴν δεχομένων καὶ μὴ δεχομένων περὶ συκοφαντίας· περὶ σοβαρῶν· περὶ σκολιοῦ τὸν Σχόλιον. 'Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περὶ τρόπον· περὶ συνειδότος ἀγαθοῦ καὶ πονηροῦ· περὶ σωφροσύνης· περὶ συνοχής πραγμάτων. ῥαθυμούντων καὶ καταφρονούντων. Στοιχεῖον Σ. Τίτ. Δ'. Περί συμμέτρου καταστάσεως, καὶ τοῦ μηδὲν ἀγανακτεῖν. Β΄. Περὶ σοφίας κοσμικής. Γ. Περὶ συνηθείας ἀγαθῆς καὶ πονηράς. Δ'. Περὶ σοφῶν καὶ συνετῶν ἀνδρῶν, καὶ ὅτι χρή αὐτοὺς ὠφελεῖν τοὺς πλησίον. Ε'. Περὶ τοῦ συμπεριφέρεσθαι ἐπ' ὠφελείᾳ ψυχῶν. Τ. Περὶ σωφρονισμοῦ, καὶ ὅτι χρὴ ἡμᾶς ταῖς ἀλλοτρίαις σωφρονίζεσθαι συμφοραίς. Ζ'. Περὶ σκανδάλων, καὶ ὅτι χρὴ ἡμᾶς φεύγειν τὰ σκάνδαλα. Η'. Περὶ σαρκικῶν ἀνθρώπων. Θ'. Περὶ συγγενῶν· ὅτι χρὴ ἀντιλαμβάνεσθαι αὐτ τῶν. Γ. Περὶ σπάνης καὶ ἀφορίας χρηστῶν ἀνδρῶν. ΙΑ'. Περὶ τῶν συχναζόντων ἐν ἀλλοτρίοις οἴκοις. ΙΒ'. Περὶ συνεδρίου· ὅτι οὐ χρὴ ἐν συνεδρίῳ ἀκροάσεως γινομένης διαλέγεσθαι. Στοιχεῖον Τ. Τίτ. Δ'. Περὶ τελωνών. Β. Περὶ ταραχοποιών. Γ'. Περὶ τιμῆς, καὶ ὅτι χρὴ ἡμᾶς τιμήν ἀλλή λους. Δ'. Περὶ τυράννων· καὶ ὅτι οἱ τυραννούντες βα σιλεῖς, αὐτοὶ μόνοι ἀποθνήσκουσιν, οὐ μὴν καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν παῖδες. Ε΄. Περὶ τεχνιτῶν, καὶ τίνες τέχνην ἐξευρον. Γ'. Περ! τάξει; καὶ καταστάσεως, καὶ ὅτι χρὴ ταύτας πανταχοῦ φυλάττεσθαι. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. Περὶ τρεπομένων καὶ ἀλλοιουμένων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ δ, οὗ ἡ ἀρχή, Περί ἀστάτων. Περὶ τυφλῶν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ τ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ χωρῶν. Περὶ τερασκοπούντων· κεῖται ἐν τῷ κ στοιχεία, ΙΓ'. Περὶ τῶν συμβαινόντων, δ φασιν οἱ Ἕλληνες – τίτλῳ ιδ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ καθαίροντος ἐν πυρί. ἀπὸ τύχης. ΙΔ'. Περί στρατιωτών. ΙΕ'. Περί συμπαθείας καὶ εὐσπλαγχνίας. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων, καὶ ἀλλαχοῦ κειμένων τε καὶ εὑρισκομένων. Περὶ στελλομένου εἰς διακονίαν, καὶ ὅτι ὁ τὸν στα λέντα ἐξουδενῶν, τοῦ πέμψαντος περιφρονεῖ· κεῖτα ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ ιδ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἀγγέλλοντος. Περὶ συνεστιάσεως· κεῖται ἐν τῷ δ στοιχείῳ, τί τῳ θ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ δείπνου. Περὶ τοῦ Σατανᾶ· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ δ στο χείῳ, τίτλῳ ιγ', οὗ ἡ ἀρχή. Περὶ τοῦ διαβόλου. Περὶ στάσεως ἀπὸ δήμου γινομένης· κεῖται ἐν ταῦθα ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ κινδύνου. Περὶ σκολιῶν πραγμάτων· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ο στοιχείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ὁδοῦ ἀγαθῆς. Περί συντάξεως, καὶ ὅτι χρὴ τὸν συντασσόμενον Σχόλιον. "Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περὶ τιμώντων γονεῖς καὶ μὴ τιμώντων· περὶ τέκνων ἀγαθῶν καὶ σοφῶν, καὶ τέκνων πονηρῶν καὶ ἀσυν έτων· περὶ ταχυλόγων· περὶ ταπεινοφροσύνης· περι τρόπων χρηστῶν καὶ πονηρῶν περὶ τιμῆς καὶ τῶν ἐν ἀρετῇ βιωσάντων, καὶ τιμωρίας τῶν ἀσέμνως ζησάντων. Στοιχεῖον Υ. Τίτ. Α'. Περὶ ὑποκρίσεως, καὶ εἰρωνεία;, καὶ πλαστῆς εὐλαβείας, καὶ τῶν ταῦτα νοσούντων. Β'. Περὶ ὑβριστοῦ. Γ. Περὶ ὕπνου καὶ ἀϋπνίας. Δ'. Περὶ ὑγείας, καὶ ὅτι πάντων διαφέρει. Ε΄. Περὶ ὑπονοίας, καὶ ὅτι χρὴ φεύγειν τὰς ἀφορε μᾶς τὰς τικτούσας κακὰς ὑπονοίας. Γ'. Περὶ ὑδροποτούντων. Ἐντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. Περὶ ὑποταγῆς· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α 7:0
col. 2031–2032page 132 of 165
PG 86:2031χείῳ, τίτλῳ ζ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἀρχομένων· καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις. Περὶ ὑποδοχῆς κλεπτῶν· κεῖται ἐνταῦθα, ἐν τῷ κ στοιχείῳ, οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ κλεπτών (τίτ. (). Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περὶ τοῦ υἱοῦ σοφοῦ καὶ υἱοῦ ἄφρονος· περὶ ὑπερηφάνων περὶ ὑπομονῆς· περὶ ὑπακοῆς καὶ ὑποταγῆς. Στοιχεῖον Φ. Τίτ. Α'. Περὶ φιλοξενίας. Β'. Περὶ φθόνου καὶ τῶν ὑπὸ τοιούτου πάθους κεκρατημένων. Γ'. Περὶ φιλαυτίας, καὶ ὅτι οὐ δεῖ τινα ἑαυτὸν δικαιῶσαι ἡ ὑπαινέσαι. Δ'. Περὶ φήμης, καὶ ὅτι οὐ δεῖ ἑκάστῳ πιστεύειν. Ε΄. Περὶ φονέων. Γ'. Περὶ φιλαρχίας, καὶ ὅτι οὐ δεῖ ἐπιπηδᾷν ὡς ἔτυχεν ταῖς ἀρχαῖς. Ζ'. Περὶ φιλαιτίου καὶ φιλεγκλήμονος, καὶ ὅτι οἱ αιτιώμενοι ἄλλους καὶ τὰ αὐτὰ δρῶντες, ἑαυτοὺς κατακρίνουσιν. Εντεῦθεν αἱ παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. Περὶ τῶν φονευόντων ἑαυτούς· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ κθ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἀγχόνης. Περὶ φουρκισθέντος· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ λα', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἀνασκολοπι σθέντος. Περὶ φαυλισμοῦ • κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ο στοι χείῳ, τίτλῳ θ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ὀνειδισμοῦ. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις περὶ φιλαδελφίας· περὶ φίλων χρηστῶν καὶ φίλων μοχθηρῶν· περὶ φιλέργων· περὶ φρο νήσεως· περὶ φιλοτιμουμένων καὶ περὶ φειδωλῶν· περὶ φιλαργυρίας καὶ φιλοπλουτούντων περὶ φοβουμένων τὸν Θεὸν καὶ τῶν μὴ φοβουμέν γων. Στοιχεῖον Χ. Τίτ. Α'. Περί χαιρόντων καὶ εὐφραινομένων. Β'. Περὶ χυδαίων καὶ ἀλογίστων, ὅτι οὐ χρὴ προσο παίζειν αὐτοῖς. Γ'. Περί χρημάτων. Εντεῦθεν α! παραπομπαὶ τῶν τίτλων τῶν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ στοιχείου ἀρχομένων. Περὶ τῶν χαιρόντων ἐγκωμίοις· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ε στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἐγχω μίων. Περί χηρῶν: κεῖται ἐν τῷ ο στοιχεία, τίτλο α', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ὀρφανῶν. Περὶ ὧν χρὴ καὶ ὧν δεῖ ἡμᾶς ποιεῖν. Οτι χρὴ τὸν ἀγαθὸν πρὸς πάντας ἐργάζεσθαι κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἀγαθοεργίας. Ὅτι χρὴ τοῖς ἀδικουμένοις βοηθεῖν· κεῖται ἐν τῷ α στοιχεία, τίτλῳ σ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἀδικουμένων. “Οτι χρὴ ὑποτάττεσθαι τοῖς ἄρχουσι· κεῖται ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ἀρχομέ ρ νων. Ότι χρὴ ἐν καιρῷ πάντα λέγεσθαι καὶ γίνεσθαι κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρ χή, Περὶ καιροῦ. Ὅτι χρὴ ἡμᾶς νήφειν καὶ φροντίζειν τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας· κεῖται ἐν τῷ ν στοιχείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ τοῦ νήφειν. Ὅτι χρὴ τὰ σκολιὰ πράγματα ἐκκλίνειν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ο στοιχείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχή, πε ρὶ ὁδοῦ ἀγαθῆς. Οτι χρὴ τοὺς παραμένοντας πιστοὺς εἶναι· κεῖ ται ἐνταῦθα ἐν τῷ π στοιχείῳ, τίτλῳ ιβ', οὗ ἡ ἀρ χή, Περὶ παραμονής. Ὅτι χρὴ ἐπ' ὠφελείᾳ ψυχῆς συμπεριφέρεσθαι κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ σ στοιχείῳ, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ συμπεριφοράς. Οτι χρὴ διὰ τῶν ἀλλοτρίων κακῶν παιδεύεσθαι κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ σ στοιχείῳ, τίτλῳ ς', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ σωφρονισμού. Οτι χρὴ τιμὴν ἀλλήλους· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ τ στοιχείῳ, τίτλῳ γ', οὗ ἡ ἀρχή. Περὶ τιμῆς. "Οτι χρή πανταχοῦ τὴν τάξιν φυλάττειν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ τ στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ τάξεως. "Οτι χρὴ ἡμᾶς ἐν νῷ ἀεὶ ἔχειν τὴν τελευτήν· κεῖ ται ἐν τῷ ω στοιχείῳ, Περὶ ὥρας θανάτου. Σχόλιον. Ανάγνωθι καὶ ἐν τοῖς παραλλήλοις ὅτι χρή πονεῖν, ὠφέλειαν γὰρ ἔχει· ὅτι χρὴ μετά βουλῆς πάντα πράττειν· ὅτι χρὴ τὰ βάση τοῦ πλησίον φέρειν· ὅτι χρὴ τοὺς εὐεργέτας κηρύσσειν· ὅτι χρὴ πειθαρχεῖν τοῖς τὰ χρηστὰ εἰσηγουμένοις· ὅτι χρη ζηλοῦν τὰ καλά· ὅτι χρὴ ἀρίστοις ἀνδράσι κολλᾶσθαι, καὶ μὴ πονηροῖς· ὅτι χρὴ ἡσυχάζειν, τὴν γὰρ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν προξενεῖ· ὅτι χρὴ εἰς Θεὸν ἐλπίζειν, καὶ μὴ εἰς ἀνθρώπους· περὶ ὧν οὐ χρὴ καὶ ὧν οὐ δεῖ ἡμᾶς ποιεῖν. κεῖται ἐν Οτι οὐ δεῖ πρὸ πείρας ἐπαινεῖν τινα ταῦθα ἐν τῷ ε στοιχείω, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχή, Περί ἐγκωμίων. Οτι οὐ δεῖ πρὸ τελευτῆς εὐδαιμονίζειν τινά· κεί ται ἐνταῦθα ἐν τῷ ε στοιχείῳ, τίτλῳ κδ', οὗ ἡ ἀρ χὴ, Περὶ εὐδαιμονίας. Οτι οὐ δεῖ ὡς ἔτυχεν θαῤῥεῖν τινι· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ 0 στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ τοῦ μὴ θαῤῥεῖν. Ὅτι οὐ δεῖ πρὸς κρείττονας φιλονεικεῖν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ κ στοιχείῳ, τίτλῳ β', οὗ ἡ ἀρχὴ Περὶ κρειττόνων. Οτι οὐ χρὴ ὡς ἔτυχεν λαλεῖν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ λ στοιχείω, τίτλῳ ε', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ λα λιᾶς. Ὅτι οὐ δεῖ συμποσιάζειν κακοῖς· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ὁ στοιχείῳ, τίτλῳ θ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ δεί πνου. Ὅτι οὐ χρὴ τοῖς ἐπὶ κακῷ δεδομένοις ὅρκοις ἐμε μένειν· κεῖται ἐν τῷ ο στοιχείῳ, τίτλῳ δ', οὗ ἡ ἀρ χή. Περὶ ὅρκου.
col. 2033–2034page 133 of 165
PG 86:2033Ὅτι οὐ χρὴ συμφορὰν ὀνειδίζειν· κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ ο στοιχείῳ, τίτλῳ θ', οὗ ἡ ἀρχή, Περὶ ὀνειδισμοῦ. Ὅτι οὐ χρὴ τὴν ἰδίαν ἀπογινώσκειν σωτηρίαν κεῖται ἐνταῦθα ἐν τῷ α στοιχείῳ, τίτλῳ κδ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Περὶ ἀπογνώσεως. Στοιχεῖον Τ. Περὶ ψιθυριστοῦ. Στοιχεῖον Ο. Περὶ ώρας θανάτου καὶ τῆς ἐξόδου ἡμῶν, καὶ ἔτι χρὴ ἡμᾶς εὐτρεπίζεσθαι πρὸς αὐτήν. ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ. ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Περὶ τῆς του ἀνθρώπου πλάσεως καὶ κατασκευῆς καὶ ὅτιπερ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγενῆσθαι τὸν ἄνθρω τον ἡ θεόπνευστος φησι Γραφή, καὶ μὴ προϋπάρχειν τὴν ψυχὴν τοῦ σώματος· καὶ ὅτι ταύτην τὴν σάρκα ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἐκ τῆς γῆς ταῖς ἀχράντοις αὐτοῦ χερσί, καὶ αὐτῇ ἐνεφύσησε πνεῦμα ζωῆς, καὶ ού, καθάπερ φασὶν οἱ αἱρετικοί, τοὺς δερματίνους χιτῶνας εἶναι τὴν σάρκα α. Ἀπὸ τῆς Γενέσεως. «Εἶπεν ὁ Θεό;· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν.» Καὶ μετὰ βραχύς. Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἀνθρώπου, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτὸν, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς.» ο Σχόλιον. Ὁ ἀναγινώσκων νοείτω ἐμφρόνω; πῶς ἀρχὴν συστάσεως δίδωσι τῷ ἀνθρώπῳ Θεό; ἐν τῷ λέγειν, & Ποιήσωμεν· ο περὶ γὰρ μέλλοντος δημιουργηθῆναι τὸν λόγον ποιεῖται, καὶ οὐχὶ περὶ προϋπάρχοντος· τὸν δὲ τῆς δημιουργίας τρόπον ἐπεξηγεῖται ἡμῖν ἀκριβῶς ὁ θεοδίδακτος Μωϋσῆς λέγων οὕτως· «Επλασεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ τὴν πνοήν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν.» Σχόλ. Τί πρὸς ταῦτα φήσουσιν τῷ Μωϋσεὶ αἱρετικῶν καὶ λογολέσχων παῖδες, οἱ μὴ τῇ Γραφῇ τὸν ἑαυ τῶν νοῦν ἐξακουσθήναι διδάξαντες, ἀλλὰ πρὸς τὸν ΝΟΤΑ.
col. 2035–2036page 134 of 165
PG 86:2035παρεφθαρμένον αὐτῶν σκοπὸν τὴν διάνοιαν τῶν Γρα η φῶν διαστρέφοντες, φάσκοντες τὴν μὲν ψυχὴν προ υπάρχειν τοῦ σώματος, τὸ δὲ σῶμα τους δερματίνους εἶναι χιτῶνας; Εἰπάτωσαν σοφοὶ παρ' ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον αὐτῶν ἐπιστήμονες· Εἰ οἱ μετὰ τὴν παρά βασιν γεγονότες ὑπὸ Θεοῦ δερμάτινοι χιτῶνες, ὑπάρ χει τοῦτο ἡμῖν τὸ σῶμα, τί τὸ πρὸ τῆς παραβάσεως χερσὶ Θεοῦ διαπλασθὲν ἐκ τῆς γῆς, καὶ τὰ θεῖον δεξάμενον ἐμφύσημα, δ δὴ λέγεται ψυχή; Έπειτα μετὰ τὴν παράβασιν πρὸ τῶν δερματίνων χιτώνων ἐν τῇ ἀποφάσει ἀκούσας κ Γῆ εἰ καὶ εἰς γῆν ἀπὸ ελεύσῃ;» Τί δὲ καὶ πρὸς τὴν ἐξ Ἀδὰμ διάπλασιν, ἤτοι ἀφαίρεσιν τῆς γυναικὸς λέξουσιν; μετὰ τὴν πα ράβασιν καὶ ἐκ τῶν δερματίνων χιτώνων ή πλευρά τοῦ Ἀδὰμ ὑπὸ Θεοῦ εἰς γυναῖκα, ἢ πρὸ τῆς παρα βάσεως, καὶ οὐκ ἐκ τῶν δερματίνων χιτώνων; Καὶ εἰ μὲν συντίθενται καὶ παραχωροῦσιν τῇ ἀληθείᾳ, δῆλον ὅτι πρὸ τῆς παραβάσεως φήσουσι γεγενῆσθαι, καὶ λέλυται αὐτῶν ἡ ἀλόγιστος φιλονεικία· σὰρξ γὰρ ἐκ σαρχῶν καὶ ὀστοῦν ἐξ ὀστέων ἐλήφθη ἡ γυνή, καθώς Αδάμ μεμαρτύρηκεν· καὶ ἄλλοτε εἰ ὁ δερμάτινοι χιτῶνες, καὶ οὐχὶ σὰρξ τοῦ Ἀδὰμ ἡ πρὸ αὐτῶν ὑποστάσα, οἱ δὲ δερμάτινοι χιτῶνες, ἡ σὰρξ τοῦ Αδάμ, οὗτοι δὲ μετὰ τὴν παράβασιν· μετὰ τὴν παι ράβασιν ἄρα καὶ ἡ γυνή δεδημιούργηται· καὶ πῶς τῷ ἀνδρὶ συγκατακρίνεται, ὡς τῆς παραβάσεως παραίτιος; ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ληρώδη καὶ τῆς Ἑλληνι τῆς ἐμβροντησίας άξια. Βαδίσωμεν οὖν ἡμεῖς ἐπὶ τὰ ἑξῆς τοῦ λόγου τοῖς φωσφόροις τῆς Ἐκκλησίας καταλείψαντες τὴν τούτων καθαίρισιν. γ'. Επέβαλεν ὁ Θεὸς Εκστασιν ἐπὶ τὸν Ἀδάμ, κ. τ. λ. Σχόλ. Ερωτησάσθωσαν οἱ ἀντίθετοι τῆς ἀλη θείας, Πρὸ τῶν δερματίνων χιτώνων ταῦτα πέπρακται, ἢ οὐ; σαρκικὴ γὰρ τοῦ Ἀδὰμ διάλεκτος καὶ παχεῖα, καὶ τῆς παραβάσεως πρεσβυτέρα. Αλλ' ίσα σιν πάντως ότι πρὸ τῆς παραβάσεως, καὶ μυρίας εὑρήσουσιν ἑαυτοῖς τεχνολογίας· ταύτην δὲ βεβαιοί καὶ ἡ πρὸ τῆς τῶν δερματίνων χιτώνων περιβολῆς τῶν περιζωμάτων ἐπίνοια, ἣν οἱ χιτῶνες διεδέξαντο. Σάρκα γὰρ κατ' ἀσχήμονα μέρη σαρκὸς ἔσπευσαν ἐπικαλύψαι δ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ· ὡσαύτως οἱ δερμάτινοι χιτῶνες δευτέρου βίου ἀρχὴ καὶ ῥυθμὸς γεγόνασιν τῷ ᾿Αδάμ, την κατακριθεῖσαν· σάρκα επι καλύπτοντες ἀντὶ τῶν φύλλων. Τοῦ ἁγίου Ιππολύτου 'Ρώμης ἐκ τῆς εἰς τὴν Γένεσιν πραγματείας. Καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς.» Τί δέ ἐστι τοῦτο; ἄρα μὴ κατὰ τὴν τινων αποσπασμάτ τιον 'Ρώμης ἐπισκόπου,
col. 2037–2038page 135 of 165
PG 86:2037ὑπόνοιαν, τρεῖς ἀνθρώπους λέγομεν γεγονέναι, ἵνα πνευματικὸν, καὶ ἕνα ψυχικὸν, καὶ ἕνα χοϊκόν; Οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ πᾶσα δια ήγησις· τὸ γὰρ Ποιήσωμεν, περὶ μέλλοντός ἐστι· τὸ δέ, «Εποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, ο ὥστε περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου τοῦ αὐτοῦ ἡ δι ήγησις γίνεται· τότε γὰρ λέγει γενήσεσθαι· νῦν δὲ ποιεῖ, καὶ τὸ πῶς ποιεί διηγεῖται. Τοῦ ἁγίου Κλήμεντος 'Ρώμης ἐκ τῆς θ' ἐπιστολῆς Ἵνα καὶ γενώμεθα βουληθέντος αὐτοῦ, οὐκ ὄντες πρὶν γενέσθαι, καὶ γενόμενοι ἀπολαύσωμεν τῶν δι' ἡμᾶς γενομένων· διὰ τοῦτό ἐσμεν ἄνθρωποι, καὶ φρόνησιν ἔχομεν καὶ λόγον παρ' αὐτοῦ λαβόντες. Τοῦ ἁγίου Πέτρου ἐπισκόπου Αλεξανδρείας καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ μὴ προϋπάρχειν τὴν ψυχὴν τοῦ σώματος (5*). Τὰ περὶ τῆς θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος τοῦ δεν τέρου ἐξ οὐρανοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸν μακάριον Απόστολον, ἐν πρώτοις παραθέμενοι, ἀναγκαῖον ἡγησάμεθα καὶ τὰ περὶ τοῦ πρώτου ἐκ γῆς χοϊκοῦ γεγενημένου ἀνθρώπου παραθέσθαι, πρὸς τὸ δεῖξαι ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἐν τῷ αὐτῷ καιρῷ γενόμενον, καν μερικῶς ποτε ὁ ἔσω καὶ ὁ ἔξω ἄνθρωπος λέγηται. Εἰ γὰρ κατὰ τὸν σωτήριον λόγον ὁ ποιήσας τὰ ἔξωθεν καὶ τὸ ἔσω αὐτὸς ἐποίησεν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἐφ᾽ ἅπαξ καὶ ἐν ο καιρῷ, τουτέστιν ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ, ὅτε εἶπεν ὁ Θεός· «Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν· ο ὡς ἐκ τούτου είδη λον εἶναι ὅτι οὐκ ἀπὸ συνόδου, ὡς προόντος τινὸς ἑτέρου τόπου 4 συνεληλυθότος, γεγένηται. Εἰ γὰρ τὰ άλλα ζώα κατὰ κέλευσιν ἔμψυχα ἐξήγαγεν ἡ γῆ, πολλῷ μᾶλλον ληφθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τοῦς ἀπὸ τῆς γῆς δύναμιν ἔμψυχον ἔσχεν κατὰ βούλησιν καὶ ἐνέρ γειαν Θεοῦ. Τοῦ ἁγίου Ευσταθίου ἐπισκόπου Αντιοχείας ὁμολογητοῦ, ἐκ τοῦ περὶ ψυχῆς κατὰ φιλοσόφων 'Αλλ' ἐπειδὴ σαφῶς ἴσασιν άλισκομένους ἐντεῦ δεν ἑαυτούς, μεταβαλλόμενοι πλάττουσιν τὸ τῆς λή θης ύδωρ, ο φασιν πίνοντας εκάστους τὰς τῶν οἱ κείων βίων γεννήσεις· ἀμνημονεῖν. Ὅτι δὲ ταῦτα τῷ αὐτῷ. ὁ ἰσ. τύπου.
col. 2039–2040page 136 of 165
PG 86:2039μυθώδη καὶ πόρρω φιλοσοφίας ἐστὶν, οὐδεὶς τῶν εξ ο φρονούντων ἔοικεν ἀγνοεῖν. Τί γάρ φαμεν, ὦ Πυθα γόραι καὶ Πλάτωνες, αὐτοὶ τὸ ληθοποιὸν ὕδωρ π πώκατε λαβόντες; ἢ τοὐναντίον ἐφύγετε λαθόντες; Εἰ μὲν οὖν ὑμεῖς οἷοί τε ο εγένεσθε τὸ τῆς πλάνης διαδράναι πήμα, πρόδηλοι πολλοί τινες· εἰ δὲ τὸν κοινὸν πᾶσιν ἀέρα σπασάμενοι τὸ τῆς λήθης ὕδωρ ἐπίετε χανδόν, πῶς καὶ πόθεν μυθοποιείτε λαθόντες περὶ ψυχῶν; πόθεν ὅλως ἴστε τὸ τῶν ῥείθρων του των γένος; Είτε 5 γὰρ μὴ ἐπειράθητε τῆς χρείας αὐτῶν, ἀγνοεῖτε τὴν ὑδάτων ἀνάδοσιν· εἴτε τῆς πεί ρας αὐτῶν ἔσω γεγονότες, λήθῃ τὴν μνήμην τῆς χρήσεως αὐτῶν ἡφανίσατε, καὶ τὴν γνῶσιν ἐξεπτύν ξατε. Αλλ' εἰς ταύτην 1 βαρβαρώδη δεισιδαιμονίαν ἐκτραπέντες ἐσφάλησαν, Αἰγυπτίοις χρησάμενοι καθ ηγεμόσιν Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ὅτι μὲν οὐκ εἰσὶν ἀγέννητοι αἱ ψυχα! τοῦτο δείκνυσι σαφέστερον ἡ τῶν ἀρτιγόνων ηλικία βρε φῶν. Εἰ μὲν γὰρ ἅμα τῷ τεχθῆναι τὰ παιδία, τελείας ἐξῆπτο φρονήσεως, ἐξῆν ἴσως ὑποκρίνεσθαί τινας ἄνοιαν· εἰ δὲ λείπεται νοῦ καὶ λόγου καὶ συνέσεως, οὐκ ἄρα καθέστηκαν ἀγέννητοι τὴν φύσιν αἱ ψυχαί, Σύμπαντες οὖν ἴσμεν ὅτι τοῖς τῶν σωμάτων ὄγκοις ή ψυχή συνεκτέταται διαρκῶς οὐ μεγέθει μόνον ἢ βραχύτητι μελῶν, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄλλαις τῆς γνώμης ἀναλογίαις 1· ἐς ὅσον μὲν νέοπλα τυγχάνει ταῦτα τὰ βρέφη, πάσης μὲν πανταχῶς ἐννοίας ἀπορεῖ καὶ βου λῆς· ἡρέμα δὲ καὶ κατ' ὀλίγον προϊόντα, νοῦν τε καὶ φρόνησιν προσλαμβάνει καὶ λόγον. Εἰ δὲ ταῦτα ἴδια μέν ἐστι ψυχῆς, ἐκ περιουσίας δὲ τὰς κρείττους ἐπιδέχονται προσθήκας, ἄρα οὖν δῆλον ότι συναυξάνει μὲν τῷ σώματι· Καθάπερ δὲ τούτου λεληθότως ὑπαναλέγεται τὰς δυνάμεις, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ προ κόπτουσα τὸν νοῦν· ὅσοι δὲ μηδέποτε βαίνουσιν ἐπὶ τὸ ἄμεινον, ἀλλὰ μωροί διαμένουσιν, δῆλον ὅτι λελωβημένου τινός μορίου ἀτελεῖς ἔχουσι τὰς ψυχὰς, ὥσπερ οἱ τὴν φρενίτιδα αρρωστήσαντες νόσον. Καὶ μετ' ὀλίγα· Αμέλει καὶ τὸ τοῦ πρωτοπλάστου σῶ μα σχηματισθεν ἔκειτο νεκρὸν, ἀκίνητον, μέλεσιν μὲν καὶ ἁρμονία ῥερυθμισμένον ἄκρως, μορφή το και κάλλει κεκοσμημένον ἐμπρεπώς, ἅτε δὴ καὶ παρ' αὐτοῦ πλάστου γεννηθὲν ἡ τοῦ Θεοῦ πρωτότυ οιηταί. λαβόντες. & εἶτα. ταῦτα. 1 ἀλογίαις. γεννηθέντα, ΝΟΤ.Ε.
col. 2041–2042page 137 of 165
PG 86:2041τον ἄγαλμα, καὶ τῆς θεσπεσιωτάτης εἰκόνος ἐκτυπωθὲν ἀφομοίωμα κράτιστον, ἀναίσθητον δὲ καὶ ἄφωνον καὶ ἄπνουν· ὡς δὲ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ δημιουργικώς ένεφύσησεν ὁ Θεὸς, αὐτίκα τὴν κίνησιν εἴληφε· ἐξ ἐκείνου δὲ βαδίζει καὶ ἀναπνεῖ καὶ φθέγ γεται, ἄρχει, λογίζεται, πράττει, διοικεῖ. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου ἐκ τοῦ περὶ ἁγίου Πάσχα (11).. Ἐποίησεν οὕτως τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεός· καὶ ὡς Θεὸς ἀγαθὸς, τοσοῦτον καὶ τηλικοῦτον ἐποίησεν ἄνο θρωπον· μὴ γὰρ ὅρα αὐτοῦ τὴν νῦν ἀβελτηρίαν, ἀλλὰ τὴν πρώτην φαντάζου κατάστασιν· καὶ γὰρ πατ' εἰκόνα αὐτὸν ἐποίησε· καὶ ἵνα δείξῃ αὐτοῦ τὴν φύσιν τοῖς ἄστροις ἀμιλλωμένην, ἐμφαίνει ἡ ὅτι γυμνὸν ἔθηκεν ἐν παραδείσῳ, στολῆς οὐ χρήζοντα οὐδέπω γὰρ ὕβρις * συνεληλύθει τῇ ὄψει, ἵνα σκέπης θέηται ὁ ἄνθρωπος· ἀλλ' ἡ Γραφή μαρτυρεῖ ὅτι ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον καὶ ἔθηκεν αὐτὸν ἐν τῷ πα ραδείσῳ, καὶ ὅτι γυμνοὶ ἦσαν καὶ οὐκ ᾔσχύνοντο Αλλ' ώσπερ ἥλιος καὶ σελήνη τῇ ἑαυτῶν γυμνώσει ἐγκαλλωπίζονται, οὕτω δῆτα καὶ οὗτοι ἐφείθησαν τῇ φυσικῇ εὐπρεπείᾳ ἐνωραΐζεσθαι. Τοσαύτην οὖν εὐεργεσίαν εἰς τοῦτον εἰσενεγκάμενος ὁ Θεὸς, καὶ ἁβροδίαιτον αὐτὸν ἐν παραδείσῳ καταστησάμενος, τῶν δὲ παρ' ἑαυτοῦ χαρίτων πλουσίως αὐτῷ μετα δούς, καὶ τὴν αὐτοῦ αἴσθησιν καὶ τὸ δίκαιον ἐπεζή. τει, ὑπακοῇ τιμᾶσθαι τὴν χάριν ἐδίκαζεν. Καὶ ἐπειδὴ εἶδεν ὅτι ἀδύνατον αὐτῷ συμφυλαχθῆναι τὴν δωρεάν, μὴ καταφυγῇ καὶ τιμῇ τι παρὰ τὸν δεδωκότα Θεόν, νόμον αὐτῷ φρουρὸν ὁρίζει τῆς φύσεως, ἵνα μνή μῃ καὶ θεραπείᾳ τοῦ νομοθέτου οἷα ἀγαθοῖς τισι φαρμάκοις φυλάττηται· καὶ ἀθανασίαν μὲν αὐτῷ φυλαττομένου τοῦ νόμου κατεπαγγέλλεται, θάνατον δὲ παραβαθέντος. 'Αλλά τούτων οὕτως ἐχόντων, γέ γονε τὰ ἀδόμενα, καὶ φθόνῳ διαβόλου πεισθεὶς παραβῆναι τὸν νόμον, ὁ ἄνθρωπος φθαρτός γίνεται, καὶ ἐξωθεῖται τοῦ παραδείσου· καὶ λοιπὸν εἰς πλή θος δούς, βίον κτηνώδη Εξη, ἀθεΐας τε καὶ ἀκολασίας δοχεῖον ἐγένετο· καὶ διὰ τοῦτο προφῆται ἐβόων περὶ τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀξίας καὶ τῆς μετὰ ταῦτα αναξιότητος· ο "Ανθρωπος ἐν τιμῇ ὢν οὐ συνῆκε, πα ρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὠμοιώθη αὐτοῖς. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας, ἐκ τοῦ κατὰ Διοδώρου 'Αλλ', ὦ σοφέ, φαίην ἂν, ψυχὴ μὲν καὶ σῶμα πρὸς ἀνθρώπου γένεσιν· καὶ οὐκ ἂν προανίσχει θα τέρου θάτερος. * ἐμφαίνη. 1 ύβρη. • καταφυγήν - περί. ο
col. 2043–2044page 138 of 165
PG 86:2043Ελευθερίου Τοιανῶν ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Απολιναρίου κι' κεφαλαίου Ανθρωπος γὰρ ἐκ ψυχῆς ὢν νοητῆς καὶ σώματος αἰσθητοῦ, μιᾶς ὁποστάσεως γνωρίζεται, διὰ τὴ μη.. δέτερον χωρὶς τοῦ ἑτέρου προάγουσαν ἔχειν ὑποστάτιν, μηδὲ σώζειν τὸν ὄρον τῆς φύσεως, κατὰ ταύτην μὲν ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαμβάνοντα, καὶ οὕτως εἰς τὸν βίον ἐρχόμενα· ἑνὸς δὲ ζώου φύσιν ἐργαζόμεθα. ᾿Αντιόχου Πτολεμαΐδος ἐκ τοῦ εἰς τὸν Ἀδὰμ λόγου Τὰ μὲν ἄλλα τετράποδα ποιῶν ὁ Θεὸς, μετὰ τῶν σωμάτων καὶ τὰς ψυχὰς παρήγαγεν· τὸν δὲ ἀνθρώπου πλάττων, πρῶτον κατασκευάζει τὸ τοῦ σώματος ὄργανον, καὶ τότε τὴν ψυχὴν δημιουργήσας ἐνέθηκεν, ἵνα καὶ ἐν τούτῳ δείξῃ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ἀνθρώπου. Ἐπειδὴ τὰ μὲν ἄλλα ζῶα καὶ τὰ κτήνη λυόμενα θανά τῳ, συναφανίζει τῷ σώματι καὶ τὴν ψυχήν ἐκεῖ γὰρ αὐτῶν λέγει τὴν γένεσιν, ὅπου πάλιν ἔμελλεν τὸ πᾶν ἀφανίζεσθαι· τὸν δὲ ἄνθρωπον πλάσας, τὸ μὲν σῶμα ἀπὸ τῆς γῆς λαμβάνει, τὴν δὲ ψυχὴν έμφυτα. Καὶ μετ' ὀλίγα· Πλάττει τὸ σῶμα πρῶτον· καὶ πρῶτον ἄνω θρωπος ἔλαβεν εἰκόνα, νεκράν· καὶ τότε εἰκόνα ζῶσαν, καὶ ζῶντα χαρακτῆρα, καὶ ζῶσαν τὴν ἐνέργειαν τῆς ψυχῆς ἐδέξατο· πρῶτος ἐδείχθη νεκρός, εἶτα ζῶν· πρῶτον ἔπλασε σῶμα νεκρὸν, εἰς ὃ ἔμελλε καταλήγειν ὁ ἄνθρωπος· εἶτα ὅτε ἀπετέλεσε τὸ νεκρόν σῶμα, τότε ἀπέδωκεν ζῶντα τὸν χαρακτῆρα· καὶ οὐ ποιεῖ τὴν ψυχὴν πρὸ τοῦ σώματος, ἵνα μὴ γένηται αὐτό πτης των γινομένων· οὐ ποιεῖ τὴν ψυχὴν παρεῖναι τῇ δημιουργία, ἵνα μὴ καυχήσηται ὡς συνεργὸς τοῦ Θεοῦ. Γενναδίου Κωνσταντινουπόλεως ἐκ τοῦ πρὸς ὁμοίως ὡς. Παρθένιον δευτέρου λόγου Οὐκ ἂν εὔροι τις τὴν φύσιν μᾶλλον ἧττον ἐν τῷ κτιζομένῳ παρὰ τὴν τοῦ Κτίσαντος· ἔπειτα δὲ ἡ μὲν Ἐλισάβετ ἢ εἴ τις οὖν γυνὴ κωλύεται καὶ τὴν ψυχὴν ἀπογεννᾷν σὺν τῷ σώματι· πρῶτον μὲν ὅτι δευτέρα τῆς σαρκὸς ἡ ψυχὴ τὴν ὕπαρξιν εἴληφεν καὶ οὐκ ἄλλοθι· δεύτερον δὲ ὅτι τὴν ὑπόστασιν τῷ σώ ματι περιγράφεται, ὡς καὶ τοὺς τόπους συμμεταλ λάττειν αὐτῷ· καὶ μήπω μὲν ἐκ μήτρας προελθόντων τῶν βρεφῶν, συγκατερχθαι τῷ σώματι καὶ αὐτάς· ἀποτεχθέντων δὲ, ὁμοίως ο ἀπολελοιπέναι τὴν μήτραν τῷ σώματι. Κλήμεντος ἐκ τοῦ η στρώματος Ὁ Θεὸς ἡμᾶς ἐποίησεν οὐ προόντα;· ἐχρῆν γὰρ
col. 2045–2046page 139 of 165
PG 86:2045καὶ εἰδέναι ἡμᾶς ὅπου ἦμεν, εἰ προῆμεν, καὶ πῶς ὁ οι καὶ διὰ τί δεῦρο ἥκαμεν· εἰ δὲ οὐ προῆμεν, τῆς γενέσεως αίτιος μόνος ὁ Θεός. Ὡς οὖν οὐκ ὄντας ἐποίησεν, οὕτως καὶ γενομένους σώζει τῇ ἰδίᾳ χά ριτι. Τοῦ μακαρίου 'Αντιπάτρου Βοστρῶν ἐκ τοῦ κατὰ Ωριγένους κεφ. Γ' Ο ποιήσας τὸν ἄνθρωπον ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς· οὐ πρῶτον κατ' αὐτὸν νόας, καὶ ἐξ ἁμαρτιῶν ἀνθρώπους· ἀλλ᾽ ἐξ ἀρχῆς ποιή σας, ἀνθρώπους ἐποίησεν, ὡς ἡ τοῦ Κυρίου φωνή διδάσκει λέγουσα· 4 Αρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς κ συναμφότερον γὰρ ἐξ ἀρχῆς καταβληθὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν παρ' αὐτοῦ τῆς αὐξήσεως εὐλογίαν ἐδέξατο, κατὰ τὸ εἰρημένον· «Ευλόγησεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς λέγων· Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε·, ὅπερ ού λόγον ψιλὸν ἀκούομεν, ἀλλ' ἔργον ὁρῶμεν ἀποτελεσθὲν καὶ ἐνεργούμενον ἕως συντελείας αἰῶνος τούτου. Καὶ ἐξ ἑνὸς αίματος γεγονὸς πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων, κατά οικοῦν ἐπὶ τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, κατὰ τὴν ᾿Αποστό λου φωνήν· οὐκ ἐξ ἁμαρτιῶν καὶ ἀπὸ πτώσεως πληθυνθὲν, ὡς ἡ τούτων διδάσκει Γραφή, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ εὐλογίας, ὡς ὁ προφήτης εδήλωσεν. Εἰ γὰρ ἐκ παραβάσεως καὶ τῆς τοῦ καλοῦ ἀποψύξεως τὸ τῶν ἀνθρώπων πληθύνεται γένος, οὐκ ἀλλὰ κατάρα μᾶλο λον ἂν δικαίως λεχθείη; καὶ οὐκ ἐξ ἑνὸς αἵματος ἀνθρώπου, ἀλλ' ἐκ πολλῶν καὶ ὑφ᾽ ὅσων τὴν ἀπύρ δευαν συνέβη γενέσθαι συνέστησαν τὸ τῶν ἀνθρώ των γένος; οὐ γὰρ δὴ χώραν ἔξῃ ἢ ἑνὸς μόνου ὑπὸ δύο πρὸ τῶν ἀποῤῥευσάντων καὶ καταδικασθέντων τοῖς σώμασιν, ἢ μετὰ τοῦτο ὅτε καὶ ἡ πεῖρα φοβεῖν ἠδύνατο, τοσαύτας λέγειν ἀποῤῥεῦσαι μυριάδας, ὥστε κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Εἰ δὲ πολλῶν ἀποῤῥευσάντων ὑφ᾽ ἕν, εἷς μόνος τέως εἰς σώμα κατεδικάσθη, οὐδαμῶς ἡ παρ' αὐτῶν ἀπαιτουμένη τοῦ Θεοῦ δικαιοκρισία δύναται σώζεσθαι, εἰ πολλῶν ἀξίων τῆς τοιαύτης ὑφ᾽ ἂν γεγονότων τιμώ ρίας, εἷς μόνος ἐν τῷ τέως κατεδικάσθη τῇ σαρκὶ ἐνδεθῆναι, τῶν ἄλλων ὑπερθεμένου τὴν τοιαύτην τιμωρίαν. Εἰ δὲ ἄλλο τι νοῆσαι θελήσουσι τόν τε 'Αδὰμ καὶ τὴν Εὔαν, πρῶτον μὲν ἐναντιοῦνται τῷ ἐκκλησιαστικῷ κηρύγματι, μηδὲν ἄλλο κηρυττούσης τῆς Ἐχε κλησίας περὶ αὐτῶν ἢ ὅτι πρῶτοι καὶ μόνοι γεγό να σιν ἄνθρωποι, καὶ ἐξ αὐτῶν πᾶν τῶν ἀνθρώπων συνέστηκε γένος· ὥσπερ οὖν καὶ αὐτοὶ ὡμολόγησαν, καθὼς καὶ εἰς ἄλλους παρεθέμεθα αὐτοὺς λέγοντας, ή. αὐτοῖς. ΝΟΤΑ. νι,
col. 2047–2048page 140 of 165
PG 86:2047ὅτι διδάσκει τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα ὅτι τῶν ἀπὸ κτίσεως καὶ κατασκευής κόσμου δικαίων Θεός, Αδάμ, Σήθ, Ενώχ, Αβραάμ. Ἔπειτα δὲ καὶ ἑαυτοῖς ἐνάν τιοι εὑρίσκονται· τὸν γὰρ Ἀβραὰμ ἄνθρωπον [εἶναι] ἡγοῦνται, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ἔθνος κατὰ τὴν ἱστορίαν νοοῦσιν ὁμοίως ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντας ἀνθρώπους. Εἴ τι δ᾽ ἂν οὖν περὶ τοῦ Ἀδὰμ ἀλληγορῆσαι θελή σουσιν, ὁ αὐτὸς κατὰ πάντα ἁρμόσει λόγος, περί τε τοῦ Σήθ, τοῦ Ἐνώχ, τοῦ Νῶς, τοῦ ᾿Αβραάμ, συντόμως δὲ εἰπεῖν καὶ περὶ τῶν λοιπῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ἡμῶν τε αὐτῶν, καὶ εὑρισκόμεθα πάντες ἄλλο τι καὶ οὐ κατ' ἀλήθειαν ὄντες. Εἰ γὰρ μὴ ὁ Ἀδὰμ άνθρωπος ἐξ οὗ α καθεῖς ἐστι, δῆλον ὅτι οὐδὲ οἱ καθ εξής. Τῆς γὰρ αὐτῆς ἀκολουθίας ὁ προφήτης λαβόμενος, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν τοῖς πᾶσι τάξιν ἐπέθηκεν ἐξ αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν λαβοῦσιν, ὡς παρ' αὐτοῦ συγ γραφείσα ἱστορία δηλοί, ᾗτινι καὶ ὁ θεῖος εὐαγγελιστὴς κατακολουθῶν, τὸ τῆς ἱστορίας ἀληθὲς ἐδε βαίωσεν, ἀρξάμενος ἐν τῇ κατὰ τὸν Δεσπότην Χριστὸν γενεαλογίᾳ ἀπὸ τοῦ Ἰωσήφ, ὃς πατὴρ κατὰ σάρκα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐχρημάτισεν· ἔπειτα ἀνωτέρω χωρῶν καὶ τοὺς ἑκάστους γεννήτορας καταγράφων, ἦλθεν διὰ πάσης τῆς ἱστορίας καθεξῆς, τῇ Μωσαϊκῇ παραδόσει χρησάμενος· καὶ διὰ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ τοῦ Ἐνὼν ἐδεύσας, ἐπ' αὐτὸν ἔφθασεν τὸν ᾿Αδάμ, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὴν πάντων Δημιουργόν· τοῦ Ἐνώχ, τοῦ Σήθ, τοῦ ᾿Αδάμ, τοῦ Θεοῦ· μηδὲν ἀλληγορίας λείψανον περὶ τὰς διαδοχὰς καταλείψας, ἀλλὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀποδείξας τάξιν ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ καὶ Ο μέχρι τοῦ Ἰωσήφ, δῆλον δὴ ὅτι ἡ αὐτὴ σώζεται ἀκο λουθία καὶ μέχρις ἡμῶν. η οἷς δ. ξένος. Που οὖν χώραν ἔξει τὸ ἀποῤῥεύσαντας τοὺς νέας πεσεῖν εἰς τὴν τῶν σαρχῶν ἔνδεσιν, ἐν οἷς τὸ τῶν ἡδονῶν, ὡς φασιν, εμφωλεύει στίφος; Οὐ γὰρ δυνατόν * Ένα μόνον τότε ἀποῤῥεύσαντα λέγειν τῆς τοιαύτης ἄξιον, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν, καταδίκης γενέσθαι, πολλῶν ἀποῤῥευσάντων ένα μόνον καταδικασθῆναι, καὶ εὐλογίαν τὴν αύξησιν λαβεῖν παρ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Πάντως γὰρ ἐγίνωσκον οἱ μὴ καταπεσόντες, οἱ καὶ εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενοι διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν, τὴν γενομένην καταδίκην, καὶ ἀσφαλεστέρους ἑαυτοὺς ἐποίουν εἰς τὸ μὴ καὶ αὐτοὺς καταπεσεῖν· καὶ οὐχὶ μετὰ τὴν γνῶσιν τῆς τιμωρίας τοσαύτη ἐπίδοσις τῶν καταπιπτόντων ἐγί νετο. Εἰ γὰρ οὐκ ἐγίνωσκον, πρῶτον μὲν ζητήσεως ἄξιον, πῶς ἐκείνων μὴ γινωσκόντων, γινώσκουσιν οὗτοι; ἔπειτα μέντοι, πῶς εἰς διακονίαν ἀπεστέλλοντο, μὴ εἰδότες τίς ἡ κατὰ τοὺς ἀνθρώπους οίκου νομία; πῶς δὲ εἰκὸς, πολλῶν ὁμοῦ πεπτωκότων, τοσαύτην γενέσθαι τὴν ἐπίδοσιν τῶν ἀνθρώπων, ὡς μὴ ἐκ πάντων, ἐξ ἑνὸς δὲ αἵματος, πληρῶσαι πάν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, καὶ καταδίκην τὸ πρᾶγμα καλεῖν; Καὶ ταῦτα ἐν ἐπαγγελίαις τοῦ Θεοῦ καὶ δω ρεαῖς τοῦ τῆς πολυγονίας καὶ πολυτεκνίας κείμενα παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ, ὡς δείξομεν σὺν Θεῷ διὰ τῶν ἐν αὐτῇ σημαινομένων ἁγίων, ταύτην δωρεὰν καὶ
col. 2049–2050page 141 of 165
PG 86:2049φιλοτιμίαν τοῦ Θεοῦ οὖσαν εἰδότων, καὶ εὐχῆς καὶ ἡ Ει μακαρισμοῦ ἀξίαν κρινόντων τὴν τεκνογονίαν, κατ ἄρας δὲ καὶ ὀνειδισμοῦ τὸ μὴ ἀξιωθῆναι τεκνογονίας. Πρῶτον μὲν ὅτι 'Αδάμ ἐγέννησε κατὰ τὴν εἰδέαν αὐτοῦ καὶ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ· καὶ οὐκ εἶπεν, Απέρ βευσε κατὰ τὴν τοῦ ᾿Ἀδὰμ εἰκόνα, ἀλλ᾽, ὅτι Ἀδὰμ ἐγέννησε· καὶ ἡ μήτηρ πάντων ἡμῶν Εὔα χαρᾶς καὶ εὐχαριστίας ῥήματα ἀπεφθέγξατο εἰποῦσα· «Ἐκτή σαμεν ἄνθρωπον διὰ τοῦ Θεοῦ.» Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Σήθ φησιν· «Εξανέστησέ μοι ὁ Θεὸς σπέρμα ἕτερον ἀντὶ ᾿Αβελ, δν ἀπέκτεινε Κάϊν. Οὐκ ἂν δὲ ὁ προφήτης κατέγραφεν ταῦτα οὕτως, εἴπερ καταδίκην καὶ πτῶσιν ἐγίνωσκεν εἶναι τὸ γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον. Οὔτε δὲ πάλιν ὁ Ενώχ ὁ καὶ τῆς τοῦ θανάτου πείρας. δι' ἄκραν ἀρετὴν ἔξω γενόμενος, Ερ χετο ἐπὶ τὸ τεχνῶσαι, εἴπερ ἐγίνωσκε καταδίκην καὶ οὐκ εὐλογίαν παρὰ Θεοῦ τὸ τῶν ἀνθρώπων ὑπάρ χειν γένος. Εἰ δὲ Ενώχ οὐκ ἐγίνωσκε, καίτοι δι' ἄκραν μετατεθεὶς ἀρετήν τε καὶ γνῶσιν, πῶς ὑμεῖς ὑπὲρ ἐκείνων ἐγνώκατε; τί δὲ καὶ ὁ μέγας Αβραὰμ πρὸς τὸν Θεὸν ἀπωδύρατο φάσκων" «Δέσποτα, τί μοι δώσεις; ἐγὼ δὲ ἀπολύομαι ἄτεχνος;» Καὶ μυρία ἕτερα ὅσα θεῖοι προφῆται μηνύουσιν, ὅτι δῶρον Θεού, καὶ οὐ καταδίκη τὸ πληθύνεσθαι τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, κατάρα δὲ τὸ ἐλαττοῦσθαι· καθὼς ἐπὶ τῇ τοῦ ᾿Αβραὰμ ήγουν τῆς Σάββας ὕβρει γενομένη παρά τοῦ ᾿Αβιμέλεχ δηλοῦται, τὸ κατ' ὀργὴν τοῦ Θεοῦ ἐπικλεισθῆναι πᾶσαν γονὴν, ὥς φησιν, ὅτι 4 Συγκλείων συνέκλεισε Κύριος πᾶσαν μήτραν ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Αβιμέλεχ ένεκεν Σάββας τῆς γυναικός Αβραάμ» καὶ ἄλλα πολλά. Οτι δὲ οὐδὲν τούτων τῆς ἱστορίας ἀναιρεθῆναι, καὶ ἄλλο τι νοηθῆναι παρὰ τὸ κείμενον δύναται, πρόδηλον ἅπασιν· εἰ δὲ μή γε, οὔτε Μωϋσῆς ἀπόγονος τοῦ ᾽Αβραὰμ ἄνθρωπός τις γέγονεν, οὔτε λαὸς ἐξ Αἰγύπτου δι' αὐτοῦ ἐξελήλυθε. Καὶ μεθ' ἕτερα· Ἐπανελθὼν μὲν δὴ ἐπὶ τὸ προκεί. μενον. Θαῦμα γὰρ πῶς οὐκ ἔστησαν τῆς τοσαύτης φορᾶς καταπίπτοντες μέχρι τοῦ νῦν· ἀλλὰ τῶν ἐθνῶν εὐθηνούντων, εὐθηνεῖ καὶ τὰ τῆς τῶν νοῶν κατα πτώσεως εἰς ἀνθρώπους· ἀσθενούντων δὲ, ἀσθενεῖ καὶ τὰ τῆς καταπτώσεως. Τί γάρ; ἄρα καὶ νοῆσαι δυνατόν, ὅτι ἡ τῶν νοῶν ἀπόῤῥευσις πρὸς γάμους συνωθεῖ τοὺς ἀνθρώπους; ἢ ἡ τῶν ἀνθρώπων πρὸς γάμους καταδρομὴ τὴν ἐκείνων ἐργάζεται έκπτωσιν, ἵνα χώρα, λάξῃ τὸ ἐκ τοῦ γάμου ἀποτέλεσμα; Καὶ πότερον συνεισέρχονται τῇ ἀποῤῥεύσει τοῦ σπέρ ματος οἱ καταπεσόντες νέες; ἢ ὕστερον εἰς τὴν γυναικείαν γαστέρα εἰσκρίνονται; καὶ εἰς γῆν ἆρα διάγουσιν παρατηροῦντες; ποῖος γάμος γίνεται ἵνα εἰσέλθωσιν ἐν τῇ μήτρα, ἢ ἀπ' οὐρανῶν πρὸς ὥραν χαλῶνται; Ὅτι μὲν ἐν μήτρα ψυχοῦνται, δῆλον γὰρ ἐκ τοῦ τίκτεσθαι, οὐδὲ ἧττον καὶ ἀπὸ τοῦ νομοθέτου λέγοντος ἄνθρωπον εἶναι τὸ ἐξεικονισμένον ἔμβρυον, καὶ θανάτου ἔνοχον εἶναι τὸν ἐκτρῶσαι τοῦτο παρα σκευάσαντα. Καὶ εἰ μὲν ἐπὶ γῆς διάγουσιν αἱ ψυχαί σκ φθορᾶς.
col. 2051–2052page 142 of 165
PG 86:2051πρὸ τοῦ σωματωθῆναι ἐν τῇ γυναικεία μήτρα, τοῦ οὖσαι ἆρα, καὶ τί ποιήσασαι, καὶ πῶς οὖσαι; καὶ θυμῆσαι εἰς τὸ τοιόνδε γένος σωματωθῆναι, ἢ τήνδε εἰ μὴ ταῦτα γινώσκουσιν. πότερον ἀσώματοι ἔτι νόες υπάρχουσαι παραγίνονται εἰς τὴν γῆν, ἢ ἕτερον πρῶτον λαβοῦσαι σώμα; Και εἰ μὲν ἀσώματοι, ἔτι νόες εἰσὶ, μήπω σωματωθεί σαι· εἰ δὲ μήπω ἐσωματώθησαν, ἔτι νόες εἰσὶ γινώ σκουται ὅτι ἀπ' οὐρανοῦ κατέπεσον, καὶ ὅτι εἰς σῶμα ἔχουσιν ἐνδεθῆναι, καὶ δύνανται ἐράσασθαι ἢ ἐπι μητέρα ἐκλέξασθαι· ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴησαν ἀσώματα, Εἰ δὲ ἐν σώματί τινι ὑπάρχουσι τῆς πρώτης ἀποῤῥεύσασαι καταστάσεως καὶ εἰς γῆν καταπεσοῦσαι, ἆρα μετὰ τοῦ πρώτου σώματος καὶ τοῦτο ἐπ ενδύονται; κἀποβαλοῦσαι ἐκεῖνο, εἰς τοῦτο ἔρχονται; Καὶ εἰ μὲν μετὰ τοῦ πρώτου σώματος ἔλαβον καὶ τοῦτο, δύο νῦν σώματα ἔχουσι, καὶ μετὰ τοῦ σώματος ἐσωματώθησαν, καὶ οὕτως δὲ ἐγίνωσκον τί ποιή σονται, μέλλουσαι εἰσέρχεσθαι εἰς μήτραν (πρα κτικὸν γὰρ φάσκουσιν εἶναι πᾶν σῶμα)· πάντως ἐδεδοίκεισαν τὸ πρᾶγμα, καὶ ηύχοντο εἰς καλὸν καὶ εὐδαιμονοῦν γένος ἐλθεῖν, καὶ ἀκινδύνως καὶ ἀθλί πως τεχθῆναι· ὥσπερ τὰ μέλη καὶ νῦν ἐνδε δεμένα κατ᾿ αὐτοὺς τῷ παχεῖ τούτῳ σώματι γινώ σκουσιν ὅτι μέλλουσι τεθνήξεσθαι, καὶ εὐχὰς ἀνα πέμπουσι τῷ Θεῷ μετὰ ἀνέσεως καὶ ἐλέους γενέσθαι τὸν θάνατον. Καὶ γὰρ εἰ ἐν τῷ παχεῖ σώματι ἐνθεῖ και γινώσκουσι ταῦτα, πολὺ πλέον εγίνωσκον ὅτι ἔχουσι τοῦτο παθεῖν· εἰ δὲ οὐκ ἐγίνωσκον, οὐκ ἄρε ἡ σὰρξ αἰτία τῆς ἁγνοίας, διὰ τὸ καὶ πρὸ τοῦ εἰς αὐτὴν ἐλθεῖν ἀγνοῆσαι· εἰ δὲ τὸ πρῶτον ἀποβαλοῦσαι σῶμα οὕτως ἦλθον, τοῦτο πρῶτον ζητῆσαι ἄξιον, ποίῳ καιρῷ ἀπέβαλον; πρὸ τῆς μήτρα; ἢ ἐν τῇ μήν τρα; καὶ ἡ μετὰ πόνου τινὸς ἐκεῖνο ἀπέθεντο ἢ ἀπό νως; καὶ ἢ κατὰ θείαν ἀπόφασιν ἐκείνου χωρίζονται ὥσπερ καὶ τούτων; καὶ ἡ ἐπιθυμεῖ ἡ ψυχὴ γίνεσθαι ἄνθρωπος, ὥσπερ ἐπιθυμεῖ καὶ τοῦ γάμου; εἰιπἐξ ἀνάγκης γίνεται βδελυσσομένη, κάλλιον ἑαυτῆς τυγ χάνει, καὶ οὐκ ἀξία τῆς καταδίκης· εἰ δὲ ἐπιθυμοῦσα, οὐ καταδίκη, ἀλλὰ ἀπόλαυσις· οὐδὲν γάρ ἐστιν ἀπόλαυσις, ἀλλ' ἡ τὸ καθ᾽ ἡδονὴν ἑκάστῳ. Πῶς δὲ καὶ ἡ τοσαύτη φθορὰ τῆς καταπτώσεως κόρον οὐκ ἔλαβεν, καὶ μάλιστα μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἐνανθρώπησιν, ἀλλ' ὁμοίως αἱ ἀποῤῥεύσεις γίνονται τῆς τῶν καταπιπτόντων μὴ ἱσταμένης φθορᾶς; καὶ ἐν τοῖς μὲν πολυγαμοῦσιν ἔθνεσι πλείους οἱ καταπίπτοντες. ἐν δὲ τοῖς πεφεισμένως πως τοῖς γάμοις προσομιλοῦσιν, ολιγώτεροι; ὡς εἶναι ἐν τῇ πολυγαμίᾳ καὶ ὀλιγο γαμία τὴν ἐπίτασιν καὶ ἄνεσιν τῶν καταπτώσεων; Καὶ ταῦτα μὲν, εἰ ἐπὶ γῆς διάγουσιν αἱ ψυχαὶ πρὸ τοῦ ἐν μήτρα σωματωθῆναι· εἰ δὲ ἐξ οὐρανοῦ χα λῶνται, ἐν ἑκάστῳ ἄρα τῶν γαμούντων ἢ μοιχευόντων, εἰ καὶ ἁπλῶς πορνευόντων, ἐστὶ τὸ νόας κατ ΝΟΤΑ. Μέλος μέλος ψυχή.
col. 2053–2054page 143 of 165
PG 86:2053αγαγεῖν, εἰ μὴ σπερματική εις αιτία κωλύσειεν. ᾿Αλλ' ἡμεῖς χαίρειν τῇ τοιαύτῃ φράσαντες δόξῃ, ταῖς δὲ θείαις Γραφαῖς καὶ τῇ παραδόσει τοῦ κηρύγματ τος πειθαρχοῦντες νοήσωμεν, «Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ Έργα σου, Κύριε! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας.» Θεωροῦντες γὰρ διὰ πάσης γενιᾶς διὰ τῆς μιᾶς ἐκείνης τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως τῆς, «Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, ο τρέχουσαν της διαδοχῆς τὴν φύσιν ἡμῶν εἰς ἐπίδοσιν, καὶ ὡς τοῦ Θεοῦ ὁ νόμος ἐναπομείνας τῷ γένει ἀπαραποδίστως ἐνεργεῖται τῷ δρόμῳ, σκου ποῦντες δὲ κἀκεῖνο, ὅτι ἐκ μικράς αίματος σταγόνος ἐν τῷ τῆς φύσεως εργαστηρίῳ ἐμπεσούσης τοσαύτη μελῶν τε καὶ σχημάτων ποικιλία καὶ συνθέσεως ἁρμονία καὶ διαφορὰ ὡραιότητος, καὶ τάξις πρὸς ἀναλογίαν ἀρίστη εκτελείται, μετά πάσης ἐκπλήξεως κράξομεν· Οὐκ ἐκεκρύβη τὸ ὀστοῦν μου ἀπὸ σοῦ δ ἐποίησας ἐν κρυφῇ· πιστεύοντες, μᾶλλον δὲ εἰδότες καὶ τὴν τῶν σωμάτων σύστασιν ἐκ τῆς τῶν σωμάτων γεύσεως ἀποτελουμένην, καὶ τὴν τῶν ψυ χῶν δημιουργίαν ἐκ τῆς πρώτης τοῦ Θεοῦ ἀποφάσεως τῆς τοῦ, «Αὐξάνεσθε» νόμῳ φύσεως ψυχοῦσθαι τὴν σάρκα. Οὔτε γὰρ ἴσμεν ἄλλην φύσιν δεδημιουργημένην παρὰ τὴν πρώτην· κατέπαυσε γὰρ ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτ τοῦ ὧν ἤρξατο ποιῆσαι· οὔτε οὖν ἄλλην φύσιν παρὰ τὴν πρώτην δημιουργεί, ὥστε σὺν τῷ σπέρματι και ταβαλέσθαι λέγομεν, ἀλλὰ μορφουμένου καὶ τελειουμένου τοῦ σώματος τῇ ἐξ ἀρχῆς τοῦ Θεοῦ ἀποφάσει, φυσικῇ ἀκολουθία ψυχοῦσθαι, ώς οἶδεν ὁ ἀποφηνάμενος ΤΙΤΛΟΣ Γ'. Περὶ αὐτεξουσίου. Ὅτι τὸ αὐτεξούσιον δέδοται ἡμῖν παρὰ Θεοῦ, ἐν ἡμῖν σωθῆναι καὶ ἀπολέσθαι. καὶ Ιδού ή βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν.» Σχόλιον. Ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ αὐτεξούσιον ἡμῶν ὁ Κύριος ἐσήμανεν, καὶ ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν ποθῆσαι καὶ σπουδάσαι κληρονομήσαι τὴν ἡτοιμασμένην βασιλείαν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Τοὺς γὰρ λέγοντας μὴ εἶναι βασιλείαν οὐρανῶν, μηδὲ περὶ αὐτῆς ταῦτα λελέχθαι, ὡς διαστρόφους τῶν Γραφῶν ἀποστρεφόμεθα διδάσκων γὰρ ἡμᾶς ὁ Κύριος ὅτι ἔστιν βασιλεία οὐρα νῶν, εἰς [ής] τὴν αἵρεσιν καὶ φυγὴν ἐντὸς ἡμῶν εἶναι, τουτέστιν ἐν τῷ αὐτεξουσίῳ τῆς προαιρέσεως ἡμῶν, ἐν ἑτέρῳ φησίν· «Απὸ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου ή βασι λεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν.» Οὐκ οἴδατε ὅτι ᾧ παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπακοὴν, δοῦλοί έστε, ᾧ ὑπακούετε, ἤτοι αμαρτίας εἰς θάνατον, ἢ ὑπακοῆς εἰς δικαιοσύνην; ο Σχόλιον. Σημείωσαι ἀκριβῶς πῶς τὴν ἐπιλογὴν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ κακοῦ ἐν ἡμῖν εἶναι ὁ ᾿Από στολος ἡμᾶς ἐδίδαξεν. Τοῦ ἁγίου Μεθοδίου ἐκ τοῦ Περὶ ἀναστάσεως. Αὐτεξούσιος ὢν καὶ αὐτοκράτωρ ὁ ἄνθρωπος καὶ ΝΟΤ.Ε.
col. 2055–2056page 144 of 165
PG 86:2055αὐτοδέσποτον βούλησιν καὶ αὐτοπροαίρετον πρὸς τὴν αἵρεσιν, ὡς ἔφην, τοῦ καλοῦ λαβὼν. ἀκούσας ἀπὸ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν· «Οὐ φά γεσθε ἀπ' αὐτοῦ, ᾗ δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ' αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε·», ἐνδοὺς εἰς τὸ φαγεῖν ἀπ' αὐτ τοῦ τῷ διαβόλῳ, δελεασμένη σοφία ποικίλως πρὸς παρακοὴν πείθοντι, ἠθέτησεν τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ καὶ ἐγένετο αὐτῷ εἰς σκάνδαλον καὶ παγίδα καὶ σκώ λον· οὐ γὰρ ἐποίησεν κακὸν ὁ Θεὸς, οὐδέ ἐστιν τὸ σύνολον ὅλως ἐκ παντὸς τὸ παράπαν αἴτιος κακοῦ ἀλλὰ πᾶν ὅπερ ἂν αὐτεξούσιον, οὕτως ὑπ' αὐτοῦ γεγονός, ἢ πρὸς τὸ φυλάξασθαι καὶ τηρῆσαι νόμον, ἂν αὐτὸς δικαίως διεστείλατο μη τηρήσαι, λέγεται κακόν - βαρυτάτη δὲ βλάβη τὸ παρακούσαι Θεοῦ τοὺς ὅρους τῆς κατὰ τὸ αὐτεξούσιον ὑπερβάντα δε καιοσύνης. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εφημεν γὰρ οὐ τὸ ἀφανίσαι τὴν ρίζαν τελέως τῆς πονηρίας, ἀλλὰ τὸ μὴ πρὸς ἔκστασιν αὐτὴν ἐᾶσαι φύναι καὶ καρποφοράν. Η μὲν γὰρ καθ᾽ ὅλου καὶ παντελικὴ τῆς ρίζης αὐτῆς ἀναίρεσίς τε καὶ ἀπὸ ώλεια ὑπὸ Θεοῦ κατὰ τὴν τοῦ σώματος, ὡς εἴρηται, διάλυσιν γίνεται· ἡ δὲ ἐκ μέρους πρὸς τὸ μὴ οἶσαι καρπὸν ἢ βλαστόν, ὑφ᾽ ἡμῶν· καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἐκθρέψαντα πρὸς αύξησιν αὐτὴν μᾶλλον καὶ μέγεθος, ἀλλὰ μὴ στειρώσαντα, ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ, καὶ μὴ συμπλήσαντα, ἀνάγκη διδόναι δίκην, ὅτι δυνάμενος καὶ ἔχων πρὸς τοῦτο τὴν ἐξουσίαν, είλετο τὸ βλάπτον πρὸ τοῦ συμφέροντος μᾶλλον τιμῆσαι· ὥστε μηδεὶς αὐτοαιτῆς ὤν, ἀκολάστῳ γλώσσῃ μεμφέσθω τὴν θείαν φύσιν, ὡς οὐκ ἐν δίκῃ διανέμουσαν ἑκάστῳ κακίας ἢ ἀρετῆς τὰ ἀμοιβαία. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ αὐτεξουσίου λόγου. Πρὸς μὲν τοῦ Θεοῦ τοὺς ἀνθρώπους κακούς γεγο νέναι, οὐ τί μοι δοκεῖ λέγειν· αὐτέξουσιον δὲ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον γεγονέναι λέγω, τουτέστιν ελεύ θερον· ἀφ' οὗ καὶ οἱ διάδοχοι τοῦ γένους τὴν ὁμοίαν ἐλευθερίαν ἐκληρώσαντο. Φημὶ τοιγαροῦν ἐλεύθερον γεγονέναι τὸν ἄνθρωπον, δουλεύοντα δὲ αὐτὸν οὐ βούλομαι· τοῦτο γὰρ αὐτῷ καὶ βέλτιστον πρὸς τοῦ Θεοῦ κεχαρίσθαι λέγω. Ὅτι μὲν γὰρ τὰ ἄλλα ἀνάγκη δουλεύει τῷ θείῳ προστάγματι, οὐδ᾽ οὐπότερον αὐτὸν δυνάμενον ἑτερόν τι παρ' δ καὶ εἰς ὃ γέγονεν ἐμε ποιεῖν· δι᾿ ὅπερ οὔτε ἐπαινοῦμεν ταῦτα οὕτω πειθόμενα τῷ Δεσπότῃ· οὐδέ τις ὑπόκειται αὐτοῖς κρείττων ἐλ πὶς, ὅτι τὸ προσταχθὲν ἄκοντες ἐφύλαξαν· ἄνθρωπος δὲ τῶν ᾧ βούλεται πείθεσθαι· προσέλαβεν γὰρ ἐξουσίαν ἑαυτὸν δουλαγωγῶν, οὐκ ἀνάγκῃ τῆς φύσεως κρατούμενος, οὐδὲ τῆς δυνάμεως αφαιρούμενος, ὅπερ αὐτῷ κρεῖττον· ὧν ἕνεκα κεχαρίσθαι φημι, ἵνα τι πλεῖον ὧν ἔχει προσλάβῃ· ὅπερ αὐτῷ παρὰ τοῦ κρείττονος ἐκ τῆς ὑπακοῆς προσγίνεται, καὶ ὡς ὀφειλὴν ἀπαιτεῖ παρὰ τοῦ πεποιηκότος. Οὐ γὰρ ἐπὶ βλάβῃ τὸν ἄνθρωπον γεγονέναι φημί, ἕνεκα δὲ τῶν κρειττόνων· εἰ γὰρ ὡς ἔν τι γέγονεν τῶν στοιχείων, ἢ τῶν ὁμοίως ἀνάγ κῃ δουλευόντων Θεῷ, οὐκέτι μισθὸν ἄξιον τῆς προαιρέσεως λαμβάνει· ἀλλ᾿ ὥσπερ ὄργανον ἂν ἦν
col. 2057–2058page 145 of 165
PG 86:2057σιν τοῦ Δημιουργοῦ, τὴν ἐφ' οἷς οὐ καλῶς ἔπραξεν από γω; μέμψιν ὑπομένων· τούτων γὰρ αἴτιος ἦν ὁ χρώμενος· ἀλλ' οὐδὲ τὸ κρεῖττον ἄνθρωπος ἠπίστα το, μὴ τὸν αἴτιον εἰδὼς, ἀλλ' ἐκεῖνο μόνον εἰς 3 πέο φυκεν εἶναι· φημὶ τοιγαροῦν τὸν Θεὸν οὕτω τὸν ἄνθρωπον τιμῆσαι προαιρούμενον, καὶ τῶν κρειττόνων ἐπιστήμονα γίνεσθαι, τὴν ἐξουσίαν αὐτῷ τοῦ δύνασθαι ποιεῖν ἃ βούλεται δεδωκένα:· καὶ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ εἰς κρείττον παραινεῖ, οὐκ ἀφαιρούμενον πάλιν τὸ αὐτεξουσίον, ἀλλὰ τὸ κρεῖττον μηνύ σαι θέλοντα· τὸ μὲν γὰρ δύνασθαι, πάρεστιν αὐτῷ, καὶ τὴν ἐντολὴν λαμβάνει· τὴν δὲ τοῦ δύνασθαι προαίρεσιν, εἰς τὸ κρεῖττον τρέπειν ὁ Θεὸς παραινεῖ. Ωσπερ γὰρ πατὴρ παιδὶ παραινεῖ ἐξουσίαν ἔχοντι ἐκμανθάνειν τὰ μαθήματα, καὶ μᾶλλον ἔχεσθα τῶν μαθημάτων, ὅτι κρεῖττον τοῦτο μηνύων, οὐ τὴν τοῦ δύνασθαι τοῦ παιδὸς ἐξουσίαν ἀφαιρεῖ, κἂν μὴ ἑκὼν μανθάνειν βούληται, οὕτω μοι καὶ τὸν Θεὸν οὐ δοκεῖ προτρέποντα τὸν ἄνθρωπον πείθεσθαι τοῖς πρά γμασιν ἀφαιρεῖν αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν τῆς προαιρέσεως τοῦ δύνασθαι καὶ μὴ ὑπακούειν τοῖς πράγμα. καὶ γὰρ τὴν ἀρχὴν τοῦ οὕτως παραινεῖν, ὅτι μὴ ἀφεῖλεν τὴν ἐξουσίαν, μηνύει· προστάττει δὲ ἵνα τῶν κρειττόνων ἄνθρωπος ἀπελαύειν δυνηθῇ· τοῦτο γὰρ Έπεται τῷ πεισθῆναι τῷ τοῦ Θεοῦ προστάγματι ὥστε οὐχ ἵνα τὴν ἐξουσίαν ἦν ἔδωκεν ἀφέλῃ, προσ τάττειν βούλεται, ἀλλ᾽ ἵνα κρείττον δωρήσηται, ὡς ἀξίῳ μειζόνων τυχεῖν, ἀνθ' ὧν ὑπήκουσεν τῷ Θεῷ καὶ τὴν τοῦ μὴ ὑπακούειν ἐξουσίαν ἔχων. Αὐτεξού στον δέ φημι τὸν ἄνθρωπον γεγονέναι, οὐχ ὡς προϋποκειμένου τινὸς ἤδη κακοῦ, οὗ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐλέσθαι εἰ βούλοιτο ὁ ἄνθρωπος ἐλάμβανεν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ὑπακούειν Θεῷ καὶ μὴ ὑπακούειν αἰτίαν μόνην· τοῦτο γὰρ τὸ αὐτεξούσιον ἠβούλετο· καὶ γενόμενος ὁ ἄνθρωπος ἐντολὴν λαμβάνει παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐντεῦθεν ἤδη κακὸν ἄρχεται, οὐ γὰρ πείθεται τῷ θείῳ προστάγματι καὶ τοῦτο καὶ μόνη τὸ και τὸν ἡ παρακοὴ ἤ τις τοῦ εἶναι ἤρξατο· οὐδὲ ἀγένη τον ταύτην τις εἰπεῖν ἔχει, τοῦ ποιήσαντος αὐτὴν ὄντος γενητοῦ· πάντως δὲ πόθεν τοῦτο τὸ παρα κοῦσαι πτήσεις; ἀλλὰ κεῖται σαφῶς ἐν τῇ θείᾳ Γρα φῇ· ὅθεν οὐδὲ τοιοῦτον τὸν ἄνθρωπον πρὸς τοῦ Θεοῦ γεγονέναι φημί. Κατὰ δὲ τήν τινος διδασκαλίαν τοῦτο πεπονθέναι λέγω· οὐδὲ γὰρ τοσαύτην φύσιν είληφώς ἄνθρωπος· εἰ γὰρ οὕτως εἶχεν, οὐκ ἂν αὐτῷ κατὰ διδασκαλίαν τοῦτο προσεγίνετο, τῆς φύσεως αὐτῆς οὕτως ἐχούσης· λέγει δέ τις θεία φωνή μεμαθηκέναι τὸν ἄνθρωπον τὰ πονηρά· διδάσκεσθαι οὖν φημε τὸ παρακούειν Θεοῦ· τοῦτο γὰρ καὶ μόνον ἐστὶν τὸ κακὸν, ' παρὰ τὴν τοῦ Θεοῦ προαίρεσιν γίνεται· οὐ γὰρ ἂν καθ' ἑαυτὸ τὸ πονηρὸν ἄνθρωπος διδάσκεται ὁ διδάσκων τοίνυν τὸ κακόν ἐστιν ὁ δράκων, κ. τ. λ. τοῦ ἁγίου Ειρηναίου, ἐκ τοῦ δ' ἐλέγχου καὶ ἀνατροπῆς τῆς ψευδωνύμου γνώσεως. Καὶ γὰρ αὐτὸ τὸ Εὐαγγέλιον, εἰ μὴ βούλοιτό τις Εἰ φύσει οἱ μὲν φαύλοι, ἀλλὰ μὴ βιαζομένου,
col. 2059–2060page 146 of 165
PG 86:2059ἔπεσθαι, ἐξὸν μὲν αὐτῷ ἐστιν, ἀσύμφορον δέ· ἡ γὰρ παρακοὴ τοῦ Θεοῦ καὶ ἀποβολὴ τοῦ ἀγαθοῦ, ἔστιν μὲν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, βλάβην δὲ καὶ ζημίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν φέρει· καὶ διὰ τοῦτο ὁ Παῦλός φησιν, Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ' οὐ πάντα συμφέρει· ο καὶ τὸ ἐλεύθερον τοῦ ἀνθρώπου ἐξηγούμενος, διὸ πάντα ἔξεστιν, μὴ καταναγκάζοντος αὐτὸν τοῦ Θεοῦ· καὶ τὸ συμφέρον δείκνυσιν, ἵνα μὴ εἰς ἐπικάλυμμα και κίας καταχρησώμεθα τῇ ἐλευθερία· ἀσύμφορον γάρ τοῦτό γε. Ο Σχόλιον. Τὸ μετὰ τὴν γέννησιν αὐτεξούσιον τοῦ ἀνθρώπου σημαίνει ὁ λόγος, οὐχὶ δὲ προΰπαρξιν ψυ χῶν, ἀλλὰ τὸ κατ᾿ ἀρετὴν ὑψηλὸν καὶ ἔνθεον. Τοῦ Μακαρίου ἐκ τῆς εἰς τὸν ἅγιον Παύλον ὁμιλίας. Οὐ πάντα ἡμῖν ἐξ εὐθείας ὁμιλεῖ ὁ Θεός· ἐπειδὴ γὰρ ἐχόντας εἶναι βούλεται καλούς, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνάγ κῃ καὶ βίᾳ, ἐδέησεν ἑαυτῶν μεθόδους, οὐ διὰ τὸ αὐτοῦ ἀδύνατον, ἅπαγε, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀσθενὲς τὸ ἡμέτερον· αὐτῷ γὰρ ἔξεστιν νεῦσαι μόνον καὶ ποιή σαι ἅπερ ἂν βούλεται· ἡμεῖς δὲ ἅπαξ ἑαυτῶν γεν νόμενοι κύριοι, οὐκ ἀνασχόμεθα πάντα ὑπακούειν αὐτῷ· ἐὰν οὖν ἄκοντας ελκύσῃ, ὅπερ ἔδωκεν ἀφαι ρεῖται, τὴν ἐξουσίας ἐλευθερίαν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ· Οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ ἡ ὁδὸς αὐτοῦ. Ὁ Εἰδότες καὶ τὸ θέλειν καὶ τὸ τρέχειν ἐν ἡμῖν εἶ και καὶ διὰ τοῦ θέλειν καὶ τοῦ τρέχειν, τὸν Θεὸν επισπατώμεθα πρὸς τὴν ἡμετέραν βοήθειαν· ἐπι σπασάμενοι δὲ αὐτὸν, πρὸς τὸ τέλος ἥξωμεν τῶν πραγμάτων· διαναστῶμεν οὖν, ἀδελφοὶ, καὶ πᾶσαν σπουδὴν ἐπιδειξώμεθα ἐν τῇ τῆς ψυχῆς ἡμῶν σωτη ρία, ἵνα μικρὸν ἐνταῦθα ποιήσαντες χρόνον, κατά τὸν ἀγήρω καὶ ἀθάνατον αἰῶνα τῶν ἀθανάτων αποτ λαύσωμεν ἀγαθῶν. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας, ἐκ τοῦ κατὰ Ἰουλιανοῦ ιδ' λόγου. Ενεστιν ἀνθρώπῳ παντὶ τὴ εὐδοκιμεῖν δύνασθαι καὶ διαβιώναι λαμπρῶς. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῶν αὐτῶν. Αὐτόκλητος ἐστιν, καὶ ἐκοντὶ ἰὼν πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν αὐτῷ δοκούντων ὁ ἄνθρωπος· δόξαν οὕτως εὖ ἔχει τῷ πάντων Δημιουργῷ, ἵνα καὶ τὸ ἀγαθουργείν ᾑρημένοις τὸ ἐπαινεῖσθαι δεῖν· καὶ τοῖς τὴν ἑτέραν Ιοῦσιν τρίβον, τὸ κατεσκέφθαι δικαίως πρὸς ἀπάν των ἀκολουθεῖν. Ἐκ τοῦ ιε' λόγου. Ιδίοις θελήμασιν διοικεῖται ὁ ἀνθρώπινος νους, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν πρακτέων εθελοντὶ ἴεται δόξαν ἔχον ὀρθῶς καὶ τοῦτο τῷ πάντων ἀριστοτέχνῃ Θεῷ· ὥστε κἂν εἴ τις γένοιτο τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐν μεθέξει τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνοικισθέντος αὐτῷ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, οὐ παρεῖται διὰ τοῦτο
col. 2061–2062page 147 of 165
PG 86:2061τοῦ κατὰ γνώμην οἰκείαν, καὶ ὡς ἂν αὐτῷ δοκῇ, διαβιοῦν, ἐλευθέραις δὲ ὥσπερ ἡνίαις πρός τε τὸ ἀγαθὸν διπνένευσεν, καὶ τὸ ἐναντίον. Ἐκ τοῦ τη βιβλίου τῶν αὐτῶν. Ελαστος τῶν ἐπὶ γῆς τῶν ἑαυτοῦ θελημάτων δι έλαχεν τὰς ἡνίας, καὶ ἐθελοντής ἢ ἐπὶ τ᾿ ἂν ἡ ἐπὶ τ᾽ ἂν ζεται, τουτέστιν ἢ ἐπὶ ἀρετὴν ἢ πρός γε τα χείρω. Κλήμεντος ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα. Ανάγκης εἶδος οἶμαι τῷ παραδόξῳ ἐκπλῆξαι καὶ βιάσασθαι Θεῷ τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἐξ αὐτοῦ σώζεσθαι βούλεται, μόνας τὰς ἀφορμὰς παρὰ τῆς ἐντολῆς λαβόντα· οὐ τοίνυν βιαῖος ὁ Θεὸς, οὐδὲ ἀψύχων δίκην ἀγαλμάτων πρὸς τῆς ἔξωθεν αἰτίας περι άγεσθαι θέμις τὴν αὐτοκίνητον ψυχήν. Εὐσεβίου, ἐκ τοῦ ι' τῆς σ' εἰσαγωγής (20.) Η φύσις αὕτη τὸ τῶν ἀνθρώπων κατέσπειρεν γέν νης εἰς τά τε τῆς ἀρετῆς καὶ τὰ τῆς κακίας σπέρε ματα γινώσκειν, θατέρου τε τούτων συνεχώρησεν μετέχειν τῷ λογισμῷ, αὐτοκράτορα καὶ κριτὴν, γε μόνα τε καὶ κύριον αὐτὸν ἑαυτοῦ καταστήσασα· ὃς οἷα δὴ ὑπὸ τῆς φύσεως, τὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τὰ τῆς κακίας προτερήματα ἔχων ἐν ἑαυτῷ, οὐκ ἂν δύναιτο, κἂν εἰς αὐτὸν τῆς κακίας βυθὸν καταπέσοι ποτέ, μὴ οὐχὶ σεμνύνειν τὴν ἀρετὴν, καταπταῖσον τὸ συνειδὸς εἰ προέλοιτο τὸ χεῖρον· καὶ τούτων ἀπόδειξις καὶ ἔλεγ γος ἐναργής, τὸ μηδένα τολμὴν τῆς ἑαυτοῦ κακίας γενέσθαι κατήγορον, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἐναντίων, ὡς ἡ δύναμις, ἐπικρύπτειν καὶ σκέπειν ἅπερ δὴ ἂν παρὰ τὸ καθῆκον λαθραίως ἐπιχειρῇ· καὶ αὕτη δὲ ἡ ἐκά στου διάθεσις, μὴ ὁμοίως διακειμένου πρός τε τοὺς εὐεργετοῦντας καὶ πρὸς τοὺς βλάπτειν αὐτὸν ἐπιχειροῦντας· αὐτομαθής διδάσκαλος γίνεται ἑκάστῳ τῆς περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν ἐπιστήμης ὁ τῆς φύσεως νόμος, ταῦτά τινας δρᾷν ἑτέροις ἀπαγορεύων απερ τις αὐτὸς παρ' ἑτέρων οὐκ ἂν ἔλοιτο παθεῖν. Τοῦ μακαρίου Ελευθερίου Τυάνων, ἐκ τοῦ περὶ αὐτεξουσίου. Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον ἐλεύθερον καὶ αὐτεξούσιον, ἵν᾿ ὁ ἑαυτῷ ἐποίησεν δι' ἀμελείας καὶ παρακοῆς, τοῦτο αὐτῷ νῦν ὁ Θεὸς δωρῆται διὰ ἰδίας φιλανθρωπίας καὶ ἐλεημοσύνης, ὑπακούοντος αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Καθάπερ γὰρ παρακούσας ὁ ἄνθρωπος θάνατον αὐτῷ ἐπεσπάσατο, οὕτως ὑπακούων τῷ βουλήματι τοῦ Θεοῦ δύναται περιποιήσασθαι ἑαυτῷ τὴν αἰώνιον ζωήν· δέδωκεν γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς ἐντο λὰς ἁγίας, &; πᾶς ὁ ποιῶν δύναται σωθῆναι, καὶ ἀναστάσεως τυχών κληρονομῆσαι τὴν ἀφθαρσίαν. Φίλωνος, ἐκ τοῦ δ τῆς νόμων ἱερῶν ἀλληγορίας. Ἰδοὺ οέδωκα, φησίν, πρὸ προσώπου σου τὰ μαχό μενα, τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον, τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν; ἔκλεξαι τὴν ζωὴν ἵνα ζήσῃ. Μακάριον χρήμα, προθέντος ἀμφότερα του Δημιουργοῦ, τὸ ἄμεινον ἰσχύειν λαβεῖν τὴν ψυχήν μακαριώτερον δὲ τὸ μὴ αὐτὴν ἐλέσθαι, τὸν δὲ Δημιουργὸν προσάγεσθαι καὶ βελτιῶσαι· οὐδὲ γὰρ κυρίως ἀνθρώπινος νοῦ; αἱρεῖ
col. 2063–2064page 148 of 165
PG 86:2063ται δι' ἑαυτοῦ τὸ ἀγαθόν, ἀλλὰ κατ' ἐπιφροσύνην Θεοῦ δωρουμένου τοῖς ἀξίοις τὰ κάλλιστα· δυοῖν γὰρ ὄντων κεφαλαίων παρὰ τῷ νομοθέτῃ, τοῦ μὲν ὅτι οὐχ ὡς ἄνθρωπος ἡνιοχεῖ τὰ πάντα ὁ Θεὸς, τοῦ δὲ ὅτι ὡς ἄνθρωπος παιδεύει καὶ σωφρονίζει, ὅτ' ἂν μὲν τὸ δεύτερον κατασκευάζῃ, τὸ ὡς ἄνθρωπος, καὶ τὸ ἐφ' ἡμῖν εἰσάγῃ, ὡς ἱκανὸς καὶ γνῶναί τι καὶ βούλεσθαι καὶ ἐλέσθαι καὶ φυγεῖν· δτ᾽ ἂν δὲ τὸ πρῶτον καὶ ἄμεινον, ὅτι οὐχ ὡς ἄνθρωπος τὰς πάντων δυο νάμεις καὶ αἰτίας ἀνάψῃ Θεῷ μηδὲν ὑπολειπόμενος ἔργον τῷ γενομένῳ, ἀλλὰ δείξας άπρακτον αὐτὸ καὶ πάσχον· δηλοῖ δὲ ὅτ᾽ ἂν τῇ δι' ετέρων, ὅτι ἔγνω ὁ Θεὸς τοὺς ὄντας αὐτοῦ, καὶ τοὺς ἁγίους αὐτοῦ προσο ηγάγετο· εἰ δὲ ἐκλογαί τε καὶ ἀπεκλογαί κυρίως ὑπὸ τοῦ ἑνὸς αἰτίου γίνονται, τί μοι παραινεῖς, ὦ νομοθετα, τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον αἱρεῖσθαι, ὡς τῆς αἱρέσεως, αὐτοκράτορι, ἀλλ' εἴπο: ἂν, Τῶν τοιού των εισαγωγικώτερον ἄκους· λέγεται γὰρ ταῦτα τοῖς μήπω τὰ μεγάλα μεμνημένοις μυστήρια, περί σε ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας τοῦ ἀγεννήτου, καὶ περὶ ἄναν οὐδενείας τοῦ γεννητοῦ. ΤΙΤΛΟΣ Δ'. Περὶ τῆς ἀστάτου καὶ ἀβεβαίου τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων καταστάσεως, καὶ τίνι ἔοικεν ὁ ἄν θρωπος καὶ ὁ βίος αὐτοῦ· καὶ ὅτι μάταια τὰ παρόντα καὶ σκιᾶς ἀδρανέστερα. Ησυχίου πρεσβυτέρου Ἱεροσολύμων, ἐκ τῶν εἰς τοὺς Ψαλμούς. Σκιᾶς θάττον ἐπανθεῖ ἀνθρώπινα. Φίλωνος, ἐκ τοῦ ζ' καὶ η' τῆς νόμων ἱερῶν άλλη γορίας. Κυρίως οὔτε ἐπὶ χρημάτων ἢ κτημάτων περιουσίᾳ, οὔτε ἐπὶ δόξης λαμπρότητι, οὐδὲ συνόλως ἐπί τινι τῶν ἐκτὸς ψυχρῶν τε ὄντων καὶ ἀβεβαίων, καὶ ἐξ ἑαυτῶν τὰς φθοράς δεχομένων, χαίρειν ἔστι· καὶ μὴν οὐδὲ ἐπὶ ῥώμῃ καὶ εὐτονίᾳ καὶ τοῖς ἄλλοις σώ ματος πλεονεκτήμασιν· ὁ καὶ τῶν φαυλοτάτων ἐστὶ κοινὰ, καὶ τοῖς ἔχουσι πολλάκις όλεθρον ἀπαραίτητον ἤνεγκεν διὰ τὸ ἀσύστατον καὶ ἀβέβαιον. ΤΙΤΛΟΣ Η'. Περὶ ἀναρχίας. Τοῦ μακαρίου Διονυσίου Αλεξανδρείας, ἐκ τοῦ περὶ ἐλέγχου καὶ ἀπολογίας α'. Αναρχία μᾶλλον καὶ στάσις ἢ ἐξ ἰσοτιμίας ἀντιπαρεξαγομένη πολυαρχία. ΤΙΤΛΟΣ Ι. Περὶ ἁμαρτανόντων. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐκ τοῦ εἰς τὸν Κάιν. Ρουτάτη κόλασις τοῖς εὐφρονοῦσιν, ὁ ἀπὸ Θεοῦ χωρισμός. Διονυσίου Αλεξανδρείας, ἐκ τῆς πρὸς ἀφροδίσιον. Τὸ ἀπρονόητον καὶ ἀνεπίσκοπον ἐγκαταλειφθῆναι
col. 2065–2066page 149 of 165
PG 86:2065ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πάντων ὀλεθριώτατον, καὶ ἡ ἐπὶ τοῖς μεγίστοις ἀδικήμασιν μεγίστη τιμωρία; αὕτη τὸ ἔρη μομένον καὶ ὀρφανόν γενέσθαι Θεοῦ ποιεῖ· ὁ γὰρ ξένος τοῦ βοηθοῦ καὶ σωτῆρος γενόμενος, ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς καὶ τοῖς λῃσταῖς εὐθὺς ἐστιν. ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ'. Περὶ ἁμαρτανόντων, καὶ συχνῶς αιτουμένων συγγνώμην. Ἐκ τῆς τοῦ ἁγίου Πέτρου Αλεξανδρείας δι δασκαλίας. Τάλας ἐγὼ οὐδὲ ἐμνήσθην ὅτι ὁ Θεὸς νοῦν Ἐπιτήρει καὶ ψυχῆς ἀκούει φωνήν· συνέγνων εἰς ἁμαρτίαν πρὸς ἐμαυτὸν λέγων· «Ελεήμων ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἀνέξεταί μου·» καὶ μὴ πληγείς παραχρῆμα, οὐκ ἐπαυσάμην, ἀλλὰ μᾶλλον κατεφρόνησα συγγνώμης, καὶ ἐδαπάνησα Θεοῦ μακροθυμίαν. Διδύμου, ἐκ τοῦ εἰς τὸν Ησαΐαν γ' Τότε συγχώρησις γίνεται τῶν προεπταισμένων, δτ' ἂν ἔργα μετανοίας μετὰ ταῦτα τελεσθῇ· εἰ γάρ τίς ἐστι πράττων τὰ ψεκτὰ καὶ κολασταῖα, καὶ προστ ποιείται μετάνοιαν, οὐ τεύξηται συγχωρήσεως ἔτι πράττων ἀπαγορευόμενα. Φίλωνος, ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν Εξόδῳ ζητημάτων. Πολλὰ ἀσωμένοις καὶ ἀδημονοῦσιν ἔθος ἐστὶ ψεύ δεσθαι, τῶν παθῶν οὐκ ἐπιτρεπόντων ἀληθεύειν, εἰ τὸ ψεῦδος οἰκεῖόν ἐστι. Τοῦ ἀδια Κασιανοῦ, ἐκ τοῦ περὶ τῶν η' λογα σμών Εκτος ἡμῖν ἐστιν ἀγὼν κατὰ τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας, συνεζευγμένου και συνεργοῦντος τῷ πνεύ ματι τῆς λύπης· δεινὸς οὗτος καὶ βαρύτατος δαίμων καὶ τοῖς μοναχοῖς ἀεὶ πολεμῶν, ὅστις ὥραν ἕκτην ἐπιπίπτει τῷ μοναχῷ, ατονίαν καὶ φρίκην αὐτῷ ἐμε ποιῶν, καὶ μίσος εργαζόμενος, καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν τόπον, καὶ πρὸς τοὺς συνδιατρίβοντας ἀδελφούς, και πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, καὶ πρὸς αὐτὴν τῶν θείων Γραφῶν τὴν ἀνάγνωσιν, ὑποβάλλων αὐτῷ καὶ λο γισμούς μεταβάσεως· καὶ ὡς εἰ μὴ μεταστήσειεν ἑαυτὸν πρὸς ἑτέρους τόπους, μάταιος αὐτῷ ἅπας ὁ χρόνος καὶ ὁ πόνος γενήσεται· πρὸς τούτοις πᾶσιν καὶ πεῖναν αὐτῷ ἐντίθησιν περὶ ὥραν ἔκτην, οἷα αὐτῷ οὐκ ἂν συνέβῃ ἐκ τριημέρου νηστείας ἢ μακρωτάτης ὁδοῦ ἢ βαρυτάτου κόπου· ἔπειτα λογισμούς αὐτῷ ἐμβάλλει ὡς οὐδενὶ ἄλλῳ τρόπῳ δυνήσεται, τῆς νόσου ταύτης καὶ τοῦ βάρους ἀπαλλάττεσθαι, εἰ μὴ διὰ τοῦ ἐξέρχεσθαι συνεχῶς καὶ παραβάλλειν ἀδελφοῖς, χάριν ὠφελείας ἢ ἐπισκέψεως ἀσθενούντων· ὅτι ἂν δὲ μὴ δυο νηθῇ ἐν τούτοις αὐτὸν ἀπατῆσαι τὸ τηνικαῦτα βαρύτητι καταβαπτίσας αὐτὸν, σφοδρότερος κατ' αὐτοῦ καὶ ἰσχυ ρότερο; γίνεται· οὐκ ἄλλως ἀνατρεπόμενος, εἰ μὴ διὰ προσευχῆς καὶ ἀποχῆς ἀργολογίας, καὶ μελέτης τῶν θείων λογίων, καὶ τῆς ἐν τοῖς πειρασμοῖς ὑπομονῆς ἐὰν γὰρ μὴ τούτοις τοῖς ὅπλοις ἡσφαλισμένον αὐτὸν εὕρῃ, κατατοξεύσας τοῖς ἑαυτοῦ βέλεσιν, ἄστατον αὐτὸν ἀποδείκνυσιν καὶ ῥέμβον ἀποτελῇ καὶ ῥᾴθυ Ρ. 384.
col. 2067–2068page 150 of 165
PG 86:2067μον καὶ ἄεργον, καὶ μοναστήρια περιέρχεσθαι κατα σκευάζει, καὶ εὐδενὸς ἄλλου φροντίζειν, εἰ μὴ του ἄριστα, ποῦ πότοι γίνονται· οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἡ διά νοια τοῦ ἀκηδιαστοῦ φαντάζεται, ἢ τοὺς ἐκ τούτων μετεωρισμούς· καὶ λοιπὸν, ἐκ τούτου καὶ εἰς κοσμικέ αὐτὸν πράγματα ἐνδεσμεῖ, καὶ κατ' ὀλίγον δελεάζει ταύταις ταῖς ἐπιβλαβέσιν ἀσχολίαις, ἕως ἂν αὐ τὸν καὶ αὐτοῦ τοῦ μοναδικοῦ ἐπαγγέλματος τελείως ἐκβάλῃ. Ταύτην τὴν νόσον βαρυτάτην ούσαν ὁ θεῖος Από στολος ἐπιστάμενος, καὶ βουλόμενος αὐτὴν ἐκ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ὥσπερ ἰατρὸς πρόῤῥιζον ανασπά. σαι, τὰς αἰτίας ἀφ᾽ ὧν μάλιστα τίκτεται δεικνύει, δι' ὧν γράφων πρὸς Θεσσαλονικεῦσι τάδε φησίν Παραγγέλλω ὑμῖν, ἀδελφοί, ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, στέλλεσθαι ὑμᾶς ἀπὸ παντὸς ἀδελφοῦ ἀτάκτως περιπατοῦντος, καὶ μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν ἦν παρέλαβον ἐξ ὑμῶν· αὐτοὶ γὰρ οἴδατε πῶς δεῖ μιμεῖσθαι ἡμᾶς, ὅτι οὐκ ἠτακτήσαμεν ἐν ὑμῖν, οὐδὲ δωρεὰν ἄρτον ἐφάγομεν παρά τινος, ἀλλὰ ἐν κόπῳ καὶ μόχθῳ ἐργαζόμενοι νυκτὸς καὶ ἡμέρας, πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα ὑμῶν· οὐχ ὅτι οὐκ ἔχο μεν ἐξουσίαν, ἀλλ᾽ ἵνα ἑαυτοὺς τύπον δύσωμεν ὑμῖν εἰς τὸ μιμεῖσθα: ἡμᾶς· καὶ γὰρ ὅτι ἦμεν πρὸς ὑμᾶς, τοῦτο παρηγγέλλομεν ὑμῖν, ὅτι εἴ τις οὗ θέλει εργά ζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω· ἀκούομεν γάρ τινας περιπατοῦντας ἐν ὑμῖν ἀτάκτως, μηδὲν ἐργαζομένους, ἀλλὰ περιεργαζομένους· τοῖσδε τοιούτοις παραγγέλλομεν καὶ παρακαλοῦμεν ἐν Κυρίῳ Ἰησοῦ Χριστῷ, ἵνα μετά ἡσυχίας εργαζόμενοι τὸν ἑαυτῶν ἄρτον ἐσθίωσιν. Ακούσωμεν πῶς σοφῶς ἡμῖν ὑποδείκνυσιν τὰς αἰτίας τῆς ἀκηδίας ὁ ᾿Απόστολος· ἀτάκτους γὰρ καλεῖ τοὺς μὴ ἐργαζομένους, ἑνὶ τούτῳ βήματι πολλήν κακίαν ἐμφαίνων· ὁ γὰρ ἄτακτος καὶ ἀνευλαβὴς τυγχάνει, καὶ προπετῆς περὶ λόγον, καὶ εἰς λοιδορίαν πρόχειρος, καὶ εἰς ἡσυχίαν ἀνεπιτήδειος, καὶ τῆς ἀκηδείας δοῦλος· παραγγέλλε: οὖν στέλλεσθαι ἀπ' αὐτοῦ, του ἐστιν ἀφορίζεσθαι ἀπὸ λυμικῆς νόσου· εἶτά φησιν καὶ μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν ἢν παρέλαβον παρ' ὑμῶν· ἡ διὰ τῆς λέξεως ταύτης εμφαίνων ὑπερηφάνους αὐτοὺς εἶναι καταφρονητὰς, καὶ τῶν ἀποστολικῶν παραδόσεων καταλυτάς. Καὶ πάλιν φησίν· • Δωρεάν ἄρτον οὐκ ἐφάγομεν παρά τινος, ἀλλ' ἐν κόπῳ καὶ μόχθω νυκτὸς καὶ ἡμέρας εργαζόμενοι, πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τις, ο Ο διδάσκαλος τοῦ ἐθνῶν, ὁ κῆρυξ τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ μετάρσιος ἕως τρίτου οὐρανοῦ, ὁ λέγων τὸν Κύριον προστεταχέναι τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλουσιν ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῇν, ἐν κόπῳ καὶ μόχθῳ νυκτὶς καὶ ἡμέρας ἐργάζεται, πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα τί τοίνυν ἡμεῖς ποιήσωμεν ἀκη διῶντες ἀπὸ ἔργου, καὶ τὴν σωματικὴν ἀνάπαυσιν διώκοντες; εἷς οὔτε κήρυγμα Εὐαγγελίου ενεχειρίσθη, οὔτε τῶν ἐκκλησιῶν ἡ μέριμνα, ἀλλὰ τῆς ἰδίας ψυχῆς μόνον ἡ φρον τις. Εἶτα σαφέστερον δεικνύων τὴν τικτομένη, βλά Την ἐκ τῆς ἀργίας, ἐπιφέρει· «Μηδὲν ἐργαζομένους, ἀλλὰ περιεργαζομένους.» Απὸ γὰρ ἀργίας περιεργία, καὶ ἀπὸ περιεργίας ἀταξία, καὶ ἀπὸ ἀταξίας πάσα κακία· κατασκευάζων δὲ πάλιν τὴν θεραπείαν αυτ τῆς, ἐπιφέρει ο Τοῖς δὲ τοιούτοις παραγγέλλομεν, ἐν
col. 2069–2070page 151 of 165
PG 86:2069ἡσυχία εργαζομένους τὸν ἑαυτῶν ἄρτον ἐσθίειν· ἡ καὶ &; ἐπιπληκτικώτερον λέγει·. Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω. Τούτοις τοῖς ἀποστολικοῖς διατάγμασιν οἱ κατὰ τὴν Αἴγυπτον ἅγιοι Πατέρες παιδευόμενοι, οὐδένα καιρὸν ἀργοὺς εἶναι τοὺς μοναχοὺς ἐπιτρέπουσιν, καὶ μάλιστα τοὺς νεωτέρους· εἰδότες ὡς διὰ τῆς ὑπο μονῆς τοῦ ἔργου, καὶ ἀκηδίαν ἀπελαύνουσι, καὶ τὴν ἑαυτῶν τροφὴν προσπορίζουσι, καὶ τοῖς δεομένοις βοηθοῦσιν· οὐ μόνον γὰρ τῆς ἑαυτῶν χρείας ένεκεν ἐργάζονται, ἀλλὰ καὶ ξένοις καὶ πτωχοῖς καὶ τοῖς ἐν φυλακαῖς ἐκ τοῦ ἰδίου ἔργου αὐτῶν ἐπιχορηγοῦσι, πιστεύοντες τὴν τοιαύτην εὐποιΐαν, θυσίαν ἁγίαν εὐο πρόσδεκτον θεῷ γενέσθαι· καὶ τοῦτο δὲ λέγουσιν οἱ Πατέρας, ὅτι ὁ ἐργαζόμενος ἐνὶ δαίμονι πολλάκις που λεμεῖ καὶ ὑπ' αὐτοῦ θλίβεται, ὁ δὲ ἄεργος ὑπὸ μυσ ρίων πνευμάτων αἰχμαλωτίζεται. Καλόν δὲ πρὸς τούτοις καὶ λόγου ἐπιμνησθῆναι τοῦ ἀββᾶ Μωϋσέως τοῦ δοκιμωτάτου ἐν τοῖς Πατράσιν, ὃν πρὸς ἐμὲ ἀπο εφθέγξατο καθισθέντος γάρ μου ὀλίγον χρόνον ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὀχλήθην ὑπὸ ἀκηδίας· καὶ παρέβαλον αὐτῷ, καὶ εἶπον, ὅτι, χθὲς δεινῶς ὀχληθεὶς ὑπὸ τῆς ἀκη τίας, καὶ ἀσθενήσας σφόδρα, οὐ πρότερον ἀπηλλάγην αὐτῆς, εἰ μὴ ἀπῆλθον καὶ παρέβαλον τῷ ἀᾷ Παύλο Απεκρίνατο δέ μοι πρὸς ταῦτα ὁ ἀββᾶς Μωυσῆς, καὶ εἶπεν· Θάρσει· οὐ σεαυτὸν ἀπὸ ταύτης ελευθέρωσης, ἀλλὰ μᾶλλον ἔκδοτον καὶ δοῦλον ἑαυτὸν ταύτῃ παρα δέδωκας· γίνωσκε τοίνυν ὅτι βαρυτέρως σε ὡς λιποτάκτην καταπολεμήσει, εἰ μὴ τοῦ λοιποῦ δι᾽ ὑπομονῆς καὶ προσευχῆς καὶ τοῦ ἔργου τῶν χειρῶν ταύτ την καταπαλαίσαι σπουδάσεις. ΤΙΤ. Περὶ τῶν ἀδυνάτων. Κλήμεντος, ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα. Τὰ ἐναντία ἅμα τῷ αὐτῷ, κατὰ τὸ αὐτὸ, πρὸς τὸ αὐτὸ, συμβῆναι ἀδύνατον. Ἐκ τοῦ η Στρώματος. Οὐχ οἷόν τε ἐπὶ μιᾶς ψυχῆς δύο εναντίας κατὰ τὸ αὐτὸ γενέσθαι κινήσεις. Τοῦ μακαρίου Διονυσίου Αλεξανδρείας, ἐκ τῆς πρὸς ᾿Αφροδίσιον ἐπιστολῆς. Πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίως διακειμένοις, καὶ τοῖς μὲν κακοῖς, τοῖς δὲ ἀγαθοῖς οὖσιν, τὰ αὐτὰ ὁμοίως ἀδύνατον εἶναι φίλα. Φίλωνος, ἐκ τοῦ δ' τῆς νόμων ἱερῶν ἀλληγορίας. Αμήχανον συνυπάρχειν τὴν πρὸς τὸν κόσμον ἀγά πην τῇ πρὸς Θεὸν ἀγάπῃ. ὡς ἀμήχανον συνυπάρχειν ἀλλήλοις φῶς καὶ σκότος. ΤΙΤ. Περὶ ἀνασκολοπισθέντες. Σχόλιον. Τοὺς ἀπὸ ψήφου δικαστικῆς ἀνασκολοπι σθέντας δεῖ ταφῇ παραδοθῆναι. ΤΙΤ. Περὶ τοῦ βίου καὶ τοῦ κόσμου τούτου. Του μαχαρίου Διονυσίου Αλεξανδρειας, ἐκ τοῦ περὶ φύσεως α' Εργαστήριον ἀνθρώποις καὶ θέατρον, διδασκαλεῖον καὶ γυμνάσιον ὁ κόσμος ἠνέωγεν, ἵν᾽ αὐτὸν καὶ
col. 2071–2072page 152 of 165
PG 86:2071τὰ ἐν αὐτῷ πολυπραγμονήσαντες, τὸ μέγιστον ἐπὶ τὴν αὐτῶν γνῶσιν ἐφελκώμεθα. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς περὶ γυμνασίου ἐπιστολῆς. ὥσπερ ἐν νόσοις ἐκ διαστημάτων γινομέναις, οὐκ ἂν διὰ τὰς ἀνέσεις ὑγιαίνειν τις λέγοιτο, ἀλλὰ διὰ τὰς ἐπιστάσεις νοσεῖν, οὕτως οὐκ εὐδαίμων ὁ βίος επεί ποτε τῶν ὀδυνῶν ἀποπαύεται, ἐπίμοχθος δὲ πᾶς πᾶσιν, ἐπεὶ πολλάκις τοῖς ὀδυνηροῖς ἐξο κειοῦται. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου, ἐκ τοῦ ιδ' λόγου ἐκ τῶν κατὰ Ἰουλιανοῦ. Τὸν τοῦδε τοῦ βίου καὶ τὴν ἐν αὐτῷ τῶν πραγμάτ των πικρὰν ἀνάχυσιν καὶ ἀναφυρμὸν κατασημαίνων ἀστείως ὁ Μελωδός, Αὕτη ἡ θάλασσα, ἔφη, ή μεγάλη καὶ εὐρύχωρος. Φίλωνος, ἐκ τοῦ γ' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων περί τοῦ βίου καὶ τοῦ κόσμου τούτου. Πᾶσα ἡ ὑπὸ τὴν σελήνην φύσις μεστὴ πολέμων καὶ κακῶν ἐμφυλίων ἐστὶ καὶ ξένων. ΤΙΤ. Περὶ ἀδιάστου. Τοῦ μακαρίου Διονυσίου τοῦ περὶ ἐπαγγελιῶν β'. Τὸν πρὸς ἀνάγκην ἐπιβληθέντα ζυγὸν ἀποσείονα ται ῥᾳδίως οἱ ἀνειμένοι βαρὺ γὰρ πᾶν τὸ ἀπροαί μετον, καὶ ὅπερ δαμασθέντες ὑπέστησαν ῥαστώ φάντες. ΤΙΤ. Περὶ τοῦ, «Γνῶθι σαυτόν.» Κλήμεντος ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα. ῾Ο ἄρα γινώσκων ἑαυτὸν, τόπος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ και θρόνος. Μάρκου μοναχού. Πάντων χαλεπώτατον ἑαυτὸν γινώσκειν καὶ θε ραπεύειν, διὰ τὸ προσπεφυκέναι ἀνθρώποις τὸ φίλο αυτον, καὶ κλέπτειν τὴν τοῦ ἀληθοῦς κρίσιν. ΤΙΤ. Περὶ γεωργίας. Κυρίλλου Αλεξανδρείας, ἐκ τοῦ ις' τῶν κατὰ Ἰουλιανοῦ. Τοῖς ἄριστα γεηπονεῖν ἡθισμένοις, ἔπειτο ἂν εἰκόν τως τὸ ἐπαινεῖσθαι δεῖν. ΤΙΤ. Περὶ γνωσιμαχούντων. Φίλωνος, ἐκ τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Μελέτη τροφός ἐστιν ἐπιστήμης. Θεοτίμου Σκυθίας, ἐκ τοῦ εἰς τὴν διδαχὴν τοῦ Σωτήρος. Ἀρετὴ ἀμελέτητος ἐν τοῖς ἔργοις, ἢ τάχος ὑπὸ τῶν περιστάσεων ἀφανίζεται. Διδύμου, ἐκ τοῦ περὶ ἀσωμάτων κεφαλαίου. Ἐκ μελέτης πολλῆς καὶ ἀσκήσεως ἡ βία καὶ ἡ ἀγριότης τῶν παθῶν ἀσθενεῖ. ΤΙΤ. Περὶ διδασκάλων. Αθηνοδώρου ἐκ τοῦ περὶ ῾Εβραϊσμοῦ. Φασὶν οἱ τῶν λόγων παιδευταὶ οὐχ οὕτως χαλεπόν εἶναι διδάσκειν τινὰ τῶν ἐπιστημῶν τὴν μηδὲν γινώ. σκουσιν ψυχὴν ἐναντίον πρὸς τὴν προκειμένην μά
col. 2073–2074page 153 of 165
PG 86:2073θησιν, ὡς τὴν ἤδη προκατηχημένην τοῖς ἐναντίοις δοξάσμασιν· τὴν μὲν γὰρ ἐοικέναι δέλτοις ἀγράφοις, ετοίμως δεχομέναις τὰ εἰς αὐτὰς ἐγγραφόμενα· τὴν δὲ ταῖς προσγεγραμμέναις ήδη, ἀφ᾽ ὧν τὸ ἔργον διπλάσιον, ἐξελεῖν τε τὰ προσεγκείμενα, καὶ ἐνδυθῆ και τὰ δεύτερα. Διονυσίου Αλεξανδρείας, ἐκ τῆς πρὸς ᾿Αφροδί σιον ἐπιστολῆς. Οὐχ ἱκανὴ προτροπὴ τὸ καθήμενον ἐξ ὑπερδεξιοῦ καθάπερ θεατὴν, Ανδρίζου, λέγειν· ἀλλὰ τὸ συναπο δύντα καὶ συγκομισάμενον ἑαυτὸν ἀπομιμεῖσθαι κε λεύειν. Φίλωνος, ἐκ τῶν γ' καὶ θ' τῆς νόμων ἱερῶν ἀλλη γορίας. Παιδείας σύμβολον ἡ ῥάβδος· ἄνευ γὰρ τοῦ δυσ ωπῆναι καὶ περὶ ἐνίων ἐπιπληχθῆναι, νουθεσίαν ἐνδέξασθαι καὶ σωφρονισμόν, ἀμήχανον. — Εὐηθεῖς ὅσοι τῶν διδασκάλων μὴ πρὸς τὴν τῶν γνωρίμων δύναμιν, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑαυτῶν ὑπερβάλλουσαν ἕξιν ἐπιχειροῦσι ποιείσθαι τὰς ὑφηγήσειςοὐκ εἰδότες ὡς διδασκαλίας ἐπίδειξις μακρῷ διενήνοχεν· ὁ μὲν γὰρ ἐπιδεικνύμενος τῇ τῆς παρούσης έξεως εὐφορία καταχρώμενος ἀνεμποδίστως τὰ ἐν μακρῷ χρόνῳ πονηθέντα οἰκεῖ· καθάπερ γραφέων ἔργα πλαστῶν εἰ; τοὐμφανές προφέρει, τὸν παρὰ τῶν πολλῶν θηρώμενος ἔπαινον· οὐδὲ διδάσκειν ἐπιχειρῶν, οἷά τις ἱατρὸς ἀγαθὸς οὐ πρὸς τὸ τῆς τέχνης μέγεθος, ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ θεραπευομένου δύναμιν ἀφορῶν, οὐχ ὅσα ἐκ τῆς τέχνης πεπόρικεν, ἀμύθητα ταῦτά γε, ἀλλ' ὅσον τῷ κάμνοντι δεῖ, στοχαζόμενος του μέτρου, προφέρων δίδωσιν. Φίλωνος ἐκ τοῦ θ' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Οὐχ ὡς δύναται διδάσκειν διδάσκαλος, οὕτως καὶ μανθάνειν ὁ γνώριμος· ἐπειδὴ ὁ μὲν τέλειος, ὁ δὲ ἀτελῆς ἐστιν· ὅθεν προσήκει στοχάζεσθαι τῆς τοῦ παιδευομένου δυνάμεως. — ᾿Ακοῦσαι δεῖ πρῶτον, εἶτα ἐργάσασθαι· μανθάνομεν γὰρ οὐ τοῦ μαθεῖν χά ριν, ἀλλὰ τοῦ πρᾶξαι. Φίλωνος, ἐκ τοῦ περὶ τῶν ἀλόγων ζώων. Διδάσκουσι μὲν οἱ τὰς ἰδίας τέχνας μυῶντες ἐτέ ρους· ἑρμηνεύουσι δὲ οἱ ἀλλοτρίαν ἀκοὴν εὐστοχίᾳ μνήμης ἀπαγγέλλοντες. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Επίστησον, ὁ διδάσκων, ἐξέτασον ἀκριβῶς ἀκοὴν τοῦ μανθάνοντος· εὐήθης γὰρ ὁ χωρῷ διαλεγόμενος, καὶ μάταιος ὁ λίθον νουθετῶν· καὶ σὺ ἔνοχος ἀμαρ τίας ἔσῃ ὁ μὴ ἐπισκεψάμενος ὅπως καὶ πηνίκα καὶ πότε δεῖ λόγον προέσθαι. Φίλωνος, ἐκ τῶν ἐν Εξόδῳ ζητημάτων. Ἐὰν τοῦ ἄρτι πρῶτον εἰσαγουμένου καὶ μανθά νατος σπουδάσῃς πᾶσαν τὴν ἀμαθίαν ἐκτεμὼν ἀθρόαν ἐπιστήμην εἰσοικίσαι, τοὐναντίον ή διανοῇς πράξεις οὔτε γὰρ τὴν ἀφαίρεσιν νέαν καιρῷ γενομένην, οὔτε τὴν ἄφθονον βύμην και φορὰν τῆς διδασκαλίας, ἀλλὰ καθ' ἑκάτερον τότε εκτεμνόμενον και προς τιθέμενον ἐδυνηθεὶς καὶ παραλγήσας ἀπεράσει· τὸ δὲ ἡσύχως και μετρίως ἀφαιρεῖν μὲν κατ' ὀλίγον τῆς
col. 2075–2076page 154 of 165
PG 86:20754 άπαιδευσίας, προστιθέναι τῆς παιδείας τὸ ἀνάλογον, ὠφελείας γένοιτ' ἂν ώμολογημένης αἴτιον· ὁ δ᾽ ἀ γαθὺς ἰατρὸς οὐ μιᾷ ἡμέρᾳ τῷ νοσοῦντι πάντα τὰ υγιεινὰ προσφέρειν ἂν ἐθελήσειεν, εἰδὼς βλάβην τρο γαζόμενος μάλλον ήπερ υγίειαν, ἀλλὰ διαμετρητά μενος τοὺς καιροὺς ἐπιδιανέμει τὰ σωτήρια, καὶ ἄλο λοτε άλλα προστιθείς, πράως υγίειαν έμποιεί. ΤΙΤ. Περὶ διαβολῆς. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας, ἐκ τοῦ κ τοῦ κατὰ Ἰουλιανοῦ. Φίλωνος, ἐκ τοῦ η' καὶ θ' τῆς νόμων ἱερῶν ἀλλη Ἔστιν πως ἀεὶ τὸ διαβάλλειν ἱππήλατον, καὶ τὸ άκρατὲς εἰς λόγους ἔνεστι πολλοῖς· δεῖ δὲ, οἶμας, ταῖς καταῤῥήσεσιν αἷς ἂν ποιοῖτό τις καθ᾽ ὁτιοῦν τὰς δείξεις ἀκολουθεῖν· εἰ δὲ ἀσθενεῖ πρὸς τοῦτο ὁ κατηγορείν ήρημένος, τὴν τοῦ συκοφαντεῖν δόξαν ἀποίσεται. γορίας. Πέφυκεν ὁ ἄφρων ἐπὶ μηδενὸς ἑστάναι παγίως καὶ ἐνερίσθαι δόγματος· ἄλλους γοῦν ἀλλοῖα δοξάζει, καὶ περὶ τῶν αὐτῶν ἔστιν ὅτε μηδενὸς περὶ αὐτὰ συμβεβηκότος καινότερον, τἀναντία. Καί ἐστιν αὐτῷ πᾶσα ἡ ζωὴ κρεμαμένη, βάσιν ἀκράδαντον οὐκ ἔχουσα, ἀλλὰ πρὸς τῶν ἀντισπώντων καὶ ἀντιμεθελκόντων ἀεὶ φορουμένη πραγμάτων. ΤΙΤ. Περὶ διψύχων. Φίλωνος ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν Εξόδω ζητημάτων. Τὸ τῶν φαύλων ἄκριτον καὶ ἀνίδρυτον ἐν γνώμαις διασυνίστησιν μαχομένους μὲν λόγους ἀλλήλοις, μπ χομένας δὲ πράξεις και μηδέποτε συμφωνούσας ἑαυταῖς. ΤΙΤ. Περὶ διαγνώσεως καλοῦ καὶ κακοῦ. Εὐσεβίου, ἐκ τοῦ σ' τῆς σ' εἰσαγωγής. Ελεγχος ἀνδρὸς ἤθους ή μετὰ τοιώνδε συνουσία ὅτε γὰρ φαῦλος ἐξ ἀνάγκης τοῖς ὁμοίοις συνέστη ὅτε αὖ πάλιν σώφρων καὶ σοφὸς τοῖς τὰ αὐτὰ αὐτῷ μετιοῦσιν. Ευσεβίου, ἐκ τοῦ ' τῆς σ' εἰσαγωγῆς ὡς ἀπὸ Πλά τωνος. Ενδέχεται μὲν, ὦ παιδίον, λέγειν μὲν οὖ, φαῦλον δὲ ὑπάρχειν· πράσσοντα δὲ εὖ, φαῦλον εἶναι ἀδύ νατον. ΤΙΤ. Περὶ ὀφθαλμοῦ. Εὐσεβίου ἐκ τοῦ δὲ τῆς α' εἰσαγωγῆς. Ον τρόπον ἡ τῶν ὀφθαλμῶν φύσις ἔχει μὲν ἐν ἑαυτῇ τὴν ἐρατικὴν δύναμιν, οὐχ ἱκανὴ δὲ καθ' ἑαυτὴν πέφυκεν πρὸς τὴν τῶν ὁρατικῶν κατάληψιν, μὴ οὐχὶ ἑτέρου τινὸς ἔξωθεν φωτίζοντος καὶ συν. υπουργούντος τῇ τῶν ὀρθα μῶν χρήσει, καὶ τῷ συμβαλλομένω φωτὶ πρὸς τὴν τῶν αἰσθητῶν θέαν, οὕτως καὶ ἡ νοερὰ καὶ λογική φύσις ἔχει πρὸς ἱερόν τοῦ Θεοῦ λόγου. Φίλωνος, ἐκ τοῦ ς' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Τὰ αὐτὰ καθήκοντα πολλάκις ἐνεργοῦσιν ὅ τε
col. 2077–2078page 155 of 165
PG 86:2077ἀστεῖος καὶ ὁ φαῦλος, ἀλλ' οὐκ ἀπὸ τῆς αὐτῆς δια- 4 νοίας ἀμφότεροι· ὁ μὲν γὰρ κρίνων ὅτι καλόν, ὁ δὲ μοχθηρός μνώμενός τι τῶν εἰς πλεονεξίαν. ΤΙΤ. Περὶ διαθήκης καὶ κληρονομίας. Κυρίλλου, ἐκ τοῦ εἰς τὴν Γένεσιν. Οἶδεν καὶ μάλα σαφῶς ἡ φύσις ὅτι μὴ δὲ υἱὸς δίως ονομάζοιτο ἂν εἰκότως ὁ ἐκ κιβδήλων τε καὶ νό θων ἀναφὺς νυμφευμάτων· ὅτι δὲ κἂν ἐγγένοιτο τέ χνον ἐκ θεραπαίνης τισὶ, ψυχρόν τε καὶ ἔωλον τὸ χρημα που πάντως, καὶ οὐκ ἐν ἐλευθέραις καταγράφοιτο θυμηδίαις ἢ κληρονομίας. Φίλωνος, ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν 'Εξόδῳ ζητημάτων. Τὰ βουλήματα τῶν ἀγαθῶν δεῖ βεβαιοῦσθαι τε λευτησάντων οὐδὲν ἧττον ἢ ζώντων. ΤΙΤ. Περὶ δείπνου. Εκ τῆς βίβλου τῶν ἁγίων γερόντων. Τράπεζα μὴ ἔχουσα μνήμην Θεοῦ, φάτνης ἀλόγων οὐδὲν διενήνοχεν. ΤΙΤ. Περὶ διαβόλου. Τοῦ ἁγίου 'Αντιπάτρου, ἐκ τῶν κατὰ Ωριγένους. Ο γάρ τει διάβολος τῆς αὐτῆς ἀθανάτου τῶν ἀγ γέλων ὑπάρχων δόξης, μη τηρήσας τὴν ἑαυτοῦ ἀξίαν καὶ τάξιν, τῆς ἰδίας ἀποβληθεὶς, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἀποπεσών, ἔμεινεν μὲν ὅπερ ἦν τὴν φύσιν ἀθάνατος, καὶ τὴν δύναμιν ὡσαύτως, καὶ οὐδὲν ἦτε τον ἧσπερ ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ φύσει εἴληφε παρὰ τοῦ Θεοῦ· κωλυόμενος δὲ νῦν ὑπὸ Θεοῦ τῆς ῥοπῆς χρή σασθαι ταύτης, καὶ τὴν καθ᾿ ἡμῶν πληρῶσαι, ἣν ἐκ τοῦ φθόνου ἐκτήσατο κατὰ τοῦ γένους ὀργὴν, προνοουμένων καὶ φυλαττομένων ἡμῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς ἐκείνου πονηρίας, ἕως ἂν ἄξιοι τῆς ἐκείνου κηδεμονίας ὑπάρχωμεν. Εἰ δὲ καταρᾳθυμήσαντες ἀνάξιο: εὑρεθῶμεν τῆς αὐτοῦ βοηθείας, τὸ τηνικαῦ τα τὴν αὐτοῦ πονηρίαν καὶ δύναμιν καθ' ἡμῶν ἐπι δείκνυται, ὅτ' ἂν παντελῶς ἐρήμους ἐξ ἔργων ἀγαθῶν γεγονότας ἑαυτοὺς ἀλλοτρίους τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας καταστήσωμεν. Εως δ' ἂν ἄξιοι ὦμεν οἰκειοῦσθαι τῇ παρ' αὐτοῦ ἀντιλήψει, οὐδαμῶς χωρεῖν καθ᾿ ἡμῶν συγχωρεῖται. Καὶ μαρτυροῦσιν οἱ ἐν Γαδόροι, χεί ροι ὡς οὐδὲ κατ' αὐτῶν συγχωρηθέντες χώραν αδικία; ἐκέκτηντο, ήνπερ ἔλαβον τότε, διὰ πολλὰς καὶ δια φόρους οικονομίας, ἃς οὐ καιρός καταλέγειν ἐπὶ τοῦ παρόντος. ΤΙΤ. Περὶ ἔργων καὶ πράξεων. Κυρίλλου, ἐκ τοῦ ις' λόγου τῶν κατὰ Ἰουλιανοῦ. Ὅτι δὲ καὶ ἀναλόγως τοῖς ἑκάστου κατορθώμασιν ἡ τῆς ἀμοιβῆς ἀντέκτισις, καὶ ἰσοπαλεῖς τοῖς ἱδρῶ σιν αἱ ἀμοιβαὶ τοῖς ἀνδραγαθεῖν ᾑρημένοις ἐκνεμεθήσονται, παρὰ θεοῦ· πληροφορήσει γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ, τὴν τῶν ταλάντων διανομὴν οὐκ ἐν ἴσω μέτρα γενέσθαι λέγων, καθιστὰς δὲ τῶν εὐδοκιμηκότων τὸν μὲν ἐπὶ δέκα πόλεων, τὴν δὲ ἐπὶ πέντε ταλαντεύεται γὰρ ὥσπερ ὁ ἑκάστου βίος· καὶ 150 στατήσει του πάντως τῆς ἡμῶν ἐπιεικείας ἡ ἀντ έχει τις.
col. 2079–2080page 156 of 165
PG 86:2079ΤΙΤ. Περὶ εὐπραγίας ή δυσπραγίας Φίλωνος, ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Ειώθασιν οἱ ἄνθρωποι ἐκ πλουσίων γενόμενοι πέ νητες ἐξαίφνης, ἢ ἐξ ἐνδόξων καὶ μεγάλων ἄδοξοι καὶ ταπεινοί, ἢ ἐξ ἀρχόντων ἰδιῶται, ἢ ἐξ ἐλευθέρων δοῦλοι, ταῖς τύχαις συμμεταβάλλειν τὰ φρονήματα, φάσκοντες οὐ προνοεῖσθαι τῶν ἀνθρωπίνων πρα γμάτων τὸ Θεῖον· οὐ γὰρ ἂν χρήσασθαι μεγάλαις καὶ ἀπροσδοκήτοις μεταβολαῖς καὶ κακοπραγίαις· ἀγνο οῦντες πρῶτον μὲν ὅτι τούτων οὐδέν ἐστι κακὸν, οὐ δὲ γὰρ τἀναντία ἀγαθὰ, ὅτι μὴν τὸ δοκεῖν οὐκ ἀλή θεια· δεύτερον δὲ ὅτι πολλάκις ταῦτα συμβαίνει διὰ νουθεσίαν, ἕνεκα τῶν ἀδιαφόρων εξυβριζόντων· οὐ γὰρ πάντες φέρειν τὰ ἀγαθὰ δύνανται· τρίτον δὲ, ὡς ἔφην, πρὸς ἀπόπειραν ἠθῶν· ἀκριβεστάτη γὰρ βάσανος, οἱ πρὸς ἑκάτερα καιροί. ΤΙΤ. Περὶ εὐθηνίας. Φίλωνος, ἐκ τοῦ δ' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Οἱ ἐν ταῖς ἀφθόνοις χορηγίαις πλούτου καὶ δόξης καὶ τῶν ὁμοιοτρόπων ὑπάρχοντες, καὶ ἐν ὑγείᾳ καὶ ευαισθησία σώματος καὶ εὐεξίᾳ ζωῆς, καὶ τὰς διὰ πατῶν τῶν αἰσθήσεων ἡδονὰς κρατούμενοι, νομίζοντες τῆς ἄκρας εὐδαιμονίας ἡφίχθαι, μεταβολὴν οὐ προσδοκῶσιν· ἀλλὰ καὶ τοὺς λέγοντας ὅτι πάντα περὶ τὸ σῶμα καὶ ἐκτὸς ἐπικαίρως ἔχει, γέλωτα καὶ χλεύην τίθενται. ΤΙΤ. Περὶ εγκωμίων. Φίλωνος, ἐκ τῶν ἐν Εξόδῳ ζητημάτων. Δόξα, ὡς ὁ παλαιός λόγος, ψευδής ἐστι ὑπόληψις καὶ δόκησις ἀβέβαιος. ΤΙΤ. Περὶ ἐχειρών. Διονυσίου Αλεξανδρείας, ἐκ τῆς περὶ γάμων β ἐπιστολῆς. Τὰς συμφορὰς ἐλεεῖν, οὐ μισεῖν, προσῆκεν. Φίλωνος, ἐκ τοῦ γ' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Χαίρειν ἐπὶ ταῖς ἑτέρων ἀτυχίαις, εἰ καὶ δίκαιόν ποτε, ἀλλ' οὐκ ἀνθρώπινον. ΤΙΤ. Περὶ ἐπιβουλής. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου, ἐκ τοῦ ιὲ τῶν κατὰ Ιου λιανοῦ. Σκοτεινοί πως καὶ οὐχ ἅπασιν ἐναργεῖς οἱ δριμείς εἰς σωτηρίαν. ΤΙΤ. Περὶ ἐμπόρων. Φίλωνος, ἐκ τοῦ ζ' καὶ τὴν τῆς νόμων ἱερῶν ἀλλη γορίας. Καθάπερ τὰ ἐκ προνοίας αμείνω τῶν ἀκουσίων τὰ κατορθώματα, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐν τοῖς ἁμαρ τήμασι κουφότερα τῶν ἑκουσίων τὰ ἀκούσια. ΤΙΤ. Περὶ ἐργολάβων. Φίλωνος, ἐκ τοῦ δ' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Ὡς τὸ ἑκουσίως ἁμαρτάνειν ἄδικον, οὕτω καὶ τὸ ἀκουσίως καὶ κατὰ ἄγνοιαν [οὐκ] εὐθὺς δίκαιον· ἀλλὰ
col. 2081–2082page 157 of 165
PG 86:2081ταχύ που μεθόριον ἀμφοῖν δικαίου καὶ ἀδίκου, τὸ ὑπό τινών καλούμενον ἀδιάφορον· ἁμάρτημα γὰρ οὐδὲν ἀδιάφορον ἔργον δικαιοσύνης. ΤΙΤ. Περὶ εὐδαιμονίας. Φίλωνος, ἐκ τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Τρεπτοί πολύτρεπτον διαπερῶντες βίον, καὶ συμ φοραῖς καθημέραν ἐνιλούμενοι, ἥκιστα τῆς εὐδαιμονίας ἠφίχθαί τινα πρὸ τέλους ὑπολαμβάνομεν. ΤΙΤ. Περὶ ἡμέρας ἀγαθῆς. Φίλωνος, ἐκ τοῦ τελευταίου τῶν ἐν Εξόδῳ ζη τημάτων. Ἐν νυκτὶ βουλή· τὸ γὰρ βουλευτήριον τῆς ψυχῆς ἐν νυκτὶ ἐρημεῖ τῶν ὄχλων τῶν αἰσθήσεων καὶ τῶν αἰσθητῶν ἀπόλιπος. ΤΙΤ. Περὶ θανάτου. Τοῦ ἁγίου Μεθοδίου ἐκ τοῦ περὶ ἀναστάσεως. Ο δὲ θάνατος πρὸς ἐπιστροφὴν εὑρέθη, καθάπερ καὶ τοῖς ἀρτιμαθέσι γραμμάτων παιδίοις πρὸς ἐπ ανόρθωσιν αι πληγαί· οὐδὲν γὰρ ἄλλο θάνατος ή διά κρισις καὶ διαχωρισμός ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος· τί οὖν; παραίτιος ὁ Θεὸς θανάτου λέξεται; μὴ γένοιτο ἐπεὶ μὴ δὲ οἱ διδάσκαλοι προκαθηγουμένως τοῦ ἀλο γύνεσθαι ταῖς πληγαῖς τοὺς παῖδας αἴτιοι· καλὸν ὁ θάνατος, εἰ, καθάπερ φησὶν, πρὸς ἐπιστροφὴν δίκην πληγῶν εὑρεθῇ, οὐχ ὁ τῆς ἁμαρτίας, ὦ σοφώτατοι, ἀλλ' ὁ τῆς διαζεύξεως τῆς σαρκὸς καὶ του χωρισμού. Καὶ τὰ ἑξῆς εἰς τὸν περὶ αὐτεξουσίου. ΤΙΤ. Περὶ θλιβομένων καὶ φωτιζόντων. Τοῦ μακαρίου Διονυσίου, ἐκ τῆς πρὸς Ἀφροδί στον ἐπιστολῆς. Οὐ σχολεῖ τῇ κατοδύνῳ ψυχῇ τὸ τοῦ κολάζοντος ἐκλογίζεσθαι φρόνημα· οὐδὲ δύναται κλυδωνιζομένη καὶ συγκεχυμένη τὴν ἀτάραχον καὶ γαληνιῶσαν τοῦ κρείττονος ἐνορᾷν διάνοιαν. ΤΙΤ. Περὶ ισότητος. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου, ἐκ τοῦ ιβ' τῶν κατὰ Ἰου λιανοῦ. Οὐχ ἁπλῶς ὁ ἀγωνοθέτης τοῖς ἐθέλουσι τῶν ἀθλη τῶν τὰς ἐξαιρέτους χαρίζεται τιμᾶς, ἀναλόγως δὲ μᾶλλον ταῖς τῶν ἀθλούντων εὐδοκιμήσεσι διανέμει τὰ μέρα. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Τὸ νέμειν ἴσα τοῖς ἀνίσοις, τῆς μεγίστης ἐστὶν ἀδικίας. Τοῦ ἁγίου Μεθοδίου, ἐκ τοῦ περὶ ἀναστάσεως. Τῷ ἑκάστῳ προσώπῳ τὰ ἀκόλουθα περὶ τοῦ παν τὸς τηρεῖν ἀναγκαῖον. Φίλωνος, ἐκ τῶν περὶ τοῦ ἱεροῦ. Μεταδοτέον οὐ πᾶσι πάντων, ἀλλὰ τῶν ἐφαρμοζόντων τοῖς ληψομένοις· εἰ δὲ μή, τὸ κάλλιστον καὶ λυσιτελέστατον τῶν ἐν τῷ βίῳ τάξις ἀναιρεθήσεται ὑπὸ τῆς βλαβερωτάτης παρευημερηθείσα συγχύσεως. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Τὰ ὅμοια τοῖς ἀναξίοις ἀπονέμειν, ἄνισεν· τὸ δὲ ἄνισον πηγὴ κακῶν. ο
col. 2083–2084page 158 of 165
PG 86:2083ΠΤ. Περὶ ἱματίων. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου, ἐκ τοῦ τε λόγου των κατὰ Ἰουλιανοῦ. Τὸ εὐἱματεῖν μειρακιώδές έστι μόνον, καὶ ἐν μόνη δοκήσει τὸ ἡδὺ ἔχει, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς διαπαίζει. ΤΙΤ. Περὶ καρδίας. Φίλωνος, ἐκ τοῦ τελευταίου τῶν ἐν Ἑξόδῳ ζητη μάτων. Τὴν καρδίαν ἀντὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ παρείληφεν ἡ Γραφή. ΤΙΤ. Περὶ κρειττόνων. Φίλωνος, ἐκ τοῦ πρώτου τῶν ἐν τῇ Γενέσει ζητη μάτων. Τὸ ὑποτάττεσθαι τοῖς κρείττοσιν ὄφελιμώτατον. ΤΙΤ. Περὶ κινδύνου. Σχόλ. Σημείωσαι ὅτι καὶ βασιλεῖς πολλὰ παρὰ γνώμην ποιεῖν ἀναγκάζονται διὰ τὸν κίνδυνον. ΤΙΤ. Περὶ καιρού. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου, ἐκ τοῦ ιβ' τῶν κατὰ Ἰου Διανού. Αριστον καὶ σοφὸν εἶναί μοι δοκεῖ τοῦ καιροῦ τοῦ προσήκοντος μὴ ἀφαμαρτάνειν πράγμασιν. ΤΙΤ. Περὶ κολάκων. Σχολ. Εἰρηνικούς άνδρας τους ψευδοπροφήτας καλεί, τοὺς κολακείαις ἐξαπατήσαντας τὸν λαόν. Κυρίλλου, ἐκ τοῦ ις' λόγου τῶν κατὰ Ἰουλιανοῦ. Ο τοῖς ἀνθρώποις ἀρέσκων, τοὺς παρ' αὐτῶν ἐπαίνους ἔχοιεν ἂν εἰκότως εἰς ἀντιμισθίας δύνα ε. μιν λήψεται γε μὴν τῶν παρὰ Θεοῦ τὸ σύμπαν οὐδέν. Θεοτίμου Σκυθίας, ἐκ τοῦ κατὰ εἰδώλων. Στομύλον μὲν στόμα καὶ φράσις εὐαπής, τέρψιν παρέχει καὶ ἔπαινον πρὸς κενοδοξίαν αθλίοις ἀνθρώ πᾶς ἔχουσι τὸν νοῦν κατεφθαρμένον. Φίλωνος, ἐκ τοῦ δ' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Συγκρύπτεται διὰ φιλίαν νόθου πράγματος καὶ ἀδοκίμου τὸ γνήσιον καὶ δοκιμώτατον. ΤΙΤ. Περὶ λύπης. Τοῦ ἀββᾶ Κασιανοῦ, ἐκ τοῦ περὶ τῶν ὀκτὼ 2014 σμῶν. πέμπτος ἡμῖν ὀγών. Ὅθεν καὶ πρόθυμον καὶ ὑπήκοον πρὸς πᾶσιν ἀγαθὴν ἐργασίαν παρασκευάζει τὸν ἄνθρωπον, τ πεινὸν τρέον, ἀνεξίκακον, πρὸς πάντα τόνον ἀγα θὸν καὶ συντριβὴν ὑπομονητικόν, οἷα δὴ κατὰ Θεὸν τυγχάνουσα· ὡς ἐκ τούτου λοιπὸν τοὺς καρποὺς τοῦ Αγίου Πνεύματος γνωρίζεσθαι ἐκ τοῦ ἀνθρώπου, του ἐστι χαράν, εἰρήνην, μακροθυμίαν, ἀγαθότητα, πίστιν, εγκράτειαν· ἐκ γὰρ τῆς ἐναντίας λύπης τοὺς καρποὺς ἐπιγινώσκομεν τοῦ πονηροῦ πνεύματ τος, οἵτινές εἰσιν ἀκηδία, ἀνυπομνησία, θυμός, μίσος, ἀντιλογία, ἀπελπισμός, εὐχῆς ἐκνηρία· ήν τινα λύ
col. 2085–2086page 159 of 165
PG 86:2085την οὕτως οφείλομεν ἐκκλίνειν ὡς τὴν πορνείαν καὶ φιλαργυρίαν καὶ τὸν θυμὸν, καὶ τὰ λοιπὰ τῶν παθῶν αὕτη δὲ θεραπεύεται διά τε προσευχῆς, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ μελέτης τῶν θείων λογίων, καὶ τῆς μετὰ ἀνθρώπων εὐλαβῶν διαγωγής. Τίτ. Περὶ λαλιᾶς. Φίλωνος, ἐκ τῶν ἐν τῷ Λευιτικά ζητημάτων. Μείζονα καὶ σπουδαιοτέραν τὴν ἐπιμέλειαν ποιοῦ εἰς τοὺς δι' ἀρετὴν ἢ θεοσέβειαν πτωχεύσαντας ή πενομένους· ἀλλ' ὡς εἰς τοὺς ἐκ νόσων ἢ συμπτωμάτων ἀποροῦντας, παρὰ τοὺς ἐκ κακοπραγίας ἀσωτίας πτωχεύσαντας. ΤΙΤ. Περὶ μεθυστών. Φίλωνος, ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Διττὸν τὸ μεθύειν· ἐν μὲν, τὸ ληρείν παρ' οἶνον, ὅπερ ἐστὶ φαύλου ἴδιον ἁμάρτημα· ἕτερον δὲ, τ οἰνοῦσθαι, ὅπερ εἰς σοφὸν πίπτει. ΤΠΤ. Περὶ τοῦ νήφειν. Τοῦ ἁγίου Μεθοδίου, ἐκ τοῦ περὶ αὐτεξουσίου. Δεῖ γενναίως, ὥσπερ στρατιώτας αρίστους, ἀντι παρατάττεσθαι τοῖς ἐχθροῖς· ἐκεῖνοι γὰρ ἐπεὶ δ᾽ ἂν ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν αίσθωνται πολιορκούμενοι, τοξίας οὐδὲν φροντίσαντες καὶ τῶν ἄλλων αὐτῶν ἀκοντισμά των, ὑπὲρ τοῦ σῶσαι τὴν πόλιν, προθύμως ἐπ' αὐτ τοὺς ἴονται, μηδὲν ἐλλείποντε; σπουδῆς ἕως ἂν τὸ στίφος αὐτῶν εἰς φυγὴν ἀνατρέψαντες, ἀπώσωνται τῶν ὅρων ἔξω· ὁρᾷς γὰρ ὡς οἱ λογισμοὶ διὰ τὴν ἐνοι κοῦσαν ἁμαρτίαν ἐν ἡμῖν ἔξωθεν ἐπισυνίστανται, καθάπερ ἢ κύνες λυσσώντες ἢ ἄγριος καὶ θρασείς λῃσταί, καθ' ἡμῶν ἀεὶ παρορμώμενοι ὑπὸ τοῦ τυράν του καὶ ἄρχοντος τῆς ἀδικίας, δοκιμάζοντος ἡμᾶς εἰ ἀνθίστασθαι αὐτοῖς ἀρκοῦμεν καὶ ἀντιπαρατάσσεσθαι· ἄγε οὖν μή ποτε ὑπενδοῦσα, ὦ ψυχή, ἀρπασθῇς πρὸς αὐτὸν, καὶ οὐχ ἔξομεν ὑπὲρ σοῦ δοῦναι λύτρα. τί γὰρ ἀντικατάλλαγμα δώσει, φησίν, ἄνθρωπος τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Καλὸν μὲν οὖν ἦν αὐτοὺς ἀντιπαρα τάσσοντας ἡμῖν καὶ μαχομένους ἐπέχεσθαι· ἐπειδὴ δὲ τοῦτο ἀδύνατον, καὶ ὁ θέλομεν, οὐ δυνάμεθα· θέ λομεν δὲ μὴ ἔχειν τοὺς ἐξέλκοντας εἰς πάθη· ἦν γὰρ ἂν ἱδρῶτι σωθῆναι· καὶ δ θέλομεν, τοῦτο οὐ γίνε ται, ἀλλ᾽ ὁ μὴ θέλομεν· δεῖ γὰρ ἡμᾶς δοκιμάζεσθαι, ὡς ἔφην, μὴ ἐνδίδωμεν τῷ πονηρῷ· ἀλλά, «ἀναλα δόντες τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ ὑπερασπίζουσαν καὶ προαγωνιζομένην ἡμῶν, ἐνδυσώμεθα τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης· καὶ ὑπεδησώμεθα τους πόδας ἐν ἑτοιμασία τοῦ Εὐαγγελίου· ἐν πασί τε ἀναλαβόντες τὸν θυρεόν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνησώμεθα πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι· καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, ἢ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ, εἰς τὸ δύνασθαι στῆς ναι πρὸς τὴν μεθοδείαν τοῦ διαβόλου, ο λογισμούς τε καθαιρεῖν καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ. ΤΙΤ. Περὶ ὀργανῶν καὶ χηρῶν. Φίλωνος, ἐκ τοῦ τελευταίου τῶν ἐν Ἐξύδῳ ζητη μάτων. Οι δυναμένου δὲ τῶν ἄλλων, οὔτε ἄ μενα ούτε τι,
col. 2087–2088page 160 of 165
PG 86:2087θήλειαν, ἀφίησιν ἀδικεῖν ὁ νόμος· ἐξαιρέτου δὲ προ νοίας μεταδίδωσι χήραις καὶ ὀρφανοί;, ἐπειδὴ τοὺς ἀναγκαίους βοηθούς καὶ κηδεμόνας ἀφαιροῦνται, χῆραι μὲν ἄνδρας, ὀρφανοὶ δὲ γονείς. ΤΙΤ. Περὶ ὄγκου. Σχόλ. Οὗτος ἀπειθήσας τῷ προφήτῃ καὶ τὸν ὑπ' αὐτοῦ προπετῶς δοθέντα ὅρκον φυλάξαι σπουδάσας, αἰχμάλωτος γίνεται. Σχόλ. Αμεινον ἦν τῷ Ἡρώδῃ τὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ δου θέντα όρκον παραβῆναι, ἢ τὸν προφήτην καὶ ἅγιον καρατομήσαι. Σχόλ. Ἐπίσκεψαι ἐν τῷ περὶ ὀργῆς παραλλήλω ἀνάγνωσμα τοῦ μακαρίου Κυρίλλου θαυμαστόν. ΤΙΤ. Περὶ οιήσεως. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου, ἐκ τοῦ ια λόγου των κατὰ Ἰουλιανοῦ. ᾿Αληθὲς εἰπεῖν ὡς ὁ κατοιόμενος καὶ καταφρένη τῆς ἀνὴρ ἀλαζὼν, οὐδὲν, μὴ περάνῃ κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν· οἴησις γὰρ προκοπῆς ἐκκοπή κατὰ τὸν κοινὸν καὶ ἐν στόματι τῶν πολλῶν ὄντα λό γου. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Οἴησις προκοπῆς ἐκκοπή· τὸν μὲν γὰρ ὁμολογοῦν τα τὴν ἄγνοιαν, ῥᾷον ἄν τις επιστήσειεν τοῖς οὐπω διαγνωσμένοις· τῷ γε μὴν ἐν δοκήσει τοῦ εἰδέναι καὶ ἄσοφέν τε καὶ ἀμαθῆ πάντη τε καὶ πάντως ἀπὸ ολεῖ τὸ εἰδέναι δοκεῖν· οὐ γάρ τοι προσίεται τοὺς τῶν διδασκόντων λόγους. Ἐκ τοῦ ιη' κατὰ Ἰουλιανοῦ. Εἰσί τινες, πλεῖστοι δὲ οὗτοι κατὰ τὸν βίον, εἴ τὸ σφίσιν αὐτοῖς εὖ ἔχειν ὑπειλημμένοι ἀβασανίστως κρατύνουσιν· οἴονται δὲ ὅτι πάντη τε καὶ πάντω; σοφὰ λαλοῦσι καὶ ἀναμφίβλητα· πλην μέχρι τοσού του τὴν τοῦ δοκεῖν εἶναι σοφοὶ καὶ ἀγχίνοοι κλέ πτουσι δόξαν, ἄχρις ἂν αὐτοῖς ὁ πρὸς τῶν ἑτερογνωμονούντων ὑπαντήσῃ λόγος, γοργοτέροις ἐλέγχοι; ἀντανιστάμενος. Φίλωνος, ἐκ τοῦ σ' τῆς νέμων ἱερῶν ἀλληγορίας. Οἴησις ἀκάθαρτον φυσά. ΤΙΤ. Περὶ ὀνειδισμού. Εὐαγρίου. λέγειν τὸν ἀνεπίληπτον, εἰς Θεὸν ἁμαρτία. Τοῦ ἁγίου Ειρηναίου, ἐκ τῶν διατάξεων. Εὖ μὲν λέγοντες ἀεὶ τοὺς ἀξίους, κακῶς δὲ οὐδέ ποτε τοὺς ἀναξίους, τευξόμεθα καὶ ἡμεῖς τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης καὶ βασιλείας. ΤΙΤ. Περὶ πταιόντων. Σχόλ. Σημείωσαι ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ἀντιλέγειν ἡμᾶς τοῖς πονηροῖς ἡμῶν λογισμοῖς, πταίσμασι περιπέ πτομεν.
col. 2089–2090page 161 of 165
PG 86:2089ΤΙΤ. Περὶ πλήθους καὶ δήμου πόλεως. Αθηνοδώρου ἐκ τοῦ περὶ Ἑβραϊσμοῦ. Φύσει πᾶν ἐστι πλῆθος ἀνθρώπων δύσαρχόν τε καὶ δυσήνιον· καὶ μάλιστα τὸ μηδέπω τοῖς ἤθεσε τοῖς καλοῖς προτυπωθεν, ἢ νόμοις ὀρθοῖς εἰς ἀρίστην που λιτείαν ἐμβιβασθέν. Εὐαγρίου. Τοῖς ὄχλοις πειρώμενος ἀρέσκειν, τοῖς ὄχλοις ἔσο όμοιος. ΤΙΤ. Περὶ προαιρέσεως. Σχόλ. Σημείωσαι πῶς τὴν ἀγαθὴν προαίρεσιν ἀποδέχεται ὁ Θεός. - Πρόσεχε ἀκριβῶς ὅτι καὶ ἐπ' ἀγαθῷ καὶ κακῷ τὰ τῆς διαθέσεως ἐξετάζεται κινή ματα παρὰ τῷ Θεῷ. Φίλωνος ἐκ τοῦ β' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Τοὺς ἄρξαντας εἴτε τῶν ἀγαθῶν εἴτε καὶ πονη ρῶν βουλευμάτων, καὶ μάλιστα δτ' ἂν ἐφαρμόσῃ τοῖς βουλεύμασι τὰ ἔργα, ἴσους ἡγητέον τοῖς καὶ τελειώ σασιν αὐτά· τὴ μὲν γὰρ μὴ φθάσαι πρὸς τὸ πέρας ἐλθεῖν, ἕτερα καὶ πολλὰ αἴτια· ἡ δὲ γνώμη καὶ σπου δή, τῶν προελομένων δυνάμει καὶ πρὸς τὸ πέρας. ΤΙΤ. Περὶ παιδοποιίας. Φίλωνος ἐκ τοῦ β' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Αγωνίαν καὶ στείρωσιν ἐν κατάραις τάττων Μωϋσῆς, οὐ φησιν ἔσεσθαι παρὰ τοῖς τὰ δίκαια καὶ νόμιμα δρῶσιν· ἆθλον γὰρ τοῖς τὸ ἱερὸν Γράμμα τοῦ νόμου φυλάττουσι παρέχει τὸν ἀρχαιότερον νόμον τῆς ἀθανάτου φύσεως, ὃς ἐπὶ σπορᾷ καὶ γενέσει τέκνων ἐτέθη πρὸς τὴν τοῦ γένους διαμονήν. ΤΙΤ. Περὶ πρωτοτόκων. Φίλωνος ἐκ τοῦ δ τῶν ἐν Εξόδῳ ζητημάτων. Τὸ μὲν πρωτότοκον πρὸς τὸ μητρῷον γένος, τί. πτει γὰρ γυνή· τὸ δὲ πρωτογενὲς πρὸς τὸ πατρῷον, γεννα γὰρ ἄῤῥεν· τὸ δὲ διανοίγον πᾶσαν μήτραν, ἵνα μὴ γενομένης πρωτοτόκου θυγατρός, είθ' ὕστε ρον ἐπιγενομένου υἱοῦ, τὸν υἱὸν ἐν πρωτοτόκοις καταριθμήσει τις, ὡς τῆς ἄῤῥενος ἄρχοντα γενεάς ὁ γὰρ νόμος φησίν, Οὐ διοίγνυσι τὴν μήτραν ὁ τοιοῦ της τὴν εὐθὺς ἐκ παρθενίας. ΤΙΤ. Περὶ πολέμου. Φίλωνος ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν Εξόδῳ ζητημάτων. Οὐχ ἧττον τῆς κατὰ τῶν πολεμίων νίκης ή όψις τῆς ἐκείνων διαφθορᾶς ἡδονὴν ἐργάζεται. ΤΙΤ. Περὶ συμμέτρου. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας ἐκ τοῦ τη λόγου κατὰ Ἰουλιανοῦ. Εἰ τῷ μηδὲν ἄγαν εἶναι τὸ εὖ ἔχον, ἐν δὲ τῷ περ ριττῷ τὰς διαβολάς. Κλήμεντος ἐκ τοῦ α' στρώματος. Ως ζῶα λογικὰ σφᾶς αὐτοὺς ἁρμοστέον εὐκρατῶς, τὸ αὐστηρὸν τῆς σπουδῆς, τὸ ὑπέρτονον ἀνιέντας καὶ διαχέοντας ἐμμελῶς, καὶ οὐκ ἐκλύοντας ἐκμελώς Φίλωνος ἐκ τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Αξιον ἀποδέχεσθαι τὸ μηδενὸς ὀρέγεσθαι τῶν
col. 2091–2092page 162 of 165
PG 86:2091ὑπὲρ δύναμιν· πᾶν γὰρ τὸ συμμετρίαν ἔχον, ἐπα νετόν. Αναγκαίον οὖν τῷ μὲν εὐφυεῖ πλείους εἶναι τὰς διδασκαλίας, ελάττους δὲ τῷ ἀφυεῖ, διὰ τὴν ἐν ταῖς ἀνάγκαις ἀρίστην ισότητα· καὶ τοῦτό γέ ἐστι τὸ βιωφελέστατον ἴσον. Φίλωνος ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν Εξόδῳ ζητημάτων. Υπερβολαὶ καὶ ἐλλείψεις ανισότητα ἐγέννησαν ἀνισότης δὲ, ἵνα αὐτὸς μυθικώτερον χρήσωμαι τοῖς ὀνόμασιν, μήτηρ ἀδικίας ἐστὶν, ὡς ἔμπαλιν ἰσότης δικαιοσύνης· ὑπερβολῆς δὲ καὶ ἐλλείψεως μέσον τὸ αύταρκες· ἐν ᾧ τὸ ἱερὸν Γράμμα περιέχεται, τὸ Μη δὲν ἄγαν. Φίλωνος ἐκ τῶν ἐν Ἐξόδῳ ζητημάτων. Τὰ μέτρα πλεονάζοντα τὸν ὄρον ὑπερβαίνει, ὡς γίνεσθαι τὴν μὲν ἄμετρον φρόνησιν, πανουργίαν, τὴν δὲ σωφροσύνην, φειδωλίαν· τὴν δὲ ἀνδρίαν, θρασύτητα. ΤΙΤ. Περὶ σοφίας κοσμικής. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας ἐκ τοῦ τ' λόγου τοῦ κατὰ Ἰουλιανοῦ. Πολύ λίαν παρὰ τοῖς ἔξω κεῖται τὸ τῆς εὐστομία; χρῆμα καὶ τὸ λαμπρὸν τῆς λέξεως· ἔνι δὲ ὅμως τῶν ὄντ σιφόρων οὐδέν. Τὸν γὰρ φύσει Θεὸν καὶ δημιουργὸν οὐκ ἔγνωσαν, ἀναριθμήτους δὲ θεοὺς τῷ βίῳ και μίξουσι. Φίλωνος ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν Εξόδῳ ζητημάτων. Η ευφυΐα πλεονάζουσα τῇ ῥύμῃ τῆς φοράς πρὸς πολλὰ δὴ τῶν ἀλυσιτελῶν εἶωθε χωρεῖν. Ἐν δὲ ταῖς διδασκαλίαις οὐκ ἐλάττω τὰ οὐκ ἀναγκαῖα τῶν ἀναγκαίων ἐστί. Διὸ προσήκει τὸν ἔφορὸν καὶ ψυχῆς ὑφηγητήν, ὥσπερ γεωργὸν ἀγαθὸν, τὰ παραβλαστά νοντα περικόπτειν. ΤΙΤ. Περὶ συνήθειας. Ειρηναίου.-Οὐκ εὐχαρὲς ὑπὸ πλάνης κατεχομένην πεῖσαι ψυχήν. ΤΙΤ. Περὶ τοῦ συμπεριφέρεσθαι. Τοῦ ἁγίου Εὐσταθίου Αντιοχείας ἐκ τοῦ περί Εβραϊσμού. Κατά τινα νομοθετικὴν ἐπίνοιαν καὶ μεταχείρησιν εἰς πειθὼ τῶν προσταττομένων ὑπ' αὐτῶν, καὶ τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος, ἐν ἑκάστῳ ψεύδει χρών ται, ἐν φαρμάκων είδει, οἱ νομοθέται δῆλον. Φίλωνος ἐκ τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Οὐ πάντα ἀληθῆ λεκτέον ἅπασιν· ὅθεν καὶ νῦν δ ἀστεῖος ὅλον οἰκονομεῖ τὸ πρᾶγμα μεταθέσει καὶ ἀπαλλαγῇ τῶν ὀνομάτων· τὸ δὲ, Πάντα ἀλήθευσον, ἀφιλοσόφου καὶ ἰδιώτου παράγγελμα. Εἰ μὲν γὰρ ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος ευώδει μηδὲν παραδεχόμενος ψεῦδος, εἰκὸς ἦν ἐπὶ παντὶ πρὸς πάντας ἀληθεύειν ἐπειδὴ δὲ ὑπόκρισις ὡς ἐν ἑκατέρῳ δυναστεύει, καὶ τὸ ψεῦδος παραπέτασμα τῆς ἀληθείας ἐστὶ, τέχνη δεῖ τῷ σοφῷ πολυτρόπου, καθ᾿ ἣν ὠφελήσει μιμούμενος τοὺς ὑποκριτάς, οἱ ἄλλα λέγοντες, ἕτερα ἐρῶσιν, ὅπως διασώσωσιν οὓς δύνανται. Ἐκ τοῦ ς' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Ὥσπερ τὰς ἄλλας ἀρετὰς ὁ ἀστείος, οὕτως καὶ τὴν ἀνδρίαν καθαρῶς ἐπιτετηδευκὼς ἐάν σου ταύ
col. 2093–2094page 163 of 165
PG 86:2093την επισκιάζῃ χάριν, καιρῶν οἰκονομία χρῆται, μέ νων μὲν ἐν ὁμοίῳ καὶ τῆς ἐξ ἀρχῆς προθέσεως οὐκ ἀναχωρῶν, διὰ δὲ τῶν ἀβουλήτων συντυχίας έναλ λάττων ὥσπερ ἐν θεάτρῳ μορφὴν ἑτέραν ὑπὲρ ὠφε λείας τῶν ὁρώντων. Ιατρὸς γὰρ τῶν κατὰ τὸν βίον πραγμάτων ὁ ἀστεῖος, δ; ἔνεκα τῶν καιρῶν φρονίμως ἐνεργεῖ τὰ ἀφροσύνης, καὶ σωφρόνως τὰς ἀκο λασίας, καὶ τὰς δειλίας ἀνδρείως, καὶ δικαίως τὰς ἀδικίας· καὶ γὰρ ἐρεῖ ποτε τὰ ψευδῆ οὐ ψευδόμενος, καὶ ὑβρίσει μὴ ὢν ὑβριστής. Λεγέτω καὶ ὁ στρατο ηγὸς ἢ τὰ πολεμοποιοῦντα εἰρήνην πραγματευόμενος, ἢ τὰ εἰρήνης πολεμεῖν διανοούμενος ὑποδυέσθω καὶ βασιλεὺς ἰδιώτου σχῆμα, εἰ μὴ δύναιτο ἑτέρως τὸ συμφέρον τῇ τε ἀρχῇ καὶ τοῖς ὑπηκόοις λαβεῖν· καὶ ὁ δεσπότης δούλου, εἵνεκα τοῦ μηδὲν ἀγνοῆσαι τῶν κατὰ τὴν οἰκίαν δρωμένων. Φίλωνος ἐκ τοῦ δ' τῶν νόμων ἱερῶν αλληγορίας. Προσήκει τὸν πολιτικὸν μὴ ἁπλῶς ὁμιλεῖν, ἀλλ᾿ ἔχειν διττὸν λόγον, τὸν μὲν ἀληθείας καὶ τοῦ συμ φέροντος, τὸν δὲ δόξης καὶ τοῦ ἡδέος. 'Ανάγκη γὰρ τῷ πολιτικῷ μὴ ὅσα φρονεῖν συμφέροντα ἡγεῖται, καὶ λέγειν ἄντικρυς, ἀλλ᾽ ἔνια ἀποκρύπτεσθαι, διὰ τὸ πολλάκις τὸν ἀκροατὴν ἀλλοτρίως διακείμενον εἶναι πρὸς τὸ ἀκολάστευτον, καὶ εὐθὺς τοῦ ἀληθοῦς ἀφηνιάζειν, ὡς μηδὲν ἔτι τῶν εἰς ἐπανόρθωσιν προσίεσθαι· ἀεὶ δέ γε τοῖς σοφοῖς ἐοικέναι τῶν ἰατρῶν, οἱ καίειν τε καὶ τέμνειν ἢ κενοῦν μέλλοντες, ἤ τι τῶν οὐχ ἡδέων μὲν, λυσιτελῶν δὲ τοῖς κάμνουσι ποιεῖν, οὐ προλέγουσι τὰς θεραπείας, ἀλλ' ἔστιν ὅτε καὶ πυνθανομένων ἀρνοῦνται· εἶτ' ἐξαίφνης οὐδὲν ἐλπισάντων τούτων, ἀλλὰ καὶ τἀναντία προσδοκησάντων, τὴν θεραπείαν μάλα ευτόνως ἐπιφέρουσι, τὸ ψεύσασθαι μετὰ τοῦ συμφέροντος, κρεῖττον ἀλη θείας ἀλυσιτελοῦς ὑπολαμβάνοντες. ΤΙΤ. Περὶ σαρκικῶν ἀνθρώπων. Φιλωνος ἐκ τοῦ ζ' καὶ η' τῶν νόμων ἱερῶν ἀλ ληγορίας. Ἐν ᾗ μὲν ψυχῇ τὸ ἐκτὸς αἰσθητὸν ὡς μέγιστον ἀγαθῶν τετίμηται, ἐν ταύτῃ λόγος ἀστεῖος οὐχ εύ ρίσκεται· εἰ δὲ ἐκπεριπατεῖ ὁ Θεὸς, τὸ ἐκτὸς αἰσθη τὸν ἀγαθὸν οὐχ ὑπείληπται. ΤΙΤ. Περὶ συγγενών. Φίλωνος ἐκ τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Φίλων καὶ συγγενῶν ἔργον, ἐπελαφρίζειν τὰ πτα! σματα. ΤΙΤ. Περὶ συμπαθείας. Φίλωνος ἐκ τοῦ δ τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Ὁ εὐλαβέστερος τρόπος οὐχ οὕτως ἐπὶ ταῖς ἰδίοις ἀγαθοῖς γέγηθεν, ὡς ἐπὶ τοῖς τοῦ πέλας κακοῖς ἀνᾶται ἡ φυδεῖται· ἀνιᾶται μὲν ὅτ' ἂν ἀνάξιος ὧν στυχα, φοβεῖται δὲ ὅτ' ἂν ἐπιτηδείως κακοπαθή. Σχελ Ανάγνωθι ἐν τοῖς παραλλήλοις τὸν περί έλετ μοσύνης παράλληλον, καὶ τὴν περὶ τῶν πλησίον, και ευρήσῃς ἐκεῖ ὅτι καλή ἐστιν ἡ εὐσπλαγχνία καὶ ἡ συμπάθεια διελθε δὲ καὶ ἐνταῦθα ἐν τῷ ν στοιχείῳ τον περὶ νοσούντων τίτλων. υποτή
col. 2095–2096page 164 of 165
PG 86:2095ΤΙΤ. Περὶ τυράννων. Φίλωνος ἐκ τοῦ γ' τῆς νόμων ἱερῶν ἀλληγορίας. Βασιλεὺς ἐχθρὸν τυράννῳ, ὅτι ἡ μὲν νόμων, ὁ δὲ ἀνομίας ἐστὶν εἰσηγητής. ΤΙΤ. Περὶ τεχνιτών. Διονυσίου ἐκ τοῦ περὶ φύσεως α. Τοῖς ἀμαθέσι ἧστινος οὖν τέχνης καὶ διατελεστέ ροις διὰ τὸ τῆς πείρας ἄηθες καὶ τὸ τῶν ἔργων ἀτριο βὲς, κάματος ἐγγίνεται ταῖς ἐπιχειρήσεσιν. Οἱ δὲ προκόπτοντες, καὶ μᾶλλον ἔτι οἱ τέλειοι ῥᾳδίως δ μέτεισιν κατορθοῦντες γάννυνται. Φίλωνος ἐκ τοῦ ζ' καὶ η' τῆς νόμων ἱερῶν άλ ληγορίας. Πάνυ ευήθεις οἱ πρὸς τὸ πέρας ἧστινος οὖν ἐπιο στήμης ἀφικέσθαι διενοήθησαν· τὸ γὰρ ἐγγὺς εἶναι δόξαν, μακρὰν ἄγαν τοῦ τέλους ἀφέστηκεν· ἐπεὶ τέλειος τῶν γεγονότων οὐδεὶς πρὸς οὐδὲν μάθημα, ἀλλὰ τοσοῦτον ἐνδεῖ, ὅσον κομιδῇ νήπιος παῖς ἄρτι τὸ μανθάνειν ἀρχόμενος, πρὸς πολιόν ἤδη τὴν πάνω κίαν ἅμα καὶ τέχνης ὑφηγητήν. Φίλωνος ἐκ τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Αμήχανον ὑπὸ φύσεως ἀνθρωπίνης εὑρεθῆναι τῆς οἰασοῦν ἐπιστήμης τὸ τέλος. Οὐδὲν γὰρ ἄνθρωπος ἄκρως οἶδεν, ἀλλ᾽ οἴεται μόνον εἰδέναι· τὸ δὲ τέλος τῆς γνώσεως ἀνάκειται μόνῳ Θεῷ. ΤΙΤ. Περὶ τάξεως καὶ καταστάσεως. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου ἐκ τοῦ ις' τῶν κατὰ Ιουλιανοῦ, οὐδὲν Ευανδρίας γὰρ, τῆς ἐπὶ γῆς, φημί, τὸ ἀγαθόν, οὐκ αὐτὸν ἐπόπτην ἐποίησε μᾶλλον, ἀλλὰ τῶν ὁρώντων τοὺς ὀφθαλμούς. Τοῦ μακαρίου Διονυσίου Αλεξανδρείας ἐκ τῆς πρὸς ᾿Αφροδίσιν ἐπιστολῆς. Τὸ μὲν ἐκ τῶν ὄντων αἰσχρὸν ὑγιεῖ κρίσει πρὸς τὰ ἀληθῆ καὶ σεμνὰ χωρεῖν ἔπαινος· τὸ δὲ τοῖς οὐκ ὀρθῶς ὑπειληφόσι βουλόμενον ἀρέσκειν ἀπὸ τῶν κρειττόνων ἐκκλίνειν πρὸς τὰ φαῦλα δι᾿ ἔπαινον. Φίλωνος ἐκ τοῦ α' τῶν ἐν Ἐξόδῳ ζητημάτων. Ο σοφιστικός, γνώμης ὢν ἑτέρας, λόγοις οὐ συν ᾄδουσι χρῆται· διέξεισι μὲν γὰρ ἀπνευστεὶ τοὺς ἀρετ τῆς ἑκάστης ἐπαίνους, οἷα λόγῳ πολὺς ἐπὶ θήρᾳ τῶν ἀκουόντων· ὁ δὲ βίος ἐστὶν αὐτῶν πάντων ἀνάπλεως ἁμαρτημάτων· καί μοι δοκεῖ τῶν ἐπὶ σκηναῖς ὑπο κριτῶν διαφέρειν οὐδὲν, οι πολλάκις ημελημένοι καὶ άφρονες ἄνθρωποι διεφθαρμένοι, τινὲς δὲ καὶ θερα πεύοντες, εἰς ἥρωας ἀσκοῦνται· μικρὸν δὲ ὕστερον ἀποθέμενοι τὴν σκευήν, τὰ τῆς ἰδίας ἀδοξίας ἀνα φαίνουσι σημεία. ΤΙΤ. Περὶ ὑβριστοῦ. Κυρίλλου ἐκ τοῦ ιβ' τῶν κατὰ Ἰουλιανοῦ. Τὸ μὲν κακῶς ἀγορεύειν οὐκ ἂν ἔλοιτό τις, εὔδηλον οἶμαι παντί· δημῶδες ὅμως τοῦτο καὶ ἀγο ραῖον. Ἐκ τοῦ ις' τῶν αὐτῶν. Πᾶν αἰσχρὸν καὶ ἀκαλλὲς καὶ τοῖς εὖ βιοῦν ᾑρησ
col. 2097–2098page 165 of 165
PG 86:2097μένοις ἀνάρμοστον τὸν ὑβρίζειν ἐστὶ, καὶ οὐκ ἄν τις εἴη· τοιοῦτος τῶν ἐν ἐφέσει σεμνότητος καὶ ἐπιεικείας. ΤΙΤ. Περὶ ὕπνου. Κλήμεντος ἐκ τοῦ α' στρώματος. Όσα περὶ ὕπνου λέγουσι, τὰ αὐτὰ χρὴ καὶ περὶ θανάτου ἐξακούειν· ἑκάτερος γὰρ δηλοῖ τὴν ἀποστασίαν τῆς ψυχῆς, ὁ μὲν μᾶλλον, ὁ δὲ ἧττον ΤΙΤ. Περὶ φθόνου. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου ἐκ τοῦ ιη' λόγου τῶν κατὰ Ἰουλιανοῦ. Τοῖς οὐκ ἔχουσι βίον τὸν ἐπιεικῆ καὶ τεθαυμασμένον, φορτικόν, ὡς ἔοικε, τὸ εὐδοκιμεῖν ἑτέρους εὐσ ζωΐᾳ καὶ ἀρετῇ. Εγκλημα γὰρ τῆς ἑαυτῶν φαυλότητος ποιοῦνται τὸ χρῆμα, καὶ ταῖς ἑτέρων εὐκλείαις ἐρηθισμένοι, τὴν τῆς βασκανίας ωδίνουσι φλόγα. Καίτο: μᾶλλον ἐχρῆν ζηλοῦντας ἐλέσθαι τὸ ἄμεινον, καὶ πάντα σείντας κάλων ἁμιλλάσθαι φιλεῖν τοῖς ὧδε λαμπροίς, οὐ φιλοψυχίας ποιήσασθαι πρόφασιν, ἃ κατορθοῦν οὐ δεδύνηνται. Φίλωνος ἐκ τοῦ ς τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Οι βασκανίᾳ καὶ φθόνῳ ῥηγνύμενοι τῆς περὶ ἑτέ ρους εὐπραγίας ολιγωροῦσι καὶ τῆς αὐτῶν ἐξ ἐκεί νων ὠφελείας, ἄμεινον ἡγούμενοι βλάπτεσθαι μᾶλλον, ἢ ὑφ' ὧν οὐκ ἐθέλουσιν εὐεργετεῖσθαι· ζημίαν γὰρ ὑπολαμβάνουσι τὰς ὑπὸ τῶν βελτίστων προτεινομένας χάριτας. ΤΙΤ. Περὶ φιλαυτίας. Τοῦ μακαρίου Διονυσίου ἐκ τοῦ περὶ φύσεως. Ἐπεὶ καὶ σύμβουλος ἀγαθὸς ὤφθη ξένοις ὁ πολλάκις ἐν οἰκείς βουλῇ σφαλών, τυφλώττει μέν τις ἐπὶ πολὺ περὶ τὰ αὐτῷ προσήκοντα διὰ φιλαυτία». ἀπροσπαθῶς δὲ καὶ σχολαζούσῃ τῇ διανοίς τοῖς ἐκτὸς προϊών, ῥᾷον αὐτὸν εὐσύνοπτον ἔχει καὶ καταφανῆ τὴν διάθεσιν· εἶτα ἐκείνοις συγκροτηθεὶς καὶ διαδι νισθεὶς ἐντρεχεστέρως τε νοεῖν γενόμενος καὶ ἑαυτοῦ ποτε συνησθήσεται, εἴ γε καὶ τῆς ἐν τοῖς περιχει μένοις ἀληθείας ὀξυδερκὴς ἐπιγνώμων γένοιτο. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ Εὐαγγελιών β'. Συμβαίνει πολλάκις καὶ τῶν σοφῶν τινας παροράν τινα, τῆς ἰδίας διανοίας κρίσει, μᾶλλον δὲ οιήσει φιλο αυτίας ρέποντας. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κα' κεφαλαίου. Ἀλλὰ πέπεισται ὡς ἀπάντων χαλεπώτατον αὐτὸν γινώσκειν καὶ θεραπεύειν διὰ τὸ προσπεφυκέναι άνε θρώποις τὸ φίλαυτον, καὶ κλέπτειν τὴν τοῦ ἀληθοῦς κρίσιν ἑκάστου τῇ περὶ ἑαυτοῦ προσπαθείς. Φίλωνος ἐκ τοῦ β' τῶν ἐν Γενέσει ζητημάτων. Οἱ ἑαυτῶν μόνον ἕνεκα πάντα πράττοντες, φιλαυτία τὸ μέγιστον κακὸν ἐπιτηδεύουσιν, δ ποιεῖ τὸ ἄμικτον, τὸ ἀκοινώνητον, τὸ ἄφιλον, τὸ ἄδικον, τὸ ἀσεβές· τὸν γὰρ ἄνθρωπον ἡ φύσις κατεσκεύασεν αυχ ὡς τὰ μονητικὰ θηρία, ἀλλ' ὡς τὰ ἀγελαῖα καὶ σύννομα κοινωνικώτατον, ἵνα μὴ ἑαυτῷ μόνῳ ζῇ, ἀλλὰ καὶ πατρὶ καὶ ἀδελφοῖς καὶ γυναικὶ καὶ τέκνοις καὶ τοῖς ἄλλοις συγγενέσι, καὶ πατρίδι καὶ ὁμοφύ
Continue reading PG 86: Ephraimus Antiochenus Patriarcha →≣ entire volume