NOTITIA. (FABRIC. Biblioth. Græc. edit. HARL.. t. VII, p. 603.) Nicephorus, CP. patriarcha (a), in locum Tarasii an. C. 806 (b) 12 April. die Paschatis creatus et an. 815, ob propugnatum imaginum cultum depositus, `atque inde homologeta, sive confessor, Græcis dictus, in monasterio ann. 828 decessit. De quo Menæa 2 Junii, Ignatius, diaconus CPol., in Vita (quam, ab Alla- tio acceptam, Combefisius communicavit Henschenio, a quo edita Græce et Lat. in Actis SS.13 Mart.) tom. II, Latine, pag. 294; et Græce, pag. 704; et Martinus Hanckius, De Byz. rerum scriptoribus, lib. 1, cap. 12. Dissertationem de ejus scriptis cum catalogo mss. bibl. Regiæ Parisiis editurum se recepit Jo. Boivinius, the- sauri illius, vere regii, custos dignissimus. Novam etiam Operum Nicephori hujus editionem exspećtaba- mus ab Anselmo Bandurio, Ragusino, presbytero ac monacho ord. S. Benedicti e congregatione Meti- tensi. Confer, quem infra cum lectore communicabo, Conspectum Operum S. Nicephori, patriarchæ CPol: quæ propediem duobus tomis edenda sunt, et quorum pauca hactenus edita fuerunt, cum interpre- satione Latina, notis ac octo dissertationibus criticis, dogmaticis et historicis. Paris. 1705, 12, et Me- morias Trevultinas illius anni mense Augusto p. 1461. Editorum ejus scriptorum recensioni, quæ occur- rit apud præstantissimum Caveum [Hist. litter. SS. EE. vol. II, p. 4 seqŋ.] pauca hæc habeo quæ addam : 1. Breviarium historicum, a Mauritii nece anno Christi 602, ad annum Christi 770, sive Leonis IV et Trenes nuptias, legit laudatque Photius cod. 66, idem nec plenius evolvisse se innuens, quam a Petavio Paris. 1616, 8, cum versione et notis editum et deinde inter Byzantinæ scriptores Historiæ 1648, fol. [et Venet. 1729 fol.] fuit recusum et Theophylacto Simocattæ solet subjici. Adjunxit Petavius Nicephori Gregoræ Fragmenta jag. 240-257, in antiquioribus editt. omissa. Gregorii præterea cognomento Figuli, Taurominitani in Si- cilia episcopi, homiliam in indictionis sive anni principium, pag. 258-285. Sequitur Epitome temporum ab Adamo ad Alexium Commenum ex Eusebii Pamphili libro qui inscriptus est Baσıhıxòę, et aliis junioris a tatis monumentis pag. 286-309. Indiculus metropolitanarum sedium (c), CPolitano patriarchæ subjecta- rnm, pag. 310-398. Georgii Pachymeri Fragmenta Græce, quæ in Augustano codice ms. deesse Hieron. Wolfius in Synopsi libri ▼ monuerat, pag. 315-407. Libellus Hippocratis Пept twy pappáxws xaba:póvtwv primum editus ex codice Cujaciano, Græce pag. 308-410. Ac denique Nicephori, patriar- cha CPol., Fragmentuni de Constantini Copronymi vita et exitu, éx Theophanis Chronographia deprom- ptum Græce et Lat. post Petavii notas, pag. 206-218. Fabric. Gallice versum est Breviar, a Mouterolio. Paris. 1618, 8, et a Moreto (Moret, Controlleur en la Généralité de Montauban), cum notis_historicis. Paris. 1654, 12.—Breviar. histor, exstat in cod. Augustano Vindel. (Reiser. Cat. codd. p. 80) ;—in bibl. Wratislau. Rhediger. (Kranz. Memor, illius bibl. p. 86). — Chronographia, sub nomine quidem Euse- bii. Syriace, in Bibl. Bodlei. cod. 3131, et inter codd. Th. Ilyde n. 6401. Ex Chronicis Niceph. excerpta subinde aliqua adjunguntur Damasceni orthodoxæ fidei Expositioni in cod. Veneto Marciano 400 (Cat. codd. gr. p. 263). Harl. 2. Chronologia compendiaria ab Adamo ad auctoris ætatem. Latine ex Anastasii Bibliothecarii ver- sione legitur in Bibliothecis Patrum, Paris. 1575, vol. II; 1589, vol. VII; 1644 et 1654, tomo septimo; Basil. 4561, Colon. 1618, tomo nono, et Lugd. 1677, tomo XIV, pag. 72, cum commentario Antonii Comm. de SS. EE. tom II ‚ p. 2, seqq.; Ceillier list, gén, des AA. EE. tom. XVIII, p. 467 ; Ham- II, p. 100 et 545. Vita Niceph. CPolitani, a Theo- doro Grapto composita, est in Bibl. Paris. teste conf, paulo post in Indice scriptor. in Nic. Gregoræ PATROL GR. C. (b) V. Anselm. Bandur, in Imper. orient. II, post in Indice scriptorum in Nic. Gregoræ Hist.

Contii, primum edito Paris. 1573. 4, (a) quem LXX Interpretibus (b) nimium tribuere, in expurgatorio Indice notat Jo.Maria Brasichellanus. Latine itidem, interprete Joach, Camerario, una cum ejus com- mentariis et diss. de synodo Nicæna, Basil. 1561, fol.; Lips. 1573, 4., apud Voegelin, et apud Jo. Ste'n- mannum 1585, 4. Camerarii narratio de synodo Nicæna prodierat Lipsiæ ex officina Jac. Berwald 1545, 8; rec. ibidem 1546, 1552, 1560, 8, ex offir. Válentini Papæ. Versio sine commentariis Basil. 1569, 8, ante historiam quam vulgo vocant Miscellam. Grace in Thesauro temporum Josephi Scaligeri. Lugd. Bat. 1606, p. 305, et 1658, p. 301, fol. Graece et Latine, cam Jac. Goari notis, ad calcem Georgii Synvelli. Pa- ris. 1652, fol. [et Venet. tom. V. a 1729.] inter scriptores hist. Byz. Imperatorum et patriarcharum quorumdam postremorum nomina a scriptore juniore adjecta esse, tum in Nicephori Græcis, tum in Ly- tinis Anastasii codicibus docet Seldenus II, 4, De synedriis, pag. 106 sq., et Hanckius De scriptoribus Byz., p.g. 245. Valentiniani quoque ger ealogiam in codicibus quibusdam desiderari, notat Jo Pearsonins in Vindiciis epistolarum S. Ignatii. Vicissim in aliis mss. diversæ continuationes reperiuntur jam ad Constantinum Ducam, qui a. C. 1067 obiit, jam ulterius etiam, usque ad a. C. 1180. Conf. notam (.] 5. Ex Nicephori £Pol., Antirrheticis tribus adversus Mamonam et Iconomachos opuscula quatuor Latine ex Turriani versione vulgavit II. Canisius tom. IV Antiq. lect.(d); sed passim infeliciter, cum non conjun- genda hine inde connectat. Recusa sunt tom. XIV Bibl. Patrum, edit. Lugd. pag. 89-98, Colon. 1618, tom. IX, et parte altera tomi IV, Paris. [1624] 1654. Ex libro 11 et in duo Fragmenta ejus quibus Asterii Amaseni dicta vindicantur, Græce et Lat. dedit Combelisius, Auctar. novo Bibl. Patrum, tom. I, p. 267-289, Paris. 1648. Integrum opus, nec levi damno Christianæ rei ac litterariæ (judice Combefisio) delitescens habe- tur Græce in Bibl. regis Galliæ sub nomine Theodori Grapti, quo titulo deceptus Nicephorus Gregoras cuni aliis Graptum pro auctore libri habuit. [V. confectorem Cat, codd. Parisin. II, p. 176.] Sed in bibl. Colbertina ejusdem antiquitatis codex, tes e Boivinio, recte id tribuit Nicephoro CPolitano. Vide Jo. Boi- vinum ad. Gregoram pag. 783 seq. Aóyou y' caput 51, laudat Allatins, p. 159, contra Honinger. Ex libro II, Fragmentum de sex synodis Græte et Lat. edidit Combefisius, tom. II Auctar, novi Bibl. Pa'rum, Paris. 4648, p. 603-610, recusum Latine in Bibl. Patrum Lugd. tom. XIV, p. 97. Habeo, inquit in Bib!. concionatoria, an. 1662 ideju Combefisius, quæ justum volumen impleant, nec tamen integra, dilapsis quan- doque foliis : expleat forte Petri Seguierii, Franciæ cancellarii, spissus sutis charta bombycina codes. Alia offerebat Allatius, etc. Confer Combelisii Origines CPolitanas, pag. 184, qui pag. 159 se q. Grace et Latine ex Vita Nicephori a Theodoro Grapto seripta ediditipsius Disputationem de imaginibus cum Leone · Armeno imp. Paris. 1664, 4. Fabr. In bibl. Paris. quondam Regia sunt secundum Catal. codd, 2 Antir- shetica adversus Mamonam (e) et Eusebium atque Epiphanidem in tribus codd. 909-911 in quorum ultimo est quoque Nie. testimoniorum antirrheticis subjunctorum Proœmium, et Censura sive Explicatio testimo- niorum, adversus sacras imagines parum perite allatorum. Insuper in tribus illis codd. sunt Niceph, pro irreprehensibili et pura Christianorum fide capp. octoginta tria. - In Bibl. Coisliniana, cod. 93 continet Nicephori libros pro fide orthodoxa adversus Iconomachorum falsas criminationes et perversa dogmata, Horum librorum ineditorum conspectum vulgavit Ans. Bandurius. Quare Montfaucon. in B. Coisl. p. 143 seq. librorum tantum nomina et initia, uti in illo codice jacent, repræsentavit, idemque animadvertit, quædam, interdum abscisis aut transpositis foliis, mutila esse et perplexa, sed restitui posse ex uno co- dice Regio ; et vicissim quædam in Regio manca ex Coisliniano posse resarciri. — In cod. 115, 120 et 259. fol. 57, sunt in Anastasii Quæstionibus et Responsionibus, etc., tum in cod.122 in Niconis Collectaneis, in cod. 193, fol. 40 verso ex Nicephoro quoque loca desumpta (Montfauc. p. 183, 193, 197 seq., p. 245 et 505). In Bill. Bodleiana, in cod. 2877, n. 57, Niceph. Disput. cum Leone imper., de venerandis imagini- tus.--Dublini in bibl. collegii S. Trinit, in cod. 277, n. 35(ut verbis utar auctoris Cat, codd.Angl. et Hibern. vol., part. 11, p. 24). Nicephori CP. vel potius Fragm. hæres. p. 6, Elxovoµázov, etc. nondum edit.- Magnus Crusius promiserat edition. Epitomes librorum Antirrheticorum Nicephori CPolitani adversus Iconoma- chos; sed a promissis non stetit. V. quæ scripsi in Intro.. in Hist. L. Gr. II, 1, pag. 454 seq. Hart. 4. Stichometriam librorum sacrorum, chronographiæ subjici solitam, Græce una cum versione Latina Anastasii liabes in operibus posthumis Petri Pithæi, Paris. 1609, 4, pag. 14 seq. Inde eam recudi curavit in Criticis sacris Anglis (apud Batavos et Francofurti recusis) Joannes Pearsonus. Emendatiorem e codice ms. Bibl. Coislinianæ Montfauconus, p. 204. Nicephori esse negat idem vir doctissimus in Vindiciis Ignatii, part. 1, pag. 33 seq., et sane videtur Nicephoro antiquior esse: libros enim recenset eodem ordine, quo in calce Synopseos Athanasianæ leguntur, etsi ibi in editis σrizwy enumeratio est omissa. Chronographiæ Nicephori ms. codex Græcus cum subjecta stichometria, sed quam Camerarius omisit, exstat lenæ, ut alias bibliothecas Galliæ, Anglie, Italiæ præteream (ſ). Alias suizoµstpla; et indiculos librorum sacro- rum en ss. codicibus vulgavere Cotelerius, Carus, Jo. Morinus, Rich. Simon, Laurentius Zaccagnius et (a) Tum in Bibl. P. P. maxima Lugd., tom. XIV, p. 72, et in Ant. Contii opp. Neapoli 1755, fol., pag. 72. Harl. (b) Confer Rich. Simonis Bibliothecam, tom. II, pag. 470 Errores quosdam Nicephori, chronologi- cos notat Jo. Garnerius, præf. ad Liberatum, (d) Ric cura et cum animadverss. Basnage, vol.ll, chricht, von e. Hall. Biblioth., tom. YI, p. 261. Harl. (e) Sic appellatus est Constantinus Copronymus, quod Izonomachi studerent ei magis quam Deo placere, atque ita se Dei quasi rivalem constitueret, ut ait confecter catal, codd. Paris. H, p. 176.HARL. (f) In cod. Reg. Matrit, 121, est Niceph. Chru-

Enter Constantinopolitanos præsules, mullus ab ævo Chrysostomi fuit tot doctrine pietatisque dotibus ELENCHUS OPERUM S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CPOL. esse Nicephori Gregoræ. FABR. Vitam Joannis Cappadocis scripsit Nic. CPol. in cod. Paris. 276. V. infra, lib. v, c. 40, vol. X, p. 164 vet. ed. Harl. Hic, quoniam, quantum seio, Bandurii edit, non vidit lucem, subjungam statim Bandurn conspectum, quem Fabric. in vet. edit. demum in § 25, p. 624 seqq. typis repetendum curarat, et ad quem plures provocare solent. Equidem Græca omisi, nomina tantum auctorum posui aut contraxi, præcipue lineolas, ut charte parcerem. HARL. ANSELMI BANDURI CONSPECTUS OPERUM S. NICEPHORI, PATRIARCHÆ CPOL., QUORUM PAUCA HACTENUS EDITA FUERUNT, EDENDORUM PROPEDIEM DUOBUS TOMIS IN-FOL CUM INTERPRETATIONE LATINA, NOTIS ATQUE VIII DISSERTATIONIBUS CRITICIS, DOGMATICIS ET HISTORICIS. exornatus, quot Nicephorus ille, qui octavo sæculo omnes fconoclastarum impetus excepit, scripta et molimina egregie repulit. Ejus opera a multis tentata, hactenusque tamen in variis bibliothecis latentia, cum in lucem edere animus sit, doctorum opem et consilium expetere cogor; tum, ut, si quid in biblio- thecis exstet, hoc in Catalogo non expressnin, ea de re me commonefacere non dedignentur; tum, ut, și- uspiam pauca illa, quæ temporum injuria in manuscriptis nostris exciderunt, quæque suo loco notavi- mus, reperiantur, ea nobis ad publicum usum commodare ne graventur. Quanti vero æstimanda sint isth:ec opera, etsi res ipsa per se loquatur, paucis tamen recensere ne pigeat. Hic fconomachorum omnes sententiæ, impia dicta, et molitiones aperiuntur, et incredibili dili- gentia confutantur; qua in re nihil perfectius hucusque in lucem prolatum est. Hic bene multa, ad hi- storiam pertinentia, et ab historicis intacta, narrantur; ac ubique absoluta et varia in rebus, cum ecclesiasticis, tum profanis, Nicephori eruitio deprehenditur. Constantini Copronymi, quem Mamonam ubique nuncupat, ausus in temeranda religione varii, doli, fraudesque, furor in Christianos, machina- tiones contra piam fidem, admistis subinde rerum gestarum monumentis recensentur, ejusdemque impia dortina pro virili refellitur. Hic Eusebii Cæsariensis dogmata, ut impia et a Christianæ fidei sinceritate aliena, confutantur: nam inter Græcorum præstantissimos Eusebius, ut Arianus et hæreticus (nee for- tasse injuria) semper habitas est: in his vero quæ Eusebium spectant, multa habentur hactenus inedita et ignota, quæ ad illorum temporum historiam apprime conducant. Epiphanidis item cujusdam, cujus nec ætas nec nomen ita comperta sunt, sententia affertur, ac utpote impia et lethifera profligatur. Quodque, meo quidem judicio, præstantissimum est, multa nova et inobservata de synodo secunda Ni- cæna profert; iis longe sinceriora, quæ jam in Collectione synodorum comparen:; utpote quæ ab oct- lato teste, qui rebus etiam interfuerii, tradantur. Multa item sanctorum Patrum vel fragmenta, vel etiam opuscula, pene integra nondum edita, hic passim inserta nec sine voluptate reperias; in his Macarii Magnetis, vix noti scriptoris, qui, teste Nicephoro, primis Ecclesiæ sæculis florait, pretiosa ¿ñɔonzoµá- . quamplurima, quibus alia ejusdem scriptoris fragmenta, ad doctrinam ecclesiasticam perquam utilia, a doctissimo et humanissimo Joanne Boivino accepta, adjunximus. Nec sine examine ille et perquisitione, Patrum opera in medium affert, sed sicubi opus accurate et sagaciter περί γνησιότητος vel νοθείας edisserit. Non immerito igitur vir tantus passim a scriptoribus cum æqualibus, tum subsequentis avi, a doctrina, a religione, a disciplinarum omnium scientia, laudatur : in his primas tenent Ignatius, ejus Vitæ scriptor, Theodorus Studita, Photius in Bibliotheca et alii, quorum testimonia initio operum ejus- dem Nicephori afferemus. Etsi vero nunc primum Nicephori opera isthæc in lucem prodeant, non de- fuerunt, qui antehac ea publicare voluerint. later eos Combelisins, vir de re litteraria optime meritus, ut videre est in Præfatione ad Vitam Nicephori.At sive aliis distentus negotiis, sive morte præoccupatus, aliis rem dimisit; cujus premissa si expleamus, nos pergratum litteratis omnibus facturos confidimus. His dis- sertationes criticas, dogmaticas, historicas ad operis elucidationem, ut in laterculo videre licet, adjiciemus. Prodeunt autem isthæc ex codicibus regiis 1826, 1989, 2378, exque Colbertino 364 (h-i). Hisce porro ineditis operibus, alia omnia subjungemus, quæ publici juris sunt, quæque ordine digesta in fine se- quentis laterculi reperies. Hæc omnia vero duobus in folio tomis complectemur: nisi fortasse ampliorem segetem ex Vaticana bibliotheca eruere liceat, ubi jam omnia .studiosis patent beneficio summi Pontificis Clementis XI, qui ad bonum reipublicæ cum ecclesiasticæ tum litterariae natus, et ad fastigii culmen evectus est, litteris et ipse Græcis omnique doctrinæ genere apprime excultus. Neque silentio mittere licet, cui hoc otium et hanc litterarum colendarum facultatem debeamus. Is est, Cosmus HII, Magnus Etruriae dux. Hujus magnificentiæ, si quid ad studiosorum usum opportune dabitur, totum sive a Dobis sive ab iis, quibus ex tenuitate nostra quidpiam utilitatis et fructus obvenerit, acceptum referatur. Hujus item beneficio alia nos litterarum monumenta in lucem emittere per otium paramus: in quibus Theodori Mopsuesteni Commentaria in duodecim prophetas; Philonis" Carpathii în Cantica genuma Commentaria; Hesychii in psalmos: quæ omnia ex Bibliothecis eruimus; et alia quoque, si votis nostris faverit Deus. Nos item multum debere profitemur Clementi, bibliothecæ Regiæ custodi, qui nobis hujusce vere regiæ supellectilis ad nutum copiam fecit: nec minus Cl. Boivinio alteri custodi, qui Catalogum operum sancti Nicephori, a se accuratissime concinnatum, nobis perhumaniter obtulit, unde prospe- etum nostrum, et ex ipsis codicibus, adornavimus. Neque tacendus Michael Lequien, ex familia Dominica- norum, vir eruditus et officio plenus, cujus item opera et consilio frequenter usi sumus. Sed nihu pro meritis unquam dicere possim de doctissimo viro nobisque summa necessitudine conjuncto R. P. D. Bernardo de Montfaucon, cujus opera, consilio, exemplo ad have ac pleraque alia capessenda animum appu- limus, cujus consilio Gallicum iter suscepimus et Græcarum musarum, quas a puero colueramus, studio, nos totos addiximus. Hi nobis aggrediendi operis auctores fuere. Jam vero superest ut eruditorum con- sılium judiciumque exspectemus. Parisiis in monasterio Sancti Germani a Pratis, iv Kal. Junii MDCGV. - Preliminaria Interpretis. Pra fatio generalis. Præfatio de iis quæ hoc voluminé continentur. (h-i) Addendus codex bibl. Coisliianæ, de quo Mintauconas, p. 145. Dissertatio de Nicephoris,

corumque scriptis. Vita (j) sancti Nicephori, patriarchæ Constantinopolitani, descripta ab Ignatio diacono, ejus discipulo. Oratio Theophanis presbyteri, habita in translatione ejus reliquiarna. Chronica synopsis sancti Nicephori, patriarche CP., acta ae scripta ordine annorum digereus; ex ejusdem Nicephori vita, ex epistolis sancti Theodori Studitæ, aliorumque auctorum monumentis. Ve- terum testimonia de sancto Nicephoro, patriarcha CP. Sancti Nicephori, patriarchæ Constantinopolitani, pro irreprehensibili et pura Christianorum file ca- pita LXXXIII. Hæc capitum distinctio sumpta est ex codice Colbertino antiquissimo : capitum autem argumenta tolo opere perlecto restituta sunt. 1. Prooemium. Suum esse cuilibet rei tempus, juxta Salomonem; fidei autem defendendæ tempus nunc adesse. II. Melius facturos homines, si, omissis inutilibus quæstionibus, futurum judicium vitam- que æternam meditentur. III. De fidei progressu a prima usque origine: nt varie pro variis temporibus divina Providentia hominum saluti consuluerit: de lege veteri: de salute humani generis per Chri- stum reparata. Theologiam a sanctis doctoribus abunde esse hactenus explicatam. IV. De perversis Iconomachorum opinionibus: eas a synodis jam pridem esse damnatas: easdem nunc in perniciem Ecclesie reviviscere. V. Iconomachorum vitia : eos guke præsertim ac ventri deditos esse. VI. Con- tinuatio invective in Iconomachos: eorum plerosque concilio Nicæno subscripsisse, deinde mutavisse sententiam; mox depositos, ac sacerdotio privatos turbas movisse. VII. Ut Jeonomachi lingua et manu in Ecclesiam ac res sacras grassati sunt. Pathetica ac vehemens declamatio. VIII. Iconomachi cum Judeis collati. Christum per illos secundo ac tertio passum esse; ejus nempe imaginibus violatis ac deformatis. IX. li lem collati cum ædificatoribus turris Sennaar, item cum Janne et Mambre, cum Alexandro et Hymenar, cum filiis Core ac denique cum senioribus Babyloniis, qui Susannam calumniati sunt: adjun- xisse sibi Iconomachos colluviem” hominum vilissimorum. Quam ob causam permiserit Deus Ecclesiam turbari et orthodoxos vexari. Invectiva in corruptissimos sacerdotum mores. X. Duplex Iconomacho- rum blasphe nia : prima, idololatras esse ens, qui imagines colunt : altera, corpus Christi incircumscri- plum esse primum errorem conari cos testimoniis santtorum Patrum confirmare; XI. alterum, Arianorum ac Manichæorum testimoniis astruere. XII. De Eusebio Cesariensi, deque Ariana hæresi. XIII. Testimonia sanctorum Patram male intellecta, ac trunca ab Iconomachis usurpata. XIV. Invectiva in eos a quibus schisma denuo excitatum. XV. De persecutione ab iisdem suscitata. XVI. De his qui, met amittendi bona vel dignitates, hæresim amplexi sunt, Iconomachorum mores. Christi, apostolorum, ac prophetarum dicta, adversus eos prolata. XVII. Crimina orthodoxis objecta ab Iconomachis. De syno- do sen psen-lo-syno lo Copronymiana. XVIII. Expositio fidei orthodoxe. De Dro ummo ac trino. XIX. De Christo. XX. De Christo sen de incarnati Verbi mysterio fusius. XXI. De duabus in Christo naturis, ac de unione hypostatica. XXII. Duas esse in Christo voluntates, et operationes duas diversas. XXIII. De adoratione duplici; de imaginum cultu; de objecto idololatrice crimine. XXIV. Quinam sint idololatræ. Iconomachos Dei hostes esse. Dicta prophetarum contra Dei hostes prolata. XXV. Episco- porum ac sacerdotum impictas per prosopopoeiam amplificata, De secunda Nicaena synodo. XXVI. Argu- mentum contra leonomachos petitum ex iis verbis, quæ in Liturgia recitabantur. Amostatfioa; has the Thárs zwy eldwwv, etc., id est, Cum nos ab errore idolorum revocasset, etc. XXVI. In illa leonomacho- rum verba, nisi nos Constantinus (Copronymus scilicet) ab idolorum insano cuitu liberasset, Christus nullo modo salutem nobis afferre potuisset. Iconomachos in ipsa sacrorum mysteriorum cel bratione pn- gmantia et dicere et ficere. De religionis Christiane progressu ab ipsa usque origine. XXVIII. Si Christus Ecclesiam suam ab idolorum cultu liberare non valuit, quæ sequantur inde absurda? XXIX. Argumentas to in sacerdotes Iconomachos, dicentes se idololatras fuisse. XXX. Duo esse idololatrarum genera : item diversum esse idolorum et imaginum cultum. XXXI. Maltos coli ab idololatris deos, habitu ac figura varios; unum a Christianis. Sacrificiorum diversitas. XXXII. Alia argumentatio ironica contra leono- machos, dicentes serviisse se idolis. XXXIII. Duplex criminatio ab Iconomachis excogitata; prima in ipsam Christi imaginem; altera in Christianos; Judais ac Græcis pejores esse Iconomachos. Pars altera hujus Apologetici, in qua probatur ex sacris Scripturis, omnes gentes ab ido- lorum cultu virtute Christi liberatas esse, et Ecclesiam universam errare non posse. Pauli apostoli verba de purificata ae sanctificata a Christo Ecclesia, et ejus cum Christo unione. nomachos, ut Christum sua et dignitate et virtute spolient. Iconomachorum verba cum evangelicis (j) Exstat Græce in Actis sanctor, tom. Il Martii, p. 704, ct Latine, p. 294. XXXIV. An ea, qua: Iconomachi docent, congruant cum sacris Scripturis, dictisque propheticis. Sequuntur prophetarum dicta, ordine chronologico. XXXV. Davidis verba, et ad ea observationes saneti CP. patriarchæ. XXXVI. Verba Michææ, Oseæ et Habacuc, cum explicatione, et observationibus. XXXVII. Verba Sophoniæ et Zachariæ cum explicatione, et observationibus. XXXVIII. Christianos ab idolorum cultu longissime abesse : quæ fuerit martyrum, quæ ascetarum et anachoretarum fides. XXXIX. De diis gentium ac fabulosa ilicologia. Superstitiosum idolorum cultum abolitum esse, ex quo Christus in mundum venit. XL. Coli, ab orthodoxis Christum : coli item ejus imaginem : scilicet corpus Christi' pingi potuisse, circumscriptumque et passibile fuisse. XLI. Verba Malachie et Isaiæ, cum explicationibus et observationibus. XLII. Observationes ad verba Isaiæ. XLIII. Isaiæ verba, cum explicatione et observationibus. XLIV. Alia Isaiæ verba, cum observationibus et explicatione. XLV. Ver- borum Isaia explicatio. Alia ejusdem prophetæ verba. Apostolorum Pauli, Joannis et Petri dicta, cum propheticis congruentia. XLVI. Isaia: verba cum explicatione et observationibus. XLVII. Isaiæ et XLVIII. Excursio in Iconomachos. Verba prophetica, Isaiæ scilicet. XLIX. Falsum est, quod Iconoma- chi dicebant, aversum esse ac alicnatum a Deo populum ejus. Refutatio per dilemma. L. Id agere leo- collata. Ll. Eosdem et Patri injuriam facere et Spiritui sancto. Jeremiæ verba cum explicatione et observationibus. LII. Alia Jeremie verba cum explicatione et observationibus. Lill. Quam dulcia sint Dei eloquia ac promissa. LIV. Ezechielis verba. LV. Explicatio prophetie præcedentis, et ad eam observata. Alia ejusdem prophetæ verba cum explicatione et observationibus. LVI. Alia Ezechielis verba cum explicat. et observat. LVII. Alia Ezechielis verba cum explicationibus et observationibus.

NOTITIA. Numeri sequentes a Cl. Boivino restituti sunt. Nam codex Colbertinus, ex quo distinctio capitum sumpta est, mutilus est hoc loco. LVIII. De Daniele propheta : ejus verha, cum explicatione et observationibus. LIX. Epilogus, sen conclusia propheticorum testimoniorum supra allatorum. Excursio in Iconomachos. LX. Utab Iconoma- chis templa ipsa profanata sint ac deformata: item sacra vestimenta ac vasa. LXI. Ne ipsis quidem libris evangelicis cos pepercisse: quid distent picture a scripturis, sive historiae pictae ab iis quæ script san. De præstantia et utilitate picturæ. LXII. Iconomachos Evangelii contemptores esse ac violatores. LXIII. Eos et Christo et sanctis bellum indixisse. Prosopopoeia. Judais pejores esse Iconomachos. LXIV. leonomachi imaginem Christi ojerunt, ut panthera hominis effigiem. Querimonia seu lamentatio ob profa - nationem templorum. Apologetici tertia pars. - LXV. Quas rationes habuisse se dicant Iconomachi destruendarum imaginum: cæ rationes refelluntur, LXVI. Utilitas imaginum. De lege Mosaica. De gratia, quæ Christo auctore legi successit. LXVII. Lex et gratia inter se collate. Non posse simul stare idololatriam et gratiam. LXVIII. Quantum gratia et veritas legi et figuris præstent. De sacerdotio Christi. De sacrificiis ab eo institutis. De tabernaculo ac ceremoniis. LXIX. Tabernaculum vetus cum novo collatum. De mediatore seu ministro. De pontifice.. de candelabro, de mensa. De pane, de sacrificio, de arca ac propitiatorio. · Prooemium fusioris dispu- tationis de Cherubinis. LXX. De Cherubinis aureis, ipsius Dei jussu fabricatis, et arcæ impositis : vene- randa fuisse simulacra illa, multis de causis. LXXI. Pretiosa esse ac veneranda ea que ad Deum peculiari aliqua ratione referuntur, et ad ejus gloriam pertinent. Imagines Cherubinorum cum ina- ginibus Christi collatæ; imaginum usum autiquissimum esse, et ipsi Ecclesiae coævum. Quantum præ- stent sacra novæ legis, veteris testamenti sacris. LXXII. De templo Salomonica. De templo post transmigrationem Babylonicam ædificato. Quanta utriusque gloria fuerit. LXXIII. Elam templi ac veterum sacrorum gloriam evanuisse, ex quo veritas umbræ successit. Christianorum templa cum Jadrorum templis collata. LXXIV. Quantum nova sacra veteribus præstent. Judæis, templi instau- rationem negligentibus, indignatum esse Deum; quanto magis Iconomachis, templa evertentibus, LXXV. Si Christus carne assumpta homines nihil juvit, necesse esse ut vel nesciverit, vel noluerit, vel non potuerit. LXXVI. Absurdum esse primum. LXXVI. Item secundum, ac tertium. LXXVIII. Christam et scivisse, et voluisse, et potuisse salvos uos facere. LXXIX. De fide et incredulitate. Fidem Christiana- esse irreprehensibilem. LXXX. Quænam vere impura et immunda sint. Non esse repudiandas imagines ob incredulitatem ac dementiam Icono nachorum. LXXXI. De Iconomachorum pertinacia ac duritie. Octingentos annos praeterisse, ex quo imaginum culus in Ecclesia vigeat. LXXXII. Qui per euze illud tempus vixerunt, an idololatræ fuerint? quam absurdum sit id dicere. LXXXIII. Invectiva. ia Iconomachos. Operis totius epilogus. rom - Præliminaria interpretis. Appendix ad librum superiorem, sive selectæ sententiæ ac fidei regulæ, ex sacris Scripturis et ex libris sanctorum, Patrum excerpta. Præfixum est prooemium, in quo de iconomachorum temeritate circa ea quæ sunt fidei; de fugiendis vams questionibus; de fidei præstantia, etc. Testimonia Scripturarum Joannis, Pauli, Isaiae, ac sanctorum Patrum, Jo. Chrysostomi, Cyrilli Alexandrini, Basilii, Gregor Nyssensis, Dionysii Atheniens. et Athanasii. - DISSERTATIO DE CONSTANTINI COPRONYMI, QUI A NICEPHORO MAMONAS EST APPELLATUS, VITA, MORIBUS, DOCTRINA, AC SCRIPTIS. Antirrheticus liber, seu refutatio ineptiarum quas irreligiosus Mamonas contra salutarem Dei Verbi incarnationem indocte et impie effutivit, capitibus L. 1. Procemium. Duplex crimen orthodoxis objectum esse ab Iconomachis; primum, quod idolis servirent: alterum, quod Christi corpus, lauquim circumscriptum, pingerent. De primo actum supra: de secundo, actum iri in hoc et sequentibus An- tirrheticis. II. Invectiva in Iconomachos. III. Eos idem cum Manele sentire. IV. Item cum Ario. V. Reno- vari ab iis varias hæreses. VI. Generalía concilia nibili ab iisdem facta. VII. Argumenta eorum futilia esse, ac vix refutatione digna, confundi autem ab iis illas voces, äypantov et anepiɣpantov. VIII. De libro dogmatico, cujus auctor Mamonas, quo ordine, qua methodo sit scriptus. IX. Proœmium illius libri, ut Mamonas simulata pietate benevolentiam captet. X. Ad illa Mamouæ verba : Sancta Dei et catholica nostra Ecclesia; eamdem Ecclesiam ab illo et catholicam vocari, et idolicam, seu idolis ad- dictam. De Mamonæ impietate et sævitia. XI. Ad illa Mamonæ verba: Ita traditum confitetur ; tra- ditionem ecclesiasticam ab co agnosci simul et repudiari. XII. Ad illa ejusdem verba : Non mutata diemizate în carnem, etc., incipere inde Mamonam seipsum prodere, de incarnatione Verbi male sentientem. XIII. Ad illa ejusdem verba: Etsi omnis imago derivata a prototypo aliquo noscatur : non, cohærere hec cum superioribus. De malignitate Mamona, virus suum evomere præfestinantis. XIV. Mamonas orthodoxus se initio mentitus: deinde, pro lita erroris sui turpitudine agnitus, cum graculo Æsopico, furtivis plumis nudato, comparatur, XV. Ad illa Mamonæ verba: Quamvis item ejus- dem cum effigiato naturæ, etc. Non magis have ad rem esse, quam superiora. Confundi a Mamona ima- ginem arte factam eno imagine naturali. XVI. Si imago ejusdem sit essentiæ seu naturæ cum re effigiata, quot inde sequantur absurda? XVII. Ad illa Mamonæ verba : Ut totum servetur, etc. Non esse imaginem id quod prototypo per o unia sunde sit, ac nihilo ab eo differat. XVIII. Ne logicæ quidem artis ☛ognitionem ullam Mamone esse. Eum per ignorantiam imaginis notionem penitus evertere. XIX. Ad illa Mamonæ verba: Quærimus a vobis quomodo fieri possit ut Dominus noster Jesus Christus_ (qui ex duabus naturis, corporea et incorporea, per unionem inconfusam persona una est), depingatur, hoc est, effigietur. Solutio ilias quæstionis. XX. Mamonam naturas in Christo confundere, licet inconfusas dicat: Guristum, cum Deas simul et homo sit, simul esse et ypartby el ǎypantov. XXI. Ad illa Mamonæ verba: Quoniam et alteram naturam, incorporeum, carni unitam, habet, etc. Ex eo, quod naturæ in Gusto nite sint, non sequi carnem esse incircumscriptam; inconfusam enim esse unionem. XXII. Si propter unionem hypostaticam duarum naturarum in Christo, caro incircumscripta est, sicut ipsa divinitas ; parker propter unionem naturałem trium personarum in Deo, Pater et Spiritus sanctus

erunt geniti, sicut Filius. XXIII. Ad illa Mamonæ verba : Quoniam post unionem illam inseparabilis res est, etc., enm, qui solus carnis imaginem pingit, non affingere carni propriam personam, nec quartam addere Trinitati. XXIV. Mamonæ verba : Id est personam characterizans, ac statuens: Christum crea- turam esse duntaxat, nec divinam naturam ei inesse. Refutatio verborum. Christum ipsum sudario divina vultus sui lineamenta impressisse. Iconomachos Judæorum æmulatores esse. XXV. De mysterio incarna- tionis doctrina orthodoxa. Contra cos qui dicunt beatæ Virginis corpus incircumscriptum fuisse circa illud tempus quo Christus conceptus est. Dilemma. XXVI. Aphthartodocetarum opinio, assumptam a Christo carnem incorruptibilem dicentium. Si Christi corpus incircumscriptum fuit, an illud a beata Virgine habuerit, an beate Virgini communicaverit. XXVII. Qui Christum circumscriptum negat, is et bominem esse eni negat : qui hominis corpus pingit, is corpus ab anima non dividit. De Copronymi imaginibus sculptis pierisque. Invectiva in eumdem. Eum effigiem suam adorari voluisse. Definitio archetypi. Definitio imaginis. XXIX. Definitio idoli. XXX. Imago relationem habet ad archetypum, et ab eo differt essentia. Qui imagini illudit, eum et archetypo illudere. XXXI. Etymologia vocis elxov, quæ imaginem significat. Imaginem Christi aliud esse a Christo. Item differre hæc, simile esse et idem esse: item aliud esse, et aliud esse. XXXII. Ad illa verba Mamonæ : Ab unito divino Verbo separat, etc. Qui Christum effigiat, is naturas dividit, mente duntaxat, non actu, sive reipsa. XXXIII. Ad illa Mamonæ verba : Quod si non sepa- retur, simul utique circumscribuur. Verbum divinum, cum natura sua sit incircumscriptum, non posse carne circumscripta simul circumscribi. De archetypo et imagine. XXXIV. De Christolytis. Si pictorum ars divinitatem Christi a carne separat, ipsa morte potentior sit necesse est. Excursio in Copronymum. XXXV. Verbum divinum nec violata carne injuriam passum esse, nec effigiata, circumscriptionem. XXXVI. Quibus verbis pictor Iconomachum allocuturus sit. XXXVII. Verbum divinum circumscripta carne non circumscribi, probatur per exempla solaris radii; item orbis solaris descripti; item ferri can- dentis, a qua tineti. XXXVIII. Ad illa Mamonæ verba: Impossibile enim est, imaginem esse, quæ non de- claret formam sive characterem prototypæ personæ, etc. Mamonas Christum personæ, formæ et characteris expertem statnit. Duæ sunt in Christo formæ. Testimonia sanctorum Pauli et Petri. De Eusebio prava sentiente. XXXIX. Ad illa Mamona verba: Fieri enim non potest, ut in eo qui ex duabus naturis in una persona constat, etc. Si duæ sunt în Christo naturæ, utraque natura suas habet proprietates: si itaque divinitas incircumscripta, humanitas circumscripta. XL. Mamonas, ut Apollinarius, videtur unam in Christo naturam agnoscere. XLI. Ad illa Mamonæ verba : Sed aut divinitas simul circumscribitur in imagine, quatenus Christus ex duabus naturis persona una est, aut, etc. Verbum divinum non modo carne circumscripta, non circumscribitur; sed ne quidem, cum in carne essel, circumscribebatur. Testimonia ex sacris Scripturis. In Deo substantia nihil differt ab operatione, XLII. Si Christus, com- positus, necesse est etiam ut sit circumscriptus. Verbum divinum, carne circumscripta, non circum- scribitur: probatur per exempla sigilli aurei, et rotarum ignearum, qua cua Cherubinis pinguntur. XLIII. Ad illa Mamonæ verba : Dicit antem is, qui fecit illam imaginem, eam Christi imaginem esse, etc. Qui imaginem facit, eamque Christi esse dicit, is Christi nomine diversa significari seit, ac, cum duo sint si- gnificata, altero duntaxat utitur, XLIV. Cum ait Paulus: Nos autem prædicamus Christum crucifixum. non dicit, neque opinatur crucifixum esse ipsum Verbum. Alta testimonia, ex quibus patet nomen Christi e una sape natura accipi. XLV. Ad illa Mamona verba: Et quomodo Dei et hominis nomen, divinam na- turam significans et humanam, etc. Quæ dicuntur de Christo, ea non necesse est de utraque natura accipi. În Evangelio Christus modo homo, modo Deus vel Filius Dei vocatur. XLVI. Non esse meris verbis immorandum. Sæpe enim fieri vocuin enallagen seu permutationem; ut cum dicitur. Si viderilis Filium homin's ascendentem illuc, ubi erat prius. XLVII. Per avtosw; et olxenbow; modum fieri, ut utraque in Christo natura proprietates suas alteri communicet, ac ut Verbum adoptet ea quæ sunt carnis propria. Testimonia sanctorum Petri, Paul, Cyrilli, Amphilochii, Gregorii Nysseni.- Item de Christi imaginibus. XLVIII. Si de Christi incarnatione recte sentirent leonomachi, non confunderent in Christo naturas, naturarumque proprietates et operationes. XLIX. De divinis operationibus; non differte eas ab essentia. De operatione Christi, scilicet humana; eam esse finitam et circumscriptam. De duplici Christi facultate, divina et humana: duplicem item esse ejus voluntatem, nec tamen humanam divinæ contra- L. Duplex in Christo cognitio: ut Deus, novit omnia, etiam antequam homo natus esset : ut homo, quædam ignoravit. Testimonia ex Evangelio. Cætera quoque in Christo duplicia sunt, propter dus naturas. Proinde nihil obstat, quominus is in cadem persona circumscriptus sit et incircumscriptuɛ. Brevis præfatio interpretis in secundum Antirrheticum, ANTIRRHETICUS II, CAPITIBUS XX. nem facit Harduinus in tractatu de sacramento altaris. Partem autem interpretatus est Joannes Fragmentum de Angelis et Cherubinis, edi dit, tom. II, edit. nova Basnagianæ, parte 1, ram esse. Promium. I. Ad illa Mamonæ verba : Constituimus autem et de alio capite interrogare vos, etc.-live- etiva in Mamonam. Eum et Ecclesiæ doctoribus et iis principibus qui ante illum juste ac pie imperarunt, sapientiorem se facere. II. Ad illa Mamouæ verba : Unus ille ex duobus in unam personam reductus, etc. Eu ipso, quod unam ex naturis non circumscriptam statuit, alteram imprudens ac nolens circumscriptam fatetur. il. Ad illa Mamonæ verba; Per divinitatem suam eum præscivisset, etc. Mamonamita stupidum esse, ut non intelligat imaginem Christi monimentum esse incarnationis (k). Refutatio eorum, quæ Mamonas docuit de corpore Christi in sacramento Eucharistiæ. De Apologia qua utitur pro se Mamonas. IV. Ad illa Mamona verba: Quoniam si de uno hoc simulacro persuaserimus vobis recte nos dicere, etc. Quænam ea sint, quæ de sanctorum ac beatæ Virginis imaginibus dicturum se ille profitetur. Nolle eum beatam Virginem vocari Motózov, id est Dei Matrem, ejusque intercessionem ab eo repudiar. V. De veneratione sanctorum. Excursio in Mamonæ impietatem. VI. De profanatis ab eo templis ac sacris reliquiis. VII. De Angelis (!), eos incircumscriptos esse, sed non per ounia; eosdem pingi ac elligiari fas piumque esse. Vill. De. Cherubinis (m), quos Deus ipse jussit effigiart. IX. De angelorum apparitionibus, aliisque ejusmodi vi- (k) Insignis locus de Eucharistia, cujus mentio- Baptista Roussel. Ehitus a Combelisio in Manipulo Grig. rerumque Constantinopolit. p. 221. tum a Combefisio, et assutum disputationi Nice- phoricum Leone Arm, in Manip. Originum rerum- que CP. pag. 178. (m) Locus diversus ab co quem Canisius edi- P. 18.

NOTITIA quem verum esse Asterium contendunt. XVI. Veri Asterii testimonium. Naspian sancti Patres pro ypápɛ!v non imaginem. ANTIRRHETICUS III. CAPITA CONTINET LXXXIV. Antirrheticus non eodem tempore editus, quo reliqui ; multa enim continet, in superioribus jam exposita. Procemium. Stulte Iconomachos quærere unde traditum sit colendas esse imagines. I. Quemadmo- dum leouomachi, traditioni inhærentes, evangelicos libros et crucem adorant, sic orthodoxi, traditionem secuti, imagines venerantur. In iis quæ ad Deum pertinent, non argumentandum, sed credendum. II. De fide et incredulitate. Orthodoxi fidem colunt. III. Usum pingendi ipsi Evangelii prædicationi coavum esse picturam esse genus quoddam scripturæ, erudiendis simplicibus idiotisque necessarium. IV. Pi- cturæ utilitas, per quam eorum quæ Christus sive fecit, sive passus est, memoria renovatur. Evangelicae scripturæ cum historicis rerum evangelicarum picturis collata. V. Sermones ipsi nihil alind sunt nisi rerum imagines sermonibus lucem vimque addunt picturæ. De veteribus libris, in quibus adjunctæ erant sermonibus imagines. Historicæ picturæ idem valent ac historici sermones; major oculorum quam an- rium fides. Evangelica historia, imaginibus expressa, nihil aliud est, quam ipsum Evangelium. VI (0). De statua ærea, quam Christo posuit mulier sanguinis fluxu liberata. Quid de ea re dicat Asterius, in illius mulieris Encomio. Lconomiachos non Christianis, sed Judæis annumerandos. VII. De traditione non scripta. Christus suas leges non scripsit, sed animis insculptas esse voluit. Testimonium Lucæ evangelista. Mulia in Ecclesiis observantur quæ us ac traditione, non scriptura, nituntur. Enumeratio variarum traditionum. VIII. De lege et consuetudine. Traditio, id est usus, ipsis grammaticis venerabilis est. De traditione varia testimonia, ex Evangelio, ex Epistolis Pauli, ex Chrysostomo, ex Basilio Magno, ex Epiphanii scripιο Περὶ τῶν προσφερομένων ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων. Idem valere legem et con- suetudinem. IX. Contra eos qui dicunt: Quænam lex jubet imaginem Christi adorare? X. (p) De varia adoratione. XI. De Cæsaris imagine. XII. De eo quod imperatorum ipsæ imagines venerabiles sint. XIII. Ipsis Jūdais dementiores esse impios Iconomachos, qui imperium Christi excusserint. XIV. Eosdem Per- sis amentiores esse, et erode contumaciores. XV. Exemplum de adorantibus et conspuentibus imaginem Christi. XVI. Historia de sancta Maria Ægyptia. XVII. Historia de imagine Polemonis. XVIII. Verba saneti Basilii. XIX. Filius, seu Verbum, imago Patris dicitur secundum hypostasim minime dissimilent, XX. Etiam imago sensibilis, similitudinem cum forma Christi retinet. XXI. Quid sit imago, et secundura quid elxwy dicta sit? Divisio. XXII. Artificialem imaginem, ratione speciei et formas, cognominem essa prototypo. XXIII. De imagine, verba sancti Gregorii Theologi. XXIV. Verba sancti Cyrilli. XXV. Verba Saneti Dionysii. XXVI. Verba Clementis Alexandrini, e tractatu De Pascha. XXVII. Etiam Samuelem pro - phetam Christi imaginem fuisse. XXVIII. De Græcorum detestandis superstitionibus. XXIX. Ipsa simpli- cra et compositione carentia mystice effingi: proinde Christum, cum sit persona composita, composite ac materialiter eflingi posse. XXX. Sancti Patres et sacræ synodi, imaginibus ornari templa dictis factis- que curaverunt. XXXI. Filium dici imaginem Patris, cum hypostasin habeat, natura il discrepantem. Nos autem filios Dei dici adoptione et gratia, eam similitudinem habentes cum eo qui natura et potestate Fihus est, quam habent imagines cum prototypis. XXXII. Seipsos fraudant impii Iconomachi adoptione, qua per sacrum baptisma contigit eos adoptari. XXXIII. Tollentes Christi passionem, crucem ipsam si- mul tollunt. XXXIV. Quomodo sanctificantis Christi figuram impii respuunt, sanctificata autem crucis figuram colunt. XXXV. (q) Syllogismi decem; quanto pretiosior Christus propria cruce, tanto infaginem Christi pretiosiorem esse imagine ipsius crucis. XXXVI. Pretiosa ipsa ligna conculcari ab iis, contringi- que ex auro et argento eflicta phylacteria. XXXVII. Contra eos qui vetant sacris vestibus intexi imagines. XXXVIH. Contra eos qui dicunt, Christum post resurrectionem non circumscribi. XXXIX. Contra eos qm dicunt : Si id quod mortale ac corruptibile erat, mutatum est, quidni et illud quod erat circumscriptum à XL. Quid significet illud, Non facies similitudinem ullius rei, etc. XLI. Contra ees qui dicunt: Quanam lego jubetur similitudinem Dei fieri? XLII. De Abgaro et imagine Christi non manufacta. XLIII. De Persarum rege, qui, misso pictore, Christi, in urbe Bethleem mati, et sanctæ Virginis Matris imaginem videre voluit. XLIV. A Manichais et ab Arianis imagines aboleri. XLV. De iis qm avium et bestiarum imagines sacris vestibus intextas imaginibus Christ ac sanctorum æquiparant. XLVI. De iis qui demonstrationem pe- (n) Totum hoc caput Latine edidit Canisius An- tiq. lett. tom. IV, pag. 277, edit. prune. In nova antem exstat tom. II, part. u, p. 15. (0) Editum a Combelisio in Auct. novo B.l∙lio- (p;) Editum Bibl. PP. Græco Lat., tom. 1, part. 1, tom. I edit, nova, parte ii, p. 7. sionibus; angeli quanquam formæ ac figuræ expertes, non semel patriarchis ac prophetis visi sunt. X. De angelis, qui mulieribus circa sepulcrum Christi apparuerunt; eos, quales visi sunt, tales depictos esse. De honore angelis debito. Per eos preces nostras Deo offerri. XI. Ignorare Iconomachos, quid sit pictura, quid circumscriptio, quid partós, quid replуparts: live autem non confundenda. XII. Quid sit Ypach sen pictura (n), quid replypaph, seu circumscriptio. Xill. Christum tribus modis circumscribi : non eadem esse Yoantά el replypanta. XIV. Enumeratio variarum rerum quæ, etsi circumscriptæ sunt, pingi tamen non possunt. XV. Qui virtutes pingunt, ii non pingunt proprie, sed fingunt. Iconomachorum stu- por, idem esse statuentium Ypapety ac maptypagety, aliter sentire ipsum illum, cujus auctoritate utuntur, et diser περιγράφειν, που περιγραφή, aut περιγραφική, παι ζω περιγράφος, μια γραφή Twypaços. XVII. Christus corpus habuit circumscriptam, quandiu vixit: item cam ascendit in cœlos: cum cujusmodi corpore rursum venturus est judicatum vivos et mortuos. XVIII. Christus cum viveret non ad rat corpore in duobus simul locis: neque etiam nunc, cum in cœlo sit, eum nobis corporaliter adesse. Si fuit votos, id est, incarnatus, fuit etiam in loco et circumscriptus. XIX. Qui Christum negant circumscriptum fuisse, ii Docetarum errore implicantur. Docetarum opinio de Christo crucifixo. Chri. stus cum effigiatur, non circumscribitur, sed pingitur, idque non quatenus Deus, sed quatenus homo. Si incarnatus fuit, fuit etiam circumscriptus, XX. Si propter hypostasin, quæ in Christo una est, corpus Christi esset incircumscriptum, esset ob eamdem rationem et invisibile, et incomprehensibile, idemque nec tangi posset, nec manducari. De corpore Christi in sacramento Eucharistiæ; verum illud corpus esse, Præfatio interpretis in tertium Antirrheticum. theca PP. Græc., tom. 1, pag. 278. pag. 729. (9) Canisius, Antiq. Lect. tom. IV, pag. 214;

transfiguratione deificatum esse dicit Eusebias. XXI. Elem sentire Eusebium, quæ Manes, Marcio, Mar- cianus, et Massaliani. XXII. Mutatam et confusam esse humanam Christi naturam cum divina substan- tia, opinator Eusebius. XXIII. Argumentum ex eo petitum, quod imperatores et martyres jampridem per imaginem formæ cogniti sint. XXIV. Christum per speciem nostræ similem exprimi. XXV. De baptismate, et quo modo vetus noster homo crucifixus sit. XXVI. Transformatum Christi corpus, jam et immortale eva- sisse dicit Eusebius. XXVII. Argumenta de mutatione et conversione. XXVIII. Quid sit in Christo substan- tia, el Èvundotazov. XXIX. Non circumscripta humana forma, necesse esse, passiones divinitati tribuere. XXX. De Arianorum opinione. XXXI. De Docetarum errore. XXXII. Deum Verbum ex sancta Virgine cum assumpto corpore humano prodiisse. XXXIII. Contraria sectæ hæreticos opinari, deificatum esse in Jordane Christum, ac Filium vocatum fuisse. XXXIV. Christum post resurrectionem visum esse homini- bus non immutatum. XXXV. Naturalia et essentialia non mutari. De prodigiis per Moysen editis. XXXVI. De divina incarnatione. XXXVH. Quid sit naturæ novatio in divina incarnatione. XXXVIII. Ad primige- niam pul hritudinem rediisse humanam naturam. XXXIX. Negari prorsus ab Eusebio Christi incarnatio- nem. XL. Aliam in Deo rationem spectari, aliam in incarnatione. XLI. Etiam nostra corpora post resur- rectionem non immutari. XLII. Contra opinionem Manetis. XLIII. Quomodo formam Eusebius substantiam vocet intellectualem, qualis est angelorum. XLIV. Eusebius et Ariani inanimatam Christi carnem dicunt, eamque, utpote intellectualem, non efligiari. XLV. An sacerdos Eusebius nominandus sit Christi hostis? XLVI. Contra eos, qui, divina Christi mysteria in sacramento Eucharistiæ imaginem esse corporis, di- cont. XLVII. Contra eos, qui veros Christianos idololatras vocant. XLVIII. Quid sit idolum, et quatenus idolum dicatur, et quot modis dicatur. XLIX. Contra eos, qui mutationem et alterationem factam in Christo statuunt. L. Exemplum solis, de unione inconfusa duarum Christi naturarum. Ll. Quid sit + Ne facias similitudinem eorum quæcunque in cœlo supra, etc. LII. Nos Christianos vivifice Trinitati ac_Deo eli servire. LIII. Deum jussisse etiam incorporeorum Cherubinorum imagines fieri. LIV. Jesum, Nave fi iam, lapides, ex Jordane eductos, factis columnis consecrasse. LV. Isaias columnam, id est, statuam fetaram Domino in templo ejus prædicit. LVI. Jacobus patriarcha columnam in modum statue erexit. LVII. Ab ipsis apostolis transmissum esse usmm eflingendæ Christi imaginis. LVIII. Eusebium ipsum nar- rare historiam de statua Domini et mulieris. LIX. Quid sit illud: Si enim cognovimus, inquit, secundum carnem Christum, at nunc non cognoscimus. LX. Testatur Eusebius, imaginem Manetis a Manichæis in conto, sive hasta, circumlatam fuisse, ut imperatorum imagines in militaribus signis. LXI. Eusebii ar- gumentatio ex illis verbis, Beati mundo corde, et ad eam responsio. LXII. De divina natura: eam incom- prehensibilem esse. LXIII. De testimoniis quæ Mamonas pro se ex Gregorio Nysseno protulit, ubi is ait, et Ario dico, et Actio. LXIV. Contra Apolinarium. LXV. Testimonia SS. Patrum de inconfusa unione et individua hypostasi. LXVI. Contra Eusebium, qui mutatum et alteratum Christum statuit. LXVII. Ambrosii Mediolanensis verba de anacrasi, seu commistione, quid ea sit. LXVIII. De perfectis Christi naturis. LXIX. Definitio dogmatica forma et persona. LXX. De statua, et herba adnata. LXXI. De apostolis et Jacobo Dei fratre, cujus imagines Hierosolymis, primis statim temporibus ab ejus disci- pulis celebratæ sunt. LXXII. De Asterio. LXXIII. De statua Christi, quam furatus est Maximinus, Julianus autem Apostata abolevit. LXXIV. De Jacobo patriarcha. LXXV. Saneti Gregorii Armeniæ verba. LXXVI. Sectatores Eusebii dicunt eum pœnituisse et ad orthodoxam fidem conversum esse, quod est falsum. Index xpfsɛwy quæ contra Eusebium et Mamonam proferuntur, videlicet ex eorumdem, qui antea cita- De Pseudonymi Epiphanii doctrina, dissertatio. Contra Epiphanidem, capita XXX. Index xphoswv alpstixwv quæ Antirrhetico contra Epiphanidem subjunctæ sunt. Eudoxii CPolit. Ariani, Lucii episc. Alex. Ariani, Manetis, Apollinarii, Dioscuri, Timothei presbyteri. TOMUS II. Præliminaria interpretis. candem observationes var æ. Dissertatio de synodo Nicæna secunda, ac in - Recensio critica quampluri îm operum variorum SS. Patrum, ex quibus bantur, libris. 1. Fuisse Epiphanidem Docetarum hæresi et Manichæorum impietati addictum. II. Magnum Epiphanium, Cypri episcopum, de omnibus hæresibus, scripto contra eas libro, triumphasse. III. Sanctum, Side me- hopolitam, testari supposititiam esse eam epistolam, que Epiphanio tribuitur. IV. Contra Epiphanida testamentum. V. Definitio seu expositio dogmatis Epiphanide. VI. Contra eos, qui dicunt non faciendamn esse imaginem Christi, nec sanctæ Dei Matris. VII. In illud: Cum manifestatus fuerit, similes ei futuri su- mns. VIII. Sancti Epiphanii verba contra Collyritas, et de mulieribus quæ erant in Arabia. IX. Quomodo ellingantur angeli, testimonia prophetarum. X. De Acataleptetarum et Aperigraptetarum opinione. XI. Contra eos, qui dicunt: Ubinam jussit Dominus fieri imaginem et adorari? XII. De Abgaro, et imagine non manufacta, apud Elessenos et Romanos. XIII. Contra eos, qui dicunt: Institutum illud esse a ma- ligno spirin. XIV. Contra eos, qui dicunt idololatriam in mundum rursus a diabolo esse invectam. XV. Ex sua genealogia Epiphanides mendax arguitur. XVI. Epiphanidem eadem cum Valente sensisse. XVII. Contra eos, qui dicunt homines a diabolo rursum ad idololatriam esse pertractos. XVIII. Contra eos, qui cicunt : Quisnam veterum Christi imaginem depinxit? XIX. Contra eos, qui dicunt senes pingi apostolos, comatum autem Christum. XX. Contra eosdem dicentes: Sicomam habuit Christus, quare Judaei ad il- lum prodendum triginta denariis Jadam attraxerunt? XXI. Epiphanidem Marcionis Metisque sectato- rem fuisse. XXII. De velis, quæ præcepit dari ad sepulturam pauperum, XXIII. Contra eos, qui dicunt oportere jejunare in Sabbato, et sanctam Dei Matrem gladio interfectam esse impie affirmant. XXIV. San- cius Epiphanius omnes hæreses proscripsit. XXV. De epistola Nili. XXVI. De imagine sanciae protomarty- is Theclæ. XXVII. De Leontio hæretico. XXVIII. De Leontio Cyprio, ortho:ioxo. XXIX. Multis at- gumentis probari pseudonymum Epiphanium diversum esse a Magno Epiphanio. XXX. Opinio Arianorum, Mantis, Apollinarii, Dioscori, et Acephalorum.

- sacras impie usurpaverant, antistitum orthodoxorum judicium. Procemium. Non esse temere cuilibet doctrinæ credendum, sed ei tantum, quæ cum sacris Scripturis congruens sit. De mala fide Iconomachorum qui testimonia trunca ac mutila, vix indicatis auctoribus examinanda (sancto Nicephoro) miserant. De testimonio ex apocriticis Macarii sumpto. rit, et quo tempore vixerit. - Excerpta ex apocriticis Macarii, sive ex ejus dialogis cum Græco sive ethnico. Ostendit sanctus Nicephorus, quæcunque Macarius in iis libris de imaginibus disputavit, non præfatio interpretis. nom, etc. Item, quid sit ypandy xal nepiуpartóv? Et quomodo intelligendum illud: Non facies ullam imagi- Item observanda esse ea, quæ a Patribus tradita sunt: denique testimoniorum, quæ ab Ecclesiæ hostibus ril. Prooemium. Propositum sibi esse veram doctrinam confirmare, adversariorum autem errores refellere. Servanda esse ea, quæ a majoribus tradita et longo usu confirmata sunt. Orthodoxos stabili funda- mento niti; hæreticos autem non ita. De Ecclesia. Orthodoxorum et hæreticorum vie quam diversæ sunt. Iconomiachorum mores. Incarnationis mysterium ab Iconomachis aboleri. Eorum sævitia. · Cap. I. De crimine idololatriæ orthodoxis objecto.- Persecutio contra orthodoxos excitata quem exitum habue Cap. II. Iconomachos, postquam idololatriæ arguere orthodoxos frustra conati sunt, alia via aliorum errores amplecti. - Cap. III. Iconomachos objicere orthodoxis illa verba legis Mosaicæ: Non facies omnem similitudinem, etc. Ilius objectionis solutio. -Legem illam, Non facies similitudinem, etc., Christi et imaginem creaturæ, ac proinde nec inter Christum et creaturam. Cap. IV. Quam procul absit ab orthodoxis idololatria crimen. Non licuisse Judæis Deum edingere, quod eam non vidissent; Christianis autem licere, quia viderint, - Cap. V. Lege vetitum esse, ne fierent simulera tv Tepixo- iis, quas Christiani venerantur, collata. Ipsi leonomachi crucem adorant, quæ nil aliud est quam imago passionis Christi. Cap. VI. Iconomachos traditionis et longi usus nullain habere rationem. Imaginum legissent, a quibus eæ quaestiones jam examinatæ essent, Cap. Vil. Lonomachorum dicta adeo futilia esse, ut ne refelli quidem digna sint. Imaginum cultum, Christi et apostolorum totiusque Ecclesiae aucto- ritate constitutum, traditione ac longo usu confirmatum, ipsi denique rationi consentaneum esse. De sancto sudario. De Iconomacborum incredulitate. Cap. Vill. Imaginum cultum non ideo esse rejicien- dum, quod lege non sit constitutus. Cap. IX. De testimoniis quibus utuntur Iconomachi ad errores suos astruendos. Eos noctu pugnantibus similes esse. Cap. X. Testimonia sancti Joannis Chryso autem eo loco sanctus Chrysostomus dammare picturam, et artem xxxv. · Ex libro Exodi verba, quibus commen- dantur variæ artes, veluti textorum, sculptorum, etc. - Artes illas, de quibns actum supra, non esse per se malas, sed abusu tantum, neque id ignoravisse sanctum Chrysostomum. Quatenus eæ artis utiles sint, quatenus inutiles ac perniciosæ. Sanctum Chrysostomium non fuisse ab imaginum cultu aversum. - Sancti Chrysostomi tempore ornata fuisse picturis texturisque variis templa et ipsa altaria. Testimonium De aurificum arte; eam laudabilem esse, si templis, non mulierculis ornandis servial. sancti Nili ex ejus epistola ad Olympiodorum de picturis, quatenus ornandis templis utiles sunt, vel non De pravis vanisque artibus, Iconomiachorum crudelitas, luxus, fastusque. Iconomachos pi- cturæ infensos esse, quatenus templis decorandis servit : non autem quatenus eorum luxui ac fastui blanditur, contra quai sanetis Patribus visum est. Sanctum Chrysostomum suam de supradictis arti- bus, pictoria nempe et statuaria, opinionem tum alibi clarius indicasse, tum in vicesima, sen, ut alii numerant, duodecima oratione Els toùs àvôpiávras. Item in decima et sexta decima. Verba sancti Chryso- Atomi. intelligi ab iis Methodii sententiam. Eum loqui de pictoribus qui ad voluptatem et ambitiosum ornatum pingunt. Non ideo contemnendam pietorum artem, quod colores facile deleantur: nec corruptis imagi- Quæ Methodis nibus ipsa quoque archetypa corrumpi. De varia significatione vocis εἴδωλον. contra sophistas dixerit in oratione supra memorata, ea in Iconomachos aptissime cadere. locis, in quibus Methodins mentem suam apertius indicavit. Eadem ab iisdem scriptoribus et laudari Methodii verba ex et vituperari, prout exigit propositi argumenti ratio, ac pro variis circumstantiis. cadean oratione ad statuariorum laudem pertinentia. - Iconomachi pejores quam idololatræ. Nam bi brio habuerunt. Methodii verba de pictura et coloribus. Ejusdem verba ad sculpturam pertinentia, -- De altis Dissertatio, cujus duæ partes. Prima de pseudosynodo Copronymiana. Altera de conciliis genera.ibus, et að quem spectet congregate concilium: de quodnam universale et œcumenicum dicatur. Liber antarheticus, cujas dae partes. Prima. Refutatio et eversio decreti illegitimi et pseudonymá fragmenta contra imagines protulerunt Iconomachi. - Præfatio ad Macarii Magnetis opera. De Macario Magnete testimonia recentioram scriptorum. De Macario Magnete veterum testimonia, seu de verbis Macarii Magnetis, quæ Iconomachi contra imagines De ma- nuscripto codice vetustissimo in quo continebantur apocritica Macarii. · De Macario ipso, cujus fue- » Brevis pertinere ad imagines Christi vel sanctorum, sed ad profanas gentilium deorum imagines. Sancti Nicephori Antirrheticus liber. Contra eos, qui divinam imaginem idolum nominare impie ausi sunt. impie usurpata sunt, confutatio. aggredi, et mota de circumscripto controversia, incarnationis mysteriam oppugnare, ac Valentini et datam esse Judæis post exitum ex Ægypto, ne Ægyptiorum idololatriam imitarentur. Quæ in lege scripta sunt, ea ad Judæos pertinent, non ad Christianos. Lex imagines coli vetat, quadrupedum scilicet, ac cæterarum creaturarum, non autem Christi. Iconomachi non statuunt ullum discrimen inter imaginem guiwy, non autem zwy STеpxoopiwy. De tabernaculo, propitiatorio, et Cherubinis. Imagines Judaicæ, cum cultum antiquissimum esse. Melius facturos fuisse Iconomachos, si scripta Christianorum ac SS. Patrum stomi ab Iconomachis contra imagines productum, ex Commentariis ejus in Evangelium Matthæi. Videtur Mens Chrysostomi declarata ex aliis ejusdem scriptis. Nicephori observationes. Verba prophetica com sancti Chrysostomi verbis congruentia. - Verba Basilii Magni eodem pertinentia. - Cap. XI. Testimonium Methodii Myrorum, vel Patarorum Lyciæ episcopi, ab Iconomachis contra imagines productum, ex oratione [spl avastassw;. Diversam esse rationem prolanarum sacrarum- que picturarum; utrasque autem ab Iconomachis confundi. – Iconomachorum impietas in imagines. Noa suorum numinum profana simulacra coluerunt. Iconomachi autem sañelas ac venerandas imagines ludi- Alia ejusdem verba de imaginibus. utiles.

COMMENTARIUS PRÆVIUS. 1. Celebris est hic dies veneratione sancti Nice- phori patriarchæ Constantinopolitani apud Latinos et Græcos: de quo Tabulæ Martyrologii Romani ista habent: Contantinopoli, Sancti Nicephori episcopi, qui, paternarum traditionum propugnator acerrimus, Leoni Armeno imperatori Iconoclastæ pro cultu sanctaruni imaginum se constanter opposuit, a quo multatus exsilio, ibidem quatuordecim annis lon- gum ducens martyrium, migravit ad Dominum. › Agunt de eodem Molanus, Felicius, Canisius, Ghi- uius aliique. Est antem hic dies, ut infra in Actis posterioribus legitur, duplici re memorabilis, quod tune in exsilium ejectus fuerit, at potissimum, quod sacrum ejus corpus Constantinopolim relatum, ma- nibus sancti Methodii, in celeberrimo Apostolorum templo, in sepulcro recens exstructo hoc tertio Idus B Martii compositum fuerit. Græci in suis Menæcis excusis ac manu exaratis celebrant hoc die eam- dem corporis translationem, encomio ex eisdem Actis desumpto. At primaria ejus solemnitas pera- gitur die secundo, Junii, quo exsul hac mortali vita exutus, ad immortalem æternamque beatitudinem loriosus migravit. Quæ tum Græci longo et illustri Encomio proferunt, ac variis odis et hymnis decan- tant, in prioribus Actis continentur. Græcorum exemplo ad eumdem diem refertur a Molano in Auctario Usuardi et Ferrario in Catalogo generali. 2. Acta, ut diximus, duplicia damus, priora hac- tenus inedita scripsit Ignatius, teste Suida, dia- conus et vasorum custos Magnæ Ecclesiæ Constan- tinopolitanæ, dein factus Nicænæ metropolitane Grammaticus. Hie, addit idem Suidas, scripsit Vitas Tarasii et Nicephori, sanctorum et beatorum patriarcharum, › et alia plura, ut diximus 25 VITA. ex typo- (Acta Sanctorum Bolland., Martii tom. II, die 13, p. 291 et 704.) A Februarii ad Vitam sancti Tarasii, in qua asserit se hujus discipulum fuisse in arte poetica et car- minibus pangendis exercitatum, sacras ejus concio- nes celeri calamo excerptas in codicem retulisse, ac demum morienti astitisse. Successit sancio Tarasio Nicephorus, quem patrem suum appellat Ignatius, seque ejus filium agnoscit sub initium Vitæ, et ite- rum sub finem ex singulari veneratione omnes interioris animi sensus effundit, et quod aliquando in hæreseos errorem attractus fuerit, deplorat, ejusque patrocinio atque exemplo se ad viam veritatis reductum indicat. Nonnulla de eo in epi- stola interpretis mox danda continentur. Cæterum eadem Acta damus more nostro in capita et nu- meros distincta, et uberioribus notationibus ex antiquis scriptoribus illustramus. Posteriora Acta conscripsit Theophanes presbyter et præpositus, in quibus paucis perstringuntur ea quæ ad vitam et exsilium spectant, quod ea essent a dicto Ignatio accurate narrata: at quæ postmodum in solemni translatione corporis peracta sunt, tradit auctor coævus, uti ex epilogo colligimus, ubi ad arcam translati corporis cum desiderio accedit, et opem ejusdem invocat, ut Ecclesia sancta in tranquilli- tate, quam tunc sub sancto Methodio nacta eral, possit perseverare. Dedimus 12 Martii Acta sancti Theophanis, presbyteri etiam et præpositi, imo et illustris scriptoris, sed quem circa annum 720, quo tempore Nicephorus in exsilio superat, vita functum fuisse diximus. Alius ergo hic noster Theo- phanes est et aliquanto junior : cujus elucubra- tionem Græcam de sancto Nicephoro reperit în bi- bliotheca Veneta Aloysius Lipomanus, atque a Pe- tro Francisco Zino Latine redditam edidit Vil tomo

VITA. igitur tempus observabat, ut cnm artibus ac do- A que suppliciis afficiebat. Alii enim ipsorum plagis lis in sententiam suam adduceret, fingens sese in ac tormentis crudelibus excruciabantur : alii ſame recta dogmatum exercitatione versari. Verum cum vir ille divinarum rerum peritissimus et pru- dentissimus, tum multis sermonibus, tum Scrip- turarum testimoniis, tum longissimi temporis con- suetudine comprobatum imaginum usum demon- straret nec tamen insolentem hominem a proposito posset dimovere, tunc dolus, qui antea latuerat, in apertain erupit mores enim ferinos nomini congruentes gerebat. Itaque tanquam perniciosus quidaın aper, aut sævissimus leo, immanisque fera, salutaribus Magistri documentis sic aures occlu- dens, ut aspis incantationibus, nihil movebatur, sed obstinatius iusaniebat. 5. Statim igitur et pietatis zelo et præstantiori B auxilio confirmatus vir, cui a victoria nomen erat, et propterea Nicephorus vocabatur, strenue adver- sus impietatem et tyraunum impietatis defensorem instruitur, coactisque primariis sacerdotibus, viris tum vita tum doctrina probatis, qui simul pro pietate pugnare parati erant, de communt seuten- tia ivique se gerentem imperatorem, licet frustra, coarguerunt, et tanquam contumeliosum Dei re- rumque divinarum hostem judicarunt. Quamobrem arrogans et superbus ille confestim et simulationem quam occultabat, aperire, et reconditam malitiæ rationem, tanquam redundantein quamdam cor- ruptorum humorum, ex cruditate copiam, evomere, aut deformes et imperfectos ex abortu fetus in lucem edere coactus est. Tyrannica igitur audacia C celeberrimum patriarcham, e sede sua depulsum in exsilio vivere compulit (b) : ne illud quidem ve- ritus, si nibil aliud, quod impositione et obsigna- tione manunm ipsius (quod fieri non debuit) imperii coronam acceperat. Verum ut verisimile est, defec- tionis et tyrannidis lubrico lapsus, simul cum pietate prudentiam etrationem ac mentem amiserat. Itaque nefanda impietatis atque audaciæ facinora aggrediebatur. 6. Patriarcha vero, ut pacifici magistri discipu- us, ab Ecclesia discessit tristis et lacrymabundus, ut qui sponsam immaculatam, sibi a Deo traditam, discessu suo mœrentem ingemiscentemque relin- queret. Populum autem et gregem suum opportunis sermonibus instruebat et confortabatur, ut integram in vinculo pacis fidem observaret. At ille insaniens et furore percitus, pietatem pro viribus pergebat insectari: nec contentus iis, quæ in patriarcham divinum commiserat, adhuc malitiæ suæ specia- cula, lamentationibus et gemitibus digna, in plures edebat. Omnes, qui recta veritatis dogmata coin- plexi cam magistro consenserant, primario sacer- dotes, monachosque et præstantes in populo, tum viros tum etiam feminas, non ferendis pœnis at- (b) Ejectus est 14 Februarii anni 845. (c) Theodotus Cassiteras, Antonius ex Syilæo, et Joannes sive Jannes Syncellus anno 842 dépositus. et siti in carcere diu premebantur : multi sine ulla veniæ spe mittebantur in exsilium : lion pauci spoliabantur fortunis ob id solum, quod erant pietatis studiosi : quidam etiam, ut ſama est, clam necabantur. Nonnulli igitur magistratus et in dignitates constituti, et sacerdotes, et monachi, et ex reliqua multitudine, partim impetrantis vi pertracti, illi adhærebant; partim metu, partim igna- via, partim gloriæ cupiditate corrumpebantur: sed maxima pars stabiles et constantes in fide animos conservabat. 7. Tunc sacra in regiæ civitatis sede tres veri pastoris adversarii, ordine unus post alium, impie consederunt, Theodotus (c), Antonius, et Joannes : qui tanquam graves quidam lupi, passim Ecclesiam laceraverunt ac devorarunt. Et aliis in locis et ci- vitatibus, ejusdem opinionis sacerdotes ac duces imperiti, et nullius pretii homines Ecclesiis præ- fecti sunt : qui exsecrabile ac detestandum sectæ suæ decretum impie et stulte confirmantes, variis modis ita conati sunt imaginum usum abrogare, ut, quantum in ipsis fuit, nullum earum vestigium re- linqueretur, quod vel Dei Verbi carnem induti, vel sanctissimæ Dei Genitricis, vel cœlestium angelo- rum, aut totius reliqui sanctorum atque justorum ordinis speciem præ se ferret. Erat autem admodum absurdum et grave, videre passim sacrosancta templa ab obscuris et exsecrandis hominibus, pul- chritudine sua et veteribus ornamentis spoliari. 8. Atque ista quidem mali dominatio gravissimas calamitates invexit, et cuncta, permiscuit ac per- turbavit, non exiguo aut brevi temporis intervallo imperatoris robore munita, sed triginta (d) prope annorum spatio. Quorum cum quatuordecim (e) in exsilio divus Pater Nicephorus transegisset, ab hac mortali vita migravit ad immortalem : et sepultus est juxta templum sancti martyris Theodori, in monasterio quod ipse a fundamentis construxerat. In hac enim, cum esset multatus exsilio, piam et sacram vitam traduxit, et virtutum studio mentem suam diligenter excoluit atque expurgavit, seque purum Dei rerumque divinarum templum exhibuit, cum similis esset angelorum, et simul tum mona- sticæ tum pontificiæ vitæ diguitatem virtutibus suis exornavit. 9. Hactenus commemoravimus, quemadmodum beatissimus Nicephorus, ut optimus gubernator, wunus eckcesiasticum sapienter administrarit : et tam vitæ honestate quam cognitionis excellentia et sensus omnes et animum recte ad pietatem insti- tuerit: et quod ad fidem pertinet, tranquille sem- per cursum tenuerit et legitimas vitæ civilis insti- tutiones observarit : et quemadmodum invidia, qua (d) Ab anno 813, ad annumı 842. (e) Imo cum 14 exsilii annum ageret, scilicet a 13 Mərții an. 815 usque ad an. 828, et diem 2 Jun.

cum Christi gregem optimis quibusque auctum at- que ornatum institutis intueri non posset, Leonem imperatorem, perniciosum animæ propriæ inimi- dio adversus Deum insurgeret, et pro viribus res Taminaret, et ad extremum e sacra sede divinum hunc virum exturbaret atque in exsilium ejiceret : ubi virtutibus et contemplationibus animum exco- lens et cum Deo versans, bene beateque vitam tra- duxit. Nunc autem tempus est ut, cum providentia Dei qui mortis umbram in matutinum splendorem et tenebras in lucem convertit, moerorem atque tri- stitiam in gaudium lætitiamque commutașit, in reli- admodum sacrum illius corpus in regiam urbem traṇslatum sit : hoc enim nobis potissimum propo- sueramus ; licet in aliis rebus recensendis simuş immorati. Corpus sancti Nicephori magna solemnitate Con- stantinopolim translatum. 10. Posteaquam enim, defuncto Theophilo (0), imperium ad ejus uxorem Theodoram (9), et filium corum Michaelem admodum adolescentem delatumų est, in pietatis studium curamique maxime incu- buit femina; vere Dei munere (ut nomen ejus in- dicat) data, ex omnibus præclaris et magnis faci- noribus, quibus principes probari solent, nullum præstantius existimans, quo tutius sibi imperium confirmaret, aut virilem in ſeminea persona furti- tudinem exerceret, quam si pietatis et religionis cultu Deum sibi propitium redderet. Id autem nullo pacto facilius aut commodius posse contingere, quam si perturbationem in Ecclesia jamdiu exci- tatam sedaret, et partem in illa morbo laborantem reduceret ad sanitatem : ut, qui inter se animis essent abalienati, conciliarentur atque idem ommino sentirent sic enim fore, ut cum una esset omnium sententia atque idem sensus, vera sinceraque fides, apostolorum Patrumque institutis tanquam solidis fundamentis inhærens, firma atque immobilis con- servaretur : et sibi deinceps imperii gubernatio fa- cilis ae tolerabilis permanere. 11. Hæc igitur cum illa vere animo excellens ac mente fortis Regina ingenio suo excogitasset, el prudentia considerasset; re cum illis, qui erant in magistratu et dignitate constituti, communicata, accersit cum ipsis cos qui inter monachos præsta- bant, et de imaginum instauratione questionem recte facta carpere consuevit, livore commota, A proponit. Cumque idem omnes sentientes comperis- cum, impulerit, ut novarum rerum in religione slu- sanctas atque divinas contumeliis afficeret el con- set, diurnoque ejus rei desiderio teneri, alque animo excruciari propter religionis in ca re muta- tationem; postulavit, ut se Patrum etiam auctori- tatibus ɔd veritatem confirmarent, quas variis in libris invenissent: mandavitque quo in loco palatii præfinitus cœtus ecelesiaticus universus cogeretur, et ad populum ea de re quam apertissime verba faceret. Tanta autem multitudo confluxit, ut numero comprehendi non posset. Convenerunt enim non solum illi, qui mentem sanam impietatis tempo+ ribus conservarant, verum etiam complures ex iis, qui cum pietatis hostibus consenserant, quique sacerdotiis et Ecclesiis regendis ab ipsis electi fue- rant : e vestigioque mutata sententia, eos, qui cerunt. qua orationis parte breviter demonstremus, quem. B sanctas imagines oppugnarant, anathemati subje- CAPUT II. (g) S. Theodoræ imperatricis Vitam dedimus XI 12. Qua quidem celeri et insperata rerum com- mutatione, Joannes, qui tunc impie munus pontili, cium administrabat, stupore et mentis caligine cap- tus, parum abfuit, quin sibi ipse manus afferret, mortemque conscisceret. Hic enim sceleris caput et summa fuerat: qui cum impie sentiret, et apud imperatorem auctoritate posset antea plurimum, eum mendaciis et dolis impudenter inconsidera- teque confictis, in impietatis barathrum impellebat. Eo igitur propter Aagitia, quæ in Deum admiserat, unɔ omnium consensu et cunctis tum magnorum imperatorum, tum universi cœtus ecclesiastici suffragiis, a sacra sede cum ignominia ejecto, Methodius (h) vir et vita et doctrina valde probatus, et qui pro veritate et religione permulta certa- mina et longum exsilium pertulerat, atque inde plagis et carcere din cruciatus redierat, omnibuş in dignitate constitutis approbamibus, electus est, qui sacram reginæ urbium civitatis sedem obtineret. 13. Tune Nicææ secundum divinitus electumn san- etum @cumenicum concilium, quod Irenæ (i) impe- ratricis, verum ab ipsa pace nomen habentis, et Ta- rasii maximi beatissimique patriarchæ studio cele- bratum est, merito firmam obtinuit auctoritatem ae røbur; cum omnes, quæ, Deo aspirante, in ipso decreta fuerant, comprobarent. Tunc onies Ec- clesiæ suum ubique decus receperunt, et venerabi- lium imaginum splendore fuerunt illustrate eje ctisque illis, qui eas nefarie insectabantur, sacer- dotes in eis ac duces, recti dogmatis studiosi, sunt constituti. 14. Quadriennio igitur post sacratissimus Me- thodius, divino plane spiritu impulsus, opportune sapienterque divinam imperatricem Theodoran

gam, qualem tuis ornatam et confirmatam institutis reliquisti. Aspice et vide congregatos filios, qui ex propinquo venerunt, cum reliqui procul tuum ad so reditum exspectent : quos tu, velut orphanos, moli tna mærentes absentia relinquere. Habeat civitas tua loco muneris pretiosissimi tuum beatissimum tabernaculum, quo magis quam imperii amplitudine ornata glorietur et gaudeat. 16. Hæc voce ebili supplicans sacratissimus pa- triarcha Methodius, nocturnum psalmorum cantum et mysticum sacrificium cum populo fideli perli- ciens, præclarum e tumulo corpus retexit, quod undeviginti annorum spatio integrum omnino pu- rumque manserat : et in arca ab ipso compositum admonuit, non esse ex imperii et reipubl. digni- A cum constitumat non habentem maculam neque ro- tate, quod venerandus et inter patriarchas illustris Nicephorus, qui pro gloriosæ sinceræque fidei de- fensione a sacra sede depulsus, in longissimo exsilio defunctus erat, negligeretur: sed omni studio curandum esse, ut divinum corpus ipsius in tium, inquit, non evitabimus, si post mortem etiam ipsum in exsilio, tauquam jure damnatum, reli- querimus : præsertim cum non ignorėmus eos qui ex genere erant Joseph, in benedictionis parte posuisse, ut patris ossa post quadringentos fere annos ex Ægypto in Chananitidem exportarent, Quod cum ita sit, nos, qui sumus pietatis flii, diutius privari patiemur Patris illius præsentia, a quo divinis documentis enutriti sumus? llæc quidem B omnium, quas intuetur sol, urbium præstantissima reliquias sanctas desiderat, quas pie conservet et colat. Sponsi sui præsentia fruatur rursum Ecclesia ipsius amantissima, et quo vivo injustissima impera. toris manu spoliata fuit, mortui corpus, annuente quemadmodum hic populus, qui per te securus in vera religione conquiescit, incredibili studio post piscit? Quod si tabernaculum ejus tantum ad se re- latum aspexerit, se illum ipsum recepisse spiran- tem existimabit, et tanquam thesaurum aliquem pretiosissimum recondet et observabit. His precibus el cohortationibus celerrime ac libentissime inclyta ɔnnuit imperatrix : Perspicuum est enim, inquit, boc apud omnes posteros et mihi et liberis meis et sacerdotum manibus sublatum, cum luminibus et frequenti psalmorum cantu in navim ad hoc paratam illatum est. Sed cum fretum trajecisset, et ad urbis littus appropinquasset, Michael juvenis Dei cura imperator, et amplissimis dignitatibus præstantes viri, et patricii, et reliqui cives, leti facesque manibus tenentes, obviam processerunt, et arcam illam pretiosam cum fide ac veneratione humeris suis subeuntes, ad Maguam usque gestarunt ecclesiam, ex qua (j), pontificia dignitate spoliatus, nisque psalinorum cantibus vicissim utentes, et cum omni luminum genere per mediam urbem C ipsum gestantes, in Sanctorum Apostolorum templo collocarunt. Tanta antem erat concurrentis populi virorum et feminarum atque ætatum omnium mul- exitum parabant : adeo ut, quamvis multæ prop- celebritates exstiterint, nulla tamen cum hac con- ferri queat. Nonnulli etiam in via spiritibus immundis vexati, dum ab aliis comprimerentur, miserandas atque maledicas voces emittebant : quorum e numero quidam ab ipso curati sunt. patriarche corpus in celeberrimo Apostolorum: recens constructo manibus ipsius Methodii compo- situm est, tertio Idus Martii (k), quo quidem die in exsilium etiam ejectus fuerat, ut utraque re sit me- morabilis. 15. Tune sacer civitatis antistes, cum sacerdoti- reliquiæ jacebant, easque cum veneratione et la- crymis complectens, tanquam sanctum ipsum vie ventem sic allocutus est : 0 vir beatissime, qui eis- dem laboribus et ærumnis, quibus sanctus Joannes Chrysostomus, affectus es, sicut eodem religionis studio et dicendi libertate præstabas; quique pariter et sede privatus, et multatus exsilio, et idem triginta trium annorum spatium extorriș tum D vivus tum mortuus transegiŝti: nunc te nobis tui amantissimis restitue, atque hinc discedens, ad propria redi, ut te nunc, ut ipsum olim, populus tni studiosissimus cum gaudio suscipiat. Tibi alie- inconsiderate ab Ecclesia depulit: sed dignas fu- rore suo pœnas dedit, miserandoque exitu imperio simul et vita privatus est, audaciæque suæ debita præmia tulit. Hodie imperatores, Deo propter mo- rum pietatem charissimi, mortuo Ecclesiam red- dunt, quam, ut filii per Evangelium effecti, me- 18. Nos autem, o Patrum sanctissime, o sa- crorum præconum decus, qui digni facti sumus, ut te et terrestrem haberemus civem et cœle- stem apud Deum intercessorem, ad arcam tuam cum desiderio accedimus, eamque cum omni ve- neratione complectentes, has tibi voces effundi- mus : 0 sublimium et arcanorum mysteriorum ins-

pector et contemplator; o divini aspectus atque A tem instituta, variis in libris a te relicta perlegi- splendoris gloria abunde propter mentis puritatem illustrate; o patriarcharum atque pontificum socie- tatis particeps, qui et nomine et re simul cum illis victoriæ præconia et præmia, ærumnis et pe- riculis superatis, percepisti : suscipe benigne sin- ceri cordis erga te fidem et affectionem, vicissim- que tuas pro nobis ad Deum puras castasque pre- ces exhibe ut Ecclesia sancta in tranquillitate versetur, et fides integra custodiatur. In perpetuum nobis Deum propitium redde, et nos, qui jucun- dissima tua monumenta, qui pulcherrima ad salu- mus, in recta dogmatuin doctrina firmos immobi- lesque conserva et in omni temporum varietate constantes: ut omnem reliquam vitam exemplo tuo sancte transigamus, nt Deo chari simus, et quæ justis promissa sunt, bona consequamur, illius misericordia ac munere, qui propter nos homo fieri, et carne indutus videri non est dedignatus, Christus Deus noster: qui colendus et adorandus est cum Patre, qui est ante principium, et divino Spiritu, qui est ejusdem cum illis essentiæ, auctor- que vitæ in sæcula sæculorum. Amen.

In S. Nicephori Constantinopolitani scripta adversus Iconomachos ab ipso edita. (Bibliotheca Nova, t. V, p. v.) 1. Sarctum Nicephorum doctrinæ pietatisque dotibus canetos Byzantinæ Ecclesiæ post Chrysostomum præsules superasse, vere mihi dixisse videtur Anselmus Bandurius, qui illius opera ex mss, colligere, et duobus comprehensa voluminibus edere constituerat; quanquam ejus consilium, non insolito huma- narum rerum casu, postea evanuit. Mihi in Vaticana bibliotheca duo præ cæteris observati fuerunt ins editorum Nicephori scriptorum codices: unus in-fol. pulcherrimus vetus, cujus primam paginam habes in hoc nostro volumine ære excusam; isque continet: 1. Apologeticum pro sacris imaginibus (quem dico * majorem, ut a minore alio distinguam, de quo mox); 2. Tres adversus Constantinum Copronymum, leo - nomachumi dirum, Antirrheticos. Alter autem (quem paulo serius cœpta jam editione reperi), priscus æque codex, subjunctam Nicæno 11 concilio præbuit mihi ejusdem Nicephori orationem seu libellum pro sachis item imaginibus, quem Apologeticum minorem inscripsi. Porro hunc minorem a Nicephoro fuisse composi- tam sub Leone Armenio, pariter Iconomacho, anno 813; majorem autem, regnante eodem, an. 817, de- monstravi in parte voluminis Latina p. 11 et 174. Editionis autem hunc ordinem tenui, ut primo tres An- tirrketicos ponerem, quoruin jucundiorem lectionem fore existimavi : deinde Majorem Apologeticum, cujus prolixitas et alta theologiæ strues multo majus studiosorum otium requirit: postea collocavi Apologeticum minorem cum adjuncta interpretatione: denique trium Antirrheticorum et Apologetici majoris Latinam item interpretationem, cum brevi materiarum indice. 11. Bellum apud Græcos Iconoclasticum cum multi jam scripserint, ego hanc quidem crambem non re- coquam : sed quia Nicephorus in Minoris Apologetici titulo ait se causa novi schismatis scribere, hoe unum dicam, demortuis sanctarum imaginum hostibus Leone Isaurico et Copronymo, eaque hæresi in Nicæno 11 concilio an. 787, damnata, rursus sub Leone Armenio, quem factus jain patriarcha Nicephorus, an. 813, coronaverat, e cineribus suis renatum erroris hydrum, novo in Ecclesia schismati, de quo Ni- cephorus loquitur, occasionem obtulisse; quo tempore brevem primo Apologeticum, quasi quamdane velitationem, edidit : in quo rerum gestarum jam inde ab initio erroris compendium adumbrans, inve- bitur postea in apostatas præsertim episcopos, qui a fidei in Nicæno concilio jurata rursus discesserant : cui concilio, quanquam sacris nondum infulis præditus, Nicephorus ipse interfuerat, ibique pro orthodoxa doctrina peroraverat, ut ejus biographus Ignatius diaconus narrat, et synodales actus testantur. Scripto,' ut dixi, anno 813 Minore Apologetico, secutus est calamitosissimus annus 815, quo Nicephorus a Leone Armenio Iconomacho dejectus sede pulsusque in exsilium fuit, post annum patriarchatus nonum, quem auno scilicet 806 susceperat. In exsilio igitur cætera conscripsit opera, nempe Majorem Apologeticum anno 817, et deinde Antirrheticos, ut ipse initio primi nos docet ; donec anno 828, septuagenarius obiit, vel in cœlum potius fortissimus orthodoxiæ pugil evolavit. III. Jam quod attinet ad Antirrheticos, etsi Copronymus multos ante annos vita excesserat, nihilominus prudenter Nicephorus totam suam contra Iconomachos invectionem in Copronymi diserte nomen contulit, tum uiiberius de mortuo loqueretur; tum quia mutató nomine, ut ait poeta, de Leone Armenio vivente, et religiosum bellum instaurante, fabula tota narrabat. Nihil enim erat evidentius, quam, quoties Copro- nymus feriebatur, toties jacula ad Leouem paris meriti hominem penetrare. Pars in his Antirrbeticis inexspectata el curiosa est, tot illa segmenta quæ recitantur a Nicephoro libri hactenus incogniti Icono- machorum, Copronymi regio nomine et auctoritate scripti, quem Nicephorus particulatim irridet atque refutat. Ibi enimvero subtiles hæreticorum technæ, simulata pietas, argumentorum fallaciæ, cæteræque ejusmodi fraudes apparent; quæ omnia Nicephoras sublimi ingenio, gravi doctrinæ ecclesiasticæ pondere, exactis logicæ artis regulis invicte prosternit. Et in primo quidem diu et acute de natura imaginis, de prototypo seu archetypo, de pictura, de descriptione, de hypostasi, de enhypostato, et de circumscri- pto potissimum et incircumscripto. In secundo autem breviore, inter cætera de angelis, de manufactis Cherabinis, et quid sint ypάpeiv el replypáşsiv cum derivatis, et multa hujusmodi edisserit. Tertius de- nique seu postremus Antirrheticus, valde prolixus et varius, historiam partim et honorandi sacras ima- gines rationes potissimas exponit: quarum præcipua est usus priscus et constans, id est traditio, Eccle- siæ catholicæ, quæ iconi et cruci Dominicæ martyrumque et sanctorum virorum reliquiis et imaginibus pollo tempore honorem non tribuit. Itaque Iconomachos, qui catholicis idololatrici cultus crimen impin- gebant, novo hæreseos titulo nuncupat Xpistiavoxtypos. Præter hos tres a nobis editos Antirrheti- cos, Bandurius alios quoque Nicephori Antiriheticos in codicibus vidit, nempe 1. Adversus Ensebium sectæ leonoclasticæ principem. 2. Adversus Epiphanidem consectaneum. 5. Adversus eos qui Salvatoris »»naginem idolum esse dicebant. Verumtamen hi tres postremi in Vaticanis mihi codicibus non occurre- bant (a). Jam Theodorum quoque Studitam, Nicephori contemporalem ac familiarem, tres contra Icono- (a) Nicephorum pro sacris imaginibus vidi citatum etiam a Georgio Hamartolo in Chronico ms. Yat, p. '53, 189, 192, 196.

insipientis attonitique lixe. (ua verba sunt? modu seilieet in uno. eodemque negotio traditionem. Ec- clesie 2dinittere, modo recusare? liec dogmatizare volens hie solerüissimus, quomodo. non repntavit, Christi Ecclesiam, eum exteris omnibus saeris rebus, venerabilium quoque imaginum studium cr convenientem adorationem ab initio usque ad ho- diemum diem, prout accepit, conservare? Sed enim videtur ob arrogantiam, quas passio dira si- winlest et faeile ineideus (15-14), in ipsa rei summa aberrare, Namque et hie. semet fallit Mamonas, vel certe alios quibus rem persuadere se putat. Nou e«t ergo verbis, quibus ad. multorum. deceptionem utitur, attendendum, sed ex modo ae facinoribus, que adversus sanetós machinatus est ae palravit, | de eo judicandum est. : 13. Deinde adii : « Non mulata in carnem divinitate, neque carne incrementum alferente divinitati. »,Hie se wanifeste demonstrat eirca Domini iucarnationem errare, sumnque paula- lim jam incipit improbitatem nudare. Non. enim sicut Verbo inconvertibilitateu: attribuit, ita etiam carni idem attributum assignavit; etiamsi aliqui- bus persuadere se putat carnem a se admitti. Cur enim oportuit incrementum, inconvertibilitatis loeo dieere? Ergo carnis proprietates. prorsus negans, pravam suam sententiam denuntiat. « Sed duabus maturis iu. iuconfusam unam coeuntibus unionem t divinitatis et. humanitatis, unum eundeuique esse secundum unicam (15) hypostasiu, duplicem in uma persona. » lle quoque so ipsum lali, minim vero auditores sagaees atque cordatos, Nam si reete propasuit, ear reete quoque non. distinxit? Si iuconfusas mansisse eoeuntes in Christo naturas fassus est, ulique debuiL has ilem prorsus incou- vertibiles esse non dubitare, Deinde quomodo pro- prietates. quidem allerius, id. est. nature Verbi, propter inconvertibilitatem conservatas proponere simulat; alterius. auiem, id. est carnis, tanquaur sublalas uegal? Non est boe officium. houiuis, qui. naturas existimet inconvertibiles et iuconfusas, Nam si quis unum. judicat passum esse aliqui in. pro- prietalibus, necesse est alterum quoque passus D que confüeater. Sient euim perfectum Deum euneti nos confitemur Christum in. forma Dei, id est in substauta Dei, exsistentem ; ila cl cum servi, id esi nostra , suscepta forma, perfectus eredendus est sine ullo. delectu homo. laque €t nostra Ecclesia, juxta quod nobis divinitus. traci- lum 539. est ab. apostolicis predicationibus et. Pa- irum magisteriis, inconvertibiles atque iucoufusas eatrras confitens, liarum eam utriusque pro- prietates, prouL qnawque se habet, diserte procha- mavit, Frustra. hie igitur ccclesinstiea sententia $e