ritatis atque impietatis infamnia. Quorum enim mores et puram ſidem atque pietatem imitari debuerat, his omnibus sapientiorem se magisque perspicacem esse gloriatus est, suis semper obsequens cupidi - tatibus. Ergone illi in dogmatis altitudinem non penetrarunt, qui omni actu suo Ecclesiæ magi· stros, tum antiquiores tum etiam contemporales sectabantur, hunc autem solum suæ purissimum ` sanctumque vitæ genus ad penetrale inscrutabilium Dei mysteriorum accedere fecit? Imo vero is se ipsum hic quoque prodit, tum illis tum veritati manifeste in cunctis adversari. 2. Sed qui in infinitum se jactat et humanos vult excedere terminos, tum loquendi tum etiam sciendi, idem in iis quæ omnibus evidentia sunt, addubitat dicens : 67. Nam ille unus qui ex duobus in unam concurrit personam, quomodo figurari potest, quoniam altera ex ejus naturis non est circumscri- pta? › Ergo, inquam, una ex his circumscribitur. Huc enim illum sermonis sui curiositas provexit, ut invitum etiam præter suam sententiam loqui adigeret. Sic veritate præfocatus, aliquid rectæ rei mutire et crepitare coactus est, quod hactenus nunquam dixisse visus erat. Deficit itaque in re principali, ejusque dogma dilabitur. Nam cum duas naturas jam pronuntiaverit, atque ex his unam aperte dixerit incircumscriptam, sequitur ut alte- rain, etiamsi nollet, circumscriptam prædicaverit. Nam quis sensatus, si dixerit ex duobus homini- bus unum esse ignotum, non simul prorsus fatetur alterum esse cognitum? Risui sunt ergo pueriles ejus cogitatus et gloriationes. At enim hanc reli- quam partem reticuit, quam tamen addere debuisset. Sed non audet, ne cogitatio sua vel potius incogi- tantia coarguatur. Stravit etiam iis, qui natura- rum differentiam non agnoscunt, viam inferendi naturam alteram esse circumscriptam; et quod sape vitaverat, nunc involuntariam subindicat ejus rei confessionem. 0 stultitiam atque dementiam! Quomodo grandis illa sapientia decidit in inscitiam, et hic a suorum sermonum malitia circumventus publice apparuit? ut sic nimirum pravæ ejus sententiæ falsitas facile deprehendatur, et veritatis lux reveletur. Cur in sua dubitatione non addidit: Quomodo Christus pati potuit, cum in una ex ejus naturis non sit passibilis? vel quomodo mortuus est? quomodo in sepulcro positus, cum una ex his naturis non sit mortalis neque circumscripta? Verum ille, his omisɛis, ad aliam orationis partem pergit, producitque in medium panem ac vinum, quæ divinis adhibentur niysteriis, aitque : • Chri- stus divinitatis suæ vi mortem propriam prævidens ac resurrectionem et in cœlos reditum, atque ut memoriale incarnationis suæ diu noctuque habe- remus qui in cum credidimus. Nonne vero hæc prioribus sunt insipientiora? siquidem non tam ilius impietatem pervulgant, quam vesaniam at- que dementiam : uam nec quae dicit, nce de quibus Λ τὴν εὐαγῆ πίστιν τε καὶ εὐλάβειαν, πάντων σοφώτε ρον καὶ συνετώτερον ἑαυτὸν ἀνεκήρυξε, τοῖς ἑαυτοῦ πανταχοῦ ἐξακολουθῶν πάθεσιν. Ἐκεῖνοι οὐκ εἰσῆλ- θον εἰς τὸ βάθος τοῦ δόγματος, οἱ κατὰ πάντα τοῖς διδασκάλοις τῆς Ἐκκλησίας ἑπόμενοι, τοῖς τε πρὸ αὐτῶν, τοῖς τε κατὰ τοὺς χρόνους τοὺς περὶ αὐτοὺς συνακμάσασι, τοῦτον δὲ μόνον ὁ καθαρώτατος καὶ ἡγνισμένος βίος εἰς τὰ βάθη τῶν ἀνεξιχνιάστων τοῦ Θεοῦ μυστηρίων ἐξικέσθαι παρεσκεύασεν; ᾿Αλλὰ φα- νερὸν ἑαυτὸν καὶ ἐνταῦθα κατέστησεν, ὡς διὰ πάνε των καὶ αὐτοῖς καὶ τῇ ἀληθείᾳ σαφῶς ἀντικαθ- ίσταται. β'. 'Αλλ' ὁ ἐγκαυχώμενος εἰς τὰ ἄμετρα, καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὑπερπτὰς τὸ μέτρον καὶ λόγων καὶ γνώσεων, περὶ τὰ πᾶσιν ἔνδηλα διαπορεί, λέγων, ότι « Ο εἷς ἐκεῖνος ὁ ἐξ ἀμφοῖν εἰς ἓν πρόσωπον λήξας, πῶς ἔχει εἰκονισθῆναι, τῆς μιᾶς φύσεως μὴ περιγραφομένης; » Οὐκοῦν ἡ ἑτέρα περιγράφεται. Εἰς τοῦτο γὰρ αὐτὸν ἡ πολυπραγμοσύνη τοῦ λόγου περιαγαγοῦσα, καὶ μὴ βουλόμενον τὰ παρὰ γνώμην φθέγξασθαι κατηνάγκασεν. Οὕτως ὑπὸ τῆς ἀληθείας αὐτῆς ἀγχόμενος, μικρόν τι τῶν δεόντων γρύξαι καὶ ἀπηχῆσαι κατεβιάσθη, ὅπερ ἕως τοῦ νῦν, οὐδαμοῦ φθεγξάμενος ὤφθη. Αποσφάλλεται γοῦν εἰς τὰ καίρια, καὶ διαπέπτωκεν αὐτοῦ τὸ δίγμα. Δύο γὰρ αὐτῷ φύσεων προκειμένων τῷ λόγῳ, τού- των δὲ τὴν μίαν ἀπεφήνατο σαφῶς μὴ περιγρα φομένην· λείπεται ἄρα τὴν ἑτέραν περιγραφομένην καὶ οὐκ ἐθέλων διακηρύξαι. Τίς γὰρ τῶν σωφρονούν των δυοῖν ἀνθρώποιν τὸν ἕτερον ἀγνῶτα εἰπὼν, μὴ θάτερον εὐθὺς ἐγνωσμένον ἐκ παντὸς ὀνομάσεις ; Γελᾶται οὖν αὐτοῦ τὰ μειρακιώδη νοήματα καὶ κομπάσματα. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ἀπεσιώπησεν " ἔδει γὰρ αὐτὸν προσθεῖναι καὶ τὸ λειπόμενον. Αλλ' οὐ τολμᾷ, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ αὐτοῦ ἡ ἐπίνοια, μᾶλλον δὲ ἡ παράνοια. Δέδωκε καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι τὴν δια- φορὰν τῶν φύσεων, πάροδον ὥστε τὴν ἑτέραν περι- γραφομένην εἰσάγεσθαι· καὶ ὁ πολλάκις διέφυγεν, ἀκούσιον ἐνταῦθα τούτου τὴν ὁμολογίαν ὑπηνίξατο. Ω τῆς ματαιοφροσύνης καὶ παρανοίας! Πως περι τέτραπται τὰ τῆς πολλῆς σοφίας εἰς τὸ ἠλίθιον, καὶ ἐν τῇ πανουργίᾳ τῶν οἰκείων λόγων συμπεριελή φθη παραδειγματιζόμενος; ἵνα τὸ ψεῦδος εὐφώρα- τον γένηται τῆς ἐκείνου κακοδοξίας, καὶ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ἐκκαλυφθείη. Τί δή ποτε δὲ μὴ προσ- τέθεικε διαπορῶν, ὅτι πῶς παθεῖν ἅπερ ἔπαθεν ἤμελλε, τῆς μιᾶ;] φύσεως μὴ οὔσης παθητῆς ; ἢ ὅτι πῶς τέθνηκε, πῶς ἐν μνημείῳ περιεῖρκτα, τῆς μιᾶς φύσεως μ΄ τε θνησκούσης μήτε περιειργομένης; Πλὴν ταῦτα λιπὼν ἐντεῦθεν, ἐφ᾿ ἕτερον μετέρχε ται λόγον, καὶ ἄγει εἰς μέσον τὸν ἄρτον καὶ τὸν οἶνον, ἅπερ εἰς τὰ θεῖα παραλαμβάνεται μυστήρια, καί φησιν, ὅτι . Κατὰ τὴν θεότητα αὐτοῦ, προ γνοὺς τὸν θάνατον καὶ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον, καὶ ἵνα τὸ μνημόσυνον τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ διηνεκῶς ἔχωμεν οἱ πιστεύ σαντες εἰς αὐτὸν, νύκτα καὶ ἡμέραν. ο 'Αρα ταῦτα οὐχὶ τῶν πρώην ἀσυνετώτερα; οὐ γὰρ δὴ τοσοῦτον τὴν ἀσέβειαν στηλιτεύει τὴν ἐκείνου, ὅσον τὴν

παραπληξία, καὶ ἄνοιαν· οὔτε γὰρ ἃ λέγει, οὔτε περὶ ὧν διαβεβαιοῦται ἐπίσταται. Τί οὖν εἰπεῖν ἔστιν ; Η τοῦ Χριστοῦ εἰκών, τινὸς μνημόσυνον φέρει, ἢ οὐχί ; Σαφῶς εἰδὼς ὅτι τοῦτον ἡμῖν ἐμφα- νίζει, μέμηνε κατ' αὐτῆς, καὶ κατὰ Χριστοῦ καὶ τῆς Χριστοῦ κληρονομίας ἐπιλελύττηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ βαρὺς αὐτῷ ἦν καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος, οὐκ ἐνῆγεν αὐτὸν εἰς ὑπόμνησιν τοῦ Χριστοῦ ἡ τοῦ ὀνόματος ἐπιγραφή. Τίνι γὰρ τρόπῳ ὠργίζετο καὶ ἠμύνετο ; Η ὅτι Χριστὸς ὄνομα ταύτῃ ἐπιτέθειται ; Οὐχὶ τὴν σάρκωσιν αὐτοῦ καὶ τὰ πάθη, ἅπερ ὡς ἄνθρωπος ὑπὲρ ἡμῶν κατεδέξατο, αἱ ἱερογραφίαι αὗται ὑπαγορεύουσιν ; Οὐ τὸν σταυρὸν καὶ τὸν θάνα τον καὶ τὴν ἀνάστασιν; οὐ τὰ θαύματα καὶ τὰ τεράστια, ἅπερ ὡς Θεὸς ἔδρασεν, ἡμῖν διασημαί νουσιν; ᾿Αλλὰ πρὸς ταῦτα καὶ ἀντιλέγειν εἰκαῖον, καὶ σιωπᾶν διὰ τοὺς ἀνοήτους οὐκ εὐκαταφρόνητον. Ἐφεξῆς δὲ ἐπάγει· . Ἐκέλευσε τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς καὶ ἀποστόλοις παραδοῦναι δι' οὗ ηράσθη πράγματος, τύπον εἰς σῶμα αὐτοῦ· ἵνα διὰ τῆς ἱερατικῆς ἀνα- γωγῆς, κἂν εἰ ἐκ μετοχῆς καὶ θέσει γίνηται, λάβω- μεν αὐτὸ ὡς κυρίως καὶ ἀληθῶς σῶμα αὐτοῦ. ὁ Όπως μὲν περὶ τοῦ Κυριακοῦ ἐδόξαζε σώματος, αὐτός τ' ἂν εἰδείη καὶ οἱ ἐκείνῳ μαθητευθέντες. Ὅμως δ' οὖν πρὸς τὰ λεγόμενα οὕτω ἡμεῖς ἀπαν- τησόμεθα· Ἐπειδὴ τοῦτο ὃ ἔφη ἐκ μετοχῆς καὶ θέσει τελούμενον, διὰ τῆς ἱερατικῆς ἀναγωγῆς κυρίως καὶ ἀληθῶς τοῦ Χριστοῦ σῶμα γίνεται, αὐτῷ τῷ λόγῳ οἰκειούμενον, πάντως που διωμολό- γει ταυτὸν ἐκείνῳ ἀποτελεῖσθαι τῷ σώματι, ὅπερ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου πεφόρεσε. Τί ποτ' οὖν ἐστι τοῦτο τὸ σῶμα μετὰ τὴν τελείωσιν καὶ τὸν ἁγια σμὸν γινόμενον, ζητεῖν ἐπάναγκες. Περιγραπτὸν ἆρά ἐστιν, ἢ ἀπερίγραπτον; ᾿Απερίγραπτον μὲν οὖν οὐδεὶς οὕτω φρενῶν ἔξω καὶ ἀνούστατος, ὃς ὀνομάσαι θαρρήσειεν· οἶμαι δὲ μηδ' αὐτὸν ἐκεῖνόν ποτε φάναι. Πῶς γὰρ τό γε κατ' ὀφθαλμοὺς ἀνθρώ των αἰσθητῶς προτιθέμενον, καὶ χερσὶν ἀνθρω πίνεις περιισχόμενον, καὶ ὀδόντων εἴσω κατακλειό- μενον, ἐδεστόν τε γινόμενον; Ταῦτα γὰρ τί ἄλλο, περιγραπτὸν αὐτὸ ἐκ παντὸς εἶναι βεβαιοῖ καὶ παρ ίστησιν ; Εἰ τοίνυν περιγραπτὸν τοῦτό ἐστι, ταυτὸν δὲ ἐκείνῳ τῷ σώματι γίνεται, ὅ παρὰ τὴν ἀρχὴν παρκούμενος ὁ Λόγος προσείληφεν, ἐπεὶ καὶ ἐπ' αὐτὸ τὴν ἀναφορὰν ἔχει, περιγραπτὸν ἄρα κἀκεῖνο καὶ ἁλίσκεται κατὰ πάντα ἑαυτῷ ἐναντιούμενος. Ἡ γὰρ καὶ τοῦτο ἀπερίγραπτον δοξάζειν ἔδει, ένα μὴ μόνον τὰ τῆς ἀπιστίας καὶ ἀθεΐας αὐτοῦ τέλεον δεικνύηται, ἀλλὰ καὶ γέλως καὶ λῆρος τὰ ἐκείνου πᾶσι νομισθείη φρονήματα, ή κἀκεῖνο πάντως περι- γραπτόν. γ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω δεδείχθω. Τί δὲ αὐτῷ καὶ ἕτερον τῶν ἀτύπων ἐντεῦθεν ὑπήντα. Βεβίασται ὅσον ἐκ τῶν οἰκείων λόγων, ἢ συμπεριγράφεσθαι τὸν θεῖον Λόγον τούτῳ τῷ ἐκ μετοχῆς γινομένῳ σώματι λέγειν, ἢ διῃρῆσθαι ἀπ' αὐτοῦ διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν· ὥστε ταῖς ἀληθείαις μηδ' όπωσοῦν αὐτῷ ἐκεῖθεν ἁγιασμοῦ μετεῖναι καὶ χάριτος. Τί δὲ αὐτῷ A adirmat, scit. Quid ergo dicendum est ? Chris sti icon, inquam, alicujusne memoriale est, an secus? Utique bic probe sciens Christum nobis ab icone demonstrari, insanit in illam, et adversus Christum ejusque hæreditatem furit. Quia enim gravis est illi etiam in imagine spectatus Christus, non excitat ei Christi memoriam no- minis epigraphe. Nam cur irascitur et resistit ? Num quia Christi nomen iconi superponitur? Nonne incarnationem ejus et cruciatus, quos uti homo nostri gratia pertulit, sacræ hæ inscriptiones enarrant? Nonne crucem, necem, resurrectionem ? nonne miracula et prodigia, quæ utpote Deus fecit, nobis significant? Verum hæc refutare futile est ; et tamen reticere, propter stultos nullius momenti non est. Deinde addit : ‹ Præcepit sanctis discipulis suis atque aposto- lis, ut de opere præcipuo amoris sui, typum in suo corpore traderent, ut per sacerdotale mini- sterium, etiamsi participatione et adoptione fit, suscipiamus ipsum tanquam proprie vereque corpus ejus. » Quid de Dominico quidem corpore existi- met, ipse videat et ejus discipuli. Attamen dictis nos ita occurremus. Quandoquidem hoc quod ait participatione et adoptione perfici, per sacerdotale ministerium vere absoluteque Christi corpus efficitur, ipsius Verbi proprium ; omnino confessus est ipsum illud 68 perfici corpus quod ex sancta Virgine sumpsit. Quid ergo sit corpus hoc post sacrum ministerium et sanctificationem effectum, quærere necesse est, circumscriptumne sit an incircum- scriptum? Incircuinscriptum quidem nemo it: mente dejectus attonitusque erit, qui nominare ausit; nec ipsum quidem Mamonam id unquam dicturum puto. Qui enim tale esse potest, quod oculis hominum sensibiliter objectum, et humanis manibus porrectum, et intra dentes conclusum, el edule factum est? Hiec, inquam, quid aliud quam ipsum esse circumscriptum omnino affirmant atque ostendunt? Si ergo hoc circumscriptum est, idem- que est ad illud quod initio incarnatum Verbum assumpsit, quoniam et ad illud refertur, utique D illud quoque circumscriptum fuit ; et usquequaque sibi contrarius Mamonas deprehenditur. Vel hoc item incircumscriptum reputandum est; et tum Mamonæ non solum incredulitas atque irreligiositas apprime apparebit, verum etiam risui ac ludibrio cunctis erunt ejus opiniones : vel certe illud æque circumscriptum fuit. 5. Atque hæc ita demonstrata sunto. Sed et aliud absurdum hinc ei obvenit. Cogitur nimirum, quan- tum ejus verba valent, aut simul circumscriptum dicere divinum Verbum cum hoc ex participatione facto corpore, vel ab illo propter unam hypotasim dividere; ita ut reapse nihil prorsus hoc partici- pet sanctificationis et gratiæ. Quid porro ei acci-

& συμβαίνειν, ἢ μόνον ἄρτου κοινου καὶ οἴνου μετέχειν, ἐν μηδενὶ τῶν τοῖς ἀνθρώποις ἐσθιομένων διαφερόν των; ι Καὶ κἂν ὡς εἰκόνα τοῦ σώματος αὐτοῦ θελή σωμεν λογίσασθαι ὡς ἐξ ἐκείνου παραχθέν, ἔχομεν αὐτὸ εἰς μόρφωσιν τοῦ σώματος αὐτοῦ. ο Ὥσπερ ἀνωτέρω ἔλεγεν ἀπατώμενος ὁ σοφὸς, εἰκόνα καὶ πρωτότυπον εἰς μηδὲν ἀλλήλων διαφέρειν· οὕτω δὴ κανταῦθα περὶ αὐτῶν ἀποφαίνεται. Καταπλαγείη δ' ἄν τις αὐτοῦ καὶ ἐν τούτοις τὸ ἀπαγὲς τοῦ νοὸς καὶ ἀστάθερον· ὅτι γε ὅπερ πρὸ μικροῦ κυρίως καὶ ἀληθῶς σῶμα Χριστοῦ διισχυρίζετο λαμβάνειν, τὸ αὐτὸ νῦν εἰκόνα τοῦ σώματος αὐτοῦ καταγράφει. Τοῦ δὲ λέγειν τὸ αὐτὸ κυρίω; καὶ ἀληθῶς σώμα εἶναι, καὶ εἰκόνα αὐτοῦ εἶναι, τί ἂν εἴη καταγελα στότερον καὶ ἀνοητότερον; Καὶ τοῦτο πῶς; ὅ τι ἂν θελήσωμεν· πάντα τῇ θελήσει καὶ τῇ ῥοπῇ τῆς ματαιό τητος παραχωρών. Ενθα γὰρ πίστις ἢ θεῖος φόβος οὐκ ἐνίδρυται, ἐκεῖ τὸ ἐμπαθές πρυτανεύει του θελήματος. Καὶ τοῦτο μὲν ἔχομεν, φησίν, εἰ; μόρι φωσιν αὐτοῦ, οὐ διὰ τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ' ὡς ἂν ἐθέ λοι νομοθετῶν καὶ δογματίζων, κἂν ἔχῃ φύσεως οὕτω τὸ πρᾶγμα, κἂν μή· Ἡμεῖς γὰρ οὔτε εἰ κόνα οὔτε τύπον τοῦ σώματος ἐκείνου ταῦτα λέγομεν, εἰ καὶ συμβολικῶς ἐπιτελεῖται, ἀλλ' αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ τεθεωμένον. Αὐτοῦ γάρ ἐστιν ἡ φωνή λέγοντος, ὅτι Ἐὰν μὴ φά γητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Τοῦτο καὶ τοῖς μαθηταῖς παρεδίδου Λάβετε, φά μετε τὸ σῶμά μου, λέγων, οὐχὶ, Τὴν εἰκόνα τοῦ σώματός μου. Ὡς γὰρ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου τὴν σάρκα διὰ τοῦ Πνεύματος Αγίου ἑαυτῷ ὑπεστήσατο εἰ χρὴ δὲ καὶ ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς τοῦτο δηλῶσαι, ὥσπερ ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος καὶ τὸ ὕδωρ, φυσικῶς εἰς σῶμα καὶ αἷμα τοῦ ἐσθίοντος καὶ πίνοντος με ταβάλλεται, καὶ οὐκ ἂν εἴποιμεν ἕτερον σῶμα γίνε σθαι παρὰ τὸ πρότερον· οὕτω δὴ καὶ ταῦτα ὑπερ φυῶς ἐπικλήσει τοῦ ἱερεύοντος, ἐπιφοιτήσει τε τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ μεταβάλλεται. Τοῦτο γὰρ καὶ ἡ τοῦ ἱερέως αἴτησις ἔχει. Καὶ οὐ δύο ταῦτα νοοῦμεν, ἀλλ᾽ ἂν καὶ τὸ αὐτὸ πιστεύομεν γίνεσθαι· Αντίτυπα δὲ εἰ που λεχθείη, οὐ μετὰ τὸν ἁγιασμὸν τοῦτο, ἀλλὰ πρὸ τοῦ ἁγιασθῆναι ἐκλήθησαν. Ἐπεὶ οὖν ἔλεγεν ὅτι ἐὰν περιγράφῃς, μερίζεις τὸν Χριστὸν ἢ καὶ τὴν Λόγον συμπεριγράφεις· ἀκόλουθον ἦν λέγειν αὐτῷ, ὅτι Εἰ θύεις, μερίζεις τὸν Χριστόν· τὸ γὰρ σῶμα ἱερεύεις, οὐ φύσιν θεότητος. ᾿Αρχιερεὺς γὰρ ἡμῶν ὁ μέγας, ἱερεῖόν τε καὶ ἀμνὸς καὶ θύμα, καθὸ ἄνθρω πός ἐστι καὶ λέγεται. "Η τοίνυν σὺ σφαγιάσεις καὶ τὸν Λόγον, κατὰ τὸν σὸν λόγον, διὰ τὴν μίαν ὑπόστα εμι det, nisi ut panis communis tantum vinique sil particeps, quæ nihil ab humanis edulibus diffe rant? ‹ Et quamvis uti imaginein corporis Christi reputare voluerimus, veluti ex illo deductum, habemus ipsum ad figuram corporis ejus. › Sicut in superioribus aiebat hic erroneus sapiens, ico nem ac prototypum nihil inter se differre, ita etiam hic in eadem versari opinione cognoscitur. Mirari autem in his licet levitatem et mentis iuconstantiam, quia id quod nuper vereque Christi corpus affirmabat se credere, nunc idem esse scribit corporis Christi imaginem. Porro quid magis ridiculum rationive repugnantius fieri potest, quam idem dicere proprie vereque corpus esse, simulque ejusdem-imaginem? lloc autem quomodo? Nempe prout nobis libuerit, cuncta scilicet voluntati stultæque lubentiæ con cedens. Ubi enim fides divinusque timor radices Iron egerunt, ibi voluntatis libido dominatur(75). Atque hoc habemus, inquit, ad figuram ejus non propter veritatem, sed prout ipse defi nire voluerit, sive ita res se habeat, sive secns. At enin nos neque imaginem neque figuram corporis ejus hæc dicimus, etiamsi symbolicis signis peragun tur, sed ipsum Christi corpus deifcatum. Ejus enim verba sunɩ”: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebilis vitam in vobis. Idem hoc etiam discipulis tradebat dicens: Accipite, manducale corpus meum, non imaginem corporis mei. Sicut enim ex sancta Vir gine carnem, Spiritu sancto operante, sibi confecit; et si oportet etiam ex rebus nostris id demonstrare, sicut panis atque vinum et aqua, physice in cor pus sanguinemque edentis atque bibentis conver tuntur, quin tamen dicamus diversum fieri corpus nostrum ac antea erat; ita etiam hæc supernatu ral.ter 69 sacerdotis invocatione, et sancti Spiritus interventu, in Christi corpus et sanguinem conver tuntur. Sic enim sacerdotis quoque petitio loqui tur. Neque vero hæc duo esse cogitamus, sed unum idemque credimus fieri: Quod si antitypa forte di cuntur, ea quidem haud post sanctificationem sunt cjusmodi; sed antequam sanctificarentur, ita erant appellata. Quoniam itaque dixit M.monas: Si cir cumscripseris, Christumn dividis; aut etiam Verbum. simul circumscribis; consentaneum esset, ut ei di ceretur: Si sacrificas, Christum dividis; etenim cor pus sacrificas, non deitatis naturam. Nam pontifex noster magnus, hostia, et agnus,et victima, quatenus homo, et est et dicitur. Aut itaque tu sacrificas Verbum quoque, prout sermo tuus fert, propter unam bypostasim; aut dum sacrificas, humanita 9ª Joan. vi, 54. Id nostra etiam ætate multis hominibus usu venire videmus, ut amisso fidei gubernaculo, et divini timoris, ut ita dicam, magnete, gravissima religionis dogmata contrariis opinionum ventis in ipsorum flucuamis animi pelago agitentur. Vides Iconoanachos hoc quoque gravissimo errore, nempe de Eucharistia figurativa, fortassis laboravisse; quem quidem denuo a nonnullis susci fatum, valida refutatione prostravit ill. et rev. Scopus Nic. Wisemannus in egregio opusculo quod inscripsit foræ Syriaca.

σιν, ἢ χωρίσεις θύων τὸ ἀνθρωπινον. Εἰ δὲ πείθῃ τῷ σῷ διδασκάλῳ Εὐσεβίῳ λέγοντι ὅτι ὅλη διόλου μετα εβλήθη ή σαρξ, μὴ μείνασα τοῦθ᾽ ὅπερ ἦν σὰρξ εἰς τὴν τῆς θεότητος ἣν οἶδε φύσιν, μάτην θύων ἀλίσκῃ. Τίνος δὲ ὅλως μεταλήψεται ἄνθρωπος; Η οὐχὶ σαρκὸς Θεοῦ, ἀλλὰ φύσεως θεότητος δόξει μεταλαγ χάνειν; Μανιχαϊκῆς ταῦτα φαντασίας. Τὸ πᾶν δὲ τῆς μήνιδος κατὰ τοῦ Κυριακοῦ σώματος ἔχων, τέως περί γε τούτου τοῦ κατὰ μετοχὴν, οὐδὲν λέγειν βλάσφημον παρρησιάζεται· ἐπάγει δὲ τοιαῦτα Τί γάρ; Καὶ εἰκών ἐστι τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ ὁ ἄρτος δε λαμβάνομεν, μορφάζων τὴν σάρκα αὐτοῦ, ὡς εἰς τύπον τοῦ σώματος ἐκείνου γινόμενος.» Παραινίττεται ἡμῖν διὰ τοῦ καὶ συνδέσμου, ὡς καὶ ἄλλη εἰκὼν ἐστι τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ ἄρτου δίχα. Μετριάζει δὲ ἐνταῦθα τὴν ἀσέβειαν εἰ [ἐν] πλείστοις γὰρ ἑτέροις θεομαχῶν, εἴδωλον ταύτην καλεῖν οὐ καταπέφρικεν, οὐ διατρανοῖ δὲ πότερον τούτων εκτυπώτερον, ἢ τὸ πλέον εἰς τὴν ὁμοίωσιν τοῦ πρωτοτύπου φέρει, δείκνυται δὲ αὐτῷ κανταῦθα τὸ ἀλλόκοτον· ποτὲ μὲν γὰρ σῶμα τοῦτο κυρίως καὶ ἀληθῶς καλεῖ, ποτὲ δὲ εἰκόνα σώματος, ταύτην ὑπομένων τὴν πλάνησιν ἀπὸ τοῦ σπεύδειν αὐτὸν ἐκ μέσου ποιῆσαι τὴν εὐαγγελικὴν ἱστορίαν τε καὶ ὑφήγησιν. Αλλ' εἴρητο ἂν καὶ τοῦτο αὐτῷ, ὅτι Κατὰ τὰς σὰς ὑπολήψεις, οὐδὲ σῶμά ἐστι Χρι στοῦ, οὐδὲ εἰκὼν τοῦ σώματος αὐτοῦ. Εἰ μὲν γὰρ περιγεγράφθαι εἴποις, ἐπειδὴ χείλεσι καὶ ὁδοῦσιν εμπεριείργεται, οὐ Χριστοῦ σῶμα, οὐδὲ ἥνωται τῷ Λόγω. Προδιωρίσω γὰρ πολλάκις, ὅτι ἀπερίγραπτον τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον ἔνωσιν. Εἰ δὲ εἰκόνα σώματος φήσεις, οὐ μόνον ὡς εἰκὼν ἀπελήλαται, ἀλλὰ καὶ ὡς διαιροῦσα τὸ φύσει σῶμα ἐκ τῆς κατὰ τὸν Λόγον ἑνώσεως. Οὕτως οὐχ ἕστη κεν ἐφ' ἑαυτῆς ἡ πλάνη καὶ ἡ δυσσέβεια. Η τοίνυν καὶ τοῦτον τὸν ἄρτον ἀπερίγραπτον ἀπόφηναι, ἵνα σοι πλέον τὰ τῆς μυθοπλαστίας ἀπηρτισμένα ᾖ· οὐκ Εστι γὰρ φύσιν ἔχον τοῦτό γε· ἡ εὑρεθήσεται μάτην σοι ὁ πᾶς τοῦ ἀπεριγράπτου ἐκπονηθείς λόγος. Εἶτα μετὰ ταῦτά φησιν· ὁ Οὐ πᾶς ἄρτος σῶμα αὐτοῦ, ὥσπερ οὐδὲ γὰρ πᾶς οἶνος αἷμα αὐτοῦ, εἰ μὴ ὁ διὰ τῆς ἱερατικῆς τελετῆς ἀναφερόμενος ἐκ τοῦ χειροποιήτου πρὸς τὸ ἀχειροποίητον.» Τίνος διαποροῦντος ἢ ἀμφι βάλλοντος, οὕτω δριμέως καὶ θαῤῥαλέως ἀποφαίνεται, ὅτι οὐ πᾶς ἄρτος σῶμα αὐτοῦ, οὐδὲ πᾶς οἶνος αἷμα αὐτοῦ, μηδὲ ἀποδείξεως τῆς περὶ τούτων, όπωσούν tem separas Quod si credis magistro tuo Eu sebio dicenti totam omnino mutatam esse carnein (quæ haud maneat prout antea erat caro) in divini tatis prout ipse scit naturam, jam tu frustra sacri ficare convinceris Quid enim demum partici pabit homo? Num carnem Dei nequaquam, sed divinam naturam videbitur participare? Phantasia hæc Manichæa est. Cæteroqui quanquam iratum prorsus animum contra Dominicum corpus gerit, interim quod attinet ad ejus participationem, nihil blasphemum dicere audet. Subdit vero hæc Quid enim? Imago est corporis Christi etiam panis, quem sumimus, figurans carnem ejus, utpote qui ceu typus corporis Christi fit.» Innuit nobis per conjunctivam particulam etiam aliam quoque esse imaginem corporis Christi, præter panem. Αt flactenus, capto initio ab iis verbis, at enim nos neque imaginem (duodeviginti scilicet versus) locum ex ms. Nicephoro excerptum dederat Com befisius in Manipulo rerum Constantinop. p. 221. De hoc eodem Nicephori tractu loquitur Hardui Aus De sacramento altaris, cap. 5, quem auctorem videsis etiam p. 262 (edit. Amstelod.) in adn. 8. Jam pro hoc nobilissimo et pretiosissimo, catholicau Ecclesiæ dogmate quid ego jam dicam post prædi etum Harduini tractatum, post grandia Arnaldi et Renaudotii volumina, post testium nubem ab Igna tiu et deinceps apud Con.befisium in Biblioth, PP. con:ion, inductam, post alias innumeras hac super que hic certe impietati suæ moderatur; nam plu rimis aliis in locis cum Deo belligerans, idolum hanc imaginem appellare non exhorruit. Non la men diserte declarat utra ex his prololypun magis exprimat, vel similitudinem melius cum eo tueatur, Jam vero hinc quoque absurditas ejus clarescit modo enim hoc proprie vereque corpus appellat, modo corporis imaginem: quem ipse errorem pas titur, propterea quod dat operam, ut evangelicam de medio tollat historiam ac narrationem. Sed jam ei dictum fuit, nempe; quod secundum opiniones tuas, neque corpus Christi est, neque ejusdem cor poris imago. Nam si circumseribi dicas, quoniam intra labia et dentes concluditur, non est Christi corpus, neque Verbo unitur. Sepe enim jam dell nistj incircumscriptum esse Christi corpus propter suam cum Verbo unionem. Quod si imaginem cor-. poris dicas, non modo quia imago est, rejicitur; sed quia etiam physicum corpus ab unione cum Verbo distraheret. Adeo sibi non constant nec er ror nec irreligiositas. Vel igitur hunc quoque pa nem incircumscriptum dic, ut tua omnis fabula perficiatur; neque enim hoc possibile est; vel tota tua de incircumscripto oratio in cassum elaborata comperietur. 70 Post haec mor ait: «Non quilibet panis, cor pus ejus; nec vinum quodlibet, sanguis ejus; sed illud tantum quod per sacerdotalem consecrationewi offertur, ex manufacto ad non inanufactum. Quonam, oro, dubitante aut ambigente, adeo sc vere et fiducialiter affirmat, non quemlibet panem esse Christi corpus, nec vinum quodvis. esse ejus re catholicorum theologorum lucubrationes? En certe et alium propugnatorem dogmatis patriar cham Nicephorum, qui totius Græcæ Ecclesiæ per sonam gerit. Cyrilli etiam magni, Sophronii Hiera solymitani, Eutychii Constantinopolitani (ubi de antitypis etiam diximus), Theodosii Alexandrini, et Luculentii Latini, nova testimonia alibi nos ipsi vulgavimus. Ceruis Nicephorum de missa liturgica tan quam de sacrificio constanter loquentem; quod est novum argumentum contra illos heterodoxos, qui cœnam tantummodo appellare volunt.

λῆρον καὶ μάτην εἰς ἀέρα χεόμενα καταλιπόντες, ἐκεῖνα λέγομεν· Εἰ περιγέγραπται τὰ ἱερευόμενα ταῦτα, ὁ ἄρτος, φημὶ, καὶ ὁ οἶνος, ἄρα ἐκεῖνο τὸ σῶμα, ὅπερ πεφόρεσεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, οὐδαμοῦ ἱερεύθη παρ' αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἀπερίγραπτον λέγει· καὶ πῶς καὶ πόθεν τὸ ἱερεῖον ἐκεῖνο, τὸ μέγα καὶ ἄμωμον καὶ σεβάσμιον, τὸ καθάρσιον θῦμα καὶ παντὸς τοῦ κόσμου σωτήριον ἐπιγνωσθήσεται; Εἰ οὖν ἐπίστευεν ὑπὲρ τῆς πάντων αὐτὸ τυθῆναι σωτη ρίας, κἂν γοῦν τοῦτο αὐτὸν κατᾔδεσεν, εἰ μή τι ἄλλο, ὡς καὶ αὐτὸ περιγραπτόν ἐστι· καὶ εἰ μὴ φύσει, ὅπερ λέγειν ἀνόητον, τῇ γοῦν τελετῇ, ὡς κατὰ τὴν ἐκείνου δόξαν εἰπεῖν, περιγεγράφθαι ἐχρῆν. Περιγραπτόν οὖν τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα, κάν μὴ λογίζεσθαι τοῦτο ἐθέλοι ὁ Μαμωνάς. Ετι οὖν περὶ τῶν αὐτῶν πολλὰ βατταρίτας καὶ φλυαρήσας, ἅπερ ώς λυσσώντων καὶ μαινομένων καὶ βακχευόντων ἀσήμους καὶ ἀνάρθρους φωνὰς περιιδόντες μυσατ τόμεθα, ἐπεὶ τῶν εὐσεβούντων καὶ σωφρονούντων τὰς ἀκοὰς καταχραίνουσι, καὶ τῶν λεγόντων τὴν γλῶσσαν καταμολύνουσιν, αἰσχρότητος καὶ ἄθλου καταγέμουσαι, πρὸς τὸ τέλος του συντάγματος συμ περαίνων τὸν λόγον, τοιάδε τινὰ διέξεισι. Πρώτον μὲν κατακρίσει περιδεσμών, μηδένα ὧν νῦν ὁ λόγος αὐτῷ γεγένηται, ὑπόληψιν ἐσχηκέναι ὡς ἠλλοτρίω ται τοῦ Χριστοῦ. Κἀκεῖθεν μαίνεσθαι κατὰ τῆς εἰκό νος αὐτοῦ, ἐν οἷς ἀπολογίαν προτείνει, ὅθεν αὐτῷ τοῦτο προστέτριπται. Λέγει γὰρ ὅτι ἐξ οὗ αὐτῷ οἱ πρὸς γένους καὶ οἰκεῖοι ἐπαναστάντες ενεωτέρισαν, καὶ μὴν καὶ πρὸ τοῦδε, ὁ μῶμος οὗτος περὶ αὐτοῦ εἰς τοὺς πολλοὺς διαπεφοίτηκεν· ὃς ἐδήλου αὐτοῦ τὴν ἐκ Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν, καὶ οὕτως αὐτὸν παρὰ τοῖς πλείοσι κρίνεσθαι. Εἶτα ὅρκοις ὡς φοβεροῖς καὶ πλείστοις, ὡς εἰώθει ἀπεναντίας τῶν εὐαγγελικῶν ἔρχεσθαι προσταγμάτων, πείθειν ἐσπούδαζεν, κ ἀληθέστερον εἰπεῖν, καταχλευάζειν τῇ ὀρκαπάτῃ, μήτε ἐν λόγῳ, μήτε ἐν πράξει γενέσθαι τοιοῦτον, καὶ τὴν περὶ τοῦ δόγματος αὐτοῦ ψῆφον καὶ κρίσιν τοῖς παροῦσιν ἐπισκόποις ἀναθεὶς, ὡς δέξεται τὰ παρ' αὐτοῖς δεδεγμένα, μικρὸν ὑποβὰς, καὶ πάλιν συν ήθως ἐκ τῶν πεπλασμένων λόγων εἰς ἑαυτὸν ἐπανελ θών, οἷα κριτὴς ὁ αὐτὸς καὶ διδάσκαλος ἀποφαί δεηθείς, τῆς ἐκείνου σοφίας ἄξιον λέγειν. "Απερ ὡς νεται, δ'. ο Ως ἐὰν εἰς τοῦτο τὸ ἓν εἰκόνισμα πληροφο ρήσωμεν ὑμᾶς ὅτι καλῶς λέγομεν, τότε καὶ περὶ τῶν ἄλλων εἰκόνων σκοπούς προαγαγεῖν ἔχομεν ἐνώπιον ὑμῶν, καὶ ὡς κρίνετε καὶ περὶ ἐκείνων. Τῇ γὰρ κρίσει ὑμῶν ἔχομεν ἀσμενίσαι, ὅτε μέλλετε καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἐπισκόπων συμφωνεῖν, καὶ ἐξ εὐλό γων προφάσεων μαρτυρίας παρισταν.» Τοιαῦτα μὲν τὰ ἐκείνου, ὧν τινα καὶ αὐταῖς λέξεσι παρεθέμεθα, ἵνα καὶ ἡ ἐκ Θεοῦ ἀλλοτρίωσις αὐτοῦ δειχθῇ, καὶ τῶν ὀμωμοσμένων καὶ παραβεβασμένον (παραδεία dem sanguinem? Quod cum nulla demonstratione egeat, sapientia ejus ita loqui dignum fuit. Nos autem hæc ceu deliramenta ac verba in aerem tç mere jactata omittentes, ita potius dicemus: Si hæc quae sacrificantur, circumscripta sunt, pauis in quam et vinum, profecto corpus illud a Deo Verbo gestatum nunquam ex Mamonæ sententia sacrifi catum fuit, qui idcirco illud incircumscriptum di cit. Unde vero et quomodo hostia illa magna et im maculata et veneranda, expiatoria, inquam, illa vic tima, et universo orbi salutaris dignoscetur? Si ergo Mamonas credidisset ipsum pro omnium sa Lute immolatum, hoc saltem, si nihil aliud, eum pudore affecisset, quod et ipsum circumscriptum sit: et si minus naturaliter, quod dicere stolidum est, certe consecratione, ut ex istius sententia lo quamur, circumscriptum esse oporteret. Est igitur circumscriptumn Christi corpus, etiamsi hoc sibi persuadere non vult Mamonas. Adhuc itaque hac super re diu blaterans nugansque, quas nos ceu rabidorum aut furentium vel bacchantium sine si guificatu et inarticulatas voces, non sine contemptu aversamur, utpote quæ piorum ac sobriorum aures sordidant, et pronuntiantium linguam commacu laut, turpitudine ineptiisque scatentes; sub lucubra tionis suæ fine sermonem concludens, in hunc mo dum disserit. Primo quidem diris se devovens affir mat, neminem illorum de quibus verba facit, nun quam esse suspicatum se a Christi fide defecisse, ideoque adversus ejus imaginem debacchari. Quo loco defensionis ergo causam indicat, unde hæc ipsi criminatio adhæserit. Ait enim, ex quo affines domesticique sui rebus novis studentes rebellave runt hanc etiam de se diſſfamationem in vul gus manavisse, quasi a Deo aversus fuisset, atque ita a multis de se judicatum. Deinde pluribus hor rendisque juramentis, ut solet, contra evangelicum mandatum, persuadere conatur, vel potius falso jurejurando illudit, se neque verbis neque opere Talem fuisse: suamque de hoc dogmate opinionem atque judicium præsentibus episcopis exponens, paratum se ait illorum placita admittere. Sed mox paulo infra, pro more suo, ex simulatis sermonibus ad se revertens, judicis instar ac dictatoris de cernit. 4. ‹ Quod si de hac una (Christi) imagine vobis persuadebimus nos recte loculos, postea de aliis quoque imaginibus vobiscum agere meditamur, ut ct de bis judicetis. Nam judicio vestro sumus acquiem turi, quod nempe cum aliis episcopis concordare voletis, justisque momentis impulsi suffragia vestra præbere. › llæc ille, etenim nonnulla ad litteram exscripsimus, ut ipsius a Deo apostasia palam ße ret, et juramentorum violatorum mendaciuni coar gueretur, necnon hypocrisis atque dolus, et erga Intellige Artabasdum, qui Copronymi soro rem in matrimonio habebat. Ille videlicet adversus hunc rebellavit, et sacras imagines publice resti tint, Copronymumque hæreticum patriarchæ voce declarandum curavit. Sed Artabasdus demum bello oppressus fuit. Theophan. Chron. ed. Paris. p. 369, et 352.

σμένων] τὸ ψεῦδος ἐλεγχθῇ, ἥ τε ὑπόκρισις, καὶ ὁ δέλος, καὶ ὁ πρὸς τοὺς ἀγνοοῦντας φαινακισμός, κατάδηλος γένηται. Τί δὲ δὴ τοῦτό ἐστιν, ὅτι καὶ λέγειν περί γε τῶν ἄλλων εἰκόνων βούλοιτο ; καὶ ὁποῖοι δὴ, οὓς προάγειν ἐθέλοι σκοπούς; Ὅτι μὲν εἶναι πολλὴν τερατολογίαν καὶ φλυαρίαν κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσεως ἐξυφάνας, ἐπὶ τὴν παροινίαν τὴν εἰς τὰ τῶν ἁγίων ἱερὰ ὑπομνήματα παρώρμηται δυσσεβῶς, παντί τῳ σαφές· καὶ πρὸ τούτων γε, ἐπὶ τὰ τῆς πρωτίστης τῶν ἁγίων, καὶ πάντων τῶν ἐν τῇ κτίσει τελούντων ὑπερτάτης τῆς παναγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεομήτορος, ἵνα καὶ αὐτ τὴν τῷ τεχθέντι συγκαθυβρίσῃ. Τίνες δὲ οἱ σκοποὶ τῆς θεοστυγοῦς καὶ ἀθέου ψυ γῆς ἐκείνης, εἰδέναι καλόν· μὴ γὰρ δὴ κανταῦθα τὸ ἄγραπτον καὶ ἀπερίγραπτον προάγεσθαι έδοξεν, ἢ τὸ διπλοῦν τοὺς ἁγίους, ἐκ θεότητος ὑποστὰν καὶ ἀνθρωπότητος ; Η τάχα που εννενόηκεν, ὅπερ οἱ χρῶντες καὶ ἄγοντες ἐμπνεύσειαν, ὡς δὴ καὶ τῶν ἁγίων ἑκάστου διπλή τις ἡ ὑπόστασις, ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος οὖσα ἐτύγχανε; καὶ εἴποτε γραφήσονται, καὶ ἡ ψυχὴ συγγραφήσεται καὶ συνεικονισθήσεται ἐξ ἀνάγκης· ἢ διεστήξει τοῦ σώματος ἡ πάλαι ἀπηλλαγμένη τοῦ σώματος. Καὶ οἷς ληρῳδήμασι καὶ πλάσμασι περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν ὑποστάσεως ἐχρήσατο, καὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων κενολογήσει. Αλλ' ὅσον ἐξ ὧν ἔλεξέ τε καὶ ἔδρασεν ἐπαισθέσθαι, τοὺς σκοποὺς ἐκείνους διαγινώσκεσθαι οὐ δυσχερές. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδέν ἐστι φαῦλον καὶ δυσσεβὲς ὅ μὴ κατὰ τῆς θείας δόξης καὶ τῶν ἁγίων μεμελέτηκε, καὶ οὐδὲν, ἀνοσιουργὸν καὶ ἀτοπώτατον 8 μὴ ἐν τού τους κατεπράξατο, οὐδὲν ἀκαταιτίατον καὶ ἀδιάβλητον ἐπὶ τῶν τῆς πίστεως ἡμῶν τῆς ἁπλανούς καταλέ- λοιπε, διὰ τοῦτο πρῶτον μὲν ἀποκηρύξαι τολμῇ τὴν νῶν γλώσσης περιελεῖν. Καὶ γὰρ ἤχθετο λίαν καὶ ἠγανάκτει ἐπὶ τῇ τοῦ ὀνόματος ἐπικλήσει, ὅπερ ἦν Χριστιανοῖς σύνηθες, ἐφ᾽ ᾧ καὶ Ἰουδαίους ὁρῶμεν ἀεὶ δυσχεραίνοντας. Έπειτα παραχαράσσει καὶ πα- μαποιεῖται ὅσα ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτῆς ἐπεκέκλητο, καὶ ἐν λιταῖς πρὸς τὸν τεχθέντα ἐξ αὐτῆς καὶ δεή- σεσιν ἐν ᾄσμασιν ἀεὶ ἀνεφώνουν ὑπὲρ τῆς τοῦ κοινοῦ παντός σωτηρίας οἱ δεόμενοι. Ἐπεὶ ὁμολογοῦμέν τε καὶ κηρύσσομεν, μεσιτείαν αὐτὴν καὶ προστασίαν ἀσφαλῆ πρὸς αὐτὸν κεκτῆσθαι, δι᾿ ἣν μητρικήν D παῤῥησίαν ἔχει. Καὶ τέλεον τὰς πρεσβείας αὐτῆς ἀπαναίνεται, ἐξ ὧν τοῖς δεχομένοις αἰκία οὐ μικρά Η δίκη ἐπήρτητο. Καὶ τί χρὴ τὰ καθέκαστον λέγειν, μηδὲ μνήμην όπωσοῦν τοῦ ὀνόματος ἐγγίνεσθαι πώποτε ; Περὶ γὰρ τῶν ἄλλων ἁγίων τί δεῖ μακρό τερον διεξιέναι τὰ νῦν; Οὐ γὰρ λόγοις ἀνιέροις ἐκφαυλίζειν καὶ ἀποσκώπτειν ὡς αἴσχιστα ἀποχρῆν ἡγήσατο μόνον, αὐτὰ δὲ τὰ ἱερὰ καὶ σεβάσμια τού των λείψανα, πυρὸς δαπάνην πεποίηκε καὶ ἀνάλωμα. ε'. Ἐπεὶ δὲ ἅπαξ Χριστῷ καὶ Χριστιανοῖς ἅπασι cæteris imaginibus dicere vellet? quasve inente molitur machinationes? Nimirum postquam por- decursurum, 71 cunctis est exploratum : atque turarum omnium sublimissimam Dominam nostram Filio suo contumeliis exagitet. A ignaros illusio innotesceret. Quid autem est quod «le. consilia sint, operæ pretium est cognoscere : scilicet hic quoque indescriptum et incircumscri deitate nimirum et humanitate? Vel fortasse mente revolval, quod ejus familiares ac duces ei allant, sit et figuranda, vel certe illa a corpore sit abfutura quæ jamdiu ex eodem excessit. Atque ita quibus quantum ex iis quæ dixit egitque portenditur, mo- Jitiones ejus cognoscere non est arduum. Nam quia nihil est pravum ac impium, quod adversus divi- nihil scelestum et indignum quod boc in negotio Deipara, atque omnino ex Christianorum linguis pro communi salute il qui orant. Quandoquidem profitemur et prædicamus mediatricem cam esse validamque apud Filium patronamn, ob suam ma- non mediocris pœna atque ultio impendebit. Sed enim eos sacrilegis tantummodo verbis spernere el irridere turpissime contentus fuit, sed ipsas sacras venerandasque illorum reliquias in ignem conjectas consumpsit. 5. Postquam vero semel Christo et Christianis

cmnibus hostis exstitit, divinarumque legum con- temptor, el sacrorum canonum adversarius, quot- quot ab apostolis sanctisque Patribus editi fuerunt, decreto cavit ne res hujusmodi in basibus divina- rum mensarum venerandi altaris pro Christiano- rum ritu apponerentur. Et quidem colentes ac visi- tantes, prout Dei et martyrum amatores decebat, capite periclitabantur: ita ut per illud tempus ædi- ficata templa, absque sacris reliquiis sint dedicata : quorum loco ponebant perfectorum a se mysterio- rum reliquias; digna vere suis dogmatibus cære- moniisque facientes ; neque enim per apostolicam traditionem id licet (82). Nam quomodo sanctorum reliquias honorarel Mamonas, qui et dedicatas ip- sorum nominibus sacras ædes, pro sua impudentia et au lacia, impie subruit et evertit, quas tamen fide et religione permoti superiores Christiani ere- xerant ? Atque eas præcipue diruit, ubi sacræ ve- nerandæque sanctorum res descriptæ erant, et 72 pretiose reliquiæ repositæ. Omnino is totis viribus contendebat, ut nulla illorum nominis me- moria inter homines superesset. 6. Porro æquum est et utile, dignitatique sancto rum conveniens, in praesenti dicere, quod nempe hi ceu Dei famuli, et in hac vita crucem amplexi, Christum secuti fuerint, cum eoque crucifsi, et salutaris ejus passionis imitatores et assecla exsti- terint; quamobrem et in æternum cum illo regua- turi suut (85). Αtqui nunc etiam post illorum a no- lis discessum, cum Christo persecutionem experiun- tur et compatiuntur. Nam quod antea archetypis eveniebat, id nunc etiam ipsorum simulacris acci- dit, atque ob duplicata certamina duplicatasque in- sectationes atque contumelias a coronæ datore Christo ornantur: vivuntque Deo in sempiternum, atque in pace versantur, etiamsi mori visi sunt hu- jus stolidi oculis. At impius abiit vacuus, dignos laborum suorum referens fructus, gehennæ para- tique ipsi ignis, ducibusque suis, liares factus. Hic videlicet apostata post apostatas, el post persecu- tores acerbus persecutor et sævissimus, non satis habuit adversus adhuc viventes, et secundum Deum vivere volentes, indignationem odiumque expro- mere, et injustissimis penis eos afficere; sed jam præmortuis, multisque strenuitatibus atque agoni- bus claros, Anemque vite martyrio indeptus, igno- Α πολέμιος γέγονε, τῶν τε θείων νόμων υπερόπτης Οὕτω δὲ καὶ οἱ ἅγιοι τὸν Χριστὸν ἠγάπησαν, ὥστε δι' αὐτὸν τὸν ὑπὲρ ἡμῶν αὐτοῦ μιμήσασθαι θάνατον, καὶ τὸ ποτήριον ἀσμένως πιεῖν ἐκείνου, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτισθῆναι. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἐκκλη σία συνδοξάζουσα τῷ βασιλεῖ τοὺς στρατιώτας, αὐτοῦ τε Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ φίλων τάς στηλογραφίας τιμα. Καὶ καθορῶμεν αὐτὴν, παγκόσμιον ὄντως καὶ μιώτερον· ὡς φυτοῖς διαφόροις τοῖς σεπτοῖς τῶν καὶ τῶν ἱερῶν κανόνων ἀντίθετος, ὅσοι τε ἀποστόλοις καὶ ὁσίοις Πατράσιν ἐκτέθεινται, τεθέσπικε μὴ δεῖν κατὰ τὰς ἑδραιώσεις τῶν θείων τραπεζῶν τοῦ σε βασμίου θυσιαστηρίου, ταῦτα κατὰ τὸ νενομισμένον Χριστιανοῖς ἐναποτίθεσθαι. Καὶ γὰρ τοῖς σέβουσι καὶ περιέπουσιν, ὡς ἐξῆν, φιλοθέοις καὶ φιλομάρτυσι, περὶ τῶν ἐσχάτων ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος· ὥστε καὶ οἱ κατὰ τὸν χρόνον τὸν ἐκείνου δομούμενοι ναοί, λει ψάνων ἄνευ ἁγίων καθιεροῦσθαι ἔδοξαν· ἀντετίθεσαν γὰρ τῶν παρ' αὐτῶν τελουμένων μυστηρίων λείψανα, άξια ὡς ἀληθῶς τῶν οἰκείων δογμάτων καὶ τελετῶν πράσσοντες· οὐ γὰρ θεμιτὸν τῇ ἀποστολικῇ παρα- δόσει τοῦτο. Πῶς γὰρ τιμᾷν ἔμελλεν, ός γε καὶ τοὺς ἐπωνύμους αὐτῶν ἱεροὺς οἴκους, αὐθαδείᾳ καὶ θρασύτητι χρώμενος, ἀθεεὶ διώρυξέ τε καὶ περιέτρε ψεν, οὓς πίστει καὶ σεβάσματι, τὸ ἀνέκαθεν Χρι- στιανοὶ ἀνεστήσαντο; Καὶ τούτους μάλιστα ἔνθα τὰ ἱερὰ αὐτῶν ἐντετύπωτο ἀποσεβάσματα, καὶ τὰ σε βάσμια ένα πέκειτο λείψανα. Καὶ ἔργον ἦν αὐτῷ καὶ ἀγώνισμα, μηδὲ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν μνήμην εἰς τὸ ἑξῆς τοῖς ἀνθρώποις ὑπολελείφθαι. δ΄. Ἀλλ᾽ ἄξιον καὶ πρόσφορον ἐν τῷ παρόντι εἰπεῖν, καὶ οἰκεῖον τῆς τῶν ἁγίων τελειότητος, ὅτι ὡς Θεοῦ θεράποντες, καὶ κατὰ τὸν τῇδε βίον τὸν σταυρὸν ἀράμενοι, Χριστῷ ἠκολούθησαν καὶ συν- εσταυρώθησαν, καὶ τοῦ ζωοποιοῦ αὐτοῦ πάθους καὶ τοῦ σωτηρίου θανάτου, μιμηταὶ καὶ ὀπαδοί γεγό νασι· διὸ καὶ εἰς τὸν αἰῶνα συμβασιλεύουσιν αὐτῷ· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀπαλλαγήν, Χριστῷ συνδιώκονται καὶ συμπάσχουσιν. "Οπερ γὰρ πρότερον τοῖς ἀρχετύποις συνέβαινε, τοῦτο καὶ νῦν ὡσαύτως περὶ τὰ ἱερὰ ὁμοιώματα διαδείκνυται, καὶ διπλοῖς τοῖς ἄθλοις ἐπὶ διπλοῖς τοῖς διωγμοῖς καὶ ταῖς ὕβρεσι παρὰ τοῦ στεφοδότου Χριστοῦ καταστέ φονται· καὶ ζῶσι τῷ Θεῷ πάντοτε καὶ εἰσὶν ἐν εἰ ρήνῃ, κἂν ἔδοξαν ἐν ὀφθαλμοῖς τεθνάναι τοῦ ἄφρονος. *Οδε γὰρ ἀνομήσας ἀπῆλθε διακενῆς, ἀξίους τῶν πόνων τρυγῶν τοὺς καρπούς, γέενναν καὶ τὸ ἡτοι - μασμένον αὐτῷ πῦρ, τοῖς ἄγουσιν ἅμα, κληρονομίαν ἀπενεγκάμενος. Ὁ μετὰ τοὺς ἀποστάτας ἀποστάτης, καὶ μετὰ τοὺς διώκτας πικρὸς διώκτης και χαλεπώ τατος, ᾧ οὐκ ἐξήρκεσε κατὰ τῶν ἐν τῷ βίῳ ἔτι περιόντων καὶ κατὰ Θεὸν ζῆν εὐσεβῶς αἱρουμένων επαφεῖναι τοὺς θυμοὺς καὶ τὰς μήνιδας, καὶ τιμων ρεῖσθα: ὡς ἀδικώτατα· ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν προωδευ Θεομήτορος •

κότων, καὶ πολλοῖς ἀνδραγαθήμασι καὶ ἀγωνίσμασιν ἐμπρεψάντων, καὶ τῷ μαρτυρικῷ τέλει τὴν ζωὴν παραμειψάντων, ὡς οἷόν τε ἦν αὐτῷ, τὸ δυσκλεὶς καταχέειν καὶ ἄδοξον. Τοιαῦτα ἦν αὐτῷ τὰ κατὰ τῶν ἁγίων νεανιεύματα, τοιαῦτα καὶ τὰ κατὰ τῶν ὁσίων ἀνοσιουργήματα, ταύτην τῆς εἰς τὸν βίον εὐημερίας τὴν εἰς Θεὸν καὶ τοὺς ἁγίους ὕβριν, ἀντίδοσιν ἡγη- σαμένῳ. Παρίημι λέγειν τὰ νῦν ὅσα καὶ οἷα τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κατεφλυάρησε, καὶ πᾶσαν εὐαγγελικὴν πολιτείαν διέπτυσε, καὶ πρὸς τὸ οἰκεῖον ἐμπαθὲς καὶ μοχθηρόν θέλημα τὸν τῶν ἀνθρώπων βίον μεταῤῥυθμίζειν ἐσπούδαζε· το:οῦτοί εἰσιν οἱ σκοποί, ὡς ἐν βραχεί παραστῆσαι, οὓς προάγειν ὑπέσχετο, τά τε διανοήματα καὶ βουλεύματα, & κατὰ τῆς ἁπλανοῦς ἡμῶν πίστεως καὶ ἀγγελομιμήτου τῶν Χριστιανῶν πολιτείας Χριστομαχῶν ἐτέκταινεν. Αλλ' ὁ μὲν κατὰ τῶν ἁγίων πόλεμος τῶν ἐπὶ γῆς ἀπ' αιώνος δοξαζόντων τὸν Κύριον, ἐνταῦθα καταλυέσθω, καὶ οἱ σκοποὶ οὓς προαγαγεῖν ἀσκόπως καὶ ἀθέως ἔδοξε, παρατηρήσεως τῆς ὁπωσοῦν ἄνευ, καὶ τοὺς θείους αὐτῶν οἴκους, καὶ τὰς ἱερὰς αὐτῶν μνήμας καθυβρίσας, τέλος ἐχέτωσαν. Οὗτος δὲ ὡς μικρὰ κατορθωκὼς τῶν σκοπουμένων, καὶ μεγάλα ζημιω- σόμενος, εἰ μέχρι τούτου σταίη, ἐχαλέπαινεν, εὖ οἶδα, εἰ μὴ καὶ τοῖς λειπομένοις ἐπέλθοι. ζ. Τί γὰρ ἔφησε περὶ τῶν κατ' οὐρανοὺς ἁγίων καὶ ὑπερκοσμίων δυνάμεων; Τίνες καὶ ὁποῖοι αὐτῷ οἱ σκοποί, οὓς προάγειν ἐβούλετο, δι᾿ ὧν καὶ τὴν τούτοις ἐξεργάσαιτο παρανομίαν; ποίους φληνάφους - καὶ τερατολογίας ἐξευρεῖν πρὸς δυσφημίαν αὐτῶν ἐκμηχανώμενος ; Ἐπεὶ αὐτῷ καιρὸς ἀνεῖτο διασκώ- G πτειν καὶ περαίνειν, τὸ ἀπερίγραπτον ἐπιγράψαι τοῖς ἀγγέλοις προήγαγε· δῆλον παντὶ δ δὴ φίλον αὐτῷ καὶ σύνηθες, καὶ τῇ δόξῃ τῇ δυσσεβεῖ συναι ρόμενον. Απερίγραπτους γὰρ ἄν τις αὐτοὺς φαίη, ἀλλ᾽ οὐ πάντη· τῷ ἦρχθαι γὰρ περιγράφονται, ἐπείπερ καὶ αὐτοὶ τοῦ εἶναι ἤρξαντο. Ο δὲ τοῦ εἶναι ἱπωσοῦν ἤρξατο, περιγραφῆς οὐ πάμπαν ἐλεύθε ρον· καὶ κτίσματά γε ὄντες, ὑπὸ τοῦ Κτίσαντος δρίο ζονται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ καταλήψει περιγράφονται. Καθὸ γὰρ νόες εἰσὶ, κοινωνοῦσιν ἀλλήλοις περὶ τὰ νήματα, καὶ τὴν φύσιν ἐπὶ ποσὸν ἀλλήλων ἴσασιν · ἐν γὰρ εἶδος περιγραφῆς καὶ ἡ κατάληψις. Νέες δὲ ὄντες, καὶ ἐν τόποις νοητοῖς εἰσιν· οὐ μήν γε σω ματικῶς ἡ αἰσθητῶς ορίζονται. Σώματος γὰρ οὐκ ὄντος, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ σχήματος οὐδὲ ὄγκου οὔτε τύπου σωματικοῦ, εἰκότως οὐδὲ ἐν τόπῳ αἰσθητῷ περισχεθήσονται. Αλλ' οὐ περὶ τούτου νῦν ἡμῖν τὸ προκείμενον. Οὐ γὰρ εἰ περιγράφονται, ἢ μή, τὸ σκοπούμενον, ἀλλ᾽ εἰ γράφονται καὶ εἰκονίζονται. Δέν γὰρ ἐνταῦθα τὰς κυρίας τουτωνὶ τῶν φωνῶν μεταχειρίσασθαι· ὅπως γὰρ διαφέρει τῆς ἑτέρας ἑκατέρα, βραχεί ὕστερον ειρήσεται. τ΄. Καὶ τούτῳ μὲν ὁ λόγος ἐν σχήματι καὶ ὑπο- κρίσει προήγετο, πλαττομένῳ ὡς ἂν δόξειε τοῖς A milia, quantum in ipso fuit, et infamia obruit. H ſuerunt juveniles ejus adversus sanctos petulantiæ, hæc impia adversus justos facinora, hanc judicavit tate, in Deum scilicet et sanctos injuriam, Mitto doctrinam insaniverit, ut evangelicam totam sim tam despuerit, atque ad suam carnalem improbam- que voluntatem mores hominum pertrahere cona- tus sit. Hæc sunt molimina, ut breviter dicam, quæ fallibilem nostram fidem, et angelorum imitatriçem Cbristianorum vitam hic Christi hostis molieba- tur. Sed jam belli contra sanctos, qui Dominum a sæculo in terra glorifcaverunt, hic finis sit ; ejus- que consilia quæ inconsulto et irreligiose producere volebat, sine ullo respectu, venerandas sanctorum sacrasque meniorias contumeliose tractando, de- mum desinant. Ille autem pauca e multis quæ animo destinaverat exsecutus, magnaque insuper si diutius stetisset detrimenta illaturus, sine dubio massel. 7. Quid enim de cœlestibus dixisset sanctis ac supramundanis potentiis? Quod genus fuissent de- etiam negotium inique facesseret? quales nugas atque præstigias adinvenire ob infamiam illis aspergendam 73 curasset? Quoniam ei occasio fa- vebat jocandi et propositum suum consummandi, incircumscriptionem angelis quoque attribuere ag gressus fuisset; quod nemo non videt gratum ipsi futurum fuisse et consuetum impiæque suæ senten- tiæ subserviens. Namque angelos incircumscriptos gine certe circumscribuntur, quia et ipsi cœperunt exsistere. Quod autem quomodocunque esse capit, non omnino circumscriptione caret; cumque sint creaturæ, a Creatore limitantur. Imo etiam intel- lectuali comprehensione finiuntur. Quatenus enim suas, mutuamque naturam aliqualenus noscunt (84); porro quoddam circumscriptionis genus, est etiam comprehensio. Cumque sint mentes, in intellectuia- libus locis sunt, haud vero corporaliter aut sensi- biliter limit:ntur. Sine corpore autem, ideoque sine igura, sine mole, sine forina corporea, me.. rito ne loco quidem sensibili continentur. Sed hæc extra propositum nostrum sunt. Non enim utrum circumscribantur, an secus, nunc curamus, sed an pingi ac figurari queant. Oportuit autem hoc loco principalia rerum harum usurpare vocabula; quæ 8. Et Mamonas quidem sermones suos cum si- Vaticano in adn. ad Cic. De rep. AA. class. t. I, p. 366-368.

operam ut frugi aliquid videretur multituliui in A proposito suo meditari. Re tamen vera præpotenter tur. Sed enim eos qui veritatis doctrinam defendi mus, deque hac verba facimus, quod angeli pin- gantur. ac figurentur, breviter omnia con plectentes docebimus. Namque in primis id facta testanuir, quæ objectis visui nostro spectaculis tuto confir- mantur, Ubique enim terrarum per sacra tempła historiales picturæ abundant sacris incorporearum antiquitus accepta traditione vim tenet: cnjus rei demonstrationem exquirere, omnem superal sto- liditatem atque stultitiam. Deinde etiam a divino- rum oraculorum magisterio idem docemur. Atque ut a principali Deoque proximo primitus pue illinc de ornamentis arcæ in legali tabernaculo positae Paulus dicat: Superque eam Cherubim gloriæ obumbrantia propitiatorium *. Cherubini autem glorie, glorificati, et gloriosi, et infra Deum, jure meritoque ab Ecclesiæ magistris creduntur. Porro vero hi sunt? Si Mamonas aures auditu præditas haberet, audisset utique manifesteque cognovisset, non illos augustissimos Cherubinos his verbis de- figura, intellectuales ac rationales; sed sacras maque materia compositas, aureis laminis aurea- que cælatura ab humans manibus Deo jubente f.bricatas, inanimes, siue motu ac sensu, eolemn ae illi nomine appellatas, appellationis simul parti- Quid ergo fieri oportebat? Credere his? an Pau- lica doctrina 74 discedere, atque Christianum esse desinere : quin adeo ne Moysi quidem credere, neque Deo acquiescere qui hos fieri mandavit. Quid omnia facies juxta tibi ostensum exemplar; alque Anne igitur honorabiles non videntur ac venerandi illi, unde Deus hominibus innotescit? Nemo divi- narum rerum reverens non assentietur. Qui vero quibusnam accensebitur? Facile id quisque volet, intelliget : nempe cum ethnicorum atheismo, et πολλοῖς ἀξιόλογόν τι περὶ τῶν προκειμένων αὐτῷ θεωρεῖν. Ταῖς ἀληθείαις δὲ τῇ ἐξουσίᾳ καταχρώμενος ἐπέτρεπε, δι' ἧς τὸ πᾶν τῶν δοκούντων κατώρθωτο. Ἡμῖν δὲ τοῖς τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας προεστηκόσι, καὶ τὸν περὶ τούτων λόγον ποιουμένοις, ὅτι καὶ γρά- φονται καὶ εἰκονίζονται οἱ ἅγιοι ἄγγελοι, ὡς ἐν βρα χεῖ τὸ πᾶν εἰσενεχθήσεται. Πρῶτον μὲν γὰρ αὐτὰ μαρτυρεῖ τὰ πράγματα, ἅπερ διὰ τῶν ὁρωμένων ἡμῖν καὶ ὑπ' ὄψιν κειμένων ἀσφαλῶς βεβαιοῦται. Πανταχοῦ γὰρ γῆς κατὰ τοὺς ἱερούς ναοὺς αἱ ἱστο ρίαι πλήθουσι τὰ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων ἱερὰ ἀπεικάσματα, καὶ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, δι' ἧς τὸ κράτος ἀρχῆθεν κέκτηται ἡ παράδοσις· ὧν ἀπόδειξιν ζητεῖν, πάσης ἐπέκεινα ηλιθιότητος καὶ ματαιότητος. Επειτα δὲ καὶ ἡ τῶν θεοπαραδότων λογίων σαφῶς ἡμᾶς ἐκπαιδεύει διδασκαλία. Καὶ ἵνα ἀπ' αὐτῆς τῆς πρωτίστης καὶ ὡς ἐγγυτάτω Θεού καὶ τὰ πρῶτα ἐκεῖθεν ἐλλαμπομένης ἀρξώμεθα, ἴδωμεν τί τῶν περὶ τὴν κιβωτὸν ἕνεκεν τάξεως, τῆς ἐν νόμῳ σκηνῆς, φησὶ Παῦλος· Υπεράνω δὲ αὐτ τῆς Χερουβὶμ δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστή ριον. Χερουβὶμ δὲ δόξης, τὰ δεδοξασμένα, τὰ ἔνδοξα καὶ ὑποκάτω τοῦ Θεοῦ, ὡς ἄριστα τοῖς μυσταγωγοῖς τῆς Ἐκκλησίας δοκεῖ· σημαίνειν δὲ τούνομα, πλῆθος γνώσεως καὶ χύσιν σοφίας ἡ Ἑβραίων οἶδε φωνή. Τίνα δὲ ταῦτα, εἰ ὦτα εἶχε τοῦ ἀκούειν, ἤκουσεν ἂν καὶ ἐπέγνω σαφῶς, ὅτι οὐκ αὐτοὺς τοὺς θειοτάτους καὶ ὑπερτάτους Χερουβὶμ ὁ λόγος παρίστησιν, οι γε ἀσώματοί τέ εἰσι καὶ ἀνείδεοι καὶ ἀσχημάτιστοι, νοεροί τε καὶ λογικοὶ τυγχάνουσιν· ἀλλὰ κατ' αὐτ τοὺς ἱερὰ ἀπεικονίσματα, ἅπερ ἐξ ὕλης τῆς καθα ρωτάτης καὶ λαμπροτάτης διεσκεύαστο, τὰ χρυσ ήλατα, τὰ χρυσοτόρευτα, τὰ χερσὶν ἀνθρωπείαις Θεοῦ προστάττοντος διησκημένα, τὰ ἄψυχα, τὰ ἀκίνητα, τὰ ἀναίσθητα, ὁμωνύμως ἐκείνοις προσαγορευόμενα, τῆς τε προσηγορίας μετασχόντα, καὶ δόξης ἠξιωμένα καὶ χάριτος. Τί οὖν ἐχρῆν; Πείθεσθαι τούτοις, ή διαγράφειν Παῦλον ταῦτα διαλεγόμενον; Εδὺ τοῦτο αὐτῷ καὶ χαρίεν μακρὰν τῆς ἀποστολικῆς διδασκαλίας ἀποί- χεσθαι, καὶ ταύτῃ γοῦν οὐ κἂν Χριστιανὸν χρηματί- σαι· εἰ δὲ οὐδὲ Μωϋσῃ ἕπεσθαι τῷ ταῦτα κελευ- σθέντι τεκτήνασθαι, οὐδὲ Ἑβραῖον ὑπάρξαι, καὶ εἰ δεῖ τὸ τούτων εἰπεῖν ἀπηχέστερον, οὐδὲ αὐτὸν δέ ξασθαι Θεὸν ταῦτα προστάξαντα. Τί γάρ φησιν ὁ χρηματίζων Θεὸς τῷ οἰκείῳ θεράποντι· "Ορα ποιή- σεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι· καὶ ἐκεῖθεν γνωσθήσομαί σοι, τῶν Χερουβίμ λέγων. 'Αρα οὖν οὐ τίμια δοκεῖ καὶ σεβάσμια εἶναι, ὅθεν Θεὸς ἀνθρώποις γινώσκεται; πᾶς τις τῶν τὰ θεία σεβόντων συμφήσειεν. Ο τούτων δ' ὑβριστής που ποτε κληρωθήσεται, καὶ τίσι συντετάξεται, βάδιον συνιδεῖν τῷ βουλομένῳ παντί, μετὰ τῆς Ἑλλήνων ἀθεότητος, μετὰ τῆς Μανιχαίων ἀνοσιότη τος· ὧν τὴν δόξαν καὶ τὴν διδασκαλίαν ἐζηλωκώς,

ἐπὶ τοσοῦτον μανίας καὶ ἀθεΐας ἐξώλισθεν, ὡς ἄρα Α ἐξεῖναι αὐτῷ καὶ ἕτερα πολλὰ τῆς θεοπνεύστου Γρα- φῆς ὡσαύτως ἐκείνοις καὶ κακίζειν και διαγράφειν, αλογώτατά τε καὶ δυσσεβέστατα· ἐπεὶ οὖν τὰς τοῦ Πνεύματος φωνὰς ἐξομνύμενος, ὡς πορρωτάτω τῆς Χριστιανῶν αὐλῆς διεσκήνωται, φέρε τὰς ἡμετέρας ὑπολήψεις, ἃς δὴ περὶ αὐτῶν οἱ περιβόλων εἴσω τῆς εὐσεβείας ἱστάμενοι ἔχομεν, καθὰ οἱ τοῦ Πνεύματος ὑποφῆται πάντες ἐμυσταγώγησαν, καὶ ὁ τῆς καθ ολικῆς Ἐκκλησίας οἶδε σκοπὸς, ὡς ἐν ὀλίγῳ εἰπεῖν παραστήσωμεν. θ'. Φαμὲν τοίνυν, ὡς αἱ πανάγιαι οὗται δυνάμεις, ὅπως μὲν ἔχουσι φύσεως καὶ ὑπάρξεως, παρ' ἡμῖν Αγνοημένον πώς ἐστι κα ὶ δυσεπιχείρητον· καὶ εἴρη ταί γε ἡμῖν ἐν ἑτέροις πλατύτερον, τοῖς τῶν ἱερῶν, διδασκάλων ἑπομένοις διδάγμασιν. Απλαί τε γὰρ " οὗται παντελῶς καὶ ἀσύνθετοι, καὶ ἀπερίγραπτοι τόπῳ διὰ τὸ ἀσώματον, ὅμως γράφονται καὶ εἰκονί ζονται. Καὶ προηγουμένως γε τοῦτο ἴσμεν, διὰ τῶν τοῦ Πνεύματος λογίων, ἅπερ ὁ ἱεροφάντης ἡμῖν Μωϋσῆς τῆς τῶν Χερους μ ποιήσεως ἕνεκεν παρα δέδωκεν. Επειτα ἐπειδὴ λειτουργικά πνεύματά εἰσιν, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντα; κληρονομεῖν σωτηρίαν, εὐδόκησεν ὁ πάντων κηδεμών και Δεσπότης Θεὸς, ὁ πάντα φιλ- ανθρώπω: οἰακίζ αν καὶ πρυτανεύων τὰ ἡμέτερα, ἀναλόγως τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀσθενείᾳ, διὰ τῆς συντρόφου καὶ συνήθους αἰσθήσεως, τὰς τῶν μακαρίων δυνά- μεν ἐπιστασίας γίνεσθαι· ἐξ ὧν ἡμῖν, τὸ κοινωνικὸν ἔχουσαι, τὰ θεῖα δῶρα καὶ τὰς εὐεργεσίας τῶν οἰκο νομουμένων και προμηθουμένων διαπορθμεύουσι. Πολλαὶ γοῦν τοῖς τοῦ Θεοῦ θεράπουσιν ἀγγελοφά- νεται γεγόνασιν· οὐ τῆς φύσεως αὐτῶν ἐμφανιζο μένης, ἀλλ᾽ εἰς ὅσον ἀγιστείας καὶ καθαρότητος ἧκεν ὁ πρὸς τὴν τοιαύτην θέαν κεκλημένος, ἥ τε τῶν διακονουμένων πραγμάτων εκάλει χρεία καὶ ὁ και ρός, οὕτως αἱ μορφαὶ καὶ τὰ σχήματα τῶν ἀμορφών των καὶ ἀτυπώτων, τοῖς τῆς θέας ἠξιωμένοις καθα ροῖς νοὸς ὄμμασι, διετυποῦτό τε διαφόρως καὶ δια εφαίνετο. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τὸν πατριάρχην 'Αβραὰμ τελούμενα, κρείττω ἢ κατὰ ἀγγέλους ἦν· καὶ ὁ τῆς καινῆς ἐκείνης καὶ θαυμαστῆς δεξιώσεως τρόπος, καθ᾽ ἦν τὸ φιλόθεον ὁμοῦ καὶ φιλόξενον τοῦ ἐξενικό τος ἀνυμνεῖται τε καὶ θαυμάζεται, Θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀγγέλων παρουσίαν διαδεικνύει. Τὸν δὲ τούτου ἔκγο- ναι Ἰακώβ, ἡνίκα τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς ἀνθρώ- τους μυεῖσθαι συγκατάβασιν ἔμελλεν, ἀγγέλους έωρακέναι σαφῶς ἀναγέγραπται, καὶ κλίμακα δή τινα πρὸς οὐρανὸν αὐτὸν ἐκ γῆς ἀφικνουμένην καὶ ἀνατείνουσαν, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῆς ἐστηριγμένον τῶν ὅλων Κύριον, καὶ τὴν ἐκεῖθεν τῶν ἀνιόντων καὶ κατιόντων πάροδον, δι' ὧν ἡ καταφοίτησις τοῦ πάν- των ἡμῶν Σωτῆρος Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς, μυστικῶς προετετύπωτο· ὃ δὴ καὶ εἰκόνα Χριστοῦ οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἡγεμόνες προδιαγεγράφθαι κηρύσσουσι σα sententiam doctrinamque Mamonas aemulans, in tantam rabiem et irreligiositatem illapsus est, ut sibi licere putet, alios quoque multos divinitus inspiratæ Scripturæ locos similiter vituperare ac delcre stultissime et scelestissime. Quia igitur ejuralis Spiritus sancti dictis, longissime a Cliri- stianorum aula habitat, agesis sententiam nostram, cujusmodi omnes intra orthodoxie septa stantes gerimus, prout Spiritus interpretes cuncti docue- runt, et catholicæ Ecclesiæ mens tenet, breviter exponamnus. 9. Dicimus ergo, sanctissimæ hæ potentiæ, cn- jusmodi naturas habeant atque substantias, nos ferme ignorare, aut ægre admodum posse explicare; deque hac re alibi latius diximus (86), sacrorum magistrorum doctrinis obsequentes. Nam simplices D notitiam accepturus erat, vidisse manifeste angelos cum sint et incomposite, locoque propter incor- poralitatem incircumscriptæ, nihilominus pinguntur ac figurantur. Atque id potissime scimus per ora- cula Spiritus, quæ hierophanta Moyses causa suæ Cherubinorum facturæ nobis patefecit. Deinde quia administratorii spiritus sunt, in ministerium missi propter eos, qui hæreditatem capient salutis ", pla- cuit omnium curatori ac Domino Deo, qui benigne cuneta gubernat, rebusque nostris moderatur, prout postulat humana infirmitas, per comitantem fami- liaremque sensum, beatarum potentiarum adesse custodiam ; unde nobiscum communicantes, divina dona ac beneficia gerendarum rerum ac providen- darum deferrent. Multæ itaque Dei famulis ange- lorum apparitiones sese obtulerunt, non manifestata ipsorum natura, sed prout erat illius sanctimonia et puritas qui ad hanc visionem vocabatur, vel eorum quæ erant in manibus negotiorum usus tem- pusque requirebat, ita formæ ac figuræ angelorum, qui hisce per se carent, dignis eo visn puris mentis oculis, multifariam conformabantur atque appare- bant. Et res quidem cum patriarcha Abrahamo gesta ”, sublimior quam angelica fuit; et illius novæ admirandæque salutationis modus, quo reli- giositas et hospitalitas recipientis celebratur ac suspicitur, Dei potius quam angelorum præsentiam ostendit. Atque hujus nepotem Jacobum, qua tempore Dei Verbi ad hominem condescensionis scriptum est”; et quasdam scalas usque ad ipsum cœlum de terra porrectas ac pertingentes, atque in harum culmine constitutum universalem Domni- · num, et illuc ascendentium ac descendentium discur- sum; qua visione communis Servatoris Dei ad nos adventus mystice figurabatur; eaque etiam Christi imaginem nobis in antecessum depictam Ecclesia præsules manifestissime predicant. φέστατα.

75 10. Mittamus loqui de sermone post illa per A angelos habito, et si quid aliud his simile actum est. Sic Navi alio in procinctu stanti ", acie jam contra hostes educta, visus est humana forma di- vus angelus, armato similis, manu gladiumn distri- clum tenens. Quem cum Josua quasi militem spe- ctaret, visuque insolito attonitus, quisnam esset ambigeret, et utrum de populo suo aliquis, an de hostibus, sciscitaretur; ille se militiæ Domini du- cem esse declaravit. Tum et divorum prophetarum quidam vilisse se Dominum gloriæ ait 1, Seraphi- norum corona circumdatum. Etenim cum ad con- tumacem illum durique cordis populum mittendus esset, arcana illa gloria illustratur, labiaque ejus carbone mundantur, ut pure ad purum accederet; divinique sermonis factus minister, atque hoc viso Β gloriaque roboratus, cui rem nullam comparare poterat, humanis cunctis contemptis, confidentius ad auditorum oraculorum promulgationem proce- deret. Alius s autem mentis oculis purificatis, cum impendentem peccatoribus divinam cerneret punim tionem, præpositos huic rei ministros vidit, bipen- mes manu gestantes; quo ii spectro mortiferam et exitiosam vim, cædendæ sontium multitudini in- tentam, repraesentabant. Sicut etiam viderat : podere indutum, media urbe discurrere jussumn, signumque imprimere in frontibus virorum gemen- tium, et ob omnia quæ inter eos lebant peccata mœrentium, divina interim justitia reos ab innoxiis separante. Tuin et alteri propheta 4 eques quidam @ se dal conspiciendum, equo rufo insidens, ut volu- critatem fortasse celeremque gerendarum rerum cursum demonstret. Faciei vero color, quo iraenn- dus et cruentus rubensque et igneus pugnantium aspectus denotatur, iram (Dei) adversus aliquoι hostiles gentes inpuit. Rursusque idem propheta * bona verba et consolatorios sermones audiit, divi- nam placillitatem benevolentiamque uuutiantes, quam erga Jerusalem exprompturus erat universa- lis Deux, populum jure belli captivum ad priorem prosperitatem beatitatemque reducendo ; et quod urbs iterum ædificanda esset, et bene se habitura, et opibus abundatura. Et quotquot alia visiones illæ cernenti repræsentabant. Atque alius aliter, prout varia dignitas postulabat, gerendarum quoque re- rum figuras symbolicas informatas vìdebat ; prout denique Deus arbitratu suo res his typis expressas geri curabat. Quid autem dicendum est de illis quoque venerandis sanctisque feminis, unguenta, inquam, ferentibus ? Nonne angelorum visum vide- runt, atque hos albis indutos stolaque splendida, dum ad divinum sepulcrum ipsæ accederent, ubi vivificum summi Dei corpus erat repositum? quo- rum candidæ vestes atque fulgentes, quia comn.u- nem humani generis lætitiam et liberationem symbolice designabant, pene ante quam ipsi angeli, vocem hanc emittebant: Qui sepultus erat, resur- ' 13. ι. Εῶμεν λέγειν τὸν δι' ἀγγέλων λόγον μετ' ἐκεῖνα λαλούμενον, καὶ εἴ τι τούτοις ᾠκονόμηται παραπλήσιον. Οὕτως τῷ τοῦ Ναυῆ παιδί, ἐπεὶ που λέμων ἔμελεν αὐτῷ, καὶ πρὸς τοὺς ἀλλοτρίους ἦν ἡ κατὰ τὴν μάχην παράταξις, ὁ ὀφθεὶς θεῖος ἄγγε λος, ἐν ἀνθρωπείῳ τῷ σχήματι ἐπεφαίνετο, ἐοικώς ὁπλιτεύοντι, καὶ τὴν χεῖρα παραδεικνὺς καθωπλι- σμένην την μάχαιραν. Διὸ καὶ ὡς ὁπλίτην ὁρῶν, καὶ πρὸς τὸ τῆς θέας ἐξηλλαγμένον ἀμηχανῶν, ὅσε τις ποτὲ εἴη, πότερον τῶν φυλετῶν ἢ τῶν πολεμίων διεπυνθάνετο· ὁ δὲ εἶναι τῆς δυνάμεως Κυρίου ἑαυ- τὸν στρατιάρχην ἀπεφαίνετο. Καὶ τῶν θείων προφη τῶν ὁ μέν τις καὶ αὐτὸν τῆς δόξης τεθεᾶσθαι Κύ- ριόν φησι, καὶ τὰ Σεραφὶμ κύκλῳ περιιστάμενα. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε πρὸς τὸν ἀπειθῆ ἐκεῖνον λαόν καὶ σκληροκάρδιον ἀποστέλλεσθαι, τὴν ἀποῤῥητον εκείνην δόξαν περιαυγάζεται, καὶ τῷ ἄνθρακι τὰ χείλη καθαίρεται· ἵνα καθαρῶς τῷ καθαρῷ προσ ομιλήσῃ· καὶ θείων λόγων ὑπηρέτης γενόμενος, κακ τῆς τοιαύτης θέας καὶ δόξης ἐπιρωννύμενος, καὶ πρὸς οὐδὲν τῶν ἄλλων ταύτην παραμετρεῖν δυνάμενος, πάντων τῶν ἀνθρωπείων καταγνούς, θαῤῥαλεώτερον πρὸς τὴν τῶν χρησμωδουμένων διακονίαν προάγοιτο. Ὁ δὲ τοὺς τῆς διανοίας κεκαθαρμένος ὀφθαλμούς, ἐπειδὴ τὴν κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων Θεόκριτον προ- ενηνεγμένην έώρα τιμωρίαν, τοὺς ἐπὶ ταύτῃ τεταγ μένους και υπηρετουμένους, πελέκεις τεθέαται χερσὶ φέροντας, τὸ ἀναιρετικὸν καὶ ὀλοθρευτικὸν καὶ τομὸν τῆς τῶν ὑπευθύνων πληθύος διαγράφοντας. Οσπερ δὴ καὶ ἑωράκει ποδήρη ἐνδεδυκότα, προστατ τόμενόν τε διελθεῖν μέσην τὴν πόλιν, καὶ διδόναι τὸ σημεῖον ἐπὶ τὰ μέτωπα τῶν ἀνδρῶν τῶν καταστενα ζόντων καὶ κατοδυνωμένων ἐπὶ πάσαις ταῖς ἀνοίκις ταῖς γινομέναις ἐν μέσῳ αὐτῶν, τῆς θείας δικαιο- κρισίας διειργούσης τοὺς ἀνευθύνους τῶν ὑποδίκων. Καὶ ἄλλῳ ἱππεύς τις εμφανίζεται, ἵππῳ πυρῷ ἐποχούμενος· τάχα τὸ ὀξύῤῥοπον καὶ ταχυπόρον τῶν ενεργουμένων ὡς ἱππότης παραδεικνύς. Τὸ δὲ τοῦ χρωτὸς εἶδος, ᾧ το θυμικόν ὡς αἱμόχρουν καὶ ὑπέρυ- θρον καὶ πυρίπνουν τῶν μαχομένων τεκμηριοῦται, τὴν κατά τινων πολεμίων ἐθνῶν ὀργὴν ὑπαινίττεται. Καὶ αὖθις ῥήματα καλὰ καὶ λόγους παρακλητικούς ἤκουε, τὴν θείαν εὐμένειαν καὶ φιλανθρωπίαν προαγο- ρεύοντας, αἷς περὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ χρήσεται ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἐπὶ τὴν προτέραν εὐδαιμονίαν τε καὶ εὐπάθειαν τοὺς ἡνδραποδισμένους καὶ δοριλήπτους ἐπανάγων, καὶ τὰ κατὰ τὴν πόλιν ὅπως ἕξει οἰκή- σεώς τε καὶ εὐετηρίας, ὅτι κατακάρπως οἰκισθήσε ται. Καὶ τἄλλα ὅσα αἱ ὄψεις ἐκεῖναι διετύπουν τῷ βλέποντι. Καὶ ἄλλος ἄλλως, καθὸ τὸ μέτρον τῆς ἀξίας ἐπέβαλλε, καὶ τῶν πραχθησομένων οἱ τύποι συμβο λικῶς διεσκευάζοντο, καὶ ᾠκονόμει Θεὸς καὶ ἔκρινε τὰ ἐν τούτοις ἐκκαλυπτόμενα. Τί δ' ἂν εἴποι τις περί γε τῶν σεμνῶν ἐκείνων γυναικῶν καὶ ἁγίων, τῶν μυροφόρων λέγω; οὐχὶ ὀπτασίαν ἀγγέλων έωράκεσαν, καὶ τούτους λευχειμονοῦντας καὶ τῇ στολῇ ἐναστράπτοντας, ἡνίκα κατὰ τὸν θεῖον τάφον •

προσήδρευον, ἐν ᾧ τὸ ζωαρχικὸν τῆς θεαρχίας σῶμα ἐτεθησαύριστο ; ὧν τὸ φαιδρὸν τῆς στολῆς καὶ κατὰ Αγλαϊσμένον, επείπερ σύμβολον ἦν τῆς κοινῆς τοῦ γένους εὐφροσύνης τε καὶ ἀπολυτρώσεως, πρὸ αὐτῶν μονονουχί φωνὴν ἠφίει· ὅτιπερ ὁ ταφεὶς ἐξεγήγερ- ια'. Ἐπεὶ οὖν ὀφθαλμοῖς σαρκίνοις ἀθέατοί εἰσιν 11. οἱ ἅγιοι ἄγγελοι, ὤφθησαν δὲ διαφόρως κατὰ τὰ σύμβολα τῶν ἐγχειρισμένων αὐτοῖς διακονιῶν σχη- ματιζόμενοι, οὕτω καὶ εἰκοίσθησαν [εἰκονίσθησαν] καὶ ἐγράφησαν, μέχρι γοῦν τῆς σήμερον παρὰ Χρι- στιανοῖς. Κατὰ ταῦτα καὶ πράσσεται καὶ κηρύσσε- ται. Καὶ ἐπειδὴ ἅγιοι καὶ θεοειδεῖς εἰσι, καὶ λειτουρ- Β γοὶ τῆς θείας μεγαλειότητος, καὶ φῶτα δεύτερα τοῦ πρώτου φωτὸς ἀπαυγάσματα, καὶ τῆς σωτηρίας τῆς · ἡμετέρας διάκονοι, δι᾽ ἃ δὴ καὶ τὰ τούτων ἀφομοιώ‐ ματα τίμια καὶ ἅγιά ἐστι, τὴν προσήκουσαν τιμὴν προσφέρομεν αὐτοῖς, καὶ τὰς ἱερὰς πρεσβείας αὐτῶν ἐξαιτούμεν· διότι γινώσκομεν καὶ πιστεύομεν, τάς τε δοξολογίας ἡμῶν, καὶ τὰς πρὸς Θεὸν εὐχαριστίας τε καὶ δεήσεις καὶ παρακλήσεις δι' αὐτῶν προστ ἄγεσθαι· εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς τὸ ἐν Εὐαγγελίοις παρά τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰρημένον· Ότι οἱ ἄγγελοι αὐτ τῶν ἐν οὐρανοῖς διὰ παντὸς ὁρῶσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Τί πράσσοντες ἢ τί ἐργαζόμενοι, ἢ πάντως γε τὰς αἰτήσεις ἡμῶν εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαώθ ἄγοντες, καὶ ἵλεων ἡμῖν αὐτὸν ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις παρασκευάζοντες, καὶ & πρὸς σωτηρίαν ἡμῖν ἐστι μεσιτεύοντες ; Ενταῦθα οὖν ὁ περὶ τούτων λόγος ωρίσθω, καὶ ὁ τῆς τοῦ δυσσεβούς ματαιότητος λῆρος ἀνείσθω. Ἐπὶ δὲ τὰ πρώην υπεσχημένα, τῆς τοῦ γραπτοῦ καὶ ἀπερι- γράπτου φωνῆς ἕνεκεν, ὧν τὸ διάφορον ἐξ ἀπαιδευ- σίας καὶ ἀμαθίας ηγνοηκότα κατίδοι ἄν τις, καθά- περ δὴ καὶ τοὺς ἐκείνου φοιτητὰς, καὶ τῆς πλάνης ἀκροατάς, τοὺς νῦν ἀσεβεῖς καὶ ἀπαιδεύτους δογμα- τιστές, ἤδη τῷ λόγῳ τρεψώμεθα, τὰ παρ' αὐτῶν επισκεπτόμενοι ληρῳδήματα· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὥσπερ φύσεων καὶ ἰδιωμάτων διαφορὰν οὐκ ἔγνωσαν, οὐδὲ ἀναμέσον ἁγίου καὶ βεβήλου διαστείλαι ἀνοηταίνον- τες διέγνωσαν, οὕτως οὐδὲ ὅ τί ποτέ ἐστι γραφὴ καὶ περιγραφή, ή γραπτὸν καὶ περιγραπτὸν, ἐπέγνωσαν· πάντα γὰρ συγχέοντες καὶ συμφύροντες καὶ ἀδιάκριτα λογισάμενοι, εἰς ταυτὸν ἄγουσιν, ἃ πολὺ ἀλλήλων διέστηκε, τὴν ὁπωσοῦν ἐν αὐτοῖ; οὔτε εἰδότες οὔτε διάντες διάκρισιν. ἂν τῇ ἀνοίᾳ συγκαταστάντες ἐν τοῖς ἀνόπιν εἰρημένοις, ὡς ἂν τοῦ λόγου τὸ συνεχές μή διακόπτοιτο, ὡς ἔτυχε ταῖς φωναῖς καὶ αὐτοὶ κατεχρη- σάμεθα · ἔνθα μὲν κυρίως, καὶ τὸ ἴδιον τῆς λέξεως τηρήσαντες σημαινόμενον, ἔνθα δὲ πρὸς τὸ ἀδιάφο Τοῦ γραπτοῦ καὶ A rexit, una secum suscitatis iis qui mortis catenis tenebantur. Mors quippe destructa est, orci vincula dirupta, exstinctus diabolus, peccatum evacuatum. Hic enim erat nuntius lætissimus, prodigiorum videlicet praedicatorum magnitudo. Quia igitur carneis oculis invisibiles sunt sancti angeli, apparuerunt autem multimodis figu- rati; prout symbola demandatorum ministeriorum ferebant, ita etiam figurati fuerunt et pieti ad hunc usque diem apud Christianos. Sic, inquam, agitur, sic prædicatur. Et quia sancti sunt, divinæque ma- jestatis ministri, et secunda lumina a prima luce effulgentia, nostræque salutis adjutores, ideo et ipsorum imagines venerande sancteque sunt, iisque honorem congruum deferimus, 76 sacrasque illo- rum intercessionės exposcimus, quia nempe scimus et credimus (87), laudationes nostras, et gratiarum actiones, et preces, ac supplicationes ab his Deo oferri; si certe verum est, quod in Evangeliis a Servatore nostro dictum fuit : Quia angeli eorum in calis semper vident faciem Patris mei qui in calis est 7. Quid revera aliud curant aut faciunt, nisi preces nostras ad aures Domini Sabaoth deferunt, nobisque ac rebus nostris propitium conciliant, et pro salute nostra intercedunt? llic itaque de hoc argumento oratio finem habeat, et irreligiosæ stul titiæ delirium jam omittatur. Ob superius autem promissa, propter vocabula indescripti et incir- cumscripti (88), quorum differentiam ex ruditate et inscitia Mamonamı ignorare constat, sicut etiam ejus asseclas et erroris discipulos, impios videlicet hujus aetatis et ignaros dogmatistas, buc, inquam, sermonem convertamus, ut ipsorum nugas dispicia- mus : quia sicut naturarum ac proprietatum diffe- rentiam ignorant, neque inter sanctum et pollutum distinguere bi stulti valent; ita neque quid sit pictura et circumscriptio, neque quid pictum et circumscriptum sciunt, quæ valde invicem differunt, nullam in his neque agnoscentes neque interponen- tes discretionem. Quorum stultitiæ parumper in- dulgentes in superius dictis, ne orationis cursus D abrumperetur, nos quoque his vocabulis prout res ferebat abusi sumus; alicubi proprie loquentes et secundum principalem vocabuli significatum; ali- cubi vero indifferentiam quamdam in dicendo servavimus : promisimus tamen fore ut horum vo cabulorum euucleatam notionem distinctionemque exhiberemus, et in quo invicemn differant, ut eri- dentior illorum interpretatio sensusque ignar's tione et communione sanctorum; contra illos superius autem Antirrh. I, 7, ται, συνανιστῶν τοὺς πάλαι ταῖς τοῦ θανάτου σειραῖς ἐνισχημένους. Θάνατος γὰρ καταλέλυται, καὶ τὰ δεσμὰ τοῦ ᾅδου διέῤῥηκται, καὶ νενέκρωται διάβολος, καὶ ἁμαρτία κατήργηται. Τοῦτο γὰρ ἦν τὸ εὐαγγελιζόμενον· τῶν κηρυσσομένων παραδόξων τὰ μεγαλεία.

fieret; simulque ridicula et stultitiæ plena horum oratio demonstraretur. Propterea breviter nunc de bis disserere ten pestivum judicavimus. 12. Quis enim (89), qui aliquantulum rationis sit particeps, non intelligat aliud esse picturam, aliud circunscriptionem ? Pictura enim, ut a simplicio ribus incipiamus, dupliciter dicitur; altera enim characteribus horum elementorum serie et ordine signata, et syllabatim procedens, a scriptoribus expromitur; altera vero per similitudines ad imi- ◄ationem exemplaris formatur ac figurator, ut in ea pictura fit, quae nunc in quaestione posita est. Atque illa quidem per voces, quæ proferuntur, pa- tefacit ea quæ sermones contexti nuntiant : hæc vero personarum sibi ad exemplar propositarum imitationen per repraesentantes colores exhibet. Cæ- teroqui haud opus est nunc considerare, an ali- quando imago quarundam formaruin et rerum Εμφα- afferat. Pictores autem utrique, qui hæc fa- ciunt, consuetudine sie loquendi vocantur (90), qui scilicet sermonem describit, et qui scientiam pingendi consecutus 77 est. Quod enim veteres dicebant, pro eo quod est scalpere (91), non longe abest a significatione horum (i. e. scri- bendi et pingendi). Circumscriptio autem, aiunt, his efficitur; etenim circumscriptum, aut loco circumscribitur, aut tempore, aut inchoatione, aut C comprehensione: loco quidem, ut corpora; loco enim continentur, siquidem locus est terminus contenti, quatenus contentum continet: tempore autem et inchoatione illud circumscriptuin est, quod a tempore esse cœpit, sicut angeli et animæ circumscribi dicuntur : corporaliter enim non con- tinentur loco angeli, quia forma figuraque carent, operantur autem in loco secundum naturam suam, quia adsunt ibi spiritaliter, utpote spiritales, et non sunt alibi, sed illic ut mentes circumscribuntur. Potest etiam dici eos a creatore esse circumscriptos. Tempore etiam circumscripta sunt non solum quæ esse cœperunt, sed quæ finem habent et extremum, cujusmodi est vita nostra, quæ imo circumscripla η magnopere est et terminata : unusquisque enim morte finem vitæ accipit; et hujus mundi finis con- summatio est, qua mundus videlicet in aliam for- mam mutabitur. Circumscriptum autem compre- hensione est, quod mente et notione comprehenditur : nam circumscriptionis genus dicitur etiam com- Α ρον ἰδόντες, τὸν λόγον ποιησάμενοι · ἐπηγγέλμεθα δὲ τὴν τούτων παραστῆσαι καὶ διαρθρῶσαι γνωσίν τε καὶ διάκρισιν, καὶ ὅτῳ πρὸς ἄλληλα διαφέρουσιν, ὡς ἂν εὐκάτοπτος αὐτῶν ἡ ἑρμηνεία καὶ διασάφησις οὐκ εἰδόσι γένηται, καταγέλαστος δὲ καὶ ἀπαιδευσίας πλήρης, τῶν ἀ.οήτων ὁ λόγος ἐκδειχθῇ. Ταύτῃ τοι ὡς ἐν βραχεῖ νῦν περὶ αὐτῶν διαλα- βεῖν. εὔκαιρον ὑπειλήφαμεν. ιβ. Τίς γὰρ τῶν κατὰ βραχὺ λόγου μετασχόντων οὐκ ἐννοήσειεν, ὅτι ἄλλο μέν ἐστι γραφή, ἕτερον δὲ περιγραφή; Γραφή μὲν γὰρ, ἵνα ἐκ τῶν ἁπλου- στέρων ἀρξώμεθα, διττῶς λέγεται· ἡ μὲν γὰρ τοῖς χαρακτήρσιν τουτωνὶ τῶν στοιχείων ἐν εἰρμῷ καὶ τάξει χαρασσομένη, καὶ συλλαβικῶς προϊοῦσα διὰ τῶν λογογραφουμένων εκφέρεται· ἡ δὲ διὰ τῶν ὁμοιωμάτων μιμήσει τῇ πρὸς τὸ παράδειγμα είδο- Β ποιουμένη και τυπουμένη, ὡς ἐπὶ τῆς ἡμῖν εἰς σιν γράψαι ζήτησιν προκειμένης δείκνυται. Καὶ ἡ μὲν τῶν συνειρομένων λόγων τὸ ἀπαγγελτικὸν διὰ τῶν ἐκφω- νουμένων παρίστησιν· ἡ δὲ τῶν παραδεδειγμένων προσώπων τὸ μιμητικὸν, διὰ τῶν ἐμφαινομένων ὑποδείκνυσιν. Αλλως δὲ, εἴπερ εἰδῶν τινων ἔσθ' ὅτε καὶ πραγμάτων ἔμφασιν εἰσφέρει, οὐκ ἀναγκαῖν ἐν τῷ παρόντι διασκοπεῖσθαι. Γραφεῖς δὲ καὶ ἀμφό τεροι οἱ ταῦτα μετιόντες τε καὶ ἀποτελοῦντες, κατὰ τὴν ὧδε καλοῦνται συνήθειαν, ὅ τε τὸν λόγον ὑπογρά φων, καὶ ὁ τῆς ζωγραφικῆς ἐπιστήμης εἰδήμων. Τὸ γὰρ ἐπὶ τοῦ ξύσαι παρὰ τοῖς παλαιοίς λεγόμενον γράψαι, οὐ πόρρω τῆς τούτων εννοίας διώκισται. Περιγραφὴ δὲ, φασί, τούτοις ἀποτελεῖται ἡ γὰρ τόπῳ περιγράφεται τὸ περιγραφόμενον, ἢ χρόνῳ καὶ τῷ ἦρχθαι, ἢ καταλήψει· τόπῳ μὲν, ὡς τὰ σώ- ματα· τόπῳ γὰρ περιείργεται, εἴ γε τόπος ἐστὶ πέτ ρας τοῦ περιεχομένου, καθὸ περιέχει το περιεχό. μενον· χρόνῳ δὲ καὶ τῷ ἦρχθαι περιγραπτόν ἐστιν 8 μὴ πρότερον δν, ἀπὸ χρόνου καὶ τοῦ εἶναι ἤρξατο καθ᾽ ἃ καὶ ἀγγέλους καὶ ψυχὰς περιγράφεσθαι λέγε ται· σωματικῶς μὲν γὰρ ἄγγελοι ἐν τόπῳ οὐ περιο έχονται, τῷ μὴ τυποῦσθαι καὶ σχηματίζεσθαι· ἐνερ γοῦσι δὲ ἐν τόπῳ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, τῷ παρεῖ ναι νοητῶς νοεροί γε ὄντες, καὶ μὴ εἶναι ἑτέρωθι, ἀλλ' ἐκεῖσε νοητῶς περιγράφεσθαι. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ὑπὸ τοῦ Κτίσαντος αὐτοὺς περιορίζεσθαι. Ετι δὲ καὶ τὰ χρόνῳ οὐκ ἠργμένα μόνον, ἀλλὰ καὶ περα τούμενα καὶ ὁριζόμενα· ὧν ἐστιν ἡ καθ' ἡμᾶς παρούσα ζωή, μᾶλλον δὲ εὐπερίγραπτος καὶ πεπε- ρασμένη · θανάτῳ γὰρ ἕκαστος ἡμῶν τὸ τέρμα τοῦ βίου δέχεται, καὶ τοῦδε τοῦ παντὸς τὸ πέρας καὶ ἡ συντέλεια, καθ᾿ ἣν μεταστοιχειούμενον διαμειφθή σεται. Καὶ καταλήψει δὲ περιγραπτόν ἐστιν, ὅ δια- νοίᾳ καὶ γνώσει καταλαμβάνεται· ἓν γὰρ περιγρα φῆς εἶδος λέγεται, καὶ ἡ κατάληψις, καθ᾽ ἦν καὶ

ἄγγελοι ἀλλήλων ποσῶς τὴν φύσιν ἴσασιν· ὥστε είναι τὴν περιγραφήν, περίσχεσιν καὶ ὅρον τοῦ ἐμπεριεχο- μένου καὶ ὁριζομένου, ἢ ἀποπεράτωσιν τοῦ ἠργμένου καὶ κινουμένου, ἢ κατάληψιν τοῦ νοουμένου και γινωσκομένου. Ο δὲ μηδενὶ τούτων περιέχεται, ἀπερίγραπτόν ἐστιν. Ο Χριστός τοίνυν τοῖς εἰρη μένοις τούτοις ἀνθρωπίνως περιγέγραπται τρόποις ἐπειδὴ γὰρ σῶμα πεφόρεκεν ἀληθῶς τὸ καθ᾿ ἡμᾶς, οἱ κατὰ φαντασίαν, ὁ ἀσώματος ἐν τόπῳ περιγέ γραπται· καὶ ἀρχὴν χρονικήν είληφὼς ὁ ἄναρχος, χρόνῳ περιεγράφη · καὶ τοῖς ἀνθρώποις σωματικώς προσομιλήσας, κατελήφθη ὁ ἀκατάληπτος. ιγ. Τοσαυταχῶς οὖν λεγομένης τῆς περιγραφῆς, πολλὴν ἔστιν εὑρεῖν ἐν τούτοις τὴν διαφοράν· οὐδὲ γὰρ ὁ γράφων ήγουν εἰκονίζων ἄνθρωπον, ὡς ἐφ' Β οὗ νῦν πρόκειται λέγειν, τὸν αὐτὸν ἅμα καὶ κατὰ εαυτόν περιγράψει. Ως οὐδ᾽ εἴ τις περιορίζει τινά, καθ' ὃν ἂν περισχεθῇ τόπον ἐγκαθείργνυσι, καὶ τὸν μὴ παρόντα γε μάλιστα· καὶ γὰρ ἐν μὲν τῇ περι- γραφῇ ἐξ ἀνάγκης πάρεστιν· ἐν δὲ τῷ γράφεσθαι οὐ πάντως πάρεστιν· ἀλλ' οὐδὲ περιγράψει προ ηγουμένως, κἄν τις οἴηται τοῦτο δρᾶν. Ολως γὰρ τὰ σωματικῶς περιγραφόμενα, τόπος ἐστὶν ὁ προσεχῶς περιγράφων· καὶ τί ποτέ ἐστι τόπος, εἴρηται. Οὐδ᾽ αὖ πάλιν εἴ τις σωματικῶς περιγράφοι, ἵνα καὶ τούτου συγχρησώμεθα τῷ λόγῳ, τινά, τὸν αὐτὸν πάντως καὶ γράφει, ἤτοι εἰκονίζει· οὐδεὶς γὰρ δ συναναγκάζων λόγος, ἐπεὶ οὐδὲ ἀλλήλοις ταῦτα ἔπεται, ὡς εἰρήσεται καὶ αὖθις. Ἐν τῷδε μὲν γὰρ τῷ τόπῳ, οἷον ἐν τοίχῳ τινὶ ἢ πίνακι, φαμὲν γρά φεσθαι ἄνθρωπον· ἐν αὐτῷ δὲ τῷ τόπῳ οὐδεὶς τῶν νηφόντων καὶ λελογισμένων εἴποι ἂν αὐτὸν περιγρά φεσθαι ήτοι περιορίζεσθαι. "Ανθρωπος γὰρ ἐν τῇ Ιδία εἰκόνι γράφεται μὲν, οὐ περιγράφεται δὲ ἐν αὐτῇ, εἰ μὴ ἐν τῷ οἰκείῳ τῆς περιγραφή; τόπῳ. Καὶ ὁ τρόπος δὲ τούτων παρὰ πολὺ διήνεγκε· γράφεται μὲν γὰρ ἄνθρωπος διὰ χρωμάτων καὶ ψηφίδων, ἂν οὕτω συνενεχθείη, καὶ ταῦτα ποικίλως καὶ πολυε: ἕως σχηματιζόμενος, καὶ διηλλαγμένοις τοῖς ἀνύεσιν· οὐδαμῶς δὲ ἔνευτ: διὰ τούτων αὐτὸν περι- γράφεσθαι, ἐπεὶ ἑτέρω; ἔχειν τὸ περιγράφεσθαι εἴρηται. Ετι ἡ γραφὴ τὸ σωματικὴν εἶδος του γραφομένου παρίστησι, σχημά τε καὶ μορφὴν αὐτοῦ ἐντυπου- p μένη καὶ τὴν ἐμφέρειαν. Ἡ δὲ περιγραφή, ἐν οὐ δενὶ τούτων ἐπικοινωνοῦσα τοῖς εἰρημένοις τρισὶ τρόποις, τὰ ἐμπεριειλημμένα ὁρίζει· καὶ ἡ μὲν ἐν τῷ ὁμοίῳ τὴν σχέσιν ἔχουσα πρὸς τῷ ἀρχετύπῳ ἐστὶ, καὶ ἀρχετύπου γραφὴ ἔστι τε καὶ λέγεται, κεχώρισται τε αὐτοῦ, καὶ ἰδίᾳ ὑφέστηκε, καί ποτε ἔστιν· ἡ δὲ, οὔτε ὅμοιον, οὔτε ἀνόμοιον γίνεται, οὔτε εἰδοποιεῖ- ται, οὐδὲ ἀρχετύπου περιγραφή λέγεται, οὐδὲ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον φέρεται· ἀχωρίστως δὲ καὶ αὐτόθεν, εἰς συμπεριείληφε συνυφίσταται, καὶ ἀεὶ αὐτοῖς πρόσ- εστιν. 'Αεὶ γὰρ ἐν τόπῳ ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἐν χρόνῳ, καὶ ἐν καταλήψει ἐστὶ, καὶ περιγραπτῇ γε οὔσῃ τῇ φύσει, ἐξ ἀνάγκης ἔπεται, οὐδενὶ κενῷ διειργομένῃ· ὡς ἴδοι τις ἐπὶ τῆς τοπικῆς περιγραφῆς, τὸ συνάπτειν A prehensio, qua augeli naturam suam inter se ali- · quantum cognoscunt : ita ut circumscriptio sit comprehensio, et limes comprehensi ac limitati, vel terminatio cœpti et moti, vel comprehensio intellecti et cogniti. Quod autem nullo ex his modis continetur, incircumscriptum est. Christus igitur hujusmodi jam dictis modis humanitus circuinscri- plus est. Nam quia corpus vere, sicut nos, non ficte gestavit, ille qui erat incorporeus loco circum- scribitur : et cum temporale initium ceperit, qui erat intemporalis, tempore circumscribitur ; et cum hominibus corporaliter versatus, comprehensus est qui erat incomprehensus. : 43. Cum tot ergo modis dicatur circumscriptio, magna tamen in his differentia reperitur : nec enim qui pingit, id est imaginem hominis facit, de quo nunc propositum est dicere, cumdem simul pingendo circumscribet. Neque si quis aliquem circumlimi- taverit, idcirco eum in loco quo continetur conclu- det, presertim vero non praesentem : in circumscri- ptione enim necessario adest ille; cum depingitur autem, haud omnino necessario adest: imo abso- lute neque circumscribet, quamvis aliquis exi-timet se hoc facere : prorsus enim in iis quæ corporaliter circumscribuntur, locus est qui ea proxime circum- scribit : quid autem sit locus, jam dictuin est. Neque rursus, si quis aliquem corporaliter circumscribat, eumdem depingit, id est ejus imaginem facit; nulla enim ratio cogit hoc dicere, quia nec habent hæc (pingere scilicet et circumscribere) inter se consecut- tionem, ut postea dicetur. Namque in hoc loco, in alio quo scilicet pariete aut tabula, dicimus quidem pingi hominem, sed in illo ipso loco nemo prudens et cor- datus dicet circumscribi, id est definiri. Homo enim in imagine sua pingitur quidem, non tamen in ipsa circumscribitur, sed in loco suæ propriæ circum- scriptionis. Εt modus horum multipliciter differt : Et pingitur enim homo coloribus et lapillis (i. e. opere musivo) si ita fieri contingat, et quidem varie ac multimodis figuratus, diversisque coloribus; ne- quaquam tamen potest his ipsis circumscribi, quia circumscriptionen aliter se habere diximus. 78 Praeterea pictura speciem corporean picti repraesental, et figuram ac formam ejus exprimit ac similitudinem. Circumscriptio vero nihil horum commune habens, tribus modis ea quæ continet, terminat; et imago quidem ad simile relata, juxta archetypum est, archetypique imago est et dicitur, et ab eo separata est, ac seorsum aliquando est et exsistit circumscriptio vero neque similis neque dissimilis fit, neque fit species neque forma; neque dicitur circumscriptio archetypi, nec ad archery - pum refertur, et inseparabiliter ac suapte natura cum iis simul exsistit, quæ continet, semperque illis adest. Semper enim in loco est homo, et in tempore, et iu comprehensione, et naturam cir cumscriptam necessario sequitur, nullo vacuo die remptam, sicut quivis potest cernère in circum-

scriptione, quam facit locus, quæ terniuos utriusque A corporis (scilicet continentis et contenti) ad sur- perficiem amborum adjungit : ubi enim est moles et magnitudo, necesse est cogitetur simul locus. Pictura autem longe dissidet. Nam pictura quidem quan- quam diversis in locis, nihilominus definite eſſfin- gitur. Circumscriptio vero, simpliciter et infinite definiens, cum iis omnibus, quæcunque circumscribi natura sua possunt, circumfertur. Non enim in hoc quidem circumscribit, in illo autem secus. Atque imago quidem in sensu et ostensione tota consistit, circumscriptio vero magna ex parte in motione : fortasse enim solum locum circumscribentem sen- timus. Et ut summatim dicam, nec pictura cir- cumscribit hominem, licet sit circumscriptus; ne-` que circumscriptio pingit, etiamsi ille pingi potest, utrumque enim rationem suam habebit. Præterea pictura continetur a circumscriptione, circumn- scriptio autem non continetur a pictura,sed conti- net eam; ideo nec fit reciprocatio. Latius namque patet circumscriptio : nam si quid est pictum, id 8 est figuratuin, homo, inquam, et ipsa pictura, seu efigiatus character, lac, inquam, dici poterunt Exemplo quodam utar. Annnus qui dicitur cyclus, ut æque sermo etiam noster procedat, mensuris aliquot, id est intervallis chronicis quatuor, ciro cuinvolvitur : ideo et circumscribi dicitur, quan- C quam neque pingitur, neque figuratur. Quomodo enim ſiguraretur quod specie forma que caret, ideo- que neque sub visum cadit neque subsistit? Nam continuus cum sit, terminos cum principiis sem- per connectit. Quia ergo ab eodem ad idem signum circumvolutus sol transfertur, quodammodo cir- cumscribi dicitur. Atque principia et termini mu- tuas successiones uno momento punctoque temporis ac pene insensibiliter absolvunt. Ne enim fluens tempus humanam vitam cæco in cursu retineret, nostrisque rebus et artibus confusio et perturbatio atque anomalia dominaretur, nullo chronico signo iis interposito, tempus hoc, inquam, diebus, horis, bebdomadis, mensibus, annisque, metimur : et olim quidem olympiadibus et consulatibus aliisque dimen- D sionibus decore distinguebatur, ut perspicua et ac- curata rerum gestarum memoria conservaretur, et vitæ actus recte disponerentur. Sic ergo etiam Moysis lex usque ad evangelicam salutarem prædi- cationem producta, tempore constitit et circum- scripta fuit. Idololatria vero, apparente Servatore nostro Deo, æque cessavit circumscripta, neque ul- terius progrediens, neque diutius suos actus exse- reus. Sed neque lex quamvis circumscripta, 79 - guram habuit, cum per se nihil sit nisi nomeni, quanquam ejus mandata syllabatim scribuntur, et in sacris Libris perpetuo manent. Neque item ido- lolatria pingitur, cum circa res insubsistentes vane laboret, et absque specie ulla figurave sit. ἀμφοῖν πρὸς τῇ ἐπιφανείᾳ ἀλλήλων τὰ πέρατα ἔνθα γὰρ ὄγκος καὶ μέγεθος, ἐξ ἀνάγκης καὶ τόπος συνεπινοηθήσεται. Η γραφὴ δὲ ἐκκεχώρηκε πολλῷ· καὶ ἡ γραφὴ μεν, εἰ καὶ διαφόροις τόποις, ὅμως ὡρισμένως τυποῦται. Η περιγραφὴ δὲ ὁρίζουσα, ἁπλῶς καὶ ἀορίστως πᾶσιν & πέφυκε περιγράφε σθαι συμπεριῆνται. Οὐ γὰρ ἐν τῷδε μὲν περιγρά φει, ἐν τῷδε δὲ οὔ. Καὶ ἡ μὲν ἐν αἰσθήσει καὶ δεί ξει τὸ πᾶν ἔχει, ἡ δὲ τὸ πλέον ἐννοήσει· τάχα γὰρ τὸν περιγράφοντα τόπον τις αίσθοιτο μόνον. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οὔτε ἡ γραφή περιγράφει τὸν ἄνθρωπον καν περιγραπτός ἐστιν, οὔτε ἡ περιγραφὴ γράφει καν γραπτός ἐστιν· ἑκάτερον γὰρ τὸν ἑαυτοῦ λόγον έξει. Καὶ ἔτι ἡ μὲν γραφή περιέχεται ὑπὸ τῆς περιγρα φῆς, ἡ δὲ περιγραφὴ οὐ περιέχεται ὑπ' αὐτῆς, ἀλλὰ περιέχει αὐτήν· διὸ οὐδὲ ἀντιστρέφει. Ἐπὶ πλέον γὰρ ἡ περιγραφή - εἴ τι μὲν γὰρ γραπτὸν, ἤτοι τὸ εἰκονι ζόμενον, ὁ ἄνθρωπος λέγω, καὶ αὐτὴ ἡ γραφή, ήγουν ὁ τετυπωμένος χαρακτήρ, φήσειεν ἄν τις τάχα που καὶ περιγραπτόν, περὶ οὗ νῦν ἡμῖν λέγειν πάρεστιν, πανταχοῦ ἐπισημαίνεσθαι χρή. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ ἑτέρου τρόπου διέξιμεν· οὐ μὴν ἔμπαλιν εἴ τι περι- γραπτόν, τοῦτο καὶ γραπτόν. Οἷόν τί φημι· Ὁ ἐνιαύσιος καλούμενος κύκλος, ἵνα καὶ οὕτως ὁ λόγος ἡμῖν τοι, μέτροις τισὶ καὶ διαστής μασι χρονικοίς τέτρασι περιστρέφεται· διόπερ δὴ καὶ περιγράφεσθαι λέγεται, οὐ γράφεται δὲ, ἤτοι εἰκονίζε ται. Πῶς γὰρ ἂν καὶ εἰκονισθείη ὅ γε μήτε ειδοποιού μενος, μήτε σχηματιζόμενος, καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ ὑπ' ὄψιν ἐρχόμενος, ἀλλ' οὐδὲ ὑπομένων ; Συνεχής γὰρ ὠν, τὰ οἰκεῖα πέρατα τοῖς τοῦ ἐφεξῆς ἀρχὰς ἀεὶ ποιούμε νος ἐπισυνάπτει. Ἁπλῶς γοῦν τῷ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον κυκλικώς περιδινούμενον τὸν ἥλιον ἀποκαθίστασθαι, όπωσοῦν περιγράφεσθαι λέγεται. Καὶ οὕτως ἀλλήλων τὰς διαδοχὰς, ὥσπερ ἐν ἀτόμῳ καὶ ἀκαρεῖ καὶ σχεδὸν ἀνεπαισθήτως διανύουσιν. Ινα γὰρ μὴ ῥέων ὁ χρόνος ἐπ' ἀδήλῳ τὰ τῆς ζωῆς τῆς ἀνθρωπίνης περιστήσεις, σύγχυσίς τε τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων καὶ ἀταξία καὶ ἀνωμαλία ἐπικρατ τοίη, μηδενὸς χρονικού σημείου τούτοις ἐμφαινομέ- του, ἡμέραις καὶ ὥραις καὶ ἑβδομάσι καὶ μησὶ καὶ ένιαυτοῖς μετρεῖται, Ολυμπιάσι τε τὸ παλαιὸν καὶ ὑπατείαις, καὶ ἑτέροις μέτροις κοσμούμενος, ἵνα σαφὴς καὶ τετρανωμένη τῶν πραττομένων ἡ μνήμη διασώζηται, καὶ τὰ ἐν τῷ βίῳ διευθετῆται πράγματα. Οὕτως οὖν καὶ ὁ κατὰ Μωσέα νόμος μέχρι τοῦ εὐαγ γελικοῦ καὶ σωτηρίου κηρύγματος προϊών, χρόνῳ Εστη καὶ περιεγράφη. Καὶ ἡ εἰδωλολατρία, ἐπιφα- νέντος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ, ὡσαύτως κατήργη- ται καὶ περιγέγραπται, εἰς τὸ λοιπὸν μήτε προϊοῦσα μήτε ἐνεργοῦσα πώποτε. Ἀλλ᾽ οὔτε ὁ νόμος καίτοι περιγραπτὸς ὢν, εἰκονίζεται, αὐτό γε καθ᾿ αὐτὸ τούνομα ψιλόν, εἰ καὶ τὰ νομιζόμενα συλλαβικώς γράφεται, καὶ ἐν Βίβλοις ἱεραῖς ἀεὶ διαφέρεται. Ού- τε ἡ εἰδωλολατρία γράφεται, πρᾶγμα περὶ ἀνυπό- στατα ματαιοπονούμενον, ἀνείδεόν τε δν καὶ ἀσχη μάτιστον. etiam circumscripta, de quibus nunc sermo nobis est, quod ubique notare oportet, non enim de alio modo agimus. Non tamen remeat, ut si quid est circumscriptum, idem ctiam sit pictum (sive imago).

ἐξουσίας παρὰ Θεοῦ ἐκνενέμηται, κατὰ τὸ εἰρημέν νοι Εστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων ἀξιώματος ὃν τυγχάνει. Ομοίως καὶ ἡ ἀνθρωπίνη ζωή, καίτοι περιγεγραμμένη οὖσα, καὶ ὑπὸ τοῦ δημιουργοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ καθοριζομένη, ὅμως οὐ μάλιστα πυρετοὶ ἐφήμεροι· ἄχρι γὰρ μιᾶς ἡμέρας φασιν, ἀλλ᾽ οὐδείς γέ ποτε πυρετόν γραφόμενον ἡ Β εἰκονιζόμενον τεθέαται. Ηδη δὲ καὶ τῶν ἀνθῶν αἱ ποιότητες, αἱ τοῖς ὑποκειμένοις ἐνυπάρχουσι σώμα- σιν εὐωδιάζουσαι, ἐν τῷδε τῷ τόπῳ τυχόν πεφυτευ μένοις ἢ ἐναποτεθειμένοις, καὶ τὸ εὐῶδες ἀποπέμπου σαι, ἄχρι τοῦδε περιγραφήσονται. Καθ' ἑαυτὰς δὲ ὅτι μὴ ὑφίστανται, οὐ γράφονται, ὅτι μηδὲ εἰδο- κὼς καὶ τῶν ἐξ Ἰακώβ κάθοδος, ὑπὲρ τὰ τετρα- μήκοντα ὅλοις ἔτεσι καθωρισμένη παρὰ τοῦ τῶν παιδείαν τῶν πεπλημμελημένων, διατελέσαι κατα Πράγμα δέ ἐστιν ἡ μὲν κάθοδος τῶν μετωκηκότων πλεονεξίας ἀπόδειξις καὶ γνώμη τυραννική, τῶν δὲ ὀλέντων ἐλευθερίας ἀφαίρεσις, ἀνδραποδισμός τε καὶ ἀκούσιος ἀπαγωγή. Αλλ' οὐκ ἄν τις κάθοδον ἢ ταῦτα· ὥσπερ δὴ τῶν σωμάτων, τα πράγματα. τὸ ἀέριον, ἅτε δὴ ἐν τῷδε μὲν τῷ χωρίῳ πνέον, ἐν τῷδε δὲ ἀπολειπόμενον, οὐ γραφόμενον δὲ, ἐπεὶ οὐ διήρθρωται οὐδὲ εἰδοπεποίηται. οὐδαμῶς δὲ εἰκονίζεται· οὐ γὰρ σῶμα οὐδὲ εἶδος αὐτῷ ἡ σχῆμα περίεστι· πῶς γὰρ ὅ γε κατὰ τὴν προφοράν χεόμενος καὶ λυόμενος; Εἴρηται δὲ ἐφ' οὗ γὰρ τὸν ἕτερον τῶν σημαινομένων τρόπον, ήγουν συλλαβικώς, πάντα γραφήσεται· καὶ πολλὰ ἄν τις ἀνερευνῶν εὕροι, ἐφ᾽ ὧν ἡ διαφορὰ τουτωνὶ τῶν λέξεων διαφαίνεται. Οὐδὲν οὖν τῶν εἰρημένων γρά ζοντες και διαπλάσσοντες, οἷον δικαιοσύνην καὶ ' 14. Principatus item gentium ac dominatus cir- cuinscripti sunt atque dicuntur, fnibus quibusdam terminisque distincti. Etenim separatis in locis unicuique genti peculiaris principatus atque impe- rium attributum est, juxta illud dictum : Statuit terminos gentium, juxta numerum angelorum Dei *. Neque certe principatus et imperii nomen figurabi- tur; est enim res ac symbolum dignitatis. Ilumana pariter vita, etsi circumscripta est, et ab universali creatore Deo limitata, nihilominus haud delineatur. Morbi etiam, qui nobis accidunt, circumscripti sunt; etenim tempore definiuntur. Sunt apprime febres ephemeræ, quæ una die pleruinque circumscribun- tur, ut aiunt medici; nemo tamen febrim pictam figuratamre vidit. Insuper forum etiam qualitates, quæ odorem spirates, subjectis corporibus insunt tali in loco plantatis aut repositis, suavitatem suam emittunt, atque haetenus eircumscribuntur. Sed quia hæ qualitates per se non subsistunt, non pin- guntur neque ullo modo formam ab arte accipiunt. Quid Jacobi ejusque progeniei in Ægyptum descen- sus, qui ad quadringentos annos perduravit ? nec- von Judæorum sub Chaldæis apud Babylonem captivitas, totis septuaginta annis ab universali Deo præfinita, ad quam in alieno solo hi bello capti, ut sua peccata expiarent, perperiendam damnati sunt? Nonne hæc omnia circumscripta fuerunt, et Sane res quædam sunt abductio deportatorum ac reditus : servitus autem captivitatem quidem, præ- potentiam, voluntatemque tyrannicam demonstra- bat; captivorum vero res erat, libertatis privatio, servitium, et violenta abductio. Sed tamen menu deportationem et captivitatem, quatenus quidem res quædam sunt, pinget: non enim deportatos ipsos vel captivatos nunc dici putandum est; nam res ab ipsis hominibus diversa est, sicuti differunt acius a corporibus. Aereum quoque flatum dicere licet circumscriptum, quippe qui uno in loco' spirat, in alio deficit ; non tamen plugi potest, quoniam artubus nou est præditus neque ullam speciem pra se fert. 15. Age vero humanus quaque sermo circum- scriptus dicitur, neque tamen ſignratur, nec corpus illi, nec species, neque ulla forma inest. Nam qui il fieri posset, siquidem pronuntiando funditur ac di- labitur ? Porro jam dictum a nobis fuit, quo sensa (i. e. pingitur aut describitur) vocabulum γράφεται in his omnibus accipiendam sit. Nam secundum al- terum ex his significatibus, id est syllabatim, om- nia delineabuntur : et niulia quisque scrutando reperiet, in quibus harum dictionum differentia patet. Nulla ergo prædictarum rerum pingitur; nisi

τισιν εἴδομεν, ἃ οὐ κυρίως εἰκονίζεσθαι λέγεται οὐδὲ γράφεσθαι, ὡς ἀρχετύπων ἡμοιρηκότα, καὶ μηδαμῶς τισιν ὑποστᾶσιν ὅμοια. Αἱ γὰρ εἰκόνες πρὸς ἀρχέτυπα διαγράφονται και χαράσσονται καὶ τῶν πρός τί εἰσι, καθὰ δὴ καὶ πρώην ἡμῖν εἴρηται. Ταῦτα δὲ πλάσματά ἐστιν, ἐξ ἐπινοίας καὶ κατ' ἐξουσίαν τοῦ τυποῦντος ἀναπλασσόμενα. Οὐδενὸς οὖν προϋφεστῶτος ταῦτα φέροντα δείκνυται, οὔτε εἶδος, οὔτε σχῆμα, οὔτε μορφήν· οὐκοῦν οὐ κυρίως οὐδὲ ἀληθῶς εἰκονισθήσεται. Καὶ ὅλως τὰ ἐν τόπῳ περιειργόμενα, καὶ πρὸς τὴν αἴσθησιν τὴν ἡμετέραν ἐρχόμενα, οἷς σῶμά τε καὶ εἶδος καὶ σχῆμα περι τίθεται, ταῦτα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰκονίζεται· τὰ δὲ καθ᾿ ἕτερον τρόπον γινόμενα, ἢ οὐδ' ὅλως, ἢ ἐν ἡ ἀνδρείαν καὶ τὰς λοιπάς σωματοποιοῦσιν, ὡς ἕν καταχρήσει, ἢ ὅτῳ τρόπῳ ἑτέρῳ, σπανιάκις γραφή τι, τῶν πρός τι σεται. Τοσαύτης οὖν ἐμφαινομένης ἐν τούτοις τῆς δια φορᾶς, ἔκ τε τοῦ ὁρισμοῦ καὶ τοῦ λοιποῦ περὶ αὐτῶν λόγου, πλὴν οἴ γε ἐμπαθεῖς καὶ ἀνόητοι, μέχρι τῆς ζωῆς τῆς παρούσης τὴν ἐλπίδα περιγράφοντες, ἵνα καὶ τοῦτο αὐτοῖς προστεθείη, καὶ οὐδαμῶς πρὸς τὸν μέλλοντα διὰ τὸ ἐμπαθὲς τῆς ψυχῆς καὶ πρὸς τὴν ὕλην ἐπιρ ῥεπὲς βλέποντες, ὁρμαῖς δὲ ἀπαιδεύτοις καὶ αὐθαι ρέτοις κινούμενοι, ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγματος τὰ δεδογ μένα νομοθετοῦσιν ἀπερισκέπτως καὶ λίαν ἀφρο νέστατα, & μηδὲ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις ἐπίσταται. Δέον γὰρ λέγειν, γράφειν καὶ εἰκονίζειν, περιγράφειν φασί, μήτε τῇ ἐκκλησιαστική διδασκα λίᾳ, μήτε μὴν τῇ τῶν πραγμάτων ἀκολουθία προς ανέχοντες. Οὐδὲ τὰ ἐν τῇ κοινῇ ταύτῃ δὴ καὶ δημώ δει χρήσει, ἐπιγνῶναι αὐτοὺς τὴν τούτων διαφορὰν πέπεικεν, οἷά εἰσὶ τὰ λεγόμενα ἐν τοῖς συμβολαίοις γραμματεῖα ἔμπερίγραφα, αντιδιεσταλμένως τοῖς ἐπὶ τοῖς διηνεκέσι συναλλάγματι νενομισμένοις ὀνομαζόμενα. ις'. Ο δὲ πάντων αὐτῶν˙ μάλιστα καταισχύνει τὴν ἄνοιαν, οὐ συνῆκαν οἱ δείλαιοι. Πανταχοῦ γὰρ αὐτοὶ ἀνὰ στόμα ἔχοντες, προ[σ]φέρουσι τὸν διδάσκα λον Αστέριον προστάσσοντα, τί; «Μὴ γράφε τὸν Χριστόν· ο οὐ μὴν, Μὴ περίγραφο, διακελευόμενον. Οὕτω δὲ καὶ ὁ καθ' ἡμᾶς Ἀστέριος ἐν τῇ κατὰ τὴν ἁγίαν μάρτυρα Εὐφημίαν ἐκφράσει (α)·. Εἶδον ἐκεῖ γραφήν τινα, ο τὴν ἱερὰν ἱστορίαν τῆς θεομάρτυρος ἡμῖν ὑποδεικνύς· οὐ περιγραφήν, εἴρηκε· καὶ γρα φικήν, οὐ περιγραφικὴν κατωνομασμένην. Οἶδε τὴν τέχνην, καὶ τῶν ζωγράφων τοὺς ἀρίστους ὑπεράγασθαι, καὶ εἰς μέγα ἦρθαι παρ' αὐτοῖς, καὶ ἅμα θαυμάζεσθαι τῶν φιλοτεχνουμένων τοὺς πίνακας. Τί χρὴ λέγειν περί γε τῶν ἄλλων ἱερῶν Πατέρων ἡμῶν; ὧν ὁ μὲν τοῖς πίναξιν ἐγχαράσσοντας τοὺς ζωγράφους παρατίθε (α) forte quatenus nonnulli figurantes et conformantes, veluti justitiam, fortitudinem, aliasque virtutes, corporant, ut alicubi videmus; quæ haud proprie figurari dicuntur neque pingi, quia carent arche typo, neque ulli rei subsistenti similes sunt. Etenim imagines ad archetypa pingendo exiguntur, et cha raxantur, suntque ex iis quæ ad aliquid referun tur ut antea diximus. Hæc vero figmenta sunt, pro ingenio ac potestate artificis 80 conformata. Aullius igitur rei præſexsistentis constat ab his præ se ferri speciem, formam; aut figuram. Ergo neque proprie neque vere eſſigiabuntur. Et omnino quæ loco conclutantur, et sensus nostros afficiunt, et quibus corpus, species, atque figura circumponitur, hæc ut plurimum effigiantur: quæ autem aliam labent rationen, ea vel nunquam, vel abusive, vel alio aliquo modo, raro pingentur. Tali itaque de monstrata in his differentia, tum ex definitione túi ex reliqua ipsorum ratione, nihilominus hi carnales et stolidi, intra præsentis vitæ termiños spem suam concludentes (ut hoc etiam illis præter cætera oc cinamus), neque ullatenus futuram, propter animi sui mollitiem atque ad materiam proclivitaten, spectantes, indemitis atque arbitrariis exstimulati cupiditatibus, tanquam pro auctoritate dogmata sula inconsiderate nimisque imprudenter constituunt, quæ ne rerum quidem natura patitur. Nam cum dicendum foret pingere et figurare, ipsi circum scribere dicant, neque ecclesiastică doctrină, neque rerum-quidem convenientiæ attendentes. Neque ea quæ sunt in hac communi ac populari consuetudine persuaserunt eis, ut horum differentiam agnosce rent, veluti sunt ea quæ dicuntur in privatis pactis circumscriptæ syngraphæ, diversæ ab iis quæ de perpetuis contractibus lege sancitis denominantur. 46. Sed quod istorum omnium summopere pude facit insaniam non intelligunt miseri. Semper enim in ore habent citantque magistrom Asterium jubentem: «Christum ne-pingas» Atqui is non precipit: Ne circumscribas. Sic enim el noster Asterius in dictione de martyre Euphe mia «Vidi, inquit, picturam quamdam: sacram videlicet divæ martyris, hoc dicto nobis innueņs his toriam. Non tamen dixit circumscriptionem; pictam, inquam, non circumscriptam, appellavit. Vidit ar tem, et pictorum optimos obstupescere, et plurimi ab eis fieri, admirantibus egregiorum artificum ta bulas. Quid de aliis porro sacris Patribus nostris dicendum? quorum alius charaxantes in tabulis pictores exhibet; alius autein ait: An vobis homi Gellius lib. 5. • Omnes.omnino res que sensus omnium movent, esse dicunt. Id verbum significat nihil esse quidquam quod ex se constet, nec quod habeat vim propriam et naturam, sed omnia prorsum ad aliquid referri; taliaque videri, qualis sit eorum species dum viden tur, qualiaque apud sensus nostros, quo pervenerunt, Creantur; non apud sese, unde profecta sunt. Apud Combefisium Auct. B. PP. t. 1, p. 267. Et quidem tam hoc quam sequente loco dicitur Asterius Amaseæ episcopus. Cæteroquin alius etiam antiquior Asterius Arianus exstitit, cujus explana tionem in quartum psalmum edidit Montfauconius cum Eusebio, quamque in codice etiam Vaticano ipsemet observavi, Apud Combefisium, op. cit. p. 207. Confer Combelisium Auctar. Bibl. PP. I. I, p. 207 et p. 267, qui utitur Nicephoro nostro mis. ubi S. Asterii fragmenta colligit.

ται· ὁ δὲ, ὅτι "Αρα μετρίως ὑμῖν τὴν ἄνδρα ὁ λόγος ἔγραψε ; φάσκων. Καὶ πάλιν· 'Αρα οὐ σαφῶς ὑμῖν τὸν ὁμώνυμον ἐμοὶ καὶ ὁμόψυχον ὁ ζωγράφος λόγος ἀνετυπώσατο; Οὐδεὶς δέ πω, περιέγραψεν, εἴρηκεν. Οἱ δὲ οὐδὲ τούνομα αὐτό, ὅ τοῖς πεπειραμένοις τὴν τέχνην ταύτην ἐπικέκληται, ἐπῄσθοντο. Τοσοῦτον κατεφθαρμένοι τὸν λογισμὸν καὶ τὸ ἀσύνετον γενο- σήκασι ! Ζωγράφοι γὰρ, οὐ ζωο περιγράφοι κικλή σκονται. Καὶ ἵνα μὴ λόγων λαβύρινθον διεξίοιμεν, καὶ ἄλλως ῥημάτων ὄχλον ἀδιεξίτητον ἐπεισκρίνω μεν, εὐπερίγραπτον τὴν περὶ τοῦ γραπτοῦ καὶ περι- γραπτοῦ γραφὴν ἐνταυθοί περιγράψωμεν. ιζ'. Πῶς οὖν οὐκ ἐγκαλύπτονται οι Χριστομάχοι καὶ καταδύονται, τὰ ἀσώματα καὶ ἀσχημάτιστα οἷον ἄγγελον καὶ ψυχήν, ὅσον κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, ἀκούοντες περιγράφεσθαι, Χριστὸν δὲ σεσωματω- μένον, καὶ ἐν οὐσίᾳ τῇ καθ᾿ ἡμᾶς πεφηνότα, καὶ ἐν- υπόστατον ήντα, καὶ εἶδος καὶ σχῆμα καὶ μορφὴν ἀνθρωπείαν ἀνειληφότα, καὶ διασώζοντα ἐν πᾶσι τὸ ἐν ἀνθρώποις τέλειον, μὴ δοξάζειν περιγράφεσθαι καὶ γράφεσθαι, ἤτοι εἰκονίζεσθαι; Αμφότερα γὰρ ἐπ' αὐτοῦ δείκνυται· ἐπεὶ καὶ ἐφ' ἡμῶν ταῦτα καθ' οὓς γέγονεν, οὐδενὸς τῶν καθ' ἡμᾶς πλὴν ἁμαρτίας ἀπο λειπόμενος. Ολον γὰρ τὸν παλαιὸν Ἀδὰμ ὁ νέος Αδάμ ἔφερεν, ἵνα πεσόντα ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν διὰ τὴν τῆς θείας ἐντολῆς παράβασιν, ἀναστήσῃ ἐν ἑαυτῷ ὡς ἀναμάρτητος χάριτι. "Η καὶ ἑαυτοὺς τοῦ αὐτοῦ γε ὄντας φυράματος, περιγεγράφθαι ἀπιστήσουσιν, ἵνα καὶ τὸ εἶναι ἄνθρωποι προσαπολέσωσιν; Ἡμεῖς γὰρ πεπιστεύκαμεν καὶ διαγγέλλομεν, ὡς διὰ περιου- α σίαν φιλανθρωπίας, τὸ ἴδιον πλάσμα ἐπὶ τὴν ἀρχαίαν εὐγένειαν ὁ θεῖος Λόγος ἀνακαλούμενος, πρῶτον μὲν ἐν τῇ νηδύϊ τῆς παναγίας Μητρὸς καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου οἰκήσας, σάρκα ἀψευδῶς τὴν ἡμετέραν ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων προσείληφεν. Ἐπεὶ καὶ αὐτὴ, ἄνθρωπος καὶ τῆς ἡμετέρας φύσεως ἀπαραλλάκτως οὖσα ἐτύγχανεν, ἁγιωσύνῃ δὲ καὶ καθαρότητι μόνον πάντων υπερέχουσα, καὶ ἄνθρωπος τέλειος, οὐ κατὰ φαντασίαν, οὐ κατά δόκησιν χρηματίσας ἑαυτὸν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον περιέγραψεν. Ἐκ τοῦδε γὰρ ταῖς κυρίαις καὶ ἰδικαῖς σημασίαις τῶν φωνῶν τούτων χρηστέον. Καίτοι ὡς λόγος μὲν ὢν ἀεὶ, τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν, ἀπαθὴς, καὶ ἀπεριγραψίας καὶ ἀορι- στίας ἁπάσης περιγραφὴ καὶ ὄρος ὢν, ἔπειτα δὲ προ ελθὼν ἐκεῖθεν ὡς εὐδόκησεν, ἐν σπηλαίῳ καὶ φάτνῃ κατακλιθείς, καὶ σπαργάνοις ἐνειληθείς, περιεγράφη και περιωρίσθη σαρκί. παρ' οἷς καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ περι γραπτού σώματος, περιετμήθη, ἐβαπτίσθη, περι- εγράφη σωματικῶς ἐν τοῖς ὕδασι, καὶ ὑπὸ δούλου χειροθετούμενος, ὑψώθη ἐν σταυρῷ, ἐτρήθη τὴν πλευρὰν, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνέτλη θάνατον, τέθαπται ἐν μνημείῳ ἐν ᾧ περιεγράφη σωματικῶς. Εἶτα αν εδίω τριήμερος, ὡς Θεός πατήσας τὸν θάνατον, καὶ νεκροῖς τὴν ἐλευθερίαν καὶ ζωὴν χαρισάμενος. Τί ούν φατε ὑμεῖς οἱ τὸ ἀπερίγραπτον πρεσβεύον A nem mediocriter sermo depinxit? Εt rursus : Nonne evidenter vobis homonymum mihi et unani- mnm pictor sermo effigiayit? Porro nemo circum- scripsit aít. Isti autem ne ipsum quidem vocabu- lum, quod hujus artis periti usurpant, noverat. Adeo corrupta infirmaque mente sunt! Nam pic- tores non circumscriptores vocitantur. Sed ne in sermonum labyrintho vagemur, influiæque verbo- rum turbæ nosmet committamus, recte demum circumscriptam de picto et circumscripto scriptio- nem hoc loco circumscribamus (96). 17. Car ergo ad tenebras latebrasque non con- fugiunt Christomachi, cum res incorporeas omni- que forma carentes, ceu angelum atque animam, suò quodam proprio modo circumscribi audiunt ! Christum autem corporatum, et in substantia nostra visum, eidemque enhypostatum, qui speciem et figuram formamque humanam 81 assumpsit, et humanitatem in cunctis perfectam retinuit, credere nolunt circumscribi id est pingi posse ac Aigurari ? Sane utromque in eo apparuit; quandoquidem no- bis quoque hæc usuveniunt, quorum similis is esse voluit, nihil preter peccatum omittens. Tolum quippe veterem Adamum novus gestabat, ut in culpam lapsum propter divini præcepti transgres- sionem, is qui sine peccato est ad gratiam secum refevaret. Num denique sé ipsos quoque, ceu ejas - dem plasmatis partes, circumscriptes esse non cre- dent, ut sic humanam etiam naturam amittant? Nos certe credimus et prædicamus, propter sum- mam quæ in eo est erga homines charitatem, divi- nuin Verbum', nt creaturam suam in antiquam in- genuitatem reponeret, primo quidem in sanctissima Matris vereque Deiparæ utero habitans, carnem. sine dubio nostram ex virgineis sanguinibus sump- sisse. Nam et ipsa Virgo homo erat, a natura nostra nullatenus differens, sanctitate tantúm ac puritate cunctos excedens. Christus autem homo perfe- ctus, non phantastice neque apparenter exsistens, ipse se in humanitate sua circumscripsit. Abhine enim principalibus propriisque verborum significa- tribus utendum erit. Εt quamvis Christus, uti Ver- bum, idem qui semper esset impassibilis, et incir- cnuscriptionis atque omnis infinitatis circumscriptio ac terminus ; deinde tamen, ut voluit, illinc pro- diens, in spelunca et præsepi reclinatus, fasciis in- τolutus, cireumscriptus carne fuit et liuitatus. Ex quo cætera quoque ejus corpori circumscripto ac- ciderunt; circumcisus fuit, baptizatus, corporaliter circumscripturs (i. e. obrutus) in aquis, et a serva traditus in crucem est sublatus, perfossus in latere, necem pro nobis pertulit, sepultus in monumento uhi etiam corporaliter fuit circumscriptus. Deinde tertia die resurrexit, calcata utpote Deus morte, mortuisque libertatem ac vitam largitus est. Quid ergo vos dicitis, qui incfreumscriptum

clamitatis, et opinionis inopinabilis hæresin sectam mini? Qui fasciis involvitur, in præsepi reclinatur, et intra specum continetur, hic, inquam, circum- scribitur, necne? Quid porro ? baptizatus, cruci- fixus, ad extremuia monumento conclusus, deff- niturne his atque continetur, necne ? Nam quod non est circumscriptum, ne in loco quidem est : quod si non est in loco, ne corpus quidem : quod si non est corpus, multo minus homo est. Ergo neque humanatus est, neque lapsam naturam as- sumpsit, neque moré nostri hujus corporis, talia pati soliti, iisden subjacuit passionibus. Quod si cum ruditate ac impudentia vestra parumper jocari licet, qui circumscribitur estue, inquam, cir- cumscriptus necne? Nam hoc denique a stupidi- tate vestra et vesania dici dignum est. Attamen ne huic quidem propositioni fortasse assentiemini. At vero hec apud Christianos neque non credentur neque ludibrio erunt. Siquidem etiam post divi- nam resurrectionem, codem cum corpore, quan- quam incorruptibilitatem jam adepto, januis clausis introiit, et discipulis palpandum se obtulit, divinique lateris cicatrices necnon clavorum in nauibus quibus fuerat perforatus, ostendit. Neque attenditis : Quį cum illo manducavimus et bibimas'. Quodque his adhuc mirabilius est, corporatus in ccelos conscendit, corpusque secum gerere conspe- ctus est. Idque etiam constat ex angelorum comi- Tantium dicto discipulis exaudito : Quemadmodum vidistis eum ascendentem in cœlum, sic veniet 10. Neripe qui ad 82 dexteram Dei seder, venturus denuo est paterna gloria stipatus, eodem cum cor- pore, ut etiam a transfixoribus conspiciatur, et ab incredulis credatur. Prorsus, ut verba ad compen- dium conferam, ascensio ejus nonnisi corporis propria est, nimirum. de loco in locum transitio. Sunt ergo hæc circumscripti corporis officia, corporis, inquam, nobis similis, quanquam nobis superioris, etiamsi hi scelesti nolim. Etsi jam diutius Christum in carne non cognoscimus. Qui- bus verbis significatur, laboribus eum jam exem- ptum, fame, siti, et quibuslibet carnis infirmita- tisque, excepto semper peccato, passionibus nostris, Non enim ulterius in easdem passiones incidet, postquam sibi induit incorruptibilitatem. 18. Certe in terra degens, et ab hominibus conspectus, cum iisque conversans, quo tempore intra templum corporaliter exsistens docebat, certe lunc, inquam, circumscribebatur. Jam dum ibi esset, nequaquam eodem tempore in Galilæa quoque corporaliter erat; quanquam simul omnia complebat, et ubique et super omnia Deus exsi- stens, atque, ut hic licet dicere, incircumscriplus. Peinde quomodo et unde in Bethaniam transiit, qui dixit discipulis : Gaudeo propter vos ut credatis, quoniam ibi non eram ". Qui magnum illud patra- 11 ]] Cor. v, Α τες, καὶ τῆς δοκήσεως δοξάζοντες τὸ ἀδόκιμον ; Ὁ ἐν σπαργάνοις ἐνειλούμενος, ἢ ἐν φάτνῃ κατακλι νόμενος, καὶ εἴσω σπηλαίου γινόμενος περιγράφεται, ἢ οὔ ; Τί δέ; ὁ περιτεμνόμενος, καὶ βαπτιζόμενος, καὶ σταυρούμενος, καὶ τὸ πάντων ἔσχατον ἐν μνημείῳ κατακλειόμενος, περιορίζεται ἐν τούτοις καὶ περι- έχεται, ἢ οὗ ; Τὸ γὰρ μὴ περιγραφόμενον, οὐδὲ ἐν τόπῳ ἐστίν· εἰ δὲ οὐκ ἐν τόπῳ, οὐδὲ σῶμα· εἰ δὲ οὐ σῶμα, πολλῷ πρότερον οὐδὲ ἄνθρωπος. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐνηνθρώπησεν, οὐδὲ ἀνείληφε τὴν πεσούσαν φύσιν, καὶ οἷον τὸ καθ᾽ ἡμᾶς σῶμα, ὃ ταῦτα - πάσχειν πέφυκε, καὶ τοῖς τοιούτοις ὑποπέπτωκε πάθεσιν. Εἰ δὲ χρὴ πρὸς τὴν ὑμῶν ἀπαιδευσίαν καὶ ἀναισχυντίαν μικρόν τι προσπαίξαντα εἰπεῖν, περιγράφεται ή περιγραφόμενος, ἢ οὔ; Τοῦτο τῆς ὑμετέρας ἐμβροντησίας καὶ φρενοβλαβείας εἰπεῖν ἄξιον. Ἴσως γὰρ οὐδὲ τούτῳ συνθήσεσθε. Οὐ γὰρ παρὰ Χριστιανοῖς ταῦτα ἀπιστηθήσεται ἢ παιχθήσεται. Οπου γε καὶ μετὰ τὴν θείαν ἀνάστασιν, τῷ αὐτῷ σώματι, καίτοι τὴν ἀφθαρ σίαν καταπεπλούτηκότι, θυρῶν κεκλεισμένων είσω γίνεται, καὶ τοῖς μαθηταῖς ἐμφανίζεται ψηλα φώμενος, καὶ τὰς ὠτειλὰς τῆς θείας πλευρᾶς καὶ τῶν ήλων τῶν ἐν χερσὶν, οἷς διαπεπερόνηται, παραδεί κνυσιν· οὐδὲ προσέξετε τοῖς λέγουσιν, « Οἵτινες συνεφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ. Καὶ τὸ ἔτι τούτων παραδοξότερον, καὶ εἰς οὐρανοὺς σεσωμα- τωμένος ἄνεισι, καὶ ὡς σῶμα φέρων ὁρώμενος. Καὶ δηλοῦσι τὰ τοῖς παραπέμπουσιν ἀγγέλοις λεγόμενα, καὶ παρὰ τοῖς μαθηταῖς ἀκουόμενα, ότι "Ον τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν ἀνερχόμενον εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται· καὶ, Ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καθε εξόμενον, καὶ πάλιν ἥξοντα μετὰ τῆς πατρικῆς δόξης δορυφορούμενον τῷ αὐτῷ κεχρημένον σώματι, ἵνα καὶ ὀρθῇ· ὑπὸ τῶν ἐκκεντησάντων, καὶ πιστευθῇ ὑπὸ τῶν ἀπειθησάντων. Καὶ ὅλως ἵνα συνοπτικώτε- ρον εἴπωμεν, τὸ ἀναβεβηκέναι αὐτὸν, τί ἄλλο ἢ σώ ματος ἴδιον, καὶ τόπου ἐξ οὗ καὶ εἰς ὃν μεταβέβηκε; Σώματος οὖν ταῦτα περιγραπτοῦ, καὶ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς, εἰ καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς, κἂν μὴ βούλοιντο οἱ παρά νόμοι. Εἰ καὶ μηκέτι Χριστὴν κατὰ σάρκα γινώ σκομεν. Ο δηλοῦται κόπων αὐτὸν ἀπηλλάχθαι, καὶ πείνης καὶ δίψης, καὶ ὅσα σαρκὸς πάθη καὶ ἀσθε νείας, καὶ πλὴν ἁμαρτίας, ἡμέτερα. Οὐ γὰρ ἔτι τοῖς αὐτοῖς περιπεσείται πάθεσι, τὴν ἀφθαρσίαν ἅπαξ ἐνδεδυκώς. 16. τηʹ. Αμέλει ἐπὶ τῆς γῆς, ον, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὀπτανόμενος καὶ συναναστρεφόμενος, ἡνίκα ἐντὸς τοῦ ἱεροῦ σωματικῶς ὑπάρχων ἐδίδασκε, περιεγέ γραπτο. Ενταῦθα δὲ παρών, οὐκ ἦν κατὰ ταυτὸν καὶ ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ σωματικῶς· καίτοι πάντα πλη ρῶν, καὶ πανταχοῦ, καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν ὡς Θεὸς ὤν, καὶ ὡς ἑξὸν ὧδε εἰπεῖν ἀπερίγραπτος. Ἐπεὶ πῶς καὶ πόθεν ἐπὶ τὴν Βηθανίαν μετάγεται, ὁ λέγων τοῖς μαθηταῖς, Χαίρω δι' ὑμᾶς ἵνα πιστεύσητε, ἔτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ ; τὸ μέγα ἐπιτελέσων ἐκεῖνο μυστή ριον, τὰ τῆς κοινῆς καὶ καθολικῆς ἀναστάσεως προς 15.

τέλεια, σαφῶς ὧδε πιστούμενος· ὁδωδότα τὸν τε τραήμερον ἐκ τῶν μυχαιτάτων καὶ ἀφανῶν τοῦ ᾅδου χωρίων ὡς ζῶντα προκαλούμενος, καὶ τοῖς ζῶσι τὸν ἤδη πρὸς φθορὰν ἐπειγόμενον καὶ λυόμε νον ἐγκαταριθμῶν, ἐναργῶς τοῦ θαύματος τὴν δύ ναμιν τοῦ ζωοποιοῦντος τοὺς νεκροὺς διαδεικνύντος. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἐνταῦθα ὢν, ἤδη καὶ ἐν Καπερναούμ. 7. ἐν ἑτέρῳ τόπῳ κατὰ ταυτὸν σωματικῶς ἐφαίνετο καὶ ὅλως ἐν τῷδε ὢν τῷ χωρίῳ, οὐκ ἦν καὶ ἀλλα χόθι τὸν γοῦν εἰς οὐρανοὺς ἀνιόντα οὐκ οἶδα εἴ τις φαίη, καὶ νῦν ἔτι σωματικῶς ἀνθρώποις προσομι λοῦντα συναναστρέφεσθαι, εἰ καὶ ἄλλως σὺν ἡμῖν ὡς πιστοῖς καὶ οἰκείοις διαιωνίζων ἐστί, κατὰ τὸ ἐπάγγελμα· εἰ μὴ μέλλοιεν καὶ πρὸς ταῦτα περι τραχύνεσθαι οἱ ἀλλότριοι. Καὶ ἵνα μὴ τὰ πολλὰ διεξ ιόντες μακρὸν ἀποτείνωμεν λόγον, εἴπερ ενσώμα τις ἦν, ἐν τόπῳ ἦν καὶ περιεγέγραπτο. Τόπος γὰρ πέρας ἐστὶ τοῦ περιέχοντος, καθό περιέχει τὸ πε ριεχόμενον, καὶ πέρασι διείληπται καθ᾽ ἂς ὁρίζεσαι [ὁρίζεται] σχέσεις. ιθ'. Δῆλον οὖν, ὡς καὶ ὁ Χριστός, σῶμα ἀληθῶς, καὶ οὐ κατὰ δόκησιν, φορῶν τὸ ἡμέτερον, ἔν τινι τόπῳ ῶν, οὐκ ἦν σωματικῶς πανταχοῦ· ἐξ ὧν πάντων φανερόν, ὅτι περιεγέγραπτο. Καὶ εἰ μὴ τοῦτο ὁμολογήσαιεν, τὸν ἕτερον τρόπον δώσουσι, τῇ κακοδαίμονι τῶν Δοκητῶν πλάνῃ μαινόμενοι συμ περιενεχθέντες, ἐν φαντασίᾳ τὴν τοῦ Κυρίου σάρ κωσίν τε καὶ σταύρωσιν ὀνει ρώσσοντες. Μηδὲ γὰρ εἶναι Χριστὸν τὸν σταυρούμενον ἐφαντάζοντο, ἀλλ᾽ αὐτὸν μὲν ἐπὶ τοῦ ὄρους καθέζεσθαι, διαγελᾶν δὲ Ἰουδαίους ὡς Σίμωνα σταυροῦντας, δόξαι Χριστὸν ἐσταυρώσθαι. Οὐκ ἐξ ἡμῶν οὖν ἔσχε Χριστὸς τὸ περιγράφεσθαι, οὐδὲ παρὰ τὸ εἰκονίζειν ἡμᾶς αὐτὸν, περιγραπτός ἐστι. Μακρὰ οὖν ληροῦσιν οἱ ἀνόητοι, καὶ ἀπαίδευτοι, καὶ πάσης ἡμοιρηκότες συνέσεως, καὶ οὐδὲν τῶν μεμηνότων βέλτιον ἔχοντες. Οὐκοῦν οὐ περιγράφομεν αὐτὸν ἡμεῖς· πῶς γὰρ τόν γε σωματικῶς μὴ παρόντα; ἀλλὰ γράφομεν, οὐ καθό περιγράφεται, ἀλλὰ καθὸ γράφεσθαι πέφυκε σωμα τικῶς, ἵν' ἐκδηλότερον φανῇ τὸ τῶν φωνῶν σημαι γόμενον. Οὕτως καὶ αἱ εἰκόνες, οὐ καθὸ περιγραπτός, ἀλλὰ καθό γραπτός, γνωρίζουσι πᾶσιν αὐτόν. Και γε καὶ ἡμεῖς εἰκονίζομεν, οὐχ ἡ Λόγος καὶ Θεὸς (αόρατος γὰρ καὶ ἀναφὴς καὶ ἀσχημάτιστος, ἅπαγε παραφροσύνης γὰρ τοῦτό γε, καὶ τῆς ἀπασῶν ἐσχά της απονοίας ἀνάμεστον), ἀλλ' ᾗ ἄνθρωπος κατά πάντα πεφανέρωται. Οὐχ ὥσπερ τῷ ᾽Αβραὰμ ὤφθη καὶ τοῖς προφήταις ἐν εἴδει ἀνθρώπου, ἀλλ᾽, ὅτι ῾Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Και, «Ο Λόγος παχύνεται, ν ὅ ἐστι, τὴν καθ' ἡμᾶς σάρκα πεφόρεκε· καὶ, «Ο άναρχος ἄρχεται·ο lurus erat mysterium, nunc jam communis et uni versalis resurrectionis præludia ostendit. Fetontem (97-98) Animadverte insigniter impiam Docetarum B-U Phantasiastarum fabulam, hand scio an alibi memoratam. Revera Phantasiastæ humanam Christi naturam negantes, ejus quoque passionem ac necem consequenter rejiciebant: atque ita ludibundi prope modum ac male feriati hanc quoque Cyrenæi sup positionem excogitaverunt; nisi forte ipsain a Manichæis quasi haredes acceperant. Phantasia stas Severus patriarcha Antiochenus libris contra quatriduanum ex abditis obscurisque inferni locis vivum revocat; et viventibus eum, qui in putredi nem jain resolutus abibat, aduumerat; vim ejus mortuos vivificandi miraculo hoc evidenter mon strante. Sed enim dum hic esset, jam non Capbar naumi aliove in loco, eodem tempore corporaliter visebatur. Prorsus dum in hoc loco esset, alibi in terim non erat. Eum igitur qui in cœlos conscen dit, haud scio an quisquam dicet corporaliter adhuc inter homines versari. Quanquam alio modo nobis cum ceu fidelibus ac familiaribus perpetuo est, secundum promissionem; nisi forte in hoc etiam stomachari volent hi a fide nostra alieni. El ne nuulta persequendo longius sermonem protraham; si Christus corporatus erat, utique in loco erat et circumscriptus. Nam locus terminus est continentis, quatenus continet, et terminis continetur, secur dum eas quibus præfinitur relationes. 19. Patet igitur, Christum quoque vere et non apparenter corpus nostrum gestantem, aliquo in loco exsistentein, non fuisse ubique corporali ter: quibus ex omnibus constat eum fuisse circum scriptum. Quod si nolint confiteri, alium modum narrabunt, infelici Docetarum errore forialiter abrepti, phantasia tantum contigisse Domini inear nationem et crucifixionem somniantes. Nam Chri stum haud fuisse crucifixum imaginati sunt; sed ipsum quidem in monte sedentem Judæos 、deri sisse, ceu qui Simonem (Cyrenæum ) crucifigentes, putarent. Christum crucifixisse (97-98). Non igitur habet Christus a nobis circumscriptionem; nec quia a nobis imago cjus pingitur sive sculpitur, idcirco is est circumscriptus. Valde itaque nugan tur hi stolidi 83 et ignari, omnique intellectu cassi, neque furentibus saniores, Non ergo nus, inquam, Christum circumscribimus; quomodo euitu id fieret, eo corporaliter non presente? Sed eum delineamus, non quatenus sit circumscriptus, sed quatenus natura sua ita comparatus est ut possit delineari. Sic enim jam vocabulorum sensus clarius patescet. Ita etiam icones eum, non quatenus cir cumscriptum, sed quatenus deliurari potest, cunctis notificant. Nosque adeo illum figuramus, non qna Verbum est et Deus; hae etenim ratione invisibilis, intangibilis, et absque forma est (alsit hoc, in sanum quippe esset, et sulunma dementia plenum); sed quatenus bomo factus, ubique fuit conspicuus. Non sicut Abrahamo visus est atque prophetis in hominis specie, sed quia Verbum caro factum est, Julianum Halic. pulsaverat, et enu Manicheis conspirare demonstraverat; quos libros nos partim edidimus Spicil. Rom. 1. X. Hem fecerat eliam Theodosius patriarcha. Alexandrinus, cujus scripta in Arabicis codicibus partim novimus. Cumque hi hæretici Armeniam quoque, contaminassent, refu tati sunt sæculo octavo a patriarcha Joanne Ozniensi ea praeclara oratione, que typis PP. Mechitarista ram Venetiis ante hos annos prodiit.

Verbum crassescit (99) . et habitavit in nobis. Ει • id est nostram carnem gestat. Et ‹ Qui est sine initio, incipit. » Et, Qui intangibilis est, tan- gitur : » et quæcunque hujusmodi a Spiritu edocti fuimus et credimus. Quamobrem circumscriptio haud opera nostra est, sed ejus qui condescendere voluit, et humanatione sua tenuitatem nostram sibi induit. Etfigies autem a nobis fit, credentibus vi- delicet, approbantibus, ac diligentibus, collatumque nobis hinc benefichun diserte predicantibus, de- nique divino amore Spirituque impulsis, et rerum dispensative pro nobis gestarum memoriam reco- lentibus.. Perquam itaque stolidum est, verum quidem corpus afbruare, non tamen circumscriptum neque Β Oguræ capax, quale Christi corpus hi stultitia sua confingentes, reapse crassatum Verbum incarna- turque pernegant. Jamque iis superest, ut inrpo- storem quoque Christum appellent, prout ipsis con- sentanei Judæi solent, et si quid adhuc iniquius est; quia quod sibi non aderat, tanquam reapse adessel, affirmaverit atque ostentarit. Calumnientur dein- ceps etiam resurrectionem, et quotquot alia hòma- nationis pro nobis gesta sunt mysteria : cuncta hæc apparenter facta imaginentur. Quid inde vero con- cluditur? Nempe ut vel isti Verbum non esse incar natum putare debeant; vel quod est incarnatum, circumscriptuia non fuisse : ut priore modo incre- dulitas ipsorum pateat, posteriore autem delira- mentum cum incredulitate conjunctum. Quid enim stultins ant magis belluinum, quam dicere incar- natum quidem Verbum, non tamen esse circum- scriptum aut figura præditum? At isti ad impii sui dogmatis demonstrationem, hypostaticam unionem pretendunt : 94 sed enim alius omnino proposi- tus ipsis scopus est. Etenim odio archetypt hæc agunt; ut sublata imagine, simul pereat memoria archetypi. Quippe ipsis gravis revera Christus est in imagine etiam spectatus. Æquum existimo hoc quoque ab iis sciscitari, qui sacerdotati sunt dignitate exornati : nempe quod si ob unicam hypostasin, incircumscriptam dicitis illam quam Christus assumpsit carnem; in- sui parte conversum est. Α καὶ, ο Ὁ ἀναφής ψηλαφᾶται ο καὶ ὅσα τοιαῦτα ἡμῖν παρὰ τοῦ Πνεύματος παραδέδοται καὶ πιο - στεύεται. Ὥστε τὸ μὲν, περιγράφεσθαι, οὐχ ἡμῶν Ένεκεν, ἀλλὰ τοῦ συγκατελθόντος, καὶ διὰ τὴν οἰκον νομίαν τὴν ἡμετέραν πτωχείαν ἐνδύντος, τὸ δὲ εἰκονίζεσθαι, ἐξ ἡμῶν τῶν ταύτῃ πεπιστευκότων, καὶ δεχομένων καὶ ἀσπασαμένων, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἡμῖν γεγενημένην εὐεργεσίαν καὶ σωτηρίαν διαρ ῥήδην κηρυσσόντων, καὶ θείῳ πόθῳ καὶ Πνεύματι ἀγομένων, καὶ εἰς τὴν τῶν οἰκονομηθέντων ὑπὲρ ἡμῶν μνήμην ἐρχομένων. Ο λόγος παχύνεται, ὁ ἀόρατος ὁρᾶται, ὁ ἀναφῆς Απόπληκτον οὖν κομιδῇ ἀληθῶς σῶμα μὲν λέ- γειν, οὐ περιγραφόμενον δέ, οὐδὲ εἰκονιζόμενον, οἷον τὸ Χριστοῦ σῶμα πλαστογραφούντες ταῖς σφῶν αὐτ τῶν ἀβουλίαις, ὡς ἂν τὸ πεπαχύνθαι καὶ σεσαρκώ σθαι τὸν Λόγον ἀναιρεθείη. Εὔκαιρον δὲ αὐτοῖς καὶ πλάνον ἀποκαλεῖν, κατὰ τοὺς ὁμόφρονας αὐτῶν Ἰουδαίους, καὶ εἴ τι τούτου ανοσιώτερον, ὅτι ὅπερ οὐχ ὑπῆρχεν αὐτῷ, ὡς ὑπάρχον παρεδείκνυ καὶ μετ- εδίδου. Συκοφαντείτωσαν λοιπὸν καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τἄλλα ὅσα τῆς οἰκονομίας ὑπὲρ ἡμῶν ἐξειργάσθη μυστήρια, πάντα ἐν δοκήσει πεπράχθαι φαντασιού- μενο.. Ἐκ δὲ τούτων τί συμβαίνει; Οτι ἔδει αὐτοὺς [μή] σεσαρκῶσθαι τὸν Λόγον δοξάζειν, ἢ σαρκωθέντα μὴ περιγεγράφθαι· ἵνα ἐν ἐκείνῳ τὰ τῆς ἀπιστίας αὐτῶν δεικνύηται, ἀλλ' οὐκ ἐν τούτῳ τὰ τῆς ἀνοίας μετὰ τῆς ἀπιστίας. Τί γὰρ ἀνοητότερον ἢ κτηνο πρεπέστερον τοῦ λέγειν, σεσαρκῶσθαι μὲν τὸν Λόγον, μὴ περιγεγράφθαι δὲ ἡ εἰκονίζεσθαι; Αὐτοὶ δὲ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀσεβείας αὐτῶν, τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν προχειρίζονται· πρὸς ἕτερον δὲ τὸ πᾶν τοῦ σκοπουμένου αὐτοῖς ἀφορᾷ. Μίσει γὰρ τῷ εἰς τὸ ἀρχέτυπον τὰ τοιαῦτα ὁρῶσιν· ὡς ἂν ἀναιρουμένης τῆς εἰκόνος, συναπόλοιτο κἀκείνου ἡ μνήμη· ἐπειδὴ τῷ ὄντι βαρὺς ἐστιν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος. Δίκαιον δὲ, ὡς οἶμαι, κἀκεῖνο ἂν ἔρεσθαι τοὺς τὸ ἱερατικὸν κατεσχηματισμένους ἀξίωμα, ὅτι Εἰ διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν ἀπερίγραπτόν φατε ἣν προσ- ἔλαβεν ὁ Χριστὸς σάρκα, τὸ δὲ ἀπερίγραπτον, ὡς χαὶ, « Ὃ ἀναφὴς ψηλαφᾶται " » χαὶ ὅπα τοιαῦτα ἥν) παρὰ τοῦ Πνεύματος παραδέδοται χαὶ πὶ- στεύεται. "Ὥστε τὸ μὲν, περιγράφεσθαι, οὐχ ἡμῶν ἕνεχεν, ἀλλὰ τοῦ συγχατελθόντος, χαὶ διὰ τὴν οἶχο- γυμίαν τὴν ἡμετέραν πτωχείαν ἐνδύντος, τὸ δὲ εἰκονίζεσθαι, ἐξ ἐμῶν τῶν ταύτῃ πεπιστευκότων, χαὶ δεχομένων καὶ ἀσπασαμένων, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἡμῖν γεγενημένην εὐεργεσίαν καὶ σωτηρίαν διαῤ- ῥέδην χηρυσοόντων, χαὶ θείῳ πόθι καὶ Πνεύματι ἀγομένων, καὶ εἰς τὴν τῶν οἰχονομηθέντων ὑπὲρ ἡμῶν μνήμην ἐρχομένων. ᾿Ἀπόπληκτον οὖν χομιδῇ ἀληθῶς σῶμα μὲν λέ- ἰγεῖν, οὐ περιγραφόμενον δὲ, οὐδὲ εἰχονιζόμενον, οἷον πὸ Χριστοῦ σῶμα πλαστογραφοῦντες ταῖς σφῶν αὐ- τῶν ἀθουλίαις, ὡς ἂν τὸ πεπαχύνθαι χαὶ σεσαρχῶ- σῇσι τὸν Λόγον ἀναιρεθείη, Εὐχατρον δὲ αὐτοῖς καὶ πλάνον ἀποχαλεῖν, χατὸ τοὺς ὁμόφρονας αὐτῶν Ἰουδαίους, καὶ εἴ τι τούτου ἀνοσιώτερον, ὅτι ὅπερ οὐχ ὑπῆρχεν αὐτῷ, ὡς ὑπάρχον παρεδείκνυ καὶ μετ- εδέδου. Συχοφαντείτωσαν λοιτὼν καὶ τὴν ἀνάστασιν, χαὶ τἄλλα ὅσα τῆς οἰκονομίας ὑπὲρ ἡμῶν ἐξειργάσθη μυστήρια, πάντα ἐν δοχήσε: πεπρϑχθαι φαντασιού- μενοι. Ἐχ δὴ τούτων τί συμθαΐνει; Ὅτι ἔδει αὐτοὺς [μ}] σεσαρχῶσθα: τὸν Λόγον δοξάζειν, ἢ σαρχωθέντα μὴ περιγεγράφθαι" ἵνα ἐν ἐχείνῳ τὰ τῆς ἀπιστίας αὐτῶν δεικνύηται,, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τούτῳ τὰ τῆς ἀνοίας μετὰ τῆς ἀπιστίας. ΤΙ γὰρ ἀνοητότερον ἢ χκτηνο- ; πρεπέστερον τοῦ λέγειν, σεσαρχῶσῦσι μὲν τὸν Αόγον, μὴ περιγεγράφθαι δὲ ἢ εἰκονίζεσθαι; Αὐτοὶ δὲ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀσεθείας αὐτῶν, τὴν χαϑ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσιν προχειρίζονται " πρὸς ἔτερον δὲ τὸ πᾶν τοῦ σχοπουμένου αὑτοῖς ἀφορᾷ. Μίσεν γὰρ τῷ εἰς τὸ ἀρχέτυπον τὰ τοιαῦτα δρῶσιν ' ὡς ἂν ἀναιρουμένης τῆς εἰκόνος, συνατόλοιτο κἀχείνου ἢ μνήμη᾽ ἐπειδὴ τῷ ὄντι βαρὺς ἔστιν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς καὶ ἐν εἰκύνι βλεπόμενος. Δίκαιον δὲ, ὡς οἵμαι, χἀχεῖνο ἂν ἔρεσθαι τοὺς τὸ ἱερατικὸν χατεσχηματισμένους ἀξίωμα, ὅτι Εἰ διὰ πὴν μίαν ὑπόστασιν ἀπερίγραπτόν φστε ἣν προσ- ἀδαξδεν ὁ Χριστὸς σάρχα. τὸ δξ ἀπερίγρατιτον, ὡς

πάντες οἷς τὰ αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς ἔῤῥωται συμ- φωνοῦσι, καὶ ἀόρατόν ἐστι· τὸ δὲ ἀόρατον, καὶ ἀνα- φὲς καὶ ἀπερίληπτον, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ἀσώματον· τί δή ποτέ ἐστιν ὅπερ ἐπὶ τῶν τελετῶν τῶν παρ' ἡμῖν μυστηρίων Ιερουργεῖτε, οἱ ποσὶν ἀνίπτοις, ὃ δὲ λέγεται, τοῖς ἱεροῖς ἐπιβαίνοντες ; Εἰ γὰρ οὐχ ἁπτὸν, πῶς σφαγιάζεται; καὶ τί θύεται ; 5 γὰρ μή ἐστιν ὁρατὸν, οὐδὲ πέφυκε θύεσθαι, οὐδὲ σφαγιάζεσθαι. Καὶ τίνος ἅπτεσθε ἀναφούς, καὶ ὁποίου σώματος ; Ποῖ δὲ χωρήσει ὑμῖν τὸ μετὰ χεῖρας φερόμενον, καὶ χειλέων εἴσω κατακλειόμενον καὶ περιγραφόμενον· δ καὶ ἐδοῦσι λεπτύνεται, καὶ ἐδεστὸν γίνεται, εἴ γε ἄψαυστον ὂν οὐδὲ τέθυται; οὐ γὰρ τὸν Λόγον αὐτὸν καθ᾿ αὐτὸν ἐδεστὸν εἶναι εἰποιτε. Πῶς δὲ καὶ τὸν θάνατον Χριστοῦ καταγγέλλετε, ἢ Β τὴν ἀνάστασιν ὁμολογεῖτε, καὶ τὰ παραδεδομένα τοῖς μύσταις τοῦ λόγου κατὰ τὴν ἱερὰν ἐκείνην νύχτα, καθ' ἣν κεκοινώνηκεν αὐτοῖς τῶν τοιούτων μυστηρίων; Ἐξ ὧν δείκνυσθε ὡς παράφρονες, λέ- γοντες ὅτι οὐδὲ ὁ Χριστὸς ἀληθῶς ἑαυτὸν τέθηκε, σώματος περιγραπτοῦ μὴ ὑπάρχοντος· οὐκοῦν ἑαυ τοὺς πλανῶντες παραλογίζεσθε, θύειν ὑπολαμβά- νοντες ἃ μὴ λέγετε θύεσθαι. Πῶς γὰρ ἂν τυθείη τὸ ἀπερίγραπτον, καὶ ἁπτὸν ἔσται ἢ ἐδεσθήσεται; Εξ εξ δῆλον ὅτι καὶ τὰ ἐπὶ τῶν μυστηρίων τούτων ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις παραδεδομένα, καὶ τἆλλα πάντα διαγράφετε καὶ ἀθετεῖτε, οἱ εἰς τὸ σῶμα Χριστοῦ ἀνέδην προσκόπτοντες· εἴ γε οὐδὲ σῶμα κυρίως, ἀλλ᾽ εἰκόνα σώματος κατὰ τὸν διδάσκαλον ὑμῶν δογματίζετε. Διὸ κατὰ τὸν τῆς εἰκόνος λόγον C ἂν αὐτοὶ εἰσηγήσασθε, ἐξ ἀνάγκης ἢ συγκαταθύε σαι τὸν Λόγον ὁμολογήσετε διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν, ἢ διὰ τὸ ἀπερίγραπτον εἶναι, κεχωρίσθαι τοῦ σώμα- τος, καὶ οὐδὲν πλέον ἄρτου κοινοῦ καὶ οἴνου ἱερουρ γήσετε ἢ μεταλήψεσθε· σωτηρίας δὲ ἡ ἁγιασμού μετέχειν, οὐδὲ ὑπονοεῖν ἄξιον· ὁ δὲ πιστὸς οὐκ ἀπο- πλανᾶται· Πιστεύει γὰρ ὅτι σῶμα Χριστοῦ ἐστι τὸ παρὰ τοῖς ἀξίοις ἱερουργούμενον· καὶ ἐν χερσὶ συνέχων περιγεγραμμένον οἶδεν, εδηδοκώς τε ἁγιά ζεται, καὶ ἁμαρτιῶν καθαίρεται, καὶ βασιλείας οὐ- ρανῶν ἐπιτεύξεσθαι διὰ τούτων ἀσφαλῆ τὴν ἐλπίδα κέκτηται. A circumscriptum autem, ut omnes quibus sani sunt animæ sensus concedunt, invisibile simul est; quod vero invisibile, intangibile quoque est et incom- prehensibile, atque, ut uno verbo dicam, incorpo- reum; quid, oro, vos in nostrorum mysteriorum liturgia sacrificalis, vos, inquam, qui illotis pedi- bus (1), ut proverbium est, ad sacra acceditis? Nam si illud corpus non est tangibile, quomodo im- molatur? quidve demuin sacrificatur? res enim in- visibilis neque sacrificari neque immolari potest (2). Quodiam, quæso, intangibile quodve demum ccr- pus vos tangitis? Quonam vobis abibit, quod præ manibus habetis, quod intra labia concluditis et circumscribitis, quod dentibus comminuitur, quod edule est ? Res profecto intangibilis non immolatur: nam certe Verbum, qua Verbum est, haud edule dicetis. Quomodo item Christi quoque mortem annun- tiatis, aut resurrectionem confitemini, et tradita sermonis ministris 13 in sacra illa nocte, qua illos horum mysteriorum fecit participes? Quamobrem insanire vos constat, dicentes ne Christum quidem semet vere immolasse, cum corpus non sit cir- cumscriptum. Ergo vosmet ipsos errore decipitis, sacrificare existimantes, quæ reapse sacrificari ne- gatis. Nam quomodo sacrificetur incircumscriptum, vel idem tangibile erit, aut manducabitur? Ex qui- bụs apparet, vos. illa etiam quæ de his mysteriis in sacris Evangeliis sunt tradita, cum reliquis omnibus delere atque abolere, qui circa Christi corpus omnino erratis, quoniam haud vere corpus esse, sed corporis imaginem, juxta vestrum magi- strum, dogmatizatis. Itaque secundum illam ina- ginis rationem quam docetis, necessario vos aut simul cum corpore immolari Verbum, propter unicam hypostasiu, confitebimini; aut quia Verbum incircumscriptum est, id esse a corpore separatum : et jam nihil ultra communem panem ac vinum immolabitis aut participabitis. Denique salutem ant sanctificationém vos istine participare, id ne co- gitare quidem licet. Homo contra fidelis non er- rat; credit enim corpus esse Christi, quod apud di- gnos (3) sacrificatur, et quando manibus tenet, scil esse circumscriptum, et comedens sanctificatur, pec- catisque mundatur, et cœlorum regno propter hæc se potiturum tuto confilit (4).

85 Sed enim incredulitatis defensores, qui rerum A etiam cunctis perspicuarum et pervulgataruin accu- ratas demonstrationes requirunt, qui negotium impietatis suae faciunt, reclorum Ecclesiæ dogma- tum subversionem; atque ita ceu eloquentium vali- dorumque dogmatistarum gloriain apud eos, quos decipiunt, venantes, statim ac ab ipsa veritate coarguuntur atque premuntur, ad inordinatas disceptationes et intempestiva argumenta verlun- tur, profanasque vocabulorum novitates concinnant, stultasque et inepias hostili adversus Christumi lingua quæstiones commovent, circa fidem a se abjectam naufragantes ", nihil scientes sed lan- guentes, ut sacræ Litteræ aiunt 1, circa quæstiones et pugnas verborum. Quamobrem nobis se addubi- tantes exhibent ; atque unde nobis imaginum ratio capta fuerit interrogant, et unde ipsarum venera- tio tradita ? sperantes scilicet nobis ad incitas reda- ctis fiduciam defuturam. 1. Age vero, hujusmodi quaestioni, consentaneo nos quoque sermone respondemus. Undenam vobis evangelicorum librorum inventio, et illa quam his adhibetis veneratio demonstrata fuit, itemque crux et quæcunque alia in Christianorum Ecclesia obsequio cultuque gaudent? Quæ cum audiunt, exasperantur plurimum, et cum ira definiunt non esse de his sciscitandum, metuentes scilicet ne. in camdem nobiscum controversiam incidant. Deinde quási aliunde non possint evadere (nam quid aliud dicere queant?) ad traditionem confugiunt; prout homines solent carcere emissi qui ad spatiosa el libera loca decurrunt, atque Ecclesiam jam inde a primordiis suscepisse scriptam in illis libris ac manifestatam gratiam, respondent. Porro si quis istorum incredulitatem atque insipientiam spectet, sane dicet opus esse ipsis scriptura alia, aliaque utcunque demonstratione, que consignatam Evan- geliis veritatem attestetur atque confirmet: rursus- que huic secundæ, scripturæ opus esse alia, atque ita in infinitum procedere. Sed hoc sane ipsorum ineptiis concedamus. Tra- ditionem pretendunt, quamn in rebus sibi jucundis vim habere volunt, in molestis autem repudiare salagunt. Atqui in cunctis idem subjectum est, par temporis cursus, auctoritas eadem. Sed quid quis- piam dicat hominibus, qui neque factis neque verbis credunt, nec quid loquantur vel quid audiant 376. ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ ΤΡΙΤΗ. 1. ᾿Αλλ' οἱ τῆς ἀπιστίας προασπισταί, καὶ τῶν παρὰ πᾶσι κατειλημμένων καὶ δεδημοσιευμένων ἀκριβείς ἀπαιτοῦντες τὰς ἀποδείξεις, ἐπειδὴ μελέτην της ἀσεβείας αὐτῶν ποιοῦνται, τὰ ὀρθὰ τῆς Ἐκκλησίας παρευθύνειν δόγματα, τὴν ἐκ τοῦ δόξαι δεινούς τινας καὶ δριμεῖς εἶναι δογματιστὰς παρὰ τῶν ἐξαπατω- μένων δόξαν θηρώμενοι, ὅταν ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἐλέγχωνται καὶ πιέζωνται, πρὸς ἐρευνας ἀτάκτους καὶ ἀποδείξεις ἀκαίρους περιτρέπονται, βεβήλους τε κενοφωνίας συντιθέασι, καὶ πρὸς ζητήσεις μωρας και ἀπαιδεύτους τὴν Χριστομάχον γλώσσαν προϊενται, περὶ τὴν πίστιν ἀπωσμένην αὐτοῖς ναυαγήσαντες, μηδὲν ἐπιστάμενοι, νοτοῦντες δὲ, κατὰ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, περιζητήσεις [περὶ ζητήσεις] καὶ λογομα χίας. Εξ ὧν διαποροῦσιν ἡμῖν, Πόθεν ὑμῖν ἀνιστο Βρεῖσθαι τὰς εἰκόνας παρείληπται, καὶ ἡ τούτων προσκύνησις παραδέδοται ; ἐλπίδι τοῦ, πρὸς τὸ ἀμή χανον ἐντεῦθεν περιωσμένων ἡμῶν, τὴν παρρησίαν περιαιρήσειν. α'. Ἐξ οὖν τῆς ἐπαπορήσεως τοῦ λόγου τὸ ἀκό λουθον ἡμῖν ἐνδιδόντος ἀνθυποφέρομεν· Πόθεν ὑμῖν τῶν εὐαγγελικῶν βίβλων ἡ ἐφεύρεσις, καὶ ἡ περὶ ταύτας ἣν ποιεῖσθε προσκύνησις παραδέδεικται, ὅ τε σταυρὸς, καὶ τἆλλα ὁπόσα ἐν τῇ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησίᾳ τὸ σέβας καὶ τὴν προσκύνησιν ἀποφέρει ται ; Ἐφ' οἷς ὡς πλεῖστα τραχυνόμενοί τε καὶ χαλε- παίνοντες νομοθετοῦσιν, ὡς οὐκ ἐξὸν τούτων πυνθά νεσθαι ἕνεκεν, μὴ τοῖς αὐτοῖς ἡμῖν περιπέσοιεν λό γοις εὐλαβούμενοι. Εἶτα ὡς οὐκ ἐνὸν αὐτοῖς ἑτέρωσε ποι προϊέναι, (τί γὰρ ἂν καὶ εἴποιεν ἕτερον ; ἐπὶ τὴν παράδοσιν αὐτομολοῦσι· καθάπερ οἱ τῶν δεσμών ἀφιέμενοι, ἐπὶ τὸ ἀνειμένον ἐπείγονται καὶ ἐλεύθε ρον, καὶ τὸ ἀπ' ἀρχῆς δεδέχθαι τὴν Ἐκκλησίαν τὴν γεγραμμένην ἐν αὐτοῖς καὶ δηλουμένην χάριν, προ- ἔσχονται. Εἶπεν ἄν τις πρὸς τὸ ἄπιστον καὶ ἀσύνετον αὐτῶν ἰδὼν, ὡς ἄλλης αὐτοῖς δεήσει συγγραφῆς, ἡ ὁπωσοῦν ἑτέρας ἀποδείξεως, τὸ ἐν ἐκείνοις ἀληθὲς προσμαρτυρούσης καὶ βεβαιούσης, καὶ ταύτῃ ἑτέ ρας, καὶ ἰέναι ἐπὶ τὸ ἄπειρον. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ταῖς ἐκείνων ἀδελτηρίαις παρ- ήσομεν. Παράδοσιν προχειρίζονται, ἣν ἐφ᾽ οἷς μὲν ήδονται κρατύνειν ἐθέλουσιν, ἐφ᾽ οἷς δὲ ἄχθονται, ἀπαγορεύειν σπουδάζουσι. Καίτοι ἐν ἅπασιν ἡ ὑπό θεσις ἡ αὐτή, καὶ ὁ χρόνος σύνδρομος, καὶ τὸ γέρας ὁμότιμον. Ἀλλὰ τί ἄν τις εἴποι πρὸς ἀνθρώπου; μήτε ἔργῳ μήτε λόγῳ πειθομένους, μήτε ἃ λέγουσι,

μήτε ὰ ἀκούουσι συνιέντας, τῆς δὲ ἑαυτῶν ἀπεγνω-? κότας σωτηρίας; Ομως δ᾽ οὖν ὁ τῆς ἀληθείας παρ ῥησιάσεται λόγος. Πρῶτον δὲ ἐκεῖνο εἰπεῖν ἄξιον, ὅτι μάλιστα ἐν τοῖς περὶ Θεοῦ λεγομένοις τε καὶ ἀκουομένοις, μετ' εὐλαβείας τῆς προσηκούσης προσα ιέναι χρή, τόσῳ θείῳ κατηρτισμένους· εἶτα πίστιν ἐν τούτοις ἡγεῖσθαι, καὶ πίστιν τιμᾶσθαι, καὶ ταῖς ψυχαῖς προενιδρύσθαι, καὶ ἐν εὐθύτητι καρδίας τοὺς περὶ τηλικούτων λόγους ὑποδέχεσθαι, κενῶν δὲ καὶ ματαίων ἐρωτήσεων ἀπέχεσθαι, τούς τε γραώδεις μύθους καὶ τὰς βεβήλους κενοφωνίας εἰς τὸ παντελὲς ἀποτρέπεσθαι, οὐ προσέχειν δὲ γενεαλογίαις ἀπε ράντοις, καθὰ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν δεδίδαχεν, αἳ ζη τήσεις παρέχουσι μᾶλλον, ἡ οἰκονομίαν Θεοῦ τὴν ἐν πίστει, μηδὲ ζητεῖν τὴν διὰ τῶν σημείων καὶ παραδόξων έργων πίστωσιν καὶ ἀπόδειξιν, ἢ γοῦν ἀμφίβολον τὴν γνώμην ἔχειν περὶ τὰ καίρια. Ἰου δαϊκὸν τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα, ἀπίστων ἐστὶ τὸ καὶ κούργημα. Τίσιν ἔφη ὁ Κύριος, "Ω γενεὰ ἄπιστος, σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, ἀλλ' ἢ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου; οὐχὶ τοῖς ἀπειθοῦσιν Ἰουδαίοις, καὶ ἀεὶ τῷ ἁγίῳ διαμα χομένοις Πνεύματι; Μηδ' αὖ πρὸς περιέργους και ἀπαιδεύτους ἐρευνας ἀπάγεσθαι, αἱ λογομαχίας καὶ λέσχην γεννῶσι μᾶλλον, ἢ λόγον εύχρηστον καὶ ὠφέ λιμον· μήτε μὴν πρὸς ἀποδεικτικὰς ἀνάγκας λογι καῖς μεθόδοις προαγομένους διὰ τῶν ἐντέχνων καὶ σε σοφισμένων λόγων, ἐπὶ τὰς τούτων καταφεύγειν πιθανότητας, βιαίως πρὸς συγκατάθεσιν τοὺς ἀκρου μένους ἐπαγομένας· Ἑλληνικὸν τοῦτο καὶ ἀπίστων παντάπασι τὸ ἐφεύρεμα. Καὶ γὰρ ὥσπερ Ἰουδαῖοι σημεῖον αὐτοῦσιν, οὕτω καὶ Ἕλληνες σοφίαν ζη τοῦσιν. β'. Αλλ' ἡμῖν γε, οἷς πίστις τὸ τιμώμενον, πίστις ἀρχὴ καὶ ὑποβάθρα τῆς σωτηρίας ἡμῶν τιθέσθω, ὅθεν ἐπὶ τὸν σκοπὸν καὶ τὸ τέλος τῶν ἐλπιζομένων ἐπειγόμεθα. Ἐπεὶ δὲ ἡ πίστις ἐξ ἀκοῆς, πιστεῦσαι δεῖ πρῶτον τὸν προσερχόμενον ὅτι ἔστι Θεὸς, καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν μισθαποδότης γίνεται· πι στεῦσαι, οὐ ζυγομαχῆσαι, ἀλλὰ πίστει προσιέναι, τὸν τῆς εὐπειθείας μισθὸν ἀπεκδεχόμενον. Πίστις γάρ ἐστιν ἁπλῆ λογισμῶν καὶ ἀπερίεργος συγκατά θεσις· διὸ πίστει πρόσιμεν τῇ χάριτι, τῇ ἐκ τοῦ θείου Πνεύματος ἐπιπνοίᾳ ἐντικτομένῃ ταῖς τῶν πιο στῶν ψυχαῖς· πάσης ἀπιστίας ἐλευθέραν τὴν γνώ μην κεκτημένοι, καὶ ἐν ἁπλότητι καρδίας ἁπλῶς καὶ ἀβασανίστως τὰ τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ παρα δεδομένα ὡς ἐκ θείας ἐπιλάμποντα χάριτος δεχό μεθα, πάσης τῆς ἐξ ἀμφιβολίας κηλίδος καὶ ῥύπου καθαρεύοντες. Νόσημα γὰρ ψυχῆς κακῶν κάκιστον ἀπιστία, καὶ ἀσυνεσίας ἀρχὴ καὶ ἀπωλείας παραί τιον. Ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσητε, φησίν, οὐδὲ μὴ συνῆτε. "Η τε γὰρ ἀπείθεια πρὸς ὁτιοῦν οὐ συγ xνι, κοδομήν οικοδομίαν, οικονομίαν, sciunt, et de sua salute desperant Nihilominus c veritatis sermo fiducia non caret. Primo itaquẹ monere dignum est, nempe ad ea maxime quæ de Deo dicuntur et audiuntur, debita cum reverentia esse accedendum, divinoque timore instructos. Deinde oportere in his uti duce fide, honorem fidei habere, camque animis inserere, et cum rectitudine cordis doctrinam circa has res excipere, futilibus ineptisque quæstionibus abstinere, aniles fabulas profanaque et vana vocabula omnino repu diare, neque genealogiis interminatis attendere, prout sacræ Litteræ docent 16, quæ quæstiones praestant magis, quam Dei economiam quæ est in fide: neque item 86 postulare ut per miracula et prodigiosa opera confirmatio fiat ac demonstra tio vel denique minime habere nutantem circa res principales sententiam. Judaicum hoc argumen tum est, et incredulorum malitia. Quibusnam dicit Dominus: O generatio incredula! signum quarit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ propheta 199 nonne contumacibus Judæis et sancto semper resistentes Spiritui? Neque item curiosis et infice tis inquisitionibus oportet nos abripi, quæ verbo rum contentiones et garrulitatem potius generant quam proficuam utilemque doctrinam: neque dia lecticis methodis ad demonstrativas conclusiones pergendo per artificiosos captiososque sermones, ad hoc genus persuasionum confugere, quæ ad consensum audientes violenter adigunt. Prorsus hoc ellinicorum est atque infidelium inventum. Etenim sicut Judæi signum petunt, ita ethnici sa pientiam querunt 18. 2. Nobis vero, quibus fides in honore est, des ipsa initium ac fundamentum salutis nostræ con stituatur, unde ad scopum finenque speratarum rerum contendimus. Quoniam vero fides ex audita est, credere oportet primo accedentem quod Deus sit, et quod inquirentibus se remunerator sit"; credere, inquam, oportet, non resistere, sed cum fide accedere, et docilitatis fructum percipere. Fides enim est liber a ratiocinationibus et incuriosus assensus. Ideo fide ad gratiam accedimus, quæ di vino amante Spiritu in animabus fidelium gignitur cum liberam omni incredulitate mentem gerimus, et in simplicitate cordis sincere ac sine ulla inqui sitione traditas catholicæ Ecclesiæe doctrinas tan quam divina fulgentes gratia suscipimus omnemn 18 ] Tim. 1, 4. 17 Matth. 4. 18 1 Cor. 1, 22. Græcus Nicephori codex reapse habet non ol vel sed ut alit multi codices nonnullique Patres veteresque trans lationes; quanquam et illa prior permultos habet dubitationis nævum maculamque abstergentes. Morbus enim omnium pessimus incredulitas, insi pientiae initium, et perditionis causa. Si enim non credideritis, inquit Scriptura, ne intelligelis qui dem. Etenim incredulitas nullam patitur veræ reli 10 Isa. vII, 9. 19 Hebr. XI, astipulatores. Vide Rosenmüllerum ad dictum Pauli locum, qui merito Vulgatam nostram, id est priorem, prafert.

χωρεί καθαρῶς τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας παραδέχε σθαι· ἥ τε ἀμφιβολία τὴν αἴγλην τῆς ἀληθείας ἐπι σκιάζουσα, καθάπερ τι νέφος υποτρέχον τὸν ἥλιον, οὐκ ἐφίησιν εἰλικρινῶς τὴν σύνεσιν τῶν δεόντων αὐγάζεσθαι. Δῆλον οὖν ὡς οὐδὲν τῆς διὰ πίστεως ἀρχῆς βεβαιότερον ἢ ἀσφαλέστερον. Τὸ δὲ ζητεῖν ἀρχῆς ἀρχὴν, καὶ ἀπόδειξιν ἀποδείξεως, τί ἕτερόν ἐστιν ἡ πίστιν ἐπιζητεῖν πίστεως; τούτου δὲ τί ἀνοητότερον ἢ καταγελαστότερον; Οὐ γὰρ ἕξει ποτέ οὗ στήσεται καὶ ἀπερείσει τὸν λογισμὸν, ἀεὶ τοῦ εφευρισκομένου ἐφ' ἑτέραν ζήτησιν ἐπειγομένου ὥστε ὅσα ἂν κάμοι τις ζητῶν, ἐπὶ τὴν πίστιν ὡς εἰς ἀρχὴν ἀσφαλῆ καταφεύξεται. Τοῖς γὰρ ἀπίστοις εἰς ἀπέραντον ἥξει τὸ μάταιον, καὶ οὐδαμοῦ στή σονται, ἀλλ᾽ εἰς ἑαυτοὺς συντριβήσονται καὶ ἀπὸ ολοῦνται, διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν καὶ σκληρο καρδίαν. γ'. Εξῆς δὲ ταῦτα λέγομεν, ὅτι τὸ γράφειν ήτοι εἰκονίζειν τὸν Χριστὸν, οὐκ ἐξ ἡμῶν τὴν ἀρχὴν εἴλη φεν, οὐδὲ ἐν τῇ καθ' ἡμᾶς ἡρκται γενεᾷ, οὐδὲ νεαρὸν τὸ ἐφεύρημα· χρόνῳ τετίμηται ἡ γραφή, αρχαιότητι διαπρέπει, ἡλικιῶτίς ἐστι τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματ τος· διὸ καὶ αἰδέσιμος καὶ σεβασμία. Καὶ ἵνα συνο τομώτερον καὶ βεβαιότερον είπω, ἐπειδὴ σύμβολα τῆς πίστεως ἡμῶν τῆς ἀμωμήτου τὰ ἱερὰ ταῦτα θεάματα, πάλαι τῇ πίστει καὶ ἐξ ἀρχῆς συνυφέστηκε καὶ συνήκμασεν· ἀποστόλων ἐστὶ τὸ ἐγχείρημα, Πατέρων τὸ ἐπισφράγισμα. Ὡς γὰρ αὐτοὶ τὸν τῆς θεοσεβείας ἡμῖν εἰσηγήσαντο λόγον, οὕτω καὶ ἐν τῷ μέρει τούτῳ, τὸν τρόπον καθ' ἂν ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τῆς γῆς ἀνεστράφη πολιτευόμενος, καθὰ καὶ διὰ τῆς εὐαγγελικής συγγραφῆς ἐμφανῆ καὶ δῆλα καθίστα ται, ταυτὸν τάχα ποιοῦντες, ὅπερ πολλοὶ τῶν πάλαι τὰς ἀριστείας ἀναγράπτους ἐποιήσαντο, οὐ μόνον ἐν βίβλοις ἀναταξάμενοι, ἤδη δὲ καὶ ἐν πίναξιν ἀνα ιστορήσαντες. Οἷόν τι καὶ παρά τινι τῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας ἀκούομεν, ὅτι • καὶ πολέμων ἀν δραγαθήματα και λογογράφοι πολλάκις καὶ ζωγρά φοι διασημαίνουσιν, οἱ μὲν τῷ λόγῳ κοσμοῦντες, οἱ δὲ τοῖς πίναξιν ἐγχαράττοντες.» Ωστε ὁ τὴν συγ γραφὴν δεχόμενος, ἀναγκαίως δέξεται καὶ τὴν ἱστο ρίαν· εἰ γὰρ τὸ ἕτερον οὐ δέξεται, οὐδὲ θάτερον δή που. Καὶ ἐπειδὴ τὸ πᾶν τῆς τοῦ Λόγου κενώσεως οικονομία ἦν ἤδη πραττόμενον, εὐδόκησε κἂν τούτῳ δὴ τῷ τρόπῳ φιλανθρώπως τὰ τῆς οἰκονομίας ἐπι δείξασθαι· διὸ καὶ ἐδέησε ταύτης τῆς παχυτέρας γραφής, σαφεστέρας δὲ ὅμως, τῶν ἁπλουστέρων τε καὶ ἀγροικοτέρων ἕνεκεν· ἵνα καὶ οἱ μὴ εἰδότες γράμματα, ὅπερ διὰ τοῦ λόγου καθυστερίζονται, διὰ τῆς ὄψεως ἀντεισαγόμενον ἔλοιντο, συντομωτέραν τε καὶ ἐκδηλοτέραν τὴν τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἀλήθειαν κατανοῶσιν. "Οπερ γὰρ πολλάκις ὁ νοῦς οὐχ εἷλε διὰ τῆς τῶν λόγων ἀκοῆς, ἡ ὄψις ἀπλανῶς παραλαβοῦσα, σαφέστερον ἐφηρμήνευσεν. Εἰς ἀνά μνησιν λοιπὸν ὧν δι' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς ἔδρασέ τε καὶ gionis doctrinam pure excipere: dubitatio autem splendorem veritatis obscurans, ceu nebula quædam soli intercurrens, non sinit pure intellectum eorum, qui egent, illuminari. Est igitur exploratum, nihil esse firmius ac tutius quam initium a ſide ducere. Quærere autem initii initium, et demonstrationis demonstrationem, quid aliud est quam fidei fidem quærere? qua quidem re nihil insanius est magisve ridiculum. Nunquam enim habebit homo ubi con sistat suumque ratiocinium defigat, si quod inveu tum est, ad aliam cogatur inquisitionem. Itaque postea quam quantum quisque volet exquirendo se attriverit, ad fidem demum ceu ad tutum principium confugiet. Namque incredulis in infinitum stultitia procedet, et nusquam consistent, sed in semetipsis conterentur atque peribunt propter suam infidelita tem et durum cor 3. Deinceps jam dicimus pingendi Christi ac figurandi morem haud a nobis initium cepisse, neque ætate nostra susceptum, neque neotericum esse inventum. Temporis auctoritatem habet pictu ra, antiquitate commendatur, evangelicæ prædica tioni coætanea est; idcirco venerabilis est ac reli giosa. Atque ut brevius asseverantiusque dicam quia symbola fidei nostra sunt hae visibiles imnagi nes, eaque una cum fide jam inde a primordiis constant, simulque creverunt; sequitur ut aposto licum 87 hoc opus sit, et Patrum sigillo confra matum. Sicut enim illi divinam religionem scripto nobis obtulerunt, ita vicissim a pictura modus quo Servator in terra conversatus est, non minus quam ab evangelica Scriptura, conspicuus manifestusque fit. quibus idem actum est, quod multi egerunt qui res olim præclare gestas descripserunt, non libris solum commendantes, verum etiam in tabu lis exponentes. Ilujusmodi effatum quoddamn ab uno etiam magistrorun Ecclesiæ audimus, quod ‹ nempe res belli fortiter gestas, et historici sæpe et pictores repræsentant, illi quidem oratione exor mantes, hi vero in tabulis exprimentes. › Quamob rem qui scriptum admittit, is necessario repræ sentationem quoque admittet: nam si unu̟m non recipit, ne alterum quidem. Jam quia quidquid est actum, exinaniti Verbi vita gesta fuit, placuitque ei hoc quoque modo divinam economiam benevole demonstrare; idcirco hoc etiam descriptionis genere opus fuit, crassiore quidem sed tamen manifestiore, simpliciorum rudiorumque hominum causa; ut ii etiam qui litteras nescirent, quod per litteraturam non poterant, id visui oblatum reciperent, et con pendiariam magis atque evidentiorem rerum noti tiam haurirent. Quod enim sæpenumero mens a sermonum auditu non percipit, visus veracius excipiens, clarius sibi interpretatur. Sic ejusmodi homines facilius recordantur ea quæ Christus egit Vides pulchram genuinæ Christianorum fidei descriptionem, nostris quoque temporibus maxime idoneam. Legatur autem divi quoque Cyrilli insi guis hac super re locus, nobis ab ipso Nicephoro suppeditatus in Apologetico majore, pag. Gr. 137, quem nos propriam quoque in sedem transtulimus, nempe in explanationem Cyrilli in Epist. ad Rom. pag. Lat. 27, cum alnot.

ἔπαθε ῥᾳδίως προάγονται, καὶ θᾶττον ἢ διὰ τῆς τῶν λόγων ὑφηγήσεως, ὅσῳ καὶ ὄψις ἀκοῆς θάττον εἰς γνῶσιν καὶ πρὸς πίστιν ἑτοιμοτέρα. Οὕτως οὖν κατήχθη ἄχρι καὶ ἡμῶν ἴσον τὸ σέβασμα, τῷ προ διηνυσμένῳ μὲν ἀπείρῳ χρόνῳ βεβαιούμενον, τῇ δὲ τῶν πιστῶν Χριστιανῶν ἀξιοπιστίᾳ καὶ μαρτυρού μενον καὶ πραττόμενον. 2. Τί δὴ οὖν τὸ λυποῦν ἐστι, τῆς μνήμης τοῦ Χρι στοῦ συνεχέστερον ἐντεῦθεν προσγινομένης, καὶ τῶν εὐεργεσιῶν καὶ μεγαλουργιῶν τῶν εἰς ἡμᾶς περ πραγμένων ὁμολογουμένων; Αλλ' οἱ τῶν κακῶν τέκτονες βασκαίνουσιν ἀνθρώποις τῆς σωτηρίας, οὐχ ἑαυτοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις τὴν βασι λείαν κατὰ τοὺς Φαρισαίους ἐκείνους σαφῶς ἀπο κλείοντες, ὧν καὶ τὸν τρόπον καὶ τὴν ἀλαζονείαν ἐξήλωσαν. Απαντα μὲν οὖν προσκυνητὰ καὶ σεβά σμια, ὅσα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ παραδέδοται, ἐν γράμμασί τε καὶ ἀγράφως κείμενα, καὶ ἁγιάζει ψυχὰς καὶ σώματα, καὶ οὐδεμία τοῖς πιστοῖς περὶ ταῦτα ἀμφιβολία. Εἰ δέ τις ἰσχνομυθῶν λεπτότερον περὶ αὐτῶν διεξίοι, τοιάδε φήσει· ὡς ἡ μὲν εὐαγγε λική συγγραφή λόγῳ παραδέδοται παρὰ τοῖς ἐξ ἀρχῆς αὐτόπταις καὶ ὑπηρέταις τοῦ λόγου, τῶν θείων ἐκείνων καὶ ὑπερφυῶν λόγων τε καὶ ἐνεργειῶν καὶ δυνάμεων, ἃ μόνου ἦν καὶ ὁρᾶσαι καὶ διδάξαι τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Λόγου, καὶ παρὰ τοῖς πιστοῖς πιστῶς δεχθῆναι, οὐ λόγῳ ψιλῷ καὶ εἰς ἀέρα προς χεομένῳ, καὶ μικρὰ τὴν ἀκοὴν περιηγοῦντι, ὡς παροῦσι δὲ συγγίνεσθαι πράγμασιν, ἐξ οὗ τὸ μακά ριον ἀποφέρονται. Η δὲ τῶν ἱεροτυπιῶν τούτων Ιστορία ἐκεῖθεν μὲν ἥρτηται, καὶ ἐκ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς συνυφεστήκασι, πραγμάτων δὲ τῶν αὐτῶν μίμησις οὖσα τυγχάνει, ὑπ' ὄψιν ἄγουσα τῶν πεπραγμένων τὴν δήλωσιν, καθὰ καὶ ἐν ἑτέροις διεξοδικώτερον ἡμῖν εἴρηται, καὶ τὸ ἀπαράγραπτον της γραφής σαφώς παρίστησιν.. ε. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ λόγοι αὐτοὶ εἰκόνες εἰσὶ τῶν πραγμάτων, καὶ ἔπονται αὐτοῖς ὡς αἰτίοις. Καὶ πρώτ τως μὲν τὴν ἀκοὴν εἰσδύονται· πρότερον γὰρ τὰ ἀπηχήματα τῶν λεγομένων τοῖς ἐνηχουμένοις προσ πίπτουσι· δευτέρως δὲ δι' ἀναλογισμοῦ ἐπὶ τὴν τῶν δηλουμένων πραγμάτων κατανόησιν ὁ ἡκουτισμένος ἔρχεται. Η δὲ πρώτως καὶ ἀμέσως ἐπ' αὐτὰ τὰ πράγματα, ὡς παρόντα ἤδη, τὸν νοῦν τῶν ἐνορών των προσάγει, καὶ ἐκ πρώτης θέας καὶ ἐντεύξεως τρανὴν καὶ ἀπεξεσμένην τὴν γνῶσιν τούτων παρ έχεται. Καὶ ἵνα Πατρικῇ φωνῇ προσχρήσωμαι, ο "Απερ ὁ λόγος τῆς ἱστορίας ὑπέγραφε, ταῦτα γραφή σιω τώσα διὰ μιμήσεως δείκνυσι.» Καθόσον οὖν ἔργον λόγου διενήνοχε, κατὰ τοσοῦτον ἡ τοῦ ἔργου μίμησις καὶ ὁμοίωσις τῆς τῶν λόγων ἀπηχήσεως πρὸς τὴν τῶν πραγμάτων διοίσει εμφάνειαν. Ωστε έμφαντι κωτέρους τους λόγους καὶ σαφεστέρους πολλάκις διὰ συμβόλων μεν συλλαβών, passusque est; et quidem celerius quam sermone ss Matth. Abhine per versus septemdecim usque ad verba que fiebat litteris, Latine fragmentomi dedit Tur fianus apud Canisium, tomn. cit. p. 17; quem fere, funutatis tamen s.rpe verbis, sequor, praeteririna narrante fit, quanto visus auditu celerior est ad comprehendendam notitiam, et præbendæ fidei paratior. Sic igitur ad nos quoque pervenit æqua biliter hæc veneratio, immensi temporis lapsu sta bilita, et a fidelium Christianorum justa credulitate testimonium praximque sortita. 4. Cur ergo his molestum est, quod sæpius Christi memoria hinc refricetur, quodque benefi cia ac magnalia ab eo erga nos patrata affirmen tur? Verum li malorum artifices, salutem homi nibus invident; nec sibf tantum, verum etiam cæteris, more illorum Pharisæorum regnum mani feste præcludentes, quorum mores atque superbiam æmulantur. Cuncta igitur venerationis religionis que instrumenta, quotquot in Ecclesia Dei tradi tione tenentur, sive picta sive secus, et animas mostras ac corpora sanctificant; et nulla est fide libus circa hæc dubitatio. Quod si quis subtilius minutiusque de his disserere velit, ita eloquetur. Nempe evangelica scriptura oretenus tradita fuit iis qui ab initio viderunt et ministri fu re sermo nis, verborum, inquam, divinorum, ac supernatu ralium illorum operum atque prodigiorum, quæ solum facere poterat et docere humanatum Verbum; quæ fideles fideliter excipere, non ex nudo sermone et in aerem effuso, brevique circumsonante, potue runt; sed etiam coram rebus gestis interesse, ex quo beati prædicantur ". Jam vero sacrarum harum historia imaginum illinc pendet, et ex uno eodemque principio utraque res consurgit: ars autem, facto rum ipsorum imitatio est, oculis exhibens gestaruın rerum repræsentationem; sicut etiam alibi a nobis prolixius dictum fuit; et quod pictura inculpabilis sit, demonstratum. 5. Imo et ipsi sermones imagines rerum sunt, easque tanquam causas subsequuntur. Et primo quidem auditum subeunt. Namque antea soni verborum, 88 in eos qui illis pulsantur in currunt; postea per ratiocinium ad rerum signifi catarum intelligentiam is qui audit devenit. At pictura statim sine ullo intermedio ad res ipsas, ut jam præsentes, mentem spectantium admovet, et primo intuitu occursuque perspicuam perfectam que rerum cognitionem præbet. Atque ut Patris cujusdam dictione utar e quæ historica oratio naro rat, ea silenter pictura imitando ostendit. › Quanto itaque opus oratione praestantius est, tanto operis imitatio et similitudo, orationis sonitui, quod atti net ad rerum demonstrationem, præstabit. Quare manifestior oratio atque evidentior sæpe per has picturas evadit. Multoties enim ex sermone dubia in extrema periodo, in qua Turrianus legens men dose totam sententiam subvertit.

qugdam et ambiguitates pariuntur, diversique sen- sus in animis effici solent : quo fit ut multi et secum ipsi et adversus alios dissentiant, verbisque pugnent, de dictis ambigentes: verumtamen ea, quam res visibiles faciunt, fides procul omni dubitatione est. Tanta vero est utriusque communio, ut in uno eodem- que libro, sicut sæpe in antiquissimis chartis videre est, alternatim res delineetur, hinc quidem per syllą- bicam orationem, illinc vero per hasce imagines ea- dem narratio exhibeatur, quæ fiebat litteris. Sicut ergo Evangelii scriptura inde obtinet apud Christianos fidem, quin alia scriptura aut oratione indigeat, quae de ea testetur eidemque patrocinetur, ut vene- rauda et honorabilis habeatur ; sic etiam divinarum imaginum delineatio, cum sit eadem atque evan- gelica scriptio, per se fidem facit, neque extrinseco argumento eget, ut Evangelii res repræsentet, el eumdem ac illud honorem impetret. Quod si extrin- secum testimonium imago requireret, quomodo ali- ter ei patrocinari possemus, quam invocata ab cvangelico scripto confirmatione? Si ergo Evange- lium credentium auribus assonans, tantopere est honorabile (nam fides nostra ex auditu) pictura quæ ipsi visui sensibusque incidens, eamdem instructio- nem nobis exhibet, hæc, inquam, vel prævertet ce- leritate instructionem, quoniam visus aptior est persuadende quam auditus, vel certe secundum gradum non tenebit. Atque ita Evangelii instar erit (8). 6. Asterius autcm, namque et hic dignus est qui C nunc commemoretur, sive is est quem isti magistram inducunt, sive alius quilibet (9); Asterius, inquam, nihilominus in hemorrhoissæ laudatione (10), studium voluntatemque mulieris, quam credendo in benefactorem suum ostendit, magnopere admi- rans, ait constitutam ab ipsa aneam Christi iinagi- nem, evangelicæ prædicationi opem tulisse; ita ut hanc irridentes Judæi simul et ethnici convince- rentur tamen ac pudefierent, quia veram esse do- ctrinam illam manifestius patebat. Quam convictio- nem non ferentes impii quidam ac Dei hostes, rerum subinde summa potiti, divipam statuam, ita Deo tunc permittente, dejicere moliti sunt (11) : quod sane nostris quoque temporibus ob peccata nostra perpetratum videmus. Cum in utrisque, tum pictu- ra scilicet tum scriptura, unum idemque argumen- tum exsistat, resque ab illis significatæ per omnia 89 similes sint, quis sana mente preditus aut so- Α τῆς τοιαύτης ἱστορίας γίνεσθαι. Πολλάκις γὰρ διὰ τῶν λόγων καὶ ἀπορίαι τινὲς καὶ διαμφισβητήσεις τίκτονται, καὶ φρονήματα διάφορα ταῖς ψυχαῖς, ὡς τὸ εἰκὸς, φύονται · πολλοὶ γοῦν καὶ πρὸς ἑαυτοὺς καὶ πρὸς ἑτέρους διαστασιάζουσι καὶ λογομαχούσι, περὶ τῶν λεγομένων ἀμφιγνοοῦντες· ἡ δὲ διὰ τῶν ὁρατῶν πίστωσις, ἀναμφίλεκτον πανταχόθεν κέκτη ται. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ ἐν ἀμφοτέροις ἡ κοινωνία, ὡς ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ βίβλῳ, καθὰ πολλαχοῦ ἐν ἀρ χαιοτάταις ἰδεῖν ἔστι δέλτοις, παρὰ μέρος γεγρά- φθαι, ἐντεῦθεν μὲν τὸν διὰ τῶν συλλαβών λόγον, ἐντεῦθεν δὲ τὸν διὰ τῆς ἱστορίας ταύτης, καὶ τὴν αὐτὴν προδείκνυσθαι ὑφήγησιν τῇ ἐν γράμμασιν. Ὡς οὖν τοῦ Εὐαγγελίου ή συγγραφὴ αὐτόθεν ἔχει παρὰ Χριστιανοῖς τὸ ἀξιόπιστον, οὐ προσδεομένη ἑτέρας συγγραφής ή λόγου του συνηγορήσοντος ἢ προσμαρτυρήσοντος, πρὸς τὸ εἶναι αὐτὴν σεβασμίαν καὶ ἔνδοξον· οὕτω καὶ ἡ τῶν θείων ἀπεικασμάτων γραφή, ἡ αὐτὴ τῇ εὐαγγελικῇ τυγχάνουσα, οἴκοθεν τὸ πιστὸν ἐπάγεται, καὶ οὐκ ἂν δεηθείη τῆς τῶν ἔξωθεν ἀποδείξεως, σημᾶναί τε τὰ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ τιμὴν ἀπενέγκασθαι. Εἰ γοῦν ἐδεῖτο μαρτυρίας τῆς τῶν ἐκτὸς, τί ἂν ἄλλο τις προεστήσατο, ἢ πάντως τὸν τοῦ Εὐαγγελίου λόγου βεβαιοῦντα εἰσήγαγεν ; Εἰ τοίνυν τὸ Εὐαγγέλιον ταῖς ἀκοαῖς τῶν πιστῶν ἐνηχούμενον, τοσούτου τιμάσθα: ἄξιον (καὶ γὰρ ἡ πίστις ἡμῶν ἐξ ἀκοῆς), τὰ τῇ θέα αὐτῇ προσπίπτοντα, καὶ δι' αὐτῆς τῆς αἰσθήσεως, τὸ ταυτὸν τῆς διδασκαλίας ἡμῖν παριστῶντα, ἡ παρευ δοκιμήσει τῆς διδασκαλίας τῷ τάχει, διότι καὶ ὄψις ἀκοῆς μᾶλλον τὸ ἐπαγωγὸν πρὸς πίστωσιν κέκτηται, ἢ πάντως οὐκ ἐν δευτέροις τετάξεται. Καὶ οὕτως ἔσται Εὐαγγέλιον. ς'. Αστέριος δὲ (μνήμης γὰρ καὶ τοῦτον ἀξιοῦν τὰ νῦν δίκαιο» [6]), εἴτε ὄν αὐτοὶ διδάσκαλον ἐπάγονταί, ἢ ὁστισοῦν ἕτερος, Αστέριος δ' οὖν ὅμως, ἐν τῷ εἰς τὴν αἱμόρρουν ἐγκωμίῳ, τήν τε σπουδήν καὶ προαίρεσιν τοῦ γυναίου, ἣν περὶ τὴν πίστιν τὴν εἰς τὸν εὐεργέτην ἐπεδείξατο, ὑπεραγάμενός φησιν, ὅτι γε δὴ ὁ παρ' αὐτῆς εἰς τύπον τοῦ Χριστοῦ χαλ- κουργηθεὶς ἀνδριάς, εἰς συνηγορίαν τοῦ εὐαγγε λικοῦ κηρύγματος ἔστηκεν, ὥστε τοὺς τοῦτο κωμ ῳδοῦντας καὶ καταχλευάζοντας Ἰουδαίους τε καὶ Ελληνας, δι' αὐτοῦ ἀληθῶς τῶν κηρυσσομένων ἐκδη - - λύτερον ἐκφαινομένων, ἡττᾶσθαι καὶ καταισχύνε- σθαι. Οὗ τὸν ἔλεγχον οὐ φέροντες, τῶν κατὰ καιροὺς κρατούντων ἀσεβῶν τε καὶ θεομάχων τινὲς, πρὸς καθαίρεσιν τοῦ θείου ἀγάλματος, οὕτω τηνικαῦτα Θεοῦ συγχωρήσαντος, ἐπεχείρησαν· ὅπερ δὴ καὶ ἐφ' ἡμῶν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὁρῶμεν γινόμενον. Επ' ἀμφοῖν οὖν τῶν γραφών μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ὑπαρχούσης ὑποθέσεως, καὶ τῶν ἀπ' αὐτῶν σημαι·

νομένων πραγμάτων ἑκατέρωθεν τὸ ἀπαράλλακτον κεκτημένων, τις τῶν νοῦν ἐχόντων καὶ σωφρονούν- των, ἐν οἷς τὸ ἀδιάφορον ἐνυπάρχει, τὸ μὲν προστ κυνεῖσθαι ἂν ἀξιώσῃ, τὸ δὲ καταπίμπρασθαι ; Εἰ γὰρ τὸ ἕτερον τίμιον, καὶ θάτερον ἐξ ἀνάγκης· εἰ δὲ οὐ τοῦτο, οὐδὲ ἐκεῖνο τίμιον· καὶ ἐπειδὴ κατ' οὐδὲν διαφέρουσιν, ὁ τὸ ἕτερον καθαιρῶν, τὸ πᾶν Εὐαγγελίου καθῃρηκὼς εἴη. Ὢ τῆς μανίας ! ὢ τῆς ἀπονοίας! Χριστοῦ· μνήμη καὶ ὄνομα πρόκειται· τίνες οἱ καταστρέφοντες; ἆρα Χριστιανούς όνομα- στέον; Οὐ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι τοῦτο τολμῶσι καὶ Ελ- ληνες καὶ βάρβαροι, ἐχθροί γε όντες, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ἱερᾶς θρησκείας ἀλλότριοι, οἷς καὶ οὗτοι άτε- χνῶς ὡς Χριστομάχοι συντετάξονται· ὡς Ἰουδαῖοι σκανδαλιζέσθωσαν, ὡς Ἕλληνες μωραινέσθωσαν· ἐπειδήπερ ἐσταυρωμένος ὁ Χριστὸς κηρυσσόμενος, Β ταυτὸν δὲ φάναι· καὶ εἰκονιζόμενος, Ἰουδαίοις μέν ἔστι σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ μωρία. Ωσπερ οὖν ὁ λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ καὶ τῶν τοῦ σταυρωθέντος ὑπομνη μάτων, τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστὶ, τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ ἐστι, καὶ ταῦτά γε ἄρα ὡσαύτως τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ πά- θος ἡμῖν διαγράφουσιν· εἰ δὲ τἀληθέστερον εἰπεῖν ἐκ περιουσίας, καὶ τὰς θεοσημίας καὶ θαυματουρ γίας, άσπερ τερατουργῶν ἐδείκνυτο· καὶ ἐν ἐπ' ἀμφοτέροις ἐστὶ τὸ τῆς τιμῆς αἴτιον, ἡ τοῦ Χριστοῦ κένωσις. ζ. Οἱ δέ γε φαῦλοι καὶ τῶν φαύλων ἐργάται, ὑπ' ἀναισχύντου γνώμης καταιτιῶνται ἡμᾶς, τῇ ἁπλῇ πίστει καὶ τῇ παραδόσει τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας – τῇ ἀγράφῳ ἐπιστηριζομένους· ἀλλὰ ῥητέον αὐτοῖς, ὅτι μάλιστα μὲν ἡ ἄγραφος παράδοσις τὸ ἰσχυρότα- τον πάντων κέκτηται, καὶ οἷον κρηπίς τις καὶ ἕδρα τῶν ἐν τῇ χρήσει τοῦ βίου ἐστὶν, ἥτις ἐπὶ πλεῖστον διαρκέσασα πεποιωμένον ἔθος καθίσταται· τὸ δὲ ἔθος χρόνῳ μακρῷ βεβαιωθέν, φύσεως ἰσχὺν λαμβά- φύσεως δὲ τί ἂν εἴη ἰσχυρότερον ; Εἰ δὲ δεῖ περιεργότερον τούτου διπλαβεῖν εἶνεκεν, ὁρῶμεν ὅτι καὶ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτὸ ἀγράφως τὸ ἐξ ἀρχῆς πα- ραδέδοται. Ο γὰρ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν ἐπὶ τὸ σω τήριον προελθὼν κήρυγμα, οὐκ ἐν γράμμασι τοὺς θείους ἐκείνους καὶ θαυμαστούς νόμους ἐξέθετο, ὡς ἴσμεν ἅπαντες, οὐδὲ ἐν χάρτῃ καὶ μέλανι τὴν ὑψη λὴν οὕτω καὶ σωτήριον διδασκαλίαν ἐνέγραψεν, οὐ πλαξὶ λιθίναις ἐτύπωσε, καθάπερ τὸ παλαιὸν ὁ κατὰ D Μωσέα νόμος διεκεχάρακτο, ἀλλὰ ψυχαῖς ταῦτα ἐναπέθετο, ἐν πνεύματι κεχαραγμένα καὶ σεσημαί σμένα, οὐ γράμματι . Τοῦτο καὶ διὰ προφητῶν ἁγίων πάλαι προαναπεφώνητο· Διδοὺς γὰρ, φησὶ, νόμους μου εἰς διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν ἐπιγράψω αὐτούς. "Α δὴ ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας Χριστοῦ περαινόμενα έγνωμεν, χρόνοις δέ τισιν ὕστερον καὶ γραφῇ χαραττόμενα· μάρτυς ὁ θεῖος Λουκᾶς ἀπαράγραπτος, ἂν ἄρα δέχωνται τὴν πα A brius, in quibus nihil discriminis est, dignum YS6 • unum, qnod honoretur; alterum quod comburatur, putaverit? Nam si unum honorabile est, necesse est esse et alterum : sin hoc minime est, ne Christi mentio nomenque illic prostant; qui- nam hi sunt qui destruunt? Num Christiani appellandi ? Nego enimvero. Judaei hoc audent faci- nus, pagani et barbari, cum sint hostes nostroque bitatione, utpote Christi hostes, annumerabuntur. infatuentur; quandoquidem Christus qui prædica- tur crucifixus, quod idem est ac si figuratus dica- stultitia. Sicut ergo sermo de cruce et de rebus item Christi crucem passionemque nobis æque describunt; imo majore, ut verius dicam, vi ; mecnon divina prodigia, quæ is mirabiliter opera- tus est. Unaque est utriusque rei honorandæ cau- sa, nempe Christi exinanitio. 7. Hi autem improbi et improbitatis auctores, plici, et catholica Ecclesiæ traditione non scripta, firmiter perstamus. Sed respondendum est istis, traditionem potissime non scriptam præ omnibus esse validissimam, et columnæ basisque vice in vitæ humanæ usibus fungi; quæ diutissime durans, receptam consuetudinem constituit : consuetudo Quid porro est natura validius? Quod si hujusce ad salutarem accessit prædicationem, non litteris divinas illas mirabilesque leges exposuit, ut om- brem doctrinam scripsit, non lapideis tabulis in- sculpsit, sicut antiquitus Mosaicu les charaxala sanctis quoque prophetis olim prædictum fuit : Dans enim, inquit, leges meas in mentibus eorum, et ipsa veritate Christo peractum scimus; post aliquot νομένων πραγμάτων ἐχατέρωθεν τὸ ἀπαράλλαχτον Αὶ χεχτημένων, τίς τῶν νοῦν ἐχόντων καὶ σωφρονούν- τῶν, ἐν οἷς τὸ ἀδιάφορον ἐνυπάρχει, τὸ μὲν προσ- χυνεῖσθαι ἂν ἀξιώσῃ, τὸ δὲ χαταπίαπρασθαι; ΕἸ γὰρ τὸ ἕτερον τίμιον, καὶ θάτερον ἐξ ἀνάγχης " εἰ δὲ οὐ τοῦτο, οὐδὲ ἐχεῖνο τίμιον" χαὶ ἐπειδὴ κατ᾽ οὐδὲν διαφέρουσιν, ὁ τὸ ἕτερον χαθαιρῶν, τὸ πᾶν Εὐαγγελίου χαθῃρηκὼς εἴη, Ὦ τῆς μανίας ! ὦ τῆς ἀπονοίας ! Χριστοῦ μνήμη καὶ ὄνομα πρόκειται " τίνες οἱ χαταστρέφοντες; ἄρα Χριστιανοὺς ὀνομα- στέον; Οὐ μὲν οὖν’ Ἰουδαῖοι τοῦτο τολμῶσι χαὶ Ἕλ- χηνες καὶ βάρθαροι, ἐχθροί γε ὄντες, καὶ τῆς καθ᾽ ἡμᾶς Ἰερᾶς θρησκείας ἀλλότριοι, οἷς καὶ οὗτοι ἀτε- χνῶς ὡς Χριστομάχοι συντετάξοντα! " ὡς Ἰουδαῖοι σχανδαλιξέσθωσαν, ὡς Ἕλληνες μωραινέσθωσαν" ἐπειδήπερ ἐσταυρωμένος ὁ Χριστὸς κηρυσσόμενος, ἢ ταυτὸν δὲ φάνα! χαὶ εἰχονιζόμενος, Ἰουδαίοις μέν ἔστι σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ μωρία, "Ὥσπερ οὖν ὁ λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ καὶ τῶν τοῦ σταυρωθέντος ὑπομνη- μάτων, τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστὶ, τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ ἔστι, καὶ ταῦτά γε ἄρα ὡσαύτως τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ χαὶ τὸ πά- θοὸς ἡμῖν διαγράφουσιν " εἰ δὲ τἀληθέστερον εἰπεῖν ἐκ περιουσίας, καὶ τὰς θεοσημίας καὶ θαυματουρ- γίας, ἅσπερ τερατουργῶν ἐδείκνυτο" καὶ ἕν ἐπ᾽ ἀμφοτέροις ἐστὶ τὸ τῆς τιμῆς αἴτιον, ἡ τοῦ Χριστοῦ χένωσις. ζ΄. Οἱ δέ γε φαῦλοι χαὶ τῶν φαύλων ἐργάται, ὑπ' ἀναισχύντον γνώμης χκαταιτιῶνται ἡμᾶς, τῇ ἁπλῇ πίστει χαὶ τῇ παραϑόσει τῆς χαθολιχῆς Ἐχχλησίας, τῇ ἀγράφῳ ἐπιστηριζομένους - ἀλλὰ ῥητέον αὐτοῖς, ὅτι μάλιστα μὲν ἡ ἄγραφος παράδοσις τὸ ἰσχυρότα- τὸν πάντων κέχτηται, καὶ οἷον κρηπίς τις καὶ ἔδρα τῶν ἐν τῇ χρήσει τοῦ βίου ἐστὶν, ἔτις ἐπὶ πλεῖστον διαρχέσασα πεποιωμένον ἔθος καθίσταται " τὸ δὲ ἔθος χρόνῳ μαχρῷ βεθαιωθὲν, φύσεως ἰσχὺν λαμθά- γεν φύσεως δὲ τί ἂν εἴη ἰσχυρότερον ; Εἰ δὲ δεῖ περιεργότερον τούτου διπλαθεῖν εἵνεκεν, ὁρῶμεν ὅτι χαὶ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτὸ ἀγράφως τὸ ἐξ ἀρχῆς πα- φαδέδοται. Ὁ γὰρ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν ἐπὶ τὸ σω- τήριον προελθὼν κήρυγμα, οὐκ ἐν γράμμασι τοὺς θείους ἐχείνους χαὶ θαυμαστοὺς νόμους ἐξέθετο, ὡς ἴσμεν ἅπαντες, οὐδὲ ἐν χάρτῃ χαὶ μέλανι τὴν ὑψη- λὲν οὕτω καὶ σωτήριον διδασκαλίαν ἐνέγραψεν, οὗ πλαξὶ λιθίναις ἐτύπωσε, καθάπερ τὸ παλαιὸν ὁ κατὰ Μωσέα νόμος διεχεχάραχτο, ἀλλὰ ψυχαῖς ταῦτα ἐναπέθετο, ἐν πνεύματι χεχαραγμένα χαὶ σεσημα- σμένα, οὐ γράμματι. Τοῦτο καὶ διὰ προφητῶν ἀγίων πάλαι προαναπεφώνητο᾽ Διδοὺς γὰρ, φησὶ, νόμους μοὺ εἰς διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν ἐπιγράψω αὑτούς. “Δ δὴ ὑπ᾽ αὐτῆς τῆς ἀληθείας Χριστοῦ περαινόμενα ἔγνωμεν, χρόνοις δέ τισιν ὕστερον χαὶ γραφῇ χαραττόμενα᾽" μάρτυς ὁ θεῖος Λουχᾶς ἀπαράγραπτος, ἂν ἄρα δέχωνται τὴν πα-

ράδοσιν οἷα θεμέλιον τοῦ κατ' αὐτὸν ἱεροῦ Εὐαγγε λίου προκαταβαλόμενος, δι' ὧν συγγράφων φάσκει Επειδήπερ πολλοὶ ἐπεχείρησαν ανατάξασθαι διήγησιν περὶ τῶν πεπληροφορημένων ἐν ἡμῖν πραγμάτων, καθὼς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι του λόγου. Ταῦτα μὲν ὁ εὐαγγελιστής· ἔστι δὲ ἰδεῖν κἂν ταῖς ἱεραῖς συνάξεσι, κατὰ τὴν θείαν λειτουργίαν, ἢ καὶ ἐν ἄλλοις καιροῖς ἐπιτελούμενα, οὐκ ὀλίγα ἡμῖν ἀγράφως παραδεδομένα καὶ κρατούμενα, καὶ αὐτῶν τῶν θείων ᾀσμάτων τὰ πλεῖστα. Ἐπεὶ πόθεν τῶν ἱερῶν ἡ προσκύνησις, αὐτῶν τε τῶν ζωοποιῶν ξύλων; τὸ σωτήριον Πάσχα πόθεν συμφώνως κατὰ τὴν ἡμέ ραν τὴν αὐτὴν παρὰ πᾶσι Χριστιανοῖς ἑορτάζεται, καίτοι ἐν τοῖς χρόνοις τῶν ἀρχαιοτέρων οὐχ ὡσαύ τως τελούμενον; Τὸ ἱερὸν τῆς πίστεως σύμβολον ὁμοφώνως ὁμολογεῖσθαι ἑκάστοτε, ποία γραφή παρα δέδωκεν, εἰ μὴ ἀγράφως προενήνεκται; Τί δ' ἂν εἴποι τις περὶ ἀγνισμῶν καὶ νηστειῶν, καὶ ὅσα προεόρτια και μεθέορτα, καὶ ἐν αὐταῖς δεικνύμενα πανηγύρεσι, τοῦ τε τρόπου τῶν θείων μυστηρίων, καὶ τούτων τῆς μεταλήψεως, καὶ σωτηρίου βαπτί σματος, καί τινων ἄλλων ὅσα ὁ τῆς ἱερᾶς εὐταξίας ἐκδεικνύει διάκοσμος; Εῶμεν λέγειν τὰ νῦν περί τε λιτῶν καὶ προόδων ἔν τε καθωρισμένοις τόποις, ἢ καὶ ἄλλως γινομένων, ἃ δὴ ἐκ τῆς ἀγράφου καὶ ἄνωθεν μέχρις ἡμῶν κατιόντα συνήθους παρειλήφι μεν παραδόσεως, καὶ πάντα τιμῶμεν καὶ περιέπομεν, καὶ ἀσπαζόμεθα καὶ κατέχομεν οὐδὲν ἔλαττον, ἢ τὰ ἐν γραφαῖς ἡμῖν νομοθετούμενα, ὧν ἀμφοτέρων τὸ ἀσφαλὲς παρὰ τῆς ἀποστολικῆς διδασκαλίας ἡμῖν περιγέγονεν. η'. Ὁρῶμεν δὲ καὶ ἐν γράμμασι νόμους κειμένους, παρορωμένους δὲ τῷ τὴν παράδοσιν καὶ τὰ ἔθη επέ ρως ἔχοντα ἐπικρατεῖν. Πάντα γὰρ ἔθος ἐστὶ τὸ βε βαιοῦν, ἐπεὶ καὶ τὸ ἔργον λόγου ἐπικρατέστερον. Τί γάρ ἐστι νόμος, ἢ ἔγγραφον ἔθος; ὡς αὖ πάλιν ἔθος ἄγραφος νόμος τοῦτο δ' ἂν ῥᾳδίως τις καὶ ἐπὶ τῶν θύραθεν ἴδοι: καὶ γὰρ καὶ γραμματικών παῖδες, εἴ που συμβαίη τοῦ κατάρχοντος κανόνος λέξιν τινὰ κατὰ γραφὴν παρατραπῆναι, ἑτέρως δὲ τῷ ἔθει κατακρατήσασαν γράφεσθαι; τὴν παράδοσιν ἂν αἰτιάσοιντο, οἷα κανόνα κανόνος προάγοντες. Τι οὖν ἀποφανοῦνται πρὸς τὸν εἰρηκότα, ὅτι Εγώ παρ έλαβον ἀπὸ τοῦ Κυρίου, ὁ καὶ παρέδωκα ὑμῖν; Πῶς δὲ οὐκ ἂν διαπτύσειαν, τῶν μαθητευομένων εἰς τὸ Εὐαγγέλιον τοῖς μὲν γράφοντα, Κορίνθιοι δὲ οὗ τοι, Ἐπαινῶ δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, ὅτι πάντα μου μέμνησθὲ· καὶ καθὼς παρέδωκα ὑμῖν, τὰς παρα δόσεις κατέχετε· Θεσσαλονικεῦσι δὲ, Αρα οὖν, ἀδελφοί, στήκετε καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἂς ἐδιδάχθητε, εἴτε διὰ λόγου, εἴτε δι' ἐπιστολῆς ἡμῶν. Ἀναπτύξειε δ' ἂν ταῦτα διαφανέστερον, ὁ τῆς Η jacit, dum ait: Quoniam mulli conati sunt ordinare narrationem, quæ in nobis completæ sunt, rerum; sicul tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis 33. Ita quidem evangelista. Videre autem est in sacris etiam Synaxibus, cum peragitur divina li turgia, et aliis temporibus alia fiunt, non pauca mobis sine scripto tradita et stabilita, et ipsorum divinorum plurima canticorum. Etenim unde nobis sacrarum rerum ipsiusque vivifici ligui veneratio? Item Servatoris Pascha quomodo concorditer eadem die a Christianis omnibus celebratur, quanquam antiquiore tempore non ita fiebat? Sacrum fidei Symbolum una voce confiteri quotidie, quænam scriptura tradidit, cum antea potius introductum fuerit? Quid vero dicendum de 90 expiationibus et jejuniis, de vigiliis atque octavis, et quæ in ipsis fiunt solemnitatibus, deque divinorum my steriorum modo, atque horum susceptione, de salu tari baptismate, et nonnullis alüs quæcunque sacræ disciplinæ ordo postulat? Mittamus nunc dicere de litaniis, et supplicationibus ad definita loca deduc tis vel quomodolibet actis; quæ omnia ex non scripta et antiquítus ad nos delata consuetudinis accepimus traditione, quæque nihilominus in ho nore labemus et colimus, veneramur, ac reline mus, haud secus quam illa scriptis sancita; quia tuta utrorumque ratio ab apostolico nobis magis terio manavit. 8. Quin adeo leges quoque scripto editas, nihilo tamen minus neglectas videmus, propterea quod traditio et consuetudo diversa vigeat. Omnia enim consuetudo confirmat, quia opus potentius ser mone est. Quid aliud enim estlex, nisi scripta consue tudo? sicuti vicissim consuetudo, est lex non scripta. lloc facile extra res sacras quoque videre est. Namque et grammatici, si quando accidit ut a dominante re gula vocabulum aliquod in libro deviet, et aliter se cundum prævalentem consuetudinem scribatur, tra ditionem excusant tanquam regulam regulæ. Quid ergo objicient dicenti: Ego accepi a Domino quod et tra didi vobis s? Cur non contemnent, ad Evangelii alum nos, id est Corinthios, scribentem: Laudo vos, fra tres, quia cuncta mea recordamini; et sicut tradidi vobis, traditiones retinetis ". Ad Thessalonicenses aulem: Itaque, fratres, stale, et retinete traditiones, quas edocti fuistis sive per sermonem sive per epi stolam nostram *. Explicabit autem hæc lucidius, regiæ urbis pontifex mundique łuminare splenden tissimum, magnus Joannes dicens: Curr? quia nou ss Luc. 1, (c) 1. 28 1 Cor. 31, 23.. ibid. 22: 34 Thess. 11, 14. Hæc quoque animadvertant illi, qui pias hujusmodi Catholicorum praxes pedibus trahunt. Sequentes versus septem editi exstaurant Latine ex Turriano apud Canisium tom. cit. p. 18. (c) Sententiae huic, quod consuetudines instar legum sint, disertis verbis stipuluer Proclus Lycius in suis ad Platonis Remp. Commentariis, apud nos in Spicilegio Romano, t. Vlit, p. 675.

βασιλίδος ἱερομύστης, καὶ τῆς οἰκουμένης φωστήρ Α φαεινότατος, Ἰωάννης δ' οὗτός ἐστιν ὁ μέγας· τί λέ- γων; Οτι οὐ πάντα δι' ἐπιστολῆς παρεδίδοσαν οἱ ἀπόστολοι, ἀλλὰ καὶ ἀγράφως· ὁμοίως δὲ κἀκεῖνα καὶ ταῦτά ἐστιν ἀξιόπιστα· ὥστε καὶ τὴν παράδοσιν, φησί, τῆς Ἐκκλησίας ἀξιόπιστον ηγούμεθα. Παρά δοσίς ἐστι ; μηδὲν πλέον ζήτει. Τούτοις ὅμοια καὶ ὁ θεῖος Βασίλειος τῷ ἱερῷ Ἀμφιλοχίῳ ἐπιστέλλει, ἐν ε; φησι· « Τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πεφυλαγμένων δογμάτων καὶ κηρυγμάτων, τὰ μὲν ἐκ τῆς ἐγγράφου «δασκαλίας ἔχομεν, τὰ δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων παραδόσεως διαδοθέντα ἡμῖν ἐν μυστηρίῳ παρεδε- ξάμεθα· ἅπερ ἀμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς τὴν εὐσέβειαν· καὶ τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ, οὔκουν ὥστις κἂν γοῦν μικρὸν θεσμῶν Ἐκκλησίας πεπεί- μαται· εἰ γὰρ ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα τῶν ἐθῶν, Β ὡς μὴ μεγάλην ἔχοντα τὴν δύναμιν, παραιτεῖσθαι, λάθοιμεν ἂν εἰς αὐτὰ τὰ καίρια ζημιοῦντες τὸ Εὐ- αγγέλιον· μᾶλλον δὲ εἰς ὄνομα ψιλόν περιστάντες τὸ κήρυγμα, καὶ ὁποῖα ταῦτα ὁ ἐντυγχάνων σαφῶς είσεται. Ωσαύτως καὶ ὁ θεῖος Επιφάνιος, ἐν οἷς περὶ τῶν προσφερομένων ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων διαλέγεται, φησίν, ὅτι ο 'Αναγκαίως ἡ Ἐκκλησία τοῦτο ἐπιτελεῖ, παράδοσιν λαβοῦσα παρὰ πατέρων τίς δὲ δυνήσεται θεσμὸν μητρὸς καταλύειν, ἢ νόμον πατρός; ὡς τὰ παρὰ τῷ Σολομῶντι εἰρημένα· Άκουε, υἱε, λόγους πατρός σου, καὶ μὴ ἀπώση θεσμούς μητρός σου· δείξας ὅτι ἐγγράφως τε καὶ ἀγράφως ἐδίδασκεν ὁ Πατήρ, τουτέστιν ὁ Θεὸς, θ'. Ταῦτα δὴ τῶν ἱερῶν διδασκάλων τὰ λόγια· ὧν τί ἂν εἴη σαφέστερον, ἢ πρὸς εὐσέβειαν εὐπειθέστε ρον; 'Αρ' οὖν οὐκ ἔδει τοῖς ἀποστολικοῖς καὶ Πατρι κοῖς εἶξαι προστάγμασιν; οὐκ ἔδει ταῦτα εἰ μή τι ἄλλο ἐπαισχυνθῆναι, ὡς ἐκ· πνευματικής προερχό μενα χάριτος ; οὐκ ἔδει τὴν λιθίνην αὐτῶν καταμα- λάξει καρδίαν, καὶ πᾶσαν ἀπιστίας ἀφορμὴν καὶ και κοήθειαν ψυχῆς ἀπελάσαι; Αλλ' οἴ γε ἀλαζονείᾳ καὶ ἀπειθείᾳ συζῶντες, τοὺς τοῦ δικαίου όρους παραχα- ράττουσι, καὶ τοὺς θεσμούς τῆς Ἐκκλησίας παρα- βραβεύουσι, καὶ ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν ἡτιμωμένα τὰ ἅγια. Πόθεν οὖν, φασί, καὶ ποῖος νόμος ἡμῖν εἰκόνι Χριστοῦ προσκυνεῖν ἐγκελεύεται ; "Οτι μὲν οὖν παρ ώσαντο ηρνημένοι τα Χριστιανῶν, τοιαῦτα ἐξερευ- νῶντες, ἐμφανές· διὸ οὐδὲ ἔδει τοῦ πρὸς αὐτοὺς λό. του· τῆς δὲ τῶν εὐγνωμονεστέρων καὶ εὐπειθείας ἐγγὺς ἡκόντων ὠφελείας τε καὶ οἰκοδομῆς ἕνεκεν, τααῦτα πρὸς αὐτοὺς πάλιν λέγομεν· ὅτι γε πρῶτον dam etiam sine scripto. Sed et hæc et illa parem fidem merentur. Quamobrem Ecclesiæ quoque tra- ditionem, inquit, fide dignam judicanus. Traditio est? Nihil amplius quæras (15). His similia divus quoque Basilius sacro Amphilochio scribit, ubi ait (16) : • Dogmatum in Ecclesia custoditorum ac doctrinarum, partem quidem a scripto magi- sterio habemus, partem vero ex apostolorum tra- ditione ad nos transmissa in mysterio excepimus. Quæ utraque eamdem vim in religione habent. Atque his nemo contradicet ; non, inquam, etiamsi Ecclesia leges tantum a limine salutaverit. Nam si forte ausimus non scriptas consuetudines ceu levem vim obtinentes recusare, imprudentes Evangelii omnia per epistolam tradiderunt apostoli, sed qua ipsius summam pessumdabimus; imno vero ad nudum nomen universam doctrinam redigemus. Et cujusmodi hæc sint, qui experietur, aperte cognos- cet. Similiter divus quoque Epiphanius de obla- tiene pro mortuis disserens, ait : « Necessario Ecclesia hoc facit, traditione a Patribus accepta. Quis autem poterit matris constitutum abolere, aut patris legem ? ut apudl Salomonem dicitur : Audi, fili, verba patris tui, et ne repellas mandala matris tuc 27. Ubi demonstrat scilicet, tum scripto tum sine scripto, docuisse Patrem id est Deum, et Uni- genitum et sanctum Spiritum; matrem vero no- stram Ecclesiam habere in se reconditas leges, quas violare nefas (17). › C 91 9. Haec sunt quidem sacrorum magistrorum Basilius scripsit ad Amphilochium. cis : oracula; quibus sane quidnain aliud clarius est, atque erga religionem obsequentius ac tutins? Nonne ergo oportuit apostolorum ac Patrum mandatis mo- rem gerere? Nonne hæc decuit, si nihil aliud, certe revereri ceu de spiritali gratia manantia ? Nonne hæc oportuit adversariorum lapideum cor mollire, atque omnem incredulitatis occasionem pravumque habitum ex animis pellere? At isti superbia et con- tumacia innutriti, recti terminos convellunt, et Ecclesiæ constituta prætergrediuntur, resque sanc- tás despectui habent. Quamobrem aiunt : Quænam nos lex ad Christi imaginem adorandam adigit ? Quod itaque ren Christianam abnegant ita interro gantes, exploratum est; unde nec eis respondendum foret. Verumtamen ob illorum qui meliore mente sunt, et ad obedientiam propius accedunt, utilita- tem et ædificationem, insuper dicimus: ncmpe Μονογενής, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ἡ δὲ μήτηρ ἡμῶν δυναμένους καταλυθήναι ο ἡ Ἐκκλησία εἶχε θεσμοὺς ἐν ἑαυτῇ κειμένους μή γενὴς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ;

μὲν ὁ νόμος ὁ κελεύων τά τε θεῖα Εὐαγγέλια καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τἆλλα ὁπόσα ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς Ἐκκλησία τιμᾶται καὶ δοξάζεται, ὁ αὐτὸς οὗτος καὶ ταύτην προσκυνεῖν παρεγγυά. ι'. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Η πίστις, καὶ τῶν πιστῶν ἡ οἴκοθεν καὶ αὐτεπάγγελτος περὶ τὰ θεῖα ὁρμὴ, καὶ ἢ περὶ αὐτὰ εὐλαβὴς καὶ εὐθυτάτη προαίρεσις καὶ σπουδή, καὶ ἡ παραδεδομένη τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ τῷ μακρῷ χρόνῳ βεβαιωθεῖσα καὶ κρατοῦσα συνήθεια, καθὰ δὴ καὶ μικρῷ πρόσθεν είρηται· ἔπειτα δὲ ὅτι καὶ φυσικός νόμος ἡμῖν ἐνυπάρχει, καὶ μὲν δὴ καὶ ὁ ἐν γράμμασι κείμενος έγκελεύεται, τοῖς τὸ κρεῖτο τον ενεγκαμένοις τὴν πρέπουσαν νέμειν τιμὴν καὶ προσκύνησιν· καὶ τοῦτο μάθοι τις ἂν ἐκ τῆς τῶν προσκυνήσεων διαφορᾶς. Η μὲν γὰρ ἐξῃρημένη καὶ πάντων ἐπέκεινα προσκύνησις, μόνῳ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ καὶ πάντων κατεξουσιάζοντι ἐποφείλεται καὶ προσάγεται, οἷα ἡ ἐν λατρεία θεωρουμένη καὶ πνεύ ματι τῶν δ' ἄλλων ἡ μὲν καθ' ὑπεροχὴν καὶ τὸ ἀξίωμα, ὡς ἡ τοῖς βασιλεῦσι καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρχουσι παρὰ τῶν ὑπηκόων προσφερομένη· οὕτω γὰρ νόμος κεκράτηκεν ἄνωθεν· ἡ δὲ τυραννικὴ καὶ βίαιος, ἡ τοῖς δυσμενέσι καὶ τυραννοῦσι δέει καὶ ἀγωνίᾳ παρὰ τῶν κατηναγκασμένων ἀκουσίως προσαγομένη· ἡ δὲ κατὰ τιμὴν καὶ προαίρεσιν ἐκ πόθου καὶ πίστεως παρὰ τῶν πιστῶν τοῖς ἁγίοις διὰ τὸν τῶν ἁγίων Θεὸν νενεμημένη, ὡς δι' ἐκείνων ἐπ' αὐτὸν ἀναγο μένη, ἀγγέλοις τε θείοις, καὶ ἀνδράσιν ἱεροῖς, καὶ ναοῖς τιμίοις καὶ σκεύεσιν· ἡ δὲ σχετικὴ καὶ ἀσπα cστική, ἐκ φιλικῆς διαθέσεως καὶ εὐγνώμονος, οι κείωσιν καὶ εὔνοιαν τοῖς ἡγαπημένοις ἐπαγγελλο μένη. Καὶ ὅπως ἂν ὁ τῆς προσκυνήσεως ἔχοι λόγος, καὶ ὡς ἄν τις γενικώτερον εἴποι, τρισὶ τούτοις ἡ προσκύνησις χαρακτηρίζεσθαι πέφυκεν· ἡ γὰρ πόθῳ, ἢ φόβῳ, ἢ νόμῳ γινομένη ὁρᾶται· διὸ καὶ τοῖς προ κειμένοις ἡμῖν τῷ λόγῳ εἰς ἐπίσκεψιν, οἷα δόξης λα χοῦσι τῆς κρείττονος, καὶ τὸ σεβάσμιον ὧν είνεκεν μνήμην φέρουσι κεκτημένοις, εἰκότως ἐκ πόθου τὴν κατὰ τιμὴν προσκύνησιν νέμομεν, οὐ τὴν κατὰ λα τρείαν, ἄπαγε, ὡς οἱ Χριστιανῶν οὐ κατὰ Χριστια τοὺς κατεφλυάρησαν. α'. Εἰ δὲ δεῖ καὶ τοὺς νόμους εἰπεῖν, νομοθετείτω Παῦλος, Απόδοτε πᾶσι, λέγων, τὰς ὀφειλὰς, τῷ μὲν τὸν φόβον, τῷ δὲ τὴν τιμὴν, καὶ ὅσα τούτοις συγκατηρίθμηται. Εἰ δὲ Παύλῳ οὐ πείθονται, τάχα Οὐ μὴν τὴν κατὰ πίστιν ἡμῶν ἀληθινὴν λατρείαν, ἢ πρέπει μόνῃ τῇ θείᾳ φύσει. οὐδὲ Χριστῷ πεισθήσονται, τὴν Καίσαρος εἰκόνα το μᾶν παρεγγυήσαντι· τοῦ γὰρ νομίσματος παρὰ τῶν πειραζόντων ὑποδειχθέντος, οὐκ εἶπε, Καταπτύσατε, primum, quod lex jubens divinis Evangeliis cruci que obsequium exhibere, rebusque aliis quæ in nostra Ecclesia honorantur et glorificantur, eadem Christi quoque imaginem venerari admonet. 10. Quænam vero lujus legis natura est? Fides nimirum, et credentium interior ac spontanea ad res divinas proclivitas, et circa ipsas pía el rec tissima cura ac studium, necnon tradita Ecclesiæ diuturnoque tempore stabilita et permanens con suetudo, prout paulo ante dictum est. Deinde na turalis quoque nobis insita lex est (præter quam quod lex quoque scripta id jubet) ut præstantibus rebus congruus exhibeatur honor et veneratio. Atque hoc ex differentia quoque adorationum co guoscere licet. Namque eximia et omnium maxima alloratio, uni universali Deo rerumque omnium Domino debetur ac redditur veluti illa que reputatur fieri latreutico cultu ac spiritu. Reliqua rum vero adorationum, alia fit ob excelsum gradum ac dignitatem, veluti illa quæ regibus aliisque principibus a subditis exhibetur. Sic enim ex omni antiquitate lex obtinuit. Alia tyrannica est et coacta, nempe quæ iracundis ac præpotentibus a timore et trepidatione vim patientium invite defer tur. Alia cum honorandi proposito amanter el cum fide a credentibus, propter ipsorum sanctorum Deum, tribuitur sanctis ceu per eos ad Deum re lata, necnon divis angelis, et sacris hominibus, et augustis templis vasisque. Alia denique relativa el salutatoria, ex amico benignoque auino, faui liaritatem ac benevolentiam caris hominibus signi ficans. Verum utcunque se habet adorationis ratio, ut magis generaliter loquamur, ad hæc tria genera adoratio redigitur; nam vel amore vel metu vel lege fieri conspicitur. Quamobrem rebus, quas nostra hactenus adoratio attigit, ceu dignitate ma jore præditis, et venerationem propter ea quæ no bis commemorant 92 merentibus, recte nos amore stimulati honorariam adorationem tribuimus; non iHam hercle latrix, absit, ut isti adversus Christia mos indigno Christianorum more mugaulur 11. Jam si leges quoque recitare opus est, en Paulum jubentem Reddite omnibus debita, alii metum, alii honorem 38 el quotquot alia cum his enumerat. Quod si Paulo non obediunt, ne Christo quidem morem gerent, qui Cæsaris imaginem ho norari mandavit. Eteniin nummo a tentatoribus ef oblato, non ait: Despuite, aut conculcale, aut 10 Rom. xil, 7. Rectissime Nicephorus cum septima synodi definitione act. 7, ubi honorandæ quidem dicuntur imagines Christi, Deiparæ, et sanctorum non tamen vera latria, quæ secundum fidem est, quæque solam divinam naturam decet. Hine evidentissime patet error (vel potius calum mia) secundi canonis Francofordiensis, ab hetero doxis toties catholicis objecti, in quo contra rei ipsius veritatem hæc scribuntur: Allata est in me dium quæstio de nova Græcorum synodo, quam de adorandis imaginibus Constantinopoli (imo Nicææ) fecerunt, in qua scriptum habebatur, ut qui imagi nibus sanctorum, ita ut deificæ Trinitati, servitium aut adorationem non impenderent, anathema judica rentur. Ut olim nugabantur Iconomnachi, ita etiam consecutis temporibus usque ad nos, irridentur immerito ab heterodoxis catholici quasi latriae cultum, non autem honorariam (ut res est) venera tionem sacris imaginībus exhibeant.

APOLOGETICUS PRO SACRIS IMAGINIBUS contingeret, audist : Locus in quo consistis, terra Τ καὶ ἐκπεφωνημένον, καὶ τῷ τιμίῳ κατὰ τὴν Γραφὴν Α τὴν θεόπνευστον ἀριθμῷ, καὶ τοῦτο δεδοξασμένον ἵνα διὰ τε τοῦ ἐπηγγελκότος τὸ ἀπαραίτητον, διά τε τοῦ ἀριθμοῦ τὸ ἐπίσημον, ἀμφοτέρωθεν ἔχοι τὸ πρᾶγ μα τὸ ἀπαράγραπτον· εἰ οὖν τὰ Χριστιανῶν παρ αιτοῖντο οἱ ἄθλοι, τοὺς γοῦν´ Ἰουδαίους μιμείσθω- σαν, μήποτε καὶ αὐτῶν ὀφθεῖον ἀπιστότεροί τε καὶ ἀγνωμονέστεροι· οὐδαμοῦ γὰρ παρὰ Ἰουδαίοις τε- τολμηται εἰδώλων ὀνόματι ταῦτα περιυβρίσθαι, καίτοι πολλάκις τοῦ θείου σεβάσματος ἀλογήσαντες, εἰδώλοις ἐξαπατώμενοι λελατρεύκασι· πάντη δὲ παρ' αὐτοῖς ταυτί τίμια καὶ προσκυνητὰ καὶ σεβά σμια· καὶ τοσούτῳ σεβάσμια, ὡς μηδένα τῶν ἄλλων δέει καὶ εὐλαβείᾳ τῶν ἁγίων προσιέναι· πλην γε δή ὅτι εἰς μὲν τὴν πρώτην σκηνήν, διὰ παντὸς εἰσῄεσαν οἱ ἱερεῖς τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες· βατὰ γὰρ ἦν ταῦτα τοῖς πολλοῖς καὶ εὐπρόσιτα· τὰ δὲ μετ' ἐκείνην, ἀστιβῆ πᾶσι καὶ ἅψαυστα, ὅτι μή μόνον ἐφεῖτο τῷ ἀρχιερεῖ ἐφάπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰσιτητέα εἶναι τὰ νενομισμένα ἐπ' αὐτοῖς ἐπιτελέσοντι. Ἐντεῦθεν αἱ πανάγιαι δυνάμεις θείοις προστάγ μασιν εἰκονίζονται · ἐντεῦθεν τῆς τοιαύτης κλήσεως ὁμωνύμως τοῖς ἀρχετύποις ἁγίοις, τὰ πρὸς τὸ Καστήριον υπεριδρυμένα τετύχηκε χρυσοτόρευτα καὶ εἰκότως προβέβληντα: τῶν ἀτυπώτων οἱ τύποι, καὶ τῶν ἀσχηματίστων τὰ σχήματα· ὡς θεμιτόν φάναι, κατὰ τοὺς Θεοσόφους ἡμῶν Πατέρας καὶ κλεινοὺς τῆς Ἐκκλησίας καθηγεμόνας, ἀδυνατούσης τῆς καθ' ἡμᾶς ἀναλογίας ἀμέσως ἐπὶ τὰς νοητάς ἀνατείνεσθαι θεωρίας, καὶ δεομένης οἰκείων καὶ συμφυῶν ἀναγωγῶν, αἱ τὰς ἐφικτὰς ἡμῖν μορφάς προτείνουσι τῶν ἀμορφώτων καὶ ὑπερφυῶν θεαμά των· τοῦτο γὰρ τῆς θείας ἀγαθότητος, καὶ τῆς περὶ ἡμᾶς πατρικῆς κηδεμονίας, τὰς τῶν ὑπερουρα νίων δυνάμεων ἐντυπωτικοῖς συμβόλοις ἐκφαίνεσθαι μακαριότητας, τὸν ἡμέτερον ἀνάγουσι νοῦν, τῇ κατ' αὐτὸν ὑλαίᾳ χειραγωγίας χρώμενον, ἐπὶ τὴν τῶν οἰκείων ὡς ἐφικτὸν μίμησίν τε καὶ θεωρίαν. ο 'Αλλά δεδόσθω παρά Θεοῦ μὲν τὴν κλῆσιν τοὺς ἐπὶ τῆς σκηνής Χερουβὶμ ειληφέναι, πόθεν αὐτοῖς τὸ τῆς άξης επιφημισθήσεται χρήμα;» "Οτι γε δή πρώτον μὲν θεοῦ ἡ πρόσταξι;· ὅσα δὲ ἐπήγγελται θεὸς καὶ πεποίηκε τίμια· οὐδὲν γὰρ εἰκὴ οὐδὲ μάτην τῶν παρ' αὐτοῦ τι πρόεισι· τοῦτο δ' ἂν εὕροι τις καὶ κατὰ τὴν D κοσμογένειαν ιστορούμενον· Εἶδε γάρ, φησίν, ὁ Θεὸς, καὶ ἰδοὺ πάντα καλὰ λίαν. Επειτα πῶς οὐ δεδόξασται ταῦτα, ὅθεν ἐπιφαίνεται Θεὸς καὶ για νώσκεται; τί γὰρ τῆς θείας ἐπιστασίας περιδοξο τερον; ἢ τῶν καθ' ους οἰκονομικῶς ἐπιφοιτᾷ τόπων εὐκλεέστερον; πόθεν τὸ ὄρος τὸ Σινὰ δεδόξασται, καὶ φοβερόν καὶ ἀπρόσιτον ἀναδέδεικται; τῆς ἤκουε Μωσής της θεοστικοῦς ἐπιψαύων γῆς· Ο τόπος ἐν ᾧ ἔστηκας γῇ ἁγία ἐστί ; τῶν γηίνων καὶ σαρκικῶν ἀπολύεσθαι προσταττόμενος, ἃ ἐδήλου τά τε ἄλλα, καὶ τῶν ὑποδημάτων ἡ ἀφαίρεσις mero (76) insignitum ; ut tum pronuntiantis summa • auctoritate, tum numeri nobilitate, res hæc utrinque sit inviolabilis. Si ergo Christianorum instituta hi miseri respuunt, Judæos saltem imitentur, ne forie his quoque increduliores appareant et contumacio- res. Nunquam enim ausi sunt Jud:vi Cherubinos idolorum nomine dehonestare, etiamsi divinæ reli - gionis sape obliti, idola errore decepti coluerunt. Hi, inquam, honorabiles omnino apud eos vene- randique fuerunt; imo adeo venerabiles, ut morta- lium nemo metu ac religione ad hæve sancta acce- deret; namque in priorem quidem tabernaculi partem ingrediebantur semper sacerdotes ad sacra facienda, quia pars haec alibilis erat multis no facile patens. Verumtamen penetralia post illius, nullo pede calcari poterant, nisi quod pontifici maximo semel in anno ad legales ritus illic exse- quendos ingredi licebat. Idco sanctissime hæ potentiæ divino mandato, figurantur. Idcirco eodem sanctorum archetyporum nomine appellantur, hi qui super propitiatorium constituti sunt aurei Cherubini; meritoque nobis exhibentur rerum forma carentium formæ, et non figuratarum figura. Ita ut recte dicendum sit, secundum edoctos a Deo Patres nostros, inclytos, que Ecclesiæ duces, quod cum sit impotens pro- portio nostra ad intellectuales theorias absque intermedio comprehendendas, egeatque propriis et naturalibus introductionibus, que compreher- sibiles nobis exhibent formas objectorum sine figura ac supernaturalium; est utique hoc divine bonitatis paternæque erga nos providentiæ bene- ficium, ut supercœlestium potestatum figurātis in symbolis mentem nostram sustollentibus de- monstret beatitudines, materiali manuductione utendo ad suarum proprietatum imitationem et contemplationem. • Atenim, inquiunt adversari, concedatur sane tabernaculi Cherubinos a Deo suam accepisse appellationem; un lenam tamen ipsis gloriæ majestas attribuetur? › Primo scilicet, quia Dei præceptum est; quidquid autem mandat Deus vel facit, id est venerabile : nihil enim fustra aut vanum ab eo procedit. Hoc comperire quivis potest in ipsa cosmogonia expressum: Vidit enim, inquit, Deus; et ecce omnia erant valde bona 1. Deinda、 quidni sint hi gloriosi, unde Deus et apparet et agnoscitur? Quid enim divina statione gloriosius? vel quid illustrius locis in quibus ipse ea qua vult ratione residet? Undenam Sinai moati gloria, et reverentia, 244 atque accedendi interdictio cu Nata fuit? Cur Moyses, dum terram a Deo calcatum sancta est“? jussus simul terrenis carnalibusque semet exspoliare; quod inter alia ostendit, calceamentorum detractio. 5. PATROL GR.C. (74) Dicit Septenarium, iu sacris Bibliis celebre, de quo peculiariter scripsit Philo.

σχυντοι φθέγξασθαι, ὡς αὐτὸς εἴρηκεν· Ἡ ἐμὴ βα Απαύγασμα, "Η Σοφία Σολομῶντος ἐξηγηθεῖσα παρὰ τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως κυροῦ Ματθαίου του Καντακουζηνού σιλεία οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν τοῦτο αὐτοῖς τὸ τερπνὸν καὶ χαρίεν, τὸ τῶν ἐπὶ γῆς βασιλεύειν αὐτὸν οὐκ ἀνέχεσθαι, ἵνα κάν τούτῳ τοῖς διδασκάλοις αὐτῶν, τοῖς ἀπὸ τοῦ Μάνεντος, ὁμογνώμονες φαίνοιντο ἀρχῇ ἑτέρᾳ τὰ τῇδε προςνέμουσι, τάχα οὐ συνιέντες οἱ ἀνόητοι, τῶν εἰρημένων καὶ οἰκονομουμένων τὴν δύναμιν· τί γὰρ αὐτῷ τὸ βραχὺ τοῦτο ῥησείδιον βού λεται; Ότι τοι, φησίν, οὐ κατὰ τοὺς γηΐνους δὴ τού τους καὶ θνητούς βασιλέας, πρόσκαιρον καὶ σμικρόν κεκτημένους τὸ κλέος, οὕτω καὶ τὰ τῆς ἐμῆς διήρο τισται βασιλείας, οὓς μικρᾷ τῇ περικοσμίῳ ταύτῃ καὶ ἄνθεσι χόρτου ἴσα μαραινομένῃ συνησθέντας δόξῃ, φθορὰ τὸ λοιπὸν καὶ θάνατος διεδέξατο· ἔτι δὲ οὓς καὶ φρονήματα πλήθους, καὶ γνῶμαι διαστασιά ζουσαι, τῆς τε ἀξίας ἀφείλοντο, καὶ ἀδοξίᾳ καὶ συμφοραῖς ὡς πλείσταις καὶ χαλεπαῖς ὑπηγάγοντο οὐ γάρ τι τῶν γηίνων καὶ χαμαὶ ἐρχομένων, ἐπ' ἐμοὶ τεθεώρηται, ὅτα κατὰ τὴν ἐκείνων διαδείκνυται πρόοδον· οὐ δήμων ψηφίσματα καὶ χειροτονίαι, καὶ γνῶμαι ἀνθρώπειοι προερχόμεναι πολλάκις, καὶ δ μὴ συνήνεγκε δοκιμάζουσαι, ἀλλὰ τὰ πρὸς ἡδονὴν καὶ τὸ φιλότιμον σπεύδοντες, ἔσθ' ὅτε καὶ τὸν οὐκ ἄξιον εἰς τήνδε τὴν ἀρχὴν ἐγκαθίδρυσαν· οὐδέ τι τῶν ἐπὶ τῷ ἀξιώματι τῷ τοιούτῳ συμβόλων, ἃ δὴ φθαρτά τέ ἐστι καὶ ἐπίκηρα παρ' ἐμοὶ φέρεται, οὐχ ὁλουρ γόν τι χρῶμα καὶ περιβόλαιον, οὐ στέφανοι λιθοκόλ λητοι, καὶ σκῆπτρα καὶ θρόνων ὕψη καὶ λαμπραί περιφάνειαι· οὐκ ὀχήματα χρυσοτόρευτα, καὶ τιμαί προπόμπιοι καὶ δημόσιαι, καὶ πλῆθος ἀσπιδηφόρων καὶ δορυφόρων, καὶ εὐφημούντων κρότος, καὶ τῶν μὲν προπεμπόντων, τῶν δὲ παρεπομένων, οὐδ᾽ ὅσα τῶν γευστῶν τούτων καὶ ἀνθρωπίνων, οἷα ἐπὶ τῇ περιγείῳ ταύτῃ ἐξουσίᾳ εἰώθει γίνεσθαι· οὐκ ἔστιν οὖν ἐντεῦθεν ἡ ἐμὴ βασιλεία· εὐτελῆς τὸ φαινόμενον, ταπεινὸς τὸ βλεπόμενον, εὐαρίθμητον πλῆθος μαύτε τῶν ἐπάγομαι, καὶ ταῦτα πενήτων καὶ ἁλιέων τὸ ἀδοξότατον· ὑπερτελὴς δὲ καὶ πάντων ὑπερανεστη Τοῖς αὐτοῖς δὲ ἡ θεολογία ὀνόμασι καὶ τὸν ὑπερούσιον ἡμῶν ἀνυμνεῖ Σωτῆρα, απαύγασμα τοῦτον εἶναι τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, καὶ εἰκόνα τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος φάσκουσα ἐκ τούτων εὐθὺς τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ συνεισάγουσα, ὥσπερ δὴ καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι· μία δὲ οὖσα πάντα δύναται, παντὸς Ἰουδαίου στόμα εμφράττει, καὶ τοῦ πως ἄλλως ἐπιχειρεῖν θορυβοῦντος· ὥσπερ γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ εἰς ὢν πάντα δύναται, οὕτω δὴ καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα ἐν ὂν καὶ μονώτατον, πάντα δύναται· καὶ μία οὖσα καὶ μόνη ή τούτου σοφία, ὁ προάναρχος Υἱός Λόγος, πάντα δύναται, ὡς ἐν μιᾷ οὐσίᾳ, καὶ κατὰ μίαν τὴν αὐτὴν δύναμιν καὶ ἐνέρ γειαν rii atque impudentes, dicero ipsum allirnasse: Re gnum meum non est hic”. Hoc illis jucundum est et gratum, nempe ut ipsum dominari in terris non patiantur, ut in hoc etiam cum magistris suis, Ma nete prognatis, conspirent. Principio alii res ter renas attribuunt, non intelligentes, ut puto, pro sua inscitia dicti ejus ac œconomiæ vim. Quid enim si gnificat breve hoc Christi elatum? Nempe quod, inquit, non instar horum terrenorum mortalium que regum, temporaneam brevemque gloriam te mentima, meum quoque regnum ita se habet. Ete nim illos, exigua hac mundana, atque ut feni flo res marcescente, gloria fruitos, corruptio deinde et mors corripit: vel etiam plebis tumnullus et conju rationes, dignitate spoliant, et ignominia pluri misque ac diris calamitatibus irretiunt. Verumla men terrenum nihil et humi repens in me cernitur, secus ac in illorum vitæ cursu usuvenit; non po pulorum suffragia et electiones, humanæque sen tentia haud sine præjudicio spe erumpentes, nihil utile decernentes, voluptati suæ aut ambitioni ser vientes, el quandoque indignum in principatu col locantes. Nulla dignitatis hujusmodi insignia, quæ caduca et temporanea sunt, me exornant, non pur purei coloris indumentum, uon corona gemmata, et * sceptrum, et throni sublimitas, et splendidi appa ralus; mon currus auro illiti, et publicæ slipantium pompæ, et clypeatorum atque hastatorum globi, et acclamantium plausus, aliis quidem præviis, aliis sequentibus; non denique quidquid caducum et humanum, qualia in hac terrestri potentia fieri so lent. Non est hic ergo regnum meum. Vile quidem est quod apparet, exile quod cernitur, exiguum discipulorum numerum habeo, et quidem paupertate et arte piscatoria prorsus inglorium: sed perfectis simum et omnia excedens, quod mente cogitatur regis universalis atque omnium Dei Filius sum, verissimum ejus germen et splendor: eamdem * Joan. xvii, 36. cujus saltem occasione voca buli, non inutile vel injucundum ut puto erit, hic attexere theologicum quemdam locum cum aucto ris operisque notitia. Matthæi Cantacuzeni, qui im perialem quoque dignitatem brevi tempore Con stantinopoli tenuit, commentarium in Salomonis Sapientiam incerta propemodum fama memorat Cavaæus, ejusque codicem in Athone monte (ubi postremo monachatum professus est Cantacuzenus) exstitisse tradit, indice Possevino. Atqui ne tami Jonge hanc notitiam petamus, adest codex Vaticanus bonus et integerrimus foliorum 445, non parvi moduli, in quo is commentarius sub hoc titulo continetur Salomonis Sapientia a religiosissi mo imperatore domino Matthao Cantacuzeno explu nata. Prolecto laud foret incongruum, si Roma, in qua urbe ejusdem Matthæi commentarium in Salo monis Canticum Riccardus Græce et Latine anno 1624 vulgavit, nunc ejusdem altera hæc lucubra Lio ducta prorsus, gravis, moralis ac theologica, in lucem emitteretur. Interim tamen gatis erit vonnullas ejus particulas in his nostris scholiis iden tidem recitare. Atque in primis ex codicis folio 44, ubi diu locutus auctor de Spiritus sancti attributis, deinde ad Christum his verbis progreditur lisdem theologia nominibus nostrum quoque excelsum celebrat Servatorem, quem dicit esse splen dorem gloriæ Patris, et figuram substantiæ ejus, et imaginem bonitatis ipsius. Atque hinc recte con cludit consubstantialem eumdem esse, æque ac Spi rilus sanctus est. Cum hac una (substantia) sit, omnia potest, et Judæorum vel alterius cujuslibet turbare conantis, os oppilat. Nam sicut Deus l'ater

κὼς τὸ νοούμενον· τοῦ παμβασιλέως καὶ τῶν ὅλων 494 Θεοῦ Υἱὸς ὑπάρχω, καὶ γνησιώτατον γέννημα καὶ ἀπαύγασμα, τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ καὶ δόξαν καὶ τιμὴν ἀποφέρομαι· δόξης γάρ εἰμι πατρικῆς κληρονόμος καὶ ὁμόθρονος ὢν τῷ Πατρὶ, συμπάρεδρον ἔχω τῇ ἐκείνου δόξῃ, τῆς βασιλείας τὸ γέρας· ἐκεῖθεν μοι τὸ βασιλεύειν καὶ κρατεῖν πάντων περιγέγονεν· οὐκ ἔστιν οὖν ἐντεῦθεν, οὐδὲ ὡσαύτως τοῖς ἐνταῦθα τὸ ἐμὸν ἔχει κράτος· οὐ περιγεγραμμένην τὴν ἐξουσίαν κέκτημαι· οὐ τοῦδε τοῦ ἔθνους, καὶ τῶνδε τῶν χω- ρῶν, καὶ τῆσδε τῆς πόλεως, ἀλλ' ἀγγέλων καὶ ἀν- θρώπων καὶ πάντων ὁμοῦ οὐρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων εἰμὶ Δεσπότης καὶ Κύριος · ι Καὶ ἐμοὶ κάμπτει πᾶν γόνυ· ν καὶ πάντα ὑπὸ πόδας κεῖ ται τοὺς ἐμοὺς, καὶ οὐκ ἔστιν 8 τὴν ἐμὴν διαφεύξε ται χεῖρας τῆς γὰρ ἐμῆς βασιλείας οὐκ ἔσται οὔτε ὄρος οὔτε τέλος. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτως καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχειν, παρὰ πᾶσι πιστοῖς καὶ πιστεύεται καὶ κηρύσσεται· ἐν τίνι γὰρ τὰ τῆς Προνοίας τῶν ἐπὶ γῆς κείσεται, καὶ ὅπως τὰ ἡμέτερα καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ζωής κυβερνηθήσεται διεξαγόμενα, εἰ μὴ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς; οὐχ ὡς Θεοῦ μόνου, ἀλλὰ καὶ ὡς ὑπ' ἀνθρώπου τοῦ αὐτοῦ, ἐξου σιαζόμενα καὶ διοικούμενα, καθὸ εἴρηται· Δώσω σαι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατά σχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ, "Εσται Κύριος ιδ. Τί δ' ἂν εἴποιεν πρὸς τὸ εἰρημένον, ὅτι Βασιλέα μετὰ δικαιοσύνης ὄψεσθε; Αλλ' οἴ γε καὶ Ἰουδαίων ἀπειθέστεροι, οὐκ ἠβουλήθησαν συνιέναι ταῦτα, οἱ τῆς Χριστοῦ βασιλείας ἐκτὸς ἑαυτοὺς καθορίζοντες· οὐδὲ Περσῶν ἡ εὐγνωμοσύνη καὶ ἡ πίστις ἑαυτούς κατᾔδεσεν, ἡνίκα βασιλέα τὸν τεχθέντα Χριστὸν πε- ριεζήτουν· καὶ τὰ ἐπαγόμενα δῶρα ὅστις ποτὲ ἦν ἐδήλου, καὶ οὗ ἕνεκεν ὁδοιπορίαν τοσαύτην καὶ ἐκδημίαν ἐστείλαντο· οἶδε γὰρ καὶ Περσῶν τὸν τρό- που βαρβαρικώτεροι καὶ ἀγνωμονέστεροι. Πέρσαι τὴν πατρώαν δεισιδαιμονίαν καταλιπόντες, ἐπὶ τὸν πάντων Βασιλέα καὶ Κύριον ἀπηυτομόλησαν, καὶ Θεὸν τῶν ὅλων καὶ ἐπέγνωσαν καὶ ἐκήρυξαν, ἀστέρι ὁδηγῷ καὶ διδασκάλῳ χρώμενοι· οὗτοι ἀποστόλων καὶ Πατέρων ἐκ τοῦ ἀπείρου χρόνου κεκηρυγμένην καὶ παραδεδομένην πίστιν ὀρθὴν καὶ ἀμώμητον ἠθέτησαν, τῇ καινοτομίᾳ τῇ κατὰ τῆς οἰκονομίας τῆς σωτηρίου προσθέμενοι· οὐδὲ Ἡρώδης αὐτοὺς πέ- πειχε, τὴν νεολαίαν ἐκείνην πρόωρον ἀποκείρων τῶν νεογνών παιδίων· τίνα ζητῶν, ἢ τίνι βασκαίνων, ἢ οὐχὶ τὸν ὑπὸ τῶν Μάγων βασιλέα κηρυσσόμενον, ὥστε ἐν τῷ πλήθει τῶν ἀναιρουμένων καὶ τὸν ζη- μετὰ δικαιοσυνης, ac ille gloriam honoremque possideo : sum enim paternæ gloriæ hæres; cumque in eodein throno Patri assideain, parem ejusdem gloriæ habeo regui majestatem. Inde mili regnare atque omni- bus dominari contingit. Non est hic itaque, neque similis his humanis rebus potentia mea est: limi- tatam potestatein non habeo. Non hujus gentis, ne- que harum regionum, neque hujus urbis, sed ange- lorum et hominum omniumque simul terrestrium et inferuorum princeps sum ac dominus, mihique flectitur omne genu, atque omnia pedibus meis subsunt, neque est qui meam manum effugiat. Num regni mei neque limes erit neque finis. Atqui hæc 、 ita, et non aliter se habere, a fidelibus omnibus creditur et prædicatur. Quomodo enim Providentia erga res hujus mundi sit, et quomodo nostræ vitæ negotia administrentur, nisi in manu ejus sint omnes fines terra 38? neque ut Deus tantummodo, sel etiam quatenus homo est, dominetur illis et mode- retur, sicuti dictum est : Dabo tibi gentes haredi- tatem tuam, el possessionem tuam terminos terræ *. Et : Erit Dominus rex universa terra 3. El : Ecce rex tibi venit tvus mansuetus, urbi Jerusalem die clum est, el justus et salvans **. Et: Regnabit Domi- nus in medio tui”. Et : Regnabit Dominus in monte Sion ex nunc et uɛque in sæcula ”. 14. Quid porro dicent ad illa verba : Regem cum justitia (21) videbitis "? Sed isti, Judais contuma- ciores, noluerunt hoc intelligere, qui nempe a Dei regno seniet sequestrarunt. Neque Persarum (ma- gorum) probus animus ac fides his pudorem incutit, quando hi ceu regem requirebaut natum Christum; et adducta dona quisnam ille esset demonstrabant, cujus causa tam longum iter et peregrinationem susceperant. Hi vero Persis sunt barbariores et du- riores. Perse, patria superstitione omissa, ad om- nium Regem ac Dominum sponte confugerunt, Deumque universalem agnoverunt et confessi sunt, stella duce ac magistra usi. Ili apostolorum ac Pa- trum ex Infinito tempore prædicatam traditamque rectam et inculpabilem fidem aboleverunt, novæ D contra salutarem incarnationem doctrina adbæren- tes. Neque Herodes eos a sua sententia removit, qui novum illum immaturumque nuper natorum populum succidit; quemnam quærens, aut cuinam invidens ? nonne regem a Magis prædicatumn ? spe- rans scilicet in occisorum numero illum quoque a se quæsitum comprehensum iri. Cur plura opus lione versatur. εἰς βασιλέα ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν· καὶ, Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου έρχεταί σοι προΰς, τῇ Ἱερουσαλὴμ είρη- ται, καὶ δίκαιος καὶ σώζων· καὶ, Βασιλεύσει Κύριος ἐν μέσῳ σου· και, Βασιλεύσει Κύριος ἐν ὄρει Σιὼν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα.

est dicere, quibus universalis rex in sacris Evange- liis praedicatur Christus, et a nobis creditur? Magi aatem, quolibet rege omisso, Christum et prædica- runt et suffragio suo delegerunt. Hos itaque cur Christianos appelles ? Quisquis hæc audierit, judi- cet. Christi nomine audito dæmones diffugiunt; isti autem in imagine pictum, o audaciam ac scelus! non modo non reverentur sicut impuri dæmones, sed indignissima etiam perpetrant. Et prisci quidem vere Christiani, religionem præ cunctis colentes, umbras ipsas apostolorum multa veneratione pro- sequebantur, quas transitorias licet, magai beneficii loco, et salutis argumentum censebant. Hi vero ap- pellatione nuda Christianorum præditi, domini ac magistri apostolorum indigne imaginem dejiciunt. Quantum vero imago ab umbra, a discipulo ma- Β gister, a servis dominus distat, tantum peccatis cæ- teris hæc illorum impletas comparata differt. Ut autem ipsorum malitia lateat, neque impietas ma- nifestior fiat, neminem pium interrogare audent, quorsum ejus veneratio tendat, 95 quia Christi honorem audire non sustinent. Frustra igitur Chri- stianorum nomen jam usurpare merito æstima- buntur, qui vim ejus et praxim omnimodis negant. 45. Revera si quis videret ex Judæis aliquem aut ex ethnicis aut ex quolibet cultu hominem, Christi imaginem aut sanctorun, vel crucem aut Evangelia aut aliud quidquam eorum quæ apud nos in bonore sunt, adorantem, nonne diceret hunc ad fidem no- stram accessisse, eumque deinceps Christianum ap. pellaret? Quis ita belluinus est et insanus, ut hoc ultro non fateatur? Secus vero, si quem borum, qui dicuntur Christiani, videat bumi prosternen- tem Christi simulacrum, aut quandlibet ex dictis re- bus, quo nomine hunc appellabit ? Sicut erge prio- rem illum, veritati obsequens, dicet Guem nostram amplexum, ita alterum negasse. Fando autem au- divimus, multos usque in hodiernum diem, ex his pictis historiis salutis suæ occasionem nactos. Nam- que hinc res divinæ incarnationis discentes, re- ceptoque Evangelii lumine, ad inculpabilem nostram fidein deducuntur. Ålios autem ex turpi vita ad modestos Deoque gratos mores transisse scimus. 16. Tale quid contigisse novines etiam sanctæ illi mulieri, cui nomen Maria, ut unum saltem, ex tot, exemplum ponamus non inconcinnum. Nainque antea diaboli laqueis irretita, cupiditatum omnium facta erat habitaculum. At cum sacræ oculis ejus occurrissent picturæ, divinæ illine gratiæ lumine illustrata, visa est non passionibus tantum, verum etiam ipsi naturæ superior. Id quod angelicæ vitæ cjus historia demonstrat supra humanam conditio- nei peractæ (22). (22) Intelligit Nicephorus prolixam sanctae Marie Ægyptiaca Vitam a sancto Sophronio Græce scri- λέγειν, δι' ὧν βασιλεὺς τῶν ὅλων ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις κηρύσσεται Χριστὸς, καὶ παρ᾿ ἡμῶν πιστεύεται ; Οὗτοι δὲ πάντα παρωσάμενοι βασιλέα τὸν Χριστὸν καὶ ἀπεκήρυξαν καὶ ἀπεψηφίσαντο τούτους τί χρὴ καλεῖν Χριστιανούς; πᾶς τις οὖν ἀκούων κρινάτω· τὸ Χριστοῦ ὄνομα δαίμονες ἀκούον- τες δραπετεύουσιν· οὗτοι καὶ ἐν εἰκόνι γεγραμμένον, καὶ ἀνοσιουργίας, οὐ μόνον ὢ τῆς τόλμας [ita cod.] οὐκ εὐλαβοῦνται κατὰ τοὺς ἀκαθάρτους δαίμονας, ἀλλὰ καὶ τὰ παναίσχιστα ὁρῶσι· καὶ οἱ μὲν πάλαι τῷ ὄντι Χριστιανοί, ἀντὶ παντὸς ποιούμενοι τὴν εὐσέ βειαν, καὶ τὰς σκιὰς αὐτὰς τῶν ἀποστόλων πολλού ἠξίουν σεβάσματος, ἂς δὴ καὶ ὑποδραμείσθαι, μέγα εἰς εὐεργέτημα καὶ σωτηρίας ἐτίθεντο πρόξενον· οἱ δέ γε ψιλής μετεσχηκότες τῆς κλήσεως, τοῦ Κυρίου καὶ διδασκάλου τῶν ἀποστόλων ἀκλεῶς τὸ ἀπεικό νισμα καταβάλλουσιν· ὅσῳ δὲ σκιᾶς εἰκών, καὶ μα θητοῦ διδάσκαλος, καὶ δούλων ὁ Κύριος διήνεγκε, τοσούτῳ αὐτοῖς τὸ ἀνόμημα τοῖς ἄλλοις τῶν ἁμαρτη- μάτων παρεξεταζόμενον διενήνοχεν· ὡς δ᾽ ἂν ὑπο κλέπτοιτο αὐτῶν τὸ κακούργημα, καὶ μὴ τὸ δυσσε βὲς περιφανέστερον γίγνοιτο, οὗ τί που τῶν εὐσε βούντων θαρρήσειάν τινα έρεσθαι, ὅπη αὐτῷ ἀνάπτοιτο Α τούμενον συλλαβεῖν φανταζόμενος; τί δεῖ τἆλλα τοῦ τιμωμένου τὸ σέβασμα, τὴν εἰς Χριστὸν τιμὴν ἀκούειν οὐ φέροντες· μάτην οὖν τῆς Χριστιανῶν προσηγορίας ἀντειλημμένοι, ἐνδίκως νομισθήσονται, την δύναμιν καὶ τὴν πράξιν ὀλοτρόπως αὐτῆς ἡρνη- μένοι. ιε. Εί τις ίδοι πρὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς, ἐξ Ἰουδαίων τινὰ ἢ Ελλήνων ἢ ἑτέρας τινοσοῦν θρη σκείας, εἰκόνι Χριστοῦ ἢ τῶν ἁγίων, σταυρῷ τε η Εὐαγγελίῳ ἢ ἑτέρῳ τῶν καθ' ἡμᾶς τιμίων, προσκυ νοῦντα καὶ ἀσπαζόμενον, ἆρα οὐκ ἂν εἶποι ὡς τῇ ἡμετέρᾳ πίστει προσέθετο, καὶ Χριστιανὸν λοιπὸν ἀποκαλέσοι ; τίς γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον κτηνωδίας καὶ ἀπονοίας προελήλυθεν, ὅς μὴ τοῦτο διομολογήσειε ; τῶν νομιζομένων δὲ Χριστιανῶν εἰ θεάσοιτό τινα το ἐκμαγείον Χριστοῦ ἤ τι τῶν εἰρημένων ἕτερον και ταβάλλοντα, τί ἂν ὄνομά σοι; ὡς οὖν ἐκεῖνον εἶπαι ταῖς ἀληθείαις επόμενος, ὅτι τὴν πίστιν ἡμῶν ᾑρέτισεν, οὕτω καὶ τοῦτον, ὅτι τὴν πίστιν ἡμῶν ἠθέτησεν. Ισμεν γοῦν ἀκοῇ πολλοὺς μέχρι και σή- μερον τὰς ἱστορίας ταύτας, ἀφορμάς εὑρηκότας της σωτηρίας· τὰ γὰρ τῆς οἰκονομίας τῆς θείας ἐντεῦθεν ἀναμανθάνοντες, καὶ τὸν φωτισμὸν τοῦ Εὐαγγελίου εἰσδεχόμενοι, ἐπὶ τὴν πίστιν ἡμῶν ποδηγοῦνται τὴν ἀμώμητον· καὶ ἄλλους ἐκ βίου αἰσχροῦ ἐπὶ τὸ σῶ φρον καὶ Θεῷ φίλον μεταταξαμένους. ις'. Τοιοῦτον ἔγνωμεν καὶ τὸ κατὰ τὴν ὁσίαν ἐκεί την γυναίκα (Μαρία δὲ αὐτῇ τούνομα), ὡς ἑνὸς τοῦ των χάριν μικρὰ προσθεῖναι οὐκ ἄκομψον. Πρότερον γὰρ ταῖς ἄρκυσι τοῦ πονηροῦ ζωγρηθεῖσα, πάντων παθῶν γέγονε καταγώγιον. Ἱεραῖς δὲ ἱστορίαις ἐντυχοῦσα, καὶ θείᾳ ἐκεῖθεν ἐλλαμφθεῖσα χάριτ ὤφθη, οὐ παθῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς φύσεω ἀνωτέρα. Δηλώσει δὲ ὁ κατ' αὐτὴν ἱστορούμενο ἀγγελικός βίος, κρεῖττον ἢ κατὰ ἄνθρωπον πολιτευ σαμένην.

ιζ. Ταῦτα καὶ παρὰ τοῖς ἔξωθεν εὕροι τις ἂν, ὡς ἡ κατὰ Πολέμωνα ἱστορία διασημαίνει, ἧς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ἔπεσι καὶ ὁ μέγας ἐμνήσθη Γρηγόριος. Ἐξ ἀκολάστου γὰρ εἰς τὸ σωφρονεῖν μεταθέμενος, τοσοῦτον ἐδείχθη τῶν παθῶν ἐπικρατέστερος, ὡς δὴ καὶ θαύματα περὶ αὐτὸν ᾄδεσθαι· ὧν ἔν τι ὅ ἐπὶ τῇ ἑταίρα τελούμενον λέγεται. Τί οὖν φησιν; Οὐδὲ εἰκὼν, ἀλλὰ Πολέμων ἐν εἰκόνι ὑπερκύπτων έσω φρίνισε τὴν ἀκόλαστον· ἀλλὰ καὶ σεβασμία,» φη σίν. Ακους, οὐρανὲ,· καὶ ἐνωτίζου, γῆ, πάντες ἄγγελοι, καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ Θεὸν καὶ τὰ Θεοῦ ἐνθέως καὶ εὐσεβῶς τιμῶντες ἀεὶ καὶ δοξάζοντες, ἔκοτητε καὶ θαυμάσατε μέγα τι καὶ ἐξαίσιον, ἐπὶ τῇ τῶν ἀνόμων ἀναισχυντίᾳ καὶ ἀθεΐα. Τοῦ Πολέ μωνας ἡ εἰκὼν σεβασμία, καὶ ταῦτα παρὰ τῶν καθ' ἡμᾶς θεολόγων ἡμῖν ὑποδεδειγμένη, ἡ δὲ τοῦ Χρι στοῦ εἰκὼν τί; πάσης ἀτιμίας καὶ ὕβρεως ἔμπλεως. Αν τί δυσσεβέστερον ἢ ἀνοσιώτερον; Ἀλλὰ, φασίν, Ελληνος καὶ παρ' Ἕλλησι. Καὶ πῶς οὐ λίαν ἄτοπον, εἰ μὴ καὶ ἡ Χριστοῦ, παρὰ Χριστιανοῖς, εἴπερ Χριστιανοί; Έπειτα πάλιν ἡνίκα προταθείη αὐτοῖς παρὰ τῶν ὀρθοδοξούντων εἰς συνηγορίαν τῆς ἀληθείας λόγος, ὑπ' ἀναιδείας οἱ δείλαιοι στρεβλοῦσι κατὰ τὸ δοκοῦν τάς τε τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, τάς τε τῶν μυστ αγωγῶν τῆς Ἐκκλησίας φήσεις, οἰόμενοι τὴν ἑαυτῶν κακοδοξίαν ἐξ ἀθλίων καὶ ψευδῶν σκεμμάτων ἐπι κουμεῖσθαι. Τούτων γὰρ τὰ μὲν ἀκρωτηριάζουσι, τὰ δὲ περιξέουσι καὶ ὑποτέμνονται, καθάπερ οι τοὺς νόθους τῶν στίχων οβελίζοντες, ἢ τὰ περιττά τῶν λίθων καὶ ξύλων οἱ τέκτονες. τη'. Τίνα οὖν ἐστι τα προτεινόμενα; "Οτι ἡ γνῶσις τοῦ ἀρχετύπου διὰ τῆς εἰκόνος ἡμῖν ἐγγίνεται. Ἔτι μὴν καὶ ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον ἱι6αίνει· ὁποῖόν τι τῷ μεγάλῳ Βασιλείῳ καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ, καὶ πᾶσι τοῖς ἐῤῥωμένοις τὴν φρένα συνωμολόγηται· καὶ οὐδείς πω τῶν σωφρονούντων, θρασέως ἄγαν καὶ ἀμαθῶς πρὸς τὴν οὕτω λαμπράν ἀλήθειαν ἀντωπῆσαι ἀπηναισχύντησεν, ἕως ἂν τὸ ἄξεων τοῦτο καὶ μιαρόν δόγμα καθάπερ τι λοιμικόν στημα, ταῖς ἀνθρωπείαις ψυχαῖς κατὰ τὴν Ἐκκλη σίαν τοῦ Θεοῦ εἰσεφθάρη. Ἔχει δὲ τὰ τοῦ Πατρὸς ἐν οἷς πρὸς Ἀμφιλόχιον τὸν τοῦ Ἰκονίου ἐπίσκοπον γράφει, ἐπὶ λέξεως ὧδε· «Θεὸν ἐκ Θεοῦ προσκυνοῦν τῆς, τὸ ἰδιάζον τῶν ὑποστάσεων ὁμολογοῦμεν, καὶ μένομεν ἐπὶ τῆς μοναρχίας, εἰς πλῆθος ἀπεσχισμένον τὴν θεολογίαν μὴ σκεδαννύντες· διὰ τὸ μίαν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ Θεῷ μονογενε! τὴν οἱονεὶ μορφήν θεωρεῖν, τῷ ἀπαραλλάκτῳ τῆς θεότητος ἐνιζομένην Τις γὰρ ἐν Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν Υἱῷ· ἐπειδὴ καὶ οὗτος τοιοῦτος οἷος ἐκεῖνος, κἀκεῖνος ὅπερ οὗτος καὶ ἐν τούτῳ τὸ ἕν. Ὥστε κατὰ μὲν τὴν ἰδιότητα τῶν προσώπων, εἷς καὶ εἷς· κατὰ δὲ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως, ἐν οἱ ἀμφότεροι. Πῶς οὖν εἴπερ εἷς καὶ Ταύτην ἰδοῦ σα· καὶ γὰρ ἦν σεβασμία. Carm. X, seu De virtute, v. 795 seqq. De hoc Polemonis exemplo in syn. Nicena citato, et a Francofordiensibus improbato, loquitur Adrianus! papa in celebri ad Carolum Magnum epistola, 17. Idem extra nostram quoque religionem coal perire possumus, ut Polemonis historia comprobat, cujus in suis carminibus magnus meminit Grego rius Namque ex intemperante ad modestiam translatus, adeo cupiditatum victor evasit, ut nira etiam de eo canantur; quorum unum illud est, quod ei cum meretrice accidisse dicitur. Quid ergo ait adversarius? Non imago, inquit, sed Polemon ex sua imagine spectans, modestiam impudica fe minæ imperavit; et quidem venerabilis illa erat, addlit Auli, coelum; aures præbe, terra; angeli omnes et vos homines quotquot Deum et res divinas egregie pieque colitis semper et honoratis, obstu pescite et adiniramini portentum magnum in horum impiorum impudentia atque irreligiositate. Pole tonis imago venerabilis est, et quidem de theolo gorum nostrorum sententia; Christi autem imago, quid? dedecore omni contumeliaque redundat. Quo quid irreligiosius aut scelestius dici potest? Sed ebuici, aiunt, honinis et apud ethnicos. Quidni vero sit absurdissimum, si Christi quoque imago apud Christianos æque non fuerit venerabilis? Deinde adhuc cum illis opponitur ab orthodoxis contextus aliquis veritatis patronus, impudenter hi miseri ad suam sententiam vi detorquent tum inspiratæ Scripturæ, tum magistrorum Ecclesiæ verba, existimantes pravam suam opinionem infeli cibus mendacibusque commentis tueri. Ergo illos contextus partim mutilant, partim eradunt et suc cidunt; sicut illi qui sparios versus obelo confi gunt, aut sicut superfluitates lapidum vel lignorum medificatores fabri abradunt. 96 18. Quænam ergo a nobis argumenta oppo nuntur? nempe quod archetypi notitia per imagi mem in nobis gignitur. Insuper quod imaginis hono ad prototypum transit; quemadmodum magno Ba silio et ipsi veritati videtur, et omnes qui sana mente sunt confitentur: nemoque sobrius adversus tam splendidam veritatem tam audacter et inscite oculos attollere ausus erat, donec impium hoc et abominabile dogma, ceu pestis quædam humanas animas per Ecclesiam Dei corripuit. Patris autem testimonium in iis quæ ad Amphilochium Iconíi episcopum scribit, ita ad verbum se habet Deum ex Deo adorantes, proprietatem persona rum confitemur, simulqne in uno principatu mane mus, dum in multitudinem scissam hand disperdi mus theologiam; quia unam in Deo Patre et Deo Unigenito veluti formam spectamus, paritate divini talis unitam. Nam Filius in Patre est, et Pater in Filio; quandoquidem et hic talis est, qualis ille. Atque ita onum sunt. Quamobrem singularitate personarum sunt unus et mus; communione au tem naturæ, unum sunt ambo. Quomodo ergo unus et unus, non sunt duo dii? quia rex dicitur etiam quam vider Sic nempe ait Gregorius v. 805 Lib. De Spiritu sancto, cap. 18.

pla, resurrexitque veterascentem peccato naturam A 44. Sic ergo et nos eumdem nobis assimilatum per omnia absque peccato, juxta vivificam et san- magna voce clamat Dei Ecclesiæ tradita ab antiquo divinitus consuetudo. Quidni igitur adorandæ sunt et honorandæ hujusmodi assimilationes? Tem- poris causa, dicunt; quia haud antiquitus hujusmodi - veneratio tradita est. Atqui si temporis causa haud venerandas imagines dicitis, nos contra propter hoc maxime venerandas contendimus. Namque has B ab initio fieri videntes Manichæi atque Ariani (60), qui fuerunt horum neotericorum antesignani, eas- dem abolere studebant, adorantesque, id est reli- giosos homines, vituperabant, et horum damnationi bus horum sacerdotes habent. Quod si neque suis ipsis magistris, neque nostris veritatis predicato- adınittunt, quibusnam deinceps 121 annumerandi sint patet. Sed etiamsi his auditis ora sua occludunt ħi profani, attamen impudentem sententiam nou omittunt; sed alia magis adhuc irrationabilia et 45. Nam cum aliquis orthodoxus eos alloqnens C æquum esse ut divina symbola honorentur, dicit, quandoquidem insacris ædibus collocata, sacra funt; pariterque illa quæ in divina mensa vel alibi forte proposita sunt, vel in linteis vel in aliis materiis picta cen sancta et coadoranda, a Christianis jam inde ab initio confecta fuerunt; quid aiunt tri, qui ·sanctum a polluto distinguere nolunt ? ‹ Ferarum -ac jumentorum et avium et aliorum animalium ima- gines in his picturis spectamus; et sacra quidem, ¿quatenus sacra colimus, sed non illa propter hæc. Ita et cuin Christi imaginem videmus, rem sacram non imaginem veneramur; ideoque ne extra hæc quidem veneranda est imago. » Sed licet dicere non eamdem in omnibus cerni rationem. Nam cæ- terorum animalium forme haud principaliter altari adhibitæ sunt, neque ideo ut adorentur, sed ornatus sunt. Dein sic accidit, religiosa impellente vi, et piorum erga divinas aedes studio, ut hæc tanquam. sacrum donarium oblata sint. Attamen cum aliquis rem sacramı colit, haud de jumento vel de fera co- gitans id agit; scit enim nihil inde emolumenti lore; sed rei sacra honorandæ intentus, nihil præ- ter visionem formis illis ferinis impertit. Sed enim sacrorum simulacrorum ratio non ita se habet. Cur? quia cum per se sancta sint, et memoriam (60) Ad Arianos quod attinet, instar omnium semel memorata. De Manichæis, nil mirum ; nam sectæ quo pejores sunt, eo vehementius ab omni pia vera Ecclesiæ consuetudine abhorrent. επείνασε καὶ ἐδίψησε νόμῳ σώματος, καὶ ὅτι Εξ. γυναικός· καὶ Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκὶ, καὶ πέπονθε τῷ προσλήμματι, καὶ ἀνέστη καινοποιήσας τὴν παλαιωθεῖσαν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας φύσιν. μδ'. Οὕτως οὖν καὶ ἡμεῖς ὁμοιωθέντα ἡμῖν τὸν αὐτὸν κατὰ πάντα χωρὶς ἁμαρτίας, κατὰ τὸ φανέν ζωοποιόν καὶ πανάγιον εἶδος, ἀφομοιοῦμεν καὶ εἰκονίζομεν καὶ προσκυνοῦμεν πιστῶς καὶ θεοπρε πῶς, ὡς μέγα βοᾷ ἡ ἄνωθεν ἡμῖν ἐν τῇ Ἐκκλησία ἔνθεος παραδεδομένη συνήθεια· πῶς οὖν οἱ προσ- κυνητέα καὶ τιμητές ταῦτα τὰ ὁμοιώματα ; Διὰ τὸν χρόνον, φασίν, ὅτι οὐκ ἀρχῆθεν ἡ τούτων προσκύνη σις παραδέδεικται· ἀλλ' εἴ γε διὰ τὸν χρόνον οὐ προσκυνητέα, διὰ τοῦτο μᾶλλον προσκυνητέα· τοῦτο γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἐνορῶντες γινόμενον Μανιχαίοί τε καὶ Αρειανοί, οἱ τῶν νῦν δογματιζομένων ἔξαρχοι, καὶ περιελεῖν σπουδάζοντες, τῶν προσκυνούντων ἅτε εύκ σεβούντων κατεψηφίζοντο, καὶ τὴν τούτων ἔχειρη γράφουν καθαίρεσιν· καὶ μαρτυροῦσιν αἱ βίβλοι, ἃς μετὰ χεῖρας οἱ τούτων μύσται φέρουσιν· εἰ δὲ οὔτε τοῖς ἑαυτῶν διδασκάλοις, οὔτε τοῖς ἡμετέροις τῆς ἀληθείας πείθονται κήρυξιν, οὔτε ἅπερ οἰκείοι; ὀφθαλμοῖς καθορῶσι παραδέχονται, τίσι λοιπόν συγκαταριθμηθεῖεν, οὐκ ἄδηλον· ἀλλὰ καὶ ἐν τούτοις ἀποῤῥαπτόμενοι τὰ στόματα οἱ ἀνόσιοι, τῆς ἀναι σχύντου γνώμης οὐ καθυφιᾶσιν· ἔτερα δὲ ἀλογώτερα καὶ ἀνοητότερα τούτων επάγουσιν. με'. Ηνίκα γὰρ τῶν εὐσεβούντων τις αὐτοί, δια- λεγόμενος φήσει, ὅτι ἄξιον τιμᾶσθαι τὰ θεῖα σύμ- βολα, ἐπειδὴ καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς οἴκοις ἀνακείμενα ἱερά εἰσιν, ὡσαύτως καὶ ἐν τοῖς κατὰ τὴν θείαν τράπεζαν καὶ ἑτέρωθι που τοῦ ἱεροῦ ὑραπλούμενα, κατά τε τὴν ἐσθῆτα καὶ ἐν ἑτέρα ύλη συνδιαγραφό- μενα, ὡς ἅγια καὶ συμπροσκυνούμενα αὐτοῖς, παρά Χριστιανοῖς τὸ ἐξ ἀρχῆς συνεξειργάσθησαν· τί φα σιν οἱ ἀναμέσον ἁγίου καὶ βεβήλου διαστεῖλαι οὐ βουλόμενοι; ε Οτι καὶ θηρίων καὶ κτηνῶν καὶ ὀρνέων καὶ ἑτέρων ζώων εἰκόνας ἐν αὐτοῖς θεώμεθα καὶ τὰ μὲν ἱερὰ ὡς ἱερὰ προσκυνοῦμεν, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ταῦτά γε δι᾿ ἐκεῖνα· οὕτω κἂν εἰκόνα Χριστοῦ ὁρῶμεν, τὸ ἱερὸν, οὐ τὴν εἰκόνα προσκυνοῦμεν, καὶ · διὰ ταῦτα οὐδὲ ἐκτὸς τούτων προσκυνητές ἡ εἰκών. » Εἴποι δ᾽ ἄν τις ὅτι οὐχ ὁ αὐτὸς λόγος ἐν ἅπασι θεωρεῖται· τῶν μὲν γὰρ ἄλλων ζώων αἱ μορφα, οὐ εὐπρέπειαν τῶν ἐν οἷς συνεξειργάσθησαν ὑφασμάτ των· εἶτα οὕτω συμβὰν τρόπῳ θεοφιλεῖ, καὶ σπουδῇ τῇ περὶ τοὺς θείους οίκους τῶν εὐσεβούντων, ἀνά Θημα ἱερὸν προσηνέχθησαν· εἰ γὰρ προσκυνεί τις τὸ ἱερὸν, οὐ πρὸς τὸ κτήνος ἢ τὸ θηρίον προσέχων τοῦτο δρᾷ· εἶδε γὰρ οὐδὲν ἀπ' αὐτῶν ὀνήνασθαι πρὸς δὲ τοῦ ἱεροῦ τὴν τιμὴν ἀφορῶν, οὐδὲν πλέον τῆς ὄψεως ἐκείνους νέμων· ὁ δὲ τῶν σεπτῶν μορ

τοῦ ἀκολούθου κατὰ τὸ ἀπαραίτητον λέγειν, ὅτι τὴν Α ἀτιμίαν ἐπὶ τὸ πρωτότυπον ἀναφέρομεν. Ἐκεῖνα δὲ λέγουσιν οὐ τῇ θεολογία συνιστάμενοι, πῶς γὰρ, ὦν γε μακρὰν τὸ τῆς θεολογίας μυστήριον;) ἀλλ᾽ ἵνα καὶ αὐτὸ τῆς εἰκόνος τὸ ὄνομα ἐκ μέσου ποιήσωσιν ὡς μηδὲ εἰς μνήμην ὅλως παρὰ τὸν βίον ἴοι· καὶ τοῦτο μάλιστα ἐπὶ πάσης τῆς τὸ ἀνθρώπειον εἶδος φερούσης· διὸ καὶ ψευδωνύμους τὰς εἰκόνας τῶν ἁγίων καλεῖν ἐπεχείρησαν. Τὰ γοῦν ἐν παραδείγματι εἰρημένα τῷ θεοφόρῳ, κακούργως καὶ ἀνοήτως ἀποκρύπτειν μηχανώνται ( τίνα λανθάνειν ἢ παρα λογίζεσθαι βουλόμενοι;) ὡς τῷ ἀθέῳ αὐτῶν ἀντιφε- ρόμενα δόγματι. Αλλ' ὅτι μὲν θεολογοῦντι τῷ Πατρὶ ἐκεῖνα παρείληπται, καὶ αὐτοὶ συμφήσομεν ἐκεῖθεν δὲ καὶ ἡμεῖς ἑρμώμενοι τοιαῦτα λέγειν πρὸς αὐτοὺς ἔχομεν, ὅτιπερ ὁ Υἱὸς, καίτοι ἐν πολλοῖς Β ἑτέροις τῆς θεότητος διαπρέπων αὐχήμασι καὶ δο ξαζόμενος, ὅμως ὡς εἰκὼν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, πολλῷ πλέον τῶν ἄλλων, καὶ οἰκειοῦται τῷ Πατρὶ, καὶ κατ' οὐσίαν ἐνίζεται· καὶ διὰ τοῦτο ἰσοκλεᾶ καὶ ὁμότιμον, καὶ τὴν αὐτὴν τῷ Πατρὶ δόξαν καὶ προσκύ- νησιν παρὰ πάντων ἀποφέρεται. Καὶ γὰρ ἡ εἰς τὸν Υἱὸν τιμή, ήγουν ἡ εἰς τὴν εἰκόνα, ἐπὶ τὸν Πατέρα ὡς εἰς ἀρχέτυπον ἀναφοιτᾷ. Οὕτω γάρ πού φησιν αὐτὸς πρὸς τὸν Πατέρα· Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ πάλιν· Ἐφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. Καί· Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- που, καὶ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ. Καί· Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δου ξύσῃ σε. "Οτι δὲ καὶ διὰ τῆς εἰκόνος γινώσκεται τὸ ἀρχέτυπον, αὐτός που πάλιν πρὸς τοὺς μαθητὰς ὁ G Σωτὴρ ἔφη· Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου ἐγνώκειτε ἂν, καὶ ἀπάρτι γινώσκετε αὐτόν. Καί · Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὶν Πατέρα. Καί· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν. κ'. Ἐπεὶ οὖν ταῦτα οὕτως ἔχει, τί δή ποτε καὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο ἐκμαγείον, ὡς εἰκὼν τοῦ ἐνανθρωπή σαντος Υἱοῦ, τήν τε γνῶσιν καὶ τὴν μνήμην αὐτοῦ ἡμῖν ἐμφανίζον, μὴ κατὰ τὴν οἰκείαν ἀναλογίαν καὶ τὸ ἰδιάζον τοῦ Λόγου (οὐ γὰρ ὡς ταὐτὸν τῇ οὐσίᾳ τῷ Υἱῷ, ἀλλ' ὡς τὸ ἐμφερὲς τοῦ εἴδους αὐτοῦ διασώζον) τιμηθήσεται καὶ προσκυνηθήσεται; ἓν ὂν αὐτὸ καὶ τὸ τιμιώτατον τῶν εἰς δόξαν καὶ φανέρωσιν τῆς οἰ- κονομίας αὐτοῦ ἱερῶν συμβόλων· ἵνα καὶ δι' αὐτοῦ διαβαίνῃ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἡ δόξα. Εἰ μή που διὰ τὴν τῆς εἰκόνος κλήσιν οἱ ὀνοματομάχοι καὶ τὸν 17ὸν τῆς Πατρικῆς οὐσίας καὶ δόξης ἀλλοτριώσαιεν· καὶ τὴν λατρείαν καὶ τὴν προσκύνησιν διέλοιντο, μηδεμίαν κοινωνίαν ταῖς εἰκόσι πρὸς τὰ πρωτό τυπα διδόντες. Συνηγορίαν οὖν ὁ λόγος, οὐκ ἀναίρεσιν τῶν προκειμένων ἔχει. κα'. Ἐκεῖνο δὲ ἢ οὐ συνῆκαν οἱ ἀνόητοι, ἢ ἑκόν- τῆς ἀπέκρυψαν, ὡς τὸ τῆς εἰκόνος ὄνομα, οὐ τῶν ἁπλῶς θεωρουμένων ἐστὶν, ἀλλ᾽ ὁμώνυμος φωνή καὶ τῶν πολλαχώς λεγομένων· ἧς περὶ τῆς διαιρέ σεως, λεπτῶς αὐτὸς οὗτος ὁ Πατὴρ ἐν ἑτέροις δια • in ipsum prototypum conferre. Sed revera haud illud dicunt, quia theologia sint freti; (qui enim id fieret, a quibus totum theologia mysterium abest ?) sed ut ipsum imaginis nomen de medio tollant, adeo ut ne memoretur quidem in omni vita; atque illarum præcipue imaginum quæ humanam formam præ se ferunt; quare et pseudonymas imagines san- ctorum appellare ausi sunt. Quod igitur sanctus vir exempli causa dixit, malitiose et insipienter celare nituntur (quasi vero aliquem latere possint aut fal - lere) tanquam impio dogmati suo contraria. Ve rumtamen quod de Deo verba faciens, dictum illud adhibeat Pater, nos quoque assentimur ; et nihilo- minus nos quoque illinc occasionem capientes, ita cum istis loquimur; nempe quod filius, etsi aliis multis divinitatis ornamentis fulget et clarificatur, altamen quatenus Dei Patris imago est, multo ma- gis quam aliis dotibus et cum Palre sociatur, et substantialiter unitur; ideoque parem et æque au- gustain prorsusque eamdem ac Pater gloriam ac venerationem ab omnibus consequitur. Nam qui defertur Filio honor, tanquam imagini, is ad Pa- trem ceu ad archetypum transgreditur. Sic ergo et ipse aliquando Patri aiebat : Ego te clarificavi in terra *. Et rursus: Nunc clarificatus est Filius hominis, et Deus clarifcatus est in illo "1. Et : Pa- ter, clarifica Filium tuum, ut et Filius clarificet te. Quod vero ex imagine quoque cognoscatur prototypum, ipse item discipulis Servator dixit : Si cognovissetis me, utique et Patrem meum cogno- vissetis, et amodo cognoscitis illum 4. Ει : Qui vi- det me, videt Patrem ". Et : Ego in Patre, et Palcr quenter atque inevitabiliter dicere, se contumeliam in me est 48 20. Quæ cum ita se habeant, quidni hoc quoque sacrum simulacrum, tanquam imago humanati Filii, ejusque notitiam ac memoriam nobis inge- rens, quidui, inquam, secundumn naturalem pro- priamque ratiocinii analogiam, hand profecto quasi ejusdem ac Filius substantiæ, sed ut similitudinem formæ ejus servaus, honorabitur atque adorabitur ? Cum et hoc ipsum sit unum et honorandissimum sacrorum symbolorum, quæ gloriam œconomiæ ejus notificant ; ut sic per simulacrum hoc ad arche- typum transeat gloria. Nisi forte propter imaginis appellationem, hi qui de nominibus cavillantur, Filium a paterna quoque substantia et gloria alie- mant; et 93 cultumn adorationemque dividunt, nul- lam imaginibus ad prototypa relationem conceden- | tes. Ergo Basilii dictum proposito nostro prodest, nedum obest. 21. Illud vero non intelligunt stulti hi, vel data opera dissimulant, imaginis vocabulum non esse de simpliciter quid significantium numero ; sed homo- nymum, et multiplicis significationis : de qua dis tinctione subtiliter alibi hic Pater disserit. Et

juxta quidem priorem enuntiationem in naturalem et artificialem dividi : juxta autem alteram ciun- tiationen sive subdivisionem, imaginem artificialen forma esse, inquit, et habitus, et speciei, atque coloris. Dicant ergo nobis, quæ ratio cogat, ut alte- rum quidem significatum admittamns, quatenus na- turaliter consideratur, et necessitudinem ac rela- tionem accurate servare putemus; reliquam vero partem, que artificialem sensum spectat, repudie- mus? Quid? Nonne et hæc relationem ac necessi- tudinem, pro sua ratione, incolumem retinebunt ? Siquidem imaginis ratio, ceu imaginis simpliciter, miroque sensu pariter eodemque gradu a cordatis intelligitur, etiamsi ad varios potest sensus adhi- beri. Namque ut in rebus naturalibus pure signifi- cal simile et nihil differens; sic etiam in rebus artificialibus, secundum speciem ac formam; etiamsi ad naturam quod attinet, differentiam in ipsis denotat : quo fit ut unam eamdemque appel- iationem participent, sen sint homonyma. Sed quia hoc vocabulum de Verbi corporatione proprie su- mitur, dissimulare id et subvertere nituntur insani. Quandiu enim id eis manifeste non adversatur, tanquam pro ipsis staret, et potentialiter id voca- bulum posuisset, sectari magistrum simulant. Ve- rum ubi repugnantem senserint, semper recusant. Here Sed tempus est, ut ad ejns dicti considerationem accelanus. Doctori igitur de Dei natura tractanti, scientique Filium connaturalem esse Patri atque ejusdem substantiæ, et hypostaseos, id est personæ proprietate tantummodo differentem definienti, quia multi tunc quoque Dei hostes hæretici adver- sus Unigeniti majestatem exorti erant, ipsi, in- quam, opus fuit argumentum suum exemplo expo- ac demonstrare. Solemus enim ex nostris rebus superiores res conjectare; il quod apud inspi- ratam quoque Scripturam videre est, neque secius apud Ecclesiæ item doctores. Nam cum dixisset : Quomodo, si unus et unus sunt, Pater Deus, et Filius Deus, quomodo, inquam, non sunt duo dii? quasi ad dialogi norem verba conformaus ; qui, inquit, rex dicitur etiam regis imago; neque tamen reges duo suut; nam neque potentia scinditur, ne que majestas in partes diducitur. Deinde quasi p aliquis ambigeret, quomodo hæc ita se habere con- staret, tanquam confirmans exempli illius argu- mentum, communibus notionibus, quæ apud omnes in confesso sunt, utens, ait : Quia imaginis honor al prototypum transit. Namque id de imagine nemo non confitetur ; cunctisque ratione præditis non ex doctrina tantummodo, verum etiam a natura hujus rei notio impressa est. Sic absoluto exempli argu- mento, revoc ut deinde sermonem unde discesserat, aitque : Quod itaque hic assimilanter imago (hic vero ubi, nisi videlicet in imagine que artificia- liter imitationem præ se fert?), id illic naturaliter ecit Filius. Deinde probe sciens sanctus Pater arti- Gcialium imaginum ab archetypis differentiam, si- Α λαμβάνει. Κατὰ μὲν γὰρ τὴν πρώτην ἐπιβολὴν, εἰς φυσικὴν καὶ τεχνητὴν διαιρεῖσθαι· κατὰ δὲ τὴν ἑτέραν, ἤτοι ὑποδιαίρεσιν, τὴν τεχνητὴν εἰκόνα μορφῆς εἶναι, φησί, καὶ σχήματος, ἢ εἴδους καὶ χρώ ματος. Λεγέτωσαν οὖν ἡμῖν τίς ὁ ἀναγκάζων τρό πος, τὸ μὲν ἕτερον τούτων δέχεσθαι, ὅ ἐπὶ τῶν φυσικών είληπται, καὶ τήν τε οἰκειότητα καὶ σχέσιν ἀκριβῶς διασώζεσθαι ὑπολαμβάνειν, τὸ δ' αὖ ἕτερον μέρος ὃ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν εἴρηται, ἀποπέμπεσθαι ; τί ; μὴ καὶ ταῦτα τὴν σχέσιν καὶ οἰκειότητα κατὰ τὸν ἴδιον λόγον ἀπαράτρωτον κεκτήσεται; καίπερ ὁ τῆς εἰκόνος λόγος, ὡς εἰκόνος ἁπλῶς ἐπ' ἀμφοῖν ἴσως καὶ ομοτίμως παραλαμβάνεται παρὰ τοῖς νοῦν ἔχουσι, εἰ καὶ περὶ διάφορα τα σημαινόμενα καταγίνεται. ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν φυσικῶν εἰλικρινῶς τὸ ἐοικὸς καὶ Β απαράλλακτον ἔχει· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν. κατὰ τὸ εἶδος καὶ τὴν μορφήν· εἰ καὶ τῇ φύσει τὸ διάφορον ἐν ἑαυταῖς ἐνδείκνυνται· ὅθεν καὶ τῇ προσηγορία μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ, όμωνύμως κεκοινω- νήκασιν. Αλλ' ἐπειδὴ τοῦτο πρὸς τὴν ἐνσωμάτω σιν τοῦ Λόγου οἰκείως λαμβάνεται, κατασιγάζεις καὶ ἀνατρέπειν πειρῶνται οι άφρονες, Ενθα μὲν γὰρ κατὰ τὸ προφανές οὐδὲν αὐτοῖς ἐστι τὸ προσιστάμενον, ὥσπερ ἐπ' αὐτοῖς τυγχάνοντος και ἐπ' ἐξουσίας κειμένου, ἕπεσθαι προσποιούνται τῷ διδασκάλω· ἔνθα δὲ τῷ ἀντιπίπτοντι περιτύχοιεν, ἀεὶ διακρούονται. Ἀλλ᾿ ὥρα ἡμῖν ἐπὶ τὴν τοῦ ῥητοῦ χωρείν ήδη ἐπίσκεψιν. Θεολογοῦντι δ᾽ οὖν τῷ διδασκάλῳ, καὶ τὸν Υϊόν συμφυᾶ τῷ Πατρὶ καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰδότε, ιδιότητι δὲ μόνῃ τῇ κατὰ τὴν ὑπόστασιν, εἴτουν πρόσωπον, διακρίνεσθαι δογματίζοντι, ἐπειδὴ πολλοὶ καὶ τῶν τηνικάδε θεομαχούντων αἱρετικῶν κατὰ τῆς τοῦ Μονογενοῦς δόξης ἐπεφύοντο, ἐδέησε ταῦτα διὰ παραδείγματος παραστῆσαί τε καὶ δηλῶσαι· καὶ γὰρ ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς τεκμαιρόμεθα, δ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἰδεῖν ἔστιν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐπὶ τῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλη- σίας. Εἰρηκώς γάρ, Πῶς εἴπερ εἷς καὶ εἷς ὁ Πατήρ καὶ Θεὸς, καὶ ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς, οὐχὶ δύο θεοί; οἱονεὶ ἐν διαλόγῳ τὸν λόγον ποιούμενος, "Οτι τοι, φησί, βασιλεὺς λέγεται καὶ ἡ τοῦ βασιλέως εἰκών· καὶ οὐ δύο βασιλεῖς· οὔτε γὰρ τὸ κράτος σχίζεται, οὔτε ἡ δόξα μερίζεται. Εἶτα ὡσεί τινος διαπορούν τος, πόθεν ταῦτα οὕτως ἔχειν δῆλον, ὥσπερ κατα- σκευάζων τὸν τοῦ παραδείγματος λόγον, διὰ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν προερχόμενος καὶ ἅπασι συνομο λογουμένων, ἐπάγει· Διότι ἡ τῆς εἰκόνος τιμή ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. Τοῦτο γὰρ ἐπὶ πάσης εἰκόνος ὡμολόγηται, καὶ πᾶσι λογικοῖς οὐκ ἐκ διδα σκαλίας μόνον, ἤδη δὲ καὶ φυσικῶς, ἡ τούτου γνώ σις ἐμπέφυκεν· οὕτως ἀπαρτίσας τὰ τοῦ παραδεί γματος, μετάγει λοιπὸν τὸν λόγον ἐφ' ὅ παρήκται καί φησιν· Ο οὖν ἐνταῦθα μιμητικῶς ἡ εἰκὼν, ἐνταῦθα τοῦ, ἢ δῆλον ὡς ἐν τῇ ἐκ τέχνης τὴν μίμη σιν ἐνδεικνυμένῃ εἰκόνι; τοῦτο ἐκεῖ φυσικῶς ὁ Υἱός. Επειτα τῶν τεχνητῶν εἰκόνων τὴν πρὸς τὰ ἀρχέτυπα διαφορὰν καὶ οἰκείωσιν εἰδὼ; ὁ Πατήρ, πάλιν παρα δείγματι ἀναλόγως ἔχοντι πρὸς τὴν φυσικὴν εἰκόνα

τούτῳ χρώμενος ἐπιφέρει· Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν, κατὰ τὴν μορφὴν ἡ ὁμοίωσις, οὕτως ἐπὶ τῆς θείας καὶ ἀσυνθέτου φύσεως, ἐν τῇ κοινωνία τῆς θεότητός ἐστιν ἡ ἕνωσις. Σημειωτέον δὲ ὅπως ἐπὶ τῶν τεχνητῶν, οὐ τῆσδε ἢ τῆσος εἴρηκε, τὴν κατὰ τὴν μορφὴν τοῦ πρωτοτύπου ὁμοίωσιν προσδι ωρισμένως, ἀλλὰ διὰ τοῦ πληθυντικοῦ ἀριθμοῦ, ἐπὶ πασῶν ἁπλῶς τὸν αὐτὸν εἰσήγαγε λόγον· ὡς εἴπερ μὴ ἀπόσχοιντο τῆς ἀτόπου φιλονεικίας οἱ ἀναισχυν τοῦντες, ἐκβιασθήσονται μὴ ἕνα μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς υἱοὺς ἀθέως ἀναπλάττειν καὶ ἀνοήτως. κβ'. Τὸ τοίνυν λεγόμενον, ὅτι ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, οἷα δὴ προσεχέστερον τῷ ἐπὶ τῆς βασιλέως εἰκόνος παραδείγματι κείμενον, προηγουμένως ἐπὶ τῶν τεχνητῶν εἰκόνων εφήρμο σται, καὶ οὕτως ἐπὶ τὴν φυσικὴν εἰκόνα ἐκεῖθεν μετέρχεται, καὶ πρὸς τὴν θεολογίαν παραδειγματι κῶς ἀνάγεται· τοιαύτης δὲ μεταλαχεῖν τὴν τεχνητὴν εἰκόνα τῆς πρὸς τὸ πρωτότυπον κατὰ τὴν μορφὴν κοι νωνίας καὶ σχέσεως, οὐδὲν ἧττον ἢ κατὰ τὴν ὁμωνυ μίαν ἐνέφηνεν. Ὡς γὰρ οὐ δύο, ἀλλ᾽ ἕνα λέγεσθαι βασιλέα συνήνεκται (τὸ γὰρ ἂν ἐπ' ἀμφοῖν διαφαίνε ται), οὕτω δὴ, καὶ ὁ θαυμαστότερον καὶ οἰκειότερον, μηδὲ τὸ κράτος σχίζεσθαι, μηδὲ τὴν δόξαν μερίζει σθαι, ὁ ἐδήλου ἐπὶ τῆς φυσικῆς ἡ κατ' οὐσίαν ἔνωσις εἰκόνος. Πῶς οὖν ἄτιμοι καὶ ἀπηγορευμέναι πρὸς ἐξάπλωσιν καὶ σαφήνειαν τηλικούτου πράγματος, τῆς θεολογίας λαμβανόμεναι; Ο δὲ αὐτὸς οὗτος διδάσκα 2ος, καὶ ἐν τοῖς κατὰ Σαβελλίου λόγοις, τὴν περὶ τῶν εἰρημένων διάνοιαν λευκότερον ἐξ ιπλοῖ· «Οὐδὲ γὰρ ὁ κατὰ τὴν ἀγορὰν τῇ βασιλικῇ εἰκόνι ἐνατενίζων, καὶ βασιλέα λέγων τὸν ἐν τῷ πίνακι, δύο βατιλέας ὁμολο γεῖ, τήν τε εἰκόνα καὶ τὸν οὗ ἐστιν ἡ εἰκών· οὔτε ἐὰν δείξας τὸν ἐν τῷ πίνακι γεγραμμένον εἴπῃ. Οὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς, ἀπεστέρησε τὸν πρωτύου που τῆς τοῦ βασιλέων, προσηγορίας, μᾶλλον μὲν οὖν ἐκείνῳ τὴν τιμὴν ἐπιβαίωσ: διὰ τῆς τούτου ὁμολογίας· εἰ γὰρ ἡ εἰκὼν βασιλεύς. πολλῷ δή που εἰκὸς βασιλέα είναι καὶ τὸν τῇ εἰκόνι παρασχόμενον τὴν αἰτίαν· ἀλλ' ἐνταῦθα μὲν ξύλα καὶ ζωγράφου τέχνη τὴν εἰκόνα ποιεῖ φθαρτὴν φθαρτού μίμημα καὶ τεχνητὴν τοῦ ποιηθέντος, ἐκεῖ δὲ ὅταν ἀκούσῃς εἰκόνα, απαύγα σμα νόει τῆς δόξης· τί δὲ τὸ ἀπαύγασμα, καὶ τίς ἡ δέξα. αὐτὸς εὐθὺς ἡρμήνευσεν ὁ ᾿Απόστολος ἐπ αγαγών, Καὶ χαρακτὴ τῆς ὑποστάσεως.» Τοιαύ τῆς δὲ διὰ πάντων τῆς κατὰ τὰς εἰκόνας θεωρίας παραδεδειγμένης, ὡς τὸ ἐπιχὸς ἐν ἅπασι κατὰ τὸν ίδιον ἄρον καὶ λόγον ἐχούσας· τί τὸ ἄτοπον τὰ τῆς τάξεως ἀντιστρέψαντας εἰπεῖν, ὅτι Ωσπερ ή παρά τῶν ἀσεβούντων εἰς τὸν Υἱὸν ὕβρις πρὸς τὸν Πατέρα ὡς εἰς ἀρχέτυπον ἄντικρυς ἀναβαίνει· οὕτω καὶ ἡ εἰς τὴν τεχνητὴν τοῦ Χριστοῦ εἰκόνα παρ' αὐτῶν προσφε ρημένη ἀτιμία, φανερῶς ὡς ἐπ' ἀρχέτυπον τὸν Χριστὸν αὐτὸν ἀναφέρεται; Τί τούτων σαφέστερον ἢ ἐκδη ANTIRRHETICUS III ADV. CONSTANTINUM COPR. mulque cum iis convenientiam, rursus hoc plo al physicam imaginem analogiam habente, utens addit: Et sicuti in artificialibus similitudo in forma fit, sic in divina incompositaque natura, in communione divinitatis fit unitas. Animadvertendumn autem, quod non in hac vel 99 illa artificiali definite dixerit exsistere prototypi similitudinem, sed plurali numero, de cunctis simpliciter eodem modo Jocutus sit. Quamobrem nisi impudentes isti ab absurda sua contentione absistant, cogentur jam non unum tantummodo, verum etiam plures filios impie stulteque confingere. 22. Quod ergo dictum est, nempe delatum imagiui honorem ad prototypum transire, il ceu accommodatius regiæ imaginis exemplo quadrans, artificialibus apprime imaginibus congruit; atque ita ad naturalem imaginem illine transilit, et ad sermonem de Deo exempli more traducitur. Hanc autem ab artificiali imagine haberi communionem cum prototypo ac relationem, band minus quam per bomonymiam, ipse ostendit. Sicut enim non déo, sed unum esse regem concluditur (namque unum quid ex ambobus apparet); ita, quod etiam est mirabilius et intimius, neque potentiam scindi, neque majestatem in partes abire patet; quod demonstrabat in naturali imagine substantie unitas. Cur ergo inhonoræ sint et rejiciendæ imagines, quæ ad expositionem declarationemque tantæ rei, qualis est de Dei natura tractatus, assumpte fuc rum? Liem hic doctor in sermone contra Sabellin: mentem suam de re praedica lucidius evolvit: «Neque enim qui in foro regalem imaginem intuetur, regemque dicit eum qui in tabula est, duos confitetur reges, imaginem videlicet, et illuna cujus est imago. Neque si demonstrans eum qui in lalmula pictus est, dicit: llic est rex, ideo prototypum appellatione regis spoliat; imo potius honorem ei hac confessione confirmat. Nam si imago rex est, multo magis regem esse oportet eum qui imagini faciendæ causam dedit. Verum bic quidem ligua et ars pictoris imaginem faciunt corruptibilem, artificialem bominis corruptibilis imitationem; illic autem cum imaginem audieris, splendorem gloriæ cogita. Quis autem sit splender, quæye gloria, ipse recte exponit Apostolus qui addit: Εt character * febr. 1, 3. lu editione Garnerii, t. 11, p. 192. substantiæ ejus. Hac undequaque de imaginibus exposita consideratione, que similitudinem in omnibus pro sua quæque definitione ac ratione habeut; cur sit absurdum ordine inverso dicere, quod sicuti impiorum adversus Filium injuria ad Patrem utpote archetypum recta transit, sic adversus artificialem Christi imaginem ab istis illatum dedecus, aperte ceu ad arche:ypum Christum refertur? Quid his manifestins aut evidentius ad veritatis tutelam et alirmationem, veraque doctrina et

ecclesiasticae piæ traditionis? Quis, etiamsi apprime hebes ac stultus, non intelliget theophorum Basi- ium artificialem imaginem, de qua principaliter 1 quæstio, ut nuper diximus, erat, ad declarationem et explanationem naturalis in divinitate imaginis, ceu proprium et perspicuum et idoneum exemplum pro- tulisse? Certe qui bææc ita se habere, ut modo ob- servantur et tradita fuerunt, non putat, procul admo !um a sancti Patris mente scopoque abest, et a veritate dictorum illius dementer prorsus aberrat. 23. Sedenim Christi hostes hæc dissimulantes, et simplicioribus fucum facere volentes, latere nos ipsorum acerbitatem et adversus veritatem pugnam existimant. Adeo illorum animæ sunt obscuratæ, ut etiain manifeste dicta, et vulgi notitiam non fu- gientia, ipsi in area veluti abscondant; ex quo fit ut ipsorum malitia magis divulgetur. Deinde a nobis alius invocetur, sacro huic Patri moribus 100 sen- tentiaque similis, in theologicis suis sermonibus, magnus Gregorius (29) qui eodem modo de re eadem loquitur. e Est autem imago, quatenus con- substantialis; et quia ex illo Filius est, non ex hoc Pater. Hæc est enim imaginis natura, ut sit imitatio archetypi, cujus imago dicitur. Sed tamen hic am- plius est : illic enimn imnobilis (30) imago hominis mobilis; hic image viventis et vivens (31), magis- que similis, quam Adamo Sethus, et gignenti cui- libet quod genitum est. Haec est enim simpliciuur C natura, ut non partim sint similia, partim autem dissimilia, sed tota totius typus sint, atque idem potius quam simile. » Ita prædictus Pater. Quod autem in eadem mente sit, ita cognoscemus. Nain cum dicat talem esse imaginis naturam, ut sit archetypi imitatio, patet eum de omni imagine sim- pliciter verba facere, ut ita rem quæsitam obtineat. Etenim ex generalibus partialia demonstrantur; atque hic est optimus et præcipuus demonstrandi modus. Quae vero illic sequuntur verba, denotant ipsum spectare potissime hanc sensibilem et arti- ficialem imaginem. Nam cum addat, ‹ Sed tamen Cantacuzenus ingeniose dicit in op. cit. ms. f. 44, all Sap. vi, 26, de Spiritu sancto, quae mox, ut nos scripsimus retro p. 93, ad Filium transfert : homini ut Deo assimiletur. Α λότερον πρὸς συνηγορίαν καὶ πίστωσιν τῆς ἀληθείας, Πατρικῆς διανοίας καὶ τοῦ σκοποῦ ἀφέστηκε, καὶ τηκεν. νητος. Τὸ δὲ εἰκόνα εἶναι τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, τὸ ἀπαράλο λακτον καὶ ταὐτὸ τῆς οὐσίας αινίττεται· οὐδὲ γάρ ἐστι δυνατὸν εἰκόνα χαρακτῆρος λαβεῖν ἐπὶ τοῦ ἀορά- του καὶ ἀσχηματίστου καὶ ἀκαταλήπτου Θεοῦ· ἀλλ' αὐτὴν τὴν κατ' οὐσίαν ἐκείνου μορφήν, ἥτις ποτέ αὕτη ἐστί · καὶ ὥσπερ τὸ ἐν μορφῇ Θεοῦ λέγοντες νοοῦμεν καὶ τὸ ἐν οὐσίᾳ Θεοῦ, οὕτω δὴ καὶ τὸ ἐν εἰ κόνι· εἰ δὲ καὶ τὸν ἄνθρωπον ἐν εἰκόνι φαμὲν δεδη- μιουργῆσθαι Θεοῦ, ἀλλ᾽ οὐχ ἁπλῶς ὁ θεολόγος τοῦτό φησιν· ἐπάγει γάρ· Καὶ ἀρχέτωσαν τῶν. θηρίων τῆς καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου, καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ εὐσεβοῦς παραδόσεως; Τίς τῶν ἄγαν ἀσυνέτων και ἀνοήτων οὐ συνήσει, ὅτι τὴν τεχνητὴν εἰκόνα, ἐφ' ἧς καὶ τὸ ζητούμενον πρώτως ὡς ἔναγχος δέδεικται ἀποδέδοται, πρὸς σαφήνειαν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς κατὰ τὴν θεολογίαν φυσικῆς εἰκόνος, ὡς οἰκεῖον καὶ ἐμ φανέστατον καὶ πρόσφορον ὁ θεοφόρος παράδειγμα προηγάγετο ; Ο γὰρ μὴ οὕτω ταῦτα ὡς νῦν τετήρη ται καὶ ἀποδέδοται ἔχειν οἰόμενος, πόῤῥω που τῆς τῶν ἀληθῶν αὐτῶν ἀνοηταίνων ὁλοτρόπως διημάρ κγ'. Αλλ' οι Χριστομάχοι ταῦτα ἀποκρυψάμενοι, καὶ τοὺς ἁπλουστέρους παραλογίζεσθαι βουλόμενοι, λανθάνειν τὴν ἑαυτῶν πικρίαν καὶ τὴν κατὰ τῆς ἀληθείας μάχην ὑποτοπάζουσι· τοσοῦτον ἐσκοτίσθη σαν τὰς ψυχὰς, ὡς τὰ σαφῶς διηγορευμένα, καὶ τὴν τῶν πολλῶν γνῶσιν μὴ διαφεύγοντα ταμιεύσασθαι· ὑφ' ὧν δὴ τὸ κακοῦργον αὐτῶν πλέον δημοσιεύεται. Εξῆς δὲ ἡμῖν ὁ τῷ ἱερῷ τούτῳ Πατρὶ ὁμότροπος καὶ ὁμόγνωμος καλείσθω, ἐν ταῖς ἑαυτοῦ θεολογίαις δ μέγας Γρηγόριος, τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν διεξερ- χόμενος · « Εἰκὼν δὲ, ὡς ὁμοούσιον· καὶ ὅτι τοῦτο ἐκεῖθεν, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ τούτου Πατήρ· αὕτη γάρ εἰκόνος φύσις, μίμημα εἶναι τοῦ ἀρχετύπου, καὶ οὗ λέγεται· πλὴν ὅτι καὶ πλέον ἐνταῦθα· ἐκεῖ μὲν γὰρ ἀκινήτως κινουμένου, ἐνταῦθα δὲ ζῶντος καὶ ζῶσι, καὶ πλέον ἔχουσα τὸ ἀπαράλλακτον, ἢ τοῦ Αδάμ ὁ Σήθ, καὶ τοῦ γεννώντος παντὸς τὸ γεννώ- μενον· τοιαύτη γὰρ ἡ τῶν ἁπλῶν φύσις, μὴ τὸ μὲν ἐοικέναι, τὸ δὲ ἀπεοικέναι, ἀλλ' ὅλον ὅλου τύπου εἶναι, καὶ ταὐτὸν μᾶλλον ἢ ἀφομοίωμα. » Ωδε μὲν ἔχει τὰ τοῦ Πατρός. "Οτι δὲ τῆς αὐτῆς ἐννοίας ἔχεται, οὕτως εἰσόμεθα· εἰπὼν γὰρ ὅτι τοιαύτη ἡ τῆς εἰκόνος φύσις, μίμημα εἶναι τοῦ ἀρχετύπου, φαίνε- ται πάσης εἰκόνος ἁπλῶς τὸν λόγον εἰσάγειν, ἵνα διὰ τούτου σχῇ τὸ ζητούμενον· καὶ γὰρ ἐκ τῶν καθολικωτέρων τὰ μερικώτερα δείκνυται· καὶ οὗτος τῆς ἀρίστης και κυριωτέρας ἀποδείξεως ὁ τρόπος τὰ δὲ ἑπόμενα, δείκνυσι μᾶλλον αὐτὸν πρὸς τὴν αἰσθητὴν ταύτην εἰκόνα καὶ τεχνητὴν ἀποσκοπεῖν· ἐπαγαγὼν γὰρ τὸ, « Πλὴν ὅτι καὶ πλέον ἐνταῦθα, τεινῶν τοῦ οὐρανοῦ· ὡς ἐντεῦθεν δοκεῖν μηδὲν ἄλλο τὸ κατ' εἰκόνα Θεοῦ τυγχάνειν ἐν ἡμῖν, ἢ τὸ τῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἄρχειν· χρηστόν τε εἶναι καὶ ὡς ἐφικτὸν

τὴν ὑπεροχὴν τῶν προκειμένων αὐτῷ ἐπὶ τῇ θεο- λογία, διὰ τῆς συγκριτικῆς φωνῆς ἐσήμανε, διακρί μας ἑκάτερον τοῦ ἑτέρου· προσεπενέγκας δὲ τὸ, • Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἀκίνητος κινουμένου, ἐνταῦθα δὲ ζῶντος καὶ ζῶσα, ο τὴν πρὸς ἀλλήλας παρέστησεν ἣν ἔχουσι διαφοράν· ὡς εἰ ἔλεγεν ὅτι ἴδιον τῆς μὲν τε- χνητῆς εἰκόνος, τὸ ἀκίνητον κινουμένου· οἰκεῖον δὲ τῆς φυσικῆς τὸ ζῶντος καὶ ζῶσα· μετὰ ταῦτα καὶ αὐτῶν τῶν φυσικῶν σύγκρισιν ποιεῖται ἐπὶ τῶν ἀσυγκρίτων, τὸν τοῦ Ἀδὰμ καὶ τοῦ Σήθ παρενεί ρας λόγον, καὶ ὅσα περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν διείλεκται φύσεως· προσεκτέον δὲ κἀνταῦθα, ὡς ὁ θεηγόρος οὗτος τὰ τῆς θεολογία; ἐξαίρων τῷ εἶναι πάντων ἐξῃρημένην, διὰ τῆς τῶν πάντων ἀφαιρέσεως, καὶ ταῦτα δὴ τὰ χειρόκμητα οὐ μόνον οὐκ ἀποπέμπεται, ἀλλὰ καὶ ὥσπερ ἀγάμενος ἀποδέχεται. κδ'. Ο θεοφόρος Κύριλλος, ὁ τῆς μεγάλης τῆς Αλεξάνδρου πρόεδρος, καὶ μέγας διδάσκαλος, τοῖς προάγουσι συνειστρεχέτω καὶ συμφθεγγέσθω· τοιάδε τινὰ περὶ τῶν προκειμένων φάσκων· ο Ωσπερ ἂν εἴ τις εἰκόνα διαγεγραμμένην ἄριστα βλέπει, καὶ ἀποθαυμάζοι μὲν τὸ τοῦ βασιλέως σχῆμα, καὶ ὅσα- περ ἐν ἐκείνῳ φαίνεται, ταῦτα καὶ ἐν τῇ Γραφή δυνάμενός τε καὶ ἔχων ὁρᾷν, εἰς ἐπιθυμίαν ἔλθοι τοῦ καὶ αὐτὸν ἰδεῖν τὸν βασιλέα, εἴποι δ᾽ ἂν εἰκό τως πρὸς αὐτὸν ἡ γραφὴ, Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν βασιλέα· καὶ πάλιν· Ἐγὼ καὶ ὁ βασιλεὺς ἕν ἐσμεν, ὅσον εἰς ὁμοιότητα καὶ ἀκριβεστάτην εμφέ- ρειαν· καὶ πάλιν· Ἐγὼ ἐν τῷ βασιλεῖ καὶ ὁ βασι λεὺς ἐν ἐμοὶ κατὰ τὸ τῆς μορφῆς σχῆμα· τὸ γὰρ εἶδος τὸ ἐκείνου πάντως φορεῖ ἡ γραφὴ, καὶ τὸ τῆς γραφῆς εἶδος ἐν ἐκείνῳ σώζεται· οὕτως ἐστὶ καὶ ὁ Υἱὸς λέγων· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· καὶ · Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. 'Αρ' οὖν ἕπονται τοῖς σοφοῖς τούτοις λόγοις, ἢ ἔνθα μὲν, ἔνθα δὲ οῦ, καὶ ὡς ἡ τοῦ ἐνεργοῦντος ὑποβάλοι πονηρὰ γνώμη; Εἰ μὲν οὖν βούλοιντο πείθειν ἡμᾶς, ὡς κατὰ τὰ εἰρημένα τῷ διδασκάλῳ, ὁμοούσιον τῷ φύσαντι τὸν Υἱὸν δοξάζουσιν, οἷα εἰκόνα ὄντα Πατρός, καὶ βασιλέα μετὰ τῆς καθ' ἡμᾶς ἣν ὑπέδυ μορφήν, ὁμολογοῦντες τιμῶσι κατὰ τὸ προκείμενον ἤδη παράδειγμα· προσκυνείτωσαν σὺν ἡμῖν τὴν προσ- κυνητὴν αὐτοῦ εἰκόνα, μονονουχὶ καὶ αὐτὴν λέγου- σαν· Ο εωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν πάντων Βασιλέα καὶ Κύριον Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν καὶ Θεόν· εἰ δὲ οὐ τοῦτο δέχονται, οὐδὲ τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον τῷ Πατρί δοξάζουσι, καὶ τῆς βασιλείας ἀποψηφιοῦνται, καὶ ἀλλοτρίους ταύτης τε καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως ἑαυτοὺς σαφῶς ἀποδείξουσι. κε'. Τούτοις τοῖς θεοσόφοις Πατράσι καὶ ὁ πολὺς τὰ θεῖα καὶ θεοφάντωρ Διονύσιος συνωδά φραζέτω. • Ότι καθάπερ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν εἰκόνων, εἰ πρὸς εἰ ἀρχέτυπον εἶδος ἀκλινῶς ὁ γραφεὺς εἰσορα, πρὸς A hic amplius est, » sublimitatem argumenti sui circa • Illic immobilis imago hominis mobilis; hic imago dem artificialis imaginis est, ut sit immobile mio- bilis; proprium autem naturalis ut sit viventis natura dicuntur. Animadvertendum denique hic est sagrum hunc doctoren, etiamsi a doctrina de Deo omnia submoveat, propterea quod nihil ad eam pertineant, quia ipsa ab omnibus sejuncta est ; al- B tamen hæc manufacta adeo non rejicere, ut etiam perlibenter admittat. magnusque magister, supradictis accedat et conso- net, de proposito argumento ut sequitur lo- quens (32). • Velut enim si quis imaginem egregie pictam aspiciat, mireturque exteriorem regis cul- tabula potest aspicere, cupidus 101 fet ipsum pictura : Qui me vidit et regem vidit. Εt rursus: dinem et accuratam summamque paritatem. Et prorsus gerit pietura, et picturæ species in illo vi- me, vidit et Patrem meum 4. Ει : sumus . Num igitur obsequuntur sapientibus his suggesserit? Si ergo voluerint nobis persuadere se juxta magistri dictum, consubstantialen Genitori Filium existimare, ceu Patris imaginem ; regemque eum cum assumpta nostra forma confitentes hono- rant; sequitur ut juxta propositum exemplum ve- nem, quæ et ipsa propemodum ait : Qui vidit me, vidit omnium Regem ac Dominum Jesum Christum Deum. Quod si hunc cultum non admittunt, ne eique regnum potius abjudicant, seque alienos ab libus imaginibus fit, ad archetypain speciem pictor

μηδὲν ἄλλο τῶν ὁρατῶν ἀνθελκόμενος ή καταμερι ζόμενος, αὐτὸν ἐκεῖνον, ὅστις ἐστὶ, τὸν γραφόμενον, εἰ θέμις εἰπεῖν, διπλασιάσει, καὶ δείξει τὸ ἀληθὲς ἐν τῷ ὁμοιώματι, τὸ ἀρχέτυπον ἐν τῇ εἰκόνι, τὸν ἑκά τερον ἐν ἑκατέρῳ παρὰ τὸ τῆς οὐσίας διάφορον οὕτως τοῖς φιλοκάλοις ἐν νῷ γραφεῦσιν ἡ πρὸς τὸ εὐῶδες καὶ κρύφιον κάλλος ἀτενὴς καὶ ἀπαρέγκλιτος θεωρία, τὸ ἁπλανὲς δωρήσεται καὶ θεοειδέστατον ίνδαλμα.» Πείθονται τούτοις οἱ τῆς ἀπειθείας υἱ νὶ, καὶ τιμῶσι τοὺς θεολόγους; καὶ δέχονται εἶναι καὶ αἰσθητὰς εἰκόνας; καὶ ὁμολογοῦσι περιγραπτὸν τὸν πολλαπλασιαζόμενον; καὶ προσκυνοῦσι τὸν δι' ἑκα τέρου ἑκάτερον δειχνύμενον; ὅ ἐστιν ὁ εἰκονιζόμενος καὶ τὸ εἰκονίζον, ὡς νῦν παρ' ἡμῶν δοξάζεται δ Χριστὸς καὶ ἡ Χριστοῦ σεβασμία εἰκών; "Η ἑκάτερον δι᾽ ἑκατέρου ἐξουθενοῦσι, καὶ ἀτιμάζουσι τὸν Χρισ στὸν διὰ τῆς εἰκόνος αὐτοῦ; συνατιμάζουσι δὲ καὶ τὸν ἱεροφάντην διδάσκαλον, καὶ ταύτῃ ἡμᾶς βεβαιώ σονται, ὡς οὐδενὶ τρόπῳ τοῦ κρυφίου μετέσχον κάλο λους, αἰσχροί δέ εἰσι καὶ ἀκάθαρτοι, καὶ πάσης θεσει δοῦς ἐμφάσεως ἀμέθεκτοι; κα'. Ωσαύτως δὲ ἔχειν καὶ τῷ Κλήμεντι ἐκείνῳ τῷ ᾿Αλεξανδρειήθεν δοκεῖ, ἐν οἷς Περὶ τοῦ νομικοῦ Πάσχα διαλαμβάνων φησίν· ο Ως εἴ τινος εἰκών, μὴ παρόντος μὲν τοῦ ἀρχετύπου, τὴν ἴσην ἐκείνῳ δόξαν ἀποφέρεται, καὶ παρούσης τῆς ἀληθείας, και ταλάμπεται ἡ εἰκὼν πρὸς αὐτῆς, τῆς ὁμοιώσεως ἐκείνης ἀποδεκτής μενούσης, διὰ τὸ σημαίνειν τὴν ἀλήθειαν. • Καὶ τὰ μὲν τῶν θεοφόρων τοιαῦτα. Επιτηρητέον δὲ, ὅτι οὐ διωρισμένως οὐδὲ ἰδικῶς περὶ τῆς τοιάσδε εἰκόνος, ἢ τοῦδε τοῦ εἴδους μόνον, ἐπὶ πάσης δὲ ἁπλῶς εἰκόνος τὴν αὐτὴν ἔννοιαν καὶ δύ να μιν παριστάνουσι, καὶ τὴν εἰς τὸ πρωτότυπον σχέ σιν τε καὶ οἰκειότητα διασώζειν, συμφώνως διαγο ρεύουσιν· ὅπερ ἐμφανέστερον δηλοῖ τὰ τῷ θείῳ εἰρημένα Διονυσίῳ· εἰ καί τινες τῶν Πατέρων διὰ τὴν οὕτω τηνικαῦτα ἐπικρατήσασαν συνήθειαν, τὰς βασιλέων εἰκόνας δημοσιεύεσθαί τε καὶ προσκυνεῖ σθαι, τῷ κατὰ τὸν βασιλέα συνεχρήσαντο παραδείγ ματι, ὡς τῶν ἄλλων ἐγγυτέρῳ τῷ Βασιλεῖ τῶν β σιλευόντων καὶ Κυρίῳ τῶν ὅλων, ἐπεὶ τῶν ἐπὶ γῆς μείζον πάντων καὶ ὑπερτεροῦν ἀξίωμα· οὕτω καὶ τοῦ εἰρμοῦ τοῦ λόγου φέροντος· ἐκ γὰρ τῶν ἐγκο σμίων τὰ ὑπερκόσμια, καὶ τῶν ταπεινοτέρων τὰ Ο ὑψηλότερα καθόσον ἐφικτὸν ἐκκαλύπτεται· ὅτι δὲ τὰ δρώμενα ἐν ταῖς εἰκόσιν ἐπὶ τὸ πρωτότυπον ἀναφέ ρεται, κἀκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων συνεδεῖν ἐάδιον. κι'. Καὶ γὰρ ἡ κατὰ τὸν μακάριον Σαμουήλ ἱστο ρία τοιοῦτόν τι παραδηλούν βούλεται· οὗτος γὰρ καὶ πρὸ ὠδίνων, τῷ Θεῷ παρὰ τῇ φιλοθέῳ ὑποσχε σείς μητρί, εὐθὺς ἐκ σπαργάνων αὐτῶν ἀνιέρωτο εἶτα ἱερατεύειν λαχὼν τῷ Θεῷ, εἰκὼν ἦν Θεοῦ καὶ καθὶ ἱερεύς· καὶ τοῦτο ἡμᾶς ἐμπεδοῖ τὸ ἐν Ψαλμοῖς Τὸ περὶ τοῦ Πάσχα σύγγραμμα, ορφ. ί. indeclinabiliter aspiciat, nulla re alia sensibili abs tractus, partimve abductus, ipsum illum quemcun que pingit, si licet dicere, duplicabit, ostendetque veritatem in similitudine, archetypum in imagine, utrumque in utroque, excepta substantiæ diversi tate; ita studiosa mente pictoribus præditis, con tinua et indeclinata suaveolentis quodammodo et reconditæ pulchritudinis contemplatio, indubium efficiet et Deo simillimum simulacrum.» Num his dictis obediunt inobedientiæ filii, et reverentur theo logos, et materiales patiuntur fieri imagines; faten turque circumscriptum id quod sepe duplicatur? adorantque id, quod alterum ex altero demonstrat, id est figuratum et figurans, sicuti nunc a nobis Christus Christique imago venerabilis honoratur? An potius alterum ex altero spernunt, dehonestant que Christum per ejus imaginem? simulque contem nont hierophantam quoque doctorem; nobisque confirmant, se nullatenus reconditam participare pulchritudinem, sed turpes esse et impurus, et cu juslibet divinæ formæ expertes? 26. Ita res se habere videtur etiam Alexandrino Clementi, in suo De legali Paschale tractatu Veluti si alicujus imago, haud presente arche typo, parem ac illud honorem referat: praesente antem veritate, imago ab hac illustratur, similitn dine illa manente, propterea quod veritatem signi ficat.» Et sanctorum quidem Patrum dicta sunt bæc. Observandum autem est, eos non limitate neque singulariter de tali imagine, vel de tali forma tantummodo, sed de omni absolute imagine cumdem significatum virtutemque statuere, servatamque ad prototypum relationem et convenientiam, concor diter affirmare; id quod manifestius ostendunt divi Dionysii verba; etiamsi nonnulli Patres, propter tunc dominanten consuetudinem 102 regum ima gines in publico proponendi et venerandi, regis exemplo usi sunt tanquam præ cæteris proxi miove Regi regum et Domino universali, quoniam o'mnibus in terra dignitatibus regia major excellen tiorque est. Sic enim et orationis series postulat, ramque ex mundanis supramundana, ex humilibus excelsiora quantum licet revelantur. Quod autem quæ fiunt erga imagines ad prototypum transiliant, ex sacris quoque Litteris facile comperitur. 27. Namque et beati Samuelis historia hujus moli aliquid denotare vult. Hic enim etiam ante conceptionem, Deo a religiosa parente promissus, statim in fasciis consecratus fuit. Deinde fungi sa cerdotio coram Deo sortitus, etiam quatenus sacer dos imago Dei erat. Idque nobis suadet quod in Psal Est ex deperditis hic Clementis Alex. tracta tus, quo fit pretiosius hoc Nicephoro nung exhi bitum nobis fragmentum, ab iis duobus diversum, quae sunt in anonymi opusculo quodam apud Peta vium in Uranologio, p. 599. De hoc opere testis erat Eusebius, Hist. eccl. lib. vi, 15, ubi inter alia Clementis scripta numerat, De paschale opusculum. Videsis saltem Cyrillum Commuent. in Jon". ΙV, p. 228. D; et Nazianzenum, orat. 4, 80, qui disertius de hoc ritu circa imagines Cæsarum dicit.

ἀδόμενον· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ· καὶ μὲν δὴ καὶ ἡ τοῦ πανσόφου Παύ λου διδάσκει φωνή, ὅτι Ἀφωμοιωμένος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, μένει ἱερεὺς εἰς τὸ διηνεκές. Οὗτος οὖν ἱς- ρεύων, εἰκόνιζε θεόν· ἐπειδὴ δὲ οἱ ἐξ Ισραήλ και ταγηράσκοντα ἑώρων, ἐν αἰτίαις τε μεγάλαις ἐποιοῦντο τοὺς παῖδας τοὺς αὐτοῦ, ἦχον πρὸς αὐτὸν ἄνδρες, καὶ τὴ καὶ ᾔτουν βασιλέα καταστήσειν αὐτοῖς, καθὰ δὴ κἀν τοῖς ἄλλοις κατεθεῶντο γινόμενον ἔθνεσι. Τί οὖν φησιν ἡ Γραφή; Πονηρὸν μὲν ἤδη καὶ αὐτῷ τῷ προφήτῃ καὶ λίαν ἐνδίκως τὸ αἰτούμενον κατεφαί νετο· τὰ δὲ τοῦ θείου χρησμοῦ τίνα καὶ ὁποῖα; Ακουσον, φησὶν ὁ τῶν ὅλων Θεός, οἷα δὴ χαρ λεπαίνων καὶ ὀργιζόμενο;, τῆς φωνῆς τοῦ λαοῦ καθὰ ἂν λαλῶσι πρὸς σὲ, ὅτι οὐ σὲ ἐξουθενή- κασιν, ἀλλ' ἡ ἐμέ. Φανερώτατα οὖν καὶ ἐντεῦθεν δείκνυται, ὡς ἡ εἰς τὸν προφήτην εξουθένησις, ἅτε θεῖον ἀνάθημα καὶ τὰ θεῖα ἐξεικονίζοντα, ὡς ἐξ εἰκόνος ἐπὶ τὸν Θεὸν ὡς εἰς ἀρχέτυπον διαβέβηκεν· οὕτως γε μὴν καὶ ἐπὶ τῶν εὖ γινομένων γινώσκομεν· ἀκούομεν γὰρ ἐν Εὐαγγελίοις τὸν Σωτῆρα Θεὸν πρὸς τοὺς θεσπεσίους ἀποφαινόμενον μαθητάς. Ο δεχό- μενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται· κατὰ ταῦτα δὴ οὖν, τὰ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ ἀδικήματα, τῶν τε ἱεροτυπιῶν χάριν, καὶ δὴ καὶ τῶν ἀνατεθειμένων καὶ ἱερωμένων αὐτῷ σωμάτων, εἰς αὐτὸν τὸν Χρι στὸν μετενήνεκται. Τί οὖν; οὐ χαλεπαίνει καὶ ἀγα- νακτεῖ ἐν τούτοις Θεός; Πάνυ μὲν οὖν· ἀναβάλλεται δὲ τὴν ὀργὴν, ὥσπερ ἐπὶ τοῖς πάλαι, οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τοῖς νῦν ὑβρισταῖς, κἂν αὐτοὶ τῆς ἀφάτου μακρο- C θυμίας καταφρονῶσι καὶ ἀγαθότητος· ἐκεῖνο δὲ πῶς οὐ συνιᾶσιν οἱ ἀνόητοι, ὅπερ εἰς ἔλεγχον τῆς παρα νοίας αὐτῶν πρόκειται; ἐχρῆν γὰρ αὐτοὺς ἐκεῖθεν χειραγωγεῖσθαι ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. κη'. Τί δ' οὖν ἐστιν ῥητέον; Εἰ μὴ ᾔδεσαν ταῦτα οὕτως ἔχειν Χριστιανοί, πῶς τὸ ἀνέκαθεν τὰ παρ' Ελλησι πρὸς σεβασμὸν καὶ θρησκείαν γνωριζόμενα τε καὶ τεκταινόμενα, βδελυκτὰ ἡγοῦντο καὶ κατά πτυστα; ζήλῳ δὲ θείῳ, καὶ σπουδῇ πάσῃ χρώμενοι, καθήσουν τε εὐσθενῶς ἐκ βάθρων αὐτῶν καὶ δι έφθειρον, πυρί τε παρεδίδοσαν, καὶ ἄλλως τὸν ὄλεθρον αὐτῶν ἐργαζόμενοι ἦσαν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ταῦτα ἔπραττον; ἢ οὐχὶ μίσει καὶ ἀπεχθείᾳ τῶν δι' οὓς ἐκεῖνα γεγόνασι; Καὶ γὰρ Ελληνες καὶ ἀνθρώπων τινῶν εἰκόνας διατυποῦν δόξαντες, καθίδρυσαν ἀνοη- D τότατα θεοστυγών τινων καὶ μιαρῶν καὶ ἐπ' αἰσχρό- τητι βεβοημένων, ἢ καὶ ἄλλως γενναῖόν τι καὶ εὐ σθενὲς κατὰ τὸν βίον διηνυκότων· ἔστι δὲ ὧν καὶ δαιμόνων τινῶν παρ' αὐτοῖς θεραπευομένων, ἃ δὴ καὶ εἴδωλα καὶ φασματώδη πλάσματα καλεῖν θεμιτόν, καὶ πλάνης ἀνάμεστα. Εἰ οὖν οὕτω ταῦτα ἔχει, πῶς εἰ δίκαιον τὰ καθ' ἡμᾶς ἅγια διὰ τιμῆς ἁπάσης ἦν ἀπ' ἀρχῆς ἡ τῶν εἰδώλων θρησκεία, τοῖς τὰς ἱστορίας διιοῦσιν, ὅθεν ἡ εὕρεσις αὐτῶν ἤρξατο, δεδήλωται· ὅτι δὲ οὐκ ἔσται εἰς τὸν αἰῶνα, προφητι ordinem Melchisedec "; nec non sapientissimi Pauli vox : Assimilatus Filio Dei, manet sacerdos in per- petuum *º. Sainuel itaque sacerdotio fungens „Dei imaginem præ se ferebat. Sed cum Israelitæ hunc senio pressum viderent, gravibus autem querelis adversus ejus liberos expostularent, venerunt ad eum majores natu, petentes ut regem ipsis consti- tueret, sicut aliis in gentibus usuvenire cernebant. . Quid ergo ait Scriptura ? Improbum hoc ipsi pro- phetæ jure meritoque postulatum visum est. Ora- culum vero Dei quale? Audi, inquit universalis Deus agre ferens atque iratus, vocem populi hujus se- cundum quod tibi loquuntur; quia non te spreverunt, sed me 51 Apertissime igitur et hinc demonstratur, propheta, ceu rei Deo oblatae, ac deitatem repræ- sentantis, tanquam ex imagine ad Deum archetypum transisse contemptum. Hoc etiam in bene factis agnoscimus. Audimus enim in Evangeliis Servato- rem Deum venerandis discipulis denuntiantem : Qui recipit vos, me recipit **. Pari modo, quæ adver- sus Dei Ecclesiam peccantur, propter sacras ima- gines, et propter oblata Den et consecrata corpora, ad ipsum Christum deveniunt. Quid ergo? Non exasperatur indignaturque ad hæc Deus? Et vehe- menter quidem; sed iram differt, velut erga veteres, ita etiam erga hodiernos offensores; quamvis hi ineffabilem illius longanimitatem contemnunt ac bonitatem. Illud autem quomodo non intelligunt hi amnentes, quod ad reprehensionem vesauiæ ipsorum supra dictum fuit ? Oporteret enim ipsos monito hoc deduci ad veritatis comprehensionem. A mis canitur : Tues sacerdos in aternum secundum (36) ld etiam a Libanio narratur in fragmento feliciter aute hos annos supplevinus ex quinque 28. Quid igitur dicendum est? Nisi scivissent hæc ita se habere Christiani, cur antiquitus ab ethnicis fabricata et cultui ac venerationi proposita simula- era, abominanda judicabant et despuenda? Certe di- vino zelo omnique conatu utentes, convellebant ea fortiter a fundamentis et corrumpebant, igni tradebant aliisque modis exitium illorum perpetrabant (36). Cur ergo hæc agebant? nonne odio et detestatione deorum quorum causa simulacra erant effecta ? Namque ethnici, dum hominum quoque nonnullo- rum imagines figurare vellent, dedicarunt eas siul- tissime detestandis quibusdam et abominandis ac turpitudine vitæ famosis, vel iis certe qui genero- sum aliquod ac forte facinus, vita comite, edidis- sent. Erant aliqua etiam 103 simulacra dæmonum quorumdam ab ethnicis cultorum quæ idola et phantastica figmenta dicere licet, fraudisque ple nissima (57). Quæ cum ita sint, quidni justum sit hendimus. (57) Cantacuzenus ad Sap. siv, 15. Ὅτι μὲν οὖν

sacra nostra omni honore prosequi, ob fidem ni- mirum ac religionem erga prototypa, si certe hæc saltem digna cultu fatemur? Nam quid Dominico corpore honorabilius ac venerabilius? quod partici- patum, eos qui cum fide suscipiunt, sanctificat (58); in imagine autem repræsentatum, devotionis gratia replet. Sunt itaque hæc veneranda et honorabilia apud Christianos cum rebus aliis sanctis. Sed enim impii adversus hæc tam invicta, illico occurrunt : • Nempe quod ethnici digna ethnicis opinantur; al ipsis enim hæc adinventio processit; Christianis vero ita agere non licere. › Neque intelligunt hoc ipsis potius adversari. nobis autem plurimum pa- trocinari. Cur enim etiam Christiani res Christia- norum non honorabunt? Et quidem falsæ errorisque plenæ erant res ethnicorum, nostras autem velas esse vereque actas scimus credimusque. Et quanto veritas falsitate potior est, tanto oporteret sacrotum nostrorum curam diligentiorem esse ac ferventio- rem. Tantopere igitur materialium imaginum ratio fide digna est, vel potius fidem sui facit, ut ad de- monstrationem etiam atque evidentem probationem aliarum rerum et quidem divinarum ac superma- turalium, et ipsius altissimæ ac supremæ naturæ, ab inspiratis Patribus assumatur. Ergo non in re theologica tantum imaginis honor ad prototypum transit, sed in quibuslibet etiam quæ figurantur, uti demonstratum est. Quod si ita est, same convenien - tissimum erit Christianis, imo debitum, Christi et sanctorum imaginibus cultum, ceu reapse colendis, exhibere. 29. Age vero si simplicibus quoque et incompo sitis rebus figurandi consuetudo adhibita est; tan- tumque est imaginis momentum ac dignitas, ut in divina quoque et ineffabili natura cernatur; Filii- que filialem ac physicam relationem, qua Patrem substantialiter repræsentans (39), fit eidem intimus et copulatus, exprimere ac demonstrare queat; cur, oro, adl lec quoque composita non potissimun assumatur, ad compositam, inquam, Christi ligpo- stasim? Qua ex re potiores nobis magisque fami- liares fient res salutaris ipsius ad homines adven- tus, qui compositi sumus et materiales et crassiores, ideoque egemus materialibus congruenter sensibi- libusque instrumentis, ceu nobismet consuetis et D maxime propriis, ad manifestiorem doctrinam, et ad res quæ supra nos sunt extensivam manuductio- nem. Quod si hoc minime liceret, neque decorum existimassent inclyti Ecclesiæ duces, jamdiu id Α ήχθαι, πίστει τῇ εἰς τὰ πρωτότυπα και σεβασμιό τητι, εἴπερ ὁμολογοῦμεν αὐτὰ σεβασμοῦ ἄξια 74 γὰρ τοῦ Κυριακοῦ σώματος τιμιώτερον ἢ σεβα σμιώτερον, δ καὶ μετεχόμενον τοὺς πίστει δεχο μένους καθαγιάζει, καὶ εἰκονιζόμενον ἀποπληρεί χάριτος ; διὸ προσκυνητὰ καὶ τίμια παρὰ Χριστιανοῖς μετὰ τῶν ἄλλων ἁγίων· ἀλλ᾽ οἱ ἀνόσιοι πρὸς τὰ οὕτως ἀναντίβλεπτα, εὐθὺς ἀνθυποφέρουσιν· « Ότι Έλληνες μὲν τὰ Ἑλλήνων δοξάζουσι· παρ' ἐκείνοις γὰρ τὸ τοιοῦτον ἐφεύρεμα - Χριστιανοῖς δὲ οὐκ ἐξὸν τοῦτο ποιεῖν. ο Καὶ οὐ συνῆκαν ὅτι τοῦτο αὐτοῖς μᾶλλον ἀντιτετάξεται, συναγορεύσει δὲ ἡμῖν εἰς τὰ μάλιστα· τί δή ποτε γὰρ μὴ καὶ Χριστιανοὶ τὰ Χριστιανῶν τιμήσουσι; καίτοι ψευδῆ μὲν τὰ Ἑλλή νων καὶ ἀπάτης ἔμπλεα, τὰ δὲ ἡμέτερα ἀληθῆ καὶ ἀληθῶς πεπραγμένα ἐπιγινώσκομεν καὶ πιστεύομεν· καὶ ὅσῳ τὸ ἀληθὲς τοῦ ψεύδους αἱρετώτερον, τοσού- τῳ ἔδει τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς δόξαν σπουδαιοτέραν εἶναι καὶ θερμοτέραν. Τοσοῦτον οὖν τῶν αἰσθητῶν εἰκόνων ὁ λόγος τὸ ἀξιόπιστον ἢ αὐτόπιστον κέκτη- ται, ὥστε καὶ εἰς παράστασιν καὶ πίστωσιν ἑτέρων σαφῆ, καὶ ταῦτα θείων καὶ ὑπερφυῶν, καὶ τῆς ἀνω- τάτω καὶ πάντων ἐπέκεινα φύσεως, παρὰ τῶν Θεο λήπτων παραλαμβάνεσθαι. Οὐκοῦν οὐκ ἐπὶ τῆς θεα · λογίας μόνον ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πάντων ἁπλῶς τῶν εἰκον:- ζομένων ὡς δείκνυται· καὶ εἰ τοῦτο οὕτως ἔχει, ἀξιολογώτατον ἂν εἴη Χριστιανοῖς μάλιστα καὶ ἐπο οφειλόμενον, ταῖς Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων εἰκόσι τὸ σεβάσμιον ὡς σεβασμίαις νέμειν. κῶς εἴρηκε· προήδει γὰρ ὅτι τοῦ Σωτῆρος ἐπιφα κθ'. Εἰ γὰρ ἐπὶ τῶν ἁπλῶν καὶ ἀσυνθέτων τὸ εἰκονίζεσθαι εἰσενήνεκται, καὶ τοσοῦτον τὸ τῆς εἰκό- νος χρῆμά τε καὶ ἀξίωμα, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς θείας καὶ ἀποῤῥήτου φύσεως συνεμφαίνεσθαι, καὶ τοῦ Υἱοῦ τὴν υἱικὴν καὶ φυσικήν σχέσιν καθ᾽ ἣν πρὸς τὸν Πατέρα οὐσιωδῶς εἰκονίζων οἰκειοῦται τε καὶ συν- άπτεται, παριστᾷν καὶ δηλοῦν δύνασθαι, τί ποτε ἄρα μὴ καὶ ἐπὶ τῶν συνθέτων τούτων μάλιστα πα- ραληφθήσεται, τῆς κατὰ Χριστὸν, φημί, συνθέτου ὑποστάσεως; ἐξ οὗ δὴ γνωριμώτερον ἡμῖν καὶ οἱ κειότερον τὰ τῆς σωτηρίου αὐτοῦ πρὸς ἀνθρώπους ἐπιφανείας κατασταθήσεται, συνθέτοις γε ουσι καὶ ὑλικοῖς καὶ παχυτέροις, καὶ διὰ τοῦτο δεομένοις τῶν ὑλικῶν ἀναλόγως καὶ αἰσθητῶν, ὡς συνήθων καὶ οἰκειοτάτων ἡμῖν, πρὸς ἐκδηλοτέραν διδασκαλίαν, καὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἀνατατικὴν χειραγωγίαν. Εἰ δὲ οὐκ ἐξῆν τοῦτο, οὐδὲ πρέπον ᾠήθησαν οἱ κλεινοὶ τῆς Ἐκκλησίας καθηγεμόνες, προσδιέστειλαν ἂν καὶ

προσδιωρίσαντο, τούτων μόνων ὑφελόμενοι τὴν προσ κύνησιν· καὶ τί δεῖ λέγειν προσκύνησιν; μηδὲ τυο ποῦσθαι τὸ παράπαν πάντη καὶ πάντως ἐθέσπισαν μίμημα. λ'. 'Αλλ' αὐτῶν γε ἔνιοι καὶ οἴκους ἱεροὺς ἐδεί μαντο, καὶ ἱερὰ κειμήλια ετεκτήναντο, ἐν οἷς ταῦτα ἐντυποῦντες καὶ διαγράφοντες φαίνονται· ὧν καὶ ὄντων καὶ γινομένων, τὸν τῆς ζωῆς βιοῦντες διετέ λουν άπαντα χρόνον· ἤδη δὲ καὶ ὄρεις καὶ κανόσι θείοις ἀναστηλοῦσθαι τὰ Χριστοῦ ἐτύπωσαν, καὶ μᾶλλον τῷ ἀνθρωπείῳ εἴδει, ὅσῳ καὶ τῇ ἀληθείᾳ προσ ῳκείωται, ἢ τῷ τοῦ ἀμνοῦ, οἱ ἀρχαιότεροι, οἱ τὴν ἱερὰν καὶ ἁγίαν ἕκτην συγκεκροτηκότες σύνοδον Θεόσοφοι πατέρες διδασκέτωσαν· οὓς πάντας παρ ορῶντες οἱ ἀνόσιοι, ἐπὶ τὸν κορυφαῖον τῆς ἀθείας τὸν δυσσεβῇ Εὐσέβιον ἀποτρέχουσι καὶ οὓς παρεπλάσαντο Πατέρας, ταῖς οἰκείαις ορέξεσι τῆς ἀσεβείας ἐκκαιό μενοι, ἔκ τε τῆς Μανιχαίων καὶ ᾿Αρειανῶν λύμης ἐραν:σάμενοι φάσματα, καὶ τούτων μέρη τινὰ καὶ τμήματα πάσης βδελυρίας καὶ ἀκαθαρσίας ἀνά μεστα, πόρρω που τοῦ τῆς Ἐκκλησίας χοροῦ καὶ τῆς θείας ἐκ πλειόνων χρόνων ἀπεληλαμένους δόξης, οῦς καὶ τὸ ἀπερίγραπτον ἐπὶ Χριστοῦ, ὥσπερ καὶ τὸ ἀλλότριον καὶ ἑτεροούσιον τῆς τοῦ γεγεννηκότος οὐσίας φρονοῦντας, αἱ ἱεραὶ σύνοδοι ἀπεκήρυξαν, φρικτοῖς ἀναθέματι καταζεύξαντες. Ἔτι δὲ πρὸ; τοῖς εἰρημένοις, τὸν ἱεροφάντην Κύριλλον τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου καὶ τῆς ἀληθείας ὑπέρμαχον προστη σάμενοι, ἴδωμεν ποῦ ποτε ἄρα ὁ τῆς εἰκόνος αὐτοῖς λόγος ἐκβήσεται· θαυμάζω γὰρ εἰ μὴ ἀποστασίου γραφὴν ἀπενέγκοιντο· ὧδε γάρ φησι, τὴν πρὸς Ρωμαίους τοῦ θείου Αποστόλου υπομνηματίζων Επιστολήν· «Τόν γε μὴν ἐκ σπέρματος Δαβίδ γε γονότα, κατὰ τὴν σάρκα ὡρίσθαι φησὶν εἰ; Υἱὸν Θεοῦ ἐν δυνάμει, κατὰ Πνεῦμα ἁγιωσύνης, ἐξ ἀνα στάσεως νεκρῶν· ὡρίσμεθα μὲν γὰρ καὶ ἡμεῖς εἰς υἱοὺς, ἀλλ' οὐκ ἐν δυνάμει μᾶλλον, ἀλλ' ὡς ἐν χά ρίτος μοίρα, τῆς κλήσεως ἀξιούμενοι· καὶ ὡς ἐν μένῃ θελήσει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ χρῆμα κερ δαίνοντες· ὁ δέ γε Ἐμμανουὴλ οὐκ ἂν ὧδε ἔχοι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀλλ᾽ εἰ καὶ γέγονεν ἐκ σπέρματος τοῦ Δαβὶδ κατὰ σάρκα, καὶ ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν εἰς Υἱὸν λογίζεται Θεοῦ διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽ οὖν ἐν δυ νάμει καὶ ἀληθείᾳ κατὰ φύσιν Υἱός ἐστι, δι' οὗ καὶ ἡμεῖς υἱοποιούμεθα· εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς τὸ αὐτοῦ Πνεῦμα πεπλούτηκότες διὰ τοῦ ἁγίου βα ο κτίσματος, τότε δή, τότε καὶ ἀνεπιπλήκτως φαμέν, 166, ὁ Πατήρ. Οὐκοῦν ὡς εἰκόνες πρὸς ἀρχέτυπον, οὕτω καὶ ἡμεῖς οἱ κατὰ θέσιν υἱοὶ πρὸς τὸν φύσει τε καὶ δυνάμει καὶ ἀληθῶς ἐκ Πατρὸς μεμαρτυρημένον εἰς τοῦτο. ο λα'. Ἐπιστατέον οὖν ἀκριβῶς, ὅτι γε τὸ τῆς εἰ κόνος παράδειγμα, οὐχ ὥσπερ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὅπως ἔχει ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν Πατέρα, οὕτω κἀνταῦθα παρενήνεκται, ἀλλ' ὅπως ἡμεῖς οἱ θέσει καὶ χάριτι constituissent ac definissent, atque his venerat G De hoc diximus superius, p. 12, in adn. Gratulemur hoc novum sancti Cyrilli frag Dieption ex ejus Commentario in Epist. ad Roma nos, cujus sedes propria est post primum a nobis nem abrogassent. Quid dico venerationem? Nec figurandum quidem ullo modo simulacrum decre vissert. 104 30. Atqui secus, horum aliqui sacras quo que edes struxerunt, et sacra cimelia elaborarunt, in quibus has imagines ab eis impressas vel piu.an constat. Quæ dum exstarent et in dies fierent, ipsi totum absolverunt vitæ cursum. Jamque etiam de finitionibus divinisque canonibus proponi Christi imaginem typicam censuerunt; et humana quidem potius forma, ceu veritati congruentiore, quam agni, fieri, prisci illi qui sacram sanctumque syuo dum sextam celebrarunt a Deo inspirati Patres, nos docebunt Quos cunctos irreligiosi hi neglectui habentes, ad coryphæun irreligiositatis impium Eusebium confugiunt, et alios quos sibi confinse runt patres, sceleris sui cupidinibus inflammati, sumptis etiam a Manichæorum atque Arianorum peste figmentis, eorumque particulis aliquot atque reliquiis, face oinni atque impuritate scalentibus; quos procul ab Ecclesiæ cœtu submotos, et a die vina gloria multo tempore ante exclusos, Christum simul incircunscriptum, et alienum diversumique a paterna substantia censentes, sacræ synodi ex communicarunt, tremendis subjectos anathematious. Sed nos, præter dicta, hierophantam Cyrillum, sermonis nostri veritatisque patronum producentes, videamus quonam hæc de imaginibus controversia istis demuin evadet. Miror enim, nisi huic ipsi sancto viro repudii libellum dent. Quippe is sic ait divi Apostoli ad Romanos Epistolam commentario explanans ‹De semine Davidis natuın secun dum carnem, prædestinatum ait Filium Dei in vir tute, secundum Spiritum sanctificationis, ex resur rectione mortuorum. Etenim prædestinamur etiam nos filii, sed tamen non ex virtute, sed tanquam ex gratia, hac appellatione digni habiti; et tan quam sola Dei Patris voluntate, hanc rem sor titi. Verumenimvero Emmanuel inultum abest ut ita se habeat. Etiamsi enim de Davidis semine exsti tit secundum carnem, attamen virtute ac veritate naturalis Filius est, per quem nos quoque filii eff cimur. Siquidem vere dicitur, quod ejus ditati Spi ritu per sanctum baptismum, tunc demum citra reprehensionem dicimus: Abba Pater. Igitur sicut imagines sunt erga archetypa, ita et nos per ado. ptionem filii, erga eum sumus qui suapte natura ac virtute vereque Patris testimonio talis est decla ratus» 31. Porro accurate animadvertendum est ima ginis exemplum, non ut in superioribus quomodo Filius se habet ad Patrem, ita hic etiam proferri, sed quomodo nos adoptione et gratia filii, ad eum in nostra editione impressum, nempe cap. 1, 4. Sancti Cyrilli iusigne et rarum de sacris imaginibus exstat testimonium in ejus Commenta rio a mobis edito ad psalmum cxit, 16.

qui natura ac virtute Filius est, nosmet habemus : fuerimus adoptione; nempe sicut imagines ad pro- totypa simpliciter et indeterminate se labent; non autem tanquam hujus vel illius persons imagines, vel talis dignitatis pula regalis, sicut in præcedenti- hus. Quomodo autem se habeant imagines ad pro- gentia docent, atque apud omnes sana niente in- structos in confesso est atque indubitatum; quippe tate ac virtute Filius est, sumus. Namque omne tur, ut ex notioribus atque clarioribus ambigua et obscura fidem atque confirmationem 105 acci- piant. Duplex igitur a Patre hic proponitur ado- ptionis modus. Alius enim naturalis verusque dicitur, qui Deo Verbo congruit; quique imo ne adoptio quidem, sed filiatio magis proprie dicendus est. Alter est modus, per adoptionem atque gratiam, igitur se habet posterior modus ad priorem? ut lum, sic etiam imaginem celestis feramus *. Id quod et ipse beatus hic Cyrillus alibi manifeste ita disse- tem declinaret, et adoptivi peccati propter omnimo- vinam imaginem conformationem, insertumque sibi Creator restituere voluit in integritatem ac pul- chritudinem veterem id quod olim exciderat, immisit ctumque Spiritum, præclare sic in supramundanam similitudinem. Quod autem omnium validius est, Eumdemque imaginem et characterem sacræ Litteræ dicunt Patris sui. Imagines autem ut archetypa sunt. Quid ad hæc respondebunt? Nonne hinc disce- ad theologiæ rationem, eam tradidit dicens ima- denotat, plurali utens numero diceusque, Imagines vinæ naturæ descriptionem assument hi dementes, ut plures jam filios patresque inducant, et poly- theismum profiteantur? Non enim imago, dicit, sed $2% ἐν ἀποδείξει του τρόπου καθ᾽ ἂν ἠξιώμεθα της υἱοθεσίας· ὅτι ὡς αἱ εἰκόνες πρὸς τὰ πρωτότυπα ἁπλῶς καὶ ἀδιορίστως οὐ τοῦδε τοῦ προσώπου εἰκὼν ἢ τῆσδε τῆς ἀξίας, οἷον βασιλικῆς κατὰ τὰ προ- ηγούμενα· τὸ δὲ ὅπως ἔχουσιν αἱ εἰκόνες πρὸς τὰ πρωτότυπα, αἱ κοιναὶ ὑπολήψεις καὶ ἔννοιαι παρ- ιστῶσι, καὶ πᾶσι τοῖς σωφρονοῦσι συμπεφώνηται καὶ διωμολόγηται, οἴκουέν τε καὶ αὐτοδίδακτον τὴν περὶ τούτων γνῶσιν κεκτημένοις. Οὕτως οὖν ἡμεῖς οἱ κατὰ θέσιν υἱο!, πρὸς τὸν φύσει καὶ ἀληθείᾳ καὶ δυνάμει· πᾶν γὰρ παράδειγμα ὡς πάντως ὁμολογού μενον παραλαμβάνεται, ἵνα ἐκ τῶν γνωριμωτέρων καὶ σαφεστέρων τὰ διαμφιβαλλόμενα καὶ ἀσαφὴ τὴν πίστωσιν καὶ πληροφορίαν δέξηται· διττός οὖν ἐνα Α υἱοῖ, πρὸς τὸν φύσει καὶ δυνάμει Υἱὸν ἔχομεν, καὶ β ταῦθα ὁ τῆς υἱοθεσίας πρόκειται τῷ Πατρὶ τρόπος · καὶ γὰρ ὁ μὲν φύσει καὶ ἀληθείᾳ ἔστι τε καὶ λέγεται, ὃς τῷ Θεῷ καὶ Λόγῳ προσῳκείωται, ἢ τάχα οὐδὲ υἱο θεσία, ἀλλ' υἱότης τοῦτο κυριώτερον ἂν λεχθείη· ὁ δὲ θέσει καὶ χάριτι, ἥτις ἐφ' ἡμῶν τῶν πεπιστευκότων εἰκότως ἐφήρμοσται. Πῶς οὖν ἔχει ὁ δεύτερος προς τὸν πρότερον ; ὡς αἱ εἰκόνες, φησί, πρὸς τὸ ἀρχέ τυπον. Καὶ γὰρ καθὺ τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ ἐξο- χέσαμεν, φησὶ τὸ ἀποστολικὸν λόγιον, οὕτω καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου φορέσωμεν. "Ο δὴ καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ μακάριος Κύριλλος ἐν ἑτέροις σαφῶς ούτωσὶ διαγορεύων φησί · « Διανενευκότος του ζώου πρὸς τὸ πλημμελὲς, καὶ τὴν εἰσποίητον ἁμαρτίαν ἐκ τῆς εἰσάπαν φιλοσαρκίας ηρρωστηκότος· τὸ πρὸς θείαν εἰκόνα διαμορφοῦν αὐτό, καὶ σημάντρου δίκην ἀποῤῥήτως ἐντεθειμένον ἀπενοσφίζετο πνεῦμα, φθαρτόν τε οὕτω καὶ ἀκαλλὲς ἀνάπέφανται· ἐπειδὴ δὲ ὁ τῶν ὅλων γενεσιουργὸς ἀνακομίζειν ἤθελεν εἰς ἑδραιότητά τε καὶ εὐκοσμίαν τὴν ἐν ἀρχαῖς τὸ δι ολισθῆσαν, ἐνῆκεν αὖθις αὐτῷ τὸ ἀποφοιτῆσαν ποτε θεῖόν τε καὶ ἅγιον Πνεῦμα, μεταστοιχειοῦν εὖ μάλα πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον εἰκόνα, καὶ πεφυκὸς καὶ δυσ νάμενον δι' αὐτοῦ πρὸς ἰδίαν ἡμᾶς μεταρρυθμίζειν ἐμφέρειαν. ο Ὁ δὲ τούτων πάντων ἰσχυρότερον, πάλιν αὐτὸς ὁ διδάσκαλος έφησεν, ὅτι ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχει ὁ Υἱός. Εἰκόνα τε αὐτὸν καὶ χαρακτῆρα, φησὶν ὁ ἱερὸς λόγος, τοῦ γεγεννηκότος. Αἱ δὲ εἰκόνες ὡς τὰ ἀρχέτυπα. Τί πρὸς ταῦτα εἴποιεν; ἆρα οὐκ ἂν ἀπέλθοιεν ἐντεῦθεν ἐληλεγμένοι καὶ ᾔσχυμμένοι ; Ὅσον μὲν γὰρ ἧκεν εἰς τὸν τῆς θεολογίας λόγον ἀπο- δέδωκε, φήσας εἰκόνα εἶναι τοῦ γεγεννηκότος τὸν Υἱὸν, κατὰ τὸ λόγιον · ὅσον δὲ εἰς τὸ κοινὸν καὶ και θόλου τοῦ τῶν εἰκόνων τρόπου, τῇ ἐπαγωγῇ υπο δείκνυσι, τῷ πληθυντικῷ ἀριθμῷ χρησάμενος καὶ εἰπὼν, Αἱ δὲ εἰκόνες ὡς τὰ ἀρχέτυπα. 'Αρα καὶ ταύ- την τὴν φωνὴν ἐπὶ τῆς θεολογίας ἐκλήψονται οἱ ἀνόη τοι, ἵνα καὶ υἱοὺς πολλοὺς, ἤδη δὲ καὶ πατέρας εἰσ- αγάγωσι, καὶ πολυθεῖαν πρεσβεύσωσιν; Οὐ γὰρ ἡ εἰκὼν, φησὶν, ἀλλ', αἱ εἰκόνες ὡς τὰ ἀρχέτυπα, δει- οἷοι, πρὸς τὸν φύσε! χαὶ δυνάμει Υἱὸν ἔχομεν, καὶ ἐν ἀποδείξει τοῦ τρόπου γαθ᾽ ὃν ἠξιώμεθα τῆς υἱοθεσίας " ὅτι ὡς αἱ εἰχόνες πρὺς τὰ πρωτότυτα ἁπλῶς καὶ ἀδιορίστιος οὐ τοῦδε τοῦ προσώπου εἰχὼν ἢ τῆσδε τῆς ἀξίας, οἷον βασιλικῆς κατὰ τὰ προ- ηχούμενα " τὸ ὃξ ὅπως ἔχουσιν αἱ εἰκόνες πρὸς τὰ πρωτότυτα, αἱ χοιναὶ ὑπολήψεις καὶ ἔννοιαι παρ- τστῶσι, καὶ πᾶσ: τιῖς σωφρονοῦσι συμπεφώνηται καὶ διωμολόγηται, οἴχοθέν τε καὶ αὐτοδίδακτον τὴν περὶ τούτων γνῶσιν χεχτημένοις, Οὕτως οὖν ἡμεῖς οἱ κατὰ ὑέσιν υἱοὶ, πρὸς τὸν φύτει καὶ ἀληθείᾳ καὶ δυνάμει" πᾶν γὰρ παράδειγμα ὡς πάντως ὁμολογούς: μενον παραλαμθάνεται, ἵνα ἐκ τῶν γνωριμωτέρων καὶ σαφεστέρων τὰ διαμφιθαλλόμενα καὶ ἀσαφῆ τὴν πίστωσιν καὶ πληροφορίαν δέξηται " διττὸς οὖν ἐν- ταῦθα ὁ τῆς υἱοθεσίας πρόχειται τῷ Πατρὶ τρόπος " καὶ γὰρ ὁ μὲν φύσοι καὶ ἀληθείᾳ ἔστι τε καὶ λέγεται, ὃς τῷ Θεῷ καὶ Λόγῳ προσιῳχείωται, ἢ τάχα οὐδὲ υἱο- θεσία, ἀλλ᾽ υἱότης τοῦτο κυριώτερον ἂν λεχθείη " ὁ δὲ θέσει: καὶ χάριτι, ἥτις ἐφ᾽ ἡμῶν τῶν τεεπιστευχότων εἰκότως ἐφήρμοτται. Πῶς οὖν ἔχει ὁ δεύτερος πρὸς τὸν πρότερον ; Ὡς αἱ εἰχόνες, φησὶ, πρὸς τὸ ἀρχέ- τύπον. Καὶ γὰρ καθὺ τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ ἐξο- ρέσαμεν, φησὶ τὸ ἀποστολικὸν λόγιον, οὕτω καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου φορέσωμεν. Ὃ δὴ καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ μακάριος Κύριλλος ἐν ἑτέροις σαφῶς οὑτωσὶ διαγορεύων φησί " « Διαγενευχότος τοῦ ζῴου πρὸς τὸ πλημμελὲς, καὶ τὴν εἰσποίητον ἁμαρτίαν ἐκ τῆς εἰσάπαν φιλοσαρχίας ἠῤῥωστηκότος - τὸ πρὸς θείαν εἰκόνα διαμορφοῦν αὐτὸ, καὶ σημάντρον δίχην ' ἀποῤῥήτως ἐντεθειμένον ἀπενοσφίζετα πνεῦμα, φθαρτόν τε οὕτω καὶ ἀκαλλὲς ἀναπέφανται " ἐπιειδῇ δὲ ὁ τῶν ὅλων γενεσιουργὺς ἀναχομίζειν ἤθελεν εἰς ἐδραιότητά τε καὶ εὐκοσμίαν τὴν ἐν ἀρχαῖς τὸ δι- ολισθῆσαν, ἐνῆκεν αὖθις αὐτῷ τὸ ἀποφοιτῆσάν ποτα θεῖόν τε καὶ ἅγιον Πνεῦμα, μεταστοιχειοῦν εὖ μάλα πρὸς τὴν ὑπερχόσμιον εἰκόνα, καὶ πεφυκὸς καὶ δυ- νάμενον δι᾽ αὑτοῦ πρὸς ἰδίαν ἡμᾶς μεταῤῥυθμίζειν ἐμφέρειαν. » Ὃ δὲ τούτων πάντων ἰσχυρότερον, πάλιν αὐτὸς ὁ διδάσκαλος ἔφησεν, ὅτι ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχει ὁ Υἱός. Εἰκόνα τε αὐτὸν καὶ χαρακτῆρα, φησὶν ὁ ἱερὸς λόγος, τοῦ γεγεννηχότος. Αἱ δὲ εἰκόνες ὡς τὰ ἀρχέτυπα. Τί πρὸς ταῦτα εἴποιεν; ἄρα οὐκ ἂν ἀπέλθοιεν ἐντεῦθεν ἐχηλεγμένοι καὶ ἡσχυμ μένοι; ) Ὅσον μὲν γὰρ ἧκεν εἰς τὸν τῆς θεολογίας λόγον ἀπο- δέδωκε, φήσας εἰκόνα εἶναι τοῦ γεγεννηκότος τὸν Υἱὼν, κατὰ τὸ λόγιον " ὅσον δὲ εἰς τὸ κοινὸν καὶ χα- θόλου τοῦ τῶν εἰκόνων τρόπου, τῇ ἐπαγωγῇ ὕπο- δείχνυσι, τῷ πληθυντιχῷ ἀριθμῷ χρησάμενος καὶ εἰπὼν, ΑἹ δὲ εἰκόνες ὡς τὰ ἀρχέτυπα. ἾΑρα καὶ ταύ- τὴν τὴν φωνὴν ἐπὶ τῆς θεολογίας ἐκλέψονται οἱ ἀνόη» τοι, ἵνα καὶ νἱοὺς πολλοὺς, ἤδη δὲ καὶ πατέρας εἰπτ- ἀγάγωσι, καὶ πολυθεῖαν πρεσθεύσωσιν; 0 γὰρ ἡ εὐχῶν: ὡερδνυ, ᾿ῶ αν. Ἀφ τοεδιρασ, ἐν νοὸ ὠφγρρέρωσεγ “ΞἜωγς;

ανὺς ἐν τούτῳ τήν τε ἐμοιότητα καὶ τὴν οἰκειό- τητα. λβ'. Τί τούτων σαφέστερον ἢ ἐκδηλότερον πρὸς τὰ εἰς ζήτησιν ἡμῖν προκείμενα ; εἰ μὴ τοσοῦτον πε πήρωνται τὸν νοῦν, καὶ τὸ τῆς διανοίας αὐτοῖς ἐσχή. τιστα: ὄμμα. Τί οὖν φαίεν πρὸς ταῦτα οἱ τῆς υἱοθε σίας ἀλλότριοι; ἆρα ἀντιβλέψαι δυνήσονται πρὸς τὴν οὕτω λαμπρὰν καὶ διαφανῆ τῆς ἀληθείας αὐτήν; ἄρα ἀνθυπενέγκοιεν τὰ ἐκ τῆς βδελυρᾶς καὶ θεοστυ- τοὺς αὐτῶν καρδίας εξερευγόμενοι εἰκαῖα καὶ μυτ σαρά ληρωδήματα; δέχονται τούτους τοὺς θεηγόρους λόγους, η παραγράφονται τὴν διδάσκαλον; εἰ μὲν οὐ δέξονται, αὐτόθεν αὐτοῖς τὸ τῆς Χριστοῦ ποίμνης +λλοτριώσθαι ὑπάρξειεν· εἰ δὲ δέχονται, δυοῖν ἀνάγκη Κάτερον ἢ τὸν τῶν εἰκόνων λόγον ὡς ἔχουσι πρὸς τὰ ἀρχέτυπα, ὡσαύτως ἡμῖν συμφήσαιεν, καὶ διὰ τοῦτο β καὶ τὴν τοῦ Κυρίου εἰκόνα καὶ τῶν ἁγίων μεθ' ἡμῶν προσκυνῆσαι καταδέξονται· ἢ τῆς υἱοθεσίας περιφανῶς ἐκβληθήσονται, ἣν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐν τῷ θείῳ λουτρῷ πεπλουτήκαμεν, καὶ μετά Ἰουδαίων καὶ Ἑλλήνων τετάξονται, εἴπερ ἦν ἔχουσι πρὸς ἄλληλα κοινωνίαν τε καὶ σχέσιν οὐ διδόασιν εἴχεται γὰρ αὐτοῖς τὸ θεῖον βάπτισμα, ανήρηται τὸ κατ᾿ εἰκόνα εἶναι τοῦ Κτίσαντος, έκπτωτοι καὶ ἀπὸ ωσμένοι τῆς ἱερᾶς τῶν Χριστοῦ τέκνων ἀγέλης, τὸ λοιπὸν χρηματιοῦσι· τοσοῦτον ἀπώναντο τῆς κατὰ τὰς ἱερὰς εἰκόνας ὕβρεως οἱ ταλαίπωροι· ὑπερθαν μάσαιτο δ' ἄν τις αὐτοὺς καὶ ἐντεῦθεν εἰκότως εἰς ὅσον ηλιθιότητος καὶ ἀσυνεσίας ἐξέπεσον, ἀκόλου θοῦν ταῖς ἀνοσιουργοῖς πράξεσι, καὶ τὸ φρόνημα σχόντες. λγ'. Προσποιοῦνται μὲν γὰρ καὶ κατασχηματίζον- τα: τὸν τοῦ σταυροῦ τύπον τιμᾷν· τὸ δὲ πρᾶγμα αὐτὸ, ὅπερ ἐστὶ τὸ σωτήριον τοῦ Χριστοῦ πάθος, ταῖς ἀληθείαις ἀναιροῦσι. Πῶς γὰρ πείσεται ἡ σταυρω θήσεται, κατὰ τὴν ἐκείνων παράνοιαν, ἀπερίγρα- πτον ἀνειληφώς σώμα; τί γὰρ ἂν εἴη τὴ ἐν τῷ σταυρῷ καθηλούμενον, ἢ τοῖς ἥλοις διαπειρόμενον; καὶ ποῖ τῆς αἰχμῆς οἱ ὄγκοι εἰσδύσειαν, εἰ μὴ πε ριγράψοιτο; ἢ κανταῦθα τὸ τῆς δοκήσεως τοῖς ἀδι κίμοις ἐπαχλύσεις σκότος; πῶς γὰρ οὐκ ἀδόκιμοι τὸν νοῦν καὶ τὴν ψυχὴν ἐσκοτισμένοι, λαλοῦντες διεστραμμένα ; ἀγαθὰ γὰρ λαλεῖν οὐκ ἴσασι, πονηροί γε όντες, καὶ ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας τὰ πονηρότερα προφερόμενοι· ἆρ᾽ οὖν οὐ πεφώραται τὰ τῆς ἀσεβείας αὐτῶν, ὅπως οἱ ἐχθροί τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, τὰ μὲν τοῦ σταυροῦ πρεσβεύειν ὑποκρίνονται, αὐτὸν δὲ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ τοῖς ἱεροῖς χαρακτήρσι συνανορύττουσι καὶ συγκαταλύουσι; 25. Τί οὖν φασιν, οἱ βήματα δόλια καὶ διεστραμ μένα προβαλλόμενοι ; ι Τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ προσ κυνοῦμεν, διὰ τὸν ἐκταθέντα ἐν αὐτῷ. » Δήλη δὲ τού των ή τε παραφροσύνη καὶ ἡ σκαιότης καθέστηκεν, ὡς τὸν μὲν τοῦ ἁγιάζοντος τύπον βδελύσσονται ήδη A imagines sunt ut archetypa ; sic similitudinem simmi convenientiamque demonstrant. 52. Quid hoc manifestius aut evidentius at pro- positam nobis quæstionem? Nisi forte illis excæcata prorsus mens est, mentisque oculus obtenebratus. Quid ergo ad hæc dicent isti ab adoptione divina alieni? Num oculos contra tam clarum lucentemque ponent vana et abominanda ex impuro suo Deoque odibili eructata corde deliramenta ? Admittuntne divinitus prolata verba, du m.gistrum recusant? Si non admittunt, jam bine iis conficitur a Christi evili alienatio. Sin admittunt, alterutrum de duobus necesse est; nempe vel imaginum rationem, prout se habent aut archetypa, mobiscum confiteantur, at- que ob id Domini quoque imaginem atque sanctos rum nobiscum venerari patiantur; vel adoptione divina manifeste expellentur, quam per sanctum Spiritum in divino lavacro adepti fuimus, et cum habent invicem prædicte imagines communionem ptismus, desinunt esse juxta Creatoris imaginem ; posterum erunt. floc sibi emolumentum ex injuria adversus sacras imagines curarunt miscri. Sum - mopere autem demirari ļos merito hinc possumus, in quantum stultitiæ amentiæque venerint, consen- taneam improbis factis suis mentis quoque senten. tiam habentes. 106 33. Simulant quidem falsoque ostentant crucis typum a se bonorari; sed factum ipsum, id est salutarein Christi passionem, revera abolent. Quomodo enim passus foret aut crucifixus, juxta istorum dementiam, si incircumscriptum corpus assumpsisset ? Quid enim in cruce fuisset confixum, aut clavis perforatum? Quonam fance cuspides penetrassent, misi corpus fuisset circumscriptum? Num hinc etiam his inopinabilis impietatis alumnis, Quidni enim sint reprobi, qui mentem habent ani- mamque obtenebratam, loquentes perversa? bona enim loqui nesciunt, mali cum sint, ex pravo cor- deprehensa est istorum impietas, quomodo videlicet inimici crucis Christi, crucem quidem venerari si- mulant, ipsum vero crucis typum (45) cum sacris , 34. Quid ergo hi aiunt, verba dolosa et obliqua effutientes? Typum crucis adoramus, propter illum qui in ea fuit extensus. Explorata autem est horum typum abominantur ac despuunt, sanctificatum (45) Nempe Christi imaginem, ex qua derivata videtur crucis figura,

A cerunt. Est autem defnitionis tenor hic. c Credentes unum 270 Deum in Trinitate celebratum, sanctas nos Patrum decreta custodimus; nos, cos qui quid- quam addiderint aut abstulerint, de catholica Eccle- sia excommunicamus; nos, qui alio animo sunt, anathemati subjicimus. Anathema illis qui locu- tiones in divinis Scripturis contra idola dictas, de Ecclesiam nuper schisma fecerunt, professi fuerant per suas subscriptiones. Quod si nunc confessionem culcant, seque supradictis aṇathematibus suppo- et fidei dogma in quo ordinati fuere, negarunt, sintque depositi, ceu aliena doctrina magistri ; ideoque non licet eos ad colloquium vel disceptatio- nem cum viro quolibet sacerdotali admittere: secus enim, qui cum his de ecclesiasticis dogmatibus dis- putaverit, iisdem se anathematibus implicat. Porro crimen illorum augebit, graviorque damnatio fiet, rem multo ante tempore in Ecclesia definitam, cui etiam subscripsere, cognoscentes, sponte sceleri suam negant, ii scriptas manu propria cruces coi- (0) Exstat hæc formula iisdem plerumque verbis in synodo Nie. ed. Lab. p. 575. (P) Ita et mox cap. 9. Reapse recusavit Nicepho- ejns cap. 6, 41; et 9, 54; 10, 61.) De dogmate in gecumenicis conciliis jam definito. PATROL. GR. C, terio diu versati. Alio etiain titulo a divinis canoni- et regiis auribus molesti fuerint. Postremo eos ab ecclesiasticorum consortio excludunt, et sacerdotali ret ex synodica epistola Agathonis Romæ senioris papæ, quæ ita habet. . Quotquot sacerdotes, ea quæ in postræ humilitatis confessione continentur, nobiscum sincere prædicare voluerint circa nostram apostolicam fidem ; hos ut parem nostra sententiam gerentes, consacerdotes, et comministros, et ejus · dem fidei consortes; atque ut simpliciter dicamus, ut spiritales fratres et coepiscopos nostros recipimus, αμostolica coufessionis hostes, æternæ damnatiouis reos esse judicamus. Neque hos unquam ad nostræ humilitatis consortium, nisi emendatos, admitte- eorum transgredi, quæ a majoribus tradita acce- pimus. » sunt in Photii Syntagmate apud nos Spicil, rom, t. VII. p. 200, 201. Confer ibidem, p. 124. (r) Exstat in concilio sexto acumenico ed. Lab, συνόδῳ ἀναθεματισμοῖς ἑαυτοὺς καθυποβάλλοντες • ἔχει δὲ τὰ ἐκτεθέντα οὕτως· « Πιστεύοντες εἰς ἕνα Θεὸν τὸν ἐν Τριάδι ὑμνούμενον, τὰς ἁγίας εἰκόνας ἀσπαζόμεθα· καὶ οἱ μὴ οὕτως ἔχοντες, ἀνάθεμα ἔστωσαν· καὶ οἱ μὴ οὕτως φρονοῦντες, πόῤῥω τῆς Ἐκκλησίας ἐκδιωχθήτωσαν· ἡμεῖς τῇ ἀρχαία θεσμο θεσίᾳ ἐπακολουθοῦμεν· ἡμεῖς τοὺς θεσμούς τῶν Πατέ ρων φυλαττόμεθα· ἡμεῖς τοὺς παρατιθέντας ἢ ἀφαι- ροῦντας, ἐκ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἀναθεματίζο- μεν· ἡμεῖς τοὺς μὴ οὕτως ἔχοντας τῷ ἀναθέματι και θυποβάλλομεν· τοῖς ἐκλαμβάνουσι τὰς παρὰ τὰς θείας Γραφὰς ῥήσεις τὰς κατὰ τῶν εἰδώλων εἰς τὰς σεπτὰς εἰκόνας, ἀνάθεμα· τοῖς ἀποκαλοῦσι τὰς ἱερὰς εἰκόνας εἴδωλα, ἀνάθεμα, ἀνάθεμα (ο). Ταῦτα οἱ ἀρτίως ἑαυ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀποσχίσαντες καθωμολόγησαν διὰ τῶν οἰκείων ὑπογραφῶν· καὶ εἰ ἀρνοῦνται τὴν ὁμο- Β λογίαν αὐτῶν, τοὺς ἰδιοχείρους αὐτῶν σταυρούς πα τοῦσι, καὶ τοῖς προκειμένοις ἀναθέμασιν ἑαυτοὺς καθ υποβάλλουσι, καὶ οὐδαμῶς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ίστανται· ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ δόγμα τῆς πίστεως ἐν ᾧ ἐχειρο- τονήθησαν ηρνήσαντο, ἀνάγκη αὐτοὺς καὶ τὴν χειρο- τονίαν ἀρνήσασθαι, καὶ εἶναι καθῃρημένους, ὡς ἑτεροδιδασκαλοῦντας· καὶ διὰ τοῦτο οὐ χρὴ αὐτοὺς εἰς διαλέξεις ἢ εἰς ἀντιλογίας πρὸς ἱερατικὸν ἄνδρα ἔρχεσθαι (p)· ἢ γὰρ συζητῶν μετ' αὐτῶν περὶ δο- γμάτων ἐκκλησιαστικών, τοῖς αὐτοῖς ἀναθέματι ἐπι τὸν περιβάλλει. Αὔξει δὲ αὐτῶν τὸ ἔγκλημα, καὶ μείζων ή κατάκρισις γίνεται, ὅτι οὐ νεωστὶ ἐπιγνόν- τες τὰ ζητούμενα, ἀλλ᾽ ἐκ πλείονος χρόνου πρᾶγμα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ κεκυρωμένον ιδόντες καὶ ὑπογράψαν της, ἑκουσίως ἑαυτοὺς τῇ παρανομίᾳ ἐπέρριψαν. C καὶ ταῦτα διδάσκαλοι τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων χρηματίσαντες, καὶ ἐν τῇ τοιαύτῃ διδαχῇ χρονίσαν- τες· καὶ ἑτέρως δὲ καθῃρημένοι τυγχάνουσι παρὰ τῶν θείων κανόνων, ὡς παρασυναγωγὰς ποιοῦντες, καὶ τὰς βασιλικὰς ἀκοὰς διολοῦντε; (q) · τέλεον δὲ αὐτ τοὺς ἀποκλείει τῆς πρὸς ἐκκλησιαστικοὺς ἄνδρας ὁμιλίας, καὶ τοῦ ἱερατικοῦ συλλόγου ἐκβάλλει, καὶ ἕτερα μέν τινα, ἐξαιρέτως δὲ τὰ ἐν τῇ ἁγίᾳ οἰκου μενικῇ ς' συνόδῳ ἐγκείμενα, καθὼς ἐμφαίνεται ἐν τῇ συνοδικῇ ἐπιστολῇ ᾿Αγάθωνος πάπα τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης (σ)· ἔχει γὰρ ὧδε « Οστις ποτὲ τῶν ἱερέων τὰ ἐν τῇ ὁμολογία τῆς ἡμετέρας μετριότητος περιεχό μενα ἅμα ἡμῖν εἰλικρινῶς κηρύσσειν ἐπιθυμήσει, περὶ τῇ ἡμετέρᾳ ἀποστολικῇ πίστει, ὡς ὁμόφρονας, ὡς συνιερεῖς, ὡς συλλειτουργοὺς, ὡς τῆς αὐτῆς πί- στεως, καὶ ἵνα ἁπλῶς εἴπωμεν, ὡς πνευματικούς ἀδελφοὺς καὶ συνεπισκόπους ἡμῶν δεχόμεθα· τοὺς δὲ ταῦτα συνομολογεῖν μὴ θέλοντας, ὡς ἐχθροὺς τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς ὁμολογίας, ενόχους εἶναι κρίνομεν τῆς αἰωνίας κατακρίσεως· οὔτε δὲ τοὺς τοιούτους ποτὲ ἐν τῷ συλλόγῳ τῆς ἡμετέρας με τριότητος, εἰ μὴ διορθωθέντας, ἀναδεξόμεθα· μηδὲ ελάβομεν παρὰ τῶν προηγησαμένων ἡμᾶς. » παραβῆναι ἡμᾶς τις ἐξ αὐτῶν ὑπολάβοι, ὅπερ προ

σταυρὸν γὰρ ἐνορῶντες, πρῶτον μὲν πρὸς τὸ φαι νόμενον τὸν νοῦν ἀπερείδομεν· ἔπειτα δὲ, τί ἐστιν, ἐννοοῦμεν, καὶ πῶς ἡγίασται ἀναθεωροῦμεν, καὶ παρὰ τίνος, καὶ οὕτω κατὰ δεύτερον λόγον, ἐπὶ τὸν σταυρωθέντα καὶ ἁγιάσαντα αὐτὸν μέτιμεν· τὸ τοί νυν πρώτως ἐπί τι μεταβαῖνον, καὶ πρώτως αὐτὸ γνώριμον ποιοῦν, τοῦ δευτέρως ταῦτα ποιοῦντος τι μιώτερον· ἡ εἰκὼν ἄρα τοῦ Χριστοῦ, τοῦ σταυροῦ τιμίου όντως τιμιωτέρα ὑπάρχει. Εἶτα Γ') παρὰ πᾶσι τοῖς νοῦν ἔχουσιν ὡμολόγηται, ὅτι τὸ ἁγιάζον τοῦ ἁγιαζομένου κρεῖττόν ἐστι· καὶ γὰρ, Χωρὶς πάσης ἀντιλογίας, φησὶ τὸ ἀποστολι τὸν λόγιον, τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος ευλογεί ται· εἰ τοίνυν τὸ σῶμα Χριστοῦ τὸν σταυρὸν ἡγίασε προσομιλῆσαν αὐτῷ προσηλούμενον, καὶ ἡμῖν δι' αὐτοῦ τὸν ἁγιασμὸν ἀνῆκεν, ὁ δὲ σταυρὸς δι' αὐτοῦ ἡγίασται· ὧν δὲ τὰ πρωτότυπα τιμιώτερα, καὶ αὐτὰ τιμιώτερα· ἐπειδὴ δὲ ἄμφω τύποι, καὶ ὁ τύπος τοῦ ἁγιασθέντος σταυροῦ τίμιος, ὁ τύπος ἄρα τοῦ ἁγιά σαντος σώματος, μᾶλλον τιμιώτερος. Δ') Ετι ὁ τύπος τῆς ἐκτάσεως τῶν χειρῶν τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ σχήμα τος σεπτός ἐστιν· ὅσῳ δὲ διαφέρει σῶμα σχήματος, τοσ οὕτῳ καὶ τὰ ἀπ' αὐτῶν διοίσει· ὧν γὰρ τὰ ἀρχέτυπα τιμιώτερα, καὶ αὐτὰ τιμιώτερα· καὶ γὰρ τὸ σχῆμα διὰ τὸ σῶμα, καὶ ἡ ἔκτασις· οὐ μὴν ἔμπαλιν τὸ σῶμα διὰ τὸ σχῆμα· καὶ τὸ μὲν σῶμα, οὐσία καὶ ὑποκείμενόν ἐστι· τὸ δὲ σχῆμα συμβεβηκὸς καὶ παρ ακολούθημα· ὅσῳ οὖν οὐσία συμβεβηκότος κρείτ των, τοσούτῳ καὶ σώμα σχήματος, ἢ ὅσον ψυχὴ ἐπι στήμης· καὶ τὸ μὲν σῶμα ἐσχηματισμένον ἐστί τε καὶ λέγεται· σχῆμα δὲ σεσωματωμένον, οὐδεὶς τῶν σωφρονούντων ἐρεῖ· οὕτω γὰρ καὶ τὸ σῶμα κεχρω σμένον λεχθείη ἂν, οὐκέτι δὲ χρώματος σῶμα, οὐδὲ χρῶμα σεσωματωμένον· κρείττονα οὖν τὰ τοῦ σώ ματος ἤπερ τὰ τοῦ σχήματος· καὶ εἰ τοῦτο, ἄρα ὁ τύπος τοῦ σώματος, τοῦ τύπου του σχήματος του μιώτερος (α). Ετι Ε΄) ὁ σταυρὸς ἁπλοῦν πως καὶ ἀποίκιλον ἡμῖν εἰσφέρει τὸ Χριστοῦ πάθος· τοῖς δὲ ἀγροικοτέ μεις μόλις ἂν καὶ πάθους σύμβολον νοηθείη· τὰ δὲ ἱερὰ μορφώματα, οὐ τὸ πάθος μόνον ποικίλλουσι καὶ λεπτότερον διαγράφουσιν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τὰ θαύματα καὶ τὰ τεράστια, ἅπερ ὁ Χριστὸς ἐξειργάσατο, πλατύτερον καὶ σαφέστερον ἡμῖν διασημαίνουσι τὰ τοίνυν τρανότερον καὶ ἐκδηλότερον ἡμῖν ταῦτα ὑποφαίνοντα, τῶν ἀμυδρότερόν πως τὰ τοιαῦτα δηλούντων, τιμιώτερα καὶ εὐσημότερα. (') Ἔτι ὁ σταυρός πάθους σύμβολόν ἐστι, καὶ τὸν τρό των καθ' δν ὁ πεπονθὼς τὸ πάθος διήνεγκεν ὑπαινίσσεται τί γὰρ ἕτερον βούλεται τὸν ᾿Αρον τὸν Χ. μις, autem non hoc facit, cum enim crucem videmus, s Hebr. vi, 7. ☛ Matth. xvi, 24. (d) Decem bæc Nicephori brevia capitıla ex alio codice nos jam protulimus in Spicil. Rom. L. Cæteroqui hoc præcipue quartum capitulum, fuisse a breviatore seu librario in codice illo socorditer primum quidem mentem ad id quod apparet inter dimus, deinde cogitamus quid sit, et quomodo sanctificata fuerit, et a quo, contemplamur; atque ita secundo loco ad crucifixum, et ad eum qui cru cem sanctificavit, transimus. Quocirca quod pri mum transit ad aliquid, et illud in primis manife stum efficit, honoratius eo est quod idem secundo loco facit: ergo Cliristi imago honoratior cruce Christi, quæ alioqui honorabilis est. Deinde certum est apud omnes qui mentis sunt compotes, id quod sanctificat, sanctificato esse melius: Sine contradictione enim, inquit Aposto lus se, quod minus est, a meliore benedicitur: quam obrem corpus Christi crucem sanctificavit cum eau tetigit et in ea confixum fuit, el benedictioneu No bis per hanc immisit; crux vero per ipsum sancti ficata est: quorum autem prototypa honoratiora sunt, et ipsa sunt magis honorata: quandoquidem vero atraque figura est, et figura crucis sanctifi catæ honorata est; figura igitur corporis quod cru cem sanctificavit, magis honorata est. Rursus IV) typus extensionis manuum figuræque Christi vene rabiles sunt quantum autem differt a figura cor tantum different quæ ab eis proficiscuntur quorum enim archetypa in majore honore sunt, eo majore in honore ipsa erunt, siquidem figura pro pler corpus est, et extensio; non autem, e contrario, corpus propter figuram: ac corpus quidem`sub stantia et subjectum est, Agura vero accidens sub sequensque: quanto igitur substantia præstantior est accidente, aut quanto anima præstantior est scientia, tanto corpus præstat figuræ. Ac figura quidem est et dicitur quod figuratum est: figuran vero factum esse corpus, nemo sanæ mentis di cturus est; sic enim el corpus colore præditum dici potest, non autem corpus color, neque color cor pus; præstantiora igitur quæ corporis, quam quæ sunt figuræ. Quod si ita est, typus corporis hono ratior est typo figuræ. Crux insuper V) simplicem quodammodo el sine varietate nobis passionam repraesentat; a rusticis vero et agrestibus vix intelligitur esse symbolum passionis: sacræ vero imagines non solum passio nem variant et subtilius describunt, sed etiam mi racula et prodigia, quæ Christus fecit, latius et clarius nobis exprimunt. Quæ igitur explanatius et dilucidius hæc nobis ostendunt, honoratiora et si gnificantiora sunt, quam quæ obscurius hæc decla rant. Praeterea VI) crus passionis symbolumn est, et modum quo, qui passus est, passionem sustinuit, Enigmale significat. Quid enim aliud vult signif care illud: Tolle crucem luam et sequere me 35, viliatum, patet ex ipsa Fr. Turriani Latina inter pretatione, qui eodem ms. usus fuerat. Sunt enim in Latino exemplari eadem quæ in illo Græco mu lationes.

276 ALTERA DEMONSTRATIO DE SANCTIS IMAGINIBUS. ' Act. 1, 11. ' Psal. xviii, 6. Unum Christum confitemur invisibilem et visibi- lem, incomprehensile et comprehensibilem, in- circumscriptum et circumscriptum, impassibilem et pașsibilem, non delineandum simul et delinean- dum. Anathematizamus autem consectaneos et conspirantes qui contrariam sententiam gerunt, a quibus divinæ incarnationis ratio existimatur planslastica et putativa: a quibus item imaginis Chriști Servatoris nostri abolitione, ejus- dem pariter verissima et deifera caro et forma destruitur. Nam cun dupliciter aliquid ceu mi- nime figurandum existimari possit; nempe vel quia nullum eșt; vel quia est quidem, sed tamen comprehendi nequit, utpote invisibile et arcanum; utrumlibet in Christo omnium nostrorum Deo ac cum Servatore quispiam existimet, nonne manifestis- sime impius erit? Nam prima quidem opinio de- monstraret Emmanuelem haud vere factum homi- nem; altera factum sane hominem, sed tamen extra humanas proprietates fuisse, etj assumptam carnem abjecisse, atque ad divinam incomprehensibilitatemn rursus omnino rediisse. Quod cunctis omnino in- spiratis Scripturis alienum est, quæ etiam denuo eum reversurum aiunt, judicem scilicet codem modo conspicuum, quo visus fuit discipulis atque apostolis cum in cœlum assumeretur Contra- rium quippe commentum manichæa doctrina et in- sana impietate scatet: de quo divi Davidis recitatur ab hæreticis dictum illud: In sole posuit taberna- culum suum *; quibus verbis depositionem atque abjectionem Dominici deiferique corporis innui dicunt. γενέσθαι, καὶ τὴν εἰρήνην χάριτι καὶ εὐδοκίᾳ Θεοῦ βραβευθῆναι ἐν αὐτῇ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΤΕΡΑ ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ. Τὸν ἕνα Χριστὸν ὁμολογοῦμεν ἀόρατον καὶ ὁρατόν, Α ἀκατάληπτον καὶ καταληπτὸν, ἀπερίγραπτον καὶ περιγραπτὸν, ἀπαθῆ τε καὶ παθητὸν, ἄγραπτον καὶ γραπτόν· καὶ ἀναθεματίζομεν τοὺς ἐναντίον φρο νοῦντας, ὁμόφρονας καὶ συνίστορας, ὑφ' ὧν ὁ τῆς θείας Ενανθρωπήσεως λόγος κατὰ φαντασίαν γεγονέναι καὶ δόκησιν ἐδοξάζετο· διὰ τῆς ἀναιρέσεως τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐναναιρουμένης καὶ τῆς ἀληθεστάτης αὐτοῦ καὶ θεοφόρου σαρκὸς καὶ μορφῆς· διχῶς γὰρ νοούμενον πᾶν τὸ μηδαμῶς εἰ- κονίζεσθαι πεφυκός, ἢ ὡς μὴ ὂν, ἢ ὡς ἂν μὲν, ἥκιστα δὲ καταλαμβανόμενον, ὡς ἀόρατόν τε καὶ κρύφιον, ὁπότερον ἄν τις ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ πάντων ἡμῶν Θεοῦ καὶ Σωτῆρος δοξάσει, οὐκ ἀσεβὴς φωρα- θήσεται προδηλότατον; Τὸ μὲν γὰρ, τὸ μὴ γεγονέναι κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπον τὸν Ἐμμανουήλ διαδεί- Β κνυσι· τὸ δὲ, γεγονέναι μεν, ἐξεστηκέναι δὲ τῶν ἀνθρωπίνων ιδιοτήτων, καὶ τὴν προσληφθεῖσαν ἀποβαλέσθαι σάρκα, καὶ πρὸς τὴν θείαν ἀκαταλη ψίαν, πάντη τε καὶ αὖθις ἀναδραμεῖν· ὅπερ ἀλλό τριόν ἐστι πασῶν τῶν θεοπνεύστων Γραφών, αἳ καὶ πάλιν αὐτὸν ἐληλυθέναι (φασι] κριτὴν δηλονότι τῶν ὅλων κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως θεαθησόμενον, ὃν τρόπον ἐθεάθη τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ ἀποστόλοις εἰς οὐρανοὺς ἀναλαμβανόμενος· τῆς δὲ Μανιχαϊκῆς δόξης καὶ δυσσεβείας τὸ τοιοῦτόν ἐστιν ἀνάμεστον φρενοβλαβοῦς· καὶ περὶ αὐτοῦ τὸ τοῦ θείου Δαβὶδ προσφθέγγεται λόγιον τὸ φάσκον, Ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ, τὴν ἀποβολὴν καὶ ἀπό θεσιν αἰνιττόμενον τοῦ Κυριακοῦ δηλαδὴ καὶ θεο- φόρου σώματος.

καθαιροῦντες τὴν εἰκόνα, συγκαταβάλλειν καὶ τὸν οἱ δέ γε τὸ δεύτερον ἑλόμενοι, τέλεον σταυρόν (e)· καὶ τὸν σταυρὸν αὐτὸν καὶ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν Χριστοῦ οἰκονομίαν ὡς ἀνοικονόμητοι παραγράφονται, καὶ τῶν ἐπηγγελμένων τὸ ψεῦδος δημοσιεύουσιν· εἰ γὰρ μετὴν αὐτοῖς ὁπωσοῦν ἀληθείας, ἔδει προηγουμένως τὴν εἰκόνα τιμᾷν ὡς ποιητικὴν αἴτιον, καὶ προ- αγωγικὸν τοῦ σταυροῦ· πᾶν γὰρ ὅ τινος ἔνεκεν εἴρη ται, ἔλαττον ἐκείνου τοῦ δι' ὃ γέγονε· καὶ εἰ ὁ σταυ ρίς τιμητέος, ὥσπερ οὖν καὶ ἔστι, μᾶλλον ἡ τὸν τοῦ αἰτίου τούτου λόγον ἐπέχουσα εἰκὼν τιμητέα· καὶ γὰρ ὁ σταυρὸς διὰ τὴν εἰκόνα γέγονεν, οὐκ ἔμπαλιν ἡ εἰκὼν διὰ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ· ταύτης γάρ προηγουμένως διαγραφομένης καὶ τυπουμένης, συν- διεγράφη καὶ αὐτὸς, τῇ τε στάσει τοῦ ὀρθίου σώμα τος, καὶ τῇ ἐφ' ἑκάτερα τῶν χειρῶν ἐκτάσει συν- αποτυπούμενος· ἐξ ἀνάγκης τε καὶ ἀκολούθως τῷ σχηματισμῷ τοῦ σώματος ὡς παρακολούθημα συν- αναφαινόμενος· καὶ οὐκ ἄν τις ἀποσφαλείη τάλη- θοῦς λέγων, ὡς ὅ γε τὴν εἰκόνα τοῦ Κυρίου τῷ τοιῷδε τρόπῳ διαχαράσσων, καὶ εἰ μή βούλοιτο, καὶ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ συνδιαχαράξεις· πῶς οὖν οὐκ έκδηλος διὰ πάντων, τῶν Χριστομάχων ή παραφρο σύνη καὶ ἡ δυσσέβεια ; τὸν μὲν γὰρ ὡς τίμιον σέβειν ὑποκρίνονται, τὸ δὲ μᾶλλον τίμιον τέλεον διαπτύου- σιν· ἀλλ' οὐ τῷ σταυρῷ τὸ τίμιον νέμοντες, τοῦτο ποιοῦν· πῶς γὰρ οἵ γε συγκαταβάλλοντες ἐν πολ- λοῖς, καὶ καταφλέγοντες καὶ συμπατοῦντες ποσὶ βε βήλοις καὶ ἀκαθάρτοις; ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δοκοῖεν πάντα ἐκ πυθμένος παρακινεῖν τὰ τῆς Ἐκκλησίας σεβά- c σματα, τὸν θεῖον τοῦ Χριστοῦ τύπον εὐκαίρως ἀκαί ρως ἐκποδὼν ποιεῖσθαι προελόμενοι, ἐπειδὴ βαρύς ἐστιν αὐτοῖς καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος· ὡς γὰρ εἴ τις λς'. Τί δὲ δεῖ περὶ τοῦ τύπου τοῦ σταυροῦ λέ- γειν ; αὐτὰ τὰ πρωτότυπα, ὡς ἄν τις φαίη, τοῦ σταυ ροῦ, τὰ σεβάσμια καὶ παρ' ἡμῖν τοῖς πιστοῖς πιστῶς προσκυνούμενα, τίμια καὶ ζωοποιὰ ξύλα, καθυβρί ζουσι καὶ ἀτιμάζουσιν αἰσχρῶς· τὰ γὰρ ἀρχῆθεν καὶ παρὰ Χριστιανῶν ἔν τε χρυσώματι καὶ ἀργυρώμασι κατεσκευασμένα, και καλούμενα φυλακτήρια, ἃ δὲ καὶ κατ' αὐχένος εκκρεμαννύμενα, καὶ πρὸς τὸ στέρ- τον καθιέμενα φέρομεν Χριστιανοὶ πρὸς φυλακὴν καὶ D ἀσφάλειαν τῆς ζωῆς ἡμῶν, καὶ σωτηρίαν τῶν ψυ χῶν τε καὶ τῶν σωμάτων ἡμῶν· ἐντεῦθεν γὰρ αὐτοῖς καὶ τούνομα ἐπικέκληται, πρὸς ἰατρείαν τε παθῶν καὶ ἀποτροπὴν τῆς τῶν ἀκαθάρτων δαιμονίων προς βολῆς, ταῦτα κεκτῆσθαι πιστεύοντες, ἐν οἷς δὴ καὶ τα πάθη Χριστοῦ καὶ τὰ θαύματα, καὶ ἡ ζωοποιός ἀνάστασις ὡς τὰ πολλὰ εἰκονιζόμενα δείκνυται, καὶ ιούτων πλῆθος ἄπειρον παρὰ Χριστιανοῖς εὐρίσκεται, τί ταῦτα παρὰ τοῖς ἀνοσίοις λελόγισται; βδελυκτά universam simul Christi œconomiam, utpote hujus adversarii,' delent; et sponsionis suæ falsitatem palam faciunt. Si enim vel tantillum veritatis apud eos resideret, oporteret in primis imaginem vene- rari uti causam efficientem et auctricem crucis. Quidquid enin ab aliquo esse dicitur, minus est illo a quo efficitur. Et si crux veneranda est, magis ho · noranda est ea, quæ causæ rationem habet, imago. Nam crux propter imaginem exstitit, non versa vice imago propter crucis typum. Imagine enim antea descripta et figurata, crux simul descripta est, cor- poris erecto statui, et utriusque manus extensioni,. conformata; necessario scilicet et consentanee cor- poris habitui ceu sequelam semet ostendens. Nec quisquam a vero aberrabit, dicens : quod Domini imaginem hoc modo charaxans, etiamsi nolit, tỳ- pum crucis una charaxaverit. Quidni igitur qua- quaversus constet Christi hostium insania et im- pietas? Nam crucem ut venerandam se colere si- mulant; quod autem magis est venerabile, prorsus despuunt: Sed non quia crucem honorent, id agunt; quis enim id credat? siquidem hanc sæpe dejece- runt, combusserunt, profanis pedibus atque illosis conculcaverunt; sed ne videantur conctas fundites commovere Ecclesiæ religiones, divinum interiar Christi typum (imaginem) opportune importune de medio tollere student; 109 quoniam gravis est ipsis etiam in imagine spectatus Christus. Veluti si quis naturalem foedlitatem volens extenuare, or- A cundum eligunt, ad extremum crucem ipsam, et namentorum lenocinio semiet venustaret; ita hi crucis negotium, ut honestissimum praetextum, 10- bis objiciunt. 36. Quid porro de crucis typo dicendum st:perest ? Ipsa crucis prototypa, ut appellare licet, veneranda eta nobis fidelibus fideliter adoranda, pretiosa et vivifica ligna, dehonestant turpibusque contumeliis afficiunt. Namque hæc a Christianis antiquitus aureis vel argenteis thecis reposita, quæ phylacte ria vocitantur, quæque collo suspensa, et in pectus demissa gestamus Christiani (47), ob custodian tutelamque vitæ nostra, salutemque animarum et corporum ; hinc enim et nomen ipsis conficitur ; el ob cupiditatum medelam, et impurorum incurren- tium daemonum averruncationem, haec apud nos habere credentes; in quibus Christi quoque passio et miracula et vivifica resurrectio inserta sunt; hæc, inquam, ligna innumera apud Christianos comperiuntur. Quid vero impii de his judicant? abominanda putant, quae sunt conservanda; fu- gienda, quae sunt potius appetenda. Mac itaque τὸ φυσικὸν αἶσχος βουλόμενος ἀποτρέψεσθαι, κομμωτικοῖς καλλωπίσμασιν ἐπιμορφίζοιτο, τὸν τοῦ σταυροῦ λόγον ὡς σκῆψιν εὐπρεπεστάτην αὐτοὶ προχειρίζονται.

pretiosa ligna igni admovent cen materiem inutilem atque vilem; nulloque respectu dignam, fusione facta demonstrant. Adeo infatuati sunt et obtene- brati, ut quæ ad custodiam tutelamque vitæ suæ deberent amplecti, hæve abjiciant et destruant. Consimile quid facientes ei, qui murum tutissimum, et munimentum firmi simum haberet; moxque suæ custodiæ salutisque incuriosus, id inconside- rate ac stultissime demoliens, pervium se aggres- soribus suis exhiberet. Quid ergo hinc sequitur? Nempe quod dum şaneta hæc ligua simul cun the- eis destruunt, par utriusque rei honor agnoscitur. Cur ergo, si sacra haec vitanda erant, venerandis Egnis antiquitus Christiani annexuerunt simulque elaborarunt? Æquam omnino semperque est, dici a nobis his crucis Christi hostibus, gravem ipsis esse Christum in imagine etiam spectatum, ejusque memoriam æque molestam atque Judæis et ethnicis, quibus commode adnumerabantur.' 37. Atqui cum imaginibus Christi, aiunt, quæ dam item alia de abominandorum ac vitaudorum numero depinguntur, veluti in imagine resurrectio- nis infernus conculcatus, et diabolus infirmatus ac pulsus, et si quid est hujusmodi ; atque ita hæc si- mul tacite adorantur. Quamobrem ne Christi qui- dem imagines adorare licet. › Capiuntur hic quo- que retibus propriis stulti. Quod enim nobis im- properant, idem et ipsi se opinari demonstrant. Confitentur enim inviti, imaginum honorem ad prototypa transire. Nam si propterea læc rejiciun- tur, multo magis divina sunt honoranda, ut honor ad prototypum transgrediatur. Ex his facillime quisque conjiciet, cos suam adversus Christi cru- cem obliquam subiratamque mentem, quam hacte- was multos cclarunt, paulatim aperire, et iis qui- dem qui paulo sunt acutiores revelare. Nam si propositum suum servaverint, Deo dissimulante ac permittente, deinceps ut par consentaneumnque huic opinioni est, ne Christum quidem crucifixum ado- r.turos se denuntiabunt, quoniam latrones quoque malefici ac scelesti homines una crucifixi sunt. Sed enim nos quidem Christiani sobrii 110 sumus, neque in belluas ut isti transformati. Quid enim p adioremus, scimus. Nam sacra colimus utpote sarcia, turpia autem illa, ut morticina et conculcanda spectamus et judicamus. Non enim ut honorem his circumponerent, una pinxerunt religiosi artifices, sed ut miseram et immensam eorumdem cladem denotarent; quod et nos contemplantes, Dominum «lebellatorem collaudamus; proptereaque magis augustam illius imaginem veneramur, collatorum nobis ab eo insignium beneficiorum, communisque humano generi datæ salutis memores; miramurque ipsius magnalia, et clementem laudamus condescen- sionem. Dicet fortasse aliquis, ex re praesenti fu- turam quoque conjectans, deventuros eos tandem hal sacram Evangeliorum Scripturam accusaudam, Α τὰ φυλακτά, καὶ φευκτὰ τὰ αἱρετὰ ἡγήσαντο· αὐτοῖς οὖν τοῖς τιμίοις ξύλοις, ἃ δὴ παρὰ πυρὶ διαφέροντες, ὕλην ἀργὴν καὶ ἄσημον καὶ μηδενὸς ἐχομένην λόγου, διὰ τῆς χωνείας ἀποφαίνουσι· τοσοῦτον ἐμωράνθησαν καὶ ἐσκοτίσθησαν, ὅτι ἀπερ εἰς φυλακὴν καὶ ἀσφά λειαν τῆς ζωῆς αὐτῶν ἔδει συνέχειν καὶ περιέπειν, ταῦτα προὔδωκάν τε καὶ καταλελύκασι προσόμοιόν τι ποιοῦντες, ὡς εἴ τις τειχίον ἐκέκτητο ἀσφαλέστα- τον, καὶ φρούριον ἐρυμνότατον, εἶτα τῆς ἑαυτοῦ φυλακῆς ἀλογήσας καὶ σωτηρίας, ἀνοήτως ἀφρονέ- στατα καθελών, εὐάλωτον τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἑαυτὸν παρεστήσατο· τί οὖν ἐντεῦθεν δείκνυται; ὅτι τῷ συγκαθαιρεῖσθαι τὰ ἅγια ταῦτα ἀλλήλοις, τὸ ἐν αὐτ τοῖς ὁμότιμον διαφανῶς γινώσκεται· πῶς οὖν εἰ φευκτὰ ἦν τὰ ἱερὰ ταῦτα, τοῖς τιμίοις στελέχεσι συνεφήρμοσαν οἱ Χριστιανοὶ τὸ ἀνέκαθεν, καὶ συγκ κατεσκεύασαν ; ἄξιον δὲ πανταχοῦ τοῖς ἐχθροῖς τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ ἐπιλέγεσθαι, ὅτι βαρύς ἐστιν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος, καὶ ἡ μνήμη δυσαχθεστέρα και βαρυτέρα παρὰ τοσοῦτον, παρ' ὅσον Ιουδαίοις καὶ Ἕλλησιν, οἷς εὐκαίρως αὐτοὶ συγκαταριθμηθήσονται. λη'. ο 'Αλλὰ ταῖς εἰκίσι Χριστοῦ, φασί, καὶ ἕτερά τινα τῶν βδελυκτῶν καὶ ἀπηγορευμένων συνδιαγρά φεται, οἷον ὡς ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως ὁ ᾅδης πατού μενος, καὶ διάβολος καταργούμενος καὶ καταβαλλό - μενος, καὶ εἴ τι τούτοις προσέοικε· λανθανόντως δὲ καὶ ταῦτα συμπροσκυνεῖται· ὅθεν οὐκ ἐξὴν οὐδὲ ταῖς Χριστοῦ προσκυνεῖσθαι εἰκόσιν. » Αλίσκονται δὲ καὶ ἐνταῦθα τοῖς οἰκείοις δικτύοις οἱ ἀνόητοι· ὃ γὰρ ἡμῖν ἐγκαλοῦσι, τοῦτο καὶ αὐτοὶ δοξάζοντες δείκνυν- ται· ὁμολογοῦσι γὰρ καὶ ἄκοντες, ὅτι ἡ τῶν εἰκόνων τιμή, ἐπὶ τὰ πρωτότυπα διαβαίνει· εἰ γὰρ διὰ τοῦτο ταῦτα ἀπηγόρευται, πολλῷ μᾶλλον τὰ θεῖα τιμητέα, ἵνα ἡ τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον ἀνέλθοι· ἐκ τούτου οὖν τις καὶ λίαν ἐμμελῶς τεκμήραιτο, ὅτι ὅ περὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ ἔχουσι σκολιὸν καὶ ὕπουλον φρόνημα, καὶ τέως τοῖς πολλοῖς ἀποκρυπτόμενον ηρέμα πως παραδηλοῦσι, καὶ τοῖς συνετωτέροις διὰ τούτων ἐκκαλύπτουσι· τὰ γὰρ ἐν χερσὶν ἐξανύοντες, Θεοῦ παρορῶντος καὶ συγχωροῦντος, ἐν τοῖς ἑξῆς, ὡς τὰ εἰκὸς, καὶ τὸ ἀκόλουθον τῆς ἐννοίας έχει, ὅτι οὐδὲ Χριστὸν ἐσταυρωμένον προσκυνήσουσιν, ἀποφανοῦν- ται, ἐπειδὴ καὶ λῃσταὶ συνεσταύρωνται κακούργοι, καὶ ἄνδρες ἀνόσιοι· ἀλλ' ἡμεῖς γε νήφομεν οἱ Χρι- στιανοὶ, καὶ οὐκ ἀπεκτηνώθημεν κατ' αὐτούς· ὃ γὰρ προσκυνοῦμεν, οἴδαμεν· τὰ γὰρ ἱερὰ σέβομεν ὡς ἅγια, τὰ δὲ αἰσχρὰ ἐκεῖνα, ὡς νεκρούμενα και πατω μενα και βλέπομεν καὶ λογιζόμεθα· οὐ γὰρ τιμὴν αὐτοῖς περιτιθέντες, συμπαρέγραψαν οι φιλόθεοι, ἀλλὰ τὸ ἀδρανὲς καὶ τὸ ἐξαίσιον αὐτῶν πτώμα παριστάνοντες· ὃ καὶ ἡμεῖς ἀναθεωροῦντες, τὸν καταργήσαντα Κύριον δοξάζομεν, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον αὐτοῦ προσκυνοῦμεν τὸ σεβάσμιον ἐκτύπωμα, τῶν δι' αὐτοῦ γεγενημένων ἡμῖν ἀξιαγάττων εὐερ γεσιῶν, καὶ τῆς κοινῆς σωτηρίας τοῦ γένους ἡμῶν, εἰς μνήμην ἐρχόμενοι· θαυμάζομέν τε αὐτοῦ τὰ μετ γαλεῖα, καὶ τὴν φιλάνθρωπον ἀνυμνοῦμεν συγκατά βασιν· εἶπε: δ' ἄν τις ἐκ τοῦ παρόντος, ἤδη καὶ τοῦ μέλλοντος καταστοχαζόμενος, ὡς ἥξουσί ποτε καὶ

ἐπὶ τὴν ἱερὰν τῶν Εὐαγγελίων συγγραφήν, ὡς δαι- Α μόνων δή τινων καὶ ἄλλων πονηρῶν μνήμην εἰσφέ- ρουσαν αἰτιασόμενοι· ἀλλ' οὐ δι' ἐκεῖνα ταῦτα, διὰ δὲ τὸν θαυματουργήσαντα καὶ ἀπελάσαντα δαίμονας, καὶ νόσους καθάραντα προδήλως συνενήνεκται. Οὐδὲ τῷ Εὐαγγελίῳ συμπροσκυνηθήσεται· καὶ γὰρ ἡ παρ' ἡμῶν προσκύνησις, εἰ καὶ αἰσθητῶς γίνεται πρὸς αἰσθητά γε ὄντα τὰ ἅγια, ἀλλ᾽ οὖν γε ἐντεῦθεν ταῖς νοεραῖς ἐνεργείαις, ἐπὶ τὸν τούτων αἴτιον τὸ σέβας ἀνάπτομεν, καὶ συμβολικῶς ταῦτα ἐπιτελεῖται· ἐπείπερ ή γε προσκύνησις ἡμῶν καὶ ἡ λατρεία ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ, κατὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος λόγον, κυρίως καὶ ἀληθῶς ἐστιν· ἡμεῖς γὰρ ὁ προσκυνοῦ μεν, οἴδαμεν· αὐτοὶ δὲ ὁ προσκυνοῦμεν, οὐκ ἔτασι, τῷ μὴ εἰδέναι αὐτοὺς τῆς θείας οἰκονομίας τὸ μέγα μυστήριον. λη'. Ετι φασὶν, ὅτι ο Πρὸ μὲν τοῦ πάθους Χρι στοῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως, Χριστὸν περιγράφεις· τί δ᾽ ἂν εἴποις μετὰ τὴν ἀνάστασιν ; ἐπειδὴ οὐκ ἐν τοῖς αὐτοῖς τὰ πράγματα· ἄφθαρτον γὰρ λοιπὸν τὸ σῶμα Χριστοῦ, καὶ τὴν ἀθανασίαν κληρωσάμενον· ποῦ οὖν σαι τὰ τῆς περιγραφῆς χωρήσειε ; καὶ πῶς περι- γραφήσεται τὸ κεκλεισμένων τῶν θυρῶν πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰσιόν, καὶ μηδενὶ κωλύματι περιειργόμε- νον; » Ταῖς τολμηρίαις γὰρ τῶν Δοκητῶν ἀναισχύν- τως επόμενοι, μηδὲ ἐφάψασθαι χερσὶ τὸν μαθητὴν τῆς θείας πλευρᾶς κενολογοῦσι· κελευσθέντα δὲ μόν τον παρὰ τοῦ Σωτῆρος μὴ μένοι καὶ τὸ προσταχθὲν εἰς ἔργον ἐξενέγκαντα· καὶ διὰ ταῦτα μήτε ὀφθῆναι σώματι, μήτε εἶναι σῶμα τὸ παράπαν τὸ σῶμα. Οὔ- τως αὐτοῖς τὰ τῶν Εὐαγγελίων ἄπιστα! ᾿Αλλὰ τοῦτο πρῶτον ἀκούσεται ὁ περὶ ταῦτα διαπορῶν, ὅτι Εισ- ελθών, φήτας, τὸ ἀπορούμενον ἔλυσας· ὅλως γὰρ τὸ εἰσελθεῖν, καὶ ἐξελθεῖν, ἢ μεταβαίνειν ἐντεῦθεν ἐκεῖσε, οὐδὲν ἕτερον ἢ περιγραφῆς ἐστιν ἴδιον· τὸ γὰρ ἐντὸς θυρῶν γεγονός, οὐκέτι δὲ καὶ ἐκτὸς ὑπάρ χον, περιγραπτὸν πάντως ἐστίν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς Σωτηρίου ἀναστάσεως κατίδωι τις ἂν, τοῦ λίθου τῷ τάρῳ ἐπικειμένου, ἐφ᾽ ᾧ τὰ σήμαντρα προσετετύ- πωτο· ἀναστὰν γὰρ τὸ σῶμα, οὐκ ἦν καὶ ἐν τῷ τάφῳ· ἐξ οὗ τὸ περιγραπτὸν εἶναι, ἀκολουθεῖν ἐπάναγκες· τὸ δὲ ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι, καὶ πυλῶν κεκλεισμένων εἴσω γενέσθαι, καὶ εἴ τι τούτοις ἐτελεῖτο παραπλή- στον, οὐ σώματος πρόεισι νόμῳ, οὐδὲ τῆς καθ' ἡμᾶς ἐνύλου καὶ ῥευστῆς φύσεως· ἐπεὶ καὶ πρὸ τοῦ πάθους, D κατὰ κυμάτων ὁ Σωτὴρ πεζεύων τεθέαται, ἀφῇ χει τὰς νεκροὺς ἀνίστησι, καὶ τἄλλα ἅπερ εθαυματούργει διὰ τοῦ σώματος· καὶ οὐ δή που ταῦτά φαμεν ἴδια σώματος, “οὐδὲ ἀσώματον· τῆς γὰρ δραστηρίου καὶ ἀμάχου δυνάμεως ἦν, ᾗ πάντα είκει· καὶ θαύματος λόγῳ, οὐκ ἰδιότητι ἐπράττετο σώματος· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τῷ κάλλει τῆς ἀφθαρσίας λελαμπρυσμένον μετὰ τὴν ἀνάστασιν γέγους, καὶ ἀκήρατον, καὶ πάντη καθα- μενον φθορᾶς καὶ ταχύτητος, τῇ συνημμένῃ ἅμα ὑποστατικῶς καὶ ἀδιαστάτῳ φύσει, ἐξ ἧς τῶν ὑπὲρ φύσιν μετέσχε, τὰ ὑπὲρ σῶμα ἐνήργει, καὶ οἷα εἰκὸς οὐχ ἁπλῶς σώματος, ἀλλὰ θείου καὶ ἀφθάρτου σώ ματος. proborum faciat mentionem. Atqui non propter dæmones, sed propter miracula patrantem Chri- stumn damnonesque expellentem, et morbos sanan- tem, sine dubio scriptura illa exarata fuit. Neque reapse Evangelium una adorabitur : etenim nostra adoratio, etiamsi sensibiliter erga sensibilia ft, attamen hinc intellectuali xi ad harum rerum auctorem cultum deferimus, nec uisi symbolice hæc fiunt. Quippe nostra adoratio et latria in spiritn ac veritate, secundum Servatoris verba, principa - liter vereque fit. Nos enim qui adoremus, scimus. Isti vero quod nos adoramus, nesciunt, quia ma- gnum divinæ economiæ mysterium ignorant. ccu quæ dæmonum nonnullorum aliorumque iu- 58. Insuper aiunt : • Ante Christi quidem pas- sionem et resurrectionem Christum circumscribis; quid vero dices post resurrectionem ? etenim res non eodem sunt statu; quippe incorruptibile dein- ceps Christi corpus est et immortalitateın adeptum. Quonam itaque tua circumscriptio evadet? vel quomodo circumscribetur, quod clausis januis al discipulos introiit nullo obstaculo impeditum ? Scilicet, hi audaciam plantasiastarum sequentes, ne tactum quidem manibus a discipulo diviņum latus blateraut; sed jussum id tantummodo a Ser- vatore, non tamen in operam rem mandatami coll- tulisse. Proptereaque neque visum in corpore, C neque illud corpus ullatenus fuisse corpus. Adeo- isti Evangeliis discredunt! Atqui hoc primum au- diet, qui de his ambigit; nempe cum dixeris, introiit, dubium solvisti. Prorsus enim introire et exire, vel hinc illuc trausire, nonnisi circumiscri- ptionis proprium est. Nam quod intra januas est, neque jam extra consistit, circumscriptum omnino est. Sic etiam in Servatoris resurrectione videre est, cum lapis sepulcro fuisset impositus, et sigilla apposita. Nam resuscitatum corpus, jam non erat pariter in sepulcro ; unde id fuisse circumscriptum, necessario concluditur. Porro a mortuis resurgere, et clausis januis introire, et quidquid hujusmodi peractum fuit, haud lege corporis processit, neque nostræ materialis labilisque naturæ. Quia el ante passionem, in fluctibus ambulare conspectus est Servator, manus tactu mortuos suscitare, et quæ- cunque alia per corpus suum mirabilia patravit. Neque ideo hæc dicimus corporis propria, neque ipsum sine corpore. Erant quippe hæc efficacis invictaque virtutis officia, cui omnia cedunt; æque miraculi rationem habebant, non autem proprietate insita corpori fiebant. Sed ubi incorruptibilitatis formositate corpus illud post resurrectionem exor- natum evasit, et inviolabile, ominique corruptela et crassitie immune, cum copulata sibi lypostatice inseparabili natura, ex qua supernaturales dotes participabat; tunc superiora corporis conditioni agebat, atque, ut par erat, propria non simpliciter corporis, sed divini ct incorruptibilis corporis.

111 Cernebatur igitur ita naturaliter compara- A tus Servator, non tamen sicut antea cum omnibus versabatur; sed hujusmodi visione dignis semet revelatis, crucis indicia ostendebat. Atque hoc no- bis affirmat (quod libenter fideliterque admittimus) divinum lạtus Thomas contingens, clataque et clara voce exclamans: Dominus meus et Deus meus 5 ! necnon sanctæ mulieres purissimis pedibus pariter tactis sed et illi demum itineris comites, et cor ardens experti, retentis nihilominus inter collo- quendum ipsorum oculis ne agnoscerent; quod mox impedimentum in fractione panis sublatum fuit. Ipse autem cibo poluque utebatur, etiamsi jam incorruptibile corpus erat: quæ quidem non indi- gentia aliqua, sed condescensionis ratione, el per a:conomiam faciebat, ut idem ipse crederetur, ve- β rumque ac minime plantasticum resurrectionis mysterium existimaretur. Quomodo autem vidissent divi discipuli de medio ipsorum sublatum, et in cœlos sublimiter volantem, et paternæ gloriæ fa - tum consessorem, rursusque pariter venturum, joxta comitantium supramundanarum virtutum vocem, nisi corpus circunscriptum fuisɛet? Vel quid omuino magaus Stephanus, martyrum primus ac fortissimus, in medio certaminis sui stadio, haud multo post Servatoris in cœlum reditum, quid, inquam, vidit, prout videre oportebat eum qui fanta plenus erat gratia, et quatenus supernatura- liter contingere poterat homini nato? Noune in ea specie, quam antea apud nos præ se tulerat, in dextera paternae gloriæ stantem spectavit? Secus C enim qui dicere potuisset: Video cœlos apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei "* ? Ilæc a divorum quoque Patrum manifeste docemur sen- tentiis, quas postea recitabimus; eliamsi veritatis Evangeliique conviciatores discrédent, et Christum ipsum propemodum expellent, carnem et ossa disci- pulis ostentantem, propterea quod illi videbantur sil spiritum cernere; et hæc omnia extra corpus facta esse putabunt. Sed nos, rerum harum verita- tem prædicantes, dicimus, Christum qua ratione condescensionis, humanationem peregit, cadem pariter circumscribi, ut ex visu etiam veritas nobis innotesceret. 59. Quomodo ergo alia quidem mutata sunt, nam mortale factum est immortale, corruptibile apparuit incorruptibile, passibile nd impassibilita- tem transiit, circumscriptum vero (ut aiunt) non est factum incircumscriptum? Dicimus itaque Creatorem ab initio res humanæ naturæ simul condidisse et composuisse, veluti intellectualem vim, rationalem, sensualem, concupiscibilem, et quod præstantius dicitur liberum arbitrium, et si quid aliud esi hu- fusmodi. Et hono de terra sumptus corporaliter formnatus est, fuitque corpus necessario visibile emnino et tangibile et circumscriptum; nemoque Rana mente instructus, dicet corpus esse incircum- s' Joan. xx, 28. 60 Act. vII, 55. Εωμᾶτο δ' οὖν ὅμως τοῦτο πεφυκὼς ὁ Σωτὴρ, οὐ μέντοι καθ᾽ ἂν τρόπον ἐπιχωριάζων τὸ πρότερου ἅπασι· τοῖς γιῦν ἀξίοις τῆς τοιαύτης θέας εμφανι ζόμενος, τά τε σημεία τοῦ σταυροῦ παρεδείκνυ· καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ μαθητὴς ἐμπεδοῖ, καὶ εὐγνωμόνως γε καὶ πιστῶς δεχόμεθα, τὴν θείαν πλευρὰν ἐπαφώμε νος, μέγα τε κεκραγὼς καὶ λαμπρόν· ο Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου· κ καὶ τὰ σεμνὰ γύναια ἀχράντων ποδῶν ἐφαπτόμενα· πρὸς δὲ καὶ οἱ συμπαρομαρ τοῦντες, καὶ τὴν καρδίαν ἐκκαιόμενοι, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐν ταῖς ὁμιλήσεσι κεκρατημένοι περὶ τὴν ἐπίγνωσιν, δ δὴ μετὰ τὴν κλάσιν τοῦ ἄρτου λέλυται, βιώσεώς τε καὶ πόσεως ἠνείχετο, κἂν ἄφθαρτον ἦν τὸ σῶμα· ἅπερ οὐ τῷ δεῖσθαι τούτων, ἀλλὰ συγκα ταβάσεως τρόπῳ καὶ διὰ τὴν οἰκονομίαν ἐπράττετο, ῖνα ὁ αὐτὸς ἐκεῖνος ὢν πιστευθῇ, ἀληθές τε καὶ μὴ φαντασία νομισθῇ τὸ τῆς ἀναστάσεως μυστήριον· τί δὲ καὶ ἑώρων οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, ἐκ μέσου αὐτῶν αιρόμενον, καὶ πρὸς οὐρανοὺς μετάρσιον ἀνιπτάμε νον, ὃ συμπάρεδρον δόξης τῆς πατρικῆς ἐγένετο, καὶ πάλιν ὡσαύτως ἐλευσόμενον, κατὰ τὴν τῶν προπεμ- πουσῶν ὑπερκοσμίων δυνάμεων φωνήν, εἰ μὴ σῶμα περιγραπτὸν ἦν; ἢ τί ποτε ὅλως ὁ μέγας Στέφανος, ὁ ἐν μάρτυσι πρώτιστός τε καὶ κράτιστος, ἐν μέσῳ τῶν τῆς ἀθλήσεως αγώνων ὤν, οὐ πολλῷ ὕστερον τῆς εἰς οὐρανοὺς τοῦ Σωτῆρος ἀνόδου, ἑωράκει καθὰ ἰδεῖν ἔδει τὸν τῆς τηλικαύτης πεπληρωμένον χάριτος, καὶ χωρητὸν ὑπερφυῶς ἦν τῇ φύσει τῇ ἀνθρωπείᾳ ; * οὐχὶ ἐν εἴδει τῷ ἐφθέντι ἐπὶ γῆς καθ' ἡμᾶς, τὸν ἐκ δεξιῶν τῆς πατρικῆς δόξης ἑστῶτα θεώμενος; πῶς γὰρ αὐτῷ ἐξῆν λέγειν· « Θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς ἀνεῳγμένους, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν ἑστῶτα τοῦ Θεοῦ; » Ταῦτα καὶ τῶν θείων Πατέρων σαφῶς ἐκδιδάσκει τὰ δόγματα, ἅπερ εἰς ὕστερον παραθησόμεθα· κἂν οἱ τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ Εὐαγ γελίου διαπιστώσιν ὑβρισταί, καί που καὶ Χριστὸν αὐτὸν ἀποδιώσονται, σάρκα καὶ ὀστέα τοῖς μαθηταῖς δεικνύοντα, ἐπεὶ πνεῦμα παρ' αὐτοῖς θεωρεῖσθαι ἐδέδοκτο, καὶ ταῦτα ἐκτὸς εἶναι οιήσονται σώματος" ἀλλ' ἡμεῖς γε τὸ ἀψευδὲς τούτων κηρύσσοντες λέγο μεν, ὅτι ᾧ τρόπῳ συγκαταβάσεως ᾠκονόμηται, τούτῳ καὶ περιγράφεται· ὡς ἂν καὶ δι᾿ ὄψεως ἡμῖν τὰ τῆς ἀληθείας γνωρίζηται. λθ'. Πῶς οὖν τὰ μὲν ἀλλὰ μεταβέβληται, το θνη- τὸν γὰρ ἀθάνατον γέγονε, καὶ τὸ φθαρτόν ἄφθαρτ ὤφθη, καὶ ἀπαθὲς τὸ παθητὸν, τὸ δὲ περιγραπτὸν οὐχ ὑπῆρξε καὶ ἀπερίγραπτον; Φαμὲν τοίνυν, ὅτι τῇ φύσει τῇ ἀνθρωπείᾳ τὰ μὲν ἐξ ἀρχῆς παρὰ τοῦ Δη μιουργού συνέκτισται, καὶ συγκαταβέβληται, οἷον τὸ νοερόν, τὸ λογικὸν, αἰσθητικόν τε αὖ καὶ ὀρεκτικὸν, καὶ ὅ κρεῖττον εἰπεῖν αὐτεξούσιον, καὶ εἴ τι τούτοις προσόμοιον· καὶ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ γῆς ληφθεὶς σω ματικώς διαπέπλασται, καὶ σῶμα γέγονεν ὅπερ ἐξ ἀνάγκης ὁρατόν τε ὑπῆρχε πάντως καὶ ἁπτὸν καὶ περιγραπτών· καὶ οὐδεὶς τῶν λόγου μετεσχηκότων, σῶμα εἶναι φήσειεν ἀπερίγραπτον· τὰ δὲ ἔξωθεν

καὶ μετὰ τὴν κτίσιν ἐπισυμβέβηκε, καὶ οἷον ἐπιγε- νηματικά τυγχάνει, ἃ διὰ τὴν ἀθέτησιν τῆς τοῦ Κτίσαντος ἐντολῆς ἐπεισενήνεκται· ἐπειδὴ γὰρ τῷ ἐξ ἀρχῆς πεπλασμένῳ, τοῖς κατὰ γνώμην παρὰ τοῦ πλάσαντος, τὰ τῆς ζωῆς ἀπεκέκριτο, ἑνὶ δὲ νόμῳ τὸ αἱρετὸν αὐτῷ κατ' ἐξουσίαν προσκειτο, ἢ τηρήσαντα τοῦτον τὴν ἀνωτάτω καὶ ἀγγέλοις ἐφάμιλλον δια κληρώσασθαι μακαριότητα, ἢ ἀλογήσαντα τῆς χει ρίστης καὶ ἀθλιωτάτης μοίρας ἀποταχθήσεσθαι· ἣν δὴ τῇ ἐξαπάτη του όφεως προελόμενος, τὴν φθορὰν εὐθὺς καὶ τὴν θνητότητα φυσικῶς ὑποδύεται, καὶ ὁ λαπὸς τῶν μυρίων παθῶν ἑσμὸς ἐπεισκρίνεται· οὐ γὰρ συνέκτισται τῷ πρωτοπλάστῳ ἡ φθορὰ καὶ ὁ θάνατος, ἐπεὶ οὐκ ἂν τοῦ τῆς ζωῆς ξύλου ἐδέησεν, ὅπερ ἐν μέσῳ τῷ παραδείσῳ τέθηλεν. Ο τοίνυν τοῦ πλάσματος τοῦ ἑαυτοῦ Κύριος, φιλανθρωπίας πε- ριουσία, δι' οίκτον ἄφατον τὴν τῷ θανάτῳ ὑπενη νεγμένην φύσιν, φθορᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, καὶ εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς τῆς εὐμοιρίας ἐπανασώσασθαι, σώμα τοιοῦτον ἀνειληφέναι οὐκ ἀπηξίωσεν, ὁποῖον δὴ ὁ κατάκριτος ἔχων ἐφάνη, ἡμεῖς τε πάντες οἱ τῷ αὐτῷ κεκοινωνηκότες συγκρίματι, ὃ δὴ θνητὸν καὶ φθαρτόν ἐστι· σῶμα δὲ ὄν, οὐκ ἂν εἴη περιγραφῆς ἐλεύθερον, ἕως ἂν ᾖ σῶμα· εἶτα θανάτῳ σωματική προσομι λήσας, ᾧπερ οὐχ ὑπῆρχε κατάχρεως, ἀλλὰ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἀπετίννυς χρέος· ἵνα τὴν ἐν ᾿Αδάμ παράβασιν, ἐν ἑαυτῷ ἐξιάσηται, καὶ τὴν ἧτταν ἀνακαλούμενος τῆς φύσεως, ἀναστήσῃ τὸν κείμενον· ἐπειδὴ • Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ο κατήργηκε μὲν τὸν θάνατον, καθ εἴλε δὲ τὴν φθοράν, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων άλη- θῶς καὶ ἀθανασίας πηγή, κρείττων θανάτου καὶ φθορᾶς ὀφθείς· ἡ γὰρ σὰρξ αὐτοῦ οὐκ εἶδε διαφθοράν, καταποθεῖσαν εἰς νίκος καὶ ἀφανισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος, τῇ κρείττονι καὶ πανσθενεῖ τοῦ λόγου δυνάμει συντηρουμένη, κἂν ἦν πεφυκυία τοῦ φθείρεσθαι· εἶτα ἀνέστη τριήμερος, καὶ πάντα τὰ ἐκ τῆς ἁμαρτίας εγκατασκήψαντα τῇ φύσει απ τιάματα καὶ προστρίμματα δι' ἑαυτοῦ ἐκκαθάρας ἀπέσμηξεν, ὥσπερ ἀπαρχὴ καὶ ἀῤῥαβὼν τοῦ καθ' ἡμᾶς χρηματίσας φυράματος, λαμπρόν τε οὕτω καὶ μώμου παντὸς ἄνευ, τὸ ἴδιον ἀποφήνας ποίημα, και τὰ ἐκ τῆς οἰκείας δόξης αὐχήματα δωρησάμενος· οὕτω γὰρ καὶ βαπτιζόμενος, τὴν ἡμετέραν ἐνήργησε κάθαρσιν, ὁ πάσης επέκεινα καθαρότητος· τοῦτο δὲ καὶ πάλαι ἂν πεπλουτήκει, εἴπερ τὸ ἀπαρχῆς κτισθείς ὁ ἄνθρωπος τὴν ἐντολὴν τετηρήκει τοῦ Κτίσαντος· καὶ γὰρ ἐπ' ἀθανασία πρὸς τοῦ Δημιουργήσαντος, καὶ τῇ πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναδρομῇ παρενήνεκται. Καὶ ταῦτα ἡμᾶς οἱ ἡμέτεροι διδάσκαλοι ἐκπαι- δεύουσιν· εἴρηκε γάρ που ὁ θεῖος Απόστολος· Δια τοῦτο, ὥσπερ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθε, καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας ο θά- νατος· καὶ οὕτως εἰς πάντας ἀνθρώπους ὁ θάνα έξι ^. venerunt, et quasi adnata sùnt, quæ scilicet post violatum Creatoris præceptum invecta fuerunt. Quia enim condito primum homini, si modo ex Creato- ris sententia vixisset, vita erat adjudicata, ita tamen ut lege lata, liberum nihilominus esset eligendi arbitrium, nempe ut vel hac observata altissimam et angelis parem nancisceretur homo beatitudinem; vel ea neglecta, pessimam et infelicissimam sortem incurreret; quam postremam fraude serpentis cum elegisset, corruptele illico et naturali mortalitati factus est obnoxius, et reliqua innumerabilium cupiditatum colluvies in eum incubuit. Non enim una cum protoplasto corruptela et inors creata fuit ; alioqui ligno vitae non eguisset, 112 quod in medio paradiso vigebat. Igitur creaturæ proprie A scriptum. Exteriora autem post creationem super- Dominus, benignitatis abundantia, misericordia ineffabili, subditam morti naturam corruptela li- berare volens, et in veterem felicitatem vindicare, corpus hoc suscipere non recusavit, quale et homi- nem damnatum habere constabat, nosque oinnes qui eamdem damnationem participavimus, quodl sine dubio mortale et corruptibile est. Jam cum sit corpus, certe circumscriptione non caret, quandju corpns erit. Deinde corporalem expertus est mor- tein, cui cæteroqui non erat obnoxius, sed debitum pro nobis solvit ; ut factam in Adamo transgressio- nem, in se ipso sanaret; et nature damnum repa- rans, lapsum hominem relevaret; quoniam ipse Peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore εjus *; mortem destruxit, corruptelam. alstulit, cum ipse sit naturaliter vereque vita, et immortali- talis scatebra, superior morti et corruptioni visus. Nami caro ejus non vidit corruptionem, quæ videlicet absorpta fuit in victoriam, et a mundi victore de- bellata; caro autem a superiore atque omnipotente Verbi virtute conservata est, quanquam suapte natura corruptioni esset obnoxia (48). Deinde post triduum resurrexit; et omnes qui ex peccato in naturam incubuerant reatus atque detrimenta, per se purgans abstersit, inchoatio veluti et arrha no- stri factus plasmatis; splendidam ita atque omni criminatione liberam creaturam suam efficiens, eique gloriae suae decora largiens. Sic enim et D baptizatus, nostram peregit purgationem, cum ipse supra omnem munditiem esset. Id autem olim quo- que non defuisset, si creatus ab initio homg præ- ceptuin Creatoris observasset. Nam usque ad im- mortalitatem transitumque ad meliora, a Creatore provectus fuisset. lac nos magistri nostri docent. Dixit enim ali- quando divus Apostolus: Propterea sicut per unum hominem peccatum in mundum introivit, et per pec- catum mors, atque in omnes homines mors pertrans- Haec antiquorum etiam nonnullorum sapien-

τος διῆλθε· ταῦτα καὶ ἀρχαίων τινῶν σοφαί περι έχουσι ρήσεις, καθ᾽ ἂς γέγραπται, ὅτι ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν, ἀλλ' ἔκτισεν εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα καὶ σωτήριοι αἱ γενέσεις τοῦ κόσμου, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς φάρμακον ὀλέθρου·. καὶ, ὅτι ε῾Ο Θεὸς ἔχε τισε τὸν ἄνθρωπον ἐπ' ἀφθαρσίᾳ, καὶ φθόνῳ διαβόλου θάνατος εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθε· › τούτοις συνῳδὲ καὶ τῶν ἱεραμυστῶν Πατέρων αἱ φωναὶ διαγορεύουσιν ὅπερ οὖν ἐδεῖτο βοηθείας τῆς κρείττονος, τοῦτο καὶ τυγχάνει· οὐ γὰρ τὸ σῶμα ἔδει γενέσθαι ἀσώματον, ἵνα ἡ καὶ ἀπερίγραπτον, επείπερ οὐκ ἄνευ σώματος ὁ ἄνθρωπος δεδημιούργηται, οὐδὲ εἰς ὕστερον διὰ τὴν ἁμαρτίαν αὐτῷ τὸ σῶμα προσγέγονεν ἡ γὰρ ἂν οὐδὲ ἄνθρωπος, οὐδὲ παράβασις· ἐν τίνι γὰρ ὅλως τὰ τῆς ἁμαρτίας ἐπέπρακτο, ἀλλὰ τὰ περὶ τὸ σῶμα, ἅπερ ἤδη διὰ τὴν εἰσποίητον αὐτῷ ἁμαρτίαν εἰσο διειλημμένον, ἅπερ οἰκείως ἐπὶ τοῦ καθ' ἡμᾶς λαμ έφρησεν; οὐκοῦν καινίζεται μὲν ἡ φύσις ἐν Χριστῷ καὶ ἀνασώζεται· καὶ ὅ προσείληπται τῷ Θεῷ σῶμα, τεθέωται μὲν ὅλον, ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταστοιχειούμε νον, καὶ ταῖς ἀῤῥήτοις εὐκλείαις καταστεφόμενον, πνευματικόν τε ἦν λοιπὸν, καὶ πᾶσαν ὑπερβαίνον ὑλαίαν καὶ γεώδη ταχύτητα· τὸ δὲ εἶναι σῶμα οὐ παρῄτηται, σῶμα δὲ μεμενηκός κἂν ὁποιονοῦν καὶ ὅπως ἔχον, καὶ περιγράφεσθαι πέφυκεν· οὐ γὰρ ἔξωθεν καὶ ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἡ περιγραφή, ὥσπερ ἡ φθορὰ καὶ τἆλλα πάθη ἐπεισῆκται, ἀλλ' αὐτόθεν· καὶ ὡς ἂν εἴποι τις ἡ τοῦ σώματος περίστασις καὶ ὁ κατ' αὐτὸ ὄρος τε καὶ λόγος· εἰ γάρ τις ὁρίσαιτο τὸ σῶμα εἶναι τριχή διαστατόν, ἢ φυσικόν, ὀργανικόν, δυνά μει ζωὴν ἔχον, ἢ τὸ ἐσχηματισμένον καὶ πέρασι βάνεται σώματος, οὐδὲν ἕτερον ἢ τὸ περιγραπτὸν αὐτὸ εἶναι κατασημήνειε. Μετὰ γοῦν τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα, καίτοι θεοειδέστατον ὅλον πεφηνες μεμένηκεν ὅμως σῶμα· οὐ γὰρ εἰς τὴν τῆς θεότητος οὐσίαν μετακεχώρηκε· τὸ γὰρ μηκέτι Χριστὸν κατὰ σάρκα γινώσκεσθαι, οὐ τοῦ σώματος ἡμῖν ὑπαγορεύει τὴν παραίτησιν ἢ τὴν ἀπόθεσιν, Μανιχαϊκὸν τοῦτο τὸ σκότος, ἀλλ' ὅτι τῶν σωματικῶν ἀναγκῶν ἐξῄρη ται, καὶ τῶν σαρκικῶν παθῶν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀσθενείας ἐκβέβηκεν, οἷον τοῦ ἐκ τῆς ὁδοιπορίας κόπου δίψης τε καὶ πείνης καὶ δειλίας, καὶ εἴ τι τούτοις παραπλήσιον. ι Οὐκέτι μὲν γὰρ σάρκα, οὐκ ἀσώματον δὲ, ἀλλ᾽ οἷς οἶδε λόγοις θεοειδεστέρου σώματος, ο καὶ ὁ μέγας κηρύσσει Γρηγόριος. Εἶτα Οτι τὸ μὲν φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι δεῖ ἀφθαρ σίαν, καὶ τὸ θνητὸν ἀθανασίαν, ὁ μέγας μυσταγωγεί Απόστολος· τὸ δὲ σῶμα ἀσωματότητα ἐνδύσασθαι, ἢ τὸ κτιστὸν γενέσθαι ἄκτιστον, ἢ τὸ περιγραπτών εἰς ἀπεριγραψίαν μετατεθήσεσθαι, οὔπω μέχρι καὶ σήμερον ήκουσται· τούτων δέ τινα καὶ ἀσωμάτων libus efatis continentur, in quibus scribitur: quol Deus mortem non fecerit, sed ad subsistendum cuncta creaverit; et, quod salutares sint mundi origines, neque eis mortis pharmacum insit «: et, quod Deus hominem condiderit ad incorruptibilitatem, invidia autem diaboli mors in mundum intraverit. His consona Patrum quoque religionis nostræ magistrorum voces prædicant. Quod ergo majore confirmatione indigebat, id reapse ea potitum est. Non enim corpus oportebat fieri incorporeum, ut esset etiam incircumscriptum, quandoquidem non-absque corpore homo creatus fuit: neque serius propter peccatum corpus ei accessit alioqui neque homo exstitisset neque transgressio. In quo enim demum peccatum patratum fuit, nisi in corporis affectionibus, quæ jam in ipsum propter inolitum peccatum introierant? Igitur renovatur in Christo natura et salvatur. Et quod corpus Deus assumpsit, deificatur totum, in melius transmutatum, et ineffabilibus ornamentis coronatum; ac spiritale deinceps erat, atque omnem exsuperans materialem terrenamque crassitiem. Neque idcirco corpus esse desiit, sed corpus esse perseveravit, cuicuimodi demum id est, et certe circumscriptum. Non enim exterius provenit neque ex peccato circumscriptio, quomodo corruptela et aliæ passiones subintrarunt, sed ea corporis est indigena, atque, ut ita dicam, hæc est corporis circumstantia, et ipsius terminus atque ratio. Namn 113 si quis definit corpus triplici qualitate constare, vel physicum, organicum, intima virtute vivens; vel figuratum et ter- λαμminis comprehensum, quæ omnia nostri corporis propria sunt, nihil aliud quam illud esse circumscriptum significabit. Post resurrectionem igitur a mortuis, Christi corpus, quanquam deificato simile totum apparuit, nihilo tamen minus corpus remansit: non enim ad deitatis substantiam est transformatum. Nam quod Christus secundum carnem jain non agnoscitur *, laud nobis significat corporis cessationem aut depositionem, sunt enim hæ Manichæorum hallucinationes, sed quod corporalibus necessitatibus sit exemptus, et ex carnalibus affectionibus nostraque infirmitate excesserit, puta labore ex itinere, siti, fame, pavore, et si quid aliud est hujusmodi. «Non enim jam caro est, neque tamen est incorporeus, sed ro, quem ipse scit, deificati corporis modo, ut magnus prædicat Gregorius Deinde: e quod hoe corruptibile indui debeat incorruptibilitate, et mortale fieri immortale, magnus docet ApostoIus. Sed corpus incorporalitatem sibi induere, vel creatum fieri increatum, vel circumscriptum a incircumscriptionem transmutari, nondum ad 68 Sap. 1, 13, 14. "Sap. 11, 24. 65 II Cor. v, 46. Animas ob priora percata, in corpora inmitti et quodammodo relegari, vana quorumdam philosophorum opinio fuit. 66 I Cor. xv, Greg. Nazianz. orat. 40, n. 45. Vide etiam orat. 7, n. 21.

ἴδια, ἐπεὶ καὶ ἄγελοι κτίσμα Θεοῦ, καὶ τῷ ἦρχθαι ἔσχον τὸ περιγράφεσθαι. Ῥητέον τοίνυν ὡς ἡ Χριστιανῶν ὁμολογεῖ θεοσέ βεια, ήτοι τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλη σίας ἐκδιδάσκει τὸ κήρυγμα, ὅτι δὴ ὁ Χριστὸς καὶ θεὸς ἡμῶν μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον, καὶ τὴν ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καθέδραν καὶ ἵδρυ σιν, τὴν προσληφθεῖσαν τετήρηκε φύσιν ἀμείωτον, καὶ οὐδὲν τῶν ἐξ ὧν αὕτη χαρακτηριζομένη συν- έστηκε μερῶν ἀποβέβληκεν· αὐτό τε γὰρ τὸ σῶμα ἐν αὐτῷ διασώζεται, ἥ τε ψυχή, ᾗ ἐψύχωτο, λογική καὶ νοερά, θελητική τε καὶ ἐνεργητική, καθ᾿ ἣν θέλει καὶ ἐνεργεῖ τὴν τῶν ὅλων πρόνοιαν, καὶ συντή μησιν, ὥσπερ θεϊκῶς, οὕτω δὴ καὶ ἀνθρωπικῶς· Β παράκλητος ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς τὸν Πατέρα γινόμενος, καὶ τὴν ἡμετέραν οἰκονομῶν σωτηρίαν, καὶ τὴν τῶν συμφερόντων ἡμῖν περιποίησιν· μνήμῃ τε αὖ τῇ παναγία ἐκείνῃ καὶ θείᾳ ψυχῇ τετήρηται, τῶν ὅσα ἐπὶ γῆς ἀναστραφεὶς ὁ Χριστὸς καὶ ἀνθρώποις προσομιλήσας ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ἐλευθερίας ἔδρασέ τε καὶ ἔπαθε· καὶ γινώσκει, ὅτι καθ' ὑπόστασιν ἤνεται τῷ θείῳ λόγῳ, καὶ ὁρᾷ ὡς συνδοξάζεται καὶ συμπροσκυνεῖται αὐτῷ ὡς Θεοῦ ψυχὴ, καὶ οὐχ ἁπλῶς ψυχὴ, ὑπὸ πάσης λογικής τε καὶ νοεράς κτίσεως· ἔτι τε, ὅτι ἐκ γῆς πρὸς οὐρανοὺς ἀνελή- λυθε, καὶ πάλιν μετὰ τῆς πατρικῆς δόξης ελεύσε ται· εὸ οὖν ἀνιέναι εἰς οὐρανοὺς, καὶ πάλιν ἰέναι, 8 δὴ τὴν τοπικὴν ἐκ παντὸς ὑπογράφει μετάστασιν, καὶ τὴν πορευτικὴν παρίστησι κίνησιν, σώματος ενέργειαι περιγραφομένου γνωρίζονται· τὸ δὲ καθ ἔζεσθαι αὐτὸν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς μετὰ τοῦ σώματος, οὐ τὴν ἐν τόπῳ δεξιὰν ὑποληπτέον· οὐδὲ γὰρ ἂν σχοίη τὸ ἀπερίγραπτον πώποτε δεξιᾶς ἢ ἀριστερᾶς ἔμφασιν· ἀλλὰ τὴν δόξαν καὶ τὴν τιμήν ὁμολογοῦμεν, καθ᾽ ἣν ὁ Λόγος ὥσπερ Υἱὸς Θεοῦ καὶ Θεός προαιώνιος καὶ τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος, οὕτω καὶ μετὰ σαρκὸς τιμᾶται καὶ συνδοξάζεται, καὶ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν μετὰ τοῦ σώματος παρά πάντων προσκύνησιν δέχεται, ἐπεὶ καὶ μία ἡ ὑπόστασις. Τεφρούσθωσαν λοιπὸν τῶν Χριστομάχων αἱ γλῶσσαι, μ'. Ετι τοῖς εἰρημένοις προστιθέασι, ὅτι Γέγρα- πται· · Οὐ ποιήσεις παντὸς ὁμοίωμα ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω, καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. Καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐξὴν εἰκονίζειν τὸν Χριστόν. » Τούτων δὲ τῶν ῥητῶν τα προηγούμενα καὶ ἑπόμενα· τὸ, Οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἔτεροι πλὴν ἐμοῦ· καὶ, Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον· καὶ τὸ, Μὴ προσκυνήσῃς αὐτοῖς οὐδὲ μὴ λατρεύσῃς αὐτοῖς, οὐκ οἶδα ὅπως παρα- κρατοῦντες, ἑκόντες ἢ ἄκοντες ἀποκρύπτουσιν, ἴσως τοὺς ἐλέγχους τῆς βλασφημίας διαδιδράσκοντες οὐδὲν δὲ ἧττον τῇ ἴση βλασφημία καὶ οὕτως ἀλί σκονται ἐπεὶ γὰρ ἐξῆρται ὁ τοῦ Θεοῦ φόβο; ἐξ A hanc usque diem auditum est. Hæc partim altri buta, incorporeorum quoque sunt propria, quia et angeli creatura Dei sunt, et quatenus initium ha- buere, tempore sunt circumscripti. Dicendum est ergo, prout Christianorum profi- tetur religio, sive catholicæ et apostolicæ Ecclesiæ tradit doctrina, Christum Deum nostrum post redi- tum in cœlos, et suam ad dexteram Dei Patris ses- sionem et collocationem, susceptam conservavisse haud imminutam naturam, nullamque ex integra- rum numero partem abjecisse: idem enim corpus in en conservatur, necnon anima qua animatur, rationalis et intellectualis, voluntativa et activa, qua vult et gerit rerum omnium providentiam et conservationem, ut divinitus ita etiam humanitus; advocatus est pro nobis apud Patrem factus, no- stramque administrans salutem, et utilium nobis re- rum exhibitionem. Insuper memoriam retinet san- ctissima illa et divina anima omnium quæ Christus cum hominibus in terra versans pro nostra salute egit passusque est: cognoscitque se lypostatice divino Verbo unitam, videtque se coadorari cum eo tanquam Dei animam, et non simpliciter animam, ab omni rationali et intelligente creatura. Novit item se de terra in cœlum conscendisse, rursusque cum Patris majestate venturam. Ergo in cœlum abire, et vicissim redire, quodl localem prorsus de- scribit translationem, et ambulatorium exhibet mo- tum, hæ, inquam, circumscripti corporis operationes esse nascuntur. Sedere autem Christum ad dex- teram Dei Patris cum corpore cum dicimus, haud cogitamus de dextera loci parte: neque enim in- circumscriplus Pater habebit unquam dexter aul sinistræ speciem; sed gloriam honoremque fate- mur, qua Verbum, utpote Dei Filius ac Deus ante secula, et Patri consubstantialis, ita etiam cum carne honoratur et glorificatur, unamque et eam- dem cum corpore ab omnibus recipit adorationem, quandoquidem una est lypostasis. Ciuis itaque fiant Christi hostium linguæ, et ipsorum corda exa- rescant! atque os loquens iniqua adversus verita- tem cunctis palam expositam, oppiletur! 114 40. Adhuc prædictis addunt : e Scriptum est Non facies ullius rei simulacrum, sive eorum quæ sunt in cœlo desuper, sive quæ in terra deorsum, sive eorum quæ sunt in aquis sub terra **. Ideoque figurare Christum non licet. His præcedunt ac subsequuntur alia effata : Non erunt tibi di alti Non facies tibi idolum. Ε: : prater me 68. Ει: Non adorabis deos alios, neque ipsis cultum de- feres 10. Nescio, inquam, quomodo semet cohi- buerint ut volentes nolentes hec dissimularint, for- tasse blasphemiæ criminationem vitantes. Nihilo tamen minus paris sic etiam blasphemiæ rei fiunt, Nam quia Dei timorem præ oculis babere desi- καὶ ξηραινέσθωσαν αὐτῶν αἱ καρδίαι] καὶ ἐμφραττέσθω πᾶν στόμα λαλοῦν κατὰ τῆς ἀληθείας πᾶσι διαφανώς προκειμένης ἄδικα !

ὀφθαλμῶν αὐτῶν, καὶ ἡ πρὸς τὴν εὐαγῆ καὶ ἀμών μητον ἡμῶν θρησκείαν αἰδὼς καὶ εὐλάβεια, οὐ δε δίασι τοῖς τῶν ἐν οὐρανῷ καὶ γῇ καὶ ὕδασιν ὁμοιώ ματι τὸ τοῦ Χριστοῦ παρεξετάζοντες συγκαταρι Ομεῖσθαι ὁμοίωμα, οὐδενὶ τρόπῳ ὁμοιώματος Δεσπό του καὶ Κτίστου πρὸς ὁμοίωμα κτισμάτων καὶ δού λων διάκρισιν διδόντες· ἀλλ' ἐκείνοις μὲν αἱρετὴν καὶ πρόχειρον τὸ φιλόνεικον· ἡμεῖς δὲ τοῖς οὕτω δυσσεβῶς προτεινομένοις ἀνθυπενέγκωμεν, ὅτι προ τερον ἤδὴ πρὸς τοὺς πάλαι Ἰουδαίους ταῦτα νενο μοθέτηται· οὕτω γὰρ δὴ πρὸς τοὺς ἀρτιφανεῖς Ἰου δαίους τὸν λόγον ποιήσασθαι εὔλογον· ἐπὶ γὰρ της νικαῦτα τὴν Αἰγυπτιακὴν μοχθηρίαν θείοις νεύμασι και παραδόξοις θαύμασιν οἱ ἐξ Ισραὴλ ἀπεδίδρα σκον, Αἰγυπτίων δὲ ἡ πλάνη ἐθνῶν ἁπάντων κακο δαιμονίαν ὑπερέσχεν· ὧν ἐντραφέντες τοῖς ἔθεσ:, τὸν μακρὸν ἐκεῖνον χρόνον τῆς δουλείας διήνυον. Εμελε δὲ ἄρα Θεῷ τῆς τῶν μετανισταμένων έλευ θερίας καὶ σωτηρίας, διὰ τὰς πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίας· ταύτῃ τοι θεοπρεπῶς τῆς ἀθεΐας ἐκείνης καὶ βδελυρίας ἀπάγων, καὶ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ γνῶσιν ἐπανάγων καὶ τὸ σέβας, ἐκεῖνα νομοθετεῖ, ἵνα μόνον αὐτὸν γινώσκωσι τῶν ἁπάντων Θεὸν καὶ Κύριον, καὶ τὴν πρέπουσαν λατρείαν ἀνάπτωσι, καὶ μὴ τῶν κατειθισμένων μεμνημένοι ἐπὶ τὴν εἰδωλομανοῦσαν γῆν παλινδρομήσειν ἔλοιντο· οἴ γε ὑπ' ἀνοίας, τῶν ἀξιαγάστων ἐκείνων τερατουργιῶν καὶ ἐξαισίων ὧν εἶδον θαυμάτων, ἐκεῖθεν ἐξαίροντες οὐκ εἰς μακράν αλογήσαντες, μοσχοποιοῦσι κατὰ τὴν ἔρημον· ἀπείρο (γει οὖν αὐτοὺς ὁ νόμος, μηδενός που ποιεῖσθαι τῶν άπειρημένων ὁμοίωμα, καὶ τῶν μὲν ἐν τῷ οὐρανῷ, ἡλίου τε καὶ σελήνης καὶ τῆς ἄλλης σὺν αὐτοῖς ἀστρῴας χορείας, τῶν δὲ ἐπὶ γῆς κτηνῶν καὶ θηρίων καὶ ἑρπετῶν καὶ πετεινῶν καὶ κνωδάλων, τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δὲ ὅσα ἐν θαλάσσῃ καὶ ποταμοῖς διανη χόμενα τὴν δίαιταν ἔλαχεν, ἅπερ ἅπαντα κατὰ τὴν βάρβαρον ὄντες, σεβόμενά τε καὶ προσκυνούμενα ᾔδεσαν· τὸν γὰρ ὄντως ὄντα καὶ τῶν ὅλων Θεὸν Αγνοηκότες ἄνθρωποι, ἀπάτῃ δὲ τοῦ Πονηροῦ δελεα ζόμενοι, τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα ἀνοσίως Οὐ γὰρ μόνον οἱ Αἰγύπτιοι πάντα τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἐλογίσαντο θεοὺς, ἀλλὰ καὶ τὰ ζῶα τὰ ἔχθιστα ἐσέβοντο· πως δὲ ἔχθιστα ταῦτά ἐστιν, αὐτὸς δείκνυσιν· ἀνοίᾳ γὰρ συγκρινόμενα, τῶν ἄλλων ἐστὶ χείρονα· πᾶν γὰρ ἠλογημένον ζῶον, καὶ ἄνουν ἐστί· συγκρινόμενα δὲ τὰ παρὰ τῶν Αἰγυπτίων σεβόμενα, οὕτως εὐτελῆ τυγχάνοντα, ἐνίκων κατὰ ἀγνωσίαν καὶ ἀναισθησίαν τὰ ἄλλα τῶν ζώων· μᾶλλον δὲ χείρονα εὑρίσκονται τῶν ἄλλων κατὰ ἄνοιαν συγκρινόμενα· καὶ οὐχ οὕτω μόνον χείρονα, ἀλλ' οὐδὲ ἄξιά ἐστιν ἐπιποθήσεως ὅσον ἐν ζώων ὄψει· πολλὰ γὰρ τῶν ζώων, εἰ καὶ εὐτελῆ τυγχάνει, ἀλλ' οὖν ἡδύνουσι την όψιν, εἴχροά τινα καὶ ποικίλα ὑπάρχοντα, καὶ καλὰ πρὸς τὸ θεα θῆναι· τὰ δὲ οὐ τοιαῦτα, δείσειδή τινα, ὡς ἔοικεν, ὄντα καὶ παντελῶς τὴν ὄψιν ἀλγύνοντα, κ. τ. λ. Διὰ τοῦτα ταῦτα σεβόμενοι οἱ Αἰγύπτιοι, δι᾿ ὁμοίων, φη σὶν, ἐκολάσθησαν ἀξίως, μυῶν καὶ βατράχων ἀνά πλεως γεγενημένη γῆ, καὶ διὰ πλήθους κνωδάλων καὶ εὐτελῶν φάναι ζώων ἐβασανίσθησαν varunt, reverentiumque et obsequium erga san ctam et infmaculatain nostram fidem abjecerunt, non verentur cœlestium, terrestrium ac marina rum rerum simulacris, Christi comparative adnu merare simulacrum, nullam inter imaginem Domini ac Creatoris, et creaturarum ac famulo rum differentiam statuentes. Sed enim ipsi prout voluerint rixentur. Nos autem tam impiis hostibus respondemus, nempe hæc Judæis priscis fuisse imperata. (Sic enim et cum novis Judæis disserere expedit.) Εt quidem Ægyptiacam nuper impietatem, divino nutu nec sine inauditis prodigiis Israelitæ effugerant. Porro omnium gentium superstitionem superabat falsus cultus Ægyptiorum quorum Hebræi innutriti moribus, prolixum illud servitutis tempus exegerunt. Jam vero curæ Deo erat migrantis populi libertas alque sulus, propter factas patribus illorum promis siones. Quamobrem ratione Deo digna ab illa irre ligiositate ac profanitate abducens, atque ad sui notitiam cultumque convertens, mandata illa edidit ut se solum agnoscerent omnium Deum ac Domi num, congruentemque cultum præberent, neque consuetudinum memores, ad deditam idolis regio nem reverti vellent. At hi ob suam vesaniam mira bilium illorum ac maximorum quæ viderant, paulo post quam illinc discesserunt, prodigiorum negli gentes, vitulum sibi in deserto confaverunt. Vela bat itaque eis lex, ullius interdictæ rei simulacrum facere, coelestium nimirum, solis ac lune et reliqui astrorum numeri, terrestrium 115 autem, jumen Lorum, ferarum, serpentium, volatilium, atque monstrorum, quotquot in aquis, mari, fluminibus, innatantia vivunt; quæ omnia in barbarica regione dlegentes culta atque adorata sciebant. Namque eum qui vere est universalis Deus, ignorantes homines, fraude maligni damonis decepti, creature pro Crea tore irreligiøse serviebant: cujus criminis reos, multos quoque post annos objurgabat eos Deus per Cantacuzenus ad Sap. xv, 18 Non enim Ægyptii ethnicorum idola loco deorum habebant, sed animalia detestabilia adorabant. Quomodo hæc aztem detestabilia essent, demonstrat ipse dicens Insensata enim comparata his, sunt cæteris dete riora. Namque omne insensatum animal mente si mul caret. Porro que Egyptii colebant, adeo vilia erant, ut inscitia et stupiditate reliqua animalia sπ perarent. Pejora certe cateris comperiuntur, si illa rum dementiam spectemus; neque pejora tantum, sed ne digna quidem ullo affectu, quatenus animalium figuram gerunt. Multa quippe animalia etsi per se vilia, visa tamen delectant colore suo ac varietate, pulchramque sui speciem exhibent. At in Ægypto cultæ belluæ, turpi genere sunt, et omnino spectatores contristant, etc. Propterea, inquit, cultores harum Egyptii, paribus monstris merito puniti fuere, mu scisque et ranis terra scatuit, et a serpentium multitu dine tetrorumque visu animalium grave supplicium pertulerunt. Stultum hune Ægyptiorum cultum modo salse irrident modo detestantur Juvenalis, Theopbi lus, Lactantius, Hieronymus, Cyrillus, aliique pas sim auctores; quod merito ab iis fieri, papyrorum picturæ demonstrant, quas ego cum specto (etenim his prope quisquiliis jam Europa ad nauseam abun dat) nobilem illam et tot sonitibus celebratam Ægy ptiorum sapientiam valde requiro.

ἐλάτρευαν· ἐφ᾽ οἷς κατεγνωσμένους, καὶ πολλοῖς & ὕστερον ἔτεσι κατα ειδίζει Θεὸς διὰ προφητικής φωνῆς, Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, λέγων, ο στερεῶν οὐρανὸν καὶ κτίζων γῆν, οὗ αἱ χεῖρες ἔκτισαν πᾶσαν τὴν στρατιάν τοῦ οὐρανοῦ· καὶ οὐ παρέδειξα σοι τοῦ πορεύεσθαι ἐπίσω αὐτῶν. Ἐγὼ ἀνήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ Θεὸν πλὴν ἐμοῦ οὐ γνώσῃ, καὶ ὁ σώζων οὐκ ἔστι πα ρὲς ἐμοῦ. Διὰ τούτων γὰρ αὐτοὺς εἰς μνήμην ἐνα ἄγει τῶν ἄνωθεν νενομισμένων αὐτοῖς· ἀπαγορεύει οὖν τέως τὴν τῶν φαινομένων καὶ βλεπομένων ἔν τε Τὸ οὖν προσταττόμενον, ὅτι Τόδε οὐ ποιήσεις, δυνάμει πως καὶ κατὰ τὸ σιωτώμενον, ποιήσεις, ἐστὶ, καὶ προαγγελτικόν ἐστὶ τῶν μελλόντων ποιεῖ- σθαι προστάττεσθαι· τοιοῦτον γάρ τι ἡμῖν ὁ λόγος ὑπαινίσσεται· ὁ γὰρ λέγων, ὅτι Τούτων οὐ ποιήσεις ὁμοίωμα, ἑτέρων τινῶν ποίησιν τῷ λόγῳ προανα κρούεται· καὶ βεβαιοί τοῦτο τὰ ὅσον οὔπω προστα χθησόμενα, μονονουχί τοιαῦτα ἐπισκήπτων, ὅτι Μη- δενὸς ὧν ἐγὼ οὐ προστάξω ποιήσῃς ἐμοίωμα, ἀλλά τῶν ἀλλοτρίων ἀποστάντες σεβασμάτων, οἷς ἐγὼ ἀπεχθάνομαι καὶ ἀποστρέφομαι, τοῖς παρ' ἐμοῦ συνταχθησομένοις προσέχετε, οἷς χαίρω καὶ δοξάζο· μαι· πρότερον γὰρ ἀπείρξας αὐτοὺς τῶν ἀπηγορευ μένων διὰ τῶν νομοθετουμένων, ὕστερον τὰ κατὰ τὴν ποίησιν τῆς σκηνῆς ἐπήγαγεν· ὥσπερ γὰρ εἴ τις ἐθέλο: τῶν ἑαυτοῦ οἰκετῶν εἰς τὸ μέλλον τινὶ τῶν δοκούντων ἐπιτρέπειν ἢ ἐγχειρεῖν, τί παρεγγυῇ; Σήμερον τόδε μὴ πράξειν, μηδὲ ἀπαίρειν πώποτε, οἷον εἰς ἀγρὸν μὴ ἀπελθεῖν, μηδὲ εἰς ἀγορὰν παρα εμβαλεῖν· βούλεται γὰρ αὐτὸν εὐσταλῆ τε καὶ εὐτρεπῆ τοῖς ἐπιταχθησομένοις ὑπάρχειν, ἐπειδή μέλλει κατὰ τὴν ὑστεραίαν εἰς τήνδε τὴν πόλιν τυ χὸν ἢ τήνδε τὴν χώραν ἐκπέμπειν· τοιοῦτόν τι ὑπο- τίθεται ἡμῖν καὶ ὅδε ὁ λόγος ἐννοεῖν, ὅτι Οὐ ποιήσεις τι ἄνευ τῆς ἐμῆς προστάξεως, ἵνα ἅπερ αὐτὸς ἐντέλλομαι, ταῦτα ποιῇς καὶ περιέποις· προστάττει γοῦν μετὰ ταῦτα τῷ ἱεροφάντῃ Θεὸς τήν τε τῆς σκηνῆς ποίησιν, καὶ ὅσα τὰ περὶ αὐτήν· ἡ δὲ ἦν τῶν παραπετασμάτων ή διασκευή, Χερουβὶμ έργα- σία ποικίλως ἐξυφασμένων, τὰ δὲ ὑπὲρ τὴν ένα ταῦθα κιβωτόν, τίνα ποιήσεις; φησί, Χερουβίμ · χρυσᾶ τορευτά. Καὶ οὐδὲ εἰκόνας Χερουβὶμ προσ- αγορεύει, ἀλλὰ Χερουβὶμ ὁμωνύμως ταῖς θειοτάταις καὶ ὑπερκοσμίοις οὐσίαις· καὶ ἃ δὴ θαυμαστότερον, ὅτι Ἐκεῖθεν, φησί, γνωσθήσομαί σοι. Τί δὲ ἐνδοξό τερον ἢ τιμιώτερον, ὅθεν θεία επιφάνεια γίνεται; δεδοξασμένα δὲ καὶ ἦν καὶ ἐλέγετο μετὰ τῶν ἄλλων τῶν ἐν τῇ σκηνῇ τοσοῦτον, ὅτι οὐ παρὰ Μωσεί μόνον καὶ Ἰουδαίοις τηνικαῦτα δεδόξασται, ἀλλὰ καὶ Παύλῳ αὐτῷ τῷ τῆς χάριτος κήρυκι· καί γε καὶ σεμνότερόν πως καλεῖ Χερουβίμ δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἔλα στήμιον· περὶ ὧν ἐν ἑτέροις πλατύτερον εἴρηται. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις, καὶ ἀλλαχόθι κατὰ τοὺς propheticam vocem : Ego sum Dominus, Deus (uu:, «icens, cali firmator, terra fundator, cujus manus universum cœli exercitum creaverunt: neque ego te docui ut alienos deos sequereris ". Ego eduxi te de terra Ægypti, tu vero Deum præter me neminem agnosces; nemoque, præter me, est qui salvet His verbis revocat eis in memoriam mandata ipsis antiquitus imposita. Ergo vetat interim verim ap- parentium et conspicuarum in cœlo, terra et aquis, facere simulacra ; ne forte, ignoratione rei melioris, vel repudiato Creatore, cultum illis adhiberent. Qui ergo sie præcipit: cave hoc nominatim fa- cias; potentialiter quodammodo et per præteritio- nem, facies, inquit, prædicitque quod in posterum fieri præcipietur. Etenim hujusmodi aliquid hæc nobis verba innuunt. Nam qui dicit, talium nomina- tim rerum non facies simulacrum, aliarum aliquot facturam auspicatur; approbatque illa quorum praecipiendorum nondum tempus advenerat, ita propemodum jubens, nempe rei nullius quam ego non mandavero, simulacrum facies; sed alieno abs- linentes cultu, quem ego odi et aversor, iis quæ ego aliquando præcipiam curam impendetis, quibus videlicet ego gaudeo et glorificor. Primo enim eos retrabens a prohibitis per legem, deinde taberna- culi ædificationem introducit. Haud secus, quam si quis alicui e servis suis officium aliquod imperare volens auî committere, quid monet? Nempe ne G hodie hoc agat, neque aliquo abeat, puta ad agrum non exeat, neque in foro consistat. Vult enim ser- vum illum vacuum paratumque esse ad ea quæ postea pracipienda sunt : quoniam futurum est, ut crastina die in hanc urbem vel in hanc regionem eum mittat. Hujusmodi aliquid suggerit nobis præ- sens quoque sermo ut cogitemus; nempe, Sine jussu meo nihil facies, ut quæ demum ego præcipiam, agas et observes. Mandat post hæc reapse hiero- phantæ Deus tabernaculi ædilicationem, et qux- cunque ad eam attinent. Parapetasmatum nempe facturam, quæ Cherubinos opere phrygio intextos habebant. Jam et arcæ superponendum, quid facies ? inquit; Cherubinos scilicet aureos tornaliles 's. Εt ne imaginis quidem nomine appellat Cherubinos, sed simpliciter Cherubinos, eodem prorsus vocabulo quo augustæ illæ ac supramundanæ substantiæ de- notantur. Quid autem gloriosius aut venerabilius cherubinis est, unde divina apparitio fiebat? Certe illi adeo gloriosi erant et dicebantur, cum aliis in tabernaculo positis, ut non a Moyse tantummodo et illorum temporum Judæis in honore habiti sint, verum etiam ab ipso Paulo evangelicæ gratiæ præ- cone 7. Etenim religiose nominat Cherubinos gloriæ altare obumbrantes; de quibus nos alio loco lalius loculi sumus (52). Prater hactenus dicta, οὐρανῷ, καὶ γῇ, καὶ τοῖς ὕδασι, ποιεῖσθαι ὁμοίωσιν, σαντος, ἐκείνοις νέμωσι τὴν προσκύνησιν. ἵνα μὴ ἀγνοίᾳ τοῦ κρείττονος, ἢ ἀθετήσει τοῦ Κτί

alibi quoque in sacra vetere lege, pari scopo mo- A doque tradita alia, hi qui curiosius scrutari volent, comperient; nempe ubí idolorum et exitioso dæ- moni donariorum, Israelitis factura interdicitur, quia hæc vitanda erant et abominanda. Secus au- tem quidquid oblationum Deo foret 116 offerendum, id omne imperatur. Sic enim in Levitico scriptum est : Non facietis robis manufacta, neque sculpti- lia, neque titulum erigetis, neque lapideam speculam statuetis in regione restra, ut ea adoretis. Ego enim sum Dominus Deus rester ". Hæc autem, quin sint conformia verbis illis, Non facies ullum simulacrum rerum tibi vetitarum, quæ in recitatis retro legibus dieta sunt, quibus deterrebatur institutus noviter ad pietatem populus, quis ita hebes est ut dubitare queal? In Deuteronomio autem, de rebus Deo conse- crandis hæc mandantur: Qua die trans Jordanem in regionem veneritis, quam Dominus Deus tibi conce- dit, statues ibi duos lapides grandes, eosque dealba- bis, scribesque super his lapidibus verba omnia legis hujus ". Deinde paulo post : Et ædificabis ibi altare lapidibus. Non tanges eos ferro, lapidibus integris æ‹ificabis allare Domino Deo tuo, elevabisque illuc holocausta Domino Dev tuo, et ad altare Domini Dei tui sacrificabis ". Et adhuc postea : Inscribesque lapidibus istis universam hunc legem patentissime”. Hæc perinde esse atque illud, Facies tabernaculum et tabernaculi supellectilem, neminem sobrium c contradicturum arbitror. Alibi quoque de rebus ethnicorum religiosis, ita rursus constitutum fuit : Cave ne unquam fœdus ineas cum ejus regionis in- colis, ad quam tu ingredieris, ne scandalum tibi fani. Aras eorum evertelis, cippos eorum conteretis, lucus eorum succidetis, et deorum indigenarum scul- ptilia igne comburetis. Non enim Deo alieno ser- vietis ”. Atqui post hæc jussa, nihilominus Josue Navi filius pares numero tribuum Israelis lapides, post Jordanis transmissionem, Dei nutu tolli a singulis tribubus imperavit, haud ignobiles neque contemnendos, sed insignes futuros atque conspi- cuos 78 ; ut sint vobis, inquit, loco signi posili, non- tiique sint posteris ætatibus, prodigiorum hoc loco divinitus vestri causa editorum magnitudinem noli- D ficantes, eorumque memoriam per sæcula conser- vantes. Sed et ipsi Moysi lapideas tabulas polire, legem Domini recepturas, mandatum fuit so; quæ quantopere fuerint honorabiles, quantaque gloria exornatæ, quid opus est dicere? Quo etiaus Dominus descendisse dicitur, utcunque denum intelligenda est Domini descensio. Unde etiam Moysis illustra- batur facies, adeo ut ne adibilis quidem jam spe- ctantibus fieret. Nempe ibi excudi opus erat quæ in prioribus tabulis scripta fuerant, qualiter ea exsti- terant quas in monte digitus Dei scripserat ; quarum ἱεροὺς καὶ παλαιοὺς νόμους, τῷ ὁμοίῳ σκοπῷ καὶ τρόπῳ ἐκφερόμενα τοῖς ἐπιμελέστερον διερευνωμέ νοις ἐξευρεῖν ἔστιν, ἐν οἷς τῶν μὲν ἀλλοτρίων καὶ τῷ ἀλιτηρίῳ ἀνακειμένων δαίμονι, τοῖς ἐξ Ἰσραήλ ἡ ποίησις ἀπηγόρευται, ἐπεὶ φευκτά τε ἦν καὶ βδε λυρώτατα· τῶν δὲ ὅσα εἰς ἀνάθημα Θεῷ ἔμελλεν ἔσεσθαι, ὅτι τε αἱρετὰ εἰς μνήμην αὐτῷ καὶ τιμὴν ὑπάρξει, ταῦτα συντέτακται· ώδι γὰρ ἐν τῷ Λευῖ- τικῷ γέγραπται· Οὐ ποιήσετε ὑμῖν ἑαυτοῖς χει- ροποίητα, οὐδὲ γλυπτά, οὐδὲ στήλην αναστή σετε, οὐδὲ λίθον σκοπὸν στήσετε ἐν τῇ γῇ ὑμῶν, προσκυνῆσαι αὐτῷ. Εγώ γάρ είμι Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν· ταῦτα δὲ ὡς ἀνάλογόν ἐστι τῷ, Οὐ ποιήσεις πᾶν ὁμοίωμα τῶν ἀπηγορευμένων τοῖς ἀνόπιν εἰρημένοις νόμοις, ἐξ ὧν δὴ καὶ ἀπείργει τὸν νέον πρὸς εὐσέβειαν ποδηγούμενον λαόν, τί; οὕτως ἀνούστατος δς διαμφισβητεῖν ἐπιχειρήσοι; Ἐν δὲ τῷ Δευτερονομίῳ, τοιάδε περὶ ὧν τῷ Θεῷ ἀνεροῦσθαι χρὴ προστέτακται· Η ἂν ἡμέρᾳ δια- βῆτε τὸν Ἰορδάνην εἰς τὴν γῆν, ἣν Κύριος ὁ Θεὸς δίδωσί σοι, καὶ στήσεις σεαυτῷ δύο λίθους μεγάλους, καὶ κονιάσεις αὐτοὺς κονίᾳ, καὶ γρά ψεις ἐπὶ τῶν λίθων πάντας τοὺς λόγους τοῦ νό μου τούτου. Εἶτα βραχὺ ὕστερον · Καὶ οἰκοδομής σετε ἐκεῖ θυσιαστήριον ἐκ λίθων· οὐκ ἐπιβα- λεῖς αὐτοῖς σίδηρον, λίθοις ὁλοκλήροις οἰκοδο- μήσεις τὸ θυσιαστήριον Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου, καὶ ἀνοίσεις ἐπ' αὐτὰ τὰ ὁλοκαυτώματα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου, καὶ θήσεις ἐκεῖ θυσιαστήριον Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου. Καὶ μετὰ ταῦτα ἔτι· Καὶ γράψεις ἐπὶ τῶν λίθων τούτων πάντα τὸν νόμον τοῦτον σαφῶς σφόδρα. Ταῦτα ὡς τῷ, Ποιήσεις τὴν σκηνὴν καὶ τὰ κατὰ τὴν σκηνήν, ἀκόλουθα, οὐδένα ἂν τῶν σωφρο- νούντων ἀντερεῖν οἶμαι. Καὶ ἄλλοθι γοῦν περί γε τῶν ἐν ἔθνεσι σεβασμάτων, οὕτω πάλιν νενόμισται· Πρόσεχε σεαυτῷ, μή ποτε διαθῇ διαθήκην τοῖς ἐγκαθημένοις ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς ἣν σὺ εἰσπορεύῃ εἰς αὐτὴν, μή ποτε γένηται πρόσκομμα ἐν ὑμῖν· τοὺς βωμοὺς αὐτῶν καθελεῖτε, καὶ τὰς στήλας αὐτῶν συντρίψετε, καὶ τὰ ἄλση αὐτῶν ἐκκόψετε, καὶ τὰ γλυπτὰ τῶν θεῶν αὐτῶν κατακαύσετε πυρί· οὐ γὰρ μὴ προσκυνήσητε Θεῷ ἑτέρῳ. ᾿Αλλὰ τούτων οὕτως ἀπειρημένων ὁ Ναυΐδης Ἰησοῦς, ἱσαρίθμους τῶν φυλῶν Ἰσραὴλ λίθους, περαιούμενος τὸν Ἰορδάνην, αίρειν τοὺς ἀνειλημμένους ἀφ' ἑκά- 2. 7. στης φυλῆς, παρὰ Θεοῦ κελεύεται, οὐκ ἀσήμους οὐδὲ αποπτύτους, επισήμους δὲ ἐσομένους καὶ περι- όπτους Ἵνα ὑπάρχωσιν ὑμῖν, φησὶν, εἰς σημεῖον κεί μενοι · καὶ οἷον ἄγγελοι ταῖς μετέπειτα είεν γενεαίς, τῶν τῇδε γεγενημένων ἄνωθεν αὐτοῖς τεραστίων διασημαίνοντες τὸ μεγαλεῖον, καὶ τὴν μνήμην δι αἰῶνας φυλάσσοντες· ἀλλὰ καὶ Μωσῆς αὐτὸς λιθίνας πλάκας λαξεύειν, νόμον Θεοῦ δεξομένας, προστάτε τεται· ὡς δ᾽ οὖν τίμιαι καὶ μεθ' οίας δόξης, τί χρή καὶ λέγειν ; Ενθα καὶ καταβεβηκέναι τὸν Κύριον, ἥτις ποτέ ἐστι Θεοῦ κατάβασις λέγεται· ἐξ ὧν καὶ

έπων ἀξίαν, Λεόντιος δὲ ὁ τῆς πόλεως υπαρχος, Ανα στάσιός τε ὁ τὴν οἰκονομίαν τοῦ μεγίστου ἱεροῦ, ᾧ σοφία ὁ θεῖος λόγος ἐπώνυμον, τῶν πραγμάτων πεπιστευμένος· τούτους παραλαβών Σαΐτος καὶ ἄρας ἐκ Καλχηδόνος ὀπίσω ἀπήλαυνε καὶ πρὸς τὰ Περ σικὰ ἤθη ἐχώρες· καὶ ἕως μὲν τῆς Ῥωμαίων ἐπ έβαινε γῆς, διὰ τιμῆς ἦγε καὶ θεραπείας ἠξίου, τῇ Περσικῇ δὲ ἐμβαλὼν πέδας τὰς ἐκ σιδήρων αὐτοῖς περιθέμενος δεσμώτας παρὰ Χοσρόην εκόμισε. Χο σρόης δὲ ἐπεὶ ἔγνω ὡς Σαΐτος Ηράκλειον ὡς βασιλέα εἶδέ τε καὶ τετίμηκεν, ἀλλ' οὐ δορυάλωτον ελὼν ὡς αὐτὸν ἤγαγεν (ἐν τούτῳ γὰρ αὐτῷ τὰ τῆς ἐλπίδος ὠνειροπολεῖτο καὶ ἔκειτο), μεγάλα τε ἐπ' αὐτῷ ἡγα νάκτει καὶ τέλος εἰς ἀσκὸν αὐτῷ ἀπέδειρε τὴν δορὰν, νατον. Ρωμαίων δὲ τοὺς πρεσβευτάς ἰδίᾳ διαστείλας ὡς ἐκάκου τὰ μέγιστα. Ταῦτα οὐ μικρῶς ἡνία τὸν βασιλέα καὶ ἐπετά ραττεν. Ἐφ᾽ οἷς καὶ λιμὸς τηνικαῦτα τῇ πολιτεία ἐπεφύη βαρύτατος· οὐ γὰρ ἡ Αίγυπτος αὐτοῖς τὸ λοιπὸν ἐπεσίτιζεν, ἐξ οὗ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν βασιλικῶν ἐπελελοίπει σιτηρεσίων. Εν τούτοις καὶ νόσος λοιμώδης τοῖς ἐν τῇ πόλει ἐπισκήψασα θανάτῳ τὰ πλήθη τὰ ἐν αὐτῇ διέφθειρεν. ῶν ἁπάντων ἕνε κεν πολλή δυσθυμία καὶ ἀπορία τῷ κρατοῦντι πε ριεκέχυτο. Καὶ οἴχεσθαι διὰ ταῦτα πρὸς Λιβύην βουλομένῳ ἦν. Καὶ αὐτόθι χρήματα τέως πλεῖστα, χρυσόν τε καὶ ἄργυρον καὶ λίθων τους τιμιωτάτους, προΰπεμπεν· ὧν οὐκ ὀλίγιστα καταίροντα κλύδωνι μεγίστῳ περιπεπτώκει καὶ τοῖς ποντικοῖς ῥείθροις βρύχια γέγονεν. Ταῦτα τοίνυν τῶν πολιτῶν αἰσθό μενοι, ὡς δυνατὰ ἦν αὐτοῖς, διεκώλυον. Ο γοῦν Ιεράρχης ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τοῦτον καλέσας ὅρκοις ἐνταῦθα περιεδέσμει ὡς ἥκιστα τῆς βασιλευούσης ἐξίστασθαι. Οἷς εἴξας τὰς μὲν παρούσας τύχας ἀπο ωλοφύρετο, τὰς δὲ γνώμας τὰς αὐτῶν καὶ οὐκ ἐθελον της έστεργε. πικρὸν αὐτῷ καὶ βίαιον καταστήσας τὸν θά ἕκαστον φρουραῖς ἀσφαλεστάταις ἀπέθετο καὶ Χρόνος δέ τις παρῴχετο, καὶ ὁ τῶν Ούννων τοῦ ἔθνους κύριος τοῖς ἀμφ' αὐτὸν ἄρχουσι καὶ δο ρυφόροις ἅμα εἰς Βυζάντιον εἰσῄει, μυεῖσθαι δὲ τὰ Χριστιανών βασιλέα ἐζήτει. Ὁ δὲ ἀσμένως αὐτὸν ὑπεδέχετο, καὶ οἱ Ῥωμαίων ἄρχοντες τοὺς Οὐννι κοὺς ἄρχοντας καὶ τὰς ἐκείνων γαμετὰς αἱ τούτων αὐτῶν * τῷ θείῳ λουτρῷ ἐτεκνώσαντο σύζυγοι. 1 * αὐτῶν ] αὖ? σβύτερος καὶ σύγκελλος Ἐξ οὗ καὶ τὰ πλεῖστα. Τούτῳ τῷ ἔτει ἀπῃτήθησαν οἱ κτήτορες τῶν πολιτικῶν ἄρτων διὰ γραφῆς καθ᾿ ἕκαστον νο μίσματα γ'. Καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν πάντας εὐθέως τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τῆς δ' ἐνδικτιῶνος ἀναρτήθη τελείως ή χορηγία τῶν αὐτῶν πολιτικῶν ἄρτων, Καὶ εἶχεσθαι διὰ ταῦτα. Ο γοῦν ἱεράρχης. Πιστὰ δοὺς τῷ λεῳ ὡς σὺν αὐτοῖς μέχρι θανάτου ἀγωνίσηται καὶ ὡς τέκνοις οἰκείοις τούτοις συναρμόσηται. Καὶ ὁ τῶν Ούννων. πρε nominatur. lia omni honore ac cultu prosequebatur: simul atque pelle et utre ex illa facto acerba ac violenta morte diligentissimis custodiis habitos miserandum in modum afflixit. paruit. rex cum procerum suorum ac satelliturn stipatu Chronicon Alexan storia, quam cateri dissimulant, cur jurejurando se anno Heraclii 12 copiis, recessit et in Persidem profectus est. Ac quandiu iter per Romanum imperium fuit, legatos vero Persarum fines attigit, ferreas catenas injiciens ad Chosroem deduxit. Qui ubi comperit Heraclium a Saito imperatoris loco habitum et honoratum, non ad se tanquam captivum abreptuin, quod jam dudum somniabat atque animo præceperat, vehe menter in eum commotus est, ac postremo detracta damnavit: Romanorum vero legatos seorsim quain Augebant haec imperatoris animum et magnopere terrebant. Accedebat et famis acerbitas, quæ sub idem tempus imperium Romanum invasit, cum ni hil amplius frumenti ex Ægypto subveheretur; ex quo imperatoriæ annonæ [an. 618] magna ex parte suppressa sunt. Sed et pestilens morbus tota urbe grassatus magnam civium multitúdinem absumpsit. Quibus ex incommodis imperator summum in miœ roren ac desperationem redactus est. Jamque mi grare in Africam cogitabat, et magnam opum 14 vim aurique et argenti copiam ac gemmaruin eo præmiserat. Quarum rerum haud exigua pars cum jam appelleret, ingenti coorta tempestate naufragio periit. Hæc cum cives animadvertissent, quoad in ipsis situm erat, impediebant. Ac deunum patriarcha imperatorem ad templum vocans jurisjurandi re ligione obstrinxit, non se ab urbe regia discessurum. Quibus ille cedens, tametsi præsentibus miseriis ingemisceret, eorum tamen voluntati vei invitus Post hæc aliquanto temporis elapso, Hunnorum Byzantium pervenit, et ab imperatore Christianis sacris initiari se petiit. Quo libenter excepto, Hun norum principes a Romanis principibus et illorum conjuges ab horum conjugibus de sacro fonte sus-, cepti sunt. Inde illos omnes divinis mysteriis mini. Cedrenus 70 ex magnatibus profectos asserit: sed scriptores de ejusmodi Heraclii consilio legere me perperam. Expungenda enim littera o, ut et apud Theophanem, quæ numerum illum apud Græcos indicat. Anastasius porro in eodem Chronico que indict. 6, a. Heraclii 8, mense Augusto, hoc est Christi 618, ànnona suppressa est. Nihil apud alios Causam aperit hæc hi populo Heraclius obstrinxerit. De quo Theophanes Paulus Diaconus: Juramenta duns populo, quod cum ipsis usque ad mortem forel certaturus et tanquam propriis filiis adhæsurus. De fluorum adventu tacent Cedrenus ac Theophanes. Sigebertus a. Heraclius imperator Humuis confc.leratur. drinum

erigens, oleum cjus vertici infudit. Num ergo hæc recusat Deus, ut his nefandis videtur? Nequaquam, hinc Jacobo edito constat : Vidi enim, inquit, quanta Laban tibi fecerit. Ego sum Dominus Deus dem unxisti, et mihi votum vovisti º¹. Ad hæc quid cobus scalam quamdam phantasia vidit, atque angelorum ascensum, et lapidem unxit mystice; fortasse ut lapidem nostri causa unctum (57) denota- ejus qui apparuerat honorem. › Et alia quæ ibi perspicuum faciunt, eamdam lapidum materiam, pro rabilem esse, moto contrariis adhibitam, vitan- Quales vero quantasque Salomonis sapientia et opulentia fecerit, quas famosum illud continebat his subtilius tractavimus (58). Insuper et quæcun- que divo Ezechieli 8 visa sunt et revelata, ac diyino oraculo manifesta. Etenim circa parietes delineati ostensique templi, necnon circa vesti- secundum veraces illas visiones figuratæ erant ctorum, plenumque gloria Domini ædificium vide- bat; unde `et pronus ibi humi procubuit: audivit- que contra ex asperantem 118 domum Israelis. graviter inclamari, ut a suis iniquitatibus sine violantes, sacra ejus profanabant; sicuti nunc etiam videmus ab his impie fieri qui acerbius adhuc peccant, et sanctis illis sanctiora lædunt. Atque ex his omnibus concluditur, neque omnia quæ de his legalibus scripta feruntur, rejicienda esse absolute, neque omnia vicissim admittenda. Nam neque omnia profana sunt et despicabilia, neque omnia rursus sancta et venerabilia; sed quæ sint, et Gedeoni superne editum judici Israelis electo 88. Mandatum quippe illi fuit ut patrium Baalis altare ejusque lucum destrueret, aliudque difcaret Deo, et sacrificia illuc extolleret vitulorum, succisi diviniore ac religiosiore lege recepta, si quem alie- num a nostra sententia deprehenderimus religio- sum ritum, hunc velut Judaicam aut Barbaricum, ceu abominandum detestandumque, omni prorsus est. Quæ vero ad Dei gloriam favent, et salutaris 8 Gen. xxxl, 12. 84 Ezech. XLI, 18. 85 Judic. vi, 25. στήλην τὸν λίθον στησάμενος, ἔλαιον κατὰ τοῦ ἄκρου ἐπιχέει. Αρ' οὖν ἀποπέμπεται ταῦτα Θεὸς, ὡς ταῖς ἐξαγίστοις δοκεῖ; Οὐδαμῶς, ἀλλὰ καὶ λίαν προσίε ται· καὶ δῆλον ἐξ ὧν αὐτῷ κεχρημάτικε μετὰ ταῦτα· Εώρακα γὰρ, φησὶν, ὅσα σοι Λάβαν ποιεῖ. Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ ὀφθείς σοι ἐν τόπῳ Θεοῦ, οὗ ἤλειψάς μοι ἐκεῖ στήλην, καὶ ηὔξω μοι εὐχήν. Πρὸς ταῦτα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἱερομυστῶν ὁ μέγας τί φησι Γρηγόριος ; ι Ἰακὼς δὲ κλίμακα μὲν ἐφαν- τάσθη τινὰ, καὶ ἀγγέλων ἄνοδον, καὶ στήλην ἀλεί φει μυστικῶς· ἴσως ἵνα τὸν ὑπὲρ ἡμῶν λίθον παρα- δηλώσῃ, καὶ εἶδος Θεοῦ τόπῳ τινὶ προσηγορίαν δι δωσιν, εἰς τιμὴν τοῦ ὀφθέντος. » Καὶ ἄλλα ὅσα ἐγε κώμια· ἐνταῦθα διέξεισι· ταῦτα τίμι οὐκ ἐναργῆ καθ- ίσταται, ὡς περὶ τὴν αὐτὴν ὕλην, τῶν λίθων, φημὶ, τῶν Β θεσπιζομένων τὸ διάφορον ἐκδιδάσκει, ὡς τὰ μὲν τῷ Θεῷ οἰκεῖα καὶ τίμια, τὰ δὲ τοῖς ἐναντίοις ἀνημε μένα, φευκτὰ καὶ ἀπόπτυστα; Ὁποῖα δὲ καὶ ὅσα ἡ Σολομώντος σοφία καὶ δυνα στεία ἐξείργασται, καὶ ἅπερ ὁ περιώνυμος ἐκεῖνος εἶχε ναὸς τῶν ἀσωμάτων μορφώματα, τοῖς βουλο μένοις φιλοπόνως ἐξερευνᾶν παρήσομεν, ἐπεὶ καὶ ἡμῖν λεπτότερον ἐν ἑτέροις περὶ τούτων διείληπται ο προσέτι γε μὴν καὶ οἷα τῷ θεσπεσίῳ Ἰεζεκιήλ ώπται καὶ κεχρημάτισται, τὰ θεοπαράδοτα διασαφεί λόγια· κατά τε γὰρ τοὺς τοίχους κύκλῳ τοῦ διαγρα φομένου καὶ παραδεικνυμένου νεώ, καὶ τὰ θυρώ ματα Χερουβὶμ ἦν τὰ γεγλυμμένα, καὶ φοίνικες, & δὴ κατὰ τὰς ἀψευδεῖς ἐκείνας όψεις, ετετύπωτό τε καὶ προϊστόρητο· ἐν οἷς καὶ "Αγια ἁγίων, καὶ πλήρη δέξης Κυρίου τὸν οἶκον τεθέαται, ὅτε καὶ πρηνής ἐκεῖθεν κατέπιπτεν· ἤκουέ τε πρὸς τὸν παραπικραί νοντα οἶκον τοῦ Ἰσραήλ, ἐμβριθέστερον ἀποφαίνε- σθαι, ἀπολήγειν εὐθὺς τῶν ἀνομιῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ὅσα τὴν διαθήκην Κυρίου παραβαίνοντες ἐβεβήλουν τὰ ἅγια· καθάπερ δὴ καὶ νῦν ὁρῶμεν παρὰ τῶν ἀνομούντων πικρότερον, καὶ βεβηλούντων τὰ τῶν ἁγίων ἐκείνων ἁγιώτερα ἀθέως τελούμενα. Εκ τού των δὲ πάντων συνάγεται, ώς οὔτε πάντα τὰ γε γραμμένα περὶ τῶν οὕτω νομοθετουμένων ἀποπεμ- πτέον ἁπλῶς, οὔτε πάντα προσδεκτέον· οὔτε γὰρ πάντα ἐναγῇ καὶ ἀπόπτυστα, οὔτε πάντα ἅγια καὶ σεβάσμια· ἀλλὰ δῆλα ἅτινα καὶ ὧν ἕνεκεν ὡς σαφέ στερον ἐκδιδάξει, ἃ τῷ Γεδεών τῷ εἰς κριτὴν ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ κεχειροτονημένῳ κεχρησμώδηται άνω- θεν· καθαιρήσειν μὲν γὰρ τὸ πατρῷον τοῦ Βάαλ θυσιαστήριον καὶ τὸ ἐπ' αὐτῷ ἄλσος, ἕτερον δὲ δεί μασθαι τῷ Θεῷ, καὶ ἀνοίσειν θυσίας μόσχων ἐκ τοῦ διακοπέντος ἄλσους τῶν ξύλων ἐπετρέπετο· κατά ταῦτα δὲ καὶ παρ' ἡμῖν τοῖς τὴν θειοτέραν καὶ στο βασμιωτέραν νομοθεσίαν δεδεγμένοις, εἰ μέν που ἀλλότριον τῆς καθ' ἡμᾶς δόξης φωραθείη σέβασμα, οἷα τὰ παρὰ Ἰουδαίοις, εἰ τύχοι, καὶ βαρβάροις, ώ; ἐβδελυγμένα καὶ στυγητά, πάντως ἂν σπουδῇ πάτη

PATROL. GR. C. χρωμένοις, καθαιρεῖν ὡς ἀλλότρια ἐπάναγκες· ἃ δὲ 4 εἰς δόξαν ἀνήκει Θεοῦ, καὶ δήλωσιν τῆς σωτηρίου οἰκονομίας πρόκειται, ἐπεὶ ἡμῖν διαφέρουσι, σεβά σματος καὶ τιμῆς ἄξια κρίνειν, οὐχ ὥσπερ παρὰ τῶν ἐναγῶν τὰ ἅγια διαπτύεται ἀθέως καὶ καθυβρί ξεται· οἱ δὴ πάντα συγχέοντες καὶ συμφύροντες, τοῦ καθαροῦ τὸ ἀκάθαρτον, καὶ τοῦ ἁγίου τὸ βέβη- λον διορίζειν οὐ βούλονται· Εἰς γὰρ κακότεχνον ψυχήν, σοφία Θεοῦ οὐκ εἰσελεύσεται. 'Ανάγκη γὰρ αὐτοῖς ἢ πάντα διὰ τὸ, Οὐ ποιήσεις πᾶν ὁμοίωμα, τὰ τῷ Θεῷ φίλα καὶ οἰκεῖα ἀποπέμπεσθαι, ἢ διὰ τὸ ποιήσεις, τὰ νομοθετούμενα πάντα, καὶ τὰ τῶν ἀθέων καὶ ἀπίστων σέβειν καὶ ἀσπάζεσθαι, οὐδεμιᾶς αὐτοῖς ὑπολήψεως ὑγιοῦς ὑπούσης καὶ κρίσεως ἢ ὅπερ αὐτοῖς οἰκεῖον καὶ ἐραστὸν, πᾶσαν παλαιὰν καὶ νέαν νομοθεσίαν, κατὰ τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους, ἀθετεῖν. μα'. . Εἶτα ἔστω μὲν ταῦτα οὕτως ἔχειν, φασί, ποῦ δέ σοι ἐνταῦθα νενομοθέτηται ποιεῖν Θεοῦ ὁμοίωμα ; » Πρὸς οὖν τὸ σκαιὸν καὶ ἀπόπληκτον τῆς ἐρωτήσεως, τοιαῦτά φαμεν· πρῶτον μὲν, ὅτι Ἐοίκατε ταῦτα πυνθανόμενοι, προκάλυμμα τῆς ἑαυτῶν ἀπι- στίας καὶ δυσσεβείας προϊσχεσθαι· οὐχ ὅπως τι ἀξιόλο γον περὶ Θεοῦ λέγειν δόξητε, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν θείαν τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίαν συκοφαντήσητε· οὐδεὶς γὰρ ὑμῖν ἐνταῦθα σαρκώσεως λόγος παρείληπται· ἔπειτα δὲ, ὅτι τὸ ἀλλόκοτον καὶ παραφροσύνης επίμεστον ὑμῶν, ἐν τούτοις τεκμηριοῦται· μάτην γὰρ Χρι- στιανοῖς διαλοιδορεῖσθε, καὶ ἃ μήτε αὐτοὶ ἐδόξασαν, μήτε ὑμεῖς ἀκηκόατε πώποτε καταπτύοντες, ἐπί- κλημα προσεπάγετε, ὡσεὶ καὶ Θεὸν ψιλόν σαρκὸς γεγυμνωμένον εἰκονίζειν ἐπαγγελλομένοις· τίνι γὰρ τῶν λογικῆς μετεχόντων φύσεως οὐ διωμολόγηται σαφῶς, ὅτι Θεοῦ ποιεῖν ὁμοίωμα ᾗ Θεὸς, ἀδύνατον ὡς ἀληθῶς καὶ ἀνεπιχείρητον; ἐπεὶ οὐδὲ ὁρατὸν τὸ Θεῖον οὐδὲ ληπτήν· Θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώ ποτε. Οὐκοῦν οὐδὲ Μωσῆς αὐτὸς ὁ τοῖς θείοις νόμοις ὑπηρετούμενος, καίτοι κάτοχος τῷ τῆς θείας ἐπιφα νείας γενόμενος ἔρωτι τεθέαται, ὅτι μὴ μόνον δόξαν Θεοῦ, ἥτις αὐτῷ παραδέδεικται ἡνίκα τὸ δεδοξα σμένον πρότερον παρελήλυθε, καὶ ταῦτα τῇ πέτρα καλυπτόμενος, καὶ μόλις καθορᾷ Θεοῦ τὰ ὀπίσθια· τάχα τῶν μελλόντων τῆς ἐν σαρκὶ θεοφανείας τοὺς τύπους μυσταγωγούμενος· τί γάρ φησιν ὁ χρημα- τίζων Θεός ; Οὐ μὴ ἴδῃ τὸ πρόσωπόν μου άνθρω- πος, καὶ ζήσεται. Η οὐχὶ καί τισι τῶν πάλαι, καθάπερ ἀνέγνωμεν, τὸ τοῦ πάντων κατεξουσιάζον- τοῦ Θεοῦ ἀκοινώνητον ὄνομα τοῖς παρ' αὐτῶν σεβο- μένοις ξοάνοις ἐπιγράψασι, καὶ τὴν προσήκουσαν αὐτῷ μόνῳ ἀναθεῖσι λατρείαν, διὰ φωνῆς τοῦ μεγά- λου Ἡσαΐου ἐπιπλήττει Θεός, Τίνι ὡμοιώσατε τὸν Κύριον, λέγων, καὶ τίνι ομοιώματι ώμοιώσατε αὐτόν; μὴ εἰκόνα ἐποίησε τέκτων; ἢ χρυσοχόος χωνεύσας χρυσίον περιεχρύσωσεν αὐτό; Καὶ σφόδρα γε δικαίως ἀπειλεῖ τὰ ἀνόσια δρᾷν τετολμη- κόσιν· οὐ γὰρ θεμιτὸν οἴεσθαί τι τῶν ἐν κτίσμασι τελούντων, ᾧ κατὰ φύσιν ἢ δόξαν ἢ ἀλκὴν ἢ κατά τι wconomiæ indicium faciunt, quia nobis prosunt, hæc bonore cultuque digna judicamus, secus ac hi faciunt impuri qui sancta impie despunt e̟ contumeliis aficiunt : qui quidem omnia coniun- dentes permiscentesque, mundum ab immundo, sanctum a profano discriminare nolunt. Namque in malitiosam animam non introibit Dei sapientia **. Necesse quippe est, ut vel hi, propter illud nega- tivum, non facies simulacrum, cuncta Deo chara et propria rejiciant; vel propter affirmativum facies, consueta omnia atheis et infidelibus adorent et amplectantur; sine ulla videlicet opinionum judi- ciique sanitate. Vel denique, quod ipsis et proprium et jucundum est, totain veterem novamque legem, suis magistris obsequentes, deleant. D aliquot, sicuti legimus, qui omnipotentis Dei in- 41. « Age, sint ista, aiunt; ubinam vero tibi legu constitutum fuit, ut Dei simulacrum faceres?, . Improbo huic stolidoque quasito ita occurrimus : primo quidem, videri vos hanc quaestionem, ob velandam incredulitatem impietatemque vestram commovere: neque ut aliquid frugi de Deo loqui existimemini, sed ut divinam Servatoris economiam calumniemini; nullam enim hic vos incarnationis rationem habetis. Deinde absurditas vestra et dementia omnimoda ex his coarguitur. Frustra enim Christianis conviciamini, et rei, quain nec ipsi cogitarunt, nec vos unquam audistis, asper- nanter titulum imponitis, quasi simplicem Deum, carne nudatum, figurare se dicant. Quis enim rationalis naturæ particeps non manifeste profitetur, Dei facere imaginem, qua Deus est, vere esse in- possibile vanique negotium moliminis? quoniam neque visibilis est Divinitas neque comprehensi- bilis: Deum enim nemo vidit unquam º¹. Nam Moyses ipse, qui divinarum legum minister fuit, quanquamn divinæ præsentiæ ardente desiderio correptus, gloriam Dei tantummodo vidit quæ ei osleusa fuit cum gloriosus Deus præteriit, et quidem ipso intra petram incluso, qui nonnisi posteriora Dei vidit, sic fortasse futuræ in carne apparitionis figuras edo- clus. Quid enim ait Dei oraculum? Non videbit faciem meam homo, et vivet. Nonne et priscos 20. communicabile nomen cultis a se statuis inscri pserant, quibus et cultum soli Deo debitum exhi- bebant, per Isaiæ magni vocem objurgat Deus, Cuinam assimilastis Deum, dicens, et quinam simulacro similem effecistis? Num imaginem ejus faciet artifex, aut faber aurarius fuso auro illum inaurabit? Et justissime 119 quidem minatur illicita audentibus. Non enim licet existimare quid- quam esse in creatis, cui Deus sive natura sive gloria sive viribus sive re alia quavis assimilari queat. Nam gloriam meam, inquit, alteri non date, neque virtutes meas sculptilibus". Quibus enim '

similis esse queal is qui omnibus est invisibilis, su- praque omnem mentem et comprehensionem ? Quibusnam simulacris manufactis, humano ingenio artificioque elaboratis comparabitur ? Christianos itaque hæc scientes, et in divinis rebus bene eruditos, sanamque notionem arcanæ ineffabi- lisque naturae habentes, nemo nisi furiosus existi- mnare poterit divinæ naturæ imaginem velle Migurare. Vobis igitur incredulitatis novique Judaismi defen- soribus, verba Deum quidem nemo vidit unquam ´semper in ore promptuque sunt. Verba tamen vidimus Dominum; et, cum illo manducarimux ac bibimus, et quæcunque alia summæ condescen- sionis propria nobis sunt prædicata, cum vobis · recitantur, audire eisque credere nullo modo pati- mini, sed uti peregrinam absonamque vocem re- pellitis. Sed si licet interrogare, responsum, quæso, reddite. Ubinam vobis constitutum fuit, sive a lega- 'libus præceptis, sive a doctrina evangelica, vel apostolico magisterio, incircumscriplum confiteri Christum, quatenus apparuit apud nos homo ? neque porro facere imaginem ejus neque venerari, sicuti nunc dogmatizatis? Profecto id affirmare non poteritis, neque ullo argumento demonstrare; ita ut quæ vos premit argamentorum penuria, in victoriæ nostræ abundantiam cedat. Etiamsi ergo vobis non constaret catholica et apostolic Eccle- size antiquitus et ab initio constans traditio, quod est omnium validissimum argumentum atque tutis- simum, nec non apostolicæ et Patrum voces, quæ retinere traditiones jubent, sive scriptas sive secus, quia par in utroque genere traditionum vis spe- - clatur, attamen de duobus ambiguis illud omnino prævalere deberet quod religiosius est, et fidei atque amori erga Christum propinquius, quodque optinus zelus, fervensque affectus inspirat. Quod si utrimque præstantior meliorque ratio pro Christi · Ecclesia stat, nos atique longo intervallo victoriam referemus. Quoniam itaque impossibile est supraque vires, Deum mente comprehendere ; certe figurare, ·supra omnem artem est atque adeo impossibilius, ›quia naturam assimilare Dei præter naturam est, cum species formaque nulla subsit. Etenim ad quodnamn D exemplar spectans artifex imaginem faceret? Nunc vero quia Deum proprie vereque corporatum novimus, prostat pie volentibus ad faciendam imaginem ea spe- cies, ad quam Deus, servi forma assumpta, semet figuravit. Nam si quod est invisibile et vere sine forma, utpote incomprehensibile, nulli rei est simile pingique nequit; necessario quidquid est confor- matum et visibile, utpote comprehensibile, fateri oportet delineari posse et assimilari; quod ut £guremus, non est nobis opus mandato. Non enim est hoc in more fidelium, ut nihil nisi imperatum faciant. Solent potius nonnulla sponte ipsi conferre, Α γοῦν ἀπεικασθήσεται· Τὴν γὰρ δόξαν μου, φησιν, ἑτέρῳ οὐ δώσω, οὐδὲ τὰς ἀρετάς μου τοῖς γλυ πτοῖς. Τίνι γὰρ προσεοικὼς εἴη ἡ πᾶσιν ἀθέατος, παντός τε νοῦ καὶ πάσης ὑπερέκεινα καταλήψεω;; Τίσιν ὁμοιώμασι χειροτεύκτοις, ἀνθρωπίνοις σοφίσμασι καὶ φιλοτεχνήμασιν ἐκμεμηχανημένοις, τα ραβληθήσεται ; Χριστιανούς γοῦν ταῦτα εἰδότας, ερρωμένους τε περὶ τὰ θεῖα, καὶ ὑγιὰ τὴν διάληψιν περὶ τὴν ἀπέρ ῥητον καὶ ἀνέκφραστον φύσιν κεκτημένους, μαινο μένων ἐστὶν εἰκόνισμα θείας φύσεως γράφεσθαι· ὑμῖν μὲν οὖν τοῖς τῆς ἀπιστίας καὶ τοῦ νέου Ἰουδαϊσμοῦ ὑπασπισταῖς τὸ μὲν, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, διὰ γλώσσης καὶ προχειρότατον· τὸ δὲ, Εωράκαμεν τὸν Κύριον, καὶ ὅτι συνεφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ, καὶ τἆλλα ὅσα τῆς ἄκρας συγκαταβάσεως ἡμῖν κεκήρυκται, λεγόντων ἀκούειν ἢ πιστεύειν, οὐδ᾽ ὁπωσοῦν ἀνέχεσθε, ὡς ἀλλοτρίαν δὲ καὶ ἀπο ηχεστάτην ὑμῖν τὴν φωνὴν ἀπαναίνεσθε· ἀλλ᾽ εἰ ἔξεστι πυθέσθαι καὶ ἡμᾶς, ἀποκρίνασθε· ποῦ ὑμῖν καὶ πόθεν νενομοθέτηται, ἔκ τε νομικῶν θεσπισμάτω εὐαγγελικῶν τε κηρυγμάτων, ἢ ἀποστολικῶν διδα γμάτων, ἀπερίγραπτον ὁμολογεῖν τὸν Χριστὸν, καθό πεφανέρωται καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος; μήτε ποιεῖν, μήτε μὴν γινομένην εἰκόνα αὐτοῦ προσκυνεῖν, καθάπερ νῦν δογματίζετε; ἀλλὰ τοῦτο οὐκ ἂν εἰπεῖν ἔχοιτε· οὐδαμοῦ γὰρ ὑμῖν ἐνταῦθα δειχθήσεται· ὥστε την περιστοιχίζουσαν ὑμᾶς ἀπορίαν, τῆς ἡμετέρας νί κης γίνεσθαι περιουσίαν· εἰ μὲν οὖν μή προὔκειτο ὑμῖν ἡ τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς κεκρατηκυία παράδοσις, δ πάντων ἐστὶ τὸ ἰσχυρότατον καὶ ἀσφαλέστατον, αἱ τε ἀποστολικαὶ καὶ Πατρικαὶ φωναὶ, αἱ δὴ κρατεῖν ἡμᾶς τὰς παραδόσεις, ὅσαι τε ἔγγραφοι ὅσαι τε ἄγραφοι διακελεύονται, οἷα ἐπ' ἀμφοτέραις τὴν αὐτ τὴν θεωρεῖσθαι δύναμιν. Τὸ γοῦν εὐσεβέστερον τῶν ἐν ἀμφιβόλοις κειμένων κρατήσει πάντως, καὶ τὸ διαφερόντως εἰς πίστιν καὶ ἀγάπην τὴν εἰς Χριστὸν, Αν ζῆλος ἔνθεος καὶ πόθος θερμός παρίστησι, τὴν οἰκείωσιν ἐνδεικνύμενον· εἰ δὲ κατ' ἄμφω τὸ κρά τος τῇ Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ καὶ τὸ εὐδόκιμον πάρο εστιν, ἡμῖν ἄρα τὴν νικῶσαν ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόν- τος ἀποίσεσθαι περιέστηκεν· ἐπεὶ οὖν νοῆσαι μὲν Θεὸν πάντη ἀδύνατον καὶ ἀνεγχώρητον, εἰκονίσαι δὲ ἀμήχανον ἔτι καὶ ἀδυνατώτερον, ὁπότε οὐδὲ φύσιν Θεοῦ ὁμοιοῦν, φύσιν ἔχον ἐστὶν, εἴδους τε καὶ μορ φῆς ὑπούσης ὡς ἥκιστα· πρὸς ὅ τι γάρ τις καὶ ἀποβλέψας παράδειγμα ομοιώσειε; νῦν δὲ Θεὸν σωματωθέντα κυρίως καὶ ἀληθῶς ἔγνωμεν, πρό κειται τοῖς εὐσεβεῖν ἐθέλουσι μορφὴ εἰς ὁμοίωσιν, ἣν προσείληφεν ὁ τὴν τοῦ δούλου εἰκόνα μορφού μενος· εἰ γὰρ τὸ ἀθέατον καὶ ἄμορφον τῷ ὄντι, ὡς ἄληπτον ἀνόμοιόν τε καὶ ἄγραπτον, ἀνάγκη το μορφωθέν τε καὶ θεαθὲν, ὡς καταληφθὲν ὁμολογεῖ σθαι γραπτὸν καὶ ὁμοιούμενον, ὁ εἰκονίζειν οὐκ ἀνα- μένομεν πρόσταξιν· οὐ γάρ ἐστι τοῦτο τοῖς πιο τοῖς ίδιον, πάντα ἐκ προστάγματος πράττειν· ἔστι γὰρ & καὶ παρ' ἑαυτοῖς συνεισφέρειν, ὅσα τοῖς θερμο-

τέροις προσήκει μάλιστα καὶ σπουδαιοτέροις εἰς φιλοθείαν τε καὶ εὐσέβειαν· ἐπεὶ πόθεν τὸ πιστὸν ἐν αὐτοῖς ὀφθήσεται; μβ'. Εἰ δὲ καὶ νόμον τις ἐπιζητοίη, του λόγῳ προστάξαι, τὸ ἔργῳ κατάρξαι, πρὸς ἀξιοπιστίαν ἀσφαλέστερον· καὶ τοῖς εὐλαβῶς περὶ τὰ θεῖα δια- κειμένοις οὐκ ἀπιστηθήσεται τὸ λεγόμενον· ἱστός ρηται γὰρ ὡς Αὔγαρος ὁ τῶν Ἐδεσηνῶν βασιλεὺς, τὰ παρὰ Χριστοῦ γινόμενα θαυματουργήματα ἐκε πληττόμενος, πόθῳ τε πολλῷ καθελκόμενος, καὶ ἐν εἰκόνι αὐτὸν μόνον θεάσασθαι, ἀποστέλλει τινὰ ζω- γράφον, ὥστε τὸ εἶδος ἐκεῖνο τὸ θεῖον διαχαράξαντα, παρ' αὐτὸν κομίζειν ὡς τάχιστα· τοῦ δὲ διαμαρτ τόντος τοῦ σκοποῦ, διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν τοῦ προσώπου χάριν τε καὶ λαμπρότητα, αὐτὸς τῷ οἱ κείῳ προσώπῳ οθόνην ἐπιθεὶς, ἐναπομάττει τὸ ἑαυ τοῦ ὁμοίωμα, καὶ ἀποστέλλει τῷ ἐρῶντι τὸ ποθούσ μενον. δ μγ'. Ιστόρηται δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ ἐν Βηθλεὲμ τεχθέντος, ὁ τοῦ Περσῶν ἔθνους τηνικαῦτα ἡγεμονεύων, εὐφυή τινα ζωγράφον ἐκεῖσε ἐξέπεμψεν, ὅστις τήν τε τοῦ τεχθέντος καὶ τῆς τεκούσης εικόνα διαγράψας, ὡς αὐτὸν ἤγαγεν. Εἰδέτω καρδία άπιστος ! Οὐδὲ Πέρσας παραδέξεται τοσαύτην στειλαμένους ὁδὸν, δῶρα τῷ τεχθέντι βασιλεῖ οἷα προσῆκε κομίσοντας, ὑπὸ ἀστέ ρος τε οδηγουμένους, καὶ ὅπερ τῷ ὄντι περιδιὲς καὶ εἰς προύπτον ἐμβάλλον κίνδυνον, βασιλέα κηρύσσειν λαμπρῶς τὸν γεννηθέντα, ἐπὶ τῆς ἀλλοδαπής γενο- μένους· εἰ δὲ οὐ πάντα ἀναγέγραπται κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν ἱστορίαν, οὐ πάντα παρὰ τοῦτο ἄπιστα· οὐδὲ γὰρ τὰ ἄλλα σημεία ἃ ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς ἀθε τητέον, πολλά γε όντα, ὡς μηδὲ χωρεῖν τὸν κόσμον καθὲν γραφόμενα, ἐπειδὴ οὐκ ἀναγέγραπται, φησὶν ὁ μέγας εὐαγγελιστής Ιωάννης· περὶ μὲν οὖν τῆς ἀοράτου καὶ ὑπερουσίου καὶ ἀλήπτου φύσεως, καὶ ἣν ὁμοιοῦν ἀδύνατον λέγεται, ὅτι οὔτε φωνὴν αὐτ τοῦ ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε· καὶ, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, οὔτε τις ἀνθρώπων εἶδεν, οὔτε ἰδεῖν δύναται· διὰ τὸ οὕτως ἔχειν αὐτ τὴν, καὶ μὴ ὁρᾶσθαι μηδὲ ἀκούεσθαι, ἀλλ᾽ ἐξῃρη σθαι ταύτην καὶ εἴδους παντὸς καὶ φθόγγων· καὶ μέν γε καὶ ὅτι οὐ πεινάσει οὐδὲ κοπιάσει· Οὐδὲ ἔστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ. Περὶ δὲ τῆς ἐν σαρκὶ θεοφανείας τοῦ Λόγου, ὅτι Εἰ μὴ ἦλθον καὶ D ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· καὶ ὅτι Εωράκασι καὶ μεμισήκασι καὶ ἐμὲ καὶ τὸν πέμ ψαντά με, τί δὲ οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, φασίν ; Οτι Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἑωράκαμεν καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς. Καὶ ὅτι 'Εωράκαμεν τὸν Κύριον, οἵτινες συν- εφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ, δ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν γέγονεν· ἀλλὰ καὶ ἐκοπίασε καὶ A quæ nimirum maxime decent ferventiores et studio- 3. 25. siores divini amoris atque pietatis. Secus enim quo- modo ipsorum fidelitas appareret ? 42. Quod si quis etiam legem demonstrari sibi faciendam est, quam verbis præcipere. Jam vero iis, admiratum, multo amore 120 impulsum, ut sal- afferret. Cumque pictor scopo suo non esset potitus, propter eximiam vultus venustatem atque splendo- sceptra tenebat, egregium illuc amandasse pictorem, ad se adduceret. Agnoscant hoc corda incredula ! Ne Persas quidem sibi persuadebunt tantum iter suis- cepisse, dona nato regi prout par erat laturos, stella ducente; quodque revera formidolosum erat, et in manifestum conjiciebat discrimen, regem palam si non omnia in evangelica historia sunt scripta, non idcirco omnia sunt incredibilia. Nam neque alia prodigia, quæ Jesus edidit, sunt neganda, quanquam non sunt scripta, ut magnus ait evange- facere impossibile est, dicitur : Neque vocem ejus audistis, neque speciem ejus vidistis ; et : Deum nemo vidit unquam, neque ullus hominum scivit aut scire polest" quia nempe Deitas ita se habet, ut neque audiatur, sed omni conspectu ac sonu eximatur; neque item esuriet unquam neque sitiet: Nec est investigatio sapientiæ ejus”. De Verbi autem in carne apparitione: Nisi venissem, el eus allocutus essem, peccatum non haberent. Et vi- derunt, et oderunt me, simulque illum qui misit me. Quid auten divi discipuli aiunt? Quod fuit ab initio, quod vidimus, et manus nostræ contrecta- qui una manducavimus et bibimus 98, quod post illius a mortuis resurrectionem contigit. Sed et laboravit, ex lege corporis, el esuriit, et sitivit. Ει : Misit Deus Filium suum factum ex muliere”. Et XL, 28.

et excidit, consentaneum est, venerationem quoque sanctorum simul desinere, neque jam deinceps mentione dignam putari. » Atqui nunc tempus est dicendi : « Si patremfamilias 123 Beelzebul voca- verunt, quanto magis domesticos ejus (62)? Hæc enim hodierni Judzi, linguas suas a priscis mutuan- tes dicunt. Nam si res Christi ita tractaverunt, quid malitiæ adversus sanctos ejus non exproment ? Vere hoc dignum est illorum iniquitate, et in san- ctos audacia ac protervitate: simul tamen est chari- tatis summæ sanctorum erga Christum indicium οpportunissimnum, qua scilicet ei sunt devincti, nunquam divisi. Etenim dum in hac vita degerent, testes passionum Christi, sociique vivificæ ejus ne- cis fuerunt, peccato usque ad mortem resistentes. Εt nunc etiam terrenis rebus exempli, participes visi sunt concitatæ nuper adversus Christum perse. cutionis et contumeliæ. Ecce enim et tunc corpori- bus suis, pro eo qui in corpore passus est, decerta- runt fortiterque se gesserunt; et nunc russus paria pari de causa patientur (63). Namque inagines parem ac archetypa ignominiam perferunt, rursus que compatiuntur, ut denuo conglorificentur; atque iterum honorantur ignominiæ communione. Atque ut martyrum memoria exhilarati nos philomartyres gloriemur, aliquantulum in hoc sermone demorari libet : veluti homines spectandi et audiendi studiosi, cum jucundis gratissimisque oblectantur spectaculis. aut musicis sonis, haud ab iis facile discesserint, etiamsi interdum necessaria negotia omittenda sint. Solent enim ea quæ visui audituique pabulum præ- bent, amatorum sensus attrahere, ægreque separa- bilem usum sui efficere. 51. Hi ergo sancti Christi facti imitatores, et erga Christum charitate penitus vulnerati, et vestigia ejus quatenus homini possibile est, persequi ge- stientes, fide nixi, et firmam spein retinentes, ac futura tanquam præsentia captantes, terrena omnia ceu caduca et corruptibilia contempserunt; divitia- rum quoque et ipsorum corporum negligentes fue- runt, quia res caelestes ac sublimiores appetebant, D conversationem in coelis agendam optantes. Ideo ' Philip. 111, (62) Incipit linc apud Nicephorum laudatio mar- tyrum, quæ utiliter conferetur cum illa Constan- tini diaconi a nobis edita in Spicil. Rom. 1. Χ, quamque præ oculis habuisse videtur Nicephorus, præsertim quia in Nicæna synodo, cui Nicepho- cuncta ceu stercora præ Creatoris amore, juxta. martyrum summatem, arbitrabantur s. Sic sibi crucem tollentes, et armaturam fidei capientes, et fidei lorica muniti, scutumque fidei arripientes, ga- leam quoque salutarem sibi circumponentes, lan- quam ex alto vires suscipientes, Christi passionem æmulantes, fortiter decertantes, invicti milites rus quoque interfuit, sermo ille Constantini citatur. (63) Parem sententiam de martyrum reliquiis, quas Saraceni Thessalonica violaverant, scribit Nicolaus patriarcha in sermone suo apud nos Spi-. cil. t. X, Præf. p. 27. διέρριπται καὶ διαπέπτωκεν, ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ Α ταῦτα δὴ τὰ τῶν ἁγίων συνοικήσεσθαι, καὶ μηδ μνήμης τὸ λοιπὸν ἠξιῶσθαι πώποτε. » Καιρός νῦν εἰπεῖν· . Εἰ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζεβούλ ἀπεκά λεσαν, πότῳ μᾶλλον τοὺς οἰκειακούς αὐτοῦ ; ν Τοιαῦτα γὰρ οἱ νῦν Ἰουδαῖοι τοῖς πάλαι τὰς γλώσ- σας δανείσαντες ἀποφαίνονται· εἰ γὰρ τὰ Χριστοῦ οὕτω διέθηκαν, τί οὐκ ἂν κατὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ πονηρὸν δράσειν ἔμελλον ; Αξιον μὲν ὡς ἀληθῶς τῆς ἐκείνων παρανομίας, καὶ τῆς εἰς τοὺς ἁγίους τόλμης τε καὶ θρασύτητος· αὐτῶν δὲ τῶν ἁγίων τῆς εἰς Χριστὸν ἀφάτου ἀγάπης τεκμήριον ἱκανώτατον, καθ᾽ ἦν αὐτῷ ἀνεκράθησαν, οὔποτε χωριζόμενοι· καὶ γὰρ οὖν καὶ κατὰ τὴν ἐνθάδε βιοτὴν περιόντες, μάρτυρες τῶν παθημάτων, καὶ κοινωνοὶ τοῦ ζωοποιοῦ αὐτοῦ θανάτου γεγόνασι, μέχρις αίματος ἀντικατα- Β στάντες πρὸς τὴν ἁμαρτίαν. Καὶ νῦν δὲ τῶν τῇδε ἀπαλλαγέντες, μέτοχοι ὤφθησαν τοῦ ἐφεστηκότος ἄρτι κατὰ Χριστοῦ διωγμοῦ καὶ τῆς ὕβρεως· ἤδη γὰρ καὶ τηνικαῦτα σώμασιν αὐτοῖς ὑπὲρ τοῦ πα θόντος δι᾿ ἡμᾶς σώματι, διηγωνίσαντο καὶ ἡνδρί- σαντο· ὃν ὑπὲρ τῆς κοινῆς πάντων ἡμῶν σωτηρίας ἀνέτλη θάνατον μιμησάμενοι. Καὶ αὖθις ὅμοια ἐφ' ὁμοίοις πάσχουσιν· ἀνάλογον γὰρ τοῖς ἀρχετύποις τὰ ἐκμαγεία, τὰ τῆς κοινῆς ἀτιμίας καὶ παροινίας συνδιαφέρουσι· καὶ πάλιν συμπάσχουσιν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶσιν αὖθις· καὶ πάλιν τιμῶνται τῇ κοι νωνία τῆς ἀτιμίας. Καὶ ἵνα τῇ μνήμῃ τῶν μαρτύρων συνησθέντες οι φιλομάρτυρες εγκαλλωπισώμεθα, βραχύ τι περὶ τὸν λόγον προσδιατρίψωμεν· καθάπερ οἱ φιλοθεάμονές τε καὶ φιλακροαμονές τε ἐπὶ τῶν τερπνῶν καὶ ἡδίστων αὐτοῖς θεαμάτων καὶ ἀκου σμάτων, ὧν οὐκ ἂν ῥᾳδίως ἀποσχοιντο, ἔσθ' ὅτε καὶ τῶν ἀναγκαίων αὐτῶν καταφρονήσαντες· φιλοῦσι ὁρώντων αἰσθήσεις εφέλκεσθαι, δυσαπόσπαστον τὴν γάρ πως τὰ τὴν ὄψιν καὶ ἀκοὴν ἑστιῶντα, τὰς τῶν περὶ αὐτὰ ὁμιλίαν ἐργαζόμενα. να'. Οὗτοι τοίνυν οἱ ἅγιοι Χριστοῦ μιμηταί γενό- μενοι, καὶ τῇ εἰς Χριστὸν ἀγάπῃ τὴν ψυχὴν τετρω μένοι, καὶ κατ᾽ ἴχνος αὐτοῦ ὅσον ἐφικτὸν ἀνθρώποις, ἰέναι προθυμούμενοι, πίστει τε ἐρηρεισμένοι καὶ τὴν ἐλπίδα κεκτημένοι ἀπλάνητον, καὶ τῶν μελλόντων ὡς παρόντων ἤδη ἀντειλημμένοι, τῶν ἐπὶ γῆς ἁπάντων ὡς ἐπικήρων καὶ φθαρτῶν κατεφρόνησαν· χρημάτων τε αὖ καὶ σωμάτων αὐτῶν ὑπερόπται γεγόνασι · τῶν ἐπουρανίων γὰρ καὶ ὑψηλοτέρων ἐγλίχοντο, πολι- τείαν οὐράνιον ἀσπασάμενοι· διὸ πάντα σκύβαλα διὰ τὴν εἰς τὸν Κτίσαντα ἀγάπην, κατὰ τὸν μαρτύρων ἔξαρχον ἤγηνται· οὕτω τὸν σταυρὸν ἀράμενοι, καὶ τὴν πανοπλίαν ἀναλαβόντες τοῦ πνεύματος, τῷ θώ- ρακί τε τῆς πίστεως φραξάμενοι, καὶ τοῦ θυρεοῦ τῆς ἐλπίδος δραξάμενοι, καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου περιβαλόμενοι · ὡς δὴ τὴν ἐξ ὕψους δύνα-

φωμάτων σκοπὸς οὐχ οὕτως ἔχει· πόθεν; ἀλλὰ δ' Α αὐτὸ τὸ ἅγια εἶναι, καὶ εἰς μνήμην τῶν ἀρχετύπων προϊέναι ἁγίων, ὡς ἱερὰ τοῖς ἱεροῖς συμπροσκυ νοῦνται, καὶ οὐ σὺν αὐτοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς · τῶν ἁγίων οἴκων τιμηθήσονται· σὺ δὲ τοῦ μὲν ὄνου καὶ τοῦ κυνὸς καὶ τοῦ χοίρου ἐν τῷ ἱερῷ προσκυνῶν τὰς εἰκόνας, οὐ δυσχεραίνεις, τὴν δὲ Χριστοῦ εἰκόνα αὐτῷ ἱερῷ καταπιμπρών γέγηθας; καὶ οὐ φρίττεις τοιαῦτα τολμῶν, δεικνύς μάτην σεαυτῷ τὸ Χρι στιανὸς ἐπιγράφων ὄνομα; τί οὖν εἴποιεν οἱ τὴν διάνοιαν λελωβημένοι, καὶ τὴν νοερὰν ἐνέργειαν πεπηρωμένοι, περὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς κιγκλίσι καὶ ταῖς καλουμέναις σωλέαις, τῶν τε ἐν τοῖς κίοσι καὶ πυλῶσιν αὐτοῖς, τῶν τε πρὸ τοῦ θείου θυσιαστηρίου ιδρυμένων ; ἆρα κόσμου καὶ εὐπρεπείας χάριν ταῦτα οἱ Χριστιανοὶ ἐτεκτήναντο, ἢ τὰ οἰκεῖα τοῖς οἰκείοις Β μς. Ἀλλὰ καὶ δικαίως μάλα ὁ προφητικός λόγος τὴν τούτων παραφροσύνην καὶ τὴν παράνοιαν προ- λαβὼν ἐστηλίτευσεν, ὅτι ῎Εδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν, ἵνα βλέποντες μὴ βλέπωσι, καὶ ἀκούον- τες μὴ συνιῶσι. Καὶ Ἐπαχύνθη αὐτῶν ἡ διά- νοια, καὶ ἐσκοτίσθησαν καὶ ἐμωράνθησαν τοῖς διαλογισμοῖς. Ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις, ὧν οὔτε ἔρευνα οὔτε ἀμφιβολία παρὰ Χριστιανοῖς γέ- γονε πώποτε· καὶ οὕτως ἐναργοῦς ὑπαρχούσης καὶ δεδημοσιευμένης τῆς ἀληθείας πάσῃ τῇ ὑφ᾽ ἡλίῳ, τοῖς οἰκείοις ὀφθαλμοῖς καὶ τῇ ἐναργείᾳ αὐτῇ ἀπο- μάχονται οἱ ἀνόητοι, καὶ ἀποδείξεις των βλεπομέ- C νων παρ' αὐτοῖς καὶ ὑπ' ὄψιν ἡγμένων ἐπιζητοῦσι· ταυτόν τι ποιοῦντες, ὥσπερ εἰ τὸν ἥλιον καθορῶν τις ἄρτι τῶν ἑῴων τερμάτων ἀναθρώσκοντα, καὶ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων πανταχοῦ τὰς βολάς κατα- σπείραντα, διαποροίη ὡς ἄρα ἡμέρα ἐνισταῖτο· ἢ θάλασσάν τις ναυτιλλόμενος, ἢ ποταμὸν περαιού- μενος, κατὰ τοὺς διάπλους ἀπόδειξιν ἐπιζητοίη, καὶ διαμφισβητοίη· εἰ ἄρα ἐστὶν ὕδωρ ἐν θαλάσσῃ καὶ ποταμῷ· καὶ ἃ οὐδ' ἂν οἱ τοῦ φωτὸς τούτου πάμπαν ἄπειροι διαμφιβάλλοιεν, οὐδὲ οἱ ἄγαν ἐκ κραιπάλης καρηβαροῦντες καὶ κατενηνεγμένοι πάθοιεν· πολλάκις καὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μηδαμῶς κινούμενα ἐν κύκλῳ περ ριδινεῖσθαι οιόμενοι· οὗτοι ἐκμεμεθυσμένοι τῷ οἴνῳ τῆς ἀπιστίας, καὶ κεκαρωμένοι τὴν ψυχὴν τοῖς ὑλι μζ'. Ετι μικρὸν τοῖς εἰρημένοις προσθέντες εἰς D τὴν τοῦ λόγου ἐξέτασιν, γνοίημεν εἴ γε ἄρα προς- ηκόντως αὐτοῖς τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐπιφημίζεται όνομα· ίσμεν γὰρ ἅπαντες ὅτι ὥσπερ ἡ τοῦ Χριστοῦ εἰκὼν ἐκ παραγωγῆς, τοῦ Χριστοῦ τό τε εἶδος κέτ κτηται, καὶ τὴν προσηγορίαν αὐτὴν ἐπιφέρεται, οὕτω δὴ καὶ ὁ Χριστιανός, ὡς ἐκ πρωτοτύπου ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, τήν τε κλῆσιν ἔλαχε καὶ τὸν archetyporum sanctorun refricent, ceu sacra uula cum sacris adorantur; neque cum ipsis tantum- modo, verum etiam extra sanctas ædes in honore erunt. Tu vero asini et canis et suis in templo ado- rans imagines, non stomacharis; Christi autem imaginem una cum templo comburere gestis ? neque hanc audaciam perhorrescis, qua demonstras te nomen tibi Christiani frustra imponere? Quid ergo dicent hi mente capti, et intellectuali facultate or- bali, de sacris cælaturis in cancellis, et iis quas vocatur soleæ (64), et in columnis ac foribus ipsis, et denique ante divinum altare positis? Num hæc ornatus et pompæ causa Christiani fabricaverunt,. an potius propria propriis aptantes? gnari scilicet loca hæc esse adorationis, ideoque ut adorarentur. læc ibi configurarunt ? 46. Pol rectissime propheticus sermo horum de- lirium atque insaniam jamdiu vituperavit. Dedit ris Deus oculos ad non videndum, et aures ad non au- diendum; ut videntes non videant, et audientes non intelligant '. Et : Incrassata est illorum mens obscurati sunt et infatuati in cogitationibus suis ³. Disquirentes disquirunt ea, quorum neque quæstio neque ambiguitas apud Christianos unquam ſuit. Cum adeo sit perspicua et universo orbe pervul- gata veritas, stulti hi propriis oculis ipsique evi- dentiæ repugnant, demonstrationesque rerum ipsis conspicuarum et ob oculos positarum quærunt. Idem agentes ac si quis solem videns eois recenter finibus exorientem, et solarium radiorum quaqua- versus jactus spargentem, dubitaret adhuc num dies adesset. Aut mare quispiam navigans, vel flu- men tranans, demonstrari sibi transmissionem suam postularet, dubitaretque num aqua in mari- ac flumine esset. Et cum ne homines quidem pror- sus lucis expertes de his 122 ambigant, neque crapula obruti et abrepti banc insaniam patiantur, qui tamen sæpe res stantes et immobiles, circumagi - putant, hi vino incredulitatis ebrii, animamque gravati, materialibus veluti devincti cupiditatibus. inundanoque et fallaci gloriolæ fuco et carnalibus voluptatibus captivati, pessima quæque et calami- tosa experiuntur. 47. Si pauca adhuc ad hujus sermonis disquisi- tionem addemus, satis utique cognoscemus an his convenienter Christianorum appellatio attribuatur. Quippe omnes scimus, quod sicuti Christi inago per derivationem, tum Christi speciem tenet, tum et ipsam appellationem gerit, sic etiam Christianus, tanquam ex prototypo Christi nomine, et appella- tionem sortítur et mores, qui eum distinguere seu ἐφαρμόζοντες ; εἰδότες ὅτι οἱ τόποι οὗτοι προσκυνήσεώς εἰσι τόποι, καὶ τοῦ προσκυνεῖσθαι ἕνεκεν τού τοις ενετυπώσαντο ; κοῖς οἷα κατασυρέντες πάθεσι, καὶ ταῖς περικοσμίοις αἰχμαλωτιζόμενοι, τὰ πάντων πεπόνθασιν ἀθλιώτερα καὶ χαλεπώτερα. καὶ ἀπατηλαῖς δόξαις καὶ σαρκικαῖς ἡδυπαθείαις

defire, per imitationem vitæque genus, quatenus fieri potest, debent. Ex uno itaque ceu principio ac radice, Christo scilicet, procedentes, conniunionem relationemque mutuam conservant : et quanquam. substantia modoque exsistendi differre inter se no- scuntur, nihilominus eodem nomine utuntur, et communis in utraque re prædicatur Christi deno- minatio. Si ergo talis communio, idemque nexus ah his retinetur erga homogeneum, atque ad homo- nymum par honor redundat, sane his attribuatur Christiani nomen. Sin his prorsus contraria faciunt, atque omni dedecore et ignominia obruunt Christo æque ac sibi commune nomen et mutuam relatio- nem, cur hi Christianorum appellationem partici- pabunt? 48. Quod autem hujus rei causa archetypi quo- que destructio ab ipsis fiat, ratiocinii sequela et rerum quæ cernuntur intentio faciunt intelligere. Distrahit enin illorum conjunctionem, nominisque communionem, homogenei et homonymi abnegatio et abjectio. Simile quid patiuntur, ac si de duobus pueris disquireretur, `utrum ex eodem essent patre progeniti; quorum ille qui incolumia retineret pa- terna lineamenta, et indelebilem gereret cum gignente similitudinem, merito sane reputaretur germanissimus : alter vero nihil horum retinens, probabiliter nothus judicaretur et extraneus. Nothi ergo et hi Christiani jure credentur, et Christi hære- ditate atque ovili expulsi. Frustra enim sibi arro- gant nullo modo ad ipsos pertinens nomen : sed ad economiæ Christi destructionem, vel potius ad suarum animarum exitium, speciosum incircum- , scripti objiciunt vocabulum. 49. Quid ergo dicent de aliis sacris figurationi- bus, nempe et ipsius sanctissimæ Virginis Dei Ma- tris, et cæterorum sanctorum, qui omni ævo Deo placuerunt? Num etiam hic incircumscriptio ipso- rum obstabit? vel ex deitate et humanitate con- stantes ipsos definient? Non licet hic profecto dicere deitatem una circumscribi, vel carnem distrali, et unicam dividi personam; et conjuncta, D pingendo aut circumscribendo dissolvi. Ad alias igi- tur adinventiones et prodigiosas ludificationes commiscendas loquaces hi peccatores convertentur. Nihil enim his magis gratum est et in more posi- tum, quam ut ad absurdos cogitatus impiosque de- clinent ; et quidquid improbabile est ac Deo invisum. sectentur. 50. Quænam autem est istorum hac in re opinio? Quia nullatenus quod utile est cognoscere valent, neque ullam rationem excogitare, quæ suæ improbi- tati ac maleficio patrocinetur, ad arbitrium suum atque ad propriæ vesaniæ ingenium confugiunt, dicuntque : Quoniam Christi cultus exsufflatus est Α τρόπον, καθ᾽ ἂν δὴ χαρακτηρίζειν αὐτὸν διὰ μιμή σεως καὶ πολιτείας ὡς οἷόν τέ ἐστιν ἐνδείκνυται· ὡς ἐκ μιᾶς οὖν ἀρχῆς ἀμφότερα ὁρμώμενα, καὶ οἷον ῥίζης τῆς αὐτῆς προϊόντα τοῦ Χριστοῦ, κοι νωνίαν τε καὶ σχέσιν τὴν πρὸς ἄλληλα διασώζουσι· κἂν τῇ οὐσίᾳ καὶ τῷ τρόπῳ τῆς ὑπάρξεως, τὸ διά- φορον ἐν αὐτοῖς ἐμφαίνηται, ὅμως δ' οὖν τοῦ αὐτοῦ μετέσχον ὀνόματος, καὶ ὁμωνύμως ἐπ' ἀμφοῖν ἡ τοῦ Χριστοῦ κατηγορείται προσηγορία· εἰ τοίνυν ἡ τοιαύτη κοινωνία καὶ ὁ αὐτὸς εἱρμὸς παρὰ τούτοις πεφύλακται πρὸς τὸ ὁμότοιχον, καὶ ἡ πρὸς τὸ ὁμώνυμον τιμὴ ἐκνενέμηται, κατακληρούσθω καὶ ἐπ' αὐτοῖς τὸ Χριστιανοῦ ὄνομα· εἰ δὲ ἀπεναντίας τούτων πάντα πράττουσι, καὶ πάσης ἀτιμίας καὶ ἀδοξίας ἀποπληροῦσι τά τε Χριστοῦ, καὶ ἑαυτοῖς Β ομώνυμά τε καὶ ἐν σχέσει τῇ αὐτῇ θεωρούμενα, πῶς ἂν αὐτοὶ τῆς Χριστιανῶν μεθέξουσι κλήσεως ; μη'. "Οτι δὲ διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον αὐτοῖς ἀθέτησις γίνεται, τὸ τοῦ λόγου ἀκόλουθον καὶ ὁ τῶν φαινομένων σκοπὸς ἐννοεῖν δίδωσι· διο ίστησι γὰρ αὐτῶν τὴν οἰκειότητα τὴν πρὸς αὐτὸ καὶ τὴν τῆς κλήσεως κοινωνίαν, ἡ τοῦ συστοίχου καὶ ὁμωνύμου παραίτησις καὶ ἐξουδένωσις· παραπλή στον γάρ τι πεπόνθασιν, ὡς εἰ καὶ δύο τινὲς παῖδες ἐξετάζοιντο, εἰ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προστετυχήκα - σιν' ὧν ὁ μὲν ἕτερος ἀσινεῖς τοὺς πατρῴους διασώζων χαρακτῆρας, καὶ ἀπαραχάρακτον φέρων τοῦ φύσ σαντος τὴν ἐμφέρειαν, εἰκότως ἂν νομισθείη ὁ γνη- σιώτατος· ὁ δ᾽ αὖ ἕτερος μηδὲν τούτων επαγόμενος, εὐλόγως ἂν νόθος κριθείη καὶ ἔκφυλος· νόθοι οὖν καὶ αὐτοὶ Χριστιανοὶ ἐν δίκῃ νομισθήσονται, καὶ τῆς Χριστοῦ κληρονομίας καὶ ποίμνης ἐκκήρυχτοι· μάτην γὰρ μεταποιοῦνται, οὐδὲν αὐτοῖς προσῆκον ἤδη, τοῦ ὀνόματος· ἀλλ᾽ εἰς μὲν ἀθέτησιν τῆς τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίας, μᾶλλον δὲ εἰς ὄλεθρον τῶν ψυ χῶν αὐτῶν, σκήψις ἡ τοῦ ἀπεριγράπτου πρόκειται φωνή. μθ'. Τί οὖν ἀποφανοῦνται περὶ τῶν ἄλλων ἱερῶν έκτυπωμάτων, αὐτῆς τε τῆς πανάγνου Παρθένου καὶ Θεομήτορος, καὶ τῶν ἄλλων ἁγίων τῶν ἀπ' αἰῶνος τῷ Θεῷ εὐαρεστησάντων ; μήτι γε ἄρα καὶ ἐνταῦθα τὸ ἀπερίγραπτον αὐτῶν προστήσεται; ἢ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος ὑποστάντας αὐτοὺς νο μοθετήσουσιν ; οὐκ ἔστιν ὧδε εἰπεῖν συμπεριγράφε σθαι τὴν θεότητα, ἢ τὴν σάρκα διίστασθαι, καὶ τὴν μίαν διῃρῆσθαι ὑπόστασιν, καὶ τὰ ἡνωμένα ἐκ τῆς γραφῆς ἢ περιγραφῆς διαλύεσθαι. Εφ' ἑτέρας εὑρε σιλογίας καὶ ἀλλοκότους ερεσχελίας οἱ ἁμαρτο:πεῖν εἰδότες, έκπεπορισμένας αὐτοῖς τετράψονται· οὐδὲν γὰρ οὕτω φίλον αὐτοῖς καὶ προχειρότατον, ὡς εἰς ἐκτόπους ἐννοίας καὶ ἀθεμίτους ἀποίχεσθαι, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀδοκίμων καὶ Θεῷ μὴ ἀρε- σκόντων ἐκφέρεσθαι. ν'. Οποία δὲ ἡ περὶ τούτων παρ' αὐτοῖς διάλη ψις; Επειδὴ οὐδαμόθεν τὸ λυσιτελοῦν συνιδεῖν δε δύνηνται, ἢ όντιναοῦν λόγον ἐκμηχανήσασθαι, τῆς οἰω κείας μοχθηρίας καὶ κακουργίας συνήγορον ἐπὶ τὸ αὐτόνομον, καὶ τῆς ἀλογίας αὐτῶν χωροῦσι τὸ ἰδιαί τατον, καί φασιν ὅτι • Ἐπειδὴ τὰ τοῦ Χριστοῦ

διέρριπται καὶ διαπέπτωκεν, ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ Α ταῦτα δὴ τὰ τῶν ἁγίων συνοικήσεσθαι, καὶ μηδ μνήμης τὸ λοιπὸν ἠξιῶσθαι πώποτε. » Καιρός νῦν εἰπεῖν· . Εἰ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζεβούλ ἀπεκά λεσαν, πότῳ μᾶλλον τοὺς οἰκειακούς αὐτοῦ ; ν Τοιαῦτα γὰρ οἱ νῦν Ἰουδαῖοι τοῖς πάλαι τὰς γλώσ- σας δανείσαντες ἀποφαίνονται· εἰ γὰρ τὰ Χριστοῦ οὕτω διέθηκαν, τί οὐκ ἂν κατὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ πονηρὸν δράσειν ἔμελλον ; Αξιον μὲν ὡς ἀληθῶς τῆς ἐκείνων παρανομίας, καὶ τῆς εἰς τοὺς ἁγίους τόλμης τε καὶ θρασύτητος· αὐτῶν δὲ τῶν ἁγίων τῆς εἰς Χριστὸν ἀφάτου ἀγάπης τεκμήριον ἱκανώτατον, καθ᾽ ἦν αὐτῷ ἀνεκράθησαν, οὔποτε χωριζόμενοι· καὶ γὰρ οὖν καὶ κατὰ τὴν ἐνθάδε βιοτὴν περιόντες, μάρτυρες τῶν παθημάτων, καὶ κοινωνοὶ τοῦ ζωοποιοῦ αὐτοῦ θανάτου γεγόνασι, μέχρις αίματος ἀντικατα- Β στάντες πρὸς τὴν ἁμαρτίαν. Καὶ νῦν δὲ τῶν τῇδε ἀπαλλαγέντες, μέτοχοι ὤφθησαν τοῦ ἐφεστηκότος ἄρτι κατὰ Χριστοῦ διωγμοῦ καὶ τῆς ὕβρεως· ἤδη γὰρ καὶ τηνικαῦτα σώμασιν αὐτοῖς ὑπὲρ τοῦ πα θόντος δι᾿ ἡμᾶς σώματι, διηγωνίσαντο καὶ ἡνδρί- σαντο· ὃν ὑπὲρ τῆς κοινῆς πάντων ἡμῶν σωτηρίας ἀνέτλη θάνατον μιμησάμενοι. Καὶ αὖθις ὅμοια ἐφ' ὁμοίοις πάσχουσιν· ἀνάλογον γὰρ τοῖς ἀρχετύποις τὰ ἐκμαγεία, τὰ τῆς κοινῆς ἀτιμίας καὶ παροινίας συνδιαφέρουσι· καὶ πάλιν συμπάσχουσιν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶσιν αὖθις· καὶ πάλιν τιμῶνται τῇ κοι νωνία τῆς ἀτιμίας. Καὶ ἵνα τῇ μνήμῃ τῶν μαρτύρων συνησθέντες οι φιλομάρτυρες εγκαλλωπισώμεθα, βραχύ τι περὶ τὸν λόγον προσδιατρίψωμεν· καθάπερ οἱ φιλοθεάμονές τε καὶ φιλακροαμονές τε ἐπὶ τῶν τερπνῶν καὶ ἡδίστων αὐτοῖς θεαμάτων καὶ ἀκου σμάτων, ὧν οὐκ ἂν ῥᾳδίως ἀποσχοιντο, ἔσθ' ὅτε καὶ να'. Οὗτοι τοίνυν οἱ ἅγιοι Χριστοῦ μιμηταί γενό- μενοι, καὶ τῇ εἰς Χριστὸν ἀγάπῃ τὴν ψυχὴν τετρω μένοι, καὶ κατ᾽ ἴχνος αὐτοῦ ὅσον ἐφικτὸν ἀνθρώποις, ἰέναι προθυμούμενοι, πίστει τε ἐρηρεισμένοι καὶ τὴν ἐλπίδα κεκτημένοι ἀπλάνητον, καὶ τῶν μελλόντων ὡς παρόντων ἤδη ἀντειλημμένοι, τῶν ἐπὶ γῆς ἁπάντων ὡς ἐπικήρων καὶ φθαρτῶν κατεφρόνησαν· χρημάτων τε αὖ καὶ σωμάτων αὐτῶν ὑπερόπται γεγόνασι · τῶν ἐπουρανίων γὰρ καὶ ὑψηλοτέρων ἐγλίχοντο, πολι- τείαν οὐράνιον ἀσπασάμενοι· διὸ πάντα σκύβαλα διὰ τὴν εἰς τὸν Κτίσαντα ἀγάπην, κατὰ τὸν μαρτύρων ἔξαρχον ἤγηνται· οὕτω τὸν σταυρὸν ἀράμενοι, καὶ τὴν πανοπλίαν ἀναλαβόντες τοῦ πνεύματος, τῷ θώ- ρακί τε τῆς πίστεως φραξάμενοι, καὶ τοῦ θυρεοῦ τῆς ἐλπίδος δραξάμενοι, καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου περιβαλόμενοι · ὡς δὴ τὴν ἐξ ὕψους δύνα- et excidit, consentaneum est, venerationem quoque sanctorum simul desinere, neque jam deinceps mentione dignam putari. » Atqui nunc tempus est dicendi : « Si patremfamilias 123 Beelzebul voca- verunt, quanto magis domesticos ejus (62)? Hæc enim hodierni Judzi, linguas suas a priscis mutuan- tes dicunt. Nam si res Christi ita tractaverunt, quid malitiæ adversus sanctos ejus non exproment ? Vere hoc dignum est illorum iniquitate, et in san- ctos audacia ac protervitate: simul tamen est chari- tatis summæ sanctorum erga Christum indicium οpportunissimnum, qua scilicet ei sunt devincti, nunquam divisi. Etenim dum in hac vita degerent, testes passionum Christi, sociique vivificæ ejus ne- cis fuerunt, peccato usque ad mortem resistentes. Εt nunc etiam terrenis rebus exempli, participes visi sunt concitatæ nuper adversus Christum perse. cutionis et contumeliæ. Ecce enim et tunc corpori- bus suis, pro eo qui in corpore passus est, decerta- runt fortiterque se gesserunt; et nunc russus paria pari de causa patientur (63). Namque inagines parem ac archetypa ignominiam perferunt, rursus que compatiuntur, ut denuo conglorificentur; atque iterum honorantur ignominiæ communione. Atque ut martyrum memoria exhilarati nos philomartyres gloriemur, aliquantulum in hoc sermone demorari libet : veluti homines spectandi et audiendi studiosi, cum jucundis gratissimisque oblectantur spectaculis. aut musicis sonis, haud ab iis facile discesserint, etiamsi interdum necessaria negotia omittenda sint. Solent enim ea quæ visui audituique pabulum præ- bent, amatorum sensus attrahere, ægreque separa- bilem usum sui efficere. 51. Hi ergo sancti Christi facti imitatores, et erga Christum charitate penitus vulnerati, et vestigia ejus quatenus homini possibile est, persequi ge- stientes, fide nixi, et firmam spein retinentes, ac futura tanquam præsentia captantes, terrena omnia ceu caduca et corruptibilia contempserunt; divitia- rum quoque et ipsorum corporum negligentes fue- runt, quia res caelestes ac sublimiores appetebant, D conversationem in coelis agendam optantes. Ideo cuncta ceu stercora præ Creatoris amore, juxta. martyrum summatem, arbitrabantur s. Sic sibi crucem tollentes, et armaturam fidei capientes, et fidei lorica muniti, scutumque fidei arripientes, ga- leam quoque salutarem sibi circumponentes, lan- quam ex alto vires suscipientes, Christi passionem æmulantes, fortiter decertantes, invicti milites τῶν ἀναγκαίων αὐτῶν καταφρονήσαντες· φιλοῦσι ὁρώντων αἰσθήσεις εφέλκεσθαι, δυσαπόσπαστον τὴν γάρ πως τὰ τὴν ὄψιν καὶ ἀκοὴν ἑστιῶντα, τὰς τῶν περὶ αὐτὰ ὁμιλίαν ἐργαζόμενα.

magni regis semet ostenderunt et athlete generosis- simi. Sic adversus errorem tropæa erexerunt, omnemque inachinam inimici expugnarunt, cunctas ejua vires dissolverunt, omnia tela ejusdem ignea exstinxerunt, et dominatum valide destruxerunt : cunctas ministrorum diaboli molitiones ac minas despuerunt, quamlibet ipsorum sævitiam atque fraudem aspernati sunt, fortiter viriliterque admo- dum illoruin artificiis obstiterunt. Vere firmam et indeclinatam erga Deum voluntatem gerebant, et inflictos cruciatus velut in alionis corporibus perſe- rentes, ac naturæ quodammodo obliti, labores tolerabant; pietatis stadium contra polytheismi erro rem decurrentes, in ignem veluti rorem insilientes, horrendissimarum ferarum dentes et rabiem haud metuentes, ferri aciem, et ungularum acumina, carnium concisiones aut lacerationes, animis haud concidebant, supplicii instrumentis sponte ut deli- ciis occurrebant, cuncta 124 sustinentes, omnia tolerantes, unum spectantes, atque ad bravium supernæ vocationis festinantes, baud condignas passiones hujus temporis ad futuram quæ revelabi- tur gloriam existimantes. Sed his omnibus resisten- tes, et morte superata, pro fide `pugnantes, tyran- norum minis superiores visi sunt; quia nomine Domini roborabantur, quod coram gentibus regi- busque portabant. Ita cruciatus fortiter tolerantes, majores vires sumebant; ita persecutionibus ac periculis corre- borabantur. llinc tentationibus ac tribulationibus magis vigebant, nullatenus minis intentatisque terroribus terrefacti; persecutorum rabiem egregie retondebant, capita impiorum concidebant, super- cilium atheorum deprimebant, furibundorum tor- menta cen thesauros pretiosos admittentes, deli- ciarum potius quam pœnæ loco habentes. Sic erroris destructores evaserunt, angustamque et molestam viam terentes, multitudini inviam et desertam, ad spatiosam ac beatissimam, quæ ipsis erat assignata, requiei sedem pervenerunt. fi victoriosi martyres, in cruciatuum camino excocti, atque ut aurum probatum comperti ac splendificati, sole sunt clariores, et sidera fulgore superant. Hi ob Christi confessionem consummati, rationales perfectasque victimas ei semet præbuerunt, el sa- crificium Deo gratissimum ac jucundissimum, et acceptabilem perlitationen beneque olentem odore spiritus, in holocaustum obtulerunt. Horum alacri tate ipsi angeli obstupuerunt; horuin certamina su- permundiales virtutes admiratæ summopere sunt; quia mortali in corpore invisibiles hostes debella- runt, et de adversariis suis victoriam retulerunt, invisibilibus profligatis agminibus, tropæa splen- dida contra repugnantes statuerunt. llis Baudel Deus et glorificatur; angeli quoque in cœlis gratu- lantur unaque lætantur; contra diabolus nec non Α μιν δεξάμενοι, καὶ τὰ πάθη Χριστοῦ ζηλώσαντες, καὶ θανάτου κρείττους γενόμενοι, υπεραθλοῦντες τῆς ὤφθησαν· ἐπεὶ ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ ὀνόματι ἐκρατύνοντο, εὐσθενῶς ἀριστεύοντες, αήττητοι στρατιῶται του μεγάλου βασιλέως ἀνεδείχθησαν, καὶ ἀθληταὶ γεν ναιότατοι· οὕτω κατὰ τῆς πλάνης ἔστησαν τρόπαια, καὶ πᾶσαν μὲν μηχανήν τοῦ ἐχθροῦ ἐξεπόρθησαν, πᾶσαν δὲ αὐτοῦ τὴν δύναμιν καταλελύκεσαν, πάντα τὰ πεπυρωμένα βέλη αὐτοῦ κατέσβεσαν, καὶ τὸ κράτος καθεῖλον νεανικῶς· πάσας δὲ τῶν ὑπηρετῶν τοῦ πονηροῦ τὰς ἐπινοίας καὶ ἀπειλὰς διέπτυσαν πάσης αὐτῶν ὠμότητός τε καὶ ἐπηρείας κατεφρό νησαν, γενναίως καὶ ἀνδρικῶς ἄγαν πρὸς πάσας τὰς μεθοδείας αὐτῶν ἀντικαθιστάμενοι· ἑδραῖον εἶχον ὄντως πρὸς Θεὸν καὶ ἀκλινὲς τὸ φρόνημα, καὶ τὰς επαγομένας αἰκίας ὡς ἐπ' ἀλλοτρίοις σώμασι διαγω νιζόμενοι, καὶ ὥσπερ τῆς φύσεως εκλαθόμενοι, τοὺς πόνους διήνεγκαν· τὸ στάδιον τῆς εὐσεβείας κατὰ τῆς πολυθέου πλάνης ἐξανύοντες, πρὸς τὸ πῦρ ὥσπερ εἰς δρόσον ἐναλλόμενοι, θηρῶν φοβερωτάτων μύλας καὶ θυμοὺς οὐ δειμαίνοντες, ἀκμὴν σιδήρου καὶ ἀνύ χων ὀξύτητας, σαρκών τεμνομένων καὶ ξεομένων Αφειδηκότες, οὐκ ἐτεθῄπεσαν, ἐπὶ τὰ ὄργανα δὲ τῆς τιμωρίας αυθαίρετοι ὥσπερ ἐπὶ τρυφὴν ξεσαν, πάντα στέγοντες, πάντα φέροντες, πρὸς ἐν ἀποσκο ποῦντες, καὶ πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως ἐπειγόμενοι, οὐκ ἄξια τὰ παθήματα του παρόντος καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν ἀποκαλύπτεσθαι δόξαν ἡγούμενοι· ἀλλὰ τούτων ἁπάντων κατατολμήσαντες, πίστεως, τῶν ἀπειλῶν τῶν τυράννων καθυπέρτεροι ὅπερ ἐνώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων ἐβάστασαν. Οὕτω ταῖς βασάνοις ἐγκαρτεροῦντες, ἐπὶ τὸ ῥωμα λεώτερον μετεῤῥυθμίζοντο· οὕτω τοῖς διωγμοῖς καὶ κινδύνοις ἐῤῥώννυντο· ἐντεῦθεν ἐνεδυναμοῦντο τοῖς πειρασμοῖς καὶ ταῖς θλίψεσιν, οὐδὲν τῶν ἀπείλου- μένων ἢ προσαγομένων δεινῶν κατεπτηχότες· ἐξ- ἤλεγξαν τὴν τῶν διωκόντων μανίαν εὐτολμότατα, καὶ κεφαλὰς ἀνόμων διέκοψαν, καὶ τὴν ὀφρὺν τῶν ἀθέων κατέσπασαν, τοὺς τῶν δυσμενῶν αἰκισμούς ὡς θησαν. ροὺς πολυτίμους δεχόμενοι, τρυφήν μᾶλλον ἢ κόλασιν τούτους λογιζόμενοι. Οὕτω τῆς πλάνης καθαιρέται γε γόνασι, καὶ τὴν στενήν καὶ τεθλιμμένην τρίβον ἐλά- σαντες, τὴν πολλοῖς ἀστιβῆ καὶ ἀνέμβατον, πρὸς τὴν ευρύχωρον καὶ πανολβίαν, ἢ αὐτοῖς ἀπεκεκλήρωτο, και ταλύουσι λῆξιν. Οὗτοι οἱ καλλίνικοι μάρτυρες ἐν τῇ τῶν βασάνων πυρωθέντες καμίνῳ, καὶ ὡς χρυσίον δόκιμον εὑρεθέντες καὶ λαμπρυνθέντες, ὑπὲρ ἥλιον λάμπου σιν, ὑπὲρ ἀστέρας αὐγάζουσιν· οὗτοι τῇ κατὰ Χρι στὸν ὁμολογίᾳ τελειούμενοι, θύματα λογικὰ καὶ τέλεια αὐτῷ ἀνεδείχθησαν, καὶ θυσία τῷ Θεῷ φιλαι- τάτη καὶ εὐάρεστος, καὶ δεκτὸν καλλιέρημα εὐ ωδιάζον τὴν ὀσμὴν τοῦ πνεύματος, εἰς ὁλοκάρπωσιν προσηνέχθησαν· τούτων τὴν παρρησίαν καὶ ἄγγε λοι κατεπλάγησαν· τούτων τοὺς ἄθλους αἱ ὑπερκό σμιοι δυνάμεις ύπερηγάσθησαν· ὅτι γε ἐν σώματι θνητῷ τοὺς ἀοράτους δυσμενείς ετροπώσαντο, καὶ τὴν κατ' ἐχθρῶν νίκην ήραντο, τὰς παρατάξεις καθώ ελόντες τὰς ἀοράτους, καὶ τρόπαια λαμπρὰ κατὰ τῶν ἀντιπάλων στησάμενοι· ἐν τούτοις Θεὸς μὲν εὐφραίνεται καὶ δοξάζεται, ἄγγελοι δὲ ἐν οὐρανοῖς

συγχαίρουσι καὶ συνήδονται· διάβολος δὲ ταῖς ἀπο- Α στατικαῖς ὁμοῦ δυνάμεσι τραυματιζόμενος καται σχύνεται, τὸ πτῶμα καὶ ἥττημα ἑαυτῶν ἀποδυρό μενοι. Οὗτοι δὴ οἱ σοφος και πανεύφημοι μάρτυρες, τρο παιοφόροι κατὰ τῆς πλάνης ἀναδειχθέντες, πύργοι τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως ὤφθησαν ἀκατάσειστοι, στο λοι τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἑδραίωμα, κρηπις τῆς εὐσε βείας καὶ θεμέλιος ἀκαθαίρετος, κλέος μέγα ἡμῶν τῶν πιστῶν καὶ ἐγκαλλώπισμα, ὡς τωπτῆρες λαμ προὶ καὶ νοεροί, φωτίζουσι τὰ πέρατα· ταῖς ἀκτῖσι τῶν ἀγώνων καὶ τῆς πίστεως ἐναπαστράπτοντες. Ο πίστεως ἀκλινοῦς καὶ ἀγάπης ἀνεκφράστου, και ἐλπίδος ἀνενδυάστου ! ὢ ψυχῆς γενναίας ἀγγελικοῦ παραστήματος ! ὢ φρενῶν ὑψηλῶν τε καὶ οὐρανίων, καὶ προθυμίας καὶ σπουδῆς, νικώσης την φύσιν καὶ ὑπεριπταμένης τὴν κτίσιν! Τί πρότερον θαυμάσο μεν ὑπερεκπληττόμενοι ; Τοῦ ἐνισχύσαντος τὴν δύο ναμιν Θεοῦ, ἢ τῶν ἑλομένων τὴν προαίρεσιν; τῶν θείων δωρεῶν τὰ παράδοξα, ἢ τῶν ἁγίων τὸ μεγαλύ ψυχον; Αμφότερα γὰρ καὶ φύσιν καὶ λόγον νικῶσιν ὑπερβαλόμενα. Μετὰ τοῦ Προφήτου βοήσωμεν· Τοῖς ἁγίοις τοῖς ἐν τῇ γῇ αὐτοῦ, ἐθαυμάστωσεν ὁ Κύριος πάντα τὰ θελήματα αὐτοῦ ἐν αὐτοῖς· ἐπειδὴ καὶ οὗτος θαυμαστὸς ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ὅτι τῆς κτίσεως πάσης ύπερασθέντες, μόνῳ τῷ κτίστῃ καὶ δημιουργῷ συνανεκράθησαν· οὕτω δὴ οὖν γεγόνα- σιν εσοπτρα Θεοῦ ἀκηλίδωτα, καθαρώτατα, διειδ:- στατα· τὴν θείαν δὲ ἀκτῖνα καθαρῶς ταῖς ἑαυτῶν καθαρωτάταις ψυχαῖς εἰσδεχόμενοι, τὸ θεομίμητον c κατεκτήσαντο· καὶ ὅπερ Θεὸς φύσει, τοῦτο αὐτοὶ μεθέξει καὶ χάριτι ἀπηνέγκαντο, καὶ ὑπῆρξαν Θεοῦ καταγώγια, καὶ ναοὶ ἔνθεον καὶ λαμπροί, κατὰ τὴν Οὗτοι τοίνυν τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν καλῶς ἀγωνι- σάμενοι, τὴν πίστιν τηρήσαντες, τὸν δρόμον τελέ σαντες, κόσμον καὶ κοσμοκράτορα νικήσαντες καὶ πατήσαντες, την καλήν τε πραγματείαν ἐμπορευ σάμενοι, καὶ ἀλλαξάμενοι τῶν οὐχ ἑστώτων καὶ ρεόντων τὰ εἰσαεὶ διαμένοντα, τοσούτοις ἀνδραγα θήμασι καὶ τηλικούτοις παλαίσμασι τῶν ἀμαραντί νων στεφάνων οἱ ἀξιόνικοι τῆς ἀληθείας μάρτυρες παρὰ τοῦ ἀθλοθέτου Θεοῦ κατηξίωνται, καὶ Χριστῷ εἰς αἰῶνα συμβασιλεύουσι Χριστῷ συγκληρονο- μοῦσι, καὶ τὸν τῆς ἀθανασίας διαλαχόντες κλῆρον, ζῶσιν ἐν αὐτῷ ζωὴν τὴν ἀκατάλυτον καὶ ἀμήρυτον, φωτὶ ἀἰδίῳ ἑναστραπτόμενοι, τῷ θείῳ κάλλει ένα αγλαϊζόμενοι, ταῖς ἄνω δυνάμεσι συγχορεύοντες· καὶ τί γὰρ πλέον ἢ Θεῷ συνεῖναι καὶ τῆς ἐντεῦθεν κατα- τρυφάν μακαριότητος ἠξιωμένοι τῆς ἄνω δόξης τε καὶ λαμπρότητος ; εἰ γάρ πως καὶ δοκεῖ κεκρύφθαι αὐτῶν νῦν τὴν ζωὴν, Ὅταν ὁ Χριστός, φησί, φα νερωθῇ ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ αὐτοὶ σὺν αὐτῷ φανερωθήσονται ἐν δόξῃ. Ο γάρ τοι τῶν μαρτύ ρων Θεός, Θεός Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, οὐ νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων Θεός ἐστιν, ὡς γέγραπται. Τοι - apostatic copia ejus vulnerate prdefunt, casum suuin cladenique deplorantes. Sapientes hi ac celeberrimi martyres, de errore triumphiatores effecti, fidei nostræ inexpugnabiles urres exstiterunt, Ecclesiæ columnæ ac sustenta- cula, religionis bases et immobile fundamentum, gloria ingens nestratum fidelium et ornamentum, luminaria splendida et intellectualia mundi fines illuminaut, cortaminum suorum Adeique radiis fdem invictam ! o charitatem ineffabi- fulgentes. Ο lemo spem indubiam! o fortis animæ constantiam angelicam! o excelsarum mentium celestiumque alacritatem atque vigorem, natura majorem, re creata superiorem ! Quid prius stupentes admirabi- mur? Fortitudinis datorem Deum, an fortium pro- positum? divinorum donorum praestantiam, an sanctorum magnanimitatem? Utraque res enim naturam orationemque nostram excedit. Cum Pro- pheta ergo exclamabimus: Sanctis qui sunt in terra ejus, mirificavit Dominus omnes voluntates suas in eis. Quoniam et hic mirabilis in eis est, quia supra omnem creaturam se extollentes, uni creatori con- ditoriqne suo adhaserunt. Sic itaque facti sunt ' speculum Dei immaculatum, purissimum, limpidis- situm; divinumque radium pure in suis purissimis animabus exciplentes, Dei imitatores evaserunt; quodque Deus est suapte natura, ipsi participatione et gratia consecuti sunt, facti uinirum Dei habita- cula, templa divina et splendida, juxta propheticam locutionem: Habitabo in eis et inambulabo; et ipsi erunt mihi populus, et ego illorum Deum 5. Hi ergo, præclaro certamine preclare decertato, fide servata, cursu consummato, mundo ejusque principe debellato, egregio confecto negotio, caduca ac fluxa 125 cum perpetuis commutantes, ob hre viriliter gesta, et tanta certamina, immarcescibili- bus coronis victoriosi veritatis testes a munerario certaminum Deo digni habebuntur, et cum Christo æternaliter regnabunt Christo scilicet facti cohære- des, et immortalitatis sortem adepti, vivunt apud eum vitam incessabilem ac perpetuam, luce immor- tali fulgentes, divina pulchritudine venustati, cum superuis potestatibus choreas agitantes. Nam quid majus esse potest, quam versari cum Deo, alque ¡llinc beatitate perfrui, superna gloria dignos babi- tos atque splendore? Etiamsi enim nune forte vita illorum obscura videtur, attamen : Cum Christus, inquit, apparuerit vila nostra, tunc et ipsi cum eo apparebunt in gloria *. Namque martyrum Deus est Abrahami Deus et Isaaci et Jacobi, non mortuorum sed viventium Deus est, uti scriptum est 7. Itaque sanctorum animæ in manu Dei sunt, neqɔe unquam cas tanget dolor; et quanquam oculis horum insi- φάσκουσαν προφητικὴν προαγόρευσιν· Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω· καὶ αὐτοὶ ἔσονται μοι εἰς λαόν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν.

pientium visi sunt mori, et repulala est calamitas 'A exiius illorum; et a nobis discessus, contritio ; illi nihilominus sunt in pace. Non enim mortui sunt, sed vivunt, et somnus potius quam mors est, mors ¡llorum pretiosa; haud terra infossi, sed in cœlum volatu elati (54). Etenim ex corruptibili caducaque vita translati, in aliam transierunt senectutis exper- tem et sempiternam. Quamobrem in quotidianis canticis nostris, circa illud acroteleution cantici quod hymno succinitur, congruum quid modulantes ceu ad viventes in Deo sanctos : Benedicite, spiritus el anima justorum, Domino, dicimus, et quæ ibi se- quuntur. Atqui illi canticum Domini haud canerent in terra aliena, et a nostro sacro choro longissimne absentes, si certe sancti ab eis mortui puta- rentur. 52. Sed illa quidem priora fuerunt. Nunc vero in suis sacris imaginibus easdem quas Christus persecutiones participant, ejusdemque passionibus conformantur, ita ut pro duplici passione et inju- ria, duplicibus etiam præmiis sint coronandi : vicis- simque simul glorificabuntur secundo, tum in vita scilicet martyres, tum etiam martyres in imagini- bus. Propterea nos scientes eos Dei familiares esse ac asseclas (iis enim omnium Deus dixit: Jam non dico vos servos, sed amicos' ; et, Dedit eis pole- statem filios Dei fieri "), admiremur illorum erga Deum charitatem ac fidem, et supernis honoribus cumulemus templa illorum ornemus, certamina celebremus, sacras reliquias veneremur, augustas illorum imagines cultu prosequamur : quandoqui- dem vere honor imaginis ad prototypum transit; et honor fidelibus conservis tributus, indicium est nostræ erga communem Dominum benevolentiæ, ut aiunt Ecclesiæ magistri. Hinc nobis firma spes fidesque, sanctificationem impetrandi, peccatorum- que remissionem, ac molestiarum depulsionem nanciscendi. Hinc videmus expelli dæmones, mer- bos sanari, infirmitates fugari omnium qui cum fide accedunt, sive spiritales sive corporeas, si- quidem dedit ipsis omnium dominator potestateni calcandi supra serpentes et scorpios, et super omnes D inimici vires, nec non morbum quemlibet ægritudi- nemque sanandi “. Quo fit, ut, virtute a Spiritu accepta, miraculis atque virtutibus clarescant (65), gratiæ fontem in semet gestantes sanitatibus abunde ad omnes scaturientem. Quid igitur ad hæc dicitis, • 126 sanctorum inimici ? Dignine sunt necue, propter hæc majora omni cogitatione atque ora- tione certamina, quæ humanæ naturæ vires exce- dere scimus, digni, inquam, ne sunt honorari et glorificari? præsertim quia et de ipsis exstant pro- γαροῦν αἱ τῶν ἁγίων ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ εἰσι, καὶ οὐ μή ποτε αὐτῶν ἅψηται βάσανος, κἂν ἔδοξα, ἐν ὀφθαλμοῖς τουτωνὶ τῶν ἀφρόνων τεθνάναι, καὶ ἐλογίσθη κάκωσις ἡ ἔξοδος αὐτῶν, καὶ ἡ ἀφ' ἡμῶν πορεία σύντριμμα· οἱ δέ εἰσιν ἐν εἰρήνῃ· οὐ τεθνήκασι γὰρ, ἀλλὰ ζῶσι, καὶ ὕπνος μᾶλλον τίμιος ἢ θάνατος, ὁ θάνατος αὐτῶν ἐστιν· οὐκ εἰς γῆν ὑποδύντες, ἀλλ᾽ εἰς οὐρανοὺς ἀναπτάντες. Τῶν γὰρ φθαρτών μετο αναστάντες καὶ ἐπικήρων, ἐφ' ἑτέραν βιοτὴν μετα ετάξαντο τὴν ἀγήρω τε καὶ μακραίωνα· διόπερ ἐν τοῖς ὁσημέραι παρ' ἡμῖν ἀδομένοις, κατ' ἐκεῖνο δὴ τὸ ἀκροτελεύτιον τοῦ ἐφυμνίου μέλους, εναρμόνιον τι μέλποντες οἷα πρὸς ζῶντας ἐν Θεῷ τοὺς ἁγίους, Εὐλογεῖτε, πνεύματα καὶ ψυχαὶ δικαίων, τὸν Κύ ριον, λέγομεν, καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα. Ἐκεῖνοι Β γὰρ οὐκ ἂν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ᾆσαιεν ὡς ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ἱερᾶς ἐμηγύρεως ὡς ποῤῥωτάτω ἱστάμενοι, εἴπερ αὐτοῖς τεθνεώτες οι ἅγιοι ἐλογίσθησαν. νβ'. 'Αλλ' ἐκεῖνα μὲν πρότερον. Καὶ νῦν δὲ διὰ μέσου τῶν ἱερῶν ἀπεικασμάτων αὐτῶν, τοῖς αὐτοῖς τῷ Χριστῷ συμμετέχοντες κοινωνοῦσι διωγμοῖς καὶ τοῖς πάθεσι συμμορφούμενοι, ὡς ἐπὶ διπλοῖς τοῖς παθήμασι καὶ ὀνείδεσι, διπλοῖς καὶ τοῖς βραβείοις στεφθήσονται. Καὶ αὖθις συνδοξασθήσονται τὸ δεύ τερον, καὶ ἐν ζῶσι μάρτυρες, καὶ ἐν εἰκόσι μάρτυ ρες, τοιγάρτοι καὶ ὡς οἰκείους Θεοῦ καὶ θεράπον τας εἰδότες· πρὸς αὐτοὺς γὰρ ὁ τῶν ὅλων είρηκε Θεός· Οὐκέτι ὑμᾶς καλῶ δούλους, ἀλλὰ φίλους. Και, Εδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέ- σθαι υπεραγάμεθα μὲν τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης καὶ πίστεως· αὐτοὺς, στεφανοῦμεν δὲ ταῖς ἀνωτάτω τι μαῖς· γεραίρομεν αὐτῶν τοὺς ναούς, τιμῶμεν τοὺς άθλους, προσκυνοῦμεν τὰ ἱερὰ λείψανα, κατασπα ζόμεθα αὐτῶν τὰ τίμια εἰκονίσματα· ἐπειδὴ ταῖς ἀληθείαις ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, καὶ ἡ πρὸς τοὺς εὐγνώμονας τῶν ὁμο δούλων τιμὴ ἀπόδειξιν ἔχει τῆς πρὸς τὸν κοινὸν Δεσ σπότην ευνοίας, φασὶν οἱ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκα- λοι· ἐντεῦθεν ἡμῖν ἀδιστάκτως ἐλπίζεται καὶ πιστεύεται, ἁγιασμόν τε προσγίνεσθαι, καὶ ἁμαρτιῶν συγχώρησιν, καὶ λύσιν εὑρίσκειν τῶν δυσχερών ἐνταῦθα ὁρῶμεν ὡς δαίμονες ἀπελαύνονται, καὶ νόσοι θεραπεύονται, καὶ πάντα δραπετεύει τὰ πάθη τῶν πίστει προσιόντων, ὅσα τε ψυχῆς καὶ ὅτα σώ ματος· ἐπείπερ δέδωκεν αὐτοῖς ὁ τῶν ἁπάντων κατ εξουσιάζων τὴν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ πᾶσαν νόσον θεραπεύειν καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Διὸ τὴν ἐνέργειαν λαβόντες τοῦ Πνεύματος, ἐν θαύμασι καὶ δυνάμεσι διαλάμπουσι, τὴν πηγὴν ἐν ἑαυτοῖς τῆς χάριτος φέροντες βλύζουσαν πᾶσι δαψιλῶς τὰ ἰάματα. Τί οὖν πρὸς ταῦτά φατε, οἱ τῶν ἁγίων ἐχθροί; “Άξιοι διὰ τούτους δὴ τοὺς ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον ἀγῶνας, καὶ οὓς κρεῖττον ἢ κατὰ τὴν ἀνθρω

πείαν φύσιν γινώσκομεν, τιμᾶσθαί τε καὶ δοξάζε- σθαι, ὡς ἂν καὶ αἱ περὶ αὐτοὺς ἐπαγγελίαι, πήρ ρωθεν προϋποσχεθεῖσαι τὸ ἀψευδὲς ἔχοιεν· Τοὺς δοξάζοντάς με γάρ, φησί, δοξάσω, ὁ ἀληθὴς ἔφησε λόγος· τίνα τρόπον; καὶ δι᾿ ἕτερόν γε, ὡς πλεί- στων καὶ ἄγαν ὑψηλῶν καὶ λόγων καὶ ἔργων, τὸ ἀξιόχρεων τῶν ἐπαίνων καὶ τῆς δόξης αὐτοῖς παρο ιστώντων· οὐ μὴν ἧττόν γε, καὶ τούτων δὴ τῶν ἱε- ροτυπιῶν ἕνεκεν, ὅπερ ἡμῖν σπουδάζεται τοῖς εὐσε βἔτι καὶ φιλομάρτυσιν· αἰδεῖσθε τούτων τοὺς ἄθλους καὶ τιμᾶτε τὴν μνήμην, τὰς ἀοιδίμους ἐκείνας άρι- στείας ὑπερεκπληττόμενοι, οὓς καὶ θῆρες ᾐδέσθη- σαν, καὶ τὸ πῦρ πολλάκις καταπλαγὲν ὑπεχώρησε, καὶ σίδηρος περιθραύεται τε καὶ ἀπαμβλύνεται, νγ'. Η τοῦτο μὲν ὑμῖν οὐ δοκεῖ; βδελύττεσθε δὲ Β τὰς τῶν ἁγίων πρεσβείας, διασκάπτετε δὲ τὰς τῶν θείων θυσιαστηρίων ἱερὰς τραπέζας, ἵνα τῆς φλογός τῶν λειψάνων αὐτῶν, καθάπερ ὁ διδάσκαλος ὑμῶν Μαμωνᾶς ἔδρασέ τε καὶ ἐδίδαξεν, ἐμφορηθῆτε; Καὶ καταχραίνετε αὐτῶν τοὺς σεβασμίους οἴκους, καὶ πίσης δυσωδίας καὶ αἰσχρουργίας ἀποπληροῦντες, καταμολύνετε καὶ βεβηλοῦτε τὰ ἅγια, ἅμα τοῖς ἱεροῖς αὐτῶν ἐκτυπώμασι, δι' ὧν αἵ τε ἀριστεῖαι καὶ οἱ ἀοίδιμοι ἆθλοι αὐτῶν, ὥσπερ ταῖς βίβλοις, οὕτω κἀν ταῖς ἐκκλησίας καὶ τοῖς πίναξιν ἐμπρέποντες ἀνά γραπτοι παραδέδονται· ὥστε τοὺς ἀναθεωροῦντας, πρὸς ζῆλον τῆς θεομιμήτου αὐτῶν πολιτείας διαν ἱστασθαι· καὶ τῶν βίβλων αὐτῶν τινας τῷ πυρὶ παρα- διδόντες, κόνιν καὶ τέφραν ἀποδείξαι διηγωνίσασθε, ἵνα καὶ διὰ τούτων τὴν μνήμην αὐτῶν τέλεον ἀπο- C σβέσητε · οἱ οὕτω τῶν ἁγίων κατανεανιευόμενοι, ὡς ἐκ τῶν παρόντων τὰ τοῦ ἀληθοῦς τεκμήρασθαι τῷ βουλομένῳ παντὶ καὶ συνιδεῖν ἔξεστι · τί οὐκ ἔμελλον τῶν δεινῶν καὶ ἐκτόπων εἰς αὐτοὺς δράσειν, εἴπερ αὐτοῖς συνήκμασαν καθ' όν χρόνον ἐν τῇδε τῇ ζωῇ νδ'. ᾿Αλλ᾽ ὑποπλάττονται μὲν οὐκ ἀσεβεῖν εἰς τοὺς ναούς, παραλογίζονται δὲ ἑαυτούς, λέγοντες, ὅτι Αγιοί εἰσιν οὗτοι, διὰ τὰς τελουμένας θυσίας, καὶ τὰς ἱερὰς εὐχὰς καὶ ἐπικλήσεις, τὰς ἐπὶ τῶν ἑδραιώσεων αὐτῶν ἱερολογουμένας. » Εἶτα πῶς οὐκ ἀσύνετοι καὶ ἀπόπληκτοι πάμπαν, οὐ συνιέντες ὡς καθ' ὅλον τὸν ναὸν τοῦ ἁγιασμοῦ διαφοιτᾷ χάρις, καὶ ἡ τοῦ ἁγίου παρουσία Πνεύματος; οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδοται τὸ D Πνεῦμα· οὐδὲ τὸ μὲν τοῦ ναοῦ μέρος τὴν χάριν προσ- ἀγεται, τὸ δὲ ταύτης ἀπολιμπάνεται· ἢ γὰρ ὅλος ἱερός τε καὶ ἅγιος, ἢ ὅλος έναγής τε καὶ ἀκάθαρτος. ᾿Αλλὰ σύ γε, ὦ φιλαπερίγραπτε καὶ μισόμαρτυς, περιγράφων τὸν ἁγιασμὸν, τὸ πᾶν ἀποστερεῖς ἀνοή- τως, ᾧ τὸ πλέον, εἰ χρὴ παρρησιασάμενον εἰπεῖν, πρόσεστιν, ὑφαιρούμενος· ἐπειδὴ ταῦτα καὶ ἄλλως μετέχουσι χάριτος · ὥσπερ γὰρ οἱ ναοὶ τὴν τῶν ἁγίων ἐπωνυμίαν δέχονται, οὕτω καὶ τὰ τούτων ἀπεικονίσματα, τὴν κλῆσιν αὐτῶν διὰ τῆς ἐπιγρα- rificantes me inquit, glorificabo, verax oraculum ait is. Quo id, inquam, modo ? Nempe aliter quoque plurimis sublimibusque encomiis atque operibus, dignus eis laudum honor et gloria impenditur; neque tamen serius per sacras imagines, id quod nos religiosi ac philomartyres valde satagimus. Veneramini ergo certamina, honorate memoriamı, celebria illa facinora admirantes martyrum, quos feræ quoque erubuerunt, quibus ignis sæpe cessit, ferrum infractum est et obtusum, pœnales diruptæ snut machinæ; et sensu quodammodo tacta ele- menta, martyrum erga communem Dominum cha- ritatein, ceu conserva reverita sunt. A missiones, multo ante haud fallaciter editæ : Glo- 53. An vero aliter vos existimatis ? Aversamini autem sanctorum preces, sutfoditis augustorum altarium sacras mensas, ut flamma ex horum reli- quiis ardente, sicuti vester Mamonas fecit ac dom cuit, perfruamini? Et venerabiles horum ædes conspurcatis, omnique fetore ac turpitudine opple- tis, sancta polluitis et profanatis cum illorum se- cris cælaturis, quibus martyrum) res præclare gesta, et celebria certamina, ceu fit in libris ita in eccle- siis ac tabulis splendide picta exhibentur. Quin adeo libris etiam aliquot talia continentibus igni traditis, cinerem favillamque hos efficiendos cura- stis, ut sic etiam sanctorum memoriam funditus aboleretis. Jam vero qui ita adversus sanctos inso- lescunt (prout ex re praesenti, quisque volet, allir- mationis veritatem comperire poterit), quid non erant acturi horrendum atque incredibile adversus sanctos, si forte in ea tempora incidissent, quibus illi vixerunt? Nonne tanto pejora præsentibus el diriora fecissent, quanto major horum erga veram religionem adversatio cernitur ? 54. Sed enim simulant se adversus templa irrc- ligiose non agere; sed ipsi sibi fucum faciunt di centes : e Ista quidem sancta esse, ob illic peracta sacrificia, el sacras preces atque invocationes, que in eorum fundationibus fiunt. Atqui quidni sunt fatui stolidique omnino, cum non intelligant san- ctificationis gratiam sanctique Spiritus præsentiam ad totum templum pertinere? neque enim ad men- suram datur Spiritus ¹; neque pars quidem templi gratia imbuitur, pars autem hac destituitur. Nam vel totuin sacrum est et sanctum, vel profanum totum atque pollutum. At tu, qui incircumscriptum amas, et martyres odio habes, dum sanctificatio- nem circumscribis, rem totam insipienter aufers, quia cui plus inest, si confidenter dicere licet, subtrahis; quoniam hæc aliunde etiam gratiam participant. Nam sicut templa a sanctis rebus ap- pellationem accipiunt, ita et sanctorum simulacra καὶ τὰ κολαστήρια περιάγνυται μηχανουργήματα, στοιχεῖα δὲ ὥσπερ ἐν αἰσθήσει γινόμενα, τὴν πρὸς τὴν κοινὸν Δεσπότην εὐγνωμοσύνην οἷα ομόδουλα δεδυσώπηται. ἐξιότευον ; ἆρα οὐχὶ τῶν παρόντων πολλώ χείρω τε και εὐσεβείας ἔνστασις διεδείκνυτο; χαλεπώτερα, ὅσῳ καὶ μείζων αὐτοῖς ἡ ὑπὲρ τῆς

nomen horum inscriptum gerunt, atque hoc san- clificantur; si certe credibilis tibi minimeque men- dax testis est Christus, qui vim nominis gratiain- que declarat dicens : In nomine meo dæmonia ejicient ". Et quæ ibi sequentia scimus. Ει : Qui re- cipit prophetam in nomine prophete, mercedem prophetæ accipiet. Et qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet 6. Qui ergo ad war- tyris templum accurrit, ad imaginem pariter acce- dlit. Utraque opificia sunt et 127 in ambobusgra- tia eadem. Insuper vero qui religiose accesserit, sauc:ificationem ob fidem propriam (66-67) conse- quetur. Si ergo sancta sunt templa ac veneranda nécesse est sancti quoque hominis imaginein sanelam esse ac venerabilem; nihilque hic profa- num esse aut pollutum. Quod si has profanas dicis, Β profecto etiain ecclesiæ profanæ sunt: communem enim et per omnia diffusam constat esse sanctifì- cationem. Alioquin imaginibus alia opus esset san- ctificatione, fundatione, precibus, encæniis aliis; alteriusque adventum Spiritus præstolabuntur. Quod si tu per unam rem, alteram simul evertis, usanifestumn te ostendis sanctarum rerum inimicum, et quidem furiosissimum hostem atque acerbissi- mum, quia molestissimi tibi sunt sancti etiam in imagine spectati. Propterea tu subruis, prosternis, spolias templa, quia saṇcta sunt. Nonne ita tuo te Testimonio osorem hostemque sanctorum probas,? Demonstras enim, etiamsi nolles, summam esse horum inter se relationem et necessitudinem, sacri nempe templi et augustarum imaginum, quia nunc simul destruuntur et persecutionem experiuntur ; velut antea a Christianis fabricata hæc pariter fue- rant et honorata. 55. Postquam itaque temet Christo et sanctis infensissimum ostendisti, sequitur ut paria de sym- bolis quoque cœlestium et incorporearum virtutum sentias atque loquaris. Nam Christi rebus sublatis, hæc quoque simul auferri destruique congruum est; thine etiam Marcionis Manetisque infidelitate atque atheismo laborare coarguaris, Veteremque el Novam Scripturam ludibrio risuique habere, ple- raque ex his delere et expellere, loquentem in ipsis Deum reprehendere: et si nihil aliud, certe illos Cherubinos, qui auro puro ductili formati fuerunt, Deo omnium Domino jubente, Moysisque oraculo conflati, atque haud minus apostolicis verbis "; honorati, latreutici cultus cum cæteris justificatio- nes, ceu symbola hujus regulæque, vocitati; de quibus latius alibi quoque a nobis fuit disputatum. 56. Nunc demum hoc tibi adhuc adjectum sumi- ciat. Nempe, quod Judais ingratior et contuma- sis nostris actibus, ex intimo animo pie sincereque elicitis. Α φῆς φέρουσι, καὶ ταύτῃ ἁγιάζονται· εἰ δὴ πιστός σου ἧττον, καὶ παρὰ τῷ ἀποστολικῷ λόγῳ τιμώμενα, καὶ βολα καὶ θεσμοί ταύτης κατονομαζόμενα, περὶ ὧν ὁ Χριστὸς καὶ ἀψευδέστατος μάρτυς, τὴν ἐκ τοῦ ὀνό ματος ἰσχὺν καὶ χάριν διασαφῶν. Ἐν τῷ ὀνόματί μου, λέγων, δαιμόνια ἐκβαλοῦσι. Καὶ ἃ τούτοις ίσμεν επόμενα. Καὶ ὁ δεχόμενος προφήτην ἐν ὀνόματι προφήτου, μισθὸν προφήτου λήψεται. Καὶ ὁ δεχό μενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου, μισθὸν δικαίου λήψεται. Ο τοίνυν τῷ ναῷ προστρέχων τοῦ μάρτυρος, καὶ τῇ εἰκόνι ὡσαύτως πρόσεισι· κτίσμα καὶ ταῦτα κἀκεῖνα, καὶ ἐπ' ἀμφοῖν ἡ χάρις ἡ αὐτή πλέον δὲ ὁ πιστῶς προσιών ἕξει κατὰ τὴν οἰκείαν πίστιν τὸ ἁγιάζεσθαι. Εἴπερ οὖν οἱ ναοὶ ἅγιοι, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς πάντα ἅγια καὶ σεβάσμια, ἀνάγκη καὶ τὸν τοῦ ἁγίου χαρακτῆρα ἅγιον εἶναι καὶ σεβάσμιον, καὶ οὐδὲν ἐνταῦθα ἐναγὲς καὶ ἀκάθαρτον· εἰ δὲ ταῦτα καλεῖς ἐναγή, οὐκοῦν καὶ αἱ Ἐκκλησίαι ἐναγεῖς : κοινὸς γὰρ καὶ διὰ πάντων φοιτῶν δέδεικται ὁ ἁγιασμός. Δεήσονται λοιπὸν καὶ ἑτέρου ἁγιασμοῦ, εδραιώσεών τε καὶ εὐχῶν καὶ ἐγκαινισμῶν ἑτέρων, καὶ ἄλλου ἐπιφοίτησιν ἐκδέξονται Πνεύματος· εἰ δὲ διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τὸ ἕτερον καταστρέφεις, φανερόν σεαυτόν κατέστησας, ὅτι ἐχθρὸς εἶ τῶν ἁγίων, καὶ ἐχθρῶν ὁ δυσμενέστατος καὶ πικρότατος, ἐπειδὴ βαρύτατο σοί εἰσιν οἱ ἅγιοι καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενοι· ἀλλὰ . διὰ τοῦτο ἀνορύττεις, διὰ τοῦτο καταβάλλεις, διὰ τοῦτο ἀποκοσμεῖς, ὅτι ἅγιοι εἰσιν οἱ ναοί· ἢ οὐχὶ σεαυτοῦ καταμαρτυρεῖς τῶν ἁγίων εἶναι δυσμενή καὶ πολέμιον ; Δεικνύεις γὰρ καὶ μὴ βουλόμενος, ὅτι τοσαύτη ἡ σχέσις καὶ οἰκείωσις τούτων πρὸς ἄλληλα, τοῦ τε ἱεροῦ οἴκου, φημί, καὶ τῶν θείων εικονισμά των, ὅτι καὶ συγκαθαιροῦνται ἀλλήλοις καὶ συνδιών κονται, καθάπερ καὶ τὸ πρὶν παρὰ Χριστιανοῖς συγκαταρτιζόμενα ἤδη καὶ ἐδοξάζοντο ἅμα. νε'. Οπηνίκα οὖν ὤφθης Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων ὁ ἔχθιστος, ἀκόλουθον ταῦτα καὶ περὶ τῶν συμβό λων τῶν οὐρανίων καὶ ἀσωμάτων φρονεῖν καὶ λέγειν δυνάμεων· ὅτι ἐπειδὴ τὰ τοῦ Χριστοῦ καταλέλυται, καὶ ταῦτα συγκαταλελύσθαι καὶ συγκαταβεβλῆσθαι ἄξιον· ἵνα κατάφωρος γένῃ κανταῦθα τὴν Μαρκίω νος καὶ Μάνοντος νοσῶν ἀπιστίαν καὶ ἀθεΐαν, Πα- λαιάν τε καὶ Νέαν Γραφήν καταμωμεῖσθαί τε καὶ ἀποσκώπτειν εἰδὼς, ἀθετεῖν τε τούτων πολλὰ καὶ ἀποσκορακίζειν, καὶ τὸν ἐν αὐταῖς λαλήσαντα Θεόν δυσφημεῖν· καὶ εἰ μή τι ἄλλο, τά γε χερουβὶμ ἐκεῖνα, ἃ δὴ χρυσίῳ καθαρῷ διήλασταί τε καὶ πε ποίηται, Θεοῦ μὲν τοῦ πάντων δεσπόζοντος προστε ταχότος, Μωσέως δὲ θεοκλυτήσαντος συμπηγνύμενα, δεδοξασμένα μὲν καὶ σεβάσμια καὶ "Αγια ἁγίων, καὶ τηνικαῦτα καὶ ὄντα καὶ προσαγορευόμενα, οὐδὲν δὲ δικαιώματα λατρείας μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ὡς σύμ- πλατύτερον καὶ ἐν ἑτέροις ἡμῖν διείληπται. νς'. Νῦν δὲ τοῦτο μόνον προστεθὲν ἀποχρήσει τοι· ὅτι ἐπειδὴ καὶ Ἰουδαίων εξ ἀγνωμονέστερος καὶ

ἀπειθέστερος, τὰ θεῖα προστάγματα καταπατῶν καὶ ὡς παιδιὰν λογιζόμενος, Χριστιανόν σε γινώσκειν ἢ καλεῖν οὐ θεμιτόν. Οὓς γὰρ μήτε ἀποστολικὴ διδα σκαλία πέπεικε, μήτε νομοθετῶν καὶ προφητῶν θε- σμοὶ πηγάγοντο, μήτε αὐτοῦ Θεοῦ προστάξεις εκδει- ματοῦσι καὶ ἐντάλματα, πῶς ἂν τῆς Χριστιανῶν μοίρας τις υπολήψοιτο; Εἰ μὲν οὖν ἐξεγένετό τινι Χριστιανόν σε πεῖσαι γενέσθαι, οὐδὲν ἂν ἐδέησε του περὶ εἰκόνων Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων λόγου · ἐπίσ στευσας γὰρ ἂν, ὅτι καὶ ἐσαρκώθη καὶ ἐσωματώθη ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, καὶ ἐνηνθρώπησεν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ οὐ δικήσει καὶ φαντασίᾳ · ἐκήρυξας δ' ἂν καὶ περι- γραπτὸν αὐτοῦ τὸ σῶμα, καὶ οὐδεμία σοι περὶ τῶν τῆς πίστεως ἡμῶν ἱερῶν συμβόλων ἀμφιβολία • ἀλλὰ λόγῳ μὲν καὶ ἐπ' ἄκρῳ γλώττης, τὸ τοῦ Χρι- στιανοῦ σεαυτῷ περιπλάττων ἐπιχρωννύεις ὄνομα, ἔργῳ δὲ ὅτι παντάπασι τὴν τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίαν ἀπαναίνῃ, τὰ διὰ τῶν χειρῶν σου πραττόμενα μεγα- κοφώνως μαρτυρεῖ· ἡμῖν δὲ καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις, οἷς ὁ φόβος Κυρίου ἐμπεφύτευται, καὶ τὰ θεῖα σέβειν καὶ τιμᾶν μεμαθηκόσι, καὶ ἐκ τῶν Μωσαϊ κῶν Συγγραμμάτων, μᾶλλον δὲ τῶν θεοπνεύστων ῥημάτων, ἐμφανές καθίσταται, ὅτι καὶ οἱ ἅγιοι άγο γελοι γράφονται καὶ εἰκονίζονται· καὶ διὰ τῶν εἰδ κόνων αὐτῶν ὡς ἱερῶν Θεὸς ἐμφανίζεται. Ἐκεῖθεν γὰρ, φησὶν, γνωσθήσομαί σοι. Διὸ προσκυνηταί εἰσι καὶ ἅγιαι· εἰ δὲ αἱ ὑπέρταται οὐσίαι καὶ Θεῷ πλησιάζουσαι εἰκονίζονται, δῆλον ὡς καὶ αἱ ὑπο- 6:6ηκυῖα: δυνάμεις εἰκονισθήσονται, καὶ παρὰ Χρι στιανοῖς ὡς ἱερὰ καὶ τιμηθήσεται καὶ προσκυνηθή- C σεται γραφόμενα. νζ'. Ἐπειδὴ δὲ οὐδὲν τῶν ἀνοσίων καὶ ἐκτόπων αὐτοῖς παραλέλειπται, δ μὴ κατὰ τῆς καθολικῆς Εκκλησίας ἐκμελετῶντες, πεφλυαρήκασί τε καὶ κατεπράξαντο· καὶ γὰρ καθάπαξ ἐπὶ τῇ λύσσῃ τῇ Μανιχαϊκῇ ἐπλωκότες, τὰς μανικὰς ἀπαμβλίσκουσι τῆς καρδίας ὠδῖνας· καὶ ὥσπερ μεμηνότες, τὰς τῆς ἀληθείας εικόνας καὶ τῶν ἀληθῶν τὴν μνήμην ἡμῖν διασωζούσας, οἱ τοῦ ψεύδους ὑπασπισταί, ψευδωνύ- μους κατονομάζειν οὐ καταπεφρίκασι, τοῖς ἀρχετύ- ποις τὸ ψεῦδος ἀνάπτοντες, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ ᾠήθη- μεν τὰ νῦν ὑποδραμόντα τοῖς προεκτεθείσι προσ- θεῖναι· εὐσθενῶς γὰρ ὅπως ἐξελεγχθείη αὐτῶν τὰ τῆς ἀπονοίας καὶ κακουργίας συλλήψεται· οἱ γὰρ τῷ ἁγίῳ διαμαχόμενοι Πνεύματι, καὶ πρὸς πᾶσαν ὑψ- ηγορίαν ἀπαγορεύουσι, συγκατασβέσαι διὰ τούτου τήν τα Χριστοῦ μνήμην καὶ τῶν ἁγίων πραγματευό. μενοι, κάν τούτῳ ταῖς θεοπνεύστοις φωναῖς ἀντι- παραταττόμενοι, νη'. Όπως γὰρ παλαιγενές τούνομα, καὶ τῆς ἀν θρώπου γενέσεως αὐτῆς πρεσβύτερον, μᾶλλον δὲ καὶ εἰς τὴν ἀνθρώπου ποίησιν ὡς ἡγούμενον παρα- λαμβανόμενον, μάθοιμεν ἂν σαφῶς ἐντεῦθεν. Τί φησιν ὁ τῶν ὅλων Θεός; Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἡμετέραν· πρώτη ῥῆσις Θεοῦ, A cior cum sis, divina præcepta pedibus traheus et * Exod. xxv, 22. " Gen. 1, 26. magisterium persuadendo vincit, neque legislato- ipsius Dei constituta et mandata terrent, cur quis- Si ergo accideret, ut tibi aliquis Christianum fieri suaderet, nihil sane ei opus est de Christi sancto- esse et corporatum Det Verbum, vereque huma- natum, et non apparenter atque phantastice. Dixisti etiam circumscriptum esse corpus ejus, neque ullum tibi est de nostræ fidei sacris symbolis du- bium. Nihilominus summis tantum labiis et verbo- prorsus negari, facta tua vehementi voce testantur. Nobis vero cunctisque hominibus, quibus Domini timor est insitus, quique res divinas colere et ho- norare docti sumus, ex Mosaicis quoque Scripturis, vel potius ex inspiratis a Deo oraculis compertum est sanctos quoque angelos pingi et figurari; per- Illinc enim, inquit, innotescam tibi “. Sunt ergo hæ venerandæ ac sanctæ. Jam si altissimæ 128 est inferiores quoque potentias fore ſigurandas, picturis obsequio colendas. termissum fuit, quod studiose adversus catholicam Ecclesiam non sint moliti aut nugati. Nam ex quo Manichæa rabie sunt correpti, maniacos fundunt cordis abortus ; et quasi lymphati, veritatis ima- conservaut, hi falsitatis defensores, pseudonymas gentes; haud alienum proposito nostro arbitramur quæ nunc menti succurrant supradictis adjongere ; malitiæque proderunt. Nam qui divino resistunt Spiritui, quamlibet etiam orationis sublimitatem Dabmuunt, Christi ac sanctorun memoriam hoc instituto suo conantes exstinguere, sic etiam in- spiraus vocibus contradicentes. 58. Quod priscum sit hoc vocabulum, et ipsa hominis creatione antiquius, imo vero et in homi- nis creatione tanquam rei index adhibitum, per- spicue ex sequentibus discimus. Quid enim dixit et similitudinem nostram ® (68). Prima hæc fuit

τὴν καθ' ἡμᾶς ὑποστῆσαι βουλομένου φύσιν· εἶτα ἀορά του, μετὰ τὰ εἰρημένα, Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄν θρωπον· κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· καὶ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα· Ἐγέννησεν Ἀδὰμ τὸν Σήθ, κατὰ τὴν εἰκόνα καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ. Ἵνα δὲ τἆλλα παρέντες, τὰ τῷ μακρῷ μὲν διεστηκότα χρόνῳ, τῷ δὲ ὀρθῷ συνημμένα λόγῳ καὶ τοῖς ἐνα νοίαις, εἰς μέσον θείημεν, οἷα παρὰ Παύλου λέγε ται ἀκουσόμεθα· φησί γάρ, ὅτι Ωσπερ ἐφορέσα μεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου. 'Αλλ' ἀποχρῆν οἶμαι ταυτί, καὶ οὐ δεήσειν μακροτέρων ἡμῖν λόγων εἰς τὴν τῶν προκειμένων ἀπόδειξιν· τί γὰρ Μωσέως ἢ Παύλου ἀξιολογώτερον; Φραζέτωσαν οὖν ἡμῖν οἱ καὶ τοὔνομα ήρνημένοι, καὶ τοῦ εἶναι κατ' εἰκόνα Θεοῦ ὡς παρ φωτάτω ἀποπεμπόμενοι, καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἀμέθεκτοι χάριτος· εἰ πάντα τὰ τῆς προσηγορίας ταύτης μετ εσχηκότα, τίμια καὶ ἔνδοξα, ἐκ τῆς ὧν παρήχθη σαν δόξης τοῦτο ἐνεγκάμενα, τί δήποτε ταῖς τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων εἰκόσιν, ἐκ πάντων τὸ ἄδο ξον καὶ ἀπόπτυστον, ἀποῤῥίπτουσι; Καὶ ἵνα ἐκ τῶν υψηλοτέρων καὶ τῆς θεολογίας αὐτῆς τοῦ λόγου κατ άρξωμαι, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς ἡμῶν τῷ Πατρὶ συνθεολογούμενος, ὡς εἰκὼν αὐτοῦ τιμᾶται μετά τῶν ἄλλων προσηγοριῶν, καὶ δοξάζεται. Ος γάρ ἐστι, φησίν, εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου· καὶ ταύτῃ μάλλον οἱ θεολόγοι ἐνσεμνύνονται τῇ φωνῇ καὶ συγχαίρουσιν. ᾿Αλλὰ μήποτε διὰ τὸ τῆς εἰκόνες ὄνομα, καὶ τὸν Υἱὸν οἱ θεομάχοι τῆς Πατρικῆς δό ξῆς καὶ συμφυΐας ἀλλοτριώσουσιν; ἔπειτα δὲ καὶ ὁ θεῖος ἄγγελος, εἰκὼν ἐστι τοῦ Θεοῦ, ἔσοπτρον ἀκραι φνὲς, ἀκηλίδωτον, διειδέστατον. Διὸ τίμιος ὁ ἄγγελος καὶ ὁ ἄνθρωπος κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγενημένος, καὶ εἰκὼν Θεοῦ λεγάμενος· διὰ τοῦτο τετίμηται και ταύτῃ χρηματίζει τὸ αὐτεξούσιον, καὶ τῶν ἄλλων διαφέρων ζώων, κατὰ πάντων τὸ κρατεῖν ἔχει· ἐπεὶ καθὸ κτίσμα καὶ ἁπλῶς ζῶον, τούτων οὐδὲν διενή νοχε· καίτοι οὐδὲ ὁρᾶται τὸ κατὰ τὸν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα λεγόμενον· εἴτε τὸν νοῦν εἴποι τις τό τε ἡγεμονικὸν καὶ ἀρχικὸν, εἴτε τι ἄλλο τῶν περὶ αὐτὸν νοουμένων, ἐπειδήπερ οὐδὲ τὸ ἀρχέτυπον τούτου τῶν ὁρωμένων ἐστίν. νθ'. Ἔτι καὶ οἱ καθ᾿ ἡμᾶς ἱερεῖς, ἐπεὶ τῶν ἄνω διακόσμων καὶ τάξεων ἀποτυποῦσι τὴν ἐμφέρειαν εἰκονίζουσι γὰρ αὐτοὺς κατά τε τὰς ἱερὰς λειτουρ γίας, καὶ τὰς ἄλλας θείας ὑμνολογίας τὰς παρ' αυτ τῶν τελουμένας· διὰ τοῦτο τίμιοι παρὰ τῶν εὐσε δεῖν εἰδότων καὶ σωφρονούντων· καὶ ἡ λοιπὴ τῆς Εκκλησίας διακόσμησις καὶ εὐταξία, τῶν οὐρανίων εἰσὶν ἀπομιμήματα καὶ τυπώματα· καὶ ἡ κατά Μωσέα δὲ σκηνὴ τὸν νομοθέτην, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ πάντα, τῶν οὐρανίων καὶ τῆς ἄλλης κτίσεως ἀπο ηγήματά τινα καὶ ὁμοιώματα ἔφερε, καθάπερ αὐτῷ διατέτακται. Dei locutio nostram volentis naturam condere. Deinde post prius dictum: Et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit illum. Et deinde Genuit Adamus Sethum, ad imaginem et speciem suam”. Atque ut, aliis prætermissis, ea quæ longo quidem temporė distant, sed tamen justo vocabulo sensu que congruunt, in medium afferanus, Paulumn lo quentem audiamnus: Sicut portavimus imaginem terreni, ita rœlestis quoque portemus imaginem”. Utique satis hæc esse judico, neque nobis opus esse longiore sermone ad rei propositæ demon strationem. Quæ enim major auctoritas quam Moysis et Pauli? Dicant ergo nobis hi qui ipsum hoc voca bulum abnuunt, seque ab iinagine Dei longissime submovent, atque ab ejus gratiae participatione, si omnia, quæ hoc nomine utuntur, veneranda sunt et honorabilia, propter eorum unde deducun tur dignitatem, cur jam Christi et sanctorumn ima ginibus ignominiam quaquaversus et contemptum aspergunt? Atque ut ex sublimioribus atque ab ipsa theologia orationem ordiar, Filius Dei ac Deus noster, cum Palre suo Deus pariter dictus, tanquam ejus imago honoratur præter cæteras ejusdem appellationes, et glorifcatur: Qui est, in quit Paulus”, imago Dei invisibilis Atque hoc potissimum vocabulo gloriantur theologi et gau dent. Sed nonne, propter imaginis vocabulum, Filium quoque hostes Dei a paterna gloria et uni tate naturæ abalienabunt? Deinde, et augustus angelus, imago Dei est, speculum purum, imma culatum, limpidissimam. Idcirco honorabilis ange lus; itemque homo, utpote ad imaginem Dei factus, et Dei imago appellatus. Propterea in honore ha betur, ideoque etiam libero arbitrio pollet, et ab aliis differt animalibus, et omnibus dominatur. Nam quatenus tantum creatura est et animal, nihil a cæteris differt. Alioqui ne conspicuum quidem oculis est, quid dicatur in homine ad imaginem Dei; sive 129 mentem, quis putare velit et animi vim rectricem ac dominantem, sive aliud quid in homine cogitabile siquidem ne hujus quidem archetypum in numero visibilium re rum est. 59. Præterea nostri quoque sacerdotes, quia su permundialium ordinum speciem exprimunt; el enim hos repræsentant tum in sacris liturgiis, tum in aliis divinis quas celebrant hymnologiis; pro pterea honorabiles habentur a vere piis atque mo destis. Et reliqua Ecclesiæ ordinatio ac dispositio, cœlestis aulæ imitatio est ac figura. Item Moysis legislatoris tabernaculum, et cuncta illic contenta, cœlestium aliarumque creatarum rerum resonantias quasdam ac similitudines præ se ferebant, sicut ab eo dispositum fuerat. ** Gen. v, 3. 71 | Cor. xv, 49. 19 11 Cor. 1, 4. Animadverte additamentum invisibilis, quod non apud Nicephorum solum, sed apud aliquot etiam codices legitur. Videsis Cantacuzeni quoque opinionem apud nos, p. 100 adn. 31.

5. Ηδη δὲ καὶ οἱ ἱεραὶ βίβλοι αὗται, εἰκόνες εἰσὶ Α τῶν λόγων τῶν συγγεγραφότων· δι' αὐτῶν γὰρ καὶ μὴ παρόντες ἀεὶ φθέγγονται, καὶ κατὰ τοσοῦτον αὐτοῖς ᾠκείωνται, ὡς καὶ τῶν γεγραφότων αὐτῶν φέ ρειν ἐπ' εὐθείας τὰ ὀνόματα· οὕτω γὰρ τὴν ἱερὰν τοῦ Αποστόλου βίβλον, Απόστολον όνομάζομεν· καὶ τὴν τοῦ Προφήτου, προφήτην ὡσαύτως καλοῦμεν· καὶ τὴν · τοῦ εὐαγγελιστοῦ ὁμοίως. Καὶ τοὺς ἱεροὺς οἴκους, οὐκ ἐν σχέσει πάντοτε λέγομεν ὡς τοῦδε, ἀλλὰ τὸ πλεῖον ἀσχέτως τήνδε φράζομεν όμωνύμως τῷ ἐπικεκλημέ- νω, διὰ τὴν τῆς προσηγορίας κοινωνίαν τε καὶ οἱ κειότητα· οὕτω δὴ καὶ τῶν ἐπὶ γῆς κρατούντων εἰκόνες, τοῖς ὑπηκόοις τίμιαι παρὰ τοσοῦτον, ὅτι καὶ παρὰ Χριστοῦ τιμῆς ἡ Καίσαρος ηξίωται εικών· καὶ οὐδὲν ἂν εὕροι τις 8 πρός τι προηγούμενον φέρεται, 8 μὴ δι' αὐτὸ ἐκεῖνο τὴν ἐκείνου τιμὴν τροσάγεται, οἷα δὴ τὴν ἐκείνου ἐμφανίζον διάγνωσιν. Εἰ τοίνυν πάντα ταῦτα δι᾽ ἐκεῖνα τίμια, τίνος ἕνεκεν ἐκ πάντων τὰ κρείττονος πάντων μετεσχηκότα δόξης, παρὰ τῶν Χριστομάχων ἡτίμωται καὶ καθύβρισται; Καὶ ὁ μὲν Υἱὸς ὡς εἰκὼν τοῦ Πατρὸς δοξάζεται· εἰκόνες γὰρ ἀμφότερα, καὶ εἷς ὁ ἐπ' αὐταῖς λόγος, κἂν τῇ οὐσίᾳ τὸ διάφορον ἔχωσιν· ὅ δὲ μάλιστα αὐτῶν τὸ μανικὸν στην λιτεύει καὶ ἀναίσχυντον, τοῦτο τοῖς λεγομένοις προσ- τεθήσεται· ἴσμεν γὰρ ἅπαντες ὅτι καὶ φαῦλοι ἄνδρες, τὰ τῶν φαύλων καὶ ἀνοσίων τετιμηκότες, καὶ εἰκόνας αὐτοῖς εἰς μνήμην ἀνέθεσαν· οἷα δὴ καὶ τοῦ τρόπου αὐτῶν ζηλωταί γενόμενοι, καὶ τῶν πράξεων ἐρασταί, καὶ ὡς οἰκείων καὶ ὁμοτρόπων περιέποντες διετέλε σαν, εἴτε ἀγνοίᾳ τοῦ κρείττονος, εἴτε αἱρέσει τοῦ χείρονος. Αλλά παρ' Έλλησι, φασί, καὶ Ἑλλήνων, καὶ τοῦτο τῆς ἐκείνων εμβροντησίας καὶ παρανοίας ἄξιον· ἆρα γὰρ οὐκ ἔδει καὶ Χριστιανοὺς τὰ Χριστοῦ σεβάσματος παντὸς ἀξιοῦν, καὶ τὰ τῶν ἁγίων ἀπο- σεμνύνειν τε καὶ ἀσπάζεσθαι; ὥσπερ γὰρ αἱ τῶν ἐναγῶν μνῆμαι βδελυκταί εἰσι καὶ ἀκάθαρτοι, οὕτω καὶ αἱ τῶν ἁγίων ἀσπασταὶ καὶ ἐράσμιοι. ξα. Τίς γὰρ οὐ συμφήσειε τῶν νοῦν ἐχόντων, ὅτι εἰ τῶν φαύλων ἀρχετύπων φαῦλα τὰ εἰκονίσματα, ἐξ ἀνάγκης καὶ τὰ τῶν ἱερῶν καὶ ἁγίων ἀρχετύπων Ιερά τε καὶ ἅγια τὰ ἀπεικάσματα; εἷς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν ὁ λόγος, καθὸ εἰκόνες· εἰ καὶ ἄλλως τὰ ἀπ᾿ αὐτῶν νοούμενα καὶ δηλούμενα, πολλὴν ἐμφαίνει D καὶ ἀσυγκρίτως τὴν διαφοράν· ἀλλὰ δῆλον ὡς τὰ τοῦ Χριστοῦ τέλεον ἠθετηκότες, καὶ τῶν μακαρίων ἐκείνων ἀνδρῶν τὸν βίον καὶ τὰς ἀρετὰς, τά τε ἀν δραγαθήματα βδελυττόμενοι, καὶ ἐπὶ μόνῃ τῇ μνή- μῃ αὐτῶν δυσχεραίνουσί τε καὶ ἄχθονται· ἐπεὶ καὶ τὴν ἀγαθὸν φευκτόν ἡγοῦνται, καὶ πᾶν φαῦλον αἱρε τὴν, καὶ βαρύτατοι αὐτοῖς εἰσιν οἱ ἅγιοι καὶ ἐν εἰ πόνι βλεπόμενοι. "Ω τῆς ἀναλγησίας! ὢ τῆς ἀναισθη- σίας ! πᾶν ἔθνος τὰ τῇ θρησκεία προσήκοντα προσ τκόντως τιμᾷ καὶ περιέπει, νόμους τε καὶ ἔθη καὶ τὰς ἄνωθεν αὐτοῖς παραδεδομένας ἐν τῷ βίῳ μυή- σεις, ἀπαρατρώτους διατηρεῖ· μένοι δὲ πάντων Χριστιανοί, τῆς δι' ἧς σεσώσμεθα τοῦ λόγου συγκα ταβάσεως, τὰ σύμβολά τε καὶ ὑπομνήματα ανοηταί 60. Quin adeo sarri ipsi libri, hominum qui cos scripserunt imagines sunt. Per hos quippe, illorum auctores quanquam absentes perpetuo loquuntur; tantaque necessitudine eos attingunt, ut scriben- tium ipsorum diserte nomen gerant. Sic enim sa crum Apostoli librum, Apostolum appellamus; et Prophetæ librum, similiter Prophetam vocamus parique modo Evangelistæ librum. Sacra quoque templa, haud omnino cum relatione ad aliquem di- cimus, sed plerumque absolute hujus titulum dici- mus homonymum ei cui templum est dedicatum, propter appellationis communionem et necessitu- dinem. Sic etiam terrenorum principum imagines, tantopere sunt subditis honorandæ, quia et Chri- stus Cæsaris imaginem honore dignatus est. Denique nullam quisquam rem comperiet, quæ ad aliquid ut ad principale refertur, quæ ob id ipsum non promereatur honorem, quia illius principalis ideam objicit. Si ergo hæc omnino dictam ob causam sunt honorabilia, cur ista quæ præter caetera gloriosa sunt, a Christi hostibus ignominia injuriaque aflì- ciuntur? Et Filius quidem ut Patris imago honoratur. Atqui imagines utræque sunt, idemque de utrisque fit sermo, quanquam substantia differunt. Age vero quod præcipue vesaniam istorum impudentiamque objurgat, adlendum prædictis superest. Salis omnes novimus, pravos etiam homines pravorum et impurorum hominum res honore prosequi soli- tos, et imagines illorum memoriæ dedicare; quia nempe mores illorum æmulantur, et gesta adamant, eisque ceu sibi familiaribus vitæque consentaneis student, sive melioris rei ignorantia, sive pejoris electione. Sed hæc, inquiunt, ethnica sunt et apud ethnicos funt, eaque illorum stoliditate et insania digna sunt. Atqui ego aio, nonne oporteret etiam Christianos, quæcunque ad Christum attinent onini cultu dignari, itemque res sanctorum magnificare et amplecti ? Sicut enim impiorum monumenta abominanda sunt et polluta, ita sanctorum amplectenda atque amabilia. 61. Quis enim sobrius non concedet, quod si malæ frugis archetyporum male sunt imagines, neces- sario sacrosanctorum quoque archetyporum sacro- sanctæ imagines sunt? Idem enim de utrisque sermo valet, quatenus imagines sunt; etiamsi quæ iis in- telliguntur ac denotantur, multam immanemque differentiam habent. Sed notissimum est, hos qui Christo penitus vale dixerunt, beatorum quoque illorum virorum vitam virtutesque et fortia facinora detestari, ac vel sola ipsorum memoria exasperari et angi. Nam quidquid bonæ frugis est, vitandum censent, malum 130 contra eligendum, molestis- simique ipsis sancti sunt etiam in imagine spectati. O stoliditatem o stuporem! Unusquisque populus res sacro cultui congruas congruenter honoral et colit, leges, ritus, traditas ipsis antiquitus vita agenda doctrinas inviolatas custodiunt. Suli om- nium Christiani divinæ, qua salvi sumus, indulgen- tiæ symbola et monumenta stulte despiciunt; quos oporteret vehementius hæc colere, quam sua cæle-

ros; quia et vera utilitatis notitiam nos pre cateris A oninibus pleniorem hausimus; quippe qui et esse Deum, et omnium rerum causam esse continentem et conservatricem credimus. Hoc, inquam, nisi faci- mus, nonne summum impietatis atque atheismi culmen tenemus! 62. Dignum judico, idoneo nunc tempore, dicere etiam quodnam hi hominum genus sint, et cujus- nam vitæ ac morum; ac veluti catalogo exponere studia eorum et occupationes; quoruin ex vita et reliquis institutis, dogmata quoque inclarescent; namque ex fructu arbor cognoscetur. Ergo, ut cer- nimus, plerique horum nulla scientia aut institu- tione imbuti sunt, atque ipsa elementorum nomină ignorant, imo etiam earum rerum studiosos subsan- nant atque objurgant, nam disciplinam atque sa- 'pientiam impii despicient, uti scriptum est vs. Rudes ergo cum sint et ignari, intemperanter inconti- nenterque in omni vita degunt: nullumque nequi- tiæ genus recusant, suimet amatores, pecuniæ cupidi, vani, superbi, blasphemi (71), contumaces, ingrati, profani, sine affectione ac fodere, calum- niatores, incontinentes, savi, omnis bona rei osures, protervi, arrogantes, voluptatis potius quam Dei amatores. Sed parva sunt hæc, etiamsi maxime reprehensibilia, apud eum qui hujusmodi catalogum scribendum suscipit. Addam etiam, hos esse con- viciatores, immisericordes, juratores passim, per- juros, sacrilegos, pompaticos, vauæ gloriæ cupidos, ᾗ terrenis rebus addictos, anima ac mente effeminatos, ebriosos, stupidos, stolidos, vesanos, carnales omn- nino et ad infima quæque pronos : mundo el-mun- danis rebus devinctos, ventri tantum inservientes, et omnium ad ventrem pertinentium studiosos, utpote pecudales et irrationalium bestiarum vitam æmulantes. Sunt præterea turpes in occursibus, in sermone autem et conversatione turpiores : verbis pugnaces, iracundi, contentiosi, jurgiis gaudentes, et aliena jura invadentes. lidem tribunalia terunt, controversiarum litiumque studiosi; libellorum auctores iniquorum, quibus adversus proximum ab improbis struuntur calumniæ; metunt ubi non se- verunt, congregant ubi non sparserunt, quodlibet evangelicum mandatum abolent, omnem canonicam D civilemque constitutionem negligunt, omne spiritalis vitæ genus abnuunt ac vituperant, onue ecclesia- sticum magisterium reprehendunt, cunctas aposto- lorum Patrumque voces atque admonitiones de- spuunt; sacrosque Libros nostros ceu magnopere Omnis blasphemia a superbia νοντες διαπτύουσιν· οὓς ἔδει πλέον ταῦτα γεραίρειν, ἢ τὰ ἑαυτῶν ἑτέρους· ἐπεὶ καὶ τὴν γνῶσιν τῶν συμφερόντων, τῶν ἄλλων ἁπάντων πλέον ειλήφαμεν, ὥσπερ ἡμῖν καὶ ὅτι ἔστι Θεὸς, καὶ πάντων αἰτία συνεκτική τε καὶ φρουρητικὴ πεπίστευται· ταῦτα ποίας παρανομίας καὶ ἀθεΐας ὑπερβολὴν οὐχ ὑπεραίρει ! εὐαγγελικήν ἐντολὴν ἀθετοῦντες, πάσης κανονικής ξβ'. Αξιον δὲ οἶμαι ἐνστάντος καιροῦ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, τίνες τε οὗτοί εἰσι, καὶ τῆς ποίας ἀγωγῆς καὶ βιώσεως, καὶ ὡς ἐν καταλόγῳ τινὶ τὰ τούτων ἀνακηρύξαι φρονήματά τε καὶ ἐπιτηδεύματα· ὧν ἐκ τοῦ τρόπου καὶ τοῦ βίου καὶ τῆς ἄλλης ἀναστροφής. καὶ τὰ τοῦ δόγματος ἐμφανῆ καταστήσεται· ἐκ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γνωσθήσεται. Ὡς ὁρῶμεν γὰρ οἱ πλείους αὐτῶν γνώσεως ἢ παιδεύσεως τῆς Β όπωσοῦν ἥκιστα μεταποιούμενοι, καὶ τῶν στοιχείων αὐτῶν τὰς ὀνομασίας ηγνοηκότες, ἤδη καὶ τοὺς αντεχομένους μυκτηρίζουσι καὶ κακίζουσι · Παιδείαν γὰρ καὶ σοφίαν ἀσεβεῖς ἐξουθενήσουσι, γέγρα- και ἀμαθεῖς δὲ ὄντες καὶ ἀπαίδευτοι, ἀκολασία καὶ ἀσωτίᾳ παρὰ πάντα τὸν βίον συζῶσι· καὶ οὐκ ἔστιν ὁ μὴ τῶν φαύλων αὐτοῖς αἱρετόν ἐστι, φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, ὑπερήφανοι, βλάσφημοι, ἀπειθεῖς, ἀχάριστοι, ἀνόσιοι, ἄστοργοι, ἄσπονδοι, διάβολοι, ἀκρατεῖς, ἀνήμεροι, ἀφιλάγαθοι, προπε τεῖς, τετυφωμένοι, φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι· ἀλλὰ μικρὰ ταῦτα, καίτοι μέγιστα εἰς κατηγορίαν, παρὰ τῷ γεγραφότι τουτωνὶ τὸν κατάλογον · προσθείην δ᾽ ἂν ὅτι καὶ λοίδοροι καὶ ἀνελεήμονες, πολύορκοι, ἐπίορκοι, ἱερόσυλοι, φιλόκοσμοι, φιλόδοξοι, πρόσυλοι, ἐμπαθεῖς τὴν ψυχὴν καὶ τὴν διάνοιαν, πάροινοι, παραπλήγες, παράφρονες, ἀνόητοι, σωματικοὶ τὸ πᾶν καὶ ¦κάτω νεύοντες· κόσμῳ τε καὶ τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ ἡττώμενοι, καὶ τῇ γαστρὶ μόνη δουλούμενοι, καὶ ὅσα περὶ τὴν γαστέρα σπουδάζοντες, οἷα κτη νώδεις καὶ τὸν τῶν ἀλόγων ζώων βίον ζηλώσαντες. Αἰσχροὶ περὶ τὴν ἔντευξιν, καὶ τὴν ὁμιλίαν καὶ συνουσίαν αἰσχρότεροι· καὶ τὸν λόγον μάχιμοι, ὀργίλοι, φιλόνεικοι, μάχαις χαίροντες, καὶ δίκαις ἀλλοτρίαις ἐπεμβαίνοντες· τὰ δικαστήρια περιπο λοῦντες, φιλέριδες, φιλόδικοι γραμματείοις φαύ- λοις, ἐν οἷς τῶν πλησίον αἱ διαβολαὶ παρὰ τῶν φαύλων συντίθενται, χαίροντες · θερίζοντες οὐ μὴ ἔσπειραν, καὶ συνάγοντε· οὗ μὴ ἐσκόρπισαν, πᾶσαν ἔσχε τῆς παραβάσεως καὶ ἐννόμου θεσμοθεσίας ὑπερορώντες, πᾶσαν πνευ- ματικὴν πολιτείαν διακρουόμενοι καὶ κατονειδίζοντες, πᾶσαν ἐκκλησιαστικήν διδασκαλίαν διασύροντες, πᾶσαν ἀποστολικὴν καὶ Πατρικὴν φωνὴν καὶ νουθε σίαν διαπτύοντες· τάς τε ἱερὰς ἡμῶν βίβλους, ὡς

μέγα τι βλάβος ἀποπεμπόμενοι, καὶ τοὺς ἐντυγχά- νοντας καὶ ἀσκουμένους ἐν αὐταῖς, ὡς ἄγος τι ἐκτρε- πόμενοι· πᾶσαν εὐλάβειαν καὶ εὐσέβειαν καταχλευά ζοντες, τὸ σχῆμα τὸ ἀποστολικὸν βδελυσσόμενοι, καὶ τὴν ἱερωσύνην καταχλευάζοντες· πᾶν σπουδαῖον καὶ ἀγαθὸν διωθούμενοι, καὶ πᾶν φευκτὸν καὶ μοχθη ρὸν ἀσπαζόμενοι· οὐκ ἀναγνώσει προσέχουσιν, οὐ θείων Γραφῶν ἀκροαταὶ γίνονται· πῶς γάρ; οἱ γε πάντα ταῦτα καταμυσαττόμενοι, καὶ πάντων τῶν λυσιτελούντων ἀμύητοι, πάσης πανουργίας έφευρε ταὶ, οὐκ εἰς ναούς Θεοῦ σχολάζουσιν, οὐ πίστιν τιμῶσιν, οὐκ ἀγάπην περιπτύσσονται, οὐκ ἐλπίδα κέκτηνται, οὐ προσευχῇ καὶ νηστεία προσκαρτε ροῦσιν, οὐ παρθενίαν σεμνύνουσιν, οὐ σωφροσύνην ἀγαπῶσι· πάντα τὸν βίον αἰσχρῶς καταστρέφουσι, πάσης κακίας ἐργάται καὶ πάσης ἀρετῆς ὑπερόπται· Β ἅπαν γὰρ καλὸν καὶ θεῖον καὶ ἀρετῆς εὖ ἧκον, σκηνὴ καὶ παιδιὰ παρ' αὐτοῖς λελόγισται, στυγητοὶ καὶ ἔχθι στοι παρὰ θεῷ τε καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις τοῖς εὐσεβεστέροις καὶ ὀρθῶς βιοῦν ᾑρημένοις τυγχάνον τες· τούτων καὶ ὁ βίος αἰσχρὸς, καὶ ὁ λόγος σαθρὸς καὶ κατάπτυστος, καὶ πάσης ἀνοίας ἐπίμεστος. Τί τἄλλα λέγειν; Πάντα οἷς ὁ μισόκαλος ἐχθρὸς χαίρει, διαπραττόμενοι βιοτεύουσιν, οὐδεὶς αὐτοῖς περὶ θανάτου λόγος οὐδέποτε, οὐδεὶς περὶ ἀναστά- σεως ἢ κρίσεως, κριτοῦ τε προσδοκωμένου μετὰ δόξης τῆς πατρικῆς τῆς ἀῤῥήτου τε καὶ φρικώδους καὶ πάντα λόγον ὑπεραιρούσης, καὶ παντὸς δέους γεμούσης καὶ καταπλήξεως, ἔνθα καὶ ἄγγελοι μετὰ φόβου πολλοῦ παρίστανται καὶ ἐκπλήξεως· σάλπιγγος ηχούσης ( μέγα, καὶ τῶν πεπραγμένων ἡ ἀντίδοσις πρυτανεύε ται, καὶ ἕκαστος ἡμῶν τῷ πλάστη παρίσταται, καθὰ ἔπραξε διὰ τοῦ σώματος εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον ἀποληψόμενος · οὐχ ἁμαρτημάτων εἰς συναίσθησιν ἔρχονται, οὐ παρὰ Θεοῦ συγγνώμην αἰτοῦσιν, οὐ παραίνεσιν σωτηρίας ψυχικῆς ἕνεκεν δέχονται. Τί γὰρ ἔχει κακὸν ἡ ψυχή μου, τῷ τὰ συμφέροντα παραινοῦντε; ἀποκρίνονται. Διὰ τοῦτο οὐδὲ βασιλείας οὐρανῶν ἐλπὶς, οὐδὲ λόγου πνευματικοῦ ἀνέχονται πώποτε · ὄντως ἐν τούτοις ἐστὶ κεκαλυμμένον τὸ Εὐαγγέλιον· Ἐν οἷς ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα εἰς τὸ μὴ ἐναυγάσαι αὐτοῖς τὸν φωτισμὸν τοῦ Εὐαγγελίου. Αὐτῶν δὲ τούτων ποις · A quid noxium abjiciunt, et eos qui hos legunt usuque lerunt, ceu piaculum aliquod aversantur : pietatem omnem 131 et orthodoxiam irrident, apostolicun: vestimentum (72) vilipendunt, et sacerdotium sub- sannant : omne denique frugi bonumque renuunt, omne vitandum atque improbum amplectuntur : lectioni non vacant, divinas Scripturas non auscul- tant; qui enim id facerent? cum hæc omnia odio habeant, et omnis rei utilis sint ignari, malitiæ omnis adinventores : templa Dei non frequentant, fidem non honorant, charitatem non sectantur, spem non habent, neque orationi neque jejunio dant operam, virginitatem non reverentur (73), modestiam non diligunt : vitam universam turpiter decurrunt, nequitiæ omnis operatores, virtutis cu- juslibet contemptores. Nam præclarum quodlibet et egregium et cum virtute actum, scenam ipsi ac ludibrium reputant; Deo maxime odibiles et infensi nec non angelis et hominum pientioribus et qui rectè vivere instituerunt. Horum et vita turpis est, et sermo marcidus atque aspernabilis omnique vesania plenus. Quid plura ? Quidquid hosti nostro virtutis osori placet, hi per omnem vitam factitant : nulla ipsis mortis in sermone commemoratio, nulla de resur- rectione ac judicio mentio, atque exspectato cum paterna gloria judice, inenarrabili profecto re ac tremenda, et nullis verbis exprimenda, plena pavo- ris et consternationis, qui ipsi angeli multo cum metu astabunt atque terrore, tuba graviter reso- nante, cum aclæ vitæ remuneratio fiet, cum unus- quisque Creatori apparebit, prout in corpore egerit sive bonum sive malum recepturus. Isti, inquam, peccatorum suorum compunctione non tanguntur, veniam a Deo non petunt, nullam de salute animæ admonitionem admittunt. Quid enim mali habet anima mea, nieliora suggerenti ? respondent. Pro- plerea neque regnum coelorum sperant, nec spirita- lem aliquem sermonem boni unquam consulunt. Vere his absconditum est Evangelium, In quibus Deus hujus sæculi excæcavit mentes, ne ipsis fulgeat illuminatio Evangelii ". Jam vero inter hos ipsos qui sunt magis plebeii ac pedestres, et rei familia-

ris egeni, adeo ut ne unius quidem diei proprium A victum habeant, ex triviis atque gurgustiis collecti, be ea quidem quae ante pedes jacent intelligere queunt : cumque sint ebriosi ac potatores, vesti- gant semper atque odorantur ubinam Hant compo- tationes et comessationes ad quas promptissime convolant ; ut ex convivis symbolas capientes, ege- statem suam et angustias solentur. Ex his contingit circumforaneorum illud et vitandorum hominum coudari conventiculum ; ubi seditionibus novisque rebus ciendis gaudent. Atque horum plurimi militia reduces sunt, in qua de pessimnis criniuibus 132 et detestandis convicti fuerunt; vel quia jam ætate exoleta militare nequeunt, albo exercitus sunt expuncti, et ab armis cessare jussi. 63. Quia vero et lingua et opere sunt corrupti, praesentibus tantum inhiant, carui dediti, ventris- que mancipia, Deusque illis venter est, atque hæc mundana, et quæcunque per ingluviem in ventrein transeunt summam esse felicitatem definiunt ; nullaque in re meliore spem defigunt, nihil celsius aut utilius spectantes. Divino autem judicio in ege- state versantur, multisque angustiis premuntur, præsertim postquam regia stipendia eos destitue- runt, ex quibus victum in armis percipiebant. Pro mensura itaque et pondere necessariarum rerum et victualium, pretium veluti rependentes, religionem suam ventris famulatui addicunt hi amentes, copia potius dapum, quam rectitudine dogmatum, eam dance librantes; amici quidem quandiu rebus vo- luptati idoneis abundant, contemptores vero et fidei nostræ accusatores, si quid prædictorum emolu - mentorum desit. Pari enim voluntate moribusque sunt isti et quotquot in eadem infidelitate sunt, at- que illi olim ex Ægyptiaca servitute liberati, si- milemque illis et germanam linguam sensumque habent : manifesteque illorum cultus indicia præ se ferentes, ei forte in similes incidant calamitates, moleste ferunt et excandescunt. Atque ut illi ad- versus legislatores ducesque suos seditiosi fiebant, suum circa carnes et ollas sessionem, pauisque abundantiam, commemorantes; sic et hi impu; deuter veritatis præconibus Dominicæque doctrinæ D ministris maledicentes, scelestissime blaterant, propemodum eadem dicentes, quæ illi divorum prophetarum uni adversantes: Sermonem quem nobis loquimini in nomine Domini, non audiemus; nam faciendo faciemus quidquid ore pronuntiaveri- mus, sacrificando reginæ cæli, et libationes libando, sicuti et nos fecimus, nec non patres nostri, et reges nostri, et principes nostri in civitatibus Judæ el extra Jerusalem. Et repleti panibus sumus et bene nobis ſuit, et mala non sumus experti. At postquam sucrificare desivimus reginæ cæli, imminuti sumus omnes, et gladio fameque defecimus. Præterea hac in regione diutius non manebimus, ad Domini vocem audiendam, sed in Egyptum commigrabimus, neque οἱ ἀγροικότεροι καὶ χαμαίζηλοι καὶ τῶν ἀναγκαίων , ἄποροι, καὶ οὐδ᾽ ἂν ἡμέρας μιᾶς τροφῆς ἰδίας ἐπισι- τίζεσθαι εὐπορίσειαν, ἐκ τῶν τριόδων καὶ τῶν βαρά θρων συναγηγερμένοι, οὐδὲ τὰ ἐν ποσὶ τί ποτέ ἐστι συνιέναι ἰσχύοντες, καὶ τῷ πάροινοι εἶναι καὶ φιλο πόται, περιεργάζονται καὶ περισκοποῦσι συχνῶς ἔνθα τε πότοι καὶ συσσίτια γίνονται, καὶ ὡς ὑπόπτεροι περιθέουσιν· ὡς ἂν ἐκ τῶν παρατυγχανόντων ερανισάμενοι, τὰ τῆς ἐνδείας καὶ ἀπορίας παραμυ θήσαιντο· ἐξ ὧν συμβαίνει τὸν ἀγυρτώδη καὶ ἀπευ κτὸν ἐκεῖνον συνίστασθαι όμιλον· στάσεσί τε γὰρ καὶ καινοτομίαις ἀεὶ χαίρουσιν· ὧν οἱ πλεῖστοι τῶν ἀπὸ στρατείας τυγχάνουσιν, ἐπ᾿ αἰτίαις φαυλοτάταις καὶ ἀπηγορευμέναις πεφωραμένοι· ἢ ὡς ἔξωροι καὶ ὑπέρακμοι ὁπλιτεύειν οὐ σθένοντες, τῶν κατα- λόγων ἐξώσθησαν τῶν στρατιωτικῶν, τῶν ὅπλων ἀποπεπαυμένοι. ξγ'. Ἐπειδὴ δὲ καὶ λόγῳ καὶ πράξει κατεφθαρ μένοι ὑπάρχουσι, τοῖς παροῦσι μόνον κεχήνασι, τῇ σαρκὶ προσθέμενοι, καὶ τῇ γαστρὶ ἐξανδραποδι ζόμενοι, καὶ θεὸς αὐτοῖς ἢ κοιλία, καὶ ταῦτα δὴ τὰ περικόσμια καὶ ὅσα πρὸς λαιμὸν καὶ γαστέρα χωρεί, εὐδαιμονίαν εἶναι τὴν ἀνωτάτω μετροῦσιν· ἐπ᾿ οὐδενὶ δὲ κρείττονι τὰς ἐλπίδας ἀπερείδουσι, πρὸς οὐδὲν τῶν ὑψηλοτέρων ή λυσιτελεστέρων βλέποντες· πένονται δὲ θείοις κρίμασι, καὶ ἀπορίᾳ πολλῇ πιέζονται, μάλιστα τῶν βασιλικῶν σιτηρεσίων αὐτοῖς ἐπιλελοιπότων, ἀφ᾽ ὧν τὰ πρὸς τὸ ζῆν μετὰ τῶν ὅπλων αὐτοῖς περιεγίνετο· μέτροις γοῦν καὶ σταθμοῖς τῶν ἀναγκαίων καὶ ἔδω δίμων τὰ ὤνια ἀπαριθμούμενοι, τὴν αὐτῶν πίστιν ἐπὶ τῇ τῆς γαστρός θεραπείᾳ ἐπικρίνουσιν οἱ ἄφρο- νες· ἀδρότητι βρωμάτων ἢ ὀρθότητι δογμάτων ταύτην ταλαντεύοντες· στέργοντες μὲν ὁπόταν τῶν ἀναγκαίων καὶ τῶν καθ᾿ ἡδονὴν εἶεν διακορεῖς, σχετλιάζοντες δὲ καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς εὐσέβειαν καταιτιώμενοι, ἡνίκα ἄν τι τούτων ἀπολιμπάνοιτο· ὁμογνώμονες γὰρ καὶ ὁμότροποι, αὐτοί τε καὶ οἱ τῇ ἴσῃ ἀπιστίᾳ κεκρατημένοι, τοῖς ποτε τῆς Αἰγυπτια κῆς ἀποπτᾶσι δουλείας γνωρίζονται, ἐφάμιλλόν τε αὐτοῖς καὶ ἰσοφυᾶ τὴν γλῶσσαν καὶ τὸ φρόνημα κεκτημένοι· καὶ σαφῶς τῆς ἐκείνων θρησκείας τὰ τεκμήρια φέροντες, ἐφ᾽ ὁμοίοις, εἴ που συμβαίη, τοῖς ἀτυχήμασι χαλεπαίνουσί τε καὶ ἐπαλγύνονται· καὶ ὥσπερ ἐκεῖνοι τῶν νομοθετῶν καὶ ἀρχόντων κατεξ- ανίσταντο, τὴν ἐπὶ τῶν χρεῶν καὶ λεβήτων καθέδραν, καὶ τῶν ἄρτων τὴν ἀφθονίαν ἀνακαλούμενοι· οὕτω καὶ οὗτοι ἀπαναισχυντοῦντες, καὶ τῶν κηρύκων τῆς ἀληθείας καὶ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου διακονουμένων καταβοῶντες, ἀνοσιώτατα παραφθέγγονται, μονον οὐχὶ τὰ αὐτὰ λέγοντες ἅπερ ἐκεῖνοι, τῶν θείων προφητῶν τινι ἀντικαθιστάμενοι· Ο λόγος δν ἐλα λήσατε πρὸς ἡμᾶς τῷ ὀνόματι Κυρίου, οὐκ ἀκουσόμεθα ὑμῶν· ὅτι ποιοῦντες ποιήσομεν πάντα τὸν λόγον, ὃς ἐξελεύσεται ἐκ τοῦ στόματος ἡμῶν, θυμιᾷν τῇ βασιλίσσῃ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ σπένδειν αὐτῇ σπονδὰς, καθὰ ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν, καὶ οἱ βασιλεῖς ἡμῶν, καὶ οἱ ἄρχοντες ἡμῶν ἐν πόλεσιν Ιούδα καὶ ἔξωθεν

Ιερουσαλήμ · καὶ ἐπλήσθημεν ἄρτων, καὶ ἐγε- Α νόμεθα χρηστοὶ, καὶ κακὰ οὐκ εἴδομεν· καὶ ὡς διελίπομεν θυμιώντες τῇ βασιλίσσῃ τοῦ οὐρα 5. Τοιαῦτα δὴ καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια έκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας απερευχόμενοι, καταφλυαροῦσιν ἡμῶν τῆς ὀρθῆς καὶ ἀδιαβλήτου δόξης· φιλοτιμοῦνται δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ Μαμωνά θεο- στυγεῖ πίστει· εὐημερίαν τὴν ἐκείνου ανοσιουργίαν ἐπαυχοῦντες· ὥσπερ ἐν ταύτῃ ἐνευθηνούμενοι, καὶ ἀριθμῷ πλείονι τόν τε σίτον καὶ τἄλλα ὁπόσα τῶν ἐπιτηδείων ἐξωνούμενοι · οὐκ ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ πάν των ἀγαθῶν παρεκτικῷ, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ζωῆς προνοητῇ καὶ κηδεμόνι τὴν χάριν ἀνατιθέντες. Τί χρὴ τὰ πολλὰ λέγειν; ἐπιλείψει γὰρ ἡμᾶς καὶ ὁ χρόνος καὶ ὁ λόγος ταῦτα διεξιόντας· πόσαι γὰρ ἂν γλῶσσαι τὴν τούτων ἐξήρκεσαν ἐξειπεῖν δυστροπίαν τε καὶ κακοήθειαν ; ἐξὸν ἐν ἀντὶ πάντων εἰπεῖν καὶ τὸ πᾶν παραστῆσαι, ὅτι ο Κακῶν διδασκάλων κακὰ τὰ μαθήματα, μᾶλλον δὲ πονηρῶν σπερμάτων πονηρά τὰ γεώργια·, ἃ γὰρ αὐτοὺς ὁ τοῦ Εὐαγγελίου ἀντίθετος, καὶ τῆς εὐσεβείας ἐχθρὸς καὶ ἀποστάτης, ὁ σπορεὺς τῶν ζιζανίων ἐμύησεν, ἐν τοῖς ἀποῤῥή τοις ἐκείνου καὶ ἀνοσίοις τελισκομένους τελεστηρίοις, ταῦτα καὶ φρονοῦσιν· ἐπὶ τούτοις εξ δύστηνοι στέργουσιν έναυξηθέντες καὶ τελεσφορηθέντες· πικραὶ καὶ λοιμώδεις ακανθαι τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ C Θεοῦ παραπεφύκασι, τὸν καθαρὸν καὶ ἄδολον τῆς εὐσεβείας καταλυμαινόμενοι σπόρον· ἐφ᾽ ᾧ γὰρ αὐτοὺς συοφορβους, μηλοβότας τε καὶ βοονόμους, τῆς συοδοσίας καὶ τῶν βοοστασίων καὶ αἰπολίων, καὶ τῆς ἄλλης συνήγειρεν ἀλογίας καὶ ἀκοσμίας· ὥστε αὐτοὺς κτηνώδεις γε ὄντας καὶ ἀγροικίας ἱκανῶς ἔχοντας, καὶ θείας ἥκιστα μετεσχηκότας γνώσεως, ὑπηρετήσειν αὐτοῦ τοῖς ἀθέοις καὶ πονη- ροῖς ἐπιτηδεύμασι καὶ θελήμασιν, ἐν τούτῳ αὐτῷ τὸ χρήσιμον ἀπηνέγκαντο· ὅπλοις γὰρ αὐτοῖς καὶ ὀργά- νοις ἐχρήσατο, οὐ βαρβάρους τροπώσασθαι, οὐκ ἔθνη χειρώσασθαι, οὐ χώραν τὴν πολεμίαν υπόφορον ποιή- σασθαι, οὐκ ἄλλο οὐδὲν κατὰ τῶν ἀντιπάλων κατωρ- θωκέναι· ἀλλὰ πᾶν τὸ εὐσεβὲς, καθ' ὧν αὐτοὺς ἐξ- ώπλισε παραστήσασθαι καὶ καθάπερ μηχανὰς ἐλεπό- λεις ἐπαγόμενος τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν δι' αὐτῶν ἐκπορθήσαι, τά τε σύμβολα καὶ ὑπομνήματα τῆς σωτηρίου αὐτοῦ οἰκονομίας, ἀθέως καὶ ἄγαν μανι- κῶς καταστρέψασθαι· τούτων ἕνεκεν, ἱεροσυλία ἐκείνῳ τετόλμηται καὶ τῶν θείων ναῶν βεβήλωσις· οἰκητήρια γὰρ αὐτῶν τὰ μοναστήρια πεποίηκεν· bellum patiemur, ubæque sonitum non audiemus, nec panis penuriam sentiemus, et illic habitabi- mius 19. 64. Hæc et his similia ex malo cordis thesauro eructantes, rectum nostrum et irreprehensibile dogma irrident, simulque Deo odibilis Mamong Ade gloriantur: felicitatem jactantes esse nequitiam ejus, utpote ex hac bene nutriti, et abundantiore copia tum triticum tum necessaria alia redimentes; neque id acceptum bonorum omnium auctori Deo referentes, neque vitæ nostræ provisori et curatori gratiam reddentes. Defciet nos tempus atque ora - tio si talia persequemur. Nam quæ linguæ possent horum perversitatem malitiamque enarrare ? Satis est unum instar omnium ad universain rein deca- randam dicere: Malorum doctorum malæ doctri- næ ; vel malorum seminum mala seges. › Nam quæ illos Evangelii adversarius, veræ religionis hostis et apostata, zizaniorum sator, in arcanis suis sce- lesiisque initiationibus docuit, hac mente retinent, in his lætantur miseri se consectaneos adolevisse. Acerbe exitiosæque spinæ contra Ecclesiam Dei succreverunt, purum sincerumque pietatis semen suffocantes. Hanc enim ob causam eos diabolus ex- citavit subulcos, opiliones, bubulcos, hara, stabu- lorum, caprilium, et cujuslibet hujus 133 gene- ris colluviei atque immunditiæ, ut hi scilicet belluini plurimumque ruditatis habentes, Deique notitia maxime alieni, pravis ejus et irreligiosis studiis ac voluntatibus subservirent, in hoc ei gratificantes. Instar quippe armorum et instrumentorum his lo- minibus abusus est, pou ad barbaros fugandos, gentes domandas, regionem hostilem sab tributum redigendam, aliudve quidquam adversus hostes bene gerendum, sed ad pietatem omnem, contra quam illos armavit, expugnandam : ut, tanquam arietes murales admovens, Christi Ecclesiam per eos qua- teret, et symbola ac monumenta salutaris Domint incarnationis, impie et furiose admodum subverte- ret. Propterea templorum spoliationem ac profa- nationen Mamonas ausus est, et habitacula da- monun) ex monasteriis effecit; stabula atque ster- quilinia in ecclesiis Dei statuit; quorum facinorum pars nostro adhuc tempore perdurat visibilis. Νοιι- nulla denique sacra loca etiam auro contra ven- didit; idque magnopere clamant Flori et Callistrati appellata monasteria (74). νοῦ, ἠλαττώθημεν πάντες, καὶ ἐν ῥομφαίᾳ καὶ ἐν λιμῷ ἐξελίπομεν· ἔτι πρὸς τούτοις οὐ μὴ καθ- ίσωμεν ἐν τῇ γῇ ταύτῃ πρὸς τὸ μὴ ἀκοῦσαι φωνῆς Κυρίου, ὅτι εἰς γῆν Αἰγύπτου εἰσελευσό- μεθα,, καὶ οὐ μὴ ἴδωμεν πόλεμον, καὶ φωνῆς σάλπιγγος οὐ μὴ ἀκούσωμεν, καὶ ἐν ἄρτοις οὐ μὴ πεινάσωμεν καὶ ἐκεῖ οἰκήσομεν. ἱπποστάσια δὲ καὶ κοπρῶνας τὰς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ κατεστήσατο· ὧν τὰ περιττώματα, καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν διήρκεσεν ἐπιχρονίσαντα· ἔστι δὲ & καὶ χρυσίου ἀπέδοτο σεμνεῖα, καὶ βοῶσι μέγα τὰ ἐπώνυ μα Φλώρου καὶ Καλλιστράτου μοναστήρια.

65. ξε'. Οτι δὲ μάτην ἐπὶ τοῖς χρόνοις ἐκείνου ἐγκαλ λωπίζονται, καὶ τοῦτο τῆς ἐκείνων αβελτερίας καὶ ἀλογίας ἄξιον· πλεῖστα γὰρ καὶ ἱστορούντων καὶ λεγόντων ἔστιν ἀκούειν· εἰσὶ γὰρ καὶ νῦν ἔτι τῷ βίῳ περιλειπόμενοι, καὶ οἷα κήρυκες τούτων διατηρού μενοι. Δι' ὧν μαθεῖν τοῖς βουλομένοις πάρεστιν, ὅσα καὶ οἷα τὰ ἐκ τῆς θείας ὀργῆς ἐπέλαβε τηνικαῦτα δεινά· ἐξ οὗ τὰ τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως καθυβρίζε σθαι ἦρκται, καὶ τῶν Ἐκκλησιῶν ἐκπορθεῖσθαι ἡ ευστάθεια, οἷαι θεήλατοι πληγαὶ, καὶ παιδεῖαι, καὶ πάθη βαρύτατα καὶ μήνιδες· ὧν τῷ πλήθει καὶ τῷ μεγέθει τῶν συμφορῶν ὑπερεκπληττόμενοι, τῶν τότε παρόντων τινὲς, εὐκαίρως καὶ εἰς δέον χρώμε νοι, ἱστορία παραδοῦναι ἄξιον ᾠήθησαν, καὶ τὰ εἴδη τῶν κακῶν εἰς πεῖραν ἀγόμενα τοιαῦτα· ὁ μὲν " λοιμικὸς θάνατος ὃς τοῖς ἀνθρώποις ἐπεπορεύετο, θρον, καὶ προσηγορίαι δή τινες, καὶ ἀριθμὸς τῶν οὐδ᾽ ἄν τις ἐξαριθμήσαιτο, εἰς ὅσον πλῆθος αὐτῶν ἐπενείματο, ἐξ οὗ δὴ καὶ διαδρὰς ὁ τῆς ὀργῆς αἴτιος, τῆς βασιλεούσης πόῤῥωθεν ὡς τὰ πολλὰ δέει τῶν συμβαινόντων ηυλίζετο· περί τε γὰρ τὴν Νικο μηδέων καὶ τὰ ἐν ἐκείνῃ προάστεια, τὰς διατριβάς ἐποιεῖτο, καὶ τούτων ἐπέκεινα πολλῷ· τὴν δὲ πλη θὺν τὴν ἀπείρονα τῶν ἐξοδευομένων γράμμασι χρώ μενοι, οἱ τὰ κατὰ τὴν πόλιν ἐπιτετραμμένοι πράγ ματα, αὐτὸν ἀνεδίδασκον, χιλιάδων ὡς πλείστων τὸ ἐφ' ἡμέρᾳ ἀριθμουμένων, ὡς καὶ τοὺς τάφους στενο χωρεῖσθαι τοῖς σώμασι· καὶ τὰ τῶν ὑδάτων ἐκδοχεία υπερπλήρη γίνεσθαι, καὶ εἴ τι ἄλλο χωρίον πρὸς νε χροῦ σώματος ὑποδοχὴν παρετύγχανεν· ὧν ἐνίους μηδὲ τάφῳ παραδίδοσθαι, ἀλλ' ὡς ἂν τύχοι ἀποῤ ῥιπτεῖσθαι, καὶ τὴν ἐπ' αὐτοὺς ὁτίαν ἐπιλείπειν οὐ γὰρ ἦν νεκρὸν ἕνα ἰδεῖν ἐπὶ σκίμποδος ἀγόμενον, τρεῖς δὲ ἢ πέντε τυχὸν, καὶ ὅσους ἂν οἱ ἀχθοφοροῦν τες ἐκκομίζειν ἠδύναντο· ὃ δὲ παραδοξότατον καὶ πάσης γέμον ἐκπλήξεως, ἔσθ' ὅτε οἱ ἐπὶ τῇ ταφῇ τῶν προτεθνηκότων σπουδάζοντες κατὰ τοὺς τάφους, ἐκείνους προέφθανον· οὕτως ἀθρόον ἀναρπαζόμενοι, καὶ ὥσπερ ἀλλήλοις τῷ θανάτῳ προσεπεμβαίνοντες καὶ τὰ ἐν τούτοις δείματα, ὡς ἐξαίσιά τε καὶ τερα τώδη φαντάσματα, καὶ ἀνθρωπείαις ἀκοαῖς καὶ διανοίαις ξένα καὶ ἀδιάγνωστα, ἃ και νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν ἑωρᾶτό τε καὶ ἡκούετο εἰς προΰπτον τοῖς πολλοῖς· φαντασιῶν τε καὶ ἀκουσμάτων ὑπὲρ κεφαλῆς ἐπιφαινομένων καὶ ἀπειλούντων τὸν ὅλε ὅσον οὔπω τεθνηξομένων εξηκούετο· καὶ τὰ μὲν ὑπὲρ γῆν τοιαῦτα καὶ τούτων ἔτι χείρονα, τὰ δὲ πρὶν ὑπὸ γῆν ἢ περὶ γῆν· οὐ γὰρ ἔτι τῶν ἀσεβη μάτων τὸ μέγεθος ἔφερεν ὁποῖα τῶν μὲν σεισμῶν καὶ βρασμῶν καὶ ἀνατιναγμῶν τὸ χρῆμα, ὡς ἐξαίσιον καὶ νοῦν καὶ λόγον ὑπεραῖρον ἀνθρώπειον· ὑπεφαί νετο γὰρ αὐτῆς κατακλονεῖσθαι τὰ θεμέλια, καὶ ἐκ πυθμένος ἀνατετράφθαι ἀναβρασσόμενα καὶ διεστά μενα, καὶ ὥσπερ ἀρνούμενα τὴν ἑαυτῶν ἕδραν τε καὶ συνέχειαν· ᾧ οὐδὲ λίγων οἶμαι δεήσειν· αὐτῶν γὰρ τῶν πολυτελῶν οἰκημάτων, καὶ τῶν κτήσεων Quod vero magnopere Mamonæ tempora jactant, hoc etiam illorum stultitia et absurditate dignum est. Plurima enim ab historicis oretenusve narrantibus audire est; sunt et aliqui adhuc su perstites, ad hac prædicanda servali; ex quibus discere possumus qualia el quanta lunc ex ira divina contigerint mala. Ex quo Mamonas lidei nostræ molestus esse cœpit, et bene compositum Ecclesiarum statum oppugnare, tanquam divinitus inflictæ plagæ et castigationes, morbi gravissimi et flagella; quorum multitudine, et calamitatum magnitudine perterriti nonnulli tunc præsentes, opportune, ut par erat, historiæ tradere dignum cen suerunt genera quoque malorum quæ experti sunt hujusmodi Pestilentes mortes quæ homines corripuerunt, nemo potest enumerare, quantumque numerum depastæ sint; quibus se subtrahens is qui causa illarum erat, procul regia urbe, casuum internecivorum metu, plerumque degebat. Namque apud Nicomediam ejusque suburbia diversabatur, imo etiam longe ulterius. De multitudine autem in finita defunctorum, per litteras ii quibus urbis ne gotia commissa fuerant, illum edocebant, millibus plurimis quotidie numeratis, ita ut sepulcra cor poribus fierent angusta, et aquarum quoque re ceptacula his opplerentur, et quisquis alius cada veribus recipiendis locus erat idoneus; quorum pars ne sepulcro quidem tradebantur, sed prout se res dabat abjiciebantur, justisque funebribus destituebantur. Non enim videre erat unum mor- c tuum in sandapila deductum, sed tres vel etiam quinque, et quotquot a bajulis ferri poterant: quod que maxime insperatum erat et terrore plenum, ii qui mortuorum sepulturam curabant, præcedebant illos ad tumulum, repente vita erepti, et quasi invicem moriendo prævenientes. Adde his terrores, et horrenda prodigiosa phantasmata, humanis au ditibus mentibusque nova et incognita, quæ noctu djuque visebantur atque audiebantur palam multis; et phantasias atque sonores supra capita apparen tes et exitium interminantes; nomina etiam ali quando et numerus mox moriturorum audiebantur. Et hæc quidein supra terram. Sed adhuc his pejora, quæ antea sub terram quam circa terram fuere. Non enim jam diutius peccatorum magnitudinem tellus ferebat. Quantum fuit terræ motuum, tremi tuum 134 et concussionum negotium, horrendumn prorsus et mentem orationemque humanam exce dens! Videbantur enim telluris quati fundamenta, eaque cardinibus concussa everti et distrahi, nec jam sedem suam nexumque tenere. Qua super re verbis parcendum censeo; namque ipsorum sum ptuosorum ædificiorum, et villarum ornatissimarum, tuba veluti, clamant ruina, quæ incolarum op pressorum factæ sunt sepulturæ: hæc enim sub versa terræ motu ædificia feciveis sepulcra ultio Reapse calamitates, nominatimque pestilen tias sub Copronymo sævientes, passim historici Byzantini tum editi tum inediti narrant Et quidema nöster ipse Nicephorus in Breviario historico

τῶν κεκαλλωπισμένων σαλπίζει μέγα τὰ πτώματα, ὰ τῶν ὑποδύντων καὶ πεπιεσμένων ἐγένετο πολυάν- Έρις· τάφους γὰρ αὐτῶν ἡ θεόκριτος δίκη ἐπικατα- Ες. Οὐ μὴν οὐδὲ τὰ ἐξ ἀέρος δείματα ἐπηρεμεῖν ἢ ἐφησυχάζειν ὑβριζομένου τοῦ Κτίστου ἠνείχετο· ἐδόκει γὰρ τοῖς τὸ τηνικάδε ἀνθρώποις, τοὺς κατ' οὐρανὸν ἀστέρας ἐπὶ γῆς ἐῤῥίφθαι ἅπαντας φαγ δαίως, οὕτω καὶ συνεχέστατα τοῦ ἀερίου πάθους, ἀνὰ τῆς οἰκουμένης οἶμαι τὰ πέρατα αθρόον εκκε- χυμένου · ὁμοῦ γὰρ καὶ κατὰ ταυτὸν οἵ τε τὴν Εψαν οἱ τε τὴν Εσπερίαν διειληφότες ἅπαντες λῆξιν, καὶ ταῦτα χειμῶνος ὥρᾳ καὶ νυκτὸς ἐπιγενομένης έωρά. κεσαν· καὶ μή τις ἡμῖν ἐνταῦθα κατὰ τοὺς δεινούς τὰ μετέωρα, καπνώδεις τινὰς ἀναθυμιάσεις καὶ πα χείας ἀντιπαρατιθεὶς προβαλέσθω, ὑφ᾽ ὧν ὁ περί- γειος ὑποπιμπλάμενος ἀὴρ, εἶτα κατὰ τὴν οἰκείαν φορὰν ὑψόσε διαιρόμενος, καὶ εἰς τὸν αἰθέριον ὑπερ- εκχεόμενος χῶρον, ὑπά τε τῆς ἐκκαύσεως μετα- βάλλων, τοὺς λεγομένους ἀστέρας διάττοντας, τάς το φλόγας, καὶ τοὺς δαλοὺς καλουμένους συνίστησι, κομήτας τε αὖ, καὶ πωγωνίας, καὶ ὅσα τοιαῦτα ὑποφαίνειν πέφυκε σχήματα· ἀλλ' εὖ ἴστω ὡς και νοτομία τότε περὶ τὰ στοιχεῖα γεγένηται· τά τε γὰρ μέτρα καὶ τὴν ἑαυτῶν τάξιν ἐκβέβηκε, τὸ περὶ αὐτὰ πάθος ἐνδεικνύμενα, και πως ἑαυτὴν ἡ κτίσις μια μεῖται, ὡς ἂν μηδὲ ἐνταῦθα τοῦ παθεῖν ἀπολεί ποιτο, ἢ καὶ κατὰ τὸ πάθος Χριστοῦ τὸ διὰ σταυρού τὸ σωτήριον, τῷ Κτίστῃ καὶ Δεσπότη συνέπασχε πά- σχοντι, ἡνίκα φωστῆρες παραδόξως ἀλλήλοις συν- έτρεχον, καὶ σκότος ξένον καὶ ἄωρον, τὸ συνεχὲς τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας διέκοπτε, και πέτραι διεῤῥήγο Τοιαῦτα ἔγνωμεν καὶ πάλαι κατὰ τῶν ἀσεβῶν απειλούμενα καὶ τελούμενα, απηνίκα τὰ στοιχεῖα ὑπερόρια γίνοιτο, τοῖς θείοις ὑπηρετούμενα νεύ μασιν· ἀπιστήσει δ᾽ οὐδεὶς, ἢ ὅστις τὴν ἄγνοιαν τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων ηῤῥώστηκεν· ἡμῖν γὰρ πειστέον τοῖς γεγραμμένοις παρὰ τοῦ Πνεύματος, ὅτι ἀσεβεῖς πλησθήσονται κακῶν. Καί· 'Αμαρ τάνοντας διώξεται κακά. Καὶ, Ἐν κακίᾳ αὐτοῦ ἀπολεῖται ὁ ἀσεβής. Καί· Φυλάσσεται ὁ ἀσεβὴς εἰς ἡμέραν κακήν. Καί· Εἰς κόλπον ἐπέρχεται πάντα τοῖς ἀδίκοις. Καὶ πρόκειται γε ἡ Σοδομι τῶν, τῆς θείας ὀργῆς δεῖγμα καὶ παίδευμα, ἐφ᾽ ἣν τὸ καταβάσιον πῦρ κατομβρῆσαν, τὰ ἐκείνης ἅπαντα ἐν κύκλῳ καταβοσκόμενον ἀπετέφρωσεν, οἷς ὁμοῦ καὶ τῶν ὁμόρων τινὰς ἐκ βάθρων αὐτῶν συγκατο εδήδοκε πόλεις, ὧν εἰσέτι καὶ νῦν ὥς φασι τεκμήρια διασώζεται· καὶ τούτων γε πρότερον ἡ γεγενημένη τῷ κόσμῳ ἐξ ὑδάτων ἐπίκλυσις, καθ᾽ ἣν ὁ ὑετίζων ἐξαίσια, ἄπλετον ἡφίει κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων, τῶν ξένων ἐκείνων καὶ παραδόξων ὄμβρων τὴν ἔκχυσιν· ὅσε κάτωθεν μὲν αἱ πηγαὶ τῆς ἀβύσσου περιεῤῥή- γνυντο, ύπερθεν δὲ τῶν οὐρανῶν οἱ καταῤῥάκται A divina. Atque hæc potissimum calamitas incubuit circa colles et eminentes locos, quæ nunc quoque circa regiam urbem ruďèra jacent. 66. Sed neque aeris terrores, Creatore offenso, quiescere ac silere poterant. Videbantur enim tunc hominibus de cœlo sidera in terram cum impetu omnia ruere, ita continenter aerea perturbatione per universi orbis terminos subito diffusa : simul enim eodemque tempore tum Orientalium, tum Hespericarum regionum incola, et hieme et noctu, hæc fieri videbant. Nec vero quisquam, prout hi præclari faciunt, coelestia hac, nebulosus quosdam densosque vapores fuisse objiciat, quibus circa ter- ram aer refertus, deinde suo proprio cursu in altum elatus, et in ætheris permistus regione, calore concepto, ita dicta astra discurrentia effecerit, et faculas et titiones appellatos, cometas quoque, et barbatos globulos, et quæcunque alia hujusmodi solent phænomena apparere; sed probe sciat novum revera aliqnid tunc in elementis exstitisse. Etenim modulo solito atque ordine excesserunt, dolorem suum ob eas res ostendentia. Seque ipsa quodammodo natura imitabatur, ut ne tum quidem pati omitteret, quæ Christo salutarem passionem in cruce obeunte, Creatori suo ac Domino patienti compassa fuerat; quo tempore luminaria cœlestia invicem concurrerunt, tenebræque insolitæ et in- tempestivæ, diurni luminis seriem interruperunt, et petræ scissæ sunt, et patefacta sepulcra, et mortui revixerunt, et quotquot alia tunc contige- runt, statum suum creatura novante.. Hæc scimus olim quoque impiis Deum commina- tum, et reapse his impacta fuisse, cum elementa fines suos excesserunt, divinis obsequentia nutibus. Discredet autem nemo, nisi forte Dei judiciorum ignorantia laborat. Nos quidem Scripturis a sancto Spiritu dictatis oportet credere. Impii replebuntur. Peccantes persequentur mala ". Ει : malis". Ει : Impius in malitia sua peribit 78. Et: Reservatur ad. diem malam". El : In sinum convertentur cuncta iniquis *. Palam est contra Sodomitas divinæ iræ demonstratio et correptio, cum ignea pluvia descen- dens, omnia regionis ejus circulatim depascens. redegit in cinerem; quibuscum finitimorum quoque nonnullas urbes ignis absumpsit, quarum nunc, adhuc, ut aiunt, indicia supersunt. Quin et antea aquarum diluvium mundo supervenerat; quo ten- pore pluviale sine fine cœlum, immensam supra. peccatores insolitarum atque incredibilium aquarum. copiam effudit: cum inferne abyssi fontes sunt dirupti, superne autem cœli cataractæ patefactæ sunt, universis omnino pereuntibus, et cunctis terræ cacuminibus obrutis: unus autem justus vir σεισθέντα τὰ δομήματα ἐσχεδίασε· καὶ τοῦτο πολὺ μάλιστα τὸ πάθος κατέσκηψε κατὰ τὰς λοφιὰς καὶ τὰ ὑπερκείμενα χωρία, ἃ δὴ κατὰ τὸ βασίλειον ἄστυ μέχρι σήμερον ἐρείπια βέβληνται. νυντο, καὶ τάφοι ἡνοίγοντο, καὶ νεκροὶ ἐξανίσταντο, καὶ τἆλλα ὅσα συνέβαινε καινοτομουμένης τῆς κτίσ σεως.

cum liberis atque mulieribus arca lignea supra de latus incolumnis fuit, alter veluti Adamus, Deo mis serante, ne universum in terra humanum genus deliceret. Quia igitur haud juxta naturæ cursum illa evenerunt, non enim fines suos cœlestia ser- varunt, nihil vetuit quin postea in terram ignis sulfurque a Domino plueret, subitoque omnia exurerentur. Utique imminebat manifeste iræ ful- men, nisi Dei nota prævaluisset 135 clementia, quæ peccantium poenam sine dubio distulit, ipso- rum pœnitentiam exspectans. Sed enim mihi ho- dierna peccata majora multo videntur. Quia prisci ¡lli adversus creaturam insanierunt, hi contra Do- minum creaturæ rabiem suam contumeliose ex- prompserunt; primo quidem divinum corpus ex- cruciantes crucisque acerba neci addicentes, deinde B adversus ejusdem corporis sacras imagines debac- chantes. Quamobrem haud se continere quieta elementa potuerunt Creatore suo offenso, sed do- lorem insolitum ob eam novitatem passa sunt. Mittamus dicere quot civilia bella hæ rerum vices adversus Christianos concitarint, quæ longum esset et operosissimum enarrare. 67. Sed valde exsultant hi belluini ac stolidi, quasi prosperis successibus florentes, et super- biunt. At enim quæ lingua temporum illorum pe- nuriam, et ex penuria calamitates tragice narrabit? Fuit enim reapse fames omnium gravissima et acerbissima, quæ neque præsente hac jam inci- piente, neque antiquis apud historicos memoratis, minor exstitit; atque illam quæ Hierosolymitanos obsessos corripuit, prope exæquavit. Nam et illic, ut narrant, ſame pressæ excruciatæque infelices matres partus proprii carnes miserabiliter gusta- runt, natura sui propemodum oblita. Et apud nos eadem calamitate adactæ ventris sui fetus mu- Heres ærumnosæ vendentes, cibum sibi ex visce- rum suorum distractione curabant. Aiunt enim vis quinquaginta aureis tritici modium penuria premente coemi potuisse. Et illic quidem hostium incursio, diuturnæ obsidionis spatium, urbis con- clusio, tanquam reti, ab exercitu captæ, calami- talis ejus et inenarrabilium malorum causa erant. D Apud nos autem non Barbarorum incursio, non hostium adventus, non valla ab adversariis cir- cumjecta, neque aliud quodlibet exterius, sed of- fensa fides, manifeste id efficiebat. Nam qui apud nos regnabat apostata et tyrannus, quovis inimico aut boste per suam apostasiam infensior erat el asperior. Sed illi quidem suorum adversus Chri- stum facinorum ponas luerunt; et hi nostri paribus malis irretiti fuerunt: unus quippe idemque ab ambobus offensus fuerat. Haec divinæ justitia ira fuit; hanc Dei offensores mercedem illinc referunt. Quæ nihil considerantes Christi hostes, nolunt in- telligere, quod sicut olim Judaicus populus, ob Manassis Judæorumi regis adversus Deutn offensas, Α διώγνυντο, άρδην ἁπάντων ἀπολλυμένων, καὶ παν τὸς οἰχομένου τοῦ ὑπὲρ γῆν ἐπαναστήματος· δίκαιος δὲ μόνος ἀνὴρ παισὶν ἅμα καὶ γυναιξὶν, ἐν ξύλῳ ὑπὲρ ὑδάτων φερόμενος διεσώζετο, οἷά τις 'Αδάμ χρηματίζων δεύτερος, Θεοῦ κατοικτείροντος, ὡς ἂν μὴ πάμπαν ἀπολίποι τὸ γένος ἐκ γῆς τὸ ἀνθρώ πειον. Ἐπεὶ οὖν οὐ κατὰ φύσεως ἀκολουθίαν και κεῖνα επράττετο (οὐ γὰρ δήπου τοὺς οἰκείους ὅρους τετήρηκε τὰ μετάρσια), οὐδὲν ἐκώλυε καὶ αὖθις κατὰ γῆς βρέξαι Κύριον πῦρ καὶ θεῖον παρὰ Κυρίου, καὶ ἀθρόον ἂν ἀπῃθάλωσεν ἅπαντα· καὶ γὰρ ἡπειλεῖτο σαφῶς τῆς ὀργῆς τὸ πρηστήριον, εἰ μὴ τοῦ Θεοῦ νενίκηκεν ἐμφανῶς τὸ φιλάνθρωπον, ὃς τὴν τιμων ρίαν τὴν κατὰ τῶν ἀνομούντων ἐναργώς ἀνεβάλ- λετο, ἀπεκδεχόμενος αὐτῶν τὴν μετάνοιαν. Αλλά μοι δοκεῖ πολλῷ μείζω ἐνταῦθα τὰ ἁμαρτήματα, ἐπείπερ ἐκεῖνοι μὲν εἰς τὴν κτίσιν μεμηνότες περ παρῳνήκασιν, οὗτοι δὲ κατὰ τοῦ Δεσπότου τῆς κτίσ σεως λελυττηκότες ἐξύβρισαν, πρότερον μὲν τὸ θεῖον σῶμα αἰκιζόμενοι καὶ σταυρῷ πικρῶς καταδικά- ζοντες, ἔπειτα δὲ εἰς τοὺς τοῦ σώματος ἱεροὺς ἐμε παροινοῦντες τύπους· διὸ οὐκ ἔσθενε τὰ στοιχεία ἐφ' ἑαυτῶν κατηρεμεῖν ὑβριζομένου τοῦ Κτίσαντος, πάθος δὲ περὶ αὐτὰ καινοτομούμενα ὑφίστατο τὸ παράδοξον· ἐῶμεν λέγειν οἴους πολέμους ἐμφυλίους ὁ τρόπος οὗτος κατὰ Χριστιανῶν ἀνεῤῥίπισε, καὶ τἆλλα & λέγειν μακρὸν ἂν εἴη καὶ ἐργωδέστατον. ολκή, καὶ ὁ συγκλεισμὸς τῆς πόλεως ὡς ὑπὸ δια ξζ'. ᾿Αλλὰ μέγα κομπάζουσιν οἱ κτηνώδεις καὶ ὄντως ἀνόητοι, ὡς δὴ ταῖς εὐημερίαις ἐνευθηνού μενοι, καὶ βρενθύονται· ποία γλῶσσα τοὺς τηνι καῦτα λιμούς, καὶ τὰς ἐκ τῶν λιμῶν συμφοράς ἐκτραγωδήσεις; Λιμῶν γὰρ ἦν ὁ δεινότατος και πιο κρότατος, οὔτε τοῦ νῦν ἐντεῦθεν ἐναρξαμένου, οὔτε τῶν πάλαι μνημονευομένων ἢ ἱστορουμένων ελατ τούμενος, καὶ μικροῦ τῷ κατὰ τὴν Ἱεροσολυμιτῶν συνενεχθέντι ποτὲ παρισούμενος· κἀκεῖ μὲν γὰρ, ὡς ἀναγέγραπται, τῷ λιμῷ πιεζόμεναι καὶ στροβούν μεναι μητέρων αἱ δύστηνοι, γονῆς οἰκείας σαρχῶν ἐλεεινῶς ἀπεγεύσαντο, ἐκλελησμένης ἑαυτὴν ὥσπερ τῆς φύσεως· κἀνταῦθα τῇ αὐτῇ στρεβλούμεναι μάτ στιγι, τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας γυναῖκες ἀπεμπολού σαι ἄθλιαι, τροφὴν ἰδίαν τῶν σπλάγχνων ἐποιοῦντο τὴν ἀλλοτρίωσιν· φασὶ γὰρ μόλις καὶ εἰς πεντή- κοντα χρυσοὺς τὴν τοῦ σίτου ἐξωνεῖσθαι μόδιον ἡ ἀπορία συγκατηνάγκαζε· κἀκεῖ μὲν τῶν πολεμίων ἡ ἔφοδος, καὶ τοῦ χρόνου τῆς προσεδρείας ἡ παρ- κτύου περισχεθείσης τοῖς πλήθεσι, τῆς συμφορᾶς καὶ τῶν παθῶν τῶν ἀῤῥήτων τὸ αἴτιον ἦν· ἐνταῦθα δὲ οὐ βαρβάρων Εφοδος, οὐ πολεμίων ἐπιστασία, οὐ χάρακες ὑπὸ δυσμενῶν ἐν κύκλῳ περιπηγνύμενοι, οὐδὲ ἄλλο τῶν ἔξωθεν ἐπιόντων οὐδὲν, τὸ δὲ κατὰ τὴν πίστιν ἀδίκημα περιφανώς διεδείκνυτο· ὁ γὰρ ἡγεμονεύων ἐντὸς ἀποστάτης καὶ τύραννος, παντός ἐχθροῦ καὶ πολεμίου διὰ τὴν ἀποστασίαν ὁ δυσμε νέστατος ἦν χαλεπώτατος· ἀλλὰ κἀκεῖνοι τῶν εἰς Χριστὸν τολμημάτων τὰς δίκας ἐτίννυον, καὶ οὗτοι ἐφ᾽ ὁμοίοις κακοῖς ἑάλωσαν· εἷς γὰρ ἦν ἐν ἀμφο- τέροις ὁ ὑβριζόμενος· τοιαῦτα μὲν τὰ ἐκ τῆς θείας δίκης μηνίματα· τοιαῦτα δὲ οἱ εἰς Θεὸν ἀνομοῦντες τὰ ἐπίχειρα ἐκεῖθεν κομίζονται· ὧν οὐδὲν ἀναθεω

ροῦντες οἱ χριστομαχοῦντες, συνιδεῖν οὐκ ἐθέλουσιν, Α ὅτι καθάπερ πάλαι ὁ Ἰουδαϊκὸς δῆμος, τῶν Μα- νεσσῇ τῷ Ἰουδαίων βασιλεῖ εἰς Θεὸν πεπραγμένων παρανομημάτων δίκας ἐφ' ὅλοις τεσσαράκοντα ἐδί δοσαν ἔτεσι, καὶ πλεῖστα ὅσα δεινὰ καὶ δυσφορώ τατα, καὶ ταῦτα καθ' οὓς χρόνους οἱ ἐπ᾿ εὐσεβεία καὶ δικαιοσύνῃ μεμαρτυρημένοι ήγεμόνευον, ἔπα- σχον· οὕτω δὴ καὶ τῶν δυσσεβημάτων καὶ ἀνοσιουρ- γημάτων τοῦ ἐφ' ἡμῶν Μανασσῆ ἕνεκεν, καὶ πρὶν μὲν βαρυτάτην ήνεγκαν Χριστιανοὶ τὴν παιδείαν ἄνωθεν, ἤδη δὲ καὶ εἰς ἔτι καὶ νῦν φέρομεν, καὶ οὐκ ἂν ἀπολήξαιμεν παιδευόμενοι, ἕως ἡ μνήμη του δυσσεβοῦς ἐπὶ γλώσσης τῶν ὁμοτρόπων ἵσταται · διὸ καὶ νῦν εὐκαιρον εἰπεῖν· Καὶ ὁ λαὸς οὐκ ἀπὸ ξη'. Ο δὲ μάλιστα θριαμβεύει αὐτῶν τὴν ἀσέ- Β βειαν, οὔχουν ἐκών γε ὑπερβήσομαι. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν ὀλίγοις τοῖς πρόσθεν χρόνοις, τῆς ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ γνωριζομένης, καὶ τὴν ἀρχὴν τὴν βασίλειον διεπού- σης (Π, ἀξιοζήλωτόν τε καὶ ἔνθεον σπουδὴν περὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς πίστιν ἐπιδειξαμένης, ἐξήγειρεν ὁ Θεὸς τὸ πνεῦμα, καὶ θεοκρίτῳ ψήφῳ, τῆς πόλεως τῆσδε ἐφ᾽ ἧς κακῶς καὶ ἀθέως παρὰ τοῦ ἠθροικό- τος ἐνίδρυντο, καλῶς καὶ αἰσίως ἐξώσθησαν· περι αλώμενοι οἷα πλανητες περιεζήτουν θρησκείαν,καθ' ἣν εἰκόνες καὶ ὑπομνήματα τῆς Χριστοῦ οἰκονομίας οὐκ ἐμφανίζονται· εὑρίσκουσιν οὖν δὴ τὴν ἐρωμέ νην ἐκ πλείονος τὴν Μανιχαίων δὴ λέγω ἀπιστίαν καὶ ἀθεῖαν, καὶ τῇ δόξῃ τῇ ἐκείνων συνάδουσαν, καὶ τὰ κατὰ γνώμην αὐτοῖς ἐπιτρέπουσαν, καὶ ταῦτα ἐπαγγέλλουσαν οἷσπερ ἥδοντο καὶ ἔχαιρον πόρρωθεν· διὰ δὴ ταῦτα οἱ πλείους αὐτῶν τὴν καθ' ἡμᾶς ὁμολογίαν ὁλοτρόπως ἀπώματον ποιησάμενοι, ἐκείνῃ τῇ λύσσῃ προσέθεντο τέλεον· ἀφ᾽ ὧν καὶ τινες φωραθέντες, τιμωρίας τὰς ἐσχάτας, ἃς οι νόμοι κελεύουσιν, ἔτισαν τῷ ξίφει παραδιδόμενοι. ξθ'. Τούτων δ δὴ πάντων ἐλεεινότατον, καὶ θρήνων καὶ οἰμωγῶν καὶ δακρύων ἄξιον· τοῖς φρονήμασι καὶ τοῖς λόγοις οἱ νῦν ἱερεῖς ὑπάγονται καὶ ἐπίσκο- ποι (3), καὶ οὓς ἔδει ὡς ἀπολωλότα πρόβατα ἐπι- στρέφειν καὶ ἐπισκέπτεσθαι, δεξιᾶς καὶ ἀριστερᾶς ἡμοιρηκότας γνώσεως, καὶ τῆς τοῦ Πονηροῦ θήρας ἀνθυπεξάγειν, κατὰ κρημνῶν τε καὶ βαράθρων τῆς ἀπιστίας ὠθουμένους, ἀφ᾽ ὧν καὶ παρακερδαίνειν τὰ μέγιστα τῆς σωτηρίας τῆς ἐκείνων ἕνεκεν ἐξῆν· τί πάσχουσι καὶ τί συμβαίνει ; Τουναντίον ἅπαν· ἀλο γώτεροι περὶ πάντα καὶ κτηνωδέστεροι καταληφθέν τες ὑπ᾽ ἐκείνων ἀντιθηρεύονται, καὶ μυοῦνται τὰ ἄθεσμα, καὶ τῇ χείρονι μοίρα μεθαρμοζόμενοι, εἰς τὸν ὅμοιον ἐκείνοις τοῦ βορβόρου λάκκον τῆς πλάνης poenas tolis quadraginta amis dedit, et plurimas intolerandasque calamitates pertulit; et postea etiam, regnantibus pietate ac justitia principibus inclytis; ita pariter ob irreligiositatem atque ne- quitiam Manassis nostri, et antea gravissimas Christiani experti sunt correptiones, et nunc nos perferimus, neae finis corripiendi erit', quandiu izius impii momtio in consectaneorum lingua per- stabit. Quare sane quoque tempestive dicetur : et populus non est conversus, donec clade percussus fuit; et Dominum non requisiverunt *. Ecce enim ab orthodoxia nostrorum dogmatum, et Dei judiciis damnantur. Εt percutiuntur quidem, non tamem CII- convertuntur. 68. Denique quod vel maxime istorum impieta- tem palam facit, id ego nolo sponte omittere. Nam quia paucos ante annos, principis femina, ortho- doxiæ ornamento inclytæ, regale fastigium temen- tis, mirum et divinum studium pro fide nostra exserentis, spiritum Deus suscitavit, atque hi sce- lesti, edito divinitus decreto, 136 ex hac urbe, quam male irreligioseque insederant, bene felici- terque pulsi fuerunt; errantes planetarum more- sectam religiosam quærebant, in qua imagines monumentaque Christi incarnationis non appare- rent. Invenerunt autem dilectam sibi jamdiu Mani- chæorum incredulitatem et atheismum, suæque sententiæ consonam, placitisque faventem, eaque docentem quorum ipsi jamdiu desiderio et amore tenebantur. Propterea plerique istorum postquam confessionem adamussim nostram jurati fecerant, postremo vesaniæ illi adhæserunt: in qua depre- hensi nonnulli supremum supplicium, prout leges jubent, gladio animadversi subierunt. 69. Est autem omnium miserrimum, et lucto, gemitu, lacrymisque dignum, quod ab horum opi- nionibus atque verbis transversi aguntur hujus temporis sacerdotes' atque episcopi (76–77) : et qui deberent perditas oves revocare et iuspicere, utpote recta dextraque sententia deerrantes, et a mala bestia retrahiere, has contra per præcipitia et ba- rathra infidelitatis propellunt ; cum oporteret potius maxima salutis adjumenta ab his exspectare. Quid porro cum iis agitur, vel quid accidit? Con- trarium penitus. Cum hebetiores sint magisque magistris suis pecudei, ab his potius decipiuntur, et illicita docentur, deteriori parti se addicentes, æque ac illi in cœni gurgitem præcipites ruunt, spicue narrat Cedrenus ed. Paris. I. II, p. 465. εστράφη ἕως ἐπλήγη, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν· ἀλλὰ τῆς εὐθύτητος τῶν ἡμετέρων δογμάτ των, καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων καταψηφίζονται, καὶ πλήττονται μὲν, οὐκ ἀποστρέφουσι δέ.

συγκατακρημνίζονται, καὶ συνεργούς ἐπάγονται, καὶ ὥσπερ ὀργάνοις τῆς ἀπωλείας αὐτῶν κατὰ τῆς τῶν εὐσεβούντων συγχρῶνται ὕβρεως καὶ κακώσεως ὥσπερ γὰρ τῆς δωρεᾶς τοῦ Πνεύματος την χρίσιν τέλεον ἠρνημένοι, καὶ πᾶσαν ἱερὰν καὶ κανονικὴν θεσμοθεσίαν ήθετηκότες, καὶ πάσης τῆς ἐκκλησια στικῆς ευκοσμίας καὶ τάξεως ἐπιλελησμένοι, πολι τικοῖς νόμοις καὶ πράγμασι χρώνται, καὶ ἄρχουσι τοῖς κοσμικοῖς ὑποπεπτώκασιν, ἐπί τε διαίτῃ καὶ βίῳ καὶ πολιτείᾳ καὶ κρίμασιν, ἐν πᾶσι τοῖς κατὰ τὸν βίον ἐγχειρήμασι, τούτοις ὑπείκοντες καὶ διοι κούμενοι. 'Αλλ' οὐχ αὕτη ἡ μερὶς τοῦ Ἰακώβ· οὐδὲ τοιαῦτα τῶν εὐσεβεία κοσμουμένων τὰ δόγματα και φρονήματα· οὐδὲ τοιαύτη τῶν πεπολιτευμένων αὐτοῖς ἡ αἵρεσις· ἀπεναντίας γὰρ ἅπασι τοῖς περὶ τῶν ἐργα τῶν τῆς ἀπωλείας προκατειλεγμένοις, εἴ γε ἐχρῆν ἐκ παραθέσεως ταῦτα συμβαλεῖν, ἴασι· καὶ ἵνα συλλαβὼν εἴποιμι, πᾶσαν μὲν κακίαν καταμυσάττονται, πᾶσαν δὲ ἀρετὴν προτιμῶσι, πᾶν ἀγαθὸν γεραίρουσι, παν τὸς καλοῦ ἐρασταί εἰσι, πᾶσαν θεάρεστον πολιτείαν ἀσπαζόμενοι, πάντα λόγον ὅσιον καὶ εὐθῆ προσιέ μενοι, πάντα τὰ τῆς ἱερᾶς Ἐκκλησίας περιέποντες δι' ὧν ἐγγίζουσι Θεῷ, καὶ βασιλείας ἀϊδίου κληρο νόμοι ἀναδείκνυνται· ἀγγέλων συμμέτοχοι, ἁγίων συνάριθμοι· ἐν ἅπασι τὸ ἀξιέπαινον καὶ ἔνθεον ἀποφερόμενοι· ὧν οὐδὲν ἐκεῖνοι περιπτυξάμενοι αἰσχύνης ἐμπίμπλανται, καὶ ὑπόδικοι τῶν θείων κριμάτων εἰς αἰῶνα γενήσονται. σ'. Ἐπειδὴ δὲ καί τινα παρὰ τοῖς Χριστομάχοις περιθρυλλείται,ἅπερ αὐτοῖς ὁ τοῦ ψεύδους πατὴρ εμπνεύσεις, φέρε καὶ ταῦτα ἐπισκεψώμεθα. Κατα κομψεύονται γὰρ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν καὶ τὴν Ἐκε κλησίαν ύβριν, χρόνους μηκίστους καὶ παρατετα μένην ζωήν, καὶ βίον εὐπαθῆ ἐκμεμετρῆσθαι τῷ Μαμωνᾷ, καὶ εὐημερίας εἰς ἄκρον ἐλάσαι, νίκας αὐτῷ κατὰ βαρβάρων καὶ ἀνδραγαθήματα ὡς πλεῖστα ἐπιγράφοντες, ἃ τοῖς μὲν σώφροσιν οὐδὲ εἰς ἀκρόασιν ἔρχεσθαι δίκαιον· ὡς δ᾽ ἂν τῶν ἁπλου στέρων ἢ ἀμαθεστέρων τινας, τοῖς ἐκ τῆς ἀπάτης άνα πλασμοῖς μὴ παραβλάπτοιεν, τούτων διευθύνοντες ἕκαστα, κενοῖς λόγοις ἑαυτοὺς φαινακίζοντας, τοὺς μα ταιόφρονας ἀποφήνωμεν. Ὅτι μὲν γὰρ ὁ βίος ἐκείνῳ πάναισχρος γεγονώς, βδελυκτὸν καὶ Θεῷ καὶ ἀγγέλοις, ἀνθρώποις τε τοῖς εὐσεβοῦσι καθίστη, οὐκ ἀσυμφανές καὶ γὰρ εἰς τὰ σαρκὸς πάθη κατασυρόμενος, τὴν πάρεργον τῶν ἀλόγων ζώων παρήλασε κτηνωδίαν· τοῖς ἀπὸ ηγορευμένοις καὶ βαρβάροις καὶ Ἕλλησι, καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν ὁ δείλαιος ἐμμολυνόμενος. Καὶ ταῦτα οὐκ ὀλίγιστοι τῶν ὑπηρετησαμένων; αὐτῷ μέχρι τοῦ δεῦρο περιόντες ἀπαγγελλέτωσαν, μεθ' ὧν καὶ τἆλλα ὰ περὶ τὸ σῶμα αὐτῷ ἀπήντα· ἤδη γὰρ πόνοις secum operum socios abducunt, et tanquam exi tialibus instrumentis suarum adversus orthodoxos contumeliarum atque injuriarum utuntur. Quippe doni Spiritus unctionem penitus abnegantes, et sacram quamlibet canonicamque regulam abro gantes, atque ecclesiasticæ omnis constitutionis ordinationisque obliti, civilibus legibus actibusque vivunt, et mundanis magistratibus sunt obnoxii, et victu, moribus, conversatione, judiciis, cuncus denique vitæ actibus, his obtemperant ab iisque reguntur. Sed non est hæc Jacobi portio, neque hujusmodi sunt orthodoxorum dogmata ac senten tiæ, neque tale vitæ ipsorum propositum; imo contraria omnino, ac illi solent perditionis opera tores, si certe invicem conferre licet, via pergunt. Alque ut summatim dicam, bi iniquitaten omnem oderunt, virtutem omnem ambiunt, quidquid bo num est honorant, egregia omnia adamant, omnem Deo placitam conversationem sectantur: sancləm omnem rectamque doctrinam recipiunt, quidquid ad sacram Ecclesiam attinet studiose recolunt; per quæ Deo appropinquant, æternique regni hæredes funt, angelorum consortes, sanctorum sodales; in omni demum re, quod laudabile est et egregium, faciunt. Quorum nihil adversarii agentes, ignominia replentur, divinisque judiciis damnati in æternum eruut. 70. Quia vero a Christi hostibus nonnulla jactantur, quæ mendacii parens illis allal, agesis cujusmodi haec quoque sint consideremus. Glorian- " tur enim, propter illatam Christo Ecclesiæque con tumeliam, diuturna vilæ spatia cum maximis 137 voluptatibus Mamonæ fuisse concessa, eumdemque felicitatis culmen attigisse. Sed et victorias de Bar baris et egregia plurima facinora ei ascribunt, quæ sobrios homines ne audire quidem æquum est. Sed ne forte aliquibus simplicioribus rudioribusque ea mendacia fraudi sint, coarguenda singula à nobis erunt, ut quantopere stulti se ipsos inanibus his sermonibus ludificentur, intelligant. Igitur cuncta illius perquam turpia fuisse, eumque Deo, angelis ac religiosis hominibus exsecrabilem exstitisse, ninime est obscurum. Nam cum in omni se libidi num genere miser hic volutaret, iisque corpus suum et animam conspurcaret, quæ Barbaris quo que et ethnicis velita sunt, longe pecudes ipsas fœditate superavit. Atque hæc non pauci qui ei administri fuerunt et adhuc vivunt, testari pote runt; nec non et varia corporis incommoda quibus idem fuit obnoxius. Doloribus enim atque crucia Sequentem sesquipaginæ tractum ait Peta vius se in Parisiaco Theophanis codice invenisse, tanquam ex Nicephoro excerptum, quod idcirco in calce posuit Historiarum Nicephori in editione Lu parea. Cæteroqui hic tractus in Theophanis Chro nico non legitur, neque ad id pertinere potest, À quandoquidein Theophanes plene satisque de Co pronymo proprio in loco suisque verbis dixit. Fuit itaque hoc potius extravagans aliquod codicis Parisiaci. Nos vero demum comperimus hoc fragmentum in duobus ineditis chronicis Vatic., Georgii nempe Hamartoli, p. 189, et Joannis Si culi, p. 356. Et variat quidem mediocriter hoc excerptum in prædictis Chronicis a nostro Nice phori totius operis codice, cui tamen unice nos adhærenduin putavimus, utpote integro et nulla cujusquam manu interpolato.

καὶ ἀλγηδόσιν ἀῤῥήτοις, οἷα εἰκὸς τοὺς ἡλκωμένους πάσχειν, βαλλόμενος, πονήρως καὶ ἀναρῶς ἄγαν διέκειτο· καί τινα τῶν μελῶν ὑπὸ τῶν ἑλκῶν ἀπὸ ηχρείωτο, και πως καὶ σαρκίων τινῶν ἀπεῤῥυηκότων αὐτῷ· συνεχέστατα δὲ ὑπὸ τῶν ἐριννύων ἐκδειμα τούμενος, πικρῶς καὶ ἐλεεινῶς τὸν νυκτερινὸν χρόνον διήνυεν, ἴσως τοῖς συγκειμένοις ἐφυστερίζων, ἀντεπεξαγούσης τῆς παρ' αὐτοῦ διωκομένης πίσ στεως. Παρείσθω τὰ νῦν λέγειν τὸ τῆς διαίτης ἀηδές τε καὶ αἴσχιστον· ὅπερ γὰρ ἂν προσάραιτο βρώσεως, οὐ τέλεον καταποθέν, παρὰ τοὺς ἐμέτους ἔφθανεν ἐκκρινόμενον· τὸ δὲ περὶ τοὺς ὑπηρετουμένους τα μὸν καὶ θηριῶδες τοῦ τρόπου, καὶ τῆς ὑπηρεσίας τὸ δυσαχθέστατον, ὁποῖα ἄν τις εἴποι τὰ φέροντα σώ ματα; Μάστιξι γὰρ ἑκάστης πολλαῖς καταξαίνων αὐτῶν τὰ νῶτα καὶ τὰς ὠλένας, οὐδὲν τῶν σαρκοβό ρων θηρίων φιλανθρωπότερον ἔπραττεν, ἐκτομὰς δὲ μελῶν καὶ ὀφθαλμῶν πηρώσεις, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα δεινὰ κολαστήρια, καὶ σφαγὰς ἀδίκους ἀνδρῶν ἀθώων, καὶ τοὺς διὰ πυρὸς πικροτάτους θανάτους, τί χρὴ καὶ λέγειν; Οἷς μὲν βασκαίνων, ἀνδρείας καὶ ἀρετῆς εὖ ἔχουσιν· οἷς δὲ τοῦ ἐκπρεποῦς καὶ ἐπὶ ποσόν προηγμένοις ἐπὶ τὸ εὔχρηστον· περὶ γὰρ τῶν τῆς εὐσεβείας εἶνεκεν τοιαῦτα καὶ τούτων χεί ρονα πασχόντων, ἑτέρας δεήσει συγγραφῆς καὶ τῆς κρείττονος (ή). οα'. Εἶτα πρὸς τῷ τέλει τῶν κακῶν γενόμενος, καὶ πυρετῶν ὀξύτησι καὶ φλογώσεσι καταπιμπραμε νος, τῆς ἐκδεξομένης αὐτὸν γεέννης την φλόγα ἐμ φανῶς προορώμενος κατωπτρίζετο, καὶ τοῦ σκώληκος τοῦ ἀκοιμήτου τὰ δήγματα, σύντονόν τε καὶ γεγωνὸς ἐκβοῶν ἐνδελεχέστατα· τῆς γεέννης ταῦτα προαύλια ἐντεῦθεν μικρὰ τῆς ἀσεβείας συναισθόμενος, τῆς ἐκ τῆς παρ' ἡμῶν πίστεως ἐδεῖτο ἐπικουρίας ἐπω έτρεπέ τε τοῖς παρεπομένοις τῶν ἱερέων, τὰ τῶν Χριστιανῶν προσᾴδειν ἱερὰ μελωδήματα· οἱ δὲ πρόθυμοι ἀπαναίνεσθαι, ὡς μήτε εἰδέναι μήτε ᾆσαι πώποτε, εἴτε ταῖς ἀληθείαις οὕτως ἔχοντες, εἴτε τὴν ἐκείνου καταρρωδοῦντες ωμότητα και δυσμένειαν. Τοι αὐταῖς εὐημερίαις, τοιαύταις ευπαθείαις έναναπαυό μενο;, ὑφ' ὧν δὴ Διοκλητιανόν τε καὶ Μαξιμιανὸν συντελεσθέντας ἀκούομεν, οὕτω κακός κακῶς καὶ ἀθλίως ἀπολλύμενος, καταλύει τὸν βίον· τεθνήκει δὲ πλοιζόμενος σημείοις τισὶν ἐκτὸς τῆς βασιλίδος δι ἔχουσι, τῶν ἐκ τῆς Θρᾴκης χωρίων παλινοστῶν, ἐν οἷς ἐκστρατεύων ἐτύγχανε γῆ γὰρ ἡ πάντων μήτηρ τὸν μιαιφόνον, αἷμασιν αὐτὴν ἀθώοις ἐκπλήσαντα καὶ μολύναντα, ἐφ' ἑαυτῆς θνήσκειν οὐ παρεδέξατο. Ποίας οὖν ἄρα κατηγορίας καὶ ταλανισμοῦ οὐκ εἶεν ἄξιοι, οἱ ἐκεῖνον μακαρίζειν ἀνοήτως οὐκ αἰσχυνό μενοι! Ο δὲ τῆς ζωῆς αὐτοῦ πᾶς χρόνος οὐκ εἰς μακρόν τι πάνυ διήλασεν· οὐ πλείοσι γὰρ ἢ ὀκτὼ πρὸς τοῖς πεντήκοντα ἔτεσι βιούς ψυχῇ τε καὶ tus, cujusmodi ulcerosa corpora perpeti consenta neum est, male ærumnoseque erat affectus. Etenim nonnulla membra ulceribus adesa erant, difluenti bus carnium partibus. Sed et perpetuo furiis per territus, moleste nocturnum tempus misereq8 traducebat, deliberata fortasse consilia demorans, dum ei vexata religio ex adverso consisteret. Omitto victus insuavitatem ac turpitudinem: quid quid enim cibi per fauces trajecerat, ill statim vo mitibus excernebat. Namque illam in famulos sæ vitiam ac feritatem, atque in exigendis obsequiis acerbitatem, quænam oppressa corpora dicere queant? Cædebantur quotidie plagis multis illorum terga ulnæque neque feris carnivoris humauius in eos fiebat. Jam membrorum mutilationes, ocu lorum excæcationes, ac reliqua id genus horrenda supplicia, iniquasque immerentium hominum cædes, et acerbissimas in flammis mortes, quid attinet enarrare? quorum partim fortitudini virtutique in videbat, partim gloriæ ac dexteritati Namque ii qui, religionis causa, hæc et pejora passi sunt, aliam postulant et quidem ampliorem descriptio nein tibus, qui explicari dicendo nequeunt excarnifica (i) (i), (h) Morum Copronymi portentosam inpuritatem, itemque sævitiam, narrant passim Byzantini histo rici, atque in his Cedrenus tom. cit. (i) Dirum Copronymi obitum, anno imperii 35 ejusdemque morientis seram pœnitentiam, legere licet apud Cedrenum, p. 467-468. 71. Postremo cum scelerum suorum terminum attigisset, acutarum febrium ardoribus exaestuans, gelenna lammas, quæ se mox excepturæ erant, prævisione contemplabatur, ac pervigilis illius ver mis morsus præsentiebat, graves sine requie cla mores edens; quæ erant gehennæ quædam initia. Tum demum impietatis suæ sensu paulisper tactus, religionis nostræ adjumenta petebat; et comitanti bus se sacerdotibus sacros Christianorum hymnos canere mandabat: qui tamen illico recusabant, nunquam se canere solitos aientes, sive res ita se haberet, sive quia illius exhorrescerent crudelita tem et iracundiam. In his ergo tantisque deliciis constitutus, quibus etiam Diocletianum ac Maxi mianum immortuos accepimus, malus homo male atque infeliciter periens, vitæ finem nactus est. Mortuus est autem navigans aliquot extra urbein passuum millibus, dum e Thraciæ regionibus re verteretur, in quibus cum exercitu fuerat. Nam terra omnium mater homicidam hunc, qui ipsam innocuis sanguinibus inundaverat ac polluerat, apud se mori non est passa. Quam sunt ergo repre hendendi ac miseri, qui insipienter illum prædicare beatum non erubescunt! Et quidem vitæ ejus tem pus non admodum prolixum fuit; etenim annos haud plus LVI natus, animam simul et corpus per didit; et hos ipsos, Deo 138 permittente, haud (j) Mortuus Copronymus anno ætatis suæ 58, imperii 35. De aulicis proceribus a Copronymo neci addictis Nicephorus in Breviario ad an. 760. Idem Nicephorus op. cit. ad an. 765.

σώματι τέθνηκε καὶ αὐτά γε ταῦτα Θεοῦ συγκ 'Αχελών, 'Αγχίαλον, χωρήσαντος, οὐκ εὐδοκήσαντος· ἀνάξιος γὰρ τῆς παρὰ Θεοῦ εὐεργεσίας· ἡ οἰκειότερον εἰπεῖν, ἀνα βαλλομένου τὸν χρόνον καὶ ἀξίως δικάζοντος, ἵνα κανταῦθα τῶν τετολμημένων ὅσον ἀπογεύσασθαι δίκας εισπραττόμενος, πικρῶς καὶ ὀδυνηρῶς τὴν αισχίστην ἀπορρήξῃ ζωὴν, τὰ τεθησαυρισμένα αὐτῷ παρὰ τῆς θείας δίκης ἀποληψόμενος ἐν τῷ μέλλοντι ἀθάνατα καὶ ἀπέραντα ὁ δύστηνος κολασθησόμενος πικροτέρας αὐτῷ καὶ μακροτέρας ἅμα τῷ πατρὶ καὶ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ, θεοκρίτως ἐν τῇ γεέννῃ τῆς τιμωρίας ἑτοιμασθείσης. οβ'. “Ας δὲ ἐπιπλάττουσιν αὐτῷ νίκας, τοιαῦτα τινές εἰσιν, ἵνα μιᾶς τῶν κρατίστων επιμνησθώ μεν (Κ). Επειδή παρεσκεύαστο τὸ πρὸς δυσμαῖς ἡμῖν ᾠκισμένον Σκυθικὸν ἔθνος ἀμύνασθαι, συναθροίζει δὴ ἅπαν τὸ ὑπ' αὐτῷ στράτευμα· εἰς χεῖράς τε τοῖς πολεμίοις ἰων, ὁποῖον αὐτῷ τὸ τοῦ πολέμου τέλος κατώρθωτο, μαρτυρεῖ τὰ φαινόμενα· μέχρι γὰρ καὶ σήμερον τὰ κατὰ τὴν ᾿Αγχίαλον καλουμένην πόλιν, κοίλα καὶ πεδιάσιμα χωρία, & τῶν ἀνῃρημένων τὰ κῶλα ἐδέξατο ὑποδείκνυσιν· ἔργον γὰρ τῆς Σκυθικῆς μαχαίρας, ἅπαν σχεδὸν τὸ τῶν Ῥωμαίων ἐγένετο στράτευμα. Εἰ δέ τι μικρὸν καὶ οὐ πάνυ ἀξιόλογον έδρασε, καθά γε ἡμῖν ἐκ τῶν γεγραμμένων αὐτῷ πρὸς τοὺς ἐνηυλισμένους κατὰ τὴν βασιλεύουσαν, ἀναλεξαμένοις ἔγνωσται· ἐν οἷς πολλὰ κατακομπά σας ὁ τοῦ ψεύδους ὑπηρέτης καὶ σύντροφος, πολλὴν δὲ τὴν θεομαχίαν ἐκ τῆς ἀπείρου πολυορκίας ἐφ' ύβρει τοῦ Κτίσαντος προβαλόμενος, ἡνίκα τὸ ἔθνος περὶ τοὺς οἰκείους ἡγεμόνας διαστασιάζον κατέλαβε καὶ γὰρ τοῦτο πολλάκις ποιεῖν αὐτοῖς εὐπετὲς, ἅτε βαρβαρικοῖς ἤθεσιν ἐντρεφομένοις, καὶ διχῇ τοῖς μέρεσιν ὡς τὰ πολλὰ διαιρουμένοις, ὅταν αὐτῶν ταῖς βουλαῖς ἀντικαθισταμένους ἴδωσιν· δ δὴ καὶ τηνι καῦτα ὁ τούτων κύριος ἐπιβουλευόμενος πέπονθε, Σαβίνος όνομα ἦν αὐτῷ, καὶ φυγὰς πρὸς Ρω μαίους ἀπώχετο. Τότε οὖν αὐτῷ ἡ τοῦ ἔθνους καθ' ἑαυτὸ διαφορὰ καὶ στάσις, κατὰ βραχὺ γοῦν εὐδοκι μῆσαι παρέσχετο· τοὺς δὲ πρὸς ἥλιον ἀνίσχοντα βαρβάρους καὶ εἰς μνήμην ἰόντας ἐδεδίει μάλιστα ὡς καὶ ἐπ' ἐκκλησίας κηρύσσειν, μὴ θαῤῥεῖν κατ' ὀλίγους αὐτῶν, τῷ ὑπ' αὐτῷ ἅμα παντὶ ὁπλιτικῷ, εἰς ταυτὸν μάχης ἰέναι πώποτε· ὁπόταν δὲ αὐτοὺς, οὕτω συνενεχθέν, ἐμφύλιος διέλαβε μάχαιρα, καὶ σί δηρος ἦν ὁ δικάζων τῶν γνωμῶν τὸ ἀμφήριστον, καὶ τὴν ἐπ' ἀλλήλοις ἐχειρούργουν πανωλεθρίαν, λῃστρι κώτερόν πως μᾶλλον ἢ στρατηγικώτερον ὡς λήσων ἐπιὼν τοῖς τῆς ᾿Αρμενίας χωρίοις, τῶν ἐκείνης φρουρίων αἱρεῖ ὁμολογίᾳ τῶν προσοικούντων feliciter exegit, quia divinis beneficiis fuit iuliguus. Vel, ut magis proprie dicamus, Deo tempus pro ferente, justeque consulente, ut hic etiam suorum facinorum pœnas partim degustaret, moxque non sine gravibus doloribus turpissimam vitam abrum peret, parata sibi a divina ultione supplicia in posteruın immortalia et sine fine miser recepturus, acerbiores scilicet ac diuturniores, cum patre sno pœnæque cohærede, in gehenna cruciatus perpes surus. 72. Quas vero confingunt ejus victorias, eæ hn jusmodi sunt, et unam e maximis memoremus. Postquam expeditionem suscepit adversus occiden talem nonis Scythicum populum universum soum contraxit sub signa exercitum, commissoque cum hostibus prælio, quam felix fuerit belli exitus, publica sunt testimonia. Nam usque ad hanc diem circa Anchialum urbem, valles campique inter fectorum membra demonstrant. Nam Scythicis gladiis cunctus pene Romanorum exercitus conci sus fuit. Quod si exiguum aliquod nec gravioris plane momenti egit, id quidem legimus in ejus lit teris ad regiae urbis incolas scriptis; in quibus valde se jactat hic mendacii famulus et sodalis, multum quoque Dei odium infinitis juramentis ad Creatoris contumeliam prolatis, præ se fert; cum videlicet gentem illam adversus duces suos rebel lantem deprehendit (namque hoc sape faciunt Scythæ, utpote barbarico more imbuti, et duas in partes plerumque divisi, si forte illos voluntatibus suis obsistentes cognoverint). Quæ seditio tune accidit cum dominus illorum Sabinus, ad Ro manos profugus defecit Tunc igitur gentis civile dissidium et seditio, brevem Mamonæ rei bene gerendæ occasionem dedit. Interim vero Orientalium Barbarorum vel solam mentionem re formidabat; ita ut in concione dixerit, se non audere vel contra paucos illorum cum universo exercitu suo pugnain conserere. Sed cum apud ipsos more solito civilis commotus est gladius, ferrumque de partium diversitate decernebat, atque in mutuum ruebant exitiam, latrocinali potius quam militari more ceu incognitus Arinenæ pro vincias invadens, castella illic cepit consentienti bus incolis. Armenii autem Syrique Christiani erant; neque enim hosti pagano unquam ipse occurris set; quos etiam contra datam jurejurando fi demn, exsules transtulit ad Thraciæ anes: cujus Bulgaros et llunnos, ut ait idem Nicephorus in Breviario. Apul Petavium in dicto Nicephoro excerpto Grace mendose, itemque omnino apud Ha martolum et Siculum. Petavius scripsit” Latine Acheloum, existimans ita emendare; sed vera lectio est codicis nostri Vaticani Anchialum. Et quidem vocabuli rectam scripturam habet Nice phorus in Breviario ad an. 763, ubi infelicem Co pronymi ad Anchialum pugnam describit; præ c ter aliam calamitatem apud eamdem Anchialum an. 766. Sabini Bulgarorum ducis defectionem a suis, et ad Copronymum perfugium, narrat inter cæte ros, noster Nicephorus in Breviario, ad an. 763. Noster in Breviario, ad an. 753. (k) De Copronymi modo victoriis, modo vicissim cladibus Cedrenus tom. cit. De hoc Sabino legatur Theophanes in Chron ad Copronymi ammum 24, Christi 756

᾿Αρμένιοι δὲ καὶ Σύροι Χριστιανοὶ ὄντες ἐτύγχανον· Δ οὐ γὰρ ἐχθρῷ ἀλλοφύλῳ ὑπηντήκει πώποτε, οὓς καὶ μετανάστας, τῶν συγκειμένων ενωμάτων λόγων τὸ ἀσφαλὲς ἠθετηκώς, κατὰ τὰ ἐπὶ Θρᾴκης χωρία. πεποίηκεν· ὧν τῆς παραβασίας δίκας τὸ Θρακικὸν πέδον, ὡς οἶμαι, τιννύει τὸ σήμερον. Σαρακηνοὶ δὲ ἐπεὶ τὴν ἐκείνου έφοδον ήκηκόεισαν, ἀπό μοιράν τινα ὁπλιτικῆς φάλαγγος ἐπιθέσθαι αὐτῷ ἐκπέμπουσιν, Ογ. Εἰ δὲ χρὴ νίκαις, καὶ ἀνδραγαθήμασι, καὶ χρόνων μακρῶν περιόδοις, καὶ τοῖς ἄλλοις οἷς ἡ τοῦ παρόντος βίου εὐδαιμονία καὶ εὐπραγία γνωρίζεται, η πίστιν μετρεῖν, ἀλλὰ μὴ τῷ θείῳ καὶ ἀποστολικῷ " προσέχειν κηρύγματι· ἐκεῖνα δὲ τοῖς τοῦ Θεοῦ πα- ραχωρεῖν κρίμασιν, ὃς οὐ πίστιν μόνον ὀρθὴν, ἀλλὰ καὶ βίον ἡμᾶς καὶ πολιτείαν ἀρίστην καὶ εὐαγγελι χὴν ἐπιδείκνυσθαι βούλεται· ἑκάτερον γὰρ τούτων θατέρου ἄνευ νεκρὸν, καὶ ὁ τῷ ἑνὶ ἐλλείπων, καὶ τὸ ἕτερον ζημιωθήσεται· ὧν οὐδαμῶς τοῖς ἀνοσίοις ἐμέλησε πώποτε · ὅτου δὴ χάριν μὴ τοῦτον ἀφέντες ἐῤῥιμμένον καὶ κατεπτυσμένον, καὶ μηδ' ὅτι ἐβασί λευσε, μηδ' ὅτι ἐστράτευσε, μηδ' ὅτι ὅλως γέγονε · καὶ ὡς μικρὰ τὰ παρ' αὐτῶν ἐπαιρόμενα λογιζό- μενοι, ἐπὶ τοὺς τὰ μεγάλα ἐν τῷ βίῳ κατωρθωκότας ἀποτρέχοιεν, καὶ νίκας ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην κατὰ πάντων σχεδὸν ἐθνῶν ἀραμένους, καὶ τρόπαια κατ' ἐχθρῶν στησαμένους, πλεῖστόν τε ὅσον διαζή- σαντας χρόνον, καὶ εὐπαθείας εἰ; μέγα ἤκοντας, καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐνεγκαμένους τὸ ἐπικλεὲς καὶ μεγάλαυχον, ὡς τὴν ἐκείνων θρησκείαν καὶ ζηλῶ- σαι καὶ μεγαλῦναι· θαυμάζειν τε τὰ κατορθούμενα, καὶ ἐκπλήττεσθαι, καὶ τὸν βίον αἱρεῖσθαι καὶ τὸν τρόπον· ὥστε κάν τοῖς μέλλουσιν αἰῶσι, τοῖς ἀπο- κεκληρωμένοις αὐτοῖς καὶ ἡτοιμασμένοις συμπαρ- απολαῦσαι δικαιότατα· καὶ ἵνα τῶν πολλῶν ἀφο έμενοι, ὀλίγων ἐπιμνησθῶμεν, τὸν ᾿Αλέξανδρον ἐνταῦθά μοι νόει, τὸν Φιλίππου, τὸν Μακεδόνα· μικροῦ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην παραστησάμενον, καὶ πάντα Ἑλληνικὰ καὶ βάρβαρα Εθνη χειρωσάμενόν τε καὶ δουλωσάμενον· ὃς ἐν ἴσῳ πτηνοίς διαθέων, τῷ τάχει περιῄει τὴν σύμπασαν, καὶ τὸ σφοδρὸν καὶ ὀξύῤῥοπον, τῷ τῆς παρδάλεως εἴδει τῷ ὁρῶντι D προϋπεγράφετο· οὕτω γάρ τισι τῶν διδασκάλων τὰ κατὰ τὸν τόπον τεθεώρηται, ἐπεὶ καὶ δραστικώτερον ἢ κατ' ἐλπίδας ἀνθρωπίνας, τὰ κατὰ νοῦν αὐτῷ ἐπεραίνετο· οὐ γὰρ σχολαῖον εἶχε τὸ ὅρμημα, ἀλλ' ὡς ἐξ ἐπιδρομῆς ἰὼν εἷλεν ἅπαντας· ἕτεροι γὰρ ἐπὶ τῆς Περσῶν δυναστείας τοῦτο ἐξειλήφασιν. Ἢ τὸν Καίσαρά μοι φράζε τὸν Αὔγουστον, ὃς μεῖζον μετ' ἐκεῖνον τὰ ἐκείνου διαδεξάμενος, κατὰ τὴν ἀρχὴν τὸ κλέος εκέκτητο, ἐπείπερ τὰ Μακεδό perhiæ ultionem Thracicus campus ut reor nunc clamat. Saraceni vero cum incursionem cogno- vissent, quamdam gravis armaturæ phalangis obviam miserunt, quæ quinque millium numerum non excedebat. Quorum adventu cognito, fugam statim cum sequente multitudine arripuit, et ne appropin- quare quidem illis est ausus. Hæc igitur fortia illius facinora, et de hostibus relata trophæa sunt. cæ potius doctrinæ attendere, illa autem Dei judi- ciis 139 permittere, qui non fidem reclam tantum- modo sed et vitam a nobis moresque optimos et evangelicos præstari vult. Horum enim alterum sine altero mortuum est; et qui uno destituitur, alterum quoque desiderabit: quarum rerum nun- quam improbis cura fuit. Quamobrem cur non, hoc omisso despectoque, quasi nec regnaverit, ne- que bella gesserit, neque omnino vixerit, atque ut exigua reputantes ea quæ isti extollunt, ad illos transeant qui res magnas in vita sua præclare gesserunt, victoriasque per universum orbem de cunctis propemodum populis retulerunt, et trophæa 73. Quasi vero alioqui oporteat victoriis strenuis- que gestis, et longo imperii periodo, aliisque re- bus quibus hujus vitæ felicitas prosperitasque indicatur, fidem religiosam metiri; et non apostoli- adversus hostes erexerunt, diuque viventes, et in magnam felicitatem elati, imperiique illustrem gloriam famamque consecuti sunt? ita ut horum religionem et amulemur et magnificemus; mire- murque feliciter gesta, et stupore prosequamur, eorumque vitam ac mores imitemur; ut in futuro quoque sæculo paratam illis sortem justissime con- sequamur (85). Atque ut multis omissis, paucos memoremus, Alexandrum hic Philippi mihi cogita Macedonem, qui orbem prope universum obtinuit, cunctosque Græcos ac Barbaros populos domuit sibique subjecit ; qui instar avis volans, celeriter mundum discurrit, et vehementia ac velocitate pardaleos speciem prae se ferebat. Sic enim non- mulli interpretes locum illum (Danielis *) expli- carunt, quia efficacius quam humana spes autu- mat, mentis suæ cogitatus perficiebat. Non enim tardum habebat impetum, sed tanquam uno cursu irruens cunctos devicit. Alii tamen locum hunc de Persarum dynastia intellexerunt, Vel Cæsarem mihi narra Augnstum, qui majore spatio post illum, ditionem ejus occupans, glorio- sum imperium sibi constituit ; quandoquidem Mace- gestis celebres. εἰς πεντακισχιλίους ἄνδρας οὔπω πλέον ἠριθμημένην· ὧν τῆς ὁρμῆς ἐπαισθόμενος, φυγὰς αὐτίκα ἅμα τῷ επομένῳ πλήθει ᾤχετο, μηδὲ ὡς πλησιαίτατα τούτοις γενέσθαι οιός τε ὤν. Τοιαῦτα μὲν οὖν τὰ ἐκεί- νου ἀνδραγαθήματα, καὶ τὰ κατ' ἐχθρῶν σχεδιαζόμενα τρόπαια.

νων τοῖς Ῥωμαίων ἠλάττωτο· καὶ τὰ τῆς ἀρχῆς αὐτῷ παρετέτατο, εἰς ὅσον τὸ πᾶν τῆς Μαμωνά ζωής σχεδόν, συμπαρατεινόμενον ἔσχε τὸ διάστημα· οἶδα γὰρ ὡς οὐκ ἄν σε τὸν ὑβριστὴν ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀπο γραφή δυσωπήσειεν· ὡς χάριν σοι καὶ τὴν Ἡρώδου παιδοκτονίαν ἀσπάζεσθαι· ἐφ' ἑνὶ δέ σε μόνον χαλε παίνειν καὶ ἄχθεσθαι, ὅτι μὴ καὶ ὁ ζητούμενος ἐν τοῖς ἀνῃρημένοις συμπεριείληπτο, φυγὰς δὲ ἀπᾤχετο πρὸς τὴν Αἴγυπτον, ἐπειδὴ ἑπτὰ πρὸς τοῖς τριάκοντα ἔτεσι κατὰ τὴν αὐτοῦ βασιλείαν, ὥς φασιν, Ηρώδης διήρκεσε. Θαύμαζε μοι καὶ τὸν ᾿Αθηναίον Τιμόθεον, ὃς τὴν τύχην εὐπαθῶν ἐν τῷ βίῳ ἔσχε συμπράττου σαν· τί δὲ οὐχὶ τῷ Σεναχηρείμ ἐγκαλλωπίζῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις οἱ τῶν Ασσυρίων βεβασιλεύκασιν; ἵνα πρὸς τὰ παλαιότερα ἐντεῦθεν ἀναδράμωμεν· μετ' ἐκείνους δὲ καὶ ὑπὲρ ἐκείνους, τὸν Ναβουχοδονόσορ καὶ τὴν ἐκείνου δυναστείαν οὐχ ὑπερεκπλήττῃ; ὅθεν καὶ σφύρα πάσης τῆς γῆς παρὰ τῶν λογίων τοῦ Πνεύματος επωνόμασται, τῷ διαφθείρειν καὶ ἀπολλύειν ἅπαντας καθ᾽ ὧν ἂν ἐπετίθετο. Μῆδοι δὲ καὶ Πέρσαι, ἐπεὶ καὶ ἡγιασμένοι παρὰ Θεοῦ καὶ ἀγόμενοι, καὶ γίγαντες ἐρχόμενοι χαίροντες ἅμα καὶ ὑβρίζοντες, ὡς τὸν θυμὸν τοῦ ἁγιάζοντος ἀπο πλήσοντες, καὶ Κύρος χριστὸς ὁ τοῦ Θεοῦ, ὅς τούτων ἦγε τὸ ὅρμημα προσηγόρευται, οὐκ ἄν σε θᾶττον εἰς πίστιν ἐπαγάγοιντο; Παρίημι δὲ τὰ πολλὰ διὰ τὸν ὄχλον τῶν ῥημάτων. Ἀλλὰ φήσεις, ὅτι τὰ ἐπὶ Θρά της επετείχισε φρούρια, καὶ εἰ μέγα σοι τοῦτο εἰς πίσ στιν, δίδου τὸ κλέος τῆς πίστεως Ρώμοις τισί τε καὶ Ῥήμοις, καὶ τῆς μεγίστης Ρώμης ἐννόει τὸ περι φανὲς καὶ ἐπῃρμένον τῆς κτίσεως· ζήλου τὴν θρη σκείαν ἐκείνου, ὃς τὴν μεγάλην ἐδείματο ᾿Αλεξάν δρειαν, καὶ τὸ τοῦ χωρίου θαυμάζων εὔθετον, καὶ τοῦ ἐπικλύζοντος Νείλου τῶν ἐκείνῃ τὰ ὅρια, τὰς ἀναβάσεις τὰς ἐτησίους, καὶ ὡς καρποδότην δοξάζων, τῆς παλαιᾶς καὶ δεισιδαίμονος τῶν Αἰγυπτίων οὐκ ἀποσταίης πλάνης. Ὁ Νινός σοι τῆς ὁμολογίας ἡγείσθω, ὃς ἐπώνυμον ἑαυτῷ τὴν πόλιν ἤγειρε την Νινευή, ἧς ἡ ὁδὸς ἡμερῶν τριῶν τῷ περιιόντι διανυ σθήσεται. οδ'. Μετάβηθι ἐντεῦθεν, εἴ σοι δοκεῖ, ἐπὶ τοὺς κατὰ τὸν Ἰσραηλίτην λαὸν ὑπάρξαντας βασιλέας, καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς εὐημερίαν καὶ τὸν χρόνον περιεργάζου εἷς δέ σοι ἀντὶ πάντων ἀποχρήσει, κλέος μέγα καὶ ! αύχημα προκείμενος πίστεως. Ἱεροβοάμ οὗτός ἐστιν ὁ δοῦλος καὶ ἀποστάτης· ἐπειδὴ γὰρ Σολομὼν ὁ τοῦ προφήτου Δαβὶδ παῖς τῆς ἐνταῦθα ζωῆς ἀπαλλάτ τεται, ἐξ Αἰγύπτου ἐπάνεισι, φυγὰς ἐκεῖσε τὸ πρὶν ἀποδράς· εἰς τοσοῦτον δὲ τὰ τῆς τύχης καὶ τῆς εὐ ημερίας αὐτῷ ἐπιδέδοται, ὡς ἱκανῶς ἔχειν τὸν λαὸν διελέσθαι διχῆ, καὶ τὰς πλείστας τῶν φυλῶν ἐπ αγαγέσθαι, καὶ ἀρχὴν οἰκείαν καὶ βασιλείαν ἀπο τεμέσθαι, καὶ βασίλεια καταστήσασθαι, καὶ τῆς περὶ Θεὸν λατρείας τὸν λαὸν ἀπαγαγεῖν, καὶ donum potentia minor quam Romanorum fuit; regnique tempus tam ei prolixum ſuit, quam prope universum fuit vivendi intervallumn Mamonæ. Scio equidem Christi professionem tibi ruborem non esse illaturam, quominus gratum habeas Herodis quoque infanticidium laudari; idque unum dolere, quod quæsitus ille, occisqrum numero non sit comprehensus, sed fuga in Ægy plum evaserit. Ecce enim septem supra triginta annis regnum Herodis, ut aiunt, perduravit. Mirare mihi etiam Atheniensem Timotheum qui bea tus fortunam habuit in vita gerendarum rerum comitem. Cur item Senacherimum non jactas alios que Assyriorum reges? ut etiam ad vetustiora hinc convertamur; et post illos vel ante illos; Na buchodonosorum ejusque regnum nonne admirabe ris? quamobrem etiam malleus universæ terræ ab oraculis Spiritus denominatus fuit 83, ad conterenda perdendaque omnia quibus ingrueret. Medi vero el Persæ, quatenus a Deo sanctificati et deducti, gigantesque advenientes cuin gaudio simul et con tumelia, nempe ut iram sanctificantis eos complerent. Et christus Dei Cyrus, qui illorum dux erat, appel latur ss; hic, inquam, nonne te celerius ad fidem perducet? Milto plura, ne verborum cumulus fat. Sed dices, Mamonam Thraciæ castella muris com munisse At quoniam tibi hoc ad fidem reli giosam magni momenti est, tribue gloriam hujus fidei Romulis atque Rempis, 140 et Roma maximæ cogita celebritatem, et excelsum fundationis ejus decus. Æmulare religionem illius, qui magnam condidit Alexandriam, loci obstupesce opportunita tem, Nilique arva irrigantis incrementa annua, eumque ut fructiferum honore prosequere, atque ita a veteris Ægyptiorum superstitionis errore non aberis. Ninus tibi caput professionis esto, qui suo nomine urbem Niniven excitavit, cujus transitus trium dierum itinere demum perficiebatur. 74. Transi hinc, si tibi volenti est, ad Israeli ticæ gentis reges, corumque felicitatem et regnandi spatium considera. Unus tibi instar omnium sufficiet, decus enimvero ingens et gloriam reli gionis habens Est hic Jeroboamus servus et re bellis. Postquam enim Salomon prophetæ Davidis filius ex hac vita migravit, ille ex Ægypto rediit, ubi profugus antea latuerat. Tanta vero fortuna ac felicitate usus est, ut gentem in duas partes secare potuerit, et plurimum tribuum numerum abducere, propriamque ditionem ac regnum sibi segregare, et regia prætoria statuere, atque a Dei cultu populum abstrahere, damonibusque exitiosis admovere, aureas vitulas, loco sacræ religionis, stultorum *. Jerem. L, 25. 8 Jerem. XXII, 7. ss Isa. XLV, De celebri hoc Timotheo, discipulo suo, diu loquitur Isocrates in orationis De permutatione parte nova, quam nos Mediolani olim Latinam feci mus atque illustravimus, quo tempore litterarii cursus nostri tirocinium posuimus. Nicephorus in Breviario, ad an. 755.

δαίμοσιν ολεθρίοις προσαγαγεῖν, τὰς χρυσᾶς δα- Α μάλεις τῶν ἱερῶν σεβασμάτων εἰς προσκύνη- σιν τῶν ματαίων ἀντιτεχνώμενος, ὧν μέγα ὑπερ- έσχε, καλλιεργίαις τε καὶ εὐφωνίαις καὶ τοῖς φθόγγοις ὑπερηχοῦν εὐσημότερα· ἐκεῖνο δὲ τὸ περὶ σὲ θαῦμα τὸ ἐν σκεύεσι τοῖς χρυσηλάτοις ὑπεράγαν θαυμαζόμενον, καὶ πρὸς ἑαυτὸ τοὺς πλανωμένους ἀνθέλκον τῇ ποικιλία καὶ τῷ μεγέθει, τῇ ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίας εἰκόνι παρὰ τῶν τεκτηναμένων ἀντιπά ρατιθέμενον· τί δέ σοι οὐ μέγας Οζίας ὁ τολμητίας, ὁ τῶν ὑπὲρ ἀξίαν ἁπτόμενος καὶ διὰ τοῦτο λεπρού- μενος; Μανασσῆ δέ σοι, οὐκ ἔστιν ὅστις τῶν ἄλλων παρεξετασθήσεται· πάντας γὰρ τοὺς ἐπ' ἀσεβείᾳ καὶ ἀθεότητι γνωριζομένους ὑπερβαλέσθαι ἀνιστόρηται, πάντων προσοχθισμάτων καὶ βδελυγμάτων ἑαυτόν τε καὶ τὸ ὑπήκοον ἅπαν ἀποπλήσας· τούτων δὲ ὁ Β μὲν δυσὶ πρὸς τοῖς πεντήκοντα ἔτεσιν, ὁ δὲ πέντε πρὸς τοῖς πεντήκοντα κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τὸ Ἰου- δαϊκὸν φύλον, διήρκεσαν βασιλεύοντες· καταμωμήσῃ, εξ οἶδα, καὶ διαπτύσεις τὸν θεοφιλῆ Ἰωσίαν, τὸν παρὰ Θεῷ ἐπ᾿ εὐσεβείς μαρτυρούμενον, καὶ πίστει τῇ ὀρθῇ τοὺς ἄλλους ὑπερίσχοντα, ὅτι ἀκλεῶς τὸν βίον κατέλυσεν, ὑπὸ τῶν οὐ πολεμούντων βληθείς, καὶ τοῦ πολέμου τὸ ἄπιστον οὐ προορώμενος· ἐκείνων ἁπάντων διά τε τοὺς χρόνους καὶ τὴν παροῦσαν εὐημερίαν ὑπεραγάμενος δέχου τὰ ἔθη, τόν τε τρόπον καὶ τὴν θρησκείαν τίμα· κατακρίτει ταῖς εὐφημίαις, στεφανοῦ ταῖς ὑπερκειμέναις δόξαις· μιμοῦ τὸν βίον, ἀσπάζου τὰς πράξεις, σπονδὰς προσχέων τέλει καὶ τὰς θυσίας, ἐνευφραίνου ταῖς τελεταῖς, καὶ τοῖς σοῖς ταῦτα πρόσφερέ τε, εἴ σοι αἱρετὸν, καὶ προσκύνει καὶ δόξαζε· τελοῦ τοῖς μυστηρίοις, δέχου τὰς ῥήσεις τῶν χρησμολόγων, πύθου τῶν ἀπὸ γῆς φωνούντων, ταῖς ἐγγαστριμύθοις προσέδρευε· τί τἄλλα λέγειν ; πρόστρεχε τοῖς δαίμοσιν οἷς ὁ σὸς διδάσκαλος ἤγετο· οε. Μέγα τι τὰ παρόντα ὑπολαμβάνοντες, καὶ τοῖς φθαρτοῖς καὶ ἐπικήροις τὸ πᾶν τῆς ζωῆς περι κλείοντες, πόθεν σοι ἡ μικρὰ ἐκείνη ἐφ' ᾗ μέγα φρονεῖς εὐημερία, καὶ ὅθεν σοι τὰ ὤνια ἐπηύξετο; εἴ σοι οὐ τραχὺς ὁ λόγος, ἀκούων ἐπίγνωθι. Ο μι- σοχριστότατος και φιλοχρυσότατος τύραννος, τὸ τοῦ χρυσοῦ ἀνδράποδον, ὁ τὸν Λύδιον ἐκεῖνον τῇ φιλο- χρύσω μανία ὑπερβαλόμενος, καὶ θεὸν τὸν χρυ- σὸν μετὰ τῆς κοιλίας ἡγούμενος· ὁ βαρύτατος φορολόγος, καὶ ἀπαραίτητος, τὸν κλοιὸν τῶν ὑπο- φόρων εἰς ὅτι μάλιστα κατεβάρυνε, συχναῖς καὶ ετησίοις προσθήκαις τῶν τελεσμάτων, τοὺς τῆς γεωργίας ἅπαντας πιέζων καὶ ἀποθλίβων παρανο- adorationi proponens. Quibus longe antistabat, pulchritudine operis, acclamationibus, et harmonia musica resonantius, prodigium illud tuum (88) aureis ornamentis permirum, et incaulorum oculos varietate ac magnitudine attrahens, illud inquam Babylonicæ statuæ ab artificibus æmulanter oppo- situm. Quis tibi videtur magnus ille audax Ozias, qui rem supra suam dignitatem attentavit, ideoque lepra percussus ? Manasses autem, te judice, nemo parem habebit; hic enim omnes impietate et atheismo celebres superasse narratur, qui omni scandalorum atque abominationum genere se subdi- tosque suos obruit. Atqui horum, alter annos quin- quaginta, alter vero quinque supra quinquaginta Judaici populi tenuit imperium. Irridebis autem ac despues religiosum Josiam, qui pietatis suae testem Deum habuit, cæterisque recta fide antecelluit, quia inglorius vitam finivit a nescio quo pugnatore vulnę. ratus, dum prælii pericula non satis cavet. Illo- rum omnium, regni spatium præsentisque vitæ felicitatem admirans, mores imitare, et vitæ genus ac religionem ambito; plaude, acclama, laudibus eximiis orna : vitam sectare, factá æmulare, liba- tiones demum ac victimas illis affer, gaude eis sacrificans, atque ut tuis hæc adhibe, si placet, adora, hymnis celebra, sacris ritibus cole, respon- siones fatidicorum audi, interroga geomanticos, engastrimythos consule. Quid aliud dican? curre ad dæmones, a quibus magister tuus agebatur, ut facilius sis felix, ut pane vinoque implearis, reque omni quam terra suppeditat, quæque a terrenis ap- petitur. Filii hominum (magnus vobis inclamat David, ceu vocalissima tuba, tanquam de specula celsoque loco prædicans), usquequo gravi corde ? cur diligitis vanitatem, et mendacium quæritis **? nymo erecta insigni statua. 75. Grande aliquid isti existimant esse res præ- sentes, et corruptibilibus atque caducis totum vitæ negotium circumcludunt. Unde, inquam, tibi parva illa, quam tantopere jactas, felicitas ? unde, quæ- so, stipendia eum comparasse putas ? Nisi tibi mo- lestus est sermo, audi et cognosce. Christi inimicis- simus, auri amantissimus tyrannus, pecuniæ man- cipium, qui Lydum illum (89) auri insana cupidi- tate vincebat; 141 aurumque ac ventrem loco Dei habebat, exactor gravissimus et inexorabilis, tributariorum clavum magis magisque aggravabat frequentibus annuisque tributorum incrementis, agricolas omnes premens et opprimens injustissime, ἵνα καὶ ῥᾷον εὐημερήσῃς, καὶ πλησθῇς ἄρτων καὶ οἴνου, καὶ πάντων ὅσα παρὰ τῆς γῆς ἐκδίδοται καὶ τοῖς γηΐνοις σπουδάζεται. Υἱοὶ ἀνθρώπων, ὁ μέγας ὑμῖν ἐμβοάτω Δαβίδ, οἷά τις σάλπιγξ μεγαλό φωνος, ὡς ἐκ περιωπῆς καὶ ὑψηλοῦ ὑπηχῶν τοῦ κηρύγματος, ἕως πότε βαρυκάρδιοι; ἵνα τί ἀγα πάτε ματαιότητα καὶ ζητεῖτε ψεῦδος;

μώτατα, ὡς ἑνὸς χρυσίνου τὴν περιουσίαν ἀνδρὸς γεωργοῦ ἅπασαν, εὐχερῶς ἄν τις ἐξωνήσατο· εἶδον ἔγωγε τῶν τελεσμάτων χάριν ἀνθρώπους αθλίους, δένδρεσιν ὑψηλοῖς τε καὶ εὐμήκεσι, χειρῶν ἐξημ μένους εκκρεμεῖς, ὡς ἐπὶ τὸν ἀέρα ἐπὶ πολὺ μετ τεωρίζεσθαι, καὶ ταύτην πικρὰν καὶ βιαίαν διαφέ ροντας τιμωρίαν, ἀπορίᾳ τῶν δημοσίων φόρων· σὺ δὲ οὐκ αἰσχύνῃ καὶ καταδύῃ τῶν πέλας τὴν ζωὴν εκκαρπούμενος, καὶ τὰς σάρκας τῶν ὁμοφύλων, μᾶλλον δὲ ψυχὰς αὐτὰς, μικροῖς σταθμίοις ἐμπο ρευόμενος· καὶ τρυφὴν ἰδίαν, καὶ κέρδος ἐπιζή μιον, τὰς ἀλλοτρίας συμφορὰς ἐργαζόμενος ος'. Διὰ τοῦτο ἐπαγάλλῃ τοῖς χρόνοις καὶ ταῖς εὐημερίαις; μεγάλα σοι τὰ παρόντα καὶ τοῦ παντὸς θαύματος άξια; Κίνει λοιπὸν κατὰ τοῦ Κτίστου τὴν γλῶσσαν· ἔπλιζε κατὰ τῆς τοῦ Μονογενούς δόξης Ο η (ο) τὰς χεῖρας· ἐξουδενου Χριστὸν, ὅτι ἐπὶ γῆς ἐλθὼν ταπεινὸς ὤφθη καὶ εὐτελῆς τὸ φαινόμενον, καὶ πάνω των πενέστερος, καὶ οὐκ ἔχων ὅποι τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, ἀλωπέκων καὶ πετεινῶν ἀπορώτερος, ἀριθμῷ. βραχεῖς μαθητὰς ἐπαγόμενος, καὶ τούτους ἀπόρους καὶ πένητας· θανάτῳ τε αισχίστῳ οἷά τινα κακοῦρ γον καὶ ὑπεύθυνον καταδίκαζε χλεύαζε τὸν σταυρὸν καὶ τὸ πάθος, 8 σοῦ γε είνεκεν κατεδέξατο· ταῖς θεοσημίαις ἀπίστει, διάπτυε τὰ θαύματα, κωμώδει μετὰ Ἰουδαίων τὴν ἀνάστασιν (ο), ὕβριζε τῶν μα θητῶν τὴν ἀκτησίαν, ὡς ἀχάλκους καὶ ἀράβδους καὶ μονοχίτωνας πανταχή περιιόντας εὐτέλιζε, καὶ τοὺς ὡραίους τῶν εὐαγγελιζομένων πόδας ἀποτροπαίους ἡγοῦ· ἀπόσκωπτε τῶν μαρτύρων τῆς ἀληθείας τὸ δυσπαθὲς καὶ δυσήμερον· τὴν τῶν ὑπαρχόντων ἁπάντων ἀποβολὴν ἐπιτώθαζε, καὶ τὸ πρὸς ἅπαν δεινὸν αὐτόμολον, τὴν κατὰ τῶν κινδύνων καὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ τόλμαν ὀνείδιζε· διὰ τοῦτό σοι φευ κτοὶ οἱ ἅγιοι, ἐπευκτοὶ δὲ οἱ διώκοντες, ὅτι οἱ μὲν ἡττήθησαν, καὶ οὐδέν τι τῶν παρόντων ἀπώναντο οἱ δὲ τῆς ἐνυπαρχούσης δόξης οὐ διήμαρτον ἀγνοεῖς γὰρ ὅτι ἕτερα μὲν τῶν ἁγίων τὰ κατορθών ματα, τῆς ὄντως πίστεως καὶ τῆς ἐλπίδος τῆς κατ' αὐτοὺς ἄξια, ἀΐδιον ὡς ἀληθῶς τὴν δόξαν καὶ τὴν λαμπρότητα κεκτημένα καὶ διαιωνίζουσαν· τῶν διωκόντων δὲ φαῦλα τὰ ἔργα καὶ ἀνόσια, καὶ τῆς ἐκείνων ἀθεότητος ἴδια· ἃ μετὰ τῆς μνήμης αὐτῶν εὐθὺς ἀπέσδη, ὥσπερ καπνὸς ὑπὸ λαίλαπος τά χιστα σκεδαννύμενα, καὶ σοί γε θαυμάζεται τοῖς παροῦσι μόνον προσηλωμένῳ, καὶ οὐδαμῶς τῶν ἀποκειμένων ἐν τῷ μέλλοντι τοῖς ἀξίοις ἀγαθῶν ἐν ἐλπίσιν ὑπάρχοντι. οζ'. Γέλως σοι προκείσθω τῶν ὁσίων καὶ ἀσκητῶν ἀνδρῶν ὁ βίος οἷς ἐν σώματι τὸ ἀγγελικὸν καὶ ἄσαρ κον ἐπιδείκνυται· διάσυρε τὴν ἐγκράτειαν, την ταπει νοφροσύνην, τὸ πρᾶον, τὸ ήσυχον, τὸ μακρόθυμον, τὴν χαμευνίαν, τὴν ἀκτησίαν, τὴν ἐρημίαν, τὸ κόσμου καὶ τῶν ἐν κόσμῳ χωρίζεσθαι, καὶ τἆλλα οἷς Θεὶς adeo ut uno nummo aureo universa viri agricola substantia emi facile posset. Novi ego tribulorum causa infelices homines celsis procerisque arbori bus manibus fligatis suspensos, ita ut in aere diu alle penderent; alque hanc acerbam violentamque pertulisse panam, quia publica tribula solvendo non erant. Tu vero non erubescis neque infra hu muin te abdis, qui proximorum tuorum vitam devo ras, et popularium carnes imo potius ipsas animnas, levi auri pondere vendis; ac tuas delicias lucrumque exitiosum alienas calamitates facis? (mm); 76. Ideo tu imperii diuturnitate et felicitate glo riaris? Magnæ tibi videntur res præsentes, et omni admiratione digna? Commove deinceps contra Creatorem linguam: armatas adversus Unigenitumn exsere manus: contemne Christum, quia in terram adveniens, humili vilique specie apparuit, atque omnium pauperrimus, neque habens ubi caput re clinaret, velpibus avibusque egentior, brevem dis cipulorum numerum trahens, atque hos egenos ac pauperes morti turpissimæ ceu maleficum son temque addicito: irride crucem atque passionem, quam tui causa subiit: prodigiis discrede, mira cula despue, ludibrio habe cum Judæis resurre ctionem, objurga discipulorum inopiam, sine pecu nia, sine baculo, una cum tunica quaquaversus euntes asperare; et pulchros evangelizantium pe des, infaustos existima: deride testes veritatis in dóloribus et adversitate patientes: facultatum omnium jacturam saunis prosequere, et ad quan. libet perferendam molestiam alacritatem, pericula ipsamque mortein tolerandi fiduciam vitupera. Idcirco tibi vitandi videntur sancti, amabiles autem persecutores; quia illi quidem succubuerunt, nihil que rerum præsentium lucrati sunt; at hi posses sione gloriæ non exciderunt. Ignoras enim alia esse sanctorum recte facinora, vera fide speque prout ipsi judicant digna, sempiternam vere gloriam splendoremque perpetuum comparantia. At perse cutorum prava sunt opera et scelesta, et ipsorum atheismo digna: quæ cum eorumdem memoria statim exstinguuntur, veluti fumus a turbine ce lerrime dispergitur; quanquam ea tibi in adınira dione sunt, qui praesentibus tantum es addictus, nullamque repositorum dignis bonorum in futuro ævo spem foves. 77. Risui tibi esto sanctorum et asretarum viro rum vita, qui in corpore angelicos et sine carne mores demonstrant. Maledic continentiæ, humili tati, mansuetudini, silentio, patientiæ, claneuniæ, paupertati, solitudini, mundi mundanarumque re rum fugæ, et aliis quibus Deus delectatur et gau (m-n) Copronymi avaritiam et subditorum spolia tiones memorat Cedrenus p. 462. Casaris lujus impietatem ac prope atheis mum non exaggerat hic Nicephorus, sed cum, aliis (p), historicis vere affirmat. (p) Singulare Copronymi adversus monachos odinin et persecutionem narrant passim Byzantini historici.

εὐαρεστεῖται καὶ ἥδεται· ἄνοιγε τὸ στόμα κατὰ τοῦ ἀγγελικοῦ καὶ ἀποστολικοῦ σχήματος· ἀποβιάζου τοὺς ἐν τῷ μονήρει διαπρέποντας βίῳ, τὰς πρὸς Θεὸν ἀθετεῖν ὁμολογίας, τὸν βίον μεταρρυθμίζεσθαι, τὸ σχῆμα μεταμφιέννυσθαι, τὸ μέλαν καὶ τραχὺ καὶ ῥακώδες ἱμάτιον ἀποτίθεσθαι, καὶ τὸ λευκὸν καὶ λαμπρὸν μετενδιδύσκεσθαι· δημοσίευε, ἐπὶ θεάτρων Αγε, καταγόρευε, πλέκε διαβολάς, αἰσχρουργίας ἐπινόει· οἷς εἰ μὴ βούλοιντο τῶν πρὸς Θεὸν συνθη κῶν παραβάται γίνεσθαι, κατακρινέσθωσαν οἱ ἀθῶοι καὶ ἀναίτιοι· ἀμνημονεύτους ὀνόμαζε· ἐπεὶ καὶ Χριστός, τὸ παρὰ σοι, ὡς Θεὸς ἀθετούμενος, ὡς ψιλὲς δὲ ἄνθρωπος προσαγορευόμενος· ταῦτα ὁ σὸς Χριστός καὶ διδάσκαλος, ὁ ἐμὸς διώκτης καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ, μᾶλλον δὲ αὐτοῦ Χριστοῦ ἀντίθετος. Εὐπάθειαν τὴν κατὰ τὸν τῇδε βίον ἐπιζητεῖς; Πι στην δοκιμαζομένην, καὶ πράξεων τὸ λαμπρὸν καὶ περίοπτον, ταύτῃ βούλει παραμετρεῖν; Εξεστί σοι, εἴπερ ἀληθείας ὁπωσοῦν πεφρόντικας, τὴν τῶν πραγμάτων ἐπεσκεμμένῳ φύσιν, τὰ τῶν ὅρων τῆς Θεοσεβείας πόρρω που κείμενα, ὡς σφαλερὰ καὶ ἀπόπτυστα δόγματα, καὶ τὸν περὶ ψυχῆς φέροντα κίνδυνον, καὶ τοὺς τούτων εἰσηγητὰς καὶ Πατέρας διακρούεσθαί τε καὶ ἀποπέμπεσθαι. ση'. Τῶν δὲ προβεβασιλευκότων πιστῶν, καὶ μέγα τὸ εὐδόκιμον τῆς ἐπ᾿ εὐσεβεία σπουδῆς κληρωσαμε νων, τήν τε όμολογίαν, καὶ ἣν περὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Χριστοῦ δόξαν εἶχον, ἀποδέχεσθαί τε καὶ ἀσπά ζεσθαι, καὶ τούτων περινοεῖν τὰς μεγαλοπρεπείας τε καὶ λαμπρότητας, καὶ τὸ θερμὸν 8 περὶ τὴν ἀμώμητον καὶ ἀκίβδηλον ἡμῶν θρησκείαν ἐπεδεί ξαντο, τὴν τῶν ὀρθῶν δογμάτων συντηρούντες φυλα κὴν καὶ ἀσφάλειαν· ὁ Κωνσταντῖνος ὁ Μέγας ἐνταῦθα προκείσθω, οἷα δὴ κορυφὴ καὶ ἀκρόπολις εὐσεβείας σαι προφαινόμενος· ἵνα ἐξ ἐκείνου τοῦ λόγου κατ ἄρξωμαι, ἐκείνῳ τούτου τῷ χρόνῳ κατάρξαντος, καὶ σκόπει ὡς πιστὸς τῷ Θεῷ καὶ φανεὶς καὶ γενό μενος, οἷα κατήνυσεν ἄρξας· τὴν μὲν γὰρ τῶν εἰδ δώλων πλάνην, φροῦδον αὐτίκα πεποίηκε· βωμούς Πόδες γυμνοὶ καὶ τοῖς ἀποστολικοῖς ἑπόμενοι, μηδὲν κατὰ τὸν ἀσεβῆ καὶ θεοστυγή μυσταγωγὸν αὐτῶν Κοπρώνυμον νέαν καὶ πρόσφατον ταύτην δογματί ζοντες ἐξ ἄκρας μανίας τε καὶ ἀπονοίας καὶ ἀβελ τηρίας· μὴ νοοῦντες μήτε ἃ λέγουσι, μήτε περι τίνων διαβεβαιοῦνται· ἡμεῖς δὲ ταῖς διδασκαλίαις τῶν ἁγίων Πατέρων ἑπόμενοι, καὶ ἀρχαίαν ταύτην καὶ παλαιὰν πιστεύομεν ὑπάρχειν. νεκρὸν φέροντες· κουρά σύμμετρος, περιβολή τύ φον κολάζουσα, ζώνη τῷ ἀκόσμω κοσμία, μικρόν τι τοῦ χιτῶνος ἀναστέλλουσα, καὶ ὅσον μὴ ἀναστέλλειν βάδισμα εὐσταθές 89-90: Ταῦτα δὲ ἐκ πολλῶν ἐρανισά μενος ὀλίγα ἀναγκαίως συντέθεικα διὰ τοὺς ἐπαπου ροῦντας πότε καὶ ποῦ καὶ πόθεν ἡ τῶν μοναχῶν ήρξατο διαγωγή καὶ ἄσκησις καὶ τάξις· ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ τὴν μοναδικὴν πολιτείαν, μετὰ τῶν ἄλλων τῆς ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας θείων παραδόσεων καὶ θεσμῶν, εἰκονομάχοι δυσσεβῶς καὶ ἀνοήτως ἀποβαλο ἀμνημόνευτοι, λόμενοι καὶ διαπτύοντες; ἀρτιφανεῖς Ἰουδαῖοι, καὶ indumentum: coge eos qui in solitaria vita ho norabiliter 142 vivunt, coge, inquam, professionem Deo factam violare, vitæ genus refingere, habitum immutare, nigram, asperam laceramque vestem deponere, candidamque et splendidam induere duc in publicum, in theatrum impelle, accusa, ca lumnias necle, turpitudines excogita ob quas, nisi voluerint votorum Deo oblatorum transgres sores fieri, damnentur innocui et insontes: indignos memoria appella, quandoquidem etiam Chri stus, quantum in te est, divinitate expunctus sin plex homo appellatur. Hæc Christus tuus atque magister, persecutor meus, et Christianorum, imo potius ipse Antichristus. Voluptatem hujus vite del os dilata adversus angelicum et apostolicum quæris? Sinceram fidem, et actuum puritatem et Confer cap. 80, ubi intelligendam cognosces Mamonam seu avaritiam et luxuriam, in cujus se disciplinam tradiderat Copronymus. Joannes Siculus ms. chron. f. 165, babi de monachatu, praesertim ex Eusebii Historia eccl. spectabilitatem voluptate vis metiri? Profecto po. tes, si quo teneris veritatis studio, acluun conside rata natura, qui a pietatis in Deum finibus procul absunt, hinc cognoscere quam sint fallacia ac de spicabilia ea dogmata, quæ animæ periculum creant; atque ita demum magistros horum sc Patres repudiare et abjicere. 78. Secus vero, superiorum fidelium regum qui magnum atque laudabile pietatis studium babue runt, professionem et de Christi incarnatione sen tentiam recipe et amplectere; atque horum cogita magnificentiam atque splendorem, nec non fervo rem quem erga immaculatam omnique reprehen sione carentem religionem nostram ostenderunt, et rectorum dogmatum custodiam atque observantiam. Constantinus Magnus hic proponatur, ceu culmen et ara pietatis tibi spectandus; ut ex eo sermonem auspicer, qui pari atque hic temporis spatio domi natus est; et vide quam fidelis Deo visus sit et exstiterit, quantaque regni sui tempore effecerit arɔs ac fana, in quibus abominandorum dæmonum cultus peragebatur, a fundamentis evertit, sacrifi Pauca hac e multis decerpens necessario congessi, propter eos qui nesciunt quando et ubi et undenam monachorum in stitutum asceticum ordoque cœperit. Ubinam ergo sunt Iconomachi, qui monasticam vitam, una cum cæteris apostolicæ Ecclesiæ divinis traditionibus. impie stulteque rejiciunt ac despuunt? nori scilicet Juda'i, qui irreligioso Deoque odibili duce Copro nymo, novam hanc recentemque sectom per summam insaniam, dementiam, ruditatemque excogitarunt; nec quid dicant, neque quid affirment ynari. Nos autem, sanctorum Patrum doctrinis obsequentes, hanc utique antiquam credimus et a religionis primor Nudi pedes, apostolica vestigia prementes, neque aliquid mortuum gerentes, tonsura congrua, vestis qua fastum cohibet, zona inornatum hominem decens, quæ tunicam aliquantulum con trahit, quantum gressui non impediendo satis est. Porro etiam llamartolus in Chronico inedito post longam monastica calibisque vitæ apologiam ita concludit, p. Probrosum nomen a Copronymo monachis imporum immemorabiles, illandati. diis deductum. llæc paulo uberius narrat idem Nicephorus in Breviario, adl an. 76%.

cla illorum et imitationes omnino exterminavit, Deique roborans confessionem, sacra templa nostra condidit et ornavit, liberalitatem plurimam et magnanimitatem erga ea expromens, libertatem- que et fiduciam Christianis largitus est. Quin etiam in religiosis a se funditus ædificatis Deo templis sacra symbola magnæ Dei ceconomniæ, prodigiaque et divina signa et Christi sanctorumque ejus passio- nes perspicue magnisque impensis depingendas cu- ravit, idque etiam in sacris vasis alibique honora- biliter effecit. Atque hinc sacris ædibus ornatum et pulchritudinem conciliavit, divini simul mysterii explicans edisserensque vim, et spectatores ad re- ligionis memoriam excitans, eo plane modo quo narrantur ab Evangeliis, quæ sunt harum rerum testimonia indelebilia. Ipsa itaque templa magna immensaque voce orthodoxiam ejus clamant (94). Neque secus, qui conservantur adhuc cusorum 143 ab eo numismatum typi (95). Hinc res feli- citer gestas cognosce, qualesque et quantas de extraneis victorias retulerit, et quomodo illi impe- rium excreverit, et vita prospera fuerit, et ætatis spatium quantum humanæ vitæ abunde convenit, expleverit. Quid opus est dicere quam illustris atque gloriosus quoad vixit exstiterit? Quod si ædifica- tionum opera admirari tibi placet, cerne in transitu Byzantium in quantam gloriam ornatumque ex- tulerit, tantopere augens, pulchris mcnibus se- plisque, prout idoneum erat recipiendæ regiæ Ro- manorum stationi. Cur enumerem ædificiorum multitudinem ac magnitudinem, quibus ex omni- bus summain est gloriam adeptus, quæ neque vi- sentibus facile est comprehendere, neque scriben- tibus possibile est exponere. Perge porro, et ad sequiora tempora veniens, disce quæ post illum reges rectitudine dogmatum præditi effecerint. · Specta mihi, si vis, Theodosium, ut de ædificiis sermonem continuem, quantum eamdem Constan- ti urbem ampliaverit ac magnificaverit, et qualia templa, utpote eamdem ac majores sui orthodoxiæ rationem retinens, struxerit. Reputa annorum nu- merum, qui tibi maxime cordi est et optabilis, regni ejus prolixitatem, tu qui diuturnitatem in hoc mundo exoptas, et fluxas res absurdissime adamas. Etenim duobus supra quadraginta annis in regio D throno refulsit. 79. Sed cur jam hæc? Mirare, si certe melioris rei discretione polles, avi ejus Theodosii Magni erga Deum Deique famulos reverentiam. Quod enim circa Servatoris nostri incarnationem studium ſidemque habebat, tum sacræ apud nos ædes ab eo ædificiisque plurimis amplificavit. Α τε αὖ καὶ τεμένη, ἐν οἷς τῶν βδελυρών δαιμονίων ἐπετελεῖτο ἡ θεραπεία, ἐκ βάθρων αὐτῶν καταστρε ψάμενος, θυσίας τε αὐτῶν καὶ τελετὰς πάμπαν ἐκ ποδῶν ἐργαζόμενος, τὰς δὲ πρὸς Θεὸν κρατύνων όμολογίας, τοὺς καθ' ἡμᾶς ἱερούς ναοὺς ἀνεστήσατο καὶ ἐφαίδρυνε, φιλοτιμίαις ὡς πλείσταις καὶ μεγα- λοψυχίαις εἰς αὐτοὺς ὅτι μάλιστα χρώμενος, καὶ τήν τε ἐλευθερίαν καὶ παρρησίαν Χριστιανοῖς ἐχαρίσατο· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ κατὰ τοὺς σεβασμίους οίκους, οὓς αὐτὸς τῷ Θεῷ ἐκ θεμελίων ἀνίστη· τὰ ἱερὰ σύμβολα της μεγάλης τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας, θαύ ματά τε καὶ θεοσημίας καὶ παθήματα, πρὸς δέ γε καὶ τὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, σαφῶς καὶ πολυτελῶς ἐξει - κονίζων διέγραφεν, ἔν τε τοῖς ἱεροῖς σκεύεσι καὶ ἑτέρωθι πράττων τετίμηκεν, ἐντεῦθέν τε οἴκων τὸν Β καλλωπισμὸν καὶ τὴν ὡραιότητα ἐργαζόμενος, ὁμοῦ καὶ τὴν τοῦ θείου μυστηρίου ἐξαπλῶν καὶ διατρα νῶν δύναμιν, καὶ τοὺς θεωμένους πρὸς εὐσεβείας ἐνάγων ὑπόμνησιν· καθάπερ ὑπαγορεύει τὰ Εὐαγ γέλια, καὶ μάρτυρες τούτων απαράγραπτοι, αὐτοί τε οἱ ναοὶ μέγα καὶ διαπρύσιον τὴν ἐκείνου βοῶντες ὀρθοδοξίαν, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ εἰσέτι καὶ νῦν δια- σωζόμενοι, τὸν πρὸς αὐτοῦ κεχαραγμένων νομισμά των οἱ τύποι (r)· ἐντεῦθεν οὖν δέχου τὰ κατορθώ- ματα οἷα καὶ ὅσας κατὰ παντὸς ὀθνείου ἀνεδήσατο νίκας· ὅπως τε αὐτῷ τὰ τῆς ἀρχῆς ἐπευρύνετο, καὶ τὰ τῆς ζωῆς εὖ ἔσχε, καὶ ὁ χρόνος ὅσον εἰς ἀνθρω πίνης ζωῆς μέτρον ἱκανώτατος· καὶ τί χρή λέγειν οἷος λαμπρὸς καὶ περίβλεπτος ἐν τῷ βίῳ ἐχρημάτι σεν; Εἰ δὲ κτίσεων έργα θαυμάζειν σοι πάρεστιν, ὅρα παρελθὼν τὸ Βυζάντιον εἰς ὅσον αὐτὸ ἐπῆρε δόξης και ευκοσμίας, τοσοῦτον αὐξήσας καὶ καλ λωπίσας τείχεσί τε καὶ περιβόλοις, ὅσον ἐπιτήδειον δέξασθαι τὰ Ῥωμαίων βασίλεια· τί δεῖ ἀπαριθμεῖ- σθαι κτισμάτων πλῆθος καὶ μέγεθος, ἐξ ὧν πάντων ύπερήνεγκεν, ἃ μήτε τοῖς ὁρῶσι καταλήψεσθαι ἐδείματο· λογίζου τὸν ἀριθμὸν τῶν χρόνων, ὅς σοι φίλος καὶ περισπούδαστος, τῆς ἐκείνου βασιλείας τὸ μήκιστον, ὦ φιλόχρονε σὺ καὶ φιλόκοσμε, καὶ τῶν ῥεόντων ἐρῶν ἐκτοπώτατα· δυσὶ γὰρ πρὸς τοῖς τεσ- σαράκοντα έτεσιν εἰς τὸν θρόνον διέπρεψε τὸν βασίλειον (3). ῥᾴδια, μηδὲ γράφουσι δυνατὸν ἀνατάξασθαι; Καίτοι ὁδῷ βαδίζων ἐπὶ τὰ κάτω, καὶ μάνθανε οἷα οἱ μετ' ἐκεῖνον εὐθύτητι δογμάτων ἐμπρέψαντες έδρασαν θέα μοι, εἰ βούλει, τὸν Θεοδόσιον, ἵνα τὸ συνεχὲς τοῦ λόγου συμφυλαχθείη τῆς κτίσεως, ἐφ' ὅσον τὴν αὐτ την πόλιν Κωνσταντίνου ἐξαπλῶν καὶ ἀπευρύνων διάστημα έμεγάλυνε, καὶ οἷα τὰ ἱερὰ, ἅπερ τὸν αὐτὸν τοῖς προλαβοῦσι τῆς ὀρθοδοξίας ζηλώσας τρόπου σθ'. Τί ταῦτα; θαύμαζε, εἴ σοι πεπίστευται τῶν άμεινόνων ἡ κρίσις, τὴν τοῦ πάππου τούτου Θεοδο σίου τοῦ Μεγάλου, περί τε τὸ Θεῖον καὶ τοὺς τοῦ Θείου θεράποντας εὐλάβειαν· ἦν γὰρ περὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οἰκονομίαν, σπουδὴν καὶ πίστιν ἐχές

κτητο, οἵ τε ἐνταῦθα ἱεροὶ οἴκοι παρ' αὐτοῦ κατα- σκευασθέντες, οἵ τε κατὰ τὴν Ἑσπερία» (ι) ίδρυμέ- να κηρύσσουσι· τά τε κατὰ Βαρβάρων ὡς πλεῖστα, δεδωρημένα ἄνωθεν νικητήρια, αἱ βίβλοι περιαγγέλο λουσιν· ὧν ἑνὸς διακούσας, εἰ μή σοι τὰ τῆς ψυχῆς πεπώρωται καὶ ἀπηχρείωται αἰσθητήρια, εὐγνωμο νήσαις ἂν περὶ τἄλλα τοῦ ἀνδρὸς ἀνδραγαθήματα· ἐθνῶν γάρ ποτε πολεμίων εἰς πλῆθος ἀξιολογώτατον συμφραξαμένων, καὶ πόλεμον ἐπ' αὐτῷ κινούντων καὶ ἐπανατεινομένων τὸν φρικωδέστατον, ὁ δὲ οἷα τὸν τρόπον φιλόθεος, καὶ τὴν εἰς Θεὸν πίστιν θερμό- τατος, ὅπερ ἦν αὐτῷ τῶν βουλευμάτων ἄριστον ἐπὶ ταῖς τοιαύταις συμβάσεσι, τῇ μὲν ἐκ τῶν ὅπλων παρασκευῇ ἥκιστα θεῤῥεῖν, καὶ τῇ ἐκ τῶν στρατευ μάτων μὴ ἐπαυχεῖν πολυπληθείᾳ, τῷ μὴ πάνυ τι τὸ ἀσφαλὲς εἰς τὸ ἀνδραγαθίζεσθαι ἔχειν, ἐπὶ τὴν θείαν δὲ συμμαχίαν καταφεύγειν ἀεὶ, τοῦτο καὶ τηνικαῦτα ποιεῖ, ἄμαχον ἕξειν ταύτην ἐπικούρημα πεποιθώς· ἀποστέλλει τοίνυν πρός τινα τῶν κατ' Αἴγυπτον θεο- φόρων ἀνδρῶν, ἐπ᾽ ἔργοις παραδόξοις τεθαυμασμέ- νον, ὡς αὐτὸν ἥκειν προτρέπων, ὡς ἂν ταῖς ἐκείνου εὐχαῖς ἐφοδιαζόμενος, τῆς πρὸς τοὺς ἀντιπάλους κατάρξεις μάχης· ὁ δὲ τὴν μὲν παρουσίαν ὑπὸ εὐλα- βείας ἀνεβάλετο, εὐχὴν δὲ ἐπὶ τῇ βακτηρίᾳ καθ᾿ ἣν ἐπεστήρικτο, καὶ τῷ περιβολαίῳ ὁ δὴ περιαυχένιον Έφερε ποιησάμενος, ταῦτα ἐκπέμπει πρὸς Θεοδόσιον καὶ ὅ γε πιστῶς τε καὶ εὐλαβῶς δεξάμενος, βαρ- σήσας τι ἐπ' αὐτοῖς, τὸ μὲν περιβόλαιον, ἀντὶ κά μυθος ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, καθάπερ αὐτῷ ἐντέταλτο περιβάλλεται, τῷ δὲ βάκτρῳ ἀντὶ δόρατος τὴν δεξιάν καθοπλίζεται, πρώτιστος δὴ οὖν τοῦ κατ' αὐτὸν στρατιωτικού παντός προαφορμήσας, πρὸς τοὺς ἐναντίους χωρεῖ· ἐπεὶ οὖν τοῦτον οἱ Βάρβαροι ἐθεά- αὐτίκα δὴ μάλα οἴ γε πρὸς φυγὴν ἑτράποντο ἅπαντες, ὑπ' ἀλλήλων τε βαλλόμενοι εἰς μέγα και κὸν ὀλέθρου ἧκον, καὶ ταῦτα μηδενὸς τῶν ἀντιπα ρατεταγμένων, μήτε πλησιάσαντος μήτε βαλόντος · οὕτως οὖν λαμπρὸν τρόπαιον ἐν τῷ τότε καιρῷ κατὰ τῶν δυσμενῶν ἐστήσατο· ἐξ ἐκείνου τοίνυν καὶ μέ- χρι βίου παντὸς, ἐπὶ τοῖ; θαυμαστοῖς ὅπλοις καὶ νικοποιοίς στεφόμενος ὑπὲρ διάδημα βασιλικὴν ἐσε μνύνετο, ἀντὶ παντὸς ὅπλου τούτοις ἀεὶ κοσμούμε- νός τε καὶ χρώμενος· ταύτης τῆς παραδόξου νίκης ἁπανταχόθι βεδοημένης, οἱ τὴν ᾿Αλεξάνδρου προσοι- π. Ἀλλ᾽ οὐχ ὁ σὸς διδάσκαλος Μαμωνάς τοιαῦτα, Ο οὐδὲ εὐλάβεια καὶ πίστις ἦν ἐν αὐτῷ, ἀπηναισχύν τησε δὲ κατά τε τοῦ Θεοῦ μανεὶς καὶ τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν, τῶν ὥσπερ αὐτῷ ἀνάθημα προσηκόντων καὶ τὸ ἀποστολικὸν δὴ τοῦτο καὶ ἀγγελικὸν τοῦ μου deprædicant : tum et illi adversus Barbaros cou- cessas victorias plurimas libri narrant. Quarum rerum si vel unam audies, nisi tibi animi sensus prorsus obtusi sunt et debilitati, erga quoque car- tera viri clara facinora propensiore animo eris. lostilibus aliquando populis magno numero cit cumsepientibus, bellumque atrocissimum intende- tibus, ille ut more religioso præditus, et fide erg Deum præfervidus, quod ei optimum consilium h´s contingentibus esse solebat, nempe ut armorum ap- paratui minime confideret, neque de exercituum multitudine sese jactaret, nec multum securitatis in virorum strenuitate collocaret, sed ad divinam potius opem semper confugeret, tunc enim vero ita se gessit, atque invicto huic adjutorio coufsus est. Misit ergo ad quemdam in Ægypto Deo plenum virum, qui mirabilibus operibus inclytus erat, adhortans eum ut ad se veniret, quo illius precibus manuductus praelium contra hostes capesseret. Illus autem adventum suum religiosi animi causa dist»- lit, sed postquam orasset super baculum cui inni- tebatur, superque maphorium quod circa collum gestabat, misit ea ad Theodosium : quibus hic cust fide et religione susceptis, iisque confisus, mapho- rio quidem pro galea caput ceu jussus fuerat invo!- vit, baculo autem lanceæ loco dexteram armavit. Ac primus ipse ex universa acie sua procurrens, in hostes irruit. Quod cum Barbari vidissent, in fugam statim sunt versi omnes, seque niutuo pre- mentés magnam internecionem sunt perpessi, et quidem nemine adversario propinquante aut fe- riente. Sic ergo tunc illustre tropæum de hostibus reportavit. Ex ¡Ho igitur tempore per omnem vitam his mirabilibus ac 144 victricibus armis præcin- etus magis quam diademate regio gloriabatur, loco cujusvis armaturæ his semper ornatus, eisquè utens. Hac mirabili victoria ubique famigerata, magræ Alexandri urbis incolae publicum festum atque pa- negyrim síngulis annis hujus causa agitabant, quod Iconium appellabant; nam regis iconem depinxe- rant, cum ipsis armis quibus olim incinctus fuerat eligiaules ; quæ res mirum illud quod olim accide- rat prædicabat. A ædificatæ, tum etiam illa in Occidente fundlate (97) PATROL. GR. C. 80. Sed non ita se gessit magister tuus Mamo- nas, cui nec religio nec fides inerat, sed impuden- ter atque furiose contra Deum sanctosque viros agebat, qui anathema apud ipsum erant: atqu hunc apostolicum angelicumque monasticæ vitæ κοῦντες μεγαλόπολιν, πάνδημον ἑορτὴν καὶ πανήγυριν ἀνὰ πᾶν ἔτος ἐπὶ ταύτῃ ἦγον, καὶ Εἰκόνιον προσηγόρευον· καὶ γὰρ τοῦ βασιλέως εἰκόνα διέγραψαν, αὐτοῖς ὅπλοις οἷς καθώπλιστο ανιστορήσαντες, δι' ἧς τὸ γεγονὸς περὶ αὐτὸν ἐκηρύσσετο θαῦμα (μ).

ὍΣ αυτυν γο. ΡΥ Τδαι ΠΡΟ ὃς ἢ Ὁ Ὅς τς προ πσ-: καὶ ὁποῖα εἰς αὐτοὺς κατεπράξατο ἄθεσμα καὶ ἀνόσια, χρείττονος ἦ τοῦ παρόντος λόγου ἐστὶν ἐχδι- πγεῖσθαι, habitum. abominans, qui est religioni eponymus, , nomen monachis immemorabiles imposuit. Es euim religio peccatori delestabilis. Quie vero adversus illos tyrannice tyrannus fecit, dum. promissas Deo profesiones abolere cogeus, et sacro habitu abjecto laicalem iduere ; insuper dum ex bis aliquot mu- lieribus copulari coegit, et in ludis eircensibus monachos el monastrias venerandas virgiues, bi- nos illigans publiee tradusit, irreligiosissime atque injustissime et contra omnem Cliristianornm legem sic agens, et quicunque alia in eos fecit illegitima et impia, majoris quam hie sermonis negotium est (98-99). $1. Sed age hinc ad posteriores reges, si lubet, T descende. Considera vite annos el felicitatem, qunuiam tibi fidei criterium. sunt vietorke de ho- sübus, et presentis. mugdi res illustres, 'Tu. novi fidei, seu potius novi dissidii alque inlidelitatis auctor, ingrati animi creatura, et luxurim mauei- pium, speeta veterem Justinianum, quam ferventer ei publice Verbi incarnati imagines honoraverit : hie duodequadraginta annis Romanum imperium tenuit, Quanta autem adversus. Barbaros felicitate usus fuerit, plurime de illo et gravissima historie marrant, idque notum iis qui studiose eos libros revolvunt, De conditis edificiis gloriaris, eaque ad fidei testimonium assumis? Alia quidem omitte plu- rima et maxima et. quemvis numerum esxcedentia, jn quibus magua formarum varietate et Yerbi in. ( carnalionem et sanelorum certamina depingenda curavit, per sacra nimiruni templa et alia adificia. Unum tibi pro omnibus salis erit, quod nomen ha- Yet a sapientia Dei Verbi, templum. Hoe est mira- colorum wmirabilissimum, toto orbe famigeratum, oinnium quolquoL -in historiis memorantur, im- meusa amplitudine, el eximia pulchritudine, stu- pendissimum visugne dignissimum, Heraclio aute, uL intermedios prtermittamus, ne parem quide juvenire facile est, Quantus ejus fuerit erga has res religiosas amor ac veueralio, magna voee prae- dient excitata ab eo templa ; eujus etiam non ma- nufactas Servatoris nostri Christi imagiues lempus conservavit, quarum potissinium amore et studio mstuabat; ni neque domo discederel, neque iter absque illis aggredi vellet, sed his peregrinatio nis comitibus ducibusqae tutis uteretur. Preces wero ejus ad purissimam dominam nostram Dei enalrem, sanctorum eommenmoratio alque invocatio, quante fuerunt? Ne respirare quidem absque ha- rum usu solebat. Quaenam | porro fuerint res geste jus ob lianc tantam fidem ac religionem, T4 urbes atque. provincie, clamabunt, qui tuuc in Persarum. ᾿ ναστικοῦ βίου σχῆμα βδελυσσόμενος, ἐπώνυμον τῆς θεοσεδείας, τὸ ἀμνημόνευτον αὐτοῖ; ἐπέγραψεν ὄνομα" « Βδέλυγμα γὰρ ἁμαρτωλῷ θεοσέβεια“ κν οἷα δὲ εἰς αὐτοὺς τυραννίδι ἐπιὼν ὁ τύραννος ἔδρασε, τάς πε πρὸς Θεὸν ἐπηγγελμένας αὐτοῖς ὁμολογίας καὶ συνθήκας ἀθετεῖν ἐχθιαζόμενος, καὶ τὸ σχῆμα τὸ ἱερὸν ἀποῤῥίψαντας, τὸ τῶν λαϊκῶν μεταμφίσχεσθατ" ἔτι δὲ οὺς καὶ γυναιξὶ συζυγῆνα! ἐξηνάγκασεν, ἐπέ τε τῆς ἱππικῆς ἀμίλλης αὐτοὺς τε τοὺς μοναχοὺς χαὶ τὰς μοναζούσας σεμνὰς παρθένους, κατὰ συ- ζυγίαν συνδέων καὶ ἄγων ἐθριάμθενεν (υ), ἀθεώτατα χαὶ παρανομώτατα, χαὶ παρὰ πάντα τὸν τῶν Χρι- στιανῶν νόμον διαπραττόμενος, χαὶ τἄλλα ὁπόσα δὴ

ὑπῆν ὅσον ταύτας αἰτεῖν· οἶαι δὲ αὐτοῦ αἱ πράξεις; Μετὰ τῆς τοιαύτης πίστεως καὶ τοῦ σεβάσματος, αἱ πόλεις καὶ αἱ χώρα: κεκράξονται, αἱ δὴ ὑπὸ Πέρσας τηνικαῦτα τυγχάνουσαι, πίστει τῇ ἐκείνου καὶ ἱδρῶσι πλείοσιν ἀποκαθίστανται, Ρωμαίους ανασωζόμενα:· ταύτας γὰρ ἀπροσεξία καὶ ῥᾳθυμία τῶν προαρξάν- των, μᾶλλον δὲ ἁμαρτία ἡ τῶν πολλῶν, τοῖς ἐχθροῖς ενεχείρισε· χρόνος δὲ αὐτῷ ὑπὲρ τὰ τριάκοντα κατὰ τὴν ἀρχὴν διήλασεν ἔτη, καὶ ὁ πᾶς τῆς ζωῆς αὐτῷ βίος ὑπὲρ τὰ τούτων διπλάσια περιεγένετο· καὶ οὕτως οἵ τε πρότεροι, καὶ οἱ καθεξῆς βασιλεῖς τε καὶ ἄρχοντες ἐπ' εὐσεβείᾳ ἐμπρέποντες, καὶ ἐβίωσαν καὶ τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς διώκησαν· τί πρὸς ταῦτα φής; πρ. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν οὔτε εὐημεροῦντες τῇ τοῦ Β καθ' ἡμᾶς εὐαγγελικού κηρύγματος ἱστορία προστ έπταισαν, οὔτε δυσπραγοῦντες χεῖρας κατὰ τῶν !ε- τῶν ἀγαλμάτων ἐπέβαλον· οὔτε γὰρ τὴν Χριστιανῶν θρησκείαν τῇ φορᾷ τῶν τῇδε πραγμάτων παρέβα λον· οὐδαμοῦ γὰρ τὸ ἑδραῖον καὶ στάσιμον ὁ βίος ἔχων φαίνεται, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλόμενος, καὶ οὔποτε ἐν τοῖς αὐτοῖς μένων, ποτὲ μὲν εὖ τοῖς πράγματι φερόμενος, ποτὲ δὲ εἰς τοὐναντίον περιο ιστάμενος ἕως ὁ καιρὸς τῆς ἀποστασίας ἐφέστηκε, καὶ οἱ τῆς εὐαγοὺς ἡμῶν πίστεως κατήγοροι και ἀποστάται, οἷα θηρές τινες τὴν τοῦ Χριστοῦ ποι μνην καταδραμόντες, ἅπαν τὸ εὐσεβὲς ἑλυμήναντο, τοὺς τῆς ἱερᾶς Ἐκκλησίας ἀρχαιοτάτους καὶ θειοτά τους όρους καὶ θεσμούς, αθέσμως καὶ ἀνοτίως διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καταστρεφόμενοι, τὴν οἰκείαν δίξαν ἡ αἰσχύνην εἰπεῖν οἰκειότερον, τῆς τοῦ Θεοῦ προκεκρικότες δόξης· ἀλλὰ σὺ μὲν τὴν πίστιν τὴν καθ᾿ ἡμᾶς δοκιμάζων, ἄπιστος ὤφθης καὶ ἀδόκιμος. οὐ γὰρ δοκιμὴ ἐν ταύτῃ ἐπιζητεῖται ἀπιστίας γὰρ τοῦτο), ἀλλὰ ψυχῆς ἁπλότης, καὶ λογισμῶν καθαρῶν συγκατάθεσις ἀπερίεργος· τὸν πιστὸν γὰρ ταῦτα χαρακτηρίζειν ἐπίσταται· ἡμεῖς δὲ ἀπιστίαν τῷ ὄντι ἐξετάζοντες, καὶ ταῖς τῶν πραγμάτων εκβάσεσιν ἐπιστήσαντες, καὶ κριτηρίῳ ἀσφαλεῖ τῇ ἀληθείᾳ χρώμενοι λέγομεν, ὅτι διὰ τὴν τῶν σῶν διδασκάλων ἀπιστίαν, καὶ τὴν εἰς Χριστὸν, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν υβριν πλεῖσται ὅσαι χώραι καὶ πόλεις μεγάλαι καὶ λαοί, οἷς τὸ εἰς τὴν καθ᾿ ἡμᾶς πίστιν εὐσεβὲς τετή ρηται, καὶ τούτων μάλιστα τὰ πρὸς ἥλιον καταδυό- D μενον πρόσοικα γένη πρὸς ἀπόστασιν εἶδον· ἐξ ὧν ἤδη παρὰ πολὺ διαιρούμενα, κεκακῶσθαι τὰ τῆς Ρωμαίων ἀρχῆς καὶ ἐλαττῶσθαι συμβέβηκε. πγ'. Πολύ γοῦν τῶν ἐν τῷ τότε ἐνακμασάντων ἀνθρώπων αἱ ψυχαὶ τὸ σφαλερὸν καὶ ἐπιβλαβές νο- σήσασαι, κατακρίσεσιν αἰωνίαις παραδίδονται· πρό κειται οὖν σοι τὰ τῶν ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ ἀρξάντων ἔργα τε καὶ κατορθώματα καὶ οἱ χρόνοι, εἴ σοι ἡ πίστις A potestate erant, sed fide illius ac laboribus pluri. mis recuperatæ sunt, Romanisque saluti fuerunt. Has enim incuria et ignavia superiorum imperato - run, imo potius multorum peccata, hostibus pro diderant. Spatium quidem regni ejus tricesimum superavit annum, vile autem universe tempus duplo majus. Atque ita tum superiores, tum etiam subsecuti imperatores ac principes pietate illustres, et vixerunt et res suas administrarunt. Quid ad hac ais? Ubinam magistri tui res geste? Si volue- ris quæ tu in eo miraris cum historiis comparare, quid fiet? gutta præ oceano, quæ tu jactas præ illis reputabuntur. neque 82. Attamen illi quidem neque dum prospere age- rent, evangelicæ nostræ doctrinæ depictis historiis infensi fuerant, neque adversa fortuna utentes ma- nus sacris imaginibus attulerunt : Christianorum religionem præsentium negotiorum cursui comparabant. Nihil enim stabile ac firmua vitam hanc habere constat, sed susdeque converti, et nunquam in eodem statu manere, et modo bene rem geri, modo in contrarium vergere: donec apostasiæ tempus supervenit, et hi puræ nostræ fidei calumniatores et apostatæ, ceu feræ quædam in Christi ovile incurrentes, quidquid pium est cor- ruperunt, vetustissimas sanctæ Ecclesiæ ac divinas definitiones atque decreta illicite impieque propter peccata nostra subvertentes, judicium suum, vel potius turpitudinem, Dei judicio pravertentes. Αι- qui tu quidem fidei nostræ explorator infidelis et reprobus compertus es. Neque enim examen in re- ligione exquiritur (hoc enim incredulitatis officium est) sed animæ simplicitas, et puræ mentis inen- riosus assensus (1-2). Hunc enim esse fidelis hominis genuinam, notam, exploratissimum est. Nos autem infidelitatem revera considerantes, et rerum even- tibus mentem intendentes, tuto veritatis criterio freti dicimus, ob tuorum magistrorum impietatem, atque in Christi Ecclesiam injurias, provincias plu- rimas, urbesque magnas ac gentes, quæ fidei nos- træ pietatem conservaverunt, atque in his potissi- mam prope occidentem solem nationes, a nobis de- fecerunt (3) : quo factum est, ut jamdiu facta divi- sione, Romanim imperium debilitatum sit atque imminutum. 83. Multæ igitur hominum tane viventium animæ errore deceptæ et corruptæ cum fuerint, nune eterna damnatione tenentur. Tibi vero (4) prostant illorum, qui incolumi pietate regnarunt, opera et prosperitates et anni: si quidem tibi fides in his cerint. rem. σοῦ θαυμαζόμενα, μέτρῳ πρὸς τὰ ἱστορούμενα σῆς μεγαλαυχίας πρὸς ἐκεῖνα νομισθήσεται. ποῦ τὰ τοῦ σοῦ διδασκάλου; εἴ σοι δόξειε τὰ παρὰ κρίνει», τί συμβήσεται ; σταγὼν πρὸς ὠκεανὸν τὰ τῆς

Αἵρεσις ρ3'. Χριστιανοκατήγοροι ήγουν Εἰκονο- evidens magistra est : have te per omnem viam sa- lutarem deducent, si certe animæ salus tibi cordi est. Horum æmulare fidem, spe erga Deum fretus, piosque et optimos actus exsere, præsentia de- spice, ad futura contende, Deumque operum exspecta justissimum judicem, ne mundanis tantum rebus deditus, una cum iis qui hæc ignorant; in illo inexo- rabili tremendoque judicio, gehennæ tradaris in perpetuum plectendus, ubi nemo est rex aut idkota, dives aut pauper, amiens aut cognatus, qui alteri opem ferre queat. Unusquisque enim suis 146 ope- ribus coarguetur, vel gloria donandus, vel ignoni- nia notandus. Sed nisi prorsus infidelitate es obru- tus, dabis sedulam operam ut ex erroris barathiro enates, et ad veritatis rectum iter respicias. Atque ut quid sit utile et tuæ felicitati congruum, agno- scere possis, andi porro unde et quomodo secta hæc, vel potius apostasia, ortum atque progressum ce- perit : nempe ut perspectum habeas, non esse lanc regiam sed Judaicam sententiam ac maleficium. Namn post cæteras cunctas hæreses, quæ in Christi Ecclesia ab hosie satæ malam segetem extulerunt, hæc quoque peracerba irreligiose succrevit spina, quæ illarum consortio adjungitur, et in prædictis centesima secunda numeratur (5). Est autem hu- jusmodi. Baeresis cl. Christianocategori sive Iconocluste. C 84. Christianocategori appellati sunt, quia Chri- stianos uni veroque Deo, qui in Trinitate adoratur, cultum deferentes, calumniati sunt quasi veneran · das Domini nostri Jesu Christi, et immaculatæ Do- mine nostræ Deiparæ sanctissimæ, nec non sancto- rum hominum imagines, tanquam deos, ethnicorum more, latreutica observantia colant. Cuinque hi l:eretici immagines velut idola abominentur, Christi Ecclesiæ contumeliam intulerunt, tum illas ever- tendo, tum homines qui juxta traditum ab initio Christianis morem easdem venerabantur, diris sup- pliciis excruciando. Porro hæc plane Judaica Deo- que odibilis sententia est. Age vero hujusce bære- seos hanc prisci aliquot origineín fuisse tradunt. Vir quidam iu urbe Tiberiade non ignobilis, Judaicæ sectæ assecla, atque inter suos populares præci- puus, cui cognomieu Tessaracontapecho erat; hic, inquan, improbi dæmonis instrumentum factus, quêm totum in se receperat, veneficiis et incanta- (6) Judæum hunc leonoclastorum coryphænin PON Α ἐν τούτοις παρέξεται σαφές διδασκάλιον, ὁδηγοῦντά σε πρὸς πᾶσαν ὁδὸν σωτήριον, ἄνπερ διὰ φροντίδος σοι ἡ τῆς ψυχῆς σωτηρία ποτὲ γένοιτο, τούτων ζή λου τὴν πίστιν, τῇ εἰς Θεὸν ἐλπίδι βεβαιούμενος, καὶ ἀποδέχου τὰς εὐσεβεῖς καὶ ἀρίστους πράξεις, καὶ τῶν παρόντων ὑπερόρα, καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἐπείγου, καὶ Θεὸν τῶν πεπραγμένων ἐκδέχου κριτήν δικαιότατον, ἵνα μὴ τοῖς ἐγκοσμίοις μόνον ἐναπομέ νων, τοῖς ἀγνοήσασι ταῦτα κατὰ τὸ ἀδέκαστον ἐκεῖνο καὶ φρικωδέστατον κριτήριον, τῇ γεέννῃ συμπαρα ληφθῇς ἀθάνατα κολασθησόμενος· ἔνθα οὐκ ἔνι βα σιλεὺς καὶ ἰδιώτης, πλούσιός τε καὶ πένης, οὐ φίλος, οὐ συγγενῆς, ὅς ἑτέρῳ βοηθεῖν δυνήσεται· ἕκαστος γὰρ τοῖς ἰδίοις ἔργοις ἐξετασθήσεται, ἢ δοξασθησό μενος ἢ αἰσχυνθησόμενος· ἀλλ᾽ εἰ μὴ τοσοῦσον προ κατεσχέθης τῇ ἀπιστίᾳ, ἐκπονηθήσεται δέ σοι τῇ πλάνῃ καταδυέντι ποτὲ ἀνανήξασθαι, καὶ πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ἀποσκοπῆσαι εὐθύτητα. "Ινα (y-e) σοι τὸ λυσιτελοῦν καὶ εὖ γεγονέναι ὑπάρξῃ ἐπ' ἐξουσίας, πρόκειται ἀκοῦσαι ὅθεν τε καὶ ὅπως τὰ τῆς αἱρέ σεως ταύτης, μᾶλλον δὲ ἀποστασίας, τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν πρόοδον εἴληφεν· ἵνα σοι εὔγνωστον γένηται, ὡς οὐ βασιλικὴν, ἀλλ᾽ Ἰουδαϊκὸν τὸ φρόνημα τούτο και κακούργημα (η)· πρὸς γὰρ ταῖς λοιποῖς ἀπά σαις αἱρέσεσιν, αἳ τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ παρὰ τοῦ Ἐχθροῦ ἐνσπαρεῖσαι κακῶς παρεφύησαν, καὶ ἐκείναις γοῦν συντεταγμένη παρέπεται, ἑκατοστή αὕτη ἡ πικρὰ δυσσεβῶς συμπαρεβλάστησεν ἄκανθα· δευτέρα ταῖς προκατειλεγμέναις ἐπαριθμουμένη· ἔχει δὲ ὧδε· κλασταί. πω. Χριστιανοκατήγοροι ἐκλήθησαν, ἐπείπερ τῶν Χριστιανών λατρευόντων ἑνὶ Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ ἐν Τριάδι προσκυνουμένῳ, κατηγόρησαν φάσκοντες, ὅτι ταῖς σεπταῖς εἰκοσι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τῆς τε ἀχράντου Δεσποίνης ἡμῶν καὶ παν- αγίας Θεομήτορος, καὶ τῶν ἁγίων ὡς θεοῖς καθά περ Ελληνες λελατρεύκασι, καὶ ὡς εἰδώλοις δῆθεν ἀπεχθανόμενοι, τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν αἰσχρῶς καθύβρισαν· ταύτας τε καταστρεψάμενοι, καὶ τοὺς σέβοντας κατὰ τὸ παραδοθὲν ἀρχῆθεν Χριστιανοῖς ἔθος, πικρῶς αἰκιζόμενοι. Ἰουδαϊκὸν δὲ καὶ θεοστυ γὲς τὸ φρόνημα · οὕτω γάρ φασι τῶν πρεσβυτέρων τινὲς βλαστῆσαι τὴν αἵρεσιν· ὡς κατὰ τὴν Τιβε ριάδα (!) τῶν Ἰουδαίων τῆς θρησκείας ὑπῆρχέ τις γνωριζόμενος, προύχων δὲ ἐν τῷ κατ' αὐτὸν ἔθνει, ᾧ ἐπώνυμον Τεσσαρακοντάπηχυς· ὄργανον δὲ τοῦ που νηρού τυγχάνων δαίμονος, καὶ ὅλον αὐτὸν εἰσδεδε γμένος, φαρμακείας καὶ γοητείας οἷα τέχνην τινὰ μετήρχετο· οὗτος δυσμενής Χριστιανοῖς καθίστατο, μιάδα.

καὶ τῇ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ ἐδάσκαινε, καὶ δὴ ἐπ σπρει καιρόν, καθ᾽ ἂν ἐπιθέμενος λωβήσαιτο τὴν εὐσέβειαν· εὑρίσκει τοίνυν τοῦ τηνικάδε τοῦ φύλου τῶν Σαρακηνῶν κρατοῦντος τὴν εὐχέρειαν, ᾧ έζ δος ἦν ὄνομα, οἰκειοῦται τε αὐτῷ καὶ οἷα εἰκὸς τὰ τῆς εὐνοίας ἐπιδεικνύμενος, τῶν καταθυμίων αὐτῷ τινα προὐμαντεύετο, καὶ ἅμα ὑπισχνού. μενος, ὡς εἴπερ ταῖς αὐτοῦ ὑποθήκαις εἴξεις, τὸ μακρόθιον ἕξει ἐν τῇ ἀρχῇ, καὶ τὸν τριακοντού τὴν ἐν αὐτῇ διανύσεις χρόνον· ὁ δὲ ἀναπτερωθείς τῇ κουφότητι, ἅτε τὸν ἀκόλαστον ἀσπαζόμενος βίον, καὶ ἐπὶ μήκιστον τὰ τῆς φιλοσαρκίας ἐπεκτείνεσθαι αὐτῷ πρὸς ἡδονὴν ἀποδεχόμενος, τῷ λόγῳ τοῦ δυσσεβούς συνετίθετο· ὁ δὲ ἦν, κελεύειν ὅτι τάχιστα τοῖς ἀνὰ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁπωσοῦν ἀνεστηλωμένην εἰκόνα, καὶ ὅλως παν της ζώου ὁμοίωμα καθαιρεῖσθαι καὶ ἀφανίζεσθαι διαβολικὸν δὲ τοῦ θεομάχου τὸ κακούργημα, τὸν δόλον ἐγκρύψαντος, ὡς δὴ καὶ λανθανόντως διὰ τοῦ πᾶν ὁμοίωμα καθαιρεῖσθαι, συγκαταβληθῆναι καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ἱερογραφίας τὴν εὐκοσμίαν· καὶ ἐπεὶ τὸ ἀνόσιον τοῦτο δόγμα περιήγγελτο, συγκαθ πρεῖτο, εὐθὺς τοῖς ἄλλοις ὁμοιώμασι καὶ ἀγάλμασι, καὶ ὁ κατὰ τὰς Χριστοῦ ἐκκλησίας τῶν ἱερῶν εἰκο νισμάτων διάκοσμο;· τούτων γὰρ τὰ μὲν ἀπέξεον, τὰ δὲ κονίζοντες ἐξηφάνιζον, ἔστι δὲ ἃ καὶ σὺν αὐ τοῖς τοῖς ἱεροῖς οἴκοις τε καὶ σκεύεσι καὶ ἐσθήμασι, τῷ πυρὶ παρεδίδοσαν· καὶ ταῦτα χερσὶ βεβήλοις καὶ ἀνασίοις ἑτολμᾶτο· οἱ γὰρ εἰς τοῦτο πεμφθέντες, Χριστομάχους Ιουδαίους καὶ Σαρακηνούς τὰ δεδο γμένα πράττειν συνηνάγκαζον Χριστιανοὶ δὲ καίτοι συνωθούμενοι καὶ βιαζόμενοι, τοῦ τηλικούτου μιά σματος εφάψασθαι οὐκ ἐπείθοντο· ἐντεῦθεν φυὲν καὶ αὐξηθέν, τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ τὸ κακὸν ἐπεκώμασεν οὗ τὴν λώβην οὐ τῶν τυχόντων τινές, ἀλλ᾽ αὐτοὶ ἐδέξαντο τῆς ἱερωσύνης οἱ ἔξαρχοι, ποιμένες μὲν ονομαζόμενοι, λύκοι δὲ τὸν τρόπον καὶ τὴν προαίρε σιν καθιστάμενοι, ὧν ἐτύγχανε, καὶ ὁ τηνικαῦτα τῆς Νακωλείας ἐπίσκοπος τὰ αὐτὰ γὰρ τοῖς θεομά χας καὶ φρονήσαντες καὶ διαπραξάμενοι, τὴν τοῦ Θεοῦ καθύβρισαν Ἐκκλησίαν. ΒΙΟΧ Οἷον δὲ τέλος ὁ τῆς κακίας ταύτης εἰσηγητής, ὁ παμμίαρος οὗτος Εβραίος ἐδέξατο, παραδραμεῖν οὐ δίκαιον· ὁ γὰρ έξιδος ἐκεῖνος, οὐ πλείονας ἢ δύο ἐνιαυτοὺς πρὸς μησὶν ἐξ ἐπιβιούς, τοῦ ζῆν κακῶς φιλοσοφίας. tionibus, ceu arti cuipiam, operam dabat Chr (c) (d) stiauisque infensus, ad livore adversus Christi Ec clesiam exæstuans, tempus observabat, quo ad ve ram religionem vastandam aggrederetur. Nactus itaque Saracenorum tunc principis, cui nomen lezi dus facilem animum, conciliata sibi illius fami liaritate, studium erga ipsum, uti par erat, obten dens, quædam eidem grata vaticinabatur; simul que promittebat, si suggestionibus suis morem gereret, imperii longævitatem, tricennalem scilicet in regno diuturnitatem. Hic pro mentis suæ levitate in spem erectus, quippe qui luxuriosæ vitæ indul geret, et libenter amplecteretur quæ ad libidinem propagandam conferrent, impii hominis postula toni assensus est, nempe ut in tota ditione sua subditis sine mora mandaret, quamlibet erectam imaginem, et cujusvis animalis expressam similitu dinem dejicere ac destruere Diabolicum hoc Dei hostis consilium erat, qui dolum 147 celabat, quatenus omni eversa effigie, omnem perinde pi cturarum sacrarum ornatum, tacito artificio pessum daret. Ubi profanum hoc decretum promulgatumi fuit, una cum cæteris imaginibus et statuis, per Christi ecclesias sacrarum quoque iconuin de alias cor prosternebatur, quarum alias eradebant, pulvere oblitas delebant, alias denique cum ipsis sacris aedibus, vasis, et vestimentis igni tradebant atque hæc profanis impurisque manibus perpetra bantur; namque hostium Christi Judæorum ac Sa racenorum opera adhibita est; quia Christiani, quanquam vi compulsi, hoc tantum scelus attingerǝ recusarunt. Jam vero id malum sic ortum et au ctum, per Romanorum subinde imperium grassatum est: cujus labem non vulgares aliqui, sed ipsimet sacerdotii principes contraxerunt, nomine quideni pastores, re vera et animo lupi, quorum in nu mero Nacoliæ tunc episcopus fuit Hi videlicet parem ac Dei bostes sententiam et operam præ se ferentes, Dei Ecclesia contumeliosi exstiterunt. Quem vero finem Hebræus ille scelestus, qui mali auctor fuerat, nactus sit, silentio præterire non licet. Etenim lezidus ille, cum ultra biennium mensesque sex exinde superstes non fuisset, male (c) Male apud Lequinium (d) Ita narrat etiam sanctus Germanus I, patriare cha, in Opusculo apud nos Spicil. Rom. L. VII, p. 58. fezidus caliphatum tenuit ab anno Christi 680 ad 683. Vide Abulpharagium Chron. Syr. dynast. X, ad praedictos annos, nec nou Art de verif. les dates. Quod autem hic dicitur lezidus tricesimo regni mense mortaus, id innuit fucum ei factum fuisse a. Judavo anno regni primo. Mahumetum ejusque asseclas sacrarum ima ginum infensissimos hostes fuisse narrat Maraccius in Prodromo ad Coranum, cap. 22, p. 70 seq. Item in refutatione Suræ secundæ p. 17 seq., satisque constat, ex vicinia et exemplo Saracenorum Græ cos quoque nonnullos imperatores, nec non episco pos, errorem illum contraxisse; quod mox Nice phorus pariter innuit, itemque in secunda Nicæna dictum fuit. Ipsi vero Saraceni parentes erroris sui habuere Judæos. En igitur Iconomachorum quasi stemma atque prosapia, Juilei, Mahumetaui, Chri stianocategori seu ipsi Iconomachi. Erat hic nomine Constantinus, deque eo lo quitur sanctus Germanus patriarcha in libello suo De hæresibus a nobis edito Spicil. Rom. L. VII. Vi desis ibi p. 58, cum nostra adnotatione (hujusce Patrologia t. XCVIII, col. 77). Jamque nobis gratulari licet quod duorum fortissimorum ad versus Iconomachos bellatorum, Germani re guante Isaurico, et Nicephori dominante Armeno, scripta optima ex Vaticanis codicibus efferre con tigerit.

ἀποῤῥήγνυται· ὁ δὲ τούτου υἱὸς, Οὔλιδος τὴν προσ "Ο δέ γε τύραννος βασιλεὺς τὴν πόλιν ἐάσας, τὴν Νικομήδειαν καταλαμβάνει, καὶ ἐκεῖσε διέτριβε μέτ πολλοῦ· ἐπανελθὼν δὲ σύνοδον συναθροίζει κατά τῶν ἁγίων εἰκόνων ἐν Βλαχέρναις, ἐν ᾗ πολλὰ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτῶν κενολογή σαντες οἱ ἱερεῖς τῆς αἰσχύνης, καὶ τὰς μιαρὰς χεῖρας εἰς ὕψος ἄραντες καὶ ἀλαλάξαντες, ἔῤῥηξαν τὴν ἐλεεινὴν ἐκείνην φωνήν λέγοντες· Σήμερον σωτηρία τῷ κόσμῳ γέγονεν, ὅτι σὺ, βασιλεῦ, ἐλυτρώσω ἡμᾶς ἐκ τῶν εἰδώλων. Ὢ τῆς ἐσχάτης καὶ τολμηρᾶς αὐτ θαδείας καὶ ἀπονοίας καὶ βλασφημίας τῶν Χριστο μάχων καὶ ἱεροκαπήλων, καὶ τῆς ἀκολάστου γλώσ σης αὐτῶν καὶ γνώμης ἀγνώμονος· εἰ γὰρ ὁ τῆς ἀσεβείας πρώταρχος οὗτος, αἴτιος τῆς εἰδώλων καθαιρέσεως, μάτην ἄρα γέγονεν ἡ ἐνανθρώπησις τοῦ Χριστοῦ, κενὴ δὲ ἡ τῶν ἀποστόλων διδασκαλία. Ο ηγορίαν, τὴν ἀρχὴν τὴν τοῦ πατρὸς διαδεξάμενος, οἷα τὴν τεκόντα ἐξαπατήσαντα, πικροτάτῳ καὶ ἐξαισίῳ θανάτῳ ἀναιρεθῆναι τὸν γύητα επέτρεψεν, ἄξια τῆς κακίας ταπίχειρα κομισάμενον· εὐθὺς δὲ ἡ ἀνὰ τὴν Εω Ἐκκλησία τὸν ἑαυτῆς ἑστολίζετο κόσμον, καὶ τὸν καινισμὸν τῶν ἱερῶν εἰκόνων ἑδέξατο· ἅπαξ δὲ τῆς πικρίας ἐκείνης ή ρίζα τῇ Ῥωμαϊκῇ ἐμφθεῖσα που λιτείᾳ, φθάνει καὶ μέχρι τοῦ τότε κρατοῦντος· Λέων δὲ ἦν καὶ τὴν προσηγορίαν καὶ τὴν διάθεσιν, ὃς τοῖς ἴσοις τῷ βαρβάρῳ τῆς ἀκολασίας καὶ φιλοσαρκίας κέντροις νυττόμενος, ἐπιμανεὶς κατὰ τῆς εὐσεβείας, τῶν θείων ναῶν τὴν ἱερογραφίαν ἐξορύττειν ἐσπού δαξεν· οὗ καὶ τὴν ἀξίαν καὶ τὴν δυσσέβειαν ὁ υἱὸς Κωνσταντίνος διαδεξάμενος, ἄσπονδον ἀνεξίπισε κατὰ τῶν εὐσεβούντων τὸν πόλεμον· συνοδών τε ἱερέων ἀνοσίων συνεκρότησε, καὶ τὸ ἀσεβὲς τῆς ἑαυτοῦ ἀθεΐας δόγμα ἐξέθετο· τέλεον μὲν τὰς ἱερὰς εἰκόνας ἐξαφανίζεσθαι, τοὺς δὲ προσκυνοῦντας ἡ τὸν Περὶ τοῦ μὴ κρύπτειν τινὰ Χριστιανοκατηγορικῆς αἱρέσεως βίβλον, κατα τῶν σεπτῶν εἰκόνων γενομένην, δέον δοθῆναι ἐν τῷ ἐπισκο πείῳ Κωνσταντινοπόλεως, ἵνα ἀποτεθῶσι μετά και πῶν αἱρετικῶν βίβλων, periit. Hujus vero filius Walidus nomine, in pa ternum regnum succedens, præstigiatorem illum tan quam patris seductorem, acerbissima et immant nece multari jussit, quo nequitia suæ digna præmia referret. Tunc per Orientem Ecclesia ornatum suum recuperavit, et sacrarum imaginum instauratio sub secuta est. Attamen cum hujus amaritudinis radix in Romanam remp. jam fuisset insita, ea subinde ipsum illum occupavit, qui tunc imperium tenebat. Fuit hic Leo nomine et moribus, qui quoniam paribus ac barbarus ille intemperantis libidinis sti molis compungebatur, furore adversus religionen amens, augustorum templorum picturam totam de fere studuit. Cujus principatum Constantinus filius excipiens, inconciliabile orthodoxis bellum indixit synodum nefariorum sacerdotum 148 coegil, impiumque irreligiositatis suæ decretum edidit ut sacræ imagines omnino auferrentur, quique eas colerent, vel ipsarum patrocinium verbis orarent, Moavias videlicet, qui caliphatum susceptum paulo post abdicavit. Leo Isauricus imperium adiit anno 717. Ergo a lazidi ætate parum abfuit, quo medio intervallo jam error sacris imaginibus infestus vires ceperat in Romano etiam vel potius Græco imperio, ut supra dixit Nicephorus. Copronymi hanc synodum episcoporum 538 fuisse narrat noster Nicephorus ad an. 755. eique Theodosium Ephesinum archiepiscopum præfuisse, subscribentibus irreligioso decreto, proh pudor! on nibus; quod etiam in foro fuit solemniter promul gatum. Synodi predicta historiam sie tradit in Chronico adline inedito Georgius Hamartolus, cod. Vat. p. 188; nec non Jo. Siculus, cod.Vat. p. 353 Imperator tyrannus, regia urbe relicta, Nicomedian se contulit, ubi din'commoratus est. Deinde illinc discedens, synodum coegit adversus sancias imagines in Blachernis, qua in synodo, episcopi ignominia vana multa adversus Deum Christumque ipsorum oblocuti sunt; tum etiam impuris elatis in cœlum man:bus cum clamore, deploranda illa crepuerunt verba: Hodie salus mundo facta est, quia tu, impe saler, liberasti nos ex idolis. summa audaciæ ie meritatem, dementiam atque blasphemiam Christi hostium et rem sacram pretio prodentium! o effre nem ipsorum linguam, et inconsul.um consilium! Nam si hic impietatis dax et auctor, causa fait ido torum destruendorum, frustra Christus homo factus es', vana item apostolorum doctrina fuit. De his diu mauitumque Nicephorus in Apologetico majore. Jam ue quis forte scandalum patiatur, quod tam nume Posi synodus leonoelasticum errorem professa sit; is, queo, consideret caruisse hunc Copronymi cœtum cunctis illis auctoritatis notis, quas noster Nicephorus in hoc Apologetico, cap. 25, tribuit ves ræ et orthodoxæ Nicænæ ii, quæ nimirum fuit œcus menica, libera, legitime congregata, Romanæque Ecclesiae praesidlain munita. At iconoclastica ne ge neralis fuit, neque regulis canonicis convocata, ne que tyranni timore libera, et ue patriarcha quidem ullo præsidente decorata. Hoc tantum ex eo deplo rando conventu cognoscimus, magnam tinc fuisse in episcopatu Græco corruptelam et indignitatem. Utrum scriptum illud teononachorum, quod Nicephorus in his Antirrheticis articulatim refutaz vit, pars fuerit hujus decreti, an aliud quodlibet, regia tamen auctoritate nutuque compositum, haud satis scio. Iconomachorum libri men.orantur in Apologetico majore, cap. 9, et alibi. Porro hos in tercidisse, nil mirum est; quandoquidem Niæ synodi. act. 8, exstat canon nullum hateδους Christianocategororum adversus sanctas images li brum esse occultandum; sed in episcopio Constanti nopoleos deponendum, ut recondatur cum cæteris hæreticorum libris. Poena vero transgressoribus præcepti decreta fuit, episcopis quidem, presbyteris ac diaconis, muneris abdicatio; monachis et laicis excommunicatio. Ergo pravorum librorum a bonis secretio non apud Romanam tantummodo Ecclesiam, verum etiam apud Orientalem in more fuit. Ad Ro manain autem quod attinet, insigne est Virgilu an tiqui grammatici a me editi (AA. class. t. V, p. 41), testimonium ita loquentis de genulium libris. Hunc morem ex apostolicorum auctoritate virorum Romana tenuit ac servavit Ecclesia, ut Christianorum tibri philosophorum sepositi a gentilium scriptis haberen tur, etc. Hocce subtilissime statuerunt, ut duabus librariis compositis, una fidelium philosophorum li bros, et altera gentilium scripta contineret; ne fiɑe lībus infidelia commiscentes, nulla discrello mier munda fieret et immunda; ut si quis vellet gentilia legere, semola haberet. Profecto huie duplicis biblio theca: instituto in tanta nunc redundantia librorum obtemperare vix possumus: ex his tamen testimo miis saltem patet catholicæ Ecclesiæ cura, quam në nune quidem omittit, imo sedulo retinet, ut pravos noxiosque libros, contra rectam fidem ac bouos mores, a Christianorum libero et indiscreto usa ag lectione, legibus et auctoritate sua removeat.

ὑπὲρ αὐτῶν λόγον πρεσβεύοντας, βασάνοις πικραῖς καὶ αἰκίαις παραδίδοσθαι· ἔγκλημα τούτοις είδωλο λατρίας ἐπάγων, ὅτι ὡς θεοῖς ταύταις τὴν προσκύ νησιν νέμουσι· τὸ δὲ ἱερὸν τοῦ μοναστικοῦ βίου σχῆμα τέλεον ἀπελαύνεσθαι καὶ καθυβρίζεσθαι, καὶ ἢ μεταμφιέννυσθαι τὴν στολὴν τοὺς μονάζοντας, ἢ ποικίλαις τιμωρία:ς καθυποβάλλεσθαι Εγνω σται οὖν ὑμῖν διὰ τούτων τὸ Ἰουδαϊκὸν φρόνημα, καὶ τὸ Χριστιανικὸν οὐκ ἠγνόηται κήρυγμα· ἐφ' ὑμῖν λοιπὸν κεῖται αὐτεξουσίοις γε οὖσι, τὸ ἀγαθὸν καὶ τῶξον, ἢ τὸ φαῦλον καὶ βλάπτον ἐλέσθαι. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΓΕΝΟΜΕΝΟΥ ΚΩΝΣ ΓΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΛΟΓΟΣ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΑΜΩΜΗΤΟΥ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΑΣ ΚΑΙ ΕΙΛΙΚΡΙΝΟΥΣ ΗΜΩΝ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΠΙΣΤΕΩΣ. ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΔΟΞΑΖΟΝΤΩΝ ΕΙΔΩΛΟΙΣ ΠΡΟΣΚΕΚΥΝΗΚΕΝΑΙ. α΄. Καιρὸν εἶναι τῷ παντί πράγματι τὸ Σολομών τειον ἡμᾶς ἐκεῖνο καὶ σοφὸν ἐμπεδοῖ λόγιον, τὸν βίον ἐντεῦθεν ῥυθμίζων, καὶ στοιχειοῦν πρὸς τὸ εὖ ἔχου καὶ λυσιτελοῦν τὸν ἀνθρώπειον, ὡς ἂν μὴ πάντα θαῤῥοῖεν εἰς τὴν τῶν πρακτέων εγχείρησιν, αλόγως καὶ οὐκ ἐν καιρῷ πράττοντες ἄνθρωποι, μηδὲ πε φιπετῶς καὶ οὐκ ἐν κόσμῳ εἰς τὰ κατὰ γνώμην χρώ μενοι, πολλοῖς ἀβούλως τῶν ἀδοκήτων καὶ σφαλερῶν περιπίπτοιεν. Καιρὸς δὲ, φησί, τοῦ σιγᾷν, καὶ και ρὸς τοῦ λαλεῖν, τοῖς κατειλεγμένοις τῷ παιδοτρι βοῦντι τῷ λόγῳ συγκατηρίθμηται, ἵνα μὴ μόνον ἐν δέοντι πράττειν, ἤδη δὲ καὶ λέγειν εὐκαίρως παι δενώμεθα, ἀλλὰ μὴν καὶ μέτρον εἰδέναι τῶν ἐφ' ἑκάστῳ ἡμῖν πραττομένων ἢ λεγομένων· εἴπερ τὸ, diris cruciatibus ac suppliciis afficerentur, crimen (e). his idololatriæ intendens', quasi imagines uti deos adorarent. Sacrum præterea monastica vitæ insti tutum prorsus aboleri, et ludibrio haberi præcepit, monachosque aut vestem mutare, aut variis suppli ciis addici. Ergo ex hactenus dictis exploratum vo bis est Judaicæ mentis hoc fuisse dogma: tum etiam Christiana doctrina cujusmodi sit, non ignoratis. Vestri igitur liberi arbitrii deliberatio est, utrum bonum et utile, an malum et noxium eligatis. (e) Hactenus fragmentum apud Lequinium. PRO INCULPABILI, PURA ET IMMACULATA NOSTRA CHRISTIANORUM FIDE ET CONTRA EOS QUI PUTANT NOS IDOLIS CULTUM EXHIBERE. 87 Eccle. 111, 7. Theodorus quoque Studita, Nicephoro nostro contemporalis, opus suum contra Iconomachos ab 1. Tempus suum esse cuique negotio affirmat nobis Salomonis illud sapiens oraculum quo præsens vita dirigitur, hominesque ad rectum et utile diriguntur, ne forte quidlibet audeant, im prudenter et iniquo tempore rem gerentes; atque ita fortuito et inordinato consilio utentes, in in speratos multos ob inconsiderantiam suam noxios que casus incurrant. Tempus, inquit, tacendi et tempus loquendi 87 nobis jam inde a puerili institu tione dinumeratum est, ut non solum quod oportet et agere et loqui tempestive dicamus, verum etiam justum modulum in unoquoque negotio agendi vel dicendi scianus. Siquidem in omni re modus, qui sit optimus, recte adhiberi creditur, imo et neces hac Salomonis sententia exorditur. Item sanctus Cyrillus sermonem suum quintum paschalon.

«Πᾶν μέτρον ἄριστον, καλῶς ἔχειν ὑπείληπται, τῶν δεόντων εἶναι δοκεῖ· ἐπιστατοῦντος ἐν πᾶσι τοῦ λογι σμοῦ συνετῶς τε καὶ ἐμμελέστατα, καὶ φιλοκρινουν τος ἀεὶ τῶν συνοιτόντων, καὶ μὴ, τὸ δοκοῦν καὶ φαινόμενον· τούτοις οὖν καὶ ἡμεῖς ἡγμένοι, καὶ οἷα ὀνησιφόροις καὶ εὐαγέσι νουθετήμασιν εἴκοντες, τοῖς τε ἄλλοις τῶν θείων διδαγμάτων παιδεύμασιν ἐντρε φόμενοι, διελέσθαι ὡς ἄριστα ἐπιστημονικῶς τε καὶ λογισμῷ τῷ καθήκοντι, εὖ νενομίκαμεν· καὶ ἄλλον μὲν εἶναι καιρὸν σιωπῆς, ἕτερον δὲ διαλέξεως ἐπ ιστάμενοι, καὶ μήτε οὕτως ἀμαθίας ἢ αὐθαδείας ἔχοντες, ὡς ἐν οἷς τιθέναι φυλακήν προσήκε το στόματι, γλώσσαν ἀσχέτως προϊεσθαι. Μηδ' αν πάλιν ἑξὴν λέγειν, σιωπῇ παρατρέχειν ἃ μὴ σιωπά σθαι μηδὲ ὁδόντων εἴσω καθείργνυσθαι δίκαιον· διὰ ταῦτα τοίνυν εἰς τούσδε τοὺς θορύβους περιπεπτω‐ κότες τὰ νῦν, καὶ τὸν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ κοινὸν ἐνορῶντες ἐπανιστάμενον κίνδυνον, καὶ πολύ μάλιστα τῷ ὀρθοδοξοῦντι μέρει περιζέον τῆς δυσσε βείας καταθεώμενοι τὸ κλυδώνιον εἰσαεὶ τὸ κακὸν, ἐκ προσαγωγῆς τε καὶ ἐπὶ προήκοντι τῷ χρόνῳ δεχόμενον τὴν ἐπίδοσιν, νῦν ἐπαφεῖναι τὴν γλῶσσαν καὶ παραθῆξαι τὴν κάλαμον δεῖν ᾠήθημεν, ἵνα οἷον στήλη τις καὶ θρίαμβος τῶν αἱρετιζόντων τὸ δυσσε βὲς, καὶ εἰς δεῦρο καὶ ταῖς μετέπειτα γενεαίς κα γογραφούμενον ἐμφανίζηται· ἀσφάλειά τε καὶ ἑδραίωμα τῶν πιστῶν καὶ εὐσεβούντων, θεοπρεπώς διαδεικνύηται τὸ ἐγχείρημα· οὐκοῦν οἱ δὲ ἄλλοτε 150 περὶ τῶν τοιούτων σιγήσαντες, ἵνα μὴ γραφήν α σιωπῆς ἀπενεγκοίμεθα, καὶ ἅμα τὴν ἐκ τοῦ ὑπο στέλλεσθαι τοῖς προεστῶσι τοῦ λόγου ἐπηρτημένην κατάκρισιν ὑφορώμενοι· μέλλοντες δὲ τῶν προκει μένων ἀγώνων ἐφάπτεσθαι, πρότερον ἐκεῖνο, δ δὴ χρησιμώτατόν τε καὶ ἀναγκαῖον ἐν τῷ παρόντι λελό γισται, διὰ βραχέων εἰπεῖν πειρασόμεθα, καὶ οὕτω κατάρξαι ὡς οἷοί τέ ἐσμεν τῆς ἐν χερσὶν ὑποθέσεως, Θεοῦ διδόντος λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος ἡμῶν, ὑπὲρ οὗ ὁ πᾶς λόγος κεκίνηται, καὶ δι᾿ ὃν εὐσεροῦν τες τὰ νῦν πολεμούμεθα. β'. Ἐχρῆν οὖν ὑμᾶς, ὦ ἄνθρωποι, τοὺς πρὸς τὴν ὥραν τὴν ἐσχάτην ἑλάσαντας, καὶ ἐφ' οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατὰ τὴν ἀποστολικὴν ῥῆσιν κατήντηκε (κοινὸς γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος πρὸς ἅπαντας), ὅσοι τε τού των δι' ἀπροσεξίαν ἢ φιλαυτίαν πόρρω που θέοντες ἀποπεπτώκατε, μὴ ἂν ἄλλο τι ἐν μελέτῃ καὶ λογισμῷ τίθεσθαι, ἢ τὴν τελευταίαν ἐκείνην καὶ μεγίστην ἡμέραν, καθ' ἣν τοῦδε τοῦ παντὸς ἥξει τὰ πέρατα, καὶ ὡς ἤδη παρεστηκυίαν περιαθρεῖν, καὶ τὴν μετ γάλην ἐκείνην καὶ φοβεράν προσεγγίζουσαν ἐννοεῖν σάλπιγγα, ἄνωθεν ὥσπερ τρανῶς ταῖς ἁπάντων ἀκοαῖς ἐνηχοῦσαν φρικτόν τι καὶ ἐξαίσιον· μεθ' ήν kerius videtur: ita ut meus in omnibus sapienter» ot accuratissime observet atque discernat, num ið quod reputatur aut cernitur, utile sit ne me. His nos quoque rationibus ducti, utilibusque et sanctis monitionibus obsequentes, atque aliis insuper divi marum doctrinarum prrceptis imbuti, opera pre tium judicavimus, quam optime fieri potest, pru denter et cum idoneo ratiocinio rerum tempora distinguere. Cumque sciamus aliud esse silentii tempus, aliud sermocinationis, (ita ut neque inscite et audacter, ubi custodiam ori ponere opus est, linguam intemperantem exseramus; neque rursus cum dicere expedit, silentio ea prætereamus, quæ nec reticere nec intra dentium septum continere æquum est), idcirco, quandoquidem in has pertur bationes nunc incidimus, et commune adversus Dei Ecclesiam conflatun periculum cernimus, gra vemque adeo ‘impietatis tempestatem contra cathọ licas partes fervere atque hanc calamitatem processu temporis incrementum accipere, nunc linguam commovendam calamumque acuendumı putavimus, ut veluti infamis quædam columna ac ropæum, hæreticorum scelus, futuris ætatibus mostra descriptione patefactum ostentetur, noster que hic labor ad fidelium piorumque tutelam et tirmamentum divinitus evadat. Quanquam reɔpso ne alio quidem tempore hac de re silentium tenui mus ne taciturnitatis crimiuationem subire mus, simul timentes damnationem iis im pendentem qui doctrinæ tradendæ præfecti, eam subtrahunt. Ergo proposita certamina aggressuri, illud primo quod utilissimum, imo necessarium In præsenti reputavimus, paucis exponere conabi mur, atque ita initium facere, pro virili parte, argumenti suscepti, prout ori nostro sermonem Deus suppeditaverit, cujus causa omnis hæc tra ctatio commovetur, dum propter ejus rectuin cul tum decertanus. 2.. Profecto oporteret, o homines, quicunque ad extremam horam jam propinquatis, et in quos sæculorum termiui juxta apostolicum dictum 8 jam devenerunt (generaliter enim cinctos alloquimur); vosque præcipue qui per inconsiderantiam et pro prie commoditatis anorem longius proveci dela psique estis; oporteret, inquam, nihil aliud meditari ac reputare, nisi extremam illam et maximam diem, qua mundi bujus finis erit, eamque îti præsentem spectare; nec non magnam illam terribilemque tubam imaginari, desuper ad omnium aures clara voce tremendum quid et infaustum resonantem; 881 Cor. x, 11. Intellige persecutionem adversus sacras iua gines a Leone Armeno in Nicephori pontificatu renovatam. lunuit, ut arbitror, minorem Apologeticum, quem nos pariter hoc volumine edidimus: imo et antiquiores suas fortasse, quas in Nicæna secundá synodo pro sacris imaginibus disputationes ante epi scopatum habuit, teste Iguatio diacomo in ejus Vita, cap. 1. Praeterea longam Nicephori nostri disputa tionem cum iconomacho imp. Leone Armeno legi mus editam a Combefisio, Origin. Constantinop. manipul. p. 159 seq.; aliamque Dreviorem ejusdem apud Georgium Hamartolum in scriptoribus post Theophanem.

τὸν ἁπάντων Κριτὴν καὶ Δεσπότην καὶ τῶν ὅλων Θεὸν ἀπεκδέχεσθαι, ἅμα τῇ πληθύϊ τῶν μακαρίων καὶ ἀσωμάτων δυνάμεων, μετὰ δόξης τῆς πατρικῆς ἐξ οὐρανῶν ὡς δὴ κηρύσσεται κατερχόμενον, καὶ ἄξοντα εἰς κρίσιν σύμπαν τὸ ποίημα, καὶ ἀποδώ σοντα ἑκάστῳ καθὰ ἑβιότευσεν· εἴτε σαρκὸς μόνον πάθεσι δουλούμενός τις ὑπενήνεκται, καὶ μηδὲν τῶν ὁρωμένων λογισάμενος ὑψηλότερον εἰς γῆν ἀπονένευ- κεν, εἴτε τῷ πνεύματι συνεπαιρόμενος, τοῖς μέλλουσε καὶ πρὶν ἐνθένδε μεταναστῆναι, ὡς ἤδη παροῦσι, συνεγένετο, καὶ τῷ θείῳ πόθῳ πτερούμενος, τῶν ἄνω λέξεων τὸ μακάριον κατοπτρίζεται· προσέχειν τα ἑαυτοῖς μάλιστα, καὶ τῶν ἐν ἡμῖν ὁρμημάτων καὶ κινημάτων αἱρεῖσθαι τὰ βελτίω τε καὶ συμφέ- ροντα· νήψει δὲ ναὸς, καὶ λογισμῶν καθαρότητι, καὶ τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων ἐγρηγόρσει πᾶν ὁτιοῦν εἰς Β δόξαν Θεοῦ καὶ εὐαρέστησιν κατεργάζεσθαι· καὶ συνελόντα εἰπεῖν ὅσα εἰς σωτηρίαν ψυχῆς ἧκε, πᾶ- σαν σπουδήν τιθεμένους, διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν τηρή- σεως διαπράττεσθαι· δι' ὧν προσάγεσθαί τε αὐτῷ καὶ οἰκειοῦσθαι, τοῖς ταῦτα κατορθωκόσιν ἀξιοπρε πῶς περιγίνεται· μιμουμένους τας φρονίμους τῶν παρθένων ἐκείνας, καὶ τὰς λαμπάδας δαψιλεῖ τῷ ἐλαίῳ κοσμουμένας ἀνάπτοντας, ὡς δὴ ὑπαντήσοντας ηὐτρεπισμένους τῷ νυμφίῳ ἀωρὶ τῶν νυκτῶν ἤχοντι, κἀντεῦθεν ἀνενδύαστον κεκτημένους τὸ εὔελπι, εἰς τοὺς ὀρεκτοὺς ἐκείνους καὶ ἀναπεπταμένους τῶν πατ τριαρχῶν κόλπους, τὰς μακαρίας ἐκείνας μονὰς καὶ ἀποκληρώσεις, αἵτινές ποτέ εἰσιν, ἀνακλιθήσεσθαι· ταῦτα στέργειν, ἐν τούτοις ἀπασχολεῖσθαι τὸν νοῦν, καὶ μηδὲν τῶν ἐπισφαλῶν καὶ βλαπτόντων περιερ- γάζεσθαι· ἂν οὕτω φιλοσοφῶμεν καὶ οὕτω βιοῦν ἐλοίμεθα, καὶ μελέτην θανάτου τὴν παροῦσαν ζωὴν Αγώμεθα, τευξόμεθα τῶν παρὰ τοῦ ἀψευδοῦς ἐπηγε γελμένων, καὶ τῆς ἀποκειμένης, τοῖς τηρήσασιν αὐτοῦ τὸν λόγον, εὖ οἶδα, μακαριότητος· περὶ μὲν δὴ τούτων εἰ καὶ βραχὺς ὁ λόγος, ὅμως ἱκανῶς καὶ αποχρώντως ἔχων· οὐ γὰρ ἐπὶ πλέον διεξιέναι χρή, ἐπεὶ μὴ τοῦτο τῶν πάνυ κατεπειγόντων τῷ καιρῷ πρόσεστι· περὶ δέ γε τῶν νῦν ἐπιφυομένων, παρὰ τοῦ μισοκάλου ἐχθροῦ καὶ ἀεὶ τὰ καλὰ βασκαίνοντος, καὶ τὴν εἰρήνην τῆς Χριστοῦ ποίμνης μὴ φέροντος, καὶ τῷ καθαρῷ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀρούρας σίτῳ, ἐν λόγος εὐαγγελικὸς καὶ πατρικὸς ἐξέθρεψέ τε καὶ ηύξησε, παρεσπαρμένων ζιζανίων καὶ ἀκανθοφο- γ. 'Ο τῆς εὐαγοῦς καὶ μόνης ἀληθινῆς ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν θρησκείας λόγος ήδη πάλαι κατώρθωτο καὶ παρὰ μὲν τοῖς σοφοῖς τῆς πίστεως ἡμῶν ἀρχι τέκτοσι καὶ τῆς ἀληθείας κήρυξι, τους θείους δή λέγω καὶ θεσπεσίους ἀποστόλους, προκαταβέβληται ὁ θεμέλιος · οἷάπερ ἐν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις πρόπαλαι σκιαγραφούμενος καὶ προχαρασσόμενος, ὄντος ἀκρογωνιαίου λίθου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, κἂν λίθος προσκόμματος καὶ πέτρα σκανδάλου, τοῖς νῦν κατασείειν αὐτὸν πειρωμένοις προκέντας ἡμῖν δὲ τοῖς ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα ᾠκοδομημένοις, ὡς salis Deus, cui beatarum spiritalium virtutum mul- titudine, cumque paterna gloria, de cœlo sicut classicum cecinit aderit, creaturamque omnem in judicium adducet; singulosque prout vixerint remu- nerabitur ; tum eum videlicet, qui carnis tantum cupiditatibus serviliter deditus, nihilque supra res visibiles cogitans, ad terrain pronus iucubuit ; tum illum qui spiritu sursum elato, futuris rebus ante etiam quam hinc migraret, ceu præsentibus mentem intendit, divinique amoris alis subvectus, superna- rum stationum beatitudinem contemplatus est. His, inquam, magis adhærere, motusque nostros et in- clinationes ad meliora atque utiliora oporteret di- rigere; mentisque sobrietate, et cogitationum puritate, nec non vigilante auimæ oculo, quidquid Deo honorificum placitumque est, operari : atque ut compendio dicam, quidquid saluti animæ confert, ið omni studio per divinæ legis observantiam exse- qui : nam sic contingit, ut ad Dei familiaritatem, hi qui ita se gerunt, perveniant, sapientes illas nimirum imitantes virgines, suasque lampades copioso oleo instructas accendentes, ut bene con- parati sponso occurrant intempesta noctis hera supervenienti : sic nempe indubiam spem foventes, fore ut in optatis illis patentibusque patriarcharum sinibus, beatisque illis sedibus et hæreditatibus, quæcumque demum ex sunt, recumbant. Hæc, inquam, bona diligenda sunt, in his mens deli- genda, res nulla denique quæ caduca el noxia sit curanda. Ilac si nos sapientia præditi fuerimus, et sic vivere decreverimus, consequemur equidem promissa ab eo qui non mentitur præemia, paratan- que iis qui legem ipsius observant beatitudinem. Sed de bis, quanquam breviter, satis jam verborum effluxit : neque enim prolixius disserendum est, quandoquidem sermonem hujusmodi præsens ten- pus nou magnopere flagitat. Verum de subnatis zizaniis ac spinis, quas virtutis osor, semperque rei bonæ invidens, et pacem Christiani gregis minime ferens, inter purum ecclesiastici agri triticum, ab evangelico et paterno verbo nutritum et auctum, sevit; quæ nempe spinæ viam vitæ terentibus cru- deles impietatis aculeos infigunt, disputationem A postquam omnium Judex Dominusque et univer- D auspicabimur. 3. Sanctae nostrae, quæ sola vera est, Christiano- rum religionis jamdiu recte fuerat constituta do- ctrina: namque a sapientibus fidei nostræ archi- tectis, veritatisque præconibus, divis, inquam, et eximiis apostolis, prajactum fundamentum erat: quam videlicet fabricam lex olim et prophet: adumbratam delineaverant, augulari 151 futuro lapide Deo nostro Christo : qui etsi lapis offendi… culi et petra scandali his qui nunc eam quatere attentant, prostat, nobis tamen super hanc petram ædificatis, ut coryphiæus discipulorum Verbi, cum ρούντων ἤδη, καὶ τοὺς ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ βίου παριόντας, τοῖς κέντροις τῆς δυσσεβείας ἀνηλεώς κατατιτρώ σκειν ὑπαρξαμένων διαλεξόμεθα.

beatifcaretur audiit, lapis est angularis, pretio- sus, in quem credentes nunquam confundemur 90. Edificata est autem sapientiæ domus tanquam auro et lapidibus pretiosis, sacris divinisque dog- matibus, quæ ab inclytis colitusque inspiratis Patribus nostris elaborata fuerunt et prædicala, · sive qui in sacris illis a divinitus congregatis syno- dis admirandi Deoque chari homines, divino acti et convocati Spiritu inclaruerunt; sive qui sigilla- tim puris splendidisque moribus, verborumque et mentis excelsitate præditi, sacras sedes occupave- runt, et rectum veritatis dogma apprime tenentes gloriosi exstiterunt simulque falsi cultus spinas radicitus evulserunt, atque bæreticorum ora, utpote inique contra cœlum loquentium ac meditantium, consula veluti obstruxerunt. llinc una fides, Β eademque apud omnes Christianos confessio con- corditer retinebatur. Quid enim per consecutum omne elapsi temporis spatium, quantum quidem ad bonum firmumque humanæ vitæ statum, sive dog- mata spectes sive actus, quid, inquam, inexplora- tum aut indiscussum supererat? Ita sapienter et benivole nostra omnia disposita fuerant per tem- pora providente Deo; ita lex priscis illis data olim subsidio fuerat, ceu quidam optimus pædagogus, per rudimenta quædam informans pueriles adhuc et viribus imperfectiores, atque ad Dei cognitionem deducens; quia perfectior doctrina hominibus ejus avi nondum erat idonea. Tum vero post legem datam, sancto Spiritu pleni prophetæ virique Deo affati multa ac varia morum præcepta dederant, prout Spiritus ipsis revelabat, ad audientium pro- fectum. Sed quia hæc perficere homo non poterat, et majore auxilio indigebat, impetravit ut legis ac prophetarum princeps veniret. Quod enim impossi- bile erat in lege, inquit Apostolus, in quo per car- nem infirmabatur, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccali, et pro peccato, dam- navit in carne peccatum, ut legis justificatio imple- retur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum 91-93. Peccati autem primna ma- laque proles idololatria fuit, et cultus a Creatore ad creaturas translatio. Sic Dei Verbum, paternæ gloriæ splendor, con- D descensione usus, beneplacito Patris, et vivifici Spiritus cooperatione, paupertate nostra indutus (neque enim ob ineffabilem bonitatem pati poterat, ut manus suæ factura detrimentum caperet), verus homo factus, etsi Christi hostes minime id volunt, verusque idem Deus plenissime, absque peccato, per crucem, passionem, et resurrectionem, mortis nos vinculis liberavit, et a peccati passionibus ex- pedivit, invisibilem a dominatu nostro tyrannun pellens, nosque in antiquam prosperitatem resti- Α τῶν μαθητῶν τοῦ λόγου ὁ κορυφαῖος μακαριζόμενος ἤκους, λίθος ἀκρογωνιαῖος ἔντιμος, ἐφ᾽ ᾧ πιστεύου τες, οὔποτε καταισχυνθησόμεθα· ἐπῳκοδόμηται δὲ τῆς σοφίας ὁ οἶκος, ὥσπερ ἐκ χρυσοῦ καὶ λίθων τιμίων, τῶν ἱερῶν καὶ θείων δογμάτων, ἃ παρὰ τῶν ἀοιδίμων καὶ θεοφόρων ἡμῶν Πατέρων ἐκπεπό ηταν τε καὶ ἐκπεφώνηται, ὅσοι τε κατὰ τοὺς ἱεροὺς ἐκεί- νους καὶ θεολέκτους συλλόγους, θαυμάσιοι καὶ θεο- φιλεῖς ἄνδρες, θείῳ ἀγόμενοι Πνεύματι συναθροι σθέντες διέλαμψαν, ὅσοι τε καθ' ἑαυτοὺς κεκαθαρ μένοι, καὶ λαμπροὶ τὸν βίον, καὶ ὑψηλοὶ τὸν λόγου καὶ τὴν διάνοιαν, θρόνων ἱερῶν προκαθεζόμενος, καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, ὡς ἔνι, μάλιστα ἀντεχόμενοι ἐπέπρεψάν τε, καὶ πανταχοῦ τῆς οἰκου μένης τῆς εὐσεβείας τὰ διδάγματα ἐγκατέσπειράν τε καὶ διετράνωσαν, τῆς ἀσεβείας δὲ τὰς ἀκάνθας προῤῥίζους ἐξέτεμον, καὶ τῶν αἱρετιζόντων τὰ στή. ματα, ὡς ἀδικίαν κατὰ τοῦ ὕψους λαλούντων καὶ με λετώντων, ἀπέφραξαν καὶ ἀπέῤῥαψαν· ἐντεῦθεν μία πίστι; καὶ ὁμολογία ἡ αὐτὴ παρὰ πᾶσι Χριστιανοῖς συνεκροτεῖτο καὶ ἐφυλάσσετο· καὶ τί γὰρ ἐν τῷ μακρῷ καὶ ἀπείρῳ τοῦ διελάσαντος χρόνου, ὅσον ἧκεν εἰς εὐεργεσίαν καὶ συντήρησιν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς, ἔν τε δόγμασιν ἔν τε πράξεσιν, ἀνεξέταστον καὶ ἀδοκίμαστον ὑπολέλειπται ; οὕτω σοφῶς καὶ φιλο ανθρώπως τὰ περὶ ἡμᾶς, κατὰ καιροὺς τῆς θείας οἰκονομούσης προνοίας, οὕτως ὁ νόμος εἰς βοήθειαν πάλαι τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐδίδοτο, οἷά τις παιδοκόμος ἄριστος, ὡς διὰ στοιχείων τινῶν προσάγων τοὺς νη- πιώδεις ἔτι καὶ τὴν ἕξιν ἀτελεστέρους, καὶ ποδηγών πρὸς τὴν θείαν ἐπίγνωσιν, ὡς τοῦ τελεωτέρου λόγου τοῖς τὸ τηνικάδε τὸ εὐπαράδεκτον τέως οὐκ ἔχοντος· οὕτως οἱ μετὰ τὸν νόμον τοῦ θείου Πνεύματος κάτω οχοι προφῆται καὶ ἄνδρες θεόληπτοι, πολυμερεῖς καὶ πολυτρόπους τῶν πρακτέων ἐποιοῦντο τὰς εἰσηγή σεις, καθὰ τὸ Πνεῦμα ἐνεργοῦν ἀπεκάλυπτε πρὸς τὴν τῶν ἀκουόντων βελτίωσιν· ἀλλ' ἐπείπερ οὐκ ἴσχυς ταῦτα τελειῶσαι τὸν ἄνθρωπον, ἐδεῖτο δὲ βοηθείας τῆς μείζονος, ἔτυχεν ἀφίχθαι τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν τὸ κεφάλαιον. Τὸ γὰρ ἀδύνατον, φησί, τοῦ νόμου ἐν ᾧ ἠσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπα ἁμαρτίας καὶ περὶ ἁμαρτίας, κατέκρινε τὴν τοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦμα. Αμαρτίας δὲ ἔκγονον πρῶτον κακὸν καὶ ἔσχατον εἰδωλολατρία, καὶ τῆς προσκυνήσεως ἡ μετάθεσις ἀπὸ τοῦ πεποιηκότος ἐπὶ τὰ κτίσματα. Οὕτως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ τῆς πατρικῆς δόξης απαύγασμα, συγκαταβάσει χρησάμενος, εὐδοκία τε πατρικῇ καὶ συνεργία τοῦ ζωαρχικοῦ Πνεύματος, τὴν καθ' ἡμᾶς πτωχείαν ὑποδὺς, (οὐ γὰρ ἔφερε δι' ἄφατον ἀγαθότητα, χειρὸς οἰκείας ζημιωθήσεσθαι τὸ ποίημα), καὶ ἄνθρωπος κατὰ πάντα, κἂν οἱ Χρι στομάχοι μὴ βούλωνται, ὥσπερ δὴ καὶ Θεὸς ὢν ὁ αὐτὸς πληρέστατος, ἁμαρτίας χωρὶς ἐχρημάτισε, καὶ διὰ σταυροῦ καὶ πάθους καὶ ἀναστάσεως τῶν δεσμῶν τῆς κατακρίσεως ἡμᾶς ἠλευθέρωσε, καὶ τῶν παθῶν τῆς ἁμαρτίας ἀπήλλαξε· τῆς καθ' ἡμῶν

πλεονεξίας ἐκβεβληκὼς τὸν ἀόρατον τύραννον, καὶ ἡ εἰς τὸ ἀρχαῖον τῆς εὐκληρίας επανήγαγεν· ῖνα ὁ τὴν φύσιν εἰς τὸ εἶναι παραγαγών, καὶ τὸ εὖ εἶναι ὑπερ- βλύσει φιλανθρωπίας ταύτῃ χαρίσηται, καὶ τέλειος ἡ καὶ ἄρτιος ὁ κατὰ Θεὸν κτιζόμενος ἄνθρωπος· ταῦτα προφῆται ἄνωθεν προανακεκράγεσαν, ἀπό στολοι εὐηγγελίσαντο, μάρτυρες ἀνδρισάμενοι ἐπαρ ῥησιάσαντο, οἱ τούτων ὀπαδοὶ καὶ συνεργοί τῆς Εκκλησίας διδάσκαλοι εἰς μέγα κατευρύνοντες συν διηγωνίσαντο· διὰ τούτων πάντων οὓς ὁ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἑαυτοῦ ἔθετο, τὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἐν πᾶσι πραγματευσάμενος ἡσφαλίσατο, ἵνα οἷς τι μέλει τῆς σωτηρίας τῆς ἑαυτῶν, ἐντεῦθεν ἐπιγινώσκηται τὰ βελτίω τε καὶ συμφέροντα· τί γὰρ ἂν ζητήσαις, ἄνθρωπε, καν τῶν λίαν ἧς ἐξεταστικῶν τε καὶ θεωρητικῶν τὴν διάνοιαν, καὶ οὐκ εὐθὺς ἂν κατα- λάβοις κεκριμένον καὶ πεφασμένον ἐν πνεύματι ; οὐ θεολογίας τὸ ὑψηλὸν καὶ ἐπηρμένον ἐν δόγμασιν; οὐ τῆς θείας οἰκονομίας τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος ; ἀλλὰ τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων τὸ ἀνεξερεύνητον; ἀλλὰ τῶν αἱρετέων τὰς ὑποθήκας; οὐχὶ τὰς τῶν φευκτέων απαγορεύσεις; ἢ τῶν τοῖς ἀξίοις ἡτοιμα σμένων ἀγαθῶν τὰς ἐπαγγέλσεις; καὶ τῶν εξ βιούντων καὶ ἐν φόβῳ Θεοῦ καὶ ἐντολῶν τηρήσει τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλύπτεσθαι ; τῶν τε αιτ σχρῶς καὶ ἀνοσίως διαζώντων, τὴν ἠπειλημένην τιμωρίαν καὶ κόλασιν ; Καὶ ἵνα μὴ τοῖς καθ᾽ ἕκαστον ἐπεξιόντες, τῷ λόγῳ ἐνδιατρίβοιμεν, οὐ πάσης δ. Τίς οὖν ἔτι χρεία ἐπὶ κενοφωνίαις και ζητή- C σεσιν ἐκτόποις ἑαυτοὺς ἐπιῤῥίπτειν, καὶ δόξας ἀνα- κινεῖν τερατώδεις, καὶ πολὺ τὸ βλαβερὸν νοσούσας καὶ μάταιον ἀνθρώποις ἐξευρημένας τοῖς σφῶν αὐτ τῶν δουλουμένοις πάθεσι καὶ θελήμασι, κατεφθαρ μένοις τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ διεστραμμένοις τὴν γνώμην καὶ τὴν διάνοιαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐκ πλείονος καλῶς σεσιγημένας, καὶ τοῖς δοκίμοις τῆς Εκκλησίας ἐνδίκως ἀπεληλαμένας, καὶ ὡς κονιορ- τὸν ὑπὸ λαίλαπος ῥᾳδίως σκεδαννυμένας, καὶ λήθη τοῖς ἐρασταῖς τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀληθείας παρα περφθείσας, ὡς λήθης ὄντως ὑπαρχούσας αξίας; Οὐ δεῖ τοίνυν ξέναις καὶ ἀλλοτρίαις φωναῖς παρασύ ρεσθαι, καὶ ἀνδρῶν ἀσεβῶν διδασκαλίαις, τῶν χρόν νοις πολλοῖς πρότερον ὑπὸ συνόδων τῶν ἐκκλησια- στικῶν ὡς αἱρετικῶν καὶ ἀντιπάλων τῆς ὀρθῆς πί- D στεως ἐκβεβλημένων, καὶ τοῖς ἀναθέματι παρ' αὐ τοῖς παραπεμφθέντων ὑπάγεσθαι· οὐδὲ προσέχειν τὸν νοῦν τοῖς στρεβλοῦσι τὰς θείας Γραφὰς πρὸς τὸ ἑαυτῶν θεοστυγὲς φρόνημα· ἀλλὰ χαίρειν φράσαν- τας ταῖς τούτων τερθρείαις εκτρέπεσθαι· μακρά γὰρ ληροῦσι, σφᾶς τε ἑαυτοὺς παραλογιζόμενοι μᾶλλον, ἢ οὓς φενακίζειν οἴονται, καὶ τὰς τῶν προσεχόντων ἀκοὰς εἰς μάτην ἀποκναίοντες· ὄντως κενολογοῦσι καὶ ἀποσφάλλονται εἰς τὰ καίρια οι ταῦτα ἐκζητοῦντες· οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῆς δόξης του Θεοῦ κατεργάζονται, αὐτοί τε καὶ οἱ τούτων ἐξακο λουθοῦντες τῇ πλάνῃ· τὴν δόξαν δὲ τὴν ἰδίαν συν ιστάνειν κακῶς καὶ ἀνοήτως ἐν τῇ ἑαυτῶν αἰσχύνη tuens : nempe ut qui humanam naturam ad exsis- tendum produxerat, idem ei felicem statum bene- volentiæ suæ exuberantia largiretur, et creatus a Deo homo perfecta incolumitate frueretur. Hæc olim prophetæ proclamaverant, apostoli postea evangelizaverunt, martyres fortiter professi sunt, atque horum asseclæ et cooperatores Ecclesiæ ma- gistri magnopere adampliantes simul tuiti sunt. Per hos omnes Deus, quos in Ecclesia sua collo- cavit, vitæ nobis adjumenta omnia firmiter stabi- livit, ut quisquis salutis suæ parumper curam gerit, binc quid melius utiliusque sit cognoscat. Quid enim quæras, o homo, etiamsi maxime curiosus acutusque ad meditandum fueris, quod non 152 illico invenias spiritu dijudicatum et patefactum ? nonne habes theologiæ altitudinem et dogməlum sublimitatem? nonne divinæ œconomiæ summam bonitatem, judiciorum Dei profunditatem, rei ge- rendæ præcepta, fugiende vetita, paratorum san- ctis hominibus bonorum promissiones, iis qui recte cum timore Dei ac mandatorum observantia vixe- rint gloriam in posterum revelandam, contra vero turpiter scelesteque viventibus pœnæ atque suppli- ciorum intentas minas? Et ne singula recensentes, verbis diutius indulgeamus, nonne quamlibet alio- rum meditationein vel operam, inspiratorum sa- pientium sermones, divina philosophia redundan- tes, superant ? 4. Quid ergo jam opus erat vanis vocabulis et absurdis quæstionibus semet tradere, portentosas- que opiniones ac valde noxias ciere, ab hominibus excogitatas vitiorum cupiditatumque suarum man- cipiis, animo et corpore corruptis, et sensum suum intellectumque distortos habentibus ? He nimirum idcirco opiniones jamdiu silentio pressæ, et a pro- batis Ecclesiæ magistris merito explose fuerant, atque ut fenum a turbine facile dissipatæ, et al honesti verique amatoribus oblivioni traditæ, cen reapse oblivione dignæ. Non est ergo committen- dum, ut peregrinis alienisque vocabulis abducamur, et doctrinis impiorum hominum decipiamur, qui multos jam ante annos ab ecclesiasticis synodis ut hæretici et rectæ fidei hostes excominunicati sunt et anathematibus subditi : neque his attendamus, qui divinas Scripturas ad suam Deo odibilem sen- tentiam vi pertrahunt sed repellamus insulsorum horum praestigia; diu enim nugantur, se ipsos magis decipientes, quam illos quibus fucum facere putant, et auscultantium aures frustra obtundunt. Sed revera vanitates effutiunt, et in re gravissima errant qui his quæstionibus implicantur: nikil enim pro gloria Dei agunt, sive ipsi, sive cæteri qui horum errorem sequuntur, sed opinionem tantum propriam improbe insipienterque cum ignominia sua comprobare nituntur. Quandiu itaque impietas intra suas caveas se continuit, alta pax in Ecclesia Dei versabatur; et quidquid orthodoxum in orbe θεωρίας καὶ πράξεως τὰ τῶν Θεοσόφων λόγια, τὸ πουσι; φιλόσοφόν τε καὶ ἔνθεον κομῶντα ὑπεραστρά

erat, feliciter constanterque persiabat : quodque A in hoc rerum statu fieri solet, religio ut par erat, et moruin sanctitas, et erga sacras ædes cura atque frequentia, simulque cultus, ubique in dies auge- bantur. Sed non poterat hæc æquo animo cernere abyssi draco, communis hostis naturæ nostræ et oppugnator diabolus, qui bonæ cuique rei luvidet atque adversatur. Idcirco in parata sibi vasa ma- litiæque organa se insinuavit, per quæ subruere sinceræ nostræ fidei arcem machinatus est : quod ipsum olim immisso serpente ad progenitricis nos- træ deceptionem factitaverat. Quid ergo accidit ? Malum invalescit, et impietatis turbo excitatus ex- tollitur atque inflammatur, et impii homines auda- ciam sumunt; mali, inquam, operarii, vitandæque secle assecla, tanquam ex adytis nescio quibus incredulitatis emergentes, nudata ut dicitur fronte adversus dogmata nostra in acie steterunt; et quam jamdiu in suis animis conditam impietatis scintillam continuerant, idoneo caplo tempore, ceu solet ignis in aridant materiem incidens, nunc in ingen- tem Hammam incendentes extulerunt. 5. Quis vero jam digne vel fidei corruptoruni spiritalem perniciem deploret, vel pro veritate per- secutionem patientium calamitates salis tragice exponat? Porro operae pretium est, ut ego julico, ue id quidem silentio transmittere, ut cuncti 153 agnoscant quali de radice tales orti sint surculi. Isti enim, de quibus loquiumur, quotquot nempe vita torpi abjectaque sunt, lascivi et corrupto animo, menteшique perversam atque ad malum pronam gerentes, hi inquam hactenus multos, quod in aliis sæpe negotiis accidit, latuerant : fraus enim occultusque dolus pravos adhuc illorum mores te- gebaut : nonnullos tamen, qui longa conversatione gesta eorum noverant, res hæc minime fugerat. Mittamus alia commemorare quæ ab scientibus et narrantibus audire licet; atque unde, et ex quibusuam pravis sævisque operibus in monasti- cum habitum semet transfiguraverint, cum antea laici fuissent, ut ad sacerdotium et ecclesiasticos ordines latenter irreperent. Necesse igitur erat, D qui moribus inhonestis vitandisque erant, eos consentaneas quoque circa fidem sententias ha- bere (16-17). Solet enim lingua cum actibus consen- tire, ut alterutrum ex altero denotetur. Insuper et vanæ gloriæ cupidi erant, eamque multo ante afſe- ctabant. Certe illorum consilia nonnullis manifeste explorata fuerunt; quia et hanc vocem misisse eos compertum est, quod etiam animam vendere pa- rati essent, dummodo licenter comessabundi in agnoscit in suo ad uxorem Marcellam præclaro tant aut dictitant. διαγωνίζονται· ἕως μὲν οὖν ἡ ἀσέβεια εἰς τοὺς ἑαυτῆς ἐνδύσα φωλεοὺς ἀπεκέκρυπτο, εἰρήνη βαθεία τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ ἐνεπολιτεύετο, καὶ πᾶν ὅσον ὀρθόδοξον ἐν εὐθυμίᾳ καὶ εὐσταθείᾳ καθιστάμενον διετέλει· καὶ ὅ φιλεῖ ἐν τοῖς τοιούτοις ἕπεσθαι, εὐ λάβεια, ὡς τὸ εἰκὸς, καὶ σεμνότης βίου, καὶ ἡ περὶ τοὺς ἱεροὺς οἴκους σπουδὴ καὶ προσεδρεία· οἷς ἀκόλουθον, καὶ ἡ περὶ τὸ θεῖον θεραπεία, ἑκάστοτε προσετίθεντο επαυξόμενα· ἀλλ' οὐκ ἔσθενε ταῦτα φέρειν ὁρῶν ὁ δράκων ὁ βύθιος, ὁ τῆς φύσεως ἡμῶν κοινὸς ἐχθρὸς καὶ πολέμιος διάβολος, ὁ βάσκανος τῶν καλῶν καὶ ἀντίθετος· διὰ τοῦτο εἰς σκεύη αὐτῷ ἡτοιμασμένα καὶ εἰς κακίας ὄργανα χρηματίσαντα παραδύεται, δι' ὧν ἐκπορθεῖν ἐκμεμηχάνηται τῆς ἀκιβδήλου ἡμῶν πίστεως τὴν ἀκρόπολιν· ὅπερ ση Β καὶ πάλαι διὰ τοῦ ὄφεως, πρὸς τὴν ἐξαπάτην τῆς προμήτορος ετεχνάσατο· τί οὖν; ἀναπνεῖ τὸ κακὸν, καὶ τῆς ἀσεβείας ἡ λαίλαψ ἐπαιγίζουσα εἰς μέγα αἴρετα: καὶ ἀνάπτεται, καὶ οἱ πονηροί παρρησιά ζονται· οἱ κακοὶ ἐργάται, οἱ τῆς κατατομῆς τῆς φευκτέας, ὥσπερ ἐξ ἀδύτων τινῶν τῆς ἀπιστία; προανακύψαντες, 3 δὴ λέγεται, γυμνῇ τῇ κεφαλῇ κατὰ τῶν ἱερῶν ἡμῶν δογμάτων χωροῦσι παραταττόμενοι· καὶ ὅπερ πάλαι ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς τῆς ἀσεβείας εἶχον εμφωλεύον ἐμπύρευμα, καιροῦ λαβόμενοι, καθάπερ πῦρ εὐκαταπρήστου ὕλη; ἐπι δραξάμενον, νῦν εἰς φλόγα μεγάλην ἐκκαύσαντες ἀνεῤῥίπισαν. ἱερωσύνην καὶ τοὺς ἐκκλησιαστικούς καταλόγους, ε'. ᾿Αλλὰ τὶς ἂν ἐντεῦθεν ἀξίως, ἢ τῶν ἀθετούντων τὴν πίστιν τὸν ψυχικὸν ὄλεθρον ἀποδύραιτο, ἢ τῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας διωκομένων, τὰς συμφορὰς ἐκ- τραγῳδήσειεν; "Αξιον δὲ, ὡς ἔγωγε οἶμαι, μηδὲ τοῦτο σιωπῇ παρατρέχειν, ὡς εἰδεῖεν ἅπαντες ἐξ οἴας ρίζης, οἷα ἐξέφυ βλαστήματα· οὗτοι γάρ, περὶ ὧν ὁ λόγος, ὁποῖοι μὲν τὸν βίον αἰσχροὶ καὶ κατά- πτυστοι, ἐμπαθεῖς τε καὶ διεφθαρμένοι τὴν ψυχὴν, καὶ τὸν νοῦν ἐνδιάστροφον ἔχοντες καὶ πρὸς κακίαν εὐπαρακόμιστον, πλείονας μὲν ἄχρι τοῦ δεύρο, ὅπερ ἐν πολλοῖς πολλάκις συμβαῖνον εὑρεῖν ἔστιν, ἐλάν- θανον· τὸ γὰρ δολερόν τε καὶ ὕπουλον κατεσκίαζεν αὐτῶν ἔτι τὴν κακοήθειαν· εἰσὶ δὲ οὓς καὶ ἐκ μα κρᾶς τῆς ἁμιλίας εἰς πεῖραν τῶν πεπολιτευμένων αὐτοῖς ἀφιγμένους, ἥκιστα ταῦτα διέφυγεν· ἐῶμεν τἆλλα λέγειν, ἃ καὶ εἰδότων καὶ λεγόντων ἔστιν ἀκούειν ὅθεν τε καὶ ἐξ οίων φαύλων τε καὶ σκαιῶν ἔργων, ἐπὶ τὸ σχῆμα τὸ μοναχικὸν, ἐν λαῖ κοῖς τὸ πρὶν τελοῦντες, μετέθεντο· ὅπω; τε εἰς τὴν τῶν δογμάτων ἑκάστου φέρειν πέφυκε τὰς ἀποδεί λανθάνοντες εἰσεφθάρησαν· ἔδει τοίνυν ἄρα τὸν τρό πον ἄσεμνον καὶ φευκτόν σχόντας, ἀναλόγους καὶ τὰς περὶ πίστεως κεκτῆσθαι ὑπολήψεις· εἴωθε γάρ πως ἀκόλουθον εἶναι τὸν λόγον ταῖς πράξεσιν, ἵνα δι' ἑκατέρου χαρακτηρίζηται θάτερον· ἑπομένως δὲ τούτοις, καὶ δόξης κενῆς ἐρᾶν· τοῦτο γὰρ ἦν αὐτοῖς ἐκ πλείονος σπουδαζόμενον· καὶ γὰρ εὐφώρατα και Εκδηλά τισι τὰ τῆς γνώμης αὐτῶν γέγονεν· ἐν ᾧ τοιαύτην ἀφιέντες φωνὴν ἑάλωσαν, ὡς εἴπερ δέοι ξεις·

καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν ἀπεμπολήσαι, παρρησιαζο- Α μένους κωμάζειν εἰς τὰ βασίλεια, καὶ ἅμα τὸ γαστρίζεσθαι αὐτοῖς ἐκεῖθεν ἠλπικότες περιγενήσε- σθαι, ἐπείπερ οὕτως εἶχον σκέψεώς τε καὶ γνώμης ἐκ πλείονος· ἀνδράρια γὰρ κρεατραφῆ καὶ ἀκρατέστατα, γαστριζόμενα καὶ ταῖς Συβαριτικαῖς τραπέζαις εἰσ- εγαν προσηρτημένα, θῆτες ὥσπερ τινὲς καὶ παρά- σιτοι μισθοφοροῦσι τῇ κοιλίᾳ· ἂν ὁ Θεὸς ἡ κοι λία, καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ. Οι κοιλιόδουλοι καὶ ταῖς σαρκικαῖς ἡδοναῖς αἰχμαλωτιζόμενοι, σαρ- κικῶν τῶν θελημάτων τυγχάνουσι· καὶ γὰρ τοῖς ἐκ τοῦ δημοσίου σιτηρεσίοις σιτοῦνται, λιπαρῶς εὐωχού μενοι· καὶ τῷ ὄντι τὰ τῆς σαρκὸς φρονοῦντες, καὶ κατὰ σάρκα ζῶντες, καὶ τῇ δεσποίνῃ γαστρί, ὥσπερ ἄλλῃ Βάαλ, γόνυ κάμψαντες υποκατα- β κλίνονται · κἀντεῦθεν ἐκκαρποῦνται τῆς ἁμαρτίας οἱ τάλανες τὰ ὀψώνια· εἰς τοσοῦτον κακοῦ προΐασι, παθῶν ἐντρύφημα τὸ τῆς πίστεως εὑρηκότες και νούργημα, οὕτω τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ἐντολῆς κατολιγωρήσαντες· τῇ τε γαστρὶ καὶ τῷ λαιμῷ χα- ριζόμενοι, καὶ ταῖς δυναστείαις, ὡς οἴονται, 4ς εύ- φραίνειν ἐν ταῖς ἑαυτῶν κακίαις καθὰ γέγραπται προῄρηνται, καὶ κατὰ τὸν θεομισῆ καὶ βέβηλον ἐκεῖνον Ἡσαῦ, ὃς βρώσεως μιᾶς ἕνεκεν τὰ πρωτο- τύκια ἑτέρῳ ἀπέδοτο, τὴν ἐλευθερίαν τῆς πίστεως καὶ τῆς ἱερωσύνης προὔδωκαν, οὐδὲν ἧττον· καὶ τῶν γε χάριν τὸ ἀποστολικὸν προαναπεφώνηται λό- γιον, τοιούτοις κέρδεσι τὰς πρὸς Θεὸν ἐπηγγελμένας αὐτοῖς συνθήκας καὶ τὸ εὐθὺ τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, ἀφρόνως καὶ σφαλερῶς διαμειψαμένων· Οὐαὶ αὐ- τοῖς, ὅτι τῇ ὁδῷ τοῦ Κάϊν ἐπορεύθησαν, καὶ τῇ πλάνῃ τοῦ Βαλαάμ μισθοῦ ἐξεχύθησαν! Το γάρτοι τὴν ἀρίστην καὶ βασιλικὴν ἰέναι τρίβον οὐκ ἀνεχόμενοι, οἷα δή τινες πῶλοι ἀγέρωχοι καὶ δυσκάθ- εκτοι, ἐπὶ κρημνούς καὶ ἀκάνθας φέρονται, καὶ ὥσπερ ἑαυτῶν ἐκλαθόμενοι, μηδ' ὅτι τὸ θνητὸν περικείμενοι ἐννοοῦντες οἱ δείλαιοι· ἐφ᾽ οἷς ἂν δι καίως μέλα + Παροιμιακή ῥῆσις ἐπιστυγνάζουσα φθέγξαιτο · "Ω οἱ ἐγκαταλείποντες ὁδοὺς εὐθείας, τοῦ πορευθῆναι ἐν ὁδοῖς σκότους· οἱ εὐφραινό- μενοι ἐπὶ κακοῖς, καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφῇ κακῇ· ὧν αἱ τρίβοι σκολι, καὶ καμπύλαι αἱ εὗρον ἂν τρίβους τὰς τῶν δικαίων λείους. ς'. Ἐπεὶ οὖν καὶ αὐτοὶ τοῖς προφητικοῖς ἐλέγχοις D ἁλίσκονται, ἀκούσονται ἡ τοῖς ὁμόφροσιν αὐτοῖς Ἰουδαίοις πάλαι ὀνειδιζομένοις ἐλέγετο· Ὄψις πόρνης ἐγένετό σοι, ἀπηναισχύντησας πρὸς πάντας. Τῷ δὲ τῆς ἀναισχυντίας κακῷ φυσώμενο! τε καὶ διαιρόμενοι, καὶ τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦντες, 'Εροῦσί που πάντως· Απόστα ἀφ' ἡμῶν· ὁδοὺς σου εἰδέναι οὐ βουλόμεθα. ᾿Αναιδεῖ προσώπῳ καὶ ἀπηρυθριασμένῳ ὑφιστάμενοι, ὡς ἂν φήσειεν ὁ σου φὸς ὁ Αὐσίτης, ὁ τῆς ἀνδρείας ἀκατάπειστος πύργος καὶ ἀκαθαίρετος, τῶν ἐν τῷ βίῳ εὐθηνουμένων ἀσεβῶν στηλιτεύων τὸ μοχθηρὸν καὶ ἠλίθιον· να γὰρ ταῦτα δι' ὧν ὁρῶσιν ἀνοσίως βεβαιώσωνται, regium palatium venirent, illic scilicet crapulari sperantes, quod ipsorum jamdiu votum erat et mentis molimen : carnivori homunculi et intempe- rantissimi, ventri et sybariticis mensis prorsus dediti, conviviorum umbrae et parasiti, mercedem ventri quærentes : Quorum Deus venter est, et gloria in ignominia 33. Ventris sui nimirum famuli, et carnalium voluptatum mancipia, carnales appe- titus sequuntur. Ecce enim hi publica impensa cibis aluntur lauteque convivantur: et vere carna- lia sapientes, et secundum carnem viventes, domino ventri tanquam alteri Baal, genu submisso, obse- quium exhibent; atque hinc lucrantur infelices hi peccati opsonia, et in tantam calamitatem veniunt, ut cupiditatum suarum alimentum inveniant fidei μovitatem, divino timore ac mandatis plane negle- ctis, ingluviei et ventri indulgentes, nec non terrenis potestatibus, ut putant, quibus gratificari prout scriptum est, maluerunt; et more illius Deo invisi profanique Esau, qui pusillæ escæ causa, primoge- niti dignitatem alteri vendidit, fidei libertatem ac sacerdotii prodiderunt. Contra hos apostolicum quoque elatum editum est, qui bujusmodi lucris initum ab eis cum Deo fœdus, el confessionis nos- træ rectitudinem stølte et inconstanter permuta- runt. Væ illis qui in via Cain abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt " ! Quamobrem optima regiaque via incedere non ferentes, veluti quidam ferocientes equi et frenum ægre patientes, in præ- cipitia dumosque ruuut, sui veluti obliti, neque mortalem conditionem heu miseri repritantes. Quibus sane merito accommodaretur triste illud proverbiorum efflatum: 0 qui derelinquunt vias re- clas, ut in vias tenebrosas abeant! Qui malitia gau- dent, el distortis lætantur moribus! quorum sem læ oblique, et cursus tortuosi! Perplacet enim illis jucundumque est et semetipsos et alios a recta via submovere, atque a justa sententia declinare.– Sin autem, inquit, bono tramiti insistere maluissent, planas esse comperissent justorum vias s. en Prov. 11, 13 seq. 154 6. Quoniam vero et isti propheticis incre- pationibus sunt obnoxii, audiant quid consentaneis ipsorum contumeliosis olim Judæis dictum fuerit : Frons meretricia tibi est, impudenter cum omnibus egisti v. lli vero impudentiae tumore inflati et elati, et Domini jussa detrectantes, diserte aliquando : Recede a nobis; vias tuas cognoscere nolumus ", audaci effrontique vultu dicent; at de his loqueretur sapiens ille Ausites, firma et expugnabilis fortitu - dinis turris, qui impiorum in vita prospere agen- tiam improbitati stoliditatique maldicit. Ut enim b;ec per ea quæ ipsi male agunt firmentur, Dei ti- morem abjiciunt, canonicam quamlibet et sacram τροχιαὶ αὐτῶν· ἐπείπερ ἥδιστον αὐτοῖς καὶ ἐπίχαρι τὸ μακρὰν ποιεῖσθαι ἑαυτούς τε καὶ ἄλλους ἀπὸ ὁδοῦ εὐθείας, καὶ ἀλλοτρίους τῆς δικαίας γνώμης· εἰ γὰρ ἐπορεύοντο, φησί, τρίτους ἀγαθὰς,

constitutionen a doctoribus recte cum sancto Spi- ritu editam aspernantur, et foederis cum Deo apul sanctum altare initi obliviscuntur, confessionemque illam ejurant, qua recitata (17'), sacram mactionem, Den nescio cur permittente, receperunt, et sacerdotii dignitas ipsis cum praeconio (18) collata fuit. Atque ut summatim dicam, gloriosam nostram inculpatan- que fidem abjicientes, a magno se atque indivisibili Ecclesiæ corpore, tanquam putrida et corropta membra abscindunt, et in partes heterodoxorum, qui jamdiu adversus rectam doctrinam præliantur, transeunt : quorum postquam impietatem damnave- rant (19), saepe etiam crudelitatem et lasciviam vi- tuperaverant, postremo in idem ac illi perditionis barathrum inciderunt : ne illam quidem', si nihil alind, verentes sanctam ac venerandam divina inspi-` ratione congregatam secundo synodum in urbe Nicaea Bithyniae metropoli; neque editam ab ea recenter sacram definitionem. rectitudine et ortho dosia plenam, quae ipsorum auribus adhuc asso- nat : quin etiam chirographa sua et vivificæ crucis typos, quibus ei decreto subscripserant (20), abne- gantes. Et nobis prodierunt, sed non erant ex nobis ; nam si fuissent ex nobis, nobiscum utique perman- sissent (98), clamaret hoc loco divinitus granati voce tuba theologie. Quid ergo? Necesse fuit illos, post- quam confessionem abjecerant, spiritu quoque sacræ unctionis deinceps privari, quia non licebat abne- gantibus fidem, cum qua uncti fuerant, muneribus unctionis fungi. Quapropter juste admodum, qu- c niam ipsorum pertinaciam atque insanabilem mor- bum sacra Ecclesiæ cognoverat synodus (sæpe enim illi obligata fide, toties sanctum Spiritum fefellisse convicti sunt) juste, inquam, sacerdotio eos expulit, atque omni sacerdotali officio interdixit, scriptogne depositionem illorum declaravit, quippe qui a ca- nonibus sacris discesserant. Ergo fungi erga Deum sacerdotio prohibiti, circa aulam regiam perpetuo versantur, ibique theatrum sibi tanquam reapse scenici paraverunt. Ibi sacrilegos vanosque conventus celebrant, ibi dramata impietatis quasi spectacula edunt, et res divinas ludi loco habent ; et Servato- ris omnium Christi humanam vitam, comœdiæ in- star ac ritu theatrali repræsentare non exhorrent; novique testamenti sanguinem, quo fuerunt re- D dempti, profanum existimant; et sacris incarnationis symbolis, œstro veluti erroris sui et infidelitatis, perciti, furiose insultant. vel, L. IV. Α τὸν μὲν τοῦ Θεοῦ φόβου ἀπώσαντο, πᾶσαν δὲ κανο νικὴν καὶ ἔνθεον θεσμοθεσίαν διδασκάλων εξ τεθει μένην διὰ τοῦ Πνεύματος ἀτιμήσαντες, καὶ τῶν συνθηκῶν ἃς ἐν τῷ θείῳ θυσιαστηρίῳ καθωμολόγη σαν ἀμνημονήσαντες· τῆς τε ὁμολογίας, μεθ' ἦς, οὐκ οἶδα ὅπως, τοῦτο τοῦ Θεοῦ παραβλέψαντος, ἀνα αξίως ἐχρίσθησαν, καὶ τὸ τῆς ἱερωσύνης αὐτοῖς ἐπισ κεκήρυκται ἀξίωμα ἅπαρνει γενόμενοι· καὶ συλ λήβδην εἰπεῖν, τὴν πίστιν ἡμῶν τὴν εὐκλεᾶ καὶ ἀμώμητον καταπροέμενοι, τοῦ μεγάλου καὶ ἀτμήτου τῆς Ἐκκλησίας σώματος, ὡς σεσηπότα και διεφθαρ μένα μέλη ἑαυτοὺς ἀποῤῥηγνύουσι, καὶ τῇ τῶν ἑτεροδοξούντων μοίρᾳ, καὶ πάλαι ποτὲ πρὸς τὸν ὀρθὸν λόγων ἀσυνέτως μεμαχημένων προσέθεντο ὧν πολλὰ μὲν πρότερον κατεγνωκότες τῆς δυσσεβείας, πολλὰ δὲ τῆς ἀπανθρωπίας αὐτοὺς καὶ ἀσελγείας καταμεμψάμενοι, εἰς ταυτὸν ἐκείνοις τῆς ἀπωλείας περιπεπτώκασι βάραθρον· οὐδὲ τὴν ἐκ θείας ἐπι πνοίας κεκινημένην ἁγίαν καὶ σεπτὴν ἐν Νικαία τὸ δεύτερον σύνοδον, ἢ τὸ προύχον κατά Βιθυνους ἔλαχεν, εἰ μή τι ἄλλο τῶν πάντων αἰδεσθέντες, καὶ τὸν παρ' αὐτῇ ἐκπεφωνημένον θεῖον ὅρον, καὶ πάσης εὐθύτητος καὶ ὀρθοδοξίας γέμοντα ἔναυλον ήδη ἔχοντες, καὶ οὕτω πυκνὰ τοῖς ὠσὶν ἐνηχούμενον, τα τα οἰκεῖα χειρόγραφα καὶ τοὺς τύπους τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ, οὓς ἐν αὐτῷ κατεσημήναντο ἐξομνύμενοι. Ἐξ ἡμῶν ἐξῆλθον, ἀλλ' οὐκ ἦσαν ἐξ ἡμῶν· εἰ γὰρ ἦσαν ἐξ ἡμῶν, μεμενήκεισαν ἂν μεθ' ἡμῶν, εἴποι ἂν ἐνθέως ὑποφωνοῦσα ἡ σάλπιγξ τῆς θεολο- γίας ή μεγαλόφωνος. Τί οὖν; ἔδει λοιπὸν αὐτοὺς, ὥσπερ τὴν ὁμολογίαν ἀπεσείσαντο, οὕτως ἀμοιρῆσαι καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος χρίσεως, ὡς οὐκ ἐνὸν τὴν μὲν πίστιν μεθ' ἧς ἐχρίσθησαν παραγράφεσθαι, ἐνεργεῖν δὲ τὰ τῆς κρίσεως· τοιγαροῦν καὶ μάλα ἐνθέσμως, ἐπείπερ τὸ ἀνεπίστροφον καὶ ἀνιάτρευτον αὐτῶν τῆς νόσου, ὁ ἱερὸς τῆς Ἐκκλησίας ἑώρακε σύλλογος (πολλάκις γὰρ τὸ πιστὸν ἐκεῖνοι παρα σχόντες τῇ Ἐκκλησία, τοσαυτάκις τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ψευδόμενοι διηλέγχοντο) ἀποκηρύκτους τῆς ἱερωσύνης πεποίηκε, πάσης αὐτοὺς ἀπρακτεῖν ἱερα τικῆς καθορίσας ἐγχειρήσεω;· ἔγγραφόν τε αὐτῶν τὴν καθαίρεσιν καταστησάμενος, ὡς δὴ ἐκ τῶν ἱερῶν κανόνων ορμώμενοι· ἐπεὶ τοίνυν τοῦ ἱερατεύειν θεῷ εξώσθησαν, κατὰ δὴ τὰ βασίλεια περιαγείρονται συνεχέστατα, καὶ σκηνὴν ἑαυτοῖς οἷα σκηνικοὶ ἀποσχεδιάσαντες ἀπετέμοντο· ἐνταῦθα τὰ τῆς πα· ρανομίας καὶ ματαιότητος συγκροτούσι συνέδρια, ἔνθα δὴ τὰ δράματα τῆς ἀσεβείας ἐπιδεικτικώς ἐκπομπεύουσι, καὶ τά τε θεῖα παίζουσι, καὶ τὴν τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ οἰκονομίαν, κωμ-

ζ'. Ἐπεὶ οὖν ἀσεβεῖν αὐτοὺς ἔδει καὶ λόγῳ καὶ Α πράγματι, ὅσα μὲν αὐτοῖς αἱρετὰ τὰ πρὸς Θεὸν ἀθετοῦσι, τῇ γλώσσῃ ἀσελγαίνουσιν· ὅσα δὲ δυνατά βεβήλοις χερσὶ τὰ ἅγια χραίνουσιν· οὕτω γὰρ αὐτοῖς ἢ ἑτέρωθεν ἢ ἑκατέρωθεν, ἢ ἑνί γε τῷ τρόπῳ πάντως τὸ ἑξαμαρτάνειν περισπούδαστον· διὰ ταῦτα ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ κατεπανουργεύσαντο γνώ- μην, καὶ ἐβουλεύσαντο, μᾶλλον δὲ κατεπράξαντο, κατά τῶν ἁγίων αὐτοῦ· ὡς πολὺ τὸ πλῆθος τῆς τοῦ Θεοῦ μακροθυμίας καὶ τῆς ἀνοχῆς καὶ χρηστότητος· πῶς τὴν κτίσιν μαιμῶσαν καὶ βρέμουσαν τῶν Χριστομα χούντων ἐπεξιέναι τὴν τόλμαν, πεδήσας οὐκ ἦν έσχετο ; πῶς παθεῖν & παθεῖν δίκαιον, τὰ στοιχεῖα τα περικόσμια οὐδαμῶς συνεχώρησε; τὸ τόξον ἐντείνεται, καὶ κατέχεται, ὅ τοῖς τοῦ θανάτου σκεύε σιν ἑτοιμάζεται; ἡ τεθηγμένη καὶ ἀστράπτουσα μάχαιρα, καὶ τὰ ἠκονημένα βέλη ὡς ἀφ' αἵματος τῶν ἀσεβῶν μεθυσθησόμενα καὶ πλησθησόμενα, οὐκ επαφίεται; οἱ φωστῆρες τὸ φῶς οὐ συστέλλονται, οὐδὲ τὸν δρόμον ἐπέχονται, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας καὶ χρηστότητος ταμιευόμενα, οὔτε βελτίους τοὺς ηλιθίους ἐργάζεται, οὔτε εἰς συναίσθη- σιν τῶν τολμωμένων ἄγει, ἀφορμὴ δὲ μᾶλλον καὶ ὑπόθεσις τοῦ ὁρᾶν ἀνοσίως ἐγγίνεται· τί οὖν τις τῶν ἐχεφρόνων καὶ νοῦν ἐχόντων, τὸ ἄθεον σύνταγμα τοῦτο καλέσειε; τί δὲ ἄλλο γε, ἢ τὸ Καϊάφα συν ἔδριον, καὶ τὸν πάλαι κατὰ Χριστοῦ Ἰουδαϊκὸν δῆμον μαινόμενον; καὶ νῦν γὰρ Αρχοντες λαῶν συν- ήχθησαν, κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Πάλιν ἱερεῖς καὶ Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι καὶ ἄλλα συμβούλια ἐφ' ὁμοίαις ταῖς ἐγχειρήσεσι· πάλιν Χριστὸς καθυβρίζεται καὶ μαστίζεται· ὥσπερ τὸ πρότερον ἐν σαρκὶ πεφηνὼς ὁ φιλάνθρωπος, οὕτω καὶ νῦν ἐν εἰκόνι τυπούμενος ὁ μακρόθυμος. γ. Σκοπείσθω γὰρ ἀκριβῶς τε καὶ ἐμμελέστατα, ὅτι καθόσον νῦν τὰ ὑβριζόμενά τε καὶ καθαιρούμενα χαρακτηρίζει τὸν Κύριον, κατὰ τοσοῦτον καὶ αὐτοὶ τους σταυρώσαντας Ἰουδαίους, καὶ τὴν ἐκείνων μιαιφονίαν περιφανῶς εἰκονίζουσιν· ὡς γὰρ ἐκεῖνοι τὸν Δημιουργὸν ἀνελεῖν πάντα τρόπον ἐκμηχανών- ται, οὕτω καὶ οὗτοι τὰ ἐκείνου ἀπεικονίσματα ἐξε αφανίζειν, πᾶσαν σπουδὴν τίθενται· ἐπίσης το γα- ροῦν ἐπ' ἀμφοῖν τὰ τῆς μιμήσεως ἀκραιφνῶς δια- δείκνυται· ὡς γοῦν ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις ἐκείνοις τολμήματι τὸ ἐμφανές ἤδη συντεθεώρηται, οὕτω D δή που καὶ τῶν προσώπων καὶ τῶν γνωμῶν αἱ ποιό- τητες, ἀκόλουθοι συναναφανήσονται· καὶ οὐκ ἄν τις ταῦτα ἑτέρως ἔχειν οἰηθεὶς κρίνειεν, εἴπερ ὀρθὴν καὶ ἀδιάστροφον τῶν πραγμάτων τὴν κρίσιν κέκτη- ται, καὶ τὸν λογισμὸν ἐῤῥωμένον ἔχειν πεπίστευται· τὸ γὰρ ἀπαραίτητον ὁ λόγος ἕξει, πᾶσα ἀνάγκη, εἴ μεταν δραματουργοῦντες θεατρικῶς οὐ καταπεφρίκασι, τό τε αἷμα τῆς καινῆς διαθήκης δι' οὗ ἐξηγο μάσθησαν κοινὸν ἡγησάμενοι, καὶ τῶν ἱερῶν ταύτης συμβόλων, οἷα βακχεύοντες ὡς ἐκ μέθης τῆς ἀπάτης καὶ ἀπιστίας, μανικῶς κατορχούμενοι. 155 7. Quia igitur verbo et opere ipsos pec- care oportebat, quæcunque his sacrilegis libera sunt, lingua illudunt; quæcunque vero sub pote- statem cadunt, profanis manibus sancta pollmunt, Sic enim vel alterutro vel utroque, studiosissime peccant. Propterea adversus Christi Ecclesiam con- silium improbum inierunt, et conjurarunt, vel potius impetum adversus sanctos ejus fecerunt. Ο longanimitatis exuberantiam, et patientiæ ac beni- gnitatis Dei! Cur creaturam frementem jamque ruentem adversus Christomachorum audaciam, freno retinuit? Cur dignum contra hos sensum mundanis elementis sumere non permisit? Arcus intenditur, et mox remittitur, qui adversus necem merentes paratus est! Hem fulgurans gladii acies, et exacutæ sagittæ impiorum sanguine mox inẹ- briandæ ac replendæ, non vibrantur! Stellæ lumen suum non subtrahunt, neque cursum cohibent ! Verum hæc omnia a Dei erga homines charitate ac benignitate diu dilata, neque stolidos hos emen- dant, neque ad scelerum suorum sensum impellunt, sed occasionem potius atque materiam peccandi ministrant. Quo ergo quis nomine, dummodo cor- datus sit et sana mente præditus, atheum hunc conventum (21) designet? Quo alio, inquam, nisi ut Caiphæ synedrium, et Judaicam adversus Chri- stum furore olim efferatam turbam? Nam nunc etiam Convenerunt populorum principes adversus Dominum et adversus Christum ejus ". En denuo sacerdotes et Scribæ ac Pharisæi; en rursus de eodem argumento consultationes: denuo Christus illuditur et flagellatur, sicut olim in carne visibili benigne se gerens, ita nunc etiam in imagine re- præsentatus din multum patientiam retinens. 8. Porro accurate summaque attentione obser- vandum est, quod nempe quantum illusæ nunc ac pessumdatæ imagines, formam Domini exhibent, tantum et ipsi Iconomachi Judæos olim crucifixores, et illorum facinus internecivum manifeste repræ- sentant. Namque ut Judæi Creatorem totis viribus perimere connisi sunt, ita et hi icones ejus omni ope delere student. Apparet igitur in utrisque per- fectæ imitationis imago. Ergo ut illorum facinorum par ratio conspicitur, sic etiam personarum volun- tatumque qualitates consentaneae videbuntur. Neque vero quisquam hæc aliter se habere judicabit, modo rect: et non distorta rerum discretione pollet, et sana mente præditus creditur. Oratio enim hanc habebit inevitabili necessitate conclusio⚫ nem ; si certe verum est, verba operum esse con- sectanea. Hæc satis ad impiorum perversos pra-

γε ὡς ἀληθῶς οἱ λόγοι τοῖς πράγμασιν έπονται τοσοῦτον μὲν ὡς ἐν βραχεῖ τῶν ἀσεβῶν παραστῆσαι τὸ δύστροπον καὶ κακόηθες· καὶ τρίτον ἤδη τοῦτο πάθος ἐπὶ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστού που φανέρωται· πρὸς γὰρ τῷ πρωτίστῳ καὶ ὡς ἄν τις εἴποι ἀρχετύπῳ πάθει, καὶ δεύτερον ἔτι, καὶ τρίτον ἐπὶ τούτῳ παρὰ τῶν ὁμοτρόπων τοῖς Ἰουδαίοις, διὰ τῶν ἱερῶν τῆς σωτηρίου αὐτοῦ ἐνσωματώσεως συμβόλων, ἐπὶ τῆς καθ' ἡμᾶς γενεᾶς ἠνέγκατο ἢ οὐχὶ δὴ τὸν ἐν πεδίῳ Σενναὰρ οἰκοδομούμενον πύργου εὐκαίρως ἂν ὀνομάσειεν; "Η κἀκεῖνον κακῶς εχου δόμητο, ἐπεὶ οὐδαμή ἤθελε Θεὸς οὐδὲ ἥδετο· καλῶς δὲ τῶν συνηγμένων αἱ γλῶσσαι ἐνταῦθα συνεχέοντο, καθὰ δὴ τὸ θεῖον ἐκεκρίκει προβούλιον, καὶ διῃρεῖτο ἤδη αὐτοῖς τὸ ὁμόφωνον· ὡς ἀνηκουστεῖν τοὺς πέλας τῆς φωνῆς τῶν ὁμογνωμονούντων ἕκαστον, καὶ ταύτῃ διαλύεσθαι τὸ ἐγχείρημα, καὶ τοὺς πο νουμένους τῷ ἔργῳ καθ' ὅλης γῆς διασπείρεσθαι. θ'. Ὁ δὲ νῦν τοῖς νεωτερίζουσι τῆς ἀσεβείας πυργούμενος κολωνός, πολλῷ δήπου απευκτότερος καὶ ἀθεώτερος· οὐ πλίνθοις πυρὶ κατοπτωμέναις, καὶ ἀσφάλτῳ δομούμενος, φωναῖς δὲ παλιμφήμεις καὶ θεομάχοις σκέμμασι κατὰ τῆς δόξης του γενοῦς τεχνιτευόμενος, καὶ τῶν καλῶς καὶ ἐνθέως ἡγμένων καὶ ἡνωμένων εἰς μίαν ὁμολογίαν καὶ σύμπνοιαν πίστεως, καθ᾿ ἣν συμβαίνομεν ἀλλήλοις ἐν Πνεύματι, τὴν συμφωνίαν διαλύειν καὶ σκεδα νύειν ἐκμηχανώμενος· οὓς ἂν καὶ μάλα θεοφρόνως ἐν πνεύματι κινούμενος ὁ μέγας Δαβὶδ ἐπαράσαιτο, Καταπόντισεν, Κύριε, καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, λέγων, "Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλο γίαν ἐν τῇ πόλει, ὅτι ἠγάπησαν πάντα ῥήματα καταποντισμού, γλῶσσαν δολίαν· διὰ τοῦτο ὁ Θεὺς καθελεῖ αὐτοὺς εἰς τέλος, καὶ τὸ ῥίζωμα αὐτῶν ἐκ γῆς ζώντων ἐκτίλλων μεταναστεύσειε. Ταῦτα οἱ νέοι Ἰαννὴς καὶ Ἰαμβρης, τῆς πονηράς συζυγίας ἐκείνης ἀπεικονίσματα· ἢ Υμέναιος καὶ ᾿Αλέξανδρος, περὶ τὴν ἀλήθειαν μάλιστα διασφαλί μενοι· ἄλλη μοχθηρά τις καὶ ὁμότροπος εἰς κακίαν ξυνωρὶς περιβόητος, ταῖς μὲν τοῦ διαβόλου ἡνίσις κατεξευγμένοι, ταῖς ἐκείνου δὲ χερσὶν ἡνιοχούμενοι. ἡ κατὰ τοὺς υἱοὺς Κορέ συντεταγμένη φρατρία, εί τῆς κατὰ Χριστὸν διαθήκης ἀντίθετοι, τάς δολίας γλώσσας πρὸς ἀντιλογίαν τῆς ἀληθείας, τῷ ψεύδει προκαταθήξαντες· οὐ τῷ Μωσῇ τῷ πάλαι, καὶ τῷ σκιώδει καὶ ἐν γράμμασι νόμῳ κειμένῳ, καὶ πλαξι λιθέναις χαρασσομένῳ προσπταίοντες, δι' εν γνόφος καὶ σκότος καὶ θύελλα, καὶ ὄρος καπνιζόμενον, καὶ σάλπιγγες φοβερὸν ἀπηχοῦσαι, καὶ τοὺς ἁγιόντα; ἐκδειματοῦσαι καὶ ψαύοντας· ἀλλ' αὐτῷ Χριστῷ τῷ νομοθέτῃ, καὶ τὴν νέαν ἡμῖν καὶ θείαν θεσμοθεσίαν ἐγκαινίζοντι ἀνέδην ἀντεπεξάγοντες, καὶ νόμῳ vo que mores compendio demonstrandos. Jamque tertio hoc malum adversus communem Servatorem nostrum Christum exortum est. Nam præter illud primum ac veluti archetypum facinus secundo jam et tertio ab.his Judæorum consectaneis, adversus sacra incarnationis symbola idem patra tum fuit. Nonne vero id turri illi in campo Sennaar ædificatæ, re et nomine comparabitur? Certe et illa male struebatur, quippe quia contra Dei placitum ac voluntatem. Merito autem tunc ædificantium linguæ confusæ fuerunt, uti Dei providum jam cen suerat consilium ', et vocum apud eos consonantia dissoluta est, 156 ita ut nemo jam proximi soda lisque sui linguam intelligeret; atque ita susceptum opus dilaberetur, operisque auctores per universum orbem dispergerentur. 9. Hæc autem a novatoribus exaggerata, turris instar, impii dogmatis moles, multo detestabilior est et irreligiosior: neque lateribus coctis et bitu mine compacta, sed apostaticis Deoque repugnanti bus verbis, ac machinationibus adversus Unigeniti gloriam, eo consilio construitur, ut bene composi torum, atque in una fidei confessione et concordia conjunctorum, qua invicem in sancto Spiritu conl sentimus, consonantiam solvat atque disjiciat. Qui bus certe ex Dei instinctu, et Spiritu sancto per motus magnus David malediceret dicens: Demerge, et divide linguas eorum; quoniam vidi impietatem et contradictionem in civitate. Quia dilexerunt verba demersionis, linguam dolosam, Propterea Deus destruet evs in finem, et radicem ipsorum e terra vi ventium exstirpatam ejiciet³. Ita se habent novi Jannes et Jambres qui improbi illius duumvi ratus imagines sunt. Vel potius Hymenaeus et Ale xander dicantur, qui a veritate plurimum descive runt. Hi sunt alia quodammodo improba et in pravitate concors biga celeberrima, diaboli habeuis religati, et ejusdem manibus gubernati, more scili cet filiorum Core conflata sodalitas, Christi testa mento adversantes, dolosas linguas ad contradicen dum veritati mendaciter euentes: haul jam pri scum Moysem, et figuratain illam scriptam legem in lapideis tabulis exaratam violantes, propter qua fuere caligo et tencbræ, et turbo, et mons funiaus, et tuba: terribiliter clangentes, et eos qui accedere ant attingere vellent, absterrentes; sed ipsi Christo legislatori, novae nobis et divinæ constitutionis au clori impudenter adversantur, legi, inquam, in animo mentisque tabulis band perfunctorie sed pro funde impressa, quæ intellectualem Israelem initial 1 Gen. X3, Mo Psal. Liv, 10. • Psal. 1.1. 6, 7. *Il Tím. 11, 17. Scilicet necis Christo illatæ. Neupe ante et post Nicaenam etiam syno dum renovata Iconomachorum hæresis, ut nos dixi mus p. 1, in adn. Ita lectio communior Græca Il Tim. 1, 8. Sed multi etiam Græci auctores apud Scholtzium habent cun vulg. Lat. Mambres, quam lectionen penes Græcos quoque fuisse antiquissimam, demon strat textus Gothicus Ulphilauus, qui eam retinet,

πνεύματι τυπουμένῳ καὶ πλαξὶ διανοίας οὐκ ἐπιτό- Α λαιον, ἀλλὰ κατὰ βάθος ενσημαινομένῳ, καὶ τὸν νοητὴν Ἰσραὴλ τελοῦντι καὶ μυσταγωγοῦντι ἐπὶ τὰ κρείττω καὶ ὑψηλότερα· καὶ θεσμούς καθαιροῦντες ἐξ αὐτῶν τῶν οὐρανῶν κατιόντας, καὶ τῆς τοῦ βα σιλέως τῶν οὐρανῶν εἰς κένωσιν καθιγμένου οίκονο- μίας ἡμῖν ἐμφανίζοντας τὸ μυστήριον, καὶ τοὺς δι' ὧν ἡ κένωσις κηρύσσεται και γνωρίζεται τύπους συγκαταβάλλοντες, καὶ ὅσον αὐτοῖς τὸ κατάκριμα ἡ ἀποστολικὴ ψῆφος γνωρίσειεν. ᾿Αθετήσας τις νόμεν Μωσέως, χωρὶς οἰκτιρμῶν· ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει· πόσῳ δοκεῖτε χείρονος αξιωθήσεται τιμωρίας, ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ εἰκόνι σεπτῇ καταπατήσας γραφόμενον, καὶ τὸ αἷμα καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγησάμενος, ἐν ᾧ ἡγιάσθη, β καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς χάριτος ἐνυβρίσας, ἐν ᾧ δὴ ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ, ἐπὶ τὸ ἀρχέτυπον ἀναβαίνει; Ορᾶτε τὴν ἐφ' ἡμῶν Βαβυλῶνα, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ παρανομούμενα· πάλιν πρεσβύτεροι Βαβυλώνιοι, καὶ φρονήματα Βαβυλώνια, καὶ Χαλδαϊκά σοβαρεύ- ματα, καὶ πάλιν ἐξῆλθεν ἀνομία ἐκ Βαβυλῶνος, ἐκ πρεσβυτέρων κριτῶν οἱ ἐδόκουν κυβερνᾷ τὸν λαόν· καὶ πολὺ τὸ ὁμότροπον τὰ νῦν τεκταινόμενα ἐπισ δείκνυσι· καὶ οὗτοι γὰρ αἰσχραῖς ἐπιθυμίαις καὶ πάθεσιν εκτόποις οιστρηλατούμενοι, πρὸς τὸ συγγε νὲς ἐφορμῶσιν ἀνόμημα, καὶ κατὰ τῆς σεμνῆς Σωσάννης ἐπιμανέντες οἷα μοιχώμενοι, τῆς Ἐκκλη- c σίας δὴ τοῦ Θεοῦ, λέγω· ὡς δὴ καὶ αὐτοὶ θρόνοις ἀλλοτρίαις ἐπιπηδώντες, καὶ πόλεις τὰς ὑψηλοτέρας κατὰ πολλὴν ἐξουσίαν διακληρούμενοι, καὶ μισθὸν τοῦτο τῆς εἰς Θεὸν βλασφημίας διαμειβόμενοι, γρα- φὴν μοιχείας συντιθέντες ἐκενολόγησαν, εἰδωλολα τρίαν τῆς ἀμώμου καὶ ἀσπίλου καταγορεύσαντες· καὶ ἦν ὁ ἄμωμος Αμνὸς ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου Χριστὸς τῷ ἰδίῳ αἵματι περιεποιήσατο, καὶ τῆς εἰδωλικῆς πλάνης ῥυσάμενος ὡς ἀληθῶς ἑαυτῷ ἁγίαν καὶ ἔνδοξον παρεστήσατο, μὴ ἔχουσαν σπίλον, ἡ μώμον, ἢ φυτίδα, συκοφαντοῦντες οὐκ ἔφριξαν, ἀσθένειαν αὐτῷ καὶ τὸ ἀδρανὲς ἐπιφημίσαντες, ὡς οὐκ ἰσχύσαντι ἡμᾶς τῆς τῶν εἰδώλων μανίας λυτρώ- σασθαι· τῶν τε θείων ἀποστόλων τὸ κήρυγμα, μάταιον καὶ ψευδομυθίας ἔμπλεων ἀποδεῖξαι πε:- ρώμενοι· καὶ τὰ τῶν ὁσίων Πατέρων ἡμῶν δόγματα, κενὰ καὶ ἀπρακτοῦντα καταστῆσαι βουλόμενοι· καὶ οὐκ αὐτοὶ μόνοι ὁρῶσι τὰ ἄτοπα, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πάντας Χριστιανούς συμπράττειν καὶ συμφωνεῖν αὐτῶν τῇ ἀθεότητι καταβιάζονται, καὶ εἰδώλων ὡσαύτως ἐκείνοις ονόματι καλεῖν τὰ ἱερὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οἰκονομίας καὶ σεβάσμια σύμβολα καὶ τὰ τούτων νεανιεύματα τὸ ἐν Δανιὴλ Πνεῦμα τέως ἀναβάλλεται, ἢ μεταμελήσειν αὐτοῖς τῶν ἀθέως δρωμένων, ἢ γοῦν ἐμβαθύνοντας ἐπὶ ταῖς τοιαύταις ἀνοσιουργίαις, τῆς σφῶν αὐτῶν θρασύτητος καὶ ἀπονοίας ἀξίας ἀποτιννύναι τὰς δίκας θαυμάσαιτο δ' ἄν τις εἰκότως, ἡλίκον αὐτῶν τῆς κακίας τὸ μέ- Ili abolent ritus ex ipso cœlo delapsos, qui cœle- stis Regis ad exinanitionem semet demissi myste rium incarnationis nobis patefaciunt, typosque exi- nanitionis indices et præcones de medio tollunt, omnia denique perpetrant quæ sententia apostòlica damnationi addiceret 5. Moysis legem irritam quis faciens, sinemiseratione duobus vel tribus testibus moritur : quanto pejore putatis pœna afficiendum esse illum, qui Dei Filium in veneranda imagine conculcarit descriptum, quique testamenti sangui· nem, in quo sanctificatus fuit, pollutum judicaverit, et Spiritui gratiæ contumeliam fecerit, quo efficitur ut imaginis Ironor ad archetypum subvelatur ? Man- ducant itaque hi miseri suorum laborum fructus, et a divina justitia dignum sine dubio manupre- tium referent. "t ad meliorem excelsioremque vitam introducit. PATROL. GR. C. Videte Babylonem nostram, et quæ patrantur in ea iniquitates. Rursus seniores Babylonii, et Baby- lonica arrogantia, et Chaldaicus fastus, rursusque exiit iniquitas de Babylone, ex judicibus senibus qui regere populum videbantur. Certe quæ nunc strutin- tur, multam priscorum illorum præ se ferunt si- militudinem. Nam et isti, fœedis cupiditatibus al- surdisque passionibus perciti, ad consimile faci- nus ruunt, contraque pudlicam Susannam, Dei, inquam, Ecclesiam, libidine adulterina exardes- cunt. Quippe hi pariter alienis sedibus usurpatis, et nobiliores civitates per præpotentiam inter se sortiti, atque hanc blasphemia mercedem capie tes, accusationem 157 adulterii vaniloquio sulo struunt, innocenti et immaculate crimen idolola- triæ objicientes; et postquam innocens Agnus qui tollit peccata mundi Christus proprio sanguine eam acquisivit, et idolico errore liberatam vere sibi sanctam gloriosamque exhibuit, non habentem ma- culam, neque labem, neque rugam *, haud verentur columniose infirmum imbecillumque Christum ap- pellare, quasi eam ab idolica insania redimere no valuerit. Divorum quoque apostolorum prædicati.- nem stultam fabularumque plenam nituntur osten - D dere, sanctorumque Patrum nestrorum dogmata vana et futilia reddere student. Neque ipsi tantum- modo absurda hæc agunt, sed jam omnes Christia- nos cooperari et consentire irreligiositati sux co gunt, atque idolorum pariter nomine sancta Serva- toris nostri incarnati et augusta symbola appellare. Attamen Spiritus, qui in Daniele fuit, hactenus procrastinat, vel scelerum pœnitentiam exspectans, vel ut profunding in his sacrilegiis mersi, audacia suæ atque vecordiæ dignas demum pœnas patian- tur. Merito autem mirari licet in quantum mali ie excessum miseriæque devenerint, dum qui videntur esse episcopi, tanquam tyranui sævissimi acresquo judices, cum supercilio in sacro throno resident, Οὐκοῦν ἔδονται τῶν ἑαυτῶν πόνων τοὺς καρποὺς, οἱ τάλανες δρέψονται. καὶ παρὰ τῆς θείας δίκης άξια, εὖ οἶδα, ταπίχειρα

superbia pleni, et furiosum quid vesanumque spi- rantes. Circumstat autem illos militaris ensiferorum et plaudentium globus (25), qui minantibus magis quam dogmatizantibus famulatum præbent. Quin adeo homines quoque circensium factionum præsides, prout indecoro ipsorum collegio dignum est, assessores sibi et magisterii fautores compara- runt his enim magistris, his defensoribus talia dogmata egent. Porro malam in rem adjunguntur illis, ut in hujusmodi confusionibus et colluvie fieri solet, quotquot culpis censurisque canonicis damnati depositique fucrunt, ut sic peccatum per hyperbolem in ipsis peccet. Neque theatricorumi ludorum sce- næque clorauim, quos mimos vulgari sermone B nominate mos est, huic præclaro sodalitio desunt. Sunt etiam de cauponum classe, deque triviis et ganeis, his gerendis rebus assumpti auxiliares, el quidquid circulatorium vel circumforaneum, vel de bajulorum calu, ob augendam turban congregare potuerunt. Denique ipsorum agmen summopere or- nat manus ingens hominum qui in militaribus or- dinibus olim fuerunt, quorum alii prætervecta jam ætate ac senescentes, alii criminis alicujus aut turpitudinis acti rei, militari numero ejecti fue- runt; quorum plurimi ad antiquam illam scelestam- que doctrinam pertinent, ob suam pecudalem insci- tiam, unde et nunc fuere collecti, eamque præ cœ- teris capessiverunt : qui postquam regiis stipendiis privati, unde ipsis præter armorum apparatum, victus quoque suppetebat, ad extremam inopiam egestatemque redacti erant, ita ut evidenter quavis re quæ in manus incideret indigerent, et ex colle- ctis symbolis vitam sustentarent, circumspicientes sedulo ubinam convivia cauusque fierent, ut illuc protinus convolarent, atque ita egestatem angustias – que suas solarentur. Ili omnes, ut scimus, pejoribus studere soliti, præsentem rerum statum semper oderunt, conversionibus publicis gaudent, resque novas affectant, ut ex his tumultibus ac perturba tionibus utile aliquid vitæque necessarium expis - centur. Talibus ergo ducibus, talique phalange opus erat sic enim pessima quævis atque turpissima 158 per ipsos Aebant. Heul heu! episcopi, et plebs, et mimi, et reliqua furiosorum turba, in unum conglobati, Ecclesiæ dogmata pro auctoritate Graclaut! Ex quo igitur iniqua illa et irreligiosa conflata est oflicina, resque ipsis cunctæ secunde fluunt, el Ecclesiæ negotia per eosdem administrantur, hem eur hæc et quomodo Deus patitur! Postquam pec- catorum nostrorum ignis succensus est, et in wa- gnam Dammam iniquitatum nostrarum fornax exar- Α γεθος, καὶ εἰς ὅσον ἀφίκετο ἀθλιότητος, ὅπως οἱ δόξαντες ἱερεῖς εἶναι, ὥσπερ ώς ότατοι τύραννοι καὶ πικροὶ δικασταί, μετὰ τῆς ὑφρύος ἐπὶ σεμνοῦ τοῦ βήματος προκαθέζονται, φρονήματος γέμοντες, καὶ αὐτοὺς στρατιωτικών ξιφηφορούντων καὶ παρακρο- τοῖς δογματιζομένοις υπηρετούμενον. Ηδη δὲ καὶ τοὺς ἐκ τῶν ἐν τοῖς δήμοις χρωμάτων τῆς ἱππικῆς ἀμίλλης προύχοντας, καθάπερ ἦν τῆς ἀκόσμου αὐτῶν συμμορίας ἄξιον, συμπαρέδρους αὐτοῖς, συνηγορεῖν τῇ διδασκαλία προσεποιήσαντο · τοιούτων γὰρ διδασκάλων, τοιούτων ἔδει καὶ τῶν συμμάχων, ἐπὶ τοιούτοις τοῖς δόγμασι· προσφθεί- ρονται δὲ αὐτοῖς οἷα φιλεῖ ἐν ταῖς τοιαύταις ἀταξίαις καὶ ἀκοσμίαις γίνεσθαι, καὶ μέρος τῆς Ἐκκλησίας, ὅσοι ἐπ᾽ αἰτίαις κανονικαῖς καὶ ἐγκλήμασιν ἁλόντες πνέοντες μανικόν τε καὶ ἔμπληκτον· περιέστηκε δὲ τούντων σύνταγμα, τοῖς ἀπειλουμένοις μᾶλλον ἢ ἐξώσθησαν, ἵνα γένηται αὐτοῖς καθ' ὑπερβολὴν καὶ αἴσχιστον δι' ἑαυτῶν ἐποιήσαντο· βαβαὶ, βαβαί! ὅμιλος κατὰ ταυτὸν, τὰ τῆς Ἐκκλησίας εποπτεύοντες ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία· οὐδὲ τῶν θεατρικῶν καὶ τῶν ἀπὸ τῆς σκηνῆς οἱ προάγοντες, οὓς μίμους τῷ δη- μώδει καλεῖν εἴθισται λόγῳ, τῆς σεμνῆς ὁμηγύρεως ταύτης ἀπολιμπάνονται· ἔστι δὲ οὓς καὶ τῶν και πηλικῶν, καὶ τῶν ἐκ τῶν τριόδων καὶ χαμαιτυπείων ἐπικουρήσειν τοῖς πραττομένοις συνεκάλεσαν, καὶ ὅσον ἀγυρτικόν τε καὶ ἀγελαῖον καὶ βάναυσον όχλο ποιήσαντες περιαθροίζουσι· κοσμεῖ δὲ αὐτῶν μάθ λιστα την παράταξιν, καὶ μέρος οὐκ εὐαρίθμητον τῶν ἐν στρατιωτικοῖς τάγμασι τελούντων ποτέ, ὧν οἱ μὲν ἅτε παρηβηκότες τὴν ὥραν καὶ ἀρήλικες, οι δὲ ἐπ' αἰτίαις τισὶ πεφωραμένοι καὶ αἰσχρότησι, τῆς μοίρας τῆς ἐνοπλίου ἀπελήλανται, ὧν οἱ πλείους τῆς παλαιᾶς ἐκείνης καὶ δυσσεβοῦς διδασκαλίας τυγχά νουσιν, ἐκ πολλῆς ἄγαν κτηνωδίας καὶ ἀλογίας, ὅθεν ἤδη καὶ συνελέγησαν, ταύτης τῶν ἄλλων μαλ λον μεταποιούμενοι· οἱ ἐπειδὴ τῶν βασιλικῶν σιτη ρεσίων στερούμενοι, ἐξ ὧν αὐτοῖς μετὰ τῆς τῶν ὅπλων παρασκευῆς καὶ τὰ ἐπιτήδεια ἐπορίζετο, εἰς ἄκρον πενίας καὶ ἀπορίας τῶν ἀναγκαίων ίκοντο • ὥστε εἰς προΰπτον καὶ δεῖσθαι τῶν παρατυγχανόν- των, καὶ τῆς ἐκ τῶν ἐράνων συλλογῆς τὰ πρὸς ζωήν ἐπαρχούμενοι, περιαθροῦντες ὅπου πότοι καὶ ἀθροί σματα γίνονται, ἐφ᾽ οἷς ὡς ὑπόπτεροι περιθέουσιν, ὡς ἂν τὸ ἐνδεὲς καὶ πιέζον ἐντεῦθεν παραμυθήσων ται· οὗτοι δὲ, ὡς ἴσμεν, ἅπαντες, ἐθάδες τῶν χειρόνων - ὑπάρχοντες, τοῖς μὲν καθεστῶσιν ἀεὶ δυσχεραίνουσι, ταῖς δὲ καινοτομίαις χαίρουσι, καὶ νεωτέρων πρα γμάτων ἐφίενται, ὡς δὴ ἐκ τῶν τοιούτων αὐτοῖς θορύβων καὶ ἀταξιῶν, τὰ χρειώδη καὶ ἀναγκαῖα περιγίγνοιντο· τοιούτων οὖν στρατηγών τοιαύτης ἔδει καὶ φάλαγγος· οὕτω γὰρ ἅπαν τὸ χείριστον ἐπίσκοποι, καὶ δῆμοι, καὶ μίμοι καὶ ὁ ἄλλος μανικὸς μεταχειρίζονται δόγματα. Ἐπεὶ οὖν τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο καὶ ἄθεον ἐργαστή- ριον συγκεκρότηται, καὶ τὰ κατὰ γνώμην πάντα ήδη ἐκβέβηκε, καὶ διὰ χειρὸς αὐτοῖς τῆς Ἐκκλησίας ὑπάρχει τὰ πράγματα, πῶς ταῦτα καὶ τίνα τρόπου συγχωρεῖ Θεός ; Ἐπειδὴ τὸ πῦρ ἐξεκαύθη τῶν ἡμε τέρων ἁμαρτημάτων, καὶ ἐπὶ μέγα φλογὸς ἐπῆρτα:,

Α οἰκονομίας λαμπρᾷ τῇ φωνῇ καὶ διαπρυσίῳ βουν κηρύγματι, καὶ τὴν χάριν τῆς ἐλευθερίας ὁμολογεῖν καὶ ἀπολυτρώσεως, εἰς τοὐναντίον περιετράπησαν, καὶ κατὰ πλείονας τοῖς τῆς κακίας ὑπηρέταις δελεα ζόμενοι, ὡς οὐδὲν ὠφελημένοι, ἀνατολῇ ἐξ ὕψους ἐπισκεφθέντες οἱ ἑσκοτισμένοι, τῷ κρημνῷ τῆς ἀπιστίας περιπίπτουσι, τὰ ἀχάριστα κτίσματα, οἱ νέοι Ἰουδαῖοι καὶ ἀγνώμονες· ὁπόσον δ᾽ ἂν τὸ ἐν μέσῳ τούτων, κατίδοι ἄν τις διασκοπούμενος· ὅτι ἐκεῖνα μὲν τῶν γηίνων καὶ χαμερπῶν, καὶ ἀρχὴν ἐχόντων ἐπίκηρον, καὶ ἥκιστα ὑπομενόντων ἕνεκεν, εἶχε τὸ ἀμφήριστον, καὶ τῶν γνωμῶν ἐπρυτάνευε τὸ ἀντίῤῥοπον· ταῦτα δὲ τῶν οὐρανίων αὐτῶν, καὶ τῆς ἄνω βασιλείας τε καὶ λαμπρότητος, καὶ ὧν οὐκ ἄξια τὰ βλεπόμενα, εἴπερ ἡμῖν ταῦτα πίστις εὐσεβὴς κατεπαγγέλλεται, συμπαρομαρτούντων ήδη τῶν οἰκείων ἔργων τῆς πίστεως. Οὕτω δὴ καὶ τοιαῦτα τὰ παρόντα είναι συμβέβη- κεν, ἡνίκα τὸ καινὸν τοῦτο καὶ ἄθεσμον ἄθροισμα, ὥσπερ ἄλλη Σαμάρεια, τῆς νέας Ἱερουσαλὴμ τῆς Εκκλησίας ἀπονοσφίζεται· καὶ κάθηνταί γε ἐφ᾽ ὕβρει καὶ ὑψηλῇ καρδίᾳ, καὶ ταῖς χρυσαῖς ἡττῶνται δαμάλεσι· ταύτῃ δὴ τῇ δευτέρᾳ εἰδωλολατρίᾳ, τῇ φιλαργύρω γνώμῃ, οἱ τῇ ματαίᾳ δόξῃ τοῦ κόσμου δουλούμενο:· καὶ λαὸς τοῦ Ἐφραίμ χρηματίζειν οὐ καταδύονται, καὶ τῷ ὄρει Σιών, τῇ καθ' ἡμᾶς υψηλή καὶ ἐπηρμένῃ θεολογίᾳ ἐπανίστανται, τὴν κενολογίαν αὐτῶν καὶ τὸ χαμαιπετὲς καὶ ἐπισεσυρμένον ἀντεπο εξάγοντες φρόνημα, ἐξ οὗ πολλούς σοφιζόμενοι καὶ παραλογιζόμενοι, ἐπὶ τὸ ἴδιον ἕλκουσι βάραθρον ὅσοι μὲν γὰρ βλακώδεις, καὶ τὴν διάνοιαν εὐπα- ράφοροι, τήν τε πίστιν ἀστήρικτοι, καὶ πρὸς τὰ παρόντα μόνον κεχήνασι, καὶ περὶ τὴν δόξαν τοῦ κόσμου ἐπτόηνται, εὐδαιμονίαν τὰ τῇδε τιθέμεναι, ἐκεῖθεν ὡς ἀνδράποδα αἰχμαλωτιζόμενοι, τὴν Ἱερου σαλὴμ ἀπολιμπάνουσι, καὶ πρὸς τοὺς βωμοὺς τοῦ γέλωτος ἵενται, καὶ τὸ λῃστρικὸν ἐκεῖνο ἄντρον ὑποδύονται τῶν τῆς αἰσχύνης ἱερέων· ἐνταῦθα του θόμενοι, καὶ τὴν λώβην τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ παραχρῆμα παραδεχόμενοι · καὶ ὁ βουλόμενος πληροῖ τὴν χεῖρα ἢ τὴν ψυχὴν ἄγους παντὸς καὶ μιάσματος, ἢ τῶν ὑψηλῶν ἱερεὺς κακῶς προχειριζόμενος, ἢ τῇ Ασ τάρτῃ τῆς φιλοσαρκίας υποκύπτειν ἀναπειθόμενος οὓς ἐπειδὴν ἐντὸς ἀρκύων οἱ θηρεύοντες λάβοιεν, ἆθλά τε προτίθενται, καὶ τὴν εἰς τὰ βασίλεια ὑπο ισχνούνται πρόοδον καὶ οἰκείωσιν, λαμπρὸς αὐτοῖς ὑποτείνοντες τὰς ἐλπίδας· κατακρατοῦσί τε ταῖς εὐφημίαις καὶ γεραίρουσι, καὶ ὡς οἰκείους ἤδη εἰσ ποιούμενοι καὶ ὁμογνώμονας, τὸ λοιπὸν περιέπουσιν. ιε'. "Οσοι δὲ ἀνδρικοὶ τὴν γνώμην σφριγώντες περὶ τὴν εὐσέβειαν, καὶ ζηλωταὶ καλῶν ἔργων ὑπάρχουσιν, οἷα δὴ τὸ ἀκλινὲς καὶ ἐρηρεισμένον περὶ τὸ καλὸν ἔχοντες, υπερόπται τούτων ἐφάνησαν καὶ μικρὰ τῆς ὀρχήστρας φροντίσαντες, ὡς πολὺ τὸ ἀπατηλὸν καὶ εἰκεῖον ἐχόντων, βίᾳ περιελκόμενοι καὶ διωθούμενοι καὶ οὐκ ἐθέλοντες, καθάπερ δεσμώ ταί τινες καὶ κατάκριτοι συλλαμβάνονται· καὶ sitavit 18, in tenebris adhuc manens, in infideli- tatis barathrum decidit; ingrato scilicet animo creaturæ, novi vecordesque Judæi. Quantum porro inter utrosque intersit, facile quispiam conside- rando comperiet: illi enim propter res terrenas et humiles, ac temporali natura præditas nec perman- suras, inconstantes claudicantique sententia fue- sunt; isti vero ita se gerunt, cum de rebus agatur cœlestibus, et superno regno gloriaque, his visibi- libus non comparanda ; siquidem hæc nobis recta Gales promittit, dummodo cujusque opera fidei ipsi respondeant. Sic revera præsenti tempore accidit, quo recens B hic et illegitimus cœtus (55), tanquam altera Sa- maria, a nova Jerusalem, id est Ecclesia, semet segregavit, sedentque contumeliosi et superbo corde, et aureis vitulis serviunt, id est secundæ huic ido- lolatriæ, avaræ suæ cupiditati, quia vanæ mundi gloriæ captivi sunt : neque abuuunt fieri populus Ephraim; montique Sion, celsa videlicet subli- mique theologiæ nostræ, adversari; cui suam ver- borum vanitatem, vilemque et humi repentem do- etrinam opponunt, qua multis fucum facientes et illudentes, secum eas detrahunt in barathrum. Quot- quot enim stupidiores sunt ac mente volubili, el in (ide instabiles, et præsentibus tantum intenti, mundique gloriam affectantes, atque in hoc mundo felicitatem suam constituentes, rebus hujusmodi C ceu mancipia devincti, bi Jerusalem deserunt, at- que ad aras ridiculorum deorum transcunt, et la- trocinale illud subeunt sacerdotum ignominiæ an- trum, ibique putrescunt, subitam anime sua pe- stilentiam contrahentes. Quisquis ex his voluerit, manum muneribus implet, animam autem scelere omni et contaminatione ; vel excelsorum locorum inique factus sacerdos, vel deæ carnalitatis Astartæ genu flectere non recusans: quos postquam rete suo venatores ceperint, præmia proponunt, et in regio palatio provectiones et amicitias promittunt, splendidam ipsis spem ostentantes plaudentesque laudibus cumulant, et lauquam familiares sibi jam factos et consectaneos deinceps benevolentia pro- sequuntur. 15. Quotquot tamen e contrario forti proposito in vera religione perstantes, et bonorum operum sectatores, indeclinabilem et firmam in honestate mentem tenentes, habuere contempľni, et ejusinodi ludum nullo respectu dignum censuerunt, utpote fraude ac vanitate scatentem; hi, inquam, vi tra- huntur, nolentesque urgentur, et veluti captivi quidam dammatique vinciuntur : qui si mox sta- (55) Quoniam præsenti tempore dixit, intellige Iconomiachorum impiam synodum sub Leone Ar- fenio,

᾿ μεν. μοι μιν μι μμμυμμω μου δε, ᾿ς μον. ᾿μῶς ὦ πων ἀμ μμμ, δαμμμν δ ὦ ἐμ ΒΒ τῶν." γμένα χαὶ ὑπ' ὄψιν ἐκκείμενα, τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρωπείων τὰ θήρατρα, αἱ διὰ χρόνου συχνοῦ προεκμελετηθεῖσαι αὐτοῖς καὶ εἰς τοῦτο παρασχευασθεῖσαι βίδλοι, 12ini. fr&tidulentis prestigiis cirenmventam multitu ; dinem deeeperunt? neqne unum vel alterum aut ies, sed quidquid homiaeum sab Romano sceptro degit, pestilentium suorum sermonum saniem re- cipere animis satagunt ? Cur. enim hi alienis ani- roabus parcezent, qui, suis neglectis, do valute 359) prorsus desperani? Merito equidem cum Scribis et Phariseis audient : Ya vobis, qui reguum ealorum elauditis aute homines? nam neque vos intraiis, nec introeuntes. sinitis intrare *. Sic, omnibus Ecclesie subversis consuetudinibus, legibus ae mysteriis , vias Domini rectas distorqaent, Quod si etiam. de otioso verbo in die judicii rationem reddemus ***, qualem demum distortorum suorum improborumque operum experientur ultionem? Siquidem magna Pauli mens ad exteros quoque nos jubet esse sine vffensione !*; quorum justam damnationem in su- perioribus signifieavit, Profecto nihil non audere huprobos, egregie dictum est! Accedunt denique in medium prolati et ocnlis subjecti, hnmanarum animorum decipnla, libri illorum, multo ante tem- pore excogitati et in hune usam parati (27). "MY MEPCAMMENE CRT T WE C M XP rs cw. 10. Aze vero, prater illam priorem blaspheniam, aliam quoque haud minorem, nempe quod a Christo incirenmseriptum corpus assumptum fuerit ,.som- niantium instar, Christi hostes adjungunt z niram- que voro roborare nituntur, ex inventoris patrisque apostasi penu, cunctam detestabilis sui magisterii materiam sumenles, Ille enim qui superiori hiere- seos hujus draimati interfuit, dictiones aliquot coa- vervavit, partim ex saneti Spirilus oraeulis sum- gtas, partim quoque ex iis quas beati nostri Patres sapienter conseripsernnt , ad impura idololatriae. errorem refellendum, necnon. ethnicorum, qui uni- versalem Deum ignorabant incredulitatem atque iusani&t eoarguendam ; has, inquaim, dictiones im- probe stolideque decerpeis, atque, uL vere dienn, idolicis abominationibus semet inquinans , saeris imaginibus accommodavit (28). In posteriore autem Puereseos dramate rem saneivil, ex insano Ariano- rum dogmate, itemque ex Maniehzorom furiosa superstitione, materiam conferens. 41. Mis vtuntur egregii isti deeumentis ad suorum dogmatum confirmationem, Quia. enim nihil per se conücere queunt, propterea quod eonlra verilatis splendorem intendere oculus nequeunt, non erubes- " eunt homines qui in sacerdotio constiwti valentur, laicorum et quidem scelestorum atque impurorum , peregrinas et à Christianorum mente abborreutes doctrinas aduiltere. Sic Dei gloria amissa, huma- ν ται; τοσαύτην πληθὺν μεθοδείαις ἀπατηλαῖς χατα- σοφιζόμενοι καὶ παραχρουόμενοι, ἥτις καὶ ἐν ἴσῳ θαλάσσης ἄμμῳ παρεικασθήσεται " οὐ γὰρ ἕνα, ἢ δύο, ἢ τρεῖς, πάντα δὲ ἄνθρωπον τὸν ὑπὸ σχήπτροις Ῥωμαίων, κατὰ ψυχὴν τὴν σηπεδόνα τῶν φθορη- ποιῶν αὑτῶν λόγων εἰσδέχεσθαι διασπουδάζουσι " πῶς γὰρ ἔμελλον ἀλλοτρίων ψυχῶν φείδεσθαι, οἵ γε τῶν ἰδίων ἠφειδηκότες ἀπογνόντες παντάπασι ; Καὶ καλῶς γε μετὰ τῶν Τραμματέων καὶ Φαρισαίων ἀκούσονται " Οὐαὶ ὑμῖν ὅτι κιοίετε τὴν βασιλείων: τῶν οὐρανῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων" ὑμεῖς γὰρ οὐκ εἰσέρχεσθε, οὐδὲ τοὺς εἰσερχομένους ἀρίετε εἰσελθεῖ». Οὕτω πάντα τῆς Ἐχκλησίας χατα- σείοντες ἔθη τε, καὶ νόμους, καὶ μυστήρια, τὰς ὀδοὺς Κυρίου τὰς εὐθείας διαστρέφουσιν " εἰ δὲ καὶ ὑπὲρ δ ἀργοῦ ῥήματος λόγον ὑφέξομεν ἐν ἡμέρᾳ χρίσεως, ποίαν ποτὲ ἄρα τῶν παρ᾽ αὐτοῖς ἐνεργουμένων ἔνδια- στρόφων καὶ πονηρῶν διδαγμάτων οὐχ οἴσουσι δίκην ; ὅπου γε καὶ τοῖς ἔξωθεν συντηρεῖν τὸ ἀπρόσχοπον ἡ Παύλου παρεγγυᾷ μεγαλόνοια " ὧν ὡς ἀληθῶς τὸ κα- τάκριμα ἔνδικον ἄνωθεν προ:σήμηνεν " ὄντως πάντα τολμῶσι χαχοὶ, καλῶς εἴρηται" εἶτα εἰς μέσους ἀν ἰδέ ὑ. Ἐπειδὴ καὶ πρὸς τῇ προτέρᾳ χατὰ Χριστοῦ δυσφημίᾳ, καὶ ἑτέραν οὔκ ἐλάττω ταύτης, τὸ ἀπε- οἰγράτιτον αὑτὸν ἀνειληφέναι σῶμα, ὥσπερ ὀνειρο- πηλοῦντες, οἱ Χριστομαχοῦντες προσεπάγουσιν " ἃ: δὴ κρατύνειν ἀποπειρῶνται, ἐκ τῶν τοῦ εὑρετοῦ καὶ , Πατρὸς τῆς ἀποστασίας ἀφορμῶν, τὸ πᾶν τῆς ἔν- αγοῦς αὐτῶν εἰληφότες διδασχαλίας᾽" ἐχεῖνος γὰρ τῇ μὲν προηγουμένῃ τῶν ἀσεδειῶν παριστάμενος, φω- νὰς συναγήγερχε, παρά τε τῶν τοῦ Πνεύματος }ο- Ἰίων συγγραφείσας παρασπασάμενος, πρὸς δὲ χαὶ τῶν μαχαρίων Πατέρων ἡμῶν σοφῶς ἐχπονηθείσας, πρὸς ἔλεγχον μὲν τῆς τῶν βδελυρῶν εἰδώλων ἀπά- τῆς, κατηγορίαν ξὲ τῆς τῶν ἀγνοούντων τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐθνῶν, ἀπιστίας καὶ ἀπονοίας παρατεμός μενος" ἃς δὴ καχῶς καὶ ἀνοήτως ἐξειληφὼς, καὶ ὡς ἀληθῶς εἰπεῖν εἰδωλιχαῖς μυσαρότησι τὴν φυχὴν χα- παχραίνων τὴν ἑαυτοῦ, ταῖς ἱεραῖς εἰκόσιν ἐφήρμοσε" πῇ δ' αὖ ἐπομένῃ τὸ κῦρος; δίδωσιν, ἐκ τῆς ἐμμα- νοῦς τῶν "Αρειανῶν δύξης, καὶ τῆς Μανιχαίων λυσ- σώδους θρησκείας ὁ ἔχφρων ὁρμώμενος, Ὁ ια΄. Τούτοις πρὸς σύστασιν τῶν ἑαυτῶν οἱ γεν- νάδαι ἀποχρῶνται δογμάτων " ἐπειδὴ γὰρ οἰκεῖόν τι χατασχενάσαι οὐχ ἔχουσιν (οὐδὲ γὰρ ἂν πρὸς τὴν οἵ- γλὴν τῆς ἀληθείας ἀντωπεῖν δύναιντο), οὐκ αἰσχύ- ἰνονται οἱ ἐν ἱερεῦσι τετάχθαι νομίζοντες, τῶν ἐν λαϊχοῖς τελούντων χαὶ ταῦτα βεδήλων καὶ ἀκαθάρτων ξένα καὶ ἔχφυλα τοῦ τῶν Χριστιανῶν φρονήματος διδάγματα παραδέχεσθαι " οὕτω τῆς τοῦ Θεοῦ δόξες

ἀποπεπτωκότες, τῇ ἀνθρωπίνῃ ματαιότητι ἐξανδρα- ποδιζόμενοι κατεσύρησαν· διὰ τοῦτο τῇ εἰκόνι τῇ χρυσή καθάπαξ ὑποκύψαντες, τῇ εἰκόνι τοῦ Χρι στοῦ προσκυνεῖν οὐκ ἀνέχονται· ἀλλὰ τὸν μὲν περὶ τῶν εἰδώλων λόγον, τίς τέ ἐστι, καὶ ἐπὶ τίσιν ἐφαρ- μόζεται, καὶ τοῦτον προφανῆ καὶ δεδημοσιευμένον ὑπάρχοντα, οὐκ οἶμαι τινα λανθάνειν τῶν ἐρώντων τοῦ κρείττονος, καὶ μικρὸν γοῦν ἐπῃσθημένων τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως· ἡ δὲ τῶν συντεταγμένων τούτῳ 'Αρειανῶν ἀθεότης, ἀποκεκρυμμένον πως καὶ οὐ πάνυ καταφανῆ τὸν δόλον τῆς ἀσεβείας κέκτηται, καὶ ταύτῃ οὐ ῥᾳδίως τοῖς πολλοῖς καταλαμβάνεται· σε σοφισμένοις γὰρ τοῖς ῥήματι καὶ πολυπλόκοις ἐπι- νοίαις εἰς τοῦτο αὐτοῖς ἐκμεμηχανημέναις, τῇ τῶν παραλογισμῶν ἀχλύῖ καὶ ταῖς ἐκ τῶν τῆς εύγλωτ τίας στροφῶν πιθανότησι, συναρπάζειν καὶ ὑποσύ- Β ρειν τοὺς ἁπλουστέρους ἐπὶ τὸ ἴδιον φρόνημα ἱκανῶς ἔχουσι· διὰ τοῦτο μικρά τινα περὶ αὐτοῦ τε καὶ τῶν ιβ. Τίς οὐκ οἶδε τὴν θεομάχον τῶν δυσωνύμων Ἀρειανῶν ἀθεωτάτην αἵρεσιν, ἣν ὁ τῆς μανίας ὄντως ἐπώνυμος ᾿Αρειος εξεγέννησε, καὶ τοὺς τὸν μαινόλην του τονὶ καὶ ἔκφρονα συναπαρτίζοντας θίασον; οἱ τὴν θεότητα τοῦ ζῶντος καὶ ὑφεστῶτος καὶ ἐνυποστάτου Θεοῦ Λόγου ἀθετοῦσιν ἀνοητότατα, Ετεροφυᾶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας αὐτὸν ἀποφαίνειν πειρώμενοι, καὶ τῆς δόξης τῆς πατρι τῆς ἀποσχίζειν ἀθέσμως οἰόμενοι, καὶ τὰς τῆς δε σπότιδος φύσεως ἀσυγκρίτους ὑπεροχὰς, ἐπὶ τὴν τῆς δούλης κτίσεως περιπέζιον τάξιν καταβιβάζοντες· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὴν θείαν καὶ ὑπερφυᾶ τοῦ Λό γου συκοφαντοῦσι σάρκωσιν, καὶ ὡς ἐν σκιαῖς καὶ ψιλαῖς φαντασίαις αὐτὴν πεφηνέναι ἀπισχυρίζονται φαντασιούμενοι, συνῳδὲ τῇ Μανιχαϊκῇ λύσσῃ, καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς τοῦ Βαλεντίνου βακχείας καὶ αὐτοὶ δογμα τίζοντες· τίς οὐ μεμάθηκεν, ᾧ καὶ κατὰ βραχὺ γοῦν Λόγου μέτεστι, καὶ ἱστορίας εἰς πεῖραν ἀφίκετο, τὴν τούτων κορυφὴν καὶ ἀκρόπολιν; Ο Καισαρεὺς δ' οὗτός ἐστι δυσσεβής ὄντως Ευσέβιος, ός γε πολλὰ μὲν κατὰ τῆς τοῦ Λόγου θεότητος δεδυσφημηκώς πεφλυάρηκε, πολλὰ δὲ κατὰ τῆς θείας τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίας μας ταιοπονῶν δεδυσσέβηκεν· οὗ τα συγγράμματα μέχρι καὶ τήμερον τῶν ἐξαγίστων αὐτοῦ δογμάτων ὑπάρχει κατάπλεα· οὐ γὰρ Αρειον μόνον τὸν ἑαυτοῦ διδά- σκαλον, καὶ τῆ, ἀποστασίας ταύτης εἰσηγητὴν, ἀλλ' ἤδη καὶ πάντας τοὺς εἰς τὴν δόξαν τοῦ Μονογενούς προσκεκρουκότας ὑπερβαλέσθαι ἐφιλονείκησε· κτί σματι γὰρ προσκυνῶν, καὶ τῇ κτίσει τὸ μόνῳ πρέ που θεῷ σέβας ἀνάπτων ἐλέγχεται, λάτρις εἰδώλων ἐντεῦθεν σαφῶς ἐκδεικνύμενος, καθὰ καὶ παρὰ τῶν ἐκκρίτων τῶν θεοφόρων Πατέρων ἡμῶν μεμαρτύ ρηται· ἀναγκαίως οὖν καὶ οἱ προσκείμενοι αὐτῷ (50) Ἄρειος ἀπὸ τοῦ "Αρεος, aurea seniel adorata (29), Christi imaginem venerari non patiuntur. Sed enim de idolis qui sermo fieri soleat, et quibus debeat accommodari, quia res perspicua est et pervulgata, neminem latere arbi tror qni modo sit recti amator, et rerum náturam parumper calleat. Verum cognata his Arianoruma impietas, occultum fere nec satis animadvertendum dolum Iræreseos continet, ideoque haud facile a multis intelligitur. Etenim callidis vocabulis, et coin- plicatis sensibns studiose ad hoc excogitatis, para - logismorum nebula, et garrulitatis versuta suasione, facile possunt simpliciores abripere atque in suam sententiam pertrahere. Quamobrem pauca quædam et de ipso ( Leone vel Copronymo) et de hujus ne- dicenda putavi. Quinam vero sint ipsi libri, et cu- jusnam magisterii, dicere incipiam. A næ stultitiam captisi abducti sunt. Idcirco imagine gotii praesidibus; ad ignarorum notitiam et utilitatem 160 12. Quis ignorat Dei iniunicam et infustan Arianorum impiissimam hæresim, ab Ario, cujus nomen furorem denotat (30), genitam necnon reli- quum', qui huic lymphato suppettas fert, vesanuin chorum ? qui divinitatem viventis et subsistentis et in una persona Dei Verbi stultissime abolent, alic- num a Dei et Patris substantia conantés ostendere, paterna ipsummet gloria segregandum impie arbi- trantes, et Dominicalis naturæ incomparabiles su- blimitates, ad humilem servilis creaturæ ordinem deprimentes. Insuper divinam quoque et supernatu- ralem Verbi calumniantur incarnationem, eamque umbratilem tantum et mere phantasticam demon- strare hallucinantur, Manichaico furori paria, necnon Valentini insaniæ, ipsi quoque tradentes dogmata. Quis non novit, si modo parum litteraturæ attigit, et historie linen salutavit, horum columem et ar ceur ? Caesariensem, inquam, Eusebium, qui multa adversus Verbi divinitatem blasphemans nugatus est, multa etiam contra divinam Servatoris incarnatio- nem delirans irreligiose locutus est : cujus scripta ad hunc usque diem detestandis ejusdem dogmatibus plenissima sunt (31). Ipse enim non Arium tantum. modo magistrum suum, et hujus apostasiæ aucto · D rem, sed et alios omnes, qui in Unigeniti gloriam peccarunt, superare contendit. Etenim creaturas adorasse, et debitum Deo soli cultum rei creatæ exhibuisse accusatur, idololatriæ idcirco manifeste convictus, sienti etiam eximii aliquot Patres nostri testati sunt (52). Necesse est itaque ut etiam ei adhærentes ac discipuli sententiam magistri sibi assumant. Is enim eos docuit Christi corpus pingi aut fingi non posse, idque omnino phantastice son- προεστηκότων εἰπεῖν, πρὸς τὴν τῶν ἀγνοούντων εἴδησιν καὶ ὠφέλειαν, ἄξιον ὑπείληφα· τίνες δὲ αἱ βίβλοι αὗται, καὶ τῆς ποίας διδασκαλίας, ἐρῶν ἔρχομαι.

niavit (55). Quis autem Eusebii vices ignorat ? imo cuinam hæ non cognitæ et exploratæ sunt, etiamsi rusticus sit et plane rudis ? Nimirum quingentos ante annos et paulo amplius, numerosus ille divinitus congregatus catus, sacra, inquam, Niceæ plenorum Deo et admirabilium virorum synodus, omnia diviní Spiritus instinctu agens, Ariane hæreseos tenaces Ecclesia expulit, excommunicatos ipsos cum ΟΗΙ- nibus barbaris extraneisque suis dogmatibus decla- rans. Etsi vero Eusebius simulata docilitate recte assensit fidei, latere studens, nihilo tamen minus ad suum ingenium reversus est, veluti solent dis- torti rami statim ac a dirigente in contrarium manu semet expediverunt. Quod ipsum factitavit etiam Arius, cujus multis caumis post, quia dolosam ejus mentem nonnulli ignorabant, commemorationem faciendam censebant, pertinere ipsum ad orthodoxum cctum existimantes. Verum hos Alexandrina syno- dus, canonicis vinculis irretivit, nemini licere sana fide Christianorum prædito, Eusebii facere comme- morationem, definiens (34). Quid autem dicendum de aliis post illos Deo ple- nis Patribus, et rectae fidei ac doctrinae magistris, quomodo fortiter ac viriliter admodum contra hunc errorem in urgentes luctantesque decertaverint? quorum scriptos libros vel numerare non 161 sine paulto otio ac tempore licet. Sic igitur tanto jam tempore extra Ecclesiæ nostræ septum ejectus En- sebius, hodie istis doctrina, vel, ut verius dicam, stultitia, princeps sedet, atque hujus dogmatibus valde gloriantur et exsultant hi miseri, et huic ipsi consutas aliquot adjiciunt sententias satis absurdas, quæ neque cuin veritate congruunt, neque ipsæ in- ter se ; id enim est falsitatis proprium. Aliquot enim integris libris hactenus carent; quos quidem et Pa- trum nomine tanquam sua auctoritate audent in- signire, el suæ vanæ sectæ auctores prædicant, quorum, ṇugatoriam et futilem incredulitatem in subsequentibus coarguemus, si Deo placuerit, la- borique nostro faverit opemque is tulerit, qui lin- - guam: seit balbutientis expedire, et dissoluta atque infirma membra corroborare, ut cervi instar claudius exsiliat, et pulchri pedes incolumesque evangelizan- tium sanctæ Dei nostri Ecclesiæ pacem appareant. Sed ad proposituor veniamus. 13. Quoniam igitur difficilem consiliorum suo- rum atque arduum exitum fore prævidebant, ne homino: tantummodo extra Ecclesiam constituto rum doctrina freti, incredibili a multis dicere vide- re fur, el scopo suo frustrabantur, quid agunt? vel quorsum ipsorum malitia evadit? Turbulento et (35) tn epistola ad Liciniam, ut diximus in adn. ἐκέκρυπτο, καὶ μνήμην αὐτοῦ ποιεῖσθαι ἠξίουν, τοῦ τῶν ὀρθοδόξων χορού τυγχάνειν ὑπολαμβάνοντες τούτους ἡ κατὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρου μεγαλόπολιν συνελθοῦσα σύνοδος, κανονικοῖς δεσμοῖς ὑποβάλλει, μηδενὶ ἐξεῖναι τῶν εὐσεβούντων Χριστιανῶν εἰς μνήμην Εὐσεβίου ἰέναι καθορίσασα. Α και μαθητευόμενοι, τὴν τοῦ διδασκάλου δόξαν ανα φερέσθωσαν· οὗτος γὰρ αὐτοῖς τὸ κατὰ Χριστὸν σώμα, μή οἷόν τε εἶναι γράφεσθαι εἰσηγήσατο, ὡς ἀληθῶς φαντασιούμενος, καὶ ὠνείρωξε· τίνα δὲ τῶν ἁπάντων τὰ κατ' αὐ τὸν διαπέφευγε ; μᾶλλον δὲ τίν: οὐκ ἔνδηλα καὶ καταφανή, κἂν ἀγροικικός τις ᾗ καὶ ἀπαιδοτρίβητος; ὡς πεντακοσίοις πρότερον ἔτεσι, καὶ μικρόν τι πρὸς, ἡ πολυάνθρωπος ἐκείνη· καὶ θεόλεκτος ὁμήγυρις, ἡ κατά Νίκαιαν, φημὶ, ἱερὰ τῶν θεοφόρων καὶ θαυμασίων ἀνδρῶν σύνοδος, πάντα ἐκ Πνεύματος θείου καὶ κινουμένη καὶ πράττουσα, τοὺς ἀντεχομένους τῆς ᾿Αρειανικῆς αἱρέσεως, τῆς Ἐκκλησίας καθελοῦσα ἐξώθησεν, ἐκκηρύκτους αὐ τοὺς σὺν πᾶσι τοῖς ἐκφύλοις καὶ ἐθνείοις αὐτῶν δόγμασι καταστήσασα· καν που Εὐσέβιος μετὰ τοῦ πεπλασμένου ήθους τῇ ὀρθῇ συνετίθετο δόξῃ, λαν θάνειν βουλόμενος, καὶ πάλιν εἰς ἑαυτὸν ἐπανιών, καθάπερ οἱ ἑτεροκλινεῖς τῶν ὁρπήκων τῆς ἀντιπε ριελκούσης χειρὸς ἐλευθεριάζοντες· ὁποῖον δή τι καὶ ὁ δυσδαίμων ἐσοφίζετο "Αρειος, ὡς καὶ χρόνοις πλείοσιν ὕστερον, ἐπεὶ τὸ δολερὸν τῆς γνώμης τισὶν Ελαφος ὁ χωλὸς, καὶ οἱ πόδες ὡραῖοι καὶ ἄρτιοι τῶν εἰρήνην διαφαίνοιντο. Ἐπὶ δὲ τὸ προκείμενον ἴωμεν. Τί δ' ἄν τις εἴποι περί γε τῶν μετ᾿ ἐκείνους θεοφόρων Πατέρων, καὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως καὶ διδασκαλίας εἰσηγητῶν, ὅπως γενναίως καὶ ἀνδρικῶς ἄγαν, κατὰ τῆς πλάνης ταύτης ἐνστάντες καὶ ἀπο δυσάμενοι διηγωνίσαντο; ὧν τὰ συγγράμματα καὶ τὰς βίβλους, καὶ ἀριθμῷ διαλαμβάνειν, πολλῆς ἀν δεήσειε σχολῆς καὶ χρόνου· οὕτως μὲν οὖν τῷ ἀπείρῳ χρόνῳ, ἐκτὸς τῆς καθ' ἡμᾶς ἱερᾶς αὐλῆς διερριμμένος Ευσέβιος, σήμερον αὐτοῖς τῆς διδα σκαλίας, ἢ ματσιοφροσύνης εἰπεῖν ἀληθέστερον, ἔξαρχος προκαθέζεται · καὶ τοῖς τούτου δόγμασι μέγα φρονοῦσι καὶ βρενθύονται οἱ ταλαίπωροι, καὶ αὐτῷ γε τούτῳ κατευθείσας χρήσεις προτίθεντα τινας ἀλλοκότους, μηδὲ τῇ ἀληθείᾳ μηδὲ ἀλλήλαις συμβαινούσας · τοιοῦτον γὰρ τοῦ ψεύδους τὸ ἴδιον ἐνίων γὰρ ὁλοκλήρων βιβλίων ἕως τοῦ νῦν ἡμοιρηκό- της τυγχάνουσι παντάπασιν, οὓς δὴ καὶ Πατέρας χειροτονεῖν ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγματος οὐ δεδίασι, καὶ πρωτάρχους τῆς φλυαρίας αὐτῶν ἀνακηρύσσουσιν ὧν τὸ ληρώδες καὶ φαύλον τῆς ἀπιστίας, ἐν τοῖς μετέπειτα ἐξελέγξομεν, εἴπερ εὐδοκοίη Θεὸς, καὶ τῷ πόνῳ συνεφάπτηται καὶ συναίρηται, ως οἷς γλώσ σαν τρανοῦν μογιλάλου, καὶ τῶν μελῶν ἐπιλεξωννύειν τὰ παρειμένα καὶ ἄῤῥωστα, ἵνα ἐξάλληται ὥσπερ εὐαγγελιζομένων τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμῶν Ἐκκλησίας τὴν ιγ. Ἐπεὶ οὖν αὐτοῖς δυσήνιστα ἐδώκει καὶ δυσκατόρθωτα τα βουλεύματα, μή ποτε ἐκ μόνης τῆς τῶν ἔξωθεν τῆς Ἐκκλησίας διδασκαλίας ορμώ μενος, ἀπέθανα τοῖς πολλοῖς λέγειν δέξαιεν, καὶ περὶ τὸν σκοπὸν, ἀπρακτήσαιεν, τί δρῶσι ; καὶ ποῖ τὰ τῆς πανουργίας αὐτοῖς ἐξοίχεται; τῷ θολερῷ

καὶ πικρῷ τῶν αἱρετιζόντων ρεύματι, τὸ γλυκὺ καὶ ἡ καθαρὸν τῆς ἀληθείας νομα παραμιγνύουσιν, ὅπερ πάλαι οἱ κακοὶ κάπηλο: τὸν οἶνον ὕδατι μίσγοντες ὀνειδίζονται · καὶ τῶν θεολόγων Πατέρων ἡμῶν, οἱ τῷ κόσμῳ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ἐπύρσευσαν, ῥήσεις τινὰς τοῦ ὅλου σώματος τῶν βίβλων ἀποσπαράξαν τες, τῇ ἐκείνων συγκατηρίθμησαν πλάνῃ ἢ οὐδὲ συνείναι τάχα ἰσχύσαντες τὴν ἐγκειμένην τοῖς λόγοις διάνοιαν, ἡνίκα τὴν λήμην τῶν τῆς ψυχῆς ὀμμάτων ἀποκαθήρασθαι οὐ προείλοντο, ἢ κατὰ τὸ δοκοῦν ἐπ' ἀπωλείᾳ ἑαυτῶν τε καὶ τῶν ἀπατωμένων, ταῦτα προϊσχόμενοί τε καὶ παρεξηγούμενοι, τὸν λόγον τῆς ἀληθείας δολοῦσι καὶ καπηλεύουσι, τῷ χαλκῷ τὸ δέλεαρ ἐνσκευασάμενοι, ἵνα τῷ ἀξιοπίστῳ τῶν προσώπων, τοὺς ἁπλουστέρους τῶν ἀκροωμένων βουκολοῦντες οἱ βωμολόχοι επαγάγωνται, τῷ κει κρυμμένῳ δόλῳ τῆς ἀσεβείας περιπαρέντας · τὰς δὲ ἐμφανῶς καὶ ἀντιῤῥήτως καὶ εἰς γνῶσιν ἅπασιν ἐκκειμένας περιξέοντες και περιγράφοντες, καὶ τοῖς εἰς πεῖραν αὐτῶν ἀχθεῖσι δολίως ἀποκρυπτόμενοι, ὦ τῆς τυφλώσεως ! ὦ τῆς πωρώσεως ! οὐκ ἔγνωσαν οὐδὲ συνῆκαν· διὰ τοῦτο ἐν σκότῳ βαθεί διαπορεύον- ιδ. Τί τούτων τῶν ἐγχειρημάτων χαλεπώτερον ἢ βλαβερώτερον; Τί ταύτης τῆς διαιρέσεως δυσαχθέ- στερον ἢ ἀπηχέστερον; Πάλαι καλῶς τεθνηκυίαν αἵρεσιν, καὶ φροῦδον ἐκ τῆς τῶν Χριστιανῶν γλώσ- σης γεγενημένην νῦν ἀναζωπυρεῖν καὶ τεθηλέναι οἱ παράφρονες ἐκβιάζονται· τοῦτο γὰρ αὐτῆς τοῖς σπουδασταῖς ἔργον τε καὶ ἀγώνισμα· καὶ τῷ ἐχθρῷ πάροδον τῆς καθ' ἡμῶν ἐπηρείας διδόασιν, ἵνα ὅπερ πάλαι συμμάχους καὶ ὑπηρέτας τῆς ἑαυτοῦ κακίας εὑρηκὼς ἀπετέλεσε, κἂν διὰ τῶν σταυρωσάντων τὸν Κύριον ποιῆσαι οὐκ ἴσχυσε, τοῦτο ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἀπεργάσηται· ἤδη γὰρ καὶ νῦν ὁ ἄνωθεν καὶ δι᾿ ὅλου τῷ τιμίῳ αἵματι Χριστού ἐξυφασμένος χιτών περιῤῥήγνυται καὶ μερίζεται, καὶ τὸ κράτιστον τῶν ἐν ἡμῖν καλῶν, ἡ εἰρήνη καὶ ὁμόνοια, λέλυται καὶ διόλωλε. Δεινὸν μὲν τὰ πάλαι ἱστορούμενά τε καὶ ἀκουόμενα, ἡ βασιλεία Δαβίδ καθ᾿ ἑαυτὴν μεριζομένη καὶ σχιζομένη, καὶ τῶν φυλῶν ἡ διάστασις, θρασύτητι καὶ αὐστηρίᾳ τοῦ ἐκγόνου γεγενημένη, καὶ Ἰσραὴλ ἀποτρέχων εἰς τὰ ἑαυτοῦ σκηνώματα, καὶ Ἱεροβοάμ ἐν σχή- πτροις ὁ δοῦλος καὶ ἀποστάτης ἐνθρονιζόμενος, τὸ παραδοξότατον· καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ ἀντιδια:- ρουμένη Σαμάρεια, ὅθεν τῶν κακῶν ἡ κρηπίς καταβέβληται, καὶ ὁ λαὸς ἀναπεπεισμένος προσκυ νεῖν τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα, ἐπὶ τὴν εἰδωλο μανίαν ἀθέως ἐξεκυλίσθη· δεινότερον δὲ τὰ νῦν τελούμενα καὶ ὁρώμενα, ἐπείπερ ἡ Χριστοῦ βασιλεία τέμνεται καὶ διίσταται, καὶ τὰ μέλη τοῦ κατὰ Χρι- στὸν σώματος καὶ τῆς αὐτῆς κεφαλῆς, καθ᾿ ἑαυτὰ διαστασιάζει, καὶ τὸ ἔθνος τὸ ἅγιον, τὸ βασίλειον Ιεράτευμα, ὁ λαὸς ὁ εἰς περιποίησιν ἐξαγγέλλειν τὰς θείας ἀρετὰς κατάχρεως, καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς θείας amaro hæreticorum rivulo, dulcem aliquam ac puram veritatis venam admiscent, quam rein jam- diu malis cauponibus vinum aquæ miscentibus exprobramus, nempe theologorum Patrum no- strorum, qui mundo facem veritatis extulerunt, dictiones quasdam ex toto librorum corpore avul- sas. suo inseruerunt errori. Ει sive non intelligen- tes fortasse dictionibus illis insitum sensum, quan- doquidem lippitudinem oculis abstergere noluerunt, sive suam et deceptorum a se discipulorum exitiosam sententiam sequentes, hæc insinuantes et docentes. lamo escam imponunt, ut personarum auctoritate simpliciores illusos in transversum agant isti scurræ, occulto impietatis dolo confixos. Illas cæteroqui Patrum sententias, quæ clare, et extra controver · siam, atque omnium intellectui patent, resecant et circumscribunt, et iis qui secum consuescunt fran- dulenter occultant, o carcitatem! o mentis cali- ginem! neque quid agant sentiunt aut intelligunt. - lulcirco in profundis versantur tenebris, neque al veritatis splendorem respicere volant. Si enim no- vissent, nunquam Dominum glorie contempsissent. 14. Quid his ausibus atrocius aut nocentius? Quid hac secessione ingratins aut absurdius? Ha resim præclare olim exstinctam, atque a Christia- norum linguis excussam, nunc iterum inflammari əc pullulare cogunt: id enim omni ope conatuque moliuntur ejus studiosi; atque inimico dæmoni viam ad nos decipiendos muniunt, ut hos ille sicut olim adjutores ministrosque malitiæ suæ nactus, quod per Domini crucifixores facere non potuit, id apud nos exsequatur. Ecce enim tunica preţioso Christi sanguine a vertice ad imum contexta lace- ratur ac similitur, et quod optimum bonorum no- strorum est, pax et concordia dissolvitur atque perit. Gravia quidem ea sunt quæ in priscis ferun- tur historiis, regnum videlicet Davidis in contra- rias partes divisum, tribuum secessio, cujus dura nepotis austeritas causa fuit Israel ad sua quisque tabernacula retro cedens, Jeroboam cum sceptro famulus, rebellis insperato prorsus in throno sedens, opposita Hierosolymis Samaria, unde malorum D origo, et populus adorare creaturam præ Creatore edoctus, atque ad vesanum idolorum amorem im- pie devolutus. Attamen graviora sunt quæ nume pa- trari videmus. Nam Christi regnum in partes abit discissum ; membra adversus 162 Christi corpus, imo contra ipsum caput seditionem cient; et gens sancia, regule sacerdotium, populus acquisitionis 1, Dei praedicandae potentiae destinatus, et magno di- vine œeconomia operi clara resonantique voce proclamando, libertatisque ac redemptionis bene- ficio confitendo, nunc in contrarium versus magna- que ex parte a malitiæ ministris illectus, nulla uti- litate auctus, et postquam Oriens ex alto eum vi- ται, καὶ πρὸς τὰς αὐγὰς τῆς ἀληθείας ἀναβλέψαι οὐ δόξης ἐξουθένησαν. βούλονται· εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς

sitavit 18, in tenebris adhuc manens, in infideli- tatis barathrum decidit; ingrato scilicet animo creaturæ, novi vecordesque Judæi. Quantum porro inter utrosque intersit, facile quispiam conside- rando comperiet: illi enim propter res terrenas et humiles, ac temporali natura præditas nec perman- suras, inconstantes claudicantique sententia fue- sunt; isti vero ita se gerunt, cum de rebus agatur cœlestibus, et superno regno gloriaque, his visibi- libus non comparanda ; siquidem hæc nobis recta Gales promittit, dummodo cujusque opera fidei ipsi respondeant. Sic revera præsenti tempore accidit, quo recens B hic et illegitimus cœtus (55), tanquam altera Sa- maria, a nova Jerusalem, id est Ecclesia, semet segregavit, sedentque contumeliosi et superbo corde, et aureis vitulis serviunt, id est secundæ huic ido- lolatriæ, avaræ suæ cupiditati, quia vanæ mundi gloriæ captivi sunt : neque abuuunt fieri populus Ephraim; montique Sion, celsa videlicet subli- mique theologiæ nostræ, adversari; cui suam ver- borum vanitatem, vilemque et humi repentem do- etrinam opponunt, qua multis fucum facientes et illudentes, secum eas detrahunt in barathrum. Quot- quot enim stupidiores sunt ac mente volubili, el in (ide instabiles, et præsentibus tantum intenti, mundique gloriam affectantes, atque in hoc mundo felicitatem suam constituentes, rebus hujusmodi C ceu mancipia devincti, bi Jerusalem deserunt, at- que ad aras ridiculorum deorum transcunt, et la- trocinale illud subeunt sacerdotum ignominiæ an- trum, ibique putrescunt, subitam anime sua pe- stilentiam contrahentes. Quisquis ex his voluerit, manum muneribus implet, animam autem scelere omni et contaminatione ; vel excelsorum locorum inique factus sacerdos, vel deæ carnalitatis Astartæ genu flectere non recusans: quos postquam rete suo venatores ceperint, præmia proponunt, et in regio palatio provectiones et amicitias promittunt, splendidam ipsis spem ostentantes plaudentesque laudibus cumulant, et lauquam familiares sibi jam factos et consectaneos deinceps benevolentia pro- sequuntur. 15. Quotquot tamen e contrario forti proposito in vera religione perstantes, et bonorum operum sectatores, indeclinabilem et firmam in honestate mentem tenentes, habuere contempľni, et ejusinodi ludum nullo respectu dignum censuerunt, utpote fraude ac vanitate scatentem; hi, inquam, vi tra- huntur, nolentesque urgentur, et veluti captivi quidam dammatique vinciuntur : qui si mox sta- fenio, Α οἰκονομίας λαμπρᾷ τῇ φωνῇ καὶ διαπρυσίῳ βουν κηρύγματι, καὶ τὴν χάριν τῆς ἐλευθερίας ὁμολογεῖν καὶ ἀπολυτρώσεως, εἰς τοὐναντίον περιετράπησαν, καὶ κατὰ πλείονας τοῖς τῆς κακίας ὑπηρέταις δελεα ζόμενοι, ὡς οὐδὲν ὠφελημένοι, ἀνατολῇ ἐξ ὕψους ἐπισκεφθέντες οἱ ἑσκοτισμένοι, τῷ κρημνῷ τῆς ἀπιστίας περιπίπτουσι, τὰ ἀχάριστα κτίσματα, οἱ νέοι Ἰουδαῖοι καὶ ἀγνώμονες· ὁπόσον δ᾽ ἂν τὸ ἐν μέσῳ τούτων, κατίδοι ἄν τις διασκοπούμενος· ὅτι ἐκεῖνα μὲν τῶν γηίνων καὶ χαμερπῶν, καὶ ἀρχὴν ἐχόντων ἐπίκηρον, καὶ ἥκιστα ὑπομενόντων ἕνεκεν, εἶχε τὸ ἀμφήριστον, καὶ τῶν γνωμῶν ἐπρυτάνευε τὸ ἀντίῤῥοπον· ταῦτα δὲ τῶν οὐρανίων αὐτῶν, καὶ τῆς ἄνω βασιλείας τε καὶ λαμπρότητος, καὶ ὧν οὐκ ἄξια τὰ βλεπόμενα, εἴπερ ἡμῖν ταῦτα πίστις εὐσεβὴς κατεπαγγέλλεται, συμπαρομαρτούντων ήδη τῶν οἰκείων ἔργων τῆς πίστεως. Οὕτω δὴ καὶ τοιαῦτα τὰ παρόντα είναι συμβέβη- κεν, ἡνίκα τὸ καινὸν τοῦτο καὶ ἄθεσμον ἄθροισμα, ὥσπερ ἄλλη Σαμάρεια, τῆς νέας Ἱερουσαλὴμ τῆς Εκκλησίας ἀπονοσφίζεται· καὶ κάθηνταί γε ἐφ᾽ ὕβρει καὶ ὑψηλῇ καρδίᾳ, καὶ ταῖς χρυσαῖς ἡττῶνται δαμάλεσι· ταύτῃ δὴ τῇ δευτέρᾳ εἰδωλολατρίᾳ, τῇ φιλαργύρω γνώμῃ, οἱ τῇ ματαίᾳ δόξῃ τοῦ κόσμου δουλούμενο:· καὶ λαὸς τοῦ Ἐφραίμ χρηματίζειν οὐ καταδύονται, καὶ τῷ ὄρει Σιών, τῇ καθ' ἡμᾶς υψηλή καὶ ἐπηρμένῃ θεολογίᾳ ἐπανίστανται, τὴν κενολογίαν αὐτῶν καὶ τὸ χαμαιπετὲς καὶ ἐπισεσυρμένον ἀντεπο εξάγοντες φρόνημα, ἐξ οὗ πολλούς σοφιζόμενοι καὶ παραλογιζόμενοι, ἐπὶ τὸ ἴδιον ἕλκουσι βάραθρον ὅσοι μὲν γὰρ βλακώδεις, καὶ τὴν διάνοιαν εὐπα- ράφοροι, τήν τε πίστιν ἀστήρικτοι, καὶ πρὸς τὰ παρόντα μόνον κεχήνασι, καὶ περὶ τὴν δόξαν τοῦ κόσμου ἐπτόηνται, εὐδαιμονίαν τὰ τῇδε τιθέμεναι, ἐκεῖθεν ὡς ἀνδράποδα αἰχμαλωτιζόμενοι, τὴν Ἱερου σαλὴμ ἀπολιμπάνουσι, καὶ πρὸς τοὺς βωμοὺς τοῦ γέλωτος ἵενται, καὶ τὸ λῃστρικὸν ἐκεῖνο ἄντρον ὑποδύονται τῶν τῆς αἰσχύνης ἱερέων· ἐνταῦθα του θόμενοι, καὶ τὴν λώβην τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ παραχρῆμα παραδεχόμενοι · καὶ ὁ βουλόμενος πληροῖ τὴν χεῖρα ἢ τὴν ψυχὴν ἄγους παντὸς καὶ μιάσματος, ἢ τῶν ὑψηλῶν ἱερεὺς κακῶς προχειριζόμενος, ἢ τῇ Ασ τάρτῃ τῆς φιλοσαρκίας υποκύπτειν ἀναπειθόμενος οὓς ἐπειδὴν ἐντὸς ἀρκύων οἱ θηρεύοντες λάβοιεν, ἆθλά τε προτίθενται, καὶ τὴν εἰς τὰ βασίλεια ὑπο ισχνούνται πρόοδον καὶ οἰκείωσιν, λαμπρὸς αὐτοῖς ὑποτείνοντες τὰς ἐλπίδας· κατακρατοῦσί τε ταῖς εὐφημίαις καὶ γεραίρουσι, καὶ ὡς οἰκείους ἤδη εἰσ ποιούμενοι καὶ ὁμογνώμονας, τὸ λοιπὸν περιέπουσιν. ιε'. "Οσοι δὲ ἀνδρικοὶ τὴν γνώμην σφριγώντες περὶ τὴν εὐσέβειαν, καὶ ζηλωταὶ καλῶν ἔργων ὑπάρχουσιν, οἷα δὴ τὸ ἀκλινὲς καὶ ἐρηρεισμένον περὶ τὸ καλὸν ἔχοντες, υπερόπται τούτων ἐφάνησαν καὶ μικρὰ τῆς ὀρχήστρας φροντίσαντες, ὡς πολὺ τὸ ἀπατηλὸν καὶ εἰκεῖον ἐχόντων, βίᾳ περιελκόμενοι καὶ διωθούμενοι καὶ οὐκ ἐθέλοντες, καθάπερ δεσμώ ταί τινες καὶ κατάκριτοι συλλαμβάνονται· καὶ

εἶτα κατεγνωκότες αὐτῶν τῆς σκηνῆς, καὶ τὴν πε- Α πλαστουργημένην εἰκαιομυθίαν ὡς ἄθλον βδελυπτό μενος, οὕτω μὲν τῆς τοῦ κακοῦ φορᾶς οὐκ ἀνίενται, ἀλλὰ διὰ τῆς πρώτης πείρας λόγων πιθανότησιν ὑποσαίνοντες οἱ ἐπηρεάζοντες καὶ θωπεύοντες δωρεῶν τε πλείστων ὑποσχέσεσιν ὑποκλέπτειν ἐπιχει- ροῦσι, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων χειρογραφεῖν τὴν ἀπέ Γειαν τὸ πλέον ἐκβιαζόμενοι, καὶ τὰ χρηστὰ ἐν ἐπαγγελίαις ὁμοῦ καὶ τὰ δυσχερή ἐν ἀπειλαῖς κεί- μενα, ὁπότερον ἂν τούτων τις ἕλοιτο· ἡνίκα δ' ἂν τὸ ἑδραῖον καὶ βεβηκὸς τῆς πίστεως ἴδοιεν, καὶ ὡς οὐδὲν τῶν κατὰ γνώμην ἀνύσειαν, ἐπὶ τὰς τῶν βεβιωμένων ερεύνας χωροῦσι, γράφονται τε αὐτ τοὺς ἐπικλημάτων, & μηδὲ ἀκοῇ οἱ συκοφαντούμενοι παρεδέξαντο πώποτε· καὶ οὐκ ἐν ἐλπίσιν ἔτι λοιπὸν, ἀλλ᾽ ἐν πείρᾳ τὰ δεινά · τὸ ἐντεῦθεν γὰρ δεσμὰ καὶ φρουραὶ χαλεπώταται διαδέχονται, λιμοί τε καὶ δεινα: κακοπάθεια: · εἰσὶ δὲ οἱ καὶ πληγαῖς τὰ νῶτα καταξεόμενοι, καὶ οὐ μικραῖς αἰκίαις ἐκτιμω ρούμενοι, τὸ τελευταῖον ὑπερορίαις μακραῖς τε καὶ ἀφορή τους καταδικάζονται, ἐν χωρίοις ὧν τῷ πικρῷ καὶ δωσοίστῳ, καὶ πρὸς τὴν ζωὴν τὴν ἀνθρωπίνην τραχεῖ καὶ σκληρῷ καὶ ἀπεστενωμένῳ, δοκοῦν ἐστιν αὐτοῖς βιαζομένους τους δεινοπαθοῦντας ἁλώσεσθαι, τῶν συνεργούντων εἰς τοῦτο προηυτρεπισμένων· καὶ γὰρ παρεδρεύει ἀπόμοιρά τις τῆς δημοσίας δυνά- μεως αὐτοῖς, καὶ ὡς τάχιστα ὑπηρετησομένων τοῖς δόξασι· ταῦτα μὲν οἱ τὰ πρῶτα ἐν ἐπισκόποις ἔχοντες, καὶ τῆς ὀρθῆς ὑπερμαχοῦντες καὶ ἀντεχό- μενοι δόξης · εἰσὶ δὲ καὶ οἱ μετ' ἐκείνου; τεταγμένοι, σὺν ἐκείνοις τῆς ὁμοτίμου μεταλαχόντες πίστεως, εὐαρίθμητοι μὲν, ὅσον σπινθῆρα καταλειφθῆναι τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ευκαίρως θείαις ἐπιφανείαις εἰ; πυρσὶν ἀναφθησομένους περιφανῆ τε καὶ ἔνα θεον, πρὸς τὴν λάμψιν τοῦ Πνεύματος τοὺς ἐν τῷ ις'. Τὸ γὰρ ὅσον ἐν ἱερωσύνῃ φέρει τὰ δεύτερα ήδη φιλοψυχοῦν καὶ μεταβαλλόμενον ὁρᾶται, καὶ τῷ καιρῷ καὶ τοῖς πράγμασι συμμορφαζόμενον, καὶ μετασχηματιζόμενον, οἷόν φασι τὸν χαμαι λέοντα ῥᾳδίως μεταχρωννύμενον καὶ τῇ ὁρμῇ τοῦ κινήματος σύνδρομον ἔχοντα τὴν ταχύτητα τῆς φύσεως, ὡς ἂν λανθάνοι τῷ ποικίλῳ τῆς θέας τους D παρατυγχάνοντας · οὕτως πρὸς τὸ ὑπερτεροῦν ὑπο- κύπτοντες, ὥσπερ οὐκ ἐν ἐλευθερίᾳ γνώμης, ἀλλ᾽ ἐν ἐξουσίᾳ τῶν ἀγόντων γενόμενοι· ὧν τινες ἐπὶ τοσοῦτον ἐμπαθείας καὶ φιλαυτίας ἤλασαν, καὶ οἷον ἐκ νηπιώδους φρενός ορμώμενοι, κλυδωνιζόμενοί τε καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων τῇ πανουργία πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης, καθὰ γέγραπται· ὡς δυοῖν τὸ ἕτερον, ψυχὴν ζημιωθήσεσθαι, ἢ θρόνων ἐκπεσεῖσθαι fictas fabulas flocci fecerint, non idcirco improbi de sua iniqua persecutione remittunt: sed primo qui- dem suasoriis verbis blandientes palpantesque ot delinientes, donorum etiam plurimorum sponsio- nibus subvertere tentant, præcipueque ut irreli- giosae formula subscribant (56) valde urgeat; bonaque promittentes, simulque mala minantes, utrum malint interrogant. 163 Cognita autem fidei firmitate et constantia, et sua voluntate fru- strati, ad veteratorum artes confugiunt, illosque de criminibus accusant, quæ ne auditu quidem inno- cui nostri noverunt. Neque jam spe agitur, sed pœ- narum inflictione. Exin quippe vincula et durissimi sequuntur carceres, et fames et gravissimæ affli- ctiones : quorumdam etiam plagis dorsa caduntur, et non modicis vexati cruciatibus longinquo et into- Jerabili exsilio multantur, locis destinati asperis ac vix ferendis, qui ob suam angustiam vel usuum hu- manorum incommoditatem et molestiam, viðentur captivorum animos expugnaturi, additis praesertim qui eam rem insinuent: etenim pars quædam pu- blicæ militiæ captivos comitatur, quæ eorum v0- Juntati subserviat. Hæc patiuntur primarii episcopi, qui orthodoxam sententiain fortiter propugnant. Sunt etiam nonnulli post illos gradum tenentes, parem cum ipsis religiosam fidem foventes pauci sane, sed ita tamen ut favilla saltem in Ecclesia Dei supersit, quæ suo tempore divinis afflatibus splendidam eximiamque facem incensura est, et in- fidelitatis tenebris obrutos ad spiritalem lucem de- ductura. Ut nobis quoque propheticas usurpanti- bus voces dicere liceat: Nisi Dominus Sabaoth reli. quisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus el Gomorrha similes 16. tionem apud eos facere noluerint, eorundemque 16. Pars autem illa cleri minore in gradu con- stituta, vite suæ conservandæ studio vacillans con- spicitur, temporique et rerum cursui obsecundat seseque conformat, qualem esse dicunt chamaleon- tem (37), ut apparentis formae varietate sibi occur- rentes fallat. Sic isti validioribus cedunt, haud save mente libera, sed vi prementium deducti : quorum aliqui nimio sui amore et mollitie franguntur, ac puerilem propemodum mentem gerunt, agitan- turque, et omni vento doctrinæ hac illac feruntur, in nequitia hominum, in astntia ad circumventio- nem erroris, sicuti scriptum est ", ita ut alter- utro iis proposito, nempe ut vel animæ detrimentum patiantur, vel sedibus excidant, prius illud malle dicere ausint, et de summa salute periclitari, quin tamen grave aliquid se committere putent. Hæc sim. ζέφῳ τῆς ἀπιστίας κατειλημμένους καθοδηγήσοντας. φωναῖς· Εἰ μὴ Κύριος Σαβαώθ ἐγκατέλιπεν ἡμῖν Γόμορρα ἂν ώμοιώθημεν. Ἵνα ἐξῇ καὶ ἡμῖν ταῖς προφητικαῖς συμφθέγγεσθαι σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν, καὶ ὡς

quamuis lacrymis digna ! quanto merore ac luctu redundant! Quod si homines hec non lugeant, certe inanimis creatura et morebit et ingemiscet. Quali enim judicio sunt obnoxii? Nam si pacta inter homines inita, › inquit lingua theologalis (38), • Deus mediator assumptus firm.t, quanti demum periculi est, quas promissiones Deo ipsi fecimus, carum deprehendi violatores, neque peccatorum tantummodo reos fieri, verum etiam mendacii coram ipsa veritate coargui?, Paulus (mitto naue dicere quot quantaque, Dei amore devinctus, pati se velle as- severaverit) tribulationibus, persecutionibus, peri- culis omnimodis sustinendis, quem neque instantia, neque futura, neque creatura alia a Dei charitate separare potuisset 18; tantus erat amoris fervor et flamma! anathema quoque se fieri a Christo au- dacter optans 1, levias se id laturuni aiebat; isti antem ne simphcem quidem contumeliam pro vera religione perpeti voluerunt. Sed his omnibus bonis omissis, materiæ tantum inhærent, et voluptuosis mersi passionibus, mentem rebus cœlestibus minime intendunt: seque ita gerunt, quasi mox domum suam venturi essent, vel agros pinguesque posses- siones suas inspecturi, aut amabilem vineam, aut -quidquid in agro est optabile et arabile ac spatiosum, provenientesque inde fructus frequentibus digi- Lorum motibns 164 computantes, vel delectos equos mulosque colore optimo et pinguedine insi- nes invisuri, utrum perite a domitoribus exer- Centur, beneque decurrant, et ephippia tolerent, et quieto itineri sint idonei, boum denique ara. torum incolumem statum et cæterorum sive gre- gum sive armentorum ; neque incongruum dixe- rim, si pallii quoque et tunica, aliorumque ve- stimentorum fimbrias et ornamenta reliqua enrare videantur ; atque, ut uno verbo dicam, temporalis vanææque gloriæ studium ac pompam. Quippe mente baud bene composita, amore caducarum fluxarum- que rerum capti (nam qua quisque re capitur, eidem servit), veram ac salutarem fidem, id est rem maxi- mam, tenui permutarunt. Sic isti facillime ini- quorum insidiis irretiti sunt, non secus ac feræ la- queis venatorum capiuntur. Certe Paulo 10 hos ma- gis mirari liceret quam Galatas, cur tam cito a Aruditis per nos doctrinis discesserint, et datis caelim D das atque a Patrum auctoritate divinis sacris do- ganatibus, atque ab infinito tempore stabilita jam brave consuetudine et typo. Neque vero vel se- quentium verborum meminerunt: Si quis vubis evangelizaverit, præter id quod accepistis, anathema sit ". Talis itaque istorum conditio est et tanto- fre calamitosa. 1º Rom. viii, 59. 10 Rom. 13, 5. 20 Galal. 1, 6. at ibid. 9. (38) Exstat sententia hæc in Nezia: zeni oratione quadragesima, n. 8, quæ est de baptismo. Α προκειμένου, ελέσθαι τὸ πρότερον, φάναι, τολμήσαι, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ καίριον κινδυνεύειν, καὶ μηδὲν τῶν δεινῶν πείσεσθαι δόξαι· ταῦτα ποίων δακρύων οὐκ ἄξια ; ποίας κατηφείας καὶ θρήνων οὐκ ἔμπλεα; κἂν ἄνθρωποι ἐπὶ τούτοις οὐ κλαύσωνται, ἀλλ' ἡ γε κτίσις αὐτὴ συνωδινήσει καὶ συστενάξει ἡ ἄψυχος ποίας γὰρ οὐκ εἰσὶν ὑπεύθυνοι κρίσεω;; • Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀνθρώπους ὁμολογίας, φησὶν ἡ θεολόγος γλῶσσα, ἐμπεδοῖ Θεὸς μέσος παραληφθείς, πόσος ὁ κίνδυνος, ὧν πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα τὸν Θεὸν συνθη κῶν, τούτων παραβάτας ευρίσκεσθαι ; καὶ μὴ μόνων τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ψεύδους ὑποδίκους εἶναι τῇ ἀληθείᾳ;, Παῦλο: δὲ (ἑῶμεν λέγειν ὅσα τῇ εἰς Χριστὸν ἀγάπῃ συνδούμενος, φέρειν ἀπισχυρίσατο), θλίψεων καὶ διωγμῶν καὶ Β κινδύνων παντοδαπῶν ἀνεχόμενος, ὃν μηδ' ἂν τὰ ἐνεστῶτα ἢ μέλλοντα ἢ κτίσις ἑτέρα, ταύτης ἀφιλο κειν δυνήσατο· τοσοῦτον τὸ θερμὸν τοῦ φίλτρου καὶ διάπυρον· καὶ ἀνάθεμα εἶναι τὸ μετριώτερον ἀπὸ Χριστοῦ, εὔχεσθαι ἀπετόλμα· οὗτοι δὲ οὐδὲ μέχρι ψιλῆς ὕβρεως ὑπὲρ εὐσεβείας κακοπαθήσαι προείλοντο · ἀλλὰ τούτοις πᾶσι χαίρειν εἰπόντες, τῇ ὕλῃ μόνον παρακάθηνται, καὶ τοῖς τῆς φιλοσαρκίας βεβαπτισμένη πάθεσιν, ἥκιστά γε τὴν φρένα τοῖς ἄνω ἐρείδουσιν · ὡς τάχιστα οἴκαδε ἀποδραμούμενοι τάχα τοὺς ἀγροὺς καὶ τὰς κτήσεις τὰς πολυτελείς ἐπισκεψόμενοι, ἢ τὴν ἄμπελον τὴν ἐπιθυμητήν, ἢ τὴν ὅση αὐτοῖς γῆ θελητή, ἀρίσιμός τε καὶ ἀνειμένη, καὶ τοὺς ἐκεῖθεν πορισμούς, πυκναί: τῶν δακτύλων κινήσεσι λογιστεύσοντες, ἢ τῶν ἐκλεκτῶν ἵππων καὶ ἡμιόνων τὸ εὔχρουν καὶ εὔσαρκον κατοψόμενοι, εἰ καλῶς τοῖς πωλοδάμναις Ασκήθησαν, τό τε πορεύσι- μον καὶ εὐκάθε δρον ἐποχουμένοις, καὶ πρὸς ῥαστώ νην ἐπιτήδειον ἢ τῶν βοῶν τῶν ἀροτήρων τὸ εὐσταθές, καὶ τῶν ἄλλων θρεμμάτων, ὅτα τῶν να μαίων καὶ ἀγελαίων ὄντα τυγχάνει· οὐκ ἄκομψον δὲ εἰπεῖν, εἰ μὴ καὶ τῆς ἐφεστρίδος καὶ τοῦ χιτώνος καὶ τῶν ἄλλων περιβολαίων διασπουδασθήσεται τὸ εὐπάρυφον καὶ φιλόκαλον· καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, τῆς παρούσης καὶ κενής δόξης τὸ φιλότιμον καὶ φιλόκομα που οι φρενὸς οὐκ ἐν καλῷ γενόμενοι, τῷ ἔρωτι τῶν οὐδαμὴ ἱσταμένων καὶ ῥεόντων σχεθέντες ( γάρ τις ἥττηται, τούτῳ καὶ δεδούλωται) πίστει εὖσε δεῖ καὶ σωτηρίῳ, μικρά μεγίστων Αλλάξαντο οὕτως οι γε ῥᾷστα ταῖς πάγαις τῶν παρανόμων ἑάλωσαν, ταυτὸν πεπονθότες καθάπερ καὶ τῶν ζώων τὰ εἰς ἄγραν ἁλώσιμα, τοῖς βρόχοις τῶν θηρευόντων ῥᾳδίως συλλαμβανόμενα· εἰ δὲ ἐξῇ Παύλῳ θαυμά. ζειν, ἐπὶ τούτοις μᾶλλον ἢ Γαλάταις θαυμάσεται, πῶς οὕτω τα χέως μετατίθενται ἐκ τῶν ἅ ταξ ἡμῖν παραδοθέντων, καὶ ἄνωθέν τε καὶ ἐκ Πατέρων κατα ιόντων θείων καὶ ἱερῶν δογμάτων, κἀκ τῆς ἐπὶ χρόνον ἄπλετον κεκρατηκυίας καὶ διαμενούσης συνηθείας καὶ τύπου· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν εἰς μνήμην τῶν μετὰ ταῦτα εἰρημένων ᾔεταν· Εἴ τις ὑμᾶς εὐαγγελίζεται παρ' ὁ παρελάβετε, ἀνάθεμα έστω. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν τούτων τοιαῦτα, καὶ οὕτως ἀθλίως ἔχοντα.

ιζ. Ἐπὶ δὲ τοὺς προεστῶτας τῆς ἀσεβείας τὸν λό- Α γον ἐπανακτέον· σκοπεῖν δὲ χρεών, εἰ μὴ καὶ τοῖς ἄλλοις ὡσαύτως ἁρμόσεται· ἐπειδὴ τοίνυν καθάπαξ τῆς ἀληθείας ἀποσφαλέντες, τοῖς εἰκαίοις αὐτῶν λου γισμοῖς τηνάλλως ἐπερειδόμενοι, καὶ ὅσον ἧκεν αὐτ τοῖς εἰς δύναμιν τὰ ψευδὴ συμπλάσσονται, καθῆκαν ἑαυτοὺς ἐπὶ ζητήσεις μωρὰς καὶ ἀλλοκότους, καὶ μύθους γραώδεις καὶ βρεφοπρεπεῖς ἀνελίσσουσι, καὶ πολὺ τὸ ἀσύμβατον πρός τε ἑαυτοὺς καὶ τὴν ἀλή Γειαν ἔχοντες, ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις οὐδὲν αὐτ τοῖς προσηκούσας, μήτε ἃ λέγουσι νοοῦντες, μήτε περὶ τίνων διαβεδαιοῦνται, ἐπ' ὀλέθρῳ δὲ τῶν ἑαυ τῶν ψυχῶν καὶ τῶν ἀκροωμένων ἐξευρημένας, ὅπως μὴ τῆς οἰκείας ἀπωλείας μόνον, ἀλλὰ κἀκείνων τῆς βλάβης ἀποτίσωσι δίκα;· ὧν τήν τε κακίαν καὶ τὴν ἀπώλειαν τὰ ἱερὰ προανεκρούσατο λόγια· ἁρμόσατο & γὰρ ἄν τις αὐτοῖς καὶ λίαν ἐνδίκως, εδέ πως ἔχοντα· ἐπηνίκα γὰρ ὁ τοῦ Εὐαγγελίου κήρυξ καὶ τῶν θείων μυσταγωγής, τῶν τοιούτων προσώρα τὴν κακίαν ἐν Πνεύματι, προφητική προανεφώνησε χάριτι· ὅτι Εἰσελεύσονται λύκοι βαρεῖς εἰς ὑμᾶς, μὴ φειδό μενοι τοῦ ποιμνίου, καὶ ἐξ ὑγιῶν αὐτῶν ἀναστή σονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποστῇν τοὺς μαθητὰς ἐπίσω αὐτῶν. Καὶ πάλιν ἑτέρωθί πού φησιν, ὅτι οἱ τοιοῦτοι ψευδοδιδάσκα- λοι, ἐρ γάται δόλιοι, μετασχηματιζόμενοι εἰς ἀπο- στόλους Χριστοῦ· καὶ οὐ θαυμαστὸν αὐτὸς γὰρ ὁ Σατανᾶς μετασχηματίζεται εἰς ἄγγελον φωτός. Οὐ μέγα οὖν εἰ καὶ οἱ διάκονοι αὐτοῦ μετασχης ματίζονται ὡς διάκονοι δικαιοσύνης, ὧν τὸ τέλος ἔσται κατὰ τὰ ἔργα αὐτῶν. "Η οὐχὶ καὶ τὸ Πνεῦμα, φησί, μητῶς λέγει, ὅτι Ἐν ὑστέροις καιροῖς ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως, προσέχοντες πνεύμασι πλάνης, καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων, ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων την Ιδίαν συνείδησιν; Καὶ αὖθις, ὅτι Ἐν ἐσχά ταις ἡμέραις ἐνστήσονται καιροι χαλεποί· ἔσον- ται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλα ζώνες, ὑπερήφανοι, βλάσφημοι, γονεῦσιν ἀπει θεῖς, ἀχάριστοι, ἀνόσιοι, ἀστοργοι, ἄσπονδοι, Ειδ. λοι, ἀκρατεῖς, ἀνήμεροι, ἀφιλάγαθοι, προ- δόται, προπετεῖς, τετυφωμένοι, φιλήδονοι μάλ λον ἢ φιλόθεοι, ἔχοντες μόρφωσιν εὐσεβείας, τὴν δὲ δύναμιν αὐτῆς ἠρνημένοι. Ὃν τρόπον δὲ Ἰαννὴς καὶ Ἰαμβρὴς ἀντέστησαν τῷ Μωσῇ, οὕτω καὶ οὗτοι ἀντέστησαν τῇ ἀληθείᾳ· ἄνθρω- που κατεθαρμένοι τὸν νοῦν, ἀδόκιμοι περί πί- στιν ἀλλ' οὐ προκόψουσιν ἐπὶ πλεῖον· ἡ γὰρ ἄνοια αὐτῶν ἔκδηλος ἔσται πᾶσιν, ὡς κἀκείνων ἐγένετο. Καὶ πάλιν ἀλλαχόθι· Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται, βδελυροὶ καὶ ἀπειθεῖς, καὶ πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἀδόκιμοι. Εἰ δὲ καὶ συγχωροίη καὶ παρίδοι Θεὺς προκύψειν ἀσεβεῖς, καὶ ὁ λόγος αὐτῶν ὡς γάγγραινα να μην ἕξει, καὶ ἀνατρέπουσι τήν των πίστιν· ὁ μέν- τει στερείς θεμέλιος τοῦ Θεοῦ ἔστηκεν ἔχων τὴν 17. Sed jam ad hujus hærescos antesignanos con- vertendus sermo est; atque an aliis quoque simi- liter quadret, considerandum. Postquam itaque a veritate semel exciderunt, vanis suis mentis con- ceptibus temere freti, seque totos mendaciis im- buerunt, stultis quaestionibus ac peregrinis se tra- dunt, fabulasque aniles ac pueriles struunt, ne- que secum ipsi neque cum veritate congruentes, scrutantes scrutationes quæ nihil ad ipsos per- tinent, neque quod aiunt intelligentes, neque quod affirmant; questiones, inquam, ad perniciem suarum animarum et audientium excogitatas, ut non suæ tantum perditionis, verum etiam alieni damni pœnas dent: quorum malitiam et exitium sacra oracula jamdiu castigaverunt, quæ ipsis jure optimo accommodari queunt, atque ita fere se la- D Rursusque alio loco : Confitentur se nosse Deum, 29. - bent. Cum enim Evangelii præco, et divinarum re- rum magister, prædictorum malitiam in spiritu prævidisset, prophetico præcinit instinctu: Intrabunt inter vos lupi infesti, non parcentes gregi. Et ex vo- bis ipsis exsurgent viri perversa loquentes, ut abdu- cant discipulos post se 1. Rursusque alibi ait : Ejus- modi falsi magistri, operarii subdoli, transfigurantes se in apostolos Christi. Neque id mirum; ipse enim Satanas transfigurat se in angelum lucis. Non est ergo magnum, si ministri quoque ejus se in ministrOS veluti justitiæ transfigurant ; quorum finis erit secun- dum opera eorum 33. Noume Spiritus, inquit, diserte ait : Extremis temporibus discedent quidam a fide, erroris spiritibus altendentes, et doctrinis damonio- rum, in hypocrisi falsa loquentium, conscientiam suam cauleriatam habentium s. Et denuo : Noris- simis diebus instabunt tempora aspera. Erunt enim homines sui amantes, cupidi, elati, superbi, blas- phemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, sine affectione, infidi, criminatores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, protervi, tu- midi, voluptatum magis quam Dei amatores, speciem quidem pietatis habentes, sed virtutem ejus abne- gantes Quemadmodum autem Jannes alque Jambres Moysi adversati sunt, sic et isti veritati repu- gnant : corruptæ mentis homines, et reprobi circa fidem. Sed ultra non profcient : ipsorum enim ma nifesta erit cunctis insipientia, sicut et illorum fuit 36. 15 - factis autem negant, delestabiles, increduli, et ad Nam si 165 quodvis opus bonum reprobati 31. Deus sinal dissimuletque impios progredi, sermo eo- rum veluti cancer latius serpet, et quorumdam fidem subvertet. At firmum Dei fundamentum hoc habet signaculum: Cognovit Dominus qui sunt ejus. Et : nomen Discedat ab iniquitate omuis qui nominat Domini 28. Et: Mali autem homines et seductoTES proficient in pejus, errantes et in errorem mittentes *. Quorum misereri solere Deum, et longanimitatem suam erga eos ostendere, scimus, ita ut sero saltem

resipiscentes, melioris frugis fiant. Porro hos, uti jam fideles bonusque et secundum Christum viven- tes, et pro religione persecutionem patientes, pa- tientiæ eorum fiduciæque causa approbat, quia tri- bulationibus minime fracti, probatiores splendidio- resque apparebunt. Deinde observemus, quomodo divinissimus discipulorum Servatoris antistes, theologia apex, Ecclesiae basis et firmamentum, ita loquens: Fuerunt et falsi propheta in populo, nis sectas introducent, et qui redemit eos Dominum abnegantes, velox sibi exitium procurantes; quorum blasphemabitur, et in avaritia fictis verbis de vobis negotiabuntur. Quibus judicium jumdiu non cessal, Β runt quidam homines, ait alius discipulorum Domini, unumque Dominatorem et Dominum nostrum Jesum Christum negantes. Quos etiam deplorari ab eo vidimus Væ vobis qui in via Cain abiistis, el errore Core perierunt 31.38 ! Audiant vero quæ de ipsis pro- pheticus sermo in spiritu proclamavit : Tu scien- lam quominus sacerdotio fungaris mihi”. Et : La- transferunt. Super ipsos effundam quasi aquam c impetum meum *. Quid autem admirabilis Abba- cum? O qui proximo suo propinat subversionem ipsorum crapuļam dedecoris ex glorin "! Beatus Insuper divus Zacharias: Et noluerunt attendere, et verterunt amentes tergum, et aures suas aggrava verunt ne audirent, corque suum incredulum effere- runt quominus legi mem obedirent “. Ft : Super visitabo. Et visitabit Dominus Deus omnipotens gregem suum, domum Jude *s. Qui vana pascitis, et oves derelinquitis ! Et adducam manum mea'n super pastores”. Mitto reliqua utpote acerbiora atque graviora, Eosdem antem nomen Domini floccifacien- liter quantumque contumaces sint ostendit: Quod sueritis dare gloriam nomini meo, dicit Dominus - Α σφραγίδα ταύτην· ἔγνω Κύριος τοὺς ἔντας απ Η τοῦ. Καί• Αποστήτω ἀπὸ ἀδικίας πᾶς ὁ ὀνομάζων τὸ ὄνομα Κυρίου. Και· Πονηροὶ δὲ ἄνθρωποι καὶ γόητες προκόψουσιν· ἐπὶ τὸ χεῖρον, πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. Εφ᾽ οἷς τὸν Θεὸν χρηστευόμενον οἴδαμεν, τὰ τῆς μακροθυμίας ἐνδεικνύμενον, ὡς ὀψὲ γοῦν ἀνανήψαντας, ἀμείνους ἑαυτῶν φανῆναι ὥσπερ οὖν πιστῶν καὶ ἀγαθῶν καὶ κατὰ Χριστὸν ζώντων, καὶ ὑπὲρ εὐσεβείας διωκομένων τὸ ἐν ὑπομονῇ καὶ ἐλπίσιν εὐσταθὲς δοκιμάζονται ὡς μὴ ἑκκακοῦντας ταῖς θλίψεσι, δοκιμωτέρους καὶ λαμ- προτέρους γενήσεσθαι. Ἐξῆς δὲ κατεψόμεθα ὅπως αὐτῶν στηλιτεύει τὸ μοχθηρὸν καὶ ἀπόπληκτον, τῶν τοῦ Σωτῆρος μαθητῶν ὁ πρόεδρος Πέτρος ὁ θειότατος, ἡ τῆς θεολογίας ἀκρώρεια, τῆς Ἐκκλη σίας ἡ κρηπὶς καὶ τὸ στήριγμα, ὡδι γεγραφώς Εγένοντο δὲ καὶ ψευδοπροφῆται ἐν τῷ λαῷ, ὡς καὶ ἐν ὑμῖν ἔσονται ψευδοδιδάσκαλοι· οἵτινες παρεισάξουσιν αἱρέσεις απωλείας, καὶ τὸν ἀγο ράσαντα αὐτοὺς Δεσπότην ἀρνούμενοι, ἐπάγον. τες ἑαυτοῖς ταχυνὴν ἀπώλειαν· καὶ πολλοὶ ἐξ. ὁδὸς τῆς ἀληθείας βλασφημηθήσεται, καὶ ἐν πλεονεξία πλαστοῖς λόγοις ὑμᾶς ἐμπορεύσονται οἷς τὸ κρῖμα ἔκπαλαι οὐκ ἀργεῖ, καὶ ἡ ἀπώλεια αὐτῶν οὐ νυστάζει. Κα!. Παρεισέδυσάν τινες ἄνο θρωποι, ἄλλος τῶν τοῦ Χριστοῦ μαθητῶν ἔφησεν, οἱ πάλαι προγεγραμμένοι εἰς τοῦτο τὸ κρῖμα άσε· βεῖς, τὴν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν χάριν μετατιθέντες εἰς ασέβειαν, καὶ τὸν μόνον Δεσπότην καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀρνούμενοι. Οὓς καὶ τα- λανίζων ὁ αὐτὸς ἀποφαίνεται· Οὐαὶ αὐτοῖς ὅτι τῇ ὁδῷ τοῦ Κάϊν ἐπορεύθησαν, καὶ τῇ πλάνῃ τοῦ Βαλαάμ μισθοῦ ἐξεχύθησαν. καὶ τῇ ἀντιλο- γιᾳ τοῦ Κορὲ ἀπώλοντο! Ακουόντων δὲ οἷα περὶ αὐτῶν καὶ ὁ προφητικός λόγος ἐν πνεύματι προανακέκραγε· Σὺ ἐπίγνωσιν ἀπώσω, φησίν 5 θεῖος Ωσηέ, κἀγὼ ἀπώσομαί σε τοῦ ἱερατεύειν μοι. Καί· Παγὶς ἐγενήθητε τῇ σκοπιᾷ, καὶ ὡς δίκτυον ἐκτεταμένον ἐπὶ τὸ ἰταβύριον, ὁ οἱ ἀγρεύοντες τὴν θήραν κατέπτηξαν· καὶ ἐγένοντο ὡς μετατιθέντες ὅρια· ἐπ' αὐτοὺς ἐκχεώ ὡς ὕδωρ τὸ ὅρμημά μου. - Τί δὲ ᾿Αμβακούμ ὁ θαυμάσιος; "Ω ὁ ποτίζων τον πλησίν αὐτοῦ ἀνατροπήν θολεράν, καὶ μεθύσκων! ὅπως ἐπιβλέψῃ ἐπὶ τὰ σπήλαια αὐτῶν πλησμονὴν ἀτιμίας ἐκ δόξης. Ο δέ γε μακάριος Σοφονίας· Οἱ ἱερεῖς αὐτῆς βεβη- λοῖσι τὰ ἅγια, καὶ ἀσεβοῦσι νέμον· ὁ δὲ Κύριος δίκαιος ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ μὴ ποιήσῃ ἄδικον πρωί πρωί δώσει τὸ κρῖμα αὐτοῦ, καὶ οὐκ εἰς νῖ- κος ἀδικίαν. Ἐφ' οἷς Ζαχαρίας ὁ θεσπέσιος· Καὶ ἠπείθησαν τοῦ προσέχειν, καὶ ἔδωκαν νῶτον παραφρονοῦντα, καὶ τὰ ὦτα αὐτῶν ἐβάρυναν τοῦ μὴ εἰσακούειν, καὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν ἔταξαν ψίας.

ἀπειθεῖν τοῦ μὴ εἰσακούειν τοῦ νόμου μου. Κα! Ἐπὶ τοὺς ποιμένας παρωξύνθη ὁ θυμός μου, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀμνοὺς ἐπισκέψομαι· καὶ ἐπισκέ ψεται Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ τὸν οἶκον Ἰούδα· ὢ οἱ ποιμαίνοντες τὰ μάταια, καὶ οἱ καταλελοιπότες τὰ πρόβατα! Καὶ ἐπάξω τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τοὺς ποιμένας· καὶ τὰ ἑξῆς ὡς ἀργαλεώτερα καὶ ἐπιπονώτερα. Φαυλίζοντας δὲ αὐτοὺς τὸ ὄνομα Κυρίου ὁ ἀοίδιμος καὶ θεοειδής Μαλαχίας ἐξελέγχει, καὶ ἐν ποίοις καὶ τίσιν ἀπει θοῦσι δείκνυσι· καὶ ἐὰν μὴ ἀκούσητε, καὶ ἐὰν μὴ θῆσθε εἰς τὴν καρδίαν ὑμῶν, τοῦ δοῦναι δόξαν τῷ ὀνόματί μου, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ ἐξαποστελῶ ἐπ᾽ ὑμᾶς τὴν κατάραν, καὶ ἐπικα- ταράσομαι τὴν εὐλογίαν ὑμῶν. Καὶ ἃ τούτοις ἐπάγεται ανιαρώτερα και τραχύτερα · Καὶ ὑμεῖς Β ἐξεκλίνατε ἐκ τῆς ὁδοῦ, καὶ πολλοὺς ἦσθενή- σατε ἐν νόμῳ, διεφθείρατε τὴν διαθήκην του Λευί, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Μέγα περὶ αὐτῶν ἐμβοάτω τῶν προφητῶν ὁ μεγαλοφωνότατος, ὁ τῷ ἄνθρακι καὶ τοῖς Σεραφίμ καθαιρόμενος ἱερεὺς καὶ προφήτης Εξέστησαν διὰ τὸν οἶνον, ἐσείσθησαν ἀπὸ τῆς μέθης τοῦ σίκερα, επλανήθησαν· τοῦτό ἐστι φάσμα· ἀρὰ ἔδεται ταύτην την βουλήν, αὕτη γὰρ ἡ βουλὴ ἕνεκεν πλεονεξίας. Οἱ ἱερεῖς οὐκ εἶπαν Ποῦ ἐστιν ὁ Κύριος; Τῶν προφητῶν ὁ συμπαθέστατος περὶ αὐτῶν ἐρεῖ· Καὶ οἱ ἀντεχό- μενοι τοῦ νόμου μου οὐκ ἠπίσταντό με, καὶ οἱ ποιμαίνοντες ήσέβουν εἰς ἐμὲ, καὶ οὐκ ἔστι τόπος ἔτι τῆς σκηνῆς μου· ὅτι οἱ ποιμένες ἡφρονεύ- σαντο καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Καί· Ποι. μένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνά μου, ἐμόλυναν τὴν μερίδα μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπι- θυμητήν μου εἰς ἄβατον ἔρημον. Καὶ αὖθις· Ο οἱ ποιμαίνοντες καὶ διασκορπίζοντες καὶ ἀπολ- λύντες τὰ πρόβατα τῆς νομῆς αὐτῶν ! διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος ἐπὶ τοὺς ποιμαίνοντας τὸν λαόν μου· 'Υμεῖς διεσκορπίσατε τὰ πρόβατά μου, Τί οὖν οἱ μυσταγωγοί τῆς πλάνης φασί; Δοκώ D γάρ μοι ἀκμαῖον ἔτι τὸν πρὸς αὐτοὺς ἀγῶνα παρ ίστασθαι. ο Εἰδώλοις λελατρεύκαμεν Χριστιανοί, καὶ τοῦτο μέχρι τῶν τῆς Κωνσταντίνου βασιλείας χρό- νων. » Σφίσι τε αὐτοῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις Χριστιανοῖς A tur tristiora atque asperiora. Ει : Fos declinaslis a via, et multos infirmastis in lege, et corrupistis lestamentum 166 Levi, dicit Dominus omnipo- tens 45. Valide de ipsis elumnet prophetarum vora- lissimus, ille igne et Seraphim manu purgatus, sacerdos atque propheta: Alienati mente sunt pro - pter vinum, vacillaverunt præ sicere ebrietate, et exerraverunt. Hoc est phasma. Maledictio comedet istud consilium; hoc enim consilium propter avari- tiam **. - Sacerdotes non direrunt: Ubi est Domi. nus ? Propheta omnium compatienti-simus de iis ait. Et tenentes legem meam, ignorabant me; et pastores impie agebant adversus me Bo.. Nec jam locus est tabernaculo meo: quia pastores stulle egerunt, et Dominum non requisiterunt ". Ει Multi pastores vineam meam corruperunt, contami narcrunt portionem meam, partem meam desiderabi- lem ad invium desertum redegerunt. Et rursus : llem pastores, qui dispergunt perdunique oves pascui mei! Propterea hæc dicit Dominus adversus pasto- res populi mei: Vos ores meas dispersistis, easque expulistis, neque visitastis. Ecce ego pœnas a vobis reposcam secundum studiorum vestrorum pravita - tem. Et ego recipiam reliquos populi mei ex univer- sis terræ in quibus eos disperseram locis, et in ipso - rum pascuům restituam, et ougebuntur *. Horum impuritatem atque insipientiam publice proclamat eximius quoque sublimium illarum cœlestiumque visionum spectator Ezechiel : Sacerdotes, inquit, legem meam abuleverunt, saucia mea polluerunt, C profanum et impurum perinde ac sanctum mun- Exiit dumque habuerunt, et in medio ipsorum contami- natus fui”. Ilis postremus accedat divinus deside- riorum vir, Balylonicam horum mentem, corru- ptumque judicium bis verbis insectans : iniquitas de Babylone, ex judicibus senibus qui popu- lum gubernare videbantur **. Hæ sunt ad istos et de istis sanctorum voces (40). Quid porro erroris magistri aiunt? Videor enim mihi velitando adhuc adversus istos pugnare, ‹ Ido- lis obsequium exhibuimus Christiani, usque ad regnantis Constantini (Copronymni) tempora (41). Sibi autem æque ac aliis Christianis omnibus hoc καὶ ἐξώσατε αὐτὰ, καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθε αὐτά·ἰδοὺ ἐγὼ ἐκδικῶ ἐφ' ὑμᾶς κατὰ τὰ πονηρὰ ἐπιτη· δεύματα ὑμῶν· κἀγὼ εἰσδέξομαι τοὺς καταλοίπους τοῦ λαοῦ μου, οὗ διέσπειρα αὐτοὺς ἀπὸ πάσης τῆς γῆς, καὶ καταστήσω αὐτοὺς εἰς τὴν νομὴν αὐτῶν, καὶ αὐξηθήσονται. Τούτων δὲ τὸ ἀκάθαρτον καὶ ἀσύνετον θριαμβεύων, ὁ τῶν ὑπερφυῶν ἐκείνων καὶ οὐρανίων θεαμάτων ἐπόπτης, ε- ζεκιήλ ὁ θειότατος, Οἱ ἱερεῖς, ἔφησεν, ἠθέτησαν νόμον μου, ἐβεβήλουν τὰ ἅγιά μου, ἀνὰ μέσον ἁγίου καὶ βεβήλου οὐ διέστελλον, καὶ ἀνὰ μέσον ἀκαθάρτου και καθαροῦ οὐ διέστελλον, καὶ ἐς- δηλούμην ἐν μέσῳ αὐτῶν. Ἐπὶ τούτοις ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἔνθεος ἀνὴρ, τελευταῖος εἰστρεχέτω, τὴν Βαβυλώνιον αὐτῶν γνώμην καὶ τὴν κατεφθαρμένην στηλιτεύων κρίσιν, καὶ δὴ καὶ λέξει, ὅτι ἐξῆλθει ἀνομία ἐκ Βαβυλῶνος, ἐκ πρεσβυτέρων κριτῶν οἱ ἐδόκουν κυβερνᾷν τὸν λαόν. Τοιαῦται πρὸς αὐτ τοὺς καὶ περὶ αὐτῶν αἱ τῶν ἁγίων φωναί.

invisum crimen imponunt. Obstupuit ad haec coelum, A et terra vehementer cohorruit. Quis enim hæc pa- tienter audiat? Utrum blasphemia: magnitudinem perhorrescal, an stultiti: excessum ? Non baben- omnem canonicam regulam congregatum ab illo (Copronymno) invisum Deo profanumque synedrium confugiunt ; simile quid facientes quod olim vete- res nonnulli ethnici, effuto illi Ipse dixit alliaren- tes hoc honoris genus magistro tribuentes. Hanc appellare synodum stuli non erubescunt : quæ certe si ita appellanda est, audiamus quid de ipsa propheta dicat : Synodius prævaricatorum ; inlende- runt linguam suam ut arcum, mendacium et non quis nuncuparet Coprosynodum, hand indecore fetorem, multam quoque superbe loquentem medi- tantemque iniquitatem, quæ magnopere contra Unigeniti gloriam allatravit; quibus pejora male- dicta, me is quidem qui illorum ore loquebatur ne Satanas, eructare anderet; etenim plurimum Eccle- dictum fuit. Nihilo tamen minus hoc impietati et mendacio faveus conciliabulum, synodus ab ipsis doctrinæque corruptelam sequentes, puræ nostræ sanctos machinati sunt: quoniam Acuerunt linguam tus et dolus 89. 18. Quæ vero qualisque sit noștra Christianorum fuerunt, et qui post illos camdem doctrinam exce- perunt theologi ac livi doctores nostri (49), Credimus in anum Deum Patrem omnipotentem, visibilium omnium et invisibilium factorem ac do- D minum, sine principio, invisibilem, incomprele- sibilem, immutabilem, immortalem. Et in unum Dominum Jesum Christum, Filium ejus unicum, qui sine initio, ab æterno, ante omnia sæcula de Patris substantia eſfulsit. Et in unum Spiritum sanctum, de Deo Patre procedentem, et cum Patre Filioque Deum dicendum et glorificandum, utpote ex eadem hatura coustantem et coaeternum. Trinitatem liono- rantes in hypostasibus seu personis, et prædictorum unicuique discretas et inconfusas eas conservantes, ἅπασι, τὸ μῦσος ἐπιγράφονται· ἐξέστη ὁ εὐρανὸς • - α ἐπὶ τούτῳ, καὶ σφόδρα ἐπὶ πλεῖον ἔφριξεν ἡ γῆν τις γάρ τοιαῦτα οἴσε: ἀκούων; Πότερον της βλαυσης μίας τὴν ὑπερβολὴν καταπλαγείη, ἢ τῆς ἀφροσύνης τὸ ὑπεραῖρον; οὐκ ἔχοντες δὲ ὅθεν τῆς τοσαύτης ἀσεβείας καὶ τοῦ ψεύδους παραστήσονται τὸ ὑπέρ ογκον, ἐπὶ τὸ ἀθέω; καὶ παρὰ πάντα κανονικὸν λόγον ἀθροισθὲν ὑπ' ἐκείνου θεοστυγὲς καὶ ἀνίερον συνέδριον καταφεύγουσι, προσόμοιόν τι ποιοῦντες Υπέρ ποτε τῶν καθ' Ελληνας παλαιτέρων τινὲς, ἐπὶ τὸ, Αὐτὸς ἔρα, περιελκόμενοι, τῷ διδασκάλῳ τὸ γέν pας ἐκνέμοντες· ὃ καὶ σύνοδον ὀνομάζειν οἱ ἀνόητοι οὐκ ἐγκαλύπτονται· εἰ γὰρ ἐχρὴν τοῦτο λέγειν, τῆς προφητικῆς φωνῆς, τί φησιν, ἀκουσόμεθα· Σύνοδος ἀθετούντων, ἐνέτειναν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν ὡς τόξον ψεῦδος καὶ οὐ πίστις ἐνίσχυσεν ἐπὶ τῆς γῆς· ἀστειότερον δ' ἄν τις αὐτὴν Κυπρο σύνολον καλέσας, οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ πρέποντος, διὰ τὸ τοῦ συναγαγόντος φιλόκοπρον, ὡς πολὺ μὲν τὸ δυσώδες ἐν τῇ φλυαρίᾳ τῶν λόγων αὐτῶν συλλέξασαν, πολλήν δὲ ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλήσασάν τε καὶ μελετή α σαν, πολλὰ δὲ κατὰ τῆς τοῦ Μονογενούς δόξης καθι υλακτήσασαν ὧν οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ δι᾽ ἐκείνων φθεγγόμε- νος Σατανάς, πλεῖόν τι δυσφημῆσαι τετόλμηκε, πλείστην δὲ τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς μυστηρίων ποιήσασαν την κατάρξη σιν οὕτως ἡ τῇ ἀσεβείᾳ καὶ τῷ ψεύδει συναθλοῦσα τρία, σύνοδος παρ' αὐτῶν προσηγόρευται· ἧς δὴ τὸν φορυτὴν τῶν δογμάτων ἀσπασάμενοι, καὶ τῷ φθορ ποιῷ ἑπόμενοι φρονήματι, εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς καθα- ρὰν καὶ ἀκίβολον πίστιν καθυβρίσαι οὐ δεδίασιν οἱ παράφρονες, οὐ συνέντε, ὅσα κατὰ τῶν ἁγίων ἐβου λεύσαντο. "Οτι ἠκόνησαν γλῶσσαν αὐτῶν ὡσεὶ ὄψεως. - Τὺς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶν, καὶ ἀνομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν ἀδικίαν ελογίσατο ή γλῶσσα αὐτῶν. - "Οτι τὰ ῥήματα τοῦ στόματος αὐτῶν ἀνομία καὶ δόλος. φρα ιη'. Οποία δὲ ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν ἡ ὁμολογία, καὶ ἥτις ποτέ ἐστι, καιρὸς ὡς οἷόν τε ἐπιτεμόμενον φράσαι. Ἡμεῖς τοίνυν, καθὰ παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται του Λόγου, οι τε μετ' ἐκείνους τὰ ἐκείνων διαδεξάμενοι θεοφάντορες καὶ θεῖοι ἡμῶν διδάσκαλοι, Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρωμένων καὶ ἀοράτων ποιητήν τε καὶ κύ ριον, ἄναρχον, ἀόρατον, ἀκατάληπτον, ἀναλλοίωτον, ἀτελεύτητον. Καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ, ἀνάρχω; καὶ ἀχρόνως καὶ πρὸ πάντων τῶν αἰώνων τῆς πατρικῆς οὐσία; ἐκλάμψαντα· καὶ εἰς ἓν Πνεῦμα ἅγιον, ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς προϊόν, καὶ Πατρὶ καὶ Υἱῷ συνθεολο- γούμενόν τε καὶ συνδοξαζόμενον, ὡς συμφυὲς καὶ συναΐδιον. Τριάδα μὲν δοξάζοντες ὑποστάσεσιν ἤτοι προσώποις, καὶ ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων ἀμιγεῖς καὶ ἀσυγχύτους τηροῦντες τὰς ἀφοριστικές ιδιότητας, 4.

ὡς οὐδαμῶς μεταπιπτούσας ἢ κινουμένας. Πατρὶ μὲν τὴν ἀγεννησίαν καὶ τὸ αἴτιον τῶν ἐξ αὐτοῦ νέο μοντε;· Υἱῷ δὲ τὴν γέννησιν· Πνεύματι δὲ τὴν ἐκπό ρευσιν· καὶ ὡς ἐξ αἰτίου τοῦ Πατρὸς, τό τε γεν νώμενον καὶ τὸ ἐκπορευόμενον νοοῦντες ἀπαυγά σαντα, καὶ ὡς φῶς ἑκάτερον ἐκ φωτός προελθόν, ἓν ὑπερκόσμιον τρισοφεγγὲς καὶ τρισήλιον φῶς· μονάδα δὲ οὐσί, καὶ φύσει προσκυνοῦντες, εἰς ἓν ὑπερού στον καὶ ὑπερφυές θεότητος ύψος συνιοῦσαν, τὴν αὐτ τὴν ἀμέριστον καὶ ἀδιάσπαστον τήν τε δόξαν καὶ τὸ κράτος κεκτημένην· ἐν ταυτοβουλία καὶ θελήσει, καὶ μια δυνάμει καὶ ἐνεργεία γνωριζομένην, καὶ οἷα πάντων βασιλίδα καὶ τῶν ὅλων δεσποτεύουσαν, παρὰ πάσης τῆς ὁρατῆς καὶ ἀοράτου κτίσεως, ὡς ὁμότιμόν τε καὶ σύνθρονον, προσκυνουμένην τε καὶ λατρευομένην μίαν μὲν γὰρ ἐν τοῖς τρισί θεωροῦμεν θεότητα, τῷ ταυτῷ τῆς οὐσίας ἐνιζομένην, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις ἐν τῇ μια θεότητι, τῷ ἑτεροίῳ τῶν περὶ ἑκάστην ἐνυπαρχουσῶν ἰδιοτήτων, ἀμερίστως δ:α ρουμένας· οὔτε τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ ἀγεννήτου Πατρὸς οὐσίας ἀλλοτριοῦντες διὰ τὴν γέννησιν, οὔτε τὸ Πνεῦμα Πατρός καὶ Υἱοῦ διὰ τὴν ἐκπόρευσιν, οὔτε σύγχυσιν εἰδότες διὰ τὸ ἑνιαῖον τῆς συμφυΐας καὶ ἄτμητον, ἀλλ' ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῆς φύσεως τὸ διακε κριμένον ἐνοῦντες τοῦ ἰδιάζοντος·. Διαιρείται γάρ ἀδιαιρέτως. καὶ συνάπτεται διῃρημένως· ἓν γὰρ ἐν τρισὶν ἡ θεότης, καὶ τὰ τρία ἔν· τὰ ἐν οἷς ἡ θεότης, ἢ τό γε ἀκριβέστερον εἰπεῖν, ἃ ἡ θεότης.» Καθά μεμυσταγώγηκεν ἡμᾶς τῶν θεολόγων ὁ κράτιστος. Θεὸν οὖν τὸν Πατέρα σέβομεν, ἐξ οὗ τὰ πάντα ἐκ μὴ ὄντων παρῆκτα: πρὸς ὕπαρξιν· Θεὸν τὸν Υἱόν δοξάζομεν, δι' οὗ τὰ πάντα γεγένηται, καὶ πρὸς αὐτ σιώδη διαμονήν διασώζεται· Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον προσκυνοῦμεν; ἐν ᾧ τὰ τρία σέβοντες, οὐκ εἰς τρεῖς θεοὺς τὴν μίαν διιστάντες θεότητα, ἵν᾿ ἐκκλί νωμεν τῆς τριθεῖα;, μᾶλλον δὲ πολυθείας, τὸ ἀθεώ τατον καὶ τέλειον τούτων ἕκαστον ἐπιστάμεθα· οὐ ταρ ἐκ τριῶν ἀτελῶν ἕν τι ὁμολογοῦμεν τέλειον· ἀλλ᾽ ἐκ τριῶν τελείων, ὃν ὑπερτελὲς καὶ προτέλειον, ὡς ἡ τῶν θεομυστῶν Πατέρων εἰσηγείται θεολογία. οὔτε οὖν τὰς ὑποστάσεις ὡς φύσεις ἐκφύλους καὶ διαφόρους, ἀνισότησί τε καὶ ἀνώμαλότητι τέμνοντες προχειριζόμεθα, ἀλλὰ διαιροῦμεν τῷ λόγῳ τῶν ἰδιο τήτων, πρὸς τὴν ἑνάδα τῆς οὐσίας συνάπτοντες, τὸ ὑπερβάλλον ἐν τούτοις ἢ μειονεκτούμενον ἀποπεμ πόμενοι. Τὸ γὰρ μείζον ἢ ἔλαττον ὥσπερ ἐν τῇ οὐσίᾳ θεωρῆσαι οὐκ ἐνὸν, οὐδὲ ἐν τῇ Τριάδι κατὰ τὴν οὐσίαν ἢ τὴν θεότητα, ἵνα τὴν ᾿Αρειανικὴν λύσε σαν, ἐξ ἧς καὶ πρὸς ἣν ἡμῖν ὁ νῦν πόλεμος, κατα σβέσωμεν· οὔτε μὴν εἰς μίαν ὑπόστασιν συγχέοντες ή συναλείφοντες, ἀλλὰ προσώποις ὑφεστῶσι καὶ πράγμασι καὶ ὀνόμασι τὸ διῃρημένον συνημμένως κατὰ τὴν οὐσίαν εἰσφέροντες, ἵνα τὴν Σαβελλιανὴν μανίαν ἐξαμαυρώσωμεν· τὰ ἀντίθετα κακὰ καὶ ἀριθμῷ διαιρετὰς, και οὐ διαιρετάς θεότητι Υπερτελής οι προτέλειος quibus distinguuntur, proprietates, ceu esiturus Intellige Nazianzenum, quo nemo subtilius simulque copiosius multis in sermonibus de Trani tale disseruit. Idem oral. 35, n. 16. SS. Trimi alis personas dicit nunquam vel mobilitaten passiras: Patri quidem. innativitatem et eorum qui ex ipso sunt causalita tem: Filio nativitatem: Spiritui processionem: et ex Patre tanquam causa, tum genitum tum proce dentem credentes exsp'enduisse, utrumque ut lumen de lumine; unum, supermundiale, tripliciter radians ac triplex solare lumen. Unitatem autem substan tiæ naturæque adorantes, in unam supersubstan tialem superquenaturalem sublimitatem congestam, eademque indivisa et inseparabili gloria potentiaque fruentem: in qua idem consilium, unica voluntas, vis et operatio unica agnoscitur: qurque ut au nium regina et universalis domina, ab omni visibili invisibilique natura, ut pari honore thronoque ligna adloratur et enliu honoratur. Euam, inquam, i tribus spectamus deitatem, eadem substantia uni tam; tres vero personas in ona deitate, quæ inhæ rentium singulis proprietatum diversitate sine di visione distinguuntur. Neque Filium ab ingeniti Patris substantia alienantes propter generationem; neque Spiritum a Patre Filioque propter proces sionem: neque confusionem admittentes propter unitatem indivisibilitatemque nature, sed in com munione naturæ, id quod in unoquoque distinctum est, conjungimus. • Distinguitur enim in listincte, et conjungitur distincte. Una enim in tribus est deitis, et tres sunt unum, id nempe in quo est deilas; vel ut accuratius dicam, quae sunt deitas. Ita enim nos optimus theologorum edocuit Deum itaque Patrem colimus, a quo omnia ex nihilo ad exsistendum producta sunt. Deum Filium glorificamus, per quem omnia facta sunt, et eorum subtantialis stabilitas conservatur. Deum item Spiritum sanctum veneramur. Et dum tres vene ramur, non in tres deos deitatem discernimus; ut tritheismum videlicet, seu potius 168 polythei smum, quæ res irreligiosissima" foret, vitemus. Atque unumquemque ex his perfectum esse sein us. Sed ex tribus perfectis unum' superperfectum et prvperfectum fit, ut theomysticorum Patrum theo logia docet Neque ergo hypostases, quasi es sent naturæ extraneæ differentesque, inæqualitato et dissimilitudine dividentes' sistimus, sed ratione proprietatumn distinguimus, in unitate substantiae copulamus, nihil in his najus minusve esse cre dentes. Nam majus aut minus sicut in substantia videre non licet, ita ne in ´Trinitate quidem quod attinet ad substantiam seu divinitatem; quod dici mus ut Arianam vesaniam, ex qua et contra quain nobis bellum est, exstinguamus. Neque in unain hy postasim confumdimus aut commiscemus, sed per souis subsistentibus, reliusque ae nominibus, dis tinctionem in substantia copulatam affirmamus, ut Sabellianum errorem deleamus. Utrumque scilicet numero distinctas, divinitate non item. apud divum Diony sium Areop. Le dic. nom. 11, 10, cum sancti Max.ni Scholiis.

impium est, tam oppositum quam concurrens. A Διque, ut uno verbo dicamus, conjunginus religiose distinguentes, et distinguimus Deo digna ratione copulantes. Idcirco distinctum hypostasibus, com - munione naturæ adunamus: quod autem substantia ac deitate unitum est, in personis distinctum spe- ctamus : utrobique magnum et augustissimum ae sublime theosophiae nostræ mysterium incolumiter ac religiose retinentes. Sic adoratores sanctissimæ et supersubstantialis Trinitatis et spiritu et veritate cum simus, ipsam colimus cum sanctitate et re- ctitudine fidei, cumque pura et inculpabili sententia cunctis diebus vitær nostræ. 49. Ita in hac præcisa exactaque theologia ra- tione fundati ac stabiliti, consequenter etiam con- fitemur anum de consubstantiali sublimissimaque B Trinitate Dominum nostrum Jesum Christum, Dei Filium, Deum nostrum, paternæ gloriæe splendorem, Jumen de lumine, simillimam Patri imaginem, hy- postaseos ejus characterem, incarnatum in terrai venisse, factumque hominem, economie illud pro nobis opus peregisse. Namque ineffabili, ob suorum viscerum misericordiam clementiamque, erga ho- mines amore commotus, non tulit naturam nostram perpetuo sævi tyranni servitio addictam videre : sed Patris beneplacito, et sanctissimi vivifcique Spiritus opera, quin a paterna gloria discederet, neque suum Deo dignum bonorem ullatenus demi- Rueret, ad voluntariam exinanitionem semet de. misit : et incarnatus de Spiritu sancto, et de san- ctissima gloriosa vercque Deipara semper Virgine Maria, cujus et anima et caro antea purgata fuerat a Spiritu; atque homo quod ad omnia cætera, ex- cepto peccato, apparens, mortali hac tangibili et circumscripta natura indutus, atque unus idemque ex ambobus effectus, nempe ex deitate et huma- nitate; perfectus simul usquequaque et immutabilis manens in deitate, perfectusque similiter et incon- vertibilis in humanitate: cum ea nobiscum diver- sans, Adami” transgressionem innocentia sua cor- rexit; peccati autem corruptelam, voluntaria car- nis passione, et vivifica morte, ac Deo digna resurrectione destruens, immortalitatem nobis lar- gitus est. Tertia quippe die revixit, morti manu- bias detrahens, feclusque est primogenitus more D tnorum; viamque ad immortalitatem humanæ na- turæ muniens, invisibilem hostem de sua adversus nos dominatione depulit; cuncta illa tum faciens tum etiam patiens quæ in sacris Evangeliis scripta a nobis creduntur. Qua opera et antiquum Adamum reformavit, et nostram renovavit naturam, 169 et primigeniam illam felicitatem reduxit. In cœlum Jemum assumptus, in pari apud Patrem throno primitias massæ nostræ collocavit. Sic enim nos, ut compendiose dicamus, magnum et venerandum divinæ œconomiæ confitentes asserimus peractum esse mysterium. 游 σύνδρομα τὴν ἀσέβειαν, καὶ συλλαβόντα εἰπεῖν, συν- άπτομεν διαιροῦντες εὐσεβῶς, καὶ διαιροῦμεν συν- άπτοντες θεοπρεπῶς· ταύτῃ τοῦ τὸ μὲν διῃρημένου ταῖς ὑποστάσεσι, τῇ κοινωνίᾳ ἐνοῦμεν τῆς φύσεως τὸ δὲ ἡνωμένον τῇ οὐσίᾳ καὶ θεότητα, τῇ διαφορά γνωρίζομεν τῶν ὑποστάσεων, κατ' ἄμφω περὶ τὸ μέγα καὶ θειότατον καὶ ὑπέρτατον τῆς καθ' ἡμᾶς θεοσοφίας μυστήριον, εὐσεβοῦντές τε καὶ ὑγιαί νοντες· οὕτω προσκυνηταί τῆς παναγίας καὶ ὑπερ- ουσίου Τριάδος ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ ὑπάρ χοντες, λατρεύομεν αὐτῇ ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ πίστεως, ἐν καθαρᾷ καὶ ἀμωμήτῳ δόξῃ πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς ἡμῶν. εθ'. Οὕτω δὴ περὶ τὴν συντετμημένην ταύτην καὶ ἀπέριττον ερηρεισμένοι καὶ ἡδρασμένοι θεολογίαν, ἑπομένως ὁμολογοῦμεν καὶ τὸν ἕνα τῆς ὁμοουσίου καὶ ὑπερθέου Τριάδος, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸν ἡμῶν, τὸ τῆς πατρικῆς δόξης ἀπαύγασμα, τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς φῶς, τὴν ἀπαράλλακτον τοῦ Πατρὸς εἰκόνα, τὸν χαρα- κτῆρα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, ἐν σαρκὶ ἐληλυθέναι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν γεγο- νότα καθ' ἡμᾶς ἐπιτελέσαι· ἀφράστω γὰρ αὐτὸς διὰ σπλάγχνα ελέους καὶ οἰκτιρμῶν φιλανθρωπία κινού μενος, οὐκ ἔφερε μέχρι τέλους τὴν ἡμετέραν φύσιν τῷ πικρῷ τυράννῳ δουλουμένην ἐφορᾷν· ἀλλ᾽ εὐδο κοῦντος τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ παναγίου καὶ ζωαρα χικοῦ συνεργοῦντος Πνεύματος, τῆς πατρικῆς δόξης μηδαμῶς ἀπολειπόμενος, οὐδὲ τῶν οἰκείων καὶ θες- πρεπῶν ἀξιωμάτων κατά τι γοῦν ἐλαττούμενος, καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν ἑκούσιον. Καὶ σαρχω- θεὶς ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἐκ τῆς παναγίας ἐν δόξου καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου Αειπαρθένου Μαρίας. καὶ ψυχὴν καὶ σάρκα προκαθαρθείσης τῷ Πνεύματι· καὶ ἄνθρωπος κατὰ πάντα χωρὶς ἁμαρτίας πεφην, τὴν θνητὴν ταύτην δὴ καὶ φθαρτην, ἀπτήν τε καὶ περιγραπτὴν φύσιν περιβαλόμενος, εἷς τε ἐξ ἀμ φοῖν προελθὼν ὁ αὐτὸς, ἔκ τε θεότητος καὶ ἀνθρω πότητος· καὶ τέλειος κατὰ πάντα καὶ ἀναλλοίωτες μεμενηκώς θεότητι, καὶ τέλειος ὡσαύτως καὶ ἄτρε πτος ἀνθρωπότητι· καθ᾿ ἣν ἡμῖν συμπολιτευσάμενος, τὴν μὲν ἐξ ᾿Αδάμ παράβασιν, διὰ τῆς ἑαυτοῦ ἀνα- μαρτησίας ἐξιάσατο· τὴν δὲ ἐκ τῆς ἁμαρτίας φθοράν, πάθει σαρκὸς ἑκουσίῳ, καὶ θανάτῳ ζωοποιῷ, καὶ αναστάσει θεοπρεπεί καθελών, τὴν ἀφθαρσίαν ἡμῖν ἐχαρίσατο· ἀνεβίω γὰρ τριήμερος σκυλεύσας τὸν θάνατον, καὶ πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν ἐγένετο, ὁδοποιήσας τε τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τὴν εἰς ἀφθαρ σίαν ὁδὸν, ἐξεῖλε τὸν ἀόρατον ἐχθρὸν τῆς καθ' ἡμῶν δυναστείας· πάντα δράσας καὶ παθὼν, ὅσα ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις κηρύσσεται καὶ παρ᾽ ἡμῶν πι στεύεται· δι' ὧν τόν τε παλαιὸν Ἀδὰμ ἀνεπλάσατο, καὶ τὴν ἡμετέραν καινούργησε φύσιν, καὶ εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς τῆς εὐμοιρίας επανεκόμισε, καὶ ἀναληφθείς εἰς οὐρανοὺς, συμπάρεδρον τῷ θρόνῳ τῷ πατρικῷ τὴν ἀπαρχὴν τοῦ καθ' ἡμᾶς φυράματος ἐποιήσατο· οὕτω γὰρ, ὡς συνοπτικώτερον εἰπεῖν, τὸ μέγα καὶ σεβάσμιον τῆς θείας οἰκονομίας ὁμολογοῦντες γεν γενῆσθαι, πρεσβεύομεν μυστήριον.

κ'. Εἰ δὲ χρὴ καὶ διεξοδικώτερόν πως περὶ τούτου Α διὰ τοὺς ἐπιγνομένους, και τινας καινοτομίας νῦν κατὰ τῆς σωτηρίου τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐπινοοῦντας ενσωματώσεως διαλαβεῖν, καὶ αὖθις ἐροῦμεν· ὅτι φύσει ὑπάρχων Θεὸς ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός Υιός και Λόγος, ὁ πρὸ αἰώνων ἐξ αὐτοῦ ἀφράστως καὶ ἀχρόνως γεννηθεὶς, οὐκ ἀποβαλὼν τὸ εἶναι ὁ ἦν, φύσει Θεός, ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος και ροῖς φύσιν ἀνθρωπίνην ἀνέλαβε, καὶ σαρκὸς καὶ αἵματος παραπλησίως ἡμῖν κεκοινώνηκεν. Ο Λόγος γὰρ σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, οὐχ ἁπλῶς σάρκα ἀνειληφώς, ἀλλὰ ψυχῇ λογικῇ τε καὶ νοερά ἐψυχωμένην· ὁ αὐτὸς εἰς Υἱὸς καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν ὑπάρχων ὁμοούσιος μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα, ὁμοούσιος δὲ καὶ ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, φυλάσσων καὶ διασώζων ἐν ἑκατέρᾳ τῶν συνδραμουσῶν ἐν τῇ αὐτῇ καὶ μιᾷ ὑποστάσει φύσεων, κάν τῇ ἑνώσει, ἀπαρατρέπτους καὶ ἀμετα- βλήτους καὶ ἀσυγχύτους τὰς ἐνούσας αὐταῖς φυσι νὰς ἐν ποιότητι διαφοράς. Τοῦτο γὰρ ἡ καινὴ καὶ παράδοξος μίξις τῆς κενωθείσης θεότητος, καὶ τῆς προσληφθείσης ἀνθρωπότητος, ἐξ ὧν ἡ καθ᾽ ὑπό- στασιν ἔνωσις ἡμῖν ἀποτελεσθεῖσα γνωρίζεται· τίς κτεται γὰρ Θεὸς μετὰ τοῦ προσλήμματος, τὸ παρα- δοξότατον· ὅλος γὰρ ἂν Θεὸς ὁ Λόγος, ὅλῳ ἀνθρώ πῳ ἥνωται, εἰς μίαν σύνθετον κατά ταυτὸν συνελο θὼν ὑπόστασιν· διὰ τοῦτο καὶ ἡ τεκοῦσα, κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκος πρὸς ἡμῶν ὁμολογεῖται ὁ γὰρ ἀμήτωρ ἐκ Πατρὸς ἀνάρχως γεννηθεὶς τὸ πρό- τερον, ἀπάτωρ ἐξ αὐτῆς προῆλθε τὸ δεύτερον· οὐ τῆς θεότητος αὐτοῦ ἐντεῦθεν εἰς τὸ εἶναι ἀρχὴν “ λαβούσης, ἀλλὰ μείνας ὅπερ ἦν, ὃ οὐκ ἦν προσει ληφὼς ᾠκειώσατο· καὶ γέγονε μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἑκατέρα κεκοινωνηκώς τῶν ἑτεροφυῶν οὐσιῶν, θεότητός τε, φημί, καὶ ἀνθρωπότητος, τῷ μοναδικῷ τοῦ προσώπου συναπτόμενος· καὶ γὰρ αἱ εἰς ἓν συνδραμοῦσαι φύσεις τὸν ἕνα Χριστὸν καὶ Υἱὸν καὶ Κύριον ἀπετέλεσαν. Εἷς γὰρ ἐξ ἀμφοῖν προελθὼν νοεῖται Χριστός, κατά τε τὸ νοούμενον καὶ τὸ φαινόμενον· τέλειος ὥσπερ καὶ ἀναλλοίωτος μετ μενηκώς θεότητι, οὕτω καὶ τέλειος καὶ ἄτρεπτος χρηματίσας κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· ἀπαθὴς μὲν ὁ αὐτὸς κατὰ τὴν θεότητα, ὅτι καὶ ἀσώματος, καθ᾿ ἣν ὑπερνῶς ἑτερατούργει τὰ θαύματα, ἄφθαρτός τε ὡσαύτως, ἀπερίγραπτός τε καὶ ἀθάνατος· παθητὸς δὲ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· σεσωμάτωται γάρ, καθ' ἣν φυσικῶς τὰ πάθη διέφερε· καὶ θνητὸς ὁ αὐτὸς, γραπτός τε καὶ περίγραπτος, καθ᾽ ὅ πέφηνεν ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ἄνθρωπος· οἰκειοῦται δὲ τὰ τοῦ ἰδίου ναοῦ πάθη ὁ Λόγος, σταυρόν τε καὶ θάνατον καὶ τἆλλα ὅσα οἰκονομικῶς δι' ἡμᾶς παθεῖν κατ Τξίωσε· τῷ γὰρ αἵματι αὐτοῦ τῷ τιμίῳ ἐξηγορά- σθημεν οἱ πεπραμένοι τῇ ἁμαρτίᾳ, δι᾿ οὗ τὸ μεσό τοιχον τοῦ φραγμοῦ ἔλυσε τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, ἀποκαταλλάξας τὰ ἐπουράνια τοῖς ἐπιγείοις, καὶ μίαν ἐκκλησίαν καὶ πανήγυριν ἀγγέλων καὶ ἀν- θρώπων ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς καταστησάμενος. Εἰ; τοιγαροῦν ἐστι τὸ συναμφότερον· καίτοι πάσχων εὐδὲν εἰς ἰδίαν φύσιν, αὐτὸς λέγεται παθεῖν ὑπὲρ . : 20. Quod si etiam paulo copiosius haç super re disserendum est, propter suborientes adversarios. qui novitates quasdam contra salutarem Dei Verbi incarnationem excogitant, sic denuo sermone: instituemus Deus suapte natura cum esset unigeni- tus Dei Patris Filius et Verbum, ille ante sæcula ex ipso ineffabiliter et iutemporaliter natus, non abjecta quam naturaliter habebat divinitate, extre- mis sæculi temporibus, naturam humanam susce- pit, et carnem ac sanguinem æque ac nos partici- pavil. Nam Verbum caro factum est, et habitaril in nobis, non carnem tantummodo assumens, verum etiam anima rationali intellectualique animatamı. Idem unicus Filius post incarnationem etiam exsi- stens, consubstantialis quidem Deo Patri secundum B deitatem, sed nobis quoque consubstantialis secun- dum humanitatein ; retinens conservansque in utra- que concurrentium ad eamdem upamque personam naturarum, post factam etiam unionem, incon- vertibiles et immutabiles atque inconfusas, quæ utrique inbærent naturales qualitatum differen tias. In hoc enim versatur nova et admiranda mistio exinanitæ deitatis et assumptæ humanita- tis; unde ea quæ peracta est in persona unitas a nobis cognoscitur. Paritur enim (mirabile dictu !) post assumptam humanitatem Deus. Integer enim Deus integro homini copulatur, in unam composi- tam conveniens personam atque subjectum : quo fit ut eam quæ peperit proprie vereque nos Deipa- ram confiteamur. Nam qui sine matre et sine initio genitus antea fuerat, secundam ex illa sine patre nativitatem sortitus est; non quod deitas ejus hinc initium exsistendi sumpserit, sed manens in eo quod erat, quod non erat assumens, proprium sibi fecit, factusque est mediator Dei et hominum, utramque participans diversam naturam, deitatem, inquam, et humanitatem, quas unitate persona copulavit : nam duæ simul concurrentes natura unum effecerunt Christum et Filium ac Dominum : unus quippe ex duobus procedere intelligitur Christus, prout mente concipitur et visu cernitur: atque ut perfectus et immutabilis permanens in deitate, ita perfectus et inconvertibilis exsistens in humanitate : inpassibilis idem deitate, utpote D etiam incorporeus, cujus vi supernaturali miracula patrabat; simulque incorruptibilis, incircumscri- plus et immortalis ; passibilis autem humanitate, utpote corporeus, secundum quam naturaliter cruciatus pertulit: idem mortalis, figuratus et circumscriptus, quatenus apparuerat de Davidis stirpe bono. Proprias vero sibi facit templi sai passiones Verbum, crucemque et mortem, et alia hujusmodi quæ propter nos dispensative pati digna- tum est. Nam sanguine ejus pretioso empti sumus, qui peccato eramus divenditi, ab eoque media maceria, inimicitia scilicet, in carne propria dis- soluta fuit, quia reconciliavit cœlestia terrestribas, unamque Ecclesiam ac cœlum angelorum et homi- num in cœlo terraque constituit. Unus ergo est -

ex utroque consistens (Christus). Ει quanquam A 'nibil passum est Verbum in propria natura, idem tamen pro nobis passum dicitur, non deitate sed terrena natura (45). Nam proprium ipsi est, quod passionem 170 pertulit corpus. Sic omni in re, divinæ simul naturæ dignitatem, et humanæ pau- pertatis humilitatem testans; ne incarnatio ejus videretur phanstastica. Atque ut Deus mansit humanitati sociatus, ita in deitatis dignitate nihilo tamen minus homo est. Ambo itaque et homo Emmanuel. 21. Quandoquidem itaque intra justos recta fidei terminos ita consistimus, sic dogmata 110- stra tenemus. Nam dualitatem concurrentium unus Deus in Christo substantiarum, cum suis idio- matibus (utraque enim perfecta et indeficiens substantia est), prædicamus. Ille autem, qui hinc – ad unitatem personæ, propter hypostaticam unio- nem, substantialiter fit concursus æque a nobis proclamatur. Non secamus neque dividimus in duos filios unum Dominum Jesum Christum, nempe seorsum in hominem, et seorsum in Deum, ac veluti in partes; idque ut furiosam stultamque hominicola Nestorii divisionem exclulamus. Neque rursus confundimus aut alteramus, tanquam ad unicam naturam trahcules, unicæ personæ unitatem, sed impermistas servamus ambabus naturis inhæ- rentes differentias, ut stulti Eutychetis synæresim destruamus, necnon etiam Severianorum qui merito Acephali (46) dicti sunt. Namque et hi male uniunt, et Nestorius impie dividit, ita ut æque peccaverint C circa incarnationis rationem Eutyches et Nestorius, ac circa divinitatis doctrinam Sabellius et Arius. 22. Cum ergo duas confiteamur perfectas in Christo naturas, tum ipsas per se, lum etiam quod attinet ad physicas earumdem qualitates, confiteri consequenter oportebit inhærentes etiam utrique. natura voluntates et operationes. Necesse enim est, quia duæ creduntur substantiæ, duplices pari- ter illarum prædicare qualitates. Aliter certe ac- curata illarum perfectio incolumis esse non poterit. Nam sunt in naturis characteristica, neque est invenire naturam voluntate aut operatione caren- tem. Sicut ergo, quatenus Deus, volebat et opera- latur, ita etiam, quatenus homo, volebat æque et operabatur, tum in patrandis miraculis, tum in aliis assumptæ humanitatis officiis. Haud tamen hæc invicem contraria crant; cedebant enim et subjiciebantur assumenti, ea quæ erant assumpti : prorsus ut nihil fieri contrarium repugnansque ex unitis naturis, quanquam diversis, conspi- ceretur. [loc inde probatur, quod quorum naturæ diversæ sunt, eorum ratio quoque differt; id quod in heterogeneis rebus apparet. Necesse est itaque, ut substantiales voluntatis operationisque qualitates differant inter se. Namque ex his tur dicendum potius Christus passus n carne, quam Christo in carne passo. (46) Vi etur hic ludere in vocabulo Nicephorus quasi dicat sine cerebro, quanquam alia fuit hojas appellationis causa. αὐτοῦ τὸ πεπονθὸς σῶμα· διὰ πάντων τὸ τῆς θείας φύσεως ἀξίωμα, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης πτωχείας τὸ ταπεινὸν πιστούμενος, ἵνα μὴ φαντασία ἡ οἰκονομία νομισθῇ · καὶ μεμένηκε καθάπερ Θεὸς ἐν ἀνθρωπό. τητι, οὕτω καὶ ἐν θεότητος ἀξιώματι ἄνθρωπος οὐ- δὲν ἧττόν ἐστιν· ἄμφω δὴ οὖν εἶς ἐμοῦ Θεὸς καὶ ἄνω θρωπος ὁ Ἐμμανουήλ. ἡμῶν, οὐ θεότητι, ἀλλὰ τῇ χοϊκῇ φύσει · ἴδιον γὰρ κα'. Ἐπεὶ οὖν οὕτως ἐν ὅροις τῆς εὐσεβείας Ιστάμεθα, οὕτω περὶ τούτων δοξάζομεν· τὴν μὲν διπλόην τῶν ἐπ' αὐτῷ συνελθουσῶν οὐσιῶν, μετά τῶν ἰδιωμάτων (τελεία γὰρ καὶ ἀνελλιπής τούτων ἑκατέρα) κηρύττομεν· τὴν δὲ ἐκ τούτων εἰς ἑνότητα προσώπου τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσει οὐσιωδῶς γε- γενημένην συνδρομὴν ὡσαύτως ἐξαγγέλλομεν. Οὐ τέμνομεν, οὐ διαιροῦμεν εἰς δυάδα υἱῶν τὸν ἕνα Κύ- ριον Ἰησοῦν Χριστὸν, εἰς ἄνθρωπον ἰδικῶς καὶ εἰς Θεὸν ἰδικῶς καὶ ἀνὰ μέρος, ἵνα τὴν τοῦ φρενούλα- βοῦς καὶ ἀνθρωπολάτρου Νεστορίου ματαίαν διαί- ρεσιν καθέλωμεν· οὔτε μην συγχέομεν ἢ ἀλλοιοῦμεν εἰς ταυτὸν μιᾶς φύσεως ἄγοντες, τὴν τοῦ ἑνὸς προσ- ώπου μονότητα, ἀλλ' ἀσυγχύτους καὶ ἀσυμφύρτους φυλάσσομεν τὰς ἐν ἑκατέρᾳ φύσει προσούσας δια- φοράς· ἵνα τὴν τοῦ ματαιόφρονος Εὐτυχούς συναί- ρεσιν συγκαταβάλωμεν, ἅμα τοῖς περὶ Σευήρων καλῶς ὀνομασθεῖσιν ᾿Ακεφάλοις · καὶ οὗτοι γὰρ συν αἱροῦσι κακῶς, κἀκεῖνος διαιρεῖ ἀσεβῶς· ὥστε ταυτὸν πέπονθε περὶ τὴν οἰκονομίαν Εὐτυχής πρὸς Νεστόριον, ὅπερ περὶ τὴν θεολογίας Σαβέλλιος πρὸς τὸν "Αρειον. κβ'. Τῶν τοίνυν κατὰ Χριστὸν δύο φύσεων τελείων ὁμολογουμένων ὑπάρξει τε καὶ ταῖς κατ' αὐτὰς φυ- σικαῖς ποιότησι, συνομολογεῖν ἀκολούθως διήσει, καὶ τὰ καθ᾿ ἑκατέραν φύσιν ἐνυπάρχοντα φυσικά θελήματα καὶ τὰς ἐνεργείας· ἀνάγκη γὰρ διπλῶν πιστευομένων τῶν οὐσιῶν, διπλὰ καὶ ταῦτα συγκ κηρύσσεσθαι· οὐδὲ γάρ πως ἑτέρως τὸ ἐν τελειότητα ἀκραιφνὲς ἐν ταύταις περισωθήσεται· ἐπείπερ χα- ρακτηριστικὰ ταῦτα τῶν φύσεων, καὶ οὐκ ἔστιν ἐξευρεῖν φύσιν ἀνεθέλητον ἢ ἀνενέργητον. Ωσπερ οὖν καθ' ὁ Θεὸς, ἤθελέ τε καὶ ἐνήργει, οὕτω καὶ καθ' ὁ ἄνθρωπος, ἤθελέ τε καὶ ἐνήργει, ἐπί τε τῶν θεοση - μειῶν, ἐπί τε τῶν ἑτέρων τῆς οἰκονομίας πραγμά των· οὐχ ὑπεναντία δὲ ταῦτα ἀλλήλοις ἐκέκτητο, ὑπεῖχε γὰρ καὶ ὑπετάττετο τοῖς τοῦ προσειληφότος τὰ τοῦ προσλήμματος. Ωσπερ οὖν οὐδὲν αὐτῷ πρὸς ἐναντίωσιν καὶ ἀντίθεσιν ἐκ τῶν συνελθουσῶν φύ- σεων, καίτοι ἐναντίων οὐσῶν, τεθεώρηται· τεκμή ριον δὲ, καὶ γὰρ ὧν αἱ οὐσίαι ἐξηλλαγμέναι, καὶ ὁ τοῦ πῶς εἶναι λόγος διάφορος, ὃ δὴ ἐπὶ τῶν ἑτερο- φυῶν διαφαίνεται, ἀνάγκη καὶ τὰς κατὰ θέλησιν καὶ ἐνέργειαν ουσιώδεις ποιότητας ἑτεροίως ἔχειν· δι' αὐτῶν γὰρ καὶ τὴν τῶν φύσεων ἐπιστήμην

μεταχειριζόμεθα " ἐπείπερ χαὶ ὧν αἱ ἐνέργειαι αἱ 9 αὐταὶ, χαὶ αἱ φύστις ὁμότιμοι" οὕτως. οὖν καὶ ὁ τῆς χατὰ Χριστὸν θεανδρικῆς ἐνεργείας χαῦ᾽ ὃν ἐν ἡμῖν ἐπολιτεύσατο, ἀνακαθαρθήσεται τρόπος, περιῴρα- στικῶς ἤδη νοούμενος, τῇ χαταλλήλῳ χλήσει τῆς βυάδος τῶν φύσεων, τὸ διττὸν ἐρμηνεύιον τῆς ἐνερ- γείας. Ὁ γὰρ τῆς ἐνώσεως τρόπος τὸν τῆς διαφο- υᾶς λόγον ἐν ἑαυτῷ ἔχει σωζόμενον " ταύτῃ γὰρ ἂν δοίη τις καὶ ἐνεργεῖν ἐχατέραν μορφὴν μετὰ τῆς θα- πέρου χοινωνίας " οὐ τοίνυν μίαν θέλησιν καὶ ἑνέρ- γεῖαν ἐπὶ τῆς θείας οἰκονομίας χκηρύσσομεν, ἀπο- στεροῦντες τὰ θατέρᾳ τῶν οὐσιῶν προσπεφυχότα " εἰ μὴ μέλλοιμεν καὶ τὴν φύσιν αὑτὴν τέλεον ἀπο- σχευάζεσθαι, ὡς ἂν μὴ, τὰ τοῦ ἀνοήτου καὶ ἐμ μανοῦς "Ἀπολιναρίου νοσήσωμεν' συγχαθαιρήσωμεν δὲ αὐτῷ χαὶ τὴν ἀμφὶ Σέργιον χαὶ Πύῤῥον περὶ τὴν τοῦ ἴ ὀρθοῦ Λόγου ἀνενέργητον καὶ, ἀνεθέλητον ὀφθεῖσαν συμμορίαν. Ἰκατὰ ταῦτα ἡμῖν τὸ τῆς σεπτῆς καὶ σω- τηρῖου οἰκονομίας δοξέζεται μυστέριον, ὃ καὶ νοού- μένον κατὰ τὸν εἰρηχότα θεοφόρον, ἄῤῥητον μένει, χαὶ λεγόμενον ἄγνωστον. Δι' αὐτῆς τοίνυν ἐπισχεα φρέντες, σεοῶσθα! ὁμολογοῦμεν " χαὺ μετὰ πάντων τῶν ἐν ἠμῖν ἱερῶν σεθασμάτων, χαὶ τὰ ταύτης ἅγια χαὶ σεθάσμια σὐμθολα χαὶ γνωρίσματα τιμῶμεν χαὶ γατασπαζόμεθᾳ, δι' ὧν ἡμῖν χοθ᾽ ὁμοιότητα τῆς εὐαγγελικῆς ἱπτορίας καὶ ἀνιστόρηται χαὶ σημαί- νεται, εἴ γε εἰς μνήμην ἡμᾶς τῆς πεπραγματευμένης τῷ Σωτῆρι ὑπὲρ ἡμῶν συγκαταθάπτως διανίστησι, καθάπερ ἄνωθέν τε χαὶ ᾿ξ ἀρχῆς, παῖδες παρὰ πα- τέρων διαδεξάμενοι, εὐσεθῶς παρειλήφαμεν. : χγ'. Ταῦτα περιέποντες, τὸ χυτὰ τιμὴν σέβας νέμομεν " οὐ μὴν τὴν γε χατὰ λατρείαν προσχύνῃσιν προσφέρομεν, ἄπαγε, ἢ μόνῳ πρέπει τῷ πάντων χατεξουσιάζουτι Θεῷ " πάντες γὰρ, ὅσοι διδαχτοὶ Θεοῦ ἐν πνεύματι, ἴσασι τὸ ἐν σεβάσματι διά- φύρον, καὶ ὁποίαν δεῖ χαὶ τῷ Χριστῷ χαὶ Θεῷ Ἀλῶν τὴν προσχύνησιν ἀποδιδόναι, χαὶ ταῖς ἴε- ραϊς εἰχόσ: τὸ προσῆκον ἐχνέμειν φέδας, καὶ δι᾽ αὐτῶν ἐπὶ τὸ ἀρχέτυπον τὴν τιμὴν ἀναφέρειν. Πρὸς τούτοις τιμῶμεν τὰς σεθασμίας εἰκόνας τῆς παναγίας ἀχράντου δεσποίνης ἡμῶν καὶ ἀληθινῆς προστασίας ᾿Αλειπαρθένου Θεοτόχου, τῆς κατὰ σάρκα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Θεὸν ὀπσπύρως καὶ ἀφράστως χαὶ ὑπερφυῶς τεκούσης ὡσαύτως καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, γχαὶ τῶν ἄλ- λων ἁπάντων ἁγίων τῶν ἀπ᾽ αἰῶνος αὐτῷ εὐαρε- στησάντων - ὧν καὶ τὰς μνήμας εὐσεδοῦντες γεραί-- ρομεν, χαὶ τὰς πρεσθείας ἐξχιτοῦμεν " ζῶσι γὰρ ἐν Θεῷ, καὶ ἐνεργοῦσιν ἐν αὐτῷ, καὶ τοῖς προστρέ- χουσι χαὶ δεομένοις ἐπιχουρεῖν χαὶ βοηθεῖν τῇ ἐνούσῃ αὐτοῖς παρὰ Θεοῦ δυνάμει καὶ χάριτι: δύναν- gasoysiodAusDa ^ ineimep xolév oi bvfoyeun. ai abso, wok ol. iasts pésuuo* cüstoz. ov a 6 ct xoà Xpuschn Geavbguriis Svspystze xat" Ov iy fitv bmsheóoxto, àvaxaüapüfsscu: vpómos, miprypu- euxü. Um veriuevos, v waraukkQup xMssn vhs Buábag tU piss, vh verbu ipud se ivep- yiíac. '0 3p vhs Pwssug epómog hs vhs Ourpe- gàüz Moos iu bxosig Eget utépsuoy * salen hp dv Bois vis x buepryety bxc pay opt pas ss On «£909 xotutovias * ob zolyuv pay. Ü£kqoty xa Evép- quas Buh s Üslag olxovopiag wnpissogty, Guo- G:epoüviss tà Üazipg t&v obctÓ" mpasmeguxira * sb p u£etpes xa sw quaw abc) cfhenv ázo- axsváteolut, e iy ud, sk cd &volyeou xal Eugavole "Amskvvaplou wasisuew* cuywalaipfsugcs 6i abet xa iy Apa Xégytos va Middoy msph els cod 4ge0 Aóou &vsvioyrzny su àveüPkqtoy égüctsay cupgoplav. Koch ava fdv sb ete sees oe at cnpiov oluoyouias Gozátssa: yuovt piv, D xat vood- qevov serzk sbn elpmuóxn Üsoápoy, üppneo? pévet, xsv herépevoy Bqwuccov. A? züche coivos imtoxr- gfiviec, essbostas époloroüpsu * xo uetk cávsuw 269 by halo legi seCasuderum, xal sx sabenc rta xo osfásusa. aduola xoY yuapisuaca cups za xavuenaláai a, £0 Qv Bui xa óuerequa ce elayyshorhg Pacoplag wu Rerssógnyemi su uuai- vezes, et esie vin fide ste men pagaseupévne mj urhe: Ünip $uO» cwyxxrfási[og Gurvisinat, xabázso ávwoüfv «s xaX it oye, cafes map ma- népw GiabsEagsvot, ebasQOg mapecigapev. xy. TaUem mepuimewtes, vh wash cuphp eif vépotsv * ob pd fiy v8 welt Dagela eposyüvrate apoozfpopiv, ümxys, d Uv mpfmit v mávzty xactüousiágouet Os mávtee qp. üco Bubawer G:oh iy mwsbpawi, susto v) iv ciÜAuati Üdi- q&pow, Gk ímoluy Dsp xd c Xoio:Q cei Os Auüw vhs mposxivesis ácohdóvat, wai vuig ie- pais eluós: sh mpociow ixvipew ei Óac, xa P ubziy bk wb àpyivumow thé ighy éwaépity. Tige «obsotg cipOpev vig eiGncplag elxivag vhs muyoylag &ypáveoo ütdmolvng div xal &XqUtEc mpossaciag 'Asimupüévou Gieorixou, e sar cápxz sby Küpiow fuv "Inzoüv Xo:gebw by Ozby Basipus xxi àepáswog wal bmepzuüg vexojsne- Woosó:e. xx ny éylov dyyDes, x20» E low &máweow dyüoy tO Ac alor aU tünps- ovraávstoy * Cy vh vie perius ebosGnovtes yepal- pogey, xul vie mprsücing SExvsoDpev " Ct yàp iv Os, uo Evsproow bv abs, xui cole mooripé- Xouci xzl Beopivorg ictzaopeiy xzi BonBeby «d ivoiog abvele rapà Ocot Bováper xai yápre: Bovzv-

deprædicant : tum et illi adversus Barbaros cou- cessas victorias plurimas libri narrant. Quarum rerum si vel unam audies, nisi tibi animi sensus prorsus obtusi sunt et debilitati, erga quoque car- tera viri clara facinora propensiore animo eris. lostilibus aliquando populis magno numero cit cumsepientibus, bellumque atrocissimum intende- tibus, ille ut more religioso præditus, et fide erg Deum præfervidus, quod ei optimum consilium h´s contingentibus esse solebat, nempe ut armorum ap- paratui minime confideret, neque de exercituum multitudine sese jactaret, nec multum securitatis in virorum strenuitate collocaret, sed ad divinam potius opem semper confugeret, tunc enim vero ita se gessit, atque invicto huic adjutorio coufsus est. Misit ergo ad quemdam in Ægypto Deo plenum virum, qui mirabilibus operibus inclytus erat, adhortans eum ut ad se veniret, quo illius precibus manuductus praelium contra hostes capesseret. Illus autem adventum suum religiosi animi causa dist»- lit, sed postquam orasset super baculum cui inni- tebatur, superque maphorium quod circa collum gestabat, misit ea ad Theodosium : quibus hic cust fide et religione susceptis, iisque confisus, mapho- rio quidem pro galea caput ceu jussus fuerat invo!- vit, baculo autem lanceæ loco dexteram armavit. Ac primus ipse ex universa acie sua procurrens, in hostes irruit. Quod cum Barbari vidissent, in fugam statim sunt versi omnes, seque niutuo pre- mentés magnam internecionem sunt perpessi, et quidem nemine adversario propinquante aut fe- riente. Sic ergo tunc illustre tropæum de hostibus reportavit. Ex ¡Ho igitur tempore per omnem vitam his mirabilibus ac 144 victricibus armis præcin- etus magis quam diademate regio gloriabatur, loco cujusvis armaturæ his semper ornatus, eisquè utens. Alexandri urbis incolae publicum festum atque pa- negyrim síngulis annis hujus causa agitabant, quod Iconium appellabant; nam regis iconem depinxe- rant, cum ipsis armis quibus olim incinctus fuerat eligiaules ; quæ res mirum illud quod olim accide- A ædificatæ, tum etiam illa in Occidente fundlate (97) JAVTO, (1) Intellige apprime divi Pauli templum extra Romæ muros decreto seu lege Theodosii Senioris zilificatum. (8) Eamdem hanc narrationem habemus diversis verbis apud sanctum Sophronium (in Historia PATROL. GR. C. 80. Sed non ita se gessit magister tuus Mamo- nas, cui nec religio nec fides inerat, sed impuden- ter atque furiose contra Deum sanctosque viros agebat, qui anathema apud ipsum erant: atqu hunc apostolicum angelicumque monasticæ vitæ sanctorum Cyri et Joannis Spicil. Rom. 1. IV, p. 237-240) et alios Byzantinorum rerum scriptores, quos inter Hamartolus et Siculus. (97) Puta basilicam Ostiensein, de qua nos dixi- mus in præfatione ad Symmachum oratorem, κτητο, οἵ τε ἐνταῦθα ἱεροὶ οἴκοι παρ' αὐτοῦ κατα- σκευασθέντες, οἵ τε κατὰ τὴν Ἑσπερία» (ι) ίδρυμέ- να κηρύσσουσι· τά τε κατὰ Βαρβάρων ὡς πλεῖστα, δεδωρημένα ἄνωθεν νικητήρια, αἱ βίβλοι περιαγγέλο λουσιν· ὧν ἑνὸς διακούσας, εἰ μή σοι τὰ τῆς ψυχῆς πεπώρωται καὶ ἀπηχρείωται αἰσθητήρια, εὐγνωμο νήσαις ἂν περὶ τἄλλα τοῦ ἀνδρὸς ἀνδραγαθήματα· ἐθνῶν γάρ ποτε πολεμίων εἰς πλῆθος ἀξιολογώτατον συμφραξαμένων, καὶ πόλεμον ἐπ' αὐτῷ κινούντων καὶ ἐπανατεινομένων τὸν φρικωδέστατον, ὁ δὲ οἷα τὸν τρόπον φιλόθεος, καὶ τὴν εἰς Θεὸν πίστιν θερμό- τατος, ὅπερ ἦν αὐτῷ τῶν βουλευμάτων ἄριστον ἐπὶ ταῖς τοιαύταις συμβάσεσι, τῇ μὲν ἐκ τῶν ὅπλων παρασκευῇ ἥκιστα θεῤῥεῖν, καὶ τῇ ἐκ τῶν στρατευ μάτων μὴ ἐπαυχεῖν πολυπληθείᾳ, τῷ μὴ πάνυ τι τὸ ἀσφαλὲς εἰς τὸ ἀνδραγαθίζεσθαι ἔχειν, ἐπὶ τὴν θείαν δὲ συμμαχίαν καταφεύγειν ἀεὶ, τοῦτο καὶ τηνικαῦτα ποιεῖ, ἄμαχον ἕξειν ταύτην ἐπικούρημα πεποιθώς· ἀποστέλλει τοίνυν πρός τινα τῶν κατ' Αἴγυπτον θεο- φόρων ἀνδρῶν, ἐπ᾽ ἔργοις παραδόξοις τεθαυμασμέ- νον, ὡς αὐτὸν ἥκειν προτρέπων, ὡς ἂν ταῖς ἐκείνου εὐχαῖς ἐφοδιαζόμενος, τῆς πρὸς τοὺς ἀντιπάλους κατάρξεις μάχης· ὁ δὲ τὴν μὲν παρουσίαν ὑπὸ εὐλα- βείας ἀνεβάλετο, εὐχὴν δὲ ἐπὶ τῇ βακτηρίᾳ καθ᾿ ἣν ἐπεστήρικτο, καὶ τῷ περιβολαίῳ ὁ δὴ περιαυχένιον Έφερε ποιησάμενος, ταῦτα ἐκπέμπει πρὸς Θεοδόσιον καὶ ὅ γε πιστῶς τε καὶ εὐλαβῶς δεξάμενος, βαρ- σήσας τι ἐπ' αὐτοῖς, τὸ μὲν περιβόλαιον, ἀντὶ κά μυθος ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, καθάπερ αὐτῷ ἐντέταλτο περιβάλλεται, τῷ δὲ βάκτρῳ ἀντὶ δόρατος τὴν δεξιάν καθοπλίζεται, πρώτιστος δὴ οὖν τοῦ κατ' αὐτὸν στρατιωτικού παντός προαφορμήσας, πρὸς τοὺς ἐναντίους χωρεῖ· ἐπεὶ οὖν τοῦτον οἱ Βάρβαροι ἐθεά- αὐτίκα δὴ μάλα οἴ γε πρὸς φυγὴν ἑτράποντο ἅπαντες, ὑπ' ἀλλήλων τε βαλλόμενοι εἰς μέγα και κὸν ὀλέθρου ἧκον, καὶ ταῦτα μηδενὸς τῶν ἀντιπα ρατεταγμένων, μήτε πλησιάσαντος μήτε βαλόντος · οὕτως οὖν λαμπρὸν τρόπαιον ἐν τῷ τότε καιρῷ κατὰ τῶν δυσμενῶν ἐστήσατο· ἐξ ἐκείνου τοίνυν καὶ μέ- χρι βίου παντὸς, ἐπὶ τοῖ; θαυμαστοῖς ὅπλοις καὶ νικοποιοίς στεφόμενος ὑπὲρ διάδημα βασιλικὴν ἐσε μνύνετο, ἀντὶ παντὸς ὅπλου τούτοις ἀεὶ κοσμούμε- νός τε καὶ χρώμενος· ταύτης τῆς παραδόξου νίκης ἁπανταχόθι βεδοημένης, οἱ τὴν ᾿Αλεξάνδρου προσοι- κοῦντες μεγαλόπολιν, πάνδημον ἑορτὴν καὶ πανήγυριν ἀνὰ πᾶν ἔτος ἐπὶ ταύτῃ ἦγον, καὶ Εἰκόνιον προσηγόρευον· καὶ γὰρ τοῦ βασιλέως εἰκόνα διέγραψαν, αὐτοῖς ὅπλοις οἷς καθώπλιστο ανιστορήσαντες, δι' ἧς τὸ γεγονὸς περὶ αὐτὸν ἐκηρύσσετο θαῦμα (μ). π. Ἀλλ᾽ οὐχ ὁ σὸς διδάσκαλος Μαμωνάς τοιαῦτα, Ο οὐδὲ εὐλάβεια καὶ πίστις ἦν ἐν αὐτῷ, ἀπηναισχύν τησε δὲ κατά τε τοῦ Θεοῦ μανεὶς καὶ τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν, τῶν ὥσπερ αὐτῷ ἀνάθημα προσηκόντων καὶ τὸ ἀποστολικὸν δὴ τοῦτο καὶ ἀγγελικὸν τοῦ μου

Ταῦτα οἱ τῆς ἀληθείας ἀντίθετοι καὶ ἀνόητοι Ανὴρ γὰρ ἄφρων οὐ γνώσεται, καὶ ἀσύνετος οὐ συνήσει ταῦτα. Οὐ γὰρ ἠθέλησαν δέξασθαι παιδείαν Κυρίου, οὐδὲ τὸ οἷς αὐτῶν εἰς θεῖα παραβαλεῖν λόγια καὶ ἀκοῦσαι, ὡς διὰ φωνῆς προφητῶν ὁ τῶν όλων διακέκραγε Θεός· Μὴ οὐκ ισχύει ἡ χείρ μου τοῦ ῥύσασθαι; Η οὐκ ισχύω τοῦ ἐξελέσθαι ὑμᾶς: Ἰδοὺ τῇ ἀπειλῇ μου ἐξερημώσω τὴν θά λασσαν, καὶ θήσω ποταμοὺς ἐρήμους. Και, Εγώ εἰμι ὁ ἐξαλείψων τὰς ἀνομίας σου καὶ τὰς ἁμαρ τίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθήσομαι. Μακάριον δὲ καὶ μόνον δυνάστην αὐτὸν διὰ τῆς ἀποστολικῆς διδασκαλίας σαφῶς ἐκμανθάνομεν· ἔοι δ' ἂν ἡμῖν ὁ λόγος δι' εὐστικούς ὥσπερ καὶ βασιλικῆς ἔρπων ὁδοῦ, καὶ οψόμεθα, εἰ δοκεῖ, ὁποῖα ποτ' ἂν εἴη, & τοῖς ἐν νόμῳ ποιμέσι καὶ ἱερεῦσιν οὐκ ἐννόμως βιόνει, διά τινος τῶν ἁγίων ἐγκαλεῖ Θεός· φησὶ γάρ· οἱ ἱερεῖς οὐκ εἶπαν, Ποῦ ἐστιν ὁ Κύριος καὶ εἰ ἀντεχόμενοι τοῦ νόμου· μου οὐκ ἠπί σταντό με· καὶ οἱ ποιμένες ἠσέβουν εἰς ἐμέ καὶ οἱ προφῆται προεφήτευον τῇ Βάαλ, καὶ ὀπίσω ἀνωφελοῦς ἐπορεύθησαν. Εφ' οἷς καὶ θεῖον κριτήριον διαγραφόμενον ἰδεῖν ἔστι, καὶ αὐτὸν τὸν θεὸν πρὸς αὐτοὺς κριθησόμενον· μονονουχὶ, καὶ ἐμ βριθέστατα περὶ αὐτῶν ἐντελλόμενον. Διέλθετε εἰς νήσους Χεττιεὶμ καὶ ἴδετε, καὶ εἰς Κηδὰρ ἀπο στείλατε καὶ νοήσατε, καὶ ἴδετε εἰ γέγονε οὗτοι οὐκ εἰσὶ θεοί· ὁ δὲ λαός μου ηλλάξατο κε'. Τί δὲ ἄρα περὶ τῶν δοκούντων ἐν χάριτι ποι μένων ἀπειλῶν ἐπισκήψειεν; ἢ οὐχὶ σαφῶς ἀκου σόμεθα. Διέλθετε εἰς τὰς συναγωγὰς τῶν ἐπισκόπων, λέγοντος, καὶ εἰς τοὺς συλλόγους τῶν ἱερέων ἀπο στείλατε καὶ ἴδετε, εἰ ἑστήκασιν ἐν τῇ πατρῴν πίσ στει εἰ μὴ τὴν ἄνωθεν κατιούσαν οι γε εἰς αὐτοὺς εὐσεβῆ ὁμολογίαν ἠλλάξαντο, καὶ κατήγοροι αὐτῶν αὐτοί· καὶ εἰ μὴ βούλοιντο, τοῖς γε πράγμασιν αὐτοῖς συναναγκαζόμενοί τε καὶ συνωθούμε οι φα νήσονται· οὐδὲ γὰρ τῶν ἔξωθεν κατηγόρων οὐδέ τίνων ἐλέγχων δεήσονται· καὶ ἀποκριθήσονται καὶ ἐμοῦσι· Καὶ ἡλλαξάμεθα τὴν δόξαν ἡμῶν, καὶ οὐκ ἐνεμείναμεν ἐν τῇ ὁμολογίᾳ ἡμῶν, οὐδὲ τὸ θεῖον καταπεφρίκαμεν θυσιαστήριον, ἐν ᾧ τὰ ἱερὰ καὶ εὐαγγελικά λόγια κατ' αὐχένος ἐφέρομεν ἐποχού μενα, ἢ τὰς ἐν αὐτοῖς ἐνταῦθα δεδομένας ἡμῖν συν Οίκας τετηρήκαμεν, ἀλλὰ πάντων παραβάται γε νηθέντες ἐξέστημεν, καὶ τῆς ὁδοῦ τῆς εὐθείας ἐξεκλίναμεν, καὶ ἐσμὲν δίψυχοι, ἀκατάστατοι ἐν Φωτίου Κωνσταντινου πόλεως. Τίνος χάριν τίθεται τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον τῇ κεφαλῇ τοῦ χειροτονημένου. Διὰ τί ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἔφερεν ὁ ἱερεὺς τιάραν, φησί; Διότι τὸν προχειρι ζόμενον ἀπάντων κεφαλήν, κατὰ τῆς κεφαλῆς ἔδει τὴν ἐξουσίαν ἔχειν, καὶ εἰδέναι ὅτι κεφαλὴ τῶν ἄλ λων προβαλλόμενος, καὶ αὐτὸς ὑπὸ κεφαλήν ἐστι τὸν τοιαῦτα, εἰ ἀλλάξονται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν, καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἐξ ἧς οὐκ ὠφεληθήσονται. το κοινὴν ἁπάντων δεσπότην καὶ ἐξουσιαστών· ἀπολε λυμένη γὰρ αὐθεντία καὶ αὐτόνομος, ἀφόρητός ἐστι καὶ χαλεπή, κ. τ. λ. passi sunt admittere disciplinam Domini, neque 69 Isa. L, 2. 7 [sa. XLIII, 25. 71 14 | Tim. v, 15. Ritus est hic Gr:cm Ecclesi: in consecran dis episcopis, de quo memini me ante hos Minos typis imprimere Photii questionem Amphilochianam 1@ quam haud sine varietate non uno il codice Val. legitur hoc titulo aurem snam divinis oraculis accommodare, e. audire quomodo prophetarum voce universalis clamaverit Deus: Num manus mea non valet eripere? num vos liberare nequeo? En ego increpatione mea desertum faciam mare, ponam flumina arida instar eremi 68. Praeterea: Ego sum qui iniquitates tuas et peccata deleo, quorum diutius non recordabor. Beatum autem solumque dynastam illum esse ex apostolica doctrina manifeste discimus 12. Purgat vero sermo noster trita regiaque via, atque observemins, si ita videtur, quænam pastoribus ac s.cerdotibus, qui sub lege non legitime sivebant, per sanctum quemdam exprobrát Deus. Ait enim Sacerdotes non dixerunt: Ubi est Dominus? et qui presunt legi meæ, non noverunt me; et pastores impie adversus me egerunt. Et propheta prophetabant Baali, et inutilem deum sectabantur. Do quibus divinam qnoque sententiam scriptam videre est, ipsumque Deum de tribunati propemodum eos judicantem, et gravissimis verbis mandantem Transite ad insulas Chettiim, et videte; mittite in Cedar el considerate, ac videle num talia facta sint; num commutaverint gentes deos suos, qui cæteroqui non sunt dii. Populus autem mens mutavit gloriam suum in id, unde utilitatem non consequetur, 25. Quas porro jam iis, qui sub gratia sunt, pastoribus minas intentabit? Nonne clare dicentem audiemus: Pergite ad episcoporum ɛynagogas, mittite ad sacerdotum conventum et videte, num in avita fide constiterint, an potius deductam usque ad ipsos confessionem mutaverint, et ipsi sui sint accusatores. Etiamsi enim nolint, actibus coacti compulsique, quales sint apparebunt, quin extrinsecis accusatoribus alloque argumento opus sit. Respondebunt ergo dicentes: Gloriam nostram mutavimus, in confessione nostra non perseveraviMIOS, neque divinum reveriti sumus altare, ubi sacra Evangelii eloquia cervici imposita gestavimus; neque datas 173 ibi promissiones observavimus; sed in cunctis praevaricantes exerravimus, et a recta semita declinavimus, et ambiguo animo, atque in omnibus nostris viis inconstantes, similes evasimus mari procellæ perflantibus ventis jactato. Ita enim comparata est incredulitatis 79 Jerem. 11, 8. ibid. 10. Photii Constantinopolitani Cur sanctum Evangelium capiti imponatur ordinati. Cur tiaram sacerdos in capite gerebat? Quia cum aliquis ut sit caput omnium ordinatur, oportet supra caput ejus aliam exstare potestatem: ut quamvis ipse caput cæteris præpositus sit, reputet se vicissim sub alio capite esse, Domino videlicet universalem potentarum habente. Etenim absoluta auctoritas suoque libero jure utens, permolesta est et intoleranda, etc.

Mo decr uc snc MR adr din a ael M το AL a dM M d oc Mac cie dors βεδαιούμενον, ὃ δὴ στμεῖον ἦν παρὰ Θεοῦ διδόμενον, μηδαμῶς ἀναιρεῖσθαι τὸν ἐν δίχῃ χολασθησό govoy , ζήσειν δὲ μᾶλλον πικρῶς αυντηρούμενον, Paria qu:daur nostra quoque tale contigisse videmus. Nam huuc errorem apud majores eiiam € nostros aliquando grassatum comperimus (50). Ve vumlamen paulo levius illurum peecaiui fuit, ve- sianque étiam a Deo fortasse sperare poleraut, sque aliqua. etsi haud velde probabilis apologize rátio supererat, quod nondum satis sibi exploratum iutellectumque 6sset Ecclesie dogua atque sen- tentia. Quo deiude evenit (neque euiur negabimus), uobisque ipsis viventibus iauifeste peractum de- yrehenditur: quia non privaliu in secreta aliqua vel esigua orbis pavte, sed publice et in medio communique theatro angelorum et hominum, om- wiemepue, quotquot sunl ritionales el seusu ptao- dite, creaturarum , eoranique Deo cuneta manu sua tenente, vidente otquo- spectante, ea qua apud nos plane in confesso erant, abolevimus (31). Quam ! b reu summum nobis inpendet diserimen , et iu- finita pena , quia post illam tantam disquisitionem, ct inelfabile examen , infeliciter peccavimus, dog- mate lam. splendide jam perspicueque oculis uostris proposito : quo4 quidem dogma apid Nicaam, quie cst Bihyuorum Dei reeto culla semper inuixa trismplialis (32) metropolis, sanete aduuates 3. Deo secundus conventus, sise saera et 37/5 cieameniia synodus, yluriwis auctoritatibus de divina S riptura Perversitas, uL nihilstabile firiaumque habeat, ut ; Semper variet, atque hae illae agitata mutetur. Atque "t summam dicamus, dem hominibus. placere studemus, a Dei famulatu exeidimus ; nempe que reque cogitare neque dicere licet, alirmare ausi suniuüs, Pauli sententim?* mente et opere con- tradieenles. Jan vero wrium esset el co'isecta- neum, impendentem 3 Deo blasphems tmestris *indietam providentes, hue iusuper addere : uempe quod septuplum ultio dabitur. de Caino, de Lamecho autem septuagies septies, uti scriptum esl, Qua in dictione nescio quid desilerari quis- piam considerans uon immerito diceret fortas«e indicari, fore ul qni peccando progrediatur, majo- rem pons mensuram sit reeepturus, Nam Cainus rei imperitia rudis, e! mali coargutione nondum ! admonitus, ignorantia adhuc laborat, nec parricidii salis facinus vel pro rei gravitate agnoscebat, pec- cato tum primum veluti in foribus apparente. Merum quod subsecutum est homicidium, majore z1que infinita posae vindieta. multatuim fuit, quia post notiiam peecari ausum est. Ejus rei insigne exemplnm oculis erat proposituut, et divino decreto lirmatum, signum videlicet a Deo impressum, no quis eum occideret qui sententia fuerat. damnatus, sed amaram potius vitam protraheret. Τηδὴρίδηι! 5. διιοπ ἴηιι6 πο (0 γονρᾶ βιιηι ὅ που Β6ΠΠοοῖ ἴῃ απὸ δοάδηνηαα. πορβοῦῖο ἱγαἀθοποπὶ ἘῸ- οἰεβία διϊω τον, τθοίο γοσυβαγο 1 ος ἀοφιυηϑιίσαγο, ψοϊουβ. Ὠΐο. ΒΟΙον ΠΞβίτητα, Πυοιλο4ο ποῖ τορυΐδνῖ, Ομνῖβι! Προϊοβίνην, οαπὶ οιοίουῖδ ΟἸρμ ΠΝι8. Βϑογὶδ φοβοδ, γοπορΆ Π Π ἀασαιιθ ἐπλαφίπαπι δι αὐθαμν ΟἹ φοηνθιθηι θη Δ Ογ Τυνδον 4} Ἰαϊεἶο ἀϑέι, δι μος ἀἴδιμαππ. ἀΐοπι, ργους ἀοδορῖι, Θομϑογγατο Υ Θ6ι δηΐμν υἱίοιιν οἷν ἀνγοῤδιιίαμν, ἀπ» ραβδί ἀγα, 51τ- ΜΝ} δὲ 61 (ΔοΠ| Πνοίφοιι5 (15-1 Ὁ}, ἐπ Πμ58 ΤΟΙ βηλτνα, Δθοῦγοῦο, Νμήπ. οἱ ἴοι βϑινοῖ [Ἀ]Π| δ σινοναα, νοὶ εν 1105 φαῖθυδ. γόον ρδύβυδίογο 56. Ραϊαι. ΝΟν δηι οὐρὺ γονθῖβ, φαίθιε αἀ πι!τοναια, ἀθεορι ποι αὐΐταν, αὐτο ϊδηάσιι, 56 ἐχ πλϑιΐο δ. ΓἈοί μον θι8, 4: ὁ ἀγοῦβιβ βδῃοίο8. τπῶυΒίπαταβ. 651 Ἀ6 ρΔΙΓΑΥ Εν δ 60 [υποαπάαιη 651. . 48. θεία. δύ : ε Νοα πλυϊλτα. ἦν οδγιῖθιν αἰνϊαϊαιθ, ἤδάι8 οάγηθ ἱπογοπιοηίαμα. αἰξογθηίθ ἀἰϊνίαἰναι!. » ΗΐῸ 56. τπϑο ἴσια ἀδιγοπβίναι. εἰγοα Θονιΐπὶ ἐπιραγμαιομθμι ΘΥΡΆΓΘ, εαδιθαυθ θαϊασ αἰτὰ [δον ἀπείριι πη ρου δίοια. παύατα. Νοι οηΐμπε βἴουϊ γεγθο ἰποοηγογι ὉΠ ταϊθαν δι ιν ες, [1 δε. πὴ οαγαΐ ἔϑοια ἀϑινίθαΐαπι ἀββίφηνι ; ουϊαιμηϑὶ Αἰ ψαῖ- θὺβ ροιβυδδγο 88 ραΐαι σανηδηη ἃ 80 διϊμήει!, Οὰγ οαΐπν ὁρονγίυῖν ἱπογδυνοιλαμν, ἱμοοη ν ΟΥ 8115. Ἰοοο, αἰδουοῦ Ενρὸ οανεῖς ΡΥΟΒΓδίϑι68. ῬτΟΥβυβ ἀνο βαμϑ, ῬγΆνδΩΝ δαλη βομ! δι.) ἰθηαμεἶαι, ε Θὰ Φυλ μηδ, βϑιαν 5 1ιι πο Ὠ πὰ πν ἀμᾶτν, ΘΟΘΙΜΝ Π]}}5.. πμ] ΘΉ 80. τ εἰν! πἸιδιῖβ εὐ πυιλη 115, ἀθθον ὀυριδοιμαπο ἐ580. βϑσαπάμι απίουπν (15 Ππγροβιαβίσις φαριίοοιν ἴα πα ψέγβοια. » 16 ἀυθηαδ 50. ἴρδίπα, [00,0 πεϊηΐτοθ γόγο ἀαθίϊοτοβ βᾶσαροβ. αἴσαθ οογθαῖοβ, Νάμι 5᾽ τβοῖο ριοραβιῦι, οατ τρεῖς ιοαιὸ ποι ἀϊβιϊηχίν ὃ 5] ἱμοοῃίαξαθ. μἰδηβίδδα ὀοθυη 65 ἴθ ΟἸγίβιο. παιατ5 ἴλδβιιβ 6ϑῖ, ἉΠΗῸ6. ἀρ! νὰ5. Ποιὰ. Ῥγοῦβαδ. πθδρὰ- ψοΡε Ὀ1Π65. ὁδθ μοὰ Θυϊήϊατο, θοίηο. ααοιιοθο ΒΡο- Ῥυϊθιαῖο5. υϊίδην ἀἰϊόνίαια, (8 ὅδ᾽. δίαιτα, νυνὶ, Ῥτορίου Ἰηο ιν τ ΠΠιατοιι φοηϑουγαιαθ ὈΓΟροποΡα βἴμναϊαι Αἰ τΘΡῸ5. ἀπισαι, ἴδ 65. ΦΆΤ ιν ταπαιῶμν, φιήαιαβ ποσὰ! Ὁ ΝΟΣ οδν που οἰοίμην. Βουιεβ, (αΣ πιδίαγοϑ οχἰδεϊνδὶ ἱποοιν δ 0 1}65 ἱ Ἰπσοηίμδαβ, παν 8] φαΐς ὑπῦμν Ἰάῖοα! ραδδυμν 6556. ἈΠ φαΐ ἴῃς ῥτοσ ρυϊοιϑείθιιβ, ἀδῦθβθθ δδὲ ἈΠ ΘΛιμ ποι θ ΡΆΒδΠ τ, αι οσπβίδαιαγ, Β5ἴοας διΐοι ΡοΡΙϑοίαμν, ἰλαῦθεν δαμο π08. δομιθαναν Ομνίβίαιη ἴὰς ἕογονα θ0], 1 681 ἴμ βυνδβιαηιία Ὀεΐ, δχοϊβιδηιδν; [τὰ οἱ οὐν βογνῖ, ἴὰ 681 ποβιγὰ, βυβοῦμρίη, [ΟΥ μον Ρθηΐουταϑ ογοϑοιειις ἐδὲ βίρο αἢ]0 ἀυΐφεῖα, πώ. Πα ψμο. ἐἹ μοβίγα Ἐροϊοδῖα, ἤαχῖν ἀμοι! ποῖδ ἀρνία, ἀρ ον ἰατν 3.9. 651 Δ} ἀροβιοϊτοῖς. μβυιο ]ομ οπίτοιι» ΟἹ, θὰσ {ὙΠ} να ἰϑ 16 15, τ ΘΟ ΩΡ ΘΙ 65. ἀθ16 ΠΠΠΌΤΤ ἀδίμαρας. σομπίθης, παγπθα οὐἴαια, υσίακις, ῬγΟν Ρυϊοῖδιδα, Ῥγοῦϊ ππάνηαθ 85. Βαμοῖ, ἰβκοτίο, βγθο]α- ἀνα νὴςν ΒΉαΒίνα, Β16 Ἰφίταν οὐοἸ δι᾿ βεοᾶ βομιομιία 86 . πάσαις ταῖς ὁδοῖς ἡ χῶν, καὶ ἐοίκαμεν κλύδων: θα- λάσσης ἀνεμιξομένῳ καὶ ῥτπιζομένῳ᾽ τοιοῦτον γὰρ ἡ κακία τῆς ἀπιστίας, οὐδαμοῦ τὸ ἑδραῖον καὶ βάσιμον ἔχουσα, ἀλλ᾽ ἀεὶ μεταπίπτουσα, καὶ ἄλλοτε ἄλλως φερομένη καὶ μεταθάλλουτα" χαὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν, ἀνθρώποις ἀρέσαι σπουδάσαντες, τοῦ εἶναι Θεοῦ δοῦλοι ἀποπεπτώχαμεν" ἃ μὴ θεμιτὸν μηβ' ἐννοῆσαι χρὴ, εἰπεῖν οὐκ ἀποναρκέσαντες, καὶ ἀπ: εναντίας ἢ Παύλῳ δοκεῖ καὶ φρονήσαντες χαὶ διαῇό. βένοι, Δίκαιον δ' ἂν εἴη καὶ ἀκόλουθον, προτιδομές νοὺς τὴν ἐφ᾽ οἷς δεδυσφγμέχαμεν, ἐπιχρεμαμένην Τιαῖν θεήλατον δίκην, κἀκεῖνα τοῖς εἰρημένοις προσ- βεῖναι, ὅτι ἐχ μὲν Κάϊν ἑπτάκις ἐχδικηθήσεταιν ἐχ δὲ Λάμεχ ἐδδομεχουτάκις ἑπτὰ, καθὰ γίγρα- πται, Ἐπ οἷς τις ἐνδέον τι συνθεωρήσας, οὐκ ἀττεὺ- ὁ χότως φήσειεν" ὡς τάχα μὲν τὸ προάγον ἐν ἀμαρ- τίᾳ, ἐν μείοσι μέτροις τῶν διχασμάτων κείσεται, διά τε τὸ τῆς πράξεως ἄπειρον χαὶ τὸ ἀνεξέλεγκτον κοῦ χαχοῦ, ἐν ἀγνοίᾳ ἔτι κειμένου, ἐκ τοῦ ἀπείρως ἔχειν τὸν δρῶντα τῆς ἀδελφοχτονίας τοῦ ἄγους, καὶ εἷον ἐν προθύροις τῆς ἁμαρτίας ἐφαλλομένης " τὸ δ' αὖ ἑπόμενον, ἐν πλείοσί το χαὶ εἰς τὸ ἀπειροπλά- σιον ἐχφερόμενον, ὅτι μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ πας ραπτώματος τὸ τολμώμενον᾽ ὅπερ παρεδήλου σα- φῶς, ἐγγύθεν τε καὶ ἐν ὀφθαλμοῖς προφαινόμενον τὸ παράδειγμα, χαὶ ταῖς ψήφοις ταῖς θεοκρίτοις

στων γραμμάτων και Πατρικῶν διδαγμάτων ὁρμώ μενον, ἐπεκράτυνεν· ἀξιολογώτατον δ᾽ ἂν εἴη, καὶ ἀποχρώντως εἰς πληροφορίας πίστιν, ἅτε οἰκουμε νικὸν ἕν, καὶ τῷ ἐλευθεριάζοντι πλεονεκτοῦν ἐν ἅπασι, καὶ πάσης ἐκτὸς ὑπάρχον διαβολῆς τε καὶ μέμψεως, καὶ πάντων τῶν ἀπεμφαινόντων ἀνεύ θυνόν τε καὶ ἀκαταιτίατον. Συγκεκρότητο γὰρ τοῦτο μάλιστα ενδίκως καὶ ἐννομώτατα· ἐπει περ ἤδη, κατὰ τοὺς ἀρχῆθεν τετυπωμένους θείους θεσμούς, προῆγε κατ' αὐτὴν καὶ προ ήδρευεν, ὅσον τε τῆς ἐσπερίας λήξεως, ἤτοι τῆς πρεσβύτιδος Ρώμης, μέρος οὐκ ἄσημον· ὧν ἄνευ δόγμα κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν κινούμενον, θεσμοῖς κανονικοῖς καὶ ἱερατικοῖς ἔθεσι νενομι σμένον ἄνωθεν, τὴν δοκιμασίαν οὐ σχοίη, ή δέξαιτ' ἄν ποτε τὴν περαίωσιν, ὡς δὴ λαχόντων κατὰ τὴν ἱερωσύνην ἐξάρχειν, καὶ τῶν κορυφαίων ἐν ἀποστόλοις ἐγκεχειρισμένων τὸ ἀξίωμα. Ετι, καὶ ὅπερ ἐκ Βύζαντος ἦν (ταυτὸν δὲ εἰπεῖν της νεωτέρας Ρώμης τῆς νῦν ἐνταῦθα προκαθεζα μένης καὶ βασιλείοις ὑπεροχαῖς τὰ πρώτιστα φερού σης πόλεως) τῶν ἐν θώκοις ἱεροῖς καθιδρυμένων ἡγεμονοῦν καὶ τοῖς τῆς ἀρετῆς ἐμπρέπον αὐχήμα σιν, οὗτοι ἐκ τῆς μοίρας συγκεκλημένοι τῆς ἑωσφό ρου, τῶν προεδρευόντων ἐν τοῖς ἀποστολικοῖς θρό νοις, τόν τε τόπον καὶ τὸν λόγον τὸν ὑπὲρ τῶν θείων ἡμῶν δογμάτων ἀποπληροῦντες, ἱερώτατοι ἄνδρες, βίῳ καὶ λόγῳ ἐξειλεγμένοι, καὶ ὅσον συνήδρευε τῆς ὑφ᾽ ἡλίῳ σχεδὸν καὶ πανταχόθεν γῆς συνειλεγμένον, πρὸς ἕνα τε τὸν τῆς ἀληθείας ἀπευθυνόμενοι σκο τὸν, τὸ σύμφωνόν τε αὐτοῖς καὶ ὁμόγνωμον, ἐκ τῆς ἄνωθεν ἐπιλάμπει χάριτος (Χριστὸν γὰρ εἶχε τὸν τὴν εἰρήνην βραβεύοντα· οὕτω γὰρ δὴ νόμος ἐκκλησιαστικὸς ἄνωθεν ἐγκελεύεται, τὰ κατὰ τὴν Εκκλησίαν τοῦ Θεοῦ ἀμφίβολα καὶ ἀμφήριστα, συνόδοις οἰκουμενικαῖς λύεσθαι, καὶ ὁρίζεσθαι, συμ φωνίᾳ καὶ ἐπικρίσει τῶν ἐν τοῖς ἀποστολικοῖς θρός νοις διαπρεπόντων ἀρχιερέων), ἐντεῦθεν τὴν πρὶν τῆς πλάνης σκοτόμαιναν ἤλασαν· τῷ Πνεύματι δὲ τῷ ἁγίῳ περιφραχθέντες, καὶ τοῖς ὅπλοις ἐναρμο αθέντες τῆς εὐσεβείας, κεφαλὰς ἐχθρῶν ἀνόμων δι ἔκοψαν· τὸ δὲ ἐν Χριστιανοῖς διαιωνίζον καὶ ἀρχαιό τητι τῇ Ἐκκλησία διαφέρον δόγμα, καὶ διὰ τοῦτο αἰδέσιμον καὶ τίμιον τυγχάνον, ἐκπρεπῶς ἐκρατύ ναντο, οὐδὲν νεωτερίσαντες, οὐδὲν καινὸν ἢ περίερ γον ἐπινοήσαντες· ἄνωθεν γοῦν καὶ ἐκ θείας ἐπι πνοίας κινούμενοι, τὸ ἀσφαλὲς καὶ ἀναμφήριστον κέκτηνται, τὸ κράτος τῆς ἀληθείας περιφανῶς ἀνα δησάμενοι. Τοῦτο τὸ δόγμα καὶ οἱ μετὰ ταῦτα ἱερεῖς ἅπαντες, ἅτε θεόφρονες καὶ ὀρθοδοξία κεκοσμημέ Patrumque doctrina sumptis confirmavit. Εt quidem Prorsus egregia sunt quae hic dicit Nicepho Tus (imo et ore adversariorum confitenda curat) ab discernendum quodnam sit authenticum conci lium atque œcumenicum; nempe si legitime con vocatam fuerit, si orthodoxum, si inculpatum, si ex universa Ecclesia congregatum. Quæ auten ad dit Nicephorus de suprema Romanæ Ecclesie præ regativa non præsidendi solumn oecumenicis con cilis, verum etiam ea confirmandi, ita ut sine illius auspicio et sanctione nulla dogmatica definitio hæc synodus summæ auctoritatis est, alque ad plenam fidem faciendam sufficiens, quia et cu menica fuit, et omnino libera, et extra omnem ca lumniæ reprehensionisque aleam posita, et cujusvis alieni dogmatis insons, culpaque carens: Etenim celebrata fuit requissime et in primis legitime: nam secundum edita antiquitus divina decreta, præemi nebat in ea præsidebatque ex occidentali fastigio, id est ex vetere Roma, pars non modica: sine quibus (Romania) ullum dogma, quod in Ecclesia venti latum, decretis canonicis et sacerdotali consuetudine fuerit antea ratum, nunquam tamen probatum ka bebitur, neque in praxim deducetur: quia illi sacer dotii principatum sortiti sunt, eamque dignitatem a duobus coryphæis apostolis traditam habent Præterea quiquid a parte Byzantii, id est junio ris Romæ, quæ nunc civitas in nostris partibus dominatur, et ob regalem dignitatem princeps est; quiquid, inquam, episcoporum sacris sedibus præsi dentium, virtutumnque gloria fulgentium erat, bi ex orientis regionibus convocati, et occupantium apo stolicas sedes locum doctrinamque pro divinis nostris dogmatibus hic tenentes, sacratissimi ho mines, moribus et scientia præcellentes; denique quotquot propemodum in universo orbe antistites erant, huc convocati, unum omnes veritatis scopum spectantes, concordiam suffragiorumque-consensuu supernæ gratiæ radio illuminati præ se tulerunt. Labuit enim iste conventus pacis statorem Cliri stum. Profecto jam inde a priscis temporibus ita lex ecclesiastica jubet, nempe ut si qua in Dei Ec-. clesia dubia excitentur aut controversia, ea per œcu……. menicas synodos solvantur ac definiantur, cum consensu et approbatione tenentium apostolicas sedes pontificum. Hoc pacto superiores erroris te nebras discusserunt. Sancto autem Spiritu muniti, et veræ religionis armis instructi, capita impiorum hostium secuerunt: hoc vero continuatum Chri-. stianorum dogma, et antiquitate ecclesiastica pol lens, uti par erat, confirmaverunt, nihil neotericum invehentes, nihil novum aut superduum excogi tantes. Superne itaque divino allatu pernoti, ceu tutum, nec diutius controversiæ obnoxium dogma boc habuerunt, splendidum veritatis robur sibimet circumponentes. Hoc idem dogma episcopi omnes, utpote Deum mente gerentes, et orthodoxia ornati suffragio suo ratum habuerunt, piique imperatores peremptoria futura sit nec publicæ praxi propo, nenda, quantumvis antea diu ventilata, et usu sa cer lotali rata; hæc, inquam, tam disertis verbis asseri a Greco patriarcha vix exspectasses: qua nobilem confessionem Nicephorus cumulat, causam privilegit sacrique principatus Romanæ Ecclesi.a dicens summos duos apostolos Petrum ac Paulmin exstitisse. Ilæc ii considerent quorum interest, et qui abjecta obedientiæ rationem Deo redditugi suit.

νοι έπεσφράγισαν, καὶ βασιλέων οἱ εὐσεβεῖς καὶ πιστοὶ ᾑρέτισαν καὶ ἡσπάσαντο, καὶ ὁ σύμπας τῶν Χριστιανῶν λαός περιεπτύξατο, καὶ περιέπων δι ετέλει, καὶ ὁ παριππεύσας μικροῦ τριακοντούτης χρόνος, συλλαβὼν ἐβεβαίωσε, καὶ ἡμεῖς γε ὡς πλη ρες εὐσεβείας ὑπάρχον, ἀπεδεξάμεθα καὶ καθυπο εγράψαμεν, ἐξ οὗ τάς τε χειροτονίας καὶ καθιδρύ σεις ἐν τοῖς ἱερατικοῖς θρόνοις ἔχομεν. Ιλεως δὲ ἡμῖν εἴη Κύριος, ὅτι καὶ τῶν ἐνταῦθα ἱερῶς τεθειμένων κανόνων κατεφρονήσαμεν, καὶ τῶν ὡμολογημένων ἀγνώμονες ὤφθημεν, ὧν τοὺς δεσμούς καὶ τὸ κρῖμα ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς φέρομεν, ἀνοσίως καὶ ἀνιέ ρως φρονήσαντες· ταῦτα τυχὸν εἴ γε τῆς μέθης τῆς ἀπιστίας ποτὲ ἀνανήψαιεν, καὶ ἑαυτῶν γενόμενοι πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀποβλέψαιεν, τὰς ψυχικὰς ἐκτρα. γῳδοῦντες συμφορὰς, εἰκότως εἴποιεν. Ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου τρεψώμεθα βαδιούμενοι, καὶ τῶν προκειμένων ἤδη ἐχώμεθα. κς'. • Οἱ ἱερεῖς σου, φησὶν, ἐνδύσονται δικα ο σύνην. Οἱ δὲ ἀλλότριοι τί; Περιβαλούνται αἰσχύνην, ἐπειδὴ ὁ εἰδώλοις προσκεκινηκέναι δεξάζουσι. Ταῦτα οἱ τὸ ἱερατικὸν προβεβλημένοι σχῆμα, τὸ δὲ Χρι στιανικὸν ἠρνημένοι δόγμα, καὶ τὸ εἰδωλικὸν ἀνθ ᾑρημένοι πτῶμα· ἐν ᾧ περιπεπτωκέναι διαθρυλλού σιν, οἱ μὲν αὐθαίρετοι πρὸς τὴν λάμψιν τῆς ἁλη θείας τὸ ὀπτικὴν ἀπομύσαντες, οἱ δὲ ἀκούσιον τὴν πήρωσιν ὑπομείναντες· εἴ ποτε ταῖς ἱεραῖς εἰκόσι, καθὰ Χριστιανοῖς ἅπασιν εὐσεβοῦσιν ὁμολογεῖται καὶ πράσσεται, καὶ αὐτοὶ τὸ σέβας προσφέροντες ἔνεμον, αἱ δὴ τοῦ σωματωθέντος δι' ἡμᾶς Θεοῦ Λόγου τὸ ἀνθρώπειον, ὁρατόν τε ὂν καὶ γραπτὸν χαρακτηρί ζουσι, καὶ τῶν ἁγίων καὶ ἐκλεκτῶν αὐτοῦ τάς τε ἀνδραγαθίας καὶ τοὺς ἄθλους, οὓς ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης κατὰ τῶν δυσμενῶν ἐνεστήσαντο διασημαί νουσιν· ὑφ' ὧν ἑώρων ἐκπρεπῶς τὰ τῆς ἁγιστείας σκεύη περικοσμούμενα, καὶ τὴν ἱερὰν ἐσθῆτα ὅση κατὰ τὴν θείαν ὑφήπλωται τράπεζαν καὶ τοῖς ἄλλοι; τόποις, ἔν τε παραπετάσμασι καὶ προβλήμασιν ἐν αγλαϊζομένην, τό τε ἱερὸν τέμενος ἱστορίαις σεμναῖ; διειλημμένον, καὶ ἐν κύκλῳ ταύται: περιστεφόμενον. ᾿Επειδὴ δὲ πρὸς ἱερεῖς ἡμῖν οὐκ οἶδα ὧντινων καὶ ὁποίους ὁ λόγος, εὐκαιρότατα ἂν πυθοίμην αὐτῶν, τίς ποτε ἄρα ἡ παρ' αὐτοῖς τελετή ἐστι καὶ τὰ ἱερουρ γούμενα μυστήρια; Καὶ εἰ μὲν ἑτέραν τινὰ ἐσχη κέναι μύησιν εἴποιεν, καὶ ἄλλα μυστήρια τῶν καθ' ἡμᾶς ἀλλότρια, εἰδεῖεν ἂν αὐτοί· εἰ δὲ ταῦτα δὴ τὰ ἡμέτερα ὄντως ὑψηλὰ καὶ οὐράνια, καὶ εἰς ἃ μετ' εὐλαβείας καὶ πολλοῦ τοῦ σεβάσματος παρακύπτου σιν ἄγγελοι, ὅτου δὴ ἕνεκεν καὶ τίς ὁ τρόπος, ὅτε μὲν ἐντὸς τῶν ἀδύτων τοῦ ἱεροῦ γενομένους, πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν Πατέρα ἱερολογοῦντας ἐπὶ τῇ τῆς sectati sunt atque adamarunt, et cunctus Christia norum populus amplexus est, in eoque perseverat; et interpositum illinc triginta propemodum annorum spatium confirmavit; nosque adeo ut recta re ligione plenum admisimus, eique subscripsimus, ex quo electi et 175 in episcopalibus sedibus con stituti fuimus. Parcal vero nobis Deus, quod hos quoque sacros canones contempserimus et professioni infideles exstitimus, quorum censuras latasque sententias in animabus nostris gerimus, quia impiam profanamque doctrinam mente fovi mus. Ita fortasse, si a sua crapula atque incredu litate aliquando resipiscerent, sibique imperantes ad veritatem respicerent, ita, inquanı, fortasse lo querentur, suarum animarum mala deplorantes. Nos interim reliquum sermonem prosequamur, et proposito argumento insistamus. 26. Sacerdotes lui, inquit Scriptura, induentur justitia”. Alieni vero sacerdotes quid? induentur ignominia, quia idola adorare volunt, › Hæc aiunt homines sacerdotali schemate induti, qui Christia num tamen dogma ejerarunt, et idolicum prgcipi tium maluerunt, in quod se ruisse ipsimet pervul gant, alii quidem ad veritatis splendorem oculis conniventes, alii autem involuntariam cæcitatem passi, siquidem sacris imaginibus, sicut pii omnes Christiani profitentur et faciunt, ipsi quoque ho norem olim detulerunt; quæ nimirum corporati propter nos Dei Verbi humanitatem, visibilem de- c pictam,que exprimunt', itemque sanctorum et çle ctorum ejus fortia facta et certamina, quæ ob ipsius amorem contra adversarios sustinuerunt, denotant. Quibus imaginibus sancti mysterii vasa decore or mata vident, itemque sacram vestem, quæcunque in divina extenditur mensa vel aliis locis, nec non peripetasmata atque tapetes iisdem decorari; tum etiam sacrum templum venerandis historiis depictum, et circumquaque his coronatum. Quo niam vero ad sacerdotes (nescio quus vel quales) mihi sermo est, tempestive admodum eos interro gaverim” quinam apud ipsos religiosi ritus vel quæ sacra mysteria sint? Et siquidem alias se cœ remonias habere dicant, et diversǝ a nostris mystė ria, ipsi viderint. Quod si habent hæc ipsa nostra vere sublimia et cœlestia, in quæ cum reverentia multa ac veneratione prospiciunt angeli; cur quave ratione, cum intra templi adyta stantes, ad univer salem Deum Patrem sacra verba supra Eucharisti cam hostiam recitantes, aiunt: Avertens nos ab idolorum errore (nempe de Unigenito loquuntur) * Psal CTAX, 9. Nicanum 11 generale concilium anno 787 celebratum scimus. Ergo Nicephorus majorem hunc apologeticum scribebat anno circiter 817, Leonis Armenii imperantis quinto. Diximus autem p. 11, adn. 1, minorem apologeticum editum fuisse (quasi quamdam velitationem) quinquennio autea, id est anno 815. Nempe loquuntur, ut jam monuimus, Icono clast episcopi. Dicit antimcnsin, lintei genus cum depicta Servatoris imagine, in quo super aram sacram ex tenso Christi corpus reponitur. Antimensiorum cor secratio seu benedictio legitur in Gracorum. Eu chologio ed. Rom. anni 1731, p. 269.