PG 100S. Nicephorus Constantinopolitanus Patriarcha
Saint Nicephorus, Patriarch of Constantinople
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
« first‹ prevPage 3 of 4next ›last »
col. 601–602page 297 of 529
PG 100:601θυσίας εὐχαριστία λέγειν· ο 'Αποστήσας ἡμᾶς τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων· δῆλον δὲ περὶ τοῦ Μονογενούς προσήγαγεν ἡμᾶς τῇ ἐπιγνώσει σοῦ τοῦ μόνου ἀλη θενοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κτησάμενος ἡμᾶς ἑαυτῷ λαὸν περιούσιον·, καὶ τἆλλα δὴ ὁπόσα ἐκεῖσε τού τοῖς ἑπομένως ὑμνεῖσθαι μυσταγωγούμενα; κζ'. Ὅτε δ' αὖ πάλιν ληρῳδοῦντας καὶ φρενὸς ἔξω γενομένους, ὡς ἐξεστηκότας τινὰς καὶ ἐμπλήκτους παραφθέγγεσθαι·. Εἰ μὴ Κωνσταντίνος ἡμᾶς τῆς ειδωλομανίας ἐῤῥύσατο, Χριστὸς κατ' οὐδένα τρόπον ὠφελῆσαι δεδύνηται.» Πῶς τοίνυν ὁμολογοῦντες εἰδώλων ἀπηλλάχθαι διὰ Χριστοῦ, πάλιν εἰδώλοις κατὰ τὸ θεῖον προσκυνοῦσι θυσιαστήριον; Καὶ ὅτι μὲν ἐκ τοῦ πατρὸς τοῦ ψεύδους ἐμπνεόμενοι ταῦτα περιλαλοῦσι, παντί τω σαφές, ὥς γε ἐμαυτὸν πείθω, ἐκ δύο τῶν ἐναντίων καὶ ἀλλήλοις εἰς ἄκρον μαχο μένων, τῶν τε ψευδῶν, φημὶ, καὶ τῶν ἀληθῶν, εἰς ἔν τι ὁμολογίας φρόνημα ἰέναι οιόμενοι· ἐπὶ τοσοῦ τον τὰ τῆς ἀνοίας αὐτοῖς καὶ ἐμπληξίας διήλασεν, ὡς ἑαυτοὺς λεληθέναι, κενεμβατοῦντας ἐπὶ λογι σμοῖς εἰκαίοις, καὶ ἀνηνύτοις ἐπιχειρήμασιν. Εἴπερ γὰρ κατ' ἄμφω ἀληθεύειν ἀνοήτως οἴονται, ὥρα αὐτοῖς καὶ ψευδηγορίας κατὰ τοῦ Εὐαγγελίου οἴσειν γραφὴν· τοῦ γὰρ Χριστοῦ λέγοντος· Οὐ δύνασθε δυσὶ κυρίοις δουλεύειν, Θεῷ τε καὶ Μαμωνῇ· οὗτοι ἐκ τῶν οἰκείων ὁρμώμενοι δοξῶν, ἀναγκασθήσονται καὶ Χριστῷ καὶ τῷ Μαμωνᾷ Κωνσταντίνῳ δουλεύειν, ἓν ἐξ ἀμφοῖν, ὥσπερ οἱ τοὺς ἱπποκενταύρους συν τιθέντες, ἀναπλάσσοντες σέβας. Ταῦτα τινές, οἱ κατήγορος τῶν ἐπαινουμένων, οἱ σκοτεινοὶ περὶ τὸ φῶς, οἱ περὶ τὴν σοφίαν ἀπαίδευτοι, τὰ ἀχάριστα κτίσματα, τὰ τοῦ πονηροῦ πλάσματα, τοιαῦτα τὸν εὐεργέτην αμειβόμενοι· ἀρμόσει γὰρ καὶ αὐτοῖς καὶ λίαν εὐκαίρως, ἃ παρὰ τῆς θεηγόρου γλώσσης ἐκείνης προαναπεφώνηται· τὰ γὰρ πάντη ἀσύμβατα καὶ ἀσύγκριτα, καὶ τῷ ἀπείρῳ ἀλλήλων διεστηκότα, καθότον ἡλίου μαρμαρυγαί, πρὸς τὸν ἀφεγγῆ καὶ ὑποχθόνιον χῶρον, εἰ καὶ μικρὸν τὸ παράδειγμα, εἰς ταυτὸν ἰέναι ὑπολαμβάνουσιν. Εἶτα πάλιν ἐρομένοις ἡμῖν ἀποκρινέσθωσαν, πότ τερον τραπέζῃ θεία παρίστασθαι οἴονται, ἀχράντους τε καὶ ἀναιμάκτους θυσίας ἱερουργοῦντες, ἢ τραπέζῃ δαιμονίων, κνίσσαις χαιρόντων καὶ αἷμασι; τοῦτο γὰρ ταῖς αὐτῶν δόξαις, μᾶλλον δὲ οἰκειότερον εἰπεῖν, ἀβελτερίαις ἀκόλουθον φαινόμενον ἀπο λύσασθαι χρή, ναοῖς τε θείοις ἢ βωμοῖς εἰδώλων ἐπιχωριάζειν ὑποτοπάζουσιν· εὐλατος δὲ ἡμῖν γέ νοιτο θεὸς, τὰ ἐκείνων στηλιτεύουσι, τοῖς ἐκείνων συγχραινομένοις, καὶ οὐκ ἐθέλουσιν· ἀλλὰ ποίας αὐτοῖς ἀπολογίας ἐπινοηθήσεται τρόπος; τί δὲ πρὸς ταῦτα φήσαιεν οἱ μιγνύντες τὰ ἄμικτα, οἱ τιθέντες τὸ φῶς σκότος καὶ τὸ σκότος φῶς, ὧν ἡ κοινωνία ἀμήχανος καὶ ἀνεπινόητος; Χριστοῦ γὰρ ὑπηρεσίαν
col. 603–604page 298 of 529
PG 100:603Α και θεραπείαν, καὶ ἀκαθάρτων δαιμονίων εἰς ταυ τὸν συνιέναι, τίς τῶν ἐῤῥωμένον τὸν λογισμόν και κτημένων φάναι τολμήσειεν ; οὐδὲ γὰρ σκότος ήλιακοῦ φωτὸς παρουσίαν ὑφίστασθαι πέφυκε. Σκοπείσθω δὲ κἀνταῦθα τὰ τῆς ἀσεβείας αὐτῶν· ἐν ταῖς καθιε ρώσεσι καὶ τοῖς ἐγκαινισμοῖς τῶν ἱερῶν οἴκων, εὐχαὶ τῷ Θεῷ παρὰ τῶν ὑπηρετουμένων ἱερέων καὶ δεήσεις προσάγονται, δι' ὧν αὐτοῦσι τὸ πανάγιον Πνεῦμα καταπεμφθῆναι, καὶ ἁγιασθῆναι τὸν οἶκον, καὶ πληρωθῆναι φωτὸς ἀϊδίου· αἱρετίσαι τε τὸν ναὸν εἰς κατοίκησιν, καὶ τόπον σκηνώματος δόξης ἀπεργάσασθαι, κοσμεῖν τε αὐτὸν τοῖς θείοις χαρίσμασιν · Ιατρείόν τε καθιστάνειν παθῶν, καὶ δαιμόνων φυγαδευτήριον, καὶ "Αγιον ἁγίων ἀναδείκνυσθαι· ἐφ᾽ οἷς ἡ τοῦ θείου μύρου ἐν ἐνίοις τοῦ ναοῦ τόποις χρίσις, καὶ τῶν ἱερῶν τῶν ἁγίων λειψάνων κατάθεσις. "Αρ᾽ οὖν τούτοις κατάλληλον οἱ τῆς ἐναντίας μοίρας, τὸ παρ' αὐτοῖς δογματιζόμενον τίθενται ; τά τε ἐνταῦθα ἱερο λογούμενα καὶ τὰ παρ' αὐτοῖς τερατολογούμενα, σύμφ φωνα καὶ ἀκόλουθα ἀλλήλοις καθέστηκε; Καὶ τίς οὕτως ἔκφρων καὶ ἀνούστατος, ὥστε τὸν αὐτὸν οἶκον λέγειν δαιμόνων φυγαδευτήριον, καὶ δαιμόνων οἰκητήριον ; ἅγιον τὸν αὐτὸν, καὶ ἐναγῆ δείκνυσθαι; ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα ἐπισκιάζειν ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ ἐναντίον ἐπιχωριάζειν; ὅπερ οὗτοι πάσης ἀνοίας καὶ φρενοβλαβείας ἐπέκεινα προϊόντες δοξάζουσιν. Οἱ δὲ, οὐδὲ γὰρ μέχρι τούτων τῶν ἀσεβημάτων ἑστήκασιν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰ τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ ἠθληκότων, καὶ μέχρις αἵματος διηγωνισμένων ἁγίων, ἅγια καὶ ἱερὰ λεί ψανα ἐν τοῖς καθιερουμένοις θυσιαστηρίοις κατατίθεσθαι παρητήσαντο· ὧν καὶ τὰς πρεσβείας διαπτύουσι τε καὶ ἀπαναίνονται, κατά γε τὸ παρ' αὐτοῖς συγκροτούμενον δόγμα· ἔδοξαν γὰρ καὶ νῦν ἐν ὀφθαλμοῖς ἀφρόνων τεθνάναι, καὶ ἐλογίσθη κάκω σις ἡ ἔξοδος αὐτῶν, καὶ ἡ ἀφ' ἡμῶν πορεία σύντριμμα· οἱ δέ εἰσιν ἐν εἰρήνῃ· διὸ ἐν πᾶσι τούτοις οἱ δείλαιοι, ἀνεμοῦντες διὰ κενῆς λαμπρῶς ἐξωράθησαν. Οἱ αὐτοὶ δέ μοι δοκοῦσι καὶ φαυλίζειν καὶ βεβηλοῦν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ προσάγειν τῷ θυσιαστηρίῳ ἄρτους Ηλισγημένους, λέγειν τε τολμαν· Τρά πεζα Κυρίου ηλισγημένη ἐστὶ, καὶ τὰ ἐπιτιθέμενα βρώματα αὐτοῦ ἐξουθενημένα. Ὅπερ τὸ πριν τοῖς τῆς ἐν νόμῳ λατρείας ἱερεῦσιν ἐγκαλούμενον ἴσμεν· πολλοῦ δ' ἂν ἄξιοι φανοῦνται, εἰ κατὰ τὸν πάλαι Ἰσραὴλ ἐκεῖνον ἀκούσειαν· "Εως πότε χωλα νεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἐγνύαις; τὴν θρησκείαν ἐκείνοις παραβαλλόμενοι, τοῦ θείου νόμου κατολιγωρήσασι, καὶ πρὸς τὰ τῶν ὁμόρων ἐθνῶν ἀποτρέχειν σεβάσματα διασπουδάζουσιν· ᾗ τὰ Σαμαρειτών ἐγνώκεισαν διατίθεσθαι, οἳ καὶ τὸν Κύριον ἐφοβοῦντο, καὶ τοῖς θεοῖς αὐτῶν ἐλάτρευον, κακῶς μὲν, ὅμως δ' οὖν τάχα πως τοῖς προσκυνουμένοις ἰδικῶς τὴν λατρείαν προσφέροντες. Οὗτοι γὰρ συγχέοντες καὶ συμφύροντες καὶ κατὰ ταυτὸν ἄγοντες τὰ πάντη ἀσυνδύαστα καὶ ἀσυνύπαρκτα, ὁ καὶ μόνον ἐννοεῖν βλασφημίας τῆς ἀνωτάτω, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν δόξαν καὶ τὸ გ
col. 605–606page 299 of 529
PG 100:605σέβας αὐτοῖς ἀπαιδεύτως καὶ ἀθέως προσάγεσθαι Α βούλονται. Κορινθίοις γὰρ ἄρτι τῆς τῶν εἰδώλων ἀνανεύσασι μέθης, καὶ ἔτι σαρκικοῖς οὔσι καὶ νηπίοις ἐν Χριστῷ, γάλα ποτίζεσθαι καὶ οὐ βρῶμα δεομένοις, παρεξετάζεσθαι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, διά τε τοῦ χρόν νου τὸ ἔσχατον, καὶ τὸ ἐν δόγμασι καὶ θεωρίαις ἰσχνόν τε καὶ κατεξητασμένον· πρὸς δ οὐχ οἷοί τέ εἰσιν ἀντιτείνειν, ἢ ἀπολογίας ἡστινοσοῦν ἀφορμὴν προϊσχεσθαι, ἢ Εβραίοις τῆς Ἰουδαϊκῆς καὶ πατροπαραδότου ἀναστροφῆς μεταποιουμένοις, ὡς χρείαν ἔχειν διδάσκεσθαι, εἶναι τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, δεῖσθαί τε γάλακτος, οὐ στερεάς τροφής. Εἰ δὲ τοσοῦτον ἐσκοτίσθησαν τοῖς διαλογισμοῖς, καὶ ἐμωράνθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία, καὶ πρὸς τὰς τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος ἀκτῖνας ἀμβλυώττουσι, καὶ τὸ διαστελλόμενον συνιδεῖν οὐκ ἰσχύουσιν, ἐπὶ τοῖς εἰς ἄπειρον διῳκισμένοις, καὶ πᾶσαν ὑπερανα- Β βεβηκόσι σύγκρισιν, ἐπειδὴ ἀνὰ μέσον ἁγίου καὶ βεβήλου διαστέλλειν οὐκ ἴσασιν, ἀκούσονται τί πρὸς αὐτοὺς ὁ τοῦ Εὐαγγελίου ἱερουργὸς ἀποφανεῖται, τὴν ἐπαχλύζουσαν αὐτῶν τοῖς ψυχαῖς παραδεικνὺς σκοτόμαιναν· "Οτι εἰ ἔστι κεκαλυμμένον τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῶν, ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις ἐστὶ κεκαλυμμένον· ἐν οἷς ὁ θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου, ἐτύ φλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, εἰς τὸ μὴ ἐναυγάσαι αὐτοῖς τὸν φωτισμὸν τῆς δόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ· προσέτι δὲ, οὐ θέλω ὑμᾶς κοινωνοὺς τῶν δαιμονίων γενέσθαι· οὐ δύνασθε ποτήριον Κυρίου πίνειν καὶ ποτήριον δαιμονίων· οὐ δύνασθε τραπέζης Κυρίου μετέχειν, καὶ τραπέζης δαιμονίων. Οιήσονταί με ἴσως πικρὸν φανεῖσθαι κατήγορον, C περιεργότερον τῆς πολυσχιδούς πλάνης τὰς παρ εκτροπὰς ἀνιχνεύοντα· ἀλλ᾿ οὐκ ἂν τῆς ἀληθείας ἀφέξωμαι, ἕως ὁ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἀρχηγὸς ταῖς γλωσσαλγίαις τῶν ἀθετούντων βάλλεται καὶ τοξεύει ται, ἐπὶ πλεῖόν τε ἡ Ἐκκλησία πολιορκουμένη κατα λαμβάνεται· Ζηλῶν γὰρ ἐζήλωκα τῷ Κυρίῳ· και, Ο ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Και· οι ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Αἱ τῶν ἁγίων ἡμῖν φωναὶ συναδέτωσαν, φιλοπευστοῦντι δέ μοι καὶ ταυτὶ σαφέστατα φράζειν μὴ ἀπαναίνοιντο· τίνος σῶμα καὶ αἷμα ἱερουργοῦντες καταθύουσιν ; Εἰ μὲν τοῦ Χριστοῦ φήσουσι, τίς ἂν αὐτοῖς πιστεύσειε τὴν θαυμασίαν ἐκείνην καὶ σωτή ριον ἡμῖν οἰκονομίαν ἀναιροῦσιν, ἀπὸ τοῦ ἀμαθῶς καὶ ἀνοσίως δοξάζειν, μή τοιοῦτον ἀνειληφέναι τὸν D Λόγον σῶμα, οἷόνπερ ἂν εἴη καὶ τὸ ἡμέτερον, τῷ ἀπεριγράπτῳ καὶ ἀγράπτῳ ἀσεμνῶς ἀποσεμνύνοντες, κατὰ τοὺς Μανιχαίων λήρους φαντασιούμενοι ; Εἰ δὲ καὶ τοῦτο δώσουσι, πῶς ἅμα τὸ αὐτὸ καὶ ἀναι ροῦσι καὶ ἱερουργοῦσιν ; 'Αλλ' εὖ εἰδότες ήτωσαν · ὅτι ὁ δὲ αὐτοῖς κενολογεῖν ἀμαθαίνουσιν είθισται, ταῦτα ὡς φλυαρίας καὶ ἀτοπίας ανάμεστα διαπτύομεν· ὡς γὰρ παράνομοι αδολεσχίας ἡμῖν διηγοῦνται. Ἀλλ' οὐχ ὡς ὁ νόμος Κυρίου . Και· Ζητή
col. 607–608page 300 of 529
PG 100:607Α σεις σοφίαν παρὰ κακοῖς, καὶ οὐχ εἰς ἡσεις. 6. το Prov. xx, 20. Σλύσι, 19. Και· Βδέλυγμα Κυρίῳ λογισμὸς ἄδικος. Σαφών λεγόντων ἀκούομεν· τί οὖν πρὸς ταῦτα φήσει ὁ τῶν ἀποῤῥήτων μυστηρίων μέτοχος ; Οὐδὲ γὰρ ἂν ἄλλοθεν ἁρμόσασθαι χρεὼν τοῖς ἀπὸ καρδίας κενο φωνοῦσι, κακ τοῦ ἐναντίον ἀποφθεγγομένοις πν ύματος· Τὸ ποτήριον τῆς εὐλογίας, ὁ εὐλογοῦμεν, οὐχὶ κοινωνία τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου ἐστί; Τον δὲ ἄρτον ἐν κλῶμεν, οὐχὶ κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι; τίς οὖν μετοχή δικαιοσύνη καὶ ἀνομίᾳ; τίς κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος ; τίς δὲ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ; τίς μερίς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; τὶς δὲ συγκατάθεσις να Θεοῦ μετὰ εἰδώλων; Τί δὴ δήποτέ ἐστιν εἴδωλο, ή εἰδωλόθυτον, αὐτὸς ὁριεῖται, ἀλλ᾽ ἢ, "Α θύει τὰ ἔθνη, δαιμονίοις θύει καὶ οὐ Θεῷ, λέγων. Ταῦτα μὲν ὁ τῆς ἄνωθεν ἡμῖν τρανῶς ἐκκαλύπτων θεορημοσύνης τὴν μύησιν· ἡμεῖς δὲ ἐφ' ἑτέραν τῶν καθ' ἡμᾶς μυστηρίων τελετὴν τῷ λόγῳ καὶ νῦν μέτιμεν. Ὅτε ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ Θεὸς τὴν κατὰ τοῦ θανάτου νίκην ἀράμενος, καὶ τρόπαιον λαμπρὸν κατὰ τῆς τοῦ ᾅδου τυραννίδος στησάμενος, καὶ τὸ μέγα χειρωσάμενος κήτος, τριήμερος ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται, τοῖς μαθηταῖς ἐμπ φανιζόμενος ένεκελεύετο· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος . Αὐτίκα οἴ γε ἀνὰ πᾶσαν ὅτην ἥλιος ἐφορὰ γῆν ἐξεχύθησαν, εἰς ἣν ὁ φθόγγος αὐτῶν ἐξελήλυθε, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ρήματα διέδραμεν· οὕτως οἱ τῶν ἐθνῶν ἁλιεῖς τοὺς ἄρτι τῆς ἀλμυρᾶς ἀπιστίας ἀνανεύοντας, τῇ σαγήνη τοῦ λόγου ἐζώγρησαν. Καὶ πρῶτοι μὲν τῷ κηρύγματι καὶ τῇ μυήσει οἱ ἐκ περιτομής προσδραμόντες, τὰς τῆς χάριτος εὐλογίας προϋφήρπασαν· ὅσοι γάρ ἐκ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπιστίας ἐπεστραμμένοι, τῶν πατρίων ἐθῶν ἀπανιστάμενος, καὶ τῆς τοῦ ζυγοῦ ἀχθηδόνος ἐλευθερώθησαν, καθ᾽ ἐν τῷ νόμῳ ἐδού. λευον ἕως τῷ γράμματι παρεκάθηντο, τὴν ἐν πνεύ ματι καὶ ἀληθείᾳ ἀντὶ τῆς νομικής λατρείας τῷ Θεῷ τῶν ὅλων προσάγουσιν. Έπειτα οἱ ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς δεισιδαιμονίας, τῶν βωμῶν καὶ τῆς κνίσσης ἀναρπα ζόμενοι, τῆς εἰδωλικῆς μανίας εὐθὺς ἀπηλλάττοντο ἄλλοι τῆς βαρβάρου καὶ ἀλλοκότου θρησκείας ἀποπηδώντες, τῆς τοῦ κατεξουσιάζοντος ἔτι διαβόλου ἐπηρείας ἐῤῥύσθησαν· ἐξ ὧν εἰς μίαν ὁμολογίας πίστιν συνιόντων ἡ τοῦ Χριστοῦ καθολική Εκκλησία ἀπήρτισταί τε καὶ συγκεκρότητας· καὶ δὴ πρὸς τὴν τῆς Τριάδος ὁμοῦ πάντες ἐπίγνωσιν ποδηγούμενοι ἐν ᾗ ἐβαπτίσαντο, οὐδενὸς οὐδαμοῦ παρεισ δύντος· οὐ γὰρ οὖν θέμις εἰπεῖν ἐστι, κατονομαζος μένου ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνόματος· οὔτ᾽ οὖν ποτε τοῖς μυστηρίοις ἡμῶν ὡς ἀνιέροις προσελεύσονται, οὐδ᾽ ὡς μετασχόντες μιασμάτων τῶν ἀνα θάρτων δαιμόνων υπολήψονται ποθεν. Καὶ διὰ ταῦτα ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλοῦντες, οὐκ ἂν εἴπωμεν ἀνά 70 3.1.
col. 609–610page 301 of 529
PG 100:609Θέμα Ἰησοῦν. Οὗτοι δὲ οἱ ἀνιερώτατοι καὶ ἀπιστότατο:, εἰ μὴ εἰς τὸ ὄνομα Κωνσταντίνου, ἀλλ' εἰς τὴν Τριάδα ἐβαπτίσθησαν (οἶμαι δὲ ὡς οὐκ ἂν ἀπαφήσειαν· ἡ γὰρ ἂν οὐδὲν ἐδέησαν ἡμῖν τῶν νῦν ἀγωνισμάτων τε καὶ σκαμμάτων, οὐδ᾽ ἂν ὄχλον ἡμῖν πραγμάτων τοσοῦτον ἐπετώ ρευον), πόθεν αὐτοῖς ἡ τῶν εἰδώλων παρείσδυσις, λεγέτωσαν ἡμῖν τρανές στατα· καὶ εἰ τὴν σφραγίδα τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀτυλόν τε καὶ ἀνεπιβούλευτον τηροῦντες διατελοῦσι, πῶς αὐτοῖς διὰ γλώσσης καὶ πρόχειρον τὸ τῶν εἰδώλων ὄνομα; κη'. Εἰ γὰρ εἰς τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ βαπτισθέντας οὐδὲν Χριστὸς ὀνίνησι, πῶς οὐχὶ καὶ Ἰουδαίων ἀγνωμονέστεροι, καὶ Ἑλλήνων ἀπιστότεροι, καὶ βαρβάρων αθεώτεροι; οὐδεὶς γὰρ τούτων οὐδέπω τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταγορεῦσαι τετόλμηκε. Τοῦτο ποίας ἀσεβείας ὑπερβολὴν καταλείπει; τίς ἱκανὸς λόγος παραστῆσαι τῆς ἀτοπίας τὸ μέγεθος; τίς γὰρ ἂν εἴη ἄλλος, ὅσο τις αὐτοὺς ἐκ τῆς τοιαύτης πλάνης διὰ τοῦ ἰδίου ἐξαγοράσειεν αἷματος; Πῶς ἂν αὐτοὺς μὴ ὅτι γε ἐπισκόπους, ἀλλ' οὐδὲ Χριστιανοὺς ἁπλῶς τις όνομάσειεν; ἀναγκασθήσονται οὖν ἕτερον ἐπιζητεῖν βάπτισμα, ἐν ᾧ τελεσθήσονται ἢ συντελεσθήσονται· Ανασταυροῦντες ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ παραδειγματίζοντες, εἴ γέ ποτε ἅπαξ εφωτίσθησαν, ἐγεύσαντό τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπουρανίου, καὶ μέτοχοι έγενθησαν Πνεύματος ἁγίου. Οὕτω οὖν ἑτέρας μυήσεως χρήζοντες, καὶ ἑτέρας χρίσεως ήτοι χειροτονίας δεήσονται, καθάπαξ ηρνημένοι τὰ πρόσ τερα καὶ ἀποπεμπόμενοι· πῶς γὰρ ἂν μεταδοῖεν μνήσεως, ήνπερ αὐτοὶ οὐδαμῶς διεσώσαντο ; ἢ πῶς C οι γε ἑαυτοὺς ἀποχειροτονήσαντες, βαπτίζειν ἢ δογματίζειν ἐπιχειρήσαιεν; πόθεν αὐτοῖς τὸ δόγμα καὶ βάπτισμα τὸ εὐπαράδεκτον σχοίη ἢ ἀξιόπιστον; κθ'. Προσθείην δ' ἂν κἀκεῖνο τοῖς εἰρημένοις. ὅπερ καὶ αὐτοί μοι οἱ πάντα περιτρέποντες καὶ πρὸς πάντα ῥᾳδίως μεταβαλλόμενοι καὶ οὐδαμοῦ τὸ στά σιμον ἔχοντες, συμφήσαιεν· ἐπειδάν τις τῶν ἐκ τῆς ἡμετέρας πίστεως πρὸς ἑτέραν θρησκείαν ἑκὼν ἢ βιασθείς μετάθοιτο, ἔθνεσί τε ἀπίστοις συμμιαινό μενος, καὶ τῶν ἐβδελυγμένων τῆς ἐδωδῆς ἀπογευόμενος, ἢ κατά τι γοῦν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐθῶν παρ αμείψειεν, οἱ θεῖοι τῆς Ἐκκλησίας θεσμοί κελεύουσιν, τοῦτον συναισθόμενον τῆς ἁμαρτίας, καὶ μεταμελόμενον ἐφ' οἷς κακῶς ἔπραξε, προστρέχοντα τε ἐν μετανοίᾳ τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῶν ἀτόπως καὶ ἀνα οσίω; αὐτῷ πεπραγμένων επιστρέφειν ἐπαγγελλόμενον, οὐδῶν τοῦ θείου νεῶ ἥκιστα ἐπιβαίνειν, ἀλλὰ πόρξω που τῶν ἡμετέρων συλλόγων αὐλίζεσθαι, καὶ τῆς κοινωνίας τῶν θείων μυστηρίων ἀπείργεσθαι· καὶ χρόνος ἐπ' αὐτῷ τεταγμένος ἀφώρισται, ἕως ἂν καρδίᾳ συντετριμμένῃ καὶ πνεύματι ταπεινώσεως, διὰ θερμῆς καὶ ἐπιπόνου ἐξομολογήσεως τῶν προειληφότων παραπτωμάτων τὸ ἄγος ἀποτρέψαιτο· καὶ οὕτω τῶν ἁγιασμάτων τῆς μετοχῆς ἀξιωθήσεται, καὶ τοῖς πιστοῖς συγκαταλεγήσεται· εἰπάτωσαν οὖν ἡμῖν οἱ τοῖς εἰδώλοις προσκεκυνηκέναι φάσκοντες, εἰ βούλοιντο Χριστιανοῖς ἐναρίθμιοι εἶναι, τίς
col. 611–612page 302 of 529
PG 100:611Α ποτε αὐτοῖς ἄρα ὁ τῆς ἐπιστροφῆς τρόπος καὶ χρόνος δεδοκίμασται ; τίνες οἱ τὰς ἐξαγορεύσεις τῆς ἀσεβείας δεξάμενοι; ποίοις κανόσιν ὑπήκουσαν; πόθεν αὐτοῖς τῶν ἀλόγως καὶ ἀσεβῶς δεδογμένων καὶ πεπραγμένων ή διόρθωσις; Καὶ οὕτω δοκιμαζέσθωσαν, εἰ ἄξιοι τῆς ἱερᾶς ἀγέλης τυγχάνοιεν· ἕως δ᾽ ἂν τοῦ χριστομαχεῖν οὐκ ἀπόσχοιντο, πόρέω που καὶ ἐκτὸς τῶν ἱερῶν περιβόλων ἀποτρεχέτωσαν, καὶ ὡς μέλη σεσηπότα καὶ ἄχρηστα τῆς πο μνης Χριστοῦ ἀποτεμνέσθωσαν, μή ποτε καὶ τὰ ὑγιαίνοντα, καὶ περὶ τὴν καλὴν ὁμολογίαν ἐρρωμένως ἱστάμενα, τῇ ψυχοφθόρῳ νόσῳ διαλυμήναιντο. λ'. Διττοῦ δὲ ὄντος τοῦ περὶ τῶν εἰδώλων καὶ τῆς ἐπ' αὐτοῖς τῶν πλανωμένων προσκυνήσεως λόγου, τῶν μὲν γὰρ ὅσοι παχεῖς καὶ ὑλικοὶ τὴν διάνοιαν, Β πρὸς τὸ φαινόμενον μόνον ἐναπομένοντες, καὶ οὐδὲν πλέον ἐννοεῖν δυνάμενοι, αὐτὸ μόνον λίθοις καὶ ξύλοις καὶ τῇ λοιπῇ ἀψύχῳ ὕλῃ τὸν νοῦν προσέχοντες ὑποκύπτουσιν· οἱ δὲ ὅσοι δοκοῦσι λογικώτερον καὶ φιλοσοφώτερόν πως ἐπιβάλλειν, καὶ δυνάμεις τινὰς ἐνοικεῖν τοῖς ξοάνοις δοξάζουσιν· ἃς δὴ καὶ θεούς, ὥσπερ κἀκεῖνα εἰκόνας θεῶν καλεῖν ειώθασι· ποτέροις δὴ τούτων οἱ νέοι τῶν εἰδώλων θεραπευταί προστίθενται ; Εἰ μὲν γὰρ ἀγροικιζόμενο: τῇ χείρονι μοίρα προσέχοιεν, εἰς προϋπτον κτηνωδίας καὶ ἀβουλίας κατῴχοντο· εἰ δὲ δὴ ἀστεῖζόμενοι τῆς ἑτέρας μεταλαγχάνοιεν, εἰς ἄκρον δυσσεβείας καὶ ἀθείας ἐξώλισθον· καὶ πότερον τῷ τῶν ἀρμένων εἴδει, καὶ τούτων ἀποκεκληρωμένως τιν, οἷον Κρόνῳ καὶ Διὶ καὶ Ἀπόλλωνι ; Η τῷ τῶν θηλειών, οἷον Ῥέα καὶ "Ηρᾳ καὶ Αρτέμιδι χαίρουσι ; καὶ εἰ τάξεις ἐν αὐτοῖς πρώτην καὶ δευτέραν θεῶν, καὶ ὑπεροχές δή τινας, καὶ μέτρα, καὶ ἀξιωμάτων διαφοράς νέμουσιν· ἵνα εἴπερ Ελληνίζειν αὐτοὺς δέοι, τῶν ὑπερφερόντων αὐτοὶ μὴ ἀποτυγχάνοιεν. Ὑπεραγάσαιτο δ' ἄν τις τῆς ἀναισθησίας αὐτούς, ὡς συνιδεῖν οὐκ ἐθέλουσιν, εἰ μή τι οὖν ἄλλο, τὸ γοῦν ἰδιάζον ἐν ἑκατέρα τῶν θρησκειῶν, τῶν τε ναῶν, τῶν τε θυσιῶν τὸ ἐξηλα λαγμένον, καὶ τῶν εἰκονιζομένων, ὁπόσον ἐστὶ τὸ διά φορον· ὅτι καθάπερ τὰ προσκυνούμενα, τὸ διῳκισμένον ἀσυγκρίτως εἰσάπαν ἔχουσι (τὰ μὲν γὰρ θεῖα καὶ σεβάσμια, τὰ δὲ βδελυκτὰ καὶ δαιμόνια), οὕτω δὴ καὶ τῶν ἐν οἷς ή θεραπεία τούτων τελεῖται τόπων, προσέτι δὲ καὶ τοῦ τρόπου τὸ ἀποκεκριμένον περιφανέστατα κέκτηνται· ἐκεῖνα μὲν γὰρ, ἐπειδὴ σκοτεινὰ καὶ σκότους εἰσὶν ἄξια, ἐν σκότῳ πολλάκι; ἐπιτελούμενα, ὑποχθονίοις ἀδύτοις καὶ ἄντροι; συγκατακλείει τὰ τελεστήρια· τὰ δὲ ἡμέτερα, ἐπειδὴ ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου Κυρίου πορευόμεθα, τῷ φωτισμῷ τῆς θείας ἐλλάμψεως καὶ ἐν φωτὶ ἐκκαλύπτεται ἡμῶν τὰ μυστήρια, ὅτι φως εἰσι. λα΄. Τῶν δὲ εἰκονιζομένων, ἡνίκα πολυσχιδής ή πλάνη (πολλοὶ γὰρ παρ' αὐτοῖς θεοί τε καὶ δαίμονες), ἀνάγκη πλείους εἶναι καὶ τὰς μορφὰς, καὶ τὰ ἐκτυ πώματα ποικίλα καὶ πεπληθυσμένα, καὶ τοῖς εἴδεσι διαφέροντα, καὶ ἀνομοίων ἀνόμοια, καὶ τὸ βρέτας ἑκάστῳ ἀλλόκοτον ἀνατιθέμενον· παρ' ἡμῖν δὲ τοῖς Χριστιανοῖς ἁπλῆς οὔσης καὶ ἀσκεδάστου τῆς ἀλη θείας, ἐπειδὴ εἷς ἐστιν ὁ Χριστός, μία τῷ εἴδει καὶ
col. 613–614page 303 of 529
PG 100:613ἡ τούτου εἰκὼν, καὶ ὁ χαρακτὴρ ὅμοιος, ἐξ ἑνὸς ἀρχετύπου ἀεὶ προερχόμενος· ὡς φέρε εἰπεῖν ἀφ' ἑνὸς δακτυλίου πολλά γίνεται εκτυπώματα, εἰ καὶ ταῖς ἡλικίαις ἔσθ' ὅτε καὶ τοῖς τῶν τόπων ἐν οἷς ἐνδιητᾶτο ιδιώματι, κατά τε τὸ σχῆμα καὶ τὴν μορφήν, βραχύ τι παραμείβεται, πληθύεται δὲ εἰς καὶ ὁ αὐτὸς μένων· ὥσπερ ἐκ μιᾶς λαμπάδος πολλῶν ἀναπτομένων, ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πυρὸς μένοντος, τῷ πόθῳ καὶ τῇ πίστει τῶν δεομένων τῆς ἐντεῦθεν ὠφελείας καὶ χάριτος, τῶν δὲ θυσιῶν ὁπόσον τὸ διάφορον, οὐδὲ παραστῆσαι ῥᾴδιον· τίς γὰρ κοινωνία πρὸς τὴν καθ' ἡμᾶς ἀναίμακτον καὶ ἱερωτάτην θυσίαν, τῶν μυσα ρῶν ἐκείνων καὶ ἀνοσίων βδελυγμάτων ; λβ'. Εἰ δὲ ἅπαξ, ὥς φασιν, εἰδώλοις προσκεκυνήκασι, πῶς οὐκ ἂν αὐτοῖς δι' ὀργῆς οἱ προσκυνούμενοι γένοιντο, ὅτι γε δὴ ἐν ἀλλοτρίοις ναοῖς αὐτοὺς θερα- Β πεύουσι; πῶς δὲ οἶσουσιν αὐτῶν τὰ μηνίματα ; χαλεπαίνειν γὰρ αὐτοὺς εἰκὸς, ὅτι οὓς πάλαι ποτὲ διέλαχον, οὐκ ἀνιστῶσι ναοὺς καὶ καινίζουσιν, ἡδα φισμένους γε όντας τῷ ἀπείρῳ χρόνῳ καὶ εἰς γῆν κατεῤῥιμμένους, ὧν οὐδὲ ἴχνη ἐν πολλοῖς φέρεται · αὐτόθι δὲ ἀποτρέχοντας, σέβειν αὐτῶν ἀναγκαίως κοσμοῦντας τὰ ἀφιδρύματα, καὶ τὰς πρεπούσας αὐτοῖς προσφέρειν θυσίας· εἴ πως αὐτῶν, ὡς ἔθος, καὶ ἀπογεύσαιντο, τὸ στέαρ τῶν θυσιῶν αὐτῶν ἐσθί. οντες, καὶ τὸν οἶνον πίνοντες τῶν σπουδῶν αὐτῶν, ἐμφυρέντες τῷ καπνῷ καὶ τῇ κνίσσῃ, καὶ τοῖς ἐπι· βωμίοις λύθροις ἐμμολυνόμενοι· εἴ γε ἀνάσχοιντο τοῦ δυσσώδους τῶν μιασμάτων, ἅπερ ἀεὶ ἀνιᾷν οἶδε τὴν αἴσθησιν, πῶς οὖν οὐ φρίσσουσι καὶ ψυχὴν καὶ γλῶσσαν οἱ δείλαιοι, τὰ τοσούτοις διατειχίσμασι C διειργόμενα, μιγνύειν καὶ συνείρειν ἀθεώτατα; Πῶς οὖν οἴσει ταῦτα Θεὸς ὑβριζόμενος; Σκοπεῖν δὲ καὶ τοῦτο πάρεστιν, ὡς διπλοῦν αὐτοῖς τῆς καθ' ἡμῶν κατηγορίας τὸ ἀδίκημα καὶ ὁ κατὰ τῆς εὐσεβείας ἀγὼν, καὶ πολὺ τὸ φίλερι καὶ ἀμφισβητήσιμον ἐκ τοῦ ψεύδους προερχόμενος ὁ λίγο; αὐτοῖς ἔχει, ὁπότερον θατέρου τῶν ληρωδουμένων κρατήσεις. λγ. Καὶ γὰρ εἴδωλον ὀνομάσαι τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ καὶ Θεοῦ σεβάσμιον ἀπεικόνισμα, οι χριστομαχοῦντες οὐ κατηρυθρίασαν· πρὸς δὲ καὶ Χριστιανῶν καταῤῥαψε, δῆσαι, ὅτι δὴ ὡς θεοῖς ταῖς Ιεραῖς προσῆλθον εἰκόσιν, ἐπὶ τοσοῦτον παραπληξίας καὶ ἀνοίας ήκοντες, ὡς μήτε τῶν προσκυνουμένων ἐπιγνῶναι τὸν λόγον, μήτε μὴν τῶν προσκυνούντων D κατειληφέναι τὴν γνώμην, καὶ ταῦτα φωτὶ ὁμοίως διαφαινομένων ἐναργέστατα· ὅμως δ᾽ οὖν εἰς ἕνα κρημνὸν ἀσεβείας αὐτοὺς ἑκατέρωθεν συνελαύνει το βλάσφημον. Ημῶν γὰρ τῶν ἐπὶ τὸν θεμέλιον ἀσφα πῶς ἡδρασμένων τῆς εὐσεβείας, ὁποία ἡ δόξα περὶ τούτων καὶ ἡ προσκύνησις, φανερωτάτη καθέστηκε, τοῖς γε ὡς ἀληθῶς σωφρονεῖν ᾑρημένοις, καὶ τὸ ἀκέραιον τοῦ λογισμοῦ διασώζουσιν· ἔστω δὲ, αὐτοὶ μὲν ὡς ἄλογα ζώα, φασί, πεπλάνηνται, ταὐτὸν εἶναι τῷ ἀκαθάρτῳ τὸ ἅγιον ὑπολαμβάνοντες· καὶ εὐκ εἶδα ὅπως τὸ αἷσχος τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀπονίμπιντο, μέχρι τέλους συμπαρομαρτοῦν αὐτοῖ; ἀναπίτριπτον· τίνι τρόπῳ Χριστιανῶν ἀλόγως καὶ ἐμπο θῶς οὕτω καταγορεύουσιν, ὡσαύτως ἐκείνοις περὶ
col. 615–616page 304 of 529
PG 100:615τὴν τῶν ἱερῶν ἀπομανήναι σεβασμιότητα, καὶ τοῦτο παρὰ τὴν οἰκείαν ἀγνωμοσύνην τε καὶ ἀθέτησιν, ἐκ τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς σταθμώμενοι τὰ ἀλλότρια· οὐδὲν τι μᾶλλον φευκτοὶ ἀποτρόπαιοι τὴν ἀσέβειαν, ἢ ἐλεεινοὶ καὶ ἄθλιοι τὸ ἀσύνετον καὶ ἀναίσθητον ταῦτα οὐδ᾽ ἂν Ιουδαίων ἢ Ἑλλήνων τινὲς οἱ ἀεὶ τῆς ἀμωμήτου ἡμῶν πίστεως καταφλυαροῦντες ἐκενη. λέγησαν. λδ'. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν τούτων ἄτοπα τοσαῦτα καὶ οὔ τως ἔχοντα· ἐμοὶ δὲ ἐπὶ τοὺς ἐλέγχους τοῦ ψεύδους καὶ ταύτῃ Ιτέον, καὶ ἐκ τῶν λογίων τοῦ Πνεύματος οἷς πειθαρχεῖν παντὶ τρόπῳ χρῆναί φημι, ὡς ἔχουσιν ὀρθότητος ἢ σαθρότητος οἱ τῶν ματαίων λόγοι δοκι μαστέον· θεσμός τοίνυν ἀποστολικὸς ἡμῖν διακελεύεται μὴ παντὶ πιστεύειν πνεύματι, ἀλλὰ δοκιμάζειν εἰ ἐκ Θεοῦ ἐστιν, ἐπειδὴ καὶ νῦν πολλοι ψευδοδιδάσκαλοι, φησίν, ἐξεληλύθεισαν. Ιδωμεν οὖν εἰ ἐν Πνεύματι Θεοῦ καὶ αὐτοὶ ἄγονται, συνωδά τε φρονοῦσι καὶ σύμφωνα τοῖς ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλήσασι· καὶ εἰ μὴ ὡσαύτως ἐκείνοις ἔχοντας καταληψόμεθα, καὶ εἰσόμεθα ὅτι οὐ τοῦ Θεοῦ εἰσιν, ἀλλὰ τοῦ ᾿Αντιχρίστου· καὶ πρότερόν γε, εἰ δοκεῖ, οἱ χρόνῳ πρεσβύτεροι προαγέσθωσαν· ἐφεξῆς δὲ οἱ τῇ ἀξίᾳ κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν ἡγεμονεύοντες, αὐτοῖς ἐπιζευγνύμενοι ἐπαγέσθωσαν· αὐτῶν δὲ τούτων τα κοινῇ πᾶσιν ἐκκείμενα καὶ δεδημοσιευμένα παρά τοῦ Πνεύματος λόγια προηγείσθωσαν· καὶ τούτων πάλιν ἐκ πολλῶν ὀλίγιστα· ἐπειδὴ τὸ ἀδρανὲς καὶ ἀνίσχυρου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν κατεψηφίσαντο. ὡς οὔτε τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης ἀπαλλάξαι κατίσχυσε τοὺς ἀνθρώπους, καὶ μάτην τὸ διὰ σταυροῦ πάθος, ὅλος τε ὁ τῆς οἰκονομίας αὐτῷ πεπραγμάτευται τρό πος, μάταιόν τε ἀποφαίνειν τὸ θεῖον κήρυγμα ἐν τῇ ἀπάτῃ τῶν λογισμῶν φαντασιούμενοι, καὶ ψευδομυθίας ἐπίκλημα τοῖς τῆς ἀληθείας κήρυξιν ἐπέγραψαν. Ει : λε'. Οὐκοῦν ψαλλέτω Δαβὶδ ὁ μακάριος τὴν θείαν λύραν ανακρουόμενος ἡρμοσμένην ἐν πνεύματι· *Οτι Θεὸς μέγας Κύριος, υψηλός τε καὶ φοβερές, βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Καὶ μὴν· Καὶ ἐβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Καί· Σχολάσατε καὶ γνῶτε ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, καὶ ὑψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὑψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Καί· Ἐγνώ ρισε Κύριος τὸ σωτήριον αὐτοῦ, ἐναντίον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψε τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Καὶ, Εἴδοσαν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Πῶς οὖν καὶ πότε, καὶ ἐπὶ τίσι θεὸς μέγας καὶ βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἔγνωσται, ἐγνώρισέ τε τὸ σωτήριον αὐτοῦ, καὶ ἐναντίον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψε την δικαιοσύνην αὐτοῦ, ἐντεῦθεν συνεδεῖν ἔξεστι τοῖς γε ἀληθῶς ἀρτιάφροσιν, ὀρθόν τε καὶ ἀδιάστροφον πρὸς τὰ θεοπαράδοτα λόγια τὸν νοῦν ἀπευθύνουσιν· εἰ μὲν γὰρ ώς θεός· τῶν ὅλων ἁπλῶς καὶ Δημιουργὸς νοοῖτο, ἤδη πάντων βασιλεύει και κατεξουσιάζει. Ὁ δεσπόζων ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος· ὅτι ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Καί· Τὰ σύμπαντα
col. 617–618page 305 of 529
PG 100:617δοῦλα αὐτῷ. Εἰ δὲ ὡς πρὸς οἰκείους τινὰς καὶ ἀποκεκριμένως αὐτῷ ἀνατεθειμένους λέγοιτο, γινώσκοντας τε αὐτὸν εἶναι μόνον Θεὸν ἀληθινὸν, καὶ αὐτῷ μόνῳ τὴν λατρείαν προσάγοντας, λέγεται γὰρ καὶ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον βασιλεύς τινων καὶ Θεὸς ὁ Θεὸς, τοῦτο ἐπὶ τῶν ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ μένων τὸ παλαιὸν ἐγνωρίζετο, καθὰ εἴρηται. "Οτε διεμέριζεν Ο Ύψιστος ἔθνη, ὡς διέσπειρεν υἱοὺς Ἀδάμ, ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεον, καὶ ἐγενήθη μερὶς Κυρίου λαὸς αὐτοῦ Ἰακώβ, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ. Καὶ ὅτι Ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν ἐξελεξάμην ὑμᾶς. Και, Λαός μου, οἱ πράκτορες ὑμῶν καλαμῶνται ὑμᾶς. Καὶ Ἡμεῖς ἐσμεν λαός σου, καὶ πρόβατα νομῆς σου. Καὶ ὅσα τοιαῦτα ἐν τοῖς ἱεροῖς λογίοις περὶ αὐτῶν λέγεται, ἃ οὐκ ἄν τις τοῦ εἰκότος αποτεύ ξοιτη παραστατικά ιδιώματα φήσας, τῆς τῶν ἄλ λων ἐθνῶν ἀπιστίας καὶ ἀθεΐας αὐτοὺς διϊστάντα καὶ ἀφορίζοντα, καὶ τῷ Θεῷ προσοικειοῦντά τε καὶ προσ ἄγοντα· ἐφ᾽ ὧν οὐκ ἂν ταῦτα ῥηθείη ποτέ που· οι γὰρ ἐκείνων τῶν ἐθνῶν βασιλεῖς, ἥ τε ὑπ' αὐτοῖ; τελοῦσα κατήκοος πληθὺς, τῷ ἀλόγῳ τῆς ψυχῆς ἐπιτρέποντες, καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἄλογα ζῶα ἀποπλανώμενοι, τὸν μὲν φύσει καὶ ἀληθῶς ὄντα Θεόν Αγνόησαν, τὸν Κτίσαντα καὶ διδόντα αὐτοῖς πνοὴν ζωῆς, καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς τιθέμενον πρόνοιαν· ἐπε εγράφοντο δὲ βασιλέα τὸν Σατανᾶν, καὶ θεοῖς ὡς Σκαστοι καὶ δαίμοσιν ὀλεθρίοις κατά διαφόρους δόξας σχιζόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι προσκυνοῦντες, θρησκείας ιδίας ἑαυτοῖς ἀπετέμοντο. Ἐπεὶ οὖν οὐδὲ οὗτοι τὴν τῶν ὅλων Θεὸν βασιλέα ᾔδεσαν, οὐδὲ λαὸς αὐτοῦ κατ' οἰκείωσιν ἐχρημάτιζον, καίτοι γε ἄλλως υπάρχοντες ὡς κτίσμα αὐτοῦ καὶ ποίημα· Λείπεται οὖν περὶ ἡμῶν τῶν ἐξ ἐθνῶν πρὸς τὴν θείαν κεκλημένων ἐπίγνωσιν, ἤτοι τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, τῆς ἁπανταχοῦ περά των γῆς ὑπερηπλωμένης, καὶ τὸν ἕνα Θεὸν καὶ τῶν ὅλων Δεσπότην βασιλέα μέγαν καὶ Κύριον συμφώνως ὁμολογούτης καὶ προσκυνούσης, ταῦτα καὶ νοείσθαι καὶ λέγεσθαι· πότε δὲ ταῦτα; Ὅτε ἦλθε τὸ πλή ρωμα τοῦ χρόνου, ἤγγικε δὲ καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ, γενόμενον ἐκ γυναικὸς ἄνθρωπον καθ' ἡμεῖς, ἁμαρτίας ἐκτὸς πεφηνότα. Καὶ συνεκάλεσε πάντα τὰ ἔθνη εἰς τὴν ἑαυτοῦ γνῶσιν, καὶ ἐοξύτατο ἡμᾶς τῆς τοῦ δυναστεύοντος ἐχθροῦ πικρᾶς δουλείας· τότε δὴ τότε καὶ ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν, ἐξ οὐ λαοῦ, λαὸς Θεοῦ κεχρηματίκαμεν, καὶ πεπλουτήκα μεν ἐν αὐτῷ τὸ καινὸν ὄνομα. Τοῖς γὰρ δουλεύουσί μοι κληθήσεται όνομα καινόν, γέγραπται· ὁ εὐλογηθής σεται εἰς τοὺς αἰῶνας, τῷ εἶναί τε ἀπ' αὐτοῦ καὶ λέγεσθαι Χριστιανούς· καὶ τὸ τῆς θεογνωσίας ἡμῖν ἐνήστραψε φῶς· Ἐπειδὴ εἰς φῶς ἐθνῶν τέθεικά σε, φησίν. Ούτως ἡμεῖς ὁ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνοῦ οὔτε δὲ πάντα τὰ ἔθνη, Ἰσραήλ· οὐδὲ πᾶσα ἡ γῆ, Ἰουδαία· οὐ τεθεώρηται ἐπ' αὐτοῖς τὰ προφητικά ἐκβαίνοντα λόγια.
col. 619–620page 306 of 529
PG 100:619μεν τὸν Κύριον, μετὰ τοῦ Δαβὶδ λέγοντες· Οτι βασιλεὺς ἡμῶν μέγας ὁ Κύριος, καὶ Θεὸν πάντες αὐτὸν ἐπιγραφόμεθα, καὶ τῆς Ἐκκλησίας κεφαλὴν ὁμολογοῦμεν, ἣν ἐκ τῶν ἐθνῶν τῷ ἰδίῳ αἵματι ἐξηγοράσατο· ὅτι ἐκτήσατο ἡμᾶς ἑαυτῷ λαὸν περιού στον, ἔθνος ἅγιον, βασίλειον ιεράτευμα, αναγγέλλειν τὰς ἀρετὰς καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ· ὅτι πάντα τὰ ἔθνη νῦν δουλεύουσιν αὐτῷ, καὶ ἐνευλογοῦνται ἐν αὐτῷ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς, καὶ προσκυνοῦσιν ἐνώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, καὶ πάντα τὰ ἔθνη ἤκουσι καὶ προσκυνοῦσιν ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ προσκυνοῦσιν αὐτῷ πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς. Τῶν μὲν πατρίων ἐθῶν καὶ θεῶν, καὶ τῆς κρατούσης ἀθείας ἐπ' αὐτοῖς ἀποθρώσκοντες, πρὸς δὲ τὴν και θαρὰν καὶ ἀμώμητον προστρέχοντες πίστιν ὡς προ Β θυμότατα. Τί οὖν πρὸς ταῦτα τοῖς τῷ ἁγίῳ διαμα Θεὸν ἐδόξασαν ἢ ηὐχαρίστησαν· τοῖς ἔργοις δὲ , χομένοις δοκεῖ Πνεύματι; Εἰ μὲν περὶ Ἰουδαίων εἰσ ρῆσθαι ταῦτα ὥσπερ παραφρονήσαντες εἴποιεν· ἀλλὰ Γνωστὸς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ Θεὸς, καὶ ἐν τῷ Ἰσραὴλ μέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ἐν τούτοις γὰρ τηνικαῦτα τό τε ἔθνος καὶ ἡ λατρεία καὶ ἡ προσκύνησις περι γέγραπτο. Ἐν Ἱεροσολύμοις γὰρ δεῖ προσκυνεῖν, καθὰ πάλαι νενόμισται· ταύτῃ τοι καὶ οἱ εἰς Βαβυλωνά ποτε ἀπαχθέντες δορυάλωτοι, Πώς ᾄσομεν, ἔλεγον, τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, κωφῶν τῶν ὀργάνων ταῖς ἱτέαις εκκρεμαμένων; Εἰ δὲ δὴ τοῖς παρ' Ελλησιν ἀμαθαίνοντες ὑπολήψονται ἀναθεῖναι τὸ κλέος· ἀλλ᾽ Ἑματαιώθησαν ἐν τοῖς διαλογισμοῖς αὐτῶν, καὶ ἐσκοτίσθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία· διότι γνόντες τὸν Θεὸν, οὐχ ὡς τῶν χειρῶν αὐτῶν ταπεινωθέντες ὑπέκυψαν, καὶ τῇ κτίσει παρὰ ἀκαθάρτοις δαίμοσι τὸ πρέπον Θεῷ σέβας ἀνέθεσαν, ἀλλὰ τοῖς ἄλλοις ταῦτα φιλοτιμήσονται ἔθνεσιν. ᾿Αλλὰ τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον, ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων· ἃ οὐ λαλήσουσιν οὐδὲ ὄψονται, οὐς· ὁπωστιοῦν κινηθήσονται. Πάντοθεν οὖν συνάγεται, κἂν μὴ θέλωσιν οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ, ἡμᾶς τοὺς Χριστιανοὺς τὴν νικῶσαν ἐνέγκασθαι. 'Πμῖν γὰρ κελεύει τὸ Πνεῦμα ᾄδειν τῷ Κυρίῳ άσμα καινὸν, οὐκ ἐν Ἱεροσολύμοις μόνον οὐδ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, μικροῖς τῆς οἰκουμένης τμήμασιν, ἀλλ' ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας αὐτοῦ ἐπαίροντας ὁσίους χεῖρας, λατρεύειν αὐτῷ ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ· ἡνίκα ἐπέφανεν ἡμῖν ἀνατολὴ ἐξ ὕψους, 2. καὶ ἔδωκεν ἡμῖν τῷ λαῷ αὐτοῦ σωτηρίας τὴν γνῶσιν ἐν ἀφέσει ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Οὕτως ἡμεῖς, ὡς λαὸς αὐτοῦ, γινώσκομεν ἀλαλαγμὸν, καὶ ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου αὐτοῦ, πορευόμεθα, καὶ ἐλπίζομεν ἐπ' αὐτῷ πάσα συναγωγή λαῶν, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς Χριστιανοῖς Θεὸς πρόσφατος, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἀεὶ Θεὸν γινώσκομεν· Ἐγὼ γὰρ, φησί, Θεὸς πρώτος καὶ εἰς τὰ ἐπερχόμενα, καὶ Ἐκτὸς τοῦ ἄλλον Θεὸν οὐκ εἴδαμεν. Πρὸς αὐτὸν λέγομεν. Εγνώρισεν οὖν Κύριος τὸ σωτήριον αὐτοῦ, ἐναντίον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψε την δικαιοσύνην αὐτοῦ· τίς δὲ αὐτῇ,
col. 621–622page 307 of 529
PG 100:621Παύλου λέγοντος ἄκους, Ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ καὶ δικαιοσύνη καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπο λύτρωσις. Ὁ Ἐμμανουὴλ δὲ οὗτός ἐστιν. Εἰ τοί νυν οἱ ἐν αὐτῷ ἐν πίστει δικαιούμενοι, δι' αὐτοῦ λελυτρώμεθα· εἴδοσαν γὰρ πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· φανερὸν ὅτι οἱ ἀπὸ κοι λίας λαλοῦντες καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, ἀπό λυτον δὲ ταῖς ἐπὶ τῷ Μονογενεῖ δυσφημίαις ἀνοιγνύνα τες τὸ στόμα, ἐκ τοῦ ᾿Αντιχρίστου λαλοῦσιν, ὡς τῷ μεγάλῳ Ἰωάννῃ καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ· ἑτεροίως γὰρ ἢ ὡς αἱ τοῦ θείου Πνεύματος ῥήσεις, ἀφρονέστατα παραφθέγγονται· οὗτοι οὖν εἰ μὲν οὐκ ἦσαν ᾠδὴν Κυρίου πώποτε, ἢ καὶ γεωργοῖς καὶ ἐμπόροις καὶ πλωτήρσι, πάσῃ τε ἀξίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ τύχῃ ἀνεῖ ταί τε καὶ ἐξήπλωται, πάντων ἀμαθέστεροι καὶ ἀνοητότεροι ἐν δίκῃ νομισθήσονται· καὶ ταύτῃ οὐδὲ ἱερεῖς εἰκότως κεκλήσονται, οὐδὲ ἱερέως τὸ ὕστατον ἀπήχημα, ἀγνοίας δὲ καὶ ἀλογίας, οὐ γέλωτα ὀφλήσουσιν, ἐσχάτην δὲ δίκην ἀποίσονται; εἰ δὲ θεία λό για ἅτε ἱερεῖς ἐπιστεύθησαν, οὐκ ἀφρόνησαν δὲ συνιέναι αὐτά. Ανὴρ γὰρ ἄφρων οὐ γνώσεται, καὶ ἀσύνετος οὐ συνήσει ταῦτα. Διὰ τοῦτο δοκι μασθέντες ὡς οὐ λαλοῦσιν ἐκ τοῦ θείου Πνεύματος, ἐκ τοῦ ἐναντίου ἄρα λαλοῦντες ὀφθήσονται. λς'. Προσχδέσθω δὲ τῷ προφήτη τοῖς εἰρημένοις ἀκόλουθα, αὐτὸ δὴ τὸ ἐν Θεῷ ἱδρύσθαι τὴν ἐκκλησίαν καὶ διαμένειν ἀκράδαντον· Ο Θεὸς ἐν μέσῳ αὐτῆς καὶ οὐ σαλευθήσεται, βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ προσπρωί πρωί. Καν μυριάκις τῶν ἀνο μούντων αἱ κακεργάτιδες ἀπειλαὶ, ἐπομβρίαις ἐν ἔπω κατασκήψειαν, καὶ τὰ πνεύματα τῆς πονηρίας προσπνεύσειαν ραγδαιότερον, οἱ χείμαῤῥοί τε καχλάζοντες τῆς ἀσεβείας τῷ ρεύματι καὶ μέγα μορμύροντες ἐπικυμαίνοιεν· τεθεμελίωται γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν τὴν ἄσειστον, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός· Πάντα γὰρ ὅσα ἠθέλησεν ὁ Κύριος ἐποίησεν ἔν τε οὐ ρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Αἰσχυνέσθωσαν οἱ παράνομοι. Ἑξῆς δ' ἂν εἴη καὶ τῶν ἄλλων θεοφόρων ἀνδρῶν τὰς φωνὰς, μᾶλλον δὲ τοῦ ἐν αὐτοῖς λαλήσαντος Πνεύματος, εἰς μέσους ἀγαγεῖν ἐξετάζοντας· ὡς ἂν γνοίημεν, οἷα, περὶ ὧν ἡμῖν λέγειν πρόκειται, φθέγ γονται, καὶ εἰ δὴ συνθέουσιν αὐτοῖς τῶν δι' ἐναντίας οἱ λόγοι, καὶ νῦν ἐμφανὲς κατασταθήσεται· ἀρκτέον οὖν ἐντεῦθεν. Εσται, φησὶν, ἐν τῷ τόπῳ οὗ ἐῤῥέθη αὐτοῖς· Οὐ λαός μου ὑμεῖς, ἐκεῖ κληθήσονται υἱοὶ Θεοῦ ζῶντος. Τίνες δ᾽ ἂν εἶεν οὗτοι, καὶ περὶ τίνων, ἡμῖν ὁ προφητικός, πρόεισι λόγος, ὁ τῶν μακαρισμῶν ἐκείνων ἠξιωμένος, καὶ τὰς κλεῖς τῆς οὐρανῶν βα σιλείας ἐγκεχειρισμένος, Πέτρος τῆς πίστεως ἡμῶν τὸ ἑδραίωμα καὶ στήριγμα, διδάξει λέγων· Ὑμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὺς εἰς περιποίησιν· ὅπως τὰς ἀρετὰς ἐξαγγείλητε τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς καλέσαντος εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς· οἱ ποτὲ οὐ λαός, νῦν δὲ λαὸς Θεοῦ· οἱ οὐκ ἠλεημένοι, νῦν δὲ ἐλεη θέντες.» Σύμφωνα δὲ τούτοις καὶ Παῦλος, ὁ τῆς αὐτῆς χάριτος καὶ δόξης μέτοχος καὶ τῶν Χριστού
col. 623–624page 308 of 529
PG 100:623Α μυστηρίων ταμίας, φθεγγέσθω, Ἵνα γνωρίσῃ τὸν πλοῦτον τῆς δόξης αὐτοῦ, λέγων, ἐπὶ σκεύη ἐλέους ἃ προητοίμασεν εἰς δόξαν αὐτοῦ. Οὓς καὶ ἐκάλεσεν ἡμᾶς, οὐ μόνον ἐξ Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐθνῶν· ὡς καὶ ἐν τῷ Ὡσηὲ λέγει· Καλέσω τὸν οὐ ἠγαπημένην ἠγαπημένην· καὶ ἔσται ἐν τῷ τόπῳ οὗ ἐξήθη υἱοὶ Θεοῦ ζῶντος. λαόν μου, λαόν μου· καὶ τὴν οὐκ αὐτοῖς· Οὐ λαός μου ὑμεῖς, αὐτοὶ κληθήσονται Οὕτω μὲν οὖν τῶν σοφῶν τῆς οἰκουμένης διδασκάλων ή ξυνωρὶς μεγαλοφυῶς τεθεώρηκεν· ἀλλὰ τούτων ἀλλήλοις συνωδὰ ἐπὶ ταῖς προφητικαῖς ῥήσεσιν ἀποφαινομένων, ὡς δὴ ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πνεύ ματος κινουμένων, καὶ ἡμᾶς τοὺς ἐξ Ἰουδαίων τε καὶ ἐθνῶν πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ θείου φωτός κεκλημένους, λαόν τε Θεοῦ καὶ ἔθνος χρηματίζειν διαμαρτυρομένων, καὶ τοῦ σκότους τῆς ἀγνοίας καὶ τῆ; πονο παλαιᾶς ἐκείνης ἀπιστίας ἀπηλλαγμένους, ὁ τἀναντία φάναι τολμῶν πῶς οὐκ ἐκ τοῦ ἐναντίου Πνεύματος λαλῶν γνωρισθήσεται; Εἶτα πάλιν ὁ αὐτὸς οὗτος θεόληπτος ἀνὴρ, ἕτερον ἐν πνεύματι ἀναφθεγγέσθω χρησμών· Καὶ μνηστεύσομαί σε ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ ἐν κρίματι, καὶ ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐν οἰκτιρμοίς, καὶ μνηστεύσομαί σε ἐμαυτῷ ἐν πίστει, καὶ ἐπι· γνώσῃ τὸν Κύριον. Τί ἐροῦσι πρὸς ταῦτα οἱ τῷ θείῳ ἀντιταττόμενοι καὶ διαμαχόμενοι βουλήματι ; Είπερ γὰρ ὡς παχεῖς καὶ ὑλικοὶ τὴν διάνοιαν, καὶ τῷ γράμματι προσέχοντες, περὶ τοῦ δήμου τοῦ Ἰουδαϊκοῦ ἐκλάβοιεν τὰ προφητευόμενα, τῷ συνήθει ψεύδει καὶ νῦν ἀποχρήσονται· ἀπίθανον γὰρ κομιδὴ τὸ χρῆμα τουτί· οὐ γὰρ εἰς τὸν αἰῶνα τὰ Ἰουδαίων κρατεῖ, οὐδὲ μέχρι και σήμερον αὐτοῖς τὰ τῆς ἐλευ θερίας πεφύλακται· ποῦ γὰρ αὐτοῖς τὰ βασίλεια, η το περίβλεπτος πόλις, καὶ ὁ νεὼς ὁ περιώνυμος ; ποὺ δὲ ἡ λατρεία καὶ τὰ νόμιμα καὶ ἡ λοιπὴ περι φάνεια ; ἵνα μὴ τοῖς καθέκαστον ἐπεξίοιμεν. Αλλ' οίχεται πάντα, και φροῦδα γέγονεν· οὐκοῦν οὐ μεμνήστευται τῷ Θεῷ εἰς τὸν αἰῶνα ἡ τῶν Ἰουδαίων συναγωγή, οὐκέτι χώραν ἔχει ἐπὶ τούτοις τὰ προφητικὰ ἐφαρμόζεσθαι. 'Αναγκαίως οὖν περὶ τοῦ νέου λαοῦ καὶ τῆς κατὰ Χριστὸν Ἐκκλησίας, ταῦτα καὶ νοεῖσθαι καὶ δέχεσθαι τόν γε ὡς ἀληθῶς εὐγνώμονα καὶ συνετὸν προσήκει ἀκροατήν, ἢ καὶ τῷ Χριστῷ μνηστῆρι νενύμφευται, καὶ σύνοικον ἀεὶ τὸν νυμφίον ἐν τῇ ἑαυτῆς καρδίᾳ κέκτηται, καὶ τετρωμένῃ τῇ ἀγάπῃ τοῦ ἐραστοῦ· οὔτ᾽ οὖν τοῦ πρὸς αὐτὸν έρωτος ἀποσταίη εἰς τὸν αἰῶνα, οὔτ᾽ ἂν ὀπίσω ἀλλοτρίου τινός ποτε γένοιτο· ἐφ᾽ ὧν δὴ καὶ τὸ προφητικόν ἀληθευόμενον λόγιον κατίδοι τις ἂν καὶ μάλα ῥᾳδίως, αὐτά τε βοῶσι τὰ πράγματα, μάρτυς δὲ καὶ Παύλος ὁ προμνήστωρ ἀξιόχρεως, ὡδί πως πρὸς τὴν ἐν Κοι μίνθῳ γεγραφώς Ἐκκλησίαν· Ἡρμοσάμην ὑμᾶς ἑνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χρι στῷ. Καὶ αὖ πάλιν Εφεσίοις ἐπιστέλλων· ὅτι Οὕτως ὁ Χριστὸς ἠγάπησε τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἑαυτὸν δέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, ἵνα αὐτὴν καθαρίσῃ τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ῥήματι, καὶ ἵνα παραστήσῃ αὐτὴν ἑαυτῷ ἔνδοξον τὴν Ἐκκλησίαν, μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ῥντίδα ή τι τῶν τοιού των, ἀλλ᾽ ἵνα τῇ ἁγία καὶ ἄμωμος. Τί λέγετε; Παραγράφεσθε Παῦλον, καὶ εἰκαιόμυ Τον ἀποκαλεῖτε, τὸν Χριστὸν ἔχοντα ἐν ἑαυτῷ λαι
col. 625–626page 309 of 529
PG 100:625λοῦντα ; ἢ πάντως ἀληθεύει καὶ συντηρείται ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, παντὸς μύσους εἰδωλικοῦ και θαρεύουσα, καὶ ψεύδεσθε ὑμεῖς ὡς τοῦ ψεύδους έρασταί, καὶ ὅπερ ἐστὶν οἰκειότερον εἰπεῖν καὶ ἀκόλουθον, λαλοῦντα ἐν ἑαυτοῖς τὸν ᾿Αντίχριστον έχοντες· Εν δικαιοσύνῃ δὲ ὅπως καὶ ἐν κρίματι καὶ ἐν ἑλέει. *Οτι εῤῥύσατο ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκό. τους, καὶ τῆς δουλεία; τῆς φθορᾶς ἠλευθέρωσεν Οτι Θεὸς ἦν, φησίν, ἐν Χριστῷ κόσμον καταλλάσσων ἑαυτῷ· μὴ λογιζόμενος αὐτοῖς τὰ παραπτώματα αὐτῶν. Πότε ταῦτα; "Οτε Η φιλανθρωπία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπεφάνη Θεοῦ, οὐκ ἐξ ἔργων τῶν ἐν δικαιοσύνῃ ὧν ἐποιήσαμεν, ἀλλὰ κατὰ τὸ αὐτοῦ ἔλεος ἔσωσεν ἡμᾶς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύματος ἁγίου, οὗ ἐξέχεεν ἐφ' ἡμᾶς πλουσίως διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν· ἵνα δικαιωθέντες τῇ ἐκείνου χάριτι, κληρονόμοι γενώμεθα ζωῆς αἰών νίου. Ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ ὑπερεπερίσσευσεν ὁ πλοῦτος τῆς χρηστότητος αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς, ὥστε διὰ τοῦ οἱ κείου αἵματος ἀποκαταλλάξαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, ἐκπεπολεμωμένους ὄντας διὰ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· οὐ γὰρ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς· πίστιν δὲ ἡμεῖς καθαρὰν καὶ εἰλικρινῆ προσφέροντες, τὴν θείαν πλουτοῦμεν ἐπίγνωσιν, καὶ τῆς παρὰ Θεοῦ δικαιοσύνης εἰς τὸν αἰῶνα πνευματικούς δρεπόμεθα τους καρπούς. "Ετερος ἡμῖν τῶν μακαρίων προφητῶν ἐπιφωνείτω ἐν πνεύματι, λέγων· Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος, συν άξω τὴν συντετριμμένην καὶ τὴν ἀπωσμένην εἰσδέξομαι, καὶ οὓς ἀπωσάμην· καὶ θήσομαι την συντετριμμένην εἰς ὑπόλειμμα, καὶ τὴν ἀπωσμένην εἰς ἔθνος ἰσχυρὸν, καὶ βασιλεύσει Κύριος ἐπ' αὐτοὺς ἐν ὄρει Σιὼν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα. Τί δὴ οὖν πάλιν ἐν τούτοις ὁ προφητικὸς ἡμῖν διασημαίνει λόγος, σαφές ἂν εἴη τοῖς γε ὡς ἀληθῶς ἀρτιόφροσι, καὶ τὰ θεῖα θεοπρεπῶς, ἀλλὰ μὴ ἐμπαθῶς, πεπαιδευμένοις· ἐκδέχεσθαι· ἡμέραν του γαροῦν εἰκότως ὑποβάλλει νοεῖν, καθ᾿ ἣν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἤγγικε, καὶ ὁ τῶν οὐρανῶν καὶ πάν των κατακρατῶν καὶ κυριεύων βασιλεὺς, τοῖς ἐπὶ Ο τοίνυν τὸ σύντριμμα ἡμῶν ἰώμενος, ὁ τὰς νόσου; ἡμῶν βαστάσας καὶ μαλακισθεὶς διὰ τὰς ἁμαρ τίας ἡμῶν, ὁ κηρύξας αἰχμαλώτοις ἄφεσιν καὶ τυ φλοῖς ἀνάβλεψιν, καὶ τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένοις τὸ φῶς ἐνιεὶς τῆς ἀληθοῦς γνώσεως, αὐτὸς τὴν συντετριμμένην συνήγαγε· νοοῖτο δ' ἂν πάλιν εἰκότως πᾶσα ψυχὴ ἔργοις χειρῶν ἀνθρωπίνων ταπεινουμένη καὶ ὑποκύπτουσα, καὶ τούτοι; τὸ ἐξαίρετον καὶ ἀνακείμενον Θεῷ ἀνάπτουσα σέβα σμα· τὸν γὰρ ἑαυτῶν Δημιουργὸν καὶ Δεσπότην, οὐκ Έδεσαν οι πλανώμενοι· ὧν οἱ πόδες ὀρθὰ βαδίζειν οὐκ εἰδότες, ταῖς τραχύτησι και σκολιότησι τῆς δυσσεβείας περιπταίοντες, καὶ τοῖς σκόλοψι τῆς ἀμφότερα ἔν, καὶ ἀποκαταλλάξῃ τὰ ἐν οὐρανοῖς γῆς ἐπιδεδημηκὼς προσωμίλησεν· "Ινα ποιήσῃ τὰ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς διὰ τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ, τὸ σαρκὶ αὐτοῦ· καθά που τῷ θείῳ εἴρηται Παύλῳ. μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν ἐν τῇ
col. 627–628page 310 of 529
PG 100:627. μαρτίας περιπειρόμενοι, συντρίμματι καὶ ταλαιπωρία ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν περιέπιπτον· τὴν γὰρ ὁδὸν τῆς εἰρήνης οὐκ ἐπεγίνωσκον: εἶεν δ' ἂν οὗτοι τὰ παντοδαπὰ τῶν ἐθνῶν γένη, τῇ ἀπιστίᾳ κατατρυ χόμενά τε καὶ συνθραυόμενα, οὓς δὴ καὶ ἐξωσμένους ποτὲ διὰ τὴν ἄγνοιαν εἴρηκεν· ἐπειδὴ τοὺς χρόνους τῆς ἁγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, καὶ τὴν μετάνοιαν πᾶσι παρεγγιῶν κατώκτειρεν, εἰσδεξάμενος ἐπι στρέφοντας εἰς ἐπίγνωσιν αὐτοῦ διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος, καὶ εἰσεποιήσατο, καὶ λαὸν οἰκεῖον κέ κληκε, καὶ ἔθνος ἅγιον καὶ ἰσχυρὸν ἀπειργάσατο, ὡ; μηδαμῶς ἔτι περὶ τὴν θεοσέβειαν ἀσθενήσοντας. Ο γάρ τοι ἰσχυρὸν πεδήσας καὶ τὸν τύραννον κατα ληϊσάμενος, ὥσπερ σκύλα τοὺς ὑπ' αὐτὸν ἔτι κατ εχομένους λαφυραγωγῶν διήρπασε, καὶ οἷον πρωτόλειον ληστὰς καὶ πόρνας καὶ τελώνας ἑαυτῷ ἐξελὼν ἀνατέθεικεν, οὔπω δὴ ὑπὸ ζυγὰ τοῦ δυσμενούς καιεσφιγμένους· τὸν ζυγὸν συντρίψας τοῦ παίοντος, ἑαυτῷ εἰς κλῆρον ἱερὸν καὶ συναγωγὴν ἁγίαν ὑπελίἐφ' οὓς καὶ βασιλεύει εἰς τὸν αἰῶνα, ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σιὼν τὴν Ἐκκλησίαν αὐτοῦ, παντί που δῆλον· οὐ γὰρ πεπαύσεται ὁ ἅπας αἰὼν, οὐδ᾽ ἀπολήξει παθὲν, μᾶλλον δὲ οἱ τὸν αἰῶνα καθ᾿ ἑκάστην γενεὰν βιοτεύοντες ἄνθρωποι, Θεόν τε καὶ βασιλέα καὶ εἰδέ ναι καὶ προσκυνεῖν τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν, καὶ πᾶσαν εἰδωλικὴν βδελύσσεσθαι μυσαρότητα· μεί ἡμῶν γάρ ἐστι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Οἱ δὲ ταῦτα οὐ συνέντες, ληρεί. τωσαν εἰς τὸν αἰῶνα καταισχυνόμενοι, καὶ γνώτωσαν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ φθεγγόμενοι ἀταμίευτα. πετο Οτι ἀπὸ καρδίας λαλοῦσι, καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου παραφωνοῦσι πνεύματος, ἄλλος τῶν θεοφόρων και λείσθω καὶ λεγέτω· Ἐνεπλήσθη ἡ σύμπασα τοῦ γνῶναι τὴν δόξαν Κυρίου, ὡς ὕδωρ πολὺ κατακαλύψαι θαλάσσας. Εξεισιν ὁ φθόγγος τῆς θείας ἐπιφανείας, διαθέων τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα· σεσαγήνευται τῶν ἐθνῶν ἡ πληθὺς ἡ σύμπασα, καὶ ἐνεπλήσθη τῆς θείας δόξης καὶ ἐπιγνώσεως· ὡς ὕδωρ πολύ κατακαλύψαι θαλάσσας, τὸ ὑπερπλήρες καὶ ἄφθονον τῆς ὑπερβλυζούσης χάριτος, ἐν τῇ ἀνελατο τώτῳ χύσει τῆς ἐπιχορηγουμένης τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος δωρεάς, ἧς ἐν τῷ σωτηρίῳ βαπτίσματ: οἱ πε πιστευκότες ἠξίωντο· τάχα γὰρ τὴν τοῦ θείου του τροῦ χάριν ὁ λόγος ἡμῖν ὑπαινίσσεται, ἐν ᾧ οἱ φωτ: ζόμενοι τῶν ἐξ ἁμαρτίας κηλίδων ἀποκαθαίρονται. Τῇ γὰρ τρισσῇ καταδύσει, καθ᾽ ἣν ἡ τῆς ὑπερθέου Τριάδος ἐπίκλησις, τῷ τριστῷ τῶν ὑποστάσεων, και ἐνιαίῳ τῆς ὑπερουσίου θεολογεῖται θεότητος, συγκαταδύονται, καὶ τῷ καθαρῷ καὶ ἀχράντῳ ὕδατι ἐπικλυζόμενοι συνενθάπτονται, τῷ πυρὶ τῷ τοῦ Πνεύ ματος ἐνχωνευόμενοι· θαλαττίοις οἱ ὥσπερ ρείθροις τῇ ἁλμυρίδι τῆς κρατούσης πρὶν ἀπιστίας παρακα ζόμενοι· οὕτω γὰρ τὸν παλαιὸν Ἀδὰμ ἀποτιθέμενοι, 9.
col. 629–630page 311 of 529
PG 100:629τὸν νέον καὶ κατὰ Χριστὸν κτιζόμενον ἐνδιδύσκον- Α ται· ἡ τῶν τῇ κλήσει τοῦ Εὐαγγελίου ὡς τάχιστα ἀπεικόντων καὶ συνθεόντων την πληθὺν τὴν ἀπείροια, ἢ καὶ τῶν ἐν θαλάσσῃ μέτρων μυστικῶς ὑπερείσειε· κατ' ἐκεῖνα δὴ ἃ τῷ πατριάρχῃ ᾿Αβραάμ παρὰ Θεοῦ πάλαι ποτὲ ὑπεσχημένα εδείκνυτο, ὡς ἐπὶ τοσοῦτον περιουσίας τὸ ἐπηγγελμένον αὐτῷ σπέρμα ἀφίξεσθαι, ἀστράσι τοῖς κατ' οὐρανὸν καὶ μὴν καὶ ἄμμῳ τῇ κατὰ γῆν παρισούμενον· οὐ γὰρ δὴ μόνην θάλασσαν, ἤδη δὲ καὶ ὅλην ἤπειρον καὶ ἐσχατιάν καὶ οἰκουμε την ἅπασαν ἀποπληροί· πάντες γὰρ οἷα διδακτο Θεοῦ, καὶ διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύματος ἁγίου κεκαθαρμένοι, τῆς δόξης και γνώσεως αὐτοῦ ὑπερεμπίμπλανται, καὶ οὗ ποτε λό τον εἰδωλικὸν κἂν ἐν σκιαῖς γοῦν οὔτε μυηθήσονται, Ἕτερος ἡμῖν τῶν θεοφόρων ἀγέσθω καὶ φραζέτω· Β Επιφανήσεται Κύριος ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἐξολοθρεύσει πάντας τοὺς θεοὺς τῶν ἐθνῶν τῆς γῆς, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, πᾶσαι αἱ νῆσοι τῶν ἐθνῶν. Τί τούτων λευκότερον ἢ τρανέστερον, ὡς μεγίστη καὶ ἄγαν σωτήριος ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐπιφανεῖσα πρὸς ἡμᾶς συγκατάβασις ; Ἐβρύσθημεν γὰρ δι' αὐτῆς, τῆς πολυ θέου πλάνης οἱ ἐξ ἐθνῶν, καὶ γινώσκομεν τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, καὶ ἂν ἔπεμψεν Ἰησοῦν χριστόν, τὸν Κύριον ἡμῶν καὶ Θεόν· ἀλλ' ὡς ἔοικεν οἱ τὴν ἔμπληκτον ἐκείνην καὶ θεοστυγή διδασκαλίαν παραδεξάμενοι, ἐν τῷ ἀφεγγεῖ ζόφῳ τῆς ἁγνωσίας ἔτι περιπλώμενοι, ταῖς αὐταῖς τῆς θεογνωσίας οὐκ ἐνελάμφθησαν. Ταῦτα καὶ τὴν Ἰουδαίων ἀναισχυντίαν επιστομίζει; κἂν ἐθελήσειαν λέγειν, ὅτι γε C ἀναχθέντων αὐτῶν ἐκ τῆς Βαβυλωνίας, τῶν ἐθνῶν εἰ τὴν πίστιν πρὸς Θεὸν δεξάμενοι, εἰς τὸν ἐν Ἱερο σολύμοις ναὸν τὰς ἐν νόμῳ λατρείας προσεκόμιζον· τὸ γὰρ προφητικόν λόγιον, ἐκ τόπου αὐτοῦ ἕκαστον προσκυνεῖν προτεθέσπικε· τοῦτο δὲ οὐ τοῦ νόμου, τῆς δὲ εὐαγγελικῆς διδασκαλίας ὡς ἀληθῶς ἐστιν, εἰς πάντα κατευρυνομένης τὰ πέρατα· ἡμῖν γὰρ τοῖς ἐν πίστει δεδικαιωμένοις Ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σωτήριος, παιδεύουσα ἡμᾶς, ἵνα ἀρνησάμενοι τὴν ἀσέβειαν καὶ τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, σωφρόνως καὶ δικαίως καὶ εὐσεβῶς ζήσωμὲν ἐν τῷ νῦν αἰῶνι· προσδεχόμενοι τὴν μα καρίαν ελπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν· ἵνα λυτρώσηται ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας, καὶ καθαρίσῃ ἑαυτῷ λάιν περιούσιον, ζηλωτὴν καλῶν ἔργων. ᾿Αλλὰ δαίμονες μὲν, ἐπιφανέντος τοῦ Σωτῆρος, καὶ τὰ θεῖα ἐπιτελοῦντος θαύματα, ἡνίκα τὸ οἰκεῖον πλάσμα κατώκτειρεν, ἐπεὶ τὸν ἐλαύνοντα ᾔδεσαν, ἐμάνθανον γὰρ ἀφ᾽ ὧν ἔπασχον, καὶ ἄκοντε; ἐπε εβέων· Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλλες ετε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; Η γὰρ τούτων τυρα τις εξεβάλλετο, καὶ τὸ κράτος αὐτῶν οὐδ᾽ ὀπωστιοῦν ἀποφθέγξαιντο· οὐκοῦν τῆς τοῦ ἀκαθάρτου πνεύματος ἐνεργείας ἀποπλησθέντες οἱ δι' · ἐναντίας, εἰκῇ φλυαρούντες κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας ἁλώσονται.
col. 631–632page 312 of 529
PG 100:631ὁλοτρόπως κατεσείετο, καὶ τῆς ἐλπιζομένης αὐτοῖς κολάσεως καὶ γεέννης τὴν δίκην προεπῃσθάνοντο, καὶ ὡς ἄωρον αὐτῶν ἔτι τὴν βάσανον κατωλοφύροντο · οὗτοι δὲ οἱ ἐχθροὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τοῖς δαίμοσιν εἰς τὰ τῶν δαιμόνων συμφθέγγεσθαι προθύμως ἀνέχονται, καίτοι ἐκεῖνοι μὲν εἰς πεῖραν ἤδη αὐτῶν ἐληλυθότες τοῦ πτώματος, εἰ καὶ μὴ καθαρῶς οὕτω καὶ λαμπρῶς, δημοσιεύειν ἀναξ σχυντοί γε όντες τὴν ἧτταν ἐβούλοντο · ἠναγκάζοντο δὲ καὶ οὐκ ἐθέλοντες τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ ἐπιτάττοντος • οἱ δὲ σεμνοτέρους τῆς αὐτῶν ἐκείνων ἀποφαίνουσι καταδίκης, ὥς τι πλέον καὶ εὐγνωμονέστερον περὶ αὐτοὺς ἢ ἐκεῖνοι διακείμενοι, καὶ διὰ τοῦτο εὐνούστατοι ὄντες αὐτοῖ;, οὐ στέγουσι καθῃρῆσθαι αὐτῶν τὸ κράτος λέγειν, ἢ τῆς καθ' ἡμῶν ἀπρακτῆσαι μανίας. Καὶ ἐπειδὴ δεῖ τὰς προφητικάς πάντως ἐκβαίνειν ῥήσεις, τῶν πιστῶν ἔκαστος προσκυνεῖ τῷ Θεῷ ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, ὅτι Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσαν σοι γέγραπται· οὕτω βούλεται ἡμᾶς καὶ ὁ τῶν ἐθνῶν ᾿Απόστολος προσεύχεσθαι ἐν παντὶ τόπῳ ἐπαίροντας ὁσίας χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν· ἤδη γὰρ ἡ ἐφ' ἑνὶ τόπῳ περιγεγραμμένη προσκύνησις λέλυται, όπηνίκα ὁ τὸ γράμμα καταλύσας καὶ τὸν νόμον πληρώσας, καὶ τὴν χάριν ἡμῖν ἐγκαινίσας, καὶ τοῦ παντὸς Κύριος παραγέγονεν ἢ οὐχὶ τοιαῦτα τῇ γυναικὶ τῇ Σαμαρείτιδι διαλεγόμενας φαίνεται; ὅτι οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ οὔτε ἐν Ιεροσολύμοις προσκυνήσετε τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ἔρχε ται ὥρα καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ Πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ· καὶ γὰρ ὁ Πατὴρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτῷ. Πνεῦμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτῷ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. Πανταχοῦ γὰρ ἐπιλαμπούσης τῆς ἀληθείας καὶ χάριτος, οὐκέτι χώραν ἔχει ἐν τόπῳ περιορίζεσθαι ἡ προσκύνησις, οὐδὲ ἔστασθαι κατά τὸ παλαιὸν ἐκεῖνο καὶ σκιῶδές διάταγμα· ἀλλ' ὥσπερ τοῦ Εὐαγγελίου ὁ λόγος ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ἐκχυθεὶς ἐξήχηται, οὕτω καὶ τῆς δοξολογίας και προς. κυνήσεως ὁ τρόπος ἐκταθεὶς ὑπερήπλωται· ἢ τάχα τως τόπος Θεοῦ τῶν πεπιστευκότων ἕκαστος· καὶ οὕτω γὰρ θεωρητέον τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν σαρώσας δια πολιτείας ἐνθέου καὶ ἀρετῆς, ἡτοιμάσατο πρι: 82- ταγωγὴν τοῦ Πνεύματος· τὴν ὕλην τε ὑπεραναθά, καὶ τῶν παθῶν κρείττων γενόμενος, καὶ τῶν σκεδαστῶν δὴ τούτων καὶ ἐπικήρων τὸν νοῦν ἀπολυσάμενος, ἔνοικον οὕτω τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου ἕξει, καθι εἴρηται, ὅτι Ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεύμα αὐτοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν· καὶ, ὅτι Οἰκήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσονται μοι εἰς λαόν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Αἱ νῆσοι δὲ τῶν ἐθνῶν, τί ἂν ἄλλο νοηθεῖεν, ἢ καθάπερ ἡμᾶς οἱ τῶν θείων μυστηρίων ἐδίδαξαν εἰσηγηταί, αἱ τῶν ἐθνῶν Εκκλησία: ἄρτι καθιστάμεναι, καὶ τῆς ἀλμυράς ἀπιστίας ἀνακύπτουσαι, καὶ πῆξιν λαμβάνουσαι τῷ Θεῷ βάσιμον; Εἶποι δ' ἂν τις εἰκότως καὶ τὰς ἐν πελάγεσι κειμένας, τὰς αἰσθητάς δὴ ταύτας νήσους τῷ λόγῳ διαγράφεσθαι, ὃς καὶ ἔθνη κατέχουν ποτέ
col. 633–634page 313 of 529
PG 100:633ἀθεότητι συζῶντα· οὐ γὰρ οἱ τὴν ἤπειρον μόνον νεμόμενοι, ἤδη δὲ καὶ οὗτοι τὸν λόγον δεξάμενοι τὸν σωτήριον, ἕκαστος προσκυνεῖ τῷ Θεῷ τῶν ὅλων ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ. Ἐπεὶ οὖν αὐτὸς ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν ἡ ἀλήθεια, προσκυνητὰς ἀληθινοὺς ἡμᾶς ἀποφαίνει, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προσκυνοῦντας αὐτῷ διά τε τῶν εὐαγγελικῶν, διά τε τῶν προφητικῶν φωνῶν· εἷς γὰρ καὶ ὁ αὐτὸς ὁ ἐν πάσαις διαλεγόμενος· πῶς ἐπιφανέντος αὐτοῦ, τῆς ἐθνικῆς ἀθεΐας οὐκ ἐῤῥύσθημεν, καὶ πάσης εἰδωλικῆς βδεπροσκυνηταὶ αὐτοῦ γενόμενοι; ψευδεῖς οὖν οἱ τῶν ἐναντίου πνεύματος καὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου λαλοῦσιν. Ἐπισκεπτέον δὲ ὁποῖα καὶ ἐν τοῖς μετέπειτα ἑαυτῷ τε καὶ τῇ ἀληθείᾳ κατακολουθοῦντι τῷ θεοφόρῳ λέγεται· Τότε οὖν μεταστρέψω ἐπὶ λαοὺς γλῶσσαν εἰς γενεὰν αὐτῶν, τοῦ ἐπικαλεῖσθαι πάντας τὸ όνομα Κυρίου, τοῦ δουλεύειν αὐτῷ ὑπὸ ζυγὸν ἕνα ἐκ περάτων ποταμῶν Αἰθιοπίας οἴσουσι θυσίας μοι. Συναδέτω τούτοις Ησαΐας ὁ μεγαλοφυέστατος, Α' γλῶσσαι, λέγων, αἱ ψελλίζουσαι μαθήσονται λαλεῖν εἰρήνην, καὶ μέν τοι καὶ τρανωθήσεται γλῶσσα μογιλάλου. Ἐπεὶ καὶ γλώσσαις λαλήσουσι καιναῖς, τὸ θεῖον παραδέδωκε λόγκον. Τῶν οὖν λαῶν ἐκείνων τὰς γλώσσας α? μετ μελετήκασιν ἀσεβείας ποτὲ ἀνάμεστα φθέγγεσθαι βήματα, πρός τε ὀνομασίας καὶ ἐπικλήσεις τῶν ἀκαθάρτων δαιμονίων κατειθισμέναι, τῆς οὕτω μυσαράς διακαθαίρων μελέτης, επιστρέφειν ὑπισχνείται Θεὸς, ὡς ἐν πάσαις ταῖς γενεαῖς αὐτῶν ἀνεπάφους καὶ ἀμιγεῖ; πάσης εἰδωλικῆς ἐμφάσεως γενησομένας· ὥστε καθαρὰν καὶ ἁμίαντον τὴν τῷ Θεῷ προσήκουσαν λογικὴν προσφέρειν λατρείαν, δουλεύειν δὲ αὐτῷ ὑπὸ ζυγὸν ἕνα λέλεκται, ὡς δήλου ὄντος, πολλοῖς ζυγοῖς τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπείαν τὸ πρὶν ὑπο ενηνέχθαι. "Αλλοι γὰρ ἄλλοις θεοῖς κατὰ διαφόρους δόξας καὶ θρησκείας κατεζεύγνυντο, τῇ ζεύγλῃ τῆς ἀσεβείας στρεβλούμενοι · ὅτε δὲ καθίκετο πρὸς ἡμᾶς ἐξ οὐρανῶν ὁ λυτρωτής, τότε τῆς πολυζύγου ταύτης ἠλευθέρωσεν ἀχθηδόνος, καὶ τὸν ἑαυτοῦ ζυγὸν προ θηκεν, πρὸς τὸ καταπειθὲς καὶ εὐήνιον τῆς πολιτείας τῆς εὐαγγελικής εφελκόμενος, "Αρατε, λέγων, τὸν ζυγόν μου ὅτι χρηστός ἐστι, καὶ τὸ φορτίον μου ὅτι ἐλαφρόν. Τοῦτον οὖν τὸν τῆς δικαιοσύνης ζυγὸν προθύμως ὑποτρέχοντες οἱ πιστοὶ, ἐν ἁλη - θείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ καὶ πίστει μιᾷ δουλεύομεν αὐτῷ, καὶ ἐν τούτῳ ἀγαθυνόμεθα καὶ φιλοτιμούμεθα, δια δασκόμενοι ὅτι Ἀγαθὸν ἀνδρὶ ὅταν ἄρῃ ζυγὸν ἐκ νεότητος. "Αξιον δὲ ὑπεράγασθαι τοῦ Δεσπότου τῶν ὅλων τὸ μεγαλουργὸν καὶ φιλάγαθον, ὅτι δὴ ἐπὶ τοσοῦτον αὐτοῦ ὁ ἔλεος καὶ ἡ χρηστότης πλου σίως εἰς ἡμᾶς ὑπερεκκέχυται, ὡς εὐδοκῆσαι μέχρι τῶν ἐσχάτων τῆς οἰκουμένης ἀφίχθαι τὸ σωτήριον κήρυγμα, καὶ δὴ καὶ ἐξ Αἰθιοπίας καὶ ἐκ πάντων περάτων γῆς σύμφωνος αὐτῷ αἶνο;, καὶ δοξολογία παρὰ τοῖς ἐγνωκόσιν αὐτὸν ἀκατάληκτος ἀναπέμπεται. Ταῦτα οι φρενοβλαβεῖς ἀκουέτωσαν καὶ μανθα λυρίας ἀμέτοχοι κατέστημεν, γνήσιοι κατά πάντα δι' ἐναντίας λόγοι· καὶ σαφὲς κἀντεῦθεν ὅτι ἐκ τοῦ
col. 635–636page 314 of 529
PG 100:635γέτωσαν, ὅτι τῷ ἁγίῳ ἀντιτάσσονται Πνεύματι, τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας καταψευδόμενοι, καὶ ἡ ἀτωσαν ὅτι ἐκ τοῦ ἐναντίου λαλοῦσι πνεύματος. Ἑτέρου τῶν ἁγίων λέγοντος ἀκουσώμεθα· Τέ που καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, διότι ἰδοὺ ἔρχομαι καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος· καὶ καταφεύξονται ἔθνη πολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐν μέσῳ σου, καὶ ἐπιγνώσῃ ὅτι Κύριος παντοκράτωρ ἀπέσταλκέ με. Τίς οὖν ὁ ἐρχόμενος, Ἰωάννης ὁ μέγας ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν βοάτω πρό δρόμος, ἀποστείλας δύο τῶν μαθητῶν τὸν Κύριο ἔρεσθαι· Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ἢ ἕτερον προσδοκῶ μεν; καὶ δι᾽ ὧν ἀκήκοε κηρύσσων αὐτὸν ἀμνὸν και Υἱὸν Θεοῦ. Καὶ μὴν καὶ Δαβὶδ ὁ ἀοίδιμος ψάλλων Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Οὗτο ὁ ἐλθὼν Σωτὴρ, τοῖς μύσταις τοῖς αὐτοῦ διαλέγεται· “Οπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματι μου, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Καὶ, Μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Καὶ δὴ καὶ ἄλλος ἐπιφωνείτω προφήτης· Ἐνοι· κήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω· καὶ ἔσομαι αὐτοῖς Θεὸς, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν. Καταρεύξεσθαι λοιπὸν ἔθνη πολλά, φησὶν ἡ προφητικὴ έξοις, ἐπὶ τὸν Κύριον. Πότε ταῦτα; Η φα νερόν, ὡς ὅτε ὁ τῆς θεοφανείας ἐπέστη καιρὸς, καὶ οἱ καταπεφευγότες κράζουσι Κύριε, καταφυγὴ ἐγριο νήθης ἡμῖν ἐν γενεᾷ καὶ γενεᾷ. Οὗτοι λαός Κυρίου κεκλημένοι, κατασκηνοῦσιν ἐν τῇ Σιών, τῇ Ἐκκλησίᾳ δήπου· ἢ καὶ τέρπεσθαι καὶ εὐφραίνεσθαι προσ τάττεται, καταθεωμένη τῶν ἑαυτῆς τέκνων τὸ παμπληθὲς καὶ ἀριθμὸν ὑπερεκπίπτον ἅπαντα. Τούτοῖς ἀκόλουθα καὶ τῶν ἁγίων ἕτερος ἐκ προσώπου τοῦ Σωτῆρος κεκράξεται· Εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. Πιστεύεται δὲ παρ' ἡμῖν καὶ κηρύσε σεται, ὅτι περ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς καὶ Θεὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀποστέλλεται οἰκονομικῶς, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον· πρῶτον γὰρ ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμο λογίας ἡμῶν αὐτὸν ὁ ἀποστολικὸς ἐπίσταται λόγος, ᾶς ἀπεστάλη μὲν ἐπὶ τὰ ἀπολωλότα πρόβατα οίκου Ἰσραήλ. Αλλ' ἐπειδὴ τὸν ἀπεσταλμένον λυτρωτὴν καὶ εὐεργέτην οὔτε ἐπέγνωσαν οὔτε ἐδέξαντο, ταύτῃτοι ἐπὶ τὰ ἔθνη οἱ μαθηταὶ ἀποστέλλονται· κἐντεῦ δεν τὸ τῆς θεογνωσίας φῶς ἐπιλάμπει τῷ κόσμῳ, καὶ τοῦ ὑπεζεῦχθαι τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ἀπηλ λάγμεθα, καὶ πάσης δαιμονικῆς ἐνεργείας λελυτρώμεθα. Οὐκοῦν ἐμφραττέσθω πᾶν στόμα κατὰ τοῦ Θεοῦ λαλοῦν ἀδικίαν· εἰ γὰρ τοὺς ἐν Πνεύματι λαλοῦντας προφήτας ἀναίνονται καὶ ἀποστόλους, παντίπου δῆλον, ὡς τὸν εὐαγγελιζόμενον παρ' αὐτῶν ἀθε τοῦσιν, ὃ δὴ καὶ ὁρῶντες ἀνοσίως ἄντικρυς κατα φαίνονται· ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν τὸν ἀποστείλαντα Πατέρα καὶ Θεὸν ἀκαταιτίατον καταλίποιεν· ἐλάσει γὰρ καὶ εἰς αὐτὸν τὰ τῆς δυσφημίας παράλογα· ὅτι τε ήσθε νηκώς κατ' αὐτοὺς περὶ τὴν ἰδίαν ἀποστολὴν δείκνυται και κατήργηταί γε ἣν βεβούλευται αρχαίαν καὶ ἀληθινὴν βουλην, ἡνίκα οὐδὲν οὐδαμόθεν έκπε
col. 637–638page 315 of 529
PG 100:637ραίνειν οἷός τε ἐγένετο ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγε λος· ἐπὶ δὲ τὰς κεφαλὰς τῶν ἀθετούντων τὸ βλά σφημον· καὶ εἴ που ἕτερον προσδοκῶσι Λυτρωτήν, τοῦτο γὰρ αὐτῶν τὸ κομψὸν καὶ χαρίεν, μετὰ Ἰου δαίων τετάξονται· τί γὰρ τούτων διοίσουσιν; εἰ λη. "Αγε δή μοι, ὦ προφητῶν ἄριστε καὶ μακάρτατε, καὶ νῦν θεοκλυτήσας τορόν τι καὶ γεγονός ἐμβόησον· ἀνάκραγε δὲ διαπρύσιον, τί σοι τὸ Πνεῦμα ἐνηχοῦν ἄνωθεν προθεσπίζειν διακελεύεται. Φράζε δέ μοι, καὶ τόν γε λόγον θεοφρόνως ἀγόρευε · φήσαις δ' ἂν, εὖ οἶδα, τὰ θεῖα θεσπιῳδῶν· Εσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, ἐξολοθρεύσω τὰ ὀνόματα τῶν εἰδώλων ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ οὐκέτι ἔσται αὐτῶν μνεία. Αλλὰ σοὶ μὲν, ὦ θεηγόρε, ῥᾷστον καὶ μυηθῆναι ταῦτα παρὰ Θεοῦ, ἅτε κεκαθαρμένῳ καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν καὶ διάνοιαν, άλλοις τε κηρύξαι, καὶ ταῖς μετέπειτα γενεαίς Γραφή παραδοῦναι, τῶν μυσταγωγουμένων τὸ ἀληθὲς καὶ εὐκάτοπτον· ἡμᾶς δὲ ἐνταῦθα γενομένους, πολλή τις, ὡς τὸ εἰκὸς, ἡ ἀπορία τοῦ λόγου περιστοιχίζεται, τί πρότερὸν εἰπεῖν, τί δὲ εἰς τὸ ἔπειτα παβαλιπεῖν. Τί γὰρ δὴ πρὸς ταῦτα καὶ φθεγξαίμεθα ; τῆς ἱκανὸς ἐπὶ τοῖς προκειμένοις λόγοις τοῦ Πνεύ ματος, ἢ τῆς ἀληθείας ἀξίως ἀνυμνῆσαι τὸ ἀπαράγραπτον καὶ ἀπρόσιτον, ἢ τῆς σαφηνείας παραστῆσαι τὸ καθαρὸν καὶ εἰλικρινέστατον ; τίς δὲ κατὰ χρέος τῶν ἀθετούντων στηλιτεῦσαι τὸ ἀσύνετον καὶ ἀνόητον; τί γὰρ τούτων τῶν λόγων φανερώτερον ἢ τηλαυγέστερον ; τί δὲ εὐθυςπέστερον ἢ ἀξιολογώτερον; Ταῦτα καὶ τῶν ἡλίου μαρμαρυγών λαμπρότερον ἀποστίλβουσιν· οὐδὲν ἐνταῦθα δεήσει λόγων Ερμηνευτικῶν περιόδου μακρᾶς, οὐ τῆς ἐν βάθει κειμένης διανοίας ἐξερευνᾶν περιέργως καὶ ἀν ιχνεύειν τὸ ἐπικεκαλυμμένον καὶ ἀδιάρθρωτον, οὐ μεταφράσεώς τινος διὰ κύκλων μακρῶν ἐκπερι θεούσης καὶ ἐξαπλούσης τὸ γριφοειδὲς καὶ ἐπικεκρυμμένον ταῖς λέξεσιν, οὐδὲ κατασκευῆς καὶ συν θέσεως ῥημάτων πρὸς ἀπόδειξιν τῶν ἐγκειμένων ἐπινενοημένης. Τὸ γὰρ τοῦ λόγου ἁπλοῦν καὶ εὐθὲς καὶ ἀναπεπταμένον, οὐ συγχωρήσει τοὺς μὲν οὕτως, τοὺς δὲ ἑτέρως ἐκ περιέργου ζητήσεως ταῦτα ἐκδέχεσθαι, καὶ τῷ οἰκείῳ ἑπομένους σκοπῷ, διακρούς- D σθαι τὴν ἀλήθειαν, ἀποβιάζεσθαί τε τῶν ἐγκειμένων ῥητῶν τὸν νοῦν, καὶ ἀντιπεριέλκειν κακούργως, καὶ αἰχμαλωτίζειν πρὸς τὸ ἴδιον θέλημα, δ νῦν ποιοῦσιν οἱ τῷ κόσμῳ προστετηκότες, καὶ τοῖς τοῦ πονηροῦ κατεζευγμένοι θελήμασι. Πρὸς οὖν ταῦτα τί ποτε ἄρα ἀκούσονται οἱ τὸ τῆς ψυχῆς ὀπτικὴν πεπηρωμένοι, καὶ τὰς ἀκοὰς πρὸ; τὰς τοῦ θείου Πνεύματος ρήσεις ἀποφράξαντες; Οι νόσῳ τοσαύτῃ ἀναλγησίας κεκρατημένοι καὶ ἠλιθιότητος, οἱ τυφλοί, ἀναβλέψατε, καὶ, οἱ κωφοί, ἀκούσατε· εἰς δὲ ἐπὶ τοσοῦτον τετύγλωται και πεπήρωται, ἢ δι' ἐμπάθειαν ψυχῆς τῶν ἄνωθεν ἡμῖν αὐγαζομένων λίγων τὴν λαμπηδόνα οὐ προσδεχόμενος; τίς δὲ μηδαμή μηδαμῶς τὸν ἐληλυθότα δοξάζουσιν, ἢ ἐπιφανέντα, μηδὲ ἀνθρώπους ὀνίναι· πρὸς ἐν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ τῆς βλασφημίας καταστρέφει τὸ ἄτοπον.
col. 639–640page 316 of 529
PG 100:639Α οὕτω κωφὸς καὶ ἀναίσθητος; ἢ ὅς τῶν θεοφθόγγων τούτων φωνῶν, αἱ σαφῶς τε καὶ διαρρήδην ἡμῖν τὴν τῶν εἰδώλων πανωλεθρίαν πάλαι ἀνεκράγεσαν, ὑπὸ τοῦ νέφους τῆς ὑλικῆς παχύτητος ἐπιπροσθούμενος, οὐ προαιρείται γενέσθαι κατήκοος; Ταῦτα κἂν ἄνθρωποι σιγῆσαι θελήσωσιν, ἀλλ᾽ οἴ γε λίθοι κεκράξονται, ὑπ' αὐτῆς τῆς τῶν πραγμάτων έναρ γείας κατεπειγόμενοι· τούτων δὲ, ὡς ἔοικε, τ ἀπεσκληκὸς τῆς ψυχῆς καὶ ἀνάλγητον, καὶ τῶν λί θων αὐτῶν ἀπέκρυψε το σκληρόν. καὶ ἀμείλικτον τίς οὖν αὐτοῖς ἢ στέργειν ἐν τούτοις βουληθεῖ τί ποτε ἀπολογίας τρόπος λελείψεται, ἢ ἀντιφέρεσθαι δόξα σιν, ἀντιλογίας ἐπίνοια κατὰ τῆς ἀληθείας ἐξευρεθήσεται; τίνες αὐτοῖς ὡς δὴ τοῖς ψευδέσι συνηγε ρήσοντες, τουτονὶ τὸν ἀγῶνα εἰσδύσαιντο; ὅποι δὲ αὐτοῖς τὸ δικαστήριον ἐν ᾧ ταῦτα διάθοιντο σχεδιασθήσεται ; ποῖαι τῶν σοβαρῶν ῥητόρων καὶ λογογράφων δεινότητες, τὸ ἀγχίστροφον ἐν ταῖς ἐνθυ μημάτων εὑρεσιεπείαις ἐπιδεικνύμεναι ; ποῖαι της ἐκ τῶν συλλογισμῶν πλοκῆς πιθανότητες, τὸ ἐπ· αγωγὸν καὶ ἐφέλκον κατασκευάζουσαι ; τίνες γραμ μικῶν ἀνάγκαι δείξεων, ταῖς ἐκ τῶν εἰλημμένων θέσεσι τὸ ἄφυκτόν τε καὶ ἀπαραίτητον συμπεραί νουσαι ; τίς διαιτητῶν τε καὶ δικαστῶν δεινός τε καὶ ἀγχινούστατος, τῶν λόγων αὐτῶν ἀκριβὴς ἐξεταστής προκαθεζόμενος, βαθέως καὶ συνετώτατα τῶν προτεινομένων τὸν νοῦν ἀνιχνεύειν δυνάμενος, εἴσει ψῆφον τοῖς ἀθέσμως αὐτοῖς τερατευομένοις βραβεύουσαν; ἀλλ' οὐδεὶς οὕτως ἄσοφος καὶ ἀπαίδευτος, οὐδεὶς οὕτως ἀνούστατος καὶ ἀλογώτατος, ὃς ταῖς έναργέσι φωναῖς, καὶ ἄμαχον καὶ ἀναντίῤῥητον ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων συνηγορίας φανερώτατα ἐχού σαις, παρατάττεσθαι καὶ ἀντιτείνειν ἐπιχειρήσειεν. Οὐκ ἔστιν οὖν αὐτοῖς οὐδαμόθεν, ὅθεν τὸ σκαιόν καὶ ἄθεον δόγμα συσταίη, ἐπικουρίαν πορίσασθαι· ἀλλὰ τὸ κακῶς ἐν τῷ βίῳ εὐημερῆσαι, του καλῶς δυσπραγῆσαι προτιμήσαντες, ἀβούλως καὶ ἀνιέρω αἰσχύνην καὶ ἀδοξίαν αἰώνιον ἑαυτοῖς ἐπετρίψαντο· ταῦτα οὐδεὶς τῶν εὐσεβεῖν ᾑρημένων μὴ ὅτι γε φρονῆσαι καὶ δογματίσαι, ἀλλ' ὅτι μηδ᾽ ὡς ἐν νῷ λαβεῖν εὔξαιτ' ἄν ποτε. Πῶς οὖν καὶ πότε καὶ παρὰ τίσι, τῶν μυσαρών εἰδώλων ἡ πανωλεθρία γεγένηται, πρότερον μὲν τῶν εὐαγγελικῶν λόγων ἀκούσονται, ἂν ἄρα πείθωνται· καὶ γὰρ ὁ τῶν εἰδώλων καθαιρέτης καὶ τῆς πλάνης καταλύτης, ὁ λυτρωσάμενος ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους, καὶ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς ἀπαλλάξας, τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀρχηγὸς, ὁ τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας ἡμῖν χαρισάμενος Χριστὸς ὁ Κύριος καὶ θεὸς ἡμῶν, πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ Πατέρα τοιάδε φησί· Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάση σε καθὼς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκὸς. ἵνα πᾶν ὃ δέδωκας αὐτῷ, δώσῃ αὐτοῖς ζωήν αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μένον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Εἶτα πάλιν· Ἐφανέρωσε σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. Καὶ αὖθις· Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ὅ ἐστι τῶν μαθητῶν.
col. 641–642page 317 of 529
PG 100:641ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμὲ, ἵνα πάντες ἓν ὦσι, καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοὶ, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν· ῖνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ὅτι σύ με ἀπέστειλας. Τί τούτων τῶν ἱερῶν λόγων πρὸς τὴν θείαν γνῶσιν οἰκειότερόν τε καὶ ἐναργέστερον; ἆρ' οὖν οὐκ ἐκβέβληται ἐντεῦθεν ἡ πλάνη; οὐ καταλέλυται τῶν δαιμόνων ἡ ἐπήρεια ; οὐ διόλωλε των εἰδώλων ἡ ἀπάτη ; οὐκ οἴχεται τοῦ πονηροῦ τὸ κράτος ; τίς οὕτως ηλίθιος καὶ ἀνόητος, ὃς μὴ οὐχ ταῦτα οὕτως ἔχειν συμφήσειεν; Ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Αὕτη ἡ φωνὴ τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπείαν ἐκανοποίησεν, αὕτη τὸν ἀέρα ἐκάθηρε, τὰς πύλας τὰς οὐρανίους ἡμῖν ἀνεπέτασε, τὴν εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων ἡμῖν εἰσδρομὴν προωδοποίησε, Β τοὺς ἀνθρώπους συνομίλους ἀγγέλοις πεποίηκε, τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λέλυκε, τὸν Πατέρα ἡμῖν καὶ Θεὸν ἐκπεπολεμωμένοις δι᾿ ἁμαρτίας ἀποκατήλλαξεν. Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. Πρόσθες καὶ τὸ λειπόμενον· Εξολοθρεύσω τὰ ὀνόματα τῶν εἰδώλων ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ οὐκέτι ἔσται αὐτῶν μνεία; Εἰ οὖν ἀληθῆ τὰ σωτήρια λόγια, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ γνῶσις καὶ τὸ ὄνομα πεφανέρωται, καὶ τῶν εἰδώλων ἡ πτῶσις τεθριάμβευται· οὐ γὰρ ἐνὸν τὴν Ἀλήθειαν ψεύσασθαι· πρόδηλον ὅτι ἐκ τοῦ ἐναντίου λαλοῦσιν οἱ ἀνόσιοι πνεύματος. Ἐξῆς δ' οὖν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου· εἰσήχθω διάκονος, τῷ θείῳ τούτῳ προφήτῃ συνεπηχῶν, ὥσπερ τῷ αὐτῷ ἐνεργούμενος Πνεύματι, δς δὴ περὶ τῆς τῶν εἰδωλοθύτων δογματίζων βρώσεως, τοιάδε τινὰ Κοριν- C θίοις γράφει· Οἴδαμεν ὅτι οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ· καὶ οὐδεὶς Θεὸς ἕτερος, εἰ μὴ εἰς. Καὶ τὴν τοιαύτην γνῶσιν μέχρι παντὸς ἐκτείνεσθαι διισχυρίζεται· ἵνα δὲ μὴ δόξῃ τοῖς ἐναργέσι καὶ φαινομένοις ἀντικαθίστασθαι· ἦν γὰρ καὶ ξόανα παρὰ τοῖς ἀθέοις καὶ ἀνοήτοις, καὶ θεοὶ ὠνομάζοντο διὰ τοῦτο ἐπήγαγεν· ὅτι Εἴπερ εἰσὶ λεγόμενοι θεοὶ, εἴτε ἐν οὐρανῷ εἴτε ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλλ' οὐκ ἐν πράγματι οὐδὲ ἐν ὑπάρξει εἰσὶν, ἀλλ' ἐν ψιλῇ τῇ προσηγορία, καὶ τῷ λέγεσθαι μόνον, οὐ τῷ εἶναι θεοί· οὐδὲ ἰσχύς τις ἐν αὐτοῖς ἐστι, λίθοι δέ εἰσι καὶ ξύλα καὶ δαίμονες· οὐ μόνον γὰρ τῶν ἐν οὐρανοῖς λη'. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν Ελληνές τε καὶ βάρβαροι· Ο ἡμῖν δὲ τοῖς τελείοις καὶ βεβηκόσιν ἐν πίστει, εἷς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς γινώσκεται Θεός, ὁ ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, τῇ σεβασμίᾳ καὶ ζωαρχικῇ Τριάδι προσκυνούμενός τε καὶ δοξαζόμενος· καὶ οὐκ ἂν παρ' αὐτῶν γνοίημεν ἕτερον Θεόν, ἄπαγε. Διδ οὐδὲ λελόγισται παρ' ἡμῖν εἴδωλόν τι εἶναι, ὥσπερ οὐδὲ εἰδωλόθυτον ἐν κόσμῳ· οὐκοῦν ἐξωλέθρευται, καθὰ δέδεικται, τὰ ὀνόματα τῶν εἰδώλων ἀπὸ τῆς γῆς· ἢ οὐχὶ καὶ σοφός τις πόρρωθεν, μεγαλοφώνως προανακέκραγε λέγων, ὅτι οὔτε ἦν ἐξ ἀρχῆς ρωστήρων τὸ λαμπρὸν καὶ διαφανές κατεπλάγησαν ἄνθρωποι, καὶ διὰ τοῦτο ἡλίῳ τε καὶ σελήνῃ καὶ τῶν ἄλλων ἀστέρων τῷ χορῷ, ὡς θεοῖς προσεκύνησαν, ἀλλὰ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς δαίμονάς τινας, καὶ ἀνθρώπων τοὺς ἐν πάθεσιν αἰσχίστοις καὶ πράξεσιν ὀνομαστοτάτους, Θεοῦ προσηγορία τιμῆσαι καὶ δια ξέσαι, ἀλογώτατα διενοήθησαν.
col. 643–644page 318 of 529
PG 100:6436:3 Α εἴδωλα, οὔτε εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται. Πότε οὖν οὐκ ἔσται, εἰ μὴ νῦν οὐκ ἔστιν ὅτε ὁ ῥυόμενος ἐξ εἰδώλων ἧκε; τί οὖν δοκεῖ τοῖς εἰδώλου μνήμην πεποιημένοις ; εἰ μὲν παρὰ Ἰουδαίοις εἴποιεν τὰς προφητικὰς ταύτας πεπλῆσθαι φωνάς, παρὰ Χριστιανούς πόσον ; Παρ' ὅσον γὰρ ἡ τῶν Ἰουδαίων λατρεία τὴν τῶν ἐθνῶν δεισιδαιμονίαν ὑπεραναβέβηκε, παρά τοσο οῦτον τὰ ἡμέτερα τῶν παρ' ἐκείνοις ἐξῆρται, καὶ ὑπερίπταται κεκτημένα τὸ ὑπερφυὲς καὶ σεμνότα τον· μέσος γὰρ τῆς καθ' ἡμᾶς ἐν πνεύματι λατρείας, καὶ τῆς τῶν ἀπίστων εἰδωλομανίας ὁ νόμος ἀπῃςρηται· εἰ δὲ παρ' Έλλησι καὶ βαρβάροις, οἷς τὸ τῆς θεογνωσίας πάλαι οὐκ ἐνήστραπτε φῶς, δαιμόνων δὲ ἀκαθάρτων ὑπῆρχαν θεραπευταί, τῆς ἐκείνων ὡς ἀληθῶς ἐμβροντησίας καὶ ἀπονοίας τὸ φρόνημα, ἀνθ' ὅτου δὲ δὴ οἱ Χριστοῦ μάρτυρες, οἱ ἀξιόνικοι τῆς ἀληθείας ἀγωνισταί, τοὺς μυρίους ἐκείνους, καὶ ὧν οὐκ ἂν λόγος εφίκοιτο, ἄθλους καὶ πόνους δι ήνεγκαν τηλικούτους ἀγῶνας, ἡλίκους οὐκ ἂν φύσις ἄραιτο ἀνθρώπου, κατὰ τῆς εἰδωλικῆς πλάνης ἐνστησάμενοι· δι' ὧν τοῦ πονηροῦ τὸ θράσος κατέλυσαν, καὶ τρόπαια λαμπρά, τῆς θείας συνεργούσης χάριτος καὶ δυνάμεως, κατὰ τῶν δυσμενῶν ἀνεστήσαντο, τούς τε βωμοὺς καὶ τὰ τεμένη ἀμογητὶ καὶ κρα ταιῶς καθαιροῦντες καὶ δίχα πόνου παντός· ἐξ οὗ δὴ καὶ τῶν στεφάνων τῶν ἁμαραντίνων παρὰ τοῦ ἀθλοθέτου Θεοῦ μάλα ἐνδίκως κατηξιώθησαν. 6$ Τι δὲ δήποτε περί γε τῶν θαυμασίων ἐκείνων καὶ ἀοιδίμων ἀνδρῶν ὑπολήψοιντο, οἱ περὶ τὴν ἀσκητικὴν παλαίστραν ἐγγυμνασάμενοι, ήδίω ταύτην μᾶλ λον ἢ τῶν ἐν κόσμῳ τερπνῶν ἕτεροι τὴν τροφὴν ἡγούμενοι, ἐνθένδε καὶ τῶν ὑπερφυῶν ἐκείνων και ἐξαισίων σημείων τερατουργοί γεγόνασιν; ὅσοι τε τὰς ἐσχατιὰς τῆς γῆς κατειλήφασι, καὶ αὐτοῦ τῶν ἐν μέσῳ θορύβων τῶν βιωτικῶν δὴ τούτων ἀποπτάντες ηυλίσαντο, καὶ πρὸς τὸ τραχὺ τῆς ἐρήμου καὶ δύσει στον ἀπελύσαντο, ὡς ἄσαρκοί τε ἐν σώματι πολ τευσάμενοι, καὶ ἀγγελικὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, οὕτω τὸ ἐν βίῳ ἀμέμπτως ἐξήνυσαν στάδιον, δι καὶ φωστῆρες ἐν κόσμῳ πάντες ἐχρημάτισαν ; ἐν τίνι τὰς νόσους αἱ κρείττους ἰατρείας ἀνθρωπίνης τυγχάνουσιν ἐθεράπευον; ἐν τίνι τὰ δαιμόνια ὥσπερ ἀνδράποδα κατά πολλὴν εὐκολίαν καὶ ἐξουσίαν ἀπὸ ήλαυνον ; ἆρά γε είδωλοθυτοῦντες ἢ θεοκλυτοῦντες, καὶ τὸν τῶν ὅλων Κύριον καὶ Θεὸν σέβοντες, καὶ ἀρωγὸν ἐν τοῖς πρακτέοις ἐπικαλούμενοι; Ως μὲν οὖν ἡμῖν καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ, τῇ δυνάμει καὶ χά ριτι τοῦ ἐνεργοῦντος, καὶ δεδωκότος ἐξουσίαν, καὶ εἰρηκότος τοῖς μαθηταῖς· Πορευόμενοι κηρύσσετε λέγοντες, ὅτι ἤγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐς ανών ἀσθενοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, δαιμόνια εκβάλλετε. Καὶ, ὅτι Ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια ἐκβαλοῦσι, γλώσσαις λαλήσουσι κεναῖς, ὄφεις ἀροῦσι. Τοῖς δὲ ἀπεναντίας τῆς ἀληθείας ἰοῦσιν, οὐκ ἄδηλον ὅ τι καὶ ὑποληφθήσεται· τοῖς γὰρ πάντα τολμῶσι, καθάπερ ταῖς ἐπὶ τῷ Υἱῷ δυσφημίαις ἀπόλυτον ἔσχον τὸ στόμα, οὕτω κἀνταῦ
col. 645–646page 319 of 529
PG 100:645γείτονά πω; καὶ φίλην τῶν Φαρισαίων τὴν διάνοιαν Α κεκτημένοις, οὐ χαλεπὸν ἀποφήνασθαι, ὡς ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ταῦτα ὁρῶντες διεδεικνύοντο. Ἐπειδὴ δὲ τὸν νοῦν ἀδόκιμον ἔχοντες, καὶ ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκεν ἀποφερόμενοι, εἰκαίοις λογισμοῖς ἐπινήχονται, εἰκότως ἀκούσονται· Γεννήματα ἐχιδνῶν, πῶς δύνασθε ἀγαθὰ λαλεῖν πονηροὶ ὄντες; Εἰ γὰρ τὴν οἰκοδεσπότην Βεελζεβούλ ἀπεκάλεσαν, πίσω μᾶλλον τοὺς οἰκειακοὺς αὐτοῦ; καθάπερ ὁ σωτήριος ἔφη λόγος. Πῶς οὖν τοὺς αὐτοὺς καὶ ὡς δεσπότας δυνατὸν σέβειν, καὶ ὡς μαστιγίας καὶ ᾿Αλλὰ φανερὸν ὅτι ὥσπερ τὴν εὐαγγελικήν παρωθοῦνται ἱστορίαν, οὕτω δὴ καὶ τῶν ἐνθέως βεβιωμένων ή πεπραγμένων τοῖς ἁγίοις, καὶ ἀναγεγραμμένων ἐν Βίβλοις ἱεραῖς, τὸ ἀληθὲς οἱ ἐναγεῖς οὐκ ἀποδέχονται. Εἰ δὲ καὶ ἀληθεύειν δοκοῦσι τὰς προς φητικές προαγορεύσεις· φάναι γὰρ ψεύδεσθαι, μὴ δ᾽ ἂν αὐτὸν τὸν διάβολον οἶμαι τολμῆσαί ποτε· διὰ φροντίδος αὐτοῖς γινέσθω δεικνύειν, ποῦ καὶ πότε τὸ πέρας ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ πρὸς τὸ μέλλον ἀπίδοιεν καὶ ἄλλον παρέσεσθαι Χριστὸν ὑποτοπήσαιεν, μόνοι τῶν ἐλπιζομένων ἀπόναιντο, καὶ τῶν ὑπειλημμένων τὸ εὔελπι προσηκόντως ἀποίσονται· ὅτι δὲ καταφοιτήσαντος πρὸς ἡμᾶς τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ, καὶ τὴν βασιλείαν κηρύξαντος τὴν οὐράνιον, ἡ πολύθεος ἠφάνισται πλάνη, καὶ εἷς Κύριος καὶ Θεὸς καὶ βασιλεὺς παρὰ πάντων συμφώνως προσκυνεῖται καὶ δοξάζεται, αὐτὸς οὗτος ὁ θεῖος προφήτης ἐν τοῖς C μετέπειτα ἐρεῖ, καὶ οὐδεὶς τῶν εὖ φρονούντων ἀντ ερεῖ· "Εσται γὰρ Κύριος εἰς βασιλέα ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔσται Κύριος εἰς, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἕν, κυκλοῦν πᾶσαν τὴν γῆν. Διά τούτων γὰρ ἡμῖν καὶ τῶν ἑξῆς εἰρημένων, οὐ μόνον τοὺς ἐκ τοῦ δήμου τοῦ Ἰουδαϊκοῦ δεξαμένους τὸν λόγον τὸν εὐαγγελικὸν ἐν πνεύματι προεσήμηνεν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐθνῶν τὰς ἀγέλας, ἅ ποτε ήγνόει τὸν ἁπάντων Δεσπότην καὶ Κύριον, ὡς τῆς θεογνωσίας εἰσδέξονται τὴν ἀκτῖνα, καὶ τῶν εἰδώλων διαπτύσουσι τὴν ἀπάτην. Ποῖος γὰρ δὴ τόπος τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἀπολειφθήσεται, εἴ γε δὴ νῦν μᾶλλον ἢ πρότερον ἀληθὲς τὸ, Πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ; Κἂν γὰρ τὴν Ἑλλάδα, ἂν τὴν βάρβαρον εἴποι τις, κἂν εἰς Ἰταλοὺς καὶ D ερμανοὺς ἐπιδράμοι τῷ λόγῳ, Κελτούς τε καὶ Βρεττανούς, κἂν εἰς Λίβυας καὶ τὴν Αἰγυπτίων ἀφίκοιτο, κἂν "Αραβας καὶ Πέρσας ἐπέλθοι καὶ Αιθίοπας, κἂν Ἰνδοὺς καὶ Σκύθας, καὶ πᾶσαν ἐσχατιάν, καὶ ὅλην ήπειρόν τε καὶ θάλασσαν, τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα δοξαζόμενον καὶ προσκυνούμενον εὕροι. Πάντας γὰρ τὸ εὐαγγελικὴν σαγηνεῦσαν ἐπηγάγετο κήρυγμα· καὶ ἡ τῆς σεβασμίας Τριάδος γνώσις, διὰ τοῦ φθόγγου τῶν μαθητευόντων τὰ ἔθνη, τῇ ὑφ' ἡλίῳ ὑπερήπλωται, καὶ πανταχοῦ τοῦ ἑνὸς καὶ μόνον ἀληθινοῦ Θεοῦ καὶ Δεσπότου τῶν ὅλων κακοὺς δούλους διώκειν καὶ ἐξοικίζειν ; ἀφ᾽ ὧν βούλονται καὶ καταδεσμεῖν καὶ συγκλείειν ἐφ᾽ οἷς ἐθέλουσιν. Η οὕτω γε καὶ μερισθήσεται ἐφ' ἑαυτὴν ἡ τοῦ πονηροῦ δυναστεία.
col. 647–648page 320 of 529
PG 100:647Εμπολιτεύται ἡ ἐπίγνωσις· καὶ μέγα καὶ αὐτοὶ ἐμβοῶσι μετὰ τοῦ Ψάλλοντος, τὸ κράτος καὶ τὴν παντεποπτικὴν αὐτοῦ. μεγαλειότητα καταμαθόντες διὰ τῆς πίστεως· Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, εὐ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβοιμι τὰς πτέρυγάς μου κατ' ὄρθρον, καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου οδηγήσει με, καὶ καθέξει με ἡ δεξιά σου. Τούτων τί ἂν γένοιτο σπουδαιότερον, ἢ περιἑανφστερον εἰς θεοσέβειαν ; λθ'. Οὐκοῦν λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τῶν εἰδώλων θερα πευταὶ, ποῦ ποτε ἄρα καὶ παρὰ τίσι, τῶν εἰδώλων τὰ ἔδη καὶ ἀφιδρύματα; τοῦ αἱ τούτων τελεταὶ καὶ μυστήρια, καὶ οἱ ταῦτα τελοῦντές τε καὶ τελούμενοι; ποῦ δὲ οἱ παρ' αὐτοῖς ἱεροφάνται, οἱ ταῦτα μυοῦντες τε καὶ μυούμενοι, οἱ ἱερεῖς τε τούτων οἱ χαμαιεῦναι καὶ ἀνιπτόποδες; τοῦ τῶν νεωκόρων τὸ εὔκοσμον περὶ τὰ τεμένη αὐτῶν καὶ φιλόκαλον, ἵνα σεσαρωμένους τοὺς βωμοὺς καὶ τὰ ἀνάκτορα καταλαμβάνοντα, συνεχέστερον ἐπιχωριάζῃ τῶν δαιμονίων τὰ στίφη, οἱ περὶ τὰ τοῦ σκότους ἐμβατεύοντες άδυτα, ὡς τοῦ σκότους ἀληθῶς ἄξιοι, τοῦ παραιτείσθαι τὸ φῶς καὶ οἰκεῖν ἄντρα νύχια; ποῦ αἱ τούτων ἑορταὶ πανηγύρεις, οἱ βουθυτοῦντές τε καὶ μηλοσφαγούντες, οι αἱμάτων προσχύσεσι χαίροντες, καὶ λύθροις ἐπιβωμίοις ἐπιγαννύμενοι, παιδοκτονίαις ἀνδροκτασίαις τε, δ δὴ πάντων αθλιώτερον ; ποῦ παρ' αὐτοῖς ὁ τιμώμενος Ζεύς, ὁ ὕπατος τῶν θεῶν καὶ ἐξοχώτατος, ὁ κοπροφόρος Θεός, ὡς εἰλυμένος κόπρῳ ἀνευφημούμενος; εἰ μή ποτε ἄρα καὶ τοῖς ἐφ' ἡμῶν κοπρολόγοις τετίμηται, ὅς τὴν γένεσιν ἄπιστος μὲν τοῖς σωφρονούσι μυθολογούμενος, αἴσχιστος δὲ τοῖς ἀνοηταίνουσι πιστευόμενος, ὑπὸ τῆς τεκούσης κλεπτόμενος, καὶ τῷ ἀντιδοθέντι λίθῳ σωζόμενος, καὶ δαιμονίων ὀρχήστραις καὶ ἦχοις δυσηχέσι τισὶ καὶ ἄθλοις φρουρούμενος, ὡς ἂν λάθοι πατραλοίας παῖς πατέρα παιδολετήρα· ἀγάσαιτο δ' ἄν τις αὐτὸν πεπαυμένον τῆς πολυμόρφου πλάνης, ἧς τά τε φευκτὰ καὶ ἀπατηλὰ γοητεύματα. Ορνις αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὅταν ἐθέλῃ γίνεται, τὸν χρῶτα λάσιος καὶ κατάπτερος, καὶ ἴσως τοῦτο μᾶλλον ἦν αὐτῷ χαριέστερον, πτεροφόρον εἶναι τὴν φυὴν καὶ λαχνήεντα, ἵνα τῆς έρω μένης ὁ γυναιμανὴς μὴ ἀποτεύξηται. Ταῦρος ἄλλοτε κερασφόρος φαινόμενος, ὁπλαῖς εὐπρεπέσι καὶ οὔασι μακροῖς ἐγκαλλωπιζόμενος, καθάπερ καὶ ἄλλως θεῶν τράγος γενόμενος, ὡς ἐφ᾽ ὁμοίοις τοῖς πάθεσιν ἁλιΣοὶ ναίουσ' ὑποφῆται ἀνιπτόποδες χαμαιεῖναι.
col. 649–650page 321 of 529
PG 100:649σκόμενος, καὶ ἄλλοτε ἄλλος δεικνύμενος, ταῖς μαγ περιέλκουσι πτώμα. γανείαις, φασί, χρώμενος καὶ πάντα ῥᾳδίως γινόμενος, πρὸς τὸ ποικίλον καὶ πολυειδὲς τῶν παθῶν τὰς μορφάς συμμεταβαλλόμενος καὶ μεταπλασσόμενος, ὑφ' ὧν αὐ τῷ τὸ αἰσχρουργὸν καὶ ἀσελγὲς περιγίγνοιτο· εἴθε καὶ ἀλώπηξ τὸ εἶδος αὐτὸς κατεμορφάζετο· ἐξῆν γὰρ αὐτῷ πάντως που βουλομένῳ γε τὸ δολερὸν καὶ ἐπίκλοπον ἔχοντι· καὶ βάτραχος ὁ αὐτὸς ἡμῖν ἐγνωρίζετο, βορβόρων τέλμασιν Ιλυσπώμενος, ἵνα πολλοῖς ἐπισ βουλεύειν ἐκμηχανώμενος μή φωραθῇ, ἀντεπιδου λευόμενος πρός τινος· οὕτω γὰρ ἂν αὐτῷ πλέον και σπουδαιότερον σέβασμα, παρά γε τοῖς ἀνοήτοις καὶ πέρξω που τῆς ἀληθείας ἀποπλανηθεῖσι, καὶ μα ταίοις ἀναπλασμοῖς χαίρουσι, καὶ δαίμοσι λαοπλάνοις ἀγομένοις, τοῦ ψεύδους εὑρεταῖς, καὶ τῆς κακίας ἐργάταις, καὶ εἰς τὸ ἴδιον τῆς ἀπάτης τοὺς πειθομένους Δεικνύτωσαν ἡμῖν "Αρεα καὶ Διόνυσον, τὸν μὲν τοῖς πολεμίοις ἐπιστατοῦντα, καὶ ὀργῆς καὶ θυμοῦ πνέοντα· ἴδιον γὰρ τὸ θυμικὸν καὶ ὀργίλον τοῖς μα χομένοις ἐπαύξειν, καὶ ὑπὸ θνητῶν τιτρωσκόμενον, καὶ δεσμώτην γινόμενον, χαλκῷ κεράμῳ καὶ πάγαις ἐπι μοιχείαις, ἄλλου κατῃθαλωμένου Θεοῦ ἀγρευόμενον. Τὸν δὲ τῆς μέθης ἐξάρχοντα, ὠδῖσι μὲν ἀλλοκότοις τοῖς φαύλοις κυοφορούμενον, οὐδέν τι μᾶλλον πλαττομέναις ἢ γελωμέναις, καὶ τιμὴν αἰσχρὰν καὶ ἀσχήμονα περιαπτέτωσαν· μαινάδας δέ τινας βακ χευούσας, καὶ σατύρου; ἐν ταῖς κατ' αὐτὸν ἑορταῖς κτηνοπρεπῶς ἐξορχουμένους καὶ ἄλλα ὅσα τῆς μέθης ἄξια, οἱ ἀληθῶς μεθύοντες περὶ τὸν ἀνδρόγυνον θεὸν ἐπιμαίνονται. Παρίτω αὐτοῖς Ἑρμῆς τάχα φίλτατος θεῶν, ἐπείπερ αὐτὸν Θεὸν κερδῷον δοξά ζουσι, καὶ ἐμπολαῖον ἱδρύουσι· καὶ οὗτοι γὰρ καθά. περ φιλοδοξίᾳ· οὕτω δὴ καὶ φιλοκερδείᾳ καταπνίο γονται, καὶ ἔρμαιον αὐτοῖς μᾶλλον τῇ ὕλῃ καὶ τοῖς περικοσμίοις χαίρειν, ἢ περὶ τὸ θεῖον ὑγιῶς δια κεῖσθαι σέβας. Μυθολογείτωσαν ἢ θαυμαζέτωσαν Ηρακλέος τὴν κύησιν, καθ᾽ ἣν ὠνομάσθη τριέσπερος, καὶ τοὺς πολλοὺς ἐκείνους ἄθλους ἀπαριθμείτωσαν, ἐξ ὧν θεὸς τοῖς ἀθέοις νενόμισται. Παραγέσθω αύ τοῖς ἡ φίλοπλος καὶ φιλοπόλεμος θεός Αθηνᾶ, ἡ ή Αἰγίδ᾽ ἔχουσ' ερίτιμον, ἀγήραον, ἀθανάτην τε, καὶ τὴν ἄλλην αὐτῆς ἐνόπλιον σκευήν, ἢ δείμασι καὶ ἐκπλήξεσι πάντοθεν ἐστεφάνωτο, ἐξαίσιον τοῖς ὁρῶσιν ἐμποιοῦσα τὸ δέος, ῥᾷστά τε ἐπιοῦσα τῶν πολεμίων τὰς φάλαγγας· οἷς μὲν ἐπικουρήσειν, ὧν ἐπετρόπευεν· οὓς δὲ ἀμυνεῖσθαι, ἀφ᾽ ὧν ἀπετρέπετο· πολὺ δ᾽ ἂν τὸ μάχιμον καὶ σοβαρὸν τοῖς ἄλλοις θεοῖς, οἱ τῶν ἀντιπάλων ἐκήδοντο, ἐπιφέρουσα πόθεν δὲ ἡμῖν ἡ ταύτης κύησις παραστήσεται, εἰ μὴ τῷ βουπλήγι τοῦ παραπλῆγος Διὸς τὴν κεφαλὴν Ηφαιστος κλυτοτέχνης εὐτέχνως διατέμοι; κἂν ὁ τεμὼν περὶ τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ πεπληγότος διήμαρτε τέκοι δ' ἂν αὕτη παρθένος εὐπειθέστερον, τὸν Ἐριχθό γιον τὸν διφυᾶ, τέρας ἄλλο τῶν προτέρων γελοιωδέστερον τε καὶ ἀπιστότερον· σοφὸς παρ' αὐτοῖς καὶ μέγας το β'.
col. 651–652page 322 of 529
PG 100:651ὁ Σαλμωνεύς, θεῶν καταλαζονευόμενος καὶ κάτωθεν ὑπηχῶν, καὶ ξένην ἐπινοῶν βροντῶν καὶ ἀστραπῶν μηχανουργίαν· ἀλλὰ τῆς πρὸς αὐτοὺς μεγαλαυχίας εὗρεν ἀντέκτισιν ὑπὸ Διὸς κεραυνούμενος. Τὴν Ῥέαν ἡμῖν τὴν τῶν θεῶν μητέρα γνωριζέτωσαν, καὶ τὰς περὶ αὐτὴν ἀπέμνους καὶ ἀτίμους τελετὰς καὶ μυστήρια, ἐπ' ἀσέμνοις πάθεσι παρά Φρυξὶν ἐνθουσιῶσι καὶ μαινομένοις αὐτῇ προσφερομένας· καὶ τούτων τοὺς μὲν τὸ σῶμα τεμνομένους τοῖς ξίφεσιν, ἵνα καθημαγμένοι τοῖς δαίμοσι προς φαινόμενοι, περιδοξότερον τὸ σέβας ἀνάπτοιεν· τοὺς δὲ καταυλοῦντας αὐτοῖς καὶ καταθέλγοντας, ὡς ἂν κηλούμενοι οἱ τεμνόμενοι ῥᾷον τους πόνους φέροιεν, περὶ δὲ τὰς ἐκτομὰς διεγείροιντο, καὶ πρὸς ἀκαθάρτους καὶ μυσαρὰς πράξεις ὁρμῷεν. Τὰ κατὰ τὴν Δήμητραν μυθολογούμενα μὴ παρείσθωσαν, θεσμούς μυστηρίων συμμυοῦσαν τοῖς σπέρμασι, τελεῖσθαί τε νύκτωρ τοῖς ἑορτάζουσι (νυκτὸς γὰρ ἦν άξια), καλεῖσθαί τε Δημήτρια καὶ Ελευσίνια, καὶ μυστήρια, ὡς μὴ δεῖν τινα τῶν τετελεσμένων, ή μεμνημένων, Εκφορά ποιεῖσθαι τὰ τῶν τελετῶν τοῖς ἀμυήτοις. "Ηρα ὀφθή σεται δυσὶν ἄκμοσιν ἐξημμένη τοὺς πόδας, χερσὶ δὲ πέδας ἀλύτους περικειμένη, οὕτως ἐξ οὐρανοῦ αἰω· ρουμένη τε καὶ τιμωρουμένη παρὰ Διὸς, ποινὴν ταύ την τίνουσα τῆς εἰς τὸν Ἡρακλέα ζηλοτυπίας, ηνίκα αὐτῷ τὸν θαλάττιον ἐπανετείνατο κλύδωνα • ᾗ και ἀνέμοις ἐπιτάττειν διδόασι, καὶ ὕπνῳ βάλλειν Θεὸν γοητευόμενον, ἵνα μὴ νήφων βοηθοίη τῷ κινδυνεύου τι· πόθεν ἡμᾶς τὰ ἑκαταῖα καὶ ἐμπουσσαῖα ἔκτοπα καὶ εἰ δεχθῇ ἐκφοβήσουσι φάσματα, ἃ καὶ ἐκ μόνης θέας τὴν κατάπληξιν καὶ τὰ δείματα επιφέρους, και μεγέθει δὲ δοκῶσιν ὑπεραίρειν οἱ τερατώδεις φαινόμενοι, δρακοντείαις τισὶν ἐνηρμοσμένοι κεφα λαῖς, τῷ πλάσματι καὶ τῷ μύθῳ συνδιαφθαρήσονται. Εἰσηγείσθωσαν καὶ κεραυνὸν προσκυνούμενον, καὶ πρὸς τοῦ κεραυνοβόλου Θεοῦ καταπιμπραμένην τὴν ἐρωμένην, ἡνίκα ἡ ἀντίζηλος Ηρα Σεμέλη συνεβούλευσε, μᾶλλον δὲ ἐπεβούλευσε, τοῦ ἐραστοῦ τῆς ὁμιλίας ὑποτιθεμένη τὸν τρόπον, ἵνα χάριν ἀντιλάβῃ παρ' αὐτοῦ, τὸν πρηστήριον ὄλεθρον. Δοκοῦσί μοι καὶ αὐτοὶ παρήσειν, εἴ γε μικρόν γοῦν παρ' αὐτοῖς σωφροσύνης έναυσμα ὑπολέλειπται, ἢ μνήμης ἀξιοῦν τὴν πάντων φευκτὴν καὶ ἀποτρόπαιον, φενκτότερόν τε καὶ ἀσχημονέστερον, καὶ γεννωμένην καὶ τιμωμένην ἑορταῖς ἐκτόποις καὶ κατεστυγημέναις, ἧς οἱ πάλαι τὴν αἰσχρουργίαν ὑπερεκπληττόμενοι, μαχλάδα καλῶς κατωνόμαζον, πολύκοινόν τε ! καὶ ἀνδρεράστριαν. Τάχα καὶ πάλιν τὸν Δωδωναίον ἡμῖν θεὸν ἀναπλάσειαν, καὶ τὴν δρὺν ἐκείνην ὑπηχοῦσαν τὰ μάταια, καὶ ταῖς προμάντεσι παραφθέγγεσθαι τὰ δεδογμένα θεσπίζουσαν· καὶ πάλιν ἀνδριὰς ἱδρυμένος μετέωρος, καὶ ῥάβδῳ παίων· τὸ χαλκούργημα, καὶ τὰ ἀπηχούμενον εναρμόνιον, ἵνα μηκέτι άφωνος ἀλλ' εὔφωνος ἢ πολύφωνος πρὸς αὐτῶν δογματίζης ται. Ποῦ τοῦ Δελφικοῦ τρίποδος τὰ φασματώδη λη ρήματα; πόθεν αὐτοῖς ἡ Πυθόμαντις παραφθέγξαν το, τοὺς δειλαίους καὶ ἄφρονας φαινακίζουσα; Που τῆς Κασταλίας πηγῆς τὰ μυθώδη καὶ ἀπατηλά φάσματα, παρὰ τῶν προσεδρευόντων δαιμόνων
col. 653–654page 323 of 529
PG 100:653ὑποπνεόμενα, καὶ ἐν ἴσῳ πνοεῖς καὶ αὔραις τῷ ἡ ὄντι λυόμενα ; Πῶς ἡ Δάφνη κρυφθήσεται, καὶ ποία γῆ ταύτην ὡς μήτηρ τοῖς κόλποις κατελεήσασα μ'. Καὶ ῖνα τὰ λοιπὰ παρῶμεν (τοῖς γὰρ πλείστοις ἐπεξιοῦσι συμβήσεται καὶ ἡμῖν, τοῖς ἐναγέσι καὶ βδελυροῖς συγκαταχραίνεσθαι καὶ μολύνεσθαι), αὐτοῦ που τὸν περὶ τούτων περιγράψωμεν λόγον, ἐπειδὴ καὶ ταῦτα πάλαι περιγέγραπται καὶ σεσίγηται· δῆλον δὲ ὅπως καὶ ὅθεν, παραγεγονότος τῷ κόσμῳ τοῦ διὰ τοῦ προφήτου προειρηκότος. Εξολοθρεύσω τὰ ὀνόματα τῶν εἰδώλων ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ οὐκέτι Β ἔσται αὐτῶν μνεία· ὅταν ἡ τοῦ σωτηρίου σταυροῦ χάρις διέλαμψε, καὶ τὸ θεῖον ἅπανταχόσε διέδραμε κήρυγμα, ἆρα γὰρ οὐ πάντα ἐκ ποδῶν γέγονε, καὶ ἀπελήλαται, καὶ λήθης βυθοῖς παραδέδοται; εἰ μὲν γάρ εἰσι, δεικνύτωσαν ποῦ καὶ παρὰ τίσι ταῦτα· εἰ δὲ τοὐκ εἰσὶν(οὐ γὰρ εἰσὶ), τί μάτην διαλοιδορούνται Χριστιανοῖς, ἐπιφημίζοντες αὐτοῖς οἱ συκοφάνται καὶ τῆς ἀληθείας κατήγοροι, & μήτε έδρασαν, μήτε διενοήσαντο πώποτε ; εἰ δὲ αὐτοὶ πεπλάνηνται καὶ εἰσὶ δεισιδαίμονες, ἑαυτῶν κατηγορείτωσαν, ἑαυτοὺς μωμείσθωσαν οἱ ἐξάγιστοι καὶ διαγελάτωσαν· ἡ γὰρ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία, ἄσπιλος καὶ μώμου παντὸς ἐλευθέρα τυγχάνει· ἀλλὰ σιωπᾶται ταῦτα· σιωπῆς γὰρ ὄντως καὶ λήθης βαθείας άξια· ὡς ὄφελόν γε καὶ αὐτοὶ τὴν σιωπὴν ὡσαύτως ἐκείνοις ἡσπάσαντο - Ομοιοι γὰρ αὐτοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς· ὅτι σιγάν ἄμεινον καὶ λυσιτελέστερον, ἢ λαλεῖν δυσσεβῶς καὶ ἀθέως, ἃ μήτε λέγειν μήτε ἐννοεῖν θέμις τοῖς γε ὡς ἀληθῶς ἐρῶσι τοῦ κρείττονος. Τίς γὰρ οὕτως ἐπὶ ματαιότητι βεβοημένος ἐστὶν, ὅστις αὐτῶν τοὺς εἰσ καίους καὶ ἀσυνέτους ἀποδέξαιτο λόγους; τίς οὕτως Αμοιρηκώς αἰσθήσεως, καὶ παρενηνεγμένος τὰς φρέσ νας; οὐδεὶς οὕτω κτηνώδης καὶ πάσης βοσκηματώδους ἀνοίας ἀνοητότερος, μᾶλλον δὲ οὐδὲ δαιμονώντων ἢ ἐξεστηκότων τις, ὥστε τῶν βληχημάτων αὐτῶν, καὶ ληρημάτων ἀνέχεσθαι· ἀλλὰ ταῦτα μὲν παῖδες Ελλήνων παιζέτωσαν, οἵ τε πάλαι, καὶ οἱ παρ' ἡμῖν νῦν Ἑλληνίζοντες· ἡμῖν δὲ τιμάσθω Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ προσκυνείσθω ἐν ἀληθείᾳ καὶ πνεύματι, ὡς Θεός ὁμοῦ χρηματίζων καὶ ἄνθρωπος προσκυνείσθω δὲ καὶ τὸ σεβάσμιον αὐτοῦ ἀπεικόνισμα, προσκυνεῖσθαι χρεών, καὶ γραφέσθω · γραπτὸν γὰρ ὡς ἀληθῶς καὶ περίγραπτον καὶ παθητὸν, ὅπερ ἐκ τῆς ἁγίας Δειπαρθένου Θεοτόκου προσείληφε σῶμα· εἴπερ καὶ αὐτὴ γραπτή τε καὶ περιγραπτή ἐτύγχανε, κἂν μὴ θέλωσιν οἱ παράφρονες· οὐ χωριζόμενον δέ, κἂν γράφοιτο, τοῦ συνηνωμένου αὐτῷ καθ᾿ ὑπό στασιν Θεοῦ Λόγου, ὥσπερ οὐδὲ τὰ ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομένο, πάθη, ἀπ' αὐτοῦ διέστηκεν· οὐδὲν γὰρ τούτων πρὸς διάστασιν ἐνεργῆσαι δύναται, δέξεται, ἵνα φυγοῦσα τὸν ἐραστὴν τὴν σωφροσύνην διασώσηται, καὶ φυτὸν τῇ κόρῃ ὁμώνυμον αὐτῷ ἀναβλαστήσῃ, πρὸς ψυχαγωγίαν τῆς ἀποτεύξεως τοῦ ἐρωμένου περιγινόμενον; Ποῦ νῦν τοῦ Λοξίου θεοῦ τοῦ χρησμολόγου τὰ λοξότερα χρησμῳδήματα, οἷς οἱ πυθόμενοι ἀγνοίᾳ καὶ ἀνοήτως ἀρχὰς καταλύουσιν Αγνοημένας ;
col. 655–656page 324 of 529
PG 100:655Α. μα'. Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον· ἔπειτα δὲ τῶν θεοπτῶν ἄλλος, πρὸς τοὺς ἐν νόμῳ καὶ σκιαῖς λατρεύοντας, τῷ θείῳ ἐμπνεόμενος κεκράξεται Πνεύ ματι· Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ· θυσίας οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν· διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσάγεται τῷ ὀνόματί μου, καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνυμά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παρτοκράτωρ. Ορᾶτε ὡς τὰ παλαιὰ ἐκβάλλεται, καὶ τα νέα ἡμῖν προδιαγράφεται; Θυσίαν γὰρ καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, ὁ μέγας ψάλλει Δαβίδ. Καί· Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους. Καί · Τὰς νουμη Β νίας ὑμῶν καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου, ὁ θεῖος διακέκραγεν Ησαΐας. Διὰ τούτων δὲ τάς τε ἐναίμους θυσίας ἐκτρέπεσθαι ἡμῖν αἰνίττεται, τάς τε τῶν μηνῶν καὶ καιρῶν ἀκαίρους παρατηρήσεις τε καὶ παραδόσεις· δῆλον τοίνυν κἀντεῦθεν, ὡς τὴν καθαρὰν καὶ εἰλικρινῆ θυσίαν τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείαν προεισκεκόμικεν ὁ τῶν ὅλων Θεός, ᾗ δὴ καὶ χαίρει καὶ ἥδεται· ταύτην πᾶσα ἡ ὑφ' ἡλίῳ οἰκείαν αὐτῷ καὶ φιλαιτάτην προσάγειν οἶδεν, ὡς ὀσμὴν εὐωδίας ἀνιεροῦσα ἐκάστοτε· ποῦ οὖν ἐνταῦθα τόπον ἕξει τὸ τῶν εἰδώλων σέβας, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἀθέτησις παντελὴς καὶ ἀφάνεια; Τί λέγετε; Πείθεσθε τοῖς ἱεροῖς λόγοις τούτοις; Από χρη γὰρ καὶ ταῦτα ἐκδυσωπῆσαι καὶ μαλάξαι τὴν ἀπιστίαν καὶ σκληροκαρδίαν ὑμῶν· ἢ βούλεσθε και λῶμεν καὶ ἄλλους τῶν θεηγόρων εἰς τὴν τῶν λόγων τούτων ἄρσιν; Οι συλλήψονται γε καὶ συνεργάσοντας τοῖς προπεπονηκόσιν, ἐκφανεστέραν δὲ ὑμῶν τὴν παράνοιαν καὶ δυσσέβειαν ἀποφανοῦσι, βαρυτέραν τε καὶ ἐπιπονωτέραν τὴν δίκην ἐπιψηφιοῦνται· κοινὴν γοῦν ὥσπερ ἔσχον τὴν ἐνηχοῦσαν αὐτοῖς παρά τοῦ Πνεύματος δωρεάν καὶ σοφίαν, οὕτω δὴ καν τοῖς περὶ τῆς σωτηρίας ἡμῶν διακονουμένοις αὐτοῖς παρὰ Θεοῦ λογίοις, ὁμογνώμονές τε καὶ σύνδρομα θέοντες δείκνυνται. Εἶεν δὴ οὖν, καὶ ἑτέρας ταῖς εἰρημέναις ἐπισυμπλέκοντες τῶν θεοφόρων ρήσεις, τὴν μὲν τοῦ Χρι στοῦ Ἐκκλησίαν διαβολῆς ἁπάση; καὶ μώμου παντὸς ἀπαλλάξομεν· τῶν δὲ δι' ἐναντίας τὰ δόγματα, πά της εμπληξίας καὶ ἀπάτης γέμοντα παραστήσομεν· καλείσθω τοίνυν πρὸς τὸν ἱερὸν τοῦτον σύλλογον Ησαΐας τῶν προφητῶν ὁ μεγαλοφωνότατος, καὶ συμφθεγγέσθω πόρρωθεν τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλ μαῖς, ἅτε τὴν ψυχὴν τῷ θείῳ κεκαθαρμένος ἄνθρακε τὰ ἐσύμενα προορώμενος, καὶ λεγέτω· Εσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ ἐπὶ τῶν ὀρέων, καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτὸν πάντα τὰ ἔθνη, καὶ πορεύσονται έθνη πολλὰ καὶ ἐροῦσι· Δεῦτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ το
col. 657–658page 325 of 529
PG 100:657λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον ἐθνῶν πολλῶν, καὶ ἐλέγξει ἔθνη πολλά. Τίνες ἄρα εἶεν αἱ ἐσχάται ἡμέραι, σαφηνιεῖ πάλιν ὁ μακάριος Παύλος Ἑβραίοις γράφων ὡδί· Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν γιῷ, ὃν ἔθηκε κληρονόμον πάντων, δι' οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησε. Καὶ αὖθις· Νῦν δὲ ἅπαξ ἐπὶ συντελεία τῶν αἰώνων, εἰς ἀθέτησιν ἁμαρτίας διὰ τῆς θυσίας αὐτοῦ πεφανέρωται. Και πάλιν Γαλάταις ἐπιστέλλων · Οτε ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ. Καὶ Ἐφεσίοις ὡσαύτως· Γνωρίσας ἡμῖν τὸ μυστήριον τοῦ θελήματος αὐτοῦ, Β κατὰ τὴν εὐδοκίαν αὐτοῦ, ἣν προέθετο ἐν αὐτῷ εἰς οἰκονομίαν τοῦ πληρώματος τῶν καιρῶν, ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ μήν καὶ ὁ θεῖος Πέτρος τὸ τῆς Ἐκκλησίας στήριγμα, οὕτω πού φησιν· Οτι οὐ φθαρτοῖς ἀργυρίῳ ἢ χρυσίῳ ἐλυτρώθητε ἐκ τῆς ματαίας ὑμῶν ἀναστροφῆς πατροπαραδότου, ἀλλὰ τιμῳ αἵματι ὡς ἀμνοῦ ἀμώμου καὶ ασπίλου Χριστοῦ, προεγνωσμένου μὲν πρὸ καταβολῆς κόσμου, φανερωθέντος δὲ ἐπ' ἐσχάτου τῶν χρόνων δι' ἡμᾶς τοὺς δι' αὐτοῦ πεπιστευκότας εἰς Θεόν. Καὶ ὁ τὰ θεῖα ἀπαστράπτων ὁ υἱὸς τῆς βροντῆς, Παιδία ἐσχάτη ὥρα ἐστὶ, φησί· καὶ καθὼς ἠκούσατε ὅτι ὁ ᾿Αντίχριστος ἔρχεται, καὶ νῦν Αντίχριστοι Τί δὲ δὴ βούλεται διασημαίνειν ἐνταῦθα τῷ θείῳ τούτῳ προφήτῃ ὁ λόγος, ἢ δῆλον ὡς ἐπὶ θειότερά τε καὶ ὑψηλότερα ἡμᾶς ἄντικρυς καλεῖ; ὅτῳ πείθεσθαί τε καὶ ἕπεσθαι τοὺς τὸ Πνεῦμα παραδεξαμένους προσήκει μάλιστα, μὴ μὴν ἔτι τῷ γράμματι προς καθεδεῖσθαι καὶ τοῖς αἰσθητοῖς κατασύρεσθαι, ὑψοῦ δὲ μᾶλλον διάττειν τὸν νοῦν, καὶ πρὸς τὰ κρείττω ἀπερείδειν καὶ τελεώτερα τὴν διάνοιαν, καὶ τῶν γηίνων καὶ χαμερπῶν ἀπανισταμένους, ἐπέκεινα τῶν φαινομένων ὡς ἄριστα ἐπανάγεσθαι· ὅρος τοίτου Κυρίου ἐμφανές υποληπτέον, ὡς ἐν συντόμῳ εἰπεῖν, τῆς ἱερᾶς Ἐκκλησίας τὸ περιφανὲς καὶ λαμπρὸν καὶ περίοπτον, καὶ ὅπερ αὐτὴν καταχρυσοί και κατακαλλύνει φαιδρῶς καὶ μάλα κοσμίως τῶν εὐαγγελικών διδαγμάτων τὸ διαφανές καὶ ὑπερύψηλον καὶ ἐπηρμένον ἐν δόγμασι, καὶ πᾶν ὑπεραῖρον ὑψη λον καὶ μετάρσιον· ᾧ τὰ ἀπηχήματα και κηρύγματα διαρρήδην κέκραγε, καὶ ταῖς ἁπάντων ἀκοαῖς ἐμβοᾷ διαπρύσια, τὴν ἔκφανσιν τοῦ θείου μυστηρίου ποιούμενα χρόνοις μὲν αἰωνίοις σεσιγημένου, φανερωθέντος δὲ διὰ Γραφῶν ἁγίων· τὸ δὲ ἐστιν ἡ τοῦ πολλοὶ γεγόνασιν, ὅθεν γινώσκομεν ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστίν. Αλλ' ὧδε μὲν τελευτάτω τὰ τῶν ἐσχά των· ὅτε μέντοι πρὸς λῆξιν ιόντος τοῦ χρόνου, καὶ πρὸς δυσμαῖς ὥσπερ καταφοιτῶντος τοῦ καιροῦ, ὡς. ἐγγυτάτω τῷ τοῦ κόσμου ἀφίγμεθα πέρατι, τότε δή, τότε τὸ εὐκλεὲς καὶ περίοπτον ὄρος καὶ οἶκος του Θεοῦ, οὕτως ἐμφανής αναδέδεικται.
col. 659–660page 326 of 529
PG 100:659Α Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οἰκονομία, ἣν φιλανθρώπως περὶ τὸ γένος ἐπεδείξατο τὸ ἀνθρώπειον, καὶ τῶν ἐντεῦθεν ἡμῖν πεφορημένων ἀγαθῶν τήν τε γνῶσιν καὶ τὴν ἐλπίδα, καὶ τίνι προσερχόμεθα του εὐαγγελιστοῦ τῶν τοιούτων ἀκουσόμεθα λέγοντος· Οὐ γὰρ προσεληλύθατε ψηλαφωμένῳ ἔρει, καὶ κεκαυμένῳ πυρὶ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ, καὶ σάλπιγγος ἤχῳ, καὶ φωνῇ ῥημάτων, ἧς οἱ ἀκού σαντες παρητήσαντο μὴ προστεθῆναι αὐτοῖς λότον (οὐκ ἔφερον γὰρ τὸ διαστελλόμενον), ἀλλὰ προσεληλύθατε Σιών ὄρει, καὶ πόλει Θεοῦ ζων τος, 'Ιερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριάσιν ἀγγέ λων πανηγύρει, καὶ Ἐκκλησίᾳ πρωτοτόκων ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων, καὶ κριτῇ Θεῷ πάν των, καὶ πνεύμασι δικαίων τετελειωμένων, καὶ διαθήκης νέας μεσίτῃ Ἰησοῦ, καὶ αἵματι βαντισμοῦ κρεῖττον λαλοῦντι παρὰ τὸν ᾿Αβελ· οὕτως οὖν ὅ τε προφητικός λόγος, καὶ τὸ ἀποστολικὴν κήρυγμα ἐπὶ τὰ οὐράνια τὸν νοῦν ἡμῶν πτεροί, καὶ τὰ ἐκεῖσε περινοεῖν καὶ καταθεᾶσθαι κάλλη, καὶ τὴν τῶν ἐναυλιζομένων καὶ εὐφραινομένων ἐν αὐτοῖς ἁγίων παρεγγυᾷ περισκοπεῖσθαι πανήγυριν, καὶ τὰ εὐαγγελικὰ ἡμῖν εἰσηγεῖται καὶ κατεπαγγέλλεται θεαυγῆ καὶ εὔσημα δόγματα· οἶκος Θεοῦ ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία δηλαδή, καθὰ δοκεῖ καὶ τῷ θείῳ. Παύλῳ Τιμοθέῳ ἐπιστέλλοντι, ἐν οἷς εἰδέναι ἔφασκε, Πῶς δεῖ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, ἥτις ἐστὶν Εκκλησία Θεοῦ ζῶντος. Τοιαῦται τῶν πεπιστευκότων αἱ ψυχαί, διὰ λόγου ὀρθοῦ καὶ πολιτείας ἀρίστης καθαιρόμεναι, τὸν ἐπὶ πάντων Θεὸν ἔνοικον ἐν αὐταῖς ἔχουσαι καθ' 8 εἴρηται· Ετοικήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεὸς, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν. Οὕτω δὴ θεοειδής ὢν & οἶκος ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων. τῶν ὑψηλῶν καὶ διαβεβηκότων ἐν θεωρίᾳ καθίδρυται, ὧν τὰ φρονήματα καὶ νοήματα τῶν ἐπιγείων καὶ ταπεινῶν ὑπερανεστήκεσαν, προφητῶν τε ἁγίων καὶ ἀποστόλων, λαμπρῶς διαφαινόμενα, ἐφ᾽ ὧν ὡς θε μελίων τῆς πίστεως ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ οἰκοδομουμένη ἐπεστήρικται. Πρὸς οὖν τοῦτο τὸ ὄρος καὶ τὸν οἶκον πόρρωθεν οἱ ἐξ ἐθνῶν ἐπειγόμενοι, μου νονού σαφῶς καὶ εἰς προβούλιον καθίστανται, τὴν ἐνε ταῦθα ἀλλήλοις ἀνάβασιν διακελευόμενοι, ἐφ᾽ ᾧ ἀναγγελήσεσθαι αὐτοῖς τὴν ὁδὸν ἐκείνην, ἣν ἐσπούδαζον καταλήψεσθαι· τίς δὲ δὴ πάλιν ἐστὶν ἡ ὁδός; Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις βοι· 'Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια. Καί · Αἱ ὁδοὶ Κυρίου εὐθεῖαι. καὶ αἱ τρίβοι ἀληθεῖς. Εἰς ἐν καὶ ὁδηγεῖσθαι οἱ ἅγιοι, πάλαι πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἀνεκεκράγεσαν ταύτην οὖν τὴν ὁδὸν καὶ τὴν τρίβον εὐστιβῆ τε καὶ εὐεπίβατον ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία διαστείχουσα, ἐκ τῆς χαμόθεν ἀπιστίας ἐπὶ τὴν ὑψηλὴν ἀναφοιτᾷ τῆς θείας ἐπιγνώσεως ἄνοδον, καὶ πρὸς τὴν ἄνω πόλιν Ἱερουσαλήμ, τὴν ἀκατάλυτον καὶ τῶν ἁγίων μητρόπολιν, ἐνθένδε ἰοῦσα καὶ τὸν παρόντα εξανύουσα χρόνον, αποβατίσαι καὶ καταπαῦσαι διὰ πίστεως ἀπεκδέχεται· κατίδοι δ' ἄν τις καὶ μάλα εὐπετῶς,
col. 661–662page 327 of 529
PG 100:661καὶ οὕτω τῆς προφητικής ρήσεως τὸ ἁπλανές τε Α καὶ ἀψευδέστατον· καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς οἴκοις έτσι τοῖς θείοις ναοίς, πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης κατεσπαρμένοις, ἁγιασμῷ τε καὶ δόξῃ ἐκπρεπῶς Αγλαϊσμένοις τε καὶ κατεστεμμένοις, καὶ ὄρεσιν ἀμφιλαφέσιν ἀπεικασμένοις, καὶ ὕλαις βαθείαις καὶ εὐθαλέσι πεπυκασμένοις, καθαίρονται μὲν ἁμαρτίας, Ἐν τούτοις οὖν ἐκ πασῶν γλωσσῶν τε καὶ γενεῶν περιαγειρομένοις ἑκάστοτε, τὰ θεῖα μυστήρια ἐκκαλύπτεται παρὰ τῶν ἱερῶν ἀναγνωσμάτων καὶ κατο ηχήσεων, καὶ τὸ σωτήριον θῦμα καὶ παντὸς τοῦ κόσ σμου καθάρσιον σφαγιαζόμενον, τὴν ἐκ τῶν ἁμαρτάδων αὐτοῖς ἐλευθερίαν, πίστει καὶ λογισμῶν προσ- 'Β τρέχουσι καθαρότητι καὶ μεταλαγχάνουσιν, ὡμολό. σηται παρεχόμενον· ἐξ ὧν δὴ πληθυνομένων τε καὶ κατευρυνομένων, τὰ τῶν εἰδώλων τεμένη καὶ οἱ βωμοὶ κραταιῶς κατεσείσθησάν τε καὶ καταβέβληνται, οὐδὲ ὅσον εἰδωλικῆς βδελυρίας εἰς μνήμην πιστοὺς ἰέναι, παντὸς ἐθνικοῦ καὶ θνητοῦ φρονήματος ἀνεπιδέκτους εἰσαεὶ διαμένοντας· Ἐκ Σιὼν δὲ ἐξελεύσεται νόμος και Λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ. Ἐκ γὰρ ταύτης τῆς αἰσθητῆς, οἷα τύπου οὔσης τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, ὁ θεῖος λόγος ἐμφανῶς ἐξελήλυθε, πάντα διαλαβὼν τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα· ἐνταῦθα γὰρ ἅπαντα τὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἐπράχθη μυστή μια· κατὰ τοσοῦτον δὲ τοῦ ἐν σκιαῖς καὶ ἐν γράμμασι κειμένου νόμου, ὅς ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ τῷ Σινᾷ δι ἀγγέλων λελάληται ὑπερανίσχειν πεπίστευται, καθ' ὅσον τῶν ὑλικῶν ὑπεραίρει τὰ ἄϋλα· ἐντεῦθεν καὶ οἱ ἱεροὶ ἀπόστολοι, τὰ ἔθνη ὡς μαθητεύσοντες, ἐξεπέμφθησαν ἐκπορεύεσθαι, τὴν λείαν ἐκείνην καὶ εὐθυ κάτην και σωτήριον ὁδὸν αὐτοῖς ἀνακαθαίροντες· Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον ἐθνῶν πολλῶν. Οἱ γὰρ ἄρτι τῷ λόγῳ τῆς χάριτος προσερχόμενοι, καὶ τὸ δέον μεταμανθάνοντες, τῆς πρὶν κεκρατηκυίας ἀπιστίας, ὑπ' αὐτῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας εἰς συναίσθησιν ἐρχόμενοι καταγινώσκουσιν, οίκοθεν τοὺς ἐλέγχους τῶν οὐχ ὁσίως πεπραγμένων επιφερόμενοι, καὶ αύθη αίρετον τῶν ἀποῤῥήτων τὴν γραφήν δημοσιεύοντες· ὧν συνετῶς καὶ ἐχεφρόνως τὸ βλαβερὸν καὶ κινδυνώδες διαπτύοντες, ἐπὶ τὰ κρείττω καὶ συμφέροντα καὶ σωτηρίας ἐχόμενα ταῖς σπουδαῖς χρώμενοι μετατίθενται· ὅτι δὲ οἱ περὶ τὰ χειροποίητα πόνοι καὶ ἡ ἐλπὶς ἐξηφάνισται, καὶ τῶν δι' αὐτῶν τιμωμένων δαιμόνων ή θεραπεία κατήργηται, ἀπὸ προστ ώπου τῆς δόξης τῆς ἰσχύος του παραγεγονότος Σωτή ρος, θραύοντος ὥσπερ καὶ καταῤῥηγνύντος τὰ γήινα καὶ χοϊκά φρονήματα τῶν τοῖς εἰδώλοις προσκειμένων, τὰ μικρὴν ὕστερον ἐπαγόμενα τῷ θεοφόρω δηλώσει. Φησί γάρ· Καὶ τὰ χειροποίητα πάντα κατακρύψουσιν, εἰσενέγκαντες αὐτὰ εἰς τὰ σπήλαια καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰς τρώγλας τῆς γῆς, ἀπὸ προσώπου του φόβου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτ τοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν γῆν· δι' αὐτῶν ἁγιάζονται δὲ ψυχάς τε καὶ σώματα, καὶ θείας ἅπαντες ἄνθρωποι καὶ σεβάσματι, ἀποπληροῦνται τῆς χάριτος οι πόθῳ προσιόντες
col. 663–664page 328 of 529
PG 100:663ἡ γὰρ ἤδη πᾶσιν ἐναργής καθέστηκε τοῖς ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοις, τῶν δαιμονικῶν ἀγαλμάτων ή τε ἀναίρεσις καὶ ἀφάνεια· ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ τούτοις ἐπός μενα, τῆς αὐτῆς ἐννοίας ἔχεται. Ἐπάγει γοῦν· Τῇ γὰρ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐκβαλεῖ ἄνθρωπος τὰ βδελύγματα αὐτοῦ τὰ ἀργυρᾶ καὶ χρυσᾶ, ἃ ἐπεθύμησαν προσκυνεῖν τοῖς ματαίοις καὶ ταῖς νυκτερίσι, τοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὰς τρώγλας τῆς στερεᾶς πέτρας, καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν, ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν τῆν. μβ'. Ζητήσαι δ' ἄν τις τὴν ἡμέραν ὁποία ποτ' ἂν εἴη, καθ᾽ ἣν ἐκβαλεῖ ἄνθρωπος τὰ βδελύγματα αὐτοῦ τὰ ἀργυρᾶ καὶ τὰ χρυσᾶ, εὕροι δ᾽ ἂν καὶ μάλα τα φῶς ταύτην ἐκείνην εἶναι, ἐν ᾗ ὁ τῶν ὅλων τῷ κατ σμῳ ἐπιδεδήμησε Κύριος, ὃς αὐτοῦ τῇ παρόδῳ δήσας τὸν ἰσχυρὸν, ᾐχμαλώτευσε καὶ διήρπασεν αὐτοῦ τὰ σκεύη, τοὺς κεκρατημένους ὑπὸ τῆς ἐκείνου τυραννίδος δηλαδή, καθὰ γέγραπται· Διότι, φησὶ, πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκύλα Σα μαρείας ἔναντι βασιλέως 'Ασσυρίων. μητροπόλεις δὲ αὗται Δαμασκὸς καὶ Σαμάρεια, ἡ μὲν Συρίας τὸ τηνικαῦτα προκαθεζομένη, καὶ τὴν τῶν Σύρων περιβεβλημένη δυναστείαν· ἡ δὲ τῶν δέκα φυλῶν τῶν ἐξ Ἰσραὴλ καταγόντων τὸ γένος ἐξάρχουσα ἀμφότεραι δὲ ἄγαν κατείδωλοι, καὶ τοῖς τοῦ διαβόλου ζυγοῖς ὑποβεβλημέναι, δύναμίν τε καὶ κτῆσιν πᾶσαν καὶ εἰδώλων ἰδέαν πεπορισμέναι, καὶ πλάνῃ κακο δαιμονίας μάλιστα ἐνισχημέναι, καὶ ὥσπερ ἀνάκτορον τι καὶ ἀνάθημα οἰκεῖν τε καὶ ἰδιαίτατον, τῷ τοῦ πονηροῦ ἀνατεθειμέναι κράτει· διὰ δὴ τούτων τῶν πόλεων οἷα ἐξόχων οὐσῶν καὶ ὑπερφερουσῶν ἐν κακίμ, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν ἡμῖν ὁ προφητικός και τεσήμηνε λόγος, τῆς τε ἐθνικῆς μοίρας, καὶ τῶν ἐκ περιτομής πεπιστευκότων· οὕτως τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, καὶ νηπιάσαι δι' ἡμᾶς εὐδοκήσαν, καταλη ζεται καὶ ἀφαιρεῖται τὰ σκύλα τοῦ ἐχθροῦ καὶ τὴν δύναμιν· τουτέστιν ἀφήρπασεν ἐκ τῆς χειρὸς αὐτοῦ πᾶν τὸ κατεξευγμένον αὐτῷ καὶ κατεσχημένον καθ' ὧν ἐδυνάστευεν· ἐντεῦθεν τὸν λόγον Σαμάρεια δέσ δεκται, ἀποσεισαμένη τὰ πάτρια Εύη καὶ νόμιμα οὕτω Χριστιανοὶ καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι οἱ τὴν Αντιόχου ἔχοντες ἐχρημάτιζον, καίτοι πρὸς τὴν εἰδωλικὴν πλάνην τὸ ἄστυ περιφανέστατον, καὶ τῶν πολλῶν ἐν κακίᾳ ἐπισημότατον· καὶ γὰρ οὖν περὶ αὐτὸ καὶ ἱερὸν τοῦ ᾿Απόλλωνος ίδρυτο, καὶ ἡ ἐκεῖ θεν ἐνεργοῦσα τοῦ ἐμφωλεύοντος δαίμονος ἐξαπάτη περίπυστος, ὅμως τὴν κακῶς ἐντεθησαυρισμένον τοῦ Σατανᾶ πλοῦτον καλῶς ἐσκυλεύοντο, καὶ τὰ χρυσά καὶ ἀργυρᾶ διεῤῥίπτουν ἀγάλματα. Οὕτως ὁ τῶν ἐθνῶν ἀπόστολος Κορινθίους πρὸς τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας ἀντεπανήγαγε· καὶ τοῦτο δεδήλωκε γεγραφὼς ὡδὶ πρὸς αὐτούς· Οἴδατε ὅτι ὅτε ἔθνη ἦτε, πρὸς τὰ εἴδωλα τὰ ἄφωνα ὡς ἂν ἤγεσθε ἀπαγά μενοι. Οὕτως ἐκ τοῦ βωμοῦ, τοὺς τοῦ βωμοῦ καὶ κατὰ πάντα δεισιδαιμονεστέρους ὁρῶν, εἷλεν ᾿Αθή
col. 665–666page 329 of 529
PG 100:665νῃσι καὶ ἄλλος ἀλλαχῇ τῶν ἀποστόλων, τὰ ἔθνη διαλαχόντες τοῦ ἐχθροῦ τὰ ταμιεῖα, καὶ θησαυροὺς τοὺς ἐξωγρημένους εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα διήρπασαν, καὶ τῷ Δεσπότῃ τῶν ὅλων πρωτόλειον ὥσπερ καὶ ἀπαρχὰς ἤδη προσήγαγον· κατὰ τοῦτον δὴ τὸν και ρὸν καὶ τὴν ἡμέραν ἐξέβαλον, τουτέστι βδελυρά ἡγοῦντό τε καὶ διέπτυον· ἐκεῖνα δὴ τὰ χειρόκμητα, καὶ τῶν διανοιῶν ἐξωστράκιζον· ὡς μηδὲ μνήμης αὐτῶν ἀνέχεσθαι πώποτε, ἤδη δὲ καὶ τὴν ὕλην αὐτ τήν, κἂν τῶν τιμιωτάτων οὖσα ἐτύγχανε παρὰ τοῖς πολλοῖς, διὰ φιλοθεΐας ὑπερβολὴν, παρεῤῥιμμένην καὶ καταπεφρονημένην δεδόχθαι, τὴν δὲ τῷ Θεῷ μόνῳ πρέπουσαν θυσίαν ἀνατιθέναι· οὐκοῦν τὸ κα βδηλον καὶ ἀπατηλὸν ἐκείνων ἀποπεμπόμενοι, ἐπὶ τὴν στερεὰν πέτραν ἀναγκαίως καὶ ἄγαν εὐκαιρότατα ἠπείγοντο· ἡ δὲ ἐστιν, ὡς ὁ τῆς καθ' ἡμᾶς θεοσο- Β φίας ἐξεπίσταται λόγος, ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν· φησὶ γὰρ ὁ καταλαβὼν ὅσον κατελήφθη· ὡς οἱ πα τέρες ἡμῶν πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικόν ἔπιον· ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθού της πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. Ὁ δ' αὖ κεκαθαρμένον τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα καὶ διαυγὲς ἔχων, Ἰδοὺ τίθημι, ἔφη, ἐν Σιών λίθον προσκόμματος, καὶ πέτραν σκανδάλου· καὶ πῶς ὁ πιστεύων· ἐπ' Καὶ Δαβὶδ ὁ θεῖος, ἐν πέτρῃ ἑαυτὸν ἡμῖν ὑψούμε- C νον εἰσκεκόμικε· καὶ ἄλλα ἅττα πρὸς τῶν ἱερῶν Λογίων εκπεφασμένα, καὶ μυστικῶς τὴν πέτραν ταύτην ἡμῖν ὑποφαίνοντα πεπαιδεύμεθα, ἧς δὴ τὰς σχισμὰς καὶ τὰς τρώγλας εἰσδύονται, οἱ πρὸς αὐτὴν καταφεύγοντες· ἄστινας δὴ ταύτας ὑποληπτέον ; τά σε τῆς θεολογίας ὑψηλὰ καὶ ἀπόῤῥητα, καὶ τῆς κατά Χριστὸν οἰκονομίας τὰ ἐνδότατα καὶ ἀποκεκρυμμένα μυστήρια· ὅτι ἐν αὐτῷ πάντες οἱ θησαυροί τῆς γνώσεως καὶ τῆς σοφίας ἀπόκρυφοι · 2 πρῶτα μὲν ἐμφανὴ τοῖς ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπταις καὶ ὑπηρέταις τοῦ λόγου καθέστηκε, δι᾿ αὐτῶν δὲ καὶ ἡμῖν, καθ' ὅσον ἐφικτόν, τοῖς μετέπειτα εκκαλύπτεται καὶ σου φῶς ὑπανοίγετα:· ὁπηνίκα τῶν ταῦτα εὐαγγελιζομένων, ὁ μὲν τῆς βροντῆς υἱὸς ἄνωθεν ἐμπνεόμενος, καὶ πρὸς τὰ ὕψη τῆς θεωρίας τὸν καθαρώτατον καὶ D ἀκηλίδωτον νοῦν ἀνανηξάμενος, καὶ τὰ θεῖα ἐνθέως μυούμενος, ἐκεῖθεν ἡμῖν τὴν τοῦ λόγου πρὸς τὸν πατέρα συναΐδιον καὶ ὁμότιμον ἀπέστραψεν ὕπαρξιν ἐν ἀρχῇ εἶναι τὸν Λόγον, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἶναι, καὶ Θεὸν εἶναι διατρανῶν καὶ ἐκπαιδεύων σαφέστατα· ὁ δὲ εἰς τὰ τῆς θείας συγκαταβάσεως, καθ' ὅσον παρὰ τῆς χάριτος ἐνελάμπετο, ἀφικόμενος βάθη, τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν γέννησιν θεοπρεπῶς ὥσπερ ήν εἰσ ηγήσατο· εἶεν δ' ἂν ταῦτα, εἴποι τις ἂν, καὶ λίαν ὀρθό τατα, εἰς ἃ ἐπεθύμουν παρακύψαι καὶ ἄγγελοι, ὡς ποτὲ καὶ αὐτοῖς ἀποκεκρυμμένα καὶ ἄβατα, κατά αὐτῷ οὐ καταισχυνθήσεται. Τὸ μὲν, διὰ τοὺς προσκεκρουκότας· τὸ δὲ, διὰ τοὺς πεπιστευκότας - καὶ Μωσέα ἴσμεν δή που τῇ πέτρα καλυπτόμενον, καὶ μόλις προσβλέψαντα τὰ ὀπίσθια Θεοῦ, ἐκεῖθεν ἀποκαλυπτόμενον, καὶ ταῦτα συμβολικῶς ἀμυδρὰ τῆς οἰκονομίας τῆς σωτηρίου διδασκόμενον ἀπηχήματα.
col. 667–668page 330 of 529
PG 100:667Α. καιροὺς δὲ θεοκρίτως οἰκονομούμενά τε καὶ ἐκφαινόμενα· εἰς ταύτας τοίνυν τῆς σοφίας καὶ τῆς πέτρας, τὰς μυστικὰς καὶ ἀνεκφράστους ρωχμάς τε καὶ σπήλυγγας, ὁ εἰσδὺς διὰ πίστεως, τῶν μὲν κρειττόνων καὶ τελεωτέρων τὴν γνῶσιν συνερανίζεται, καὶ πρὸς τὴν σώζουσαν ποδηγεῖται τρίβον, σκέπεταί τε καὶ φρουρεῖται, οἷα τηρούμενος ἀπὸ πάσης καυστικῆς καὶ φθοροποιοῦ τῶν πονηρῶν δυνάμεων, τῶν τὰ βάθη τῆς ψυχῆς διασμυχόντων καὶ καταπιμπράντων, ενεργείας, ποικίλας δὲ καὶ πολυειδεῖς τῆς χάριτος διακληρούται τὰς δωρεά;· ' μὲν γὰρ τῶν προσιόντων καὶ πιστευόν των δίδοται λόγος σοφίας, ᾧ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις, ἄλλῳ δὲ χαρίσματα ιαμάτων, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνα μεων, καὶ ἑτέρῳ ἔτερα. Ως συλλαβόντα εἰπεῖν πάντα ἐνεργοῦντος ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται· ἐνθένδε τε ἐπὶ τὰς μονὰς ἐκείνας, τὰς πολλάς τε καὶ διαφόρους καὶ τῷ πατρὶ εὐτρεπιζομένας, διὰ τοὺς τῆς κλήσεως ἀναλόγως πολιτευσαμένους ἀφίξεται. μγ'. Οὕτω τοίνυν οἱ πάλαι ὑποτεταγμένοι τῇ μας ταιότητι, εἴ που τὸ λαμπρὸν τοῦ χρυσοῦ ποτε κατ επλάγησαν, ἢ τὸ διαφανές τοῦ ἀργύρου ἐτεθήπεσαν, αὐτήν τε τὴν ὕλην καὶ τὰ ἀπ' αὐτῆς διειργασμένα τῶν ἀνοήτων εἰς προσκύνησιν [εἰς τοῦτο γὰρ σκακό τητος καὶ φρενοβλαβείας κατώλισθον, ἐν ἴσῳ που καὶ Θεοῦ σεβάσματι ἀφρόνως τιθέμενοι, καν τοῖς εὐτελεστέροις τῶν ζώων προσεσχηκότες· καθὰ καὶ ἑτέρωθι που τῆς Γραφῆς, μυίαν Θεὸν ᾿Ακαρῶν τι μωμένην ἀκούομεν ]· ἤδη παρὰ τῶν διδασκάλων τῆς οἰκουμένης τὸν λόγον κατήχηνται, καὶ πεπιστεύκασιν ὅτα ὡς Θεὸς ὁ κηρυσσόμενος ὑπερφυῆ καὶ ἐξαί σια, τὸ μεγαλουργὸν τῆς θείας δυνάμεως, ενδεικύμε νος τὴν γῆν ἐκπεριιών τεθαυματούργηκεν· ὅσα τε ώς ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἡμετέρας ἑκὼν παθεῖν κατεδέξατο, τὸ ταπεινὸν καὶ εὐτελὲς τῆς καθ' ἡμᾶς πτωχείας ἀμφιεσμενος· ὑπὸ δὴ τούτων τών φόβον Κυρίου ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς ὠδίνοντες, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης καὶ ἰσχύος των μεγαλείων αὐτοῦ ὑπερ εκπληττόμενοι, πᾶσαν μὲν καταμυσαττόμενοι διο εγέλασαν πλάνην, παντὸς δὲ προσύλου καὶ ἐμπαθούς φρονήματος ἐλευθέρας τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς διετήρησαν· καὶ μηκέτι θεοποιεῖν τὴν κτίσιν μανθάνοντες, μηδὲ τοῖς ἔργοις προσκυνεῖν τῶν χειρῶν αὐτῶν, μόνῳ δὲ Θεῷ προσφέρειν τὴν λατρείαν προσήκουσαν οὔτ' οὖν προσκυνοῦσιν ἢ σέβουσι, βδελύσσονται δὲ καὶ ἀπελαύνουσι δαίμονας, καὶ ὡς ἄγος ἐκτρέπονται, καὶ ἅπαν ἐκπορθοῦσιν εἰδώλων τὸ σέβασμα· ἐντεῦθεν τὴν φοβερὴν ἐκείνην καὶ μεγάλην τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἔλευσιν ἀπεκδέχονται, ὁπόταν μέλλοι κατὰ τὴν κοινὴν πάντων ἀνάστασιν, μετὰ τῆς πατρικῆς δόξης σὺν ἁγίοις ἀγγέλοις παραγίνεσθαι, θραῦσαι μὲν καὶ κολάσαι τοὺς ἀπειθήσαντάς τε καὶ τραχηλιάσαντας, ἐπιῤῥεπῶς σχόντας πρός τε τὴν ὕλην καὶ τὰ ἐγκόσμια, καὶ τοῖς τοῦ κοσμοκράτορος υπεζευγμένους θελήματι, τρυφῆς δὲ ἀκηράτου καὶ βασιλείας ἀξίους ἀναδεῖξαι τοὺς δουλεύοντας αὐτῷ καὶ ἡγαπηκότας αὐτοῦ τὴν ἐπιφάνειαν.
col. 669–670page 331 of 529
PG 100:669Ὅτι δὲ οἱ ταῦτα δεδιδαγμένοι, καὶ πρὸς τὸ τῆς A θεογνωσίας ἀνιπτάμενοι φῶς, τῶν ματαίων και ἀναισθήτων πάμπαν ἀφέξονται, καὶ πεπαύσεται ἡ πρὸς τὰ ἄψυχα μανία, ἡ αὐτὸς ἡμᾶς θεοφόρος ἐκδιδάξει, ούτωσὶ λέγων· Τὰ ὦτα δώσουσιν ἀκούειν, καὶ ἡ καρδία τῶν ἀσθενούντων προσέξει τοῦ ἀκούειν, καὶ αἱ γλῶσσαι αι ψελλίζουσαι ταχύ μαθήσονται λαλεῖν εἰρήνην, καὶ οὐκέτι μὴ εἶ πωσι τῷ μωρῷ ἄρχειν· καὶ οὐκέτι μὴ εἴπωσιν οἱ ὑπηρέται σου, Σίγα· ὁ γὰρ μωρὸς μωρὰ λαλή σει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει, τοῦ συντελεῖν τὰ ἄνομα, καὶ λαλεῖν πρὸς Κύριον πλάνησιν. Ἐνταῦθα μὲν τὰ ὦτα προσέχειν καὶ ἀκούειν τῶν ἀσθενούντων, καὶ μέν γε καὶ τὰς γλώσσας τὰς ψελλίζούσας ταχύ μαθήσεσθαι λαλεῖν, ὁ προφητικός λόγος προανακρούεται· τὰ παραπλήσια δὲ τούτοις, καὶ τὸν τρόπον καθ' ὅν τὰ λελωβημένα καὶ διεστραμμένα ρωσθήσεται καὶ διορθωθήσεται, οὐ πολλῷ ὕστερον ἀποδείκνυσι· πῶς δὲ ταῦτα ἐκβήσεται τε καὶ διαπερανθήσεται; "Οτι τοι, φησίν, ἥξει ὁ Θεὸς ἡμῶν καὶ σώσει ἡμᾶς· τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα χωρῶν ἀκούσονται· τότε αλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλὸς, καὶ τρανωθήσεται γλώσσα μογελάλων· ὅτι ἐῤῥάγη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ· καὶ ἡ ἄνυδρος ἔσται εἰς ἕλη, καὶ εἰς τὴν διψῶσαν γῆν πηγὴ ὕδατος ἔσται. Ηδη δὲ καὶ ἑτέρωθι τὰ τούτοις ἐφάμιλλά φησι· καὶ ἀκούσονται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ χωροι. λόγους βιβλίων, καὶ ἐν τῇ σκοτίᾳ καὶ τῇ ὀμίχλη ὀφθαλμοὶ τυφλῶν βλέψονται, καὶ ἀγαλλιάσονται πτωχοὶ διὰ Κύριον ἐν εὐφροσύνῃ, καὶ οἱ ἀπηλπισμένοι τῶν ἀνθρώπων ἐμπλησθήσονται εὐφροσύ της. Αρ' οὖν οὐ παντί τῳ σαφὲς ὡς διὰ τούτων τὴν τῆς ψυχῆς λώβην καὶ τὰ πάθη ὁ λόγος ἡμῖν ὑπαινία. σεται, καὶ τὴν ψευδῆ καὶ ἐνδιάστροφον δόξαν; ἣν δὴ περὶ τὴν ἀλήθειαν σκάζοντες, μᾶλλον δὲ τέλεον τῆς ἀληθείας ἀποπεπτωκότες, καὶ φύσει καὶ ἀληθῶς Θεὸν ἀγνοοῦντες καὶ ἀθετοῦντες, οἱ πάλαι κτηνώδεις καὶ ἀνόητοι ἄνθρωποι ἀντὶ τῆς ὑγιοῦς καὶ εὐθυτά της προείλοντο, καὶ τὴν πολύθεον ἐνόσουν πλάνην· οὐ γὰρ δή που τῶν σωματικῶν δὴ τούτων καὶ ἐν αἰσθήσει προφαινομένων την πήρωσιν, κατὰ τὴν πρόχειρον αὐτῶν ἐκληπτέον ἀπόδοσιν· τὴν γὰρ ἀναποκειμένην αὐτοῖς ἐκβασανίζων τις διάνοιαν, εὔ βις καὶ ἄγαν εὐμαρῶς, διὰ τῆς τούτων ὀνομασίας D τὰ τῆς ψυχῆς, χαρακτηριζόμενα πάθη τε καὶ κινή-, ματα · ἐπειδὴ τοῖς σωματικοῖς τούτοις μορίοις οργάνοις χρωμένη, ἅπερ ἂν κατὰ τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον, καὶ τὸ κεκρυμμένον καὶ ἀφανές βουλευτήριον διατίθεται, καὶ λογίζεται, δρᾷ τε, καὶ ἐξανύει, καὶ ἐκε καλύπτει τὰ ἑαυτῆς ὁρμήματα καὶ βουλεύματα οὕτως οὖν περὶ τὴν θείαν δόξαν, εἴ πού τινες ἐσφαλ τυφλώττειν τε καὶ χωλεύειν, ἢ ἄλλο γε τῶν εἰρημένων πάσχειν τι λέγοιντο ἂν εἰκότως, οὐκ ἂν πάν Τοὺς τοίνυν ἔτι τῇ ἀπιστίᾳ καὶ ἀθείᾳ κεκρατημέ μένην τε καὶ διεψευσμένην ἔχοιεν τὴν διάληψιν, περί τε τὴν τῶν πρακτέων διάσκεψιν ἁμαρτάνοιεν, τως τῆς ἔψεως ἢ τῆς βαδίσεως ἢ ἄλλης ἡστινοσοῦν ἐνεργείας συμπαραβλαπτομένης, καὶ τῇ τῶν λογι σμῶν διατιθεμένης παρεκτροπή.
col. 671–672page 332 of 529
PG 100:671Α νους, τοιούτους ὁ Λόγος ἱερὸς διαγράφει · δεξαμένους δὲ τῆς ἰατρείας τὴν χάριν, προηγουμένως μὲν ἠρέω στηκυίας τῇ δυσσεβείᾳ τὰς ψυχὰς, ἐῤῥῶσθαί τε καὶ διωρθῶσθαι, κεκαθάρθαι τε καὶ πεφωτίσθαι λημῶντα ἐξ ἀθεΐας τῆς διανοίας τὰ ὄμματα· ἑπομένως δὲ τῷ περιόντι τῆς πίστεως· οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὰ δή που καθηγιάσθαι τὰ μέλη, καὶ εὐεξίαν ἀρίστην ὅτι μά λιστα πεπορίσθαι, καλῶς τε αὐτοῖς ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ καὶ τῇ πρὸς Θεὸν εὐθύτητι ἀποκεχρῆσθαι· ἥκοντος γὰρ τοῦ σώζοντος, οἱ μὲν τὴν πήρωσιν τοῦ ἀληθινοῦ φω τὰς νοσοῦντές ποτε κατὰ τὸν νοούμενον ὀφθαλμόν, ὁρῶσι καθαρῶς εὐθύτητα νῦν· καὶ τῶν πεφωτισμένων τὸ ὀπτικὸν τῆς διανοίας ἕκαστος λέγει· Οἱ ὀφθαλμοὶ μου διὰ παντὸς πρὸς τὸν Κύριον, ὅτι αὐτὸς ἐκσπάσει ἐκ παγίδος τοὺς πόδας μου. Αἰτοῦσι γοῦν ὀφθαλμοὺς τοὺς νοερούς φωτίζεσθαι, ὥστε μὴ ὑπνώσειν εἰς θάνατον· εἶτα οἱ πρὶν τῆς καρδίας ἔχον· τες βεβυσμένα τὰ ὦτα, παρέχουσιν ἡνεωγμένα καὶ ευήκοα, εύηχον αὐτοῦ τὴν φωνὴν κατακουτίζεσθαι τῆς αἰνέσεως· οὕτως αἱ ψελλίζουσαι τῶν μογιλάλων γλώσσα:, αἱ ἄσημα καὶ ἀκαλλὴ μεμελετηκυίαί ποτε παραφθέγγεσθαι, τὰ χωρὰ καὶ ἄψυχα θεοὺς ὀνομάζουσαι, τραναί τε καὶ διηρθρωμέναι γενόμεναι, λα λεῖν εἰρήνην διὰ πίστεως μεμαθήκασι, τὸ μυστήριον τῆς Τριάδος ἐξᾴδουσαι, καὶ, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, καὶ τῆς εἰρήνης Θεὸς, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον. Οὕτως μελεταν νυκτὸς καὶ ἡμέρας τοῦ Θεοῦ τὰ λόγια παρεσκευάσαντο, καὶ λα λεῖν τὰς δυναστείας αὐτοῦ, καὶ τὰ θαυμάσια ἐκδιηγεῖσθαι, καὶ τὴν λογικὴν αὐτῷ λατρείαν προσφέρειν ἑκάστοτε, καθ' ὅ εἴρηται, ὅτι καρδίᾳ μὲν πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. Οὕτως καὶ ὁ χωλεύων ποτὲ κατὰ τὴν ἐγκάρ - διον πόρευσιν, ὀρθὰς ποιήσας τὰς τροχιὰς καὶ τὰς τρίβους, πρὸς τὴν τριπόθητον ἀγάπην τοῦ σώζοντος συμφλεγόμενος, κατὰ τὸν διψητικώτατον ἔλαφον ἐξάλλεται συντονώτατα. Ψάλλει γοῦν· "Ον τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν τὸν ζῶντα. Οὕτω συνελόντα φάναι, οἱ διψῶντες πρὸς τὴν πηγὴν τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀθανασίας ἐπείγονται Χριστὸν, τὸν καλοῦντα πάντας, διαρξήδην τε κεκραγότα· Ο διψῶν ἐρχέσθω πρός με, καὶ πινέτω, καὶ ἀντλεῖν ὕδωρ ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ σωτη ρίου παρεγγυώμενον· ἐντεῦθεν ἡ διψῶσα τοῦ Θεοῦ. ψυχὴ τὸ σωτήριον κατάρδεται καὶ πιαίνεται, εὐθαλὴς τε λοιπὸν καὶ εὔκοσμος διαφαίνεται· εὐσεβείς τε καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ἀρετῇ πάσῃ τὸ εὐανθὲς καὶ λαμπρὸν κοσμουμένη ὡς ἄριστα· ἀλλὰ τὰ μὲν τῶν ψυχῶν τῶν δεδεγμένων τὴν ἐκ τῆς ἀπιστίας ἐλευθερίαν, τοιαῦτα καὶ οὕτω θεοπρεπῶς ἔχοντα, καὶ ἀξίως τῆς τοῦ εὐεργετοῦντος φιλοτιμίας καὶ ἀφθο νίας, μᾶλλον δὲ φιλανθρωπίας, εἰπεῖν δικαιότερον. Οτι δὲ ὁ παραγενόμενος τῶν ψυχῶν ἰατρὸς, καὶ τῶν σωμάτων ἧκε θεραπευτής, δείκνυσι τῶν τεθεί ραπευμένων ἡ πληθὺς ἡ ἀναρίθμητος· τῇ γὰρ πίστε τῇ εἰς τὸν εὐεργέτην τὰς ψυχὰς καθαιρόμενοι, ἐπου
col. 673–674page 333 of 529
PG 100:673μένως σύνδρομα δέχονται καὶ τῶν σωμάτων οἱ κά μνοντες τὰ ἰάματα, ἡνίκα τὰ μεγάλα ἐκεῖνα καὶ πολυειδῆ ἐτελεσιούργει τεράστια· τυφλοῖς μὲν γὰρ τὸ βλέπειν τερατουργῶν ἐχαρίζετο, λεπροῖς δὲ ἐνήργει τὴν κάθαρσιν, χωλοῖς τὰς βάσεις ἐπηνώρθου καὶ κατεριώννυε· τοὺς παρειμένους καὶ κατεσκληκότας τὰ μέλη, ἀρτίους καὶ εὐσταλεῖς γινομένους ἀπέφαινε δαιμόνων ἐπιτιμῶν τὰ στίφη ἀπήλαυνε, καὶ τοὺς ὑπ' αὐτῶν ὀχλουμένους, τῆς ἁγρίας ἐφόδου ἀπήλλαττε καὶ ἄλλοι; ἄλλα νοτοῦσι τὴν ῥώμην παρείχετο, καὶ ἀπαξαπλῶς πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ὡς Θεὸς ὑπεράγαθος τὸ οἰκεῖον κατοικτείρων ποίημα, ἐν τῷ λαῷ θεραπεύων διετέλει· καὶ ἁμαρτημάτων, τὸ μεῖζον καὶ τελεώτερον (καὶ γὰρ ἐπ' ἐξουσίας ἦν αὐτῷ τῶν ἡμαρτημένων ἀνθρώποις ἡ ἄφεσις ), τὴν ἐλευθερίαν. δωρούμενος· οὕτως οἱ τοῦ λυτρω τοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν μαθηταί, μιμηταὶ τῆς ἀφάτου αὐτοῦ φιλανθρωπίας γενόμενοι, ἐπεὶ τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος ἐδέξαντο θαυματουργεῖν πα ραπλήσια, τὸν πρὸς τῇ ὡραίᾳ τοῦ ἱεροῦ προσαγορευομένη πύλῃ προσεδρεύοντα χωλὸν τελοῦσιν ἀρτί ποδα· ἵνα καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ τὸ προφητευόμενον ἐκπεραίνοιτο, Ἐξαλεῖται, φάσκων, ὡς ἔλαφος ε χωλός. Καὶ τἆλλα πάντα διὰ τῆς ἐνεργούσης χάρι τοῦ ἐπετέλουν ἐν τῷ λαῷ θαυμάσια οἷα, καὶ πρὸς τὴν ἀληθινὴν γνῶσιν ἐπέστρεφον. Ἀλλὰ τοῖς μὲν εὐπειθέσι τε καὶ εὐγνώμοσιν, οὔτ τως ἄνωθεν τὰ τῆς ἐλευθερίας παρεσχέθη· τοῖς δὲ ἀπειθοῦσι τῇ ἀληθείᾳ, τί ἔδωκεν ὁ Θεός; Πνεῦμα κατανύξεως, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν. Ἐπειδὴ ἀπεναντίας ἐκείνοις ἐν πᾶσ σιν ἦλθον. ᾿Ακοῇ γὰρ ἤκουσαν καὶ οὐ συνῆκαν, καὶ βλέποντες ἔβλεψαν καὶ οὐκ εἴδον· ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ήκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν. Καιροῦ γὰρ ἐνεστηκότος καθ᾽ ἂν τὸ ψεῦδος ἐπέλαβεν, οἱ τὸ πρὶν τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας κατηυγασμένοι, εκόντες τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς ἀπετυφλώθησαν, καὶ τὰ ὦτα τῆς καρδίας απέφραξαν, καὶ πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς πλάνης προσκεχωρήκασιν, ὡς μηδ' αὐτῶν τῶν προ φανῆ καὶ δεδημοσιευμένην ἐχόντων τὴν διάνοιαν προφητικῶν λογίων, ἀκούειν ἀνέχεσθαι· τί γὰρ τῶν ῥηθέντων ἢ βηθησομένων σαφέστερον ἢ λευκότερον; ἔχει γὰρ ὧδε· Τάδε λέγει Κύροις ὁ Θεὸς Ισραήλ. 'Εν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ πεποιθὼς ἔσται ὁ ἄνθρωπος ἐπὶ τὸν ποιήσαντα αὐτόν· οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὸν ἅγιον, τοῦ Ἰσραὴλ ἐμβλέψονται· καὶ οὐ μὴ πεποιθότες ὦσιν οὐκέτι ἐπὶ τοὺς ἀδικήσαντας αὐτοὺς, οὐδὲ ἐπὶ τοῖς βωμοῖς, οὐδὲ ἐπὶ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν, ἃ ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτ τῶν ἀλλ' ἔσονται πεποιθότες ἐπὶ τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ κόψονται τὰ δένδρα καὶ τὰ βδελύγματα αὐτῶν. Εἰ οὖν τὸ ὀπτικὴν τῆς διανοίας αὐτῶν μὴ πάντη ἐπεπήρωτο, καὶ τὸ τῆς ἀκοῆς αἰσθητήριον μὴ λίαν ἀπεδέθυστο, ἐλέγομεν ἂν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Βλέψατε καὶ ἀκούσατε καὶ προσέχετε τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τοῖς λογίοις τοῖς θεοπνεύσται; μὴ ἀπειθήσητε νῦν δὲ εἰς ἔσχατον παραπληξίας ἐλάσασι, τί ποτε
col. 675–676page 334 of 529
PG 100:675ἄρα φαίη τις αὐτοῖς, ἢ ἐκεῖνό γε ὁ ἐν Εὐαγγελίοις εἰρημένον ἐστίν; ὅτι εἰ Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ, ἀκούσονται αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ οὗτοι μὲν εἰκή φλυαροῦντες ἐρυθριάτωσαν, τοὺς δὲ συνιέντας καὶ νήφοντας πεπεῖσθαι ἄξιον, ὡς πέπαυται μὲν καὶ κατήργηται τῶν ματαίων σεβασμάτ των ή πλάνη· οὐκέτι οἱ τὸν ἑαυτῶν ἐπεγνωκότες Κύριον καὶ Ποιητήν, καὶ τῆς ζωῆς αὐτῶν ἀρχηγόν, εὐεργέτην τε ἐπὶ τηλικούτοις θαυμασίοις ὁμολογήσαντες, ἐπιστρέψαντες ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον, ἐροῦσι τῷ μωρῷ καὶ ἀναισθήτῳ καὶ κωφῷ· Θεὸς ἡμῶν εἶ σύ, καὶ σὺ ἡμᾶς ἐποίησας, καὶ τὰ ζωῆς πηδαλιουχεῖς τῆς ἡμετέρας, καὶ ἄρχεις ἡμῶν, καὶ εἰσηγῇ τὰ πρακτέα, καὶ μή· τί γὰρ τούτων αθλιώτερον ἢ φευ κτότερον; δεῖν δὲ οἶμαι καὶ λίαν εὐκαίρως ἐπὶ τὴν τῶν ἐθνῶν παλινδρομῆσαι τῷ λόγῳ κλήσιν, καὶ σκέ ψασθαι οἷα τούτων ἕνεκεν ὁ θεολόγο; οὗτός φησι Χώρα Ζαβουλών καὶ γῆ Νεφθαλεὶμ, καὶ οἱ λοιποὶ οἱ τὴν παραλίαν κατοικοῦντες καὶ πέραν τοῦ Ιορδάνου, τὰ μέρη τῶν ἐθνῶν τῆς Ἰουδαίας, δ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει, ἰδέτω φῶς μέγα· οἱ κατοικοῦντες ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, φῶς ἀνέτειλεν ἐφ' ὑμᾶς. Τῶν προφητικῶν τούτων μή σεων ἔνθεος καὶ σοφὸς ἐξηγητής, σαφῶς ἄγαν καὶ ἐμφανέστατα διαρθρῶν ἡμῖν αὐτῶν τὴν δύναμιν, καὶ τῶν προκηρυχθέντων διατρανῶν τὴν ἐκβασιν, Ματο θαῖος ὁ θεῖος ἀπόστολος, ὁ τὴν εὐαγγελικὴν ἡμῖν Ιστορίαν συνθεὶς, ὥσπερ τινὰ ῥίζαν καὶ θεμέλιον τῆς καθ᾿ ἡμᾶς προκαταβαλόμενος πίστεως, καὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οἰκονομίας ἔκδηλον καὶ καταφανές ποιούμενος τὸ μυστήριον, τοιάδε ἔφρασεν· Ἀκούσας ὁ Ἰησοῦς ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ καταλιπὼν τὴν Ναζαρέτ, ἐλθὼν κατώκησεν εἰς Καπερναούμ τὴν παραθαλασσίαν ἐν ὁρίοις Ζαβουλών καὶ Νεφθαλείμ· ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ησαίου τοῦ προφήτου, λέγοντος· Γῆ Ζαβουλών καὶ γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσσης πέραν του Ιορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν, ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει· εἶδε φῶς μέγα, καὶ τοῖς καθημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς· ἀπὸ τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς κηρύσσειν καὶ λέγειν· Μετανοεῖτε ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν. Οτι μὲν ὁ προφητικός λόγος, ήτοι ὁ εὐαγγελικές (εἰς ταυτὸν γὰρ ἀμφότερα ἔρχεται), διὰ τούτων ἐθνῶν πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ἐπιστροφὴν εἰσκεκόμικεν, οὐδὲ μακροτέρων δεήσει πόνων τοῖς γε ὡς ἄριστα νοεῖν ἐθέλουσι, καὶ τῶν τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς λό γίων οὐκ ἡμοιρηκόσι παντάπασιν· ἴσασι γὰρ οἱ ταῦτα πεπαιδευμένοι, ὅτι ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου οἱ τῆς ἐθνικῆς ἀλογίας ἐκάθηντο, οἷον ἐν σκότῳ βαθεῖ τῆς ἀγνοίας πεπεδημένοι; καὶ τῇ ἀχλύν τῆς ἁμαρτίας κατασκιαζόμενοι, ἅτε τῷ θείῳ φωτὶ τέως οὐδαμῶς περιαυγαζόμενοι, τῆς εἰδωλομανίας δὲ τῷ ζόφῳ τὰς ψυχὰς καταμελαινόμενοι, δ δὴ θανάτου χαλεπώτερόν τε καὶ δυσαχθέστερον ἂν εἴη· ψυχῆς γάρ ἐστιν ὅλε-
col. 677–678page 335 of 529
PG 100:677θρος, καὶ ζωῆς τῆς ἀληθοῦς παντελὴς ἀπότευξις. Τούτοις οὖν, φησί, τοῖς ἐν σκότῳ τῆς ἀγνοίας οἰκοῦσιν ἡ σωτήριος ἐπέλαμψε χάρις, καὶ ὁ τῆς δικαιοσύνης ἀνέτειλεν ἥλιος, τὴν νύκτα τῆς ἀθεΐας σκεδαννύ;" περίψει γὰρ κηρύσσων τὴν μετάνοιαν, ὡς ἀποστῆναι μὲν τῆς τῶν ἀρχόντων τοῦ σκότους εξουσίας, διαγε λάσαντας αὐτῶν τὴν ἀσθένειαν καὶ ἀπατηλὴν ἐνέργειαν, καλουμένους δὲ τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου Κυ ρίου πορεύεσθαι, τοῦ λέγοντος· Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα· καί· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Καί· Ο περιπατῶν ἐν τῷ φωτὶ οὐ προσκόπτει. Ἵνα προσερχόμενοι πρὸς αὐτὸν φωτίζωνσαι, καὶ μὴ καταισχυνθῶσι τὰ πρόσωπα· οἷα δὴ καὶ ὁ θεῖος ἐντέλλεται Παῦλος, Ὡς τέκνα φωτὸς, λέγων, περιπατεῖτε. Ο γὰρ καρπὸς τοῦ Πνεύματος ἐν πάσῃ ἀγαθωσύνῃ καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ἀληθείᾳ. Συνιέ. ναι τε ἐμμελῶς, ὅπως ἐπέστρεψαν πρὸς τὸν Θεὸν ἀπὸ τῶν εἰδώλων, δουλεύειν Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ, καὶ ἀναμένειν τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐκ τῶν οὐρανῶν, ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν· ἔξεστι δὲ τῷ φιλοπόνως ἐν τοῖς ἱεροῖς τούτοις λογίοις τὸν νοῦν ἀπερείδοντι, τὰ παραπλήσια τον θεοφόρον διιδεῖν, καὶ ἀλλαχόθι που προαγορεύοντα. Φησὶ γοῦν· "Εσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Τῆς δὴ οὖν οὕτω λαμπρᾶς καὶ πᾶσιν ἐκπύστου προῤῥήσεως, καὶ εἰς αυτά που τῆς οἰκουμένης περιαγγελλομένης τὰ ἔσχατα, καὶ διατρανούσης ἡμῖν ἐμφανέστατα, τὸν ἐκ Πατρὸς πρὸ αἰώνων ἐκλάμψαντα Θεόν Λόγον, ἐν τοῖς ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς ἐξ ὀσφύος τοῦ Δα- c διδ φύντα τὸ κατὰ σάρκα, οὐδ᾽ αὐτοὺς οἶμαι τοὺς ἀπειθεῖς καὶ τὰ ὦτα κατηχθισμένους ἀνηκόους τυγχάνειν· τί γὰρ ἂν εἴη τούτων τῶν φωνῶν ἐκδηλότερον, παραστῆσαί τε καὶ ἀνακαλύψαι καὶ τοῖς σφόδρα ἀνοηταίνουσι, τῆς οἰκονομίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὸ μυστήριον; Ηδη γὰρ πρὸς ἡμῶν ὡμολόγηται, ὡς ἡ πάναγνος θεομήτωρ ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατῆγε τὸ γένος· ἐξ ἧς μετὰ σαρκὸς ὁ Σωτὴρ τεθηλὼς ἀνατέταλκεν, ἤπερ δὴ Θεὸν τὸν αὐτὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον ὑπερφυῶς ἡμῖν ἀπεκύησε, διὸ καὶ κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκος ὑπάρχουσα πρὸς ἡμῶν γνωρίζεται· καὶ βεβαιοί τοῦτο ὁ παρθενικὸς μδ. Ηλίκην δὲ τὴν ἀρχὴν διακεκτήσεται, καὶ ἔτῳ τρόπῳ κατάρξει ἐθνῶν, θείῳ κινούμενος ὁ αὐ τὸς διακεκράξεται Πνεύματι· Βασιλέα μετὰ δόξης ὄψεσθε· καὶ ἐγὼ ἤγειρα αὐτοῖς μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα· καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι, αὐτὸς τόκος, τὸ ἀπαράγραπτον κεκτημένος ἐν ἅπασι, τοῦ ξένον ἢ κατὰ ἀνθρώπινον τρόπον τεχθέντος Χριστοῦ, καὶ ἄσυλον τὴν παρθενίαν, καὶ μετὰ τόκον, τῆς γεννησαμένης φυλάξαντος.
col. 679–680page 336 of 529
PG 100:679ἡ οἰκοδομήσει τὴν πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου αὐτὸς ἐπιστρέψει, οὐ μετὰ λύτρων οὐδὲ μετὰ δώρων, εἶπε Κύριος σαβαώθ. Καὶ πά λιν· Ἐγὼ ἄξω εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτοῦ, εἰρήνην καὶ ὑγείαν αὐτῷ· μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καθήσεται, τοῦ κατορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἐπιλαβέσθαι ἐν δικαιοσύνῃ καὶ κρίματι, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Ο ζῆλος Κυρίου σαβαώθ ποιήσει ταῦτα. Ὅτι μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ὁ δεσπόζων ἐν τῇ δυναστεία αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος, διὰ τούτων ἡμῖν εἰσενήνεκται, ὅς ἐστι Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐδένα τῶν τὸ καθ' ἡμᾶς ἐπεγνωκότων μυστήριον, ἀντερεῖν οἶμαι· αύτ Β τὸς γὰρ ἂν εἴη, παντί που δῆλον, καὶ οὐχ ἕτερος, βασιλεὺς ἐγηγερμένος δίκαιος καὶ σώζων, ὅς τὴν θείαν δικαιοσύνην ἡμῖν ἐγνώρισεν ἢ αὐτὸς ἡμῖν ἐγενήθη, ἀποστολικῶς εἰπεῖν· Σοφία ἀπὸ Θεοῦ καὶ δικαιοσύνη καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις. Ος δὴ καὶ τὴν πόλιν τὴν τοῦ Θεοῦ ᾠκοδόμησεν, οὐ περίγειόν τινα καὶ τὸ ἡδρασμένον οὐκ εἰσαεὶ κεκτημένην, ἐκείνη, δὲ μᾶλλον τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν, ἥτις νοοἶτο θεοπρεπῶς ἡ ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἧς τεχνίτης και δημιουργὸς ὁ Θεός, καθ᾿ ἣν τῶν πρωτοτόκων ἡ Ἐκ κλησία τῶν ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων, ταῖς θείαις ὁμοῦ πανηγυρίζει δυνάμεσιν· ἐπιστρέψει δὲ ὅτι καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ οἰκείου λαοῦ· τίνος δὴ τοῦτο καὶ ὅπως, ἀκούειν πάρεστιν· ἡμεν γὰρ ἀλη θῶς ποτε ἄνθρωποι, τὸν μὲν Ποιητήν ηγνοηκότες καὶ Κύριον, τὴν οἰκειότητα τὴν πρὸς αὐτὸν ἠρνημένοι, καὶ τοῦ δουλεύειν αὐτῷ διά τε τὴν ἐξ ἁμαρτίας ἀναλγησίαν, καὶ τὴν κρατοῦσαν τοῦ πονηροῦ καθ' ἡμῶν ἐπήρειαν, ἀποπεφοίτηκότες ὡς ποῤῥωτάτω· ὑπενηνέγμεθα δὲ τῇ ζεύγλῃ τοῦ ἐχθροῦ, οἷα Ανδρα ποδισμένοι καὶ ἐζωγρημένοι εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα, οἱ τὴν ἐλευθερίαν ἀφῃρημένοι, καὶ δουλεύειν αὐτῷ ἠναγκασμένοι. Αλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἦν Θεοῦ μὴ οὐχὶ τὸ οἰκεῖον φιλανθρώπως ἐπιδεῖν ποίημα, ἐπιφαίνεται ὁ λυτρωτής, ᾧ γε οὐ δώρων οὐδὲ λύτρων εδέησε τῶν ἐκτὸς, ἀλλ᾽ ἐκένωσεν ἑαυτὸν, λύτρον δεδωκώς ἀντὶ πάντων ἡμῶν τὸ οἰκεῖον αἷμα τὸ ζωοποιὸν καὶ σωτήριον· καὶ πά θος καὶ σταυρὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνατλὰς, ἀνέβη εἰς ὕψος, καὶ ἠχμαλώτευσεν ἐπιστρέψας τὴν ἡμῶν αἰχμαλωσίαν· φυσάμενος ὄντως ἡμᾶς τῆς Χαλδαϊκῆς τῶν αλιτηρίων δαιμόνων ἐξουσίας, καὶ τῆς βαρβάρου τοῦ νοητοῦ δυνάστου χειρὸς ἐξελών, καὶ ἐκτήσατο ἡμᾶς λαὸν περιούσιον, τοὺς δι᾿ ἐπιγνώσεως καὶ πίστεως εἰλικρινοῦς καὶ ὀρθῆς προσπεφευγότας αύτ τοῦ τῇ δεσποτείᾳ, κατάρχων καὶ βασιλεύων ἐφ' ἡμᾶ; εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀπιστήσει δὲ οὐδεὶς, ἢ ὅστις τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀπιστίαν καὶ ἀναισχυντίαν νενόσηκεν, ἔτι καταργούμενον ἐν τῇ ψυχῇ περιφέρων κάλυμμα, καὶ τὸ πάχος τῆς ἑαυτοῦ καρδίας ἀποξύσαι μὴ βου ληθεὶς τὸ τοῦ γράμματος, καὶ ταύτῃ γε εἰς τὰ θεῖα παρακύψαι μυστήρια οὐδαμῶς ἀξιούμενο;· εἰ γάρ του διαμφισβητοίη φάσκων, ὅτι δὴ βασιλέα τῶν καθ ἡμᾶς τινα ἐπὶ τὴν Ἰουδαίων ἀρχὴν προχειρισθησό
col. 681–682page 337 of 529
PG 100:681μενον, ὁ λόγος διασημαίνοι, ἀκούσεται πρός τε ἡμῶν Λ καὶ τῆς ἀληθείας αὐτῆς, ὡς κατὰ τὴν τοῦ ἱεροῦ Γράμματος παράδοσιν, μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος αὐτῶν ἐπάνοδον, οὐδείς πω τῶν παρ' αὐτοῖς, βασίλειον φαίνεται, ᾗπερ τὸ πρὶν οἱ κατ᾿ αὐτοὺς βασιλεῖς ἐκεχειροτόνηντο, διάδημα καταδησάμενος, ἢ ταῖς σκήπτροις τοῦ βασιλικοῦ ἀξιώματος εντεθρονισμέ νος, οὕτω τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ διὰ φωνῆς προφητῶν προθεσπίσαντος· ὑπὸ δημαγωγοῖς γὰρ καὶ ἱερεῦσι τὸ λοιπὸν διατελοῦντες κατεδείκνυντο· ὅθεν δῆλον, ὅτι οὐ ταύτην ἡμῖν ἐμφανίζει τὴν ἐπὶ Βαβυλῶνος αἰχμαλωσίαν ὁ λόγος· ἐγνωσμένων ὑφ᾽ ὧν τε και ὅτῳ τρόπῳ οἱ τῆς Βαβυλωνίας ἀνάγκης ἀπηλλαγμένοι, ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην παλινοστήσαντες ὀπίσω ἀνεκομίσθησαν, καθὰ δὴ ἐν τοῖς περὶ τούτων ἱστο ρουμένοις σαφῶς ἀναγέγραπται· διὸ ἐπ' ἐκείνοις ἐξειλῆφθαι τὰ προφητικά λόγια, λόγον οὐχ ἔξει · & δὲ ἴσμεν, καὶ πεπιστεύκαμεν, καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν διηγήσαντο ἡμῖν, ἐν οἷς ἑδραίως μάλα βεβήκαμεν, ταῦτα κηρύσσομεν, ὡς ἡμεῖς ἐσμεν οὓς ἐξ ἐθνῶν συναγήγερκεν, οἱ ἀκλινῶς ἐπ' αὐτὸν ἠλπικότες, οἱ λελυτρωμένο: ὑπὸ Κυρίου, οὓς ἐλυτρώσατο ἐκ χειρὸς τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν, καὶ ἐκ τῶν χωρῶν τοῦ σκότους καὶ τῆς τοῦ θανάτου σκιᾶς συνήγαγεν ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ δυσμῶν, καὶ βοῤῥᾶ, καὶ θαλάσσης, ἐν ἐρή μῳ καὶ ἀνύδρῳ τῆς ἀπιστίας ἐκ τῆς τοῦ δυσμενούς μεθοδείας πεπλανημένους ποτέ, καὶ τῶν σωτηρίων τῆς εὐσεβείας ναμάτων εστερημένους, οἷς τὴν χάν ριν τῆς θεογνωσίας ἄνωθεν ἡμῖν φιλανθρωπίας με βροις ὑετίζων δεδώρηται. Ως δ' οὖν καθιεῖσθαι ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβὶδ παρὰ τοῦ προφητικοῦ λόγου ὁ Σωτὴρ προαγορεύεται, ὁ θεῖος ἄγγελος πειθέτω τοὺς ἀνοήτους· εἰ μὴ καὶ αὐτὰς τὰς ἱερὰς των Εὐαγγελίων ἐξουδενώσουσιν, ὥσπερ καὶ τὰς ἄλλας τοῦ Πνεύματος ῥήσεις· ὃς ἐξ οὐρανοῦ κατιών, καὶ τῇ παναχράντῳ καὶ 'Αειπαρ θενομήτορι τὸ τῆς κοινῆς παντὸς τοῦ κόσμου των τηρίας εὐαγγελιζόμενος κεφάλαιον, τὸν ἐξ αὐτῆς τεχθησόμενον Σωτῆρα πάντων, Υιόν τε Υψίστου κληθήσεσθαι προανεφώνει, καὶ τὸν θρόνον Δαβὶδ λήψεσθαι, καὶ τὴν βασιλείαν ἕξειν τέλος οὐχ ἕξου σαν ἀλλὰ μὴν καὶ μέγαν ἔσεσθαι τὸν αὐτὸν καὶ μετὰ τῆς προσληφθησομένης προμήνυε φύσεως εἰδὼς αὐτὸν καὶ ὄντα καὶ προόντα, καὶ ἀεὶ ὄντα, καὶ μέγαν ὄντα, καὶ ἐπὶ πάντων Θεὸν ὄντα· τοιγάρτοι βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, καὶ ἄρχων πολλῶν ἐθε νῶν ὁ Ἐμμανουήλ, καὶ ὡς ἄνθρωπος ἐχρημάτισεν· ὑπερίδρυται γὰρ οὐδὲν ἧττον, καὶ κατὰ πάντων τό τε κράτος καὶ τὴν ὑπεροχὴν κέκτηται, ἐν τοῖς τῆς θεότητος καὶ μετὰ σαρκὸς διαπρέπων πλεονεκτήμασι · κἂν ἐπτώχευσεν ἑκὼν τῇ θείᾳ συγκαταβάσει χρησάμενος, τὴν καθ᾿ ἡμᾶς πτωχείαν ἐνδὺς, ὡς ἂν ἡμεῖς τὴν ἐκείνου καταπλουτισθῶμεν θεότητα· οὐκ οὖν πᾶσα ἀνάγκη, τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διὰ πάντων εἰσφέρεσθαι πρόσωπον· βασιλέως δὲ ἀνισταμένου καὶ τοιούτου βασιλέως, ἀκόλουθόν πως καὶ εὐπρεπὲς καὶ ἄρχοντας ὑπάρχειν ἀναλόγους, ἔθνη τε ὑποτετάχθαι, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ πάντα τὰ ἔθνη· πάντων γὰρ Βασιλεύς ἐστι καὶ Κύριος · ὥσπερ
col. 683–684page 338 of 529
PG 100:683ἡ γὰρ ἤδη πᾶσιν ἐναργής καθέστηκε τοῖς ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοις, τῶν δαιμονικῶν ἀγαλμάτων ή τε ἀναίρεσις καὶ ἀφάνεια· ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ τούτοις ἐπός μενα, τῆς αὐτῆς ἐννοίας ἔχεται. Ἐπάγει γοῦν· Τῇ γὰρ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐκβαλεῖ ἄνθρωπος τὰ βδελύγματα αὐτοῦ τὰ ἀργυρᾶ καὶ χρυσᾶ, ἃ ἐπεθύμησαν προσκυνεῖν τοῖς ματαίοις καὶ ταῖς νυκτερίσι, τοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὰς τρώγλας τῆς στερεᾶς πέτρας, καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν, ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν τῆν. μβ'. Ζητήσαι δ' ἄν τις τὴν ἡμέραν ὁποία ποτ' ἂν εἴη, καθ᾽ ἣν ἐκβαλεῖ ἄνθρωπος τὰ βδελύγματα αὐτοῦ τὰ ἀργυρᾶ καὶ τὰ χρυσᾶ, εὕροι δ᾽ ἂν καὶ μάλα τα φῶς ταύτην ἐκείνην εἶναι, ἐν ᾗ ὁ τῶν ὅλων τῷ κατ σμῳ ἐπιδεδήμησε Κύριος, ὃς αὐτοῦ τῇ παρόδῳ δήσας τὸν ἰσχυρὸν, ᾐχμαλώτευσε καὶ διήρπασεν αὐτοῦ τὰ σκεύη, τοὺς κεκρατημένους ὑπὸ τῆς ἐκείνου τυραννίδος δηλαδή, καθὰ γέγραπται· Διότι, φησὶ, πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα, λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ, καὶ τὰ σκύλα Σα μαρείας ἔναντι βασιλέως 'Ασσυρίων. μητροπόλεις δὲ αὗται Δαμασκὸς καὶ Σαμάρεια, ἡ μὲν Συρίας τὸ τηνικαῦτα προκαθεζομένη, καὶ τὴν τῶν Σύρων περιβεβλημένη δυναστείαν· ἡ δὲ τῶν δέκα φυλῶν τῶν ἐξ Ἰσραὴλ καταγόντων τὸ γένος ἐξάρχουσα - ἀμφότεραι δὲ ἄγαν κατείδωλοι, καὶ τοῖς τοῦ διαβόλου ζυγοῖς ὑποβεβλημέναι, δύναμίν τε καὶ κτῆσιν πᾶσαν καὶ εἰδώλων ἰδέαν πεπορισμέναι, καὶ πλάνῃ κακοδαιμονίας μάλιστα ἐνισχημέναι, καὶ ὥσπερ ἀνάκτορον τι καὶ ἀνάθημα οἰκεῖν τε καὶ ἰδιαίτατον, τῷ τοῦ πονηροῦ ἀνατεθειμέναι κράτει· διὰ δὴ τούτων τῶν πόλεων οἷα ἐξόχων οὐσῶν καὶ ὑπερφερουσῶν ἐν κακίμ, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν ἡμῖν ὁ προφητικός και τεσήμηνε λόγος, τῆς τε ἐθνικῆς μοίρας, καὶ τῶν ἐκ περιτομής πεπιστευκότων· οὕτως τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, καὶ νηπιάσαι δι' ἡμᾶς εὐδοκήσαν, καταλη ζεται καὶ ἀφαιρεῖται τὰ σκύλα τοῦ ἐχθροῦ καὶ τὴν δύναμιν· τουτέστιν ἀφήρπασεν ἐκ τῆς χειρὸς αὐτοῦ πᾶν τὸ κατεξευγμένον αὐτῷ καὶ κατεσχημένον καθ' ὧν ἐδυνάστευεν· ἐντεῦθεν τὸν λόγον Σαμάρεια δέσ δεκται, ἀποσεισαμένη τὰ πάτρια Εύη καὶ νόμιμα οὕτω Χριστιανοὶ καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι οἱ τὴν Αντιόχου ἔχοντες ἐχρημάτιζον, καίτοι πρὸς τὴν εἰδωλικὴν πλάνην τὸ ἄστυ περιφανέστατον, καὶ τῶν πολλῶν ἐν κακίᾳ ἐπισημότατον· καὶ γὰρ οὖν περὶ αὐτὸ καὶ ἱερὸν τοῦ ᾿Απόλλωνος ίδρυτο, καὶ ἡ ἐκεῖθεν ἐνεργοῦσα τοῦ ἐμφωλεύοντος δαίμονος ἐξαπάτη περίπυστος, ὅμως τὴν κακῶς ἐντεθησαυρισμένον τοῦ Σατανᾶ πλοῦτον καλῶς ἐσκυλεύοντο, καὶ τὰ χρυσά καὶ ἀργυρᾶ διεῤῥίπτουν ἀγάλματα. Οὕτως ὁ τῶν ἐθνῶν ἀπόστολος Κορινθίους πρὸς τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας ἀντεπανήγαγε· καὶ τοῦτο δεδήλωκε γεγραφὼς ὡδὶ πρὸς αὐτούς· Οἴδατε ὅτι ὅτε ἔθνη ἦτε, πρὸς τὰ εἴδωλα τὰ ἄφωνα ὡς ἂν ἤγεσθε ἀπαγά μενοι. Οὕτως ἐκ τοῦ βωμοῦ, τοὺς τοῦ βωμοῦ καὶ κατὰ πάντα δεισιδαιμονεστέρους ὁρῶν, εἷλεν ᾿Αθή
col. 685–686page 339 of 529
PG 100:685Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, φησίν, ἔσται Ἰσραὴλ τρίτος ἐν τοις Ασσυρίοις καὶ ἐν τοῖς Αἰγυπτίοις, εὐλογημένος ἐν τῇ γῇ ἦν εὐλόγησε Κύριος Σαβαώθ, λέγων· Εὐλογητὸς ἔσται ὁ λαός μου ὁ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν 'Ασσυρίοις, καὶ ἡ κληρονομία μου Ισραήλ· διὰ γὰρ τούτων τῶν ἀπηριθμημένων», τῶν κεκλημένων ἐθνῶν εἰς τὸ κήρυγμα ὁ λόγος παί ραδεδήλωκε τὸ πλήρωμα· κατόπιν δὲ τρίτος Ἰσραὴλ τέτακται, ἐπειδήπερ εἰ καὶ πολλῷ ἄποθεν, καὶ ἐξ ἀλλοδαπῆς καὶ βαρβάρου χώρας ἀφώρμητο, προφθάνει μὲν ὁ ᾿Ασσύριος καὶ προαρπάζει τὴν εἰς Χρι στὸν πίστιν, σωματικῶς ἔτι νηπιάζοντα προσκυνούμενον, καὶ δώροις ισαρίθμοις τῶν ἐπ᾿ αὐτῷ νοουμένων καὶ θεωρουμένων λόγων τὰ γέρα δεχόμενον· με'. Οπως δὲ τούτοις συγγενῆ τέ ἐστι καὶ ἐφ- Β άμιλλα τὰ ἀποστολικά διδάγματα, καὶ τὴν αὐτὴν ὥσπερ ἐρχόμενα τρίβον, ἀμογητι κατοψόμεθα· ὡς ἄρχειν τε τῶν ἐθνῶν ἤτοι τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας ὁ Σωτὴρ, καὶ ἐπ' αὐτὴν βασιλεύειν πιστεύεται, και φαλή τέ ἐστιν αὐτῆς, καὶ δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν ἄχρις οὗ θῇ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτ τοῦ, καὶ κληρονόμους ἀναδείκνυσι βασιλείας τοὺς εἰς αὐτὸν ἠλπικότας, διωμολόγηται · φήσει τοίνυν προειδο δραμὼν τῶν ἐθνῶν ὁ Ἀπόστολος· Θέλω δὲ ὑμᾶς εἰδέναι, ὅτι παντὸς ἀνδρὸς ἡ κεφαλὴ ὁ Χριστός ἐστι. Καὶ πάλιν· Ινα ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰητοῦ Χριστοῦ ὁ Πατὴρ τῆς δόξης δῴη ὑμῖν πνεῦ μα σοφίας καὶ ἀποκαλύψεως, ἐν ἐπιγνώσει αὐτοῦ, πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας ὑμῶν, εἰς τὸ εἰδέναι ὑμᾶς τίς ἐστιν ἡ ἐλπὶς τῆς κλήσεως αὐτοῦ, καὶ τίς ὁ πλοῦτος τῆς δόξης τῆς κληρονομίας αὐτοῦ ἐν τοῖς ἁγίοις, καὶ τί τὸ ὑπερ- (άλλον μέγεθος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς τοὺς πιστεύοντας, κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κράτους τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ἣν ἐνήργησεν ἐν τῷ Χριστῷ, ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ καθίσας ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ὑπεράνω πάσης ἀρο γῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως καὶ κυριότητος, καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου, οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι· καὶ πάντα υπέταξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν ἔδωκε κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ, ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληροῦντος. Καὶ, ὅτι Ὁ Θεός αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γονυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ κατα χθονίων. Καί Ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Και· Ἐστὲ ἐν αὐτῷ πεπληρωμένοι, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας. Καὶ πάλιν· Αληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ, αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ, ὁ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης φεύγοντος τὴν δεισιδαίμονα πλάνην ἀποκρουόμενος· δεύτερος δὲ Αἰγύπτιος ὑποδέχεται, τῇ καθόδῳ τοῦ μεθ᾿ ἂν τριταῖος Ἰσραὴλ πρόσεισι, καὶ ταῦτα καλούμενος ὑπὸ τοῦ κηρύσσοντος, καθάπερ τὰ ἱερὰ ἡμῖν ἀναταξάμενοι παραδεδώκασιν Εὐαγγέλια, τοῦ Κυρίου ἀπόστολοι. σε Coloss. 11, 9. 59 ibid.
col. 687–688page 340 of 529
PG 100:687ἀφῆς τῆς ἐπιχορηγίας κατ' ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέλους, τὴν αὔξησιν τοῦ σώματος ποιεῖται εἰς οἰκοδομὴν αὐτοῦ ἐν ἀγάπῃ. Καὶ πάλιν· "Οτι ὁ ἀνὴρ κεφαλὴ τῆς γυναικὸς, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας. Ἐπεὶ οὖν κεφαλὴν καὶ ἀρχὴν πάντων ἀπέφηνε τὸν Χριστὸν ὁ ἱερὸς Απόστολος, καὶ βασιλέα τῶν ὅλων ἀποδείκνυσιν, εἰσάγει αὐτὸν καὶ τοῖς πεπιστευκόσιν αὐτῷ βασιλείαν χαριζόμενον, ἐν οἷς φησι· Διδ βασιλείαν ἀσάλευτον παραλαμβάνοντες ἔχου μεν χάριν, δι' ἧς λατρεύομεν εὐαρέστως τῷ Θεῷ, μετὰ αἰδοῦς καὶ εὐλαβείας. Καί· Εὐχαριστοῦντες τῷ Πατρὶ τῷ ἱκανώσαντι ἡμᾶς εἰς τὴν μερίδα του κλήρου τῶν ἁγίων ἐν τῷ φωτί· ὃς ἐῤῥύσατο ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους, καὶ μετέστησεν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ, ἐν ᾧ ἔχομεν τὴν ἀπολύτρωσιν, τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτημάτων. ὡς δὲ τέκνα, καὶ ἀδελφοὶ, καὶ κληρονόμοι οἱ αὐτοὶ, προσέχειν δέον· Ὡς οὖν ἀπ εκαλύφθη τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις καὶ προφήταις ἐν Πνεύματι, εἶναι τὰ ἔθνη συγκληρονόμα, καὶ σύσσωμα, καὶ συμμέτοχα τῆς ἐπαγγελίας αὐτοῦ ἐν Χριστῷ, διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγενήθην διά κονος. - Τολμηρότερον δὲ ἔγραψα ὑμῖν, ἀδελφοί, ἀπὸ μέρους, ὡς ἐπαναμιμνήσκων ὑμᾶς διὰ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσάν μοι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸ εἶναι με λειτουργὸν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς τὰ ἔθνη, ἱερουργοῦντα τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ· ἵνα νῆται ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτος, ἡγιασμένη ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ εἶτα· "Οτι οὐκ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον, ἀλλ' ἐλάβετε πνεῦμα υἱοθεσίας, ἐν ᾧ κράζομεν, ᾿Αββὰ ὁ Πατήρ· αὐτὸ τὸ Πνεῦμα συμμαρτυρεῖ τῷ πνεύματι ἡμῶν ὅτι ἐσμὲν τέκνα Θεοῦ· εἰ δὲ τέκνα, καὶ κληρονόμοι, κληρονόμοι μὲν Θεοῦ, συγκληρονόμοι δὲ Χριστοῦ. Καὶ ἔπειτα · ῞Οτι οὐκέτι εἰ δοῦλος, ἀλλὰ υἱὸς καὶ κληρονόμος Θεοῦ διὰ Χριστοῦ. Οἷς συνηχήσει τῶν θεολόγων ἕτερος λέγων· ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Προσθείη δ' ἂν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου ἱερουργός - *Οτι ὑμεῖς ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέσ ρους· ἔπρεπε γὰρ αὐτῷ δι' δν τὰ πάντα, καὶ δι οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας ἡμῶν διὰ παθημάτων τελειῶσαι· ὅ τε γὰρ ἁγιάζων καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, ἐξ ἑνὸς πάντες· δι' ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύνεται ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν, λέγων· ἀπαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ ἐκκλησίας ὑμνήσω σε. Καὶ πάλιν· Οὓς προέγνω καὶ προς ώρισε συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, εἰς τὸ εἶναι αὐτὸν πρωτότοκον ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς· καὶ ἐπὶ τούτοις· Εν ᾧ περισσότερον βουλόμενος ὁ Θεὸς ἐπιδεῖξαι τοῖς κληρονόμοις τῆς ἐπαγγελίας τὸ ἀμετάθετον τῆς βουλῆς αὐτοῦ, ἐμεσίτευσεν ὅρκῳ· ἵνα διὰ δύο πραγμάτων ἀμεταθέτων, ἐν οἷς ἀδύνατον ψεύσασθαι θεὸν, ισχυ-
col. 689–690page 341 of 529
PG 100:689ρὰν παράκλησιν ἔχωμεν οἱ καταφεύγοντες κρατῆσαι τῆς προκειμένης ελπίδος. Καὶ πάλιν · Λέγω δὲ Ἰησοῦν Χριστὸν διάκονον γεγενῆσθαι περιτομῆς ὑπὲρ ἀληθείας Θεοῦ, εἰς τὸ βεβαιῶσαι τὰς ἐπαγγελίας τῶν πατέρων· τὰ δὲ ἔθνη ὑπὲρ ἐλέους δοξάσαι τὸν Θεὸν, καθώς γέγραπται· Διὰ τοῦτο ἐξομολογήσομαί σοι ἐν ἔθνεσι, Κύριε, καὶ τῷ ὀνόματί σου ψαλῶ. Καὶ πάλιν λέγει· Εὐφράνθητε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Καὶ πάλιν λέγει· Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔθνη· ἐπαινέσατε αὐτὸν, πάντες οἱ λαοί. Καὶ πάλιν Ησαΐας • Εσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Προσεκτέον δὲ ἐν τούτοις, ὅτι οὐ μόνον περὶ τῶν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ αὐτὰ φθέγγεται τῷ προφήτῃ ὁ ἱερὸς Ἀπόστολος - καὶ πρὸς ταῦτα τίς ἀντερεῖ λόγος ; οἱ γὰρ ήλεημέ- Β νοι δωρεάν παρὰ Θεοῦ, ἐκ τῆς ἀθεΐας ἐπὶ τὴν φιλοθείαν μεταταττόμενοι, ἑδραῖοι τῇ πίστει ἑστηκότες δοξολογοῦσι τὸν Θεὸν, οὐκ εἰδωλολατροῦσι, κἂν μὴ δοκῇ τοῖς ἐξεστηκόσι τε καὶ μεθύουσι· πῶς γὰρ αὐτοῖς μεταμελήσει τῶν ἐφ᾽ οἷς αὐλοῦσι μάλιστα ἡλίκων ἀγαθῶν δωρημάτων, ἐπεὶ τέκνα Θεοῦ καὶ κληρονόμοι διὰ πίστεως γενέσθαι ἠξίωνται, σῶμά τε Χριστοῦ καὶ μέλη χρηματίζοντες, οἷα δόξης τῆς ἀϊδίου ἐπορεγόμενοι, ὥστε τούτων ἀπολιπόντας τὴν χάριν καὶ τὴν λαμπρότητα, τῷ σκότῳ καὶ τῇ πλάνη προσθέσθαι; Εἰ δ᾽ οὖν καὶ ταῦτα τοῖς ἀνοσίοις ἄρδὴν ἀπήρνηται, ἀλλ' ἡμῖν γε πεπίστευται, καὶ του σοῦτον ὅσον καὶ ὑπεράγασθαι τῆς θείας τοῦ Σωτῆρος φιλανθρωπίας, ὁμολογεῖν τε σαφῶς ὅτι γε ὑπερβολή χρηστότητος κατὰ τὸ περιὸν τῆς δυνάμεως, οὐ τους κατὰ τὸν τῇδε βίον διαζῶντας μόνον τῆς τοῦ πονηροῦ τυραννίδος συγκαταβὰς ἐξεῖλεν · ἤδη δὲ καὶ τοῖς ἐν είδου κατόχοις προγεγονόσι, καὶ πρὶν κατὰ τοὺς και ροὺς τῆς ἀγνοίας ἀθείᾳ καὶ ἀσεβεία συζήσασι, ζόρῳ τε καὶ ἀφεγγέσι χωρίοις πειραῖς ἀναποδράστοις κατο ειλημμένοις, ἐπιφανεὶς ὁ Σωτὴρ τὴν ἐλευθερίαν κηρύξας ἐχαρίσατο, καὶ τῆς τοῦ δυναστεύοντος Εχθροῦ βίας ἀφήρπασε· καὶ ταῦτα διὰ μὲν προφητικῆς γλώσσης ἄνωθεν προκεχρησμώδηται, ἡνίκα τὸ τοῦ Χριστοῦ πρόσωπον ἐντεῦθεν εἰσάγεται λέγοντος τοῖς ἐν δεσμοῖς· Ἐξέλθετε· καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει· Ανακαλύφθητε. Πεπρᾶχθαι δὲ ὡς ἀληθῶς κατὰ καιρούς, ὁ τὸ προὖχον ἐν τοῖς ἱεροῖς τοῦ Χριστοῦ D μαθηταῖς λαχὼν εἰσηγήσεται, φάσκων • "Οτι Χριστὸς ἅπαξ περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ἀπέθανε, δικαιος ὑπὲρ ἀδίκων· ἵνα ἡμᾶς προσαγάγῃ τῷ Θεῷ, θανατωθεὶς μὲν τῇ σαρκὶ, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύματι· ἐν ᾧ καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι πορευθεὶς ἐκήρυξεν, ἀπειθήσασί ποτε. Οὓς οἶμαι ἔγωγε τὸ τῆς σωτηρίας εὐαγγελισθέντας μυστήριον, δεξαμένους τε τοῦ Λυτρωτοῦ τὸ κήρυγμα, καὶ ταῦτα πεπαυμένους κινήσεώς τε πάσης καὶ ἐνεργείας, πάσης τε τῶν πρακτέων αποιχομένης ἐλπίδος, εὐγνωμονοῦντας δὲ περὶ τὰς οὕτω λαμπρὰς καὶ μεγίστας εὐεργεσίας, μέγα τῶν ἀσεβῶν κατακεκράξεσθαι· οἷα δὴ τοῖς ἐν ζῶσιν ἐξητασμένοις συνεξυβρι σμένους, μᾶλλον δὲ τῶν εἰς τὸν Ἐλευθερωτήν βλασφημούντων, την τόλμαν οὐ φέροντας· πάντως γὰρ
col. 691–692page 342 of 529
PG 100:691ἀσεβείας περιουσίᾳ, οὐδὲ τὰς ψυχὰς τῶν προωδευκότων, εἰδωλολατρείας ἐξωθήσονται· δι' ὧν μοι δοκεῖ καὶ αύξεσθαι αὐτῶν τὴν κατηγορίαν, καὶ μείζοσι δίκα:;, ὡς τὸ εἰκὸς, ὑπάγεσθαι· οὓς δὴ καὶ ζῶσι καὶ νεκροῖς ὑποδίκους γεγενημένους ἀπολιπόντες, τοῦ σκοποῦ τε τῶν ἐγκεχειρισμένων ἐπειλημμένοι, τῶν ἑξῆς ἐχώμεθα. μϛ΄. Οἷα γὰρ ὁ τῶν ἐθνῶν βασιλεὺς τοῖς βασιλευγει Κύριος ; πλήρης εἰμί· ὁλοκαύτωμα τῶν κριῶν, εἰς 139 θησομένοις ἐπήγγελτα: ποιήσειν, ὥσπερ ἀντέκτισίν τινα καὶ ἆθλα τῆς πρὸς αὐτὸν ὑπακοῆς τε καὶ πίσ στεως προστιθείς, διακούσεσθαι ἄξιον. Ποιήσει γάρ, φησί, Κύριος ὁ Θεὸς Σαβαώθ πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦτο· πίονται εὐφροσύνην, πίονται οἶνον, χρίσονται μύρον ἐν τῷ ὄρει τούτῳ. 'Αρα τίνα τῶν πάντων διαπέφευγεν ; ὅτι σαφῶς ἡμῖν διὰ τούτων, τῶν ἱερῶν μυστηρίων τῆς θείας δωρεάς τε καὶ χάριτος προεισῆκται τὸ διδασκάλιον· τῆς τε κοινωνίας τοῦ τιμίου αἵματος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ κατὰ τὸ θεῖον λουτρόν· ὧν τί ἂν γένοιτο εἰς εὐφροσύνην καὶ φωτισμέν ψυχῆς χαριέστερον ἢ ἐνθεέστερον ; ἐντεῦθεν προστέταχε πάλιν αὐτοῖς εὐφραίνεσθαι ἐπὶ τὸ τοῦ καλοῦντης φιλόδωρον, λέγων· Εὐφράνθητι, στεῖρα ή οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου, μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Ἀλλὰ μὴν καὶ ὁποῖα οἱ διὰ τῆς ἐν χάριτι κλήσεως προσδεδραμηκότες αντεισο!- σουσιν, εὐσύνοπτα ἐρεῖ· Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀνενεχθήσεται δῶρα Κυρίῳ Σαβαώθ, ἐκ λαοῦ τε θλιμμένου καὶ ταπεινοῦ, ἀπὸ λαοῦ μεγάλου, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον· δῶρα δὲ, τί ἄλλο νοηθεῖεν ἂν ἢ πάντως ἡ τῆς αἰνέσεως πνευματικὴ θυσία, ἡ λογική λατρεία παρὰ πάντων τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐθνῶν προσαγομένη τῷ Θεῷ, ἣν ὡς ὅτι μὴν εὐωδίας προσδεχόμενος ; Ότι αὐτοῖς ἀντιχαριεῖται, καὶ οἷς ἀντιφιλοτιμήσεται δώροις, πάλιν λέγει Εἰσάξω αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος τὸ ἅγιόν μου, καὶ εὐφρανῶ αὐτοὺς ἐν τῷ οἴκῳ τῆς προσευχῆς μου, τὰ ὁλοκαυτώματα αὐτῶν καὶ αἱ θυσίαι αὐτῶν ἔσονται δεκταὶ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν μου· ὁ γὰρ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Οὐκ ἂν δὲ οἶμαι ἐπὶ τοσοῦτο μανίας τῶν ἀρτιφανῶν Ἰουδαίων ἐξοίχεσθαί τινας, ὥστε οἴεσθαι διὰ τούτων τὴν ἐφ' ἑνὶ τόπῳ ἐν Ἱεροσολύμοις, φημί, περιειργμένην λατρείαν εἰσφέρεσθαι· τίς γὰρ οὕτως ἀνήκοος, ἐκ προσώπου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ προανακεκραγότων τῶν προφητῶν, ἐκείνας μὲν τὰς τῶν ζωοθυτούντων καὶ κρεουργούντων ἀποκεκηρύχθαι καὶ ἐκκεκρίσθαι θυσίας, τῶν δὲ θεοκλυτούντων καὶ ἱερολογούντων ἐν πνεύματι ἀντεισῆχθαι λατρείας ; Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν, λέκαὶ στέαρ ἀρνῶν, καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι· τίς γὰρ ἐζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χει ῥῶν ὑμῶν ; Νουμηνίας δὲ καὶ Σάββατα μηδὲ ἀνέχεσθαι. “Ας δὴ καὶ ὁ ψάλλων ἐν πνεύματι ὑποφθάς περιέγραψε, Θυσίαν, λέγων, καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας. Καὶ μὴν, Καὶ οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου
col. 693–694page 343 of 529
PG 100:693σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους. Καί· Εἰ ἠθέλησας, θυσίαν ἔδωκα ἂν, ὁλοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Τὰς πνευματικές δὲ εἰσηγεῖται θυσίας, Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως, παρεγγυῶν, καὶ ἀπόδος τῷ Ὑψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Εκδηλότερον δὲ τοῦτο ἡ ἐπαγωγή παρὍτι δὲ αἱ περὶ τὸν βασιλέα τῶν ἐθνῶν συναγωγαὶ καθαρῶς τῷ καθαρῷ προσομιλοῦσι, καὶ ἡ ὁδὸς αὐτῶν καθαρὰ (οὐ γὰρ δὴ μιάσμασι καὶ μολύσμασι τῶν εἰδωλικῶν θυσιῶν καταχραίνονται), προσέχειν δεῖ ὅ τι καὶ λέγει· Οὐ μὴ παρέλθῃ ἐκεῖ ἀκάθαρτος, οὐδὲ ἔσται ἐκεῖ ὁδὸς ἀκαθάρτων· οἱ δὲ διεσπαρ- B μένοι πορεύσονται ἐπ' αὐτῆς. Οὕτω δὲ αὐτὴν κεκαθάρθαι καὶ ἡγιάσθαι ὁ τῶν ἐθνῶν κήρυξ ἀπ ισχυρίζεται, ὡς καὶ ναὸν Θεοῦ καὶ οἶκον χρηματίζειν Θεοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ οἰκεῖν ἐν αὐτοῖς· φησί γοῦν· Οὕτως ὁ Χριστὸς ἠγάπησε τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἑαυτὸν ἔδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, ἵνα αὐτὴν ἁγιάση καθαρίσας τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ῥήματι, καὶ ἵνα παραστήσῃ αὐτὴν ἑαυτῷ ἔνδοξον, μὴ ἔχουσαν σπίλον, ἢ ρυτίδα, ἢ τὶ τῶν τοιούτων, αλλ' να ᾖ ἁγία καὶ ἄμωμος. Καὶ ἑτέρωθι· Καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα λυτρώσηται ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀνομίας, καὶ καθαρίσῃ ἑαυτῷ λαὸν περιούσιον ζηλωτὴν καλῶν ἔργων. Καί · ῾Ο ἐγείρας τὸν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν, ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητά σώματα ὑμῶν, διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν ὑμῖν Πνεύ ματος. Καί · Μωσῆς μὲν πιστὸς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ὡς θεράπων εἰς μαρτύριον τῶν λαληθησεμένων· Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς. Καὶ ἀλλαχόθι· Οὐκ οἴδατε ἔτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἱκεῖ ἐν ὑμῖν ; Εἴ τις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθείρῃ τοῦτον ὁ Θεός· ὁ γὰρ ναὸς τοῦ Θεοῦ ἅγιός ἐστιν, οἵτινές ἐστε ὑμεῖς. Καὶ πάλιν· Η οὐκ οἴδατε ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἁγίου Πνεύματός ἐστιν ; οὗ ἔχετε ἀπὸ Θεοῦ, καὶ οὐκ ἐστὲ ἑαυτῶν· ἡγοράσθητε γὰρ τιμῆς· δοξάσατε δὴ τὸν θεὸν ἐν τῷ σώματι καὶ ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, ἅτινά ἐστι τοῦ Θεοῦ. Φανερόν οὖν ἐκ τούτων πάντων ὅτι οἱ εἰς Χριστὸν πεπιστευκότες, p καὶ τὸ Πνεῦμα δεξάμενοι τὸ τῆς χάριτος διὰ τῆς τοῦ θείου λουτροῦ καθάρσεως, ναὸς Θεοῦ καὶ εἶναι καὶ λέγεσθαι ἠξίωνται· ὥστε ἐκ τοῦ ἀκολούθου, οἱ κατάρξαντες λέγειν εἰδώλοις προσκεῖσθαι, ναός δαιμονίων πεφήνασιν· εἰ δὲ οὐκ ἔστι κοινωνία ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων, δῆλον ὡς οἱ νῦν τῆς ἀπειθείας υἱοὶ, ἐν οἷς τὸ πνεῦμα τὸ ἐναντίον ἐνεργεῖ, τῆς ἀληθείας καθε υλακτοῦσι, τῷ ἁγίῳ ἀνθιστάμενοι - Πνεύματι, είδωλα φάσκοντες Χριστιανούς σεβασθῆναι, καὶ τὸν ναὸν δαιμονίων γεγενήσθαι τολμήσαντες ἀποφαίνεσθαι· οἷς εἰς ἔλεγχον τὰ ἱερὰ πρόκεινται Λόγια, φοβεράν αὐτῶν τὴν δίκην παρὰ Θεοῦ καθορίζοντα· οὕτω μερικὴν καὶ ἐν χώρῳ καθωρισμένην τινὶ τῶν ἐξ ίστησιν· εἰπὼν γὰρ πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, οὐ τὴν Ἰσραὴλ συγκεκροτημένην συναγωγήν, τὴν καθολικὴν δὲ καὶ ἀριθμοῦ ὑπερέκεινα διὰ τούτων κατεσήμηνεν Εκκλησίαν.
col. 695–696page 344 of 529
PG 100:695τοίνυν τῆς Ἐκκλησίας ὁ νυμφαγωγός, ἐπισυνάπτων αὐτὴν καὶ συνδέων τῷ μνηστήρι Χριστῷ ἐνθεέστατα, καὶ τὸν σύνδεσμον ἐπισφίγγων καὶ τὴν συνάφειαν, σῶμα εἶναι Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους, καὶ ἓν σῶμα εἶναι τοὺς πολλοὺς διορίζεται· ἐπειδήπερ ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρτου τῶν τῆς εὐλογίας μετέχου μεν μυστηρίων, ἑνότητα τὴν πρὸς αὐτὸν λαχόντες διὰ πίστεως· καὶ ὡς ἐν θεωρίας ὑψηλῆς καὶ θεοειδούς τρόπῳ διασαφῶν καὶ τρανῶν τὸ μυστήριον, διὰ τῆς κατὰ τὸν ἄνθρωπον συζυγίας, τοιάδε τινὰ διέξεισιν· Οὕτως ὀφείλουσιν οἱ ἄνδρες ἀγαπῶν τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας, ὡς τὰ ἑαυτῶν σώματα· ὁ ἀγαπῶν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἑαυτὸν ἀγαπᾷ· οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα εμίσησεν, ἀλλὰ ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτὴν, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν Ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ὀστέων αὐτοῦ· αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται κλησίαν· ὅτι μέλη ἐσμὲν τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἐκ ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶν, ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. μζ'. Ηκέτωσαν οὖν οἱ τῆς ἀνομίας ἐργάται, καὶ δεικνύτωσαν πόθεν τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἐκ ποίων θεοπνεύστων λογίων, τῆς κατὰ Χριστὸν Ενώσεως ἀθεμίτως διορίζουσι; πῶς οἱ συγκληρονόμοι καὶ σύστ σωμοι Χριστοῦ ξοάνοις τοῖς τῶν ἀπίστων σεβάσμασε λελατρεύκασι ; Πόθεν οὖν τὸ ἀληθὲς ἀπενέγκοιντο, οἱ τῷ ψεύδει συναγορεύοντες ; Σκοπείτωσαν δὲ εἰ μὴ καὶ Χριστὸν αὐτόν, κοινόν τι καὶ ἀκάθαρτον, διὰ τοὺς συγκληρονομούντας καὶ τὴν κατὰ τὸ σύσσωμον κοι νωνίαν ἡγήσαιντο, καὶ τὸ ὅλον τῆς βλασφημίας αὐτοὶ κληρονομείτωσαν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐγκαλύπτονται, οὐδὲ καταδύονται ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν αἰσχύνῃ, τοὺς μὲν λατ λοῦντας ἐν Πνεύματι Θεοῦ μυστήρια προφήτας ἁγίους καὶ ἀποστόλους παραγραφόμενοί τε καὶ διωθούμενοι, ἐναγεῖς δέ τινας καὶ ἀνοσίους προφήτας αὐχοῦντες καὶ διδασκάλους ἐκ τῆς ἰδίας ἀποφθεγγομένους κοιλίας· ὧν τὸ φευκτὸν καὶ δυσῶδες τῶν λόγων, τῆς ἰδίας αὐτῶν ἀπάτης πρὸς πίστωσιν ἐπισύροντα:· Μέτοχος εἰδώλων Ἐφραὶμ ἔθηκεν ἑαυτῷ σκάν δαλα ᾑρέτισε Χαναναίους, ἀνέγνωμεν· Χριστιανοὺς δὲ εἰδώλων μετόχους καὶ κοινωνοὺς οὐδέπω καὶ σήμερον παρ' ὁτουοῦν ἀκηκόαμεν, ὅτι μὴ μόνων τῶν κατὰ τῆς δόξης Χριστοῦ καὶ τῶν ὀρθῶς σεβόντων καὶ προσκυνούντων αὐτῷ λελυττηκότων· καὶ θαυμαστόν γε οὐδέν· ἔθος γὰρ τοῖς ἀσεβοῦσιν ἐπιβουλεύειν τοῖς κρείττοσι, καὶ δολοῦν τὴν ἀλήθειαν, ἵνα τὴν ἑαυτῶν κακίαν δεδογμένον αὐτοῖς κατασκιάζειν κρατύνωσι· καὶ καλῶς γε εἴρηται ἀνδράσιν ἁγίοις, ὅτι λανθάνουσα πονηρία, τῆς προκεκηρυγ η μένης βλαβερωτέρα. μη'. Οὗτοι γὰρ ἐκ τοῦ προφανοῦς παρρησιάζει σθαι οὐδαμῶς ὑφιστάμενοι τὴν ἀσέβειαν, τὸ τῆς εἰς τὴν θρησκείαν ἡμῶν ὕβρεως υπέρογκον ὑπειδόμενοι, λανθάνειν τε τοὺς πολλοὺς οἰόμενοι, ὥσπερ οὐ τῷ Χριστῷ προσκρούουσι, τὸ θεῖον αὐτοῦ καθυβρίζοντες ἀπεικόνισμα, τί μηχανώνται ; ὡς τῶν μὲν πραγμάτων εἰδότες τὸ μεταβάλλειν οὐ πεφυκότων, τῶν ὀνομάτων δὲ ὡς τὰ πολλὰ τὸ ἀδιαφορεῖν ἐνδεικνυμέν
col. 697–698page 345 of 529
PG 100:697κέκριται νύμφη· τό τε παλάτιον, καὶ παρήνοικται [άλλ. παρῆνται] καὶ ηὐτρέπισται σήμερον. Ἡ δὲ τῶν ἐλπισθέντων βεβαιότης, διά τε τῆς βασιλικῆς ἐπιδημίας καὶ συναφείας, τοῖς τῶν δωρεῶν ἡμῖν δηλαδή προσεγένετο μετόχους. Οὐκοῦν, ἡγεῖται μὲν τῆς κατὰ τὴν ἄῤῥητον οίκονομίαν εὐφροσύνης, ἡ παροῦσα φαιδρότης· ἡγεῖται δ' οὐχ ὡς μὴ συνεχὴς ἐκείνῃ, ἢ τῷ μεγέθει διανεστηκυῖα, ἀλλ' ὡς πρὸς τὸ τοῦ παν τὸς ἀσφαλὲς χειραγωγήσασα, καὶ ἡμῖν γε οἰκείως καὶ πρώτως [ἶσ. πρεπόντως], ἐπεὶ καὶ διὰ τῆς ἐξ ἡμῶν τὴν τελεωτάτην χαρὰν προξενήσασα. Διὰ τοῦτο δεῖ τὴν προεόρτιον ταύτην καὶ τοῦ τέλους αἰτίαν προσείροντας εὐχαριστίαν, φαιδροῖς μὲν τῷ φαινομένῳ, φαιδροτέροις δὲ τῇ ψυχικῇ κοσμιότητι, την παροῦσαν ἐπαίνοις καταστέφειν πανήγυριν σκιρτᾷν εὐθυμότερον· εὐφραίνεσθαι πνευματικώτερον μᾶλ λον, ή σωματικώτερον· τῇ τῶν νοερῶν καὶ θείων ἁμιλλᾶσθαι τάξεων ἀγαλλιάσει· πᾶσαν ἅπαντας προτρεπομένους διανιστῶν ἐν τούτοις τὴν κτίσιν. ᾿Αλλὰ προφθάνει τὸν συγκαλοῦντα λόγων ἡ τῶν ἀγγέλων χοροστασία, καὶ τὴν δι᾿ ἧς τὸ τοῦ μυστηρίου κατεῖδε πέρας, ἀνευφημεί σήμερον· προφθάνουσι καὶ οὐρανοὶ, καὶ τὰ τοῦ καινοῦ καὶ ὑπερτάτου στερεώματος καταγεραίρουσιν ὕψη· προτρέχουσι φωτ στῆρες, καὶ ταῖς τοῦ νοητοῦ ἡλίου νεφέλης ἀκτῖσι φαιδρότερον καταγλαΐζονται, αὐτόκλητος ἡ γῆ παραγίνεται, καὶ τῷ οἰκείῳ σεμνύνεται καὶ συνεπαίρεται βλαστήματι · καινοῖς ἡ τῶν ὑδάτων ἐξάλμασιν ἐπισκιρτῶσα φύσις, τῇ τοῦ ἁγιασμοῦ αὐτῆς δωρο φορεί [ισ. δορυφορεί] προξένῳ· πάντων δὴ τὴν ἰδίαν ἐπιδειξαμένων σήμερον παρρησίαν, οἰκειοτέρως ἂν ἔγωγε, τὴν γνησιωτάτην συγκαλεσαμένην [Ισ. συγκαλεσαίμην] φύσιν, διαπρυσίως ὧδε κεκραγώς· "Αγε μοι πᾶσα ἡλικία καὶ ἅπαν ἀξίωμα· ὅσον τε τῆς ἐγκοσμίου, καὶ ὅσον τῆς ὑπὲρ ταύτην τάξεως· ἱερεῖς τε καὶ βασιλεῖς, καὶ οἱ τὴν ἄνω στάσιν καὶ τὸ πολίτευμα, ἐν τοῖς κάτω ἐπιδεικνύμενοι· ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι, πρεσβῦται καὶ νεώτεροι, παρθένοι καὶ μητέρες· καὶ στεῖραι καὶ οἱ ὑπὲρ ἀκακίας (άλλ. περὶ τὴν ἀκακίαν] νηπιάζοντες, σὺν εὐφροσύνῃ θειοτέρα, τὴν σωτήριον ταύτην καὶ ὑποδεξώμεθα καὶ διανευφημήσωμεν ἡμέραν· ἐν ταύτῃ γὰρ τὸ πᾶσι κατάλο ληλον, ἀπεκυήθη σεμνολόγημα· ἐν ταύτῃ ἐξ ἀγόνων λαγόνων εβλάστησεν ὁ τῶν ἱερέων κόσμος· τὸ βασίλειον κράτος· ἡ τῶν ἐν ἀρετῇ τελειότης· τῶν ἀρ-
col. 699–700page 346 of 529
PG 100:699σιν, καὶ ἔθνος ἅγιον, καὶ γένος ἐκλεκτὸν, καὶ βασίλειον ἱεράτευμα, καὶ κληρονομία Θεοῦ ἔνδοξος, καὶ μερὶς Κυρίου, καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ, καὶ ἀμπελών Κυρίου Σαβαώθ, καὶ τέκνα ἠγαπημένα, καὶ ἀδελφοὶ πιστότατοι, καὶ δοῦλο: οἰκειότατοι, καὶ ναὸς Θεοῦ, καὶ βασιλείας κληρονόμοι, καὶ κλήσεως ἐπουρανίου μέτοχοι, καὶ πρόβατα λογικὰ τοῦ ἀρχι ποιμένος· διὸ καὶ τὰς ἀρετὰς αὐτοῦ ἐξαγγέλλομεν, τοῦ καλέσαντος ἡμᾶς ἐκ σκότους εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς, Θεόν τε καὶ Βασιλέα, καὶ Κύριον, καὶ Ποιητὴν, καὶ Σωτῆρα, καὶ Λυτρωτὴν ἐπιγραφόμεθα καὶ ὁμολογοῦμεν, καὶ εἴ τι ἕτερον πρὸς ἡμῶν ἀνυμνεῖται· οὕτω προσκυνηταὶ τῆς Τριάδος ἀληθινοί γνωριζόμενοι, πᾶσαν δαιμονικήν πλάνην καταπατούμεν καὶ διαπτύομεν, πᾶσαν εἰδωλικὴν ἀπάτην μυσαττίμεθα καὶ βδελυσσόμεθα, καὶ τοὺς μὴ οὕτως ἔχοντας καὶ ὁμολογοῦντας τοῖς ἀναθέμασι καταζευγνύομεν. Χριστοῦ ἔστι τε καὶ λέγεται, καὶ λαὸς εἰς περιποίη Ἡ μὲν οὖν καθ' ἡμᾶς ὁμολογία τοιαύτη καὶ οὕτως ἔχουσα· ἐπὶ δὲ τὸν πρὸς τοὺς ἀσεβεῖς λόγον, ἔθεν ἐξέβημεν, πάλιν μέτιμεν. μθ'. Τί οὖν φατε; ὁ βασιλεὺς οὗτος, ὁ μέγας, ὁ μεγαλοπρεπής, οὗ ἡ μεγαλοπρέπεια τοὺς οὐρανούς ὑπεράλλεται, ὁ κατὰ πάντων ἀνημμένος τὸ κράτος, καὶ τὴν ἀρχὴν κεκτημένος ἀπέραντον τῆς γὰρ βα σιλείας αὐτοῦ μὴ εἶναι τέλος ὁμολογοῦμεν ὁσημέραι, ὁ τῶν ἀγγέλων Κύριος, ὁ τῶν οὐρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων δεσπόζων, ὁ πάσης Δημιουργὸς τῆς κτίσεως, καὶ παράγων πάντα ἐξ οὐκ ὄντων προς ὕπαρξιν, πῶς ἔτι βασιλεύσει ἢ κατάρξει τινῶν ; Πατήρ μου, φησὶν, ἕως τοῦ νῦν ἐργάζεται, καὶ Απέστραπται ὁ τοῦ τηλικούτου βασιλέως λαός, οὗ δὴ λειποταξίου γραφὴν εἰς δέον τις καταχέοι, κενά λοιπὸν τὰ βασίλεια καὶ ἔρημα καταλέλειπται, ἑτέρῳ προσέθεντο βασιλεῖ· τοιοῦτος γὰρ ὁ τῶν ἀβασιλεύτων λόγος, οἳ οὐχ ὑπὸ τὴν Χριστοῦ βασιλείαν τάχα κεί σονται, ἑτέρωθεν γε καὶ πρὸς τοῦ Μαμωνά βασιλευόμενοι· λεγέτωσαν δὲ τῆς ἐγκαταλείψεως τὸν τρόπον· ζητείσθω τίς ἡ αἰτία τῆς μεταθέσεως· εξ μὲν ἑκὼν ὁ λαὸς τῆς χειρὸς ἀπέδρα τοῦ ἐξουσιάζοντος, πότερον ὡς τοῦ ἄρχειν οὐκ ἰσχύοντος, ἢ τοῦ σώζειν οὐ σθένοντος. Καὶ μὴν ὁ δεσπόζων ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος, αὐτός ἐστιν ὁ πληρών τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ Θεὸς τοῦ σώζειν λέγεται, καὶ Θεὸς τῶν σωτηριῶν ἡμῶν· καὶ αὐτὸς ἐτέχθη ἡμῖν Σωτὴρ Κύριος, καὶ σώζων οὐκ ἔτι πλὴν αὐτοῦ· ἢ ὅτι οὐ προνοεῖ καὶ διεξάγει τὰ τῇδε θεοπρεπῶς, τοῦτον ἀπήρνηνται; ἀλλ᾽ αὐτός ἐστιν ὁ ἀνατέλλων τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους· ὁ διδοὺς τῇ γῇ ὑετὸν πρώϊμον καὶ ὄψιμον, καὶ διδοὺς τροφὴν πάσῃ σαρκί. Και, Ο ἐγὼ ἐργάζομαι· τοὺς τῆς περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας τε καὶ προνοίας εἰσάγων ἐντεῦθεν λόγους. Η ὡς οὐ μέγαν οὐ προσίενται; ἀλλὰ βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πά σαν τὴν γῆν ἐστι· καὶ τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέρας. Αλλ' ὡς μερικὴν ἢ περιγεγραμμένην περιβεβλημένον τὴν ἀρχὴν, ἢ χρόνῳ πεπερασμένη
col. 701–702page 347 of 529
PG 100:701τινί; ᾿Αλλὰ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος, καὶ αὐτῷ κάμπτει πᾶν γόνυ ἐπουρανίων τε καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων. Η ὡς τοῦ συνιέναι ἐνδέοντα; ᾿Αλλὰ τῆς συνέσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· οὐδὲ ἔγνω τις νοῦν Κυρίου· εἰ δὲ ὡς οὐκ ἐπιστρεπτικὸν * κηδεμονικόν, καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων διὰ φωνῆς ἁγίων, ὅτι οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἀποθνήσκοντος, ὡς τὸ ἐπιστρέψα: αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐ τοῦ, καὶ ζῆν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· καὶ ἐν τῷ μὲ εἰπεῖν τῷ ἀσεβεῖ, Θανάτω θανατωθήσῃ, καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ, καὶ ποιήσει κρίμα καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἐν προστάγμασι ζωῆς διαπορεύσεται, ζωῇ ζήσεται, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνῃ· πᾶσαι αἱ ἁμαρτίαι αὐτοῦ ὡς ἥμαρτεν, οὐ μὴ ἀναμνησθῶσιν; Ἢ ὡς σοφίας γοῦν καὶ δικαιοσύνης κατά τι γοῦν ἀπολειπόμενον ; καὶ τίς ἐξαριθμήσαιτο τὴν ἄβυσσον τῆς σοφίας ἢ μᾶλλον αυτοσοφίας; τῇ γὰρ σοφίᾳ ἐξέτεινε τὸν οὐ ρανόν, τὴν γῆν ἐθεμελίωσε καὶ ἁπαξαπλῶς πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν. ᾿Αγαθὸς δ' ὅτι ἐστὶ, καὶ τἆλλα πάντα οἷς παρὰ πάντων ἐξυμνεῖταί τε καὶ δοξάζεται· τί δεῖ τῶν ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον τοῦ Θεοῦ μεγαλείων ἐφάπτεσθαι, καὶ τῶν ἀνεφίκτων κατατολμᾷν ; Μήποτε λάθοιμεν ἑαυτοὺς ἀπονοίᾳ καὶ δυσ βουλίᾳ τοῖς ἀσεβέσιν ὡσαύτως ἀνοητότατα περιπίπτοντες. Τίνι οὖν ὁ ἡθετημένος ηλάττωται καὶ δεδέηται, γλωσσαλγείτωσαν καὶ λεγέτωσαν· ἵνα ἐκλάσας καὶ ἀπειπών πρὸς τὴν σπουδήν καταπροίξηται τὴν ἀρχ χήν· μᾶλλον δὲ, ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος, τίσιν οὐχ ὑπερῆρται καὶ ὑπεραναβέβηκε; ποῖος λόγος τὸ ὑπερ- & οἶρον παραστήσεται τῆς μεγαλειότητος καὶ τῆς δυνάμεως τὸ ἀπρόσιτον, ἢ τῆς ἐξουσίας τὸ ἀμέτρητον, καὶ τοῦ κατὰ πάντων κράτους ἀπειροδύναμον; καὶ ἵνα μὴ τοῖς ταπεινοῖς τούτοις ἀποσεμνύνειν τὸ ὑψηλὸν δόξαντες, κατασμικρύνοιμεν τῆς κυρείας ἁπάντων καὶ δεσποτείας τὸ ἀνέκφραστον, ἢ πάντα ἀπαραβλήτως τε καὶ ἀσυγκρίτως ὑπερθρώσκει καὶ ρίδρυται, καὶ πᾶσιν ὁμοίως ἄβατός τέ ἐστι καὶ ἄληπτος, καὶ ἀποκέκρυπται νῷ καὶ λόγῳ παντὶ, οἷα δὴ πάντων ἐξῃρημένη ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων, καὶ παντὸς ὀνόματος ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ κατονομαζομένου καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, τῶν τοιούτων ὡς ὑπὲρ ἡμᾶς ἀφεξώμεθα· εἰ δὲ οὐχ ἑκὼν ὁ ἐκκεχωρηκὼς τὸ ὑπο ήκοον δὴ τοῦτο μετετάξατο, βεβίασται πάντως, καὶ τὸ ἡγεμονοῦν τετυράννηται· καὶ τίς ὁ τῇ τυραννίδι " ἐπιθέμενος, καὶ τὸ κρατεῖν ἀφελόμενος; καὶ ἔσται ὁ τυραννήσας εὐσθενέστερός τε καὶ ἐπικλεέστερος, καὶ τοσοῦτον ὅσον καὶ τὸ τῆς νίκης ὑπερτεροῦν, καὶ τὰ δι' ὧν ἂν ἡ νίκη τὸ περιὸν ἔχοι: ἓν μὲν γὰρ τοῖς ὁρωμένοις καὶ ἀνθρωπίνοις, ὁπηνίκα τὸ ἐναντίον καὶ μάχιμον τὰ πρὸς τὸν πόλεμον ἐξαρτύηται, καὶ εἰς ἀλλήλων χεῖρας ἥκωνται, τέλος τῶν ὅπλων καὶ τῶν πόνων οἱ τὸ κρεῖττον ἀπενεγκάμενοι ἴσχουσιν, ἢ ἐν τῇ μάχῃ κρατήσαντες, χειρώσασθαι τρεψάμενοι τὸν ἀντίπαλον, ἐξ οὗ συμβαίνει σκύλων τε καὶ λαφύρων τόρον ὅτι πλεῖστον ἐνέγκασθαι, ὅπλων τε κτῆσιν ὡς μεγίστην περιβαλέσθαι, ἢ χώραν καταδῃῶσαι τὴν πολεμιωτάτην, καὶ σφίσιν αὐτοῖς κατήκοον ποιήσασθαι, καὶ δασμοφορεῖν εἰς τὸ λοιπὸν τοὺς κεκρατημέ
col. 703–704page 348 of 529
PG 100:703Α νους ὡς δουλουμένους καταβιάσασθαι· ὁ δὲ παρὰ τῶν ἀοράτων κινούμενος πόλεμος, ὑφ' ὧν ἡμῖν νῦν ὁ κατὰ τῆς πίστεως σάλος ἐπανασείεται, τούτων οὐδὲν ἐν ἐλπίσι κατορθωθήσεσθαι τίθεται· οὐ γὰρ δή που τοῦτο τηλικοῦτον, ἡλίκον ἐκείνου τοῦ πολέμου τὸ κίνημα· οὐχ ὅπως γάρ τι τῶν ἡμετέρων καὶ ἐκτὸς, ὁ ἐχθρὸς σφετερίσηται, καθ' ἡμῶν ἐπιφύεται, ἀλλ' ὅπως ὅλους ἡμᾶς αὐτοὺς, ψυχὰς λογικὰς καὶ τὸν ἡγεμόνα νοῦν καταληΐσαιτο καὶ ὑπὸ χεῖρα ἀγάγοι, ἀναπείσῃ τε βασιλέα καλεῖν, καὶ Θεὸν ὁμολογεῖν τὸν ἀντίθεον, καὶ τοῖς ψυχοφθόροις καὶ βδελυκτοῖς εἴχειν προστάγμασιν· ἵνα δὴ μὴ αὐτὸς μόνος γεέννῃ καταδικάζοιτο, ἤδη δὲ καὶ τοὺς συγκληρονομήσοντας τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ συνεπαγάγοιτο· τοῦτο γὰρ ἔργον ἐξ ἀρχῆς τῷ βασκάνῳ καὶ ἀλιτηρίῳ δαίμονι, τῶν ηὐτρεπισμένων ἀγαθῶν τῷ γένει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς φθο νερῶς ἐπιόντι ἀποστερήσειν, καὶ τοῦ ἑαυτοῦ συμμεθέξειν πτώματος· ὁ τοίνυν ἀφῃρημένος τὸ ὑπήκοον, γεγύμνωται τῆς ἀρχῆς καὶ ἀπεστέρηται τοῦ ἀξιώματος, καὶ τῆς ἐξουσίας ἐκβέβληται· ψιλὸν αὐτῷ μόνον ἐπιφημισθήσεται τοὔνομα, ἢ καὶ αὐτὸ κατὰ τὸ εἰκὸς πάμπαν οἰχήσεται· συνενεχθήσεται δὲ αὐτῷ ἐντεῦθεν εἰς τὸ πενιχρὸν καὶ ἀκαλλὲς τὸ τῆς δόξης περιστήσεσθαι· οὗ γὰρ μὴ ὑπάρχει κατήκοον, οὐκ ἂν συσταίη τὸ βασιλευθὲν οὐδαμῶς· πόθεν; οὐ γάρ τοι ἕξει ὧν ἂν κατάρξειεν· τοιαῦτα οἱ κακοδαίμονες τῷ δαίμονι χαριζόμενοι φιλοτίμως, οἴονται τῆς Χριστοῦ κατανδρίζεσθαι βασιλείας, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς κατανεανιεύεσθαι πίστεως, καὶ τῶν ἱερῶν ἡμῶν και ταθέειν δογμάτων· ἀλλὰ τῶν θεολέκτων φωνῶν ἀκουέτωσαν, ὅτι ῾Ο μωρὸς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει. ν΄. Καὶ τί τούτων ἀνοητότερον ἢ ματαιότερον ; κενὰ γὰρ τῷ ὄντι κατὰ Χριστοῦ ἐμελέτησαν, καὶ μάθ ταια αὐτῶν τὰ βουλεύματα καὶ διανοήματα, καὶ φρε νὸς ἀλόγου καὶ ἀλλοκότου κυήματα, καὶ μωρίας ὡς ἀληθῶς καὶ σκαιότητος, μᾶλλον δὲ ἀθεΐας καὶ ἀσεβείας τῆς ἁπασῶν ἐσχάτης ἐπέκεινα, ὧν οὐ θεμιτόν τι κἂν γοῦν μόνον εἰς νοῦν ἐπιέναι ἀνθρώπῳ δοξά ζειν ἀνοητότατα, καὶ δρᾷν τὰ ἀνοσιώτατα, εἰς τοῦτο ἀσθενείας καὶ ἀκλειΐας τὴν τῶν ὅλων ὑποβιβάζειν ἀρχήν· οὗ τί ἂν γένοιτο ἀτοπώτερον ἢ ἀθεώτερον ; ᾿Αλλὰ καινή τις, ὡς ἔοικε, κατὰ τῆς Χριστοῦ βασιλείας παρὰ τῶν ἀνομούντων ἀνέφυ γραφή· δέον γὰρ αὐτὴν ταῖς ἁπασῶν ὑψηλοτέραις καταγεραίρειν τιμαῖς, εἰς ἔσχατον ἀδοξίας καὶ εὐτελείας περιέλκειν οὐ κατερυθριώσιν, ἵνα τὸ προσὸν ὡς Θεῷ ἀξίωμα περιελόμενοι, ἡττημένον αὐτὸν παραδείξωσι, καὶ τῶν θείων πλεονεκτημάτων ἀπογυμνώσωσι, καὶ ψιλὸν αὐτὸν ἄνθρωπον καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ὄντα καταστήσωνται, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατὰ πάντων ἐξουσίας ὑπερορίσωσιν· εἰς τοιαύτην ἀτοπίαν καὶ ἀθεΐαν τὰ παρ αὐτοῖς δογματιζόμενα, κατὰ τὸ ἀκόλουθον περιέστησαν· ἀλλὰ πῶς ταῦτα πείσεται, οὐ συνῆκαν οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀνόητοι· ὁ τὸν ἰσχυρὸν δήσας καὶ διαρπάσας αὐτοῦ τὰ σκεύη, καὶ τῆς καθ' ἡμῶν λύσσης ἀπείρο ξας, πῶς ὁ τὸν ἀόρατον αἰχμαλωτεύσας τύραννον, .
col. 705–706page 349 of 529
PG 100:705καὶ καθελὼν τὸ δυσάντητο κράτος, ἀντεσυλήθη πάλιν ἡττώμενος ; Ἐξ ἀτονίας ἄρα πεπονθὼς τοῦτο, ἢ κατα ολιγωρήσας τοῦ προσκτηθέντος, καὶ ταῦτα ἐπὶ τοσούτοις ἱδρῶσι καὶ πάθεσιν, ἵνα μετὰ τοῦ δύνα σθαι παραιρήσωνται αὐτὸν, καὶ τῆς προσούσης περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας καὶ προνοίας αὐτῷ; Κενὸς οὖν αὐτῷ ὁ ἀγὼν κατ' αὐτούς, καὶ μάτην ἡ πρὸς τὸν ἀντίπαλον διαμάχη ἐξήνυσται· τάχα που καὶ δευτέρων ἀγώνων αὐτῷ δεήσει, καὶ πράγματα ἕξει, καὶ φρον τίδων τῶν πρὸς ἐχθρὸν οὐκ ἀπολήξει, καί ποτε καὶ ἄλλης αὐτῷ μελήσει σαρκώσεως, καὶ σταυρὸν ἄλλον καὶ πάθος ἐκδέξεται· ἐξ οὗ συμβήσεται ἀνάλογον τούτοις ἕξειν καὶ τὴν θρησκείαν· εἰ γὰρ κατήργηκε τὴν εἰδωλολατρίαν Χριστὸς, καὶ τοῦτο ὑπῆρξεν ἡμῖν ψυχῶν ἰατρεία, εἶτα ἐπανῆκεν ἀναπνεῦσαν τὸ βλαβερὸν, ἑτέρας αὖθις θεραπείας δεήσεται· ὅπερ δὴ Β ἐπὶ τῶν κατὰ τὸ σῶμα νοσημάτων εὑρεῖν ἔστιν· ὡς εἴ τις ἰατρῶν τὴν παροῦσαν ἐξιάσασθαι νόσον τοῦ κάμνοντος βούλοιτο, κεράννυσι μὲν τῇ νήσῳ κατάλληλα φάρμακα· εἶτα 8 ἐδόκει ἀλεξητήριον, περιτραπὲν εἰ τύχοι γέγονε δηλητήριον, ὡς οὐδέν τι ῥᾷον, χεῖρον δὲ μᾶλλον σχούσης τῆς διαθέσεω;· ἀναγκαίως · οὖν ἀγωνιάσει καὶ διασπεύσει, ἑτέροις ἐπιχειρήμασι μεθοδεύων διαθεἶναι τὸ ἴαμα· εἰ γοῦν καὶ τούτων μὴ ἐπιτεύξοιτο, προσθείη δήπου καὶ ἕτερα, καὶ εἰς ἄπειρον τὴν πεῖραν κενώσειεν, ἔστι δὲ λοιπὸν οὐκ Ιατρεία τὸ δρώμενον, ἀλλ' ἀπορία καὶ ἀτευξία, καὶ τῆς τοῦ νοσοῦντος κακοπαθείας ἐπίδοσις· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οἰκονομίαν Χριστοῦ διαχλευάζοντες, διορίζεσθαι οἱ ἄθλιοι βούλονται, ὡς οὐδὲν οὐδαμῆ ἐνεργὸν ἢ βεβηκὸς ἔχειν αὐτὴν διανοούμενοι. Παίζεται οὖν παρ᾽ αὐτοῖς τὰ καθ᾿ ἡμᾶς μυστήρια, καὶ τῶν ἐπὶ σκηνῆς οὐδὲν, ὡς ἔοικε, διενήνοχεν. Ἡμεῖς δὲ ταῖς ἀληθείαις χρώμενοι, καὶ τῆς τῶν πραγμάτων αὐτῶν πίστεως καὶ δυνάμεως ἀντεχόμενοι λέγομεν · Τοσούτῳ περιέσται τῷ νικητῇ τοῦ τυράννου καὶ τοῦ ὁανάτου Χριστῷ τὰ τῆς νίκης· ὡς ἤδη καὶ ὁ δράκων ὁ πανώλης ἐξ ἀπληστίας καὶ αὐτῷ προσβαλὼν τῷ Χριστῷ, καὶ τῷ φαινομένῳ ἐπιδραμών, επείπερ οἱονεὶ δέλεαρ αὐτῷ προβάλετο τὸ ἀνθρώπινον, καὶ μάλα ἐλπίσας θηράματι ὥσπερ τινὶ περιτυχών κατεδηδοκέναι τὸ προσπεσὶν, τῷ ἀγκίστρῳ περιπίπτει δε λεασθεὶς τῆς θεότητος, καὶ οὓς πάλαι λαφύξας καταπεπώκει, πρὸς τὸ δυσάντητον ἀπαυδήσας τῆς θαίνης, καὶ οὐκ ἐθέλων ἀπήμεσε. Ταῦτά τοι καὶ οἱ πρὶν πρός θήραν ἑτοίμην καὶ ἐδωδὴν ἡδίστην αὐτῷ ὑπεκκείμενοι ἔλαβον ἐξουσίαν παρὰ τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος, καὶ τὴν ὑπερήφανον καὶ δυσμενῆ καθελόντος τοῦ Πονηροῦ δυναστείαν, πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν τοῦ Ἐχθροῦ δύναμιν· ἀλλὰ καὶ ἄξουσιν ἐν ἀγκίστρῳ τὸν δράκοντα, ἀφἄψουσι δὲ φορβειὰν περὶ ῥῖνας αὐτοῦ, δήσουσι δὲ κρίσ κον ἐν τῷ μυκτήρι αὐτοῦ, καὶ ψελλίῳ τὸ χεῖλος αὐτοῦ διατρήσουσι· κἂν οἱ ταῖς πάγαις τῆς πλάνης συνειλημμένοι, τῷ δεσμώτῃ καὶ τετρημένῳ καὶ μαστιγία τὸ σέβας, ὡς αὐτοί φασιν, ἀνοήτως προσάγωσιν· ὄντως οὐκ ἐφρόνησαν συνιδεῖν ἢ συνιέναι οἱ τάλανες· διὰ τοῦτο τῆς ἀληθείας καταλαζονεύοντα:, τολμῶσ
col. 707–708page 350 of 529
PG 100:707Α τε ἃ οὐδ' ἂν βαρβάροις ἢ Ἕλλησι τολμητέα εἶναι· τί φήσουσιν ἀκούοντες οἷα ἐν Εὐαγγελίοις ὁ ἡμέτερος διαῤῥήδην βασιλεὺς καὶ ποιμὴν διακέκραγε· Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούει, καὶ οὐδεὶς ἁρπάσει αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου; Καὶ ὅτι ὁ Πατήρ δέδωκεν αὐτῷ ἐξουσίαν κατὰ πάσης σαρκός· καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἔχει καὶ ὁ Υἱός· Τὰ γὰρ ἐμὰ πάντα, φησί, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δε· δόξασμαι ἐν αὐτοῖς. Μετεῖναι γὰρ τῷ Μονογενεί πάντων τῶν τοῦ Πατρὸς πεπιστεύκαμεν· πῶς οὖν δεδόξασται, εἰ νενίκηται καὶ ἥττηται; πῶς δὲ τῆς ἐξουσίας ἀφῄρηται, ὁ ἐν τοῖς πατρικοῖς ἐναγλαϊζόμενος ἀξιώμασι, καὶ συμμετέχων τῆς κατὰ πάντων ἐνυπαρχούσης ἐξουσίας αὐτῷ; ταῦτα οἱ τοῦ Κυρίου ἐχθροὶ οὐ λογίζονται· ὑφ' ἑτέρῳ γὰρ τελοῦσι τῷ τοῦ αἰῶνος τούτου ἄρχοντι· τοῦτο γὰρ αὐτοῖς βούλετα τὸ εἰδώλοις προσκεκυνηκέναι, τὸ ἐξ ἀρχῆς ὠδίνουσι κατὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου τὰς ἀντιθέσεις· ἡμεῖς δὲ οὐκ ἄν ποτε ἀποκνήσαιμεν θριαμβεύειν αὐτῶν τὸ ἐμμανὲς καὶ τὸ ἐμβρόντητον. Τί οὖν φησιν ὁ Σωτής; Ο εἰσερχόμενος διὰ τῆς θύρας, ποιμήν ἐστι· καὶ ὅταν τὰ ἴδια πρόβατα ἐκβάλῃ, ἔμπροσθεν αὐτῶν πορεύεται, καὶ τὰ πρέ βατα αὐτῷ ἀκολουθεῖ, ὅτι οἴδασι τὴν φωνὴν αὐτοῦ· ἀλλοτρίῳ δὲ οὐ μὴ ἀκολουθήσωσιν, ἀλλὰ φεύξονται ἀπ' αὐτοῦ, ὅτι οὐκ οἴδασι τῶν ἀλλο τρίων τὴν φωνήν. Εἶτα πάλιν· Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα δι' ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθῃ, σωθήσεται καὶ ἐξελεύσεται καὶ νομὴν εὑρήσει. Τί δὲ οἱ παράφρονες; τὸν μὲν τοιοῦτον ποιμένα, ηῤῥωστηκότα καὶ ἄτονον, καὶ ἀπείρως τῆς ποιμαντικῆς εἰσάγουσιν ἔχοντα, ἢ ἀσθε νείᾳ τοῦ διέπειν τὰ πρόβατα, ἢ ἀκουσίως διηρπάσθαι ὑπὸ τοῦ λύκου, ἢ ἐθελοντὴν καταπροέσθαι τὸ ποίμνιον· μάτην δὲ, ὡς ἔοικεν, ἡ θύρα προβέβληται, οὐδαμόθεν τὸ ἀσφαλὲς ἔχουσα· οὔτε εἴ τις εἰσελεύσεται δι' αὐτῆς ἢ ἐξελεύσεται, εἰς τὸ σώζειν οἷα τε ὑπάρχουσα· τὸ δὲ ταῦτα φλυαρεῖν καὶ λέγειν, ποίας κολάσεως καὶ ἀπωλείας οὐκ οἴσει δίκην; Εἶτα· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν, καὶ τὴν ψυχήν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Τοῖς δέ γε ἑκατέρωθεν ἐν τούτοις ὁ τῆς βλασφημίας περιορώρυκται βόθρος, ὁμοῦ τε τοῦ ποιμένος Χριστοῦ καὶ τῶν προβάτων τὴν ἄγνοιαν ἀνοήτως καταψηφιζομένοις· διαπιστήσουσι δέ που πάντως αὐτῷ, καὶ τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν προ βάτων τιθέναι λέγοντι· ἵνα ἢ μηδόλως γεγενήσθαι τὸ σωτήριον Χριστοῦ πάθος διγματίσωσιν, ἢ ὡς παραπεπλασμένον καὶ φασματῶδες παραφανὸν, καὶ εἰκῆ συντεθεῖσθαι δραματουργούμενον παρὰ τῶν ἐξηγησαμένων ἡμῖν τὰ Εὐαγγέλια, εἰσηγήσωνται ταῦτα δὲ τίνων ἄλλων, ἢ τῆς ἐκείνων ἀνοίας καὶ ἀσεβείας άξια; καὶ ὁ μὲν Χριστὸς λέγει· Καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης· κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσι, καὶ γενήσεται μία ποίμνη, εἰς ποιμήν. Οἱ δὲ καὶ τῶν ἤδη δι' ἐπιγνώσεως τῆς πρὸς αὐτὸν συνηγμένων, τῆς ἐξουσίας καὶ οἰκειότητος ἐξείργειν φιλονεικοῦσι, καὶ τῷ τῆς πλάνης αὐτῶν ἀρχηγῷ δια
col. 709–710page 351 of 529
PG 100:709Θόλῳ περιποιούμενοι μετοχετεύειν· φαίη δ' ἂν καὶ πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστὸς τὴν Ἰουδαίων νοσοῦντας μας νίαν· Ὑμεῖς οὐ πιστεύετε· οὐ γὰρ ἐστε ἐκ τῶν προβάτων τῶν ἐμῶν· τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούει, καὶ γινώσκω αὐτὰ, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ ζωὴν αἰώνιον δίδωμι αὐτοῖς, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου· ὁ Πατήρ μου ὃς δέδωκέ μοι, μείζων πάντων ἐστὶ, καὶ οὐς δεὶς δύναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν. Οὗτοι δὲ τὰ Ἰουδαίων ὄντως καὶ φρονοῦντες καὶ πράσσοντες, τοῖς να'. Ηδη δὲ καὶ τὸν Πατέρα καὶ τῶν ὅλων Θεὸν, Β κατὰ τὸ εἰκὸς, βεβιάσθαι ἀποφανοῦνται, καὶ τῆς τῶν ἁπάντων δεσποτείας αλλοτριώσουσι, συνδιηρπάσθαι τῷ Υἱῷ τῆς ἐξουσίας αὐτὸν εἰσηγούμενοι· εἴπερ ὁ Υιός φησιν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν. συμβασιλεύει δὲ τῷ Πατρὶ εἰς τοὺς αἰῶνας· καὶ τὸ Πνεῦμα ἐξεῦσθαι τὸ ἅγιον τὸ ἐν ἀποστόλοις φθεγγόμενον, ἐπεὶ τῷ μὲν ἐνέπνευσε λέγειν· "Οτι ἐῤῥύσατο ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους, καὶ μετέστησεν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ, ἐν ᾧ ἔχομεν τὴν ἀπολύτρωσιν, τὴν ἄφεσιν τῶν αμαρτημάτων· ὅς ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀομάτου, πρωτότοκος πάσης κτίσεως· τῷ δὲ ἐνήχησε γράφειν· Υμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, ξύνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν, ὅπως τὰς ἀρετὰς ἐξαγγείλητε τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς καλέσαντος εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς· οἱ ποτὲ οὐ λαὸς, νῦν δὲ λαὸς Θεοῦ· καὶ οἱ οὐκ ἡλεημένοι, νῦν δὲ ἐλεηθέντες. Μεθ᾽ ὧν ὁ εὐαγγελικὸς λόγος, "Οτι τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβε, βοᾷ. Οἱ δὲ τοῦ σκό τους ἄξιοι, ὡς εἴονται, καὶ ἐδιώχθη καὶ κατελήφθη εἰκῇ ταῦτα εἴρηται, καὶ ἀδολεσχεῖ ὁ λέγων τοὺς ἐκ τοῦ σκότους εἰς τὸ θεῖον καὶ θαυμαστὸν κεκλῆσθαι φῶς· καὶ τὸν οὐ ποτὲ λαὸν νῦν λαὸν χρηματίζειν Θεοῦ· καὶ τοὺς οὐκ ἠλεημένους, ήλεημένους· μάτην ἄρα, ὡς ἔοικε, τὸ τοῦ Χριστοῦ αἷμα καταβέβληται, καὶ λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν εἰσενήνεκται, καθὰ πιστεύομεν καὶ κηρύσσομεν· οὕτως αὐτοὺς εἰς βυθὸν ἀπὸ ωλείας ὁ τῆς βλασφημίας καὶ δυσσεβείας κατωθεί λόγος· ἐπὶ τούτοις τῶν θεηγόρων ἄλλος, εἰς τόνδε τὸν πόνον συνεισελάσας, συλλήψεταί γε εὖ μάλα τοῖς προκεκηρυγμένοις, τοιάδε τινὰ λέξειεν· Εσται ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, καλέσουσι τὴν ῾Ιερουσαλὴμ θρόνον Κυρίου, καὶ συναχθήσονται ἔτι ὀπίσω τῶν ἐπιθυμημάτων τῆς καρδίας αὐτῶν τῆς πονηρᾶς. Τοιαῦτα μὲν ὁ θεῖος προφήτης· πολλάκις δὲ τῶν τοιῶνδε λόγων προδιηυκρινημένων, οὐκ ἔγωγε οἶμαι παλινοστήσαντας ἐπὶ τὰς αὐτὰς ἐξηγήσεις ἴεσθαι· ἀλλὰ τά γε εἰς τὸ ἔπειτα αὐτῷ ῥηθησόμενα, οὐκ ἂν ἐκὼν ὑπερβήσοτῶν δυσφημιῶν λόγοις οἷα λίθοις καταλεύουσι, βάλλοντες τὸν Χριστόν· οὕτω γὰρ, τό γε ἐφ' ἑαυτοῖς, κατεψίλωσαν μὲν τὸν Χριστὸν, καὶ τοῦ κατὰ πάντων ἀφείλοντο κράτους, καὶ τὸ ἧττον ἀπενέγκασθαι ήδη κατεψηφίσαντο, τά τε ἄλλα καὶ τὰ τῶν Εὐαγγελίων ψευδή τιθέμενοι λόγια· τῷ δὲ Πατρὶ αὐτῶν τῷ ᾿Αν τιχρίστῳ τὸ κλέος διδόασι καὶ τὰ νικητήρια, τρόπαιον αὐτῷ λαμπρὸν τὸν ἴδιον στησάμενοι ὄλεθρον.
col. 711–712page 352 of 529
PG 100:711μαι· πολὺ γὰρ ἡμῖν ὠδίνει ταυτηνὶ τὴν ἀλήθειαν πρὸς τὴν τῶν προκειμένων ὑπόθεσιν, τὸ συμφυὲς καὶ ὁμόγνωμον, ἃ δὴ καὶ ἰσχνῶς κατοπτεύοντες εἰσό μεθα. Τί ποτε ἄρα Θεὸς, καὶ τίσι κατὰ καιροὺς διάθοιτο, καὶ τί τῶν ἐκκεισομένων νόμων τὸ καινὸν καὶ ἀπεξενωμένον, καὶ τῶν πάλαι νενομισμένων ἐπι κρατέστερον, καὶ πολὺ δὲ πλείονα φέρον τὴν ὄνησιν, καὶ ὅποι ποτὲ τὰ τῶν νόμων ἐνσημανθήσεται, καὶ ὁποία δὴ δυνάμει τὸ ὑπ' αὐτῶν διδασκάλιον πρό εἰσιν ; νβ'. Εχει δὲ ὧδε· Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, φησὶ Κύριος, καὶ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν, ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου· καὶ αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν τῇ διαθήκῃ μου, καὶ ἐγὼ ἡμέλησα αυτ τῶν, φησὶ Κύριος. "Οτι αὕτη ἡ διαθήκη ἣν δια θήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκεί νας, φησί Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν γράψω αὐτοὺς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαὸν, καὶ οὐ μὴ διδάξωσιν έκαστος τὸν πολίτην αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ λέγων· Γνῶθι τὸν Κύριον· ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν καὶ ἕως μεγάλου αὐτῶν· ὅτι ἵλεως ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Καὶ ὁ μὲν τοῦ Πνεύματος υποφήτης τοιαῦτα. Τίς δὲ τῶν θεοπνεύστων λογίων τούτων ἀνήκοος; Απανταχοῦ γὰρ γῆς καὶ θαλάσσης, τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν ὁρᾶ ται κατεσκεδασμένον τὸ κήρυγμα· τίς δὲ οὕτως ἀσύν ετος καὶ ἠλίθιος, ὥστε παρ' οὐδὲν μὲν τίθεσθαι τὰ τοῦ Πνεύματος λόγια, τοῖς ἐκ τῆς μεθοδείας δὲ τοῦ διαβόλου ἐξευρημένοις προστίθεσθαι; ποίας οὐκ ἂν εἶεν κατηγορίας καὶ κολάσεως ἄξιο:, λεγέτω τις τῶν ἐρώντων τῆς τοῦ λόγου εὐθύτητος· τί τούτων εὐθύ τερον ἢ τηλαυγέστερον; ἆρ᾽ οὐκ ἐλέγχει τῶν ἀνοί των τὴν ματαιότητα; ἆρα τὸν καθ' ἡμᾶς λόγον ὡς εὐσεβείας ἐχόμενον οὐ συνίστησιν; οὐ τὴν καινὴν διαθήκην ἡμῖν προανεβόησεν, ἣν ὁ σωτήριος Λόγος ἐπιφανεὶς παραδέδωκεν ; οὐ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας τοὺς νόμους προϋποτίθεται, τῶν τε δεξομένων τὰς διανοίας καταυγασθήσεσθαι καὶ φωτισθήσεσθαι, καὶ τῶν προσελευσομένων τὰς καρδίας, τοῦ παλαιοῦ ῥύπου καὶ τῆς ἁμαρτίας αποκαθαρθήσεσθαι; καθ' ᾶς καὶ ἐγγραφήσεσθαι τὸν θεῖον νόμον προανεκήρυ ξεν· οὐ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀποθήσεσθαι, καὶ τὸν νέον τὸν ἀνακαινούμενον ἐν πνεύματι προϋπο έγραψεν ; οὐ τὴν πρὸς Θεὸν ἡμῖν οἰκειότητα διατυποῖ καὶ ἐγγύτητα; ὡς εἶναι αὐτῷ λαὸν καὶ κλῆρον ἅγιον, αὐτόνομον καὶ αὐτεπάγγελτον τὴν θείαν γνῶσιν ἕξειν προϋποφαίνων; οὐ προῖκα χρηστευόμενον ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, καὶ ἀμνηστίαν ἐπὶ ταῖς ἀνομίαις ἡμῶν ἐνδειξόμενον, τόν τε ἔλεον καὶ τὴν φιλανθρωπίαν ἣν περὶ ἡμᾶς κέκτηται προανακέκραγεν; οὐ τὸ κεφάλαιον πάντων, ὡς συνελόντα εἰπεῖν,
col. 713–714page 353 of 529
PG 100:713τῆς ἱερᾶς ἡμῶν πίστεως τά τε βάθρα καὶ τὴν κρη- Α πίδα προϋπεστήριξε ; ταῦτα κατακρατεῖν καὶ ταῖς ἀμείνοσι στεφανοῦν ψήφοις, πάντων ἂν εἴη δικαιότεμον· τῆς γὰρ ἀσεβείας καθαιρεῖ τὴν ὀφρύν, καὶ τῶν ἀναισχυντούντων ἀποφράττει τὰ στόματα· ὄντως ἔδει τούτοις καὶ ὑπηρετήσασθαι καὶ διακονήσασθαι, τὸν καλῶς καὶ ἀξίως τῶν προφητῶν προσαγορευπρὸ πλάσεως, καὶ ἐκ μήτρας αὐτῆς ἡγίαστο· τί θαρώτερον ; Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν τῶν προηγορευμένων ἀνάπτυξιν, εὐκαίρως καὶ δὴ τρεψώμεθα· Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, φησί Κύριος, καὶ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν. Ἡμέραι δὲ οὐκ ἂν ἕτεραι ὑποληφθεῖεν, ἢ ἄσπερ ἐσχάτας τῶν προφητῶν ἑτέροι ἐκδιδάσκουσιν, εἰ καὶ ἀδιορίστως ἐνταῦθα εἴρηται, καθ᾽ ἂς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἀνθρώποις σαρκὶ προσωμίλησεν· ἐπὶ συντελείᾳ γὰρ τῶν αἰώνων τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον πεφανέρωται· τούς τε νόμους καὶ τὴν διαθήκην ἡμῖν τὴν καινὴν εἰσηγήσατο· ἐπεὶ γνωριζέτωσαν ἡμῖν οἱ ἀπεναντίας ἡμῖν καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἱστάμενοι, χρόνον ἕτερον καὶ τοῦ προφητικοῦ τουτου λόγου μεταγενέστερον, καὶ διαθήκην ἄλλην ἐμφανιζέτωσαν, καὶ ἡμεῖς γε σιωπήσομεν. Εως δ' ἂν παραδεῖξαι οὐκ ἰσχύσωσιν (οὐ γάρ τος δυνήσειντο), τὰ ἡμέτερα κρατείτωσαν, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας λόγος παρρησιάσαιτο· οἶκος δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα, τίνες ἂν εἶεν ἕτεροι, ἢ οἱ γε τῷ καθαρωτάτῳ νῷ καθορᾷν ὡς ἐφικτὸν ἀνθρώπῳ Θεὸν δύναιν το, καὶ καθαρᾷ καὶ εἰλικρινεῖ ἐξομολογήσει διὰ πίστεως αὐτῷ προσερχόμενοι; οὕτω γὰρ ἂν οἰκειότερον Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα; ἀποδοθείη· εἰ καὶ περὶ τῶν ψιλαῖς προσηγορίαις τέως ἐπικεχρεωστημένων, της ν.κάδε ὁ λόγος προενήνεκται, ὡς μὴ δόξαι τὰ τῆς ἐπαγγελίας διαπεσεῖσθαι τῆς πρὸς τοὺς πατέρας τοῖς ἔτι σαρκικοῖς, καὶ τῷ τῆς περιτομῆς φιλοτιμουμένοις σημείῳ· καθὰ καὶ ὁ Σωτὴρ τῇ γυναικὶ τῇ Φοινικίσσῃ προσδιελέγετο· Οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρότά ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ. ἂν ἀπογνόντων, ἐπὶ τὰ ἔθνη λοιπόν, πρὸς οὓς ἡ ἐπαγγελία τῶν πατέρων καὶ ἡ εὐλογία μετακεχώρηκεν. Εἰ δοκεῖ δὲ καὶ εἰσαῦθις, ὁ τῆς καινῆς διαθήκης λειτουργὸς, ὁ βαστάσας τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα ένα ώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων, ὃς δὴ ἄγαν εὐφυῶς καὶ εὐκαίρως καὶ εἰς δέον, τοῖς θείοις τούτοις χρησμοῖς Εβραίοις γράφων, αὐταῖς λέξεσι συνεχρήσατο, καλείσθω καὶ νῦν χρειωδέστατα, καὶ εἰς μέσους ἀγέσθω, καὶ ἀμφοῖν ταῖν διαθήκαιν συμβάλλων καὶ δοκιμάζων τὴν δύναμιν, λεγέτω· Εἰ γὰρ ἡ πρώτηἐκείνη ἦν ἀμεμπτος, οὐκ ἂν δευτέρας ἐζητεῖτο τόπος· πῶς οὖν οὐκ ἄμεμπτος ἡ πρώτη ; Ότι τοι, φησίν, ὁ νόμος οὐδὲν ἐτελείωσεν, ἐπεισαγωγῇ δὲ κρείττονος ἐλπίδος, δι' ἧς ἐγγίζομεν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν διὰ τοῦτο δευτέρας ἐδέησε καὶ τῆς κρείττονος, ἧς πάνυ τὸ χρειῶδες καὶ ἀναγκαῖον εἰς τὸ σώ ζειν τὸν ἄνθρωπον, καὶ δικαιοῦν τὸν διὰ πίστεως προσερχόμενον, καὶ τῶν ἀρχαίων πλημμελημάτων θέντα τὸν συμπαθέστατον, ἀφ᾽ ὧν ἐπεδείκνυτο τὸ πολυπενθὲς καὶ φιλύδακρυ· ὃς ἔγνωστο τῷ Θεῷ καὶ γὰρ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ψυχῆς συμπαθέστερον ἢ και
col. 715–716page 354 of 529
PG 100:715Α χαρίζεσθαι τὴν ἀπόνιψιν· ἦν δ᾽ ἄρα αὕτη τῆς εὐαγ γελικῆς θεσμοθεσίας ἡ ἐπανθήσασα χάρις, καὶ τῶν ἐν ταύταις μεσιτευσάντων τὸ διενέγκαν ὁπόσον· ὅτι ἐκεῖ μὲν οἱ ἱερεῖς προσέφερον τὰ δῶρα, καὶ τὰς ἐναίμους θυσίας ὑπέρ τε ἑαυτῶν, καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων· αἴπερ οὐκ ἠδύναντο περιελεῖν ἁμαρ τίας· ἐν ὑποδείγματι γὰρ ἔτι καὶ σκιαῖς ἐλάτρευον τῶν ἐπουρανίων, καθὰ Μωσεί κεχρημάτισται· ἐνταῦθα δὲ διαφορωτέρας τετύχηκε λειτουργίας καὶ ἀσυγκρίτως ἀμείνονος ἐπὶ κρείττοσι ταῖς ἐπαγγελίαις, καθ᾽ ὅσον σκιᾶς ἡ ἀλήθεια. Ο γάρ τοι ἡμέ τερος ἀρχιερεὺς, ὁ ἔξαρχος καὶ ἀπόστολος τῆς ὁμου λογίας ἡμῶν Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἅπαξ ὑπὲρ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν σωτηρίας ἑαυτὸν ἀνενέγκας, ἱερευθέντα τε καὶ τυθέντα σαρκί, μένει εἰς τὸν αἰῶνα ἀρχιερεὺς, εκάθισέ τε ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ, τὸ λοιπὸν ἐκδεχόμενος, ἕως ἂν τεθῶσιν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ ὑπο πόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ· μιᾷ γὰρ προσφορᾷ έτελείωσεν εἰς τὸ διηνεκές τοὺς ἁγιαζομένους. Μαρτυρεῖ δὲ ἡμῖν, φησί, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Αλλ' οι γε ἐναγεῖς καὶ βέβηλοι, τῶν τοῦ Πνεύ ματος οὐδαμῶς ἀνέχονται λογίων, πολλὴν δὲ τὴν ἀκαθαρσίαν καὶ τὸ δυσώδες ἐκ τῆς βδελυρᾶς καρδίας ἀπεφευγόμενοι, καταῤῥαψῳδοῦσι τῆς ἀληθείας, μήτε Χριστὸν τετελειωκέναι μηδὲν, μήτε καθηγιάσθαι τοὺς ἠξιωμένους τῆς χάριτος· οὕτως οὖν νοοίντο καὶ λίαν εὐστόχως, ἐκ τοῦ ἀκαθάρτου ἀποφθεγγόμενοι πνεύματος, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν, ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβο η μένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν, ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς νεῦρον σιδηροῦν ἔχων τὸν τράχηλον, καὶ πρὸς ὠνειδίζετο. ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Ταῦτα ἄνωθεν ηρέμα πως, τῆς παλαιᾶς διαθήκης τὴν παῦλαν προϋπῃνίσσετα καθάπερ καὶ τῶν πλακῶν τὸ παλαιὸν ἐδήλου τὸ σύν τριμμα· ὅτε μὲν γὰρ τῆς Αἰγυπτιακῆς τυραννίδος ὁ Ἰσραὴλ ἀπηλλάττετο, πλαξὶ λιθίναις ὁ νόμος ἐνεχαράττετο, καὶ ὄρος εδείκνυτο καπνιζόμενον, καὶ δείματα ἐξαίσια διεφαίνοντο ἄνωθεν· οἷα εἰκὸς τοὺς ἔτι νηπιώδεις, καὶ στοιχείων διὰ τοῦτο δεδεγμένους μορμολυττόμενα· ὡς τοὺς ἄρτι τῆς ἀλλοδαπής απ ανισταμένους, τῆς βαρβαρικῆς μεταπλάττεσθαι δυσ τροπίας, καὶ πρὸς θεογνωσίαν μεταῤῥυθμίζεσθαι, τὴν ἐθνικὴν δεισιδαιμονίαν ἀποδιδράσκοντας· τῇ τῶν πλακῶν τυχὸν παραλήψει, τῆς λιθίνης αὐτῶν καρδίας τυποῦντος τοῦ λόγου τὸ σκληρὸν καὶ ἀτίθασσον· ταύτῃ γὰρ καὶ λαός σκληροτράχηλος, καὶ πᾶσαν ἀπείθειαν και τραχύτητα εὐπαράφορος εν Οτε δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς, τῆς ἐξουσίας τοῦ πονηροῦ τυράννου ἐλευθεροῦν ἤμελλε, καὶ τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμαρτίας ἡμᾶς ἐξαιρήσεσθαι, οὐδὲν ἐκείνων ὤφθη τερατουργούμενον· ὁ γὰρ τὴν σωτηρίαν πρυτανεύων τὴν ἡμετέραν, ἐκπεριιὼν τὴν γῆν, ὁ πρᾶος καὶ ταπεινὸς τὴν καρδίαν, θορύβων καὶ δέους παντὸς ἄνευ, τὸ ἐπιεικὲς δὲ μᾶλλον ἐπιδεικνὺς καὶ εὐπρόσιτον, ἐν ταῖς συναγωγαῖς τὸν λόγον ἐδίδασκε τὸν σωτήριον, καὶ παντοδαπῶν εὐεργετημάτων
col. 717–718page 355 of 529
PG 100:717κατεπίμπλα τοὺς εἰσακούειν ἐθέλοντα;, οὐ νόμους γραπτούς διετίθετο, οὐ γῆς τῆς ὁρωμένης καὶ παρ τουμένης ἐκνέμων σχοινίσματα, οὐδέ τι τῶν ἐπι κήρων τε καὶ ῥεόντων κληροδοτῶν εἰς κατάσχεσιν, ἀλλὰ βασιλείαν ἐκήρυσσε τὴν οὐράνιον, καὶ πλοῦτον ἀναφαίρετον ἐχαρίζετο, καὶ χαρὰν εὐηγγελίζετο ἀνεκλάλητον, πασάν τε νόσον καὶ μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ ἐθεράπευε, καὶ πάντα πορίζων ὅσα ἦν τῆς θείας φιλανθρωπίας τοῖς πίστει προσερχομένοις, παρέχεσθαι ἄξια. Τί χρή λέγειν; Πνεύματος χορηγίαν ἄφθονον ἐπιδαψιλευόμενον, δι' ὧν ἁπάντων ἡ χάρις καὶ δύναμις τοῦ ἐνεργοῦντος καὶ δωρουμένου ἐδείκουτο. Διὸ καὶ προηγορεύετο· Οὐ κατὰ τὴν διαθήτην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν. Τὰ γὰρ τοι τῆς εὐαγγελικής νομοθεσίας ἑξῆς ἐπάγει, Δι δοὺς νόμους μου εἰς διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ και δίας αὐτῶν ἐπιγράψω αὐτούς. Οἱ νόμοι τῆς χάριτος, οὐκ ἐν χάρτῃ καὶ μέλανι· οἷόν τι καὶ ὁ Απόστολος αινίττεται λέγων· Ἡ ἐπιστολὴ ἡμῶν ὑμεῖς ἐστε, ἐγγεγραμμένη ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν· καὶ φανερούμενοι ὅτι ἐστὲ ἐπιστολὴ Χρι στοῦ, διακονηθεῖσα ὑφ᾽ ὑμῶν, ἐγγεγραμμένη οὐ μέλανι, ἀλλὰ Πνεύματι Θεοῦ ζῶντος· οὐκ ἐν π.λαξὶ λιθίναις, ἀλλ' ἐν πλαξὶ καρδίας σαρκίναις. Οὐ γὰρ ἐν ἀψύχοις ύλαις ἐγγράφονται, ἀλλ' ἐπὶ ταῖς διανοίαις τῶν λογικῶν δακτύλῳ Θεοῦ καὶ καλάμψ τυποῦνται τῷ Πνεύματι· τῶν ἐν ἀληθείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ τούτων περιεχομένων, καὶ ψυχὴν καὶ νοῦν ἐκκαθαίροντες· οὐδὲν γὰρ ἔγγραφον ὁ ἡμέτερος παραδέ δωχε νομοθέτης πράγμασι γάρ, οὐ γράμμασι, καὶ Η οὐχὶ ταῦτά ἐστιν ἡ καλή τε καὶ γόνιμος γῆ, G ἡ εὐθαλής τε καὶ εὔκαρπος ἄρουρα, ἡ τὸν θεῖον ὑποδεξαμένη σπόρον, ἐπηνίκα ὁ σπείρων ἐξῆλθε καταβαλεῖν τοῦ λόγου τὰ σπέρματα, ἡ καρποφοροῦσα εἰς τριάκοντα καὶ ἑξήκοντα, καὶ δὴ καὶ εἰς ἑκατὸν, δ μέγιστον καὶ ἀκρότατον ; τούτων ἀκριδεῖς τῶν νόμων ὑπογραφεῖς καὶ μύσται, οἱ θεῖοι ἀπόστολοι ὤφθησαν, κρείττονος ἢ κατὰ Μωσέα τῆς θεοπτίας τε καὶ ὑπηρεσίας τετυχηκότες· οἱ δὴ καὶ θαῤῥαλέψ φιλοτιμοῦνται τῷ φρονήματι λέγειν· Θεοῦ ἐσμεν συνεργοί τοῖς πιστεύουσι· Θεοῦ γεώργιον, Θεοῦ οἰκοδομή ἐστε. Εἰ οὖν ταῦτα ἀληθῆ, ὥσπερ δὴ καὶ εἰσὶ, πῶς οὐ κατερυθριῶσι τῶν ἀποστολικῶν καὶ προφητικῶν φωνῶν καταφλυαρεῖν οἱ παράφρονες, ὡς τὴν τοῦ Θεοῦ οἰκοδομὴν κατασκάψαντα χειρώσασθαι τὸν ἀντίθεον, καὶ καταληῖσασθαι τὸ γεωργιον, καὶ διδόναι τῷ ἐνεργοῦντι δι' αὐτῶν τὰ νικητήρια ; ὄντως τῶν οἰκείων γεωργίων ἀμήσουσι τὰ δράγματα οἱ δείλαιοι· εἶτα, Ἐπὶ καρδίας αὐτ τῶν ἐπιγράψω αὐτούς. Ἐνταῦθα τῶν τὰ εὐαγγελικὰ δεδεγμένων ἐντάλματα, ἀντὶ πλακῶν λιθίνων τὰς καρδίας, καθάπερ τινὰς λαμπρὰς καὶ διαφανείς στήλας υπέθετο, καθ᾽ ἂς οἱ θεῖοι νόμοι οὐκ ἐξ ἐπιο πολῆς ἐγχαράσσονται, ἀλλὰ διὰ βάθους εἰσδύονται δυνάμεσιν, οὐ χαράγμασιν, οἱ θεῖοι νόμοι ὡς ἐν ἀποδείξει Πνεύματος ταῖς ψυχαῖς ἐγκαθίδρυνται· οὕτως ἐν ἐκείνοις τὰ εὐαγγελικά προδιεσημαίνετο χαρίσματα.
col. 719–720page 356 of 529
PG 100:719Α διικνούμενοι εἰς τὰ μυχαίτατα τῆς καρδίας τυκτία, ἐν οἷς ἀνεξάλειπτα συντηρείται διαιωνίζοντα, καὶ τῷ παντὶ χρόνῳ ἀνάλωτα διαμένοντα· ἔνθα συνεδεῖν πρόσεστι τῷ βουλομένῳ παντί, ὅτι παρόσον τῶν νόμων τὸ διάφορον, παρὰ τοσοῦτον καὶ τῶν κατηχημένων τὸ ἀξίωμα διενήνοχε· κατὰ ταύτην ν ἡμεῖς ἑστηκότες τὴν διαθήκην, καὶ ἐν αὐτῇ ἐστη ρίχθαι καὶ φρουρεῖσθαι πιστεύοντες, λαὸς Θεοῦ χρηματίζειν ἠξιώμεθα, καὶ Θεὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν ἐπισ γράφεσθαι· καὶ ὁμολογεῖν θαῤῥούντως καὶ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, καὶ καθαρᾷ καρδίᾳ καὶ ἀναμφηρίστῳ τῇ γνώμῃ ἀποφαινόμεθα. Εἰ τοίνυν οὐκ ἄμεμπτος τῶν διαθηκῶν ἡ πρώτη, δι᾿ ἂς εἴρηται αἰτίας, χρὴ δήπου τὸ ἄμεμπτον καὶ κατὰ πάντα τρόπον ἀδιάβλητον, μᾶλλον δὲ τὸ εὐκλεὲς καὶ ἐπίσημον, καὶ τὸ δόξῃ κατεστέφθαι, τῇ ἀνω· τάτω· τὴν μετ' ἐκείνην ἀποφέρεσθαι, ὡς λοιπὸν καινοποιοῦσαν καὶ τελειοῦσαν, καὶ τὸ κεφάλαιο τῶν ἀγαθῶν, τὴν δικαιοσύνην καὶ σωτηρίαν ἡμῖν βραβεύουσαν· ἐῤῥέτωσαν οὖν οἱ ἀνομοῦντες διακενῆς, καὶ βλασφημίας πάσης καὶ τερθρείας παυσάσθωσαν, καὶ ἐμφραττέσθω πᾶν στόμα λαλοῦν κατὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἄδικα· εἰ δὲ ταύτην οὐκ ἀφιᾶτι μέμψεως οἱ τῆς εὐσεβείας πολέμιοι, ζητείτωσαν ἑτέραν ταύτην ἀντίθετον, καὶ ἐφ' ἑαυτοῖς συντιθέ τωσαν, καὶ τὸν ταύτης εὑρέτην και νομοθέτην δια σκοπείτωσαν, ἐξ οὗ τὰ τῆς πλάνης ἀπόβλητα μυτ θήσονται· ὅστις ποτέ ἐστιν οὗτος, ῾Ο ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα· οὗ ἡ παρουσία κατ' ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ, ἐν πάσῃ δυνάμει, σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους, καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ τῆς ἀδικίας ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις· ὃν ὁ Κύριος ἀναλώσει τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ καταργήσει τῇ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ. Ἡμᾶς δὲ τοσοῦτον ἡ χάρις φιλοτίμως καὶ ἐκ περιουσίας, τῆς θείας ἐπιγνώσεως τὴν δωρεάν κατεπλούτισεν, ὥστε θαρρούντως, καθὰ καὶ προκεκήρυκται, λέγειν· Οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πολίτην αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος των ἀδελφὸν αὐτοῦ, λέγων· Γνῶθι τὸν Κύριον. Καὶ πόθεν τοῦτο εἶσονται; "Οτι, φησίν, ἔσονται πάν πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε. Καὶ τὸ αἴτιον τες διδακτοὶ Θεοῦ. Καὶ, Πᾶν ὅ τι ἂν ποιῆτε, *Οτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν. Ἐχνήψατε, οἱ μεθύοντες, ἐξ οἴνου τῆς ἀσεβείας ὑμῶν, καὶ ἐνωτίσασθε τοῦ προφήτου ἀκούοντε; μέγα καὶ λαμπρὸν ἐκβοῶντος· ὅτι οὐχ εἷς ἢ δύο, ἢ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος, ἢ πλούσιος ἢ πένης, ἢ ἄρα χων ἢ ἀρχόμενος, ἢ βασιλεὺς ἢ ἰδιώτης, ἢ ἁπλῶς ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, ἀλλὰ πάντες, φησὶν, εἰδήσου σί με, ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν. Τίνα; τὸν Ποιητὴν καὶ Δεσπότην αὐτῶν, τὸν δόντα αὐτοῖς πνοὴν ζωῆς, τὸν κηδεμόνα, τὸν συνοχέα τοῦ παντὸς, τὸν εὐεργέτην, τὸν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ κυβερνώντα τὰ πάντα καὶ διεξάγοντα, τὸν πᾶσι τὸ εἶναι καὶ τὸ εξ εἶναι δωρούμενον· οὐ θεοὺς ἀλλοτρίους γνωριού. σιν, οὐ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν προσκυνήσουσιν, οὐ μὴ εἴπωσι τῷ λίθῳ καὶ τῷ ξύλῳ· Σὺ ἡμᾶς ἐποίησας· ἀλλ' ἐμὲ πάντες εἰδήσουσιν, ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν ἐμὲ εἰδήσουσιν, οὐκ ἀγνοήσου
col. 721–722page 357 of 529
PG 100:721σιν, οὐδὲ τῷ διαβόλῳ προσκυνήσουσιν, οὐδὲ τῇ κτίσε: παρὰ τὴν κτίσαντα τὸ σέβας ἀπονείμαιεν· ἀλλ' ὁ ἐνεργῶν διὰ τῶν ὑπηρετούντων αὐτῷ ἀποφθέγγεται, ἵνα τοῖς οὕτω λαμπροῖς καὶ διαφανέσι τῆς ἀληθείας λόγοις, τὴν οἰκείαν ψευδηγορίαν καὶ πλάνην ἀντ αναστήσωσι· πῶς γὰρ ἐξῆν τοὺς τὴν καινὴν ταυ την διαθήκην πολλῷ τῆς προτέρας υψηλοτέραν δεξαμένους, ἐπὶ τὴν τῶν ματαίων ἀπολισθῆτα: προσκύνησιν ; Πάντες οὖν εἰδήσουσί με, φησίν· ὥσπερ γὰρ ὁ αἰσθητὸς οὗτος ἥλιος πᾶσαν ὅσην εφορᾷ καταφωτίζει γῆν, οὕτως ὁ τῆς δικαιοσύνης ήλιος Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πᾶσι τὰς τῆς θεογνωσίας ἀκτῖνας σεώς τε καὶ χάριτος. Τίνες δὲ εἶεν οὗτοι, εἰπάτωσαν αὐτοί· εἰ μὲν γὰρ Β τὴν ἡμετέραν ἔλθοιεν, τῇ ἀληθείᾳ καὶ ἡμῖν συμφήσαιεν, ὡς οἱ τῷ τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν κατ εσφραγισμένοι καὶ ἐπικεκλημένοι ὀνόματι· εἰ δὲ τὴν ἐναντία, πορεύσονται, σαφῶς τοῦ ἀκαθάρτου πνεύ ματος ἡ ἐνέργεια· διδασκέτωσαν τοὺς ἀμαθεῖς καὶ ἀπαιδεύτους οἱ ἐν τῷ ἱερῷ παῖδες, αυτεπάγγελτοι ἥκοντες ἐφ' οἷς ταῦτα συνεπεραίνετο, Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, ἐκβοῶντες· εὐλογημένος ὁ ἐρχό μενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Καταισχυνέτωσαν αύ τοὺς Ελλήνων παῖδες, δ καὶ θαυμάζειν ἄξιον, οἷαν σπουδὴν ἐποιοῦντα, τῆς Ἰησοῦ ὁμιλίας ἐρῶντες, καὶ τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς ἄγειν ὡς αὐτὸν ἱκετεύοντες· τὸν μὲν οὖν Ἰουδαϊκὸν δῆμον διὰ φωνῆς προφητῶν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐν αἰτίαις μεγίσταις ἐποιεῖτο λέο γων Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ισραήλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν· ὡς δὴ τὴν ἀλόγοις ζώοις κτηνωδίαν, τὴν ἐκείνων αβελτερίαν καὶ ἀλογίας ἑωρακώς παρελαύνουσαν· ἡμᾶς δὲ ἐφ᾽ οὔ; ἄνωθεν τὸ τῆς γνώσεως δῶρον καταπεφοίτηκεν, ἐν εὐκληρίαις τε καὶ εὐλογίαις τιθεὶς, τὸ ἀσύνετον ἐκείνων καὶ ἀλογῶδες διωσαμένους, εἰδήσειν αὐτὸν ἐναργῶς προτεθέσπικε· καὶ βεβαιοί τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλὲς, τῆς ἀληθείας ἐμφαινομένης τοῖς πράγμασιν αὐτοῖς τὸ ἀπαράγραπτον· αἰσχυνέσθωσαν λοιπὸν οἱ τοῖς ψευδέσιν ἐπερειδόμενοι, καὶ ἀνοσίως καὶ ἀμαθῶς τῆς τῶν Χριστιανῶν κατακεκραγότες ὀρθῆς ὑπολήψεως· Ενεπλήσθη γὰρ ἡ σύμπασα γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον· καὶ πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Πανταχοῦ γὰρ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης τὰ τῆς εὐαγοῦς ἡμῶν ᾄδεται πίστεως. Τὰ δὲ ἐπὶ τούτοις τῷ προφήτῃ ἐπαγόμενα, την τοῦ Θεοῦ ἀνέκφραστον φιλανθρωπίαν, καὶ τὸν ἀν εξιχνίαστον πλούτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ ἡμῖν προμηνύει. "Ιλεως ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν. Τί τούτων υψηλότερον ἢ σεβασμιώτερον; Τί τούτων ἥδιον ἢ χαριέστερον; Παρὸν γὰρ κολάζειν καὶ τὸ γεέννης ἀπευρύνειν στόμα, μυρίας τε καὶ ἀνυποίστους επάγειν πληγάς, θανάτους τε ἐξαισίους καὶ παραδόξους, ἐπὶ μυρίοις καὶ ἀπείροις τοῖς παραπτώμασιν οὐκ ἠπείλησεν, οὐκ ἐκόλασεν, οὐ προσέταξε μέγα διαστῆναι τὴν γῆν καὶ ἄρδην καταπιεῖν ἅπαν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐξέλαμψε, καὶ τὰς διανοίας πάντων ἡμῶν κατηύγασε, τῆς θείας ἐμπιμπλῶν γνώ
col. 723–724page 358 of 529
PG 100:723Α τας, ἀλλὰ νικῇ τὸ φιλάνθρωπον. Ιλεως γὰρ ἔσο· μαι, φησί, ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν. Καὶ ἡμεῖς οἱ ταῦτα καὶ παθόντες καὶ πιστεύσαντες, τὸν ἐπινίκιον ὁμοῦ καὶ χαριστήριον τῷ σεσωκότι αἶνον καὶ τὴν εὐχαριστίαν προσφέρομεν ἑκάστοτε, ᾄδοντες καὶ ψάλλοντες· Τις λαλήσει τὰς δυναστείας Κυρίου, ἀκουστὰς ποιήσει πάσας τὰς αἰνέσεις αὐτοῦ; Τίς ἱκανὸς ἀναγγεῖλαι τὰ ἐλέη αὐτοῦ καὶ τὰ θαυμάσια; ποία γλῶσσα ἐπαξίως τοῦ μεγέθους τῶν εὐεργετημάτων φθέγξαιτο; ποῖος λόγος ἐξευ ρεθείη τῇ μεγαλειότητι τῶν κεχαρισμένων ἡμῖν ἀγάθῶν παρισούμενος; ἄρα γὰρ οὐκ ἐκόλασε μόνον οὐδὲ γεέννῃ παραδέδωκεν, ἵλεως δὲ ἐγένετο ταῖς ἀδικίαις ἡμῶν, ἢ καὶ τὸ πάντων ἐπέκεινα καὶ πέρα λόγου παντός, μυστήριον τῆς σωτηρίου οἰκονομίας ἡμῖν ἐξειργάσατο· πῶς δὲ, καὶ τίνα τρόπον ; οὐκ ἐκόλασεν, ἀλλ' ἐκολάσθη, οὐκ ἐπήνεγκε τὴν πλη γὴν, ἀλλ' ἐπλήγη ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἀγαπητῷ· τὸν νῷτον αὐτοῦ ἔδωκεν εἰς μάστιγας, καὶ τὰς σιαγόνας αὐτοῦ εἰς ῥαπίσματα. Καὶ τέλος τὸν διὰ σταυροῦ αἴσχιστον είλετο θάνατον, αἰσχύνης καταφρονήσας, ἐν αὐτῷ προσηλώσας τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, ἵνα ἡμᾶς ἐξέληται τῆς ἁμαρτίας, καὶ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους ἐλευθερώσῃ· αὐτὸς γοῦν καὶ ἱερεὺς καὶ ἱερεῖον, αὐτὸς καὶ θύων καὶ σφαγιαζόμενος ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ θυόμενος καὶ προσάγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρί λαὸν περιούσιον· ἐντεῦθεν ἡμεῖς τῆς καταδυναστείας τοῦ Εχθροῦ λελυτρώμεθα, καὶ τὸν Πατέρα δι' Υἱοῦ ἐπέγνωμεν, καὶ προσκυνηταί γνήσιοι τῆς Τριάδος ἀναδεδείγμεθα· οἱ δὲ δωρεάς ταύτης αλλά. τριοι, πάντων τούτων λήθην λαβόντες, καὶ τὰ ὦτα καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας πρὸς τὰ οὕτω σεπτὰ καὶ ἀξιάγαστα κακῶς ἀπομύσαντες, ὅ τι καὶ βούλονται προσκυνείτωσαν καὶ σεβέσθωσαν· τὸ δὲ ἑξῆς τῷ θεοφόρῳ προσκείμενον ἡλίκον καὶ ὅσον ; Καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Ἐν τούτοις ιλιγγιάσας ὁ νοῦς, καὶ ἀπορία πολλῇ συσχε θεὶ;, καὶ ἀφθεγξίαν μᾶλλον καὶ σιωπὴν προτιμήσας, πρὸς τὸ ἀδιεξίτητον τῶν θείων κριμάτων ἥκιστα ἐφικνούμενος· μίαν δὴ ταύτην καὶ μόνην τῶν ἀπό ρων ἐξεύροι ἂν μηχανὴν, τῷ τῶν ἀποῤῥήτων θεατῇ και μύστῃ συμφθεγγόμενος• "Ο βάθος πλούτου καὶ σοφίας, λέγων, καὶ γνώσεως Θεοῦ ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὀδυὶ αὐτοῦ ! νγ'. Ταῦτα διὰ τῆς θεογενεσίας τοῦ θείου λουτροῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῖν ἐχαρίσατο, ῥύψιν παντελῆ καὶ κάθαρσιν τῶν ψυχῶν ἔχοντος, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων ἐλευθερίαν εἰσφέροντος· ταύτας ἔγωγε τὰς φωνὰς, πολλοῦ γε ἂν τιμησαίμην, ταύτας περιπτύσσομαι καὶ ἀσπάζον μαι, ὡς ἡδύ μοι καὶ χαρίεν εἰς μνήμην τούτων εσθαι, καὶ ταύτας ἀναλαμβάνοντα προθυμίας πληροῦσθαι, καὶ παραμυθίας τῶν ἡμαρτημένων εὑρίσκειν φρ μακον, καὶ πρὸς χρηστὰς ἐπανάγεσθαι τὰς ἐλπίδας, καὶ καταφρονεῖν ἀπογνώσεως, καὶ μανθάνειν Θεού φιλανθρωπίαν καὶ ἔλεον· ἀμνηστίαν γὰρ τῶν πεπλημμελημένων ἡμῖν ὑποτίθενται, ἵλεών τε καὶ συγγνώμονα τὸν Δεσπότην και Ποιητὴν διαδει-
col. 725–726page 359 of 529
PG 100:725κνύουσι· καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, σωτηρίας ἡμῖν χορηγὸν Δ. τὸν ἡμέτερον νομοθέτην εἰσηγοῦνται· τοιαῦτα τοῦ καθ' ἡμᾶς νόμου καὶ νομοθέτου τὰ ἐπαγγέλματα καὶ διδάγματα· εἰ δέ τι χρή μουσουργοῦντα, τὸν λόγον ἐπιχρωννύειν τε καὶ καταποικίλλειν ὡς μάλιστα, καὶ ταῖς πλείοσι τῶν θεηγόρων διακοσμεῖν φωναῖς, καθάπερ εἰκόνα καλήν τε καὶ ἐκπρεπῆ οἱ ἐμπειρότατοι τῶν ζωγράφων ἀποφαίνειν ἐκμηχανώμενοι, ὅλαις ταῖς φαιδροτέραις καὶ χρώμασι τῶν διαφανεστέρων εὖ μάλα τὴν ἐπιφάνειαν ἐπανθίζοντες, ἐξωραΐζουσί τε καὶ ἀγλαΐζουσιν, ὡς ἂν τὸ ἐμφερὲς εἰς τὸ ἀκριβέστερον διασώζοιτο· καὶ γὰρ διὰ τῶν εἰκόνων, τῶν ἀρχετύπων ἡμῖν ἡ γνῶσις ἐγγίνεται. Καὶ ἄλλος τῶν θεολήπτων κεκλήσθω, τοῖς προηγορευκόσι συμφρά. ὅμων ἐσόμενος, καὶ δὴ καὶ ἀφίχθω ἀνὰ τὸν ἱερὸν του τωνὶ τῶν θεοφόρων τὸν ὅμιλον, καὶ εἰσερχέσθω τουτί Β τὸ θεοειδές στάδιον, καὶ συνδιαφερέτω τὸν ἀγῶνα, καὶ συνεξανυέτω τῆς εὐσεβείας τὸν δίαυλον ἐκεῖνος ὁ τῶν θεομύστων καὶ παραδόξων ἐποπτειῶν, καὶ τῶν κατ' οὐρανοὺς δυνάμεων θεωρός τε καὶ μύστης, καὶ προσκείσθω τοῖς προπεπονηκόσιν εἰς τὸν οἶκον τῆς σοφίας, τῶν ἐξαγίστων θριαμβεύων τὸ δυσσεβὲς καὶ παράνομον, ὅπως μηδὲ αὐτὸς τοῦ θείου τούτου συλλόγου ἀπολιμπάνοιτο, συνηχήσει δὲ καθάπερ πλήκτρῳ τῷ θείῳ κρουόμενος Πνεύματι, καὶ ἄγαν ἀστείως τοῖς ἰσοκλεὲς λαχοῦσι τὸ χάρισμα Θεοφάντορσι, καὶ δὴ καὶ λέξει· Τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ εγώ λαμβάνω πάντα οἶκον Ισραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς ἀπὸ πάντων τῶν περικύκλῳ αὐτῶν, καὶ εἰσάξω αὑτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ δώσω αὐτ τοὺς εἰς ἔθνος τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ισραήλ· ὅτι μὲν οὖν οὗτος ὁ θεῖος προφήτης θείᾳ κινούμενος χάριτι, τῆς τοῦ πάντων Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ οἰκονομίας, διὰ τούτων ἡμῖν τῶν λόγων ἐνεργῶς προϋπογράφει τὸ μυστήριον, οὐκ οἶμαι τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἀντερεῖν· συμπνεύσειε γὰρ κάν ταῦθα τοῖς προειληφόσι, καὶ ταύτῃ μηδὲ πολλῆς δεῖσθαι τῆς τῶν προκειμένων ἀνακαθάρσεως, καὶ συχνῆς τῆς διὰ λόγων ἀναπτύξεως, πολλάκις τῶν τοιούτων καὶ ὁμοίων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν διεξοδικώτερον προεξητασμένων· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ταῦτα ἱστορικῶς ἐξειλημμένα, τῷ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ ἐφαρμόζεται, ὡς ἂν μή τινες τῶν νῦν παραδεδεγμένων τὴν τοῦ Ἰουδαϊκοῦ φρονήματος παχύτητα, πρὸς τὴν τῶν D προκεκηρυγμένων ἀπαναισχυντοίεν ἀλήθειαν, εἰς δέον κεκρίκαμεν, ἐν πᾶσι κατ᾽ ἴχνος τῶν ἱερῶν τῆς Εκκλησίας διδασκάλων βαίνοντες, πρὸς τὰς ἀνοήπροδιεγράφετο ταῦτα καὶ ἐπ' ἐκείνοις· καὶ γὰρ καὶ ἐπ᾿ αὐτοὺς τὰ τῆς θείας Κηδεμονίας διεδείκνυτο· δ. Συνῆξε γὰρ ἡμᾶς, τουτέστι τὸν νοητόν Ἰσραήλ, καὶ τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ᾽Αβραὰμ ἐπαγγελίας τέχνα χρηματίζοντας, καὶ ἐλυτρώσατο ἡμᾶς διὰ τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ ἐκ χειρὸς Ἐχθροῦ, καὶ διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος ἐκ τῶν χωρῶν συνήγαγε, καὶ τους καὶ μωρὰς τῶν ἀσυνέτων ζητήσεις ἀνταναστῆναι καὶ φάναι, ὅτιπερ ὡς ἐν σκιαῖς καὶ τύποις τῷ ὄντι δὲ καὶ κατὰ ἀλήθειαν, ἐπὶ τῆς σωτηρίου τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ συγκαταβάσεως επεραίνετο· πλουσίως γὰρ ἐφ' ἡμᾶς τὰ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ὑπερεξέχεε νάματα.
col. 727–728page 360 of 529
PG 100:727Α' εἰς τὴν γῆν Ισραήλ, ἥτις ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ θεο πρεπῶς νοηθήσεται, συνεισήγαγε, καὶ ὄρεσιν ἀν ψκισμένοις καὶ μυστικοῖς, ταῖς δόγμασι τοῖς ὑψηλοῖς τῆς θεολογίας, διησφαλίσατο· σαφέστερον δὲ ταῦτα, τὰ ἐπαγόμενα διδάξει· Καὶ ἄρχων εἷς, φησίν, ἔσται πάντων αὐτῶν εἰς βασιλέα, καὶ οὐκ ἔσονται ὅτι εἰς δύο ἔθνη, οὐδὲ μὴ διαιρεθῶσιν οὐκέτι εἰς δύο βασιλείας. νε'. Τίς οὕτως ἀμαθὴς καὶ ἀνόητος, ὃς οὐ συνθήσοιτο και συνομολογήσειεν, ἐμφανῶς ταῦτα καὶ ἀπεξεσμένως, ἐπὶ τῆς καθ' ἡμᾶς διαπρέπειν καταστάσεως ; οὐ γὰρ ἐπὶ τὸν Ζοροβάβελ τὴν προφητε κὴν μεταρρυθμίσεις ῥῆσιν, εἴπερ τῶν ἀμεινόνων ταῖς ψήφοις ἐθελήσειεν ἕπεσθαι· ἐκεῖνος γὰρ μετὰ τὴν ἐκ τῆς Βαβυλωνίας τῶν δοριαλώτων, τουτέστι τῶν Ἰουδαίων, ἐπὶ τὴν ἑαυτῶν ἀναδρομήν, τοῦ ἄρτι τῆς δουλείας ἀνειμένου λαοῦ βασιλεὺς οὐδαμῶς κεχειροτόνητο· δημαγωγὸς δὲ ὧν ἐξῆρχε καὶ ἐπρυτάνευε τὸ ὁμόφυλον· διόπερ εἰς αὐτὸν ταῦτα ἀνατίθέσθαι, λόγον οὐχ ἕξει· βασιλεὺς δὲ ἀληθινὸς κυ ρίως καὶ ἀληθῶς ὁ πάντων βασιλεύων καὶ κατεξουσιάζων Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὃς βασιλεύει ἐφ' ἡμᾶς εἰς τοὺς αἰῶνας, καθεδούμενος ἐν τοῖς ἰδίοις θώκοις, καὶ ἀμετάβλητον κεκτημένος τὴν ἀρχὴν, καὶ τὴν δόξαν ἀναφαίρετον ἔχων· ᾗ φησιν ἡ προφητική φωνή: Σὺ καθήμενος εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἡμεῖς ἀπολλύμενοι τὸν αἰῶνα. Υποτεταγμεθα δὲ ἡμεῖς αὐτῷ, καὶ ὑφ᾽ ἑνὶ βασιλεῖ τελοῦμεν ἅπαντες· αὐτὸν μόνον ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ καὶ θαρραλεώ τῇ καρδίᾳ Θεὸν καὶ Κύριον ὁμολογοῦντες τε καὶ κηρύσσοντες· διὰ τοῦτο, οὐδὲ διαίρεσις οὐδὲ διάστασις τῶν ὑπὸ πόδας τεθειμένων αὐτῷ· οὐδὲ γὰρ ἂν ἔτι ἄλλος ἄλλῳ βασιλεῖ κατήκοος εἴη, ὅπως μὴ ἐντεῦθεν πλείονας καὶ διαφόρους δόξας καὶ δυσσεβείας φρονήματα διεσχοινισμένοι, πρὸς ἀτόπους θρησκείας καὶ ἀπευκταίας κατασχιζόμενοι διαρρηγνύωνται, καὶ πρὸς εἰδώλων ἀπονεύοιεν προσοχθίσματα· πῶς γὰρ, εἴ γε τὸν ἕνα καὶ μόνον φύσει Θεὸν καὶ βασιλέα ἡμῖν ταῦτα πάλιν καταφανέστερον προϊὼν ὁ λόγος· ἐγνώκεισαν, καὶ προσκυνεῖν ἐδιδάχθησαν; Σαφηνιεῖ δὲ Καὶ καθαριῶ αὐτοὺς, καὶ ἔσονταί μοι εἰς λαὸν, καὶ ἐγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν. Τίς ὁ καθαίρων καὶ οἱ καθαιρόμενοι, συνιδείν ῥᾴδιον τῶν ἀποστολικῶν φωνών διακούουσι, δι' ὧν διδασκόμεθα περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, ὅτι Καθαρισμὸν δι' ἑαυτοῦ ἐποιήσατο τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Καὶ ὅτι Οὕτως ἠγάπησε την Εκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, ἵνα αὐτὴν ἁγιάσῃ, καθαρίσας τῷ λουτρῷ διὰ τοῦ ὕδατος ἐν ῥήματι. Καὶ ἀλλαχόθι Προσδεχόμενοι τὴν μακαρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δόξης του μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα λυτρώσηται ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀνομίας, καὶ καθαρίση ἑαυτῷ λαὸν περιούσιον, ζηλωτὴν καλῶν ἔργων. Καὶ αὖθις· Εἰ γὰρ τὸ αἷμα ταύρων καὶ τράγων, καὶ σποδὸς δαμάλεως ραντίζουσα τοὺς κεκοινωμένους ἁγιάζει πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς καθαρό
col. 729–730page 361 of 529
PG 100:729τητα, πόσῳ μᾶλλον τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ, ὅς διὰ Πνεύματος αἰωνίου, ἑαυτὸν ἀνήνεγκεν ἄμωμον τῷ Θεῷ, καθαριεῖ τὴν συνείδησιν ἡμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, εἰς τὸ λατρεύειν Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ; Και, Τὸ αἷμα Ἰησοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καθαρίζει ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας. Ὁ τοῦ Σωτῆρος μαθητής γέγραφεν· ῇ ἡμεῖς ἐκκαθαρ θέντες τὴν παλαιὰν ζύμην, νέον ἐν αὐτῷ γεγόναμεν Οὕτω τοῦ θείου προφήτου διαβλήδην προανακεκραγέτος, καὶ τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν τὸν ἐν Δαβὶδ κατὰ σάρκα βεβλαστηκότα διὰ τούτων ἡμῖν καταδεικνύντος, οὐδὲ Ἰουδαίους αὐτοὺς, τοὺς ἀπεριτμήτους καρδίᾳ καὶ παρανομεῖν εἰωθότας, εἰς τοῦτο σκαιότητος τρόπων και φαυλότητος ἐννοιῶν ἐκπεπτωκέναι ἐχρῆν, ὥστε ἀντωπῆσαι πρὸς τὴν οὕτω λαμπρὰν καὶ διαφανῆ τῆς ἀληθείας αὐτήν· ἐκβιασθήσονται γὰρ δυεῖν ἑλέσθαι τὸ ἕτερον, ἢ κατὰ τῶν προφητικῶν ἀνέδην ἀπαυθαδίζεσθαι ρήσεων, ἡ βασιλέα καὶ Θεὸν τῶν ὅλων διομολογεῖν τὸν Χρι στὸν, καὶ δούλειον αὐτῷ ὑποφέρειν τὸν αὐχένα, καὶ μεθ᾿ ἡμῶν καταδέξασθαι τὴν προσκύνησιν· μή τι γε τοὺς μάτην τοῦ Χριστοῦ ἑαυτοῖς ἐπιφημίζοντας ὄνομα, καὶ οὐκ ἐν δίκῃ ἀπ' αὐτοῦ κεκλῆσθαι ἀξιοῦντας· οἱ γε τῆς εὐθείας ὁδοῦ παρεκθέοντες, καὶ ταῖς σκολιότησι καὶ τραχύτησι τοῦ ψεύδους ἐπαγαλο λόμενοι· ὡς εἰ καὶ μὴ Ἰουδαίων ὀφθεῖεν ἀπιστότεροί τε καὶ ἁγνωμονέστεροι, τῶν ἱερῶν τούτων ἀνηκουστοῦντες φωνῶν, καὶ πρὸς τὸ ἀποστολικὸν κήρυγμα τῆς ψυχῆς μεμυκότες, τὰ αἰσθητήρια καὶ τὰ προφητικὰ παραχαράσσειν ἐπιχειροῖεν λόγια, ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἀγχόμενοι· τὴν ἀχάλινον ἐμὲ γοῦν καὶ · Λεγόντων γὰρ ἡμῖν αὐτοὶ, τίς ποτε ἆρά ἐστιν ὁ τῷ προφήτῃ βασιλεὺς κηρυσσόμενος; Εἰ δὲ δὴ ἀπὸ αναίνοιντο, δεδιότες μήποτε ἄρα τῶν ἀληθῶν ἁπτό μενοι εἰς ἔσχατον κινδύνου ἀφίκωνται, ὡς βασιλεῖ καὶ Θεῷ προσπταίοντες, θαῤῥοῦντες ἡμεῖς τῷ ἐν τῷ θείῳ προφήτῃ λαλοῦντι Πνεύματι, καὶ ταῖς ἐννοίαις τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς πανταχοῦ εὐθυβόλως ἐπόμενοι ἀποφανούμεθα, ὅτι γε δὴ ὁ τῆς δόξης Κύριος, ὁ Μονογενὴς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός Υἱὸς, ἐν τοῖς ἰδίοις τῆς θεότητος διαπρέπων αὐχήμασι, καὶ κατ' οὐδένα τρόπον τῆς θείας ὑπεροχῆς ἐλαττούμενος, οὐδὲ ὁ ὑπῆρχεν ἀποβαλών, εἴσω δὲ τῶν οἰκείων καὶ κατά φύσιν προσόντων αὐτῷ καθιδρυμένος πλεονεκτημάτων, δι' οἶκτον ἀνέκφραστον καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν,καὶ εἰς τὸ τῶν ποιημάτων μέτρον καταπεφοιτηκέναι οὐκ ἀπηξίωσε, τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἐνδεδυκώς, ἵνα τὸ πρὸς ὅλισθὸν ἀπωλείας τῇ τοῦ ἐχθροῦ ἀπάτῃ ἀπονενευκὸς γένος, εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς μεταστοιχειώσῃ, καὶ ἀποσεμνύνῃ τῆς εὐμοιρίας, καὶ σχοίη τὴν μέθο εξιν τῆς ἐνούσης αὐτῷ λαμπρότητος, καὶ τῇ κατὰ τὴν θείαν φύσιν ἑνώσει, δοξασθῇ τὸ ἡμέτερον· ἐπεὶ οὖν καθ᾿ ἡμᾶς γέγονεν, ἐξ ὀσφύος δὲ καὶ ῥίζης τοῦ φύραμα. Εἶτα· Καὶ ὁ δοῦλός μου Δαβίδ, ἄρχων ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ ποιμὴν εἰς ἔσται πάντων, καὶ Δαβὶδ ὁ δοῦλός μου ἄρχων αὐτῶν ἔσται εἰς τὸν αἰῶνα. Χριστομάχον πεδήσουσι γλῶσσαν, καὶ αἰσχύνην περιβαλοῦνται, καὶ τῆς κατὰ τῆς ἱερᾶς ἡμῶν ὁμολογίας, ἀποστήσονται δυσφημίας.
col. 731–732page 362 of 529
PG 100:731Α γενάρχου Δαβίδ προέρχεται γενεαλογούμενος, βασιλεὺς δὲ καὶ Δαβὶδ κεχρημάτικε· ταύτῃ τοι καὶ ὁ Χρι στὸς, καίτοι Θεὸς ὢν κατὰ φύσιν ὁ αὐτὸς, καὶ μετὰ σαρκὸς τὸ αὐτὸ τῆς κατὰ πάντων ἐξουσίας καὶ ἀρχῆς περιβεβλημένος ἀξίωμα, βασιλεὺς τῶν ὅλων δικαίως ἂν μάλα καλοῖτο · βασιλεὺς γὰρ καὶ ἔστι καὶ ὀνομάζεται· τοιγάρτοι Δαβίδ, καθ' ὁ ἄνθρωπος προσηγόρευται· καὶ δοῦλος, οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς κατωνόμασται· πάντων γάρ ἐστι Δεσπότης καὶ Κύριος, διὰ δὲ τὴ πρόσλημμα καὶ τὴν δούλην φύσιν, ἣν φιλάνθρωπος ὢν ἑκουσίως προσείληφεν· οὗτος οὖν ὁ ἐκ σπέρμα - τος Δαβίδ κατὰ σάρκα τὸ γένος κατάγων ἄρχων ἡμῶν ἐστι καὶ ἔσται εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ αἰώνιος βασιλεὺς, οὗ τὰ ἠκονημένα καὶ ἀποστίλβοντα βέλη ἐν καρδίᾳ τουτωνὶ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. Κἂν γὰρ οὗτοι τραχηλιῶντες ἀποτραχύνωνται, Β ἀλλ᾽ ὅ γε Δαβὶδ αὐτὸς πειθέτω ψάλλων αὐτούς· Καὶ καθιεῖται Κύριος βασιλεὺς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ, Βασιλεύσει Κύριος εἰς τὸν αἰῶνα· ὁ Θεός σου, Σιών, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Και, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Οὐκ εὔλογον οὖν, ἀδύνατον δὲ μᾶλλον, ταῦτα τῷ τοῦ Σαλαθιήλ εφαρμόζειν· οὐ γὰρ δὴ τά τῆς βασιλείας ἐδέξατο σύμβολα, οὐδὲ ἐμεμοίρατο διαδήματος, τὴν ἡγεμονίαν δὲ διέπων και στρατηγῶν τοῦ λαοῦ διετέλει· αὐτός τε οὗτος οἷα δὴ γεγονώς καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος, θανάτῳ διεκόπη, καὶ τὰ τῆς ἡγεμονίας τέλος ἀπείληφεν· οὔτ᾽ οὖν παρὰ Ἰουδαίοις βασιλεία, οὐδὲ τὸ Δαβὶδ γένος κατάδηλον· βασιλεύει δὲ ὁ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ τὸ κατὰ σάρκα, Υἱὸς δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς μονογενής ὁ αὐτὸς κατὰ τὴν θεότητα· ἢ οὐχὶ τὰ παραπλήσια καὶ ὁ θεῖος Γαβριὴλ τῇ πανάγνῳ καὶ παναμώμῳ Παρθένῳ, ἐπεὶ αὐτὴν παρεθάρρυνε, προσδιελέγετο ; Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ· εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· οὗτος ἔσται μέγας, καὶ υἱὸς Υψίστου κληθήσεται· καὶ δώσει αὐτῷ Κύριος τὸν θρόνον Δαβὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Οὐκοῦν πάντως ἀληθέστερον, εἰς τὸν Κύριον και Θεὸν ἡμῶν ταῦτα ἀναφέρεσθαι, οὗ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ κράτος άΐδιον, καὶ ἡ δόξα ἀκατάλυτος, οὐδενὶ χρόνῳ ἢ τρόπῳ ἢ ἀμωσγέπως διακοπτομένη ἢ ἐλαττουμένη, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ἄπειρον διαμένουσα· ὡς οὖν βασιλέα τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην Χριστὸν οἱ δείλαιοι οὐ γινώσκουσιν, οὕτως οὐδὲ ποιμένα τὸν αὐτὸν εἴσοντα:, ὁμοῦ καὶ τῆς βασιλείας καὶ τῆς ποίμνης αὐτοῦ σφᾶς τε αὐτοὺς ἀλλοτριώσαντες, καὶ Χριστιανῶν τὰ αὐτὰ ἐκείνοις δοξάζειν καταγορεύοντες. Αλλ' οι γε τῆς ἀπειθείας υἱο!, ὥστε μὴ πρὸς ἀντιλογίαν ἴδοιεν, πᾶσα δὲ αὐτοῖς περιαιρήσεται πρόφασις, οὐχ ἑτέρου του διακούσονται, ἢ αὐτοῦ Χριστοῦ ἐν Εὐαγγελίοις φάσκοντος· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ τὴν ψυχὴν τιθεὶς ὑπὲρ τῶν προβάτων, καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν· καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ
col. 733–734page 363 of 529
PG 100:733ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης, κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσι, καὶ γενήσεται μία ποίμνη, εἰς ποιμήν. Τίς οὕτως τῆς ἀληθείας ἀντίπαλος; τίς οὕτως Χριστοῦ καὶ τῶν Χριστοῦ λόγων ἀντίθετος καὶ πολέμιος, ὥστε ἀνερυθριάστως πρὸς τὰ εὐαγγελικὰ διδάγματα ἀντιτείνειν καὶ διαμάχεσθαι; ἐκ δὲ τούτων φανερὸν ἂν γένοιτο, ὡς οὐ πρὸς ἀνθρώπους, πρὸς αὐτὸν δὲ τὸν Ποιητὴν καὶ ὅλων γενεσιουργόν, τὸν πόλεμον ἤραντο· ἐπὶ τούτοις φησί· Διαθήσομαι αὐτοῖς διαθήκην εἰρή της, καὶ διαθήκη αιώνιος έσται μετ' αὐτῶν. Φιλαίτατόν τι καὶ οἰκειότατον χρῆμα Θεῷ τὸ τῆς εἰρήνης δῶρον καθέστηκε· καὶ τοῦτο σαφῶς ἡμῖν δέδειχεν ὁ Σωτήρ, ἡνίκα ἐπὶ τὸ πάθος αὐθαίρετος ἐξώχετο τὸ ἑκούσιον, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὑποίσων διὰ σταυροῦ καὶ αἵματος θάνατον, ὁπότε καὶ Ἰουδαίων Β φονῶντες τὸ ἄθροισμα τοὺς δόλους κατ᾿ αὐτοῦ ἀνοσίως ἐξήρτυον· ἐπεὶ οὖν ἐνθένδε ὡς τὸν Πατέρα ἀπιέναι ἔμελλεν, ἐπέσκηπτέ τε τοῖς μαθηταῖς, οἷα εἰκὸς τὸν διατιθέμενον βούλεσθαι, ἑώρα το περὶ ταῦτα ἀλύοντας καὶ ἀπορίαις περιστοιχιζομένους, καὶ δὴ καὶ ὁρμῶντας διαπυνθάνεσθαι, ὅποι αὐτοῖς τὰ τοιάδε μέλλοι ἐκβήσεσθαι, παράκλησιν τῶν ἀηδῶν τῇ τοῦ Παρακλήτου επαγγελία σοφῶς ἐχαρίζετο· καὶ εἶτα τῷ τῆς εἰρήνης οἷάπερ κρατίστῳ καὶ ἐξαιρέτῳ κατεπλούτιζε δώρῳ· καὶ γὰρ δὴ καὶ προσεπῆγεν Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν. Ἐντεῦθεν αὐτοῖς λοιπὸν ταῖς κρείττοσιν ἐπαγγελίαις τὸ θόρυβοῦν τῆς ψυχῆς κατέστελλεν, οὐ συγχωρῶν εἰς τὸ δειμαλέον ἀπονενευκέναι καὶ ῥᾴθυμον, διήγειρέ τε καὶ παρεθάῤῥυνεν νς'. Κατὰ ταῦτα τοίνυν, ἐν τῷ ἰδίῳ αἵματι, ὅπερ ὅσον οὔπω ἐκχεῖν κατὰ τὸ πάθος τὸ σωτήριον ἔμελλε, καινὴν ἡμῖν διαθήκην τὴν τῆς εἰρήνης διετίθει. Επείπερ ἔνθα διαθήκη, φησίν, θάνατον ἀνάγκη φέρεσθαι τοῦ διατιθεμένου. Ὁμοῦ τε τὴν χάριν δι' αὐτῆς ἐγκαινίζων, καὶ τὰ ἐκ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ζωηρύτου πλευρᾶς αὐτοῦ ἀναβλύσαντα τοῖς ἀνθρώποις αἰώνια καὶ ἀνελάττωτα ἀγαθὰ ὑπιςχνούμενος· οὕτω γὰρ καὶ τῷ διακόνῳ τῆς καινῆς διαθήκης · δοκεῖ· ὁπηνίκα γοῦν τισι τὸν τῆς εὐχῆς D ὑφαίνειν ήρχετο λόγον, ἔφασκε ταῦτα· 'Ο δὲ Θεὸς τῆς εἰρήνης, ὁ ἀναγαγὼν ἐκ νεκρῶν τὸν ποιμένα των προβάτων τον μέγαν ἐν αἵματι διαθήκης αἰωνίου, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν, καταρτίσαι ὑμᾶς ἐν παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ. Η οὐχὶ μᾶλλον αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, δι' οὗ τὰς καταλλαγὰς ἐσχήκαμεν, τὰς πρὸς τὸν Πατέρα, ἐκπεπολεμωμένοι διὰ τὴν ἁμαρτίαν; Εἴ τι πειστέον τῷ λέγοντι, Χριστός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν αὐτῶν τὰ φρονήματα, καὶ εἰς τὸ θαῤῥαλεώτερον καὶ εὐσθενὲς μετεῤῥύθμιζε, πρὸς πίστιν τὴν πρὸς αὐτὸν ἐπαλείφων, ὡς ἂν μὴ τοῖς ἐκ τοῦ πάθους σκυθρωποῖς καὶ ἀδόξοις συμβαίνουσι σκανδαλίζοιντο, ἀκλόνητον δὲ καὶ ἐρηρεισμένην περὶ αὐτὸν τῆς πίστεως ἔχοιεν ἕδραν, τὸν ἐν πολλοῖς τέρασι καὶ δυνάμεσι τὸ τῆς κατ' αὐτὸν θεότητος κράτος καὶ μεγαλεῖον ἐκφανὲς πολλάκις ποιησάμενον.
col. 735–736page 364 of 529
PG 100:735δόγμασι καταργήσας· ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ σταυροῦ ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· καὶ ἐλθὼν εὐηγγελίσατο ειρή τὴν ὑμῖν τοῖς μακράν, καὶ εἰρήνην τοῖς ἐγγύς ὅτι δι' αὐτοῦ ἔχομεν τὴν προσαγωγήν οι ἀμφότεροι ἐν ἑνὶ Πνεύματι πρὸς τὸν Πατέρα. Ηδη δὲ καὶ ἑτέρωθί φησιν· Εν ᾧ εὐδόκησε πᾶν τὸ πλήρωμα κατοικῆσαι, καὶ δι' αὐτοῦ ἀποκαταλλάξαι τὰ πάντα εἰς αὐτὸν, εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ, εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε τὰ ἐν οὐρανοῖς. Ἡμεῖς μὲν οὖν τὸν τὴν εἰρήνην ἡμῖν διαθέμενον, καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς ἀγαθὰ δωρούμενον, ἐπέγνωμέν τε καὶ εἰσαεὶ εἰσόμεθα, βασιλέα τε καὶ Κύριον ἡμῶν προσκυνοῦντες δοξάζομεν· οἷς καὶ νῦν ἐντρυφῶμεν καὶ ἁγιαζόμεθα, καὶ ἐν ἐλπίσιν ἔχομεν, κρειττόνων τε καὶ τελεωτέρων τῇ αὐτοῦ ἐπιτεύξεσθαι χάριτι · οἱ δέ γε ἐκ τῆσδε τῆς διαθήκης κατ' οὐδὲν ἀπόνα - σθαι ματαιολογούντες, ἑτέραν καινοτέραν ἀπεκδε χέσθωσαν, καὶ τῷ διαθησομένῳ προσκείσθωσαν ἐπειδὴ καὶ νῦν αὐτῷ τὸ οἰκετικὸν ἀπονέμουσι σέ βας, ἵνα καὶ κατὰ τὸν προσδοκώμενον αἰῶνα, τῶν ἡτοιμασμένων αὐτῷ καὶ ταῖς συναποστατικαῖς δυνάμεσιν, αὐτοὶ συμμετάσχοιεν· εἰ γὰρ ἦν αὐτοῖς ὦτα ἀκούειν, καὶ ὀφθαλμοὶ τοῦ βλέπειν, καὶ νῆψις του συνιέναι, κἂν συνήσθοντο, ὡς ἔνθα Θεὸς μεσίτης καὶ διαλλάκτης, καὶ ἡ παρ' αὐτοῦ βραβευομένη εἰρήνη, ἀγαθὴ καὶ αἰώνιος καὶ ἀκατάλυτος, οὐδ ἀπρακτήσοι, οὐδ᾽ ἐλαττουμένη φαίνοιτο οὐκ ἔτι ποθέν· διὸ οὐδὲ διάστασις, οὐδὲ διαίρεσις, οὐδὲ βασιλείας μερισμός, οὐδὲ οἱ τούτων τῶν μεγίστων ἠξιωμένοι δωρεῶν, ἑτέρᾳ ἀρχῇ μετατάξοιντο · μάχης γὰρ τοῦτο καὶ πολέμων καὶ ἀταξίας ἔργον· δείχνυνται οὖν καὶ ἐκ τούτων κενολογοῦντες, καὶ καταφλυαροῦντες μάτην τῆς Χριστιανῶν θεοσεβείας· φιμούσθωσαν λοιπὸν καὶ ἐγκαλυπτέσθωσαν, ἀμαθέστατα καὶ ἀλογώτατα διανοούμενοι· τί γὰρ ἂν καὶ εἰπεῖν θαῤῥήσειαν; εἴπερ ἀκούσειαν τῶν ἐφεξῆς εἰρημένων τῷ θεοφόρῳ; Θήσω γάρ, φησὶ, τὰ ἅγιά μου ἐν μέσῳ αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἔσται ἡ κατασκήνωσίς μου ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔσομαι αὐτοῖς Θεὸς, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι λαός. Τίνων ἕνεκεν ταῦτα λέλεκται ; Ερευνᾶτε τὰς Γραφὰς, τῷ πάλαι τῶν Ἰουδαίων δήμῳ ἔλεγεν ὁ Σωτήρ· αὗται γάρ εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ· ὡς εἴ γε τὰ τῶν Εβραίων πρεσβεῦσαι καὶ νῦν ἐθελήσειαν οἱ ἀνόητοι, κἀκείνοις τὰς προφητικὰς ἀναθεῖναι φωνὰς, ἑτοίμως ἀκούσονται ὅτι γε ήδη τα Ἰουδαίων ἐξηρήμωτο ἅγια· οὐ γὰρ ἦν αιώνια, σκιὰ δὲ μᾶλλον καὶ τύπος τῶν καθ᾿ ἡμᾶς καὶ ὄντως ἁγίων ἐχρημάτιζε, καὶ τέλος τῆς ἀληθείας ἐπεισελθούση; ἀπείληφε· τὰ δὲ ἡμέτερα εἰς τὸν αἰῶνα έστηκεν, ἀκλόνητον καὶ ἑδραίαν τὴν διαμονὴν ἔχοντα· τεθεμελίωται γὰρ ἐπὶ τὴν ἄσειστον. Λεγέτωσαν τοίνυν ἡμῖν οἱ ταῖς τοῦ Πνεύματος ῥήσεσιν ἀπομαχόμενοι, πῶς τῶν ἁγίων ἐν μέσῳ ἡμῶν δι' αἰῶνος παρὰ Θεοῦ τεθειμένων, δαιμονίων ἀκαθάρτων ἐνὸν γεγονέναι προσκύνησιν; Τίς γὰρ
col. 737–738page 365 of 529
PG 100:737· κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ἢ τίς συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων; ᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἔθνη ἐπέγνωσαν τὸν ἁγιάζοντα· ἐπεὶ μετέσχε τῆς τε θείας γνώσεως καὶ τοῦ ἐντεῦθεν ἁγιασμοῦ, ὡς δηλοῖ τὰ ἐπαγόμενα ὧδέ πως ἔχοντα· Γνώσονται γὰρ τὰ ἔθνη ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ ἁγιάζων αὐτούς· οἱ δέ γε τοῦ θείου ἡμοιρηκότες ἁγιασμοῦ, ἄγους δὲ παντὸς καὶ ἀκαθαρσίας τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἀποπλήσαντες, καὶ παρενηνεγμένοι τὸν λογισμόν, τόν τε ἁγιάζοντα Θεόν δεδυσφημήκασι, καὶ τοὺς ἁγιαζομένους τῇ καθ' ἑαυτοὺς ἐναγεῖ γνώμῃ ἀνοήτως καὶ δυσσεβῶς ἀναγεῖς ὡσαύτως εἶναι διαθρυλλοῦσε. β νζ'. Τρόπον δὲ, ὃν ἁγιάζονται οἱ μεμοιραμένοι τῆς χάριτος, ὁ σοφὸς ἡμῖν πάλιν διαπερανεί Παῦλος - Ο τε γὰρ ἁγιάζων, φησὶ, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, ἐξ ἑνὸς πάντες. Ἐξ ὧν μαθεῖν πάρεστιν εἰς οἵαν και ρυφὴν ἀγαθῶν διὰ τῆς τοιαύτης ενώσεώς τε καὶ κοινωνίας τοὺς πεπιστευκότας ἀνήγαγεν, ὅθεν αὐτοῖς τὰ τοῦ ἁγιασμοῦ περιγίνεται· ὅ τε γὰρ ἁγιάζων Χριστὸς, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, οἱ πεπιστευκότες αὐτῷ, ἐκ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων καὶ Πατρὸς ἅπαντες· καὶ ὁ μὲν ἁγιάζει ὡς κεφαλὴ, καὶ τῆς σωτηρίας ἀρχηγός, καὶ παντὸς ἁγιασμοῦ παροχεὺς καὶ Κύριος· οἱ δὲ ἁγιάζονται τῇ μεθέξει τῆς χάριτος αὐτοῦ καινοποιούμενοι, διὰ τῆς τοῦ θείου λουτροῦ ἀναγεννήσεως αὐτὸν ἐνδιδυσκόμενοι· "Οτι ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθησαν, Χριστὸν ἐνεδύσαντο. Τοῦ δὲ ἐξ ἑνὸς ᾑρτῆσθαι ὅτι συμβαίνει, καὶ ὅπη εὐδαιμονίας καὶ μακαριότητος πρόεισιν ὥσπερ αἰτιολογίαν προτιθείς, ὡς εἰς ἀγχιστείαν οἷάπερ συνάγεσθαι καὶ πρὸς ἀδελ- C φότητος αὐτοὺς ἡξιῶσθαι κλῆσιν ἐπάγει· Δι' ἣν αἰτίαν, οὐκ ἐπαισχύνεται ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν λέγων· ᾿Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε. Ταύτη δοξάζων αὐτοὺς, καὶ κρείττοσιν ἢ κατὰ ἄν θρωπον στεφανῶν τιμαῖς· τί γὰρ τούτων θειότερον ἡ μακαριώτερον; Καὶ τὸ αἴτιον δῆλον, ὅθεν κεχρηματίκασιν ἀδελφοί · ἐπειδὴ γὰρ Θεὸς ὤν, τὴν καθ' ἡμᾶς περιβαλέσθαι ταπεινότητα οὐκ ἀπηξίωσε δι' ἀπειρίαν οἴκτου καὶ ἀγαθότητος, ἵνα ἡμᾶς τῇ ἑαυ τοῦ ἀνυψώσῃ πτωχείᾳ, ἐντεῦθεν τὸ καὶ ἀδελ φεὶ καὶ τέκνα ὑπάρξαι πεπλουτήκαμεν, ὡς αὐτίκα ἐρεῖ· Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός· ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν. Τούτους τοίνυν τους Χριστὸν ἐνδεδυμένους, καὶ παρ' αὐτοῦ ἡγιασμένους, ἀδελφούς τε καὶ τέκνα νομισθῆναι καταξιωθέντας κατὰ τὸν ἀποδεδομένον τρόπον, πῶς οὐ καταπεφρίκεσαν οἱ δείλαιοι, εἰδώλων προσκυνητὰς ὀνομάζειν ; Ἐκ δὴ τούτων συνο ορᾷν ἔξεστιν, οὐ τὰ τῆς ὕβρεως διὰ τὴν κοινωνίαν τῆς τε ἀδελφότητος καὶ τῆς υἱοθεσίας ἀναβέβηκεν· ὅπερ φάναι οὐ θεμιτόν, δέει τῆς εἰς τὸν Πρωτότοκον ὁμοῦ καὶ Πατέρα δυσφημίας τοῖς εἰδόσι Θεὸν, εἰ μὴ αἰσθήσεώς τε καὶ νοῦ παντάπασιν ἀπολιμπάνοιντο σκοπῇ γὰρ μᾶλλον τὰ πολλὰ τῶν ἐκ τῆς Χριστομά 27.
col. 739–740page 366 of 529
PG 100:739χου γλώσσης αὐτῶν προϊσχομένων, ὡς βλαβερωτάτων καὶ ἀτοπωτάτων παραπεμπτέον· οἴ γε γὰρ ήρνη μένοι τῆς ἀδελφότητος τὴν κατὰ Χριστὸν ἔνωσιν, καὶ τοῦ τῆς υἱοθεσίας διημαρτηκότες ἀξιώματος, καὶ Χριστὸν ἢ οὐδαμῶς ἐνδυσάμενοι πώποτε, ἢ καὶ ἀπεκδυσάμενοι, καθά γε αὐτοὶ περὶ ἑαυτῶν ἀποφαίνονται, πόθεν ἂν σχοῖεν ταῦτα καὶ μαθεῖν, καὶ παθεῖν, καὶ τῆς τοῦ ἁγιασμοῦ ἐπιτεύξεσθαι χάριτος: εἰ γὰρ πρὸς τὴν ἀθέτησιν ἐκκεκλίκασι τούτων, σχολῇ γε ἂν τῶν χρηστῶν τι καὶ ἐνησιφόρων ἕλοιντο • τοιαῦτα μὲν τὰ τῆς ἐκείνων ἀλογίας καὶ ματαιότητος ληρῳδήματα καὶ βληχήματα. νη'. Ἡμεῖς δὲ τὴν ἡμετέραν ἐρχώμεθα, καὶ τῶν ἱεροφαντῶν ὁ λειπόμενος τὸν ἱερὸν τοῦτον καὶ εὐρυ θ μον εἰσελαυνέτω χορὸν, καὶ οἷα κορωνίς προσκείσθω τῷ θεοτεύκτῳ δόμῳ, καὶ συναπαρτιζέτω τὸν οἶκον τῆς σοφίας· μάλα ἐκπρεπῶς καὶ ἐνθέως δομούμενον, καὶ καλῶς τῷ Πνεύματι ἀρμοζόμενον καὶ κοι σμούμενον· συνιδρώσει τε τοῖς προηθληκόσι, τῶν ἱερῶν πόνων ἀντειλημμένος, καὶ ὥσπερ σφραγίς ἐπικείσθω τοῖς προεκτεθειμένοις, ὁ τοῦ Θεοῦ ἄν θρωπος, ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἀνὴρ, ὁ τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος θησαυρὸς, ὁ τὰ βαθέα ἐκκαλυπτόμενος καὶ ἀπόκρυφα, ὁ τῶν ἀποῤῥήτων εξεταστής, ὁ τῶν Βαρβάρων παιδευτής, ὁ τῶν θηρίων σωφρονιστής, ἴσως ποτὲ καὶ τουτωνὶ τῶν ἀνοσίων τὴν θηριώδη καὶ ἀπηγριωμένην τῆς ἀπιστίας καταμα λάξεις γνώμην. Δεῦρο δὴ οὖν, ὦ προφητῶν θεωρη τικώτατε καὶ διορατικώτατε, ἐκ Βαβυλῶνος καὶ τῆς βαρβαρικῆς ὄχθης ἀνίσχων, ὡς δὴ συνέσει καὶ σο· φίᾳ τῇ ἄνωθεν ἐμπνεόμενος, προαγόρευε ἡμῖν ἄπερ σοι αἱ νυκτεριναὶ τῶν θείων ἐποπτειῶν ἀψευδείς θεωρίαι, κεκαθαρμένῳ τῷ ἡγεμονικῷ, καὶ ἀπεξε σμένῳ τῷ θεωρητικῷ ἐντυπούμεναι, εὐκάτοπτον παρ ἔσχον τῶν ἀληθῶν τὴν ἐμφάνειαν, καὶ τετράνωμένῃ τῇ γλώσσῃ καὶ διαλεύκῳ φωνῇ, τὸν ἡμέτερον προανακήρυσσε Βασιλέα καὶ Κύριον, ἀπέραντον τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν δόξαν κεκτημένον αἰώνιον, καὶ τῶν ἀσεβῶν καὶ ἀβασιλεύτων κατάθραυε τὴν ἀπόνοιαν διαρρήδην γὰρ ἐμβοήσειας, εὖ ἴσμεν, ὁπότε όνειροπολοῦντι τῷ Χαλδαίω τὰ διαπεφευγότα τῶν μεθυπνίων όψεων εκφράσειας, καὶ τῶν ἀπορουμένων τὰς λύσεις προσάξειας, τοιαῦτα προαναφαίνων· καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν βασιλέων εκείνων, ἀναστήσει ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ βασιλείαν, ήτις εἰς τοὺς αἰῶνας οὐ διαφθαρήσεται· καὶ ἡ βασι λεία αὐτοῦ λαῷ ἑτέρῳ οὐχ ὑπολειφθήσεται· καὶ λεπτυνεῖ καὶ λικμήσει πάσας τὰς βασιλείας, καὶ αὐτὴ ἀναστήσεται εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ μετα έπειτα· 'Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος ἦν, καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσηνέχθη, καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πάντες οι λαοί, φυλαί, γλῶσσαι, αὐτῷ δουλεύσουσιν· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται. Τὰ μὲν τοῦ προφήτου τοιαῦτα· τὰ δὲ τῶν ἐξαγίστων ὁποῖα ; Πρῶτα μὲν ψευδῆ τὰ τοῦ θείου Πνεύ ματος εἰκαιολογοῦσι χρησμῳδήματα· ἔπειτα δὲ καὶ τὸν Θεὸν Πατέρα περί τε τὰ οἰκεῖα ἔργα τήν τε ἐπιστήμην καὶ πρόγνωσιν, εἰσφέρουσι διαμαρτάνοντα· ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ τὴν τοῦ Μονογενούς βασιλείαν διεφθάρθαι, ὡς διαρκεῖν εἰς αἰῶνα μὴ ἐξισχύου
col. 741–742page 367 of 529
PG 100:741σαν ἢ μηδὲ τὴν ἀρχὴν αὐτῷ δεδόσθαι, μήτε μὴν ὑπὸ γλωσσῶν καὶ φυλῶν προσκεκυνῆσθαι, ἢ δεδουλεῦσθαι, λαόν τε διακεκτήσθαι καὶ διηρπάσθαι τῷ τυραννήσαντι, καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, ἀπεναντίας ἐν ἅπασι τῷ προφήτη διανενόηνται· ταῦτα δ' ἅπαντα μικροῖς συνειληφότες ρήμασι, μεγίστην τὴν βλασφημίαν κατὰ τῆς θείας ετεκτήναντο δόξης, εἰδωλολατρίαν ἀθέως καὶ δυσσεβῶς, τὴν Χριστιανῶν θεοσέβειαν ἀποκαλέσαι τολμήσαντες, καὶ τοιαύτην δόξαν ἄλλοις τε καὶ ἑαυτοῖς ἐπικλώσαντες· πῶς δὲ οὐ κατεπτήχασιν οὐδὲ κατεπλάγησαν τὴν ψυχὴν, πρὸς τὰ οὕτω σαφῆ καὶ ἀναμφίλεκτα προπετῶς ἀντιβλέποντες, οι γε καὶ ἀναιδεῖ προσώπῳ καὶ πεπωρωμένη καρδία υφιστάμενοι, κατὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀπηυθαδίσαντο δόξης; ἀλλὰ πόθεν αὐτοῖς τὸ θεοστυγὲς τοῦτο καὶ ἄτοπον παῤῥησιάσεται δόγμα; εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν βασιλείαν τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ ὁ προφητικός προανεκήρυττε λόγος προσ διορισμοῦ είχα, ἐπεφύησαν ἂν ἀκρατέστερον καὶ θρασύτερον τοῖς τῶν ὀρθῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων ἐπειλημμένοις, ἐκ περιέργου λέσχης τὸ μάταιον καὶ ἀπόπληκτον τῶν λόγων αὐτῶν ἐπιτειχίζοντες· καὶ ὥσπερ οἱ ἐπί τι θήραμα καταθέοντες, τῆς τῶν εἰρημένων ἁπλότητος καταφυόμενοι, μεμετρημένην πως καὶ πεπερασμένην τὴν Χριστοῦ βασιλείαν εἰσε ἦγον· εἰ δὲ τῇ βασιλείᾳ πρόσκειται τὸ αἰώνιος καὶ ἄφθαρτος, καὶ τὸ οὗ ποτε παρελεύσεσθαι, τί δή ποτε οὐκ ἐπιτεθήσεται αὐτῶν τῇ ἀθυροστομίᾳ χαλινός, ὅπως ἀποφραγείη πᾶν στόμα κατὰ τοῦ Βασιλέως τῶν αἰώνων λαλοῦν ἄδικα; ὁ γάρ τοι βασιλεύων τὸν αἰῶνα καὶ ἐπ᾿ αἰῶνα καὶ ἔτι, οὔτ᾽ ἄν ποτε τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς δόξης ἀφαιρεθείη, οὔτ᾽ ἂν ὁ ὑπὸ χεῖρα καὶ ἔγνω χὼς αὐτὸν λαὸς, ἑτέρῳ πρόσθοιτο βασιλεῖ· οὐδὲ γὰρ ὁ κρείττων, οὗ ἐπιλήψονται, ἔστιν ἢ ὅλως ἔσται· οὐκοῦν οὐ τετυράννηται, οὐδὲ διήρπασται, οὐδὲ τῆς ἐξουσίας ἐκβέβληται· διὰ τοῦτο οὐδὲ τὸ ὑπ' αὐτῷ τελοῦν ἅπαν εἰδώλοις πρόσεισιν, ἢ δοίη τὸ προύχον τῷ δαίμονι · Θεὸν γὰρ καὶ Κύριον τῶν ὅλων, τὸν πάντων ἡμῶν Σωτήρα Χριστὸν ἐπιγινώσκει, καὶ αὐτῷ προσκυνεῖ· Αὐτῷ γὰρ κάμπτει πᾶν γόνυ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογεῖται, ὅτι Κύ; ιος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Αμήν. Φανερόν οὖν καὶ ἐντεῦθεν ὅτι ἐκ τοῦ ἐναντίου πνεύματος λαλοῦσιν οι Χριστομάχοι, ὡς ἀντίπαλα καὶ ἀντίθετα τῶν τοῦ D θείου Πνεύματος λογίων φθεγγόμενοι. νθ'. Σκοπείτωσαν δὲ κἀκεῖνο οἱ ἀβασίλευτοι, ὅτι τὸ βασιλεὺς ὄνομά οὐκ ἔστι τῶν ἀπολύτως καὶ ἀσχέτως λεγομένων, τῶν πρός τι δὲ, καὶ τῶν ἐν σχέσει θεωρουμένων· οὐ γὰρ ἂν νοηθείη βασιλεύς, τῶν βασιλευομένων ἄνευ· οὐδὲ ἄρχων, τῶν ἀρχομένων δίχα ἀνάγκη γὰρ ἑτέρου τῶν προσηγοριῶν τούτων τεθειμένου, συνεισάγεσθαι καὶ θάτερον ὥσπερ δὴ ἀναι ρουμένου συναναιρεῖσθαι· οὕτω γὰρ τὰ τοῦ εἴδους τῶν ὀνομάτων τούτων μεταλαχόντα, ἀλλήλοις οι κειοῦνται ὡς τὰ πολλὰ καὶ συνδέονται· ὡς μήτε ο
col. 743–744page 368 of 529
PG 100:743Α τοῦτο χωρὶς ἐκείνου νοεῖσθαι, μηδ' αὖ ἐκεῖνο τούτου ἄνευ συνίστασθαι· εἰ τοίνυν ἀληθεῖς αἱ παρά τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοῖς ἁγίοις προφήταις γενόμεναι θεοφάνεται, ὥσπερ οὖν εἰσιν ἀληθεῖς, ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν βασιλεὺς παρ' αὐτοῖς προσαγορευόμενος, πάντως τινῶν ἐστι βασιλεὺς, τῶν βασιλευομένων δήπου· ὡς μὲν γὰρ Θεὸς καὶ γενεσιουργές τῶν ἁπάντων, πάντων ἐστὶ βασιλεύς· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δεσπόζων ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος, καὶ τὰ σύμπαντα δοῦλα αὐτῷ ἐστι, καὶ Ἡ βασιλεία αὐτοῦ βασιλεία πάντων τῶν αἰώνων, καὶ ἡ δεσποτεία αὐτοῦ ἐν πάσῃ γενεᾷ καὶ γενεᾷ. ὡς δὲ πιστῶν καὶ ἐπεγνωκότων αὐτὸν, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀληθοῦς ὁμολογίας, ἡμῶν ἐστι τῶν Χριστιανῶν βασιλεύς· ἡμεῖς γὰρ ἐσμεν λαὸς αὐτοῦ περιούσιος, καὶ βασίλειον ἱεράτευμα, καὶ κληρονομία αἰώνιος, καὶ συλλαβόντα εἰπεῖν, ὥσπερ ἐξαίρετον καὶ οἰκειήτατον αὐτῷ κτῆμα· τὰ οὖν ἡμέτερα τῶν εὐσεβούν των τῇ θείᾳ χάριτι, τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα, καὶ κατὰ ταῦτα εὐκαίρως ἄγαν καὶ ἁρμοδίως οἱ θεῖοι παραληφθέντες χρησμοί, νέφος ἡμῖν τοσοῦτον μαρτ τύρων περιέστησαν ἀξιόχρεων ἐν ἅπασι καὶ ἐχέγγυον ὥστε ἡμῖν μὲν τοῖς τῶν ἀληθῶν ἐρασταῖς, καὶ τοῖς ἐκ τοῦ θείου Πνεύματος ἐλλαμπομένοις τε καὶ χειρ αγωγουμένοις χαρίσμασιν, εὔρυθμον καὶ ἐναρμόνιον καὶ μεμουσωμένην τῶν ἱερῶν καὶ θεοπνεύστων ἡμῶν δογμάτων ἀπηχεῖν τὴν συμφωνίαν· τῶν δὲ ἐκ τῆς ἀποστατικῆς ἐμπνεομένων δυνάμεως, τήν τε παραφροσύνην καὶ ἀποπληξίαν καὶ τὰ ἄθεσμα αὐτῶν καὶ ἀπατηλὰ θριαμβεύειν ληρήματα, ἐκ νόθων τα καὶ κιβδήλων διανοιῶν ἀναβρασσόμενα, καὶ οἷα στη λην ἀνάγραπτον τὴν δυσσέβειαν αὐτῶν ἐμφανέστατα φέρειν · οὕτω λοιπὸν πανταχόθεν ἐληλεγμένοι, ἐκ τοῦ τῆς πλάνης πνεύματος ενεργούμενοι, πόρρω του θείου χοροῦ καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς τῶν Χριστιανῶν αὐλῆς ἀπεληλάσθων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ κακὸν ἄστατόν τέ ἐστι καὶ ἄσχετον, καὶ μένειν ἐφ' ἑαυτοῦ μηδαμῶς ἀνεχόμενον· ἀεὶ δὲ προϊόν, καὶ στάσιν τῆς φορᾶς οὐχ εὑρίσκον, καθιάπερ ῥεῖθρα ποτάμια πλημμυροῦντα καὶ ὑπερβλύζοντα καὶ τῆς ὄχθης ὑπερχεόμενα, όπηνίκα τινὸς ὑπτίου και πρανοῦς ἐπιλάβηται χώρου, οὔτε τῆς ῥύμης ραγδαίως επισχεθήσεται προχεόμενα, καὶ τὸ πρὸς τυχὸν ἅπαν ῥᾳδίως ἀεὶ παρασύρεται καὶ συνεφέλκεται· οὕτω γε ἤδη καθ᾿ ὃς ἂν ἐφερπύσῃ ψυχάς, καθάπαξ ἀπογνούσας τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μετα ουσίας, οὐκ ἂν πρὶν ἀπόσχοιτο ἐπινεμόμενον καὶ καταβοσκόμενον, ἕως ἂν εἰς ὀλέθρου ἀποῤῥίψεις πέο ρατα· ὁποῖον δή τι κἀνταῦθα συμβέβηκε· καὶ γὰρ καν ταῖς τῶν δυσσεβούντων τούτων ὡς τάχιστα διικνούμενον ψυχαῖς ἐγκατέσκηψε, καὶ πρὸς ὅλισθεν ἀπιστίας καὶ ἀφιλοθεΐας ἀπήγαγε τὰς γὰρ δολίας γλώσσας κατά Χριστοῦ πρότερον καταθήξαντες, κόρον μὲν τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας οὐκ ἴσασιν· οὐδ' αὖ τῆς Χριστιανῶν θεοσεβείας καταγορεύοντες ἀπο λήγουσιν, ἐπίδοσιν δὲ μᾶλλον ἑκάστοτε τῆς κακίας ποιούμενοι, ὡς ἂν χείρω τῶν προλαβόντων τὰ ἐπεισιόντα γίγνοιντο, πολλὴν συκοφαντίαν κατὰ τῶν ἐμ
col. 745–746page 369 of 529
PG 100:745ψύχων τοῦ Πνεύματος ναῶν ἐξυφήναντες, οὐ μέχρι τούτου ἔστησαν· ἤδη δὲ καὶ κατὰ τῶν ἀψύχων ναῶν, θείων δ' ὅμως, τὰς ἀνοσίους χεῖρας καθώπλισαν· οἱ γε τῷ ὄντι ναοὺς δαιμονίων τὰς σφῶν αὐτῶν ψυχὰς ἀποφαίνοντες, ἀπὸ τοῦ δοξάζειν εἰδώλοις ὡς θεοῖς προσιέναι, ἵνα κανταῦθα τὸ πρὸς εὐσέβειαν αὐτοῖς ἀκοινώνητον μαρτυρούμενον διαφαίνοιτο· οὔτε γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, ὡς οὐδὲ συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων, καὶ ὥστε μὴ ἐν λόγοις μόνον τὰ τῆς βλασφημίας αὐτοῖς ἐξέρποι, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐν πράγμασιν ἐξανυόμενον αὐτῶν καθορᾶται τὸ και κούργημα, καὶ μηδ᾽ ἀκοῆς μέχρι περιθρυλῆται τὸ δύσφημον, ἀλλὰ κἂν ταῖς ἁπάντων ὄψεσι βλεπόμε τον προχέηται. ξ. Αρ' οὖν κατεψεύσαντο μὲν καὶ κατηγόρευσαν τῆς θείας καὶ ἀποῤῥήτου δόξης τε καὶ δυνάμεως, τῆς τε τῶν θεοπνεύστων, καὶ τῆς τῶν θεολόγων κατεφλυάρησαν διδασκαλίας, ὁρῶσι δὲ ὧν ἐκενολόγησαν ήττονα, ἢ καθυφιᾶσι τοῖς βλασφημουμένοις ἐκδεῖξαι παρισούμενα τὰ πραττόμενα, ἢ οὐ λίαν ὑπεραίροντα ; Ου μεν οὖν· ἀλλ' ἐν ᾧ τὸν πατέρα τοῦ ψεύδους διάβολον πάλαι ἀπολειπόμενον καὶ ἡττώμενον ἔγνωμεν, τοῦτο νῦν προστιθέμενον ὁρῶμεν καὶ ἐπαυξόμενον· τὸ πρὶν γὰρ ἐν λόγοις μόνον τὸν κατά τῆς Ἐκκλησίας ἄρασθαι πόλεμον τοὺς ἀσεβοῦντας παρασκευάσας, καὶ μυρίας ὅσας αἱρέσεις ἐν τοῖς Χριστιανοῖς παρενείρας, ἐν τῷ νῦν οὐ λόγοις μόνον, ἤδη δὲ προσθεὶς καὶ τὸ λειπόμενον, καὶ ἔργοις αὐτ τοῖς κατὰ τῶν θείων δόμων καὶ τῶν ἄλλων ἱερῶν ἀναθημάτων ἐξεβάκχευσε, τὰ πρὸς καθαίρεσιν τοῦ ς κόσμου καὶ τῆς εὐπρεπείας αὐτῶν, κατεργάζεσθαι, ὡς ἂν δι' ἀμφοτέρων τὸ εἰς κακίαν περιφανὲς ἀπο φέροιντο · τολμῶσι γοῦν οἱ ἐξάγιστοι κατὰ τῶν ἱερῶν καὶ θείων τύπων καὶ συμβόλων τῆς σωτηρίου τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίας τε καὶ σαρκώσεως, καὶ τὸν ἐν τοῖς ἁγίοις οἴκοις ἐπιχειροῦσιν ἀπαγλαΐζειν διάκοσμον, καὶ καθαιροῦσι τῆς ἱστορίας τὸ ἅγιον, τὰ σεμνώς τετυπωμένα ἀποξέοντες ἀνοητότατα. Ὢ τῆς μανίας! ὦ τῆς τόλμας καὶ τῆς ἀναισχύντου γνώμης 1 "Απερ ήδη Χριστιανῶν οἱ εὐσεβέστεροι καὶ φιλόθεοι, τὸ ἀνέκαθεν ἱερεῖς τε, φημί, καὶ βασιλεῖς, ὅσοι τε τῶν ἐν τέλει, καὶ τῶν ἄλλων οἱ περὶ τὴν εὐσέβειαν θερ μότεροί τε καὶ σπουδαιότεροι, διαπύρῳ πόθῳ καὶ πίστες θερμῇ τῇ εἰς Χριστὸν καὶ τοὺς ἁγίους καταφλεγόμενοι, ἐκπεπονήκασί τε καὶ ἀνιστόρησαν ἀγάλματα θεῖα καὶ ἱερὰ, ἐν οἷς καθίδρυσαν τῷ Θεῷ τῶν ὅλων σηκοῖς ἐντυπωσάμενοι, καθ᾿ ὃ ἑκάστου τῶν τυπουμένων ὁ λόγος επέβαλεν, οὐ φρίττουσιν ἀνορύττειν καὶ καταπαίζειν οἱ δείλαιοι· κἂν ἠπείθησε τις αὐτοῖς ἐφ' οἷς κακῶς καὶ ἀθέως δοξάζουσι, πρὸς τὸ ἀπηχὲς καὶ δυσφορώτατον σχετλιάζων τοῦ λόγου, εἰ μὴ ἀθεεὶ αὐτουργοῦντας τὰ τοιαῦτα ἑώρα· ὥστε αὐτοὺς εἰς βεβαίωσιν τῶν ἀθέσμως λεγομένων, τῶν δρωμένων ἔχειν τὸ παράνομον· πῶς γὰρ οὐκ ἐλέγχονται φανερῶς τῷ ὄντι εἰδωλολατροῦντες ; ἀναι σχύντως οὕτως κατὰ τῶν τοῦ Θεοῦ οἴκων ἐπιμαινόμενοι, ὡς ἑτέρᾳ θρησκεία μυσταγωγούμενοι καὶ τελούμενοι, ἢ τίς ποτέ ἐστιν, αὐτοὶ εἰδεῖεν ἂν, καὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν ἐπὶ πάντων
col. 747–748page 370 of 529
PG 100:747Α Θεὸν ἐξομνύμενοι, ὡς τὸ ἀκόλουθον ἐννοεῖν δίδωσι, ἠρνημένοι· νόθοι γὰρ καὶ ἀλλότριοι τοῦ πράγματος τῶν τὸ ἀνοσιούργημα, ὅπερ ἑπόμενον συμβαίνει ἀπὸ καὶ μάτην τοῦ τῶν Χριστιανῶν ὀνόματος μετα ποιούμενοι· τῷ ψεύδει γὰρ ἐπερείδονται, ψιλῆς αὐ τοῖς τῆς προσηγορίας ἐπιπολαζούσης, καὶ ὥσπερ ἐπικεχρωσμένης, καὶ τὴν μόρφωσιν τῶν συλλαβών ἔχουσι, τὴν δὲ δύναμιν τὴν ἀπ' αὐτῶν δηλουμένην διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν ἀποδείκνυνται· αὔξει δὲ αὐτ τῆς ἐγχειρήσεως αὐτῶν γίνεσθαι. ξα'. Ἐπειδὴ γὰρ ταῖς ἱεραῖς τοῦ Χριστοῦ εἰκότι καὶ ὁ τύπος τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ συνδιαγράφεται, συγκαθαιροῦσι καὶ αὐτὸν ἤδη οἱ περὶ τοῦτο κατασχηματιζόμενοι, καὶ πρεσβεύειν τὰ τοῦ σταυροῦ προσποιούμενοι, τῷ ὄντι γὰρ ἐπίσης τὰ τῆς μανίας αὐτῶν κατ' ἀμφοτέρων ἐξῆπται, καὶ εἴ που τῷ ἑτέρῳ δοκοῦσιν ἀπεχθάνεσθαι, εἴπερ ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἀμφότερα καθαγιαζόμενα ἤρτηται· ἐν τούτοις ἅπτονται καὶ τῶν ἱερῶν κειμηλίων, ἐν οἷς τὰ ἅγια καὶ ζωοποιὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιτελεῖται μυστήρια· ἔτι καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση ταῖς σεπταῖς ταύταις ἱστορίας σεμνῶς περιστέλλεται· πρὸς δὲ καὶ τῶν ἐν ταῖς εὐαγγελικαῖς βίβλοις προσκυνουμένων πτυκτίων· καταλύουσι γοῦν τὸ Εὐαγγέλιον· καὶ τί γὰρ ἕτερον ἐνορᾶν ἐστιν, ἢ κινούμενον παρ' αὐτοῖς καὶ λυόμενον τὸ Εὐαγγέλιον ; ἐν τίνι γὰρ διοίσει τὰ ἐντὸς γεγραμμένα, τῶν ἐκτὸς ἱστορουμένων, τῆς τοιαύτης εὐνοίας καὶ ὑποθέσεως ἐπ' ἀμφοτέρων θεωρουμένης; Διὰ τοῦτο εἰ τὸ ἕτερον τίμιον, καὶ θάτερον τίμιον, ἢ ἀλλήλοις συνοιχήσεται, πᾶσα ἀνάγκη. "Ηδη δὲ ὁρῶμεν πολλὰ τῶν σεβασμίων βίβλων τουτωνί, καί γε και τῶν ἀρχαιοτέρων καὶ τῷ μακρῷ χρόνῳ παρ' εὐσε βῶν καὶ φιλοθέων ἀνδρῶν ἐκπεπονῆσθαι μαρτυρουμένων, ἅπερ ἀναπτυσσόμενα, ἐν μέρει μὲν διὰ τῆς καλλιγραφικής εὐφυΐας, τὰ τῆς θείας ἱστορίας ἡμῖν ἐμφανίζει διδάγματα· ἐν μέρει δὲ διὰ τῆς ζωγραφικῆς εὐτεχνίας, τὰ αὐτὰ ἡμῖν παραδείκνυσι πρά γματα· καὶ οὐδέν τι μᾶλλον τόδε ἢ τόδε διασημήνειεν εἷς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν ὁ λόγος, καὶ δι' ἀμφοτέρων τῆς σωτηρίου τοῦ Θεοῦ Λόγου οικονομίας ἡ διδασκαλία τε καὶ ἀνάμνησις γίνεται· ἃ γὰρ ὁ λόγος διὰ τῆς τῶν γεγραμμένων ἐκήρυξεν ἀναγνώσεως, ταῦτα καὶ ὄψις διὰ τῆς τῶν ἱστορουμένων ἐντεύξεως συμπαρέδειξεν εἰ οὖν τὸ μέρος καθέλοι τις, τὸ ὅλον ἔσται καθῃρηκὼς· ἐκ τῶν μερῶν γὰρ τὸ ὅλον· εἰ δέ τι τούτων ἐπιταράττει τοὺς ἄφρονας, καὶ τὴν ἀπέπληκτον αὐτῶν κατασείει διάνοιαν, σκανδαλιζέτω αὐτοὺς, ὅτι τὰ μὲν λεπτοτέραις ταῖς γραφαῖς καὶ τοῖς χρώμασιν ἐγχαράττεται, τὰ δὲ παχυτέραις καὶ ποικιλωτέραις ταῖς γραμμαῖς καὶ τοῖς σχήμασι χρωματουργούμε να διαγράφεται, καὶ πολὺ τὸ κατὰ τὴν ὕλην ἐν αὐτοῖς διηλλαγμένον ἐμφαίνεται. ξβ'. Εἰ δέ τι χρὴ περιεργότερον ἐπελθεῖν, ὀρθή σεται ταῦτα μᾶλλον ἐκείνων ἔν τισι πλεονεκτοῦντα, ὅτι τὰ μὲν τὴν ἀκοὴν μόνην ἐπάγεται, τὰ δὲ καὶ τὴν ὄψιν ἐφέλκεται, καὶ τὰ μὲν ταχύ, τὰ δὲ θᾶττεν παρέχουσι τῶν προκειμένων τὴν διάγνωσιν· ὅσῳ καὶ ἔψις ἀκοῆς συντομωτέρα τε καὶ εὐπειθεστέρα - ἐπείπερ καὶ τὸ ἀκουστὸν ὑπὸ τοῦ ὁρατοῦ πέφυκε φθάνεσθαι, καὶ τὰ μὲν ἐξ ἀκοῆς ἡμῖν μαθητευόμενα,
col. 749–750page 371 of 529
PG 100:749καὶ λήθη τῷ χρόνῳ ἐπιλαβοῦσα ὡς τὰ πολλὰ διέκοψε πως καὶ ἀπημαύρωσε, τὰ δὲ ὑπ' ὄψιν προκείμενα, μονιμώτερον μᾶλλον ταῖς ψυχαῖς ἐνσημαίνεται, καὶ τοῖς παθητικοῖς μέρεσι ταῖς ἀντιλήψεσι τῶν αἰσθη τῶν ἐναποτιθέμενα· καὶ ἔτι ἐπὶ πλέον ταῦτα ἐκείνων, ὅτι καὶ σοφοὺς καὶ ἰδιώτας χειραγωγοῦντα, οὐδὲν ἧττον ὀνίνησι· καὶ ἤ τις ἀγροικίας ἢ ἀστειότητος ἔχει, ὁμοίως μεθέξει τῆς γνώσεως· καὶ ὅτι πλέον εἰσάγουσιν ἐπὶ τὸ μυστήριον τῆς φιλανθρώπου του Σωτῆρος ἡμῶν συγκαταβάσεως· πολλάκις γοῦν τὸν ἄγροικον διαφεύγει τὰ τῆς ἀναγνώσεως, παιδεύσεώς τε ὄντα ἐκτὸς, καὶ τῷ εἶναι γραμμάτων ἀμύητον· ὡς οὖν ἐπὶ τοῦ ἀκροωμένου τοῦ λόγου, οὐκ ἄχρι τῆς ἀκοῆς περιγράφεται τῶν ἐκφωνουμένων ἡ δύναμις (πρόεισι γὰρ ἐπὶ τὰ πράγματα μεταβαίνουσα τῶν λεγομένων ἡ δήλωσις), οὕτως οὐδὲ ἐπὶ τῶν θεωμένων τὰ ἱστορούμενα, μέχρι τῆς ὁρατικῆς δυνάμεως τὰς ἔψεις ἴστησι· μετήγαγε γὰρ ἢ ἀνήγαγεν εὐθὺς τῶν φαινομένων ἡ ἔντευξις τοῦ ἐντυγχάνοντας τὸν νοῦν ἐπὶ τὰ ὑπερκείμενα ἢ προηγούμενα, οὐ συγχωροῦντα τοῖς συμβόλοις τὴν ἱερὰν ἐναναπαύειν ἐνέργειαν· ἀπὸ δὲ τῶν αἰσθητῶν τούτων καὶ συγγενῶν καὶ συντρόφων, ἐπὶ τὰ νοούμενα καὶ ἀπ' αὐτῶν παραδηλούμενα, προάγοντα ἢ ἀναφέροντα· διὸ καὶ ὡς αὐτά τις ἐνορῶν τὰ πράγματα, διὰ τούτων προσεπεκτεί νεται, καὶ ὡς παροῦσι διὰ τῶν συμβόλων συγγίνεται, κρείττονος ἢ πρὶν οίεται εἶναι ἕξεώς τε καὶ καταστάσεως. ξγ'. Εἰς συνηγορίαν οὖν τοῦ εὐαγγελικού λόγου τὸ ἐξ ἀρχῆς παραδέδοται, καὶ παρὰ τῶν τῆς αὐτῆς C θρησκείας καὶ πίστεως, Χριστιανῶν, φημί, οὕτω τῆς θείας οἰκονομησάσης ἐπιπνοίας καὶ χάριτος, ἵνα ἑκάτερον διὰ θατέρου συνιστῆται βεβαιούμενον· ἀλο δήλων γὰρ ἔχονται, καὶ ὡς ἐκ μιᾶς ἀρχῆς προϊόντα, τὸ παρ' ἑαυτοῖς ἑκάστοτε χρήσιμόν τε καὶ ἐπωφελές παριστάνουσιν· ἔοικεν οὖν κατ᾽ οὐδὲν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου λόγος, τοὺς ἀνοήτους τούτους ὠφεληκέναι· ἢ γὰρ ἂν καρπὸς εὐπειθείας καὶ συνέσεως ἐν αὐτοῖς εύρητο, ὡς λόγος δὲ μόνον ἁπλῶς ταῖς ἀκοαῖς αὐτῶν προσπεσὼν καὶ μικρὰ περισάνας, ὁμοῦ τῷ πληγέντι ἀέοι συνδιαλύεται, οὐκ εἰς βάθος καρδίας διικνούμενος καὶ εἰσδυόμενος, οὐδὲ πλαξὶ διανοίας ἐντυπούμενος· μάτην λοιπὸν αὐτοῖς διαπρεσβεύεται ἢ ἐπι πεφήμισται τὸ Εὐαγγέλιον, μάλλον δὲ τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων ἔνοχοι γενόμενοι, τὴν ἐντεῦθεν D ἐπηρτημένην οὐκ ἐκφεύξονται δίκην· πεφώρανται γὰρ πανταχόθεν καθαιρέται τοῦ Εὐαγγελίου τυγχάνοντες· τούτου δὲ τί ἂν γένοιτο ἀσεβέστερον ἢ ἀθεώτερον; Οὕτω τοίνυν δρῶντες, δῆλοί εἰσι τὴν εἰς Χριστὸν καὶ τοὺς ἁγίους νοσοῦντες ἀπέχθειαν, ἄσπονδον καὶ ἀκατάλλακτον τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀνελόμενοι μάτ χην· καὶ τοῦτο παντὶ τῷ καὶ κατὰ μικρὸν γοῦν σωφρονεῖν ἐθέλοντι συνωμολόγηται· καὶ γὰρ δυσχεραίνοντες καὶ ἁλύοντες, καὶ ἐπ' αὐτῇ δὲ μόνῃ τῇ τούτων μνήμῃ, εἴ που ἴδοιεν αὐτῶν γραφὴν καὶ ἀφομοίωσιν· ἐπεὶ ἴσασι καὶ αὐτοὶ ὅτι τὰ εἰς αὐτὰ δρώμενα, ἐπὶ τὰ εἰκονιζόμενα φέρεται· ὥσπερ δὴ καὶ τῶν θεωμένων ὁ νοῦς, πρὸς τὰ ἐνσημαινόμενα ἀπερείδεται· καὶ οὐκ ἂν ἐβδελύσσοντο, οὐκ ἂν καθήσουν, εἰ καὶ κατανύττεται καὶ ἀγαθύνεται, καὶ θυμηδίας ἐμπίμπλαται, καὶ παρακαλεῖται τὴν ψυχὴν, καὶ
col. 751–752page 372 of 529
PG 100:751Α μὴ πρὸς τὰ ἀρχέτυπα διεφέροντο, κακείνοις τῆς ὠφελείας ἐβάσκανον διαγωνίζονται γάρ, ώς οἷοί τέ εἰσι, πάντα λίθον κινοῦντες, ὃ δὴ λέγεται, καὶ πάντα πόρον ἐκμηχανώμενοι, ταύτην ἐκ ποδῶν ποιεῖσθαι· ἐπειδὴ ταῖς ἀληθείαις βαρύς ἐστιν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος· τὸ γὰρ ὑπ' ὄψιν ἔχειν καὶ καθορᾷν τό γε ἅπαξ ἀπηχθημένον, εἰς ἀνάμνησίν τε ἰέναι τοῦ ἀπ' αὐτοῦ δηλουμένου, βαρὺ τῷ ὄντι ἐστὶ, καὶ διὰ τοῦτο περισπούδαστος αὐτοῦ, οἷα λυποῦντος, ἡ ἀπαλλαγή. Καὶ τούτων ἐκεῖναί εἰσιν αἱ φωνα!, διαρρήδην μονονουχί διακεκραγότων· Ενεδρεύσωμεν τὸν δια καιον ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι, καὶ ἐναντιοῦται τοῖς ἔργοις ἡμῶν, καὶ ὀνειδίζει ἡμῖν ἁμαρτήματα νόμου· ἐπιφημίζει ἡμῖν ἁμαρτήματα παιδείας β ἡμῶν· ἐπαγγέλλεται γνῶσιν ἔχειν Θεοῦ, καὶ παῖδα Κυρίου ἑαυτὸν ὀνομάζει· ἐγένετο ἡμῖν εἰς ἔλεγχον ἐννοιῶν ἡμῶν· βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλε πόμενος· ὅτι ἀνόμοιος τοῖς ἄλλοις ὁ βίος αὐτοῦ, καὶ ἐξηλλαγμέναι αἱ τρίβοι αὐτοῦ· εἰς κίβδηλον ἐλογίσθημεν αὐτῷ, καὶ ἀπέχεται τῶν ὁδῶν ἡμῶν ὡς ἀπὸ ἀκαθαρσιῶν μακαρίζει ἔσχατα δικαίων, καὶ ἀλαζονεύεται Πατέρα Θεόν· εἴδωμεν εἰ οἱ λύο γοι αὐτοῦ ἀληθεῖς εἰσι, καὶ πειράσωμεν τὰ ἐν ἐκβάσει αὐτοῦ· εἰ γάρ ἐστιν ὁ δίκαιος Υἱὸς Θεοῦ, ἀντιλήψεται αὐτοῦ, καὶ ῥύσεται αὐτὸς ἐκ χειρὸς ἀνθεστηκότων· ὕβρει καὶ βασάνῳ ἐξετάσωμεν αὐτὸν, ἵνα γνῶμεν τὴν ἐπιείκειαν αὐτοῦ, δοκι· μάσωμεν τὴν ἀνεξικακίαν αὐτοῦ· θανάτῳ ἀσχήμονι καταδικάσωμεν αὐτόν· ἔσται γὰρ αὐτῷ ἐπισκοπὴ ἐκ λόγων αὐτοῦ. Ταῦτα ἐλογίσαντο καὶ ἐπλανήθησαν· ἀπετύφλωσε γὰρ αὐτοὺς κακία αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια Θεοῦ, οὐδὲ μισθὸν ἠγάπησαν ὁσιότητος· οὐδὲ ἔκριναν γέρας ψυχῶν ἀμώμων ὅτι ὁ Θεὸς ἔκτισε τὸν ἄνθρωπον ἐπ' ἀφθαρσία, καὶ εἰκόνα τῆς ἰδίας ἀϊδιότητες ἐποίησεν αὐτόν. Ταῦτά τινες οἱ τοῦ νέου Ἑλληνισμοῦ, καὶ τὴν τῶν πρὶν Ἰουδαίων παρανομίαν έζηλωκότες, καὶ φιλονεικοῦντες ἐκείνων χαλεπώτερα καὶ δυσαχθέστερα εἰς τὸν δίκαιον διαθήσειν ἀδικώτατα, μίσει τῷ εἰς αὐτὸν τὴν ψυχὴν ἐξοιδαίνοντες, μᾶλλον δὲ αὐτόχρημα Ἰουδαῖοι διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν αναδεικνύμενοι· ἐπεὶ οὖν δίκαιος καὶ ὅσιος ὁ Κύριος, δικαιότερον ἂν εἴη λέγειν ὡς εἰς Χριστὸν ταῦτα δι καίως, καὶ ὡς οὐκ ἂν ἄλλως εἰπεῖν ἔξεστιν ἀναφέρει ται· αὐτὸς γὰρ ἐστιν ὁ τῶν δικαίων στηριγμός καθ' Ο γέγραπται, καὶ κεφαλὴ καὶ ἀπαρχὴ παντὸς δικαίου, καὶ πάσης δικαιοσύνης πηγή, καὶ παντὸς ἁγιασμού χορηγός · "Ος ἐφανερώθη ἡμῖν ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς, δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Ταῦτα τῶν πάλαι σοφῶν τις, τὴν εἰς τὸν Κύριονἡμῶν καὶ Θεὸν ἐσομένην παρ᾽ αὐτῶν βασκανίαν καὶ λύτταν πόρρωθεν ἀναθεωρῶν, ἅτε διορατικώτατος, καὶ τὸ εἰς σύνεσιν καὶ νῆψιν δεδεγμένος ἐξύρ ῥοπον ἄνωθεν, προανεκρούσατο εὐστόχως τε καὶ ἀπεξεσμένως, στηλιτεύων αὐτῶν τὴν τῆς κακία; ὑπερβολήν· τί δὲ οὐκ ἔμελλον δράσειν οἱ τάλανες τῶν εἰς φαυλότητος τρόπον καὶ μοχθηρίας ἡκόντων, τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας παντάπασιν ἠφειδηκότες καὶ ἀλογήσαντες; ὥστε ἐναργές
col. 753–754page 373 of 529
PG 100:753ἐκ τῶν παρόντων καθίστασθαι, ὡς εἴπερ αὐτοῖς ἐφεῖτο ἐνακμάσαι καθ᾿ ὃν χρόνον ὁ Χριστὸς ἐνηνθρώπηκὼς τοῖς ἐπὶ γῆς κατὰ σάρκα ὀπτανόμενος συνεπολιτεύσατο, πολλῷ τῶν τηνικαῦτα Ἰουδαίων εκτοπώτερα εἰς αὐτὸν διαπεπραχέναι καὶ ἀπευκτό τερα· ἀλλ' ἐπεὶ περὶ αὐτὸν οὕτως καταπράξασθαι τοῦ χρόνου μὴ ἐνδόντος διημαρτήκασι, κατὰ τῆς εἰ κάνος ἐκχέουσι τὰς ἀργὰς καὶ τὰς μήνιδας καθ' ἧς ἐπιλυττήσαντες τὰ τῆς ἀθεμιτουργίας ἐνδείκνυνται· καί μοι δοκοῦσιν εὐθαρσῶς ἄγαν διακεκράξασθαι, ὡς εἴ γε τοὺς τῶν πατέρων κατειλήφαμεν χρόνους, ἀπειλήσαμεν ἂν ἅπερ αὐτοὶ παραλελοίπασι, τὸ μὲν γενναῖον ἡμῶν καὶ εὐσθενὲς τῆς εἰς τὸν δίκαιον τι μωρίας ἀνδρείως διαδεικνύντες, τὸ δὲ ἀσθενὲς ἐκεί των καὶ ἄναλκι διελέγχοντες· αυστηροτέραις αικίαις τὶ ὕβρεσιν αὐτὸν μετερχόμενοι, ὥστε καὶ διαμωμεῖσθαι τῆς ἀδρανείας αὐτοὺς, καὶ ῥαθυμίας προσεπάγειν ἐπίκλημα, ὡς ἢ οὐδὲν ὅλως ἢ μικρὰ εἰς αὐτὴν δεδρακόσι· διὸ καὶ νῦν καιρὸς τὸν μαστιγούξδ'. Αὐτῶν δὲ λεγόντων ἀκούειν, τὸ εἰς Χριστὸν ἔχθος ὠδινόντων· βαρὺς ἡμῖν ἐστιν ὁ Χριστὸς καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος τίσι τούτους ἀπεικαστέον; φασὶ τὰς παρδάλεις φυσικήν τινα ἔχειν πρὸς τὸν ἀνθρώπου ὀργὴν, καὶ ὡς πεφύκασι μάλιστα τοῖς ὀφθαλμοῖς τῶν ἀνθρώπων ἐφάλλεσθαι· οἱ τοίνυν καταπαίζοντες τῆς μανίας τοῦ θηρίου, ἐν χάρτῃ εἰκόνα προδεικνύουσιν ὡς ἄνθρωπον· τὸ δὲ ὑπὸ τῆς ἄγαν ὁρμῆς, ὡς ἄνθρωπον σπαράσσει τὸν χάρτην, κἀκεῖ δείχνυσι C τὸ μισάνθρωπον· ὡσαύτως καὶ οὗτοι, ἐν τῇ εἰκόνι Χριστοῦ τὸ μισόχριστον ἐπιδείκνυνται· ἐπειδὴ γὰρ προσφοῦσαι αὐτοῦ τῷ μὴ παρεῖναι σωματικῶς οὐκ ισχύουσιν, ἔχθει τῷ εἰς αὐτὸν ἐπὶ τὴν εἰκόνα παρδάλεως δίκην ἐφάλλονται σπαράσσοντές τε καὶ δια φθείροντες· ὥστε ἡ κατὰ τῶν ὁμοιωμάτων αὐτοῦ μανία, ἀπόδειξιν ἔχει τοῦ θεομάχους αὐτοὺς εἶναι καὶ κατὰ Χριστοῦ ἐπανῃρῆσθαι τὸν πόλεμον· οὕτω μὲν οὖν τὰ Χριστοῦ καὶ Χριστιανῶν ἐξουδένωται παρ' αὐτοῖς καὶ κατέστραπται, ἔθη τε καὶ νόμοι καὶ μυστήρια, καὶ ἡ ἄνωθεν κεκρατηκυία παρὰ Χριστιανοῖς παράδοσις, καὶ ἀρχαιότητι διαφέρουσα, καὶ διὰ τοῦτο τὸ αἰδέσιμον παρὰ τῶν εὖ φρονούντων ἔχουσα· ἀλλὰ τίς τῶν ἐπιεικῶν καὶ φιλοθέων καὶ εὐσεβείς τεθραμμένων, οὐ μέγα κατοιμώξεις καὶ θρηνήσειεν ; ὁπόταν τοὺς ἱεροὺς οἴκους, καὶ τὰ θεῖα θυσιαστήρια ὁρᾷ καθυβριζόμενα καὶ διορυττόμενα, καὶ τὸν ἑαυτῶν ἀποβάλλοντα κόσ σμον· θυσιαστήρια ἡτιμωμένα καὶ καταβεβλημένα, καὶ χερσὶ βεβήλοις καταχραινόμενα, καὶ γλώσσαις θεομάχοις αἰσχρῶς δυσφημούμενα· καὶ ὡς ἄν τις ἔδοι ἐπ᾿ εὐθαλούς καὶ χλοαζούσης και διωραϊσμέ της πέας τὸ διηνθισμένον καὶ εὔχαρι τῆς κόμης ἀποκειραμένης, ἢ τῶν κατ' ἀνθηρούς λειμῶνας βρυόντων τὸ εὔχρουν καὶ πολυειδὲς τῆς ποικιλίας τῶν ἀνθοφορούντων τοῖς δρεψαμένοις περιῃρημένον, οὕτω κἀνταῦθα θεάσοιτο σὺν τῷ κόσμῳ, καὶ τὸν ἐν μενον καὶ ὑβριζόμενον λέγειν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Υιοί σατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. ἐστε τῶν φονευτῶν, καὶ ὑμεῖς ἀναπληρώ
col. 755–756page 374 of 529
PG 100:755Α αὐτοῖς ὑπεξαιρούμενον λόγον τε καὶ τὴν μνήμην. Ναοῦ γὰρ λόγος οὐδεὶς, ἂν οὗ στέφει ἄγαλμα. » Ως τις τῶν πάλαι ἱερῶν καὶ φιλοθέων ἀνδρῶν ἔφηξεν· ὥστε οὐκ ἄν τις ἀπεικὸς ἀποφαίνοιτο, ὅτι γε λόγος ταῦτα τοῖς ἱεροῖς ναοῖς, καὶ τὸ ἰδιαίτατον, καὶ καθά περ αἱ θυσίαι καὶ προσευχαὶ καὶ τὰ ἐπ' αὐτοῖς πάντα τελούμενα· ἀλλὰ τούτων μὴ ἄλλος τις ἢ ὁ Ἱεροψάλτης κατευχέσθω λέγων· Κύριε, ἐν τῇ πόλει σου (την ἄνω Ἱερουσαλήμ εμφανίζων) τὴν εἰκόνα αὐτῶν (ήτοι τὴν μνήμην αὐτῶν) ἐξουδενώσεις. Ἐπειδὴ τὴν σὴν εἰκόνα καὶ μνήμην ἐκ τῶν σῶν οἴχων καὶ τῆς σῆς πολιτείας ἐξαφανίσαι διεσπούδασαν προςᾳδέτω δὲ αὐτὸς τὰς ἡμετέρας καὶ νῦν ἐφ' ἡμῶν ἐφεστηκυίας εκτραγῳδῶν συμφοράς· Ὁ Θεὸς, ήλθοσαν οὐκ ἔθνη μὲν εἰς τὴν κληρονομίαν σου, ἀλλ' οι γε [ τῶν ἐθνῶν ἀσυνετώτεροί τε καὶ δυσμενέστεροι, καὶ τῇ κατὰ τῶν ἁγίων του κακουργία παρελάσαι τούτους σπουδάζοντες· ὡς ἐν προσχήματι μὲν ἱερωσύνης ἔχοντες τὸ φαινόμενον, κωδίῳ δὲ τὸν λύκον ἐγκατακρύπτοντες· ἐμίαναν τὸν ναὸν τὸν ἅγιόν σου, καὶ τὰ θυσιαστήριά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων, ἀκοσμίας καὶ ἀτιμίας ἐπλήρωσαν. ξε'. 'Αλλ' ἴδωμεν, εἰ δοκεῖ, τίς αὐτοῖς ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος; καὶ τί ποτέ ἐστι τὸ αἴτιον, ἐπὶ τοσοῦτον αὐτ τοὺς ἀνοσιουργίας καὶ ἀφιλοθείας ἐξοίχεσθαι· φασὶ γοῦν αὐτοὶ ἀλλοτρίοις θεοῖς προσκεκυνηκέναι, εἰδωλολατρίαν ἑαυτῶν καταψηφισάμενοι· εἶτα ὥσπερ παλινωδίαν ποιούμενοι τῷ δόξαι γνωσιμαχῆσαι, ἐφ' οἷς πρότερον κακῶς διαπεπράχασι, καὶ ταύτῃ οἴεσθαι τὸ αἰσχρὸν καὶ ἐπισφαλὲς ἀποπέμπεσθαι, τολμῶσιν ἃ οὐδ' ἂν οἱ ἐξεστηκότες παραφθέγγεσθαι· δόξαν καὶ τιμὴν μᾶλλον τοῖς οἴκοις τοῖς ἱεροῖς ἐντεῦθεν περιποιεῖσθαι, οἷα εἰδώλων καθαίρεσιν ἐργαζόμενοι, καὶ τὸ ἐν αὐτοῖς αἰσχος ἀποξέοντες ἤδη καὶ ἐκκαθαίροντες, κακῷ τὸ κακὸν ὄντως ἐξιώμενοι, καὶ μείζονι ἢ πρότ τερον κακίας ὀλισθήματι περιπίπτοντες· ὡς γὰρ πᾶς ὁ ἀδικῶν εἰς ἀπολογίαν ἕτοιμος, οὕτω καὶ πᾶς ὁ ἀσεβῶν, εἰς δικαιολογίαν πρόχειρος· ἐπιεικείας γὰρ ὑποδύντες προσωπεῖον, τὸ τῆς ἀσεβείας παρεγύμνω σαν πρόσωπον, κατὰ τῆς εὐαγούς ἡμῶν θρησκείας ἀποδυσάμενοι· λανθάνειν γὰρ τοὺς πολλοὺς μηχανῶνται, ὡς τοῦ βλάπτοντος τὴν δόξαν ἀποτείονται,. οὐκ εἰδότες ὡς βαρυτέραις καὶ πικροτέραις ἑαυτοὺς ὑπάγουσι δίκαις· εἴποι ἄν τις τῶν παρ' αὐτοῖς μετ τριωτέρων εἰς ἀσέβειαν, εὐαφορμόν τε καὶ εὐπρόσο ωπον τὴν ἀπολογίαν πλαττόμενος, ὡς Ἐκ μέσου ποιεῖν σπουδάζομεν τὸ τῶν εἰκόνων χρῆμα, ὅπως μή τινες τῶν ἁπλουστέρων καὶ ἀγροικοτέρων τὸ δέον ἀγνοοῦντες ὡς ἀμαθέστεροι, ἴσα θεοῖς ταύταις προσο Ιοιεν, πρὸς τὴν ὕλην τὴν ἄψυχον ἀποπλανώμενοι, καὶ μέχρι ταύτης τὸν νοῦν ἱστάμενοι, καὶ οὐδὲν ὑπὲρ τα δρώμενα φανταζόμενοι. Προς δν φαῖεν ἂν οἱ τῆς εὐσεβείας ὑπέρμαχοι, ὡς Εἰ μὲν σεμνῶς περιέστελ λες, καὶ τῷ ἀνήκοντι τρόπῳ ἀπήμαντα διετήσεις τὰ ἅγια, εἶχεν ἄν σοι ποσῶς τὸ πιθανὸν ὁ λόγο;· ἐχρῆν δὲ καὶ διδάξαι καὶ χειραγωγῆσαι τοὺς ἀμαθαίνοντας, ὥστε τὴν δέουσαν προσνέμειν τιμὴν, καὶ μὴ πέρα τοῦ ἐφαρμόζοντος ἀξιώματος ἀποφέρεσθαι· ἀλλ' ούω δέν σοι τούτων διαπεπραγμάτευται· εἰ γὰρ ἑώρας οὐκ εὐπρεπῶς τιμώμενα, ἔδει σε τὸ εικὸς ποιοῦντα
col. 757–758page 375 of 529
PG 100:757τιμῆσαι· οὐ γὰρ παρὰ τὸ κακῶς τοὺς ἀμαθεῖς, ἵνα καὶ τοῦτο συγχωρηθείη, τοῖς ἱεροῖς προσιέναι, ταῦτα ἀτιμῶσθαι δίκαιον· οὐδὲ γὰρ ἐπειδή τινες οὐρανόν τε καὶ τὰ κατ' οὐρανὸν κακῶς ἐπεβάσθησαν, τῷ Κτίστη κατεξανιστάντες τὴν κτίσιν, διὰ τοῦτο ἀτι μαστέον τὰ τοῦ Θεοῦ ποιήματα· ἀλλ' ὑβρίζεις α'- σχρῶς, συγκλῶν καὶ διαῤῥηγοὺς καὶ ὑπὸ πόδας τις θεὶς τὰ σεβάσμια· οὐκ ἐμπίμπρασαι τὴν ψυχήν, πυρὶ παραδιδούς; οὐ συμφλέγῃ καὶ κατατήκῃ τὸν νοῦν· καὶ χεῖρας ἀθέσμως προτείνων ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον ξς'. Ο δέ γε τῆς ἀληθείας λόγος φωτὶ ὁμοίως τοῖς 66. ἐχέφροσι διαλάμπει· τὰ γὰρ σεμνὰ ἀπεικάσματα, δι' ὧν αἱ μνῆμαι τῶν ἁγίων ἡμῖν ἐγγίνονται, ἱερά Β τέ εἰσι, καὶ τοὺς τὰ ἅγια περιέποντας ἐνένεσι, καὶ χάριτος ἀναπιμπλάσιν· ὥσπερ καὶ τῶν ἐναγῶν ἐναγῆ καὶ ἄγους ἀποπληροῦντα· ἐπίσης γὰρ αὐτοῖς τὰ τοῦ πράγματος ἔχει· τιμῶσι τοιγαροῦν τοὺς θείους οἴκους, οὐκ αἴσχους ἀποπληροῦσι, καθάπερ τινὶ τῶν θεολόγων Πατέρων ἡμῶν πεφιλοσόφηται ἐνθεί στατά τε καὶ ὑψηλότατα· εἰς ὅσον δὲ παρανομίας καὶ ἀτοπίας ὁ λόγος αὐτῶν καὶ τὸ ἐγχείρημα αἵρε— ται, καὶ ἐντεῦθεν κατάφωρον ποιησόμεθα· ἐκεῖνο πρῶτον ἐπελθόντες τῷ λόγῳ, ὅπερ οὐδ᾽ αὐτοί, ὥς γε οἶμαι, ἀρνηθεῖεν, εἰ μὴ ὁλοτρόπως καὶ φρενός καὶ νοῦ τοῦ καθήκοντος πόρρω γεγόνασι. Φαμὲν τοίνυν ὡς ὁ κατὰ Μωσέα νόμος δέδοται παρὰ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις, οἱονεὶ φραγμού μεσότοιχον παρεμπο σών, διείργων καὶ διορίζων τὰ πάντη διῳκισμένα καὶ εἰς ἄπειρον ἀφεστηκότα, καὶ ἀπὸ μὲν τῶν χει ρόνων καὶ βλαβερῶν τῆς τῶν ψευδωνύμων θεῶν βδελυρίας καὶ ματαιότητος ἀπείργων, μετανιστὰς δὲ καὶ μετάγων ἐπὶ τὰ κρείττω καὶ ἀσυγκρίτως ὕψηλότερα, τὴν τοῦ ὄντως ὄντος Θεοῦ ἐπίγνωσιν εἰσα ηγούμενος· ἐφιεὶς δὲ τέως τοῖς τὸ τηνικάδε τὰς τῶν ἀλόγων ζώων θυσίας, διὰ τὸ τῶν νομοθετουμένων ἀσθενὲς, καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἐπιῤῥεπὲς, καὶ πρὸς τὸ ζωοθυτεῖν πάλαι προειθισμένον, ἐκεῖθέν τε μετ ταῤῥυθμίζων ἐπὶ τὸ εὐπειθὲς καὶ εὐήνιον, ἵνα κατά βραχὺ πρὸς τὴν τῶν τελεωτέρων ἕξιν κατεθιζόμενοι, μετανασταῖεν ἐπὶ τὸ ἄμεινόν τε καὶ θεοειδέστερον. tarentur. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ ὁ νόμος οὐδὲν ἐτελείωσεν, ὀργὴν δὲ μᾶλλον τῷ παραδεδάσθαι κατειργάζετο, οὐ διὰ τὸ φορτικὸν τῶν νομιζομένων, διὰ τὸ μοχθηρὸν δὲ τῶν παραβαινόντων (ἠσθένει γὰρ διότι πάντες ὑφ᾽ ἁμαρ τίαν ὄντες ἐτύγχανον, προήγετο δὲ πρὸς τὴν τῆς ἁμαρτίας διάγνωσιν, ἐξ οὗ ἡλέγχετο τὸ ἀσθενὲς τῆς φύσεως, καὶ τὸ πρὸς κακίαν εὐόλισθον), ἐδεῖτο λοιπόν τοῦ τελειοῦντος καὶ μετάγοντος ἐπὶ τὸ βέλτιον° τοι γάρτοι τὸ ἀδύνατον τοῦ νόμου ἐν ᾧ ἠσθένει, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας, κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν· Δεδικαιώμεθα γὰρ ἐν Χριστῷ διὰ πίστεως. Τοῦτο γὰρ ἐτελείωσεν ἡ χάρις καταπεφοίτηκότος ἐπὶ τῆς γῆς τοῦ Λόγου, καὶ διὰ σαρκὸς ἀνθρώποις προσομι οὐ καταναρκᾷς; Ὑφ᾽ ὧν ἐληλεγμένος εἴ, ὡς εἰς ἑαυτὸν ἐπανήκεις, καὶ ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον ἐπιστρέφῃ τῆς ἀθεΐας· καὶ ὁ μὲν τῆς ἐκείνων σκαιότητος και ματαιότητος τρόπος τοιοῦτος.
col. 759–760page 376 of 529
PG 100:759καὶ πάσης σατανικῆς πλάνης καὶ μεθοδείας ἀπηλ λάγμεθα, καὶ ἠλευθερώμεθα τοῦ προσκυνεῖν τῇ κτίσ σει παρὰ τὸν Κτίσαντα, αὐτῷ δὲ μόνῳ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ προσκυνείν δεδιδάγμεθα, καὶ τὸ πρέπον αὐτῷ προσφέρειν σέβας καὶ τὴν λατρείαν· οὐκοῦν ἡ ἐν Χριστῷ χάρις, τὴν εἰς εὐσέβειαν ἡμῖν τελειότητα καὶ ἀπαρτισμὸν ἐκαινοποίησε, τὸ ἐλλελοιπὸς ἀποπληροῦσα τοῦ νόμου· Οὐκ ἦλθον γάρ, φησὶν ὁ Χριστός, καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. Τὸ δὲ τελειοῦν ὅσον πρὸς τὸν τελειούμενον ὑπερέξει, παντί που δῆλον· ὅτι χωρὶς πάσης ἀντιλογίας, τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς διακονησαμένων τὸ ἐν ἀξιώματι διενεγκόν· καθ᾽ ὅσον ὁ ποιητὴς τοῦ ποιήματος, ἢ ὁ κατασκευάσας τοῦ οἴκου, καὶ ὁ κεραμεὺς τοῦ πηλοῦ· Οτι, Ο νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλή θεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο· ὃς ἡμᾶς ἐτεἀλλ' ἐκ Θεοῦ γεννηθέντας ἐν Πνεύματι, Ιωάνλήσαντος, ἐντεῦθεν ἄρα λελυτρώμεθα τῆς ἁμαρτίας. χρώσατο, οὐκ ἐξ αἱμάτων καὶ σαρκός θελήματος, νης βοάτω ἡ μεγάλη τῆς ἀληθείας φωνή. ξ'. Πρὸς οὖν τί ταῦτά φαμεν; Οτι, εἰ ὁ νόμος ἅγιος, κατὰ τὴν Παύλου θεοβημοσύνην, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, ἃ πολλῷ τῆς χάριτος ὁρᾶται καταδεέστερα, ἡ χάρις αὐτὴ πόσον ! Καὶ εἰ ὁ νόμος τῆς εἰδωλολατρίας ὑπερανώκισται, ή χάρις ἡ παρὰ πολὺ τοῦ νόμου ὑπερανεστηκυία, πῶς εἰς εἰδωλολατρίαν παρενεχθήσεται ; Πῶς δὲ οἱ τῆς υἱοθεσίας τὴν χάριν ἐπ' ἐξουσίας εἰληφότες, είδω ολατρίας γραφὴν ἀποίσονται ; Οὐκ ἠβουλήθησαν οἱ ἀνόητοι συνιέναι τοῦ ἀγαθύναι· ἀλλά μοι ἐοίκασι παραπλήσιόν τι ποιεῖν, καθάπερ εἴ τις περὶ τῶν ἐγκοσμίων διαλαμβάνων στοιχείων, ὁμολογοίη μὲν ταληθές· τό τε πῦρ καὶ τὸ ὕδωρ ἄκρα τιθεὶς καὶ ἀντικείμενα ταῖς ποιότησι· καὶ τῷ μὲν τὸ θερμὸν καὶ ξηρὸν ἐκνέμων, τῷ δὲ τὸ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν ἀποκληρῶν· μέσον δὲ τούτων ἑκατέρου τῶν ἄκρων ἀνὰ μέρος μετέχοντα τὸν ἀέρα εἰσαγηοχὼς, θερμόν γε όντα καὶ ὑγρόν· ἔπειτα ἐξετάζειν αὐτῶν οἰόμενος τὰς ποιότητας, καθ' ἄς τα κοινωνοῦσιν ἀλε λήλοις ἢ διακέκρινται, συλλογίζοιτο ἀμαθῶς καὶ ἀπαιδεύτως, μὴ τὸ ἑκάστῳ προσὸν φυσικῶς ἀποδιδοὺς, ἀλλ᾽ εἰ; ἓν καὶ ταυτὸν ἄγων τὰ πάντη ἀμιγῆ καὶ ἀσυνδύαστα, καὶ τὰ θατέρῳ τῶν ἄκρων ἀφωρισμένως ἐνυπάρχοντα, ἐπὶ τὸ ἕτερον τούτων μετάγων· ὑπερόρια θέων τοῦ μεσιτεύοντος, τὰς τοῦ πυρὸς ποιότητας τῷ ὕδατι διδοὺς, θερμὸν καὶ ξηρὶν τὸ ὕδωρ εἶναι δοξάζων· ἐπεὶ οὖν ὁ ταῦτα ποιῶν καταγέλαστος, ἐπὶ τῷ προφανεῖ τῆς αἰσθήσεως ἀποσφαλλόμενος, οἱ ἐπὶ τῆς θείας χάριτος εἰδωλολατρίαν εἰσι γούμενοι, πόσῳ καταγελαστότεροι, μᾶλλον δὲ πόσης δυσσεβείας καὶ ἀθεΐας οὐκ ἔμπλεοι δικαίως ἂν νομισθήσωνται, οὐκ εἰς τὸ τυχὸν τῶν πραγμάτων, περὶ αὐτὸ δὲ τὸ καιριώτατον καὶ μεθ' ὃ οὐκ ἔστι τῶν ὄντων ὑπερφερέστερον, τὴν εὐαγὴ καὶ ἀκίβδηλον ἡμῶν θρησκείαν προσπταίοντες; ἀλλ᾽ ὦ θεία δίκη ἀλάθητε καὶ ἀδέκαστε καὶ παντέφερε, καὶ πάντα ἐποπτεύουσα ὁρατὰ καὶ νοούμενα ! ὦ βυθός κριμάτων θείων ἀνέκφραστος ! ὦ Θεοῦ μακροθυμία
col. 761–762page 377 of 529
PG 100:761καὶ ἀνοχὴ ἀνεξερεύνητος! που ποτε ἄρα τὴν κατὰ τῶν ἀσεβῶν ὀργὴν ταμιευομένη τὸ νῦν ὑπερτίθεσαι ; πότε δὲ τῶν πεπλημμελημένων εἰς σὲ παρ᾽ αὐτῶν μετέλθοις διχάζουσα τὰ τολμήματα ; ξη'. Ακους, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, ἡ γῆ, καὶ ἡ κτίσις ἡ σύμπασα, πρόσεχε· ὁ νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία, καὶ ἀγαθή· καλῶς· ἀλλ᾽ εἴ γε ταῦτα ἅγια, τά γε ἀμυδρότερόν πως και μετριώτερον, καὶ ὡς ὑπὸ παραπετάσματι τῷ γράμματι καὶ ταῖς σκιαῖς τὴν θείαν γνῶσιν ἡμῖν ὑποφαίνοντα, ἡ χάρις πόσον ἁγιωτέρα καὶ θεοειδεστέρα, ἡ διὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου εἰς ἡμᾶς γεγενημένη; ἀσυγκρίτως τὸ ὑπεραναβεβηκὸς τοῦ νόμου ἔχουσα εκτυπώτερόν τε καὶ ἐνθεέστερον, τὴν τῆς Τριάδος ἡμῖν φανέρωσιν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ ἐκπαιδεύουσα, καὶ τὴν εἰς τὸν ἕνα καὶ μόνον Θεὸν ἀληθῆ καὶ εἰλικρινή μυοῦσα καὶ διατρανοῦσα γνῶσιν τε καὶ προσκύνησιν, ἀναγεννῶσα δὲ εἰς υἱοθεσίαν διὰ τοῦ Πνεύματος κρείτα τονα, καὶ βασιλείας οὐρανῶν ἐλπίδα σαφῶς κατεπο αγγέλλουσα· ἀλλ᾽ οἱ τῆς χάριτος ἐχθροὶ εἰδωλολατρίαν ταῦτα πάντα ἀπέφηναν· τοιαῦτα γὰρ τῆς ἐκείνων παρανομίας τὰ ἄτοπα ! Οὕτως εἰς ἀβούλητα καὶ μάταια ἐξ ἀθλίων σκεμμάτων κατενηνεγμένοι, λογισμοῦ τοῦ πρέποντος διαμαρτάνουσιν! Ὅτι ὁ νόμος σκιὰν ἔχων τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων, κατ' ἐνιαυτὸν ταῖς αὐ ταῖς θυσίαις ἃς προσφέρουσιν εἰς τὸ διηνεκές, οὐδέ ποτε δύναται τοὺς προσερχομένους τελειῶσαι· ἐπεὶ οὐκ ἂν ἐπαύσαντο προσφερόμεναι· ἀλλ' ὁ νόμος ἅγιος, καὶ ταῦτα μὴ δυνάμενος τοὺς προσερχομένους τελειώσαι καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καίτοι σκιάν εἶχε τῶν μελλόντων οὐκ αὐτὴν εἰκόνα τῶν πραγμά των· αὐτὰ δὲ τὰ πράγματα ὧν ονόμος σκιά, τουτ ἐστιν ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια, ἥτις διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο, τί ἔσται, οἱ νέοι Έλληνες γλωσσαλγείτωσαν· εἶτα ὁ νόμος οὐδὲν ἐτελείωσεν, ἀλλ᾽ ἅγιος· Χριστὸς δὲ, ὅς μια προσφορᾷ τετελείωκεν εἰς τὴ διηνεκὲς τοὺς ἁγιαζομένους (αὐτὸς γὰρ ὁ τῆς πίστεως ἡμῶν τελειωτής, εἰς ὃν ἀφορῶμεν), τί; Οἱ ἀρτιφανεῖς Ἰουδαῖοι ἀνασταυρού τωσαν. Τὰ δὲ ἑξῆς ὁποῖα, σκοπήσωμεν. Αλλ' ἐπὶ τὰς Παύλου φωνὰς πάλιν ἡμῖν ἰτέον, καὶ ἡλίκον τῶν ἐν νόμῳ ἱερέων καὶ τῶν παρ' αὐτοῖς ἱερευομένων, τὸ τῆς καθ' ἡμᾶς λατρείας υπερτενές τε καὶ προφερέστατον, ὡς ἔνι μάλιστα καταθρήσωμεν. Οἱ ἐν νόμῳ καθιστάμενοι ἱερεῖς, ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ περιέκειντο D ἀσθένειαν ἄνθρωποι γε ὄντες, οὐχ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ μόνου, ἤδη δὲ καὶ ὑπὲρ ἑαυτῶν τὰς νενομισμένας θυσίας προσέφερον. Ὁ δὲ ἡμέτερος ἀρχιερεὺς καὶ ἀπόστολος τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, οὐκ ἔχει ἀνάγκην, ὥσπερ ἐκεῖνοι, πρότερον καθ' ἡμέραν ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων τοῦτο ποιεῖν, ἔπειτα τῶν τοῦ λαοῦ· τοῦτο γὰρ ἐποίησεν ἐφάπαξ ἑαυτὸν ἀνενέγκας, καὶ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν τοῖς οὐσ ρανοῖς· πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσελθὼν εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος, ἀρχιερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα γενόμενος κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Καὶ οἱ μὲν πλείονες ὄντες ὑπῆρχον, τῷ τῷ θανάτῳ διακοπτομέ
col. 763–764page 378 of 529
PG 100:763' Α νους κωλύεσθαι διαμένειν· ὁ δέ γε διὰ τὸ μένειν εἰς τὸν αἰῶνα, ἀπαράβατον ἔχει τὴν ἱερωσύνην, ὅθεν σώζειν εἰς τὸ παντελές δύναται τοὺς προσερχομένους δι' αὐτοῦ τῷ Θεῷ. Καὶ οἱ μὲν ὑποδείγματι καὶ σκι τῶν ἐπουρανίων ἐλάτρευον, καὶ κατ' ἐνιαυτὸν εἰσήρα χοντο εἰς τὰ ἅγια ἐν αἵματι ἀλλοτρίῳ· ὁ δὲ διαφόρων τέρας τετύχηκε λειτουργίας, ὅσῳ καὶ κρείττονος διαθήκης ἐστὶ μεσίτης, ἀρχιερεύς τε τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς οὐ χειροποιήτου, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αἵματος εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ Αγια τῶν ἁγίων, αἰωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος. Ο αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ ἱερεὺς καὶ ἱερεῖον· καὶ ταῦτα ἡμῖν ἀπεκάλυψε τὰ ἅγια, τὰς πύλας τὰς οὐρανίους ἅπασιν ἀνοιγνύς, βατά τε, καὶ εὐπρόσιτα, καὶ εἰσιτητὰ Β ποιησάμενος. Ὅσον οὖν τῶν προσώπων τὸ ἐξηλλαγμένον, Χρι στοῦ τε καὶ τῶν περὶ τὸν ᾿Ααρών, τῶν πάντη δια ῳκισμένων ! καὶ ὧν τὸ ἐν μέσῳ εἰς ἄπειρον ἐκβαῖνον καὶ ἀόριστον, καὶ τῶν θυσιῶν τὸ διάφορον! Ἐκεῖ μὲν γὰρ ζώων ἀλόγων αἷμα εἰσενήνεκτο, ἐνταῦθα δὲ τοῦ ἀμώμου ἀμνοῦ τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου προσφέρεται· πρὸς δὲ, καὶ τῶν διαθηκών καὶ τῆς σκηνῆς τὸ διεστηκός· τὰ μὲν γὰρ χειροποίητα τε ἦν καὶ πρόσκαιρα, καὶ τῷ χρόνῳ διακοπτόμενα, καὶ ἥκιστα στάσιν ἔχοντα, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ἤδη πεπαλαίωτα: καὶ γεγήρακε, ταύτῃ τοι καὶ ἠφάνιστα: τὰ δὲ οὐ χειροποίητα οὐδὲ πρόσκαιρα, ἀΐδια δὲ καὶ αιώνια καὶ ἀεὶ καινιζόμενα καὶ νεούμενα, καὶ οὗ ποτε ἀπολήγοντα, οὐδὲ πεφυκότα μειονεκτεῖσθαι καὶ φθείρεσθαι· ἀνάγκη λοιπὸν διενηνοχέναι καὶ τὴν λατρείαν καὶ τὰ θυόμενα· τὰ μὲν γὰρ παχύτερά τε ἦν καὶ σαρκικώτερα, καὶ ὡς ἐν τύποις, τῶν μελλόν των καὶ τῆς ἀληθείας προχαρασσόμενα καὶ διαγρα φόμενα, καὶ οὔπω δεξάμενα τὴν τελείωσιν· τὰ δὲ ἡμέτερα ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ τελούμενα, τελειο τοὺς δι' αὐτῶν προσφέροντας τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως, δι' ὧν ἀνεπιλήπτως κεκράξονται, 'ὰ ὁ Πατήρ. Εἰ μὲν γὰρ ἦν τελείωσις διὰ τῆς Λευϊτικῆς ἱερωσύνης, φησὶν (ὁ λαὸς γὰρ ἐπ' αὐτῇ νενομοθέτ τητο), οὐκ ἦν ἔτι χρεία κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲκ ἕτερον ἀνίστασθαι ἱερέα· ὅτι ὁ νόμος οὐδὲν ἐτελείως σεν, ἐπεισαγωγὴ δὲ κρείττονος ἐλπίδος· δι' ἧς ἐγε γίζομεν τῷ Θεῷ. Οὐδ᾽ αὖ αἱ θυσίαι καὶ τὰ δῶρα ἠδύναντο κατά συνείδησιν τελειῶσαι τὸν λατρεύοντα. Εἶτα τὸ μὲν αἷμα ταύρων καὶ τράγων καὶ σποδός δαμάλεως τοὺς κεκοινωμένους ῥαντίζουσα, ἁγιάζουσι πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς καθαρότητα. Τὸ δὲ αἷμα Χρι στοῦ καθαῖρον συνείδησιν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, εἰς τὸ λατρεύειν Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ, τί παρὰ τοῖς ἐχθροῖς λογισθήσεται; Αγιάζον μὲν οὐδαμῶς ἤ και θαῖρον; τολμήσουσι δὲ πάντως που φάναι ἀκάθαρτοί γε ὄντες τὴν συνείδησιν, καὶ νενεκρωμένοι τοῖς ἔρ γοις τυγχάνοντες. Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν· ταῦτα μὲν οὖν ἐκεῖνοι καὶ φραζέ τωσαν καὶ πρασσέτωσαν, ἡμεῖς δὲ πρὸς τὰ ἑξῆς τοῦ λόγου ἴωμεν.
col. 765–766page 379 of 529
PG 100:765ξθ'. Εἶχε μὲν οὖν, φησὶ, καὶ ἡ πρώτη σκηνή δι- Α καιώματα λατρείας· τίνα ταῦτα καὶ ὁποῖα ; Λυχνίαν εἶχε καὶ τράπεζαν, καὶ τῶν ἄρτων τὴν πρόθεσιν τί δὲ ἐλέγετο; 'Αγία. Ἡ δὲ καθ᾿ ἡμᾶς σκηνὴ τίς οὖσα; τί παρὰ τοῖς ἐχθροῖς τῆς ἐν Χριστῷ χάριτος λέγεται ; Ὡς μὲν οὖν ἀμείνων πολλῷ ἐκείνης ἐστὶ καὶ ἱερωτέρα. Τί ἄλλο γε εἰπεῖν χρή, ἢ καθ' ὅσον τῶν τύπων καὶ τῆς σκιᾶς ἡ ἀλήθεια, καὶ τῶν μεσιτευσάντων τὸ διοῖσον ἐν ἀξιώματι ; τί δὲ παρ᾽ αὐτοῖς ὀνο μάζεται; Οὐχ ἁγία, φεῦ τῆς βλασφημίας ! ἀλλ' ἐναγής καὶ ἀκάθαρτος· οὐδὲ δικαιώματα λατρείας ἔχουσα, ἀλλὰ φάσματα εἰδωλολατρίας· τοιαῦτα γὰρ τῶν θερ μάχων γλωσσῶν τὰ τολμήματα, οἵ γε οὐδὲ τῶν ἴτων γερῶν τῷ νόμῳ τὴν χάριν ἂν τιμήσαιντο, τῶν αἰσχίστων δὲ πάντων καὶ βδελυρωτέρων· καίτοι ἐκεῖ μὲν μεσίτης καὶ ὑπηρέτης ὁ δοῦλος καὶ θεράπων Μωσής, Β ἐνταῦθα δὲ ὁ Μωσέως δεσπότης καὶ τῶν ὅλων Κύ βιος, ὁ τῶν ἁγίων λειτουργὸς καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ὁ κἀκεῖνα νομοθετήσας ὡς Θεὸς, καὶ ἐν τούτοις μεσι τεύσας ὁ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος καὶ καθ᾿ ἡμᾶς γενόμενος· κακεῖ μὲν ἀρχιερεὺς ᾿Ααρών τε καὶ οἱ περὶ Ααρών, ἐνταῦθα δὲ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ πρῶτος καὶ μέγας ἀρχιερεὺς παρ' ἡμῖν ὁμολογούμενός τε καὶ πιστευόμενος· καὶ λυχνία μέν ἐκεῖ ἐκ χρυσοῦ κατεσκευασμένη, τοῖς ἔτι ἐν σκιᾷ καὶ νόμῳ προφαίνουσα· ἐνταῦθα δὲ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν τὸ εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενον, ὁ ὑπὸ τῆς σκοτίας διώκεται μέν, οὐ καταλαμβάνεται δέ· ἀλλὰ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενον, καὶ καταυγάζει τοὺς ἐν τῷ φωτὶ πορευομένους, καὶ τῇ λάμψει τῆς χάριτος· τράπεζα ἐκεῖ μὲν ἐκ ξύλων ἀσήπτων διειργασμένη, καὶ χρυσίῳ καθαρῷ περιλη λιμμένη, ἐνταῦθα δὲ ἐξ ὕλης μὲν τῆς παρ' ἡμῖν τιμιωτέρας, ὑπ' αὐτοῦ δὲ τοῦ θείου θύματος καθ αγιαζομένη, καὶ τῷ ἁγίῳ λαμπρυνομένη Πνεύματι, ἐν ᾗ τὰ τῆς ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείας ἐπιτελεῖται μυστήρια· ποιοῖτο δ᾽ ἂν τῶν πιστῶν ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν ὅτι μάλιστα σαρώσας καὶ διακαθάρας, πνευματικὴν τράπεζαν· ἵνα ἥκοντα τὸν Λόγον καθαρῶς ὑποδέχηται, νοερῶς αὐτῇ ἐναναπαυόμενον καὶ μυστικῶς ἐσθιόμενον· καὶ ἄρτος ὅπου μὲν ὁ ἄζυμος ἐπὶ πικρίδων παραλαμβάνεται, τοῖς ποηφαγεῖν κατὰ τὸ Πάσχα τὸ τυπικὸν προσταχθεῖσιν, οἷά περ άψῳ τινὶ τῇ πόᾳ ἡδυσμένος· ὅπου δὲ ὁ ἐξ οὐρα- D τοῦ καταβὰς Λόγος, καὶ τροφὴν ἀθανασίας πρόξενον τοῖς ἀνθρώποις δωρούμενος, δι' οὗ ζωῆς τῆς αἰωνίου μετέχουσιν· ὃς τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἐν ἑαυτῷ ἀνεζύμωσε φύραμα, καὶ πρὸς τὴν ἰδίαν λαμπρότητα τῆς θεότητος ἀτρέπτως μετεκεράσατο· κἀκεῖ μὲν ζώων αλό γων θυσία τὰ σφάγια, ὧν τὸ αἷμα περιεῤῥεῖτο τοῖς παροῦσιν ἤδη, καὶ πρὸς σώματος ἀγνισμὸν καὶ κάτ θαρσιν κατεσκίδνατο, καὶ τοῖς βουθυτοῦσιν ἢ μηλοσφαγοῦσιν, ἀφαιρέματα εἰς δικαιώματα ἀπετέτακτο· ἐνταῦθα δὲ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν σφαγιαζόμενον καλλιέρημα, οὗ τῷ ἀχράντῳ καὶ τιμέῳ αἵματι σφραγιζόμεθα, καὶ πάσης κηλίδος καὶ ῥύπου παντὸς ψυχῆς τε καὶ σώ ματος καθαιρόμεθα; Εἰ τοίνυν τὰ σύμβολα ἅγια, πῶς αὐτὰ τὰ πράγματα, ὧν ἐκεῖνα σύμβολα, οὐκ ἐκ
col. 767–768page 380 of 529
PG 100:767Α παντὸς ἱερώτερα πολλῷ καὶ ἁγιώτερα; ἀλλ' ἐπειδὴοὐ συνῆκαν οἱ ἀσύνετοι, οὐδὲ ἴσασιν εἰπεῖν τίς και νωνία Χριστῷ πρὸς Βελίαρ, ἢ φωτὶ πρὸς σκότος, ἢ τίς συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων (οὔπω γὰρ αὐτοῖς τῆς τε εὐθυτάτης ἡμῶν πίστεως, καὶ τῆς παρὰ τῶν πατέρων ἡμῶν παραδεδομένης τῶν δογμά των ὀρθότητος, καὶ τῆς τῶν θεοπνεύστων Γραφών Ερεύνης ἐμέλησε)· διὰ τοῦτο εἰδωλεῖον τὸ καθ' ἡμᾶς Ιατρεῖον φάναι οὐ δεδίασιν· ἐπὶ δὲ τὴν σκηνὴν παλινδρομοῦντες καὶ εἰσαῦθις οἰχώμεθα. Μετὰ δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα, φησί, σκηνή - ἐν ᾗ τά τε ἄλλα, καὶ μὴν καὶ ἡ κιβωτὸς καὶ τὸ ἱλα στήριον, ἐκ ξύλων μὲν ἀσήπτων καὶ αὐτὰ διεσκευασμένα· χρυσίῳ δὲ τῷ καθαρωτάτῳ περιεκέχρωστο, Αγια δὲ ἁγίων ἐλέγετο· ἡ δὲ καθ' ἡμᾶς, τῶν ᾿Αγίων ἁγιωτέρα τε καὶ ἐνθεεστέρα, κιβωτὸν μὲν τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ παναγίαν καὶ ζωοποιὸν σάρκα φέρει, δι' ἐκείνης ὥσπερ ἐν ξύλοις ἀσήπτοις τυπικῶς πάλιν διαγραφομένην, ἐξ ὧν ἡμῖν τὸ κατ' αὐτὴν ἀναμάρτητον ὡς ἐν σκιᾷ διασημαίνεται, καὶ τὸ πρὸς ἀφθαρσίαν καὶ ἀπάθειαν μεταπεπλάσθαι, ὁπηνίκα τῇ τοῦ συνηνωμένου Λόγου δυνάμει, τοῦ τὸν θάνατον καταργήσαντος καὶ τὴν φθορὰν καθελόντος, τοῖς τοῦ ᾅδου χωρίοις προσομιλήσασα, θανάτου κρείτ των ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς φθοροποιοῖς γενομένη τόποις, τὴν τῆς ἀφθαρσίας ἀπηνέγκατο δόξαν· χρυσίῳ δὲ ὥσπερ τῷ διαφανεστάτῳ, τῇ οὐσιωδῶς συνημμένῃ θεότητι, κατακαλυπτομένη και λελαμπρυσμένη ἱλαστήριον δὲ πάλιν ἡμῖν, αὐτὸν τὸν Χριστὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἔθετο· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἱλασμὸς ἡμῶν· οὕτω γὰρ ὁ Πατὴρ ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἱλασμὸν περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· ἀλλὰ τί ταῦτα παρὰ τοῖς κατεφθαρμένοις την γνώ μην, καὶ τὴν ψυχὴν τεθνηκόσι τῇ ἁμαρτία; Αἰδοῖ καὶ φόβῳ τῇ πρὸς τὰ ἅγια σιωπῇ τὰ πολλὰ τιμητέον· αὐτοὶ γὰρ τὰ φίλα καὶ συνήθη τῆς τόλμας φθεγ γέσθωσαν· ἐνταῦθα δὲ γενομένοις ἡμῖν, οὐκ ἄκαιρον, ὥς γε οἶμαι, νενόμισται προσδιατρίψαι τῷ λόγῳ, κάν τισι παρεκβατικώτερον εἶναι δόξειε, καὶ μικρά τινα τῶν κατὰ τὴν σκηνήν χάριν διειπεῖν, ἅπερ εἰς ἔλεγ χον μὲν τῆς τῶν ἀνοήτων ἀλογίας καὶ δυσσεβείας, συνηγορίαν δὲ τοῖς πιστοῖς καὶ τῇ ἀληθείᾳ διαφα- 5. νεῖται. ο. Είρηται τοίνυν τῷ Ἀποστόλῳ, ὑπεράνωθεν τῆς κιβωτού Χερουβίμ εἶναι δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον· πρὸς ἦν ἀνθυποφέρων διαπορήσειεν ὁ τοιόσδε λόγος καὶ ἐρεῖ· Τί φής, ὦ Παῦλε, Χερουβίμ εἰσι ταῦτα; Ὁποῖα δὲ ἐκεῖνα ἀκούομεν; & τὴν πρωτίστην τε καὶ προσεχῆ Θεῷ, καὶ τῶν μακαρίων καὶ ύπερουρανίων διακόσμων, διέλαχε παρὰ Θεοῦ τάξιν τε καὶ ἀποκλήρωσιν, ἵνα δὴ δικαίως μάλα καὶ ἀξιό λογον τὸ τῆς δόξης αὐτοῖς περιάπτοιτο γέρας, ἅτε δή πλησιαίτατα Θεῷ οὖσι, καὶ τὰ πρῶτα ἐκεῖθεν έλλαμπομένοις, καὶ τῆς ἀΰλου ἐκείνης καὶ ὑπερφωτου καταγλαϊζομένοις λαμπρότητος; Οὐ μὲν οὖν εἴποις
col. 769–770page 381 of 529
PG 100:769ἄν. Τί δ' ἂν εἶεν; εἴ σοι βουλομένῳ γε εἶναι, φράζε Α σαφῶς, καὶ τόν γε περὶ τούτων ἡμῖν ὡς ἄριστα διατίθει λόγον, τὸ παχὺ τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας και ὑλικὸν καὶ κάτω βρίθον, ἐπὶ τὰ ἁπλᾶ καὶ θεῖα ὡς ἐφικτὸν ἡμῖν ἀνάγων θεάματα, ἀφ᾽ ὧν σοι ἡ μέχρι τοῦ τρίτου οὐρανοῦ ἁρπαγὴ καὶ ἀνάβασις μυήσασα παρέσχετοι ἢ τάχα καὶ θειότερόν τι Μωσέως καὶ ὑψηλότερον παραδέδοιχεν, ἃ καὶ ταῖς σοῖς θεοσόφοις φοιτηταῖς ἐναυγάσας καταλέλοιπας πρὸς ἐνθεεστέραν διδασκαλίαν, τῶν τὴν γνῶσιν τῶν τηλικούτων χωρεῖν ἐξισχυόντων; λέξαις γὰρ ὧδέ πη, εὖ ἴσμεν, ὡς οἱ θεῖσι Χερουβίμ, αὐτὸ μὲν ὅτι ποτέ εἰσι τὴν φύσιν ἀνείδεσί τε ὑπάρχουσι, καὶ ἀνθρωπεία ἥκιστα καθα ορᾶσθαι φύσει πεφύκασι· δυνάμεις δὲ ὅμως εἰσὶν ἀσώματοι καὶ πανάγιαι, περὶ Θεόν τε ίδρυμέναι καὶ τὰ πρῶτα ἐκ Θεοῦ ἑλλαμπόμεναι, καὶ λειτουργοί τῆς Β πρώτης λαμπρότητος, νοερά πνεύματα, ἢ πῦρ οἷον αῦλον καὶ ἀσώματον· Ὁ ποιῶν γάρ, φησί, τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πῦρ φλέγον. Κοινῶς γὰρ ταῦτα καὶ ὁμοίως πασῶν τῶν οὐρανίων καταφάσκεται δυνάμεων· αἱ τῇ φύσει τῇ ἑαυτῶν, τὸ ἀνώλεθρον καὶ ἀθάνατον τῇ τοῦ δημιουργήσαντος κέκτηνται χάριτι· τὰ καθύπερθεν δὲ τῆς κιβωτοῦ ὑπεριπτάμενα, ἃ τοῖς σκιάσμασι τῶν πτερύγων καταπυκάζει τὸ ἐλαστήριον, ὑλικὰ μέν εἰσι τὴν οὐσίαν καὶ σώματα· ἐκ χρυσοῦ γὰρ τοῦ καθαρωτάτου διεσκεύασται, σφυρήλατα δὲ καὶ ἐκτετορνευμένα, καὶ χερσὶν ἀνθρωπείαις σοφίᾳ τῇ ἄνωθεν καὶ ἐπιστήμῃ τοῦ τεκτηναμένου, εὖ μάλα ἐκμεμηχανηΠροσθείης δ' ἂν λιπαίνων τὸν λόγον εὐμούσως C ἄγαν, ὅτι ἐκεῖνοι μὲν, οἷς κυρίως τοὔνομα πρόσκειται, οὐσίαι εἰσὶ νοεμαί τε καὶ νοηταί, ἐκ τῆς ὑπερούσιον καὶ τῶν ὅλων παρακτικῆς αἰτίας ἀΐδιον καὶ νοερὰν τὴν ζωὴν κεκτημένοι, οὐσιωδῶς ταύτης ἐν τῷ νοεῖν μεταλαχόντες, καὶ δυνάμεις νοεραὶ καὶ ἐνέργειαι ἐνυπόστατοι, καὶ νόες εἰσὶν ὑπερκόσμιοι, ἀΰλίᾳ καὶ ἀπαθείᾳ καὶ ἀσωματότητι νοούμενοι, καὶ νοοῦντες ὑπερκοσμίως πάντα ἁπλῶς καὶ ἑνοειδῶς τὰ παρὰ Θεοῦ ἑλλαμπόμενα, ὁμοῦ τε καὶ κατὰ ἀθρόαν ἐπιδολήν· ἀλλὰ καὶ πολυομμάτους αὐτοὺς εἶναι παραδέδοται, τῷ πρὸς Θεὸν ἐστράφθαι, καὶ τὰ προσεχώς αὐτοῖς ἐκεῖθεν ἐκκαλυπτόμενα ἀμέσως κατοπτεύειν· ἁπλοῖ δὲ ὄντες καὶ ἀνείδεοι, μορφῆς καὶ σχήματός εἰσιν ὑπερέκεινα καὶ ἀμέθεκτοι· οἷα δὲ δὴ ἄϋλοι καὶ ἀσώματοι νοούμενοι, τὸ ἀδιάστατον ἔχουσι καὶ ἀν. αφὲς, ἄποσόν τε καὶ ἀμέγεθες καὶ ἀπήλικον, καὶ διὰ ταῦτα φθορᾶς εἰσιν ἀπηλλαγμένοι, καὶ τοῦ ἠλλοιῶσθαι κατά τι γοῦν πάμπαν καθαρεύοντες· τὰ δὲ κατὰ τὴν σκηνὴν καθιστάμενα χρυσότευκτα, οὔτε νόες εἰσὶν, οὔτε νοερά, οὔτε νοοῦσιν, οὐκ αἰσθήσεως μετα έχουσιν, οὔτε οὐδὲν τούτων εἰσί· ζωῆς δὲ τῆς ὅπως σοῦν δυνάμεώς τε καὶ ἐνεργείας ἡμοιρήκασι, σώματα δὲ εἰσι καὶ ἔνυλα, εἰ καὶ τῆς καθαρωτάτης και διαυγοῦς ὕλης τυγχάνει τὸ ἔλασμα· σώματα δὲ ὄντα ἐξ ὕλης καὶ εἴδους πεποιημένα, εἰκότως καὶ μεμέρμένα, ἐξ εὐφυῶν τε καὶ εὐτέχνων διησκημένα τῶν δοξασμάτων. ἑλασμάτων· διὸ πλείοσι διαφοραῖς τετυχήκασι τῶν
col. 771–772page 382 of 529
PG 100:771φωται καὶ ἐσχημάτισται, ὅθεν φθορᾶς καὶ ἀλλοιώσεως οὐκ ἠλευθέρωται· τὸ δὲ τριχῆ διαστατὸν ἔχοντα, πεποτωμένα εἰσὶ καὶ ὄγκοις καὶ πηλικότησι διειλημμένα τυγχάνουσιν. Ετι ἐν τοῖς ἁγιωτάτοις Χερουβὶμ καὶ κίνησίς ἐστι· κινοῦνται γὰρ περὶ τὰς νοήσεις ἐνεργοῦντες, καὶ περὶ τὸν θεῖον ἔρωτα συντεταμένως καὶ ἀῤῥεπῶς τὸ ἀεικίνητον ἔχουσι καὶ ἀκατάληκτον, καὶ τὴν πρὸς Θεὸν ἔφεσιν ἀπαρέγκλιτον κέκτηνται, καὶ τὰς μπρο μαρυγάς τῆς θεαρχικῆς ἀκτῖνος ἀμέσως καὶ πρωτοφανῶς ὑποδέχονται· τῷ τε εἰς ἀλλήλους χωρεῖν ἀσυγχύτως καὶ ἀποχωρεῖν, προϊέναι δὲ καὶ ἐπὶ τὰ ὑψειμένα, προνοίας τε καὶ τοῦ εὐεργετεῖν εἶνεκεν ἐπιστρεπτικοί γάρ εἰσι τῶν καταδεεστέρων, καὶ χειραγωγικοὶ καὶ ἀνατατικοὶ πρὸς τὰ θειότερα καὶ ὑψηλότερα· ἀλλὰ καὶ στάσις ἐν αὐτοῖς ἐστι, τῷ ἱδρύ σθαι καὶ ἐστράφθαι πρὸς Θεὸν ἀπαρεγκλίτως, καὶ τῆς ἑαυτῶν θεοειδοῦς ἔξεως και μονιμότητος με ἐξίστασθαι, ἐν ταυτότητι δὲ μένειν περὶ τὸ ταυτὸν καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον ἀγαθὸν περιχορεύοντας· τοῖς δὲ οὐδ᾽ ὁπωστιοῦν μέτεστι κινήσεως, οὔτε ἐπί τι πρέ οδος, οὔτε νοητή, οὔτε αἰσθητὴ ἐν αὐτοῖς ἐστιν, οὐδὲ ἔφεσις, οὐδὲ ὁρμή, οὐδὲ βούλησις· ἀμετάβατα δὲ μᾶλ λον καὶ ἀκίνητα, καὶ τῆς ἑτέρων δεόμενα πρὸς τὸ κινεῖσθαι δυνάμεως· ἑστᾶσι γοῦν ἐφ' οὗπερ ἵδρυται τε καὶ ἀποτέτακται, μηδὲ παρ' αὐτοῖς τὴν τοιαύτην ἔχοντα στάσιν· ἄψυχά γε ὄντα καὶ ἀναίσθητα, τοῦ δὲ ἱστάντος καὶ ἀπερείδοντος ἐφ' ὅπερ ἂν νεύοι αὐτῷ τὰ τῆς βουλήσεως δεήσονται· καὶ μὴν καὶ λόγος ἐν ἐκείνοις ἐστὶν, ἐπείπερ λογικοί εἰσιν, οὐχ οἷσπερ ὁ ἡμέτερος, ἐκ τοῦ ἐν ἡμῖν φυσικού και ζωτικού πνεύματος, διὰ τῶν φωνητικῶν ὀργάνων προϊὼν καὶ διαρθρούμενος, τῇ πληγῇ τε τοῦ ἀέρος τυπούμενος, καὶ διαβιβαζόμενος πρὸς ἀντίληψιν τῆς τῶν ἀκουόντων αἰσθήσεως, ἀλλὰ τῷ ἀΰλους εἶναι, καὶ ἀσυνθέτους, καὶ ἁπλοῦς τε καὶ ἀσωμάτους περιχωρεῖν ἐν ἀλλή λοις, καὶ τὰς ἀλλήλων ἐγκατοπτεύειν νοήσεις, καὶ κοινωνεῖν τῷ λόγῳ διὰ σιγῆς ἐναργέστερον ἢ ὁ πᾶς προϊών λόγος. Τὰ δὲ ἐπειδὴ χρυσήλατά ἐστι, καὶ ὕλης ἀψύχου καὶ ἀλόγου μετέσχηκεν, ἄλογά τέ εἰσι, καὶ τὸν περὶ λόγου λόγον ἐπ' αὐτοῖς ποιεῖσθαι, ἄλογον· κἀκεῖνοι τῆς θεαρχικής φωτοδοσίας ἀφθόνως ἐν μετουσίᾳ γινόμενοι, πρὸς τὸ θεοειδές καὶ θεομίμητον ὡς ἐφικτὸν απο τυποῦνται, καὶ πρὸς τὸ ἐμφερὲς τῆς θείας ἀρχετα πίας νοητῶς καὶ ὑπερκοσμίως ἑαυτοὺς ἀνατείνουσι ταῦτα δὲ λαμπρότητος μόνης τῆς ἐκ τῆς ὕλης ἑνού σης αὐτοῖς μετειλήφασιν· ἀνόμοιεν δὲ ἔχουσι τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ὁμοιότητα· κακείνοις δηλοῖ τοῦ νομα τὸ ὑπερπλήρες τῆς γνώσεως καὶ ἀνελάττωτον· καὶ τὸ ὑπερβλύζον ἐν αὐτοῖς ἐν σοφίᾳ, ἐκ τῆς πολυ χύτου καὶ πηγαίας φωτοχυσίας, ἐξ ὧν καὶ τὸ θεωρη-
col. 773–774page 383 of 529
PG 100:773τικὸν αὐτοῖς πρόσεστιν, ἐπὶ τὸ πάσης ἐπέκεινα θεω- Α ρίας καὶ γνώσεως ὕψος, θεοειδῶς ἀνατεινομένοις, καὶ τοῦ θείου καὶ ὑπερκάλλου φωτὸς ἀεὶ καταπίμ τλανται· ἐντεῦθεν καὶ μύησις αὐτοῖς πρώτως έναυ γάζεται τῶν παρὰ τῆς θεαρχίας ἐπὶ τὰ προνοούμενα προϊόντων ἐπιστημονικῶν λόγων, ἐν μεθέξει τε τῆς θεουργικῆς γνώσεως ὡς θεμιτόν γινόμενοι, πολλά τῶν θείων καὶ ὑπερτάτων γινώσκουσιν ὑπερκειμένως, καὶ τροφὴ αὐτοῖς ἐστιν ἡ τῶν ἁπλῶν καὶ μας καρίων φωτοφανειῶν ἔλλαμψις, προσεχῶς αὐτοῖς καὶ πρώτως ἐκ τῆς ὑπερφωτου ἀκτῖνος ἀναστραπτούσης ἤδη δὲ τὴν πασῶν ὑπερτάτην τῶν ὑπερκοσμίων νέων, ἅτε θεοειδέστατοι, διακληροῦνται ταξιαρχίαν· ὅθεν καὶ θεολογικῆς ἐπιστήμης παρὰ τῆς θεαρχικῆς ὑπερουσιότητος ἐν μετουσίᾳ πρώτως γινόμενοι, ἐπὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοὺς ἑξῆς διαπορθμεύουσιν· ἐξαγγελτικοί γοῦν εἰσι τῆς θείας σιγῆς, ἐκφαίνοντες ἐν ἑαυτοῖς τῆς ὑπερουσίου κρυφιότητος τὴν ἀφθεγξίαν· ὑμνοῦσί τε ἀκαταλήκτως καὶ ἀσιγήτως τὴν θείαν ἀγαθότητα, τὸ σεβάσμιον ἐκεῖνο καὶ τρισσοφαὲς τῆς θεολογίας μελώδημα. Τὰ δὲ, ὅτι πέρ εἰσι χειρόκμητα, ψιλής μὲν μόνης μετείληφε τῆς προσηγορίας, μνήσεως δὲ καὶ γνώσεως καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ἃ εἴρηται, οὐ τί που μετέσχηκε· πρὸς δὲ, καὶ εἰκόνες εἰσὶν ἐκεῖνοι τῆς θεαρχίας, τὸ κρύφιον καὶ ἀφανὲς φῶς ἐν ἑαυτοῖς ἐμφανίζοντες, καὶ πρὸς τὸ θεοειδές ὡς θεμιτόν ἀφομοιούμενοι, καὶ τὴν ὅλην τοῦ θείου φωτὸς ἀκτῖνα Θεοειδῶς εἰσδεχόμενο:· τοῦτο ἐν μεθέξει ὑπάρχοντες ἑπομένως, ὅπερ κατ' οὐσίαν ἐστὶ τὸ μετεχόμενον προς ηγουμένως· φῶτα δεύτερα φιλανθρωπότατα καὶ ἀγαθοειδῆ, του πρώτου φωτὸς ἀμαρύγματα ἄχραντα καὶ ἀκηλίδωτα, τὸ ἐμφερὲς τῆς πρωτοφανούς θεοειδείας ἀγαθοπρεπῶς ἀποφερόμενοι· καὶ δὴ καὶ γινώσκουσι, ὅτι μὴ τὰ καθ' ἑαυτοὺς νοητά μόνον, ἤδη δὲ καὶ τὰ ἐν αἰσθήσει οὐκ αἰσθητῶς ἀλλὰ νοητῶς, κατὰ τὴν οἰκείαν τῆς ἐνούσης αὐτοῖς τοῦ θεοειδούς δυνάμεως ἐπιστήμην, ἀΰλως καὶ γνωστῶς αὐτοῖς ἐπιβάλλοντες" τὰ δὲ χρυσόκμητα, εἰκόνων εἰκόνες εἰσὶν ἀμυδροτέρας καὶ ἀνομοιότεραι, καὶ παρὰ πολὺ τοῦ παραδειγματικοῦ αἰτίου ἀπολειπόμενα· ἴσασι δὲ οὐδὲν ὁτιοῦν· πῶς γὰρ τοιαῦτά γε ὄντα, καὶ οὕτως ἔχοντα; καν σφόδρα ἡ ἀπεξεσμένα καὶ ἐκτατορνευμένα, καὶ μαρ μπουγάς διαφανεῖς καὶ λαμπηδόνας ταῖς περαστρα πτούσαις στίλψεσιν ἀποπέμπωσι· πόθεν οὖν σοι ταῦτα καὶ τίνος ἕνεκεν εἴρηται Χερουβίμ, κατ' οὐ. δένα τρόπον τῶν οὐσιωδῶς ἐνυπαρχόντων ταῖς ὑπερκοσμίας μετεσχηκότα δυνάμεσιν; Γὐκ ἐμὸς, φημί, ὁ λόγος, οὐδὲ παρ' ἐμοὶ πρώτῳ ἡ τοιαύτη προσηγορία τούτοις ἐξεύρηται ἢ ἐπιτέθειται· Μωσέως ἐστὶ τοῦ θεόπτου καὶ νομοθέτου ἡ φωνή, καὶ πάλαι προανιστόρηται, καὶ μαρτυρουμένην ἔχει διὰ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων την πρεσβυγένειαν, καὶ τὸ πρὸς ἀξιοπιστίαν εὐπαράδεκτον· εἰ δὲ χρὴ τά ληθέστερον φάναι, Θεοῦ τοῦ προστεταχότος τῷ οἰκείῳ θεράποντι, ἡνίκα τῆς σκηνῆς αὐτῷ τῆς πα λαιᾶς ἐκείνης διετύπου καὶ παρεδείκνυ τὴν σύμπηξιν ἐπειδὴ γὰρ τῶν κατ' οὐρανοὺς καὶ τῶν ἄνω δ:ακόσμων, αμυδρά τινα μιμήματα καὶ ἀπεικάσματα
col. 775–776page 384 of 529
PG 100:775Α σκιοειδέσι τύποις προβεβλημένα ἔφερεν ἡ σκήνη - "Ορα γάρ, φησί, ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. Ἵνα οὖν καὶ τῶν Χερουβὶμ ὀφθείη Κύριος ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ καθάπερ αὐτοὶ ἀμέσως καὶ πρώτως ἐλλαμπόμενοι, τὰς λειτουργίας ἐν τοῖς ὑπερουρανίοις οἰκετικῶς ἀποπληροῦσι, καὶ τὰς ἀγαθουργούς τῆς θείας Προνοίας προόδους τοῖς μετ' αὐτοὺς διαπορθμεύουσι, κατὰ ταυτὰ καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς μιμητικῶς ὑπὸ τῶν ἀφομοιουμένων αὐτοῖς, θείᾳ οἰκονομεῖται συγκαταβάσει γινόμενον· ταύτῃ τῷ νομοθέτῃ ἐκπεποιῆσθαι, τουτὶ δὴ τὸ φιλοτέχνημα διατέτακται· ἐκεῖθεν γάρ τὰς θεοφανείας ὁ τῆς θεοπτίας ἠξιωμένος ὑπεδέχετο ἤδη γὰρ ἐγκεχείριστο πρὸς τὴν τοῦ λαοῦ κηδεμονίαν ὑπηρετήσειν, τὴν τοῦ λαοῦ ἡγεμονίαν καὶ προστασία, β πεπιστευμένος. Γέγραπται τοίνυν ἐν τοῖς μετὰ τὴν κιβωτὸν διατεταγμένοις, κατὰ τὴν καλουμένην τῆς Εξόδου τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἱερὰν βίβλον, ὡδέ πως Θεσμοθετοῦντος Θεοῦ· Καὶ ποιήσεις ἱλαστήριον ἐπίθεμα χρυσίου καθαροῦ· δύο πήχεων καὶ ἡμίσεος τὸ μῆκος αὐτοῦ, καὶ πήχεως καὶ ἡμίσους τὸ πλάτος αὐτοῦ· καὶ ποιήσεις δύο χεροι δίμ χρυσὰ τορευτά, καὶ ἐπιθήσεις αὐτὰ, ἐξ ἀμφοτέρων τῶν κλιτῶν τοῦ ἱλαστηρίου ποιηθήσονται· Χερουβὶμεῖς ἐκ τοῦ κλίτους τούτου· καὶ Χερουδὶμ εἰς ἐκ τοῦ δευτέρου τοῦ ἱλαστηρίου· καὶ ποιήσεις τοὺς δύο Χερουβὶμ ἐπὶ τὰ δύο κλίτη αὐτοῦ· ἔσονται οἱ Χερουβὶμ ἐκτείνοντες τὰς πτέρυγας αὐτῶν ἐπάνωθεν, συσκιάζοντες τας πτέρυξιν αὐτῶν ἐπὶ τὸ ἱλαστήριον· καὶ τὰ Ο πρόσωπα αὐτῶν εἰς ἄλληλα εἰς τὸ ἱλαστήριον ἔσονται τὰ πρόσωπα αὐτῶν Χερουβίμ· καὶ ἐπθήσεις τὸ ἱλαστήριον ἐπὶ τὴν κιβωτὶν ἄνω· θεν· καὶ εἰς τὴν κιβωτὸν ἐμβαλεῖς τὰ μαρτύρια ἢ ἐὰν δῶ σοι καὶ γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθει, καὶ λαλήσω σοι ἄνωθεν τοῦ ἱλαστηρίου, ἀνὰ μέσον τῶν δύο Χερουβὶμ τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ τοῦ μαρτυρίου, κατὰ πάντα ὅσα ἐντείλωμαί σοι πρὸς τοὺς υἱοὺς ᾿Ισραήλ. Ανοιγνύτωσαν τὴν ἀκοὴν οἱ ἀναίσθητοι, προσε εχέτωσαν τὸν νοῦν οἱ ἀνοήτοι· Θεοῦ φωναὶ ταῦτά ἐστι καὶ ἐντάλματα οὐκ ἔχουσιν εἰπεῖν, ὅτι Μωσέως ἐπὶ τὸ ἐγχείρημα· ἀνθρώπινον τὸ ἐπιτήδευμα, τέχνης ἔργον τῆς καθ' ἡμᾶς τὸ ἀποτέλεσμα, Θεός ἐστιν ὁ προστάττων, Θεὸς ὁ κελεύων· τίς ὁ ἀμφιβάλλων; Σκοπείτωσαν ὅτι οὐδὲν ἐνταῦθα αἴνιγμα, οὐδὲν ἀσαφὲς, οὐδὲν πλαγίως ἐμφαινόμενον, ἢ ἐν αλληγορίαις ἐκκείμενον, τὰ ἄψυχα ταῦτα, τὰ ἀναί σθητα, τὰ πάντη ἀκίνητα, τὰ ἐξ ὕλης αψύχου καὶ ἀλόγου ἐκμεμηχανημένα, τορείᾳ δὲ μόνον καὶ στίλψει τῆς θέας καὶ ὕλης καθαρότητι καὶ τοῦ τεκτηναμένου σοφία διαφέροντα, τῆς αὐτῆς τοῖς ἁγιωτάτοις Χε ρουβὶμ, ταῖς ζώσαις καὶ ἐνεργούσαις καὶ ἀεικινήτοις δυνάμεσι, προσηγορίας ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἠξίωσεν· οὐκ εἰκόνας Χερουβίμ, οὐχ ὁμοιώματα, οὐκ ἐκτυπώματα, ἀλλὰ τῇ όμωνυμία χρησάμενος ὁ ἐντελλόμενος Θεὸς, καθαρᾷ καὶ τρανῇ τῇ φωνῇ Χερουβίμ κατωνόμασε · δυσωπείτω τοὺς ἀπειθεῖς καὶ ἀγνώμονας τῇ ἀληθείᾳ τῶν λεγομένων ἕπεσθαι, ἑπτάκις ἐνταῦθα τῶν Χερουβὶμ τοὔνομα παραληφθὲν
col. 777–778page 385 of 529
PG 100:777Τ καὶ ἐκπεφωνημένον, καὶ τῷ τιμίῳ κατὰ τὴν Γραφὴν Α τὴν θεόπνευστον ἀριθμῷ, καὶ τοῦτο δεδοξασμένον ἵνα διὰ τε τοῦ ἐπηγγελκότος τὸ ἀπαραίτητον, διά τε τοῦ ἀριθμοῦ τὸ ἐπίσημον, ἀμφοτέρωθεν ἔχοι τὸ πρᾶγ μα τὸ ἀπαράγραπτον· εἰ οὖν τὰ Χριστιανῶν παρ αιτοῖντο οἱ ἄθλοι, τοὺς γοῦν´ Ἰουδαίους μιμείσθωσαν, μήποτε καὶ αὐτῶν ὀφθεῖον ἀπιστότεροί τε καὶ ἀγνωμονέστεροι· οὐδαμοῦ γὰρ παρὰ Ἰουδαίοις τετολμηται εἰδώλων ὀνόματι ταῦτα περιυβρίσθαι, καίτοι πολλάκις τοῦ θείου σεβάσματος ἀλογήσαντες, εἰδώλοις ἐξαπατώμενοι λελατρεύκασι· πάντη δὲ παρ' αὐτοῖς ταυτί τίμια καὶ προσκυνητὰ καὶ σεβά σμια· καὶ τοσούτῳ σεβάσμια, ὡς μηδένα τῶν ἄλλων δέει καὶ εὐλαβείᾳ τῶν ἁγίων προσιέναι· πλην γε δή ὅτι εἰς μὲν τὴν πρώτην σκηνήν, διὰ παντὸς εἰσῄεσαν οἱ ἱερεῖς τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες· βατὰ γὰρ ἦν ταῦτα τοῖς πολλοῖς καὶ εὐπρόσιτα· τὰ δὲ μετ' ἐκείνην, ἀστιβῆ πᾶσι καὶ ἅψαυστα, ὅτι μή μόνον ἐφεῖτο τῷ ἀρχιερεῖ ἐφάπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰσιτητέα εἶναι τὰ νενομισμένα ἐπ' αὐτοῖς ἐπιτελέσοντι. Ἐντεῦθεν αἱ πανάγιαι δυνάμεις θείοις προστάγμασιν εἰκονίζονται · ἐντεῦθεν τῆς τοιαύτης κλήσεως ὁμωνύμως τοῖς ἀρχετύποις ἁγίοις, τὰ πρὸς τὸ Καστήριον υπεριδρυμένα τετύχηκε χρυσοτόρευτα καὶ εἰκότως προβέβληντα: τῶν ἀτυπώτων οἱ τύποι, καὶ τῶν ἀσχηματίστων τὰ σχήματα· ὡς θεμιτόν φάναι, κατὰ τοὺς Θεοσόφους ἡμῶν Πατέρας καὶ κλεινοὺς τῆς Ἐκκλησίας καθηγεμόνας, ἀδυνατούσης τῆς καθ' ἡμᾶς ἀναλογίας ἀμέσως ἐπὶ τὰς νοητάς ἀνατείνεσθαι θεωρίας, καὶ δεομένης οἰκείων καὶ συμφυῶν ἀναγωγῶν, αἱ τὰς ἐφικτὰς ἡμῖν μορφάς προτείνουσι τῶν ἀμορφώτων καὶ ὑπερφυῶν θεαμά των· τοῦτο γὰρ τῆς θείας ἀγαθότητος, καὶ τῆς περὶ ἡμᾶς πατρικῆς κηδεμονίας, τὰς τῶν ὑπερουρανίων δυνάμεων ἐντυπωτικοῖς συμβόλοις ἐκφαίνεσθαι μακαριότητας, τὸν ἡμέτερον ἀνάγουσι νοῦν, τῇ κατ' αὐτὸν ὑλαίᾳ χειραγωγίας χρώμενον, ἐπὶ τὴν τῶν οἰκείων ὡς ἐφικτὸν μίμησίν τε καὶ θεωρίαν. ο 'Αλλά δεδόσθω παρά Θεοῦ μὲν τὴν κλῆσιν τοὺς ἐπὶ τῆς σκηνής Χερουβὶμ ειληφέναι, πόθεν αὐτοῖς τὸ τῆς άξης επιφημισθήσεται χρήμα;» "Οτι γε δή πρώτον μὲν θεοῦ ἡ πρόσταξι;· ὅσα δὲ ἐπήγγελται θεὸς καὶ πεποίηκε τίμια· οὐδὲν γὰρ εἰκὴ οὐδὲ μάτην τῶν παρ' αὐτοῦ τι πρόεισι· τοῦτο δ' ἂν εὕροι τις καὶ κατὰ τὴν D κοσμογένειαν ιστορούμενον· Εἶδε γάρ, φησίν, ὁ Θεὸς, καὶ ἰδοὺ πάντα καλὰ λίαν. Επειτα πῶς οὐ δεδόξασται ταῦτα, ὅθεν ἐπιφαίνεται Θεὸς καὶ για νώσκεται; τί γὰρ τῆς θείας ἐπιστασίας περιδοξο τερον; ἢ τῶν καθ' ους οἰκονομικῶς ἐπιφοιτᾷ τόπων εὐκλεέστερον; πόθεν τὸ ὄρος τὸ Σινὰ δεδόξασται, καὶ φοβερόν καὶ ἀπρόσιτον ἀναδέδεικται; τῆς ἤκουε Μωσής της θεοστικοῦς ἐπιψαύων γῆς· Ο τόπος ἐν ᾧ ἔστηκας γῇ ἁγία ἐστί ; τῶν γηίνων καὶ σαρκικῶν ἀπολύεσθαι προσταττόμενος, ἃ ἐδήλου τά τε ἄλλα, καὶ τῶν ὑποδημάτων ἡ ἀφαίρεσις 8. Εχοd. 111,
col. 779–780page 386 of 529
PG 100:779· οα'. Πῶς, ένα τάλλα παρῶμεν, τὰ κατὰ τὴν Ἱερουσαλὴμ σεβάσμια, ἐν οἷς ἐπιδημήσας ὁ Σωτὴρ τάς τε μεγαλουργίας ἐκείνας τὰς θείας ἐπετέλει, καὶ τὰ πάθη ὑπὲρ ἡμῶν ἤνεγκε, καὶ πᾶσιν ἑπέρα - στα καὶ τριπόθητα; ὅτι δὲ καὶ τοὔνομα προσκεί - μενόν τισι, δύναται ευκλείας μεταδιδόναι, καὶ χάριτος, ἀκούομεν τοῦ Κυρίου ἐν Εὐαγγελίοις λέγοντος· Ο δεχόμενος προφήτην εἰς ὄνομα προφήτου, μισθόν προφήτου λήψεται· καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου, μισθὸν δικαίου λήψεται· καὶ ὃς ἐὰν ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων ποτήριον ψυχροῦ μένον εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτοῦ. Οὐκοῦν καὶ ταῦτα μετασχόντα τῆς κλήσεως, καὶ δόξης τῆς ἐπ' αὐτοῖς κεκοινώνηκε μανθανέτωσαν οἱ ἀμύητοι καὶ ἀπαίδευτο: τὴν ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ ὀνόματος τοῖς κεκλημένοις μετειλημ μένην χάριν τε καὶ ἐνέργειαν· οὕτω γὰρ οἱ παρ' ἡμῖν θεῖοι ναοὶ καὶ οἶκοι, περίδοξοι καὶ σεβάσμιοι, ὅτι Θεῷ ἀνιερώθησαν, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπικέκληται ἐν αὐτοῖς, συμπαρομαρτούσης ήδη καὶ τῆς τῶν ἐν ἑκάστῳ τούτων ἀποτεταγμένης τῶν ἁγίων μνήμης· ἐπιτηρητέον δὲ κἀκεῖνο ὡς, εἰ τὰ ἐν μείοσι κείμενα, τὰ κατὰ τὴν πρώτην σκηνήν φημι Αγια ελέγετο, τὰ μετ' αὐτὴν δὲ ἐνδότερά γε ὄντα καὶ Αγια ἁγίων λεγόμενα, οἷς συνυπήρχε ταῦτα καὶ συγκατηρίθμητο, πόσον ἐν ἀμείνοσι κείσεται καὶ δοξασθήσεται ; εἰ δὲ οἱ τῆς αἰσχύνης κληρονόμοι πρὸς ταῦτα ἀντιλέγοιεν, ὥρα αὐτοῖς μηδὲ τὸ Μωσέως πρόσωπον δεδοξάσθαι δοξάζειν. Τίνι οὖν πειστέον; Μωσεί και Παύλῳ τοῖς θεο πτίας ἠξιωμένοις, καὶ τῆς ὑψηλής θεολογίας τὰ με στήρια πεπιστευμένοις, ἢ τοῖς ἐκ τῆς κοπρίας παραφθεγγομένοις κίβδηλα καὶ ὁδωλότα ληρήματα, καὶ τὰ ἐκ νόθης διανοίας αποτεταγμένα τῶν ἀλόγων ψόφων ἐπισφαλῶς ἀμβλωθρίδια; εἰ μὲν οὖν οὐ πείθονται Παύλῳ, οὕτω τὰ περὶ τούτων διεξιόντι, οὐχ ὡς Χριστιανοί· εἰ δὲ οὐδὲ Μωσεί, οὐδὲ ὡς Ἑβραῖοι· εἰ δὲ οὐδὲ Θεῷ αὐτῷ, οὐδ᾽ ὡς Ἕλληνες * Βάρβαροι, πολλῷ δὲ τούτων ἔτι δυσσεβέστεροι καὶ ἀθεώτεροι· ταῦτα δὲ ὡς ἐν βραχεί διεξήλθομεν ἤδη γὰρ τῶν ἀποστατούντων τινὲς τῆς πίστεως, ἐπείπερ εἰς παράδειγμα τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰκόνος παρὰ τῶν εὐσεβούντων καὶ ταῦτα παραλαμβάνεται, συγκαθυβρίσα: καὶ συνεκφαυλίσαι οὐχ ἀπώκνησαν· πολλὰς μὲν δυσφημίας αὐτῶν καταχέοντες, παντὸς δὲ μώμου καὶ ἀδοξίας τὰ παρά Θεοῦ διατεταγμένα, οἱ θεοστυγεὶς ἀποπληροῦντες· εἰ τοίνυν τὰ τῶν οἰκετῶν ἐκτυπώματα, τῶν θείων Χερουβίμ, λέγω δοῦλα γὰρ Θεοῦ καὶ αὐτὰ καὶ κτί σματα παρὰ τῷ μεγάλῳ Ἀποστόλῳ, καὶ τοῖς εὐτε βεῖν εἰδόσιν ἅπασι, κατὰ τοὺς εἰρημένους τρόπους δεδοξασμένα τέ ἐστι καὶ λέγεται), εἰπάτωσαν ἡμῖν οἱ ἀνόητοι, πῶς τοῦ Δεσπότου τῶν ὅλων, ὃς καὶ τῶν Χερουβίμ ἐστι Κύριος, καὶ πάσης κατεξουσιάζει τῆς κτίσεως, τὸ ἱερὸν ἀπεικόνισμα παρευδοκιμηθήσεται ἢ παροραθήσεται; μᾶλλον δὲ, πῶς οὐ δόξης
col. 781–782page 387 of 529
PG 100:781και τιμῆς μεγίστης ἀξιωθήσεται; ἄρα ὁ τὴν τῷ μείζονι εποφειλομένην ἀποστερών τιμὴν, καὶ μηδὲ τὴν τῷ ἐλάττονι προσήκουσαν ἐπινέμων, πόσης κατηγορίας οὐκ ἄξιος; πῶς τῆς ἐσχάτης αβελτερίας οὐκ ἀνάμεστος; ταῦτα οὐδ' οί γε νηπιώδεις τὴν φρένα καὶ τὴν γλῶσσαν ψελλίζοντες, καὶ ὀρθὰ λα λεῖν οὐκ εἰδότες διενοήσαντο· τὸ δὲ καὶ ἀτιμίας ἀπάσης ἀποπληροῦν, οὐδ' ἂν οἱ λαμπρᾶς μελαγχολίας νόσῳ ἑαλωκότες ἔδρασαν· καίτοι οἱ θεῖοι Χερου Εἶμ, ἁπλοῖ τε ὄντες καὶ αῦλοι, ἀνείδεοί τε καὶ ἀσχη μάτιστοι καὶ διὰ τοῦτο ἀσώματοι, καὶ τόπῳ αἰσθητῷ περιγράφεσθαι ὡς ἀσώματοι φύσιν οὐκ ἔχουσι, καθὰ και πρόσθεν ἡμῖν λέλεκται· εἰ γάρ που ἐν σώματι τοὺς θείους ἀγγέλους ἀκούσεις τις ὁρᾶτεί ποτε, μὴ ἂν ἄλλο τι ὑπολήψοιτο, ἢ τό γε τοῖς ἐν οἷς εἴδησι πρὸς τὰς ἐγκεχειρισμένας διακονίας τοῖς ἐπὶ γῆς τὰς ἐπιστασίας ποιοῖντο, τῷ ἀγνώστους ἡμῖν εἶναι τὴν φύσιν, συμβολικώς σχηματιζομένους φαίνεσθαι καθ᾽ ὅ καὶ ἐν τόπῳ εἶναι, τῷ μὴ ἑτέρωθι που χρη σμῳδοῦντας κατ' αὐτὸν ἐνεργεῖν λέγονται, ὅπερ μόνῃ τῇ θείᾳ καὶ ὑπεραγνώστῳ πρόσεστι φύσει· & οὐδ' οὕτω τῷ λόγῳ τῆς αὐτῶν ἀσωματότητος λυμαίνεται· μηδὲ γὰρ ἂν οἴεσθαι χρῆναι θηριώδεσί τισι καὶ κτηνοπρεπέσι μορφαῖς ἢ ἐρνιθείαις πτεροφυΐας, τῶν ὑπερκοσμίων δυνάμεων τὴν οὐσίαν χαρακτηρίζεσθαι· ὅμως δ' οὖν θείοις νεύμασιν, ἐπείπερ τοῦτο Θεὸς ἐβούλετο, οὗ πάντα ἐν ὀφθαλμοῖς κοῦτα καὶ ῥᾴδια, ἐγράφησάν τε καὶ εἰκονίσθησαν. Χριστὸς δὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ τὴν ἡμετέραν πτως χείαν ἀμφ:εσάμενος, καὶ τὸ παχὺ τοῦτο καὶ ὑλικὸν φορέσας τὸ ἀπὸ γῆς σαρκίου; τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἑνώσας ἑαυτῷ, φθαρτήν τε οὖσαν καὶ γραπτὴν καὶ περι γραπτήν φύσιν, πῶς οὐ γραφήσεται καὶ περιγραφήσεται; καθ᾽ ὅ οὖν πέφηνε καθ᾿ ἡμᾶς ἄνθρωπος, καὶ ἐν σώματι τοῖς ἐπὶ γῆς πεφανέρωται, καὶ συμπεπο λίτευται, καὶ γράφεται, καὶ εἰκονίζεται, οὐδενὸς τὸ παράπαν ἐπινοουμένου τρόπου, τοῦ δυναμένου τὴν ἅπαξ ἑνωθεῖσαν αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν σάρκα, ἐκ τοῦ γεγράφθαι, ἀποδιστᾷν ἢ διορίζειν αὐτοῦ τῆς θεότητος, καν μυρία ληρωτῶσιν οι παράφρονες ποιος γὰρ λόγος τοῦτο συναναγκάσειεν; ἐπεὶ οὐδα μῶς γε φύσιν ἔχων ἐπιδειχθήσεται ἢ οὕτω γε καὶ πάθοι ἂν ὁ λόγος παθούσης τῆς σαρκὸς, καὶ περι τμηθείσης συμπεριτμηθήσεται, καὶ συντεθνήξεται, καὶ τἄλλα ὅσα τῆς παθητῆς καὶ θνητῆς ἐστι φύσεως, διὰ τὴν ἔνωσιν πείσεται· ὧν τί ἀλογώτερον ἢ ἀσε βέστερον; ἢ καινουργείτωσαν ἑτέραν παρὰ τὴν ἡμετέραν αὐτῷ ἀνειλῆφθαι φύσιν, ἵνα ἐν οὐδενὶ αὐτῷ κοινωνήσαντες, ἀνέλπιστα αὐτοῖς καὶ ἀνεπιχείρητα τὰ τῆς σωτηρίας γένοιτο· ἡ φασματώδη και πεπλασμένην τὴν οἰκονομίαν κατὰ τοὺς Μανιχαίων λήρους, οἷς ἐξηκολούθησαν, δογματιζέτωσαν οι παραπλήγες, τέλεον αὐτὴν ἀποσκευαζόμενοι· τί δέ; οὐχὶ παρὰ πᾶσι Χριστιανοῖς τοῖς εὐσεβεῖν εἰδόσιν, ἐξ οὗ τὰ τῆς θείας ἐπιφανείας καὶ σωτηρίου οίκονο
col. 783–784page 388 of 529
PG 100:783Α μίας ἐνῆρκται, γράφεται καὶ εἰκονίζεται, ὡς δηλοῦσιν αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ ἡ ἀλήθεια ; μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ μήκιστον τοῦ διελάσαντος χρόνου, ή τε άπει ρος τῶν εἰκονισάντων καὶ εἰκονισθέντων πληθὺς ὑπ' ὄψιν πάντων έκκειμένη εὐσεβῶς μάλα καὶ εὐπρεπέστατα, μονονού σαφῶς ταῖς ἁπάντων ἀκοαῖς ἐμβοῶσα τήν τε περὶ ἡμᾶς τοῦ Σωτῆρος ἀγαθότητα γεγενημένην, καὶ τῆς οἰκονομίας αὐτοῦ καὶ συγκαταβάσεως διατρανοῦσα τὸ μυστήριον, καὶ οὐδὲν ἧττον ἢ τὸ ἱερὸν διδάσκουσα Εὐαγγέλιον, τάς τε τῶν ἁγίων ἀρι στείας, καὶ τοὺς ἀξιαγάστους ἄθλους αὐτῶν κηρύςτουσα, καὶ τὴν τῶν ἀθετούντων ταῦτα ἀγνωμοσύνην καὶ ἀπιστίαν ἐμφανῶς στηλιτεύουσα· Πάντα γάρ ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶσιν. Καὶ τίς οὕτως ἄθλιος καὶ πεπωρωμένος τὴν ψυ χὴν καὶ ἠλίθιος, ὡς ἀντωπῆσαι πρὸς τὴν οὕτω λαμπρὶν καὶ διαφανεστάτην ἀλήθειαν; πῶς δὲ ἄρα τοιαύτης προσηγορίας τυχοῦσα ἡ γραφή, οὐ τιμές καὶ ἔνδοξος ; οὐδὲν γὰρ ἀπεικὸς καὶ τοῦτο Χριστόν ὀνομάζεσθαι καθάπερ ἐκεῖνα Χερουβίμ· τίς γάρ λόγος ὁ τοῦτο κωλύσων τῷ ἐπιγεγράφθαι μάλιστα; Χριστὸς γὰρ τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἀναγινώσκεται τοῦνομα, καὶ τοῦ εἴδους τὸ ἐμφερὲς ἔχουσα, καθ' ὅσον ἡ χεὶρ τοῦ γραφέως ταῖς εὐφυΐαι; καὶ ταῖς ἐκ τῆς τέχνης τῆς γραφικῆς ἐπιδόσεσιν ἀπευθύνεται· ἡμῖν δὲ καὶ τὰ χρυσότευκτα Χερουβίμ, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν τιμητέα, καὶ ὁ περὶ τούτων λόγος βραχύς τε καὶ εὐπερίγραπτος ὢν ἐνταυθοί περιγε γράψεται· ὁ δὲ περὶ τῶν ἀμαθαινόντων ἔτι σφριγῶν καὶ ἐπακμάζων ἐπὶ τὸ πρόσω προενεχθήσεται· ἐκπλαγείη γὰρ ἄν τις καὶ σφόδρα γε εἰκότως αὐτῶν κἀνταῦθα τῆς ἀνοίας καὶ ἀφροσύνης τὸ μέγεθος, ὡς οὐδ' αὐτὴ τῶν πραγμάτων ή φύσις καὶ ἡ ἐνάργεια. καὶ τὰ παρὰ πᾶσι συμφώνως όμολογούμενα, καὶ ταῖς κοιναῖς ἐννοίαις τὸ ἀναμφίλεκτον ἔχοντα, τὸ δέον αὐτοὺς συνιδεῖν πέπεικεν· εἴπερ γὰρ αὐτοῖς δογ μάτων ευθύτητος μετήν, διασχοῦσι ἀμαθίας τὸ πάχος, ἐχρῆν ἐκ τῶν ἐναργῶς προφαινομένων καὶ ταῖς αἰσθήσεσι πάντων ὑπεπιπτόντων, συλλογισαμένους περὶ τῶν προκειμένων, ἐπεγνωκέναι τἀληθῆ καὶ δοξάσαι τὰ εὐθῆ· ὡς γὰρ κἂν ταῖς σκιαγραφίαις ἰδεῖν ἔνεστιν, αἱ μὴ τῶν ἀρχετύπων αὐτῶν μόνον, ἤδη δὲ καὶ τῶν κεχρωματουργημένων, καὶ ταῖς διαφανέσι τῆς εὐχροίας βαφαῖς διηνθισμένων, καὶ πρὸς τὴν ἐμφέρειαν τοῦ πρὸς ὅ γέγονεν ἀκρι βῶς ἐξειργασμένων, πολλῷ καταδεέστεραι οὗται τυγχάνουσιν, οὕτως ἐκ παραλλήλου θεμένους τὰ σχέσει θεωρούμενα, καὶ ὥσπερ ἀναλογίᾳ τινὶ χρω μένους, ἐννοῆσαι ὅτι σκιὰν ἔχοντα τοῦ νόμου, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων, τίμια δὲ ταῦτα καὶ ἅγια κατὰ τὴν ἀποστολικὴν εἰσήγησιν, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τὰ τὸ πλέον ἔχοντα, τὰ παρ' ἡμῖν ἱερά, φημι, & τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν πεφόρεσε, διαφερόντως τιμιώτερά τε καὶ ἐνδοξότερα; ἀλλ' οἱ ματαιόφρονες οὐδὲ τῆς ἴσης ἐκείνοις ἀξιούσι τιμῆς· τοσούτον δέουσι τὴν τοῦ κρείττονος καὶ συμφέροντος ἐκλογὴν
col. 785–786page 389 of 529
PG 100:785τα πιστεῖθαι, ἐπεὶ καὶ τῇ τῶν ἐναντίων εκτόπως πλεονεκτοῦσιν αἱρέσει· ἑοίκασι γὰρ οἱ τῇ ματαιότητι καὶ τῷ ψεύδει κατεσχημένοι, τοῖς ἐν σκότῳ βα θεῖ τραχεῖάν τινα καὶ προσάντη καὶ πολλαῖς ἀκάνε θαις καὶ σκόλοψι κατεστορεσμένην ἰοῦσιν ὁδὸν, οἷς συμβαίνει ἀπείροις τοῖς ἐκ τῶν διαπταισμάτων τῆς ἀβλεψίας κινδύνοις, καὶ ἀνηκέστοις οδύναις περιπείμεσθαι· οὕτω γὰρ καὶ αὐτοὶ τῇ ἀγλύϊ τῆς ἀπιστίας ἐμοῦ καὶ ἀμαθίας περιπεσόντες, καὶ πλείοσ: προστ κάμμασι δυσφημιῶν καὶ ὕβρεων, ὧν κατὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίας ὥσπερ λίθους οἱ τάλανες βάλο οβ'. Ἀλλὰ τὰ μὲν κατὰ Μωσέα, καὶ τὰ τῶν πα λαιῶν ἐκείνων πέρας ἐχέτω· ἐπὶ δὲ τὰ πολλοῖς ὅσο τερον χρόνος κατὰ τὴν Ἰουδαίων περιφάνειαν ἐπίσημα νῦν εἶμι· δεδοξασμένος ὁ Σολομώντος νεώς, πῶς γὰρ οὔ; ἐπεὶ Θεοῦ οἶκος καὶ αὐτὸς καὶ διάταγμα, καὶ ἡλίκος ἐκεῖνος τοῦ σοφοῦ καὶ κρατίστου δ παμπείκιλος καὶ διαβόητος δόμος· καὶ τί γὰρ ἦ Στ λομῶντος ἔργον; φιλοτιμία γὰρ καὶ πολυτελείᾳ καὶ αναλώμασι πλείστοις ὅσοις ἀποχρώμενος, τῆς ἐπ' αὐτῷ εὐκλείας καὶ δόξης ὡς ἄριστα μετεποιεῖτο τῶν σπουδασμάτων· εἶτα ἐπειδὴ ἐκεῖνος καθῄρητο, ὁ μετ᾿ ἐκεῖνον ἀνιστάμενος, δόξῃ καὶ λαμπρότητι οικοδομίας τε είνεκεν, καὶ τῶν ἄλλων δήπου περιφανέστερος διεφαίνετο· δηλώσει δὲ καὶ ὁ προφητικός ταῦτα λόγος· Μεγάλη γάρ, φησίν, ἔσται ἡ δόξα τοῦ οἴκου τούτου ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν πρώτην καὶ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ δώσω εἰρήνην, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ εἰρήνην ψυχῆς εἰς περιποίησιν παντὶ τῷ κτίζοντι τοῦ ἀναστῆσαι τὴν ναὸν τοῦτον. Εἰρηκώς τοίνυν ὁ θεῖος προφήτης τῷ συγκριτικῷ τοῦ λόγου χρησάμενος σχήματι, ἐδίδαξεν ἡμᾶς ἐπιψηφιζόμενος καὶ τὴν τοῦ προτέρου οίκου ἔνδοξον ὑπάρχουσαν διασκευήν· ἐπειδὴ γάρ ποτε πεπαρώνηκε καὶ ἐξήμαρτεν εἰς τὴν κτίσαντά τα καὶ εὐεργετούντα Θεὸν ὁ πάλαι Ισραηλίτης λαδή, τῶν διθέντων αὐτῷ διὰ Μωσέως κατολιγωρήσας θεσμών, παράνομον δὲ βιοτὴν καὶ Θεῷ ἀπάδουσαν τῆς νενομισμένης ἀνθῃρημένος, λελύπηκε την θείαν δίκην, ταύτῃ τοι καὶ τὰ ἐκ τῆς ἄνωθεν ὀργῆς δια έφερε δυσχερή, καὶ δίκας τῶν ἡμαρτημένων ἐδίδου σαν πολέμιοι γὰρ κατὰ διαφόρους ἐπιόντες χρόνους, αὐτάνδρους τὰς πόλεις αὐτῶν ἀνήρπαζον· ὑπὸ βαρ- D βάροις γοῦν ἐχθροῖς γενόμενοι, καὶ τῶν πατρίων ἐθῶν μετανιστάμενοι, τὴν ἀλλοτρίαν νέμεσθαι οἱ δορίληπτοι κατεδικάζοντο· ὑστάτην οὖν τιμωρίαν ἐξέτισαν, οπότε επέστησαν Βαβυλώνιοι, καὶ ἡ περ ρίοπτος ἐκείνη καὶ πολυθρύλητος πόλις πορθουμένη κατέστραπτο, τά τε περικαλλῆ αὐτῆς καὶ κράτιστα δώματα βαρβαρικοῦ πυρὸς ἐγένετο παρανάλωμα, τά τε βασίλεια καὶ ὁ περιώνυμος τοῦ Σολομῶντος νεὼς συγκαθῄρητο, καὶ τὰ παρ' αὐτοῖς ἀγιὰ ὑπὸ χερσὶ βεβήλοις τῶν ἐχθρῶν διεφέρετο θείας δὲ φίλο ανθρωπίας τετυχηκότες οἱ εαλωκότες, καὶ τοὺς Ενθεν καθωρισμένους ἐπ' αὐτοῖς ἐξανύσαντες τῆς λουσιν ἐναλόντες, ταῖς ἀκίσι τῆς ἁμαρτίας, τάς ψυχάς, ο άπερ πρὸς τὰ εὐθύτατα τῆς εὐσεβείας ἀποτυπ φλώττοντες δόγματα, περιφανώς κατατιτρώσκονται.
col. 787–788page 390 of 529
PG 100:787αἰχμαλωσίας χρόνους, ἀνίεντο τῶν δεσμῶν, καὶ τὴν ἐλευθερίαν εἰσαὖθις κατεπλουτίζοντο, καὶ πρὸς τὸ πατρῷον ἀνεσώζοντο ἔδαφος, καὶ ἡγεμόσιν οἰκείοις καὶ ἄρχουσι κατὰ τὰς προηγούσας ἐπ' αὐτοῖς προ φητείας ἀπεκέχρηντο, ἡνίκα καὶ ὁ τοῦ Σαλαθιή Ζοροβάβελ, καὶ ὁ τοῦ Ἰωσεδέκ Ἰησοῦς, ὅς μέγας ἀρχιερεὺς ἐλέλεκτο, τοῦ λαοῦ ἐξάρχοντες ἡγεμόν νεύον· τούτοις οὖν τηνικαῦτα παρὰ Θεοῦ διὰ τῆς προφητικῆς φωνῆς προσετέτακτο, σπουδή χρησιμένους και προθυμίαις, καινίζειν καὶ ἀνιστῶν τήν τε πόλιν καὶ τὸν ναὸν ἀνεδείμασθαι· καὶ δὴ αὐτίκα τὰ προσταττόμενα αμελλητί κατὰ καιροὺς ἐπεραίνετο, ἐξ ὧν ὅ τε καιρός συνεισήνεγκεν, ή τε Περ· σῶν μεγαλοψυχία πεφιλοτίμητο, ὅ τε τῶν περὶ τὴν οἰκοδομίαν σπουδαζόντων πόνος, οἷα δὴ ἄρτι της πατρώας καὶ φίλης ἐπιβαινόντων γῆς· ἀλλ' ἐκεῖνος μὲν οὕτως ἀπήρτιστο, καὶ μόνος ὢν ὁ οἶκος ἐθαν μάζετο, καὶ πρὸς αὐτὸν οἱ ἀπανταχοῦ γῆς συνήεσα, καὶ ἐν αὐτῷ τὰ τῶν θυσιῶν ἐπιτελεῖτο, καὶ τῆς θρησκείας ἁπάσης ή λατρεία περιεγέγραπτο, οὕτω τοῦ διὰ Μωσέως νόμου θεσπίσαντος· τὰ δὲ περὶ αὐτὸν τελούμενα, ζώων αλόγων σφάγια, και πρόχυσις αἵματος, καὶ ἁγνισμοί περιρραντήριοι, καὶ σποδός δαμάλεως τοὺς κεκοινωμένους περικαθαίρουσα· παχύτητι γὰρ ἐδούλευον γράμματος, οὐ θεω ρία προσείχον τηνικαῦτα τοῦ πνεύματος, καὶ ὅμως δεδόξαστο. Ογ'. Τὰ δὲ ἐφ' ἡμῶν ὁποῖα καὶ ὅπως ἔχοντα, τί ποτέ ἄρα παρὰ τοῖς ἐχθροῖς τῆς ἀληθείας νενόμισται, καὶ αὖθις ἐπισκεψώμεθα· ἡνίκα γὰρ ὁ καιρὸς ἐφέστηκε, καθ᾿ ἂν ἡ θεία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χρι στοῦ χάρις ἐπέφανε, καὶ ὁ ναὸς ὁ τῶν ἁγίων ἅγιος παρὰ τῶν σταυρούντων ἐλύετο, καὶ τριήμερος πάλιν ἀνίστατο, καὶ πᾶς ὁ περὶ τὴν θείαν οἰκονομίαν δι επεπραγμάτευτο σκοπός, παρώχηκε δὲ τὰ παλαιά καὶ ἀντεισήχθη τὰ νέα, παρῆλθεν ἡ σκιά, ἐπεισῆλθε δὲ ἡ ἀλήθεια (τύποι γὰρ ταύτης ἐκεῖνα ἐτύγχανε προμηνύματα) · οἴχεται μὲν ὁ ναὸς, πέπαυται δὲ ἡ δόξα, πέρας εἴληφεν ἡ λατρεία, διεκόπη τῶν θυσιῶν ὁ νόμος, τῶν ἀλόγων ζώων περιηρέθη τὰ θύματα, ἔστη τῶν αἱμάτων ἡ χύσις, ἠφάνισται του καπνού καὶ τῆς κνίσσης τὸ ἀηδὲς, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν τὰ παλαιὰ πεπαλαίωται καὶ γεγήρακε· τὸ δὲ παλαιούμενον καὶ γηράσκον, οὐκ ἄδηλον ὅποι προσήγγικε ταῦτα ἐπείπερ τὸ καινὸν σφαγιάζεται θύμα, έναντι πάντων καὶ ὑπὲρ πάντα ἀντεισαγόμενον, καὶ τὸ αἷμα τὸ τίμιον τοῦ ἀμώμου ἀμνοῦ ὑπὲρ τῆς ἁπάντων σωτηρίας εἰσφέρεται προχεόμενον, σεσιώπηται καὶ κατήργηται· ἀλλ᾽ εἰ τὰ καταργούμενα δόξης ἔμπλεα, τὰ κατὰ τὴν ἀνατείλασαν χάριν καὶ ἀλή θειαν, ἥτις τὰ παλαιὰ ἐκεῖνα κατήργηκε, πῶς οὐκ εὐκλεέστερα καὶ πολλῷ μᾶλλον δόξῃ καὶ σεβάσματι διαφέροντα; οἱ δὲ τῆς εἰδωλομανίας Εξαρχοι, τῇ ἑαυτῶν ἀπάτῃ καὶ ἀγνωμοσύνῃ ἀγόμενοι, οὐδὲ παρατίθεσθαι ἐκείνοις δοξάζουσιν ἀνοηταίνοντες, ἀλλ' ἐκ διαμέτρου τῆς ἀληθείας ἀποσφαλλόμενοι ενται, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν καὶ φίλην του ψεύδους πλάνη - σιν ἀβουλότατα κατωθούμενοι φέρονται· ναοὶ γὰρ οἱ παρ' ἡμῖν, τί χρὴ καὶ λέγειν ; ὡς μὲν πλεῖστοι, ὡς δὲ μέγιστοι, ὧν τινες καὶ κάλλει καὶ μεγέθει, τοῦ πα· λαιοῦ ἐκείνου ὑπεραίρουσι, μαρτυρεῖ τὰ ὁρώμενα, καὶ ἐν πάσῃ τῇ ὑφ' ἡλίῳ ἐπ' ἀπειρία κατευρυνόμε
col. 789–790page 391 of 529
PG 100:789μενα· ὡς εἴ τις ἀριθμῷ διαλαβεῖν τὸ πλῆθος αὐτῶν Α ἐθελήσειε, λάθος ἂν ἑαυτὸν τὴν ἐπὶ θαλάσσης ψάμμον ἀπαριθμούμενος, ἢ τῶν κυμάτων ἐπιὼν τὴν ἐπανάστασιν· χάριτος δὲ ὁπόσης καὶ ἁγιασμοῦ δαψιλῶς ὅπως καὶ πλουσίως μετειληχότες βρύουσιν, οὐδὲ παρεξετάζειν ὅλως ἐκείνῳ θεμιτόν· καὶ ταῦτα δηλοῖ τῶν πραγμάτων ἡ ἀλήθεια · τὰ δὲ οὕτως ἔνα θεα, καὶ τῶν ἐνδόξων ἐνδοξότερα, καὶ τῶν θαυμασίων θαυμασιώτερα ηγνόησαν παντελῶς· πῶς καὶ τίνα τρόπον ; ἐπειδὴ ἀνὰ μέσον ἁγίου καὶ βεβήλου οὐ διέστειλαν, οὐδὲ συνῆκαν ὅτι οὔτε συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων, οὐδὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος· Διὰ τοῦτο περιεβάλοντο ἀδικίαν καὶ ἀσέ Γειαν ἑαυτῶν, καὶ διενοήθησαν καὶ ἐλάλησαν ἐν πονηρίᾳ, ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησαν· ὡς οὐ δέν τι μᾶλλον τὰ ἐν κόσμῳ ἀδόξως νοσούντες φιλἡδονον, ἢ τὸ ἐν γλώττῃ ἀκόσμως ληροῦντες φιλείδωλον καθάπαξ δὲ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν καλῶν τὰς ἀκοὰς ἀποφράξαντες, οὐδὲ τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων κατ ακούειν ἀνέχονται, δι' ὧν τοῖς Φαρισαίοις, νομικών παρατηρήσεων ἕνεκεν, κατὰ τῶν θεσπεσίων έγκαδοῦσι, μαθητῶν, ἐπιπλήττων ὁ Σωτὴρ ἔλεγεν · "Η οὐκ ἀνέγνωτε ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι τοῖς Σάββασιν οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ Σάββατον βεβηλοῦσι, καὶ ἀναίτιοί εἰσι; Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι τοῦ ἱεροῦ μείζων ἐστὶν ὧδε. [Πρὸς δέ· ] Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι καὶ ἄνδρες Νινευῖται ἀναστήσονται ἐν κρίσει μετὰ τῆς 18· νεάς ταύτης, καὶ κατακρινοῦσιν αὐτὴν, ὅτι μετά ενόησαν εἰς τὸ κήρυγμα Ἰωνᾶ, καὶ ἰδοὺ πλέον Ιωνα ὧδε. Πρὸς δὲ, ὅτι καὶ βασίλισσα νότου ἐγερθήσεται ἐν τῇ κρίσει μετὰ τῆς γενεᾶς ταύτης καὶ κατακρινεῖ αὐτὴν, ὅτι ἦλθεν ἐκ τῶν περάτων ο. Παρασημαντέον δὲ πρῶτον, ὅτι πλέον ὧδε ἐφ' ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων τρόπων προσκείμενον, οὐ τοπικήν τινα παρίστησιν ἔννοιαν, ἀλλ' ὅσον ὑπεραίρει καὶ ὑπερίδρυται τα νέα καὶ παρὰ τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οἰκονομούμενα, καὶ ἀσυγ κρίτως τὸ πλέον ἔχοντα τῶν τε κατὰ Σολομῶντα τεθαυμασμένων, καὶ τῶν ἐν τοῖς ἄλλοις παλαιοίς, καὶ ταῖς τῶν πραγμάτων ὑπεροχαῖς, ἐν ἀμείνοσι μακρῷ κείμενα διαδείκνυσιν· ὧν τὸ ὑπερανεστηκός καὶ ἐξηλλαγμένον προσεχῶς εἴρηται· διὰ τούτων γὰρ ἡμῖν τὰ θεῖα τῆς οἰκονομίας μυστήρια παραδέἔσται, τὰ οὐράνια τοῖς ἐπὶ γῆς ἐκκαλύπτεται, τῆς υἱοθεσίας ἡ χάρις προέρχεται, καὶ βασιλεία οὐρανῶν ἐντὸς ἡμῶν γίνεται, πᾶσα εἰδωλικὴ καὶ δαιμονική ἀπάτη πάντοθεν ἀπελαύνεται · καὶ τί γὰρ ἄλλο, ἢ ὅτι Θεὸς μετὰ ἀνθρώπων; οὗ τί ἂν εἴη μεῖζον καὶ D ὑψηλότερον; εἰ δὲ καὶ τόπον τις υπολήψεται, τί κρεῖττον καὶ ἐνθεέστερον, ἔνθα Θεὸς ἐν σαρκὶ παρα γίνεται; ὧν οὐδὲν τὰ παλαιὰ ἐκεῖνα διεκέκτητο τώποτε· ἀλλὰ καίπερ τοιαῦτά γε όντα, τῶν θαυμασίων ὁπόσον εἰπεῖν θαυμασιώτερά ἐστιν ἀμήχανον, ἃ παρὰ τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Εὐαγγελίου ὁποῖα νῦν λελόγισται καὶ κατωνόμασται· πάλιν αὐτοὶ θεομαχείτωτῆς γῆς ἀκοῦσαι σοφίαν Σολομῶντος· καὶ ἰδοὺ πλέον Σολομῶντος ὧδε.
col. 791–792page 392 of 529
PG 100:791τωσαν, αὐτοὶ τὸ κεφάλαιον τῆς σωτηρίας ἡμῶν διαφαυλιζέτωσάν τε καὶ χλευαζέτωσαν, αὐτοὶ τῆς ὕβρεως ἀπολαυέτωσαν· εἰδωλικῆς γὰρ πλάνης τὰς ἑαυτῶν ἀποπιμπλᾶτι ψυχάς· ἀξίως οὖν καὶ λίαν ἐνδίκως, καὶ γενεά ἄπιστος καὶ μοιχαλίς νομισθήσεται, ὡς δὴ φίλην καὶ ἀδελφὴν τῆς τῶν Φαρισαίων ἀναισχυντίας καὶ ἀπονοίας, τήν τε γνώμην καὶ ἀπι στίαν κατακτησάμενοι· εἰ γὰρ τὰ παλαιὰ ἐκεῖνα καὶ προγενέστερα τίμια, πῶς οὐκ ἔδει ταῦτα ψῆφον ἐνέγκασθαι τὰ νέα καθ' ἡμᾶς, τὴν πασῶν ἀμείνω τε καὶ προφερεστέραν, δόξης τε καὶ τιμῆς ἀξιωθή σε σθαι; ὅπερ ἤδη παρὰ τῶν εὐσεβούντων επαξίως μὲν οἶκος ἐκεῖνος ὁ παλαιός, οὕτω θείοις δεδόμη Α σαν, αὐτοὶ τὸ μυστήριον τῆς οἰκονομίας κωμῳδεία δὴ καὶ τετύχηκε· κἀκεῖνο δὲ σκοπεῖν ἄξιον, ὡς ὁ και νεύμασι, καίτοι πρότερον παρὰ τῶν ἀνασεσωσμένων οὐκ εὐαγῶς παρεωραμένος. Ίδωμεν δὲ τί ποτε ἄρα τῷ τῶν ὅλων θεῷ τὸ πριν ἐπ' ἐρημίᾳ καὶ κατηδαφισμένον καθορῶντι κείμενον δοκεῖ· μέγα κατακέκραγεν Ἰουδαίων, ήμεληκόσι περὶ τὴν δόμησιν· ἐπεγκαλεῖ διὰ τοῦ προφήτου • ἀπειλαῖς χαλεπαῖς καταζεύγνυσι· καὶ ὁποῖα δη ταῦτα; ὀλίγων ἐπιμνησθῆναι καταλελοιπότι τὰ πλείονα, οὐκ ἀπωτάτω σκοποῦ νενόμισται· γέγραπται γὰρ ὠδί · Διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· ἀνθ' ὧν ὁ οἶκός μου ἐστὶν ἔρη μος, ὑμεῖς δὲ διώκετε ἕκαστος εἰς τὸν οἶ κον αὐτοῦ, διὰ τοῦτο ἀνέξει ὁ οὐρανὸς ἀπὸ δρόσου, καὶ ἡ γῆ ὑποστελεῖται τὰ ἐκρύρια απ τῆς· καὶ ἐπάξω ῥομφαίαν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἐπὶ τὰ ὄρη, καὶ ἐπὶ τὸν σῖτον, καὶ ἐπὶ τὸν εἶνον, καὶ ἐπὶ τὸ ἔλαιον, καὶ ὅσα ἐκφέρει ἡ γῆ, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἐπὶ τὰ κτήνη, καὶ ἐπὶ πάν τας τοὺς πόνους τῶν χειρῶν αὐτῶν· καὶ ἤκουσε Ζοροβάβελ ὁ τοῦ Σαλαθιὴλ ἐκ φυλῆς Ἰούδα, καὶ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ἰωσεδέκ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, καὶ πάντες οἱ κατάλοιποι τοῦ λαοῦ, τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ αὐτῶν, καὶ τῶν λόγων Αγγαίου τοῦ προφήτου, καθ' ὅτι ἐξαπέστειλεν αὐτὸν Κύριος ὁ Θεὸς αὐτῶν πρὸς αὐτούς· καὶ ἐφοβήθη ὁ λαὸς ἀπὸ προσώπου Κυρίου, καὶ εἶπεν Αγγαῖος Αγω γελος Κυρίου τῷ λαῷ ἐγώ εἰμι μεθ' ὑμῶν, λέγει Κύριος· καὶ ἐξήγειρε Κύριος τὸ πνεῦμα Ζοροβάβελ τοῦ Σαλαθιήλ ἐκ φυλῆς Ἰούδα, καὶ τὸ πνεῦμα Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ τοῦ ἱερέως τοῦ μεγάλου, καὶ τὸ πνεῦμα τῶν καταλοίπων πάντων τοῦ λαοῦ, καὶ εἰσῆλθον καὶ ἐποίουν τὰ ἔργα ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου παντοκράτορος. ᾿Αλλὰ τοῖς μὲν πάλαι, καὶ ῥᾳθυμοῦσι περὶ τὸν ο κον, ταῦτα ἠπείρηται· καὶ σπουδάζουσι περὶ αὐτὸν ἱκανῶς, ἐκεῖνα απήγγελται· νῦν δὲ, καὶ τί συμβήσεται, τοῖς οἰκοδομεῖν μὲν οὐ σπουδάζουσιν, ἐκπορθεῖν δὲ καὶ καθαιρεῖν ἐπειγομένοις, ἃ διαπρεπῶς καὶ κοσμίως καὶ εὐσεβῶς ἔστηκε ; καὶ οὐχ ἵνα οἶκον, ἀπείρους δὲ τῷ πλήθει καὶ ἀριθμὸν ὑπερεκβαίνοντας, οὐ τὴν ἐναίμοις ἀνειμένον θυσίαις καὶ λιβανω τοῖς καὶ τοῖς ἐσχαρίταις, καὶ λιπασμάτων κνίσσεσι τεθυμιαμένον, καὶ τοῖς τῷ γράμματι δουλεύουσι καὶ
col. 793–794page 393 of 529
PG 100:793σαρκικοῖς ἔτι καὶ τῶν γηίνων ἀντεχομένοις νε- Α νεμημένον, ἀλλὰ τοὺς ταῖς ἐν πνεύματι λατρείαις καὶ θυσίαις αἰνέσεως αἷς χαίρει Θεὸς εὐωδιάζοντας, καὶ τοῖς ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἁγομένοις καὶ τῶν οὐρα νέων μεταποιουμένοις ἀποκεκληρωμένους· εἰ δὴ οὖν ἐκείνοις τοῖς ἐπ' ἐλάττοσιν ἑαλωκόσιν ἀπειλεῖ καὶ χαλεπαίνει Θεός, τοῖς ἐπὶ μείζοσιν ἁμαρτήμασι και προσκρούσμασι πεφωραμένοις, πῶς οὐκ ὀργισθήσεται ἀμυνούμενος, πλείοσί τε καὶ χαλεπωτέραις ὑπαγάγοι ταῖς καταδίκαις ; τούτοις γὰρ παραπλήσια καὶ δι' ἑτέρων ἁγίων προφητῶν, τῶν τῆς θεραπείας “ῦ θείου οίκου κατολιγωρούντων, ὁ τῶν ὅλων και τι διὰ Θεὸς, ὑφ' ὧν δηλούται πεπεδῆσθαι μὲν τῶν νερῶν τὰς ὠδῖνας, ἄγονον δὲ τὴν γῆν ἐφορᾶσθαι, θορύβους τε ἐπαλλήλους ἐπεγηγέρθαι, καὶ δύναμιν ὡσαύτως κολάζουσαν, καὶ ῥομφαίαν ἀναιροῦσαν, οἷα Β συμβαίνει κατά τε στάσιν ἐμφύλιον καὶ πολεμίων ἔψαλον γίνεσθαι · εὐκαίρως τούτοις καὶ ὁ παροιμια και εποιμώξεις λόγος· ι Ω οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ και καῖς, καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφή κακα! Θε'. Ἐπὶ δὲ τὸν κολοφῶνα τῆς θεομάχου δόξης αὐτῶν ἄπιμεν· τί δὲ δὴ τοῦτό ἐστιν; ὅτι τὸν Κύριον της Μίξης τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν, τοῦ τῆς θεότητος ἀφαιροῦσιν ἐξιώματος, καὶ δόξης τῆς πατρικῆς περ σιφανῶς ἐκβάλλουσι ψιλὸν δὲ μόνον καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρώπων ἕνα καταλιμπάνουσι· κατ' οὐδένα τρό πον ἡμᾶς διὰ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ ὠφε λῆσθαι ἢ σεσῶται κηρύσσοντες, ἢ τῆς παλαιᾶς ἀρᾶς ἀπηλλάχθαι, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου πλάνης καὶ δυνα στείας ἠλευθερώσθαι, τῇ ἀπάτῃ δὲ τῇ προτέρα κεκρατῆσθαι, καὶ τῷ τῶν εἰδώλων προσκεῖσθαι C σεβάσματι, καὶ τὴν τοῦ Κτίσαντος ἔτι νοσεῖν ἄγνοιαν· τοιούτῳ γὰρ ζόφῳ τῆς ἀσεβείας πάλιν ἐπισκοτίζονται, ὁπότε δὲ πρὸς τὸ αὐχμηρὸν τοῦ κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον φαντασιώδους ἐχνήσειαν, ἵνα καθάπαξ τῆς σωζούσης ὁμολογίας αποσφαλλόμενοι, ἑνί γέ το τρόπῳ εἰς τὸ τῆς εὐτελείας κεφάλαιον ἐξαμαρτάνωσι, καὶ τριῶν ἔν· ἢ γὰρ οὐκ εἰδέναι, ἢ οὐ βουληθήναι, ἢ οὐ δεδυνῆσθαι σώζειν· ὧν ἕκαστον, εἴ τις αὐτῷ περιάπτοι, τῷ τῆς θεότητος μεγαλείῳ λυμαίνεται· ἑνὶ γοῦν τούτων ἡττώμενος, οὐ Θεός· αὐτὰ δὲ οὐδὲ μέχρι τῆς τοῦ Μονογενούς ὕβρεως τὸ βλάσφημον περιίστησιν, ἤδη δὲ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν ἐπὶ πάντων Θεὸν καὶ Πατέρα, ἔτι τε καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἰκότως ἀναδραμείται· ὅτι ὁ μὲν εὐδόκησεν ἐπὶ τῇ σωτηρίῳ τοῦ Λόγου συγκαταβάσει, τὸ δὲ συνήργησε μεμένηκε δὲ καὶ ἡ εὐ οκία τοῦ Πατρὸς ἀδόκιμος ἀντιέργητος δὲ καὶ ἡ συνεργία του Πνεύματος - ἔσνεσται δὲ καὶ τὸ ἀποστολικὸν κήρυγμα· ταῦτα δὲ καὶ ψιλῶς εἰς νοῦν παραδέχεσθαι, ἀθεΐας ἐστὶ τῆς ἀνωτάτω, μήτι γε καὶ ὁμολογῆσαι καὶ διδάξαι. σος'. Πολλῶν δὲ ὄντων τῶν ἐντεῦθεν ἀναφαινομέ των ατόπων (καὶ γὰρ πάμμεγα καὶ ὑπεραῖρον τὸ δυσσέβημα), «λίγα εἰπόντες, τὰ πλείονα καταλείψομεν· εἰ γὰρ σώζειν ἀγνοεῖ, ἥκιστα ἂν ἐκ μὴ όντων παράγειν ἐπίστατο· εἰ δὲ οὐ παρήγεν, οὐδὲ ἀγαθός· εἰ μὴ γὰρ ἔσωξεν, οὐδὲ παράγειν
col. 795–796page 394 of 529
PG 100:795ούτ Α διήσεται· ἐν τίνι γὰρ ἐνήσει το παραγόμενον, εἰ μὴ σώζεται ; εἰ δὲ ἀγαθὸς οὐκ ἔστιν, δὲ Θεός· οὐδ᾽ ἄν τι τῶν ἄλλων γνοίη· τὸ γὰρ παράγειν, ἀγαθοῦ· πῶς δὲ ἀγνοῶν σώζειν, τὸ τῆς ἀγνοίας διαφεύξεται πάθος ; τί δὲ διοίσει τῶν ἐν κτίσμασιν, εἰ ἀγνοεῖ τι; οὐ γὰρ μόνον οὐ Θεός, ἀλλὰ καὶ τῶν κτισμάτων φανεῖται καταδεέστερος εἴπερ προφῆται καὶ ἄνδρες ὅσοι θεοκλυτήσαντες, πολλὰ τῶν ὄντων καὶ ἐσομένων ἄνωθεν ἐνελάμφθη σαν · ὧν, εἰ οὐκ οἶδεν, ἐλαττωθήσεται πάντως· καὶ εἰ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς λέγει, Τὰ ἐμὰ πάντα σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δεδέξα σμαι ἐν αὐτοῖς· ἀγνοήσει δέ τι τῶν ὅλων, ἀνάγκη καὶ τὸν Πατέρα Αγνοηκέναι, ὃ τῶν ἄλλων ἐστὶν ἀπο πώτερόν τε καὶ ἀθεώτερον· ἔπειτα φυσικῶς ἐστέ ρηται τῆς γνώσεως, ἢ παρ' ἑτέρου τὴν στέρησιν πα θὼν ἔσχεν ; εἰ μὲν παρ' ἄλλου βεβίασται ἡρπασμέ νος τὴν γνῶσιν, καὶ ἔσται ὁ ἀφῃρηκὼς ἀλκιμώτερός τε καὶ εὐσθενέστερος· εἰ δὲ φύσει ἀγνοεῖ, ουδε εἴσεταί ποτε · τὰ γὰρ φύσει τινὶ αὐτόθεν προσόντα, καθ᾿ ἑαυτά γε ὄντα, οὐκ ἔξωθεν ἐπεισιόντα, οὐ μετ ταβάλλει συμπεφυκάτα· φύσεως γὰρ ἴδιον ἀμεταπτώτως ἔχειν ἐν τοῖς φυσικοῖς ἰδιώμασιν· οὐκοῦν οὐ ποτε αὐτοῖς τὰ τῆς σωτηρίας ἐλπισθήσεται, εἰ μὴ ἐν ἑτέρῳ κείσεται· ὁ γὰρ νῦν οὐκ εἰδὼς σώζειν, οὐδὲ ἐν τοῖς ἔπειτα εἴσεται· πῶς δ᾽ οὖν ἕξουσι τὸ ἀκαταιτίατον καὶ ἀνεύθυνον, τῇ τῶν λεγομένων Αγνοητῶν ἀνασίᾳ περιπεπτωκότες αἱρέσει, οἳ δοξά ζουσιν ἀγνοεῖν τὸν Χριστὸν τὴν ὥραν τε καὶ ἡμέραν, καθ᾿ ἣν τοῦδε τοῦ παντὸς ἥξει τὸ πέρας ; ὅπερ τὸ κατ' αὐτὸν ἀνθρώπινον πιστούμενος ὁ Σωτὴρ, τοῖς θεσπεσίοις μαθηταῖς ἔλεγεν, ἢ τῷ μὴ συμφέρειν αὐτοῖς ἀκοῦσαι καὶ ἀναμαθεῖν ἀναβαλλόμενος, ὡς οὐ δεόντως διαπυνθανομένοις, καὶ μείζονα ἢ καθ' εαυ τοὺς μαθητιῶσιν, ἢ οἰκονομικῶς σχηματισάμενος μὴ εἰδέναι δόξαι μᾶλλον, ἢ εἰδότα καὶ ἀποκρυψάμενον λυπεῖν, ἢ ἑτερόν τι χρησίμως καὶ θεοπρεπῶς οίκου νομῶν· ἐπεὶ Θεὸς ὢν ὁ αὐτὸς καὶ Λόγος καὶ Σοφία, πάντων εἶχε τὴν γνῶσιν· οὐδὲν δὲ θαυμαστὸν, εἰ ἐν πᾶσι τοῖς διδασκάλοις αὐτῶν τοῖς 'Αρειομανίταις ἑπό μενοι, καν τούτῳ τῷ ἀσεβήματι ἐπακολουθήσωσι τ μετὰ γάρ τοι τῶν ἄλλων αὐτῶν δυσσεβημάτων, καὶ τὴν ἄγνοιαν ἐπὶ Χριστοῦ καταγορεύουσιν. οζ'. Εἰ δὲ εἰδὼς σώζειν οὐκ ἠβουλήθη, βασκανία; πάλιν αὐτῷ πάθος προστρίψονται, τοῦ προτέρου πολλῷ χαλεπώτερον· καὶ πῶς Θεὸς, εἰ πάσχει τι ; τῷ γὰρ πάσχειν, καὶ τροπή παρέπεται· τῇ δὲ τροπή πάντως καὶ ἀλλοίωσιν πείσεται · καὶ πῶς Θεὸς τὸ ἀλλοιούμενον; εἰ δὲ οὐκ ἠβουλήθη σώζειν, πῶς παράγει ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ; & γὰρ οὐ βούλεται σώ ζειν, οὐδὲ παράγειν ἔδει· εἰ δὲ παράγει μὲν, οὐ σώζει δὲ, ὡς ἐκ μεταμελείας εἰς τοῦτο ἐλθὼν, ἐναν τίος αὐτὸς ἑαυτῷ φανείται· καὶ πῶς ἔστι τοῦτο ; εἰ γὰρ τὸ παράγειν ἀγαθοῦ, καὶ τὸ σώζειν δήπου· τὸ φθείρειν γὰρ καὶ ἀπολλύειν, οὐκ ἀγαθοῖ, ἀλλὰ κακοῦ· ἀντίκειται δὲ τῷ ἀγαθῷ τὸ κακόν· περὶ ἑν δὲ καὶ τὸ αὐτὸ καὶ κατὰ ταυτὸν τὰ ἀντικείμενα ἅμα
col. 797–798page 395 of 529
PG 100:797ΤΟΥ συνυπάρξαι, ἀδύνατον· πῶς οὖν ἔσται παρὰ Θεῷ, ὅπου γε οὐδ᾽ ἐν τοῖς γενητοῖς τοῦτ᾽ ἂν εὔροι τις; πολλοῖς γὰρ τὸ εὐδόκιμον ἐν ἀμφοτέροις πάρεστι, καὶ ἐργαζομένοις τινὰ καὶ ἐπιμελομένοις, καὶ εἰς τὸ σώζειν καὶ διαμένειν ταῦτα, ταῖς σπουδαῖς χρω μένοις καὶ ταῖς εὐσθενείαις· εἰ μὴ καὶ τούτων τὸν Υἱὸν ἐλαττώσουσι· πῶς δὲ καὶ αἴτιος τῶν ἀγαθῶν εκθείη ἂν, εἰ τὸ πρώτιστον τῶν ἀγαθῶν τὸ σώζειν οὐ βούλεται; ἔτι εἰ οὐ βούλεται σώζειν, οὐδὲ προ ν κεῖ· τίνων γὰρ ἂν εἴη πρόνοια, οὐκ ὄντος τοῦ σω ζομένου; τῶν γὰρ ἕνεκά του, ή πρόνοια· εἰ γὰρ προνοεί, σώζειν οὐ βουλόμενος, ἑαυτῷ ἀντικείσεται τοῦτο δὲ οὐδὲν ἔτερόν ἐστι λέγειν, ἢ ὅτι ἃ βούλεται οὐ βούλεται· εἶτα εἰ οὐ προνοεί, οὐδὲ ἀγαθός ἐστι καὶ εἰ οὐκ ἀγαθὸς, μεθέξει τι τῶν ὄντων αὐτοῦ, καὶ ταύτῃ οὐδὲ αἴτιος ἔσται τῶν ὄντων· ἐκποδὼν οὖν ἡ πρόνοια" προνοίας δὲ ἀνῃρημένης, πῶς ἂν συσταίη τὰ ἀνθρώπεια; καὶ εἴ τις κείσις ἑτέρα ἐστὶν (οὐδὲ γὰρ τάξις ἐν τοῖς οὗτιν ἔσται, ἢ ἁρμονία ή συμμετρίᾳ ἐπιτεθήσεται), πόθεν τῶν γινομένων ἡ εὔτακτος καὶ ἀνάλογος διαδοχή, προνοίας οὐκ οὔσης; πῶς δὲ οἱ σπουδαῖοι μὲν δοξασθήσονται, οἱ φαῦλοι δὲ κολα σθήσονται; καὶ πῶς τὰ ἁμαρτανόμενα ἐλεγχθήσεται, ἀποδεχθήσεται δὲ τὰ κατορθούμενα; ἀργοῦσι νόμοι καὶ τὰ θεῖα δικαιωτήρια· οἴχεται δὲ βασιλεία καὶ γέεννα, ἡ μὲν διὰ τοὺς χρηστοὺς, ἡ δὲ διὰ τοὺς πονη ροὺς εὐτρεπισθεῖσα· ἢ οὕτω γε οὔτε ἀγαθὸν ὀφθή σεται καὶ ἐπαινεθήσεται, οὔτε κακὸν γνωσθήσεται καὶ καταγνωσθήσεται· σύγχυσις οὖν καὶ ἀταξία τῷ παντί εἰ δὲ φαίεν πρόνοιαν εἶναι, εἰ μὴ ὁ παράγων προνοεί, ἀνάγκη ἑτέραν αἰτίαν αὐτῆς διδόναι, καθ᾽ ἦν τὰ ὄντα προνοούμενα διεξάγεται· καὶ ταύτην ἢ ὁμοίαν ἐκείνῳ ἢ ἀντικειμένην· καὶ εἰ ὁμοία, οὐδὲ ἄλλης δεῖ εἰ δὲ ἀντικειμένη, ἀναιρετικὰ δὲ ἀλλήλων τὰ ἀντι κείμενα, καὶ ἀλλήλοις μαχόμενα, πῶς τῶν ὄντων στήσεται τι ἢ σωθήσεται; καὶ τί διοίσει ταῦτα τῆς Μανιχαίων ἀθεότητος, δύο ἀθέως εἰσηγουμένων ἀρχάς; εἰ δὲ καὶ εἰδὼς καὶ βουληθείς οὐκ ηδυνήθη σῶσαι, ἢ τῶν φυσικῶν ἕξεων καὶ ἐνεργειῶν ἀτονου σῶν τοῦτο πέπονθε, καὶ ἔσται τῶν ἄλλων παθῶν ἐν παθέστερον· ἢ ὑφ' ἑτέρου του πάντως ἀπείργοιτο, καὶ τετυράννηται, καὶ ἡττηθήσεται τὴν ἰσχύν, καὶ ἔσται ὁ κωλύων εὐσθενέστερός τε καὶ περικλεέστε ρος· κἀκεῖνος μᾶλλον ὁμολογείσθω τὴν θείαν ἀπο φερόμενος δόξαν, καὶ τὸ βλάσφημον ἀπεῤῥίφθω εἰς κεφαλὰς τῶν Χριστομάχων· τὸ γὰρ μὴ δύνασθαι, οὐ Θεοῦ· καὶ εἰργέσθω μὴ τοῦ σώζειν μόνον, ἀλλά γε καὶ τῆς ἄλλης θεοπρεπούς δόξης, ὅπερ αὐτοῖς δυσσεβῶς ἐσπούδασται. οη'. Τὰ μὲν οὖν ἐκ τῶν ἀθέσμων λόγων αὐτῶν φυόμενα, παρανομίας καὶ ἀθεΐας πλήρη, ὡς ἐν συνε τόμῳ εἰπεῖν, τοιαῦτα· ἵνα μὴ τοῖς πλείοσιν ἐνδιατρίβοντες, καὶ αὐτοὶ συμπαρανομούντες φαινοίμεθα ταῦτα γοῦν παρέντες, καὶ πρὸς τὸ τῶν ἐμέτων αὐτῶν ἀηδὲς καὶ δύσφορον δυσχεραίνοντες, ἐπὶ τὴν τῶν ἀλη των δογμάτων εὐθύτητα, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας φῶς ἀνανεύωμεν· ὁμολογοῦμεν οὖν καὶ μεγαλοφώνως και
col. 799–800page 396 of 529
PG 100:799ρύσσομεν, ὅτι κατὰ φύσιν Θεός ἐστιν ἀληθῶς ὁ Χριστός, καὶ Θεοῦ Υἱός· καθίκετο δὲ εἰς τὸ τῶν ποιημάτων μέτρον, δι' ὑπερβολὴν ἀγαθότητος· καὶ εἰδὼς καὶ βουλόμενος καὶ δυνάμενος σώζειν, ἔσωσεν ἡμᾶς καὶ τῆς διαβολικής πλάνης ἐῤῥύσατο, καὶ τῆς θεογνωσίας τὸ δῶρον ἡμῖν ἐχαρίσατο· σοφία δὲ ἂν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ήκιστα ἄν τι τῶν ὅλων ἀγνοήσειε τῶν ὄντων γὰρ πάντων ποιητής ἐστι, καὶ οὐδὲν τῶν ὑπ' αὐτοῦ πεποιημένων, ἐκτὸς τῆς γνώ σεως αὐτοῦ κείσεται· ῾Ο Θεὸς γάρ, φησὶ, τῇ σοφία ἐθεμελίωσε τὴν γῆν, ήτοίμασε δὲ οὐρανοὺς ἐν φρονήσει, και πάντα ἁπλῶς ἐν σοφίᾳ ἐποίησε. Και. Ἐν αὐτῷ πάντες οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι. Καὶ αὐτός ἐστιν ὁ τῆς σοφίας χορηγός, καὶ πᾶσαν λογικὴν τῇ σοφοποι δυνάμει σοφίζων φύσιν, ὅτι τῆς σοφίας καὶ τῆς συνέσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· εἰ δὲ αὐτός ἐστιν ὁ λέγων. ὅτι Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστι· καὶ Καθὼς ὁ Πατὴρ γινώσκει με, κἀγὼ γινώσκω αὐτὸν, καὶ οὐδεὶς οἶδε τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱός· τὸ μεῖζον ἁπάντων εἰδώς, σχολή γε ἄν τι τῶν ἐλαττόνων ἀγνοήσεις· τὸ γὰρ μὴ οὕτω καὶ κατὰ ταῦτα καὶ φρονεῖν καὶ δοξάζειν, πρὸς τῷ βλασφήμω καὶ τὸ ἀδύνατον ἔχει· ὁ τοίνυν πάντα εἰδὼς πρὸ γενέσεως, τί ποτε ἄρα ἐστὶν ἔξω τῶν πάντων δ οὐκ εἴτεται ; οὐκοῦν καὶ τὸ σώζειν καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἐπίσταται· ἔνθεν παρὰ πᾶσι τοῖ; Θεὸν εἰδόσι, συμφώνως καὶ ὁμοφρόνως το Σωτήρ όνομα αὐτῷ ἀποκεκλήρωται· τοῦτο γὰρ καὶ τὸ Ἰησοῦς δύναται, ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας τὴν δύναμιν καὶ βεβαίωσιν δεξάμενον. Οτι δὲ εἰδὼς σώζειν, καὶ βούλεται σώζειν, πειθέτω αὐτοὺς πρῶτον μὲν τὸν Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ὁ Κύριος, ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ ἔπειτα δὲ, ὅτι τὴν τοῦ Πατρὸς βουλὴν ἀρχαίαν άλη θινήν, ἢ τὸ σώζειν ἐστὶ, πεπλήρωκεν ὁ τῆς μεγάλης βουλης Αγγελος οὗ ἡ βουλὴ κατ' οὐδὲν τῆς τοῦ Πιο τρὸς διενήνοχε· μᾶλλον δὲ αἱ τὸς ἐκείνη τυγχάνων ἐσω τὶν, ὥσπερ δὴ καὶ σοφία και δύναμις καὶ τὰ παραπλή πῶς δὲ οὐχ ἑκούσιον εἶχε τὸ σώζειν ὁ λέγων Την ψυχήν μου ἀπ' ἐμαυτοῦ τίθημι. καὶ ἐξου σίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν· αὐτήν ; ὁ ποιμὴν ὁ και λες, ὁ τιθεὶς τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν προβάτων πῶς δὲ, εἰ μὴ ἔσωζεν, οὐ θέλει τον θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἀποστρέφειν αὐτὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς καὶ ζῆν αὐτόν; Διὸ σώζειν βου λόμενος, καὶ προσεῖ· οὐκοῦν καὶ πρόνοιά ἐστιν ἄχρι καὶ τῶν ἐσχάτων ἀναλόγως ἐφ' ἑκάστῳ δια ήκουσα· παρίστησι δὲ καὶ ἡ αἴσθησις αὐτή, καὶ ὁ ἔμφυτος ἐν ἡμῖν νόμος καὶ λόγος, καθ' ἐν τοῖς ο σιν ἐπιβάλλοντες κατανοοῦμεν τὴν ἐν αὐτοῖς εύτακτον καὶ ἐναρμόνιον τάξιν καὶ θέσιν καὶ κίνησιν, ἐξ ὧν ἀναλόγως τοῦ γενεσιουργοῦ τὸ μεγαλεῖον ἀνυμνοῦντες δοξάζομεν· ὅτι δὲ εἰδὼ : καὶ βουλόμενος σώζειν καὶ δύναται, τίς οὕτως ἐμμονὴς καὶ ἀπίπληκτος, καὶ ἀπιστίας μέθη βεβαπτισμένος, ὥστε μὴ πείθεσθαι; ἀκούων τοῦ λέγοντος, Χριστὸν Θεοῦ ὥσπερ συρίων,
col. 801–802page 397 of 529
PG 100:801οὕτω δὴ καὶ δύναμιν. Καὶ, Μέγας ὁ Κύριος ἡμῶν, καὶ μεγάλη ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ. Καὶ, Ο Θεὸς ἡμῶν ὁ θεὸς τοῦ σώζειν. Καὶ, Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατός. Καὶ Θεὸς τῶν δυνάμεων. Καὶ Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν μετὰ ἰσχύος ἔρχεται. Καὶ, Ο βραχίων αὐτοῦ μετά κυρείας. Καί, Μὴ οὐκ ἰσχύει ή χείρ μου τοῦ ῥύσασθαι; Καὶ, Μὴ οὐκ ἰσχύω τοῦ ἐξελέσθαι ὑμᾶς; Καὶ, Ο ποιήσας τὴν γῆν ἐν τῇ ἰσχὺν αὐτοῦ, ὁ κατορθώσας τὴν οἰκουμένην ἐν σοφίᾳ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ φρονήσει αὐτοῦ ἐξέτεινε τὸν οὐρανόν. Πῶς οὖν σωθήσεται τὸ Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, εἰ μὴ σώζειν δύναται; εἰ γὰρ σώζειν μὴ δύναται, οὐδὲ ποιεῖν ἐκ μὴ ὄντος τὰ πάντα. Καὶ τὸ Πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἐπὶ σθησαν· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων· καὶ πόντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε. Πῶς δὲ φέρει τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως β αὐτοῦ. σώζειν μὴ δυνάμενος; πῶς δήσει τὸν ἰσχυ ρὸν, καὶ διαρπάσει αὐτοῦ τὰ σκεύη; τί δὲ ὁ μακά βιος καὶ μόνος δυνάστης; τίς οὖν ταῦτά ἐστιν, ἀλλ' ἢ ἄν ὁ ἄγγελος μετὰ τῶν ποιμένων ἡμῖν εὐαγγελίζεται, "Οτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστός Κύριος ἐν πόλει Δαβίδ ; Οὐ γὰρ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς, ὃς καὶ οἶδε καὶ βούλεται καὶ δύναται σώζειν ἡμᾶς· ταῦτα μὲν ἡμῖν καὶ ὁμολογείσθω καὶ πεπείσθω, καὶ εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον ἐπικρατύνεσθαι ηύχθω· πῶς δ᾽ οὖν, ἵνὰ τῶν πολλῶν ἀφέμενοι λέγων μὴ πέρα τοῦ μέτρου φερώμεθα, οἱ ἀπεναντίας τῆς τῶν ἱερῶν δογμάτων εὐθύτητος ἱστάμενοι, καὶ τῆς προσπαθείας τῶν περικοσμίων τῷ οἴστρῳ κυττόμενοι, ἐπὶ τὸ τραχύ τῆς δυσσεβείας καὶ πρόσαντες ἐξεκώμασαν; Αὗται C γὰρ αἱ ὁδοί εἰσι τῶν συντελούντων τὰ ἄνομα· ὅτι, Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε γέγραδιά τοι τοῦτο καὶ αὐτοὶ μὴ πιστεύσαντες, οὐ συνήκαν τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὴν δύναμιν, καὶ ὅτι Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστι τῆς πίστεως, ἐν τῷ στόματί σου καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου· οὐκ ἠβουλήθησαν· ἀλλ' ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς πνεῦμα κατανύξεως, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν. Διὸ οὐκ ἐπέγνωσαν ὅτι χωρίς πίστεως ἀδύνατον εὐαρεστῆσαι Θεῷ. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ τὴν προσερχόμενον θεῷ ὅτι ἔστι, καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν μισθαποδότης γίνεται. εται οὔ'. Εστι τοίνυν πίστις, φησὶν, ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων ἀλλ' ὅσοι μὲν Πνεύματι Θεοῦ ἡγμένοι, ερηρεισμένον τε καὶ βεβηκότα τὸν νοῦν πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀρίσ στων ἔχοντες, ἆθλον ὥσπερ ἀριστεῖον εὐγνωμοσύνης τὴν πίστιν δεχόμενοι, Πίστει νοοῦσι κατηρτίσθαι τοὺς αἰῶνας ῥήματι Θεοῦ, εἰς τὸ μὴ ἐκ φαινομένων τὰ βλεπόμενα γεγονέναι, καθὰ τῷ μυστ αγωγῷ τῶν τοιούτων δοκεῖ. Πίστει γάρ, εἴρηκεν, ᾿Αβελ παρὰ Θεῷ δίκαιος ἐμαρτυρήθη, οἵ τε περὶ Νῶς καὶ Ἀβραὰμ καὶ Μωσέα· καὶ μετ' ἐκείνους οἱ κατ' ἐκείνους ἅγιοι, ταύτῃ τῷ θεῷ εὐηρέστησαν· ὧν οἱ μὲν βασιλείας κατηγωνίσαντο, ἐπαγγελιών τε
col. 803–804page 398 of 529
PG 100:803στευσαν ἡ ἐπέτυχον, πυρός τε καὶ θηρῶν καὶ πολέμων κρείττους ὤφθησαν· οἱ δὲ λιθαζόμενοι καὶ μαστιζόμενοι, καὶ διὰ πάσης τῶν δυσχερῶν πείρας ἀχθέντες, ἀνάλωτοι διέμειναν, καὶ ἑδραῖοι περὶ τὴν πίστιν ἐδε! - χθησαν· καὶ ταῦτα, οὐδὲ κομισάμενοι τὴν ἐπαγγελίαν, οὐκ ἂν δικαιωθέντες ἢ μαρτυρηθέντες, εἰ μὴ ἐπίσ ταύτῃ θάλασσα τέμνεται, ἥλιος ἔσταται, ποταμὸς ἀνακόπτεται, καὶ τείχη αυτόματα κατα σείεται, ὅτα τε ἄλλα διὰ πίστεως ἀκούομεν κατορθούμενα· οἱ δέ γε τῷ τοῦ ἐναντίου περιελκόμενοι, καὶ εἰς ἀπιστίας κατασυρέντες Ελισθον, μακράν τε ἁγιωσύνης ἀπεληλαμένοι, καὶ τῆς ἐν ταύτῃ του λειότητος δλοτρόπως διημαρτηκότες, ὡς νήπια κλυδωνίζονται, καὶ ἀνέμῳ παντὶ περιφέρονται, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργία, πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης, ἐν ματαιότητε τοῦ νοὸς αὐτῶν περιπατοῦντες, ἐσκοτισμέν ναι τὴν διάνοιαν, καὶ ἀπηλλοτριωμένοι τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, διὰ τὴν ἄγνοιαν τὴν οὖσαν ἐν αὐτοῖς, διὰ τὴν πώρωσιν τῆς καρδίας αὐτῶν. Διὸ οὐδὲ εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως κατηντήκασι, τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, κατ' ἐκείνους τοὺς ἀπειθήσαντας τὴν γνώμην ὄντες καὶ τὴν διά Θεσιν· οἷς ὤμοσεν ὁ Θεὸς, μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ διὰ τὴν ἀπείθειαν αὐτῶν· δικαίως δ' οὖν παρὰ τῷ τοῦ Σωτῆρος καταγνωσθε σονται μαθητῇ δίψυχοι καὶ ἀκατάστατοι ἐν πάσαι; ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν· κλύδωνι ἐοικότες θαλάσσης ἀνμιζομένῳ καὶ ῥιπιζομένῳ· οἷς δὴ καὶ ταλαιπωρεῖσθαι καὶ πενθεῖν καὶ κλαίειν προστέταχε, καὶ τὸν γέλωτα μεταστραφήσεσθαι εἰς πένθος, καὶ τὴν χαρὰν εἰς κατήφειαν· ἀλλ᾽ οὐ παρὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν καὶ ἀσέβειαν ἡ καθ᾿ ἡμᾶς μωμηθήσεται πίστις, οὐδὲ παρὰ τοῦτο αἱ ἱερογραφίαι φευκτέαι. π. Αλλ' ἐπειδὴ Ιεραί τέ εἰσι καὶ ἅγιοι, καὶ ἡ πίστις ἡμῶν ὀρθὴ καὶ ἀμώμητος, αὐτοὶ δὲ πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ἀναβλέψαι χαλεπαίνουσι, καθάπερ οἱ τὰς ὄψεις λελωβημένοι πρὸς τὰ λαμπρὰ τῶν απαυγασμάτων, καὶ οἱ τὴν ἀκοὴν κεκακωμένοι προς τοὺς ἤχους καὶ τοὺς ψήφους ἀεὶ δυσχεραίνουσι, διά τοῦτο κατάκριτοι καὶ τῆς Χριστιανῶν μοίρας Εκπτις τοι καὶ ἀλλότριοι· δεικνύσθω δὲ τὰ τῆς ἀπιστίας αὐτῶν σαφέστερον, μεταχειριζομένοις ἡμῖν, τὸν λό γον πάλιν ἐκ τῆς τῶν ἀποστολικῶν λογίων συμβάλο λουσι παραθέσεως· ὁ γάρ τοι τοῖς πᾶσι πάντα γινό μενος, τὸν τῶν πιστῶν ῥυθμίζων βίον, καθάπερ τάλλα πάντα τα πρόξενα ζωῆς καὶ σωτηρίας ἐχό μενα εισηγήσατο, οὕτω δὴ κἀκ τῆς τῶν ἐξωδίμων χρήσεως, συμβιβάζων ἐξομαλίζει αὐτῶν τά τε ἔθη καὶ τὸν τρόπον· ὡς τό γε μὴ εἰς δέον χρῆσθαι, πρὸς κακοῦ πέρας ἔκειν, ἡνίκα ταῦτα τοῖ; μὲν τελεωτές τοῖς καὶ ἀρτίως πρὸς τὴν πίστιν διακειμένοις τὴν εὐαγγελικήν, σκανδάλων γίγνοιτο ἀφορμὴ, ἀφ᾽ ὧν ἀπόλλυσθαι μέλλοιεν οἱ δι' οὓς Χριστὸς ἀπέθανε : τοῖς δὲ περὶ ταύτην ἀσθενεστέροις, ἐμποδὼν ἱσταίο πρὸς τὴν τελειότητα, καὶ τοῦ μὴ κεκαθάρθαι τὴν λογισμὸν σαφὴς ἔνδειξις· ἃ δὴ συνέβαινε την κατα τοῖς ἐκ περιτομῆς πεπιστευκόσι, καὶ ἔτι περὶ τὰ βρώματα ἐκ τῶν Μωσαϊκῶν ὁρμωμένοις θεσπισμάτων
col. 805–806page 399 of 529
PG 100:805ἀἰκηΐογα, βίη! 1 ργορίεν Πὰν μΐπι βαξατίς, ποπ Πα , ῬτΟΡΙον βθοιτῖπε ; [τὰ δὲ ὀγοϑίηγα ἃ θη τον δβὶ Ομΐμθ-. ἷτο, ΡγορίδΡ Παπὶ Θμΐμν, αἱ ἀϊφαπὶ ἰμὲ, ΡΆΙΟΓ ογεῶςὙἱι αν, ΘΓ ἐμ πὲ δἰ πθὼ [υΐϑϑοῖ Ὠξωβ ΙΝ ἴἃ σγθὰἀὐταβ, ποῆθε ΤΠ ηἰκεπίταπν ργοιαχίββαι, Οὐ [ νογθ 8. ἐπί ριοπιίυβ Ὁ ΕἸ ΐαπν, ἐμαυΐ!, οὐ φισηιου ποι αὐχέν φυοῦ ἴρατη Ὑφγήνπν ἔδοονῖν οενΐα, 98 ὑϑν δϑι ργαροβίιουε « ραν ὅν Οὐσινυθο 118 βιιβρί σον θ, Ἰθαιη ἐμπβϑηΐ θαι. δὲς ἀθεας ρτμαἰρίο 6686. ΕΠ π, οὐ θ σιν φἀνορβανίαηιν, δ.ι. αγϑιῖα ΠΠχ αυσὰ Ῥαῖογ γμεῦ δδεμιην [δροτῖς. οὐμηΐν, Εἴπρα, οαΐ χὐβθηι ἀσεπιάαμν ἡ] Βα ον Πα, ΟἹ ΘΟ Δ" τὰ 8. 51 οἰνῖταἀσαν, ΟἹ φοπογράθνο ΠΠΠπ|5 Ἔχ βιυμουίοιν ιν, ΒΊΟΝ] ἐβίναν «ἤσθηβ ψισιὶ ρὸν ΠΙΐαπὶ τυρὶα ὁομαθια οἷα οἴνίταα, πριν βουνά ἀοἷ ΔἸίαμν Θ τύκῖν, ΒΘ ἸμομΒΙΓᾺ (Π τὶς ἤϊηι λνμθοϑε ραίγειην ΕἸ ΔΘΝ 5. ωλκ. τ εἰ δαΐημ ᾿ μος ἴσοὸ δυο! δία ἀοσαν θοὸν ῬΉΠ ἔλοτα πιο, πὐϑη Ποβία νὴ! πον Ῥώιογ πιο τατον ΠΠῸ λ δου -, τ θαν γράμ, Μὲ δἰ. ἀϊολμν, θ [ πὶ, πον ὁ ἀπ τυγ, 86 υπη. μοιδειαιίς, δὲς τὰ ναΐθιτρ 1 μεγῆοθγθ. ᾿πσηροῦ θα (ἡ ἀἰχοτίμν φιηι 51 τὲ οἴου: ΔἸ ρνιβροβίννο κα ρὸν, ν ΟἹ αριυεῖα Τα νϑοῖγο ἐπ Βυνρίατα δογπιθίη σηθηνδαιν Μὲ σον, ἀπο Ὑονγατα ἔρβαπι Τοσθεὶς οὐ, ἀπ] Πὰν 1 6 ΘΗ μΟ μ᾽ τὰ, Θοιηΐπ, τόγγωμι [αἰαϑιῖ, Οἱ ΟΡΘΡ᾿ πθπ στ. ἀπλγντι δ ὅλ κε ας ν ὙΊάες φιονοθη ποι ἀϊχοαί!, απΐα θυ τδ “ποι βυμι εἰ, δὲ Πππθ τα δϑὶ Τεγγα βοῦς, ε ἽὉ ἢ ἀδδιῖ, εἴ ὍΡδΓΝ ἸΔΏΝ ΤΡ π οὐμ]!. ν Θυρά, ΓΤ ΤΣ «ἢ, ἀἴθορβ οείδιν 06. Εἰ ἀν ἐρὴῦ απ! ὐπὶ Αροδεο, « ἀπὰς ἀΐοισ ἱπὶ δρίδεοϊα αὐ Πδγδθος, Πένοον, ἡδύ ἐκ ΘΟῊΝ βδλπι οὐαὶ ἀΐεῖε ες θυρΐμνϑ ἦτ ἸδΡΡΔΠῚ ὩΞΡΘΧΝ, ὦ αμδίοι κοι! ιμη, εἰμ βοϊγαΐ πε τ! Ποδίοθ, εὐ αἱ ἀπουπεῖει ἴῃ Βίομ. πορνθι )0- αὐ ηἶ δηι. Ναρα αἱ αἰ λιν οἰ κι 081. ἀύϑηι ΕἸ υμι οἱ Ὁ γἱο ἐαΐπν ἰῷ ἀρσγααν. ἀδμοχ!!, κῖνα ΒδΝ 6 ἀἰταθ ἀθλην 1 μ]Π νην ι. δῖνο μαι ΠΟ Λϑτν ΠΆΓΊΓΆΉΝ ἡ δὲ ΟΡ Αν τηγυϊυϊα δὲ, δῖνο ΘΆΓΠΘΠΙ ἡυχιᾺ Ππε], « Τοῦτα ... «ἀμανῃ ΕΓ ἀνΒΘ Πρ, ΒΟΥ ΨΠ 4:6 ΠῸΒ σοιπρθά 08. ρεοΦα ογ. νἰηου δ, ΟἹ Τωβ. οσοίβονιμν Αὐἰα δυο «ἰ Εν, πὶ ἀμπη μα ἶδὲ ἣν δίων π πέθη Θοιη , Β.μενΝ, φαΐ ὅν (δπιρἴυ ὀυίαί ἀφ λοι τὸ βὰν, θην ἀπιοϑαν “ἰ ἴρδα υὑϊείι τς Με αν δεν! ποθαρ αὶ τὰ Παπεΐπῖ ς γαι" 9 σε ἰκίτον οὐἱ οπχταθμι ἢ ΡΩΝ 6 μα ΕΉΟ Οἱπηῖνο ΕἸ ΠΟ, Νάμι ἴροςς σπθιεαν ει ποιπθι Ραμ ὶν ἢ ἴπι δθγαβηοιν ἀούθυν. Πλη πὸ. ρον θλμν, ἀοθο. ὄν νν Ῥανά, ϑυνϊε τ « ΕΔ μιν αν ἑπ εἶν, Πλυναθαινις τὐσσαταν μπν-ὶ εἰββιῖ, δι ὀρθγὰ τηϑθιααν ΛΘ ΆΓμ. δι ἱ (ΟἿ, ν΄ ΑΘ ΘΝ, “λα δ Ἔβι ΕἸ αν» ἑαθψαοι ΤἈρτοῦοια, δὲ πον ἐποίεις, μιδιίαπι " Ὁμοά εἰ ργαροβί θα μέσ, » ἀπ αι ομδεν ἰδ Ἰπάευιοοτο νἰδδευτν φαΐ ἀἴοδᾺ ον Ῥάνμεις ἀρθοἀρ! ἤδπς βα γι ἀϊοῖν φημ τοι ΕἸϑοϊς. Πδηα, μὸν ΦυΠῈ ὙΟΟΆΙΙ βυνὴν ἦι βοςίδιαίθιῃ ἘΠ καὶ ὅπν, απ ἐπβιγαπιοπίυπι ἰὸς Ἰοσὴ [μοὶ ! Ῥαέγομι ἡ Εἰς ἡ δγαπν, « ῬΔΘΪμΑ βρυβιοηκ μδὲ οἰ αν θα) Τλδὶ “5,.ν ΒῸ ερ ἢν φαίμοπι εις, διριιην 86 ἐὰν μμϑδ δἰ βευκεὶ φνποϑ. « Ἐπμαθα μΡ 1 ἥν Παρ τα βιππς . ΜΌφδΑ πΐήοε αν ἐς Ανδι ἀπ αν ΕΝ ΝΕ Ν ὰΝ Ἂν ΝΙΝ τ ἠ “Ὅτε τοίνυν οἱ περὶ τὰ βρώματα διεσφαλμένην τὴν γνώμην κεκτημένοι, οὐκ ἔξω μώμου καὶ αἰτιαἢ μάτων κείσονται, οἱ περὶ τὸ χεφάλαιον αὐτὸ τῆς πίστεως προσχρούοντες Θεῷ, τί μὴ οὐχὶ τῶν δεινῶν πείπονται; οὐχοῦν τὰ μὲν ἅγια, καθὰ τρέπει, πάσης τιμῆς παρὰ τῶν εὐσεδούντων εἰχύτιος ἀξεωθήσονται" οἱ δὲ ἀνοήτως περὶ ταῦτα σκάζοντες, ἐναγεῖς καὶ ἀχάθαρτοι ἐν δίκῃ νομισθήσονται, κοινοῦντες ἃ ὃ Θεὸς ἐδόξασε, καὶ ἀπεναντίας τῶν ἀποστολικῶν δογμάτων ἐρχόμενοι - γαὶ ὁ μὲν διαχρινόμενος, ἐὰν φάγῃ, καταχέχριται" διότι μετὰ διαχρίσεως προσἐρχόμενος, πῶς οὐκ ἂν ἀπίστου χείρων λογισθείη ; εἶτα, πᾶν τὸ μὴ ἐκ πίστεως, ἁμαρτία ἐστὶ, καὶ ὅτον μὲν ϑρωμάτων εἵνεκεν" ὅτε οὐ παρὰ τὴν τοῦ -Ὡἰδ δ δδδα ᾿ τῶ Ξ ιν δ ἐμ μῶμος δ μἐἑἐμἑμοἐμοοειοοδε. τὰν ΝΕ Νὰ ερΝς χαθ' ὃ πέφηνεν ἄνθρωπος καθ᾿ ἡμᾶς, ἱεροῖς κοὺ ἀμωμήτοις μορφώμασι προσπταίων, ὅτιοι ποτὲ τὴν τόλμαν χαὶ τὴν ὕδριν προστρίψαιτο, οὐχ ἄδηλον εἴη.
col. 807–808page 400 of 529
PG 100:807εδηδεσμένου φύσιν, ἀλλ' ἔτι τοῦ ἑδηδοκότος τὸ ἀν ελεύθερον καὶ περὶ τὴν πίστιν ἀδόκιμον δοκιμάζεται οὐδὲν γὰρ παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ τῶν ὅλων παρήκται, ὃ μὴ τοῦ παντὸς ἐπαίνου ἐστὶν ἄξιον, παρά γε των ἀπλανῆ καὶ εὐθυτάτην περὶ τὰ ὄντα κεκτημένων τὴν διάληψιν· τὸ γοῦν βέβηλόν τι τῶν παρ' αὐτοῦ γεγενημένων οἴεσθαι, ἀπίπληκτον κομιδή, είπερ πάντα καλὰ λίαν τὰ παρ' αὐτῷ δεδημιουργημένα ὅσον δὲ δειγμάτων χάριν, ὅτι οὗ παρὰ τὴν ἱστορίαν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας (βέβηλος γάρ ἐστι καὶ ἱερὰ καὶ ἔνθεος), ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν ἀνοηταινόντων ἁλογίαν καὶ ἀπείθειαν, τὸ ἐκ τῆς ἀπιστίας ἁμάρ τημα καθορᾶται· ἐπεὶ οὖν οὐκ ἐκ πίστεως τοῖς ἱεροῖς προσίασιν, ἥμαρτον, κοινόν τε τὸ ἅγιον ἐλοι γίσαντο, ταύτῃ του και μάλα προσηκόντως είδωλο Ούται ἂν αὐτοὶ καλοῖντο, ἀνὰ μέτον ἁγίου καὶ βεβή που διακρῖναι οὐχ οἷοί τε γενόμενοι· οὐκ ἄρα οὖν διὰ τὴν τῶν δυσσεβῶν ἀπιστίαν παραιτητέκι αἱ ἱερο τυπίαι· πίστιν δὲ ἄπιστον αὐτοὶ εἰσηγείσθωσαν ἡμεῖς γὰρ μέχρι καὶ σήμερον οὐκ ἴσμεν· ὁπόσον δὲ ἐν τοῖς δόγμασι καὶ βρώμασι τὸ διηλλαγμένον, τοσ οὗτον δήπου καὶ τῶν περὶ ταῦτα ἁμαρτανόντων, τὸ διάφορον τῆς κατακρίσεως· ἐκκήρυκτοι οὖν εἰκότως καὶ τῶν θείων ἐκπεπτωκότες, ὡς τὸ συνοῖσον συνε ιδεῖν οὐκ ἐθελήσαντες, καὶ θεοστυγεῖν λογισθήσονται. πα'. Δέδεικται οὖν διὰ πάντων, ὡς ἐξ ἀλογίας καὶ ἀμαθίας ἄπιστοί τέ εἰσι, καὶ τὸν νοῦν ἀδόκιμοι και βεβηλωμένοι τυγχάνουσι, καὶ πόρρω τῆς Χριστιανῶν θεοσεβείας αὐλίζονται, καὶ ὡς ἀπερίτμητοι τῇ καρ δίᾳ εἰς συναγωγὴν Κυρίου οὐκ εἰσελεύσονται· πρὸς πάντα γὰρ ἀπαναισχυντοῦντες, καὶ τὸ μέτωπον χαλκοῦν θέμενοι, καὶ τὴν καρδίαν ἀπειθῆ καὶ ἀτεράμονα τάξαντες, πολέμιοι Χριστιανοῖς κατέστησαν, τοῖς ἄνωθεν παραδεδομένοις καὶ ἐγγράφως καὶ ἀγράφως τελεῖσι θεσμοῖς καὶ μυστηρίοις ἐν αὐτοῖς αὐθαδείᾳ καὶ ἀπονοίᾳ πάσῃ μαχόμενοι, καὶ πάντων ὑπερόπται τῶν εἰς εὐσέβειαν ἡκόντων δεικνύμενοι · οὐ γὰρ εὐαγγελικὸν, οὐκ ἀποστολικόν, οὐ προφητε κὶν αὐτοὺς πέπεικε λόγιον, οὐ τὰ δόγματα τῶν Πατέρων καὶ διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας αὐτοὺς δεδυσώπηκεν, οὐδ᾽ ὁτιοῦν ἄλλο τῶν τοῦ Πνεύματος δια δαγμάτων προϊόν νενουθέτηκεν, οὐ Πατέρων πνευματικῶν καὶ σαρκικών παραίνεσις κατεμάλαξεν, οὐκ αὐτῶν τῶν θείων ναῶν ἡ πληθὺς ἀπανταχού γῆς ὑπερηπλωμένη καὶ ἀρχαιότητι καὶ ἁγιότητι ἐπιτρέπουσα, οὐ τῶν ἱερῶν σκευῶν τὸ εἰς πλῆθος ἄφατον καὶ ἀνεξερεύνητον ταῖς ἱερομορφίαις ταύταις ἐκπρι· πῶς ἐγκαλλωπιζόμενον, οὐ τῶν δειμαμένων ἢ κτη σαμένων ἥ τε πίστις καὶ ὁ πρὸς Θεὸν πόθος, καὶ τῶν προσενηνοχότων κατῇδεσεν ἡ σπουδή, ἅπερ ἅπαντα ὑπ' ὄψιν πάντων προκείμενά τε καὶ προφαινόμενα, μονονουχὶ φωνήν ἀφιᾶσι τρανῶς καὶ διαρρήδην κτ ρύσσοντα τῆς Χριστοῦ οἰκονομίας τὸ μέγα τε καὶ σεβάσμιον μυστήριον, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης καὶ πίστεως τὸ σπουδαῖον καὶ θερμόν· ὁ δὲ πάντων μάλιστα θαυμάζειν ἄξιον, ὡς τοῦ χρόνου τὸ ἄπειρο αὐτοὺς, εἰ μή τι ἄλλο, οὐ κατέπληξεν, ᾧ πάντα κρατύνεται καὶ ἰσχὺν λαμβάνειν εὑρίσκεται φύσεως· τὴν γὰρ ἐκτακοσιετηρίδα νῦν ποιῶν τῇ παρακμή παρ ελαύνει ὁ χρόνος, ἐξ οὗ ταῦτα καὶ παραδέδοται καὶ
col. 809–810page 401 of 529
PG 100:809κεκράτηκε, καὶ τὸ κράτος έχει μέχρι τῆς τοῦδε τοῦ παντὸς παρατάσεως· κἂν ἐκθέσμω; ἐπ' αὐτοῖς ἐπισ μαίνωνται οἱ παράνομοι. πβ'. 'Αρα γὰρ οὐ σαφὴς ταῦτα μανία καὶ ἐμπλη- Α ξία; τί γὰρ φήσουσι περὶ τῶν ἤδη προβεβιωκότων, ἐνθένδε τε ἀποιχομένων; ἆρά γε πάντες εἰδωλολάτραι γεγόνασι, καὶ τῆς σωτηρίας τέλεον ἀποπεπτώκασι ; πῶς οὖν ἀληθεύσει Χριστὸς παρ' αὐτοῖς ἡ ἀλήθεια; ἢ πῶς αὐτῷ πεισθεῖεν εἰρηκότι, Πολλα μοναὶ παρὰ τῷ Πατρί ; ἤτοι πολλαὶ ἀξιωμάτων διανομαὶ ἢ διαφοραί· ὡς γὰρ πολλαὶ βίων αἱρέσεις, οὕτω καὶ τῶν βεβιωμένων ἑκάστῳ ἡ ἀντίδοσις, ἀξίαις ταῖς ἀμοιβαῖς ἐπιμετρουμένη παρὰ τοῦ ἐξερευνῶντος ταῦτα, καὶ τὰ κατ' ἀξίαν ἅπασιν ἐπινέμοντος· καὶ πολλὰς ἂν σχοίη καὶ διαφόρους τὰς ἀποκληρώσεις κατὰ τὴν μέλλουσαν μακαριότητα· ἀλλ᾽ ἴσως καὶ ταῦτα οἱ πάντα ἄπιστοι ὡς λῆρον ἀποπεμψάμενοι διαγράψονται· πῶς γὰρ οἴ γε εἰς αὐτὸ τοῦ αἰῶνος τὸ ἔσχατον, καὶ οἷον τὸ τέρμα ἥκοντες τὸ τοῦ βίου, παρὰ πολὺ τῶν προειληφύτων ἐλαττονούμενοι, τὴν ἀπείρονα τῶν μονῶν ἐκείνων πληθὺν ἀποπλήσουσι; ποῦ τὰ ἆθλα τῶν ἤδη ἐπ᾿ εὐσεβεία μέχρις αἵματος διηγωνισμένων ἐκνεμηθήσεται καὶ οἱ στέφανοι; οἶμαι καὶ Ἰουδαίων γε αὐτῶν παῖδες, μέγα ἐπ' αὐτοῖς ἐπικαγχά σουσι καὶ γελάσονται, καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν οἱ ἀκούοντες· ἅπαντες γὰρ τὴν ἑαυτῶν θρησκείαν κρατύνειν σπουδάζουσι, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Εἰ ἀλλάξονται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν; καὶ οὗτοι οὐκ εἰσὶ θεοί, καὶ οὐχὶ ἔθνος πρὸς Θεὸν αὐτοῦ. Μόνοι δὲ ἀνθρώπων Χριστιανοὶ (εἰ δεῖ Χριστιανούς καλεῖν, ὀνόματος γὰρ μόνου, οὐ πράγματος Χριστιανῶν μεταποιοῦνται), τὴν τῶν Χριστιανῶν πίστιν ὑπάρχουσιν, ἀθέως καὶ αὐθαδῶς ἐκπολιορκοῦσιν οἱ “ δείλαιοι, καὶ ταύτης τὰ ἱερὰ σύμβολα καθαιροῦσιν ἀντέρως οἱ ἀνόσιοι· ἀλλ᾽ ὦ θεοστυγέστατε καὶ ἀθεώτατε, ἀκουέτω πᾶς ὁ κατὰ ταῦτα φρονῶν καὶ οὕτω δοξάζων, οὕτω σε δεῖ · περὶ τὸν Δημιουργὸν διακεῖσθαι ; ἐκεῖνος δι' ἄφατον ἀγαθότητα ἐκ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγε, καὶ πεσόντα σε ὑπὸ τὴν ἁμαρ τίαν πάλιν ἀνέστησε, πάθει σαρκὸς θανάτῳ προσο ομιλήσας, καὶ τὸν αἴσχιστον ὑπέμεινε διὰ σὲ θάνατον μέχρι γὰρ θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, ἑαυτὸν ἐκένωσε, καὶ τὸ αἷμα τὸ οἰκεῖον ἐξέχεεν· ἵνα σε δι' αὐτοῦ ἐξαγοράσῃ τὸν πεπραμένον τῇ ἁμαρτία, ἵνα καταλύσῃ τὰ εἴδωλα καὶ τῆς εἰδωλικῆς σε ἀπαλλάξῃ μανίας καὶ πλάνης, καὶ τῆς τοῦ ἐχθροῦ τυραννίδος ἐλευθερώσῃ, καὶ τῆς φθορᾶς ἀνακαλούμενος σώσῃ, D καὶ τὴν ἀρχαίαν εὐγένειαν δωρήσηται· τοιαῦτα κατά τοῦ σεσωκότος τολμᾷς ; ἐκεῖνος ὑπὲρ σοῦ πάσχει, καὶ σὺ ὑβρίζεις ; ἐκεῖνος σταυροῦται, καὶ σὺ ὀνειδίζεις; τί σοι τὸ διαφέρον τῶν σταυρωσάντων; τί δὲ τῶν θεοκτόνων διενήνοχας; τί δὲ οὐ μᾶλλον ἐπὶ κακίᾳ παρήλασας; ἐκεῖνοι ἅπαξ κατεδίκασαν, καὶ σταυρώ. σαντες ἀπεκτόνασι, σὺ δὲ παρὸν προσκυνεῖν τὸν εὐερ γέτην, καὶ ὁμολογεῖν τῆς τηλικαύτης εὐεργεσίας τὸ μέγεθος, καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν σταυροῖς καὶ ὀνειδί-
col. 811–812page 402 of 529
PG 100:811ζει;, τὰ χείρονα φρονῶν κατ' αὐτοῦ, καὶ παλιμφήμοις βάλλεις φωναῖς, ἢ ἐκεῖνοι τοῖς λίθοις, καὶ οὐδὲν ὁ τι τῶν ἀπηχεστάτων καὶ εἰς ἀσέβειαν εκόντων, πράττων καὶ λέγων καὶ παρανομῶν εἰς Θεὸν καταλέλοιπας. Αστείως δὲ μάλα καὶ ὁ μέγας Ησαΐας τὴν πή ρωσιν τῶν ψυχῶν ὑμῶν προδιέγραψε λέγων· Οὐκ ἔγνωσαν φρονῆσαι, ὅτι ἀπημαυρώθησαν τοῦ βλέπειν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτῶν, καὶ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ αὐτῶν, καὶ ἐλάλησαν ἀδικίαν, καὶ ἠπεί· θησαν, καὶ ἐμελέτησαν ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λέ γους ἀδίκους· ἀλλ᾽ οὗτοι μὲν, οὕτως τὴν ὅλην του Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ οἰκονομίαν ἐξουδενοῦντε; καὶ πλύνοντες, εἰδωλολάτρας τῷ ὄντι ἑαυτοὺς ἀπο δεικνύουσιν· ἡμεῖς δὲ οἱ περὶ ταὐτὴν ὑγιῶς καὶ εὐσεβῶς διακείμενοι, καὶ τὰ θεῖα θεοπρεπώς σέβο μεν, καὶ τὰς ἄνωθεν ἡμῖν παραδοθείσας ἱερογρα · φίας ἀποτεμνύνομεν, καὶ τῆς προσηκούσης τιμής ἀξιοῦμεν· ὅτι ἅγια! εἰσι, καὶ τὴν τῶν προσκυνουμένων τιμὴν τοῖς ἀρχετύποις ἀνάπτομεν· ἐφ' ὕβρει δὲ ἐννοεῖν τι περὶ αὐτῶν οὐδ᾽ ὁπωστιοῦν ἀν εχόμεθα· διὸ οὐκ ἂν ὑφελώμεθά τι τῆς προσηκούσης αὐταῖς σεβασμιότητος· ἐκ γὰρ πίστεως καὶ πληροφορίας τοῖς ἁγίοις πρόσιμεν, καὶ διὰ τοῦτο, οὐδὲ εἰδωλολάτραι κατὰ τοὺς θεοστυγεῖς καὶ ἀπιστία κατισχημένους εἰκότως νομισθείημεν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ μεγάλου τῆς ἀληθείας καὶ ἡμεῖς ἐκβοῶμεν μυστ αγωγού, ὅτι Ομολογουμένως μέγα ἐστὶ τὸ τῆς εὐσε βείας μυστήριον· Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, ἐδικαιώθη ἐν πνεύματι, ὤφθη ἀγγέλοις, ἐκηρύχθη ἐν ἔθνεσιν, ἐπιστεύθη ἐν κόσμῳ, ἀνελήφθη ἐν δόξῃ. Ταῦτα εἰ μὲν ὀφθείημεν ὑπὲρ τῆς καθ' ἡμᾶς ἱερᾶς καὶ ἀμωμήτου πίστεως ἀξίως διηγωνισμένοι, τῷ Θεῷ χάρις τῷ διδόντι λόγον τοῖς αἰτοῦσιν ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος αὐτῶν· εἰ δὲ καὶ διωχθείημεν, καλὸν τῷ Χριστῷ συνδιώκεσθαι, εἰ μή που μέγα τοῦτο εἰπεῖν, κατ᾽ ἴχνος ἰέναι τοῖς ἱεροῖς διδασκάλοις ἡμῶν ἀξιούμενοι· εἰς δόξαν αὐτοῦ Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τιμὴν τῆς ἁγίας Εκκλησίας αὐτοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, ἅμα τῷ συνανάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΣΕΩΝ ΚϚ'. Τὸ περὶ τῆς ἀμωμήτου καὶ εἰλικρινούς ἡμῶν πίστεως ἐξανύοντες στάδιον, καὶ τὸ τῶν ἀπαυθαδιζομένων πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐξελέγχοντες μάταιον, τὸν τῆς εὐσεβείας προασπιστήν, τῇ μαχαίρᾳ τοῦ Πνεύματος ταῖς θεοπνεύστοις φωναῖς καθωπλίσαμεν, ὡς ἂν ἄτρωτος διαμένοι, τῶν δυσσεβούντων ταῖς ἀκίσι τοῦ ψεύδους συχνώς βαλλόντων, καὶ ταῖς βου λίσι τῆς γλωσσαλγίας κατατοξευόντων τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως λόγον· ἐπειδὴ δὲ καὶ τρόπος ἡμῖν πρόκειται, καὶ οἷον κανὼν νενομοθέτηται, καθ' δν χρὴ τῷ τῆς πίσ στεως ἡμῶν προσφέρεσθαι λόγῳ τοὺς ἐπιεικεῖς, καὶ μετ᾿ εὐλαβείας ἱερᾶς τὰ ἱερὰ ἡμῶν μεταχειριζομένους δόγματα, καὶ τοῦτον τοῖ; φιλοκαλοι, καὶ φιλο πόνοις καὶ θερμοῖς περὶ τὴν εὐσέβειαν ὡς ἔν μά λιστα συντομώτατα ἐκθησόμεθα, ἔκ τε τῶν θεσ
col. 813–814page 403 of 529
PG 100:813ἡ τούτου εἰκὼν, καὶ ὁ χαρακτὴρ ὅμοιος, ἐξ ἑνὸς ἀρχετύπου ἀεὶ προερχόμενος· ὡς φέρε εἰπεῖν ἀφ' ἑνὸς δακτυλίου πολλά γίνεται εκτυπώματα, εἰ καὶ ταῖς ἡλικίαις ἔσθ' ὅτε καὶ τοῖς τῶν τόπων ἐν οἷς ἐνδιητᾶτο ιδιώματι, κατά τε τὸ σχῆμα καὶ τὴν μορφήν, βραχύ τι παραμείβεται, πληθύεται δὲ εἰς καὶ ὁ αὐτὸς μένων· ὥσπερ ἐκ μιᾶς λαμπάδος πολλῶν ἀναπτομένων, ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πυρὸς μένοντος, τῷ πόθῳ καὶ τῇ πίστει τῶν δεομένων τῆς ἐντεῦθεν ὠφελείας καὶ χάριτος, τῶν δὲ θυσιῶν ὁπόσον τὸ διάφορον, οὐδὲ παραστῆσαι ῥᾴδιον· τίς γὰρ κοινωνία πρὸς τὴν καθ' ἡμᾶς ἀναίμακτον καὶ ἱερωτάτην θυσίαν, τῶν μυσα ρῶν ἐκείνων καὶ ἀνοσίων βδελυγμάτων ; λβ'. Εἰ δὲ ἅπαξ, ὥς φασιν, εἰδώλοις προσκεκυνήκασι, πῶς οὐκ ἂν αὐτοῖς δι' ὀργῆς οἱ προσκυνούμενοι γένοιντο, ὅτι γε δὴ ἐν ἀλλοτρίοις ναοῖς αὐτοὺς θερα- Β πεύουσι; πῶς δὲ οἶσουσιν αὐτῶν τὰ μηνίματα ; χαλεπαίνειν γὰρ αὐτοὺς εἰκὸς, ὅτι οὓς πάλαι ποτὲ διέλαχον, οὐκ ἀνιστῶσι ναοὺς καὶ καινίζουσιν, ἡδα φισμένους γε όντας τῷ ἀπείρῳ χρόνῳ καὶ εἰς γῆν κατεῤῥιμμένους, ὧν οὐδὲ ἴχνη ἐν πολλοῖς φέρεται · αὐτόθι δὲ ἀποτρέχοντας, σέβειν αὐτῶν ἀναγκαίως κοσμοῦντας τὰ ἀφιδρύματα, καὶ τὰς πρεπούσας αὐτοῖς προσφέρειν θυσίας· εἴ πως αὐτῶν, ὡς ἔθος, καὶ ἀπογεύσαιντο, τὸ στέαρ τῶν θυσιῶν αὐτῶν ἐσθί. οντες, καὶ τὸν οἶνον πίνοντες τῶν σπουδῶν αὐτῶν, ἐμφυρέντες τῷ καπνῷ καὶ τῇ κνίσσῃ, καὶ τοῖς ἐπι· βωμίοις λύθροις ἐμμολυνόμενοι· εἴ γε ἀνάσχοιντο τοῦ δυσσώδους τῶν μιασμάτων, ἅπερ ἀεὶ ἀνιᾷν οἶδε τὴν αἴσθησιν, πῶς οὖν οὐ φρίσσουσι καὶ ψυχὴν καὶ γλῶσσαν οἱ δείλαιοι, τὰ τοσούτοις διατειχίσμασι C διειργόμενα, μιγνύειν καὶ συνείρειν ἀθεώτατα; Πῶς οὖν οἴσει ταῦτα Θεὸς ὑβριζόμενος; Σκοπεῖν δὲ καὶ τοῦτο πάρεστιν, ὡς διπλοῦν αὐτοῖς τῆς καθ' ἡμῶν κατηγορίας τὸ ἀδίκημα καὶ ὁ κατὰ τῆς εὐσεβείας ἀγὼν, καὶ πολὺ τὸ φίλερι καὶ ἀμφισβητήσιμον ἐκ τοῦ ψεύδους προερχόμενος ὁ λίγο; αὐτοῖς ἔχει, ὁπότερον θατέρου τῶν ληρωδουμένων κρατήσεις. λγ. Καὶ γὰρ εἴδωλον ὀνομάσαι τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ καὶ Θεοῦ σεβάσμιον ἀπεικόνισμα, οι χριστομαχοῦντες οὐ κατηρυθρίασαν· πρὸς δὲ καὶ Χριστιανῶν καταῤῥαψε, δῆσαι, ὅτι δὴ ὡς θεοῖς ταῖς Ιεραῖς προσῆλθον εἰκόσιν, ἐπὶ τοσοῦτον παραπληξίας καὶ ἀνοίας ήκοντες, ὡς μήτε τῶν προσκυνουμένων ἐπιγνῶναι τὸν λόγον, μήτε μὴν τῶν προσκυνούντων D κατειληφέναι τὴν γνώμην, καὶ ταῦτα φωτὶ ὁμοίως διαφαινομένων ἐναργέστατα· ὅμως δ᾽ οὖν εἰς ἕνα κρημνὸν ἀσεβείας αὐτοὺς ἑκατέρωθεν συνελαύνει το βλάσφημον. Ημῶν γὰρ τῶν ἐπὶ τὸν θεμέλιον ἀσφα πῶς ἡδρασμένων τῆς εὐσεβείας, ὁποία ἡ δόξα περὶ τούτων καὶ ἡ προσκύνησις, φανερωτάτη καθέστηκε, τοῖς γε ὡς ἀληθῶς σωφρονεῖν ᾑρημένοις, καὶ τὸ ἀκέραιον τοῦ λογισμοῦ διασώζουσιν· ἔστω δὲ, αὐτοὶ μὲν ὡς ἄλογα ζώα, φασί, πεπλάνηνται, ταὐτὸν εἶναι τῷ ἀκαθάρτῳ τὸ ἅγιον ὑπολαμβάνοντες· καὶ εὐκ εἶδα ὅπως τὸ αἷσχος τοῦ προσώπου αὐτῶν ἀπονίμπιντο, μέχρι τέλους συμπαρομαρτοῦν αὐτοῖ; ἀναπίτριπτον· τίνι τρόπῳ Χριστιανῶν ἀλόγως καὶ ἐμπο θῶς οὕτω καταγορεύουσιν, ὡσαύτως ἐκείνοις περὶ
col. 815–816page 404 of 529
PG 100:815Τοῦ αὐτοῦ. — Διὰ τοῦτο οὐκ ηδύναντο πιστεύειν, ὅτι πάλαι εἶπεν Ησαΐας· Τετύφλωκεν αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ πεπώρωκεν αὐτῶν τὴν καρδίαν, ἵνα μὴ ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ νοήσωσι τῇ καρδίᾳ, καὶ ἐπιστραφῶσι καὶ ἰάσωμαι αὐτούς. Ταῦτα εἶπεν Ἡσαΐας, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ καὶ ἐλάλησε περὶ αὐτοῦ· ὅμως μέντοι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων πολλο ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ διὰ τοὺς Φαρισαίους οὐχ ὡμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται ἠγάπησαν γὰρ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων μᾶλλον, ἤπερ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ. Τοῦ αὐτοῦ. Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε. Τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου ἐκ τῆς πρὸς Ρωμαίους Ἐπιστολῆς. - Επίστευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην· τῷ μου δὲ ἐργαζομένῳ ὁ μισθὸς οὐ λογίζεται κατά χάριν, ἀλλὰ κατὰ ὀφείλημα· τῷ δὲ μὴ ἐργαζομένῳ, το στεύοντι δὲ ἐπὶ τὸν δικαιοῦντα τὸν ἀσεβῆ, λογίζεται ἡ πίστις αὐτοῦ εἰς δικαιοσύνην· καθάπερ καὶ Δαβὶδ λέγει τὸν μακαρισμὸν τοῦ ἀνθρώπου, ᾧ ὁ Θεὸς λου γίζεται δικαιοσύνην χωρίς Εργων Μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι· μακάριος ἀνὴρ ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρτίαν. Καὶ πάλιν· Ἡ δὲ ἐκ πίστεως δικαιοσύνη, οὕτως λέγει· Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, Τίς ἀνα βήσεται εἰς τὸν οὐρανόν; τουτέστι Χριστὸν καταγαγεῖν ἢ, Τίς καταβήσεται εἰς τὴν ἄβυσσον; τουτέστι Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ἀναγαγεῖν. Καὶ πάλιν· Καρδίᾳ μὲν πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. Καὶ πάλιν, περὶ βρωμάτων διαλεγόμενος, φησίν • "Οτι ὁ διακρινόμενος, ἐὰν φάγῃ, κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως· πᾶν δὲ δ οὐκ ἐκ πίστεως, ἁμαρτία ἐστίν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους Επιστολῆς. ἶναι ἡ πίστις ἡμῶν μὴ ᾖ ἐν σοφίᾳ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐν δυνάμει Θεοῦ. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Εβραίους Επιστολῆς. Ἡμεῖς δὲ οὐκ ἐσμὲν ὑποστολῆς εἰς ἀπώλειαν, ἀλλὰ πίστεως εἰς περιποίησιν ψυχῆς· ἔστι δὲ πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων Ελεγχος οὐ βλε πομένων· ἐν ταύτῃ γὰρ ἐμαρτυρήθησαν οι πρεσβύτεροι· πίστει νοοῦμεν κατηρτίσθαι τοὺς αἰῶνας ῥή ματι Θεοῦ, εἰς τὸ μὴ ἐκ φαινομένων τὰ βλεπόμενα γεγονέναι· πίστει πλείονα θυσίαν "Αβελ παρὰ Κάϊν προσήνεγκε τῷ Θεῷ, δι' ἧς ἐμαρτυρήθη εἶναι δίκαιος, μαρτυροῦντος ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ δι' αὐτῆς ἀποθανών, ἔτι λαλεῖται· πίστει Ενώχ μετ ετέθη τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον, καὶ οὐχ εὑρίσκετο ελπιζομένων, ιν, στο σε πραγμάτων,
col. 817–818page 405 of 529
PG 100:817διότι μετέθηκεν αὐτὸν ὁ Θεός· πρὸ γὰρ τῆς μετα. θέσεως αὐτοῦ μεμαρτύρηται εύηρεστηκέναι τῷ Θεῷ χωρὶς δὲ πίστεως, ἀδύνατον εὐαρεστῆσαι· πιστεῦσαι γὰρ δεῖ τὸν προσερχόμενον τῷ Θεῷ ὅτι ἔστι, καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν μισθαποδότης γίνεται· πίστει χρηματισθεὶς Νῶς περὶ τῶν μηδέπω βλεπομένων, εὐλαβηθεὶς κατεσκεύασε κιβωτόν εἰς σωτηρίαν τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δι᾿ ἧς κατέκρινε τὸν κόσμον, καὶ τῆς κατὰ πίστιν δικαιοσύνης ἐγένετο κληρονόμος - πίστει χαλούμενος Αβραάμ, ὑπήκουσεν ἐξελθεῖν εἰς τὸν τόπον ἐν ἔμελλε λαμβάνειν εἰς κληρονομίαν, καὶ ἐξῆλθε μὴ ἐπιστάμενος τοῦ ἀπέρχεται" πίστει παρ ᾤκησεν· εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὡς ἀλλοτρίαν, ἐν σκηναῖς κατοικήσας μετὰ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ τῶν συγκληρονόμων τῆς ἐπαγγελίας τῆς αὐτῆς· ἐξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τε- Β χνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός· πίστει καὶ αὐτὴ Σάρρα δύναμιν εἰς καταβολὴν σπέρματος ἔλαβε, καὶ παρὰ καιρὸν ἡλικίας ἔτεκεν, ἐπεὶ πιστὸν ἡγήσατο τὸν ἐπαγγειλάμενον· διὸ καὶ ἀφ' ἑνὸς ἐγεννήθησαν, καὶ ταῦτα νενεκρωμένου, καθὼς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τὸ πλῆθος, καὶ καθὼς ἡ ἄμμος ἡ παρὰ τὸ χεῖλος τῆς θαλάσσης ἡ ἀναρίθμητος· κατὰ πίστιν ἀπέθαναν οὗτοι πάντες, μὴ λαβόντες τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ πόρρωθεν αὐτὰς ἰδόντες καὶ ἀσπασάμενοι, καὶ ὁμο λογήσαντες ὅτι ξένοι καὶ παρεπίδημοί εἰσιν ἐπὶ τῆς γῆς· οἱ γὰρ τοιαῦτα λέγοντες, ἐμφανίζουσιν ὅτι παρ τρίδα ἐπιζητοῦσι· καὶ εἰ μὲν ἐκείνης εμνημόνευον ἀφ' ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν καιρὸν ἀνακάμψαι· νῦν δὲ κρείττονος ὀρέγονται, τουτέστιν ἐπουρανίου· διὸ οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, Θεὸς καλεῖσθαι αὐτῶν· ήτοίμασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν· πίστει προσενήνοχεν Ἀβραὰμ τὸν Ἰσαὰκ πειραζόμενος, καὶ τὸν μονογενῆ προσέφερεν ὁ τὰς ἐπαγγελίας ἀναδεξάμενος, πρὸς ἐν ἐλαλήθη ὅτι ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρ μα, λογισάμενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δύναται ὁ Θεός· ὅθεν αὐτὸν καὶ ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο· πίστει περὶ μελλόντων εὐλόγησεν Ἰσαὰκ τὸν Ἰακὼβ καὶ τὸν Ἡσαῦ· πίστει Ἰωσὴφ τελευτῶν, περὶ τῆς ἐξόδου τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐμνημόνευσε, καὶ περὶ τῶν ὀπέων αὐτοῦ ἐνετείλατο· πίστει Μωσῆς γεννηθείς ἐκρύβη τρίμηνον ὑπὸ τῶν πατέρων αὐτοῦ, διότι εἶδον ἀστεῖον τὸ παιδίον καὶ οὐκ ἐφοβήθησαν τὸ διά ταγμα τοῦ βασιλέως· πίστει Μωσής μέγας γενόμενος, ηρνήσατο λέγεσθαι υἱὸς θυγατρὸς Φαραώ, μᾶλλον ελόμενος συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, ἢ πρόσω χαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν· μείζονα πλοῦτον ἡγησάμενος τῶν Αἰγύπτου θησαυρῶν, τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ· ἀπέβλεπε γὰρ εἰς τὴν μισθαποδοσίαν· πίστει κατέλιπεν Αἴγυπτον,· μὴ φοβηθείς τὸν θυμὸν τοῦ βασιλέως· τὸν γὰρ ἀόρατον ὡς ὁρῶν ἑκαρτέρησε· πίστει πεποίηκε τὸ Πάσχα καὶ τὴν πρόσ χυσιν τοῦ αἵματος, ἵνα μὴ ὁ ὀλοθρεύων τα πρωτόσηκα θίγῃ αὐτῶν· πίστει διέβη τὴν Ἐρυθράν θάλασσαν ὡς διὰ ξηρᾶς ἦς πείραν λαβόντες οἱ Αἰγύπτιοι κατεπόθησαν· πίστει τὰ τείχη Ἱεριχὼ ἔπεσε κυκλωθέντα ἐπὶ ἑπτὰ ἡμέρας· πίστει Ραπβ ἡ πόρνη οὐ συναπώλετο τοῖς ἀπειθήπασι, δεξαμένη τους κατασκό τους μετ' εἰρήνης· καὶ τί ἔτι λέγω; ἐπιλείψει γάρ
col. 819–820page 406 of 529
PG 100:819καὶ Σαμψών, καὶ Ιεφθάε, Δαβίδ τε, καὶ Σαμουήλ, καὶ τῶν προφητῶν· οἱ διὰ πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγ γελιῶν, ἔφραξαν στόματα λεόντων, έσβεσαν δύναμιν πυρός, ἔφυγον στόματα μαχαίρας, ἐνεδυναμώθησαν ἀπὸ ἀσθενείας, ἐγενήθησαν ἰσχυροὶ ἐν πολέμῳ, παρεμβολάς έκλιναν ἀλλοτρίων· ἔλαβον γυναῖκες ἐξ ἀναστάσεως τοὺς νεκροὺς αὐτῶν· ἄλλοι δὲ ἐτυμπανίσθησαν οὐ προσδεξάμενοι τὴν ἀπολύτρωσιν, ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσιν· ἕτεροι δὲ ἐμπαιγμῶν καὶ μαστίγων πεῖραν ἔλαβον, ἔτι δὲ δεσμῶν καὶ φυλακῆς, ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσθησαν, ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον, περιῆλθον ἐν μηλωταίς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κα ή με διηγούμενον ὁ χρόνος, περὶ Γεδεών, Βαράκ τε, κουχούμενοι, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος· ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι καὶ ὄρεσιν καὶ σπηλαίο:ς καὶ ταῖς ἐπαῖς τῆς γῆς· καὶ οὗτοι πάντες διὰ τῆς πίστεως μαρτυρηθέντες, οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν· τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι. Τοῦ αὐτοῦ πρὸς Θεσσαλονικεῖς. "Αρα ούν, ἀδελφοί, στήκετε, καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις, &ς ἐδιδάχθητε, εἴτε διὰ λόγου, εἴτε δι' ἐπιστολῆς ἡμῶν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς ῾Εβραίους Επιστολῆς περὶ ἀπειθούντων. Τίσι προσώχθισε τεσσαράκοντα έτη; οὐχὶ τοῖς ἁμαρτήσασιν, ὧν τὰ κώλα ἔπεσον ἐν τῇ ἐρήμῳ; τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἀπειθήσασι; καὶ βλέπομεν ὅτι οὐκ ἠδυνήθησαν εἰσελθεῖν δι᾿ ἀπιστίαν. Φοβηθῶμεν οὖν μήποτε καταλειπομένης επαγγελίας εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, δοκῇ τις ἐξ ὑμῶν ὑστερηκέναι· καὶ γάρ ἐσμεν εὐηγγελισμένοι, καθάπερ κἀκεῖνοι· ἀλλ' οὐκ ὠφέλησεν ὁ λόγος τῆς ἀκοῆς ἐκείνους, μὴ συγκεκερασμένους τῇ πίστει τοῖς ἀκούσασιν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Ῥωμαίους Επιστολής. – Τοῖς μὲν καθ' ὑπομονὴν ἔργου ἀγαθοῦ, δόξαν καὶ τιμὴν καὶ ἀφθαρσίαν ζητοῦσι, ζωὴ αἰώνιο;· τοῖς δὲ ἐξ ἐριθείας, καὶ ἀπειθοῦσι μὲν τῇ ἀληθείᾳ, πειθομένοις δὲ τῇ ἀδικία, θυμὸς καὶ ὀργὴ καὶ θλίψις καὶ στενοχωρία ἐπὶ πᾶσαν ψυχὴν ἀνθρώπου του κατεργα ζωμένου τὸ κακόν. Ησαίου προφήτου. - Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε· καὶ προσέθετο λαλῆσαι Κύριος τῷ Αχας, λέγων· Αίτησαι σεαυτῷ σημείον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος· καὶ εἶπεν Αχαζ· Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριον· καὶ εἶπεν· Ακούσατε δὴ, οἶκος Δαβίδ· μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώποις, καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Αββακούμ προφήτου. Ὁ δὲ δίκαιος, ἐκ πίσ στεως ζήσεται. Ἐκ τῶν Σολομώντος Παροιμιών. - Ελεημοσύ Καὶ βλέ ναι καὶ πίστεις μὴ ἐκλειπέτωσάν σε. λυγμα Κυρίῳ χείλη ψευδή, ὁ δὲ ποιῶν πίστεις δεκτές συγκερασμό της, που συγκεκερασμένος αι
col. 821–822page 407 of 529
PG 100:821παρ' αὐτῷ. Καὶ πάλιν· Ἐλεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Χρυ σοστόμου, ἐκ τοῦ εἰς τὸν Εὐαγγελισμὸν λόγου (α). – 'Απεστάλη Γαβριήλ, δεικνὺς τὸν ἐν θρόνῳ καὶ ἐν τῷ σπηλαίῳ· ἀπεστάλη ὁ στρατιώτης, βοῶν τὸ τοῦ βασιλέως μυστήριον· μυστήριον γνωριζόμενον πίστει, οὐκ ἐρευνώμενον πολυπραγμοσύνη, μυστήριον πιο στευόμενον, οὐχ ερμηνευόμενον, μυστήριον προσκυνούμενον, οὐ ζυγοστατούμενον, μυστήριον θεολογούμενον, οὐκ ἐρευνώμενον, μυστήριον ὁμολογούμενον, οὐ μετρούμενον. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ῥωμαίους Επιστολῆς· 'Η δὲ ἐκ πίστεως δικαιοσύνη οὕτως λέγει, ο καὶ τὰ ἑξῆς πρόκειται ἀνωτέρω. – Ἵνα μὴ εἴπωσιν Ἰουδαῖοι, Πῶς δυνάμεθα την μείζονα δικαιοσύνην εὑρεῖν, τὴν ἐλάττω μὴ εὑρόντες; δεί κνυσιν ὅτι κουφοτέρα ἡ ὁδὸς ἡ διὰ πίστεως, τὴν διὰ λόγων ἀπαιτοῦσα πίστιν ἐν καρδίᾳ· εἰδὼς δὲ ὅτι τῇ πίστει πολλάκις διαμάχονται λογισμοί, καὶ δεῖ αὐτ τοὺς νεανικῶς ἀποκρούσασθαι, εἶπε τὸ, Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ἀντὶ τοῦ, Μηδὲ ἐννοήσῃς ἀμφιβαλεῖν, καὶ εἰπεῖν κατά σαυτόν, Καὶ πῶς τοῦτο δυνατόν; Τοῦτο γὰρ πίστεως ἴδιον, τὸ τὴν κάτω πᾶσαν ἀκο λουθίαν ἀφέντας, τὸ ὑπὲρ φύσιν ζητεῖν, καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως ἅπαντα παραδέχεσθαι. υι Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου 'Αλεξανδρείας, ἐκ τῆς εἰς τὸ αὐτὸ ῥητὸν ἑρμηνείας — Ορίζεται χρησίμως καὶ ὅπως ἂν γένοιτο πρὸς ἡμῶν ἡ πίστις, εἰ τὸ ἀμώμητον ἔχοι παρὰ θεῷ, καὶ τό γε δὴ λίαν εὖ πε ποιῆσθαι δοκεῖν· τὸ μὲν γὰρ ἐνδοιάζειν ὅλως καὶ καταδονεῖσθαι φιλεῖν εἰς ἀδρανῆ διψυχίαν, ἀποβλη τον παντελῶς· περιττὸν δὲ ἴσως καὶ τῶν ὅτι μάλιστα σφαλερωτάτων τὴ χρῆναι περιεργάζεσθαι τὰ καὶ λόγου πέρα παντός, νοῦ τέ ἐστι τοῦ καθ' ἡμᾶς ἐν ἀμείνοσι· πῶς γὰρ ἂν εἶεν ἐμφανὴ τὰ ἀποῤῥήτως παρὰ Θεοῦ τεχνουργούμενα; καὶ μὴν καὶ καρδίας ὀφθαλμὸς τὶς ἂν εἴη τοσοῦτος, ὡς καταθρῆσαι δύνα σθαι Θεόν; μᾶλλον δὲ, τίς ἄρα συνήσει, κἂν εἴ τις ἔλοιτο λέγειν καὶ ἀφηγοῖτο τὰ πολὺ λίαν ὑπὲρ ἡμᾶς; Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, Νικοδήμῳ ποτὲ τοὺς περὶ τῆς πνευματικῆς ἀναγεννήσεως παρο ετίθει λόγους, καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν, οὐ δύ καται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Εἶτα τούτοις προσετίθει τὰ ἐφεξῆς· συνιέντος δὲ αὐτοῦ παντελῶς οὐδὲν, τότε δὴ τότε Χριστὸς, τῆς τῶν ἐν νοιῶν ἰσχνότητος ὡς ἀπωτάτω τιθεὶς τῆς ἀνθρώπου διανοίας τὸ πάχος. Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, φησί, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς ἐὰν εἶπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια
col. 823–824page 408 of 529
PG 100:823ὑμῖν, δ οἴδαμεν λαλοῦμεν, καὶ ὁ ἑωράκαμεν μαρτι ροῦμεν,καὶ τὴν μαρτυρίαν ἡμῶν οὐδεὶς λαμβάνει. Οὐκοῦν ἀβασάνιστα τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς· εἰ γὰρ ἐστιν ἀληθὲς ὅτιπερ τὰ ἐν χερσὶν εὑρίσκομεν μετά βίας κατὰ τὸ γεγραμμένον, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἐννοεῖν, ὡς ἔν γε τοῖς ὑπὲρ λόγον, χρησιμωτάτη λίαν ἡ πίστις, οὐκ ἀκολουθούσης Ερεύνης, οὐ ζητήσεως εἰκαίας ἐπ ενηνεγμένης; συνέσει γὰρ τὰ τοιάδε τῶν πραγμάτων τιμᾶται λαμπρῶς. ? πιστεύσετε; προσετίθει δὲ τούτοις· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω επιδί μου. ι. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ β' βιβλίου τῶν πρὸς Ἑρμείαν Διαλόγων. -- Οὐ δεῖ τὸ πίστει παραδεχθέν, θρασυτέραις ὥσπερ ἐκβασανίζειν ἐρεύναις· πίστις γάρ οὐκέτι τὸ ζητούμενον· ὡς γὰρ ἐλπὶς βλεπομένη, οὐκέτι ἐλπὶς (8 γὰρ βλέπει τις, εἰ καὶ ὑπομένει;) οὕτω πίστις ἐρευνωμένη, καὶ οὐκ ἔχουσα τὸ ἀζήτητον, πίστις οὐκ ἂν εἴη· κατὰ τὸν ἴσον ἐλπίδι λόγον· τὸ γὰρ πίστει τετιμημένον, βασάνου πάντως ἐλευθε μου Τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς. - Τῷ δὲ δυναμένῳ ὑμᾶς στηρίξαι, κατὰ τὸ ἐυαγγέλιόνμου καὶ τὸ κήρυγμα Ἰησοῦ Χριστοῦ, κατὰ ἀπο κάλυψαν μυστηρίου χρόνοις αιωνίοις σεσιγημένου, φανερωθέντος δὲ νῦν διὰ Γραφῶν προφητικῶν κατ' ἐπιταγὴν τοῦ αἰωνίου Θεοῦ, εἰς ὑπακοὴν πίστεως εἰς πάντα τὰ ἔθνη Εἰπὼν τὸ κήρυγμα Ἰησοῦ Χριστοῦ, τουτέστιν ὁ αὐτὸς ἐκήρυξεν, ἔδειξε τὸ ἀξιόπιστον ὁ λόγος· αὐτοῦ γὰρ τὸ κήρυγμα, φησίν, οὐχ ἡμέτερα τὰ δόγματα εὐαγγελικά ἐστι. Καὶ οὐ δενί, φησί, τῶν πρὸ ἡμῶν ἐγνωρίσθη τοῦτο τὸ μυστήριον. Πάλαι μὲν γὰρ προώριστο, ἐφάνη δὲ νῦν διὰ Γραφῶν προφητικῶν μὴ οὖν δείσῃς ἀποστῆναι τοῦ νόμου· τοῦτο γὰρ βούλεται ὁ νόμος, τοῦτο ἄνωθεν προέλεγε. Μὴ οὖν περιεργάζου διὰ τί νῦν ἐφανερώθη τοῦτο γὰρ κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Θεοῦ γέγονε, καὶ οὐ δεῖ πολυπραγμονεῖν τοῦτο τὸ μυστήριον, ἀλλ' ὑπ ακούειν· ὑπακοῆς γὰρ ἡ πίστις δεῖται, οὐ περιεργίας, μάλιστα ὅταν Θεὸς ἐπιτάττη. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρας κ Επιστολής. - Αρα οὖν, ἀδελφοὶ, στήκετε καὶ κρατεῖτε τὰς παραδέσεις ᾶς ἐδιδάχθητε εἴτε διὰ λόγου, είτε δι' ἐπιστολῆς ἡμῶν. Ἐντεῦθεν δῆλον, ὅτι οὐ πάντα δι' ἐπ στολῆς παρεδίδοσαν, ἀλλὰ καὶ ἀγράφως· ὁμοίως δὲ καὶ ταῦτα κἀκεῖνά ἐστιν ἀξιόπιστα· ὥστε καὶ τὴν παράδοσιν τῆς Ἐκκλησίας ἀξιόπιστον ἡγούμεθα παράδοσις ἐστι, μηδὲν πλέον ζήτει· δείκνυσιν ἐνα ταῦθα πολλοὺς ὄντας τοὺς παρασαλευομένους. (α) χνι,
col. 825–826page 409 of 529
PG 100:825Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Εβραίους ἑρμηνείας, εἰς τὸ, ο Πάν άρ ἀρχιερεὺς ἐξ ἀνθρώπων λαμβανόμενος,» και τὰ ἑξῆς. - Διὰ τοῦτο τὴν πίστιν παρελάβομεν, ἵνα μὴ ἀναγκαζώμεθα μυρίας ἐπιέναι αἱρέσεις, καὶ πράγματα ἔχειν· ἀλλ' ὅπερ ἂν ἢ προσ. θεῖναι ἢ ἀφελεῖν τις επιχειρήσῃ ἐκείνης, τοῦτο νόθονεἶναι νομίσωμεν· καθάπερ γὰρ οἱ τοὺς κανόνας δι δόνες, οὐκ ἀναγκάζουσι μυρία μέτρα περιεργάζεσθαι, ἀλλὰ τὸ δοθὲν ἐκεῖνο κατέχειν κελεύουσιν, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν δογμάτων. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Βασιλείου, ἐκ τῆς εἰς τὸν ριέ ψαλμὲν ἑρμηνείας (e).-Επίστευση, διὰ ἐλάλησα. Εγὼ δὲ ἐταπεινώθην σφόδρα· ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει μου, Πᾶς ἄνθρωπος ψεύ στης. Πίστις ηγείσθω τῶν περὶ Θεοῦ λέγων· π!. στις ἡ ὑπὲρ τὰς λογικές μεθόδους τὴν ψυχὴν εἰς συγκατάθεσιν ἕλκουσα· πίστις οὐχ ἡ γεωμετρικαῖς ἀνάγκαις, ἀλλ' ἡ ταῖς τοῦ Πνεύματος ενεργείαις γενομένη. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ανάγκη γὰρ ἑκάστης μαθήσεως ἀνεξετάστους εἶναι τὰς ἀρχὰς τοῖς μαν θάνουσιν, ἐπεὶ ἀμήχανον τοὺς περὶ τὰς πρώτας ζυ τομαχούντας, δυνηθῆναι ὁδῷ καὶ τάξει προελθεῖν εἰς τὸ τέλος· καὶ τοῦτο ἂν μάθοις παρ' αὐτῶν τῶν Εξωθεν· εἰ γὰρ μὴ συγχωρήσειας τὰς πρώτας ἀρ χάς τῷ γεωμέτρῃ, ἀμήχανον αὐτὸν τὰ ἐφεξῆς συμπεράνασθαι· καὶ τῆς ἀριθμητικῆς ὁ τοῖς πρώτοις καὶ στοιχειώδεσιν ἐνιστάμενος, τὴν εἰς τὸ πρόσω ἐδὲν διακόπτει· ὁμοίως δὲ καὶ αἱ ἰατρικαί ἀρχαι Ιατροί, ἀναπόδεικτοι· καὶ ὅλως ἐν ὁποίῳ δήποτε ἐπι τηλεύματι τῶν ὁδῷ καὶ τάξει προϊόντων ἐπὶ τὸ τέλος, ἀδύνατον τῶν πρώτων υποθέσεων ἀποδείξεις ἐπιζητεῖν, ἀλλ' ἀνάγκη τὰς τῶν λογικῶν τεχνῶν ἀρχὰς ἀν εξετάσεως παραδεξάμενον, τὸ ἐκ τῶν ὑποτεθέντων ἀκόλουθον ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐπιβλέπειν· οὕτω δὴ οὖν καὶ τὸ τῆς θεολογίας μυστήριον τὴν ἐκ τῆς ἀβασανίστου πίστεως ἐπιζητεί συγκατάθεσιν. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ, φησὶν, ὅτι ἔστι Θεός, οὐ ζητῆσαι οὐδὲ ζυγομαχῆσαι τὸ τί ἐστι· καὶ ὅλως εἰ ἡ πίστις ἐλπιζομένων ἐστὶν ὑπόστασις, πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βιετομένων, μὴ φιλονείκει ἰδεῖν ἤδη τὰ μακράν ἀποκείμενα, μηδὲ τὰ ἐλπιζόμενα ἀμφίβολα κατα στήσης, διὰ τὸ μὴ αὐτῶν δύνασθαι κατὰ τὴν γνῶσιν ἐφάπτεσθαι· ταῦτα μὲν οὖν καθ' ὅλου περὶ πίστεως διὰ τοὺς λογομαχοῦντας, καὶ ἐν ρήμασι κενοῖς ἔχον τας τὴν ἐλπίδα. Καὶ μετὰ βραχύ· Ολως δὲ ἡ ἄνευ πίστεως ἐπὶ τὸ λαλεῖν ἐρχομένη ψυχή, διὰ κενῆς ληρήσει, κατ' οὐδενὸς ὑποκειμένου τὸν λόγον προ άγουσα· ἀρχὴ τοίνυν λόγου έμφρονος, πίστις ἰσχυρῶς τῇ καρδίᾳ τοῦ λαλοῦντος ἐνιδρυμένη. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν κατ' Ευνομίου, ἐν οἷς καὶ πόθεν ἡ ἀπιστία δεικνύει. Εὐθεῖαι αἱ ὁδοι Κυρίου, καὶ δίκαιοι πορεύσονται ἐν αὐταῖς· οἱ δὲ ι) Η
col. 827–828page 410 of 529
PG 100:827263 ". ἀσεβεῖς ἐν ταῖς εὐθείαις προσκόπτουσι· καὶ τὰ θαῦμα, ἀφ᾽ ὧν ὠφελοῦνται οἱ τῇ πίστει ὑγιαίνοντες, ἀπὸ τούτων βλάπτονται οἱ νοσοῦντες, περὶ ζητήσεις καὶ λογομαχίας ἀργὰς, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, ἀσχο λούμενοι· ὅτι δὲ ψυχῆς νόσημά ἐστι τὸ κακῶς καὶ περιέργως ζητεῖν περὶ Θεοῦ, καὶ μάλιστα μετὰ ἀπιστίας, πάσι φανερόν· εἰ γὰρ αὐτῷ τῷ παναγίῳ Θεῷ τὰ περὶ αὐτοῦ ἀπιστοῦσι, πῶς τῶν προφητῶν ἢ ἀποστόλων αὐτοῦ ἀκούσουσι λεγόντων ἐν θείαις Γραφαῖς τὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ τῶν εἰς αὐτὸν μελλόν των ἐλπίζειν; Καὶ μετ' ὀλίγα· Ζητεῖς ἵνα εύρης, οὐ πίστιν, ἀλλ᾽ ἀπιστίαν· τοῦτο ἀληθὲς κατὰ τὸ γεγραμμένον· Εἰς κακότεχνον ψυχὴν οὐκ εἰσελεύσεται σοφία.—Επίστευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ καὶ ἐλο γίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην, καὶ φίλος Θεού ἐκλήθη. Φίλος Θεοῦ ὁ μακάριος Αβραάμ είρητα. σε σε καὶ ἔστι, φίλος διὰ πίστιν, φίλος δι' ὑπακοὴν Θεοῦ σὺ δὲ ἐχθρὸς δι' ἀπιστίαν καὶ παρακοὴν Θεοῦ· ἐπίσ στευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, ἐπίστευσεν ὡς αὐτὸς, καὶ οὐκ ἠπίστησεν ὡς ὑμεῖς· διὰ τοῦτο αὐτὸς φίλος, ὑμεῖς δὲ ἐχθροί· οἱ ἐχθροὶ Κυρίου ἐψεύσαντο αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Γρηγορίου τοῦ Θεο λόγου εἰς τὸ βάπτισμα λόγου. - Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀν θρώπους ὁμολογίας έμπεδοῖ Θεὸς μέσος παραληφθείς, πόσος ὁ κίνδυνος, ὧν πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα τὸν Θεὸν συνθηκῶν, τούτων παραβάτας εὑρίσκεσθαι, καὶ μὴ μόνον τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ψεύδους ὑποδίκους εἶναι τῇ ἀληθείᾳ; Καὶ μετά τινα· Μηδὲν σοφίσῃ, μηδὲν τεχνάσῃ κατὰ τῆς σῆς σωτηρίας· κἂν γὰρ τοὺς ἄλλους παραλογιζώμεθα, ἡμᾶς γε αὐτοὺς οὐ δυνησόμεθα· ὡς τό γε καθ' ἑαυτοῦ παίζειν, λίαν ἐπισφαλὲς καὶ ἀνόητον. Καὶ μετ' οὐ πολλά· Φύλασσέ μοι τὰ γεγραμμένα, ἐν καιροῖς τρεπτοῖς ἄτρεπτος μένων περὶ ἀτρέπτου πράγματος. Τοῦ ἐν ἁγίοις Γρηγορίου ἐπισκόπου Νύσσης ἐκ τῶν εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου κατασκευὴν κα φάλαιον κγ'. — Καὶ γὰρ οἱ περὶ τὸν ᾿Αβραὰμ πατριάρχαι, τοῦ μὲν ἰδεῖν τὰ ἀγαθὰ τὴν ἐπιθυμίαν έσχον, καὶ οὐκ ἀνῆκαν ἐπιζητοῦντες τὴν ἐπουράνιοι πατρίδα, καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ἀλλ' ὅμως ἐν τῷ ἐλπίζειν ἔτι τὴν χάριν εἰσί· Τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρίς [ ἡμῶν τελειωθῶσιν. Εἰ οὖν ἐκεῖνοι φέρουσι τὴν αναβολὴν, οἱ πόῤῥωθεν διὰ μόνης πίστεως καὶ τῆς ἐλπίδος ἰδόντες τὰ ἀγαθὰ καὶ ἀσπασάμενοι, καθώς μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος, τὸ ἀσφαλὲς τῆς τῶν ἐλπισθέ των ἀπολαύσεως, ἐν τῷ πιστὸν ἡγήσασθαι τὸν ἐπαγγειλάμενον, θέμενοι· τί χρή πράττειν τοὺς πολύ τοὺς ἡμᾶς, οἷς τυχὸν οὐδὲ ἡ πρὸς τὸ κρεῖττων ἐλπίς ἐκ τῶν βεβιωμένων ἐστίν; Ιστέον δὲ ὅτι ἐν τῷ 1 κεφαλαίω φησί, τὴν ἀπιστίαν μετὰ τῶν λοιπῶν ὧν ἀπιστία»,
col. 829–830page 411 of 529
PG 100:829ἀπηριυμήσατο τῆς ψυχῆς παθῶν, συγγενῆ εἶνλ: τῇ τῶν ἀλόγων ὀριρῇ, αὐξανορένων (2 δὲ τῇ τῶν λογισμῶν συμμαχίᾳ. μὸν δεν Τοῦ αὑτοῦ κεράλαιον κδ'. --- ᾿Αλλὰ μὴν χαὶ ἐχ ἃ ποῦ Θεοῦ τὰ πάντα, τῆς Γραφῆς λεγούσης ἀκούοντῆς πεπιστεύχαμεν, καὶ τὸ πῶς ἦν ἐν τῷ Θεῷ, τὸ ὑπὲρ τὸν ἡμέτερον λόγον εἶναι, οὔκ ἀξιοῦμεν περ'τργάξενθαι, πάντα τῇ θείχ δυνάμει χωρητὰ πεπιστευχότες" καὶ τὸ μὴ ὃν ὑποστήσασθα:, καὶ τῷ ὄντι πιὸς τὸ δοχοῦν ὑποδάλλειν τὰς ποιύτητας " οὐκοῦν ἀκολούθως ἀρκοῦν ἡγούμεθα τοῖς οὗτι πρὸς τὴν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ὑπόστασιν, τὴν τοῦ θείου θελέματο; δύναμιν" οὕτον καὶ τὴν ἀναστοιχείωσιν τῶν συνεστώς τῶν εἰς τὴν αὐτὴν ἀνάγοντες δύναμιν, εἰς οὐδὲν ἔξω ποῦ εἰκότος τὴν πίστιν παραληφόμεθα, Τοῦ ἐν" ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Διονυσίου ἐπισηόπου ᾿Αθηνῶν, ἐκ τοῦ περὶ θείων ὀνομάτων λόγου δ᾽, κεφάλαιον κδ΄. --- Ἔν γνώσει δὲ ἁμαρτάνοντας χαλοῖ τὰ λόγια τοὺς περὶ τὴν ἄληστον τοῦ ἀγαθοῦ ! γνῶσιν, ἢ τὴν ποίησιν ἐξασθενοῦντας, χαὶ τοὺς εἰδότας τὸ θέλημα καὶ μὴ ποιοῦντας" τοὺς ἀχηχούτας μὲν, ἀσθενοῦντας δὲ περὶ τὴν πίστιν ἢ τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ ἀθούλητόν τισ! τὸ συνιέναι τοῦ ἀγαΟῦναι χατὰ τὴν παρατροπὴν ἢ τὴν ἀσθένειαν τῆς βουλήσεως. Τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου ἐκ τοῦ ἀόγου τοῦ κατὰ τῶν φρονούντων τὰ Σαμοσατέως, καὶ περὶ αἰσεως, ὅτι εῖς ὁ Χριστύς. --- Χριστὸν γὰρ εὐθέως ἐξελθόντες ἐκήρυξαν οἱ ἀπόστολοι συμφώνω; τὸν Ὑδν τοῦ Θεοῦ, Καὶ μετώ τινα" Τὶς χρεία ζητεῖν χοὶ λογομαχεῖν; πιστεύειν συμφέρει καὶ σέδειν χαὶ προσκυνεῖν. Καὶ μετὰ βραχέα " Οὐ ζητῶ πῶ: παθητὸς χαὶ πῶς ἀπαθὴς ὁ αὐτό," πῶς Θεὸς καὶ πῶ; ἄνθρωπος, μὴ τὸ πῶς περιεργαζόμενος, αὶ ἡ τὸν τρόπον ἀναζητῶν, ἐχπέσω τοῦ προχειμένον ἡ μἷν ἀγαθοῦ" τοιστεύειν γὰρ πρῶτον χρὴ καὶ δοξάζειν" δεύτερον ἄνωθεν τὴν σύστασιν τούτων αἰτεῖσθαι, χὰ μὴ κάτωθεν ταύτην πορίζεσθαι. Ἔν δὲ τῷ δευτέρῳ ἤτοι τρίτῳ "" κατὰ "Αρειανῶν Λόγῳ ὁ αὐτὸς Πατήρ φησιν" “Ὅτι οὐδὲ εἰ ἀπορεῖ τις ζητῶν περὶ Θεοῦ, ὀφτίλει καὶ ἀπιστεῖν τοῖς γεγραμμένοις" βέλτον γὺρ ἀποροῦντας σιωπᾷν καὶ πιστεύειν, ἢ ἀπιστεῖν διὰ τὸ μὴ ἀπορεῖν (ἢ). Δὐτάρχη οἶμαι τὰ εἰρημένα πρὸς ὑπόμνησιν᾽ οὐ μέγα δὲ εἰπεῖν, καὶ πληροφορίαν εἶνα: τοῖς φιὰἀχρηάμοσι τῶν θείων, καὶ πρὸς εὐσέδειαν ἐπιθυμητιχῶς ἔχουσι" δύναιτο δ' ἄν τὶς τῶν πιστῶν καὶ ἐχεφρόνων φροπόνως τὰ τοιαῦτα ἐξερευνῶν, πλείτυς δ΄ μαρτυρίας ἔχ τε τῶν θείων Γραφῶν, ἔν τε τῶν ἱερῶν πόνων τῶν θτηγόρων Πατέρων ἡμῶν συναγεῖραι, προτριπούσας τὴ ἁπλοϊκον τοῦ τρόπου τῆς πίστεως, χαὶ ὁτανούργεντον ἐν συνειδήσει ἀγαθῇ ἐπιδείκνυ-
col. 831–832page 412 of 529
PG 100:831μένας, τῇ εὐθύτητι τῶν ὀρθῶν δογμάτων προσφέρει σθαι, αὐτοτελεῖς τοὺς μισθοὺς τῶν τοιούτων πόνων εἰδότας ἀπολήψεσθαι, παρὰ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος και Δεσπότου Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν. ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙΝ ΕΝ ΤΗΔΕ ΤΗ ΒΙΒΛΟ. α'. Περὶ τοῦ καιρὸν καὶ μέτρον εἰδέναι ἄριστον τῶν πραττομένων ἢ λεγομένων. β'. Περὶ τοῦ ἐν νῷ ἔχειν τὴν δευτέραν Χριστοῦ ἔλευσιν, παραίνεσις. γ'. Περί τῆς ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐκ τῶν θεσπεσίων ἀποστόλων παραδεδομένης πίστεως. 8. Οτι οὐ δεῖ δόξας ἀνακινεῖν τερατώδεις ματαίοις ἀνθρώποις ἐξευρημένας. ε΄. Περὶ τῶν ἀθετησάντων τὴν πίστιν ὁποῖοί εἰσιν· ἐν ᾧ καὶ περὶ τοῦ μοναχοῦ καὶ ἀνιέρου Αντωνίου. ς'. Περὶ τῶν παραβατῶν ἐπισκόπων καὶ ἱερέων καὶ τοῦ ἱερατεύειν Θεῷ ἐξωσμένων. ζ'. Περὶ τῆς ψευδωνύμου συνόδου, ἤτοι τοῦ Καϊάφα συνεδρίου. · η'. "Οτι δεύτερον πάθος ἐδέξατο Χριστὸς ὑπὸ τῶν Ιουδαιοφρόνων διὰ τῆς εἰκόνος αὐτοῦ. θ'. Περὶ τοῦ ἀρνησιχρίστου Αντωνίου, καὶ τοῦ μισοχρίστου Ἰωάννου, καὶ τῆς συμμορίας αὐτῶν. ι'. Περὶ τοῦ δυσσεβοῦς Κωνσταντίνου τοῦ λεγομένου Μαμωνά. ια΄. Ὅτι ἐκ τῶν ᾿Αρειανῶν καὶ Μανιχαίων δογματίζουσιν. β'. "Οτι Εὐσέβιος Αρειανὸς ἦν ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐξαρχος τῶν πατέρων αὐτοῦ. ιγ'. "Οτι τὰς βίβλους τῶν ἁγίων Πατέρων ἐνόθευσαν. ιδ'. Περὶ τῆς δυσφημίας τῶν ἀρτιφανῶν Ἰουδαίων. ιε΄. Περὶ τῶν δεδιωγμένων διὰ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν ἐπισκόπων καὶ ἱερέων. ις'. Περὶ τῶν ὑποκεκριμένων καὶ τοῖς καιροῖς συμμορφιζομένων παράδειγμα τοῦ χαμαιλέοντος. σταντίνου εἰδώλοις προσεκύνουν οἱ Χριστιανοί. ιζ΄: Περὶ τῶν βλασφημούντων, ὅτι μέχρι Κων ιη'. ῎Εκθεσις ὀρθοδόξου πίστεως περὶ Τριάδος. εθ'. Περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως Χριστοῦ. κ'. Περὶ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν τῶν δύο φύσεων ἑνώσεως, καὶ τῆς ἐν ταῖς ποιότησι διαφοράς. κα'. Κατὰ Νεστορίου καὶ Εὐτυχους. κ. Περὶ ἑνώσεως ἀσυγχύτου, καὶ διαιρέσεως ἀχωρίστου, καὶ ἐνεργειῶν καὶ θελημάτων. κγ'. Περὶ τοῦ δεῖν προσκυνεῖν τὴν εἰκόνα Χριστοῦ, κατὰ σέβας, οὐ μὴν κατὰ λατρείαν. κδ'. Περὶ τῶν λεγόντων ειδώλοις προσκεκυνηκέναι τοὺς Χριστιανούς. κε'. Τί ἂν εἴποιεν θρηνοῦντες ἑαυτοὺς οἱ παραπεπτωκότες ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς ἀναπαλαίσαντες πάλιν εἰς μετάνοιαν. κς'. Ὅπως τὰ ἱερὰ σύμβολα ἐπάτησαν, καὶ τὰ τῆς μυσταγωγίας διεφαύλισαν λόγια. και. "Οτι βλασφημούντες δοξάζουσι Κωνσταντίνου ῥύσασθαι αὐτοὺς εἰδωλολατρείας, καὶ Χριστὸς οὐδὲν ὠφελήσαι δεδύνηται, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ αἴτιος ἐγένετο. κη'. "Οτι οὐδὲ Χριστιανοὶ ἀξιοί εἰσι καλεῖσθαι, μὴ ὅτι γε ἐπίσκοποι. κθ'. Καθαίρεσις καὶ ἀποβολὴ κανονικὴ καὶ ἔννο μος τῶν παραβάντων ἐπισκόπων καὶ ἱερέων. λ. Περὶ διαφορᾶς εἰδώλων καὶ εἰκόνων.
col. 833–834page 413 of 529
PG 100:833κα'. Απόδειξις εναργής προσκυνήσεως εἰκόνος Χριστοῦ, καὶ παράδειγμα σφραγίδος ἐξ ἀρχετύπου. λβ'. Περὶ τῶν φησάντων εἰδώλοις προσκεκυνηκέναι. λγ. Περὶ τῶν τολμησάντων ὀνομάσαι τὴν εἰκόνα Χριστοῦ εἴδωλον. ... Θαυματουργήσαντος ἐν τῇ μάθοῳ καὶ ἀνα δολαίφ αὐτοῦ. π. Οτι ὁ Μαμωνάς τοὺς μοναχοὺς γυναιξί συν εζεύγνυε. πα. Περὶ εὐσεβῶν βασιλέων ἐν εὐθηνίᾳ καὶ που λυχρονία βιωσάντων. πβ΄. Ὅτι ἀπὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας, ἡ ἐκκλησίᾳ τοὺς ἀρχαίους θεσμούς καὶ ὅρους ἀπαρατρώτους κατείχε, μέχρι τοῦ ἀποστάτου Μαμωνά. πγ. Ὅτι οὐ βασιλικόν, ἀλλ᾽ Ἰουδαϊκὸν τὸ κακούργημα τῆς αἱρέσεως. πδ'. Ὅτι ἐξ Ἰουδαίων καὶ Σαρακηνῶν ἐνέσκηψεν ἡ ἀποστασία αὕτη εἰς Λέοντα καὶ Κωνσταντῖνον τοὺς Χριστοδιώκτας βασιλεῖς. ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΟΣ ΜΙΚΡΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΘΟΛΙΚΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΣΕΠΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΠΑΛΙΝ ΝΕΟΥ ΣΧΙΣΜΑΤΟΣ (α). α. Ἐπειδὴ ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία ἐν τῷ θε μελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν ἀσφαλῶς καὶ ἐρηρεισμένως έστηκεν, ὄντος ἀκρογωνιαίου λίθου Χριστοῦ τοῦ ἀληθοῦς Θεοῦ ἡμῶν, καὶ πᾶσι τοῖς ἱε ροῖς καὶ θείοις δόγμασι κεκόσμηται καὶ κεκαλλώπισται, καὶ οὐδαμῶς οὐδεμία ἀπολογία ἢ ἀντιλογία περὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ὀρθῆς καὶ ἀμωμήτου πίστεως μικρός, σχήματος σχίσματος,
col. 835–836page 414 of 529
Apologeticus Minor pro Sacris Imaginibus
PG 100:835Λ καὶ λατρεία; ἐν αὐτῇ ὑπάρχει διὰ τοῦτο περί ΙΙ, ώδύς, καιρὸς τοκετοῦ, κατέτρυχεν, κατά επόνει, — κατόπιν, κατόπισθεν, κατοπίσω, ἀπαραίτητα, ἐπιτατικὰ ἃ οὐδεὶ; δύνα ται φυγείν, καθεῖναι, γίως. χαλάσει, προείλετο, ἠγάπησεν, θέλησεν, κατηφείας, στυγνότητος, - τίς άρα, θαυμαστικώς και πνευματικώς, οὐχ ὑποκριτικής ἀνάγνωθι, — ὦ τᾶν, ὦ σὺ ἑταῖρε, ὦ μα κάρε· λέγεται δὲ καὶ ἐπὶ εἰρωνείας, τεύξις, ἀποτυχία, - Ιύλι, ὅτε, ὥσπες, τῶν νῦν κενολογουμένων παρά τινων τῶν τοῦ ἱερα τικοῦ λόγου ἀπαλλοτριωσάντων ἑαυτοὺς τοῦ κοινοῦ τῆς Ἐκκλησίας σώματος τοῖς ἐρωτῶσι τὴν ἀπολογίαν ταύτην, ἢν τὰ ὑποτεταγμένα φέρει, προτίθεται. β'. Ὅτι μὲν οὖν ἐξ ἀρχῆς καὶ ἄνωθεν ἔκ τε ἀποστολικῆς καὶ Πατρικῆς παραδόσεως, ἡ τῶν σεπτῶν εἰδ κόνων ὕπαρξίς τε καὶ προσκύνησις μέχρι τοῦ δεύρο ἦλθε, κηρύσσουσι καὶ μαρτυροῦσιν αἵ τε ἀρχαῖαι Εκκλησίαι καὶ τὰ ἱερὰ σκεύη, παρά τε βασιλέων εὐ σεβῶν καὶ ἑτέρων φιλοχρίστων κατασκευασθέντα, ὅτι ἐν τόποις ἱεροῖς καὶ σεβασμίοις κατετάχθησαν του μετὰ τῶν λοιπῶν ἱερῶν προσκυνεῖσθαι· σαφέστατον δὲ τούτων καὶ ἀψευδέστατον μαρτύριον τὰ ἐν ταῖς σωλίαις τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου μετά των τιμίων σταυρῶν συγκείμενα· οὐ γὰρ ἑτέρῳ τρόπῳ ἐν τού τοις ἀνετέθησαν, εἰ μὴ προσκυνήσεως ἕνεκεν· ἔτι δὲ καὶ τὰ ἐν τοῖς ἁγίοις θυρίοις καὶ πυλῶσιν Ἱεροὶ; τῷ αὐτῷ τρόπῳ τετυπωμένα· συνίστησι δὲ τὴν τούτων προσκύνησιν καὶ τὰ ἐν τοῖς κανόσι τῆς ἁγίας ς' συνόδου, σεπτήν γραφὴν ταῦτα διαγορεύοντα (ε)· ἔτι δὲ καὶ ἕτεραι ἁγίων Πατέρων περὶ αὐτῶν συγγραφα!. γ'. "Οθεν καὶ ἐν τοῖς προλαβοῦσι χρόνοις εὑρη χώς τὰς αὐτὰς ἱερὰς εἰκόνας προσκυνουμένας ὁ τότε βι σιλεύσας Λέων, ὁ πατὴρ Κωνσταντίνου, ὁ καὶ κατά τῆς οἰκονομίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ μανείς, ταύ τας επειράθη καταστρέψαι· διὸ καὶ τὸν ἐν ὁσίᾳ τῇ μνήμῃ Γερμανὸν τὸν ἀρχιερέα ταύτης τῆς βασιλίδος πόλεως τοῦ ἱερατικοῦ ἀξιώματος ἐξήλασεν, ὡς ἀνα τιπίπτοντα τῷ κακοδόξῳ αὐτοῦ φρονήματι· καὶ εξ τις ἀκριβέστερον περὶ τούτων μαθεῖν ἐθέλει, ένα τυγχανέτω τοῖς συγγράμμασι τοῦ αὐτοῦ ἐσιωτάτου ἀρχιερέως (α)· οὕτω σαλευομένην τὴν Ἐκκλησίαν ὁ δυσσεβὴς Κωνσταντίνο; καταλαβών, σφοδρότερον πνεύσας κατὰ τῶν ὀρθῶν ἡμῶν δογμάτων, και μήτε ἱερέως ἐν τῇ βασιλευούση πόλει τυγχάνοντος (ήδη γὰρ καὶ ᾿Αναστάσιος ὁ μετὰ τὸν ὅσιον Γερμανών Ιερατεύσας, ἐτελεύτησεν), μήτε πρεσβυτέρας Ρώ μης ἀρχιερέα προσκαλεσάμενος, μήτε ἑτέρου θρό καθάπερ, ἀφασίαν, ἀγωνίαν, ατόπημα, ἀπρεπές, ἐδαιδείην (δε δίειν,) ἐφοβήθην, — ἀποιχομένου, παρερχομένου, ἀπερχομένου σεπταί, ι. Γ. τὸ πρωτό βλητον τῶν ἀποστόλων ἔδος,
col. 837–838page 415 of 529
PG 100:837νου τοῦ οιουδήποτε κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν κανόνα, τῷ οἰκείῳ δυσσεβεῖ θελήματι ἑπόμενος, μᾶλλον δὲ τυραννικῇ ἀλαζονείᾳ χρώμενος, καὶ τοῦ θείου νόμου καταφρονήσας, διὰ τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἀναιδῶς συναθροισθέντων ἀνιέρων ἱερέων, ὅσον ἦν ἐπ' αὐτῷ, τὴν τούτων καταστροφὴν κατειργάσατο, τολμήσας ο ἄθεος εἰδωλολάτρας τοὺς Χριστιανοὺς ἀποκαλέσαι καὶ δογματίσας ἐν τῷ ὄρῳ τοῦ τοιούτου ἀνιέρου ἐ θροίσματος μὴ προσκυνεῖσθαι τοῦ λοιποῦ ἱερὰς εἰκόνας, μήτε ὅλως κατασκευάζεσθαι· καὶ ἐπειδὴ τὸ κακὸν ἀρχῆθεν οὐκ ἔστη ἐφ᾽ ἑαυτῷ, ἐπηκολούθησε καὶ τὰ ἐξ ἀσεβείας δόγματα· τάς τε γὰρ πρεσβείας τῶν ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας ἐξέβαλε, καὶ ἅγια λείψανα καὶ βίβλους ἱερὰς πλείστας κατέκαυσε, καὶ τοὺς μὴ καταδεχομένους τοῦτο τὸ ἄθεον δόγμα διωγμοῖς καὶ αἰκίαις καὶ βασάνοις πολλαῖς ἐτιμωρήσατο. δ'. Εἰ δὲ δεῖ καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων περὶ τούτων πιστώσασθαι, μαρτυροῦσι καὶ αἱ χρήσεις αἱ λεγόμεναι Ἐπιφανίου· καὶ γὰρ ἐκεῖ ὁ Ἐπιφάνιος, ὡς προσκυνουμένας αὐτὰς παρὰ τῶν Χριστιανῶν ὁρῶν, ἐπειρᾶτο τὴν τούτων ἀναίρεσιν ποιήσασθαι ὅπερ οὔτε ἐν τοῖς χρόνοις ἐκείνοις εὐσεβεῖς βασιλεῖς, πρὸς εἰς τὸ γράμμα δοκεῖ φέρεσθαι τὸν περὶ τῆς καταστροφῆς αὐτῶν λόγον ἐδέξαντο, ὡς δηλοῦσιν απ τε ὑπ' αὐτῶν κτισθεῖσαι ἐκκλησίαι, καὶ τὰ ἱερὰ εἰ κονίσματα τυγχάνοντα· πρὸς τούτοις καὶ αἱ ἐν Κύ πρῳ ἐκκλησίαι βοῶσιν (;), ὅτι οἱ τοιοῦτοι λόγοι οὐκ ἠκούσθησαν πώποτε· ἀλλ' οὐδὲ οἱ ἐκ τῆς Κυπρίας νήσου ὁρμώμενοι, ὧν ἐστιν ὁ ἐν ἁγίοις Παῦλος, ο γεγονώς τῶν ἐνταῦθα ἀρχιερεὺς καὶ Κωνσταντίνος ἡ γεγονώς κατὰ τὴν αὐτὴν νῆσον ἀρχιεπίσκοπος, ἄνδρες σοφοὶ καὶ ἐλλόγιμοι, καὶ τὰ δόγματα που ἁγίου Επιφανίου τοῦ τῆς νήσου προεδρεύσαντος ἐπιστάμενοι, οὐκ ἐνέσχοντο τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς εἶναι τὰς χρήσεις, ἃς ἐν τῷ ψευδοσυλλόγῳ οἱ συναθροισθέντες αὐτῷ προσήγαγον· ἐν τούτοις ὁ Θεὸς μὴ ἀρεσκόμενος, εὐδόκησεν ἐπιτελεσθῆναι τὴν ἐν Νικαία τὸ δεύτερον ζ᾽ ἁγίαν καὶ οἰκουμενικήν σύνοδον, ἧς ἡ κάταρξις κατὰ λόγον καὶ ἐκκλησιαστικὴν ἀκολουθίαν γέγονε παρὰ ἀρχιερέων τὸ τηνικαῦτα κινηθεῖσα Παῦλος γὰρ ὁ προῤῥηθεὶς ἀρχιερεὺς τοῦ Βυζαντίου ὁρῶν ὅτι οἱ ἀρχιερεῖς, οἵ τε τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης πρωτόβλητον. Αι τοῦ πρω τοκλήτου, πρωτόκλητον, που τοῦ πρωτοκλήτου. πρωτόβλητον πρωτόκλητον τοῦ πρωτοκλήτου κορυφαίου, Πέτρου; πρωτόκλητος πρωτόβλη τον πρωτόκλητον, Δι. εί
col. 839–840page 416 of 529
PG 100:839Α καὶ τῶν λοιπῶν θρόνων ἀπεσχισμένοι ἦταν ἐκ τῆς πος ὑμῶν εἶναι οὐ δύναμαι· τούτων λαληθέντων μετ' νάτου (Κ). κατ' αὐτὸν ἀρχιερωσύνης, ἀναθέμασι καὶ καθαιρέσεσι καθυποβάλλοντες, παρητήσατο τὸ τῆς ἱέρωσύνης ἀξίωμα· καὶ πρῶτον μὲν τοῖς τε βασιλεῦσι παῤῥησίᾳ ἐντυχὼν ἐλάλησε, ὡς πολλοὶ τῶν ἔτι περιόντων αυτόπται γενόμενοι μαρτυροῦσιν, ὅτι καὶ ἕως τοῦ νῦν οὐκ ὀρθὴν συνείδησιν ἔχων διετέλουν· ἄρτι δὲ πᾶσιν ὑμῖν διαγορεύω τῆς αἱρέσεως ἐπικρατούσης, ἀναθεματιζόμενος ὑπὸ τῶν λοιπῶν θρόνων, ἐπίσκο ὀλίγον τῇ νόσῳ συνεχόμενος, ἐπιλαβόμενος τοῦ θα ε΄. Μετὰ τοῦτον οὖν ὁ ἐν ἁγίᾳ τῇ μνήμῃ Ταράσιος προτραπεὶς εἰς τὸν ἱερατικὸν θρόνον ἐνέστη, τοῖς τε βασιλεῦσι τότε καὶ τῇ συγκλήτῳ καὶ παντὶ τῷ λαῷ τῆς πόλεως λέγων, ὅτι Εἰ μὴ πληροφορίαν λάξω τοῦ γεγέσθαι σύνοδον οἰκουμενικὴν συνευρισκομένων ήδη καὶ τῶν λοιπῶν θρόνων, ἵνα τὸ καινοτομηθὲν σφάλμα. ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ διορθωθῇ, εἰς τὴν ἱερωσύνην έμαυτὸν οὐκ ἐπιδίδωμι· καὶ παρὰ πάντων τὰ τῆς πληρο ρίας δεξάμενος οὕτω προεχειρίσθη ἀρχιερεύς (0 καὶ Θεοῦ συνεργείᾳ εἰς πέρας ἐκβέβηκε, καὶ σύνοδος ἐννόμως καὶ κανονικῶς ἐτελέσθη, συνευρεθέντων και τοποτηρητῶν, καὶ γραμμάτων συνοδικῶν τῶν ἐν τοῖς λοιποῖς θρόνοις τὴν ἀρχιερωσύνην κεκτημένων· καὶ ὄρος ἀπὸ συνάδου ἐδέχθη (ί*) παρά τε οἰκουμένῃ πάσι, ἐν ᾧ καὶ οἱ βασιλεύοντες σύμψηφοι γεγόνασι καὶ τὸν τοιοῦτον ὄρον οὐ χρὴ περιεργάζεσθαι· καθάπερ γάρ αἱ λοιπαὶ οἰκουμενικαὶ ἓξ ἅγιαι σύνοδοι ὄρους ο κείους ἐξέθεντο, καὶ οὐδεὶς περὶ τούτων ἀντέπεσε· καὶ οἱ κατὰ καιροὺς γὰρ βασιλεύοντες ταῖς ψήφοις τῶν ἱερέων ἑπόμενοι, καὶ ἀπεδέξαντο καὶ ἐκράτυναν καὶ οὐδεὶς τῶν ὀρθοδοξούντων μετὰ τὴν ἐκφώνησιν [εἰς] ἀμφισβήτησιν κατέστη, ἀλλ᾽ ὡς ἐκ Πνεύματος ἁγίου σφραγισθέντων τῶν ἐκφωνηθέντων πάντες οἱ Χριστιανοὶ ἐδέξαντο, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς εἰρημένης ζ' συνόδου ἐπηκολούθησεν, καὶ ὡς ἐκ θείας χάριτος δ ὄρος αὐτῆς ἐκδοθεὶς ἀπόδεκτος γέγονεν ἐν πᾶσιν τοῖς πέρασιν· ἄλλως τε δὲ καὶ ἀρχαίαν καὶ προϋπάρχουσαν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ παράδοσιν ἀνεκαίνισε καὶ ἐκράτυνε, καὶ ἴδιον οὐδὲν ἐκαινοτόμησεν· ἕνεκεν τούτου ἀναμφισβήτητος κατὰ πάντα τρόπον ὁ κατ' αὐτὴν ὄρος φυ λάττεσθαι παρὰ τῶν Χριστιανῶν δικαίως ὀφείλεται (m). ς'. Ταύτης οὖν τῆς ἱερᾶς συνόδου αἰσίως καὶ θεο πρεπῶς τελεσθείσης, οι μετὰ ταῦτα εἰς ἱερωσύνης ἀξίωμα προχειρισθέντες, τῷ ὑπ' αὐτὴν ἐκτεθέντι ἄρῳ στέργοντες ιδιοχείρως κατὰ τὴν παραδεδομένην ἀρχῆθεν συνήθειαν τῇ Ἐκκλησίᾳ, τοὺς οἰκείους σταυ ροὺς προτάξαντες (κ) ὑπέγραψαν· ὧν εἰσι καὶ νῦν οἱ ἑαυτοὺς τοῦ τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος ἀποῤ ρήξαντες καὶ ἀπαλλοτριώσαντες καὶ τοῖς ἐν τῇ αὐτῇ
col. 841–842page 417 of 529
PG 100:841συνόδῳ ἀναθεματισμοῖς ἑαυτοὺς καθυποβάλλοντες • ἔχει δὲ τὰ ἐκτεθέντα οὕτως· « Πιστεύοντες εἰς ἕνα Θεὸν τὸν ἐν Τριάδι ὑμνούμενον, τὰς ἁγίας εἰκόνας ἀσπαζόμεθα· καὶ οἱ μὴ οὕτως ἔχοντες, ἀνάθεμα ἔστωσαν· καὶ οἱ μὴ οὕτως φρονοῦντες, πόῤῥω τῆς Ἐκκλησίας ἐκδιωχθήτωσαν· ἡμεῖς τῇ ἀρχαία θεσμοθεσία ἐπακολουθοῦμεν· ἡμεῖς τοὺς θεσμούς τῶν Πατέ ρων φυλαττόμεθα· ἡμεῖς τοὺς παρατιθέντας ἢ ἀφαιροῦντας, ἐκ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἀναθεματίζομεν· ἡμεῖς τοὺς μὴ οὕτως ἔχοντας τῷ ἀναθέματι και θυποβάλλομεν· τοῖς ἐκλαμβάνουσι τὰς παρὰ τὰς θείας Γραφὰς ῥήσεις τὰς κατὰ τῶν εἰδώλων εἰς τὰς σεπτὰς εἰκόνας, ἀνάθεμα· τοῖς ἀποκαλοῦσι τὰς ἱερὰς εἰκόνας εἴδωλα, ἀνάθεμα, ἀνάθεμα (ο). Ταῦτα οἱ ἀρτίως ἑαυ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀποσχίσαντες καθωμολόγησαν διὰ τῶν οἰκείων ὑπογραφῶν· καὶ εἰ ἀρνοῦνται τὴν ὁμο- Β λογίαν αὐτῶν, τοὺς ἰδιοχείρους αὐτῶν σταυρούς πα τοῦσι, καὶ τοῖς προκειμένοις ἀναθέμασιν ἑαυτοὺς καθ υποβάλλουσι, καὶ οὐδαμῶς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ίστανται· ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ δόγμα τῆς πίστεως ἐν ᾧ ἐχειροτονήθησαν ηρνήσαντο, ἀνάγκη αὐτοὺς καὶ τὴν χειροτονίαν ἀρνήσασθαι, καὶ εἶναι καθῃρημένους, ὡς ἑτεροδιδασκαλοῦντας· καὶ διὰ τοῦτο οὐ χρὴ αὐτοὺς εἰς διαλέξεις ἢ εἰς ἀντιλογίας πρὸς ἱερατικὸν ἄνδρα ἔρχεσθαι (p)· ἢ γὰρ συζητῶν μετ' αὐτῶν περὶ δογμάτων ἐκκλησιαστικών, τοῖς αὐτοῖς ἀναθέματι ἐπι τὸν περιβάλλει. Αὔξει δὲ αὐτῶν τὸ ἔγκλημα, καὶ μείζων ή κατάκρισις γίνεται, ὅτι οὐ νεωστὶ ἐπιγνόντες τὰ ζητούμενα, ἀλλ᾽ ἐκ πλείονος χρόνου πρᾶγμα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ κεκυρωμένον ιδόντες καὶ ὑπογράψαν της, ἑκουσίως ἑαυτοὺς τῇ παρανομίᾳ ἐπέρριψαν. C καὶ ταῦτα διδάσκαλοι τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων χρηματίσαντες, καὶ ἐν τῇ τοιαύτῃ διδαχῇ χρονίσαντες· καὶ ἑτέρως δὲ καθῃρημένοι τυγχάνουσι παρὰ τῶν θείων κανόνων, ὡς παρασυναγωγὰς ποιοῦντες, καὶ τὰς βασιλικὰς ἀκοὰς διολοῦντε; (q) · τέλεον δὲ αὐτ τοὺς ἀποκλείει τῆς πρὸς ἐκκλησιαστικοὺς ἄνδρας ὁμιλίας, καὶ τοῦ ἱερατικοῦ συλλόγου ἐκβάλλει, καὶ ἕτερα μέν τινα, ἐξαιρέτως δὲ τὰ ἐν τῇ ἁγίᾳ οἰκουμενικὴ ς' συνόδῳ ἐγκείμενα, καθὼς ἐμφαίνεται ἐν τῇ συνοδικῇ ἐπιστολῇ ᾿Αγάθωνος πάπα τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης (σ)· ἔχει γὰρ ὧδε « Οστις ποτὲ τῶν ἱερέων τὰ ἐν τῇ ὁμολογία τῆς ἡμετέρας μετριότητος περιεχόμενα ἅμα ἡμῖν εἰλικρινῶς κηρύσσειν ἐπιθυμήσει, περὶ τῇ ἡμετέρᾳ ἀποστολικῇ πίστει, ὡς ὁμόφρονας, ὡς συνιερεῖς, ὡς συλλειτουργοὺς, ὡς τῆς αὐτῆς πίστεως, καὶ ἵνα ἁπλῶς εἴπωμεν, ὡς πνευματικούς ἀδελφοὺς καὶ συνεπισκόπους ἡμῶν δεχόμεθα· τοὺς δὲ ταῦτα συνομολογεῖν μὴ θέλοντας, ὡς ἐχθροὺς τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς ὁμολογίας, ενόχους εἶναι κρίνομεν τῆς αἰωνίας κατακρίσεως· οὔτε δὲ τοὺς τοιούτους ποτὲ ἐν τῷ συλλόγῳ τῆς ἡμετέρας με παραβῆναι ἡμᾶς τις ἐξ αὐτῶν ὑπολάβοι, ὅπερ προ τριότητος, εἰ μὴ διορθωθέντας, ἀναδεξόμεθα· μηδὲ ελάβομεν παρὰ τῶν προηγησαμένων ἡμᾶς. »
col. 843–844page 418 of 529
PG 100:843" ζ'. Μείζονι δὲ αὐτοὺς καταδίκῃ δεσμίους, καὶ θείας ὀργῆς ἐνόχους καθίστησι, καὶ οὐδὲ μετανοίας ἢ σωτηρίας ἀξίους γενέσθαι ἀποφαίνει καὶ τὰ παρὰ τοῦ Ἰωάννου τοῦ τῆς οἰκουμένης λαμπτῆρος, καὶ τὸν τῆς βασιλίδος κοσμήσαντος θρόνου τοῦ Χρυσοστόμου ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τῆς πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῆς τοῦ θείου ἀποστόλου Παύλου πρώην λεγόμενα, περιέχοντα οὕτως (5)· Οὐδὲν οὕτως Ἐκκλησίαν δυνήσεται διαιρεῖν, ὡς φιλαρχία· οὐδὲν οὕτως παροξύνει τὸν Θεὸν, ὡς τὸ Ἐκκλησίαν διαιρεθῆναι κἂν μυρία ὦμεν ἐργασάμενοι καλὰ, τῶν τὸ σῶμα αὐτοῦ διατεμόντων οὐκ ἐλάττονα δώσομεν δίκην οἱ τὸ πλήρωμα κατατεμόντες τὸ ἐκκλησιαστικόν· ἐκεῖνο μὲν γὰρ ἐπὶ κέρδει τῆς οἰκουμένης ἐγένετο, καὶ εἰ μὴ ἀπὸ διανοίας τοιαύτης· τοῦτο δὲ οὐδὲν οὐδαμῶς τὸ χρήσιμον ἔχει, ἀλλὰ βλάβην πολλήν· ταῦτά μοι οὐχὶ πρὸς τοὺς ἄρχοντας εἴρηται μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἀρχομένους. ᾿Ανήρ δέ τις ἅγιος εἶπέ τι δοκοῦν εἶναι τολμηρὸν, πλὴν ἀλλ᾽ ὅμως ἐφθέγξατο οὐδὲ μαρτυρίου αἷμα ταύτην φησὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐξε αλείφειν· εἰπὲ γάρ μοι, τίνος ἕνεκεν μαρτυρεῖς ; οὐ διὰ τὴν δόξαν τοῦ Χριστοῦ; πῶς τὴν Ἐκκλησίαν πορθεῖς, ὑπὲρ ἧς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ προήκατο ὁ Χρι στός; Ακουε ταῦτα Παύλου λέγοντος ὅτι οὐκ εἰμὶ ἄξιος καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπόρθουν αὐτήν. Οὐκ ἔστιν αὕτη ἐλάσσων ἡ βλάβη τῆς παρ' ἐχθρῶν, ἀλλὰ πολὺ μείζων· ἐκείνη μὲν γὰρ καὶ λαμπροτέραν εργάζεται, αὕτη δὲ ταύτην καὶ παρὰ τοῖς ἐχθροῖς καταισχύνει, ὅταν ὑπὸ τῶν ἰδίων τέκνων πολεμεῖται· μέγα γὰρ δεῖγμα ἀπάτης εἶναι παρ᾽ αὐτοῖς τὸ τοὺς γεννηθέντας ἐν αὐτῇ καὶ τραφέντας καὶ τὰ ἀπόῤῥητα αὐτῆς μεμαθηκότας, ἀκρίτους » τούτους μεταβαλλομένους, ἐξαίφνης τὰ τῶν ἐχθρῶν αὐτὴν διατίθεσθαι ταῦτά μοι πρὸς τοὺς ἀδιαφόρως διδόντας ἑαυτοὺς τοῖς σχίζουσι τὴν Ἐκκλησίαν. » Καὶ ταῦτα μὲν ὁ διδάσκαλος. η'. Εἰ δὲ ὁμολογοῦσιν εἰδωλολατρῆσαι πρὸ τοῦ παρὄντος καιροῦ, ὡς εἰδωλολάτραι κρινέσθωσαν, καὶ ἔστωσαν κατηχούμενοι, καὶ μετὰ Χριστιανῶν μὴ μιγνύσθωσαν· ἀρκέσει γὰρ αὐτοῖς καὶ τοῦτο εἰ μετ ταμεληθεῖεν ἐφ' οἷς ἀβούλως ἐμελέτησαν τε καὶ ἔπραξαν· ὥσπερ εἰ μὴ τὰ κατ' αὐτοὺς οἰκονομηθῆς ναι, καὶ τὴν μετάνοιαν αὐτῶν παρὰ τῇ Ἐκκλησίας δεχθῆναι· εἰ δὲ διαμένουσιν ἐν τῇ αὐτῇ αἱρέσει, καὶ ἴσως καὶ ἑτέρους τινὸς ἀμαθεστέρους καὶ ἁπλουστέο ρους δυνηθῶσιν ἀποβουκολῆσαι, καν οχλαγωγήσωσι καὶ πλῆθος συνάγωσιν, ἔξω τῶν ἱερῶν τῆς ἐκκλησίας περιβόλων εἰσίν· εἰ δὲ καὶ πάνυ ὀλίγοι ἐν τῇ ὀρθοδοξίᾳ καὶ εὐσεβείᾳ διαμείνωσιν, οὗτοί εἰσιν Ἐκκλησία, καὶ τὸ κῦρος καὶ ἡ προστασία των ἐκκλησιαστικῶν θεσμῶν ἐν αὐτοῖς κείται· κἂν κΑΧΟ ΝΟΤ.Ε. (α)
col. 845–846page 419 of 529
PG 100:845παθῆσαι αὐτοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας δεήσοι· ὅπερ ἐστὶν εἰς καύχημα αιώνιον, καὶ ψυχικῆς σωτηρίας πρόξενον· ὅτι οὐδὲ συζητήσεις περὶ τῶν ἱερῶν εἰκή νων ποιεῖσθαι δεῖ· οὐ γὰρ προσφάτως ἀνεφύη τὸ περὶ αὐτῶν δόγμα, ἀλλ' ἐκ πλείονος χρόνου ζητη θέν, τὴν κύρωσιν παρὰ τῆς συνόδου ἔλαβε· καὶ πᾶν γὰρ ζήτημα δογματικὸν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ ἀναφυὲν, μετὰ ζήτησιν συνοδικὴν καὶ ἐκφώνησιν πέπαυται, ἀμφιβολίαν δὲ τὴν οἰανοῦν οὐκ ἐπιδέχεται οὕτως γὰρ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων καὶ οἰκουμενικῶν συνόδων γέγονε. θ'. Περὶ δὲ τῶν ἀσεβῶς δογματισθέντων παρὰ τοῦ Κωνσταντίνου, καλῶς ἔχειν δοκεῖ μὴ ἐξεῖναι ἐκκλησιαστικῷ ἀνθρώπῳ εἰς ἐξέτασιν καὶ δοκιμασίαν αὐτ τοῦ ἔρχεσθαι· τῶν γὰρ ἐν τοῖς ἀνοσίοις συγγράμμασιν αὐτοῦ ἐμφερομένων χρήσεων, τὰς μὲν τῶν αἱρε τικῶν οὖσας, παντελῶς ἀποπέμπεσθαι· τὰς δὲ οὐκ εὐαγῶς ὑπ' αὐτοῦ νοηθείσας, ἀπράκτους καὶ ἀργὰς ἀποφαίνειν· ἐὰν δὲ ἐκ τούτων τῶν χρήσεων, τινὰ βιβλία πρακτικὰ εὑρέθησαν περὶ εἰκόνων τι διαγορεύοντα, διὰ τὴν εἰς τὸν εὐσεβέστατον βασιλέα ἡμῶν πληροφορίαν, δέχεσθαι ταῦτα ὁ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ ἐπιλύεσθαι· εἰ δὲ οὐκ ἐξαρκέσει τὰ τῆς πληροφορίας διὰ τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἱερατικῶν ἀνδρῶν, οὗτοι τῷ ἐκκλησιαστικῷ ἔθει καὶ κανόνι επερειδόμενοι, σύνοδον οἰκουμενικὴν ἀποκαλοῦνται· ὥστε τοὺς τῶν λοιπῶν θρόνων ἀρχιερεῖς καὶ ἱερεῖς ἐπὶ τῇ τῶν τοιού των βιβλίων ἐξετάσει καὶ δοκιμασίᾳ, καὶ τὰ δοκοῦντα ἐπινεύσει τοῦ θείου Πνεύματος περὶ αὐτῶν ἐκφωνηθῆναι· ὅτι ἀναγκαίως καὶ νῦν φυλάττονται καὶ κρατοῦνται οἱ τῆς ἁγίας ς' συνόδου κανόνες, οὓς ἀφ' οὗ χάριτι τοῦ θείου Πνεύματος ἐξεφωνήθησαν, ἡ Ἐκκλησία παραλαβοῦσα δι' αὐτῶν τὰ τῶν ἱερέων μετέρχεται κρίματα· ὑπὲρ γὰρ τὰ ἑκατὸν εἴκοσι ἑτή (ι) ἐν αὐτῇ διαπρέπουσιν οἱ τοιοῦτοι κανόνες, ὡς εἰ μὴ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐχρημάτιζον, πλείστην ὅσην ζημίαν ὑπέμενεν, οὐκ ὀλίγων σφαλμάτων ἐν τῇ ἱερωσύνῃ ἀνευθύνων διαμενόντων· καὶ τὸ ἀξιόχρεων τῶν ἐκθεμένων αὐτοὺς τό τε πλῆθος καὶ τὸ ἀξιόπιστον τῶν προσώπων πᾶσι Χριστιανοῖς ἐμφανές καθ ίσταται· οἵ τε γὰρ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἱερώ τατοι πατριάρχαι, καὶ ἕτεροι ἕως τῶν διακοσίων καὶ τεσσαράκοντα ἐπισκόπων, οἰκείους κανόνας ἐκφωνήσαντες διὰ τῶν οἰκείων ὑπογραφῶν δηλοῦνται· οἷς σύμψηφος και συνεργὸς γεγονὼς ὁ τηνικαῦτα βασιλεὺς Ἰουστινιανὸς ", καὶ αὐτὸς περὶ τὴν εὐκλε καὶ ἀμώμητον ἡμῶν θρησκείαν εὐσεβῶν, διὰ τῆς ἰδίας υπογραφῆς δείκνυται. ι. Πῶς οὖν [ού] βλάσφημον, καὶ παράνομον, τὴν τοσαύτην τῶν ἱερέων πληθὺν μὴ ἀποδέχεσθαι, καὶ ἀντὶ ἑνὸς ἱστορικοῦ λογίζεσθαι; τὰ γὰρ πρὸ αὐτῆς γεγονότα ἱστοροῦντες λέγουσιν, ὅτι σεπταὶ ὑπῆρχον αἱ εἰκόνες, καὶ ὅτι Χριστιανοὶ κατησπάζοντο αὐτάς οὐ γὰρ ἴδιον τότε τύπον παρέδωκαν, ἀλλὰ τὰ ἱστο εὐσεβῶς. ταύτην. ς
col. 847–848page 420 of 529
PG 100:847ρούμενα καὶ ἐξωγραφημένα καθορῶντες περὶ αὐτῶν ἐξεφώνησαν, οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς χάριτος πλατυσμὸν καὶ προτίμησιν· καὶ ἐμφα νίζουσι τοῦτο οἱ προάγοντες θρόνοι, καὶ οἱ κατ' αὐ τοὺς βασιλεῖς καὶ ἱερεῖς ὁμοίως δοξάζοντες· εἰ δὲ λέγουσι τινες κενοφωνοῦντες, ὅτι μετὰ χρόνους τινὰς τῆς ἔκτης συνόδου γέγονεν ἡ τῶν κανόνων τούτων ἐκφώνησις, οὐδεὶς περὶ τοῦτο τῆς Ἐκκλησίας λόγος διαπίπτει· οὐδὲ γὰρ ὁ ἐν τῷ μεταξύ χρόνος κωλύει αὐτοὺς καλεῖσθαι κανόνας τῆς ἕκτης συνόδου· τὸ γὰρ αἴτιον τῆς τούτων ἀθροίσεως γέγονεν, ἐπειδὴ οὔτε ἡ ἁγία ε' σύνοδος, οὔτε αὐτὴ ἡ ς' κανόνας ἐξέθεντο διὰ τοῦτο χρησίμως καὶ ἀναγκαίως συνήχθησαν, καὶ τούτους ἐξεφώνησαν, πρὸς κοινὸν τῆς Ἐκκλησίας ὄφελος· οὐδὲν δὲ οὔτε τῷ ἀριθμῷ οὔτε τῇ ἀξίᾳ ἐλλείπουσι, ἀλλὰ πλεονάζουσιν· ἐν γὰρ τῇ δ' ἁγίᾳ συνόδῳ περὶ τοὺς ἑκατὸν ἑβδομήκοντα ὑπῆρχον Πατέρες, ἐν δὲ τῇ τῶν κανόνων εκθέσει, διακόσιοι τεσσαράκοντα. ια΄. Ὅτι καὶ περὶ τῆς προσκυνήσεως τῶν ἱερῶν εἰκόνων χρήσεις πολλαὶ προσηνέχθησαν τῷ εὐσεβεῖ ἡμῶν βασιλεῖ τῶν ἁγίων Πατέρων, δι' ὧν ἔδει τὴν πληροφορίαν πᾶσι τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἀνενδοίαστον γενέσθαι, ὧν τὰ ὁλόκληρα βιβλία ή σύνοδος είχεν, ὡς οἱ τῶν εὑρεθέντων ἐν αὐτῇ περιόντες σὺν τῇ ἀληθείᾳ μαρτυροῦσιν. "Οτι δὲ ὁ Παμφίλου Ευσέβιος ἐν πολλοῖς συγγράμμασιν αὐτοῦ δείκνυται Αρειανὸς γνήσιος, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐπιστολῇ αὐτοῦ (ν), ἐν ᾗ τὴν τῶν ἱερῶν εἰκόνων ἀπαγόρευσιν ποιεῖται, εὑρίσκεται σαφῶς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δεύτερον λέ γειν Θεὸν καὶ κτίσμα καὶ ὑπηρέτην τοῦ Πατρός ὡσαύτως δὲ καὶ τὴν ἀνθρωπίνην μορφήν, ἣν ἔλαβεν ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνακεκρᾶσθαι τῇ κατ' αὐτὸν θεότητι, καὶ μεταβεβλῆσθαι ὅλην δι' ὅλου δοξάζει· ἅπερ εἰσὶν ἐναντία παντάπασιν, τῷ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας φρονήματι· φαίνεται δὲ καὶ μετὰ χρόνους τινὰς τοῦ θανάτου αὐτοῦ παρά τίνων Πατέρων συνοδικῶς (τ) ὡς Ἀρειανὸς τῆς Ἐκκλησίας ἐκβαλλόμενος, μετὰ ἑτέρων ὁμοίως απ ρετικῶν, ἐπιτιμηθέντων καὶ τῶν τὰς μνήμας αὐτῶν ἐπιτελούντων. Κρινάτω οὖν πᾶς Χριστιανός τῶν ὀρθοδοξούντων εἰ δεκτός ἐστιν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ οὗτος τὰς τοιαύτας βλασφημίας κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἐκχέων· εἰ δέ τι καὶ ἐπαι νεῖται, καθάπερ Ωριγένης καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἔξω τῆς Ἐκκλησίας ὄντων· τούτων οὕτως ἐχόντων, οὐ δεὶς τῶν εὖ φρονούντων οὔτε ἀπορίαν καταψηφιείται τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε ἔγκλημα καὶ ἁμάρτημα ἐπὶ τὰς κεφαλὰς τῶν ἑαυτοὺς ἑκουσίως τῆς Ἐκκλησίας ἀποσχιζόντων· εἰ Θεοῦ συγχωρήσει ἐπιμένοι τὰ τῆς διαστάσεως κατὰ τὸν ἑαυτοῦ θεσμὸν καὶ κανόνα· ὡς δ' ἀνωτέρω ἐλέχθη, σύνοδον οἰκουμενικὴν ἐπικαλεῖται ἡ Ἐκκλησία πρὸς τὸ πᾶσαν φιλονεικίαν ἐκποδὼν
col. 849–850page 421 of 529
PG 100:849ΕΤΕΡΑ ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ. Τὸν ἕνα Χριστὸν ὁμολογοῦμεν ἀόρατον καὶ ὁρατόν, Α ἀκατάληπτον καὶ καταληπτὸν, ἀπερίγραπτον καὶ περιγραπτὸν, ἀπαθῆ τε καὶ παθητὸν, ἄγραπτον καὶ γραπτόν· καὶ ἀναθεματίζομεν τοὺς ἐναντίον φρο νοῦντας, ὁμόφρονας καὶ συνίστορας, ὑφ' ὧν ὁ τῆς θείας Ενανθρωπήσεως λόγος κατὰ φαντασίαν γεγονέναι καὶ δόκησιν ἐδοξάζετο· διὰ τῆς ἀναιρέσεως τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐναναιρουμένης καὶ τῆς ἀληθεστάτης αὐτοῦ καὶ θεοφόρου σαρκὸς καὶ μορφῆς· διχῶς γὰρ νοούμενον πᾶν τὸ μηδαμῶς εἰκονίζεσθαι πεφυκός, ἢ ὡς μὴ ὂν, ἢ ὡς ἂν μὲν, ἥκιστα δὲ καταλαμβανόμενον, ὡς ἀόρατόν τε καὶ κρύφιον, ὁπότερον ἄν τις ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ πάντων ἡμῶν Θεοῦ καὶ Σωτῆρος δοξάσει, οὐκ ἀσεβὴς φωραθήσεται προδηλότατον; Τὸ μὲν γὰρ, τὸ μὴ γεγονέναι κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπον τὸν Ἐμμανουήλ διαδεί- Β κνυσι· τὸ δὲ, γεγονέναι μεν, ἐξεστηκέναι δὲ τῶν ἀνθρωπίνων ιδιοτήτων, καὶ τὴν προσληφθεῖσαν ἀποβαλέσθαι σάρκα, καὶ πρὸς τὴν θείαν ἀκαταληψίαν, πάντη τε καὶ αὖθις ἀναδραμεῖν· ὅπερ ἀλλό τριόν ἐστι πασῶν τῶν θεοπνεύστων Γραφών, αἳ καὶ πάλιν αὐτὸν ἐληλυθέναι (φασι] κριτὴν δηλονότι τῶν ὅλων κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως θεαθησόμενον, ὃν τρόπον ἐθεάθη τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ ἀποστόλοις εἰς οὐρανοὺς ἀναλαμβανόμενος· τῆς δὲ Μανιχαϊκῆς δόξης καὶ δυσσεβείας τὸ τοιοῦτόν ἐστιν ἀνάμεστον φρενοβλαβοῦς· καὶ περὶ αὐτοῦ τὸ τοῦ θείου Δαβὶδ προσφθέγγεται λόγιον τὸ φάσκον, Ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ, τὴν ἀποβολὴν καὶ ἀπό θεσιν αἰνιττόμενον τοῦ Κυριακοῦ δηλαδὴ καὶ θεοφόρου σώματος. γενέσθαι, καὶ τὴν εἰρήνην χάριτι καὶ εὐδοκίᾳ Θεοῦ βραβευθῆναι ἐν αὐτῇ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
col. 851–852page 422 of 529
Demonstratio altera de Sanctis ImaginibusCanones Aliquot
PG 100:851ΤΩΝ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΙΝΕΣ. Α΄. Ὅτι δεῖ νηστεύειν τοὺς μοναχοὺς τῇ Τετράδι τῆς Τυροφάγου, καὶ τῇ Παρασκευῇ. Καὶ μετὰ τὴν τῶν Προηγιασμένων ἀπόλυσιν ἐσθίειν τυρὸν, ὅπου ἂν εὑρεθῶσιν. Ανατρέπει δὲ ὁ κανὼν οὗτος του Ἰακὼς τὸ δόγμα, καὶ τὴν τῶν Τετραδιτών αἵρεσιν. Β'. "Οτι οὐ δεῖ ὁδοιπορεῖν ἄνευ ἀνάγκης ἢ βίας ἐν Κυριακή. Γ'. Τὴν ἀποκάλυψιν τοῦ Παύλου, καὶ τὰ λεγόμενα βροντολόγια, καὶ σεληνοδρόμια, ή καλανδολόγια, οὐ χρὴ δέχεσθαι· βέβηλα γὰρ πάντα. Δ'. Τὴν ἀποκάλυψιν Εσδρα καὶ Ζωσιμᾶ, καὶ τὰ δύο μαρτύρια τοῦ ἁγίου Γεωργίου καὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων Κηρύκου καὶ Ἰουλίττης, καὶ τὴν βίβλον Μάρκου καὶ διαδόχου & οὐ χρὴ δέχεσθαι. Απόβλητα γὰρ, καὶ οὐ δεκτά. Ε΄. Τοὺς ὄντας ἐν ἐπιτιμίοις μοναχούς χρή συν εσθίειν καὶ συνεύχεσθαι. Μετέχειν δὲ καὶ εὐλογίας, ήγουν κατακλαστοῦ, ἅμα τῇ αὐτῶν ἐξομολογήσει. Γ'. Χρὴ δέχεσθαι τὰς εὐποιίας τῶν ἀδιαθέτως τε λευτώντων τὰς ὑπὲρ αὐτῶν γινομένας, είγε καὶ ζῶντες ἄρα προθέσεως εἶχον τοῦ οὕτω ταύτας τε λεσθῆναι. Ζ΄. Ἐάν τις ἀσθενὴς ᾖ, καὶ ἐπιζητῇ τὸ ἅγιον βάπτισμα, ἢ τὸ ἅγιον σχῆμα, χρὴ διδόναι ἀνυπερθέτως, καὶ μὴ κωλύειν τὴν χάριν. Η΄. Εάν τις ἐν ἀσωτίᾳ ἔζησε μέχρις ἐτῶν εἴκοσι, καὶ ἐπέκεινα, εἶτα μετὰ ταῦτα φανῇ ποιῶν ἔργα ἀρετῆς, οὐ χρὴ αὐτὸν χειροτονεῖσθαι. Τὸ γὰρ ἱερὸν [ ἀμόλυντον. Θ'. Οτι οὐ δεῖ ἐργάζεσθαι τὴν ἑβδομάδα τῆς διακαινεσίμου », οὐδὲ τῷ Σαββάτῳ ὁ τῆς ἀπολυτίμου ψάλλειν τὸν ἄμωμον 4, οὐδὲ τὰς πέμπτας φυλάττειν. Ι΄. Ο δίγαμος οὐ στεφανοῦται, ἀλλ᾽ ἕξει ἐπιτίμιον τὸ μὴ μεταλαβεῖν τῶν ἀχράντων μυστηρίων έτη δύο. ΙΑ'. Ὁ τρίγαμος ἐπιτιμάσθω ἔτη πέντε, καὶ οὕτω δεχθήτω. • Διαδόχου. » Διακαινησίμου,
col. 853–854page 423 of 529
Appendix ad canones
PG 100:85311. Ο χειρισάμενος τὸν ἑαυτοῦ πατέρα, καὶ Α ἀποκτείνας ἑκουσίως, τὰ τοῦ φόνου ἐπιτίμια τελέ σε: ἔτη τριάκοντα πέντε. ΙΓ΄. Κατά περίστασιν καὶ μοναχὸς λιτός βαπτίζει, ὡσαύτως καὶ διάκονος κατά περίστασιν βαπτίζει. ΙΔ'. Ἐὰν κατὰ ἄγνοιαν πληθυνθῇ ἀντιμίνσιον, οὐ μολύνεται. Ὁ γὰρ ἁγιασμό; ἐν αὐτῷ ἐστι. Τὸ γὰρ ἱερὸν, μιαρὸν οὐ γίνεται. ΙΕ΄. Οἱ ἀπὸ παλλακίδος και πορνείας καὶ ἀπὸ δια γάμων καὶ ἀπὸ τριγαμίας τικτόμενοι παῖδες, ἐὰν φανῶσιν ἀρετὰς ἔχοντες, καὶ εἰσὶν ἄξιοι ἱερωσύνης, χειροτονείσθωσαν. 15. Χρὴ τὰ ἀβάπτιστα νήπια, ἐὰν εὑρεθῇ τις εἰς τόπον μὴ ὄντος ἱερέως, βαπτισθῆναι. Εἰ βαπτίσει δὲ καὶ ὁ ἴδιος πατὴρ, ἢ οιοσδήποτε ἄνθρωπος, μόνον ἵνα ἐστὶ Χριστιανός, οὐκ ἔστιν ἁμαρτία. ΙΖ΄. Οτι οὐ χρὴ μεταδιδόναι τοῖς λαμβάνουσι τίχον, ἢ συνεσθίειν αὐτοῖς, ἐπιμένουσι τῇ παρανομίᾳ.
col. 855–856page 424 of 529
PG 100:855Α ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ, ΚΑΝΟΝΕΣ Ἐκ τῶν ἐκκλησιαστικῶν αὐτοῦ διατάξεων καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἁγίων Πατέρων. • * αι. πλυνθῇ ἀντιμήτιον. ε' αι. σκευοφυλακείου. 323.) Α'. Ἐὰν κατὰ ἄγνοιαν πλυθῇ ἀντιμίνσιον °, οὐκ ἀποτίθεται τὸν ἁγιασμὸν, οὐδὲ βέβηλον γίνεται. Β'. Ο δίγαμος οὐ στεφανοῦνται· ἀλλὰ καὶ ἐπιτιμᾶται μὴ μεταλαβεῖν τῶν ἀχράντων μυστηρίων ἔτη δύο· ὁ δὲ τρίγαμος ἔτη πέντε. Γ'. Ὁ ἐξ ἀνάγκης ἐπ' ὀλίγον χρόνον ἐν τῷ νάρθηκι τῆς Ἐκκλησίας καταμονὴν ποιησάμενος, οὐ κατακρίνεται· ἐὰν δὲ χρονίσῃ, αὐτὸς μὲν μετ' ἐπι τιμίων ἐκβληθήσεται, ὁ δὲ ναὸς ἀπολήψεται τὰ οἰκεῖα. Δ΄. Τῶν ἀδιαθέτως τελευτώντων, χρὴ δέχεσθα. τὰς ὑπὲρ αὐτῶν γινομένας εὐποιίας· εἴγε καὶ ζῶντες πρόθεσιν εἶχον τοῦ οὕτω ταύτας τελεσθῆναι. Ε΄. Ἐὰν φθάσῃ ὁ Εὐαγγελισμὸς τῇ μεγάλη Πέμπτῃ, ἢ τῇ μεγάλη Παρασκευῇ, οὐχ ἁμαρτάνομεν οἴνου τηνικαῦτα μεταλαμβάνοντες καὶ ἰχθύων. Γ΄. Ὁ ἔχων εὐχὴν ἡγουμένου πρεσβύτερος ων, χειροτονεῖ ἀναγνώστην καὶ ὑποδιάκονον ἐν τῇ ἰδια μονῇ. Ζ΄. Ἐάν τις ἐν ἀσωτίᾳ ἔζησε μέχρις ἐτῶν εἴκοσι, ἢ καὶ ἐπέκεινα, εἶτα φανῇ ποιῶν ἔργα ἀρετῆς, οὐ χρὴ αὐτὸν χειροτονεῖσθαι. Τὸ γὰρ ἱερὸν ἀμόλυντον εἶναι δεῖ. Η΄. Οἱ ἀπὸ παλλακίδος ή διγάμων ή τριγάμων τικτόμενοι παῖδες, ἐὰν ἄξιον ἱερωσύνης ἐπιδείξωνται βίον, χειροτονούνται. Θ΄. Δεῖ μεταδιδόναι τῆς θείας κοινωνίας τῷ ἀσθε νοῦντι, ἀποθανεῖν κινδυνεύοντι, κἂν μετὰ τὸ γεύ σασθαι βρώσεως. Ι. Χρὴ χάριν ἀσπασμοῦ κλίνειν γόνυ ἐν Κυριακῇ, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ Πεντηκοστῇ· οὐ μὴν τὰς ἐξ ἔθους του νυκλισίας ποιεῖν. ΙΔ'. Οὐχ ἁμαρτάνει τις ὑπὲρ τριῶν ἀνθρώπων μίαν προσκομίζων προσφορὰν, ἢ μίαν ἅπτων κανδήλαν. ΙΒ'. Οτι οὐ χρὴ σφραγῖδα ποιεῖν ἐν τῇ εὐχῇ τοῦ Σκευοφυλακίου °, ἐπὶ τὸ ἅγιον ποτήριον. ΙΓ'. "Οτι οὐ χρὴ ἄνευ θερμοῦ λειτουργῆσαι πρεσβύτερον, εἰ μὴ κατὰ πολλὴν περίστασιν, καὶ εἰ ού δαμῶς εὑρίσκεται θερμόν. ΙΔ΄. Τὸν ἀθετήσαντα μοναχὸν τὸ σχῆμα, καὶ πά λιν ἐπιστρέψαντα, δεῖ πάλιν ἐνδύειν αὐτὸν ἣν ἀπὸ εδύσατο μοναχικὴν στολήν, χωρὶς τῶν τεταγμένων εὐχῶν. ΙΕ΄. Δεῖ τὰς μοναζούσας εἰσιέναι εἰς τὸ ἅγιον θυ σιαστήριον, καὶ ἅπτειν κηρὸν καὶ κανδήλαν, καὶ κοσμεῖν αὐτὸ καὶ σαροῦν. ΙϚ'. Οὐ χρὴ τοὺς μοναχοὺς τῇ μεγάλη Παρα σκευῇ ' ἔργα γεωργικὰ μετιέναι, καὶ προφάσει τού των εἰς οἶνον καταλύειν καὶ ἔλαιον. Ταῦτα γὰρ γαστριμαργίας εἰσὶν ἐπιτηδεύματα. αι. τεσσαρακοστή.
col. 857–858page 425 of 529
PG 100:857ΙΖ΄. Διὰ τρεῖς αἰτίας ἡγεῖται τῷ μοναχῷ τῆς Α ἰδίας ἀναχωρεῖν μονῆς· ἐὰν ᾖ ὁ ἡγούμενος αἱρετι κό;· ἐὰν εἴσοδος γυναικῶν εἰς τὴν μονὴν γίνηται· καὶ ἐὰν παιδία κοσμικὰ ἐν τῷ κοινοβίῳ μανθάνωσιν. ΙΗ'. Ατοπον γὰρ τὰ ἐν τῇ μονῇ πραττόμενα, δι' αὐτῶν δημοσιεύεσθαι. ΙΘ'. Τοὺς ὄντας ἐν ἐπιτιμίοις μοναχούς, χρή συνεσθίειν τοῖς λοιποῖς καὶ συνεύχεσθαι· μετέχειν δὲ καὶ εὐλογίας, ήτοι κατακλαστοῦ, ἅμα τῇ αὐτῶν εξομολογήσει. Κ'. Τῇ τῶν ἁγίων ἀποστόλων νηστείᾳ, καὶ τῇ τοῦ ἁγίου Φιλίππου, χρὴ τοὺς ἐν τῇ μονῇ καθημένους μοναχούς, τετράδος καὶ παρασκευῆς ἅπαξ πρὸς ἑσπέραν σιτεῖσθαι· τοὺς δὲ ἐργαζομένους, μετὰ τὴν ἕκτην γεύεσθαι ὥραν, καὶ ἑσπέρας δειπνεῖν. ΚΑ'. Εάν φθαρῇ μονάστρια ὑπὸ βαρβάρων ἀτάκτων ἀνδρῶν, καὶ ἦν ὁ προτοῦ βίος αὐτῆς ἄμεμ πτος, εἰς τεσσαράκοντα ἡμέρας ἐπιτιμᾶτα: · εἰ δὲ ὁ πρώην αὐτῆς βίος μεμολυσμένος ἦν, τὸ τῆς μοι χείας ἐπιτίμιον ἐκπληροί. ΚΒ'. Ο τὸ μοναχικὸν ἐνδὺς σχῆμα, φόβων στρα τείας ἢ ἄλλῃ τινὶ πανουργία, ὡς δῆθεν τούτου καταγελῶν, καὶ τοῦτο μετὰ τὴν ἀνάγκην ἢ τὴν ὑπόκρισιν ἀποθέμενος, εἰς τεσσαρακοστὰς τρεῖς ἡμε ρῶν ἐπιτιμᾶται, καὶ οὕτω τῇ ἁγία πρόσεισι και νωνία. ΚΓ'. Μοναχοῦ πρεσβυτέρου νέου μοναστρίαις ὑπο ηρετοῦντος, καὶ μεταδιδόντος αὐταῖς, οὐ χρὴ κοινωνεῖν ἐξ αὐτοῦ. ΚΔ'. Ὅτι οὐ χρὴ τὸν ἡγούμενον τὸ κουκούλιον τοῦ μαθητοῦ ἐκβάλλειν, καὶ διώκειν αὐτόν. ΚΕ΄. Τὸν ἀθετήσαντα τὸ ἅγιον σχῆμα, καὶ μὴ διορθούμενον, οὐ χρὴ ὑπὸ στέγην ἄγειν, ἢ χαίρειν λέγειν αὐτῷ. ΚϚ'. Ἐάν τις ἀσθενὴς ᾖ, καὶ ἐπιζητῇ τὸ ἅγιον βάπτισμα, ἢ τὸ ἅγιον σχῆμα, χρὴ διδόναι ανυπερθέτως, καὶ μὴ κωλύειν τὴν χάριν. ΚΖ'. "Οτι οὐ χρὴ λειτουργῆσαι πρεσβύτερον μου ναχὸν ἄνευ μανδύου. ΚΗ'. Τοὺς ἄδηλα πταίσματα εξομολογουμένους, τῆς μὲν κοινωνίας ἀπείργειν δεῖ τὸν δεχόμενον τὴν ἐκείνων ἐξομολόγησιν· εἰς δὲ τὴν ἐκκλησίαν αὐτοὺς εἰσέρχεσθαι μή κωλύειν, μηδὲ θριαμβεύειν τὰ κατ' αὐτούς· ἀλλ' ἐπιεικῶς τούτους νουθετείν, τῇ μετα- D νοίᾳ προσανέχειν καὶ προσευχῇ· καὶ οἰκονομεῖν τὰ προσήκοντα τούτοις ἐπιτίμια, κατὰ τὴν ἑκάστου προαίρεσιν. ΚΘ'. Μοιχοὶ καὶ κτηνοβάται καὶ ἀνδροφόνοι, καὶ οἱ τοιοῦτοι, ἐὰν οἴκοθεν τὴν ἰδίαν ἐξομολογήσωνται ἀνομίαν, ἄδηλον τοῖς πολλοῖς ἔτι τυγχάνουσαν, τῆς κοινωνίας μὲν κεκώλυνται 6, καὶ τὰ ἐπιτίμια δέχονται· εἰς τὴν ἐκκλησίαν δὲ εἰσερχόμενοι, ἵστανται μέχρι τῆς τῶν κατηχουμένων εὐχῆς· ἐὰν δὲ δῆλα τὰ τούτων ὦσι πταίσματα, τότε λοιπὸν κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν θεσμὸν ἐκπληροῦσι τὰ ἐπιτίμια. β αι. κωλύονται.
PG 100:859Λ'. Ἐὰν ἐξομολογήσηται λαϊκὸς τὰ ἑαυτοῦ σφάλματα ἐκ προαιρέσεως, δύναται ποιῆσαι οἰκονομίαν ὁ δεχόμενος. ΛΑ'. Κατ' ἐπιτροπὴν τοῦ ἐπισκόπου ποιεῖ σταυρο πήγιον καὶ πρεσβύτερος. ΛΒ'. Ὅτι οὐ χρὴ μεταδιδόναι τοῖς λαμβάνουσι τόκον, ἢ συνεσθίειν αὐτοῖς, ἐπιμένουσι τῇ παρανομία. ΑΓ. Δεῖ νηστεύειν τους μοναχοὺς τῇ Τετράδι τῆς τυροφάγου, καὶ τῇ Παρασκευῇ · καὶ μετὰ τὴν Προηγιασμένων ἀπόλυσιν ἐσθίειν τυρὸν 1, ἔπη ἢ ἂν ἐπι χωριάζωσιν· εἰς ἀνατροπὴν τοῦ δόγματος τοῦ Ἰαν κώβου, καὶ τῆς τῶν Τετραδιτών αἱρέσεως. ΛΔ'. Εἴ τις παλλακήν κεκτημένος, οὐ βούλεται 1 καταλιπεῖν αὐτήν, ἢ εὐλογηθῆναι καὶ μετὰ ἱερολογίας ἔχειν, οὐ χρὴ δέχεσθαι τὰ παρ' αὐτοῦ προσφερόμενα τῇ ἐκκλησίᾳ, ἧς τοὺς θείους θεσμοὺς διὰ τῶν ἔργων καταφρονῶν ἐνυβρίζει. ΛΕ'. Ἐὰν μοναχὸς τὸ ἅγιον ἀποθέμενος σχῆμα κρεωφαγήσῃ καὶ γυναῖκα λάβῃ, δεῖ μὴ ἐπιστρέφοντα τοῦτον, ἀναθέματι καθυποβληθῆναι, καὶ ἄκοντα τὰ μοναχικὰ ἐνδυθῆναι, καὶ μοναστηρίῳ ἐγκατακλεισθῆναι. ΑϚ'. Οὐ δεῖ τὸν ἅπαξ πορνεύσαντα χειροτονεῖσθαι, εἰ καὶ τοῦ πάθους ἀπέστη· φησὶ γὰρ ὁ μέγας Βασ σίλειος, « Εἰ καὶ νεκροὺς ἀνιστᾷ ὁ τοιοῦτος, ἱερεὺς οὐ γενήσεται κ.ο ΛΖ΄. Ο Απόστολος λέγων, Εἴ τις ἀδελφοὺς ἀνο μαζόμενος ᾖ πόρνος, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν, οὐχ ὃν ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα εἶδε τα πορνεύοντα λέγειν δοκεῖ, ἀλλὰ τὸν ὀνομαζόμενον, ἤτοι πᾶσι γινωσκόμενον· τὰ γὰρ ἀναισχύντως πλημμελούμενα, πλείονα τὴν τιμωρίαν ἐφέλκεται. ΕΚ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ Τοῦ παναγιωτάτου Νικηφόρου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως καὶ οἰκουμενικοῦ, ἐκ τῶν ἐκκλησιαστικῶν τούτου συντάξεων. Καν. Α'. Τὰς ἐκκλησίας τὰς ὑπὸ αἱρετικῶν ἐνθρονιασθείσας, παρακελευόμεθα ὡς εἰς κοινὸν οἶκον κατὰ ἀνάγκην εἰσιέναι καὶ ψάλλειν, πήξαντας ἐν μέσῳ σταυρόν· ἐν δὲ τῷ θυσιαστηρίῳ, μήτε εἰσέρχεσθαι, μήτε θυμιᾷν, μήτε εὐχὴν ἐπιτελεῖν, μήτε κανδήλαν ἢ λύχνον ἄπτειν. Γ'. Ὅτι δεῖ τὸν ἀθετοῦντα μοναχὸν τὸ ἅγιον σχῆμα, καὶ πάλιν ἐπιστρέφοντα, κατηχεῖσθαι ὑπὸ * αι. κοσμικός. 1 al. τυρὸν καὶ ὡΣ. i al. όπου. τῶν ἀδελφῶν τὰ δέοντα, ἀλλ' οὐχὶ ἐκ τῶν κατηχήσεων, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἐξ ὧν ἐπιχορηγείται ὑπὸ τοῦ Κυρίου λόγων· καὶ ψάλλειν τὸν κατανυκτικὸν κανόνα τοῦ πλαγίου ἤχου · καὶ τιθέναι τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ ὑποκάτω τῆς ἁγίας τραπέζης, ὡς ἐπὶ τοῦ σχήματος · καὶ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς λειτουργίας κουρεύειν αὐτὸν τὸν ἡγούμενον· καὶ ἐνδύειν τὸ σχῆμα μηδὲν ἐκφωνοῦντα. Θ'. Τὸν μὴ νηστεύοντα Τετράδα καὶ Παρασκευὴν ἱερέα, οὐ χρὴ κοινωνεῖν ἐξ αὐτοῦ, κἂν δοκῇ ὀρθό δοξος εἶναι τὸ γὰρ ἐκ μέρους εὐσεβεῖν, καὶ ἐκ μέρους κοινοῦσθαι, βέβηλον. * αι. γίνεται ει γένηται. 1 ab est ab al. τα αι. οἶδε.
col. 861–862page 427 of 529
PG 100:861Ἐὰν γυνὴ γεννήσῃ, καὶ ἔστιν ἐν χινδύνῳ τὸ παῖς δίον, ἀπὸ ἡμερῶν τριῶν ἢ τοῖντε " τὸ μὲν παιδίον φυτισθήτω, ἄλλη ὃὲ γυνὴ βεύατισμένη χαὶ χαθαρὰ Ὑὰ ἀντιμίνοια, ἔνθα ἂν χρεία γένηται τούτων, ἀκωλύτως παραπέμπονται, καὶ οὐ περιγράφονται ἐν τῇδε τῇ ἐνορίᾳ ἢ ἐκείνῃ, ἀλλὰ καὶ ὑπερόρια γίνονται, καθὰ καὶ τὸ θεῖον μύρον. Καλοῦνται δὲ οὕτως, ὡς ἀντεπρύόσωπα καὶ ἀντίτυπα τῶν πολλῶν μίνσων, πῶν χκαταρτιζόντων τὴν ἁγίαν καὶ Δεσποτιχὴν τράπεζαν. Κυρίως ὃὲ ἐπ’ ἐκείναις τῶν τρατιεξῶν τίθενταῖς ὃς γαυιέρωσις οὔχ ἡγίασεν, ἢ Ὃ ιδ' τοῦ πατριάρχου Νικηφόρου. Δεῖ τὰς μοναζούσας εἰσιέναι εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστὴρον, καὶ ἄτετειν χηρὸν καὶ χανδήλας, καὶ κοσμεῖν τὸν ναῦν " κατὰ περίστασιν καὶ μοναχὸς λιτὸς ϑαπιτίζει, Ὡσαύτως καὶ διάχονο;, Καὶ λαϊκὸς δὲ, ἐὰν εὑρεθῇ εἰς τόπον, κὴ ὄντος ἱερέω;. 1’. “Ὅτι δεῖ τοὺς ἐργαζομένους μοναχοὺς τῇ ἁγίᾳ Ὑεοσαραχοστῇ τὴν Ὁ ὥραν γεύσασῃα! ἄρτου βραχέος, καὶ τῇ ἑσπέρᾳ δεισινεῖν, 12’. "θτι οὐ χρὴ ἐν τῇ ἁγίᾳ Τετσαρακοστῇ τοὺς βοναχοὺς ἐργασίαν ποιεῖν, χαὶ προφάσει τοῦ ἔργου, καταλύειν εἰς οἶνον καὶ ἔλαιον " ταῦτα γὰρ γασεριμαρχίας ἐπινηδεύρατα, θ΄. Πόσα κεφάλαια ἐχθάλλουσι τὸν μοναχὸν ἀπὸ τῆς μονῆς ; Πρῶτον μὲν, εἰ ἔστιν ὁ ἡγούμενος αἷρττιχός τ δεύτερον, εἰ ἔστιν εἴσοδος γυναικῶν ἐν τῇ μονξ᾽ τὸ ὃὲ τρίτον, ἐὰν παιδία μαγθάνωσι κοσμικὰ ἐν τῷ κοινοθίῳ " ἄτοπον γὰρ τοῦτο, τὸ δημοσιεύεσύαι τὰ ἐν τῇ μονῇ κυλῶς πραττόμενα " ὥς φητι τὸ Εὐαγγέλιον - δὴ σαϊπίσητε ἔμπροσθεν ὑμῶν, ὅταν εὖ ποιῆτε. ΚΘ'. Τὴν Ἱεσσαρακοστὴν τῶν ἁγίων ᾿Αποστόλων, ἢ τοι τὴν νήστιμον αὐτῶν, χρὴ νηστεύειν, Τετράδι καὶ Πιαρχσκευῇ, τοὺς ἐργαζομένους, ἕως ὥρας ἕκτης, καὶ οὕτως γεύεσθαι, χαὶ τὴν 0' ὥραν ἀριστῶν " ὡσαύτως δὲ ναὶ τοῦ ἁγίου Ψιλέτπον, ὥραν ἕκτην γούξαθαι, καὶ ἐσπέρας δειπνεῖν " τοὺς δὲ ἐν τῇ μονῇ, ἅπαξ ἕω; ἑσπέρας. πα΄. Ἐὰν πρεσδύτερός ἔστιν, ἢ διάκονος, ἢ ἂναἸνώστης καθῃρημένος, καὶ εὑρεθῇ μοναχὸς, εὐλογεῖ τὴν τράττεζαν. Ξ΄. Ἐδν τις ἀθττήσῃ τὸ ἅγιον σχῆμα, καὶ οὐ ξιορθοῦται, τὴν δὲ ὀρθοβοξίαν κρατῇ, οὐ χρὴ τὸν ποιοῦτον ὑπὸ στέγην ἄγειν, οὔτε συνεσθίειν, ἢ χαίρξιν λέγειν. ; Τοῦ πατριάρχου Νικηφόρου. Ὁ δημοσίου κλοπῆς ἑαλωκὼς περὶ τὰ χαφαλαιώδη κλέμματα, οὐχ ἱερᾶται " ἀλλὰ καὶ ὁ ἱερωθεὶς, καὶ τῷ τοιούτῳ περιπεσὼν, χαθαιρεῖται.
col. 863–864page 428 of 529
Breviarium HistoricumEpistola nuncupatoria
PG 100:863θηλάσει αὐτό· ἡ δὲ μήτηρ αὐτοῦ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὸν κοιτώνα, εἰς ὃν τὸ παιδίον ἀνάκειται, μέχρι τῶν με ἡμερῶν, ἕως ἂν καθαρθῇ τελείως, καὶ λάβῃ εὐχὴν παρὰ τοῦ ἱερέως, μήτε μὴν ἅψηται το σύνολον αὐτοῦ. Ἐὰν τελεία γυνή γενομένη Χριστιανὴ μετὰ μίαν ἢ δύο, ἢ ὅσας δήποτε ἡμέρας μέχρι τῶν ἑπτὰ, ἴδη τὰ ἔθιμα αὐτῇ, ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῆς κοινωνήσει. Εἰς δὲ τὴν ἐκκλησίαν οὐ μὴ εἰσέλθῃ, ἕως οὗ καθαρισθῇ. Νικηφόρου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Οτι δεῖ νηστεύειν τοὺς μοναχοὺς τῇ Τετράδι τῆς τυροφάγου καὶ τῇ Παρασκευῇ, καὶ μετὰ τὴν τῶν Προηγιασμένων ἀπόλυσιν ἐσθίειν τυρόν, ὅπου ἂν εὑρεθῶσιν. ᾿Ανατρέπει δὲ καὶ οὗτος ὁ κανὼν τοῦ Ἰακώβου τὸ δόγμα καὶ τὴν τῶν Τετραδιτών αίρεσιν.
col. 865–866page 429 of 529
PG 100:865Νικηφόρος ὁ ἀσηκρήτις μοναχός γεγονώς ἔτη θ'. Καὶ ἐξεβλήθη ὑπὸ τοῦ Μνησάρχου Σάμιος ἐπιγέγραπται τῷ νόμῳ, ὅστις ὁ νόμος οὐκ ἐᾷ τοῖς βιβλίοις ἐπιποιεῖν, ἀλλὰ βούλεται μένειν αὐτὰ ἐπὶ τῆς πρώτης χειρός, ὅπως ποτὲ ἔσχε τύχης ἢ τέχνης.
col. 867–868page 430 of 529

nituntur. Quo quidem nos partim indictionum, qnas duo illi posteriores ascribunt, exacta ratio, parumu annorum notæ velut manu deduxerunt. Sunt hi lunæ solisque cycli, ac paschatum et feriarum characte- rismi. Quorum methodus ut facilis est, sic incredibilem ac prope necessarium habet usum, ut historiæ munimentum ac temporum öyŋµ¤ dici merito possit. Ejusmodi enim sunt ut sine iis in annorum designa- tione plurimum aberres, imo etiam pugnantia secum minimeque cohærentia loquare; aut si tamen recie aliqua digesseris, in ea fortuito incurrisse, non certo animi judicio delegisse videare. Ac cum diversis ex initiis imperatorum in Fastis descripta sint tempora, nec ab eodem quo anni Juliani capite Græcorum indictiones annique repetantur, necesse est eumdem unum annum aliquid e duobus Julianis decerpere. Quod nisi annos illos, ad quos velut ad regulain quamdam historiam exigis, certis notis ac vestigiis distinxeris, nonne, ut paulo ante dixi, ariolari ac divinare sæpius oportebit? dici vix potest quoties hujus ex doctrinæ vel contemptu vel dissimulatione peccatum sit ab hominibus eruditis, ut vel eorum casus admonere nos debeat ut in tractandis antiquorum temporibus ad eum omnia veluti ad normam exigantur. Quod ne quis gratis a nobis affirmari putet, uno id in exemplo alterove periclitandum est, ex iis præ- sertim quæ cum instituto nostro necessario conjuneta sunt. Ac primum quod ad indictiones attinet, quibus hæc nostra ut et recentiores omnes Græcorum historiæ notatæ sunt, videamus quid de illarum epocha magnis illis atque omni doctrinæ genere refertis in Annalibus disputetur. Sic igitur anno Christi 562, Justiniani 36, scribit Barouius, omissis deinceps consulibus, qui nulli fere notantur, se indictionibus usurum ex methodo exemploque Cassiodori. In quo illud monendum, ait, quod etsi nume- ret Cassiodorus ab incarnatione, nos vero a natali Domini, unus idemque annus Domini est, cum novem tantum menses intercedant ab incarnationis tempore usque ad natalem ipsius diem, etc. Verum si a menso Septembri more majorum numerare cœperis indictiones, tunc fiet ut non eadem sit indictio anni ab incar- nutione numerati et ejus qui exorditur a sequenti natali Domini. Sæpe enim opus erit ut unius numero crescat annus a natali Domini notatus. Sicque hic ipse annus Domini quingentesimus sexagesimus secundus, sub consulatu Basilii vicies semel, indictionis decimæ ab incarnatione Domini, idem sit indictionis unde- cimæ a natalis tempore. Quamobrem cum hoc anno (Christi 562) indictio decima a Cassiodoro ponatur, undecima ponenda a nobis esset, ipsa incipiente a mense Septembri ejusdem anni quingentesimi secundi incarnationis Domini, qui deducitur usque ad vicesimam quintam mensis Martii anni hujus, a quo tempore postea sexagesimus tertius incipit numerari. Hæc ille perplexa sane ac prorsus inextricabilia. Qui annos Christi ab incarnatione putare instituunt, ii numerandi ab eo anno sumunt exordium qui æræ Christianæ primus est et cyclo notatur solis 9, luna: 2, indictione 4. Ita enim Cassiodorus ad annos ab incarnatione jubet addere 3, ut indictio cujusvis anni reperiatur. Igitur annus primus incarnationis notandus est indictione quarta, qua et æræ Christianæ primus signatur annus. Quod insuper ex decemnovennalį cyclo et Dominica paschalis die illius anni probatur, quam in exemplum methodi snæ idem Cassiodorus affert ; qui est annus Christi 562. Hunc enim annum duodecimum numerat cycli decemnovennalis, quo Pascha incidisse scribit in diem nonum Aprilis. Quæ omnes notæ confluunt in annum Christi 562, qui cyclum solis habuit 11, lunæ 12, indictionem 10. Littera Dominicalis A, neomenia paschalis Martii 22, quarta de- cima, Aprilis 4, feria tertia. Ergo Aprilis nono Dominica paschalis fuit. Igitur si annus æræ Christianæ quingentesimus sexagesimus secundus, præditus fuit cyclo solis 44, lunæ 12, indictionis 10, et primus annorum Christi notatur cyclo solis decimo, lunæ secundo, indi❤ ctionis quarto, et qui hunc proxime præcessit, cyclos habuit solis nonum, lunæ primum, indictionis tertium. Cum autem veteres computistæ annos Christi ab incarnatione numerarent, eamque conferrent in pri- mum annum æræ Christianæ, iidem natalem Christi post menses exactos novem imputabant eidem auno desinenti, Decembris vicesimo quinto; ut incarnatio in eumdem cuin natali Julianum annom caderet. At postea natalis Christi translatus est in annum antecedentem, qui proxime Christianam præcessit æram, ita ut anni Christi ab natali proficisci cœperint, quia primus octavo die post nata- lem iniit. Jam vero quod ad indictionem spectat, ca ex Orientalium instituto ab Septembri mense cœpit exor- dium; et qui hoc secuti sunt, quatuor ante mensibus indictionem putare cœperunt quam qui ab Kalendiş Januariis eam auspicati sunt: nunquam autem ab Septembri ineuntes illuin elegere Septembrem, qui nonus esset ab Kalendis Januariis, unde aliorum indictio processit. De quo vide quæ in undecimo libro de Doctrina temporum, c. 40, dixi. Quamobrem omnes illi qui a Septembri indictiones numerant, Christum ex vulgari computo incarnatum esse censent indictione tertia, natum vero indictione quarta. At veteres computistæ, qui anno primo æræ hodiernæ Christi incarnationem ac natalem pariter affigunt, incarnationi quartam indictionem assignant, natali quintam. Quod si ab Januario vel ab octavo Kal. Apriles indictionis initium repetant, incarnatum natumque dicunt vel indictione tertia, anno illo qui æræ Christianæ primum annum proxime præcessit, vel quarta, si in primum ipsum æræ Christianæ utrumque conjiciant. Ex his evidens est non recte illud usurpari, nos, qui ab natali numeramus annos Christi, in eumdem cum Cassiodoro qui ab incarnatione putat annum concurrere, si quidem Cassiodorus incarnationem Christi statuit in anno primo æræ Christianæ, indictione quarta ineunte, si ab octavo Kal. Aprilis com, putare indictiones instituit, nos autem in anno antecedente indictione labente tertia, si indictionum epocham defigimus in Kalendis Januariis aut in Martii die vicesima quinta.

col. 869–870page 431 of 529
Præfatio Petavii ad Lectorem
PG 100:869εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Ἰνδίκτου ἤτοι τοῦ νέου ἔτους. ἐφ' ὅλοις ἔτεσιν ὀκτὼ βιώσας, τυραννήσας. τῆς ἀποκρεωσίμου ἑορτῆς
col. 871–872page 432 of 529
PG 100:871τῆς παρεισβάσεως τῶν ἁγίων νηστειῶν sive τῆς ἀπο Εἰδέναι χρὴ ὅτι τῇ Τετράδι καὶ Παρασκευῇ τῆς τυροφάγου μετὰ τὴν δ' ἐσθίομεν τυρὸν πρώτην τῶν νηστειῶν ἤτοι τῆς ὀρθοδοξίας.
col. 873–874page 433 of 529

A. D. 615. Indict. 3, Heraclii sen. 5, post cos. 4, A Heraclii jun. 3. cyclo utrobique 9. Persæ Judæam in potestatem redigunt, Hieroso- lymam capiunt, sanctam ac vivificam crucem in Persidem transferunt Junio mense. Christianorum 90 millia perimunt, Zachariam patriarchain abducunt. Constantinus alter ex Martina nascitur et in Blachernis a Sergio baptizatur. A. D. 611, Indict. 4, Heraclii 6, post cos. 5, Hera- clii jun. 4, cyclo utrobique 9. Saes a Chosroe missus Ægyptum Alexandriam el Africam occupat. Inde ad Chalcedonem osque cum copiis profectus cum Heraclio paciscitur, ejusque legatos secum in Orientem ad Chosroen deducit. A quo miserrime necatur. S. Joannes 'Elsuwv anni hujus initio moritur. S. Anastasius Persa in Sais castris militans Christianam fidem amplectitur, indeque Hierosoly- main pergens monachum profitetur. A. D. 617, Indict. 5, Heraclii 7, post cos. 6, Hera- clii jun. 5. Heraclius junior Kal. Jan. inito consulatu Con- stantinum fratrem, Martinæ F., Cæsarem creat. Perse Carthaginem expugnant. A. D. 618, Indict. 6, Heraclii 8, post cos. 7, Hera- clii jun. 6. Legati ab Heraclio rursus ad Chosroen missi re infecta redeunt. Augusto mense Cpoli sportularum largitiones sub- latæ. Heraclius Persidem ferro animisque populatur, fugientemque Chosroen persequitur. In Albania de- murn hiemat. A. D. 624, Indict. 12, Heraclii 14, post cos. 13, Heraclii jun. 12. Ileraclius Sarbazanem et Sarablaneam Chosrois duces, necnon et Sainum tribus præliis superat: Inde hiemem in Albania traducit. A. D. 625, Indict. 13, Heraclii 15, post cos. 14, Ne- raclii jun. 13. Heraclius Martio mense per Syriam ad Tigrin pervenit. Inde datis ad Cpolitanos litteris cum Sar- baraza pugnat. Multa in eo prælio supra humanas vires strenue ac forfiter edidit. Superveniente nocte ac prælio dirempto Barbari fugiunt. A. D. 626, Indict. 14, Heraclii 16, post cos. 15, Heraclii jun. 14. Chosroes tot cladibus exacerbatus conscriptis ex omni hominum conditione copiis earum partem cum Sarbaraza duce Cpolin mittit, partem aliam Saino duci tradit et adversus Heraclium objicit. Avares a Sarbaraza sollicitati Cpolim obsident. Sed beatæ Virginis ope liberata urbe Barbari pene omnes interempti. Heraclius, qui trifariam exercitum diviserat, Turcorum auxilia contrahit. Qui eruptione in Per- sidem facta reversi postea ab Heraclio perhumani- ter excepti sunt. Saesa Theodore, Heraclii fratre, victus ex ægritu- A. D. 619, Indict. 7, Heraclii 9. post ejus cos. 8. C dine animi moritur. Heraclii jun. 7. Avares in Thraciam irrumpunt et illectum per spem impetrandæ pacis Heraclium circumveniunt. Chaganus cum ingenti præda revertitur. A. D. 620, Indict. 8, Heraclii 10, post ejus cos. I, Heraclii jun. 8. Cum Avaribus pax composita. Persæ Ancyram capiunt. A. D. 621, Indict. 9, Heraclii 9, post ejus cos. 9, Heraclii jun. 9. Heraclius ex Europa copias in Asiam transportal. A. D. 622, Indict. 10, Heraclii 13, post ejus cos. 9, Heraclii jun. 10. Sanctus Anastasius Persa martyrium obit in Persille. Heraclius celebrato Paschate Aprilis 4 in Orien- tem proficiscitur, relicta Bono patricio et Sergio Сpolitanæ urbis custodia. Inde cum Persarum ducibus in Armenia et Per- side pugnal. Appetente hieme exercitu per hiberna dimisso Cpolim revertitur. A. D. 623, Indict. 11, Heraclii 13, post cos. 12, Heraclii jun. 11. Heraclius Martio mense celebrato ad Nicomediam Paschate contra Persas cum Martina conjuge per- rexit, remissis Cpolim liberis. Sarbarus a Chosroe in Bithyniam missus e vesti- gio revocatur. PATROL. GR. C. Interim Sarbarazas Chalcedonem obsidere pergit. A. D. 627, Indict. 15, Heraclii 17, post cos. 16, raclii jun. 15, cyclo lunæ 1, solis 20. He- Chosroes Razatem ducem fortissimum adversus Heraclium mittit, qui cum Turcis in Persidem in- gressus ab iisdein deseritur, anno jam imperii in- choato 18 cum Indict. 1. Hinc regione omni longe lateque vastata, Decem- bris demum 12 die, Sabbato, Razatem cum exercitu suo funditus delet. Moxque fugientem Chosroen persequitur. A. D. 628, Indict. 1, Heraclii 18, post cos. 16, He- raclii jun. 16, cyclo solis 21, lunæ 2. Chosroes fugiens Merdasen filium spreto Siroe successorem designat. Ob id Siroe majore natu filio ac Persarum prin- cipibus conspirantibus captus ac miserabiliter occi- sus est Febr. 28 die. Siroes ab Heraclio pacem impetrat; qui litteras de rebus a se gestis ad S P Q C mittit. Eæ 15 Maii ipsa die Pentecostes in ecclesia perlectæ. Eodem anno Heraclius Cpolim revertitur, eoqua sacrosanctam Domini crucem transportat. Quam in- sequente vere profectus Hierosolymis restituit, Postremo ne quid prætereamus quod ad illustrane

col. 875–876page 434 of 529
PG 100:875ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΤΟΜΟΣ Μετὰ τὴν Μαυρικίου τοῦ βασιλέως ἀναίρεσιν Φω κᾶς, ἐπεὶ ταύτην διειργάσατο, τῆς βασιλείου ἀρχῆς ἐπιλαμβάνεται· οὗ δὴ ἄρξαντος ἐπὶ τοσοῦτο κακώσεως Χριστιανούς ἤλασε τὰ πράγματα ὡς παρὰ πολλοῖς ᾄδεσθαι (1), ὅτι Πέρσαι μὲν τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἐκτὸς κατεπήμαινον, Φωκᾶς δὲ ἔνδον χείρα τούτων ἔπραττε. Ταῦτα οὐκ ἀνεκτὰ Ῥωμαίοις ἐγία νετο· διὸ οἱ περὶ τὴν Λιβύην (2) τηνικαῦτα ἡγε (2) Διδ οἱ περὶ τὴν Λιβύην.
col. 877–878page 435 of 529
PG 100:877μονεύοντες, ἅτε τῷ μεγίστῳ διαστήματι τὸ θαρσείν 4 ἔχοντες καὶ ἅμα παρὰ Μαυρικίου τὸ τῆς στρατηγίδος ἀρχῆς ἐγκεχειρισμένοι (δύο δὲ ἥστην ἀδελφώ, Ἡράκλειος καὶ Γρηγόριος), οὗτοι κοινῇ βουλευσάμενοι τοὺς υἱεῖς ἑαυτῶν πρὸς τὸ Βυζάντιον ἐκπέμπουσιν ἄστυ, ἀλλήλοις συνθέμενοι ὡς τὸν προφθάσαντα τοῦτον τῆς βασιλείας, εἰ δύναιτο, ἐπιλήψεσθαι. Καὶ Ἡράκλειον μὲν τοῦ Ἡρακλείου παῖδα ἀνδρῶν πληρώσαντες πλοῖ ἐξέπεμπον, Νικήταν δὲ τὸν Γρηγορίου υἱὸν ὑπε πικῇ στρατιᾷ πολλῇ περιβαλόντες διὰ τῆς ἠπεί ρου ἀπέστελλον. Δεξιᾷ τε τύχῃ χρησάμενος Ἡράκλειος, καὶ πνεύμασιν ἐπιφορωτάτοις ἀναχθείς, φθάνει Νικήταν εὐπλοίας * εἰς Βυζάντιον, καὶ ἤδη τῇ πόλει προσεσχηκὼς ἐπέλαζε. Κρίσπος δὲ (τοῦ Φωκᾶ δὲ ἦν οὗτος γαμβρός, ἐπηνίκα δὲ· τὸν τοῦ ὑπάρχου τῆς πόλεως θρόνον διέπειν ἔλαχε, καὶ μεγάλα ἐν τοῖς βασιλείοις δυνάμενος), ἐπεὶ ἀπηχθά νε το Φωκά ὡς δὲ περιυβρισμένος * ὑπ' ἐκείνου τυγχάνων τῆς οἰκείας εἰκόνος καθαιρέσεως ένεκεν, ἣν ποτε οἱ τῶν ἀντιθέτων χρωμάτων δημόται τῇ τοῦ Φωκά συμπαρέγραψαν εἰκόνι, δόλῳ αὐτὸν μετήρχετο, καὶ πονεῖν μὲν ὑπὲρ αὐτοῦ πλαττόμενος έπειθε καὶ Ηράκλειον ἐπ' ἀπωλεία ἑαυτοῦ ἥκειν ἀπισχυρίζετο, συνήργει δ' ὅμως Ηρακλείῳ καὶ τῷ ὄντι τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ εἰς μάλιστα ἔπραττεν. Οἱ οὖν περὶ Φωκᾶν θεασάμενοι καὶ ὅσον πολιτικὸν ἑαυτῶν στασιάζον * τὸν? πλοία εύπλοήσας ἐστασίαζον Ρ. * τὸ τηνίκα τηνικάδε? παρυβρισμένος εἰς εἰκόνα Κρί σπου, Οπηνίκα δέ. τὸ τηνίκα δέ. ῾Ως δὴ περιορισμένος. 2. Α) Τούτῳ τῷ ἔτει ὑπερβερεταίῳ, κατὰ Ῥωμαίους Οκτωβρίῳ, γ'. ἐνδικτιῶνος ιδ', ἡμέρᾳ ζ, ἀναφαίνονται πλοῖα ἱκανὰ κατὰ τὸ Στρογγύλον καστέλλην, ἐν οἷς ἦν καὶ Ηράκλειος ὁ υἱὸς Ηρακλείου. 3, πλοῖα καστελλόμενα Ανδρών πληρώσαντες. πλοία πλοί· πληρώσαι Εὐπλοίας. Κρίσπος δέ. Οἱ τῶν ἀντιθέτων χρωμάτων. πάλιν εἰς τὸν καῦκον ἔπιες, πάλιν τὸν νοῦν ἀπώλεκας. μηκέτι πολιτεύεσθαι, πολιτεύεσθαι Ιδιο πρατίων,
col. 879–880page 436 of 529
PG 100:879(ἤδη γὰρ οἱ τοῦ πρασίου χρώματος δημόται τοῖς περὶ τὴν Καισαρίου τὸ πῦρ ἐφῆπτον καὶ τὸν Επηλυν βασιλέα ἀνευφήμουν), ἐπικειμένου; δὲ αὐτοῖς καρτερώτατα καὶ τοὺς ἐκ τῶν Ηρακλείου στρατευμάτων εἰσιδόντες, καταλιπόντες αὐτὸν ἐφ' ἑαυτοῖς γίνονται. Φώτιος δέ τις τούνομα, δς παρ' αὐτοῦ εἰς τὴν σύζυγον ἐπιβουλευθείς ποτε και θυβρίζετο, εἰς τὰ βασίλεια σὺν πλήθει στρατιωτών ἐπὶ τὸν Φωκᾶν αὐτίκα * κατέσχε, καὶ τῆς βασιλικῆς αὐτὸν ἀπαμφιέσας ἐσθῆτος, περίζωμα μέλαν αὐτῷ περιθέμενος, τὰς χεῖρας περιηγμένας εἰς τουπίσω ἀποδεσμήσας, καὶ πλοίῳ ἐμβαλών πρὸς Ηράκλειον δεσμώτην ἀπήγαγεν. Ον ἰδὼν Ηράκλειος ἔφη Οὕτως, ἄθλιε, τὴν πολιτείαν διώκησας;» Ὁ δὲ, Σὺ μᾶλλον, εἶπε, κάλλιον διοικεῖν μέλλεις. ο Εὐθὺς οὖν αὐτοῦ τὸν διὰ ξίφους ἔτι πρὸς τῷ πλοίῳ ὄντι καταψηφίζεται θάνατον· ἔπειτα ἀκρωτηριάζεσθαι, χεροίν τε δεξιὰν ἄνωθεν ἐκ τοῦ ὡμιαίου άρθρου ἐκκόπτεσθαι καὶ τῶν αἰδοίων ἐκτέμνεσθαι καὶ κοντοῖς ἀναρτᾶσθαι, οὕτω τε τὸ σῶμα συρὲν κατὰ τὴν τοῦ Βολς λεγομένην ἀγορὰν τῷ πυρὶ καταπίμπρασθαι, Δομεντίολόν τε τὸν Φωκᾶ ἀδελφὸν καὶ Βόνωσσον καὶ Λεόντιον τὸν τῶν βασιλικών χρημάτων ταμίαν τὸν αὐτὸν τῷ Φωκά συνδιαφέρειν κίνδυνον προσέταττε. Καὶ δὴ ταῦτα οὕτως ἀπέβαινε. Σέργιος δὲ αὐτίκα ὁ τῆς πόλεως πρόεδρος καὶ ὁ λοιπὸς ταύτης ὅμιλος σὺν πάσῃ εὐγνωμοσύνη Πρά κλειον ἐντὸς εἰσδέχεται. Καὶ αὐτὸς Κρίσπον εἰς τὴν βασίλειον ἀξίαν προὔτρεπε· μηδὲ γὰρ τῆς βασι λείας ἕνεκεν αὐτὸς ἐληλυθέναι ἔφασκε, τίσασθαι μᾶλλον ο Φωκᾶν τῆς εἰς Μαυρίκιον καὶ τὰ Μαυρικίου τέκνα παρανομίας. Ο δὲ οὐκ ἐδέχετο. Τέλος ὑπὸ τῆς συγκλήτου βουλῆς καὶ τοῦ δήμου Ηράκλειο; βασιλεὺς ἀνακηρύττεται, καὶ τὸν βασίλειον παρά τοῦ προέδρου 10 περιβάλλεται στέφανον. Κρίσπον δὲ στρατηγὸν ἀποστέλλει χειροτονήσας τῶν ἐν Καππαδοκίᾳ ἐκστρατευμάτων. Ἐπεὶ δὲ ἡ φήμη διέθεεν ὡς Πέρσαι ἐπὶ Ῥωμαίους στρατεύουσιν, Ηράκλειος ἐκ Βυζαντίου ἄρας παρὰ Κρίσπον κατὰ τὴν Καίσαρος * Φ. εἰσελθὼν εἰσδραμών) αὐτίκα? • ὄντος? * δὲ μᾶλλον? 10 Τοῖς περὶ τὴν Καισαρίου. Τούτῳ τῷ ἔτει μηνὶ Ὀκτωβρίῳ, ἡμέρᾳ δ', ινδικτ. ι', ἑσπέρας βαθείας γέγονεν ἐμπρησμός μέγας ἐν τοῖς Καισαρείου, ἕως τῆς λεγομένης Ομφακερᾶς ὅλα τὰ εργαστήρια καὶ οἱ πυλώνες ἕως τοῦ Βοός. καὶ ἐκαύθη ὅλα τὰ ἐργ. οἱ πυλῶνες του Βοός τὰ Καισαρίου νεὶ περὶ τὴν Καισαρίου εργαστήρια μετὰ τὸ βα λεῖν αὐτὸν πῦρ πλησίον τῶν Καισαρίου ο Φώτιος δέ τις. τῶν Πλακιδίας, παρ' αὐτοῦ πρ. Ρ. τῶν Μαρίνης, τῇ ς' τοῦ αὐτοῦ μηνός, διαφούσης ἡμέρας, δευτέρας, Κατὰ τὴν τοῦ Βοός.: Τὸ δὲ δύστηνον σῶμα καυθῆναι κατὰ τὸν Βοῦν, ἔνθα ἦν κάμινος, ὡς λέγεται, ἐκ χαλκοῦ κατεσκευασμένη, σχήμα Βοὸς ἔχουσα, ἤπερ ἐκ Περγάμου κεκόμιστο, ἐξ ἧς καὶ ὁ τόπος ὠνόμαστο. 11 Καὶ τὸν βασίλειον. 250: Εἰσελθὼν δὲ Ηράκλειος εἰς τὰ βασίλεια εστέφθη ὑπὸ Σεργίου πατριάρχου ἐν τῷ εὐκτηρίῳ τοῦ ἁγίου Στεφάνου ἐν τῷ παλατίῳ. Ἐπέ φθη δὲ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ ἡ μεμνηστευμένη αὐτῷ Ευδοκία Αύγουστα, καὶ ἔλαβον αμφότεροι παρά Σεργίου τοῦ πατριάρχου τους στεφάνους του γάμου.
« first‹ prevPage 3 of 4next ›last »
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View