μένων, καὶ αὖθις ἀποκαθισταμένων· οἷον λαμπάδες ἐκ πυρὸς προερχομένης, καὶ πάλιν ἀποκαθισταμένης. Η κατ᾽ οὐσίαν ἔνωσίς ἐστιν ἐπὶ τῶν ἑτεροῦπου στάτων. Ἡ καθ' ὑπόστασιν ἔνωσίς ἐστιν ἐπὶ τῶν ἔτε ροουσίων. ΒΥΖΑΝΤΙΝΙ, Πρώτη απορία Θεοδώρου διακόνου Βυζαντίου ῥήτορος, καὶ συνοδικαρίου Παύλου αρχι επισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Εἰ κατ' αὐτὸν τῷ θελήματι λόγον, καὶ τὴν ἄγνοιαν κατηγόρησαν οἱ Πατέρες ἐπὶ Χριστοῦ, ἀνάγκη του; μὴ κατ' οἰκείωσιν ἐν τῷ Χριστῷ θεωρεῖσθαι λέγοντας τὸ θέλημα, καὶ ἀγνοεῖν αὐτὸν λέγειν. Καὶ πῶς Θεός. ὁ τὰ μέλλοντα μὴ εἰδώς; Αλλὰ καὶ ψιλὴν αὐτὸν εἰσ ἄγειν ἄνθρωπον, κατὰ τὴν ἤδη τῶν Ἀγνητών και τακριθεῖσαν αἵρεσιν. Εἰ δὲ τὴν ἐντεῦθεν ἀτοπία» υποστελλόμενοι, τὴν ἄγνοιαν κατ' οἰκείωσιν λέγου σιν, ὥσπερ καὶ τὴν ἐγκατάλειψιν, καὶ τὴν ἀνυπο ταξίαν, κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον καὶ τὸ θέλημα λε γέτωσαν. Τῷ γὰρ θελήματι καὶ τὴν ἄγνοιαν οἱ Παν τέρες συνέταξαν, τὸν αὐτὸν αὐτῇ φυλάξαντες λόγον ὥς φησιν ᾿Αθανάσιος μὲν ἐν τῇ κατ' Αρειανῶν αὐτ του βίβλῳ, Γρηγόριος δὲ ὁ Θεολόγος, ἐν τῷ περι Υἱοῦ πρώτῳ λόγῳ, καὶ ἄλλοι ἐν ἄλλοις συγγράμ ματι. ΝΟΤΑ. συμπεριχώρησιν, ἐνοῦμεν δὲ την θεότητα, καὶ οὐκ εἰς ἐν τὰ τρία συναλείφομεν Οὐ τὰς ὑποστάσεις συναλεί φων, ἀλλὰ τῆς οὐσίας τὴν ὁμοτιμίαν ἐμφαίνων. Ενοῦνται γὰρ αἱ ὑποστάσεις, καὶ τὴν ἐν ἀλλήλαις περιχώρησιν έχουσι, δίχα πάσης συναλαγῆς καὶ συμφύρσεως. Τοῦ αὐτοῦ δευτέρα απορία. Ε: πᾶσα λέξις και φωνὴ μὴ τοῖς Πατράσιν εἰρη-. Συναλείφειν τὸ συναιρεΐν· εἰ συναλοιφή, συναίρεσις, (γ) Καὶ συνοδικαρίου. Εκδικος συνέκδικος, Ρήτορος καὶ συνοδικαρίου, avelluntur ac rursus reponuntur; velut in face ex igne prodeunte, et quæ igni rursus reddatur. Unio secundum essentiam, in iis quæ diversam hypostasim habent, sive personam. Unio secundum hypostasim ac personalis, in iis quæ diversam habent substantiam ǝc naturam. THEODORI ΜΟΝΟTHELITÆ. Theodori Byzantini diaconi rhetoris, ac Pauli archi episcopi Constantinopolitani synodicarii, prima dubitatio ac quæstio. Siquidem eadem Patres ratione cum voluntate, etiam ignorantiam de Christo prædicarunt, necesse est, ut qui voluntatem in Christo non secundum arrogationem considerari dicunt, etiam ignoran rantiam illi tribuant. Ecquonam vero modo Deus, qui ea nesciat quæ futura sunt? Sed et nudum eum doccant hominem, juxta damnatam jam Agnoela rum læresim. Sin autem quod inde sequitur ab surdum veriti, secundum arrogationem ignorantiam tribuunt, uti etiam derelictionem et non subje ctionem; secundum eamdem dicant et voluntatem. Patres enim eadem cum voluntate ignorantiam classe collocarunt, eumdem ci servantes sermo nen seu rationem, uti ait Athanasius quidem in oratione sua adversus Arianos, Gregorius vero Theologus oratione prima de Filio, aliique in aliis suis lucubrationibus. 117 Ejusdem altera dubitatio ac quaestio. Siquidem omnis dictio atque vox, quam non (r) Maximus ex corum mente. Nempe advertit vir divinus in theologia maxime usurpari hanc unitio nem, et ab illa, uno omnium Patrum consensu re moveri ita nimirum ut veras in Deo intelligamus emanationes, quibus reipsa personæ procedant, Filius et Spiritus, qui tamen cum Patre auctore non coalescant ac confundantur, sive etiam inter se, sed suam quæque hypostasim, et quod vere in persoma exsistunt, habeant. Næ igitur frigide Turr. unio secundum conjunctionem. Certe quæ secundum conjunctionem unitio est, haud ita abhorret a Tri nitate. Nam quæ major conjunctio, quam, qua una persona in altera est, et quasi illi immeat, per quam theologi Greci vocant. Est ergo conjunctio (non enim divisio et separatio), sed sinc confusione, veraque corum quæ sic conjunctą sunt, distinctione. Greg. oral. De theol. Chrysost. in I ad Cor. Damasc. De Trin. Reddat Tarr. Cuiuntur et inter se commeant absque ulla conjunctione. Ergo summo divortio. Implicat certe in adjecto. Mihi, absque ulla coalitione, concretione et quasi conflato, et confusione. Gregorio, Sabelli propria; conjunctio quasi elisione, et quasi að unum medium redactis quæ uñiuntur, extremisque compressis, velut fere apud grammaticos fit in syllabis. More nostro lo quimur in divinis, in quibus tamen non licet com munibus Patrumque vocibus resilire, vel ita detor quere. Haec satis pro opusculi parvitate. Sit forte qui judiciis ccclesiasticis_præerat, vel qui ab epistolis quasi synodalibus Paulo archiepiscopo esset. Num quasi seu defensor, vindex? Quid si amb jungendæ voces, ut altera alteram exponat, sitque orator, curs partium erat ut pontificias sanctiones ac decreta exponeret? seu eliam ex illorum ratione subditis jus diceret; qualis fere quem episcopi officiałem vocant. Vellem certiora monumenta, quibus ejus munus totum explicari posset. Valde certe inficetus homo; qui nugas ejusmodi, magis quam subtile ali quid habentes quaestiones, obtruderet,

μένη καινοτομία προδήλως καθέστηκεν, δυοῖν ἀνάγ τη θάτερον, ἢ δεῖξαι τῶν Πατέρων οὖσαν φωνὴν, τὰ φυσικὰ λέγειν ἐπὶ Χριστῷ θελήματα· ἡ δεῖξαι μὴ δυνάμενοι, ἴστωσαν τῷ τῶν Πατέρων ὀνόματι τὴν ἑαυτῶν καινοτομούντες διδασκαλίαν. Εἰ δὲ, τὰς ἑτέρα; αὐτῶν φωνὰς πρὸς τὸν ἴδιον νοοῦντες σκο πὸν, τὴν τοιαύτην τίθενται ονοματοποιίαν. Εἰ δὲ τὸ δεύτερον μεμπτόν, ἄρα καὶ τὸ πρῶτον. Μαξίμου μοναχοῦ πρὸς Μαρῖνον πρεσβύτερον Ἐπίλυσις τῶν προτεταγμένων ἀποριῶν ὑπό Θεοδώρου διακόνου καὶ ῥήτορος, λύσις α'. Δὲ παρὰ τοῦ ῥήτορος πεύσει;, ἁγιώτατε καὶ 030 τίμητε πάτερ, οὐ μᾶλλον τὸ εὔλογον ἔχουσι τῆς ἀπορίας, ἢ τὸ παράλογον ἐνδείκνυνται τῆς ἀπορίας ἔκ τε τοῦ ψεύδους αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐπ' ἀνατροπῇ τῆς θείας τοῦ Μονογενούς σαρκώσεως Εριδος. Οὐ γὰρ κατὰ τὸν αὐτὸν τῷ θελήματι λόγον, ὥς φησί, καὶ τὴν ἄγνοιαν ἐπὶ Χριστοῦ κατηγόρησαν οἱ Πατέρες. Τίς γὰρ ὁ τοῦτο δεῖξαι δυνάμενος, εἰ καὶ οὗτοι τὰ μηδαμῶς ἔντα, καθὼς ἔθος αὐτοῖς, οὐκ ἀναπλάττον ται μόνον, ἀλλὰ καὶ τολμηρῶς καθ᾿ ἑαυτῶν προκο μίζουσιν; Η οὕτω δ᾽ ἂν ἀγνοία; καὶ θελήματος ὁ αὐτὸς ἔσται λόγος, εἰς ταὐτὸν ἄγων ἀλλήλοις τὰ πάντη κυρίως ἀσύμβατα· εἴπερ ἡ μὲν, τὴν τοῦ ὄντος ἀναίρεσιν· τὸ δὲ, τὴν τοῦ ὄντος θέσιν παρίστησιν, 8 δὴ προδήλως ἀμήχανον, ὡς οὐδὲ τὸ παράπαν ἀλο λήλαις ἔξὶς ὑπάρχει καὶ στέρησις. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ τὴν ἀπὸ τῶν ᾿Αρειανών προτεινομένην, καὶ ταύτην ὁ θεῖος καὶ μέγας Γρηγόριος καταριθμεῖ· φημὶ δὴ τὴν ἄγνοιαν, ἤδη ταὐτὸν οὖσαν ἀπέφηνεν, τῷ θελή ματι. Τοῦ θελήματος γὰρ ῥητῶς οὐδὲ κατὰ τὸν τά που παντελῶς ἐμνημόνευσεν, ἐν ᾧ ταῦτα διέξεισι, Συ δέ μοι, λέγων καταριθμει πρὸς ταῦτα τὰ τῆς ἀγνωμοσύνης βήματα τό, Θεός μου, και Θεὸς ὑμῶν· τὸ, μείζων τὸ, ἔκτισεν, τό, ἡγίασε, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ ὅτι συμπαρέλαβε μόνον, εἰς ταύ τὸν ἄγειν τὴν ἄγνοιαν τῷ θελήματι τυχὸν ἐπιχει ροῦσιν, ἔσται δήπου πάντω;, καὶ τὸ, Θεός μου, καὶ Θεὸς ὑμῶν· καὶ τὸ, μείζων, παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰρη μένου, καὶ τὸ κτίζειν καὶ ἁγιάζειν ταὐτὸν τῇ ἀγνοί κατ' αὐτοῦ; διὰ τὴν σύνταξιν, ἐπειδὴ καὶ ταῦτα τῇ ἀγκίᾳ συντέταχεν. Εἰ δὲ τοῦτο διανοίας καθέστηκε παρατροπή, κἀκεῖνο μειζόνως έκτροπὴ τῶν ταῦτα Ο ΝΟΤ.Ε. Τὰ τῆς ἀγνωμοσύνης ῥήματα. εὐγνωμοσύνης sunt locuti Patres, palam novilas est, duorum alterum necesse est: aut, ostendant Patrum vocem esse ut dicantur in Christo naturales voluntates; aut cum non passint ostendere, noverint se Patrum nomine, novan cis doctrinam supponere. Sin mi nus, alias corun voces, ad intentum suum consi derantes, nomenclationem ejusmodi continxere. Quod si alterumn reprehensione dignum, ergo et primum. perius positas Theodori diaconi atque rhetoris dubitationes solutio prima. Μaximi monachi ud Marinum presbyterumt, ad su (s), ficavit r, et quæ sequuntur. Quod si ideo, quod Joan. xx, 17. P Joan. xiv, 28. • Prov. viii, 22. so Orat. 55. Monothelitarum voluntas secundum uppropriatio nem exagitata. - Quas rhetor quaestiones propo suit, sanctissime inque Deo colendissime Pater, nou tam dubiæ quæstionis probabilem rationéni habent, quam ab omni abhorrentis ratione al surditatis specimen; tum ex ipsa falsitate, tum ex contentione evertendi divinam Unigeniti incar nationem. Non eniun eadem ratione, ut ait, Patres de Christo ignorantiam prædicaverunt, qua volun tatem. Quis enim qui istud probare queat, quan quam illi, quæ nusquam exsistunt, more illis con sueto, non solum confingunt, verum etiam ad versum se afferunt. Alioqui vero, eadem ignoran tiæ et voluntatis futura est ratio, in idem cogens, quæ nunquam vere coincidant, siquidem alterum rei interitum; alterum, ejus positionem repr sentat hæc antem ut coeant, liquet fieri non. posse, uti neque ut habitus et privatio, idem inter se exsistant. Non enim idcirco, quod, quam Ariani objecerant (nempe ignorantiam) divinus magnus que Gregorius numerat, idem eam esse cum vo un tate asseruit. Nam nec voluntatis expresse omninɔ illic loci meminit. Tu autem mihi, inquit, ad hae percense improbitatis ingratique animi verba; illud nimirum: Deum meum, et Deum vestrum °; illud que, major ♪; itemque, creavit %, 118 et sancti solum una complexus est, in unum idemque igno rantiam cogere cum voluntate forsitan moliuntør; utique etiam quod a Gregorio dictum est, Deum meum et Deum vestrun; illudque, major, et creare, et sanctificare, idem prorsus atque ignorantia il Joan. x, 56. Nempe Eun mii, qui a Christo ac de Christo dieta ad ejus astruendam humanitatem, ac quibus ipsius in hu manum genus commendetur dignatio ac benignitas, in illius deitatis injuriam improbe summaque ingratitudine trahebat, uti etiam Billius observavit. Chrysostomo passim verba, relata scilieet ad Christum, qui illa verborum expressione Patri deferat, et se illi minime contrarium ostendas, suauique cum oríginem agnoscat.

λογιζομένων, μή τί γε λέγειν ἢ γράφειν ἐπιχειρούν των. *Αλλως τε δὲ, εἰ ἀγνοίας καὶ θελήματος ὁ αὐτὸς καθα έστηκε λόγος, ἢ τὰ φύσει θέλοντα πάντως, καὶ ἀγνοι, σιν, ἢ τὰ φύσει ἀγνοοῦντα, πάντως καὶ θέλουσιν· οὐκ οὖν καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν θέλων, ἀγνοίας περιπεσείται πάθει, καὶ ἄψυχα πάντα κατὰ φύσιν ἀγνοοῦντα, θελή ματι κινηθήσεται φυσικῷ. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ Χριστὸς αὐτὸς ὁ ἐκ θεότητος ὑφεστὼς καὶ ἀνθρωπότητος, κατ' οἰκείωσιν, ὥς φασιν αὐτοὶ, τήν τε ἄγνοιαν καὶ τὸ θέλημα ἔχων, ἕξει που πάντως φύσει κατὰ τοῦ θείου θελήματος καὶ τὴν ἄγνοιαν. Καὶ σιωπῶ λέγειν, ὡ; εἰ καὶ διὰ τὴν οἰκείωσιν ἐσφαλμένως· ἀλλ' ὅμως εξ περ κατηγωνίσαντο συνηγοροῦντες ἐδείχθησαν, καὶ αὐτοὶ δύο συνιστῶντες θελήματα, τό τε κατὰ φύσιν λέγω, καὶ τὸ κατ' οἰκείωσιν· ἅπερ δύο προδήλως τυγχάνουσι, σὺν ταῖς ἰσαρίθμοις ἀγνοίαις, δ καὶ πα ράλογον, διττὴν ἐπὶ Χριστοῦ δοξάζειν τὴν ἄγνοιαν, τοῦ μηδὲ μίαν ἔχοντος, πᾶσαν δὲ πάντως ἐξαφανί ζοντος, εἴπερ ἐστὶ Θεοῦ σοφία καὶ δύναμις. Οἰκείωσιν δὲ ποίαν ἄρα φασί; Τὴν οὐσιώδη, καθ᾽ ἦν τὰ προσόντα φυσικῶς ἕκαστον ἔχοντα οι κειοῦται διὰ τὴν φύσιν· ἢ τὴν σχετικήν, καθ' ἣν τὰ ἀλλήλων φυσικῶς στέργομέν τε καὶ οἰκειούμεθα, μηδὲν τούτων αὐτοὶ πάσχοντες ἢ ἐνεργοῦντες; 'Αλλ' εἰ μὲν τὴν πρώτην, ἐκεῖνοι μᾶλλον ψιλὴν ἀπέφηναν ἄνθρωπον τὸν σαρκωθέντα Θεόν, ὡς τοῦτον ἀγνοοῦν τα φυσικῶς δογματίζοντες. Εἰ δὲ τὴν δευτέραν, οὐδὲ ἄνθρωπον ὅλως, ἀλλ᾽ ἄσαρχον μόνον Θεόν, ὡς ἐν ψιλή σχέσει τὰ τῆς σαρκὸς, καὶ οὐχ ὡς ἀνθρώπου τὰ φυ σικὰ φυσικῶς οἰκειούμενον μετὰ τοῦ εἶναι καὶ μένειν Θεόν. Ἐπειδήπερ ἐν ᾧ τὴν ἄγνοιαν τίθησι, καὶ τὰ φυσικὰ πάντα του σαρκωθέντος Θεοῦ καταριθμεί σαφῶς ὁ διδάσκαλος· οἷον τὸ ὑπνοῦν, τὸ πείνεῖν, τὸ διψεῖν, τὸ κοπιᾷν, τὸ δακρύειν, τὸ ἀγωνιᾷν, τὸ ὑπω δύεσθαι, τὸν σταυρὸν, τὸν θάνατον μεθ' ὧν καὶ τὴν ἔγερσιν, καὶ τὴν ἀνάληψιν, οἷς καὶ σέσωκεν, ἐκ σίως ταῦτα κατὰ φύσιν δεξάμενος ὑπὲρ ἡμῶν καὶ παθών. Εἰ οὖν ταῦτα κατὰ τὴν ἐν σχέσει ψιλὴν οἱ κείωσιν ἐπὶ Χριστοῦ γεγενῆσθαι δοξάζουσι, καὶ οὐ φυσικὰ ὡς ἀνθρώπου του σαρκωθέντος εἶναι λόγου πρεσβεύουσι, τί λοιπὸν Ἀπολιναρίῳ καὶ Μάνεντι καταλείψωσι; Σεβήρον γὰρ ὑπερῆραν τῇ ἀσεβεία. μᾶλλον ὑπεραυδήσαντες, ὡς οὐ τοσοῦτον κατεξανα ΝΟΤΑ. (ι) Οικείωσιν δέ. κατ' οἰκείων ἐν τῇ κατ' ἐπίνοιαν' διαστολῇ, κατ' οἰκείωσιν σχετικήν, συστατικά, lorum sententia, ob eamdemn contextus seriem fu tura sunt; quod nimirum etiam illa cum ignoran tia junxerit. Sin autem hoc sensus perversio est, illud magis eversio, eorum qui hæc in animum inducant, non solum qui loqui aut scribere audeant. Præterea, si eadem ignorantiæ ac voluntatis est ratio: vel ea quæ natura volunt, prorsus etiam ignorant; vel ea quæ natura ignorant, omnino eliam volunt. Ergo et Deus, qui natura velit, ignorantiæ labe laborabit; cunctaque inanimata, quæ naturaliter ignorent, naturali movebuntur vo luntate. Quod cum ita sit, ipse quoque Christus, qui ex deitate atque humanitate consistat, atque, ut bi loquuntur, ignorantiam pariter ac voluntatem se cundum arrogationem habeat, prorsus etiam una cum divina voluntate, ignorantiam habiturus est. Mitto dicere (etsi per errorem, idcirco quod pro pter arrogationem), quod impugnarunt hoc illos explorate defendere; qui nimirum ipsi quoque duas statuant voluntates (naturalem scilicet, et eam quæ est secundum arrogationen) quas liquet duas esse, cum pari numero ignorantiis; quod et` ab surdum; duplicem in Christo ignorantiam opinari, qui nullam habeat; sed omnem prorsus eliminet, ut qui Dei sapientia atque virtus exsistat®. (t), Quam vero arrogationem dicunt seu vindicatio nem? Substantialem, qua res quælibet, ea quæ insunt natura, ut quæ illa per naturam habeat, sibi arrogat; an eam quæ in affectu seu habitudine sita est, qua mutuo quæ sunt aliqrum colimus, nostraque ducimus, cum nihil ipsi illorum patia mur aut operemur? At siquidem primam, illi po- c tius Deum incarnatum nudum hominem affirma runt, ut qui cum natura ignorantem docuerunt. Sin autem secundam, ne prorsus quidem homi nem, sed Deum carnis expertem, ut qui simplici affectu, non velut hominis naturalia, ea quæ sunt carnis, sibi matura vindicet atque arrogel, cum interim Deus exsistat maneatque. In quo erim illi ignorantiam ponunt, in eo palam Gregorius cuncta, quæ sunt Dei incarnati, 119enumerat; puta, somnum, famem, sitiın, lassi tudinem, `fletum, anxium mortis timorem, refugam cautionem, crucem, mortem; ac cum illis etian re surrectionem, in coelos receptionem, quibus et no bis salutem contulit, eo quod hæc sponte pro nobis natura susceperit, atque illa passus sit. Siquidem igitur ex ejus arrogationis rationibus, que in solo affectu seu habitudine consistit, hæc in Christo 1 Cor. 1, 24. Seite Maximus arrogationem distinguit, qua sibi quis arrogat, que reipsa habet. et qua ea, quæ sunt aliorum, ut se unum quid cuin illis reputat. Sic in Christo præter naturalia, ipsa vere et in unitione, in ipso exsistentia, sw proinde naturalem, ut idem Maximus loquitur; quæ sibi vere ac natura Christus vindicaret ac tribue ret; erant ut subtili mentis cogitatu´à deitate quasi sejuncta caro intelli gebatur, ac unum nobiscum ratione hominis, velut præcisione a Verbo sustentante, atque eam habente; arrogatione illa qua cal secundum affectum, ac quadam necessitudine, etiam illa quæ nobis ex peccato inoleverunt; ignorantia, non subjectio, et similia: ipsa vere nunquam in ipso, quoul reque in illa precisione, sed vere sen per in unitione: at neque in nobis ut quasi ad naturam pertinentia, illamque constituentia, sed prava voluntatis labe invecta. Idem clarius so quenti ad Marinum tomo dogmatico.

στάντα τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ τῇ τῶν φυσικῶν ἰδιωμά τον βήσει προσκεχρημένον, εἰ καὶ τὴν φύσιν ἀθετεῖ. τῆς σαρκὸς, πρὸς μίαν τὰς διαφόρους φύσεις εκθλί σων. Ταῦτα γὰρ ἔψεται τοῖς τὰ ἄμικτα μίσγουσι, καὶ τὸν Πατρικὸν διωθουμένοις καὶ παρακλέπτουσι νοῦν, ὅστις εὐκρινῶς ἅπαντα τίθεται κατὰ τάξιν τὴν πρέπουσαν. Ὅθεν ὁ πανεύφημος καὶ θεοφόρος διδά σκαλος ἐν τῷ περὶ γκοῦ δευτέρῳ λόγῳ, τάδε διέξεισι περὶ ἀγνοίας, ὥσπερ κανόνι τινὶ καὶ τύπῳ διοριζό μενος, κἂν αὐτὰ τὸ πρῶτον ἡμῖν ἀνερμηνεύτως εἰς μέσον προήγαγον, τὸν ἀκροατὴν ὑφαρπάζοντες" 11 πᾶσιν εὔδηλον, ὅτι γινώσκει μὲν ὡς Θεός, ἀγνοεῖν δέ φησιν ὡς ἄνθρωπος, ἄν τις τὸ φαινόμενον χωρίσῃ. τοῦ νοουμένου.» Τίθεται οὖν τὴν μὲν ἄγνοιαν τῇ κατ' ἐπίνοιαν διαστολῇ τῶν οὐσιῶν μόνον ἐκδέχεσθαι τὰ δὲ φυσικὰ θελήματα, καὶ πᾶν τι ἄλλο φυσικὸν δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας, τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ενώ σει τῶν φύσεων αὐτοῦ τοῦ σαρκωθέντος Λόγου γνω ρίζειν, εἰς τὴν τῶν ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς, καὶ ἅπερ ὑπάρχει κυριωτάτην βεβαίωσιν. Εἰ τοίνυν τὴν μὲν ἄγνοιαν ἐν τῇ κατ' ἐπίνοιαν διαστολή θεωροῦμεν, οὐδ' αὐτοῦ κυρίως ἐστὶν, δ μήτε ἡμῶν κατὰ φύσιν ὡς συστατικὸν, εἰ καὶ ἡμῶν εἶναι λέγεται διὰ τὴν ἀρχαίαν παράβασιν, οἷον ἡ ἄγνοια, ἡ ἐγκατάλειψις, ή παρακοή, τὸ ἀνυπότακτον. Τίς γὰρ ἡμῶν ἐν τού τοις φύσεως λόγος, ἢ τῆς οὐσίας συστατικός; Διόπερ οὐδὲ Χριστοῦ ταῦτα κατηγοροῦμεν, ὡς Χριστοῦ παν τελῶς, οὐδὲ εἴ τι ἄλλο, καθὼς ἔφην, τῶν ἐν τῇ κατ' ἐπίνοιαν διαστολῇ γνωριζομένων· καὶ μάλα εἰκότως. Εἰ γὰρ οὐκ ἐν διαστολῇ τὸν σεσαρκωμένον γινώσκομεν Λόγον, οὐδὲ κατ' ἐπίνοιαν ψιλήν φαντα ζόμεθα, ἀλλ' ἐν ἄκρᾳ τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνώσει τῶν φύσεων ὄντα πιστεύομεν δῆλον ὡς οὐδέ τι τῶν ἐν διαιρέσει κατ' ἐπίνοιαν λαμβανομένων, αὐτοῦ τὸ παράπαν ἐστίν· ἀλλ' ἐκεῖνα κυρίως αὐτοῦ καὶ μόνα πρεσβεύομεν, τὰ ὅσαπερ φυσικὰ τυγχάνει μετὰ τῆς φύσεως, καὶ λώβης ὄντα τῆς καθ᾽ ἁμαρτίαν ἐκτὸς, ενότητα προσώπου, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν μιᾶς ὑποστά σεως, πραγματικῶς σωζόμενά τε καὶ ὁμολογούμενα τοῖς εὐσεβέσιν. Οὐκοῦν εἰ μὲν οὐ φυσικὸν τὸ θέλημα, καὶ τῆς ἡμετέρας ουσίας συστατικόν, παραστήσωσιν. Εἰ δὲ φυσικόν· θελητικὸς γὰρ φύσει ὁ ἄνθρωπος, ἢ καὶ αὐτὸ μετὰ τῶν ἄλλων τοῦ σαρκωθέντος Λόγου κατ' εὐσίαν ὡς ἀνθρώπου γεγενημένου, καὶ θελητικού κατ' ἄμφω τὰς ἐξ ὧν συνέστηκε φύσεις ὑπάρχοντος, καὶ ἔστι καὶ γνωρίζεται, ἢ καὶ τὰ ἄλλα φυσικά μετ' αὐτοῦ. φημὶ δὴ τοῦ κατὰ φύσιν θελήματος, ἐν τῇ κατ᾽ ἐπίνοιαν διαιρέσει, ψιλῶς, ἀλλ᾽ οὐ κυρίως καὶ πραγματικῶς γνωρισθήσονται, καὶ ἔσται κατ' αὐτοὺς, ἡ τῆς ὅλης οικονομίας θεωρία και μύησις μάλλον δὲ αὐτὴ κυρίως ἡ σάρκωσις, κατὰ διαίρεσιν αὐτοῖς λαμβανομένη και τα τασίαν, μηδενός φυσι fuisse sentiunt, non ea naturalia, tanquam hominis incarna Verbi docent, quid denum Apollinario atque A. aneti reliquum faciant? Severum enim im pietate vicerunt, majori præ illo blasphemia, ver borumque procacitate usi, quippe cum ille non tanta temeritate in veritatem invectus sit, sed na turalium proprietatum vocem usurparit; tametsi naturam carnis abolet, dum naturas, quæ distinctab sunt, in unum exterit. Haec enim cos sequentur, qui incommista miscent, Patrisque menten reji ciunt ac intervertunt; qua ille cuncta distincte, congruo admodum ordine, ponit. Quocirca claris simi nominis divinus Magister, altera de Filio ora tione, isthæc de ignorantia edisserit; velut regula quadam ac norma dispescens, tametsi hæc primum nulla interpretatione emollita, in medium nobis protulerunt, ut ca fraude auditori fucum facerent Eccui dubium esse potest, quin ut Deus quidem cognoscat; nescire tamen se dicit, ut homo est, si quis partem aspectabilem, ab ea disjungat, quæ sola mente perspici potest.» Hoc igitur statuit, ignoran tiam quidem, sola substantiarum divisione, qu subtili mentis cogitatu consistit, exponi ac sumi; naturales vero voluntates, ac si quid aliud natu rale est (unó duntaxat excepto peccato), unione personali duplicis naturæ ipsius incarnati sermonis cognosci, ad ea vere omnino astruenda, ex quibus et in quibus, et quæ exsistit. Siquidem igitur igno rantiam, in ea, quæ subtili mentis cogitatu est, seorsum acceptione ac partitione, intelligimus, hand ejus proprie est, quæ ne ad nos quidem se cundum naturam spectet, ut constituens ac insi gniens; tamesi ea ad nos speclare dicantur anti quæ transgressionis merito ac labe; cujusmodi ignorantia est, derelictio, inobedientia, non subje clio. Quæ enim in bis buinana naturæ ratio, aut quæ insigniat substantiam ac constituat? Quam obrem neque hæc de Christo, ut Christus est,. prorsus prædicamus, neque aliud quidpiam, uti di cebam, eorum quæ in 120 sola distinctione, quæ est subtili mentis cogitatu, considerantur. Ac sane quam merito. Si enim non in distinctione incarna tum Sermonem cognoscinius, nec nuda solum ratione cogitamus, sed in summa primeque ortu se cundum hypostasim naturarum unione ipsum exsistere credimus; liquet, nihil eorum, quæ in divi sione, quæ est subtili nentis cogitatu, accipiuntur, illius prorsus esse; sed illa vere ejus solaque prof temur, quæcunque naturalia exsistunt una cum natura, omnique carent peccati labe; quæ videlicet in unitate personæ ejusque una subsistentia reipsa vere incolumia sint, ac quæ pii confiteantur. Siquidem igitur voluntas non est naturalis, a quæ substantiam humanam insigniat, id vero os tendant. Sin autem est naturalis (est enim homo natura voluntatis facultate præditus) aut etiam vo Juntas una cum reliquis incarnati Sermonis secun dum substantiam, ut qui homo exstiterit, sitque voluntatis facultate præditus secundum ambas, ex quibus consistit, naturas, tum exsistit tum nosci tur; vel alia. quoque pariter naturalia, una cum naturali voluntate, in divisione quæ est subtili mentis cogi.tu, sola ratione, non vere ac reipsa noscentur; totaque illis dispensationis consideratio atque doctrina (quinime ipsa vere incarnatio)

αὐτὴν καθ᾿ ἑαυτῆς τὴν φύσιν διὰ τῆς γνώμης ἐξ ώπλισε. Διά τοι τοῦτο, πᾶς ὅστις σώφρονι λογισμό, καὶ φρονήσεως εὐγενείᾳ ταύτην λύσαι δεδύνηται τῆς φύσεως τὴν ἀνωμαλίαν, ἑαυτὸν μὲν πρὸ τῶν ἄλλων ἠλέησε, τὴν γνώμην κατὰ τὴν φύσιν δημιουργήσας· καὶ Θεῷ κατὰ τὴν γνώμην διὰ τὴν φύσιν προσχωρήσας· καὶ δείξας ἐφ' ἑαυτόν, τίς τοῦ κατ᾽ εἰκόνα λόγου ὁ τρό τος· καὶ πῶς ἑαυτῷ ὁ Θεὸς πρεπόντως κατ' ἀρχὰς, ὁμοίαν τὴν ἡμετέραν φύσιν, καὶ τῆς ἰδίας ἀγαθότη τος ἀρίδηλον ἀπεικόνισμα δημιουργήσας κατέστη σεν· αὐτὴν ἑαυτῇ κατὰ πάντα τὴν αὐτήν· ἄμαχον, εἰρηνικὴν, ἀστασίαστον, πρός τε Θεὸν, καὶ ἑαυτὴν δι' ἀγάπης ἐσφιγμένην· καθ᾿ ἣν Θεοῦ μὲν ἐφετῶς, ἀλλήλων δὲ συμπαθῶς ἀντεχόμεθα. Ἠλέησε δὲ καὶ τοὺς ἐλεεῖσθαι ὀφείλοντας· οὐ μόνον αὐτοῖς ἐπαρχέ;; σας, ἀλλὰ καὶ διδάξας, πῶς κρυπτόμενος ὁ Θεὸς διὰ; τῶν ἀξίων ἐκφαίνεται· ὡς δύνασθαι κἀκείνους λοι πὸν, τὴν περὶ αὐτοὺς αἰδουμένους τοῦ πέλας φιλαν θρωπίαν, ῥᾳδίως ταύτης ὡς Θεοῦ μεταποιεῖσθαι τῆς χάριτος. Εἰ δέ τις τοῦτο ποιεῖν ἐκ τοῦ ἔχειν δυνάμε νος, τοὺς χρήζοντας ἀνθρώπους περιορᾷ, ἑαυτοῦ μὲν ἐκείνους, ἑαυτὸν δὲ Θεοῦ εἰκότως ἀποῤῥήξας δειχθή σεται· ὡς τὴν φύσιν διὰ τὴν γνώμην ἀγνοήσας, μᾶλλον δὲ ἑαυτοῦ διὰ τὴν γνώμην, τὰ τῇ φύσει προσ όντα ἀγαθὰ διαφθείρας. Ταῦτα μὲν ὅσοι τοῦ φιλαν θρώπου, τὸ ἀπηνὲς προείλαντο γνωμικῶς, καὶ τῶν ὀβολῶν τὸ συγγενές, καὶ ὁμόφυλον ἀτιμότερον κρί νοντες, καὶ τῷ περὶ τὸν χρυσὸν ἱμέρῳ, τὰς πρὸς ἑαυτοὺς τοῦ Θεοῦ εἰσόδους ἀποτειχίσαντες, ἐλεεινὸν αὐτοὶ πάσχοντες ὑφ᾽ ἑαυτῶν, τῶν κρειττόνων την ἔκπτωσιν ἐκεῖνα δὲ ὅσοι τὰ τῆς φύσεως ῥήγματα ἐνῶσαι σοφῶς σπουδάζουσι, τῷ φιλαλλήλῳ τρόπῳ, καὶ τοῦ συνεργῆσαι Θεῷ χάριν διὰ τῆς ἀγάπης, τὴν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ὅσον τὸ ἐπ' αὐτοῖς κατὰ τὴν γνώμην ταυτότητα, πάντων καταφρονοῦντες τῶν ἐπὶ γῆς, ὡς ἀληθεῖς τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν ἔργων συνήγοροι. Οπερ ποιοῦντες ὑμεῖς, νῦν τε καὶ πρότερον ἀπο εφάνθητε, ηγαπημένοι· παντὶ καὶ λόγῳ καὶ τρόπῳ, καὶ σκορπισμῷ δεξιῷ τῶν προσόντων πᾶσιν ἑαυτοὺς προθύμως καὶ ψυχῇ καὶ σώματι επιμερίζοντες, καὶ; ταυτὸν οὖσαν δεικνύντες ἐφ' ἑαυτοὺς τῇ φύσει τὴν γνώμην, καθ᾽ ἐν μόνον πλεονεκτουμένην ὑπὸ τῆς, φύσεως, ὅτι ἐκεῖθεν λαβοῦσα ἔχει τῶν γενομένων τὰ σπέρματα· μᾶλλον δὲ Θεοῦ ἐξ οὗ καὶ τῇ φύσει τῶν καλῶν αἱ δυνάμεις προκαταβέβληνται. Διὸ πολλοῖς χαρίτων χεύμασι μεγαλοφυώς θεόθεν ΝΟΤΑ. (ε) Μᾶλλον δὲ Θεοῦ. dolo committens, naturam quæ una sit, in multas partes secuerit; invectaque, quæ nunc viget illique dominatur, indolentia ac stupore, ipsam in se na turam per voluntatis arbitrium armaverit. Idcirco, quisquis animi sobrietate ingenuaque prudentia id evicit ut hanc naturæ inæqualitatem solveret, is pre aliis sui ipse misertus est, qui ex naturæ ra tionibus voluntatem animuinque composuerit; Deoque animi sententia et voluntate propter na turam accesserit, ac in se ipse, quis in homine modus sit imaginis, ostenderit: quomodo denique convenienti aptaque ratione a principio naturam humanam similem, suæque bonitatis clarum simu lacrum, ipsam sibi per omnia eamdem, Deus cor diderit sedatam, pace compositam, tranquillam cum Deo, ac secum ipsam.charitatis vi astrictam qua nimirum desiderio in Deum, aliique in alios miserationis affectu incitamur. Sed et eorum mi sertus est, quibus par erat impendi misericor diam; nedum necessarium illis præbendo vitæ commeatum, verum etiam docendo, qua ratione Deus, qui occultus est, per eos qui digni sunt, manifestetur, ut ipsi jam, proximi erga ipsos huma nitatem reveriti, eam sibi ut Dei munus atque gra tiam facile arrogare valeant. Sin autem eorum ali quis, quibus per facultatem rem præstare in promptu sit, egenos contemnit, tum illos a se, tum ipsum se a Deo abrupisse, merito constabit: qui nempe voluntatis arbitrio præpediens naturam nesciverit; seu potius, qui ea quæ natura bona inerant, volun tatis animique pravitate corruperit. Atque hæc quidem ii omnes, qui voluntatis arbitrio, im mites ferosque mores humanitati prætulerunt; qui nempe paucis obolis, generis necessitudine conjunctos ac fratres minoris habeant; vesana que auri cupiditate, Deo ad se aditum præcludant; miserabile quid ipsi a se reportantes, ut nempe bonorum, quæ in potioribus numeranda sunt, ja cturam faciant illa vero, hi omnes qui committen dis naturæ scissuris sapienter navant operam sic moribus comparati ut alii alios diligant, quique ut Deo per charitatem adjutores sint, quanta eo rum facultas, ut reliqui homines unum'idenique (e), fiant, terrena omnia, tanquam reipsa veri Dei vindi 1) ces, contemnant. 230 ld vos præstare, charissimi, nunc pariter pridemque palam proditum est, qui omni et ratione et modo, solertique facultatum impartitione, cunctis vos alacri promptaque voluntate, animo pariter ac corpore dividatis; idemque in vobis voluntatem animique sententiam cum natura esse ostenderitis; hoc solum sibi primas vindicante natura, quod voluntas eorum quæ præclara geruntur, inde nacta sit semina: seu potius Deo, ex quo, primo statim ortu inditæ naturæ sunt boni honestique vires ac facultates. Non satis accurata hac gratiæ videatur prædicatio, ut hoc solum in Deum reducantur virtutis opera, quod ipse vires ad ea natura indiderit; quæ ipsa inde supra voluntatem animique sententiam primas obtineat, quod non nisi ex naturæ illa bonitate, ea bona exsistat. lis ipsis verbis haud illibens utatur Pelagius: sed Maxi Idcirco multis gratiarum imbribus magnifice cœ mus naturam velit institutam cum gratuitis, ac qualis primo in Adamo creata fuit, ac nobis in Christo reparatur, cui præterea necessaria sint auxilia actualia, extra quæ nullæ sibi vires, vel naturales vel gratuitæ sufficerent, ad præstandam virtutem; aut in ea perseverandum, sive illius arri piendam arcem, quo Maximi omnia serio provocant.

τῆς αἱρετικῆς ἔργον καὶ μανικῆς διανοίας εφεύρεσις ἀλλ' ὡς ὑπ' αὐτῶν τῶν ἁγίων ἐνοήθησαν καὶ ἐλέχθη σαν, ταύτας εὐσεβῶς προκομίζομεν. Αὐτοὶ δὲ τίνα καὶ πόθεν ἔξουσι χώραν, εἰς τὸ μὴ πάντως οὕτω νοεῖν, ἀλλ᾽ ἑτέρως καὶ παρὰ ταῦτα δοξάζειν, είγε βούλοιντ' ἂν ὅλως εὐσεβεῖν, καὶ τῆς πατρικῆς μή παρεκκλίνεσθαι διδασκαλίας; Εἰ γὰρ ὑποστατικά, τουτέστι προσωπικὰ ἕξουσι πάντως, τὰ φυσικὰ δ... ούμενοι [δυσωπούμενοι], καὶ τὴν προσωπικὴν ἑτερό τητα συνεισάξουσιν, ἢ τὰ παρὰ φύσιν, καὶ τὴν ἔκ πτωσιν τῶν οὐσιῶν δογματίζουσιν; εἰς ἀνυπαρξίαν τὰς φύσεις, ἢ μᾶλλον ἑαυτοὺς, συνελάσαντες. Και γάρ τι τῶν προσωπικῶν, καὶ τῶν παρὰ φύσιν, εἴπερ τι τοιοῦτον δώσομεν ὅλως εἰπεῖν, οὐκ ἔστιν· ὅτι μηδὲ καθόλου γινώσκεται, μετὰ τὴν τῶν κατ' ουσίαν ἀπο φοίτησιν θελημάτων. Είτε γὰρ θεῖον καὶ ἀνθρώπινον, εἴτε θεοῦν καὶ θεούμενον, εἴτε κτιστὸν καὶ ἄκτιστον, εἴτε καὶ ὅπως ποτὲ καλεῖν ἐθέλοιεν, φυσικά, καὶ οὐκ ἄλλως τὰ ἐπὶ Χριστοῦ θελήματα κατονομάζειν εὐ σεβῶς ἐναγόμεθα, την φυσικήν ἑτερότητα τῶν ἐξ ὧν συνέστηκε διασημαίνειν ἐθέλοντες. Εἰ γὰρ ἀνάγκη πᾶσα σύνδρομον εἶναι τῇ φύσει τὴν βούλησιν· κατὰ τοὺς Πατέρας, καὶ οὐκ ἔστι κοινὴν δηλαδὴ ἀμφοτέρων τῶν οὐσιῶν τὸ θέλημα λέγειν; οὔτε ἡ τῆς φύσεως διαφορότης τῷ ἑνὶ θελήματι διαφαίνεται, δῆλον ὡς πάντως δύο φυσικὰ ἀνάγκη τὰ θελήματα λέγειν· ἵνα, κατὰ τοὺς Πατέρας, ἡ τῶν οὐσιῶν ἐπὶ Χριστοῦ δια αφορήτης ἀσυγχύτως καὶ ἀδιαιρέτως γνωρίζηται. Τις οὖν αὐτοῖς πρὸς ταῦτα λόγος, ἢ τίνα τὴν ὀνοματοποι ἐν ἑαυτοῖς ἀναπλάσοιντο, κατὰ τὸν ἴδιον τὰ πατρικὰ νοοῦντες σκοπόν; Ποῖα δὲ ἄρα τὸν εὐσεβῆ ἐλέσθαι βούλοιντ' ἂν, τῶν φυσικῶν ἀποπίπτοντα θελημάτων, τὰ προσωπικά; Καὶ τίς οἴσει τὴν ἐν προσώποι; τοῦ ἑνὸς κατατομήν; ᾿Αλλὰ τὰ παρὰ φύσιν; Καὶ τίς δ τῆς κακίας καὶ τῆς ἀνυπαρξίας ἐνέγκῃ βάραθρον, εἰς ὅπερ ἑαυτοὺς κατὰ μικρὴν συνελαύνουσι; Πλήν, ἐκεῖνο χάριν ἑαυτοῖς, ὅτι τὸν ἀριθμὸν τῶν θελημάτων πολεμεῖν ἀφέμενοι, περὶ τὴν τούτων φυσιολογίαν ἐτράπησαν, ἣν τυχὸν καὶ παραχωροῦμεν, ὡς θέλοιεν ὀνομάζειν, τοῦ κατὰ ταῦτα διαπίπτοντες ἀριθμοῦ, μέχρις ἂν ἐκ τῆς ἀκαταλλήλου κλήσεως μεταμαθόντες τὸ ἄτοπον, καὶ εἰς ὅπερ ἂν αὐτοῖς ἄγῃ τέλος ἀπρόσ φορον, πεισθείεν καὐτοὶ φυσικὰ θελήματα κατὰ τοὺς Πατέρας ὁμολογεῖν. Τίς δὲ καὶ τὴν τούτων περιφορὰν μὴ θαυμάσειε Όπως τε περιόδοις τισὶ καὶ διαύλοις ἀποκεχρημένοι, τὸ μέγα τῆς περὶ ἡμᾶς θείας οἰκονομίας ἀποσκευά ζειν μηχανώνται μυστήριον; Ποτὲ μὲν γὰρ κατὰ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν τὸ θέλημα προσκομίζοντες, δι' ἑνὸς, ᾗ φησιν, ἑαυτοῖς συνεισάγοντες την μίαν, κατὰ τῶν δύο μετῆλθον ενέργειαν· ποτὲ δὲ τὴν ἄν γνοιαν κατὰ τῶν θελημάτων, ὡς ταύτῃ συναποβαί ναντος τοῦ θελήματος, καὶ τῶν ἐκτὸς εἶνα: λογιζο μένου. Ποτὲ τὴν πάντων τῶν φυσικῶν τελείαν ἀπό ΝΟΤΑ.. (ν) Τὰ φυσικὰ δυσωπούμενοι. heretica ac furibundæ opus inventioque), sed qua c ratione sanctis intellecte ac dict: voces sunt, eas pie pruloquimur. Illis vero quinam prætertus, ac unde, ut non omnino sic intelligant, sed aliter menteque contraria sentiant; siquidem ipsis om nino constitutum est ut pie credant, neque a Pa trum doctrina deflectant? Nam 122 si hypostaticas (hoc est personales) voluntates habebunt, quos na luralium pudeat, una quoque personalem diversita tem inducent, aut quæ innaturalia sunt; ac substan tias interire docebunt, qua naturas (ni magis ipsi scipsos) in nihilum cogunt. Etenim nec persona lium, nec eorum quæ sunt præter naturan (si quæ tamen ejusmodi prorsus dici dederimus) aliquid est, quando nec prorsus noscitur, posteaquam volunta tes naturales abierunt. Sive enim divinam huma namque voluntatem, sive deificantem et deificatam, sive creatam et increatam, sive quidvis aliud appel lare libuerit naturales in Christo, non aliter, volun tates, pie appellandas monemur, ut earum, ex qui bus consistit, naturalem diversitatem liquido desi gnemus. Siquidem enim prorsus necesse est, ex Patrum sententia, ut voluntas cum natura concur rat, nec communem scilicet ambarum substantia rum voluntatem dicere licet; nec demum naturæ diversitas una dilucescit voluntate, liquet duas necessario dicendas naturales voluntates, ut, juxta quod Patres sentiunt, substantiarum in Christo in conſuse ac indivise diversitas noscatur. Quæ illorum ad hæc responsio? aut quam sibi arbitrariam nomi num compositionem confingent, ut dicta Patrum ad suum propositum trahant? Quas vero, eum qui pietatis cultor sit ac rectae fidei tenax, amplecti ve lint personales voluntates, cui naturalium jactura obtigerit? Et quis ferat eum, qui unus exsistat, personarum multitudine conscindi? Verum innatu rales? At quis tandem patienter habeat, in quod se illi malitia, atque nihili (ut sic loquar) barathrun paulatim præcipites dant? Hoc tamen illis gratiam habemus, quod missa numeri voluntatum impugna tione, ad earum versi sunt explicandam naturam; quam et forte concedemus, utcunque nominare li buerit, earum amisso numero, donec tandem ex inconvenienti nuncupatione, rei absurditatem dedo cti, ac in quem finem nibil eis conferentem ducat, ipsi quoque se suaderi sinant, ut naturales duas vo Tuntates ex Patrum sententia dicant ; D. Quis vero etiam hominum non miretur joculatio nem versatileque ingenium? Quomodo scilicet pe riodis quibusdam ac veluti circumactu abusi, ma gnun erga nos divinæ dispensationis mysterium convellere nitantur? Quandoque enim adversus na turales operationes 123 voluntatem afferentes; per unam, uti loquuntur, una sibi unam inferentes, duplici abolita, operationem sanxerunt. Quandoque vero, ignorantiam voluntatibus commi: tentes, quasi voluntas una cum ignorantia excludatur, ac cum Sic puto exesam pene vocem rite restitui ac suppleri; nec in totoque Maximi discursu hæret aliquid" scrupuli.

κατακριθεὶς τὴν ἐπ' αἰῶσιν ἀτελεύτητον βάσανον ἢ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις τῆς κολάσεως είδεσι. Τούτων οὐδαμῶς ὄντως τῶν φοβερῶν καὶ πραγμάτων καὶ ὀνομάτων, ὁ τὴν κατὰ Θεὸν λύπην ἔχων ἐπιλανθά νεται ἀλλ' ὡς ὁμῶν ἀεὶ τὸν Κριτὴν καὶ ὁρώμενος, διατεθήσεται· καὶ τὴν παροῦσαν εὐσεβῶς καὶ δικαίως διενέγκῃ ζωήν, μηδὲν ποιῶν ἢ λέγων ἢ λογιζόμενος, τῶν ἀλλοτρίων τῆς θείας χάριτός τε καὶ κλήσεως. Ταύτης τῆς ἐπαινουμένης λύπης γέννημα τυγχά νει, τὸ ἐν ἀνθρώποις ἐξαίρετον ἀγαθὸν, ἡ ταπεινο φροσύνη· δι᾿ ἧς ὁ εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος, πάντων ἑαυτὸν ἐλαχιστότερον κατ' ἀλήθειαν ἡγήσεται· κἂν βασιλεὺς ᾖ τὴν ἀξίαν, ὅρον τῆς ἐπιγνωμοσύνης έαυ τοῦ ποιούμενος τὴν κατὰ φύσιν ἀσθένειαν· ὑφ᾽ ἣν πάντες κατὰ τὸ ἴσον τελοῦσιν, οἱ τῆς αὐτῆς φύσεως μετειληφότες· οὐδαμῶς τοῦ κατὰ φύσιν λόγου, διὰ τὴν ἀξίαν παραφέρων τὸν λογισμόν. Ταύτης προβολή καθέστηκεν ἡ πραότης, ἕξις υπάρχουσα τῶν παρὰ φύσιν, τοῦ τε θυμοῦ καὶ τῆς ἐπιθυμίας, κινημάτων ἀπωστική - δι' ἧς τὴν πρὸς ἀγγέλους ὁ ἄνθρωπος ὁμοιότητα δέχεται, παρ' οἷς οὐκ ἔστι θυμὸς λυσσῶν, καὶ τὸ συγγενὲς ἀπρεπῶς καθυλακτῶν· οὔτε μὴν ἐπιθυμία τοὺς νοερούς διαλύουσα τόνους, καὶ πρὸς τὴν ὕλην τὴν ἔφεσιν ὑποσύρουσα· λόγος δὲ μόνος, τὴν ὅλην ἔχων δυναστείαν, καὶ διαπύρως κατὰ νοῦν ἄγων πρὸς τὸν ὑπὲρ αἰτίαν καὶ φύσιν Λόγον. Ταύτης ὑπάρχει καρπὸς ἡ ἀγάπη, καθ᾽ ἣν Θεῷ τε καὶ ἀλλή λοις ἐνούμενοι, τοσοῦτον ἀλλήλων εκόντες φροντίζο μεν, ὡς ἐφικτὸν, ὅσον ὁ Θεὸς ὡς οἰκτίρμων πάντων ἀντέχεται. Ταύτης ἐστὶ τέλος ἡ τῶν οὐρανῶν βασι λεία, καὶ τῶν ἐκεῖ θείων ἀγαθῶν ἡ ἀπόλαυσις. Πρὸς τοῦτο γὰρ ἄγει τὸ πέρας· ἡ κατὰ Θεὸν λύπη τοὺς στέργοντας αὐτὴν καὶ φυλάττοντας. Ταύτης δὲ τῆς. λύπης υπάρχει γνωρίσματα, τὸ ἐθίσαι τοὺς ὀφθαλμοὺς τὴν κτίσιν ὁρᾷν πρὸς δόξαν μόνην τοῦ Κτίσαντος· καὶ τὰ τῶν πλησίον ἄνευ φθόνου καὶ βασκανίας ἐπισκοπεῖν· τὰ ὦτα πρὸς ὑποδοχὴν τῶν τοῦ Θεοῦ λόγων μόνην, καὶ τῆς τῶν δεομένων ἡμῶν ἱκεσίας ἑτοίμως ἡνεῖχθαι· πρὸς δὲ πᾶσαν λοιδορίαν, καὶ λόγων αἰσχρῶν εἰδέχθειαν, σπουδαίως βεβύσθαι· τὴν γλῶσσαν ταῖς τῶν ἄλλων εὐφημίαις καθαγιάζεσθαι, μηδαμῶς ταῖς κατ᾿ ἄλλων βρεσι καὶ λοιδορίαις μολυνομένην. Καὶ ἁπλῶς ἵνα συνελὼν εἴπω, πάντα τὰ μέλη τοῦ τε σώματος καὶ τῆς ψυχῆς, πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Πνεύματι μεταρυθμί σωμεν· καὶ ὅλος ἡμῖν ὁ κατ᾽ εὐσέβειαν σκοπός κατορ θωθῇ [κατωρθώθη]. Ταῦτα, εὐλογημένε, κατὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν ἑαυ τοὺς ἐρευνῶντες, εἰ μὲν εύρωμεν ἔχοντας ἐπιμελῶς διατηρήσωμεν· εἰ δὲ μηδὲν τούτων κεκτημένους, κατὰ σπουδὴν κτήσασθαι φιλοπονήσωμεν, πᾶσι διὰ τὸν Θεὸν καὶ τὴν κοινὴν φύσιν ἀνθρώποις, ὡς ἄνω θρωποι ταπεινούμενοι· πρὸς τὰ συμβαίνοντα παρὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην, πρᾶο: καὶ ἡμεροι διαμένοντες quis interminabilibus in perpetuum suppliciis dam tolerabit atque exiget, nihil ut agat aut loquatur tione abhorreat. natus erit, quam quod reliqua omnia tormentorum ge nera illi prorsus subeunda sint. Hæc vere tremenda, tum res tumque nomina, nulla nunquam oblivione sepeliet, qui ea, quæ est secundum Deum, tristitia præditus est; sed sie animo aficietur, velut qui semper Judicem oculis videat, ejusque præsens ob tutibus assistat: pieque ac juste præsentem vitam animove cogitet, quod a divina gratia atque voca Hujus laudem babentis tristitiæ proles est, exi mium illud ac singulare in hominibus bonum, sen sus nimirum modestia ac humilitas; qqua vir pius Deique religiosus cultor, vere se cunctis minorem existimabit, vel si regia dignitate præfulgeat; qui nempe suæ agnitionis terminum ac regulam, hu manam imbecillitatem statuat, sub qua omnes perinde 234 censentur, qui eamdem nacti sunt naturam; nibil idcirco quod dignitate præstet, a naturæ ratione per errorem animum avocans. Hujus propugnaculum ac munitio, mansuetudo est: ha bitus ejusmodi, qui innaturales affectus (iræ scilicet ac cupiditatis motum) submoveat; ac quo homo cum angelis similitudinem ineat: in quibus non est ira furens atque rabida, hisque oblatrans quos ejusdem generis necessitudo consociat; nec vero cupiditas, mentis tenorem dissolvens, atque ad terrena sensim desiderium trahens; sed sola ratio cunctis dominans, ac fervore ad rationem omni auctore naturaque superiorem, mente provehens. Hujus fructus, charitas est, qua Deo pariter, aliique aliis copulati, sic inter nos, quoad licet, sponte cura impendimur, ac se Deus (quæ ejus misericordia est) universis impendit. Hujus finis, regnum cœlorum est, divinorumque in eo bonorum beata possessio. Ad eum enim finem, quæ secundum Deum tristitia est, cultores suos, ac qui eam custodiunt, adducit. Hujus porro tristitiæ characteres proprii notæ que insignientes, sic moribus comparatum esse, ut creaturam ad Creatoris duntaxat gloriam aspi cias; quæ sunt proximi, omni prorsus semoto livure consideres; aures, ad divina solum eloquia, eo rumque supplicationes qui ope indigeant, propense patulas habeas; ad omne autem convicium seu obtrectationem, turpiumque verborum obscenita tem, diligenter occlusas; linguamque ejusmodi, cui aliorum celebratæ laudes sanctimoniam confe rant, nulloque modo adversus alios prolata verba injuriosa ac maledicta polluant. Omininoque, summa dicam, omnia corporis animique membra componamus, pro eo ac visum Spiritui, ad quid quid ad pietatis attinet scopum, nobis impleatur.. ut Hac, benedicte, omni nos ipsos diligentia scru tantes, siquidem nos habere invenerimus, omni cura servemus: sin autem horum omnium nos expertes esse constiterit, ea ut paremus diligenti opera laborem conferamus; sic nimirum ut propter Deum, ac communis naturæ contemplatione, tan quam ipsi homines, cunctis hominibus humiliemur,

ρασκευάζουσαν, τὸν ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν πρακτικῶς αὐτῷ δι' ἀρετῆς συναναβαίνοντα, καὶ τοὺς οὐρανούς ἀπὸ γνώσεως εἰς γνῶσιν ἐπιστημονικώς διερχόμε νον, καὶ τῇ κρυφομύστῳ καὶ πολυφωνοτάτη σιγή, κατὰ πᾶσαν νοερᾶς ἐνεργείας απόλειψιν, ἀγνώστως ἐντυγχάνοντα τῷ Πατρὶ τῶν πνευμάτων, ᾧ διὰ χάρι τος καὶ τῆς περὶ τὰ ἱερουργὰ μακαρίας σπουδῆς ὑπερφυῶς ἀναχθείς, ἀνάγεις τοὺς κατ' ἐμὲ κάτω κει μένους, χεῖρά τε συμπαθῶς ὀρέγων διὰ τοῦ γράμ ματος, καὶ λόγον διὰ τῆς ἐν τούτῳ κρυπτομένης νοή σεως, πείθων τε διὰ σπουδῆς ὑπεξίστασθαι τῶν ἐξιστάντων Θεοῦ, καὶ μένην ἀσχέτως τὴν αὐτοῦ καὶ πρὸς αὐτὸν ἐνωτικὴν ἐξ ὅλης καρδίας [τιμᾷν, ἀσκεῖν, προτιμάν ἀγάπην, καθ᾽ ἦν, ὡς ἁπλῆν καὶ ἀνείδεον, πᾶσαν διπλόην, καὶ σχήματος ἐπικάλυψιν αὐτῆς τε διανοίας, καὶ τοῦ φαινομένου διακρούσασθαι παρακελεύῃ, καὶ τὴν μακαρίαν δντως, καὶ τῶν μακαρίων ἐκφαντορικὴν ἀρετὴν κατορθοῦν, ἐν ταῖς σαῖς ἱερωτάταις στηριζόμενος προσευχαῖς δυνηθείην ἐξανύσαι, εὐπερίστατον ἁμαρτίαν ἀπο λιπών. (ενέργειαν), Ἐπεὶ δέ μοι καὶ πρὸς ἐργασίαν αὖθις ἐγείρων τὸν λογισμὸν καὶ τὸ χώρημα τῆς ψυχῆς πάσης ἀγνοίας διακαθάραι βουλόμενος, ἐκέλευσάς μοι διερευνῆσαι τοῦ τῆς ἀναστάσεως φερωνύμως θειοτάτου καὶ μεγάλου Καθηγητοῦ τῆς ἁγίας Θεουπολιτῶν Ἐκκλη σίας, ταὐτὸν δὲ φάναι τῆς οἰκουμένης ἁπάσης, τὸν κατὰ τοῦ Διαιτητοῦ λόγον· μᾶλλον δὲ Διαιρέτου, κ. ρίως εἰπεῖν, ὅσῳ καὶ Θεοῦ καὶ ἡμῶν τελείως χω ρίζει δι' ἄκρας μεταβολῆς καὶ συμφύρσεως, τὸν δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντα Θεὸν, καὶ τοῦ Πατρὸ; ὁμοούσιον γέννημα Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, πῶς ἐπ' αὐτοῦ μίαν φησὶ τὴν ἐνέργειαν 1, καίτοι φυσικὰς δογματίζων τὰς ἐνεργείας· αὐτόν γε αὐτῆς ὡς οἰκείας φωνῆς προϊσχομαι σοφὸν ἑρμηνευτὴν καὶ διδάσκαλον, οὐκ ἄλλο τι ταύτην εἶναι διοριζόμενον, ἢ τὴν τῶν ἐμφύτων ἐνεργειῶν ἀδιάσπαστον ἔνωσιν, καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν ἀποτέλεσμα, τὸ ἔργον φημὶ καὶ τὴν πράξιν, ὡς ἐνδεικτικὴν τούτων ὑπάρ χουσαν καὶ δηλωτικήν, εἴ τις κατὰ τὴν ἐνέργειαν κεκοινώνηκε κλήσεως, ἅτε δὴ μερικόν τι κυρίως οὖσα καὶ καθολικόν. Καθ' ὅσον γὰρ ἐκ τῆς κατὰ ἰδιό τητα φυσικὴν ουσιώδους ενεργείας προάγεται, μετ ρικοῦ τάξιν ἐπέχει, ὥσπερ οὖν πάλιν κἀκείνη προ άγουσα καθολικοῦ. Πέφυκε γὰρ τὰ μὲν ἰδικὰ τῆς κλήσεως κοινωνεῖν τῶν γενικῶν, τὰ δὲ καθόλου τῆς ΝΟΤΑ. Τοῦ τῆς ἀναστάσεως φερωνύμως. Διαι τητήν, περὶ ἑνώσεως, τοῦ Διαιτητοῦ τεμάχιον, modi scilicet ut fnitum omne circumscribat atque vel quid simile,] excedat, inque Sancta sanctorum, ubi precursor pro nobis ", nostra carne ac 124 natura, qui nobis superior est, Jesus, ingressus est, tenacius cohærentem faciat penetrare, qui a claritate in clari tatem actionis cultuv,virtutis scilicet functione, una cum ipso ascendat, atque a scientia in scientiam mentis solertia cœlos pervadat s: eoque, quod oc cultius docetur loquacissimoque silentio, omni mentis operatione subducta, ignote cum Patre spi rituum versetur ♬: in quem gratiæ munere, beata que re sacra peragenda diligentia ac sedulitate, eximie, ac quam natura ferre videatur, altius sub vectus, qui mei similes bumi jaceant, subvchis, miserantis affectu per epistolam manum porrigens, sermonemque ac rationem, per latentem in ea in telligentiam; omnique opera, ab iis quæ a Deo dis trahant; suadens animum avocare, atque solam illius libere, ac cum illo unientem charitatem, ex toto corde colere; pro cujus munere et ratione (quippe cum simplex sit uniusque rationis forma Quod autem mibi quoque ad operis functionem rursus mentem excitans, omnique, animi sinum, ignorantia depurgare salagens, ejus qui a resurre ctione merito nomen habet, divinissimi magnique sanctæ Theopolitanorum Ecclesiæ (idemque sit ac si orbis universi dicas); magistri ac præceptoris orationem, seu librum Adversum Diatelem (judicem atque arbitrum dicas) quiuino, ut vere loquar, Diæretem (id est, divisorem), qua ratione a Deo pariter nobisque per summam mutationem ac con fusionems, Deum, qui pro nobis homo factus est, Patrisque consubstantialem prolem Dominum. no strum Jesum Christum, separat, perscrutari jus sisti: quouam modo unam in eo dicat operationem tametsi naturales operationes profitea tur; ipsum nimirum suæ ipsius vocis, seu dictionis, sapientem interpretem ac magistrum produco, qui banc nibil aliud esse statuat; quam naturalium, rum varietatis expers) omnem duplicitatem expellere jubes, ac vehiculi involucrum, tum `animi ip šius, tum ejus partis quæ oculis subjecta est, beatamque vere ac beatorum explanatricem virtuţcm implere; quam utinam sacratissimis tuis precibus confirmato mihi ac fulto liceat præstare; relicto, quod facile adhæret tenaciorisque naturæ est, peccato. (y) seu insitarum operationum indivulsam unionem, ■ Hebr. vi, 20. II Cor. III, 18. • Hebr. » 'Evépyɛɩa rt usurpata Anastasio, unaque in Christo asserta. Circum locutio est, qua Anastasius Sinaita Antiochenus archiepiscopus Justino imperatore, describitur libro adversus Joannem Philoponum; qui se fidei quasi indicem atque arbitrum, Catholicos inter et Severianos constituens, sum illi lucubrationi titulum fecerat, ut auctor est Nicephorus earumque effectum (opus scilicet et actionem), qua tenus ejusmodi est, ut per eam illæ innotescant ac declarentur; quæ ipsa operationis nomen 125 na cta sit, velut quæ vere quid particulare ac univer sale exsistat. Quatenus enim ex substantiali ope ratione, quæ naturalis proprietas est, producium, ▼ Hebr. xi, 9. * Ibid. 2. lib. xvπι, c. 47, sive etiam De uni tione. Lemmation ejus libri Anastasii refert Gret zerus in Odegi proœmio, repertum inter adversaria Turriani. Ex quibus etiam ex illius operis libro iv, pollicitus, cum quinque Anastaşii orationes de rectis fidei dogmatibus edi turus esset, fidem liberasse non videtur.

υπάρξεως κατηγορεῖσθαι τῶν μερικῶν, οὐ μήν τε τῆς κλήσεως κοινωνεῖν, ἵνα διὰ ταύτης ἐξιδιάζηταί πως καὶ εἰς μερικοῦ τάξιν λογίζηται. Τὸ γοῦν ἀπο τέλεσμα, καθὼς ἔφην, αὐτῶν δύο τῶν ἐμφύτων ενεργειών, ἤγουν τὴν πράξιν, ὡς ἀμφοτέρας καθ' ἔνωσιν αὐτῶν συλλαβοῦσαν, ἐκ τοῦ κατ' αὐτὰς προσαγορεύσας ονόματος ὁ διδάσκαλος, μίαν εἶπεν ἐνέργειαν, διὰ τὸ μηδὲν θεῖον ἢ ἀνθρώπινον κεχω ρισμένως ἐπιτελεῖσθαι, ἀλλ᾽ ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ συμφυῶς ἅμα καὶ ἡνωμένως προάγεσθαι, κατὰ τὴν ἐν τούτοις ἐνιαίαν περιχώρησιν· οὐ μήν γε διὰ τοῦ το εἶπε μίαν αὐτοῦ κατ' ἰδιότητα φυσικὴν τὴν οὐ σιώδη ἐνέργειαν· ὥσπερ οὐδ᾽ οὐσίαν μίαν καὶ φύσιν δι' αὐτό γε τὸ τοῦ ἑνὸς προσώπου μοναδικὸν, οὐδε τέρας τῶν ἐξ ὧν συνετέθη μετέχουσαν. Σώζεται γὰρ καὶ τῇ ἑνώσει τῶν φύσεων ἡ κατ' οὐσίαν διαφορά, συναποσώζουσα κυρίως αὐτῇ καὶ τὴν τῶν οὐσιωδῶς προσόντων ταῖς φύσεσι. ενέργεια) Καὶ τοῦτο διαγορεύων ἐν αὐτῷ τῷ τοῦ κατὰ Διαι τητοῦ πανηθέντι λόγῳ, μετὰ τὸ λίαν επιστημόνως προδιαστείλασθαι περί τε ιδιότητος φυσικῆς τῆς πρὸς ἐνέργειαν ἐπιτηδείως ἐχούσης, καὶ αὐτῆς ἐνερ γείας τῆς εἰς ἔργον καὶ πρᾶξιν ἐκ τῆς ἐπιτηδειότη τος προϊούσης, οὕτως διέξεισι·. Διὸ μίαν μὲν τὴν ενέργειαν ἐπὶ Χριστοῦ, ο καὶ τὴν αἰτίαν ἐπάγει, διὰ τὸ μηδὲν θεῖον ἢ ἀνθρώπινον κεχωρισμένως ἐπιτελεῖσθαι, «καὶ ἡμεῖς φαμεν. ο ὡς δὲ τὸν τῆς ενώσεως λόγον ταύτῃ παρέδειξε, τὴν τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς ἐπάγων, φησίν, «Οὐ μίαν δὲ αὐτοῦ τὴν ιδιότητα, μὴ γένοιτο. οὐ γὰρ ἡ αὐτὴ θεότητος ιδιό τῆς καὶ ἀνθρωπότητος· ο ἡ πρὸς ἐνέργεια, δηλαδή φυσικὴν ἐπιτηδείως ἔχουσα, κατ' αὐτόν. Καὶ παρα κατιών αὖθις, «Καὶ ἄλλως δὲ τὸ αὐτὸ καθόλου φά ναι, μίαν μὲν τῶν συνελθουσῶν τὴν ἐκ τῶν ὁποίων δὴ φύσεων ἐνέργειαν εἶναι, τῇ κοινωνίᾳ δηλονότι τῆς ἐνώσεως καὶ τοῦ συμπεράσματος αὐτοῦ, πᾶσα ἀνάγκη· μίαν δὲ αὐτῶν τὴν ἰδιότητα λέγειν συγχύ σεως άνευ, τάχα δὲ καὶ ἐφ᾽ ὧν τῇ συγχύσει χώρι παντελῶς ἀνεπινόητος.» Φανέστατα γοῦν διὰ τῶν οἰκείων τὴν ἑαυτοῦ ἔννοιαν ἐσαφήνισεν ὁ Πατήρ οὐκ οὐσιώδη μίαν τὴν ἐπὶ Χριστοῦ φήσας ενέργειαν ἵνα μὴ σύγχυσις αὐτοῦ τοῖς μέρεσιν ἐπάγηται καὶ φυρμός· οὐχ ὑποστατικὴν τὸ σύνολον, ἵνα μὴ τῶ ἄκρων αὐτῷ χωρισμός γένηται καὶ διάστασις· Πα τρὸς ἀνάρχου φημὶ καὶ ἀχράντου μητρός. Υποστά σει γὰρ, καὶ τοῖς ὑποστατικοῖς ἐκείνων σαφῶς δια κρίνεται. Ἀλλὰ τί φησιν; Μία τῇ κοινωνίᾳ τῆς ἑνώσεως καὶ τοῦ συμπεράσματος, ὅπερ ἔργον καὶ πρᾶξιν ἀνωτέρω διώρισε, μήτε τοῖς φύρειν ἐθέ λουσι, μήτε μὴν τοῖς χωρίζειν παρείσδυσιν τὴν οἰαν οὖν δεδωκώς· ἀλλὰ τοὺς μὲν ἀπελάτας, τῷ γνωρί ζειν, τί μὲν προηγουμένως καὶ κατὰ φύσιν ἴδιον τῆς κατ' αὐτὸν ἀνθρωπότητος· τί δὲ τῆς ὑπερουσίου θεότητος· τοὺς δὲ τροπωσάμενος, τῷ μηδεμίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς διιστᾷν ἢ χωρίζειν ἐνέργειας. Τὸ γὰρ ὄνομα τῆς ἐνεργείας κοινῶς ἐπί τε ἁπλῆς particularis rationem habet; uti vicissim produ cens rationem universalis: Sic enim comparatum est, ut communem cum universalibus singularia, nuncupationem sortiantur, ac universalia de singu laribus exsistentibus prædicentur, etsi non eodern nomine censeantur; quo scilicet velut singularia reddantur, et ad particularium classem reducantur. Denique effectum, uti dicebam, ambarum ipsarum insitarumn operationum (actionem scilicet) ut que utramque, quatenus inter se unidntur, complecta tur, ex ipsarum nomine doctor appellans, unam operationem vocavit, quod nihil divinum aut hu manum seorsim eliciatur; sed ex uno eodemque r:aturarum simul copulatione atque unite produ catur, ob singularem in eis vicissim commeatio nen. Non tamen propterca, unam ejus dixit pro naturali proprietate substantialem operationem, uti nec umain substantiam naturamque, ob eamdem ipsam rationem, quod una singularis persona est; ejusmodi scilicet, ut eorum ex quibus coaluit, neatrum participet. Nam etiam in unione, incolumis naturarum substantialis distinctio manet, una que secum vere, etiain eorum quæ naturis insunt, distinctionem essentialiter incolumem retinet. Idque ille exponens in eodem ipso libro Adversus Diætetem ab co elucubrato, ubi scite admodum ac solerter distinxerat, de naturali proprietate, quæ se ad operationem aptitudine habeat, deque ipsa opc ratione in opus actumque, ex eo quod aptitudine crat, procedente, sic edisserit: Idcirco unam in Christo operationem (subditque rationen, quod scilicet nihil divinum aut þumanum seorsim effi ciatur) et nos fatemur.» Ubi autem unionis ratio nem iis verbis monstraverat, essentialis. quoque distinctionis rationem subjungens, ait: «Non unam tamen ejus proprietatem; absit! Non enim eadem deitatis et bumanitatis proprietas est;» quæ scilicet ad naturalem operationem aptitudinem habet, juxta quod ille existimat. Rursus vero in sequentibus Praeterea vero, ut idem universim dicam, qua rumvis naturarum inter se coeuntium operationem unam esse prorsus necesse est, unionis scilicet et termini ipsius communione; unamque earum citra confusionem dicere proprietatem; forte 126 etiam in quibus nullus omnino confusioni locus intelligi potest. › Apertissime igitur, suis ipse suam ipsius mentem pater declaravit, non unam in Christo substantialem operationem dixisse, ne ejus partibus confusio induceretur; non personalem omnino, nè ab extremis scjungi eum et separari (Patre scilicet principii experte ac intemerala Matre) contingeret. Persona enim, ac iis quæ ad personam spectant, palam dirimitur. Sed quid ait? Unam unionis ter minique communione, quod superius opus et actio nem definivit; ne minimam quidem subeundi occa sionem iis præbens, qui aut confundere velint, aut separare ac dirimere; verum alios procul abigenš, quod ostendat, quid primarjo naturaque ejus pro prium humanitatis, quidve supersubstantialis dei talis; alios autem fugans, nullam in uno eodemque dirimendo aut separando operationem. Cum enim operationis nomen (Grece communiter de

ὁμοίως καὶ τῆς ἐν σχέσει θεωρουμένης κινήσεως, ἢ αὐτοῦ τοῦ ἀποτελέσματος λαμβανόμενον, φυρμέν οὐκ ἐπάγει τοῖς πράγμασιν, ἕως ἂν εὐκρινὴς ἡ τῶν νοουμένων διασάφησις γένηται, καθ' ήν τά τε θά τερα φύσεων οὐσιωδῶς προσδεδραμηκυιῶν ἀδιαιρέ τως φυλάττομεν, καὶ τὰ θατέρας ἴδια τῆς θατέρα ἀσυγχύτως γνωρίζομεν διὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ ἀμφοτέ ρων τοῦ ἐξ αὐτῶν ὅλου διὰ τὴν ὑπαρξιν, οὔτε κατά τοῦτο συμφύροντες, οὔτε μὴν κατ' ἐκείνας χωρίζον τες, ἀλλ' οὐσιῶν μὲν ὅρους κρατοῦντες τὴν διαφο ράν, λόγοις δὲ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως τὴν Ένωσιν διασφίγγοντες. Οὕτω γοῦν, καὶ διὰ ταῦτα οὗτος, καὶ πᾶς ἄλλος εἴ τις ἔγκριτος καὶ θεῖος Πατήρ, ὡς ήδη φαίνομαι γεγραφώς, μίαν ἐπὶ Χριστοῦ τὴν ἐνέργειαν καὶ δύο, τὸ μὲν τὴν ἕνωσιν ἀποσκοπών τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν, ὥσπερ οὖν καὶ τῶν φύ σεων· τὸ δὲ, τὴν οὐσιώδη τούτων διαφοράν. Καὶ ὧδε μὲν ταῦτα. Περὶ δὲ τῆς εἰς τὴν χρῆσιν ἑρμηνείας τοῦ θεολό του καὶ μεγάλου τῆς Ἐκκλησίας [ἀληθείας] κήρυκος. Γρηγορίου, την «Παρὰ τοῦ ἀνθρώπου τυποῦσθαι τὸν λόγον φάσκουσαν, οὐ τοῦ κατὰ τὴν Σωτῆρα νοουμένου. Τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν, οὐδὲ ὑπεναντίον Θεῷ θεωθὲν ὅλον,» λίαν μὲν εὐσεβοῦς ηρτημένης ὁρί ζομαι διανοίας, ὑπὲρ ἧς καὶ ἐξ ἧς ἐσπουδάσθη τῷ φι λοπόνῳ μικρὸν δὲ περὶ τὸ τῆς λέξεως ἀκριβὲς ἐν δεοῦς, ᾧ καὶ μᾶλλον ἐπιδρομάς, ἢ καταδρομὰς εἰσ πεῖν ἀληθέστερον, οἱ πάντα εύκολοι καὶ παχείς, μη χανῶνται ποιεῖν, καὶ οὐδὲν οὕτως αὐτοῖς περισπού δαστον, ὡς τὸ καὶ τὰ λίαν πάντοθεν ἠσφαλισμένα, καὶ μηδεμίαν αὐτοῖς ὑπανοίγοντα χώραν κατά του λόγου, διερευνάσθαι καὶ μωμοσκοπεῖν, μήτοιγε ψι λῆς ποθεν δραξάμενοι φωνῆς, καὶ ταύτης ἐξ ἁπλά στον προαγομένης καὶ καθαρᾶς διανοίας, ἐπὶ τὸ μὲν ἐπιχυροῦν καὶ συνιστᾷν τῆς ἐξ ἡμῶν προληφθείσης ἐψυχωμένης σαρκὸς, (ήγουν τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνθρωπίνου,) τὸ οὐσιῶδες θέλημα και φυσικόν, ἐκ τοῦδε τοῦ θεολήπτου Πατρὸς τὸ λέγειν· Τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν σοφὸν καὶ περιεσκεμμένον, ο ἐξ οὗ τῆς πρὸς τὸ φύσει Θεῖον αὐτοῦ καὶ Πατρικὸν ἡ ούτ › σιώδης δείκνυται διαφορά, μηδαμῶς ἐπιφυῆναι σύγ χυσιν παραχωροῦσα τῷ κατὰ Χριστὸν μυστηρίῳ. Το δέ γε παροξυτόνως ὡς ἐξ ἀντιγράφων τινῶν ἐκ φωνεῖν τὸ θεωθέν 18 ὅλον, καὶ μὴ μᾶλλον ὀξυτόνως, δέοι τοῦ μὴ τὸ ἐν εισαχθῆναι θέλημα πρὸς τῶν ἐναν τίων, λαβὴν δίδωσι καθ' ἡμῶν, ὡς σχετικὴν καὶ ὑποστατικὴν ὑποφαινόντων, καὶ οἷον χάριτι καὶ ἀξίᾳ τὴν ἔνωσιν, τῷ καὶ τοὺς ἁγίους ἐκ Θεοῦ προ θεόθεν. θεόθεν ὅλον θεωθὲν Ὑπὲρ ἧς καὶ ἐξ ἧς ἐσπουδάσθη τῷ φιλο Φιλοπόνος ἢ μᾶλλον ματαιοπάνος, simplici motu, eoque qui in habitudine consi deratur, vel de effectu ipso, accipiatur, nullam re bus confusionem inducit, quandiu ea quæ intelli guntur distincte explanantur; qua nimirum utraque earum quæ substantialiter concurrerunt naturarum, indivise servamus, et quæ alterius propria natur sunt, alterius inconfuse, idcirco quod unita sunt, noscimus; ac quæ ambarum sunt, totius ex illis constituti, quod in illo exsistant; ita ut, neque ra-. tione totius confundamus, neque ratione natura rum dirimamus: sed substantiarum quidem ratio nes, quod distincte sunt, teneamus, uniusque ar ejusdem personæ rationibus unionem astringa mus. Sic igitur, eamque ob rem, vir ille, ac si quis alius probatus atque divinus Pater est, ut jam scripsisse videor, unam in Christo ac duplicem di cit operationem; alterum quidem, unionem spe ctans naturalium operationum, uti nimirum etiam naturarum; alterum vero, earum substantialem. distinctionem. Atque hæc quidem hactenus. piæ Ad expositionem autem loci theologi magnique veritatis praeconis Gregorii, quod attinet, quo nempe ait: Ab homine sermonem figurari, nonι . qui de Salvatore intelligatur. Illius enim voluntas Deo non adversatur, cum tota deificata sit; admodum arbitror barere sententia, pro qua et ex qua, multa viro industrio indefessique laboris na vata opera; sic tamen, ut a dictionis proprietate nonnihil desciverit; 197 cui etiam magis ingruere, seu (ut verius loquar) in quem omni impetu irruere salagunt, qui ad omnia expediti et agiles sunt; nec quidquam aliud sic curant exque animo habent, quam ut ea ipsa quæ longe' tutissima sunt, ac unde nullus adversus doctrinam fidemque vel leviter eis pateat locus, curiosius rimentur atque explorent; nedum sicunde nudam captarint vocem, eamque ex simplici ac pura mente profectam, quod nimirum divinus bic Pater, ad astruendam ac confirmandam assumptæ ex nobis carnis animatæ (humanæ scili «cet Salvatoris naturæ) essentialem ac naturalem voluntatem, dicat: illius enim velle sapiens ac cautum est; ex quo, ejus a divina, quæ natura est Paternaque voluntate essentialis distinctio monstr tur, nequaquam sinens confusionem inolescore Christi mysterio. Quod autem, ut ex quibusdam 17 Orat. 36, quæ est 2 de Filio. sk Anast. legit exemplaribns probatur, penacuto accentu pronun tiet vocem illam (a Deo totum) non po tius aculo, (deificatum), eo scilicet, atque int cavens, ne ab adversariis una voluntas inducatur, ansam adversus nos præbet, tanquam quæ in habi zor. Nempe Anastasio; quasi alludat ad ipsun sversarit nomen· quo ipso Patres aegre eum indigitant, saepiusque cum illis exciderit, ve lut emendando adjungunt, ne sic ominato nominantes videantur aliquid in dulgere Tritheit, aliisque erroribus nefasto hæ retico. Paulo obscuriora videantur hæc Maximi, præsertim quod utriusque nos auctoris lucubratio deficiat; tum scilicet Anastasii pie hærentis menti Gregorii, nec tamen ea explicanda satis facilis, tum Philoponi depravantis, ac, si mavis, Matsopo ni, non viri studiosi, sed hominis stulte luce rantis.

ὁλικὴν αὐτῶν πρός τε Θεὸν καὶ τὰ θεῖα σύννευ τιν καὶ διάθεσιν. Ι γὰρ ἐξύτονος τον θεωθὲν φράσις, οὔτε εἰς ταυτὸν οὐσιώδους καὶ φυσικοῦ θελήματος ἄγει τὸν ὡς ἀνθρώπου κατὰ τὸν Σωτῆρα θέλειν, (τις γὰρ ὁ δεῖξαι δυνάμενος;) καὶ τὴν ἄκραν ἔνωσίν τε καὶ συμφυΐαν παρίστησι. Τῶν γὰρ πρός τι τυγχάνον τὸ θεωθέν, ὥσπερ οὖν καὶ τὸ πυρωθὲν καὶ φωτι σθέν, καὶ ὅτα τοιαῦτα, συνεισάγει πάντως ἑαυτῷ καὶ τὸ πρὸς δ τὴν ἀναφορὰν, ὅπερ ἐστὶ τὸ θεοῦν, καὶ τὸ πυροῦν καὶ τὸ φωτίζον, τῆς σχέσεως ἔχει, ὡς μὴ μᾶλλον ἐκεῖθεν ἢ ἔνθεν τόν τε λόγον κρατύ νεσθαι τῆς διαφορᾶς καὶ τῆς ἄκρας ἑνώσεως. Οὐδε γὰρ τὸ μὴ ὑπεναντίον εἶναι πρὸς ἕνωσιν αύταρκες πᾶν γὰρ εἴ τι φυσικὸν, καὶ ἀδιάβλητον, οὐκ έναν τίον μὲν, οὐ πάντως δὲ καὶ ἡνωμένον Θεῷ. Τὸ δὲ θεωθὲν πάντη τε καὶ πάντως ἡνωμένον, καὶ τὴν οὐσιώδη διαφορὰν οὐδαμῶς ἐξιστοῦν, ὅσῳ καὶ ἀσύγ χυτον ὑπάρχει κατὰ τὴν ἔνωσῖν. ηγουμένως κινεῖσθαί τε καὶ ἐνεργεῖσθαι, διὰ τὴν θεωθὲν θεωθὲν πυρωθέν, φωτισθέν Εἰ δέ τις ἐρεῖ· Καὶ εἰ μηδὲν φυσικὸν ὑπεναντίον, πῶς περὶ τοῦ καθ' ἡμᾶς ἐμφύτου θελήματος, εἴπερ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἄλλου τυχὸν, ἐμνημόνευσεν ὁ Πατήρ, καὶ οὐ πάντως εἴρηκεν ἑπομένου Θεῷ, ἀλλ' ο Αντι πίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἀντιπαλαίοντος;» Η γὰρ οὐ φυσικὸν ὡς ἀντίπαλον, ἢ οὐκ ἀντίπαλον ὡς ὃν φυσικόν. Καὶ ἄλλο λοιπὸν ὡς ἐν ποιότητι φυσικῇ πρὸς τὸ θέλειν τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνθρωπίνου καθέστηκεν· εἴπερ τοῦτο μὲν, οὐδαμῶς· ἐκεῖνο δὲ, ὑπεναντίον. Φαμέν, ὅτιπερ καθὸ μὲν φυσικὴν, οὐχ ὑπεναντίον·· καθὸ δὲ μὴ φυσικῶς πρὸς ἡμῶν κινεί ται, σαφῶς ὑπεναντίον, καὶ ὡς τὰ πολλὰ ἀντιπίπτον, ᾧ καὶ τὸ ἁμαρτάνειν ἐφέπεται. Τῷ γὰρ κατὰ παρά χρησιν τῆς κινήσεως τρόπῳ, ἀλλ᾽ οὐ τῷ κατὰ φύσιν τῆς δυνάμεως λόγῳ; τὸ παρὰ λόγον καὶ νόμον ὑφί σταται· ἐπεὶ προσφυῶς τυπούμενόν τε καὶ κινούμε νον, εἰ καὶ τὸ ἡνωμένον πρὸς Θεὸν οὐκ ἔχει, ἀλλά γε τὸ συμβαῖνον καὶ μὴ ἀντιπίπτον. Ὡς γὰρ οὐδεὶς ἐν τῇ φύσει λόγος τοῦ ὑπὲρ φύσιν, οὕτως οὐδὲ τοῦ παρὰ φύσιν καὶ στασιάζοντος. “Ενθεν οὐδὲ ὡς οὐχ ἔπεται πάντη τε καὶ πάντως ἀπεφήνατο ὁ διδάσκαλος, ἀλλ᾿ ἐκόλασε φήσας· «ὡς οὐ πάντως, καὶ ὡς τὰ πολλὰ,» ᾧ προσυπακούεται τὸν ἔστιν ὅτε καὶ ὀλιγάκις, διὰ τὸ πρὸς ἀρετὴν τῶν πολλῶν δυσανάγωγον. Τὸ γὰρ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνθρωπίνου θέλειν, εἰ καὶ φυσικὸν ἦν, ἀλλ᾽ οὐ φιλὸν ἦν καθ' ἡμᾶς, ὥσπερ οὐδ' αὐτὸ τὸ ἀνθρώπινον, ὡς ὑπὲρ ἡμᾶς τῇ ἐνώσει κατάκρον θεω; θὲν, ᾧ καὶ τὸ ἀναμάρτητον κυρίως ἐπήρτηται. Τὸ δὲ ἡμέτερον προδήλως ψιλόν, καὶ οὐδαμῶ; ἀναμάρτητον, διὰ τὴν τῇδε κἀκεῖσε για μένην παρέγκλισιν· οὐ φύσιν μὲν παραλλάττουσαν, κιν νησιν δὲ παρατρέπουσαν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἀληθέστε μον, τὸν ταύτης τρόπον ἀμείβουσαν. Καὶ δῆλον, ἐκ τοῦ πολλά παραλόγως ποιεῖν, καὶ μηδαμῶς εἰς ἄλογον μεταπίπτειν οὐσίαν ἐκ τῆς ἐνούσης εμφύτου λογικῆς, tudine affectuque posita sit ac personalcm, velut que cx gratia et secundum dignitatem, unionem significemus; ea ratione quod etiam sancti ex Deo primario moventur atque afflantur, per eorum in Deum atque divina tolis animis propensionem ac affectionem. Quod enim ita accentu aculo dicitur, nec in eamdem cum essentiali et quæ natura est, voluntale, quod Salvatoris tanquam hominis velle nuncupatur, trahit (quis enim probare possit?) summamque unionem et naturarum conjunctionem ostendit. m enim vox illa eorum sit, que sunt ad aliquid, uti etiam quod (ignitum, illuminatum) dicitur, et si qua ejusmodi sunt, omnino una secum infert, id etiam ad quod habet relationem; quod nempe deificans est, quodque igniens ac illuminans; ut non magis ex uno quam ex alio, distinctionis ipsa ratio summæ que unionis firina illi rataque constet. Non enim non adversari, seu contrariuin esse, suficit ad unio nem. Quidquid enim naturale est, nec vitii labem, ac quo reprehendatur, habet, non adversatur qui dem aut contrarium est; non tamen omnino etiam Deo unitum est. Quod autem est deificatum, om nino prorsusque unitum est, nec essentiali quidquam distinctione excedit, 128 et post unionem inconfusum manet. Sin autem quis dicat: Si quidem nihil quod sit naturale adversatur, quid cause est, cur Gregorius. de humana insita voluntate (siquidem ejus, non alius forsitan meminit) non omnino dixerit: Quæ Deo obsequatur; sed: Quæ plerumqueobnitatur et obluctetur? › Aut enim non est naturalis, ut quæ obluctetur; ant non obluctatur, ut quæ sit natuṛalis. Jamque aliud a Salvatoris humano velle, naturali qua litate exsistit; siquidem istud, nequaquam, illud ejusmodi est ut adversetur;-respondemus, quatenus quidem naturalis voluntas est, non adversari: qua tenus vero non naturaliter a nobis movetur, palam adversari, ac plerumque obniti, eique peccatumn comes esse. Motus enim modo, qui abusu est, non naturali facultatis ratione, consistit ejus ratio, quod rationi legique adversatur. Quod enim convenienter et ut nature rationibus sedet, formatur atque mo vetur, etsi non habet ut sit unitum Deo, at certe habet quod convenit et non adversatur. Quemad modum enim in natura, nulla ejus ratio est, quod naturam excedit; sic neque cjus quod innaturale, ac quod rebelle est. Hinc neque dixit Gregorius, inque hæc verba sententiam extulit, Quod prorsus omninoque non sequatur; sed temperavit, dicens Quod non omnino, ac quod plerumque; › in quod jilul subauditur, quandoque, rariusque, ob multo ram vulgique difficiles ad virtutem, capessendam auitos. Humana enim Salvatoris voluntas, clsi na turalis erat, at non simplex humana, uti nec ipsa humanitas, velut altius quam pro huinana ratione, unionis vi summe deificata, ex quo pendebat, ut ab omni vere peccati noxa immunis esset. Nostra utem voluntas, palam nuda ac simplex est, nulloque mo do a peccato immunis, ex eo quod huc illuc decli net; qua declinatione, non natura quidem in diver sum mutetur, sed motus invertatur; seu potius (ut verius loquar) illins on atto tu alium modus

Οὐκ ἔστι οὖν ἄλλο τὸ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ ἄλλο τὸ κατὰ Α΄ τὸν Σωτῆρα ἀνθρώπινον· οὐδὲ τὸ θέλειν ἄλλο, κατά με τὸν τῆς φύσεως λόγον, εἰ καὶ ἄλλως ὑπὲρ ἡμᾶς θεϊκῶς γὰρ, ὁ μὲν ὑπέστη, τὸ δὲ ἐτυπώθη, διὰ τῆς πρὸς τὸ θεῖον ἄκρας ἑνώσεως. Τὸ προσαρμόζειν δὲ πάλιν μάλιστα προσφυῶς τῶν ἐν ἡμῖν διαβεβλημέ νων ἕκαστον, οἷον τὴν ἐναντίωσιν, ἢ τὴν ἀντίταξιν, καὶ ὅσα τοῦδε τοῦ καταλόγου τυγχάνει, κἂν ἐπινοί τὰς φύσεις ἀχωρίστως χωρίζοντες τῇ ἑξῆς φύσει προσέρχονται, συμπαραλαμβάνειν, οὐ μὴ θέμις ἐν τούτοις ἐστὶ τὴν κατὰ Χριστὸν ἀνθρωπότητα. Εἰ γὰρ οὔτε ἐν ἡμῖν προσφυῶς, ἀλλὰ παρὰ φύσιν θεω ρεῖταὶ καὶ λόγον, πῶς ἐν ἐκείνῃ κἂν δι' ἐπινοίας ή προσεπινοίας, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, προσάπτειν ἔστιν; ἀλλ' οἰκειώσει 880 μόνον, δι᾽ οἶκτον ὡς κεφαλῇ τοῦ παντός σώματος, καθάπερ καὶ ἰατρῷ τὰ πάθη τοῦ κάμνοντος, ἕως ἂν τούτων ἡμᾶς ὁ δι' ἡμᾶς έναν θρωπήσας ἐλευθερώσῃ Θεός. Πλὴν τελείως ἡμῶν δαπανῶν καὶ ἐξαφανίζων τῇ δυνάμει τῆς κατ' αὐτὸν σωματώσεως. Διττὸς γὰρ ὁ περὶ παθῶν λόγος· ὁ μὲν τῆς ἐπιτιμίας, ὁ δὲ τῆς ἀτιμίας· καὶ ὁ μὲν φύ σιν τὴν ἡμετέραν χαρακτηρίζων, ὁ δὲ δι᾿ ὅλου παρα χαράττων. Ἐκεῖνον μὲν οὖν ὡς ἄνθρωπος δι' ἡμᾶ; θέλων οὐσιωδῶς κατεδέξατο, ὁμοῦ τε τὴν φύσιν πιο στούμενο, καὶ τὸ καθ' ἡμῶν λύων κατάκριμα· τοῦ τον δὲ πάλιν, ὡς φιλάνθρωπος, οἰκονομικῶς ᾠκειών σατο, ἐν ἡμῖν τε καὶ τῷ ἡμετέρῳ ἀνυποτάκτῳ γνω ρεζόμενον τρόπῳ, ἵν᾿ ὡς κηρὸν πῦρ, ἢ ὡς ἀτμίδα γῆς ἥλιος, πάμπαν ἡμῶν ἐξαναλώσας, τῶν οἰκείων ποιήσηται τὴν μετάδοσιν ε, καὶ ἀπαθεῖς μὲν ἐντεῦ θεν, ἀφθάρτους δὲ κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν ἡμᾶς παρασκευάσῃ. Δεῖ τοίνυν τόν τε ζῆλον ὁμοῦ καὶ τὸν πόνον τοῦ τὰ τοιαῦτα σπουδάζοντος ὑπὲρ εὐσεβεία μάλιστα κατὰ τὸ εἰκὸς ἀποδέξασθαι, προτρέπειν δὲ πρὸς ἀκριβεστέραν τῶν πατρικῶν λόγων εμμέλειαν, διὰ τοὺς ἐπηρεαστὰς τῶν καλῶν, οὐδ᾽ αὐτὸ συγχω ροῦντας ἐκ περιττῆς ἀνοίας, δ μὴ δὲ βουλομένοις αὐτοῖς ἐλεῖν δυνατόν.. 20 Τον δέ γε τῆς Ῥωμαίων πάπαν Ονώριον, οὐ καταγορεύειν οἶμαι τῆς τῶν ἐμφύτων θελημάτων ἐπὶ Χριστοῦ δυάδος, ἐν τῇ γραφείσῃ πρὸς Σέργιου ἐπιστολῇ διὰ τὸ ἓν θέλημα φάναι, συναγορεύειν δὲ μᾶλλον, καὶ ταύτην ὡς εἰκὸς συνιστᾷν, οὐκ ἐπ' ἀθετήσει τοῦτό γε λέγοντα τοῦ ἀνθρωπίνου καὶ φυ σικοῦ τοῦ Σωτῆρος θελήματος, ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ μηδα μῶς τῆς ἀσπόρου συλλήψεως αὐτοῦ καὶ τῆς ἀφθόρου γεννήσεως προκαϋηγεῖσθαι θέλημα σαρκὸς, ἢ λογι σμὸν ἐμπαθῆ. Μόνη γὰρ θέλησις θεία καὶ Πατρική, δι' Υἱοῦ μονογενούς αυτουργοῦντος τὴν οἰκείαν σάρ κωσιν, καὶ Πνεύματος ἁγίου συνδρομῇ ει. ταύτην εἰργάσατο. Καὶ ὅτι γε ταύτης ἔχεται τῆς ἐννοίας, δῆλον ἐντεῦθεν. Εἰπὼν γάρ, ὅτι διὰ τὴν ἄφραστον Οἰκείωσις συνδρομῆς convertatur. Acliquet, quod cum multa contra rationem agamus, non tamen ex rationali, quæ nata ra inest, in brutorum substantiam genusque transeamus. Non igitur alia nostra, aliaque Salvatoris huma nitas; neque velle aliud, ad naturæ ipsam rationem quod spectat, etsi aliter modoque nobis superiori; Lum cnim ille divine conditus est, tum istud 129 divine formatum, ob summam cum deitate unio. nem. Quod autem rursus, quæ in nobis vitio dan tur, singula rursum convenienti maxime ratione aptentur, puta contrarietas, sive pugna, et quæ sunt ejus generis omnia, etsi indivise subtili cogi tatu naturas dividendo, ad naturam, quæ secunda est, divertant, ut tamen Christi humanitatem una in his assumamus, id vero nefas est. Nam si ne in nobis quidem sic ut naturam decet, sed ut illi ac rationi ad versa considerantur, quo tandem modo, subtili etiam ipso cogitatu, subtiliorique, ut sic loquar, ratione, illi ascribi possint? sed sola arrogatione, præ mi sericordia tanquam capiti totius corporis tribuan tur, uti etiam medico agrotantis morbi, douce qui nostri causa homo factus est, ab eis ros Deus liberaverit; quique adeo hæc & nobis perfecte al sumat aboleatque potentia assumpti ab eo corporis. Duplex enim passionum seu affectuum ratio est aliæ namque multa inducta sunt; aliæ prubrum labemque habent: ac priores quidem bumanam na turam ut propriæ notæ insigniunt; secundæ vero, prorsus adulterant. Atque illas quidem ut homo pro pter nos sponte essentialiter assumpsit, ut et naturam astrueret, et quæ adversus nos erat, con demnationem dissolveret: hasque rursus, propensa humanitate certa dispensatione indulgentiusque ar rogavit; quæ in nobis, nostrisque non subjectis moribus sese proderent, ut velut ignis ceram, ac velut sol terræ vaporem, a nobis prorsus absumens, suis vicissim.impartiret, indeque a passionibus ac interitu, justa pollicitationem, immunes redderet. Operæ pretium igitur ut ejus merito zelum labo remque ac operam maxime probemus, qui talia pro pietate elucubravit, atque ad Patrum majori diligentia locos versandos, hortemur, eorum cansa, qui bonis insidiantes, ex abundanti amentia, ne id quidem admittunt, quod nec, si velint, evertere possunt. Quin Romanæ Ecclesiæ papan Honorium, inna tas geminas in Christo voluntates haud putem reprobare, epistola sua ad Sergium, eo quod unan voluntatem dixerit; sed magis suffragari easque merito astruere; qui nempe hoc dicat, non ad humanam ac naturalem Salvatoris elidendam vo 13: et arrogatio, non eorum, quæ ipsa in Christo sint, sed que miserando velut sua depn » Sic pulchre Gregorius citatus. 30 Affert Anastasius in Collectaneis. 31 let. rendo ad Patrem. luntatem, sed ut ejus sine semine conceptui ac incorrupto par ui nullam carnis voluntatem, aut libidinosam 130 cogitationem ostendat præivisse. Sola enim Dei ac Patris voluntas per Filium, ipsum snæ incarnationis auctorem, et Spiritus sancti con cursum, hanc operata est. Atque banc esse illiu mentem, hinc liquet. Nam cum dixisset ob ineffa bilem natura humanæ ac diving unionem, tum Anast. refe

Πῶς, ένωσιν τῆς ἀνθρωπίνης καὶ θείας φύσεως, καὶ θεὸς λέγεται παθεῖν, καὶ ἀνθρωπότης ἐκ τοῦ οὐρανοῖ κατελθεῖν μετὰ τῆς θεότητος· καὶ ταύτῃ δεῖξαι τὴν τῶν φυσικῶς προσόντων ἑκατέρα φύσει τῶν τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ καὶ Υἱοῦ κατ' ἐπαλλαγὴν ἄκραν ἀντί δοσιν, ἐπάγει λέγων, ο Οθεν καὶ ἐν θέλημα ὁμολο γοῦμεν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. φησίν Ἐπειδὴ προδήλως ἐκ τῆς θεότητας προσ »; ελήφθη ή ἡμετέρα φύσις, οὐχ ἁμαρτία (α)· κ τουτο ἐστιν, οὐκ ἐκ τῆς ἁμαρτίας· μονονουχί συμφθεγγό μενος τῷ 'μεγάλῳ ᾿Αθανασίῳ, γράφοντι τάδε κατ' 4, Απολιναρίου τοῦ δυσσεβοῦς, «Εγεννήθη ἐκ γυναι κός, ἐκ τῆς πρώτης πλάσεως τὴν ἀνθρώπου μορφήν ἑαυτῷ ἀναστησάμενος, ἐν ἐπιδείξει σαρκός δίχα σαρ κικῶν θελημάτων και λογισμῶν ἀνθρωπίνων, ἐν . εἰκόνι καινότητος· ἡ γὰρ θέλησις θεότητος μόνη ἐπειδὴ καὶ φύσις ὅλη θεότητος. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς δι ἡμᾶς κατὰ σάρκα τοῦ Λόγου γεννήσεως ὑπὲρ ἡμᾶς ἡ πρόοδος γέγονεν· οὐ γὰρ σαρκὸς ἐμπαθής προ ηγήσατο θέλησις ἢ λογισμός, ὡς ἐφ' ἡμῶν ἐρᾶται, διὰ τὴν ἐξ ἀπάτης τοῦ γένους κατακρατοῦσαν ήδη νὴν, ἀλλὰ θέλησις θεότητος μόνη δι' Υἱοῦ αὐτουρ γοῦντος, ὡς ἔφην, τὴν οἰκείαν σωμάτωσιν κατ' εὐ δοκίαν. Πατρός, καὶ συνέργειαν τοῦ παναγίου Πνε ματος, καινοτομοῦντος ἐν ἑαυτῷ τε καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τὸν ἐπεισαχθέντα τῇ φύσει τῆς γεννήσεως τρόπον, καὶ ἀσπόρως τὴν ἑαυτοῦ ποιουμένου σύλληψιν ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου καὶ 'Αειπαρθένου Μαρίας του τον δὴ τὸν ἄῤῥητον αὐτοῦ τῆς γεννήσεως σκοπή. σαντες λόγον, ἐκεῖνος μὲν, ο θέλησιν μόνην ἐπ' αὐτοῦ » θεότητος, εἶπεν, οὗτος δὲ, «Θέλημα ἂν τοῦ Κυρίω Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ προδήλως, φησὶν, ἐκ τῆς θεότητος προσελήφθη ἡ ἡμετέρα φύσις, καὶ οὐχ ἁμαρτία· δίχα σαρκικῶν θελημάτων καὶ λογισμῶν ἀνθρωπίνων, ἡ ὡς ὁ θεῖός φησιν Αθανάσιος· οὐ μέν γε τὸ μὴ καὶ ὡς ἄνθρωπον αὐτὸν μετὰ τοῦ εἶναι φύσει Θεὸν οὐκ ἔχειν ἀνθρώπινον θέλημα καὶ φυσι κὸν, ὥσπερ οὖν καὶ θεῖον καὶ πατρικήν. Τὸ δ' αὐτὸ κἂν τοῖς ἑξῆς ὑπαινίττεται; φά σκων, ο Χωρίς ἁμαρτίας συνελήφθη ἐκ Πνεύμα τος ἁγίου, καὶ τῆς ἁγίας ἀχράντου καὶ 'Αει παρθένου. Θεοτόκου Μαρίας, καὶ χωρὶς μολυσμοῦ ἐξ αὐτῆς κατὰ σάρκα γεγέννηται.» Τὴν δέ γε θείαν Γραφὴν ἐπαινετῶς τε καὶ ψεκτῶς παράγει τῆς σαρ (α) Προσελήφθη ἡμετέρα φύσις, οὐχ ἁμαρτία. συνδρομής, ει του γένους ηδονήν dici Deum passum esse, tum humanitatem cum divinitate de caelo descendisse; atque in eum mo dum, eorum quæ natura insunt utrique naturæ unius Christi ac Filii, summam reciprocationem, quæ est per commutationem, ostendisset, subjungit, dicens: «Unde et unam Domini nostri Jesu Christi voluntatem confitemur. Quonam id modo?. Quia profecto a deitate assumpta est natura nostra, non; « culpa, hoc est, non ex peccato velut idem fere loquatur ac magnus Athanasius, dum adversus impium Apollinarium isthæc scribit: Natus est ex muliere ex prima plasmatione hominis sibi formam excitans, in ostensione carnis absque car-. nalibus voluntatibus et humanis cogitationibus, in imagine novitatis. Voluntas enim sola divinitatis est, quia natura tota est divinitatis. Nam quia Verbi propter nos carnalis nativitatis progressio. superiori nobis ratione exstitit (non enim libidinosa carnis voluntas aut cogitatio præcessit, uti in nobis conspicitur, ob voluptatem scilicet ac libidinem, quæ ex seductione, naturæ dominatur; sed sola deitatis voluntas per Filium ipsum, uti dicebam, propensa Patris voluntate et Spiritus sancti co operatione, sibi auctorem assumpti corporis, in seipso ac per seipsum, eum, qui naturæ inoleverat, nativitatis modum, innovantem, suamque absque semine ex sancta Dei Genitrice semperque vir gine Maria conceptionem præstantem): hanc scili cet arcanæ¯nullaque vi verborum explicabilis na tivitatis rationem considerantes; ille quidem Voluntatem solam deitatis in eo dixit; hic vero, Voluntatem unam Domini nostri Jesu Christi. Quia profecto, inquit, a divinitate assumpta est natura nostra, non culpa: absque scilicet car nalibus voluntatibus ac humanis cogitationibus, › ut D. Athanasius ait, non autem etiam, qua homo erat idem ipse qui et Deus natura exsistebat, non habere humanam et naturalem voluntatem, nti sane etiam divinam paternamque. Idipsum autem etiam in sequentibus innuit, di cens Sine peccato conceptus est de Spiritu sancto, et sancta intemerata sémperque 131 Vir gine Dei Genitrice Maria; et sine contagione ex ea secundum carnem natus est.» Divinam porro Scripturam in laudis partem ac vituperationis Gaial. 1, 4. Sana haec admodum, unaque forte Honorio, perinde ac Magno Athanasio, cogitata: nec tamen Macarius, quanquam Honorium sequi auctorem sibi videba tur, unamque illam ex Adæ culpa nobis inolitam, exscindere voluntatem, damnationem evasit; quod nempe homo dementissimus, sic abesse a Christo, ipsoque Adamo, vitium illud voluntatis humanæ contendebat, ut nec ipsa voluntas in eis humana esset, sed solum divina: quod certe in sani hominis mentem ne quidem venire possit, nec in Honorii, sapientissimi viri præstantissimique antistitis ve nisse putandum sit; nisi forte, eo duntaxat sensu, quod et humana, ipsa divina diceretur, quod ex divinis rationibus, et pro eo ac naturæ a Deo indi tum erat a creatione moveretur; seu Immobili re ctitudine, ut in Christo ob unitionem, seu etiam in malum vertibili ex ipsa potestate arbitrii, ut in Adamo: quæ humanæ voluntatis non abolitio est, aut cum divina confusio; sed nativa, ut a Deo est, eique subjecta, illius perfectio. Paulo ante ch quod legit Anastasius, aptius est paulo post idem prope repetitur, ascripta Patri in carnationis effectione per Filium ac Spiritus co operationem. Nihil bene Anastasius, jungendo cum et reddendo generis desiderium; cam sit libido generi dâminans (nobis scilicet i mortalibus) a seductione.

κὸς μνημονεύουσαν, οὐχ ἑτέραν, μὴ γένοιτο, τῇ τε φύσει καὶ τῇ ουσίᾳ τὴν τοῦ Κυρίου σάρκα πρὸς τὴν ἡμετέραν ὑποβάλλων νοεῖν, ὅς γε ταύτην επίστατο προσληφθεῖσαν ἐκ τῆς ἡμετέρας οὐσίας, ήγουν τῶν τῆς ὁμοφυοῦς ἡμῖν ᾿Αειπαρθένου καὶ Θεομήτορος παναγίων σπλάγχνων, ἀλλ᾽ ἑτέραν τῇ ἁμαρτησία, καὶ τοῦ μηδαμῶς ἀντιταττόμενον ἔχειν, καθάπερ ἡμεῖς ἐν τοῖς μέλεσι τὸν ἐκ παραβάσεως νόμον τῷ νόμῳ τοῦ πνεύματος. «Οὐ γὰρ προσελήφθη, φησίν, ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡ κατεφθαρμένη ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας σὰρξ, ἡ ἀντιστρατευομένη τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς αὐτ τοῦ.» Οὗ τινὸς γὰρ οὐ προκαθηγήσατο ὁ καθ' άμαρ τίαν διὰ σπορᾶς τῆς γεννήσεως νόμος, τούτου παν τελῶς οὐ δὲ τοῖς μέλεσιν ἐνυπάρχει, ἀλλὰ νόμος θείας δικαιοσύνης πρὸς ὑποτύπωσιν ἡμῖν ἐκφαινό μενος καὶ τὸν ἐκ παραβάσεως ἐπεισαχθέντα τῇ φύσει τελείως εξαφανίζων. Ηλθε γάρ, φησίν, ὁ ἀναμάρτητος ζητῆσαι καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλός, τουτέστι τὴν ἁμαρτήσασαν τοῦ ἀνθρωπίνου γένους φύσιν. «Έτερος γὰρ νόμος ἐν τοῖς μέλεσιν αὐτοῦ, ἡ θέλημα διάφορον ἢ ἐναντίον οὐ γέγονε τῷ Πατρί.» Εντεῦθεν δειχνύς, οὐχ ὡς οὐκ εἶχεν ἀνθρώπινον θέ λημα καὶ φυσικόν: οὐ γὰρ λέξας φαίνεται τοῦτο ἀλλ' ὅτι περ ὡς ἄνθρωπος οὔτε κατὰ σῶμα διὰ τῶν μελῶν τὴν οἰανοῦν ἐκέκτητο παρὰ φύσιν ἐνέργειαν, οὔτε μὴν κατὰ ψυχὴν θελήματος ἐναντίαν ἢ παρά λογον κίνησιν, ὥσπερ ἡμεῖς, «ἐπειδὴ καὶ ὑπὲρ νότ μον ἀνθρωπίνης φύσεως ἐτέχθη. ο Τρανώτερον δὲ καν τοῖς ἑξῆς παρίστησιν, ὡς δ λόγος ἦν αὐτοῦ μόνον τὸ ἐμπαθές, ἀλλ᾽ οὐ τὸ φυσι κὸν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἀποδιορίσασθαι θέλημα. Καὶ ὅτι περ, κάν τῷ φυσικῷ καὶ ἀνθρωπίνῳ πρὸς τὸ Πα τρικὸν καὶ θεῖον συνέβαινε μὲν, οὐδεμίαν τὴν ἐξ ἀντιπράξεω; ἔχων πρὸς ἐκεῖνο διαφοράν, ὑποτύπω σιν δὲ διδοὺς ἡμῖν ἑαυτὸν, τὸ οἰκεῖον ἑκουσίως ὑπὸ έταττεν· συνίστα δὲ τὸ Πατρικὸν, ᾧ ἂν καὶ ἡμεῖς ἐκμιμούμενοι, τὸ ἑαυτῶν ἀθετήσαντες, τὸ θεῖον διὰ πάσης σπουδῆς ἐκπληρώσωμεν, λέγων οὕτως· Κἂν γέγραπται, ο Ότι οὐκ ἦλθον ποιῆσαι τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με Πατρός· καὶ, Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, ἀλλ' εἴ τι σὺ, Πάτερ, οὐκ εἰσι ταῦτα διαφόρου θελήματος, ο τουτέστιν ἐναντίου καὶ ἀντιπράττοντος, ἀλλὰ τῆς προσληφθείσης άνθρω πίνης οικονομίας» οἰκειουμένης συμπαθῶς τὰ ἡμέ τερα. «Ταῦτα γὰρ δι' ἡμᾶς ἔλεγεν, οἷς δέδωκεν παράδειγμα ὁ τῆς εὐσεβείας Διδάσκαλος, ἵνα τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ ἐπώμεθα· καὶ μὴ τὸ ἴδιον ἕκαστος ἡμῶν, ἀλλὰ τὸ τοῦ Κυρίου μᾶλλον ἐν πᾶσι προτι μήσῃ θέλημα, ο Οὐκ ἀναίρεσιν οὖν, ὡς ἔφην, του φυ σικοῦ καὶ ἀνθρωπίνου θελήματος, ἀλλὰ τοῦ ἐμπαθούς καὶ παρὰ φύσιν ποιεῖ· καὶ διόλου φάναι, τὸ πάσης Πρὸς ὑποτύπωσιν ἡμῖν ἐκφαινόμενος. Υπου τύπωσιν ἔσχε ὑγιαινόντων λόγων, ὧν παρ' ἐμοῦ ἤκου σας Acarnis meminisse profert, non ut aliam natura ac b Luc. XIX, 10. c Joan. vi, 38. d Marc. xv, 56. substantia Domini carnem, quam nostram, ir telligendam esse admoneat; absit! quippe qui hac ex nostra assumptam substantia noverat, id est, ex sanctissimo utero ejusdem nobiscum nature perpetu Virginis ac Deiparae; sed aliam peccandi pronitate, quodque nullatenus, velut nos, adver santem legi spiritus, quæ ex prævaricatione est, in membris legem haberet. Non enim assumpta est, inquit, a Salvatore caro a peccato corrupta, quæ repugnaret legi mentis ejus. Cujus enim, quæ per semen est, generationi non præivit peccati lex, hujus omnimo nec in membris est; sed divinæ lex justitiz, ad informationem nobis elucens, le gemque perfecte abolens, ex prævaricatione inoli tam naturæ. Venit enim, inquit, qui immunis a peccato est, quærere, et salvum facere quod pe rierat b; humani scilicet generis naturam, quæ peccaverat. Alia enim lex in membris ejus, aut voluntas diversa, vel Patri contraria, non fuit in membris ejus, • Quibus ostendit, non quod non habuerit humanam voluntatem (non enim hoc dixisse apparet), sed quod ut homo, neque secun dum corpus ullam per membra innaturalem ope rationem haberet; neque vero secundum animam, contrarium voluntatis motum, aut abhorrentem a ratione, uti se res in nobis habet: quod et supra naturæ humanæ legem natus est. › Expressius autem et in sequentibus comprobat quod dixerat, hoc solum spectare ut libidinosam ac vitiatam, non ut naturalem voluntatem a Sal *vatore eliminaret, quodque in naturali quoque ac humana, illi cum Patre ac Deo voluntate con veniret, nulla cum eo ex repugnantia diversitate; sed ut nobis exemplum præberet, voluntatęm suam sponte subjiciebat. Commendabat vero paternamn, quatenus nos quoque ipsum imitati, nostram ab dicantes, omni diligentia paternam impleamus; dum sic ait: Licet enim scriptum sit: Non veni ut faciam voluntatem meam, sed ejus qui misit me, Patris c, el: Non quod ego volo, sed si quid tu, Pater d; Non sunt hæc diversæ voluntatis; it est, contrariæ ac repugnantis; sed dispensationis humanitatis assumptæ, quæ sibi miserantis affectu nostra arrogaret. 132 Ista enim propter nos dicebat, quibus dedit exemplum pietatis Magister, ut sequamur vestigia ejus; et non suam unus quisque nostrum, sed Domini in omnibus potius præferat voluntatem. Non ergo naturalem atque humanam, uti dicebam, voluntatem interimit, sed vitiosam et innaturalen. Atque, ut prorsus dicam, [ Petr. 1, 21. Ad nostram informationem elucens, ut nobis formula et exemplar esset: uti etiam Paulus Il Tim. 1 ubi Chrysost. metaphoram ait desumptam ex arte pictoria, qua pictores rem pingendam sibi de lineant atque informant. Fulg. Formam habe sano rum verborum, quæ a me audisti. Auast. prorsus barbare, ad imaginationem nobis ostensa est; cujus et superiora, nullo sano sensu reddita; sed par cendum, viro opera strenuo, sed non satis in Ma ximi stylo versato.

ἡ ἁμαρτίας ἐλεύθερον τὸ καθ' ἡμᾶς, ἐπιμαρτύρετος τὴν δι' ἡμᾶς σαρκωθέντα Θεόν. Καὶ ἵν' ἐπιτόμως εἴπω, διὰ τοῦ ἑνὸς θελήματος, τὸ μόνην τῆς αὐτοῦ κατὰ σάρκα γεννήσεως τὴν θείαν προκαθηγήσασθαι θέλησιν δηλοῦν αὐτὸν οἶμαι· διὰ δὲ τοῦ «μὴ ὑπάρχειν θελήματος διαφοράν, ο τὸ ἐναντίον οὐκ ἔχειν ἢ ἀντιπράττον, ἀλλὰ τὸ συμβαί νον δι᾿ ὅλου καὶ ἡνωμένον. Ὅθεν ἡνίκα μὲν τὴν ἡμετ τέραν φύσιν ἐκ τῆς θεότητος προσειλήφθαι λέγη, θελήματος ἑνὸς μνημονεύει· ἡνίκα δὲ τὸν οὐκ ἦλθον ποιῆσαι τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, εἰς μέσον τῷ λόγῳ προτίθησι, τὴν ἀριθμὸν ἀφεὶς, «Οὐκ εἰσὶ ταῦτα, φησί, διαφόρου θελήματος, ο τουτέστιν ἐναντίου καὶ ἀντικειμένου, ἐξ οὗ τὸ δύο κατὰ φύσιν ὑπάρχειν ἐν τῷ Σωτῆρι θελήματα προδήλως συνάγεται. Εἰ γὰρ ἐναντίον οὐκ εἶχεν, φυσικὸν εἶχεν ὡς ἄνθρωπος. Τὸ γὰρ οὐκ ἐναντίον, φυσικὸν πάντως, καὶ οὐδεὶς ἀντερεῖ· οὐδὲν γὰρ ἐν τῇ φύσει ἢ τοῖς κατὰ φύσιν παντελῶς ἐναντίον· Δέος οὖν πολλὰ βαίνειν [ἐπι βαλεῖν ], δ μὴ κυρίως ἐν τοῖς ἑαυτοῦ γέγραφε λόγοις, καὶ μηχανάσθαι τοὺς δι' ἐναντίας οἰκείας δόξης ώ; οὐκ ἀρίστης επικάλυμμα ποιεῖν τἀνδρὸς τὰ γράμ ματα, καθ᾿ ἕτερον ταῦτα παρὰ τὸν ἐκείνου σκοπών παρεξηγουμένους. Συνηγοροῦντα γὰρ ἔχει τὸν λόγον, πᾶσαν τοῦ ἐπηρεαστοῦ καταδρομὴν ἀπελαύνοντα. φωνήν. Ούτε μὴν τὴν οἰανοῦν κυρίωσιν (α) ἢ ἐκδο Καὶ οὕτω μὲν ἐγώ γε τὸν νοῦν ἔχειν ὑπολαμβάνω, πάσης ὄντα καθαρὸν ὑποψίας. Βεβαιότερον δέ μοι τοῦτον πεποίηκεν ἐκ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης ἐπαν ελθὼν ὁ ὁσιώτατος πρεσβύτερος κύριος ἀββᾶς Αναστάσιος, ἀνὴρ εἰ καί τις ἄλλος ἀρετῇ τε θείᾳ καὶ φρονήσει κεκοσμημένος· καὶ φήσας ὡς πολὺς αὐτῷ λόγος κεκίνηται πρὸς τοὺς ἐκεῖσε τῆς μεγά λης Ἐκκλησίας ἱερωτάτους ἄνδρας, διὰ τὴν πρὸ; Σέργιον ἐξ αὐτῶν γραφεῖσαν ἐπιστολὴν, ὅτου χάριν καὶ πῶς αὐτῇ διερωτῶν ἐνετάγη τὸ ἐν θέλημα, καὶ εὗρεν ἀσχάλλοντας ἐν τούτῳ, καὶ ἀπολογουμένους, καὶ πρὸς αὐτοῖς τὸν ταύτην ἐν Λατίνοις ὑπαγορεύο σαντα, κατὰ κέλευσιν αὐτοῦ κύριον ἀββᾶν Ἰωάννην ἁγιώτατον σύμπονον, ἰσχυριζόμενον ὡς οὐδαμῶ; ἐπίμνησιν ἐν αὐτῇ δι' ἀριθμοῦ πεποίηνται ἑνὸς τὸ παράπαν θελήματος, εἰ καὶ τοῦτο νῦν ἀνεπλάσθη παρὰ τῶν ταύτην ερμηνευσάντων εἰς τὴν Ἑλλάδα Δέος οὖν πολλὰ βαίνειν. Δέος οὖν ἐπιβάλλειν, ἐπιβαλεῖν, ἐπιβεβλημένην, (α) Τὴν οἰανοῦν κυρίωσιν. ἀχύ ἢ ἐκβολήν. ab omni immunem peccato attestatur, qui pro nobis simili nobis ratione Deus incarnatus est. Et, ut summa dicam, per unam voluntatem, hoc eum significare existimo; nempe solam divinam voluntatem, ejus secundum carnem generationi præivisse. Quod vero ait, ‹ non esse voluntatis differentiam; › hoc est, non habere contrariam voluntatem aut repugnantem, sed quæ omnino consentiat, ac sit unita, Idcirco, tum quidem, cum naturam nostram a deitate assumptam dicit, unius meminit voluntatis: cum vero illud affert: Non veni ut facerem voluntatem meam; tunc omisso numero: • Non sunt hæc, inquit, diversa volun tatis, hoc est, contraria et adversantis; ex quo palam conficitur, esse in Christo duas naturales voluntates. Nam si contrariam ut homo non habuit, naturali præditus fuit. Quod enim contrarium non est, naturale prorsus est; nec ullus contradicet. Nihil enim in natura, vel iis quæ sunt ex natura, prorsus contrarium est. Itaque verisimile est eos mentiri ac subdere, quod ille in suis vere sermo nibus non scripsit; bocque moliri adversarios, ut opinioni suæ, quæ plane non optima sit, ex viri litteris velamentum quærant, quas contra ejus men tem male interpretentur. Suffragatur enim illi ra tio, quæ omnem procul calumniæ vim atque in sultum amoliatur. (c) Et ego quidem, sic se habere sensum existimo, ab omni plane suspicione purum. Certiorem au tem ipsum reddidit sanctissimus presbyter domi nus abbas Anastasius, e seniore Roma reversus, vir, si quis alius, divina virtute ac prudentia ornatus; qui et dixit, diu se multumque, cun magnæ illic Ecclesiæ sacratissimis viris sermonem contulisse, ejus, quam ad Sergium scripserant, epistolæ gratia; seiscitando, quid causæ esset, ac quomodo una illi voluntas inserta esset: invenisse que ejus rei causa dolentes, ac excusantes, 133 prætereaque, qui jubente Honorio hanc Latine dictaverat, sanctissimum abbatem Joannem, ei ab epistolis adjutorem, affirmantem, nullo modo in ea per numerum unius prorsus voluntatis mentionem fecisse; licet hoc nunc ab eis confictum sit, qui epistolam Græce reddiderunt. At neque ullo modo abolendam seu excludendam censuisse naturalem f Joan. v, 58. (c) istud erroris scriba palam est. Anast. quibus duriuscule reddit, Timor ergo est opinari, Maximi litteram velut digito osten dit; nempe scripsisse, seu quod etiam sentire, intelligere, opinari reddi quandoque queat: hic autem aptior ipsi ejus vocis communior acceptio, nempe adjicere, sub dere. Sic certe Latinos Romæ excusare ait Maximus non scripsisse unius vocem in epistola, quæ tamen in Græcis exstaret: sicque subdititiam cam esse, illorum fraude adjectam, qui tanti tantæque sedis antistitis auctoritate, novitati suæ præsidium quærerent: cum præsertim qua sic ob scure simpliciusque conscripta erat. non videtur iis deesse vocis illius inserendæ occasio, ipsamque totam sibi rapiendi epistolam, quasi illa Honorius Sergio reipsa astipulatus esset. Hincque forsitan ejus tandem et Romæ relictum vadimonium, ne, dum satis purgari non poterat, labis aliquid per ejus defensionem videretur prima ipsa sedes in Honorii súccessoribus contrahere, viris scilice! tanto fidei zelo clarioribus, quanto Honorius vel certe leniori in eam opera, ejus ipso ortu, videba tur seipsum obscurasse. Quin Maximus post scripserit, vix dubito, eainque vocem altera illi subjecta exposuerit, Sic certe ambr unæ voces ejusdem sensua ac probe Græcæ, sibique

ἀρετῆς ἁπλῆς προσβοᾷν κεκτημένους κατά νοῦν σε φίζον, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐξ οὗπερ καὶ ἄλλοις τὸ θεία πηγάζετε κατ' ἀπειρόδωρον τῆς σοφίας χύσιν, τῆς τῶν νοημάτων διὰ προφοράς λόγον ποιούμενοι πρόχυσιν, ὡς καὶ μέχρι τῶν κατ' ἐμὲ ταπεινῶν, καὶ λόγου παντὸς ἁμοιρούντων ταύτην φιλανθρώπως έχο τείνειν εὖ μάλα πρὸς ἐπιστήμην θείαν καὶ μάθη σιν, εἰ καὶ συγκαταβάσει χρωμένους οἶδα δι' ἐρωτή σεως, ἐφ᾽ ᾧ τε προβιβάσαι, καὶ ἔτι μᾶλλον πρὸς τὸ οἰκεῖον δι᾿ ἄκρας ὑφέσεως μετεωρίζειν ὕψος τῆς γνώσεως τοὺς κάτω που κειμένους ἡμᾶς, καὶ ἀγνοία πιεζομένους, ὡς ἂν τὴν νωθείαν τῇ ὑποβάσει, τῇ τε πνεύσει τὴν ἄνοιαν τῆς ἐμῆς ἐκκαθάραντες διανοίας, εἰς ἕξιν ἀγάγοιτε γνωστικήν, καὶ προθυμίαν εντονό τε καὶ πρακτικὴν, ἐξ ὧν τοῖς σωζομένοις ἡ σωτηρία κατὰ χάριν προσγίνεται, διὰ τῶν καθ᾽ ὑμᾶς σώζειν τοὺς ἀξίους ἠξιωμένων. Λέγω γοῦν περὶ ὧν ἐκπαιδεύοντες προσεξετάζειν παρεκελεύσασθε, ποιότητός φημι, καὶ ἰδιότητος καὶ διαφορᾶς· πολυσχεδῆ μὲν τούτων παρὰ τοῖς ἔξω τυγχάνειν τὴν σημασίαν, καὶ μακρὸν ἂν εἴη τὰς ἐν τούτοις ἐκείνων διαιρέσεις ἐξαπλοῦν, λόγον τε δια τείνειν, ὡς οὐ μᾶλλον ἐπιστολικῆς ταῦτα συμμετ τρίας, ἢ γραφικῆς ἀσχολίας τυγχάνοντες. Τοῖς δὲ θείοις Πατράσιν, συνεχής τε καὶ σύντομος ἡ τούτων καθέστηκε δήλωσις, οὐκ ἐπί τινος ὑποκειμένου λαμ βανομένη, τουτέστιν οὐσίας καὶ φύσεως, ἀλλὰ τῶν τῇ οὐσίᾳ, καὶ μέντοι γε τῶν τῇ ὑποστάσει θεωρού μένων. Ποιότητα γοῦν εἶναί φασιν, οὐσιώδη μὲν ὡς ἐπ' ἀνθρώπου τὸ λογικόν, ἢ ἵππου τὸ χρεμετιστι κόν· ὑποστατικὴν δὲ τοῦ τινος ἀνθρώπου γρυπον, ἢ σιμόν· ἢ τοῦ κινος ἵππου τὸ ψαρὸν ἢ ξανθόν. Οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἔχει γενητῶν ἁπάντων οὐσιῶν καὶ ὑποστάσεων, κοινῶς τε καὶ ἰδικῶς, ἤγουν καθο λικῶς τε καὶ μερικῶς τοῖς οὖσιν ἐνθεωρουμένην, καθ᾽ ἦν καὶ πρὸς ἄλληλα διαφορὰ τῶν τε εἰδῶν καὶ ὅτι ἐπὶ αἱρέσει κατ ηγορήθη εἰ μὴ ἡ τῆς αὐτῆς πρώτης καθέδρας αὐθεντία συνήνεσεν ἐπὶ τούτῳ. τοῖς ἔξω tutis munere hoc nacti sitis, ut ad uuun ipsum sa pientiæ præstitorem Spiritum sanctum mente cla metis; ex quo etiam aliis infiniti muneris sapientiæ latice, velut e fonte, divina funditis: oris sermone large sensa profundentes, ut ad nos quoque humi les, omnisque eruditionis expertes, ad divinam ca pessendam scientiam ac disciplinam propensa beni gnitate extendatur: quamvis non me latet qua usi estis demissione, ex me sciscitando, eo scilicet animo ut provehatis, magisque adhuc per summam dėjectionem, ad vestræ scientiæ sublimem arcem nos humi jacentes pressosque ignorantia, attollatis; quo nimirum per vestram illam modestiam depulsa mibi segnitie, ac per sciscitationem depurgata men tis insipientia, ad sapientiæ habitum, acremque et efficacem animi alacritatem ducatis; quibus, qui ea donantur, per gratiam salutem consequuntur; eorum scilicet opera qui, vobis similes, bis qui digni sunt salutem præstare meruerunt. Dicam igitur, de quibus ipsi erudiendo, amplius exquirendum jussistis, de qualitate scilicet, et pro prietate, et differentia; ejusmodi esse nomina, quæ apud profanos scriptores multiplicis sint ac variæ significationis; longumque sit, quas in istis divisio nes adhibent, explanare, orationemque protrabere, ut non tam epistolæ justam mediocritatem, quam plena luoubrationis modum videatur habere. Divi nis autem Patribus, ipsa cohærens 135 brevisque horum explanatio est, ut non de subjecto accipian tur (de substantia scilicet et natura), sed de iis quæ in substantia (atque adeo in hypostasi seu persona) considerantur. Qualitatem igitur dicunt esse, es sentialem quidem, ut in homine, quod rationalis est; aut equo, quod hinnibilis; hypostaticam vero seu personalem, ut hujus cujusdam hominis, quod sit aquilinus aut simus; vel hujus cujusdam equi, quod sturnini variique coloris, aut quod flavi. Sic vero etiam in reliquis omnibus creatis substantiis c Siciliae littoralis in ora australi inter Thermas. Philipp. Ferrar. Libens Maximus scribit, his, qui Romanæ dioecesis erant; vel qui paulo remotiores ab urbe Constantinopolitana liberius et doceri fi dem, et docere poterant, in ea urbe potissimum, longa præsulum Monothelitarum serie exagitatani ac pene excisam, donec tanden per Seniorem Ro mam, novæ fidei lux nova affulsit: nec tamen ani morum omnem rancorem, etiam ei Honorio litans, eximere potuit, quin se ille brevi post explicave rit, in eo sacerdotum cœtu, qui iterum in Palatii Trello, Justiniano lf imperatore, convenientes, per absentiam aliarum omnium sedium patriarcha lium, canories edidere, nec paucos apostolica sc di injurios; quo ausu schismati radicem posuere; nt bene Matthæus Caryophilus archiepiscopus Ico niensis, vir Græcorum catholicissimus, in Confu tatione Nili Thessalon. De primatu papa. Placetque illa ejus observatio: In summa, quidquid Orientales in conciliis egerunt clam papa, non sacris conciliis tribuenda sunt, sed artificiosis quorumdam machina mentis. De Honorio vero, Non ferebant quatuor Constantinopolitanos patriarchas anathematizari ut hareticos Monot!:clitas, et non inseri llenorium Ro manum. Idque adeo sit, quod ait Adrianus papa in VIII synodo act. 7, dictum anathema Honoriu post mortem ab Orientalibus, nec tamen sententiam ferre quemquam patriarcharum aut præsulum potuisse, Reddebat Radd., Nisi ejusdem primariæ sedis accedente ad eam rem auctoritate. Tulisse itaque banc injuriam Romanam Ecclesiam hæc significant, ut vel ea exulceratos Orientalium animos patriar charum maxime ex nomine proscriptione e synodo Lateranensi, quovis modo liniret; uniusque peri culo capitis, tot annorum schisma sopiret, ac Chri sti gregis tantam sibi partem, sicque illustrem (Senior Roma, novami; mater, filiam) adjungeret. Hæc Honorii antiquis nota defensio; hace probata; hæc incolumis per tot sæcula, ante novitiam Sirleti ac sequacium cusam, stelerat, stetilque ac stabil; ut sibi unius veritatis candor ecclesiasticis probe fultus monumentis, non conjectura nutans, semper suflicit: uno hoc Ecclesia feliciter vincit, nec ul lam sua traducendi copiam facit; quin eorum imminet jugulo, hac vere armatura velut acies ordinata, illis terribili.

ἀτόμων γνωρίζεται, διευκρίνουσα τὴν τῶν πραγμά των ἀλήθειαν. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀγεννήτου καὶ μοναρχικής φύσεως, οὐκ ἂν μὲν ὅλως η κυρίως λεχθείη ποιότης. Οὐ γὰρ ἐξ οὐσίας τινὸς καὶ συμβεβηκότων τὸ θεῖον, ἐπεὶ καὶ κτιστὸν ἔσται πάντως, ὡς ἐκ τούτων σύνθετοι καὶ συγκείμενον. Καταχρηστικῶς δὲ, καὶ ὅσον ἄν τις ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς δύναιτ' ἂν τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς εἰκάζειν ἅτε δὴ μήτ' ἄλλως ἢ οὕτως καὶ μόγις ἱκανούντων ἡμῶν τὴν ἐκείνων ἀμυδρῶς εἰσδέξασθαι γνῶσιν, καὶ λόγῳ κἂν ποσῶς γοῦν, εἰ καὶ μὴ τελείως, διατρα νοῦν· φυσικὴ μὲν ποιότης ἐστὶ τὸ πανάγιον, τὸ πανσθενές, τὸ παντέλειον, τὸ ὑπερτελες, τὸ αὐτοτε λές, τὸ αὐτοκρατορικόν, τὸ παντέφορον, καὶ εἴτι τοιοῦτον ἄλλο λέγεται φυσικόν τε καὶ θεῖον, καὶ Θεῷ μόνον συμπρέπον ὡς ὑπερούσιον. Υποστατική δὲ ποιότης, Πατρὸς μὲν τὸ ἀγέννητον, Υἱοῦ δὲ τὸ γεννητὸν, καὶ Πνεύματος ἁγίου τὸ ἐκπορευτὸν, ήγουν ἀγεννησία, καὶ ἡ γέννησις καὶ ἡ ἐκπόρευσις, ἅπερ καὶ ἰδιότητας ὀνομάζουσι, διὰ τῷ μόνον αὐτῷ καὶ οὐκ ἄλλῳ [(γ) τῷ περὶ Θεοῦ λέγεται] προσείναι ταῦτα φυσικῶς ἡ ὑποστατικῶς. Ἐξ ὧν αἵ τε ουσιώ δεις καὶ ὑποστατικαὶ συνίστανται διαφοραί, κατα χρηστικῶς μὲν, ὡς ἔφην, ἐπὶ Θεοῦ, κατὰ φύσιν δὲ κυρίως ἐπὶ τῶν γενητῶν ἁπάντων. Οθεν ταυτόν. μὲν ἀλλήλοις ὑπάρχειν ταῦτά φασι, ποιότητά φημι καὶ ἰδιότητα καὶ διαφορὰν, καὶ τῶν τε συμβεβηκό των, ἀλλ' οὐχ ὑποκειμένου τινὸς, ήγουν οὐσίας λόγον ἐπέχειν. Διαφέρειν μὲν τῷ τὴν ποιότητα καθολικω τέραν εἶναι, καὶ ἐπὶ πάντων ἁπλῶς, εἴπερ οὐδὲν παρεξ Θεοῦ τῶν ὄντων ἄποιον, ὡς οὐκ ἄσχετον, οὐδὲ ἀνείδεον. Την ιδιότητα δὲ μερικὴν, ὡς πρὸς ἐκείνην καὶ μὴ ἀπασῶν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς καὶ τοιῶσε δε [ὁπωσοῦν καὶ ἁπλῶς, ἀλλὰ τοιῶσδε] λέγεσθαι, καὶ ἐπὶ τῆσδε τῆς οὐσίας, καὶ οὐκ ἄλλης· τὴν δὲ διαφορὰν ὡς συστατικὴν τῶν ὄντων καὶ ἀφοριστι κήν. Οθεν καὶ οὕτω ταύτην κατονομάζουσι, συστα τικὴν καλοῦντες διαφοράν, διευκρίνουσαν, ὡς ἔφην, τὰ ὄντα κατά τε οὐσίαν καὶ φύσιν, κατά τε πρόσ ωπον καὶ ὑπόστασιν, καὶ πᾶσαν πασῶν ἐλαύνουσαν τροπήν τε καὶ σύγχυσιν. Αὕτη οὖν καὶ οὕτως ἔχουσα, κατὰ τὴν τῶν Πατέ ρων διδασκαλίαν, ἡ περὶ ποιότητος καὶ ἰδιότητος ή καὶ διαφορᾶς, ὡς ἐν ἐπιτομῇ φάναι, διαληψίς τε καὶ διασάφησις. ᾿Αμήχανον δέ τι τούτων εἶναί ποτ' ἂν ἡ ἐπινοηθῆναι δύνασθαι χωρὶς τῆς ὑποκειμένης οὐσίας, ἧς καὶ ἔστι καὶ λέγεται τούτων ἕκαστον ΝΟΤ.Ε. (γ) Τῷ, περὶ Θεοῦ λέγεται. 'Ως πρὸς ἐκείνην. ἀπασῶν όπωσούν) ὁπωσοῦν, ἁπλῶς όπωσοῦν εἰ ἁπλῶς τὸ τοιῶνδε υἱ et personis, communiter et proprie, id est, univer saliter et particulariter, qualitas proprietasque in rebus consideratur; secundum quam specierum individuorumque differentia ac distinctio noscitur, qua distincte rerum veritas intelligatur. Ad ingenitam autêm uniusque principatus natu ram quod attinet, non `omnino proprieque in ea qualitas dicatur. Nou enim divinitas ex substantia ac accidentibus concrescit; nam alioqui etiam on nino creata fuerit, velut quæ ex illis composita ac conflata sit. Per abusionem tamen, ac quantum quis ex humanis rebus, de iis, quæ superiora sunt quam pro illarum ratione, conjicere possit (quippe cum una hac duntaxat, nullaque alia ratione, atque id obscure vixque illorum notitiam capere valeamus, ac tantisper sermone, quanquam non perfecte, enu cleare) naturalis qualitas est, omnis generis san ctitas, robur, perfectio: omni celsior perfectione perfectio, a seipso perfectio, omnium conservatrix vis ac potentia, omnium inspectrix: ac si quid aliud ejusmodi naturale atque divinum, unique Deo con veniens (quippe quod superessentiale) dicitur. Per sonalis autem qualitas, Patris quidem, ingenitum; Filii autem, genitum; Spiritus sancti, procedens; id est, innascentia (ut sic loquar), nativitas et pro cessio, quas etiam proprietates vocant; quod nimi rum illi soli, non alii hæc suppetant, vel naturali ratione, vel quæ ad hypostasim seu personam spe clat: ex quibus, tum essentiales, tum personales differentia constituuntur: abusu quidem in Deo, uti dicebam: natura uti dicebam: natura vero proprię, in omnibus creatis. Quamobrem hæc quidem idem inter se esse dicunt, qualitatem, proprietatem et differentiam; sic tamen ut accidentium, non vero subjecti alicu jus (id est, substantia) rationem habeant. Distin gui 136 vero aiunt, quod qualitas universalior sit, ac prorsus in omnibus: nulla quippe res (modo solum Deum excipias) omni qualitate vacat, velut non absoluta, aut quæ omni forma careat. Pro prietas autem, si cum illa conferas, particularis, et quæ non quovis modo ac simpliciter, sed tali, cer taque ratione dicatur, deque hac et non alia sub stantia. Differentia autem, ut quod vim constituendi et insigniendi ac distinguendi res habeat. Quamob rem etiam ita hanc vocitant; constituentem ac insignientem differentiam appellantes, quæ res, uti dieebam, distinguat, quod ad substantiam naturamique attinet, et quod ad personam ac hypostasim, osunemque ab omnibus mutationem confusionemque eliminet. nec igitur, inque eum modum se habens, juxta Patrum doctrinam (ut sub compendio loquar quæ de qualitate, proprietate et differentia commentatio ac éxplanatio est. Ut autem horum quidpiam un quam sit aut possit intelligi absque substantia seu essentia, cujus horum quodque tum est, tum dici Videntur hæc verba ex margine in textum irrepsisse, nec aliud esse quam scholion ac indicationem Maximo non insuetam, qua significet de Deo solum illi sermonem esse; id circo clausa visum est repræsentare. Luxatam litteram, et la borantem in voce (quam unam mutavi mihi videor restituisse, ut clarus sens!!s sit, et differentia explicatio tradita. Varin. certe vocem voce explicat; nec aliter Maximus: ut qualitati assignet, differentiæ; quomodo sic se habent, commune et proprium; et quod absolute, et certo aiiquo modo; de pluribus, deque uno. dicitur,

ουσίας γὰρ ἀλλ' οὐχ ἑαυτῆς ἤ τε ποιάτης λέγεται καὶ ἰδιότης καὶ διαφορά· καὶ ὁ μὴ τοῦτο λέγων, ήλόγησε, τοῦ κατὰ φύσιν λόγου παρὰ λόγον ἐκστάς. Ούπερ μόνος καὶ παρὰ πάντας Σευήρος ὁ παράφρων σοφιστής, ὡς τὰ μηδαμή μηδαμώς περινοῶν ἑαυτῷ καὶ πλαττόμενος, καὶ ποιοτήτων ἀνουσίων ἐπὶ Χρι στοῦ λέγων διαφοράν, ἵν᾿ ἀνύπαρκτον αὐτὸν ἀπο φήνῃ, τῇ τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν αἷς συνέστηκε φύσεών αποσκευῇ, καὶ αὐτῶν γε πάλιν συναποσκευῇ τῶν ποιοτήτων. Οὐ γὰρ δύναιντ' ἂν ἀναιρουμένων τῶν φύσεων, ὡς μηδὲ κἂν ταύταις λοιπὸν ἢ ὅλως ἐκ τούτων, λέγω δὲ τῶν ποιοτήτων, ὑφιστῶν δύνασθαι τὸν Χριστὸν, εἰ καὶ σύνθετον αὐτὸν τερατολογεῖ ὁ δείλαιος, κἀντεῦθεν τελείαν αὐτοῦ ποιούμενος τὴν ἐξάρνησιν. Οὐ γὰρ Θεὸς ἢ Θεοῦ φύσις, ἡ σύνθετος ἐπεὶ καὶ πᾶσα σύνθετος φύσις φύσει Θεός. Εἰ δὲ πᾶσα σύνθετος φύσις φύσει Θεός, οὐ Θεὸς κατ' αυτ τὸν ὁ Πατὴρ ὁ ἀσύνθετος· εἰ γὰρ τὸ σύνθετον φύ σει Θεός, οὐ φύσει Θεὸς τὸ ἀσύνθετον. Εἰ δὲ καὶ τὸ ἀσύνθετον φύσει Θεός, πολύθεός τις ἂν ἀπέφηνεν δ ἄθεος καὶ ἀντίθεος, ἀγνοήσας τὸν ὄντως ὄντα Θεόν καὶ σάρκα γενόμενον, ἀλλὰ φυλάξαντα κἂν τῇ συν θέσει τῆς ὑποστάσεως τὸ πρὸς τὸν Πατέρα κατά φύσιν ἁπλοῦν καὶ ἀσύνθετον, ὡς Θεὸν φύσει καὶ ἐκ Θεοῦ, καν ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπων διὰ ἀνθρώπου ὑπὲρ άνθρώπους γεγέννηται προσλήψει σαρκός ψυ χὴν ἐχούσης τὴν νοεράν· κἂν οὐδὲ ἄνθρωπον όμολο γεῖ τὸν ἐνανθρωπήσαντα Θεὸν ὁ ἀπάνθρωπος, ὡς φύσιν ἐπ' αὐτοῦ τὴν ἀνθρώπου, καθὰ καὶ τὴν θείαν, αρνούμενος. Οὐ γὰρ διφυᾷ τοῦτον, ήγουν διπλοῦν τὴν φύσιν, ὡς οἱ Πατέρες, ἀλλὰ σύνθετόν τινα καὶ νόθον ὑποτίθεται φύσιν, τὴν ᾿Απολιναρίου βδελυρίαν ζη λώσας. Ταύτῃ γε τὸ μέγα τῆς περὶ ἡμᾶς οἰκονο μίας ἀποσκευάζων μυστήριον ὁ ἀλητήριος, τῇ κλήσ σει τῶν ὀνομάτων εὐμηχάνως ὡς δεινὸς ἀποκέχρη ται ρήτωρ, δυσφώρατον ποιούμενος τὴν τῶν πραγ μάτων ὑποκλοπήν, καὶ οἷον ὑποκνίζων τὴν αἴσθη σιν, εἰς τὴν τῆς ἀσεβείας παραδοχήν. Θεόν τε γὰρ αὐτὸν ἀποκαλεῖ δῆθεν καὶ ἄνθρωπον· ἀποσκευάζει δὲ θατέρας προσηγορίας την κυριότητα τὴν ἀλή θειαν, ὡς οὐχ ὁμολογῶν τὰς φύσεις, ὧν προδήλως αἱ κλήσεις τυγχάνουσι. Καὶ διαφορὰν λέγει, μηδε μίαν γνωρίζων διαφοράν, τῶν διαφερούντων οχ ὑποκειμένων φύσει κατ' αὐτὸν τῶν πραγμάτων, ἵνα καὶ σύγχυσιν ἐπεισκρίνῃ διὰ τῆς μιᾶς συνθέτου φύ σεως, καὶ ἀνυπαρξίαν νομοθετήσῃ τῇ ἀπαρνήσει τῶν φύσεων· καὶ δόξῃ τοῖς μὲν ὀνόμασι τὴν ἀναίρεσιν ἐπικαλύπτειν, τῇ δὲ διαφορᾷ διαῤῥίπτειν τὴν σύγ χυσιν· τοσαύτη του κακόφρονος ἡ κακόφρων ὄντως μηχανὴ καὶ ἐπίνοια, τῷ τῆς ἀγνοίας ζόφῳ καλύ πτομένη, καὶ σκοτίζουσα τοὺς ἁλόντας. Πρὸς οὓς δέον, ὡς ὑπὲρ ἐκείνου διατεινομένους τρέψαι τὸν λόγον, καὶ τοῦτο προσειπεῖν, ὡς εἴπερ καθ' ὑμᾶς Κυρίλλῳ τῷ ἀοιδίμῳ Σευήρος κατακολου tur esse, haud feri possit. Substantiæe enim, non sua ipsius, qualitas esse dicitur, et proprietas et diferentia; ac, qui eat infcias, mentis inops est, naturali vecors emotus ratione; qua unus, ultraque omnes demens, excessit sophista Severus; quippe qui ea quæ nusquam prorsus sunt, ipse comumini scatur ac sibi confingat, et qualitatum substantive expertium in Christo differentiam dicat; quo nimi rum ipsum non vere exsistentem statual, ea ratio ne, quod naturas ex quibus et in quibus consistit, aboleat, unaque rursus qualitates abjiciat. Nunquam enim fiat, ut interemplis naturis; at neque ut in his jam, aut prorsus ex illis (nempe qualitatibus) Christus consistat; vel si eum compositum miser portento confingat, atque hinc ad ipsum perfecte, negandum procedat. Non enim Deus aut Dei natura, quæ sit composita: alioqui etiam natura omnis composita, Deus sit natura. Quod si natura omnis composita Deus est natura, fit Patrem, ut qui omni vacet compositione, nec Deum esse, quantum ille existimat. Namn si quod compositum est, Deus na tura est; quod non est compositum, nec Deus natura est. Quod si id etiam quod non est compositum, Deus natura est, plurium deorum assertor, homo sine Deo, Deique adversarius (impius scilicet) palam proditus est, ignorans 137 eum, qui cum vere Deus sit, caro factus est; sic tamen, ut et in ipsa persona composita, naturæ cum Patre simplicita tem, et, quod omni vacet compositione, ut Deus natura et ex Deo, servet, etsi homo ex hominibus c per hominem supra homines, assumptione carnis anima intelligente præditæ, natus est. Ac neque hominem, qui homo factus est, Deum conftetur,ab omni humanitatis sensu alienus ac nec homo di cendus, ut qui in eo hominis naturam inficietur, uti et divinam. Non enim duplicis eum naturæ, seu naturis duplicem statuit, quemadmodum Pa tres sentiunt; sed compositam quamdam atque spuriam naturam invehit, perditam Apollinarii remulatus impudentiam. Iuque eum modum, ma gnum in rem nostram, homo scelestissimus, abro gans dispensationis mysterium, fominum appella tione captiosi oratoris more callide artificioseque abutitur, ne ejus facile furta deprehendantur; ac velut sensum fricat, ut blande obrepentem impie tatem suscipiat. Deum enim atque hominem eum vocat, cum vere utriusque nominis proprietatem (veritatem scilicet) destruat; quippe qui naturas, quarum oppido appellationes sunt, minime confi teatur. Item differentiam nuncupat, qui nullam differentiam agnoscat; cum in ejus sententia, nullæ res natura subjectæ sint, penes quas differentia ac distinctio exsistat; ut et confusionem inducat per unam naturam compositam, naturasque inficiando, non exsistentiam sarfciat; videatur que nominum assertione quod interimit, occultare; atque differentiæ vocibus confusionem explodere, Tanta scilicet male feriati hominis dementisque demens vere molitio ac subtilitas, ignorantis ob tecta caligine, iisque qui se illius fraude capi sinant, offundens tenebras. Ad quos, quasi pro illo contendentes, operæ pretium ut orationem convertamus, atque hoc addemus. siquidem, ut vos existinatis, Severus,

θῶν ὁμολογεῖ τὴν διαφοράν, ἐκτρεπόμενος τὴν συν αίρεσιν, πῶς οὐ συνομολογεῖ καὶ τὰς φύσεις αὐτῷ, κἂν ταύταις, ὡς ἐκεῖνος, τὴν οὐσιώδη γνωρίζει δια φορὰν, μόνην ἀποσκευαζόμενος τὴν τούτων διαίρε σιν, ἀλλὰ ποιότησι μόνον ψιλαῖς παρὰ τὸν ἐκείνου νόμον καὶ δρον τίθεται τὴν διαφοράν Ότι γὰρ ὁμολογεῖ τὰς φύσεις ὁ μακάριος Κύριλλος, ὧν καὶ τὴν διαφορὰν δογματίζει, δῆλον ἐκ τοῦ μὴ δὲ Νεστο ρίῳ τῷ διῃρημένῳ κατ' αὐτήν γε τὴν τῶν φύσεων ὁμολογίαν ἀπαξιοῦν κοινωνεῖν, εἰ καὶ μὴ κατὰ τὴν τῆς ἐννοίας τὸ σύνολον. Τί γάρ, φησὶν ὁ διδάσκα λος, κοινὸν ἐμοὶ καὶ Νεστορίῳ; τὸ δύο λέγειν τὰς δύο φύσεις μέχρι τοῦ γινώσκειν τὴν διαφορὰν τῆς: « σαρκὸς καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου· ἑτέρα γὰρ αὕτη κατά τὴν φυσικὴν ποιότητα, καὶ τῆς οὐσίας οὐχ ὁμογενὲς παρ' ἐκεῖνον. Ἐὰν οὖν καὶ τὰς φύσεις ὁμολογῇ, καὶ ἐπ' αὐταῖς τὴν διαφορὰν γνωρίζῃ, καὶ τὴν τῆς ὁμολογίας αἰτίαν εὐσεβῶς ἀποδίδωσι, φάσκων, «Διὰ τὸ ἑτέραν εἶναι τὴν σάρκα παρὰ τὸν λόγον κατά τὴν φυσικὴν ποιότητα· ο ταυτὸν δὲ λέγειν, οὐσίαν.: « καὶ ἐνέργειαν, πρὸς τὴν Θεοῦ Λόγου διαφοράν πως ὁ παράφρων Σευήρος οὐδ' αὐτῷ τῷ πεπλασμένως αὐτ τῷ τετιμημένῳ Κυρίλλῳ κοινωνεῖν ἀξιοῖ, καὶ τὰς φύσ σεις συμφθέγγεσθαι μέχρι τοῦ γινώσκειν τὴν διάφο ρὰν κατὰ τὴν ἐκείνου διδασκαλίαν, οὐ κατὰ τὴν φυσικὴν ποιότητα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς οὐσίας οὐχ ὁμογενές, ἵν᾿ ὁμοῦ τε τῶν φύσεων καὶ τῶν φυσικῶν ποιοτήτων, ήγουν οὐσιῶν τε καὶ ἐνεργειῶν γνωρίση τὴν διαφορὰν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς οὐσίας οὐχ ὁμογενές ἐξαρνούμενος τῆς σαρκὸς πρὸς τὸν λόγον, ὅπερ ἐστὶ τὸ κατὰ φύσιν διάφορον, τὴν ἐν ποιότησιν ἀνυπάρ κτος (πᾶσα γὰρ πάντως ποιότης ἀνύπαρκτος δίχα τῆς ὑποκειμένης ουσίας) ἀντεισαγάγοι διαφοράν Ο δὲ κακούργως διαπραττόμενος, καὶ τῆς τοῦ σοφοῦ Κυρίλλου, ταυτὸν δὲ λέγειν πάντων τῶν θεοκρίτων Πατέρων, ἀληθοῦς κατεξανιστάμενος διδασκαλίας, ἀλλότριον ἑαυτὸν ἀποφαίνει, καὶ τοῦ ψεύδους κοινω νὸν καὶ συνήγορον. *Αρα δὲ ποιοτήτων λέγων ἐπὶ Χριστοῦ διαφοράν, μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἢ πρὸ τῆς ἑνώσεως λέγει την δια φοράν; Εἰ μὲν γὰρ πρὸ τῆς ἑνώσεως, διαίρεσιν φρο νεῖ πάντως, ἀλλ' οὐ διαφοράν, καὶ ἐκ διῃρημένων, οἷον τῶν καθ᾽ αὑτὰ προϋφεστάτων, δογματίζει την Ένωσιν, ἢ ταύτην ἔλυσε διὰ τῆς τῶν ποιοτήτων δια φορᾶς καὶ ὁμολογίας, ἢ οὐδὲ ταύτας ὅλως ἡνῶσθαι τὴν ἀρχὴν ἀποφαίνεται. Καὶ εἰ μὲν οὐχ ἡνῶσθαι λέ γει, δῆλον ὡς οὔτε τὰς φύσεις ὧν αἱ ποιότητες, ήνω ένας δοξάζει, κἂν ὑποκρίνεται λέγειν· οὐ γὰρ ἐν δέχεται, τὰς μὲν ἠνῶσθαι, τὰς δὲ διῃρεῖσθαί ποτ' ἄν ἀλλὰ σὺν ἀλλήλαις ταυτὸν ἀλλήλαις παθεῖν, εἴτε Ένωσιν, εἴτε διαίρεσιν. Εἰ οὖν τὴν διαίρεσιν ἀποδαλ λόμενος ἡνῶςθαι διαγορεύει μετὰ τῶν φύσεων, καὶ τὰς τούτων ποιότητας, ἀνάγκη πάντως αὐτὸν ἑαυτῷ γε στοιχοῦντα διὰ πάντων, ἢ μίαν σύνθετον λέγειν ποιότητα, καθάπερ καὶ μίαν σύνθετον φύσιν, διὰ τὴν ἔνωσιν, καὶ ἠλέγχθη μὴ δὲ τὴν ἐν ποιότητι γνωρίζων διαφορὰν, ἀλλ' ἐπ' ἀμφοῖν, οὐσιῶν τέ φημι καὶ virum inclytum Cyrillum sequendo, diferentiata confitetur, quem nimirum contractionis probri pudeat quid cause est, cur non etiam una com eo naturas confitetur; inque illis, velut ille, essen tialem agnoscit differentiam, sola nimirum divi ; sione explosa; sed penes ntidas duntaxat qualita tes, secus ac ille sansit sensitque, differentiam statuit? Quod enim B. Cyrillus naturas confiteatur, quarum et differentiam 138 docet ac tradit, inde perspicuum est, quod nec Nestorio, qui divisus «est, in ipsa naturarum assertione renuat commu nicare, etsi a mente ejus sensuque prorsus ab-, horreat Quid enim, inquit ille, mihi_commune cum Nestorio? Quod duas dicam naturas, hactenus dum carnis Deique Verbi differentia ac distinctio » noscatur. Est enim haec alia al ipso, quod attinet ad naturalem qualitatem, et quod substantia nou unius generis est. Cum igitur etiam naturas con fiteatur, atque in illis differentiam agnoscat, picque confessionis rationem reddat, dum ait Idcirco nimirum quod caro alia sit a Verbo, quod attinet ad naturalem qualitatem› (idemque est ac si sub stantiam dicas et operationem, quod attinet ad Dei Verbi differentiam), quonam modo emotæ mentis homo Severus, nec ipsi, quem simulat colere, Cyrillo dignatur communicare, ac cum eo pariter naturas confiteri, hactenus dum differentia nosca tur, juxta ejus doctrinam, nedum quod attinet ad naturalem qualitatem, sed quod etiam substantia non unius generis sit; ut simul tum naturarum, tum naturalium qualitatum (id est, substantiarum et operationum) differentiam agnoscat; sed et hoc ; negans, quod carnis substantia non unius generis cum Verbo sit (quæ est naturalis differentia ac distinctio) ejus loco differentiam in qualitatibus non vere exsistentibus (omnis enim prorsus qualitas ne quidem exsistit absque subjecta substantia) in ducat? Quod certe dum maligne animique perver …. sitate factitat, adversumque sapientissimi Cyrilli (idemque dicas, probatorum Patrum) veritate ful tam doctrinam insurgit, ab eo se alienum, mendaciique asseclam ac vindicem probat. Nam, quæso, dum in Christo qualitatum diffe. rentiam dicit, vel post unionem dicit, vel ante eam? Siquidem enim ante unionem, omnino divisionem sentit, non differentiam ac distinctionem, atque ex cis quæ divisa essent, ut quæ ipsa subsisterent, docet factam esse unionem; aut per qualitatum differentiam easque confitendo, solvit, aut neque has prorsus ab initio unitas esse decernit. At siqui dem non fuisse unitas dicit, liquet neque naturas, quarum sunt proprietates, unitas esse existinare, etsi simulate unitas illas dicit. Non enim fieri po test, ut aliæ unitæ. aliæ divisæ unquam exstiterint; sed idem inter se passæ sunt, sive unionem dicas, sive divisionem. Siquidem igitur divisionem 139 respuens, una cum naturis, earum quoque qualitates unitas fuisse asserit, necesse omnino, qui sibi ipse in omnibus consentiat, aut unam compositam dicere qualitatem, ut et naturam unam compositam pro per unionem, convinciturque nec in qualitate

Παροιμ. ια. - Ψυχὴ εὐλογημένη, πᾶσα ἀπλή. ένα Βασιλείου. — Ψυχῆς θησαύρισμα, σώματος να δεια. Τούτου γὰρ πλουτούντος, ἐκείνη πένεται. Φύσει καλὸν ἡγεῖσθαι χρή, τὸ τῆς ψυχῆς ἀγαθόν. Οὐδεὶς περιορᾷ τὸ ἑαυτοῦ τέκνον μέλλον καταπί πτειν εἰς βόθυνον, ἢ ἐμπεσὸν ἐναφίησι τῷ πτώματα πόσῳ δὲ δεινότερον ψυχὴν εἰς βάθος κακῶν ἐμπι πτουσαν ἐναφεῖναι τῇ ἀπωλείᾳ; Θεολόγου. - Τί σοι θέλεις γενέσθαι; ψυχήν ἐμὴν ἐρωτῶ. Τί σοι μέγα ἢ τί μικρὸν τῶν τιμίων βροτοῖσι; Ζήτει μόνον προθύμως τι λαμπρόν, καὶ δώσω σοι. Ψυχῇ θύε τῷ Θεῷ μᾶλλον, ἢ εὐχῆς τρόπῳ. Πείθομαι σοφῶν λόγοις, ὅτι ψυχὴ πᾶσα καλή το καὶ θεοφιλής, ἐπειδὰν τοῦ συνδεδεμένου λυθεῖσε σώματος ἐνθένδε ἀπαλλαγῇ, εὐθὺς μὲν ἐν συναι σθήσει ἐν θεωρίᾳ τοῦ μέλλοντος αὐτῇ καλού γενο μένη, ἅτε τοῦ ἐπισκοτοῦντος ἀνακαθαρθέντος, η ἀποτεθέντος, ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ λέγειν χρή, θαυμα σίαν τινὰ ἡδονὴν ἤδεται καὶ ἀγάλλεται, καὶ ἵλεως χωρεῖ πρὸς τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην· ὥσπερ τι δε σμωτήριον χαλεπὸν τὸν ἐντεῦθεν βίον ἀποφυγοῦσα, καὶ τὰς περικειμένας ἀποσεισαμένη πέδας, ὑφ' ὧν τὸ τῆς διανοίας πτερὸν καθείλκετο· καὶ οἷον ήδη τη φαντασία καρπούται τὴν ἀποκειμένην μακα ριότητα. Χρυσοστ. Πάντα διπλά δέδωκεν ἡμῶν ὁ Θεὸς τῇ φύσει, δύο ὀφθαλμούς, δύο ὦτα, δύο χεῖρας δύο πόδας: ἐὰν ὁπότερον τούτων βλαβῇ, διὰ τοῦ ἑτέρου τὴν χρείαν παραμυθούμεθα· ψυχὴν δὲ μίαν δέδωκεν ἡμῖν· ἂν ταύτην ἀπολέσωμεν, μετὰ τίνος ἐμβιοτεύσομεν; Ψυχή ἐστιν οὐσία τις ἀσώματος καὶ ἀθάνατος. Ψυχή ἐστιν οὐσία γεννητή, ουσία ζῶσα νοερά. Κλήμεντ. Πάντων ἀναπνέουσαι αἱ ψυχαί, τὸ ζῆν ἔχουσι, καν χωρισθῶσι τοῦ σώματος, καὶ τὸν εἰς αὐτὸ εὑρεθῶσι πόθον ἔχουσαι, εἰς τὸν τοῦ Θεοῦ κόλπον φέρονται ἀθάνατοι ὡς ἐν χειμῶνος ὥρᾳ οἱ ἀτμοὶ τῆς γῆς ὑπὸ τῶν τοῦ ἡλίου ἀκτίνων Ο εφελκόμενοι φέρονται πρὸς αὐτόν. Αθάνατοι πᾶσαι αἱ ψυχαί, καὶ τῶν ἀσεβῶν, αἷς ἄμεινον ἦν μὴ ἀφθάρτους εἶναι. Κολαζόμενα: γὰρ ὑπὸ τοῦ ἀσβέστου πυρὸς ἀπεράντῳ τιμωρία και μὴ θνήσκουσαι, ἐπὶ κακῷ τῷ ἑαυτῶν τέλος λαβεῖν οὐκ ἔχουσιν. ΝΟΤΑ. (α) Πάντων ἀναπνέουσαι. οὐσία ζῶσα νοερά, Preg. s1, 25. Anima benedicta, omnis quæ est samples. Basilii. Animæ thesaurus, egestas corporis; hoc enim divite, illa pauper est. Natura bonum putari debet, quod est animi bonum. Nemo negligit si filium viderit in foveam cadere; vel si ceciderit, in ea positum eum deserit: quanto gravius, quod animam in altam malorum cadentem voraginem, in interitu ipso deserimus! Theologi. — Quid tibi vis fieri, rogo, anima? Quid magni, quidve parvi, iis ex rebus quæ mortalibus in pretio sunt? Quære modo aliquid præclarum, et tibi dabo. Animo potius Deo immola, quam voti modo. Sapientum dictis fidem habeo, animum omnem qui sit bonus ac pius, ubi conjuncto sibi corpore solutus hinc discesserit, mox persentire ac contueri quod est consecuturus bonum, utpote illo quod tenebras offundebat expurgato, sive posito, vel si quid aliud dicendum est, mirifica quadam voluptate mulcetur et exsultat, et placidus ad Dominum suam proficiscitur; praesentem vitam baud secus ac gra vem quendam carcerem defugiens, et injecta sibi vincula, a quibus mentis ala detrahebatur, excu tiens; velutque jani cogitationis praesentia ipsoque obtutu fruitur felicitate reposita. 656 Chrysost. - Duplicia ommia contulit Deus humanæ naturæ; binos oculos, geminas aures, et manus, et pedes; ut si alterum duorum læsum fue rit, alterius opera necessarium usum vel partem impleamus; animam vero unicam dedit: quam si perdiderimus, cum quo tandem vitam sustenta bimus? Anima substantia quædam est incorporea et im mortalis. Anima est substantia genita; substantia vivens intelligendi facultate prædita. Clementis.· Curis omnibus ac laboribus solutæ animæ, vitam habent, tametsi separatæ a corpore exsistant, inque illud desiderio affectæ: in Dei sinum convolant immortales; haud secus ac hiberna tempestate terreni vapores solis radiis attracti in eum feruntur. Immortales sunt omnes animæ, etiaro impiorum, quibus præstaṛet non esse immortales. Dum enim igeis inexstinguibilis perpetuo torquentur supplicio, nec unquam moriuntur, nullum malo suo finem rancisci possunt. (g) Prov. sumptumn. Male Gesn. conversationem reddit. Est, subversio, interitus, ruina, et si quid est ejus generis, iis repositum, qui impietate animam suam perdunt. Nec istud aliud est, quam quod ait psalm. Mors peccatorum pessima. Quasi ab omnibus e spirantes; ab omnibus requiem adeptæ: hæc enim hujus vis constructionis, in qua propositionem ámó subintelligi `quidam volunt. Describit Clemens ip sum hoc quod Joan. in Apocalypsi, animorum re quien a laboribus, quibus solutæ, et a corporibus absolutæ, etsi non amissa ad ea necessitudine, in Dei sinum convolant. Inscite Gesr.. Omnium spi rantes anima: ut et quod in Chrysostom. delinitione reddit, substantia vita i telligibilis; non magis intelligens, seu intelligendi vi prædita.

ρος, οὐδέν τι μᾶλλον ἐκφεύξεται τῆς ὑμῶν κατα τῆς Χαλκηδονέων ἐνοχῆς· πλείστον δὲ ὅσον ύποπε σεῖται ταύτῃ παρὰ τὸν ὑμέτερον νόμον, προδιαρθρών τὸ ἐλλιπῶς εἰρημένον τῆς ἐν Νικαίᾳ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· διὰ τὸ μηδὲ κινεῖσθαι, φησί, τὸ την καῦτα τοῦτο τὸ ζήτημα· ο μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα γινώσκων, καὶ Κληδονίῳ γράφων οὕτω νοεῖν καὶ διδάσκειν. σεως. Ἐπεὶ καὶ Γρηγόριος ὁ τῆς θεολογίας συνήγο 'Αλλ' ἐοίκατέ μοι της σαθρᾶς ὄψεως, οὐχ ἱκανού σης πρὸς ἡλιακῆς αἴγλης ἀνάνευσιν καὶ μετάληψιν, τὴν αὐτὴν ὡς ἀμυδράν αἰτιωμένης, οὐ τὴν οἰκείαν ἀδράνειαν, ἐκμιμήσασθαι τὸ πάθος· αὐτοί τε καὶ νοσηλευόμενοι διὰ τὴν σύγχυσιν, καὶ τοὺς ταύτην ὡς ἀτεβῆ καὶ ἀνάρμοστον πρὸς τὴν ἐν Χριστῷ τῶν σωζομένων ἀλήθειαν φύσεων ἱκανῶς ἐξελέγχοντας, ὡς οὐ φωστῆρας κοινούς, οὐδὲ τῆς ἀληθείας ἐκφάν τορας ἐκδιαβάλλοντες. Εἰ γὰρ ἔστι τἀληθῆ περὶ ἀλη θείας εἰπεῖν, πάντες, οἵ τε κατὰ τὴν Νικαέων θεό κριτοι Πατέρες, καὶ πᾶσα σύνοδος ὀρθοδόξων καὶ ἁγίων ἀνδρῶν, οὐκ ἄλλον πίστεως ὅρον διὰ τῆς ἐπεισαγωγῆς τῶν οἰκείων ῥημάτων παντελῶς ἐπεισο ήγαγον, ὡς ὑμεῖς ἀποφαίνεσθε, πλεῖστον παραλη ροῦντες, καὶ τὸ ὅλον μαινόμενοι· ἀλλ' αὐτὸν ὡς πρῶτον καὶ μόνον τῶν ἐκ τῶν ἁγίων τριακοσίων δέ κα καὶ ὀκτὼ Πατέρων νομοθετηθέντα βεβαίως ἐκύ ρωσαν, τρανοῦντες αὐτὸν, καὶ οἷον ἐπεξηγούμενοι καὶ ἐπεξεργαζόμενοι, διὰ τοὺς ἐκεῖνον καὶ τὰ ἐκεί νου δόγματα πρὸς τὴν οἰκείαν κακῶς ἐκλαμβάνοντας καὶ παρεξηγουμένους δυσσέβειαν. Αὐτίκα γοῦν τὸν τῆς θεολογίας ἐν αὐτῷ κείμενον λόγου παραβλάψαι βεβουλημένους. Ευνόμιόν τε καὶ Μακεδόνιον, οἱ ἑκατὸν πεντήκοντα Πατέρες οὐ συν εχώρησαν διὰ τῶν οἰκείων φωνῶν καὶ δογμάτων. Οὕτω δὲ καὶ τὸν τῆς οἰκονομίας Νεστόριον διαιρεῖν μηχανώμενον, ὁ μακάριος οὐκ εἴασε Κύριλλος ὥσπερ οὖν καὶ Εὐτυχέα συγχεῖν ἐθελήσαντα διεκώ λυσαν οἱ ἐν Χαλκηδόνι τίμιοι Πατέρες. Πῶς οὖν ὑπὲρ τοῦ ἀγαθοῦ σὺν ἐκείναις, φημὴ δὲ ταῖς συνόδοις, καὶ ταύτην οὐκ ἀποδέχεσθε, διὰ τὸ αὐτὸ καὶ ἴσον καλόν· ἢ ταύτην ὡς μισόκαλος διαλοιδοροῦντες συν διαλοιδορεῖτε κἀκείνας; δ δὴ μάλιστα ποιοῦντες τοῖς πράγμασιν, εὐλαβεῖσθε τοῖς ῥήμασιν, ἵν᾿ εὐσεβείας πλάσμασιν ἐκείνας δῆθεν κατὰ ταύτης σεμνύναντες, διὰ ταύτης κἀκεῖνας λυμήνησθε, τὸ ἴσον αὐταῖς διὰ τὴν ἴσην πρᾶξιν ἐπιφέροντες Έγκλημα. Τις οὖν ὑμῶν τὴν τοσαύτην. ὑποίσοι κατὰ τῆς εὐσεβείας καὶ τῶν εὐσεβούντων αὐθάδειαν; κ. τ. έ. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ Κεφάλαια περ' ουσίας καὶ φύσεως, ὑποστάσεών τε καὶ προσώπου. Ὅτι οὐσία μὲν αὐτὸ τὸ εἶδος καὶ τὴν φύσιν, ὅπερ saltem quantum par est pudore suffusi, a vesania tantis animis adversus veritatem adstruendi men dacii cohibeamini. Nam et theologiæ vindex Grego rius, nihil amplius vestram effugict adversus syno dum Chalcedonensem accusationem: quinimo ve stris rationibus magis illi obnoxius erit; qui illa prior, quod diminute a Nicæna synodo de Spiritu sancto dictum fuerat, a se ipse distincte tradat, quod tum, inquit, nondum mota erat ca quæ stio, Spiritum sanctum Patri Filioque consocians, et Cledonio, ut et ipse idem sentiat doceat. que, datis ad eum litteris hortans. Sed videmini mihi, visus imbecillis initari ægri tudinem, qui cum, ob suam imbecillitatem, solis splendorem intueri, illumque excipere non possit, hoc 142 ipsum nomine accusat, quasi obscurus sit, non suæ ipse debilitati ascribit: sic nimirum vos quoque, qui confusionis morbo dire laboretis, cos quoque qui ut impiam, nec quidquam veritati naturarum in Christo exstantium ac incolumium consonam satis superque redarguant, ut non com munia luminaria, ac veritatis interpretes, ejiciatis. Nam si vera de veritate dicere liceat, omnes post Nicanam synodum a Deo electi Patres, omnisque orthodoxorum ac sanctorum virorum synodus, non aliam fidei definitionem suorum verborum additio ne prorsus induxerunt, uti vos aflirmatis, pluri mum deliri homines ac plane insanientes: sed eam ipsam velut primam atque unicam a sanctis trecentis decem et octo Patribus sancitam firmiter confirmarunt, eam dilucidantes, ac velut secundis curis enarrantes ac fabricantes, propter eos, qui ipsam ejusque decreta ad suam impietatem consta biliendam detorquebant et prave exponebant. c Mox igitur, quæ de divinitate erat ac fide Trini tatis, doctrinam violare conantes Eunomium et Macedonium centum quinquaginta Patres suis vo cibus ac decretis non siverunt. Sic et divinæ in carnationis Christique mysterium dividere machi nantem Nestorium non permisit beatus Cyrilluş. Quemadmodum etiam Eutychem confundere vo lentem venerandi Patres Chalcedonenses prohi buerunt. Quonam igitur modo hanc quoque una cum illis (id est synodis) pari boni honestique stu dio non recipitis: aut, qui hanc, ut ejus omnis quod bonum ac honestum sit, osores, maledictis appetatis, non illas pariter appetitis? quod potis simam cum opere præstetis, verbis præstare vere mini: quo scilicet fictis pietatis vocibus adversus hanc illas commendantes, per hanc illas quoque labefactetis; qui parèm eis labem ex pari facto, ac crimen inferatis. Quis igitur tantam vestram ad versus pietatein virosque pietatis cultores auda ciam ferat? Et qua sequuntur. Copita de substantia seu éssentia et natura, deque hypostasi et persona. 143 Substantia quidem seu essentia, ipsam spe

ἐστὶ καθ᾽ ἑαυτὴν, δηλοῖ, ὑπόστασις δὲ, τόν τινα τῆς οὐσίας ἐμφαίνει. Ὅτι οὐσία καὶ ἐνούσιον, οὐ ταὐτόν· ὥσπερ οὐδὲ ὑπόστασις καὶ ἐνυπόστατον, εἰ καὶ ἐν ἀλλήλοις ἄμφω θεωρεῖται, ἀλλ᾽ ἄλλο καὶ ἄλλο. Ενούσιον μὲν γάρ ἐστι, τὸ ἐν τῇ φύσει θεωρούμενον, καὶ οὐ καθ᾿ ἑαυτὸ ὑπάρχον· ἐνυπόστατον δὲ, αὐτὸ τὸ ἐν ὑποστάσει ὂν, καὶ οὐκ ἐν ἑαυτῷ καθ᾿ ἑαυτὸ τυγχάνον, δηλοῖ· τουτ ἐστι, τὸ μὴ ἐξ ἀτελῶν μερῶν εἰς ἔν τι συνελ Οὸν, ἀλλ' ἐκ τελείου καὶ ἀτελοῦς, ἐν τῇ κατὰ σύγ χυσιν συνόδῳ θεωρούμενον. Ὅτι ἡ μὲν ὑπόστασις πρόσωπον ἀφορίζει τοῖς χαρακτηριστικοῖς ἰδιώμασι. Τὸ δὲ ἐνυπόστατον, τὸ μὴ δὲν καθ' ἑαυτὸ συμβεβηκός δηλοῖο ἀλλ᾽ ὅπερ ἐν ἑτέρῳ ἔχει τὸ εἶναι, καὶ οὐκ ἐν ἑαυτῷ θεωρεῖται, οὐδὲ ἔστι καθ᾿ ἑαυτὸ ὑφεστός, ἀλλὰ περὶ τὴν ὑπό στασιν πάντοτε θεωρούμενον, ὥσπερ αἱ ποιότητες, αἴ τε οὐσιώδεις καὶ ἐπουσιώδεις καλούμεναι· αϊτινές οὐκ εἰσὶν οὐσία, οὐδὲ καθ' ἑαυτὰ, ἀλλ' ἐν τῇ οὐσίᾳ τυγχάνουσι, καὶ δίχα ταύτης τὸ εἶναι οὐκ ἔχουσιν Ὅτι ὥσπερ οὐδ᾽ ἑτέρα τῶν ποιοτήτων, ήγουν ούτ σιωδῶν καὶ ἐπουσιωδῶν, ἐστὶν οὐσία, ἢ πρᾶγμα ὑφεστὼς καθ᾿ ἑαυτὸ, ἀλλ᾽ ἀεὶ περὶ τὴν οὐσίαν τὸ χαρακτηριστικὸν κέκτηνται, ὥσπερ χρῶμα ἐν σώ ματι, καὶ ἐπιστήμη ἐν ψυχῇ· οὐδὲ γὰρ ἔστιν εἰπεῖν χρώμα δίχα σώματος φαίνεσθαι, ἢ ἐπιστήμην δίχα ψυχῆς ἐνεργεῖσθαι· οὕτως οὐδὲ ἐνυπόστατον ἢ ἐνού σιον ἔστιν νοῆσαι δίχα οὐσίας ἢ ὑποστάσεως. Οὐ γὰρ καθ᾿ ἑαυτὰ τὴν ὕπαρξιν ἔχουσιν, ἀλλ' ἀεὶ περὶ τὴν ὑπόστασιν θεωροῦνται. Ὅτι οὐ δέον οὔτε τὸ ἐνυπόστατον εἰς ὑπόστασιν συνάγειν, οὔτε τὸ ἐνούσιον εἰς οὐσίαν διορίζειν. Οτι τὸ λέγειν τινάς, μὴ εἶναί φύσιν ἀνυπόστα τον, ὀρθῶς μὲν λέγεται παρ' αὐτοῖς, οὐκ ὀρθῶς δὲ νενόηται· καὶ τὸ μὴ ἀνυπόστατον εἰς ὑπόστασιν φέ μεῖν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐν τῇ ὑποστάσει θεωρεῖσθαι. Ότι ὥσπερ εἴ τις λέγει, Οὐκ ἔστι σῶμα ἀσχημά τιστον ἢ ἀχρωμάτιστον, ὀρθῶς μὲν λέγει, οὐ μὴν οὐσία) εἰ ἐνοί στον, ὑπόστασις ἐνυπό στατον Ενούσιον Ενυπόστατον Ἐνυπόστατον ἐνυπόστατον ἐνούσιον ἐνυπόστατον ἐνούσιον ἀνυπόστα τον, ἀνυπόστατον ΝΟΤΑ. Τὸ μὴ ἐξ ἀτελών. τοῦ ἐνυποστάτου, φυσι κώτερον ενυπόστατα ἐνυπόστατα τὸ ἐνυπόστατον, ciem naturamque, id quod est secundum sc, signi (h) ficat. Hypostasis vero seu persona, aliquem de es sentia denotat, id est, cui insit essentia ac natura. Substantia seu essentia - (id est, non idem sunt; uti neque et tametsi ambo, aliud in alio, considerentur; aliud tamen et aliud. enim est, quod in natura, et non ipsum per se exsistens, intelligitur. vero, ipsum significat, quod in hy postasi, et non in seipso per seipsum exsistit: hoc est, quod non ex imperfectis partibus in unum quid convenit, sed ex perfecto et imperfecto, in concursu secundum 'confusionem intelligitur. Hypostasis, proprietatibus insignientibus, perso nam discernit. vero, accidens signi ficat, quod non est per seipsum: sed quod in alio esse nanciscitur, non in seipso consideratur; nec per seipsum vere exsistit, sed citra hypostasim semper intelligitur: cujusmodi sunt qualitates tum essentiales, tum quæ essentiæ adventitiæ vocantur; quæ quidem non sunt substantia, nec per se exsi stunt, sed in substantia, et extra illam non habent esse. Quemadmodum neutrum qualitatum genus (nempe essentialium et quæ essentiæ adventiti: sunt ) sub stantia est, vel res per se vere exsistens, sed sem per circa substantiam Insigniendi vim habet, quem admodum color in corpore, et scientia in animo (nec enim dici potest lucere colorem sine corpore aut scientiam sine animo in actu esse), sic neque auὶ absque substantia et hy postasilicet intelligere. Non enim hac per seipsa exsi stentiam habent, sed semper circa substantiam et hy postasim intelliguntur. Non necesse est ut in hypostasim cogamus, neque ut ii substantiam diri mamus. Quod aiunt quidam, non esse naturam recte id quidem dictum ab 144 eis est, sed non recte intellectum; quodque τo, non ad hypostasim ferat, et non potius in hypostasi in telligatur. Sicut qui ait, non esse corpus figuræ expers, ant coloris, recte is quidem dicit; at non recte conclu (h) Variæ Græcis terminorum dealia, sed ut quid substantiale, ncc extra hypo ac vocum acceptiones, quæ res in theologia diffi cultates parit, erroresque incautis innectit, uti quandoque ipse admonet Maximus. Exemplum istud quod adhibet paulo est. Ita sane in naturalibus, hypostasis ex imperfectis substantiis conflatur, ex quibus unum totum ac per se exsistens consurgit: in Christo au tem utraque perfecta natura est; unde nec unum totum ut natura ex eis conflatur, sed unus perfectus Deus, perfectus homo in utraque exsistit; ipsas que non hypostases, sed alibi Maxi mus admittit. Hic vero quod ponit exemplum, de imperfecto quod perfecto utitur unione secundum confusionem, hoc forte velit. Partes, quæ sic acce dunt perfecto, ex illa imperfecti cum eo mistione et confusione, ut sic esse, quæ vere in þypestasi cui adveniunt, exsistant, non ut acci stasim, etsi non sint ipsa hypostasis, quæ est totius ratio, ac per se seorsum a quocunque alio, exsi stentis. Paulo post ad ipsa trahit communia accidentia seu adventitia, quæ et ipsa in hypostasi exsistant: sed id remotius est, quod illa esse valde debile et secundum quid in ea ha beant. Sequentia, excerpta potius sunt, ad sequen tem usque epistolam ad Constantinum Sacellarium, quam justa aliqua lucubratio vel epistola; cumque ipsius Maximi nomine prænotati loci afferantur, conjectura sit ejus studiosum aliquem hæc potius. quam ipsum Maximum digessisse; vel si primum Maximus digessit adversus Severianos et Monothe litas, sic illi digesta alius auxerit, uti fere aliqui exsistimant de quæst. ad Antiochum Athanasii no mine, deque Anastasii Sinaitæ in Scripturam, aliis Niceni.

ὀρθῶς συμπεραίνει, τὸ σχῆμα, ἢ τὸ χρῶμα σώμα ἀνυπόστατον ἀνυπόστατον ἀνυπόστατος ανυπόστατον λέγων εἶναι, ἀλλ' οὐχὶ ἐν σώματι θεωρεῖσθαι· οὕτως εἴ τις ονομάσει λέγων· Οὐκ ἔστι φύσις ἀνυπόστατος εἶτα τὸ μὴ ἀνυπόστατον εἰς ὑπόστασιν συνάγων, οὐκ ὀρθῶς διακρίνει. Οτι φύσις μὲν οὐκ ἂν εἴη ποτὲ ἀνυπόστατος, οὐ μὴν ἡ φύσις ὑπόστασις· οὐδὲ τὸ μὴ ἀνυπόστατον εἰς ὑπόστασιν θεωρεῖται. Ἐπειδὴ οὐδὲ ἀντιστρέφει. Ἡ μὲν γὰρ ὑπόστασις, πάντως καὶ φύσις· ὥσπερ καὶ τὸ σχῆμα, πάντως σῶμα. Οὐκ ἔστι γὰρ ὑπόστα σιν νοῆσαι ἄνευ φύσεως· οὐ δὲ πάλιν σχῆμα ἢ χρώμα ἄνευ σώματος· ἡ δὲ φύσις, οὐ πάντως καὶ ὑπόστα σις. Οτι ἡ μὲν φύσις τὸν τοῦ εἶναι λόγον κοινὸν ἐπέχει, ἡ δὲ ὑπόστασις, καὶ τὸν τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸ εἶ ναι. Οτι ἡ μὲν φύσις· είδους λόγον μόνον ἐπέχει, ἡ δὲ ὑπόστασις καὶ τοῦ τινός ἐστι δηλωτική. Τοῦ ἁγιωτάτου Κλήμεντος πρεσβυτέρου Αλεξαν δρείας, ἐκ τοῦ Περὶ Προνοίας. Οὐσία ἐστὶν ἐπὶ Θεοῦ. Θεὸς οὐσία θεία ἐστὶν, ἀλ διόν τι καὶ ἀνάρχον, ἀσώματόν τι καὶ ἀπερίγραφον, καὶ τῶν ὄντων αἴτιον. Οὐσία ἐστὶ, τὸ δι' ὅλου ὑφε στάς. Φύσις ἐστὶν, ἡ τῶν πραγμάτων ἀλήθεια, ἢ τού των τὸ ἐνούσιον. Κατὰ δὲ τοὺς ἄλλους ἡ τῶν εἰς τὶ εἶναι παραγενομένων γένεσις· καθ᾿ ἑτέρους δὲ, ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια ἐμποιοῦσα τοῖς γινομένοις τὸ εἶναι, καὶ τὸ πῶς εἶναι. Τοῦ πανσόφου. Μαξίμου ὄρος υποστάσεως. Υπόστασις σύνθετός ἐστιν, οὐσία τις σύνθετος, τῶν καθ᾿ ἕκαστα περιληπτικὴ τῶν ὄντων ἐν τῷ οἰκείῳ ἀτόμῳ πάντων ίδιωμάτων. Τὸ γὰρ κοινῶς ἐν τοῖς ὑπὸ τὸ αὐτὸ εἶδος ἀτόμοις θεωρούμενον, τὸ τῆς οὐ σίας ήτοι φύσεως χαρακτηρίζει, προηγουμένως μεν ἐν τοῖς ὑπ' αὐτὸ ἀτόμοις, γενικῶς δὲ πάντων τὸ κοινὸν, τῶν ὑπὸ τὸ σύνθετον εἶδος ἀτόμων. Τοῦ μακαριωτάτου Ευλογίου πάπα Αλεξαν δρείας, κεφάλαια ἑπτὰ περὶ τῶν δύο φύσεων τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρισ στοῦ. Εἰ μιᾶς φύσεως κατὰ τὴν ἕνωσιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ἐστιν, εἰπὲ, ποίας, τῆς λαβούσης; ἢ τῆς ληφθείσης; καὶ τί γέγονεν ἡ ἑτέρα; Εἰ δὲ ὑπάρχουσιν ἀμφότεραι, πῶς μία, εἰ μὴ ἐξ ἀμφοτέ ρων μία ἀπετελέσθη σύνθετος; εἰ δὲ τοῦτο, πῶς οὐχ ἑτεροούσιος ὁ Χριστὸς, τοῦ Πατρὸς ἀσυνθέτου ὑπάρχοντος; Εἰ οὐδέποτε δύω φύσεων ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ώμολόγηται ὤν, πῶς δυνατὸν λέγειν μιας μετὰ τὴν ἔνωσιν τὸν Χριστὸν. 1 και όλως λέγειν dit, dicendor #guram aut colorem esse corpus, et non ia corpore considerari. Sic, si quis nominans dicat non esse naturam (quæ scilicet hypostasi careat), tumque non in hypo stasim colligat, non recte distinguit. Nunquam fat ut natura sit (id est carens subsistentia), non tamen natura hypostasis est: nec quod non est (id est, non sub sistens ) hypostasis censetur. Nam neque converti tur. Etenim hypostasis omnino etiam natura est; uti et figura omnino corpus. Nec enim fieri potest ut intelligatur hypostasis absque natura, neque rursus figura aut color absque corpore: natura au tem, non etiam omnino hypostasis exsistit. Natura, ejus quod est esse, communem rationem habet; hypostasis vero, etiam ejus quod est sic, ac per se esse. Natura, solam speciei rationem habet; hypo stasis, etiam hujus cujusdam significandi vim label. Sanctissimi Clementis presbyteri Alexandrini, ex li bro De Providentia. Substantia in Deo est. Deus divina substantia est, sempiternum aliquid omnisque principii ex pers, incorporeumque et incircumscriptum, ac re rum Auctor. Substantia est, quod undique vere exsistens (id est, subsistens ) est. Natura re rum veritas est, vel rerum substantia; sive, ut alii sentiunt, eorum quæ in rerum naturam producun tur generatio atque origo: ut autem alii, Dei provi dentia, rebus quæ funt hoc indens, quod est esse, et tali modo esse. Sapientissimi Maximi, hypostasis definitio. Hypostasis composita, substantia quædam com posita est, singulas omnes proprietates, quæ in pro prio individuo sunt, complectens. Quod enim com muniter in individuis sub eadem specie consideratur, essentiæ seu naturæ insigne ac nota est; primario quidem in subjectis illi individuis; generice vero, quod omnibus individuis sub specie composita com mune est. 145 Beatissimi Eulogii papa Alexandrini capita septem de duabus naturis Domini Deique ac Salva toris nostri Jesu Christi. Si unius naturæ post unionem est Dominus noster Jesus Christus, rogo, cujusnam? ejus quæ assumpsit, an que assumpta est? quidve altera factum est? Sin autem exsistunt ambæ, quomodo sunt una, nisi ex ambabus una composita facta est? Sin autem se res sic habet, quomodo non diversæ substantiæ Christus a Patre, qui omnis expers com positionis est? Si nunquam duplicis naturæ Dominus noster Jesus Christus agnitus est, quomodo potest dici Christum post unionem unius esse naturz, aut

Ένωσιν; Εἰ δὲ ὡμολόγηται ὁ Χριστός δύο φύσεων γεγονέναι, εἰπὲ, πότε δύο φύσεων ἦν ὁ Χριστὸς, καὶ πότε γέγονεν ἐκ μιας; Ομοούσιος ὁ Θεὸς Λόγος τῇ παρ' αὐτοῦ ληφθείση σαρκί, ἢ ἑτεροούσιος; ᾿Αλλ' εἰ μὲν ὁμοούσιος, πῶς οὐ γέγονε τετρὰς ἡ Τριάς; Εἰ δὲ ἑτεροούσιος ἡ σὰρξ τοῦ Θεοῦ Λόγου, πῶς οὐ δύο φύσεων ὁ Χριστός; Η. Μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην φασί τίνες οἶμαι δὲ καὶ ὑμᾶς οὕτω λέγειν. Αλλ' εἰ μὲν μιας ουσίας τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς σαρκὸς τοῦτο νοη τέον, πῶς οἷόν τε τὸ κτιστὸν τῷ ἀκτίστῳ, καὶ τὸ ἀΐδιον τῷ ὑπὸ χρόνον εἶναι ταυτόν; Εἰ δὲ ὡς μιᾶς φύσεως ἐχούσης ἑτέραν, ἢ ἐχομένης ὑφ' ἑτέρας, τίς ὑποίσει μίαν καὶ μίαν, οὐ δύο, ἀλλὰ μίαν εἰπεῖν; Εἰ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τοῦ Πατρός, πῶς οὐ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς σαρκός; Εἰ κατ᾽ οὐδὲν δύο ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σὰρξ, πῶς οὐ κατὰ πάντα ἐν ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σάρξ; Καὶ εἰ κατὰ πάντα ἐν ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σὰρξ, πῶς οὐκ ἔσται ὁ Λόγος σάρξ, καὶ ἡ σὰρξ Λόγο;, καὶ συν αἴδιος τῷ Πατρὶ καὶ ὁμοούσιος ὡς ὁ Θεὸς Λόγος; Εἰ δὲ οὐ κατὰ πάντα ἐν ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σάρξ, πῶς οὐ κατά τι δύο ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σάρξ; Εἰ ἀδύνατον πλέον ἡνῶσθαι τὸν Θεὸν Λόγον καὶ τὴν σάρκα, οὗ ἡνωται ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ὁ Πατήρ, πῶς ἡνωμένος ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σάρξ κατ' οὐδέν εἰσι δύο; Περὶ οὐσίας καὶ φύσεως καὶ ὑποστάσεως. Οὐσᾶς ἐστὶν ἢ τὸ κοινόν τε καὶ ἀπερίγραπτον σημαίνουσα, ὅ ἐστιν ἄνθρωπος. Ο γὰρ τοῦτο είν τῶν, τὴν κοινὴν φύσιν ἐσήμανεν, οὐ περιγράψας τῇ φωνῇ τόν τινα ἄνθρωπον, τὸν ἰδίως ὑπὸ τοῦ ὀνό ματος γνωριζόμενον. Φύσις ἐστὶ, τὸ ἐξ ἴσου πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὸ αὐτὸ εἶδος ἀναγορευομένοις ἐνθεωρούμενον. Υπόστασίς ἐστιν, ἡ τὸ κοινόν τε καὶ ἀπερίγρα- 1 πτον ἐν τῷ τινι ἰδίως παριστῶσα καὶ περιγράφουσα, οἷον ὁ δεῖνα. Υπόστασίς ἐστι, τὸ μετὰ τοῦ καθόλου, ἔχον τι καὶ ἰδικόν. Φύσις ἐστὶ κατὰ τοὺς ἔξω, ἀρχή κινήσεως καὶ ἠρεμίας. Φύσις ἐστὶν, ἡ ποιὰ τῷ παντὶ ὕπαρξις. Φύσις λέγεται, παρὰ τὸ πεφυκέναι. Πρώτη ουσία ἐστὶ, πᾶν τὸ καθ᾿ ἑαυτὸ ὑφεστὼς, οἷον λίθος. Δευτέρα ουσία αυξητική, καθὸ αὔξει καὶ φθίνει τὸ φυτόν. Τρίτη δὲ οὐσία ἔμψυχος αἰσθητική, etiam prorsus nuncupari unio? Sin autem fides ent ss Athanas., Cyrillus. fuisse Christum duplicis naturæ, dic, rogo, quan donam Christus erat duplicis naturæ, ac quando unius factus est? Ejusdemne Deus Verbum cum carne ab eo as sumpta substantia est, an divers? At, siquidem ejusdem est, quomodo Trinitas non effecta quater nitas est? Sin autem caro diversæ substantiæ a Deo Verbo est, quomodo Christus non duplicis est na ture? Sunt qui unam Dei Verbi naturam incarnatam dicant; arbitror autem vos quoque sic dicere. Atenim, si hoc ita intelligendum ut una sit Dei ac carnis substantia, quonam modo fieri potest ut idem creatum sit cum increato, et quod est sempi ternum cum eo quod tempori subjectum est? Sin autem idcirco, quod una natura habeat alteram, aut ab altera habeatur, quis unam et unam non duas, sed unam appellari, ferat? Si una natura Dei Verbi et Patris, quomodo non una natura Dei Verbi et Patris et carnis? Si nulla ratione Deus Verbum et caro sunt duo, quomodo non omni \ratione Deus Verbum et caro unum sunt?, Ac, siquidem Deus Verbum et caro omni ratione idem sunt, quomodo Verbum caro non erit, et caro Verbum, Patrique coæterna et consubstantialis haud secus ac Deus Verbum? Sin autem non omni modo Deus Verbum et caro unum sunt, quomodo non quadam ratione Deus Verbum et caro duo sunt? 146 Si feri non potest ut magis uniantur Deus Verbum et caro, quam Deus Verbum et Pater, quo modo Deus Verbum unitus et caro, nulla ratione sunt duo? De substantia seu essentia, et natura et hypostasi. Substantia est seu essentia, quæ significat quod commune ac incircumscriptum est; quod est homo. Qui enim hoc dixerit, naturam communem, nullo circumscripto, qui eo nomine privatim designetur ae proprie singularis homo sit, significavit.` Natura est, quæ in omnibus, quæ ejusdem spe ciei prædicationem recipiunt, consideratur. Hypostasis est, quæ id quod est commune et incircumscriptum, in aliquo singulariter exhibet ac circumscribit, cujusmodi est, hic quidam. Hypostasis est, quæ cum universali, etiam sin gulare quidpiam habet. Natura est, juxta philosophos, principium motus et quietis. Natura est, talis quædam cuique substantia ac indoles. Natura dicitur quasi a nascendo. Prima substantia est, quidquid per se ac vere est, uti lapis. Secunda substantia, quæ vim augmenti habet; uti planta augescit et decrescit. Tertia sub

τὸ ζῶον, ὁ ἵππος. Τετάρτη δὲ οὐσία ἔμψυχος αισθη τική λογική, ὁ ἄνθρωπος. Διὸ καὶ ἔσχατος γέγονεν, ὡς ἐκ πάντων τὴν ψυχὴν ἄϋλον ἔχων, καὶ τὸν νοῦν Θεοῦ εἰκόνα. ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ, *Οτι ἀδύνατον ἐν θέλημα λέγειν ἐπὶ Χριστού. Τὸ Χριστὸς ὄνομα, οὐ φύσεως ἐστι δηλωτικόν, ἀλλὰ συνθέτου υποστάσεως. Τουτέστιν, ὅλος ὁ Χρι στῆς, καὶ Κύριός ἐστι καὶ Θεὸς, καὶ παντοδύναμος, ἔχων ἐν ἑαυτῷ καὶ ἦν δι' ἡμᾶς, καὶ διὰ τὴν ἡμετέ ραν σωτηρίαν ἀδιαιρέτως καὶ ἀσυγχύτως ἐφόρεσε σάρκα παθητὴν καὶ οὐ παντοδύναμον, κτιστήν, δρα τήν, περιγραπτήν, τὴν μὴ παντοδύναμον φυσικῶς, ἀλλ' ἐν τῷ Χριστῷ παντοδύναμον θέλημα ἔχουσαν. Οὐ γὰρ ὑποστάσει ἐστὶ ὁ Χριστὸς θνητὸς καὶ ἀθά νατος· οὐ δ' αὖ πάλιν ἀδύναμος καὶ παντοδύναμος, ὁρατὸς καὶ ἀόρατος, κτιστὸς καὶ ἄκτιστος· ἀλλὰ τὸ μὲν φύσει, τὸ δὲ ὑποστάσει. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐκ ἐναντιότητι γνώμης, ἀλλ' ἐν ἰδιότητι φύσεως. Εἰς γάρ ἐστιν, ὡς προείπον, ὁ Χριστὸς, ἔχων ἑκάτερα φυσικῶς. Τὸ γὰρ, Οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ, οὐδὲν ἕτερον δείκνυσιν, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι σάρκα ἀληθῶς περιβέβληται, φοβουμένην θάνατον. Τὸ γὰρ φοβεί σθαι θάνατον, καὶ ἀναδύεσθαι καὶ ἀγωνιᾷν, ἐκείνης ἐστί. Νῦν μὲν οὖν ἐρήμην αὐτὴν ἀφίησι καὶ γυμνὴν τῆς οἰκείας ἐνεργείας, ἵνα αὐτῆς δείξας τὴν ἀσθέ νειαν, πιστώσηται αὐτῆς καὶ τὴν φύσιν. Νῦν δὲ αὐτὴν οὐκ ἀποκρύπτει, ἵνα μάθης, ὅτι οὐ ψιλὸς ἄνα θρωπος ἦν. Ὥσπερ γὰρ εἰ διὰ πάντων τὰ ἀνθρώ πινα ἐπεδείκνυτο, τοῦτο ἂν ἐνομίσθη· οὕτως εἰ διὰ παντὸς τὰ τῆς θεότητος ἐπετέλει, επιστήθη ἂν ὁ τῆς οἰκονομίας λόγος. Διὰ τοῦτο ποικίλλει καὶ ἀναμία γνυσι καὶ τὰ ῥήματα καὶ τὰ πράγματα, ἵνα μήτε τῇ τοῦ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως, μήτε τῇ τοῦ Μαρ κίωνος καὶ Μανιχαίου νόσῳ καὶ μανία παράσχη ὑπέθεσιν. Διὰ τοῦτο καὶ προλέγει τὸ ἐσόμενον ὡς Θεὸς, καὶ ἀναδύεται πάλιν ὡς ἄνθρωπος. Ὁ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου Χριστοῦ δύο θελήματα εἰπεῖν ἢ ὁμολογεῖν παραιτούμενος, τοῦτο τὸ ἐν θέ λημα, ὅπερ ἐπ' αὐτοῦ λέγεις, αναρχον καὶ συνάναρ χον και συναΐδιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ μάτι, ή ποσότητι θεϊκὸν ὅλον, ἁπλοῦν τε καὶ ἀσύνο θετον, ὡς τῆς θείας ὑπάρχον οὐσίας, ἢ διὰ τὴν ἐν ανθρώπησιν ἀλλοῖόν τί σοι δοκεῖ;' ὁποῖον δὲ σήμα νον, καὶ τί τούτου τοῦ θελήματος τὸ ὄνομα, φη σαι ἡμῖν. Τὸ γὰρ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, τουτέστι τοῦ θείου θελήματος ὄνομα, ἐγὼ σημαίνω. Ὥσπερ γὰρ ἡ θεία φύσις ἡ τρισυπόστατος, ἄναρχος, ἄχτι στος, ἀπερινόητος, ἁπλῆ, καὶ ἀσύνθετος ολότητι ὑπάρχει· οὕτω καὶ τὸ αὐτῆς θέλημα. Ἰδοὺ οὖν τὸ πρὸς τῆς ἐνανθρωπήσεως εἶπον· καὶ πάντες μοι συμ φθέγξονται, ὡς τὴν ἀλήθειαν εἰρηκότι. Καὶ σὺ αὐτ τὸς, εἰ θέλεις, καὶ οὐ θέλεις. Εἰπὲ οὖν ἡμῖν τὸ μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, ποῖον ὄνομα ἔχει. Ζήτησον Πα λαιὰν καὶ Καινὴν Διαθήκην όλην. Εἰπὲ τούτου σύ τοῦ ἐφευρισκομένου ἐπὶ Χριστοῦ ἑνὸς θελήματος το stantia, quae animata sensu præedita est, ut animal, equus. Quarta substantia, quæ animata sensu et ratione praedita est, homo scilicet. Atque id etiam cause est cur ultimus creatus sit, ut qui ex omnibus animum materiæ expertem, mentemque Dei imaginem nactus sit. Fieri non posse ut dicatur una in Christo voluntas. Christi nomen, non naturam significat, sed hypo stasim seu personam compositam. Hoc est, totus Christus et Dominus et Deus est, et omnipotens, habens in seipso etiam quam pro nobis ac propter nostram salutem indivise et inconfuse carnem gestavit passibilem, non omnipotentem; creatam, oculis 147 subjectam, circumscripfam; non natura omnipotentem, sed in Christo omnipotentem na clam voluntatem. Non enim Christus hypostasi seu persona mortalis et immortalis, nec rursus debilis et omnipotens, visibilis et invisibilis, creatus et increatus; sed alterum, natura; alterum, hypostasi ae persona est. Atque, ut verbo dicam, non contra rietate voluntatis, sed in proprietate naturæ. Ut enim dicebam, Christus unus est, utraque natura habens. Quod enim ait: Non sicut ego volo, sed sicut tu, nihil aliud ostendit, quam vere carnem induisse, quæ mortis metu afficeretur. Mortis enim timor, et ſuga et anxietas, illius erant. Nunc itaque vi sua ac amatu destitutam nudamque dimittit, ut illius detecta infirmitate, naturam quoque astrue ret. Nunc vero operationem vimque non celat, ut noveris non fuisse nudum hominem. Quemadmo dum enim si semper humana exhibuisset, hoc existimatus esset, sic etiam si semper quæ Deitatis erant peregisset, dispensationis doctrina nec ipsa f'dem invenisset. Idcirco variat commiscetque tum verba, tum facta, ut neque Pauli Samosateni, neque vero Marcionis et Manichæi morbo ac furori ansam præbeat. Propterea et prædicit quod futurum est, ut Deus; ac rursus, ut homo, recusal. Qui in uno soloque Christo duas voluntates dicere aut confiteri recusas, quam in eo unam voluntatem dicis, æternam et coæternam consem piternamque Patri et Spiritui sancto; totamve quanta est divinam simplicemque ac omnis compo sitionis expertem, ut quæ divinæ voluntas essentiæ sit, vel propter assumptum hominem diversum ali quid atque aliud opinaris: quale illud designa, et quod ejus nomen voluntatis edicito. Nam quod attinet ad voluntatis nomen, quæ humanitatis assumptionem præcessit(divinæ scilicet), ego nomen edico. Quemadmodum enim quæ in tribus vere personis exsistit divina natura, principii expers, increata, omnem mentis cogitatum excedens, sim plex ac expers compositionis est, quod tota est: sic et ejus voluntas. En itaque cam dixi voluntateın, quæ assumptionem hominis antecedit, omnesque ¡n neam, ut qui vera locutus sim, ibunt senten tia:al; atque adeo tu ipse velis, nolis. Dic tu igitur,

λιστά τινες τῶν κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν ἀληθῶν περὶ ψυχῆς δογμάτων ἀποσφαλέντες, προϋπάρχειν Ελλη νικῶς, ἡ μεθυπάρχειν ἰουδαϊκῶς τοῦ ἰδίου σώματός τὴν ψυχὴν τερατευόμενοι, καὶ ἀρχὴν οὐ καλὴν οὐδὲ Θεοφιλῆ, τῆς τῶν ὁρατῶν δημιουργίας προκαθηγεί εθαι ὑποτιθέμενοι δε, ἀντιπαθῶς πρὸς τὸν τοιοῦτον διάκεινται λόγον· ὧν διελέγξαι τὰ περὶ τούτου σαν θρά, καὶ ἀπαγῇ προβλήματα, οὐ τοῦ παρόντος εἶναι καιροῦ τε καὶ λόγου κρίνας, ἐπὶ τὸ προκείμενον επανελεύσομαι. Οὕτω τοίνυν, καθά πρόκειται, πάσης συνθέτου ἐχούσης φύσεως, οὐκ ἄν τις τολμήσαιέ ποτε τῶν εὐ σεβῶς περὶ τῶν θείων φρονεῖν ἐγνωκότων, μίαν εἶναι σύνθετον φύσιν εἰπεῖν τὸν Χριστὸν, ἵνα μὴ ἐξ ἀνάγκης εἱρμῷ τινι φυσικῷ καὶ ἀκολουθίᾳ τὰ τοι αῦτα λέγειν ἐξελόμενος, κτιστὸν ὅλον καὶ ἐξ οὐκ δν των, περιγραπτόν τε καὶ παθητὸν, καὶ τῷ Πατρὶ οὐχ ὁμοούσιον· καὶ ἡ συναΐδιον τῷ λόγῳ τὴν σάρκα, ἢ ὁμόχρονον τῇ σαρκὶ τὸν Λόγον ὄντα ὑποτιθέμενος τοιοῦτος γὰρ ὁ πάσης συνθέτου φύσεως λόγος φεο Φερῶν ἑαυτὸν καταστήσει εγκλημάτων ὑπεύθυνον. Τὸ γὰρ συνθέτου φύσεως υπάρχον, καὶ σύνθετον κατὰ φύσιν δηλονότι ἐστί. Τὸ δὲ κατὰ φύσιν σύνθε τον, τῷ κατὰ φύσιν ἁπλῷ οὐκ ἂν εἴη ποτὲ ὁμοφυὲς καὶ ὁμοούσιον. Οὐ θέμις οὖν μίαν τὸν Χριστὸν λέ γεῖν σύνθετον φύσιν τοὺς εὐσεβεῖς, οὐ μόνον διὰ τὴν συναγομένην ἐκ τῆς τοιαύτης φωνῆς ἀτοπίαν ἀλλ' ὅτι καὶ μηδεὶς τῶν θεοκρίτων Πατέρων τοῦτο πώποτε εἰρηκὼς ἀναπέφανται· ὑπόστασιν δὲ μᾶλλον Χριστοῦ σύνθετον μίαν ὁμολογεῖν, καὶ δύο φύσεις, Ένα καὶ τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος καὶ ὁμοφυής κατὰ τὴν θεότητα γινώσκηται, καὶ ἡμῖν ὁμοούσιος καὶ ὁμο φυῆς κατὰ σάρκα ὁ αὐτὸς γνωρίζηται· καὶ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς πρός τε τὸν Πατέρα καὶ ἡμᾶς, ὡς μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ὑπάρχων πιστεύηται. Περὶ ὑποστάσεως συνθέτου. Εἰ δὲ ὅτι καὶ πᾶσα ὑπόστασις σύνθετος ἑαυτῇ τε καὶ ἀλλήλοις τα ίδια μέρη ὁμόχρονα ἔχουσα δείκνυ ται· ὑπόστασιν δὲ σύνθετον εἶναι λέγειν τὸν Χριστὸν οὐκ ἀρνούμεθα, εἴποιεν καὶ ἡμᾶς οἱ ἀντιλέγοντες, μὴ δύνασθαι τὴν ἐπὶ τούτῳ μομφὴν ἐκτινάξασθαι, ὡς τοῖς ἰδίοις εαλωκότας λόγοις. Φαμὲν ἀληθῶς οὖ τως ἔχειν, είπερ σύνθετον εἶναι ὡς εἶδος αὐτῆς κατα ηγορούμενον ἔχουσαν ὑπετιθέμεθα. Νυνὶ δὲ τοῦτο μὴ λέγοντες, οὐδαμῶς τὴν οἰανοῦν ἔξομεν μομφήν, σαφῶς γινώσκοντες μὴ δ' ἑαυτὴν σύνθετον εἶναι πᾶσαν σύνθετον ὑπόστασιν, τὴν ὑπό τι τελοῦσαν εἶ δος· ἀλλὰ διὰ τὴν φύσιν· τὴν περιέχουσαν, ὅτ' ἂν σύνθετος ᾖ, καὶ τὸ κατηγορούμενον εἶδος ὑφ᾽ ὁ ἀν άγεσθαι πέφυκεν· ὡς τοῦ μερικοῦ, ἤτουν ἰδικοῦ ὅλον ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ τὸ καθόλου, ήτοι τὸ κοινὸν καὶ γενικόν, πληρέστατον· τοῦ δὲ ἰδίου τὸ σύνολον λό του τῷ γενικῷ μεταδιδοῦντος οὐδὲν· ὅπερ ἐπὶ Χρι στοῦ οὐδεὶς οὐδαμῶς τῶν ἀνέκαθεν μέχρις ἡμῶν a maxime non latet nonnulios corum, qui a veris Ecclesiæ de anima decretis errore abductí, ani mam, Græcorun more, priorem corpore, aut illo posteriorem, Judaico sensu, stulte confingunt exsi stere, principiumque non bonum, aut pium seu religiosum earum rerum, quæ in aspectum cadunt, creationi docent præivisse, istiusmodi adversari do ctrinæ: quorum hoc argumento vanas infirmasque objectiones ac argumenta refellere, cum hujus nec temporis nec sermonis ac instituti existimem, ad propositum redeo. Cum sic igitur, ut in superioribus habitum est, omnis natura composita sese habeat; nemo un quam pie ac religiose de divinis sentire doctus, unam Christum naturam ut dicat in animum indu cere praesumat; ne, qui talia docere velit, naturali quadam necessitate ac consequentia, necessario creatum totum exque nihilo ac circumscriptum, patibilemque, nec Patri consubstantialem; ac vel coæternam Verbo carnem, vel carni coætaneum Verbum esse docens (ejusmodi enim naturæ om nis compositæ sermo doctrinaque), formidolosis se criminibus reum innectat. Quod enim naturæ com positæ est, ipsum utique etiam datura compositum est. Res autem natura composita, nunquam ejus dem cum co naturæ sit ac substantiæ, quod natura simplex est. Neſas igitur est ut pii unquam atque fideles unam dicant Christum naturam compositam, nedum ejus absurdi gratia quod ex tali voce colligi tur; sed quod etiamn 279 nullus hactenus prol torum Patrum istud dixisse noscatur, sed ut uname potius Christum personam compositam, ac duas na turas confiteamur; quo, tum ejusdem cum Patre sub stantiæ atque naturæ, deitatis ratione tum ejusdem nobiscum substantiæ ac natura, carnis ratione intel ligatur: unusque et idem Patri nobisque collatus, ut qui Dei atque hominum mediator exsistat,credatur. De hypostasi, seu persona composita. Sin autem etiam, quod omnis persona composita, secum ipsa, aliasque aliis partes proprias cortancas habere monstratur, nec nos quin Christum perso nam compositam dicamus, imus inficias: dicant adversarii: Nec nos ejus rei crimen posse depel lere, ut qui nostris ipsi capti sermonibus simus. Respondemus: Sic revera fore, si ita compositain diceremus, quasi quæ speciem habcret, qure de illa prædicaretur. Nunc vero cum id minime dicamus, nulli prorsus reprehensioni obnoxii sumus: qui nempe perspicue sciamus personami omnem com positam sub specie constitutam non sui ipsain ratione compositam esse, sed propter naturam, qur, cum sit composita, ctiam speciem quæ prædi catur contineat, et sub quam illi comparatum est ut reducatur: fanquam nimirum particulare, seu singulare, quidquid universale est seu commune ac genericum in se pleuissimum habeat, nec quid ** Primum ceror est Orig, desumptus ex Platonis Timão; alterum probant fere Peripatetici, nec so Maximi rationibus putant admodum premi. PATROL, GR, XCl.

τῆς σαρκὸς, οὕτω καὶ ἐν θέλημα κατά τινας, εὐλο γημένοι, ἀνάγκη ὥσπερ τῇ ὑποστάσει, οὕτω καὶ τῷ θελήματι καὶ ἡμῶν καὶ τοῦ Πατρὸς διαφέρειν. Καὶ πῶς ἡ τῆς φύσεως πρὸς τὸν Πατέρα ταυτότης, τη διαφορᾷ τῶν θελημάτων δειχθήσεται; β'. Οἷς ὁ Λόγος τὸ ἐν ἔχει μετὰ τῆς σαρκὸς, του τοις τοῦ Πατρὸς χωρίζεται, καὶ οἷς τὸ ἐν ἔχει μετά τοῦ Πατρὸς, τούτοις τῆς σαρκὸς διακρίνεται. ἓν θέλημα μετὰ τῆς σαρκὸς κατά τινας, εύλογη μένοι, ἄρα τῷ θελήματι τοῦ Πατρὸς ἐχωρίσθη. γ'. Εἰ οἷς ἤνωται ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύ ματι, τούτοις τῆς σαρκὸς διαφέρειν κρίνεται· ήνω ται δὲ κατὰ τὴν κοινὴν τῶν Χριστιανῶν δόξαν τῷ θελήματι Πατρὶ καὶ Πνεύματι, ἄρα θελήματι τῆς σαρκὸς διαφέρει τοῦ Πατρὸς καὶ Πνεύματος: ὡς αὐτοὶ ἑαυτοῖς οἱ Πατέρες καὶ ἡμῖν διωρίσαντο, καὶ ἡμεῖς, εὐλογημένοι, φυλάσσειν σπουδάζομεν. δ'. Τοῦτο τὸ ἐν θέλημα, ἡ φυσικὸν ἢ ὑποστατικὸν ἀνάγκη αὐτοὺς, εὐλογημένοι, λέγειν· εἴπερ ἡ τῶν ὄντων σύστασις ἐν οὐσίᾳ καὶ ὑποστάσει θεωρεῖται. Τί γὰρ ἂν καὶ εἴη παρὰ ταῦτα ἕτερον λέγειν, [εἷς οὐκ ἐξῆν]; ᾿Αλλ' εἰ μὲν φυσικὸν αὐτὸ εἴπωσι, καὶ μίαν φύσιν λέξουσιν τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς, καὶ μὴ θέλοντες. Εἰ δὲ ὑποστατικόν, ἀναγκασθήσονται διὰ τὰς ἁγίας τρεῖς ὑποστάσεις, τρία λέγειν καὶ τὰ θελήματα, εἴπερ ἑαυτοῖς στοιχεῖν διέγνωσαν. ε'. Εἰ τὸ τῆς φύσεως τοῦ Λόγου θέλημα, δημιουρ γικὸν πάντων τῶν γεγονότων· τοῦτο δὲ κατ' αὐτοὺς, εὐλογημένοι, καὶ τῆς σαρκὸς τυγχάνει" θέλημα, δημιουργὸς ἔσται προδήλως τῶν γεγονότων καὶ ἡ τοῦ Λόγου σάρξ. Καὶ ἀνῄρηται οὕτω γε ἡ κοινή δόξα τῶν Χριστιανῶν, τὸ κτιστὴν αὐτὴν εἶναι. Πῶς γὰρ κτίσμα τὸ ἐκ μὴ ὄντων κτίζον, καὶ τὸ ἐξαίρε τον τῆς θείας φύσεως ἰδίωμα ἔχον; ς'. Εἰ διὰ τὸ ἐν θέλημα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ μία φύσις αὐτῶν ἐδείχθη ὑπὸ τῶν θεολήπτων Πατέρων· ἐν δὲ θέλημα κατ' αὐτοὺς, εὐλογημένοι, τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς, καὶ μία φύσις ἔσται γε οὕτω καὶ τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκός. Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ Λόγου, τὸ ἐν θέλημα τήν μίαν φύσιν οὐ συνάγει, οὐδὲ ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, τὸ ἐν θέλημα τὴν μίαν φύσιν συνάξει, καὶ κενὴ ἡ πίστις ἡμῶν, κενὸν τὸ τῶν Πατέρων κήρυγμα. ζ'. Τοῦτο τὸ ἓν θέλημα, ή προαιρετικὸν τυγχάνει, * φυσικόν. Αλλ' εἰ μὲν φυσικόν, καὶ μία φύσις ἔσται, ὡς καὶ ἤδη ἐδείχθη, τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ Λε Εἰ διὰ τὸ ἐν θέλημα. εἶτα, εί, Γνῶμαι ἀποδεικτικαὶ περὶ τῶν δύο του Χριστοῦ θελημάτων, hypostasis est scu personae, sic quoque quorundam sensu, benedicti, una voluntas est; necesse est ut sicut hypostasi ac persona, sic et voluntate a nobis differat et a Patre. At, qui fiat ut quod dif ferunt voluntates, eadem ejus cum Patre mon stretur natura? 2. Quibus Verbum unum est cum carne, his a Patre sejungitur; ac quibus unitatem habet cum Patre, his a carne dirimitur. Quod si una cum carne voluntas est, ut quidam sentiunt, benedicti, ergo voluntate a Patre secernitur. 3. Si quibus Verbum cum Patre ac Spiritu uni tum est, iis a carne differre censetur: est autem, ut communis Christianorum sententia est, voluntate cum Patre et Spiritu unitum; ergo carnis volun tate differt a Patre et Spiritu, pro eo ac ipsi sibi Patres nobisque sanxerunt; nosque, benedicti, servare studemus. 4. Unam hanc voluntatem, aut naturalem di cant necesse est, benedicti, aut personalem; si quidem quod res exsistunt, in substantia seu es sentia, et in persona consideratur. Quid enim etiam aliud dicere liceat, quibus nec liceret? At, si qui dem naturalem eam dixerint, unam quoque Verbi et carnis naturam, velint nolint, dicent. Sin autem personalem, necesse erit, ut quod tres sunt san ete Trinitatis personæ, etiam tres dicant volun tates; si quidem dictis suis cohærentia loqui ve .lint. 5. Si, qua Verbum natura voluntate præditum est, omnium quæ facta sunt creatrix est; hæc au ten, illorum sententia, benedicti, etiam carnis voluntas est; palam fit Verbi carnem omnium fure creatricem. Sicque sublata communis Chri stianorum existimatio est, quod ipsa 150 creala sit. Quomodo enim creatum quod ex nihilo creat, 'coque fulget munere, quod singularis divinæ na turæ proprietas est? G. Si, quod una Patris et Filii et Spiritus sancţi voluntas est, unam divini Patres esse eorum na turam ostenderunt; unaque voluutas, eorum sen tentia, benedicti, Verbi ac carnis est; sic quo que una Verbi et carnis erit natura. Sin au tem in carne et Verbo una voluntas unam natų ram non infert, neque in Patre et Filio et Spi ritu sancto una voluntas unam infert naturam; sicque inanis fides nostra; inanis et Patrum prædicatio futura est ª. 7. Una hæp voluntas, aut arbitrii voluptatis est, aut naturalis. At, siquidem naturalis est, una quoque natura, uti jam ostendimus, Verbi et car b 1 Cor. xv, 14. Non br.e Turr, inter cujus Maximi opuscula istud undecimum est, istam sententiam superiori jungit; quo cogitur decimam numerare, quod epilogi rationem habet. Habuerit ejus cod. quod ille reddit, Deinde, si: ni hil tamen id favet, ut non sit nova sententia seu argumentuni, quæ alia aliis subnectere solent Græ ci ejusmodi particulis, uti fere etiam Latini. Ti tulus in Turr. cod. et Romano paulo divereus: i lius est, Romani, qualem repraser tavi.

γου· εἰ δὲ προαιρετικόν, ὥσπερ τῇ ὑποστάσει, οὕτω καὶ τῇ γνώμῃ χωρισθήσεται Πατρὸς καὶ Πνεύματος ὁ Χριστός. η'. Εἰ κατὰ τὸν μέγαν Κύριλλον, τὰ τῆς αὐτῆς ὄντα οὐσίας καὶ φύσεως, καὶ τοῦ αὐτοῦ τυγχάνουσι θελήματος, πῶς τὰ τῆς αὐτῆς μὴ ὄντα φύσεως, τοῦ αὐτοῦ εἶναι θελήματος δύνανται; Θ'. Εἰ τὸ μὴ θέλειν ἀποθανεῖν, κατὰ τὸ χρυσοῦν στόμα Ιωάννου, φυσικὸν ἔχει ἡ σάρξ· μετὰ πάντων δὲ τῶν φυσικῶς προσόντων αὐτῇ ἰδιωμάτων ὁ Λόγος ἤνωσεν αὐτὴν ἑαυτῷ ἀτρέπτως καθ' ὑπόστασιν, πῶς τὰ φυσικῶς προσόντα αὐτῇ ἀρνούμενοι, οὐχὶ καὶ τὴν φύσιν τοῖς φυσικοῖς ἰδιώμασι συναρνοῦνται; ι. Εἰ τῷ θελήματι καὶ πρόσωπον συνεισάγεσθαι λέγουσι, καὶ διὰ τοῦτο τὸν οὐκ ὄντα φοβούμενοι φόρ τον, δύο θελήματα ἐπὶ Χριστοῦ λέγειν οὐκ ἀνέχον ται, ἵνα μὴ καὶ δύο πρόσωπα ἐξ ἀνάγκης αὐτοῖς συνεισαχθῇ, βιασθήσονται, εἴπερ εὐσυνάρτητον τὸν τοῦ οἰκείου δόγματος λόγον δεῖξαι βούλονται, ἢ διὰ τὸ ἐν θέλημα τῆς Θεότητος, καὶ ἐν λέγειν πρόσωπον ἐπειδὴ τῷ θελήματι κατ' αὐτοὺς ἐξ ἀνάγκης καὶ πρόσωπον ἔπεται· ἢ διὰ τὰ τρία πρόσωπα, καὶ τρία θελήματα, Σαβελλίου τὰ τὴν συναίρεσιν καὶ 'Αρείου τὴν διαίρεσιν εἰσάγειν. Ἐπειδὴ δὲ, εὐλογημένοι, ή όμωνυμία αἴτιον πολ λάκις πλάνης γίνεται, τοῦ ἀκροατοῦ πρὸς ἑτέραν ση μασίαν μεταβαίνοντος, παρ' ἣν ὑπέφηνεν ὁ λόγος, παρακαλῶ τὴν ὑμετέραν ἐν Χριστῷ σύνεσιν, διὰ τὴν εὐκρινὴ καὶ ἀσύγχυτον τῶν σημαινομένων πραγμά των δήλωσιν, σαφηνίσαι ὑμῖν πρὸ πάντων, εἰ ὅλως ἐστὶ θέλημα, καὶ ἐπὶ ποίων σημαινομένων ήγουν πραγμάτων φέρεται τὸ τοιοῦτον ὄνομα· καὶ εἰ τὰ μὲν τῶν ὑπ' αὐτὸ προσαγορευομένων πραγμάτων, σύνθετά εἰσι, τὰ δὲ ἁπλᾶ· καὶ ποῖα δὲ τὰ σύνθετα. Καὶ εἰ ἄρα τὰ σύνθετα, ὁμόχρονα ἔχουσι τὰ μέρη, ἢ οὐχ ὁμόχρονα· καὶ ποῖα ποίων προγενέστερα ποῖα δὲ ποίων μεταγενέστερα. Καὶ τίς ὁ ἀποδει κτικὸς ἑκάστου μέρους καὶ ὁριστικός λόγος, ἵνα έχω μεν νοούμενον, τὸ ἓν θέλημα δέχεσθαι. Οὐ γὰρ περὶ φωνῶν ὁ λόγος τοῖς Πατράσιν, ἀλλὰ περὶ πραγμά των 28. Όθεν φωνὰς μὲν παραχωροῦντας τους. Πατέρας εὕρομεν· ἐννοίας δὲ, οὐδαμῶς. Πρὸς ἐπὶ τούτοις δὲ, τί προαίρεσις, καὶ τί γνώμη τί δὲ γνω μικὸν θέλημα, καὶ τί προαιρετικόν; Ταῦτα γὰρ πάντα συνδραμεῖν θέλουσι πρὸς τὴν τῶν θελημάτων παράστασιν. Καὶ ὁ μὴ ταῦτα γινώσκων μετὰ ἀκρι βείας, καὶ περὶ θελημάτων διηγούμενος, τυφλός μυωπάζων, μὴ γινώσκων μήτε τί λαλεῖ, μήτε περί τίνες διαβεβαιοῦται (;). όμωνυμία) περὶ προσώπων Διαβεβαιοῦται. 4 nis erit: sin autem arbitri voluntatis, sicut per sona, sic et sententia sen voluntatis decreto Chri stus a Patre et Spiritu separabitur. 8. Si, ut magnus sentit Cyrillus, quæ ejusdem substantiæ ac naturæ sunt, ejusdem etiam sunt voluntatis; qui fiat, ut quæ non ejusdem naturæ sunt, ejusdem queant esse voluntatis; im 9. Si caro, ut aureum Joannis os existimat, a natura habet ut mori nolit; eamque sibi Verbum una cum iis omnibus quæ illi natura insunt, mutabiliter secundum hypostasim univit; quomodo negando ea, quæ illi natura insunt, non etiam na turam negant una cum naturalibus proprietati bus? 10. Si una cum voluntate personam quoque in duci aiunt; idque causæ est, cur, dum timent ubi non erat timor 1, duas in Christo voluntates dicere non sustineant, ne una cum eis etiam duas neces-. sario personas inducant, necesse erit, dum rite cohærere, quod ita opinantur, monstrare velint; ut, vel propter unam Deitatis voluntatem, unam quo que dicant personam; quandoquidem, illorum sententia, etiam persona voluntatem sequitur: vel, propter tres personas, tres quoque voluntates po nant, Sabelliique contractionem atque Arii divi sionem inducant. Quod enimvero, benedicti, eorumdem noni num dissono varioque sensu conceptio (Græcis haud raro erroris causa exsistit, dum auditor ad aliud significatum transit, quam sermo designavit; obsecro vestram in Christo pruden tiam, ad rerum significationem distincte nullaque confusione declarandam, 151 ut vobis ante omnia enucleate explicem, num omnino voluntas sit, ac de quibus signifcatis seu rebus dicatur nomen ejusmodi ac num ex rebus quæ sub illa voce con tinentur, alia composita sint, aliæ simplices? quae nam vero etiam compositæ; ac num composita, partes habeant, quæ simul sint tempore, vel non sint simul; quænam, item aliis priores, quænam vero posteriores, exsistant. Quaenam denique cujus que partis ipsam demonstrans ac definiens ratio, ut possimus unam reipsa sensuque ipso voluntatem sumere. Non enim Patribus de vocibus sermo erat, sed de rebus. Quocirca eos quidem voces concedere invenimus; nusquam vero sententias sensumque. Ad hæc etiam, quidnam libera voluntas,quid senten-. tia mentisque arbitrium? quidnam voluntas,ex senten tia, quid eligens liberaque voluntas? Hac enim omnia suapte natura ad voluntates explicandas concur rant. Ac, qui haec accurate nesciat, tractetque de voluntatibus, cæcus est manu attrectans, nesciens nec quid loquatur, neque de quo asserat. i Psal. Lit, 6. 3 Ila in Basilio, Gregorioque Theologo de Spiritu Deo: in Athanasio in theologia. (;) Addit quædamn Turr. codes,·licet exsecutus, cum aliis locis tum epist. ad Ma quibus tamen Maximus fidem non liberat, expli- rinum. 4, scilicet inter illos tractatus, quos idem cando quæ de voluntáte erant illi proposita, ca sci- Turr. vulgavit. Auctoritates quas pollicetur, 20

φυλαττόμενοι, οὐ παυόμεθα ὁμολογοῦντες τὸν Χριστὸν ἡ ἐκ δύο φύσεων, ὡς ἐκ θεότητος, καθὼς εἴρηται, καὶ ἀνθρωπότητος· καὶ ἐν δύο φύσεσιν, ὡς ἐν θεότητι. καὶ ἀνθρωπότητι· καὶ δύο φύσεις, ὡς Θεόν τε ἐμοῦ τὸν αὐτὸν ὄντα, καὶ ἄνθρωπον πιστεύοντες· ὅτι μὴ ἐκ τούτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ταῦτα· οὐδὲ ταῦτα μό νον, ἀλλὰ καὶ ἐν τούτοις, ὡς ἐκ μερῶν ὅλον, καὶ ὅλον ἐν μέρεσι, καὶ διὰ τῶν μερῶν ὅλον ὄντα γινώ σκοντες. Εἰ γὰρ αὐτὸς τοῖς οὖσι τὸ εἶναι δοὺς, καὶ τὴν πρὸς διαμονὴν ἐχαρίσατο δύναμιν, πρὸς τὸ μὴ φύ μεσθαι ἀλλήλοις τὰ εἴδη καὶ μεταβάλλειν εἰς ἄλληλα, ἀλλὰ μένειν ἕκαστα καθ᾿ ἐν παρ' αὐτοῦ γεγένηνται λόγον· ὥστε δύνασθαι ἐκ τῆς κατὰ τὴν φυσικὴν ἑκάστων ιδιότητα παγιότητος, τὸν πάνσοφον καὶ ἐπιστήμονα τοῦ παντός γενεσιουργὸν καὶ ταξιάρχην, τοὺς τῶν θείων ἐπιμελεῖς φιλοθεάμονας, ὡς ἐφικτόν, ἐννοεῖν· πολλῷ μᾶλλον ἐν ἑαυτῷ τὴν ἑαυτοῦ ἀπει ροδύναμον πιστώσηται δύναμιν· ὅπερ ἦν διαμένων, καὶ γενόμενος ὅπερ οὐκ ἦν· καὶ ὅπερ γέγονεν οὐκ ἀρνούμενος μετὰ τοῦ μένειν ὅπερ ἦν, τῷ ὑπάρχειν ἀνελλιπῶς τε καὶ ἀτρέπτως ἀμφότερα. οι (μι Καὶ μίαν δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην, σαρκὶ ψυχὴν ἐχούσῃ τὴν νοεράν τε καὶ λογικὴν λέ γομεν εὐσεβῶς, διὰ τοῦ ἐπάγειν τὸ Σεσαρκωμένην, τῆς καθ' ἡμᾶς ουσίας τὴν δήλωσιν εἰσκομίζοντες. Περίφρασις γάρ ἐστιν ἐν ταυτῷ καθ' ἔνωσιν, δι' ὀνόματος καὶ ὅρου τὰς δύο φύσεις ἐμφαίνουσα· ὀνό ματος μὲν, τῆς μιᾶς τοῦ λόγου φύσεως, τῆς τὸ κοινὸν τῆς οὐσίας, μετὰ τοῦ ἰδίου τῆς ὑποστάσεως σημαινούσης· δρου δὲ τῆς ἀνθρωπίνης, ὡς αὐτός φησιν ὁ διδάσκαλος σε Τί γάρ ἐστιν ἀνθρωπότητος φύσις, πλὴν ὅτι σὰρξ ἐψυχωμένη νοερώς. Ὥστε ὁ λέγων μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην, μετὰ σαρκός έμψύχου εἶναι τὸν Θεὸν Λόγον δηλοί, Ετερόν τι πάντως κατὰ τὴν οὐσίαν παρὰ τὸν Θεὸν Λόγον οὖσαν τὴν σάρκα νοῶν, ὅ γε ἀληθὴς τῆς εὐσε βείας μαθητὴς καὶ ἀνόθευτος. Καὶ τὴν καθ᾽ ὑπόστα σιν δὲ λέγοντες ἔνωσιν, εἰς μίαν ὑπόστασιν τῶν φύσ σεων γεγενῆσθαι τὴν ἔνωσιν νοοῦμέν τε καὶ ὁμολο γοῦμεν· ὡς μηδεμιᾶς καθ᾿ ἑαυτὴν τὸ σύνολον ούσης, η νοουμένης, ἀλλὰ μετὰ τῆς συγκειμένης καὶ συμπεφυκυίας· οὐδ' ἂν πάλιν κατὰ τὸν οὐσιώδη λόγον πρὸς τὴν ἄλλην φυρείσης, ἢ καθ᾽ ὁτιοῦν τῆς φυσικής τελειότητος παθούσης ἐκ τῆς ἑνώσεως μείωσιν. Καὶ πάλιν τὴν φυσικὴν ἔνωσιν ἀντὶ τοῦ ἀληθῆ λέγειν ὁμολογοῦμεν, καθὼς ὁ ἅγιος αὐτὸς Κύριλλος ταύτας τὰς φωνὰς καὶ εἶπε καὶ ἐξηγή σατο· καὶ οὐ πρὸς ἀναίρεσιν τῶν ἐξ ὧν ἐστὶν ὁ Χρι στις δύο φύσεων μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἢ μιᾶς αὐτῶν, καθώς Απολινάριος, Εὐτυχής τε καὶ Σεύηρος, Σίμωνι μάγῳ, Οὐαλεντίνῳ τε καὶ Μάνεντι ἀκολου θήσαντες ἐκδεδώκασιν, ὡς ἔστι τοῖς βουλομένοις εὐχερές, ἐκ τῶν Σευήρου αὐτοῦ συγγραμμάτων προς τοὺς ὀνομασθέντας ἀσεβεῖς ἄνδρας, κατὰ τὴν συμ φωνίαν τῶν λόγων, τὴν τῶν - δογμάτων κατιδεῖν innectamus, non cessanus ex duabus Christum turis confiteri (quippe ex deitate, uti dictum est, humanitate) inque duabus naturis (tanquam scilicet in deitate et humanitate) duasque naturas qui Deum simul et hominem eum esse creda mus) quod nimirum, non ex bis solum, sed hac etiam; neque hæc tantum, sed et in his, velut ex partibus totum, totumque in partibus, et per par tes (partium scilicet ratione) totum eum cognosca mus. Siquidem enim ipse rebus ut essent, dedit, vimque ad perennitatem concessit, ne species aliz aliis miscerentur, exque aliis in alias mutarentur; sed res singula, qua ratione ab eo condita sunt, sic. manerent: ita nimirum, ut ex earum sigillatim na.. turalis proprietatis firma fixaque ratione, sapien. tissimum solertissimumque universi hujus aucto rem illiusque ordinis institutorem, divinarum re rum seduli indagatores, quoad concessum mortali bus est, animo possint cogitare; potiori lunge ratione in seipso suam ipse infnitæ potentiæ vin astruet; id nimirum quod erat, perseverans, fa. clusque quod non erat, nec quod factus est, negans, manendo quod erat: quod scilicet nullo siderato immutabiliterque utrumque exsistat. Cyrill. epist. 2 ad Sucens. p. 145. Sed et Unam Dei Verbi naturam incarnatam pie, dicimus; carne scilicet anima intelligente prædita ac utente ratione: idcirco nimirum quod Incarna tam addimus, humanam clare substantiam insinuan tes. Est enim circumlocutio, qua simul secundum unionem, per nomen ac terminum duæ naturæ si gnificentur. Ita nimirum, ut nomen quidem, Uma Dei Verbi natura communem substantiam cum pro pria persona signifcet; terminus vere, incarnata, humanam, uti ipse Cyrillus ait: «Quid enim est humanitatis natura, nisi caro intelligentium more animata? › Atque adeo, qui unam Dei Verbi na turam incarnatam dicit, Deam Verbum cum carne anima prædița esse significat; ita sane ut verus sincerusque pietatis alumnus, aliud omnino sub stantialiter a Deo Verbo, carnem esse intelligat. Sed et unionem in persona 287 dum dicimus, in unam personam factam naturarum unionem cum intelligimus, tum confitemur; ita nimirum, ut neutra omnino per se vel exsistat vel intelliga tur, sed cum ea, cui per compositionem juncta velut cohærescit: at neque rursus substantiæ ratione cum altera commista sit, ullumvé detrimentum naturalis perfectionis ex unione acceperit. Rur sumque naturalem unionem, pro vera dicere con fitemur, uti ipse sanctus Cyrillus has voces et dixit et exposuit: non sic, ut duæ naturæ, ex quibus est Christus,,post unionem interierint, aut carum al tera, uti Apollinarius atque Eutyches et Severus, Simonem Magum secuti, Valentinumque ac Mane tem, sunt interpretati: uti proclive advertat, qui ejusdem Severi libros dispexerit, quibus pedibus nanibusque in impiorum, quos dixi, virorum, sententiam cundo, iis penitus consentientem do

Τοῦ ἁγίου Αλεξάνδρου πάπα Αλεξανδρείας, ἐκ τῆς πρὸς Αἴγλωνα ἐπίσκοπον Κυνυπό λεως κατὰ ᾿Αρειανών Επιστολής. Θέλησίς ἐστι φυσική, παντὸς νερού αυθαίρε της δύναμις, ὡς μηδὲν κατὰ τὴν οὐσίαν ἀκούσιον Έχοντος. Τοῦ ἁγίου Ευσταθίου Πατριάρχου Αντιοχείας, ἐκ τοῦ Περὶ ψυχῆς λόγου. Θέλησίς ἐστι φυσικὴ λόγου τοῦ ἐν ἡμῖν κίνησις. Θέλησις ἐστιν ὄρεξις λογική τε καὶ ζωτική. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου πάπα Αλεξανδρείας, ἐκ τοῦ Περὶ πίστεως μείζονος λόγου. θέλησίς ἐστι ψυχῆς νοερᾶς αὐτεξούσιος κίνησις. Πρῶτον Ιδίωμα τῆς νοερᾶς ψυχῆς, καὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς δηλωτικόν ἐστιν ἡ θέλησις. Νοῦς Κυρίου οὔπω Κύριος, ἀλλ' ἡ θέλησις, ἢ βούλησις ἢ ἐνέρ γεια. Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου ἐπισκόπου Νύσσης, ἐκ τοῦ Κατά Απολιναρίου λόγου. Θέλησίς ἐστι νοῦς τις, καὶ περί τι διάθεσις. Αύ τεξουσιότης ἐστὶν, αὐτοκρατὴς τοῦ θελήματος κίνη σις. Θέλησίς ἐστι τῆς νοερᾶς ψυχῆς, τὸ κατ' ἐξου σίαν αὐτὴν αἱρεῖσθαι τῶν κατὰ γνώμην, διὰ τῆς προαιρετικῆς θελήσεως. Θέλησίς ἐστι πάσης λογι κῆς φύσεως, ἡ κατὰ φύσιν αὐτῆς ζωή. Η στέρησις τῆς οὕτω ζωῆς, οὐσίας ἐστὶν ἀναίρεσις. Τοῦ ἁγίου Διαδόχου ἐπισκόπου Φωτίκης, ἐκ τοῦ έκτου κεφαλαίου τῶν Δακητικών. Αὐτεξουσιότης ἐστὶ, ψυχῆς λογικῆς θέλησις ἀκω λύτως γινομένη πρὸς ὅπερ ἂν βούληται. Τοῦ ἁγίου Αναστασίου πατριάρχου Αντιο χείας. Θέλημά ἐστι, λόγος ἐν καρδίᾳ στρεφόμενος, δι' Ενεργείας καὶ μόνον φανερωθήναι δυνάμενος. Θέ λημά ἐστι βούλησις ψυχῆς [εἰ μὴ] οίκοθεν ἀνακο πῆναι μὴ δυναμένη. Τοῦ ἁγίου Νεμεσίου ἐπισκόπου Εμέσης. Θέλησίς ἐστιν ὄρεξις βουλευτικὴ τῶν ἐφ᾽ ἡμῖν καὶ δι' ἡμῶν γίνεσθαι δυναμένων, καὶ ἄδηλον ἐχόντων τὸ τέλος. Τοῦ αὐτοῦ· Κατὰ τί λογικὸς ὁ ἄνθρωπος, καὶ τί ἐνδιάθετος λόγος, καὶ τί προφορικός. Ενδιάθετος λόγος ἐστὶ τὸ κίνημα τῆς ψυχῆς, τὸ ἐν αὐτῷ τῷ λογιστικῷ γινόμενον, ἄνευ τινὸς έχ φωνήσεως· ὅθεν πολλάκις σιωπῶντες, λόγον ὅλον παρ' ἑαυτοῖς διεξερχόμεθα, καὶ ἐν τοῖς ὀνείροις δια λεγόμεθα. Κατὰ τοῦτο δὲ μάλιστα λογικοὶ πάντες ἐσμέν· ἀλλ' οὐχ ὡς κατὰ τὸν προφορικόν λόγον. Καὶ γὰρ οἱ ἐκ γενετῆς κωφοί, καὶ οἱ διὰ πάθος, ἢ καὶ νόσημα τὴν φωνὴν ἀποβαλόντες, οὐδὲν ἧττον λογικοί εἰσιν. Ο δὲ προφορικός λόγος ἐν τῇ φωνῇ καὶ ἐν ταῖς διαλέκτοις τὴν ἐνέργειαν Έχει, Sancti Alexandri papa Alexandrini, ex Epistola ad Eglonem Cynopolitanum episcopum contra Arianos. Voluntas naturalis, intelligentis omnis naturæ libera facultas exsistit, ut quæ nihil involunta rium habeat, quod ex essentiæ ratione sit. Sancti Eustathi patriarche Antiocheni, ex libro De anima. Voluntas naturalis, motus est exsistentis in no bis rationis. Voluntas, appetitus est rationalis et animalis. Sancti Athanasii papæ Alexandrini, ex majori oratione De fide. Voluntas est intelligentis animi motus liber. Prima intelligentis animi proprietas, ejusque es sentiæ indicatio notaque, voluntas est. Sensus Domini nondum Dominus, sed aut voluntas, aut operatio ac virtus. 153 Sancti Gregorii Nysseni episcopi, ex libro Adversus Apollinarium. Voluntas, mens quædam est et sensus, et circa aliquid affectio. Libertas est, sui potens volunta tis motus. Intelligentis animi voluntas est, quod ex. arbitrio, per liberam voluntatem, quæ sunt ex sen tentia, eligat. Naturæ omnis utentis ratione volun tas, ejus vita naturalis est. Ejus vitæ privatio, es sentiæ interitus est ac sublatio. Sancti Diadochi episcopi Photices, ex sexto capite Moralium. Libertas arbitrii, est animi utentis ratione volun tas, in quod libuerit tendens, seque explicans, abs que ullo impedimento. Sancti Anastasii patriarchæ Antiocheni. Voluntas est, quæ in corde ratio versatur, nee nisi operatione manifestari potest. Voluntas, vo lentis animi incitatio est, quæ nisi a seipsa inhiberi non potest. Sancti Nemesii Emeseni episcopi. Voluntas appetitus est cum consilio, eorum quæ in nostra sunt facultate, et per nos fieri possunt, atque incertum exitum habent. Ejusdem, secundum quam rationem homo liber sit; et quid sermo in mente repositus, quidve prolusi lius. Sermo in mente repositus, animi sermo est, in ipsa rationis facultate emergens, absque ulla pro nuntiatione. Unde non raro, cum et silemus, inte grum apud nos ipsos sermonem percurrimus; et in somnis disserimus. Eaque potissimum ratione omnes serinonis, seu rationis facultate præditi su mus; at non ea ratione, qua sermonem proferimus. Nam qui a natura muti sunt, aliove morbo vocem amiserunt, nihilominus sermonis, seu rationis' fa cultate praditi sunt. Εjus autem sermonis qui ora profertur vis, in vocibus ac dialectis exoritur. * Meminerunt Strabo et Ptolemæus. Ægypti olim urbe.

154 Τοῦ ἁγίου Μαξίμου, ἐκ τῶν περὶ θελημάτων αὐτοῦ συλλογισμῶν· τί φυσικόν θέλημα, και τι γνωμικόν; Θέλημά ἐστι φυσικόν, ἡ ἁπλῶς καὶ ὡσαύτως ἔχουσα τῶν κατὰ φύσιν συστατικῶν ὁρμή τε καὶ ἔφεσις. Θέλημα δὲ γνωμικόν, ἡ τῶν καθ᾽ ἡδονὴν συναγερτικῶν ποιὰ καὶ διάφορος κίνησίς τε καὶ ὄρεξις. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς Μαρῖνον πρεσβύτε ρον ἐπιστολῆς, Τι θέλησις, καὶ τί προαι ρεσις; 4. Θέλημά φασιν εἶναι φυσικόν, ήγουν θέλησιν. Ζήτει όπιθεν ὁμοίως εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιστολὴν, περὶ βουλῆς καὶ γνώμης καὶ φρονήσεως καὶ δόξης καὶ ἐξουσίας. ΟΡΟΙ ΔΙΑΦΟΡΟΙ Τῶν ἁγίων καὶ θεοφόρων Πατέρων ἡμῶν, περὶ τῶν δύο ἐνεργειῶν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου φιλοσόφου, καὶ τέλος μάρτυρος, ἐκ τοῦ πρὸς Εὐφράσιον σοφιστήν, περὶ Προνοίας καὶ Πίστεως λόγου, οὗ ἡ ἀρχη Άχραντος ὁ Λόγος.» Εἰ σύνδρομον ἔχει Θεὸς τῇ φύσει τὴν θέλησιν, ὥσπερ καὶ τὴν ἐνέργειαν· ἀεὶ γὰρ φύσει θελητικός καὶ ἐνεργητικὸς ὑπάρχει ὁ Θεός· οὐδὲν τῶν θελητι κῶν τῆς αὐτῆς αὐτῷ φυσικῆς ἔσται θελήσεως καὶ ἐνεργείας· ἐπεὶ καὶ φύσεως ἔσται πάντως τῆς αὐτ τῆς. Κατ' ενέργειαν δὲ καὶ φύσιν οὐκ οἶδεν ὁ Θεὸς περιγραφήν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἐνέργεια πάσης ουσίας ἐστὶν, ἡ προσφυὴς αὐτῇ ποιότης. Ενέργεια φυσική τε καὶ συστατική ἐστιν, ή οριστικὴ διαφορὰ τῆς τοῦ δηλουμένου πράγματος φύσεως· ἧς χωρίς, κατ' οὐδὲν οὐδὲν παντελῶς ἔχει, τὴν τοῦ πῶς εἶναι. διάγνωσιν. Ενέργεια φυσική ἐστιν, ἢ οὐσιώδης καὶ συστατικὴ πάσης οὐσίας ποιότης· ἧς τὸ ἑστερημένον, καὶ πά σης οὐσίας ἐστέρηται» Ἐνέργεια φυσική ἐστι, δύναμις ουσιώδης μὴ δὲ μίαν ἑτέρου πρὸς ἕτερον ἐπιδέχεσθαι συγχωρούσα κατὰ τὴν οὐσίαν ἀλλοίωσιν. Ενέργεια φυσική ἐστιν, ἡ ἀμιγῆ τὴν ουσιώθη πάντων πρὸς ἅπαντα διάκρισιν σώζουσα δύναμις. Τοῦ ἁγίου Αλεξάνδρου, ἐκ τῆς πρὸς Αἰγλωνα ἐπίσκοπον Κυνοπόλεως κατά Αρειανῶν ἐπι στολῆς. Ενέργεια φυσική ἐστιν, ἡ πάσης οὐσίας ἔμφυτος κίνησις. Ενέργειά έστι φυσική, ὁ πάσης φύσεως οὐσιώδης καὶ γνωστικός λόγος. Ενέργειά ἐστι φυ σική, ἡ δηλωτικὴ πάσης ουσίας δύναμις. Γρηγορίου Νύσσης. Ἐνέργεια λογικῆς ψυχῆς, ἐστὶ τοῦ κίνησις καὶ Sancti Μaximi, ex ejus syllogismis de vo Tuntatibus, quid naturalis voluntas, et quid ex sententia? Voluntas naturalis est, simpliciter eodemque modo se hal ens, eorum appetitio ac cupiditas, qui bus naturalia conflantur. Voluntas autem ex senten tia ac arbitrio, talis quidam diversusque eorum motus ac appetitus, quibus libidinis argumenta parantur. Ejusdem, ex epistola ad Marinum: Quid voluntas, quidve libera yoluntas ac electio? Voluntatem aiunt esse naturalem, seu voluntatis facultatem. Quare infra similiter in eadem epistola, de consilio, et sententia et prudentia ac opinione et potestate. Sanctorum divinorumque Patrum, de duabus opera tionibus Domini ac Dei Salvatorisque nostri Jesu Christi. Sancti Justini philosophi, ac demum martyris, ex libro adversus Euphrasium sophistam, de Provi dentia et fide. Incipit: 4 Intemeratum Verbum.» Siquidem Deus voluntatem cum natura concur rentem habet, uti et operationem (semper enim Deus, voluntatis facultate ac operationis natura præditus est), núlla res volendi prædita facultate, ejusdem ad ille naturalis erit voluntatis et opera tionis; nam alioqui prorsus etiam ejusdem naturæ foret. Ad operationem autem naturamque quod at tinet, nullam Deus novit circumscriptionem. Ejusden, ex eodem libro., Substantiæ omnis operatio, qualitas est illi ex natura immobiliterque conveniens. Operatio natu ralis ac constituens, differentia est naturam rei quæ significatur definiens, extra quam nullius prorsus rei esse, ut se habeat, dignosci potest. 155 Naturalis operatio, cujusvis substantia essentialis ac constituens qualitas est; qua, quod deficitur, omni etiam essentia caret. Operatio naturalis, essentialis vis est ac facul tas, non sinens ut res ulla, qualitatum pugna, ex alia in aliam (ad essentiam quod attinet) demuta tionem recipiat. Operatio naturalis, vis est essentialem aliarum rerum ab aliis universim discretionem incommistam servans. Sancti Alexandri, ex epistola ad Æglonem Cynopo litanum episcopum adversus Arianos. Operatio naturalis, innatus est cujusvis substan tiae motus. Operatio naturalis, naturæ cujusvis sub stantialis ac notificans ratio est. Operatio naturalis, substantiæ cujusvis notificars virtus est. Gregorii Nysseni. Animi utentis ratione operatio, motus mentis * Hæc in primo hic tractatu.

διάνοια. Ενέργειά ἐστι κίνησις οὐσιώδης χαρακτη. ριστικὴ τῆς φύσεως, ἧς ἰδία καθέστηκε, δι' ἧς γινώσκεται τῶν ἄλλων οὐσιωδῶς διαφέρουσα. Εν έργειά ἐστι κίνησις δραστική. Δραστικὸν δὲ λέ γεται, τὸ ἐξ ἑαυτοῦ κινούμενον. Ενέργειαν γὰρ ἡμεῖς εἶναί φαμεν, τὴν φυσικήν ἑκάστης ού σίας δύναμίν τε καὶ κίνησιν, ἧς χωρίς οὔτε ἔστιν, οὔτε γινώσκεται φύσις. Νοερῶν γάρ ἐστι, νόησις αἰσθητικών, αἴσθησις, καθ' ήν, αυταί τε καὶ τῶν ἐκτὸς ἐφάπτονται φυσικῶς, καὶ τοῖς ἐκτὸς ὑποπί πτουσι. Πτηνῶν, πτήσις· νηκτῶν, νῆξις· ἑρπηστι κῶν, ἔρψις· βαδιστικῶν, βάδισις· βλαστών, βλά στησις. Καὶ περιληπτικῶς εἰπεῖν, τὸ σημαντικὸν ἑκάστης ἰδίωμα φύσεως, ενέργειαν λέγομεν φυσικήν. Ης μόνον εστέρηται, τὸ μὴ δν. Τὸ γὰρ ὄν, οὐσίας τινός μετέχον, καὶ τῆς δηλούσης αὐτήν φυσικῶς μεθέξει πάντως δυνάμεως. Όρους. γὰρ τῶν οὐσιῶν, τὰς φυσικὰς αὐτῶν ἐνεργείας ὁ ἀληθῆς ἐπίσταται λόγος. Ενέργειά ἐστι ψυχῆς λογικῆς, οἰκεία τοῦ νοῦ διάνοιά τε καὶ κίνησις. Ἐνέργειά ἐστι ψυχῆς λογικῆς, ἡ κατὰ φύσιν αὐτῆς ζωή. Τοῦ Χρυσοστόμου. Ουσιώδης ενέργειά ἐστι Θεοῦ, τὸ μηδαμοῦ εἶναι οὐ τῷ μὴ εἶναι, ἀλλὰ τῷ ὑπερεῖναι τόπου καὶ χρόνου καὶ φύσεως· οἷς φυσικῶς ἀρχὴ συνεπινοεῖται καὶ πέρας καὶ γένεσις· ὅς ἐστι συνοχεὺς καὶ ποιητής μόνῳ τῷ βούλεσθαι. "Ανευ γὰρ φυσικῆς ἐνεργείας, οὐδενὸς φύσις ἐπίδηλος. Οἷον γὰρ ἐκάστη φύσει χαρακτῆρα γνωριστικόν ὁ Δημιουργὸς, την διακρίνου σαν αὐτὴν τῶν ἄλλων, οὐσιωδῶς ἐναπέθετο κίνησιν. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου. Ενέργεια θεοπρεπής καὶ δύναμις ἐστι, τὸ εἶναι πανταχῆ, καὶ πληροῦν μὲν ἀῤῥήτως τὸν οὐρανόν πληροῦν δὲ αὖ πάλιν τὴν γῆν, καὶ χωρεῖν μὲν ἐκ. πᾶσι, χωρεῖσθαι δὲ ἐπ᾽ οὐδενός. Οὐ γὰρ περιληπτός, Η διαστήματι περιωρισμένος· ἀλλ᾽ οὐδὲ περιγραφῆς. τινος είσω. Παθεῖν γάρ τι τοιοῦτον ὁ ἄποσός τε καὶ ἀμεγέθης καὶ ἀσώματος οὐκ ἀνέχεται. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου Επείπερ πάσης ουσίας δρος, ἡ κατὰ φύσιν αὐτῆς ενέργεια καθέστηκε· πίστωσις ἀνάγουσα τὸν νοῦν ἐπὶ τὴν φύσιν, ἐξ ἧς ἔχει τὴν πρόοδον, ὧν μία καὶ ἢ αὐτὴ ἐνέργεια, τούτων καὶ ἡ οὐσία μία. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῶν κατ' Ευνομίου. Πῶς ἑτερότης οὐσίας, ἐν ᾗ ταυτότης ενεργείας γνωρίζεται; Παρηλλαγμένων γὰρ τῶν οὐσιῶν, παρ ηλλαγμένας εἶναι δεῖ καὶ τὰς ἐνεργείας. Πῶς οὐ τῆς αὐτῆς οὐσίας τὸ Πνεῦμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, τὸ καὶ τῆς αὐτῆς ἐνεργείας. Πῶς ἑτερότης ουσίας ἐν τῇ Τριάδι, ἐν ᾗ ταυτότης ενεργείας εὑρίσκεται; Εἰ γὰρ κατὰ τὴν οὐσίαν ἀπαραλλάκτως, ἕξει καὶ Ελ est et cogitatio. Operatio, essentialis motus natu ram insigniens, cujus proprius est; per quem a reliquis essentialiter distincta noscitur. Operatio, motus est efficax (id est, agendi vi præeditus). cax autem vocatur, quod a seipso movetur. Opera tionem actumque appellamus, naturalem cujusque substantiæ virtutem ac motum, extra quam natura neque est, neque noscitur. Intelligentium enim, in tellectus est; sentientium, sensus: ex cujus ratione, illa, tum res extra positas naturaliter attingunt, tum his quæ sunt extra subjacent. Volatilium, vo Iatus est; natalilium, natandi vis; serpentium, re. pendi; ambulantium, incessus; plantarum, germi natio. Et ut verbo complectar, proprietatem, qua quæque natura dèsignetur, naturalem operationem vocamus. Ea, quod careat, unum nihil est. Nam quod est, cum alicujus substantiæ seu essentiæ sit particeps, prorsus etiam erit et virtutis eam natu raliter declarantis. Substantiarum enim definitio nes, vera ratio earum novit naturales operationes atque virtutes. Animi utentis ratione operatio, pro pria mentis cogitatio ac motus exsistit. Animi uten tis ratione operatio, ejus vita naturalis est. 156 Chrysostomi. Essentialis Dei operatio est, nusquam esse; non ea ratione quod non sit, sed quod loco et tempore et natura superior sit: quibus naturaliter princi pium comes intelligitur anisque, et ortus: qui nempe sola voluntate res conservet, et in ortum producat. Absque enim naturali operatione, nul lius natura manifesta est. Velut enim insignientem notam, ejusque certum indicem, cuique natura, rerum Conditor, a reliquis essentialiter dirimentem motum indidit. Sancti Cyrilli. Operatio virtusque divina, est esse ubique; ac cœlum quidem, qua nemo verbis exprimat ratione, implere; implere vero rursus etiam terram; ac qui dem omnibus immeare, nec ab ullo tamen capi. Non enim ejusmodi est, qui possit comprehendi, aut qúi ullo intervallo definitus sit; ac nec ullius circumscriptionis ambitu continetur. Qui enim quantitatis molisque expers ac corporis sit, his nunquam obnoxius fuerit. Sancti Basilii. Quandoquidem substantiæ omnis definitio, natu ralis ejus operatio est; velut nempe tessera, men tem provehens ad naturam, ex qua procedit; quo rum una eademque operatio, horum una quoque substantia exsistit. Ejusdem, ex libris adversus Eunomium. Quonam modo diversa substantia, in qua eadem operatio noscitur? Cum enim diversa substantia sunt, diversas quoque esse operationes necesse est. Quomodo non ejusdem substantiæ Spiritus cum Patre et Filio, qui ejusdem operationis exsistal? Quomodo substantia diversa in Trinitate, in qua cadem exstat operatio? Si enim ad substantiam qued

κατὰ τὴν δύναμιν. ἂν δὲ ἡ δύναμις ἴσῃ, ἴση που πάντως καὶ ἡ ἐνέργεια· ὧν δὲ ἡ φύσις μία, τούτων ἐνέργειαι αἱ αὐταί. β Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Νύσσης. Οὐκοῦν ἡ τῆς ἐνεργείας ταυτότης ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος δείκνυσι σαφῶς τὸ τῆς φύσεως ἀπαράλλακτον. Τοῦ δὲ ἐνεργοῦντος τὴν φύσ σιν, διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν κατανοήσεως ἐπιγνῶναι δυνάμεθα. Τὸ δὲ κοινὴν τῆς φύσεως ἐνεργῶς ἀπο δείκνυται, διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν ταυτότητος συν ιστάμενον. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν ὁ Πατὴρ, Θεὸς δὲ ὁ Υἱὸς, Θεὸς δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· εἷς δὲ ἐν τῷ αὐτῷ κηρύγματι Θεός, διὰ τὸ μήτε φύσεως, μήτε ενεργείας θεωρεί σθαί τινα διαφορὰν ἐν Θεότητι. Εἰ οὖν καὶ ἐνέργεια καὶ δύναμις μία, πῶς ἐστιν ἑτερότητα φύσεως υπου νοῆσαι, ἐν οἷς οὐδεμίαν κατὰ τὴν δύναμίν τε καὶ τὴν ἐνέργειαν διαφορὰν ἐξευρίσκομεν Πᾶσα ἀνάγκη κατάλληλον εἶναι καὶ οἰκείαν ὁμολο γεῖν τῇ φύσει καὶ τὴν προαίρεσιν· καὶ εἰ ἀνομοίως ἔχοιεν κατὰ τὴν φύσιν, ἀνόμοια ἀε! εἶναι καὶ τὰ θελήματα. Τῆς δὲ δυνάμεως ἐφ᾽ ἑκατέρων ἱκανῶς ἐχούσης, οὐδ᾽ ἕτερον ἀτονήσει πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἰδίου θελήματος. Οὐκοῦν ἐὰν ἴδωμεν διαφερούσας ἀλλήλων τὰς ἐνεργείας τὰς παρὰ τοῦ Πατρός τε καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενεργουμένας, διαφόρους εἶναι καὶ τὰς ἐνεργούσας φύσεις ἐκ τῆς ἑτερότητος τῶν ενεργειῶν στοχαζόμεθα. Οὐ γὰρ ἐνδέχεται τὰ δι εστῶτα κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον, πρὸς τὸ τῶν ἐνεργειῶν εἶδος συνενεχθῆναι, ούτε ψύχει τὸ πῦρ, οὔτε θερμαίνει ὁ κρύσταλλος. Ἀλλὰ τῇ τῶν φύσεων ἑτερότητι, συνδιαχωρίζονται ἀπ' ἀλλήλων καὶ αἱ παρὰ τούτων ἐνέργειαι. Κυρίλλου. Ἐνεργήσει γὰρ ὁμοίως, τὰ τὴν αὐτὴν ἀλλήλοις λαχόντα φύσιν. Οἷς δὲ ὁ τοῦ πῶς εἶναι λόγος ἐξηλο λαγμένος, τούτοις ἂν εἴη, καὶ ὁ τῆς ἐφ᾽ ἅπασιν ἐνερο γείας λόγος, οὐχ ὁ αὐτός. Τὰ τὴν αὐτὴν ἐνέργειαν έχοντα, καὶ ταῖς αὐταῖς δυνάμεσι φυσικαῖς ἀποχε χρημένα, τῆς αὐτῆς εἶναι πάντως οὐσίας ἀνάγκη. Οὐδὲν γὰρ τῶν ὄντων πρὸς τὸ ἑτερογενὲς καὶ ἑτε ροούσιον, τὰς αὐτὰς ἀπαραλλάκτως φορέσει δυνά μεις τε καὶ ἐνεργείας. Τὰ γὰρ τῆς αὐτῆς ἐνεργείας ὄντα, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὁμολόγηται. Τὰ ἑτερο φυῆ καὶ ἑτερογενῆ τὴν αὐτὴν ἐνέργειαν ἔχειν, οὐχ ἄν τις δῴη σωφρονῶν. Οὐ γὰρ ἂν ὕδατι πῦρ ἔν τι καὶ ταυτὸν ἐνεργήσειεν ὁ ἀλλ᾿ ὥσπερ ἀπεσχοινισμέ νον ἔχουσι τῆς οὐσίας καὶ τῆς ποιότητος τὸν λόγον, οὕτω καὶ διάφορον συναποδώσουσι τὴν ἐνέργειαν. Οἷς γὰρ ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ δύναμις ἀπαραλλάκτως μία, τούτοις ἀνάγκη καὶ τὴν τοῦ εἴδους κοινότητα σώζεσθαι. Φιλεῖ γὰρ τὰ τὴν αὐτὴν ἐνέργειαν ἔχοντα, τῆς αὐτῆς ὑπάρχειν καὶ οὐσίας, καὶ τὸ ἑτεροφυὲς ἐν τούτοις ἀπίθανον. Οὐ γὰρ δήπου μίαν είναι φυσικήν ἐνέργειαν δώσομεν Θεοῦ καὶ ποιήματος, ἵνα μήτε τὸ ποιηθὲν εἰς τὴν θείαν ἀναγάγωμεν οὐσίαν, μήτε μὴν τῆς θείας φύσεως τὸ ἐξαίρετον, εἰς τὸν τοῖς γε attinet, nulla diversitas est, nulla erit et quod ad virtutem. Quorum enim par virtus est et potentia, eorum quoque omnino par operatio: ac quorum una natura est, eorum eædem sunt operationes. 157 Sancti Gregorii Nysseni. Igitur cadem in Patre et Filio et Spiritu sancto operatio, nihil plane diversam aut dissimilem na turam ostendit. Operantis autem naturam, per spectis operationibus dignoscere possumus. Naturæ vero communitas aperte ostenditur, cui eadem plane operatio astipuletur. Verum, Deus quidem Pater, Deus Filius, Deus Spiritus sanctus: unus tamen in eadem prædicatione Deus; quod neque naturæ neque operationis differentia ulla aut di stinctio in Deitate intelligatur. Cum itaque tum operatio una sit, tum facultas ac potentia, quomodo nature diversitatem suspicari possumus, in qui bus, ad facultatem et operationem quod attinet, nibil discriminis ac distinctionis invenimus? Omnino necesse est ut et voluntatis liberam facultatem naturae convenientem eique responden tem propriamque confteamur: ac si dissimilis sint natura, dissimiles quoque semper futuras volunta tcs. Cum autem virtus in utrisque sufficiens sit, neutrum ad explendam propriam voluntatem virio bus deficietur. Siquidem igitur, quæ Patre ac Spiritu sancto operationes præstantur, diversas esse viderimus, diversas quoque operantes naturas ex diversitate operationum conjiciemus. Nec enim unquam fiat, ut quæ secundum nature rationem dissociantur, in unum concurrant operationum concurrant operationum genus (nec enim ignis refrigerat, nec gelu calefa cit), sed cum naturarum diversitate, quæ ab eis operationes sunt, inter se pariter dirimuntur. Cyrilli. Simili enim ratione operabuntur, quæ eamdem inter se naturam nacta sunt. Quibus autem ejus quod est sic esse diversa ratio est, iis nec eadem in omnibus operationis ratio est. Quæ eamdem habent operationem iisdemque naturalibus viribus utun tur, ejusdem esse substantiæ omnino necesse est. Nulla quippe res,cum re diversi generis diversæque substantiæ, easdem nulla e variatione aut discri mine virtutes operationesque feret. Quæ enim ejusdem operationis sunt, ejusdem esse substantiæ, exploratum est. Quæ diversa naturæ diversique generis sunt, eamdem operationem habere, nemo dederit, qui sani 158 sit capitis. Non enim ignis, unum quid ac idem atque aqua præstabit; sed sicut discretam habent substantiæ ac qualitatis rationem, sic et diversam pariter reddent operationem. Qui bus enim operatio, virtusque ac potentia nullo discrimine una est, iis necesse ut et generis com munitas incolumis perstet. Quæ enim eamdem ha bent operationem, ejusdem quoque amant esse substantiæ, naturaeque in eis diversitas, omni pro babilitate caret. Nec enim sane unam Dei ac crea turæ operationem esse dabimus, ne creaturam ad i

βουλευμάτων! ω τῶν πονηρῶν συναλλαγμάτων! ὢ & τοῦ θαύματος τῆς ἐπὶ τούτοις δικαίας τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμᾶς ἀποφάσεως! Πῶς ἑκάστου τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων είδους πρόσφορον ἡμῖν ἀντέδωκε βά σανον. Δι' οἰκτρὰν γὰρ καὶ ἀπόπτυστον σαρκὸς ἡδο νὴν, ταύτην ἔχειν τὴν φοβερὰν δικαίως κατεδικά σθημεν γέενναν. Τὸν ζόφον καὶ τὸ σκύτος τοῦτο τὸ φρικτὸν οἰκεῖν κατεκρίθημεν, ἐπειδήπερ ἠγαπήσα μεν πάντα τὰ αἰσχρὰ, καὶ θεάματα καὶ ἀκούσματα καὶ ῥήματα· καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν θείων ἀγαθῶν, τὰ ἱππικὰ καὶ τὰ θέατρα καὶ τὰ κυνηγέσια προετι μήσαμεν· ἐν οἷς δαιμόνων ἐχόρευον δῆμοι, καὶ πᾶσα θεία δι' ἀγγέλων ἀπῆν ἐπισκοπὴ καὶ ἐπίγνω σις· ἔνθα τὸ μὲν σεμνὸν τῆς σωφροσύνης πολλοῖς καθυβρίζετο τρόποις· τὸ δὲ τῆς ἀκολασίας κακόν τε καὶ βδελυρὸν περιφανῶς· ἐσεμνύνετο. Δικαίως τοῦ φωτὸς ἐστερήθημεν νῦν, ὅτι πρὸς δόξαν τοῦ πεποιη κότος Θεοῦ τὴν κτίσιν κατὰ τὴν πρόσκαιρον ἡμῶν ζωὴν οὐκ ἐθεασάμεθα· ἀλλ' ἐμολύναμεν τοὺς ὀφθαλ μοὺς ἡμῶν καὶ τὰ ὦτα καὶ τὴν γλῶσσαν· μᾶλλον δὲ διὰ τούτων τὴν κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγενημένην ψυχὴν πᾶσι τοῖς τῷ Θεῷ μισουμένοις θεάμασί τε. καὶ ἀκροάματι, καὶ ῥήμασι, καὶ ταῖς κατ᾽ ἀλλήλων βασκανίαις ἐφθείραμεν. Εἰς δὲ τὸν τάρταρον κατερ ρίφημεν, πήξει καὶ βυθῷ κατὰ ταυτὸν τρυχώμενοι δεινῶς· ἐπειδὴ τῆς μὲν ὑψηλῆς, καὶ τῶν ὑψηλῶν καὶ θείων προξένου ταπεινοφροσύνης προεκρίναμεν τὴν ὑπερηφανίαν· καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς στερρόν τε καὶ σύντονον διὰ τὴν τῆς σαρκὸς ὑπερβάλλουσαν θρύ ψιν τε καὶ διάχυσιν ἀπεωσάμεθα. Ποῦ νῦν ἡμῶν ἐστιν ἡ ὑπερηφανία, καὶ ἡ δι' αὐτὴν ἀλαζὼν πρὸς “ πάντας διάθεσις, καὶ ἡ τῆς σαρκὸς βλακώδης καὶ εὐδιάχυτος θρύψις; Ὢ τῆς ἀβουλίας! Αντὶ γέλωτος ἀκρατοῦς, καὶ τοῦ ἀκολάστου ψόφου τῶν παρειῶν, ὁ βαρὺς οὗτος βρυγμός ἐστιν ἡμῖν τῶν ὀδόντων. Τὴν τῶν θείων τε καὶ σωτηρίων λόγων ἀσκῆσαι μά θησιν μὴ βουληθέντες, ἀλλὰ μέθης ἀμετρίαν τῆς διὰ λόγου θείας προτιμήσαντες αινέσεως, δεινῶς κολαζόμεθα νῦν, τῆς γλώσσης δίψη φοβερά διακαιο μένης. Αξιον δὲ καὶ τοῦ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν μέσους, φθόνου τε καὶ δόλου καὶ ὑποκρίσεως, ἐξ ὧν καὶ δι' ὧν ὁ φόνος, λοιδορίας τε καὶ συκοφαντίας, καὶ μνησικακίας καὶ ψεύδους καὶ ἐπιορκίας δρεπό μεθα καρπὸν, τοῦτον τὸν ἀκοίμητον σκώληκα, τὸ βάθος ἡμῶν τῆς ψυχῆς ἀκορέστως ἐσθίοντα. Ἐπει δὴ τῆς ἀγάπης τὸ εὐθὲς διαστρέψαντες, ἐσκολιώσα μεν τὴν καρδίαν, καὶ τῆς ἀληθείας τὸ ἀπαθὲς δια φθείραντες, αὐτὴν ἐσκαμβώσαμεν· κακὸν διὰ μίσους ἑκουσίου, ἀκούσιον ἑαυτοῖς δημιουργήσαντες σκώ ληκα, καὶ πονηροτέραν σκαμβότητα διὰ ψεύδους ὀρύ ξαντες, δι᾿ ἣν τῷ Θεῷ τῷ εὐθεῖ καὶ ὀρθῷ οὐχ ἡνώ θημεν. Αὐτὸς γὰρ εἶπε διὰ τοῦ ἁγίου Δαβὶδ τοῦ προφήτου, Οὐκ ἐκολλήθη μοι καρδία σκαμβή. Ο Αξια τοιγαροῦν ὧν ἐπράξαμεν ἀπολαμβάνομεν μᾶλλον δὲ, τῆς οἰκείας κατὰ πρόθεσιν διαθέσεως Άξια κομιζόμεθα τὰ ἐπίχειρα· πυρὸς ἡδονῆς, πῦρ γεέννης· καὶ σκότους ἀγνοίας καὶ ἀπάτης προσκαί-.; commercial o miraculum justæ in nos bine Del quo sententiæ! Quomodo, uniuscujusque nobis commis sorum nomine, ac pro cujusque genere delictorum, congruam pœnæ vim rependit! Ob misellam enim ac bominabilem carnis libidinem, huic merito tremendæ gebennæ addicti sumus. Caliginoso hor endoque tenebrarum harum damnati sumus hospitio ac ergastulo, idcirco quia turpia omnia dileximus, et spectacula et auditiones et verba; cunctisque divinis bonis circenses ludos, specta cula venationum ludicra, præhabuimus; in quibus scilicet dæmonum populi tripudiabant, divinaque omnis per angelos inspectio ac agnitio exsulabat ubi castitatis honestas multis modis deturpabatur; luxuriæ vero nefas ac abominatio magnifice omni que splendore honestabatur. Juste nunc luce pri vati sumus, quod per temporaneæ hujus vitæ usu ram, illaque superstite, creaturam haud aspeximus, ad ejus qui condidit, gloriam; sed oculos nostros, auresque foedavimus et linguam; quin et per illa, animum, ad Dei 215 imaginem conditum, cunctis Deo exosis spectaculis, auditionibusque ac verbis, necnon mutua aliorum in alios invidia, corrupi mus. In tartarum projecti sumus, ut simul loco delxi sumus, ejusque profundo dire crucie mur; idcirco nimirum quod sublimi, sublimiumque ac divinorum conciliatrici modestiæ (id est, humilitati) superbiam prætulimus; virtutisque districtionem ac tenorem præ carnis exsuperanti mollitie ac luxuria repulimus. Ubi nunc nobis superbia, ac quo fastu ea tumebamus, arrogans in omnes animi affectio, mollisque ac dissoluta carnis lascivientis libido? consilii inopiam! Pro effu siore risu ac buccaruin luxurioso strepitu hic nobis gravis dentium stridor provenit. Qui divi norum salutariumque sermonum disciplinam colere noluimus, sed divinas oris cantico laudes, ebrieta tis intemperantiæ posthabuimus, dire nunc ex urente linguam horrenda siti cruciamur. Sed et ejus, quo fratres nostros prosecuti sumus, odii invidiæque et doli et simulationis (ex quibus ac per quæ homicidium) detractionisque et calumniæ et rancoris (seu simultatis) et mendacii et perjurii, dignum legimus fructum; bunc scilicet insopora bilem vermem, qui insatiabili morsu animi sinum exedit ac depascitur; idcirco nimiruın, quod dile ctionis rectitudinem pervertentes, cor nobis obli quum fecimus; illibatamque veritatem corrumpen tes, depravavimus; ipsi nobis spontaneo odio, non spontanei mali (vermis scilicet) pejorisque menda cii fraude pravitatis opifices: quo factum est ut Deo qui rectus ac directus sit, minime uniremur. Ipse enim sancti prophetæ Davidis verbis ait: Non adhæsit mihi cor pravum ². Dignam itaque eorum, quæ gessimus, mercedem recipimus: quinimo, nostra sccundum propositumn animi affectionis ac voluntatis digna præmis re portamus; ignis luxuriæ, gehennæ incendia > Psal. c, 3.