PG 91Maximus Confessor, Opuscula Theologica et Polemica
Theological and Polemical Works
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed text · machine OCR
machine OCR · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — OCR floor from page-view (megaspan gap-fill) — PG column chips mark the printed columns.
col. 9–10page 1 of 103
PG 91:9ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ ΠΡΟΣ ΜΑΡΙΝΟΝ ΤΟΝ ΟΣΙΩΤΑΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΝ. Σκοπόν θέμενος σαυτῷ τὴν πανύμνητον πρὸς τὸν 1 Θεὸν στείλασθαι φιλίαν, θεοτίμητε Πάτερ, ευτάκτως πρὸς αὐτὴν ' διανύεις τὸν δρόμον. Λόγῳ μὲν πρὸς ἀρετῆς γένεσιν τὴν τῶν ὄντων φύσιν περιγράφων (α) νῷ δὲ, πρὸς ἀπλανοῦς ἑνώσεως [γνώσεως σύστασιν, παντὸς αἰῶνος καὶ χρόνου περιορίζων τὴν κίνησιν αἴς θερμότερος ὁ τοῦ Θεοῦ συνεισέρχεται πόθος τῇ τε ἀπειρίᾳ συμπαρεκτείνων σου τοῦ ποθοῦντος τὴν κίνησιν· καὶ τῷ ἀκαταλήπτῳ τοῦ ποθουμένου, τὴν Εφεσίν σοι ποιῶν ἀκατάληπτον· ἧς τέλος αὐτός ἐστιν ὁ Θεός· πόθου τοῖς ἀξίοις γινόμενος πλήρωσις, ὡς ἀπόλαυσις ἀγαθῶν αὐθυπόστατος· ἧς μόνην τὴν πεῖραν οἶδε κατάληψιν ὁ λόγος, οἷα σαφῶς ὑπὲρ νόησιν τυγχάνουσαν, ἔνωσιν, ὡς μηδενὶ τύπῳ νοερῷ καθοτιοῦν ὑποπιπτούσης. Διὰ τοῦτο, τοῦ μὲν λόγου σοι γέγονε πρόσωπον ὁ βίος· τοῦ δὲ βίου φύ αυτόν, (α) Τὴν τῶν ὄντων φύσιν περιγράφων. περιορίζων. Περιοριστόν, περίγραπτον Τὸ ἑνώσεως· γνώσεως ἁπλανούς,
Cum tibi, in Deo venerande Pater, animo con * Tur. ut et Dafr. 1. stitutum sit, ut laudatissimam cum Deo amicitiam ineas, composite ad eam [al. eum cursum conficis; qui nempe rerum naturam, ad progignendam viria tem ratione circumscribas; mente vero, ad certam nihilque errantem unionem [scientiam] constituen dam, avi omnis temporisque motum seponas; quibus comes ardentior Dei amor desideriumque ingreditur; qui nempe pro indniti ratione, tui amantis ac desiderantis motum incitationemque. extendat, incomprehensaque amati ac desiderali in mensitate, incomprehensam tibi cupiditatem elli ciat: cujus finis, Deus ipse est ipse nimirum, his qui digni sunt, amoris desideriique expletio, tanquam ipsa per se veraque bonorum fruitio beataque possessio: cujns unum experimentum Quod mihi cum Francisco Turriano, viro alioqui erudito probeque in Græcis versato, sequentia qui opuscula Ingolstadii anno 1615 Latine solum edi dit, in bis Maximi opusculis non ubique convénit, corumque novam ipse adornavi versionem, cum Græco ipso textu ex probatissimis codd. arcessito, producendam (id est, ex rer. Gerasimi Blacchi co dice, ex meliori viri et Raph. Dufresnii emendato,) operæ pretium putavi paucula adnotare, quibus et Jucis aliquid forte auctori afferam, et mei consilii rationem, ejus judicium omne permittendo lectori, aperiam, uti fere primo sextoque tom. Operum Chrysostomi factitatum Ducæo. Vis hu jus vocis hic est, oblitterans, e numero auferens, ac circumscribens; quo sensu etiam Cicero eam usur pavit vocem; nec aliud est quod sequitur Uti enim ad virtutem superanda natura, ita etiam ad scientiam omnino ceriam motus omnis tempo ris ac avi: quo spectet illud Hesych. nec apte Turr. terminans ac definiens. plane mendum est, pro cui uni etiam congruit epithetum et quæ con tra ¿psthy ubique Maximo aliisque distinguitur; scientia scilicet, non muitio vel conjunctio. Optime Schol. Masimi mentem aperit.
col. 11–12page 2 of 103
PG 91:11σις (δ), ὁ λόγος· τὸν καινὸν ἀληθῶς κατὰ Χριστὸν ὑπογράφοντες ἄνθρωπον· εὐμιμήτως φέροντα τοῦ κτίσαντος Θεοῦ τὴν εἰκόνα καὶ τὴν ὁμοίωσιν· ἅστινας υποληπτέον νῦν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν ἀγαθότητα τὴν μὲν θεωρίας· τὴν δὲ, πράξεως τέλος ὑπάρχουσαν· καὶ τὴν μὲν, ψεύδους· τὴν δὲ, πονηρίας ἀντί παλον. Ἐντεῦθέν σοι τῇ κατορθώσει τῶν ἀρετῶν, ἡ τῶν θείων συνήφθη δογμάτων κατάληψις· τῷ τε πλήθει τῆς γνώσεως, καὶ τῇ δυνάμει συνεχομένη τῆς ἀπο δείξεως· καθ᾽ ἦν, τὸ πρός τινων οὐκ ἠκριβωμένως περ. θελημάτων προταθὲν διαγνούς, καὶ παρωτά μενος, ταυτὸν ἀλλήλοις εἶναι φαμένων θέλημα καὶ θέλημα θέλησιν εἰ βουλὴν ει προαίρεσιν γνώμην έξουσίαν δόξαν φρόνησιν βούλησιν, καὶ βουλὴν, καὶ προαίρεσιν καὶ γνώμην ἐξουσίαν τε καὶ δόξαν καὶ φρόνησιν, μόνοις ἀλλήλων, διαφέροντα τοῖς ὀνόμασι· τοῦ τε Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἐν θέλημα γενήσεσθαι· καὶ διὰ τοῦτο βεβαιουμένων τὸν Χριστὸν ἐν θέλημα προαιρετικὸν ἔχειν καὶ διατεινομένων· οὐκ ἠρκέσθης σαυτῷ πρὸς τὴν τοῦ καλῶς κριθέντος βεβαίωσιν, διὰ τὴν σύντροφον πτωχείαν τοῦ πνεύματος· ἀλλὰ κἀμὲ τὸν ἰδιωτεία συντεθραμμένον σύμψηφον λαβεῖν τῶν ἐγνωσμένων σοι καλῶς κατηξίωσας. "Οπερ ποιήσων ήχω· καν προπετές· τῷ τῆς εὐπειθείας μισθῷ νενικημένος. Ἑκάστου δὲ τούτων καθ' εἱρμὸν τὴν γραφὴν ποιή σομαι σύντομον, καὶ οἷον οριστικήν· οὐκ ἐμοὺς ἐγὼ χαράττων λόγους· πῶς γὰρ, ὁ τούτων πενόμενος, ἀλλὰ τοὺς περὶ τούτων ἄλλοις πονηθέντας· ἐρανισάμενος, ἵνα γνῶμεν ὡς ἀμφοίν διαφέρουσιν ἀλλήλων ταῦτα· λέγω δὲ κλήσει καὶ πράγματι. Ο φρόνημα. Περὶ φυσικοῦ θελήματος, ήγουν θελήσεως. Θέλημά φασιν εἶναι φυσικόν, ήγουν θέλησιν, δύ ναμιν τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ὀρεκτικήν· καὶ τῶν οὐ σιωδῶς τῇ φύσει προσόντων συνεκτικὴν πάντων ίδιω μάτων. Τούτῳ γὰρ συνεχομένη φυσικῶς ἡ οὐσία, τοῦ τε εἶναι καὶ ζῆν καὶ κινεῖσθαι κατ' αίσθησίν τε καὶ νοῦν ὀρέγεται, τῆς οἰκείας εφιεμένη φυσικής καὶ πλήρους οντότητος. θελητικὴ γὰρ ἑαυτῆς, καὶ τῶν ὅσα σύστασιν αὐτῆς ποιεῖσθαι πέφυκε, καθέστηκεν ἡ φύσις· τῷ τοῦ εἶναι αὐτῆς λόγῳ, καθ᾽ ἂν ἔστι τε καὶ γέγονεν ὀρεκτικῶς ἐπηρτημένη. Διόπερ ΝΟΤΑ. Τοῦ δὲ βίου φύσις. φύσις, πρόσωπον,
novit Scriptura, comprehensionem, ut quæ palam conjunctio sit vim omnem mentis excedens; tan quam scilicet sub nulla forma, qua illi repræsen tetur, cadens. Idcirco, sermonis quidem ac ratio nis, vita tibi persona exstitit ac substantia; vitæ vero natura 2 ac essentia, sermo ratioque: quæ ambo vere e Christiana pietate novum delineant hominem; ejusmodi scilicet, qui-rite expressam ductamque Dei creantis imaginem ferat, et similitudinem, quas nunc existimandum veritatem esse et bonitatem; quarum, illa quidem, contemplationis; haec autem, actionis finis exsistit, ac illa quidem mendacii adversaria est; hæc autem, vitii ac pravitatis æmula. Hinc tibi cum adimpletione virtutum una comes divinorum accessit comprehensio decretorum; quæ plane multiplici scientia ac demonstrationis vi continetur: qua instructus, cum judicii libra, quod a quibusdam non limate de voluntatibus proposi turn est, expendisses, nec illis acquievisses, qui idem inter se esse dicant, (id est, volun tatem), et (quasi hujus talis rei voluntatem), (consilium), (electionem), et (sententiam animi), et (liberam facultatem arbitriumque), et (opinioncm), et (prudentiam sensumque animi), et ut solis vocibus differant; futuramque unam Dei et san ctorum voluntatem; atque ideo una Christum præ ditum libera ac eligente voluntate, affirmant; non tibi ipse satis esse putasti, qua polles coalumna paupertate spiritus *, ut quod recto sanoque judicio statueras, id ipse astrueres ac confirmares; sed me quoque imperitia educatum assumere placuit, qui rite tibi visa decretaque, una collato suffragio com probarem hoc utique (quanquam audax facinus est) facturus accedo; nempe obedientiæ præmio vim mihi ipse fieri passus. Scribam autem de singulis his nominibus ordine, idque breviter, ac quasi definientis specie: non ita, ut meos ipse sermonés ac sententias perscribam (qui enim, qui horum penuria laborem?), sed ut aliis elucubrata colligam; quo noverimus horum inter se, tum voce tum re ipsa (utroque scilicet) latum esse discrimen. De naturali voluntate, seu appetitione. Voluntatem naturalem esse aiunt, vim appeten tem ejus, quod est secundum naturam: omnesque proprictates essentialiter naturæ competentes con tinentem ac velut astringentem. Substantia enim, quæ naturali hac voluntate natura contineatur et quasi astringatur, sensu menteque et esse et vi vere et moveri appetit, qua ratione 3 id quod est (entitatem vocant) naturale plenumque expetit. Na tura enim sui appetens est, omniumquè ex natura ipsam constituentium, ad ejusque absolutionem Matth. v, Bal. Turrianus: Ratio vero persona vitæ; sive ita habuit ejus cod. sive scri benti obrepsit, loco manifesto circulo, quem et repræsentat dum in margine ita observat: Ratio sustentatur vita, et vita ratione; ste est ratio hypostasis sive persona vita, et vita ra dionis. Frigida haec, nec ex Maximi mente, quam Schol. Dufrenii cod. recte aperit; ipseque cona.us sum reddere. Rationis vita persona exstitit, qua scilicet representetur et conspicua fiat, ut alii ipse Maximus; vel etiam ei basis exsistat: vitæ an tem natura seu essentia, ratio, quæ vim omnem vitæ tribual, id est, virtuti; sitque illi fere, id quod anima corpori.
col. 13–14page 3 of 103
PG 91:13ἕτερος τοῦτο τὸ φυσικὸν ὁριζόμενοι· θέλημά φασιν & είναι, ὄρεξιν λογικήν τε καὶ ζωτικήν· τὴν δὲ προαίρεσιν, όρεξιν βουλευτικὴν τῶν ἐφ' ἡμῖν. Οὐκ ἔστιν οὖν προαίρεσις ή θέλησις· είπερ ἡ μὲν θέλησις ἁπλῆ τις όρεξίς ἐστι, λογική τε καὶ ζωτική· ἡ δὲ προαίρεσις, ὀρέξεως καὶ βουλῆς καὶ κρίσεως σύνοδος. Ορεγόμενοι γὰρ πρότερον βουλευόμεθα· καὶ βουλευσάμενοι, κρίνομεν· καὶ κρίναντες, προαιρούμεθα τοῦ χείρονος τὸ δειχθὲν ἐκ τῆς κρίσεως κρεῖτο τον· καὶ ἡ μὲν, μόνον ήρτηται τῶν φυσικῶν· ἡ δὲ, μόνων τῶν ἐφ' ἡμῖν, καὶ δι᾿ ἡμῶν γίνεσθαι δυναμένων. Οὐκ ἔστιν οὖν θέλησις ή προαίρεσις. Προαίρεσιν (θέλησις) (προαίρεσις); Περὶ βουλήσεως Αλλ᾽ οὔτε βούλησίς ἐστιν ἡ προαίρεσις. Βούλησις μὲν γὰρ ἐστιν ὄρεξις φανταστικὴ τῶν ἐφ' ἡμῖν καὶ οὐκ ἐφ' ἡμῖν - τουτέστι μόνῃ τῇ διανοία μορφουμένη. Η δὲ ὄρεξις φανταστική, μόνης ἐστὶ τῆς διανοητικῆς δυνάμεως ἄνευ τοῦ βουλευτικοῦ λόγου. τῶν ἐφ' ἡμῖν ἢ ποιά φυσική θέλησις. Ἡ δὲ προεί ρεσι;, ὄρεξις βουλευτικὴ τῶν ἐφ' ἡμῖν πρακτῶν. Ήρχει μὲν οὖν καὶ μόνος ὁ τῆς ὑπογραφῆς λόγος, δείξας τὴν τούτων διαφοράν, παῦσαι φιλονεικίας τοὺς περιττῶς φιλολογοῦντας· καὶ τοῖς καλῶς ἔγνω σμένοις, οὐκ οἶδ' ὅπως εὐφήμως εἰπεῖν, σαφῶς ἀντι λέγοντας. Ἐπειδὴ δὲ ποθοῦσί πως οἱ φιλοπευστοῦντες διὰ πλειόνων ἐπιστῆναι τοῖς ζητουμένοις, ἐμοῦ μεν καὶ ἄλλως· Φασὶν οἱ περὶ τούτων διειληφότες Οὐ πᾶσιν (α) οἷς ἀρμόζει τὸ προαιρείσθαι, πάντως ἁρμόζειν καὶ τὸ βούλεσθαι. Βούλεσθαι μὲν γὰρ ὑγιαίνειν καὶ πλουτεῖν καὶ ἀθανατισθῆναι φαμεν προαιρεῖσθαι δὲ πλουτεῖν καὶ ὑγιαίνειν καὶ ἀθανατισθῆναι, οὐ λέγομεν· ἐπειδὴ ἡ μὲν βούλησις, καὶ ἐπὶ τῶν δυνατῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἀδυνάτων ἐστίν· ἡ δὲ προαίρεσι, ἐπὶ μόνων δυνατῶν, καὶ δι' ἡμῶν γενέ σθαι δυναμένων. Καὶ πάλιν, ἡ μὲν βούλησις, τοῦ τέλους ἐστίν· ἡ δὲ προαίρεσις, τῶν πρὸς τὸ τέλος. Τέλος οὖν εἶναί φασι τὸ βουλητόν· οἷον, τὴν ὑγίειαν πρὸς τὸ τέλος δὲν τὸ βουλευτόν· οἷον, τὸν τῆς υγιείας τόπον. Τὴν αὐτὴν οὖν ἀναλογίαν ἦν ἔχει τὸ βουλητὸν πρὸς τὸ βουλευτὸν, ἔχειν τὴν βούλησιν φασι προαίρεσις βού λησις βούλησις, βούλησις ΝΟΤΑ. Ορεξις φανταστικὴ τῶν ἐφ' ἡμῖν καὶ οὐκ ἐφ' ἡμῖν. καὶ οὐκ ἐφ' ἡμῖν τὸ φανταστικόν τὸ ιανοητικόν, τα τῶν ἐφ' ἡμῖν, τοῦ, τῶν ἐφ' ἡμῖν, (α) Οὐ πᾶσιν. νο καὶ τὸ ἔμπαλιν, εἰσίδ
facientium. Unde alii naturalem hanc voluntateu dum defniunt, appetitum rationalem atque vitakem esse dieunt. vero (nos electionem di camus ac propositum) appetitum consultivum seu deliberativum, eorum quæ nostræ facultatis sunt. Non igitur voluntas electio seu proposi tum est nam voluntas simplex, sim plex quædam appetitio est cum ratione atque vi talis, seu animalis. Electio autem ac propositum, appetitionis et consilii judiciique concursus. Ap petendo enim, primum consultamus seu delibera mus; exindeque judicamus, ac cum judicaverimus, quod ex judicii libra præstantius visum est, id ei quod deterius est, præoptamus. Ac voluntas qui dem, ex solis naturalibus pendet: electio vero et propositum, solum ex iis quæ sunt liberæ faculta Lis et per nos fieri possunt. Non ergo voluntas electio est ac propositum. (c) De voluntate non simpliciter, sed alicujus rei bona vel mala. At neque (electio ac propositum) est (hæc talis rei voluntas ac appetitio). Est enim appetitio plantastica eorum quæ in nobis sunt, et quæ non sunt in nobis (sola nimirum cogitatione informata). Appetitio vero phantastica, solius est cogitantis auimi facultatis absque deliberatione rationis eorum quæ sunt in nobis. Aut talis quædam naturalis voluntas. Electio autem ac propositum, appetitio cum consilio, agi bilium, quæ in nostra facultate exsistunt. Sumi ciebat vel una descriptionis ratio, qua horum ostensa distinctio est, ad corum amoliendam con tentionem, qui superflue verbis digladiantur, ri teque judicatis (nescio quomodo honeste dicam) palam contradicunt. Quod tamen qui paulo cu riosiores videntur, libentesque et audiunt et scisci tantur, in quæstionem amplius incumbere optant, etiam aliter dicemus. Aiunt qui de his commentati sunt: Non omnibus quibus convenit eligi, omnino etiam convenire voluntate appeti *. Dicimus enim voluntate appel, sanum esse, divitem esse, im mortalem esse; non tamen dicimus hæc a nobis eligi, exque sententia, posthabitis aliis, amplectenda proponi; quod nimirum (hæc talis vo luntas) 4 eorum sit, quæ feri possunt, et quæ non possunt fieri; electio vero et propositum, in illis solum versetur, quæ fieri, et per nos fieri, Nemes. cap. 33. Contra potius, quibus voluntate appeti, omnino etiam, eligi; sed ita etiam in Ne Desio. (c) Sensus integer est, nec aliud habent Du renii cod. et Venet. in quo etiam, vel certe ejus pographo, deest», non levi nendo: quo tameu ipso ad explendam lacunam ex Turriani codice proclive utor. Explicavit illo Ma imus, quid sit esse nimirum vim scilicet cogitandi, ad quam sequi ur et cui comes appetitio eorum quæ in nostra ant facultate, et quæ in ea minime posita sunt; bsque scilicet deliberatione rationis, quæ est so eorum qua nostra sunt fuculta s: nec bene additur iu Turriano, et quæ non sunt. ultum enim est deliberare de his quæ non sunt in nostra facultate: non autem simplici appetita ex phantasia ac cogitando ea velle, motu potius brutis affine, quam ex ratione. Lacunæ occasio fuit repetitio quo nihil proclivius, ut aliquid omittatur. Hæc ex Nem. cap. 33, totidem cibus; in quibus aliquid forte luxatum, ut quadrent cum inductione quæ sequitur, eorum, quæ a nobis appeti voluntate possint, sed non eligi, quod non sint nostræ facultatis, nec habeant rationem medit, sed finis. Esset ergo dicendum: Non omnibus qui bus convenit voluntate appeti, omnino etiam con venit eligi: nisi excidit vox, simque; ad quam spectet illa inductio.
col. 15–16page 4 of 103
PG 91:15μεθα, ἃ δι᾿ ἡμῶν οιόμεθα δύνασθαι γενέσθαι. Βου λόμεθα δὲ καὶ τὰ μὴ δι' ἡμῶν οἷά τε γενέσθαι. Δέ δειχται τοίνυν, ὡς οὐδὲ βούλησίς ἐστιν ἡ προαίρεσις δειχθήσεται δὲ πάλιν, ὡς οὔτε βούλευσίς ἐστιν ήγουν βουλή. βούλησις πρὸς τὴν προαίρεσιν· εἴπερ ταῦτα μόνα προαιρε (βούλησιν) (βούλησιν) (προαίρεσιν) Περὶ βουλῆς ἦγουν βουλεύσεως. Την βουλήν ήγουν βούλευσιν εἶναί φασιν ὄρεξιν ζητητικήν περί τι τῶν ἐφ' ἡμῖν πρακτῶν γινομένην. Προαιρετόν Προαιρετὸν δὲ, τὸ ἐκ τῆς βουλῆς κριθέν. Δήλον οὖν ἐντεῦθεν, ὡς ἡ μὲν βούλευσις, ἐπὶ τοῖς ἔτι ζητουμένοις ἐστίν· ἡ δὲ προαίρεσις, ἐπὶ τοῖς ἤδη προ κεκριμένοις. Καὶ δῆλον, οὐκ ἐκ μόνου τοῦ ὁρισμοῦ, ἀλλὰ κἀκ τῆς ἐτυμολογίας ". Προαιρετόν γάρ ἐστι, τὸ ἕτερον πρὸ ἑτέρου αἱρετόν. Οὐδεὶς δὲ προκρίνει τι, μὴ βουλευσάμενος· οὐδὲ αἱρεῖται μὴ κρίνας. Οὐκ Προαιρετόν ἔστιν οὖν βουλή, τουτέστι βούλευσις, ή προαίρεσις. Περί προαιρέσεως. Προαίρεσιν εἶναί φασιν όρεξιν βουλευτικὴν τῶν κρατον ή προαίρεσις· ἐξ ὀρέξεως καὶ βουλῆς συγ κειμένη καὶ κρίσεως. Οὐδέτερον γὰρ τούτων ὑπάρ χει καθ᾽ αὑτὸ θεωρούμενον ή προαίρεσις· οὔτε γὰρ μόνον ὄρεξις καθ᾿ αὐτήν, οὔτε βουλή, οὔτε κρίσις· ἀλλὰ ἐκ τούτων σύγκρατος, καθὼς ὁ καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος σύνθετος. Ἐπειδὴ τότε προαίρεσις, καὶ προαιρετόν γίνεται, τὸ προκριθὲν ἐκ τῆς βουλῆς, περὶ οὗ ἡ προαίρεσις, όταν προσλάβῃ τὴν ὄρεξιν. Αναγκαίως οὖν ἡ προαίρεσις περὶ ταῦτά ἐστι μετὰ τὴν κρίσιν, περὶ ἃ ἡ βουλὴ πρὸ τῆς κρίσεως. Ἐκεῖνα γὰρ προαιρούμεθα, περὶ ὧν βουλευόμεθα. ἐφ' ἡμῖν πρακτῶν. Μικτὸν γάρ τι, καὶ πολλοῖς σύγ Περὶ τίνων βουλευόμεθα. Βουλευόμεθα δὲ περὶ τῶν ἐφ' ἡμῖν καὶ δι' ἡμῶν γίνεσθαι δυναμένων· καὶ ἄδηλον ἐχόντων τὸ τέλος. Τὸ μὲν οὖν ἐφ' ἡμῖν εἴρηται, ἐπειδὴ περὶ τῶν προ κτῶν μόνον βουλευόμεθα. Ταῦτα γὰρ ἐφ' ἡμῖν· οὐ γὰρ περὶ τῆς αὐθυποστάτου σοφίας. Οὔτε γὰρ περ Θεοῦ, οὔτε περὶ τῶν ἐξ ἀνάγκης καὶ ἀεὶ ὡσαύτως γινομένων· οἷον 8 τῆς κυκλικῆς τῶν χρόνων κινή σεως· οὔτε περὶ τῶν οὐκ ἀεὶ μὲν ὄντων, ἀεὶ ομοίως γινομένων, οἷον ἀνατολῆς ἡλίου καὶ δύσεως ούτε περὶ τῶν φύσει μὲν, οὐκ ἀεὶ δὲ ὁμοίως για κύκλου τοῦ ἐνιαυτοῦ.
possunt. Εt rursus, (haec lalis voluntas) linis est; electio vero et propositum, eorum quæ sunt ad finem. Finem igitur esse aiunt, quod vo luntati subjectum est, sive id quod volumus, ut est sanitas: ad finem vero, id de quo consilium capimus; cujusmodi est parandae sanitatis modus. Quam ergo proportionem ac comparationem habet, id quod voluntati subest, cum eo de quo inimus consilium ac deliberamus, eamdem aiunt habere hanc talem voluntatem cum proposito et electione. Illa enim solum eligimus exque sententia animique judicio proponimus, quæ per nos tieri posse existimamus: volumus vero etiam ea, quæ per nos fieri non possunt. Igitur probatum est, hanc talem voluntatem electionem ac propositum non esse: rursusque probabitur, nec consilium (id est, consultationem) esse. De consilio, seu consultatione. Consilíum esse dicunt, seu consultationem, ap petitum eum inquisitione agendorum, quæ nostræ sunt facultatis. vero (velut dicas de lectum exque proposito), quod ex consilio judi calum est. Liquet itaque, consultationem eorum esse, de quibus adhuc inquisitio est: electionem vero et propositum in iis versari, quæ jam ante judicata sunt; ac liquet, nedum ex definitione, sed et ex ipso etymo seu nominis interpretatione. enim dicitur, quod præ alio, eoque postposito eligitur ac præoptatur, seu nobis proponitur. Nemo autem ex judicio unum alteri præ fert, quin consultaverit ac deliberaverit; neque eligit, quin judicaverit. Non igitur consilium, seu consultatio ac deliberatio, electio ac propositum exsistit. De electione et proposito. Electionem ac propositum esse dicunt, appeti tum cum consultatione agendorum quæ in nostra G sunt facultate. Est enim electio ac propositum, mistum quid, et ex multis contemperatum; nempe quid ex appetitu et consilio et judicio conflatum. Nihil enim horum per se spectatum est electio ac propositum: nam neque solum per se appetitus est, nec consilium, nec judicium; sed ex his con cretum, uti fere 5 nostræ naturæ homo ex anima et corpore compositus est. Tunc namque fit electio ic propositum, exque animi sententia posthabitis aliis deligimus et amplectimur nobisque proponi mus, cum id quod ex consilii norma jam judi catum est, appetitionem asciverit. Necessario igitur electio et propositum circa ea versatur, præeunte judicio, circa quæ consilium ante judicium. Iila enim deligimus, aliisque posthabitis animi sententia nobis proponimus ac amplectimur, de quibus consultamus ac deliberamus. De quibus consultamus ac deliberamus. Consultamus - autem de iis quæ in nostra sunt polestate et per nos feri possunt; et quæ præter ea incertam habent finem atque exitum. Dictum antem est, de iis quia in nostra sunt potestate; quia solum de rebus agendis consultamus: hæc enim in nostra sunt potestate. Non enim de ipsa per se sapientia consullamus; nam noque de Deo, neque de iis quæ necessario eodemque semper modo funt, cujusmodi est temporum in orbem dacius motus: neque de iis, quæ ipra non semper m Ethic. c. 2. * Nemes. c. 35. ▼ Nemes. c. 34.
col. 17–18page 5 of 103
PG 91:17μένων, ἀλλ' ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον· οἷυν, περὶ τοῦ πολιοῦσθαι τὸν ἐξηκοντούτην, ή γενειάσκειν τὸν εἰ κοσαετῇ· οὔτε περὶ τῶν φύσει μεν, ἄλλοτε δὲ ἄλλως Φορίστως γινομένων· οἷον περὶ ὄμβρων καὶ αὐχμῶν καὶ χαλάζης. Δια ταῦτα μὲν, τὸ ἐφ' ἡμῖν, εἴρηται Το δέ, Δι' ἡμῶν γίνεσθαι δυναμένων· ἐπειδήπερ οὐ περὶ πάντων ἀνθρώπων [τῶν ἀνθρωπίνων], οὔτε περὶ παντὸς πράγματος - βουλευόμεθα· ἀλλ' οὐδὲ περὶ πάντων τῶν ἐφ' ἡμῖν, καὶ δι' ἡμῶν γινομένων ἀλλὰ δεῖ προσκεῖσθαι, καὶ ἄδηλον ἐχόντων τὸ τέ ος. Ἐὰν γὰρ ᾖ φανερὸν καὶ ὁμολογούμενον, οὐκ ὅτι περὶ αὐτοῦ βουλευόμεθα· κἂν ἐφ᾽ ἡμῖν, καὶ δι ἡμῶν γίνηται. Ἐδείχθη δὲ, ὡς οὐδὲ περί του τέλους, ἀλλὰ περὶ τῶν πρὸς τὸ τέλος, ἡ βουλή. Βουλευόμεθα γὰρ οὐ πλουτήσαι· ἀλλ᾽ ὅπως καὶ δι' ὧν πλουτήσο μεν. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, περὶ τούτων μόνον βου λευόμεθα, ὧν ἡ πρᾶξις επίσης ενδέχεται· ἔστι δὲ Επίσης ἐνδεχόμενον, ὁ αὐτό τε δυνάμεθα, καὶ τὸ ἐντικείμενον αὐτῷ. Εἰ γὰρ μὴ ἀμφότερα δυνάμεθα, οὐκ ἂν περὶ ἀμφοτέρων ἐβουλευόμεθα. Περὶ γὰρ τῶν ὁμολογουμένων καὶ φανερῶν, ἡ τῶν ἀδυνάτων, καὶ οὐκ ἐνδεχομένων, οὐδεὶς βουλεύεται. Εἰ δὲ τὸ ἕτερον μόνον τῶν ἀντικειμένων δυνάμεθα, τοῦτο μὲν ἦν ὁμολογούμενον, ὡς ἀναμφίβολον τὸ δὲ ἀντικείμενον, ἀδύνατον. Οἷον, ἄρτου καὶ λίθου προκειμένων, οὐδεὶς βουλεύεται ποῖον ποιήσεται βρῶμα· τοῦ μὲν ὁμολογουμένου τοῦ δὲ σαφῶς ὄντος ἀδυνάτου. Ταῦτα γοῦν προαιρούμεθα, τὰ ἐπίσης ἐνδεχόμενα, περὶ ὧν καὶ βουλευόμεθα. ιέναι, Περὶ γνώμης. Αλλ οὔτε γνώμη τίς ἐστιν ἡ προαίρεσις, και οἱ πολλοὶ τοῦτο προχείρως νομίζωσιν· ἀλλὰ γνώ μῆς· είπερ τὴν γνώμην εἶναί φασιν ὄρεξιν ἐνδιάθετον τῶν ἐφ' ἡμῖν, ἐξ ἧς ἡ προαίρεσις· ἡ διάθεσιν ἐπὶ τοῖς ἐφ' ἡμῖν ὀρεκτικῶς βουλευθεῖσι. Διατεθεῖσα γὰρ ἡ ὄρεξις τοῖς κριθεῖσιν ἐκ τῆς βουλής, γνώμη γέ γονε· μεθ᾽ ἦν, ἡ κυριώτερον εἰπεῖν, ἐξ ἧς ἡ προαί μεσις. Ἔξεως οὖν πρὸς ἐνέργειαν ἐπέχει λόγον, ἡ γνώμη πρὸς τὴν προαίρεσιν. Περὶ ἐξουσίας. (γνώμη) Ἀλλ᾽ οὔτε ἐξουσία ἐστὶν ἡ προαίρεσις. Η μὲν γὰρ προαίρεσις, ὡς πολλάκις ἔφην, όρεξίς ἐστι βουλευτική τῶν ἐφ' ἡμῖν πρακτῶν· ἡ δὲ ἐξουσία, κυριότης ἔννομος τῶν ἐφ' ἡμῖν πρακτῶν· ἡ κυριότης ἀκώ λυτος τῆς τῶν ἐφ' ἡμῖν χρήσεως· ἡ ὄρεξις τῶν ἐφ' ἡμῖν ἀδούλωτος. Οὐκ ἔστιν οὖν ταυτὸν ἐξουσία καὶ προαίρεσις· είπερ κατ' ἐξουσίαν μὲν προαιρούμεθα οὐκ ἐξουσιάζομεν δὲ κατὰ προαίρεσιν· καὶ ἡ μὲν ἐπιλέγεται μόνον· ἡ δὲ χρᾶται τοῖς ἐφ' ἡμῖν, καὶ τοῖς ἐπὶ τοῖς ἐφ' ἡμῖν, ήγουν, προαιρέσει καὶ κρίσει και βουλή. Κατ' ἐξουσίαν γάρ βουλευόμεθα,
quidem sunt, sed pari tamen semper modo contin gunt, ut de ortu solis ac occasu: nec de iis, quæ natura quidem contingunt, sed non semper eodem modo, sed ut plurimum, ut de ejus canitie, qui annos sexaginta natus sit, aut ejus pube, qui vi ginti: neque de iis quæ natura quidem, sed alias aliter incerto tempore eveniunt, ut de imbribus, siccitatibus, grandine. Atque hac causa est cur dictum sit, qua in nostra sunt potestate. lliud au que per nos feri possunt; quia non de om nibus quæ hominis sunt, neque de omni re con sultamus; qui neque de omnibus, quæ in nostra sunt potestate, et per nos fiunt; sed addamus Re cesse est, et incertum habent finem exitumque. Nam si ille manifestus sit ac certus, minime de eo con sullamus; quamvis in nostra potestate sit, ac per nos fiat. Ac vero probatum est, consilium non esse de fine, sed de iis quæ sunt ad finem. De liberamus enim, non ut ditemur, sed quomodo ac quibus adminiculis divitias parabimus. Et (at sum ma dicam) de his solum consultamus ac delibera mus, quæ ut agantur, et non agantur æque con tingit. Sic vero contingit, quod possumus que facere ac contrarium. Nisi enim utraque præstaré possemus, non de utrisque deliberaremus. De certis enim et 6 manifestis, vel de iis quæ fieri non possunt, nec contingens est ut fiant, necne, nemo consultat. Quod si alterum solum opposi torum poteramus, illud certum erat, ut de quo nulla esset dubitatio; oppositum vero, nec possibile erat. Ut si panis ac lapis apponantur, nemo consultat ac deliberat quo illi vescendum sit, cum alterum certum sit; alterum vero, palam impos sibile exsistat. Hæc igitur eligimus, aliisque postpositis animi sententia amplectimur ac nobis pro ponimus, quæ æque contingentia sunt, de quibus et deliberamus. in sententiam evasit; post quam, vel (ut magis stit. Qua igitur ratione habitus se ad actum ac De sententia, seu decreto. At neque sententia quædam seu decretum electio est, ut multi temere existimant, sed ad sen tentiam ac decretum spectans. Aiunt enim. senten tiam esse, internum animoque hærentem appetitum, eorum, quæ in nostra sunt potestate, ex que electio est ac propositum; aut, affectum numm que animi de bis quæ in nostra sunt polestate, ac appetentium more deliberata sunt. Appetitus enim his dispositus quæ ex consilio judicata sunt proprie loquar) ex'qua electio ac propositum exsi operationem habet, ca se sententia ad electionem. De potestate libera, seu de libertate voluntatis. At neque potestas libera, electio ac propositum est. Electio enim ac propositum, ut sæpius di ctum est, appetitus est cum consilio ac delibera tione, agibilium, quæ in nostra sunt potestate potestas autem libera, legitima auctoritas est agen darum earum rerum, quæ in nostra sunt facultate; sive expedita auctoritas eorum usus, quæ in nobis posita sunt; vel, appetitus liber suique juris ac immancipabilis eorum quæ sunt in nobis. Non est igitur idem potestas libera, et electio ac pro positum; quandoquidem potestate libera eligimus;
col. 19–20page 6 of 103
PG 91:19καὶ κρίνομεν, καὶ προαιρούμεθα, καὶ ὁρμῶμεν, καὶ χρώμεθα τοῖς ἐφ' ἡμῖν. Περί δόξης. Ἀλλ᾽ οὔτε δόξα τίς ἐστιν ἡ προαίρεσις. Ἡ μὲν γὰρ δόξα διττή λογική τε, καὶ ἄλογος· ἡ δὲ προ αίρεσις τρεπτή. Τὴν μὲν οὖν ἄλογον δόξαν εἶναί φασ σιν, ἁπλῆν γνῶσιν καὶ πρόχειρον· ὡς ὅταν τις πρό φέρῃ δόξαν ἀλλοτρίαν, ἀγνοῶν τὴν αὐτῆς αἰτίαν. Οἷον, ἀθάνατον λέγων τὴν ψυχήν, καὶ μὴ διδούς ἀποδεικτικὴν αἰτίαν τῆς ἀθανασίας αὐτῆς Τὴν δὲ λογικὴν δόξαν, γνῶσιν εἶναι λέγουσι, κατὰ ἀποπεράτωσιν τῆς διανοίας συνισταμένην· ὡς ὅταν τις λογισάμενός τι, καὶ τὴν αἰτίαν αὐτοῦ ἐπιστημονικῶς ἀποδίδωσι. Διάνοια γάρ έστιν, ἡ διήκουσα καὶ διαστηματικῶς ἐνεργοῦσα, ἀπὸ προτάσεως ἀρχομένη μέχρι συμπεράσματος. Οἷον, προτίθεται τις δεῖξαι τὴν ψυχὴν ἀθάνατον, καὶ λέγει· Ἐπειδὴ αὐτοκίνητος ἐστιν ἡ ψυχή· τὸ δὲ αὐτοκίνητον, ἀεικίνητον τὸ δὲ ἀεικίνητον, ἀθάνατον· ἡ ψυχὴ ἄρα ἀθάνατος. Ἡ πάλιν· Ἐπειδὴ ἀσύνθετός ἐστιν ἡ ψυχή· τὸ δὲ ἀσύνθετον, ἀδιάλυτον· τὸ δὲ ἀδιάλυτον, ἀθάνατον ἡ ψυχὴ ἄρα ἀθάνατος. Διανοίας γὰρ ἴδιον, τὸ δια νύειν τινὰ ὁδὸν ἐπὶ τὴν τοῦ πράγματος γνώσιν φέ ρουσαν· ὁδεύει δὲ ἀπὸ τῶν προτάσεων διὰ τῶν συλ λογισμῶν ἐπὶ τὰ συμπεράσματα, καὶ ποιεῖ τὴν λο γικὴν δόξαν. Καὶ πάλιν, ἡ μὲν δόξα οὐ μόνον τῶν ἐφ' ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ τῶν οὐκ ἐφ' ἡμῖν· ἡ δὲ προαίρεσις, μόνον τῶν ἐφ' ἡμῖν· καὶ δόξαν μὲν ἀληθῆ λέ γομεν καὶ ψευδῆ· προαίρεσιν δὲ, οὐ λέγομεν ἀληθῆ καὶ ψευδῆ· ἀλλὰ καλὴν καὶ κακήν· καὶ ἡ μὲν δόξα, τῶν καθόλου· ἡ δὲ προαίρεσις, τῶν καθέκαστα περὶ γὰρ τῶν πρακτῶν ἡ προαίρεσις· ταῦτα γὰρ τὰ καθέκαστα. Διὰ πλειόνων, ὡς οἶμαι, φανερὸν γέ γονε, μὴ εἶναι δόξαν, τὴν προαίρεσιν. Εἰ γὰρ ἡ μὲν δόξα κατ' ἀποπεράτωσιν τῆς διανοίας συνισταμένη, γνωσίς ἐστιν· ἡ δὲ προαίρεσις, όρεξις βουλευτική τῶν ἐφ' ἡμῖν πρακτῶν, οὐκ ἔστι τῇ δόξῃ ταυτὸν ἡ προαίρεσις. φρό νησιν). Περὶ φρονήματος ήγουν φρονήσεως. Αλλ' οὔτε φρόνημα ήγουν φρόνησίς ἐστιν ἡ προσ αίρεσις. Εἴπερ τὴν μὲν φρόνησιν, όρεξιν θεωρητικήν λογικῶν καὶ γνωστικῶν μαθημάτων φασίν ΝΟΤΑ. Περὶ φρονήματος. φρο νεῖν, φρόνησιν, ἔξιν ἀνοίας καὶ ὑπερνοίας ἀντίπαλον ἀγνοίας, ὑπερνοίας,
non vero electione ac proposito, potestate libera fulgemus. Et illa quidem deligit solum (id est, electio), hæc autem (potestas scilicet libera) illis utitur quæ nostræ sunt facultatis, iisque adco quæ circa illa versantur, quæ nostræ sunt facultatis; nempe, electione et judicio et consilio. Pro libera enim potestate inimus consilium seu deliberamus, et judicamus et eligimus et aggredimur; atque illis quæ nostræ sunt facultatis utimur. 7 De opinione. At nec opinio quædam est electio. Nam opinio quidem, duplex est; cum ratione, et sine ratione electio autem est mutabilis. Opinionem ergo sine ratione esse dicunt, cognitionem simplicem et in promptu, ut cum quis alienam profert opinionem, ejus rationem ignorans; ut, qui dicit animam esse immortalem, nec ejus immortalitatis causam red dit, ut certo eam argumento probet. Opinionem au tem cum ratione esse dicunt, cognitionem cogitan tis animi determinatione constitutam; ut cum quis animo cogitans, deque re aliqua ratiocinando, ejus ctiam causam solerter reddit. Est enim animi cogitatio, quæ velut commeat et per spatia opera tur, ducto exordio a propositione usque ad con clusionem. Ut, verbi gratla, si cui propositum sit probare esse animam immortalem, et dicat: Anima ipsa a se movetur; quod aulem a se movetur, semper movetur; quod vero semper movetur, im mortale est; anima igitur immortalis est. Aut rur sus: Anima expers compositionis est; quod autem est expers compositionis, dissolvi ac interire non potest: quod vero dissolvi et interire non potest, est immortale; anima igitur immortalis est. Animi enim cogitantis proprium est, ut viam aliquam du- " eentem ad rei cognitionem ac scientiam instruat; proceditque per rationes a propositionibus ad con clusionem; quo processu ac via id genus opinio nis facit, quod est eum ratione. Ac rursus, opinio, nedum eorum est quæ sunt in postra potestate, sed et eorum quæ in ea minime sunt: electio 'vero ac propositum, eorum duntaxat quæ in ea sunt. Item opinionem veram et falsam dicimus; electionem vero, non veram et falsam, sed bonam et malam. Ac quidem opinio, universalium est; electio vero, singularium. Electio enim in agendis versatur quæ singularia sunt. Multis, puto, declaratum est, non esse opinionem id quod est electio. Cum enim ●pinio cognitio sit eogitantis animi ac discurrentis terminatione conflata; electio vero appetitus cum consilio ac deliberatus agendarum earum rerum quæ in nostra sunt potestate; haudquaquam electio idem est quod opinio. 8 De prudentia, seu intelligentia et sapientia. At neque prudentia, seu intelligentia sapientia que est electio. Siquidem prudentiam (Græce esse dicunt, appetitum contemplantem ra (e), (e) Etiam Cicero laborat red denda hac voce. Aliis cogitatum, sensus, pruden tia, intelligentia, sapientia; sic enim etiam sapere: quandoque etiam animus et appeti tus. Quam hic Maximus harum vocum proprieta tem observat, auctores liberiore earum usu fere negligunt, Quod definit Maximus, id est predcntiam, non bene reddit Turr. sive ejus cod. habuit sive fefellit oculus, aut meus præcurrit, Ignoran tiæ adversariam, imo, mentis inopia, dementia, im prudentia per defectum; uti per exces sum. quam sufficientiam, dicere possimus; vitium scilicet vola affine, id est superbiæ; qua quis eximie et supra reliquos putat se sapere.
col. 21–22page 7 of 103
PG 91:21παρὰ φύσιν, καὶ τὸν τρόπον τῆς τῶν ἐπ' αὐτῷ χρή σεως δείξει φθαρτικὸν τοῦ λόγου γεγενημένον τῆς. φύσεως· τοιοῦτον γὰρ ἡ παρὰ φύσιν προαίρεσις, τῶν ἐπὶ τῷ αἱρουμένω πρακτῶν, τὸ χεῖρον ποιουμένη πρὸ τοῦ κρείττονος προαιρετόν. Κατορθωθείσης γὰρ Η παρασφαλείσης τῆς τοῦ αἱρουμένου τῶν ἐπ' αὐτῷ πρακτῶν κατὰ τὴν βούλευσιν κρίσεως, ἧς ψῆφός ἐστιν ἡ προαίρεσις, ἢ ὁ κατὰ φύσιν αὐτῷ διὰ. τῆς εὐχρηστίας ὑφίσταται λόγος ἢ ὁ παρὰ φύσιν διὰ τῆς ἀχρηστίας παρυφίσταται τρόπος· ὁ μὲν, τῆς κατὰ φύσιν· ὁ δὲ τῆς παρὰ φύσιν προαιρέσεως γινόμενος ἄγγελος. Καὶ εἰ μὲν κατὰ φύσιν ἡ τοῦ Χριστοῦ προαίρεσις ᾖ, οὐ μόνον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς πάλιν αὐτοὺς αἰτιασόμεθα, φύσιν ἄλλην Χριστοῦ θεότητος μέσην καὶ κτί σεως τολμηρώς σχεδιάζοντας· ἀλλὰ καὶ ληροῦντας γελάσομεν, φύσει τῶν ἀντικειμένων κατὰ προαίρεσιν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον κατὰ Νεστόριον τὸν Χριστὸν δεκτικὸν ποιουμένους. Εἰ δὲ παρὰ φύσιν, σιωπῶ παρατρέχων τὸ βλάσφημον, μήπως λαθὼν τοῖς κατ' αὐτῶν ἐλέγχεις τὴν γλῶτταν χρανθήσομαι. προαιρετικόν γὰρ ἐπὶ Χριστοῦ θέλημα φάσκοντες, ὑπόστασιν Χριστοῦ πάντως ὑπέδειξαν κατὰ φύσιν κινεῖσθαι καὶ παρὰ φύσιν δυναμένην. Τοιοῦτον γὰρ, ὡς ἔφθην είν πῶν, ἡ προαίρεσις· εἰ δὲ τῆς τοῦ Χριστοῦ 18 χαρακτηριστικῶν ἐστιν ὑποστάσεως, ἀφώρισαν αὐτὸν, και τὰ δὲ τοῦτο τὸ θέλημα, τοῦ τε Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος ἑτερόβουλόν τε καὶ ἑτερόγνωμον. Τὸ γὰρ τῷ Υἱῷ καθ᾿ ὑπόστασιν ἰδικῶς ἐνθεωρούμενον, Πα τρὶ καὶ Πνεύματι καθ' ὑπόστασιν παντελῶς ἀκοινώνητον. Ὅσοι τοίνυν τῶν ἁγίων Πατέρων ἐπὶ τῆς κατὰ Χριστὸν ἀνθρωπότητος προαιρέσεως ἐπεμνήσθησαν, τὴν ὀρεκτικὴν τῆς φύσεως δύναμιν οὐσιο δῶς· ταυτὸν δὲ φάναι, τὴν φυσικὴν θέλησιν, ἢ τὴν ἡμῶν αὐτῶν προαίρεσιν τῷ σαρκωθέντι 18 Θεῷ κατ' οἰκείωσιν ἐνυπάρχουσαν, παρεδήλωσαν. *Ο δὴ μάλιστα σκοπήσας ὁ σὸς δοῦλος καὶ μαθη τῆς, ἐν τοῖς πρὸς τὸν ἁγιώτατόν μου κύριον καὶ δι δάσκαλον περὶ τῶν ἀπόρων τῆς ἁγίας Γραφῆς ἐκ τεθεῖσι θαλάσσιον "; εἶπον προαίρεσιν· εἰδὼς, ὡς εἴπερ ἡμῖν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ ποιητὴς τῶν ἀνθρώ των, ἡμῖν δηλονότι καὶ τὴν ἀτρεψίαν κατώρθωσε τῆς προαιρέσεως, ὡς ἀτρεψίας δημιουργός· τὰ μὲν τῆς ἡμῶν ἐπιτιμίας δι' αὐτῆς τῆς πείρας, ουσιω Λόγῳ. προαίρεσις, εἰ τὸ προαιρετικόν ΝΟΤΑ. ῾Ο κατὰ φύσιν ὑφίσταται λόγος. παρυφίσταται (ἱονεὶ ἀποσκίασμα τῆς δυνάμεως αὐτὸν ὄντα, αυτομάτως παρυφίσταται Τὰ τῆς ἡμῶν ἐπιτιμίας.
clove! (h), quæ ex naturæ rationibus illique consentanea ele ctio est, agendorum in eligente; id præstans, ul quod melius est eligatur præ eo quod deterius est sin autem præter naturam illique dissentanca, etiam modum usus eorum quæ sunt in ipso ejus modi exhibebit, qui naturæ rationem corrumpat. Talis enim est, quæ præter naturam illique dissen tanea electio est, agendorum, quæ sunt in agentis polestate, id præestans, ut præ meliori eligatur, quod deterius est. Peracto enimy recto aut pravo falsoque de agendis, quæ sunt in potestate, per deliberationem seu consultationem eligentis judicio cujus velut calculus ac sententia electio est, aut per bonum usum, quæ secundum naturam illique con sentanea est, consistit ratio; aut per abusum, qui præter naturam ab eaque abhorrens est, modus vitio emergit ac quasi aberratione: quorum scilicet, illa naturalis, hic vero innaturalis nuntius ac præco electionis exsistit. Ac quidem, si secundum naturam sit Christi vo luntas, non solumn eos rursus iisdemn nominibus accusabimus, qui aliam Christi naturam, divinitatis ac creaturæ intermediam, velut e re nata temere inducant; verum etiam delirantes eos ridebimus, qui Nestoriano errore Christum velut purum homi nem, contrariornin per animi electionem capacem faciant. Sin autem præter naturam, blasphemiam silentio transeo, ne imprudens quibus illos arguo ac reprehendo, linguam ipse commaculem ac infi ciam. Dicendo enim in Christo voluntatem, quæ sit eligendi facultas, omnino Christi personam secun dum naturam ac præter naturam moveri posse sta tuerunt. Ejusmodi enim est electio, ut in superio ribus dicebam. Quod si Christi personæ insigne ac Hota est voluntas eligens, penes eam utique volun talem, et a Patre et a Spiritu, tanquam diverse voluntatis ac sententiæ, eum sejunxere. Quod enim proprie ac privatim, idcirco quod persona est, in Filio intelligitur, nullo modo Pátri et Spiritui com mune esse potest ratione personæ. Omnes igitur sancti Patres, qui in Christi humanitate electionis meminerunt, vim appetendi 14 substantialiter naturæ inditam (perindeque est ac dicas natura electionem, quæ in Deo incarnato exsistat secundum Jem animi voluntatem) aut nostram ipsorum arrogationem, significaverunt. Quod quidem maxime cum servus tuus ac disci pulus considerassem, in Quæstionibus de locis Scripture sacra difficilioribus ad sanctissimum do minum meum ac magistrum Thalassium expositis, electionem dixi; gnarus scilicet, ac cum me minime lateret; siquidem hominum conditor nobis factus est homo, utique etiam eligentis animi immutabi litatem (at qui ipse immutabilitatis sit auctor). ** Qu. 18 Electio Maximo, que est ad utrumlibet: sicque in nobis; at non in Christo. 18 Tur. 42, ubi paulo latius summit hoc nomen pro sola libera voluntate, absque defectibilitatis labe, quæ nostræ jam libertati comes est. (h) Huic op ponit quod vitii est, quasi umbra quadam ac simulacro exsistit. Id enim mali est, quod non tam ens sit, quam ab eo defectus. Sic Basil. in Hexaem. de illis qui mundum ab æterno ac illi coæternum ponebant. Sic et pas sim Dionys. Proprie itaque ac delectu verborum locutus est Maximus, etsi Turrianus una voce, ucc salis expressa, utraque involvit. Evadit ratio, aut modus. Panas scilicct pcce
col. 23–24page 8 of 103
PG 91:23; λόμενον ζητεῖ· καὶ ζητοῦν σκέπτεται· καὶ σκεπτόμενον βουλεύεται· καὶ βουλευόμενον κρίνει καὶ κρίνον προαιρεῖται· καὶ προαιρούμενον ὁρμα· καὶ ὁρμῶν, κέχρηται· καὶ χρώμενον παύεται τῆς ὀρε κτικῆς ἐπ᾿ ἐκεῖνο κινήσεως. Οὐδεὶς γὰρ κέχρηται, μὴ πρότερον ὁρμήσας· καὶ οὐδεὶς ὁρμα, μὴ προ αιρούμενος· καὶ οὐδεὶς προαιρείται, μὴ κρίνας καὶ οὐδεὶς κρίνει, μὴ βουλευσάμενος· καὶ οὐδεὶς βουλεύεται, με σκεψάμενος· καὶ οὐδεὶς σκέπτεται, μὴ ζητήσας· καὶ οὐδεὶς ζητεί, μὴ βουληθείς· καὶ οὐδεὶς βούλεται, μὴ λογισάμενος· καὶ οὐδεὶς λογα ζεται, μὴ ὀρεγόμενος· καὶ οὐδεὶς λογικῶς ὀρέγεται, μὴ ὑπάρχων φύσει λογικός. Λογικόν οὖν φύσει ζῶον ὑπάρχων ὁ ἄνθρωπος, ὀρεκτικός ἐστι, καὶ λογιστικός, καὶ βουλητικός, καὶ ζητητικός, καὶ σκεπτικός, καὶ προαιρετικός, καὶ ὁρμητικός, καὶ χρηστικός. σύγκρασις. Εἰ δὲ μετὰ τῶν λοιπῶν καὶ προαιρετικόν φύσει ζῶον ὁ ἄνθρωπος· ἡ δὲ προαίρεσις τῶν ἐφ' ἡμῖν, καὶ δι' ἡμῶν γίνεσθαι δυναμένων, καὶ ἄδηλον εχόν των τὸ τέλος ἐστίν· ἐφ' ἡμῖν δὲ, καὶ ὁ τῶν ἀρε τῶν λόγος, τῶν κατὰ φύσιν δυνάμεων υπάρχων ενεργούμενος νόμος· καὶ ὁ κατά παράχρησιν τῶν αὐτῶν δυνάμεων τρόπος, τὰ παρὰ φύσιν πάθη παρ υφιστῶν· ἄρα πᾶς φύσει προαιρετικός, τῶν ἀντι κειμένων ἐπιδεκτικός τε καὶ κριτικός. Εἰ δὲ τῶν ἀν τικειμένων κριτικὸς, καὶ προαιρετικός πάντως· εἰ δὲ προαιρετικός, ὡς ὑπ' αὐτῷ κειμένης τῆς ἐπ' ἄμφω κινήσεως, οὐκ άτρεπτος φύσει καθέστηκεν Ού κοῦν ἐπειδὴ τῶν ἀμφιβόλων ἐστὶν, ὡς ἐφ' ἡμῖν, ή τε βουλὴ καὶ ἡ κρίσις καὶ ἡ προαίρεσις, ὅταν οὐκ ἔστι τὰ ἀμφίβολα, τῆς αὐθυποστάτου πᾶσιν ἐμφα νοῦς ἀληθείας δειχθείσης, προαίρεσις οὐκ ἔστι διὰ τῶν μέσων καὶ ἐφ' ἡμῖν ὅντων κινουμένη πραγμάτ των· ὅτι μηδὲ κρίσις, ἀφορισμόν ποιουμένη τῶν ἀντικειμένων, ὧν τὸ κρεῖττον ποιούμεθα πρὸ τοῦ χείρονος αἱρετόν· εἰ δὲ τότε κατὰ τὸν νῦν κρατοῦν τα νόμον της φύσεως, προαίρεσις οὐκ ἔστι, πάσης ἀπογενομένης τῶν ὄντων ἀμφιβολίας, ὄρεξις ἐνεργής ἔσται μόνη νοερά, τοῖς οὕτω κατὰ φύσιν ὀρεκτικοῖς μόνης ἀφράστως επειλημμένη τῆς τοῦ κατὰ φύσιν ὀρεκτοῦ μυστικῆς ἀπολαύσεως, πρὸς ἦν ἔσχε δια τῶν ἀπηριθμημένων τὴν κίνησιν· ἧς κόρος ἐστίν, ἡ ἐπ' ἄπειρον ἐπίτασις αὐτῆς τῆς τῶν ἀπολαυόντων ὀρέξεως· ἑκάστου τοσοῦτον ὑπερφυῶς μεθέξοντος, ὅσον ἐπόθησε· καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ φύσει ποθούμενον άμεσος συνανάκρασις". Εἰ δὲ ὅσον τις επόθησε, του ΝΟΤΑ. Καὶ ἄδηλον ἐχόντων τὸ τέλος Εύδηλον Περὶ ὧν βουλευόμεθα καὶ ἄδηλον ἐχόντων τὸ τέλος (α) Τῆς τοῦ κατὰ φύσιν ὀρεκτοῦ. ἐρεκτι κοῦ, ὀρεκτικοί τὸ ἐρεκτόν
hanc talem quæ scilicet circa rem aliquam versa tur: volendoque quærit; quærendo, consideral; considerando, consultat ac deliberat; deliberando, judicat; judicando, eligit seu præoplat; præoplando ac eligendo, aggreditur motuque incitatur; aggre diendo motusque incitatione, atitur; utendo, a motu cessat qão in rem illam appetitu incitabatur. Nemo enim utitur, quin prius aggressus sit; ne moque aggreditur, quin prius eligat; nenoque eligit, quin prius judicaverit; nec quisquam judi cat, quin consultaverit; nec ullus consultat ac de liberat, quin consideraverit, nec vero quis consi derat, quin quæsierit; nec aliquis quærit, quin vo luerit; vultque nemo, quin cogitaverit; nec ullus cogitat, quin appetat; nemoque ratione appetit, quin natura præditus ratione sit. Cum igitur homo sit 'animal natura ratione præditum, etiam appetendi vi præditus est, et ratiocinandi et volendi et quærendi et considerandi et eligendi et aggrediendi seu conandi et utendi. Sin autem homo cum reliquis, etiam animal est vi eligendi natura præditum, electio autem eorum est, quæ in nostra sunt potestate, et per nos fieri possunt, habentque incertum finematque exitum; estque in nostra potestate virtutum ratio 10 (na turalium scilicet facultatum exercita lex) earum demque facultatum modus, qui ab usu est, innatu ralium affectuum ex aberratione causa est; plane quisquis natura eligendi vi præditus est, etiam contrariorum capax, ac judicandi facultate preditus est. Quod si judicandi opposita facultate pollet, om nino ctiam eligendi: eligendi vero facultate cum polleat, ut in cujus arbitrio sit motus ad utrumlibet, haudquaqnam natura immutabilis est. Igitur quan do quidem consilium ut et judicium et electio eo rum sunt, quæ ambigua sunt (quippe eorum quæ in nostra sunt potestate), quando nulla jam ambigua erunt ac incerta, ipsa per se veritate manifeste cunctis patefacta, nulla futura electio est, quæ per res medias moveatur et in nostra positas facul fate; nam neque judicium futurum opposita secer nens, ex quibus quod praestantius est, præ eo eliga mus, quod deterius est. Sin autem, pro legis na turæ ratione, quæ nunc viget, nulla tunc futura electio est, omni a rebus dubietate amota; unus duntaxat intelligentis animi efficax vigensque erit appetitus, iis, qui sic natura appetendi vi sunt præ diti; solam ejus, quod natura appetibile est, inef fabili ratione mysticam nactus fruitionem ac pos sessionem, ad quam per ca, quæ recensita sunt, " Thr. cod. i Sic Dufrenii cod. pro quo errore Venet. quod etiam habuit Turriani, dum reddit, et certum finem habent;. imo certe incertum: sic enim ipse Maximus, De quibus deliberanus (quæ ipsa sunt circa quæ electio versatur) non satis esse ait, ut in nostra sint facultate, et per nos fant; sed necessario addendum, ct incertum habent finem: cujus debuit vir doctus non sic facile oblivisct; eam præcipue res siç plana sit, et sic habeat Nem. textus, quem Maximus sub legit.. Venet. habuitque Turr. cod. plane mendose, nec ipse ullum commodum sensum elicere potuit. Nempe, qui per naturam sunt (appetendi facul tale præditi) ejus nanciscentur mysticam fruitioncin seu possessionem, qui per naturam eal (ipsum natura appetibile) Dci scilicet.
col. 25–26page 9 of 103
PG 91:25αῦτον μεθέξει τοῦ ποθουμένου· τῷ μὲν τῆς φύσεως; λόγῳ, μία δειχθήσεται πάντων ή θέλησις· τῷ δὲ τῆς κινήσεως τρόπῳ, διάφορος. θέλησις) Εἰ δὲ τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν κίνησιν οὐ μία πάντωνἀνθρώπων ἡ θέλησις· οὐδέποτε μία τοῦ τε Θεοῦ καὶ τῶν σωζομένων, ὡς τισιν ἔδοξε, κατά πάντα τρόπον γενήσεται θέλησις· κἂν ἐν τὸ βεληθέν ἐστι τῷ τε Θεῷ καὶ τοῖς ἁγίοις, ἡ σωτηρία τῶν σωζομένων: σκοπός υπάρχουσα θεῖος, ὡς τέλος πάντων προεπινοηθέν τῶν αἰώνων· περὶ δ, τῶν τε σωζομένων πρὸς ἀλλή λους καὶ Θεοῦ τοῦ σώζοντος, κατὰ τὴν θέλησιν γε νήσεται σύμβασις· ὅλου ἐν πᾶσι γενικῶς, καὶ τὸ καθ᾿ ἕκαστον ἰδικῶς χωρήσαντος τοῦ Θεοῦ, τοῦ τὰ πάντα πληροῦντος τῷ μέτρῳ τῆς χάριτος· καὶ ἐν πάσι πληρουμένου, μελῶν δίκην, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐν ἑκάστῳ πίστεως αὐτῷ συμφυεῖσιν. Εἰ γὰρ τοῦ μὲν Θεοῦ τὸ θέλημα φύσει σωστικόν, τὸ δὲ τῶν ἀνθρώπων φύσει σωζόμενον ταυτὸν οὐκ ἂν εἴη ποτὲ τὰ φύσει σώζον, καὶ τὸ φύσει σωζόμενον· καν εἷς ἀμφοτέρων σκοπός, ἡ σωτηρία τῶν ὅλων καθώ έστηκεν· ὑπὸ μὲν τοῦ Θεοῦ προβεβλημένη· ὑπὸ δὲ τῶν ἁγίων προηρημένη. Εἰ δὲ ταυτὸν ἔσται καὶ ἐν ἀριθμῷ τό τε θεῖον καὶ τὸ ἀνθρώπινον θέλημα, κατὰ τοὺς λέγοντας, ἐπειδὴ θελήματι πάντας ὁ Θεὸς ὑπέστησε τοὺς αἰῶνας, ἔσται τῷ αὐτῷ θελήματι δημιουργὸς καὶ ὁ τῶν ἁγίων χορός, είτε φυσικό, είτε γνωμικῷ· καὶ ἁπλῶς, ᾧ πεφύκασι πρὸς τὸ θεῖον ταυτίζεσθαι· ὅπερ ἄτοπον, καὶ μόνης; ὡς οἶμαι, ῥεμβαζομένης ἔργον διανοίας ἐστίν. Ἕως γὰρ ἂν μὴ πάντες δημιουργοί, ή μόνον ἀπόστολοι, ἢ μόνον προφῆται· καὶ οὗτοι πάλιν, ἢ Πέτρος μόνον, ή Μωσής μόνον· καὶ οὐ μία, πολλαί δὲ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μοναὶ τοῖς ἁγίοις εἰσί * τε κατὰ φύσιν ἀγαθῷ θελήματι, τὸ κατὰ μίμη σιν πρὸς αὐτὸ κινηθὲν ἀνθρώπινον, ποιότητί τε φυ σικῇ καὶ ποσότητι εἴη ταυτόν, ὅπερ ἀμήχανον (πώς γὰρ ἂν τῷ φύσει μεθεκτικῷ, τὸ φύσει μεθεκτὸν εἴη εαυτόν;) μίαν γνώμην κατὰ πάντα τρόπον εἶναι τοῦ σε Θεοῦ καὶ τοῦ τῶν ἁγίων χοροῦ, ἀδύνατον· κἂν, ὡς εἶπον, ἐν ἐστιν ἀμφοτέροις τὸ θεληθέν, ἡ σωτη ρία τῶν ὅλων· περὶ ἦν τῶν θελημάτων ἡ ἔνωσις. Αλλ', ὡς ἔοικεν, ἀγνοοῦντες οἷος αὐτοῖς ἐξ ὧν λέ γουσιν ἀτοπίας αναφύεται λόγος, ἀσκόπως ἐφ᾽ ἃ μὴ δεῖ φέρεσθαι τὴν σφῶν αὐτῶν συγχωροῦσι διάνοιαν. Εἰ γὰρ οὐκ ἔστι θέλημα, ὁπωσοῦν νοούμενον ἢ λεγό μενον ἄσχετον, καὶ τὸ πρός τι γένος οὐκ ἔχον κατα ηγορούμενον· ποιότης ἐστὶν, ἀλλ' οὐ τῶν καθ᾿ αὐτὰ, ὡς ἐν ἑτέρῳ δηλαδή θεωρούμενον. Εἰ δὲ τῶν ἐν ἑτέρῳ θεωρουμένων· ἐστὶ τὸ θέλημα, συμβεβηκός πάντως ἐστίν· εἰ δὲ συμβεβηκός, ἢ οὐσίας ή Αποστάσεως ἔσται χαρακτηριστικών (τούτων γάρ
motu ferebatur cujus satietas, corum qui fruun tur in infnitum aucta cupiditas est; tanta scilicet eximie futura cujusque participatione, quanta vis cupiditatis atque amoris fuit; ac cum eo quod natura desiderium amoremque habet, immediata con temperatio exsistit. Sin autem quantum quis desiderii amorisque habuit, tantum desiderati atque amati particeps erit; naturæ quidem ratione una omnium elucescet. Voluntas sic absolute (id est, quæ tamen ipsa motus ratione et modo distincta sit. Quod si penes modum motus, non una omnium hominum futura voluntas est; nunquam fet, ut quidam opinati, ut tum Dei, tum eorum qui donandi salute sint, una modis omnibus voluntas sit; quan quam unum est quod et Dens et saneţi volunt, eo rum scilicet salus, qui eam nanciscuntur; quæ sit divini propositi destinatio, tanquam fnis ante om nia secula provisas: in que, et eorum qui salvi erunt inter se, Deique salutem præstantis, futura voluntatis consensio est; ipso toto Deo cunctis ge neratim ac singulis speciatim immeante, qui per gratie mensuram cuncta implet L, et in 11 omni bus membrorum instar impletur, pro certa fidei cujusque ratione illi necessitudine conjunctis. Si enim Dei quidem voluntas natura vim præstandæ salutis habet; hominis autem voluntas a natura habet ut salute impartiatur; nunquam fiat idem esse, quod natura salutem præstat, et cui natura præstatur salus; tametsi utrorumque idem scopus est, destinatio ac finis; universorum nimirum salus *, quam Deus, ejus auctor, promoverit; sancti autem voluntate elegerint. ▶ Ephes. 1, 25. ↑ 1 Tim. ú; 1. 11 Cor. x, 29. Sin autem una eademque numero futura est cum divina voluntas tum humana, uti loquuntur qui ila sentiunt; cum Deus omnia sæcula voluntate condi derit, etiam sanctorum chorus eadem voluntate' re rum conditor erit, sive illa naturalis, sive ex sen tentia atque arbitraria sit; ac omnino, qua illis voluntate comparatum est, ut idem cum Deo sint quod quidem absurdum est, vagique animi ac erran tis, ut existimo,opus. Interim enim dum non omn nes conditores sunt, vel solum apostoli, vėl solum prophetæ d; atque hi rursus, vel Petrus tantum, vel Moses tantum; nec una, sed multa apud Deunt et Patrem sanctis mansiones sunt •, nec cum vo luntate per naturam bona, quæ per initationem ad eam mota sit, humana voluntas, qualitate et quan titate naturali idem exstiterit; quod sane feri ne quit (quomodo enim quod natura participabile est, idem erit cum eo quod natura vi præditum est participandi?), ut una modis omnibus tum Dei, tum chori sanctorum voluntas sententia ac arbitraria sit, impossibile est; tametsi, ut dicebam, unum est quod utrique volunt, nimirum ut omnes salutem consequantur,in quo salutis omnium volo contin. git ut voluntates jungantur. Hi enimvero, ut videm tur, quọs lateat quanta illis vis absurditatis ex his quæ loquuntur proveniat, mentem temere ferri sinunt quo non decet. Cum enim nulla sit volun tas, quovis tandem modo intelligatur atque dicatur, quam sit absoluta, ac de qua, quod genus ad aligui ( Joan, xiv, 2.
col. 27–28page 10 of 103
PG 91:27δετέρων μετέχον, ἢ ἐξ ἀμφοῖν σύνθετον)· καὶ εἰ μὲν οὐσίας, μίαν τοῦ τε Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων φύσιν κατηγορήσουσι· πάντων διὰ τοῦ ἑνὸς θελήματος, την εἰς μίαν οὐσίαν παθόντων συναίρεσιν. Τὸ γὰρ γενι κῶς τινων ἐπίσης κατηγορούμενον, οὐσίας, ὑφ᾽ ἣν τελοῦσιν, ὑπάρχει δηλωτικόν. Εἰ δὲ ὑποστάσεως, μία πάντων ἔσται, τοῦ τε Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων ὑπό στασις, πάντων ἀλλήλοις εἰς ταυτὸν συγχωνευθέν των. Τὸ γὰρ ἰδικῶς τινι καθ᾽ ὑπόστασιν ἐμπεφυκός, ἄλλοις ἀπαραλλάκτως ἐνθεωρούμενον, πάντας ἀλλή λοις συγχεῖ· καὶ τὸν ἑκάστου τοῦ, πῶς εἶναι λό γον, ποιεῖ παντελῶς ἀδιάγνωστον. οὐδὲν μέσον ἐστὶ καθ᾽ αὑτὸ θεωρούμενον, ἤτοι μη "Οτιπερ ἓν θέλημα οὐ δυνατὸν ἐπὶ Χριστοῦ λο γεσθαι· εἴτε φυσικόν, είτε προαιρετικὸν λεχθῇ, καθώς τισιν ἔδοξεν. Οὐκοῦν, εἴπερ ἐν τούτοις αὐτῶν ὁ λόγος Ασθέντ σεν· οὐδὲ ἐπὶ τὸν Κύριον ἡμῶν καὶ Θεὸν, καὶ Σωτή ρα τῶν ὅλων Χριστὸν μεταβαίνων, καὶ ἐν ὀπωσοῦν λεγόμενον ἐπ' αὐτοῦ θέλημα κατασκευάζων εὐσθενήσοι " ποτ' ἄν. Εἰ μὲν γὰρ φυσικὸν εἴποιεν τοῦ Χριστοῦ τοῦτο τὸ θέλημα, τὴν Μανιχαϊκὴν αὐτόθεν νοσήσαντες δειχθήσονται φαντασίαν, ὡς τὴν οὐκ οὖσαν, οὔτε γενησομένην μίαν Χριστοῦ φύσιν, και ταλλήλῳ θελήματι δηλουμένην πρεσβεύοντες· τήν τε μανίαν 'Αρείου κατὰ ταυτὸν, καὶ τὴν ᾿Απολιναρίου ζηλώσαντες φωραθήσονται συνουσίωσιν· ὡς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τῆς ἀχράντου Μητρός, τον Χριστὸν κατὰ τὴν οὐσίαν ἀλλοτριώσαντες. Τὸ γὰρ φυσικὸν θέλημα, φύσιν χαρακτηρίζει· καὶ οὐδεὶς ἀντερεῖ λόγος. Εἰ δὲ φύσιν χαρακτηρίζει, δῆλον ὡς φύσιν, οἱ τοῦτο λέγοντες, τὸν Χριστὸν καταγγέλλουσι. Εἰ δὲ φύσις ὁ Χριστός, οὔτε Θεὸς φύσει, οὔτε μὴν ἄνθρωπος φύσει ἐστὶν ἀληθῶς· εἴπερ μὴ φύσει Χριστὸς ἀληθῶς ὁ Πατήρ, ἢ φύσει Χριστὸς ἀληθῶς ἡ μήτηρ. Εἰ δὲ φύσει Θεὸς ὁ Χριστός, καθό φύσει Χριστός, πολύθεος ὁ τοῦτο λέγων· ἄλλην Πατρὸς ὡς Θεοῦ φύσιν, οὐκ ὄντος φύσει Χριστοῦ· καὶ ἄλλην Χριστοῦ φύσιν, ὡς Θεοῦ πρεσβεύων, ὄντος φύσει Χριστοῦ· καὶ πέρας αὐτοῖς τῆς τοιαύτης τερατολογίας, ἡ πρὸς πολυθείαν ἔσται κατάκρισις. (γνωμικήν) 10 18, πῶς. " εὐσθενήσει. Εἰ δὲ προαιρετικὸν, ὅπερ καλοῦσι γνωμικόν, ἢ κατὰ φύσιν ἔσται πάντως, τὸν τρόπον τῆς τῶν ἐπὶ Χριστῷ πρακτῶν χρήσεως ἔχον διὰ πάντων συν νεύοντα τῷ λόγῳ τῆς φύσεως· καὶ οὐκ ἀπαθὴς, ἀλλ' ἐγκρατής οὕτω γε παθῶν κατ' αὐτοὺς ὁ Χριστὸς ὑπάρχων δειχθήσεται· καὶ κατὰ προκοπὴν ἀγαθὸς, ὅ τί ποτε τὴν φύσιν ἐστί. Τοιοῦτον γὰρ ἡ κατὰ φύσ σιν προαίρεσις τῶν ἐπὶ τῷ αἰρουμένη πρακτῶν, τὴ κρεῖττον ποιουμένη πρὸ τοῦ χείρονος αἱρετόν
dicitur, non prædicetur: plane qualitas est, non ex illis rebus quæ per se ac vere exsistunt; nt quæ nimirum in alio intelligatur. Quod si voluntas eo rum est quæ in alio considerantur, omnino acci dens est. Sin autem est accidens, vel ejusmodi ut substantiam, seu essentiam, vel ut personam, insi gniat (horum enim nihil medium quod per se con sideretur; quod scilicet neutrum participet, aut ex utrisque compositum sit). Ac siquidem substantiam insignit, seu essentiam, unam de Deo ac sanctis naturam prædicabunt, 12 cunctis per unami vo Juntatem, in unam substantiam ac essentiam con tractis. Quod enim generatim de aliquibus peræque prædicatur, substantiam significat, seu essentiam, sub qua illa exsistunt. Sin autem personam, una et Dei et sanctorum futura persona est, cunctis in idem inter se conflatis. Quod enim sic alicui pro prie, ea ratione qua persona est, innatum est, ut nulla dissimilitudine in aliis intelligatur, omnes alios aliis miscet ac inter se confundit, facitque ut cujusque ratio singularis, qua se ratione habeat, dignosci non possit. Non posse dici in Christo unam voluntatem, sive illa voluntas naturalis dicatur, sive electionis, ut non nullis placuit. Igitur, si in his illorum vacillavit disputatio at que ratio; nec si in Dominum ac Deum universo rumque Salvatorem Christum transferatur, unam que in eo voluntatem probare connitantur (quono docunque tandem voluntas dicatur) ullarum un quam virium erit. Si enim hanc Christi voluntatem naturalem dicant, inde palam Manichæorum fictio nis errore illos laborare liquebit, qui unam Christi, quæ neque sit, nec vero futura sit, naturam pro fiteantur, quam illi conveniens aptaque voluntas velut indice prodat: simulque Arii furorem, nec non Apollinarii æmulati confusionem, substantia rum velut confato, deprehendentur; ut qui nimi rum a Deo et Patre, purissimaque Matre, substantiæ ratione Christum extraneum fecerint. Voluntas enim naturalis, naturam iusignit ut ejus propria nota; nec quæ eat inficias, ulla ratio aut sermo erit. Sin autem haec naturam insignit ejusque nota propria est, liquet, eos qui hæc dicant, Christum naturam profiteri. Quod si Christus natura est, neque Deus natura, neque vere natura homo est. Quod si Chri stus natura Deus est, quatenus est natura Christus; qui hoc dicit, multorum deorum assertor est; pro fessus scilicet aliam naturam Patris, ut Deus est, cum non sit natura Christus; aliamque naturam Christi, ut Deus est, cum sit natura Christus; ex quo demum istorum monstro improbaque loquaci tate, invecta multorum deorum damnata opinio emerget. Sin autem eam voluntatem electionis ponunt, quam ex sententia vocant, aut omnino secundum naturam 13 erit, modum usus rerum agendarum in Christo per omnia rationi naturæ convenientem habens; sicque Christus non ab omni immunis affectu extraque eorum aleam, sed continens affectuum seu passionum, istorum palam opinione erit, ac bonus secundum progressum, quid quid tandem natura exsistat. Tale enim quid est, Fr. Fr.
col. 31–32page 11 of 103
PG 91:31δῶς κατ' ἐξουσίαν πάθη δεχόμενος, τὰ δὲ τῆς ἀτι μίας, κατ' οἰκείωσιν φιλανθρώπως ἀναδεχόμενος ὧν τὴν μὲν οἰκείωσιν, τῆς προαιρετικῆς ἀπαθείας αἰτίαν τῷ γένει πεποίηται· τὴν δὲ πεῖραν, τῆς ἐπο μένης φυσικῆς ἀφθαρσίας πιστὸν ἀρραβῶνα δεδώρηται. Τὸ γὰρ ἀνθρώπινον τοῦ Θεοῦ, κατὰ προαίρεσιν ὡς ἡμεῖς οὐ κεκίνηται, διὰ βουλῆς πεποιημένον· καὶ κρίσεως τὴν τῶν ἀντικειμένων διάγνωσιν· ἵνα μὴ φύσει κατά προαίρεσιν νομισθείη τρεπτόν· ἀλλ᾽ ἅμα τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγον ἐνώσει τὸ εἶναι λαβόν, ἀδίστακτον, μᾶλλον δὲ στάσιμον τήν κατ' ὄρεξιν φυσι κὴν ἤτοι θέλησιν, κίνησιν ἔσχεν· ἢ κυριώτερον είν πεῖν, τὴν στάσιν ἀκίνητον ἐν αὐτῷ κατὰ τὴν ἀκραιφνεστάτην οὐσίωσιν τῷ Θεῷ καὶ λόγῳ παντελῶς θεωθεῖσαν· ἣν φυσικῶς τυπῶν τε καὶ κινῶν ὡς οἰκείαν, καὶ τῆς αὐτοῦ ψυχῆς φυσικήν, ἀφαντασιά στις πεπλήρωκε τὸ μέγα τῆς ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίας μυστήριον· μηδὲν τοῦ προσλήμματος φυσικών παν τελῶς ἀπομειώσας, πλὴν τῆς ἁμαρτίας· ἧς οὐδεὶς. οὐδενὶ τῶν ὄντων καθάπαξ ἐνέσπαρται λόγος. ἀπαθείας) Τῆς οὖν διαφορᾶς τῶν ὀνομάτων φανερᾶς ἡμῖν γεγενημένης, διὰ τῆς εὐκρινῶς ἑκάστῳ προσαρμοσθείσης υπογραφῆς, μὴ ταρασσώμεθα τῶν ἐπὶ συγ χύσει τῶν νοουμένων πραγμάτων, αδιακρίτως τοῖς ὀνόμασι κεχρημένων ἀκούοντες· εἴπερ ἐν πράγματ σιν ἡμῖν, ἀλλ' οὐκ ὀνόμασιν ἡ ἀλήθεια· καὶ νομίσω μεν ταυτὸν εἶναι τὸ μὴ ταυτόν· ἀλλ' εὐσεβῶς πιο στεύοντες, ὁμολογήσωμεν τὸν Χριστὸν Θεὸν τέλειον ἀληθῶς, καὶ ἄνθρωπον τέλειον ἀληθῶς, τὸν αὐτὸν πράγματι κυρίως κατ' ἀλήθειαν ὄντα, καὶ οὐ μόνη ψιλῇ κλήσει τοῦτο λεγόμενον,· καὶ διὰ τοῦτο φύσεις δύο, ὧν αὐτός ἐστιν ὑπόστασις, εἴπερ οὐκ ἄσαρκος, αὐτὸν καταγγείλωμεν· καὶ δύο θελήματα φυσικά, κατὰ τοὺς Πατέρας· εἴπερ οὐκ ἄψιλος καὶ ἄνους, ἔχειν αὐτὸν παῤῥησιασώμεθα· καὶ μὴ θαρρήσωμεν καινίσαι φωνὴν, ἐφ' ᾗ καταφυγὴν οὐκ ἔχομεν τὴν πατρικὴν αὐθεντίαν. Εν γὰρ θέλημα Χριστοῦ φυ σικόν, ή προαιρετικὸν, οὐ μόνον διὰ τὴν δειχθεῖσαν ἀτοπίαν δέος εἰπεῖν τοὺς εὐσεβεῖν ἐσπουδακότας, τὸ παθητὸν αδιάβλητα πάθη θεολογικωτάτου νο Τὰ ἐπιτίμια, τὰ τῆς ἐπιτιμίας, καὶ τὰ τῆς ἀτιμίας τῆς ἑπομένης, φυσικῆς ἀφθαρσίας ἀρραβῶνα δεδώρηται, τὸ παθητὸν
nobis adimplesse; qui nempe inditas nobis peccati reatu passiones rei ipso periculo essentialiter vere que arbitrii potestate susceperit; quæ autem igno miniam probrumque habent, per summam huma nitatem sibi ipse arrogaverit; quarum ipsam arro gationem, ac quod sua hæc deputavit, eligentis animi imperturbationis (voluntatis scilicet humano generi causam fecerit; ipsum vero pericu lum, ejus, quæ illi comes est, naturalis incorruptio nis certum arrhabqnem donaverit. Humana enim Dei voluntas non nostro more eligendo mota est, ita scilicet ut consultatione judicioque contrariorum dispectionem iniret, deque illis decerneret, ne ele etionis ratione natura mutabilis esse existimaretur quin potius mox atque unione cum Deo Verbo ut esset accepit, nihil ancipitem; magis vero firmum ac stabilem, naturalem oppetitionis motum (id est voluntatis) habuit: vel (ut magis proprie loquar) immobilem in ipso Deo ae Verbo, per verissimam exsistentiam ac substantiam omnino deitate imbu tam, quietem ac sedem; quam naturaliter, ut propriam animæque suæ naturalem, informans ac mo vens, nulla fictione aut spectro, magnum assumptæ pro nobis dispensationis mysterium implevit; nullo prorsus naturalium assumptæ naturæ subtracto, uno duntaxat excepto peccato, cujus nulla penitus alli rei inserta ratio est.. Patefacta igitur nobis nominum distinctione, ex descriptione cuique discrete ac seorsim accommo dala, ne turbemur eos audiendo, qui ad ea confun denda quæ significata intelliguntur indiscrete no mina usurparunt (non enim veritas in nominibus nobis posita est, sed in rebus): neque idem esse, quod non est, idem, existimemus: quin potius pie religioseque credentes, Christum 15 vere perfectum Deum ac vere perfectum hominem, eumdem reipsa proprie ac veritate, non sola nudaque hoc eum appellatione, confiteamur; duasque adeo naturas, quarum ipse per sona est (quippe non carnis expertem) ipsum profiteamur duas item voluntates naturales, uti Patres sentiunt (quippe cum non anima ac mente careret) ipsum habere, clare ac libere astruamus; nec vocem nova mutare, ad quam ut confugiamus, nulla cogit Patrum auctoritas, præfidamus. Unam ɔnim in Christo naturalem, seu etiam eligentis cali reatu, exque Adæ prævaricatione universo humano generi învectas; quas Maximus illa quæst. 24, alterum peccatum, quod Christus factus est, Paulina phrasi, exponit: nempe na turæ, citra omnem culpæ reatum, quo et nobis in corruptionem ac immortalitatem paravit vocal Damasc., et alii, quibus sponte factum obnoxium Christum fides docet. Non bene Turr. vir alioqui doctus, passiones nostræ honestatis; nec Ipse ubique libratissimas viri ces, qualis est Maximus, assecutus. vox vel tironibus, in re præsertim ecclesiastica, 1. notissima. Sic passim Græci pœnas omnes eccle siasticas vocitant, ac quas nos dicimus censuras, scita paranomasia in vocibus, quæ sunt Latinis, pana et culpa. Primum certe Christus assumpsit, coque al terum (quod et sibi arrogavit) sanavit, eque natura sustulit; quomodo nobis donavit arrhabo nem incorruptionis quæ sequitur ac comes est illis in Christo ponis: quæ ipsa naturæ innovatio est, sic Maximu, Nysseno, Damasceno, aliisque Patribus Græcis celebrata; naturæ scilicet rectitudo, qualis in Adamo condita est, ipsa in Christo præcedens, ut in capite, ac futura in nobis, ut ejus nembris; cujus et nobis in eo arrbabo est. Nec bene Turr. fecit munere suo esse pignus-naturalis immortalita tis; quam Christus non assumpsit, sed contrarium, carnis, ejus vim patiendi ac moriendi, ex Adamo scilicet reo unum hoc mutuatus, ad ejus alterum in nobis reparandum; priorem scilicet ipsius rectitudinem, quæ est illa ejus incorruptio naturalis; summa nempe immunitas ab omni co quod ex peccato nobis inolevit.
col. 33–34page 12 of 103
PG 91:33Α': ΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΙΝΕΤΙΚΟΣ Ἐν είδει ἐπιστολῆς Πρὸς τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ κύριον Γεώργιον, τον πανεύφημον Επαρχον 'Αφρικής. Οὐδεὶς οὕτω τῶν φωτός, ὡς οἶμαι, καθ' οιονδήποτε τρόπον εστερημένων ἡλιακῆς ἀκτῖνος ἀπολαῦται που θεῖ, ὡς ἡμεῖς οἱ ταπεινοὶ πάντες, οἱ τῆς σῆς πλου σίως ἐμφορηθέντες καλοκαγαθίας, ποθοῦμεν πάλιν σε θεάσασθαι παρόντα, καὶ ἀπολαῦσαί σου τῆς καλ λονῆς· τοῖς θείοις μέν τοι τῶν συντρόφων ἀρετῶν κεχαρακτηρισμένον τρόποις, οἷς καὶ πρότερον ἐνδημοῦντα μεγαλοφυῶς ἐμπρέποντά σε γινώσκομεν δι' ὧν μᾶλλον σαφῶς ἐδιδάχθημεν, γνώμης, ἀλλ' οὐ τάξεως εἶναι τὴν ἀρετήν· καὶ διαθέσεως, ἀλλ᾽ οὐκ ἀξίας εἶναι τὸ θεομίμητον. Οἷς γὰρ εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς καθ' ὑμᾶς εὐλογημένοις, γνησίως ένεῤῥιζώθη τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης ἡ δύναμις, τούτοις τὸ ὡσαύ τως ἔχειν περὶ τὸ καλὸν ἀναμφιβόλως προσγέγονεν ὥσπερ ἀμέλει καὶ τοῖς ἐπτοημένοις τῇ ἀγάπῃ τῶν ὑλικῶν, τὰ εἰς πλῆθος παθῶν εὐέμπτωτόν τε καὶ εὐσκέδαστον. Καὶ μάλα γε εἰκότως. Ὁ γὰρ τοῦ θείου, ἑνὸς ὄντος καὶ μόνου, καὶ ἀπαθοῦς, καὶ μηδὲν τὸ παράπαν ἐξ ἀϊδίου κατ' οὐσίαν διάφορον συνθεωρούμενον ἢ συνεπιθεωρούμενον ἔχοντος· οὐ γὰρ ἐφ ικνεῖται αὐτοῦ τι τῶν ἐξ αὐτοῦ· κατὰ τὴν ἔφεσιν γνωμικῶς ἀντεχόμενος, εἷς καὶ αὐτός ἐστι καὶ μόνος καὶ ἀπαθὴς (α), τῇ πρὸς τὸ ἐν ἀσχέτῳ νεύσει γενό μενος, εἷς τε καὶ μόνος, καὶ ἄτρεπτος. Εἰ γὰρ ἐν ἐστι καὶ μόνον αὐτῷ τὸ ποθούμενον, τοῦτο δὲ κυρίως ἄτρεπτόν ἐστιν, ὡς κατ᾽ οὐσίαν διὰ τὴν φυσικὴν ἀ πειρίαν ἀκίνητον· οὐ γὰρ ἔχει ποῦ κινηθῆναι τὸ ἀκίνητον ἄπειρον· ἄρα καὶ αὐτὸς οἷα τοῦ ἑνὸς ὑπάρ χων ἐραστής, κατὰ τὸ εἰκὸς, εἷς γέγονε καὶ μόνος (α) Καὶ μόνος καὶ ἀπαθής. ἀπάθεια, αναμαρτησία, ἀπάθεια,
cium cogendum intellig-rent, vel pertinacem damnandum. Hincque potius videantur ad eum non scripsisse, quam quod communis cum Georgio præfecto consilii suspicione laborarent, ut illust. Annalium pater existimavit PARTIM COMMUNES, PARTIM DOGMATICE ET POLEMICE. Ad Dei servum clarissimum præfectum Africa, do minum Georgium. Nemo, arbitror, eorum, qui lucis usuram quo rodolibet amiserunt, sic solis radio delectari desi derat, atque nos cuncti humiles, tua illa morum probitate affatim recreati, præsentem te rursus vi dere, tuaque frui serenitate percupimus; tametsi divinis virtutum coalumnarum modis, quibus et praesentem prius insignitum suspeximus, magni@ce pranitere cognoscimus: quibus utique clarius edo cti sumus virtutem voluntatis esse animique sen tentiæ, non ordinis; Deique æmulam perfectionem, non dignitatis, sed affectus animi. Quibus enim si mili vobis ratione, benedicti, allas animi sinu di lectionis in Deum vis vere radices egit; iis dubio procul accessit ut eodem se modo habeant, prose qucndo quod honestum ac aflicii sit; uti sane iis etiam, qui terrenorum fallaciæ amore inhiant, ut in perturbationum ac vitiorum turbam proclive pro labantur, atque facile dissipentur: sane admodum merito. Qui enim Deo, qui unus et solus ac impas sibilis est, cuique adeo nihil prorsus ab æterno es sentialiter diversum cointelligi potest, aut velut ei comes ac adventitium (eorum enim quæ ex Deo sunt, quod eum assequatur, nihil est) animi desi derio voluntate adhæret, ipse 202 quoque unus ac solus impassibilisque exsistit, qui nimirum libera in unum illud propensione, unus solusque ac immu tabilis evaserit. Cum enim unum solumque sit quod illi desideratur, sitque illud proprie vereque immutabile, quippe naturali per essentiam infinitate ld certe, quod ad meritum ac nutum attinet divinæ charitatis: quam tamen, quod pro præsenti statu non ita habemus, ut sibi omnes motus nostros plene subjiciat, nondum ipse in se conspecto summo Bono et universali, nec sibi, duntaxat, sed et nobis, infinito; hinc est ut nostra omnis ac quam vel Maximus, vel alii Orthodoxi celebrant, veræ illius quam exspe clamus, perfecta cum Deo unitione, jamque adulta ed in termino charitate, quædam inchoatio sit, non ipsa vere qua quasi a nobis, viqui status; et nisi Dei auxilio, nedum peccare non possimus, sed et omnino possimus non peccare; quidquid tandem senserint, quos eo nomine Hiero nymus Origenianos monachos exagitat,` duriusque Theophilus insectatus est; a cujus excessu, quie scentibus illis motibus, visa magis per Ægypti Ni triæque deserta vigere Christiana nostra quam illa Christi gratiæ invisa el Strica.
col. 35–36page 13 of 103
PG 91:35θεώσεως ἀπεργαστικὴν τὴν ὑπερούσιον δύναμιν, καὶ τὰ χάριν τῶν θεωθέντων γεγενημένην. Καὶ μηδεὶς ὑπονοήσει τούτοις μίαν καταγγέλλεσθαι Χριστοῦ τὴν ἐνέργειαν. Οὐ γὰρ ἄνθρωπον απο θεωθέντα τὸν Χριστὸν καταγγέλλομεν, ἀλλὰ Θεὸν τε λείως ενανθρωπήσαντα, καὶ τῆς οἰκείας ἀφράστου θεότητος τὴν ἄπειρον, ἀπειράκις ἀπείρως ὑπεράπειρον δι᾿ ἐνεργοῦς φύσει σαρκὸς νοερῶς ἐψυχωμένης ἐμφανῆ ποιησάμενον δύναμιν· ὅλον Θεὸν τὸν αὐτὸν, καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς: ἄμφω τε φύσει τέλειον τὸν αὐτὸν καὶ πληρέστατον· καὶ πᾶν εἴ τι κατ' ἄμφω πεφυκὸς ἀνελλιπῶς ἔχοντα πλὴν ἁμαρτίας, ἧς λόγος οὐδείς. Τὴν γὰρ αὐτὸς φύσεων ὑπόστασις ἦν, τούτων καὶ τοὺς οὐσιώδεις φυσικῶς ἐπεδέχετο λόγους. Εἰ δὲ τοὺς οὐσιώδεις ὧν αὐτὸς ὑπόστασις ἦν, ἐπεδέχετο λόγους, καὶ φυσικὴν ἔμψυχον σαρκὸς εἰκότως εἶχεν ἐνέργειαν, ἧς ουσιώδεις τῇ φύσει κατέσπαρται λόγος. Εἰ δὲ φυσικὴν ὡς ἄνθρωπος ἐνέργειαν εἶχεν, ἧς ὁ λόγος τῆς φύσεως ὑπῆρχε συστατικὸς, καὶ ὡς Θεὸς δηλονότι φυσικὴν εἶχεν ἐνέργειαν, ἧς ὁ λόγος τῆς ὑπερουσίου θεότητος ὑπῆρχεν ἐκφαντικός. Θεός γὰρ ὑπάρχων τέλειος, καὶ ἄνθρωπος τέλειο; ὁ αὐτ τὸς, καθ᾿ ἑκάτερον ὧν ὑπῆρχεν ὑπόστασις, φυσικώς ἐνήργει μὴ διαιρούμενος. Εἰ δὲ καθ᾿ ἑκάτερον ὑπῆρχεν ὑπόστασις φυσικῶς ἐνήργει μὴ διαιρούμενος, δῆλον ὅτι μετὰ τῶν φύσεων, ὧν ὑπόστασις ἦν, καὶ τὰς οὐσιώδεις αὐτῶν καὶ συστατικὰς ενεργείας εἶχεν, ὧν αὐτὸς ἕνωσις ἦν· ἑαυτῷ προσφυῶς ἐνερ γῶν, καὶ οἷς ἐνήργει πιστούμενος, τὴν τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ὑπῆρχεν, ἀλήθειαν. Εἷς οὖν ἐκ δύο φύσεων ὁ Χριστός - θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος· μονογενής Λόγος καὶ Υἱὸς καὶ Κύ ριος τῆς δόξης· ἐν αἷς γνωρίζεται, καὶ αἷς ἀληθῶς ὑπάρχων πιστεύεται δύο τε φυσικὰς καὶ γενικὰς, καὶ τῶν ἐξ ὧν ἦν συστατικὰς κινήσεις, ήγουν ένερ γείας ἔχων, ὧν ἀποτελέσματα τὰ κατὰ μέρος ἦν ένεργήματα· ἐξ αὐτοῦ τε προβαλλόμενα, καὶ ὑπ' αὐ τοῦ τελειούμενα, χωρίς τομῆς τῶν ἐξ ὧν ὑπῆρχε, καὶ τῆς οἰασοῦν δίχα συγχύσεως. Οὐ γὰρ ὑπομένει τομὴν ἢ σύγχυσιν, ὁ μηδέποτε τροπαῖς ὑποκείμενος, καὶ πᾶσι τοῖς οὖσι τήν τε τοῦ εἶναι, καὶ πῶς εἶναι διαμονήν τε καὶ σύστασιν παρεχόμενος. ΝΟΤΑ.
sit; sed ejus qui fecit, mifcentiæ specimen ac largitatis; hoc ipsum gratuito munere ac adoptione facientis, eos qui bonorum amatores exsistunt (quibus nempe novit rationibus) quod ipse per na turam esse monstratur; ut et perfecte noscatur, ac inaneat prorsus incomprehensus. Non igitur eorum, quibus sic affici continget, naturalem operationem sustuli; qua scilicet etiam nactam ac va cantem ostendi, ab iis, quæ ut faciat comparatum habet; solamque beatam bonorum pati possessio nem sed unum hoc monstravi; solam nimirum essentia omni majorem virtutem, deificationis esse cffectricem, eorum effectam per gratiam, qui deificationis munus consecuti sunt. Ac nemo suspicetur, prædicari his unam Christi operationem. Non enim Christum prædicamus hominem deificatum, sed Deum perfecte ho minem factum, quique adeo ineffabilem deitatis suæ infinitam infinities infinite supra quam infinitam potentiam, per carnem natura efficacem intelligen tiun more animatam, manifestam fecerit; Deum totum eumdem atque hominem vere; utrumque natura eumdem perfectum ac plenissimum, nullo que desiderato habentem quidquid utroque com paratum ut habeat, uno duntaxat excepto peccato, cujus nulla ratio est. Quarum enim ipse naturarum persona erat, harum quoque essentiales natura rationes recipiebat. Sin autem eorum, quorum per sona erat, essentiales natura rationes recipiebat, eliam naturalem carnis animate merito operatio nem, cujus nature essentialis inserta ratio erat, babebat. Si autem naturalem, ut homo, operatio nem habebat, cujus ratio naturam insigniebat; plane etiam ut Deus naturalem habcba" operatio nem, cujus ratio superessentialis deitatis index erat. Nam cum Deus perfectus, idemque homo per fectus esset, secundum utrumque, quorum erat persona, natura indivisus operabatur. Sin autem secundum utrumque, quorum erat persona, indi visus natura 17 operabatur; utique una cum na turis, quarum erat persona, essentiales quoque ac constituentes, seu insignientes earum operationes habebat, quarum ipse unio erat; sic operans ut tatem astruens corum ex quibus, et in quibus, ac Unus igitur ex duabus naturis est Christus (dei tate scilicet et humanitate) unigenitus Sermo et Filius, et Dominus gloriæ, in quibus noscitur, ac quas eum vere esse credimus; duosque naturales ac generales, eorumque quorum erant indices, motus (id est, operationes) quorum effectus erant quæ singulatim operabatur; quæ utique et ex ipso procederent, et ab ipso peragerentur, citra omnem eorum, ex quibus erat, divisionem, ullamve pror sus confusionem. Nullam enim subit divisionem aut confusionem, qui nullis unquam obnoxius est mu tationibus, cunctisque rebus ut sint, ac tali modo sint, perennitatem atque exsistentiam præbet. cum natura decebat, ac quibus operabatur, veri quæ exsistebat. dempto peccato assumpserit. Turriano desunt una fere aut altera linea; nec quæ habet, ipsa illi satis expedita sunt. Quem ultimo scholio perstringit Ni lumn, Dufrenii codicis Antiquarius, idem saepius su gillat quasi non ecclesiastice de Christo ejusque mysterio sentientem. Quis vero hic Nilus sit, ac num cujus exstat libellus adversus primātum papæ, Nilus Thessalonicensis, cui erudite respondit Mat thæus Caryophilus archiepiscopus Iconiensis, vir egregie orthodoxus, incertum est. Si tamen is ipse est, et hoc observatu dignum, quod sic Ro manæ infensus Ecclesiæ ac schismaticus, ncc in exploratis dogmatis sanæ fidei est: videantque no stri novatores quen tanti hominem faciant, suæque velint aciei præstantem ducem.
col. 37–38page 14 of 103
PG 91:37Ταῦτα τῆς σῆς χάριν ἐπιτόμως, ἡγιασμένε Πάτερ, εἰρήσθω κελεύσεως· ἵνα ἔχοι; εἶπερ τι χρήσιμον φέροιεν, πῶς διακρούσασθαι τὴν τῶν φιλολάλων ἀδολεσχίαν, ἄδειαν λαβοῦσαν τὴν τῶν καιρῶν δυσκολίαν. Καὶ μὴ παρίδῃς τὸν σὸν δοῦλον πενόμενου ἀλλὰ θείῳ πλούτισον Πνεύματι, τῆς εὐπειθείας ἀν τιδοὺς τὰς εὐσθενεῖς σου δεήσεις· καὶ παρατιθέμενος Χριστῷ τῷ μεγάλῳ Θεῷ καὶ Ποιητῇ τῶν ὅλων μὴ διαλείποις, τῷ παρὰ πάσης προσκυνουμένῳ τῆς κτίσεως, σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΣΧΟΛΙΑ 1. α'. Λόγῳ μὲν ἡ φύσις περιγράφεται τῶν ὄντων πρὸς ἀρετῆς γένεσιν, κατὰ πρόοδον· ἥτις ἐστὶ παν τελής κατ' ἀρετὴν τῆς φύσεως ἄρνησις. Νῷ δὲ περιορίζεται ἡ παντὸς αἰῶνος καὶ χρόνου κίνησις, πρὸς σύστασιν ἁπλανοῦς ἐνώσεως, κατὰ ἀνάβασιν·ι Στις ἐστὶ τῶν ἐν οἷς ἐστιν ἡ φύσις υπέρβασις - λέγω δὲ τόπον καὶ χρόνον, ἐν οἷς ἡ τῶν ὄντων ὑπόστασις. Η δὲ πρὸς τὸν ἐξ οὗ τὰ πάντα καὶ δι᾽ οὗ καὶ εἰς ὄν ὡς πέρας τῶν ὅλων, κατὰ χάριν ἀποκατάστασις, κατ᾿ ἀνάληψιν γίνεται· ἥτις ἐστὶ τοῦ μὲν ἀναλαμβανομένου πάθος· ἐνέργεια δὲ τοῦ ἀναλαμβάνοντος. β'. Πρόσωπον, ήτοι ὑπόστασις· φύσις, ἤτοι οὐσία. Ουσία γὰρ, τὸ κατ' εἰκόνα, ὁ λόγος· τὸ καθ' ὁμοίωσιν δὲ, ὁ βίος, ὑπόστασίς ἐστιν, ἐξ ὧν ἀμφοτέρων ἡ ἀ ρετὴ συμπεπλήρωται. Ὑπόστασιν γὰρ σοφίας, τὴν ἀρετήν· οὐσίαν δέ φασιν ἀρετῆς εἶναι τὴν σοφίαν.. Διὸ τῆς μὲν σοφίας ἁπλανὴς ἔκφανσίς ἐστιν, ὁ τρό τος τῆς τῶν θεωρητικῶν ἀγωγῆς τῆς ἀρετῆς δὲ βάτις, ὁ λόγος τῆς τῶν πρακτικών θεωρίας καθο έστηκεν. Αμφοτέρων δὲ χαρακτὴρ ἀψευδέστατος, ἡ πρὸς τὸ κυρίως ἂν ἀκλινής ενατένισις. γ΄. Οτι οὐκ ἄτρεπτο; φύσει ὁ ἄνθρωπος· καὶ πῶς. δ. Ὅτι τὸ θέλημα, ἢ οὐσία;, ἢ ὑποστάσεώς ἐστι χαρακτηριστικόν· καὶ μέσον τούτων οὐκ ἔστιν, οὔτε κοινὸν καὶ σύνθετον ἐξ ἀμφοῖν· οὔτε οὐδετέρου μετέχον. ε'. Ὅτι ἡ προαίρεσις ἐπὶ Χριστοῦ, τὴν φυσικὴν σημαίνει θέλησιν· ἤτοι τὴν ὀρεκτικὴν τῆς φύσεως δύναμιν. 5. Βλέπε τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον. ζ. Εἰς τὸ, Δι' αὐτοῦ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν· ἤτοι περὶ οὐσίας, καὶ δυνάμεως, καὶ Ενεργείας. η'. Περὶ θεώσεως. Ακούσαις δὲ τούτων καὶ σὺ, Νεῖλε· καὶ φρονήσαις & φρονοῦσιν οἱ τῆς ἀληθείας διδάσκαλοι.
Hæc hactenus brevi compendio, quod ita jusseris, Pater sancie, dicta sunto; ut habeas, si commodum aliquid attulerint, unde eorum, qui ad libidineme Moquuntur, nugas excutias; ex temporum scilicet diflicultate licentiam nactas. Et ne pauperculum servum tuum despicias, sed divino Spiritu dita; ejus quod propense obsecutus sum, mercedem, quarum vis quædam eximia, orationes ac preces reponens; nec me Christo magno Deo, universo rumque Conditori commendare unquam desinas; quem adorat omnis creatura, cum Patre et Spiritu sancto in saecula. Amen. 4. Ratione quidem ad progignendam virtutem, secundum processum, rerum natura circumscribi tur, in eo scilicet positum, quod natura secundum virtutem ejusque præstatione, penitus abnegetur. Mente vero, ad certam, omnique errore vacantem constituendam scientiam, secundum ascensum, sæ culi omnis atque temporis motus secernitur: qui utique, eorum, in quibus natura versatur (loci sci licet ac temporis, in quibus rerum substantia) su pergressio exsistit. Quæ autem ad eum ex quo omnia et per quem et in quo, tanquam universo assumptione praestatur; quæ videlicet, ejus qui as rum finem, per gratiam in integrum restitutio est, sumitur, passio est; assumentis vero, operatio atque actio. 2. Persona, id est, substantia; natura, id est, es. sentia. Essentia enim, quod ad imaginem est, sci licet ratio quod vero ad similitudinem, vita sci cet, substantia est; ex quibus ambobus virtus completa est. Sapientiae enim substantiam, aiunt esse virtutem; virtutis vero essentiam, sapientiam. Quamobrem, sapientiæ quidem certa veritate ex planatio est, eorum qui contemplationi student, compositis moribus vile institutio: virtutis vero basis, ratio contemplationis eorum, qui actionem colunt. Utrorumque vero certissimus character ac nota, indeflexo tenore in id quod est vere prona intentio. f Act. xv, 28. 1 Ex V. cl. Raph. Dufrenii cod. nunc Regio. 18 3. Non esse hominem natura immutabilem, ac qua id ratione. 4. Esse voluntatem, aut essentiæ notam pro priam, aut personæ: nec horum quidquam medium esse; vel commune ac compositum ex utrisque, vel quod utriusque sit expers. 5. Electionem in Christo, naturalem voluntatem significare, id est naturæ vim appetendi. 6. Vide dispensationis (Christi scilicet incarnatio nis) mysterium. 7. In illud, In ipso enim vivimus cl movemur el su mus; id est, de essentia, et facultate seu poten tia et operatione. 8. De deificatione. Audias hæc et tu, Nile; ac quæ sentiunt veritatis doctores, ipse sentias.
col. 39–40page 15 of 103
PG 91:39ΤΟΥ ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΜΑΡΙΝΟΝ. Ἐκ τῆς περὶ ἐνεργειῶν καὶ θελημάτων πραγματείας, κεφάλ. ν "Οτι Σευήρος κακούργως ταυτὸν εἶναι λέγει τῇ φύσει τὴν ὑπόστασιν, ἵνα τὴν σύγχυσιν διὰ τῆς μιᾶς κυρώσῃ φύσεως, καὶ φύγῃ τὸν ἔλεγχον, ὑπόστασιν λέγων νενοηκέναι τὴν φύσιν καὶ πάλιν τὴν διαίρεσιν εισηγήσηται, τὴν ἐξ ὑποστάσεως πρεσβεύων ένωσιν· καὶ δόξῃ λαν θάνειν ἀντὶ φύσεων εκδέχεσθαι φάσκων τὰς υποστάσεις. Καὶ αὖθις τὴν ἀνυπαρξίαν τῶν φύσεων, διὰ τῆς ψιλῆς διαφορᾶς ἐγκαλούμενος, εἴρη καταφυγὴν ἀπολογίας, την ψιλήν ἐν ποιότητι φυσικῇ διαφοράν. Καὶ ὅτι καθά περ Νεστόριος ψιλήν λέγων τὴν ἕνωσιν, πρα γματικὴν εἰσῆγε διαίρεσιν· οὕτω καὶ Σενῆρος ψιλήν λέγων φύσεων διαφοράν, πραγματικής ποιεῖται τὴν σύγχυσιν. ᾿Αλλὰ τούτοις Σευήρος στενοχωρούμενος τοῖς λό γοις, καὶ μὴ φέρων τῆς ἀληθείας τὴν βάσανον, πάλιν ἑαυτῷ συνήθως τὸ ψεῦδος προβάλλεται σύμμαχον ταυτὸν εἶναι φάσκων ἐπὶ τῆς οἰκονομίας τῇ φύσει τὴν ὑπόστασιν· καὶ τὴν ἐν ποιότητι φυσικῇ διαφορὰν, τῇ πραγματικῇ καὶ κατὰ φύσιν· διὰ τὸ καὶ φυσικὴν εἶναι πᾶσαν ποιότητα, καὶ πράγμα προστ αγορεύεσθαι· ἵνα, εἰ μὲν ἁλοὺς τοῖς ἐλέγχοις φωραθῇ, σαφῶς διὰ τῆς μιᾶς συνθέτου φύσεως, τήν τε Μά κεντος φαντασίαν, καὶ τὴν ᾿Απολιναρίου σύγχυσιν, καὶ τὴν Εὐτυχοῦς μετὰ τὴν ἔνωσιν εἰς μίαν οὐσίαν τῶν ἑνωθέντων πρεσβεύων συναίρεσιν, χαμαιλέοντος δίκην τὰς χρόας ὑπαλλάσσοντος, τὴν οἰκείαν μετα βάλοι φωνήν, φάσκων, ὑπόστασιν νενοηκέναι τὴν φύσιν. Εἰ δὲ πάλιν ἐξ ὑποστάσεων ήγουν προσώπων λέγων γεγενῆσθαι τὴν ἔνωσιν, τὴν Ἑβιῶνος, Παύ λου τε τοῦ Σαμωσατέως και Νεστορίου διαίρεσιν ἀποδειχθῇ φρονῶν, καὶ τὴν ὡς ἐν προφήτη του Λόγου κατὰ χάριν ἐνέργειαν θεσπίζων, έτοιμον αυτ ΝΟΤ.Ε. Κεφάλαια πεντήκοντα, Πρὸς τὸν αὐτὸν Μαρίνον, περὶ νοθείας τὸν σχολαστικών,
Ex tractatu de operationibus et voluntatibus, cap. 50. Quod Severus malitiose idem esse hypostasin sive personam cum natura dicat, ut unius naturæ no mine confusionem statuat; ac dicendo, se naturæ nomine hypostasim ac personam intellexisse, re prehensionem vitet; rursusque divisionem inducat, asserendo unionem ex hypostasibus ac personis, videaturque latere, dicendo, se hypostases ac per sonas pro natura accipere. Ac rursus si accusetur,. eo nomine, quod naturas tollat, per simplicem distinctionem et quæ ipsa vere non exsistat, qua se tueatur ac excuset, simplicem in qualitate na turali distinctionem inveniat. Quod item, sicut Nestorius, dicendo simplicem, ac quasi nomine tenus, unionem, divisionem quæ revera sit, intro duxit; sic Severus, simplicem dicendo ac nomine tenus naturarum distinctionem, confusionem quæ est revera, faciat. Verum his Severus argumentis in angustum addu ctus, nec veritatis vim ac probationem ferens, ex more rursus mendacium sibi socium asciscit, di cendo, in mysterio Incarnationis (in dispensatione) idem esse cum natura hypostasim ac personam; ac, quæ in qualitate naturali distinctio est, cum ea, quæ reipsa est ac naturalis; quod etiam omnis qua lilas naturalis sit, et res appelletur: quo nimirum, si per unam naturam compositam, quam ponit, de prehendatur argumentis plane convictus, tum Ma netis inane spectrum ac fictionem, tum Apollinarii confusionem, ac demum Eutychis, post unionem, eorum quæ unita sunt, in unam essentiam contra ctionem docere, 19 chamæleontis instar colores inutantis, vocem propriam mutet, dicendo naturæ nomine bypostasim se ac personam intellexisse. Sin autem rursus dicendo fretain esse unionem ex hy postasibus, seu personis, cum Ebione Pauloque Samosatensi et Nestorio, quod attinet ad divisio (f) Kɛpáλ. y. Sic Dufrenii codex breviate, quæ dem excusat pro diplomate Roma a papa misso nola est capitis quinquagesimi, ejus operis, quod Maximus ad Marinam presbyterum scripsit; sicque ex Romanis codd. Caput quinquagesimum, rite ascri psit Lucas Holstenius. At Terriani codex, ipse for sitan quod et apographum à reverendissimo Gera simo Blaccho acceptum, dum reddit, Capita quinquaginta, parum certe ac curatum agit interpretem, cui nec sic apertum men dom subolaerit. Quis enim Quinquaginta hic Capita vel somniet, non unum ipsum Quinquagesimum quo statim sequitar Quinquagesimum primum; quæ duo ex tanta illa Maximi lucubratione nobis exstant? Ad seamdem Marinum, unius Blacchi codicis est. Quodque tan Luni Maxiini opus ad Marinum excidit, cujus nulla dubitatio esse potest, una hac ac altera spica tanti manipuli in bis quasi Collectaneis nobis superstite, quid mirum excidisse et epistolam, qua apud eum Constantinopolim, ut nùsquam integra exstet, sed sola quasi excerpta, iis passim relata, qui de Spi ritus processione, tuenda aut impugnanda Latino rusa hoc argumento fide, scripserunt, ut valde fri volum inde argumentum ducant etiam viri catho lici, quasi laborare intelligatur, cum alias Maximi characteres habeat, nec veterum, pro Maximi ztate, testimonio careat. Magis miror, quod card. Baronius opus hoc quin quaginta capitibus distinctum, ipsam existimat ad Marinum epistolam, quæ est hic prima inter editas Gretsero ex Turriani versione, cam illa tix exce dat duodecim capita: post quam sequitur caput illud 51. ex dicto opere de operationibus et volontauibus. Nimirum granditas operis prohibuit ill. scriptorem librum adire, alioqui plurimum de re ecclesiastica meritus esset, si nactus integrum ejusmodi opas, saltem indicasset.
col. 41–42page 16 of 103
PG 91:41θες σχολη το ψεύδος συνήγορον, ἀντὶ φύσεων εἰρηκέναι τὰς ὑποστάσεις ἀποφαινόμενος. Εἰ δὲ πάλιν ἐγκληθῇ δικαίως, ἐπὶ τῇ ψιλῇ διαφορά, τὴν τῶν ἑνω θέντων πραγμάτων δογματίζων ἀνυπαρξίαν, εὗρα πρὸς ἀπολογίαν καταφυγὴν τὴν ὡς ἐν ποιότητι φυ σική διαφοράν ποιοτήτων λέγων φυσικῶν, ἀλλ' οὐ φύσεων, ήγουν οὐσιῶν ἐπὶ Χριστοῦ διαφοράν μετά τὴν ἔνωσιν· διὰ τῆς λυούσης τὴν σύγχυσιν φωνῆς τουτέστι, τῆς διαφορᾶς, πλέον ὁ πανούργος σοφι στής, διασφίγγων τὴν σύγχυσιν· τῶν ἐναντίων κατά τὴν νόμον τῆς φύσεως, οὐ λύσιν τὰ ἐναντία ποιούμενος, ἀλλὰ σύστασιν, παρὰ τὸν ὅρον καὶ νόμον τῆς φύσεως· καὶ τοιοῦτος γενόμενο; περὶ τὴν διαφορὰν εἰς πλάνην τῶν ἀκουόντων, οἷος ὑπάρχων περὶ τὴν Ένωσιν ἀπεφάνθη Νεστόριος. Εκείνός τε γὰρ κατὰ μόνην ψιλὴν τὴν προσηγορίαν, ὀνομάζων τὴν ἔνωσιν, κατ' ἐνέργειαν τὴν τῶν πραγμάτων εἰσῆγε διαίρεσιν· καὶ οὗτος ψιλὴν τὴν διαφορὰν πρεσβεύων μετὰ τὴν ἔνωσιν, κατὰ μὲν τὴν ἐπίνοιαν εἶναι φρονεῖ τῶν διαφερόντων τὴν ὕπαρξιν· κατὰ δὲ τὴν ἐνέργειαν, τὴν αὐτῶν ἐπιδιατίθεται σύγχυσιν. Εἰ γὰρ μὴ ψιλήν ἐφρόνε: Νεστόριος γεγενῆσθαι τὴν ἕνωσιν, εἶπεν ἂν τὴν ἐκ τῆς ἑνώσεως τῶν φύσεων ἀποτελεσθεῖσαν τοῦ Χριστοῦ μίαν ὑπόστασιν σύνθετον· καὶ οὗτος, εἰ μὴ ψιλὴν ἐκήρυττε τὴν διαφοράν, οὐ παρῃτεῖτο λέγειν ἐν Χριστῷ μετὰ τὴν ἕνωσιν τὴν ἄτμητον καὶ ἀδιαί με τον τῶν διαφερόντων ποιότητα γινώσκων ὅτι πάσῃ διαφορᾷ, πάντως συνεισάγεται ποσότης· καὶ πάσῃ ποσότητι, συνέζευκται ὁ δηλωτικός αὐτῆς ἀρι θμός. Αμήχανον γὰρ, ἡ διαφορὰν ποσότητος εἶναι χωρίς, ἢ ποσότητα δίχα τοῦ δηλοῦντος αὐτὴν ἀρι θμοῦ διαγνωσθῆναι. Καὶ ὁ μὲν, τὴν φύσεων μόνην ἐπὶ Χριστοῦ γινώ σκων ποσότητα, τὸ δὲ κατὰ σύνθεσιν ἐκ τῶν φύσεων. τῆς ὑποστάσεως μοναδικὸν οὐκ εἰδὼς, ἐπικάλυμμα Ἐκεῖται διαμπαξ [τῆς] τῶν φύσεων διαιρέσεως, τὴν ψιλὴν τῆς ἑνώσεως προσηγορίαν· ὁ δὲ τὸ κατὰ μόνην τὴν φύσιν ἀντὶ τοῦ καθ᾽ ὑπόστασιν πρεσβεύων μονα δικὸν, τὸ δὲ κατὰ φύσιν ποσὸν οὐκ εἰδὼς, ἐπικάλυμμα ποιείται τῆς τῶν φύσεων συγχύσεως την ψιλήν ἐν ποιότητι φυσικῇ διαφοράν. Καὶ ὁ μὲν, τὴν ἐν μόνῃ ποιότητι γνωμικῇ τῶν φύσεων ἔνωσιν πρεσβεύων, ἀρνεῖται τὴν μίαν ὑπόστασιν, ἀληθῆ τῶν πραγμάτ των κατ' ουσίαν γεγενῆσθαι τὴν σύνοδον λέγειν οὐκ ἀνεχόμενος. Αὐθεντία γὰρ καὶ ἀξία, καὶ τοιάδε θέλησις, ὧν ἔφασκε Νεστόριος εἶναι τὴν ἕνωσιν, γνώμης υπάρχει κινήματα σαφῶς, ἀλλ' οὐ φύσεως. (α) Ποιότητα. διασφίγγων τὴν σύγχυσιν τῶν ἐναντίων,
nem, sentire convincatur, ac velut in propheta, constituat, talis nimirum effectus ad distinctionem verbi per gratia: operationem amatumque docere, paratum rursus ad causæ suæ defensionem habeat mendacium, asserendo disisse se hypostases 20 personas pro naturis. Sin vero rursus juste accuze tur, quod simplici distinctione, res quæ fuerunt unita, sublatas statuat, defensionis effugium invc nial, distinctionem velut in qualitate naturali; qui nimirum dicant esse in Christo distinctionem natu ralium qualitatum, sed non naturarum, id est, substantiarum: cum alioqui malitiosus sophista, voce solvente confusionem (distinctionis scilicet vocabulo magis confusionem astringat; qui nempe non contrariis contraria solvat, pro eo ac naturæ. poscit ratio, sed illa invita, hæc illis statuat ac (m), quod attinet, ut fucum auditoribus faciat, qualis Nestorius proditus est, quod spectat ad unionem. Ille enim, dum solum simplici voce unionem nomi nat, ipsam revera rerum divisionem invexit; hicque adeo (nempe Severus) dum post unionem, simpli cem distinctionem statuit; subtili quidem cogitatu, corum quæ distincta sunt exsistentiam sentit; re vera autem confusionem astruit. Nisi enim Nesto rius simplicem nudamonte unionem exstitisse senti ret, plane quæ ex natura unione facta est, unant Christi hypostasim ac personam compositam dixis set bicque adeo nisi simplicem nudamque distin ctionem prædicaret, haud prorsus in Christo post unionem, corum quæ distincta sunt, indissectam in divisamque qualitatem [quantitatem] dicere abnue ret; quem nempe non lateret, cum omni distinctione eique comitem omnino inferri quantitatem; ac cum omni quantitate, qui ejus significandæ vim habeat, numerum conjunctum esse. Nec enim fieri potest, ut vel distinctio sine quantitate intelligatur, vel quantitas sine numero qui eam significet. Ac Nestorius quidem, qui solam in Christo natu rarun quantitatem cognoscal, unam autem ex na turis secundum compositionem personam non agna seat, simplici nudaque unionis appellatione, 20 na turarum divisionem prorsus contegit: Severus vero, dum unam solummodo naturam pro una singulari persona profitetur, nec naturarum novit quantita tem, simplici nudaque penes qualitatem naturalem distinctione, naturarum confusionem obvelat. Ac quidem Nestorius, cum in sola qualitate voluntatis, quæ sententia animi est, naturarum unionem tradit, unam negat personam, qui veram rerum secundum substantiam factam conjunctionem, dicere non sustineat. Auctoritas enim et dignitas, et hæc talis voluntas, quorum Nestorius unionem aiebat, vo Sic quoque Turr. Qualitatem non divisam: sed palam mendum est, ac reponendum, quantitatem, quam aliis passim locis, distinctionis omnino compiten ait, ejusque notam numerum esse, qui ipse minime dividat; sed pro coram quæ numerata sunt, ratione, vel continuus, vel discre tos exsistat. Paulo etiam superius, nihil apte idem Turriauus, ita jungit, confusionem contrariorum astringat; quasi Maximus contraria vocet naturas in Christo, aut qualitates; non ipsam distinctionem et confusio nem; quibus contrariis Nestorius Severusque con traria statuebant, non evertebant, uti ipse Maximus salis clare exponit. Stulta religiositas sic scriba festinantis manu in præceps agi, ut vel cum luce clarior aberratio est, ipseque perspicus auctoris sensus, emendare nolis, ac vel indicare quod emen dandum videris. Digitized by
col. 43–44page 17 of 103
PG 91:43Ὁ δὲ, τὴν φιλὴν ἐν μένῃ ποιότητι φυσικῇ λέγων διαφορὰν μετὰ τὴν ἕνωσιν, τῶν ἐνωθέντων ποιεῖτα προδήλως ἀναίρεσιν, τὴν κατ' ουσίαν αὐτῶν τῶν ἑνωθέντων ἐν ἑτερότητι φυσικῇ διαφορὰν ἀπαρνούμενος. Και συντόμως περὶ τούτων εἰπεῖν· ὁ μὲν, τὴν τῶν γνωμικῶν ποιοτήτων ἔνωσιν εἰς τὴν τῶν φύσει πραγμάτων ἐφεῦρε διαίρεσιν· ὁ δὲ, τοὐναντίον, τὴν τῶν φυσικῶν ποιοτήτων διαφοράν, εἰς τὴν τῶν πραγ μάτων ἐπενόησε σύγχυσιν. Οντως κακή ξυνωρίς ἀνδρῶν παρανόμων, διασπαν μαινομένων κακώς διά τῶν ἐναντίων τὴν τῶν ὀρθῶν δογμάτων ἀλήθειαν. Ὁ μὲν γὰρ, ποιοτήτων γνωμικῶν εἰσηγούμενος ἕνωσιν, τὴν τῶν μηδόλως κατ' αὐτὸν ἑνωθεισῶν φύσεων ποιεῖται διαίρεσιν· ὁ δὲ, ποιοτήτων φυσι κῶν λέγων μόνον εἶναι διαφορὰν μετὰ τὴν ἕνωσιν, ὡσαύτως τὴν τῶν μηδόλως κατ' αὐτὸν ἐνωθεισῶν φύσεων εἰσηγεῖται συγκεχυμένην ἀλλοίωσιν· οὐκ εἰδότες ὅ τι καὶ λέγουσιν. Ἐχρῆν γὰρ εἴπερ ἑαυτοῖς στοιχεῖν διεγνώκεισαν, τὸν μὲν Νεστόριον, γνωμικών ποιοτήτων λέγοντα γεγενῆσθαι τὴν ἕνωσιν, μὴ διαι ρεῖν τὰς φύσεις, ὧν μηδὲ τὴν ἀρχὴν παντελῶς ἐπρέσβευσεν ἕνωσιν· ἀλλὰ τὴν ὧν εἶναι φάσκει τὴν ἕνωσιν, γινώσκειν διαφορὰν μετὰ τὴν ἕνωσιν· τὸν δὲ Σευήρον, ποιοτήτων φυσικῶν διαφορὰν εἰσηγούμενεν, μετὰ τὴν ἕνωσιν μὴ συγχεῖν τὰς φύσεις, ὧν οὐ συγ χωροῦμεν αὐτῷ λέγειν τὴν ἔνωσιν, ἕως ἂν αὐτῶν ἀγνοεῖ τὴν διαφορὰν μετὰ τὴν ἔνωσιν. Τῶν γὰρ ἐνα θέντων ἡ διαφορὰ θεωρεῖται μετὰ τὴν ἕνωσιν, καν Νεστόριος μέμηνε· καὶ τῶν μετὰ τὴν ἕνωσιν διαφερόντων ἡ ἔνωσις, κἂν Σευήρος παρατάττεται, καὶ πολλὴν ὑπὲρ τοῦ ψεύδους ποιεῖται τὴν συνηγορίαν. Εἰ μὲν οὖν κατὰ τὸν Νεστόριον, μόνων τῶν γνω μικῶν θελημάτων Ένωσις γέγονε, τούτων εἰπάτω καὶ τὴν διαφορὰν μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἀφεὶς τὴν τῶν μηδα μῶς ἑνωθέντων πραγμάτων διαίρεσιν· καὶ συνήγαγε τῇ τῶν γνωμικῶν θελημάτων διαφορᾷ καὶ τὴν τῆς γνώμης παραλλαγήν· καθ᾿ ἣν οὐχ ἡ κατὰ φύσ σιν διαφορὰ δείκνυσθαι πέφυκεν, ἀλλ᾽ ἡ καθ᾽ ὑπέ στασιν, ποιουμένη τῆς ἀγαθότητος ἐν τῇ διαφορᾷ τῶν γνωμικῶν θελημάτων, ἄνεσιν καὶ ἐπίτασιν· καὶ πεποίηκεν ἁμαρτωλόν, τὸν κατὰ προκοπήν παρ' αυ τοῦ θεοποιούμενον ἄνθρωπον· ὡς μὴ κατὰ πάντα τρόπον τε καὶ λόγον τὴν αὐτὴν τῷ Θεῷ γνωμικήν ἔχοντα θέλησιν. Ἡ γὰρ διαφορὰ τῶν γνωμικῶν θε λημάτων, τὴν τῆς γνώμης, ὡς ἔφην, ποιείται παραλ ΝΟΤΑ. (η) Συνήγαγε τῇ τῶν γνωμικών θελημάτων διαφορά τὸ ἀναμάρτητον, διαφορά εί παραλλαγή Τὸ ἐκείνου θέλειν, οὐδὲν ὑπεναντίον Θεῷ,
Iublatis, quam animi sententiam dicimus, palam motus sunt, non nature. Severus autem, dum sim plicem nudamque in sola naturali qualitate distin ctionem post unionem dicit, ea quæ unita sunt, liquido interimit; qui nempe substantialem ipsorum unitorum in naturali diversitate distinctionein infi cietur. Atque, ut de his summa dicam, Nestorius, qualitatum ad voluntatem quæ animi sententia est, spectantium unionem ad hoc adinvenit, ut res ipsas atque naturas dividal: at contra Severus, qualita tum naturalium distinctionem ejus rei causa exco gitavit, ut confundat naturas. Sane quidem pravum par scelestissimorum hominum, insano male furore connitentium, ut rectorum veritatem dogmatum ex contrariis divellant. Ille siquidem (nempe Nesto rius) qualitatum ad voluntatem, quæ animi sen tentia est, spectantium, unionem docens, naturarum, re quidem prorsus (quantum ille opinatur) unita rum, divortium facit hic vero (nimirum Severus) qui naturalium solum qualitatum distinctionem post unionem dicat, simili et ipse ratione, natura rum, ne quidem omnino (quod ad eum spectat) unitarum, confusam alterationem inducit; cum neque quid dicant, intelligant. Oportebat enim, si quidem sibi ipsis consentanee loqui eis constitutum erat, Nestorium quidem, qui qualitatum ad volun „tatem ex sententia spectantium unionem sfatuat, naturas non dividere, quarum nec initio prorsus unionem professus. sit: sed quas naturas unitas esse dicit, earum post unionem, distinctionem agno scere Severum autem, qui qualitatum naturalium distinctionem profiteatur, nec ipsum post unionem naturas confundere; quas nec ut unitas dicat el permillimus, quandiu earum post unionem distinctionem ignorat. Unitorum enim, 21 posteaquam unita sunt, spectatur distinctio, quidquid actus furore Nestorius evomat; distinctorumque unio, posteaquam unione convenerunt, vel si adversa Severus stet acie, amploque mendacium patrocinio .defendat. Si igitur, ut Nestorius sentit, voluntatum solum modo ex sententia, facta est unio, earum quoque post unionem distinctionem dicat, relicta rerum divisione (nempe naturarum) quæ nequaquam ſue runt unitæ: unaque cum voluntatum ex sententia distinctione, animi quoque ac sententiæ variationem intulit; qua, non naturalis distinctio demonstrari habet, sed personalis; quæ videlicet, in distinctione voluntatum ex sententia, majorem ac minorem bo nitatem præstat: fecitque peccatorem, quem ex profectu deitatem adeptum hominėm existimat; qui nimirum non omni modo ac ratione, eadem ac Deus voluntate, quæ ex sententia est, præditus sit. Voluntatum enim, uti dicebam, ex sententia (n), Clara Maximi sententia; eo quod distin etæ voluntates ex sententia, sequi majoris ac mino ris bonitatis esse, quod scilicet vicissim hoc illoque modo procedant, varientque boni prosecutione; a quo proinde nibil vetat deficere: quod est Christo deniere quod ab omni immunis peccato est. Turr, Et conjunxit cum differentia boluntatum er sententia, differentiam sententiæ; cadem voce reddens, quod est Grace quæ voces longe differunt, ac quarum Maximus pro maximo absurdo alterain infert ex altera in ejusmodi voluntatibus, id est, guonicis; nempe ex distinctione contrarietatem, contra ac dieit Greg. ac vertibilitatem in malum seu minus bonum humanæ Christi voluntatis ex sententia, ut qua non Verbi nutu regatur, ut personæ moventis atque utentis, sed ipsa suo.
col. 45–46page 18 of 103
PG 91:45λαγὴν· ἡ δὲ τῆς γνώμης παραλλαγή, τῆς ἀγαθότη τις εἰσηγείται τὴν μείωσιν· ὑφ᾽ ἧς ὁ καθοτιοῦν ἔτι κρατούμενος, τελείως οὔπω κατὰ τὴν γνώμην γέγο τεν ἀναμάρτητος. Οὐκοῦν τὸ καθ᾽ ὑπόστασιν ἐκ τῆς συνόδου τῶν φύ σεων ἐν μὴ δεχόμενος ὁ Νεστόριος, καὶ τὴν τῶν γνωμικῶν θελημάτων διέλυσεν ἕνωσιν, οὐχ εὑρίσκων εἰπεῖν τί ποτέ ἐστι τὸ ἐκ τῆς ἑνώσεως τῶν γνωμι τῶν θελημάτων ἀποδεικνύμενον ἔν. Οὐ γὰρ ἔχει ταυτότητα λέγειν τῆς ἀγαθότητος, τῆς τῶν γνωρι τῶν θελημάτων σαφώς διαφορᾶς μετὰ τὴν ἔνωσιν, τὴν κατ' ἐπίτασιν καὶ ἄνεσιν ταύτοις ἑτερότητα προφαινούσης. Την γὰρ ἡ σύνοδος, τούτων ἀνάγκη πάντως λέγειν καὶ τὴν διαφοράν. Καὶ μάτην αὐτῷ τῆς ταυτοβουλίας ὁ λόγος ἐπενοήθη, κἂν πρὸς δήλω σιν τῆς τῶν προσώπων διαιρέσεως ἐστιν ἁρμόδιος. Η γὰρ ταυτοβουλία, βουλῶν ἐστιν ἔνωσις φυλάττουσα τὴν τῶν κατ' αὐτὴν ἡνωμένων διαφοράν, εἴπερ ἀσύγ χυτος αἷς ἡ τῶν βουλομένων προσώπων συνεπιθεωρεῖται διαίρεσις. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ. Ἐκ τῆς αὐτῆς πραγματείας κεφάλ. να. "Οτι δύο θελήματα λέγοντες οἱ Πατέρες ἐπὶ Χριστοῦ, τοὺς φυσικούς νόμους, οὐ τὰς γνώμας ἐσήμαναν. Ἀλλὰ μηδεὶς εὐθυνέτω τὸν λόγον, τὴν τῶν γνώ μικῶν θελημάτων ἀπαγορεύοντα δυάδα· πάντας εὑρίσκων σχεδὸν τοὺς ἐνδόξους διδασκάλους, δύο θε λήματα λέγοντας· μηδ' αὖ πάλιν κατὰ Σευήρον, τρὸς ἐν θέλημα διὰ τοῦτο τὸν εὐσεβῆ μεθορμήσοιτο νοῦν, ἵνα μὴ κακοῦ κακὴν ποιῆται διάδοχον· τῆς διαιρέσεως λέγω τὴν σύγχυσιν. Οὐ γὰρ εἶπον οἱ 08 σπέσιοι Πατέρες ἐπὶ Χριστοῦ ποσότητα γνωμικών θελημάτων (ο), ἀλλὰ φυσικῶν· τοὺς οὐσιώδεις τε καὶ φυσικοὺς τῶν ἑνωθέντων νόμους τε καὶ λόγους, θε λήματα καλῶς προσαγορεύσαντες. Καὶ γὰρ φυτι τὴν τῆς νοερῶς ἐψυχωμένης σαρκὸς, ἀλλ᾽ οὐ τὴν γνωμικὴν τοῦ τινος ἀνθρώπων, νοῦ κινήμασι δια κήσαντες ὄρεξιν, ἔχουσαν τῆς τοῦ ὄντος φυσικὴν ἐφίσεως δύναμιν, φυσικῶς κινουμένην τε καὶ τυ κευμένην ὑπὸ τοῦ Λόγου πρὸς τὴν τῆς οἰκονομίας ἐκπλήρωσιν, θέλημα σοφῶς προσηγόρευσαν· οὗ χω ρίς εἶναι τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ἀδύνατον. Θέλημα γὰρ ἐστι φυσικὸν, δύναμις τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ορεκτικὴ, καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει προσόντων, ταυτοβουλίαν Ταυτοβουλία ΝΟΤΑ. (α) Ποσότητα γνωμικών θελημάτων. γνώμας, διαφορά;)
distinctio, animi sententiæque diversitatem facit. p Animi autem sententiæque diversitas, bonitatis di minutionem inducit; qua, qui ullo modo adhuc laborat, nondum perfecte animi sententia ac vo luntate a peccato immunis exsistit. Igitur Nestorius, qui non admittat factum esse unum personaliter, co quod natura convenerint, unionem etiam voluntatuin cx sententia labefacta vit; qui scilicet non inveniat, nec possit dicere, quid tandem sit illud unum, quod factum est ex unione voluntatum ex sententia. Non enim potest dicere eamdem bonitatem, cum manifeste volunta tum ex sententia distinctio post unionem, ejus, penes majorem ac minorem intentionem, diversi tatem ostendat. Quorum enim est congressus, ho rum quoque omnino necesse est ut distinctio dica tur. Frustraque Nestorio cxcogitatum nomen (velut dicas, ejusdem consilii aninrique sententia), etsi vox commoda est, ad significandam personarum discretioncm. enim con siliorum unio est, eorum, quæ uniuntur, distinctio nem servans: quippe cum una cum eis intelligatur,. personaruın consultantium inconfusa discretio. 22 Ex eodem tractatu, cap. 51, quod Patres, qui duas in Christo voluntates dixerunt, natu rales leges significarunt, non voluntates ex sex tentia. Nemo tamen sermonem reprchendat, qui duas in Christo voluntates ex sententia dicere prohibcat, cum omnes fere præstantes magistros duas dicere voluntates inveniat; neque rursus idcirco ad unanı voluptatem ex Severi sententia, piam menten transferat, ne malum malo succedere (divisioni scilicet confusionem) faciat. Non enim divini Pa tres voluntatum ex sententia quantitatem in Chri sto dixerunt, sed naturalium; nempe essentiales ac naturales, eorum, quæ unita sunt, leges rationes que, voluntates rite nuncupantes. Carmis enim in telligentium more animata appetitum consideran tes, non vero cujuspiam hominis, mentis ex sen tentia motum, naturalem ejus quod est esse cupi ditatis vim naturaliter motam, atque a Verbo ad explendam dispensationem informatam, haben tem, sapienter voluntatem appellarunt; sine qua ut exsistat natura humana fileri non potest. Est enim voluntas naturalis, vis ac facultas id appe tens, quod secundum naturam est, omnesque es Voluntatum ez sententia quantitatem. Id est plures numero ejus modi voluntates ac quasi caro suo, non Verbi nutu regeretur; quod Nestoriani erroris est. Tur. Quantitatem vocat numerum, bene id qui dem: sic enim passim Maximus, at non quod ad dit: Numerus enim est quantitatis discreta. Hic enim Severianorum ac Monothelitarum scrupulus, ac vero scopulus, inde negantium duas vel naturas vel veluntates, quod numerum existimarent quantitatis discretæ ac dividere; quod Maximus etiam atque etiam refellit, ostenditque solum notam quantitatis esse, pro ejusdem quantitatis, cui adhibetur, ratio ne: in discretis, discretum seu divisum; in conti nuis sive conjunctis, conjunctum ac continuum cum sola distinctione, sive, ut alii amant loqui, dif ferentia (Grece eorum quæ numerantur quorum scilicet unum non sit aliud, nec eorum una essentia, quantumvis sint unita.
col. 47–48page 19 of 103
PG 91:47συνεκτική πάντων ἰδιωμάτων· καθ᾿ ἣν ἀεὶ τῷ φύσει θελητικῷ, τὸ πεφυκέναι θέλειν, ἐμπέφυκεν οὐ ταὐτὸν δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν, καὶ θέλειν· ὡς οὐδὲ τὸ πεφυκέναι λαλεῖν, καὶ λαλεῖν. Πέφυκε μεν γὰρ ἀεὶ τὸ λαλητικὸν, λαλεῖ δὲ οὐκ ἀεί· ἐπειδὴ τὸ μὲν οὐσία; ἐστὶ λόγῳ φύσεως συνεχόμενον· τὸ δὲ βουλῆς, τῇ τοῦ λαλοῦντος γνώμῃ τυπούμενον. ὥστε φύσεως μὲν τὸ ἀεὶ πεφυκέναι λαλεῖν· ὑποστάσεως δὲ, τὸ πῶς λαλεῖν· ὥσπερ καὶ τὸ πεφυκέναι θέλειν καὶ θέλειν Εἰ δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν, καὶ θέλειν οὐκ ἔστι ταυτὸν (τὸ μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, οὐσίας· τὸ δὲ, τῆς τοῦ θέλοντος υπάρχει βουλῆς)· εἶχεν ἄρα τὸ πε φυκέναι θέλειν ὁ σαρκωθεὶς λόγος ὡς ἄνθρωπος, τῷ αὐτοῦ θεϊκῷ θελήματι κινούμενόν τε καὶ τυπούμενον. Τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν, φησὶν ὁ μέγας Γρηγόριος 16, οὐδὲν ὑπεναντίον Θεῷ, θεωθέν διον. Εἰ δὲ τε θέωτο, τῇ τοῦ θεοῦντος δηλονότι σύμφυΐα τεθέωτο τὸ δὲ θεοῦν καὶ θεούμενον, δύο πάντως· ἀλλ᾽ οὐχ ἐν καὶ φύσει ταυτόν. Είπερ τῶν πρός τι, τό τε θεοῦν, καὶ τὸ θεούμενον· τὰ δὲ πρός τι, πάντως ἀλλήλοις συνεισάγεσθαι πέφυκε, καὶ θατέρῳ συν επινοεῖσθαι θάτερον. Οὐκοῦν ὡς φύσει πεφυκώς, καὶ τὴν πρὸς τὸν θάνατον συστολήν θέλων ἐπισημαίνεται σαρκικῶς μετὰ τῶν λοιπῶν παθῶν ὡς ἄνθρωπος ὁ Σωτὴρ, πάσης καθαρὰν τὴν οἰκονομίαν δει κνὺς φαντασίας, καὶ τὴν φύσιν τῶν κατακριθέν τῶν αὐτῆς διὰ τὴν ἁμαρτίαν παθημάτων, λυ τρούμενος. Καὶ πάλιν τὴν ὁρμὴν ἐπιδείκνυται, σαρ κι θανατώσας τὸν θάνατον· ἵνα καὶ τὸ φύσει περι χώς ὡς ἄνθρωπος ἐν ἑαυτῷ δείξῃ σωζόμενον, καὶ τὴν ἀπόῤῥητον καὶ μεγάλην τοῦ Πατρὸς ὡς Θεὸς παραδείξῃ βουλὴν, σωματικῶς πληρουμένην. Οὐ γαρ ίνα πάθῃ, σώσῃ δὲ, προηγουμένως γέγονεν Εν θρωπος. Διό φησι· Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω τοῦτο τὸ ποτήριον ἀπ' ἐμοῦ· πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ σὺν γενέσθω θέλημα· δεικνύς ἅμα τῇ συστολῇ, τὴν ὁρμὴν τοῦ ἀνθρωπίνου θελήματος, ἐν τῇ συμφυΐα τοῦ θεϊκοῦ, κατὰ τὴν τοῦ φυσικοῦ λόγου πρὸς τὸν τῆς οἰκονομίας τρόπον συμπλοκήν, τυπουμένην τε καὶ γινομένην· εἴπερ ή σάρκωσις, ἐναργής ἐστι φύσεως καὶ οἰκονομίας απόδειξις· τοῦ τε φυ σικοῦ λέγω τῶν ἡνωμένων λόγου, καὶ τοῦ καθ' ὑπόστασιν τῆς ἑνώσεως τρόπου τοῦ μὲν πιστουμένου, τοῦ δὲ καινοτομοῦντος τὰς φύσεις, δίχα ^; τροπῆς καὶ συγχύσεως. Ἀλλ᾿ οὐ τὸ αὐτὸ, κατὰ τὸ αὐτὸ, καταργηθῆναι τε καὶ ἐνεργηθῆναι δεόμενος, ὅπερ άτοπον· εἴπερ τοῦ Υἱοῦ φύσει θέλημα, τὴ τοῦ Πατρός. Εἶχεν οὖν θέλημα φυσικὸν ὡς ἄνθρωπος ὁ Σωτήρ, τῷ αὐτοῦ θεϊκῷ θελήματι τυπούμενον, οὐκ ἐναντιούμενον· οὐδὲν γὰρ ἐναντίωται παντάπασι Θεῷ φυσικόν, ὁπόταν οὔτε γνωμικόν· ἔνθα καὶ Ὥσπερ καὶ τὸ πεφυκέναι θέλειν καὶ θέλειν. τὸ πεφυκέναι,
sentialiter naturae competentes proprietates conti (p). nens; secundum quam semper voluntatis facultate prædito, natura comparatum est velle. Haud vero idem est, cui comparatum sit velle, ac velle; uti neque cui comparatum sit loqui, et loqui. Ei enim qui lo quendi facultate præditus est, semper quidamn comparatum est loqui; loquitur tamen non semper. Alterum enim essentiæ est, ac continetur ratione natura; alterum consilii, loquentis sententia infor matum. Quamobrem naturæ quidem est ut ei sem. per loqui comparatum sit; personæ vero, sic ac tali modo loqui; quemadmodum etiam quod com paratum sit velle, et velle. Quod si esset compara tum velle, et velle non est idem; alterum enim; uti dicebam, essentiæ est, alterum vero, volentis consilii seu electionis: habuit ergo incarnatum Verbum quatenus homo, quod ei esselcomparatum velle, divina ipsius motum atque formatum volun tate. Illius namque velle, inquit magnus Grego rius, nihil Deo contrarium, totum Deitate im butum. Quod si deitate imbutum, imbuen tis 23 scilicet conjunctione ac quasi naturali com hæsione imbutum. Quod autem deitate imbuit, et quod imbuitur, duo plane, non unum ac idem na tura sunt; quippe cum illa ex eis sint quæ sunt ad aliquid. His autem quæ sunt ad qliquid hoc com paratum, ut se vicissim ac reciproce inferant, al terumque alteri comes esse intelligatur. Igitur ve ¸lut cui natura comparatum esset, mortis quoque metum ac fugam, una cum reliquis humanis affe ctibus ac passionibus, Salvator quatenus homo car naliter velle significatur; nempe ut dispensationem .(assumptæ scilicet carnis mysterium) ab omni im munem fictionc ostenderet, naturamque ab illis passionibus, quibus ex peccato facta erat obnoxia, liberaret. Rursusque, incitationem ac prosecutio nem ostendit, carne peccatum interimens, quo ni mirum, et quod natura comparatum est, tanquam homo, in se ipse incolume ostenderet, et arcanum magnumque Patris consilium, ut Deus, corporali ter impletum exhiberet. Non enim ut obnoxius esset ac moreretur, sed ut salutem præstaret, primario homo factus est. Idcirco ait: Pater, si peri potest, transeat, a me calix iste: verumtamen non mea, sed tua voluntas fal una cum metu et fuga, incitationem ac prosecutionem humanæ voluntatis in conjunctione cum divina, pro naturalis rationis cum dispensationis modo complexione, formatam alque exercitam ostendens: quippe cum incarna tio manifesta naturæ sit dispensationisque exhi bitio: tum scilicet naturalis, eorum, quæ sunt uni Matth. xxvi, 39; Luc. xxn, 42. * Orat. 36, quæ est 2 de Filio, p. 585. (p) Alterum exemplum est Maximi, ejus quod naturæ, et ejus quod personæ: esse comp ratum, ut loqui, sic et velle, id nature: ipsum loqui et velle, quasi utentis personæ: nec unam hæc et idem. Male furr. Sicut naturæ insitum velle et velle: quibus verbis įdem significatur, et utrumque natura, contra ipsa Maximi verba et mentem. Nihilque apta nota marg.: Aliquo modo hoc scil. vel illo; quasi insitum nature, nempe velle
col. 49–50page 20 of 103
PG 91:49προσωπική θεωρείται διαίρεσις, ἄνπερ ᾗ κατὰ φύσιν· ἐπεὶ τὸν ποιητὴν αἰτιατέον τῆς μέμ ψεως ἑαυτῶ πεποιηκότα τὸ φύσει μαχόμεν Δε Πῶς δὲ γέγονε κατ' ἀλήθειαν ἄνθρωπος σαρ κωθεὶς ὁ Λόγος, τοῦ μάλιστα την φύσιν ὡς λογική, χαρακτηρίζοντας έρημος; Τὸ γὰρ τῆς κατ' ἔφεσιν ἐρεκτικῆς ἑστερημένον κινήσεως, καὶ πάσης ζωτικῆς δυνάμεως αμοιρήσειεν ἄν. Τὸ δὲ ζωτικὴν οὐκ ἔχον ἐκ φύσεως δύναμιν, οὐδὲ τὴν οἰαν οὖν δηλονότι ψυχήν, ἧς χωρὶς οὐδὲ σὰρξ ὑποσταίη ποτ᾽ ἄν. Οὐκοῦν ψιλῇ μορφώσει σαρκὸς τὴν οἰκονομίαν ἐφάντασεν· ἀλλ' οὐ φύσει σαρκός, νοερώς τε καὶ λογικῶς ἐψυχωμένης καθ᾽ ὑπόστασιν σαρκωθείς ὁ Λόγος πεπλήρωκε, θέλημα φυσικὸν κατὰ Σευῆρον οὐκ ἔχων ὡς ἄνθρωπος. Εἰ γὰρ φυσικῷ θελήματι κατ' ἀλήθειαν ὡς ἄνθρωπος ἦν ἐλλιπής, τέλειος κατ' ἀλήθειαν οὐ γέγονεν ἄνθρωπος· εἰ δὲ τέλειος κατ' ἀλήθειαν οὐ γέγονεν ἄνθρωπος, οὐδ᾽ ὅλως ἄνθρωπος γέγονεν. Τίς γὰρ ἀτελοῦς φύσεως ὕπαρξις, ἧς οὐδὲ λόγος ἐστί; Σκοπός οὖν Σευήρῳ, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτόν, διά τινος πάντως ἐλλείψεως φυσικῆς, τὴν προσληφθεῖσαν καθ' Ένωσιν ἄῤῥητον ἐξώσασθαι φύσιν· τῆς τε Μάνοντος φαντασίας, καὶ τῆς Απολιναρίου συγχύσεως καὶ τῆς Εὐτυχοῦς συνουσιώσεως ἐπικυρῶσαι τὸ μύσος. Μέμνημαι γὰρ κατὰ τὴν Κρητῶν νῆσον διάγων, τινῶν ψευδεπισκόπων πρὸς ἐμὲ διενεχθέντων τῆς Σευήρου μερίδος· ἀκούσας, ὡς διὰ τοῦτο δύο κατὰ τὸν Λέον τος τόμον ἐνεργείας οὐχ ὁμολογοῦμεν ἐπὶ Χριστοῦ, διὰ τὰ ἑπόμενα ταύταις θελήματα, οἷς ἐξ ἀνάγκης προσώπων συνεισάγεται δυάς· ἀλλ' οὐδὲ μίαν πάλιν, ἁπλῆν θεωρεῖσθαι μὴ δυναμένην· ἐν δὲ θέλημα, και πᾶσαν θείαν τε καὶ ἀνθρωπίνην ενέργειαν ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένου, κατὰ συνουσίωσιν ΝΟΤΑ. Επεὶ τὸν ποιητὴν αἰτιατέον τῆς μέμψεως. ἀκρίβειαν οικονομίας (*) Καὶ τῆς ᾿Απολιναρίου συγχύσεως. ἄνουν συνδυ σίωσιν συγκεχυμένη τῶν ψευδῶν διδασκαλία δογμάτων
ta, rationis; tumque modi unionia in persona Vov. quorum alterum astruat,'alterum vero, citra omnem mutationem ac confusionem, innovet natyres. non eo spectabat orationis scopus, ut idem secundum idem fieri, et non fieri flagitaret; quod est absurdum: quippe cum natura Filii voluntas, ipsa Patris voluntas sit. Habuit igitur in quantum homo Salvator, Lumanam voluntatem, quam ejus divina firmaret voluntas, non quæ ei adversaretur. Nihil enim prorsus quod est ex natura, Deo adversatur; quando nec quæ ex sententia voluntas est, in qua et personalis discretio intelligitur, ac divisio, si̟ modo secundum naturam est, eique consentanea. Alioqui erit arcessendus ipse qui condidit, eique labes ascribenda, qui nimirum ejus, quod natura cum ipso pugnat, auctor exstiterit Qua vero ratione vere homo Veroum incarna tum exstitit, si eo caruit, quod potissimum 24 na turam utentem ratione insignit? Nam quod appe titionis motu privatum est, omnis quoque vitalis facultatis expers est. Quod autem vitalem ac ani malem ex natura facultatem non habet, nec ulla prorsus anima præditum est, sine'qua nec caro unquam queat consistere. Igitur simplici nudaque carnis formatione, ficte dispensationem gessit; non carnis natura, anima intelligente ac utente ratione præditæ personali unione incarnatum Verbum im plevit, quod ipsum, Severi sententia, quatenus eft homo voluntas naturalis deficeret. Si enim vere naturali voluntate quatenus homo deficiebatur, nec vere exstitit perfectus homo. Quod si vere perfectus homo non exstitit, neque prorsus homo fuit: quæ enim exsistentia atque veritas ac substantia natura imperfectæ, cujus neque ratio sit? c (r), Maximi cum Severianis episcopis in Creta insula disputatio. - Eo igitur Severus ejusque discipu ac sectatores collineant, ut quasi omnino aliquid naturale deficiat, naturam arcana ratione assum plam ejiciant, ac tum Manetis impuram atque sce lestam fictionem tum Apollinarii confusionem, tum denique Eutychis (velut dicas, essen tiarum conflatum) statuamt. Memini enim cum moras Cretæ traherem, ac quidam Severi sectæ falsi no minis episcopi mecum disputarent, audisse ex illis, idcirco non confiteri in Christo duas operationes, juxta quod in Leonis tomo sancitum est, quod illis comes sit duplex voluntas, ac inde pariter neces sario duplex persona inducatur: at neque rursus Clara sententia; nempe istud vitii ac labis, tribuen dum Auctori, qui sic condidisset, quod cum eo natura pugnaret. Nihil bene Turr. Quia auctor esset causa culpæ et querelɗ, qui fecisset sibi, quod cum natura pugnaret. Ipse lector, ne sugillandi avidior videar, recognosce ac cense: majorem certe voluissem in tractatibus sic theologicis. Dispensationis (Græce rationem scite exponit Maximus, ut modum unitionis personalis, qua certa divini consilii ratione, ut nostræ saluti 'conducebat, innovatæ sunt naturæ, proprie signifi cet; de qua innovatione ad Greg. orat. in diem Christi Natalem. Id sane acute. Dispensatio enim et oixovopla, quamdam velut indulgentiam et ac cominodationem sonat, prout æquitas videtur exi gere, posthabito quod ex debiti jurisque rigore est. Non ita pronum, ut Apollinarii hæresis confusio nuncupe tur. In eo erat, quod Christum ut hominem existimabat; sine mente, cujus vices ac officium præstaret Verbum. Erat igitur illi in Christo velut confusio quædam muneruîn, uti etiam fere Ario əc Eutychi, substantiarum; humana scilicet natura transeunte in divinam, et quasi ab ea absorpta, ut ex utraque jam una esset essentia, arbarumque conflatum unum; quod signanter Maximus appellavit; eum tamen ctiam ipse paulo post confusionis voce Severi dogma, Eutychiano' proximum ejusque prolem, traducal, ubi Turr. Doctrina infusa falsorum dogmatum: pro confusa; quod ma lim typorum, quam quod manus mentein præcur rerit et quod paulo ante est in loco Zachar. Et qui habitatis filia Babylonis, pro filiam. Poterant hæe non tantis sordere per Gretzeri xulgantis diligen tiam, cum forte Turriano nen satis licuerit abs se scripta relegere.
col. 51–52page 21 of 103
PG 91:51στικῶς ἐκεῖνο τῆς προφητείας ἐπείσει τὸ μέρος ὦ, φεύγετε ἀπὸ Βοῤῥᾶ· εἰς Σιὼν ἀνασώζεσθε, οἱ κατοικοῦντες θυγατέρα Βαβυλῶνος. Βοῤῥᾶς· γὰρ ὡς ἀληθῶς Σευήρου διάνοια, τόπος γενομένη ζοφερὸς (ε), καὶ τῆς τοῦ θείου φωτὸς ἐστερημένη διατρ ῆς· Θυγάτηρ δὲ Βαβυλῶνος, ἡ κακῶς ἐκ τῆς προσγενομένης αὐτῷ χειρίστης ἕξεως γεννηθεῖσα συγκεχυμέν νη τῶν ψευδῶν διδασκαλία δογμάτων, ἣν κατοικοῦσε αἱ τὸ φῶς ἀπεστραμμένοι τῆς γνώσεως· καὶ πρὸς τὴν Σιών, λέγω τὴν Ἐκκλησίαν, ἀνασωθῆναι δι ἐπιστροφῆς οὐκ ἐθέλοντες. Ὁμοῦ γὰρ τῆς τε θεολογίας καὶ τῆς οἰκονομίας, ὁ Σευήρου βασανιζόμενος καταγωνίζεται λόγος. Εἰ γὰρ κατ' αὐτὸν, ταῖς ἐνερ γείαις πεσθαι τὰ θελήματα πέφυκε τοῖς δὲ θελήμασιν εἰσάγεσθαι πρόσωπα, καθάπερ αἰτίοις αιτιατά· ἵνα μὴ λέγω τίς ἡ ἀπόδειξις· καὶ παντὶ προσώπῳ δη λονότι, κατ' αὐτὸν, θέλημα· καὶ τούτῳ πάντως ἐνέρ γεια συνεισαχθήσεται πρόσφορος. Ο γὰρ τὸν πρός τι, λόγος, ἄλυτον ἔχων τὴν σχέσιν, ἴσην ποιεῖται τὴν τῶν σχετῶν ἀκολούθως ἀντιστροφήν. Σενῆρον προϊέναι φαμέν. Πρὸς οὓς ἂν τις σχετι Οὐκοῦν ἐπειδὴ πολύσημόν ἐστι τὸ ἁπλῶς λεγόμενον, εἰ μὲν φυσικὰ τὰ κατὰ ἀντιστροφὴν συνεισαγόμενα τοῖς προσώποις εἶεν θελήματα, ή μακαρία νας, κατὰ Σευήρον, καὶ φύσεων ἔσται Τριάς. Εἰ δὲ γνωμικά, στασιάσει πάντως πρὸς ἑαυτὴν μὴ συμ βαίνουσα τοῖς θελήμασιν, ὡς προσώπων Τριάς πάντως (ι), εἴπερ ἐν θέλημα τῆς ὑπερουσίου Τριά δος ἐστὶ, μονοπρόσωπος ἔσται Θεότης τριώνυ μας. Καὶ πάλιν, εἰ τῇ ἐνεργεία πάντως κατὰ τὴν Σευήρου πρότασιν ἔπεται θέλημα· τούτῳ δὲ συνεισάγεται πρόσωπον, ἐξ ἀνάγκης ἀναιρεθείσῃ τῇ ἐνεργεία, καὶ τὸ ἑπόμενον αὐτῇ συνανῄρητα: θέλημα, καὶ τὸ τούτῳ συνεισαγόμενον πρόσωπον. Εἰ δὲ τῇ μὲν ἐνερ γείᾳ, τὸ θέλημα· τῷ δὲ θελήματι, συναναιρεῖται τὸ πρόσωπον, ἀνυπόστατος ἔσται κατὰ Σευήρον ὁ Χρι στός - τῇ ἐνεργεία, διὰ τὸ συναναιρούμενον αὐτῇ θέλημα, τοῦ συνεισαγομένου τῷ θελήματι προσώπου συναναιρεθέντος. Καὶ πάλιν, εἰ ταῖς ἐνεργείαις κατ' αὐτὸν ἕπεται πάντως θελήματα, τοῖς δὲ θελήμασι συνεισάγεται πρόσωπα· ἐξ ἑνὸς δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ Λόγου σε ΝΟΤΑ. (δ) Τόπος ζοφερός. τύπος ζοφερός, Η πάντως. ή,
unam, quæ simplex intelligi non possit; sed unan voluntatem, omnemque divinam atque humanam operationem ex uno eodemque Verbo incarnato ex Severi se doctrina profiteri prodire. In quos quis prophetis partem illam querulis vocibus jactare merito possit: 0, o fugite ab aquilone ¹; in Sion salvamini, qui habitatis filiam Babylonis i. Vere etenim Aquilo Severi mens; nempe locus caligi nosu̸š effecta, divinæque lucis demoratione pri vata. Filia autem Babylonis, quæ ex ascito pessimo habitu, confusa falsorum dogmatum doctrina male coaluit; quam ii colunt, qui scientia lumen repudia runt; nec ut in Sionem (Ecclesiam scilicet) per con verslonem incolumes evadant, in animum inducunt. Simul enim contra divinitatem, Christique myste rium Severi disputatio ad libram revocata concertal. Si enim, ejus sententia, comparatum est, ut ope rationibus voluntates 25 sint comites, unaque cum voluntatibus persons inducantur, velut nimi rum effecta una cum causis (ne dicam inepte hæc probari), utique etiam cum omni persona, ex ipso ejusque sententia, voluntas inferetur, ac cum voluntate, omnino etiam operatio illi congrua. Eorum enim quæ sunt ad aliquid, ratio, quæ indissolubilem habitudinem habeat, eorum sunt, consequenti ratione parem reciprocationem facit. Voluntas æquivoce ut naturæ est, et ut ex sententia. Ratio a Trinitatis mysterio. Quandoquidem igitur voluntas simpliciter dicta ex iis est, quæ multa significant; siquidem voluntates quæ una cum per sonis reciproce inferuntur, fuerint naturales, beata Unitas, auctore Severo, erit et naturarum Trinitas. Sin vero sint voluntates gnomics, id est, ex sen tentia, omnino a seipsa dissentiet, minime 'secum ipsa voluntatibus concors, ut quæ sit personarum Trinitas; aut omnino, siquidem una superessentialis Trinitatis voluntas est, unius personæ trino minis erit Divinitas. Ac rursus, si, ut auctor est Severus juxtaque ejus propositionem, operationi omnino comes vo luntas est, unaque cum voluntate infertur persona; necessario sublata operatione, etiam illi comes voluntas sublata est, ac quæ simul cum illa infer-, tur persona. Sin autem una cum operatione tollitur voluntas, unaque cum voluntate persona, erit Chri stus ex Severi sententia, non in persona vercque exsistens; quippe cum una cum operatione, ob voluntatem, quæ una cum illa perimitur, quæ ipsa cum voluntate infertur persona, illique comes est, sublata sit. Ac rursus, si, ut Severus existimat, operationi bus pmnino comites sunt voluntates, unaque cum voluntatibus inferuntur persona; ac ex uno & Zach. 11, 7. i Psal. CXXXVI, 8. quæ relata Mo Locus caliginosus; sic rite dicta Severi mens. Aquilonis typo. Venet. quod el Turr. reddit, fucta forma caliginosu: quod certe durun, longeque a inela phora; ut et quod illi sequitur, privata divini lumi uis usu et exercitatione; cum et istud plane aquilo nis locum, lucisque in eo absentiani, metaphorice respiciat. Legit Turr. ac reddit relative, qua necessario, quod non satis cohærct: melius disjunctive, 7, habent nostri cod.
col. 53–54page 22 of 103
PG 91:53Η σαρκωμένου προϊέναι φησὶ πᾶσαν θείαν καὶ ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν· καὶ πᾶν θέλημα κατ' αὐτὸν (δηλον ότι θεῖόν τε καὶ ἀνθρώπινον), ὡς ταῖς ἐνεργείαις Επόμενον μετὰ τῶν ἰσαρίθμως συνεισαγομένον αὐτ τοῖς προσώπων, ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Λόγου σεσαρκωμένου πάντως συμπροαχθήσεται· καὶ οὐδεὶς ἀντερεί λόγος. Εσται τοιγαροῦν τῇ μὲν ἀναιρέσει τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν ὁ Χριστὸς κατὰ Σευήρον, ἀνούσιος· τῇ δὲ παραγραφῇ τῆς μιᾶς (α), πάλιν ἄβουλος καὶ ἀν υπόστατος· καὶ τῇ πάσῃ προαγωγῇ θείας τε καὶ ἀνα θρωπίνης ενεργείας, πολύβουλός τε καὶ πολυπρόσω πως· ἢ τό γε κυριώτερον εἰπεῖν, ἀπειρόβουλός τε καὶ ἀπειροπρόσωπος. Ο γὰρ πᾶσαν φήσας ενέργειαν, ποσότητος πεποίηκε δήλωσιν ἀναρίθμητον. Οὐκοῦν κατὰ μὲν τὴν ἀντιστροφὴν τῆς Σευήρου προτάσεως, ὁ τῆς θεολογίας αὐτῷ 17 διαπέπτωκε δ λόγος, Αρειανὴν πολυθείαν, καὶ Σαβελλιανὴν ἀθεΐαν, καὶ μαχομένην Ἑλληνικῶς ἑαυτῇ φύσιν θεότητος εἰσηγουμένῳ· κατὰ δὲ τὴν πρότασιν, σαφῶς ὁ τῆς οικονομίας αὐτῷ νενόθευται λόγος, τὸν ἕνα Χριστὸν ἀνούσιον, ἄβουλον, ἀνυπόστατον· καὶ πάλιν τὸν αὐτὸν ἀπειρόβουλόν τε πρεσβεύοντι καὶ ἀπειροπρόσω οὗ τί δυσσεβέστερον; Ορᾶτε που φέρων ὁ Σευήρου κανὼν ἀπάγει τοὺς πειθομένους; Τοιοῦτος γὰρ ἅπας καθέστηκε λόγος, την αήττητον βάσιν οὐκ ἔχων ἀλήθειαν. Ἐν δὲ Χριστοῦ Θέλημα λέγων, ὦ βέλτιστε, πῶς καὶ ποῖον τοῦτο φής; Εἰ μὲν ὡς Χριστοῦ φυσικόν, Πατρός φύσει καὶ Μητρὸς αὐτὸν ἠλλοτρίωσας, οὐδετέρῳ κατ' οὐ σίαν ἐνούμενον. Οὐδέτερον γὰρ αὐτοῖν φύσει Χρι στός· καὶ πῶς ἐκφεύξῃ τοῦτο λέγων, τῆς πολυθείας τὸν κίνδυνον; Εἰ δὲ γνωμικόν, μόνης ἔσται τῆς αὐτ τοῦ χαρακτηριστικὸν ὑποστάσεως. Προσώπου γὰρ ἀφοριστικὴν ὑπάρχει τὸ γνωμικόν· καὶ δειχθήσεται σαφῶς ἑτερόβουλος Πατρί τε καὶ Πνεύματι κατὰ σὲ, καὶ μαχόμενος. Εἰ δὲ τῆς αὐτοῦ μόνης θεότητος, ἐμπαθὴς ἔσται θεότης, παρὰ φύσιν βρώσεως καὶ πόσεως ἀφιεμένη. Εἰ δὲ τῆς αὐτοῦ μόνης ἀνθρωπότητος, οὐκ ἔσται φύσει δραστήρι... Πῶς γὰρ, είπερ ἀνθρώπινον; Καὶ τερατώδης δειχθήσεται σαφῶς ἡ τῶν θαυμάτων ἐπίδειξις. Εἰ δὲ ἀμφοτέρων φύσει κοινόν, πῶς ἔσται θέλημα 17 αὐτοῦ. η (α) Τῇ δὲ παραγραφῇ τῆς μιᾶς. άβουλος ἀνυπόστατος. ανούσιον
eodemque Deo Verbo incarnato, omnem divinam atque humanam operationem ait proficisci; omnis etiam voluntas, illius sententia (tum scilicet divina tum humana) velut quæ sit comes operationibus, una cum personis, quæ pari numero cum illis in feruntur, ex uno eodemque Verbo incarnato om nino pariter producentur; nec quæ contradicat, ulla ratio est. Sublatis igitur operationibus naturalibus, erit Christus, Severi sententia, essentiæ expers ac naturæ; unaque proscripta ac amandata, erit rur sus voluntatis exsors, nec ipse vere et in persona exsistens. Quod vero divinam omnem humanam que producat operationem, multiplicis voluntatis ac personæ erit; vel, ut magis proprie dicam; utrisque infinite multiplex. Qui enim omnem dixit operationem, 26 quantitatem significavit, quæ numerum omnem excedat. Inversa itaque ac reciproce accepta Severi pro positione, omnis illi de deitate eversa doctrina est; quippe cum Arii multitudinem deorum, Sa belliique remotis personis impietatem, ac Græco rum errore secum ipsam pugnantem deitatis natu ram introducat. Juxta vero ejusdem propositionem, dispensationis ratio ac fides palam ei adulterata est, qui unum Christum, et essentiæ seu natura, et voluntatis et personæ expertem, eumdemque rursas infinite voluntatibus personisque multiplicem profiteatur; quo quid magis impium esse queat? Fr. Videtis quo Severi regula illi fidem habentes præcipites agat? Talis est enim omnis doctrina, quæ invicta veritate basi caret. Quæso autem, qui unam Christi voluntatem dicas, quomodo aut qua lem hanc dicis? Si enim tanquam Christi natura lem, natura a Patre ac Matre alienum eum statuisli, qui per essentiam neutri copuletur. Christus enim neutrum illorum natura est. Qua vero ratione, dum ita dicis, quin plures deos dicas, effugeris? Sin voluntatem ex sententia dicas, ejus solummodo personæ insigne ac nota erit. Voluntas enim ex sententia, personam discernit: ac plene, ut tu ipse auctor es, diverse a Patre et Spiritu volunta tis esse eum liquebit. Sin autem ejus tantum dei tatis; erit deitas affectibus perturbationibusque obnoxia, quam iuinaturaliter tangant appetitus cibi et potus. Sin autem solius humanitatis ejus, non erit natura efficax. Quomodo enim, siquidem est humana? Atque ita palam monstrosa apparebit miraculorum ostensio. Sic et Turr. Et sublata una operatione naturali; de suo addens, ut par est, duas posteriores voces, quasi explicationis causa; nec certe abs re, aut extra Maximi subtilita tera. Quod enim ex Severianorum sententia volun as ad operationem sequatur, vicissimque se illæ et interimant et ponant, sublata una operationum, Si vero amborum natura voluntas communis Christus erit, sine voluntate, et non vere exsistens et in persona, quod illorum sen tentia, voluntas inferat personam, vicissimque ope rationes naturales sublate faciant; quis quod omni caret operatione et actu ac virtute, ut passim Maximus ex Patrum doctrina, id neque est aut vere substantiam habet.
col. 55–56page 23 of 103
PG 91:55σύνθετον, πρὸς τῷ καινῷ μύθῳ καὶ πλάσματι. Τις γὰρ θελήματος σύνθεσις; πάλιν αὐτὸν τοῦ Πατρὸς Αλλοτρίωσας, συνθέτω θελήματι μόνην χαρακτηρίσας ὑπόστασιν σύνθετον. Οὕτω μὲν οὖν πᾶσαν φυ τείαν ἐκριζοῖ προσελθὼν ὁ λόγος, ἣν ὁ Πατὴρ οὐκ ἐφύτευσεν· ἐπεὶ μὴ πέφυκε (ε) τὸ ξένον περιποιεῖσθαι γεώργιον. φύσει κοινόν, ὧν ἡ φύσις διάφορος; Εἰ δὲ ὡς ὅλου υ 'Αλλ', ὡς ἔοικε, τὸ φυσικὸν θέλημα τῆς κατὰ Χρι στὸν ἀνθρωπότητος Σευήρος ἀνείλεν, οὐκ εἰδὼς ὅτι κυριώτερόν τε καὶ πρῶτον ἰδίωμα πάσης μάλιστα φύσεως λογικῆς, ἡ κατ' ἔφεσιν αὐτῆς καθέστηκε κί νησις· ἦν οἱ Πατέρες σκοπήσαντες, φυσικῶν, ἀλλ᾽ οὐ γνωμικῶν ἐπὶ Χριστοῦ θελημάτων διαφορὰν λαμ πρῶς ὡμολόγησαν. Οὐ γὰρ ἂν ἔλεγόν ποτε γνωμικών ἐπὶ Χριστοῦ θελημάτων διαφοράν, ἵνα μὴ δίγνωμον καὶ δίβουλον, καὶ οἷον εἰπεῖν μαχόμενον ἑαυτῷ τῇ στάσει τῶν λογισμῶν· καὶ διὰ τοῦτο διπρόσωπον αὐτ τὸν κηρύττωσιν· οἱ γε κατά μόνην ταύτην γινώ σκοντες τὴν τῶν γνωμικῶν θελημάτων διαφορὰν ἐν τῷ βίῳ γεγενῆσθαι· τήν τε τῆς ἁμαρτίας εἴσοδον, καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἡμετέραν διάστασιν. Ἐν οὐ δενὶ γὰρ ἄλλῳ καθέστηκε τὸ κακὸν, εἰ μὴ μόνον ἐν τῇ πρὸς τὸ θεῖον θέλημα διαφορᾷ τοῦ κατὰ γνώμην ἡμετέρου θελήματος· ῇτινι πάντως ἀντικειμένη συνεισάγεται ποσότης, καὶ ὁ ταύτης δηλωτικὸς ἀρι θμός, δεικνὺς ἡμῶν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν τοῦ γνωμι και θελήματος ἀντιπάθειαν. Εἷς οὖν Νεστορίῳ τε τῶν Σευήρῳ περὶ τοῦ δυσ σεβεῖν ὑπάρχει σκοπός, κἂν ὁ τρόπος διάφορος. Ο μὲν γὰρ διὰ τὴν σύγχυσιν, φεύγων τὴν καθ᾽ ὑπό στασιν ἔνωσιν, τὴν οὐσιώδη διαφοράν προσωπικήν ποιεῖται διαίρεσιν· ὁ δὲ διὰ τὴν διαίρεσιν τὴν οὐ σιώδη μὴ λέγων διαφοράν, τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνω σιν φυσικὴν ἐργάζεται σύγχυσιν· δέον μήτε σύγχυσιν ἐπὶ Χριστοῦ, μήτε διαίρεσιν· ἀλλ' ἔνωσιν τῶν κατ' οὐσίαν διαφερόντων, καὶ διαφορὰν τῶν καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένων ὁμολογεῖν, ἵνα καὶ τῶν οὐ σιῶν ὁ λόγος, καὶ τῆς ἑνώσεως ὁ τρόπος, εὐσεβῶς καταγγέλληται· ὧν ἄμφω διαρραγέντες· ὁ μὲν, τὴν τῶν γνωμικῶν μόνον ποιοτήτων ἔνωσιν· ὁ δὲ τὴν τῶν φυσικῶν μόνον μετὰ τὴν ἔνωσιν ἐπικυρώσας διαφοράν, ἄμφω τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας ἀπὸ έπεσον· ὁ μὲν, διαίρεσιν· ὁ δὲ, σύγχυσιν τοῦ μυστηρίου τολμηρώς κατακρίναντες. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, Προς ΓΕΩΡΓΙΟΝ τὸν ὁσιώτατον πρεσβύτερον καὶ ἡγούμενον, ἐρωτήσαντα δι' ἐπιστολῆς πε ρὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου. ΝΟΤ.Ε. Αη πέφυκε. γεωρ Νοῦν μὲν τὸν οἰκεῖον ἐφέσει θείᾳ πτερώσας, καὶ
erit, quinam fat ut corum voluntas natura com munis sit, quorum est distincta natura? Sin est voluntas ut totius composita (præterquam quod rova fabula est ac commentum; quæ enim est vo luntatis compositio?), rursum eum a Patre alienum fecisti, cum, voluntate composita, compositam dun taxat personam designaveris. Sic igitur omnem plantationem, quam non plantavit Pater, accedens sermo exstirpat et evellit į; quod non soleat suas Verum, ut apparet, naturalem humanitatis Chri sti voluntatem sustulit Severus, nesciens propriis simam primamque proprietatem ac dotem omnis maxime 27 naturæ utentis ratione, ejus appetendi notum ac incitationem esse, quam Patres atten dentes, voluntatum in Christo naturalium, non ex sententia distinctionem clare professi sunt. Nun quam enim distinctionem voluntatum ex sententia in Christo dixerunt, ne duplicis eum sententiæ, duplicisque consilii ac electionis, et, ut ita dicam, cogitationum dissidio secum ipsum pugnan tem, ac proinde duplicem personam, prædicarent qui nempe per hanc solam voluntatum ex senten tia distinctionem, tum peccatum, tum quod a Deo dissentimus, in vitam subintrasse scirent. In nullo enim alio malum positum est, nisi duntaxat in vo luntatis nostræ ex sententia a divina discrepantia ac distinctione, cum qua prorsus una quoque con traria quantitas infertur, et qui eam significat, numerus, voluntatis nostræ ex sententia affectum à Deo dissidentem ostentans. Unum igitur Nestorio atque Severo propositum est, ut impie ac hæretice sentiant, tametsi medus diversus est. Ille enim dum propter confusionem, unionem in persona fugit, essentialem distinctio nem, personalem divisionem facit: hic vero, pro pter personarum divisionem, personalem unionem in naturarum confusionem vertit; cum par esset, nec confusionem in Christo confiteri, nec divisio nem; sed earum rerum quæ essentialiter distinctæ sunt, profiteri¸unionem; earumque distinctionem, quæ personaliter unita sunt; ut et essentiarum ratio, et unionis modus pie prædicaretur: a quibus ambo avulsi; Nestorius quidem, qualitatum dun taxat ex sententia unionem astruens; Severus vero, naturalium itidem solummodo qualitatum distin etionem post unionem ponens, a veritate ambo exciderunt; dum Nestorius quidem, divisionem, Severus vero confusionem tenere mysterio ascribunt. Ad GEORGIUM sanctissimum.presbyterum ac legu menum, qui per epistolam de Christi mysterio sciscitatus erat. Qui mentem tuam divino desiderio quasi adjéctiș 1 Matth. xv, 15. facere atque curare ac servare extraneas segetcs. Ipse nimirum Pater, non ytov, uti Turr. reddít. Nempe id alienum a Deo, ut eyeret, et conservet suumque ducat, quidquid alienae plantationis est; quod unum inducte auctoritati aple respondet.
col. 57–58page 24 of 103
PG 91:57τον στον διάρες σπουδῇ καὶ ἐξάρας ὕλης καὶ τῶν Λ περὶ ταύτην, θεοτίμητα Πάτερ, ἀκόρεστον ἔχεις τῶν περιγράφων Λογίων τὴν ἔντευξιν, καὶ τῆς περὶ αὐτὰ φροντίδος δι' ἐμμελούς προσοχῆς, εἰ καί τις ἄλλος τὴν ἀκάματον δύναμιν. Οὐ γὰρ οἶδε κόρον τὸ ὑπὲρ αἴσθησιν· οὔτε μὴν τὴν οἰανοῦν περιστολήν (α), τὸ ὑπὲρ ἔννοιαν. Τὸ μὲν γὰρ, ροῆς ἀπάτης καὶ ἀποῤ τῆς κατὰ φύσιν ὑπερανέστηκε· τὸ δὲ παντὸς εἴδους υπερανέχει και σχήματος· τοῦ τε κρυφίου τὴν ἔκ. φιναν, ὡς θέμις, ἐκεῖνο ποιεῖται· καὶ τοῦ ἀορίστου τὴν ἐνδεχομένην τοῦτο παρέχει κατάληψιν· καὶ ὅση πως ἁρπαγὴν διανοίας αὐτάρκης, καὶ Πνεύματος ἁγίου περίδραξιν. Ἕως γὰρ τούτου, καὶ διὰ τοῦτο καθέστηκεν, ἡ φιλάνθρωπος τοῦ ὑπὲρ ἀνθρώπου; δι' εκφάνσεως συγκατάβασις· χάριτι θεουργοῦσα, τοὺς γνώμῃ συναναβαίνοντας· καὶ τῇ κενώσει τοῦ Λό. γου τὸ κατ' αὐτὸν πλήρωμα δεχομένους, ἐν τῷ ἀπαρτισμῷ τῆς τῶν ἐντολῶν ἐργασίας· καθ' ήν πρὸς ἐντέλειαν φρονήσεως καὶ ἀνδρείας αὐτὸς ἀνα αχθείς, τό τε φαινόμενον σωφρόνως πιέζεις, καὶ τὸ κρυπτόμενον, δικαίως πιαίνεις· ἵν᾽ ἐκείνῳ μὲν τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ παραδείξῃς, πᾶσαν ὁλικῶς ἁμαρτίαν ἐξαφανίζουσαν· ἐν τούτῳ δὲ τὴν ζωὴν ἐπιδείξῃς, ἀρετὴν πᾶσαν ὑπερκοσμίως προβαλλομένην· ἐξ ὧν πρᾶξιν ἱερὰν κατορθώσας καὶ θεωρίαν, τέλος ἱερὸν ἐκομίσω την σωτηρίαν· ἣν ὥστε μετα δοῦναι καὶ ἄλλοις, καὶ ταύτην γνωρίσαι, τὸ θεομίμητον, εἷλου πρὸς ἐμὲ τὸν ἀνάξιον, ταπεινόν τε καὶ ἀγνώτην ὑπάρχοντα, τιμίαις προσχρήσασθαι συλλαβαῖς· καὶ πρῶτα μὲν, σοφίσαι λόγῳ καὶ συνετίσαι πρὸς δὲ καὶ ἁγιάσαι διὰ τῆς ἐνούσης σε χάριτος, πάσι πανταχοῦ διαδιδομένης· ἀπερίγραφον γὰρ, ὡς αἰτίαν τὸν ἀναίτιον ἔχουσα Λόγον. Εἶτα 10 καὶ πρὸς ἐπιστήμην ἱκανῶς ἀγαγεῖν τοῦ καινοῦ μυστηρίου τῆς κατ᾽ ἄνθρωπον θεοπλαστίας τοῦ δι' ἡμᾶς σαρκωθέντος Θεοῦ Λόγου καὶ τελείως. ἐνανθρωπήσαντος· τῷ δι' ἐρωτήσεως ἐθέλειν, οὐ τὸ ἡγούμενον μαθεῖν· ἐν περιλήψει γὰρ τῶν καλῶν ὑπάρχει, ἁπάντων· ἀλλ᾽ εἰς μύησιν προβιβάσαι τε λεωτέραν, τὸν οὔπω δεδεγμένον τὴν ἧττονα. Καί σου τὴν εὐσεβῆ τρόπον ἀποθαυμάσας, τὸν λόγον προΐσχομαι κατὰ δύναμιν φάσκων, ὡς οὐκ ἄλλο τι κατά 18 ἀρίστου. ΝΟΤ.Ε. (α) Τὴν οἰανοῦν περιστολήν. Περιστέλλειν περικαλύψαι, συστολήν. (γ) Τῇ κενώσει του λόγου. κατ' αὐτὸν πλήρωμα. ενώσει τέλος ἱερὸν ἐκομίσω την σωτηρίαν, το τέλος
alis sublimem extuleris, rationemque studio erexe (y), ris, atque a terrenis rebus (in Deo honorande Pater) abstraxeris, sanctarum Scripturarum lectione 28 insatiabilis exsistis; ac qua illis cura, diligenti at tentione impenderis, indefesso animi robore, si quis alius, potiris. Nescit enim taedium afferre, quod supra sensum exsistit; nec vel minimam novit obductionem, quod intelligentiam excedit: illud enim, omni quod fluit atque defluit, natura supe rius est; hoc vero, formæ omni ac figure eminet. Illud, id quod est occultum, quoad licet, explanat ac elucere facit; istud, ejus quod nullis compre bensum finibus est, quanta possibilis est, com pre hensionem tribuit: quanta demum ad mentis raptum sufficit, et ǝd Spiritum sanctum apprehen dendum. Hucusque enim, camque in rem humani tatis plena, ejus qui superior quam.pro homincin ratione est, qua se nobis apparens" demisit, incli natio enituit; deificans gratiæ munere eos qui voluntate mentisque proposito una cum illo ascen dunt; Verbique exinanitione, ejus plenitudinem in consummatione operationis mandatorum recipiunt qua utique, ad prudentiæ ac fortitudinis perfectio nem ipse provectus, tum quod oculis subjectum est (corpus scilicet) sobrie comprimis, tum quod est occultum (nempe aninium) juste opimas: ut in altero quidem mortificationem Jesu, omne prorsus peccatum abolentem, ostendas; in altero vero, vi tam, quidquid est virtutis, altiori supra sæculi usum ratione proferentem, exhibeas: quorum cul tu, actione sacra et contemplatione perfunctus. finem sacrum salutem adeptus es: qua, ut et alios impartires, notumque cam faceres (que res nobile quoddam Dei simulacrum est) animo destinasti, ut ad me indignum, bumilemque ac ignotum hominem, venerabilibus tuis utereris syllabis: ac primum quidem per sermonem atque doctrinam sapientia prudentiaque componeres, tunque etiam, per eam, qua polles, gratiam, in omnes ubique se distri buentem (est enim res nullis circumscripta finibus, quippe Verbum auctore carens, ipsa auctoremi ha bens) sanctitate imbueres. 19 Dionys. de div. nom. c. 2, § 8. Fr. Ad haec ctiam, qui ad novi mysterii, divinæ se cundum hominem Dei Verbi propter nos incarnati ac perfecte facti hominis, formationis notitiam quasi sciscitando ac interrogando abunde volles adducere, non cujus ignorantia laborares addiscere; cum ea quæ pulchra sunt atque honesta omnia complexus sis, sed ut ad perfectiorem institutionem eum pro veheres, qui nondum minorem adeptus sit. Tuos igitur religiosos mores admiratus, 29 quanta Suid. obtegere, obvclare: nec alio sensu bie verbale Maximo sumitur aut exponitur, quidquid Turr. contractionem reddat, ac si esset Loquitur Maximus de viro excellenter spiritali, cui tribuit, ut nullo spiritalium tædio afficiatur, nihil que lecta ac occulta habeat, que vin mentis supe rant, id est, divina, quæ pro ejus captu, ipsa pene nuda, nullisque figuris ac formis adumbrata, illi patefiant et iuferantur. Verli eriranitione. qua cjus nos plenitudinem nancisci rite ait: th Mendose Turr. legit, unione Verbi. Infra quoque, non satis apte, salutem, quæ extremui est, reportasti. Est certe fiuis, non quodvis extre mum, sed quod intentum, et in quo quiescatur; quod sic sine addito extremum dicere, eaque vocu reddere, ui non raro Turr. factitat, non satis grammaticum est.
col. 59–60page 25 of 103
PG 91:59ἄλλο τὸ καθ' ἡμᾶς· ἀλλὰ ταυτὸν τῇ οὐσίᾳ καὶ ἀπαρ ἄλλακτον, εἴπερ ἐκ τῆς ἡμετέρας ελήφθη, κατὰ τὴν ἐκ τῶν παρθενικῶν τῆς πανάγνου καὶ θεομήτορος ἀχράντων αἱμάτων ἄῤῥητον πρόσληψιν· οἷς δίκην σπορᾶς ἑνωθεὶς ὁ Λόγος, γέγονε σὰρξ, μὴ ἐκ στὰς τοῦ εἶναι κατ' ουσίαν Θεός· καὶ τέλειος καθ' ἡμᾶς ἐχρημάτισεν ἄνθρωπος, πλην μόνης τῆς ἁμαρ τίας· δι' ἂν ἡμεῖς μὲν πολλάκις στασιάζομεν, καὶ ἀντιπαλαίομεν τῷ Θεῷ κατὰ τὴν θέλησιν, ὡς ἐφ' ἑκάτερα τὴν ταύτης κεκτημένοι ῥοπήν· αὐτὸς δὲ πάσης κατὰ φύσιν ἐλεύθερος ὢν ἁμαρτίας, ὡς ἄνε θρωπος οὐ ψιλός, ἀλλ᾽ ἐνανθρωπήσας Θεός, οὐδὲν ἐναντίον εἶχεν· ἀλλ᾽ ἄχραντον, καὶ πάντη κυρίως ἀμόλυντον τὴν ἡμετέραν φύσιν διέσωζε· καθὸ καὶ φύσιν ὑπάρχει τὸ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνθρώπινον, καὶ Ρ ἔλεγε· Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου έρχεται, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρίσκει οὐδέν· τῶν οἷς ἡμεῖς δηλαδή τὴν φύσιν παραχαράττοντες, τὴν ἐναντίωσιν τοῦ θελήματος ἐπιδείκνυμεν· δι᾿ ἣν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἀντ υπότακτος λέγεται καὶ Χριστὸς ἕως ἂν ταύτης καὶ ἡμᾶς ἀπολύσῃ τῇ δυνάμει τῆς ἐνανθρωπήσεως ἧς ἐπικυρῶν τὴν ἀλήθειαν, πάντα γέγονε δι' ἡμᾶς, καὶ δέδρακεν ἑκουσίως ὑπὲρ ἡμῶν, μήτε τὴν ἡμε τέραν οὐσίαν, μήτε τι τῶν αὐτῆς ἀδιαβλήτων καὶ φυσικῶν τὸ παράπαν ψευσάμενος· εἰ καὶ ταύτην μετ' ἐκείνων ἁπάντων ἐθέωσε, πυρακτωθέντος δίκην σιδήρου, πᾶσαν θεουργὸν ἀποφήνας ὡς διόλου κατ' ἄκρον αὐτῇ περιχωρήσας διὰ τὴν ἕνωσιν· καὶ ἂν μετ' αὐτῆς ἀσυγχύτως κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν γεγονώς. Οθεν τὸ κατ' αὐτὸν ἀνθρώπινον, οὐ διὰ τὸν λόγον τῆς φύσεως, ἀλλὰ διὰ τὸν καινοπρεπῆ τῆς γενέσεως τρόπον, πρὸς τὸ ἡμέτερον παραλλάττει· ταυτὸν μὲν υπάρχον κατὰ τὴν οὐσίαν· οὐ ταυτὸν δὲ κατὰ τὴν ἀσπορίαν· ἐπεὶ μὴ ψιλὴ, ἀλλ' αὐτοῦ κατ' ἀλήθειαν τοῦ δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντος ἦν. Ὥσπερ οὖν καὶ τὸ θέλειν αὐτοῦ κυρίως μὲν ἦν φυσικὸν καθ᾿ ἡμᾶς, τυ πούμενον δὲ θεϊκῶς ὑπὲρ ἡμᾶς. Δῆλον γὰρ ὡς ἀσπορία καὶ σπορά, φύσιν οὐ τέμνει· περὶ δὲ τὴν αὐτὴν τέμνεται φύσιν, ὥσπερ οὖν καὶ ἀγεννησία καὶ γέν νησις. Ἐπεὶ τυχὸν εἰ διαφορὰν πρὸς τὴν ἡμετέραν φύ σιν ὡς ἄνθρωπος εἶχεν ὁ Λόγος διὰ τὴν ἀπορίαν ἕξει γε πάντως, καὶ πρὸς τὴν τοῦ Πατρὸς οὐ σίαν, διὰ τὴν γέννησιν. Οὐ γὰρ ταυτὸν ἀγεννησίς καὶ γέννησις. Εξομεν δὲ καὶ ἡμεῖς πρός τε τόν και λαϊὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν, δίχα σποράς γενομένους Πᾶσαν θεουργὸν ἀποφήνας. Θεουργίας θεουργία θεουργικὴ ἐπιστήμη θεουργικόν μύρον θεουργοί,
mca vis ac facultas, edisseram. Aio itaque, non aliam esse natura, quam Salvator humanitatem in duit, quam qua nos homines sumus; sed candem secundum essentiam ac per omnia similem; quippe ex eadem nostra substantia, per arcanam nullisque verbis explicabilem ex castissimæ Virginis Deique Matris purissimis sanguinibus assumptionem: qui bus Verbum instar seminis unitum, cum Dens esse secundum essentiam non destiterit, caro factum est, atque homo perfectus nostri similis, uno dun taxat excepto peccato, exstitit; propter quod nos non raro dissidemus, ac voluntate Deo adversamur, ut qui in utramque partem propensa ejus momenta nacti simus. Ipse autem ab omni natura peccato liber, utpote non nudus ac simplex homo, sed Deus factus homo; quod esset contrarium, nihil habuit; quin potius intemeratam ac vere omnino inconta minatam nostram naturam servavit. Unde etiam dicebat: Nunc venit princeps mundi hujus, et in me non invenit quidquam; ex iis scilicet, quibus nos 3, naturam depravantes, voluntatis dissidentiam pu gnamque ostendimus: ratione cujus, ipse Christus mostra bumanitate ac quod homo est, non subjectus dicitur, quousque nos etiam, assumplæ humanitatis potentia, ab ea nos labe liberaverit: cujus verita tis confirmanda gratia, omnia propter nos factus est, fecitque sponte in nostri gratiam, ita sanc ut quod ad nostram spectat substantiam, eaque quæ illi innoxia competunt, ac naturalia sunt, nihil emnentito habuerit; tametsi eam cum illis omnibus deitate imbuit, instar candentis ferri; totam divinam ac divinorum effectricem reddens, ut qui in totum summe illi per unionem immearit, unumque cum ea citra omnem confusionem unius ejusdemque persona ratione, effectus sit. k Quo fit, ut ejus humanitas, non ratione naturæ a nostra differat, sed quod novo modo procreata sit; eadem quidemn, quod ad essentiam attinet; at non eadem qua ratione ex nullo propagata semine est; cum non simplex ac nuda esset, sed ejus qui vere propter nos homo factus est. Quemadmodum etiam ejus voluntas, vere quidem naturalis nobis similis; divine tamen informata, superiori nobis ratione. Liquet enim, progigni non ex semine, et ex semine, naturam non scindere, sed circa eam dem scindi naturam ac dividi, uti etiam se res in innascentia et nativitate habet. 30 Nam si hoc dederimus, differre Verbum qua Genus homo a nostra natura, eo quod ex nullo se mine, plane fiet ut et a Patris substantia diferat, eo quod natum est. Non enim idem sunt, ingenitumn et natum esse. Quin nos etiam a veteri Adamo ac Eva differemus, qui ex núllo orti sint semine k Joan. xiv, 30. 30 Cf. Greg. orat. 36, quæ est. 2 de Filior. Non satis bene Turr. Reddens totam deificatam: vos enim illa acti vum quid sonat, ac quam Christi humanitas ex uni tione cum Verbo mutuata est, divinorum operum vim ac miraculorum. Sic Budæeus in Com. vocata äit Christi opera, quæ divinitatem ejus signi ficabant ipsunique Novum Testamentum Dionysio est, ob eamdem causam, Maximo ipso in terprete, Sacerdotalis, pontifcia scientia. divina virtutis unguen tum nempe sanctifieans; qui sacris ope rantur.
col. 61–62page 26 of 103
PG 91:61ὁ μὲν γὰρ, πλάσμα τοῦ πλάσαντος· ἡ δὲ, τμῆμα τοῦ πλάσματος. ᾿Αλλὰ μὴν ταυτὸν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ διὰ τὴν θεότητα· Θεὸς γὰρ καὶ ὁμοούσιος· ὥσπερ οὖν καὶ ἡμεῖς, πρός τε τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν, καὶ αὐτὸν τὸν δι' ἡμᾶς σαρκωθέντα Θεόν, συγγενεῖς διὰ τὴν ἀνθρωπότητα καὶ ὁμοούσιοι. Ὡς γὰρ οὐκ οὐσία Θεοῦ τὸ ἀγέννητον καὶ γεννητόν (τίς γὰρ ὁ λέγων), οὕτως οὐδὲ σπορὰ καὶ ἀσπορία φύσις καθοτιοῦν ἀν θρωπότητος. Οὐδεμίαν οὖν ὁ μέγας Θεολόγος Γρηγόριος εμφα αν παρέχει, τοῦ ἄλλο εἶναι κατὰ τὴν φύσιν τὸ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνθρώπινον, καὶ ἄλλο τὸ καθ᾿ ἡμᾶς, εἰ καί τισιν ἐνομίσθη, τῷ φάσκειν αὐτὸν ", «Είπαμεν ἂν ὡς παρὰ τοῦ ἀνθρώπου τυποῦσθαι τὸν λόγον· οὐ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμένου· τὸ γὰρ ἐκείνου θέ λειν, οὐδὲν ὑπεναντίον Θεῷ θεωθὲν ὅλον· ἀλλὰ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς· ὡς τοῦ ἀνθρωπικου θελήματος, οὐ πάνω τω; ἑπομένου τῷ θείῳ, ἀλλ᾽ ἀντιπίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἀντιπαλαίοντος.» Αὐτοῦ γάρ ἐστιν κυ ρίως καὶ λέγεται, οὐχ ὡς ἑτέρας ἢ ἐξ ἑτέρας ὂν πά ρεξ τῆς ἡμετέρας οὐσίας καὶ φύσεως· ἀλλ' ὡς δι' ἐκεῖνον καὶ ἐν ἐκείνῳ, κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν γεγονός· καὶ οὐ καθ' ἑαυτὸ χωρὶς, ἢ δι᾽ ἑαυτὸ παραχθέν, ὥσπερ ἡμεῖς. Ὅθεν καὶ σποράν οἰκείαν καινοτομοῦντα τὴν ἐπεισαχθέντα τῆς γεννή σεω; τρόπον αὐτὸν ἔσχε τὸν Λόγον, ἅμα τῷ εἶναι φυσικῶς, καὶ τὸ ὑποστῆναι θεϊκῶς ἐν αὐτῷ κληρωσάμενον· ἵνα καὶ τὸ ἡμέτερον κυρωθῇ· καὶ τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς πιστευθῇ. Δεῖ γὰρ ἐν πᾶσιν καὶ τὴν ὑπ' αὐτοῦ τοῦ σαρκωθέντος καὶ τελείως δι᾿ ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντος Θεοῦ Λόγου, καὶ τὴν προσληφθεῖσαν φύσιν μετὰ τῶν αὐτῆς φυσικῶν συντηρεῖν· ὧν ἄνευ τὸ παράπαν οὔτε φύσις ἐστὶν, ἀλλὰ φαντασία μόνη διά κενος, καὶ τὴν ἔνωσιν διαφυλάττειν· τὴν μὲν, ἐν ἑτερότητι φυσικῇ σωζομένην· τὴν δὲ πάλιν, ἐν ὑπου στατικῇ γνωριζομένην ταυτότητι· καὶ οὕτω τε σου φῶς ἅμα καὶ εὐσεβῶς, ὅλον διόλου τὸν τῆς οἰκονομία, λόγον, ἄφυρτον ὁμοῦ καὶ ἀδιαίρετον ἀποφα! γει. Ον αυτὸς ὀρθοδόξως κηρύττων, ἕξεις ἀνακηρύττοντα κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν, καὶ τῶν οἰκείων δωρούμενον ὥσπερ δι' ἐλπίδος ἐνταῦθα, οὕτω διὰ πείρας ἐκεῖ τὴν ἀπόλαυσιν· ἧς καμὲ μετασχεῖν ἱκέτευσον, Πάτερ ἡγιασμένε, διὰ τῆς σῆς μεσιτείας προσάγων αὐτῷ τῷ καλοῦντι καὶ σώζοντι· καὶ μισθὸν τῆς εἰς ἀλλήλους τῶν ὁμογενῶν συμπαθείας, τῷ σὺν αὐτῷ καὶ παρ' αὐτῷ δοξασθῆναι χαριζομένῳ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κρά τος σὺν τῷ παναγίῳ Πατρὶ, καὶ τῷ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
Adamus quidem ipse Dei igncutum; Eva vero, de cisum quid a figmento. Quin vero idem cum Patre Filius est, ob deitatis naturam; quippe qui Deus sit ac consubstantialis uti etiam nos, cum Adamo et Eva, ipsique propter nos incarnato cognati sumus ac consubstantiales ob humanitatis naturam. Quem adınodum enim non est Dei substantia, ingenitum esse atque genitum (nam quis hoc dicat?), sic nec ex semine procreari ac sine semine ullo modo na tura humanitatis est. Nihil ergo cogitandum ingerit magnus Gregorius Theologus, quo sensisse putetur alium natura esse Salvatoris hominem, aliumque qui nostræ naturæ est, etsi nonnullis ita visum sit, quod dixerit, Dicere possemus hæc verba velut ab homine cx primi, non qui de Salvatore intelligatur (illius enim voluntas nihil Deo contraria, quod tota deificata), sed qui noster est. Humana namque voluntas non omnino divinam sequitur, verum ut plurimum ei resistit et obluctatur. › Ejus enim vere est atque dicitur; non quasi diverse substantiæ, aut ex di versa substantia extra substantiam nostrain et na turam; sed quod illius causa, inque illo secundum unam eamdemque personam exstiterit; at non ipse per se seorsim, aut sui causa,,veluti noster, ejus homo productus sit. Idcirco etiam semen proprium, ipsum Verbum nactus est,, adjectitie inductum in novans nativitatis modum; mox atque esse natura liter accepit, hoc sortitus, ut in illo divine subsi steret: ut tum quod nostrum est firmaretur; Lum quod nobis superius est, fdem obtineret. Necesse enim est in omnibus, ut et assumptam ab ipso Deo Verbo incarnato, ac perfecte nostri causa facto ho mine, naturam, una cum illis quæ natura illi com petunt, conservemus (quibus ablatis, ne natura quidem prorsus est, sed inanis quædam fictio) et unionem sartam tectam retineamus: illain quidem in naturali diversitate incolumem; hanc vero rur sus, quæ in personali identitate (ut vocant) intelli gatur; atque in hunc modum sapienter simul pieque omnem omnino dispensationis rationem inconfusam pariter indivisamque profiteamur. 31 Quem tu recta fide prædicans, te vicissim praedicantem, juxta quod pollicitus est l, nancisceris, suorumque bonorum fructu munerantem, quemad modum in hoc sæculo, spe; sic et in futuro, rei ipso usu ac periculo. Pro me vero, Pater sancte, ora, ut ejus consors efficiar; me tuis precibus illi admovens, qui vocat et salutem praestat, eoque præmio muneratur, qua se generis necessitudine conjuncti, alii alios misericordia prosequuntur, ut eis una secum, et apud se, gloriam tribuat; cui gloria et potestas cum sanctissimo Patre ejusque vivifico Spiritu in sæcula sæculorum. Amen. 1 Marc. X, 30. * Greg. orat. 36, supra cit.
col. 63–64page 27 of 103
PG 91:63τῶν χαρίσηται τῷ εὐλογημένῳ μου δεσπότῃ, καὶ ἀξιώσαι αὐτὸν τῆς ἐπουρανίου αὐτοῦ βασιλείας ἔνθα πάντων τῶν εὐφραινομένων ἡ κατοικία, καὶ ὁ 4 τῶν ἑορταζόντων χορός. ΚΕ. - Τοῦ αὐτοῦ πρὸς Κόνωνα πρεσβύτερον καὶ 357 ἡγούμενον. Πιστεύω καθώς παρέλαβον καὶ ἐδιδάχθην,, ὅτι ὁ θεὸς ἀγάπη ἐστί καὶ ὅτι καθὼς αὐτὸς εἷς ἐστι, μη δέποτε τοῦ εἷς εἶναι παυόμενος, οὕτω τοὺς κατὰ τὴν αὐτοῦ ἀγάπην ζῶντας, ἕνα ποιεῖ, καὶ μίαν αὐτοῖς χαρίζεται καρδίαν καὶ ψυχὴν, κἂν πολλοί τύχοιεν όντες· ἵνα ὡς μίαν ψυχὴν ἔχοντες, τὰς ἀλλήλων ἐπιγινώσκωσι καρδίας, καὶ μὴ κάμνωσι τῇ ἀγνοίᾳ ἐρευνῶντες περὶ τῶν ἀδήλων, στοχαζόμενος ἕκαστος; τὴν ἐφ' ἑαυτῷ τοῦ πέλας διάθεσιν. Διὰ τοῦτο πιστεύων τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ τῇ ἐν σοὶ κινουμένῃ, ἅγιε Πάτερ, ὅτι οὐδὲν ἀγνοεῖς τῶν ἐν τῇ ἐμῇ καρδίᾳ, ὥσπερ ἴσως, κάν τολμηρὸν εἰπεῖν, οὔτε ἐγὼ τῶν ἐν σοί, θαῤῥῶ παραιτήσασθαι τέως κατὰ τὸ παρὸν τὴν πρὸς ὑμᾶς ἄφιξιν, εἰδὼς ὅτι οὐ παρακοῆς τὴν παραίτησιν εἶναι πιστεύετε, ἀλλὰ πάθους σωματικοῦ βίᾳ με κωλύοντος τῆς ὁδοῦ, καὶ τὸ πρόθυμον τῆς ψυχῆς εἰς ἔργον προελθεῖν μὴ συγχωροῦντος. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπὼν τῷ σώματι διὰ τοῦ παρόντος γράμματος, ὁ ἀεὶ παρών τῷ πνεύματι, καὶ μηδέποτε ὑμῶν κατά ψυχὴν χωριζόμενος, ἀσπάζομαι σε τὸν ἐμὸν κατὰ Θεὸν πατέρα καὶ προστάτην, καὶ τῆς ἐμῆς ἐπιμελη τὴν σωτηρίας, καὶ τὴν ἁγίαν σου, καὶ τῆς Χριστοῦ βασιλείας ἀξίαν ποίμνην καὶ παρακαλῶ δεήσεις ὑπὲρ ἐμοῦ ποιεῖσθαι προς Κύριον, ἵνα ζῶσαν καὶ ἔμπρα στον τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἀπενέγκωμαι, μὴ νεκρωθεῖσαν τοῖς πάθεσιν, ἀλλὰ τὴν δύναμιν ἔχουσαν τοῦ σε σταυροῦ καὶ τοῦ θανάτου, καὶ τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ· τοῦ μὲν σταυροῦ, κατὰ τὴν ἀπραξίαν τῆς ἁμαρτίας· τοῦ δὲ θανάτου, κατὰ τὴν πληρεστάτην ἀποβολὴν τῆς κακίας· τῆς δὲ ταφῆς κατὰ τὴν ἀπόθεσιν τῆς κατὰ ψυχὴν περὶ τὰ αἰσθητὰ; φαντασίας· τῆς δὲ ἀναστάσεως, κατὰ τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν, καὶ τὴν περιουσίαν τῆς αὐτοῦ ἐπιγνώσεως ἀληθοῦς, καὶ τὴν εἰς ὕψος της διανοίας ἀπὸ τῶν φθειρομένων ἔγερσιν, ἵνα γένωμαι σύσσωμος η αὐτοῦ καὶ σύμψυχος. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, κατὰ τὴν αὐτοῦ ἐπαγγελίαν, κατὰ πάντα ὅμοιος, χωρὶς τῆς πρὸς αὐτὸν κατὰ τὴν φύσιν ταυτότητος: ἵνα μὴ τὴν δοθεῖσάν μοι παρ' αὐτοῦ διὰ τῶν εἰρημένων ζωὴν ª, νεκρώσας, τοῖς ἔργοις τῆς ἀτιμίας, τὸ κρῖμα δικαίως 358 σχῶ τῶν ἀποκτεινάντων τὴν ἑαυτῶν ζωὴν, τὸν Κύ ρον ἡμῶν τὸν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν. Φοβερὸν γὰρ ὄντως, καὶ πάσης κατακρίσεως ὑπερέκεινα, τὰ τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν παρὰ Θεοῦ κατὰ δωρεάν τοῦ ἁγίου Πνεύματος έκουσίως νεκρῶσαι ζωὴν, διὰ τῆς πρὸς στὰ φθειρόμενα ἀγάπης. Καὶ ἴσασι πάντως τοῦτον τὸν φόβον, οἱ τὴν ἀλήθεια, τῆς φιλαυτίας προτιμάν μελετήσαντες.
cruore redemit s, ipse pacem suam, quæ omnem excedit sensum, benedicto domino meo largiatur, eique regnum caleste impartiri dignetur, ubi tantium omnium habitatio est ", festisque gaudiis epulantium sonus ▾. XXV. Ejusdem ad Cononem, presbyterum et hegumerum. Credo, sicut accepi et doctus sum, Deum chari talem esse >: ac sicut ipse unus est, nec unquam desi nit quim sit unus; sic quoque eos, qui ex charitatis rationibus vivant, unum facere, unumque eis cor atque animam F, etsi plures exsistunt, tribuere: sic nimirum, ut velut qui una anima sint, alii aliorum corda cognoscant, nec scrutando, ignorantia la borent dum scilicet unusquisque in seipso, quo nam se modo habeat proximi animus, conjicit. Quamobrem qui Christi gratia in te motionem vim que habente ac operante, nibil te, Pater sancte, ignorare credam, eorum, quæ in pectore meo versantur; uti neque me forte (etsi dictu auda ciuscuium est eorum, quæ in u, meum ad vos hactenus ad praesens adventum negare audeo; qui nempe compertum habeam fore ut credatis, id quod nego, non inobedientiæ esse, sed morbi cor poralis, cujus languore præpedior ne me ipse iti neri accingam, nec animi ardorem promptamque voluntatem in opus transferre sinat. Quin et cor pore absens, qui præsens semper spiritu sim, ac nunquam animo a vobis abjungar, hisce litteris, te, meum in Deo Patrem ac defensorem, meæque salutis curatorem, amplector et osculor, sanctum que tuum ac Christi regno dignum gregem; rogo que et obsecro ut pro me preces ad Dominum Giant, quo scilicet vivam, veramque ac eficacem in eum fidem referam, non vitiis perturbationibus que emortuam et evanidam, sed vim habentem crucis ejus et mortis et sepultura et resurrectionis crucis quidem, cessatione a peccato mortis vero, plenissima vitii ac libidinis abjectione; sepulturæ autem, cogitationis animo rerum in sensum caden tium abdicatione; ac denique resurrectionis, virtu tum opulentia ejusque veræ agnitionis abundantia ac mentis, ab iis quæ intereunt in sublime volatu ac exsuscitatione, ut ei concorporalis *, uniusque cum eo animi, ethiciar. Atque, ut verbo dicam, juxta quod in promissis accepimus, per omnia similis uno hoc duntaxat excepto, ne idem per naturan cum illo exsistam. Ne scilicet, quam ejus munere accepi, per ea quæ dicta sunt, vitam, probrosis operibus enecans, judicium merito habeam, corum, qui ipsi propriam vitam sustulerunt (Dominum no strum Jesum Christum). Vere enim formidolosum, omnemque damnationen ac scelus excedens, con cessam nobis a Deo per donum Spiritus sancti sponte vitam perimere, ea diligendo quæ corru × Psal. xLI, 5. × I Joan. iv, 46. y Act. iv, 32. Coloss. 1, 13. ⚫ Ephes. III, 6. Philipp. IV, 7. u Psal. LXXXVI, 7. a I Joan. itt, 2.
col. 65–66page 28 of 103
PG 91:65πολλῶν ἐστι περιληπτική. Ὥρα οὖν ὑμᾶς μίαν Χρι στοῦ σύνθετον λέγοντας ἐνέργειαν, καὶ σύνθετων Χριστοῦ φύσιν λέγειν, ἧς καὶ ἔστιν ἀφοριστική, σύγχρονα τὰ μέρη ἔχουσαν· καὶ τούτων τὴν σύνοδον ἀκούσιον καὶ ἠναγκασμένην· κτιστήν τε καὶ κόσμῳ ἰδίῳ καὶ τόπῳ περιγεγραμμένην· λοιπὸν δὲ καὶ πλῆθος Χριστῶν καθ' ὧν αὕτη κατηγορείται. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, Περὶ τοῦ, «Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον» Εἰ τὸ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον, συστολῆς ἔμφασιν ἔχον, ἀπὸ τοῦ ἀν θρώπου λαμβάνεις, «οὐ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοου μένου (τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν, οὐδὲν ὑπεναντίον Θεῷ, θεωθὲν ὅλον), ἀλλὰ τοῦ καθ' ἡμᾶς, ὡς τοῦ ἀν θρωπικοῦ θελήματος οὐ πάντως επομένου τῷ Θεῷ, ἀλλ᾽ ἀντιπίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἀντιπαλαίοντος, ᾗ φησιν ὁ θεῖος Γρηγόριος· τὸ ἑξῆς τῆς εὐ χῆς, ήγουν τὸ, Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, ἀλλὰ τὸ σύν ισχνέτω θέλημα, τί σοι δοκεί; συστολῆς ὑπάρχειν, ἢ ἀνδρείας; συννεύσεως ἄκρας, ἢ διαστάσεως; 'Αλλ' ὅτι μὲν οὐκ ἀντιπτώσεως, οὔτε δειλίας ει, συμφυΐας δὲ μᾶλλον ἐντελοῦς καὶ συννεύσεως, οὐδεὶς ἀντερεί τῶν νοῦν ἐχόντων. Καὶ εἰ συμφυΐας ἐντελοῦς καὶ συνγευσεως, ἐκ τίνος ταύτην προσδέχῃ; τοῦ καθ' ἡμᾶς, ἢ τοῦ κατὰ τὸν Σωτήρα νοουμένου ἀνθρώπου; ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἐκ τοῦ καθ' ἡμᾶς, ἡμάρτηται περὶ αὐτοῦ διαγορεύων ὁ τοῦ διδασκάλου λόγος· ὁ ὡς τοῦ ἀνθρωπικοῦ θελήματος οὐ πάντως ἑπομένου τῷ θείῳ θελήματι, ἀλλ᾽ ἀντι πίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἀντιπαλαίοντος.» Εἰ γὰρ ἔπεται, οὐκ ἀντιπίπτει· καὶ εἰ ἀντιπίπτει, οὐχ ἔπεται. Θατέρῳ γὰρ θάτερον ὡς ἀντικείμενον ἀναι ἢ δειλίας. ΝΟΤ.Ε. σύνοδον ήνα αγκασμένην, Το ποτήριον. τούτο, φιλομαθέστατος πρὸς τὸν αὐτὸν Μαρίνον πρὸς τὸν αὐτόν, Μαρἶνον πρεσβύτερον Εκ τίνος ταύτην προσδέχῃ. συμφυΐαν συμψυχίαν, τὸ θέλειν θέλημα, συμφυΐαν σύννευσιν, ταύτην. τοῦ, ἐκ τίνος, ἐπὶ περὶ τίνος.
quæ multa complectatur individua. Atque ita m cesse erit, ut qui unam Christi operationem compo sitam dicitis, Christi etiam naturam compositam dicatis, cujus discernende vim habeat, partes ha bentem coœvas; harumque conjunctionem non voluntariam, ac necessariam, creatamque, ac mun do suo locoque circumscriptam. Postremo eliam esse Christorum turbam, de quibus illa prædi cetur. De eo quod scriptum est, Pater, si feri potest, trans eat a me calix ™. Si illud, Pater, si possibile est, transeat a me calir, quod fugae speciem habet ac formidiuis, de homie (c) ■ Matth. xxvi, 39.. Greg. orat. 36, p. 585. 11' Fr. accipis, non qui de Salvatore intelligatur (illins enim voluntas, nihil Deo contraria, quæ tota deifi cata esset), sed de bomine, qui nostræ conditionis sit; quippe cum bumana voluntas non omnino divi nam sequatur, sed ut plurimum ei resistat ac oblu ctetur, › uti beatus Gregorius ait; quod sequitur in oratione, id est, Verumtamen non quod ego volo, sed tua obtineat voluntas, quid tibi videtur; formid nis esse, an fortitudinis? summæ consensionis, 33 an dissensionis? At quod non sit renitentiæ neque timoris, sed magis wrfecta concordiæ ac con sensionis, nemo, qui sanæ mentis exsistat, contra cat inficias. Quod si perfecte concordiæ ac velut dicas ne cessitudinis coaliti animi) et consensionis est, ex quo tibi ea proficisci videtur? ex homine, sicut nos sumus, an ex homine sic intellecto, uti Sal valor erat? Verum si ex homine, sicut nos sumus, falsum est quod de eo magister loquitur: «Quippe cum humana voluntas non omnino divinam sequa tur, sed ut plurimum ei resistat ac obluctetur. › Si enim sequitur, non resistit: et si resistit, non ornatum atque ordinem, qui a creatione accessit. Quod item Tarr. partium coærarum coactam reddit, non placet: nihil certe p in naturalibus coactum (quod violentum usus com munis vocal) vera admittit philosophia; cujusmodi est partium illa conjunctio; seu magis coitus, ut Græca vox sonat, ac qua potius naturalis quædam mutua propensio designari videatur. Necessaria ergo illa conjunctio, quippe non voluntate quasita, sed ex naturæ ipsa inclinatione (supposita efficientis actione) secula; non ipsa coacta aut violenta. Videtur Turt. codex hic ba baisse dum reddit: Transeat a me calix isle; quod etiam habetur cap. illo 51 ex majori Incubra tione Maximi ad Marinum supra. Nec forte sit aliud bic ipse tractatus, quam caput aliud ex eadem. Codex Raph. Dufrenii et Turr. subnectunt sequenti tomo dogmatico ad Marinum diaconum, ad quem ipsum scripta major 'illa lucubratio, etsi in titulo Marinus ille presbyter, hic diaconus prænotatur, nihilque vetat eumdem ex diacono exinde presby terum initiatum esse, quo utroquc gradu vir ac egregie orthodorus. sic epistolarum dogmaticarum officio a Maximo cultus sit. Ac forsan major illa lucubratio de operationibus ac volunta tibus, cum titulus solum habeat, in Turr. codice, ex quo una habemus in scriptam Marino, ipsa adhuc diacono scripta sit, tametsi superior epistola, ad quam refertur illud, diserte la beat. (c) Hanc nimirum velut dicat, coaliti animi necessitudinem ac concordiam: sic enim recte Bud. ex Basil. cui adjunxit et ejusdem seu affinis signif cationis. Turr. quasi explicationis causa: De quo hanc voluntatem accipis? cum Græca vox significans Maximo voluntatem, sit, et uti et Gregorio: quod utrumque neutrius generis est. Potius ergo refert ac quod ita feminine dictum Maximo, Mihi ipse redde bam: Ex quo tibi ea proficisci videtur? Hæc enim vis cum illud magis postulet aut
col. 67–68page 29 of 103
PG 91:67ἀλλὰ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμένου ἀνθρώπου λαμ Εάνῃς τὸ, Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, ἀλλὰ τὸ σὸν ἰσχυέτω θέλημα, τὴν ἄκραν τοῦ ἀνθρωπικοῦ πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα καὶ πατρικὸν ὡμολόγησας συννευσιν καὶ δύο τοῦ διπλοῦ τὴν φύσιν· τάς τε θελήσεις και ἐνεργείας κατὰ φύσιν οὔσας, παρέστησας· ἐν οὐδε τέρα τὴν οἰανοῦν ἐναντίωσιν ἔχοντος· εἰ καὶ τὴν φυσικὴν ἐν πᾶσι διαφορὰν τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν αἷς τε, καὶ ἅπερ ἦν ὁ αὐτὸς κατὰ φύσιν. ρεῖται καὶ ὑπεξίσταται. Εἰ δὲ μὴ τοῦ καθ' ἡμᾶς, Εἰ δὲ τούτοις ἐξειργόμενος τοῖς λογισμοῖς, ἐπὶ τὸ λέγειν προάγῃ, μήτε τοῦ καθ' ἡμᾶς, μήτε τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμένου ἀνθρώπου τυγχάνειν τὸ, Οὐχ 3 ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ἀρνητικῶς, ἐπὶ τῆς τοῦ μονογενοῦς ἀνάρχου θεότητος φέρεσθαι· τοῦ, τί θέλειν αὐτὸν ἰδίως παρὰ τὸν Πατέρα διεῖργον· οὐκοῦν καὶ τὸ θελη θὲν ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ποτηρίου παραίτησις, ἐπ' αὐτῆς ἀνάγκῃ φέρεις τῆς ἀνάρχου θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ τοῦ τί θέλειν ιδίως ἀναίρεσιν φὴς ἔχειν τὴν ἄρ νησιν, ἀλλ' οὐ τοῦ θεληθέντος ἀποσκευήν· οὐ γὰρ ἐπ ἀμφοῖν τίθεσθαι τὴν ἄρνησιν δυνατόν· καὶ τοῦ τι θέλειν ἰδίως τὸν Μονογενῆ παρὰ τὸν Πατέρα, καὶ τοῦ θεληθέντος. Ἐπεὶ πάντως ἡ τοῦ κοινοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ θέλησις θελήματος, ἀναίρεσις ἔσται τοῦ θελη θέντος Θεῷ, ἤγουν τῆς ἡμῶν σωτηρίας. Τοῦτο γὰρ αὖ ῷ φύσει καθέστηκε θελητόν. Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν ἐπ' ἀμφοῖν τιθέναι τὴν ἄρνησιν, δῆλον ὡς εἰ ταύτην ἐπὶ τοῦ τι θέλειν ἰδίως ἄγεις, ἵνα τὴν τοῦ κοινοῦ θέσιν ποιήσῃς θελήματος, οὐκ ἀναιρήσῃς τὸ θεληθέν, ἤγουν τὴν τοῦ ποτηρίου παραίτησιν· ἀλλὰ κατὰ τῆς κοινῆς ἐπείσεις καὶ ἀνάρχου θεότητος, ἐφ᾿ ἧς ἀρνη τικῶς καὶ τὸ θέλειν ἀνήγαγες. Εἰ δὲ τοῦτο κἂν ἐν νοεῖν ἀπευκτόν, ἄρα γε σαφῶς ἐνταῦθα ἡ ἄρνησις, ἤγουν τὸ, Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, πάντη τὴν ἐναντίωσιν ἀποσκευαζομένη, τὴν τοῦ ἀνθρωπικοῦ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα καὶ πατρικὴν συμφυΐαν παρίστησιν· ὡς ὅλην ὅλου τὴν φύσιν οὐσιωθέντος τοῦ Λόγου, καὶ ὅλην τῇ οὐσιώσει θεώσαντος. Οθεν ὡς δι' ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς γεγονώς, ἔλεγεν ἀνθρωποπρεπῶς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα· Μὴ τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ σὸν ἰσχυσάτω θέλημα· ἅτε θέλησιν καὶ ὡς ἄνθρωπος ἔχων αὐτὸς ὁ φύσει Θεὸς, τὴν τοῦ πατρικού θελήματος πλήρωσιν. Διὸ κατ' ἄμφω τὰς ἐξ ὧν, καὶ ἐν αἷς, καὶ ὧν ὑπόστασις ἦν, φύσει θελητικός καὶ ἐνεργητικὸς τῆς ἡμῶν ὑπάρχων ἐγνωρίζετο σω τηρίας τὸ μὲν, ὡς ταύτην συνευδοκῶν Πατρὶ καὶ Πνεύματι· τὸ δὲ, ὡς Πατρὶ διὰ ταύτην ὑπήκος με νόμενος μέχρι θανάτων, θανάτου δὲ σταυροῦ· καὶ τὸ μέγα τῆς εἰς ἡμᾶς οἰκονομίας, διὰ σαρκὸς αὐτουργήσας μυστηρίου. ΣΧΟΛΙΟΝ. α΄. Ὅτι οἱ λέγοντες τὸ, Οὐχ ὁ ἐγώ θέλω,
sequitur. Alterum enim altero, ut contrarium, peri mitur ac submovetur. Sin autem non de homine, ut nos sumus, sed de homine sic intellecto ut erat Salvator, istud accipias, Non quod ego volo, sed tua obtineat voluntas, summam humanæ voluntatis cum ejus ac Patris voluntate consensionem con fessus est; duasque duplici natura praediti, natura les tum voluntates tum operationes repræsentasti; ejus nimirum qui in neutra ne quid minimum con trarium baberet, etsi naturalem in omnibus, eo rum, ex quibus, et in quibus, ac qua erat. distin ctionem servaret. Sin autem his argumentis explosus, eo pro cesseris, ut dicas, istud, Non quod ego volo, neque hominis esse, quales nos sumus, nec cujusmodi Salvator intelligitur; sed neganter de principio Parente Unigeniti deitate ferri, hoc excludens, ne quid ille prater Patrem proprie velit atque priva tim: igitur et quod voluit (quod nimirum calicem recusavit ) ad ipsam necessario principii expertem deitatem reducis. Etsi enim eam vini negationis ais, ut hoc tollat, ne quid ille proprie ac privatim velit non tamen ut inficietur atque excludat id quod voluit. Non enim in utroque horum potest poui negatio; tum scilicet ut Unigenitus privatim aliquid præter Patrem velit, tum vero in re quam voluit. Omnino enim quod Patris ac Filii commu nem voluntatem velis, id quod Deus voluit. (scilicet nostram salutem) tollis. ldl enim est quod ille na tura velit. Sin autem fieri non potest ut in utroque ponatur negatio; liquet, si hanc in eo ponis, quod est proprie ac privatim velle, ut communem astruas voluntatem, fore ut non tollas id quod voluit; quod nempe calicem recusavit; sed de communi ac priu cipii experte deitate affirmes, ad quam etiam ne ganter velle retulisti. Sin autem vel hoc 34 cogitare exsecrabile est, igitur hic loci palam negatio, id est, Non quod ego volo, qua omnino renitentiam tellit, humana Salvatoris voluntatis cum divina ejus ac paterna voluntate summam concordiam ac necessitudinem ostendit; ut quod totam tolum Verbum naturam vere induerit, totamque (quamsic vere ac essentialiter induit) deificaverit. Idcirco, velut qui propter nos, homo nobis similis exstite rit, humano more ad Deum ac Patrem dicebat Non mea, sed tua obtineat voluntas; ut qui nimi rum ipse, etiam ut homo, qui Deus natura esset, paternam impleri voluntatem vellet. Quocirca se cundum ambas naturas ex quibus, et in quibus, ac quarum persona erat, natura præditus volendi facultate ac operandi salutem nostram noscebatur; alterum quidem, tanquam cam una cum Patre et Spiritu sancto propense volens; alterum vero, ut tem autem crucis ", magnumque dispensationis in nos per carnem mysterium ipse exsequens. Qui dicunt iilud, Non quod ego volo, neganter ejus causa factus obediens usque ad mortem, mor Fr. " Philipp. 1, 8.
col. 69–70page 30 of 103
PG 91:69ἀρνητικῶς ἐπὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἀνάρχου θεότητος φέρεσθαι· σημαῖνον, ὡς αὐτοί φασι, τὸ, μή τι θέλειν αὐτὸν ἴδιον παρὰ τὸν Πατέρα, ανάγκην ἔχουσι, καὶ τὸ θεληθὲν, ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ποτηρίου παραίτησις, ἐπ' αὐτῆς ἀνάγειν τῆς ἀνάρχου θεότητος· καὶ ὅτι ἐπειδὴ μὴ δυνατὸν ἐπ' ἀμφοῖν τίθεσθαι τὴν ἄρνησιν, καὶ τοῦ τι θέλειν ἰδίως τὸν Μονογενῆ παρὰ τὸν Παν τέρα, καὶ τοῦ θεληθέντος, πάντως ἐπὶ τοῦ τι θέλειν ἰδίως μόνον ταύτην ἀνάγωσιν, οὐκ ἐπὶ τοῦ θελη θέντος, ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ποτηρίου παραίτησις, ήγουν ἡ σωτηρία ἡμῶν· οὗ τί γένοιτο παραλογώτερον; Συμβαίνει γὰρ ἐθέλειν παρελθεῖν τὸν Θεὸν, ο φύσει αὐτῷ καθέστηκε θελητόν. Ἐπεὶ οὗ ἐστι τὸ Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, τούτου πάντως καὶ τὸν Παρελθέ τω ἀπ' ἐμοῦ ποτήριον. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, Τόμος δογματικός σταλεὶς ἐν Κύπρῳ πρὸς Μα ρῖνον διάκονον. Οὐ μαλλον σου τῆς πολλῆς εὐλαβείας κατεπλάγην τὸ κόσμιον (α) ἢ τοῦ μεγίστου ζήλου τὸ ἀνδρικὸν ἀπεθαύμασα, πανάγιε Θεοῦ θεράπον, καὶ τῶν αὐτοῦ πάνσοφε μύστα καὶ μυσταγωγὲ μυστηρίων. Τῇ γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ἱερᾷ συμπλοκῇ, τὴν ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς ἐκτήσω τελείωσιν· κατ' ἐκείνην μὲν, ὅλος ἐν ὅλῳ διόλου γενόμενος τῷ Θεῷ, διὰ τῆς τῶν αὐτοῦ θείων ἐντολῶν ἱκπληρώσεως, ὅλος εἶναι λογίζῃ δι' ἄκραν πτωχείας ὑπερβολὴν ἐν τοῖς κατ' ἐμὲ προσύλῳ ψυχῆς διαθέσει, τῷ ἰχώρι τῶν ἀκαθάρτων λυσπώμενοι παθῶν· ὁμοῦ τε τὸ ἀσφαλὲς ἐντεῦθεν ἑαυτῷ κατὰ λόγον περι ποιούμενος· οὐδὲν γὰρ αὐθαιρέτου πτωχείας εἰς πῆξιν τῶν καλῶν καὶ συντήρησιν, ἰσχυρότερον· θε μέλιος γὰρ τῶν ἐν ψυχῇ θείων οἰκοδομημάτων καθώ έστηκεν ἀῤῥαγὴς, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, οἷς τὸ και δὲν διεσπούδασται, σωτηρίας γενόμενος πρόξενος· τῷ ἄγειν ἐξ ὑποδείξεως ἐνεργοῦς μᾶλλον, η διδακτικῆς προσφωνήσεως, εἰς μέγεθος ἀρετῆς δι' ὑφέσεως ύψη τῆς, τοὺς πρὸς σὲ τόν τε νοῦν ὁμοίως καὶ τὸν βίον σορῶς ἀπευθύνοντας. Κατὰ τοῦτον δὲ, φημί, τὸν ζῆ λου, ὅλην ἔχων τὴν ζέσιν τοῦ Πνεύματος, καὶ τὸ κῦρ ἐν τῇ γῇ τῆς καρδίας κτησάμενος, ὁ ἦλθεν ἐν αὐτῇ βαλεῖν, ὁ πᾶσαν ἡμῶν ἐκδαπανών μοχθηρὰν ἕξιν καὶ κίνησιν, φιλάγαθος φύσει καὶ φιλάνθρωπος Λόγος, φλογίζεις μὲν τοὺς ἐξ ἀπάτης τε καὶ ἀνοίας ε υλομανοῦντάς τε καὶ ὑθλομανοῦντας, ἔν τε πράξεσι φαύλαις καὶ κιβδήλοις λόγοις τούτων ἀπελέγχων °, άγνοίας. (*) Τῆς πολλῆς εὐλαβείας τὸ κόσμιον. νος εὐλαβείας τῇ ἐξ ἀμφοῖν ἱερὰ συμπλοκῇ, εὐλαβείας, (ε) Κιβδήλοις λόγοις. κενοφωνίαις, καινοφωνίας κενοφω νίας,
de Unigeniti principii experte deitate ferri, cuin hoc significent nihil eum præter Patrem proprium velle, necesse habent, ut et id quod voluit-(quod nempe calicem recusavit) ad eamdem principii ex pertem deitatem reducant. Cumque Geri non possit ut in utroque ponatur negatio, et in eo ut Unige nitus proprie aliquid ac privatim præter Patrem ve-. lit, et in re quam voluit, omnino in eo solum po nant, necesse habent, quod est velle aliquid proprie ac privatim, non in re. quam voluit, quæ est calicis recusatio, nostra scilicet salus. Quo quid absurdius? Contingit enim ut Deus velit transire quod ipse na tura velit. Nam cujus est, Non quod ego volo, ejus omnino est, et, Transeat a me calix. Tomus dogmaticus, missus in Cyprum insulam ad Marinum diaconum. Non magis ingentis pietatis tuæ præcautique ti moris modestiam stupui, quam zeli maximi fortitu dinem admiratus, sanctissime Dei famule, ejus que mysteriorum sapientissime auditor doctor que. Utriusque enim sacro complexu ac nexu, in omnibus bonis perfectionem adeptus es. Nam illa quidem, cum totus in totum ex toto Deum, di vina illius implendo mandata concesseris, totus ob summam paupertatis excellentiam, tibi ipse inter eos versari videris, qui mei similes, 35 terrena animi dispositione, in immundarum passionum ac libidinum tabo volutantur ac reptant; hinc nimi rum tum tibi ipse tutum simul consulta ratione parans præsidium (nibil enim ad virtutes alta ra dice figendas easque conservandas, fortius volun taria paupertate; ut quæ eorum quæ in animo ædifcantur, firmam infractumque fundamentum exsistat), tum cunctis aliis virtutis cultoribus auctor salutis effectus; qua scilicet, non tam docentis al locutione, quam cficaci exemplo, ipsaque rerum exhibitione, per sublimem submissionem, ad am plissimam virtutem illos provehis, qui ex tuis rationibus mentem pariter vitamque sapienter di rigunt. Hoc autem zelo sive æmulatione totum nactus Spiritus fervorem, ignemque illum in cor dis terra adeptus, quem Sermo in cam missum (e), venit qui natura benignissimus ac humanissi Luc. XII, * Legit Turr. hoc loco, modestia est, caula formnido; ipsa humilitas et paupertas spiritus, quam Maximys omnibus fere commendat, qui ad eum quæstiones referebant, quibus præfatur ad suas ad eos respon ciones. Non satis bene Turr. ornamentum pietatis a reverentiæ tuæ: ut nec cum sequentibus ad illa verba, Utriusque cum (illies nempe fortisque zel seu mula Monis) sacro nexu, ita supplet, disciplinæ scilicet et doctrinæ mysticæ; quorum nihil Maximi textus ha bet, nec ad ejus intentum attinet. Quod habet Dutrenii cod. Paulina vox est 1 Tim. vi, 20, nec alia:n forte Maximus scripserit, cujus alterum quædam expositio sit. Latinus interpr. in Paulo legit, vocum novitates; Græca et Maximus, vocum inanitates, quod utrunique hæreticorum est, nec liquet quid magis Paulus scripserit.
col. 71–72page 31 of 103
PG 91:71στικῷ τῆς ἰδίας ὑποστάσεως, κοινωνήσοι που' ἂν Πατρὶ καὶ Πνεύματι ὁ Υἱός. Μηδαμῶς τοιγαροῦν βουληθῶμεν φυσικὴν ἢ ὑπο στατικὴν ἐπ' αὐτοῦ τοῦ σαρκωθέντος Λόγου, καὶ τελείως ἐνανθρωπήσαντος ὁμολογεῖν τὴν ἐνέργειαν. Οὐδεὶς γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς θείας αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς καὶ ταβάσεως μέχρι νῦν ἁγίων Πατέρων, φυσικὴν ἢ ὑποστατικὴν ὁμολογεῖν ἐνέργειαν ἐπ' αὐτοῦ παρα δέδωκεν· ἀλλ' οὐδὲ μίαν ῥητῶς 4, ὡς ἐμὲ γινώσχειν, ἢ μόνον Κύριλλος ὁ θεσπέσιος· ἣν ὥσπερ ολοψύχως δεχόμεθα, καίπερ αὐτοῦ μόνου τυγχάνουσαν, τῆς ἑνώσεως χάριν· πῶς οὐχὶ καὶ τὰς τῶν ὅλων σχεδόν ἁγίων Πατέρων, καὐτοῦ δὲ πάλιν δέχεσθαι περιχαρῶς προσήκει δυϊκάς φωνάς, τῆς φυσικῆς ἔνεκεν δια φορᾶς· ἵνα μὴ τῆς περὶ τὴν μίαν καὶ μόνον αὐτοῦ λέξιν προσκλήσει καὶ παραδοχῇ, τούτου τε καὶ ἄλλων ἁγίων τὴν ἐκβολὴν καὶ τὴν ἀκυρωσίαν τῶν λόγων ποιήσωμεν· ὡς μὴ ἄλλου τινὸς αὐτῶν, ἢ μόνου Κυ ρίλλου τὴν εὐσεβὴ τοῦ κηρύγματος πιστευθέντος ἀκρίβειαν· καὶ ταύτην οὐκ ἐν τοῖς ἄλλοις λόγοις αὐτοῦ, τοῖς τὴν διαφορὰν δηλοῦσιν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ἐν τῇ μίᾳ καὶ συγγενεῖ ἐνεργεία. ᾿Αλλως τε, πῶς μίαν ἁπλῶς ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ τινές φασι τὴν ἐνέργειαν; 'Ανάγκη γὰρ ἢ τῶν αὐτοῦ ταύτην ὑπάρχειν μερῶν, ἢ αὐτοῦ πάντως ὡς ὅλου. 'Αλλ' εἰ μὲν τῶν μερῶν, μερισθήσεται πρὸς ἄμφω δηλαδή τεμνομένη· τοῦτο δὲ πάσχουσα, λυ θήσεται πάντως, καὶ συνδιαλύσει τὰ κατ' αὐτὴν ἡνωμένα. Εἰ δὲ τοῦ ὅλου, τῶν ἐναντίων ἔσται δεκ τικὴ, θνητὴ καὶ ἀθάνατος οὖσα, κτιστὴ καὶ ἄκτι στος, περιγραπτὴ καὶ ἀπερίγραφος. Καὶ εἰ τοῦτο, καθ᾿ ἕξιν καὶ στέρησιν οὖσαν καὶ μὴ οὖσαν τὴν οἰκείαν ὁ Χριστὸς εἶχεν ἐνέργειαν· δι' ήν, ὡς κατ' αὐτὴν προσφυῶς ἐνεργῶν, τῶν ἐναντίων κατὰ τὸ αὐτὸ δεκτικός· ἀλλ' οὐ κατ᾿ ἄλλο καὶ ἄλλο· οὗ τί δυσσεβέστερον; Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ θελήματος ἔστιν εἰπεῖν. Πῶς δὲ ἄρα συνεργάτιν τὴν οἰκείαν ὁ Λόγος παρελάμβανε σάρκα, κατὰ Κύριλλον τὸν σοφόν, οὐκ ἔχουσαν τὴν κατὰ φύσιν ἐνέργειαν; Τὸ γὰρ μὴ ἔχον ἐνέργειαν με σε κίνησιν φυσικήν, νεκρὸν πάντως καὶ ἄψυχον καὶ τίνι λόγῳ προσίετο τὸ νεκρὸν εἰς συνέργειαν; Τὸ γὰρ ἀνενέργητον, τῇ παντελεῖ ἀκινησίᾳ καταργεῖ. Πῶς δὲ ταύτην ἐδείκνυε ζωοποιεῖν δυναμένην, ὡς αὐτὸς πάλιν Κύριλλος ἐξεπαίδευσε, διὰ τῶν κατὰ φύσιν αὐτῆς κινημάτων· οἷον τῆς ἀφῆς, τῆς φωνῆς, τοῦ περιπάτου, τούτων οὐκ ὄντων αὐτῆς, ἢ ἐν αὐτῇ κατ' οὐσίαν. Εἰ γὰρ αὐτῆς κατ' ουσίαν, φυσικὴν πάντως ἡ σὰρξ εἶχεν ἐνέργειαν· ἐνεργείας γὰρ αὐτ τῆς οὐσιώδους ἐστὶν, ἥ τε κίνησις τῶν χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν, καὶ ἡ κατὰ τὴν προφοράν φωνή. Εἰ δὲ κοινωνήσει. καινήν μίαν,
* ss rationem, cum laciemus. Nullo enim quod propriam personam insigniat, ejusque nota propria sit, Filius unquam cum Patre et Spiritu communica verit. Neutiquam igitur committamus, ut in Verbo incarnato ac perfecte facto homine, naturalem aut personalem operationem confteamur. Nullus eniur hactenus sanctorum Patrum, ex quo ad nos Chri stus descendit, naturalem in eo operationem, aut personalem confitendam tradidit; at neque unama expresse, quantum nosse contingit, uno duntaxat excepto divino Cyrillo: quam vocem, sicut teto animo amplectimur ob unionem, etsi illius solum modo est; qui non etiam rursus conveniens, ut omnium fere sancturum Patrum, ipsiusque aden Cyrilli duplices voces, naturalis distinctionis causa libentes recipiamnus? ne scilicet dum unam, et quar illius duntaxat sit, dictionem vindicamus ac recipi mus, tum ejus ipsius, tum reliquorum sanctorum verba rejiciamus ac improbemus; quasi nulli eo rum, excepto duntaxat Cyrillo, limata prædicatio nis pietas concredita fuerit; atque hanc, ne ipse quidem in reliquis suis sermonibus, qui distinctio nem significent, sed solummodo qua unam ac cɔ gnatam, seu affinem, operationem disit, tenuerit. 57 Praterea, quomodo unam simpliciter in uno Christo Deo operationem nonnulli dicunt? Necesse est enim hanc, vel ipsius partium esse, vel ejus omnino ut totius. Ac quidem, si partium, in am bas utique partes scissa dividetur: quod si fiat,. omnino dissolvetur, ac una secum dissolvet, quæ secundum eam copulata sunt. Sin autem totius, erit contrariorum capax; quæ mortalis et immor talis, creata et increata, comprehensa et incom prehensa exsistat. Dumque hoc dederimus, Chri stus ea propria operatione secundum habitum et privationem præditus erat, quæ ipsa erat et non erat; ob quam, ut secundum eam exque ejus indole convenienter operans, secundum idem, et non se cundum aliud atque aliud, contrariorum capax exsistebat quo quid magis impium dici queat? Idem vero etiam dicendum de voluntate. Quo nam autem· modo Verbum, carnem propriam ad hibebat operis sociam, ut sentit ac loquitur sapien tissimus Cyrillus, cum naturalis operatio cam deficeret? Quod enim operatione motuque naturali deficitur, prorsus mortuum est et inanime. Qua autem ratione quod mortuum esset, in operis partem asciscebat? Quod enim expers est opera tionis, motu omni vacaus iuersque torpet. Quonam vero modo posse hanc vivificare monstrabat, ut idem rursus Cyrillus docuit, per motus suos na turales; puta, tactum, vocem, ambulationem, si hæc ejus, vel in ea essentialiter non erant? Si enim ejus essentialiter erant, naturalem plane caro operationem habebat. Ad essentialem quippo ejus Fr. 4 Dionysius cnim dixit, novam, non unam.
col. 73–74page 32 of 103
PG 91:73σκόντων ἢ γνῶναι καθοτιοῦν βουλομένων, χάριτι τοῦ σαφως ὁδηγοῦντός τε καὶ χειραγωγούντος παν αγίου Πνεύματος, εἰς τὴν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τελείαν ἐπίγνωσίν τε καὶ μύησιν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος τῶν ὅλων Χριστοῦ, τοὺς κατ' εὐ χὰς δι' εἰλικρινοῦς καὶ ὀρθοδόξου πίστεως ἐπειγομένους. Πρόδοσις γάρ ἐστι, ἡ τῆς εὐσεβοῦς αὐτοῦ τε καὶ περὶ αὐτοῦ δόξης παραλλαγή, τῇ προσλήψει της τῶν ἑτεροδόξων ὁμολογίας καὶ διδαχῆς ἀπεμπολούσα αὐτὸν, εἰς ἀναίρεσιν τῆς ἐξ ἡμῶν παναγίας αὐτοῦ σαρκός· μᾶλλον δὲ τῆς ὅλης οἰκονομίας ἀνατροπήν καὶ προδοσία τῆς ἐν πρώτοις, ὅτε σαρκὶ μεθ᾿ ἡμῶν ὑπῆρχεν ὁ Λόγος, γεγενημένης, βαρυτέρα τοσοῦτον, ὅσῳ τελειωτέρα τοῖς πᾶσιν ἥ τε τῆς θεότητος αὐτοῦ γνώσις, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἀνθρωπότητος ἡ ἀλήθεια προδήλως γεγένηται· τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης δια λαβοῦσα τῇ μεγαλοφωνίᾳ τῶν αὐτὴν κηρυττόντων ἁγίων Πατέρων. Πᾶσι γὰρ πανταχοῦ βεβαίως όμο λογουμένου, καὶ ὀρθοδόξως πιστευομένου, κατὰ τὴν αὐτῶν, φημὶ δὴ τῶν θεοκρίτων ὑφήγησιν διδασκάλων, ὡς ὁ εἷς τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, ὁ μο νογενής Υιός, τέλειος κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς, τέ λειος κατὰ θέλησιν ἄνθρωπος γέγονε, σάρκα την ἡμῶν ὁμοούσιον ἐκ τῆς ἁγίας Θεομήτορος ἀειπαρθένου κατ' ἀλήθειαν προσλαβών, λογικώς τε καὶ νοερῶς. ἐψυχωμένην, καὶ καθ᾽ ὑπόστασιν ἑαυτῷ κυρίως ἀδια σπάστως ἑνώσας, εἷς τε μετ' αὐτῆς ὑπάρχει καθὰ καὶ πρότερον· πλὴν οὐκ ἀσύνθετος τὴν ὑπόστασιν· εἰ καὶ τὴν φύσιν ἁπλοῦς ἅτε διαμείνας Θεὸς καὶ τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος· καὶ αὖθις διπλοῦς ὡς γενόμενος σάρξ· ἵνα τῷ μὲν διττῷ τῆς φύσεως, συγγενής ᾗ κατ' ουσίαν τοῖς ἄκροις, καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα φυσικὴν τῶν οἰκείων μερῶν σώζη διαφοράν τῷ δὲ μοναδικῷ τοῦ προσώπου, τὴν ἐν τοῖς μέρεσι τελείαν ἔχων ταυτότητα, καὶ τὴν πρὸς τὰ ἄκρα προσωπικὴν, ὡς εἷς καὶ μόνος, κέκτη-; και διαφοράν· καὶ τῷ ἀνελλιπεῖ τῆς πρὸς αὐτὰ (φημὶ δὲ τὰ ἄκρα) φυσικῆς καὶ οὐσιώδους ἀπαραλλαξίας, τέλειος ᾖ τὰ ἑκάτερα· Θεὸς ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτ 37 τός· ἀτελῆ τοῦτον εἰσάγουσι, καὶ τῶν κατὰ φύσιν παθόντα τὴν ἔκπτωσιν, οἱ τὴν τῶν προσόντων αὐτῷ φυσικῶς ἀπομείωσιν ἀσεβῶς δογματίζοντες. Εἰ γὰρ ἑκατέρας φύσεως ἀνελλιπῶς οὐ φυλάττει τὴν ἰδιό τητα, χωρίς μόνης ἁμαρτίας, κατὰ τοὺς θείους Πα τέρας, τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν αἷς κυρίως ἐστὶν ὁ σαρχω θεὶς Λόγος καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἐλλιπής ὑπάρχει Θεός· εἴπερ ὅλως Θεὸς ἀτελής· καὶ ἐλλιπής αὖθις ἄνθρωπος, εἴπερ ὅλως άνθρωπος μείωσιν τῶν φυσι κῶν κεκτημένος. Οὐ χρὴ τοιγαροῦν προφάσει δῆθεν ενώσεως μη δενὶ 38 λυμαινομένης, ἀλλὰ μόνον εἰς ἓν καθ᾽ ὑπό στασιν συνδεούσης τα πράγματα, τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν παραφθείρειν, τῇ ἀναιρέσει τοῦ τε φυσικού θελήμα * μηδίν.
; barathrum, divisionisque deturbant voragines cognoscunt, vel ut cognoscant ullo modo se induci sinunt; gratia nimirum sanctissimi Spi ritus, eos sapienter ducentis ac dirigentis, qui ad perfectam facie ad faciem q agnitionem initiatio nemque, nagui ipsius Dei ac universorum Salva toris Christi, per veram rectamque fidem au spicato festinant. Proditio enim est, piæ de ipso, ad ipsumque spectantium opinionis in diversum mutatio; sic nimirum admissa hæreticorum con fessione atque doctrina, vendens, ut sanctissima ejus caro ex nobis assumpta interimatur; quin po tius dispensationis (Christi scilicet mysterii) vis omnis evertatur proditio, inquam, prima illa quæ tunc accidit, cum Verbum nobiscum carne versaretur, tanto gravior, quanto utique perfectior illius tum deitatis cognitio, tum humanitatis ip sius veritas, universis palam invecta est; jam sci licet orbis fines, magnificis vocibus sanctorum Pa trun eam prædicantium, complexa. Cumn enim om nes ubique firmiter profiteantur, rectaque fide credant, pro eo ac iidem divino judicio electi probatique doctores exposuerunt, unum e sancta et consubstantiali Trinitate, unigenitum scilicet Filium, qui per naturam Deus perfectus esset, quod sic libuit, hominem perfectum factum esse, assumpta vere ex sancta Dei Genitrice semperque Virgine, carne, ejusdem nobiscum substantia, intelligentium ac utentium ratione more animata, eaque vere in persona ac indivulse illi copulata, tum unum cum illa, uti et prius (personæ tamen ratione) haud compositionis expertem exsistere; tum natura simplicem esse (quippe qui Deo ac Patri consubstantialis perstiterit), ac rursus dupli cem, velut qui caro factus sit ut nimirum, du plici quidem natura, afinitatem essentialem cum extremis habens, naturalem suarum partium inter se distinctionem servet; unaque ac singulari persona, etsi perfecta cum partibus identitate, per sonalem ab extremis, velut unus ac singularis, distinctionem obtineat: nulloque, ad naturalem ac essentialem cum ipsis (nempe extremis) invariabi lem similitudinem, quod attinet, illi desiderato, ipse idem utrumque, Deus simul et homo exsistat; " ipsi contra, velut ei naturalium facta jactura, im perfectum eum inducunt; dum ea, quae illi natu raliter insunt, diminuta esse impie docent ac tra dunt. Nisi enim ambarum naturarum (uno duntaxat peccato, ut divini Patres tradunt, nulloque alio desiderato), ex quibus ac in quibus vere est Verbum incarnatum, post etiam unionem, servat proprietatem; Deus est qui aliquo deficiatur (siquidem prorsus Deus imperfectus est), ac rursus homo cui aliquid desit; siquidem omnino homo est, qui nɔ turalibus mancus exsistit. ¶ 1 Cor. xii, 12. • Tit. ", 13. Fr. Cavendum igitur, ne unionis scilicet ratione, quæ neutram naturarum lædat, sed in unum duntaxat personæ momentis cogat, earum convellamus sub stantiam ac veritatem, tum nativa ipsarum volun
col. 75–76page 33 of 103
PG 91:75μερῶν ὅλον τι, τά τε ουσιώδη δύο θελήματα και τὰς ἰσαρίθμους φυσικὰς ἐνεργείας κατὰ σύνθεσιν εἰς ἐν θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν ἐκτήξομεν τυχὸν καὶ χωνεύσομεν, μυθικὸν τὸ τοιοῦτον, καὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ἡμᾶς ξένων τε πάντη καὶ ἀλλότριον δειχθήσεται κοινωνίας· ὡς οὐ σύνθετον ἐκείνου κατά φύσιν ἔχοντος θέλημα, ἢ ἐνέργειαν· οὐδὲ πάλιν ἡμῶν. Οὐδεμία γὰρ τῶν ἐν ὑποκειμένῳ σύνθεσις ὅτι μηδὲ καθ' ἑαυτὰ τὸ παράπαν ὑπαρξις θεωρεῖται, καὶ τῆς ὑποκειμένης ουσίας εκτός. Πρὸς γὰρ το ἄχαρι καὶ λίαν κατάπτυστον, ἄνω τε καὶ κάτω διὰ τὴν φυσικὴν πρὸς ἄμφω συγγένειαν κατά δια στολὴν ἐξ ἡμισείας μερίζεσθαί τε καὶ τέμνεσθαι, προσομολογούντων· καὶ ταῦτα τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν της καὶ τῆς οὐσιώδους ἐνεργείας. Είτε γὰρ ὡς ἐκ ἀδιάσπαστον ἔνωσιν. Εἴτε πάλιν τῆς θείας τοῦ σαρ ἡμᾶς οὐσίας καὶ φύσεως, ἐν τῷ λόγῳ τὸ παράπαν κωθέντος Λόγου φύσεως ἀλώβητον, τό τε φυσικόν θέλημα, καὶ τὴν οὐσιωδῶς προσοῦσαν ἐνέργειαν συντηρήσομεν, τῆς δὲ κατ' αὐτὸν ἀνθρωπίνης οὐσίας ἀνέλωμεν ταῦτα καὶ ἀποσκευάσομεν· καὶ οὕτως τὴν ὑπερφυᾶ παραβλάπτομεν ἔνωσιν, οὐκ ἔχουσαν ὅ τι καὶ δήσει πρὸς μίαν ὑπόστασιν, τῆς λογικῶς το καὶ νοερῶς ἐψυχωμένης σαρκός, ἔγουν τῆς καθ' οὐκ οὔσης τελείως καὶ σωζομένης. Ποῦ γὰρ καὶ ποία φύσις, τῶν κατὰ φύσιν παθοῦσα τὴν ἔκπτωσιν; Εἰ οὖν τούτων, ή τινος τούτων ἐλλιπὴς ἦν κατὰ σάρκα τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων ὁ Κύριος, οὐδὲ σὰρξ ὅλως ὑπῆρχε καὶ ἄνθρωπος· ἡ γὰρ δείξωσιν οἱ ταῦτα λέγοντες, ἄνθρωπον ὄντα κατὰ φύσιν τούτων ἐκτὸς, ἢ ὅλως ἄνθρωπον· ἦ, εἴπερ οὐδαμῶς τὸ παράπαν ἐστὶ, δῆλον ὡς οὐκ ἄνθρωπος, τούτων ή τινος αὐτῶν κατὰ φύσιν ἐστερημένος, σαρκωθεὶς ὁ Λόγος γεγέ νηται. Πῶς γὰρ καὶ τίνι λόγῳ, μηδεμίαν ἔλλειψιν τῶν τοιούτων ἐχούσης τῆς φύσεως; ἀλλ᾽ ἕτερόν τι ξένον παντάπασι τῆς ἡμετέρας ουσίας υπάρχει και ἄγνωστον· και, ἢ ἀπ' ἀρχῆς συνουσιωμένον αὐτῷ, καὶ ἄνωθεν κατελθόντι συγκατελθὸν αὐτῷ, ἐκεῖνο σαφῶς ὅπερ λέγεται γεγονέναι· καὶ τί λοιπὸν πρὸς ἡμᾶς ἡ κατάβασις, οὐδαμῶς συνελθόντας διὰ τῆς οὐκ ἐξ ἡμῶν προσληφθείσης, καὶ καθ' ὑπόστασιν ενωθείσης ἁγίας σαρκός; ἢ φαντασία τὸ πᾶ', σχῆμα μόνον φαινακίζον τὴν αἴσθησιν, ἀλλ᾽ εἰ οὐσία σαρχῆς, ὡς οὐκ ἀπαρχὴ τοῦ ἡμετέρου γένους, τὸ φύραμα κατὰ χάριν ἐνίζουσα, καὶ τῶν διαιρετικῶν ἀπολύουσα πάντων, ὧν ἡ τοῦ παλαιοῦ παρά βασις 'Αδάμ αἰτία γεγένηται· δι᾿ ἣν καὶ ὁ θάνατος κατεκρίθη τῆς φύσεως. Τί τοιγαροῦν βασκαίνουσιν ἡμῖν τῆς τελείας σωτηρίας καὶ ὁμολογίας; Τί τοὺς ἀφύκτους δῆθεν καθ᾿ ἡμῶν διατείνουσι συλλογισμούς, καὶ ταῖς μὲν ἐνεργείαις ἕπεσθαί φασι τὰ θε λήματα, καὶ τούτοις συνέπεσθαι πάλιν τὴν ἐναντίωσιν, ἐξ ἧς καὶ τοὺς τἀναντία θέλοντας επεισά καὶ
tate, tumn essentiali operatione perempta. Sive enim tanquam ex partibus totum quoddam, essen tiales ambas voluntates totidemque naturales ope rationes secundum compositionem in unam volun tatem unamque operationem, velut forsan cliqua verimus ac conflaverimus, fabulosum ejusmodi, atque a Patris nostraque prorsus extraneum com munione monstrabitur; quippe cum nec ille natura compositam voluntatem habeat aut operationem; neque rursus ejusmodi voluntas aut operatio nobis competat. Nulla enim carum rerum compositio est, quæ sunt in subjecto; cum neque ipsæ res prorsus per se exsistere intelligantur, extraque subjectam substantiam. Adde inscitum valdeque pernendum esse, quod susdeque jactant atque admittunt, ob naturalem cum ambobus extremis necessitudinem et affinitatem, secundum distin ctionem dimidiate partibus scindi atque secari; id que indivulsam, quæ in persona est, unionem: sive rursus, divinæ Verbi incarnati naturæ tum natu ralem voluntatem, tum quæ essentialiter competit, operationem, incolumem servemus, hasque adeo humanæ ejus substantiæ demamus eique detraha mus, sic quoque eximiam illam unionem ledimus, quam deficiat quod tandem una in persona con jungat, cum scilicet caro utentium ratione ac intel ligentium 38 more animata (nostra scilicet sub stantia ac natura) haud prorsus perfecte in Verbo ac earum passa jacturam, quæ illi insunt a natura? incolumis exsistat. Ubi enim aut qualis natura, Si igitur his, carumve aliqua naturalium pro prietatum, Dominus carne deficiebatur, neque pe nitus caro ac homo erat (aut sane højus assertores dogmatis, qui extra hæc atque his carens homo ratura, aut prorsus. homo sit, ostendant), aut, si nusquam omnino exstat, palam est, Verbum in carnatum haud reipsa castitisse hominem, cum his aut horum aliquo natura deficeretur. Quomodo enim, quave ratione, cum nihil ejusmodi naturam deficiat? sed aliud quid prorsus extraneum a nostra substantia esse atque ignotum: aut si ab initio illi essentialiter concretum, ac cum co e cœlo de scendente pariter delapsum, id quod palam exstitisse perhibetur; ecquid tandem nostra attinet, quod in nostrum se usum inclinavit atque in terras de scendit, cum nullo modo per sanctam carnem non l) ex nobis assumptam ac in persona unitam, cum eo illud palam, quod is factus esse dicitur, ascende rit? Nonne res tota fictio est, inaneque spectrum sensum deludens, non carnis substantia; quippe que non sit primitiæ humani generis, quæ natu 2zu per gratiam in unum redigant, ab omnibusque dividentibus liberent quorum causa veteris Ada transgressio exstitit: ob quam etiam indicta natura. mortis damnatio ac mulia fuit. Quid igitur per fectam nobis salutem invident ac confessionem? Quid scilicet ratiocinationes tanquam inenodabiles, ac a quibus se nemo expediat, contra nos intor «❗ment? Exque operationibus sequi aiunt voluntates; ac cum his rursus consequi-contrarictatem eɩ pu guam, ex qua etiam contraria volentes abunde induenat. i
col. 77–78page 34 of 103
PG 91:77[να δὲ τὰς συστάσεις εὐθύνειν παρῶ· πόθεν, και πῶς τὰ τοιαῦτα σοφίζονται; Πυθέσθαι μόνον ἤθελον καὶ μαθεῖν, ὡς ἄρα δράσαντες αὐτοὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ τὴν καινὴν ἔκθεσιν ἐνεργήσαντες (;), ἀθελήτως τοῦτο πεποίηκαν, καὶ τίς ὁ βίαν ἐπενεγκών; Εἶτα μετά τὴν πρᾶξιν, οὐκ ἂν πρότερον παντελῶς, ὕστερον τοῦ γενομένου τὸ θέλημα προσεκτήσαντο, πόθεν, κἀκ τίνος ἐλθόν; Καὶ τίς ὁ τοῦ πραχθέντος ἔχειν τὸ θέ λημα βιασάμενος, ἵνα καὶ παρὰ θέλησιν πραχθῇ, καὶ παρὰ βούλησιν στερηθῇ τὸ πραττόμενον; Πῶς δὲ πάλιν, εἰ μήτε φυσικῶς ὡς ἄνθρωπος ἤθελε, καὶ ενήργει τὰ κατὰ φύσιν, αὐτὸς ὁ σαρκωθεὶς Λόγος, ἑκουσίως τήν τε πεῖναν καὶ δίψαν, τόν τε πόνον, καὶ κόπον, καὶ ὕπνον, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα προσίετο θέ λων; Οὐ γὰρ Λόγος μόνον ταῦτα κατὰ φύσιν ἤθελεν ἢ ἐνέργει, τὴν φύσιν ἔχων μετὰ Πατρὸς καὶ Πνεύ ματος ὑπερούσιόν τε καὶ ὑπεράπειρον· εἰ καὶ πάλιν ἐξουσιαστικῶς ὡς Θεός, ἐδίδου τῇ φύσει καιρόν, ὅταν ἐβούλετο, τὰ ἑαυτῆς ἐνεργῆσαι· ο καθάπερ φη σὶν ὁ θεῖος τῆς Νυσσαέων καθηγητής και μέγας Γρηγόριος Εἰ γὰρ ὡς μόνον Θεὸς ταῦτα, καὶ εὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς ἤθελεν, ἢ σῶμα φύσει τὸ θεῖον, ἢ τὴν οὐσίαν τραπείς, σὰρξ κατ' ἔκπτωσιν τῆς οἰκείας θεότητος γέγονεν ἢ πάντως λογικῶς ἡ κατ' αὐτὸν οὐκ ἐψύχωτο σάρξ· ἀλλ᾽ ἄψυχος ἦν κατ' αὐτὴν διόλου καὶ ἄλογος· ἡ εἴπερ ἐψύχωτο λογικῶς, καὶ θέλημα ἐκέκτητο το φυσικόν. Πᾶν γὰρ φύσει λογικὸν, καὶ φύσει θελητικὸν πάντως ἐστί. Καὶ εἰ θέλημα φυσικὸν εἶχεν ὡς ἄνθρωπος, ἐκεῖνα πάντως ἤθελε κατ' οὐσίαν, ἅπερ αὐτὸς ὡς Θεὸς τῇ φύσει πρὸς σύστασιν δημιουργήσας ἐνέθετο φυσικῶς. Οὐ γὰρ ἦλθε παραχαράξαι τὴν φύσιν, ἣν αὐτὸς ὡς Θεός καὶ Λόγος πεποίηκεν· ἀλλ᾽ ἦλθε διόλου θεῶσαι τὴν φύσιν, ἦν αὐτὸς ἑαυτῷ θέλων, εὐδοκίᾳ Πατρὸς καὶ συνεργεία Πνεύματος, κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν ήνωσε, μετὰ πάντων τῶν προσόντων αὐτῇ φυσικῶς, καὶ δίχα τῆς ἁμαρτίας. Οὐκοῦν ὡς φύσει Θεὸς ἤθελε τὰ κατὰ φύσιν θεία καὶ Πατρικά. Συνθελητής γὰρ ὑπῆρχε τοῦ ἰδίου ΝΟΤ.Ε. Τὴν καινὴν ἔκθεσιν ἐνεργήσαντες. (*) ῾Ο θεῖος τῶν Νυσσαέων καθηγητὴς καὶ με της Γρηγόριος. Επιτρέπει γε μὴν, ὡς ἐν σαρκὶ γεγονώς, ὑπομένειν τὰ ἴδια τῇ σαρκί καὶ ὁ μέγας Γρηγόριος,
Ut autem quibus hæc probant confutare omit tam, unde, aut quomodo talia argutantur? Unum hoc sciscitari ac nosse velim, velut qui ipsi talia egerint, novamque ecthesim (fidei scilicet formin lam) ediderint, num invite ac nolentes rem fecc rint? quisve vim intulerit ut facerent? Ad hæc post actionem, cum antea prorsus non esset, ejus quod factum est, postea nacti sunt voluntatem; unde, aut ex quo illa processit? Quis vero ejus quod sic gestum est coegit habere voluntatem; ut et contra voluntatem ageretur, quod fiebat, et contra sententiam probaretur? Quomodo autem rursus, si neque natura tanquam homo 39 volebat, ac operabatur quæ ex natura erant, ipsum Verbum incarratum famem et sitim, laboremque et lassi tudinem et somnum, ac reliqua cmmia, sponte volensque admittebat? Non enim quatenus dun taxat erat Verbum, hæc natura volebat et opera batur, quippe cujus cum Patre ac Spiritu super essentialis ac supra quam infinita natura erat; tametsi rursus • arbitratu suo tanquam Deus, cum liberet, humanæ nature tribuebat tempus operan di, quæ erant ipsius, ut quodam loco divinus Nyssensium episcopus ac magnus Gregorius locutus est. Si enim ut solummodo Deus, non ut idem etiam homo, ista volebat, aut corpus Deus natura erat; aut Deus mutata substantia amnissaque propria deitate, caro effectus erat; aut omnino ejus caro non animata erat anima utente ratione, sed secun dum eam Christus prorsus inanimis expersque ra tionis erat. Vel si fuit animata anima rationis par ticipe, etiam voluntate naturali pollebat. Quidquid enim natura rationis particeps est, omnino etiam voluntate præditum est. Sin autem voluntatem ṇaturalem tanquam homo habebat, ea prorsus essentialiter volebat, quæ ipse natura ut Deus, condendo, ad ipsam conflandam et constituendam, naturæ indiderat. Non enim venit ut naturam adulteraret, quam ut Deus ac Verbum ipse condi disset; sed venit, ut quam sibi ipse naturam volens, propensa Patris voluntate ac Spiritus sancti coopera tione, secundum unam eamdemque personam, cum omnibus quæ illis natura insunt, uno dempto pec cato, copulaverat, deitate prorsus imbueret. Igitur tanquam natura Deus volebat, quæ per naturam divina” erant et paterna (unius enim vo De fi- et Gregorium Magnum, quem velit Gregorium Theo dei Formula Heraclio edita sermo est, sic peculia rius dicta quam damnante Joanne IV, acriusque insectante Sophronio, Heraclius in Sergium retu lit, ut auctorem; cujus ille suggestione ediderit seu publicarit, ut auctor est ipse Maximus Collat. cum Theodosic Cæsareæ episcopo: quam ipsam tergiversationem, qua alii in alios rem sint amoliti, istis suggillare videtur atque notare. Quod reddit Turr. novam doctrinæ explicationem, communis est. Eadem verba relata in Sophronii Synodica, ex qua aucta, quæ hic minus plena vi debantur lib. v in Joan. Sinebat carnem propria sustinere, ut qui eam induisset. Ture sibi hic duos divinat, Gregorium Nyeeenan logum: sed nihil apte. Itaque sic reddit, sicut Gre gorius Nyssenus, et Magnus Gregorius aiunt. Fave ret aliquid, si esset quod tamen non est, nec ejus habuerit codex. Res sane plana, ut mirum cespitasse virum doctum, ubi nec ironi facile obrepat. Est et Gregorius Nyssenus Magnus, quanquam co forte titulo crebrius deco retur Gregorius Theologus; cujus etiam unus hic singularis Græcis est titulus. In Magni titulo valde liberales sunt, ubi præsertim tanta suppetuntho mina, quanta in Gregorio Nysseno, Patrum elo quentissimo ac disertissimo, longeque eruditiss mo, præclaroque antistite et fidci probatissimæ; ejusque denique per Orientem instauratore ac egregio vindicë, Ecclesiarum in cam rem visita
col. 79–80page 35 of 103
PG 91:79Γεννήτορος· καὶ ὡς ἄνθρωπος φύσει πάλιν ὁ αὐτὸς, ἤθελε τὰ κατὰ φύσιν ἀνθρώπινα· πάσης καθαρὰν φυλάττων φαντασίας τὴν οἰκονομίαν, μηδαμῶς ἀντι πίπτοντα τῷ θελήματι τοῦ Πατρός. Οὐδὲν γὰρ τῶν φυσικών, ὥσπερ οὐδ᾽ αὐτὴ καθάπαξ ή φύσις, τῷ αἰτίῳ ποτ' ἂν ἀντιπίπτει τῆς φύσεως· ἀλλ' οὐδὲ γνώμη καὶ ὅσα γνώμης ἐστὶν, όπηνίκα μέντοι τῷ λόγῳ συγνεύει τῆς φύσεως. Καὶ γὰρ εἴ τυχόν φαίη τις, ὡς ἀντιπίπτει Θεῷ τι τῶν κατὰ τὴν φύσιν, αὐ τοῦ μᾶλλον ἢ τῆς φύσεως ὑπάρχει τὸ ἔγκλημα· πό λεμον φυσικῶς ἐνθεμένου τοῖς οὖσι, πρὸς τὴν κατ' αὐτοῦ καὶ ἀλλήλων στάσιν καὶ μάχην. Οτι γὰρ οὐδὲν ἀντίκειται Θεῷ φυσικὸν, δῆλον ἐκ τοῦ ταῦτα κατὰ γέννησιν ὑπ' αὐτοῦ δημιουργηθῆναι, καὶ μηδεμίαν ὑπὲρ τῆς οὐσιώδους ἐν ἡμῖν τούτων συστάσεως αἰτίασιν ἔχειν· πᾶν μὲν οὖν τοὐναντίον, διὰ τὴν τούτων παρεκτροπήν τὰς ἐγκλήσεις σαφῶς ὑπομένειν. Κατὰ ταύτην μὲν γὰρ, πάσης τε γνωμικῶς κακίας γινόμεθα κατὰ τὸν ἀρχαίκακον ὄφιν κατ' ἐκείνην δὲ, πλάσμα Θεοῦ καὶ τίμιον κτίσμα κατὰ φύσιν ὑπάρχομεν. Διά τοι τοῦτο κατὰ τοὺς θείους Πατέρας, οὔτε θελημάτων φυσικῶν, οὔτε μήν ἐνεργειῶν, ὥσπερ οὐδ' αὐτῶν φύσεων μείωσιν έργα ζόμεθα τὸ παράπαν, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένου· τέλειον τὸν αὐτὸν κατὰ πάντα Θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον ὀρθοδόξως πιστεύοντες, ἐκ τοῦ τελείως τά τε θεῖα καὶ ἀνθρωπικά, καὶ ἔχειν φυσικῶς, καὶ θέλειν καὶ ἐνεργεῖν· καὶ θείαν ὁμοῦ καὶ ἀνθρωπίνην ἔχειν κυρίως οὐσίαν καὶ θέλησιν καὶ ἐνέργειαν· ἵνα μὴ τῇ περὶ ἑκάτερον τῶν φυ σικῶν ἰδιωμάτων ἐλλείψει, τὴν ἑκατέρας τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν αἷς ὑπάρχει φύσεων, μείωσιν, μᾶλλον δὲ τελείαν ὑπαρξίαν, παρὰ τὸ εἰκὸς δογματίσωμεν. Οτι γὰρ θέλημα κατὰ φύσιν εἶχεν ἀνθρώπινον, ώσπεροῦν καὶ κατ' οὐσίαν θεῖον, αὐτὸς ἐπιδείκνυται προδήλως ὁ Λόγος, διὰ τῆς ἀνθρωποπρεποῦς ὑπ' αὐτοῦ δι' ἡμᾶς γενομένης οικονομικῆς τοῦ θανάτου παραιτήσεως, καθ' ήν ἔλεγε· Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον ἵνα δείξῃ τῆς οἰκείας σαρκὸς τὴν ἀσθένειαν· καὶ ὡς οὐ φαντασία σὰρξ ἐγνωρίζετο τοῖς ὁρῶσι, τὴν αἴσθησιν παρα κλέπτων· ἀλλ' ἀληθείᾳ κυρίως ἄνθρωπος ἦν, τῆς φυσικῆς τοῦτο μαρτυρούσης θελήσεως, ἧς ἡ κατὰ οἱ κονομίαν ὑπῆρχε παραίτησις. Ὅτι δὲ πάλιν διόλου τεθέωτο, πρὸς αὐτὸ τὸ θεῖον θέλημα συννεύων, ἐξ αὐτοῦ καὶ κατ᾿ αὐτὸ κινούμενον ἀεὶ καὶ τυπούμενον, δῆλον ἐκ τοῦ μόνην τὴν τοῦ Πατρικοῦ θελήματος ἐπίκρισιν τελείως ποιή σασθαι, καθ᾿ ἣν ὡς ἄνθρωπος ἔφασκε· Μὴ τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ σὸν γινέσθω θέλημα· τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν καὶ παράδειγμα καν τούτῳ διδούς, πρὸς ἀθέτησιν τοῦ ἡμετέρου θελήματος, διὰ τὴν τοῦ θείου τελείαν ἐκπλήρωσιν, εἰ καὶ θάνατον ἐπηρτημένον διὰ τοῦτο κατίδοιμεν. Εἰ γὰρ μὴ ὡς ἄνθρωπος φύσει γενά
luntatis cum suo Genitore erat), idemque rursus ut natura homo volebat quæ natura erant humana (ab omni fictione mundam dispensationem ser vans), quæ scilicet Patris voluntati nequaquam obstabant. Nihil enim, naturalium, ut nec ipsa prorsus natura, Auctori unquam naturæ obsistit aut renititur. At neque animi voluntas atque sen tentia, ac quæcunque illius sunt, tunc tamen cum et ipsa consentiunt cum ratione naturæ. Sin autem forte aliquis dicat, aliquid eorum, quæ sunt ex na tura, Deo repugnare; Dei potius crimen est, quam na turæ: qui bellum natura rebus indiderit, ut contra ip sum, aliæque in alias tumultuent ac pugnam habeant. ac nobilis diminutionen; imo vero perfectam abolitionem ac Quod enim nihil naturalium Deo contrarium 40. sit, inde liquet, quod hæc vi generationis ipsoque ortu nativitatis ab eo condita sint, nulloque no bis crimini detur, eorum in nobis essentiale con flatum ac exsistentia: secus vero pałam obnoxii simus, eo nomine, quod hæc evertamus ac depra vemus. Sic quidem evertendo ex serpentis mali auctoris rationibus, vitiis omnibus animi voluntate addicimur illorum vero in nobis incolumitate, Dei figmentum præstansque creatura natura exsistimus. Idcirco juxta divinos Patres, nec naturales voluntates, at neque operationes, neque vero ipsas naturas, in uno eodemque Dẹo Verbo in carnato quidquam prorsus extenuamus: qui eum dem ipsum perfectum Deum simul et hominem recta fide credamus, eo quod perfecte divina hu manaque naturaliter haberet, eique velle et ope rari competeret; divinaque simul atque humana proprie essentia et voluntate et operatione præ ditus esset: ne scilicet, dum aliquid utrinque naturalium proprietatum desiderari dederimus, utriusque natura, ex quibus, et in quibus exsistit, interitum, absurde atque impie doceamus. Quod enim humanam natura, uti et essentia, divinam voluntatem haberet, clare Verbum ipsum demonstrat, ea, quam humanitus nostri causa secundum dispensationem iniit mortis, fuga, dicen do: Puter, si possibile est, transeat a me calix®; ut scilicet ostenderet suæ carnis imbecillitatem; quodque non inani spectro, ficteque sensum ludi Gcaus, videntibus caro appareret; sed revera homo proprie esset, cui rei naturalis voluntas fidem astruebat, ex qua sic certa consilii ratione mori recusabat. Quod autem rursus in tolum deificata esset di vinæ consentiens, ex qua, ejusque rationibus sem per moveretur ac informaretur, ex eo liquet quod paternam duntaxat voluntatem perfecte ratam habuerit et probaverit, quo ex judicio tanquam homo aiebat: Non mea, sed tua fiat voluntas; in hoc quoque se nobis normam ac exemplum præ bens, ut nostram ipsi voluntatem spernamus, ad perfecte explendam divinam;. vel si inde mortem nobis impendere videamus. Nisi enim velut qui Matth. xxvi, 39.
col. 81–82page 36 of 103
PG 91:81μενος, καὶ φυσικὰν ἤγουν ἀνθρώπινον θέλημα κεκτημένος, τοῦτό τε κατ' οίκονομίαν ὑποκλίνων, καὶ πρὸς ἕνωσιν τοῦ πατρικού συνελαύνων θελήματος, ἔλεγεν αὐτῷ τῷ Πατρὶ· Μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα· γινέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν· δῆλον ὡς φύσει Θεὸς τοῦτο ἔλεγε κακ τούτου λοιπὸν ἑαυτὸν ἐδείκνυ, μὴ τὸ αὐτὸ καὶ ίσον θέλημα τῷ Πατρὶ κεκτημένον, ἀλλ᾽ ἕτερον καὶ κατὰ φύσιν διάφορον· δ καὶ ὑποτάσσων, ήτει για νέσθαι μόνον τὸ πατρικόν. Καὶ εἰ ἄλλο παρὰ τὸ τοῦ Πατρὸς φυσικὸν ἐκέκτητο θέλημα, δῆλον ὡς καὶ τὴν οὐσίαν εἶχε παρηλλαγμένην. «Μιᾶς γὰρ οὐσίας, ἐν δὴ καὶ τὸ θέλημα,» κατὰ τὸν σοφώτατον Κύριλλον. Διαφόρου δὲ τοῦ φυσικοῦ θελήματος ὄντος, διάφορος πάντη τε καὶ πάντως ἡ φύσις. Δυοῖν οὖν θάτερον· ἡ γὰρ ὡς ἄνθρωπος είχε θέλημα φυσικὸν, καὶ δι' ἡμᾶς οἰκονομικῶς παρητείτο θέλων τὸν θάνατον· καὶ πάλιν ὥρμα κατ' αὐτοῦ διὰ τῆς πρὸς τὸ πατρικὸν θέλημα τελείας συννεύσεως· ἢ μὴ ἔχων ὡς ἄνθρωπος θέλημα φυσικόν, ὡς Θεὸς φύσει τὰ τοῦ σώματος εἰς ἰδίαν οὐσίαν έπασχε πάθη, συστελλομένην φυσικῶς τὸν θάνατον, καὶ ἄλλο κατ' οὐσίαν πρὸς τὸν Πατέρα θέλημα φυ σικὸν κεκτημένην· δ καὶ μὴ γενέσθαι δι' εὐχῆς ἐζήτει καὶ παρεκάλει. Καὶ τίς Θεός θάνατον κατὰ φύσιν σαρκὸς δεδιὼς, καὶ διὰ τοῦτο παρελθεῖν τὸ ποτήριον ἐξαιτούμενος, καὶ ἄλλο παρὰ τὸ πατρικὸν θέλημα φυσικὸν κεκτημένος; Ταύτην οὖν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἀποσκευαζόμενοι τὴν ἀτοπίαν, τὴν εὐσεβῆ τῶν Πατέρων ὁμολογίαν κατέχωμεν· καὶ ὅταν λέγει· «Πάτερ, εἰ δυνα τὸν, παρελθέτω τὸ ποτήριον τούτο, καθώς φησιν ὁ μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ περὶ Σαρκώσεως αὐτοῦ καὶ Τριάδος λόγω ". πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν· τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής· νοοῦμεν ὡς δύο θελήματα ἐνταῦθα δείχνυσι· τὸ μὲν ἀνθρώπινον: ὅπερ ἐστὶ τῆς σαρκός· τὸ δὲ θεϊκόν. Τὸ γὰρ ἀνθρώπινον διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς παραιτεῖται τὸ πάθος τὸ δὲ θεϊκὸν αὐτοῦ πρόθυμον. Ταύτῃ καὶ ὁ μέγας Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ περὶ Υἱοῦ δευτέρῳ λόγῳ σαφῶς ἐκδιδάσκει, λέγων· «Τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν, οὐδὲν ὑπεναντίον, θεωθὲν ὅλον.» Ωστε θέλειν εἶχεν ἀνθρώπινον, κατὰ τὸν θεῖον τοῦτον διδάσκαλον· οὐ μὴν. Θεῷ καθοτιοῦν ὑπεναντίον· ὅτι μὴ γνωμικόν τοῦτο καθάπαξ, ἀλλὰ φυσικὸν κυρίως ετύγχανεν, ὑπὸ τῆς αὐτοῦ κατ' ουσίαν θεότητος τυπούμενον ἀεὶ καὶ κινούμενον πρὸς τὴν τῆς οἰκονομίας ἐκπλήρωσιν καὶ ὅλον δι' ὅλου τῇ πρὸς τὸ πατρικὸν συν νεύσει τε καὶ συμφυΐα τεθεωμένον, καὶ θεῖον τῇ ἐνώ σει κυρίως *, ἀλλ᾽ οὐ τῇ φύσει, καὶ γενόμενον ἀλη θῶς καὶ λεγόμενον· μηδαμῶς τῷ θεωθῆναι, τοῦ κατὰ φύσιν ἐκστᾷν. Τῷ γοῦν θεωθὲν ὅλον εἰπεῖν, τὴν τοῦ κατ᾿ αὐτὸν ἀνθρωπίνου θελήματος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ πα "Οτι ἡ θέωσις τὴν ἕνωσιν σημαίνει.
homo natura factus esset, ac naturalem (humanam scilicet voluntatem haberet, eamque secundum dispensationem submitteret, atque ad unionem cum paterna voluntate 41 adigeret, Patri dicebat Non mea voluntas fiat, sed tua; utique ut natura Deus id dicebat; hincque adeo non eadem se ac pari cum Patre voluntate præditum, sed alia atque natura diversa monstrabat; quam et subjiciendo, paternam duntaxat fieri voluntatem petebat. Sin autem alia ac Pater naturali voluntate præditus erat, utique etiam essentiam æque diversam ac dissimilem ha bebat. • Unius enim essentiæ, una profecto volun tas est,» ait sapientissimus Cyrillus *. Diversa autem cum sit naturalis voluntas, diversam prorsus et naturam esse necesse est. Duorum igitur alterum; aut enim ut homo natu rali praeditus voluntate erat, volensque nostri causa dispensatione mortem recusabat; ac rursus adver sum eam aggrediebatur, qua illi perfecte cum divina voluntate conveniebat: aut cum naturali ut homo vo luntate careret, ut Deus natura affectus corporis ac passiones in essentia ipse sua perpetiebatur, quæ mor tem naturaliter recusaret, aliaınque essentialiter a Patre naturalem voluntatem haberet; quæ ipsa ne fleret, precibus exquirebat ac obsecrabat. At quis nam Deus, qui natura mortem carnis formidet; eanı que ob rem transire calicem ellagitet, ac qui aliam ac Pater voluntatem habeat? Hac igitur ex animis nostris absurda opinione ejecta, piam sanctorum Patrum confessionem re tineamus; et cum dicit: ‹ Pater, si possibile est, transeat a me calix iste (quemadmodum ait ma gnus Athanasius, in eo quem de Incarnatione ac Trinitate scripsit libro), verumtamen non mea vo luntas fat, sed tua: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma, duas hic voluntates ostendere intelligimus; unam quidem humanam, quæ est carnis; aliam autem divinam. Nam ḥumana propter infirmitatem carnis refugiebat passionem; divina autem ejus voluntas, prompta erat.. Sic quoque magnus Gregorius Theologus in secunda oratior.e de Filio aperte docet, inquiens: ‹ Illius enim vo luntas nihil Deo adversatur, cum sit tota deifica ta. > Itaque, ut hic divinus Magister sentit, babebat humanam voluntatem, quæ tamen nullo modo ulla in re Deo adversaretur; idcirco nimirum quod voluntas hæe non omnino ex sententia, sed pro prie naturalis erat, quam ejus divinitas essentia liter semper informaret, atque ad explendam dispen sationem (humanæ nimirum salutis in carne my sterium) moveret; totaque ex toto consensu· ac unione seu necessitudine 42 cum paterna volun tate deificata esset; divinaque, proprie copulatione, audiret: quæ nimirum idcirco quod deificata est non tamen natura, tum vere evasisset, tumque mihil excesserit ab eo, quod ex natura est. Dum igitur doctor dicendo voluntatem totam deificatam, humanæ ejus voluntatis cum divina * Tom. x, in Joan. Refertur in vi synod., act. 10. ss Refertur act. illa 10 sextæ synodi. 1. Orat. 56. Refertur etiam act. illa 10. 27 Marg. Deifcationem, unionem si gnificare.
col. 83–84page 37 of 103
PG 91:83τοῦ καὶ ἑνὸς ὁμολογεῖν. Εἰ γὰρ ἐν ἐπ' αὐτοῦ θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν εἴποιμεν, ἢ τοῦτον οὐκ ὄντα φύ σει καὶ ἄνθρωπον, ἀλλὰ μόνον Θεόν· ἡ φύσει μόνον ἄνθρωπον, καὶ οὐ Θεόν· ἢ οὔτε ἄνθρωπον οὔτε θεόν σαφῶς δογματίζομεν. Οἷον, εἰ μὲν φυσικὸν τὸ θέλη μα τυχὸν εἴποιμεν, ἢ θεῖον πάντως, ἢ ἀνθρώπινον τοῦτό ἐστι· καὶ εἰ θεῖον, τὰ θεῖα κατ' αὐτὸ θελήσει φυσικῶς ὁ Λόγος· Θεὸν φύσει μόνον καὶ συνθελη τὴν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι δεικνὺς ἑαυτὸν, καὶ οὐκ ἄν θρωπον· οὐ γὰρ πέφυκε διὰ τοῦ φύσει θείου, τὸ ἀν Ορώπινον φύσει χαρακτηρίζεσθαι· ὥσπερ οὐδὲ διὰ τοῦ κατ' ουσίαν ἀνθρωπίνου, τὸ κατ' ουσίαν θεῖον γνωρίζεσθαι. Τοῦτο δὲ, καὶ εἰ ἀνθρώπινον φῶμεν τὴ θέλημα φύσει, κατὰ τὸ ἀκόλουθον συναχθήσεται. Εἰ δὲ ὑποστατικὸν, τῆς αὐτοῦ μόνης ὑποστάσεις ἔσται χαρακτηριστικόν· καὶ ούποτ' ἂν κατ' αὐτὸ κοινωνήσῃ Πατρὶ καὶ ἡμῖν· τῶν γὰρ ἄκρων ὑπο στάσει διαστέλλεται καὶ χωρίζεται. Τὰ αὐτὰ δὲ πάλιν καὶ περὶ ἐνεργειῶν ἔστιν εἰπεῖν. κατ᾿ αὐτοὺς, καὶ οὐσιώδεις ενεργείας, ἐπὶ τοῦ αὐ Λι Αλλ' οὐ διὰ τοῦτο, μὴ γένοιτο, τὰς τῶν θεοφόρων Πατέρων περὶ αὐτῶν, φημὶ τῶν ἐνεργειῶν, μονα δικὰς ἐξαρνούμεθα, τήν τε τοῦ λεχθέντος Θεοφάντο ρες ἁγίου Διονυσίου 37 • Θεανδρικὴν ἐνέργειαν, ο καὶ τὴν Κυρίλλου τοῦ σοφοῦ • μίαν τε καὶ συγ γενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένην ἐνέργεια».» Αὗται μὲν γὰρ διὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλας δια όλου τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν συμφυΐαν, εὐσεβῶς αὐτοῖς ἐκηρύχθησαν· ὥσπερ καὶ αἱ δυϊκαὶ, διὰ τὴν οὐσιώδη και φυσικήν τούτων διαφοράν. Η γὰρ Θεανδρικὴ τῆς θείας ὁμοῦ καὶ ἀνδρικῆς ἐνεργείας ὑπάρχει περίληψις. Κατάλληλον γὰρ ὁ διδάσκαλος ἐπινοήσας φωνήν, ἑκατέραν, ὡς ἔφην, τῇ προφορά συλλαμβάνουσαν, καὶ ταύτην μοναδικῶς ἐκφωνήσας, τὴν διπλῆν, τοῦ διπλοῦ τὴν φύσιν, ενέργειαν περιο φραστικῶς παρεδήλωσεν. Ἐπειδὴ γὰρ πρότερον ἔφησεν, «Οὐ κατὰ Θεὸν τὰ θεῖα δράσας, ὅτι μὴ γυμνὸς ὑπῆρχε Θεός· ἀλλὰ δράσας μὲν φύσει τὰ θεῖα· Θεὸς γὰρ ἦν κατὰ φύσιν· διὰ σαρκὸς δὲ, τῆς αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν ἡνωμένη;· οὐ τὰ ἀνθρώπινα κατὰ ἄνθρωπον, ὅτι μὴ ἄνθρωπος ὑπῆρχε ψιλός· ἀλλὰ δράσας μὲν φυσικῶς τὰ ἀνθρώπινα· φύσει γὰρ ἄνθρωπος ἦν· κατ' ἐξου σίαν δὲ θεϊκὴν, ἀλλ' οὐκ ἀνάγκῃ τινὶ καὶ βίᾳ καθ ἡμᾶς φυσικῇ πρὸς τὸ πράττειν ἀγόμενο, συνέπλεξε τήν τε θείαν ἅμα καὶ ἀνδρικὴν τοῦ αὐτοῦ κατά φύσιν ενέργειαν· ὡς μηδετέραν τῆς ἑτέρας οὖσαν χωρὶς, ἀλλ' ἐν ἀλλήλαις τε καὶ δι' ἀλλήλων συμ φυῶς γνωριζομένας, διὰ τὴν ἄλυτον ἕνωσιν· καὶ μοναδικῇ φωνῇ συλλαβών άμφω, περιφραστικῶς ἀνεκήρυξεν. Ινα τῷ μὲν ὁρᾶσαι τά τε θεῖα καὶ άνθρώπινα εἰπεῖν· εἰ καὶ μὴ κατὰ Θεὸν, μήτε μην κατὰ ἄνθρωπον· ὅτι μὴ γυμνός, ὡς ἔφην, Θεός, μήτε ψιλός άνθρωπος ἦν· ὅμως δὲ κατ' ἀλήθειαν δρᾶσαι, τὴν τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν οὐσιώδη πιο
duas naturales voluntates, ex eorum mente ac se tentia, essentialesque operationes in uno eodemque confiteamur ac admittamus. Nam, si unam in eo voluntatem 51 unamque operationem dixerimus, aut cum non etiam natura hominem, sed solum Deum, aut natura tantum hominem, et non Deum; aut neque hominem, neque Deum esse, palam profitebimur. Puta, si naturalem forte voluntatem dixerimus, hæc aut divina prorsus est, aut humana. Si divina, ea Verbum natura volet quæ sunt divina; se natura Deum, eademque ac Pater præditum voluntate, soiumu:odo ostendens; non autem homi nem. Non enim res patitur, ut quod natura huma num est, nota sit ac insigne ejus quod est natura divinum: uti neque, ut quod divinum est, per id quod est essentialiter humanuun cognoscatur. Hoc vero ipsum consequenter fiat, si et natura humanam voluntatem dixerimus. Sin autem personalem dica mus; ejus duntaxat personæ nota atque insigne erit; nec secundum eam cum Patre atque nobis cam quidquam communicabit. Persona enim ab extremis discernitur ac sejungitur. Quæ ipsa etiam de operationibus dicenda sunt. i non propterea (apage) divinorum Patrum sin galares de his voces (id est, operationibus) nempe unum quid significantes repudiamus; tum nempe ejus, cujus facta mentio est, divini interpretis bẹati Dionysii e Deivirilem operationem, tum sapien Wissimi Cyrilli, e Unam atque afinein utriusque munere editam operationem.» Has enim illi pro-C pter unio::em, naturaliumque operationum inter se prorsus quasi natura consertam cohæsionem, pie prædicarunt; uti et duplices (quæ scilicet duo significant) ob essentialem ac naturalem carum distinctionem. Vox enim Deivirilis divinam simul humanamque operationcm. complectitur. Conve nientem enim doctor commentus vocem, quæ utramque operationem, uti dicebam, singulariter prolata complecteretur, duplicem operationem, ejus qui duplex natura sit, circumiocutione signifi cavit. Quia enim prius dixerat: • Non Dei more divina operatus (eo quod non erat nudus Deus), sed natura quidem operatus, quæ erant, divina (natura enix Deus erat), verum per carnem quæ in persona ei unita erat. Neque humana more hominis opera- 1) tas (quod nimirum non homo simplex erat), sed natura quidem operatus humana (quippe qui homo natura erat), verum divina auctoritate, non neces sitate aliqua, aut vi naturali, uti se rcs in nobis habet, ad agendum adactus, divinam simul atque virilem ejusdem naturalem operationem conseruit; ut quod neutra exsistat 52 sine altera, sed alia in alia, aliaque per aliam, ob indissolubilem unionem ad instar earum rerum quæ sunt congenita ac quasi coalite, intelligantur; ambasque singulari voce complexus, circumlocutione prædicavit. Ut, qua dixit, tum divina operatum, tum humana, etsi non Dei more, nec vero more hominis; quod non * Epist. 4. al Calum.
col. 85–86page 38 of 103
PG 91:85αὐτὴν ἐκβάσεως τρόπον· καθ᾽ ἣν ἡ διαφορίτης των τα πραττόντων καὶ τῶν πραττομένων γνωρίζεται, κατά φύσιν, ἢ παρὰ φύσιν ἐχόντων. Ως γάρ τι ἂν προηγουμένως, ἀλλ' οὐχ ὡς τις ἕκαστος ἡμῶν ἐν εργεῖ· τουτέστιν, ὡς ἄνθρωπος· ὡς δέ τις, οἷα Παύλος * Πέτρος, τὸν τῆς ἐνεργείας σχηματίζει τρόπον, ἐνδύσει τυχὸν ἢ ἐπιδόσει, οὕτως ἢ ἐκείνω; ὑπ' αὐτοῦ κατὰ γνώμην τυπούμενος. Ὅθεν ἐν μὲν τῷ τρόπῳ τὸ παρηλλαγμένον τῶν προσώπων κατά την πράξιν γνωρίζεται· ἐν δὲ τῷ λέγων, τὸ τῆς ψυ σικῆς ἀπαράλλακτον ενεργείας. Οὐ γὰρ ὁ μὲν μᾶλ λας, ὁ δὲ ἦττόν ἐστιν ἐνεργής ἢ λογικές· ἀλλ' ἐπ!. τῆς ἅπαντες τόν τε λόγον ἔχομεν καὶ τὴν τούτου κατά φύσιν οι ενέργειαν. Μάλλον δὲ καὶ ἧττον· καὶ οὕτως ἡ ἐκείνως δίκαιος ἢ ἄδικος, τῷ τὸν μὲν τοῖς κατά εἰσιν ἔψεσθαι με πλέον· τὸν δὲ τούτων ἀγένεσθαι. Τηρητέον δὲ δι' ἀκριβείας τοὺς περί τι παρεγκλη ἱέντας. Ἐπειδὴ βιάζονται πως καὶ ἄλκουσι τούς κ τῶν πραγμάτων ὄρους, καὶ τοὺς κανόνες πρὸς τὸ δοκοῦν, ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγματος μεταφέροντας, ἵνα τὰ οἰκεῖα δῆθεν ἐκ παρατροπῆς ὑποστήσωσι. Τὰς σταλείσας τετράδας, καίτοι μὴ κατὰ σχο τὴν μετιών, λέγω δὴ τὰς περὶ ψυχῆς καὶ τῶν λο τῶν κεφαλαίων, τὸ δοκοῦν περὶ αὐτῶν γνωρίζω. Τὸ γὰρ τάχος τοῦ ἐξορμῶντος, οὐ συνεχώρει ταύτας διελθεῖν· ὅτι καὶ μετὰ πλείους ἡμέρας τοῦ κατα 2 δεῖν ἐν τῷ Βυζακίω, πρὸς τὴν ἐμὴν γέγονεν οὐδε νίαν ἐν Καρθαγένῃ. Λοιπὸν δὲ καὶ εἰργομένῳ μοι κἐκ τῆς προσούσης μοι τῶν ὀμμάτων ὡς εἰπεῖν ἀδρανείας· ἐπεὶ καὶ τὴν περὶ τούτων μέλευσιν ὑμῶν, ὡς τάχος ἠβουλόμην πληρώσαι, τέπομφα. Η κρι θεῖσα τῆς μεταγραφῆς χάριν τοῦ τείχους οἰκονομία, ταῖς ἁγιωτάτοις ὑμῖν, τοῦ τὴν ἑρμηνείαν ἔχοντας τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου, κἀμοὶ τῷ ὑμετέρων λίαν πέφανται προσηνής, ὡς ἂν μὴ καταδρομῆς αἰτία γένηται κατὰ τοῦ ἐκθεμένου, ταῖς πάντα κατὰ τὸ ταχοῦν μεταλλεύειν 16 οὐ καλῶς πειρωμένοις. * Εκ τῆς ἐπιστολῆς τῆς ἐν 'Ρώμῃ γραφείσης. Ταῦτα γὰρ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης, καὶ οἱ τὸν Κύριον εἰλικρινῶς καὶ ὀρθοδόξως πανταχού γῆς ὑπο λογοῦντες, ὥσπερ εἰς ἥλιον φωτὸς ἀϊδίου εἰς τὴν Ῥωμαίων ἁγιωτάτην Εκκλησίαν καὶ τὴν αὐτῆς ὁμολογίαν καὶ πίστιν, θυτενῶς καὶ ἀποβλέπουσιν, ἐξ αὐτῆς τὴν ἀπαστράπτουσαν αίγλην προσδεχόμενον, των πατρικών καὶ ἁγίων δογμάτων, καθώς α θεόληπτοι καὶ θεσέτιοι εἰλικρινῶς καὶ πανευσεις ἐξέθεντο άγιαι ἐξ σύνοδοι, έκφαντορικώτατα φάσ σκοντες τὸ σύμβολον τῆς πίστεως. Απαρχῆς γὰρ τῆς πρὸς ἡμᾶς καταβάσεως τοῦ σαρκωθέντος Θεού " 1, 2, τούτου φύσιν. * 1, ἔπεσθαι εἰ ἀρέπεσθαι. " 1. παρεκβληθέντας παρεγ κλιθέντα.. 2. 1, 2, τὰ γραφές και τετρ. 5 1, 2, οὐδένειαν. " 1, μεταλέγειν, 2. μετα κελεύειν. και μεθ' ἔτερα, γ. ἐκτενώς.
obscuravit, assignans personae, ut persona est, up rationem que naturam insignit, ejusque nota pro pria est; non modum, quo sic ac tali ratione eve niat: unde differentia tum agentiein, tum eorumi que aguntur innotescat, quæ se ex naturæ ratio nibus, aut contra habeant. Quisque enim nostrum prima ratione ut quid operatur, non ut hic quisque hoc est, ut homo: ut autem quis, puta Paulus aut Petrus, operationis modum figurat, ut ex arbitrio rationis, remissione forsitan aut intensione, hoc illove modo a se formet ac exhibeat. Quapropter, in modo quidem personarum 72 diversitas agendi partibus dignosciter: in ratione vero, exacta per omnia naturalis operationis similitudo. Non enim alias magis, alius minus, operandi vi ac rationis est praeditus; sed omnes equaliter tum ration prediti sumus, tem ejus vaturali operatione. Magis autem et minus, hoc iliove modo justus aut injo stus, hine est, quod aiter nature rátionibus magis obsequatur; alter ab eis abhorreat ac sequi renutet, Diligenti autem eura observandi sunt, qui in alique exorbitaverint. Vim enim propemodum faciunt, trahuntque rerum definitiones atque regulas, ad quod illis visum sit, velut ex condicto immutantes, ut pervertendo, quæ sua sunt statuant. Missis quaternis, quanquain non ex otio satis decursis (quæstionibus scilicet de anima ac reliquis capitulis), quid de illts sentiam, indicabo. Nuntii. cnim profecturi celeritas, hos pellegendi mihi fa. cultatem non faciebat: post multos enim dies quam Byzacium venerat, ad meam prope nihil tennita tem, Carthaginem venit. Jam vero quod et ipsa, qua laboro, nt ita dicam, oculorum imbecillitas obstaret; quia vestram quam cito de his jussionen implere in animo habebam, misi. Quod vobis san tissimis, transcribendi causa voluminis, cxpositis nis Joannis evangelistæ, solerti consilio constitu tum est, mihi quoque vestro servo valde liberale visum est; arrisitque, ut nulla sit insultandi ratio ac ingruendi adversus expositionis auctorem, his, qni ex libito cuncta non bene serutari ae indagare conantur. Ex epistola Romæ scripta. Omnes enim orbis terrarum fines, et qui ubique n gentium Dominum vere reclaque fide confitentur, velut in solem sempiternæ lucis in sanctissimam Romanam Ecclesiam, ejusque confessionem ac fidem recta intortis oculis. respiciunt, ex ipsa elful gurans exspectantes jubar, Patrum doctrinæ sancto rumque, pront sincere omnique pietate, Numine affatæ atque divinæ sanctæ sex synodi exposuere. explicatissime fidei symbolum edentes. Ab initio enim quando ad nos Dei Verbum assumpta carne descendit, unicam firmam basim c fundamentuin, R. V. R. V. R. V. ego V. RS R. V. R. V. 87 V. 2, qui ex earlier epistola: melius Regius, ut ex alia. Vatic. 1 non Lalet, ner aiter f. aut Fr. " 2, ** Vati?. 2. monjaa suriin. *ɔ Pro vi synodo, Lateran. sub Martino I, ipsam orbi notissimam, videtur indiuare, a qua ipsa Nee Maximus Rome scripserit.
col. 87–88page 39 of 103
PG 91:874 προστάγματος, τὴν δὲ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτου, διὰ τῆς ἀφῆς· παρέστησε ταύτας ήνωμένας διόλου τῇ πρὸς ἀλλήλας συμφυΐᾳ καὶ περιχωρήσει· ὡς μίαν διὰ τὴν ἔνωσιν αὐτοῦ τε τοῦ Λόγου καὶ τῆς παναγίας αὐτοῦ σαρ κὸς δείκνυσθαι τὴν ἐνέργειαν· οὐ φυσικὴν, οὐχ ὑποστατικήν οὐ γάρ τι τοιοῦτον εἴρηκεν ὁ διδάσκαλος· ἀλλὰ συγγενή τοῖς μέρεσι δι' ὧν, ὡς εἴρηται, κατά τε πρόσ ταγμα παντουργόν, κατά τε άφην χειρὸς ἐπεδείκνυτο. Δέδεικται τοίνυν πρὸς αὐτῆς τῆς ἱερᾶς τοῦ σου φοῦ διδασκαλίας, ὡς καὶ τὴν διαφορὰν τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν, ὥσπερ οὖν καὐτῶν τῶν φύσεων ὧν καὶ εἰσὶ, διαγορεύει φυλαττομένην καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν καὐτὴν τὴν ἕνωσιν αὖθις ὁρίζεται· τὴν μὲν, ἐν τῷ λέγειν, πρόσταγμα, παντουργὸν καὶ ἀφήν· τὴν δὲ, τῷ λέγειν, μίαν τε καὶ συγγενῆ· δι' ὧν πᾶσαν συν αἱρεσίν τε καὶ διαίρεσιν τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου μεγαλοφυῶς ἀποπέμπεται· οἱ δὲ μὴ οὕτω λαμ βάνοντες, ἀλλ' ὡς μίαν Λόγου τε καὶ σαρκὸς τὴν συγγενῆ νοοῦντες ἐνέργειαν, τὴν Εὐτυχοῦς καὶ ᾿Απολιναρίου συνουσίωσιν δογματίζουσι. Δεῖ τοιγαροῦν ἐν πᾶσι καὶ τὸν λόγον ἀλώβητον διασώζειν, καὶ τὸν τῆς οἰκονομίας τρόπον διατηρεῖν ἀπαράφθαρτον ἵνα μηδεμίαν ἡ πονηρὰ ξυνωρίς, ή διαίρεσις, φημί, καὶ ἡ σύγχυσις, κατὰ τῆς ἀληθείας σχοίη παρείσο δυσιν. Κατὰ ταύτην οὖν, καὶ τὰς ἄλλας, είπερ εὑρεθείεν, μοναδικὰς τῶν ἁγίων Πατέρων φωνάς, τὴν εὐσεβῆ διάνοιαν ἐκληπτέον· καὶ μηδαμῶς εἰς ἀντίφασιν ταύτας, πρὸς τὰς τῶν ἁγίων δυϊκὰς ἐκδεξώμεθα γινώσκοντες, ὡς καὶ αὗται πρὸς τὴν διαφορὰν κατά τῆς συγχύσεως ἰσχυραί, κἀκεῖναι πρὸς τὴν ἔνωσιν κατὰ διαιρέσεως ἀσφαλεῖς· ἀλλ᾽ ἄμφω, καὶ ταύτας κἀκείνας, ψυχῇ τε καὶ στόματι περιχαρῶς ἀσπασώμεθα, καὶ ὀρθοδόξως ὁμολογήσωμεν· καὶ διὰ τῶν κατὰ προφοράν δοκούντων πως ἐναντίων φωνών, τοὺς κατά διάνοιαν ἐναντίους ἐπίσης ἑαυτοῖς καὶ ἀλλήλοις, καὶ τῇ ἀληθείᾳ, σοφῶς τροπωσώμεθα καὶ τῆς ἡμετέρας αὐλῆς, ήγουν τῆς καθολικῆς τοῦ Θεοῦ καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, ἀνδρικῶς ἐξελάσωμεν· καὶ μήθ' ὅλως τὴν οἰανοῦν πάροδον κατα τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, τοῖς ληστρικώς όρια πατρικὰ μηχανωμένοις μεταίρειν, παράσχωμεν, τῷ διαρ ρίπτειν τι τῶν εὐσεβῶν ὅπλων τε καὶ δογμάτων, δι' ὧν γίνεσθαι πέφυκεν ἡ ἐκείνων καταστροφὴ καὶ ἀναίρεσις. Πλὴν κἀκεῖνο γινώσκειν χρεών, ὡς ἐπί τε φύσεων καὶ φυσικῶν ἐνεργειῶν, καὶ μοναδικὰς πρὸς ταῖς δυϊκαῖς φωναῖς τῶν ἁγίων Πατέρων εὑρίσκο μεν· ὡς, ο τὴν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρ χωμένην ",» και, ε τήν Θεανδρικὴν ἐνέργειαν, ο καὶ, ε τὴν συγγενῆ καὶ δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένην, ἐπὶ δὲ φυσικῶν θελημάτων, οὐδεμίαν μοναδικὴν, ὡς ἐμὲ γινώσκειν, τὸ παράπαν ἐκφώνησιν εὑρεῖν δυ
operationem per ac consistere, deitatis quidem Jussionem vim omnium eficacem habentem; ejus vero humanitatis, per tactum; has omnino mu-` tua conjunctione ac velut reciproca immeatione copulatas ostendit; ita nimirum, ut tum ipsius Verbi, tum ejus sanctissimæ carnis unionis vi, operatio niteret: non naturalis, nec vero per sonalis (nihil enim ejusmodi Cyrillus locutus est), sed partibus affinis; per quas, ut dictum est, tum contactu Christus exhibebatur. Itaque ex ipsa sacra sapientissimi doctoris sen tentia ostensum est tradere ipsum naturalium quoque operationum, ut et ipsarum, ad quas et spectant, naturarum, post etiam unionem, distin ctionem incolumem; ipsamque rursus unionem statuere; alterum quidem, dicendo, Jussionem omnium vim efficacem habentem tactumque; › alterum vero, dicendo, ‹ tum unam, tum cognatam ´ atque affinem; › qua utraque omnem a Christi mysterio tum contractionem magnifice removet, tum divisionem. Qui autem 45 non sic interpretantur, sed velut unam Verbi simul ac carnis cognatam atque affinem operationem intelligunt, Eutychis et Apollinarii substantiarum condatum docent. Necesse igitur est, ut in omnibus illæsam et rationem, et modum dispensationis inviolabilem servemus, ne quem, par illud pessimum (divisio scilicet ac con fusio) adversum veritatem aditum nanciscatur. jussione omnium vim efficacem habente, tum manus Juxta hanc igitur, eodemque pio sensu expo. nenda sunt, si quæ aliæ Patrum voces occurrant unum significantes; nec prorsus committendum, ut velut contradicant sanctorum vocibus, quæ duo significant, eas accipiamus; qui nimirum, cum has validas ad distinctionem adversus confusionem, tum et illas ad unionem adversus divisionem tu tas, non nesciamus; sed utrasque, has pariter il lasque, animo et ore læti amplectamur, rectaque fide confiteamur; iisque vocibus, quæ specie tenus prolatæ contrariæ videantur, eos qui ipso reipsa sensu perque ipsi sibi, aliique aliis ac veritati adversantur, sapienter fundamus, atque a nostra caula (catholica scilicet ac apostolica Dei Ecclesia) fortiter arceamus; ac ne vel minimum aditum contra rectam fidem illis præbeamus, qui latronum more, Patrum terminos transferre moliuntur ", ut eorum, cum armorum tum pietate nitentium do gmatum disturbent aliquid, quibus eis proclive ut evertantur intereantque. Cæterum illud etiam advertamus operæ pretium est, quod ad naturas ac naturales operationes at tinet, sanctorum Patrum voces occurrere, quæ nedum duo, sed et quæ unum significent, ut est, Una natura Dei Verbi incarnata; et, ‹ Deivirilis operatio;set, «Cognata ac amborum munere obita ad naturales autem voluntates quod attinet, nula puto, quantum assequi licuit, prolata vox uuius * Prov. xx11, 28. * Cyrill. Epist. 2 ad Successum.
col. 89–90page 40 of 103
PG 91:89νατόν, ἀλλὰ τὰς ἐν ἀντωνυμίαις καὶ ἀριθμῷ δυῖ τὰς σημασίας. Πῶς οὖν καὶ τίνι λόγῳ, καν προσ εξετάσαι δεχώμεθα παντελῶς, ἐν ἢ δύο θελήματα χρὴ λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ, τῆς τῶν Πατέρων νομοθεσίας καὶ διδασκαλίας δύο φυσικά θελήματα παρακελευομένης ὁμολογεῖν ἐπ' αὐτοῦ καὶ πρεσβεύειν, καθὰ καὶ φύσεις αὐτὸς, καὶ τὰς τούτων φυ σικὰς ἐνεργείας, μέχρι τοῦ γινώσκειν τὴν δια φοράν; Τούτων μοι παρεκβατικῶς νῦν λελεγμένων πρὸς τὴν σὴν θεοτίμητον ἀγιστείαν, παρακαλῶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς, ἢ μὴ προσηκόντως ῥηθεῖσιν, ἢ μὴ νοηθεῖσι καλῶς, συγγνώμην ὁμοῦ καὶ διόρθωσίν μοι χαρίσασθαι, φιλαγάθῳ πατρικῆς εὐσπλαχνίας στοργῇ καὶ μιμήσει· καὶ Χριστῷ τῷ Θεῷ με παραθέσθαι, τῷ σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι ἁγίῳ δοξαζομένῳ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΣΧΟΛΙΑ. α. Ατοπον, φησί, τὸ ἐν θέλημα μερίζεσθαι. Τοῦτο γὰρ ἀναγκάζει ή φυσική συγγένεια· καὶ τὸ μὲν ἥμισυ τῇ μιᾷ, τὸ δὲ λοιπὸν τῇ λοιπῇ φύσει δίδοσθαι· καὶ οὕτως ἀλλοτριοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ καὶ ἡμῶν, ὡς οὐκ ἐχόντων σύνθετον θέλημα. β. Ὅτι τὴν διαφοράν, καὶ τὴν ἔνωσιν οἱ Πα τέρες κατὰ τῆς συγχύσεως, καὶ τῆς ὁμοτίμου αὐτῇ διαιρέσεως εδογμάτισαν. γ. Ο Νείλος. Έστιν ὑποστατική, ἀλλ' ἐφ' ἡμῶν ἡ παράλογος, δι᾿ ἣν ἄνθρωπος ὁ Θεὸς, ἵν᾿ ἐπ ανασώσῃ τὸν ἄνθρωπον· ἀπαλλάξας ταύτης, ὅσοι φό βω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δου λείας· ήγουν ὅσοι φοβούμενοι τὴν ὀδύνην, τὴν ἡδονὴν περιεποιούντο, τὴν μητέρα τῆς ὀδύνης· τὴν τῆς φθορᾶς ἀρχηγόν· τὴν τοῦ θανάτου προαγωγόν καὶ προμνήστριαν. ΙΣΟΝ Επιστολῆς γενομένης πρὸς τὸν ἁγιώτατον επίσκοπον κύριον Νίκανδρον, παρὰ τοῦ ἐν Αγίοις Μαξίμου, περὶ τῶν δύο ἐν Χριστῷ ἐνερ γειών. Αὐτός, θεοτίμητε καὶ παμμακάριε Πάτερ, φερω νύμως ἔχων μετὰ τῆς ἀνδρείας, τὴν κατὰ πάντων ἀφανῶς, ἡ φανερῶς τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν πολεμούντων ἐχθρῶν Ιερωτάτην νίκην καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀειθαλή τοῖς χαρίσμασι, καὶ ταῖς ἐνεργείαις τοῦ Πνεύματος ἀμαράντινον στέφανον, ἤδη κατ' ἐλπίδας λαβὼν παρ' αὐτοῦ, καὶ ὡς ἐν χερσὶ κτησάμενος τοῦ κατὰ φύσιν ἐφετοῦ, διὰ τῆς πρὸς αὐτὸ τελείας συννεύσεως τὴν μακαρίαν ἀπόλαυσιν· κἀκ τούτου σαφῶς, εἰ καί τις Νίκανδρος, ΝΟΤΑ. Ἴσον ἐπιστολῆς. τοῦ αὐτοῦ παρὰ τοῦ ἐν Αγίοις Μαξίμου, γενομένης, περὶ τῶν δύο ἐν Χριστῷ ἐνεργειῶν,
occurrerit, sed quæ pronominibus atque numero, Fr. Fr. Fr. duo significent. Quo igitur modo, quave ratione jim deinceps, unane in Christo Deo, an duæ sint dicenda volmitates, vel omnino in quaestionem atque examen vocari sinemus, cum Patrum de cretis atque doctrina, duas in eo naturales vo luntates confiteri jubeamur, ac profiteri, perinde ac ipsas naturas, earumque naturales operationes, hactenus dum earum distinctionem noscamus? Hæc in præsentiarum ad tuam in Deo colendam sanctitatem per digressionem prolocutus, rogo, ut in illis vel non apte 46 dicta, vel minus recte Intellecta, et humanitate excuses, et emendare satagas, benignissima paternorum viscerum amoris vi ac imitatione; meque Christo Deo commendes; qui eum Patre et Spiritu sancto glorifcatur, in specula saeculorum. Amen. 1. Absurdum ait unam dividi voluntatem. Hoc enim cogit naturalis affinitas; ac mediam quidem partem uni naturæ, reliquam vero tribui alteri; atque in eum modum Christum a Deo ac nobis `extraneum facere, ut qui voluntatem compositam minime habeamus. 2. Docuisse Patres distinctionem ac unionem ad versus confusionem, paremque ei divisionem. 3. Nilus scilicet. Est personauis operatio, sed m nobis, aliena a ratione, ob quam Deus factus est homo, ut homini salutem praestaret; ab ea liberans omnes qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servitati r.: omnes nimirum, qui doloris metu, voluptatem doloris parentem (nempe corruptionis auctorem; mortisque productricem ac conciliatri cem) colebant, eique obsequebantur. Epistolæ missæ a sancto Maximo ad sanctissimum episcopum dominum Nicandrum, de duabus in Christo operationibus. Qui ipse, in Deo colende ac beatissime Pater, pro nominis ipsa ratione, una cum virilis animi fortitudine, sacratissima adversus omnes hostes qui ▼ Hebr. 1, 15. vel occulte exque insidiis, vel palam atque aperte sanctam Dei catholicam et apostolicam Ecclesiam bello fatigant, victoria fultus sis; jamque ab e, ejusque fungendo certamine, donis semper vi bus, Spiritusque operationibus immarcesci coronam, spei munere adeptus; ac velut in m ipsius natura desiderabilis, perfecta cum co con Scita allusio ad etymon nominis fortis victor. Venet. erat, sed malui ex Dufr. cod. illa addere, quod magis cohæreant cum voce pleniorque oratio sit. Reliqua ex Turr. mutuatus sum, quod non habuere alii codd. cum epistolæ fota præfatio, ipsa fusa, illi desideretur.
col. 91–92page 41 of 103
PG 91:91ἄλλος, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου κατατρυφῶν, πῶς ποτε, καὶ τίνι τρόπῳ ταύτην προσάπτειν, κἂν λόγῳ ψιλῷ, μή τί γε διὰ τιμίων σου καὶ μακαρίων προσάγειν καταδέχῃ γραμμάτων τῷ ἀδρανεῖ καὶ δειλῷ, καὶ μηδόλως εις παράταξιν Θεοῦ, καὶ τὸν αὐτοῦ καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἅγιον πόλεμον, τὰς τοῦ νοῦ πρακτικές δυνάμεις, ἢ τοὺς κατὰ ψυχὴν ὡσεί τινας δακτύλους χειρῶν, λογισμούς, μέχρι καὶ νῦν δεδιδαγμένῳ κινεῖν, καὶ ταύτῃ τροποῦσθαι γενναίως τοὺς κατένε αντι Κυρίου παντοκράτορος βήμασί τε καὶ δόγμασιν έπαιρομένους· καὶ τῆς ἀγαθῆς γῆς ἐξελαύνειν, ἥτις ἐστὶν αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς, καὶ ἡ ταυτὸν ὀρθόδοξος πίστις· ἡ ὄντως παγία τῶν εὐσε δῶν δογμάτων ἕδρα καὶ σύστασις· καὶ τῶν ἀρετῶν ἡ ἀένναος καρπογονία καὶ φύσις. ᾿Αλλὰ τοῦτο χριστομιμήτως πεποίηκας· ἵνα τὴν τούτου προδήλως εἰς ἐμὲ, τὸν γνωμικῶς αὐτοῦ διεστηκότα, καὶ τὴν μακρὰν ἀπ' αὐτοῦ τῆς κακίας ὥσπερ τινὰ χώραν ἕξιν, ἐμπροθέτως οἰκοῦντα, καὶ τὰ πάθη τῆς ἀτι μίας καθάπερ χοίρους δι' ἐνεργείας εκτρέφοντα, φιλάγαθον ἐπιδειξάμενος κένωσιν, καὶ τῶν ἐνόντων σοι θείων κατορθωμάτων τῷ μεγέθει της συγκαταβάσεως ὑποδείξας τὴν δύναμιν, εἰς ἔφεσιν ταύτης ἐγείρῃς, καὶ πρὸς ἱερόν τινα καὶ μακάριον ζῆλον, ἀτρέπτως στομώσῃς, τῆς πάμπολύ με παρὰ πάντας βαρούσης νωθείας τε καὶ ἀμελείας· τὸν φόρτον εἰς δύναμιν ἀποῤῥιψάμενον· καί σε τῆς περὶ ἐμὲ τὸν πτωχὸν σοφῆς οἰκονομίας και προμηθείας χάριν αποθαυμάσας, μακάριε, τὴν ἐν πλείοσιν ἔτεσι καὶ ἀρεταῖς θειοτέραις διατήρησιν, σοῦ τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ ποιμένος τε καὶ πατρός, μετὰ δακρύων, και τοι λίαν ὑπάρχων ἁμαρτωλός, χαρισθῆναι μοι καὶ πᾶσιν ἐντενῶς καθικέτευσα τὸν Κύριον ἡμῶν καὶ Θεόν· ἵνα ἔχοντές σε μάλιστα νῦν, ὅ τε τῆς φύσει καὶ ὄντως ἀληθείας τὴν πρόῤῥησιν, ἢ κατὰ τὴν ἔχε βασιν τῶν πραγμάτων ἀλήθεια σαφῶς ἐπιστώσατο καὶ θλίψις, οἷα καθάπαξ οὐ γέγονεν ἀπὸ καταβολής κόσμου, οὐδ᾽ οὐ μὴ γένηται, πάντας πανταχῆ διὰ τὰς ἁμαρτίας κατέλαβε· τῇ τε πανσθενεῖ βακτηρία τῶν θεοπειθῶν προσευχῶν δυναμοῦντά τε καὶ ῥων νύοντα, καὶ τῇ πανιέρω σύριγγι τῆς θεοσόφου διδα σκαλίας ὁδηγοῦντα καλῶς καὶ φωτίζοντα, καὶ εἰς τόπον χλόης τῆς ἀειζώου τῶν ἀρετῶν ἕξεως κατα σκηνοῦντα διὰ τῆς πράξεως· καὶ ἐπὶ ὕδατος ἀνα παύσεως τῆς ἀειβλύτου τῶν ἱερῶν ἐν τοῖς δόγμασι χορηγίας ναμάτων εκτρέφοντα διὰ τῆς γνώσεως καὶ εἰς τόπον ὀχυρὸν καὶ μάνδραν ὑψηλὴν τὴν καθ ολικὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τὸν ταύτην δι' αἵματος οικείου καὶ ζωοποιοῦ κατὰ θέλησιν ἁρμοσάμενον Κύριον ἀσφαλῶς διασώζοντα, τῆς τῶν ἐναντίων ἐλευθερωθῶμεν καταδρομῆς· οἱ προσφόρου καιροῦ τῆς τοῦ παντὸς δραξάμενοι ταραχῆς καὶ συγχύσεως, τὸ μέγα τῆς τῶν ἁπάντων σωστικῆς οἰκονομίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ ἀπόρρητον, ὡς πάντας αἰῶνας καὶ χρόνους, καὶ τοὺς ἐν αἰῶσι καὶ χρόνῳ 38 φυσικῶς περιγρά
sensione, beatam jucunditatem consecutus; quique demum inde manifeste, si quis alius, ipsius Domini Iruaris deliciis, quomodo unquam, ac qua ratione, nudo etiam sermone hanc ascribere, nedum per venerabiles ac beatas litteras tuas deferre sustines imbecilli timidoque; ei denique qui prorsus in Dei aciem, ejusque ac pro eo sacrum defungendo præ lium ac bellum *, actuosas mentis vires; aut velut manuum quosdam digitos, animi movere rationes necdum didicerit; eaque ratione eos strenue fun dere atque fugare, qui adversus Dominum omnipo teniem verbis pariter atque dogmatis 47 extollun tur; bonaque cos terra (ipso nimirum Domino Deoque nostro), quodque idem sit, recta fide; firma nimirum vere piorum dogmatum sede ac coag mento; jugi denique virtutum ubertate naturaque eliminare. Quod vero sic feceris, Christi imitatio fuit, qua nimirum ejus plane in me, qui ab ipso animi voluntate recesserim, ac ceu regionem quam dam, quam longe ab co remotam y, pravitatis atque vitii habitum mentis proposito colam, turpissimas que passiones seu affectus 7 velut porcos ipso opere pascam, benignissimam exhibens exinanitionem, divinarumque in te dotum ac operum potentiam propensæ inclinationis magnitudine ostendens, in illius amorem excitares, atque ad sacram quandam ac beatam æmulationem immutabili firmitate dura res; abjecta nimirum pro virili, quæ præ cunctis maxime gravet et opprimnat, socordiæ ac negligen Lia sarcina. Tuamque adeo sapientem erga ne pauperem indulgentiam, propensiorisque rationem consilii (vir beate) admiratus sum; longeque pluri mos annos, divinioribus auctum virtutibus, probum te bonumque pastorem ac patrem, mihi pariter cunctisque incolumem, in lacrymas effusus, tametsi sum valde pcccator ac obnoxius, a Domino nostro et Deo enixe supplexque deprecatus sum: quo scilicet nunc maxime nacli te, quando ejus quæ natura reque ipsa Veritas est, prædictionem, verus ipse rerum eventus aperte confirmavit, ac amictio, qualis nulla prorsus exstitit a mundi constitutione, neque est futura ª, omnes ubique propter scelera apprehendit qui nempe robustissima piarum pre cum virga corrobores atque confirmes, sacratissi maque divinæ doctrinæ fistula praclare ducas ac illumines, inque pascuæ loco & vivacis scilicet vir tutum habitus) actionis cultu colloces; ac super aquam refectionis (jugem nimirum sacrorum do ctrinæ fluentorum subministrationem) scientiæ ful goriljus educes, atque in locum munitum subli meraque mandram (Ecclesiam scilicet catholicam, ac qui cam sibi proprio ac vivifico sanguine per voluntatem Dominus despondit) tuto salves reci pias; ab adversariorum aggressione liberemur: qui nempe opportuni temporis, quo turbata sunt omnïa × Psal. cxt, 1. y Luc. XV, ** michai xxl xpóvors. 15. 2 Rom. 1. 25. a Matth. XXIV, b Psal. xxi, 2.
col. 93–94page 42 of 103
PG 91:93φον συγχεῖν μηχανώνται μυστήριον· οἷα τῆς ἐξ ἡμῶν νοερῶς τε καὶ λογικῶς ἐψυχωμένης, ὑπ' αὐτοῦ κατ᾽ εὐδοκίαν Πατρὸς καὶ συνέργειαν ἁγίου Πνεύ ματος προσληφθείσης, καὶ αὐτῷ κατὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν ενωθείσης ἁγίας σαρκὸς, οὐκ ἐχού της μετὰ τὴν ἕνωσιν τὰ προσόντα κατὰ φύσιν αὐτῇ, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας· ὅτι μηδὲ τῆς φύσεως ἦν· μᾶλλον δὲ, αὐτοῦ τοῦ σαρκωθέντος Λόγου, καὶ δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντος, τὰ τὴν ἡμετέραν φύσιν ούσια δώς χαρακτηρίζοντα καθ᾿ ἡ μᾶς τελείως οὐ σώ ζοντα· ἀλλ᾽ ἢ ταῦτα πρὸς τὴν ἑαυτοῦ θείαν μετα σκευάσαντος φύσιν· καὶ ταύτῃ, τὸ ἐλλιπὲς τῆς οἰ κείας θεότητος δείξαντος, δεομένης παρενθήκης τι νὰς πρὸς τὴν κατ' οὐσίαν ἐντέλειαν· ἢ πάμπαν εἰς ἀνυπαρξίαν μεταχωρήσαι ποιήσαντος, ὡς οὐ λίαν καλά, καὶ τῆς αὐτοῦ δημιουργίας τὸ ἔργον ἐξαφανίσαντος τῷ μὴ κατὰ λόγον τινὰ καὶ σοφίαν αὐτὰ ποιῆσαι, καὶ ἐνῶσαι πρὸς ἑαυτὸν καθ᾽ ὑπόστασιν ἐπεὶ πῶς, τὸ λόγῳ καὶ σοφίᾳ γενόμενον, ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ καθ᾿ ἕνωσιν ἀδιασπάστως οἱ σώ ζεται; ἢ πῶς σωζόμενον καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν, οὐχ ὁμολογεῖται; καὶ δι' ἥντινα αἰτίαν, ἵνα διὰ τῆς ὁμο λογίας ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος ὁ φύσει Θεὸς πιστευθῇ δ κατ' ἀλήθειαν; Η τυχὸν οὐδὲ τὴν ἀρχὴν αὐτὰ τὰ φύσει προσόντα τῇ φύσει προσλαβὼν μετὰ τῆς φύ σεως; 'Αλλὰ ἄψυχόν τινα καὶ ἄλογον, καὶ οὐδαμῶς ἐξ ἡμῶν, ἡ ἡμῖν ὑπάρχουσαν ὁμοούσιον σάρκα λα δών· ἢ οὐδὲ λαβὼν, ἀλλ᾽ ἄνωθεν καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς συν ουσιωμένην αὐτῷ κατενέγκας, ἥνωσεν ἑαυτῷ καὶ τὴν δι' ἡμᾶς καὶ πρὸς ἡμᾶς οἰκονομίαν ἐφάντασεν, ἀνθρωπίνῳ σχήματι προσπελάσας ἡμῖν, ἀλλ' οὐκ ἀνθρωπίνῃ φύσει προσομιλήσας, ἵνα τὸ γένος ἅπαν τοῦ παλαιοῦ παραπτώματος ἀνασώσηται, καὶ τοῦ δι' αὐτὸ κατακρίματος ἐλευθερώσῃ. Ταῦτα γὰρ, καὶ τούτων πλείω δοξάζουσιν, ὅσοι μὴ παντελείως ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ τὰ φυσικὰ, καὶ δίχα τῆς ἁμαρτίας, ὥσπερ καὶ τὰς φύσεις αὐτὰς σώζει Τοὺς ἐν αἰῶσι καὶ χρόνοις φυσικῶς περιγρά "Ανωθεν περιγράφον, άρρητον τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, 1, περιγράφειν περιορίζειν. (π) Αλλ' άνωθεν καὶ ἀπ' ἀρχῆς συνουσιωμέ τὴν αὐτῷ. Τό, ἄνωθεν, ἢ οὐδὲ λαβών, ἀπ' ἀρχῆς, ἂν τὸ μὲν ἦεν ἄνωθεν τὸ συνουσιωμένην, συνουσιασμός, καθ' ὑπόστασιν, αθεόλογος
(m), atque confusa, occasione arrepta, magnum Christi (n) Dei dispensationis cunctis salutaris, atque arcanum mysterium, ut quod omnia secula atque tempora, quique illis continentur, cunctos natura circum scribat, 48 confundere machinantur; tanquam sci licet sancta caro, anima `rationis participe ac intel ligente prædita, propensa Patris voluntate ac Spiri tus sancti cooperatione ex nobís a Christo assum pta, ac cum ipso in unam camdemque personam copulata, post unionem, his, qui illi natura insunt (excepto duntaxat peccato, cum nec illud ad natu ral spectet) carcat: seu potius, divinum ipsum Verbum, quod incarnatum ac nostri causa homo factum est, ea, quæ nostram naturam essentialiter insigniunt, perinde ac se res in nobis habet, non perfccte servaverit; sed hac, vel in divinam suan naturam mutaverit; eaque ratione, divinitatis suæ defectum monstraverit, cui interjici aliquid ad essentialem ipsius perfectionem necesse fuerit; vel omnino tanquam non valde bona in nihilum rede gerit, suæque opus creationis deleverit, quod nulla hæc ratione sapientiaque condiderit, nec sibi per sonaliter copulaverit. Alioqui, quomodo id quod ratione et sapientia conditum est, non in ipsa ratione et sapientia secundum unionem indissolu bilem incolume est? vel si post unionem est inco lume, quid causa est cur non confiteantur, ut per confessionem, ipse qui Deus natura esset, vere factus homo credatur? An forte ne a principio qui dem, iis, quæ naturæ insunt ex natura, cum natura assumptis; sed inanimi quadam ac rationis ex pörte nec prorsus ex nobis, aut ejusdem nobiscum substantiæ, assumpta carne; aut ne assumpta qui dem, sed ex origine et a principio cum ipso sub stantia confusam, devehens, sibi ipse univit; nostrique causa, atque ad pos susceptam dispensationem, figmento larvaque gessit; hunana scilicet figura, ac specietenus nobis propinquans, non humana ipsa natura, ad universum humanum genus a veteri delicto reparandum, atque a damnatione ejus causa illata liberandum, nobiscum versans Hæc enim, atque his plura opinantur, quicunque ex sanctorum Patrum sensu ac sententia non ortho doxe profitentur, perfecte omnino in Christo Deo (m) defuit, dumn reliit, aut neque sumpsit. Sampsit cor. Incipit hic Turr. Tantis desideratis: nec pla- p certe, etsi superue, sive e caelo devexit. cet, quod vocem reddit, circumscribit et terminat: altera enim ac prior vox, una sufficit, verumque sensum Græcæ illius reddit, prout a Cicerone, Cesare, aliisque usurpatur, relatis a Bud. in Comm. Est ergo arcanum nullis verbis explicabile; et ut reddit ipse Turr. nullos explicatus habens; quod cvum omne ac saculum, et qui eis continentur, na Jura circumscribat; tanquam scilicet eis eminens id est, excludat, & numéro auferat. Similis lapsus nolatus n. in vocibus et Turr. Sed superne et a principio defe rens copulavit eam secum secundum substantiam quasi unum Valentini errorem hæc suffigant, de lati e coelo corporis, coelestisque materiæ, non ex nobis assumpti; quod toto cola a Maximi mente albest. ut hic sumendum, ipsa Maximi correctio notat, quas nec Turriano ergo, ipsum est quoὶ a principio, ex ipsa origine ac processione; quomodo usurpavit Greg. in hoc carmine, Quorum hoc quidem crut a principio, ex origine; uti etiam Demosth. secundum substantiam unilam; longe est a viro theologo. Eutychianorum est et Severianorum; unitio secun dum substantiam, et substantialis, sive etiam-na turalis, Christi Ecclesiae, auctore praesertim Cyrillo. Illud, substantiarum confusio, altera ab altera ab sorpta, vel etiam ex ambabus una tertia effecta, uti passim Maximus exprimit, et qui eam confun dentium haeresim impugnant: istud, vera essentia rum seu naturarum, sustinendi ra tione (quæ et post unitionem distinctionem retincant, ac quod unaquæque nata est) copulatio. Nec in re sic trita morandum, nisi quantum adegit tanta illa superioris interpretis vere osei Lantia. Diglized by Google
col. 95–96page 43 of 103
PG 91:95σθαι κατὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας ὀρθοδόξως ὁμολογοῦσι καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν. Οὐδὲ γὰρ τὴν θείαν φύσιν καὶ ἄκτιστον ἀνύπαρκτόν τε καὶ ἀθέλητον ἢ ἀνενέργητον καθορῶμεν· οὔτε μὴν τὴν κτιστὴν καθ' ἡμᾶς καὶ ἀν θρωπίνην οὐσίαν ἀνύπαρκτόν τε καὶ ἀθέλητον ἢ ἀνενέργητον ἐπιγινώσκομεν. Καὶ εἰ μηδεμίαν τούτων ἔρτ μον ἐπιστάμεθα φυσικῆς ὑπάρξεως, θελήσεώς τε καὶ ἐνεργείας, ἐκ τούτων δὲ, θείας φύσεως καὶ ἀν θρωπίνης φύσεως λέγω, καὶ ἐν ταύταις, καὶ τούτων ὑπόστασις ἐστι κατ' ἀλήθειαν ὁ εἷς καὶ μόνος Χρισ στὸς καὶ Υἱός, πῶς, εἴπερ φύσει κυρίως θεὸς, καὶ φύσει κυρίως ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, οὐχὶ καὶ θεῖον θέ λημα καὶ ἐνέργειαν φύσει κυρίως, καὶ ἀνθρώπινον θέλημα, καὶ ἐνέργειαν φύσει κυρίως είχε, μηδετέρου τούτων κατὰ φύσιν ὧν ἐλλιπής, δι' ὧν ἐπαληθεύων τοῖς πράγμασι τὰ ὀνόματα, καὶ τούτοις αὖθις ἐπι κυρῶν τὰ πράγματα, προδήλως ὁ αὐτὸς ἐγνωρίζετο, τά τε θεῖα καὶ ἀνθρώπινα φυσικῶς ἔχων καὶ θέλων καὶ ἐνεργῶν, κἀκ τούτου τὰ ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς, καὶ ἅπερ ὑπῆρχε, πιστευόμενος; Έπει, τοῦ φυσικοῦ θελήματος καὶ τῆς οὐσιώδους ενεργείας ἀναιρουμένων, τῆς τε θείας καὶ ἀνθρωπίνης ουσίας, τοῦ ἐκ τούτων καὶ ταύτας ὄντος καὶ σώζοντος κατὰ μίαν ὑπόστασιν, πῶς Θεὸς ἢ ἄνθρωπος ἔσται; καὶ πῶς τοῦτο, ἢ ἐκεῖνο κατ᾽ οὐσίαν ὑπάρχων δειχθήσεται, μὴ σώζων εκατέρας φύσεως ἀνελλιπῶς τὴν ἰδιότητα, πάσης ἁμαρτίας χωρίς; Τὸ γὰρ τῶν κατὰ φύσιν ἐκστᾷν, κἂν τῆς ἔξω τῆς οὐσίας γεγένηται, μηδεμίαν ὕπαρξιν ἔχον· ὅτι μηδὲ κίνησιν φυσικήν. «Τὸ γὰρ μηδεμίαν κίνησιν ἔχον,» ᾗ φησιν ὁ θεοφάντωρ καὶ μέγας ἅγιος Διονύσιος ", «οὔτε ἔστιν, οὔτε τί ἐστιν οὔτε ἔστι τις αὐτοῦ παντελῶς θέσις (ο). Διά το τοῦτο τὰς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ φύσεις ὁμολογοῦντας ἡμᾶς, τὴν θείαν φημὶ καὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρωπίνην, πρὸς βεβαίαν τῆς τε τούτων ὑπάρξεως πίστωσιν, καὶ τῆς ἡμῶν περὶ αὐτῶν ὁμολογίας ἀλήθειαν, καὶ τὰ φυσικὰ τούτων ισαρίθμως δεῖ πάντως πρε σβεύειν θελήματα, καὶ τὰς οὐσιώδεις τοσαύτας ενερ γείας ὁμολογεῖν· καὶ μηδὲν αὐτῶν προφάσει δῆθεν τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν θείας ενώσεως ἀπομειούν ἢ ἐξαρ νεῖσθαι τὸ σύνολον γινώσκοντας, ὡς ἡ καθ᾽ ὑπό στασιν ἔνωσις οὐδὲν παραβλάπτει τῶν φυσικῶν, και θάπερ οὐδὲ τὰς φύσεις αὐτάς· εἰ καὶ ταύτας εἰς ἐν ἄγει δι' ἑαυτῆς κατὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν· τοῦ δύο, τῷ φυσικῷ λόγῳ ὑπάρχειν οὐδαμῶς ἐξιστῶσα· ὥσ περ οὖν καὐτὰ δὴ λέγω τὰ φυσικά ιδιώματα, τῇ πρὸς ἄλληλα συμφυΐα διόλου πάλιν ἐνίζουσα, καὶ μηδέτερον τοῦ ἑτέρου χωρὶς, ἢ τῆς θατέρου πρὸς θάτερον κοινωνίας ἐκτὸς, κατὰ τὸν τῶν Ρωμαίων πάπαν ἀοίδιμον Λέοντα θεωρεῖσθαι καθοτιοῦν συγχωροῦσα, τὴν τούτων οὐσιώδη καὶ φυσικὴν οὐκ ἀμαυροί παντελῶς, ἀλλὰ τελείως φυλάττει διαφοράν κίνησιν δύναμιν, ΝΟΤΑ. (α) Θέσις. ἀφαίρεσις διὰ θέσεως φιλοσοφεῖν περὶ Θεοῦ, τῷ, δι' ἀφαιρέσεως σφάλματα.
incolumia esse post etiam unfonem, ut et naturas, etiam naturalia; idque sine peccato. Nam neque divinam et increatam natnram non vere exsisten tem videmus, voluntatisque ac operationis exper tem; at neque rursus creatam nobis similem atque humanam substantiam, ipsam non vere exsistentem novimus, et voluntate sive operatione carentem. Sin autem neutram defici scimus 49 vera naturali exsistentia ac substantia, necnon voluntate ac ope ratione; atque ex bis (divina scilicet humanaque natura) et in his, atque harum rere persona est, unus ac solus Christus atque Filius; quomodo, ac cum natura proprie Deus, idemque natura pro prie homo esset, non etiam divinam natura proprie voluntatem et operationem, humanamque natura proprie voluntatem et operationem habebat, neutro horum natura earens; quibus, faciendo ut nomina rebus vere convenirent, atque his rursus casdem astruendo, manifeste idem ipse, cum diyina tum humana naturaliter habens, volensque ac operans noscebatur; ac qui inde, ea, ex quibus, et in qui bus, et quæ erat, crederetur? Naturali enim volun tate ac essentiali operatione sublatis, ejus, qui ex bis, ac live est, servatque in una persona, quomodo Deus et homo futurus est? Ac quomodo hoc illudve essentialiter esse monstrabitur, qui utriusque na ture proprietatem, absque omni peccato, indefecti biliter non servet? Quod enim excessit iis quæ sunt ex natura, ab ipsa quoque essentia, nullam exsi stentiam habens ac substantiam (quod neque mo- c tum),extraneus factus est. Nam ut divini magnique doctoris beat Dionysii sententia est: «Quod nul Juin habet motum, neque est, neque aliquid est, nec ulia prorsus ejus affirmatio est. › Igitur, qui Christi Dei naturas (tum scilicet divinam, tum quæ nostri similis est, humanam) confiteamur, ad carum exsi stentiæ certam astruendam fidem, veramque no stram de illis confessionem, omnino quoque natu rales ipsarum pari numero voluntates proliteamur necesse est, totidemque essentiales operationes; nec harum aliquid prorsus minuamos ant nege nius, eo prætextu, hincque nobis fucum facientes, quod in persona divinitus unite sint; cum nos minime látcat, quæ in persona unio est, nihil illis quæ naturalia sunt, uti nec naturis ipsis officere; tametsi illa vi sua, unjus personæ ratione, in unum cas cogat (haud tamen eximat, quin naturæ ipsa ratione duae exsistant), uti etiam naturales ipsas proprietates, carum inter se cohæsione ac necessi tudine, unius rursus prorsus nexu astringens, neu tramque sine altera, extrave alterius communio nem, ullo modo, uti clarissimus urbis Romæ papa * De divinis uon., c. 8, s. 5. Pro cord. legit vim, potentiam. aliis ac locis.. Bene Tarr. Positio; cui opponitur: uti et affirmando scilicet et negando qua de re idem Dionys. De mystica theolog. i.ansel. Epist. ad Flavian non bene, eminentia, apud Dionys. ut nec cord. situs. Sed alia in Dionysio et scholiis eorum mihi castiganda
col. 97–98page 44 of 103
PG 91:97τῷ γὰρ φυλάττειν φυλάττεται, καὶ τῷ συντηρεῖν 50 συντηρείται. Μέχρι γὰρ τότε σαφῶς ἔνωσις πραγ μάτων ἐστὶν, ἕως ἂν ἡ τούτων σώζηται φυσική δια φορά· ἐπεὶ ταύτης παυσαμένης, παύεται πάντως κακείνη, τῇ συγχύσει τελείως ἀφανισθεῖσα. Ταύτης τοιγαροῦν, λέγω δὲ τῆς ἑνώσεως, οὐ λυ μαινομένης τοῖς πράγμασιν, οὐδὲ τῇ τούτων διαφο μα, ἀλλὰ μόνον τῇ κλήσει προσφυῶς ἐνοποιούσης τά κατ' αὐτὴν, εἰτὶ πάντοτε 86 καὶ πάντως ἀμειώτως ἐν αὐτῇ καὶ τελείως σωζόμενα, τὰ κατὰ φύσιν διά φορά, τὴν οἰανοῦν παρατροπὴν οὐ παθόντα καὶ σύγ χυσιν· οὐκ ἐν οὐσίαις αὐταῖς, οὐ θελήμασιν, οὐκ ἐνερ γείαις, οὐκ ἄλλῳ τινὶ φυσικῷ. Πῶς οὖν ἐπικάλυμμα τῆς ἰδίας, οὐκ οἶδ' ὅπως εὐφήμως εἰπεῖν, καλοφροσύνης ταύτην τινὲς προφασίζονται· καὶ τὸν σαρκωθέντα Λόγον ἀθέλητον φύσει, καὶ ἀνενέργητον τῷ καθ' ἡμᾶς, ήγουν τῷ ἀνθρωπίνῳ, φασί· ἅτε αυτ ρίως ἀψύχου καὶ ἀλόγου τῆς ἐξ ἡμῶν προσληφθεί. της ουσίας ἐν αὐτῷ τυγχανούσης. Τὸ γὰρ ἀνενέργητον, ἀκίνητόν τε καὶ ἄψυχον προδήλως ἐστί· καὶ τὸ μηδεμίαν λογικήν θέλησιν ἔχον, ἄλογον σαφῶς καὶ ἀνόητον. Καὶ εἰ τούτων χωρὶς κατὰ φύσιν ὑπῆρχεν ὁ σαρκωθείς Λόγος τὸ καθ' ἡμᾶς, πῶς ὅτι καὶ ἄν θρωπος γέγονε πιστευθήσεται; πῶς δὲ μᾶλλον οὐχὶ τραπεὶς τὴν θείαν φύσιν, καὶ σαρκὸς πάθεσιν ἀκου σίως ὑποπεσὼν δειχθήσεται κατ' αυτήν;; Τῇ γὰρ τῶν φυσικῶν ἀναιρέσει, τὴν τῶν τοιούτων καταδρομήν, Αρειός τε καὶ ᾿Απολινάριος κατ' αὐτοῦ πεποιήκασιν. Ὁ μὲν γὰρ, ἄψυχον, ὁ δὲ ἄλογον, ὅπερ άνα ενέργητόν ἐστι καὶ ἀθέλητον, αὐτὸν δογματίσαντες, κτίσμα τοῦτον καὶ ποίημα καθ᾿ ἑαυτὸν ἐβλασφήμησαν. Εκάτερος γὰρ παθητόν φύσει θεότητος, ἀλλ᾽ οἱ φύσει σαρκὸς εἶπον τὸν Μονογενῆ· κἂν Απολινά ρως ἔτι κατ' ἀσέβειαν δαψιλευόμενος, καὶ τελείαν τὴν εἰς σάρκα μεταβολὴν κατ᾽ ἔκπτωσιν καὶ τροπὴν τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀπεφήνατο. Χρὴ τα γαρούν εὐσεβοῦντας ἡμᾶς, τὴν τοιαύτην ὁμολογίαν διώσασθαι, καὶ τὴν τῶν ἁγίων Πατέρων κρατύνειν διδασκαλίαν· καὶ δύο φυσικά θελήματα Η πάντη τε. ΝΟΤΑΕ. Καλοφροσύνης. τὸ καλόφρον εύφρων, αιδέσιμος αιδέσιμος χαλ φροσύνης, ἀντίφρασιν, μια και κοφροσύνης,
Leo secutit, spectari sinens, essentialem ac naturalem earum distinctionem non prorsus abolet, sed perfecte servat. Servando enim servatur; ac, qua præstat incolumem, ipsa incolumis perstat. Ilac tenus enim manifeste exstat rerum unio, quandiɩ incolumis est naturalis earum distinctio. Nam hac cessante, cessat omnino et illa, confusionis labe prorsus abolita. (p), Cum hæc itaque (nempe unio) nullam rebus labem inferat, nec illarum distinctionem quidquam lædat, sed solummodo accommodate ad nominis nuncupationem, quæ ca copulantur, unitate cogat; omnino prorsusque nullo desiderato atque perfecte in ea incolumia sunt, qua natura distincta sunt, ne vel minimam inde eversionem ac confusioncm, in ipsis essentiis seu naturis, in voluntatibus, in operationibus, ullove alio quod spectet ad naturam, passa. Quonam igitur o (qua honesta voce con vestiam nescio proba..is suae ac verecund velamen, hanc quidam prætexunt, ac Verbum in carnatum natura voluntatis expers ac operationis, nostra natura (id est, humana) asserunt; tanquam vere inanima ac carente ratione, quæ ex nobis assumpta in co substantia est. Quod enim opera tionis ac motus expers est, plane etiam inanine est; quodque nulla rationis voluntate præditum est, palam ctiam ratione nenteque caret. Sin autem absque his natura erat incarnatum Verbum, qua commercium nobiscum inierat, quonam etiam modo credetur hominem ipsum exstitisse? Qui vero non potius, divina demutatum natura, ea quoque mon strabitur carnis affectibus invitum succubuisse? Naturalium enim interemptione, Arius Apollina riusque, tali in ipsum acie impressionem fecerunt. Alter enim anima, alter ratione destitutum (quod est operationis expers ac voluntatis) professi, crea turam atque facturaï ipsum secundum se blasphe marunt. Uterque enim Unigenitum natura divinita tis patibilem, non carnis natura, dixerunt; tametsi majori adhuc impietate Apollinarius, perfectam quoque in carnem conversionem, ipsius divinitatis occasu ac mutatione sanxit. Operæ pretium igitur, ut quibus constitutum sit pietatem colere, confessionem ejusmodi evertamus, sanctorumque Patrum doctrinam teneamus; atque (») Vox paulo rarior. Hesych. inter Græcos maxime, secuti sunt: quo Gt ut in alert, explicanda voce uti eliam vocem - huncque vel maxime ejus sensum putem hic spectasse Maximum, prout vox active eliam sumitur; quam ejus signi ficationem confirmavi ex Orig. in ejus Catena in Genesim, ubi illi sermo est de Rebecca. Catena haec exiguis laboribus undecunque licuit ex omnibus Origenianis in Scripturam mihi collecta, notisque illustrata, in Huetii manibus prælum exspectat nec quia symbolæ sunt, sic elevandæ, ut jam vir doctus insinuavit. Videmus quanta fide in aliis excerptæ ejusmodi symbolæ, ipsoque adeo Origene, in quibus libri integri exstant, ut inde libros ali quot Cyrilli in Joannem supplere licuerit. Breviant plerumque, quandoque etiam, servata sententia, lantisper verba mutant, qui hoc scribendi genus, secundis habenda sint ejus generis scripta, non ut pene nulla; mihi haud raro interpolatis Rufino ejusque affusis furfuribus ad fidem auctorumque censum potiora. Sed hæc obiter. Ad rem quod at tinet, prætexebant pietatem Eutychiani et Monothe litæ, quasi vererentur illi quidem, nec admissa distinctione solverctur naturarum unitio; hi ve ro, ne contrarias in Christo voluntates ac pecca tum inducerent, si et humana præditum voluntate dicerent. Quæ maxime Sergii cavillatio fuit, cjusque discipuli Macarii Antiocheni. Reddi itaque possit, animi probitas, verecundia ac pudor, cautio ac timor, et si quid ejusmodi est: Turr. bellam pra dentiam reddit: possit et sapientiam. Dictum quasi ironice et per quod est malitia, mentis, perversitas,
col. 99–100page 45 of 103
PG 91:99πως τὸν Πατέρα· Οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Οὐκ ἐφοβεῖτο μὲν γὰρ καθό Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς τὸν θάνατον αὐτὸς, ἀλλ᾽ εἰς τέλος διεξάγειν οἰκονομία» επείγετο. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Ἔχει δὲ καὶ τὸ μὴ θέλειν ἀποθανεῖν, διὰ τὸ παραιτεῖσθαι τὴν σάρκα τὸν θάνατον φυσικῶς.» Οὗτος δὲ τὴν μέγαν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην ὑπομνηματίζων φησίν ", «Ο αὐτὸς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐποιήσατο ὁ Χριστός, διδάσκων, ὅτι τὴ ὑπὲρ πάντων τεθνάναι θελητὸν μὲν ἔχει, διὰ τὸ βεβουλῆσθαι τὴν θείαν φύσιν ἀνεθέλητον δὲ, διὰ τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθη. Καὶ τὸ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν σάρκα παραιτουμένην τὸν θάνατον, τὰ τοιαῦτά φησιν.» Ὁ δὲ Γαβαλῶν ἐπι σκοπήσας Σενηριανὸς ὁ θεσπέσιος, εἰς τὸ, Πάτερ, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ· καὶ εἰς τή, Πάτερ, σώσόν με ἀπὸ τῆς ὥρας ταύτης. «Προλαβὼν ὁ Κύριος ἐμφράττει τῶν αἱρετικῶν τὰ στήματα, ἵνα δείξῃ ὅτι τὸ πολυπαθὲς τοῦτο ἐνεδύ στο σώμα, τὸ ἀγωνιῶν τὸν θάνατον· τὸ τρέμον τοῦ θανάτου τὴν βίαν· τὸ λυπούμενον καὶ ταραττομένου πρὸς τὴ τοῦ βίου τέλος. Λέγει· Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται. Περίλυπός ἐστι ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· οὐχ ἡ Θεότης μου· ἀπαθὲς γὰρ τὸ θεῖον καὶ ἀτάρακτον καὶ ἀδειλίατον. Τὸ γὰρ πνεῦμα, φησὶν ὁ Κύριος, πρόθυμον· ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ὥστε δύο θελήματα ἐμφαίνει· τὸ μὲν, θεῖον· τὸ δὲ, ανθρώπινον.» Αλλ' οἶμαι ἱκανῶς δεδεῖχθαι τοῖς θεοφόροις τὸν περί τε δυάδος θελημάτων τοῦ αὐτοῦ λόγον, καὶ ἄλλου καὶ ἄλλου, καὶ θείου καὶ ἀνθρωπίνου θελήματος, καὶ τοῦ θελητὸν εἶναι καὶ ἀνεθέλητον τῷ Σω τῆρι τὸν θάνατον· τὸ μὲν, διὰ τὸ ὅπερ ἦν ἀπ' ἀρ χῆς· τὸ δὲ, διὰ τὸ ὅπερ ὕστερον γέγονε. Αρκτέον Εἶτα καὶ τοῦ περὶ διαφορᾶς ἐνεργειῶν, καὶ δυάδος λόγου, κατά τάξιν ἡμῖν ταῖς τῶν θεηγόρων, καὶ τοῦ του επισφραγίζουσι μαρτυρίαις Πατέρων. Αὐτίκα γοῦν ὁ μέγας ὁμολογητής καὶ διδάσκαλος Αμβρό στος, ὁ Μεδιολάνων ἀρχιεπίσκοπος, ἐν τῷ πρὸς Γρα τιανὸν δευτέρῳ λόγῳ, τάδε διέξεισιν· «Ἴσος οὖν ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφῇ, ἐλάττων δὲ ὁ αὐτὸς ἐν τῇ προσ λήψει τῆς σαρκὸς, καὶ τῷ τοῦ ἀνθρώπου πάθει. Ποίῳ γὰρ τρόπο, δύναται ἡ αὐτὴ ἐλάττων εἶναι καὶ ἴση φύσις»; πῶς δὲ εἰ ἐλάττων ἐστὶν, ἡ αὐτὴ ὁμοίως ποιεῖ ἅπερ ὁ Πατὴρ ποιεί; Ποίῳ γὰρ τρόπῳ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια ἐκ διαφόρου ἐστὶν οὐσίας μή χχvι, ΧVΙ, (γ) Ἡ αὐτὴ ἐνέργεια ἐκ διαφόρου ἐστὶν οὐσίας. διαφόρου ἐστὶν ἐξουσίας, ἡ αὐτὴ ἐνέργεια διαφόρου
mortem ipse formidabat, sed dispensationem (u manæ scilicet salutis negotium) ad finem deducere salagebat. Hæc enim Patris voluntas est. Habet autem etiam quod nolit mori, qua ratione caro natura mortem defugit. Sed et Commentariis in magnum Joannem evangelistam, ait: ‹ Idem ipse Christus sermonem habebat docens, sibi quidem ex animo esse ut pro omnibus morte defungeretur, quod sic consultum erat divinae natura: non autem esse ex animo, ob tormenta, quæ cum manebant in cruce. Atque ad carnem quidem quod attinet, quæ mortem defugiat, talia loquebatur. › Divinus autem Gabalorum quondam episcopus Severianus, in illud, Pater, transeat a me calix iste; inque illud, Pater, salva me ex hac hora ':. Occupato Dominus hæreticorum ora obstruit; ut ostendat, induisse se corpus istud multis obnoxium", quod timore mortis anxium sit, quod mortis vim contremiscat, quod instante vitæ termino mostitia afficiatur at que turbetur. Ait: Nunc anima mea turbata est Tristisest anima mea usque ad mortem *. Non Dei tas mea, deitas enim quæ nullis obnoxia sit affe clibus. neque turbari potest, nec formidine ulla con cuti. Nam, ut ait Dominus: Spiritus promptus est, caro autem infirma 7. Quamobrem duplicem vo luntatem indicat: alteram, divinam; humanam, alteram.» Enimvero satis superque puto ostensam viris di 'vinis de duplici ejusdem voluntate doctrinam; esse c que aliam et aliam, divinam et humanam volunt tem, mortemque Salvatori et collibitam fuisse, et illibitam; alterum, ratione ejus quod erat ɔ principio; alterum - ratione ejus quod postea fac tus est. Ordienda vero et de operationum distine tione oratio, esseque operationem duplicem, deiloquis Patribus eandem doctrinam testimo niis suis obsignantibus, ordine serieque pro bandum. Statim igitur magnus confessor 28 do ctorque Ambrosius Mediolanensis archiepiscopus, lib. n, Ad Gratian., hæc edisserit: • Aqualis ergo in Dei forma; minor idem in susceptione carnis, et hominis passione. Nam quomodo eadem poss: t minor esse æqualisque natura? Quomodo autem i minor est, cadem similiter facit, quæ Pater faci.? Nam quemadmodum eadem operatio ex diversa esset * Joan. x1, 27. - Hebr. 1, 15, * Joan. sus, 27. * Malth. 38. 7 Matth. 41. Lib. v Com. in Joan. cuius exstant solum fragm. in quibus hæc ipsa desiderantur. • Latina, diver – sæ esse potestutis. suggestio, nec male Latina, docebatur a Deo Verbo gestata caro. hoc deinceps minime pati. Al certe pessime, nihilque ecclesiastice Bonaventura Vul can. Considera quod caro, quæ a Verbo gestabatur, non bene ad hoc ferendum affecta erat.Plane doceba tui sic humano more indulgere affectibus. ad os tensionem assumptæ humanitatis, ut in eis non diutius moraretur, sed fortiori animo hos compe sceret, ut cum infremuit in Lazaro, quasi cohi bendo naturalem animi miserantis motum. Sicet in passione, Verumtamen non mea, sed tua voluntas fiat. Plane luxatio est, reddiditque Maximus, quod Ambrosii textus habet: Quem admodum eadem operatio diversæ esset potestatis? ipsa Ambrosii voce, non admodum propria, motus, ut et Græcam adhiberet, ei respondentem, ipsam non satis ex usu philosophico; meliusque Agathonis suggestionis interpr.,
col. 101–102page 46 of 103
PG 91:101οτώσητα: διαφοράν· τῷ δὲ συλλαβεῖν ταύτας, καὶ ἡ τῇ προσφόρῳ φωνῇ συνοπτικῶς ἐξειπεῖν διὰ τῆς Θεανδρικής ένεργείας, τήν τούτων ἀδιάσπαστον ἕνωσιν ἐκδιδάξῃ. Καὶ ἡ Κυρίλλου δὲ τοῦ σοφοῦ < μία τε καὶ συγ γενὴς δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένη ενέργεια, ο τῆς τοῦ μεγάλου τούτου Πατρός μεγίστης έχεται διανοίας (η). Τὴν γὰρ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν καὐτὸς συμφυΐαν καὶ ἔνωσιν δι' αὐτῆς ἐκπαιδεύει. Θέλων γὰρ δεῖξαι καὶ ὁ πανεύφημος οὗτος ἀνήρ, ὡς ἥ τε σὰρξ Θελή, καὶ ἡ κατ' αὐτὴν οὐσιώδης ενέργεια, θεία τῇ πρὸς τῇ φύσει Θεόν Λόγον ἑνώσει γεγένηται 38, καὶ τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνήργει, μὴ ἐκστᾶσα τούτου, οὗ περ ἦν κατὰ φύσιν· ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸς ὁ Λόγος τῇ ταύτης προσλήψει δι' ἡμᾶς ἑκουσίως γέγονεν ἄνθρω πης, τὰ κατὰ ἄνθρωπον ἐνεργῶν· καίπερ ὑπάρχων φύσει Θεός, διαγορεύει τοῦτον, μὴ παντουργῷ προσ τάγματι μόνον ἰᾶσθαι καὶ ζωοποιεῖν, ὡς μὴ Θεὸν ὄντα γυμνόν· ἀλλὰ συνεργάτιν ὥσπερ τινά, πρὸς τοῦτο δὴ μάλιστα, τὴν ἁγίαν αὐτοῦ σάρκα λαμβάνειν ἐπείγεσθαι· καὶ ζωοποιεῖν καὶ θεραπεύειν δι' αὐτῆς καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἀφῆς καὶ φωνῆς· ἵνα ταύτ την δεικνύη ζωοποιείν δυναμένην; διὰ τὸ πρὸς αὐ τὴν ἐν τῇ ἐνώσει γενέσθαι· καὶ αὐτοῦ τοῦ φύσει ζωογονοῦντος τά σύμπαντα, καὶ οὐχ ἕτερον σάρκα κυρίως ὑπάρχειν. Διὸ καὶ μίαν αὐτοῦ καὶ αὐτῆς, φημὶ τῆς ἁγίας σαρκὸς καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπι δεικνύει ἐνέργειαν· μίαν μὲν, τῇ ἑνώσει· συγγενῆ δὲ πάλιν, τοῖς μέρεσιν· ὡς τὴν αὐτὴν οὖσαν, ἔν τε παντουργῷ προστάγματι, καὶ ἀγῇ τῆς ἁγίας σαρ κός· δι' ἀμφοῖν γὰρ, ὡς Θεός, ὁ Λόγος ταύτην σα φῶς ἐπεδείκνυτο· δεικνὺς τῷ καὶ δι' αὐτῆς ζωο ποιεῖν, ὡς καὶ αὐτὴ γέγονεν δι᾿ ὅλου ζωοποιός καθάπερ καὶ πῦρ διὰ σιδήρου καῖον, ενώσει τῇ πρὸς αὐτὸν καυστικὴν ἀποφαίνει τὸν σίδηρον· ὡς εἶναι λοιπὸν διὰ τοῦτο μὴ τοῦ πυρὸς κατὰ φύσιν μόνον τὴν καῦσιν, ἀλλὰ καὐτοῦ τοῦ σιδήρου διὰ τὴν ἔνω σιν· καὶ τὴν ἐν τοῖς θαύμασι θείαν τοῦ Λόγου· πά λιν ἐνέργειαν, μὴ τοῦ αὐτοῦ μόνον διὰ τὴν φύσιν ὑπάρχειν, ἀλλὰ καὐτῆς τῆς ἁγίας σαρκός, διὰ τὴν πρὸς αὐτὴν καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν· συνεργάτιν γὰρ ἑαυτοῦ ταύτην ἐν τοῖς θείοις παρελάμβανεν, ᾗ φησιν ὁ διδάσκαλος, ὥσπερ καὶ ψυχὴ τὸ ἴδιον σῶμα, προς 1) τὴν τῶν οἰκείων ἔργων ἐκπλήρωσιν. Αὕτη γοῦν ἡ μία καὶ συγγενής δι᾽ ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένη ενέρ γεια, τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν δηλοῦσα τὴν ἔνω σιν· τὸ ἑτερογενὲς τούτων καὶ δυϊκόν, καθάπερ καὶ * Οτι καὶ ἡ σὰρξ Θεὸς, τῇ πρὸς τὸν Λόγον ἑνώσει· καὶ τὰ φυσικὰ αὐτῆς θεῖα, τῇ πρὸς τὸν αὐτὸν ἑνώσει καὶ συμφ τα γεγένηται. Μεγίστης ἔχεται διανοίας.
nudus Deus, uti dicebam, nec homo simplex esset; sed vere tamen operatum; essentialeın naturalium operationum distinctionem astrueret: qua vero complexe et voce accommodata breviter Deiviriden. operationem vocavit, indivulsam ipsarum unionen, doceret. Sed et illa sapientissimi Cyrilli: ‹ Una et affinis utriusque munere edita operatio, magni hujus Patris maximæ intelligentiæ proxima est. Nam ipse quoque summam quamdam naturalium operatio num, cohæsionem ac unionem per illam docet. Cuin enim etiam viro huic clarissimo constitutum esset, ut ostenderet carnem Deum, cjusque essentialem operationem, unione cum Verbo naturà Deo, divi nam factam esse, majoraque quain pro hominis ratione esse operatam, cum ab eo quod erat natura, minime excessisset, uti etiam ipsum Verbum, ea propter nos sponte assumpta, homo factum est, bumana operans, quanquam erat Deus natura; ipsum docet, nedum jussione omnium effectrice curare ac vitam tribuere; ut qui non sit nudus Deus, sed velut operis sociam, ad hoc maxime san clam carnem suam sedulo adhibere; perque cam, ejusque tactu et voce vivificare atque curare, eam ostendat vivificandi vi præditam; ideirco nimi rum quod unum cum ea per unionem factum est; vereque ac proprie ipsius natura cunctis vitam lar gientis, non alterius caro est. Quamobrem ctiam unam suam, ejusque (sancta scilicet carnis sure), atque aliuem utriusque munere edit operationem, unam quidem, unione; rursus vero, partibus afli nem; quæ videlicet tum in jussione omnium effe ctrice, tum in sanctæ carnis contactu eadem ipsa exsisteret utriusque enim munere, Verbum ut Deus, hanc clare exhibebat; nempe ostendens, qua per cam quoque vitam tribuebat, ipsam etiam prorsus vivificam evasisse; uti etiam ignis ferro adurens, unione cum ipso, ferrum præstat urendi vi præditum ita nimirum ut ustio nedum ignis natura sit, sed et ipsius ferri, qua illi unitum est divinaque rursus patrandis miraculis 53 Verli operatis, non ipsius solum sit propter naturam, seal et sanctæ ipsius carnis, ob personalem ejus cam ipsa unionem. Sibi enim in divinis, operis sociam cam adhibebat, uti loquitur magister, haud secus ac aima corpus adhibet, ut cpera sua expicat. Marc igitur una est ac affinis utriusque munere edita operatio, quæ naturalium operationum unionem declarans, diversi cas generis duasque, haud secus Fr. Etiam carnem Deum unione cum Verho; ejusque naturalia divina, unione cum ipso ac cohæsione facta esse. (y) Dionysii intel ligentiæ cohæret; eumdem sensum altissimum ka bet. Ac certe carnis Christi communitatem hanc operationis ac virtutis cum Verbo ac unitione ad ipsum, nedum in propria specie, sed et in mystica benediction, ut vocat, seu Eucharistia, nemo Pa trum plenius Cyrillo altiusque exsecutus øst, pror sus consentance ac proxime Dionysio, sive ipsum Cyrillus legit, sive eandem ac ifie ecelesiasticam doctrinam ac traditionem exposuit: cujus etiam malta mihi relata ac stylo ornata in Bibioth PP. conciorat. ad diem festum Corporis Christi. Non satis expedite Turr., maximam sententiam Patris continet.
col. 103–104page 47 of 103
PG 91:103ή Θεανδρική ενέργεια, δι' ἑαυτῆς κυρίως σημαίνει συγγενής τῷ πρὸς ἄμφω τὰ μέρη, τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ὁ εἷς καὶ μόνος ἐγνωρίζετο σεσαρκωμένος Λόγος, ἀναφέρεσθαι· καὶ ἀμφοτέρων ὑπάρχειν, ὡς δι᾿ ἀμφοῖν, τοῦ τε παντουργοῦ προστάγματος, καὶ τῆς ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκὸς ἐπιδεδειγμένη. Οὐ δεῖ δὲ τῷ συγγενεῖ ξενίζεσθαι παντελῶς· ἐπί τε γὰρ ὁμοουσίων καὶ ἑτερουσίων λέλεκται τοῖς ἁγίοις Πατράσι τὸ συγγενές· καὶ μάρτυς ὁ Θεολόγος καὶ μέγας Γρηγόριος, περὶ ψυχῆς λέγων οὕτως ἐν τῷ εἰς Καισάριον τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν Ἐπιταφίῳ λόγῳ, Μικρὸν δὲ ὕστερον καὶ τὸ συγγενές σαρχίον ἀπολαβοῦσα, ᾧ τὰ ἐκεῖθεν συνεφιλοσόφησεν (τ). Ἐνταῦθα διὰ τὴν ἔνωσιν, ἀλλ' οὐ τὴν φύσιν συγγενή τῇ ψυχῇ τὴν σάρκα κέκληκεν ὁ διδάσκαλος. Καὶ πά λιν, Ἐν τῷ Εἰς τὰ φῶτα, περὶ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ διδάσκων, φησί· Καὶ ὁ ὑπὸ τοῦ συγγενούς μαρ τυρούμενος Πνεύματος (ε). Νῦν τὸ συγγενές διὰ τὴν φύσιν, ἀλλ᾽ οὐ τὴν ἔνωσιν εἴρηκεν. Αὐτὸς δὲ Κύ ριλλος ὁ σοφὸς κἀπὶ τῇ οὐσίᾳ καὶ ὑποστάσει διῃρημένων τὸ συγγενὲς ἀπαρατηρήτως λαμβάνει· καὶ τά δε λέγει τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην ὑπομνηματίζων 30, περὶ τῆς κατὰ τὸ θεῖον βάπτισμα θερα πείας, ο Συγγενῶς πως εχούσης πρὸς ἄμφω τῶν δε δηλωμένων. Πνεύματι μὲν γὰρ ἁγιάζει τοῦ ἀνθρώπου τὸ πνεῦμα· ὕδατι δὲ αὖ, τὸ σῶμα.» Τίς δὲ, καὶ ποία συγγένεια Πνεύματος ἁγίου καὶ ὕδατος κατά τε οὐσίαν ἢ ὑπόστασιν, πρὸς τὸ ἡμέτερον πνεῦμα καὶ σῶμα; εἰ καὶ τὰ μάλιστα κατὰ χάριν ἡμῖν καὶ τοῖς ἐξ ὧν συγκείμεθα μέρεσιν αὕτη προσγίνεται, διὰ τὴν ἱερὰν ἀναγέννησιν. ᾿Αλλὰ καὐτὸς αὖθις ὁ μοναδικὸς ἀριθμὸς, ὡς πα σιν εὔδηλον, καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἐν πτώσει γενῶν ἐν τε ὁμοουσίοις καὶ ἑτεροουσίοις πρὸς τῶν ἁγίων παραλαμβάνεται, τὸ καθ' ἕνωσιν, ἢ δηλονότι σκο πούντων, ὡς τὸ, ο Εἷς ἐξ ἀμφοῖν, καὶ δι᾿ ἑνὸς ἀμ φότερα.» Καὶ τὸ, ο Μία ὑπόστασις καὶ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένη ".» Καὶ τὸ, «Εἰ γὰρ καὶ τὸ συναμφότερον ἔν, ἀλλ' οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ.» Καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων, ὡς τὸν Καὶ ἦν, καὶ ἦν, καὶ ἦν, ἀλλ᾽ ἐν ἦν. Φῶς, καὶ φῶς, καὶ φῶς, ἀλλ' ἐν φῶς.» Καὶ τὸ, ο Εἷς Θεὸς, καὶ μία φύσις ἡ ἀνωτάτη, ο φησὶν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος. Οὐ δεῖ τοιγαροῦν τὰς μοναδικὰς τῶν ἁγίων φω νὰς ἡ συγγενεῖς διὰ τὴν ἔνωσιν εἰρημένας, ἐπ' ἀνα τροπῇ τῶν δυϊκῶν ἢ ἑτερογενῶν λελεγμένων αὐτοῖς, διὰ τὴν διαφορὰν ἐκδέχεσθαι παντελῶς· ἢ πάλιν κατ' ΝΟΤΕ. ῏ρ τὰ ἐκεῖθεν συνεφιλοσόφησε. τὰ ἐκεῖ, τὰ ἐνταῦθα, (ε) Καὶ ὁ ὑπὸ τοῦ συγγενοῦς μαρτυρούμενος Πνεύματος. ἐκεῖ, δεν γὰρ ἡ μαρτυρούμενος.
ac etiam Deivirilis operatio, vi sua a seque proprie significet; quod ad ambas referatur partes, ex qui bus et in quibus unum ac singulare Verbum incar natum exsistebat; spectetque ad utramque; utrius que scilicet munere edita; tum nempe jussionis omnium effectricis, tum contactus sanctæ carnis Ne quem vero prorsus vox (sive afinem sive cognatam ac quasi ejusdem generis dicas) quasi paulo insolentior offendat. Usurparunt enim sancti Patres, tum in iis quæ ejusdem essentiæ sunt, tum quæ diverse. Testis magnus Gregorius Theologus, dum in hæc verba de anima disserit, in Oratione funebri in fratrem suum Cæsarium Post vero etiam aliquanto, cum cognatam carnem, quacum philosophata cœlestia est, receperit. Quo loco Gregorius, carnen animo cognatam, seu ad nem, vocavit, non ratione naturæ, sed unionis. Rursusque Oratione in sancta lumina de unigenito' Filio docens: ‹ Cui et cognatus Spiritus testimonium perhibebat. Quo loco cognatum, non ratione unionis dixit, sed ratione natura. Quin et ipse sa pientissimus Cyrillus, tum de rebus essentia seu natura, tum persona discretis, nullo discrimine, cognati vocem atque affinis usurpat; atque hæc ait Commentariis suis in Joannis Evangelium, de cu ratione, quæ est per divinum baptisma, ‹ Utrique quodammodo allini et amica. Spiritu enim saneti ficat hominis spiritum; aqua vero corpus. › Quæ vero ac qualis affinitas seu cognatio Spiritus sancti et aquae, sive essentiam ac naturam species, sive c subsistentiam personamque cum spiritu nostro ac corpore; quanquam maxime hæc nobis, ac quibus sacram regenerationem accedit. partibus compositi sumus, secundum gratiam ob Sed et ipse rursus numerus singularis, ut cunctis manifestum est, per omnia conjugatorum genera et casus, tum in iis quæ ejusdem, tum quæ diversæ essentiæ ac naturæ sunt, a sanctis usurpatur, id 54 nempe attendentibus, quod vel unione; vel natura anum exsistit, ut est illud, Unum ex am bobus et per unum ambo. illudque, Una persona, unaque natura Dei Verbi incarnata. › Illud item, ● Etsi enim utrumque unum; non tamen natura, sed coitu.» Ac rursus in iis quæ ejusdem essentia D. sunt ac naturæ, ut illud', Et erat, et erat, et erat; ct unum erat. Lumen, et lumen, et lumen; sed unum lumen. illud quoque, «Unus Deus, et una natura, suprema illa»,.ait Gregorius Theolo gus. Non igitur, quas sancti singulares voces aut affines, ad unionem significandam dixerant, omnino 8 In Joan. III, 5. **Athanas. de Incarn., et sæpe Cyrill. Greg. Orat. 36, p. 582. (r) Exciderunt hæc verba doctissimo interpreti Billio, solita ele gantia reddituro. Turr. qua de iis, quæ illic sunt, philosophalus est. Durum mihi, carne philosophari de caelestibus et æternis; de rebus scilicet avi fu turi. llec enim sunt ut et quæ sunt ævi præsentis. Spiritu potius et animo de illo philosophamur, etsi cum carne, illaque ei socia ac subministra, seu instrumento ejus pbilo sophiæ; qua ipsa virtutibus componitur, ac ra tione regitur. Aliam Maximus, aut pleniorem habuit Greg. litteram cum hæc modo solum habeat, Inde cnim cui testimo nium perhibebatur.
col. 105–106page 48 of 103
PG 91:105ἐκείνων ταύτας. Ο γὰρ οὕτως ἐκλαμβάνων, καὶ μὴ ἀμφοτέρας ἐπίσης ἀσπαζόμενος, καὶ προσηκόντως, τὰς μὲν, τῇ ἐνώσει, τὰς δὲ, τῇ φυσικῇ διαφορά προσ αρμόζων ή διαιρέσει πάντως, ή συγχύσει κατὰ τὸ εἰκὸς περιπίπτει· μᾶλλον δὲ φάναι κυρίως, ἑαυτὸν περιβάλλει, καὶ τῆς τῶν ἁγίων Πατέρων διωθείται κοινωνίας ἀληθοῦς καὶ ὁμολογίας. Εἰ γὰρ καὶ πρὸς τὸν λόγον ἐν ἡ σὰρξ καθ᾽ ὑπόστασιν γέγονε, καὶ τῇ ἑνώσει τὴν ἐνέργειαν αὐτου κατεπλούτησεν· ἀλλ᾿ οὐδαμῶς τοῦ κτιστὴν κατ' ουσίαν ὑπάρχειν διέπεσεν, οὔτε τῶν φυσικῶν καὶ ἀδιαβλήτων παθῶν τὴν οἰανοῦν πέπονθεν ἐκδρομήν. Καὶ εἰ τοῦτο κυρίως ἐστὶν, ὥσπερ οὖν καί ἐστι, διάφορον τήν τε φύσιν αὐτήν, καὶ τὴν φυσικὴν πρὸς τὸν Λόγον ἐκέκτητο προδήλως ἐνέργειαν. “Εὖν αὐτὸς ἔχων ὁ σαρκωθείς Λόγος ὡς ἄνθρωπο;· αὐτοῦ γὰρ ἦν κατά φύσιν. Αίματος γὰρ καὶ σαρκὸς παραπλησίως ἡμῖν κεκοινώνηκε, δύο φυτικὰς εἶχεν ὁ αὐτὸς ἐνεργείας ὥσπερ οὖν καὶ φύσεις· τὴν θείαν καὶ Πατρικὴν, καὶ την καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρωπίνην· δι᾽ ὧν ἔτι Θεὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ ἄνθρωπος ἐπιστεύετο. Ον γὰρ εἶχε τὰς φυσικὰς ενεργείας, τούτων δηλαδή καὶ τὰς φύσεις. Ὡς γὰρ Θεός, διά τε φωνῆς καὶ ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκός, ἰώμενός τε καὶ ζωοποιῶν ἐδείκνυτο κατὰ φύσιν· οὕτω πάλιν καὶ ἄνθρωπος ὧν ὁ αὐτὸς οὐσιωδῶς ἐγνωρίζετο, διὰ τῆς αὐτῆς ἀφῆς καὶ χειρός, λεντίῳ δια ζωννύμενος, καὶ νίπτων τους πόδας τῶν μαθητῶν καὶ κλῶν τοὺς ἄρτους, καὶ τούτοι; διαδιδούς· καὶ τὸ ψωμίον εἰς τὸ τρυβλίον ἐμβάπτων· καὶ πάλιν διὰ τῆς φωνῆς τὴν προσοῦσαν λύπην καταμηνύων, Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου. Και, Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται. Καὶ, Οὕτως οὐκ ισχύσατε μίαν ώραν γρηγορήσαι μετ' ἐμοῦ. Καὶ ὅσα τοιαῦτα, μηδ. Ε; τὸ φύσει πεφυκός ἑκατέρας φύσεως, τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν αἷς συνέστηκεν, ἀθετῶν ἀλλὰ φυσικαῖς ἐνεργείαις τὰς φύσεις πιστούμενος. ΟΙ Ινα δὲ καὶ διὰ Κυρίλλου τοῦ σοφοῦ δειχθῇ, ὡς οὐ φύσει μίαν, ὥσπερ οὐδὲ φύσιν, ἡ σὰρξ είχε πως τὸν Λόγον ἐνέργειαν, εἰ καὶ συγγενής γέγονεν πρὸς αὐτὸν, τῷ θεωθῆναι διὰ τὴν ἕνωσιν, ἀκούσωμεν τί διέξεισι, τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον ἑρμηνεύων, ἐν τῇ δευτέρα βίβλω τῆς ἐξομολογήσεως. «Διὰ τοῦτο φησὶν ἐνεργεῖν ἐν Πνεύματι Θεοῦ. Καὶ γάρ τοι κατὰ τὰ ἀληθὲς, οὐ σαρκὸς ἐνέργεια φυσικὴ καὶ ἀνθρωπότητος δύναμις, παραλύει τον Σατανᾶν, καὶ καται αχύνει τὸν Βεελζεβούλ· ἐπεὶ διδασκέτω σέ τις παρελθὼν, εἰ βούλεται, τί το κωλύον τοῖς ἐθέλουσι προ κεῖσθαι τὴν ἐξουσίαν τὴν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρ των. Ιδού, εἰ τοῦτο ἐνεργεῖ σαρχής φύσει· πάντες γὰρ ἐσμὲν ἐν σαρκί, καὶ εἰς κατὰ πάντων ὁ τῆς ἀν θρωπότητος λόγος· ἀλλ᾽ οὔτε σαρκὸς ἔργον ἰδικῶς, π,
accipienda sunt, as evertendas quas iilem du turbata est ↳. Et: Sic, non potuistis una hora vigilare mecumi! ac si qua ejusmodi sunt, quibus id qued natura comparatuin est, inestque ambabus naturis, ex quibus et in quibus consistit, nullo modo abre gat aut destruit: sed ex naturalibus operationibus fidem naturis astruit. plices aut diversi gencris, distinctionis causa pro tulerunt, aut rursus hæ illis committendæ. Qui enim sic interpretatur, nec ex æquo, ac conve nienti aptaque ratione utrasque amplectitur, quo nimirum alias quidem unioni, alias vero naturali distinctioni accommodet, merito plane futurum ut aut in divisionem aut in confusionem incidat, vel, ut magis proprie loquar, ipse se illis irretial, se que a vera sanctorum Patrum societate ac confes sione removeat. Nam etsi caro unum cuin Verbo personæ ratione effecta est, ac qua ilii unita est, cjus est locupletata operatione, baud tamen armisit quin essentialiter crcata esset, ullamve prorsas jacturam fecit naturalium omnique labe carentin passionum ac affectuum. Quod si ita se res vere habet, uti et plane habet, distinctam a Verbo tum naturam ipsam, tum naturalem operationem ma nifeste nacta est. Hac Verbum ipsum quatenus homo cum præditum esset (ad ipsum enim per ra turam spectabat; quippe cum simili nobis ratione, sanguinis ac carnis commercium iniisset), duas na turales operationcs, perinde ac naturas, idem ipsum habebat; divinam scilicet et paternam, et quæ no 'stra ac humana 'eral\; qua utraque Deus et homo idem esec credebatur. Quorum enim naturales operationes nactus erat, eorum utique habebat et naturas. Sicut enim voce tactuque sanctæ carnis “, Deum se, qui medelam ac vitam præstaret, exlibe bat; sic rursus idem ipse eodem tactu manusquo officio essentialiter homo innotescebat, linteo præ cinctus •, pedésque discipulorum lavans, ac fran gens panes, eisque porrigens, nec non buccellam in catino intingens 1. Ac rursus voce præsentota tristitiam significans, diceusque: Tristis est anima mea`usque ad mortem 8. Et.: Nunc anima 55 mea Hebr. 14. & Matth. vπ, 3; et ux, 25. 1xvs, 38. ↳ Joan..xu, 27 Matth. xxvi, 40. Ut autem etiam sapientissimi Cyrilli auctoritate monstretur, non quam cum Verbo carnem nact esse operationem, uti nec naturam, tametsi ili cognata, seu affinis exstiterit, ea ratione quod ob unionem imbuta deitate sit, audiɔmus quid edis serat exponens Matthæi Evangelium libro secundo Confessionis. Idcirco ait operari in Spiritu Dei Ac certe vere, non carnis naturalis operatio, hu manitatisque potentia Satanam dissolvit ac Beel zebul confundit. Alioqui præsto sit aliquis qui te doceat, si velit, quid vetet, quominus quisquis in animum induxerit, potestate adversus immundos spiritus præditus sit. Vide utrum id carnis natura operetur. Omnes enim in carne sumus, unaque cunctis communis humanitatis ratio exsistit. At 4. f Marc. xiv, 20; Joan. sm, 26. & Matth. Joan. XIII, Ex Cyrill. Com. in Matth. qui desiderantur. Vexatus hic maxime locus velut in specie favens ha... reticis.
col. 107–108page 49 of 103
PG 91:107οὔτε μὲν ἀνθρωπότητος, τὸ κατισχύσαι πνευμάτων, ἐπεὶ μὴ πάντες ἰσχύουσιν· ἐνεργείας δὲ μᾶλλον ὁρα. ται τὸ κατόρθωμα διὰ τοῦ Πνεύματος. Οὐκοῦν ἀληθὲς εἴρηκεν ὁ Πατήρ, καθὰ νοεῖται σὰρξ καὶ ἄν θρωπος, ὅτι Πνεύματος ἔργον ἦν, καὶ οὐχὶ τῆς σας κός, ήγουν ἀνθρωπότητος, ἡ κατὰ τῶν δαιμό ων ισχύς. "Αγιον μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἐστὶ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου, καὶ πᾶσαν ἔχον κατὰ πάτης νόσου την δύναμιν' ἀλλ᾽ ἦν τε, καί ἐστιν ἅγιον, οὐκ ἐπείπερ ἁπλῶς νοεῖται σὰρξ, ἐν μόνοις οὖσα τοῖς ἰδίοις λό γοις, ἀλλ' ᾗ ἐστι ναὸς τοῦ κατοικοῦντας ἐν αὐτῇ Θεοῦ Λόγου, ἁγιάζοντος τὴν ἰδίαν σάρκα διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος. Ωστε, ᾗ φησιν ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ, κατὰ τὸ ἀλη θὲς, οὐ σαρκὸς ἐνέργεια φυσική, καὶ ἀνθρωπότητας δύναμις παραλύει τὸν Σατανᾶν· οὐδὲ τοῦτο ἐνεργεῖ σαρκὸς ἡ φύσις 48. ἐπεὶ καὶ πάντες άνθρωπος ἐν σαρκὶ ὄντες, καὶ εἷς κατὰ τὸν τῆς ἀνθρωπότητος λόγον, ἑλόμενοι “' ἂν ἐνεργεῖν, καὶ τὴν κατὰ πνευ μάτων εἶχον ἰσχύν. Ταῦτα γοῦν οι διδάξας σαφῶς παρέστηκε, καὶ τῶν ἰδίων ἑρμηνευτής γέγονε λόγων, ὡς τῷ ἐνοικεῖν, ὅπερ ἐστὶν ἡνῶσθαι καθ' ὑπόστασιν μίαν, ἀλλ' οὐ τῷ σὰρξ ὑπάρχειν, ἐν μόνοις οὖσα τοῖς ἰδίοις λόγοις, ἁγία ἐστὶ καὶ ζωοποιός, κατὰ πά σης νόσου τὴν δύναμιν ἔχουσα. Φυλάξωμεν τοιγαρ οὖν καὶ ἡμεῖς κατὰ τὴν τῶν ἁγίων ὑφήγησιν, τόν τε τῆς διαφορᾶς λόγον ἀλώβητον, τὰς φύσεις αὐτὰς, καὶ τὰ προσόντα κατ᾽ οὐσίαν αὐταῖς διασώζοντα καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν· καὶ τὸν τῆς οἰκονομίας τρόπον παντελῶς ἀδιάσπαστον, τὴν ἄκραν τῶν ἡνωμένων συμφυῖαν ἐνοειδώς συντηρούντα· καὶ τὴν πᾶσαν ἡμῶν ἐξελάσωμεν διαίρεσίν τε καὶ σύγχυσιν. 49 βουλόμενοι. 43 υπολαμβάνομεν. Εἰ δὲ μὴ οὕτως τὰς μοναδικῶς εἰρημένας τοῖς ἁγίοις φωνας, τήν τε Θεανδρικὴν καὶ τὴν Μίαν τε καὶ συγγενῆ, κατὰ τὸν τῆς ἑνώσεως λόγον εὐσεβῶς ἐκδεξώμεθα καὶ νοήσωμεν, ἀλλ᾽ ἢ ταύτην ὡς φυσι κὴν, ἢ πάλιν ὑποστατικὴν ὑπολάβωμεν, φύσιν μίαν ἐξ ἀνάγκης τὸν Χριστὸν δογματίσομεν· μηδετέρας τῶν ἐξ ὧν συνέστηκε τὸ παράπαν μετέχουσαν, ὅτι μηδεμία κατὰ φύσιν ὑπάρχει Χριστός. Φύσις γὰρ πρὸς φύσιν οὐκ ἂν κοινωνήσῃ κατὰ φύσιν ποτ' ἄν ἀλλ' ἀμέτοχος, πάντη κατ᾽ οὐσίαν πρὸς πᾶσαν ἐστι διάφορος· τοῦτο μὲν ἡμῖν συναχθήσεται, φυσι κὴν τὴν ἐνέργειαν λέγουσι· εἰ δὲ πάλιν ὑποστατικήν, ἀλλοτριώσομεν αὐτὸν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύ ματος κατὰ τὴν ἐνέργειαν. Οὐδενὶ γὰρ χαρακτηρι ΝΟΤΑ. Αλλ' ἀμέτοχος πάντη. ἀλλὰ μέτοχος, ύποστάσεις,
neque opus carnis proprie, neque vero humanitatis, adversus spiritus prævalere (nam neque omnes ea vi pollent), quin potius operationis Spiritus opus fa-» cinusque esse conspicii r.» Vere igitur dixit Cyril lus, quale us caro intcligitur et homo, spiritus opus fuisse, no. carnis, sive humanitatis, ejus vim illam contra dæmones ac robur. Certum quidem est ac exploratum, sanctum esse corpus Dominicum, omni que. adversus omnem ægritudinem vi præditum verum erat, atque est sanctum non quod caro impli citer intelligitur, in suis solummodo rationibus exsi stens; sed quatenus Dei Verbi in ea habitantis, suoque spiritu propriam carnem sanctificantis, templum. Quamobrem, ut ait vir hic divinus, revera natu ralis operatio, ac humanitatis potentia, minime Sa tanam dissolvit; neque hoc praestat natura carnis. Nam alioqui etiam cuncti homines, qui in carne exsistant, ac, quod attinet ad humanitatis rationem, unus sint, quod solum vellent operari, etiam ad versus spiritus robur illud obtinerent. Hæc igitur vir beatus se docere palam significavit, ac suorum ipse verborum interpres fuit; nempe ex inhabita tione, hoc est, unione secundum unan personamn, mon quod caro sit, in suis duntaxat rationibus xsistens, sanctam eam esse et vivificam; virtute sci licet adversus omnem ægritudinem fultam. Igitur nos quoque, pro eo ac sanctis expositum est, tum 56 distinctionis integram ac illibatam rationem, na turas ipsas, et quæ essentialiter illis competunt, post etiam unionem, incolumia servanten; tum c dispensationis Christique mysterii modum omnino indivulsum, summam earum quæ unita sunt cohæ sionem uniformiter retinentem, custodiamus, omnemque a nobis tum divisionis tum confusionis noxam abigamus. Sin autem non ita, quas sancti siugulariter vo ces protulerunt, tum scilicet Deivirilem, tum Unam el cognatum, pic ratione unionis dictas acceperi mus ae intellexerimus, sed hanc vel ut naturalem, vel rursum ut personalem existimaverimus, unam Christum naturam necessario sentiemus, nullius prorsus earum participem, ex quibus est constitu tus; quod neutra per naturam Christus exsistat. Aunquam enim natura cum natura naturaliter com municaverit; sed omnis prorsus essentialiter par ticipationis expers, ab omni distincta exsistit. Hoc vero nobis absurdum sequetur, si naturalem ope rationem dixerimus. Sin autem rursus personalem, extraneum a Patre et Spiritu, quod attinet ad ope Fr. Aliquot male repetite line in Venet. Blach et Dufr. codd. mihi omisse. Legit Turr. quod et habuit Geras. Blacchi cod. Venet. aperto nimis errore. Reddit itaque, sed potius par ticeps omnino secundum substantiam ab omni na tura differt. Quæ ipsa aperte pugnant. Non enim differt natura a natura, seu ab ea distinguitur, quod participet, sed quod non participet, sitque quo participent personae et ipsa nou participans. Qus fit ut, si una Christus natura est, *Fr. uti operatio, nihil sit corum ex quibus constitutus est, id est, nec Deus, nec homo, nec cum Patre nec nobiscum communicet. Quod argumentum, uti alibi passim, sic hic quoque Maximus vexat: nec debui: vir theologus re tam proclivi ab ejus deviare sententia, ac quod ab omni abhorret sacra profa naque philosophia, ex nota elisionis male omissa, festinante Antiquarii calamo, teroquere.
col. 111–112page 50 of 103
PG 91:111Ταῦτα μικρὰ ἐκ πολλῶν, ὑμῶν τε καὶ τῶν καθ' ὑμᾶς θεοσόνων ἁγίων παιδευθείς διδαγμάτων, διά τὴν ἱερωτάτην ὑμῶν κέλευσιν, ἐθάρρησα διὰ τοῦδε τοῦ μετρίου γράμματος χαράξαι, καὶ τῶν ὑπὲρ δύ ναμιν κατατολμήσαι, μικρὸς ὢν καὶ εὐτελῆς· καὶ μήτε νοῦν εὔστοχον εἰς ἐπιβολὴν, μήτε λόγον εξει στον εἰς σαφήνειαν, μήτε ἦθος εύκοσμον εἰς τὴν τῶν κρειττόνων ἐξάνεσιν ἔχων· ἀλλὰ μᾶλλον χάριτι, διὰ τῆς μεσιτείας ὑμῶν σκεπαζόμενος ὑπὸ τοῦ παναγά του Θεοῦ, καὶ καλύπτοντος τὰ πλήθη τῶν ἐμῶν ἁμαρτημάτων. Δυσωπῶ δὲ μετὰ δακρύων, τοῖς τι οὐκ αὐτῆς κατὰ φύσιν ταῦτα, ζωοποιείν δυναμένην ταύτην ὁ Σωτὴρ οὐκ ἀπέδειξε. 58 μίοις ὑμῶν ὡς παρών προκαλινδούμενος ίχνεσιν, ἐπειδὴ ὑμᾶς κατέστησε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπισκό τους ψυχῶν καὶ σωτῆρας, μὴ κατοκνῆσαι ἐν οἷς οὐκ ηκριβωμένως γέγραφα, φιλάγαθον ποιήσασθαι τὴν διόρθωσιν· ἵν᾿ ἐκ τούτου μεσίτας Θεοῦ μᾶλλον (κ), ἢ μιμητὰς ἑαυτοὺς ἀναδείξηται· τὸν ἐπὶ πάντας αὐτοῦ φωτισμὸν, καὶ τὸ ἔλεος· οὐ μόνον ἕξει λαχόντες, ἀλλὰ καὶ ἀξία παρέχοντες· ᾧ καὶ παραθέσθαι τὴν ἐμὴν τοῦ πένητος καὶ πτωχοῦ ἀσθένειαν καθικετεύω, πρὸς τὸ σκεπασθῆναι τῆς τὸ πᾶν νεμομέν νης διὰ τὰς ἐμὰς ἁμαρτίας, ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου, φλογός· καὶ εἰς τὴν δρόσον τῆς τε παναγίας αὐτοῦ καὶ ὀρθοδόξου πίστεως, καὶ τῆς ἱερᾶς ἀρετῆς διά παντὸς ἐπαναπαύεσθαι καὶ φρουρεῖσθαι. Αμήν. ΣΧΟΛΙΟΝ. Ιδε σοι τὸ ἄπορον λέλυται. Προελθὼν δὲ θεὸς μετὰ τῆς προσλήψεως, ἓν καὶ ἐν ἐκ δύο τῶν ἐναν τίων, εἰπὼν ὁ μέγας, διὰ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν ἀλλ' οὐ φύσιν τὸ ἐν ἐξεδέξατο. Τοῖς κατὰ τήνδε την Σικελών (υ) φιλόχριστιν νῆσον παροικοῦσιν ἁγίοις Πατράσιν, ήγου μένοις τε καὶ μονάζουσι, καὶ ὀρθοδόξοις λαοῖς, Μάξιμος ταπεινές καὶ ἁμαρτωλές, ἀνάξιες δοῦλος. ΝΟΤΑ. (ε) "Ιλου ἐκ τούτου οὐ μεσίτας Θεοῦ μᾶλλον. τελειωτικούς, Εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ ἀλλὰ καὶ ἀξίᾳ παρέχοντες άξια τὸ, εἰ, άξια, ίν τε των Σικελών
operationem spectant, tu: ranuum pedumque motus, tum vocis prolatio. Sin autem hæc per na turam illius non erant, nec hanc quæ vitam præstare posset, Salvator exhibebat. Pauca hæc ac exigua ex multis, vestris pariter vestrique similium sanctorum theologorum institu tus doctrinis, vestro sacro jussu ac hyrtatu, modi cis his litteris confidenter mandavi, majora ausus “quam pro mea facultate, qui ipse exiguus ac tenuis; ac neque solerti ingenio ad conjectandum, neque facili et expedito sermone ad explanandum, neque ornata ac laudabili indole ad ea quæ virtutis sunt expedienda, exsistam: sed cui potius, per vestran intercessionem, Deus optimus umbraculum 'per gratiam faciat, ac multitudinem peccatorum meo rum operial. Obsecro autem cum lacrymis, tanquam vestris ipse coram obvolutus vestigiis, quandoquidem vos Spiritus sanctus animarum epi scopos ac servatores constituit, ne gravemnini in quibus non satis limate scripsi, benignam adhibere emendationis censuram; ut hinc vos non magis Dei sequestres, quam imitatores præstelis, ne dum ejus in omnes illustrationem ac misericordiam habitu consecuti, sed qui etiam ex dignitatis mu nere præbeatis: apud quem etiam supplex oro, ul meam pauperis atque mendici imbecillitatem pre cibus commendetis; quo nimirum a flamma cum visibili tum invisibili meorum delictorum eausa cụncia vastante, protegar, ac semper in sanctissimæ ejus ac orthodoxæ fidei, sacræque virtutis rore conquiescam ac custodiar. Amnen. En tibi soluta est quæstio. Dum ait magnus flle vir, procedens Deus una cum assumpta carne, unum et unum ex duobus contrariis; quod unum dixit, unionem personalem, mon vero naturam, intellexit. Fr. Sanctis Patribus, præpositis atque monachis, nec non Catholicis populis, Christi amantem kanc Si cilia insulam incolentibus, Marimus, humilis at que peccator, indignus servus. Pax multa diligentibus legem tuam, et non cst Addidi negantem particulam, quod necessario sen sus exposcit. Quid enim sensus, quod absque illa habent Graeca, et reddit Turr. ut hinc vos magis squestros Dei, quam imitatores prastetis. Imo certe contrarium. Significat enim episcopos pro miunere, et qua divinis dotibus eo sublimes fulgent, In tam ad Deum intercedere (quanquam et hoc corum muneris est) quam ipsos quoque (quod pene divinius videatur) Dei imitatione divina præbere ac perfcere; quippe gradu ipso sub summo hierarcha Christo, ea functione ejusque vi carios. Hoc enim est quod sequitur, Non solum ejus in omnemillustrationem ac misericordiam habitu consecuti verum etiam pro dignitatis munere præbentes. Ubi Turr. legit, sed digna etiam ei præbentes: male vero quasi eos digna Deo præbere dicat Maximus, quod prorsus abhorret, vel si ăčia demus eum scripsis se. Prebent certe illi populis in hoc illis comparata dignitate; vel etiam āžia, ut quisque dignus est accipere. Sed illud primum longe aptius. Continere habitu, vel ca habitu nactos esse, pri vatorum potius est. Scripserit et ipse Turr. cis, cli ita illi prelum errasil. (*) Vidctur pronomer
col. 113–114page 51 of 103
PG 91:113οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον, πρὸς τὸν Θεὸν ἔφησεν ὁ θεοπάτωρ Δαβίδ· γνωρίζων ἐντεῦθεν ἅπασι, καὶ διαγορεύων τοῖς σωτηρίας εφιεμένοις, ἵνα τῇ τοῦ ἐσχάτου φύσει προσανέχοντες ορεκτοῦ θειοτάτῃ κατ' ἄκρον ἀγάπῃ, ταύτῃ περιχαρῶς τὸ τῆς εἰρήνης και ν πρὸς ἑαυτούς τε καὶ πάντας, εἰ δυνατὸν, ἀλύτως μεταδιώκοιεν· ἅπαν ἐξ ἁπάντων ἀφαιρούμενοι σκάνδαλον, διὰ τῆς εὐσεβοῦς εἰς ἀλληλους καὶ ἄκρας ὁμοφροσύνης. Οὗ δὴ χάριν, καμοὶ τῷ ἡμετέρῳ διεσπουδάσθη δούλων, γραφή καταθέσθαι προθύμως, δπερ φθάσας γλώττη συνεστησάμην, πρὸς τὴν τῶν Αγιωτάτων ὑμῶν ἀσφάλειάν τε καὶ πληροφορίαν, πᾶσαν ἐξ ἑτέρων γεγενημένην ὑμῖν περὶ τῆς ἡμῶν ταπεινώσεως ὑποψίαν, διὰ τῆς ἀπολογίας ἀποσκευασάμενος· «Οὐδὲ γὰρ ἀνέχομαι, καθά φησιν ὁ Θεο λόγος Γρηγόριος, πλήττεσθαί τινας ἐν ἐμοὶ τῶν πάντα τηρούντων ἐπιμελῶς τὰ ἡμέτερα, εὖ τε καὶ ὡς ἑτέρως έχοντα· καλὸν γὰρ μήτε ἁμαρτάνοντα, μήτε υπονοούμενον, ἕως ἂν οἷόν τε ᾖ, καὶ ὁ λόγος αἱρη ", τιθέναι πρόσκομμα τοῖς πολλοῖς ἢ σκάνδαλον· εἴπερ καὶ τοῖς ἕνα τῶν μικρῶν σκανδαλίσασιν, ἴσμεν ὅπως ἀπαραίτητος καὶ βαρυτάτη παρά τοῦ ἀψευδοῦς ἡ τιμωρία.» Γνωρίζω τοίνυν τοῖς ἁγιωτάτοις ὑμῖν, ὡς οὐδα μως μοι περρόνηται πώποτε, κατὰ τὴν τῶν ἐπηρεαζόντων εἰσήγησιν ἡ τῶν ἀντιῤῥόπων καὶ ἐναντίων δογμάτων ὑπόληψις (π). Οὐδὲ γὰρ μίαν ἐν ταὐτῷ καὶ δύο, τουτέστι τρεῖς, κατ' αὐτοὺς, θελήσεις καὶ ἐνεργείας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ διωμολογησάμην, ή συνεγραψάμην τὸ σύνολον. Θα τέρῳ γὰρ θάτερον ἀνατρέπεται, πήξιν οὐδεμίαν αίρη. επιγραφή Τῶν ἀντιῤῥόπων καὶ ἐναντίων δογμάτων ὑπόληψις. ἀντιῤῥοπον περὶ τῶν ἀντιῤῥόπων ούτωσὶ καὶ ἐναντίων δογμάτων ἀντίρροπον ισορροπον ἴσαν, ισόσταθμον, ἐξόζυγον ἀσεβοῦντας
illis scandulum, ait ad Deum Deiparet:s Davidl, ¡ Psal. cxviu, 165. Orat. p. 2. ** Matth. xvm, 6. * Ed. Gregor. inde cunctis salutis desiderio incensis declarans, ac vero denuntians, ut supremi natura appetibilis divinissimæ dilectioni, omni conatu animum allen dentes, per eam ingenti gaudio tum secum ipsi, tum cuin omnibus, quoad ejus licet, pacis bonam indissolubili consertum nexu persequantur, quid quid in omnibus scandali est, pia aliorum in alios summaque animorum concordia auferentes. Quam ouran elia:n mihi servo vestro in hoc enixe in cubuit opera, ut quod prius lingua asserueram, id vero libens scripto consignarem, ad sanctitatis vestra de mea fde securitatem, certamque ejus faciendam fidem, quidquid vobis de mea parvitate ex aliorum fraude suspicionis injectum erat, in stituta defensione 59 amoliens. Neque enim ferre possum, quemadmodum ait Gregorius Theologus, in me offendi aliquos, qui res nostras, tam recte, quam secus se habeant, sedulo explorant. Pul chrum enim est, nec peccando, nec laborando suspicione, quoad fieri possit ac ferat ratio, offen diculum aut scandalum vulgo ponere; quippe cur non ignoremus, quam certa, quamque atrox ct acerba iis pœna constituta sit, qui unum ex pusillis scandalizaverint **, ab eo, qui mentiri nescit. Nova Monothelitarum opinio unius ac duplicis vo luntatis et operationis. - Notum itaque sanctissimis vobis facio ac denuntio, mihi nunquam (ut per ca lumniam adversarii affingunt) æquipollentium ac contrariorum dogmatum opinionem, in mentem venisse. Non eniın unam simul,' duasque, id est, trcs, ut illi opinantur, voluntates atque operatio nes in uno eodemque confessus sum, aut prorsus indicare scriptam epistolam in ipsa Siciliæ insula, com jam illud diverticulum sibi Monothelite quæ sissent, at et unam et duas in Christo operationes ponerent: quam conati sunt Maximo affingere, ac postea in eam illum trahere pro primi ejus exilii tempore, quando et ipsi Eugenii apocrisiarii in eam novam fidem sunt inducti. Videtur itaque Maximus voluisse, ut banc Siculi ejus illibatæ fidei certum pignus haberent, ac cunctis illius obtrectatoribus opponerent, in qua non perinde cavillari liberum essel, ac in eis quæ ore tenus ad eos locutus esset. Sicque animo insinuat in proæmio. Titulus quem repræsentat Turr. Epistola sancti Maximi ad san clos Patres præpostos et monachos, ct populos ca tholicos insula Siciliæ habitatores, contra eos qui unam in Christo operationem ponunt, ab Antiqua rio palam adjectus est; quem ex aliis repræsento, ipse sit Maximo apposita: magis proinde probanda; uti ctiam quam repræsento ex Dufřenii Codice ad Quaest. in Scripturam. Sic Maximus novam Monothelitarum opinionem argute vocat, seu illorum damnatæ jam heresis commentum et evasionem. Una itaque voluntate et operatione, una cum Ecthesi, Joanni IV_ac cunctis Occident. necnon Sophronio Hiero solymorum episcopo, reprobata, lioc novatoribus succurrit, ut tanquam (@quivalens, par, #quale) unam, duasque cas diccrent: quod tamen Maximus contrarium esse contendit; ac ejusmodi, ut alterum alterum evertat. Non recte itaque Turr. Nunquam me sensisse ant suspicatum esse de contra riis et repugantibus dogmatibus, ut et infra, de contrariis dogmatibus: ac si ambæ voces essent ejusdem prorsus significationis; quod longe est a vera Gramm. enim, est Suid. Hesych. quod perinde lancem trabit, ejusdemque ponderis est; a quo certe procul contrarii ratio est. Nec ii vero longe abesse a Monothelitarum illo genio videantur, qui nuper damnatarum Romæ propositionum acrius defenso res, ac cum suo antistite, parum Thomistarum scholæ faventes, atque errantium albo, primo ipso ordine ascribentes, nunc sibi in uno Thoma, velut ei semper militaverint, præsidium quærunt: ac utinam vere quærant, ac quidquid de gratia sen serint, ad illius normam, hinc plane erroris ac nota perpetuo securi, componant. Ineptiunt enim, ni vere quis malit dicere, nec magis Ange lico præceptori quam ipsi Sedi apostolica, inque ea nuper præsidenti Alexandro VII injurii sunt, qui vel scioli vel procaces, vel invidi ac malevoli, obtinente ejus ipsius testimonio, damnatam sancti Thomæ ac Thomistarum in Jansenianam doctrinam deblaterant, aut etiam chartis illinunt atque evul gant.
col. 115–116page 52 of 103
PG 91:115ἔχον τὴν ἐκ λογισμῶν φυσικῶν· πρὸς τὸ καὶ ἀμάρ τυρον εἶναι τὸ τοιοῦτον δόγμα τοῖς ἀληθείας, ήγουν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν. Εἰ γὰρ μία, πῶς καὶ δύο· εἰ δὲ δύο, πῶς καὶ μία; καὶ τίς αὕτη, καὶ πῶς λεγο μένη; καὶ τίνι κατ' αὐτὴν ὁμοεργής, εἴτουν ὁμοούσιος, ὁ σαρκωθείς καθέστηκε Λόγος; Εἰ μὲν γὰρ τῷ Πατρὶ φήσειαν 4, διπλῆν ἐντεῦθεν εἰσάγουσι τὴν θείαν ἐνέργειαν· εἴπερ μὴ ἐπ' ἀναι ρέσει τῶν δύο τοῦ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν, τῆς θείας λέγω καὶ τῆς ἀνθρωπίνης, διομολογοῦσι τὴν πλαττομένην αὐτοῖς τρίτην ενέργειαν. Εἰ γὰρ μὴ ἐπ' ἀναιρέσει, δῆλον ὡς δύο τοῦ αὐτοῦ τὰς θεϊκὰς ενεργείας πρεσβεύουσι· φυσικὴν καὶ ὑποστατικήν. Εἰ δὲ δύο, διαφόρους πάντως· κἀντεῦθεν πολύθεον τὴν οἰκείαν ὑπόληψιν, ὡς ἐν ἑτερότητι καὶ οὐ ταυ τότητι φυσικῇ γνωριζομένης αὐτοῖς, τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῳ θεϊκῆς ἐνεργείας. Καὶ οὐ πολύθεον μόνον τὴν δόξαν· ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἄθεον· ὡς οὐδεμίαν θεϊκὴν ἐνέργειαν ἔχειν κατασκευάζοντες τὸν Υἱόν, ἅ τε δὴ φύσιν καὶ ὑπόστασιν ἀλλήλοις συμφύροντες, μετά τῶν ἑκατέρας ἰδιωμάτων· καὶ ταυτὸν σὺν Σαβελλίῳ γνωρίζοντες, ὡς καθ᾿ ἑκατέραν τῷ Πατρὶ κοινωνοῦντα, φύσιν τε λέγω καὶ ὑπόστασιν τὸν Υἱὸν ὑπογράφοντες, ὅπερ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐστὶν ἀλλότριον· ἵνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ φύσει παθη τὸν τὸν Πατέρα καὶ σεσαρκωμένον, εἴτουν ἐνανθρωπήσαντα, τῇ πρὸς τὸν Υἱὸν ὁμοεργίᾳ, τῶν τε θαυ μάτων ὁμοίως καὶ παθημάτων. Εἴ γε μὴ ἄλλο τι παρὰ τὰ θαύματα καὶ τὰ πάθη φασὶν ἐνεργεῖν τὸν Υἱόν, κατὰ τὴν, ὡς εἴρηται, πλαττομένην αὐτοῖς τρίτην ἐνέργειαν· ᾗ καὶ κοινωνεῖν, πρὸς τῇ κατὰ φύσιν θείᾳ, τῷ Πατρὶ τὸν μονογενῆ Λόγον ὑπαγορεύουσιν. Εἰ δὲ τούτοις στενοχωρούμενοι, μὴ τῷ ἀνάρχῳ μὲν Πατρί· τῇ δὲ ἀχράντῳ μητρί κοινωνεῖν κατὰ ταύτην ὁρίζονται τὸν Υἱὸν τὴν τρίτην ενέργειαν, δύο κἀνταῦθα παρέχουσιν αὐτῷ κτιστὰς, ήγουν ἀν θρωπικὰς ἐνεργείας· φυσικήν αὖθις καὶ ὑποστατικήν· ἀλλοτριοῦντες αὐτὸν δηλαδή, καθ᾿ ἑκατέραν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· καὶ τῇ ᾿Αρείου συνεκφερόμενοι διατομῇ, κατὰ τὴν ἐν ἀμφοτέραις ἐνεργείαις τοῦ Μονογενοῦς πρὸς τὸν Πατέρα τελείαν κατ' αὐ τοὺς ἀποξένωσιν. Οπου γε καὶ ἡμᾶς θαυματουργούς, 4 φήσομεν. ΝΟΤΑ. Φύσιν τε λέγω καὶ ὑπόστασιν. τοῦ καθ' ἑκατέραν, υπογράφοντες, Τῇ δὲ ἀχράντῳ Μητρί. ὅπερ ἀδύνατον˙
scrips. Alterum enim altero evertitur, nec ex na turalibus rationibus firmum aliquid habet, ut ta ceam id quod ita sentiunt, nullis veritatis testibus (nulla scilicet sanctorum Patrum auctoritate) ful ciri. Nam si una, quomodo etiam duæ? Sin au tem duæ, quomodo ctiam una? ac quænam hæc? quæve nuncupata? Quo cum etiam ex ejus ratione ejusdem essentiæ ac naturæ est? Si enim dicant, cum Patre, duplicem inde divi. mam introducunt operationem; siquidem non id Airco tertiam iliam, quam finxerunt, statuunt ope ationem, ut ejusdem naturales operationes (divinam silicet atque humanam) aboleant. Si enim non ut boleant, ac quod sublatas velint, patet confiteri cos duas ejus lem divinas operationes, naturalem ac personalem. Si vero duas, plane distinctas: ex quo rarsus sequitur eos plures deos sentire, quippe cum diversa atque distincta, non eadem natura intelli gatur, divina in Patre Filioque operatio. Nec plures solummodo deos opinari, sed jam ne ullum quidem, ut qui nulla Filium divina preditum voluntate asserant; quippe cum naturam atque personam, cum utriusque proprietatibus misceant, idemque sentire noscantur cum Sabellio; sic nimirum Fi lium describentes, ut amborum ratione (tum scilicet naturæ, tum persona) cum Patre communicet; quod ab Ecclesiæ catholicæ sensu alienum est; ut taceam fre et Patrem natura patibilem ac incarnatum, id est, factum hominem, pari illa cum Filio miraculo rum passionumque operatione; siquidemn 60 ex ceptis miraculis et passionibus, nihil aliud Filium cperari aiunt, per illam sic ab eis, uti dicebam, confictam tertiam operationem; quam etiam, præ ter naturalem divinam, communem cum Patre unigenitum Verbum habere affirmant. Quod si his in angustum compulsi, statuunt Fi lium hujus vi tertiæ operationis, haud quidem cuni æterno Patre communicare, secus vero cum inte inerata Matre; duas hic quoque creatas, id est, hu manas, illi tribuunt operationes (naturalem rursus et personalem) utriusque nimirum ratione alienum eum a Deo et Patre statuentes, inque Arii disse ctionem manibus pedibusque cuntes, per Unigeniti utraque operatione perfectam a Patre, eorum sen tentia, dissociationem. Quin nos quoque miraculo Verbum incarnatum ejusdem operationis, hoc est, (y), Fr. Istud, quod Ecclesia catholica, id est, cum eo communicare superioris explicatio est, secun dum utramque nuturam scilicet et personam; Turr. velut absolutum facit relatum ad quo mihi ejus propositio non ferenda videtur, dum sic scribit, quasi Maximi sententiam reddens. De scribentes,inquam, Filium esse naturam et hypostasim, quod est ab Ecclesia alienum. Ego non sic didici, nec me docuit Maximus; imo hunc Ecclesie ca tholicæ sensum accepi: nulla enim naturæ et bypostasis in Filio opposi io, ut non Catholice utrumque dici debeat, etsi idem duntaxat ratione naturæ cum Patre communicet, non ratione per sɔnæ; unumque hoc alienum dicat Maxineus ab ratione utriusque, quod est personalem amborum oppositionem, ac proinde distinctionem, Sabel liano errore, tollere. Sic pronum in theologia, ex verbis incaute prolatis, in hæresim incidere, aut certe hæreticam pro Catholica propositionem dare. Turr. quod est ad versative, quasi conjunctive ponit, et cum Matre Virgine; quod forte error typorum est, pro, sed; ut et quod paulo post sequitur, impugnando ter tiam illam totius seu personæ operationen, quod est possibile, pro impossibile. Potuit Jac. Gretséri edendo sodalis posthumum hoc opus, seiðulior opera elucere.
col. 117–118page 53 of 103
PG 91:117ἀλλ' οὐχὶ μόνον φύσει παθητοὺς ἀποφαίνουσιν· εἴ γε τῇ τρίτῃ κατ' αὐτοὺς, ἢ ὡς ἐκείνοις φίλον καλεῖν, τῇ τοῦ ὅλου, τουτέστιν, τῇ τῆς ὑποστάσεως ένερ γεία, τὸ συγγενὲς πρὸς ἡμᾶς ἀποσώζειν φασὶ τὸν Χριστόν· καθ᾿ ἣν ἑκουσίως, οὐ τὴν πεῖραν μόνον προσιέμενον τῶν παθημάτων, ἀλλὰ καὶ τὴν δύναμιν τῶν θαυμάτων ἐπιδεικνύμενον, τοῦτον εἰκότως ἐπι γινώσκουσιν, ὅπερ ἀδύνατον. Οὐ γὰρ οἷόν τε τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ἐνέργειαν, ἢ θέλησιν, ἢ φύσιν τὸ σύνολον, θείαν ἐν ταὐτῷ καὶ ἀνθρωπίνην ὑπάρχειν ἢ ἄκτιστον, καὶ κτιστόν· ἢ ἄναρχον, καὶ ἠργμένην ἢ σύνθετον, καὶ ἀσύνθετον· ἵνα τῇ αὐτῇ καὶ μιᾷ πρὸς ἑκάτερον, τόν τε Πατέρα φημὶ καὶ τὴν Μη τέρα, τὸ συγγενὲς ἀποσώζῃ φύσει καὶ ἀπαράλλακτον ὁ Υἱός ἢ τὰ ἑκάτερα δρᾷ κατὰ τὴν αὐτὴν, τά τε θεῖα λέγω φύσει καὶ τὰ ἀνθρώπινα. Τοῦτο γὰρ οὐδ' ἂν οἱ τοὺς τραγελαφους πλάττοντες ἐννοήσαιεν. Εἰ δὲ ἀδύνατον, τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ἐνέργειαν, ἢ θέλησιν, ἢ φύσιν, θείαν ἐν ταὐτῷ φύσει τυγχάνειν καὶ ἀνθρωπίνην· ἢ κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ἑκατέ ρεις. Πατρί φημι καὶ Μητρὶ κοινωνεῖν, ἢ ἑκάτερα δραν, τά τε θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα τὸν Υἱόν· προστ φυῶς δὲ μᾶλλον, ὡς εἴρηται· τῇ μὲν θείᾳ, τὰ θεῖα, τῇ δὲ κατ' αὐτὸν ἀνθρωπίνῃ, τὰ ἀνθρώπινα μετά μέντοι τῆς θατέρου κοινωνίας καὶ συμφυΐας, ἀλλ' οὐ διῃρημένως· ἄρα καὶ ἀνώνυμος ὡς ἀνύπαρκτος, ἡ τρίτη κατ' ἐκείνους ενέργεια, μηδενὶ κυρουμένη λόγῳ τε θείῳ, καὶ Πατρὶ παντελώς. Καὶ τί τῷ ὅλῳ παρέχομεν, φασίν, εἰ μὴ τὴν μίαν ὡς ἑνὶ τῷ ὅλῳ διὰ τὴν ἕνωσιν διδοῦμεν ενέργειαν; ἀλλ' ἡγνόησαν, ὅ τι καὶ λέγουσιν, οἱ ταῦτα προφέροντες. Οιόμενοι γὰρ ἄλλο τι τὸ ὅλον εἶναι παρὰ τὰ αὐτοῦ οἰκεῖα μέρη, ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς συνέστηκεν, ισχυρίζονται πως ὀφείλειν, οὐκ ἐξ ἀποδείξεως, ἀλλ᾽ ἀποφάνσεως, καὶ ἄλλο τι παρὰ τὸ κατὰ φύσιν τοῖς μέρεσιν ἐνυπάρχον, τῷ ὅλῳ προσάπτειν ὡς ὅλῳ φημὶ δὴ τὴν μίαν ἐνέργειαν. Δείξουσιν οὖν πρότε μον, ἑτέραν παρὰ τὴν τῶν οἰκείων μερῶν ὕπαρξιν ἔχειν τὸ ὅλον καὶ εἶθ' οὕτως αὐτῷ καὶ ἑτέραν, ὡς ὅλῳ, παρὰ τὰς ἐνυπαρχούσας τοῖς μέρεσιν αύ σιώδεις ενεργείας, προσνέμωσιν αὖθις ἐνέργειαν. Εἰ δὲ μὴ ἑτέραν κατὰ φύσιν ὕπαρξιν, οὐδ᾽ ἑτέραν δηλονότι κατὰ φύσιν ἐνέργειαν τῷ ὅλῳ παρὰ τὰς τῶν μερῶν ἀποδώσωσιν. Εκάτερα γὰρ κατὰ φύσιν ῶν ὁ Χριστός· Θεὸς γὰρ φύσει καὶ ἄνθρωπος δ αὐτός· τὰ ἑκατέρας ἴδια φύσεως κατά φύσιν ἔχει τήν τε θείαν φημὶ θέλησιν καὶ ἐνέργειαν, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην θέλησιν καὶ ἐνέργειαν· ἀλλ' οὐχὶ μίαν μόνην, ἐπ' ἀναιρέσει τῶν δύο κατὰ φύσιν ἐνερ γειῶν· ἡ ἄλλην προς ταῖς δυσὶ κατὰ φύσιν· του τέστι, τρεῖς ἐνεργείας τε καὶ θελήσεις. Ἑκατέραν τοίνυν, ὥσπερ ουσίαν, οὕτω καὶ ἑκα πέραν οἱ σιώδη θέλησιν καὶ ἐνέργειαν, τῷ αὐτῷ
rum effectores, non vero solum natura patililes, asserunt; siquidem penes tertiam illis invectam operationem, vel (ut ipsi libentes vocant) que sit totius (id est, person.e) operatio, aiunt constare Christo nobiscum affinitatem; secundum quam vo Iuntarie, non solum passionum cum sensum admit tere ac periculum, haud immerito agnoscunt, ve rum etiam miraculorum exhibere potentiam, quod plane impossibile est. Non enim fieri potest, ut una eademque operatio, sive voluntas aut omnino na tura, simul et semel divina sit atque humana, aut creata et increata, vel principii expers ac cœpta, aut composita et compositione vacans; ut eademr ipsa unaque Filius cum ambobus (Patre scilicet etia Matre) naturalem ac invariabilem affinitatem reti neat, aut per eamdem utraque operetur, tum quæ natura divina sunt, tum quæ humana. Hoc namque nec iis qui hircocervos fingunt, unquam in ani mum venerit. Sin autem fieri non potest, ut una cademque operatio, vel voluntas, aut natura, divina simul natura sit et humana, vel ut Filius secundum unam eamdemque operationem cum ambobus Patre scilicet ac Matre) communionem habeat, aut utra que operetur divina pariter atque humana; quin potius pro cujusque apte ratione, uti dictum est; divina quidem, divina; humana autem, humana, cum alterius tamen communione ac cohæsione; sed non divise: ergo etiam nulla vel nomine, ut c quæ nec vere sit, tertia illorum operatio est, quam divina 61 nulla auctoritas ac Scríptura, nemoque prorsus Patrum statuat. Quid vero, inquiunt, toti praebebimus, nisi unam illi ut uni unionis causa operationem tribuamus? Verum ignorant id ipsum quod loquuntur, qui hæc enuntiant. Existimantes enim aliud quid esse totuni praeter ejus proprias partes, ex quibus et in quibus consistit; non velut id certa ratione probent, sed quasi ipsi pro arbitrio sententiain ferant, necesse alirmant, ut et aliud quid præter id quod partibus natura inest, toti ut totum est (una scilicet opera tio) adjungatur. Ostendant igitur prius, aliam to tum exsistentiam habere ac substantiam, quam quae suarum est partium; sicque ei ut toti, præter essentiales operationes quæ partibus insunt, aliam rursus operationem tribuant. Sin autem non aliam naturalem exsistentiam ac substantiam tribuunt, nec utique naturalem aliam operationem, quam quæ partium sunt, toti ascribant. Cum enim Christus utrumque sit per naturam (idem enim Deus est et homo natura) que utriusque nature propria sunt, hæc habet; tum nempe divinam vo luntatem ac operationem), tum et humanam itidem; at non unam duntaxat, qua naturalis duplex ope ratio perimatur; aut aliam præter duas naturales, quo tres ejus operationes ac voluntates exsistant. Quemadmoduni igitur utramque essentiam, sic et essentialem voluntatem ac operationem, uni ci
col. 119–120page 54 of 103
PG 91:119καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ αὐτοῦ μερῶν θεωρούνες, τῇ Θεότητι τοῦ αὐτοῦ τὰ θεῖα, καὶ τῇ κατ' αὐτὸν ἀνθρωπότητι τὰ ἀνθρώπινα προσφόρως παρέχομεν ἔμπαλιν δὲ διὰ τὴν ἔνωσιν, τὰ ἑκατέρας ίδια φύσεως κατὰ ἀντίδοσιν τῇ ἑτέρα προσάπτομεν· ἐξ οὗ καὶ Θεὸν παθητὸν κατὰ τῆς ἁμαρτίας φαμὲν καὶ σάρκα προσειλημμένην καὶ γενομένην ὅπερ τὸ χρίσαν και θαῤῥῶ λέγειν, ὁμόθεον, κατὰ τὸν θεολόγον Γρηγόριον 30 - ούτε κατὰ Θεὸν τὰ θεῖα δράσαντα, διὰ σαρκὸς γὰρ, νοερῶς ἐψυχωμένης, καὶ ἑνωθείσης αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν 60 - ἀλλ' οὐ γυμνῇ θεότητα, καθὼς τὸ πρότερον·. οὔτε τὰ ἀνθρώπινα κατά ἄνθρωπον· ο κατ' ἐξουσίαν ἀπειροδύναμον, ἀλλ' οὐκ ἀνάγκῃ ὑπεύθυνον. Οὐ γὰρ ἔκτισις ἦν, ὡς ἐφ' ἡμῖν, ἀλλὰ κένωσις ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ σαρκωθέντος Λόγου τὸ πάθος. Ομως δ' οὖν ὡς ὅλῳ τῷ αὐτῷ καὶ ἑνὶ καὶ μόνῳ Χριστῷ κατὰ φύσιν, ὅλα παρέχομεν τὰ τῶν, ἐξ ὧν ἐστι, φύσεων, μόνης δίχα τῆς ἁμαρτίας διὸ καὶ παθητὸν καὶ ἀπαθῆ τὸν αὐτόν· ἄκτιστον καὶ κτιστόν· περιγραπτὸν καὶ ἀπερίγραπτον· ἐπί γειον καὶ οὐράνιον· δρώμενον καὶ νοούμενον· χω ρητὸν καὶ ἀχώρητον κατὰ τὴν φύσιν, ὁμολογοῦμεν. Εἰ δὲ τούτοις αὖθις περιγραφόμενοι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν δύο τοῦ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν, τουτέστι, τὴν εἰς ἄλλους ἀνθρώπους] τῷ Σωτῆρι Θεῷ γιγνομένην θεοσημείας (α)· οἷον, τὴν ἀνάστασιν, ἢ τὴν ἀνάληψιν, ἢ τὴν κάθαρσιν, ἤ τι τῶν τοιούτων τε ρατουργημάτων, ενέργειαν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν υπάρχειν φασὶν, οὐδ᾽ οὕτως εὐάφορμος ἐκείνοις ὁ λόγος. Οὐδὲ γὰρ μίαν ἴσμεν, ἀλλὰ καὶ πολλὰς καὶ ἀπείρους τὰς τοῦ Σωτῆρος θεοσημείας, περὶ ὧν φησιν ὁ θεολογικώτατος Ἰωάννης, Ἐὰν γράφηται καθ᾿ ἕν, οὐδ᾽ αὐτὸν οἶμαι χωρῆσαι τὰ γραφόμενα βιβλία τὸν τῇδε κόσμον. καὶ μόνῳ Χριστῷ κατὰ φύσιν προσνέμεμεν. Εἰ γὰρ (ϋμφθεον) το ΝΟΤΑ. (α) Τὴν εἰς ἄλλους γιγνομένην ψευσημείαν. εἰς ἀνθρώπους. τὴν ἀνάστασιν, τὴν ἀνάληψιν που εἰς ἄλλους εἰς ἀνθρώπους, Επειτα καὶ τοῖς ἐκτὸς γινομένοις, οὔτε ἐπ᾽ αλ λου μέν τινος τῶν ὄντων, μή τί γε δεῖ λέγειν ἐπ' αὐτ τοῦ τοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα Θεοῦ λόγου δι' ἡμᾶς σαρκωθέντος, τὴν οὐσιώδη παντελῶς ἐπιγινώσκομεν ὕπαρξιν· ἀλλ᾽ οἷς αὐτὸς ἐν αὐτῷ χαρακτηρίζεται φυσικοῖς ἰδιώμασι· ταυτὸν δὲ φάναι θελήσεσι φ σικαῖς καὶ ἐνεργείαις ἢ οὕτω δ᾽ ἂν, καὶ τὴν τέκτονα ζῶον ξυλουργὸν, ἀλλ' οὐ λογικὸν, οὐδὲ θνητόν· ἐρίσοιντο ἂν, τὴν τούτου φύσιν ἐκ τοῦ θώ κου τυχὸν, ἢ τοῦ σκίμποδος, ἀλλ᾽ οὐ τῶν οὐσιωδῶς ανάληψις θεραπεία ανάρ ρωσις) εἰς ἄλ λους, ἀνοῦς άνθρώπους, άλλους
demque Christo natura tribuimus. Quanquam enim ejus partium distinctionem considerantes, ejus divi nitati divina, atque cjus humanitati bumana con venienter ascribimus; ob unionem tamen, quæ sunt propria utriusque naturæ, utrique vicissim ac reciproca commutatione adjungimus. Ex quo est, ut et Deum patibilem adversus peccatum dicanus, et carnem • assumptam unciam deitate, idque .fectam, quod id a quo uncta est; ausimquo icere, que Deum» ut Gregorius Theo ogus loquitur; ‹ nec divina divinė operatum; › er carnem enim anima intelligente preditam, ique personaliter unitam, non nuda deitate, ut ∙rius: «nec humana more hominis; quippe infi nitæ virtutis licentia, non ulli necessitati obnoxium. Non enim velut in nobis, quod Verbum assumpta carne passione defungebatur, pone solutio erat, sed quam nostri causa exinanitionem elegerat. Eidem tamen ut toti, unique ac 62 soli Christo natura quæ sunt naturarum, ex quibus exsistit, universa tribuimus, uno duntaxat excepto peccato quo ft, ut patibilem eumdem et non patibilen, increatum et creatum, circumscriptum ct incircum scriptum, terrenum et cœlestem, aspectabilem et qui mente intelligatur, qui capiatur et a nullo, quod natura est, capi possit, confitemur. Sin au tem rursus bis circumscripti atque explosi, efie ctum duarum ejus naturalium operationum, quæ scilicet Salvator Deus in homines divina signa ederet; ut est resurrectio, vel assumptio, vel le presi nundatio, sive aliud quid ejusmodi porten torum patrabat, unam candemque operationemi esse dicant, ne sic quidem bonæ speciem rationis Labet, quod dicunt. Non enim unum Salvatoris divinu:r. signum, sed et plura et infinita scimus, de quibus ait summus ille theologus Joannes, Si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum ca perc libros, qui scribendi sunt 1. Præterca, si ex iis quæ extra funt, nec in alio quopiam (nedum in ipso, qui est super omnia, Dei Verbo nostri causa incarnato) essentialem prorsus rei substantiani novimus, sed ex naturalibus in ipso exsistentibus ac insignientibus proprietatibus (pe rindeque dicas, naturalibus voluntatibus et opera tionibus) agnoscimus: alioqui sane etiam fabrum definiant, animal lignarium, non vero rationale neque mortale, cujus naturam ex sede puta aut scabello declarent, non ex proprietatibus ad essen 1 Joan. xxi, 25. so dirat 42. Dionys., epist. 4, ad Caium. Sic quoque Turrian. Miraculum a Salvatore Deo factum aliis. Mihi tamen non suadeo, guin legam, Nam quæ exempla ponit Maximus, resurrectionem in calum receptionem, secundum ejus verum et pla num sensun, ipsa vere divina signa et miracula, exhibita dici possint in alios; bene tunen in homines: nam et ipse vera Lemo Salvator Deus, sic virtute divinitatis sui. tatus, ut Paulus testis est, et in cœlum levatus. Decoquit Turrianus. Qui de aliorum suscitatione et curatione exponeret (nam et probatis auctoribus et grammaticis est, et nihil quidem is peccaret retinendo quod et mihi primum placuerat: sed id durius culum, et remotius a Maximi ecclesiastica styli simplicitate, qua libenter sacris ipsis ac receptis vocibus utatur: alias proclive admedum mutari breviatum, quod est. in
col. 121–122page 55 of 103
PG 91:121συνιστώντων αὐτὴν ἰδιωμάτων γνωρίζοντες· ὅπερ κἂν ἐννοεῖν, ἀμαθές. "Οθεν φύσει Θεὸν καὶ ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν κυρίως, οὐχ ἑτέρωθεν όντα διαγινώσκομεν, ἢ ἐκ τῶν θεϊκῶς ἅμα καὶ ἀνθρωπικώς χαρακτηριζόντων αὐτὸν, ἐμφύτων ιδιωμάτων· τῆς τε θείας, ὡς ἔφην, θελήσεως καὶ ἐνεργείας, καὶ τῆς ἀνθρωπικῆς τοῦ αὐτοῦ θελήσεως καὶ ἐνεργείας· αἷς, καὶ δι' ὧν, δ ἦν καὶ γέγονεν ἐπισφραγίζει - θαυματουργῶν μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς ὡς Θεὸς ἑκουσίως· πάσχων δὲ δι' ἡμᾶς ὁ αὐτὸς ἑκουσίως ὡς ἄνθρωπος· ὡς οὐκ ἄλλο τι παρὰ τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἐστὶ γνωριζόμενος, οἷόν τι νόθον καὶ μεταίχμιον, ήγουν τρίτον ἀποτέλεσμα, κατὰ τὴν τῶν ἡμιόνων παράδειξιν ὡς ἡ τῶν κενολόγων οι αἱρετικῶν μυθοπλασία τη ρατολογεῖ, τοῦ εὐσεβοῦς ἀποσφαλεῖσα τῶν ἁγίων Πα τέρων κηρύγματος ἀλλ᾽ αὐτὰ κατ' ἀλήθειαν κυρίως ὤν, τὰ ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς κατ' ἀλήθειαν κυρίως ἐστίν. Ἐκ θεότητος γὰρ καὶ ἀνθρωπότητος, καὶ ἐν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι κατὰ φύσιν ὑπάρχων, Θεὸς φύσει καὶ ἄνθρωπός ἐστιν ὁ Χριστός· καὶ ἄλλο τὸ παράπαν οὐδέν. Καὶ πῶς, φασι, Κύριλλος ο σοφός μέσην τινὰ τάξιν τῶν ἐπὶ Χριστοῦ φωνῶν διαγορεύει φρονεῖν, ούτωσὶ πρὸς Ακάκιον γράφων ο Δἱ μὲν γὰρ εἰσι τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπεῖς· αἱ δὲ, οὕτω πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς· αἱ δὲ μέσην τινὰ τάξιν ἔχου σε 8. Καὶ τί τοῦτο συμβαλεῖται ποτ' ἂν ἐκείνοις πρὸς τὴν οἰκείαν ὑπόληψιν;» Οὐ γὰρ ἐκ μεταβολῆς, ἢ ἀποβολῆς τῶν ἄκρων, θεότητός φημι τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀνθρωπότητος· ἡ θείας τοῦ αὐτοῦ καὶ ἀνθρωπί της θελήσεως καὶ ἐνεργείας, ἕτερόν τι μέσον, ήγουν μεταίχμιον ἀποτέλεσμα, μηδετέρα φύσει τῶν ἐξ ὧν ἐστι κοινωνοῦν· ἡ πάλιν, ἐνέργειάν τινα σύνθε τον ὄντα κατ' αὐτοὺς, ἡ ἔχοντα παραδίδωσιν ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ διδάσκαλος, ἀλλ' ὅτι ταῦτα μὲν κυ ρίως ἐστὶ, τὰ ἐξ ὧν ἐστιν· οὐ διῃρημένως δὲ ταῦτα κατονομάζεται· ὁμοῦ δὲ, καὶ ἐν ταυτῷ τούτων ἐκά τερον, ὡς εἷς ὧν καὶ μόνος ὁ Χριστός. Καὶ μαρτυρεῖ περὶ τούτων αὐτὸς ὑπεραπολογούμενος τῶν ᾿Ανατο λικῶν ἐπισκόπων, καὶ γράφων πρὸς Ἀκάκιον οὕτως, Οἱ δέ γε κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν ἀδελφοί, μερίζουσι μὲν κατ' οὐδένα τρόπον τὰ ἡνωμένα· διαιρεῖσθαι δὲ μέναι διατείνονται τὰς ἐπὶ τοῦ Κυρίου φωνάς· πρέ πειν τε τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐτοῦ, τὰς δὲ τῇ αὐτοῦ πάλιν ἀνθρωπότητι. Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ αὐτὸς καὶ ἄν θρωπος· εἶναι δέ φασι καὶ ἑτέρας κοινοποιηθείσας τρόπον τινά, καὶ οἷον ἐπ' ἄμφω βλεπούσας· θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα λέγω· οἷόν τί φημι, αἱ μὲν γάρ εἰσι τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπεῖς, αἱ δὲ οὕτω πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς· αἱ δὲ μέσην τινὰ τάξιν ἔχουσιν 68, ἐμφανίζουσαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Θεὸν ὄντα καὶ ἄνθρωπον ὁμοῦ τε καὶ ἐν ταὐτῷ, ο Δέδειχε τοι γαροῦν ἡμῖν ὁ διδάσκαλος., μέσην τάξιν εἶναι φω νῶν, οὐχ ἕτερόν τι τὸν Χριστὸν εἶναι σημαινουσῶν παρὰ τὰ ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἐστὶν, ὥς τινες ὑπειλήφασιν· ἀλλὰ τὸν Θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον οι κενολογούντων, * ἐπέχουσι, κι ἐπέχουσι.
Liam spectantibus ac cam constituentibus; quod vel cogitare, inscitia est. Unde natura Deum, eum-´ demque vere ac proprie. hominem, non aliunde quam ex proprietatibus natora insitis, quibus di viua simul humanaque ratione insigniatur (cum scilicet ex divina, ut dixi, voluntate et operatione, tum ex humana ejusdem voluntate et operatione) dignoscimus; quibus ac per quas, quod erat fa ciusque est, obsignat; edens sponte miracula, ut Deus, humanaque majore potestate; idemque sponte patiens, ut homo, nostri causa.: velut nimi rum qui non aliud quid, præter ea ex quibus et in quibus ac quæ exsistit, esse noscatur, ceu fere quid sparium mediumque (id est, tertium quid ac an ceps mulorum instar) effectus, ut hæreticorum vana loquentium fabulosa loquacitas, a sanctorum Patrum pia prædicatione devia, monstrose commi niscitur; 63 sed illa ipsa revera proprie exsistat, ex quibus et in quibus revera proprie est. Ex dei-. talc. enim et humanitate, atque in deitate et huma nitate natura exsistens, Deus natura et homo, nec prorsus quidquam aliud, Christus est. c Et quomodo, inquiunt, sapientissimus Cyrillus medium quemdam ordinem vocum in Christo se sentire profitetur, in hæc verba ad Acacium scri bens Inter voces, quæ Christo tribuuntur, quæ dam divinitati potissimum conveniunt; aliæ autem magis ad humanitatem pertinent: aliæ denique quasi medium quemdam ordinem obtinent.» Quid vero hoc unquam, quo suam tueantur opinionem, illis contulerit? Non enim ex mutatione, aut repu dio ac amissione extremorum Christi (scilicet dei tatis ac humanitatis, sive disinæ ejus atque huma næ voluntatis ac operationis) aliud quid medium, sive interjectum effectum, cum neutra partium ex quibus est, communicantem; aut qui rursus in eorum sententia, operatio quædam composita sit, vel ca præditus; quibus sic loguitur, nobis tradit Cyrillus; sed, esse eum vere, ca, ex quibus est; haud tamen ea scorsim divisisque partibus vocari, sed simul utraque, ut qui unus Christus ac sing laris sit. Testatur hac ipse, cum orientales episco pos defendens, in hæc verba ad Acacium scribit ‹ At vero Antiocheni fratres, quæ quidem inter se unita sunt, nullo pacto distrahunt: sed solas voces, quæ de Christo dicuntur, secernendas contendunt; atque alias quidem ejus divinitati, alias vero ejus rursus humanitati congruere. Idem enim Deus et homo est. Addunt nihilominus quasdam esse quo dammodo communes, et velut ad utramque natu ram spectantes, divinitatem scilicet et humanitatem. Quod dico, ejusmodi est. Inter voces, quæ Christo tribuuntur, quædam divinitati potissimum conve niunt; aliæ aulem magis ad humanitatem peri nent aliæ denique quasi mediæ sunt, quæ Filium Dei, Deum et hominem simul esse declarent. Ostendit igitur nobis ille esse mediam classem Βr. Ed.
col. 123–124page 56 of 103
PG 91:123πρὸς ἀπόδειξιν τούτων τὰς θεοπνεύστους Γραφάς ούτ τωσὶ φάσκων· «Οταν μὲν τῷ Φιλίππῳ λέγῃ, Τοσού τον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμὶ, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ ἐστιν; ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε καὶ τὸν Πατέρα και, Εγώ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐστ μέν, θεωπροεστάτην είναι διαβεβαιούμεθα τὴν φω νήν. Οτε δὲ τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπιπλήττει δήμοις, ἐκεῖνο λέγων, Εἰ τέκνα ἦτε τοῦ ᾿Αβραάμ, τὰ ἔργα τοῦ Ἀβραὰμ ἐποιεῖτε ἄν· νῦν δὲ ζητεῖτέ με απο κτεῖναι ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελά ληκα· τοῦτο Ἀβραάμ οὐκ ἐποίησεν· ἀνθρωποπρεπῶς εἰρῆσθαι τὰ τοιαῦτά φαμεν. Πλὴν τοῦ ἑνὸς Υἱοῦ τὰς θεοπρεπεῖς, καὶ μέντοι τὰς ἀνθρωπίνας. Μέσας δὲ εἶναι φωνὰς ἐκείνας διαβεβαιούμεθα, οιον, ὅταν ὁ μακάριος γράφῃ Παῦλος, Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ πάλιν· Εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χρι στὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ἂν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς, τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων θεός, εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ Χριστὸν Ἰησουν ὁ ὀνομάσας, χθὲς καὶ σήμερον τὸν αὐτὸν εἶ ναί φησι, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας· καὶ δι' αὐτοῦ γενέ σθαι τὰ πάντα· καὶ τὸν κατὰ σάρκα ἐξ Ἰουδαίων, ἐπὶ πάντας ὀνομάζει Θεόν· καὶ μὴν εὐλογητὸν εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Μὴ τοίνυν διέλῃς ἐν τούτοις τὰς ἐπὶ τοῦ Κυρίου φωνάς. Εχουσι γὰρ ἐν ταυτῷ τὸ θεοπρεπὲς καὶ ἀνθρώπινον· ἐφάρμοσον δὲ μᾶλλον αὐτὰς ὡς ἑνὶ τῷ Υἱῷ, τουτέστι, Θεῷ λόγῳ σεσαρκωμένῳ.» Τούτοις δὴ τοῖς λόγοις τοῦ Πνεύματος καὶ αὐτὰς ἡμῖν ἀποδέδειχεν ὁ Διδάσκαλος τὰς μέσας φωνάς, μηδὲν καθοτιοῦν ἕτερον ἐπὶ Χριστοῦ σημαινούσας, ἢ τὸ θεοπρεπὲς ἐν ταὐτῷ καὶ τὸ ἀνθρώπινον· ὅθεν αὐτῷ ταύτας καὶ ἐφαρμόζειν ἀδιαιρέτως παρακελεύεται δεῖν, ὡς Θεῷ τῷ αὐτῷ, καὶ ἀνθρώπῳ φύσει τυγ χάνοντι· καὶ ἄλλο τὸ παράπαν, ὡς ἔφην, οὐδέν.. τὸν αὐτὸν κατὰ φύσιν ὑπάρχειν. Καὶ παρακομίζει ΕΕ Καὶ μὴν ἐπὶ Χριστοῦ, φασί, μίαν καὐτὸς ὁμολογεῖ τὴν ἐνέργειαν. Οὕτω γὰρ τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν Ἰωάννην ἑρμηνεύων διέξεισι, Καὶ γοῦν, ὅτε του Αρχισυναγώγου τὸ κύριον διανίστη, λέγων· Η παῖς, ἐγείρου· ἐκράτησε τῆς χειρὸς αὐτῆς, καθὼς γέγραπται· ζωοποιῶν μὲν ὡς Θεός, τῷ παντουργῷ προστάγματι ζωοποιῶν δ' αὖ πάλιν, καὶ διὰ τῆς ἀφῆ; τῆς ἰδίας αὐτοῦ σαρκός· μίαν τε καὶ συγγενῆ δι' ἀμ φοῖν δὲ ἐπιδεικνὺς τὴν ἐνέργειαν.» Ἀλλὰ τοῦτο δὴ καὶ λίαν ἀπερικάλυπτον ἔχει τοῦ διδασκάλου τὴν ἔν νοιαν ὅτι μὴ ἑκατέρων τῶν ἐξ ὧν ὁ εἷς καὶ μόνος ὑπάρχει Χριστὸς οὐσιῶν μίαν ὁρίζεται τὴν ἐνέργειαν, ὡς ἄν τινες ὑποτοπήσοιεν· εἴπερ προς Ερμείαν αὐτὸς ἀποφαίνεται, λέγων· «Ενεργήσαι γὰρ ὁμοίως
vocum, non quæ significent esse Christum aliud quid, præter illa ex quibus, et in quibus, ac quæ est, ut quidam opinati sunt; sed quæ cumdem Deum esse atque hominem natura ostendant. Hisque pro bandis, divinas affert Scripturas, ita loquens: « enim cum Philippo dicit: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Qui visit me, vidit et Patrem m; et: Ego, et Pater unum sumus vocem 64 divinitati maxime convenientem pro ferre aflirmamus. Cum vero Judæorum turbas in crepans, ait: Si filii Abrahæ essetis, opera Abrahæ utique faceretis. Nunc autem quæritis me interficere, hominem, qui veritatem locutus sum vobis: hoc Avraham non fecit ": ejusmodi exponere dicimus, quæ homini proprie competunt. Verumtamen hoc ita accipiendum est, ut et illæ quæ Divinitati con veniunt, et illæ rursus quæ ad humanitatem per tinent, uni tantum Filio ascribantur. Medias autem voces illas esse asseveramus, ut cum beatus Paulus scribit: Jesus Christus heri, et hodie; idem et in sæcula p. Et rursus: Unus Deus Pater, ex quo om nia, et nos ex ipso et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum 9. Ac rursus: Quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedi ctus in secula. Amen r. En enim, en, nominato Christo Jesu, eumdem illum heri et hodie esse dicit, et in sæcula; ac per illum facta esse omnia. Illum quoque qui ex Judæis secundum carnem, Deum super omnia appellat; quin et in sæcula benedictum, Amen, dicit. Ne in his igitur, quæ de Domino dicuntur, voces diviseris. Simul enim complectuntur, et quod Deo convenit, et quod ho mini. Quin potius illas tanquam uni, Filio tribue, nempe Deo Verbo incarnato. › His verbis Spiritus, docuit nos doctor, ipsas quoque medias voces nihil penitus aliud in Christo significare, quam quod Deum simul, atque hominem deceat: unde et illi has indivise tribuendas jubet, ut qui Deus idem et homo, nec aliud prorsus quidquam, uti dicebam, exsistat. Atqui ipse quoque unam, inquiunt, in Christo confitetur operationem. Sic enim ait, Joannem evangelistam exponens: «Ac sane, cum archisyna ggi puellam excitavit, dicens: Puella, surge; te nuit manum ejus, sicut scriptum est r': vitam qui alem reddens jussu omnium opifice, tanquam Deus; ac rursus reddens vitam, etiam tactu proprie carnis, unam atque alinem amborum munere ope rationem edens. Verum hoc quoque sane apertam nimis habet doctoris sententiam; haud scilicet unam ipsum, ambarum, ex quibus unus ac singu laris Christus, substantiarum, ut quidam putave rint, statuere operationem; siquidem ad llermiam pronuntiat, dicens: i Operabuntur 65 enim simili Im Joan. xiv, 9, 10. n Joan. x, 50. • Joan. vi, 39, 40. P febr. III, 8. 9 I Cor. viii, 6. 5. r* Luc. viu, 54. r Rɔm. * Tom. iv in Joan. pag. 731. ** Non bene Nicol. Borbon, utriusque opera. Interpret, vi synod, per a fuquén
col. 125–126page 57 of 103
PG 91:125τὰ τὴν αὐτὴν λαχόντα φύσιν· οἷς δὲ ὁ τοῦ πῶς εἶναι λόγος ἐξηλλαγμένος, τούτοις ἂν εἴη καὶ ὁ τῆς ἐφ' ἅπασιν ἐνεργείας λόγος οὐχ ὁ αὐτός. Τὰ γὰρ τῆς αὐτῆς ἐνεργείας ὄντα, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὡμολα γηνται.» Δυοῖν οὖν ἀνάγκη θάτερον, ἢ πρὸς ἑαυτὸν εἰσάγειν ἀπομαχόμενον τὸν διδάσκαλον, ἢ τὴν αὐτὴν ἀποδιδόντα φύσιν, ὥσπερ οὖν καὶ ἐνέργειαν ἐπὶ Χρι στοῦ τὴν αὐτήν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐξηλλαγμένας ὑπαγορεύειν τὰς φύσεις, εἰς ταυτὸν ἀλλήλαις ἰούσας τῷ ἀπαραλλάκτῳ τῆς ἐνεργείας. Τὰ γὰρ τῆς αὐτ τῆς ἐνεργείας ὄντα, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὡμολόγηνται, ο φησίν 5. Εἰ δὲ ἑκάτερον ἀπρε πές, το δε τε πρὸς ἑαυτὸν ἀσυμβάτως ἔχειν, καὶ τὸ μὴ παρηλλαγμένας ἐπὶ Χριστοῦ πρεσβεύειν τὰς ἐξ ὧν ἐστὶ φύσεις, δῆλον ὡς οὐ μίαν ἑκατέρων τῶν οὐσιῶν, ἤγουν τοῦ ἐξ αὐτῶν συγκειμένου Χριστοῦ, παραδίδωσι τὴν ἐνέργειαν· διὰ τοῦ φάναι, «Μίαν τε καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπιδεικνὺς τὴν ἐνέργειαν· ο ἀλλὰ Θεὸν ὄντα φύσει, καὶ σαρκωθέντα παρίστησι. τὸν ὑπερούσιον Λόγον, τὴν ζωοποιὸν αὐτοῦ φύσει καὶ θείαν ἐνέργειαν, ἀσωμάτως τε προάγειν καὶ διὰ σώματος. Συγγενῆ γὰρ εἰπὼν, οὐδὲν ἕτερον, ἢ τὴν αὐτὴν δι' ἀμφοῖν, προστάγματός τε παντουργοῦ καὶ ἀφῆς τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς, ἐκφαινομένην τοῖς θαύματι ζωοποιὸν ἐνέργειαν ἐπεσήμανε· ὥσπερ καὶ τὸ πῦρ ἀΰλως τε καῖον καὶ δι᾽ ὕλης, τὴν αὐτὴν ἑκα τέρως καυστικὴν ἐπιδείκνυται δύναμιν. Οὐκοῦν, οὐκ ἐπ' ἀναιρέσει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀνθρωπικῆς ἐνερ γείας, ταῦτα φησὶν ὁ διδάσκαλος· σαρκὸς γὰρ ἀφὴν εἰρηκώς, τὴν ἀνθρωπίνην ἐκδήλως ἐσήμανεν· εἴπερ ἡ ἀπτική, τῆς ἀνθρωπίνης ενεργείας σαφής έστιν ἀπόδειξις· ἀλλ᾽ οὔτε πρὸς ταῖς κατὰ φύσιν δυσὶν ἑτέραν παρ' αὐτοῦ παραδέδωκεν· ἀλλὰ τὴν ζωο ποιν φύσει, καθὰ λέλεκται, δι' ἀμφοῖν· προστάγματος τε καὶ ἀφῆς ἐνέργειαν, ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐ τοῦ Θεοῦ Λόγου προερχομένην δεδήλωκεν. Εἰ δὲ τούτοις περισχεθέντες τοῖς τῶν Πατέρων εὐσεβέσι κηρύγμασι, τὴν πρὸς Αχίλλιον Ἡρακλειανοῦ παρακομίζουσιν ἐπιστολὴν, καθ᾽ ἣν ὑποβάλλουσι καὶ μίαν πρὸς ταῖς δυσὶ φύσιν ἐπὶ Χριστοῦ λέγειν, ὡς ὅλον, καὶ κίνησιν σ', αὐτοὶ ταύτην ἑρμηνευέτωσαν. Έχει γὰρ ὧδε τὸ γράμμα. Μία μὲν ἡ καθ' αὐτὴν ὅλη τοῦ Κυρίου φύσις τε καὶ κίνησις· δύο δὲ αἱ κατὰ ἀναφοράν. Μία μὲν ἡ τῶν μερῶν κίνησίς τε καὶ φύσις κατ' οἰκείωσιν· δύο δὲ, αἱ καθ' αὐτάς. Κίνησιν δὲ ὅταν φῶ, ἀνέργειαν καὶ πάθος βούλομαι δηλοῦσθαι.» Χρὴ τοιγαροῦν τοὺς ταῦτα τῶν οἰκείων δογμάτων προσβαλλομένους οχύρωσιν, δια σαφηνίσαι τῷ λόγῳ, τίς, καὶ πῶς λεγομένη, καὶ τίν τῶν ἐγκρίτων μεμαρτυρημένη Πατέρων, ὡς ἡ ὅλου τοῦ Κυρίου μία τε φύσις καὶ κίνησις· καὶ τίνες αἱ δύο κατὰ ἀναφοράν. Τίς δὲ καὶ ἡ τῶν μερῶν μία κατ' οἰκείωσιν φύσις ὁμοίως καὶ κίνησις· καὶ τίνες αἱ δύο καθ᾿ αὐτάς· ἤγουν αἱ τρεῖς αὗται συζυγίαι τῶν τε φύσεων τοῦ αὐτοῦ καὶ κινήσεων. Καὶ τίς τὴν αὐτὴν καὶ μίαν κίνησιν ἑκάτερον δηλοῦν παραδέδω
bus autem ejus quod est esse ratio diversa est, his nec ratio operationis in omnibus eadem futura est. Que enim sunt ejusdem operationis, certum est esse ejusdem substantiæ. Alterum igitur duorum necessarium est, aut secum pugnantem inducamus doctorem; aut eamdem in Christo reddentem na turam, uti etiam eamdem operationem; nec diver sas eum naturas tradere, quæ in unum idemque coiverint, una illa ac invariabili operatione. • Quæ enim sunt ejusdem operationis, certum est, inquit, ejusdem etiam esse substantiæ.» Sin autem utrun que indecorum est, ut et secum ipse dissentiat, nec diversas in Christo, ex quibus est, profiteatur naturas; perspicuum est, non unam operationem ter, quæ eamdem secum naturam sortita sunt. Qui ambarum substantiarum, seu Christi ex illis com positi, cum tradere, cum ait, Unam ac affinem amborum munere operationem edens; sed osten dere, Verbum, cum Deus natura esset ac incarna tum, vivificam natura atque divinam operationem suam, tum incorporea ratione, tum corporis opera proferre. Dicendo enim cognatam, sive affinem, ni hil aliud significavit, quam eamdem amborum mu nere (tum scilicet jussionis omnium effectricis, tunc tactus ipsius sanctæ carnis), vivificam opera tionem miraculis elucere. Haud secus ac ignis, tum sine materia, tum ejus ope urens, eamdem utroque modo vim urendi ostentat. Non igitur ad tollendam humanam Salvatoris operationem Cyrillus hæc lo quitur. Dicendo enim tactum carnis, humanam clare operationem significavit siquidem vis tan gendi, humanæ operationis probatio perspicue ex sistit. At neque aliam, præter duas naturales illius tradidit operationes; sed vivificam natura, uli dictum est, anborum munere (tum scilicet jussio nis, tum vero tactus) operationem, ex uno eodern que Dei Verbo prodire declaravit. Quod si piis his Patrum prædicationibus arctati, Heracliani ad Achillium epistolam proferant, in qua unam in Christo, præter duas, et naturam ut to tius, et motum cum dicere admonent; ipsi illam interpretentur. Sunt enim hæc illius verba: Una quidem est tota secundum se Domini cum natu ra, tum motio, duæ vero sccundum rationem. Una est partium tum molio tum natura secundum arrogationem; duæ vero secundum se. 66 Motio nem autem cum dico, operationem passionemque significari volo. Necesse igitur est, qui hæc ad sua dogmata confirmanda objiciant, sermone clarius explicent, quænam ac quomodo dicta, cujus item e numero probatorum Patrum testimonio fulta, illa Domini, tanquam totius, una tum natura, tum motio? et quæ duæ secundum relationem? quænam vero etiam partium secundum arrogationem una similiter natura et motio? quæ item duæ per se? id est, hæ tres conjugationes ejusdem cum natu rarum.!ɛm motiðnum? Quis denique, unam eam "Tom. x in Joan. "Auctor obscurus, nec satis catholicus,
col. 127–128page 58 of 103
PG 91:127χεν· ἐνέργειάν τε φημὶ καὶ πάθος· καὶ πῶς, εἴπερ ἄμφω κατ' αὐτούς, οὐ κατὰ πᾶσαν αὐτοῦ διεσχοίνισται κίνησιν τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ὡς φύσει παθητὸς κατὰ πᾶσαν· εἴπερ οὐχ ἑκάτερον ἐνέργειαν ὁμοῦ καὶ πάθος ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος καθ' οἷον δήποτε τρό που επισημαίνεται κίνησις. Απαθὲς γὰρ φύσει τὸ ἐεῖον, καὶ ἄσχετον, καὶ ἁπλοῦν· μᾶλλον δὲ πάσης ὑπερηπλωμένον ἁπλότητος. Πῶς δὲ πάλιν οὐχὶ ταῖς τῶν τριῶν συζυγίαις κινήσεων, ενεργείας τε καὶ πά θη δυσκαίδεκα παρεισάγουσιν, εἴπερ ἡ κίνησις άμφω δηλεί κατ' αὐτούς· καὶ τίς τῶν ἁγίων κατ' ἀναφο ρὶν ἢ κατ' οἰκείωσιν τὰς ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ διεπρέσβευσε φύσεις; Ταῦτα δειξάτωσαν πρότερον ἐκ Πατρικῆς ἐπι κρίσεως, καὶ εἶθ' οὕτως αὐτοῖς ἡ τῶν οἰκείων ἐντεῦθεν κυρωθήσεται δογμάτων ὑπόληψις. Εἰ δὲ ἀδυνάτως ἔχοιεν, τούτων λοιπὸν ἀφέμενοι, μόνοις συν ἡμῖν τοῖς εὐσεβῶς κεκριμένοις στοιχείτωσαν, ἔκ τε τῶν θεοφόρων τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας Πατέρων, καὶ τῶν ἁγίων οἰκουμενικῶν πέντε συνόδων· θεὸν φύσει κατὰ πάντα τέλειον, καὶ ἄνθρωπον φύσει κατά πάντα τέλειον, πλὴν μόνης ἁμαρτίας, τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα καὶ μόνον Κύριον καὶ Θεὸν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμο λογοῦντες· καὶ μὴ τῇ ἀναιρέσει τοῦ ἐπ' ἀμφοίν κατά πάντα φύσει τελείου, τὴν θείαν ἢ τὴν ἀνθρωπίνην τοῦ αὐτοῦ συνανέλωσι θέλησίν τε καὶ ἐνέρ γειαν γινώσκοντες, ὡς οὔτε ὁ ἦν ἀνάρχως καὶ ἀναι τίως, οὔτε 8 γέγονεν ὕστερον δι' αἰτίαν· ήγουν την ἡμῶν σωτηρίαν, ἐμείωσεν ἢ ἀλλοίωσεν, ἢ ἐξηφάνισε κατά τι γοῦν ὅλως ὁ ὑπερούσιος Λόγος· ὁλικῶς δὲ μᾶλλον καὶ τελείως, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας, ἐν ἑαυτῷ τε καὶ δι' ἑαυτοῦ, κατὰ πάντα τε καὶ ἐν πᾶσ σιν ἐφύλαξεν, αὐτά τε κυρίως, ὡς ἔφην, καθ' ὕπαρ ξιν ὧν φυσικήν· ὅθεν καὶ θελητικὸν φύσει, καὶ ἐνεργητικὸς ἡ αὐτὸς καὶ μένος και εἷς Κύριος ἡμῶν καὶ Θεός, καθ' ἑκατέραν αὐτοῦ φύσιν, ἐξ ὧν καὶ ἐν αἷς συνέστηκε, τῆς ἡμῶν σωτηρίας ἐστίν. Εἴπερ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐξουσιαστικὸς ὑπάρχων, καὶ τῆς τῶν ἁπάντων ἐξουσίας δημιουργὸς οὐκ ἄνους γέγονεν ἄνθρωπος, ἢ ζωῆς ἄμοιρος τῆς καθ' ἡμᾶς φυσικῆς, καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ εἶναι κατὰ δημιουργία, λαχόντων· ἀλλὰ νοερός, ἤτοι θελητικός φύσει καὶ ενεργητικός κατ' ἀλήθειαν ἐχρημάτισεν ἄνθρωπος, αὐτὸς ὁ φύσει καὶ μόνος Θεός· ὅλον με προσλαβών μετὰ τῶν ἐμῶν, ἵν᾿ ὅλῳ μοι τὴν σωτηρίαν χαρίσηται· ὅλον λύσας τὸ κατάκριμα τῆς ἁμαρτίας έπει δὴ τὸ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον· ὁ δὲ ἤνεται τῷ κ ΝΟΤΑ. Εξουσιαστικὸς ὑπάρχων, καὶ τῆς τῶν απάντων ἐξουσίας δημιουργός. ἄνθρωπον, ἐξουσίας, οὐσίας εξουσιαστής, δυνατός εξου σιαστικά ἄρχω, κυριεύω, βασι λεύω, τὸ αὐτεξούσιον,
demque notionem ambo her significare tradiderit, operationem scilicet et passionem? Qaomodo au tein, siquidein eorum sententia utrumque signi ficat, fit ut Filius sccundum omnem mou suun: non a Patre sejunctus sit, quippe qui sccu dum omnem motum natura exsistat patibilis? &i quidem nullo modo Dei ac Salvatoris motio, utrumn que simul (operationem scilicet et passionem) signi ficat. Deus enim natura impatibilis est et absolutus ct simples: imo omni simplicitate lenge simplicior. Quomodo vero rursus, cum trium motionum con jugationibus, non duodecim operationes passiones que simul introducunt? siquidem, illorum sententia, motio utrumque significat. Quis denique sanctorum dum relationem, vel secundum arrogationem seu Ilæc prius ex Patrum sententia ac judicio de menstrent, tumque suorum illis dogmatum firma rataque erit opinio. Sin autem minime poterunt, his demum omissis, ea duntaxat nobiscum sequan tur, quae a sanctis Ecclesiæ catholica Patribus, et a sanctis quinque œcumenicis synodis pie de creta sunt; confitentes Dim per omnia natura perfetum, atque hominem per omnia (excepto duntaxat peccato) natura perfectum, eundem unumque ac solum Dominum ac Deum Jesum Chri slim; nee tollendo quod in utroque natura per stum; omnia perfeciņs est, una etiam divinam aut. humanam ejus voluntatem et operationem tollant; qui nempe sciant superessentiale Verbum, nec quod ab æterno nullaque causa erat, nec quod postea ob causam (nostram scilicet salutem) factum est qui:quam minuisse aut immutasse, vel abolevisse quin potius integre et perfecte (excepto duntaxat peccato) in se et per se, secundum 67 omnia, et in omnibus custodisse; esscque illa ipsa proprie (uti dicebam) secundum naturalem substantiam unde et natura volendi facultate præditus est et operandi nostram salutem, unus et idem solusque Dominus noster, ac Deus, secundum ambas natu ras ex quibus, ac in quibus est. Deus namque per naturam ipse pro potestate decernens, liberque imperii, atque omnium potestatis ac arbitrii au ctor cum esset, non homo amens (sine mente) factus est, vitæque hominum naturalis, ac qui ab en ut essent, creantis voluntate nacti sunt, expers sed homo fuit intelligens, hoc est, vere natura vo luntatis ac operandi facultate praeditus, qui ipse natura ac solus Deus est, me toto assumpto, cum illis quæ mea erant, ut mihi toti salutem praestaret, Patrum naturaș, unquam in Christo Dco secun attributionem professus est? Ex Dei nativa li bertate, suique juris potestate, et quod ejusdem in naturis intelligentibus potestatis auctor ipse sit, recte suadet Maximus, non factum fuisse hominem mente destitutum; quæ ejus liberæ suique juris potestatis, principium est. Non bene itaque Turr. habens potestatem secundum na turam, et auctor. substantive omnium; nempe pro legens quod nee sic ita ejus ha buit cod. sic fuit decernendum, inter nomina Christi habetur Isa. ix, 6, quod tamen cum aliis a LXX positis, sanctus Ilieronymus non ex ponit. Ejus loco reliqui interpret. habent. Sonat maxime in potestatem illam, qua quis ver sibi ipse, vel aliis dominatur ac præcipit. Sic verba appellantur, et qua sunt ejus generis. lline quod nostri vocant Liberumaritrium, facul tatem seiliert rationis sui domina, ac se moventis ex præconecpto fine.
col. 129–130page 59 of 103
PG 91:129καὶ καλούμενοι· εἴτε ὡς ἐνεργούμενοι, ἐκ τῶν ἡμε.; τέρων ταῦτα τὰ θεῖον προσαγορεύοντες. Τις οὖν ὁ λόγος αὐτοῖς, ταῦτα μὲν πάντα πρὸς ἑτέροις πολλοῖς εἶναι τὴν ψυχὴν καὶ ὀνομάζεσθαι· ἀσώματον δὲ, μηκέτι, ὅ τι περ τὸ θεῖον; Ως δέον, ἢ μὴ λέγεσθαι ἡμᾶς ταῦτα, διότι τὸ θεῖον, ἢ τὸν Θεὸν ταῦτα μή ὀνομάζεσθαι, δ τί περ καὶ ἡμεῖς. Ἀλλὰ μὴν καὶ ἐσμὲν ταῦτα· καὶ ὀνομαζόμεθα· οὐχ ὡς ταυτὸν τῷ Θεῷ διὰ ταῦτα ὄντες· ἀλλ' ὡς πρὸς αἴτιον αἰτιατὸν, ἢ μέτοχον πρὸς μετεχόμενον, ἢ ὑπαρξιν πρὸς α τίαν. Οὐδὲ συγκριτικῶς ἡ συνωνύμως, ὡς ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων· ἀλλ' ὁμωνύμως, καὶ οἷον εἰπεῖν μεθεκτῶς· τῶν πραγμάτων κατὰ τὸ ἄπειρον ἀλλήλων τῇ φύσει διεστηκότων· εἰ μὴ τῷ φίλον, ὡς ἀληθῶς, τὸ θεῖον εἰπεῖν, καὶ ὑπὲρ φύσιν καὶ πράγμα. Ποῦ δὲ λοιπὸν κατ᾽ αὐτοὺς πάλιν, εἰ δοθείη τὴν ψυχὴν εἶναι σῶμα, ὁ τοῦ κατ᾿ εἰκόνα ἡμῖν διασωθήσεται λόγος, εἰ μὴ διὰ πάντων ἔχειν φαμὲν τὴν ψυ. – χὴν, τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ὁμοιότητα; Ωσπερ γὰρ τοῦ κοινοῦ νοεράν, καὶ τοῦ ἀθανάτου, ἀφθάρτου τε καὶ ἀοράτου, τὴν ἐν τούτοις γνωριζομένην εἰκόνα ὀνομάζομεν· οὕτω δὴ καὶ τοῦ ἀσωμάτου, ἀσώματον λέγοντες, ὡς πάντα τε όγκον, καὶ πᾶσαν ὁμοίως δια φεύγουσαν διαστηματικὴν καταμέτρησιν· ἄλλο τι πάλιν αὐτὴν παρ' ἐκεῖνο, κατὰ τὴν τῆς φύσεως ἰδιό τητα λέγομεν. Ἐπεὶ οὐκ ἔτι ἂν εἴη εἰκὼν, ἀλλ᾽ ἀπαράλλακτος ταυτότης. Ἐν οἷς δὲ ἐν τῇ ἀκτίστῳ καὶ ἀτρέπτῳ καὶ ἀνάρχῳ φύσει ἐκεῖνο καθορᾶται, ἐν τοῖς αὐτοῖς τὴν κτιστὴν λογικὴν φύσιν· οὐ κατά τὸ αὐτὸ δὲ, ἀλλ' ὡς ἐν ἐσχάτοις ἀπηχήμασι φωνῆς λόγου δήλωσιν, δείκνυσθαι, ἐναργώς νομίζομεν. Και ὥσπερ διὰ τῶν ἐν τοῖς οὖσι κατὰ τὴν τοῦ παντὸς διακόσμησιν ἐπιτελουμένων ὁ φιλοσοφώτατος νοῦς, πρὸς τὸ καθαρόν τε καὶ αῦλον μετενεγκὼν τῶν νοη μάτων αὐτοῦ τὰς δυνάμεις, διακρίνει ἀπὸ τῶν κι νουμένων τὸ κινοῦν, καὶ ἐν καὶ μόνον καὶ ἁπλοῦν. αὐτὸ ἐξ ἑαυτοῦ ὑπάρχον, ὡσαύτως ἔχον καὶ ποιητικὸν αἴτιον καταλαμβάνων ἐν τῇ οἰκείᾳ τῆς ταυτότητος μονιμότητι, ἀπρόσιτον κατὰ τὴν φύσιν τοῖς ἄλλοις. ἐπίσταται· άτρεπτον μὲν, ὅτι ἀκίνητον· οὐ γάρ ἐστι πρὸς ὁ κινηθήσεται τὸ τὰ ὄντα καὶ ποιοῦν καὶ πληροῦν, καὶ ὑπὲρ πάντα ὂν τὰ ὄντα· περιεχ-. τικὸν δὲ, ὡς δημιουργὸν, καὶ πρὸ γενέσεως, τῷ ἀπείρῳ τῆς δυνάμεως τὰ πάντα γινώσκον. Κατὰ τὴν αὐτὸν τῆς θεωρίας τρόπον, καὶ διὰ τῆς τῶν μελῶν καὶ μερῶν ποικίλης καὶ ἐντεχνοῦς κινήσεως τοῦ μικροῦ κόσμου 11. λέγω δή τοῦ ἀνθρώπου· τὸ κινητικόν αἴτιον λογιζόμενος, ἄλλο τι εἶδε κατὰ τὴν μουσίαν παρὰ τὴν ὀργανικὴν τοῦ σώματος ὕπαρξιν καὶ οὐχ ὡς σῶμα ἐν σώματι· ὅπερ δοκεῖ τοῖς νέοις σοτοῖς, καὶ τῶν ἀναποδείκτων δογματιστείς και μικρός κόσμος, μακρύς.
que similiter esse dicimus, atque vivere lumen que, et bonum et mentem et rationem ipsum vo camus; sive tanquam Deo auctore hæc sinus atque moveinur; sive tanquam in eorum actu exsistentes, has ex nostris Deo appellationes tribuamus. Que igitur illis ratio, ut bæc anima, aliaque plura et sit et vocetur, non item incorporea, idcirco quo:l Deus incorporeus est? Proinde necesse sit ut vel hæc nomina, eo quod tribuantur Deo, minime no bis usurpemus; aut non dicamus de Deo, quod et nobis ca communis nuncupatio sit. Atqui sumus nos quoque illà et nuncupamur; non velut cam ob rem idem ac Deus simus, sed sicut quod ex causa est in causam relatum; sive quod particeps est, in id quod participatur; ant quod exsistit, in id quo auctore in rerum naturam editum est: neque id´ æqua comparatione, eademque cum voce etiam ratione, ut iis in rebus contingit quæ sunt ejusdem substantiæ; sed nominis solum (diversa substantia) communione, et, ut sic dicam, participatione, cum res a se invicem infinitis parasangis remotæ sinɩ ac distent; nisi cui magis libeat, ut (quod vere est) Deum supra naturam atque ren dicat; longe scilicet illis eminere. 1 Dan. XIII, Ubinam vero deinceps, illorum sententia (siqui dem animam corpus esse dederimus) nobis ratio imaginis constabit; nisi per omnia animam exen plari similem esse dicamus? Quemadmodum enim intelligentis intelligentem: immortalis, incorru ptibilisque ac invisibilis, quæ his dotibus insignita sit, imaginem nuncupamus; sic sanc, cum etiunt incorporei incorporeain, tanquam omnis tum molis, tr'n et similiter dimensionis, quæ ex partium di stantia est, experten vocitamus; aliud rursus ab eo, ad naturæ proprictatem quod attinet, cam esse dicimus. Alioqui enim non imago, sed ipsa eadema res nulla evariatione exstiterit. In quibus autem in increata et immutabili principiique experte, seu æterna natura, similitudo cernitur, in iisdem na turam creatam ratione utentem, etsi non secun dum cumdem modum, sed extremo velut vestigio vocisque pene evanescentis resonantia sermonis manifestationem, liquido monstrari existimamus, Ac sicut in rebus, per ea quibus rerum ornatus completur mens sapientissima, ad puros omniu maleria vocantes conceptus sensusque 242 vires suas transferens, ab iis quæ moventur, motore discernit; unumque illum ac solum atque simpli cem, ipsum in se exsistentem, eodenique se moda habentem, auctorem rerum et conditorem in sna identitatis perennitate comprehendens, reliquis na tura inaccessum pernoscit: immutabilem quidem, ea ratione quod immobilis est: non enim est qua moveatur, qui res et creet, et impleat, cunctisgue rebus emineat: rerum vero conservatorem casque continenten, quod ipse conditor sit, cunctaque, etiam priusquam fiant, infinitæ potentiæ vi nove rit 1. Eodem ipso speculationis modo, ex vario tiam ac artificioso concinoque membrorum pare tiumque mundi minoris motu (nempe hominis) Homo non ut apud Greg.
col. 131–132page 60 of 103
PG 91:131καὶ τὴν ἡμετέραν οἷον ἐπιζητοῦντα, καὶ προσκαλούμενον περὶ ἑκατέρου λόγου κρίσιν τε καὶ ὑπόληψιν, εἰκότω; καὶ ἡμεῖς αὐτὸν ἐν προοιμίοις, τοῦ πρὸς αὐτὸν ἡμετέρου γράμματος, ἀντετιμήσαμεν, ἀπο στολικὴν ἐκπληροῦντες παραίνεσιν. Τῇ τιμῇ γὰρ ἀλλήλους προηγούμενοι φησιν ὁ θεῖος Απόστολος ὅπου γε καὶ τοὺς ἑτέρως ἔχοντας, ἢ ἐπιστέλλοντας πρὸς ἡμᾶς, ἀγαπᾷν τε καὶ εὐλογεῖν ὁ θεῖος παρακελεύεται λόγος. Καὶ ἅμα σπουδή μοι καθειστήκει, μὴ ἐκτραχύνειν· ὁμαλίζειν δὲ μᾶλλον τὸν ἄνδρα, τοῖς εἰς αὐτὸν ἐγκωμίοις, πρὸς συγκατάθεσιν ἰέναι τῶν εὐσεβῶς μοι δεδογματισμένων, κατὰ τὴν τῶν ἁγίων Πατέρων διδασκαλίαν· ὅθεν καὶ οὕτω νεο νοηκέναι κατὰ τὴν γεγονυίαν αὐτῷ παρ' ἐμοῦ συγ γραφὴν, τὰ ὑπ' ἐκείνου μοι γραφέντα διωμολόγουν παρορμῶν αὐτὸν οἶον, ὡς ἔφην, καὶ προσκαλούμενος εἰς τὴν τοῦ εὐσεβοῦς ἐπίνευσιν λόγου, σω τηρίαν αὐτῷ μεγίστην προξενούντος, είχε τοῦτο στέρξας σὺν ἡμῖν ὡμολόγησεν [ὁμολογήσειεν], ὡς γεγράφαμεν· τουτέστι δύο τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἐνεργείας, ὥσπερ οὖν καὶ φύσεις ήνωμένας ἀσυγχύτως καὶ ἀδιαιρέτως, θείαν καὶ ἀνθρωπίνην· ἄκτιστον καὶ κτιστήν· ἀλλ' οὐ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὁπωσοῦν λεγομένην. Οὐ γὰρ Πατρικός, αἱρετικός δὲ μᾶλλον ὁ περὶ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐνεργείας ἢ θελήσεως ή φύσεως λόγος, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Κυρίου ἡμῶν καὶ Θεοῦ. Τῆς μὲν οὖν πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνον, ήγουν τὸν Πύρρον, ἡμετέρας εὐφημίας τοιοῦτος ὁ τρόπος καθέστηκε, τῆς ἀντιῤῥόπου δόξης αὐτὸν ἡρέμα δι ρούσθω δὲ σὺν ἡμῖν τῶν πρὸς αὐτὸν ὀρθοδόξως ἵστᾷν ἐπειγόμενος, καὶ πρὸς τὸν ὀρθὸν ἐπαναξι βάζειν λόγον τῆς πίστεως. Εἰ δέ τις τοῦ καθ' ἡμᾶς διαμαρτάνων σκοποῦ, πρὸς τὴν εὐφημίαν ἔτι δυσ φορεῖ, τὸν τῆς ἡμετέρας οἰκονομίας ἐν τούτῳ δὴ μάλιστα λόγον οὐκ ἀποδεχόμενο;, παρείσθω δὴ τούτῳ, καὶ διαῤῥιπτέσθω κατὰ τὸ δοκοῦν ἡ εὐφημία, μηδὲ ἡμῖν λοιπὸν ἐπέραστος οὖσα, προσάντης δὲ μᾶλλον μετὰ τὴν τελείαν τἀνδρὸς ἐκτροπήν· αύ δογματισθέντων ἡ δύναμις. Έχετε, Πατέρες ἅγιοι, τῆς πληροφορίας διὰ τῆς ἡμετέρας ἀπολογίας τὸν λόγον· ἀλλ' ἀνδρίζεσθε, καὶ κραταιούσθε πνεύματι, μὴ παρακλινόμενοι δεξιὰ ἢ ἀριστερὰ πρὸς τῶν ἐναντίων ἀνδρῶν καὶ δογμάτων· ἀλλ' ὁδῷ βασιλική στεριζόμενοί τε καὶ ποδηγούμενοι παρ' αὐτοῦ τοῦ εἰπόντος, Ἐγὼ εἰμὶ ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ζωὴ, καὶ ἀλήθεια, σύμψυχοι, τὸ αὐτὸ φρονοῦντες, - καὶ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης ἔσται μετὰ πάντων ὑμῶν, εὐσεβῶς ἀεὶ κηρυττόμενος, καὶ ὁσίως παρ' ὑμῶν λατρευόμενος· καὶ πέρας τῆς ἐνταῦθα μακαρίας πολιτείας τε και ὁμολογίας, ἑαυτὸν ἐκεῖσε μακαριωτέραν παρεχόμενος ὑμῖν κληροδοσίαν τε καὶ ἀνάπαυσιν· μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα, τιμή, κρά της, προσκύνησις, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
tiam utrinque exquireret quoque, ut par erat in proœmio nostræ ad cum epistolæ ipsum coluimus, uti nos admonet Apos tolus, cum ait: Invicem honore pr@venientes " cum et eos qui se aliter habent, aut ad nos scri bunt, diligere, ac bene eis precari jubeat divinus Sermo r. Simul etiam cura mihi fuit, ne hominem exasperarem, sed magis lenirem; quo scilicet ipsa laudationis illecebra, ad eorum quæ pie ex san ctorum Patrum doctrina tradebam, assensum co gerem unde sic fatebar me intellexisse quæ ab eo mihi scripta erant, quemadmodum ipse ad eum scripseram; velut nimirum impellens, uti dice Ban, atque invitans ad assensum piæ doctrinæ, quo sibi maximam esset paraturus salutem, si modo in animum induceret, ut quemadmodum ad eum scripseramus, nobiscum confiteretur; duas scilicet unius ejusdemque Christi Dei naturales operationes, uti et duas naturas inconfuse unitas ac indivise, divinam et humanam, increatam et creatam; at non unam eamdemque, quovis modo dictam. Nempe, esse non Patrum, sed magis hæ reticorum doctrinam, quæ unam eamdemque opc rationem seu voluntatem aut naturam in uno codemque Domino nostro ac Deo tradat. ac provocaret; nos Hic igitur meæ ad Pyrrhum laudationis scopus, hic modus ac ratio, cum sensim a contraria opi nione abducere, et ad rectam fidei doctrinam trans ferre cogitarem. Si quis vero non satis mei ejus propositi vim assecutus, meam adhuc illam lau dationem agre fert, per me licet, utque illi vidle tur, eam explodat quæ nec 69 nobis jan placet aut probatur, sed magis gravis ac molesta est, postquam ille plene eversus est; eorum vero vim, quæ a nobis catholice ad eum scripta sunt, ratam habeat ac comprobet. Habetis, Patres sancti, qua ratione per meam defensionem mei securos vos reddiderim. Enim vero viriliter agite et confortamini spiritu, nec ad dexteram aut sinistram adversariorum vos studiis ac doctrinis abduci patiamini, sed via regia sta biliri ac duci, ab eo qui ait: Ego sum via et vita ac veritas x; Unanimes, idipsum sentientcs et, Deus pacis crit cum omnibus vobis 2, quem pie semper prædicetis ac sancte colatis: quique de mum post beatam ævo hoc tum vitæ institutionem, tum confessionem, futuro illo beatiorem se vobis hæreditatem præbiturus est atque requiem: quo cum Patri ac Spiritui sancto gloria, honor, pote stas, adoratio, nunc et semper, et in secula secu lorum. Amen. * Rom. xn, 10. ▼ Matth. v, 4. × Jean, xiv, 6. × Philipp. 1, 2 Philipp. 1, 9, Dized by Google Digitized
col. 133–134page 61 of 103
PG 91:133καὶ ἄτρεπτος· ὡς ποιήσας παντάπασιν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς & τὴν γνώμην ἀκίνητον. Ὁ δὲ τοῖς ὑλικοῖς, τρεπτοίς ούσι κατὰ φύσιν καὶ ἀλλοιώτοις, καὶ οὐδαμοῦ παν τελῶς στῆναι δυναμένοις, ἀγνοίᾳ τοῦ κρείττονος κα τὰ γνώμην οἰκείαν ἐνδήσας τῆς ψυχῆς τὸν ἔρωτα, τρεπτός ἐστιν ἐξ ἀνάγκης καὶ ἐμπαθὴς καὶ εὐαλλοίωτος· τοῖς φύσει κινουμένοις καὶ πάσχουσι την συνεπικινουμένην ἔχων πάσχουσαν τῆς ψυχῆς τὴν διάθεσιν. Μὲ τοίνυν ταύτης σου, δέσποτα μου εὐλογημένε, τῆς ἀγαθῆς καὶ θεωτικῆς ἔξεως, τῆς ἐχούσης του πρὸς τὸν Θεὸν τὴν γνώμην συνέκδημον, ἐκστῆσαί τι τῶν ὄντων δυνηθῇ· μὴ χρόνος ἀτάκτως ἑαυτῷ συμμετ ταβάλλων τὴν τῶν ὑλικῶν πραγμάτων φοράν, τῆς γνώμης αλλοιώση το βάσιμον· μὴ ἀνθρώπων ἐπειλή φόβον προτεινομένη, τῆς καλῆς διαθέσεως μετακινήσῃ τὸ στάσιμον· μὴ λόγος κολάκων ἀνδρῶν τῇ προφορά καταγλυκαίνων τὴν ἀκοὴν τῆς ψυχῆς χαυνώσῃ τὸ εὔτονον· μὴ ὄρεξις αντιλυπήσεως, ἐκ τοῦ δύνασθαι τυχὸν πρός τινα, το σύνολον διαφθείρῃ τοῦ τρόπου τὸ ἡμερον· μὴ πόθος τῆς περὶ τὸ ἄρχειν δόξης, τῆς περὶ τὸ θεῖον ἀγάπης μειώσῃ τὴν ἄφεσιν. Οὐ γὰρ ἔλλειψις δόξης παρὰ Θεῷ πάντως ἢ ἀνθρώποις ἐστὶ τὸ μὴ ἄρχειν ἀνθρώπων ἀλλὰ καὶ μάλλον δόξης ἐπίδοσις, ὅσον ταραχῆς καὶ φροντίδος ἡ ψυχὴ παντοίας καθέστηκεν ἐλευθέρα τῆς ἔξω θεν, ὡς ὁ ἐμὸς ἔχει λόγος· καὶ πᾶς εὐσεβῶς τὰ δέοντα συνορῶν, ὡς οἶμαι, συνθήσεται. Πᾶς γὰρ ἀνὴρ ὡς ἀληθῶς ἐνάρετος καὶ φιλόθεος, αὐτάρ τῆς ἑαυτῷ πρὸς πᾶσαν εὐδαιμονίαν ἐστί· μηδε μίας περιβολῆς τῶν ἐκτὸς, πρὸς τὸ πορίσασθαι ταύ την δεόμενος. Ο γὰρ τῶν θείων ἰδιωμάτων ἑαυτοῦ κατὰ τὸν βίον τὰς ἐμφάσεις καταστήσας γνωρίσμα τα, πάντων ἐντελῶς ἔχει τῶν ἀγαθῶν τὸ πλήρωμα δι' οὗ πέφυκεν ἐγγίνεσθαι τοῖς ἀνθρώποις ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ἀκριβὴς ἐξομοίωσις· πρὸς ἢν οὐδὲν τῶν μετὰ Θεὸν συγκρινόμενον καθοτιοῦν παραβάλλεται. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, μὴ νόσο;, μὴ ὑγεία, μὴ πλοῦτος ὁ κάτω συρόμενος, μὴ πενία τῶν φθειρομένων, μὴ ψόγος, μὴ ἔπαινος, μὴ θάνατος, μὴ ζωή, μὴ τὸ παρ δν, μὴ τὸ μέλλον, μηδὲ καθάπαξ ἕτερον τῶν ὄντων Η γινομένων, τὴν θρεψαμένην σε ταύτην, καὶ εἰς τόδε προαγαγοῦσαν παρά τε Θεῷ καὶ ἀνθρώποις κλέος φιλοσοφίαν, νοθεῦσαι δυνηθῇ. Τοῦτο δὲ γενή σεται, πῶς; Εἰ πάντα πιστεύσοιμεν * τῷ Θεῷ τὰ καθ᾿ ἑαυτούς καὶ μηδὲν μὲν ζητεῖν ἀνασχοίμεθα παντελῶς, ὧν ἐκ Θεοῦ ζητεῖν οὐ προσετάγημεν· ζη τεῖν δὲ διὰ πάσης σπουδής, παν ότιπερ ἐκ Θεοῦ ζη 10. Ετ. πιστεύσομεν. ΝΟΤΑ. Μὴ ἀνθρώπων ἀπειλή.
immobile (non enim habet quo moveatur quod est infinitum), plane ft ut et ille, qui unius amator. exsistat, unus merito solusque ac immutabilis clus sit; ut qui ab uno animum prorsus immobilem reddiderit. Qui autem rebus terrenis, quæ natura mutabiles sint, aliamque ex alia deterentem quali talem induant sec usquam prorsus quiescere va leant, Dei bonique ignorantia, mentis proposito ac voluntate, animi amoren. addixerit, is necessario mutabilis passibilisque, aliusque ex alie, vertibilis ac labi obnoxius, exsistit; qui nimirum cum his quæ moventur, labique ac interitioni obnoxia sunt varieque afficiuntur, ipse perinde mèntis affectione moveatur, labeque ac libidine afficiatur atque patiatur. Nulla igitur rerum, domine mi benedicte, tuo hoc bono ac deiico habita, quo tuus ad Dram animus mensque peregrinetur illique excedat®, un quam dimovere possit ac deturbare; non tempus una secum terrenarum rerum lationem incompe site mutans, stabilitatem mentis inverterit; non terrificæ hominum intentată minæ bonæ voluntatis animique constantiam ac firmitatem labefactave rint; non blandi kominum sermones, lenocinio mul centes auresque titillantes, animi tenorem emolli › verint; non appetitus vindictae, ea forsitan ratione quod nocendi cuipiam potentia non desit, placidos quidquam mores ac lenitatem vitiarit; non magi stratus imperiique affectata gloria ac splendor, di lectionis in Deum vīm cupiditatis minuerit. Nihil enim ejus gloriæ quæ apud Deum ant homines est prorsus detrahitur, quod quis magistratu non fun gatur, nec cum imperio hominibus præsit; quin po tius ejus inde major g.oria emergit (ut quidem exi stimo), quo animus a rerum turba, exteriorumque ac sæculi negotiorum cura ac anxietate liber exsi stit; ac puto assensurus sit, quisquis´pie quod officii sit deceatque, satis adverterit. Quisquis enim bo minum vere virtute ac religiosa pietate nitet, sibi ipse ad omnem felicitatem sufficiens est, ut nullo ex teriori adjumento ac commeatu egeat, quo sibi 203 eam conciliet. Qui enim divinarum dotum ac proprietatum repræsentationes, suas ipsius notas ac proprietates qua vitam disciplina instituit, fecit, is omnium perfecte bonorum plenitudinem paravit; qua accurata cum Deo similitudo homi il Cor. v, 6. nibus accedit; ejusmodi scilicet, ut eorum quæ a Deo secunda sunt, nihil ei comparari aut æquari possit. Atque, ut summa dicam, non mbrbus, non sanitas, non quæ deorsum trahant terrenæque di vitiæ, non rerum quæ intereunt egestas, non vita perium, non laus, non mors, non vita, non præ sens, non futurum, neque omnino ulla rerum alia, eorumve quæ ßant seu contingant, hancce tibi Indicant haec omnia Georgii animum curis ancipitem, Constantinopolim profeetuin, quo forte evocabatur ad diluendam su spicionem, et unde resilierit, cum non sibi tutum satis putaret ab æmulis. Haud certe facile viro principi ut non obnitatur, nedum amittendæ digni tatis, sed et mortis ipsi discrimini.
col. 135–136page 62 of 103
PG 91:135γεγράφατε το, κεφαλαίοις, οἱ τῆς βασιλίδος των Η *. 2 ότι φασίν. καὶ ἐκ τῶν. πόλεων ἐπελάβοντο· Ευσὶ δὲ μόνοις, ὧν, τὸ μὲν υπάρχει περὶ θεολογίας, ὅτι, τε φησὶν εἶπεν τ Εκπορεύεσθαι κακ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ο τὸ δὲ ἄλλο, περὶ τῆς θείας σαρκώσεως· ὅτι περ γέγραφε «Δίχα το τὸν Κύριον. εἶναι τῆς προπατορικῆς ἁμαρτίας ὡς ἄνθρωπον.» Καὶ τὸ μὲν πρῶτ τον ο, συμφώνους παρήγαγον χρήσεις τῶν Ρω μαίων Πατέρων· ἔτι γε μὴν καὶ Κυρίλλου Αλε ξανδρείας, ἐκ τῆς πονηθείσης αὐτῷ εἰς τὸν εὐπρ γελιστὴν ἅγιον Ἰωάννην ἱερᾶς πραγματείας· ἐξ ὧν, οὐκ αἰτίαν τὸν Υἱὸν ποιοῦντας τοῦ Πνεύματος, σφᾶς αὐτοὺς ἀπέδειξαν· μίαν γὰρ ἴσασιν Υἱοῦ καὶ 3 ματος τὸν Πατέρα αἰτίαν· τοῦ μὲν κατὰ τὴν γένο νησιν· τοῦ δὲ, κατὰ τὴν ἐκπόρευσιν· ἀλλ᾽ ἵνα τὸ δι' αὐτοῦ " προϊέναι δηλώσωσι· καὶ ταύτῃ τὸ συν αφὲς τῆς οὐσίας καὶ ἀπαράλλακτον παραστήσωσι. Τῷ δὲ δευτέρῳ, μηδεμιᾶς χρήζουσι τὸ παράπαν ἀπολογίας. Ποίᾳ γὰρ ἐν τούτῳ ἀμφισβήτησις· εἰ καὶ τοῖς προφασιζομένοις νομίζεται διὰ τὸ δύστροπον. Ὅμως δ᾽ οὖν ἐξεδυσώπησαν, ειπόντες· «Μήτε τὴν κατὰ νοῦν ἔχειν ἁμαρτίαν, καθ' ἣν πρωτοπαθήσας φαίνεται πως ὁ ᾿Αδάμ, μήτε τὴν ἐξ αὐτῆς προϊοῦσαν διὰ σώματος πράξιν τοῦ κακοῦ καὶ ἐνέρ γειαν.» * Οὗτος μὲν οὖν, ταῦτα, περὶ ὧν οὐκ εὐλόγως ἀπ κλήθησαν· ἐκεῖνοι δὲ περὶ ὧν καὶ μάλα δικαίως, οὐδεμίαν μέχρι καὶ νῦν πεποίηνται τὴν ἀπολογίαν, ὅτι μηδὲ τὴν παρεισαχθέντων τῶν ὑπ' αὐτῶν ἐκβολήν. Μεθερμηνεύειν δὲ τὰ οἰκεῖα, τοῦ τὰς ὑποκλοπὰς χάριν διαφυγεῖν. τῶν ὑποπιπτόντων κατὰ τὴν ὑμε τέραν κέλευσιν, παρεκάλεσα τοὺς Ῥωμαίους· πλὴν ἔθους κεκρακηκότος οὕτω ποιεῖν καὶ στέλλειν, οὐκ οἶδα τυχὸν εἰ πιστεῖεν. "Αλλως τε καὶ τὰ μὴ οὕτω; δύνασθαι διακριβοῦν ἐν ἄλλῃ λέξει σὲ καὶ φωνῇ τὸν ἑαυτῶν νοῦν ὥσπερ ἐν τῇ ἰδίᾳ καὶ θρεψαμένῃ, κα θάπερ οὖν καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς τὸν ἡμέτερον. Γενήσεται δὲ πάντως αὐτοῖς, πείρα τὴν ἐπή ρειαν μαθοῦσι, καὶ ἡ περὶ τούτου φροντίς. Τῷ δὲ περὶ οὐσίας καὶ φύσεως, ὑποστάσεώς τε δὴ καὶ προσώπου, καὶ τῶν καθεξῆς κεφαλαίων, ἐνέτυχον σχέδει Θεοδώρου τοῦ τῆς Φαράν·· καὶ ὡς ἐν εἰσαγωγῆς τρόπῳ τυχὸν οὐκ ἀσυντελοῦσιν· ἐν δὲ τῷ περὶ προσώπου καὶ τῆς ὑποστάσεως λόγῳ, οὐ τοῖς περὶ τούτων κανόσι μᾶλλον, ἢ ἑαυτῷ φαίνεται στο χήσας πως, ὑποστατικὴν λέγοντι τὴν ἐνέργειαν· δν καὶ τῆς οἰκείας δόξης καθηγητὴν καὶ συνήγορον, οἱ τῆς ἐναντίας προβάλλονται· τὴν πᾶσαν ἐξ αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ ῥημάτων σχεδον τυπώσαντές τε καὶ ὑπαγορεύσαντες Εκθεσιν. Καὶ γὰρ κατὰ ταῦτα τ λόγον συνεσκίασέ πως καὶ ἡμαύρωσε, τῷ προσώπω δεδωκώς ὡς προσώπῳ τὴν χαρακτηρίζουσαν τὴν φύσιν ἐνέργειαν· οὐχὶ τὸν πῶς καὶ ὁποῖον τῆς κατ' προκαταρκτικῶς αἴτιον, γράφετε ” µǹ * 1 τῷ πρώτη καὶ δι' αὐτοῦ. 1, κατά ταύτην.
qnot scripsistis, Regie urbis cives (Constantino politani) reprehenderunt: sed in duobus duntasat. Quorum alterum est de Gde Trinitatis, ac quod, aiunt, dixerit, • Spiritum sanctum, etiain ex Filio procedere:» alterum vero de divina incarnatione; quod nimirum scripserit, • esse Dominum, ut est homo, absque peccato originis ".» Et primo qui dem consonantia Latinorum Patrum testimonia protulerunt: præterea etiam Cyrilli Alexandrini ex cjus sacra lucubratione in sanctum Joannen evan gelistam. Ex quibus, non causam se ac auctorem, Filium Spiritus facere ostenderunt. Unam quippe Filii ac Spiritus causam Patrem noverunt; ac au clorem”; alterius quidem generationis modo; alte rius vero, processionis: sed ut per eum prodire si gnificarent, eaque ratione conjunctionem substantiæ nullaque e variatione siniilitudinem, demonstrarent. 71 Ad secundum quod attinet, nulla prorsus egent defensione. Quæ enim in eo dubitandi ratio, tametsi his, qui occasiones quærunt, ob suam mb rum pravitatem, ita videatur. Nihilominus tamen fecerunt satis, dicendo: Nec quod est in mente peccatum habuisse, quo fere Adamus primum la borasse videatur; nec quæ ex ipso per corpus prodit atque geritur, mali actum ac actionem. Atque hæc quidem isti, quorum nomine nulla justa ratione in crimen vocati erant. Illi vero nec cb ea, quorum nomine juste admodum vituperan tur, ullam hactenus satisfactionem fecerunt, quando neque perperam a se inductas voces ejecerunt. Rogavi autem Romanos secundum jussionem ve stram, ut ad cavendas sic ex cuniculis obrepen tium fraudes dolosque, sua ipsi redderent ac inter pretarentur. Verum cum in more positum habeant ut ita faciant ac scribant, nescio an forte obtempe raturi sint. Est præterea alia ratio, quod non ita possint alia lingua ac idiomate mentem suam exacte exprimere, sicut in sua atque nativa: uti et jam nos in nostra. Prorsus vero rem et ipsi curabant, qui cxperimento, quod inde est damnum injuriam que, didicerint. ctor. Theodori Pharanita Monothelitarum antesignani excussus liber: gnomicæ in Christo operationis au Legi Theodori Pharanitæ episcopi libellum de Substantia (seu essentia) et natura, deque hy postasi et persona, ac reliquis capitulis: nec forte velat introductionis specie omni carent utilitate. Ceterum in iis quæ de persona ac hypostaci docet, nɔn magis borum regulis, quam sibi ipse propemo dum astipulari videtur, qui hypostaticam, seu per sinalem, dicat operationem: quem etiam adversa rii suæ opinionis doctorem ac patronum proferunt; omnem fere ex ejus verbis formantes atque dictan tes, quam ecthesim ediderunt ac fidei formulam. In hune namque modum sermonem obumbravit ac Aliit. Anast. et cctuali. origine fons ipse totius Trinitatis. V. 16 Aiutili hic Romani codices. * live Solus Pater causa et auctor, ut Basil. prima * Flor. sess 23 Georg. Metoch. I. v, Berc. etc. Vat. 9 R. alter, ôiyz. R. V. Flor. Fr. V.
col. 139–140page 63 of 103
PG 91:139ταχοῦ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησίαι, τὴν αὐτόθι με γίστην ἐκτήσαντό τε καὶ ἔχουσιν· ὡς οὐδαμῶς μὲν κατισχυομένην κατὰ τὴν αὐτὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπαγ γελίαν, ὑπὸ ᾅδου πυλῶν· ἀλλ' ἔχουσαν τὰς κλεῖς τῆς εἰς αὐτὸν ὀρθοδόξου πίστεως καὶ ὁμολογίας· καὶ τοῖς εὐσεβῶς προσερχομένοις ἀνοίγουσαν τὴν ὄντως φύσει καὶ μένην εὐσέβειαν· ἀποκλείουσαν δὲ καὶ ἐμφράττουσαν πᾶν αἱρετικών στόμα, λαλοῦν ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος. Καὶ γὰρ ἅπερ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων δημιουργός καὶ Δεσπότης Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, τε τούτου μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι, καὶ οἱ καθεξῆς ἅγιο Πατέρες τε καὶ διδάσκαλοι καὶ μάρτυρες, ἱερουργηθέντες οἰκείοις ἔργοις τε καὶ λόγοις, ἀγῶσί τε καὶ ἱδρῶσι, καὶ τένοις καὶ αἷμασι, καὶ τελευταῖον ἐξα σίας θανάτοις διὰ τὴν ἡμῶν τῶν εἰς αὐτὸν πιστευόντων καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν ἐθεμελίωσαν καὶ ᾠκοδόμησαν, διὰ δύο ῥημάτων ἀπονητὶ καὶ δίχα θανάτου [καμάτου], ὦ τῆς τοῦ Θεοῦ μακροθυμίας καὶ ἀνοχῆς! καταλῦσαι σπουδάζουσι, καὶ ἀκυρῶσαι τὸ μέγα καὶ πάμφωτον καὶ πανύμνη τον τῆς Χριστιανῶν ὀρθοδόξου θρησκείας μυστήριον. ὑμῖν δὲ οὐκ ἀγαπητόν τῷ μεγάλῳ Μαξίμῳ κατακολουθεῖν ὑπερ ηγοροῦντι Ῥωμαίων, ἐφ᾽ οἷς καὶ τότε ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἔλεγον ἐκπορεύεσθαι· καὶ οὐδὲν δια φέρειν, τὸ ἐκ Πατρὸς δι' υἱοῦ πρὸς τὸν ἐξ ἀμφοῖν ἐκδιδάσκοντι· δι' ὧν ἡ ἐπιστολὴ τὸ, ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπο Ἐξ ὧν οὐκ αἰτίαν τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱὸν ποιοῦντας σφᾶς ἑαυτούς
onmes 73 ubique Christianorum Ecclesize, qme Adyou, µóvṛy zprmida xzì OɛpiƐhiov al näsai nav ibi est, maxima: nacti sunt, habentque Ecclesiam; us in quam, juxta ipsam Salvatoris promissionem ª porte inferi haudquaquam prævaluerint, sed quae recte fidei in ipsum ac confessionis claves habeat, ñisque, qui cum pietate accedant, quæ vere na tura est, solamque pietatem aperiat; claudat vero atque obstruat omnc os hæreticorum, injustiţia loquens in excelso b. Etenim quææ ipse universorum, conditor ac Dominator, Dominus noster Jesus Chri stas, ejusque discipuli et apostoli, ac deinceps sancti Patres et Magistri atque martyres, suis tum operibus tum sermonibus, certaminibusque et su doribus ac laboribus ac cruoribus, postremoque stu pendis interfectionibus atque necibus immolati ob nostram in eum credentium catholicam et apostoli cam Ecclesiam, fundaverunt; duabus vocibus sine la bore atque opera (o longam Dei paticntiam toleran tiamquet) convellere nituntur, ac magnum omnique luce splendidum ac laude celebrandum, Christia norum rectæ fidei religionis abolerc mysterium. ■ Matth. xvi, 18, 19. b Psal. LXXII, 8. x2 Amber Kúpos y no; Xpists, of ze Maximi locum ex epistola ad Marinum, de processione Spiritus ex Patre et Filio in Martini primi synodicis, quo offensi sint Constantinopolitani, ipseque Maximus exposuerit, ut non duas causas, seð viam, Patrem, Latini sentiant; nonnulli, etiam Catholici, an sit Maximi addubitant; vereorque ne Len Allatias liberalior sit, in Vindiciis synodi Ephesina Cyrilli ea de re, cap. 72, cum ait plerosque addubitare. Anastasius in Collectaneis ut certæ fidei retulit, ac momentum habere in rem fidei et Ecclesiæ existima vit. In concilio Lugdunensi Gregorio X pontifice, nescio qui dubitarint: non Beccus, non Georgius Metochita, etc. In Florentino ca Maximi distinctione et sententia, Ecclesiarum pax conciliata: non Üle midas aliique Catholici y'ex schismaticis,. Palamas, Mar as Ephesius, etc. Libri antiquissimi servarunt, in quibus colex ille Romanus antiquior vit synodo, ex quo exscriptus Reg. Michaele Duca Angelo Com neno imper. Qui dubitent, parum versatos in Maximi lectione existimo, nec ullam arbitror exstare ejus epistelaza aut tomum dogmaticum, in quo ejus styli character clarius eluceat, quibus præsertim præfatur, ut in aliis ad eumdem Marinum dogmaticis, aliosque viros sacros, diversi argumenti epistolis. Nec sic a vero el catholico sensu abhorret Maximi expressió, ut tam facile ejus relinquendum vadimonium viro catholico sit. Una causa Pater absolute, seu auctor: nec Filtus auctor, nisi quia a Patre, et ejus quasi virtus, quo cum una causa, et principium de principio: quod Græci libentius particula per exprimunt, ut ordinem significent, et Patri=poxapatixó, ratione primæ causæ et originalis (a se scilicet) ser vent. Opere pretium igitur fecit Maximus, qui et vivus, et vita functus, dissentaneas in specie Doctoruni voces Virorumque Ecclesiasticorum codem sensu, velut olim Athanasius in eadem prope materia (ac mɛpì Asohorias) cominiserit. Locum Maximi eo ipso sensu egregie exponit Joan. Veccus, orat. 2, t. Il Græciæ orth. p. 63 et 64, ubi omissa fusiori explicatione, quam Damasceno malit impendere, cujus causa difficilior, et quo adversarii magis glorientur, sic pancis de Masimo psúsaðar, siç th, 6' Vioù mpolivat szpó; izkapɓávetat; Ubi Leo All. An non volupe vobis fuerit, magnum Maximum sequi, patrocinium Romanorum suscipientem, qui tum ex Putre et Filio Spiritum procedere affirmabant: nihilque differre ex Patre per Filium, et ex utroque, edocentem: quibus in illa epistola, Ex Filio procedere, in illud, Per Filium procedere, assumitur. Omissa Allatio particula xat, ipsa non inutilis, qua significatur esse hoc argumento antique traditioni, cum nulla Ecclesiarum scissione sic Romana Ecclesia doceret, nec Græcam lateret. Vexatque egregie hoc argumentum Georgius Metochita in suis de processione Spiritus sancti quinque libris, a ne ipsi Leoni Ailatio transmissis, ut in tertium suæ Græcia orthodoxa volumen conferret; sicque transmissi tum mihi periere, tum rei ecclesiasticæ. Extrema verba 74 sic redderem: Ea ratione quod epistola, ex Filio procedere, palam exponat, ut sit idem ac per Filium prodire. Fuse vero idem ad Constantinum, 1. iv, p. 203 et seq., ubi optime quasi utrique parti le processione Spiritus sancti studentem sanctum Maximum, mollicudo illa verba junxisse, ut ad assen sumi traberet, rixamque sedaret anida Ostenderunt se non causam Spiritus Filium facere: qualen illi sibi videbantur ex ipsorum verbis et modo profitendi, habere: primam scilicet, et qualis est Pater: quod ipsum illis ex contentione provenerat, et quod Latini Monothelitarum hæresis causa ipsos perstringerent; ut optime idein Veccus, D. 47, dicens se deprehendisse ex Maximi epistola; ac facile quisque advertat: nec aliter in Photio et Covulario, sic privata odia vertentibus in causam fidei. In excerpto, ex epistola quam Regius Cod. laudatus Romæ scriptam dicit, Romanus alter, qui solus abet, cum epistola ad Marinum conjungit, quasi sit illius pars. zal µsа ¿=ɛpa• quomodo non Romæ,
col. 141–142page 64 of 103
PG 91:141λὴν τοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον φυσικοῦ τοῦ Σωτῆρος; θελήματος, ἀλλὰ τοῦ καθ' ἡμᾶς καὶ διαβεβλημένου τελείαν ἀποσκευὴν καὶ ἀναίρεσιν, καθ᾽ 8 καὶ ὁ πρὸς ἄλληλα τῶν ὁμογενῶν συνίσταται πόλεμος, δεῖξαι βουλόμενοι· πάσης οὖσαν καθαρὰν ἁμαρτίας τήν προσληφθεῖσαν σάρκα, κατὰ τὴν τῶν ἱερωτάτων λα γίων καὶ τῶν Πατρικῶν διδαγμάτων παράδοσιν. Καὶ φαίνονται πως διὰ τῶν τοιούτων λόγων, συνάδοντες τοῖς ἀρτίως ἐξηγηθεῖσι παρὰ τῆς ἐμῆς οὐδενίας, καὶ οἷον ἐπισφραγίζοντες τὴν ὑπὲρ Ονωρίου γενομένην συνηγορίαν. Ταῦτα γοῦν ἀπολογησαμένους διαγνούς, ἐθαύ μασα λίαν αὐτῶν τὴν ἀκρίβειαν, ὥσπερ οὖν καὶ κατ επλάγην την πανουργίαν, τῶν πάντα τολμώντων ὑπὲρ ἑνὸς τοῦ διακενῆς ἀσεβεῖν, καὶ θελόντων, ὡς ἔθος αὐτοῖς πάλαι καὶ νῦν, παρακλοπαίς τισι καὶ παρεξηγήσεσι τοὺς ἐκθύμως κατ' αὐτῶν ἀγωνιζομένους, τό γε παρὰ τὸ εἰκὸς, εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπᾶσθαι, καὶ τὸν νοῦν σφετερίζεσθαι μηδαμῶς συνεπόμενον. Αναγκαίως οὖν καὶ τοῦτο μαθὼν δεδήλωκά σοι, Θεοτίμητε Πάτερ, ὡς ἂν διὰ πάντων φραξάμενος Έχοις, όπως διακρούσῃ τῶν ἐναντίων τὰς φάλαγγας, λόγῳ τε βάλλων εὐτόνως καὶ πίστει κατὰ κράτος ὑπερνικῶν, δόξαν τε τὴν τοῦ Μονογενοῦς ἐντεῦθεν εἰς ἀνάρρησιν ἔχων, καὶ διάδημα τὴν αὐτοῦ κατὰ χάριν κοινωνίαν καὶ ἔνωσιν. 'Αλλ', ὦ ἱερωτάτη και τιμία μοι κεφαλή ", ταῦτα γνώρισαν τῷ ἱεραρχικῶς προκαθημένῳ τῆς ἀμωμή. του ἡμῶν καὶ ὀρθοδόξου πίστεως, οὗ πάντες οἵ τε πλησίον, καὶ οἱ μακρὰν ὑπὸ τὰς πτέρυγας ὁσίως ἐπαναπαυσόμεθα, μόνην κρηπίδα δογμάτων ἱερω τέρων τὴν αὐτοῦ τε καὶ δι᾽ αὐτοῦ μακαρίαν ἔχοντες ἔλλαμψιν, δι' ἧς πρὸς τὸ ἄσκιον φῶς καὶ Πατρικὸν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ χειραγωγούμεθά τε καὶ ἀναγόμεθα· πρὸς αὐτὸν ὡς ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας ἡμῶν, μετὰ τὸν φύσει καὶ πρῶτον, ἀποσκοπούντες, καὶ τὰς τρίβους εὐσεβῶς κατευθύνοντες, εἰς ζωὴν ἐπει γόμενοι τὴν οὐ φθορᾷ λυομένην, ἀλλ᾽ ἀφθαρσίᾳ συνισταμένην, ἧς ὥσπερ ἐνταῦθα ταῖς θεολήπτοις αὐτοῦ προσευχαῖς, καὶ ταῖς θεοσόφοις διδασκαλίαις ἐλπίδι μετέχομεν, οὕτω κἀκεῖ τῇ θεουργῷ μεσιτείᾳ καὶ προσαγωγῇ πείρᾳ κοινωνῆσαι καταξιωθείημεν, κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ καὶ Θεῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ μονὴν καὶ τελείωσιν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ, Περί ποιότητος, ιδιότητος, καὶ διαφορᾶς, Θεο δώρῳ πρεσβυτέρῳ τῷ ἐν Μαζαρίῳ Οὐκ οἶμαι πρὸς γνῶσιν ἑτέρου δεῖσθαί τινος τῶν ἁπάντων τοὺς ἱερωτάτους ὑμᾶς, ἐν αὐτὸ ἤδη δι' ΝΟΤΑ. κένωσιν, (ο) Πρεσβυτέρω τῷ ἐν Μαζαρίῳ.
Salvatoris, qua homo est, voluntatem seal eam (e). duntaxat quae nostra est, atque vitii luben labet, penitus eliminasse ac sustulisse; ex qua est, ut et intet generis communione conjunctos et affines, condentur pugnæ bellaque: hoc nempe salagen tes, ut assumptam carnem ab omni mundam pec cato ostenderent, uti plane sacratissima oracula Patrumque documenta docent. Ac liquet, quod sie illi loquuntur, illis consentire quæ modo exposita sunt a mea tenuitate, suoque suffragio allatam pro Honorio defensionem cos confirmare. Hæc itaque ubi illos excusasse cognovi, oppido miratus sum eorum diligentiam ac solertiam; vieis simque horum etiam obstupui malignos mores ac vafritiem, qui học uno omnia audeant, ut impietati litent, ac sicut olim illis consuetum est, sic et nune in more positum habent, ut furto quæsitis falsisque expositionibus, eos ipsos qui strenue adversus illos decertant, absurde prorsus ad se trabant, eorumque mentem, quæ nibil faveat, sibi tribuant. Necessa rio igitur, qui hoc didicerim, ubi quoque, Deo ve nerande Pater, ut significarem, operæ pretium duxi; quo scilicet undique communitus habeas unde adversariorum turmas dispellas, forti vigore doctrinæ vi illorum jugulum petens, fideique mu crone penitus profligans ac delens; atque inde Uni geniti gloriam ad victoriæ præconium ac diadema, ipsius per gratiam societatem ac unionem habers. At, o sacratissimum summeque mihi vencrandum caput, haec ei nota facito, qui pontificis arce, incul patæ nostræ ac orthodoxæ fidei præsidet, cujus sub pennis, omnes qui prope, et qui longe, sancte con quiesceras; unam sacratissimorum dogmatum basim illius nacti, ac per eum, beatam illustratio nem; cujus fulgoribus ad lucem nullis umbris obsi tam Patrisque in Spiritu fulgores manuducimur ac promovemur; ad ipsum respicientes ut nostræ sa lutis Auctorem, secundum eum qui id natura ac princeps est; pieque semitas 134 dirigentes, ad vitam festinando nullo interitu dissolubilen, sed incorru plione firmam ac stabilem: cujus, sicut hic, divinis ejus precibus sapientissimisque doctrinis spe par ticipes sumus, sic illic futuroque ævo deifica inter cessione ac admissione reipsa consortes effici me reamur; qua mansionem in ipso Verbo Deoque, Domino nostro Jesu Christo, ac consummationeni consequemur. De qualitate, proprietate et differentia, seu distin ctione, Theodoro presbytero in Mazario. Haud putem ullo vos alio-(viri sacratissimi) ex omnibus ad scientiam egere, qui jam simplicis vir s Is forte Arcadius Cypri archiepisc., qui egregiam in Monothelitas operam navavit. optime respondentes, non quod Anastasius videtur legisse, nempe dum reddit exinanitionem; nisi et illi istud obrepsit vel scribæ vel typorum mendo, pro abolitionem. Sic passim Latinis depra vantur voces, tum maxime, cum ex vetustis mem branis, vel fallente oculo, vel manu præcurro ite exscribuntur, exque apographo vulgantur. Mazara u.us
col. 143–144page 65 of 103

dicens, et rationem reddens Joami sanctæ memo- Á patientissime doginatum deplorantem, nullatenus riæ papæ senioris Rokke. Et post pauxillum. Con vincunt autem seipsos, quod isti valde manifeste fortissimi hanc fecerint, et nullatenus ille. Neque enim quodlibet super hoc habuit studium, utpote ad alia circumlatus. consolati sunt. Et post nonnulla. Si enim, Romana sedes non solum reprobum Pyrrhum, sed et male sentientem et male credentem non nescit, perspicuum pro fecto est, quia omnis, qui eos, qui Pyrrhum repro baverunt, anathematizat, sedem Romanam, id est, catholicam Ecclesiam anathematizat. Omitto enim dicere, quia utique et scipsum, qui talis est, si duntaxat sedi Romanæ communicat, catholicæque Dei Ecclesiæ. Obsecro igitur, benedicte domine mi, præcipere omnibus, ne Fyrrhun sanctissimum vel Almificum nominent. Neque enim tale quid sa cra regula cum vocari permittit. cuncta enim cecidit sanctitate, qui nimirum ab Ecclesia catho… Post brevia. De quibus omnibus miseri, nec sen rus apostolicæ facti sunt sedis; et quod est risu, imo, ut magis proprie dicamus, lamento dignissi inum, utpote illorum demonstrativum audaciæ, nec adversus ipsam apostolicam sedem mentiri temere pigritati sunt: sed quasi illius effecti consilii, et veluti quodam ab co recepto decreto, in suis con textis pro impia Ecthesi actionibus, secum, magnumi Honorium acceperunt, suæ præsumptionis osten tationem ad alios facientes, viri in causa pietatis & lica spente prosiliit. Non enim fas est illum er 'maximam eminentiam. Quis itaque, o famosissime, et qualis, Sophronius hæc et tam atrociter et per tantum temporis facere his falsiloquis· persuasit? quæ hos non rogavit Ecclesia? quis pius et ortho doxus non supplicavit antistes, cessare illos a pro pria hæeresi clamando et obtestando? siquidem ul tima sua exspirabat sacer Arcadius et spiritum Deo tradebat: sed neque usque ad horam illam cos ro gare cessavit. Et post pauca. Quid autem et divinus Iloporius; quid vero et post illum Severinus senex: quid denique et is, qui post hunc exstitit, sacer Joannes? Porro is qui nunc præsidet beatissimus papa, omi sit quidquam supplicationi conveniens? Nonne Oriens totus et Occidens lacrymas, lamenta, obse crationes, deprecationes ex æquo, tam Deo per orationes, quam his per epistolas offerebant? Sed Deus quidem horum profecto beatorum virorum fidem admisit, et pro ca vicissitudinem in sæcula conservavit. Illi autem Domini contemuentes indu cias, ad conversionem hos benigne cohortantes, et horum egregiorum facta per tot tempora supplica tione torpentes, suæ nequaquam passi sunt cœlc stem fidem præferre. Post aliqua. Divinus ergo magnusque Sophronius tunc Alexandriam veniens, mox ex prima lectione (dederat enim etiam ipsi Cyrus ad retractanduma illa novem impietatis capitula) lugubre quiddam et ingens vociferatus, fontes emittebat lacryma rum illum fervide obsecrans, supplicans, exposta lans, in pavimento ipsius pedibus provolutus, quo nihil horum super ambonem contra catholicam Dei Ecclesiam prædicaret: quippe cum hæc liquido impii essent Apollinarii dogmata. Et paulo post. Taliter viri, o mihi præ omnibus reverendum cɔ put, divina Deo perosis insultationibus, et invicem scenicis quodammodo illusionibus lacerabant, et sacratissimum Sophronium tain miserabiliter la mentatum, utpote, contritionem more cujusdam secundi Jeremiæ catholicæ deflentem Ecclesiæ, tan tamque divinorum lapsum 76 bene valde et com quacunque laude cognominari, qui jam olim dam Batus est et abjectus ab apostolica sede Roman:e urbis”, ob externæ sensum opinionis, donec ab ea recipiatur conversus ad ipsam; imo ad Domi num Denm nostrum per piam confessionem et or thodoxam fidem, qua sanctificationem recipiat, sanctumque vocabulum. Itaque si vult hereticus non esse, neque audire, non isti aut illi satisfa ciat; superfluum quippe hoc et irrationabile est quia sient uno contra eum scandalizato omnes scandalizati sunt; ita quoque uno satisfacio, oin nes procul dubio satisfiunt. Festinet pro omnibus sedi Romanæ satisfacere. Hac enim satisfacta, com muniter ubique omnes pium hunc et orthodoxum prædicabunt. Nam frustra solummodo loquitur, qui nihi similes suadendos putat, et non satisfa cit et implorat sanctissimæ Romanorum Eccle six beatissimum papam, id est, apostolicam se dem, quæ ab ipso incarnato Dei Verbo, sed et om nibus sanctis synotis, secundum sacros canones et şerminos, universarum, quæ in toto terrarum orbe sunt, sanctarum Dei Ecclesiarum in omnibus ´¿t per omnia percepit et babet imperium, aucto ritatem et potestatem ligandi et solvendi. Cum hac enim figat et solvit etiam in cœlo Verbum, quod cœlestibus virtutibus principatur. Si enim alios quidem satisfaciendos ducit, et beatissimum Roma nam papam nequaquam implorat, sinile, quiddam agit ei, qui forte homicidii, vel alterius cujusdam criminis redarguitur, et insontem se, non ei, qui se cundum leges judicandi jura sortitus est, exbibere festinat: sed tantuni inutiliter et sine Incro aliis et privatis hominibus munditiam monstrare suį sut agit actus, qui nullam habeant se solvendi a eri mine potestatem. Quapropter, benedicte mi donine, adhuc magis extende præceptionem, quæ bene vobis et secun dum placitum Dei visa fuisse dignoscitur, quo ne mini licentiain habeat iste quidquam loqui et obin qui deginatis causa. Sed liquido discite voluntatem hujus abundantius investigantes, si velit annuere ** Hæð forte post Theodori papm excommunicationem: vel cum sede ejectus el Urke in Africa ageret.

col. 145–146page 66 of 103
PG 91:145ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΣ Περὶ τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων α'. Ο Αρειος τὰς τρεῖς ὑποστάσεις ὁμολογεῖ· ἀλλά τὴν Μονάδα ἀρνεῖται· καὶ οὐ λέγει ὁμοούσιον την ἁγίαν Τριάδα. Ο δὲ Σαβέλλιος, την Μονάδα όμυλο. γεῖ· ἀλλὰ τὴν Τριάδα ἀρνεῖται τὸν γὰρ αὐτὸν λέ γει Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· ἡ δὲ Εκ κλησία τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν Μονάδας ὁμολογεῖ, καὶ τὴν Τριάδα κηρύττει. Ο Μακεδόνιος όμοια το Αρείῳ πρεσβεύει· τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα, κτίσμα ὑποτίθησιν· ἡ δὲ Ἐκκλησία, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀνακηρύττει, καὶ Θεὸν πῶς διαβεβα:ο! Ομοίως καὶ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος, Νεστόριος τὴν φυσικήν διαφορὰν λέγει· ἀλλὰ τὴν ἔνωσιν οὐχ ὁμολογεῖ, οὐ γὰρ λέγει ταύτην καθ᾽ ὑπόστασιν γεγονέναι. Ο δὲ Εὐ τυχής, τὴν μὲν ἔνωσιν ὁμολογεῖ· τὴν δὲ κατ' ού σίαν διαφορὰν ἀρνεῖται, καὶ σύγχυσιν τῶν φύσεων εἰσάγει. Ἡ δὲ Ἐκκλησία, καὶ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν διὰ τὸ ἀδιαίρετον, καὶ τὴν κατ' ουσίαν δια φορὰν διὰ τὸ ἀσύγχυτον πρεσβεύει. Π β. Πῶς ἡ ἄκρα ένωσις καὶ ταυτότητα έχει, και ετερότητα; Η ταυτότητα οὐσιῶν καὶ ἑτερότητα προς ώπων, καὶ τὸ ἔμπαλιν. Οἷον ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, ταυτότης μέν έστιν οὐσίας· ἑτερότης δὲ προσώπων μίαν γὰρ οὐσίαν ὁμολογοῦμεν τρεῖς δὲ ὑποστάσε:;. Ἐπὶ δὲ τοῦ ἀνθρώπου, ταυτότης μὲν ἐστι προσώπου ετερότης δὲ οὐσιῶν· ἑνὸς γὰρ ὄντος ἀνθρώπου, ἄλ λης οὐσίας ἐστὶν ἡ ψυχὴ, καὶ ἄλλης ἡ σάρξ κ Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ταυτό. τῆς μὲν ἐστι, προσώπου· ἑτερότης δέ, οὐσιῶν· ἑνὸς γὰρ ὄντες προσώπου, ἤτοι ὑποστάσεως, ἑτέρας ούτ * καὶ Μονάδα και Τριάδα. οι τὸ σῶμα, ΝΟΤ.Ε. (δ) (ε) Καὶ Θεὸν πως διαβεβαιοι. τὸ πῶς, ἐμφατικώς Πῶς ἡ ἄκρα Ένωσις, τό κεχωρισμένος Ετερότητα άλλος Η ταυτότητα οὐσιῶν, καὶ ἑτερότητα προσώπων, καὶ τὸ ἔμπαλιν.
penitus veritati: et si hoc agere studuerit, et ad id præceptionem, regulariter, quæ circa ipsum sunt, secundum rationem accelerat, hortamini eum sug- et decentissime moderetur ad gloriam Dei, et ve gestionem convenienter facere ad beatissimum pa- stræ laudem sublimitatis. pam Romanum: quatenus sic per illius divinam (d). (e). De duabus Christi naturis. 1. Arius tres hypostases, seu personas, confitetur verum Unitatem negat: nec sanctam Trinitatem consubstantialem dicit. Sabellius vero, Unitatem confitetur, sed negat Trinitatem. Eumdem enim di cit Patrem, Filium et Spiritum sanctum. Dei autem Ecclesia, cum Unitatem confitetur, tum prædicat Trinitatem. Macedonius similia docet Ario: narn Spiritum sanctum creaturam esse tradit. Ecclesia vero, Spiritum sanctum ejusdem ac Pater et Filius substantiæ celebrat, ac Deum esse affirmat. Simili ter 77 etiam Nestorius in uno sanctæ Trinitatis distinctionem dicit, sed unionem non confitetur. Non enim factam unionem dicit secundum hypo stasim. Eutyches vero confitetur quidem unionem, verum naturarum confusionem inducit. At Eccle sis, tum unionem secundum hypostasim, propter indivisionem; tum distinctionem secundum sub stantiam profitetur, ne fiat confusio. 2. Quomodo summa unio et identitatem habet, él distinctionem? Nempe ant substantiarum identi tatem, aut personarum distinctionem; et nt sic dicam, alietatem; vel e contra: Velut in sanct Trinitate, eadem substantia est; personarum vern distinctio. Uram enim substantiam confitemur; tres vero hypostases ac personas. In homine autem una est hypostasis seu persona, sed diverse sui stantia. Cum enim homo unus sit, alia anim substantia est, alia carnis, sive corporis. Simili autem ratione etiam in Christo Domino, cadem Fr. Fr. ut et Turr. Ex Regio col. collato cum nostro Tiliano S. Hilarii et-Dufresnii cditisque Latine a Turriano. Eadem fere Leontius. Opusculum hoc ipsum breve, quod tam multis codd. exstat, argumento est, plu ris Ecclesiæ catholicæ alumnis olim habitum, ˝eis que velut lesseræ loco fuisse adversus hæreticos, qui vel de Deitate male sensissent, vel de dispen satione seu incarnatione; ne omissa quidem Ma cedonii hæresi, in nostro sancti Hilarii cod., sive ipse sanctus Maximus illam inseruit, sive alius quispiam studiosus adjecit, ut esset plenior doctri a; quod vero similius putem, vel inde quod in aliis ubique codd. desideratur. Placuit vero etiam repræsentare. Titulus apud Turr. paulo auctior; addit enim, Et quod Arius et Nestorius in theologia et incarnatione, contra atque Sabellius et Eutyches sentiunt: quod ipsum indicat, unum hoc Maxi mum spectasse, ut contrarias has hæreses in Tri nitate et Incarnatione contenderet, eisque fidem catholicam, ipsam illarum mediam, opponeret. Sic noster ille cod. non enclitice. Qui velit dici, ac velut quadam admiratione, nihil ipse in fcias ierim. Sic certe quod altero statim numero erqnitur, admiratione redo; quidquidl Tarrianus interrogatione: Quomodo sum ma unio et idem habet et diversum? Non id quærit Maximus, sed admiratur, in divinis æque ac in creatis: nisi quod in divinis, non satis aptum, diversum ct diversitas, quod sic proclive Turr. usur pat pro eo quod est distinctum et distinctio, sed aliud, vel alierum, vel differens ac differentia; quod nimirum diversus divisionem videatur indu cere; sicque reddit Ambros. Calcp. diversus, sepa ratus, quo facit illud Caesaris De bello Afr.: Cum Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent; itemque Plauti in Rud.: Inde suam quisque ibant diversi dem. dicant, si liceret, castigatiores theologi, alietatem; uti etiam alia eis persona atque alia in divinis dicitur: quanquam trip; respectu duoram proprie, etiam plurium. Ad illa verba Hi riani nostri cod. addo qu necessaria sunt, ut sit plenus sensus, Αliter enim se res in Deo habet, aliter in Christo ac nobis, modoque opposito; quod utrumque propositum exponere Maximo, cum utrobique sumana unio sit, altera essentialis sen natura, altera personalis ac subsis tentia.
col. 147–148page 67 of 103
PG 91:147πρὸς γνῶσιν ἀγαγεῖν θειοτέραν, ἵν' οἰκειώσῃς Θεῷ διὰ τῆς ἀληθοῦς ἐπιστήμης τῶν ὄντων, ὧν αὐτὸς ὁ ὑπὲρ τὰ ὄντα φύσει Λόγος αἰτία καθέστηκε, Κύ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ᾧ καὶ δι' εὐχῶν μὴ διαλείποις με παρατιθέμενος τὸν ἀνάξιον, ἁγιώτατε καὶ θεοτίμητε Πάτερ. Καὶ πάλιν ὁ θεῖος Μάξιμος 38. Πῶς οὖν τὴν οὕτω ταῦτα σεβασμίως ἅμα καὶ δια πλυσίως ὁρῶσαν τε καὶ διαγορεύουσαν ἁγίαν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον, ὡς διαπεμπομένην τὸν τῆς Νικαέων δρον παραστῆσαι, τίς ἂν ἰσχύσειε πώποτε, κἂν πάν των ή ποριμώματος εἰς ἐξεύρεσιν τῶν διὰ ψεύδους, τὰ μὴ ὄντα κατὰ τῆς ἀληθοῦς καὶ ἔντως [πίστεως] πλαττομένων; Εἰ δὲ καὶ ὡς τοῦτο μὲν τηροῦσαν βα βαίως, ὡς δεύτερον δὲ τυχὸν ἐπεισάγουσαν ὅρον δια λοιδορεῖτε καὶ μέμφεσθε, τίς οὗτος καθέστηκεν ὁ ὑπ' αὐτῆς ἐπεισαγόμενος δεύτερος όρος; Η έμολο γία, φησί, τῶν δύο φύσεων καὶ ἐν δύο φύσεσι φω νῆς. Οὐ γὰρ ἔχει ταύτην ὁ τῆς Νικαέων δρος· εἰσ ήχθη δὲ προδήλως ὑπὸ τῶν ἐν Χαλκηδόνι Πατέρων, οὐ πρότερον γνωρισθεῖσα ἡ ὀνομασθεῖσα παρά τις Οτι μὲν οὐδὲ τοῦτο δύνασθε παραστῆσαι δῆλον πολλοῖς γὰρ τῶν πρὸ αὐτῆς ἁγίων Πατέρων, ὡς εὐ σεβὴς ἡ φωνὴ καὶ ἐκρίθη καὶ ἀνηγορεύθη· καὶ μαρ τυροῦσι τῶν ταύτην κηρυξάντων οἱ λόγοι, πάσης ὄντες ἡλιακῆς ἀκτῖνος φωτοειδέστατοι καὶ λαμπρότεροι, κἂν ὑμεῖς ἢ ἀγνοεῖτε δι᾿ ἀπαιδευσίαν, ἢ ἀγνοεῖν προσποιεῖσθε διὰ λοιδορίαν, καὶ τῶν εὐσεβῶν Πατέ ρων τε καὶ δογμάτων ἀνόητον ἔγκλησιν. Εἰ δὲ καὶ μηδὲν ἦν, οπότε πλεῖστον, ὡς ἔφην, καθέστηκε, τί τὸ κωλύον ἁγίους τοσούτους (μᾶλλον δὲ τὸν ἅπαντα Χριστιανισμόν· τοῦτο γὰρ κυρίως ἐστὶν ἡ τῶν ὀρο Θοδόξων Πατέρων ἁγιωτάτη σύνοδος) εξουσιαστικῶς ταύτην προέσθαι, καὶ νομοθετεῖν κατὰ τῆς Εὐτυχούς συναιρέσεως; Καὶ μετὰ τινά φησι· Τίνι λόγῳ, καὶ πῶς τὴν ἐν Χαλκηδόνι ἁγίαν σύνοδον, καίτοι πατρικαῖς προ δήλως ἀποχρησαμένην φωναῖς, αἰτιᾶσθε, καὶ ὡς άλλον πίστεως ὅρον εἰσάγουσαν, τῇδε κἀκεῖσε καὶ ἐγγράφως καὶ ἀγράφως διαλειδορεῖτε καὶ διακόπτε τε; Μὴ καθ' δψιν κρίνετε, διὰ τὸν εἰπόντα Θεόν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Τίς ἡ ἐπὶ τῆς αὐτῆς καὶ μιᾶς ὑποθέσεως τῶν ἐν Χαλκηδόνι Πατέ ρων ἔγκλησις ὑμῶν, καὶ τίς ἡ τῶν προλαβόντων ἀνάῤῥησις; Εἰ γὰρ ἔστι κατὰ τῆς ἐν τῇ Χαλκηδονέων ἄλλον αἰτιᾶσθαι πίστεως ὅρον διὰ τὰς ἐγκειμένας τῷ ὄρῳ τῆς Νικαέων φωνὰς, τοῦτό γε πάν τως έψεται λέγειν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν καὶ κατὰ Κυρίλλου καὶ τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα. Εἰ δὲ κατ' αὐτῶν οὐκ ἔστι, πῶς κατ' ἐκείνης, συνιδεῖν οὐκ ἔχω. Παριστᾷν δὲ προτρέπομαι τὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῖς ἀν αποδείκτοις λύσσαν καὶ ἔνστασιν· εἴ γε κἂν ἄρα οὕτως ἱκανῶς αἰσχυνθέντες, συσταλῆτε τῆς ἀπονοίας κ τῆς τοσαύτης κατὰ τῆς ἀληθείας ψεύδους συστά * ἀπορίας.
scientiam trabas; ut per vcram rerum notitiam, vo... * Jɔan. vit, 24. quarum ipsum, rebus natura superius, Verbum auctor est, Dominus noster Jesus Christus, Deo concilies; cui etiam indignum me votis et precibus commendare, sanctissime.ac Deo colendissime Pa ter, rogo ne cesses. Rursusque divus Maximus. Quanam igitur ratione, quæ hæc pie simul ac clare præstiterit, sanciatque, sanctam Chalcedonen sein synodum quasi Nicænam definitionem repu diet, poterit quis unquam ostendere, licet omnium acerrimus sit, ad ea quæ nusquam sunt mendaciter¸ adversus veram reclamque fidem comminiscenda ac componenda? Quod si ea ratione, quod illam quidem firmiter servet, alteram vero forte defini tionem introducat, maledictis impetitis ac vitupe ratis, quænan, rogo, altera hac definitio, quam intro ducit? Confessio, ait, duarum naturarum, voxque illa in duabus naturis. Non enim hanc habet Nicæna definitio, sed palam introducta est a Patribus Cha! cedone congregatis, cum prius ignota esset, nec ejus quisquam meminisset. Atqui, ne id quidem vos probare posse, manife stum est. Multi enim 141 sanctorum Patrum illa superiorum, tanquam piam eam vocem habuerunt, ac ediderunt: testesque sunt, quovis solis radio clariores ac splendidiores, quibus eam prædicarunt, serinones: tametsi vos id aut ignoratis propter inscitiam, aut maledicentiæ animo, et ut pios Patres atque decreta vesano ore criminemini, nescire si mulatis. Quod si etiam nihil esset, cum tamen plu rimum, uti dicebam, sese offerat, quid obstabat tot sanctos (imo Christianorum omnem cœtum; id nempe vere est orthodoxorum Patrum sanctissimu synodus) ex auctoritate hanc emittere atque sancire adversus Eutychianam contractionem?. Et nonnullis interjectis ait: Qua ratione, quove modo sanctam Chalcedonensem synodum, quan quam Patrum voces usurpaverit, criminamini, ac velut quæ aliam fidei definitionem introducat, sus deque verbo ac scripto maledictis incessitis pro brisque oneralis ac cavillamini? Nolite secundum faciem judicare, ita ut jubenti Deo parealis, sed justum judicium judicate s. Quæ restra Patrum Chalcedonensium, uno eodemque argumento, cri minatio, eorumque qui atate superiores exsistant, præconium? Siquidem enim synodum Chalcedo nensem in crimen vocare licet, quasi alia fidei definitione condita, ob appositas Nicænæ definitioni voces idem plane sequetur eadem ratione et ad versus Cyrillum, centumque quinquaginta Patres, dicendum. Quod si hos nihil hæc tela petunt, hane qua ratione petant capere non possum. Rogo au tem, quod sic rabidi ac contentiosi estis, in quibus nulla probatio sit, ut ostendatis; quo nimirum sie * Ex Gregorii patriarcha CP. orat. ad imp., apud'Allal. Male
col. 149–150page 68 of 103
PG 91:149τὴν μίαν ὑπόστασιν, οὐκ ἐπὶ συγχύσει των δύο φύ σεων αὐτοῦ λέγομεν· οὔτε τὰς δύο φύσεις, ἐπὶ διαι ρέσει τῆς μιᾶς ὑποστάσεως. θ'. Ο μὴ λέγων ἐπὶ Χριστοῦ διὰ τὴν τῶν φύσεων διαφορὰν τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν, Νεστοριανός ἐστι· καὶ ὁ μὴ λέγων ἐν τῇ καθ' ὑπόστασιν ἑνώσει τὴν φυσικὴν διαφοράν, Ευτυχιανιστής ἐστι· ὁ δὲ καὶ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν, καὶ τὴν φυσικὴν διαφορὰν κηρύττων ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος, τὴν βασιλικὴν καὶ ἀμώμητον πίστιν κρατεί. ι. Ο τοίνυν λέγων καὶ διαφορὰν καὶ ἔνωσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, οὔτε τὴν διαφορὰν ἀναιρεί, οὔτε τὴν ἕνωσιν συγχέει. Καὶ γὰρ ὁ θεῖος Κύριλλος 5 ἀναθεματίζει τοὺς διὰ τὴν διαφορὰν ἀναιροῦντας τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν· καὶ ἡ οἰκουμενική σύνοδος ἀναθεματίζει τοὺς διὰ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν ἀναι ροῦντας τὴν φυσικὴν διαφορὰν ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος. ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ. Όροι διάφοροι Οὐσία καὶ φύσις, ταυτόν· ἄμφω γὰρ κοινὸν καὶ καθόλου, ὡς κατὰ πολλῶν καὶ διαφερόντων τῷ ἀρι Ομῷ κατηγορούμενα, καὶ μήποτε καθοτιοῦν ἐνὶ προσώπῳ περιοριζόμενα. Ἐνυπόστατόν ἐστι, τὸ κατὰ τὴν οὐσίαν κοινόν, ἔχουν τὸ εἶδος, τὸ ἐν τοῖς ὑπ' αὐτὸ ἀτόμοις πραγ ματικῶς ὑφιστάμενον, καὶ οὐκ ἐπινο!ᾳ ψιλῇ θεωρούμενον. "Αλλως, ἢ πάλιν ἐνυπόστατόν έστι, τὸ ἄλλῳ δια φόρῳ κατὰ τὴν οὐσίαν εἰς ἑνὸς σύστασιν προσώπου καὶ μιᾶς γένεσιν ὑποστάσεως, συγκείμενον τε καὶ συνυφιστάμενον, καὶ οὐδαμῶς καθ᾿ αὐτὸ γνωριζόμε Ενυπόστατον ενυπόστατον Ομοούσιον, ὑμνούσιόν ἐστι τὸ τῆς αὐτῆς οὐσίας ἄλλῳ τυγχάνον, διάφορον δὲ πρὸς τὸ αὐτὸ κατὰ τὴν ὑπόστασιν ἶ· ὡς ἐπί τε ἀνθρώπου καὶ τῶν ἄλλων ἔχει εἰδῶν. Εἴ τι οὖν ἄλλῳ ταυτὸν ὑπάρχει κατὰ τὴν οὐσίαν, οὐ ταυτὸν ὑπάρχει τῷ αὐτῷ καὶ κατὰ τὴν ὑπόστασιν καὶ εἴ τι ἐν καὶ ἡνωμένον ἄλλῳ τυγχάνει κατὰ τὴν οὐσίαν, οὐχ ἂν εὔτε ἡνωμένον τῷ αὐτῷ τυγχάνει καὶ κατὰ τὴν ὑπόστασιν· καὶ εἴ τι διαφοράν έχει προς αλλο κατὰ τὴν ὑπόστασιν, τοῦτο ἔνώσιν ἔχει πρὸς τὸ 1 αὐτὸ κατὰ τὴν οὐσίαν. Ουσιώδης οὖν ἔνωσίς ἐστιν, ἢ τὰς διαφόρους κατ' ἀριθμὸν καὶ πολλὰς ὑποστάσεις εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οὐσίαν συνάγουσα. Ουσιώδης δὲ διαφορά του άνει, λόγος καθ᾽ ἂν ἡ οὐσία, ήγουν φύσις, ἀμείωτός τε καὶ ἄτρεπτος, ἄφυρτος ὁμοῦ καὶ ἀσύγχυτος δια μένει, καὶ τὴν πρὸς ἄλλο κατ' εἶδος ἕτερον εἰς μίαν ὑπόστασιν ποιουμένη σύνοδον, οὐδ' ὅλως τῆς κατὰ φίσιν ἰδίας ἐξίσταται φύσεως. ὁ μακάριος. καὶ γὰρ Κύριλλος
una hypostasim dicimus ac personam, non ul ejus ambas naturas confundamus; neque duas na tnras, ut unam hypostasim ac personam dividamus. 9. Qui non dicit in Christo ob naturarum distin clionem, unionem quæ est secundum hypostasin:, Nestorianus est; et qui non dicit in unione quæ est secundum hypostasim, naturalem distinctionem, Eu tychianista: qui vero tum unionem, qua est secun dum hypostasim tum naturalem distinctionem præ dicat in uno e sancta Trinitate, is regiam ac incul palam tenet fidem. 10. Igitur, qui et distinctionem in Christo dicit et unionem, is neque distinctionem perimit, nec confundit unionem. Etenim divus Cyrillus cos anathematizat, qui propter distinctionem, unionens interimunt, quæ est secundum hypostasim: synodus vero ecumenica eos anathematizat, qui propter unionem quæ est secundum hypostasim, naturalem dictinctionem interimunt, in uno e sancta Trini late. voy. Variæ definitiones. Substantia idem est ac natura. Ambo enim com mune sunt et universale, ut quæ de multis ac nu mero differentibus prædicentur, nee ulla usquam ratione una persona circumscribantur. 79 (ac si in lypostasi exsistens di cas) est commune secundum substantiam; hoc est, species, quæ in individuis, quæ sub ipsa sunt, realiter subsistit, nec nudo mentis cogitatu con sideratur. Vel rursus est, quod cum alio dis tincto secundum substantiam, ad unam consti tuendam personam, et ut una fiat hypostasis, in compositionem venit, unaque subsistit, nec ullu modo per se noscitur. id est, consubstantiale, est, quod cjis dem cum alio substantiæ est, differtque ab eo ca distinctione quæ est secundum hypostasim; ut se res in homine, ac reliquis speciebus habet. Si quid igitur idem cum alio est secundum substantiam, non etiam idem est cum illo secundum hypostasim. Nec si quid unum est ac unitum secundum substantiam, ununi est ac unitum secundum etiam hypostasim. Et si quid cum alio distinctionem habet, quæ est secum Tilian. Fr. et Turr. dice Raph. Dufr. dum bypostasim, cum eodem unionem habet, qua est secundum substantiam. Substantialis igitur unio est, quæ numero dis tinctas multasque hypostases, in unam eamdemque cogit substantiam, scu essentiam. Substantialis vero distinctio, ratio est, qua substantia, sive na tura, nulla sui diminutione et immutabilis, sinuul que inconfusa et incommista perseverat: cumque alio, diversæ speciei ad unam conflandam hyposta sin concurrens, nihil prorsus a sua, et quæ illi ex se competit, natura excedit. "Ex Heesch. Augustana edit. emendata ex co
col. 151–152page 69 of 103
PG 91:151Ενούσιον Ομοῦ πόστατον Σχετική Σχετική Σχετική Σχετική Συγχυτική Ενυποστάτου Υπόστασις καὶ πρόσωπον, ταυτόν ἄμφω γάρ μερικόν τε καὶ ἴδιον, ὡς ἐφ' ἑαυτῶν τὴν περιγραφὴν, ἀλλ' οὐκ ἐν πλείοσι τὴν κατηγορίαν φυσικῶς κεκτημένα. Ενούσιόν ἐστι τὸ μὴ μόνον ἐνθεωρούμενον ἔχον ἐφ' ἑαυτοῦ τὸ τῶν ἰδιωμάτων ἄθροισμα, καθ᾽ ὁ ἄλλο ἀπ' ἄλλου γνωρίζεται, ἀλλὰ καὶ τὸ κοινὸν τῆς οὐο σίας πραγματικῶς κεκτημένον 07. Ὁμοῦ πόστατόν ἐστι, τὸ εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν ἄλλῳ συντεθειμένον· διάφορον δὲ πρὸς τὸ αὐτὸ κατ' οὐσίαν τυγχάνον· ὡς ἐπί τε ψυχῆς καὶ σώματος ἔχει, καὶ τῶν ἄλλων ὅσα φύσεως ἑτερότητι διαφέροντα, καθ' ὑπόστασιν ἔγνωται. Εἴ τι οὖν ἄλλῳ καθ᾿ ἕνωσιν συντεθέν, ταυτὸν ὑπάρχει κατὰ τὴν ὑπόστασιν, τουτέστιν, ὑπόστασις μετ' αὐτοῦ γέγονε μία, ἕτερον τῷ αὐτῷ κατὰ τὴν οὐσίαν ἐστί. Κα εἴ τι ἦν καὶ ἡνωμένον ἄλλῳ τυγχάνει κατὰ τὴν ὑπό στασιν, τοῦτο οὐχ ἓν οὔτε ὁμογενές ἐστι τῷ αὐτῷ καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν. Καὶ εἴ τι συντεθειμένον ἄλλῳ διαφορὰν ἔχει κατὰ τὴν οὐσίαν, τοῦτο ἔνωσιν ἔχει. πρὸς τὸ αὐτὸ κατὰ τὴν ὑπόστασιν. Υποστατικὴ οὖν ἔνωσίς ἐστιν, ἢ τὰς διαφόρους οὐσία; ήγουν φύσεις εἰς ἓν πρόσωπον, καὶ μίαν, καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν συνάγουσά τε καὶ συνδέουσα. Υποστατικὴ δὲ διαφορά, τυγχάνει λόγος, καθ᾽ ἂν ἡ κατὰ τὸ ἄθροισμα τῶν ἐνθεωρουμένων ιδιωμάτων τῷ κοινῷ τῆς οὐσίας ἑτερότης, τέμνουσα κατ' ἀρι θμὸν ἄλλον ἀπ᾿ ἄλλου, τὴν τῶν ἀτόμων ποιεῖται πλη θύν. Σχετικὴ ἔνωσίς ἐστιν, ἡ τάς διαφόρους γνώμας εἰς ἓν συνάγουσα θέλημα. Σχετικὴ δὲ διαφορά ἐστιν, ἡ τὸ ἓν θέλημα γνώμης ἑτερότητι διατέμνουσα κίνη σις. Σχετικὴ ἔνωσίς ἐστι, φιλική συνδιάθεσις, ἢ θε λημάτων ομονοητική σύμπνοια καὶ ἐπίνευσις. Σχε τική διαφορά έστι, γνώμης ετερότης, ἢ θελημάτων ἀνομοιότης, ἢ διαίρεσις διαθέσεως. Συγχυτικὴ ἕνωσίς ἐστιν, ἡ ἐξ ὑποστάσεων εἰς ὅλου τινὸς κατὰ σύνοδον γινομένη σύνθεσις, ή τις τὴν τῶν μερῶν ἑαυτῆς μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐν εἴδει καὶ σχήματι, σωζομένην οὐκ ἔχει τὸ σύνολον ὕπαρ ξιν· ἀλλ' ἡφανισμένην ἐμοῦ καὶ πεφυρμένην καὶ ἄγνωστον, καὶ τῶν κατ' αὐτὴν συνδεδραμηκότων οὐδεμίαν οὐδαμῶς κέκτηται διαφοράν, τὴν οὐσιώδη τούτων ἰδιότητα διασημαίνουσαν. Διαίρεσίς ἐστι, τομὴ διαμπαξ ἀνὰ μέρος τιθεῖσά τε και χωρίζουσα καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν θεωρεῖσθαι παι ρασκευάζουσα, κατά τε οὐσίαν καὶ ὑπόστασιν, τὴν ἑκάστου πράγματος ύπαρξιν. Ὑποστάσεως ἴδιόν ἐστι, τὸ καθ' ἑαυτὴν ὁρᾶσθαι, καὶ τῶν ὁμοειδῶν κατ᾿ ἀριθμὸν διαστέλλεσθαι. Εν υποστάτου ιδιόν ἐστι, ἢ τὸ μετ᾿ ἄλλου διαφόρου κατα ἐνούσια.
Hypostasis et persona idem sunt: ambo enim particulare sunt et proprium, ut quie in seipsis circumscribantur, non de pluribus natura prædi centur. est, quod non solum consideratur ut habens in se proprietatum acervum, qua ratione aliud ab. lio noscitur; sed quod etiam commune essentiæ reipsa est nactum. est, quod cum alio in unam eam demque compositum personam ac subsistentiam, ab eo distinctum est secundum essentiam; uti se res habet in anima et corpore, ac omnibus aliis, que natura distinctione serrata, secundium hypo stasim unita sunt. Si quid igitur cum alio per unio nem compositum est, idem exsistit subsistendi ra tione; học est, uná cum eo hypostasis, seu persona efectum est, cum per essentiam aliud exsistat ac diversum. Ac si quid unum, ac cum alio secundum hypostasim unitum est, band unum aut ejusdem en: co generis est secundum 80 essentiam. Si quid item cum alio compositum, distinctionem servat secundum essentiam, cum co unionem habet que est secundum hypostasim seu personam. Igitur hypostatica unio est, quae diversas sub stantias, seu naturas, in unam cogit devincitque personam, unamque hypostasim. Hypostatica vero distinctio, ratio est, secundum quam diversitas acervi proprictatum, quæ in communi substantiæ zonsideratur, aliud ab alio scindens numero, indi viduorum efficit turbam ac pluralitatem. (ae si in affectu posita dicas) nnio est, que diversus animos ac sententias, in unam cogit oluntatem. vero (habitudine exsistens listinctio, est ejusmodi motio, quæ unam volunta om scindit, animorum ae sententiarunt diversitate. rursus unio est, amica animorum cuba io, scu voluntatum per concordiam una conspira io ac consensus. distinctio, animorum di ersitas est, aut voluntates dispares seu divisi affe tus nec coberentes. unio (id est, confundens est, quæ ex personis ac rebus quæ vere exsistant, ut in totum liquod concurrant, compositio efficitur; suarum artium post unionem, in specie ac figura inclu aem exsistentiam omnino non habens, sed aboli m simul, commistamque ac obscuratam: nullam ue prorsus eorum, quæ in illa concurrerunt, dis inctionem servans, ขว corum substantialis ›roprietas designetur ac innotescat. Divisio est, quæ rei cujusque substantiam penitus ecet, seorsum constituens separansque, et ut ipsa er se consideretur, praestans, tum quod ad essen iam spectat, tum quod ad hypostasim seu per ani. Hypostasis proprium est, at per se consideretur, 1 ad illis, que sunt ejusdem generis, rumero listinguatur. proprium est, vel ut Mr Sic anima et corpus, quam partiales substanti, non
col. 153–154page 70 of 103
PG 91:153τὴν οὐσίαν ἐν ὑποστάσει γνωρίζεσθαι καθ' ἔνωσιν Ελυτον· ἢ τὸ ἐν ἀτόμοις φυσικῶς τυγχάνειν καθ' ύπαρξιν. Ούσιας ἴδιον, τὸ ἐν πᾶσι καὶ πάντων φυσικῶς κατηγορεῖσθαί τε καὶ προφαίνεσθαι. Ενουσίου ἴδιον, τὸ πραγματικῶς ὑφίστασθαι, καὶ φέρειν ἁπάντων ἐφ᾽ ἑαυτοῦ τῶν προσωπικῶν ἰδιωμάτων τοὺς ἁλη θεὶς χαρακτῆρας. Δύναμίς ἐστιν, ἔνυλος ενέργεια· ἐνέργεια, ἄϋλος νε δύναμις. Η πάλιν, ενέργειά ἐστι δυνάμεως φυσι κῆς ἀποτέλεσμα. Θέλημα φυσικόν ἐστιν, οὐσιώδης τῶν κατὰ φύσιν συστατικῶν ἔφεσις. Θέλημα γνωμικόν ἐστιν, ἡ ἐφ' ἑκάτερα τοῦ λογισμού αυθαίρετος ὁρμή τε καὶ κ!- 13 νησις. Διαφορά ἐστι λόγος, καθ᾽ ἂν ἡ πρὸς ἄλληλα τῶν σημαινομένων ετερότης σώζεσθαι πέφυκε, καὶ τοῦ πῶς εἶναι δηλωτικές. Ταυτότης ἐστὶν ἀπαραλλαξία, καθ' ἣν ὁ τοῦ ση μαινομένου λόγος τὸ πάντη κέκτηται μοναδικὸν, μηδενὶ τρόπῳ διαφοράς γνωριζόμενον. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ Για συματικὸς τόμος (α) καὶ δογματικὸς, απεδεικ νὺς τὴν κατὰ καινοτομίαν γεγονυῖαν ἐπείσαν ΤΟΥ Εκθεσιν Ηρακλείου τοῦ βασιλέως, ἐξ ὑποστολῆς Σεργίου τοῦ Κωνσταντινουπόλεως προέδρου, ἀπάδουσα μὲν τῶν ἱερῶν λογίων το καὶ Πατέρων· συνάδουσα δὲ τοῖς ἀνιέροις αι (α) Πνευματικός τόμος.
cum alio distinctio secundum essentiam in hypo stasi noscatur, ea unione quæ dissolvi non possit aut ut in individuis naturaliter exsistendi ratione sit. Substantiæ proprium, seu essentive, est ut in oinnibus et de omnibus natura tum prædicetur, tum præluceat. Enusii proprium, ut reipsa vero exsistat, omniumque in se personalium proprieta tum veros characteres ferat. Virtus est seu potentia ac facultas, operatio in materia. Operatio, virtus seu potentia ac facultas sine materia. Aut rursus, operatio, seu actio, ef fectus est 81 virtutis naturalis ac facultatis. Voluntas naturalis, est naturalis appetitus eo rum, quæ natura conflant ac constituunt. Voluntas ex sententia ac arbitraria, est libera animi impul sio ad utrumlibet, atque motio. Differentia seu distinctio, ratio est qua eorum quæ significantur inter se servatur diversitas, ac quæ modum ejus quod est esse significet. Identitas, est summa omnino similitudo nulla que evariatione, qua ejus quod significatur, ratio penitus singularis est, nullo distinctionis modo ac differentiæ cognita. Seruuntur Tractatus alii, æque theologici ac polemici, S. D. N. Alexandri papie VII indul gentia e.Vaticanis et eminentissimi Francisci Barberini cardinalis Romæ codicibus. Luca Holstenii primum, tum Leonis Allatii rw paxapitur opera exscripti ac recensiti, adni tentibus Em. card. Picolomineo et Rev. Joan. Bapt. de Marinis, ord. Prædicatorum ge nerali magistro. Turr. ac si óyos &£, &Chog, ratio vero. Spiritalis tomus ac dogmaticus, quo ostenditur, quam novando Heraclius imperator, ex Sergii Constan tinopolitani antistitis suggestione, ecthesin (sic dictam scilicet fidei formulam) subdititiam edidit, sacris Oraculis atque Patribus longe dissonam esse, profanisque hæreticis, tum qui confusionem tum qui Missa hæc epistola, sive liber dogmaticus ad Stephanum Dorensen episco pum, fidei catholicæ cum archiepiscopo suo Sophro nio adversus Monothelitas strenuum defensorem. inque eam rem ab eodem Romam missum, ubi or thodoxorum dogmatum fundamenta exsisterent, in quit idem Sophronius egregia illa suggestione, quæ exstat in concil. Later. sub Martino I, secre tar. seu consult. 2. Cumque Maximus hanc Roma mittat, argumento est, sub exordium fere novi dogmatis missam esse, et cuni solum edita esset Heraciiana, seu magis Sergiana Ecthesis, in quain unam invehitur, nec Constantis Typus adhuc cusus esset, cujus illi Paulus, ipse in co concilio danina tus, ac a Stephano exagitatus, auctor fuit. Tanta ergo fidei in Stephano præcipuus incentor videatur Maximus; potuitque per cum sic Theodoro papæ innotescere, ut ei vices suas, et Conservatoriam, ut vocabant, in Palæstina ac llierosolymitana diœcesi concrederet: quo in munere suas strenue exscen tum partes, depositis, qui libellum pœnitentia Bon obtulissent, mále proinotis per Sergium Jop pensem episcopis, ac qui fidei catholica scripto assensum non præbuissent, ipse in ea suggestione locuples testis exsistit. Quo et Romani antistitis mire elucet auctoritas, et sollicitudo Ecclesiarum, in causa præsertim fidei, qualis hic vertebatur, ubique terrarum vere orthodoxis spectatissima. Ilpwtopovov Hierosolymitani throni seu seis ac dioecesis baud obscure se Stephanus significat, șive id habebat suae sedis privilegio. quæ esset prima et dignior usu ecclesiastico, cæteris post ipsam Hierosolymitanam sedem, sive etiam quia ipse se nior episcopus erat, quomodo Africa primates suos agnoscebat; aut denique quod Conservatoriam a sede apostolica acceperat, vacante sede Hierosoly mitana per Sophronii obitum. Hanc porro episto lam habuit etiam cod. Em. card. Barberini, ex qua plurima mutuata sexta synodus, præsertion Agatho in sua suggestione, ex cujus sensu peracta omnia in ¡Ho concilio, quæ ad fidei negotium spectabant, ut ejus triumphi præcipuæ partes Maximi fuisse videan tur, ac gloria prostrate Monothelitarum hæresis, tum Rome Martino papa, tum Constantinopeli Agathone.
col. 155–156page 71 of 103
PG 91:155ρετικοῖς τοῖς τήν τε σύγχυσιν ἅμα, καὶ τὴν διαίρεσιν τερατολογοῦσιν ἐπὶ τοῦ κατὰ Χρι στὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν μυστηρίου. Γραφεῖτα ἀπὸ Ρώμης πρὸς Στέφανον τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον Δώρων, τελοῦντα ὑπὸ τὸν ἅγιον καὶ ἀποστολικὸν θρόνον τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν πόλεως. Νυκτὶ μὲν τὸν παρόντα βίον, μυλῶνι δὲ τὴν τούτου κίνησιν, καὶ κλίνῃ τὴν ἀνάπαυσιν ἀπεικάσα; ὁ Κύριος, τῶν ἐν ἑκατέροις ὄντων (μυλωνί τε λέγω καὶ κλίνῃ) τὸν μὲν αἴρεσθαι, τὸν δὲ ἀφίεσθαι διω ρίσατο. Καὶ αἱροντα [αίρεσθαι] μὲν τυχὸν, τὴν ἐκεί νης μὲν διὰ θεωρίας, ταύτης δὲ διὰ πράξεως ἀπο λυθέντα· καὶ μήτε περιγραφή διαστημάτων, ἐν οἷς ὁρᾶται τῶν δρωμένων ή κίνησις, μήτε θρύψει παι θῶν, ἐν οἷς ἡ ἀνάπαυσις, ἐναπομείναντα κατά διά θεσιν· ἀφίεσθαι δὲ, τὸν τούτοις αυθαιρέτως ἐνισχημένον, διὰ τὸ τῆς ψυχῆς φιλήδονήν τε καὶ φιλομετέωρον. Τί δὲ κρατεῖσθαί με τὸν ἡμέτερον δοῦλον πείρα πρότερον, καθάπερ ἀκοῇ τήμερον μεμαθηκότες, θεολαμπεῖς καὶ πανάριστοι, πῶς ἂν οἷς γε γράφατε συμπαθώς είλεσθέ γε πρὸς ὕφεσιν οὕτως ἀχθῆναι τοῦ πτωχοῦ τε καὶ πένητος, οἱ τοσοῦτον ἀπὸ γῆς ἀρθέντες κατὰ Θεοῦ χάριν, καὶ ὑψωθέντες, ὥστε τὸν βίον τῷ λόγῳ, καὶ τὸν νοῦν τῷ Κυρίῳ τῶν τῇδε, καὶ ὑπὲρ τῶν τῇδε διᾶραι· τῷ ἀρχετύπῳ τὴν εἰκόνα προσοικειούμενοί τε καὶ ἐνίζοντες· ἢ μᾶλλον εἰπεῖν αληθέστερον, ἔνδειξιν ἐθέλοντες ύψους ποιεῖσθαι τὴν αὐθαίρετον ὕφεσιν τῆς ὑπερτάτης ὑμῶν καλ λονῆς, ὡς ἂν τῷ περιόντι καὶ ἡμᾶς ἀγάγοιτε πρὸς τὸ μέτρον τοῦ ὑπεραπείρου Θεοῦ Λόγου, κενώσει τῇ πρὸς ἡμᾶς τὸ τῆς οἰκείας δόξης ἀπεριγράφως ὕψος ἐπιδεικνύντος· ἐφ᾽ ᾧ τε μεταπλάσαι τοσοῦτον ἡμᾶς ἐπιποθέστερον, ὅσῳπερ ἂν σαρκὶ δι' ἡμᾶς αὐτ τὸς ἑαυτὸν ἐπλαστούργησε πρὸς τὸ ταπεινότερον φύσει γενόμενος ἄνθρωπος δίχα τροπῆς καὶ συγχύσεως, ὁ διαφερόντως φιλάνθρωπος· ἐλλείψας οὐδὲν εἰς πρόσληψιν τῶν ἡμετέρων, ἵνα μὴ καὶ ἑαυτῷ τὴν χάριν, καὶ ἡμῖν ἐλλείψῃ τὴν σωτηρίαν, οὐχ ὅλην τῇ φύσει διδούς, ὡς μὴ ὅλην τὴν φύσιν λαβών ἀλλὰ κατ' ἐκεῖνο μειώσας ἐκείνην, καθ᾽ ὅπερ ἂν οὗ προσείληφε ταύτην. «Τὸ γὰρ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον, η φησὶν ὁ μέγας Γρηγόριος '. Πῶς γὰρ ὁ ὑπερούσιος δι' ἡμᾶς σαρκωθείς Θεός Λόγος ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Λειπαρθένου καὶ Θεο μήτορος προσλήψει σαρκὸς ψυχὴν ἐχούσης την νε ράν τε καὶ λογικήν, νέος τε χρηματίσας φύσει καὶ γενόμενος ἄνθρωπος, καινουργήσει τὸν πάλαι, μὴ δι' ὅλου καὶ ὅλον λαβών, μόνης δίχα τῆς ἁμαρτίας. ἐξ ἧς ἡ παλαίωσις· καὶ δι᾿ ἣν ὁ θάνατος κατεκρίθη τῆς φύσεως, τροφὴν ἔχων τοσοῦτον ἡμᾶς, ὡς ἐκείν νης γεγεύμεθα, του ξύλου πικρῶς ἐμφορηθέντες τῆς παραβάσεως; Πῶς δὲ κενωθεὶς ὁ αὐτὸς ἀναστ σει τὸν πεπτωκότα, μή δι' ὅλου καὶ ὅλον ἐξ αὐτῆς ἄκρας συλλήψεως ἐνώσας ἐντῷ καθ᾿ ὑπόστασιν, Είχα μόνου του ολισθήματος, ἐξ οὗ τὸ σύντριμμα, σαι ΧΧΙν, 41;
divisionem in Christ Dei nostri mysterio monstrose nugantur, consentire. Missa epistola Roma ad sanc tissimum Dorensem episcopum Stephanum, sub sancto et apostolico sanctæ Christi Dei nostri urbis Throno 39 constitutum. Dominus quod ævi præsentis vitam, ac quo agitur, motum, molæ similem, lectoque requiem affinem dixit; in utrisque (mola scilicet ac lecto) versan tium, alium assumendum, alium dimittendum con stituit: ac forte assumendum, qui ab illa per con templationem; ab hac autem, per actionem solutus sit: qui videlicet, nec circumscriptis locorum spa tiis, in quibus rerum oculis subjectarum motus con spicitur; nec vero passionum luxuriæ, animi affe ctu adhæserit: dimittendum autem, qui his sponte, libidinosa mente atque superba sese addixerit. Quid autem, qui me servum vestrum tum prius ipso pe riculo, tum nunc auditu, teneri vitiisque obnoxium (divinis aflati fulgoribus ac plane optimi) non nescialis; quomodo in mentem venit, quibus scrip sistis ut 82 in eum miseranter modum, erga ege num atque pauperem vos ipsi demitteretis; lanta scilicet, Dei munere, celsitate a terra sublati exi miique, ut vitam sermoni ac rationi; mentemque, rerum hujus universitatis Domino, illisque superio rum aperueritis: principi nimirum formæ concilian tes imaginem ac copulantes; sive potius, ut quod verius est dicam, hoc satagentes, ut supremi decoris vestri spontaneam dejectionem, celsitatis specimen exhibeatis; quo scilicet nos quoque ex abundanti, ad Dei Verbi, omnem vincentis infinitatem, modum traducatis; qui sua ex nostro usu exinanitione, ma jestatis suæ sublimitatem incircumscripte ostendit, ut scilicet tanto nos majori amoris illecebra trans formaret, quanto nostri causa ipse se humilius carne efformasset; factus homo natura, absque ulla mutatione ac confusione, qui excellenter clemens ac humanus est: nullo non assumpto, eorum quæ nostra essent, ut nec ipsi gratia, nec nobis salus deesset: quam non praestaret toti naturæ, ut qui nec totam assumpsisset: sed hactenus deteriori sorte fecisset, quatenus eam minime assumpsisset. Nar: ut ait Magnus Gregorius: Quod non est as sumptum, nec curatum est. Quomodo enim omni longe essentiæ eminet, nostri cause incarna tus Deus Verbum ex 'Spiritu sancto exque Maria semper Virgine ac Dei Genitrice, assumpta carne anima intelligente prædita, ac utente ratione, no vusque natura homo effectus atque exsistens vete rem renovaret, nisi omnino totum eum, uno dun faxat excepto peccato, suscepisset; ex quo ut ve terasceret ili inolevisset, ac cujus reatu natura morti addicia esset; tantum nes sibi escam vin dicans, quantum ipsi nos, amaro saturati trans © Malih. Luc. Nempe Jerosolymitano; utpote in Phoenicie confinis adl Carmeli radices. | Epist, ad Cledonium.
col. 157–158page 72 of 103
PG 91:157καὶ δι' δ τὸ ἐπιτίμιον Ταύτῃ τοι ψυχὴν νερὰν καὶ λογικὴν μετὰ τοῦ συμφυοῦς αὐτῇ σώματος, τουτέστι τέλειον ἄνθρωπον, παντὸς μώμου χωρίς προσλαβών, καὶ ἐνώσας ἑαυτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν, αὐτὸς ὁ ὑπὲρ φύσιν Θεὸς, καὶ τὴν αὐτῆς φυσικήν λαβών, είχε πάντως αὐτεξούσιον θέλησιν. Εἰ παραβάντες τὴν ἐντολὴν δίχα θελήσεως, ἀλλ᾽ οὐ θελήσεως δίχα, παρέβημεν, ἐδεόμεθα τῆς κατ' αὐτὴν ἰατρείας· τῇ προσλήψει τοῦ ὁμοίου τὸ ὁμοῖον, αὐτοῦ δὴ τοῦ σαρ καυθέντος Θεοῦ θεραπεύοντος· αὐτὴν δ᾽ ἂν καὶ τὴν ταύτης προσλαβών λογικήν τε καὶ ζωτικὴν εἶχεν ἐνέργειαν· ᾗ τὴν ἁμαρτίαν, ὡς εἴθε μή ποτ' ἂν, λο γισάμενοί τε καὶ ἐνεργήσαντες, ἐχρήζομεν τῆς κατ' αὐτὴν σωτηρίας, τῇ προσλήψει μολυσμοῦ παντός ταύτην ἀποκαθαίροντος, καὶ ὅλην τῇ σαρκώσει θεουργοῦντος τὴν ἡμετέραν φύσιν. Εἰ γὰρ οὐσιωδῶς ταῦτα ἔχουσαν ταύτην ἐδημιούργησε Θεὸς ὢν ὁ Λό. γος, τήν τε θέλησίν φημι καὶ τὴν ἐνέργειαν, καὶ τὴν μὲν αὐτεξούσιον, τὴν δὲ ἐνεργοῦσαν παρέστηκε, δῆλον ὡς οὕτω τὴν φύσιν λαβὼν ἥνωσεν ἑαυτῷ τὸ καθ᾽ ὑπόστασιν, ὡς ἀπαρχῆς ταύτην ἐδημιούργησε, τουτέστι θελητικὴν φύσει καὶ ἐνεργητικήν ἵνα μὴ τὴν φύσιν μόνον παθοῦσαν, ἀλλ᾽ οὐ καὶ τὰς αὐτῆς ἐμφύτους δυνάμεις προσείληφεν, οὐδ᾽ ἂν τὴν φύσιν προσείληφεν, ἀλλὰ τὴν οἰκονομίαν ἐφάντασεν. Ἀδύ να τον γὰρ τὴν ἡμετέραν, ἢ τῶν ὄντων ἑτέρων εἶναι ποτ᾽ ἂν ἡ ὀνομάζεσθαι φύσιν, τῶν αὐτῆς ἐμφύτων Είχα δυνάμεων, αἷς οὐσιωδῶς πᾶς χαρακτηρίζεσθαι πέφυκεν. Ὅθεν οὐκ ἀνεθέλητος ἡ ἡμετέρα φύσις, ἐπεὶ μηδὲ ἀνθρώπου. Οὔτε μὴν ἀνενέργητος, ἐπεὶ μηδὲ ἄψυχος. Εἰ δὲ ἀνεθέλητος ἦν καὶ ἀνενέργητος, τὸ καθ' ἡμᾶς, ὥς τισι τῶν πύλαι καὶ νῦν ἔδοξεν αἱ ρετικῶν, οὐδὲ καθ' ἡμᾶς ὅλως γέγονεν ὁ ὑπὲρ ἡμᾶς, μὴ πιστούμενος τὸ ἡμέτερον τοῖς ἡμετέροις, καὶ οἷς αὐτὸς ἀρχῆθεν δημιουργήσας ἐχαρακτήρισε φυσι χῶς, αὐτεξούσιον καὶ ἐνεργὸν ποιήσας κατὰ φύσιν, τὸν ἄνθρωπον. Καίτοι τούτων ἑκατέρων ἀναν τιῤῥήτως προσειληφέναι πιστούται τὴν δύναμιν, οἷς άνθρωπον δι᾿ ἡμᾶς εἰσάγει τὸν ὑπερούσιον Λόγον θέλοντά τε καὶ ἐνεργοῦντα τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων ή σύνταξις, τῆ μὲν βοῦσα· Καὶ περὶ τετάρτην φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἔρχεται πρὸς αὐτοὺς περιπατῶν ἐπὶ τῆς θαλάσσης, καὶ ήθελε παρελθεῖν αὐτούς· πῇ δέ· Καὶ ἀναστάς ἐκεῖθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου καὶ Σιδῶνος, καὶ εἰσελθὼν εἰς οἰκίαν, οὐδένα ἤθελε γνῶναι, καὶ οὐκ ἠδυνήθη λαθεῖν· καὶ πάλιν· Ἐκεῖθεν ἐξει θέντες παρεπορεύοντο διὰ τῆς Γαλιλαίας, καὶ οὐκ ἤθελεν ἵνα τις γνῷ· καί· Τῇ ἐπαύριον ἤθελεν ἐλθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν· Περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Γαλιλαίαν, οὐ γὰρ ἤ τελε ἐν τῇ Ιουδαίᾳ περιπατεῖν, ὅτι ἐζή τουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι· καί· Ποῦ θέλεις ἑτοιμάσωμέν σοι τὸ πάσχα φαγεῖν; καί Εἰς τὰ ἴρια Τύρον. τὰ μεθόρια, περιπατεῖ ὁ Ἰησοῦς, περιεπάτει οὐ γὰρ ἤθελε αναφοράν.
; gressionis ligno, illius gustum feceramus? Quo nam vero modo, idem ipse exinanitus eum suscita ret qui ceciderat, nisi omnino, totumque a prima sta tim conceptione sibimet secundum hypostasim, uno duntaxat excepto lapsu, ex quo contritio, et unde pena irrogala, univisset? Idcirco animam intelligentem ac utentem ratione una cum afline ejus corpore (perfectum scilicet hominem) ass! mens, ac sibi secundum hypostasim uniens, qui omnem procul excedit naturam, Deus, ejus quo que omnino assumptam nactus est naturalem liberam voluntaten. Quandoquidem cuin man datum transgressi voluntatis nutu non sine 83 voluntate sumus transgressi, opus nobis erat, ipsam remedio curari: cumque Deus ipse incarnatus similis assumptione simili remedium afferat, ipsa utique ejusque cum ratione ac vitali operatione præditus fuit: qua nimirum voluntate (quod ne unquam fuisset) cum a nobis peccatum cogitatione actuque admitti contigerit, necesse fuit ei salu tcm præstari; ea ratione, quod is, qui ab omni emundat sorde, cam assumpserit, ac qui omne genus nostrum deitate donet, qua carnem induit. Cum enim Deus Verbum naturam his substantia liter præditam (voluntate scilicet et operatione) condiderit, atque alteram liberam, atque altc ram eflicacem ediderit: liquet assumendo.ua turam, sic eam sibi secundum hypostasim co pulasse, quemadmodum a principio ipsam con diderat; natura scilicet volendi facultate ac ope randi præditam, ne si naturam duntaxat labo rantem, non vero étiam innatas ejus vires assum psisset, ne naturam quidem assumpsisse diceretur, sed nostræ in carne salutis negotium visis ac si mulacro gessisse. Neque enim fieri potest, ut vel nostra, vel aliarum quarumvis rerum exsistat un quam aut nominetur, quæ innatis sibi facultatibus careat; quibus substantialiter quidquid est, tan quam nota obsignari habet. Non ergo nostra vo luntate caret; nam neque hominis natura est que hac careat at neque expers est operationis; nain neque hæc inanimis est. Sin autem ad nostram quod attinet natura:m, voluntatis expers erat et operationis, ut veteres quidam heretici, hujus que, ipsius ætatis existimavere, neque omnino nostro more homo exstitit, qui nobis superior est; qui nimirum quod nostra naturæ est, no stri affectibus non astrueret, ac quibus a prin cipio primaque ipsa origine, abs se creatum hominem libertate arbitrii ac operandi facultate natura præditum, natura obsignasset. Quanquam utramque hanc facultatem assumpsisse, citra om nem controversiam sacrorum Evangeliorum textus astruit, qua Verbum omnem excedens substantiam, In Agathonis illa sua Rest. uti etiam in vulg. Græcis. Ili omnes Maximo collecti Scripturæ loci, perinde Agathoni usurpati. Quod erat paulo post, emend. quod et sacr textus ita habeat, et series exposcat, quod solum retulit. Agatho papa in suam
col. 159–160page 73 of 103
PG 91:159μᾶλλον τῷ κρείττονι, ἢ τὸ κρείττον το χείρον συμποδίζεσθαι. Οσπερ δὴ νόμος θεῖος καὶ ταῖς προαιρουμένοις τὴν λογικοῖς προηγουμένως πρέ που αν (160 α) ασπάζεσθαι ζωὴν ἐμπεφυκών, τὴν ἐμφερῶς δι' ὀλιγαρκείας τὸ ἀπροσδιὲς τῶν ἀγγέλων μιμουμένην καὶ ἄνετον.. "Οτι μή καθ' ἡμᾶς ἢ τὴν φυσικήν θεωρίαν, ἢ τὴν γραφικὴν μυσταγωγίαν ἐποίουν οι ἅγιοι. Αλλ' ἐπανελθόντες καθ' εἱρμόν τα λείποντα τῆς μεταμορφώσεως τοῖς προθεωρηθεῖσι κατὰ δύναμιν διασκοπήσαντες προσαρμόσωμεν, ἵνα θεωρηθῇ τῶν ἁγίων ἡ ἐν πᾶσιν ἀκρότης καὶ ἡ γνησία πρὸς τὴν σάρκα καὶ τὴν ὕλην ἀποδιάθεσις, καὶ ὅτι μὴ καθ' ἡμᾶς καὶ αὐτοὶ ἢ τὴν κτίσιν ἢ τὴν ἁγίαν Γραφήν ὑλικῶς τε καὶ χαμερπῶς ἐθεώρουν, αισθήσει μόνον καὶ ἐπιφανείαις καὶ σχήμασι πρὸς ἀνάληψιν της μακαρίας γνώσεως τοῦ Θεοῦ, γράμμασί τε καὶ συλ λαβεῖς χρώμενοι, ἐξ ὧν τὸ πταίειν ἔστι περὶ τὴν κρίσιν τῆς ἀληθείας καὶ σφάλλεσθαι, ἀλλὰ τῷ μέσῳ καθαρωτάτῳ καὶ πάσης υλικῆς ἀπηλλαγμένῳ αχλύος. Είπερ οὖν εὐσεβῶς κρίνειν βουλόμεθα τους τῶν αἰσθητῶν νοητῶς διασκοποῦντες λόγους, εἰς τὴν περὶ Θεοῦ καὶ τῶν θείων αὐτοὺς & πταιστον γνῶσιν ὀρθῶς δι' εὐθείας τρίτου βαίνοντας κατίδοιμεν. θεωρία εἰς τὴν μεταμόρφωσιν πλατυτέρα. Εἴρηται τοίνυν ἀνωτέρω ὅτι διὰ μὲν τῆς γενομένης ἐπὶ τοῦ ὄρους του προσώπου τοῦ Κυρίου φωτοειδούς λαμπρότητος πρὸς τὴν πᾶσι καθόλου τοῖς οὖσιν ἄληπτον τοῦ Θεοῦ μυστικῶς οἱ τρισμακάριοι από στολοι κατὰ τὸ ἄῤῥητόν τε καὶ ἄγνωστον ἐχειραγωγοῦντο δύναμίν τε καὶ δόξαν, τῆς ἀφανοῦς κρι φιότητος τὸ φανὲν αὐτοῖς πρὸς τὴν αἴθησιν φις σύμβολον εἶναι μανθάνοντες. Ὡς γὰρ ἐνταῦθα τοῦ γενομένου φωτὸς τὴν τῶν ὀφθαλμῶν νικῇ ἐνέργειαν ἡ ἀκτῖς, ἀχώρητος αὐτοῖς διαμένουσα, οὕτω κἀκεῖ Θεὸς πᾶσαν νοὺς δύναμιν ὑπερβαίνει καὶ ἐνέργειαν, (160 6) ούλ' ὅλως 80 ἐν τῷ νοεῖσθαι τῷ κεῖν πειρωμένῳ τὸν οἱονοῦν τύπον ἀφείς. Διὰ δὲ τῶν λευκῶν ἱματίων τήν τε ἐν τοῖς κτίσμασιν ἀναλόγως τοῖς καθ' οὓς γεγένηνται λόγοις μεγαλουργίαν καὶ τὴν ἐν τοῖ; ρήμασι τῆς ἁγίας Γραφῆς κατὰ τὸ νοούμενον μυσταγωγίαν ἐν ταὐτῷ καὶ ἄμε θεο εὐδόλως πρεπῶς ἐδιδάσκοντο, οἷα τῇ ἐπιγνώσει τοῦ Θεοῦ συναναφαινομένης τῆς τε γραφικῆς κατὰ τὸ Πνεῦμα δυνάμεως καὶ τῆς ἐν τοῖς κτίσμασι κατ' αὐτὴ σοφία; καὶ γνώσεως, δι' ὧν πάλιν αὐτὸς ἀναλόγως ἐκρα! νεται. Διὰ δὲ Μωϋσέως καὶ Ἠλίου τῶν ἑκατέρωθεν αὐτῷ συνόντων (τοῦτο γὰρ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς θεωρίας λείπεται), πολλοὺς κατὰ πολλὰς ἐπινοίας ὧν τύποι προεβέβληντο μυστηρίων δι' ἀληθοῦς θεωρίας γνωστικούς ὑπεδέχοντο τρόπους.
in vincula conjiceretur. Quæ utique lex. est divina atque eis insita qui vitæ genus elegerunt ab ra tfonalibus principaliter adamari, quod vitæ genus per frugalitatem suam angelorum æmulantur sufli cientiam atque otium. Quod sancti non ut nos, neque naturali contem platione 'neque per sacrus Litteras initiatione ute buntur. vel Sed reversi ordine ad ea quæ antea examinavi mus reliqua transformationis pro virili parte de liberata adjiciamus, ut sanctorum in universis perfectio et sincera affectus in carnem et materiam proclivis libertas spectetur, et quod non in no strum morem ipsi quoque vel conditionem, sacram Scripturam materialiter atque humiliter contemplabantur, modo sensu et speciebus et fi guris ad acquirendlam beatam Dei cognitionem, et litteris syllabisque utendo, undle titubare circa veritatis judicium ac faili contingit, sed mente sola purissima omnique materiali caligine liberata. Quod si religioso uti judicio voiemus in sensua lium intellectualiter exam.mandis rationibus, in firmam Dei ac divinoram eos cognitionem recta via procedentes rite spectaverimus. Contemplatio in transformationem amplior. Dictum erat igitur supra, per.Domivi in monte facici splendorem et claritudinem & ter beati apo stoli ineffabili et incognito modo ad Dei quam oninia omnino quæcunque exsistunt percipere ne queunt potestatem atque gloriam mystice deducti el:t, dum lucem quod sensibus corum apparuit mysterii obscuritate tecti syarbolum esse docentur. Nam quemadmodum hic lucis que effulsit radius oculorum aciem superat et imperceptibilis eis per manet, ita etiam illic Deus omnem mentis superat vim et aciem, neque uliam dum videtur ei qui periculum videndi facit qualemcunque imaginem concedit. Per candidas vero vestes magnificentia creaturarum, rationibus secundum quas facta sunt æqualem, atque significatum in verbis sacræ Scri pturæ mysterium cadem et una Deo convenienter didicere, quippe quia Dei agnitione tam Littera rum simul revelatur secundum Spiritum vis, quam rerum conditarum secundum cum sapientia et co gnitiq, quibus rursus ipse congruenter manife statur. Per Moysen vero et Eliam qui utrinque ad erant ci nam hoc contemplationis ad disqui rendum superest, multos juxta muita cogitata de eis quorum iinagines proposita erant mysteriis por veram contemplationem gnosticos receperunt & Matth. xvn, 2. 88 cod. Gud. ubique.
col. 161–162page 74 of 103
PG 91:161πᾶσι λέγειν οὐ παρητοῦντο ψευδόμενοι, ὧν καὶ Θωμᾶς ὁ λεγόμενος αὐτῶν ἐπίσκοπος, τῶν ἐπ᾽ ἀδείας πρὸς αὐτὴν παραγινομένων, καὶ μεγάλως παρ' αὐτῆς τιμωμένων εἷς ἂν τυγχάνει· ὅπερ πάντων μάλιστα τοὺς πάντας ετάραξε τε καὶ ἐσκανδάλισεν. Ὥστε κἀμὲ ἐξ ἀνάγκης τότε κληθέντα ἀπελθεῖν, ἐλέγξαι τε τοὺς τοῦτο εἰπεῖν τολμήσαντας κατὰ πρόσωπον, καὶ τοὺς ἀκούσαντας πεῖσαι, ὡς οὐδαμῶς χάριτι τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ ἢ αὐτή, ἢ ὁ ἐν ἁγίοις γενόμενος αὐτῆς σύμβιος καθοτιοῦν αἱρετικοῖς προσπεπόνθασιν. Ομοίως δὲ καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἐνταῦθα ἐπιξενουμένων εὐλαβεστάτων μοναχῶν, καὶ μάλιστα οἱ εὐλογημένοι δούλοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατέρες ἡμῶν, οἱ ἐπίκλην Εὐκρατάδης τὰ αὐτὰ λέγοντες, τοὺς πολύ λοὺς ἐποίουν τῆς τοιαύτης ψευδοῦς ὑπονοίας ἐκτός. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, διὰ παντὸς τρόπου ἐλήλυθεν ὁ εἰρημένος πανεύφημος ἀνὴρ, παντὸς μώμου καθα ρὰν αὐτὴν ἀποδείξαι, καὶ πιστὴν τῷ Θεῷ, καὶ τι μίαν οὖσα, φανερῶσαι τοῖς πᾶσι προθέμενος. Ἐγὼ δὲ οὔπω τῆς ἐπὶ τοῦτο ἀμφιβολίας ἐλεύθερος γέγονα, ο μάλιστα τὰ ὑμέτερα οικειούμενος, ὁ μικρὸς καὶ οὐδενὸς ἄξιος, τῶν μεγάλων καὶ τῆς θείας ἠξιωμένων χάριτος· ἀσχάλλων ἔτι περὶ τούτου, καὶ οὐκ ἔχων τί κρίνας ψηφίζομαι. Τήν τε γὰρ κοινὴν ἡμῶν δέσποιναν την πανεύφημον Πατρικίαν ἐπὶ τῆς ἀῤῥαγούς τῆς πίστεως πέτρας βεβηκυίαν ἐκ προγόνων εἰδὼς, καὶ μηδὲν ἄλλο σχετ δὲν ἀναπνεῖν δεδιδαγμένην, ἢ τὴν ὀρθὴν εἰς Θεὸν πίστιν, τὴν κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ καθολικήν ἐκκλησίαν κηρυττομένην, πιστεύειν οὐκ ἔχω αὐτῆς ὑπάρ χειν τὸ γράμμα. Καὶ πάλιν ὁρῶν ὅρκοις φρικτοῖς πιστούμενον τὸν εἰρημένον καγκελλάριον, καὶ ἐπὶ τούτῳ καὶ μόνον παρ' αὐτῆς πεπέμφθαι ἐνταῦθα διαβεβαιούμενον, φοβερὸν ἡγοῦμαι τὸ μὴ πιστεύειν καὶ μέσος εἰμὶ δύο λογισμῶν ἑστὼς μεθόριος, οὐκ ἔχων τὸν νικῶντα εὑρεῖν, καὶ πρὸς ἑαυτὸν τῆς ψυ χῆς ἐπισπᾶσθαι δυνάμενον τὴν συγκατάθεσιν. Πλήν, δέσποτά μου εὐλογημένε, ἵνα ταληθές είπω, καὶ σαν δ κρίνειν δεδύνημαι ἐξαγορεύσω· καὶ δέξασθέ με ἐκ πολλοῦ πόνου ψυχῆς διὰ τὴν πρὸς ὑμᾶς ἀγά την τολμηρῶς παῤῥησιαζόμενον· εἰ τῷ ὄντι βουλήσει καὶ γνώμῃ τῶν θεοφυλάκτων ὑμῶν, τὸ ὑπὲρ τῶν εἰρημένων αἱρετικῶν γυναικῶν γράμμα παρ' αὐτῆς γεγένηται· ὅπερ θαυμάζω, οὐκ ἀποδέχομαι· οὐκ ἔξω βάρους εἶναι ὑμᾶς τεκμαιρόμενος. Ακούω γὰρ, τῆς θείας διδασκούσης Γραφῆς, ὡς Ἰωσαφὰτ ὁ εὐσε τὴς ἐκεῖνος καὶ πιστὸς τῆς Ἰουδαίας γενόμενος βα σιλεὺς, τῷ ᾿Αχαάβ βασιλεῖ τοῦ Ἰσραήλ, πολλοῖς με ρυπωμένος εἰδωλολατρείας μολυσμοῖς, κατὰ τῆς Συρίας ποτὲ κινήσαντι πόλεμον συμμαχήσας, ἠγανακτήθη τε καὶ ἐνεγκλήθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, πρὸς αὐτὸν οὕτω διὰ τοῦ προφήτου φήσαντος· Εἰ ἀνθρώπῳ μισουμένῳ μοι, καὶ ἐχθραίνοντι Κυρίῳ τῷ θεῷ σὺ βοη θεῖς; Εἰ δὲ ἄλλοις ἴσως υποθεμένοις τοῦτο πεισθεῖσα τεποίηκεν, οὐδ' οὕτως τῷ γενομένω προστίθεμαι ", 47 προστίθημι.
procacia violandam, cujus illa compos crat, don næ nostræ Patriciæ famam optimam. His enim, uti dicebam, fulti litteris, impudenter jactabant, pla cere illi ipsorum decreta, iisque eam assentiri. Nec quisquam erat cui non proclive insusurrarent e quorum numero et Thomas, corum nuncupatus episcopus, unus illorum, qui libero ad ipsam com meatu profècti, majorem in modum ab ea coluntur quod maxima cunctos turbavit, gravique ofendi culo fuit. Ut me quoque tunc vocatum abire neces se fuerit, illosque qui dicere ausi essent, in faciem redarguere, atque his qui audierant suadere, Christi Salvatoris gratia, nec ipsum, nec sancte memorie ejus virum, hæreticis ullo unquam modo animum adjunxisse. Sinfliter vero etiam plures alii bic incolarum religiosissimorum monachorum, naxi opinionem. Atque, ut verbo dicam, nihil non puram, Deoque servantem fidem, ac merito colendam cunctis ostendere satagens. meque benedicti servi Dei Patresque nostri cogno. mento Eucratades, cum eadem ipsi dicerent, mul torum animis ejecerunt falsum eum rumorem ac tentavit, quem dixi, clarissimus vir, omnis can, labis ↑ II Paral. xix, 2. Fr. Ego tamen necdum ejus rei causa ab anxietate'liber evasi, quia precipue que vestra sunt, mea ipsius du cam, ipse nimirum exiguus nulliusque pretii homo, vestra, qui magni divinaque aucti gratia 261 estis. Adhuc sane discrucior animo, nec quid certo judi cem, habeo; qui enim communem dominam no stram clarissimam Patriciam a majoribus in fidei inconcussa petra constabilitam sciam, nihilque fere aliud respirare doctam quam rectam in Deum fidem, ` quam catholica Dei Ecclesia predicat, ægre addu εi possum ut istiusmodi Jiueras ejus esse credam quique rursus horrendis sacramentis affirmantem, quem dixi, Cancellarium, bacque una de causa huc se ab illa missum sancte assèrentem videam, tre- a mendum puto dicenti negare fidem; mediusque hæreo duplici confinis judicio, non inveniens cui victoriam cedam, quodque ad se animi consensuni trabere valeat. Cæterum, domine mi benedicte, ut verum dicam, ac quidquid menti occurrit, exponam (ac quæso, accipite me, qui ex multo animi dolore, quæ mea ad vos dilectio, audentius fiducia loquar), siquidem vestra Deo charissimorum ejusque præsi dio tutorum voluntate ac consilio, reipsa pro illis, quas dixi, hæreticis ferninis ab ca profecta litter sunt (quod miror, non probo), haud vos impunes, nec crimine non gravari, conjicio. Audio enim do centem Scripturam sacram, religiosissimum atque fidelem Judææ quondam regem Josaphat, cùm rẻ gi Israelis Achaab multis idololatriæ sordibus con Laminato, adversus Syriam moventi exercitum. socius factus esset, in Dei indignationem incidisse, atque id illi ab eo crimini datum esse, sic ad ipsuni per prophetam dicente: Si homini mihi exoso, ac qui inimicus sit Domino Deo, tù præbes. auxilium ¹? Sin autem forte aliis suggerentibus, eorumque ducta consilio rem fecit; ne sic quidem assentior ac pro
col. 163–164page 75 of 103
PG 91:163ἀπόδειξις", οὗ ἀρχὴ, Πάλιν Ιπποδρομίαι, καὶ πάλιν ὁ σύλλογος ἡμῖν ἐλάττων γέγονεν· οὐρᾷς πῶς καὶ τὴν προτέραν αὐτοῦ ἡλικίαν προανεφώνησεν; ἐρώτησον τοίνυν τὸν αἱρετικὸν, Θεὸς δειλιᾷ καὶ ἀναδύεται; καὶ ὀκνεῖ καὶ λυπεῖται; κἂν εἴπῃ, δι Ναί, ἀπόστηθι λοιπὸν, καὶ στῆσον αὐτὸν κάτω μετά τοῦ διαβόλου, μᾶλλον δὲ κἀκείνου κατωτέρω, οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος τολμήσει τοῦτο εἰπεῖν. Ἐὰν δὲ εἶπῃ. ὅτι οὐδὲν τούτων ἄξιον Θεοῦ· εἰπὲ, ὅτι Οὐκοῦν οὐδὲ εὔχεται Θεός. Χωρὶς γὰρ τούτων, καὶ ἕτερον ἄτοπόν ἐστ᾽ ἂν τοῦ Θεοῦ τὰ ῥήματα ᾖ. Οὔτε γὰρ ἀγωνίαν μόνον ἐμφαίνει τὰ ῥήματα, ἀλλὰ δύο θε λήματα, ἐν μὲν Υἱοῦ, ἐν δὲ Πατρός, ἐναντία αλλή λοις. Τὸ γὰρ εἰπεῖν· Οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ, τοῦτο ἐμφαίνοντός ἐστι. Τοῦτο δὲ οὐδὲ ἐκεῖναί ποτε συνεχώρησαν· ἀλλ᾿ ἡμῶν ἀεὶ λεγόντων τὸ Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμὲν, ἐπὶ τῆς δυνάμεως, ἐκεῖναι ἐπὶ τῆς θελήσεως εἰρῆσθαι τοῦτό φασι, λέ γοντες, Πατρὸς καὶ Υἱοῦ μίαν εἶναι βούλησιν. Εἰ τοίνυν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ μία βούλησίς ἐστι, πῶς φησιν ἐνταῦθα· Πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ; Αν μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς θεότητος τὸ εἰρημένον τ τοῦτο, ἐναντιολογία τις γίνεται, καὶ πολλὰ ἄτοπα ἐκ τούτου τίκτεται. "Αν δὲ ἐπὶ τῆς σαρκός, ἔχει λόγον τὰ εἰρημένα, καὶ οὐδὲν γένοιτ' ἂν ἔγκλημα. Οὐ γάρ τὸ μὴ θέλειν ἀποθανεῖν τὴν σάρκα, κατάγνωσις. Φύσεως γάρ ἐστι τοῦτο. Αὐτὸς γὰρ τὰ τῆς φύσεως ἅπαντα χωρὶς ἁμαρτίας ἐπιδείκνυται, καὶ μετὰ πολ λῆς τῆς περιουσίας, ὥστε τὰ τῶν αἱρετικῶν ἐμφρά και στέματα. Οταν οὖν λέγῃ, Εἰ δυνατὸν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, καὶ, Οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλὰ ὡς σὺ, οὐδὲν ἕτερον δείκνυσιν, ἀλλ' ἢ ὅτι σάρκα ἀληθῶς πε ριβέβληται φοβουμένην θάνατον. Τὸ γὰρ φοβεῖσθαι θάνατον, καὶ ἀναδύεσθαι καὶ ἀγωνιᾷν, ἐκείνης ἐστί. Νῦν μὲν οὖν αὐτὴν ἐρήμην ἀφίησι, καὶ γυμνὴν τῆς οἰκείας ένεργείας, ἵνα αὐτῆς δείξας τὴν ἀσθένειαν, πιστώσηται αὐτῆς καὶ τὴν φύσιν· νῦν δὲ αὐτὴν ἀποκρύπτει, ἵνα μάθῃς ὅτι οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος ἦν. Ωσπερ γὰρ εἰ διὰ παντὸς τὰ ἀνθρώπινα εδείκνυτο, τοῦτο ἂν ἐνομίσθη· οὕτως εἰ διὰ παντὸς τὰ τῆς Θεότητος ἐπετέλει, επιστήθη ἂν ὁ τῆς οἰκονομίας λόγος. Διὰ τοῦτο καὶ ποικίλλει, και ἀναμίγνυσι καὶ τὰ βήματα καὶ τὰ πράγματα, ἵνα μήτε τῇ Παύλου Σαμοσατέως, μήτε τῇ Μαρκίωνος καὶ Μανιχαίου νόσῳ καὶ μανίᾳ παράσχη πρίφατον, Διὰ τοῦτο καὶ προλέγει τὸ ἐσόμενον ὡς Θεός, καὶ ἀναδύεται πάλιν ὡς ἄνθρωπος.» Τί δὲ καὶ ὁ τῆς Αλεξανδρέων καθηγητής Κύριλλος ἐν τῷ εἰκοστα τετάρτῳ τοῦ Θησαυρού κεφαλαίω παιδεύει, σαφῶς ἐπακούσωμεν· «Οταν οὖν φαινῆται δειλιῶν τὸν θάνατον, καὶ λέγων· Εἰ δυνατόν, παρελθέτω απ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ἐννόει πάλιν ὅτι δειλιῶσα τὸν θάνατον ἡ σάρξ, ἐδιδάσκετο φορουμένη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου μηκέτι τοῦτο πάσχειν ἔλεγε γὰρ ἀγωνίαν. θεότητος, ΝΟΤΑ. (*) Εδιδάσκετο φορουμένη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου μηκέτι τοῦτο πάσχεις.
ent: «Vides ut etiam priorem illius ætatem prenan tiarit? Interroga ergo hæreticum: Deusne formi (e) dat ac recusat, torpetque ac tristis est? Quod si dixerit, Maxime; abscede jan, eumque in inferno cum diabolo statue; vel potius in inferno illo infe riore neque enim ille boc dicere audebit. Sin autem dixerit, nihil horum esse Deo dignuin; di cito Ergo nec precatur Deus. Absque his enim etiam aliud absurdum erit, si hæc Dei verba fue rint. Neque enim solum tristari mortis angustia hæc verba significant, sed etiam duas voluntates, unam quidem Filii, alteram vero Patris, inter se contrarias. Nam quod dixit: Non sicut ego volo, sed sicut tu r, hoc indicat. Atqui ne hoc quidem. unquam illi admiserunt; sed nobis semper di centibus, illud: Ego, et Puter unum sumus de potestate; illi de voluntate dictum esse in quiunt; dicentes Patris et Filii unain esse volun tatem. Si ergo Patris et Filii una est voluntas, quo modo hic dicit: Verumtamen non sicut cyo rolo, sed sicut tu? Nam si de Divinitate istud dictum est, quædam contradictio est, multaque inde absurda nascuntur: sin autem de carne, rationi consenta nea sunt,nec aliquid est, quod possit reprehendi. Non euim carnem nolle mori, labem habet, cum naturæ sit; ipseque omnia quæ naturæ sunt, ad obstruenda hæreticorum ora copiosissime ostendat, modo unum duntaxat, id est, peccatum excipias. Cum ergo di cit: Si possibile est, transeat a me calix iste, el Non sicut ego volo, sed sicut tu, nihil aliud ostendit, quam se vere carne indutum esse, quæ mortem reformidet: illius enim est mortem tiuere et de trectare, ejusque formidine anxium esse. Modo igitur quasi desolatain, suaque nudam virtute at que afflatu, cam derelinquit, ut cum illius infir mitatem ostenderit, ejus etiam naturam astruat modo autem, eam celat, ut nudum hominem non fuisse intelligas. Quemadmodum enim si semper humana ostendisset, hoc utique creditus esset; ita si semper quæ Deitatis erant perageret, nec dis pensationi ſides habita esset. Idcirco etiam variat, ac tum verba tum facta miscet, ut neque Pauli Samosateni, neque Marcionis et Manichæi morbo 87 atque furori ansam præbeat. Propterea et fu Lurum eventum prædicit, ut Deus; et rursus ut homo, recusat. • Palam vero audianus, quid et Alexandrinæ doctor Ecclesiæ Cyrillus, Thesauri cap. 24, doceat.. Quando igitur videtur mortem formidare et dicere: Si possibile est, transeat a me calix iste; cogita rursum,quemadmodum caro, quæ mortis formidine erat anxia, doceatur, Deo illam gestante, ne illi deinceps affectui cedat. Di cebat enim ad Patrem: Non sicut ego volo, sed, sicut tu. Non enim quatenus Verbum ac Deus est * Matth. xxvΙ, 39. • Joan. x, 30. Orat. 1. • Duc. * Duc. in majestate; malim de dcitate. Habet et Agathonis
col. 167–168page 76 of 103
PG 91:167γεῖν; ἢ δύναται μία ενέργεια εἶναι, ὅπου διάφορες ἐστιν οὐσία;» Καὶ μὴν ὁ τῆς Ἱεροσολυμιτῶν ἱεράρχης Κύριλλος ὁ ἀοίδιμος, ἐν τῷ εἰς τὸ εὐαγγελικὸν ῥητὸν λόγῳ ἔνθα ὁ Κύριος τὸ ὕδωρ οἶνον ἐποίησεν 10, οὗ ἡ ἀρχή: «Θαῦμα καὶ τοῦτο θαῦμα ἐγενήθη. Εθαυματούργησεν· ἔδειξεν τὴν διπλὴν ἐνέργειαν, πά σχων μὲν ὡς ἄνθρωπος, ἐνεργῶν δὲ ὡς Θεὸς ὁ αὐτός οὐ γὰρ ἄλλος καὶ ἄλλος, εἰ καὶ ἄλλως καὶ ἄλλως. Οὕτω δὲ καὶ ἡ τῆς μεγάλης Ῥωμαίων ἔξαρχος Εκ κλησίας Λέων ὁ παναλκὴς καὶ πανίερος, ἐν τῷ πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις Φλαβιανὸν " κατὰ Νεστορίου καὶ Εὐτυχοῦς τῶν δυσωνύμων δογματικῷ τόμῳ· «Ενερ γεῖ γὰρ ἐν ἑκατέρα μορφῇ μετὰ τῆς θατέρου κοιν νέας, ὅπερ ἴδιον ἔσχηκε· τοῦ μὲν Λόγου κατεργαζομένου τοῦθ' ὅπερ ἐστὶ τοῦ Λόγου· τοῦ δὲ σώματο; ἐκτελοῦντος ἅπερ ἐστὶ τοῦ σώματος· καὶ τὸ μὲν απο τῶν, διαλάμπει τοῖς θαύμασι· τὸ δὲ, ταῖς ὕβρεσιν ὑποπέπτωκεν.» Ὁ δὲ τὸ στόμα χρυσούν, μᾶλλον δι Χριστού κεκτημένος Ἰωάννης, ἐν τῷ λόγῳ εἰς τὴν Χήραν, τὴν τὰ δύο λεπτά προσενέγκασαν ἐν τῷ γαζοφυλάκια, οὗ ἡ ἀρχὴ· «Απλῆ μὲν ἡ τῆς νηστείας προσηγορία. Καὶ ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις τῶν συναφθεισῶν φύσεων διάφορος ἡ ἐνέργεια τῆς ἀνθρωπότητος,. καὶ τῆς θεότητος διάφορος ἡ ἰσχύς. Οἷόν τι λέγω Κάτω κοπιᾷ, καὶ ἄνω συγκροτεί τα στοιχεία Κάτω πεινά, καὶ ἄνωθεν ὑετοὺς χορηγεῖ. Κάτω δειλιᾷ, καὶ ἄνω βροντά, Κάτω δικαστηρίῳ παρέστηκε, καὶ ἄνωθεν ἑαυτὸν θεωρεῖ. Περὶ δὲ τὴν ἐλεημοσύνην, συντρέχει τὸ τῆς διπλῆς ἐνεργείας. Ο γὰρ ἄνωθεν ἐκ τῶν Χερουβὶμ βραβεύων τοῖς ἐλεήμοσιν, οὗτος πρὸ τοῦ Γαζοφυλακίου καθήμενος δοκιμάζει τους φιλανθρώπους.» Ὁ δὲ αὐτὸς ἐν τῷ εἰς Θωμᾶν τὸν ἀπόστολον κατὰ ᾿Αρειανῶν λόγῳ· «Ταῦτα ἀκούσας, ἐκάθαρα τὴν ψυχὴν ἀπιστίας· ἀπεδυσάμην τὴν ἀμφίβολον γνώμην, ἀνέλαβον τὸ πεπεισμένον, ἡψάμην τοῦ σώ ματος χαίρων καὶ τρέμων, Ἑξήπλωσα μετὰ τῶν δακτύλων καὶ τῆς ψυχῆς ὄμμα, καὶ δύο λοιπὸν ἐνερ γειῶν ἡσθόμην. ὁ Ἀλλὰ δὴ καὶ ὁ σοφώτατος Κύριλλος ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρέων πρόεδρος, ἐν τῷ τριακοστῷ δεν τέρῳ τοῦ Θησαυροῦ κεφαλαίῳ· Οὐ γὰρ δή που μίαν εἶναι φυσικὴν τὴν ἐνέργειαν δώσομεν Θεοῦ καὶ ποιή ματος· ἵνα μήτε τὸ ποιηθέν, εἰς τὴν θείαν ἀνάγω μεν ουσίαν· μήτε μὴν τῆς θείας φύσεως τὸ ἐξαίρε γὰρ οὕτω δύναται ἡ ἐλάττων, ὥσπερ ἡ μείζων ένερ του, εἰς τὸν τοῖς γενητοῖς πρέποντα κατάγωμεν ἐστὶν δυνάμεως. εξουσίας Μίαν εἶναι τὴν θέ λησιν, μίαν τὴν ἐνέργειαν, κατὰ μίαν καὶ τὴν αὐ τὴν ἐξουσίαν προαγομένην. Εξουσία γνωμικώς, φυσικώς ἐνεργεῖ ἐν ἑκατέρᾳ μορφή, ἐνεργεῖ ἑκατέρα μορφή ἐνεργεῖ γὰρ ἂν ἑκατέρα μορφή
substantia? Nunquid sic potest minor, quemadmo dum major operari?aut una operatio potest esse ubi diversa substantia est? Sed et Hierosolymorum anti stes inclytus Cyrillus, in eum Evangelii locum, ubi Dominus aquam vinum fecit, incipit: «Miraculum, ac miraculum istud contigit. Miraculum patravit; duplicem operationem ostendit patiens quidem ut homo, operans vero ipse idem ut Deus. Neque enim alius atque alius, etsi aſia aliaque ratione. › Sie vero etiam Magnæ Romanæ Ecclesiæ antistes, vir fortis simi pectoris, sacratissimusque Leo, in tomo dogira rico, quem ad sanctum Flavianum adversus nefasti nominis Nestorium ac Eutychem dedit: e Agit cnim in utraque forma cum alterius communione, quod proprium est; Verbo scilicet operante quod Verbi est; et carne exsequente, quod carnis est. Unam be rum coruscat miraculis; aliud, succumbit injuriis. › Qui vero os aureum, (quin potius Christi os) ut esset, Joannes nactus est, in Sermone in viduam; quæ duo minuta in gazophylacium miserat, cujus initium ‹ Simplex quidem jejunii appellatio: Ac quidem in aliis, naturarum, quæ conjuncta sunt, diversa ope radio humanitatis, et diversa potentia deitatis. Ut sub exemplo loquar: in terra laborat ac fessus est; et in cœlo elementa conservat. În terra esurit; et e cœlo imbres subministrat. In terra formidat; et in cœlo tonat. In terra pro tribunali sistitur; et e cœlo ipse se considerat. Ad eleemosynam autem quod spectat, concurrit quod utriusque operationis est. Qui enim c cœlo thronoque Cherubico, his qui misericordes exstiterint, praemia decernit, ipse aal gazophylacium sedens explorat, qui hdmauitatis ad sensu præditi, atque adeo misericordes, sint. › Idem quoque in sermone in Thomam apostolum, et contra hæreticos: ‹ His auditis animum ab incre dulitate emundavi. Mentein dubiam abjeci; certain assumpsi fidem; corpus palpavi gaudens et tre mens. Una cum digitis, etiamn mentis oculum ex plicavi, ac demam duplicem operationem sensi.» 89 Sed et sapientissimus Alexandrinus præsul Cyrillus, in Thesauri cap. 32:. Νeque enim unam esse naturalem Dei ac creaturæ operationem sta tnemus; ne videlicet id quod creatum est ad di vinam essentiam evehamus; neve e contrario di Viue natura excellentiam deprimamus, ad locum * flrec de vini miraculo non exstant inter opera S. Cyrilli fieresol. ut cap. 4. Sic quoque sequentibus Maxi bus vocem usurpavit, in illis magis proprie dicatur, quæe ex arbitrio et sen tentia, quam quæ (natura scilicet volu mus ac operamur. Quod etiam paulo post sequitur in Leonis auctoritate, ipsum quoque emend. ex Latinis, agit utraque forma; quo ctiam modo in se quentibus habetur, ubi eædem auctoritates breviter perstringuntur. Forte scripserit Maximus ac reddi derit, quod nihil sensu a Latinis diversum, sed paulo clegantius red ditum. In ca Leonis epistola, qualem Graecam re præsentavit Gerardus Vessius, multæ sunt variæ fectiones, quidquid diligentie adhibitum, ut ipsa pura, qualis a Leone edita erat, ubique in Ecclesiis haberetur, quasi vera Gdei tessera. Ipsa Leonis lo cutio visa confundentibus longe durior, quasi divi sioni in specie favens: ipsa tamen necessaria ad ipsorum magis elidendam impictatem. Lenius ili habuissent, quod ita hic repræsentatur; ac nuin illorum aliquis (vel ipse antiquarius) sic lenire vn luit? Haud certe, putem, ipse Maximus. Rem pro bant quæ bic, pluresque in actis sexta synodi es stanl, eorum auctoritates.
col. 169–170page 77 of 103
PG 91:169τόπον. Τῶν γὰρ ἡ ἐνέργεια, καὶ ἡ δύναμίς ἀπαραλλάκτως μία, τούτοις ἀνάγκη καὶ τὴν τοῦ γένους Ενότητα σώζεσθαι., Ταῦτα μὲν οἶδε διαπρυσίως οι τῆς εὐσεβείας Πατ τέρες, οὓς ἐν πολλῶν ἢ ἀπείρων, καὶ παντὸς οἷον, γραφικῶς εἰπεῖν, τοῦ τῶν μαρτύρων νέφους, κατ' ἐπιδρομήν, τὸν τοῦ γράμματος περιστελλόμενοι προκεκομίκαμεν όγκον, εἰς ἐναργεστάτην απόδειξιν τῆς αὐτῶν περὶ τοῦ παντὸς Σωτῆρος ἀληθογνωσίας Χριστού. Καθ' ἣν ὁρμηθέντες, ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαις πνευματοκινήτως παρέδωκαν δύο καθάπερ του αὐτοῦ καὶ ἑνὸς τὰς φύσεις, οὕτως ισαρίθμους ταῖς φύσεσι, τά τε τοῦ αὐτοῦ θελήματα καὶ τὰς ἐνεργείας πρεσβεύειν, καὶ ἄλλην καὶ ἄλλην, καὶ θείαν καὶ ἀνθρωπίνην θέλησιν καὶ ἐνέργειαν, εἰς δήλωσιν τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἐστὶν ὁ αὐτὸς οὐσιώδους διαφορᾶς τήν τε φαντασίαν ὁμοῦ καὶ τὴν σύγχυσιν, καὶ σὺν ταύταις παντελῶς τὴν διαίρεσιν ἀποσκευαζομένης, ὡς ἐνὶ καὶ τῷ αὐτῷ δι᾿ ἡμᾶς σαρκωθέντι, Θεῷ λόγῳ, ἐξ ὧν ἐστι πραγματικῶς καὶ ἀνεπιθολώτως γνωριζούσης [γνωριζομένης] καθ' ἔνωσιν τὴν ἀδιάσπαστον Διαφορᾶς γὰρ οὐσιώδους ἐπὶ τῆς καθ' ὑπόστασιν ἄκρας ενώσεως ἀσυγχύτως οὐ γνωριζομένης, αὐτῶν τε τῶν ἡνωμένων, καὶ τῶν προσόντων αὐτῷ φυσικῶς, οὐδὲ τῆς ἑνώσεως ἀσυγχύτως γνω ρισθήσεται λόγος. Οἱ δὲ τῆς ἐναντίας καὶ ἀντιπάλου μοίρας, τὸ ἔμπαλιν. Ἀπολιγάριος μὲν γὰρ ὁ δυσ σεβής, οὕτως φησὶν ἐν τῷ ἐπιγεγραμμένῳ αὐτῷ λόγω ο Απόδειξις περὶ τῆς θείας σαρκώσεως τῆς καθ' ὁμοίωσιν ἀνθρώπου· καὶ οὐ μνημονεύουσιν ὅτι τὸ θέλημα τοῦτο ίδιον εἴρηται, οὐκ ἀνθρώπου, τοῦ ἐκ γῆς, καθὼς αὐτοὶ νομίζουσιν, ἀλλὰ Θεοῦ τοῦ καταβάντος ἐξ οὐρανοῦ. • Ὁ δὲ αὐτὸς πάλιν ἀβέλ-. τερος, ο ἐν τῷ ἐπιγεγραμμένῳ· Αὐτὴν ἐπιφάνειαν τὴν ἔνσαρκον τοῦ Θεοῦ. Εἰς γὰρ ὁ Χριστὸς θετικῷ θελήματα μόνῳ κινούμενος, καθὰ καὶ μίαν οἴδαμεν αὐτοῦ τὴν Ἀνέργειαν, ἐν διαφόροις θαύμασι καὶ παθήμασι τῆς μιᾶς αὐτοῦ φύσεως προϊοῦσαν. Θεὸς γὰρ ἔνσαρκός ἐστι, καὶ πιστεύεται· καὶ μετὰ βραχέα - Καὶ τό - Πάτερ, εἰ δυνατόν, ἀπελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ· πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ σὸν θέλημα γενέσθω, οὐκ ἄλλου καὶ ἄλλος θελήματος έμφασιν ἔχει, μὴ συμβαινόντων ἀλλήλους, ἀλλ' ἐνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ θεϊκῶς μὲν ἐνεργουμένου ἡ οἰκονομικῶς δὲ παραιτουμένου τὸν θάνατον· ἐπεὶ Θεὸς ἦν σαρκοφόρος ὁ τοῦτο λέγων μηδεμίαν ἐν τῷ θέλειν ἔχων διαφοράν.» Ο δὲ ἐκε! νου τῆς ἀσεβείας μαθητὴς καὶ διάδοχος, καὶ φερω νύμως τῷ τῆς ἀληθείας λόγῳ πολέμιος, Πολέμων ὁ αἱρετικός, ἐν τῷ πρὸς τοὺς ἁγίους Πατέρας Αν τιμητικο, τότε δυστρόφως φησίν·. Ο λόγος γὰρ εν βλέα, την του εξ ως εἰ Ἐν τῷ ἐπιγεγραμμένα. Αὐτὴν ἐπιφάνειαν. Εἰς τὰ ἐπι φάνια τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ Ἐν τῷ ἐπιγεγραμμένῳ λόγῳ εἰς τὰ Επιφάνια τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου, οὗ ἡ ἀρχὴ Αὐτὴν ἐπιφάνειαν.
Greataris convenientem. Nam quorand operatio et Matth. xxvi, 39. Ang maibo The 16 vis eadem omnino est, iis quoque idem genus (seu natura) commingest, naturam) constare necesse est., Ilæc quidem clare relati a nobis pii ac orthodoxi Pattes, quos nimirum e multis, numeroque supe rioribus, ac velut omnni (ut Scripturæ vocibus utar) testium nube *, ad epistolæ molem restringendam, cursim protulimus, ut eorum de omnium Salvatore Christo vera fdes ac sententia apertissime monstra retur: qua fulti, quemadmodum duas unius ejus demque naturas, sic pari numero ejusdem volunta tes et operationes; aliamque et aliam, divinamqua et humanain voluntatem atque operationem, docen das, divini Spiritus amatu sanctis Ecclesiis tradi derunt; quibus eorum ex quibus, et in quibus, quæ idem ipse est, substantialis distinctio designa, retur; talis scilicet, quæ et inanem speciem et con fusionem, unaque prorsus divisionem eliminaret; ut quæ uni eidemque nostri causa incarnale Deo Verbo, ex quibus, realiter citraque omnem confa sionem est, secundum indivulsam, unionem inesse ostenderet, Nisi enim substantialis, in summate. cundum hypostasim unione inconfuse noscatur die stinctio, nulla eorum, quæ natura insunt, inconfuse dignoscetur ratio. Adversarii autem, huicque sen lentis auctores oppositi, in contrarium. Sic nan que impius Apollinarius dicit, in libro quem prae notavit: Demonstratio de divina: incarnatione ad similitudinem hominis, nec illis in mentem venit, voluntatem hanc propriam dictam, non terreni hominis esse, et illi existimant, sed Dei, qui de cœlo descenditans Idemque rursus inficetus homo in libro a se inscripto: ipsam Dei in carne mani festationem. Unus enim Christus, qui divina dun Laxat voluntate moveatur, quemadmodum etiam unam ejus novimus operationem, quæ ex una ejus natura diversis edendis miraculis ferendisque pas sionibus, procedat. Deus enim in carne est, credi turque. › Et post pauca: «Illud quoque: Pater, 50 possibile est, transeat a me calix iste; verume tamen, non med, sed tua fiat voluntas *; non aliana aliamque volontatem exhibet, quæ inter se ninine consentiant; sed unam eamdemque, divina quidem ratione eficacem, quae tamen ipsa secundum dispensationem detrectaret mortem. Quippe Deus erat carnem gestans, qui hoc loquebatur, nullam in eo quod est velle distinctionem habens seu diffe rentiam.» Illius autcm impietatis discipulus et εκccessor, suique nominis doctrine veritatis hostis, Polemon hæreticus, in suo adversus sanctos Patres Antirrhetico, perversa haecce mente loquitur: «Chri In Agathonis suggest: siuer et melias, aliter sit ipse libri seu orationis titulus; quod vero habet Maximui epistola, ejus įnitium. Plene itaque scripse rit Maximus Sic passim brevia auctorum scripta antiquarii, sæpe etiam nullo Ju dicio.
col. 171–172page 78 of 103
PG 91:17113 Θεὸς ἦν ὁ Χριστὸς, καὶ τελειότητι σαρκὸς ἐνωθεὶς καὶ γενόμενος ἄνθρωπος οὐ τὴν τρεπτὸν νοῦν ἑαυτῷ καταμίξας, θελήματι φυσικῷ ἐπὶ τἀναντία κινούμενον, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον γενόμενος νοῦς, ἀτρέπτης θελήματι θεϊκῷ πάντα πεποίηκεν. Αλλ' οὐ τὸ μὲν θεῖον, τὸ δὲ, θεωθέν, κατὰ τὸν Καππαδόκην Γρηγόριον 13, ἐπεὶ τρεπτίν. Τὸ γὰρ θεωθῆναι δυνηθέν, και γεωθῆναι πάντως ἡδύνατο, κατὰ τὸν πρῶτον Αδάμ.» Καὶ ἐν ἕκτῃ τῶν πρὸς τὸν Τιμόθεον αὐτῷ γεγραμμένων επιστολῇ, τὸν αὐτῷ συνεργάτην, καὶ τῆς ἀσεβείας συλλήπτορα πονηρόν· ο Ο δύο θελήματα λέγων Χριστοῦ, κατὰ τοὺς πάλαι καὶ νῦν φησαμένους, ἢ τὸν ἕνα δύο τινὰς εἰσάγει Χριστούς, ἀλ λήλων οὐ φύσει μόνον, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀπεχθείς διῃρημένους· ἢ τὸν αὐτὸν ἑαυτῷ διδάσκει μαχόμενον. Ενθα γὰρ δυάς, πάντως διαίρεσις.» ᾿Αλλὰ καὶ Θε . μίστιος, ὁ τῆς μὲν Σευήρου συμμορίας υπασπιστής, τῆς δὲ τῶν Ἀγνοητῶν ἔξαρχος κακοφροσύνης, ἐν κεφαλαίῳ με' τοῦ λόγου δευτέρου τῶν κατὰ τοῦ ἐπι δοθέντος τόμου Θεοδώρᾳ τῇ βασιλίδι παρά Θεοδοσίου τοῦ αἱρεσιάρχου, τῶν ἀπ' αὐτοῦ κατονομασθέντων αἱρετικῶν, τάδε θεοστυγῶς· «Οὐ γὰρ ἐπεί τε καὶ διερός ᾿Αθανάσιος δύο θελήματα Εφη τὸν Χριστὸν δεικνύναι. κατὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν, ἤδη καὶ δύο θελήσεις αὐτῷ περιθήσομεν· καὶ ταύτας μαχομένας ἀλλήλαις, κατὰ τοὺς σοὺς τούτους συλλογισμούς· ἀλλ' εἰσόμεθα εὐσεβῶς, τὴν ὡς ἑνὸς μίαν θέλησιν τοῦ Ἐμμανουήλ, πῆ μὲν, ἀνθρωπίνως κι νεῖσθαι, πῆ δὲ θεοπρεπῶς.» Ὁ δ' αὐτὸς πάλιν δυσάντητος αἱρετικές, ἐν κεφαλαίῳ νβ', λόγῳ γ' τῆς κατακολούθου τοῦ συμφυλέτου τῆς αὐτοῦ δυσσεβείας γεγονυίας αὐτῷ πραγματείας· «Μίαν φημὶ τοῦ Ἐμμανουὴλ τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν, καθά καὶ τὴν θέλησιν. Σκόπει οὖν οὕτως· Ὁ ἄτρεπτος, ὡς Θεός, ὁ παντὸς πάθους ἀνώτερος, ἀνθρωποπρεπώς κινηθεὶς κατὰ τὴν θέλησιν, παραιτεῖται τὸ πάθος θεοπρεπῶς δὲ πάλιν πρὸς τὸ πάθος ἀναθαῤῥεῖ, καὶ διὰ σαρκὸς τούτων ἑκάτερον.» Καὶ ταῦτα μὲν οἶδε δυστρόπως. Οἱ δὲ τούτων ἐπίσης καὶ τῆς ἀληθείας ἀντίφρονες, τοὺς τῆς διαιρέσεως λέγω καθηγητάς, πρὸς τὴν ἴσην ἐκείνοις καὶ τὴν αὐτὴν περί τε θελήματος ἑνὸς καὶ μιᾶς ἐνεργείας συνελαυνόμενοι κακοδοξίαν, οὗ καὶ τὴν ἐν σχέσει γνωμικὴν ἐπρέσβευον ἔνωσιν, τάδε περιβομβοῦσι. Θεόδωρος μὲν ὁ κακόφρων και δύσερις, ὁ τὴν Μομψονεστινῶν ληϊσάμενος, ἐν τοῖς ΝΟΤ.Ε. Μίαν την γνώσιν. Μία γὰρ ἡ γνῶσις ἐπὶ Χριστοῦ, καθάπερ καὶ ἡ ἐνέργεια. φύσις Καὶ γὰρ εἰς ἦν ὁ γινώσκων, ὥσπερ ἀμέλει τοι καὶ ὁ ἐνεργῶν.
enim, Verlin Deus erat, ela perfecta unítus carni, ac factus homo; non qui sibi ipse rentem mutabilem, naturali voluntate in contraria motu incitatam, copulasset; sed qui ipse potius sibi mens exsistens, immutabili divina voluntate cuneta præstaret. Non alia quidem divina voluntas, alia deificata, ut sensit Gregorius Cappadox; alioqui esset mutabilis. Quod enim potuit deitate inibui, omnino etiam poterat, in morem prioris Adæ, ter rerum cfici. In sexta quoque epistola, ex iis quas scripsit ad Timotheum ejus adjutorem, ac impietatis scelestissimum socium: ‹ Qui duas Christi volun tatės dicit, juxta ac olim dixere, nuncque dicunt, aut unum, duos inducit christos, nedum natura, sed et odio inter se divisos, aut cumdem secum ipso pugnantem. Ubi enim binarius, plane divisio est. Sed et Themistius, Severi quidem partis de fensor, Agnoetarum vero pravæ sententiæ auspex, capite 4x libri secundi ex iis quos scripsit, adversus oblatum Theodora Augustæ tomum a Theodosio hæresiarcha, eorum scilicet principe, qui ab eo sect: nomen traxerunt, haec Deo exoso ore: • Nec enim quod et sacer Athanasius duas Christum voluntates ostendisse ait, quo tempore mortem subiit, jam quoque duas ei voluntates assignaveri aas, idque adeo inter se pugnantes, ut tuis his syllogismis confici arbitraris; sed pie unam velut nuius Emmanuclis, voluntatem noverimus; quæ, modo quidem humano more, modo antem divino moveretur. Idemque rursus oninosus homo no centissimusque hæreticus, capite 52, libri tertii cjus operis, quod contribulis sui impietati conscn taneum edidit: Unam dico Emmanuelis scientiam unamque operationem, uti et voluntatem. Sic ergo cosidera: Qui immutabilis est, 91 ut Deus, qui oinni superior affectu ac labe est, humano more motus secundum voluntatem, mortem detrectat; rursumque divina fiducia adversum mortem audet; quod utrumque per carnem præstat. Atque hæc quidem isti perverse. Dividentium hæreticorum, fidci adversæ de una voluntate et operatione sententiæ. - Qui autem pari ¡¡lis eonatu sensuque veritati adversantur, qui ni mirum divisionis magistri ac assertores exsistunt, ..d parem illis eumdemque de una voluntate una que operatione errorem impingentes (qui scilicet animi sententia ac voluntate constantem, quæ affe 13 Greg. Theol. orat. 2 de Filio. Sic ctiam act. 10 sexle synodi. Νec pro obrepsit, cum sequa tur, Sic nempe Themistius, ex una ope ratione unam Christi inferebat scientiam, uti et unam voluntatem: in qua vel maxime vim facie bant sequaces Monothelita, tanquam ipsa duplex danitti non posset, quin esset contraria: quam unam contrarietatem, et qualis nobis inolevit ex Ade peccato, præferebant velle a Christo excln dere quo et fraudem passus Joannes abbas, ipse auctor Honorio, ut ad eum sensum Orientality us responderet (quæ ipsa ejus satisfactio est) necdum scilicet satis explorato pro Latinorum ingenuitate, fideique sinceritate, quid iidem Orientales adver sum fidei in una illa voluntate, eis asserta, noli rentur, donec Sophronius, Stephanus, Maximus, aliique viri egregie catholici, Matri suppetias euntes, detectisque Syrorum insidiis, nobilissimos Romanos antistites Joannem IV, Theodorum, Martinum, al hydram certis ictibus conficiendam, pro Romane sedis suprema in rebus fidei potestate, præclare aui marunt; negotio demum felici exitu per Domnum, Agathonem, Leoncm il et Constantinum peracio.
col. 173–174page 79 of 103
PG 91:173ὁ δι' ἡμᾶς ἐξ ἡμῶν σαρκὶ πεφηνώς, γνώμη λέγε σθαι οὐ δύναται. Αὐτὸ γὰρ [αὐτῷ τῷ] τὸ εἶναι, ἤγουν, τὸ θεϊκῶς ὑποστήναι, φυσικῶς καὶ τὴν πρὸς τὸ καλὸν εἶχεν οἰκείωσιν, καὶ τὴν πρὸς τὸ κακὸν ἀλλοτρίωσιν, καθὼς καὶ ὁ μέγας τῆς Ἐκκλησίας ἐφθαλμὸς Βασίλειος ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ μδ' ψαλμοῦ διδάσκων, ἔφη· «Κατὰ τοῦτο δὲ ἐκλήψῃ καὶ τὸ Ησαΐα περὶ αὐτοῦ εἰρημένον, ὅτι Πρὶν ἢ γνῶναι ὁ παιδίον, ἢ προελέσθαι πονηρὰ ἐκλέξεται τὸ ἀγα 'όν. Διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ και τὸν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. Ο γάρ, πρὶν ἢ, δηλοῖ ὅτι οὐ καθ᾿ ἡμᾶς ζητήσας Τι βουλευσάμενος, ἀλλὰ θεϊκῶς ὑποστὰς, αὐτῷ εἶ αι, τὸ ἐκ φύσεως εἶχεν ἀγαθόν.» γνώμη ΠΥΡ. Τί οὖν; φυσικαί εἰσιν αἱ ἀρεταί; ΜΑΞ. Ναι, φυσικαί. ΠΥΡ. Καὶ εἰ φυσικαί, διὰ τί μὴ ἐπίσης πασιν νυπάρχουσι τοῖς ὁμοφυέσι; [ΜΑΞ. " Πᾶσι τοῖς ὁμοφυέσιν ἐπίσης ἐνυπάρ ουσι.] ΕΥΡ. Καὶ πόθεν ἐν ἡμῖν τοσαύτη ανισότης; ΜΑΞ. Ἐκ τοῦ μὴ ἐπίσης ἐνεργεῖν τὰ τῆς φύσεως. Ως, εἴπερ πάντες ἴσως, ἐφ᾽ ᾧ καὶ γεγόναμεν, ένηρ οῦμεν τὰ φυσικὰ, μία ἄρα ἐδείκνυτο ἐν πᾶσιν, ίσπερ ἡ φύσις, οὕτω καὶ ἀρετή, τὸ μᾶλλον καὶ ἦτ ον οὐκ ἐπιδεχομένη. ΠΥΡ. Εἰ οὐκ ἐξ ἀσκήσεως ἡμῖν τὰ φυσικὰ πρόε ιν, ἀλλ' ἐκ δημιουργίας, ἡ δὲ ἀρετὴ φυσική, πῶς τόνῳ καὶ ἀσκήσει τὰς ἀρετὰς, φυσικὰς ούσας, κτών ιεία; ΜΑΞ. Η άσκησις, καὶ οἱ ταύτῃ επόμενοι πόνοι, τρὸς τὸ μόνον διαχωρίσαι τὴν ἐμφυρεῖσαν δι' αἰσθητῶς ἀπάτην τῇ ψυχῇ ἐπενοήθησαν τοῖς φιλαρέτοις 3 πρὸς τὸ ἔξωθεν προσφάτως ἐπεισαγαγεῖν τὰς ρετάς· ἔγκεινται γὰρ ἡμῖν ἐκ δημιουργίας, ὡς εξ ηται· ὅθεν καὶ ἅμα τελείως διακριθῇ ἡ ἀπάτη, μα καὶ τῆς κατὰ φύσιν ἀρετῆς τὴν λαμπρότητα νδείκνυται ἡ ψυχή. Ο γὰρ μὴ ἄφρων, φρόνιμος καὶ ὁ μὴ δειλὲς ἢ θρασὺς, ἀνδρεῖος· καὶ ὁ μὴ ἀκό-. γενέσεως διεφαίνετο. Τί γὰρ γέγραπται; «Ότι πρὶν ἢ γνωναι αὐτὸν ἡ προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξε καὶ ἀγαθόν. τὸ γὰρ πρὶν ἢ, δηλοί, Κατὰ τοῦτο ἐκλείψει. πρὸς τὸ ἀγαθὸν αὐτοῦ οἰκείωσις, εὐθὺς ἐκ πρώτης έκδοσιν, Σοὶ δὲ φυσική τις ἐστι πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἡ οἰκείωσις, καὶ πρὸς τὴν ἀνο μίαν ἀλλοίωσις. οἰκείωσις, 'Αλλ' οὐχὶ καὶ ὁ Κύριος οὕτως, ἀλλ᾽ ἡ
utendi, non nature ratio. Nam et natura infuities mutata esset. In Christi autem humanitate, qui non more nostro nudus homo esset, sed divine sub sisteret (Deus enim erat qui propter nos, nobis similis, exque nobis apparuit) voluntas sic dicta; dici non potest. Ipso enim quod erat, id est, divine subsistebat, natura tum cum honesto atque virtute necessitudinem habebat, tum a malo ac vitio animum abhorrentem, uti etiam magnus Ecclesiæ oculus Basilius in expositione psalmi quadragesimi quarti docens, 172 ait: c In eamdem vero sententiam accipies, quod de eo ab Isaia dictum estm:» Priusquam cognoscat puer, aut eligat prava, eliget bonum. Quia nimirum, priusquam cogno cat bonum vel malum, malitiæ repugnat, ut eligat bonum. Illud enim priusquam, significat, quod non icut nos quærendo et deliberando, sed cum divine eret. ▸ ■ Basil. Isa. VII et Psal. XLIV. * Inclusa nonnullis desunt. subsisteret, ipso quod erat, ex natura bonum ha FYR. Quid igitur, naturales sunt virtutes? MAX. Sane,quidem, naturales. PYR. Si naturales, quare non ex æquo omnibas insunt, qui ejusdem naturæ sunt? [MAX. Æque omnibus insunt, quæ ejusdem na (turæ sunt.] PYR. Et unde in nobis tanta inæqualitas? MAX. Inde nimirum, quod ea que sunt nature non ex æquo excolimus. Nam si omnes pari studio, ad quod et nati sumus, naturalia excoleremus, una utique in omnibus, uti natura, sic et virtus conspiceretur, neque minus suscipiens. PYR. Si ea quæ naturalia sunt, non ex exerci tatione nobis proveniunt, sed a creatione insunt; virtusque naturalis est, quomodo virtutes, quæ naturales exsistant labore et exercitatione para mus? MAX. Exercitatio, et qui huic comites sunt la bores, ad arcendam solummodo seductionis labem, quæ per sensus animæ inolevit, adinventi sunt, ab iis, qui virtutis studiosi sunt; non ut virtutes ex trinsecus de novo inducantur: insunt enim nobis a creatione, sicut jam diximus. Unde simul atque seductio perfecte dirimitur, continuo anima vir tutis ex natura splendorem producit. Nam qui non est demens ac insipiens, prudens est: et qui non Αt non sic etiam Dominus, sed ejus ad bonum necessitudo, a primo statim ortu elucescebat. Quid enim scriptum est? Antequam sciat ipse, aut præeligat mara, eliget bona. Ubi turbate interpr. Titelm. et laciniose, Sed quod erat bonum sibi vindi cabat, familiariter etiam initio statim el a primordio suæ nativitatis in ipso inclaruit; quibus nec fidem interpr. nec bonæ lucem paraph. affert. Quare illud, non Basilii expositio est, ut Turr. existimavit, sive qui Baronianæ edi tioni præfuit, sed Maximni, Basilii verba et Isaiær, magis explicantis. Non exstant eo psalmo c Basilii verba, nisi Maximus ejus habuit ple riorem vel ex memoria citavit, sibique Basilii textum conflavit ex iis, quæ illo psal. et quæ Isa. vit, in ejus expositione legerat. Ad hunc sen sum igitur exponit Basil. 239, non Isaic locum, sed ejus psalmi versum, Dilexisti justitiam, et odi sti iniquitatem, quod reliqui homines labore et exercitatione, prona ad bonum malumque volun tale, gre tandem impleant Tibi ad bonum naturalis necessitudo, et ab improbitate aversio, naturalis pro prietas, quod reddit interp. rudius est. Fusius dicto cap. 7, p. 1007, ubi nostris sic ad utrumque pro nis, opponit.
col. 175–176page 80 of 103
PG 91:175και τα θαύματα παρεξηγηθεῖσιν αὐτῷ λόγου δευτέρου θέλω, καθαρίσθητι, πρὸς τὸν λεπρὸν εἰπὼν ὁ Ιστήρ, έδειξε μίαν εἶναι τὴν θέλησιν, μίαν τὴν Βέργειαν, κατὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐξουσίαν προ αγομένην, οὐ λέγω φύσεως, ἀλλ᾽ εὐδοκίας, καθ' ήν μύθη τῷ Θεῷ λόγῳ ὁ κατὰ πρόγνωσιν, ἐκ σπέρμα της Δαυίδ ὕστερον γενόμενος ἄνθρωπος, ἐξ αὐτῆς μέτρες τὴν πρὸς αὐτὸν ἐνδιάθετον ἔχων οἰκείωσιν.» Οἱ τῆς ἐκείνου μανίας οπαδὸς καὶ διάδοχος, Νεστό μας ὁ ἀλητήριος, ἐν τῇ λεγομένῃ αὐτῷ Εμφανεῖ μιήσει λόγου δευτέρου τῆς κατ' αὐτὴν πραγματείας είδε καχούργος - ο ασυγχύτως φυλάττομεν τὰς φύ σεις, οὐ κατ' ουσίαν, γνώμῃ δὲ συνημμένας, δι' δ καὶ μὲν αὐτῶν τὴν θέλησιν, ενέργειάν τε καὶ δε επιτείαν ὁρῶμεν, ἀξίας ισότητι δειχνυμένας. Ο τὰρ θεὸς Λόγος ἀναλαβὼν ἐν προώρισεν ἄνθρωπον, τῷ τῆς ἐξουσίας λόγῳ πρὸς αὐτοῦ προεκρίθη, διὰ την προγνωσθεῖσαν διάθεσιν.» Ὁ δ' αὐτὸς αὖθις πα μέτρων ἐν τῇ αὐτῇ λόγου τετάρτου· «Οὐκ ἄλλος ἦν ὁ θεὸς λόγος, καὶ ἄλλος ὁ ἐν ᾧ γέγονεν ἄνθρωπος. Το γὰρ ἦν ἀμφοτέρων τὸ πρόσωπόν ἀξίᾳ καὶ τιμῇ, προσκυνούμενον παρὰ πάσης τῆς κτίσεως, μηδενὶ τότεῳ ἢ χρόνῳ ἑτερότητι βουλῆς καὶ θελήματος διαι μούμενον. Ἀλλὰ μὴν καὶ Παῦλος ὁ Πέρσης ψευδοδιά υπος ων τῆς Νεστορίου μιαρωτάτης αἱρέσεως, ἐν τῷ Περὶ κρίσεως αὐτοῦ λόγῳ, τάδε σὺν ἐκείνοις φέγγεται θεομαχῶν· ὁ Ἐπειδὴ κατ' οὐσίαν ἡ τοῦ Θεού Λόγου πρὸς ἐν ἀνέλαβεν ἄνθρωπον οὐ γέγονεν Ένωση, μία φύσις οὐ γέγονεν. Εἰ δὲ μία φύσις οὐ γίγνεν, μία μονοπρόσωπος ὁ Χριστὸς οὐκ ἔστιν ὑπόστασις· οὐκοῦν κατ' εὐδοκίαν ἡ ἕνωσις, βουλῆς αἱ γνώμης ταυτότητι κρατουμένη, ἵνα καὶ τὸ διά βρον τῶν φύσεων ἀσύγχυτον δείκνυται, καὶ τὸ τῆς Ιδοκίας μυστήριον μονάδι βουλήσεως διαδείκνυται 05, ὡς ὁρᾶτε, πανάριστοι, τά τε γράμματα, καὶ τὸ τούτων διασκοποῦντες τὰ δόγματα, λίαν ἐν πᾶ ιν ὁμόφωνός τε καὶ ὁμόλογος, 4, οὐκ οἶδ' ὅπως, νῦν τὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἐπεισφρήσασα κατὰ τῆς μωμήτου πίστεως καθέστηκεν ἔνωσις, τὸ ἓν ἐπὶ Ιριστοῦ θέλημα κυρούσα, καὶ τὴν μίαν ἐνέργειαν χρόνως τοῖς ἄφροσι. Τὸ μὲν ἐν θέλημα, διὰ τοῦ λέ [εῖν· ι Ὅθεν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν ἐν ἅπασι, καὶ ν τούτω κατακολουθοῦντες, ἐν θέλημα τοῦ Κυρίου μῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦμεν.» τὴν δὲ μίαν νέργειαν, διὰ τοῦ φάσκειν·. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ ἔπε και ταύτη, τουτέστι τηρήσει τῶν δύο ἐνεργειῶν, 1 καὶ δύο πρεσβεύειν θελήματα.». Καὶ γὰρ εἰ ἔπε ἐκ τῇ ἐνεργείᾳ τὰ θελήματα διορίζεται, πᾶσα πως πάγκη, τοῦ ἑπομένου πρὸς αὐτῆς κυρωθέντος, λέγω ἡ τὸ ἑνὸς θελήματος, κυροῦσθαι καὶ τὸ ἡγούμενον, των τὴν μίαν ἐνέργειαν. Ταύτην γὰρ ἐπειγομένη οριστικῶς τῇ μια θελήσει συνεισαγαγεῖν, ἕπεσθαί Η ενεργεία τὴν θέλησιν κατὰ δόξαν ἐθέσπισεν. Διδ
ctu est, ac habitudinis unitatem tradant), istius item con una natura facta est, non una Christus unius personæ hypostasis, id est, substantia seu absistentia est. Ergo secundum propensam voluntatem unio est, inde conflata, quod unum consi Liam, 92 unaque sententia ac voluntas est; ut et naturarum inconfusa distinctio monstretur, pro. jensæque voluntatis mysterium voluntatis unitate diluceat. › modi obstrepunt. Theodorus quidem homo per versi sensus ac contentiosus, Mopsueštenæ Ecclesiæ prædo, in iis quæ de miraculis enarravit, lib. u Volo, mundare b, dum Salvator ad leprosum dixit, unam voluntatem, unamque operationem, secundum unam eamdemque potestateni proceden tem, ostendit; non dico nature, sed propensa voluntatis, qua Deo Verbo unitus est; qui secun dum præscientiam, ex semine David, postea homo factus est; ex ipsa vulva, animi cum illo necessitu dinem habens.» Illius autem furoris assecla et successor nefastus miserque Nestorius, in ea quam vocat, clara institutione,libro secundo ejus lucubra tionis, haecce maligne:. Inconfuse servamus natu ras, non essenti ratione conjunctas, sed anini sententia ac voluntate (quamobrem etiam unam earum voluntatem operationemque ac dominatio nem conspicimus) quæ scilicet pari se dignatione exhibeant. Deus enim Verbum assumens, quem prædestinavit, hominem, potentiæ ratione ab eo praelatus est, ob eum quem præscivit animum affectumque.» Rursusque idem ille demens ejus dem operis libro quarto: Non alius erat Deus Verbum, atque alius in\quo fuit homo. Una enim amborum persona dignatione ac bonore, cui omnis creatura venerationem cultumque adhibeat, nullo que loco aut tempore consilii ac voluntatis diversi tas dividat. Sed et Paulus Persa, impurissimæ Nestorii bæresis pseudodiaconus, in sermone suo ac libro De judicio, cuncta illis acie Deo adversans istiusmodi loquitur. Idcirco quod Dei Verbi, cum homine, quem assumpsit, unio secundum essentiam minime facta est, nec una facta natura est. Sin Latth. vul, His, ‘ut videtis, quam optimi, tum litteras scripta que considerantes, tum iis priora dogmata, in omni bus apprime consona est, ac nec vocibus dissidet, quæ, nescio quomodo, nunc ætatis propter nostra peccata adversus inculpatam fidem, unio obrepsit, pari scilicet ac dementes illis, conatu unam volun tatem astruens, unamque operationem. Unam qui dem voluntatem dicendo: «Unde sanctos Patres in omnibus, et in hoc sedulo sequentes, unam Domini nostri Jesu Christi voluntatem confitemur. › Unam que item operationein, qua aiunt: Sed et hoc sequi (quod nempe, duæ serventur operationes) ut et duæ astruantur voluntates. › Quandoquidem enim voluntates sequi operationem decernunt, prorsus necesse est, astruendo id quod consequens est (unam scilicet voluntatem) antecedens quoque astruere; id est, unam operationem. Hanc enim una cum voluntate dum sophistice satagit inferre, voluntatem operationi comitem, ut videtur, sanxit.
col. 177–178page 81 of 103
PG 91:177Τούτους, ή τινας τούτων, οὐχ ἁγίους, ούτε μήν Εγκρίνους εἶναι διαγορεύει τῆς Ἐκκλησίας μυσταγωγοὺς ἀλλὰ καὶ τὴν αὐτῶν περί τε θελημάτων δύο καὶ ἐνεργειῶν περίδοξον ὁμολογίαν δυσσεβῆ τυγχάνειν, καὶ ἀλλοτρίαν τοῦ Χριστιανικοῦ δόγματος απο φαίνεται. Πιστοῦται γὰρ τάδε φάσκουσα τὸν λόγον ἡμῖν ὁ ὡσαύτως δὲ καὶ τὴν τῶν δύο ἐνεργειῶν ῥῆσιν πολλούς σκανδαλίζειν, ὡς μήτε τινὶ τῶν ἁγίων καὶ ἐγκρίτων τῆς Ἐκκλησίας μυσταγωγῶν εἰρημένην, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἔπεσθαι αὐτῇ τὸ δύο πρεσβεύειν θελή ματα ἐναντίως πρὸς ἄλληλα ἔχοντα· καὶ ἐντεῦθεν δύο τοὺς τἀναντία θέλοντας εἰσάγεσθαι· ὅπερ δυσσεβές ὑπάρχει καὶ ἀλλότριον τοῦ Χριστιανικού δόγματος. Ἰδοὺ σαφῶς, καὶ γυμνῇ τῇ κεφαλῇ, τὸ δὴ λεγόμενον, οὐχ ἁγίων υπάρχειν, οὔτε μὴν ἐγκρίτων ὁρίζεται τῆς Ἐκκλησίας μυσταγωγῶν, τὸ δύο πρεσβεύειν θε λήματα, καὶ τὰς κατ' αὐτὴν ἡγουμένας ισαρίθμους αὐτοῖς ἐνεργείας· δυασεβῶν δὲ μᾶλλον, ὡς δυσσεβες, καὶ ἀλλότριον, ᾗ φησί, τοῦ Χριστιανικοῦ δόγματος· καὶ δύο τοὺς τἀναντία θέλοντας ἐπεισάγον τοῖς ταῦτα κη ρύττουσιν. Ήγουν τὰ δύο θελήματα, καὶ τὰς ἰσαρίθμους αὐτοῖς ἐνεργείας πνευματοκινήτοις Πατράσιν, οἷς οὐ δε εἵλα το κατακολουθεῖν, ἢ ἁγίους τούτους ἀποκαλεῖν, ἢ ὅλως κατ' ἐκείνους σὺν ἐκείνοις ταῦτα πρεσβεύει, εἰς τὴν τοῦ κατὰ σάρκα Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ μυστηρίου βεβαίωσιν. ᾿Αλλὰ τίσι καὶ τίνας τοὺς περὶ ὧν καὶ οἷς ἔφησε τὴν τῆς μιᾶς ἐνεργείας εἰρῆσθαι φωνὴν, καὶ ἀκο λουθεῖν ἐν τούτῳ καθὰ καὶ ἐν πᾶσι πρὸς τὸ ἐν θέλημα Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ὁμολογεῖν, οἱ τε περιφανῶς ὄντες διεδείχθησαν, οι τε τῆς συγχύσεως πρόμαχοι καὶ τῆς διαιρέσεως ἡγεμόνες. Οἷον, οὐκ ἀπεικὸς γὰρ εἰς πίστωσιν καὶ αὖθις ἐπιτόμως ἐπιδραμείν, Απο λινάριος ὁ δυσσεβὴς τάδε θεομαχῶν· Εἷς γὰρ ὁ Χρι στὸς, θεϊκῷ θελήματι μόνῳ κινούμενος, καθὰ καὶ μίαν οἴδαμεν αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν, καὶ μηδεμίαν ἔχων ἐν τῷ θέλειν διαφοράν. Πολέμων ὁ τῆς ἀληθείας πολέμιος «Ατρέπτω θελήματι θεϊκῷ πάντα πεποίηκεν· ἀλλ' οὐ τὸ μὲν, θεῖον τὸ δὲ, θεωθέν, κατὰ τὸν Καππαδόκην Γρη γύριον. Καί, 4 Ο δύο θελήματα λέγων Χριστοῦ, κατὰ τοὺς πάλαι καὶ νῦν φυσωμένους, ἢ τὸν ἕνα δύο τινὰς εἰσάγει Χριστοὺς, ἢ τὸν ἑαυτῷ διδάσκει μαχόμενον., Θεμίστιος ὁ ἀθέμιτος, Αλλ' Ισώμεθα τὴν ὡς ἑνὸς μίαν... θέλησιν τοῦ Ἐμμανουήλ, πῆ μὲν, ἀνθρωπικῶς κινεῖ σίας, πῆ δὲ, θεοπρεπῶς· καὶ, Μίαν φημὶ τοῦ Ἐμμα νουήλ τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν, καθὰ καὶ τὴν θέ λήσιν. Θεόδωρος ὁ θεόπληξ, Έδειξε μίαν εἶναι τὴν θέ λησιν μίαν τὴν ἐνέργειαν, κατὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐξουσίαν προαγομένην. Νεστόριος ὁ πάμπληξ, Διὸ καὶ μίαν αὐτῶν τὴν θέλησιν, ἐνέργειάν τε καὶ δεσποτείαν ὁρῶμεν. Παῦλος ὁ καὶ τὴν γνώμην Πέρσης, Κατ' εὐδοκίαν ἡ Ένωσις, βουλῆς καὶ γνώμης ταυτότητι κρατουμένη· καὶ, Τὸ τῆς εὐδοκίας μυστήριον μοναδικῆς βουλήσεως διαδείκνυται. Τούτους δὴ τοὺς ἐναγεῖς καὶ ἀλάστορας Πατέρας ἁγίους ὁρίζεται. Τού τοῖς ἐγκρίτους οἶδε της Εκκλησίας μυσταγωγούς, οἷς ἐν πᾶσι, καν τούτῳ κατακολουθήσασα, και μίαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ συνοριζομένη θέλησιν καὶ ἐνέργειαν, τὸν τῆς οικονομίας ὁμοίως αὐτοῖς συγχεῖ τε καὶ διατέμνει λόγον. Ει Ει
i H Hośce, seu eorum quosdam, non sanctos, ac neque probatos profitetur Ecclesiae doctores quin et ipsorum 'ae duplici voluntate ac operatiome inclytam confessionem, Empfam atque alienam a Christiana doctrina pronuntiat. In læc enim verba statuit doctrinam:: Simihter autem, et quod dum dicantur operationes, mallos offendere, quod neque alli sanctorum ac probatorum Ecclesire doctorun istud dictum sit, sed et quod duarum inde volun tatum inter se contrariarum seqbatur assertio; duoque adeo inducantur contraria volentes; quod mpiam est, et a Christiana doctrina longe alie num. En palam nudoqne (quod aiunt) capite, non sanctorum, 94 neque vero probatorama Ecclesias doctorum esse decernit, duas docere voluntates, totidemque ipsis priores operationes; sed magis impiorum, velut rem impiam, ad's Christiana doctrina (ut aiunt) alienam; quodque duos contra ris volentes iis inducat, qui hac praedicant (dias nempe voluntates, parique illis numero operatio nes) divinis Patribus; quos neque in animum iu ducat, nec ut sanctos appellet, aut prorsus consen tanee illis ac cum illis hæc ut doceat, ad Christi Dei in carne astruendum mysterium, consentiat. Quosnam vero, et de quibus, dicat, unius voluntatis vocis parentes esse, quosque hac in parte cunctis que aliis se sequi, ut unam Christi Dei voluntateni profteatur, palam ostensum est; confusionis scili cet defensores, divisionisque antistites et duces. Pula (nec enim abhorret, ut' et rursus rem astruendam eadem paucis percurranius) impius Apollinarius Deo pugnans hæc. ait: Unus enim Christus, qui divina solum moveatut voluptate, quemadmodum etiam unan ejus novimus operatio nem, ac quæ in eo quod est velle, nullam differen tiam habeat aut distinctionem.» Polemon, vere sui nominis veritatis hostis: Immulabili voluntate divina cuncta fecit; non vero alia quidem divina, alia deilicata, ut sentit Gregorius Cappador.» Qui duas Christi voluntates dicit, velut illi qui olim nuncque fastu intumescunt, vel unum duos in ducit christas, vel cundem ipsum secum pugnan tem asserit.» Themistius, contraria nominis no tione nefarius ille: Verum intelligamus, tanquam unius unam voluntatem Emmanuelis, modo qui .dem, humano more moveri; modo autem, divino.» . Unam dico Emmanuelis scientiam et opera tionem, quemadmodum etiam voluntatem. Theo doras, adversa nominis significatione, a Deo percus sus ac attonitus: ‹ Ostendit unam esse voluntatem, unamque operationem, juxta unam eamdemque procedenten potestatem.» Nestorius ille prorsus demens ac attonitus: • Quamobrem ctiam unam earum voluntatem, operationemque et dominatio nem conspicimus.» Paulus, mente etiam Persa (velut dicas, Manichus):. Unio secundum pro pensam voluntatem, quæ una consilii ac sententi.e coitione confletur., Et: Propensæ voluntatis mysterium singularis voluntatis ostenditur. › Hos nimirum sceleratoś ac pestes, Patres sanctos sta
col. 179–180page 82 of 103
PG 91:179Πῶς οὖν τὰ τῶν ἐναντίων φρονοῦσα, φρονεῖν ἐτέ ρως ὑπείληφεν, ἀναλλάξ τιθεμένη τὰς ψήφους· καὶ τοῦ ὄντος τὸ μὴ ὂν αἱρουμένη τε καὶ προκρίνουσα Καὶ γὰρ ἀληθείας οὐκ ἀδικίας κρινούσης, παντί που σαφές, ὡς ἐκεῖνος ἐκείνοις ὑπάρχων σύμφωνος καὶ ὁμόλογος, οὐχ ὁ λέγων ἃ μὴ λέγουσιν, ἀλλ᾽ πρεσβεύων & δογματίζουσιν· εἴπερ ἀσυμφωνία μὲν τὸ ἑτερόδοξον, συμφωνία δὲ, τὸ ὁμόδοξον οἶδε χαρακτηρίζει». Καίτοι μαρτύρεται πως καὶ αὐτή, βοῶσα, με δύο τετολμηκέναι θελήματα φάναι ποτ' ἂν τὸν μια ρὸν Νεστόριον· ἀλλὰ αὐτοβουλίαν τουτέστιν, ἐν θέλημα, τῶν πλαττομένων αὐτῷ δύο προσώπων όμοι λογεῖν. Εἰ τοίνυν καὶ κατὰ ταύτην, οὐ δύο μεν, ἐν δὲ θέλημα πρεσβεύει Νεστόριος· τοῦτο δὲ καὶ Απολινάριος, καὶ οἱ ἀπ' ἐκείνων δυσσεβεῖς ἅπαντες, και μέντο καὶ μίαν ἐνέργειαν, ὡς ὁ λόγος ἀπέδειξεν, ἀναμφηρίστως ἄρα δύο μὲν ἡμᾶς λέγοντας κατὰ τοὺς θείου; Πατέρας, ἑτερόφρονας πάντη μίαν δὲ λέγουσαν ἑαυτὴν ὁμόφρονα Νεστορίῳ τε καὶ Απολιναρίῳ, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτοῖς οὖσαν, οἷς δογματίζει παρέστηκε καὶ τοὺς μὲν θείους παραγραφομένην, ὡς ἔφην, τοὺς δὲ ἐναγεῖς, οἰκείους Πατέρας ἐπιγραφομένην. αὐτοδου λίαν ε Τίνος δὲ ταύτην, ἡ ποίας ἐκδιασαμένης αἰτίας, κατὰ τῆς εὐσεβοῦς εἰσκεκόμικεν· ὁμολογίας; Εἰ μὲν ὡς οὐκ ἐχόντων πίστιν ἡμῶν, ψευδῆς ὁ λόγος· Χρισ στιανοὶ γὰρ καὶ πρὸ ταύτης ἅπαντες, οἱ τὸν ὀρθὸν λόγον πρεσβεύοντες. Εἰ δὲ ὡς ἐχόντων, φευκτός τρόπος, τὸ περιττόν, ὡς κίβδηλος, ἐπεισάγων, ᾧ τὴν αὐτῶν συσκιάζοντες πανουργίαν, καὶ οὐδενὸς αὐτ μίαν συνόδου καθάπαξ, ἢ Πατρὸς ἢ Γραφῆς χρήση προκομίζειν, εἰς τὴν τῶν οἰκείων ἔχοντες μαρτυρίαν, ταῦτά φασι, πλαττόμενοι τῆς εὐσεβείας τὰ δόγματα. Η παρεδώκασιν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται, καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι, καὶ οἱ τούτων μαθητ ταὶ καὶ διάδοχοι καθεξής, θεόπνευστοι τῆς ἀληθείας διδάσκαλοι· ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν, αἱ ἅγιαι καὶ οἰκουμενικαὶ ε' σύνοδοι τῶν μακαριωτάτων καὶ θεοφόρων Πατέρων. Αλλ' εἰ ταῦτα παρέδωκαν, τίς ἡ ἀπόδειξις, πόθεν ἐκείνοις τῶν τοιούτων δογμάτων ἡ πίστωση;; "Αλλως τε τὰς ἁγίας προσεχόντων ἡμῶν καὶ ὁμολο γούνταν συνόδους, δῆλον ὡς τῶν ἐπεισάκτων κίβδηλος ἡ ἐφεύρεσις. Εἰ δὲ μὴ ταῦτα τῶν ἁγίων συνόδων, τις ὁ τοῦ δράματος όγκος, κλήσει τῶν πανευφήμων τὸ δύσ φῆμον ἐπικάμπτων, ὡς ἂν δέλεαρ ᾗ τοῖς ἁπλουστέ ρεις εἰς τὴν τῆς ἀληθείας απόστασιν, τῶν περιδόξων Πατέρων τε καὶ συνόδων ή προσηγορία, τοῖς ἑτερά ΝΟΤΑ. Αλλὰ αὐτοβουλίαν. ταυτοβουλίαν ἓν θέλημα, ισοτιμία. ταυτοβουλία Ἐξ ἧς καὶ τὴν ταυτοβουλία συνίστησι, ἢ τὴν πολυ βουλίαν, εἰπεῖν οἰκειότερον. ταυτοδεύ λίαν, πολυβουλίαν, σχετικών
tuit. Ilos probatos Ecclesie doctores novit, quos in omnibus, atque hac etiam in parte sequens, unamque Christi 95 Dei voluntatem et operationem pariter definiens, simili illis impictate dispensationis con fundit ac secat rationem. (i), Quonam igitur modo, quæ cum adversariis sen tiat, aliter se sentire existimavit, alias aliis com mutans sententias, id eligens quod ne est qui clem, ejus loco quod est, atque hoc illi anteponens? Veritate enim, non iniquitate judice, liquet omnino iitis animo verbisque consentire, non qui dicat quæ non dicunt, sed qui doccat quæ docent et statuunt siquidem ita rebus comparatum est, ut opinionum diversitas, dissensu: convenientia atque unitas, consensu ceu nota propria dignotescat. Quanquam et ipsa testis clamat, nunquam ausum dicere in purum Nestorium duas voluntates, sed confiteri, unam scilicet voluntatem, earum, quas confingit, duarum personarum. Siquidem igi tur etiam Nestorius ea voce, non duas, sed unam voluntatem profitetur; idemque vero Apollinarius, et qui illis auctoribus impii omnes gloriantur (quin et unam etiam, uti a nobis probatum est, operationem) dubio procul, nos quidem, qui ex sensu divinorum Patrum duas voluntates dicamus, penitus alienæ sententiæ; se vero, quæ unam dicat, ejusdem cum Nestorio et Apollinario ac sequacibus opinionis ostendit, quibus ita docet; et quæ divinos quidem Patres, (uti dicebam) spernat et abji ciat; devotos autem ac exsecrandos, sibi ipsa Patres ascribat. Qua vero et quali cogente causa, hanc intulit piæ adversam confessioni? Siquidem ea ratione, quasi nos fides destituisset, falsa sententia est. Nam et illa nondum edita, omnes Christiani era mus, qui rectam doctrinam profitemur. Sin autem tanquanı illa nobis superstite, cavendus utique mo dus superfuitatem inducens, ut adulterinus, quo illi suam obtegentes vafritiem, ac cum nullam pror sus cujusquam synodi aut Patris vel Scripturæ auctoritatem proferre habeant, cujus testimonio sua astruant, hæc dicunt; nempe confingentes pie tatis decreta, quæ nobis tradiderunt, qui ab initio ipsi viderunt, ac ministri Sermonis fuerunt; ho rumque deinceps discipuli et successores, divini ve ritatis doctores; perindeque dicamus, sanctæ quin qne beatissimoruun divinorunique Patrun synodi, et universales. Verum, si hæc illi tradiderunt, ac ita volunt, quæ probatio; ac unde illis ut ejusmodi decretis astruant fden? Præterea, cum 96 nos superiores sanctas synodos habeamus, earumque fidem teneamus, palam est, eorum quæ superindu cla sunt, adulterinam esse inventionem. Sin autem hæc, nusquam sanctarum synodorum sunt, quænam fabulæ moles, virorum celebri fama clarissimorum Luc. 1, 2. Εmendo ex Sophronii Synodica, hoc enim est quod ipse exponit Maximus. Sic Sophronius Christi mysterium explicari dicit a Nestorio, pari honoris consortio, eadem volun tate, ctc. Sic quoque sequenti tractatu de codem, Scite vero id, quod una illa Nestorii voluntas, solum affectu aut habitudine sit una, reipsa vero et natura personaque illi multiplex, oti se res in amicitia, qua sic unum dicimur ac unos, habet.
col. 181–182page 83 of 103
PG 91:181φροσιν ἄνωθεν ἐξ ἀρχῆς εὐμηχάνως ἐξηνρημένη, πρός τε τὴν τῶν οἰκείων, ὡς ἔφην, συγκάλυψιν, καὶ τῶν ὑπαγομένων διλερὰν οἷον υφαρπαγήν. Ὅθεν εἰς παντελῆ τῶν τοιούτων κατάργησιν, λέγω δὴ τῶν κατὰ καιροὺς τὰς ἀπατηλὰς ἐξερευνώντων ἐξερευνήσεις κατὰ τῆς πίστεως, καὶ συνοδικὸς ὁρίζεται κάλλιστα νόμος τῆς ἁγίας ἐν Χαλκηδόνι συνάξεως τῶν μακα ρίων Πατέρων, ὧδε πη κελευόμενος· «Ώρισεν ή ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ σύνοδος, ἑτέραν πίστιν μηδενὶ ἐξεῖναι προφέρειν, ήγουν συγγράφειν ἢ συντιθένα:, ἡ φρονεῖν ἢ διδάσκειν ἑτέρους· τοὺς δὲ τολμῶντας ἢ συντιθέναι πίστιν ἑτέραν, ήγουν προκομίζειν, ἢ διδάσκειν ή παραδιδόναι ἕτερον σύμβολον, τοῖς ἐθέ λουσιν ἐπιστρέφειν εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἐξ Ελληνισμοῦ ἢ Ἰουδαϊσμοῦ, ἤγουν ἐξ αἱρέσεως οἷας. δηποτοῦν, τούτους, εἰ μὲν εἶεν ἐπίσκοποι ἢ κληρικοὶ, ἀλλοτρίους εἶναι τοὺς ἐπισκόπους τῆς ἐπισκο τῆς, καὶ τοὺς κληρικούς τοῦ κλήρου· εἰ δὲ μονάζον τις ἢ λαϊκοὶ εἶεν, ἀναθεματίζεσθαι αὐτούς.» Τίς οὖν ἄρα τῶν ὁπωσοῦν ᾔσθημένων Θεοῦ, καὶ τῆς αὐτοῦ παμφαούς δόξης ἐξηρτημένων, παρ' ού, καὶ δι᾽ οὗ, καὶ εἰς ἂν ἡ σωτηρία τῶν εὐσεβῶς ὁμολο τούντων αὐτὸν, ἔτ᾽ ἂν [αἱροῖτ' ἂν] τὴν διὰ τῶν θεσπεσίων λογίων τε καὶ Πατέρων ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρ τῆς παραδεδομένην ἡμῖν ὀρθόδοξον πίστιν ἀπολιπεῖν, καὶ προκρῖναι τὴν πρόσφατον καινοτομίαν· καθ' ἧς, ὥσπερ δὴ καὶ πάσης ἑτέρας παρὰ τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν ἐξηυρημένης τοῖς ἑτερόφροσιν, ὁ τῆς ἐγκρί του καὶ συνοδικῆς ἀρᾶς ἔνθεσμος ἐξενήνεκται τῶν ἐν Χαλκηδόνι συνειλεγμένων ἁγίων Πατέρων, ὡς ὁ λό γος ἀπέδειξεν; εἰ μή που τῆς οἰκείας καταναρχή σας ζωῆς, τῆς ἀπὸ Θεοῦ δόξης τὴν ἀλλοτρίωσιν προ τετίμηκε. Διὰ δὴ πράγμασιν αὐτοῖς θεώμενοι, Δέσποτα, καὶ κατανοούντες πρόοδον οὖσαν φανερῶς ἀναφανδόν καὶ προκήρυξιν, εἰς τε θεοσεβείας ἀπά τῆς ἀνατροπή», καὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἐξάρνησιν ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως, ἐσχάτης τε πλάνης καὶ τοῦ τελευταίου θηρός, κατὰ τὴν τῶν ταῦτα φρονούντων ἁγίων ἀνδρῶν, ἐξἐπιπνοίας θείας καὶ μακαριωτάτης ἐλλάμψεως προαγόρευσιν, εἰς ἡμετέραν φρουρὰν τῶν τα τέλη τῶν αἰώνων κατειληφότων, ταύτην δὴ τὴν ἐπείσακτον καινοτομίαν παντί σθένει τῆς ἑαυτῶν ἕκαστος καρδίας τηρήσωμεν, ὡς ἂν μὴ συναπαχθώ. στις μεν ἀπεριμερίμνως οἷον καὶ ἀτημελῶς, ἀλλ᾽ οὐκ εμβριθῶς λίαν καὶ ἀνδρικῶς κατὰ πάσης ἀσεβείας ἱστάμενοι, λογισμούς, Γραφικῶς εἰπεῖν, καθαιροῦ τες, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώ σεως τοῦ Θεοῦ. Ταύτῃ τοι καὶ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Σωτήρ Κύριος ἡμῶν καὶ Θεός, φιλανθρώπως ἡμᾶς ἀσφαλιζόμενος· Τότε, φησίν, ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ Ιδού ὧδε ὁ Χριστός, ἰδοὺ ὧδε· μὴ πιστεύσητε, τὰς κιβδήλους περὶ αὐτοῦ τῶν ἐπιλόξων, καὶ διαφόρους πίστεις καὶ ὑπολήψεις, τοῦ κατ' αὐτὸν παρου τάτω μυστηρίου διαπεμπόμενος, καὶ τοὺς οἰκείους ἐπιδοὺς ἀλλοτρίας απάτης [δόξης] ἀνείργων, αἷς τὰ
nomine eo infectens, quod inominatum infaustum scopi fuerint aut clerici, alienos fore episcopes ab laiei fuerint, anathematizandos. que est, ut simplicioribus esra sit, cujus ii illece bra veritatem deserant; inclytorumque Patrem, ac synodorum nomenclatio, bæreticis jam initio olim que solerter adihventa, tum ad sua (ut dice. bam) contegenda; tum ad eos qui seduci se pɔe tientur, dolo trahendes in sententiam. Quapre pter etiam ad talia penitus adolenta (cos scilice coercendos, qui subinde ac quavis occasione, fiia ces adversum fidem scrutantur scrutationes), pr:♪~ clare admodum sancti Chalcedoneusis conventus beatorum Patrum in hæc verba sancitur lex: De finivit sancta et universalis synodus, aliam fidem nulli ficere proferre, seu conscribere vel compos nere, aut sentire, aut alios docere. Les autem gui audent componere fiden aliam, seu proferre, aut docere, aut tradere aliud symbolum volentibus, að agnitionem veritatis converti ex gentilitate, vel ex Judaismo, sive ex quacunque haeresi;, hios, si epi episcopatu, et clericos a clero: si vero monachi aut ac socordia trahi nos ne alluci sinamus, no Quis igitur corum, qui ullo prorsus Dei sensu tanguntur, esque ejus iucidissima pendent claritate, a quo, et per quem, et in quo illorum posita salus, q ipsum pie confitentur, in animum inducat, ut olim nobis initio divinis eloquiis atque Patribus traditain crthodoxam fidem relinquat, recensue natam novitatem ei anteponat, in quam, uti sane etiam omnem aliam piæ rationi adversantem, b.e Creticis adinventam, sanctorunn Patrum Chalcedon 11 Cor. x, 11. 6 Maith, xxv, 25. ⚫ H Cor. N, collectorum, probata ac synodica maledictionis lata sententia est? nisi forsan quis vitæ suæ perte sus, a Dei alienus esse claritate maluit. Quocirca, qui rebus ipsis cernamus menteqque conspiciamus, Domine, palam manifeste processum esse bellicum que, ac velut præconis voce ad omnem evertendam pietatem, ac veram Unigeniti abolendam fidem, supremi erroris ac novissimae bestiæ prænuntiatio nem, juxta quod, qui hujus 97 tenaces sententi sunt, viri sancti, divino allatu, beatissimaque illu stratione, quo nobis cautum esset, qui in fines sær culorum devenimusd, pradixerunt; superinduct:h hanc novitatem, quauta vis cordis sui, unusquisque observemus; demusque operam, ne velut incuriɔ acri admodum virilique contentione adversus om nem impietatem stemus, consilia destruentes (88 verbis Scripturæ utar) et omnem altitudinein extol lentem se adversus scientiam Dei c. Hinc et ipse uni versorum Salvator Dominus noster ac Deus, huma nissime admoneus ac cavens: Tunc, inquit, si quis vobis dixerit: Ecce hic est Christus, erce illic; nolite credere '; nempe fallaces obliquorum hominum. di versasque de se fides et opiniones, a suo qua lon gissime mysterio removens, ae scelatores suva ab aliena omni disciplina sectaque arceus, qui homines pervicages ac contentiosi, veram in ipsum.
col. 183–184page 84 of 103
PG 91:183εἰλικρινὸς τῆς εἰς αὐτὸν ὁμολογίας ἐκταράττειν αιών θασιν ἄρα καὶ πολεμεῖν, οἱ τὸν τρόπον Εριστικὸς καὶ ἀντίφρονες· ὡς ἂν μή ποτ' ἂν ὁ εὐσεβῆς καθ' ἡμᾶς καὶ φιλόθεος νους τινι τούτων ἁλους, ἀπολέσῃ τῆς ἀληθείας, πιθανότητι μύθων παραῤῥνείς, ἀλλ᾽ οὐκ ἀποδείξει πατρικῶν λόγων βεβαιωθείς. Γρηγορείτε γοῦν καὶ προσεύχεσθα, παρεγγυά, διὰ τοῦτα πάλιν ὁ λόγος ἡμῖν, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν εγρηγόρσει μὲν τὴν περὶ τοῦτο νήψιν, προσευχή δε, τὴν αὐτοῦ κατὰ χάριν ἀντίληψιν βουλόμενος ἡμῖν δὲν εμποιήσαι. Πειρασμὸν δὲ τὸν ἐκ πλάνης, οὐκ ἀνάγ της φησὶν ἐνταῦθα, εἰς ἂν οἴκοθεν, οὐχ ὑπέρωθεν εἰσαγόμεθα, τῆς εὐθείας παρεκκλινόμενος τρίτου καὶ βασιλικῆς ἐν εὐθυτομοῦντες αὐτοὶ θεοδήγητοι, καὶ τοὺς κατ' ἐμὲ τὸν ὑμέτερον ἐπ' ἀμφοτέρων χω Βλάναντας τῶν γγύων σοφῶς οδηγήσατε, πρὸς τὸ ἄσκιον ἀνακομίζοντες φῶς καὶ ἀνέστερον, τῆς τοῦ λόγου θειοτάτης ομολογίας καὶ πολιτείας, πρὸς τὴν ἐκεῖθεν ἀμοιβὴν ἀποβλέποντες. Ἐπεὶ καὶ νόμος και ρακελεύεται θεῖος τοὺς καθ᾽ ὑμᾶς δυνατούς τῶν ἀσθενούντων τὰ βάρη βαστάζειν, καὶ οὕτω τὸν νό μον ἀναπληροῦν. Βαρὺ δὲ βάρος ὑπέρ τι άλλο καθε στηκε τῶν δυσχερῶν, ἡ περὶ τῶν αὐτῶν ἀδιαφορία λόγων, ἐγγενομένη τοῖς νηπιωδεστέροις, χρόνων τε καὶ προσώπων ὑπαλλαγαῖς, ἀπάτῃ τυχόν, ἢ ἀπειλῇ τῶν κολακευόντων, σαινόντων ἢ ἀκριβούντων καὶ ἐν καιρῷ μάλιστα τῆς τοῦ παντὸς ἀνωμαλίας ἀσχέ πως επιφυομένων. Χείρα τοιγάρτοι συμπαθώς βρέ γοντες τῷ ὑμετέρῳ μὴ διαλείποιτε πρόσφυγε, τοῦτο μὲν λόγῳ καθαίροντες ἐπιστημόνως· ταῦτα δὲ προσ ευχή στηρίζοντες φιλανθρώπως, καὶ αὐτῷ προσοί. χειοῦντές τε καὶ προσάγοντες, τῷ παρ' ὑμῶν ὀρθῶς σε προσκυνουμένῳ καὶ πιστευομένῳ θεῷ λόγῳ καὶ παμβασιλεῖ τῶν αἰώνων, νῦν τὸ καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ φοβεράν επιφάνειαν· ᾧ σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύ ματι τιμή, κράτος, δόξα, προσκύνησις, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ τοῦ ὁμολογητοῦ, Περὶ θελημάτων β' () τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Αλλα μὲν ἄλλοις εἰς ἀσφάλειαν τε ὁμοῦ καὶ κ χχνι, σμον τεχνικῶς ἐπινενόηνται σχήματά τε καὶ είδη καὶ τούτοις ἐμπρέπειν δοκοῦσι τῷ φαινομένῳ, τοῦ κρυπτομένου δι᾿ ἄνοιαν καταναρχήσαντες· σοὶ δὲ, Πάτερ ἡγιασμένε, πρὸς ἀδιάστατον ἤδη μετενεγκόντι βίον τὸν λογισμόν, ἢ ἄτεχνος· καὶ παντὸς εἴδους καὶ σχήματος ὑπερέχουσα προς κάλλος ήρκεσε, καὶ φρουρὰν ἀρετὴ, τοσοῦτον ὡραΐζουσά σου πρὸς τῷ νι, ΝΟΤΑ. Περὶ θελημάτων δύο. ἡγουμένῳ
confessionem turbare solent ac impugnare, ne quando pia mens nostra ac religiosa, horum aliquo capta victaque, a veritate excidat, fabellarum pro babilitate diffluens, non certa eorum Serta corum que dicta, scriptaque Patribus sunt, demonstratione consta bilita. Idcirco iterum mandat Scriptura: Vigilate et arate, ut non intretie in tentationem; nempe vi gllandi voce, sedulam sobrio animo ejus rei curam; orandi vero, ejus per gratiam auxilium nobis indi nuans. Tentationem vero his vocat quae ex errore provenit, non qua ex necessitate, in quam ipsi nos inserimus, non aliunde inducimur, dum a repta semita atque regia via declinamus; quam vos, Deo suspice ac duce, recta sectantes, me quoque, qui sim vester, meique similes, in utrumque poplitem claudicantes, sapienter ducite, atque ad lucem, {quam nulla obscuret umbra, nullus vesper obtur bet, divinissima Verbi confessionis ac discipline, ferte, ad eam quæ inde conciliatur, mercedem respicientes. Jubet enim etiam divina lex vos, qui fortes estis, infirmorum onera portare, atque in oum- morlum legem implere 1. Grave autem, ac si quid aliud grave, longe gravius molestiusque, ver borum iisdem de rebus promiscuus usus, quo gra vantur qui sensibus plusculum pueri sunt, tempo rum personarumque commulatis rationibus, sedn cțione forsitan, aut minis adulantium (jocone an serio?) eoque praesertim tempore, quo perturbata sunt omnia, effrene 98 ingruentium. Rogo itaque ne miserantis affecta manum clienti porrigere ces saveritis, partim quidem. doctrina solerter expur-G gantes, partim vero benigne precibus fulcientes, Deoque Verbo atqus summo omnium Regi saeculo rum, qui a vobis recte tum colitur tum credimur conciliantes ac admoventes; nunc pariter et in tremenda ejus apparitione, qui cum Patre et Spi ritu sancto honor, potestas, claritas, aderatio, in sæcula sæculorum. Amen. De duabus unius Christi Dei nostri voluntatibus. ţin Aliæ quidem aliis ad securitatem ornatumque, solerti arte excogitatæ figuræ formæque; hisque adeo, exteriori cultu claritatem se adepturos arbi trantur, qui per mentis inopiam, ejus quod occu! tum latet, curam neglexerunt. Tibi autem, sancte Pater, qui animi jam rationes ad indivisam vitam transtuleris, nullo virtus fucata artificio, omnique forma ac figura præstantior, satis ad decorem mu Malth, 41. b III Reg. XVI, 21. i Rom. xv, 1; Galat. 2. Hunc tractatum pri num refert ill. Annalium Pater, inter eos Maximi tractatus, quos spectare ad superiores illi numera `tos non male forsitan conjicit. Videtur is, ad quem scribit, in monachi solum palæstra exercuisse, non vero sacerdotali, seu etiam episcopali dignitate fulsisse. Id corte Maximus ex more insinuasset, sie luculenter ad eum præfatus, ejusque tantis laudata eximia vitæ sanctimonia. Num hæc illa est, quam Stephano scriptam retulit Photius in ejus Epistolarum catalogo?" Tenenda sententia, dum certioris aliquid monumenti prodeat. Luculenta certe epistola est, et inter Maximi dogmaticas nonį infima.
col. 185–186page 85 of 103
PG 91:185Αφανεῖς καὶ τὰ πᾶσιν ὁρώμενον, ὅσον πόθον τοῦ ρίγαμος, Ανομένου, καὶ κόσμου [κοσμικοῦ, τὸν ἱστάμενον, και 9, αν ποτέ κόρον ἔχοντα προετίμησας. Μάλλον δὲ τοσ Αλλοτριωμένον πάντη κατά σχέσιν ἀπέφηνε καὶ ἀνό-. δι' κρατούμενος, πόθου το πλήρωσιν ειληφώς ότι σάλον ὑφίστασαι, ἐπικρατήσασαν χάριν σιλικαὶ καὶ θεῖαι τυγχάνουσιν τοῖς πρὸς ἁπλανή τρίδον τὴν τῆς εὐσεβείας ἐθυπορεῖν βουλομένοις ἐπηγγελμένας ἱερὰς ἀμοιδὰς ὑποφαίνεις· ὡς ἂν δέει. τοῦ τὴν ἐργασίαν ἀποθαυμάσας ἐπαινῷ προσηκόντως γνωμικήν Η Αλλ' επειδή την κατῶν πρωτίστην ὁμοίως καὶ τελευταίαν, ὡς προαγωγὸν καὶ σφραγίδα περιλάμ πευσαν ἀρετὴν κεκτημένος· λέγω δὴ τὴν ταπείνωσιν, πυθέσθαι κατηξίωσας τὸν σὸν οἰκέτην καὶ μα θητήν, διὰ τὸν περὶ φυσικοῦ θελήματος ορισμόν, εν ὁ εὐλαβὴς πεποίηκε μοναχὸς (Κ), εἰ εὖ ἔχει, ἢ μή, φήσας, ο Δύναμιν ὑπάρχειν τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ὀρεκτικὴν, καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει προσόντων συνεκτικὴν πάντων ιδιωμάτων. Καί, ὅτι ἄλλο τοῦ το, καὶ τὸ γνωμικόν ἄλλο; καλῶς ἔχειν ὑπολαμβάνω, καὶ τῆς τῶν θεοκρίτων οὐκ ἀπάδοντα διδα σκαλίας Πατέρων, εἰ καί τισιν ἐνομίσθη μὴ οὕτως ἔχειν, θέλησιν καὶ θεληθὲν ἡ θελητόν ισχυρι
pimenque foiton solum biocultum sed quod etiam cunctis conspicuum, tantumn exornans us: quantum, stabili Armitate, percunem QŪTOV – ÁFOÔLIXVŪJA, xaow; akuis; peowxsiwμivov (amorem, nec ullam unquam habentem satietatem, Sew xat ugost boy swept oi, qui solvi facile possit ac, mundanussit, prætuli sti. Ωuinimo, quae tapla. De necessitudine conjun pov. Tver 90 xal på ¿váluson mode opvra elum, eique similem pro humana Caculiate exhibeat, 1-zaplegfɩv. Då-Yèp néqune impdę dxatyzov (zá- (; quantum a; lergenis atque sæculi rebus animi affectu EXELV, Ó THÁNH Kenovði Æd walk, xalxpxvwv prorsusplienum, jisque dissimilem ac dissentaneum DOD MORTONEVOs, Toddou se napuram clans, petendit. Unde id quoque, pactus es, ut appetitus Toulonjakou Fixulu, minjuria, ab iis quapetant nihil ipse.per injuriam xal-mqödav xivhssue Thy AELGÍNY TOV táo, xa vladaris. Hand enim comparatum, ut is male, ab eis Á miðnu tije púçaws xpathaar kɛayavíčera, Jáva- in patiatur, qui ipse voluntate, animique sententia, THE DỦY ÝTTULÉs toúty did napq6haaws. Cô ráp quæ honesta, quant;aç officii, pasṣus: mit, iisque pror fej sálov dylatagal, ôià thy ènixpachacay xápi sus teneaturg amoris scilicet expletionem, perfe n p' He réð at sixatgiam consecutus amati in seipso victoriam, motus vivtexéjevog, xai, sắc saútys érigenudes favwv- que cessationem, motas: sempiterni quietem; ¡qua spíbove, ůmoderxvúsig péy – xát” kuéprav, dra fa-montis, naturæ prídem, dominantis, abolitio est, sıkınal xak bela suyyávasi Tolç mpàs árágvi minulta ejus in cama, a transgressione victoria. Nullam TOÚTNY: ÔÌ BÀS - nap' ¿xárepov kxtponės. Bioplysis xal tôv pèv rác hreinuévas dvlac, tŵy dà tác xał zóły) mpdg chu: Evdeov dydyous Ishelwain, Kat Kahví cúvaonu jedov šì, thy napk kuásepa matunda-. yslo eŭzavlav, Tòu duvepoūvsá se xal copíčovta do háku Onòv, dɩmupův talc atraiç xpñołał pełášoɩę mpòg trús: ¿věcnis operov, xal ph xava o yàp enim jam ommotionem æstumque sustines, victrico Spiritus gratia, qua, precum sedula 99 assiduitate acceptus ac charys, ejusque solerter«calles | em:e tiens, ipso opere ostendis, quante extent is re giæ ac divinæ, his, quibus animo constitutum; ut certum pietatis tramitem recta incedant, utrinque deflexos calles discernens; atque, çaliis, intentata mala atque tristia, adiis sacra præmia constitūta monstrans; quo scilicet timoris viņatique: amoris ad divinam perfectionem adducas. Quod sic strenuo Exsi xáµurov † ápeth, návrov oùga xatspɣaouxh cagis atque moliris, adminatus, non immerito, laudo peðst sadūru; petypi au voyons Xplazov, sal ná þáðin reū flvsúpavog. Suspauyğu kunaudaúon, oð, xal tá kupavij ndoay cŵy bytwy pypaper plav:xal Búvajuv, kał sky by pvoenply hadovµávny dmoxakúnței, salçarà atmpobjévpię adrų, xal pendły się ovµólwoty Toutou «poxpi prudentiam quinimo ejus utriusque rim.ac. tono rem stupens; Deum collaudo, virtutis tibi ac sa pientiæ auctorem; enixe; rogans, ut iisdem ipso rationibus orga; eos propense uțaris, ques» sanior sensua deficiat; neque vero opera fatiseas. (non enim fatisdit virtus, cujus partium sit, ut honesta othnia, ac › quæ officii sunt opere compleantur), donec Christic sensum iis indideris i, ac profunda Spiritus scrutari docueris k/; cujus, ipsa ‹quæ sunt manifesta; rerum· omnem, sapientiam ac virtutem circumscribunt; revelatque quie in mysterio secretiorique audita sapientia discitur, his qui in tui morem illi adhæserunt, nec quidquam charius ad convictus rationem, ca habuerunt™. p t Quod tamen omnium primam æque ac postre mam, ut quæ ipsa dux et nuspex, eademque signa culum circumfulgeat, virtutem adeptus (modesti scilicet animi sensum, quem humilitatem vocant) ex famulo tuo ac discipulo sciscitari dignatus es, ob eam scilicet naturalis voluntatis definitionem, quam venerabilis monachus edidit, reclene se ha beat necne, cum ait: • Fisse potentiam ejus appe tentem quod est ex natura, easque omnes quæ es sentialiter naturæ insunt, proprietates continen tem. Porro, quod hæc alia voluntas sit, alia quam vocant (quasi ex arbitrio animique sen tentia) recte se habere existimo, nec a divino judi 11 Gor. 1, 16. k ibid. 10, 1 Rom. x, 17... Sap. vui, 2. (k) Oevabhe exoins Morazóç. Et hic no bis ignotus monachus, sic velut xat oxy dictus 5. Non facile existimandus Sophronius, qui Maximo hæc scribente, vel jam episcopus erat, vel e vivis excesserat. Etiam Damascenus hanc laudat voluntatis naturalis definitionem.
col. 187–188page 86 of 103
PG 91:187τίς οὕτως ὁρίζεται, καὶ ποῖος τῶν Πατέρων, ἡδέως ἂν ἠρόμην αὐτούς. Εἰ γὰρ οὕτως, τί ποτε ἄλλο τοῦτο καθέστηκεν, ἢ διάλληλος δεῖξις, ἡ τὸν αὐτοῦ καθ' ἑαυτὸν ἑκάστου μὴ διευκρινοῦσα λόγον, ἀλλ' ἑκατέρου τὸν αὐτὸν δι' ἑκατέρου τιθεμένη παρὰ τὸ εἰκὸς, καὶ προΐσχουσα, ὅπερ υπάρχει τὸ θέλησιν ἐπίζειν τὸ θέλημα, καὶ τοῦτο αὖθις ἐκείνην. ᾿Αντιστρέφει γὰρ πρὸς τὸν οἰκεῖον ὅρον τὰ ὁριζόμενα. Οτι γάρ καὶ θέλησιν τὸ θέλημα λέγουσιν, δῆλον. Οὐ μὴν ὡς ὁρισμὸν θελήματος τοῦτό φασι. Τίς γὰρ ὁ δεῖξαι δυνά μενος; ἐπεὶ καὶ βουλήματος βούλησις, καὶ κίνησις αυτ θις κινήματος, καὶ ἀνθρώπου ἀνθρωπότης έσται, κατά τοὺς λέγοντας, ορισμός. Είτε δὲ οὕτως, εἶτ᾽ ἐκείνω; σημαίνουσι τὸ σημαινόμενον, οὐδαμῶς τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ παραβλάπτουσι, εἴτε κίνησις, εἴτε οὐσία τὸ δηλούμενον ᾖ. Καὶ γὰρ εἰ τοῦτο, πάντων καθολικῶν ἅμα καὶ μερικῶν διαπεσείται πάντως ἡ ὕπαρξις. Διαφόροις γὰρ ἐν πᾶσι προσχρώμεθα σημασίαις. Κἀκεῖνο δέ φημι, ὡς εἰ καὶ θέλησιν τὸ θέλημα προς αγορεύουσιν, ἀλλ᾽ οὐδαμῶς θεληθὲν ἢ θελητόν. Πῶς γὰρ ταυτὸν ἔφεσις, καὶ ἐφετόν; Εἰ γὰρ τοῦτο, της τί κινηθήσεται, αὐτὸ τοῦτο κυρίως υπάρχουσα προς ὅπερ ἂν καὶ κινῆται, καὶ μὴ ἄλλο παρ' ἐκεῖνο τὴν φύσιν τυγχάνουσα; Μέση γὰρ αὕτη τῶν ἄκρων σχέσ σις ἐστίν· ἐνοποιοῦσα μὲν ταῦτα δι᾿ ἑαυτῆς, οὐ συμ βαίνουσα δὲ τούτοις κατὰ τὴν ὕπαρξιν. Καὶ μάρτυς ὁ θεῖος καὶ μέγας Γρηγόριος ", τὸ θεληθὲν καὶ γεν νηθέν, οὐκ εἰς ταυτὸν ἄγων τῇ θελήσει καὶ τῇ γεν νήσει καθάπαξ· ἀλλὰ διὰ τούτων ὡς σχέσεων φυσι κῶν, ἀνάγων ἐπὶ τὸν γεννῶντα καὶ θέλοντα. Εἰ γὰρ μήτε τὴν ἀναφορὰν τοῦ θεληθέντος ἢ γεννηθέντος προς τὴν θέλησιν, καὶ τὴν γέννησιν ποιῆσαι κατεδέξατο, καί τοι μέσης κατά φύσιν οὔσης, «Οὐ γὰρ ἕπεται πάν τως, φησί, πῶς ἔμελλεν εἰς ταὐτὸν ἀγαγεῖν, καὶ ἕν εἶναι ταῦτα διαγορεύειν.» Λ ζομένοις τὸ θέλημα τοὺς Πατέρας ὁρίζεσθαι. Καὶ θέλημα, θέλησιν θεληθὲν θελητόν, (θεληθὲν) θεληθὲν εἰ θελητὸν "Αλλως τε, εἰ θέλημά φασι τὸ θεληθὲν, θεληθὲν δὲ καὶ θελητὸν κατὰ φύσιν ἡμεῖς· Θεοῦ γὰρ κτίσμα τυγχάνομεν, οὐκ ἄλλο λοιπὸν ἢ μόνον ἡμᾶς θέλημα κατά φύσιν ἔχει Θεός, γινόμενόν τε καὶ ἀπογινόμεν νον, καθὰ καὶ ἡμεῖς· πρὶν δὲ εἶναι, παντὸς ὢν θε λήματος ἔρημος. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἐπὶ ἡμῶν συναχθήσεται· καὶ οἰκεῖον μὲν ἡμῖν καὶ φυσικὸν οὐ προς ἐσται· μόνον δὲ τὸ ἔξωθεν θεληθὲν, ἄν τε καὶ μὴ ὄνο καλὸν καὶ μὴ τοιοῦτον, περιπλασθήσεται· πῶς [πρὸς] δὲ καὶ θεληθέν τι τῶν ἐκτὸς ὑπάρχει. Διὰ γὰρ τὸν πρὸς αὐτὸ θελήσει κινούμενον, ἀλλ᾽ οὐ δι' αὐτὸ λέγε ται, θεληθὲν καὶ θελητόν. Ὡς ἐὰν μηδὲν θελήσῃ τῶν ὄντων, ὁ τὴν φυσικήν. θέλησιν ἔχων, οὐδὲν αὐτῷ θε ληθὲν ἢ θελητόν. Τίς οὖν ὁ λόγος τοῖς θέλημα το θεληθὲν ἰσχυριζομένοις ὑπάρχειν, ἢ λέγεσθαι προς τῶν ἁγίων Πατέρων ἀποφαινομένοις;
eio probatorum Patrum sensu discrepare atque do ctrina; tametsi non desuni qui aliter opinati sunt; qui nimirum affirment, Patres voluntatem definire, id est, (volendi scilicet actum), necnon sive nempe quod subest voluntati, ac quod volitum vulgo appellatur. Li beasque ex illis quæsierim, quis demum ex Patri bus. quantæque auctoritatis, qui sic definierit? Nam si ita se res habeat, quid porro aliud est quam reciproca indicatio, quæ dum cujusque rei secun lum se rationem minime 100 distinguit, eamdem utriusque per alterutrum inconvenienter statuit ac proponit; cujusmodi est, quod voluntas sit volendi actus, ac volitio, ut vocant; hocque rursus illud definiatur. Defnita enim, de sua definitione secun dumn conversionem vicissimquc dicuntur. Elenim 5 quod etiam volendi actum voluntatem dicant, ma-' nifestum est: non tamen sic dicendo, hoc cjus defi nitionem volunt. Quis enim probare possit? Nam ctiam consilii consiliatio, motus motio, atque homi nis humanitas, sic loquentium sensu ac opinione, definitio erit. Sive autem hoc, sive illo modo rem significent, ejus nihil prorsus exsistentiam ac veri tatem laedunt, sive motus, sive substantia sit id, quod significatur. Hoc enim si labem afferre dede rimus, omnium prorsus universalium particula riumque futurum ut exsistentia atque veritas nobis dilabatur. Diversas namque in omnibus ad signifi candum usurpamnus voces. Sed et illud dico: Tam etsi voluntatem actum volendi dicant, nunquam tamen rem ipsam voluntati objectam, seu quæ vo luntati subest. Quoinodo enim idem appetitus, resque appetitioni objecta? Siquidem enim se res ita habet, ad quid futurum ut moveatur, qui vere res ipsa sit, ad quam e'movetur, nec ab ea aliud quid natura exsistat? Est enim habitudo inter extrema media intercedens. Ac testis divinus magnusque Gregorius, dum rem voluntati subjectam (volitum scilicet, ut vocant), atque genitum, non in idem omnino trahit cum voluntate ac generatione, sed per eas tanquam naturales habitudines, ad gignentem ac volentem reducit. Cum enim, neque ejus quod est volitum ac voluntati subest, neque ejus quod est genitum, relationem ad voluntatem ac generationem admiserit (tametsi voluntas per naturam media est), «non enim omnino sequitur, inquit, quomodo hæc in idem traheret, ac unum dicturus esset? › Præterea, si voluntatem dicunt quod est volun tatis objectum, sumusque nos natura voluntatis objectum, ac quod illi subest (quippe qui Deo a11 ctore atque volente creati simus), nullam jam Deus aliam præter nos solummodo voluntatem habiturus est; ejusmodi scilicet quæ ortum habeat ac intereat; que nostra mortalium conditio est: ac, priusquam essemus, omnis Deus expers voluntatis erat. Quin et in nobis eadem futura illatio est, ac neque in nobis propria voluntas erit ac 101 naturalis, sed duntaxat quod exterius voluntati objicitur, id affin getur, sive sit res quædam, sive nihil; sive home stum aliquid, sive, malum. Ad hæc etiam volitumn aliquid est corum, quæ extra sunt. fl:ec enim, (objectum scilicet voluntatis ac subjectum) non sui ipsa ratione di cuntur, sed ejus quod voluntate ad ea movetur. c Atque adeo, si nihil velit, qui naturali voluntate
col. 189–190page 87 of 103
PG 91:189θέληθεν θελητὸν τὸ θελητὸν Ἔστι δὲ καὶ οὕτω λεγόμενον κατ' αὐτοὺς, οὐ γὰρ περὶ διαφορᾶς ὀνομάτων ἡμῖν, ἀλλ᾽ εὐσεβῶν νοημά των ὁ λόγος· ἐκεῖνο δὲ προσηκόντως ἐρομένοις ἀπο κριθῶσιν, εἰ ἄλλο κατὰ φύσιν ἐστὶ τὸ θεῖον πρὸς τὸ ἀνθρώπινον θέλημα· καὶ ἄλλο πρὸς ἐκεῖνο τοῦτο, κἂν εἰ μυρίως καλῆται καὶ ὀνομάζηται· τοῦτο διδάξωσι, καὶ κραδαινομένην ἡμῶν ἐπὶ τῷ ἀγνώστῳ στηρίζωσι τὴν διάνοιαν· καὶ οὐ λίαν αὐτῶν ταῖς ὄνο ματοθεσία:ς δυσχεράνωμεν, ἀλλ᾽ εἴ τι καὶ παρ' ἑαυ τῶν ἐν τούτοις συνεισενέγκωμεν. Εἰ γὰρ ἄλλο καὶ ἄλλο κατ' οὐσίαν οὐκ ἔστι, δῆλον ὡς ἂν φύσει και ταὐτόν. Καὶ εἰ τοῦτο, καὶ ἡ φύσις ἐξ ἀνάγκης μία καὶ ἀπαράλλακτος. Οὐ γὰρ ἑτερότης φυσική θέλη μάτων οὐκ ἔστιν, οὐδ᾽ οὐσίας τὸ παράπαν καὶ φύ σεως. Εἰ δὲ ἄλλο φύσει καὶ ἄλλο, διάφορα πάντως καὶ εἰ διάφορα, πῶς τὸν ἐν πόσῳ τούτων ἀριθμὸν & οὐχ ὁμολογῆσαι χρεών; Η γάρ τούτου ἐξάρνησις, αὐτῆς τε πάμπαν ἀφανισμὸν, καὶ τῶν διαφερόντων, ὡς οὐκ ὄντων, ἐργάζεται. Πῶς γὰρ καὶ εἶναι δυνα τὸν καὶ μὴ ἀριθμεῖσθαι, καὶ δι' ἥντινα τὴν αἰτίαν; ἢ πῶς ὄντα μὲν κατὰ φύσιν, οὐκ ἀριθμούμενα δὲ τὰ θελήματα τὴν αὐτὴν, εἴπερ εὐλόγως μὴ παύσοιντο τοῦ ἀριθμεῖσθαι καὐταὶ αἱ φύσεις; Τὸ γὰρ ἐπ' ἐκεί νων καλὸν, ἐμφύτων ὄντων καὶ συστατικῶν τῶν πραγμάτων, καὶ ἐπ' αὐτοῖς ὑπάρχειν προσήκει τοῖς πράγμασι, καὶ ἡ κἀκ τούτων ἀνέλωσι τὸν ἀριθμὸν, ὡς ὅτι κατ' αὐτοὺς λυμαινόμενον, ἢ μηδαμῶς παρα βλάπτοντα, καὶ ἐπ' ἐκείνων περιληφθῇ. Πρὸς δήλω σιν τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἐμφύτου διαφορᾶς, δι' ήν αὐτῷ κὰν ταῖς οὐσίαις προσχρώμεθα· ή δείξωσι, πως μὴ ἀναίρεσιν πάντως ἢ σύγχυσιν, τοῦ κατὰ ἄνθρωπον φυσικοῦ τοῦ Σωτῆρος θελήματος ἀπεργάζονται, διὰ τῆς κατὰ τὸν ἀριθμὸν παραιτήσεως. Καὶ πῶς τέλειος άνθρωπος ὁ σαρκωθεὶς Λόγος, θελήματος ἐκτὸς φυσικοῦ; Τὸ γὰρ θεωθῆναι τῇ πρὸς Θεὸν ἑνώσει, καθὰ καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν τῆς λογικώς τε καὶ νοερῶς ἐψυχωμένης σαρκὸς, τῆς κατ' οὐσίαν ὀντότητος οὐκ ἐξίστησιν· ὥσπερ 1 οὐδὲ τῆς οἰκείας τὸν σίδηρον, ἡ ἄκρα καὶ δι᾿ ὅλου πρὸς τὸ πῦρ συνανάκρασίς τε καὶ ἔνωσις· ἀλλὰ πάσχει μὲν τὰ πυρὸς, ἐπειδὴ πῦρ τῇ ἑνώσει γεγένηται βρίθει δὲ πάλιν κατὰ φύσιν, καὶ τέμνει, ὅτι μὴ τῆς οἰκείας.λώδην πέπονθε φύσεως, ἢ φυσικῆς ἐνεργείας ἐξέστη τὸ σύνολον· καίτοι μετὰ πυρὸς ὑπάρχων κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν, καὶ ἀδιαστάτως δρῶν τά τε κατὰ φύσιν ἰδίαν· λέγω δὲ τὴν του μήν· καὶ τὰ καθ᾽ ἕνωσιν αὖθις, ὅπερ ἐστὶν ἡ καῦ σις. Αὐτοῦ γὰρ ὑπάρχει, καθάπερ καὶ τοῦ πυρὸς ἡ τομή, διὰ τὴν ἄκραν τούτων εἰς ἄλληλα περιχώρησιν τε καὶ ἀντίδοσιν· καὶ οὔτε τὴν φύσιν αὐτοῦ, φημὶ δὲ τοῦ σιδήρου, κἂν μετὰ πυρὸς ὁρᾶται, κα Εναργέστατον παράδειγμα.
preditus est, nihil ipsi erit aut (voluntatis scilicet subjectum aut obiectum). Que mam igitur illis ratio, qui (id est, volitum, ut loquuntur) voluntatem esse affirmant, aut sic a Patribus vocari asseverant? Esto tamen, sic ut illi sentiunt appelletur; non enim nobis de nominum differentia disputatio est, sed de plorum conceptuum ac sententiarum; illud tamen non immerito sciscitantibus respondeant, Aliane divina voluntas ac humana; hæcque alia ac illa; vel si innumera earum sunt nomina, aliasque atque alias nacta sunt appellationes? Istud nimirum doceant, reique obscuro ac ignorantia nutantem mentem nostram, constabiliant: nec eorum admo dum nomenclationibus adversabimur; sed et si quid a nobis in istiusmodi est, una conferemus. Nam nisi alia atque alia secundum essentiam est, liquet unam natura atque eamdem esse. Ac si ita est, natura quoque necessario una, nullaque va rietate dissimilis est. Ubi enim nulla naturalis vo Iuntatum diversitas est, nec essentia omnino ac naturæ est. Sin autem alia atque alia natura, plane distincte sunt. Ac si distinctæ, quomodo non ea rum necessario, qua pollent quantitate, fatendus numerus est? Sublata enim numeri ratio, tum di stinctionem tollet, tum quæ distincta sint, ac si ne essent quidem, prorsus abolitura est. Nam qui etiam fiat, esse hæc, et non numerari? quidve dc mum causæ est, aut quomodo fit, ut quæ ex na tura sunt voluntates, non etiam ex natura nume rentur, tum et ipsæ naturæ numerari merito nun quam destiterint? Quod enim in voluntatibus bonum aptumque est, quæ innate sint resque con stituant ac insigniant, in ipsis quoque rebus ut exsistat conveniens sit; atque adeo vel ab his quoque numerum auferant, ut qui, per eos, la bem asserat; vel, cum nihil lædat, in illis quoque assumatur; ad hoc scilicet, ut quæ illis natura inest, distinctio innotescat: quod unum in causa est, ut et in naturis 102 numerum usurpemus; aut certe ostendant, qui fiat ut naturalem Salvatoris voluntatem, qua ratione est homo, non omnino suferant aut confundant, qui ejus censum ac numerum respuant. çarnem induit, cui voluntas desit? Non enim quod haec, unione cum Deo deitate imbuta sit, haud secus ac ipsa natura carnis, animæ præditæ utente ratione et inteligente, eo extrahit, quod illi essen tiale exsistit; uti neque ferrum, ab eo quod illi es essentia est, extrudit summa ejus, totaque mole Nam quomodo perfectus Sermo ac Verbum, qui cum igne contemperatio atque unio: sed ignis qui dem affectiones recipit, eo quod ex unione velut ignis evasit; gravi tamen rursus pondere natura est, et secat, idcirco nimirum quod ejus naturæ nulla labes illata est, nec a naturali prorsus opera tione excessit; etsi cum igne, secundum unam eamdemque subsistentis rationem, una exsistit, ac indivise operatur, tum quæ ex propria natura sunt (ut nempe secet tum rursus quod ex unione accc dit (scilicet ut urat). Illius enim est, quod urit, uti etiam ignis, quod secat, ob summam horum inter 1 Marg. Clarissimum exemplum.
col. 191–192page 88 of 103
PG 91:191αράπαν ὀνομάζειν ἢ ἀριθμεῖν, μό αὐτοῦ καλῶς ἔχοντα ορισμόν, Δύναμις: υπάρχει ὄρεξιν, τοῦ μηδαμώς ὄντος, πόθεν καὶ πῶς, μηδόλως τισεν· ἶν᾿ ἑκατέραν δι᾿ ἑκατέρας. ὑπόστασιν ἐπιχυ ὡς αὐτός φησι, τὴν ἕνωσιν ποιησάμενος, ἐξ ἧς καὶ τὴν ταυτοβουλίαν συνίστησιν, ή πολυβουλίαν, εἰπεῖν θελήματος κίνησιν, κατὰ μέρος ἐκ τῶν ἀτελῶν ἐπὶ τὰ ἐντελή κατ' αὐτὸν ἴεται, φερομένη τε καὶ προ κόπτουσα· ἀλλ' οὐκ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφράστου συλλήψεως, ὅλης τελείως μετὰ τῶν αὐτῆς ἁπάντων, πρὸς ὅλην καὶ τὰ κατ' αὐτὴν ἅπαντα, τὴν ἡμετέραν φύ σιν τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, καθ᾽ ὑπόστασιν μίαν ὡς ἂν τοίνυν καὶ τὸ ἐντελὲς διακριβώσῃ τῆς φύσ σεως ἐπὶ τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ, καὶ τὸ ἀντικείμε ναν διαρρίψῃ ὁ λεχθεὶς μοναχός· τὸ μὲν φυσικὸν "Οτι ἐστὶ θέλημα φυσικὸν, Δύναμις τῶν κατὰ φύσιν ὄντας ὀρεκτική. εjκε 1 "Οτι θέλημα γνωμικόν, αυθαίρετος ὁρμὴ, τὰς ἐφ' ἑκάτερα
00e intimamque penetrationem ac reciprocationém. köblikoá to thépdílá óvoµáčeiv § àpiðµeïv, obšithv Ac neque ejus maturam (feri scilicet etsiigniipea, aúde, Die comjuncta conspicitur, ullo modo nominare (provisiloxalinuhŝeplavilysés ápb; ziółýví díáótadiny © #22° bemur aut numerare, neque naturalem operatio- vows où auth adapalverännak si) nem;: quanquam: hoe dèrnituri-urendi: nationi on cypilerán “Tắc voða þykdyog Vardūstői gavozíků, &f „omen; [nẹo ab en quidquam dividitur; sed uniformiter-úce paħ ápíkjieľný voyvkonačnd Billón plan xal Liikum ea,, alque in ea:dilupetɗatque, noscituri. Quæ-ontaúry noxuluhuắc nàveàìçâípíïieméprekel xal xpotE .:igitur ratio ut id non numeremus quod natura inest Op Adro:écapxwµ£mp:πpádumprapabí, mal by maluræ, (nempe voluntatem.); paque: natione, ¿Deo,ez nos máværáv kmtang, abdoníq· Happào, xal¬awy@pycią Verbo, incarnato, majori scilicet omni perfections. Ilvúparas kylou did she hujawenplan, xatŕkvw magique anteriori, ut neç¡ homo perfectus sit tribua¬ravychuddidatason kŵY KĀS MÚGREYS XEXOLYWNRKÓTI, sts musĠ, quanquam omnium perinde, quæ naturæ xqbámp oūv keŭtās nedeluke one: spúnews, sunt, nostræ salutis, causa, per indivulsam unio-mix yŋG FÃS:kpaptiecí ków zydkė fis: qúorms =Hvz ĽÅÅÅÅ 12 nem, propensa Patris voluntate ac Spiritus sanction dx: „Adyov: zal mdv, máµLOV KEXɩWQUÉ _ cooperations, commercium iniit; uti plane etiamexvac rộc qúerwe, kas pankënat dhiaÏype Fax odiš ipsius perfecte.communionem naturæ, uno duntaxat excepte peccato, quod ipsom ne Makutre ¤ qui dem attinens, animi voluntatis arbitriique, contra- rationem legemque naturæ” moțiy xexérration (atque 17 lapsus exsistiken met ou o amba -bp fék vambqen de_peitto 18to jutri vo vozky Mihique maximo, ėjus nei gratia convenienter Balo çé pákona Tourón: yaxápia & àex advertisse videtur, monachus ille, cujus memim, Orka imothsag: palvesai pavarde, coñ ¿quaikoñ ed andum animi voluntatem,..arbitriumque ac sentens fatos. To pdv. yåp, xatà stiam,na naturali voluntate distinxit. Hæc enim, sdy aétoū xahwe kxanta: éproudy, Ava Sáe juxta eam, quam rite tradidit, definitionem, Viso ¿pexrisch; Mävyäpsel pināv est, ejus appetens, quod est secundum 103 natu- by seal jediơvá kazán, quaìxãng taữ xată >gú ram. Quidquid: enim rerum (usquam est, earumé: aru bytas ópéyerai 1º, xat coúrav inapà Oɛnū – Lā6dv maxime quæ,ratione utuptyr, id quod est ex naturaer, zar” obglav - Excɩ thu dúvajiv; ‹æpdg- aúnTROÍVĚThy appetit, ejusque appetendi vim essentialiter, a Deo, kavroỹ. El ràp. sob xasd qúeiv äveac odx, Exarthy Σquo illi, substantia sua, ac quod est, incolume sit, «inditam accepit. Nisi enim ejus quod ex natura est napixlary Exavros; Móvon xàp köpevis to appetitionem habet, unde, quave, modo ejus quod µh öv xal voústav mal oůdapūg qúðì pla toÚTOU spainon est, atque nihil est habeat, quod omni pror-dúvapıç dy solę oŭalv Ůmápyer, xa) xívnsic. The 19 sus, essentia motuque careat? Solum enim imbe- abbalperos ópph xabdaraxe, tàę kp? ¿xktspa; meou tecille est, quod ne est quidem, omnique essentialévy rapex-ponés: xul of yogaus Unapojov, depo picaret; nec ulla prorsus ejus in rebus vis molusque protiv, pomo ciest, Hæc porro libera arbitriique appetitio est, in Kal toūtó: ye dayvoùç & nyutrumque, dẹclinare prestans; cujus muneris est, Adsons Neotopes, «nọn ut natuṛam, sed ut personam ne hypostasim nuptive: nat Smooths. dippŋuévos, kal #v@pwxo wav, kasbing, köoppá proprie: discernat.‹‹ Qox re perspecta, divisus ille en pwon, xal d. childg. &vßowroc.qûzij zmendi, nupun hominisque cultor Nestorina, animi voluntatum, divi xal múlaipėtų XIVHGEL TË MPÅS tòy Qedy Adyov, seu sententiarum unionem impie docuit, ut altera alteram subsistentiam personamque astrueret, nu dasque illi homo constaret; nempe animi quadam olxszórepov boy xal xa xáσ touko voluntate as sententia, motuque libero in Deum Verbum, uti ipse loquitur, conflata unione; ex qua, eamdem consilii ac voluntatis rationem, seu (ut verius magisque proprie loquar) multiplicem, sta tuit; quanto etiam singulis paulatim voluntatis animi motibus, ex imperfectis ad perfecta, ten dendo ac proficiendo, ut ille opinatur, procedit; xal thy authy Lvwbelans. npn quasi ex ipsa, nullis verbis explicabili conceptione, tota perfecte cum suis omnibus, cum tota ejusque omnibus natura nostra, penes unam eamdemone subsistentiam ac personam, Verbi deitas unita sit. Ut igitur, quem dixi, monachus, tum naturg perfectionem in Doo incarnato exacte statueret, tum contrarietatem excluderet; naturali in eo con Marg. Voluntas naturalis, Vis appetens, quod est secundum naturam. Marg. Topexporós. Animi voluntas ac arbitrii, libera appetitio, declination's in utramque partem præ stans
col. 193–194page 89 of 103
PG 91:193ΠΕΥ ὥρισεν ἐπ' αὐτοῦ· τὸ δὲ γνωμικὸν ἀποδιώρισε θέ λημα, μήτε τῇ διαιρέσει χώραν δοὺς τῷ στασιάζειν ἐν τούτῳ, μήτε τῇ φαντασίᾳ παρείσδυσιν, τῷ μὴ ὑπάρχειν ἐκεῖνο. Εἰ δέ τις τυχὸν ἰσχυρίζεται, μὴ ἂν ἄλλως ἐπ' αὐτοῦ δυνατόν, ἡ κατ' ἐναντίωσιν τὰ δύο θελήματα λέγεσθαι· εἰ μὲν ὡς κατ' ουσίαν διάφορα, κἀγὼ δέχομαι, εἰ δὲ ὡς ἀντικείμενα, ψευδῆς ὁ λόγος. Οὐ γὰρ εἴ τι διάφορον πάντως καὶ ἀντικείμενον. Τὸ γὰρ ἀντικείμενον, γνώμης παραλόγως δηλαδή κινουμένης· τὸ δὲ διάφορον, φύσεως λόγῳ κρατουμένης ἔργον καθέστηκε καὶ τὸ μὲν φύσεως στασιαστικών, τὸ δὲ προδήλως συστατικόν. Διαφορὰ τοιγαρουν οὐσιώδης, εἰς σύστασιν τῶν ἐν τῇ φύσει πραγμάτων ἐστὶν, οὐ μὴ ἐναντίωσις, ἀλλὰ πρὸς τὴν τούτων διάλυσιν. Οὐ γὰρ᾽ ἔχει ἡ φύσις τὸ παρὰ φύσιν· οὐδὲ λόγος οὐδεὶς τοῦ στασιάζοντος. οι κρατο ἡ Άλλως τε, εἰ τὰ δύο θελήματα πάντως ἐναντία καὶ ἀντικείμενα, πῶς ἐπί τε τῶν φύσει καὶ ὑπο στάσει διηρημένων λογικῶν, οὐ τοῦτο πάντη τε καὶ πάντως συμβαίνει; Συννεύομεν γὰρ ἔστιν ὅτε τούτοις, καίτοι γνωμικοῖς οὖσι, καὶ Θεῷ, καὶ ἀγγέλοις, καὶ ἀλλήλοις, ἀλλ᾽ οὐ διὰ τοῦτο τῆς γνώμης ἤδη, καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν θελήματος, διαπεπτώκαμεν. Εἰ γὰρ τούτων, καὶ τῆς πρὸς τοὺς ἄλλους δηλονότι συννεύσεως, εἰπὲρ έως ταύτην ἔχομεν, καὶ τῶν ἄλλων γνωμικῶν ἀντεχόμεθα. Εἰ οὖν ἐνταῦθα τοῦτο, καὶ οὐδαμῶς ἀντίταξις καθορᾶται, καίτοι σωζομένων ὑπάρξει τε καὶ ἀριθμῷ τῶν γνωμικών θελημάτων, καὶ τὴν φιλικὴν ἐν σχέσει διάθεσιν· πῶς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς σαρκωθέντος Θεοῦ Λόγου, καὶ τελείως δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντος, ἐν τοῖς φυσικῶς προσ οὖσιν αὐτῷ κατ' ουσίαν θελήμασιν, ἐναντίωσις ἔσται; Πῶς δὲ ταῦτά φασιν ἐναντία, δι' αὐτόν γε τὸν ἀριθμόν, ἢ καὶ δι' αὐτὸ τὸ ὑπάρχειν; Εἰ μὲν διὰ τοῦτο, καὶ τὴν φύσιν ἀνέλωσι τῆς σαρκὸς, ἀντικειμένην τῷ Λόγῳ διὰ τὴν ύπαρξιν. Πολλῷ γὰρ ἰσχυρότερον, ὡς πᾶσιν εὔδήλον, εἰς ἀντίταξιν, τὸ ὑποκείμενον, τοῦ ἐν ὑποκειμένῳ καθέστηκεν. Εἰ δὲ διὰ μόνον τὸν ἀριθμὸν, καὶ τούτου τὰς φύσεις ερήμους ποιήσωσι, καὶ μηδὲ μίαν αὐτῶν ἀριθμείτωσαν· παραιτείσθωσαν δὲ καὶ πάλιν αὐτὸν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, κἀπὶ τῶν τῆς μιας καὶ ἀνάρχου θεότητος τριῶν ὑποστάσεων, ἵνα μὴ κἀκείνη στασιάζῃ πρὸς ἑαυτήν. Αλλ' άτοπον γε τῷ μηδὲν ὄντι τὸ σύνολον (ι), οὐκ οὐσία, οὐ ποιόν, οὐκ ἄλλο τι τῶν ὄντων, ἰσχὺν τοσαύτην ἀποκληροῦν ἀτοπώτερον δε, καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τοῦ φυσικοῦ θελήματος αἰτιᾶσθαι, κάντεῦθεν τὴν ἀναίρεσιν αὐτ του κατασκευάζειν· καὶ ταῦτα, τῶν ἄλλων ἐν τῇ βλέπε, (η) τὸ μηδὲν ὄντι τῷ σύνολον. Δε
i MATH neano stituta voluntate, arbitrariam dispunxit, divisioni locum, voluntatum in eo confictu, daret, neqne inanem speciem nudamque imaginem, per absentiam illius arcesseret. Sin autem quis forsitan affirmet, fieri non posse ut aliter duæ in eo dican tur voluntates, quani per contrarietatem seu oppo sitionem; siquidem ita intelligat, ut essentialiter diversas atque distinctas velit, nec ego eam inf cias; sin autem contrarias et quæ inter se dissi deant, falsum est quod dicitur. Non enim si quid distinctum ac diversum, omnino etiam contrarium est atque adversum. Adversum siquidem ac con trarium, animi voluntatis est, ac arbitrii aliter guam ex ratione moti; diversum vero seu 104 di stinctum, natura, quæ ratione regatur, opus exsi stil: atque alterum quidem, naturam pagna coin mittit; alterum eam palam conflat ac constituit. Essentialis itaque differentia ac distinctio, eo est, ut res in natura consistant sintque incolumes; non sic contrarietas, sed ut dissolvantur ac intercant. Non enim habet natura quod naturæ rationibus adversum est; nec ejus quod tumultuatur ac dissi det, ulla in rebus ratio est, se Marg. vide. Nihil prorsus dicit unarmæ quod supra res. numerata nihil veræ entitatis addat, sed pro earum ratione, vel in rerum natura, vel in sola mente concipiente exsi stat; ab illa denique utroque-modo coniplementum Præterea, si duæ voluntates omnino contrariæ ac oppositae sunt, unde est ut nec in animis, natura ac persona discretis, id omnino ac prorsus contingat? Etsi enim arbitrariæ animique voluntates sunt, quandoque illis consentimus, Deoque et angelis, ipsique alii aliis; nec idcirco jam animum sui ar bitrum, ejusque voluntatem amisimus. Horum enim si jacturam fecissimus, utique etiam concor dire cum aliis; quandiu enim illius compotes su nius, etiam alia quæ volentis animi sunt suique arbitri, tenemus. Cum hæc igitur sic se habeant, nec usquam pugna appareat, tametsi arbitrariæ voluntates, exsistentia atque numero incolumes sint, qua necessitudine animi amice consociantur; qui fit, ut in nno eodemque Deo Verbo incarnato, ac perfecte nostri causa facto homine, quæ ei es sentialiter natura voluntates insunt, contrariae sint atque discordes? Quo autem modo contrarias asse runt, numeri ratione, an et ipsa exsistentia? siquidem hanc causam dicunt, etiam carnis natu ram, eo quod exsistit, Verbo adversantem sustule rint. Longe enimn (ut cuivis exploratum est) major contrarii vis in eo, quod ipsum subjectum est, quam quod in subjecto exsistentiam habet. Sin au tem sola numeri ratio oficit, hanc et naturis adi mant, neutramque eorum in numeros ponant: ac rursus ipsum ob eamdem causam, nec in tribus unius æternæque Deitatis personis, ne et illa ipsa secum dissideat, admittant. At sane absurdum, ei, qui nihil prorsus sit, non substantia, non qualitas, non aliud quid eorum quibus rerum genera cen sentur, vim tantam ascribere; longeque absurdius, habeat. Formalitates vocant, seu entia metaphysica, ac conceptas rationes: quibus physicos effectus, qualis divisio est, tribuere, merito Maximus absur dum habet.
col. 195–196page 90 of 103
PG 91:195» τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ.» Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ὁ μα χάριος Κύριλλος ἐν τοῖς πρὸς Σούχενσον γράμμασι τ δείκνυται φρονῶν, ἐν οἷς ἐπὶ τοῦ κατὰ τὴν ἀνθρώπου παραδείγματός φησιν·. Ωστε τὰ δύο μηκέτι μὲν εἶναι δύο, δι' ἀμφοῖν δὲ τὸ ἐν ἀποτελεῖσθαι ζῶον· ο μονονουχὶ ἐν τούτοις διαρρήδην βοῶν, "Οτι τὰ ἐξ ὧν ἡ σύνθεσις ἐπί τε τοῦ καθ' ἡμᾶς ἀνθρώπου, τοῦ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος· ἐπί τε τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, τοῦ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, τὸ εἶναι μὲν δύο κατὰ τὸν οὐσιώδη λόγον οὐκ ἀνήρηται ἐπεὶ, οὐδὲ ἑτερούσια ἔτι μένει. Τὸ δὲ καθ᾽ αὐτὰ ἐν. μονάδι και μονάδι ιδιοσυστάτως εἶναι δύο, παντελώς ὁ τῆς εὐσεβείας οὐ παραδέχεται λόγος· ἵνα μὴ τὸν ἕνα ἄνθρωπον ἤτοι ζῶον, εἰς ἀνθρώπους ἢ ζῶα δύο μερίζωμεν· καὶ τὸν ἕνα Χριστὸν εἰς δύο Χριστούς, ή δύο γιούς. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο πανταχοῦ καὶ νοεῖν καὶ φρονεῖν καὶ διδάσκειν καλῶς ἔγνω ὁ μακάριος Κύριλλος, οὐκ ἂν τὴν τῶν φύσεων διαφορὰν μὴ ἀν ᾑρῆσθαι διὰ τὴν ἔνωσιν ἔφασκεν· οὐκ ἂν ἄλλο καὶ ἄλλο, καὶ ἕτερον καὶ ἕτερον, καὶ τοῦτο κἀκεῖνο, καὶ ἄμφω τὸν ἕνα Χριστὸν, καὶ ἀσυγχύτους μεμενηκέναι τὰς φύσεις ἐδίδασκεν. Οὐκ ἂν μὴ μεταπερατηκέναι εἰς τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν τὸν λόγον, ἢ τὴν σάρκα εἰς τὴν αὐτοῦ τοῦ Λόγου φύσιν μὴ μεταβληθῆναι ἐδέξαζεν. Οὐκ ἂν τὰς εὐαγγελικὰς καὶ ἀποστολικὰς περὶ τοῦ Κυρίου φωνάς τους θεηγόρους άνδρας ἐγίνωσκε, τὰς μὲν κοινοποιοῦντας, ὡς ἐφ' ἑνὸς προσ ώπου· τὰς δὲ διαιροῦντας, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων. Οὐκ ἂν τὸ ὅλον, τουτέστι τὸν Χριστὸν, μίαν εἶναι φύσιν λέγειν πατητεῖτο, εἴπερ εὐσεβὲς τοῦτο ἐπί στατο. Οὐκ ἂν ὠρίζετο μηδὲν ἄλλο τὴν ἀνθρωπίαν εἶναι φύσιν, πλην σαρκὶς νοερῶς ἐψυχωμένης - διά τούτου τελείαν είναι διαβεβαιούμενος ἐν Χριστῷ καὶ τὴν φύσιν τῆς ἀνθρωπότητος. Οὐκ ἂν διὰ τοῦ επάγειν τὸ Σεσαρκωμένην, τῆς καθ' ἡμᾶς οὐσίας τὴν δήλωσιν εἰσκομίζεσθαι ἔφασκεν. Οὐκ ἂν ὀρθῆς δόξης εἶναι σημαντικόν, τὸ λέγειν δύο φύσεις ήνω μένας αδιαιρέτως, ὅτ' ἂν μὴ κατὰ τὸν Νεστορίῳ δοκοῦντα τρόπον κακούργως προφέρηται ή φωνή, διωρίζετο. Οὐκ ἂν τοιαῦτα, ἀλλὰ μυρία λέγων, ὡς τοῖς φιλοπόνοις δῆλον ἐκ τῶν αὐτοῦ συγγρα μάτων, ἐφαίνετο. Πόθεν οὖν, κἀκ τίνων τῶν διδασκάλων, τὰς ἐπὶ Χριστοῦ, ἐξ ὧν καὶ ἔστι, σωζομένα; μετὰ τὴν ἔνωσιν καὶ κατ' αὐτούς, ὡς φασι, δύο φύσεις, μὴ δεῖν εὐτε βῶς ὁμολογεῖσθαι παρὰ τῶν πιστῶν παραστήσουσιν; Οὐδεὶς γὰρ οὐδαμῶς τῶν ἐγκρίτων διδασκάλων τοῦτο θεσπίσας εὑρίσκεται τοὐναντίον μὲν οὖν πάντες καὶ εἶπον, καὶ λέγειν τοὺς πιστοὺς διὰ τῶν ἰδίων ἐδίδαξαν φωνῶν· εἰ μὴ ἄρα συνήθως ἐκ καρδίας πλασάμενοι τὰ δοκοῦντα, ὡς ἑνὸς τῶν Πατέρων ἀπάτης ἕνεκεν τῶν ἀκεραιοτέρων, τὸ πλάσμα προ Γάλλοιντο. Αλλ' οὗτοι, ὡς ἔοικεν, αἰσχύνην ἡγούμενον τὸ πείθεσθαι, καὶ τὴν εἰς πλανήσαντας αὐτοὺς ἐξ ἀρχῆς ἀνθρώπους προσπάθειαν τῆς θείας ἀγάπης
at non natura, sed coilone atque concursu. Idipsum autem et beatus Cyrillus in epistola ad Sucensum, sentire noscitur, ubi, hominis exem plum ędisserens sic ait: Adeo ut quæ duo sunt, jam non sint duo; sed ambobus animal upum ab solvatur; › vix non diserte, qua sic loquitur, cla mans: Ea, ex quibus est compositio, tum in nostra hominis concretione ex anima ac corpore, tum in Christi mysterio, ex deitate et humanitate, quin duo sint essentiali ratione, haudquaquam subla tum esse, alioqui jam non manerent diversæ es sentiæ; quod autem per se in alia aliaque unitate seorsum duo consistant, id vero prorsus pietatis doctrinam, ac rectæ fidei rationem respuere, ne scilicet unum hominem sive animal, `in homines sive animalia duo partiamur; ac unum Christum, in duos Christos, aut duos Filios. Nisi enim hoc ubique et intelligere et sentire atque docere operæ preliam existimasset beatus Cyrillus, non sub latam naturarum distinctionem ob unionem ne garet; non aliud atque aliud, diversumque atque di versum, atque hoc ac illud, ac ambo unum Chri stum, naturæque inconfusas mansisse rationes, diceret. Verbum in carnis naturam sua demu tatum natura non transisse, aut carnem in Verbi ipsius naturam non mutatam esse non existimaret. Non divinos viros ac interpretes, evangelicas ac apostolicas, quæ de Domino efferuntur, voces, alias quidem communes usurpare, tanquam de una persona, alias dividere, tanquam de duabus natu ris, nosset. Non totum, hoc est, Christum, unam cicere naturam recusaret, siquidem id 283 pie tate niti, deque fide recta non nesciret. Non sta tueret nihil aliud esse naturam humanam, quam carnem intelligentium more animnatam, eaque ipsa ratione etiam in Christo perfectam esse naturam humanitatis probaret. Non adjectione illius vocis, Incarnatam, cssentis nostrae rationem importari, eaque illanı significari_diceret. Non rectæ opinio nis significationem habere, quod dicamus duas naturas indivise unitas, modo ea vox non Nestorii sensu fraude doloque proferatur, definiret. Non alia ejus generis sexcenta, ut ex ejus perspicue monumentis liquet, si quis sedulo animum attendat, alicere monstraretur. Unde igitur, ac quibus magistris probaturi sunt, duas in Christo naturas, ex quibus etiam est, ac que, ipsa eorum sententia, ut aiunt, post unionem icolumes sint, non esse fidelibus pie confitendas? Nec enim quisquam probatorum Patrum sic sta tuisse invenitur; contra vero cuncti el dixerunt, et fideles, his, quas tradiderunt, vocibus dicere docuerunt; nisi forte pro eo ac illis in more po situm est ac inolitum, quod male sanis libnerit, animo confingentes, id vero tanquam unius e Patri bus dicta, ad simpliciorum fraudem protulerint. Geterum illi, ut videtur, qui probro ducant obse qui fidemque accommodare, ac quorum olim astu 6 Εpist. 2 ad Succes., p. 145.
col. 197–198page 91 of 103
PG 91:197ἵνα καὶ ταύτης ἡμᾶς ἐλευθερώσῃ, καὶ τῆς οἰκείας σερκὸς τὴν φύσιν πιστώσηται, καὶ πᾶσι καθαρὰν τὴν οἰκονομίαν φαντασίας εργάσηται· παρίστη δὲ πάλιν εὐθὺς τὴν κατὰ τοῦ. θανάτου μεγίστην ὁρμὴν, καὶ τὴν ἄκραν τοῦ κατ᾽ αὐτὸν ἀνθρωπικοῦ πρὸς τὸ οἰκεῖον αὐτοῦ καὶ Πατρικὸν θέλημα, συμφυῖαν καὶ ἔνωσιν, τῷ ἐπικρῖναι τοῦτο καὶ φάσκειν· Μὴ τὸ ἐμὲν, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω. Ταύτῃ μὲν τὴν διαίρεσιν ἀπωθούμενος, ἐκείνῃ δὲ πάλιν τὴν σύγ χυσιν. Εἰ δὲ, ὅτι μὴ ἄλλοτε φαίνεται τοῦ θέλειν ἔμφα σιν πεποιημένο;, ἢ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ταῦτά φασι, τοῦτο καὶ περὶ τῆς ἐμφύτου νοήσεως εἴποιεν, καὶ ἄνουν αὐτὸν κατασκευάσουσιν. Οὐ γὰρ φαίνεται λέξας ὅτι νενόηκα. Καὶ περὶ ὀσφρήσεω; Η ὁμοίως, καὶ τῶν λοιπῶν καθ' ἡμᾶς φυσικῶν, ὧν μνημονεύσας οὐκ ἀναγέγραπται. Η καὶ περὶ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, ὡς οὐ πρότερον οὔσης καθ' ύπαρξιν, ἀφ' οὗ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ὁπόταν αὐτῆ; ἐμνημόνευσεν. Οὐ πρὸ πολλοῦ γὰρ τοῦ πάθους τοῦτο πεποιηκὼς ἀνηγόρευται. Η τοίνυν σχεδιασθεῖσαν αὐτὴν αὐτίκα εἴπωσιν, ὅτι μὴ πολλάκις καὶ ἀπ' ἀρχῆς αὐτῆς ἐμνημόνευσεν· ἢ τοῦτο μὴ λέγοντες, ἀλλ' ο 'Αμα σὰρξ, ἅμα Θεοῦ Λόγου σὰρξ ἔμψυχος, λογική, ο κατὰ τὸν μέγαν ᾿Αθανάσιον δογματίζουσι, καὶ τὸ φυσικὸν ὡς ἀνθρώπου τοῦ Σωτῆρος θέλημα, μὴ κατὰ τὸν καιρὸν εἶναι τοῦ πάθους λέξουσι μόν νον, εἰ καὶ μνήμην αὐτίκα τούτου πεποίηκεν· ἀλλ' ἀπ' ἀρχῆς ὡς ἀνθρώπῳ καθ᾿ ἡμᾶς φυσικῶς τῷ Σω τῆρι συνουσιωμένον· καὶ παύσοιντο λοιπὸν οὐκ ἐν καιρῷ τὰ τοιαῦτα κινοῦντές τε καὶ συνάγοντες. Και ρὸς γὰρ ὁ παρών αἱμάτων οι διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, ἀλλ' οὐ δογμάτων ἐστί· καὶ θρήνων ἰσχυρῶν, εἰς Θεοῦ δυσώπησιν, ἀλλ' οὐ σοφιστικῶν ἀντιῤῥήσεων, εἰς περισσοτέραν καθ' ἡμῶν ἀγανάκτησιν. Επεισι δέ μοι θαυμάζειν καὶ περὶ ἐνεργείας, ὡς μίαν ταύτην ἐπὶ Χριστοῦ δογματίζουσι, τῇ πρὸς τὸ ἄτομον, ὡς αὐτοί φασιν, ἀποσκοπήσει καὶ ἀναφορά. Καὶ ἵνα παρῶ λέγειν, ὡς οὐδὲν τῶν φυσικῶν ὡς εἰς ἄτομον προηγουμένως, ἀλλὰ τὴν τούτου φύσιν τε καὶ οὐσίαν ἔχει τὴν ἀναφοράν. Τίς γὰρ ἄνευ τῶν φυσικῶς προσόντων τῇ φύσει δυνάμεων ἐνεργεῖν τι δύναιτ' ἄν; ἢ πόθεν αὐτῷ τὸ ἐνεργεῖν ἢ δύνασθαι, παρέξ τῆς φύσεως; Ἐκεῖνο δὲ ἐρωτῆσαι βούλομαι Προ; ἀναίρεσιν ἄρα τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν ταύτην προϊσχοντο, ἢ τί; Εἰ γὰρ ἐπ' ἀναιρέσει, πῶς, πότε – καὶ ποία κατὰ τὴν ἐκείνων ἀπόπαυσιν εἴη τὸ παρά παν ἐνέργεια; ὡς γὰρ φύσεων οὐκ οὐσῶν, καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν ἀφανίζεται πάντως, ἡ σύνθετος λέγω ὑπόστα τις· οὕτω καὶ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν οὐκ οὐσῶν, οὐδ᾽ ἄλλη τὸ σύνολον ἔσται. Καὶ οὐ λέγω τοῦτο, ὡς ἄλλης ενεργείας ἐκ τῶν φυσικῶν συνισταμένης. Οὐδὲ μία γὰρ τῶν ἐν ὑποκειμένῳ σύνθεσις· ὅτι μηδὲ τὴν καθ᾿ ἑαυτὰ τὸ σύνολον ὕπαρξιν, ἀλλὰ τὸ
tisper mortis formidini ejusque anxio timori con cedens, ut et ab illo nos liberaret, suæque carnis naturam astrueret, ac inani omni' specie vacare dispensationem monstraret. Mosque rursus maxi mam adversum mortem animi vim exserit, sum mamque humana suæ voluntatis, cum propria sua, Patrisque voluntate, necessitudinem ac unionem prodit, judicio suo approbans, dicensque: Non mea, sed tua voluntas fat; hinc quidem divisionem, illincque rursus confusionem procul eliminans at quc submovens. Sin autem idcirco hæc dicunt, quod non appareat alias, ejus quod est velle, quam passionis tempore, meminisse, idipsum dixerint et de innata intelli gendi vi, mentisque expertem ipsum asserent. Non enim apparet dixisse, quod mente cogitarit aut intellexerit. Simili quoque ratione de olfactu aliis que in nobis naturalibus, quorum nusquam scri ptum est neminisse. Vel etiam de ipsa anima, ac si prius reipsa non exstiterit, qua ex tempore homo . factus est, sed tune solum cum ejus commeminit. Haud enim diu ante passionem illud praestitisse proditum est. Aut igitur tunc quasi ex tempore na tam dicant, quod non sæpius ac jam tum initio ejus facta mentio est; qut cum hoc non dicant, sed ex magni Athanasii sententia • Simul caro, simul Dei Verbi caro animata, \ratique utens, doceant; naturalem quoque Salvatoris voluntatem, qua hemo esset, non passionis duntaxat tempore exstitisse dicent, etsi illius tunc meminit, scd a principio velut in nobis, ac quæ illi tanquam homini natura consubstantialis sit: desinantque jam, cum ninine tempus sit ac opportunum, ista movere ac colligere. Cruentarum enim tempus cædium, ob nostra scc lera, non dogmatum, tempus istud est; validorun que planctuum quibus ad misericordiam Deum in rationum, quibus ejus adversum nos majorem iram flectamus, non sophisticarum opposite militantium accendamus. Subit autem mirari et de operatione, quomodo in Christo unam esse doceant, relate nimirum ad indi viduum, ejusque, 107 ut ipsi loquuntur, conside ratione. Alque ut millam dicere, corum quæ natura lia sunt, nihil primo ad individuun relationem ha bere, sed ad naturam ipsius ac essentiam. Quid eniin quis operari possit absque iis facultatibus, quæ natu ræ insunt? Undeve alicui ut operetur absque na tura, aut ut ejus præditus facultate exsistat? libensque ex iis quæsierim, num ut naturales operationes interimant, hanc objiciunt, necne? Si enim ut interimant, quomodo, qualisve tan dem, illis submotis ac abrogatis, futura operatio? Nain sicut naturis non exsistentibus prorsus etiam necesse est aboleri, quod ex eis est (personain scilicet compositam), sic quoque cum non exstant naturales operationes, nec ulla alia omnino futura est. Neque hoc dico, quasi aliam ex naturalibus conflandam operationem velim. Eorum enim quä ª¹ Grassante scilicet Chosroe, ac deinceps Arabibus Heraclio principe ejusque deinceps sobole.
col. 199–200page 92 of 103
PG 91:199σας οὐκ εἶναι λέγουσι, πῶς ὑπάρξει το μηδαμώς Τίς γάρ ἐστὶ υποστατικήν λέγων ενέργειαν, καὶ τό Α' εικαίον παριστα. Ως εἰ τὰς κυρίως κατὰ φύσιν οδ θεν τοῦτο, καὶ παρὰ τίνος λαβόντες προσφέρουσιν "Εἰ δὲ τοῦτο τυχὸν ἀποφαίνονται, σύνθετον δια την κα υπόστασιν ὁμολογοῦσι πρὸς ἦν ἀναφέρεται, καὶ τῶν εναντίων καὶ ἀντικειμένων δεκτικήν θνητήν ψαρε καὶ ἀθάνατον, ὁρατὴς καὶ ἀόρατον, περιγραπτήν καὶ ἀπερίγραφον, ἄναρχὸν καὶ ὑπὸ ἀρχὴν, ἔσται τους -15 το κατὰ τὸ εἰκὸς καὶ ἡ ἐνέργεια. Καὶ πῶς ἄλλως, καθ' έξιν δηλονότι καὶ στέρησιν; καὶ τὰ μὲν, ὡς οὖσα, πείσεται, τὰ δὲ, ὡς μὴ οὖσα, παρυποστήσει. Πῶς δὲ καὶ ὁ τοιαύτην ἔχων ἐνέργειαν, κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ σόκ άλλο καὶ ἄλλο, ὅτι μηδὲ ἐκείνη, τὰ ὅμοια πείσεται τ προσφυῶς γὰρ ἔχειν τῇ οἰκείᾳ ἐνεργεία τὸν Ενεργοῦντα, κἀκεῖνὴν τούτῳ, πᾶσα ἀνάγκη. Καὶ πῶς Θεός, δέξει, καὶ μὴ φύσει Θεός; Πῶς δὲ ἄνθρωπος, δ στερήσει, καὶ μὴ οὐσίᾳ κυρίως τούτο υπάρχων; Τίς δε φύσις ἀνενέργητος, ή φυσικῆς ἐνεργείας εκτός; Ὣς γὰρ 66. δαμῶς ὑπάρξεως ἔρημος, οὕτως οὐδὲ δυνάμεως φυσι κῆς. Εἰ δὲ ταύτης ἀμοιρεῖ, καὶ τῆς ὑπάρξεως ἀμοι ρήσειεν ἄν. Τὸ γὰρ ἀδύναμον, ὡς ἀδρανές πάντη μόνον ἐστὶ τὸ μὴ ὄν, Πᾶν γὰρ εἴ τι τῶν ὄντων, συ στατικήν έχει διαφορὰν, τὴν ἔμφυτον κίνησιν τῷ γένει συμπαραλαμβανομένην, καὶ ποιούσαν τοῦ ὑπο κειμένου τὸν ὁρισμὸν, δι' οὗ ὅτι ἐστὶ καὶ τί ἔστι κυρίως γνωρίζεται, πρός τε τὰ ὁμοειδῆ τὸ ἀπαράλλακτον ἔχον, καὶ τὸ διάφορον αὖθις πρὸς τὰ ἐπὶ 14 ροειδῆ· καὶ εἰ τοῦτο, πῶς δυνατὸν φυσική δυνάμει αμοιροῦντα κατὰ σάρκα, τὸν ἐνανθρωπήσαντα 16 το γον ἄνθρωπον τέλειον, ἢ ὅλως ἄνθρωπον χρηματίζειν. Οὐ γὰρ δίχα φυσικῆς ἐνεργείας ὁ ἄνθρωπος, ὥσπερ οὐδ᾽ ἄλλη φύσις τῆς οἰκείας καὶ οὐσιώδους. Η γὰρ ἔλλειψις ταύτης, ἢ οὐδὲ φύσιν εἶναι ποιεῖ την φύσιν, ἢ τὰς πάσας ἀλλήλαις ταυτὸν, καὶ ἀντὶ πάντων μίαν, τῇ ἀπολείψει τῆς συνιστώσης συμφυρείσας δι' όλου συγχυθεῖσας. Εἰ γὰρ οὐκ ἀνέργης τον λέγουσι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς τὸν Λόγον, δῆλον ὡς ἔμε φυτον καὶ ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν ἔχοντα τοῦτόν φα σι. Πῶς γὰρ ἂν ἄλλως; Οὐ γὰρ ἐνεργεῖν δυνατόν φυσικῆς ἐνεργείας χωρίς· ὥσπερ οὐδὲ ὑπάρχειν, οὐσίας δίχα καὶ φύσεως. Αλλ' οὐδὲ μίαν μόνον, ἂν περ ᾖ τὴν φύσιν διπλούς, τὴν ἔμφυτον ἔχειν ενέργειαν τὸν ἐνεργοῦντα, πᾶσα ἀνάγκη· ἐπεὶ καὶ κ φύσιν μίαν πάντως τὸν ὑφεστῶτα, και σύνθετος ᾖ τὴν ὑπόστασιν. Εἰ γὰρ διὰ τὴν σχέσιν ἐκεῖνο, διὰ τὴν αὐτὴν πάντως καὶ τοῦτο. Μοναδικώς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν ταύτην φερομένην ὁρῶμεν. Η τε γὰρ ἐνέργεια πρὸς τὸν ἐνεργοῦντα, καὶ πρὸς τὸν ὑφεστῶτα πάλιν ἡ φύσις ἀνάγεται. Χρή τοί νυν εἴπερ διὰ τὴν ἔνωσιν καὶ τὸ μοναδικών του τη προσώπου, μίαν τοῦ ἐνεργοῦντος φασι τὴν ἐνέργειαν, μίαν διὰ τοῦτο καὶ φύσιν τοῦ ἐφεστῶτος διαγος. ρεύειν, ἵνα μὴ σχετικὴν τὴν Ένωσιν δογματίζοντες. φωραθείεν, ἐνεργειῶν ταύτην, ἀλλ' οὐχὶ καὶ φύσεων. λέγοντες. Οὐ γὰρ πρὸς ὑπόστασιν ταύτας αὐτοὺς ἐνοῦν δυνατόν, ἀλλ᾽ οὐσίαν καὶ φύσιν ὅσον ἐπὶ ταῖς Ὅτι οὐκ ἔστιν υποστατικὴ ἐνέργεια.
sani in subjecto, nulla est compositio; quod sci licet non ipsa vere omnino ac per se exsistant, sed debile quidpiam Vanumque exhibeant. Quocir ca si que vere sunt per naturam esse infciantur, qui hat et quod nusquam aliquid est, id vero reipsa exsistentia compos exsistat. Quis enim est qui personalem operationem dicat, aut unde hoc et a quo acceptum proferant Sin autem forte istud asserunt, personamque ad quam refertur, fatentur compositam; contrariorum scilicet et co ram qua opposita sint capacem; nempe, mortalem et immortalem, oculis conspicuam et inaspectabilem, circumscriptam et incircumscriptam, carentem prin cipio et quæ principio subsit; istud merito erit et operatio. Quo vero alio modo, quam secundum c habitum et privationem Ac partim quidem, ut 'quæ exsistat, patietur; partim vero, ut quæ ipsa non exsistat, diminute et quasi umbra substabit. Qui autem fat, ut tali praeditus operatione, se cundum idem, et non aliud atque aliud (quando nec ipsa) talia patiatur? Operantem enim sum coaptari operationi, Hancqad illi congeneum ac allinem esse, prorsus necesse est. Ecquonam modo Deas, qui non natura, sed ffius habita sit? Quore modo homo, qui privatione, et non substantia vere istud exsistit? Quæenam vero natura ipsa tners, aut quæ naturali deficiatur operatione. Uli enim nusquam exsistentia vacat ac substantia, sic neque naturali caret operatione. Sin autem Lujus expers est, utique etiam illius expers fu tura est: Quod enim vi ac facultate caret, ut prorsus imbecille 108 atque obscurum, unum nihil est. Si quid enim demum in rebus est, constituen tem sui ae insignientem differentiam habet (nature scilicet insitum motum) qua, una cum genere assumpta, subjecti defnitio struatur subjectumque csse ac quidnam illud sit, mamfestetur; ejusmodi scilicet, ut cum cis quæ ejusdem generis sunt, nulla dissimilitudine abhorrens, conveniat, ac rur sus ab eis, quz diversi generis sunt, diferal. Ac si ita est, qui omnino fat, naturalis expers operationis (quod ad carmen attinet); Verbum homo factum, ipsum homo perfectus, aut prorsus homo... exsistat? Non enim est homo, qui naturali ope ratione deficiatur, uti nec alia quæris natura, qum propria ac essentiali careat facultate. Quod enim hoc desit, aut id prestat, ut ne quidem natura sit, aut at natura omnes inter se idem sint, una que vice omnium habeatur, iis prorsus demmistis atque confusis, per ejus vis absentiam ac faculta tis, quæ constituit atque insignit. Si enim nón iners expersque operationis, ea ratione quia est homo, Verbum dicunt, palam insitam ac naturalem ope rationem illi ascribunt. Quo enim alio modo in telligatur? Ut enim aliquid operetur non naturali fultum operatione, haud unquam fat, uti neque ut absque essentia et natura exsistat. Sed nec unam Marg. Op rationem non esse permi
col. 201–202page 93 of 103
PG 91:201φυσικαί, ἐνεργείαι;, οὐκ εἰς ἄλλο τι πλὴν ἐνεργείας πρὸς αὐτὸν ἐνουμένα;. Ἐπεὶ ὥσπερ ἡ τούτων φύ σική διαφορά, δύο τοὺς ἐνεργοῦντας ποιεί κατ' αὐτοὺς, οὕτω δήπου πάντως, καὶ ἡ τῶν οὐσιῶν ἔμφυτος ετε ρότης, δύο τοὺς ὑφεστῶτας συνάξει. Η τοίνυν πρὸς μίαν φύσιν· καὶ ταύτα; συμφύρωσιν· ἡ μηδαμώς ἐκείναις, οὐσίαις τε οὖσαις φυσικῶς καὶ ἀριθμουμέναις, διαίρεσιν ἐπεισφρήσωσιν. Οπερ γὰρ ἐν ἐκείν ναι; οὐ γίνεται, οὐδὲ ἐν ταύταις συμβαίνῃ ποτ' ἄν. ᾿Αλλὰ δηλοῦται μὲν ἡ φυσικὴ διαφορὰ, διὰ τοῦ κατ' αὐτὲς ἀριθμοῦ· ἐξίσταται δὲ ἡ διαίρεσις διὰ τῆς ἄκρας ἑνώσεως. Οὐ γὰρ δυνατὸν θείαν ἢ ἀνθρωπί την φύσιν, ὅτι κἂν ἔστι γνωρίσαι, μὴ ότι γε δια φέρειν πρὸς ἄλλην, οὐσιώδους ἐνεργείας εκτός. Ορος γὰρ τοῦ πράγματος, ὁ λόγος τῆς οὐσιώδους δυνά μεως κυρίως ἐστίν· ἧς ἀναιρουμένης, συναναιρεῖτα πάντως καὶ τὸ ὑποκείμενον. Καὶ διὰ τοῦτο ταύτα; ὁμολογοῦμεν ἐπὶ τοῦ σαρκωθέντος Λόγου φυσικῶς σωζομένας· τὴν μὲν, ἐν τῇ σαρκὸς προσβολῇ τῶν θείων· τὴν δὲ πάλιν, ἐν τῇ πείρᾳ τῶν ἀνθρωπίνων εξουσιαστικῶς δειχνυμένην· ἵνα καὶ τὰς φύσεις, ὧν εἰσιν οὐσιώδεις ενέργειαι, ταύταις συνομολογήσω μεν. Τίνι δὲ δῆλον οὐκ ἔστιν, ὡς ἐπὶ μὲν οὐσίας καὶ φύσεως τῆς αὐτῆς, διαφορὰν ὑπάρξεως ή φυσικής ενεργείας, οὐκ ἔστιν ἰδεῖν; Οὐδεμία γὰρ πρὸς ἐπι τὴν διαφέρει· τοῦτο γάρ πως ἀμήχανον. Ἐν ἀτόμῳ δὲ καὶ προσώπῳ πάντη τε καὶ πάντως, εἴπερ σύνο θετον· καὶ διαφόρους τε γὰρ φύσεις, τὰς ἐξ ὧν συνέστηκεν, καθορῶμεν, καὶ τὰς φυσικὰς κινήσεις, αἷς ἐνεργοῦν κατὰ φύσιν γνωρίζεται, τὴν οἰκείαν πιστούμενος ύπαρξιν, καὶ ἄλλο καὶ ἄλλο τὰ ἐξ ὧν ἐστι, διὰ τῆς κατ' ἄλλο καὶ ἄλλο φυσικῆς ἐνεργείας πραγματικῶς περιστᾷ, δι' οὗ, τοῦ πρὸς αὐτό, φημὶ δὲ τὸ ἄτομον, ἀποσκοπούντος, καὶ τὰς φύσεις ἐκοντι παρατρέχοντος, διὰ τὸ τὰς φυσικὰς ἀνελεῖν ἐνερ γείας, την καταδρομήν, οὐ μᾶλλον ἐν τούτῳ βαρο σαν, ή συνεργούσαν εὑρίσκομεν. Εἰ γὰρ οὐκ εἰς μίαν φυσικὴν τὸ ἄτομον περικλείεται πάντως ενέρ. γειαν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ φύσιν· τίς γὰρ ὁ λέγων, ἢ παραστῆσαι δυνάμενος; δῆλον ὡς ταῖς κατ' αὐτὸ φύσεσιν ήγουν οὐσίαις, ισαρίθμους ἔχει τὰς οὐσιώδεις κινήσεις, καὶ οὐδεὶς ἀντερεῖ. Καὶ παρῶ λέγειν, ὡς οὐδὲ ἄτομον κυρίω; τὸ κατὰ Χριστὸν σύνθετον λέγεται πρόσωπον. Οὐ γὰρ σχέσιν ἔχει 38 πρὸς τὴν ἐκ τοῦ γενικωτάτου γένους διὰ τῶν ὑπάλληλα καθιεμένην γενῶν πρὸς τὸ εἰδικώτατον εἶδος διαίρεσιν, * "Οτι οὐκ άτομον κυρίως τὸ κατὰ Χριστὸν σύνθετον πρόσωπον· καὶ πῶς.
solumn operationem naturalem habeat, qui operatur, prorsus necesse est, siquidem ipse duplicis naturæ exsistat." Alioqui, prorsus etiamı una natura erit. ejus qui subsistit, tametsi persona composita exsi stat. Si enim illud ob relationem ac habitudinem, ob eamdem prorsus et istud. Singulariter enim in utrisque ferri eam videmus. Operatio enim ad operantem, ac rursus natura ad subsistentem re fertur. Igitur necesse est, siquidem propter unio nem, ac quod singularis una persona est, unam operantis dicunt operationem, unam pariter eadem ipsa ratione etiam subsistentis naturam praedicent; ne relatione affectuque constantem unionem docere deprehendantur, qui eam operationum, et non etiam naturarum, asserant. Non enim fieri potest, ut has illi cum persona uniant, sed cum essentia et na tura (quod scilicet attinet ad naturales operationes). quæ in nullo alio cum eo uniantur, præterquam in operatione. Alioqui, sicut harum naturalis dis tinctio, duos operantes facit, ut illi existimant sic utique omnino, quæ natura inest substantiarum diversitas, duos subsistentes 109 inferet. Aut ergo cum una natura bas quoque commisceant, aut nu:lo modo eis, ac substantiis quæ natura sint ac numerentur, divisionein ascribant. Quod enim in substantiis non contingit, ne in operationibus quidem unquam accidat. Sed declaratur naturalis quidem earum dis tinctio, ea ratione quod numerantur; eliminatur vero divisio, quod summa unione copulantur. Nec enim unquam fia!, ut divina aut humana natura, vel saltem esse intelligatur, tantum abest ut ab alia distingui, absque essentiali operatione. Rei enim definitio, essentialis proprie facultatis ratio est, qua sublata, una quoque prorsus necesse est, ut et subjectum auferatur. Atque id causæ est, cur in Verbo incarnato eas naturaliter incolumes fateamur; alteram quidem, ea ratione qua caro, quæ divina essent, aggredie batur; atque alteram rursus, in affectuum bumanorum periculo, arbitra sui potestate elucentem; ut et naturas, quarum sunt essentiales operationes ac vires, una cum eis confitcamur. Cui enim non explorate liquet, in eadem essentia et natura non posse diversam exsistentiam ac ope rationem conspici? Neutra enim a seipsa differt. Hoc namque propemodum impossibile est. In in dividuo autem ac persona, prorsus omninoque, si modo individuum compositum est, distinctasque cernimus naturas, ex quibus constat ac molus na turales; quibus ex naturæ rationibus operans noscitur, suam astruens exsistentiam ac veritatem; aliudque et aliud ex quibus est, naturali secnu dumn aliud atque aliud operatione, reipsa repre sentat: unde sane inde grassantem, quod sponte, omissis naturis, al ipsum nempe individuun) animum attendat, non tam gravare præsenti ne gotio, quam juvare invenimus. Siquidem enim individuum non in una prorsus operatione inclu ditur, uti nec natura (quis enim dicat, antre de monstrare sufficiat?), palam est naturis suis sive essentiis, pares nunero essentiales motus habere nec ullus sit qui eat inficias. Mitto dicere, nec Christi compositam personam, individuum proprie esse. Non enim relationem habet, ea ratione quod ex generalissimo genere per genera subalterna in specialissimam speciem dividatur, suumque in ea Marg. Non proprie fui duum Christi composiṭam personam; ac qua id ratione
col. 203–204page 94 of 103
PG 91:203ἀνυπόστατον ἀνυπό στατος καὶ ἐν αὐτῷ τὴν οἰκείαν πρόοδον περιγράφουσιν. Ὅθεν διὰ τοῦτο, κατὰ τὸν σοφώτατον Κύριλλον, το Χριστὸς ὄνομα, οὔτε ὅρου δύναμιν ἔχει· οὐδὲ γὰρ εἶδός ἐστι πολλῶν ἀριθμῷ διαφερόντων κατηγορούμενον, οὔτε μὴν τήν τινος οὐσίαν δηλοῖ. Οὐδὲ γὰρ ἄτομέν έστι, πρὸς εἶδος ἢ γένος ἀναγόμενον, ἢ κατ' οὐσίαν ὑπὸ τούτων περιγραφόμενον· ἀλλ᾽ ὑπόστασις σύνθετος, τὴν φυσικὴν τῶν ἄκρων διαίρεσιν ἐν ἑαυτῇ κατ᾿ ἄκρον ταυτίζουσα, καὶ εἰς ἓν ἄγουσα τῇ τῶν οἰκείων ἑνώσει μερῶν. Εἰ δὲ τυχὸν, τοῖς διά τοῦ μὴ ἀνενέργητον εἶναι κατὰ σάρκα τὸν Κύριον τὴν ἔμφυτον αὐτοῦ καὶ ἀνθρωπίνην ὁμολογοῦσιν ἐνα έργειαν, τὸ μὴ καὶ ἀνυπόστατον * εἶναι συνάγουσι, την ὑπόστασιν ἐπηρεάζειν ἐστίν. Οὐ γὰρ ὑπόστασιν εἶναι ποιεῖ, τὸ μὴ ἀνυπόστατον εἶναι τὴν φύσιν· ὥσπερ οὐδὲ σχῆμα πάν σχῆμα πᾶν εἴ τι σῶμα, τὸ μὴ ἀσχημάτιστον εἶναι τὸ σῶμα· οὐδὲ γέννησιν, οὐδὲ ὅρασιν τὸ μὴ ἀγέν νητον. ἢ οὐκ ἀέρατον εἶναι, τὸ γεννητὸν ἢ έρατα». Καὶ ἁπλῶς πᾶν εἴ τι ἄλλο μὴ εἶναι τοῦθ' ὅπερ οὐκ ἔστιν ἀποφασκόμενον, σχέσιν εἶναι ποιεῖ· τὸν περί 8 αὐτὴ φυσικῶς θεωρεῖται, καταφασκόμενον. Αλλως τέ, καὶ εἰ τοῦτο τυχὸν ἦν, ὁπότε οὐκ ἔστιν, οὐδὲν ἦν πρὸς τὰς φυσικὰς ἐνεργείας, επίσης οὐκ ἀποβαλλομένας ταῖς ὑποστάσεσι παρὰ τῶν ἁγίων Πατέ ρων· οὔτε διαιρούσας εἰς δύο τὸν ἕνα, καθάπερ απ ὑποστάσεις ποιοῦσι. Τίς γὰρ ὁ δεῖξαι δυνάμενος ἂν, ὅτι μὴ καλὸν ἐπὶ δηλώσει τῆς οὐσιώδους διαφοράς τὰς φυσικὰς ἐνεργείας πρεσβεύειν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ; καὶ τίνος χάριν καὶ πῶς, καὶ τίς ὁ τοῦτο διοριζόμενος ο λόγος, ἢ Πατὴρ ἔγκριτος, ἀλλὰ [ἶνά] μὴ ἀποφήνων. ται μόνον; Εἰ γὰρ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας ὁμολογεῖν οὐ καλόν, οὐδὲ τὰς φύσεις αὐτάς. Η πῶς ταύτας. μὲν, οὐκ ἐκείνας δέ; Εἰ δὲ ἄμφω καλόν, τίνος χάριν ἀντεξάγονται τῷ καλῷ, καὶ τὴν ὑπόστασιν τῷ μὴ ἀνυποστάτῳ τῆς φύσεως κατασκευάζουσιν; Εἰ γὰρ ὥσπερ τὰς ὑποστάσεις, οὕτω καὶ τὰς ἐνεργεία; κακιζομένας τοῖς Πατράσιν ἐγνώριζον, οὐκ ἀπειλής ταύτας διέρριπτον. Εἰ δὲ ταύτας κηρύττοντας, καὶ θείαν καὶ ἀνθρωπίνην ὁμολογοῦντας ἐνέργειαν, ὥσε περ οὖν καὶ φύσιν. καὶ ὁμολογ:ῖν παρακελευομένους γινώσκομεν, ὑπόστασιν δὲ θείαν ἢ ἀνθρωπίνην οὐδένα καθ᾽ ὁτιοῦν οὐδαμῶς, ἢ μόνον τὸν διηρημέν νον καὶ ἀνθρωπολάτρης Νεστόριον, διατί ἄρα, εἴπερ οὐκ ἀπόβλητος αὐτοῖς ἡ τῶν ἁγίων διδασκαλία, κατ' αὐτῆς τὰ τοιαῦτα σοφίζονται, εἰς τὴν τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν ἀποσκευήν; Τίνος δὲ ἄλλου τὸ ταῦτα καὶ οὕτως συνάγειν ἐστὶ, πλὴν Σεβήρου του σοφιστοῦ καὶ παράφρονος, τοῦ καὶ τὰ οἰκεία σπουδῇ κατα λύοντος, καὶ τῶν εὐσεβῶν εὐδαμῶς κατισχύοντος, διὰ τὸ τῆς ἀληθείας περιφανές, εἰ καὶ τῷ ἀναιδεί μηχανᾶται τρόπῳ τῶν σοφιστικών ληρημάτων; οι Ὅτι οὐχ ὑπόστασιν εἰσάγει. τὸ μὴ ἀνυπόστατον. ἀνυπόστατο»
processum definiat. Atque id causa est, cur, sa pientissimo Cyrillo auctore, nomen Christus de finitionis vim minime babeat. Neque enim 110 spccics est, quæ de multis numero distinctis præ dicetur, neque vero essentiam cujusquam significat. Neque enim individuum est, quod ad speciem aut genus reducatur, vel secundum essentiam ab eis circumscribatur; sed persona composita, naturalem extremorum divisionem, ad summam in seipsa identitatem atque unitatem, partium suarum unione trahens. Sin autem forsitan, quibus non iners expersque operationis secundum carnem Dominus est, insitam ejus atque humanam confitentur ope rationem, etiam non àvuróstatov (id est non sub-. sistentis, aut persone expertem cum colligunt, qui sic opinantur, hypostasis seu personæ rationem. evertunt. Non enim hypostasim seu personam esse facit, non esse naturam (quasi dicas, vere exsistentiæ expertem ac non subsistentem). Uti neque figuram, omne si quid corpus est, non esse corpus infigurabile: nec generationem aut visionem, non esse ingenitum, aut non invisibile. Alque, ut verbo dicam, si quid aliud predicatur non esse, id, quod non est, relationem facit esse sea habitudinem, id prædicatum, circa quod illa naturaliter consideratur. Praeterea, etsi forte id esset (quod tamen non est), haud enimvero ad na turales faceret operationes, quas sancti Patres non perinde eliminant ac hypostases personasque: ac que unum in duas minime dirimnant, uti illis comparatum est. Quis enim est qui probare possit, haud e re esse ac conveniens, ad essentialis dif ferentia specimen, naturales in eodem opera tiones docere? Cujus vero gratia, et quomodo, quæve Scriptura aut probatus Paler, vel solum nominare prohibuit? Nam si haud præstat natu rales fateri operationes, plane nec ipsas naturas. Ant quomodo has quidem, non illas? Sin autem utrasque operæ pretium, quid causæ est, cur ab eis, quod opera pretium decensque exsistat, im pugnari debeat; ac de natura affirmari esse by postasim seu personau, idcirco quod non est, id est, quæ vera exsistentia ac subsi stentia careat? Si quidem enim illis exploratum esset, Patribus, perinde ac hypostases seu personas, sic quoque operationes reprobatas esse, haud immerito has rejicerent: sin autem eas prædicare, divinam que et humanam operationem, uti et naturam cos confiteri, ac confitendam jubere manifestum est hypostasim vero seu personam divinam aut hu manam, neminem prorsus, excepto duntaxat diviso atque 111 hominis cultore Nestorio, liquet do cuisse; quorsum, quæso, siquidem sanctorum se doctrinam sequi profitentur, hæcce in eam villantur, ut naturales operationes excludant? Cujus vero ut hæc talia, inque cum modum inferat, pre terquam impostoris duntaxat ac dementis Severi; hominis scilicet, qui et sua ipse sedulo dissolvat, nec ullo modo adversus pietatis cultores, quidquid sophisticarum nugarum iu.pudentia moliatur (sic illustri claraque veritatis victoria), prevaleat. Marg. Non (id est non expers subsisten tia), hypostasim seu personam non inducere.
col. 205–206page 95 of 103
PG 91:205τὸ μὴ ἀνυπόστατον εἶναι τὴν φύσιν ἀνυπόστατος Πα είσασιν ταύτην ποιεῖ, πάντως δήπου κατὰ τὸ πόλουθον, καὶ τὸ μὴ ἀνύσιον τὴν ὑπόστασιν ὑπάρ τιν, οὐσίαν ταύτην παρίστησι. Καὶ οἱ τοῦτο λέγον ες, πῶς τόν τε τῆς Θεολογίας οὐ διαιροῦσι λόγον, ανούσιος αἰ; τῶν ἰσαρίθμων ὑποστάσεων φύσεσιν, εἴπερ οὐ τία πάντως αἱ μὴ ἀνούσιοι κατ' αὐτοὺς ὑποστάσεις καὶ τὸ τῆς οἰκονομίας οὐ συγχέουσι, τῷ τῆς φύσεως μοναδικὴ διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν ἑαυτοῖς γοῦν ποιχούντες, καὶ τὰ τοιαῦτα καθ᾿ ἑαυτῶν δογματί κωσι. Τοῖς δὲ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας ὁμολογοῦσι, Η καὶ οὕτω ταύτας συνάγειν, χάρις ἐστὶ, διὰ πάντων ἑαυτοῖς τὸ ἀληθὲς συναγείρουσι κατὰ τὴν τῶν ἁγίων παράδοσιν, καθ᾽ ἦν τὸ μὴ ἀνυπόστατον, οὐχ ὑπόστασιν εἶναι τὴν φύσιν ποιεῖ, ἀλλ' ἐνυπόστατον· ἵνα μὴ ὡς συμβεβηκὸς ἐπινοίς μόνῃ λαμβάνηται, ἀλλ' ὡς είδος πραγματικώς θεωρῆται. Οὕτω δὲ καὶ τὸ μὴ ἐνούσιον, οὐκ οὐσίαν ποιεῖ τὴν ὑπόστασιν, ἀλλ' ἐνού την παριστᾷ, ἵνα μὴ ψιλόν ιδίωμα ταύτην, ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἐν ᾧ τὸ ἰδίωμα κυρίως γνωρίζωμεν. Ωστ περ οὖν ἐκεῖ τὸ ἐνυπόστατον δηλοῖ τὸ ἐνύπαρκτον· ἀνυπόστατον ἐνύπαρκτον δέ ἐστι τὸ οὐσιώδους καὶ φυσικῆς μετέ χιν ὑπάρξεως· οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἐνεργὸν ἦγουν ἐνεργητικόν, τὸ ἐνδύναμον σημαίνει κυρίως. ἐνδύναμον δέ ἐστι, τὸ οὐσιώδη καὶ φυσικὴν ἔχον τὴν δύ καμιν. Οὐκοῦν τὸ μὴ ἀνυποστάτους ἢ ἀνενεργήτους ἐπὶ Χριστοῦ τὰς φύσεις ὁμολογεῖν, οὐκ ἔστιν ὑπο στάσεις ἢ ἐνεργοῦντας συνάγειν, ἀλλὰ τὰς οὐσιώδει; αὐτῶν καὶ φυσικὰς ὑπάρξεις τε καὶ ἐνεργείας ἀρκοδόξως ὁμολογεῖν, εἰς τὴν τοῦ ἐξ αὐτῶν, καὶ ἐν αὐταῖς ὄντος καὶ κατ' αὐτάς· φημὶ δὲ τὰς φύσεις, καθ᾽ ἔνωσιν τὴν ἀδιάσπαστον, ἐνεργοῦντος Θεοῦ Λό του σεσαρκωμένου, πίστωσιν ἀληθῆ καὶ βεβαίωσιν. ἐνυπόστατον ενύπαρκτον ενύπαρκτον, Τίν δὲ λόγῳ, πολλὰς μὲν αὐτοὶ, καὶ ἀριθμοῦ πλείους εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἀναφέροντες τὰς ἑνερ γείας, τῷ λέγειν, Πᾶσαν θείαν καὶ ἀνθρωπίνην (α) Πάσαν θείαν καὶ ἀνθρωπίνην.
Si enin inde, quod natura SIL (velut dicas, non inconsistens et quæ vere nou exsistat), hypostasim` ac personam cam facit, om nino etiam consequenti ratione, quod hypostasis ac persona non sit (expers scilicet essentiæ seu substantiæ), eam substantiam seu essentiaın faciet. Quique ita aflirment, quo tandeni modo divinæ Trinitatis non scindunt rationem, tot ; scilicet naturas inducendo, quot sunt hypostases atque personæ; siquidem, ut illi existimant, hy postases et personæ, quæ non sint essentiæ exper tes seu essentiæ, ipsæ omnino substantiæ sunt seu essentiæ, divinæque incarnationis mysterium non confundunt, unam singularem astruendo naturam, idcirco quod una hypostasis ac persona est? Ipsi igitur, talia quoque in seipsos docebunt, dum sibi cohæreant. His vero qui naturales admittunt ope rationes, quod vel ita eas colligunt, gratiam præ stant, dum sic undique, ex sanctorum Patrum tra ditionis ritu, veritatem acervant: ex qua (scilicet traditione) non (id est, non persona ex pers ac subsistentiæ) non hypostasim ac personam naturam facit, sed ei tribuit ut in hypostasi seu persona subsistaţ\vereque exsistat; ne velut acci dens, subtili solum cogitatu accipiatur, sed tanl– quam forma reipsa intelligatur: Sicque adeo eliam non ¿voústov (non expers substantiæ ac essentiæ) substantiam seu essentiam non hypostasim facit ac personam, sed hoc praestat, ut persona in substan tia sit ac essentia, ne nudam eam proprietatem, sed cum eo, in quo est proprietas, vere propricque noscamus exsistere. Quemadmodum igitur illic, quod dicitur (velut dicas, subsistens in) id significat quod (vere scilicet exsistens). Vere autem exsistens et est, quod substantialis ac naturalis exsistentiæ particeps est; ita hic quoque, quod agendi efficax, seu operandi vi præditum dicitur, proprie significat quod facultatem ac potentiam habet. Habens autem potentiam ac facultatem, quod ipsum essentiali ac naturali virtute pollet. Quod igitur non insubsi stentes, aut non inertes, seu operandi facultatis expertes, in Christo naturas confitemur, non hypostases seu personas, 112 autve operantes colligimus, sed essentiales ac naturales earum veras exsistentias ac operationes, recto fidei sensu confitemur; ut scilicet, eum, qui ex his, inque illis est, esque illarum ratione (scilicet naturarum) secundum indivulsam unionem operatur, Deum Verbum Încarnatum vere astruamus ac confirmemus. Qua vero ratione, qui multas ipsi numeroque su periores operationes in unum eumdemque referant, (m) dicendo, divinam omnem humanamque operationene Sic Mono elite utrinque sibi cavere videbantur scopulum, 1.8, dictum est; nt neque cum Severo aliisque perioribus confunderent, nec cum Nestorio ipsis Le Catholicis (in cujus partes eos male arcesse lal) dividerent. Quin ipse quoque Joannes Con tinopolitans ejusque synodus, Bardano impe tore, fucain se illis fecisse arbitrati sunt, ac tholicam fidem confessos esse, ipsis his cornm Irbis, et ad eam confitendam, imprudentem ipsum rannum induxisse; suppressa duntaxat voce unius duarum, quæ videretur in Ecclesiis turbas ere quidquid sit de hac illorum dispensatione manis scilicet et sociorum episcoporum, in qui etiam fuere viri sanctitate conspicui), num reipsa proditæ fidei damnandi sint, Baroniana cer. sura, aut certe mitius habendi, vel etiam pro dispensationis solertia laudandi, qua ab Ecclesiis tantum depulerint turbinem, quantum per hæretici principis tyrannidem cernebant illis ingruere. Pu tein Constantinum papam eorum accepisse satisfa ctionem, nec austerius in ipsos quæsiisse, quos agnosceret catholicam reipsa animo fidem tenuisse, nec quidquam magis quam Ecclesiarum incolumi. tatem in eo negotio spectasse. Ipse Maximus sanuin hic sensum deprehendit, si eumdem ipsum Christum secundum aliud et aliud, quod vere erat, alia atque alia, exque ipsorum ratione, pro communis personæ ac composite munere, intelligamus operatum esse; quod tamen negat Monothelitas voluisse. Certe
col. 207–208page 96 of 103
PG 91:207παξ, οὐδὲ τρεῖς, ἀλλὰ ἀπείρους καὶ ἀριθμὸν ὑπεραιρούσας υποβάλλει νοεῖν, ὥσπερ οὖν καὶ τὸ πάντα καὶ πᾶν· διαίρεσιν οὐδαμῶς ὑποπτεύουσιν· ταύτην δὲ κατὰ τῶν τὰς φυσικὰς δύο, κατὰ τοὺς θείους Πα τέρας ὁμολογούντων, μέχρι τοῦ γινώσκειν τὴν δια φορέν, οὐκ οἶδ' ὅπως καὶ διατί, μετὰ τῶν ἐνεργούν των συνάγουσιν; Εἰ γὰρ αἱ πολλαὶ καὶ διάφοροι κατὰ φύσιν, τὸν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν εἰς πολλὰ ἐνεργοῦντας οὐ διαιροῦσι καὶ τέμνουσι, πῶς αἱ δύο; Καὶ τίς ὁ μᾶλλον τὴν καταδρομὴν ὡς οὐκ εὐλογον αιτιώμενος; Εἰ γὰρ ἐπὶ τὸν αὐτὸν καὶ τοῦ αὐτοῦ ταύτας οὐκ ἔλε γον καὶ ἀνέφερον, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλας δι' ὅλου πο ριχωρήσει συμφυείσας ἀλλήλαις, καὶ καθ᾽ ἕνωσιν τὴν ἀδιάσπαστον ἐν αὐτῷ σωζομένας, καὶ πρὸς αὐ τοῦ, κατ' ἄλλο μέντοι καὶ ἄλλο κινουμένας ένοι δῶς, δι' ὧν τήν τε τῶν θαυμάτων θεϊκῶς προσβάλ λετο δύναμιν, ὡς φύσει Θεός, καὶ τὴν πεῖραν τῶν πα χετο, ἦν ἄρα καὶ οὐκ ἀπίθανος αὐτῶν ἡ καταδρομή. Νῦν δὲ τοῦτο μὴ λεγόντων, ἀλλὰ τοῦ αὐτοῦ ταύτας καὶ εἰς τὸν αὐτὸν ἀναγόντων, πόθεν καὶ πῶς τοὺς ἐνεργοῦντας συνάγουσι; Καὶ διατί, εἴπερ εύλογον, μή πρότερον ἑαυτοῖς τοὺς πολλούς, ὅσον ἐπὶ ταῖς πολλαῖς ἐνεργείαις;. Ὡς γὰρ αἱ δύο τοὺς δύο, οὕτω η ενέργειαν· τὸ γὰρ, πᾶσαν, οὐ μίαν οὐδὲ δύο καθά pro-θημάτων θέλων, ὡς ἄνθρωπος φύσει δι' ἡμᾶς κατεδέ δήπου πρὸς ἀνάγκης καὶ αἱ πολλαὶ τοὺς πολλούς. συνουσίωσιν Εἰ δὲ οὐδὲ τοῦτο, πῶς ἐκεῖνο συνιδεῖν οὐκ ἔχω είμαι δὲ οὐδὲ ἄλλος τις τῶν τὸ ἀληθὲς τοῦ δοκεῖν προτιμώντων. Πῶς δὲ πάλιν αὐτοῖς ὥσπερ ἀντιφατικῶς, ἐπ' αὐτοῦ κατὰ τῶν πολλῶν ἡ μία προίσχεται; Καὶ τίνα ταύτην καὶ πῶς δογματίζουσιν; Οὐ γὰρ οἷόν τε τὸν αὐτὸν καὶ πολλὰς ἔχειν, καὶ μίαν. Εἰ γὰρ πολλὰς, οὐ μίαν· καὶ εἰ μίαν, πῶς αὖθις πολλάς; Η γὰρ ταύτας ἐκείνη πάντως, ἢ ταύτην ἐκεῖναι διώσιν ται, κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον, καθ᾽ ἂν τὴν μίαν ἐπ' ἀνατροπῇ τῶν φυσικῶν δύο προβάλλονται. Εἰ δὲ τυχόν, ὡς ἐκ πολλῶν ἀποτελουμένην την μίαν φασὶν, οὐκ ἔχει φύσιν, ὡς λέλεκται, τὰ ἐν υποχει μένῳ συντίθεσθαι. Αλλ' οὔτε πάλιν τὴν μίαν ἐκ πολλῶν εἰς πολλὰς ἐπιτέμνεσθαι. Πρότερον οὖν τὰς πλείους αὐτοὶ διὰ τῆς μιᾶς ἐνεργείας ἀνέλωσιν, ἵνα μὴ πολλοὺς τοὺς ἐνεργοῦντας καθ᾿ ἑαυτῶν εἰσάγωσιν. Καὶ διὰ τῶν πολλῶν αὖθις τὴν μιαν, ἵνα μὴ συνουσίωσιν δογματίσωσι, καὶ οὕτω κατὰ τῶν τὰς δύο πρεσβευόντων, ἄνπερ οὐκ ἀδρανῶς ἔχοιεν, πολε μήσωσιν. Οὐ γὰρ οἷόν τε παντελῶς ἄλλοις ἐπιφυῆς ναι, τοὺς σφᾶς αὐτοὺς μετὰ τῶν οἰκείων ἀνατρέποντας, οὐδενὸς ἄλλου καθάπαξ ἐν τούτῳ προσᾶειθέναι τας. Τὸ γὰρ ἔχον βάσιν, τὸ ὄν, πρὸς αὐτοῦ παγίων ΝΟΤΑ, Ο
(vox enim illa, omnem, non unam duasre prorsus, aut tres, sed inânitas, ac quarum ne iniri quidem * numerus possit, cogitandas ingerit, uti plane quod omnia et omne seu universitas dicitur), divisionem nequaquam verentur; hanc vero adversus eos, qui˙ naturales duas operationes ex divinorum Patrum sensu menteque confitentur, hactenus scilicet ut distinctio noscatur, nescio quomodo, quorsumve, cum operantibus colligunt. Si enim multa natura que diversæ operationes unum eumdemque ope rantem in plures non dividunt ac secant, id bins quomodo præstabunt? Ac cui magis danda crimini aggressio, ut quæ omnis expers probabilitatis sit? Si enim non de uno illas dicerent, nec in unum referrent, aliamque alii, qua inter se permeant, velut coalitas, atque in eo secundum indivulsam " unionem incolumes, ab eoque, secundum aliud ta men atque aliud, uniformiter motas tribuerent (quibus scilicet tum miraculorum vim divine ferebat, tanquam natura Deus, passionesque ac cruciatus, vero illorum periculo, tanquam homo natura propter nos sustinebat), non omni prorsus probabilitate aggressio careret. Nunc autem, cum hoc non dicant, sed ejusdem cas asserant, et ad eumdem reducant, unde, ac qua ratione inferunt operantes? Quorsum vero, siquidem probabilitate. ulla nituntur, non sibi plures ipsi colligunt, quo. plures operationes admittunt? Nam sicut duæ duas, sic plane necessario plures etiam plures da bunt. Nisi autem boc: illud ut conficiant, nullus capio; ac nec puto alius quisquam, dum pluris veritatem, quam ejus fucum falsamque existimationem, ducat). Quomodo vero rursus in eo, quasi inficianter, adversum plures unam obtendunt? Quam vero hanc, ac quomodo docent ac tradunt? Haud enim fieri potest, ut unus plures habeat, et unam. Nam si plures, non unam; ac si upam, quomodo 113 rursum plures? Aut enim prorsus has, illa; aut hanc, ille expellent, in eorum sententia, qui ut naturales duas evertant, unam obtrudunt opera tionem. Sin autem forte, velut ex multis unam conflatam aiunt, haud fieri potest, aut natura pa titur, uti dictum est, ut ea quæ sunt in subjecto, compositionem admittant. At neque rursus, quæ una ex multis sit, in multas dividi contingat. Prius igitur per unam operationem plures auferant, ne sibi ipsi pugnantes, plures operantes inducant, Rursunque per plures unam, ne (unam scilicet confusione substantiam) astruant; alque in eum modum, adversus duarum asserto res operationum (nisi eorum imbecilliores vires sunt) pugnam instruant. Non enim fieri potest, ut graviore impetu aliis ingruant, qui suis se propriis voluissent, proclive erat binc geminas ejus opera tiones, uti et naturas, agnoscere; nec sic obstricte Leoni adversari, quod utramque formam cum alte rius communione dixerit agere; cum et in natura ibus sic promiscue vocibus utamur, nec miaus d.camus animum et mentem inteliigere, oculum videre, sentire corpus, quam vel hominem, ve Petrum aut Joannem, eadem hæc præstare; quid quid sit de principii actionis discrimine, ut que quod, elicitive et denominative, ut solemne philo sophis et loqui et disputare.
col. 209–210page 97 of 103
PG 91:209ιδράζεται, μηδαμόθεν τὴν οἰανοῦν πάσχον διάπτωσιν. Και γὰρ ἐκεῖνο μόνον ἀχμαῖον ὄντως καὶ ἰσχυ μὲν, τὸ τὴν ἀλήθειαν ἔχον κρατύνουσαν· ἀλλ᾽ οὐ τὸ παρ' ἄλλου, μή τί γε παρ' ἑαυτοῦ, τὴν λύσιν δεχόμενον. Τούτων γοῦν ἀφεμένους, προσήκει πάντως εὐσε δοῦντας ἡμᾶς, καὶ ἑκατέρας τῶν ἐν τῷ ἑνὶ σεσαρκο μένῳ Θεῷ λόγῳ σωζομένης φύσεως πραγματικῶς ὁμολογοῦντας τὴν ὕπαρξιν, καὶ τὴν ἔμφυτον ὁμολογεῖν πάντως ἐνέργειαν, ὥσπερ οὖν καὶ τὸ θέλημα καὶ διὰ τῆς περὶ ἑκάτερον, τὸ θεῖον ὁμοῦ καὶ τὸ ἀν θρώπινον, εὐσεβοῦς τοῦ αὐτοῦ καὶ ἀληθεστάτης δύο ξης, καὶ τῶν προσόντων αὐτῷ φυσικῶς τὴν ὀρθόδοξον τῶν ἁγίων Πατέρων κρατύνειν διδασκαλίαν, ο? περὶ αὐτοῦ ταῦτα καὶ φρονεῖν καὶ λέγειν ταῖς ἁγίας τοῦ Θεοῦ καθολικαῖς Ἐκκλησίαις παραδεδώκασι· καὶ μελὲν ἐξαρνεῖσθαι τῶν ἅπερ ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς καὶ δι' ἡμᾶς γέγονεν ὕστερον, καὶ τῶν χαρακτηριζόντων. αὐτὰ φυσικῶς πάντων ιδιωμάτων. Τέλειον γὰρ τὰ ἑκάτερα, καὶ ἐν ἑκατέραις τὸν αὐτὸν ἐδογμάτισαν, καὶ ἀνελλιπῶς τὴν ἑκατέρου τῶν ἐξ ὧν ὑπῆρχε δια σώζοντα φυσικὴν ἰδιότητα, καὶ κατὰ πάντα ὅμοιον ἡμῖν, καὶ ὁμοίως κατὰ θέλησιν πεπειραμένον 25, χωρίς μόνης τῆς ἁμαρτίας. Τούτων οὖν ἐπακούοντες τῶν μακαρίων φωνών. οὐδὲν οὔτε τῶν ἡμετέρων και φυσικῶν, οὔτε τῶν πατρικῶν καὶ θείων, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ τὸ παράπαν άρ νούμεθα· ἀλλὰ διαφόρους φύσεις καὶ φυσικὰς ἐνερ γείας, καὶ οὐσιώδη θελήματα, τουτέστι δύο, τὸν αὐτ τὴν ἔχειν πρεσβεύομεν. Οὔτε γὰρ ἡ καθ' ἡμᾶς. οὔτε μὴν ἡ πατρικὴ φύσις, οὐσίας ἐκτὸς, ἢ ἐμφύτου θε λήματος ἢ ἐνεργείας καθέστηκε. Καὶ εἰ τοῦτο, δῆλον ὡς ὁ ἐκ τούτων, θεότητός φημι καὶ ἀνθρωπότητος, κατά μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν ὑφεστὼς, καὶ θεὸς ὁ αὐτὸς κυρίως ὑπάρχων καὶ ἄνθρωπος, ὁμο ούσιος, ἡμῖν ἐστι καὶ ὁμοεργὴς, καὶ τὴν αὐτὴν ἔμφυ τον θέλησιν ἔχων κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· καὶ ὁμο τύπος τῷ Πατρὶ καὶ ὁμοεργὴς, καὶ τὴν αὐτὴν θέ λησιν κεκτημένος κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὅλος συγγενής τοῖς ἄνω κατὰ πάντα τὰ συγγενῶς ἔχοντα, καὶ ὅλος συγγενής τοῖς κάτω κατὰ πάντα τὰ συγγε νας ἔχοντα, χωρὶς μόνης τῆς ἁμαρτίας. Καὶ ὁ μὴ οὕτω πρεσβεύων, τοὺς ταῦτα κηρύσσοντας οὐ παι ραδέχεται θεολήπτους Πατέρας· ἀλλὰ δῆλός ἐστι είνας καὶ ποιους. Γένοιτο δὲ πάντας ἡμᾶς, τῇ μεσιτεία τῶν θεο τεύχων ὁμῶν προσευχῶν, ἐν τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ, τῇ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ Ἐκκλησία, διὰ παντὸς φρουρουμένους ψυχῇ τε καὶ σώματι, ταύτην τὴν εἰ λικρινῇ καὶ ὀρθόδοξον τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτήρος ἡμῶν, πρεσβεύειν ὁμολογίαν ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ πάσης τῆς κτίσεως, καὶ ἀντὶ πάντων, καὶ πρὸ πάνω Ὅτι μὲν ἔπαθε λογίζῃ· ὅτι δὲ ἑκών, οὐ προστίθης. κατά πάντα,
ipsi evertunt, nec in eam rem cujusquam prorsus alterius desiderant operam. Quod enim id quod est basim habet eoque fundatum est, in seipso firmiter bæret, nec aliunde prorsus casum ac labem timet. Jilud enim duntaxat est quod viget, ac robustum est, quod nimirum veritàtem firmamentum habet; non cui ab alio, ne dicam a seipso, ut dissolvatur et intereat proclive est. His ergo valere jussis, operæ pretium omnino, ut qui pietatem rectamque fidem colimus, ambas que in Deo Verbo reipsa incolumes et exsistentes naturas confitemur; prorsus etiam innalam op rationen, uti sane et voluntatem confiteamur piaque, utriusque simul (divinæ scilicet ac hu man) ejusdem, ac verissima, eorumque quæ illi natura insunt, assertione, orthodoxam sanctorum Patrum doctrinam stabiliamus, qui haec de illo te nenda ac prædicanda sanctis Dei Ecclesiis catholicis tradiderunt; nihilque eorum quæ erat a prin cipio, negemus, ac quæ postea nostri causa fa ctus est; nihil denique earum omnium proprieta tum, quæ hæc natura insigniunt. Utraque enim natura perfectum, et in utraque eumdem docuerunt; amborum denique ex quibus erat naturalem pro prietatem, pulla labe aut detrimento servantemn incolumem, ac per omnia nobis similem, similiqua nobis ratione, uno duntaxat excepto peccato, vo luntate sponteque sna tentatum. Has igitur obaudientes beatas voces, nihil eo rum quæ nostra ac naturalia sunt, vel quæ paterna ac divina, in eodem prorsus negamus; sed dis tinctas naturas ac naturales' operationes, essen tialesque 114 voluntates (geminas scilicet) ipsuni habere docemus. Neque enim natura nostra, al neque paterna, exsors essentiæ 'est, aut innata caret voluntate vel operatione. Quod cum ita sit, liquet sane eum, qui ex his (divina scilicet hu manaque natura) in una eademque persona, Dens idem et homo vere exsistit, consubstantialem nobis esse, eademque, qua homo est, preditum opera tione atque innata voluntate, Patrique eumdem consubstantialem, atque eadem, qua Deus est, pre ditam operatione ac voluntate; totum affinem su peris, secundum omnia quibus illis consistit aff nitas; totumque inferis, secundum omnia quibus illis inest affinitas, si modo unum duntaxat pecca Lurn exceperis. Ac, qui non ita docet ac profitetur, hæc prædicantes divinos Deoque aflatos Patres nov recipit: liquet vere, quos qualesve sibi sequend assumat. Donet Deus, ut nos omnes, vestris ad eum sul fragantibus precibus, in ejus templo (catholica sei licet et apostolica Ecclesia) animo pariter et cor pore communiti, sinceram hanc ac orthodoxam magni Dei et Salvatoris nostri confessionem, in. conspectu ejus omnisque creaturæ, profiteamur, eamque pro omnibus, ac præ omnibus in glorin * Marg. Passum quidem reputas; sed spoute non aute lia schol. quasi de industria ad rem Maximo mutata Pauli voce. flebr. v, 5. per tentatum.
col. 211–212page 98 of 103
PG 91:211των αὐτῷ προσκομίσαι κατὰ τὴν αὐτοῦ πανένδοξον ἐπιφάνειαν, καὶ πρὸς αὐτοῦ τῆς ἴσης καταξιωθῆναι καὶ μετασχεῖν τῶν τοῖς ἀνεπαισχύντως Εμπροσθεν ἀνθρώπων ὁμολογοῦσιν αὐτὸν, ἐπηγγελμένων αιων νίων τε καὶ μακαρίων δώρων, καὶ πείρα κατ' εὐχές ἀπολαῦσαι, ὧν νῦν πίστει καταξιωθέντες γεγεύμεθα, εὐχαῖς καὶ πρεσβείαις τῆς πανενδόξου καὶ παναγίας ἀχράντου δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ Ἀειπαρθέν νου Μαρίας, καὶ πάντων τῶν ἁγίων Ἀμήν. ΣΧΟΛΙΑ. α'. Τὸ μὲν ἀόρατον τοῦ βλεπομένου ἀπόφασίς ἐστι. Καταφασκόμενον δὲ οὐ πρὸς τὴν ὅρασιν, ἀλλὰ τὸ ὁρατὸν καταφάσκεται· ὅπερ ἐστὶ σχέσι; τοῦ μὴ ἀοράτου, ἤτοι προς δ τὴν σχέσιν ἔχει τὸ μὴ ἀόρατον. Τῆς δὲ ὁράσεως οὐ τὸ μὴ ἀόρατον, ἀλλὰ ἡ τύφλωσις σχέσις, πρὸς ἦν καταφάσκεται. β'. Πρὸς τοὺς λέγοντας, μὴ εἶναι φύσιν ἀνυπόστατον, ἀντιστρεπτέον τὸ, μηδὲ ὑπόστασιν ἀν ούσιον. Εἶτα ἐπακτέον, ὅτι ὥσπερ τὸ μὴ ἀνούσιον τὴν ὑπόστασιν λέγειν, οὐκ οὐσίαν ταύτην παρίστησιν ὑπάρχειν. Οὕτω γὰρ διαιρεῖν καὶ συγχεῖν ἐστι, τὸ μὲν τῆς θεολογίας, τὸ δὲ τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον. Οὕτως οὐδὲ τὸ λέγειν τὴν φύσιν μὴ ἀνυπόστα τον, τὴν ὑπόστασιν εἰσάγει. ἀνυπίστατον ανούσιον ἀνού στον ἀνυπόστατον, ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ Περὶ όρων διαστολών. οὖν Η τῶν ὄντων πᾶσα διαστολή, ἢ κατ' ἐναντίωσιν, (εναντίωσιν) ἢ κατὰ τὸ ἀντικεῖσθαι, ήγουν διαιρείσθαι, ἢ ἀναιρεῖσθαι γίνεται. Οἷον αἰσθητὰ καὶ νοητὰ ἐναντίωσιν μὲν ἔχουσιν ὡς ἑτεροούσια, οὐκ ἀντίκειται δὲ ἀλλή λοις. Οὐ γὰρ ἀναιρετικὰ ἀλήλων εἰσὶν ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο δέχονται τὴν κατ' ἐναντίωσιν διαστολὴν πρὸς ἑαυτά, ήγουν διαίρεσιν· ζωὴ δὲ καὶ θάνατος ἔχουσι διαστολήν, ἀλλ᾽ οὐ κατ' ἐναντίωσιν, ἀλλὰ τὴν ἀντικειμένην, ἤγουν ἀναιρετικήν. Η γὰρ θατέρου θέσις θατέρου γίνεται ἀφαίρεσις καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς ὕπαρξις τοῦ ἄλλου ἀνυπαρξία καθέστηκεν. Εἴ τι εν προηγουμένως ἀντίκειται ἄλλῳ, ἐφεπομένως πάντως καὶ ἠναντίωται· εἴ τι δὲ προηγουμένως ἄλλῳ ἐναν τίωται, ἐφεπομένως οὐδόλως ἀντίκειται. Καὶ σαφέσ στερον εἰπεῖν, αἱ μὲν οὐσίαι διὰ τὰς ἐνούσας αὐταῖς διαφορὰς, τὴν πρὸς ἀλλήλας κατ᾽ ἐναντίωσιν διαστολὴν ἐπιδέχονται, ὡς ψυχὴ καὶ σῶμα, καὶ τὰ κατ' οὐ σίαν διαφέροντα πάντα· τὰ δὲ περὶ τὴν οὐσίαν, ήγουν ποιότητες, τὴν κατὰ τὸ ἀντικεῖσθαι ἔχουσι διαστολήν, ὡς ζωὴ καὶ θάνατος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Αναιρετικὰ γὰρ ἀλλήλων ταῦτα προδήλως εἰσίν.
sissima ipsius apparitione illi offeramus, paremque ab eo consequi mereamur, æternaque ac beata dona percipere, illis promissa, qui ipsum coram hominibus confiteri non erubuerunt"; ipsis deni que pro voto rei ipsa experientia frui, quorum nunc divina dignatione gustum fecimus; precibus et intercessionibus gloriosissimæ ac sanctissimæ intemeratæ dominæ nostræ Dei Genitricis sem perque Virginis Mariæ, et omnium sanctorum. Amen. 1. Invisibile, ejus quod videtur negatio est. Dum que enuntiatur, non in ordine ad visum enuntia tur, sed ad id quod est visibile: quod est habitudo ejus, quod non est invisibile; sive ad quod habet habitudinem, id quod non est invisibile. Visus autem, non invisibile, sed cæcitas habitudo est, per ordinem ad quam enuntiatur. 2. Adversus eos qui dicunt Non esse naturam (que non vere exsistut; subsistentia Sen personæ experiem) vicissim reponendum est, neque hypostasim seu personam lessentia scilicet expertem). Tune inferendum, quemadmo dum dicendo hypostasim seu personam non (non expertem scilicet essentire seu substantia), non significamus cam essentiam ac substantiam esse. Qui enim sic dicat, dividit divinæ Trinitatis mysterium, divinæque dispensationis seu Incarna tionis mysterium confundit. Sic neque quod dicamnus naturam non hypostasin seu personam inducimus. Distinctionum quibus res dirimuntur definitiones. Rerum omnis, qua dirimuntur, distinctio, aut per contrariationem est aut per oppo sitionem, id est, ea ratione qua disjunguntur, aut qua se ¡nterimunt. Verbi gratia, quæ sensu perci piuntur et quæ mente intelliguntur, habent ea quidem contrariationem, ut quæ diversæ substan tiæ sint ac naturæ (disparata vocant), non tamen sunt inter se opposita, ac pugnantia. Non enim ejus rationis sunt, ut se mutuo interimant: atque id in causa est, ut discretionem ad seipsa, secundum con trariationem, id est, divisionem suscipiant. Vila autem et mors discretionem habent, non quæ est secundum contrariationem, inodo explicato, sed quæ est secundum oppositionem, qua scilicet se interimant. Alterius enim positio, alterius sublatio, est; uniusque exsistentia, alterius non exsistentia et desitio. Si quid igitur primaria ratione alteri epponitur, omnino etiam ex consequenti est contrariatione dispunctum. Si quid vero primario contrarium est ac dispunctum, non prorsus con sequenti ratione opponitur. Ft, ut clarius dicam, ad substantiæ quidem, per eas quæ insunt, differentias, inter se ut dirimantur ex contrariatione, mittunt; velut anima et corpus, et quæcunque essentialiter ac substantia differunt. Quæ autem smat circa substantiam, id est, qualitates, sic dirimuntur quasi per oppositionem (ac si adversi » Luc. I, 26.
col. 213–214page 99 of 103
PG 91:213ΣΧΟΛΙΟΝ. Ἐναντίωσιν, τὴν διαίρεσιν νόει· τὸ δ᾽ ἀντικεῖσθαι, τὴν ἀναίρεσιν φρόνει. Η μὲν γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἐν ταῖς οὐσίαις, τὸ δ' ἐμπέφυκε τοῖς περὶ τὴν οὐσίαν καὶ τῶν μὲν, ἄμφω συντρέχει θαυμασίως, ἀναίρεσίς τε καὶ διαίρεσις πάλιν. Η δ' αὖ διαιρεῖν, οὐκ ἀναι ρεῖν ἰσχύει. Οροι ενώσεων (η). Ἡ κατ᾽ οὐσίαν ἔνωσις, ἐπὶ τῶν ὑποστάσεων, του τέστι τῶν ἀτόμων. Η καθ' ὑπόστασιν ἔνωσις, ἐπὶ τῶν οὐσιῶν, του τέστι ψυχῆς καὶ σώματος. Η κατά σχέσιν (ο) ἔνωσις, ἐπὶ τῶν γνωμῶν, εἰς ἐν θέλημα. Η κατά παράθεσιν ἔνωσις, ἐπὶ τῶν σανίδων. Η κατὰ ἁρμονίαν Ένωσις, ἐπὶ τῶν λίθων. 'Η κατά κράσιν ἕνωσις, ἐπὶ τῶν ὑγρῶν οἴνου καὶ ὕδατος καὶ τῶν τοιούτων. Η κατὰ φύρσιν ἕνωσις, ἐπὶ τῶν ξηρῶν καὶ τῶν ὑγρῶν, ἀλεύρου καὶ ὕδατος. Η κατὰ σύγχυσιν ἔνωσις, ἐπὶ τῶν τηκτῶν, κηροῦ καὶ πίσσης, καὶ τῶν τοιούτων. Ἡ κατά σωρείαν ἔνωσις, ἐπὶ τῶν ξηρών, σίτου καὶ κριθῆς, καὶ τῶν τοιούτων. Η κατὰ συναλοιφήν ἔνωσις, ἐπὶ τῶν ἀποσπω κατά σχέσιν ὐσιώδη φυσικήν υπου ἐπὶ τῶν ὑποστάσεων, τουτέστιν ἀτόμων, ἐπὶ τῶν ὑποστάσεων, τῶν ἀτόμων, ὡς ἐπὶ ψυχῆς καὶ σώματος, ανθρωπολάτρης
OPUSCULA THEOLOGICA ET Polemica. acie dicas) ut vita et mors, et si qua sunt ejus generis. Hæc enim, ut palam liquet, mutuo se interimunt. (p) Contrariationem (¿vavelwsiv) divisiónem intellige ac discretionem: opponi vero existima, quod se interimunt. Horum quidem alterum in substantiis est; alterum vero in illis versatur, quæ circa sub stantias sunt; ac horum quidem, ambo mirabi Hiter concurrunt, quod est interimere ac quod rursus dirimere. Contra vero dirimere, interitum afferre non potest. Unionum definitiones. Unio secundum essentiam in hypostasibus sen personis, id est, individuis. Unio secundum hypostasim ac personalis, in sub stantiis, ut in anima et corpore. Unio (velut dicas affectualem c necessitudinis) in sententiis et consiliis, ut una voluntas sit. 116 Unio secundum appositionem, in asseribus ac tabulis. Unio secundum coagmentationem missuram, in lapidibus. seu com Unio secundum mistionem, in humidis, vino et aqua, et similibus. Unio secundum conspersionem, in aridis et hu̟ midis, in farina et aqua. Unio secundum confusionen, in iis quæ liquan tur, ut cera et pice, et similibus. Unio secundum'acervationem seu congeriem, in Caridis, tritico et hordeo, et similibus. (n) "Opoi évwoewr. Brevem hunc tractatum, postremum pene habet Turrianus, etsi non inte grum, Græca, Romanus codex superioribus subji ciebat. Quam 1 ponit, unitio esi, † xa:' oùsízv quam debemus accipere ut distinctam contra se ¡uentem, quæ est, † xa0' noτaσty' quarum etiam magis conditiones exponit in fine; quod, † xat' slav, sit in diversis hypostasibus, seu personis et Individuis; † xað Sóta vero, in diversis sub tantiis seu naturis. Cyrillus tamen et Patres alii, et ipsam unionem in Christo Statixhy vocitant, quasi veram, et ut distinguant contra oxixhy Nestorii, id est, affectu solo constan em, qualis est in sanctis per gratiam. Hypostasibus ndividuorum, non satis apte Turr. quod Maximus, nisi aliter ejus codex babuerit, ac certe aliter habuisse putem, nempe, que sic lle sibi redenda putaverit, cum esset reddendum In hypostasibus, quæ sunt individua; qui modus Joquendi Græcis familiarissimus, ac in illis Maximo. In seq. habuisse videtur, quod et clarius est, ac libens sequor. (o) 'H xatà oʻzéσir. Turr. secundum habitudinem reddit; sequentia non reddens, w; &nÌ twv yvmuwv qua facile erat illi reddere, et ex illis vim tov xaτ oxtory, ex Maximi mente, et theologorum adversus Nestorium, magis perdiscere seu explicare. Est ergo unitio que est per affectum, libera voluntate et ex arbitrio, cum plures per concordiam una sententia, unus animus, una veluntas sunt: Elg Ey Ośkŋya, Unio secundum coalitionem, in iis quæ quasi ut sit una voluntas, non quod reddit idem Turr, ut una voluntatibus. Hæc nempe una Christi voluntas Nestorio, ejusque tautobovalas (consensu scilicet in objecto) quæ communis est sanctorum cum Deo, a quorum communi classe hæreticus Christum non eximebat: nullam substantialem uni tionem, ac vere subsistendi ratione, in eo ponens, sed solam affectualem (ut sic loquar) et quæ est per gratiam, in qua solum haberet potiores partes, ut qui reliquis, acceptis a Deo melius usus esset, exque profectu, in Filium Dei evasisset, non a prima exsistentia, natura Filius exstitisset. Hæc sic impura ac Judaica Nestorii, in quem nemo Catholicorum indulgentior esse debeat, et ut malum potius meta physicam quam scelestissime in Filium Dei bla sphemum, ejusque omne dispensationis evertentem mysterium, ingerat. Qui de hara Calvini Ministellus in Septimania tentavit haud ita pridem Nestorium levare, Cyrillo detrahere, is suas in se contincat tonebras, nec orci novam fuliginem (cui satis sit Calvinianus candor hactenus Christianissimo orbe tantum non repressus) in claram ejus pubem, cela bri orbis Lyceo procul aspergat. (p) 'II xa ȧpucriar. Idem atque àpuò, com missura, compago. In animalibus proprie dicitur; hincque adeo in ædificiis, quorum structura sie maxime alii aliis lapides committuntur. 'Appòs ঠGo, Lapidis commissura, citatur ex Schol. Aristo phanis. 11 each orralorpúr. Unionem hanc, que imaximi sit - Græcis theoiogis, acutissime expónst,
col. 29–30page 100 of 103

clove! (h), quæ ex naturæ rationibus illique consentanea ele ctio est, agendorum in eligente; id præstans, ul quod melius est eligatur præ eo quod deterius est sin autem præter naturam illique dissentanca, etiam modum usus eorum quæ sunt in ipso ejus modi exhibebit, qui naturæ rationem corrumpat. Talis enim est, quæ præter naturam illique dissen tanea electio est, agendorum, quæ sunt in agentis polestate, id præestans, ut præ meliori eligatur, quod deterius est. Peracto enimy recto aut pravo falsoque de agendis, quæ sunt in potestate, per deliberationem seu consultationem eligentis judicio cujus velut calculus ac sententia electio est, aut per bonum usum, quæ secundum naturam illique con sentanea est, consistit ratio; aut per abusum, qui præter naturam ab eaque abhorrens est, modus vitio emergit ac quasi aberratione: quorum scilicet, illa naturalis, hic vero innaturalis nuntius ac præco electionis exsistit. Ac quidem, si secundum naturam sit Christi vo luntas, non solumn eos rursus iisdemn nominibus accusabimus, qui aliam Christi naturam, divinitatis ac creaturæ intermediam, velut e re nata temere inducant; verum etiam delirantes eos ridebimus, qui Nestoriano errore Christum velut purum homi nem, contrariornin per animi electionem capacem faciant. Sin autem præter naturam, blasphemiam silentio transeo, ne imprudens quibus illos arguo ac reprehendo, linguam ipse commaculem ac infi ciam. Dicendo enim in Christo voluntatem, quæ sit eligendi facultas, omnino Christi personam secun dum naturam ac præter naturam moveri posse sta tuerunt. Ejusmodi enim est electio, ut in superio ribus dicebam. Quod si Christi personæ insigne ac Hota est voluntas eligens, penes eam utique volun talem, et a Patre et a Spiritu, tanquam diverse voluntatis ac sententiæ, eum sejunxere. Quod enim proprie ac privatim, idcirco quod persona est, in Filio intelligitur, nullo modo Pátri et Spiritui com mune esse potest ratione personæ. Omnes igitur sancti Patres, qui in Christi humanitate electionis meminerunt, vim appetendi 14 substantialiter naturæ inditam (perindeque est ac dicas natura electionem, quæ in Deo incarnato exsistat secundum Jem animi voluntatem) aut nostram ipsorum arrogationem, significaverunt. Quod quidem maxime cum servus tuus ac disci pulus considerassem, in Quæstionibus de locis Scripture sacra difficilioribus ad sanctissimum do minum meum ac magistrum Thalassium expositis, electionem dixi; gnarus scilicet, ac cum me minime lateret; siquidem hominum conditor nobis factus est homo, utique etiam eligentis animi immutabi litatem (at qui ipse immutabilitatis sit auctor). ** Qu. 18 Electio Maximo, que est ad utrumlibet: sicque in nobis; at non in Christo. 18 Tur. 42, ubi paulo latius summit hoc nomen pro sola libera voluntate, absque defectibilitatis labe, quæ nostræ jam libertati comes est. (h) Huic op ponit quod vitii est, quasi umbra quadam ac simulacro exsistit. Id enim mali est, quod non tam ens sit, quam ab eo defectus. Sic Basil. in Hexaem. de illis qui mundum ab æterno ac illi coæternum ponebant. Sic et pas sim Dionys. Proprie itaque ac delectu verborum locutus est Maximus, etsi Turrianus una voce, ucc salis expressa, utraque involvit. Evadit ratio, aut modus. Panas scilicct pcce

col. 109–110page 101 of 103

* ss rationem, cum laciemus. Nullo enim quod propriam personam insigniat, ejusque nota propria sit, Filius unquam cum Patre et Spiritu communica verit. Neutiquam igitur committamus, ut in Verbo incarnato ac perfecte facto homine, naturalem aut personalem operationem confteamur. Nullus eniur hactenus sanctorum Patrum, ex quo ad nos Chri stus descendit, naturalem in eo operationem, aut personalem confitendam tradidit; at neque unama expresse, quantum nosse contingit, uno duntaxat excepto divino Cyrillo: quam vocem, sicut teto animo amplectimur ob unionem, etsi illius solum modo est; qui non etiam rursus conveniens, ut omnium fere sancturum Patrum, ipsiusque aden Cyrilli duplices voces, naturalis distinctionis causa libentes recipiamnus? ne scilicet dum unam, et quar illius duntaxat sit, dictionem vindicamus ac recipi mus, tum ejus ipsius, tum reliquorum sanctorum verba rejiciamus ac improbemus; quasi nulli eo rum, excepto duntaxat Cyrillo, limata prædicatio nis pietas concredita fuerit; atque hanc, ne ipse quidem in reliquis suis sermonibus, qui distinctio nem significent, sed solummodo qua unam ac cɔ gnatam, seu affinem, operationem disit, tenuerit. 57 Praterea, quomodo unam simpliciter in uno Christo Deo operationem nonnulli dicunt? Necesse est enim hanc, vel ipsius partium esse, vel ejus omnino ut totius. Ac quidem, si partium, in am bas utique partes scissa dividetur: quod si fiat,. omnino dissolvetur, ac una secum dissolvet, quæ secundum eam copulata sunt. Sin autem totius, erit contrariorum capax; quæ mortalis et immor talis, creata et increata, comprehensa et incom prehensa exsistat. Dumque hoc dederimus, Chri stus ea propria operatione secundum habitum et privationem præditus erat, quæ ipsa erat et non erat; ob quam, ut secundum eam exque ejus indole convenienter operans, secundum idem, et non se cundum aliud atque aliud, contrariorum capax exsistebat quo quid magis impium dici queat? Idem vero etiam dicendum de voluntate. Quo nam autem· modo Verbum, carnem propriam ad hibebat operis sociam, ut sentit ac loquitur sapien tissimus Cyrillus, cum naturalis operatio cam deficeret? Quod enim operatione motuque naturali deficitur, prorsus mortuum est et inanime. Qua autem ratione quod mortuum esset, in operis partem asciscebat? Quod enim expers est opera tionis, motu omni vacaus iuersque torpet. Quonam vero modo posse hanc vivificare monstrabat, ut idem rursus Cyrillus docuit, per motus suos na turales; puta, tactum, vocem, ambulationem, si hæc ejus, vel in ea essentialiter non erant? Si enim ejus essentialiter erant, naturalem plane caro operationem habebat. Ad essentialem quippo ejus Fr. 4 Dionysius cnim dixit, novam, non unam.

col. 137–138page 102 of 103

obscuravit, assignans personae, ut persona est, up rationem que naturam insignit, ejusque nota pro pria est; non modum, quo sic ac tali ratione eve niat: unde differentia tum agentiein, tum eorumi que aguntur innotescat, quæ se ex naturæ ratio nibus, aut contra habeant. Quisque enim nostrum prima ratione ut quid operatur, non ut hic quisque hoc est, ut homo: ut autem quis, puta Paulus aut Petrus, operationis modum figurat, ut ex arbitrio rationis, remissione forsitan aut intensione, hoc illove modo a se formet ac exhibeat. Quapropter, in modo quidem personarum 72 diversitas agendi partibus dignosciter: in ratione vero, exacta per omnia naturalis operationis similitudo. Non enim alias magis, alius minus, operandi vi ac rationis est praeditus; sed omnes equaliter tum ration prediti sumus, tem ejus vaturali operatione. Magis autem et minus, hoc iliove modo justus aut injo stus, hine est, quod aiter nature rátionibus magis obsequatur; alter ab eis abhorreat ac sequi renutet, Diligenti autem eura observandi sunt, qui in alique exorbitaverint. Vim enim propemodum faciunt, trahuntque rerum definitiones atque regulas, ad quod illis visum sit, velut ex condicto immutantes, ut pervertendo, quæ sua sunt statuant. Missis quaternis, quanquain non ex otio satis decursis (quæstionibus scilicet de anima ac reliquis capitulis), quid de illts sentiam, indicabo. Nuntii. cnim profecturi celeritas, hos pellegendi mihi fa. cultatem non faciebat: post multos enim dies quam Byzacium venerat, ad meam prope nihil tennita tem, Carthaginem venit. Jam vero quod et ipsa, qua laboro, nt ita dicam, oculorum imbecillitas obstaret; quia vestram quam cito de his jussionen implere in animo habebam, misi. Quod vobis san tissimis, transcribendi causa voluminis, cxpositis nis Joannis evangelistæ, solerti consilio constitu tum est, mihi quoque vestro servo valde liberale visum est; arrisitque, ut nulla sit insultandi ratio ac ingruendi adversus expositionis auctorem, his, qni ex libito cuncta non bene serutari ae indagare conantur. Ex epistola Romæ scripta. Omnes enim orbis terrarum fines, et qui ubique n gentium Dominum vere reclaque fide confitentur, velut in solem sempiternæ lucis in sanctissimam Romanam Ecclesiam, ejusque confessionem ac fidem recta intortis oculis. respiciunt, ex ipsa elful gurans exspectantes jubar, Patrum doctrinæ sancto rumque, pront sincere omnique pietate, Numine affatæ atque divinæ sanctæ sex synodi exposuere. explicatissime fidei symbolum edentes. Ab initio enim quando ad nos Dei Verbum assumpta carne descendit, unicam firmam basim c fundamentuin, R. V. R. V. R. V. ego V. RS R. V. R. V. 87 V. 2, qui ex earlier epistola: melius Regius, ut ex alia. Vatic. 1 non Lalet, ner aiter f. aut Fr. " 2, ** Vati?. 2. monjaa suriin. *ɔ Pro vi synodo, Lateran. sub Martino I, ipsam orbi notissimam, videtur indiuare, a qua ipsa Nee Maximus Rome scripserit.

col. 165–166page 103 of 103

mortem ipse formidabat, sed dispensationem (u manæ scilicet salutis negotium) ad finem deducere salagebat. Hæc enim Patris voluntas est. Habet autem etiam quod nolit mori, qua ratione caro natura mortem defugit. Sed et Commentariis in magnum Joannem evangelistam, ait: ‹ Idem ipse Christus sermonem habebat docens, sibi quidem ex animo esse ut pro omnibus morte defungeretur, quod sic consultum erat divinae natura: non autem esse ex animo, ob tormenta, quæ cum manebant in cruce. Atque ad carnem quidem quod attinet, quæ mortem defugiat, talia loquebatur. › Divinus autem Gabalorum quondam episcopus Severianus, in illud, Pater, transeat a me calix iste; inque illud, Pater, salva me ex hac hora ':. Occupato Dominus hæreticorum ora obstruit; ut ostendat, induisse se corpus istud multis obnoxium", quod timore mortis anxium sit, quod mortis vim contremiscat, quod instante vitæ termino mostitia afficiatur at que turbetur. Ait: Nunc anima mea turbata est Tristisest anima mea usque ad mortem *. Non Dei tas mea, deitas enim quæ nullis obnoxia sit affe clibus. neque turbari potest, nec formidine ulla con cuti. Nam, ut ait Dominus: Spiritus promptus est, caro autem infirma 7. Quamobrem duplicem vo luntatem indicat: alteram, divinam; humanam, alteram.» Enimvero satis superque puto ostensam viris di 'vinis de duplici ejusdem voluntate doctrinam; esse c que aliam et aliam, divinam et humanam volunt tem, mortemque Salvatori et collibitam fuisse, et illibitam; alterum, ratione ejus quod erat ɔ principio; alterum - ratione ejus quod postea fac tus est. Ordienda vero et de operationum distine tione oratio, esseque operationem duplicem, deiloquis Patribus eandem doctrinam testimo niis suis obsignantibus, ordine serieque pro bandum. Statim igitur magnus confessor 28 do ctorque Ambrosius Mediolanensis archiepiscopus, lib. n, Ad Gratian., hæc edisserit: • Aqualis ergo in Dei forma; minor idem in susceptione carnis, et hominis passione. Nam quomodo eadem poss: t minor esse æqualisque natura? Quomodo autem i minor est, cadem similiter facit, quæ Pater faci.? Nam quemadmodum eadem operatio ex diversa esset * Joan. x1, 27. - Hebr. 1, 15, * Joan. sus, 27. * Malth. 38. 7 Matth. 41. Lib. v Com. in Joan. cuius exstant solum fragm. in quibus hæc ipsa desiderantur. • Latina, diver – sæ esse potestutis. suggestio, nec male Latina, docebatur a Deo Verbo gestata caro. hoc deinceps minime pati. Al certe pessime, nihilque ecclesiastice Bonaventura Vul can. Considera quod caro, quæ a Verbo gestabatur, non bene ad hoc ferendum affecta erat.Plane doceba tui sic humano more indulgere affectibus. ad os tensionem assumptæ humanitatis, ut in eis non diutius moraretur, sed fortiori animo hos compe sceret, ut cum infremuit in Lazaro, quasi cohi bendo naturalem animi miserantis motum. Sicet in passione, Verumtamen non mea, sed tua voluntas fiat. Plane luxatio est, reddiditque Maximus, quod Ambrosii textus habet: Quem admodum eadem operatio diversæ esset potestatis? ipsa Ambrosii voce, non admodum propria, motus, ut et Græcam adhiberet, ei respondentem, ipsam non satis ex usu philosophico; meliusque Agathonis suggestionis interpr.,

Continue reading PG 91: Maximus Confessor, Quaestiones et Solutiones Theodori Byzantini Monoth →≣ entire volume
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View