Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 831–832page 327 of 750
PG 78:831έφερον· οἱ μὲν ὕβριζον, οἱ δὲ λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἔνυττον. Καὶ περὶ μὲν τοὺς συσταυρωθέντας ληστες, οὐδὲν τοιοῦτον ἔδρων, εἰς αὐτὸν δὲ παρώνουν, μηδ' εἰς τοὺς ὑπευθύνους παροινεῖν θέμις. ΡΛΑ. ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Πῶς νοητέον τὸ τῷ ᾿Εκκλησιαστικῷ γεγραμμέ 4 νον, Μὴ γίνου δίκαιος πολύ. Ὥσπερ τοῦ σωματικοῦ κάλλους ὅρος ἡ τῶν μετ λῶν συμμετρία· οὕτω καὶ τοῦ ψυχικοῦ κάλλους ἔσχα της ὄρος, ἡ τῶν ἀρετῶν συμμετρία. Εἰ γὰρ αἱ ἀκρό. τητες εἰς κακίαν ἐκπίπτουσιν, ὥς τινες τῶν σοφῶν άπεφήναντο (θέλων γὰρ εἶναί τις οἰκονομικὸς εἰς φειδωλίαν ἐκπίπτει, καὶ θέλων είναι μεγαλόψυχος εἰς ἀσωτίαν. Διὸ καὶ μεσότητας εἶναι τὰς ἀρετὰς ώρίσαντο. Ασεβείας γὰρ καὶ δυσσεβεία, μέση ἐστὶν ἡ εὐσέβεια· εἰκότως καὶ ὁ σοφὸς παρήνεσε· «Μή γίνου δίκαιος πολύ.» Εἰ δὲ καὶ τοῦτο παραινεῖ, μὴ ἐν τοῖς εἰς σὲ παρὰ τῶν πέλας πλημμελουμένοις πικρὸς γίνου καὶ ἀκριβὴς δικαστής, ἀλλ' ὑπέρβαινε τὸ δίκαιον τῇ ἀγαθότητι, συγγνώμην νέμων τους συγγνώμης μείζονα εἰς σὲ πταίουσι. ΡΑΒ'. - ΤΟ ΑΥΤΟ. Ἐπειδὴ ἡ ἡμετέρα διάνοια τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἐγκωμίων τοῦ παναρίστου Ερμογένους τοῦ ἐπι σκόπου οὐ δύναται δέξασθαι, οὐδὲ τὴν τῶν κατορθωμάτων περιουσίαν ή γνώμη χωρεί, συγγνώμην μοι νείμαι μὴ παραιτήσῃ. Ο γὰρ μηδὲ πρὸς μέρος επαρκέσαι ῥᾴδιον, πῶς πᾶσιν ἐπεξελθεῖν δυνατόν ΡΑΓ. - ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. Χρή, ὦ φίλος, τὰ ὀνόματα ἀφέντας τῶν ἀγαθῶν, ἐπὶ τὰ πράγματα βαδίζειν. Βασιλεία μὲν γὰρ καὶ πλοῦτος καὶ δόξα, ὀνόματα μὲν παρὰ τοῖς ἔξωθεν πράγματα δὲ παρὰ Χριστιανοῖς. Ωσπερ οὖν καὶ τἀναντία, ἀδοξία, καὶ θάνατος, καὶ πενία, ὀνόματα μὲν παρ' ἡμῖν· πράγματα δὲ παρ' ἐκείνοις. Καὶ εἰ βούλει, τὴν ἀρχὴν εἰς μέσον ἀγαγόντες τὴν πᾶσι ποθεινὴν καὶ Ο περιμάχητον, ἀπὸ ταύτης καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐλέγο ξωμεν καὶ μὴ φράσαντες, ὅτι ὀλιγοχρόνιος, μηδ' ὅτι ταχέως σβέννυται (πολλοὶ γὰρ ἐξ αὐτῶν τῶν ἀρχικῶν θρόνων εἰς τοὺς τάφους ἀπηνέχθησαν, καὶ ὁ θρήνος τὰς τῶν κηρύκων φωνὰς διεδέξατο) ἀλλὰ κἀκεῖνο παρέντες, ὅτι πολλοί καὶ τῶν προγονικῶν ὑπαρχόντων εστερήθησαν, δημεύσει καθυποβληθέντες· ὅτε μάλιστα αὐτὴν δοκιμάσωμεν, Pro_ἐλέγξωμεν. Ελέγξομεν. ότε οι μάλιστα ἀνθεῖ, τότε μαλ. προς άγωμεν προαγάγωμεν.
bulo, meridiano tempore, atque in metropolitana έφερον· οἱ μὲν ὕβριζον, οἱ δὲ λόγχῃ τὴν πλευρὰν
urbe, ac maximo festo, in quo neminem fuisse ve- ἔνυττον. Καὶ περὶ μὲν τοὺς συσταυρωθέντας ληστες,
risimile est, qui non interesset. Quinetiam alii οὐδὲν τοιοῦτον ἔδρων, εἰς αὐτὸν δὲ παρώνουν, &
cavillis in eum ludebant, alii sannis eum impete- μηδ' εἰς τοὺς ὑπευθύνους παροινεῖν θέμις.
bant, alii probris lacerabant, alii acetum offerebant, alii contumeliis eum afficiebant, alii lancea ipsins
latus fodiebant. Atque in eos quidem latrones, qui una cum ipso in crucem acti fuerant, nihil tale
perpetrabant: in ipsum autem ejusmodi contumeliis, quibus ne in nocentes quidem et facinorosos
uti fas est, debacchabantur.
309 CXXXI. - LAMPETIO EPISCOPO.
Quomodo sit intelligendum illud Ecclesiastici. Ne
sis multum justus I.,
ΡΛΑ.
ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Πῶς νοητέον τὸ τῷ ᾿Εκκλησιαστικῷ γεγραμμέ
4 νον, Μὴ γίνου δίκαιος πολύ.
Ὥσπερ τοῦ σωματικοῦ κάλλους ὅρος ἡ τῶν μετ
λῶν συμμετρία· οὕτω καὶ τοῦ ψυχικοῦ κάλλους ἔσχα
της ὄρος, ἡ τῶν ἀρετῶν συμμετρία. Εἰ γὰρ αἱ ἀκρό.
τητες εἰς κακίαν ἐκπίπτουσιν, ὥς τινες τῶν σοφῶν
άπεφήναντο (θέλων γὰρ εἶναί τις οἰκονομικὸς εἰς
φειδωλίαν ἐκπίπτει, καὶ θέλων είναι μεγαλόψυχος
εἰς ἀσωτίαν. Διὸ καὶ μεσότητας εἶναι τὰς ἀρετὰς
ώρίσαντο. Ασεβείας γὰρ καὶ δυσσεβεία, μέση ἐστὶν
ἡ εὐσέβεια· εἰκότως καὶ ὁ σοφὸς παρήνεσε· «Μή
γίνου δίκαιος πολύ.» Εἰ δὲ καὶ τοῦτο παραινεῖ, μὴ
ἐν τοῖς εἰς σὲ παρὰ τῶν πέλας πλημμελουμένοις
πικρὸς γίνου καὶ ἀκριβὴς δικαστής, ἀλλ' ὑπέρβαινε
τὸ δίκαιον τῇ ἀγαθότητι, συγγνώμην νέμων τους
συγγνώμης μείζονα εἰς σὲ πταίουσι.
Ut corporeæ pulchritudinis norma, miembrorum
apta proportio est: ita etiam extrema spiritualis pulchritudinis linea in virtutum mediocritate consistit.
Nam si extremitates, ut quidam sapientes viri prountiarunt, in vitium degenerant (cupiens enim &
quispiam probus rei familiaris dispensator esse,
in tenacitatem et avaritiam labitur: cupiens liberalis esse, in prodigalitatem cadit. Unde etiam virtutes mediocritates esse definierunt. Inter impietatem et superstitionem medium locum pietas obtine!),
haud abs re Sapiens quoque monuit: Noli esse
justus multum.. Quod si hoc quoque præcipit,
caveas velim ne in iis, in quibus alii adversum te
peccant, severum et acerbum judicem te præbeas:
verum justitiam bonitate vince, iis nimirum, qui
buens.
CXXXII.- EIDEM.
venia indigna peccata in te admittunt, veniam triQuando quidem mens nostra laudum præstantissimi episcopi Hermogenis argumentum, ac rerum
ab eo praeclare et ex virtute gestarum amplitudinem capere nequit, idcirco mihi velim ignoscas.
Nam qui aliqua etiain duntaxat ex parte prædicandis ipsius laudibus vix par sum, quonam tandem
pacto omnes ipsius laudes oratione persequi possem?
CXXXIII. - PETRO SCHOLASTICO.
Opera pretium est, amice, relictis bonorum nominibus ad res ipsas contendere. Regnum enim, et
opes ac gloria, nomina quidem sunt apud externos:
res autem apud Christianos. Quemadmodum etiam
contra, dedecus, et mors, et paupertas, mera quidlena apud nos vocabula sunt: res autem apud illos.
Ac si libet, imperium, quod tanto studio tantaque
contentione ab omnibus expetitur, in medium proponentes, ab eo cætera quoque omnia confutemus,
atque illud tacentes, quod breve est, ac cito exstinguitur (multi enim ex imperii thronis ad tumulum
delati sunt, luctusque pracconam voces excepit);
istudque item omittentes, quod permulti avitis quoque bonis per proscriptionem spoliati sunt: cum
floret, tum maxime illud exploremus, ac meretricis
1 Eccle. vi, 17.
ΡΑΒ'. - ΤΟ ΑΥΤΟ.
Ἐπειδὴ ἡ ἡμετέρα διάνοια τὴν ὑπόθεσιν τῶν
ἐγκωμίων τοῦ παναρίστου Ερμογένους τοῦ ἐπι
σκόπου οὐ δύναται δέξασθαι, οὐδὲ τὴν τῶν κατορ
θωμάτων περιουσίαν ή γνώμη χωρεί, συγγνώμην
μοι νείμαι μὴ παραιτήσῃ. Ο γὰρ μηδὲ πρὸς μέρος
επαρκέσαι ῥᾴδιον, πῶς πᾶσιν ἐπεξελθεῖν δυνατόν·
ΡΑΓ. - ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
Χρή, ὦ φίλος, τὰ ὀνόματα ἀφέντας τῶν ἀγαθῶν,
ἐπὶ τὰ πράγματα βαδίζειν. Βασιλεία μὲν γὰρ καὶ
πλοῦτος καὶ δόξα, ὀνόματα μὲν παρὰ τοῖς ἔξωθεν·
πράγματα δὲ παρὰ Χριστιανοῖς. Ωσπερ οὖν καὶ τἀναν
τία, ἀδοξία, καὶ θάνατος, καὶ πενία, ὀνόματα μὲν παρ'
ἡμῖν· πράγματα δὲ παρ' ἐκείνοις. Καὶ εἰ βούλει, τὴν
ἀρχὴν εἰς μέσον ἀγαγόντες τὴν πᾶσι ποθεινὴν καὶ
Ο περιμάχητον, ἀπὸ ταύτης καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐλέγο
ξωμεν καὶ μὴ φράσαντες, ὅτι ὀλιγοχρόνιος,
μηδ' ὅτι ταχέως σβέννυται (πολλοὶ γὰρ ἐξ αὐτῶν
τῶν ἀρχικῶν θρόνων εἰς τοὺς τάφους ἀπηνέχθησαν,
καὶ ὁ θρήνος τὰς τῶν κηρύκων φωνὰς διεδέξατο)·
ἀλλὰ κἀκεῖνο παρέντες, ὅτι πολλοί καὶ τῶν προγο
νικῶν ὑπαρχόντων εστερήθησαν, δημεύσει καθυπο
βληθέντες· ὅτε μάλιστα αὐτὴν δοκιμάσωμεν,
Pro_ἐλέγξωμεν. ambo iidem codd. legunt
Ελέγξομεν. PossIN.
luter ότε οι μάλιστα iidem codd. inserunt
ἀνθεῖ, τότε μαλ. etc. Vers. inde quarto pro προς
άγωμεν iidem habent προαγάγωμεν. ID.
col. 833–834page 328 of 750
PG 78:833με περιέλωμεν τῆς πόρνης τὰ ἐπιτρίμματα και τὰς ὑπογραφάς, ἀλλὰ κεκαλλωπισμένην αὐτὴν εἰς μέσον ἀγάγωμεν· ἵνα τότε αὐτῆς ἐλεγχθῇ τὸ εἰδεχθές. Οὐκοῦν προσάγωμεν τὸ σχῆμα, καὶ τοὺς ῥαβδούχους, καὶ τοῦ κήρυκος τὴν φωνὴν, καὶ τῶν δημίων τὴν ὑπακοὴν, καὶ τὸ ὑπὸ πάντων ἀποβλέπεσθαι καὶ βασανίσωμεν, εἰ μὴ τὰ δοκοῦντα λαμπρὰ ταῦτα καὶ ποθεινά, οὐ μόνον περιττά, οὐδ᾽ ὑπόληψις ἀνόνητος, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβή. Τί γὰρ ἀπὸ τούτων ἐκεῖνος ἀμείνων γίνεται, ἢ τὸ σῶμα, ἢ τὴν ψυχήν; Τοῦτο γὰρ ἄνθρωπος "Αρ' οὖν ὑψηλότερος, ἢ υγιεινότερος, η ταχύτερος, ἢ τὰς αἰσθήσεις τρανοτέρας κεκτήσεται; Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν τις φαίη. Ιωμεν τοίνυν καὶ ἐπὶ τὴν ψυχήν. Αρ' οὖν σωφρονέστερος, ἢ ἐπιεικέστερος, ἢ συνετώτερος ἀπὸ ταύτης γενήσεται τῆς φαντασίας; Οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ἅπαν. Οὐ γὰρ ὅπερ ἐπὶ τοῦ σώματος, τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς συμβαίνειν εἴωθεν· ἐκεῖνο μὲν γὰρ οὐδὲν εἰς τὴν οἰκείαν προσείληφεν ἀρετήν· αὐτὴν δὲ καὶ κακίαν προσείληφεν. Καὶ γὰρ ἄνοιαν, καὶ κει νοδοξίαν, καὶ ἀπόνοιαν, καὶ θυμὸν, καὶ μυρία ἐξ αὐτῆς προστρίβεται πλημμελήματα. Εἰ δὲ χαίρει, καὶ μέγα φρονεῖ, καὶ φυσᾶται, καὶ κατὰ πάντων ἐπαίρεται, οὗτος μάλιστα τῆς κακίας ὁ κολοφών, ὅτι οὔτε ἀλγεί, οὔτε αἰσθάνεται, ἀλλὰ καὶ χαίρει τῶν νοσημάτων αὐξομένων αὐτῷ. Οὐδὲ γὰρ πάντη τὸ χαίρειν, καλόν. Ἐπεὶ καὶ ὁ λῃστὴς χαίρει μετὰ τὴν κλοπήν, καὶ ὁ ἅρπαξ μετὰ τὴν πλεονεξίαν, καὶ ὁ μοιχὸς μετὰ τὸ διορύξαι τὸν τοῦ πέλας γάμον, καὶ ὁ ἀνδροφόνος μετά την σφαγήν. Μὴ τοίνυν τοῦτο λεγέτω, ὅτι χαίρει, ἀλλ' εἰ ἐπὶ χρησίμῳ δεικνύτω, καὶ συγχαρή σομαι. Ἐπεὶ τοίνυν μόνος ἐστὶν ἐλευθεριώτατος, καὶ ἀρχικώτατος (καὶ αὐτῶν γὰρ τῶν βασιλέων βασιλικώτερος), ὁ τῶν παθῶν ἀπηλλαγμένος, ἀσπα σώμεθα τὴν ἀρετὴν, καὶ τῆς πονηρᾶς ἐκείνης δου λείας ἀπαλλάξωμεν ἑαυτοὺς, μήτε ἀρχὴν, μήτε πλοῦτον, μήτε τι τοιοῦτον μακαριστὸν νομίζοντες καὶ περιμάχητον, ἀλλὰ τὸ τῶν παθῶν ἀπηλλάχθαι μόνον. ΡΑΔ'. ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Η πέπαυσο τρυφῶν ἐκ τῶν ἀλλοτρίων συμφορῶν, κεκοιμημένον διεγείρων καὶ παρακαλῶν τὸ ἀκόλαστον, ἢ ταῦτα ὁρῶν τῷ σεπτῷ θυσιαστηρίῳ μὴ πρόσ. εἰε. Πολλοὺς γὰρ σκανδαλίζων ἀπελαύνεις τοῦ προσ είναι, μὴ ὑπομένοντας ἰδεῖν τοσαύτην κηλίδα τῷ Αμιάντῳ θυσιαστηρίῳ παρεφεδρεύουσαν. ΡΔΕ. - ΠΑΥΛΟ. Κατὰ τῶν λεγόντων, εἶναι γένεσιν, ἤτοι εἱμαρμένην, ἢ τὴν λεγομένην τύχην. Εἰ πάντα, ὡς φής, ὦ σοφέ, καθ᾽ εἰμαρμένην γίνεται τε καὶ λέγεται, εἰπὲ πῶς νῦν δι' ἡμῶν ἑαυ αὐτὴν αὕτη,
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CXXXV.
με περιέλωμεν τῆς πόρνης τὰ ἐπιτρίμματα και fucos et pigmenta minime detrahamus, verum ornatam et fucatam in medium producamus, ut tum
etiam ipsius deformitas sese prodat. Itaque cultum
ac dignitatem et actores, et præconis vocem, et
populi obedientium, eamque sui, qua omnes afciunt, admirationem adhibeamus, ac perpendamus
an nou hæc, quæ præclara et expetenda videtur,
non modo supervacanea sit, atque inanis quædam
et utilitatis expers opinio, verum etiam noxia et
cum detrimento conjuncta. Quid enim hinc 310
ille, aut corpore, aut animo (nam hoc homo est)
melior eficitur? An propterea sublimior, aut sanior,
aut pernicior exsistit, aut liquidioribus sensibus
erit id profecto nemo dixerit. Ad animum igitur
nos conferainus. Utrum itaque ab hac pompa temτὰς ὑπογραφάς, ἀλλὰ κεκαλλωπισμένην αὐτὴν εἰς
μέσον ἀγάγωμεν· ἵνα τότε αὐτῆς ἐλεγχθῇ τὸ εἰδεχθές.
Οὐκοῦν προσάγωμεν τὸ σχῆμα, καὶ τοὺς ῥαβδούχους, καὶ τοῦ κήρυκος τὴν φωνὴν, καὶ τῶν δημίων
τὴν ὑπακοὴν, καὶ τὸ ὑπὸ πάντων ἀποβλέπεσθαι·
καὶ βασανίσωμεν, εἰ μὴ τὰ δοκοῦντα λαμπρὰ ταῦτα
καὶ ποθεινά, οὐ μόνον περιττά, οὐδ᾽ ὑπόληψις
ἀνόνητος, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβή. Τί γὰρ ἀπὸ τούτων
ἐκεῖνος ἀμείνων γίνεται, ἢ τὸ σῶμα, ἢ τὴν ψυχήν;
Τοῦτο γὰρ ἄνθρωπος "Αρ' οὖν ὑψηλότερος, ἢ
υγιεινότερος, η ταχύτερος, ἢ τὰς αἰσθήσεις τρανοτέρας κεκτήσεται; Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν τις φαίη. Ιωμεν
τοίνυν καὶ ἐπὶ τὴν ψυχήν. Αρ' οὖν σωφρονέστερος,
ἢ ἐπιεικέστερος, ἢ συνετώτερος ἀπὸ ταύτης γενήσεται τῆς φαντασίας; Οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ καὶ τούναν- peratior, aut suavior, aut prudentior reddetur?
τίον ἅπαν. Οὐ γὰρ ὅπερ ἐπὶ τοῦ σώματος, τοῦτο καὶ
ἐπὶ τῆς ψυχῆς συμβαίνειν εἴωθεν· ἐκεῖνο μὲν γὰρ
οὐδὲν εἰς τὴν οἰκείαν προσείληφεν ἀρετήν· αὐτὴν
δὲ καὶ κακίαν προσείληφεν. Καὶ γὰρ ἄνοιαν, καὶ κει
νοδοξίαν, καὶ ἀπόνοιαν, καὶ θυμὸν, καὶ μυρία ἐξ αὐτῆς
προστρίβεται πλημμελήματα. Εἰ δὲ χαίρει, καὶ μέγα
φρονεῖ, καὶ φυσᾶται, καὶ κατὰ πάντων ἐπαίρεται,
οὗτος μάλιστα τῆς κακίας ὁ κολοφών, ὅτι οὔτε ἀλγεί,
οὔτε αἰσθάνεται, ἀλλὰ καὶ χαίρει τῶν νοσημάτων
αὐξομένων αὐτῷ. Οὐδὲ γὰρ πάντη τὸ χαίρειν, καλόν.
Ἐπεὶ καὶ ὁ λῃστὴς χαίρει μετὰ τὴν κλοπήν, καὶ ὁ
ἅρπαξ μετὰ τὴν πλεονεξίαν, καὶ ὁ μοιχὸς μετὰ τὸ
διορύξαι τὸν τοῦ πέλας γάμον, καὶ ὁ ἀνδροφόνος
μετά την σφαγήν. Μὴ τοίνυν τοῦτο λεγέτω, ὅτι
χαίρει, ἀλλ' εἰ ἐπὶ χρησίμῳ δεικνύτω, καὶ συγχαρή
σομαι. Ἐπεὶ τοίνυν μόνος ἐστὶν ἐλευθεριώτατος,
καὶ ἀρχικώτατος (καὶ αὐτῶν γὰρ τῶν βασιλέων
βασιλικώτερος), ὁ τῶν παθῶν ἀπηλλαγμένος, ἀσπα
σώμεθα τὴν ἀρετὴν, καὶ τῆς πονηρᾶς ἐκείνης δου
λείας ἀπαλλάξωμεν ἑαυτοὺς, μήτε ἀρχὴν, μήτε
πλοῦτον, μήτε τι τοιοῦτον μακαριστὸν νομίζοντες
καὶ περιμάχητον, ἀλλὰ τὸ τῶν παθῶν ἀπηλλάχθαι
μόνον.
ΡΑΔ'. ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Η πέπαυσο τρυφῶν ἐκ τῶν ἀλλοτρίων συμφορῶν,
κεκοιμημένον διεγείρων καὶ παρακαλῶν τὸ ἀκόλαστον, ἢ ταῦτα ὁρῶν τῷ σεπτῷ θυσιαστηρίῳ μὴ πρόσ.
εἰε. Πολλοὺς γὰρ σκανδαλίζων ἀπελαύνεις τοῦ προσ
είναι, μὴ ὑπομένοντας ἰδεῖν τοσαύτην κηλίδα τῷ
Αμιάντῳ θυσιαστηρίῳ παρεφεδρεύουσαν.
ΡΔΕ. - ΠΑΥΛΟ.
Κατὰ τῶν λεγόντων, εἶναι γένεσιν, ἤτοι είμαρ
μένην, ἢ τὴν λεγομένην τύχην.
Εἰ πάντα, ὡς φής, ὦ σοφέ, καθ᾽ εἰμαρμένην
γίνεται τε καὶ λέγεται, εἰπὲ πῶς νῦν δι' ἡμῶν ἑαυ
Minime sane, verum contra omuino. Neque enim
quod in corpore, idem etiam in animo evenire solet.
Nam illud quidem ad virtutem suam nihil assuinpsit hic autem vitium etiam assumpsit. Siquidem
el amentiam, et iuanem gloriam, arrogantiam, et
iracundiam, aliaque sexcenta vitia hinc contrahit.
Quod si gaudet, ac superbit et infatur, atque aut
versus omnes extollitur, hoc vero præsertim totius
mali caput est; quippe cum latro etiain post prædam gaudeat, et raptor post admissam fraudem, et
adulter post perfossum et violatum alienum matrimonium, et sicarius post cædem perpetratam. Quamobrem, ne mihi illud quisquam commemoret, quod
gaudeat: verum an commode atque utiliter, ostendal, et ego ipsi gratulabor. Quoniam igitur solus
ille liberrimus, ac summo imperio præditus est
(nam ipsos quoque reges dignitatis amplitudine superat), qui a vitiis et turbulentis animi motibus
immunis est, virtutem amplectamur, utque improbam illam servitutem a nobis depellamus, animisque ita constituti simus, ut nec imperium, nec
opes et copias, nec ejusmodi quidquam felicifatis nomine prædicandum, magnaque contentione
persequendam existimemus, verum hoc duntaxat,
ut vitiis ac turbidis affectibus liberemur.
CXXXIV. ZOSIMO PRESBYTERO.
Aut ex alienis calamitatibus delicias tibi comparare desine, sopitam jam libidinem excitans alque
accersens: aut hac faciens ad venerandum allare
ne accede. Multos quippe offendeme, ab accessu removes ut qui tantam labem ac maculam illibato
altari assidentem intueri minime sustineant.
- PAULO.
Contra eos qui dicunt esse nativitatem, sive falum,
seu fortunam.
Si omnia, vir erudite, fatali quadam, ut ais, necessitate fiunt, ac dicuntur, exponas velim, qui hat,
Animo, nam hoc homo est. Socraticury hoe
est dogma, hominem esse animum. Vid. Platonem,
ex quo et Cicero Id usurpavit. Ritt,
Pro αὐτὴν iidem legunt αὕτη, Possi.
Confer Horat. epist. 16, lib. 1. R177.
col. 835–836page 329 of 750
PG 78:835τὴν ἀνατρέπει. Εἰ γὰρ αὐτὴ πάντα ποιεῖ, αὕτη ἂν εἴη νῦν δι' ἡμῶν κηρύττουσα μὴ εἶναι γέννησιν. Πῶς οὖν αὕτη, ήν φατε εἶναι, φάσκουσα μὴ εἶναι, οὐ πιστεύεται παρ' ὑμῶν; ΡΑϚ'. - ΩΡΙΩΝ Μὴ ἁπλῶς προφέρων τινάς ζήσεις τῶν ἱερῶν χρησμῶν διὰ στόματος σπαραττε (ἀπαιδευσίας γὰρ ὀφλήσεις καὶ ἀνοίας γέλωτα· διὸ καί τινες φεύγουσι, λαβήν φιλομαχοῦντι ἀνθρώπῳ δοῦναι δεδιότες ) ἀλλὰ τὰς ὑποθέσεις ἀκριβῶς ζητήσας ἕξεις τὰς λύσεις. Τυφλώττουσι γὰρ αἱ ἑρμηνείαι τῶν ὑπου θέσεων χηρεύουσαι. ΡΑΖ'. -- ΑΠΟΛΛΩΝΙΑ ΕΠΙΣΚοπρ. Ἐγὼ τοῦ φόβου τὴν κολακείαν δυνατωτέραν καὶ ἀργαλεωτέραν εἶναι φημι. Όσα γὰρ μὴ δύναται ἀνάγκη, δύναται θεραπεία· καὶ τοὺς μὴ χειρωθέντας ὑπὸ φόβου, κολακεία πολλάκις κατεδουλώσατο. Χρὴ οὖν καὶ πρὸς φόβον καὶ πρὸς θωπείαν μὲν ἀνδρίζεσθαι (ἐκάτερον δὲ ἀνελεύθερον τὸ πάθος), την δ' ἀλήθειαν μόνην τιμήν. ΤΟ ΑΥΤΟ. Χρὴ τὸν εὐδόκιμον, καὶ φιλόθεον εἶναι. καὶ φιλάνθρωπον· ἵνα μήτε διὰ τὸ ὕψος τῆς ἀρετῆς, καὶ τὸ ἀνακεῖσθαι τῷ Θείῳ, τῶν ἀνθρώπων καταφρονοίη, μήτε διὰ τοὺς ἀνθρώπους τοῦ θείου ἀμελοίη. "Η γὰρ ἀγάπη ἡ πρὸς τὸ θεῖον, εἰ καὶ μείζων ἐστὶ πολλῷ, τῇ πρὸς ἀνθρώπους συμπλεκομένη, λαμπροτέρα γίνεται. ΡΑΘ'. — ΝΕΙΛΟ. Περὶ τῆς σοφίας Δανιήλ, καὶ τῶν παίδων γ. Οὐ τὴν παρὰ Χαλδαίοις περίεργον παίδευσιν ἔμπ θον οἱ παῖδες οἱ τρεῖς καὶ ὁ Δανιήλ, μὴ τοῦτο νομί στις. Οἱ γὰρ τοσαύτην τῆς εἰς τὸ θεῖον εὐσεβείας τὴν ἐμμέλειαν ποιησάμενοι, ὡς μηδὲ βρωμάτων βασιλικῶν μεταλαβεῖν, πότε ἂν ἠνέσχοντο, εἰ καὶ μυρίοι Απειλήθησαν θάνατοι, εἰς ἀνελεύθερον παί δευσιν ἐκχυλισθήναι; "Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει μάρτυς ἀξιόχρεως ἡ Γραφή λέγουσα· ο Δέδωκεν ή αὐτοῖς ὁ Θεὸς σύνεσιν καὶ φρόνησιν ἐν πάσῃ γραμ ματικῇ καὶ σοφίᾳ, ο τοῦτ' ἔστι, πάσης προσδοκίας ὀξύτερον καὶ ἐλπίδος ὠκύτερον ἐδέχοντο τὴν ἐν γράμ μασι παίδευσιν. Γραμματικὴν γὰρ λέγει, τὴν ἐν γράμμασι σοφίαν. Οτι δὲ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, δῆλον μέν ἐστι καὶ ἐκ τοῦ μὴ προσκεκινηκέναι τὴν βασι λικὴν εἰκόνα· δῆλον δὲ καὶ ἐκ τοῦ τὸν μὲν τοὺς λέον τας αἰδεσθῆναι, τοὺς δὲ τὸ πῦρ. Εἰ δὲ φαίεν, Εκ παιδεύσεως Περσικῆς, ἀποκρινάσθωσαν, Πῶς οὖν Τὰς ὑποθέσεις ἀκριβῶς ζητήσας. Διε τῶν ὑποθέσεων χηρεύουσαι, Ηιττ. εγκυλισθῆναι.
ut ipse seipsam per nos ererial. Nam si ipsa omnia τὴν ἀνατρέπει. Εἰ γὰρ αὐτὴ πάντα ποιεῖ, αὕτη ἂν
effecit, eadem nunc est, quæ per nos fatum haud εἴη νῦν δι' ἡμῶν κηρύττουσα μὴ εἶναι γέννησιν. Πῶς
esse prædicat. Quin ergo ipsi, quam esɛe dicitis, se οὖν αὕτη, ήν φατε εἶναι, φάσκουσα μὴ εἶναι, οὐ
minime esse dicenti, fidem ɔdhibetis?
πιστεύεται παρ' ὑμῶν;
CXXXVI.· ORIONI.
Ne dicla quædam sacrarum Scripturarum 311
simpliciter proferens, ore dilaceres (alioqui enim
imperitiæ ac stultitiæ nomine risum movebis. Unde
etiam quidam fugiunt, ansam homini contentionis
ac rixæ cupido præbere metuentes), verum inve.
stigatis diligenter argumentis, solutiones habebis.
Hallucinantur enim interpretationes, argumentis
ac materiis destitutæ.
CXXXVII. APOLLONIO EPISCOPO.
Ego adulationem timore valentiorem ac molestiorem esse assero. Nam quæ vis efficere nequit, obsequium elicit: ac frequenter eos, quos inelus minime subegit, assentatio in servitutem adduxit.
Quocirca nobis facienduin est, ut et adversus metum, et adversus blanditias (hoc est adversus duos
serviles affectus) strenuum animum præstemus: ac
veritatem solam colamus.
· EIDEM.
Probum virum, et Dei amantem, et hominum
item amore præditum esse oportet, ut nec ob virtutis sublimitatem, animumque divino numini addictum et consecratum homines contemnat, nec
rursum propter homines divinum numen negligat.
Quamvis enim claritas erga Deum multo major sit, G
tamen si cum charitate ac benevolentia erga homines connectatur, magis explendescit.
NILO.
De sapientia Daniel et trium puerorum.
Tres illi pueri, ac Daniel, curiosam et supervacaneam Chaldæorum disciplinam minime didicerunt; cave id existimes. Nam qui tantam suæ erga
Deum pietatis curam gesserunt, ut ne regios quidem
cibos perciperent, unquamne, etiamsi mille ipsis
mortes propositæ fuissent, ad servilem doctrinam
provolvi sustinuissent? Quod autem hæc vera sint,
locupletissima testis est sacra Scriptura, his verbis
utens: Dedit eis Deus ingenii acumen et prudentiam in grammatica et sapientia ",. hoc est:
Exspectatione omni ac spe celerius doctrinam in
litteris sitam capiebant. Per grammaticam enim,
eruditionem eam, quæ litteris continetur, intelligit.
Qnod auyem ita sit, cum ex eo perspicuum est,
quod regiam imaginem, haudquaquam adorarunt:
tum etiam hinc linquet, quod hic leonibus, illi autem igni venerationi fuerunt. Quod si dixerint id
17 Dan,
ΡΑϚ'. - ΩΡΙΩΝ
Μὴ ἁπλῶς προφέρων τινάς ζήσεις τῶν ἱερῶν
χρησμῶν διὰ στόματος σπαραττε (ἀπαιδευσίας γὰρ
ὀφλήσεις καὶ ἀνοίας γέλωτα· διὸ καί τινες φεύγουσι,
λαβήν φιλομαχοῦντι ἀνθρώπῳ δοῦναι δεδιότες ) -
ἀλλὰ τὰς ὑποθέσεις ἀκριβῶς ζητήσας ἕξεις
τὰς λύσεις. Τυφλώττουσι γὰρ αἱ ἑρμηνείαι τῶν ὑπου
θέσεων χηρεύουσαι.
ΡΑΖ'. -- ΑΠΟΛΛΩΝΙΑ ΕΠΙΣΚοπρ.
Ἐγὼ τοῦ φόβου τὴν κολακείαν δυνατωτέραν καὶ
ἀργαλεωτέραν εἶναι φημι. Όσα γὰρ μὴ δύναται
ἀνάγκη, δύναται θεραπεία· καὶ τοὺς μὴ χειρωθέντας ὑπὸ φόβου, κολακεία πολλάκις κατεδουλώσατο.
Χρὴ οὖν καὶ πρὸς φόβον καὶ πρὸς θωπείαν μὲν
ἀνδρίζεσθαι (ἐκάτερον δὲ ἀνελεύθερον τὸ πάθος), την
δ' ἀλήθειαν μόνην τιμήν.
PAII'.
Χρὴ τὸν εὐδόκιμον, καὶ φιλόθεον εἶναι. καὶ φιλάν
θρωπον· ἵνα μήτε διὰ τὸ ὕψος τῆς ἀρετῆς, καὶ τὸ
ἀνακεῖσθαι τῷ Θείῳ, τῶν ἀνθρώπων καταφρονοίη,
μήτε διὰ τοὺς ἀνθρώπους τοῦ θείου ἀμελοίη. "Η
γὰρ ἀγάπη ἡ πρὸς τὸ θεῖον, εἰ καὶ μείζων ἐστὶ
πολλῷ, τῇ πρὸς ἀνθρώπους συμπλεκομένη, λαμπροτέρα γίνεται.
ΡΑΘ'. — ΝΕΙΛΟ.
Περὶ τῆς σοφίας Δανιήλ, καὶ τῶν παίδων γ.
Οὐ τὴν παρὰ Χαλδαίοις περίεργον παίδευσιν ἔμπ
θον οἱ παῖδες οἱ τρεῖς καὶ ὁ Δανιήλ, μὴ τοῦτο νομί
στις. Οἱ γὰρ τοσαύτην τῆς εἰς τὸ θεῖον εὐσεβείας
τὴν ἐμμέλειαν ποιησάμενοι, ὡς μηδὲ βρωμάτων
βασιλικῶν μεταλαβεῖν, πότε ἂν ἠνέσχοντο, εἰ καὶ
μυρίοι Απειλήθησαν θάνατοι, εἰς ἀνελεύθερον παί
δευσιν ἐκχυλισθήναι; "Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει
μάρτυς ἀξιόχρεως ἡ Γραφή λέγουσα· ο Δέδωκεν
ή
αὐτοῖς ὁ Θεὸς σύνεσιν καὶ φρόνησιν ἐν πάσῃ γραμ
ματικῇ καὶ σοφίᾳ, ο τοῦτ' ἔστι, πάσης προσδοκίας
ὀξύτερον καὶ ἐλπίδος ὠκύτερον ἐδέχοντο τὴν ἐν γράμμασι παίδευσιν. Γραμματικὴν γὰρ λέγει, τὴν ἐν
γράμμασι σοφίαν. Οτι δὲ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, δῆλον
μέν ἐστι καὶ ἐκ τοῦ μὴ προσκεκινηκέναι τὴν βασι
λικὴν εἰκόνα· δῆλον δὲ καὶ ἐκ τοῦ τὸν μὲν τοὺς λέον
τας αἰδεσθῆναι, τοὺς δὲ τὸ πῦρ. Εἰ δὲ φαίεν, Εκ
παιδεύσεως Περσικῆς, ἀποκρινάσθωσαν, Πῶς οὖν
Τὰς ὑποθέσεις ἀκριβῶς ζητήσας. Bill.,
investigatis diligenter argumentis. Possis eliam, Διε
ret. de quibus agitur, ut mox, τῶν ὑποθέσεων χηρεύουσαι, argumentis ac materiis recte addes, de
quibus agitur. Ηιττ.
Codd. Vatic. 649, εγκυλισθῆναι. Poesis.
col. 837–838page 330 of 750
PG 78:837τῶν ἐν τοῖς μεγίστοις αὐτῶν ἔντων ἀξιώμασι, καὶ πάσῃ τῇ κατ' αὐτοὺς σοφίᾳ πεπαιδευμένων, τους μὲν οἱ λέοντες πριν τοῦ ἐδάφους ἅψασθαι, κατειργά σαντος τοὺς δὲ, τὸ πῦρο ΡΜ. - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Μὴ καταφρόνει τῶν εὐτελεῖ σχήματι προσιόντων σαι· ἀλλὰ θαύμαζε τὴν ὑπομονὴν, καὶ οἴκτειρον τὴν μεταβολήν, λογιζόμενος, ὡς πολλοὶ βασιλικοῦ γένους τυγχάνοντες, τὴν τῶν θητευόντων ἔλαχον τάξιν. Εἰ δὲ καὶ ἀφανεῖς εἶεν καὶ ἐξ ἀφανῶν, μηδ' οὕτως ἀπο στρέφου, ἀλλ' ὅρεγε, ἐν οἷς ἂν δύναιο, χεῖρα· λογι ζόμενος ὅτι καὶ ἡ δοκοῦσα δυσγένεια ἀκούσιός ἐστι, καὶ οὐ μεμπτή· ἡ γὰρ ἀπὸ τῶν τρόπων, ἐστὶν ἡ μικρά· εἰ δὲ καὶ δύστροποι εἶεν, τροφῆς ἀναγκαίας ἀπολαυέτωσαν, καὶ διὰ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ διὰ τὸ θεῖον πρόσταγμα, τὸ μὴ μόνον παρακελευόμενον, παντὶ τῷ αἰτοῦντι διδόναι, ἀλλὰ καὶ τὸ διδόμενον οἰκειούμενον. ΑΕΤΙΑ ΚΟΜΗΤΙ. Κατὰ Σαβελλιανών. Θειότατος καὶ ἄῤῥητος τοῦ Πατρὸς Υἱὸς, ὁ παρ' ἡμῶν προσκυνούμενος, εἰκότως Λόγος προσαγορεύεται· οὐχ ὅτι Λόγος μόνον ἐστὶ, καὶ τοῦ Πατρὸς ἑρμηνευτής, ὥς τινες οἴονται· ἀλλ' ὅτι καὶ θάτε τον ἢ λόγος δημιουργεῖ, καὶ ἀπαθῶς ἐτέχθη. Λόγος δ' ὢν, ἐνυπόστατός ἐστι, καὶ οἰκείαν ιδιότητα έχει. Ὅτι δ᾽ οὐκ ἔστιν ἀνυπόστατος, αὐτὸς ὁ Λόγος λόγους ἔχειν φράζει λέγων·. Ὁ ἀκούων τοὺς λόγους καὶ ποιῶν αὐτούς.» Εἰ οὖν ὁ Λόγος λόγους ἔχει, οὐκ ἔστιν ἀνυπόστατος· ἀλλ᾽ ἐνυπόστατος ὢν, διὰ τὸ ἀπαθῶς προεληλυθέναι, Λόγος προσαγορεύεται. ΡΜΒ. — ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Εἰς τὸ, «Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν.» Καὶ ὅτι οὐκ ἔστι τοῦτο ἐναντίον τῷ, ο Προσέχετε τὴν ἐλεη μισύνην ὑμῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξης ἀγαθῆς πανταχού ρεπούσης, καὶ γῆν ο καὶ θάλατταν περινοστούσης, οὐδὲν, ὦ θαυμάσιε, ἄμεινον, οὐδ᾽ ἂν τοὺς Κροίσου τις θησαυροὺς αὐτῇ παραβάλλοι. Διὸ ὁ μὲν Παροιμιαστὴς ἔφη· • ὄνομακαλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν· ὑπὲρ ἀργύριον καὶ χρυ σίον, χάρις ἀγαθή. Ὁ δὲ Χριστὸς παρεκελεύετο «Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Οὐχ ἵνα πρὸς φιλοτιμίαν ζῶμεν (ἅπαγε! ταύτην γάρ πανταχοῦ ἐκριζοί, κελεύων μήτε τὴν εὐχὴν, μήτε τὴν ἐλεημοσύνην δημοσιεύειν, ἀλλὰ καὶ θατέραν Ως τινες οἷονται. Λόγος.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CXLII.
τῶν ἐν τοῖς μεγίστοις αὐτῶν ἔντων ἀξιώμασι, καὶ a ipsis Persica doctrinæ adminiculo contigisse, velit
πάσῃ τῇ κατ' αὐτοὺς σοφίᾳ πεπαιδευμένων, τους
μὲν οἱ λέοντες πριν τοῦ ἐδάφους ἅψασθαι, κατειργά
σαντος τοὺς δὲ, τὸ πῦρο
ΡΜ. - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
PM'.
Μὴ καταφρόνει τῶν εὐτελεῖ σχήματι προσιόντων
σαι· ἀλλὰ θαύμαζε τὴν ὑπομονὴν, καὶ οἴκτειρον τὴν
μεταβολήν, λογιζόμενος, ὡς πολλοὶ βασιλικοῦ γένους
τυγχάνοντες, τὴν τῶν θητευόντων ἔλαχον τάξιν. Εἰ
δὲ καὶ ἀφανεῖς εἶεν καὶ ἐξ ἀφανῶν, μηδ' οὕτως ἀποστρέφου, ἀλλ' ὅρεγε, ἐν οἷς ἂν δύναιο, χεῖρα· λογιζόμενος ὅτι καὶ ἡ δοκοῦσα δυσγένεια ἀκούσιός ἐστι,
καὶ οὐ μεμπτή· ἡ γὰρ ἀπὸ τῶν τρόπων, ἐστὶν ἡ
μικρά· εἰ δὲ καὶ δύστροποι εἶεν, τροφῆς ἀναγκαίας
ἀπολαυέτωσαν, καὶ διὰ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ διὰ τὸ
θεῖον πρόσταγμα, τὸ μὴ μόνον παρακελευόμενον,
παντὶ τῷ αἰτοῦντι διδόναι, ἀλλὰ καὶ τὸ διδόμενον
οἰκειούμενον.
mihi respondeant, qui ergo factum sit ut eos qui
amplissimis dignitatibus ornati, atque on ni Persica
doctrinæ genere instructi et exculti erant, partim
1zones, ante quam solum auigissent, confecerint,
partim ignis absumpserit.
CXL. PALLADIO EPISCOPO.
Eos, qui in tenui ac vili habitu ad te accedunt,
ne contemne, verum fac patientiam admireris, ac
de eorum mutatione misericordia commovearis,
312 illud tecum reputans, multos, regio genere
ortos, in mercenariorum classem redactos fuisse.
Quod si et obscuri sint, et obscuris parentibus editi,
ne sic quidem tamen ab iis oculos remove, verum,
quibus in rebus potes, manum ipsis porrige: illud
cum animo tuo considerans, generis etiam ignobilitatem (ut ex hominum opinione loquar) minime
voluntariam esse, ac proinde nec reprehendendam.
Nam quæ a moribus ortum trahit, ea demum impura et exsecranda est. Atque ut eos improbis
humanitatem, tum ob Dei præceptum, qui non modo
quoque moribus esse demus, fac tamen, tum propter
cuivis petenti dare jubet, sed etiam, id quod datum est, sibi asciscit, necessarium ipsi abs te cibum obLineauit.
ΑΕΤΙΑ ΚΟΜΗΤΙ.
PMA'.
Κατὰ Σαβελλιανών.
Θειότατος καὶ ἄῤῥητος τοῦ Πατρὸς Υἱὸς, ὁ παρ'
ἡμῶν προσκυνούμενος, εἰκότως Λόγος προσαγορεύεται· οὐχ ὅτι Λόγος μόνον ἐστὶ, καὶ τοῦ Πατρὸς
ἑρμηνευτής, ὥς τινες οἴονται· ἀλλ' ὅτι καὶ θάτε
τον ἢ λόγος δημιουργεῖ, καὶ ἀπαθῶς ἐτέχθη. Λόγος
δ' ὢν, ἐνυπόστατός ἐστι, καὶ οἰκείαν ιδιότητα έχει.
Ὅτι δ᾽ οὐκ ἔστιν ἀνυπόστατος, αὐτὸς ὁ Λόγος λόγους
ἔχειν φράζει λέγων·. Ὁ ἀκούων τοὺς λόγους καὶ
ποιῶν αὐτούς.» Εἰ οὖν ὁ Λόγος λόγους ἔχει, οὐκ
ἔστιν ἀνυπόστατος· ἀλλ᾽ ἐνυπόστατος ὢν, διὰ τὸ
ἀπαθῶς προεληλυθέναι, Λόγος προσαγορεύεται.
nime caret, verum cum hypostasim habeat, propterea
sionem a Patre prodiit..
ΡΜΒ. — ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Εἰς τὸ, «Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν.» Καὶ ὅτι οὐκ
ἔστι τοῦτο ἐναντίον τῷ, ο Προσέχετε τὴν ἐλεη
μισύνην ὑμῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς.
Δόξης ἀγαθῆς πανταχού ρεπούσης, καὶ γῆν
CXLI. A&TIO COMITI
Contra Sabellianos.
Divinissimus atque omni oratione præstantior
Patris Filius, qui a nobis adoratur, merito Verbun
appellatur, non quod verbum solum sit, ac Patris
interpres, ut quibusdain placet, verum quia dicto
citius operatur, ac citra perpessionem ullam genitus
est. Verbum autcm cum sit, subsistens quiddam est,
ac peculiarem proprietatem habet. Nam quod bypostasi minime careat, hinc liquet, quod ipsummet
Verbum se verba habere dicat, his verbis utens:
«Qui audit verba mea, et facit ea 18,, etc. Quocirca
cum Verbum verba habeat, profecto bypostasi miVerbum nuncupatur, quia citra ullam perpes-,
CXLII. THEODOSIO EPISCOPO.
In illud, ο Luceat lux vestra 30.. Et quod non est hoc
contrarium huic, • Attendite ne eleemosynam
vestrum 30, etc.
Bona existimatione passim sese diffundente, ac
καὶ θάλατταν περινοστούσης, οὐδὲν, ὦ θαυμάσιε, terram et mare perlustrante, melius ac praestantius
ἄμεινον, οὐδ᾽ ἂν τοὺς Κροίσου τις θησαυροὺς αὐτῇ
παραβάλλοι. Διὸ ὁ μὲν Παροιμιαστὴς ἔφη· • Ονομα
καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν· ὑπὲρ ἀργύριον καὶ χρυσίον, χάρις ἀγαθή. Ὁ δὲ Χριστὸς παρεκελεύετο·
«Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων.
Οὐχ ἵνα πρὸς φιλοτιμίαν ζῶμεν (ἅπαγε! ταύτην γάρ
πανταχοῦ ἐκριζοί, κελεύων μήτε τὴν εὐχὴν, μήτε
τὴν ἐλεημοσύνην δημοσιεύειν, ἀλλὰ καὶ θατέραν
** Matth. vjj, 24.” Matth. v, 16. * Matth. vi, 2.
nihil est: nec Crœsi thesauros quisquam cum ea
comparare queat. Ac proinde a Proverbiorum auctore
dictum est: «Melius est nomen bonum quain djvitiæ multæ: super aurum et argentum gratia bona". Atque Christus item suos ad hunc modum
admonebat: «Luceat lux vestra coram hominibus.»
Quæ quidem verba non eo tendunt, ut ad ambitionem vitam nostram ac studia referamus (absit!
21 Prov. xxi, 1.
Ως τινες οἷονται. Videtur recle reprehendere Greg. Nazians. qui hanc reddit rationem cur
Filius Dei vocetur Λόγος. Rive.
col. 839–840page 331 of 750
PG 78:839χεῖρα λανθάνειν τὸ γενησόμενον.) ἵνα δὲ μηδενὶ παρ έχωμεν δικαίαν σκανδάλου λαβήν. Οὕτω γὰρ καὶ ἀκόντων ἡμῶν τὸ τῶν πράξεων φῶς περιαστράψει τοὺς θεωμένους, καὶ εἰς τὴν θείαν δοξολογίαν τρέψει. Οτι γὰρ τοῦτο μηνύει, οὐκ ἐῤῥήθη, Όπως ἂν ὑμεῖς δοξασθῆτε, ἀλλ', ο Ἵνα ίδωσιν ὑμῶν τὰ καλά ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.; β ΡΜΓ'.—ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰ κάλλος θεάσοιο σωματικὸν, ἐννόει, ὅτι τὸ ἄνθος τοῦτο τὸ λαμπρόν, αὔριον κόνις γίνεται, καὶ τὸ σή μερον πῦρ, τῇ ἑξῆς εἰς τέφραν ἀποδήσεται. Πᾶν γὰρ 8 τέλος ἔχει, καὶ τοῦτο τάχιστον, κἂν δοκῇ λαμπρὸν εἶναι καὶ ἐπέραστον, εὐκαταφρόνητον εἶναι ὀφείλει, μάλισθ' ὅταν καὶ κόλασιν τίκτῃ. ΡΜΔ'. - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ. Οὐκ ἔστι μικρὸν τὸ μικρὸν εἶναι δοκοῦν, τὸ μὴ προστιθέναι ἁμαρτίαν ἐφ᾽ ἁμαρτίᾳ, ἀλλὰ καὶ μέγι στον. Οδὸς γάρ ἐστιν ἐπὶ τὴν ἀρίστην φέρουσα μετ ταβολήν. Εἰ γὰρ τὸ ῥεῦμα τῆς κακίας, τὸ ἐπὶ τὴν ἀπώλειαν τρέχον, ἠρεμήσειεν, ἀρχὴν λήψεται ἡ ἐπὶ τὴν ἀρετὴν κίνησις. Ωσπερ γὰρ ἡ ἐν τοῖς σταδίοις στάσις καὶ ἐπηρέμησις, τὴν ἐναντίαν τίκτει κίνησιν (εἰ μὴ γὰρ σταίη, οὐκ ἂν εἰς τοὐναντίον χωρήσειεν, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακίας, εἰ μὴ παύσοιτο, οὐκ ἂν τῇ ἀρετῇ χώραν δοίη. ΡΜΕ.- ΠΕΤΡΟ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ Ισότης, φιλότης ὦ βέλτιστε. Τὸ γὰρ ἄνισον τὴν φιλίαν βλάπτειν πέφυκε. Μὴ τοίνυν καὶ αὐτὸς φίλῳ χρῷο τ' ἀνδρὶ, καὶ κόλακι. Οὐ γὰρ ἀνέξεται ὁ ἐπὶ τοῖς ἴσοις καὶ δικαίοις τὴν φιλίαν πηξάμενος. ΡΜϚ'. — ΘΕΟΓΝΩΣΤΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Πολλὰ ἔχων τοῦ ἀοιδίμου Τιμοθέου φράσαι, ἐν εἰς δ πάντα τείνει, λέξω· ὅτι τῆς ἀρετῆς γνήσιος ὧν Εραστής, ἀεὶ πρὸς τὸ ὑπάρχον αὐτῷ κλέος ἀντηγωνίζετο, τὴν ἐπὶ τοῖς προτέροις ἔκπληξιν τοῖς δευτέροις ἔργοις ἀφανίζων. ΡΜΖ'. - ΕΝΤΟΝΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ. Τῆς κατασχούσης τὸ ἀνθρώπινον γένος προλήψεως την τυραννίδα διακόπτων ὁ Σωτήρ, καὶ ἀπὸ τῶν χαμαιζήλων πραγμάτων εἰς τὴν ὑπερκόσμιον αὐτὸ λή Ισότης, φιλότης. τὴν φιλίαν ισοτητα εἶναι.
Hanc enim ubique funditus evellit, dum jubet, ut χεῖρα λανθάνειν τὸ γενησόμενον.) ἵνα δὲ μηδενὶ παρέχωμεν δικαίαν σκανδάλου λαβήν. Οὕτω γὰρ καὶ
ἀκόντων ἡμῶν τὸ τῶν πράξεων φῶς περιαστράψει
τοὺς θεωμένους, καὶ εἰς τὴν θείαν δοξολογίαν τρέψει.
Οτι γὰρ τοῦτο μηνύει, οὐκ ἐῤῥήθη, Όπως ἂν
ὑμεῖς δοξασθῆτε, ἀλλ', ο Ἵνα ίδωσιν ὑμῶν τὰ καλά
ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς
οὐρανοῖς.;
nec precationem, nec eleemosynam provulgemus,
verum operam demus, ut ne quid ejus, quod factum
fuerit, altera manus resciscat), verum ut nemini
justam offensionis ansam porrigamus. Ad hunc
enim modum, invitis etiam nobis, actionum nostrarum splendor intuentium oculos perstringet, atque
ad divinæ gloriæ prædicationem convertet. Nam
quod his verbis istud significetur, hinc constat, quod
videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum
313 CXLIII. ZOSIMO PRESBYTERO.
Si corpoream pulchritudinem spectes, illud cogila, praeclarum hunc forem crastino die pulve
rem fieri, atque hodiernum ignem postera luce in
cinerem labi. Quidquid enim finem habiturum est,
et quidem celerrimum, quantumvis splendidum et
expetendum esse videatur, contemptui esse debet,
ac praesertim, cum supplicium quoque parit.
CXLIV. - PALLADIO SUBDIACONO.
Haud exigui momenti res est, exigui licet esse
videatur, peccatum peccato minime cumulare, verum maximi quoque atque gravissimi. Est enim
via, ad optimam mutationem ferens. Nam si vitii
profluvium, quod ad exitium currit, interquieverit,
motus utique ad virtutem initium sumet. Quemadmodum enim in stadiis, institio et quies contrarium motum parit (etenim nisi quis institerit,
haudquaquam in adversum processurus est): eodem modo in vitio nisi quis finem sibi constituerit,
virtuti locum minime dabit.
CXLV. PE TRO CORRECTORI.
Equalitas amicitia est, vir præclarissime. Sic
enim natura comparatum est, ut inæqualitas amicitiæ detrimentum ac perniciem afferat. Quamobrem
cave tu quoque ne eodem homine et amico et adulatore utaris. Neque enim ille id feret, qui æquo
jure amicitiam tecum contraxit.
CXLVI. THEOGNOSTO PRESBYTERO.
β
non dictum sit, Ut vos glorificemini: sed ‹ ut
qui in cœlis est”.
ΡΜΓ'.—ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Εἰ κάλλος θεάσοιο σωματικὸν, ἐννόει, ὅτι τὸ ἄνθος
τοῦτο τὸ λαμπρόν, αὔριον κόνις γίνεται, καὶ τὸ σήμερον πῦρ, τῇ ἑξῆς εἰς τέφραν ἀποδήσεται. Πᾶν γὰρ
8 τέλος ἔχει, καὶ τοῦτο τάχιστον, κἂν δοκῇ λαμπρὸν
εἶναι καὶ ἐπέραστον, εὐκαταφρόνητον εἶναι ὀφείλει,
μάλισθ' ὅταν καὶ κόλασιν τίκτῃ.
ΡΜΔ'. - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ.
Οὐκ ἔστι μικρὸν τὸ μικρὸν εἶναι δοκοῦν, τὸ μὴ
προστιθέναι ἁμαρτίαν ἐφ᾽ ἁμαρτίᾳ, ἀλλὰ καὶ μέγι
στον. Οδὸς γάρ ἐστιν ἐπὶ τὴν ἀρίστην φέρουσα μετ
ταβολήν. Εἰ γὰρ τὸ ῥεῦμα τῆς κακίας, τὸ ἐπὶ τὴν
ἀπώλειαν τρέχον, ἠρεμήσειεν, ἀρχὴν λήψεται ἡ ἐπὶ
τὴν ἀρετὴν κίνησις. Ωσπερ γὰρ ἡ ἐν τοῖς σταδίοις
στάσις καὶ ἐπηρέμησις, τὴν ἐναντίαν τίκτει κίνησιν
(εἰ μὴ γὰρ σταίη, οὐκ ἂν εἰς τοὐναντίον χωρήσειεν,
οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακίας, εἰ μὴ παύσοιτο, οὐκ ἂν τῇ
ἀρετῇ χώραν δοίη.
ΡΜΕ.- ΠΕΤΡΟ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ
Ισότης, φιλότης ὦ βέλτιστε. Τὸ γὰρ ἄνισον
τὴν φιλίαν βλάπτειν πέφυκε. Μὴ τοίνυν καὶ αὐτὸς
φίλῳ χρῷο τ' ἀνδρὶ, καὶ κόλακι. Οὐ γὰρ ἀνέξεται
ὁ ἐπὶ τοῖς ἴσοις καὶ δικαίοις τὴν φιλίαν πηξά
μενος.
ΡΜϚ'. — ΘΕΟΓΝΩΣΤΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
PMG'.
Πολλὰ ἔχων τοῦ ἀοιδίμου Τιμοθέου φράσαι, ἐν εἰς
δ πάντα τείνει, λέξω· ὅτι τῆς ἀρετῆς γνήσιος ὧν
Εραστής, ἀεὶ πρὸς τὸ ὑπάρχον αὐτῷ κλέος ἀντηγωνίζετο, τὴν ἐπὶ τοῖς προτέροις ἔκπληξιν τοῖς δευτέ
Cum de claro viro Timotheo multa, quæ dicam,
mihi in promptu sint, unum, ad quod omnia tendunt, referam: nempe quod cum sincero virtutis
studio nagraret, adversus eam gloriam, quam obtinebat, perpetuo dimicabat, eam videlicet admira- ροις ἔργοις ἀφανίζων.
tionem, quam ipsi priores actiones pepererant, posterioribus actionibus obscurans.
CXLVII. EUTONIO DIACONO.
Christus, ut anticipatæ opinionis, quæ genus humanum occupavit, tyrannidem exscinderet, ipsumquo ab humilibus et abjectis rebus ad sedem munss Matth. v,
ΡΜΖ'. - ΕΝΤΟΝΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ.
PMZ'.
Τῆς κατασχούσης τὸ ἀνθρώπινον γένος προλήψεως
την τυραννίδα διακόπτων ὁ Σωτήρ, καὶ ἀπὸ τῶν χα
μαιζήλων πραγμάτων εἰς τὴν ὑπερκόσμιον αὐτὸ λήVARIE LECTIONES ET NOTÆ.
Ισότης, φιλότης. Pythagoras primus dixisse
scribitur τὴν φιλίαν ισοτητα εἶναι. Diog. Laertius
in ejus Vita. Hic illud, Amicitia aut accipit pares
aut facit. Laudat hunc Isidori locum J. Lipsius
lib. i Mansduct._ad philos. Stoic., Dis. 16. Vide
et Aristot. lib. ix Ethic. ad Nicom. Ritt.
6 abest a codd. Vat. 649 et All. Possun.
col. 841–842page 332 of 750
PG 78:841ξιν ἀνάγειν σπουδάζων, ἐβόα· Εγείρεσθε άγω μὲν ἐντεῦθεν.» Τῇ γὰρ φωνῇ τὴν οἰκείαν κεράσας δύναμιν, τῶν ἐθελόντων ἀναπτῆναι εἰς οὐρανὸν ἀν ἔδρωσε τὰς δυνάμεις, ὥστε πολλὰ χαίρειν τῇ προλήψει φράσαντας τῆς ἄνω πορείας ἔχεσθαι. ΡΜΙ.ΤΟ ΑΥΤΟ. Ὁ τὴν τοῖς πολλοῖς ἀβίαστον εἶναι δοκοῦσαν τῶν παθών τυραννίδα τυραννικῶς βιαζόμενος, καὶ ὡς ἀνα δρεῖος ᾄδεσθαι ὀφείλει, καὶ ὡς τυραννοκτόνος. Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. Ἡ ἀϊδιότης οἷον ἀειζωότης ἐστί· διὸ ἐπὶ μόνης τῆς ἀνάρχου φύσεως, τῆς ἀεὶ κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡς. αὕτως ἐχούσης, λαμβάνεσθαι είωθε. Τὸ μὲν γὰρ ἀθά νατον, καὶ ἐπὶ τοῦ γενομένου μὲν, μὴ ἀποθνήσκοντος δέ, οἷον ἐπὶ ἀγγέλου καὶ ψυχῆς, κατηγορεῖσθαι δύναται· καὶ τὸ ἄφθαρτον, ἐπὶ τῶν πεποιημένων μὲν, κρειττόνων δὲ φθορᾶς γεγενημένων. Τὸ δ' ἀΐδιον κυ ρίως τῆς θείας ουσίας ἴδιόν ἐστι. Διὰ ἐπὶ τῆς προσ κυνητῆς καὶ βασιλικωτάτης Τριάδος μόνον λαμβάνε εθαι πέφυκε, τῆς τοῦ πρὸ καὶ μετὰ μὴ ἀνεχομένης, μηδὲ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον και τρίτον καταδεχο μένης. Αριθμοῦ γὰρ τὸ θεῖον ἀνώτερον, καὶ χρόνων κρείττον, καὶ πάσης ἐπινοίας υψηλότερον. Εἰ γὰρ καὶ ταῖς ἰδιότησι διαιρεῖται, ἀλλὰ τῇ ἀξίᾳ καὶ τῇ οὐσία συνάπτεται. Διαιρεῖται μὲν, ἵνα Ἰουδαῖοι καὶ Σαβέλλιος ἐλεγχθῶσι· συνάπτεται δὲ, ἵνα Αρειος καὶ Εὐ νόμιος καταισχυνθῶσι. Πλατυνόμενον γὰρ εἰς ὑπο στάσεις, συνάπτεται κατὰ τὴν οὐσίαν, ᾗ καὶ ἡ ἀξία πάντω; ἔπεται. ἀειζωότης ΕΝ. - ΑΛΦΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Ἐπειδὴ πάντες, οἷς ἀρετῆς καὶ πολὺς, καὶ ὀλίγος λόγος, ἐκ θείου νεύματος τὸ γέρας τῆς ἱερωσύνης δε δέσθαι σας πιστεύουσι, δίκαιος ἂν εἴης πάντα ποιεῖν ὅπως μὴ τὴν θείαν χειροτονίαν τοῖς μετὰ ταῦτα πραττομένοις καθυβρίσῃς. Εἰ γὰρ τὴν σεαυτοῦ ψυ χὴν θεσμῷ ἱερωσύνης διακοσμήσειας, καὶ τὸν μὲν λο γισμὸν τὸν ὀρθὸν ἀποδείξειας αὐτοκράτορα, τὸν θυ μὸν δὲ αὐτῷ δορυφόρον παραδώσειας, καὶ νομοθετή σειας αὐτῷ μηδὲν πράττειν, ὧν ὁ βασιλεὺς οὐ βούλεται, καὶ πᾶν ὅσον ἡδοναῖς τε καὶ λύπαις εἰς κακίαν ἔκδοτον ἐξορίσειας τῆς σαυτοῦ γνώμης, τιμή σειας τὴν ἄνωθεν ψῆφον. ΡΝΔ'.— ΤΟ ΑΥΤΟ. Ελευθερίου ψυχῆς χαρακτήρες, τὸ ἄδολον, τὸ ἦμεν τον, τὸ φιλάνθρωπον, τὸ ἀνδρεῖον, τὸ δίκαιον, τὸ Εγείρε στο ἐξορίσειας ἐξορίσας.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CLI.
ξιν ἀνάγειν σπουδάζων, ἐβόα· «Εγείρεσθε άγω- do sublimiorem eveheret, clamabat, e Surgile,
μὲν ἐντεῦθεν.» Τῇ γὰρ φωνῇ τὴν οἰκείαν κεράσας
δύναμιν, τῶν ἐθελόντων ἀναπτῆναι εἰς οὐρανὸν ἀνἔδρωσε τὰς δυνάμεις, ὥστε πολλὰ χαίρειν τῇ προλή
ψει φράσαντας τῆς ἄνω πορείας ἔχεσθαι.
ΡΜΙ.ΤΟ ΑΥΤΟ.
Ὁ τὴν τοῖς πολλοῖς ἀβίαστον εἶναι δοκοῦσαν τῶν
παθών τυραννίδα τυραννικῶς βιαζόμενος, καὶ ὡς ἀνα
δρεῖος ᾄδεσθαι ὀφείλει, καὶ ὡς τυραννοκτόνος.
PMOʻ.—TO AYTO̟.
Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος.
Ἡ ἀϊδιότης οἷον ἀειζωότης ἐστί· διὸ ἐπὶ μόνης
τῆς ἀνάρχου φύσεως, τῆς ἀεὶ κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡς.
αὕτως ἐχούσης, λαμβάνεσθαι είωθε. Τὸ μὲν γὰρ ἀθά
νατον, καὶ ἐπὶ τοῦ γενομένου μὲν, μὴ ἀποθνήσκοντος δέ, οἷον ἐπὶ ἀγγέλου καὶ ψυχῆς, κατηγορεῖσθαι
δύναται· καὶ τὸ ἄφθαρτον, ἐπὶ τῶν πεποιημένων μὲν,
κρειττόνων δὲ φθορᾶς γεγενημένων. Τὸ δ' ἀΐδιον κυρίως τῆς θείας ουσίας ἴδιόν ἐστι. Διὰ ἐπὶ τῆς προσκυνητῆς καὶ βασιλικωτάτης Τριάδος μόνον λαμβάνεεθαι πέφυκε, τῆς τοῦ πρὸ καὶ μετὰ μὴ ἀνεχομένης,
μηδὲ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον και τρίτον καταδεχο
μένης. Αριθμοῦ γὰρ τὸ θεῖον ἀνώτερον, καὶ χρόνων
κρείττον, καὶ πάσης ἐπινοίας υψηλότερον. Εἰ γὰρ καὶ
ταῖς ἰδιότησι διαιρεῖται, ἀλλὰ τῇ ἀξίᾳ καὶ τῇ οὐσία
συνάπτεται. Διαιρεῖται μὲν, ἵνα Ἰουδαῖοι καὶ Σαβέλλιος ἐλεγχθῶσι· συνάπτεται δὲ, ἵνα Αρειος καὶ Εὐνόμιος καταισχυνθῶσι. Πλατυνόμενον γὰρ εἰς ὑποστάσεις, συνάπτεται κατὰ τὴν οὐσίαν, ᾗ καὶ ἡ ἀξία
πάντω; ἔπεται.
abeamus hinc ". Huic enim voci vim suam admiscens, eorum qui in cœlum provolare cupiebant,
vires confirmavit: adeo ut opinione hac, qua prius
imbuti erant, longum valere jussa, celeste iter arripiant.
- EIDEM.
Qui turbulentarum animi commotionum tyrannidem, quam plerique nulla vi frangi posse existimant, tyrannice premit ac subigit, hic et ut fortis
ac strenuus celebrandus est, et ut tyrannicisla.
314 CXLIX. - EIDEM.
De sancta Trinitate.
Eternitas tanquam ἀειζωότης est, hoc est sempiterna vita. Eoque nomine hoc vocabulum de sola
ea natura, quæ ortus expers est, semperque sui
similis, usurpari consuevit. Nam immortale de eo,
quod cum ortum habuerit, ninine tamen moritur,
hoc est de angelo, tum de anima prædicari potest.
Atque item incorruptibile, de iis quæ quamvis effecta sint, ea tamen conditione fuerunt, ut a corruptione aliena essent. At æternum divina natura
proprie convenit. Ac proinde de adoranda dumtaxat
ac summe regia Trinitate, quæ nec prius, nec posterius, nec primum et secundum et tertium admittit, usurpari solet. Divinum quippe numen numero
excelsius est, ac temporibus præstantius, atque
omni cogitatione sublimius. Quanquam enim proprietatum ratione distinguitur, dignitate tamen et
essentia copulatur. Distinguitur enim, ut Judaei et
Sabellius confutentur; copulatur autem, ut Arius
et Eunomius dedecore atque ignominia perfundantur. Sic enim in personas porrigitur, ut tamen quantum ad essentiain, quæ comitem prorsus dignitatem habet, copuletur.
ΕΝ. - ΑΛΦΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Ἐπειδὴ πάντες, οἷς ἀρετῆς καὶ πολὺς, καὶ ὀλίγος
λόγος, ἐκ θείου νεύματος τὸ γέρας τῆς ἱερωσύνης δε
δέσθαι σας πιστεύουσι, δίκαιος ἂν εἴης πάντα ποιεῖν
ὅπως μὴ τὴν θείαν χειροτονίαν τοῖς μετὰ ταῦτα
πραττομένοις καθυβρίσῃς. Εἰ γὰρ τὴν σεαυτοῦ ψυχὴν θεσμῷ ἱερωσύνης διακοσμήσειας, καὶ τὸν μὲν λο
γισμὸν τὸν ὀρθὸν ἀποδείξειας αὐτοκράτορα, τὸν θυ
μὸν δὲ αὐτῷ δορυφόρον παραδώσειας, καὶ νομοθετήσειας αὐτῷ μηδὲν πράττειν, ὧν ὁ βασιλεὺς οὐ βούλεται, καὶ πᾶν ὅσον ἡδοναῖς τε καὶ λύπαις εἰς κακίαν
ἔκδοτον ἐξορίσειας τῆς σαυτοῦ γνώμης, τιμή
σειας τὴν ἄνωθεν ψῆφον.
ΡΝΔ'.— ΤΟ ΑΥΤΟ.
Ελευθερίου ψυχῆς χαρακτήρες, τὸ ἄδολον, τὸ ἦμεν
τον, τὸ φιλάνθρωπον, τὸ ἀνδρεῖον, τὸ δίκαιον, τὸ
CL ALPHIO EPISCOPO.
Quandoquidem omnes, quibus virtus vel ingenti
vel exiguæ curæ est, sacerdotii dignitatem divino
nutu tibi concessam esse persuasuin habent, quidvis agere debes, ut ne divinam electionem per insequentes actiones probro ac dedecore aflicias. Nam
si animum ipse tuum sacerdoti lege coornaris, ac
rectæ quidem rationis imperium effeceris, iracundiam autem ipsi satelliten præbueris, edicasque ei,
ne quid eorum, quæ regi minime grata sunt, efficiat,
atque id omne quod per voluptates et mærores
vitio addictum est, ex animo tuo ejeceris, hac
demum ratione divino calculo honor abs te habitus fuerit.
CLI.· EIDEM.
Ingenuæ animæ notæ sunt, a dolo abhorrere,
suavein, humanum, fortem, justum, pudicum ac
* Matth. xxvi, 46.
Confer epist. 48 lib. iv, quæ illud Εγείρεστο eodem modo exponit. Riry.
PATROL. Gin. LXXVIII.
Cold. Vat. 619 et Alt. ἐξορίσειας mutant in
ἐξορίσας. Possin.
col. 843–844page 333 of 750
PG 78:843σώφρον, τὸ συγκαταβατικόν, τὸ ἥπιον, τὸ μεταδοτικὸν, τὸ μὴ χάριτι, ἀλλὰ κρίσει κρατεῖν καὶ ψηφίζεσθαι, καὶ τὰ ἄλλα τὰ τούτων ἀδελφά. Ανελευθέρου δε, τὸ τοῖς ἐναντίοις πάθεσι κεχειρῶσθαι, καὶ πάσαν ἀγαθὴν ἔννοιαν ἐξ ἑαυτῆς ἐξωστρακίσθαι. ΡΝΒ'. - ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Τῶν ᾿Αριθμών. Διὰ τί Ααρών και Μαρίας κατηγορησάντων Μωσέως, ἡ Μαρία μόνη ἐπετιμήθη Ἐπειδὴ γέγραφας, δι᾿ ἣν αἰτίαν Απρὼν καὶ Ματ ριάμ κακηγορησάντων Μωσέα, η Μαρία μόνη ἐπετιμήθη, λέπρας αὐτῆς τῷ προσώπω, ἔνθα ἡ γλῶσσα λοχᾷ, ἐπανθησάσης· γράφω μὲν καὶ δ ήκουσα παρά τινος σοφοῦ, ὑποτάξω δὲ καὶ τὸ ἐμαυτῷ νενοημένον, ΐν' αὐτὸς δοκιμάσειας τὸ ἀληθέστερον. Εφη μὲν οὖν ἐκεῖνος, ὅτι ἐπειδὴ ἀρχὴ ἱερωσύνης ἦν, οὐκ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς ὑβρίσαι τὸ προοίμιον, ἵνα μὴ καὶ τὸ τέλος γένηται ἐπονείδιστον. Ἐγὼ δὲ οὔτ᾽ ἀνατρέπειν τοῦτο, οὔτ᾽ ἐγκρίνειν ἔχω. Οὐκ ἀνατρέπω μὲν, ἐπειδὴ οὐδὲν οὔτε τὴν ἀρετὴν οὔτε τὴν εὐσέβειαν παραβλάπτει οὐκ ἐγκρίνω δὲ, ἐπειδὴ πρὸ τοῦ ᾿Ααρών ἱερωσύνη ἦν θειοτέρα καὶ ἀναίμακτος, ἡ τοῦ Μελχισεδέχ· καὶ ὅτι οὗ κατὰ ἀδέκαστον κριτὴν, διὰ τὸ ἀξίωμα του πταίσαντος, τὸ δίκαιον παριδείν. Αλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον φημί· ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Γραφὴ ἐν τῇ κατηγορία την Μαριάμ προέταξε τἀνδρὸς καὶ ἀρχιερέως, οἶμαι, τὸ σπέρμα αὐτὴν δεδωκέναι, κἀκεῖνον ἐπηκολουθηκέναι. Ο δὲ τὸ σπέρμα παρασχών, τῶν φύντων δηλονότι αἴτιος. Διὸ καὶ πάντων σχεδόν μοσχοποιησάντων ἐν τῇ ἐρήμῳ, τινὲς μὲν ἔδοσαν δίκην, οἱ κατάρξαντες ἴσως του πταίσματος· τινὲς δὲ συνεγνώσθησαν, οι κατά παραλογισμὸν καὶ ἀπάτην ἀκολουθήσαντες ἐκείνοις. Οὐ γὰρ τὸ γεγενημένον τοσοῦτον, ὅταν ἡ γνώμη, μεθ᾿ ἧς γένηται, βασανίζεται Χωρεῖ γὰρ ὁ κριτής και μέχρις ἐννοιῶν. Οίμαι οὖν ὅτι τὸ προτετάχθαι μὲν τὴν Μαρίαν, ὑποτετάχθαι δὲ τὸν ἀρχιερέα, ἐν τοῖς ἄλλοις προταγέντος μὲν ἀνδρος, ὑποτεταγμένης δὲ τῆς γυναικὸς, οὐ κατά παραύξησ σιν γέγονεν, ἀλλὰ κατ' αἰτιολογίαν· λάλον γάρ, ὡς τὰ πολλὰ, τὸ γυναικείον γένος και περίεργον. Διό καὶ δίκα; ἀπῃτήθη· ἐπεὶ οὐκ ἂν ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασι προτάξας τὸν 'Ααρών, ἐνταῦθα αὐτὸν ὑπέταξεν, εἰ μὴ αἰτιολογήσαι ἠθέλησεν. Έξαρχος, ΡΝΓ. — ΑΛΦΙΟ. Εἰ καὶ, ὡς γέγραφας, Ζώσιμος τοῦ ληστρικοῦ στίμους ἐστὶ κορυφαίος, καὶ τῶν δη μοβόρων Εξαρχος, Κιττ.
temperantem esse, indulgenter se ad inferiores de- σώφρον, τὸ συγκαταβατικόν, τὸ ἥπιον, τὸ μεταδοτι
mittere, lenitati et beneficentiae stulere, judicio,
non gratia et favore superare ac decernere, aliaque
his affinia. Servilis contra, contrariis affectibus subjertuin esse, probamque omnem cogitationem es
seipso propellere atque ablegare.
Cur, cum Aaron et Maria maledixerint Moysi,
Muria sola objurgata fuit”.
κὸν, τὸ μὴ χάριτι, ἀλλὰ κρίσει κρατεῖν καὶ ψηφίζε
σθαι, καὶ τὰ ἄλλα τὰ τούτων ἀδελφά. Ανελευθέρου δε,
τὸ τοῖς ἐναντίοις πάθεσι κεχειρῶσθαι, καὶ πάσαν
ἀγαθὴν ἔννοιαν ἐξ ἑαυτῆς ἐξωστρακίσθαι.
ΡΝΒ'. - ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
PNB'.
Τῶν ᾿Αριθμών. Διὰ τί Ααρών και Μαρίας κατ
ηγορησάντων Μωσέως, ἡ Μαρία μόνη έπετιμήθη
Ἐπειδὴ γέγραφας, δι᾿ ἣν αἰτίαν Απρὼν καὶ Ματ
ριάμ κακηγορησάντων Μωσέα, η Μαρία μόνη έπετι
μήθη, λέπρας αὐτῆς τῷ προσώπω, ἔνθα ἡ γλῶσσα
λοχᾷ, ἐπανθησάσης· γράφω μὲν καὶ δ ήκουσα παρά
τινος σοφοῦ, ὑποτάξω δὲ καὶ τὸ ἐμαυτῷ νενοημένον,
ΐν' αὐτὸς δοκιμάσειας τὸ ἀληθέστερον. Εφη μὲν οὖν
ἐκεῖνος, ὅτι ἐπειδὴ ἀρχὴ ἱερωσύνης ἦν, οὐκ ἠθέλησεν
ὁ Θεὸς ὑβρίσαι τὸ προοίμιον, ἵνα μὴ καὶ τὸ τέλος
γένηται ἐπονείδιστον. Ἐγὼ δὲ οὔτ᾽ ἀνατρέπειν τοῦτο,
οὔτ᾽ ἐγκρίνειν ἔχω. Οὐκ ἀνατρέπω μὲν, ἐπειδὴ οὐδὲν
οὔτε τὴν ἀρετὴν οὔτε τὴν εὐσέβειαν παραβλάπτει·
οὐκ ἐγκρίνω δὲ, ἐπειδὴ πρὸ τοῦ ᾿Ααρών ἱερωσύνη ἦν
θειοτέρα καὶ ἀναίμακτος, ἡ τοῦ Μελχισεδέχ· καὶ
ὅτι οὗ κατὰ ἀδέκαστον κριτὴν, διὰ τὸ ἀξίωμα του
πταίσαντος, τὸ δίκαιον παριδείν. Αλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον
φημί· ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Γραφὴ ἐν τῇ κατηγορία την
Μαριάμ προέταξε τἀνδρὸς καὶ ἀρχιερέως, οἶμαι, τὸ
σπέρμα αὐτὴν δεδωκέναι, κἀκεῖνον ἐπηκολουθηκέναι.
Ο δὲ τὸ σπέρμα παρασχών, τῶν φύντων δηλονότι
αἴτιος. Διὸ καὶ πάντων σχεδόν μοσχοποιησάντων ἐν
τῇ ἐρήμῳ, τινὲς μὲν ἔδοσαν δίκην, οἱ κατάρξαντες
ἴσως του πταίσματος· τινὲς δὲ συνεγνώσθησαν, οι
κατά παραλογισμὸν καὶ ἀπάτην ἀκολουθήσαντες
ἐκείνοις. Οὐ γὰρ τὸ γεγενημένον τοσοῦτον, ὅταν ἡ
γνώμη, μεθ᾿ ἧς γένηται, βασανίζεται Χωρεῖ γὰρ
ὁ κριτής και μέχρις ἐννοιῶν. Οίμαι οὖν ὅτι τὸ
προτετάχθαι μὲν τὴν Μαρίαν, ὑποτετάχθαι δὲ τὸν
ἀρχιερέα, ἐν τοῖς ἄλλοις προταγέντος μὲν ἀνδρος,
ὑποτεταγμένης δὲ τῆς γυναικὸς, οὐ κατά παραύξησ
σιν γέγονεν, ἀλλὰ κατ' αἰτιολογίαν· λάλον γάρ, ὡς
τὰ πολλὰ, τὸ γυναικείον γένος και περίεργον. Διό
καὶ δίκα; ἀπῃτήθη· ἐπεὶ οὐκ ἂν ἐν τοῖς ἄλλοις
ἅπασι προτάξας τὸν 'Ααρών, ἐνταῦθα αὐτὸν ὑπέτα·
ξεν, εἰ μὴ αἰτιολογήσαι ἠθέλησεν.
Quandoquidem per litteras quæris, quidnam causæ sit, quamobrem cum Aaron et Maria Mosen maledictis incesserint, sola tamen Maria 315 objurgata fuerit, lepra nimirum ipsius faciei, in qua lingua delitescit, offusa, prius quidem id quod ab erudito quodam viro accepi, scribam, post autem id
quoque, quod mihi in mentem venit, subnectam:
quo ipse utrum ad veritatem propensius sit, expendas. Aiebat igitur ille, quia sacerdotii principium
erat, idcirco Deum sacerdotii præludio ignominiæ
notam inurere minime voluisse, ne finis quoque
probrosus exsisteret. Ego vero banc rationem nec
cur evertam, nec cur probem habeo. Cur, inquam,
evertam non habeo, quoniam nec virtutem vec pietatem lædit. Cur item probem non habeo, quia ante
Aaronem divinius et incruentum sacerdotium erat,
nimirum Melchisedechi; atque item quia integri
judicis non est, ob ejus qui deliquit amplitudinem
et dignitatem, juris religionem contemptui habere At vero illud potius dixerim, quia Scriptura
Mariam viro (suo] ac pontifici præposuit, idcirco
mibi videri cam semen præbuisse, illum autem subsecutum fuisse. Qui autem semen porrexerit, is
profecto eorum quæ exorta sunt, auctor habendus
est. Ac proinde, cum omnes pene in deserto vitulum effecissent, quidam pœnas dederunt, hoc est ii
fortasse qui scelus auspicati fuerant: quidam autem veniam consecuti sunt, ii nempe qui per fraudem et imposturam illorum vestigiis institerant.
Neque enim tam facinus ipsum exploratur, quam
qua mente perpetratum sit; siquidem judex ille
etiam ad ipsas usque cogitationes grassatur. Quamobrem ita statuo, quod Maria priore loco, pontifex
autem posteriore collocatus sit, cum aliis in locis
maritus priorem, uxor posteriorem locum obtineat, hoc non additamenti, sed afferendæ causæ gratia
contigisse. Siquidem femineum genus magna ex parte loquax et curiosum est. Eoque etiam factum
est, ut pœna in eam constituta sit. Nam alioqui, cum Scriptura reliquis in locis Aaronem ante
posuisset, hoc loco eum minimue postposuisset, nisi causam afferre voluisset.
CLIII. - ALPHIO.
Etsi, ut scribis, Zosinus prædatorii agminis dus
est, et eorum qui plebem devorant, Έξαρχος, et eo-
* Num. xii, 10 seqq.
ΡΝΓ. — ΑΛΦΙΟ.
Εἰ καὶ, ὡς γέγραφας, Ζώσιμος τοῦ ληστρικοῦ
στίμους ἐστὶ κορυφαίος, καὶ τῶν δη μοβόρων Εξαρχος,
Confer cum hac epist. Salvian. lib.: De guBernatione Dei. Κιττ.
Et hoc quoque a jurisconsultis ex philosophia morum assumptum: non tam factum, quam
causam faciendi et animum facientis esse spectandum. ID.
Tò abest a Vat. 649. PossiN.
col. 845–846page 334 of 750
PG 78:845καὶ τῶν βαθύμως βιούντων συνήγορος, καὶ τῶν ὀρθῶς πολιτευομένων κατήγορος· ἀλλ' ἐγὼ οὐκ αὐτὸν μόνον αἰτιῶμαι, ἀλλὰ καὶ Παλλάδιον καὶ Μάρωνα, τούς, ὡς φασι, συνασπίζοντας αὐτῷ, καὶ τὴν σφῶν δύναμιν κατά τῆς τῶν ἐπιεικῶν πραότητος ὁπλίζοντας. Ἐκεῖνοι γάρ εἰσιν οἱ τούτου φωνούντες την κακίαν, καὶ σβεσθῆναι μὴ συγχωροῦντες, ἀλλὰ τὴν ἐπάρατον ταύτην ἀντίδοσιν παρέχοντές τε καὶ λαμβάνοντες. Τῷ γάρ συγκροτείν τοὺς φαύλους, συγκροτείσθαι νομί ζουσι· καὶ τῷ ἐκπεπολεμῶσθαι τοῖς φιλαρέτοις, περ ριέσεσθαι· προσδοκῶσιν. Αλλ' οὐκ οἴσει ταῦτα ὁ Θεὸς ὁ μισοπόνηρος καὶ φιλάγαθος. ΡΝΔ'. - ΑΡΜΟΚΡΑ ΣΟΦΙΣΤΗ. Κατὰ λεγόντων εἶναι γένεσιν, ἤτοι ειμαρμένην, ἢ τὴν λεγομένην τύχην. Εξ γε πεποίηκας, καίτοι τῶν τῆς ἀρρωστίας λει ψάνων ἔτι ἡμᾶς κατασφενδονώντων, τὴν λύραν ἀρχ χνιῶσαν μεταχειρίσασθαι ἀναγκάσας, καὶ μέλος ᾆσαι, εἰ καὶ μὴ γεγωνὸς καὶ ἐξάκουστον, ἀλλ' ἀμυδρὸν καὶ ἡσύχιον. Οὐκοῦν ἀκόνα σαυτοῦ τὰς ἀκοὰς, καὶ θῆγε τὸν νοῦν πρὸς εὐαισθησίαν. Κρέμα γὰρ ἄξον τος, οὐ ῥᾴδιον ἀκοῦσαι. Πόθεν οὖν ἄρα, πόθεν ἄρξη μαι τοῦ μέλους; Ἐντεῦθεν, ὅθεν καὶ χρή. Φημὶ τοί γυν, ὅτι ἀνθρώπων ἐστὶν, ὡς οἶμαι, μηδὲν καλὸν μήτε νυνὶ πραττόντων, μήτε μετὰ ταῦτα προσδοκώντων, ἡ περὶ τῆς εἰμαρμένης ψῆφος. Καὶ ἵνα μὴ ἀπόφασις εἶναι δόξῃ τὸ εἰρημένον, δι᾿ ἀποδείξεων ἐναργῶν καὶ ἀναγκαστικῶν καὶ ἀβιάστων ὁ λόγος, βαδιζέτω, βασανίζων τὰ πράγματα, καὶ τ' ἀληθὲς εἰς τοὔμφανὲς ἄγων. Θέα γὰρ πόσοις ἀντίκεινται, καὶ ὅσα καλὰ ἐκ τῆς ἑαυτῶν ἐξοστρακίσαι φιλονεικοῦσι προαιρέσεως, καὶ φρίξον τὴν ἐμβροτησίαν. Θεὸν ἢ μὴ εἶναι ὁρίζονται, ἢ εἶναι μὲν, μὴ πεποιηκέναι δὲ τὸν κόσμον ἢ πεποιηκέναι μὲν, μή προνοεῖν δέ· ἡ προνοεῖν μὲν, τέρπεσθαι δὲ τοῖς κακίαν ἀσπα ζομένοις· ἢ μὴ τέρπεσθαι μὲν, παρακεχωρηκέναι Γ' ἄλλοις τὸ κράτος· ἢ μὴ παρακεχωρηκέναι μὲν, ἔχοντα δ' ἀφῃρῆσθαι· ἢ μὴ ἀφῃρῆσθαι μὲν, μὴ βούτ λεσθαι δὲ ἐπεξιέναι· ἡ βούλεσθαι μὲν, μὴ δύνασθαι δέ· ἡ δύνασθαι μὲν, ῥαστώνην δὲ προτετιμηκέναι ἡ βαστώνην μὲν μὴ προτετιμηκέναι, νικᾶσθαι δὲ ὑπὸ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως· ἢ μὴ νικᾶσθαι μὲν, ἄπρακτον δὲ καὶ ἀνενέργητον ἐθέλειν εἶναι· καὶ άλλα πολλά, ἵνα μὴ τὸ καθὲν λέγοντες, εἰς μῆκος ἐκτείνωμεν τὸ λογίδιον, ὧν ἕκαστον καὶ ἀλογίας καὶ ἀσεβεία; πνεῖ τῆς ἐσχάτης. Καὶ διὰ τούτων μὲν τὴν γλώτταν ὁπλίζουσι κατὰ τῆς θείας προνοίας, καὶ εἰς εὐρανὸν τὰ βέλη πέμπουσι· διὰ δὲ τῶν αὐτῶν καὶ τὰ ἐπὶ γῆς ἐξορίζουσι καλά, φιλοσοφίαν, ἰατρικὴν, πά σας τε τάς επιστήμας, καὶ τὰς τέχνας, καὶ τὰς μελέτας, τῆς ἀρετῆς τὰ γέρα, τῆς κακίας ταπίχειρα. Εἰ γὰρ γένεσις κρατεῖ ἡ ὑπὸ τῶν οὐ δεόντως προσ κινουμένων παρ' αὐτῶν θεῶν (τὰ γὰρ ἄστρα οὐκ οἶδ' ὅπως θεοὺς ἡγοῦνται) ἀδίκως κατασκευαζομένη, οὔτε φιλοσοφητέον, ούτε νομοθετητέον, οὔτε δικα στέον, οὔτε ἰατρευτέον, οὔτε ἐπιστήμην ἢ τέχνην μετελευστέον, οὔτε μελετητέον, οὔτε ἀρετῆς ἀνθ ΕΣ
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CLIV.
καὶ τῶν βαθύμως βιούντων συνήγορος, καὶ τῶν ὀρθῶς rum, qui ignave et negligenter vivunt, patronus.
πολιτευομένων κατήγορος· ἀλλ' ἐγὼ οὐκ αὐτὸν μόνον
αἰτιῶμαι, ἀλλὰ καὶ Παλλάδιον καὶ Μάρωνα, τούς, ὡς
φασι, συνασπίζοντας αὐτῷ, καὶ τὴν σφῶν δύναμιν
κατά τῆς τῶν ἐπιεικῶν πραότητος ὁπλίζοντας.
Ἐκεῖνοι γάρ εἰσιν οἱ τούτου φωνούντες την κακίαν,
καὶ σβεσθῆναι μὴ συγχωροῦντες, ἀλλὰ τὴν ἐπάρατον
ταύτην ἀντίδοσιν παρέχοντές τε καὶ λαμβάνοντες. Τῷ
γάρ συγκροτείν τοὺς φαύλους, συγκροτείσθαι νομί
ζουσι· καὶ τῷ ἐκπεπολεμῶσθαι τοῖς φιλαρέτοις, περ
ριέσεσθαι· προσδοκῶσιν. Αλλ' οὐκ οἴσει ταῦτα ὁ Θεὸς
ὁ μισοπόνηρος καὶ φιλάγαθος.
ac contra eorum, qui recte munus vitæ suum administrant, insectator: at ego tamen non hunc solum accuso, verum etiam Palladium et Maronem,
qui subsidiariam, ut aiunt, Ipsi operam praebent,
suamque potentiam adversus proborum virorum lenitatem morumque suavitatem instruunt. Etenim
bi sunt, qui istius improbitatem confirmant, nec
eam exstingui patiuntur, verum nefariam hanc et
exsecrandam mercedem persolvunt simul et accipiunt. Siquidem tuendis improbis lioc se assequi pntant, ut ipsimet muniantur: et probis oppugnandis
victoriam sese adepturos sperant. At Deus, qui et improborum odio commovetur, et proborum amore
Bagrat, haec minime laturus est.
ΡΝΔ'. - ΑΡΜΟΚΡΑ ΣΟΦΙΣΤΗ.
Κατὰ λεγόντων εἶναι γένεσιν, ἤτοι ειμαρμένην,
ἢ τὴν λεγομένην τύχην.
ARPOCRÆ SOPHISTÆ.
Contra eos qui dicunt esse nativitatem, sive falum
seu fortunam,
Pulchre fecisti, qui tametsi nos morbi reliquiæ
adhuc infestent, citharam tamen situ jam obsitam
tractare coegeris, carmenque canere, si non clarum et exaudibile, at obscurum saltem et quietum.
Quamobrem aures tuas atque animum ad intelligendum acue. Neque enin leviter ac demisse canentem audire facile est. Undenam ergo, unde, inquain, carmen auspicabor? Hine nimirum unde
oportet. lloc igitur aio, hominum esse, mea quie
dem sententia, nihil boni, nec nunc facientium, nec
in posterum exspectantium, fatum calculis suis
constituere. Ac ne mea sententia esse videatur id
Εξ γε πεποίηκας, καίτοι τῶν τῆς ἀρρωστίας λει
ψάνων ἔτι ἡμᾶς κατασφενδονώντων, τὴν λύραν ἀρχ
χνιῶσαν μεταχειρίσασθαι ἀναγκάσας, καὶ μέλος ᾆσαι,
εἰ καὶ μὴ γεγωνὸς καὶ ἐξάκουστον, ἀλλ' ἀμυδρὸν
καὶ ἡσύχιον. Οὐκοῦν ἀκόνα σαυτοῦ τὰς ἀκοὰς, καὶ
θῆγε τὸν νοῦν πρὸς εὐαισθησίαν. Κρέμα γὰρ ἄξον
τος, οὐ ῥᾴδιον ἀκοῦσαι. Πόθεν οὖν ἄρα, πόθεν ἄρξη
μαι τοῦ μέλους; Ἐντεῦθεν, ὅθεν καὶ χρή. Φημὶ τοίγυν, ὅτι ἀνθρώπων ἐστὶν, ὡς οἶμαι, μηδὲν καλὸν
μήτε νυνὶ πραττόντων, μήτε μετὰ ταῦτα προσδο
κώντων, ἡ περὶ τῆς εἰμαρμένης ψῆφος. Καὶ ἵνα μὴ
ἀπόφασις εἶναι δόξῃ τὸ εἰρημένον, δι᾿ ἀποδείξεων
ἐναργῶν καὶ ἀναγκαστικῶν καὶ ἀβιάστων ὁ λόγος,
βαδιζέτω, βασανίζων τὰ πράγματα, καὶ τ' ἀληθὲς
εἰς τοὔμφανὲς ἄγων. Θέα γὰρ πόσοις ἀντίκεινται,
καὶ ὅσα καλὰ ἐκ τῆς ἑαυτῶν ἐξοστρακίσαι φιλονει
κοῦσι προαιρέσεως, καὶ φρίξον τὴν ἐμβροτησίαν.
Θεὸν ἢ μὴ εἶναι ὁρίζονται, ἢ εἶναι μὲν, μὴ πεποιηκέναι δὲ τὸν κόσμον ἢ πεποιηκέναι μὲν, μή προνοεῖν
δέ· ἡ προνοεῖν μὲν, τέρπεσθαι δὲ τοῖς κακίαν ἀσπα
ζομένοις· ἢ μὴ τέρπεσθαι μὲν, παρακεχωρηκέναι
Γ' ἄλλοις τὸ κράτος· ἢ μὴ παρακεχωρηκέναι μὲν,
ἔχοντα δ' ἀφῃρῆσθαι· ἢ μὴ ἀφῃρῆσθαι μὲν, μὴ βούτ
λεσθαι δὲ ἐπεξιέναι· ἡ βούλεσθαι μὲν, μὴ δύνασθαι
δέ· ἡ δύνασθαι μὲν, ῥαστώνην δὲ προτετιμηκέναι·
ἡ βαστώνην μὲν μὴ προτετιμηκέναι, νικᾶσθαι δὲ ὑπὸ
τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως· ἢ μὴ νικᾶσθαι μὲν,
ἄπρακτον δὲ καὶ ἀνενέργητον ἐθέλειν εἶναι· καὶ habeat, ab astrorum motu superari: aut si non
άλλα πολλά, ἵνα μὴ τὸ καθὲν λέγοντες, εἰς μῆκος
ἐκτείνωμεν τὸ λογίδιον, ὧν ἕκαστον καὶ ἀλογίας καὶ
ἀσεβεία; πνεῖ τῆς ἐσχάτης. Καὶ διὰ τούτων μὲν τὴν
γλώτταν ὁπλίζουσι κατὰ τῆς θείας προνοίας, καὶ εἰς
εὐρανὸν τὰ βέλη πέμπουσι· διὰ δὲ τῶν αὐτῶν καὶ τὰ
ἐπὶ γῆς ἐξορίζουσι καλά, φιλοσοφίαν, ἰατρικὴν, πά
σας τε τάς επιστήμας, καὶ τὰς τέχνας, καὶ τὰς
μελέτας, τῆς ἀρετῆς τὰ γέρα, τῆς κακίας ταπίχειρα.
Εἰ γὰρ γένεσις κρατεῖ ἡ ὑπὸ τῶν οὐ δεόντως προσκινουμένων παρ' αὐτῶν θεῶν (τὰ γὰρ ἄστρα οὐκ
οἶδ' ὅπως θεοὺς ἡγοῦνται) ἀδίκως κατασκευαζομένη,
οὔτε φιλοσοφητέον, ούτε νομοθετητέον, οὔτε δικαστέον, οὔτε ἰατρευτέον, οὔτε ἐπιστήμην ἢ τέχνην
μετελευστέον, οὔτε μελετητέον, οὔτε ἀρετῆς ἀνθquod dico, age, per liquida argumenta, quaeque ad
Bidem adhibendam ɔdigant, nec ulla vi obteri possint, oratio nostra grassetur, res ipsas expendens,
ac verum in apertum proferens. Perspice quippe
quolnan hominibus adversentur, et quot bouΑ ΕΣ
bona ex
animo suo eliminare studeant, ac vecordiam eorum
et amentiam perhorresce. Deum aut non esse sta -
tuunt, aut esse quidem, mundum autem haudqua
quam condidisse: aut, si condiderit, minine Burber
nare: aut, si gubernet, iis, qui vitium amplexautur,
oblectari: aut si non delectetur, imperium aliis
concessisse: aut si non concesserit, invito ereptum
fuisse: aut si non ei ereptum sit, improbos ulcisci
nolle: aut si velit, non posse: aut si possit, olium
charius atque antiquius habere: aut si charius non
superetur, inertein ac desidem esse velle: aliaque
multa, ne sigillatim loquentes orationem in longum
producamus, quorum nihil est, quod extremam
stultitiam et impietat m non redoleat. Atque ita et
adversus divinam providentiam linguam instruunt,
cœlumque sagittis petunt, et item terræ ornamenta
proligant, hoc est philosophiam, medicinam, On
nesque scientias et artes ac studia, atque virtutis
præmia, et vitii penas. Nain si fatum, qnod ab his,
quibus divinos honores inique tribuunt (astra enim
haud scio quonam pacto in deorum numero habeant), confcitur, rerum omnium imperium tenet,
nec philosophiæ opera danda est, nec leges conJendz, nec judicandi munus suscipiendum, nec com
col. 847–848page 335 of 750
PG 78:847εκτέον, οὔτε κακίας ἀφεκτέον. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα, ὦ μακάριε, ὁ θρυλλούμενος τῆς τύχης λόγος ανατρέψει, καὶ πάντα ἐκ βάθρων ανασπάσει τὰ καλὰ, καὶ εί, ἀνέξεται τῶν νοῦ καὶ φρονήσεως οὐκ ἀμοιρούντων; Τίς δὲ τούτων ἁπάντων ἑαυτὸν ὑπεξαγαγὼν ἐπιτρέψει τὰ καθ' ἑαυτὸν τῇ λεγομένῃ τύχῃ, ἧς τὴν μοχθηρίαν δηλῶσαι ἐθελήσαντες, οἱ γράφοντές τε καὶ πλάτ τοντες, οὐ μόνον εἴδει γυναικὸς ἡρκέσθησαν (καίτοι καὶ τοῦθ᾽ ἱκανὸν ἦν ἀλογιστίας καὶ ἀνοίας τεκμήριον), ἀλλὰ καὶ πηδάλιον ἔδοσαν ἐν χεροῖν ἔχειν αὐ τῇ, καὶ τοῖν ποδοῖν ὑπέθεσαν βάσιν σφαιρικὴν, ἐστέ ρησαν δὲ καὶ τοῖν ὀφθαλμοῖν; διὰ τούτων ἁπάντων ἐνδεικνύμενοι τὸ ἀνόητον, καὶ ἔμπληκτον, καὶ τυφλόν, καὶ ἄστατον αὐτῆς. Τίς οὖν τῆς τὰ πάντα κυτ βερνώσης δεξιᾶς καταφρονήσας, εμπιστεύσει ἑαυτὸν τυφλῇ, καὶ ἀστάτῳ, καὶ μοχθηρά φαντασίς; Επειδή δὲ λέγουσι· Πῶς οὖν τινες παραλόγως πλουτούσιν; εἰπάτωσαν και, Πῶς τινες καὶ κατὰ λόγον; Εἰ δὲ φαίεν· Πῶς τινες ἀδίκως κολάζονται; φρασάτωσαν, Πῶς τινες καὶ δικαίως; Η γὰρ ἡ ἀδικία ἐν πᾶσι κρατείτω, καὶ πιστευέσθω ὁ ἄλογος αὐτῶν λόγος· ἡ τὰ κατὰ λόγον γινόμενα καὶ ὑπὲρ τῶν παραλόγως γινομένων ἀπολογείσθω. Αμεινον γὰρ καὶ πολλῷ πρεπωδέστερον καὶ δικαιότερον εἰπεῖν, ὅτι οἱ κάτ κιστοι, εἰ καὶ τὰ ἐνταῦθα διέφυγον, ἐκεῖ πάντως δώ σουσι δίκην· ἢ τὸ φράσαι ὅτι οἱ φιλάρετος Αδικήθη σαν ἐνταῦθα κολασθέντες, καὶ οὐδεμία ἔσται μετά ταῦτα ἐπεξέλευσις. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ καὶ ἀληθές ἐστι καὶ εὔλογον, καὶ πάσας τὰς ψυχὰς εἰς ἀρετὴν καὶ εὐσέβειαν διεγείρει· τοῦτο δὲ καὶ ἄλογον καὶ ἀσεβές, καὶ πάντα τὸν ὀρθὸν ἀνατρέπει βίον. Οἱ μὲν οὖν ταῦτα λέγοντες, μήτε εναρμόνιον, μήτε μουσικήν καλείτωσαν τὴν τῶν ἄστρων κίνησιν άμουσον, ὡς φασι, καὶ ἀνάρμοστον, καὶ ἀνώμαλον βίον, καὶ τέ γὰρ οὐχὶ τῶν ἀτόπων κατασκευάζουσαν· καὶ μήτε γεωργείτωσαν, μήτε δικαστηρίοις προσίτωσαν βοή θειαν αἰτοῦντες, μήτε ἰατρικῆς ἀπολαυέτωσαν, μήτε φιλοσοφίαν ἐπαινείτωσαν, μήτε κακίαν ψεγέτωσαν, μήτε μελέτη βελτιούσθωσαν, μήτ' ἄλλῃ ἀρετῇ κοσμεῖν ἑαυτοὺς φιλονεικείτωσαν· ἀλλ' ἐμπιστενέτωσαν ἑαυ τοὺς τῇ θρυλλουμένῃ παρ' αὐτῶν τύχῃ ἵνα διὰ τῶν πραγμάτων γνοίεν αὐτῆς τὴν ἀσθένειαν, ὅτι οὐ μόνον πλοῦτον οὐκ ὀρέξει, ἀλλὰ καὶ ὡς ἁλάστορας καὶ τῆς κοινῆς φύσεως ἐχθροὺς ἐξοστρακισθήναι παρά πάντων παρασκευάζει. Εἰ δὲ ταῦτα πάντα ποιούντες (αἰσχύνονται γὰρ τοῖς πρόδηλον ἔχουσι τὴν ὠφέλειαν ἀντιστρατεῦσαι τὴν γλῶτταν), ἐν ταῖς ἀποτυχίαις τῶν πραγμάτων δυσχεραίνουσι· μανθανέτωσαν, ότι πολ λοῖς πολλάκις πρὸς κακοῦ γέγονε τὸ ἐν πολλοῖς ἐπι τυχεῖν. Πλοῦτος μὲν γὰρ πολλοὺς ἔβλαψε, καὶ ξίφος κατ' αὐτῶν ἀκονήσας, εἰς τὰς τῶν ἐχθρῶν μετεπή οὖν Κιττ. τύτῃ τύχῃ γνοίεν γν εν αὐτῆς ἐν αὐτοῖς γνῷ ἐν αὐτοῖς.
lenda medicina, nec scientia aut ars ulla conse εκτέον, οὔτε κακίας ἀφεκτέον. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα, ὦ
μακάριε, ὁ θρυλλούμενος τῆς τύχης λόγος ανατρέψει,
καὶ πάντα ἐκ βάθρων ανασπάσει τὰ καλὰ, καὶ εί,
ἀνέξεται τῶν νοῦ καὶ φρονήσεως οὐκ ἀμοιρούντων;
Τίς δὲ τούτων ἁπάντων ἑαυτὸν ὑπεξαγαγὼν ἐπιτρέ
ψει τὰ καθ' ἑαυτὸν τῇ λεγομένῃ τύχῃ, ἧς τὴν μοχθη
ρίαν δηλῶσαι ἐθελήσαντες, οἱ γράφοντές τε καὶ πλάτ
τοντες, οὐ μόνον εἴδει γυναικὸς ἡρκέσθησαν (καίτοι
καὶ τοῦθ᾽ ἱκανὸν ἦν ἀλογιστίας καὶ ἀνοίας τεκμή
ριον), ἀλλὰ καὶ πηδάλιον ἔδοσαν ἐν χεροῖν ἔχειν αὐ
τῇ, καὶ τοῖν ποδοῖν ὑπέθεσαν βάσιν σφαιρικὴν, ἐστέ
ρησαν δὲ καὶ τοῖν ὀφθαλμοῖν; διὰ τούτων ἁπάντων
ἐνδεικνύμενοι τὸ ἀνόητον, καὶ ἔμπληκτον, καὶ τυφλόν,
καὶ ἄστατον αὐτῆς. Τίς οὖν τῆς τὰ πάντα κυτ
βερνώσης δεξιᾶς καταφρονήσας, εμπιστεύσει ἑαυτὸν
τυφλῇ, καὶ ἀστάτῳ, καὶ μοχθηρά φαντασίς; Επειδή
δὲ λέγουσι· Πῶς οὖν τινες παραλόγως πλουτούσιν;
εἰπάτωσαν και, Πῶς τινες καὶ κατὰ λόγον; Εἰ δὲ
φαίεν· Πῶς τινες ἀδίκως κολάζονται; φρασάτωσαν,
Πῶς τινες καὶ δικαίως; Η γὰρ ἡ ἀδικία ἐν πᾶσι
κρατείτω, καὶ πιστευέσθω ὁ ἄλογος αὐτῶν λόγος· ἡ
τὰ κατὰ λόγον γινόμενα καὶ ὑπὲρ τῶν παραλόγως
γινομένων ἀπολογείσθω. Αμεινον γὰρ καὶ πολλῷ
πρεπωδέστερον καὶ δικαιότερον εἰπεῖν, ὅτι οἱ κάτ
κιστοι, εἰ καὶ τὰ ἐνταῦθα διέφυγον, ἐκεῖ πάντως δώ
σουσι δίκην· ἢ τὸ φράσαι ὅτι οἱ φιλάρετος Αδικήθη
σαν ἐνταῦθα κολασθέντες, καὶ οὐδεμία ἔσται μετά
ταῦτα ἐπεξέλευσις. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ καὶ ἀληθές ἐστι
καὶ εὔλογον, καὶ πάσας τὰς ψυχὰς εἰς ἀρετὴν καὶ
εὐσέβειαν διεγείρει· τοῦτο δὲ καὶ ἄλογον καὶ ἀσεβές,
καὶ πάντα τὸν ὀρθὸν ἀνατρέπει βίον. Οἱ μὲν οὖν
ταῦτα λέγοντες, μήτε εναρμόνιον, μήτε μουσικήν
καλείτωσαν τὴν τῶν ἄστρων κίνησιν άμουσον,
ὡς φασι, καὶ ἀνάρμοστον, καὶ ἀνώμαλον βίον, καὶ τέ
γὰρ οὐχὶ τῶν ἀτόπων κατασκευάζουσαν· καὶ μήτε
γεωργείτωσαν, μήτε δικαστηρίοις προσίτωσαν βοή
θειαν αἰτοῦντες, μήτε ἰατρικῆς ἀπολαυέτωσαν, μήτε
φιλοσοφίαν ἐπαινείτωσαν, μήτε κακίαν ψεγέτωσαν,
μήτε μελέτη βελτιούσθωσαν, μήτ' ἄλλῃ ἀρετῇ κοσμεῖν
ἑαυτοὺς φιλονεικείτωσαν· ἀλλ' ἐμπιστενέτωσαν ἑαυ
τοὺς τῇ θρυλλουμένῃ παρ' αὐτῶν τύχῃ ἵνα διὰ
τῶν πραγμάτων γνοίεν αὐτῆς τὴν ἀσθένειαν, ὅτι οὐ
μόνον πλοῦτον οὐκ ὀρέξει, ἀλλὰ καὶ ὡς ἁλάστορας καὶ
τῆς κοινῆς φύσεως ἐχθροὺς ἐξοστρακισθήναι παρά
clanda, nec meditationi studendum, nec virtus am.
plectenda, nec vitium fugiendum. Haec enimn omnia, vir beate, sermo ille, qui de fortuna jactae
tur, everlet, resque omnes honestas ac laude dignas funditus evellet. Quis autem eorum qui
mentis ac prudentiæ compotes sunt, hoc ferat?
317 Quis, inquam, ab his omnibus rebus seipsum
subducens, res suas fortunae (ut appellatur) arbitrio
permittat, cujus nequitiam ut scriptores ac pictores
declararent, parum habuerunt ei femineam formam
tribuisse (quamvis hoc quoque satis amplum amentime ac stoliditatis indicium erat), nisi etiam clavum
ipsi in manibus præberent, pedibusque globum subjicerent, a: denique oculis eam orbarent? quo videlicet per haec omnia ipsius dementiam, et stuporem,
ac cecitatem, et inconstantiam indicarent. Ecquis
igitur dextra ea, quæ omnia gubernat, contempta
et pro nibilo habita, caro et instabili atque improbo
spectro seipsum credat? Quoniam autem quærunt,
quinam igitur liat, ut nonnulli præter rationem opibus aduant: dicant vicissim qui fat, ut nonnulli
quoque merito atque modo rationi consentaneo?
Quod si rursum auerant, ecquid sit, quamobrem
qaidam injuste puniantur: exponant velim cur quidam etiam juste. Aut enim injustitia in omnibus
rebus dominetur, atque ita præposterus eorum sermo fidem nanciscatur: aut ea, quæ modo rationi
consentaneo fiunt, ea quoque, quæ præter rationem fiunt, a ratione vindicent. Melius quippe ac
multo congruentius et æquius est dicere, sceleratissimos homines, etiamsi pœnas in hac vita effugerint, in altera tamen omnino daturos: quam illud
affirmare, virtute præditos homines injuria affectos
fuisse, quod hic ponam et cruciatum subierint,
nulla autem postea ipsos ultio maneat. Illud eniın
et verum est, et rationi consentaneum, omniumque
animos ar virtutis et pietatis studium excitat: hoc
autem a ratione alienum et impium est, ac rectam
omnem vitæ rationem evertit. Porro qui hæc dicunt,
jam nec concinnum nec modulatum astrorum motum appellent, ut qui inconcinnam et inconditanı
atque inæquabilem humanaın vitam reddat, ac denique nihil non absurdi efficiat: atque nec agriculturz sludeant, nec implorandi auxilii causa ad ju- πάντων παρασκευάζει. Εἰ δὲ ταῦτα πάντα ποιούντες
dicum tribunalia se conferant, nec medicinæ opem
adhibeant, nec philosophiam laudent, nec vitium
insectentur, nec meditationis opera meliores reddantur, nec ullo alio virtutis gencre seipsos exornare studeant, verum fortunæ, quam semper in ore
babeul, tolos se permitant: quo per res ipsas im-
(αἰσχύνονται γὰρ τοῖς πρόδηλον ἔχουσι τὴν ὠφέλειαν
ἀντιστρατεῦσαι τὴν γλῶτταν), ἐν ταῖς ἀποτυχίαις τῶν
πραγμάτων δυσχεραίνουσι· μανθανέτωσαν, ότι πολ
λοῖς πολλάκις πρὸς κακοῦ γέγονε τὸ ἐν πολλοῖς ἐπι
τυχεῖν. Πλοῦτος μὲν γὰρ πολλοὺς ἔβλαψε, καὶ ξίφος
κατ' αὐτῶν ἀκονήσας, εἰς τὰς τῶν ἐχθρῶν μετεπή
Pro οὖν ascribunt vov codd. Vat. 649 et al.
et proximum asteriscum tolli jubent. Possin.
Alludit ad illud quorundam dogma philo-ophorum, orbes cœlestes et astra conversione sua
et motu concentum quemdam musicum efficere.
Vid. Platon. et Cicer., utein Macralium. Κιττ.
idem pro τύτῃ recte legunt τύχῃ: at versu
sequenti ubi γνοίεν editor posuit, eod. Vat. γν εν
uno verbo ponit; cod, autem Ali, vocem illam in
duas dividit, et vocabulum sequens αὐτῆς ἐν αὐτοῖς
nutat, sic exhibens hunc locum: γνῷ ἐν αὐτοῖς. CC,
Possis.
col. 849–850page 336 of 750
PG 78:849δησε χεῖρας. Αρχὴ δὲ καὶ βασιλεία, ἡ πᾶσι περιμάχητος, οὐ μόνον τὸ εὖ ζῆν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ζῆν πολλάκις προσαφείλετο. Μὴ τοίνυν τοῦτο μόνον σκου πείτωσαν, εἰ ἀποτυχία πρόσεστι τοῖς πράγμασιν ἀλλ' εἰ μὴ πολλάκις πενία πλούτου χρησιμωτέρα τοῖς ἔχουσι γέγονε, τῆς Προνοίας καταβοάτωσαν, μηδὲ ἑαυτοῖς παρεχέτωσαν τῆς κρίσεως τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ τοῖς σοφοῖς τοῖς παρ' αὐτοῖς ἀδομένοις. Δι' ἦν γὰρ αἰτίαν Σωκράτης μὲν κωνείῳ κατακριθεὶς, οὐκ ἐνόμισεν ἀδικεῖσθαι; Πλάτων δ᾽ ἀπεμποληθεὶς οὐχ ἡγεῖτο ἐκπεπτωκέναι τῆς ἐλευθερίας; Διογένης δὲ ἐν βακίοις ζῶν, τοῦ Περσών βασιλέως ἡγεῖτο ἑαυτὸν πλουσιώτερον; Αντισθένης δὲ ῥυπῶν καὶ αὐχμῶν ἔχαιρε, καὶ κατὰ τῶν τρυφώντων πλιζε τὴν γλῶτο τεν: Φωκίων δὲ ἀπαγόμενος μετὰ φίλων τινῶν, καὶ τινος ἐξ αὐτῶν δακρύσαντος, καὶ ὀλοφυρμῶν τὴν ὁδὸν ἐμπλήσαντος, ἔλεγεν, Οὐκ ἀγαπᾷς μετὰ Φωκίωνος ἀποθανούμενος; Εἰ τοίνυν τοὺς σοφούς οὔτε θάνατος, οὔτε δουλεία, οὔτε πενία εθορύβησεν, ἀλλὰ καὶ ἐνω εκαλλωπίζοντο τούτοις (ᾔδεσαν γὰρ στάδιον μὲν εἶναι τὸν τῇδε βίον, τὸν δὲ μέλλοντα τῶν ἐπάθλων είκνυντα τὸ γέρας [])· δι' ἣν αἰτίαν οὗτοι τρυφῇ καὶ πλούτῳ καὶ ἀρχῇ τὴν μακαριότητα οριζόμενοι, ἀπὸ τῶν τἀναντία ὑπομενόντων, ὁπλίζουσι κατὰ τῆς Προ νοίας τὴν γλῶτταν, τῆς τὸ συμφέρον ἐπισταμένης, καὶ ἑκάστῳ ἢ συγχωρούσης, ἢ ἀπονεμούσης, ἵνα καὶ ὁ πλούσιος δοκίμια τῆς οἰκείας προαιρέσεως δοίη, καὶ ὁ πένης, ὥσπερ ἐν πυρὶ χρυσὸς, τῇ πενία βασα νιζόμενος στεφθείη; Εἰ δὲ λέγοιεν· Ἐχρῆν καὶ διὰ πλούτου καὶ διὰ πενίας πάντας δοκιμασθῆναι φής σομεν, ὅτι μάλιστα μὲν πολλοὶ καὶ οὕτως ἐδοκιμάσθησαν· καὶ ἐν μὲν πλούτῳ ὑπερήφανοι, ἐν δὲ πενίᾳ Ανανδροι ὤφθησαν. Εἰ δὲ μὴ πάντες, μάλιστα μὲν διὰ τούτων καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ἀπολογήσασθαι οἷόν τε. Πλὴν οὐδὲν τοιοῦτον φήσαιμι, ἀλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον εἴποιμι, ὅτι οὐδὲν παραβλάπτονται οἱ τῇδε βασανιζόμενοι φιλάρετοι, ἐκεῖσε τῶν στεφάνων αὐτοῖς ἀπο κειμένων, ἀλλὰ μᾶλλον τότε ἐλαττοῦτα: αὐτῶν ὁ στέ φανος, ὅτε ἐνταῦθα ἀμοιβής τινος καὶ εὐημερίας τύ χοιεν. Μή τοίνυν πάντα ἐνταῦθα ζητείτωσαν, ἀλλ᾽ Εννοείτωσαν, ὅτι κρίσις ἀδέκαστος ἔσται, ἦν καὶ λογογράφοι, καὶ ποιηταὶ, καὶ ῥήτορες, καὶ συγγραφείς ἀνυμνοῦσιν Εἰ γὰρ τῆς ἀκριβείας οὐκ ἐφίκοντο, ἀλλά γε ότι πάντως ἔσται ἐδογμάτισαν. Εἰ ἀποτυχία πρόσεστι τοῖς πράγμασι. ἀτυχία ἀπο τυχία οι ατυχία ἀποτυχία
EPISTOLARUM LIB. III. - EPIST. CLIV.
'
δησε χεῖρας. Αρχὴ δὲ καὶ βασιλεία, ἡ πᾶσι περιμά- becillitatem ipsius agnoscant, nempe quod non modo
χητος, οὐ μόνον τὸ εὖ ζῆν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ζῆν
πολλάκις προσαφείλετο. Μὴ τοίνυν τοῦτο μόνον σκου
πείτωσαν, εἰ ἀποτυχία πρόσεστι τοῖς πράγμασιν
ἀλλ' εἰ μὴ πολλάκις πενία πλούτου χρησιμωτέρα τοῖς
ἔχουσι γέγονε, τῆς Προνοίας καταβοάτωσαν, μηδὲ
ἑαυτοῖς παρεχέτωσαν τῆς κρίσεως τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ
τοῖς σοφοῖς τοῖς παρ' αὐτοῖς ἀδομένοις. Δι' ἦν γὰρ
αἰτίαν Σωκράτης μὲν κωνείῳ κατακριθεὶς, οὐκ
ἐνόμισεν ἀδικεῖσθαι; Πλάτων δ᾽ ἀπεμποληθεὶς οὐχ
ἡγεῖτο ἐκπεπτωκέναι τῆς ἐλευθερίας; Διογένης δὲ ἐν
βακίοις ζῶν, τοῦ Περσών βασιλέως ἡγεῖτο ἑαυτὸν
πλουσιώτερον; Αντισθένης δὲ ῥυπῶν καὶ αὐχμῶν
ἔχαιρε, καὶ κατὰ τῶν τρυφώντων πλιζε τὴν γλῶτο
τεν: Φωκίων δὲ ἀπαγόμενος μετὰ φίλων τινῶν, καὶ
τινος ἐξ αὐτῶν δακρύσαντος, καὶ ὀλοφυρμῶν τὴν ὁδὸν
ἐμπλήσαντος, ἔλεγεν, Οὐκ ἀγαπᾷς μετὰ Φωκίωνος
ἀποθανούμενος; Εἰ τοίνυν τοὺς σοφούς οὔτε θάνατος,
οὔτε δουλεία, οὔτε πενία εθορύβησεν, ἀλλὰ καὶ ἐνω
εκαλλωπίζοντο τούτοις (ᾔδεσαν γὰρ στάδιον μὲν
εἶναι τὸν τῇδε βίον, τὸν δὲ μέλλοντα τῶν ἐπάθλων
είκνυντα τὸ γέρας [98])· δι' ἣν αἰτίαν οὗτοι τρυφῇ καὶ
πλούτῳ καὶ ἀρχῇ τὴν μακαριότητα οριζόμενοι, ἀπὸ
τῶν τἀναντία ὑπομενόντων, ὁπλίζουσι κατὰ τῆς Προνοίας τὴν γλῶτταν, τῆς τὸ συμφέρον ἐπισταμένης,
καὶ ἑκάστῳ ἢ συγχωρούσης, ἢ ἀπονεμούσης, ἵνα καὶ
ὁ πλούσιος δοκίμια τῆς οἰκείας προαιρέσεως δοίη,
καὶ ὁ πένης, ὥσπερ ἐν πυρὶ χρυσὸς, τῇ πενία βασανιζόμενος στεφθείη; Εἰ δὲ λέγοιεν· Ἐχρῆν καὶ διὰ
πλούτου καὶ διὰ πενίας πάντας δοκιμασθῆναι φής
σομεν, ὅτι μάλιστα μὲν πολλοὶ καὶ οὕτως ἐδοκιμά
σθησαν· καὶ ἐν μὲν πλούτῳ ὑπερήφανοι, ἐν δὲ πενίᾳ
Ανανδροι ὤφθησαν. Εἰ δὲ μὴ πάντες, μάλιστα μὲν
διὰ τούτων καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ἀπολογήσασθαι οἷόν
τε. Πλὴν οὐδὲν τοιοῦτον φήσαιμι, ἀλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον
εἴποιμι, ὅτι οὐδὲν παραβλάπτονται οἱ τῇδε βασανι
ζόμενοι φιλάρετοι, ἐκεῖσε τῶν στεφάνων αὐτοῖς ἀποκειμένων, ἀλλὰ μᾶλλον τότε ἐλαττοῦτα: αὐτῶν ὁ στέ
φανος, ὅτε ἐνταῦθα ἀμοιβής τινος καὶ εὐημερίας τύ
χοιεν. Μή τοίνυν πάντα ἐνταῦθα ζητείτωσαν, ἀλλ᾽
Εννοείτωσαν, ὅτι κρίσις ἀδέκαστος ἔσται, ἦν καὶ λο
γογράφοι, καὶ ποιηταὶ, καὶ ῥήτορες, καὶ συγγραφείς
ἀνυμνοῦσιν Εἰ γὰρ τῆς ἀκριβείας οὐκ ἐφίκοντο,
ἀλλά γε ότι πάντως ἔσται ἐδογμάτισαν.
divitias non subministrat, verum etiam eos tanquam
Impuros et exsecrandos homines ac communis naturæ hostes ab omnibus explodendos et exterminandos curabit. Quod si cum hære omnia faciunt (pu.
dore enim deterrentur, ne adversus ea quæ perspicuam utilitatem habent, lingnam suam opponant),
adversis rerum successibus offenduntur, illud diseant, multis persa pe male cessisse, in plerisque
rebus id quod cupiebant consecutos esse. Compluribus enim divitiæ detrimento fuerunt, gladioque
adversus eos exacuto ad hostium manus transilierunt: 318 ac principatus et imperium, quod ab
omnibus tanto animorum studio atque ardore expetitur, non modo beatam vitam, sed ipsammet
etiam vitam sæpenumero eripuit. Quamobrem ne
boc soluin spectent an infortunium rebus subsit:
verum nisi paupertas iis, qui ea præditi sunt, divitiis utilior plerumque atque conducibilior fuerit,
ita demum adversus Providentiam clamores edanı,
Nec vero judicandi potestatem atque arbitrium sibi
ipsis præbeant, verum sapientibus viris, quos ipst
laude et prædicatione efferunt. Ecquid enim est,
quod Socrates cicuta poculo multatus injuria se
affici haudquaquam existimavit? Plato venditus
libertate se dejectnm esse minime ducebat? Diogenes in pannis vivens Persarum rege copiosior dltiorque sibi esse videbatur? Antisthenes squalens
ac sordidus in lætitia versabatur, linguamque adversus eos qui luxui et deliciis indulgebant, tanquam armis quibusdam instruebat? Phocion denique, con una cum amicis nonnullis ad mortem
duceretur, quidamque in lacrymas prorupisset,
viamque luctibus et lamentis implevisset, his ad
cum verbis utebatur: Quid? annon bene tecum agi
putas qui cum Phocione sis moriturus? Cum igitur sapientes viros nec mors, nec servitus, nec
paupertas conturbarit, imo potius gloriandi materiam præbuerit (norant enim scilicet banc vitam
stadium esse, futuram autem honorum ac præmiorum parentem), quid tandem causæ est, quamobrem
isti deliciis et opibus atque imperio felicitatem defiuientes, ob eos, qui contrariis rebus conficiantur,
adversus Providentiam, quæ, quid expediat, explo
ratum habet, atque unicuique ant permittit, aut tribuit (ut nimirum et dives voluntatis suæ atqua
Inductionis animi experimentum præbeat, et pauper, ut aurum igne, sic paupertate probatus et exploratus coronam assequatur), linguam suam instruunt? Quod si rursum omnes tum per opes, tum per ege·
statein explorari oportuisse dixerint, illud respondebimus, primum multos quoque ad hunc modum
exploratos fuisse, atque in opibus superbos et insolentes, et in paupertate ignavos et effeminatos
sese præbuisse: quod si non omnes, maxime quidem per hos reliqui quoque defendi possunt. Sed tamen
nibil hujusmodi dixerim, verum illud potius, ex hujus vitæ cruciatibus probis viris nibil detrimenti
Εἰ ἀποτυχία πρόσεστι τοῖς πράγμασι. Bill.
an infortunium rebus subsit, quam interpretationem
prbarem, si vel ἀτυχία hic legeretur, vel si ἀποτυχία οι ατυχία idem significarent, sed ἀποτυχία est
frustratio malim igitur vertere, an rebus öptatis
frustratio adsic. Ritt.
Hanc quoque illustrem sententiam saepe repetiit Isidorus, ut hic, et lib. 11, ep. 24, et ep. 179,
lil. ut, ep. CO et 134, lib. v. In:
De unanimi consensu oinnium fere, etiam
ethnicorum scriptorum, quod certo futurum sit extremuin judicium, vid. epist. 25 et ep. ult. lib. 18,
et ad eam notas. İd.
PG 78:851ΡΝΕ. - ΗΣΑΙΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ. Μὴ δίδασκε τρυφἂν τὸν μετρία τροφή χρῆσθαι πεπαιδευμένον, ἵνα μὴ λάγνον καὶ ἀκόλαστον ἀντὶ σώ φρονος δημιουργήσας εἰς τὸν πυθμένα· τῶν κακῶν καταγάγοις, ἔνθα διατρίβων σαυτὸν ἴσως λανθάνεις. ΕΝG. - ΑΡΧΟΝΤΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Οτι οὐκ ἔχει πρόγνωσιν ὁ διάβολος, ἀλλ' ἐκ τῶν ἐν ἡμῖν κινημάτων στοχάζεται τὰ καθέκαστον. Οὐ τὰ κατὰ διάνοιαν οἶδεν, ὦ πραότατε, ο διάβολος· τῆς γὰρ θείας μόνης ἐστὶ τοῦτο ἐξαίρετον δυνά μεως, τῆς καὶ πλατάσης κατά μόνας τὰς καρδίας ἡμῶν· ἀλλ' ἀπὸ τῶν] τοῦ σώματος κινημάτων τὰ τῆς ψυχῆς θηρεύει βουλεύματα. Οἷον εἰδέ τινα πε ριέργως ὁρῶντα, καὶ ἑστιῶντα τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῖς ἀλλοτρίοις κάλλεσι; λαβὼν ἐκείνου τὴν ὁρμὴν, εὐθὺς ἢ εἰς μοιχείαν, ἢ εἰς πορνείαν τὸν τοιοῦτον ἐρεθίζει. Εἶδεν ὀργίλον καὶ θυμώδης εὐθὺς τὸ ξίφος ἀκονα, καὶ εἰς φόνον παρορμᾷ. Εἶδεν αἰσχροκερδή; εἰς λῃ στείας προτρέπει καὶ ἀδικίας. Εἶδε γαστρός ήττονα; εὐθὺς καὶ τὰ μετὰ γαστέρων αὐτῷ πάθη ὑπογράφει, καὶ ὅλας παρέχει πρὸς τὸ εἰς ἔργον χωρήσει τὸν οἰκεῖον σκοπόν. Δια τί γὰρ μὴ πάντας εἰς τὰ αὐτὰ πάθη ὠθεῖ; Ἐπειδὴ ὁ μὲν τοῦτο, ὁ δὲ ἐκεῖνο μάλλον προήρηται· καὶ τῷ μὲν τοῦτο, τῷ δὲ ἐκεῖνο ἀρέσκει. Ἀπὸ τῶν κινημάτων οὖν τοῦ σώματος, καὶ τὰ τῶν ψυχῶν σαθρὰ τεκμαίρεται· καὶ οὕτω πλέκει τοὺς δόλους. ΡΝΖ'. — ΚΑΣΙΟ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟ. Αμεινον μὲν ἔχειν τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος ἀκέραιον καὶ ἀπαθές· εἰ δὲ τοῦτο φυλαχθῆναι δύσκολον, καν ἐν μικροῖς τισι καὶ εὐϊάτοις, καὶ μὴ ἐν τοῖς καιρίοις δέχεσθαι τὴν βλάβην. Μὴ γὰρ δὴ ἐπειδὴ ἀκούεις μετ τάνοιαν δεδόσθαι, ἀδεῶς ἐπὶ τὸ ἁμαρτάνειν χώρες, ὡς πάντως ἰαθησόμενος, ἀλλ᾽ ἴσθι, ὅτι πρῶτον μὲν πολλοὶ οὐδὲ μετανοίας ἔσχον καιρὸν, ἐν αὐτοῖς τοῖς ἐν αὐτο πλημμελήμασι δίκην ἀπαιτηθέντες, ἔπειτα δὲ ὅτι ἡ μετάνοια πολλῷ τῷ χρόνῳ θεραπεύειν είωθε τὰ πάθη. Καὶ γὰρ πόνων χρεία, καὶ νηστείας καὶ ἀγρυπνίας, καὶ ἐλεημοσύνης, καὶ εὐχῶν, καὶ πάντων τῶν τοιού σου. Ἀπὸ τοῦ σώματος κινημάτων. Β. ἀπὸ τῶν τῆς ψυχῆς κιν., γαστέρα.
aſſerri, cum în altera vita ipsis corouæ recondantur: quin potius tum denique coronam ipsoram imminui,
cum hic præmium aliquod et felicitatem aliquam consequuntur. Quæ cum ita sint, nec hic omnia exquirant, verum illud cogitent, incorruptum judicium fore, quod et orationum scriptores, et poetse el
hetores et historici prædicant. Quanquam enim certam et exactam ipsias cognitionem minime
consecuti sunt, at ipsum tamen omnino fore docuerunt.
ESALE MILITI.
Ne eum, qui moderato cibo uui didicit, luxui indulgere doceas, ne alioqui eum ex pudico 319
Jascivum et intemperantern redditum in imum vitiorum gurgilem detrabas: ubi te degere fortassis ipse
non animadvertis.
CLVI. ARCHONTIO PRESBYTERO.
Quod non habet præscientiam diabolus, sed ex motibus nostris singula conjicit.
Ea, quæ cogitatione volvuntur, vir lenissime, ml-
■ime diabolo cognita sunt (hoc enim divinæ duntaxat potentiæ, quæ corda nostra sigillatim finxit, peculiare est); verum ex corporis moribus animni consilia
vcnatur. Verbi gratia: vidit quemdam curiose insuentem, atque aliena pulchritudine oculos pascentem? ipsius cupiditatem et inipetum nactus, statim
aut ad adulterium, aut ad stuprum eum exstimulat.
Vidit iracundum, et ad excandescentiam proclivem?
statim gladium aeuit, atque ad cædem incitat. Vidit turpibus lucris addictum? ad latrocinia et infurias hortatur. Vidit ventri deditum? statim ess
etiam, quæ infra ventrem sunt, affectiones ipsi depingit, atque, ut quod sibi animo proponit, exsequatur, materiam ipsi porrigit. Quid enim est quanobrem omines in easdem affectiones haudquaquam
hpellit? Nimirum quia hic aliud, ille aliud vult,
aque hoc: huic, illud illi magis arridet. Quocirca
ex corporis motibus animi quoque imbecillitates
eonjicit: atque ita fraudes suas neclit.
ΡΝΕ. - ΗΣΑΙΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ.
Μὴ δίδασκε τρυφἂν τὸν μετρία τροφή χρῆσθαι πε
παιδευμένον, ἵνα μὴ λάγνον καὶ ἀκόλαστον ἀντὶ σώφρονος δημιουργήσας εἰς τὸν πυθμένα· τῶν κακῶν
καταγάγοις, ἔνθα διατρίβων σαυτὸν ἴσως λανθά
νεις.
ΕΝG. - ΑΡΧΟΝΤΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Οτι οὐκ ἔχει πρόγνωσιν ὁ διάβολος, ἀλλ' ἐκ τῶν
ἐν ἡμῖν κινημάτων στοχάζεται τὰ καθέκαστον.
Οὐ τὰ κατὰ διάνοιαν οἶδεν, ὦ πραότατε, ο διάβο
λος· τῆς γὰρ θείας μόνης ἐστὶ τοῦτο ἐξαίρετον δυνάμεως, τῆς καὶ πλατάσης κατά μόνας τὰς καρδίας
ἡμῶν· ἀλλ' ἀπὸ τῶν] τοῦ σώματος κινημάτων
τὰ τῆς ψυχῆς θηρεύει βουλεύματα. Οἷον εἰδέ τινα περιέργως ὁρῶντα, καὶ ἑστιῶντα τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῖς
ἀλλοτρίοις κάλλεσι; λαβὼν ἐκείνου τὴν ὁρμὴν, εὐθὺς
ἢ εἰς μοιχείαν, ἢ εἰς πορνείαν τὸν τοιοῦτον ἐρεθίζει.
Εἶδεν ὀργίλον καὶ θυμώδης εὐθὺς τὸ ξίφος ἀκονα,
καὶ εἰς φόνον παρορμᾷ. Εἶδεν αἰσχροκερδή; εἰς λῃ
στείας προτρέπει καὶ ἀδικίας. Εἶδε γαστρός ήττονα;
εὐθὺς καὶ τὰ μετὰ γαστέρων αὐτῷ πάθη ὑπογρά
φει, καὶ ὅλας παρέχει πρὸς τὸ εἰς ἔργον χωρήσει
τὸν οἰκεῖον σκοπόν. Δια τί γὰρ μὴ πάντας εἰς τὰ
αὐτὰ πάθη ὠθεῖ; Ἐπειδὴ ὁ μὲν τοῦτο, ὁ δὲ ἐκεῖνο
μάλλον προήρηται· καὶ τῷ μὲν τοῦτο, τῷ δὲ ἐκεῖνο
ἀρέσκει. Ἀπὸ τῶν κινημάτων οὖν τοῦ σώματος, καὶ
τὰ τῶν ψυχῶν σαθρὰ τεκμαίρεται· καὶ οὕτω πλέκει
τοὺς δόλους.
ΡΝΖ'. — ΚΑΣΙΟ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟ.
CLVII. — CASIO MAGISTRATUM GERENTI.
Præstat quidem integram et incolumem, atque Αμεινον μὲν ἔχειν τὸ τῆς ψυχῆς κάλλος ἀκέραιον
ab omni perpessione liberam animi pulchritudinem καὶ ἀπαθές· εἰ δὲ τοῦτο φυλαχθῆναι δύσκολον, καν
habere: sin autem eam conservare diflcile sit, at ἐν μικροῖς τισι καὶ εὐϊάτοις, καὶ μὴ ἐν τοῖς καιρίοις
saltem in parvis quibusdam et quæ facile sanari
δέχεσθαι τὴν βλάβην. Μὴ γὰρ δὴ ἐπειδὴ ἀκούεις μετ
queant, ac non in gravissimis et letalibus detri- τάνοιαν δεδόσθαι, ἀδεῶς ἐπὶ τὸ ἁμαρτάνειν χώρες,
mentum accipere. Neque eniın, quia pœnitentiam ὡς πάντως ἰαθησόμενος, ἀλλ᾽ ἴσθι, ὅτι πρῶτον μὲν
divino munere nobis concessam esse audis, idcirco πολλοὶ οὐδὲ μετανοίας ἔσχον καιρὸν, ἐν αὐτοῖς τοῖς
· ἐν αὐτο
ad peccandum progredere, tanquam omnino sanitaπλημμελήμασι δίκην ἀπαιτηθέντες, ἔπειτα δὲ ὅτι ἡ
tem adepturus verum illud scito, primum quiμετάνοια πολλῷ τῷ χρόνῳ θεραπεύειν είωθε τὰ πάθη.
dem multos nec penitendi quidem spatium habuis- Καὶ γὰρ πόνων χρεία, καὶ νηστείας καὶ ἀγρυπνίας,
se, ut qui inter ipsa flagitia pœnas persolverint, καὶ ἐλεημοσύνης, καὶ εὐχῶν, καὶ πάντων τῶν τοιού-
Ad hanc epistolam observo locuin similem apud
Augustinum. c Juvenis sum, inquit aliquis, faciam
iHud quod me delectat; postea agam penitentiam.
ldem est ac si diceres: Percutiam me gladio, postea confugiam ad medicum. Heu! nescis unius hora
puncte vulnus accipi, quod vix longo tempore ad sanitatem reducitur f Per te poles peccare, per te resurgere nequis, › etc. RITT.
Ambo codd. Inter zou et cupatos inserunt
σου. PossIN.
Ἀπὸ τοῦ σώματος κινημάτων. Β. G., ἀπὸ
τῶν τῆς ψυχῆς κιν., quod non probo. Plane gemul
num in modum scribit Augustinus De definit. ecclesiast. dogm.: «Internas animi cogitationes diabo
Jum non videre certi sumus: sed motn eas corporis
ab illo et affectionum indiciis colligi experimento
didicimus. Secreta autern cordis solus ille novit, ad
quem dicitur: Tu solus nosti corda filiorum hominum (Psal. XLIII, el Psal. cxxxis).» Cujus loci indi
cium cl. V. D. Georgio Remo JC. libenter. tranScribo. RITT.
lidem codd., γαστέρα. Posil
col. 853–854page 338 of 750
PG 78:853των, ἵνα θεραπευθῇ τὰ προλαβόντα τραύματα. Τρί τον ἐννοεῖν χρή, ὅτι κἂν θεραπευθῇ, ἡ οὐλὴ ἐλέγχει τὸ πάθος. Οὐ γὰρ ταυτὸν σῶμα ἀκέραιον καὶ τεθεραπευμένον· οὐδὲ ταυτὸν ἱμάτιον ἀῤῥαγὲς καὶ διερ βηγμένον, και δοκῇ τέχνῃ τινὶ εἰς τὸ μὴ ῥᾳδίως ελέγχεσθαι ήχθαι. Εἰ δὲ καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκατασταίη κάλλος, οὐχ ἁπλῶς, ὡς ἔφην, ἀποκαθίσταται, ἀλλὰ μετὰ μυρίων πόνων καὶ θρήνων, καὶ τι μωριῶν, ὧν ἑαυτῇ ἐπιφέρει ἡ ἁμαρτήσασα ψυχή. ΡΝΗ. ΤΟ ΑΥΤΟ. Ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων οὐ σώζει τὴν ἄνθρωπον. Τὴν πίστιν, ὦ θαυμάσιε, τὰ ἔργα μάλλον, ἢ οἱ λόγος κηρύττειν ὀφείλουσι. Καὶ ὅτι τοῦτ᾽ ἔστιν ἀλης θές, οἱ μὲν ἔξωθέν φασι· Τὰ ἔργα δείξει τῶν λό των σαφέστερον· ὁ δ᾽ Απόστολος δραστικώτερον Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δ' ἔργοις ἀρνοῦνται. Θεῖος δὲ χρησμός βοῇ·. Ο λαός οὗτος τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόῤῥω ἀπέχει ἀπ' ἐμοῦ μάτην δὲ σέβονταί με. ο Ἐκ γὰρ τῶν ἔργων, ἀλλ᾽ οὐ τῶν λόγων τὰ λανθάνοντα ἐλέγχεσθαι ὀφείλει. ΡΝΘ. - ΑΕΤΙΑ. Καὶ ἔστη Φινεές, καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἐκόπασεν ἡ θραύσις.» Οπηνίκα οι Μαδιηναῖοι υπαντιάσαι τοῖς Εβραίοις ὑπὸ θείας συμμαχίας στρατηγουμένοις διέγνωσαν, τότε δὴ ὑπὸ δεινοῦ ἀνδρὸς συμβουλευθέντες, ὅπλοις σε καὶ μηχανήμασιν, ἀλκῇ τε καὶ ῥώμῃ χαίρειν φρά σαντες (ἐπυνθάνοντο γάρ μηδ' Αίγυπτίοις ταῦτα συν τετελεκέναι), κόρας εὐμόρφους οὐχ ὁπλίσαντες, ἀλλὰ καλλωπίσαντες ἐξέπεμψαν ἐπὶ τὸν πόλεμον. Ηδεσαν γὰρ ἄλλως τὴν ἄνωθεν ῥοπὴν αὐτῶν οὐκ ἀποστήσο μένην, εἰ μὴ εἰς πορνείαν, εἶτ' ἐκεῖθεν εἰς εἰδωλολατρίαν ὀλισθήσοιεν. Πέτυχε γὰρ τὰ μέγιστα τῶν πλημ μελημάτων ἐκ βραχυτέρων τίκτεσθαι. Αἱ δ' ἐξελθοῦσαι ἐπὶ τὴν μάχην, Ακροβολίζοντο πρὸς αὐτοὺς, ξίγος μὲν μὴ ἐπαγόμεναι, μήτε βέλος, τὴν δὲ μορφὴν καὶ τὸν κόσμον ἀντὶ παντὸς πολεμικού μηχανήματος προβαλλόμενα:, καὶ τοσοῦτον αὐτῶν περιῆσαν, ὡς δίνοντας τα όπλα παραχωρήσα: ἐκείναις τὸ τρόπαιον. Ως δὲ εἶδεν ὁ τοῦ ἀρχιερέως υἱὸς μὴ μόνον τοὺς ἀγελαίους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τέλει ριψάσπιδας γεγε νημένους, καὶ εἰς πορνείαν ὁρμήσαντας, καὶ τὴν θείαν ροπὴν διὰ τοῦτο ἀποπτῆναι μέλλουσαν, περιπαθήσας, καὶ δικαίας ὀργῆς ἐμπλησθείς, ξίφος μεταχειρισάμενος, ἕνα τῶν ἐν τέλει μετὰ τῆς πεπορνευμένης γυναικὸς ἀνειας· καὶ οὕτως ἔστησεν οὐ μόνον τοῦ νοσήματος την νομὴν ἐπὶ τὰ καίρια σπεύδουσαν, ἀλλὰ τὴν θείαν ὀργὴν τοὺς ἁμαρτήσαντας ἐπινεμομένην. Ἱερωσύνῃ γοῦν τετίμηται ὁ τὴν ἀκοσμίαν ἐκτεμών, ὡς στρατηγικῆς εἰκοσμίας πεῖραν δούς. Καὶ τοῦτ' ἔστιν 8 ζητεῖς μαθεῖν· Εστη Φινεές, καὶ ἐξιλάσατο, Δρο ΑΕΤΙΟ.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CLIX.
!
των, ἵνα θεραπευθῇ τὰ προλαβόντα τραύματα. Τρί- deinde penitentiam diuturno tempore vitia curare
τον ἐννοεῖν χρή, ὅτι κἂν θεραπευθῇ, ἡ οὐλὴ ἐλέγχει solere. Nam et laboribus et jejunio et vigilia et
τὸ πάθος. Οὐ γὰρ ταυτὸν σῶμα ἀκέραιον καὶ τεθε- eleemosyna et precibus, atque omnibus id genus
ραπευμένον· οὐδὲ ταυτὸν ἱμάτιον ἀῤῥαγὲς καὶ διερ- rebus opus habet, ut contracta vulnera sanentur.
βηγμένον, και δοκῇ τέχνῃ τινὶ εἰς τὸ μὴ ῥᾳδίως Tertio illud cogitandum est quod, etiamsi persaελέγχεσθαι ήχθαι. Εἰ δὲ καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκα nentur, tamen morbum cicatrix prodit. Neque enim
τασταίη κάλλος, οὐχ ἁπλῶς, ὡς ἔφην, ἀποκαθίστα idem est integrum corpus, et sanatum, nec eadem
ται, ἀλλὰ μετὰ μυρίων πόνων καὶ θρήνων, καὶ τι vestis integra et discissa: etiamsi alioqui artificio
μωριῶν, ὧν ἑαυτῇ ἐπιφέρει ἡ ἁμαρτήσασα ψυχή. quodam eo adducta esse videatur, ut scissio non
Lacile deprehendi possit. Atque ut etiam in pristinam pulchritudinem asseratur non tamen leviter,
qt dixi, asseritur, sed cum innumeris laboribus, et luctibus ac tormentis quæ anima ea, quæ in peccatum prolapsa est, sibiipsi accersit.
ΡΝΗ. ΤΟ ΑΥΤΟ.
Ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων οὐ σώζει τὴν
ἄνθρωπον.
Τὴν πίστιν, ὦ θαυμάσιε, τὰ ἔργα μάλλον, ἢ οἱ
λόγος κηρύττειν ὀφείλουσι. Καὶ ὅτι τοῦτ᾽ ἔστιν ἀλης
θές, οἱ μὲν ἔξωθέν φασι· Τὰ ἔργα δείξει τῶν λότων σαφέστερον· ὁ δ᾽ Απόστολος δραστικώτερον •
• Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δ' ἔργοις ἀρνοῦνται.
Θεῖος δὲ χρησμός βοῇ·. Ο λαός οὗτος τοῖς χείλεσί
με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόῤῥω ἀπέχει ἀπ' ἐμοῦ·
μάτην δὲ σέβονταί με. ο Ἐκ γὰρ τῶν ἔργων, ἀλλ᾽ οὐ
τῶν λόγων τὰ λανθάνοντα ἐλέγχεσθαι ὀφείλει.
ΡΝΘ. - ΑΕΤΙΑ.
• Καὶ ἔστη Φινεές, καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἐκόπασεν
ἡ θραύσις.»
Οπηνίκα οι Μαδιηναῖοι υπαντιάσαι τοῖς Εβραίοις
ὑπὸ θείας συμμαχίας στρατηγουμένοις διέγνωσαν,
τότε δὴ ὑπὸ δεινοῦ ἀνδρὸς συμβουλευθέντες, ὅπλοις
σε καὶ μηχανήμασιν, ἀλκῇ τε καὶ ῥώμῃ χαίρειν φράσαντες (ἐπυνθάνοντο γάρ μηδ' Αίγυπτίοις ταῦτα συν
τετελεκέναι), κόρας εὐμόρφους οὐχ ὁπλίσαντες, ἀλλὰ
καλλωπίσαντες ἐξέπεμψαν ἐπὶ τὸν πόλεμον. Ηδεσαν
γὰρ ἄλλως τὴν ἄνωθεν ῥοπὴν αὐτῶν οὐκ ἀποστήσομένην, εἰ μὴ εἰς πορνείαν, εἶτ' ἐκεῖθεν εἰς εἰδωλολα
τρίαν ὀλισθήσοιεν. Πέτυχε γὰρ τὰ μέγιστα τῶν πλημ
μελημάτων ἐκ βραχυτέρων τίκτεσθαι. Αἱ δ' ἐξελθοῦ
σαι ἐπὶ τὴν μάχην, Ακροβολίζοντο πρὸς αὐτοὺς, ξίγος
μὲν μὴ ἐπαγόμεναι, μήτε βέλος, τὴν δὲ μορφὴν καὶ
τὸν κόσμον ἀντὶ παντὸς πολεμικού μηχανήματος
προβαλλόμενα:, καὶ τοσοῦτον αὐτῶν περιῆσαν, ὡς
δίνοντας τα όπλα παραχωρήσα: ἐκείναις τὸ τρόπαιον.
Ως δὲ εἶδεν ὁ τοῦ ἀρχιερέως υἱὸς μὴ μόνον τοὺς
ἀγελαίους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τέλει ριψάσπιδας γεγε
νημένους, καὶ εἰς πορνείαν ὁρμήσαντας, καὶ τὴν θείαν
ροπὴν διὰ τοῦτο ἀποπτῆναι μέλλουσαν, περιπαθήσας, καὶ δικαίας ὀργῆς ἐμπλησθείς, ξίφος μεταχειρισάμενος, ἕνα τῶν ἐν τέλει μετὰ τῆς πεπορνευμένης
γυναικὸς ἀνειας· καὶ οὕτως ἔστησεν οὐ μόνον τοῦ
νοσήματος την νομὴν ἐπὶ τὰ καίρια σπεύδουσαν, ἀλλὰ
τὴν θείαν ὀργὴν τοὺς ἁμαρτήσαντας ἐπινεμομένην.
Ἱερωσύνῃ γοῦν τετίμηται ὁ τὴν ἀκοσμίαν ἐκτεμών,
ὡς στρατηγικῆς εἰκοσμίας πεῖραν δούς. Καὶ τοῦτ'
ἔστιν 8 ζητεῖς μαθεῖν· Εστη Φινεές, καὶ ἐξιλάσατο,
་
320 CLVIII. EIDEM.
Fidem sine operibus non servare hominem.
Fides, vir eximie, operibus potius quam sermo •
nibus predicari debet. Quodque hoc verum sit, tum
externi testantur, cum aiunt: Sermone monstrat
clarius, quod vult, opus; tumn etiam eflicacius Δροstolus his verbis: «Confitentur se nosse Deum, faetis autem negant”. › Denique divinum oraculom
clamat, Populus hic labiis me honorat, cor autem
eorum longe est me. Frustra autem colunt
mes., Ex operibus enim, ac non ex sermonibus,
ea, quæ abdita sunt, indicari debent.
CLIX. ΑΕΤΙΟ.
Et stetit Phinees, et placavit, et cessarit quassatio *.,
Quo tempore Madianitæ llebræis, quibus divinum
auxilium imperatoris loco erat, occurrere constituerunt, de callidi enjusdam viri cousilio armis et machiuis ac viribus et robore valere jussis (audierant
enim ne Ægyptiis quidem hæc profuisse), pulchras
et elegantes puellas non armis instructas, sed ornatas et excultas ad bellum emiserunt. Perspectum
enim et exploratum habebant, divinam opem haud
aliter ab ipsis abscessuram esse, nisi in stuprom,
atque ita in idolorum cultum laberentur. Sic enim
natura comparatum est, ut maxima peccata ex minoribus et levioribus ortum trahant. Ille igitur ad
pugnam egresse, adversus eos velitabantur, uou
gladium ullum, aut telumn ullum secum efferentes,
verum fornæ elegantiam et ornatum bellicarum
omnium machinarum instar objicientes. Atque lac
ratione ipsos usque adeo superarunt, ut abjectis
armis palmam eis concederent. Posteaquam autem
sacerdotis Alius non gregarios duntaxat, verum
etiam amplissimos quosque clypeo abjecto terga
vertisse, atque in fornicationem prorupisse, proptereaque divinum auxilium jam jamque ab ipsis avolaturum esse perspexit, magno animi dolore affectus,
ac justa iracundia perfusus, accepto ense unum e
proceribus simul cum ea muliere, cum qua stupri
commercium labuerat, iutereuit: sicque non modo
serpentem morbum atque ad periculosas partes grassanteın, verum etiam divinam iram, eos qui flagitium
38 Tit. 1, 16.
* Isa. rus, 13; Matth. xv, 8, 9. Num. 1, 7-18.
col. 855–856page 339 of 750
PG 78:855καὶ ἐκόπασεν ἡ θραῦσις, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δι καιοσύνην.» Ετίμησε γὰρ ἡ θεία φύσις τὸν πρὸ αὐτῆς δικαίως ἀγανακτήσαντα, καὶ δύο σφαγαίς τὴν περιο νομίαν στήσαντα. ΡΕ. - ΑΓΑΘΩ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Περὶ ὑπομονῆς διὰ τὴν Σάρραν Ὅτε ὁ θεοφιλής ᾽Αβραὰμ διὰ μὲν χρησμὸν ἀπὸ τῆς Περσίδας εἰς τὴν Παλαιστίνην, διὰ δὲ λιμὸν εἰς τὴν Αἴγυπτον ἧκε, θεασάμενοι οἱ ἐν τέλει τὴν σύνευνον αὐτοῦ κάλλει τε καὶ ἀρετῇ γυναικείς ἀστράπτουσαν, ὡς τι φέροντες τῷ βασιλεῖ κειμήλιον η τιμαλφέστατον, καταμηνύουσιν αὐτήν. Καὶ ὃς ἀφαι ρεῖται τὴν γυναῖκα, σωφροσύνῃ πλέον ἢ κάλλει λάμπουσαν. Ως δ' ὁ ἀνὴρ θάνατον δεδιὼς ἀδελφός εἶναι αὐτῆς σκηψάμενος, προΐδωκε μὲν τὴν γυναῖκα, τῆς δὲ θείας μακροθυμίας οὐ κατεβόησε τότε δή, τότε ἡ θεία ἐπικουρία, τὰ οἰκεῖα ὅπλα κινήσασα, τῷ θεοφιλεῖ τὴν σύνευνον ἀνέπαφον καὶ ἀκέραιον ἀποδέδωκε. Νύκτωρ γὰρ ἐκεῖνον πικροτάταις βασά νας μαστίξασα, καὶ τὰς ἡδονὰς τοῖς πόνοις δαμά σασα, μᾶλλον δὲ φρούδας οίχεσθαι παρασκευάσασα, οὕτως τῷ δικαίῳ τὸν στέφανον ἤνεγκε. Τοιγαρούν καὶ ἡμεῖς, εἰ πειρασμούς περιπέσοι μεν, μὴ τῆς θείας μακροθυμίας καταβοῶμεν, ἀλλ' ἀντεχώμεθα μάλ λον αὐτῆς, τῆς καὶ πόρους ἐν ἀπόροις, καὶ μηχα νὰς ἐν ἀμηχάνοις εὑρισκούσης ΡΞΑ΄. - ΑΡΧΟΝΤΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Εἰς τί, ο Αστράγαλος χειρός.» Επειδή, Τί ἐστιν, ἔφης, τό, ο Αστράγαλος χειρός; ο ἄκουε. Ἐπειδὴ ὁ βάρβαρος μεθύων τῇ τυραννίδι, καὶ ὠφρυωμένος τῇ ἀλαζονείᾳ, καὶ τῷ οίνῳ καρηβα μῶν, τὰ ἱερὰ σκεύη οὐ μόνον ἀνδράσιν, ἀλλὰ καὶ γυναιξὶ ταῖς τὰς ἡδονὰς αὐτοῦ θεραπευούσαις προὔθηκεν εἰς χρήσιν, ὤφθη τὸ μετὰ τὸν πήχυν μέρος τῆς χειρὸς, τὴν κατ' αὐτοῦ ἀπόφασιν ὑπόγραφον. Ωσπερ γὰρ οἱ ζωγράφοι (ἵνα καὶ ἀπὸ τῆς ἐκείνων τόλμης τὴν ἀπόδειξιν ποιήσωμαι), σώματα ποιοῦντες τὰ ἀσώματα, χεῖρα γράφειν ἐπιχειροῦσι μόνην στέφουσαν τῶν τῆς γῆς βασιλευόντων τάς κορυφάς, ἵνα δείξωσιν οὐρανόθεν αὐτοῖς τὴν ἀρχὴν δεδόσθαι· οὕτω κἀκεῖ συγκαταβατικώς ὤφθη, ἵνα δειχθῇ, ὅτι ὁ τῶν ἁπάντων βασιλεὺς τὴν κατὰ τοῦ τυράννου ἐκφέρει ψῆφον, καὶ τὴν ἀπόφασιν ὑπο γράφει. Τῆς καὶ πόρους (Β, πόρον) ἐν ἀπόροις, καὶ μηχανὰς ἐν ἀμηχάνοις εὑρισκούσης. ἐπι φωνεῖ: Τών δ' ἀπόρων πόρον εὗρε θεός.
sdimiserant depascentem, compressit. Sacerdotii ergo καὶ ἐκόπασεν ἡ θραῦσις, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δι
καιοσύνην.» Ετίμησε γὰρ ἡ θεία φύσις τὸν πρὸ αὐτῆς
δικαίως ἀγανακτήσαντα, καὶ δύο σφαγαίς τὴν περιο
νομίαν στήσαντα.
honore affectus est, qui hujusmodi obscenitatem exciderat, ut qui imperatoriæ honestatis experimentum
præbuisset. Atque hæc est hujus loci, quam tibi
exponi postulas, sententia, Stetit Phinees, et placavit, el cessavit quassatio, et reputatuin est ei ad
Justitiam. › Divina enim natura eum qui ante se divina iracundia exarserat, ac per duplicem cæden
Dagitium represseral, honore affecit.
321 CLX. - AGATHO PRESBYTERO.
De patientia propter Sarram.
ΡΕ. - ΑΓΑΘΩ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Περὶ ὑπομονῆς διὰ τὴν Σάρραν
Ὅτε ὁ θεοφιλής ᾽Αβραὰμ διὰ μὲν χρησμὸν ἀπὸ
τῆς Περσίδας εἰς τὴν Παλαιστίνην, διὰ δὲ λιμὸν εἰς
τὴν Αἴγυπτον ἧκε, θεασάμενοι οἱ ἐν τέλει τὴν σύνευ
νον αὐτοῦ κάλλει τε καὶ ἀρετῇ γυναικείς ἀστρά
πτουσαν, ὡς τι φέροντες τῷ βασιλεῖ κειμήλιον
Quo tempore Deo charus Abraham ob divinum
quidem oraculum in Palæstinam, ob famem autem
in Agyptum perrexit ", proceres uxorem ipsius
pulchritudine ac muliebri virtute fulgentem conspicantes, non secus ac thesaurum quemdam summi
pretii ad regem ferentes, eam ipsi indicant. Atque η τιμαλφέστατον, καταμηνύουσιν αὐτήν. Καὶ ὃς ἀφαι
ipse eam, pudicitia potius quam formæ præstantia
collucentem aufert. Posteaquam autem maritus
mortis metu perterritus fratrem ipsius se esse simulans, uxorem quidem prodidit, non tamen adversus Providentiam exclamavit: tum vero divinum
auxilium arma sua movens pio viro intactam atque
integram uxorem suam reddidit. Noctu enim illo
acerbissimis cruciatibus affecta, voluptatibusque
per dolores domitis, vel, ut rectius loquar, exstinclis ac de medio sublatis, ita demum justo viro
coronam tulit. Quamobrem nos quoque, si in tentationes incidamus, ne divinam patientiam clamoribus insectemur, verum eam potius complectamur,
quæ et exitus in his rebus, quæ nullum exitum habere videntur, et consilia, per quæ ex desperatis
rebus emergamus, invenit.
CLXI. — ARCHONTIO PRESBYTERO.
In illud: • Manus spina.»
Quoniam quid manus spina significet, ex me
quæris, audi. Quandoquidem barbarus tyrannide
temulentus, et arrogantia superciliosus, atque præ
vino vertigine laborans, sacrosancta pocula non
modo viris, sed etiam mulieribus, quæ ipsius voluptatibus obsequebantur, ad usum proposuerat,
idcirco ea pars manus, quæ cubitum sequitur, conspecta est, sententiam adversus eum pingens. Ut
enim pictores (ut ab eorum quoque audacia
demonstrationem sumam) rebus iis, quæ corporis
expertes sunt, corpus tribuentes, manuın solam
pingere conantur, terrenorum regum capita corona
redimientem, quo imperium ipsis cœlitus datum
fuisse demonstrent; sic etiam illic Dei per indulgentiam sese demittentis consilio manus visa est”, ut
illud ostenderetur, omnium regem calculum ad-
«ersus tyrannum efferre, ac sententiam subscribere.
* Gen. xu, 11-20.» Dan. V,
ρεῖται τὴν γυναῖκα, σωφροσύνῃ πλέον ἢ κάλλει
λάμπουσαν. Ως δ' ὁ ἀνὴρ θάνατον δεδιὼς ἀδελφός
εἶναι αὐτῆς σκηψάμενος, προΐδωκε μὲν τὴν γυναῖ
κα, τῆς δὲ θείας μακροθυμίας οὐ κατεβόησε τότε
δή, τότε ἡ θεία ἐπικουρία, τὰ οἰκεῖα ὅπλα κινήσασα,
τῷ θεοφιλεῖ τὴν σύνευνον ἀνέπαφον καὶ ἀκέραιον
ἀποδέδωκε. Νύκτωρ γὰρ ἐκεῖνον πικροτάταις βασά
νας μαστίξασα, καὶ τὰς ἡδονὰς τοῖς πόνοις δαμά
σασα, μᾶλλον δὲ φρούδας οίχεσθαι παρασκευάσασα,
οὕτως τῷ δικαίῳ τὸν στέφανον ἤνεγκε. Τοιγαρούν
καὶ ἡμεῖς, εἰ πειρασμούς περιπέσοι μεν, μὴ τῆς θείας
μακροθυμίας καταβοῶμεν, ἀλλ' ἀντεχώμεθα μάλ
λον αὐτῆς, τῆς καὶ πόρους ἐν ἀπόροις, καὶ μηχανὰς ἐν ἀμηχάνοις εὑρισκούσης
ΡΞΑ΄. - ΑΡΧΟΝΤΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
Εἰς τί, ο Αστράγαλος χειρός.»
Επειδή, Τί ἐστιν, ἔφης, τό, ο Αστράγαλος χειρός; ο
ἄκουε. Ἐπειδὴ ὁ βάρβαρος μεθύων τῇ τυραννίδι,
καὶ ὠφρυωμένος τῇ ἀλαζονείᾳ, καὶ τῷ οίνῳ καρηβα
μῶν, τὰ ἱερὰ σκεύη οὐ μόνον ἀνδράσιν, ἀλλὰ καὶ
γυναιξὶ ταῖς τὰς ἡδονὰς αὐτοῦ θεραπευούσαις
προὔθηκεν εἰς χρήσιν, ὤφθη τὸ μετὰ τὸν πήχυν
μέρος τῆς χειρὸς, τὴν κατ' αὐτοῦ ἀπόφασιν ὑπογρά
φον. Ωσπερ γὰρ οἱ ζωγράφοι (ἵνα καὶ ἀπὸ τῆς
ἐκείνων τόλμης τὴν ἀπόδειξιν ποιήσωμαι), σώματα
ποιοῦντες τὰ ἀσώματα, χεῖρα γράφειν ἐπιχειροῦσι
μόνην στέφουσαν τῶν τῆς γῆς βασιλευόντων τάς
κορυφάς, ἵνα δείξωσιν οὐρανόθεν αὐτοῖς τὴν ἀρχὴν
δεδόσθαι· οὕτω κἀκεῖ συγκαταβατικώς ὤφθη, ἵνα
δειχθῇ, ὅτι ὁ τῶν ἁπάντων βασιλεὺς τὴν κατὰ τοῦ
τυράννου ἐκφέρει ψῆφον, καὶ τὴν ἀπόφασιν ὑπο
γράφει.
Pictorum audacia. De qua notum est illud
Horalianum:
Pictoribus atque poetis
Quidlibet audendi semper fuit aqua polestus. Rift.
(G) Τῆς καὶ πόρους (Β, C, πόρον) ἐν ἀπόροις,
καὶ μηχανὰς ἐν ἀμηχάνοις εὑρισκούσης. Deus Ex
inexplicabilibus malis eripere et liberare potest.
Euripides eliam it agnovit, cum inter alia sie ἐπιφωνεῖ aliquot tragelis: Τών δ' ἀπόρων πόρον εὗρε
θεός. ΙD.
col. 857–858page 340 of 750
PG 78:857ΡΞΕ. - ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Κανών ἐστι καὶ εὐσεβείας καὶ δικαιοσύνης, τὸ κρύπτειν μὲν τὰ κατορθώματα, διὰ τὸ τοῦ τέλους ἄδηλον, καὶ διὰ τὸ ἐνοχλεῖν τοῖς ἀκούουσιν· ἐναγών νιον δ' εἶναι, διά τε τὸ τῆς φύσεως ἐπιῤῥεπὲς πρὸς ἁμαρτίαν, καὶ τῶν ἀκουόντων τὴν περὶ τὰ κακὰ ἑτοιμοτέραν πίστιν τε καὶ συγκατάθεσιν. 'Ολίγοι γὰρ τοῖς καλοῖς, πολλοὶ δὲ τοῖς κακοῖς πιστεύουσιν, εὐ μόνον ἐκ τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς καὶ τὴν περὶ τῶν ἄλλων φέροντες ψῆφον, ἀλλὰ καὶ τὰς σφῶν ἁμαρτίας διὰ τῆς τῶν ἄλλων κατηγορίας περιστέλλειν οιό μενοι. ΡΞΓ'. ΤΟ ΑΥΤΟ. Εὐσεβείας, ὦ έλλογιμώτατε, διττός ο τρόπος Ο μὲν ἁγιώτατος καὶ θειότατος ἐν ψυχῇ. Ἱερεῖον γὰρ τοῦτο κάλλιστον, καὶ Θεῷ προσφιλέστατον, τὸ τὴν γνώμην ἔχειν εὐαγῆ, καὶ τὴν θείαν παρουσίαν φαντάζεσθαι, Ιδρυμένην τε καὶ βεβαίαν ἔχειν ἐν τοῖς τῆς ψυχῆς τεμένεσιν. Ο δὲ δεύτερος ἐν τῇ ἁγνείᾳ τοῦ σώματος. Ο γὰρ τούτων τῶν δύο τρόπων χη ρεύων, οὐδὲ εἰ τὰ γῆς τε καὶ θαλάττης τη μαλφέστα τα προσάγοι κειμήλια, οὔτε εἰ πάντα τὰ ἱερουργεῖσθαι πρώην νενομοθετημένα ζώα καταβάλλοι, χαρι εἶτα: Θεῷ. ΘΕΟΔΩΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Θεσμός ἐστιν ἄνωθεν καλῶς κεκυρωμένος, καὶ νόμος άγραφος πρὸς φιλανθρωπίαν βλέπων, τοὺς κρατοῦντας τοῖς ὅπλοις τῶν ἱκετευόντων ἡττᾶσθαι, καὶ τοὺς πολέμῳ νικώντας παραχωρεῖν τῷ οἴκτῳ. Σύ δ', ώς φασιν, οὔτε τοὺς ἐμφύτους θεσμούς, οὔτε τοὺς ἀγράφους νόμους αἰδεσθείς, τοὺς περὶ τῶν οἰκετῶν τὴν συνηγορίαν ἀναδεξαμένους κτίμασας. Ἴσθε τοίνυν ὅτι εἰκός σε εἰς τοῦτο περιστῆναι τὸ σχῆμα, δ ἄλλους θεασάμενος ἔχοντας, οὐκ ἔπαθές τι ἀνθρώπινον, ἀλλ' ἀμείλικτος ὀφθείς, καὶ τὴν φύσ σιν αὐτὴν καὶ τὸν ἔλεον ὕβρισας. ΡΞΕ. - ΠΑΥΛΟ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου: «Καν ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίσηται ὑμῖν.» Ο διάπυρος τοῦ λόγου Εραστής, Παῦλος, φημί, ὁ ἀπόστολος, οὐ μόνον καθ' ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἀποστόλων φέρει τὴν ψῆφον, εἰ τολμήσειαν καινοτομίαν τινὰ τῷ κηρύγματι ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ κατ' ἀγγέλων· καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀγγέλων, ἀλλὰ τῶν ἐξ οὐρανοῦ· οὐκ ἐκείνους, ὡς ἐνόμισας, υβρίσαι προς τρεμένος, τοὺς μήτε τετολμηκότας πώποτε, μήτε τολ μώντας, μήτε τολμήσοντας τοῦτο δρᾶσαι, ἀλλὰ τοῖς ἀλιτηρίοις δαίμοσιν ἀποκλείων τὴν ὁδὸν τῆς ἀξιοπιστίας, μήποτε πρόφασιν λαβόντες ὡς ἄγγελοι ἀνατρέ Βιττ.
EPISTOLARUM LIB. III.
ΡΞΕ. - ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
Κανών ἐστι καὶ εὐσεβείας καὶ δικαιοσύνης, τὸ
κρύπτειν μὲν τὰ κατορθώματα, διὰ τὸ τοῦ τέλους
ἄδηλον, καὶ διὰ τὸ ἐνοχλεῖν τοῖς ἀκούουσιν· ἐναγών
νιον δ' εἶναι, διά τε τὸ τῆς φύσεως ἐπιῤῥεπὲς πρὸς
ἁμαρτίαν, καὶ τῶν ἀκουόντων τὴν περὶ τὰ κακὰ
ἑτοιμοτέραν πίστιν τε καὶ συγκατάθεσιν. 'Ολίγοι
γὰρ τοῖς καλοῖς, πολλοὶ δὲ τοῖς κακοῖς πιστεύουσιν,
εὐ μόνον ἐκ τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς καὶ τὴν περὶ τῶν
ἄλλων φέροντες ψῆφον, ἀλλὰ καὶ τὰς σφῶν ἁμαρτίας
διὰ τῆς τῶν ἄλλων κατηγορίας περιστέλλειν οιόμενοι.
ΡΞΓ'.
Εὐσεβείας, ὦ έλλογιμώτατε, διττός ο τρόπος
Ο μὲν ἁγιώτατος καὶ θειότατος ἐν ψυχῇ. Ἱερεῖον
γὰρ τοῦτο κάλλιστον, καὶ Θεῷ προσφιλέστατον, τὸ
τὴν γνώμην ἔχειν εὐαγῆ, καὶ τὴν θείαν παρουσίαν
φαντάζεσθαι, Ιδρυμένην τε καὶ βεβαίαν ἔχειν ἐν τοῖς
τῆς ψυχῆς τεμένεσιν. Ο δὲ δεύτερος ἐν τῇ ἁγνείᾳ
τοῦ σώματος. Ο γὰρ τούτων τῶν δύο τρόπων χηρεύων, οὐδὲ εἰ τὰ γῆς τε καὶ θαλάττης τη μαλφέστα
τα προσάγοι κειμήλια, οὔτε εἰ πάντα τὰ ἱερουργεί
σθαι πρώην νενομοθετημένα ζώα καταβάλλοι, χαρι
εἶτα: Θεῷ.
PEA. ΘΕΟΔΩΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Θεσμός ἐστιν ἄνωθεν καλῶς κεκυρωμένος, καὶ
νόμος άγραφος πρὸς φιλανθρωπίαν βλέπων, τοὺς
κρατοῦντας τοῖς ὅπλοις τῶν ἱκετευόντων ἡττᾶσθαι,
καὶ τοὺς πολέμῳ νικώντας παραχωρεῖν τῷ οἴκτῳ.
Σύ δ', ώς φασιν, οὔτε τοὺς ἐμφύτους θεσμούς, οὔτε
τοὺς ἀγράφους νόμους αἰδεσθείς, τοὺς περὶ τῶν
οἰκετῶν τὴν συνηγορίαν ἀναδεξαμένους κτίμασας.
Ἴσθε τοίνυν ὅτι εἰκός σε εἰς τοῦτο περιστῆναι τὸ
σχῆμα, δ ἄλλους θεασάμενος ἔχοντας, οὐκ ἔπαθές
τι ἀνθρώπινον, ἀλλ' ἀμείλικτος ὀφθείς, καὶ τὴν φύσ
σιν αὐτὴν καὶ τὸν ἔλεον ὕβρισας.
ΡΞΕ. - ΠΑΥΛΟ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου: «Καν
ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίσηται ὑμῖν.»
Ο διάπυρος τοῦ λόγου Εραστής, Παῦλος, φημί,
ὁ ἀπόστολος, οὐ μόνον καθ' ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἄλλων
ἀποστόλων φέρει τὴν ψῆφον, εἰ τολμήσειαν καινοτομίαν τινὰ τῷ κηρύγματι ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ κατ'
ἀγγέλων· καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀγγέλων, ἀλλὰ τῶν ἐξ
οὐρανοῦ· οὐκ ἐκείνους, ὡς ἐνόμισας, υβρίσαι προς
τρεμένος, τοὺς μήτε τετολμηκότας πώποτε, μήτε τολ
μώντας, μήτε τολμήσοντας τοῦτο δρᾶσαι, ἀλλὰ τοῖς
ἀλιτηρίοις δαίμοσιν ἀποκλείων τὴν ὁδὸν τῆς ἀξιοπι
στίας, μήποτε πρόφασιν λαβόντες ὡς ἄγγελοι ἀνατρέ30 Galat. 1, 8.
EPIST. CLXY.
CLXII. MARTYRIO PRESBYTERO.
Pietas ac justitiæ norma in eo sita est, ut ea quidem quæ recte ac ex virtute gerimus, occulteinus,
tum quia finis incertus est, tum ne audientibus
graves ac molesti sinus, in sollicitudine vero atque
angore versemur, tum ob nature nostræ in vitium
propensionem, tum quia auditores ad fidem et
assensionem vitiis adhibendam promptiores sunt.
Pauci enim virtutibus, multi vitiis fidem accommodant, non modo 322 quia ex eis quæ in se agnoscunt ad idem de aliis pronuntiandum adducuntur:
verum etiam quia insectandis et accusandis aliis id
se assequi putant, ut peccata sua obtegant.
CLXIII. — EIDEM.
Pietatis, vir elegantissime, duplex est modus.
Unus sanctissimus maximeque divinus in¸ anima:
pulcherrima enim hæc victima est, Deoque in primis
grata, mentem piam habere, divinaeque praesentiz
sibi speciem fingere, atque in animæ delubro fixam
et stabilem tenere. Alter in corporis castitate. Nam
qui his duobus modis destitutus est, nec si pretiosissimos terræ ac maris thesauros offerat, aut
omnia ea avimantia, quæ legis præscripto non ita
pridem immolabantur, adhibeat, gratiam apud
Deum initurus est.
CLXIV. — THEODORO SCHOLASTICO.
Lex est antiquitus præclare confirmata, sanctioque minime scripta, ad humanitatem tendens, ut
qui armnis vincunt, supplicibus eorum, quos vicerint,
precibus vincantur, et qui bello superant, misericordie cedant. Τu vero, ut aiunt, nec a natura
insitis legibus, nec sanctionibus scripto minime
proditis, permotus, eos, qui pro famulis tuis patro
norum munus susceperunt, contempsisti. Hoc igitur
tibi sit exploratum, minime incredibile esse, quin
ad eundem habitum redigaris, quem tu in aliis
conspicatus, nihil humani sensisti, verum eam animi
acerbitateni præ te tulisti, ut et naturæ ipsi, et misericordiæ contumeliam inferres.
CLXV. — PAULO SUBDIACONO.
In illud dictum ab Apostolo, Et si angelus de cœlo
evangelizel vobis *º¸‚
Ardens ille verbi amator, Paulus, inquam, apostolus, non modo adversus seipsum aliosque apostolos sententiam fert, si quid novarum rerum in
evangelica pradicatione comminisci audeant, sed
etiam adversus angelos, nec angelos simpliciter,
sed etiam de cœlo. Non quod iis, qui hoc facinus
perpetrare nec unquam ausi sunt, nec audebunt,
contumeliam facere in animum induceret, verumn
ut pestiferis dæmonibus fidei viam præcluderet, nequando arrepta occasione, ut angeli, prædicatioVARIE LECTIONES ET NOT.E.
Adi ad Augustinum lib. ut, contra litteras Peliliani, cap. 6. Βιττ.
col. 859–860page 341 of 750
PG 78:859ψωσι τὸ κήρυγμα. Τί γάρ φησι; «Κἂν ἡμεῖς ἢ ἄγε γελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίσηται ὑμῖν παρ' δεὐηγγε λισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα έστω. ο Οὕτω γοῦν καὶ οἱ ἄγγελοι ἔχαιρον τῇ ἀσφαλείᾳ τοῦ κηρύγματος, ὅτι καὶ ὁ ἀποσταλείς προς Κορνήλιον, ἐμήνυσε τὸν δεν δάσκαλον, οὐχ ἑαυτῷ τὸ πρᾶγμα ἐπέτρεψεν. ΡΕΤ. - ΑΡΧΟΝΤΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ. Εἰς τὸ γεγραμμένον, • Μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἂν θρώπου έρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. Ήξειν, ὦ βέλτιστε, ὁ Χριστὸς ἐν τῇ πατρώα δέξη ἐπηγγείλατο, τὰ τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων στόματα, καὶ τὴν λύτταν αὐτῶν σβεννύς. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Εν δόξῃ τοιαύτῃ, οἷᾳ καὶ ὁ Πατὴρ (ἵνα μὴ πάλιν πε αλλαγήν τινά τις υποπτεύσῃ), ἀλλὰ τὸ ἀπη κρεβα μένον περιστάς ἐν αὐτῇ φησιν ἐκείνῃ ἥξειν, ες ἀναγκαίως μίαν εἶναι αὐτὴν νομίζεσθαι καὶ τὴν αὐτήν. ἂν δὲ μία δόξα, πολλῷ μᾶλλον καὶ ἡ οὐσία. Εἰ δέ τις ἀπιστεί, βασανιζέτω τὸ λεχθησόμενον. Εἰ γὰρ ἔνθα οὐκ οὐσία μία, διαφορὰ δόξης εὑρίσκεται (άλλη γὰρ δόξα ηλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων· ἀστὴρ γὰρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ;· πῶς ἂν ὧν ἡ δόξα μία, διενεχθεῖεν ἐν τῇ οὐσία; ΡΞΖ'. Εκαστον μὲν σχεδόν τῶν ἄλλων παθῶν καὶ οι ἀκμὴν ἔχει, καὶ παρακμὴν εἶδες, καὶ κόρον ἐπίστα. ται, καὶ εἰς τελευτὴν ἐπείγεται. Ο δὲ δεινὸς τῆς φιλοχρηματίας έρως, μήτ' ἔμφυτος ῶν, ἀλλ' ἔξω θέν ποθεν ἐπικωμάσας, παρακμὴν οὐκ οἶδε. κόρον ὑβρίζει, εὐφροσύνην οὐκ ἐπίσταται, τελευτῆς εὐχ ἀνέχετα:· ἀεὶ δ᾽ ἀκμάζων, μᾶλλον δὲ τὴν ἀκμὲν ἐπιτείνων, νεανικώτερος ἑαυτοῦ καὶ τυραννικότερος εἶναι βιάζεται. Οὐ γὰρ πρὸς τὰ ἄλλα πάθη την ἅμιλλαν ποιεῖται μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἑαυτὸν, καὶ ἑαυτὸν νικῆσαι φιλονεικών. Θάττον γὰρ ἄν τις τὰ ἀνέφικτα καταλήγεται, ἡ ἐκεῖνος κόρον λήψεται. Την γὰρ προσθήκην μείωσιν, οὐκ οἶδ' ὅπως, καὶ ἐλάττωση εἶναι ἡγούμενος, πλέον ἀνακαίει τὸ πῦρ, ὅπερ καὶ τῆς σῆς τινές φασι γεγεῦσθαι ψυχῆς. Σδέσεν τοίνυν ᾗ τάχος τοῦτο. Εἰ δὲ μὴ, κἀνταῦθα ἀδίωτον βιώσεις βίον, κἀκεῖσε πικρὰς ὑφέξεις εὐθύνας. ΡΞΗ. ΕΥΤΟΝΤΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Ο τὸ πρέπον, ὦ σοφώτατε, μὴ προδιδούς, οὐδε πώποτε ὑπὸ τῆς θείας συμμαχίας προδοθήσεται. ΡΕΟ. - ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰ καὶ πατρίδος τις εἴη τῆς βασιλικωτάτης, καὶ παριστάς,
nem everterent. Quid enim inquit?. Etiamsi nos, &
aut angelus de caelo evangelizaverit vobis aliquid
præter quam quod accepistis, anathema sit.» Nam
alioqui angeli ex prædicationis securitate tantain
voluptatem capiebant, ut is etiam, qui ad Cornelium missus fuerat, magistrum indicarit, non
autem sibiipsi docendi munus permiserit.
323 (LXVI.—ARCIIONTIO PRESBYTERO.
In illud, «Venturus enim est Filius hominis in gloria
Patris sui 3.
Christus, vir opline, hanc ob causam se in paterna gloria venturum promisit, ut hæreticorum
ora obstrueret, eorumque furorem et rabiem exstingueret. Non enim dixit: in eadem gloria qua Pac
ter, ne hinc rursus diversitatis cujuspiam alicui
suspicio injiceretur, sed, ut rem accuratius expri-
"
ψωσι τὸ κήρυγμα. Τί γάρ φησι; «Κἂν ἡμεῖς ἢ ἄγε
γελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίσηται ὑμῖν παρ' δεὐηγγε
λισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα έστω. ο Οὕτω γοῦν καὶ οἱ
ἄγγελοι ἔχαιρον τῇ ἀσφαλείᾳ τοῦ κηρύγματος, ὅτι
καὶ ὁ ἀποσταλείς προς Κορνήλιον, ἐμήνυσε τὸν δεν
δάσκαλον, οὐχ ἑαυτῷ τὸ πρᾶγμα ἐπέτρεψεν.
ΡΕΤ. - ΑΡΧΟΝΤΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ.
Εἰς τὸ γεγραμμένον, • Μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἂν
θρώπου έρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ.
Ήξειν, ὦ βέλτιστε, ὁ Χριστὸς ἐν τῇ πατρώα δέξη
ἐπηγγείλατο, τὰ τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων στόματα,
καὶ τὴν λύτταν αὐτῶν σβεννύς. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Εν
δόξῃ τοιαύτῃ, οἷᾳ καὶ ὁ Πατὴρ (ἵνα μὴ πάλιν πε
αλλαγήν τινά τις υποπτεύσῃ), ἀλλὰ τὸ ἀπη κρεβα
μένον περιστάς ἐν αὐτῇ φησιν ἐκείνῃ ἥξειν, ες
ἀναγκαίως μίαν εἶναι αὐτὴν νομίζεσθαι καὶ τὴν
αὐτήν. ἂν δὲ μία δόξα, πολλῷ μᾶλλον καὶ ἡ οὐσία.
Εἰ δέ τις ἀπιστεί, βασανιζέτω τὸ λεχθησόμενον. Εἰ
γὰρ ἔνθα οὐκ οὐσία μία, διαφορὰ δόξης εὑρίσκεται
(άλλη γὰρ δόξα ηλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ
ἄλλη δόξα ἀστέρων· ἀστὴρ γὰρ ἀστέρος διαφέρει
ἐν δόξῃ;· πῶς ἂν ὧν ἡ δόξα μία, διενεχθεῖεν ἐν τῇ
οὐσία;
meret, in eadem illa venturum se esse affirmavit. Ex
quo illud necessario sequitur, ut unam et eamdem
hanc esse existimemus. Quorum porro una et eadem
gloria est, multo sane magis una etiam et eadem
essentia. Quod si quis mihi diffidit, perpendat id
quod dicturus sum. Nam si, ubi eadem essentia non
est, gloriæ discrimen reperitur (alia enim solis gloria est, alia lunæ, alia stellarum: stella enim a
stella differt in claritate), quonǝm tandem pacto ea essentiæ ratione inter se dissidere queant, quorum
una et eadem gloria est?
CLXVII. — MARONI.
Cæteræ quidem pene omnes vitiosæ affectiones,
ΡΞΖ'.
MAPONI.
Εκαστον μὲν σχεδόν τῶν ἄλλων παθῶν καὶ
οι vigorein et senium labent, et satietatem agno- ἀκμὴν ἔχει, καὶ παρακμὴν εἶδες, καὶ κόρον ἐπίστα.
seunt, atque ad finem omni celeritate contendunt:
ται, καὶ εἰς τελευτὴν ἐπείγεται. Ο δὲ δεινὸς τῆς
at horrendus pecuniarumi amor, cum nobis a natura φιλοχρηματίας έρως, μήτ' ἔμφυτος ῶν, ἀλλ' ἔξω
minime insitus sit, verum externe alicunde sese θέν ποθεν ἐπικωμάσας, παρακμὴν οὐκ οἶδε. κόρον
Insinuarit, senium nescit, salietatem contumelia ὑβρίζει, εὐφροσύνην οὐκ ἐπίσταται, τελευτῆς εὐχ
afficit, lætitiam ignorat, finem capere ininime sus- ἀνέχετα:· ἀεὶ δ᾽ ἀκμάζων, μᾶλλον δὲ τὴν ἀκμὲν
tinet: imo vero in dies vigens, vel, ut rectius lo- ἐπιτείνων, νεανικώτερος ἑαυτοῦ καὶ τυραννικότερος
quar, vigorem suum augens, fortior seipso et εἶναι βιάζεται. Οὐ γὰρ πρὸς τὰ ἄλλα πάθη την
valentior atque acrior esse contendit. Neque enim ἅμιλλαν ποιεῖται μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἑαυτὸν, καὶ
adversus duntaxat affectus certamen babet, sed ἑαυτὸν νικῆσαι φιλονεικών. Θάττον γὰρ ἄν τις τὰ
etiam adversus seipsum, ut qui seipsum viucere ἀνέφικτα καταλήγεται, ἡ ἐκεῖνος κόρον λήψεται. Την
summo studio aduitatur. Etenim citius ea, quæ per- γὰρ προσθήκην μείωσιν, οὐκ οἶδ' ὅπως, καὶ ἐλάττωση
cipi non possunt, quispiain perceperit, quam ille εἶναι ἡγούμενος, πλέον ἀνακαίει τὸ πῦρ, ὅπερ καὶ
satietatem capiat. Si quidlein incrementum, haud τῆς σῆς τινές φασι γεγεῦσθαι ψυχῆς. Σδέσεν τοίνυν
scio quo pacto, decrementum atque jacturam esse ᾗ τάχος τοῦτο. Εἰ δὲ μὴ, κἀνταῦθα ἀδίωτον βιώσεις
existimans, ignem vehementius accendit. Quem βίον, κἀκεῖσε πικρὰς ὑφέξεις εὐθύνας.
quidem uonnulli animam quoque tuam degustasse asserunt. Hunc igitur quamprimum exstingue. Sia
secus, tum hic insuavem vitam duces, tum illic acerbas pœnas pendes.
CLX VIII. — EUTONIO DIACONO.
Vir singulari sapientia prædite, qui honestum ac
decorum minime prodit, is nunquam a diviuo auxilio
deseretur.
CLXIX. ATHANASIO PRESBYTERO.
Quamvis et nobilissime patriæ quispiam sit, et
ss Matth. xv, 27.
ΡΞΗ.
ΕΥΤΟΝΤΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Ο τὸ πρέπον, ὦ σοφώτατε, μὴ προδιδούς, οὐδε
πώποτε ὑπὸ τῆς θείας συμμαχίας προδοθήσεται.
ΡΕΟ. - ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Εἰ καὶ πατρίδος τις εἴη τῆς βασιλικωτάτης, καὶ
VARIA LECTIONES ET NOTE.
Codl. Vat. 649 et Alt., παριστάς, sane melius. Possis.
col. 861–862page 342 of 750
PG 78:861γένους τοῦ περιφανεστάτου, καὶ πλούτῳ παντοίῳ νομῴη, εύγλωττίας τ' εἰς ἄκρον ἀφίκοιτο, καὶ πάντα τὰ τῶν ἀρχαίων ἐπὶ στόματος φέροι, ρώμη τε καὶ κάλλει, δόξῃ τε καὶ ἀρχῇ ἐναρύνοιτο, βασι λείας τε αὐτῆς ἀξιωθείη, καὶ τὸν στέφανον καὶ τὴν αλουργίδα περιχέηται, ἀρετὴν δὲ μὴ ἔχοι, τοῦτον ἔγωγε ἐν ταῖς ἀνδραποδωδεστάτοις κατατάξαιμι. Εἰ δέ τις δικαιοσύνῃ, καὶ σωφροσύνῃ, ἀνδρείᾳ τε καὶ φρονήσει σοφὺς εἴη, τοῦτον ἐν τοῖς βασιλικωτάτοις καταριθμήσαιμι. Εἰ δὲ τοῦ πάνθ' ὁμοῦ ἐκεῖνα ἔχοντος ἀμείνων ὁ φιλάρετος, τοῦ μὴ πάντ' ἔχοντος ὁμοῦ οὐδὲ γὰρ πάνθ' οἷόν τε συνελο θεῖν), πολλῷ μακαριστότερος ἔσται καὶ εὐκλεέστερος, τῷ ἐκεῖνα μὲν θᾶττον ἀποσβέννυσθαι, την δ' ἀρετὴν ἀθάνατον εἶναι. ΡΟ. ΠΕΤΡΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον, «Τίς ἐστιν ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρόνιμος;» Ὅτι μὲν ὁ τὴν εὐκαιρίαν τῶν πραγμάτων προδιδοὺς, τῆς τῶν καλῶν διαμάρτοι θήρας, δῆλον. Οτι δὲ καὶ πάντα καλὰ ἐν καιρῷ αὐτῶν, ὁ Ἐκκλησιαστής ἐδίδαξεν. Εἰ τοίνυν ταῦθ' οὕτως ἔχει, τί ξενίζῃ, εἰ ὁ Σωτὴρ ἔφη περὶ τοῦ φρονίμου καὶ πιστοῦ οἰκονόμου, ὅτι δώσει τὴν τροφὴν ἐν καιρῷ Τὸ γὰρ ἄκαι ρον πανταχού λυπηρόν, καὶ ἡ εὐεργεσία καιροῦ ἀμοιρήσατα, καὶ τὸ ὄνομα ἀπόλλυσιν Οἷον, δ αὐτὸς ἄρτος πεινῶντι μὲν ἡδὺς καὶ ἐράσμιος, κορεσθέντι δὲ οὐ πάνυ· καὶ τὸ αὐτὸ ποτήριον, δι ψώνει μὲν προσηνέστατον, μεθύοντι δὲ ἀηδέστατον. Τίς οὖν ἡ αἰτία, ἡ τὰ αὐτὰ μὴ τῶν αὐτῶν τυγχάνειν παρασκευάζουσα; Ἡ εὐκαιρία δηλονότι, ἡ καὶ τὸ διδόμενον μείζον καὶ ἐρασμιώτερον δημιουργοῦσα. Χρὴ οὖν μὴ μόνον διδόναι (μικρόν γάρ ἴσως τοῦτο), ἀλλὰ καὶ καιρίως. Τοῦτο γὰρ, καν μια κρὶν ᾖ τὸ δοθέν, μεῖζον ποιήσει· κἂν μέγα, μέγιστον παρασκευάσει. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Μελῳδὸς τὰς θείας εὐεργεσίας ἀνακηρύττων, καὶ τοῦτο προσο έθηκε, ο Πάντα πρὸς σὲ προσδοκῶσι δοῦναι τὴν τρο φὴν αὐτοῖς εἰς εὔκαιρον. Οὐ γὰρ τρέφει μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐκαίρως. Τούτο γάρ μάλιστα ἐστι τὸ πάντα τρέφον, τὸ καιρίως δίδεσθαι. Καὶ εἰ βούλει γε καὶ ἐπὶ τῶν καρπῶν, τῶν ἀπὸ γῆς τικτομένων, τοῦτο γινόμενον ἰδεῖν· θέα ὅτι οὐκ ἐν ἑνὶ καιρῷ σἶτος, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον, καὶ ἀκροδρύων γένη, και ἀνθῶν ποικιλίαι· ἀλλὰ προηγοῦνται μὲν οἱ λειμώνες, ἔπεται δὲ τὰ λήξα, διαδέχεται δὲ ἄμπελος, παρα πέμπει δὲ ἐπὶ τὴν ἐλαίαν τὸν γηπόνον ὁ βότρυς ὥσπερ χορείαν τινὰ ἀρίστην τῶν ὡρῶν χορευουσῶν, καὶ τῷ μήκει τοῦ χρόνου τὸν γεωργὸν ἀναπαυουσῶν. Εἰ γὰρ πάνθ' ὁμοῦ εἰς τὴν οἰκείαν ἤρχετο ἀκμήν, ἐστενοχωρήθη ἂν ἡ τοῦ γεωργοῦ τέχνη ὑπὸ τῆς τοῦ χρόνου βραχύτητος, καὶ πάντα ἂν ἀπολώλει καὶ Εὔνοια ἄκαιρος οὐδὲν ἔχθρας διαφέρει.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CLIX.
γένους τοῦ περιφανεστάτου, καὶ πλούτῳ παντοίῳ clarissimi generis, et omni divitiarum genere abunνομῴη, εύγλωττίας τ' εἰς ἄκρον ἀφίκοιτο, καὶ
πάντα τὰ τῶν ἀρχαίων ἐπὶ στόματος φέροι, ρώμη
τε καὶ κάλλει, δόξῃ τε καὶ ἀρχῇ ἐναρύνοιτο, βασι
λείας τε αὐτῆς ἀξιωθείη, καὶ τὸν στέφανον καὶ τὴν
αλουργίδα περιχέηται, ἀρετὴν δὲ μὴ ἔχοι, τοῦτον
ἔγωγε ἐν ταῖς ἀνδραποδωδεστάτοις κατατάξαιμι.
Εἰ δέ τις δικαιοσύνῃ, καὶ σωφροσύνῃ, ἀνδρείᾳ τε
καὶ φρονήσει σοφὺς εἴη, τοῦτον ἐν τοῖς βασιλικωτάτοις καταριθμήσαιμι. Εἰ δὲ τοῦ πάνθ' ὁμοῦ
ἐκεῖνα ἔχοντος ἀμείνων ὁ φιλάρετος, τοῦ μὴ πάντ'
ἔχοντος ὁμοῦ οὐδὲ γὰρ πάνθ' οἷόν τε συνελο
θεῖν), πολλῷ μακαριστότερος ἔσται καὶ εὐκλεέστε
ρος, τῷ ἐκεῖνα μὲν θᾶττον ἀποσβέννυσθαι, την δ'
ἀρετὴν ἀθάνατον εἶναι.
ΡΟ. ΠΕΤΡΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον, «Τίς ἐστιν ὁ πιστὸς δοῦλος
καὶ φρόνιμος;»
det, et summam eloquentiæ facultatem obtineat,
omniaque veterum scripta in ore ferat, et robore
ac pulchritudine, gloriaque et imperio glorietur,
regisque etiam dignitate affectus sit, et dialema ac
purpuram gestet, tamen si virtute careat, 324 bunc
ego in mancipiorum numero babuerim. Contra si
quis justitia, temperantia, fortitudine, et prudentia
preditus sit, hunc ego inter amplissimos maximeque
regios numerarim. Quod si vir probus eo qui omnia illa in universum habet, melior præstantiorque
babendus est, eo procul dubio, qui non omnia simul habet (neque enim fieri potest, ut omnia in
unum coeant), multo beatior et clarior futurus est,
quod illa quidem ocius exstinguantur, virtus vero
immortalis sil.
CLXX.· PETRO.
In illud, ‹ Quis est fidelis servus el prudens *? ›
Ὅτι μὲν ὁ τὴν εὐκαιρίαν τῶν πραγμάτων προδι Quod ille, qui negotiorum opportunitatem prodit,
δους, τῆς τῶν καλῶν διαμάρτοι θήρας, δῆλον. Οτι res pulchras et cum laude conjunctas minime asseδὲ καὶ πάντα καλὰ ἐν καιρῷ αὐτῶν, ὁ Ἐκκλησιαστής cuturus sit, perspicue constat. Quod autem bona et
ἐδίδαξεν. Εἰ τοίνυν ταῦθ' οὕτως ἔχει, τί ξενίζῃ, εἰ commoda cuneta sint in tempore suo, Ecclesiastes "
ὁ Σωτὴρ ἔφη περὶ τοῦ φρονίμου καὶ πιστοῦ οἰκονό docuit. Cum igitur hæc ita se habeant, quid est
μου, ὅτι δώσει τὴν τροφὴν ἐν καιρῷ; Τὸ γὰρ ἄκαι quamobrem novum ac mirum tibi videatur, quod
ρον πανταχού λυπηρόν, καὶ ἡ εὐεργεσία καιροῦ Salvator prudentem ac fidelem dispensatorem ciἀμοιρήσατα, καὶ τὸ ὄνομα ἀπόλλυσιν Οἷον, δ bum opportune daturum esse dixerit? Nam quod
αὐτὸς ἄρτος πεινῶντι μὲν ἡδὺς καὶ ἐράσμιος, intempestive fit. semper molestum est: et benef -
κορεσθέντι δὲ οὐ πάνυ· καὶ τὸ αὐτὸ ποτήριον, δι- cium opportunitate destitutum, beneficii quoque
ψώνει μὲν προσηνέστατον, μεθύοντι δὲ ἀηδέστατον. nomen amnittit. Verli gratia, idem panis fame laboΤίς οὖν ἡ αἰτία, ἡ τὰ αὐτὰ μὴ τῶν αὐτῶν τυγχά- ranti gratus ac jucundus est; satiato autem non
νειν παρασκευάζουσα; Ἡ εὐκαιρία δηλονότι, ἡ item: atque idem poculum siti affecto suavissimum
καὶ τὸ διδόμενον μείζον καὶ ἐρασμιώτερον δημιουρ est, temulento autem molestissimum. Quid igitur
γούσα. Χρὴ οὖν μὴ μόνον διδόναι (μικρόν γάρ elicit, ut iisdem rebus non eodem modo animi no
ἴσως τοῦτο), ἀλλὰ καὶ καιρίως. Τοῦτο γὰρ, καν μια stri afficiantur? Opportunitas scilicet, quæ etiam
κρὶν ᾖ τὸ δοθέν, μεῖζον ποιήσει· κἂν μέγα, id, quod datur, majus et amabilius reddit. Quocirca
μέγιστον παρασκευάσει. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Μελῳδὸς non tantum dare convenit (exiguum enim istud
τὰς θείας εὐεργεσίας ἀνακηρύττων, καὶ τοῦτο προσο fortasse), sed etiam opportune, Iloc quippe et parvum
έθηκε, ο Πάντα πρὸς σὲ προσδοκῶσι δοῦναι τὴν τρο munus augebit: et si magnum sit, maximum atque
φὴν αὐτοῖς εἰς εὔκαιρον.» Οὐ γὰρ τρέφει μόνον, amplissimum reddet. Eaque de causa Psalles divina
ἀλλὰ καὶ εὐκαίρως. Τούτο γάρ μάλιστα ἐστι τὸ beneficia prædicans, illud etiam adjecit, ‹ Omnia a
πάντα τρέφον, τὸ καιρίως δίδεσθαι. Καὶ εἰ βούλει γε te exspectant, Domine, ut tu des illis escam in temκαὶ ἐπὶ τῶν καρπῶν, τῶν ἀπὸ γῆς τικτομένων, pore opportuno ".» Non enim duntaxat alit, sed
τοῦτο γινόμενον ἰδεῖν· θέα ὅτι οὐκ ἐν ἑνὶ καιρῷ etiam tempestive. Hoc quippe potissimum est, quod
σἶτος, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον, καὶ ἀκροδρύων γένη, και omnia alit, nempe quod tempestive porrigatur. Ac
ἀνθῶν ποικιλίαι· ἀλλὰ προηγοῦνται μὲν οἱ λειμώνες, si hoc in iis quoque fructibus, qui ex terra nascunἔπεται δὲ τὰ λήξα, διαδέχεται δὲ ἄμπελος, παρα- tur, fieri conspicere cupis, vide quemadmodum
πέμπει δὲ ἐπὶ τὴν ἐλαίαν τὸν γηπόνον ὁ βότρυς non uno eodeinque tempore frumentum, et vinum,
ὥσπερ χορείαν τινὰ ἀρίστην τῶν ὡρῶν χορευουσῶν, καὶ et oleum, et poma, variique flores exsistant: veτῷ μήκει τοῦ χρόνου τὸν γεωργὸν ἀναπαυουσῶν. Εἰ rum prata quidem antecedunt, sequuntur autein
γὰρ πάνθ' ὁμοῦ εἰς τὴν οἰκείαν ἤρχετο ἀκμήν, ἐστε segetes, quas deinde vinea excipiat, ac denique
νοχωρήθη ἂν ἡ τοῦ γεωργοῦ τέχνη ὑπὸ τῆς τοῦ agricolam ad oleam racemus transmittat: anni viχρόνου βραχύτητος, καὶ πάντα ἂν ἀπολώλει καὶ delicet partibus, tanquam optimum quemdam chos Lac. xii, 62.
• Eccle. 111, 1 seqq.
Psal. CXLIV,
Vide in hanc sententiam multa apud Senecam
De beneficiis, Convenit quoque vet. senarius:
Εὔνοια ἄκαιρος οὐδὲν ἔχθρας διαφέρει.
Odii instar importuna benevolentia est. RITT.
col. 863–864page 343 of 750
PG 78:863διεφθάρη, οὐκ ἀρκοῦντος αὐτοῦ ὑφ᾽ ἐν ἅπαντα συγκομίσαι. ΡΟΔ'. ΑΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Χρὴ μὲν καὶ ψάλλειν μετά συνέσεως, καὶ εύχεσθαι μετὰ νήψεως· μὴ ἐκεῖνα δὲ αἰτεῖν ὁ ἡμῖν καλὰ δοκεῖ εἶναι, ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν αὐτὸς ὁ διδοὺς εἰδείη χρήσιμα εἶναι καὶ συμφέροντα Πολλοὶ γὰρ πλούτου μεν ἕνεκα βιωτὸν ἐσχήκασι τὸν βίον, καὶ τέλος ἐπιβουλευθέντες, καὶ τῆς παρούσης, καὶ τῆς μελλούσης ζωῆς ἐξέπεσον· ἀρχὴν δὲ μνηστευσάμενοι τὴν ὠδίνο σαν κλοπῶν (οὐ γὰρ ἂν φαίην κερδών) ἀφορμάς, καὶ ὧν εἶχον ἀπεστερήθησαν· εὐπρόσωπον δὲ γι ναῖκα σπουδάσαντες ἀγαγέσθαι, ὡς διὰ τοῦτ᾽ εὐ φρανθησόμενοι, διὰ τοῦτο μάλιστα καὶ κινδύνοις καὶ πολέμοις περιέπεσον· ῥώμης δὲ καὶ εὐεξίας εἰς ἄκρον ἐλθεῖν σπουδάσαντες, μετὰ [του] θηριώδη βίον βιώσει, καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀγνοῆσαι εὐγένειαν (τῷ ἐπισκο τῶσαι αὐτοῖς τὰς ἀρίστας ἐνεργείας), τέλος καὶ θη ρῶν βρῶμα γεγόνασιν, ἀκλεὲς καὶ ἐπάρατον ὑπομείναντες πέρας. Πάντ' οὖν ταῦτα ἀφέντες, ἐκεῖνα αἰτῶ μεν παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἅπερ ἂν αὐτὸς εἰδείη χρήσιμα εἶναι. ΤΟ ΑΥΤΟ. Καλὸς ὁ πλοῦτος τῷ εὖ χρῆσθαι καὶ διοικεῖν δυ ναμένῳ. Καλὴ ἡ πενία τῷ γενναίως φέρειν ἐπισταμένῳ. Καλὴ καὶ ἡ δόξα τῷ εἰς προστασίαν τῶν και ταπονουμένων αὐτῇ χρωμένῳ. Καλὴ καὶ ἡ ἀδοξία τῷ φιλοσοφεῖν ᾑρημένῳ. Καλὴ καὶ ἡ ἀρχὴ τῷ κατά τὸ δίκαιον ἄρχοντι, καὶ μηδὲν ἐκ τῆς ἀρχῆς εἰς τὸ τοὺς ὑποδεεστέρους ἀδικεῖν προσλαμβάνοντι. Καλή καὶ ἡ ῥώμη τῷ εἰς ἀντίληψιν τῶν ἀσθενεστέρων αὐτὴν δαπανώντι. Μὴ τὰ πράγματα τοιγαροῦν οἱ τιώμεθα, όργανα ἀρετῆς καὶ κακίας δυνάμενα είναι, ἀλλὰ τὴν ἑαυτῶν προαίρεσιν, τὴν δι' ὑπερβάλλουσαν ῥαθυμίαν, καὶ τῶν ὅπλων τὸ κάλλος ἐξυβρίζουσαν. ΡΟΓ. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Τοῦ χρόνου τὸ μὲν ἀπέπτη, τὸ δὲ παρεῖναι δοκοῦν λανθάνει, τὸ δὲ μέλλον ἔτι προσδοκώμενον παρέρχε Ζεῦ βασιλεῦ, τὰ μὲν ἐσθλὰ καὶ εὐχομένοις καὶ ἀνεύκτοις Αμμι δίδου· τὰ δὲ λυγρὰ καὶ εὐχομένων ἀπερύκοις.
rum agitantibus, ac per temporis longinquitatein διεφθάρη, οὐκ ἀρκοῦντος αὐτοῦ ὑφ᾽ ἐν ἅπαντα
agricołam recreantibus. Nam si cuncta confertim συγκομίσαι.
ad vigorem suum pervenirent, profecto agricolæ industria ob temporis brevitatem in angustias adduceretur, atque omnia corrumperentur et interirent, quod ille uno eodemque tempore colligendis et comportandis omnibus rebus minime par esset.
ΡΟΔ'. ΑΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Χρὴ μὲν καὶ ψάλλειν μετά συνέσεως, καὶ εύχεσθαι
μετὰ νήψεως· μὴ ἐκεῖνα δὲ αἰτεῖν ὁ ἡμῖν καλὰ δοκεῖ
εἶναι, ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν αὐτὸς ὁ διδοὺς εἰδείη χρήσιμα
εἶναι καὶ συμφέροντα Πολλοὶ γὰρ πλούτου μεν
ἕνεκα βιωτὸν ἐσχήκασι τὸν βίον, καὶ τέλος ἐπιβου
λευθέντες, καὶ τῆς παρούσης, καὶ τῆς μελλούσης
ζωῆς ἐξέπεσον· ἀρχὴν δὲ μνηστευσάμενοι τὴν ὠδίνο
σαν κλοπῶν (οὐ γὰρ ἂν φαίην κερδών) ἀφορμάς,
καὶ ὧν εἶχον ἀπεστερήθησαν· εὐπρόσωπον δὲ γι
ναῖκα σπουδάσαντες ἀγαγέσθαι, ὡς διὰ τοῦτ᾽ εὐφρανθησόμενοι, διὰ τοῦτο μάλιστα καὶ κινδύνοις καὶ
πολέμοις περιέπεσον· ῥώμης δὲ καὶ εὐεξίας εἰς ἄκρον
ἐλθεῖν σπουδάσαντες, μετὰ [του] θηριώδη βίον βιώσει,
καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀγνοῆσαι εὐγένειαν (τῷ ἐπισκο
τῶσαι αὐτοῖς τὰς ἀρίστας ἐνεργείας), τέλος καὶ θη
ρῶν βρῶμα γεγόνασιν, ἀκλεὲς καὶ ἐπάρατον ὑπομεί
ναντες πέρας. Πάντ' οὖν ταῦτα ἀφέντες, ἐκεῖνα αἰτῶ
μεν παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἅπερ ἂν αὐτὸς εἰδείη χρήσιμα
εἶναι.
CLXXI. — ARSENUPHIO LECTORI.
325 Psallere quidem cum prudentia, et attento ac vigilanti animo precari oportet: at non ea
petere, quæ nobis bona esse videantur: sed quæ
ille ipse, qui dat, commoda et utilia esse perspeelun habeat. Multi autem cum divitiarum causa vitalem vitam habuissent, ad extremum insidiis appetiti, tum præsenti, tum futura vita exciderunt:
cum magistratum ac praefecturam furtorum (non
enim quastuum dicam) occasiones parturientem
ambiissent, iis quoque, quæ habebant, spoliati sunt:
cum egregia forma mulieren in matrimoniumn accipere studuissent, tanquam hinc videlicet voluptatem percepturi, ob hoc ipsum præsertim et in pericula, et in bella inciderunt: cum ad summum usque roboris firmæque valetudinis pervenire laborassent, praeter quam quod feriuam vitam duxerunt,
atque animæ nobilitatem ignorarunt (quod scilicet
optimas quasque actiones hac ratione obscurassent),
tandem feris quoque prædæ fuerunt, atque inglorium et exsecrandum finem subierunt. Quocirca his omnibus omissis, ea a Deo postulemus, quæ
ipse in rem nostram fore perspectum et exploratum habeat.
CLXXII. — EIDEM.
Bonæ sunt opes ei, qui probe his uti, easque administrare potest. Bona ita paupertas ei, qui forti
ac strenuo animo eam perferre novit. Bona gloria
ei qui ad laborantium et oppressorum subsidium
atque defensionem ea utitur. Bona item ignominia
ei, qui philosophari in animum induxit. Bonum imperium ei qui, ut æquum est, imperat, nec quidquam ex imperio ad inferiores injuria afficiendos
assumit. Bonum denique robur ei qui ad imbecilliorum opem atque auxilium illud impendit, Quamobrem ne res ipsas, quæ et virtutis et vitii instrumenta esse queunt, sed animi nostri institutum,
quod ob incredibilem quamdam segnitiem etiam
allicit, incusemnus.
CLXXIII. EIDEM.
Tempus partim jam avolavit; partim, cum adesse
videatur, latet; partim, cum adhuc exspectatur,
POB'.
Καλὸς ὁ πλοῦτος τῷ εὖ χρῆσθαι καὶ διοικεῖν δυ
ναμένῳ. Καλὴ ἡ πενία τῷ γενναίως φέρειν ἐπιστα
μένῳ. Καλὴ καὶ ἡ δόξα τῷ εἰς προστασίαν τῶν και
ταπονουμένων αὐτῇ χρωμένῳ. Καλὴ καὶ ἡ ἀδοξία
τῷ φιλοσοφεῖν ᾑρημένῳ. Καλὴ καὶ ἡ ἀρχὴ τῷ κατά
τὸ δίκαιον ἄρχοντι, καὶ μηδὲν ἐκ τῆς ἀρχῆς εἰς τὸ
τοὺς ὑποδεεστέρους ἀδικεῖν προσλαμβάνοντι. Καλή
καὶ ἡ ῥώμη τῷ εἰς ἀντίληψιν τῶν ἀσθενεστέρων
αὐτὴν δαπανώντι. Μὴ τὰ πράγματα τοιγαροῦν οἱτιώμεθα, όργανα ἀρετῆς καὶ κακίας δυνάμενα είναι,
ἀλλὰ τὴν ἑαυτῶν προαίρεσιν, τὴν δι' ὑπερβάλλουσαν
ῥαθυμίαν, καὶ τῶν ὅπλων τὸ κάλλος ἐξυβρίζουσαν.
armorum pulchritudinem et elegantiam contumelia
ΡΟΓ. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
Τοῦ χρόνου τὸ μὲν ἀπέπτη, τὸ δὲ παρεῖναι δοκοῦν
λανθάνει, τὸ δὲ μέλλον ἔτι προσδοκώμενον παρέρχε
Mirari liceat, hoc etiam ethnicos vidisse et
admovisse. Noti sunt versus a Socrate in hanc sententiam commendati apud Platonem Alcibiade:
Ζεῦ βασιλεῦ, τὰ μὲν ἐσθλὰ καὶ εὐχομένοις καὶ ἀνεύκτοις
Αμμι δίδου· τὰ δὲ λυγρὰ καὶ εὐχομένων ἀπερύκοις.
Da bona, sive rogere, Deus, seu nulla rogere:
At mala pelle procul, nobisque petentibus aufer.
Sic Jacobi Cujacii quotidianum votum fuisse accepimus (quod cum Papirium Massonum Vitæ ejus
scriptorein fugerit, relatum est nihi a D. Reno,
sæpius quidem, sed nunquam satis a me laudato
viro ): c Domine Deus, da posse me, da nosse le.
Da bona pelle mala omnia, per Filium tuum Jesum
Christum. Sic avunculus et velut alter parens
meus precari solebat hoc suo tetrasticho:
Si tibi, summe Pater, tibi si res ista probatur
Quam peto, propositi sit rata summa mei.
Sin minus, eveniu careant mea vota; sed illud
Fiat, quod fieri mens tua sancta jubet.
Vide quoque ad hanc rem insignem epistolam Ant.
Guevara Hispani lib. 1 Aurearum, qua gratulatur
cuidam, veteri quartana casu liberato. Rift.
col. 865–866page 344 of 750
PG 78:865ται. Καθάπερ γὰρ ὕδατος σφοδρὰ ῥύμη τὴν ἀκριβή & αἴσθησιν ἑαυτῆς οὐ συγχωρεί διαγνωσθήναι (προαιρεῖται γὰρ τῇ ὀξύτητι τὴν κατανόησιν), οὕτω, τάχα δὲ πλέον, ἡ τοῦ χρόνου ὁρμὴ εἰς τέλος ἐπειγομένη, ῥᾳδίως μὲν διεξέρχεται, τοῖς δ' ἀνθρώποις τρανὸν οὐδὲν οὐδὲ πάγιον δείξασα, ὥσπερ ὀνείρων σκελς καταλιμπάνει. ΡΟΔ'. ΕΥΤΟΝΙΟ. ΔΙΑΚΟΝΟ. Εχε, ὦ σοφέ, τὴν γνώμην εὐγνώμονα, καὶ τὴν ψυχὴν ἐῤῥωμένην· καὶ πάντα τὰ συμπίπτοντα, εἰς τὴν σὴν εὐδοκίμησιν, καὶ τὴν τῶν ἐχθρῶν αἰσχύνην περιτραπήσεται. Εἰ δ᾽ ὀλιγωρήσειας, διαφθερεῖς μὲν τὸ σαυτοῦ κλέος, πανήγυριν δὲ τοῖς ἐναντίοις, καὶ λύπην τοῖς ἐπιτηδείοις προξενήσεις ΡΟΕ. - ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Τῶν ἀνθρώπων οἱ μὲν διὰ βραδυτητα τοῦ οὐκ ἐφο ικνούνται τοῦ δικαίου· οἱ δὲ δι' ἐξύτητα μὲν ἐφικνοῦνται, διὰ δὲ φιλοχρηματίαν καπηλεύουσι, χρυσῷ προ πίνοντες τὴν ψῆφον, καὶ τὸν τῆς δικαιοσύνης ζυγὸν λήμματι παρασαλεύοντες. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ αἰδοῖ καὶ κολακείς και φόβῳ διαφθείροντες τοῦτον. Χρὴ τοι γαροῦν τὸν κριτὴν καὶ συνετὸν εἶναι καὶ ἀδέκαστον, καὶ χρημάτων καὶ αἰδοῦς καὶ κολακείας καὶ φόβου κρείττονα. Εἰ γὰρ ὁποτέρῳ τῶν παθῶν τούτων χει ρωθείη, τὸ πᾶν διαφθερεί. Εἰ τοίνυν τὸ μὲν εὑρεῖν τὸ δίκαιον ἔργον, τὸ δὲ μὴ διαφθεῖραι εὑρόντα, Εργωδέστερον, οὐ χρὴ ἐπιρρίπτειν τινὰ ἑαυτὸν τῷ κρίνειν. Εἰ δὲ Ζώσιμος, ὡς γέγραφας, καὶ βραδύς ῶν, καὶ χρημάτων, εἰ καί τις ἕτερος, εραστής, ἑαυ τὸν ἐπιρρίπτει εἰς τὸ τοῖς ἀμφισβητοῦσι δικάζειν (καίτοι ἐπὶ τῷ πεπρακέναι τὸ δίκαιον φωραθείς, καὶ παρ' αὐτῶν τῶν ἀμφισβητούντων καταγνωσθείς, καὶ παρά πάντων πολλάκις καταβοηθείς), μὴ θαυ μάσῃς. Εἰ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων παθῶν κεκρατηκώς, τούτῳ ἥττητο, τάχα ἄν τις εἰκότως ἐθαύμασιν. Εἰ δὲ, ὡς φῆς, πᾶσιν τοῖς αἰσχίστοις πάθεσι κατακράτος ἡττηθεὶς, καὶ τούτῳ ἐάλω, οὐ χρὴ θαυμάζειν. ΡΟΦ. ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰς τὸ γεγραμμένον, «Μὴ οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν, ἀδελφὴν γυναῖκα περιάγειν; Έκαστος μὲν τῶν ἀποστόλων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, μίαν ἀπολαβὼν χώραν, ταύτην ἐβρύθμισεν. Ὁ δὲ Παῦλος ὥσπερ ὑπόπτερος γεωργός, πᾶσαν σχεδόν ἐπέδραμε τὴν οἰκουμένην, καὶ εἰς αὐτὰς ἐφοίτησε τῆς γῆς τὰς ἐσχατιάς, καὶ τοὺς ἀκηκοότας ρυθμίσ ζων, καὶ τοῖς ἀνηκίαις ἐνσπείρων τὸ θεῖον κήρυγμα. Διὸ ἐκείνοις μὲν καὶ γυναῖκες ἠκολούθουν, οὐ παιδοποιίας, οὐδὲ συμβιώσεως ἕνεκεν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν οἰκείων χορηγοῦσαι καὶ τρέφουσαι τοὺς τῆς ἀκτημοσύνης ξύμη. προξενήσειας.
EPISTOLARUM LIB. III. EPIST. CLXXVI.
ται. Καθάπερ γὰρ ὕδατος σφοδρὰ ῥύμη τὴν ἀκριβή & praterit. Quemadmodum enim vehemens aquæ imαἴσθησιν ἑαυτῆς οὐ συγχωρεί διαγνωσθήναι (προαι
ρεῖται γὰρ τῇ ὀξύτητι τὴν κατανόησιν), οὕτω, τάχα
δὲ πλέον, ἡ τοῦ χρόνου ὁρμὴ εἰς τέλος έπειγομένη, ῥᾳδίως μὲν διεξέρχεται, τοῖς δ' ἀνθρώποις
τρανὸν οὐδὲν οὐδὲ πάγιον δείξασα, ὥσπερ ὀνείρων
σκελς καταλιμπάνει.
ΡΟΔ'. ΕΥΤΟΝΙΟ. ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εχε, ὦ σοφέ, τὴν γνώμην εὐγνώμονα, καὶ τὴν
ψυχὴν ἐῤῥωμένην· καὶ πάντα τὰ συμπίπτοντα, εἰς
τὴν σὴν εὐδοκίμησιν, καὶ τὴν τῶν ἐχθρῶν αἰσχύνην
περιτραπήσεται. Εἰ δ᾽ ὀλιγωρήσειας, διαφθερεῖς μὲν
τὸ σαυτοῦ κλέος, πανήγυριν δὲ τοῖς ἐναντίοις, καὶ
λύπην τοῖς ἐπιτηδείοις προξενήσεις
ΡΟΕ. - ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
petus certum sui sensum internosci minime sınit
(sua quippe celeritate animadversionem eripit), ad
eumdem modum, ac fortasse etiam magis, temporis impetus ad finem properans, facile quidem
fuit, hominibus autem nihil perspicuum ac fixum
ostendens, tanquam insomniorum umbras relinquit.
CLXXIV. - EUTONIO DIACONO.
Fac, vir sapiens, probam gratamque mentem,
326 ac firmum animum habeas, atque omnia ea
que accidunt, ad gloriam tuam, hostiunique ignominiam redigentur. Id si facere contempseris, cum
tuam ipse gloriam delebis, tum lætitiam adversariis, ac mœrorem necessariis tuis accerses.
CLXXV. DOROTHEO CLARISSIMO.
Sunt homines, qui ob ingenii tarditatem causarum jura consequi nequeunt. Sunt rursus, qui pro
ingenii quidem celeritate consequuntur, verumn ob
pecuniæ studium cauponariam exercent, auro calculum sumin prodentes, ac justitiæ lancem muneribus labefactantes. Sunt denique, qui eum pudore,
blanditiisque ac terrore corrumpunt. Quocirca judicein opus est et sagacem, et integrum esse, pudoreque ac blanditiis et metu superiorem. Nam si
cuivis horum affectuumi succumbat, totam judicii
religionem obteret. Cum igitur et jus invenire diffcile sit, et cum iuveneris, minime labefactare digicilius, non est cuiquam committendum, ut judicis
munus arripiat. Quod si Zosimus, ut ad me scripsisti, cum et tardi ingenii sit, et pecuniarum, si
quisquam alius, cupiditate flagret, id sibi temere
assumit ut disceptantibus jus dicat (tametsi jus
pretio addictum habuisse deprehensus, et ab iis ipsis, inter quos controversia erat, improbatus, et
ab omnibus persæpe clamoribus exagitatus), ne tibi
mirum istud videatur. Nam si aliis vitiis victis et
profligatis huic uni cessisset, esset fortasse quamdictum est, a turpissimis quibusque vitiis facile suΤῶν ἀνθρώπων οἱ μὲν διὰ βραδυτητα τοῦ οὐκ ἐφο
ικνούνται τοῦ δικαίου· οἱ δὲ δι' ἐξύτητα μὲν ἐφικνοῦν·
ται, διὰ δὲ φιλοχρηματίαν καπηλεύουσι, χρυσῷ προπίνοντες τὴν ψῆφον, καὶ τὸν τῆς δικαιοσύνης ζυγὸν
λήμματι παρασαλεύοντες. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ αἰδοῖ καὶ
κολακείς και φόβῳ διαφθείροντες τοῦτον. Χρὴ τοι·
γαροῦν τὸν κριτὴν καὶ συνετὸν εἶναι καὶ ἀδέκαστον,
καὶ χρημάτων καὶ αἰδοῦς καὶ κολακείας καὶ φόβου
κρείττονα. Εἰ γὰρ ὁποτέρῳ τῶν παθῶν τούτων χειρωθείη, τὸ πᾶν διαφθερεί. Εἰ τοίνυν τὸ μὲν εὑρεῖν
τὸ δίκαιον ἔργον, τὸ δὲ μὴ διαφθεῖραι εὑρόντα,
Εργωδέστερον, οὐ χρὴ ἐπιρρίπτειν τινὰ ἑαυτὸν τῷ
κρίνειν. Εἰ δὲ Ζώσιμος, ὡς γέγραφας, καὶ βραδύς
ῶν, καὶ χρημάτων, εἰ καί τις ἕτερος, εραστής, ἑαυ
τὸν ἐπιρρίπτει εἰς τὸ τοῖς ἀμφισβητοῦσι δικάζειν
(καίτοι ἐπὶ τῷ πεπρακέναι τὸ δίκαιον φωραθείς,
καὶ παρ' αὐτῶν τῶν ἀμφισβητούντων καταγνωσθείς,
καὶ παρά πάντων πολλάκις καταβοηθείς), μὴ θαυ
μάσῃς. Εἰ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων παθῶν κεκρατηκώς,
τούτῳ ἥττητο, τάχα ἄν τις εἰκότως ἐθαύμασιν. Εἰ δὲ,
ὡς φῆς, πᾶσιν τοῖς αἰσχίστοις πάθεσι κατακράτος
ἡττηθεὶς, καὶ τούτῳ ἐάλω, οὐ χρὴ θαυμάζειν.
obrem quisquam miraretur. Cuin¡ autem, ut abs te
peratus, hoc quoque teneatur, minime mirum id videri debet.
ΡΟΦ. ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰς τὸ γεγραμμένον, «Μὴ οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν,
ἀδελφὴν γυναῖκα περιάγειν;
Έκαστος μὲν τῶν ἀποστόλων, ὡς ἔπος εἰπεῖν,
μίαν ἀπολαβὼν χώραν, ταύτην ἐβρύθμισεν. Ὁ δὲ
Παῦλος ὥσπερ ὑπόπτερος γεωργός, πᾶσαν σχεδόν
ἐπέδραμε τὴν οἰκουμένην, καὶ εἰς αὐτὰς ἐφοίτησε
τῆς γῆς τὰς ἐσχατιάς, καὶ τοὺς ἀκηκοότας ρυθμίσ
ζων, καὶ τοῖς ἀνηκίαις ἐνσπείρων τὸ θεῖον κήρυγμα.
Διὸ ἐκείνοις μὲν καὶ γυναῖκες ἠκολούθουν, οὐ παιδοποιίας, οὐδὲ συμβιώσεως ἕνεκεν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν οἰκείων
χορηγοῦσαι καὶ τρέφουσαι τοὺς τῆς ἀκτημοσύνης
#1 Cor. 12,
CLXXVI. - ISIDORO DIACONO.
In illud: ‹ Nunquid habemus potestatem sororem
mulierem circumducendi *? }
Apostolorum unusquisque, ut ita dicam, regionem unam nactus, eam optimis noribus informavit. At Paulus, tanquânı pennatus agricola, universum pene orbem peragravit, atque ad extremos
usque terræ angulos grassatus est, tum auditores
suos optimis legibus instituens, tum iis etiam, quibus eum audire minime contigit, divinam doctrinam inserens. Quocirca illos quidem mulieres etiam
comitabantur, non ut liberos procrearent, aul una
Cold. Vat. 6:9 et Alt. legunt ξύμη. Possis.
Condil. Vat. 649 et Ali., προξενήσειας. Possis.
Vide Cohortationem ad judices apud ConstanLinum Harmenop. et Stobaei serm. 155, cap. 1, De
sentent, et re judic. in 6. 1. ult. C. De pœn. judic.
qui mal. jud. RITT.
PG 78:867οὔτε ἠδυνήθησαν, εἰς αὐτὰ, ὡς ἔφην, τρέχοντι τῆς γῆς τὰ πέρατα. Καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ τὴ γυναικείον ἀπελείφθη γένος, ὁπότε καὶ Βαρνάβας, ὁ τῆς ξυνε ωρίδος κοινωνός, ὀκλάσας πρὸς τὸν ἀπέραντον ἐκεῖνον δρόμον τε καὶ πόνον, παρεχώρησε τῷ Παύλῳ τα πρωτεία; Ότε γοῦν αὐτῷ συνετέτακτο, ταῦτ' ἔγρα φεν ὁ Παῦλος, «Μὴ οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν ἀδελφὴν γυναῖκα περιάγειν, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι, καὶ οἱ ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου, καὶ Κηφᾶ;; "Η μόνος ἐγὼ καὶ Βαρνάβας οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν μὴ ἐργάζεσθαι; ο Οὐχ ὅτι γυναιξὶ συνήκουν οἱ τῆς παρθενίας σύμ βουλοι, καὶ τῆς σωφροσύνης κήρυκες, καὶ τῶν παρθένων ρυθμίζοντες τους χορούς. Τις γὰρ ἂν αὐτῶν ἠνέσχετο περὶ παρθενίας συμβουλευόντων, είγε αὐτοὶ ἡδοναῖς ἐγκαλινδούμενοι ηλίσκοντο; Ο τοίνυν τοῦτό φησιν (ἡ γὰρ ἂν εἶπε γαμετὴν γυναῖκα, ὡς οἱ συμβολαιογράφοι ἐν τοῖς προικώοις γράφουσι τρέφειν τε καὶ ἀμφιάζειν, ώς προσήκει γυναικί γαμετῇ κατὰ δύναμιν· τὴν μὲν γυναῖκα τάττοντες διὰ τὴν φύσιν, τὴν δὲ γαμετὴν διὰ τὴν συμ βίωσιν)· ἀλλ' ἐπειδὴ ἠκολούθουν αὐτοῖς, ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐταῖς τρέφουσαι τοὺς τῆς ἀκτημοσύνης ὑφηγητάς, ἀδελφὴν μὲν εἶπεν, ἵνα τὴν ἀγνείαν ἐμε φανίσῃ, γυναῖκα δὲ, ἵνα τὴν φύσιν δηλώσῃ. Γυνή γὰρ καὶ ἡ παρθένος καλεῖται, κἂν ἀνέπαφος ἡ γυνὴ διὰ τὸ εἶδος, κἂν ἀκέραιο;· γυνὴ διὰ τὴν φύσιν, κἂν ἀῤῥενικῆς ὁμιλίας ἀμύητος τυγχάνῃ. Οτι δὲ τοῦτο οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τυγχάνει, περὶ τοῦ κατά σάρκα τετέχθαι τὸν Σωτῆρα ὑπὸ τῆς ἁγίας Παρ θένου Μαρίας λέγων αὐτὸς οὗτος ὁ Παῦλος, εξ τὴν λέξιν παρερμηνεύειν τινὲς κακούργως τολμῶσιν, ἔφη, «Γενόμενον ἐκ γυναικός.» Τί ποιεῖς, ὦ Παῦλε; τὴν Παρθένον γυναῖκα καλείς; Ναί, φησί, γυναῖκα καλῶ διὰ τὴν φύσιν, παρθένον δὲ ἔχω τῇ γνώμη. Γυνὴ γὰρ ἡ παρθένος, κἂν ἀνέπαφος ᾖ. Γυνὴ διὰ τὸ σχῆμα καὶ τὴν πλάσιν· παρθένος διὰ τὸ ἀκέραιον καὶ τὸ καθαρόν. κήρυκας. Τούτῳ δὲ ἀκολουθῆσαι, οὔτ' ἐπετράπησαν, ΡΟΖ. - ΠΕΤΡΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Εἰ καὶ τὸ ἰατρεῖον, ὦ βέλτιστε, κοινὸν, καὶ τὰ βοηθήματα πᾶσι πρόκειται, διὰ τοῦθ᾽ ἡ θεραπεία οὐκ ἔστι κοινή, ἐπειδὴ παρὰ τὴν τῶν χρωμένων προαίρεσιν γίνεται. Ὁ μὲν γὰρ μεταχειρισάμενο; τὸ βοήθημα, καὶ ἐπιθεὶς τῷ τραύματι, ἀπώνατο τῆς Ιατρείας. Ο δ' ἀμελήσας, μείζον καὶ ἀργαλεώτερον εἰργάσατο τὸ νόσημα, καὶ εἰς τὴν ἐλεεινοτάτην κατά έστρεψε τελευτήν. Μὴ τοίνυν ἀλγῶμεν θεραπευόμενοι, ἀλλὰ φέρωμεν τὰς πικρὰς τῆς τοιαύτης ἰα τρείας μεθόδους. Ηδιστον μὲν γὰρ ὕστερον ἀποτίκτει τὸν καρπόν. 'Ανάγκη γὰρ τὰ διὰ ῥᾳθυμίαν πταισθέντα πόνοις ἀφανίσαι, καὶ τὰς ἥττας κινδύνοις πολλοῖς ἀναμαχέσασθαι.
οὔτε ἠδυνήθησαν, εἰς αὐτὰ, ὡς ἔφην, τρέχοντι τῆς
γῆς τὰ πέρατα. Καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ τὴ γυναικείον
ἀπελείφθη γένος, ὁπότε καὶ Βαρνάβας, ὁ τῆς ξυνε
ωρίδος κοινωνός, ὀκλάσας πρὸς τὸν ἀπέραντον ἐκεῖνον
δρόμον τε καὶ πόνον, παρεχώρησε τῷ Παύλῳ τα
πρωτεία; Ότε γοῦν αὐτῷ συνετέτακτο, ταῦτ' ἔγρα
φεν ὁ Παῦλος, «Μὴ οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν ἀδελφὴν
γυναῖκα περιάγειν, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι, καὶ
οἱ ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου, καὶ Κηφᾶ;; "Η μόνος ἐγὼ
καὶ Βαρνάβας οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν μὴ ἐργάζεσθαι; ο
Οὐχ ὅτι γυναιξὶ συνήκουν οἱ τῆς παρθενίας σύμ
βουλοι, καὶ τῆς σωφροσύνης κήρυκες, καὶ τῶν
παρθένων ρυθμίζοντες τους χορούς. Τις γὰρ ἂν
αὐτῶν ἠνέσχετο περὶ παρθενίας συμβουλευόντων,
είγε αὐτοὶ ἡδοναῖς ἐγκαλινδούμενοι ηλίσκοντο; Ο
τοίνυν τοῦτό φησιν (ἡ γὰρ ἂν εἶπε γαμετὴν γυναῖκα,
ὡς οἱ συμβολαιογράφοι ἐν τοῖς προικώοις γράφουσι
τρέφειν τε καὶ ἀμφιάζειν, ώς προσήκει γυναικί
γαμετῇ κατὰ δύναμιν· τὴν μὲν γυναῖκα τάττον
τες διὰ τὴν φύσιν, τὴν δὲ γαμετὴν διὰ τὴν συμ
βίωσιν)· ἀλλ' ἐπειδὴ ἠκολούθουν αὐτοῖς, ἐκ τῶν
ὑπαρχόντων αὐταῖς τρέφουσαι τοὺς τῆς ἀκτημοσύνης
ὑφηγητάς, ἀδελφὴν μὲν εἶπεν, ἵνα τὴν ἀγνείαν ἐμε
φανίσῃ, γυναῖκα δὲ, ἵνα τὴν φύσιν δηλώσῃ. Γυνή
γὰρ καὶ ἡ παρθένος καλεῖται, κἂν ἀνέπαφος ἡ γυνὴ
διὰ τὸ εἶδος, κἂν ἀκέραιο;· γυνὴ διὰ τὴν φύσιν,
κἂν ἀῤῥενικῆς ὁμιλίας ἀμύητος τυγχάνῃ. Οτι δὲ
τοῦτο οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τυγχάνει, περὶ τοῦ κατά
σάρκα τετέχθαι τὸν Σωτῆρα ὑπὸ τῆς ἁγίας Παρ
θένου Μαρίας λέγων αὐτὸς οὗτος ὁ Παῦλος, εξ
τὴν λέξιν παρερμηνεύειν τινὲς κακούργως τολμῶσιν,
ἔφη, «Γενόμενον ἐκ γυναικός.» Τί ποιεῖς, ὦ Παῦλε;
τὴν Παρθένον γυναῖκα καλείς; Ναί, φησί, γυναῖκα
καλῶ διὰ τὴν φύσιν, παρθένον δὲ ἔχω τῇ γνώμη.
Γυνὴ γὰρ ἡ παρθένος, κἂν ἀνέπαφος ᾖ. Γυνὴ διὰ
τὸ σχῆμα καὶ τὴν πλάσιν· παρθένος διὰ τὸ ἀκέραιον
καὶ τὸ καθαρόν.
cum ipsis vitæ consuetudinem haberent, verum ut κήρυκας. Τούτῳ δὲ ἀκολουθῆσαι, οὔτ' ἐπετράπησαν,
ex suis facultatibus subministrarent, ac paupertatis
præcones alerent; hunc autem, qui ad ipsos usque
terrae fines currebat, sequi nec permiss suut,
nec potuerunt. Quid vero mirum feminas relictas
fuisse, cum eliam Barnabas, iudividuus alioqui com
mes, ad infinitum illum cursum ac laborem claudicans, primas ipsi concesserit? Siquidem quo tempore cam eo versabatur, haec verba babebat Paulus: 327 «Nunquid non habemus potestatem
sororem mulierem circumducendi, sicut et reliqui
apostoli et fratres Domini, et Ceplas? An solus ego
et Barnabas non habemus potestatem hoc faciendi? Non quod ii, qui virginitatem suadebaut, et
castitatem prædicabant, ac virginum choros moderabantur, cum mulieribus consuetulinem h..berent:
quis enim eos virginitatem suadentes tulisset, si
quidem ipsimet in voluptatum cœno sese volutantes
deprehensi fuissent? Non igitur hoc ait, namalioqui mulierem uxorem dixisset (quemadmodum notarii in iis contractibus, qui ad dotes pertinent,
scribere consueverunt, alere ac vestire, quemadmodum muliere uxore dignum est, pro facultatum
captu: mulierem videlicet ob naturam collocantes,
uxorem autem ob vitæ consuetudinem), seul quia
ipsos sequebantur, ex bonis suis paupertatis magistros alentes: idcirco sororem quidem dixit, ut
castitatem indicaret, mulierem autem, ut naturam
declararet. Mulier quippe virgo quoque appellatur,
eliamsi intacta sit: mulier ob formam, etiamsi in- c
tegra sit; mulier ob naturam, etiamsi niasculi congressus expers sit. Quod autem hoc a scopo minime aberret, hinc liquet, quod idem hic Paulus,
cujus dictum nonnulli subdola interpretatione depravare minime dubitant, de eo loquens, quod Salvator secundum carnem ex sancta Virgine Maria
natus sit, his verbis usus est, fictum ex muliere 8.
Quid ais, Paule? Virginem mulieren appellas? Ila,
inquit: mulierem ob naturam appello, virginem autem mente teneo. Mulier enim est virgo, etiamsi
alioqui a virili coutaetu aliena sit. Mulier ob speciem et effictionem: virgo propter integritatem et
puritatem.
CLXXVII. - PETRO: LECTORI.
Etsi medicinæ officina communis est, vir optime,
communiaque omnibus adjumenta proposita sunt:
non tamen propterea curatio ipsa communis est:
quandoquidem pro utentium voluntate atque animi
instituto efficitur. Etenim qui auxilium adhibuit,
ac vulneri imposuit, ex medicamento fractum capit. Qui autem id facere neglexit, majorem gravioremque morbum reddit, ac miserrimo fine vitam
claudit. Quocirca ne ad curationem animis discruciemur: verum ammarulentas hujusmodi medicina
artes feramus. Jucundissimum enim fructum postea
res hæc paritura est. Necesse quippe est, peccata
ea, quæ per socordiam contracta sunt, laborum
ope delere atque exstinguere, cladesque acceptas
periculis multis sarcire.
s Galat. IV,
ΡΟΖ. - ΠΕΤΡΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Εἰ καὶ τὸ ἰατρεῖον, ὦ βέλτιστε, κοινὸν, καὶ τὰ
βοηθήματα πᾶσι πρόκειται, διὰ τοῦθ᾽ ἡ θεραπεία οὐκ
ἔστι κοινή, ἐπειδὴ παρὰ τὴν τῶν χρωμένων προαί
ρεσιν γίνεται. Ὁ μὲν γὰρ μεταχειρισάμενο; τὸ
βοήθημα, καὶ ἐπιθεὶς τῷ τραύματι, ἀπώνατο τῆς
Ιατρείας. Ο δ' ἀμελήσας, μείζον καὶ ἀργαλεώτερον
εἰργάσατο τὸ νόσημα, καὶ εἰς τὴν ἐλεεινοτάτην κατά
έστρεψε τελευτήν. Μὴ τοίνυν ἀλγῶμεν θεραπευόμενοι, ἀλλὰ φέρωμεν τὰς πικρὰς τῆς τοιαύτης ἰατρείας μεθόδους. Ηδιστον μὲν γὰρ ὕστερον ἀποτίκτει
τὸν καρπόν. 'Ανάγκη γὰρ τὰ διὰ ῥᾳθυμίαν πταισθέντα
πόνοις ἀφανίσαι, καὶ τὰς ἥττας κινδύνοις πολλοῖς
ἀναμαχέσασθαι.
col. 869–870page 346 of 750
PG 78:869ΘΩΜΑ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. Ἑχρὴν μὲν τὴν σὴν ὁσιότητα, ὦ μισοπονηρίας Ιερόν τέμενος, σιωπῇ παραδούναι τὰ λήθης ἄξια καὶ βαθείας σιγῆς. Ἐπειδὴ δὲ τὴν τοῦ κατὰ ἀντίφρασιν Ευσεβίου καλουμένου ἀσέβειαν δεινῶς ἐξετραγώ δήσας, ὅτι δὴ Χαιρήμονα, τὸν παρὰ τοῦ ἀειδίμου Αμμωνίου τοῦ ὄντως ἐπισκόπου ἐπὶ τέτρασι μεγί στοις ἐγκλήμασι καθαιρεθέντα, καὶ ὡς ἀναγνώστην ἐδέξατο, καὶ διάκονον, οὐκ οἶδ' ὅπως, εχειροτόνησε, τὸν καὶ κατὰ τοὺς ἔξωθεν νόμους δοῦναι δίκην δίκαιον ὄντα, τοῦτον εἰς τὴν τῶν ἱερῶν μυστηρίων ὑπηρεσίαν ἀδεῶς χωρήσαι παρασκευάσας· διὰ τοῦτο οὐδὲ μέμψασθαι, καίτοι βουλόμενος, δίκαιον ᾠήθην. Εἰ γὰρ καὶ, ὡς ἔφης, ἕκαστον τῶν ἐγκλημάτων οὕτω μέγιστον ἦν, ὡς μὴ μόνον καθαιρέσεως ἄξιον εἶναι τον δράσαντα, ἀλλὰ καὶ τὴν διὰ ξίφους ὑπομεῖναι το μωρίαν· ἀλλ᾽ οὖν γε ἄῤῥητον ὃν ἄμεινον ἂν ἦν. Ρη θῆναι γὰρ ὀφείλει, ὅσα ἀξιάκουστα, καὶ εἰς δικαιοσύνην καὶ σωφροσύνην τοὺς ἀκροωμένους ἀλείφει. Ρυθ. — ΠΟΙΜΕΝΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Εἰς τὴν τῆς ταπεινοφροσύνης κορυφὴν ἀνα βησόμεθα (οὐ γὰρ ἂν κατάβασιν, ἀλλ᾽ ἀνάβασι ταύτην ἔγωγε όρισαίμην, εἰ τὴν ὀλέθριον τῆς ὑπερ ηφανίας ὄγκον, καὶ τὴν εἰς ᾅδου καταβιβάζουσαν τῆς ἀλαζονείας φλεγμονήν σδέσοιμεν, καὶ διὰ πάντων ἀσκεῖμεν τὸ μέτριον, καὶ μηδὲν παρίδωμεν, ὡς οὐ παρὰ τοῦτο βλαβησόμενοι Τοῖς γὰρ πραττομένοις ἀκολουθεῖν εἴωθεν ἡ ψυχὴ, καὶ πρὸς ἃ ἐπιτηδεύει, τυποῦσθαί τε καὶ σχηματίζεσθαι πέφυκεν. Ούκο οὖν ἔστω ἡμῖν καὶ σχῆμα σεμνὸν, καὶ βλέμμα ημε ρον, καὶ ὀφρὺς κατεσταλμένη, καὶ βάδισμα μὴ σεσοβημένον, καὶ ἱμάτιον χρειῶδες, καὶ καθέδρα τα πεινὴ, καὶ τροφὴ λιτή, καὶ στρωμνὴ μὴ τῆς χρείας κρείττων, καὶ ἔπιπλα πρὸς εὐτέλειαν ήσκημένα, καὶ οἶκος πρέπων Χριστιανοῖς, καὶ μὴν καὶ λόγος καὶ φωνή, καὶ ἡ πρὸς τοὺς πέλας ἔντευξις προς μετριότητα μᾶλλον, ἢ πρὸς φλεγμονὴν βλεπέτω. Οὕτω γὰρ διὰ πάντων ἀσκοῦντες τὸ μέτριον εἰς τὴν οὐράνων κορυφήν ἀναβησόμεθα. ΡΙ. ΑΛΥΠΙΑ. Εἰς τὸ εἰρημένον, Τοῦ ἀναγγεῖλαι τῷ Ἀβραάμ, ὅτι ἡ Σάρρα θηλάζει. Ἐπειδὴ ἔφης, Δι᾿ ἣν αἰτίαν ἡ Σάββα οψίγονος γε γενημένη, και παρόντος τοῦ Ἀβραὰμ τεκοῦσα, ἔφη· ο Τίς ἀγγελεῖ 'Αβραάμ, ὅτι Σάββα θηλάζει παιδίον; ν ἐχρῆν γὰρ εἰπεῖν, ὅτι τέτοιε; φημί, ὅτι τὸ μὲν, ο Τίς ἀναγγελεῖ 'Αβραάμ, ο τοιοῦτόν ἐστιν· @ 'Αβραάμ, τίς ἀναγγελεῖ εἰς τὴν Περσίδα ότι Σάρρα βλαβησόμενος.
POH'.
EPISTOLARUM LIB. III.
ΘΩΜΑ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
Ἑχρὴν μὲν τὴν σὴν ὁσιότητα, ὦ μισοπονηρίας
Ιερόν τέμενος, σιωπῇ παραδούναι τὰ λήθης ἄξια καὶ
βαθείας σιγῆς. Ἐπειδὴ δὲ τὴν τοῦ κατὰ ἀντίφρασιν
Ευσεβίου καλουμένου ἀσέβειαν δεινῶς ἐξετραγώδήσας, ὅτι δὴ Χαιρήμονα, τὸν παρὰ τοῦ ἀειδίμου
Αμμωνίου τοῦ ὄντως ἐπισκόπου ἐπὶ τέτρασι μεγίστοις ἐγκλήμασι καθαιρεθέντα, καὶ ὡς ἀναγνώστην
ἐδέξατο, καὶ διάκονον, οὐκ οἶδ' ὅπως, εχειροτόνησε,
τὸν καὶ κατὰ τοὺς ἔξωθεν νόμους δοῦναι δίκην δίκαιον
ὄντα, τοῦτον εἰς τὴν τῶν ἱερῶν μυστηρίων υπηρε
σίαν ἀδεῶς χωρήσαι παρασκευάσας· διὰ τοῦτο οὐδὲ
μέμψασθαι, καίτοι βουλόμενος, δίκαιον ᾠήθην. Εἰ
γὰρ καὶ, ὡς ἔφης, ἕκαστον τῶν ἐγκλημάτων οὕτω
μέγιστον ἦν, ὡς μὴ μόνον καθαιρέσεως ἄξιον εἶναι
τον δράσαντα, ἀλλὰ καὶ τὴν διὰ ξίφους ὑπομεῖναι το
μωρίαν· ἀλλ᾽ οὖν γε ἄῤῥητον ὃν ἄμεινον ἂν ἦν. Ρηθῆναι γὰρ ὀφείλει, ὅσα ἀξιάκουστα, καὶ εἰς δικαιοσύνην καὶ σωφροσύνην τοὺς ἀκροωμένους ἀλείφει.
ea demum dici debent, quæ auditu digna sunt,
acuunt, ac lanquam iumgunt.
Ρυθ. — ΠΟΙΜΕΝΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
Εἰς τὴν τῆς ταπεινοφροσύνης κορυφὴν ἀνα
βησόμεθα (οὐ γὰρ ἂν κατάβασιν, ἀλλ᾽ ἀνάβασι
ταύτην ἔγωγε όρισαίμην, εἰ τὴν ὀλέθριον τῆς ὑπερ
ηφανίας ὄγκον, καὶ τὴν εἰς ᾅδου καταβιβάζουσαν τῆς
ἀλαζονείας φλεγμονήν σδέσοιμεν, καὶ διὰ πάντων
ἀσκεῖμεν τὸ μέτριον, καὶ μηδὲν παρίδωμεν, ὡς οὐ
παρὰ τοῦτο βλαβησόμενοι Τοῖς γὰρ πραττομένοις ἀκολουθεῖν εἴωθεν ἡ ψυχὴ, καὶ πρὸς ἃ ἐπιτηδεύει, τυποῦσθαί τε καὶ σχηματίζεσθαι πέφυκεν. Ούκο
οὖν ἔστω ἡμῖν καὶ σχῆμα σεμνὸν, καὶ βλέμμα ημερον, καὶ ὀφρὺς κατεσταλμένη, καὶ βάδισμα μὴ σε
σοβημένον, καὶ ἱμάτιον χρειῶδες, καὶ καθέδρα τα
πεινὴ, καὶ τροφὴ λιτή, καὶ στρωμνὴ μὴ τῆς χρείας
κρείττων, καὶ ἔπιπλα πρὸς εὐτέλειαν ήσκημένα, καὶ
οἶκος πρέπων Χριστιανοῖς, καὶ μὴν καὶ λόγος καὶ
φωνή, καὶ ἡ πρὸς τοὺς πέλας ἔντευξις προς μετριό
τητα μᾶλλον, ἢ πρὸς φλεγμονὴν βλεπέτω. Οὕτω γὰρ
διὰ πάντων ἀσκοῦντες τὸ μέτριον εἰς τὴν οὐράνων
κορυφήν ἀναβησόμεθα.
ΡΙ. ΑΛΥΠΙΑ.
- EPIST. CLXXX.
THOME MONACHO.
Sanctitatem quidem tuam, improborum odii sacrosanctum delubrum, ea, quæ oblivione, atque alto
silentio digna sunt, silentio mandare oportebat.
Quoniam autem 328 Eusebii (sic enim per euni
phrasim appellatur) impietatem gravem in modum
exaggerasti, quod Chæremnonent, a claro viro ac
vere episcopo Aminonio ob quatuor maxima crimina de gradu dejectum, et ut lectorem exceperit, et
nescio qua de causa ductus diaconum creaverit: id
scilicet molitus, ut qui etiam juxta externarum legum decreta, supplicio dignus erat, ad sacrosanctorum mysteriorum ministerium intrepide se conferret: ol eam causam, ue cupiens quidem,
conquerenduin esse duxi. Quamvis enim, nt abs te
dictum est, quodvis horum criminum usque adeo
grave atque atrox sit, ut qui hoc admiserit, non
modo exauctorari, sed etiam capite multari mereatur: tamen id tacitum tenere præstitisset. Nam
atque ad justitiæ et castitatis studium auditores
CLXXIX.-PŒEMENIO PRESBYTERO.
Ad modestire submissionisque animi fastigium
hac demum ratione conscendemus (neque enim eum
ego descensum sed ascensum esse statuerin), si
pestiferum et exitialem superbiæ fastum, atque ad
orcum detrahentem arrogantiæ tumorem exstinguamus, et in omnibus rebus modestiam colamus, nec
quidquam, tanquam nullum hinc detrimentum ac
cepturi, contemnamus. Etenim ea, quae fiuut, anima
sequi consuevit, atque naturæ vi ad ea quæ studio
habet, sese informat et elingit. Quamobrem sit nom
bis et gravis habitus, et mitis obtutus, et demissum
supercilium, et minime superbus incessus, et ne
cessarius vestitus, et humilis cathedra, et frugalis
ac plebeius victus, et stragulum nihilo præstantins
quam necesse sit, et supellex ad tenuitatem ac vilitatem comparata, et domus Cl:ristianis digna,
itemque et sermo, et vox, et congressus cum aliis
ad modestiam potius quam ad tumorem et arrogantiam spectet. Sic enim in omnibus rebus modestiam colentes ad cœlestem arcem ascendeinus.
CLXXX. ALYPIO.
Εἰς τὸ εἰρημένον, Τοῦ ἀναγγεῖλαι τῷ Ἀβραάμ, In illud: • Ut nuuliet Abraham, quod Sarra laὅτι ἡ Σάρρα θηλάζει.
Ἐπειδὴ ἔφης, Δι᾿ ἣν αἰτίαν ἡ Σάββα οψίγονος γεγενημένη, και παρόντος τοῦ Ἀβραὰμ τεκοῦσα,
ἔφη· ο Τίς ἀγγελεῖ 'Αβραάμ, ὅτι Σάββα θηλάζει
παιδίον; ν ἐχρῆν γὰρ εἰπεῖν, ὅτι τέτοιε; φημί, ὅτι
τὸ μὲν, ο Τίς ἀναγγελεῖ 'Αβραάμ, ο τοιοῦτόν ἐστιν· @
'Αβραάμ, τίς ἀναγγελεῖ εἰς τὴν Περσίδα ότι Σάρρα
37 Gen. xxi, 7.
Clet ar.
Quis
Quoniam a me petiisti quam ob causam Sarra,
quæ ætate admodum processerat, dixit:
nuntiabit Abraham, quod. Sarra lactet filium? die
cendum enim fuisse, quod pepererit: hoc respondeo, istud, Quis nuntiabit Abraham, perinde
esse ac si diceret, O Abraham, quis in Persidem
Confer Basil. M. homil. De humilitate, et
Stob. serum. 49. Augustin. serm. 213 De tempore,
et Venerabilem Bedam homil. De Christo duodenni.
RITT.
Ambo codd. Vat. 649 et Alt., βλαβησόμενος.
POSSIN.
col. 871–872page 347 of 750
PG 78:871ἀναγγελεῖ τῷ ᾽Αβραὰμ, ἀλλὰ ᾿Αβραάμ. Εἰ δὲ βίαιών τις ἡγεῖται, ἴσως ὁμωνύμῳ τινὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. Διδ οὐδὲ τὸ ἄρθρον προσέθηκεν. Εἰ δὲ καὶ τότε ἀπὸν ἦν ὁ πατριάρχης, οὐκ ἔχω λέγειν. Ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον εἴποιμι, ὅτι εἰ περὶ αὐτοῦ νομίζουσί τινες εἰρῆσθα:, καὶ περὶ παρόντων λέγεται, ὡς καὶ τό· Τίς ἀναγγελεῖ τῷ Κυρίῳ μου; Αὐτὸς Κύριος, αὐτὸς εἰσακούσει. Τὸ γὰρ φάνα:· Τίς ἑρμηνεύσει τῷ τελείῳ τὴν τοῦ ἀτελοῦς γαλακτοτροφίαν; πλέον τοῦ πιθανοῦ τὸ περ ρίεργον ἔχει. Καὶ περὶ μὲν τούτων ἅλις. Διὰ τοῦτο δ' οὐκ εἶπε, τέτοκεν, ἵνα μὴ ὑποβολιμαίον εἶναι νομισθῇ, ἀλλὰ, θηλάζει, Αἱ γὰρ γάλακτος πηγαί τὸν τόκον ἐγγυώνται. Τοῦ γὰρ γνησίου τόκου ἡ τοῦ γάλακτος ἐπιρροὴ ἀπόδειξις ἐναργεστάτη ἡ στεῖρα καὶ γραῦς θηλάζει; Οὐ γὰρ κεῖται, Τί; ΡΠΑ'. — ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Τοὺς φιλοσοφεῖν ἐπὶ τῷ ὑβρίζεσθαι μὴ βουλομέν νους, δύο ταῦτα προτρέψαι ὀφείλει εἰς τὸ φιλοσοφεῖν τό τε μηδὲν οὕτω λυπεῖν τοὺς ὑβριστές, ὡς τὴν τῶν ὑβριζομένων ἀνεξικακίαν· τό τε οὕτως ἀμύνασθαι αὐτοὺς μὴ δύνασθαι, ὡς ἀρετὴν ἀσκοῦντας. Εἰ & ἐμοὶ ἀπιστεῖς, ἄκουσον τί τῶν παλαιῶν τις περὶ τού του ἀπεφήνατο. Ερωτηθείς γάρ, Πῶς ἂν ἀμυναίμην τὸν ἐχθρόν; ἔφη·. Αὐτὸς καλός καγαθός γινόμενος.» Εἰ τοίνυν ὁ ἀρετὴν καὶ ἀνεξικακίαν ἀσκῶν και ρίας τοῖς ἐχθροῖς δίδωσι πληγές, δι᾿ ἣν αἰτίαν μὴ ταῦτα τὰ ἀμυντήρια περὶ πολλοῦ ποιούμεθα; Εἰ δὲ τις καὶ συγγνώμην τοῖς ὑπὸ φθόνου βαλλομένοις νέο μοι, καὶ εὔξοιτο αὐτοὺς ἀνενεγκεῖν ἐκ τῆς τοιαύτης μανίας, καὶ μὴ μόνον ἀμύνασθαι μὴ ἐθέλοι, ἀλλὰ καὶ συμπάσχοι τοῖς ὑπὸ τῆς κακίας χειρωθείσιν, οὗτος τῷ ὄντι ἐστὶν ὁ εἰλικρινῶς φιλοσοφῆσαι ἐπιστάμενος. ΡΠΒ'. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΩ. Πῶς ἡ θεία δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται Όπως ἡ δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ ἐτελειοῦτο, συντόμως φράσω· ἐπειδὴ γὰρ μαστιζόμενοι οἱ ἀπόστολοι τῶν μαστιζόντων περιεγίνοντο, καὶ ἐλαυνόμενοι τῶν διω κόντων ἐκράτουν, καὶ ἀποθνήσκοντες τοὺς ζῶντας ἐτρέποντο, διὰ τοῦτο τοῦτ' ἔφη. Καινὸς γὰρ ἦν τῆς νίκης ὁ τρόπος, τὸ διὰ τῶν ἐναντίων κεκρατηκέναι, καὶ ἡττᾶσθαι μὲν μηδεπώποτε· ὡς δ᾽ αὐτοὺς ὄντας κυρίους τοῦ τέλους, οὕτως ἐπὶ τοὺς ἀγῶνας ὡρμηκέναι [τούτους]. Καὶ ἵνα τοῦτο μάθης σαφέστερον, θέα τοὺς ἀλιτηρίους Ἰουδαίους, ὥσπερ ἐν δικτύοις αυτ τοὺς ἔχοντας, καὶ διαποροῦντας, καὶ φράζοντας. Υποβολιμαῖον. ει
ἀναγγελεῖ τῷ ᾽Αβραὰμ, ἀλλὰ ᾿Αβραάμ. Εἰ δὲ βίαιών
τις ἡγεῖται, ἴσως ὁμωνύμῳ τινὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. Διδ
οὐδὲ τὸ ἄρθρον προσέθηκεν. Εἰ δὲ καὶ τότε ἀπὸν
ἦν ὁ πατριάρχης, οὐκ ἔχω λέγειν. Ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον
εἴποιμι, ὅτι εἰ περὶ αὐτοῦ νομίζουσί τινες εἰρῆσθα:,
καὶ περὶ παρόντων λέγεται, ὡς καὶ τό· Τίς ἀναγγε
λεῖ τῷ Κυρίῳ μου; Αὐτὸς Κύριος, αὐτὸς εἰσακούσει.
Τὸ γὰρ φάνα:· Τίς ἑρμηνεύσει τῷ τελείῳ τὴν τοῦ
ἀτελοῦς γαλακτοτροφίαν; πλέον τοῦ πιθανοῦ τὸ περ
ρίεργον ἔχει. Καὶ περὶ μὲν τούτων ἅλις. Διὰ τοῦτο
δ' οὐκ εἶπε, τέτοκεν, ἵνα μὴ ὑποβολιμαίον εἶναι
νομισθῇ, ἀλλὰ, θηλάζει, Αἱ γὰρ γάλακτος πηγαί
τὸν τόκον ἐγγυώνται. Τοῦ γὰρ γνησίου τόκου ἡ τοῦ
γάλακτος ἐπιρροὴ ἀπόδειξις ἐναργεστάτη
nuntiabit quod Sarra sterilis et anus laclet? Non ἡ στεῖρα καὶ γραῦς θηλάζει; Οὐ γὰρ κεῖται, Τί;
enim habetur, Quis nuntiabit ipsi Abraham, seul,
Abranam. Quod si quis nimis contritum ac violentum hoc jesse existimet, fortasse ad aliquem, qui
eodem quo Abraham nomine appellaretur, hæc
verba habita sunt. Ac propterea ne articulum quidem adjunxit. 329 An autem eo quoque tempore
abesset patriarcha, dicere minime habeo. Illud autem potius dixerim, quod si quidam de eo hæc
verba habita esse existimant, etiam de præsentibus
usurpantur. Quo in genere illud est, Quis annuntiabit Domino meo? ipse Dominus, ipse exaudiet. Nam
ita loqui, Quis lactis alimentum, quo puer utitur,
adulto exponet? plus superfuitatis, quam probabi·
litatis habet. Ac de his quidem satis. Ob id autem
non dixit, peperit, ne abortivus fetus esse existimetur, verum, lactat. Siquidem lactis fontes partum
confirmant. Veri etenim partus argumentum certissimum est lǝctis profluvium.
CLXXXI.· EUTONIO DIACONO.
'
ΡΠΑ'. — ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Τοὺς φιλοσοφεῖν ἐπὶ τῷ ὑβρίζεσθαι μὴ βουλομέν
νους, δύο ταῦτα προτρέψαι ὀφείλει εἰς τὸ φιλοσοφεῖν·
τό τε μηδὲν οὕτω λυπεῖν τοὺς ὑβριστές, ὡς τὴν τῶν
ὑβριζομένων ἀνεξικακίαν· τό τε οὕτως ἀμύνασθαι
αὐτοὺς μὴ δύνασθαι, ὡς ἀρετὴν ἀσκοῦντας. Εἰ &
ἐμοὶ ἀπιστεῖς, ἄκουσον τί τῶν παλαιῶν τις περὶ τού
του ἀπεφήνατο. Ερωτηθείς γάρ, Πῶς ἂν ἀμυναίμην
τὸν ἐχθρόν; ἔφη·. Αὐτὸς καλός καγαθός γινόμε
νος.» Εἰ τοίνυν ὁ ἀρετὴν καὶ ἀνεξικακίαν ἀσκῶν και
ρίας τοῖς ἐχθροῖς δίδωσι πληγές, δι᾿ ἣν αἰτίαν μὴ
ταῦτα τὰ ἀμυντήρια περὶ πολλοῦ ποιούμεθα; Εἰ δὲ
τις καὶ συγγνώμην τοῖς ὑπὸ φθόνου βαλλομένοις νέο
μοι, καὶ εὔξοιτο αὐτοὺς ἀνενεγκεῖν ἐκ τῆς τοιαύτης
μανίας, καὶ μὴ μόνον ἀμύνασθαι μὴ ἐθέλοι, ἀλλὰ
καὶ συμπάσχοι τοῖς ὑπὸ τῆς κακίας χειρωθείσιν,
οὗτος τῷ ὄντι ἐστὶν ὁ εἰλικρινῶς φιλοσοφῆσαι ἐπιστάμενος.
Eos qui acceptas contumelias philosophico ac patienti animo ferre minime volunt, hæc duo ad patientiam hortari debent alterum, quod eos, qui
contumeliam inferunt, nihil æque discruciat, ut eorum, qui contumelia afficiuntur, patientia; alterum,
quod nulla ratione ipsos æque ulcisci queamus, quam
virtutem colendo. Quod si mihi minus fidei habendum putas: quidnam de hac re veterum quidam
pronuntiarit, audi. Rogatus enim a quodam, qua
ratione hostem ulcisceretur, respondit, • Si ipse
probum atque honestum virum te præbueris.» Cum
¡gitur, qui virtutem et patientiam colit, mortiferas
hostibus plagas infligat, quin nos hæc arma et præsidia plurimi æstimamus? Quod si quis etiam iis
qui livore feriuntur veniam tribuat, ac pro ipsis, ut
ex hujusmodi furore emergant, vota faciat, atque
ita sit comparatus, ut non modo a vindictæ studio
abhorreat, sed eorum etiam, quos hoc vitium subegit, miseria commoveatur, hic demam vere est,
qui sincere philosophari novit.
LAMPETIO EPISCOPO.
Quomodo divina virtus in infirmitate perficitur 38.
Quonam pacto virtus in infirmitate perficeretur,
paucis exponam. Quandoquidem enim apostoli cum
flagris cæderentur, eos, a quibus cædebantur, superabant, et cum vexarentur et exagitarentur, veratores suos vincebant, et cum mortem oppeterent,
vita præditos in ſugam vertebant, ob eam causam
Dominus his verbis usus est. Nova enim erat hæc
vincendi ratio, ut per contraria victoriam adipiscerentur, nec unquam succumberent, verum, perinde
ac si certaminis exitus in ipsorum arbitrio ac potestate situs esset, ita ad certamina progrederentur.
38 | Cor. XII, 9.
ΡΠΒ'. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΩ.
Πῶς ἡ θεία δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται
Όπως ἡ δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ ἐτελειοῦτο, συντόμως
φράσω· ἐπειδὴ γὰρ μαστιζόμενοι οἱ ἀπόστολοι τῶν
μαστιζόντων περιεγίνοντο, καὶ ἐλαυνόμενοι τῶν διωκόντων ἐκράτουν, καὶ ἀποθνήσκοντες τοὺς ζῶντας
ἐτρέποντο, διὰ τοῦτο τοῦτ' ἔφη. Καινὸς γὰρ ἦν τῆς
νίκης ὁ τρόπος, τὸ διὰ τῶν ἐναντίων κεκρατηκέναι,
καὶ ἡττᾶσθαι μὲν μηδεπώποτε· ὡς δ᾽ αὐτοὺς ὄντας
κυρίους τοῦ τέλους, οὕτως ἐπὶ τοὺς ἀγῶνας ὡρμηκέ
ναι [τούτους]. Καὶ ἵνα τοῦτο μάθης σαφέστερον, θέα
τοὺς ἀλιτηρίους Ἰουδαίους, ὥσπερ ἐν δικτύοις αυτ
τοὺς ἔχοντας, καὶ διαποροῦντας, καὶ φράζοντας.
(16 Υποβολιμαῖον. Bill., abortius fetus. Malim,
supposititius. "Expwua est fetus abortivus. RITT.
Vide Hippocratem lib. v, aphorismo 39. Plinius lib. v Hist. natur., c. 15, et lib. xxvm, c. 7;
Clement. Alexandr. lib. 1 Padag., cap. 6. Sic ει
Varro eruditiss. Roman, apud Nonium Marcell. Rift.
In hunc locum Joan. Chrysostomus peculia -
rem dixit homiliam. Vide et Photium patriarcham
in Biblioth., pag. 851, et Salvianum De gubernal.
Dei, passim. Ib.
col. 873–874page 348 of 750
PG 78:873Τί ποιήσομεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Τὸ γὰρ δὴ, θαυμαστὸν καὶ παράδοξον, καὶ πᾶσαν ἔκπληξιν ὑπερ βαῖνον, τοῦτο ἦν, ὅτι ἔχοντες αὐτοὺς, καὶ δεσμοῦντες, καὶ τύπτοντες ἐν ἀμηχανίς ἦσαν, καὶ ἡττημέ « νων ἀφίεσαν φωνές, διὰ τούτων ἡττώμενοι, δι' ὧν?» ἐδόκουν κρατεῖν. "Απερ γὰρ εἰς ἀδοξίαν αὐτῶν ἐμηχανῶντο, ταῦτα ὑπὲρ τῆς εὐκλείας αὐτῶν ἐθεῶν.. γινόμενα. Όντως οὖν ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ ἀσθε νείς τῶν ἀποστόλων πλέον διέλαμπεν. Οὐ γὰρ πράγ ματα ὑπομένοντες, καὶ ἀντιστρατευόμενοι, οὐδ᾽ ὅπλα χαλκεύοντες, καὶ στρατιώτας συλλέγοντες, ἀλλὰ τὴν 330 γνώμην παρασκευάζοντες εἰς τὸ κακῶς παθεῖν με νον, οὕτω τὰ τρόπαια πανταχοῦ ἤγειρον. ΡΟΓ. ΠΑΥΛΟ. 'Οτὶ τοῦ ἀργεῖν καὶ ῥαθυμεῖν ἄμεινον τὸ κἂν τὰ ἑτέροις πονηθέντα ἐπὶ στόματος φέρειν. Έοικας, ὥς φασί τινες, ἀλλοτρίας ἐναγλαΐζεσθαι τόνοις, τοὺς ἑτέρων ἱδρῶτας καρπούμενος. Πλην ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν αἰτιῶνται, ἐγὼ δὲ ἠρέμα ἀποδέχο και· τοῦ γὰρ ἀργεῖν, καὶ ῥαθυμεῖν, καὶ φλυαρείν, πολλῷ ἄμεινον τὸ κἂν τὰ τῶν ἄλλων συγγράμματα ἐπὶ στόματος ἔχειν. ΡΙΔ'. -- ΕΥΛΟΓΙΑ. Εἰς τὸ γεγραμμένον,: Τίς ἐστιν· υἱὸς, δν οὐ παι δεύει πατήρ; › καὶ ὅτι δραστικώτερα τῶν ἀπο φαντικῶν τὰ κατ' ερώτησιν προσαγώμενα. Ο θεσπέσιος Παῦλος τὸ ἀποφαίνεσθαι πολλάκις παρείς, κατ' ἐρώτησιν προάγει, τὴν ἀπόδειξιν ἡμε μωτέραν καὶ δραστικωτέραν ταύτῃ γίνεσθαι οἰόμενος. Εφασκε γὰρ τοῖς ἐν πειρασμοί; οὖσι καὶ δυσχεραίνουσι· «Τί; γὰρ υἱὸς, δν οὐ παιδεύει πατήρ; ο ἵνα ἐμφαντικωτέραν τῇ ἐρωτήσει τὴν ἀπόδειξιν ἀπο φαίνῃ Θὕτω καὶ ἀλλαχοῦ· «Πρέπον ἐστὶ γυ ναῖκα ἀκατακάλυπτον τῷ Θεῷ προσεύχεσθαι; ν τῇ ἐρωτήσει τὴν ἀτοπίαν σαφεστέραν δείξαι πειρώμενος. Ταῖς μὲν γὰρ ἀποφάσεσι πολλοὶ καὶ ἀντιλέγειν τολμῶσι· τὰ δὲ κατὰ ἐπερώτησιν προσαγόμενα, και πείθει καὶ ἐπιστομίζει, καὶ πραότητος δόξαν τῷ λέ γοντι περιτίθησι. ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Ἐγὼ τὰ ἐπιτηδεύματα, ὧν οὐκ ἔστι τὸ τέλος βιωφελὲς, οὐδὲ τέχνας εἶναι ὁρίζομαι, ἀλλὰ ματαιοτεχνίας Η κακοτεχνίας. Τεχνικὸν γὰρ ἐστι τὸ πρὸς τὸ χρήσιμον καὶ κοινωφελές βλέπειν. ματαιοτεχνίας καὶ κακοτεχνίας, ΝΟΤ.Ε. ἀποφάνῃ. Ει προαγόμενα προσαγόμενα.
EPISTOLARUM LIB. III. - EPIST. CLXXXV.
• Τί ποιήσομεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις;» Τὸ γὰρ δὴ, Atque, ut hoc clarius perspicias, animadverte qucmθαυμαστὸν καὶ παράδοξον, καὶ πᾶσαν ἔκπληξιν ὑπερ- admodum nefarii illi ac pestiferi Judæi eos tanquam
βαῖνον, τοῦτο ἦν, ὅτι ἔχοντες αὐτοὺς, καὶ δεσμοῦν- irretitos tenerent, et tamen summa consilii inopia
τες, καὶ τύπτοντες ἐν ἀμηχανίς ἦσαν, καὶ ἡττημέ premerentur, ac dicerent, «Quid faciemus his hoνων ἀφίεσαν φωνές, διὰ τούτων ἡττώμενοι, δι' ὧν minibus?» Nam hoc demum erat, quod admiraἐδόκουν κρατεῖν. "Απερ γὰρ εἰς ἀδοξίαν αὐτῶν ἐμη- tionem afferebat, atque ab hominum sensibus alieχανώντο, ταῦτα ὑπὲρ τῆς εὐκλείας αὐτῶν ἐθεῶν.. num erat, omnemque stuporem excedebat, quod
γινόμενα. Όντως οὖν ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ ἀσθε Xa eos tenerent, ac vinculis coercerent, verberiνείς τῶν ἀποστόλων πλέον διέλαμπεν. Οὐ γὰρ πράγ- Lusque afficerent, tarnen in summa anini auxietate
ματα ὑπομένοντες, καὶ ἀντιστρατευόμενοι, οὐδ᾽ ὅπλα versabantur, easque, quæ victis conveniebant, voces
χαλκεύοντες, καὶ στρατιώτας συλλέγοντες, ἀλλὰ τὴν emittebaut, 330 per eas videlicet res victi ac subγνώμην παρασκευάζοντες εἰς τὸ κακῶς παθεῖν με acti, quarum ope victoriam sibi opinionia errore fnνον, οὕτω τὰ τρόπαια πανταχοῦ ἤγειρον.
gebant. Nain quæ ad eorum dedecus et infanianı
moliebantur, hæc ad eorum gloriam redundare conspiciebaut. Vere itaque Dei virtus in apostolorumI
infirmitate uberius elucebat. Non enim negotia subeuntes, atque aciem contra instruentes, nec arma
fabricantes ac militares copias contrahentes, verum animum duntaxat ad perferendos dolores præpa,
rantes, hac ratione tropea ubique statucbant.
ΡΟΓ.
'Οτὶ τοῦ ἀργεῖν καὶ ῥαθυμεῖν ἄμεινον τὸ κἂν τὰ
ἑτέροις πονηθέντα ἐπὶ στόματος φέρειν.
Έοικας, ὥς φασί τινες, ἀλλοτρίας ἐναγλαΐζεσθαι
τόνοις, τοὺς ἑτέρων ἱδρῶτας καρπούμενος. Πλην
ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν αἰτιῶνται, ἐγὼ δὲ ἠρέμα ἀποδέχοκαι· τοῦ γὰρ ἀργεῖν, καὶ ῥαθυμεῖν, καὶ φλυαρείν,
πολλῷ ἄμεινον τὸ κἂν τὰ τῶν ἄλλων συγγράμματα
ἐπὶ στόματος ἔχειν.
ΡΙΔ'. -- ΕΥΛΟΓΙΑ.
Εἰς τὸ γεγραμμένον,: Τίς ἐστιν· υἱὸς, δν οὐ παι
δεύει πατήρ; › καὶ ὅτι δραστικώτερα τῶν ἀποφαντικῶν τὰ κατ' ερώτησιν προσαγώμενα.
Ο θεσπέσιος Παῦλος τὸ ἀποφαίνεσθαι πολλάκις
παρείς, κατ' ἐρώτησιν προάγει, τὴν ἀπόδειξιν ἡμε
μωτέραν καὶ δραστικωτέραν ταύτῃ γίνεσθαι οιόμενος. Εφασκε γὰρ τοῖς ἐν πειρασμοί; οὖσι καὶ δυσχε
ραίνουσι· «Τί; γὰρ υἱὸς, δν οὐ παιδεύει πατήρ; ο ἵνα
ἐμφαντικωτέραν τῇ ἐρωτήσει τὴν ἀπόδειξιν ἀπο
φαίνῃ Θὕτω καὶ ἀλλαχοῦ· «Πρέπον ἐστὶ γυναῖκα ἀκατακάλυπτον τῷ Θεῷ προσεύχεσθαι; ν τῇ
ἐρωτήσει τὴν ἀτοπίαν σαφεστέραν δείξαι πειρώμε
νος. Ταῖς μὲν γὰρ ἀποφάσεσι πολλοὶ καὶ ἀντιλέγειν
τολμῶσι· τὰ δὲ κατὰ ἐπερώτησιν προσαγόμενα, και
πείθει καὶ ἐπιστομίζει, καὶ πραότητος δόξαν τῷ λέ
γοντι περιτίθησι.
CLXXXIII. PAULO.
Melius esse ea quæ aliorum laboribus parta sunt in
ore ferre, quam desidiam sectari.
Videris, ut nonnulli aiunt, alienis laboribus teipsum ornare, atque aliorum sudoribus frui. Cæterum illi quidem hoc nomine te accusant; ego veru
nonnihil laudo. Multo enim satius est etiam aliorum scripta in ore habere, quam cessare desidia,
que torpere ac nugari.
EULOGIO.
In illud, ‹ Quis est filius, quem non corripit paa
ter**?» Et quod efficaciora sunt quæ per interro¬
gationem, quam quæ enuntiative proferuntur.
Divinus Paulus omissa persæpe enuntiatione percontationem adhibet, quod hac ratione suaviorem
ac magis efficacem demonstrationem se redditurum
arbitretur. Aiebat enim ad eos, qui in tentationibus
versabantur, easque molesto animo ferebant: «Quis
enim filius, quem non corripit pater?» ut per interrogationem plus ponderis ac significationis demoustrationi afferret. Atque item alio loco, • Decet mu+
lierem detecto capite Deum orare "?, hac scilicet
interrogatione id agens, ut clariorem et apertiorem
hujusmodi absurditatein redderet. Siquidem enuntiationes permulti quoque oppugnare ac refutare aggrediuntur quæ autem per interrogationem proferuntur, el movent, et silentium adversariis indicunt: ac præterea lenitatis et facilitatis opinionem dicenti
conciliant.
POE.
ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Ἐγὼ τὰ ἐπιτηδεύματα, ὧν οὐκ ἔστι τὸ τέλος βιωφε
λες, οὐδὲ τέχνας εἶναι ὁρίζομαι, ἀλλὰ ματαιοτεχνίας
Η κακοτεχνίας. Τεχνικὸν γὰρ ἐστι τὸ πρὸς τὸ χρήσιμον καὶ κοινωφελές βλέπειν.
"
* Acl. IV,
16. se llebr. vi, 7. 1 Cor. x1, 13.
GLXXXV. THEODOSIO SCHOLASTICO.
Ego studia ea, quorum fnis vitæ humanæ nihil
commodi affert, nec artes quidem esse statuo, verim
ματαιοτεχνίας καὶ κακοτεχνίας, hoc est, inanes et
improbas artes. Artificiosum enim hoc demum est,
id sibi propositum babere, quod hominum vitæ com
modum est atque utile.
Ambu codd. Vatic. 649 et al., ἀποφάνῃ. Ει vers. antepenult. προαγόμενα scribunt, quod in
edita est προσαγόμενα. PossIN.
PATROL. GR. LXXVII.
col. 875–876page 349 of 750
PG 78:875ΡΠ'. — ΘΕΩΝΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον, «Οἱ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες.» Ο Απόστολος, ὦ σοφώτατε, τοὺς μὲν τὰ ἐπίσ γεια φρονοῦντας αιτιασάμενος, ἔφη· «Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, τοὺς μικρὰ καὶ φαῦλα πράσσοντας τοῖς μεγάλα καὶ νεανικὰ ἀντιτάττων. Οἱ μὲν γὰρ εὐτελεῖς εἰσι καὶ ταπεινοί· οἱ δὲ μεγαλοφυεῖς καὶ οὐρανομήκεις. Τοὺς δὲ κατὰ τῶν ἀδελφῶν φρονοῦντας καταστέλλων ἔλεγε· «Μὴ τὰ ὑψηλὰ φρο νοῦντες, ἀλλὰ τοῖς ταπεινοῖς συναπαγόμενοι·, οὐ τὰ υπερκόσμια αὐτοὺς φαντάζεσθαι κωλύων, ἀλλὰ τὴν ὑπεροψίαν καὶ τὴν μεγαλαυχίαν ἐκκόπτων. Αλλο γὰρ μεγαλοφροσύνη, τουτέστι μεγαλοψυχία, καὶ ἄλλο ὑπερηφανία, τουτέστιν, ἀλαζονεία. Ἡ μὲν γὰρ πάντα δεύτερα ἡγεῖται τὰ συμβαίνοντα τῆς οἰκείας ἀν δρείας· ἡ δὲ πάντας ἀνθρώπους δευτέρους τῆς οἰκείας εὐτελείας. Η μὲν τὰ ὑπερκόσμια φαντάζεται, ἡ δὲ ή τὰ ἐπίγεια ὀνειροπολεί. Η μὲν τὸ θεῖον καὶ ἀοίδιμον κλέος ποθεῖ, ἡ δὲ τῆς σβεννυμένης δόξης τρα. ο μεγαλοφροσύνη, Η Φρόνημα φρόνησις φρόνησιν, φρόνημα ΡΠΖ'. ΤΟ ΑΥΤΩ. Οὐ ταυτὸν φρόνημα καὶ φρόνησις. Τὸ μὲν γὰρ έπαρμα δηλοί, ἡ δὲ σύνεσιν· τὸ μὲν ὑπερηφανία», ἡ δὲ σωφροσύνην· τὸ μὲν τὸ κατὰ τῶν πέλας ἐπι φύεσθαι, ἡ δὲ τὸ μηδὲν τῶν πρεπόντων παρορᾷν καὶ τὸ μὲν τοὺς ὑπὸ ἀρετῆς κεκοσμημένους ἀποκοσμεῖ, ἡ δὲ καὶ τοὺς ἥττονας κοσμεῖ. Διὸ καὶ τὸ μὲν μισεῖται, ἡ δὲ θαυμάζεται· τὸ μὲν ἀποκηρύττεται, ἡ δὲ ἀνακηρύττεται. Την φρόνησιν τοίνυν, τουτέστι τὴν σύνεσιν γεωργῶν, τὸ φρόνημα, τουτέστι τὸ κατὰ τῶν πλησίον ἐπιφύεσθαι, αυτόπρεμνον άνα σπᾶσαι πειρῶ. ΡΠΗ. ΤΟ ΑΥΤΟ. Ἐγὼ μὲν ἀπὸ μεγαλοφυοῦς καὶ οὐρανομήκους ψυ χῆς τίπτεσθαι ἡγοῦμαι τὴν ταπεινοφροσύνην, ἀπὸ δὲ εὐτελοῦς καὶ φαυλοτάτης τὴν ὑπερηφανίαν. Καὶ τοῦτ' ἐγγυώνται ὅ τε θεοφιλής 'Αβραὰμ καὶ ὁ Φαρισαίος. Ὁ μὲν γὰρ θείας ἀπολαύων ὁμιλίας, γῆν καὶ σποδόν ἑαυτὸν ἐκάλει· ὁ δὲ μηδενὸς παρακινοῦντο;, ἐπῄρετο καὶ μέγα εφρόνει, καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ἐπυ τὸν προθεῖναι ἐπεχείρει. ΡΠΘ. - ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Γὸν μὲν διδάσκειν ἐπιχειροῦντα, πράττειν χρή, καὶ οὕτω φράζειν· τὸν δὲ μὴ πράττοντα, οὐδὲ φρά ζειν δίκαιον. Ο μὲν γὰρ πρότερος εἰς τοὺς κορυφαιοτάτους τετάξεται· ὁ δὲ δεύτερος οὐ μόνον δίκας ἐκεῖ δώσει, ἀλλὰ κανταῦθα γέλωτα ὀφλήσει. Κωμωδίας γὰρ ὑπόθεσις τοῖς ἀκροαταῖς γενήσεται. Χρή τοιγαρ ΝΟΤ.Ε. τείνυν, τουτέστι τὸ κατὰ τῶν,
CLXXXVI. THEONI EPISCOPO.
ΡΠ'. — ΘΕΩΝΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον, «Οἱ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες.»
Ο Απόστολος, ὦ σοφώτατε, τοὺς μὲν τὰ ἐπίσ
γεια φρονοῦντας αιτιασάμενος, ἔφη· «Ἡμῶν δὲ τὸ πο
λίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, τοὺς μικρὰ καὶ φαῦλα
πράσσοντας τοῖς μεγάλα καὶ νεανικὰ ἀντιτάττων. Οἱ
μὲν γὰρ εὐτελεῖς εἰσι καὶ ταπεινοί· οἱ δὲ μεγαλο
φυεῖς καὶ οὐρανομήκεις. Τοὺς δὲ κατὰ τῶν ἀδελφῶν
φρονοῦντας καταστέλλων ἔλεγε· «Μὴ τὰ ὑψηλὰ φρονοῦντες, ἀλλὰ τοῖς ταπεινοῖς συναπαγόμενοι·, οὐ τὰ
υπερκόσμια αὐτοὺς φαντάζεσθαι κωλύων, ἀλλὰ τὴν
ὑπεροψίαν καὶ τὴν μεγαλαυχίαν ἐκκόπτων. Αλλο
γὰρ μεγαλοφροσύνη, τουτέστι μεγαλοψυχία, καὶ ἄλλο
ὑπερηφανία, τουτέστιν, ἀλαζονεία. Ἡ μὲν γὰρ πάντα
δεύτερα ἡγεῖται τὰ συμβαίνοντα τῆς οἰκείας ἀν
δρείας· ἡ δὲ πάντας ἀνθρώπους δευτέρους τῆς οἰκείας
εὐτελείας. Η μὲν τὰ ὑπερκόσμια φαντάζεται, ἡ δὲ
ή
τὰ ἐπίγεια ὀνειροπολεί. Η μὲν τὸ θεῖον καὶ ἀοίδιμον
κλέος ποθεῖ, ἡ δὲ τῆς σβεννυμένης δόξης τρα.
In illud, ο Terrena sapientes ".
Apostolus, vir sapientissime, cum eos, qui terrena
sapiunt, objurgasset, his verbis usus est: • Nostra
autem conversatio in coelis est *,. iis videlicet, qui
prava et improba faciunt, eos qui ingentia et præclara opera edunt, opponens. Illi euim viles et abjecti sunt: hi autem animi magnitudine præditi, atque insignis cujusdam proceritatis. Rursum, ut eos
qui adversus fratres 331 insolenter se efferunt,
reprimeret, ad hunc modum loquebatur: «Non alta
sapientes, sed humilibus consentientes.., Non quod
cos res supra mundum positas animo agitare probiberet, sed ut superbiam ac jactantiam exscinderel. Aliud enim μεγαλοφροσύνη, hoc est animni magnitudo, aliud superbia, hoc est, arrogantia designat. Η
Siquidem illa omnia, quæ accidunt, infra suam fortitudinem posita esse ducit: hæc autem omnes homines vilitate sua inferiores esse censet. Illa res
mundo sublimiores ante oculos sibi proponit: hæc terrenas sommist. Illa divinam et præclaram gloriam
expetit hæc intereuntis cupiditate flagrat.
CLXXXVII. EIDEM.
43°
Φρόνημα et φρόνησις haud eamdem significationem habent. Illud enim elationem, hæc prudentiam
significat. Illud superbiam, læc temperantiam. Illud
adversus alios impetum facere: hæc nihil eorum,
quæ decent, praetermittere. Illud denique eos, qui
virtutum ornamentis praediti sunt, ornatu spoliat:
lac autem inferiores etiam exornat. Ac propterea
illud odio, hæc laudi atque admirationi est. Illud
omniuin voce laceratur: hæc prædicatione effertur.
Quæ cum ita sint, ut φρόνησιν, hoc est prudentiam,
excolas, φρόνημα autem, id est elationem atque im
petum adversus proximos, radicitus evellas, eniLere.
CLXXXVIII. EIDEM.
Equidem ipse humilitatem ab animo magno et excelso, superbiam autem a vili et abjecto proficisci
existimo. Atque hoc confirmant Deo charus Abraham, et Phariseus. Etenim ille divino colloquio
fruens, terçam sese ac cinerem appellabat: hic autem etiam a nemine commotus efferebatur, animumque arrogantem gerebat, ac seipsum universo orbi
anteferre conabatur.
CLXXXIX. ZOSIMO PRESBYTERO.
Eum, qui docere aggreditur, facere oportet, atque
ita loqui. Qui autem non facit, eum ne verba quidem facere convenit. Prior enim inter summos collocabitur: posterior autem non modo pœnas illic
dabit, sed etiam ridiculum hic sese præbebit. CavilJorum enim ac sannaruin inateria anditoribus erit.
* Philipp. 1, 19. es ibid. 20.
43. Rom. xil,
ΡΠΖ'.
ΤΟ ΑΥΤΩ.
Οὐ ταυτὸν φρόνημα καὶ φρόνησις. Τὸ μὲν γὰρ
έπαρμα δηλοί, ἡ δὲ σύνεσιν· τὸ μὲν ὑπερηφανία»,
ἡ δὲ σωφροσύνην· τὸ μὲν τὸ κατὰ τῶν πέλας ἐπιφύεσθαι, ἡ δὲ τὸ μηδὲν τῶν πρεπόντων παρορᾷν·
καὶ τὸ μὲν τοὺς ὑπὸ ἀρετῆς κεκοσμημένους ἀποκοσμεῖ, ἡ δὲ καὶ τοὺς ἥττονας κοσμεῖ. Διὸ καὶ τὸ μὲν
μισεῖται, ἡ δὲ θαυμάζεται· τὸ μὲν ἀποκηρύττεται,
ἡ δὲ ἀνακηρύττεται. Την φρόνησιν τοίνυν, τουτέστι
τὴν σύνεσιν γεωργῶν, τὸ φρόνημα, τουτέστι
τὸ κατὰ τῶν πλησίον ἐπιφύεσθαι, αυτόπρεμνον άνασπᾶσαι πειρῶ.
ΡΠΗ.
Ἐγὼ μὲν ἀπὸ μεγαλοφυοῦς καὶ οὐρανομήκους ψυ
χῆς τίπτεσθαι ἡγοῦμαι τὴν ταπεινοφροσύνην, ἀπὸ δὲ
εὐτελοῦς καὶ φαυλοτάτης τὴν ὑπερηφανίαν. Καὶ τοῦτ'
ἐγγυώνται ὅ τε θεοφιλής 'Αβραὰμ καὶ ὁ Φαρισαίος.
Ὁ μὲν γὰρ θείας ἀπολαύων ὁμιλίας, γῆν καὶ σποδόν
ἑαυτὸν ἐκάλει· ὁ δὲ μηδενὸς παρακινοῦντο;, ἐπῄρετο
καὶ μέγα εφρόνει, καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ἐπυτὸν προθεῖναι ἐπεχείρει.
ΡΠΘ. - ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Γὸν μὲν διδάσκειν ἐπιχειροῦντα, πράττειν χρή,
καὶ οὕτω φράζειν· τὸν δὲ μὴ πράττοντα, οὐδὲ φρά
ζειν δίκαιον. Ο μὲν γὰρ πρότερος εἰς τοὺς κορυφαιο
τάτους τετάξεται· ὁ δὲ δεύτερος οὐ μόνον δίκας ἐκεῖ
δώσει, ἀλλὰ κανταῦθα γέλωτα ὀφλήσει. Κωμωδίας
γὰρ ὑπόθεσις τοῖς ἀκροαταῖς γενήσεται. Χρή τοιγαρVARIA LECTIONES ET NΟΤ.Ε.
Ed. Paris., τείνυν, τουτέστι τὸ κατὰ τῶν, etc. omissis intermediis. Lorum restituimus ex codd.
Vatic. 649 et Alt. ap. Possinum. EDIT. PATR.
col. 877–878page 350 of 750
PG 78:877οὖν ἢ πράττοντα λέγειν, ἢ μὴ πράττοντα ἡσυχίαν ἄγειν, καὶ τὴν γλῶτταν ταῖς τῆς εὐγνωμοσύνης ἡνίαις ἄγχειν, ταῖς καὶ μεταγνωσιν ὠδινούσαις. Ρ. — ΖΗΝΩΝΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Τὸ μετὰ φρονήσεως ήρεμαίόν τε καὶ γαληνὸν τοῦ τρόπου, βεβηκυίας καὶ σταθερᾶς γνώμης μέγιστόν ἐστι παρ' ἐμοὶ κριτῇ τεκμήριον. ΡΕΑ'. -- ΠΑΥΛΟ Κατὰ τῶν λεγόντων, εἶναι γένεσιν, ἤτοι είγαρ μένην, ἢ τὴν λεγομένην τύχην. Οἱ πάντα ὁμοῦ χρήματα μιγνύντες, καὶ πανο σπρίαν, τὸ τοῦ λόγου, ποιοῦντες ού μοι δοκοῦσιν υγιαίνειν τὸν νοῦν. Εἰ γὰρ Θεός, οὐ γένεσις. Εἰ δὲ γένεσις, οὗ φημι τὸ ἐναντίον. Τραπείη γὰρ τὸ βλά σφημον εἰς τὰς τῶν τοῦτο παρασκευαζόντων λέγεσθαι κορυφάς. Εἰ δὲ οὐδεὶς τοῦτο φαίη, ἀναμφισβήτητος ἐστι τῆς Ἐκκλησία; ὁ στέφανος· ἤρχει μὲν οὖν αὐτὴ ἡ νίκη, ὡς οἶμαι, εἰ καὶ μόνη ἐτύγχανε. Νυνὶ δὲ καὶ ἄλλαις πολλαῖς ἐπερειδόμεθα. Εἰ γένεσις, οὐ νόμος εἰ δὲ νόμος, οὐ γένεσις Εἰ γένεσις, οὐ παραίνεσις· εἰ δὲ παραίνεσις, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ κρίσις· εἰ δὲ κρίσις, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐκ εὐχή· εἰ δὲ εὐχή, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ μελέ ται· εἰ δὲ μελέται, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ φιλο σοφία· εἰ δὲ φιλοσοφία, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐκ Ιατρική· εἰ δὲ ἰατρικὴ, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ γεωργία· εἰ δὲ γεωργία, οὐ γένεσις. Καὶ πολλὰ ἔχων εἰπεῖν, νυνὶ παραλείψω· αὖθις δὲ συλλογίσομαι. Εἰ μὲν οὖν ἐνὸς ἦν τοῦ πράγματος πρὸς ἐν ὁ ἁγών, ἴσως ἀμφισβητήσιμος ἂν ἦν ὁ στέφανος. Εἰ δ᾽ ἑνὸς πρὸς πολλὰ καὶ ποικίλα ή μάχη, ἀναμφισβήτητος, ὡς οἶμαι, ἡ νίκη Κἂν γὰρ ἐν δόξῃ νενικηκέναι, ὑπὸ τῶν ἄλλων ηττηθήσεται. Δόξῃ δὲ εἶπον, ἐπειδήπερ οὐ πᾶσι τὸ κρίνειν τα πράγματα εἰλικρινῶς πρόσεστιν, ή δια βραχυτητα γνώμης, ἢ διὰ ῥαθυμίαν, ἢ διὰ σκαιότητα τρόπων, ἢ διὰ πρόληψιν, θανάτου γείτονα. Ἐπεὶ τοῖς γε νοῦν ἔχουσι, καὶ ἀπρόληπτον κεκτημένοις τῶν πραγμάτων τὸ κριτήριον, σαφές ἐστι τὸ ἀλη θές ΡΑΒ. – ΤΟ ΑΥΤΟ. Η τροφή, ὦ βέλτιστε, οὐ μόνον ἐξοστρακίζει τὴν πολυήρατον, καὶ ἀρχῆς καὶ πλούτου προτιμοτέραν ὑγείαν (ταύτης γὰρ ἀπούσης, ἐκεῖνα οὐδὲν), ἀλλὰ καὶ ποικίλα καὶ ἀνήκεστα καινουργεῖ νοσήματα. Ει Πανοσπρίαν, τὸ τοῦ λόγου, ποιεῖ. Πανοσ πρία, ἡ ἐκ τῶν ὀσπρίων μίξις. Κιττ. Εἰ γένεσις, οὐ νόμος· εἰ δὲ νόμος, οὐ γέ γεσις. 5, Περὶ ειμαρμένης· Εἰ γένε σις ἐστὶ, κρίσις οὐκ ἔστιν· εἰ γένεσις ἐστὶ, πίστις οὐκ ἔστιν. Εἰ γένεσις ἐστὶ, Θεὸς οὐκ ἔστιν, οὐκ ἔστιν ἀρετή, οὐκ ἔστι κακία· εἰ γένεσις ἐστὶ, πάντα μάτην, πάντα εἰκῆ καὶ ποιοῦμεν καὶ πάσχου μεν· οὐκ ἔστιν ἔπαινος, οὐκ ἔστι ψόγος, οὐκ ἔστιν αἰδὼς, οὐκ ἔστιν αἰσχύνη. οὐκ εἰσὶ νόμοι, οὐκ εἰσὶ δια καστήρια. ή νίκη,
EPISTOLARUM LIB. III. — EPIST. CXCII.
οὖν ἢ πράττοντα λέγειν, ἢ μὴ πράττοντα ἡσυχίαν Quamobrem aut fcientem loqui oportet, aut non fa
ἄγειν, καὶ τὴν γλῶτταν ταῖς τῆς εὐγνωμοσύνης
ἡνίαις ἄγχειν, ταῖς καὶ μεταγνωσιν ὠδινούσαις.
Ρ. — ΖΗΝΩΝΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Τὸ μετὰ φρονήσεως ήρεμαίόν τε καὶ γαληνὸν τοῦ
τρόπου, βεβηκυίας καὶ σταθερᾶς γνώμης μέγιστόν
ἐστι παρ' ἐμοὶ κριτῇ τεκμήριον.
ΡΕΑ'. -- ΠΑΥΛΟ
PLA'.
Κατὰ τῶν λεγόντων, εἶναι γένεσιν, ἤτοι είγαρμένην, ἢ τὴν λεγομένην τύχην.
Οἱ πάντα ὁμοῦ χρήματα μιγνύντες, καὶ πανοσπρίαν, τὸ τοῦ λόγου, ποιοῦντες ού μοι δοκού
σιν υγιαίνειν τὸν νοῦν. Εἰ γὰρ Θεός, οὐ γένεσις. Εἰ
δὲ γένεσις, οὗ φημι τὸ ἐναντίον. Τραπείη γὰρ τὸ βλάσφημον εἰς τὰς τῶν τοῦτο παρασκευαζόντων λέγεσθαι
κορυφάς. Εἰ δὲ οὐδεὶς τοῦτο φαίη, ἀναμφισβήτητος
ἐστι τῆς Ἐκκλησία; ὁ στέφανος· ἤρχει μὲν οὖν αὐτὴ
ἡ νίκη, ὡς οἶμαι, εἰ καὶ μόνη ἐτύγχανε. Νυνὶ δὲ καὶ
ἄλλαις πολλαῖς ἐπερειδόμεθα. Εἰ γένεσις, οὐ νόμος·
εἰ δὲ νόμος, οὐ γένεσις Εἰ γένεσις, οὐ παραίνεσις· εἰ δὲ παραίνεσις, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ
κρίσις· εἰ δὲ κρίσις, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐκ
εὐχή· εἰ δὲ εὐχή, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ μελέ
ται· εἰ δὲ μελέται, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ φιλοσοφία· εἰ δὲ φιλοσοφία, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐκ
Ιατρική· εἰ δὲ ἰατρικὴ, οὐ γένεσις. Εἰ γένεσις, οὐ
γεωργία· εἰ δὲ γεωργία, οὐ γένεσις. Καὶ πολλὰ ἔχων
εἰπεῖν, νυνὶ παραλείψω· αὖθις δὲ συλλογίσομαι. Εἰ
μὲν οὖν ἐνὸς ἦν τοῦ πράγματος πρὸς ἐν ὁ ἁγών, ἴσως
ἀμφισβητήσιμος ἂν ἦν ὁ στέφανος. Εἰ δ᾽ ἑνὸς πρὸς
πολλὰ καὶ ποικίλα ή μάχη, ἀναμφισβήτητος, ὡς
οἶμαι, ἡ νίκη Κἂν γὰρ ἐν δόξῃ νενικηκέναι, ὑπὸ
τῶν ἄλλων ηττηθήσεται. Δόξῃ δὲ εἶπον, ἐπειδήπερ οὐ
πᾶσι τὸ κρίνειν τα πράγματα εἰλικρινῶς πρόσεστιν,
ή δια βραχυτητα γνώμης, ἢ διὰ ῥαθυμίαν, ἢ διὰ
σκαιότητα τρόπων, ἢ διὰ πρόληψιν, θανάτου γείτονα.
Ἐπεὶ τοῖς γε νοῦν ἔχουσι, καὶ ἀπρόληπτον κεκτημένοις
τῶν πραγμάτων τὸ κριτήριον, σαφές ἐστι τὸ ἀληθές
cientem silere, ac linguam probitatis rectique judicii
habenis, quæe resipiscentiam parturiunt, coercere,
CXC. ZENONI PRESBYTERO.
Morum cum prudentia conjuncta placiditas et
tranquillitas, gravis atque constantis animni masi
mum, meo quidem judicio, argumentum est.
$32 CXCI. → PAULO.
Contra eos qui dicunt esse nativitatem sive falum
seu fortunam.
Qui res omnes permiscent, ac leguminum, ut dici
solet, misturam faciunt, sanæ mentis mihi minima
videntur. Nam si Deus est, fatum non est. Si autem
fatum, non dicam quod cum eo pugnal: vertatur
enin in corum capita, qui, ut hoc dicatur, procurant, hæc blasphemia. Quod si nemo est qui hoo
dicere ausit, sine controversia penes Ecclesiam est
victoria, Ac sufficiebat quidem, ut opinor, hæc palma, etiamsi sola esset. Nunc autem aliis quoque permultis inuitimur. Si fatum est, lex non est: si au
tem lex, fatum non est. Si fatum est, admonitio non
est: si antem admonitio, fatum non est: si fatum
est, judicium non est: si autem judicium, fatum
non est, Si fatum est, non est precatio: si auteın
precatio, fatum non est. Si fatum est, meditationes
non sunt; si autem meditationes, fatum non est. Si
fatum est, philosophia non est: si autem philoso
phia, fatum non est. Si fatum est, medicina non est,
si autem medicina est, fatum non est. Si fatum est,
agricultura non est: si autem agricultura est, fa
tum non est. Ac multa item alia cum dicere habeam,
nunc praetermitto: rursum autem colligam, Si igi
tur unius rei cum una certamen esset, dubia fortasse victoria foret, Cum autem una res adversus
multas et varias dimicet, extra controversiam, ut
opinor, est victoria. Quamvis enim unam vicisse vi.
deatur, ab aliis tanen vincetur. lulcirco autem dixi,
videbitur, quoniam non omnes loc habent, ut sincere de rebus judicent. Id quod vel ob mentis exiimprobitatem, vel ob morti vicinam opinionem, qua
mente præditi sunt, ac rerum judicium opinionibus
gnitatem contingit, vel ob segnitiem, vel ob morum
prius eorum animi imbuti sunt. Nam alioqui iis, qui
quibusdam minime prius occupatum habent, perspicua est veritas.
ΡΑΒ. – ΤΟ ΑΥΤΟ.
Η τροφή, ὦ βέλτιστε, οὐ μόνον ἐξοστρακίζει τὴν
πολυήρατον, καὶ ἀρχῆς καὶ πλούτου προτιμοτέραν
ὑγείαν (ταύτης γὰρ ἀπούσης, ἐκεῖνα οὐδὲν), ἀλλὰ
καὶ ποικίλα καὶ ἀνήκεστα καινουργεῖ νοσήματα. Ει
CXCII. EIDEM,
Luxus, vir optime, non modo peramabilem atque
imperio et opibus anteponendam sanitatem propellit
(hac enim absente nullius moment illa sunt), sed
etiam varios et incurabiles morbos gignit. Quare și
Πανοσπρίαν, τὸ τοῦ λόγου, ποιεῖ. Nola proverbiam de rerum confusione et mistura. Suidas:
Πανοσ πρία, ἡ ἐκ τῶν ὀσπρίων μίξις. Κιττ.
Εἰ γένεσις, οὐ νόμος· εἰ δὲ νόμος, οὐ γέ
γεσις. Scripsit læc Isidorus imitatione magistri sui
Joannis Chrysostomi, cujus sunt ista præsentibus
ita gemina, ut non ovum ovo neque lac lacti_sit
similius, oratione 5, Περὶ ειμαρμένης· Εἰ γένε
σις ἐστὶ, κρίσις οὐκ ἔστιν· εἰ γένεσις ἐστὶ, πίστις
οὐκ ἔστιν. Εἰ γένεσις ἐστὶ, Θεὸς οὐκ ἔστιν, οὐκ
ἔστιν ἀρετή, οὐκ ἔστι κακία· εἰ γένεσις ἐστὶ,
πάντα μάτην, πάντα εἰκῆ καὶ ποιοῦμεν καὶ πάσχου
μεν· οὐκ ἔστιν ἔπαινος, οὐκ ἔστι ψόγος, οὐκ ἔστιν
αἰδὼς, οὐκ ἔστιν αἰσχύνη. οὐκ εἰσὶ νόμοι, οὐκ εἰσὶ δια
καστήρια. Meminit quoque Isid. orationis sue contra fatum infra ep. 253. Vide Nemesum de Natura
hominis. ID.
Verba ή νίκη, quæ in edit, Paris. deerant,
supplentur ex iisdem codicibus. EDIT. PATR.
Sic Minu ius Felix Octavio; ‹ Veritas obvia,
sed requirentibus.
col. 879–880page 351 of 750
PG 78:879τοίνυν μέλει τοι τῆς ὑγείας, μελέτω καὶ τῆς αὐταρκείας. Τὴν μὲν γὰρ ἔνδειαν μητέρα ὑγείας εἶναι, εί κότως Ιατρῶν παῖδες ορίζονται· ἐγὼ δὲ, ἐπειδὴ πρὸς σέ μοι ὁ λόγος, τὸν καὶ τὸν κόρον τῇ πλησμονῇ ὑβρι ζοντα, τὴν αὐτάρκειαν μητέρα σοι γενήσεσθαι τῆς πολυποθητου ὑγείας εὐαγγελίζομαι. ΡΗΓ. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Εἰ μὲν δυνατὸν σωφρονισθέντας Ζώσιμον, καὶ Μάρωνα, καὶ Εὐστάθιον τοὺς ἐπὶ τοσούτοις καὶ τηλεο κούτοις κακοῖς ἁλόντας, ἐπανελθεῖν ὅθεν ἐξέπεσον, ἄμεινον. Εἰ δὲ μή, έκκοψον, ὥσπερ μέλη ἀνίστα σπεύδοντα βαδίσαι ἐπὶ τὰ καίρια. Ρ Δ'. - ΤΑΥΡΟ ΥΠΑΡΧΟ. Κακία μὲν ἡ δυσώνυμος, καὶ δυσκλεής, κρατεί, όταν τυραννὶς κατέχῃ· ἀρετὴ δὲ νικῇ, ὅταν βασιλεία διακοσμῇ τὰ πράγματα. Η μὲν γὰρ τυραννίς πρὸς τὸ οἰκεῖον, ἡ δὲ βασιλεία πρὸς τὸ τῶν ἀρχομένων συμφέρον βλέπει. ΕΡΜΙΝΟ ΚΟΜΗΤΙ. Περὶ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Επειδή γέγραφέ σου ή μεγαλόνοια βουλομένη μαθεῖν δι᾿ ἣν αἰτίαν τὰ βρέφη ἀναμάρτητα όντα βαπτίζεται, ἀναγκαῖον ᾠήθην ἀντεπιστείλαι. Τινὲς μὲν οὖν σμικρολογοῦντές φασιν, ὅτι τὸν διὰ τὴν παράβασιν τοῦ ᾿Αδαμ διαδοθέντα τῇ φύσει ρύπου ἀποπλύνονται. Ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο μὲν γίνεσθαι πιο στεύω, οὐ μὴν μόνον (οὐδὲν γὰρ ἂν τοσοῦτον ήν, ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλὰ μακρῷ τὴν ἡμετέραν ὑπερβαίνοντα φύσιν δεδόσθαι χαρίσματα. Οὐ γὰρ ὅσον ἔχρη ζεν ἡ φύσις εἰς τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν έλαβε μόνον, ἀλλὰ καὶ θείοις εκοσμήθη δώροις. Καὶ γὰρ οὐ μόνον κολάσεως ἀπηλλάγη, καὶ πονηρίαν ἀπημε φιάσατο πᾶσαν, ἀλλὰ καὶ ἀνεγεννήθη ἄνωθεν (παλιγγενεσίας θείας, καὶ λόγον ὑπερβαινούσης, ὥσπερ ἐκ μηχανῆς τινος ἐπινοηθείσης), καὶ ἀπελυτρώθη, καὶ ἡγιάσθη, καὶ εἰς υἱοθεσίαν ἡνέχθη, καὶ ἰδικαιώθη, καὶ ἐγένετο συγκληρονόμος τοῦ Μονογενούς, και σύσσωμος αὐτῷ διὰ τῆς μετοχῆς τῶν ἱερῶν μυστηρίων κατέστη, καὶ εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ τελεῖ· καὶ ὥσπερ τὸ σῶμα τῇ κεφαλῇ, οὕτως αὐτῷ ἤνωται, "Απερ ή θεσπέσιος ἐννοήσας Παῦλος, ὁ τῶν τοῦ Χρισ στοῦ νοημάτων ταμίας, ποτὲ μὲν ἔλεγε· ι Καὶ αὐτὸν ἔδωκεν ὑπὲρ πάντα, κεφαλὴν τῆς Ἐκκλησίας τους ἐστιν, ὑπὲρ τὰ ἄλλα πάντα χαρίσματα, τοῦτο αὐτῇ ἐδωρήσατο, τὸ τὸν Χριστὸν κεφαλὴν αὐτῆς εἶναι. Ποτὲ δὲ, «Πολλῷ μᾶλλον οἱ τὴν περισσείαν τῆς χάρι τος, καὶ τῆς δωρεᾶς, καὶ τῆς δικαιοσύνης λαμβάνοντες, ἐν ζωῇ βασιλεύ[σ]ουσιν. Οὐκ εἶπε χάριν, ἀλλὰ περισσείαν χάριτος δεικνύς, ὅτι οὐ φάρμακον ἐλά βομεν ἀντίρροπον τοῦ τραύματος μόνον, ώς οἴονται σμικρολόγοι τινὲς, καὶ τῆς θείας μεγαλοδωρεᾶς ἀνα σθητος· ἀλλὰ καὶ εὐμορφίαν καὶ τιμὴν, καὶ δόξαν, καὶ ἀξιώματα, πολλῷ τὴν ἡμετέραν ὑπερβαίνοντα
iibi sanitas curam eat, frugalitas quoque cura sit. Si- τοίνυν μέλει τοι τῆς ὑγείας, μελέτω καὶ τῆς αὐταρ
quidem bonæ valetudinis matrem esse inediam medici mon immerito definiunt. Εgo vero, quoniam
gribi tecum, qui satietati quoque ipsi per saturita -
.an et ingluvienr contumeliam infers, sermo est,
bec tibi nuntio, frugalitatein tibi sanitatis, hoc est
rei cumprimis charæ et expetendæ, matrein fore.
CXCIII. LAMPETIO EPISCOPO.
Si Geri possit, ut Zosimus, et Maro, et Eustathius,
qui in tot tamque gravibus flagitiis deprehensi sunt,
meliore mente recepta eo, unde exciderunt, redeant, hoc quiclem melius fuerit. Sin minus, eos,
tanquam iucurabilia membra, ad vitales partes grassantia, exscindle.
333 CCXXIV. TAURO HYPARCIO.
Vitium quidem, hoc est, res infausta et decoris
piena, dominatur, cum-tyrannis rerum potitur. Virlus autem palmam obtinet, cum regnum res exorwat et nederatur. Tyrannis enim ad suam, regnum
autem ad subditorum utilitatem omnia refert.
CXCV.HERMINO COMITI.
De gràtia sancti baptismatis.
Quoniam magnificentia tua per litteras ex me
quaesivit, quid sit causæ, eur infantes, cum peccatis
careant, baptizentur: necessario tibi rescribendum esse putavi. Quidam igitur nimis tenuiter et
jejune aiunt, eos spurcitiem eam, quæ ob Adami
transgressionem ad humanam naturam transfusa
est, eluere. Ego vero hoc quidem etiam fieri persuasum habeo: at non solum (neque enim id tai
magnum esset), verum alia quoque multa, naturam
nostram longe superantia, beneficia nobis concessa
esse. Neque enim natura nostra id - duntaxat accepit, quod ad peccatum de medio submovendum ac
delendum requirebat: verum etiam divinis beneficiis aucta et ornata est. Neque enim solum supplicio exempta est, atque improbitatem omnem
exuit: sed etiam superne regenita est. (divina, et
omnem orationis vim ac facultatem excedente regeneratione, tanquam ex machina quadam excogitata)
et redempta, et sanctifcata, et in adoptionis jus
adducta et justificata: et Unigeniti cohæres effecta
esi, ac per sacrorum mysteriorum perceptionen
concorporea ipsi reddita, et in ipsius carnem censetur; et quemadmodum corpus capiti, eodem modo
ipsa ei copulata est. Quod quidem cum divus Paulus, Christi sensuumi velut promus, animadvertisset, nunc quidem his verbis utebatur, ‹ Et ipsum
donavit super omnia caput Ecclesiæ ", hoc est,
præter alia omnia beneficia hoc eam munere affecit, ut Christus ipsius capul sit: nunc autem að
hunc modum loquebatur, «Multo magis abundantiam
gratiæ et donationis et justitiæ accipientes in vita
regnabunt ".» Non dixit, gratiam, sed, abundantiam
gratiæ: hinc videlicet ostendens nos non pharma-
“Ephes. 1, 22.
** Rom. ♥,
κείας. Τὴν μὲν γὰρ ἔνδειαν μητέρα ὑγείας εἶναι, εί
κότως Ιατρῶν παῖδες ορίζονται· ἐγὼ δὲ, ἐπειδὴ πρὸς
σέ μοι ὁ λόγος, τὸν καὶ τὸν κόρον τῇ πλησμονῇ ὑβρι
ζοντα, τὴν αὐτάρκειαν μητέρα σοι γενήσεσθαι τῆς
πολυποθητου ὑγείας εὐαγγελίζομαι.
ΡΗΓ. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Εἰ μὲν δυνατὸν σωφρονισθέντας Ζώσιμον, καὶ Μά
ρωνα, καὶ Εὐστάθιον τοὺς ἐπὶ τοσούτοις καὶ τηλεο
κούτοις κακοῖς ἁλόντας, ἐπανελθεῖν ὅθεν ἐξέπεσον,
ἄμεινον. Εἰ δὲ μή, έκκοψον, ὥσπερ μέλη ἀνίστα
σπεύδοντα βαδίσαι ἐπὶ τὰ καίρια.
Ρ Δ'. - ΤΑΥΡΟ ΥΠΑΡΧΟ.
Κακία μὲν ἡ δυσώνυμος, καὶ δυσκλεής, κρατεί,
όταν τυραννὶς κατέχῃ· ἀρετὴ δὲ νικῇ, ὅταν βασιλεία
διακοσμῇ τὰ πράγματα. Η μὲν γὰρ τυραννίς πρὸς
τὸ οἰκεῖον, ἡ δὲ βασιλεία πρὸς τὸ τῶν ἀρχομένων
συμφέρον βλέπει.
PLE'.
Περὶ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου βαπτίσματος.
Επειδή γέγραφέ σου ή μεγαλόνοια βουλομένη
μαθεῖν δι᾿ ἣν αἰτίαν τὰ βρέφη ἀναμάρτητα όντα
βαπτίζεται, ἀναγκαῖον ᾠήθην ἀντεπιστείλαι. Τινὲς
μὲν οὖν σμικρολογοῦντές φασιν, ὅτι τὸν διὰ τὴν
παράβασιν τοῦ ᾿Αδαμ διαδοθέντα τῇ φύσει ρύπου
ἀποπλύνονται. Ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο μὲν γίνεσθαι πιο
στεύω, οὐ μὴν μόνον (οὐδὲν γὰρ ἂν τοσοῦτον ήν,
ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλὰ μακρῷ τὴν ἡμετέραν ὑπερβαί
νοντα φύσιν δεδόσθαι χαρίσματα. Οὐ γὰρ ὅσον ἔχρη
ζεν ἡ φύσις εἰς τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν έλαβε
μόνον, ἀλλὰ καὶ θείοις εκοσμήθη δώροις. Καὶ γὰρ
οὐ μόνον κολάσεως ἀπηλλάγη, καὶ πονηρίαν ἀπημε
φιάσατο πᾶσαν, ἀλλὰ καὶ ἀνεγεννήθη ἄνωθεν (παλιγγενεσίας θείας, καὶ λόγον ὑπερβαινούσης, ὥσπερ ἐκ
μηχανῆς τινος ἐπινοηθείσης), καὶ ἀπελυτρώθη, καὶ
ἡγιάσθη, καὶ εἰς υἱοθεσίαν ἡνέχθη, καὶ ἰδικαιώθη,
καὶ ἐγένετο συγκληρονόμος τοῦ Μονογενούς, και
σύσσωμος αὐτῷ διὰ τῆς μετοχῆς τῶν ἱερῶν μυστη
ρίων κατέστη, καὶ εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ τελεῖ· καὶ
ὥσπερ τὸ σῶμα τῇ κεφαλῇ, οὕτως αὐτῷ ἤνωται,
"Απερ ή θεσπέσιος ἐννοήσας Παῦλος, ὁ τῶν τοῦ Χρισ
στοῦ νοημάτων ταμίας, ποτὲ μὲν ἔλεγε· ι Καὶ αὐτὸν
ἔδωκεν ὑπὲρ πάντα, κεφαλὴν τῆς Ἐκκλησίας τουςἐστιν, ὑπὲρ τὰ ἄλλα πάντα χαρίσματα, τοῦτο αὐτῇ
ἐδωρήσατο, τὸ τὸν Χριστὸν κεφαλὴν αὐτῆς εἶναι.
Ποτὲ δὲ, «Πολλῷ μᾶλλον οἱ τὴν περισσείαν τῆς χάρι
τος, καὶ τῆς δωρεᾶς, καὶ τῆς δικαιοσύνης λαμβάνον
τες, ἐν ζωῇ βασιλεύ[σ]ουσιν. Οὐκ εἶπε χάριν, ἀλλὰ
περισσείαν χάριτος δεικνύς, ὅτι οὐ φάρμακον ἐλάβομεν ἀντίρροπον τοῦ τραύματος μόνον, ώς οἴονται
σμικρολόγοι τινὲς, καὶ τῆς θείας μεγαλοδωρεᾶς ἀνασθητος· ἀλλὰ καὶ εὐμορφίαν καὶ τιμὴν, καὶ δόξαν,
καὶ ἀξιώματα, πολλῷ τὴν ἡμετέραν ὑπερβαίνοντα
col. 881–882page 352 of 750
PG 78:881ἀξίαν. Μὴ τοίνυν, ὦ φίλος, νόμιζε ἁμαρτιῶν μόνον ἀναιρετικὸν εἶναι τὸ βάπτισμα, ἀλλὰ καὶ υἱοθεσίας καὶ θείας συγγενείας καὶ ἄλλων μυρίων τῶν τε λέω χθέντων, τῶν τε παραλειφθέντων ἀγαθῶν ποιητικόν. Ο γὰρ τῶν ἁπάντων βασιλεὺς, οὐ μόνον ἐλυτρώσατο τὴν αἰχμαλωτευθεῖσαν φύσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀνω τάτω τιμὴν ἀνήγαγεν. Ρης. ΗΣΑΙΑ. Οὐ χρὴ τὴν ἀνυπέρβλητον τοῦ Θεοῦ μακροθυμίαν, ὑπόθεσιν ῥαθυμίας ποιεῖσθαι, ἵνα μὴ μείζονα συγκ γνώμης κατ' ἄμφω ἁμαρτάνοντες ἀλῶμεν, τῷ τε παραλόγως ἐῤῥαθυμηκέναι, τῷ τε παραλογώτερον τῆς χρηστότητος καταπεφρονηκέναι.. ΡΙΖ'. — ΘΕΟΓΝΩΣΤΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ. Ὅτι μὲν, εἰ μὴ τὰς πρὸς τὸ ἀγαθὸν ὁρμὰς τοῦ ἀοιδίμου Τιμοθέου ὁ ἁλιτήριος Εὐσέβιος ἐξέκοπτεν, οἰκουμενικὴν ἂν καὶ διαβόητον ἄνθρωπον ἐποίησεν, οἶμαι μὴ ἀμφιβάλλειν τὴν τὴν σύνεσιν. Ὅτι δὲ οὐδὲ οὕτως ἀκλεῶς τὸν βίον κατέστρεψεν, ἀλλ' ὑπὸ πάν των ἐπὶ τοῖς καλλίστοις αδόμενος, τοῦτο παρ' ἡμῶν μάνθανε. Εἰ δὲ χρή τι καὶ θαυμαστὸν εἰπεῖν, τάχα οὐχ οὕτως εἰσὶν εὐδόκιμοι, οἱ πρὸς ἀρετὴν ἀλειφόμε ναι, καὶ στεφανίται γενόμενοι, ὡς οἱ κωλυόμενοι μὲν, καὶ μηδὲ τί ἐστιν ἀρετὴ ἐννοῆσαι συγχωρούμενοι, μήτι γε πράξαι, ἐρασταὶ δὲ γνήσιοι ταύτης ἀναφαινόμενοι. Γυμνὴ γὰρ ἐστιν αὕτη τῆς διανοίας αὐτῶν ἡ βάσανος, ΡΗ. - ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ταπεινοφροσύνην ὑπερβάλλουσαν κατηγορεί σου τὸ γραφέν σοι πρὸς ἐμὲ γράμμα. Εἰ δὲ ἀρνήσαιο, Ελέγξει σε καὶ αὐτὴ ἡ ῥῆσις, ἣν μαθεῖν τι παρ' ἐμοῦ βουληθείς, συνέπλεξας. Εφης γὰρ, ὅτι ἔσχατον πάν των όντα, καὶ ὥσπερ έκτρωμα, δίδαξον κἀμέ, τί δήποτε ὁ Θεὸς διὰ Ἡσαΐου, τὰ μὲν ὡς κόκκινον ἁμαρτήματα τῶν μετανοούντων ὡς ἔριον λευκαίνειν ἔφη· τὰ δὲ ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα. Ἐγὼ δὲ θαυμάσας σου τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ ὅτι τὸ μέγιστον του Παύλου πλεονέκτημα, ὥσπερ διάδημα, ἀνεδήσω (κἀκεῖνος γὰρ ἔκτρωμα εἶναι ἑαυτὸν ἔλεγε· καίτοι τὰ ἐξαμβλωθέντα· ἀναμορφῶν, καὶ δεύτερον ὠδίνων τὰ τοὺς θείους χαρακτῆρας μὴ ἀποσώσαντα)· ἐπὶ τὴν ἑρμηνείαν συντόμως βαδιοῦμαι. Φημὶ τοίνυν, ὅτι ἐπηγγείλατο, τὰ μὲν ἄκρα μέσως, τὰ δὲ μέσα ἄκρως θεραπεύειν. Γ.Θ. - ΠΕΤΡΟ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. θα χρή, μακάριε, πάντα ἐπιέναι ἀναισχύς τοις καὶ ἀκρατέσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ χαλινὸν αὐτοῖς Εμβάλλειν τὴν αἰδῶ, ἵνα μὴ δίκην ὕστερον δοίημεν τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας, κάνταῦθα δημίων χαλεπώ
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CXCIX.
ἀξίαν. Μὴ τοίνυν, ὦ φίλος, νόμιζε ἁμαρτιῶν μόνον & cum duntaxat, quod vulneri par sit, accepisse (qneἀναιρετικὸν εἶναι τὸ βάπτισμα, ἀλλὰ καὶ υἱοθεσίας
καὶ θείας συγγενείας καὶ ἄλλων μυρίων τῶν τε λέω
χθέντων, τῶν τε παραλειφθέντων ἀγαθῶν ποιητικόν.
Ο γὰρ τῶν ἁπάντων βασιλεὺς, οὐ μόνον ἐλυτρώσατο
τὴν αἰχμαλωτευθεῖσαν φύσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀνωτάτω τιμὴν ἀνήγαγεν.
admodum jejuni quidam homines, ac divinamı munificentiam minime agnoscentes opinantur), verum
etiam pulchritudinem et honorem, et gloriam et
dignitates, meritum nostrum multis partibus excedentes. Quae cum ita sint, o auice, ne hoc existimes,
baptismum peccata tantummodo delere: verum et
adoptionem, et divinam cognationem, ac sexcenta alia, tai quæ commemoravi, quam quæ prætermisi, bona procreare. Siquidem ilfe omnium rex captivam naturam non modo redemit, verum etiam
að summum honoris gradum erexit.
Ρης.
· ΗΣΑΙΑ.
Οὐ χρὴ τὴν ἀνυπέρβλητον τοῦ Θεοῦ μακροθυμίαν,
ὑπόθεσιν ῥαθυμίας ποιεῖσθαι, ἵνα μὴ μείζονα συγκ
γνώμης κατ' ἄμφω ἁμαρτάνοντες ἀλῶμεν, τῷ τε
παραλόγως ἐῤῥαθυμηκέναι, τῷ τε παραλογώτερον
τῆς χρηστότητος καταπεφρονηκέναι..
ΡΙΖ'. — ΘΕΟΓΝΩΣΤΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ.
Ὅτι μὲν, εἰ μὴ τὰς πρὸς τὸ ἀγαθὸν ὁρμὰς τοῦ
ἀοιδίμου Τιμοθέου ὁ ἁλιτήριος Εὐσέβιος ἐξέκοπτεν,
οἰκουμενικὴν ἂν καὶ διαβόητον ἄνθρωπον ἐποίησεν,
οἶμαι μὴ ἀμφιβάλλειν τὴν τὴν σύνεσιν. Ὅτι δὲ οὐδὲ
οὕτως ἀκλεῶς τὸν βίον κατέστρεψεν, ἀλλ' ὑπὸ πάν
των ἐπὶ τοῖς καλλίστοις αδόμενος, τοῦτο παρ' ἡμῶν
μάνθανε. Εἰ δὲ χρή τι καὶ θαυμαστὸν εἰπεῖν, τάχα
οὐχ οὕτως εἰσὶν εὐδόκιμοι, οἱ πρὸς ἀρετὴν ἀλειφόμε
ναι, καὶ στεφανίται γενόμενοι, ὡς οἱ κωλυόμενοι
μὲν, καὶ μηδὲ τί ἐστιν ἀρετὴ ἐννοῆσαι συγχωρούμενοι, μήτι γε πράξαι, ἐρασταὶ δὲ γνήσιοι ταύτης
ἀναφαινόμενοι. Γυμνὴ γὰρ ἐστιν αὕτη τῆς διανοίας
αὐτῶν ἡ βάσανος,
ΡΗ. - ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Ταπεινοφροσύνην ὑπερβάλλουσαν κατηγορεί σου
τὸ γραφέν σοι πρὸς ἐμὲ γράμμα. Εἰ δὲ ἀρνήσαιο,
Ελέγξει σε καὶ αὐτὴ ἡ ῥῆσις, ἣν μαθεῖν τι παρ' ἐμοῦ
βουληθείς, συνέπλεξας. Εφης γὰρ, ὅτι ἔσχατον πάντων όντα, καὶ ὥσπερ έκτρωμα, δίδαξον κἀμέ, τί
δήποτε ὁ Θεὸς διὰ Ἡσαΐου, τὰ μὲν ὡς κόκκινον
ἁμαρτήματα τῶν μετανοούντων ὡς ἔριον λευκαίνειν
ἔφη· τὰ δὲ ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα. Ἐγὼ δὲ θαυμά
σας σου τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ ὅτι τὸ μέγιστον
- ISALE.
Ex. incomparabili Dei lenitate ac patientia socordiæ materiam arripere minime oportet: ne alioqui
majora, quam quibus ignosci debeat, peccata utroque nomine perpetrare deprehenlamur, hoc est,
dum et stulte desidia et inertia laboramus, et divinam benignitatem stultius contemnimus.
CXCVII.— TIJEOGNOSTO PRESBYTERO.
Quod quidem, nisi exitiosus ac sacrilegus Eusebius clarissimi viri Timothei ad virtutem impetus
excidisset, eum toto orbe cognitum ac celebrem
redditurus erat, prudentiam tuam minime ignorare
arbitror. Quod autem ne sic quidem citra gloriam
evita migraverit, verum ob praeclarissimas virtu -
tes ab omnibus prædicetur, hoc a nobis disce. Quod
si quid etiam admiratione dignum dicere opus est,
haud laulam fortasse gloriam nominisque celebritalem obtinent, qui ad virtutein incitantur, ac coronam adipiscuntur, quantum ii, qui, cum prohibeautur, ac ne quidem quid sit virtus cogitare, \nedum exsequi permittantur, sinceros tamen ipsius
amatores se præbent. Nuda enim et aperta hæc
înentis eorum exploratio est.
HIERACI PRESBYTERO.
Singularem quamdam animi submissionem tuam
eæ litteræ, quas ad me dedisti, arguunt. Quod si
inficias ieris, dictum illud, quod, aliquid ex me
scire cupiens, adjunxisti, te prodet. Sic enim locutus es, Me quoque omnium hominum postremum,
ac velut abortivum doce, quidnam sit, cur Deus per
Isaiam facturum se dixerit, ut ea pœnitentium scelera, quæ ad coccini similitudinem accederent,
lanæ instar, quæ autem phœniceum colorem reτου Παύλου πλεονέκτημα, ὥσπερ διάδημα, ἀνεδήσω ferrent, nivis in modum deallaret. Ego vero lumi-
(κἀκεῖνος γὰρ ἔκτρωμα εἶναι ἑαυτὸν ἔλεγε· καίτοι
τὰ ἐξαμβλωθέντα· ἀναμορφῶν, καὶ δεύτερον ὠδίνων
τὰ τοὺς θείους χαρακτῆρας μὴ ἀποσώσαντα)· ἐπὶ
τὴν ἑρμηνείαν συντόμως βαδιοῦμαι. Φημὶ τοίνυν,
ὅτι ἐπηγγείλατο, τὰ μὲν ἄκρα μέσως, τὰ δὲ μέσα
ἄκρως θεραπεύειν.
litatem tuam admiratus, quodque maxima Pauli
prærogativa, non secus ac diademate quodam.caput.
tuum cinxisti (nam et ille abortivum se esse asserebat, cum tamen ipse abortivos fetus, qui divinas
notas minime servaverant, refingeret, ac denuo
parturiret), ad quæstionis explicationem breviter me
conferam. Aio igitur his verbis hoc ipsum velle, se extrema quidem mediocriter, media. autem sumniar
pere curaturum esse.
Γ.Θ. - ΠΕΤΡΟ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
θα χρή, μακάριε, πάντα ἐπιέναι ἀναισχύς τοις
καὶ ἀκρατέσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ χαλινὸν αὐτοῖς
Εμβάλλειν τὴν αἰδῶ, ἵνα μὴ δίκην ὕστερον δοίημεν
τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας, κάνταῦθα δημίων χαλεπώEXCIX.
PETRO MONACHO.
Impudentibus atque intemperantibus oculis omnia
perlustrare, vir beate, handquaquam oportet: verum pudoris frenum ipsis injicere; ne alioqui
posthac imprc ba cupiditatis panas pendamus, qua
col. 883–884page 353 of 750
PG 78:883τερον καταξαινούσης, καὶ μαστιζούσης τὴν διάνοιαν, πιο καὶ τὸν τῆς φύσεως λιμένα (φημὶ δὲ τὸν ὕπνον) προσχωννυούσης, καὶ πελαγίζειν ἀεὶ καὶ κάμνειν παρασκευαζούσης. Διὸ καὶ ὁ Σωτὴρ πραγμάτων ἡμᾶς ἀπαλλάττων, καὶ πόνων περιττῶν, ὧν ἄνευ το τῆς σωφροσύνης στάδιον διαθέειν ἡμᾶς βουλόμενος, τῶν περιέργως ὁρᾷν σπουδαζόντων, ἀμήχανον κα λασιν ηπείλησε· μάλιστα μὲν τὴν ῥίζαν ἀναστέλλων τοῦ πάθους, ἔπειτα δὲ ἵνα μὴ τρωθέντες τῷ ἐκ τῆς θέας βέλει, νόσον δυσίατον. ἢ καὶ ἀνίατον ἑαυτοῖς κατασκευάσωμεν. Οὐ μόνον γὰρ καθαρώτερον, ἀλλ καὶ εὐκολώτερον ὁ μὴ ὁρῶν περιέσται τῆς ἐπιθυμίας. Σ'. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Διὰ τὰ περὶ Ζωσίμου. Αλγῶ μὲν καὶ αὐτὸς κομιδῇ ἐπὶ τοῖς ἀτόπως γινομένοις, οὐ μὴν παρατρέπομαι τὸν λογισμόν. ΣΑ — ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΩ. Τὸ μὲν μὴ τὴν αὐτὴν δίκην ἐνταῦθα διδόναι τοὺς τὰ αὐτὰ δράσαντας, τὸν τῆς γενικής κρίσεως βεβαιοί λόγον. Τὸ δὲ μὴ πάντας ἐκεῖσε τηρηθῆναι, τους τα χυτέρους καὶ ῥαθυμοτέρους διανίστησιν, ὡς πάντως ἐκεῖσε δώσοντας δίκην, εἰ καὶ τὰ ἐνταῦθα δια φύγοιεν. Εἰ γὰρ μηδεὶς ἐκεῖσε κολασθήσεται, δι᾿ ἣν αἰτίαν ἐνταῦθά τινες ἐτιμωρήθησαν; Τὸ δὲ τοὺς δικαίους, καὶ πάσῃ ἀρετῇ κομῶντας, πολλὰ ἐνταῦθα ὑπομεμενηκέναι δεινὰ, τοὺς εὐτρεπισθέντας αὐτοῖς ἐκεῖσε στεφάνους μηνύει. Τὸ δὲ καί τινας ἐξ αὐτῶν ἐνταῦθα τετιμῆσθαι, διὰ τοὺς φιλαμαρτήμονας γε γένηται· ἵνα μὴ τὴν ἀρετὴν αἰτίαν κακῶν εἶναι νο μίζοντες, φύγωσιν αὐτὴν ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος. ΣΒ'. — ΑΓΑΘΩΝΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ. Τι ἐστι τὸ, «Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς καρδίαν '18 ρουσαλήμ.» Ἐπειδὴ ὁ λόγος, ὅταν πράξεως ἔρημος ᾖ, οὐ περαιτέρω τῆς ἀκοῆς ἀφικνεῖται, ὁ δὲ ὑπὸ τῆς πρά ξεως ἐψυχωμένος ἅτε δὴ γοργὸς ὢν καὶ δρα στήριος διὰ βάθους χωρεῖ, καὶ τῆς ψυχῆς ἁπτεται τούτου χάριν παρεκελεύσατο ὁ Θεός, ὅπερ μαθεῖν ἠθέλησας, «Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς τὴν καρδίαν Ιερου ι σαλήμ.» Οἱ μὲν γὰρ εἰς τὰς ἀκοὰς λαλοῦντες, πολλοί μὲν, ἀνάξιοι δὲ ἱερωσύνης. Οἱ δὲ εἰς τὴν καρδίαν, ὀλίγοι μὲν, δίκαιοι δὲ τὴν τῆς ἀγιστείας ἐστέφθαι ἀξίαν. μηνύει στεφά τους. κακῶν, κακήν ερρωμένος. ὁ Θεὸς τοῦθ' ὅπ.
animum in hac quoque vita carnifcibus quibusvis τερον καταξαινούσης, καὶ μαστιζούσης τὴν διάνοιαν,
acerbius lacerat, et cruentat, ac naturæ portum,
hoc est somnum, 335 velut aggesta humo obstruit,
efficitque ut perpetuis fluctibus jactemur, ac laboremus. Eaque etiam de causa Salvator, negotiis πιοlestiisque ac supervacaneis laboribus nos liberans,
àtque absque ¡is castitatis studium percurrere nos
cupiens, iis qui curiosis oculis aliquam intueri student, atrocem pænam denuntiavit: praesertim quidem id agens, ut vitii radicem reprimat, deinde
nutem ne aspectus telo sauciati, gravem, aut etiam
lethalem morbum nobis ipsis accersamus. Non
modo enim purius atque integrius, sed etiam facilius, is qui non spectat, cupiditatem vincet ac proligabit.
LAMPETIO EPISCOPO).
Ob ea quæ de Zosimo dicebantur.
Vehementer ipse quoque, ob ea, quæ flagitiose ac
scelerate funt, discrucior: at non tamen de mente
dejicior.
CCI. THEODOSIO EPISCOPO.
Quod ii, qui eadem scelera perpetrarunt mon
eamdem hic pœnam persolvant, hoc generalis judicii dogma confirmat. Quod autern non onines illic
serventur, hoc crassiores ac segniores homines
expergefacit, ut qui omnino poenas illic daturi sint,
etiamsi supplicium in hac vita effugerint. Nam sl
nemo pœnam illic subiturus est, quid afferri potest
cur hic daturi sint? Quod autem justi viri atque omni
virtutum genere florentes, multas hic acerbitates
pertulerint, hoc paratas ipsis in altero ævo coronas
indicat. Quod vero nonnulli quoque ex ipsis honore
affecti fuerint, hoc ob eos, qui peccato delectantur,
factum est: ne scilicet virtutem calamitatum
causam esse arbitrantes, effuso cursu eam fugiant.
CCII. AGATHONI PRESBITERO.
Quid sit, e Sacerdotes, loquinini ad cor Jerusalem 4.
καὶ τὸν τῆς φύσεως λιμένα (φημὶ δὲ τὸν ὕπνον)
προσχωννυούσης, καὶ πελαγίζειν ἀεὶ καὶ κάμνειν
παρασκευαζούσης. Διὸ καὶ ὁ Σωτὴρ πραγμάτων
ἡμᾶς ἀπαλλάττων, καὶ πόνων περιττῶν, ὧν ἄνευ το
τῆς σωφροσύνης στάδιον διαθέειν ἡμᾶς βουλόμενος,
τῶν περιέργως ὁρᾷν σπουδαζόντων, ἀμήχανον κα
λασιν ηπείλησε· μάλιστα μὲν τὴν ῥίζαν ἀναστέλλων
τοῦ πάθους, ἔπειτα δὲ ἵνα μὴ τρωθέντες τῷ ἐκ τῆς
θέας βέλει, νόσον δυσίατον. ἢ καὶ ἀνίατον ἑαυτοῖς
κατασκευάσωμεν. Οὐ μόνον γὰρ καθαρώτερον, ἀλλ
καὶ εὐκολώτερον ὁ μὴ ὁρῶν περιέσται τῆς ἐπιθυ
μίας.
Σ'. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Διὰ τὰ περὶ Ζωσίμου.
Αλγῶ μὲν καὶ αὐτὸς κομιδῇ ἐπὶ τοῖς ἀτόπως
γινομένοις, οὐ μὴν παρατρέπομαι τὸν λογισμόν.
ΣΑ — ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΩ.
Τὸ μὲν μὴ τὴν αὐτὴν δίκην ἐνταῦθα διδόναι τοὺς
τὰ αὐτὰ δράσαντας, τὸν τῆς γενικής κρίσεως βεβαιοί
λόγον. Τὸ δὲ μὴ πάντας ἐκεῖσε τηρηθῆναι, τους τα
χυτέρους καὶ ῥαθυμοτέρους διανίστησιν, ὡς πάντως
ἐκεῖσε δώσοντας δίκην, εἰ καὶ τὰ ἐνταῦθα διαφύγοιεν. Εἰ γὰρ μηδεὶς ἐκεῖσε κολασθήσεται, δι᾿ ἣν
αἰτίαν ἐνταῦθά τινες ἐτιμωρήθησαν; Τὸ δὲ τοὺς
δικαίους, καὶ πάσῃ ἀρετῇ κομῶντας, πολλὰ ἐνταῦθα
ὑπομεμενηκέναι δεινὰ, τοὺς εὐτρεπισθέντας αὐτοῖς
ἐκεῖσε στεφάνους μηνύει. Τὸ δὲ καί τινας ἐξ αὐτῶν
ἐνταῦθα τετιμῆσθαι, διὰ τοὺς φιλαμαρτήμονας γε
γένηται· ἵνα μὴ τὴν ἀρετὴν αἰτίαν κακῶν εἶναι νομίζοντες, φύγωσιν αὐτὴν ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος.
ΣΒ'. — ΑΓΑΘΩΝΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ.
Τι ἐστι τὸ, «Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς καρδίαν '18ρουσαλήμ.»
Ἐπειδὴ ὁ λόγος, ὅταν πράξεως ἔρημος ᾖ, οὐ
περαιτέρω τῆς ἀκοῆς ἀφικνεῖται, ὁ δὲ ὑπὸ τῆς πράξεως ἐψυχωμένος ἅτε δὴ γοργὸς ὢν καὶ δρα
στήριος διὰ βάθους χωρεῖ, καὶ τῆς ψυχῆς ἁπτεται·
τούτου χάριν παρεκελεύσατο ὁ Θεός, ὅπερ μαθεῖν
Quandoquidem sermo actione destitutus non ul
tra aurein grassatur, qui autem ab actione animatus
est, ut qui acris et efficax sit, alte penetrat, animumque attingit: eam ob causam (id quod ex me scire
cupis) Deus sacerdotibus edixit, ut ad cor Jerusa -
lem loquerentur. Nam qui ad aures verba faciant, ἠθέλησας, «Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς τὴν καρδίαν Ιερουpermulti quidem sunt, ac sacerdotio iudigni: qui
autem ad cor, pauci omnino, at qui sacerdotali dignitate redimiri merentur.
16 153. xL, 2ι
σαλήμ.» Οἱ μὲν γὰρ εἰς τὰς ἀκοὰς λαλοῦντες, πολλοί
μὲν, ἀνάξιοι δὲ ἱερωσύνης. Οἱ δὲ εἰς τὴν καρδίαν,
ὀλίγοι μὲν, δίκαιοι δὲ τὴν τῆς ἀγιστείας ἐστέφθαι
ἀξίαν.
in epistola superiori desinit cod. Vat. 649.
cui succenturiamus alium Vaticanum item cod.
insignitum num. 650, inscriptum, Epistolarum lsidori Pelusiotæ liber 11. In eo prima ponitur hæc.
Codicis Altaemsis tomus prior in superiori pariter
epistola terminatur. Sed tomus secundus ab hac
fcipit. Possine
Cod. Vat. 650, ei xávra50a 8., etc. Vers. inde
tertio in cod. Vatic. 650 μηνύει praecedit στεφά
τους. Versu autem postea secundo pro κακῶν, idem
cod. κακήν legit. ID.
Cod. Vat. 650, ερρωμένος. Idem vers. iude
secundo post ὁ Θεὸς addi τοῦθ' ὅπ. etc. PossIN.
col. 885–886page 354 of 750
PG 78:885ΣΤ' - ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Ει Εἰ μὲν εἰς καὶ τὰ φορητὰ καὶ εὐλατα ἁμαρτήσαντες, πάθοιμέν τι ἐνταῦθα χαλεπὸν, ἀποτριβόμεθα τὰ ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ ἀπάνθρωπα, καὶ συγγνώμης μείζονα, εἰ μὲν ἐνταῦθα δοίημεν δίκην, κἀκεῖ δώσο μεν, κουφοτέραν δέ. Εἰ δὲ τἀνταῦθα διαφύγοιμεν, ἄκρατον καὶ ἀπαραμύθητον ὑφέξομεν ἐκεῖσε τὴν τιν μωρίαν. Εἰ δὲ ἀποφάσεις ταῦτ᾽ εἶναι ἡγῇ, ἐγὼ γυήσονται αἱ θεῖαι Γραφαί. Περὶ μὲν γὰρ τῶν εὐλατα ἁμαρτανόντων, ἔφη ὁ ᾿Απόστολος, ο Κρινόμενοι δε, ὑπὸ τοῦ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθώμεν.» Περὶ δὲ τῶν ἀνίατα πταισάντων, κανταῦθα μὲν δεδωκότων δίκην, κἀκεῖ δὲ δωσόντων, αὐτὸς ὁ κριτὴς ἔφη, ο Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδό μων καὶ Γομόρρας, ο ὡς κανταῦθα μὲν δεδωκότων, κἀκεῖ δὲ δωσόντων μὲν, ἡμερωτέραν δέ. Περὶ δὲ τῶν ἀπαραμύθητον καὶ ἄκρατον ὑπομενόντων τὴν κόλασιν, φησίν, «Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρων ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ, ο τῇ τοὺς θείους κήρυκας δηλονότι ἀπελασάσῃ. Τοὺς γὰρ ἐνταῦθα δί τὴν δεδωκότας τοῖς μὴ δεδωκόσι παραβαλών, καὶ ἡμερωτέραν φήσας αὐτοὺς δώσειν, ἀσύγγνωστον καὶ ἀργαλεωτάτην ἀπέφηνε τῶν ἐνταῦθα μὴ δεδωκότων δίκην την τιμωρίαν. ΣΔ'. ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Χρὴ τοὺς τὴν ἀνθρωπίνην εὐγένειαν φυλάξαι προ ῃρημένους, τὴν τῆς φύσεως ἐπισκεπτομένους ὀξύρ. βόπον μεταβολήν, καὶ τῆς χαρᾶς τὴν ἀμετρίαν κολά ζειν, καὶ μήτε λύπη σφοδρᾷ ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι, μήτε χαρά. Η μὲν γὰρ, εἰ μὴ κερασθείη λογισμῷ, καὶ χαλινωθείη φρονήσει, εἰς θάνατον παιδαγωγεί ἡ δὲ, εἰ μὴ παραδοθείη ταῖς ἡνίαις τῆς προσδοκωμένης μεταβολῆς, ἐκτραχηλίσει, καὶ τοῦ πρέποντος ἐκπεσεῖν παρασκευάσει. ΣΕ'. — ΝΕΙΛΟ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ. Ἐν τοῖς πολέμοις ἐπειδὰν ὀλίγοι κομιδῇ ὑπὲρ τῆς πατρίδος μαχόμενοι πρὸς πολλοὺς ἀπαντήσαιεν, νι κἂν μὲν αὐτοὺς οἱ νοῦν ἔχοντες οὐκ ἀξιοῦσιν· ἀδό ξως δὲ εἰ μὴ πέσοιεν θαυμάζουσιν· εἰ δὲ δὴ καὶ πλείω τοῦ εἰκότος τοὺς ἐναντίους διαθεῖεν κακὰ, τοῖς ἥρω σιν ἐν ἴσῳ τάττουσι. Τὸ μὲν γὰρ γενναῖον ἡγοῦνται, τὸ δὲ οὐκ ἔχον φύσιν. Καὶ οὐ διότι τοῦτο ἀμήχανον, ἐκεῖνή γε ἐῶσι· τὸ δὲ, ὡς λαμπρὸν καὶ ἀοίδιμον, γεραίρουσιν. Ηττήθησαν γὰρ πλήθει βιασθέντες, οὐκ ἀνδρίᾳ κρατηθέντες. Καὶ ἐπὶ τῶν δικῶν δὲ τοῦτ' αὐτ Εὐτονίῳ διακ., και Ευσταθίῳ διακ., 4 εἰ μὲν εἰς καὶ τὰ φορητά, 650 εἰ μὲν οἱ καὶ τὰ φ., ἀποφάσεις 650 ἀπόφασιν, άμαρτανόντων ἁμαρτόντων. ο παιδαγωγεί παιδ αγωγήσει, ει παραδοθείη, παιδευθείη. εκτραχηλίσει,
EPISTOLARUM LIB. III.
ΣΤ' - ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
EPIST. CCV.
CCIII. EUTONIO DIACONO.
Si levibus ac ferendis et sanabilibus peccatis admissis acerbi aliquid in hac vita perpetiamur, hae
ratione peccatorum maculas abstergimus. Telerrimis autem ac venia majoribus flagitiis perpetratis,
si pœnam hic pendamus, illic quoque profecto
adhuc pendemus, 336 sed mitiorem. Si autem
bujus vitæ supplicia effugerimus, acerbissimum
atque consolationis omnis expertem cruciatum illic
pendenus. Quod si hæc meam sententiam esse
existimas, ea divium Scripture confirinabunt. Ειenim de iis, qui ca peccata admittunt, quibus afferri
medicina potest, ab Apostolo dictum est, ‹ Cum
judicamur autem a Domino, corripimur, ut nou
cum hoc mundo damnemur ". De iis autem qui
Εἰ μὲν εἰς καὶ τὰ φορητὰ καὶ εὐλατα ἁμαρτή
σαντες, πάθοιμέν τι ἐνταῦθα χαλεπὸν, ἀποτριβόμεθα
τὰ ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ ἀπάνθρωπα, καὶ συγγνώμης
μείζονα, εἰ μὲν ἐνταῦθα δοίημεν δίκην, κἀκεῖ δώσομεν, κουφοτέραν δέ. Εἰ δὲ τἀνταῦθα διαφύγοιμεν,
ἄκρατον καὶ ἀπαραμύθητον ὑφέξομεν ἐκεῖσε τὴν τιν
μωρίαν. Εἰ δὲ ἀποφάσεις ταῦτ᾽ εἶναι ἡγῇ, ἐγὼ
γυήσονται αἱ θεῖαι Γραφαί. Περὶ μὲν γὰρ τῶν εὐλατα
ἁμαρτανόντων, ἔφη ὁ ᾿Απόστολος, ο Κρινόμενοι δε,
ὑπὸ τοῦ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ
κατακριθώμεν.» Περὶ δὲ τῶν ἀνίατα πταισάντων,
κανταῦθα μὲν δεδωκότων δίκην, κἀκεῖ δὲ δωσόντων,
αὐτὸς ὁ κριτὴς ἔφη, ο Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρας, ο ὡς κανταῦθα μὲν δεδωκότων,
κἀκεῖ δὲ δωσόντων μὲν, ἡμερωτέραν δέ. Περὶ δὲ insanabilibus peccatis sese devinxerunt, atque hic
τῶν ἀπαραμύθητον καὶ ἄκρατον ὑπομενόντων τὴν
κόλασιν, φησίν, «Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων
καὶ Γομόρρων ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ, ο τῇ τοὺς θείους
κήρυκας δηλονότι ἀπελασάσῃ. Τοὺς γὰρ ἐνταῦθα δίτὴν δεδωκότας τοῖς μὴ δεδωκόσι παραβαλών, καὶ
ἡμερωτέραν φήσας αὐτοὺς δώσειν, ἀσύγγνωστον καὶ
ἀργαλεωτάτην ἀπέφηνε τῶν ἐνταῦθα μὴ δεδωκότων
δίκην την τιμωρίαν.
quidem poenas pependerunt, illicque rursum pendent, judex ipsemet dixit: «Tolerabilius erit terra
Sodomorum et Gomorrhæ ", et qui ut hic quoqque
pœnas dederint, et illinc quoque daturi sint, cœterum leviores. De iis denique, qui acerbissimum atque ab omni solatio remotum cruciatum
sufferunt, hæc habuit: Tolerabilius erit terræ
Sodomorum et Gomorrhæorum, quam civitati illi, ›
hae vita luerunt, cum iis,
nimirum eorum, in quos
quæ videlicet divinos præcones submoverat. Nam cum eos, qui pœnam in
qui minime luerunt, comparavit, ac mitiorem cos daturos esse dixit, hinc
bic minime animadversum fuerit, acerbissimum ac veniæ omnis expertem cruciatum fore pronunLavil.
ΣΔ'.
ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Χρὴ τοὺς τὴν ἀνθρωπίνην εὐγένειαν φυλάξαι προῃρημένους, τὴν τῆς φύσεως ἐπισκεπτομένους ὀξύρ.
βόπον μεταβολήν, καὶ τῆς χαρᾶς τὴν ἀμετρίαν κολάζειν, καὶ μήτε λύπη σφοδρᾷ ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι, μήτε
χαρά. Η μὲν γὰρ, εἰ μὴ κερασθείη λογισμῷ, καὶ
χαλινωθείη φρονήσει, εἰς θάνατον παιδαγωγεί •
ἡ δὲ, εἰ μὴ παραδοθείη ταῖς ἡνίαις τῆς προσδοκω
μένης μεταβολῆς, ἐκτραχηλίσει, καὶ τοῦ πρέποντος
ἐκπεσεῖν παρασκευάσει.
ΣΕ'. — ΝΕΙΛΟ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ.
Ἐν τοῖς πολέμοις ἐπειδὰν ὀλίγοι κομιδῇ ὑπὲρ τῆς
πατρίδος μαχόμενοι πρὸς πολλοὺς ἀπαντήσαιεν, νι
κἂν μὲν αὐτοὺς οἱ νοῦν ἔχοντες οὐκ ἀξιοῦσιν· ἀδόξως δὲ εἰ μὴ πέσοιεν θαυμάζουσιν· εἰ δὲ δὴ καὶ πλείω
τοῦ εἰκότος τοὺς ἐναντίους διαθεῖεν κακὰ, τοῖς ἥρωσιν ἐν ἴσῳ τάττουσι. Τὸ μὲν γὰρ γενναῖον ἡγοῦνται,
τὸ δὲ οὐκ ἔχον φύσιν. Καὶ οὐ διότι τοῦτο ἀμήχανον,
ἐκεῖνή γε ἐῶσι· τὸ δὲ, ὡς λαμπρὸν καὶ ἀοίδιμον,
γεραίρουσιν. Ηττήθησαν γὰρ πλήθει βιασθέντες, οὐκ
ἀνδρίᾳ κρατηθέντες. Καὶ ἐπὶ τῶν δικῶν δὲ τοῦτ' αὐτ
"I Cor. x1, 32. "Matth x. 15.
CCIV. ISIDORO DIACONO.
Qui humanam nobilitatem tueri atque conservare
instituunt, celeren natura mutationem animo volventes, iimmodicam, tum maestitiam, tum laetitiam
coercere debent, ac nec nimio mœrori, nec gaudio
sese dedere. Nam ille, nisi ratione temperetur, ac
prudenti freno comprimatur, in mortem erudit:
hoc contra nisi impendentis mutationis habenis tradatur, precipites nos aget, atque, ut ab officio ac
decore excidamus, efficiet.
NILO GRAMMATICO.
In re militari, com pawei admodum pro patriæ defensione multis ad pugnam occurrunt, non hoc,
qui mente præditi sunt, petunt, ut ipsi vincant,
verum, si non cum dedecore atque infamia occumbant, admiratione alliciuntur: quod si etiam pluri
bus, quam fieri posse videretur, incominodis ac detrimentis hostes multent, inter heroas collocant.
ud enim forte ac strenuum esse existimant: hoc
autem natura præstantius. Nec vero, quia illud
¡uextricabilem quamdam difficultatem habet, idcirca
lianc ep. codl. Vat., 650 non Εὐτονίῳ διακ.,
και Ευσταθίῳ διακ., Eustathio diacono iuscribit.
Vers. 4 pro εἰ μὲν εἰς καὶ τὰ φορητά, codl. Vat.
650 legit, εἰ μὲν οἱ καὶ τὰ φ., cle. ib.
Pro ἀποφάσεις Cod. Vat. 650 legit ἀπόφασιν,
et vers. Inde secundo pro άμαρτανόντων iu aoristo,
ἁμαρτόντων. 1ο
Pro παιδαγωγεί cod. Vat. 650 scribit παιδ
αγωγήσει, ει mox pro παραδοθείη, παιδευθείη.
Vers. seq. quod ponitur in edito εκτραχηλίσει,
abest a cod. Vat. 650. Id.
col. 887–888page 355 of 750
PG 78:887νομίζουσιν, οι τὴν τέχνην δοκιμάζοντες τὴν γὰρ ἀλή θειαν δυσθήρατον εἶναι ἡγοῦνται Φασί γάρ, ὅτι Εἰ συμβαίη τὸν ἄκρον ῥήτορα μετὰ τῶν ἀσθε νεστέρων είναι δοκούντων πραγμάτων τετάχθαι, οὐ στέρξομεν, εἰ πλησίον ὁ τοιοῦτος ἔλθοι τῆς νέα κῆς, ἀλλ' εἰ μὴ καὶ τὴν νίκην ἀνέλοιτο, κακιοῦμεν, οὐδ᾽ ἀγαπήσομεν, εἰ συσκιάσει ἐν τῇ δεινότητι το λίαν τῶν πραγμάτων σαθρὸν, καὶ παράσχοι τινά ῥώμην τοῖς δοκοῦσι φαύλοις, καὶ τὴν τόνον αὐξή σειεν τοῖς ἀντιτεταγμένοις τὴν ἀρχήν; οὐδ᾽ ἀποχρῆν νομιοῦμεν εἰ παραστήσειέ τινα φόβον ὑπὸ τῆς ψήφου τοῖς ἐλπίζουσιν ἐξ ἐπιδρομῆς αἱρήσειν, ἀλλ᾽ εἰ μὴ πάντα ανατρέψειεν, εὐηθέστατον ἐροῦμεν; Καὶ πῶς οὐκ ἄτοπον; ἐρεῖ γὰρ ὁ ῥήτωρ - Κατεχώσθην, ὦ τάν, ὑπὸ τῶν πραγμάτων· πολλὰ μέντοι καὶ αὐτὸς τὸν διάδικον τρώσας, καί τοι πεπιστευκότα τὸ κρά της ἕξειν ἀπονητί Η μὲν οὖν γεγένηται τῷ τῆς παρασκευῆς ἀνίσῳ· τὸ δὲ μὴ ταχεῖαν τὴν νίκην, ὑπὸ τῆς ἐμῆς τέχνης· ὥστε τῷ παρ' ἐλπίδα πάνω περίειμι. Τοῦ χάριν δὴ ταῦτα διεξῆλθον; Ότι οἱ 800 κοῦντες εἶναι σοφοί, οὐκ ἀπὸ τῆς ἐκβάσεως, ἀλλ' ἀπὸ τῆς προαιρέσεως τὰ πράγματα κρίνουσι. Κα! τοὺς μὲν ἡττᾶσθαι δόξαντας, πολλάκις ἀνακηρύττουσι τοὺς δὲ νικήσαντας ἐπαίνων οὐκ ἀξιοῦσιν. Οἱ μὲν γὰρ εὐδὲν ἐλλελοίπασι τῶν ὀφειλόντων πεπράχθαι, καὶ εἰ μηδὲν ὧν προῄρηντο κατώρθωσαν· οἱ δὲ ἐπὶ κακῷ τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς, πολλάκις νενικήκαπι Καὶ σὺ τοίνυν κάλλιον ποιήσεις καὶ ἀνθρωπινώτερον, εἰ μὴ σύγχυσιν ἐργάσοιο, ἀλλὰ χωρίσειας ταῦτα ἀπ' ἀλλήλων, καὶ καθ' ἑαυτὸν δοκιμάσειας ἑκάτερον, τήν τε προαίρεσιν καὶ τὸ πέρας, καὶ μήτε τὸν ἀδίκως νενικηκότα επαινέσειας, μήτε τὸν ἀδικηθέντα ἐκ τῆς ἥττης ψέξειας, ἀλλὰ μηδὲ τὴν εὐ ημερίαν ἀρετὴν, μηδὲ τὴν δυσπραγίαν κακίαν ὁρί σα:ο. Εἰ μὲν γὰρ ἀναγκαίως ἐπείγετο το τρόπαιον ὁ τολμῶν μὲν, μὴ κατορθῶν δὲ, ἐδέχετο ἂν αἰτίαν. Εἰ δὲ τὸν αὐτὸν εὕροις ἂν γνώμῃ ἀρίστῃ χρώμενον, τέλει δὲ οὐ χρηστῷ, μὴ καταμέμφου τοῦτον, ᾧ συνάχθεσ σθαι δίκαιον. 'Αλλὰ ταῦτα μὲν πρὸς σὲ εἴρηται, τὸν πλέον τῶν ὁρωμένων εἰδότα μηδέν Ἡμεῖς γὰρ οἱ τοῖς τῆς πίστεως ὀφθαλμοῖς τὸν μέλλοντα ἀκριβῶς καθορῶντες βίον, τῶν μὲν πολέμων καὶ τῶν τρο παίων καὶ τῶν ἀναῤῥήσεων τῶν ἡμετέρων, ἅτε τῷ παρόντι συγκαταλυομένων βίῳ, εἰκότως καταφρονοῦμεν, ἐκεῖνον δὲ πολεμοῦμεν τὸν πόλεμον, τὸν κατά τῶν πονηρῶν δαιμόνων καὶ τῶν τῆς σαρκὸς παθῶν συγκροτούμενον, καὶ τὸν τούτων ἀκοιμήτῳ τέχνῃ κρατοῦντα, τροπαιούχον εἶναί φαμεν, κἂν ἀκλεῶς δοκοίη τόνδε ἐξεληλυθέναι τὸν βίον. Ἡ γὰρ ἐνταῦθα τὴν δ' ἀλήθειαν δυσθήρατον εἶναι ἡγοῦνται, εὐηθέστατον καὶ ἀτεχνέστατον. 10. Απονητί ἀκονητὶ καλόν ποιήσειας. Ιυ. ἐπείγετο τὸ τρόπαιον, ἀρετῇ ἐπήγαγε τὸ πριον, ἀρίστῃ μεγίστη. μεν, με καταμέμφου τοῦτον ᾧ, μὴ καταμέμφου ταῦτα οἷς, πρὸς σὲ εἴρηται, τὸν πλέον τῶν ὁρωμέν των εἰδότα μηδέν, προείρηται πρὸς τοὺς πλέον τῶν ὀρωμένων εἰδότας μηδέν. ἀκριβῶς καθορώντες ἀληθῶς καταρθρούντες.
id missum faciunt: hoc autem ut praeclarum et νομίζουσιν, οι τὴν τέχνην δοκιμάζοντες τὴν γὰρ ἀλή
lustre, laude ac prædicatione efferunt. Victi enim
sunt, hominum multitudine oppressi, non fortiadine, animique magnitudine superati. Atque Loc
ipsum etiam in forensibus controversiis censent,
qui artem explorant. Nam veritatem ægre indagari
atque comprehendi posse ducunt. Aiunt enim: Si
res ita nată sit ut summo cuipiam oratori causa ca,
quæ
quae plus imbecillitatis habere videatur, obtigerit,
337 annon praeclare agi putabimus, si is a vi
cloria parvo intervallo abfuerit, verum, nisi palmain quoque tulerit, eum reprehendemus? nec eo
contenti erimus, si ingentem rerum imbecillitatein
dicendi facultate atque copia obvelet: ac robur
quoddam iis rebus, quæ imbecillitatis et improbitatis speciem habent, comparet, atque adversariorum laborem augeat? Nec hoc satis esse censelimus, si metum aliquem causa cademli, iis, qui
primo in petu victoriam sese adepturos sperabant,
Injecerit: verum nisi omnia eorum præsidia everterit, summa: stultitiæ notam ipsi impingemus? Au
on autem id absurdum fuerit? Dicturus est enim
orator: Verum mole, o bone vir, obrutus sum: sic
tamen ut multis adversarium vulneribus affecerim,
cumque, qui se nullo labore superiorem fore coulidebat. Ac victoria quidem ob disparem apparatum
ub eo stetit: quod autem haudquaquam celerem
victorianí assecutus sit, a mea arte profectum est,
Ita fit, ut quatenus ipsi laborem præter spem attuli, superior sim. Quorsum autem haec commemoravi? Nempe qula ii, qui sapientes habentur, non
ub eventu, sed ab animi instituto et voluntate res
ponderant, ac saepenumero eos, qui victi esse 11ulentur, laude et prædicatione efferunt: eos contra,
qui victoriam adepti sunt, laudibus haudquaquam
ufficiunt. Illi entm nihil eorum quæ facienda erant,
prætermiserunt, etiamsi alioqui nihil eorum, quæ
instituerant, confecerint: hi autem in sul capitis
peruiciem plerumque victoriam adepti sunt. Quamobrem tu quoque consultins et humanius feceris, si
confusionem minime inducas, vertin hæc inter se
disjungas, atque utrumque seorsim perpendas et
explores, hoc est, et voluntatem et eventum: ac
ae eum, qui improbe et scelerate vicit, collaudes,
ne
θειαν δυσθήρατον εἶναι ἡγοῦνται Φασί γάρ,
ὅτι Εἰ συμβαίη τὸν ἄκρον ῥήτορα μετὰ τῶν ἀσθε
νεστέρων είναι δοκούντων πραγμάτων τετάχθαι,
οὐ στέρξομεν, εἰ πλησίον ὁ τοιοῦτος ἔλθοι τῆς νέα
κῆς, ἀλλ' εἰ μὴ καὶ τὴν νίκην ἀνέλοιτο, κακιοῦμεν,
οὐδ᾽ ἀγαπήσομεν, εἰ συσκιάσει ἐν τῇ δεινότητι το
λίαν τῶν πραγμάτων σαθρὸν, καὶ παράσχοι τινά
ῥώμην τοῖς δοκοῦσι φαύλοις, καὶ τὴν τόνον αὐξή
σειεν τοῖς ἀντιτεταγμένοις τὴν ἀρχήν; οὐδ᾽ ἀποχρῆν
νομιοῦμεν εἰ παραστήσειέ τινα φόβον ὑπὸ τῆς ψήφου
τοῖς ἐλπίζουσιν ἐξ ἐπιδρομῆς αἱρήσειν, ἀλλ᾽ εἰ μὴ
πάντα ανατρέψειεν, εὐηθέστατον ἐροῦμεν; Καὶ
πῶς οὐκ ἄτοπον; ἐρεῖ γὰρ ὁ ῥήτωρ - Κατεχώσθην,
ὦ τάν, ὑπὸ τῶν πραγμάτων· πολλὰ μέντοι καὶ αὐτὸς
τὸν διάδικον τρώσας, καί τοι πεπιστευκότα τὸ κράτης ἕξειν ἀπονητί Η μὲν οὖν γεγένηται τῷ
τῆς παρασκευῆς ἀνίσῳ· τὸ δὲ μὴ ταχεῖαν τὴν νίκην,
ὑπὸ τῆς ἐμῆς τέχνης· ὥστε τῷ παρ' ἐλπίδα πάνω
περίειμι. Τοῦ χάριν δὴ ταῦτα διεξῆλθον; Ότι οἱ 800
κοῦντες εἶναι σοφοί, οὐκ ἀπὸ τῆς ἐκβάσεως, ἀλλ'
ἀπὸ τῆς προαιρέσεως τὰ πράγματα κρίνουσι. Κα!
τοὺς μὲν ἡττᾶσθαι δόξαντας, πολλάκις ἀνακηρύττουσι
τοὺς δὲ νικήσαντας ἐπαίνων οὐκ ἀξιοῦσιν. Οἱ μὲν
γὰρ εὐδὲν ἐλλελοίπασι τῶν ὀφειλόντων πεπράχθαι,
καὶ εἰ μηδὲν ὧν προῄρηντο κατώρθωσαν· οἱ δὲ ἐπὶ
κακῷ τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς, πολλάκις νενικήκαπι
Καὶ σὺ τοίνυν κάλλιον ποιήσεις καὶ ἀνθρωπινώ
τερον, εἰ μὴ σύγχυσιν ἐργάσοιο, ἀλλὰ χωρίσειας
ταῦτα ἀπ' ἀλλήλων, καὶ καθ' ἑαυτὸν δοκιμάσειας
ἑκάτερον, τήν τε προαίρεσιν καὶ τὸ πέρας, καὶ μήτε
τὸν ἀδίκως νενικηκότα επαινέσειας, μήτε τὸν ἀδι
κηθέντα ἐκ τῆς ἥττης ψέξειας, ἀλλὰ μηδὲ τὴν εὐημερίαν ἀρετὴν, μηδὲ τὴν δυσπραγίαν κακίαν ὁρίσα:ο. Εἰ μὲν γὰρ ἀναγκαίως ἐπείγετο το τρόπαιον
ὁ τολμῶν μὲν, μὴ κατορθῶν δὲ, ἐδέχετο ἂν αἰτίαν. Εἰ
δὲ τὸν αὐτὸν εὕροις ἂν γνώμῃ ἀρίστῃ χρώμενον, τέλει
δὲ οὐ χρηστῷ, μὴ καταμέμφου τοῦτον, ᾧ συνάχθεσ
σθαι δίκαιον. 'Αλλὰ ταῦτα μὲν πρὸς σὲ εἴρηται, τὸν
πλέον τῶν ὁρωμένων εἰδότα μηδέν Ἡμεῖς γὰρ
οἱ τοῖς τῆς πίστεως ὀφθαλμοῖς τὸν μέλλοντα ἀκριβῶς
καθορῶντες βίον, τῶν μὲν πολέμων καὶ τῶν τρο
παίων καὶ τῶν ἀναῤῥήσεων τῶν ἡμετέρων, ἅτε τῷ
παρόντι συγκαταλυομένων βίῳ, εἰκότως καταφρο
aec eum, cui injuria illata est, ob cladem acce- νοῦμεν, ἐκεῖνον δὲ πολεμοῦμεν τὸν πόλεμον, τὸν κατά
ptam insecteris; veruın nec felicitatem virtutem,
nec adversitatem vitium esse statuas. Nam si necessario palma properaret, is qui, quod aggreditur,
suinime conficit, culpam subiret. Cum autem cumyτῶν πονηρῶν δαιμόνων καὶ τῶν τῆς σαρκὸς παθῶν
συγκροτούμενον, καὶ τὸν τούτων ἀκοιμήτῳ τέχνῃ
κρατοῦντα, τροπαιούχον εἶναί φαμεν, κἂν ἀκλεῶς
δοκοίη τόνδε ἐξεληλυθέναι τὸν βίον. Ἡ γὰρ ἐνταῦθα
VARIE LEMONES ET NOTÆ.
Hac verba, τὴν δ' ἀλήθειαν δυσθήρατον εἶναι
ἡγοῦνται, absunt a cod. Vat. 650. Possi.
Post εὐηθέστατον recle addit cod. Vat. 650,
καὶ ἀτεχνέστατον. 10.
Απονητί in ἀκονητὶ mutat idem cod. ID.
lilem cod. καλόν ποιήσειας. Ιυ.
Pro his, ἐπείγετο τὸ τρόπαιον, cod. idem
lac exhibet, ἀρετῇ ἐπήγαγε τὸ πριον, et ver.
inle 2, pro ἀρίστῃ idem legit, μεγίστη. Vers. se
quenti μεν, με καταμέμφου τοῦτον ᾧ, ille scribit,
μὴ καταμέμφου ταῦτα οἷς, etc.
la πρὸς σὲ εἴρηται, τὸν πλέον τῶν ὁρωμέν
των εἰδότα μηδέν, sic in Val. cod. 650 leguntur,
προείρηται πρὸς τοὺς πλέον τῶν ὀρωμένων εἰδότας
μηδέν. Versu sequenti, pro ἀκριβῶς καθορώντες
idem cod. habet, ἀληθῶς καταρθρούντες.
col. 889–890page 356 of 750
PG 78:889ἀδοξία, δόξαν ἀθάνατον ὠδίνει καὶ ἡ ἐκούσιος πενία, πλοῦτον οὐράνιον τίκτει. Τότε γὰρ φανεῖται τὰ ἀγαθὰ, ὅτε τελευτήσει τὰ λυπηρά. ΣΤ΄. - ΑΡΑΒΙΑΝΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ τισὶ μὲν δοκεῖ ἀνωτέρα εἶναι καὶ ὑψηλοτέρα τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τισὶ δὲ ἡ αὐτή· ποτὲ μὲν ἀπὸ τοῦ βασιλεύοντος Θεοῦ, ποτὲ δὲ ἀπὸ τῶν βασιλευομένων, οὐρανῶν δηλονότι, προσαγορευομένη. Πότεροι οὖν τῆς ἀληθείας ήψαντο, τῆς σῆς ἂν εἴη κρίναι σοφίας. ΣΖ'. - ΑΣΚΛΗΠΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Η υπερκόσμιος λῆξις ἡ τῶν ἀγαθῶν πάντων κατάρρυτος, καὶ τοῖς λυπηροῖς ἅπασιν ἄβατος, ἡ ἀθυμίας άγονος, καὶ θυμηδίας απάσης μήτηρ, ή γλώτταν, καὶ ἀκοὴν, καὶ νοῦν ὑπερβαίνουσα, τοῖς νομίμως τὸν παρόντα βίον διαθλήσασι δηλονότι εὐο τρεπισθεῖσα οὐδ' αἴσθησιν συγχωρεῖ τῶν τῇδε λυπηρῶν ἔχειν· ὅθεν ὁ κορυφαῖος αὐτῶν ἐβόα, «Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς.» Εἰ γὰρ νικά ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος τοὺς πόνους τῇ τῶν ἀμοι δῶν ἀντιδόσει ὁ ἀγωνοθέτης, καὶ τοσαύτην ἐνίησιν εὐφροσύνην, ὅσην τοὺς τὸν οὐράνιον κλήρον νεμομένους ἔχειν εἶχες, οὐ θαυμαστὸν, εἰ ἐν οὐδενὶ αὐτοὶ τίθενται τὰ ἐν κόσμῳ ανιαρά. ΣΗ. ΠΕΤΡΟ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. Λίαν θαυμάζω πῶς, τὰ μὲν θηρία κατά φύσιν ὄντα ἄγρια, άνθρωπείας ἀπολαύοντα τέχνης, ἡμερώ της πολλάκις γίνονται· ἄνθρωπος δὲ, ὁ τὴν κατά φύσιν ἐκείνων θηριωδίαν εἰς τὴν παρὰ φύσιν ἡμε ρότητα μεταρρυθμίζων, τὴν οἰκείαν πραότητα τὴν κατά φύσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν θηριωδίαν ἐκφέρει, τὸ μὲν ἄγριον ποιῶν ἡμερον, ἑαυτὸν δὲ τὸν ἥμερον ἄγριον καθιστάς. Λέοντα μὲν γὰρ τιθασσεύει, καὶ χειροήθη ποιεῖν τὸν δὲ οἰκεῖον θυμών, λέοντος αγριώτερον κατασκευάζει. Καὶ τὰ ἐκεῖ δύο κωλύ ματα μέγιστα, καὶ τὸ λογισμοῦ ἑστερῆσθαι, καὶ τὸ πάντων εἶναι θυμικώτερον· ἀλλ' ὅμως τῇ περιουσίᾳ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δοθείσης τἀνδρὶ σοφίας, ὠδίνει ἡ γὰρ ἀδοξία αἱ γὰρ ἀδοξίαι ὠδίνουσι. τελευτήσει τελευτῇ. Εὐτρεπισθεῖσα εὐπρεπισθεῖσα οὐ θαυμαστὸν οὐκ ἄρα θαυμ., ἐν οὐδενὶ τίθεται τις αὐτῶν τὰ ὧδε άνιαρά, εν οὐδενὶ τίθενται τὰ ἐν κόσμῳ ἀνιαρά. 10. θηρία καίτοι. γίνονται γίνεται. ἑαυτὸν δὲ, που τὸν ἡμερον ἄγριον καθ ιστάς, ἀνήμερον καθιστάς καὶ τὰ ἐκεῖ δύο κωλύματα, καίτοι δύο ἐστὶ κωλύμ.,
EPISTOLARUM LIB. III. –
EPIST. CCVIII.
ἀδοξία, δόξαν ἀθάνατον ὠδίνει· καὶ ἡ ἐκούσιος dem hominem, et optima sententia institutoque
πενία, πλοῦτον οὐράνιον τίκτει. Τότε γὰρ φανεῖται animi, nec tamen Leto Aue uti comperias, eum,
cujus calamitate commoveri par est, accusare deτὰ ἀγαθὰ, ὅτε τελευτήσει τὰ λυπηρά.
sine. Atque haec mibi ad te, qui præter ea, q an aspectum cadunt, nihil scis, dicta sunt. Nam nus,
qui futuram vitam fidei oculis liquide couspicimus, et bella et tropæa, et laudes ac prædicationes vestras, ut quæ una cum præsenti vita exstinguantur, merito contemnimus. In eo autem bello versamur, quod adversus improbos dæmones, et carnis vitia geritur: eumque qui pervigili arte ipsos superat, victorem esse asserimus, quamvis alioqui ex hac vita ignominiose excessisse videatur. Siquidem hujus vitæ ignominia nunquam intermorituram gloriam parturit et ultro suscepta pauperLas cœlestes opes parit. Tunc enim apparebunt bʊna, cum finem acceperint molestiæ.
ΣΤ΄. - ΑΡΑΒΙΑΝΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ τισὶ μὲν δοκεῖ ἀνωτέρα
εἶναι καὶ ὑψηλοτέρα τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, τισὶ
· ARABIANO EPISCOPO.
Dei regnum cœlorum regno sublimius et excefsius quibusdam esse videtur: quibusda:n autent
δὲ ἡ αὐτή· ποτὲ μὲν ἀπὸ τοῦ βασιλεύοντος Θεοῦ, unum atque idem: quod nunc a regnante Deo,
ποτὲ δὲ ἀπὸ τῶν βασιλευομένων, οὐρανῶν δηλονότι,
προσαγορευομένη. Πότεροι οὖν τῆς ἀληθείας ήψαντο,
τῆς σῆς ἂν εἴη κρίναι σοφίας.
ΣΖ'. - ΑΣΚΛΗΠΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Η υπερκόσμιος λῆξις ἡ τῶν ἀγαθῶν πάντων
κατάρρυτος, καὶ τοῖς λυπηροῖς ἅπασιν ἄβατος, ἡ
ἀθυμίας άγονος, καὶ θυμηδίας απάσης μήτηρ, ή
γλώτταν, καὶ ἀκοὴν, καὶ νοῦν ὑπερβαίνουσα, τοῖς
νομίμως τὸν παρόντα βίον διαθλήσασι δηλονότι εὐο
τρεπισθεῖσα οὐδ' αἴσθησιν συγχωρεῖ τῶν τῇδε
λυπηρῶν ἔχειν· ὅθεν ὁ κορυφαῖος αὐτῶν ἐβόα, «Οὐκ
ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλου
σαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς.» Εἰ γὰρ νικά
ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος τοὺς πόνους τῇ τῶν ἀμοι
δῶν ἀντιδόσει ὁ ἀγωνοθέτης, καὶ τοσαύτην ἐνίησιν
εὐφροσύνην, ὅσην τοὺς τὸν οὐράνιον κλήρον νεμομέ
νους ἔχειν εἶχες, οὐ θαυμαστὸν, εἰ ἐν οὐδενὶ αὐτοὶ
τίθενται τὰ ἐν κόσμῳ ανιαρά.
ΣΗ.
ΠΕΤΡΟ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
Λίαν θαυμάζω πῶς, τὰ μὲν θηρία κατά φύσιν
ὄντα ἄγρια, άνθρωπείας ἀπολαύοντα τέχνης, ἡμερώτης πολλάκις γίνονται· ἄνθρωπος δὲ, ὁ τὴν κατά
φύσιν ἐκείνων θηριωδίαν εἰς τὴν παρὰ φύσιν ἡμε
ρότητα μεταρρυθμίζων, τὴν οἰκείαν πραότητα τὴν
κατά φύσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν θηριωδίαν ἐκφέρει,
τὸ μὲν ἄγριον ποιῶν ἡμερον, ἑαυτὸν δὲ τὸν ἥμερον
ἄγριον καθιστάς. Λέοντα μὲν γὰρ τιθασσεύει, καὶ
χειροήθη ποιεῖν τὸν δὲ οἰκεῖον θυμών, λέοντος
αγριώτερον κατασκευάζει. Καὶ τὰ ἐκεῖ δύο κωλύ
ματα μέγιστα, καὶ τὸ λογισμοῦ ἑστερῆσθαι, καὶ
τὸ πάντων εἶναι θυμικώτερον· ἀλλ' ὅμως τῇ περιου
σίᾳ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δοθείσης τἀνδρὶ σοφίας,
• Rom. vul, 18.
nune ab iis, qui sub ipsius regno sunt, hoc est
colis, appelletur. Uiri autem veritatis scopum altigerint, tuæ sapientia fuerit judicare.
ASCLEPIO EPISCOPO.
Coelestis illa sedes, illa, inquain, bonis omnibus
perfusa, molestiisque omnibus iuvia, illa mireroris
expers, et kæætitiæ omnis parens, illa linguam el
aures ac mentem excedens, iis videlicet, qui præsens vitæ certamen legitime confecerint, præparata,
acerbitatum hujusce vitæ me sensum quidemn Inbere patitur. Eaque de causa ipsorum antesigna -
nus clamabat: • Non sunt condigne passiones lujus temporis ad futuran gloriam, quæ revelabitur
in nobis ".» Nam cum certaminis arbiter præmiorum, quæ rependit, magnitudine labores longo intervallo superet, tantamque voluptatem immittat,
quantam eos, qui hæreditate cœlesti fruuntur, habere par est, minime mirum videri debet, si mundi
molestias ipsi nullo loco ac numero ponant.
CCVIII. - PETRO MONACHO.
Magnopere miror, qui fiat ut belluæ quidem,
quæ suapte natura truces et agrestes sunt, adhibita
humana industria, meliores persæpe flant: homo
autem, qui naturaleın earum feritatem in naturæ
repugnantem lenitatem immutat, a naturali sua
mansuetudine ac facilitate, in feritatem, quæ ab
ipsius natura remota est, degeneret; id videlicet,
quod ferum et agreste est, mite ac placidum reddeus: seipsum autem, hoc est mitem ac mansuetum, ferum atque immanem reddens. Leonem
enim cicurat, ac lenem et placidum efficit: iracundiam autem suain leone truculentiorem et immaHiorem reddit. Atqui duo maxima impedimenta
ὠδίνει cod. Vat.
Pro ἡ γὰρ ἀδοξία
scribit, αἱ γὰρ ἀδοξίαι ὠδίνουσι. Denique
Vers. ult. pro τελευτήσει label τελευτῇ. ID.
Εὐτρεπισθεῖσα in εὐπρεπισθεῖσα mutat idem
coll. Vers. autem ep. penult. pro οὐ θαυμαστὸν
scribit οὐκ ἄρα θαυμ., etc. Finem epistole sic idem
exhibet, post ἐν οὐδενὶ τίθεται τις αὐτῶν τὰ ὧδε
άνιαρά, quæ prælulerimn editis, εν οὐδενὶ τίθενται τὰ
ἐν κόσμῳ ἀνιαρά. 10.
Post θηρία cod. Vat. 650 addit καίτοι. Vers.
3 γίνονται mutat in γίνεται. Vers. 7 et 8 post
ἑαυτὸν δὲ, που υt edila τὸν ἡμερον ἄγριον καθ
ιστάς, sed solum ἀνήμερον καθιστάς scribit. II.
Pro illis editis, καὶ τὰ ἐκεῖ δύο κωλύματα,
cod. Vat. habet, καίτοι δύο ἐστὶ κωλύμ., etc. ID.
col. 891–892page 357 of 750
PG 78:891τὴν φύσιν νικῶν, δι' ἣν αἰτίαν ἐφ' ἑαυτοῦ μετὰ τῆς φύσεως, καὶ τὸ τῆς προαιρέσεως προδίδωσι καλόν; Ο γὰρ τῷ λέοντι τὰ ὑπὲρ φύσιν χαριζόμενος, ἑαυτῷ οὐδὲ τὰ κατὰ φύσιν διατηρεῖ, ἀλλὰ ὁ τοὺς ἀτιθάσσους θῆρας εἰς τὴν ἀνθρωπείαν εὐγένειαν φιλονεικῶν εἰσ αγαγείν ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ θρόνου τῆς ἀρχῆς καταβιβάζει, καὶ εἰς τὴν μανίαν ἐξωθεῖ τὴν ἐκείνων. Ταῦτα ἐκείνῳ, περὶ οὗ γέγραφας, ἐπάδων μὴ διαλείπῃς. Τάχα πως τὸν ἀτίθασσον τιθασσεύσας θυμόν, σπείσεται λοιπὸν πρὸς τὴν ἡμερωτάτην τῶν φιλαρά των ἀγέλην. καὶ τῆς φύσεως κρατεί. Ο τοίνυν ἐπὶ τῶν θηρίων φύσιν. διότι. ΣΕ ΧΑΙΡΗΜΟΝΙ ΔΙΑΚΟΝΟ. Διὰ τοῦτο ὁ περὶ τὸν Χριστὸν πόθος ἀσθενέστερος ἐστιν ἐν ἡμῖν, ἐπειδὴ ὁ περὶ τὸν χρυσὸν δυνατώτερος καθέστηκε, καὶ πᾶσα ἡ δύναμις εἰς τοῦτο, δαπανᾶται τὸν ὠμόν, καὶ τυραννικὸν, καὶ ἀκόρεστον Έρωτα. Ως εἴ γε τοῦτον ἐξοικίσομεν ἐξ ἑαυτῶν, ἐκεῖνος ἐκκαύσει ἡμᾶς σφοδρότερον, καὶ ἐκβακχεύ σει, καὶ ἔξω μὲν τῶν βιωτικῶν ἁπάντων ἐλάσει, εἰς δὲ τὸν οὐράνιον χῶρον ἱδρύσει. ΣΤ. ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ἐπειδὴ παραπλήσιόν τι ποιεῖς νοσήματι ἀνηκέστω ἐξουσίαν λαβόντι μηδενὸς ὧν ἐπιθυμεῖ φείδεσθαι, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἰατροῖς ἐῤῥῶσθαι φράσαντι, ἐκ δὲ τῶν ὄλεθρον ἐγειρόντων ἑαυτὸν εὐωχοῦντι· τούτου ἕνεκα δύσκολός το: ἡ ἐπάνοδος ἡ ἐπὶ τὴν σωφροσύνην δοκεῖ. Εἰ δὲ παύσοιο τῆς εἰς ερωτικούς οίστρους έχε μαινούσης τρυφῆς (ρίζα γὰρ ἀσελγείας αὕτη καὶ μήτηρ καθέστηκε), σβεσθήσεται, καὶ ἡ τῆς ἀκολασίας φλόξ. Τῶν γὰρ ὑλῶν ὑπεξαιρεθεισῶν, καὶ τὸ ἐξ αὐτ τῶν αὐξόμενον, καὶ κορυφούμενον πῦρ δηλονότι ἀποσβεσθήσεται Εἰ δ' αὐτὸς τὰς ύλας τῷ περὶ χορηγεῖς, πῶς λήξει καὶ παύσεται; Εἰ αὐτὸς ἠρεμοῦν διεγείρεις τὸ θηρίον, τίς αὐτὸ κυκῶν καὶ μαινόμενον τιθασσεύει; Ταυτα οὖν καὶ τὰ τούτων ἀδελφὰ ἐννοῶν, παῦσαι τοῦ διὰ παντὸς τρυφᾷν. ΣΙΑ'. — ΕΥΣΤΑΘΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Χρὴ τὴν μὲν ἔχθραν εἰς ὕδωρ γράφειν ἵνα ταχέως ἀφανίζηται· τὴν δὲ φιλίαν, εἰς χαλκόν, ἵνα διὰ παντὸς βεβαία καὶ ἀκίνητος διατηρῆτα:. Εἰ δὲ δν φὴς πρὸς σὲ διαφέρεσθαι τοὐναντίον ποιεῖ, τοῦτό σε μὴ ταραττέτω, ὡς εἰς τοὺς στεφάνους παραβλα σωφροσύνην ιου. 650 εξα ναι. συναποσά. κυκῶν κυκλοῦν, τιθασσεύει, τιθασσεύσει. 10. Εἰς ὕδωρ γράφειν. Ανδρός πονηροῦ ὅρκον εἰς ὕδωρ γράφει
τὴν φύσιν νικῶν, δι' ἣν αἰτίαν ἐφ' ἑαυτοῦ μετὰ τῆς
φύσεως, καὶ τὸ τῆς προαιρέσεως προδίδωσι καλόν;
Ο γὰρ τῷ λέοντι τὰ ὑπὲρ φύσιν χαριζόμενος, ἑαυτῷ
οὐδὲ τὰ κατὰ φύσιν διατηρεῖ, ἀλλὰ ὁ τοὺς ἀτιθάσσους
θῆρας εἰς τὴν ἀνθρωπείαν εὐγένειαν φιλονεικῶν εἰσαγαγείν ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ θρόνου τῆς ἀρχῆς
καταβιβάζει, καὶ εἰς τὴν μανίαν ἐξωθεῖ τὴν ἐκείνων.
Ταῦτα ἐκείνῳ, περὶ οὗ γέγραφας, ἐπάδων μὴ διαλεί
πης. Τάχα πως τὸν ἀτίθασσον τιθασσεύσας θυμόν,
σπείσεται λοιπὸν πρὸς τὴν ἡμερωτάτην τῶν φιλαρά
των ἀγέλην.
sese illic objiciunt, aiterum quod ratione caret, al- καὶ τῆς φύσεως κρατεί. Ο τοίνυν ἐπὶ τῶν θηρίων
terum quod feras omnes iracundiæ ardore superat.
Et tamen sapientiæ divinitus homini concessæ facultate ipsam quoque naturam vincit. Qui igitur in
bellnis naturae vim frangit, quid tandem est, quamobrem ipse in seipso una eum natura voluntatis
quoque ac liberi arbitrii bonum prodit? Nam qui
leoni id quod ipsius naturam superat, largitur,
idem tamen sibiipsi ne ea quidem, quæ ipsius nasur:e consentanea sunt, servat: verum indomitas
bestias in humɔnam nobilitatem inducere studens,
seipsum ab imperii solio deturbat, atque in illorum
furorem ac rabiem præcipitem agit. Hæc ei, de quo ad me scripsisti, perpetuo accine. Sic enim
fortasse, agresti iracundia devicta et cicurata, post hac cum mitissimo proborum virorum grege in
gratiam rediturus est.
339 CCIX. CHÆREMONI DIACONO.
Ob eam causam Christi amor in nobis imbecillior est, quia ‘auri amor valentior exsistit, atque
omnis potentia in crudeli boc atque tyrannico et
inexplebili amore consumitur. Nam si hunc ex nobis exturbaverimus, nimirum ille nos vehementius
inflammabit, ac velut furore quo:lam excitabit, atque a rebus omnibus ad vitam pertinentibus abduetos in cœlesti regione collocabit.
CCX. ZOSIMO PRESBYTERO.
Quandoquidem perinde quodammodo facis, ut qui
ob deploratam valetudinem hane potestatem acceperit, ut nulli rei, cujus cupiditate teneatur, pareat, verum el medicos valere jubeat, et iis epulis
utatur, quæ pestem atque exitium excitant, propierea tibi reditus ad pudicitiam arduus esse videtur. At si tu luxui, qui ad venereos stimulos auimum tanquam furore quodam adigit (nam hic libidinis radix ac mater est) fiuem imposueris, impudicitiæ quoque flamma exstinguetur. Detracta enim
materia, ignis quoque profecto, qui ex ea augetur
et excrescit, opprimetur. Quod si tu materiam igni
subministras, quonam tandem pacto desinet ac
requiescet? Si quiescentem feram excitas, qui eam
sese agitantem ac furentem cicurabit? Hæc igitur
atque his affinia cum animo tuo considerans, luxui
desine.
CCXI. - EUSTATHIO PRESBYTERO.
Inimicitiam in aqua scribere oportet, ut quamprimum oblitteretur: amicitiam autem in æs incidere, ut perpetuo firma et immota conservetur.
Quod si is, quem tu a te dissidere ais, contra facit,
hoc animum tuum minime conturbet, tanquain
Idem Cod. addit φύσιν.
Cod. Val. 630, διότι. ID.
ΣΕ
ΧΑΙΡΗΜΟΝΙ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Διὰ τοῦτο ὁ περὶ τὸν Χριστὸν πόθος ἀσθενέστερος
ἐστιν ἐν ἡμῖν, ἐπειδὴ ὁ περὶ τὸν χρυσὸν δυνα
τώτερος καθέστηκε, καὶ πᾶσα ἡ δύναμις εἰς τοῦτο,
δαπανᾶται τὸν ὠμόν, καὶ τυραννικὸν, καὶ ἀκόρεστον
Έρωτα. Ως εἴ γε τοῦτον ἐξοικίσομεν ἐξ ἑαυτῶν,
ἐκεῖνος ἐκκαύσει ἡμᾶς σφοδρότερον, καὶ ἐκβακχεύσει, καὶ ἔξω μὲν τῶν βιωτικῶν ἁπάντων ἐλάσει, εἰς
δὲ τὸν οὐράνιον χῶρον ἱδρύσει.
ΣΤ.
Ἐπειδὴ παραπλήσιόν τι ποιεῖς νοσήματι ἀνηκέστω
ἐξουσίαν λαβόντι μηδενὸς ὧν ἐπιθυμεῖ φείδεσθαι,
ἀλλὰ τοῖς μὲν ἰατροῖς ἐῤῥῶσθαι φράσαντι, ἐκ δὲ τῶν
ὄλεθρον ἐγειρόντων ἑαυτὸν εὐωχοῦντι· τούτου ἕνεκα
δύσκολός το: ἡ ἐπάνοδος ἡ ἐπὶ τὴν σωφροσύνην
δοκεῖ. Εἰ δὲ παύσοιο τῆς εἰς ερωτικούς οίστρους έχε
μαινούσης τρυφῆς (ρίζα γὰρ ἀσελγείας αὕτη καὶ
μήτηρ καθέστηκε), σβεσθήσεται, καὶ ἡ τῆς ἀκολασίας
φλόξ. Τῶν γὰρ ὑλῶν ὑπεξαιρεθεισῶν, καὶ τὸ ἐξ αὐτ
τῶν αὐξόμενον, καὶ κορυφούμενον πῦρ δηλονότι
ἀποσβεσθήσεται Εἰ δ' αὐτὸς τὰς ύλας τῷ περὶ
χορηγεῖς, πῶς λήξει καὶ παύσεται; Εἰ αὐτὸς ἠρεμοῦν
διεγείρεις τὸ θηρίον, τίς αὐτὸ κυκῶν καὶ μαινόμενον
τιθασσεύει; Ταυτα οὖν καὶ τὰ τούτων ἀδελφὰ ἐννοῶν,
παῦσαι τοῦ διὰ παντὸς τρυφᾷν.
ac deliciis sine ulla intermissione operam dare
ΣΙΑ'. — ΕΥΣΤΑΘΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
Χρὴ τὴν μὲν ἔχθραν εἰς ὕδωρ γράφειν ἵνα
ταχέως ἀφανίζηται· τὴν δὲ φιλίαν, εἰς χαλκόν, ἵνα
διὰ παντὸς βεβαία καὶ ἀκίνητος διατηρῆτα:. Εἰ δὲ
δν φὴς πρὸς σὲ διαφέρεσθαι τοὐναντίον ποιεῖ, τοῦτό
σε μὴ ταραττέτω, ὡς εἰς τοὺς στεφάνους παραβλαVARIE LECTIONES ET NOTÆ.
Pust σωφροσύνην ιου. Val. 650 addit εξα
ναι. ID.
Ilem cod., συναποσά. Vers. inde secundo
pro κυκῶν label κυκλοῦν, et mox pro τιθασσεύει,
τιθασσεύσει. 10.
Εἰς ὕδωρ γράφειν. Proverbium in utraque
lingua usitatum de re quæ oblivioni traditur et cito
aloletur. Ανδρός πονηροῦ ὅρκον εἰς ὕδωρ γράφει
Il est Vir improbus quod jural, unda inscribilo.
Catullus:
mulier cupido quod jurat amanti,
In vino et rapida scribere oportet aqua. Ritt.
col. 893–894page 358 of 750
PG 78:893βησόμενον. Οὐ γὰρ μὴ μισεῖσθαι (τοῦτο γὰρ οὐκ ἐφ' ἡμῖν, ἴσως δὲ καὶ ἀμήχανον. Παντὶ γὰρ τρόπῳ οἱ ἄριστοι παρὰ τῶν φαύλων μισοῦνται. Διὸ καὶ οἱ ἅγιοι αὐτὸ ὑπέστησαν), ἀλλὰ μὴ μισεῖν ἀνθρώπους, ἀλλὰ τὴν ἐν αὐτοῖς κακίαν προσετάχθημεν. ΣΙΒ'. — ΠΑΥΛΟ. Συγγνώμης καὶ τιμωρίας μείζονα πολλάκις τολ μῶσιν ἄνθρωποι χρημάτων ἕνεκεν καὶ ἀρχῆς, καὶ τοῦ μηδενὶ τούτων παραχωρήσαι. Κτήσασθαι μὲν γὰρ αὐτὰ βουλόμενοι, διὰ μυρίων κακῶν κτώνται, φοβούμενοι ἀποβαλεῖν, πολλῷ ἀργαλεωτέροις ἐγχειροῦσι. Νομίζοντες γὰρ τὸ ἀποβαλεῖν τοῦ μηδὲ κτήσασθαι δεινότερον εἶναι, χαλεπώτερα μηχανῶνται· χρὴ οὖν ἐν προοιμίοις περιγίνεσθαι τῶν πατ θῶν ἵνα μὴ τελευτῶντες ἀνήκεστα νοσούντες φωραθώμεν. ΣΙΓ'. - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Κινδυνεύει ἡ ἀνθρωπότης, ὡς τὰ πολλὰ, ἐν μὲν δυσημερία σωφρονεῖν, ἐν δὲ εὐημερίᾳ παροινεῖν. Καὶ τοῦτο ἐξ ὧν Ἑβραῖοι πεπόνθασιν ἀριδηλότατα δεί κνυται. Παρῆλθον μὲν γὰρ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν, καὶ οὐδὲν κινδυνῶδες ὑπέμειναν· ἐλθόντες δὲ εἰς τὴν γῆν, ἐναυάγησαν. ΣΙΔ'. ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Θεοπρεπῶς καὶ μεγαλοφυῶς, μᾶλλον δὲ ὑπερφυῶς χρὴ τὸν νοῦν περὶ τῆς θείας ουσίας τε καὶ αὐθεντίας λογιζόμενον, εὐσεβῶς καὶ χρησίμως, καὶ ὡς ἐνδέχε και τα δυσθήματα καὶ δύσφραστα, μᾶλλον δὲ ἄφραστα τοῖς ἀκούουσι διὰ τῆς γλώττης, εἰ χρεία καλέσει, φράζειν, διισχυριζόμενον ἐκ τῶν τῆς Προνοίας έργων, ὅτι ἔστιν, οὐ τί ἐστι πολυπραγμονοῦντα. Τὸ μὲν γὰρ ἐφικτὸν καὶ ἁλώσιμον, τὸ δὲ ἀνέφικτον καὶ ἀθή ρατού. ΣΙΕ. - ΗΡΩΝΙ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Οι τέχνῃ λόγων τάληθὲς συσκιάζοντες, πολλῷ μοι δοκοῦσι τῶν τοῦτο μὴ κατειληφότων αθλιώτεροι εἶναι. Οἱ μὲν γὰρ διὰ βραδυτητα γνώμης ἀπολειφθέντες τῆς θήρας, ἴσως συγγνωστοί. Οἱ δὲ δι᾽ ὀξύτητα μὲν γνώμης τοῦτο θηρεύσαντες, κακούργως δὲ τοῦτ' ἀφανίζοντες, συγγνώμης ἁμαρτάνουσι μείζονα. ΣΙΟ". - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Πρὸς Τιμόθεον, α'. Εἰς τὸ, «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, ο Οι μὴ συνέντες τὴν γνώμην τὴν ἀποστολικὴν, αργαλεωτέροις άργα λιώτερος.
EPISTOLARUM LIB. III.·
EPIST. CCXVI.
βησόμενον. Οὐ γὰρ μὴ μισεῖσθαι (τοῦτο γὰρ οὐκ proinde in corona detrimentum accepturum. Neque
ἐφ' ἡμῖν, ἴσως δὲ καὶ ἀμήχανον. Παντὶ γὰρ τρόπῳ enim ne odio simus (hoc quippe nostri arbitrii
band est, ac fortasse ne fieri quidem potest: omni
enim modo præstantissimi quique viri improbis
invisi sunt: ac propterea sancti viri hujusmodi
οἱ ἄριστοι παρὰ τῶν φαύλων μισοῦνται. Διὸ καὶ οἱ
ἅγιοι αὐτὸ ὑπέστησαν), ἀλλὰ μὴ μισεῖν ἀνθρώπους,
ἀλλὰ τὴν ἐν αὐτοῖς κακίαν προσετάχθημεν.
olium subierunt), sed, ne homines, verum improbitatem, qua laborant, odio habeamus, uobis imperatum est.
ΣΙΒ'. — ΠΑΥΛΟ.
Συγγνώμης καὶ τιμωρίας μείζονα πολλάκις τολ
μῶσιν ἄνθρωποι χρημάτων ἕνεκεν καὶ ἀρχῆς, καὶ τοῦ
μηδενὶ τούτων παραχωρήσαι. Κτήσασθαι μὲν γὰρ
αὐτὰ βουλόμενοι, διὰ μυρίων κακῶν κτώνται,
φοβούμενοι ἀποβαλεῖν, πολλῷ ἀργαλεωτέροις
ἐγχειροῦσι. Νομίζοντες γὰρ τὸ ἀποβαλεῖν τοῦ μηδὲ
κτήσασθαι δεινότερον εἶναι, χαλεπώτερα μηχανώνται· χρὴ οὖν ἐν προοιμίοις περιγίνεσθαι τῶν πατ
θῶν ἵνα μὴ τελευτῶντες ἀνήκεστα νοσούντες
φωραθώμεν.
ΣΙΓ'. - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Κινδυνεύει ἡ ἀνθρωπότης, ὡς τὰ πολλὰ, ἐν μὲν
δυσημερία σωφρονεῖν, ἐν δὲ εὐημερίᾳ παροινεῖν. Καὶ
τοῦτο ἐξ ὧν Ἑβραῖοι πεπόνθασιν ἀριδηλότατα δεί
κνυται. Παρῆλθον μὲν γὰρ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν,
καὶ οὐδὲν κινδυνῶδες ὑπέμειναν· ἐλθόντες δὲ εἰς τὴν
γῆν, ἐναυάγησαν.
ΣΙΔ'. ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Θεοπρεπῶς καὶ μεγαλοφυῶς, μᾶλλον δὲ ὑπερφυῶς
χρὴ τὸν νοῦν περὶ τῆς θείας ουσίας τε καὶ αὐθεντίας
λογιζόμενον, εὐσεβῶς καὶ χρησίμως, καὶ ὡς ἐνδέχεκαι τα δυσθήματα καὶ δύσφραστα, μᾶλλον δὲ ἄφραστα
τοῖς ἀκούουσι διὰ τῆς γλώττης, εἰ χρεία καλέσει,
φράζειν, διισχυριζόμενον ἐκ τῶν τῆς Προνοίας έργων,
ὅτι ἔστιν, οὐ τί ἐστι πολυπραγμονοῦντα. Τὸ μὲν γὰρ
ἐφικτὸν καὶ ἁλώσιμον, τὸ δὲ ἀνέφικτον καὶ ἀθήρατού.
ΣΙΕ. - ΗΡΩΝΙ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Οι τέχνῃ λόγων τάληθὲς συσκιάζοντες, πολλῷ μοι
δοκοῦσι τῶν τοῦτο μὴ κατειληφότων αθλιώτεροι εἶναι.
Οἱ μὲν γὰρ διὰ βραδυτητα γνώμης ἀπολειφθέντες
τῆς θήρας, ἴσως συγγνωστοί. Οἱ δὲ δι᾽ ὀξύτητα μὲν
γνώμης τοῦτο θηρεύσαντες, κακούργως δὲ τοῦτ'
ἀφανίζοντες, συγγνώμης ἁμαρτάνουσι μείζονα.
ΣΙΟ". - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Πρὸς Τιμόθεον, α'. Εἰς τὸ, «Εἴ τις ἐπισκοπῆς
ὀρέγεται, ο
Οι μὴ συνέντες τὴν γνώμην τὴν ἀποστολικὴν,
PAULO.
Homines plerumque opum atque imperii causa,
et quia his rebus nemini cedere sustinent, venia
omní ac supplicio graviora perpetrant. Nam et cum
ea quærere et adipisci student, per innumera mala
ea acquirunt: et amittendi metu multo graviora
aggrediuntur. Quoniam enim gravius esse censent
ea amittere, 340 quain nunquam quæsiisse, idcirco graviora quoque moliuntur. Quapropter vitiosæ affectiones in ipsis præludiis frangendæ sunt,
ne alioqui tandem insanabili morbo laborare deprehendamur.
CCXIII. PALLADIO DIACONO.
Videtur, ut plurimum, humana natura in adlversis quidem rebus modestiam colere, in secundis
autem petulantem se præbere. Atque hoc ex iis,
quæ llebreis acciderunt, apertissime liquet. Transierunt enim mare Rubrum, nec periculi quidquam
subierunt. Cum autem in terram venerunt, naufragium fecerunt.
CCXIV. LAMPETIO EPISCOPO.
Modo Divinitati consentaneo, et excellenti, atque
adeo natura præstantiori mentem de divina cssentia et auctoritate considerationem ineuntem, pie ac
fructuose, et quatenus facultas fert, ea, quæ ægr9
investigari atque exponi, vel, ut rectius loquar,
nullo modo exponi queunt, apud auditores per linguam, si ita opus sit, eloqui oportet: quod Deus
sit, ex operibus asserentem, quid autem sit, minime
perscrutantem, Illud enim consequi atque comprehendere possumus: hoc autem captum omnem
et comprehensionem excedit.
HERONI SCHOLASTICO.
Qui sermonum artificio veritatein obnubunt,
multo mihi miseriores iis esse videntur, qui eanı
minime perceperunt. Nam qui ob ingenii tarditatein eam haudquaquam assecuti sunt, ris fortasse
venia tribui possit. Qui autem ob mentis acumen
eam indagarunt, malitioso autem ac veteratorio
animo ex hominum oculis subduxerunt, gravius
peccant quam ut ipsis ignosci debeat.
CCXVI. PALLADIO DIACONO.
In illud, • Si quis episcopatum desideral.»
Qui apostolicam mentem minime intellexerunt,
Pro αργαλεωτέροις coll. Vat. 650 habet άργα- Confer. not. ad ep. 28 lib. 11.
λιώτερος. PossIN.
col. 895–896page 359 of 750
PG 78:895δυο μηδὲ τὸ βάθος τῆς σοφίας κατοπτεύσαντες, τὸ παρ ερμηνεύειν τὰ ἀποστολικά θεσπίσματα ἀκίνδυνον ? γυροι δὲ τοσοῦτόν εἰσιν, ὡς καὶ τὰ δικαίως προσόντα ἡγούμενοι, κινδυνεύουσιν εἰς ἀλογίαν εκπεπτωκένας. Τί γὰρ ὑπὸ φιλαρχίας μεθύοντες φράζουσι; γέγραπται·. Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ.. Τὸ μὲν οὖν γεγράφθαι τοῦτο, οὐκ ἂν ἀρνησαίμην, τὸ δ' οὕτω νοεῖσθαι, ὡς οὗτοι βούλονται, παραγραψαίμην. Μάλιστα γὰρ καὶ πρὸ τῆς ἑρμη νείας, δεινὰ τὰ ἑπόμενα τοῖς εἰρημένοις, ἀναστείλαι τοὺς πολλοὺς τῆς τοιαύτης ἐπιθυμίας. Οὐ γὰρ πάντων τὸ δύνασθαι τοιαύτης ἀρχῆς ἀντιλαβέσθαι. ἥτις καὶ βασιλείας ἐστὶν ὑψηλοτέρα· ἡ μὲν γὰρ τὰ θεῖα, ἡ δὲ τὰ ἐπίγεια διέπει πράγματα· ἀλλ ὀλίγων κομιδή, οἱ τοσοῦτον τῶν ἀρχομένων δ και οι ἂν εἶεν διαφέρειν, ὅσον οἱ ποιμένες τῶν προβάτων, ἵνα μηδὲν εἴπω πλέον. Τί οὖν φησι; Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, νηφάλιον, σώφρονα, κόσμιον, φιλόξενον, διδακτικόν, ἀνεξίκακον, μὴ πάροινον, μὴ πλήκτην, ἀλλ' ἐπιεικῆ, ἅμα χον, ἀφιλάργυρον, τοῦ ἰδίου οἴκου καλῶς προϊστάμενον, τέκνα ἔχοντα ἐν ὑποταγῇ μετά πάσης σεμνότητος (εἰ δέ τις τοῦ ἰδίου οἴκου προστῆνα: οὐκ οἶδε, πῶς Ἐκκλησίας Θεοῦ ἐπιμελήσεται;), μὴ νεόφυτον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρῖμα εμπέσῃ τοῦ διαβόλου» Τί τούτων κατορθώσαντες οἱ πολ λοι, ὧν εἷς καὶ αὐτὸς τυγχάνεις, ἐρῶσι πράγματος αὐτοῖς ἀνεφίκτου; Ανεπίληπτον ἔχουσι βίον; Αλλά τοσαύτη πρόσεστιν αὐτοῖς νῆψις, ὡς ἀκοίμητον ἔχειν τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα; ᾿Αλλὰ σωφροσύνῃ τοσοῦτον δια έλαμψαν, ὡς μὴ μόνον σώας ἔχειν τὰς φρένας, ἀλλὰ καὶ τοὺς οἰστρῶντας καὶ μαινομένους περὶ τὰς ἀκαθάρτους μίξεις, καὶ σιγῶντας σωφρονίζειν; Κοσμιότης δὲ αὐτοῖς τοσαύτη πρόσεστιν, ὡς καὶ ἀπὸ τοῦ βαδίσματος, καὶ ἀπὸ τοῦ βλέμματος, καὶ ἀπὸ τῆς φωνῆς καταπλήττειν δύνασθαι τοὺς ὁρῶντας; ὡς γὰρ ἄγαλμα φιλοσοφίας ἁπάσης, τοὺς τὴν ἐπι σκοπὴν λαχόντας πανταχοῦ φαίνεσθαι χρή. ᾿Αλλὰ φιλόξενοι τοσοῦτόν εἰσιν, ὡς καὶ τοὺς ἀγν τας πένητας οἴκαδε καλεῖν ἐστιασομένους; Αλλά τὸν διδασκαλικόν οὕτως ἐκ μελέτης κατώρθωσαν λόγον, ὡς καὶ τὴν ἄνωθεν αὐτοῖς ἐπιφοιτῆσαι χάριν, καὶ πηγὰς λόγων πνευματικῶν ἐν τῇ γλώττῃ κατοικῆσαι; Αλλ' ἐπιεικείᾳ τοσαύτῃ διαλάμπουσιν, ὡς κατὰ μηδενὸς μηδεπώποτε πεπαρνηκέναι; Αφιλύρο τοῖς δεομένοις διανείμαι; ᾿Αλλ᾽ ἀνεξίκακοι τοσοῦτόν εἰσιν, ὡς καὶ τοὺς εἰκῇ ὑβρίζοντας καὶ αἰτιωμέν νους φέρειν; τἄλλα δὲ αὐτοῖς πρόσεστι πλεονεκτήματα, ὰ τὸν ἄριστον ποιμένα ὑπογράφων ὁ Παῦλος ἐξέφρασε; Τί ἐστι τὸ ἐπᾶραν αὐτοὺς εἰς τοσαύτην ἐκβακχευθῆναι μανίαν; Δέον γὰρ ἀγαπᾷν, ὅτι εἰς τὴν τῶν ὑπηκόων τάξιν τελοῦσι (σιωπῷ γὰρ ὅτι ἐξ ΝΟΤ.Ε. διαβόλου Δεῖ δὲ καὶ μαρτυρίαν καλὴν ἔχειν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν, ἵνα μὴ εἰς ὀνειδισμὸν ἐμπέσῃ καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου. Τί τούτ., ἀκαθάρτους ἀκράτους. Τούς... λαχόντας τον... καχόντα. 10.
‹
δυο
nec sapientiae penetralia conspicati sunt, dumn μηδὲ τὸ βάθος τῆς σοφίας κατοπτεύσαντες, τὸ παρapostolica oracula sinistra interpretatio:c depra- ερμηνεύειν τὰ ἀποστολικά θεσπίσματα ἀκίνδυνον
vare minime periculosum esse censent, in vecordiam decidisse videntur. Quidnam enim est, quori
dominandi cupiditate temulenti dicunt? Scriptumi
est, Si quis episcopatum desiderat, bonum opus
desiderat. Ego vero, quin hoc scriptumn sit,
haud quidem iudicias ierim: quod autem ita,
nt ipsis placet, intelligendum sit, plane repudiemn. Maxime cuim, prius etian quam ad expla·
nationem accedam, ea, quæ post hæc verba
sequuntur, ad multos ab hac cupiditate reprimendos salis magnam vim habent. Neque enim
eujuslibet hominis est imperium hujusmodi arripere, quod regnum quoque antecellit (illud
quippe divina, hoc humana moderatur): verun
paucorum adnodum, quos nou miuus iis, quibus
341 præsunt, quain pastores ovibus, ne quid amplius dicam, præstare æquum fuerit. Quid igitur
ait? • Oportet igitur episcopum irreprehensibilem
esse, sobrium, pudicum, modestum, hospitalem,
doctorem, patientem, non vinolentum, non percussorein, sed mansuetum, non litigiosum, non avarum, domui suæ bene præpositum, filios habentem
subditos cum omni gravitate (Si quis autem domui
suæ præesse nescit, quomodo Ecclesiæ Dei curam
habebit?), Non neophytum: ne in superbiam elatus
in judicium incidat diaboli”. › Ecquid autem horum a plerisque (quorum numerum ipse quoque
auges) praestitum est, ut rem, quæ ipsorum capium –
superat, expetant? An ea ipsorum vita est, in quain
unila reprehensio cadat? An ea vigilantia sunt, ut
animi oculum insomnem habeant? An pudicitiæ
hamle ita exsplenduerunt, ut non modo integram
atque incolumem mentem habeant, verum etiam
ees, qui in impuros concubitus tanquam cestro quo
dam ac furore perciti feruntur; vel tacentes ad meliorem mentem revocent? An tanta ipsis modestia
inest, ut et ex ipso incessu et aspectu, et ex ipsa
voce, spectatoribus terrorem injicere queant? (91quidem ii, qui episcopatum nacti sunt, non secus
atque universæ philosophiæ simulacrum spectandos
sese prebere debent.) An usque adeo hospitales
sunt, ut ignotos etiam pauperes domum ad epulas
invitent? An doctrinæ sermonem studio ae medila- γυροι δὲ τοσοῦτόν εἰσιν, ὡς καὶ τὰ δικαίως προσόντα
tione ita consecuti sunt, ut etiam cœlestis gratia
arcanorum ac spiritualium sermonum fontes in
ipsorum lingua collocarit? Au ea in ipsis mansuetudo ac morum facilitas emicuit, ut nunquam adversus quemquam debacchati sint? An a pecuniarum amore ita abhorrent, ut honestis etiam ac
justis rationibus partas facultates egentibus distriἡγούμενοι, κινδυνεύουσιν εἰς ἀλογίαν εκπεπτωκένας.
Τί γὰρ ὑπὸ φιλαρχίας μεθύοντες φράζουσι; Γέγραπται·. Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου
ἐπιθυμεῖ.. Τὸ μὲν οὖν γεγράφθαι τοῦτο, οὐκ ἂν
ἀρνησαίμην, τὸ δ' οὕτω νοεῖσθαι, ὡς οὗτοι βούλονται,
παραγραψαίμην. Μάλιστα γὰρ καὶ πρὸ τῆς ἑρμη
νείας, δεινὰ τὰ ἑπόμενα τοῖς εἰρημένοις, ἀναστείλαι
τοὺς πολλοὺς τῆς τοιαύτης ἐπιθυμίας. Οὐ γὰρ
πάντων τὸ δύνασθαι τοιαύτης ἀρχῆς ἀντιλαβέσθαι.
ἥτις καὶ βασιλείας ἐστὶν ὑψηλοτέρα· ἡ μὲν γὰρ
τὰ θεῖα, ἡ δὲ τὰ ἐπίγεια διέπει πράγματα· ἀλλ
ὀλίγων κομιδή, οἱ τοσοῦτον τῶν ἀρχομένων δ
και οι ἂν εἶεν διαφέρειν, ὅσον οἱ ποιμένες τῶν
προβάτων, ἵνα μηδὲν εἴπω πλέον. Τί οὖν φησι;
• Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, νηφάλιον,
σώφρονα, κόσμιον, φιλόξενον, διδακτικόν, ἀνεξίκα -
κον, μὴ πάροινον, μὴ πλήκτην, ἀλλ' ἐπιεικῆ, ἅμαχον, ἀφιλάργυρον, τοῦ ἰδίου οἴκου καλῶς προϊστά
μενον, τέκνα ἔχοντα ἐν ὑποταγῇ μετά πάσης
σεμνότητος (εἰ δέ τις τοῦ ἰδίου οἴκου προστῆνα: οὐκ
οἶδε, πῶς Ἐκκλησίας Θεοῦ ἐπιμελήσεται;), μὴ
νεόφυτον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρῖμα εμπέσῃ τοῦ
διαβόλου» Τί τούτων κατορθώσαντες οἱ πολλοι, ὧν εἷς καὶ αὐτὸς τυγχάνεις, ἐρῶσι πράγματος
αὐτοῖς ἀνεφίκτου; Ανεπίληπτον ἔχουσι βίον; Αλλά
τοσαύτη πρόσεστιν αὐτοῖς νῆψις, ὡς ἀκοίμητον ἔχειν
τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα; ᾿Αλλὰ σωφροσύνῃ τοσοῦτον δια
έλαμψαν, ὡς μὴ μόνον σώας ἔχειν τὰς φρένας, ἀλλὰ
καὶ τοὺς οἰστρῶντας καὶ μαινομένους περὶ τὰς
ἀκαθάρτους μίξεις, καὶ σιγῶντας σωφρονίζειν;
Κοσμιότης δὲ αὐτοῖς τοσαύτη πρόσεστιν, ὡς καὶ ἀπὸ
τοῦ βαδίσματος, καὶ ἀπὸ τοῦ βλέμματος, καὶ ἀπὸ
τῆς φωνῆς καταπλήττειν δύνασθαι τοὺς ὁρῶντας;
ὡς γὰρ ἄγαλμα φιλοσοφίας ἁπάσης, τοὺς τὴν ἐπι
σκοπὴν λαχόντας πανταχοῦ φαίνεσθαι χρή.
᾿Αλλὰ φιλόξενοι τοσοῦτόν εἰσιν, ὡς καὶ τοὺς ἀγν
τας πένητας οἴκαδε καλεῖν ἐστιασομένους; Αλλά
τὸν διδασκαλικόν οὕτως ἐκ μελέτης κατώρθωσαν
λόγον, ὡς καὶ τὴν ἄνωθεν αὐτοῖς ἐπιφοιτῆσαι χάριν,
καὶ πηγὰς λόγων πνευματικῶν ἐν τῇ γλώττῃ κατοι
κῆσαι; Αλλ' ἐπιεικείᾳ τοσαύτῃ διαλάμπουσιν, ὡς
κατὰ μηδενὸς μηδεπώποτε πεπαρνηκέναι; Αφιλύρο
** 1 Tim. 111, 1. u̟¹ ibid. 2-6.
τοῖς δεομένοις διανείμαι; ᾿Αλλ᾽ ἀνεξίκακοι τοσοῦτόν
εἰσιν, ὡς καὶ τοὺς εἰκῇ ὑβρίζοντας καὶ αἰτιωμέν
νους φέρειν; τἄλλα δὲ αὐτοῖς πρόσεστι πλεονεκτήματα, ὰ τὸν ἄριστον ποιμένα ὑπογράφων ὁ Παῦλος
ἐξέφρασε; Τί ἐστι τὸ ἐπᾶραν αὐτοὺς εἰς τοσαύτην
ἐκβακχευθῆναι μανίαν; Δέον γὰρ ἀγαπᾷν, ὅτι εἰς
τὴν τῶν ὑπηκόων τάξιν τελοῦσι (σιωπῷ γὰρ ὅτι ἐξ
Post διαβόλου addit codl. Vat. C50 haec omnia: Δεῖ δὲ καὶ μαρτυρίαν καλὴν ἔχειν ἀπὸ τῶν
ἔξωθεν, ἵνα μὴ εἰς ὀνειδισμὸν ἐμπέσῃ καὶ παγίδα
τοῦ διαβόλου. Τί τούτ., etc. Possik.
Col. idem pro ἀκαθάρτους legit ἀκράτους. Ιn.
Τούς... λαχόντας idem cod. in singulari pomit, τον... καχόντα. 10.
col. 897–898page 360 of 750
PG 78:897ΠΙ. ὧν ὁρῶσι ταύτης, εἴ τι τῶν δεόντων ἐγίνετο, δίκαιοι ἂν ἦσαν ἐξοστρακισθῆναι []), τῶν ἀνεφ έκτων εφίενται, καὶ ἐπισκοπῆς ἔρωτα ἑαυτοῖς τρέ φουσι, καὶ τὸν ᾿Απόστολον τὸν τὸ ὀλέθριον αὐτῶν πάθος ιάσασθαι σπουδάσαντα, ὡς συνηγοροῦντα της νοσήματι αὐτῶν εἰς μαρτυρίαν προβάλλονται. Ἐγὼ μὲν βουλόμενον τὸν λόγον κατ' αὐτῶν ὁρμῆσαι, καὶ τὰς ἡνίας ἀφεῖναι ὠδίνοντα, κεφαλαιωδεστέρων το άψασθαι πραγμάτων, καὶ δεῖξαι ὡς οὐδὲ εἰς Χρι στιανούς τελεῖν δίκαιοι ἂν εἶεν οἱ οὕτως εἰς τὰς ἱερὰς ἐνυβρίζοντας Γραφάς, καὶ παίζοντες ἐν οὐ παικτοῖς, ἐπέσχον μὲν ἀνάγκῃ πολλῇ, ὥσπερ ίπ που εἰς πεδίον ὁρμῶντα τῷ χαλινῷ ἀνακρούσασ εἰς δὲ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ῥητοῦ βαδίσαι προϋτρεψάμην. Τί οὖν ἔφη ὁ θεσπέσιος ἀνὴρ, ὁ πολυόμματος νοῦς, ὁ τὴν ἀρχὴν ταύτην ἀμέμπτως διοικήσας; ο Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται.» Οὐκ εἶπε, Πές τις ἐπισκοπῆς ὀρεγέσθω. Οὐ προσέταξεν, οὐκ ἐκέλευσεν, οὐκ ἐνομοθέτησεν. Αλλ' ἐπειδὴ ᾔδει τοὺς πολλοὺς τῇ φιλαρχία μεθύοντας, καὶ ἀρετῆς μὲν μή ἐφιεμένους, ἀρχῆς δὲ ἀντιποιουμένους, καὶ τοὺς μὲν τῆς ἐπισκοπῆς μὴ συνορῶντας ἱδρῶτάς τε καὶ πόνους καὶ κινδύνους, φροντίδας τε καὶ ἀγρυπνίας. Εἰς αὐτὸν γὰρ πᾶσαι ἐπῃώρηνται τῶν ὑπηκόων αξ χρεῖαι. Τίνες δὲ αὗται; Τῶν ἱερωμένων αἱ δοκιμα είπε, τῶν πεινώντων αἱ τροφαί, τῶν διψώντων τὰ πόματα, τῶν γυμνών τὰ ἄμφια, τῶν ἀδικουμένων αἱ προστασίαι, τῶν ὀρφανίαν ἐδυρομένων αἱ κηδεμονίαι, τῶν χηρῶν ἡ ἀντίληψις, τῶν ἀδικούντων αἱ ἐπεξελεύσεις, τῶν παρανόμως ἄρχειν πειρωμένων ἔλεγχοι, τῶν ἀῤῥωστούντων αἱ θεραπείας, τῶν σκανδαλιζομένων ἐκ πυρώσεως αἱ ἐπανορθώσεις, τῶν ἐν δεσμωτηρίοις αἱ λύσεις, τῶν ἐν συμφοραῖς αἱ παραμυθίαι, τῶν πταιόντων οἱ σωφρονισμοί. Επει τοίνυν ταῦτα πάντα, καὶ πολλῷ τούτων πλείονα, ἅπερ, ἵνα μὴ πάντα καταλέγων μηκύνω τὸν λόγον, παρέλιπον, τῆς ἐπισκοπῆς ἐχούσης τὰ ἆθλα, τινές ἀρχὴν καὶ ἄνεσιν καὶ τρυφὴν αὐτὴν εἶναι ᾤοντο, καὶ μήτε τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἐξετάσαντες, μήτε τὸ μέσ γεθος τῆς ἀρχῆς ἐννοήσαντες, ἐπεπήδων τῷ πράγ ματι ἀναστέλλων αὐτῶν τὴν κινδυνώδη ὁρμὴν, δρῶσι καί. Εργον ἐπὶ τοῦ δυσχερούς. Πα ήσαν εἴησαν, έρωτα εἰ ἑαυτοῖς μουit Δίκαιοι ἂν ἦσαν ἐξοστρακισθῆναι. ἀρεῖναι σαφηνίσαι Ὥσπερ ίππον εἰς πεδίων αρμώντα. Τὸν ἵππον εἰς πεδίον, Το δύσκολον καὶ δυσκατα όρθωτου πράγμα ἔργον καλοῦσιν, οὐ μόνον οἱ ἐξ ἐξ ὧν σοφοί, ἀλλὰ καὶ αἱ ἱεραὶ Γραφαί. λύβιος· οἱ δὲ Ῥωμαίοι τους Συρακουσίους έργον εξα χοντο, οὐ λογισάμενοι τὴν Ἀρχιμήδους δύναμιν. Πως: Εργῶδες μετὰ πόνου γινόμενον δυσχερές. Τὸ μὲν εὑρεῖν τὸ δίκαιον, ἔργον· τὸ δὲ μὴ διαφθείραι εὑρόνια έργα δέστερον. Ει Σαν τὸν μὴ ἐπίρριπτε τοιούτω πράγματι, ὁ ἔργον μέν ἐστι καταλαβεῖν· τὸ δὲ εὐρόντα μὴ διαφθεῖραι Εργωδέστερον τυγχάνει. Αρα quόριο ανακρούσας ανακρά σας, βαδίσαι ανακάμψαι. εἰς αὐτὸν εἰς αὐτὴν ἐπισκοπήν. τινὲς δὲ εἰσίν. τῷ πράγματι τοσούτῳ πράγ ματι. ἁπλῶς ἐγχειρεῖν αὐτοῦ; έγχ.
EPISTOLARUM LIB. ΠΙ. EPIST. CCXVI.
ὧν ὁρῶσι ταύτης, εἴ τι τῶν δεόντων ἐγίνετο, luerint? An ea patientia praditi sunt, ut eos
δίκαιοι ἂν ἦσαν ἐξοστρακισθῆναι [52]), τῶν ἀνεφ
έκτων εφίενται, καὶ ἐπισκοπῆς ἔρωτα ἑαυτοῖς τρέ
φουσι, καὶ τὸν ᾿Απόστολον τὸν τὸ ὀλέθριον αὐτῶν
πάθος ιάσασθαι σπουδάσαντα, ὡς συνηγοροῦντα της
νοσήματι αὐτῶν εἰς μαρτυρίαν προβάλλονται. Ἐγὼ
μὲν βουλόμενον τὸν λόγον κατ' αὐτῶν ὁρμῆσαι, καὶ
τὰς ἡνίας ἀφεῖναι ὠδίνοντα, κεφαλαιωδεστέρων
το άψασθαι πραγμάτων, καὶ δεῖξαι ὡς οὐδὲ εἰς Χρι
στιανούς τελεῖν δίκαιοι ἂν εἶεν οἱ οὕτως εἰς τὰς
ἱερὰς ἐνυβρίζοντας Γραφάς, καὶ παίζοντες ἐν οὐ
παικτοῖς, ἐπέσχον μὲν ἀνάγκῃ πολλῇ, ὥσπερ ίππου εἰς πεδίον ὁρμῶντα τῷ χαλινῷ ἀνακρούσας εἰς δὲ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ῥητοῦ βαδίσαι
προϋτρεψάμην. Τί οὖν ἔφη ὁ θεσπέσιος ἀνὴρ, ὁ
πολυόμματος νοῦς, ὁ τὴν ἀρχὴν ταύτην ἀμέμπτως
διοικήσας; ο Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται.» Οὐκ εἶπε,
Πές τις ἐπισκοπῆς ὀρεγέσθω. Οὐ προσέταξεν, οὐκ
ἐκέλευσεν, οὐκ ἐνομοθέτησεν. Αλλ' ἐπειδὴ ᾔδει τοὺς
πολλοὺς τῇ φιλαρχία μεθύοντας, καὶ ἀρετῆς μὲν μή
ἐφιεμένους, ἀρχῆς δὲ ἀντιποιουμένους, καὶ τοὺς μὲν
τῆς ἐπισκοπῆς μὴ συνορῶντας ἱδρῶτάς τε καὶ πόνους
καὶ κινδύνους, φροντίδας τε καὶ ἀγρυπνίας. Εἰς
αὐτὸν γὰρ πᾶσαι ἐπῃώρηνται τῶν ὑπηκόων αξ
χρεῖαι. Τίνες δὲ αὗται; Τῶν ἱερωμένων αἱ δοκιμαείπε, τῶν πεινώντων αἱ τροφαί, τῶν διψώντων τὰ
πόματα, τῶν γυμνών τὰ ἄμφια, τῶν ἀδικουμένων
αἱ προστασίαι, τῶν ὀρφανίαν ἐδυρομένων αἱ κηδε
μονίαι, τῶν χηρῶν ἡ ἀντίληψις, τῶν ἀδικούντων
αἱ ἐπεξελεύσεις, τῶν παρανόμως ἄρχειν πειρωμένων ἔλεγχοι, τῶν ἀῤῥωστούντων αἱ θεραπείας, τῶν
σκανδαλιζομένων ἐκ πυρώσεως αἱ ἐπανορθώσεις, τῶν
ἐν δεσμωτηρίοις αἱ λύσεις, τῶν ἐν συμφοραῖς αἱ
παραμυθίαι, τῶν πταιόντων οἱ σωφρονισμοί. Επει
τοίνυν ταῦτα πάντα, καὶ πολλῷ τούτων πλείονα,
ἅπερ, ἵνα μὴ πάντα καταλέγων μηκύνω τὸν λόγον,
παρέλιπον, τῆς ἐπισκοπῆς ἐχούσης τὰ ἆθλα, τινές
ἀρχὴν καὶ ἄνεσιν καὶ τρυφὴν αὐτὴν εἶναι ᾤοντο,
καὶ μήτε τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἐξετάσαντες, μήτε τὸ μέσ
γεθος τῆς ἀρχῆς ἐννοήσαντες, ἐπεπήδων τῷ πράγ
ματι ἀναστέλλων αὐτῶν τὴν κινδυνώδη ὁρμὴν,
etiam, a quibus sine ulla causa contumeliis afficiuntur, et accusantur, perferant? An denique alia en
ipsis ornamenta præsto sunt, quæ Paulus, optimum
pastorem pingens, exposuit? Quidnam, qurso, est,
quod eos in tantum furorem præcipites egit? Nain
pro eo atque præclare secum actum putare debebant,
quod in subditorum classe censentur (taceo enim
quod ea quoque si quid eorum, quæ oporteret,
facerent, ob sua flagitia exturbati mererentur), ipsi
contra ea appetunt, quæ consequi nequeunt, atque
episcopatus amorem in seipsis alunt, Apostolumque
qui exitialem eorum morbum profligare studuit,
tanquam morbo suo patrocinantem testem citant.
Equidem ipse orationem, adversus eos inipetum facere gestientem, habenasque omnes remittere properantem, resque magis summarias attingere, atque
illud demonstrare, ne dignos quidem qui inter
Christianos censeantur, eos esse, qui in sacras
Scripturas ita coutumeliosi sunt, sicque in minime
ludicris rebus fudunt, 342 summa vi retinui, ac
tanquam equum in campum ruentem freno retraxi:
eamque ut ad hujusce dicti explorationem sese
conferret, impuli. Quid igitur divinus ille vir dixit?
illa, inquam, oculatissima mens, ille, inquam, qui
lojusmodi imperium sine ulla reprehensionis nota
administravit? Si quis episcopatum desiderat. ›
Non dixit, Unusquisque episcopatum desideret. Non
præcepit, non imperavit, non lege sauxit. Verum
quoniam multos esse norat, qui dominandi cupiditute, velut ebrietate quadam correpti tenerentur,
ac virtutem quidem minime expeterent, imperium
autem affectarent, atque episcopatus labores et sudores ac pericula, curasque et vigilias minime perspicerent. Ad eum eniam omnia ea quibus subditi
opus habent, suspensa sunt. Quæ tandem ista?
Forum, qui divino cultui consecrati sunt, explorationes, esurientium alimoniae, sitientium pocula,
nudorum indumenta, eorum quibus injuriæ inferuntur, præsidium; eorum qui orbitatem lugent,
procurationes; viduarum defensio; eorum qui inVARIE LECTIONES ET NOTÆ.
Post δρῶσι cool. Vat. 650 inserit καί. Versu que hoc adnotavit: Εργον ἐπὶ τοῦ δυσχερούς. Πα
sequenti pro ήσαν scribit εἴησαν, et mox inter έρωτα
εἰ ἑαυτοῖς μουit ev. Ip.
Δίκαιοι ἂν ἦσαν ἐξοστρακισθῆναι. Ait Isil.
multos esse in sacerdotali ordine constitutos, qui,
si recte viveretur, et disciplina vigeret ecclesiastica,
me quidem in classe vulgarium Christianorum st
laicorum haberent locum. Non igitur heri primum
ant nadius tertius primo hoc malum in Ecclesian.
Christi invasit. RITT.
Pro ἀρεῖναι cod. Vat. legit σαφηνίσαι qu
lerno si recipitur, mutandum erit vocabulum præcedens fylaç în àvfag, ut significet auctor sibi impetum fuisse manifestandi ægritudinem animi ac molestiam qua alliceretur videndo perniciosum in Ecclesia episcopatuum ambitum. Possis.
Ὥσπερ ίππον εἰς πεδίων αρμώντα. Allulit
ad proverb., Τὸν ἵππον εἰς πεδίον, du excialissia
int rem aliquam alacritate. Το δύσκολον καὶ δυσκατα
όρθωτου πράγμα ἔργον καλοῦσιν, οὐ μόνον οἱ ἐξ
ἐξ ὧν σοφοί, ἀλλὰ καὶ αἱ ἱεραὶ Γραφαί. Suidas quoλύβιος· οἱ δὲ Ῥωμαίοι τους Συρακουσίους έργον εξα
χοντο, οὐ λογισάμενοι τὴν Ἀρχιμήδους δύναμιν.
Πως: Εργῶδες μετὰ πόνου γινόμενον δυσχερές.
Sic ipse Isidl. sup. ep. 175 h. 1. ut: Τὸ μὲν εὑρεῖν
τὸ δίκαιον, ἔργον· τὸ δὲ μὴ διαφθείραι εὑρόνια έργα
δέστερον. Ει inf. ep. 27% geminum in modum
Σαν τὸν μὴ ἐπίρριπτε τοιούτω πράγματι, ὁ ἔργον μέν
ἐστι καταλαβεῖν· τὸ δὲ εὐρόντα μὴ διαφθεῖραι
Εργωδέστερον τυγχάνει. Αρα Aristotelem quόριο
creber est hic nominis usus iu ista significatione.
RITT.
Pro ανακρούσας col. idem scribit ανακρά
σας, et vers. seq. pro βαδίσαι habet ανακάμψαι.
POSSIN.
Pro εἰς αὐτὸν cod. Vatic. εἰς αὐτὴν scribit,
referens ad ἐπισκοπήν. Versu aulem sequenti pust
τινὲς δὲ addit εἰσίν. ID.
Pro τῷ πράγματι idem habet τοσούτῳ πράγ
ματι. Vers. pro ἁπλῶς ἐγχειρεῖν idem legit αὐτοῦ;
έγχ. ID.
col. 899–900page 361 of 750
PG 78:899καὶ διδάσκων μὴ πράγματι ἁπλῶς ἐγχειρεῖν τοῖ; πολλοῖς ἀνεφίκτω, ἔφη· «Εί τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ.» Οὐκ εἶπε, Πᾶς τις ὀρεγέσθω· καλῶς γὰρ ποιεῖ (τοῦτο γὰρ ἂν εἶπεν, είγε μὴ τὸ ἔργον, ἀλλὰ τὸν ἐρῶντα ἐπαινέσαι ἠβουλήθη) ἀλλὰ, «Καλοῦ ἔργου. ο Ινα γὰρ παρῶ, ὅτι τὸ δύσκολον καὶ δυσκατόρθωτον πρᾶγμα ἔργον καλοῦσιν, οὐ με νον οἱ ἐξ ἐθνῶν σοφοί, ἀλλὰ καὶ αἱ ἱεραὶ Γραφαι λέγουσαι· «Ανδρα δὲ πιστὸν ἔργον εὑρεῖν, τὸ παρὰ πάντων νοούμενον φράσω. Εργον ἐστὶν, ὦ βέλτιστε, τὸ πρᾶγμα, οὐκ ἄνεσις· φροντίς, οὐ τρυφή λειτουργίᾳ ὑπεύθυνος, οὐκ ἀρχὴ ἀνεξέταστος" πατρική κην δεμονία, οὐ τυραννικὴ αὐτονομία, οικονομική προ στασία, οὐκ ἀλογοθέτητος ἐξουσία. Ἐγὼ τὸ ἔργον τῆς ἐπισκοπῆς ὑπερφυῶς ἐπαινῶν· θεῖον γάρ· τὸν δ' έρωτα τὸν ἐπ᾿ αὐτῇ οὐκ ἐπαινῶ· σφαλερὸς γάρ. Οὐ λέγω, Καλῶς ποιεῖ· οὐ γὰρ χρὴ τὸν ἔρωτα τοῦτον, οὐδὲ τοὺς λίαν εὐδοκίμους ἐν τῇ ψυχῇ τρέφειν, ἀλλὰ παντὶ σθένει ἐξωθεῖν. Θέα τὸν ᾿Απόστολον, έμπειρον ὄντα τοῦ ἀγῶνος τούτου, καὶ μυρίοις ἱδρῶσι καταρρεύ μενον, καὶ τραύμασι καὶ πληγαῖς, καὶ ἐπιβουλαῖς, καὶ θανάτοις ὁμιλοῦντα, ἵνα μηδεὶς τῶν ἐμπιστευθέντων αὐτῷ, τό γε αὐτοῦ μέρος, ἀπόληται, πῶς ἐκφοβεῖ καὶ δεδίττεται τοὺς ἀρχοντιῶντας, ἅτε ἀπείρους τούτων τῶν ἀγωνισμάτων, καὶ πρὸς μόνην τὴν τιμὴν ὁρῶντας, καὶ μονονουχί κινῶν τὴν κεφαλὴν βοᾷ. Εἴ τις ἐπισκο τῆς ὀρέγεται, βλεπέτω τοὺς πόνους, καὶ σκοπείτω εἰ πρὸς τούτους ἀρκέσαι δύναται. Οράτω τους κινα δύνους (ἐπ' αὐτὸν γὰρ φράττονται ἀόρατος καὶ ὁρα τοὶ πολλάκις ἐχθροι), καὶ μὴ ἐννοείτω μόνον τὴν τι μήν. Θεάσθω τοὺς θανάτους, καὶ μὴ τὴν τρυφήν. Συνοράτω τὰς ἐπιβουλὰς καὶ τὰς φροντίδας, καὶ μὴ πρὸς τὴν ἄνεσιν νευέτω. Ιστω, ὅτι εἴ τις εἰς ἐκεῖνον ἀχθείη τὸν θρόνον, χειροτονεῖται νομίμως ἀθλήσων, ἀλλ' οὐκ ἀκινδύνως τρυφήσων. Ο γὰρ τῆς τιμῆς μόνης ἐγκρατής γενόμενος, καὶ τἆλλα πάντα τὰ τῇ ἐπισκοπῇ προσήκοντα δίκαια παρεωρακώς, ἐνταῦθα μὲν μυρίαις βληθήσεται κατηγορίαις, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ καθαιρεθήσεται τῆς τοιαύτης ἀξίας, ἐκεῖσε δὲ κατα βοηθήσεται παρὰ τῷ ἀδεκάστῳ κριτῇ ἐπὶ τοῦ φοβε ροῦ ἐκείνου βήματος· τῶν μὲν πεινώντων βοώντων, ὅτι ἡμεῖς μὲν οὐδὲ τῆς ἀναγκαίας ἀπελαύσαμεν τροφῆς· οὗτος δὲ τρυφήσας καὶ χρηματισάμενος τὰ λοιπὰ εἰς οἰκείας ανήλωσε φιλοτιμίας τῶν δὲ γυμνῶν λεγόντων, ὅτι Αργαλεώτερος ἡμῖν οὗτος τοῦ χειμῶνος ἐγένετο· τῶν δὲ ἀῤῥωστούντων, ὅτι Τοῦ νοσήματος ἡμῖν βαρύτερος ὤφθη· καὶ τῶν μὲν ὄρο φανῶν, Οὐκ ἀπελαύσαμεν οὐδεμιᾶς προστασίας· τῶν δὲ χηρῶν, οὐκ ἐδάνεισεν ἡμῖν οὗτος παραμυθίας λόγον· τῶν δὲ δεσμωτῶν, οὐκ ἐπέσταξεν ἡμῖν οὗτος συμπαθείας δάκρυον· τῶν δ' ἐν συμφοραῖς, Οὐκ ὄρεξεν ἡμῖν οὗτος θεραπείας χεῖρα· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, πάντων, ὧν ἐπίσκοπος κεχειροτόνηται, κατα βοώντων. Τί οίει τὸν ἀδέκαστον ποιῆσαι κριτήν; τὸν δ᾽ ἔρωτα τὸν ἐπ' αὐτῇ οὐκ ἐπαινῶ, τὸν ἔρωτα οὐκ ἐπαινῶ. 10. ἀπηλαύσαμεν, ποιήσεις παίζωμεν, παίζοιμεν
juriam inferunt, ultiones; eorum qui fagitiose ac καὶ διδάσκων μὴ πράγματι ἁπλῶς ἐγχειρεῖν τοῖ;
munus,
scelerate imperium gerere conantur, reprehensiones; agrotorum curationes; eorum qui ob tentaLiones offenduntur, correctiones; eorum qui in vinculis sunt, solutiones; eorum qui in calamitatibus
versantur, consolationes; eorum qui in peccatum
labuntur, castigationes. Quoniam, inquam, cum
hæc omnia, ac multo etiam his plura, quæ ne singulis commemorandis sermonem in longum producam, a me prætermissa sunt, certamina episcopatus
habeat, quidam tamen animi oblectationem ac delicias eum esse arbitrabantur, atque nec viribus suis
perpensis, nec imperii magnitudine considerata, ad
bujusmodi negotium prosiliebant: ut periculosum
eoruin impetum reprimeret, eosque ne
quod plerumque captum ac facultatem excelleret,
teniere aggrederentur, moneret, his verbis usus est:
• Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desidlerat.» Non dixit, Quilibet desideret: probe enim
facit (sic enim locutus fuisset, si non opus ipsum,
sed ejus amore flagrantem laudare voluisset), sed,
• bonum opus desiderat. › Ut enim omittam quod
arduum negotium, quodque ægre confici possit opus
appellant non modo ii qui apud gentiles eruditi
habiti sunt, sed etiam Scriptura sacrae, cum aiunt,
• Virum fidelem operosa res est invenire ",, id
quod ab omnibus intelligitur, eloquar. Opus est
hæc res, vir optime, non ludus atque animi obleclatio: cura, non luxus; nunus referendis rationibus obnoxium, non imperium ab omni censura liberum atque immune; paterna procuratio, non tyrannica licentia; dispensatoria prefectura, non ejusmodi potestas quæ sub reddendarum rationuin necessitatem minime cadat. Ego episcopatus opus mirifice laudo; divinum enim est: ipsius autem amorèm minime laudo; periculosus enim est. Non dico:
bene facit, neque enimn, ne probatissimos quidem
viros hunc amorem in animo alere, verum pro viribus expellere oportet. Vide quemadmodum Apostolus (qni hnjusmodi certaminis periculum fecerat,
innumerisque sudoribus dißuebat, ac ne quis eorum,
qui ipsius fidei commissi fuerant, quantum quidein
in ipso erat, interiret, in vulneribus et 343 plagis,
atque insidiis et mortibus versabatur) eos qui imperia ambiunt, ut harum palestrarum expertes et
imperitos, atque honorem solum ob oculos sibi
proponentes, metu terroreque afficiat, ac modo non
agitato capite clɔmet: Si quis episcopaturn desiderat, labores intueatur, atque illud spectet, an ferendis illis par esse queal. Pericula conspiciat (adversus eum enim armis instruuntur invisibiles, ac
plerumque etiam visibiles inimici), ac non bonorem
solum animo perpendat. Mortes contempletur, non
delicias. Insidias et curas conspiciat: non autem in
61 Pros. SS,
πολλοῖς ἀνεφίκτω, ἔφη· «Εί τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται,
καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ.» Οὐκ εἶπε, Πᾶς τις ὀρεγέ
σθω· καλῶς γὰρ ποιεῖ (τοῦτο γὰρ ἂν εἶπεν, είγε
μὴ τὸ ἔργον, ἀλλὰ τὸν ἐρῶντα ἐπαινέσαι ἠβουλήθη)
ἀλλὰ, «Καλοῦ ἔργου. ο Ινα γὰρ παρῶ, ὅτι τὸ δύσκολον
καὶ δυσκατόρθωτον πρᾶγμα ἔργον καλοῦσιν, οὐ με
νον οἱ ἐξ ἐθνῶν σοφοί, ἀλλὰ καὶ αἱ ἱεραὶ Γραφαι
λέγουσαι· «Ανδρα δὲ πιστὸν ἔργον εὑρεῖν, τὸ παρὰ
πάντων νοούμενον φράσω. Εργον ἐστὶν, ὦ βέλτιστε,
τὸ πρᾶγμα, οὐκ ἄνεσις· φροντίς, οὐ τρυφή λειτουρ
γία ὑπεύθυνος, οὐκ ἀρχὴ ἀνεξέταστος" πατρική κην
δεμονία, οὐ τυραννικὴ αὐτονομία, οικονομική προστασία, οὐκ ἀλογοθέτητος ἐξουσία. Ἐγὼ τὸ ἔργον
τῆς ἐπισκοπῆς ὑπερφυῶς ἐπαινῶν· θεῖον γάρ· τὸν δ'
έρωτα τὸν ἐπ᾿ αὐτῇ οὐκ ἐπαινῶ· σφαλερὸς γάρ.
Οὐ λέγω, Καλῶς ποιεῖ· οὐ γὰρ χρὴ τὸν ἔρωτα τοῦτον,
οὐδὲ τοὺς λίαν εὐδοκίμους ἐν τῇ ψυχῇ τρέφειν, ἀλλὰ
παντὶ σθένει ἐξωθεῖν. Θέα τὸν ᾿Απόστολον, έμπειρον
ὄντα τοῦ ἀγῶνος τούτου, καὶ μυρίοις ἱδρῶσι καταρρεύ
μενον, καὶ τραύμασι καὶ πληγαῖς, καὶ ἐπιβουλαῖς, καὶ
θανάτοις ὁμιλοῦντα, ἵνα μηδεὶς τῶν ἐμπιστευθέντων
αὐτῷ, τό γε αὐτοῦ μέρος, ἀπόληται, πῶς ἐκφοβεῖ καὶ
δεδίττεται τοὺς ἀρχοντιῶντας, ἅτε ἀπείρους τούτων
τῶν ἀγωνισμάτων, καὶ πρὸς μόνην τὴν τιμὴν ὁρῶντας,
καὶ μονονουχί κινῶν τὴν κεφαλὴν βοᾷ. Εἴ τις ἐπισκο
τῆς ὀρέγεται, βλεπέτω τοὺς πόνους, καὶ σκοπείτω
εἰ πρὸς τούτους ἀρκέσαι δύναται. Οράτω τους κινα
δύνους (ἐπ' αὐτὸν γὰρ φράττονται ἀόρατος καὶ ὁρα
τοὶ πολλάκις ἐχθροι), καὶ μὴ ἐννοείτω μόνον τὴν τι
μήν. Θεάσθω τοὺς θανάτους, καὶ μὴ τὴν τρυφήν.
Συνοράτω τὰς ἐπιβουλὰς καὶ τὰς φροντίδας, καὶ μὴ
πρὸς τὴν ἄνεσιν νευέτω. Ιστω, ὅτι εἴ τις εἰς ἐκεῖνον
ἀχθείη τὸν θρόνον, χειροτονεῖται νομίμως ἀθλήσων,
ἀλλ' οὐκ ἀκινδύνως τρυφήσων. Ο γὰρ τῆς τιμῆς
μόνης ἐγκρατής γενόμενος, καὶ τἆλλα πάντα τὰ τῇ
ἐπισκοπῇ προσήκοντα δίκαια παρεωρακώς, ἐνταῦθα
μὲν μυρίαις βληθήσεται κατηγορίαις, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ
καθαιρεθήσεται τῆς τοιαύτης ἀξίας, ἐκεῖσε δὲ καταβοηθήσεται παρὰ τῷ ἀδεκάστῳ κριτῇ ἐπὶ τοῦ φοβε
ροῦ ἐκείνου βήματος· τῶν μὲν πεινώντων βοώντων,
ὅτι ἡμεῖς μὲν οὐδὲ τῆς ἀναγκαίας ἀπελαύσαμεν
τροφῆς· οὗτος δὲ τρυφήσας καὶ χρηματισάμενος τὰ
λοιπὰ εἰς οἰκείας ανήλωσε φιλοτιμίας τῶν δὲ
γυμνῶν λεγόντων, ὅτι Αργαλεώτερος ἡμῖν οὗτος τοῦ
χειμῶνος ἐγένετο· τῶν δὲ ἀῤῥωστούντων, ὅτι Τοῦ
νοσήματος ἡμῖν βαρύτερος ὤφθη· καὶ τῶν μὲν ὄρο
φανῶν, Οὐκ ἀπελαύσαμεν οὐδεμιᾶς προστασίας· τῶν
δὲ χηρῶν, οὐκ ἐδάνεισεν ἡμῖν οὗτος παραμυθίας
λόγον· τῶν δὲ δεσμωτῶν, οὐκ ἐπέσταξεν ἡμῖν οὗτος
συμπαθείας δάκρυον· τῶν δ' ἐν συμφοραῖς, Οὐκ
ὄρεξεν ἡμῖν οὗτος θεραπείας χεῖρα· καὶ συλλήβδην
εἰπεῖν, πάντων, ὧν ἐπίσκοπος κεχειροτόνηται, καταβοώντων. Τί οίει τὸν ἀδέκαστον ποιῆσαι κριτήν;
Pro his, τὸν δ᾽ ἔρωτα τὸν ἐπ' αὐτῇ οὐκ ἐπαινῶ,
cod. Vat. solum labet, τὸν ἔρωτα οὐκ ἐπαινῶ. 10.
Cod. Vat. scribit ἀπηλαύσαμεν, idque idem
iterat versu post quinto. Ip.
Cod. Vat. ποιήσεις et vers. post sealo pro
παίζωμεν, παίζοιμεν scribit. Ib.
col. 901–902page 362 of 750
PG 78:901Οὐ κολάσειν σφοδρότερον, τὸν μηδὲ τῇ τιμῇ βελτίω γενόμενον; Παντὶ μὲν δήπου δῆλόν ἐστιν. Εἰ δέ τις ἀπιστεῖ, καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτῷ ἀναγνώσομαι. Διχοτομήσει γὰρ, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀπίστων θήσει.» Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοοῦντες μὴ παίζωμεν εἰς τὰ θεῖα. Οἱ γὰρ εἰς τὸ ἴδιον λογοθέσιον μόλις ἐπαρχέσαντες, ὅταν καὶ τοσούτων δήμων και ταῤῥήσεις κατασκευάσωμεν ἑαυτοῖς, που φανούμεθα; ΣΙΖ΄. - ΣΕΡΗΝΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Οἱ μὲν τὴν ψυχὴν πρὸς ἀρετὴν ἀκονῶντες, ἅτε θείας φιλοσοφίας ὄντες αὐτοφυῇ ἀγάλματα, δι' ἀνάγ την προσομιλοῦσι τῷ σώματι, καὶ τοῖς ἀναγκαίοις ἀρκούμενοι, τὸν τῆς φιλοχρηματίας ὄχλον, ἅτε τάσης κακίας πηγήν, μισοῦντες, μυρίων ἀπαλλάττονται κακῶν. Οἱ δὲ μόνον εἶναι σῶμα τὸν ἄνθρωπον ἀλογίστως ἡγούμενοι (ὧν ἕνα σε εἶναί τινες ἰσχυρίζονται, ἐγὼ δὲ ἀπιστῷ), τὸν ἀκόρεστον ἔρωτα τῶν χρημάτων νοσοῦντες τῷ μηδέποτε κόρον λαμβάνειν βασανίζονται, καὶ ἐπιθυμίᾳ ἀνηνύτῳ οἰστρούμενοι ἀεί τε ἐν πενίᾳ εἶναι νομίζοντες, δρῶσιν ἃ δραν οὐ θέμις. Χρὴ οὖν αὐτοὺς λογιζομένους ὅτι καὶ πλοῦτος μέγιστος, ὡς πρὸς τὰς ἀμέτρους ὑμέ ξεις, εὑρίσκεται πενία, καὶ ὡς πρὸς τὸ τῆς φύσεως αύταρκες, ή πενία πλοῦτός ἐστι, παύσασθαι τῆς τοιαύτης μανίας. ΣΙΗ'. --- ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Πολλοὶ μέν σε δεινῶς σφόδρα και καταφορικές ἐκκωμῳδοῦσι, καὶ παρὰ πάντων πιστεύονται. Ἐμοὶ δὲ τάχιστα καὶ εὐπρεπέστατα λελέξεται, ὅτι δίκαιος ἂν εἴης, κἂν δὲ τῆς ἡλικίας, γνῶναι ὅτι μυρίων τιμωριῶν πρόξενοι εἰσιν αἱ περὶ τὸ σῶμα ἡδοναί. ΣΙΘ'. - ΟΥΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. β' Βασιλειῶν. Περὶ ᾿Αβεσαλώμ, καὶ τοῦ τελευτήσαντος πλήθους ἐν τῇ ὀργῇ τοῦ λοιμοῦ ὀπηνίκα Δαβὶδ τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐξηρίθμησεν. Ο μὲν ᾿Αβεσαλώμ δίκην παρὰ τῆς θείας ἀπητήθη και σε 650 οιστρούμενοι ύστε ρούμενοι.
EPISTOLARUM LIB. III. EPIST. CCXIX.
Οὐ κολάσειν σφοδρότερον, τὸν μηδὲ τῇ τιμῇ βελτίω voluptatem animique remissionem oculos conjiciat.
γενόμενον; Παντὶ μὲν δήπου δῆλόν ἐστιν. Εἰ δέ τις
ἀπιστεῖ, καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτῷ ἀναγνώσομαι.
• Διχοτομήσει γὰρ, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν
ἀπίστων θήσει.» Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοοῦντες μὴ παίζωμεν
εἰς τὰ θεῖα. Οἱ γὰρ εἰς τὸ ἴδιον λογοθέσιον μόλις
ἐπαρχέσαντες, ὅταν καὶ τοσούτων δήμων και
ταῤῥήσεις κατασκευάσωμεν ἑαυτοῖς, που φανού
μεθα;
Illud sciat, quod si quis ad hunc thronum evehatur,
idcirco instituitur, ut legitime certet, non autem iit
citra periculum in luxu ac deliciis versetur. Nam
qui honoris solius compos effectus est, aliaque omnnia jura, quæ ad episcopatus administrationem attinent, contempsit ac pro nihilo duxit, tum hic
fexcentis probris incessetur, atque etiam interdum
de hujusmodi honoris gradu deficietur; tum illic
apud incorruptum judicem in tremendo illo tribunali clamoribus exagitabitur, nimirum fame oppressis
clamantibus: Nobis ne necessario quidem cibo frui contigit, bic autem in luxu ac congerendis pecuniis
versatus, reliqua in ambitionibus suis consumpsit. Nudis autem dicentibus: Ilic nobis vi frigoris acerbiorem se præbuit; agrotis item: Gravioremn se nobis hic, quam morbus, exhibuit; pupillis: Nihil
ab hoc opis ac præsidii consecuti sumus; viduis: Hic consolatoriam orationem minime nobis commodavit; in vincula conjectis: Hic nullas commiserationis lacrymas nobis fudit; calamitosis: Hic medicamı manum nobis minime porrexit: ac denique ut summatim dicam, omnibus iis, quorum episcopus
creatus est, cum clamore insectantibus. Quid porro incorruptum illum judicem facturum putas? Annon in eum acrius animadversurus qui ne ex ipso quidem honore melior effectus est? Nemini profecto id
obscurum est. Quod si quis meis verbis diffidit, sententiam quoque recitabo: ‹ Dividet enim eum, partemque
cjus cum infidelibus ponet ***. Hæc igitur cum animis nostris reputantes, divinas res ludibrio ne habeamus.
Nam qui privatis etiam rationibus reddendis vix pares fuerimus, postea quam tot populorum clamores et
insectationes nobis ipsis comparaverimus, ubi tandem os nostrum ostendemus?
ΣΙΖ΄. - ΣΕΡΗΝΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Οἱ μὲν τὴν ψυχὴν πρὸς ἀρετὴν ἀκονῶντες, ἅτε
θείας φιλοσοφίας ὄντες αὐτοφυῇ ἀγάλματα, δι' ἀνάγτην προσομιλοῦσι τῷ σώματι, καὶ τοῖς ἀναγκαίοις
ἀρκούμενοι, τὸν τῆς φιλοχρηματίας ὄχλον, ἅτε
τάσης κακίας πηγήν, μισοῦντες, μυρίων ἀπαλλάττονται κακῶν. Οἱ δὲ μόνον εἶναι σῶμα τὸν ἄνθρωπον
ἀλογίστως ἡγούμενοι (ὧν ἕνα σε εἶναί τινες ισχυρίζονται, ἐγὼ δὲ ἀπιστῷ), τὸν ἀκόρεστον ἔρωτα τῶν
χρημάτων νοσοῦντες τῷ μηδέποτε κόρον λαμβάνειν
βασανίζονται, καὶ ἐπιθυμίᾳ ἀνηνύτῳ οἰστρούμενοι ἀεί τε ἐν πενίᾳ εἶναι νομίζοντες, δρῶσιν ἃ
δραν οὐ θέμις. Χρὴ οὖν αὐτοὺς λογιζομένους ὅτι
καὶ πλοῦτος μέγιστος, ὡς πρὸς τὰς ἀμέτρους ὑμέξεις, εὑρίσκεται πενία, καὶ ὡς πρὸς τὸ τῆς φύσεως
αύταρκες, ή πενία πλοῦτός ἐστι, παύσασθαι τῆς
τοιαύτης μανίας.
SERENO DIACONO.
Qui animum ad virtutem acuunt, ut qui divinæ
philosophiæ nativa simulacra sint, necessitate conpulsi commercium cum corpore habent, rebusque
necessariis contenti, avaritiæ tumultum ac mulestium, ut vitii omnis fontem, odio insectantes, innumeris malis eximuntur. Qui autem solum corpus
344 hominem esse inconsiderate arbitrantur (quorum in numero te esse nonnulli affirmant, ego vero
minime adducor ut credam), inexplebili opum amore
laborantes, hoc ipso quod nunquam eos salietas
capit, excruciantur, atque irritæ cupiditatis œstro
perciti, seque perpetua inopia premi existimantes,
perpetrant quae perpetrare nefas est. Quocirca
ipsos oportet, cum animo suo illud volventes, quod
et amplissimus census, si cum immoderatis appetitionibus conferatur, paupertas invenitur, contraque si, quantum naturæ sat sit, spectetur, paupertas divitiarum rationem habet, hujusmodi insaniæ
finem constituere.
ΣΙΗ'. --- ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Πολλοὶ μέν σε δεινῶς σφόδρα και καταφορικές
ἐκκωμῳδοῦσι, καὶ παρὰ πάντων πιστεύονται.
Ἐμοὶ δὲ τάχιστα καὶ εὐπρεπέστατα λελέξεται, ὅτι
δίκαιος ἂν εἴης, κἂν δὲ τῆς ἡλικίας, γνῶναι ὅτι
μυρίων τιμωριῶν πρόξενοι εἰσιν αἱ περὶ τὸ σῶμα
ἡδοναί.
ΣΙΘ'. - ΟΥΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
β' Βασιλειῶν. Περὶ ᾿Αβεσαλώμ, καὶ τοῦ τελευτή
σαντος πλήθους ἐν τῇ ὀργῇ τοῦ λοιμοῦ
ὀπηνίκα Δαβὶδ τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐξηρίθμησεν.
Ο μὲν ᾿Αβεσαλώμ δίκην παρὰ τῆς θείας ἀπητήθη
και Luc. xi, 46. σε [[ Reg. xxiv, 2 seng.
CCXVIII. - ZOSIMO PRESBYTERO.
Permulti te graviter sane et acriter traducunt;
ac fidem apud omnes nanciscuntur. Ego vero celerrime congruentissimeque hoc dixerim, æquum esse
te, simili saltem ætate, illud scire, corporis voluplates innumeros cruciatus accersere.
CCXIX. URSENUPHIO LECTORI.
D. Absalon, et de multitudine quæ in ira pestis
periit, quando Darid populum suum numeravit 88.
Absalon quidem a divina justitia supplicio affe
Cod. Vat. 650 οιστρούμενοι mutat in ύστε
ρούμενοι. ID.
Confer Isidor. ep. 39 lib. 1. Eamdem causam
puniti populi Judaici etiam S. Eulogius reddit apud
col. 903–904page 363 of 750
PG 78:903ποιησάμενος ἀγαθὸς εἶναι δικαστὴς καὶ τοὺς ὑπο ηρώδους διὰ ταύτης τῆς κολακείας οἰκειωσάμενος. Ἐμνᾶτο γὰρ ἀρχὴν, καὶ δορυφόρους συνεκράτει, καὶ ὑψηλὴν τυραννίδα ἐπύργου. Οἱ δὲ συνδραμόντες καὶ μονονουχί κατασκευάσαντες τὴν τυραννίδα ἀπὸ έβλεπον γὰρ τοῦ μὲν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ δὲ εἰς τὴν τελευτήν), δίκην, εἰ καὶ μὴ παραχρήμα (έλα πήθη γὰρ ἂν ὁ Δαβίδ, τῶν ὑπηκόων, μᾶλλον δὲ τῆς βασιλικῆς ἀξίας ἀποστερούμενος), ἀλλὰ μικρὸν ὕπτε ρον ἀπῃτήθησαν. Ο γὰρ λοιμὸς αὐτοὺς ἐπενείματο οὐχ ἔρπων, οὐδὲ κατὰ βραχὺ προτων, ἀλλ᾽ ἀθρόως καὶ ἡδηδὸν ἅπαν τὸ ἔθνος καταβοσκόμενος. Εἰ γὰρ καὶ ἄλλην αἰτίαν ἐπέθηκε τῇ τοιαύτῃ σφαγῇ, ἀλλ' ἡ ῥίζα τῆς τιμωρίας ἐξ ἐκείνου μὲν τοῦ πταίσματος έφυ, μετ' οὐ πολὺ δὲ καρπὸν ἤνεγκε, τουτέστιν εἰς ἔργον ἐχώρησεν, ὅτε καὶ τὸν βασιλέα ἐπὶ τῷ παρὰ τὴν θείαν γνώμην ἀριθμῆσαι τὸν λαὸν ἐχρῆν δοῦ ναι δίκην. Εκείνων γὰρ ἀναιρουμένων, ἔργῳ μὲν ὑπὲρ οἰκείας, λόγῳ δὲ ὑπὲρ τῆς τοῦ βασιλέως ἁμαρτίας, καὶ αὐτὸς ἐν μεγίστη καθειστήκει συμφορᾷ. Εβούλετο γὰρ εὐκλεῶς τεθνάναι, ἢ ἀκλεῶς ζῆν, τῶν ὑπηκόων στερηθείς. Εἰ δέ τις ἀπιστεῖ, ἀκουέτω αὐτοῦ λέγοντος, ο Γενέσθω ἐπ' ἐμὲ ἡ χείρ σου, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου. ο Οὐ γὰρ ἄλλοι ὑπὲρ ἄλλου εκολάσθησαν, ὡς ἐνόμισας ἀλλ᾽ ἑκάστῳ τὸ πρόσφορον ἀπενεμήθη. Οἱ μὲν γὰρ τῆς πρὸ βραχέος γεγενημένης ἁμαρτίας, ὁ δὲ τῇ παραχρῆμα ἀπητήθη δίκην· τῆς ἀδεκάστου ψήφου καιρὸν εὑρούσης επιτήδειον, ἐν ᾧ κἀκείνους καὶ τοῦτον δίκην εἰσπράξεται. δίκης, ἐπὶ καθαιρέσει τοῦ οἰκείου πατρός προσο ΣΚ'. -- ΑΥΞΟΝΙΟ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ Η μόνος, ή μάλιστα φροντίσει δίκαιος ἂν εἴης, ὅπως, τόγε σὸν μέρος, επικουφισθῶσιν οἱ συμφοραῖς περιπεπτωκότες. ΣΚΑ'. - ΜΑΡΩΝΙ ΚΑΙ ΕΥΣΤΑΘΙΑ Πυνθάνομαι ὡς πᾶσαν ὑπερβολὴν κακῶν ἐπιδεικνύμενοι, μικροτέραν τῆς βουλήσεως ἡγεῖσθε τὴν πρᾶξιν, καὶ τὰ ἀτόλμητα τολμῶντες, ἀτόλμους ταυ τοὺς καὶ ἀνάνδρους ἡγεῖσθε, ὅτι μὴ δύνασθε πᾶσαν τὴν βούλησιν διὰ τῶν πράξεων δηλῶσαι. Εἰ τοίνυν ἀληθὴς ἡ φήμη, παύσασθε τῆς τοιαύτης προαιρέσεως, ἵνα μὴ ἀλάστορες, ἢ δαίμονες ἀνθρωπόμορφοι νομισθείητε. τὴν ἀρχὴν την ἀκμήν. καὶ αὐτόθεν ἐν μ. τήν. Αὐξονίῳ, Αυσονίῳ. Ημῶν μάλιστα φροντίς σοι δικαίως ἂν εἴη, ὅπως, Μαρτι γιανῷ, Ζωσίμῳ,
90$
ποιησάμενος ἀγαθὸς εἶναι δικαστὴς καὶ τοὺς ὑπο
ηρώδους διὰ ταύτης τῆς κολακείας οἰκειωσάμενος.
Ἐμνᾶτο γὰρ ἀρχὴν, καὶ δορυφόρους συνεκράτει, καὶ
ὑψηλὴν τυραννίδα ἐπύργου. Οἱ δὲ συνδραμόντες καὶ
μονονουχί κατασκευάσαντες τὴν τυραννίδα ἀπὸ
έβλεπον γὰρ τοῦ μὲν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ δὲ εἰς
τὴν τελευτήν), δίκην, εἰ καὶ μὴ παραχρήμα (έλαπήθη γὰρ ἂν ὁ Δαβίδ, τῶν ὑπηκόων, μᾶλλον δὲ τῆς
βασιλικῆς ἀξίας ἀποστερούμενος), ἀλλὰ μικρὸν ὕπτερον ἀπῃτήθησαν. Ο γὰρ λοιμὸς αὐτοὺς ἐπενείματο
οὐχ ἔρπων, οὐδὲ κατὰ βραχὺ προτων, ἀλλ᾽ ἀθρόως
καὶ ἡδηδὸν ἅπαν τὸ ἔθνος καταβοσκόμενος. Εἰ γὰρ
καὶ ἄλλην αἰτίαν ἐπέθηκε τῇ τοιαύτῃ σφαγῇ, ἀλλ'
ἡ ῥίζα τῆς τιμωρίας ἐξ ἐκείνου μὲν τοῦ πταίσματος
έφυ, μετ' οὐ πολὺ δὲ καρπὸν ἤνεγκε, τουτέστιν εἰς
ἔργον ἐχώρησεν, ὅτε καὶ τὸν βασιλέα ἐπὶ τῷ παρὰ
τὴν θείαν γνώμην ἀριθμῆσαι τὸν λαὸν ἐχρῆν δοῦ
ναι δίκην. Εκείνων γὰρ ἀναιρουμένων, ἔργῳ μὲν
ὑπὲρ οἰκείας, λόγῳ δὲ ὑπὲρ τῆς τοῦ βασιλέως
ἁμαρτίας, καὶ αὐτὸς ἐν μεγίστη καθειστήκει
συμφορᾷ. Εβούλετο γὰρ εὐκλεῶς τεθνάναι, ἢ
ἀκλεῶς ζῆν, τῶν ὑπηκόων στερηθείς. Εἰ δέ τις
ἀπιστεῖ, ἀκουέτω αὐτοῦ λέγοντος, ο Γενέσθω ἐπ'
ἐμὲ ἡ χείρ σου, καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου. ο
Οὐ γὰρ ἄλλοι ὑπὲρ ἄλλου εκολάσθησαν, ὡς ἐνόμισας·
ἀλλ᾽ ἑκάστῳ τὸ πρόσφορον ἀπενεμήθη. Οἱ μὲν γὰρ
τῆς πρὸ βραχέος γεγενημένης ἁμαρτίας, ὁ δὲ
τῇ παραχρῆμα ἀπητήθη δίκην· τῆς ἀδεκάστου
ψήφου καιρὸν εὑρούσης επιτήδειον, ἐν ᾧ κἀκείνους
καὶ τοῦτον δίκην εἰσπράξεται.
tus est, quod exauctorandi patris causa probi ju- δίκης, ἐπὶ καθαιρέσει τοῦ οἰκείου πατρός προσο
dicis speciem præ se tulisset, subditosque per hojusmodi lenocinium sibi devinxisset. Imperium
enim aubiebat ac stipatorum manum cogebat, al.
que ad sublimem tyrannidem velut exstructis turribus aditum sibi muniebat. Qui autem ad ejus
partes sese adjunxerant, ac tyrannidem tantum non
exstruxerant (siquidem in hujus principium, in
illus autem finem oculos conficiebant), pœnam,
elsi non statim (mærorem enim concepisset David,
subditis, imno, ut rectius loquar, regia dignitate
orbatus), at certe non ita multo post persolverunt.
Pestis quippe eos depasta est, non serpens, nec pedetentim progrediens, verum confertim ac funditus
universam gentem populans. Quamvis enim hujnsmodi cadi causam aliam imposuit: at supplicii p
tamen radix ex illa culpa orta est, quæ aliquanto
postea fructum tulit, hoc est, in opus processit, tumn
scilicet, cum de rege quoque, ob censum præter
divinam voluntatem populum, supplicium sumi
oportebat. Nam cum illi, re quidem ipsa ob suum,
verbo autem ob regis peccatum morte afficerentur,
ipse quoque in maxima calamitate versabatur. Cupiebat enim cum gloria potius mori quam amissis
subditis turpiter vivere. Quod si quis minorem mili
fidem adhibet, audiat ipsum dicentem, c Sit super
me manus lua, et super domum patris mei”. ›
Neque enim alii pro alio, ut existimas, poenas pependerunt, verum cuique quod aplum erat tributum est. 345 Ab illis quippe ob admissum non ita
pridem peccatum, ab hoc autem ob præsentem culpam pœna expetita est: divina videlicet sententia
ipso pœnas exigeret.
CCXX. AUSONIO CORRECTORI.
Vel solus, vel certe præsertim illud curare debes, ut, quantmin in te est, subleventur ii qui in calamitates inciderunt.
tempus idoneum nacta, in quo, et ab illis, et ab
ΣΚ'. -- ΑΥΞΟΝΙΟ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ
Η μόνος, ή μάλιστα φροντίσει δίκαιος ἂν εἴης,
ὅπως, τόγε σὸν μέρος, επικουφισθῶσιν οἱ συμφοραῖς
περιπεπτωκότες.
ΣΚΑ'. - ΜΑΡΩΝΙ ΚΑΙ ΕΥΣΤΑΘΙΑ
CCXXI. MARONI ET EUSTATHIIO.
Audio vos, cum ea vitia, ad quorum magnitudinem nihil accedere possit, palam designetis, flagitia
tanien vestra voluntate minora existimare: et cum
non audenda facinora audaci animo perpetretis,
tintidos tamen vos ipsox atque ignavos esse censere,
propterea quod id omne, quod voluntas vestra fert,
operibus conspicuum facere nequeatis. Quapropter
ɓi verus hic rumor est, ab hujusmodi animi instituto absistite, ne alioqui furiæ quædam, aut dæmones, humanam formam gerentes, esse existimemini.
14 11 Reg. xxν, 17.
Πυνθάνομαι ὡς πᾶσαν ὑπερβολὴν κακῶν ἐπιδει
κνύμενοι, μικροτέραν τῆς βουλήσεως ἡγεῖσθε τὴν
πρᾶξιν, καὶ τὰ ἀτόλμητα τολμῶντες, ἀτόλμους ταυτοὺς καὶ ἀνάνδρους ἡγεῖσθε, ὅτι μὴ δύνασθε πᾶσαν
τὴν βούλησιν διὰ τῶν πράξεων δηλῶσαι. Εἰ τοίνυν
ἀληθὴς ἡ φήμη, παύσασθε τῆς τοιαύτης προαιρέ
σεως, ἵνα μὴ ἀλάστορες, ἢ δαίμονες ανθρωπόμορ
φοι νομισθείητε.
Photium in Bibliotheca, pag, 462. Quæ ideo notanda
sunt, ne iusons et innoxia plebs punita videatur,
quod a justitia Dei alienum videri posset. RITT.
Pro τὴν ἀρχὴν cod. Vat. 650 halet την
ἀκμήν. Possin.
Idem cod. legit, καὶ αὐτόθεν ἐν μ. ID.
Cod. Vat. 650, τήν. ID.
Inscribitur les ep. in cod. Vat. 650 non
Αὐξονίῳ, seul Αυσονίῳ. Initium hujus ep. satis diversum idem cod. exhibet hoc modo: Ημῶν μάλιστα
φροντίς σοι δικαίως ἂν εἴη, ὅπως, etc., quæ valde
Suspicor esse puram scriptionem archetypam.
Possin.
In codl. Vat. 650 læc ep. viris quatuor
inscribitur quorum duos tantum posteriores editio
exprimit; sed ante hos in illo cod. legitur: Μαρτι
γιανῷ, Ζωσίμῳ, Martiniano, Zosimo. ID.
col. 905–906page 364 of 750
PG 78:905ΣΚΒ'. ΤΟΙΣ ΑΥΤΟΙΣ. Μέτριον ἀσκεῖν χρή, ὦ βέλτιστοι, τὸ φρόνημα. Μέτριον δέ φημι, οὐ τὸ πρὸς τοὺς μείζους κολακευτικόν, ἀλλὰ τὸ πρὸς τοὺς ἐλάττους συγκαταβατικόν οὐ τὸ δουλοπρεπές, ἀλλὰ τὸ ἡμερον· οὐ τὸ ὑποκρίν σεως μεστὸν, ἀλλὰ τὸ ἄδολον καὶ ἐλευθέριον, καὶ και πηλείαν μὴ ἐπιστάμενον. ΣΚΓ'. — ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Οὐ μετρίως ᾅδῃ κατὰ τὴν πόλιν, ὦ πάντα μικρὰ προς σε φθέγξασθαι. Τῆς γὰρ περιμαχήτου και που θεινοτάτης ἅπασιν ἀρχῆς, νῦν, εἴπερ ποτέ, σφοδρὸν ἑαυτῆς ἔρωτα τοῖς ἀνθρώποις ἐμβαλούσης, καὶ ῥᾳ δίως ἑαυτὴν τοῖς ἐρῶσι παρεχούσης, οὐ μόνον οὐκ ὠνειροπόλησας ἀλλ' οὐδὲ καλούμενος ὑπήκουσας, οὐδὲ προτεινομένην ήρπασας, ἡγούμενος ἀρχὴν εἶναι μεγίστην, καὶ πρέπουσαν ἀνδρὶ καλῷ κἀγαθῷ, τὸ ἄρχειν ἑαυτοῦ δύνασθαι, τὸ τὸν λογισμὸν τῷ θυμῷ καὶ ταῖς ἡδοναῖς ἐπιστῆσαι. Μετὰ δὲ τοῦτο, εὖ καὶ καλῶς ἑώρακας, τὴν ἀκριβῆ ἐλευθερίαν ἐν ταῖς ἡσυχίαις, ἀλλ' οὐκ ἐν ταῖς περιβλέπτοις ταύταις ταῖς ἀρχαῖς χορεύουσαν. Πολλῆς γὰρ ἀνάγκης είναι είν κότως νενόμικας τῶν μὲν ἄρχειν, ἑτέροις δὲ δου λεύειν· καὶ τοῖς μὲν ἐπιτάττειν, τοῖς δὲ ὑπακούειν καὶ τοὺς μὲν ἀδικεῖν, τοῖς δὲ χαρίζεσθαι· καὶ τοῖς μὲν ὑποκεῖσθαι, τοῖς δὲ ἐπικεῖσθαι· καὶ τοὺς μὲν φοβεῖσθαι, ὑπὸ δὲ τῶν μισεῖσθαι. Ἡγούμενος οὖν δίκην διδόντων, οὐ τιμὴν λαμβανόντων ταῦτ᾽ εἶναι, ἐκείνην μὲν εἰκότως παρητήσω, περὶ δὲ τὴν τῆς ψυχῆς ἐπιμέλειαν, τὴν σπουδὴν ἔτρεψας. Εἰ δέ τινες τὴν κρίσιν τῶν πραγμάτων οὐκ ἔχοντες ὀρθὴν, μᾶλλον δὲ τὸν λογισμὸν ἀπολωλεκότες, αἰτιῶνται σε, μάλιστα μὲν οὐδὲ λόγου ἀξιωθῆναι ὀφείλουσιν, ἄνθρωπον αιτιώμενοι, τὸν στεφάνων ἄξιον. Εἰ δὲ χρὴ ἀκροβολίσασθαι πρὸς αὐτοὺς, ἐκεῖνο εἰπέ. Ἴσως ἐοί κατε ἀγνοεῖν, ὅτι εἰς τυραννίδα τὸ τῆς πραότητος μετακεχώρηκεν ἀξίωμα. Εἰ μὲν γὰρ ἔχετε δεῖξαι τὴν ἀρχαίαν ποιμαντικὴν καὶ νῦν κρατοῦσαν, μάλιστα μὲν τὸν ἥττονα ἡγησάμενον εἶναι τοῦ πράγματος, καὶ ἀποφυγόντα, δίκαιοι ἂν εἴητε ἐπαινεῖν Εἰ δὲ δυνάμενος παρητήσατο, μὴ μόνον ἀπολυέσθω τῆς κατηγορίας, ἀλλὰ καὶ δίκας ἀπαιτείσθω. Εἰ δὲ εἰς τοὐναντίον μετακεχώρηκε, μὴ ἀπαιτείσθω. Τότε μὲν γὰρ ὑπὲρ τῶν προβάτων ἀπέθνησκον· νῦν δὲ τὰ πρό βατα ἀναιροῦσιν οἱ ποιμένες, οὐ τὰ σώματα σφά ζοντες· ἧττον γὰρ ἦν κακόν ἀλλὰ τὰς ψυχὰς σκανδαλίζοντες. Καὶ τότε μὲν νηστείαις τὸ σῶμα ἐσωφρόνιζον, νῦν δὲ τρυφαῖς σκιρτήν παρασκευάζουσι. Καὶ τότε μὲν τὰ ἑαυτῶν τοῖς δεομένοις διένεμον· νῦν δὲ τὰ τῶν πενήτων σφετερίζονται. Καὶ τότε Ονειροπόλησας ονειροπολήσας. τὸ ἄρχειν ἑαυτοῦ δύνασθαι, το, ἄρχειν ἑαυτῷ δυναμένῳ καὶ τὸν λογισ., εἰ δὲ χρὴ ἀκρι βολογεῖσθαι, οι είπε εἰπεῖν. δίκαιοι ἂν εἴητε ἐπαινεῖν, 650 δίκαιος ἂν εἴη τὸ ἐπαινεῖν. μόνος ἀπολυέσθω, μόνος μὴ ἀπολύεσθε. ἧττος γὰρ ἂν ἦν και
ΣΚΒ'.
EPISTOLARUM LIB. III.
ΤΟΙΣ ΑΥΤΟΙΣ.
EPIST. CCXXIII.
Μέτριον ἀσκεῖν χρή, ὦ βέλτιστοι, τὸ φρόνημα.
Μέτριον δέ φημι, οὐ τὸ πρὸς τοὺς μείζους κολακευτικὸν, ἀλλὰ τὸ πρὸς τοὺς ἐλάττους συγκαταβατικόν
οὐ τὸ δουλοπρεπές, ἀλλὰ τὸ ἡμερον· οὐ τὸ ὑποκρίν
σεως μεστὸν, ἀλλὰ τὸ ἄδολον καὶ ἐλευθέριον, καὶ και
πηλείαν μὴ ἐπιστάμενον.
ΣΚΓ'. — ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Οὐ μετρίως ᾅδῃ κατὰ τὴν πόλιν, ὦ πάντα μικρὰ
προς σε φθέγξασθαι. Τῆς γὰρ περιμαχήτου και που
θεινοτάτης ἅπασιν ἀρχῆς, νῦν, εἴπερ ποτέ, σφοδρὸν
ἑαυτῆς ἔρωτα τοῖς ἀνθρώποις ἐμβαλούσης, καὶ ῥᾳ
δίως ἑαυτὴν τοῖς ἐρῶσι παρεχούσης, οὐ μόνον οὐκ
ὠνειροπόλησας ἀλλ' οὐδὲ καλούμενος ὑπήκουσας, οὐδὲ προτεινομένην ήρπασας, ἡγούμενος ἀρχὴν
εἶναι μεγίστην, καὶ πρέπουσαν ἀνδρὶ καλῷ κἀγαθῷ,
τὸ ἄρχειν ἑαυτοῦ δύνασθαι, τὸ τὸν λογισμὸν τῷ θυμῷ
καὶ ταῖς ἡδοναῖς ἐπιστῆσαι. Μετὰ δὲ τοῦτο, εὖ καὶ
καλῶς ἑώρακας, τὴν ἀκριβῆ ἐλευθερίαν ἐν ταῖς
ἡσυχίαις, ἀλλ' οὐκ ἐν ταῖς περιβλέπτοις ταύταις ταῖς
ἀρχαῖς χορεύουσαν. Πολλῆς γὰρ ἀνάγκης είναι είν
κότως νενόμικας τῶν μὲν ἄρχειν, ἑτέροις δὲ δου
λεύειν· καὶ τοῖς μὲν ἐπιτάττειν, τοῖς δὲ ὑπακούειν·
καὶ τοὺς μὲν ἀδικεῖν, τοῖς δὲ χαρίζεσθαι· καὶ τοῖς
μὲν ὑποκεῖσθαι, τοῖς δὲ ἐπικεῖσθαι· καὶ τοὺς μὲν
φοβεῖσθαι, ὑπὸ δὲ τῶν μισεῖσθαι. Ἡγούμενος οὖν
δίκην διδόντων, οὐ τιμὴν λαμβανόντων ταῦτ᾽ εἶναι,
ἐκείνην μὲν εἰκότως παρητήσω, περὶ δὲ τὴν τῆς
ψυχῆς ἐπιμέλειαν, τὴν σπουδὴν ἔτρεψας. Εἰ δέ τινες
τὴν κρίσιν τῶν πραγμάτων οὐκ ἔχοντες ὀρθὴν, μᾶλλον
δὲ τὸν λογισμὸν ἀπολωλεκότες, αἰτιῶνται σε, μάλιστα
μὲν οὐδὲ λόγου ἀξιωθῆναι ὀφείλουσιν, ἄνθρωπον
αιτιώμενοι, τὸν στεφάνων ἄξιον. Εἰ δὲ χρὴ ἀκροβολίσασθαι πρὸς αὐτοὺς, ἐκεῖνο εἰπέ. Ἴσως ἐοίκατε ἀγνοεῖν, ὅτι εἰς τυραννίδα τὸ τῆς πραότητος
μετακεχώρηκεν ἀξίωμα. Εἰ μὲν γὰρ ἔχετε δεῖξαι τὴν
ἀρχαίαν ποιμαντικὴν καὶ νῦν κρατοῦσαν, μάλιστα
μὲν τὸν ἥττονα ἡγησάμενον εἶναι τοῦ πράγματος,
καὶ ἀποφυγόντα, δίκαιοι ἂν εἴητε ἐπαινεῖν Εἰ
δὲ δυνάμενος παρητήσατο, μὴ μόνον ἀπολυέσθω τῆς
κατηγορίας, ἀλλὰ καὶ δίκας ἀπαιτείσθω. Εἰ δὲ εἰς
τοὐναντίον μετακεχώρηκε, μὴ ἀπαιτείσθω. Τότε μὲν
γὰρ ὑπὲρ τῶν προβάτων ἀπέθνησκον· νῦν δὲ τὰ πρό
βατα ἀναιροῦσιν οἱ ποιμένες, οὐ τὰ σώματα σφάζοντες· ἧττον γὰρ ἦν κακόν ἀλλὰ τὰς ψυχὰς
σκανδαλίζοντες. Καὶ τότε μὲν νηστείαις τὸ σῶμα
ἐσωφρόνιζον, νῦν δὲ τρυφαῖς σκιρτήν παρασκευάζουσι. Καὶ τότε μὲν τὰ ἑαυτῶν τοῖς δεομένοις διένε
μον· νῦν δὲ τὰ τῶν πενήτων σφετερίζονται. Καὶ τότε
CCXXII. IISDEM.
Animi moderationi, optimi viri, studendum est.
Per moderationem autem, non assentationes et
blanditias majoribus adhibitas, sed demissionem
all inferiores; non servilem affectum, sed lenitatem ac morum facilitatem, non hypocrisi plenam,
sed simplicem et ingenuam, cauponariæque artis
ignaram intelligo.
CCXXIII. HIERACI PRESBYTERO.
Non mediocriter in urbe celebraris, o quonam
paeto te appellem! Quidquid enim dicatur, si tui
ratio habeatur, exiguum est. Nam cum vehementer
ab omnibus expetitum, et de quo tanta contentione
certatur, imperium, nunc, si unquam alias, acrem
sui amorem mortalium animis injiciat, facileque
sese amantibus fruendum præbeat, tu tamen non
illud tantum per somnium minime tibi effinxisti,
sed ne vocatus quidem paruisti, nec porrectum imperium arripuisti: quod scilicet existimares maximum, ac probo et honesto viro congruens imperium
esse, sibiipsi imperare posse, ac rationem iracundiæ ac voluptatibus præſicere. Postea autem istuð
quoque probe ac præclare perspexisti, veram libertatem in quiete, ac non in conspicuis hujusmodi
imperiis, velut choros agitare. Ingentis enim molestiæ merito judicasti, aliis praeesse, aliis servire;
aliis imperare, aliis parere; alios lædere, aliis gratificari; aliis subjici, aliis superjectum esse; alios
pertimescere, aliis odio esse. Quamobrem hæð
eorum esse, qui poenas darent, non qui honorem
acciperent, existimans, imperium optimo jure repudiasti, atque ad animi curam, studium et operam
convertisti. 346 Quod si quidam recto rerum judicio carentes, vel, ut rectius loquar, mente ac ratione orbati, te accusant, maxime quidem nec digni
sunt, ad quos sermo habeatur, ut qui eum, qui
corona dignus est, accusandum putent. Quod si
adversus eos velitandum est, hanc orationem habe:
Illud fortasse ignorare videmini, lenitatis ac mansuetudinis dignitatem in tyrannidem transiisse. Nam
si hoc ostendere potestis, veterem pascendi gregis
rationem nunc quoque vigere, maxime quidem cum,
qui se huic negotio imparem esse arbitratus est, ac
propterea in fugam se dedit, a vobis laudari æquum
fuerit. Si autem cum id exsequi posset, munus
istud defugit, non modo crimine non solvatur, sed
etiam in eum animadvertatur. Sin vero res in contrarium cessit, ab eo pouæ minime expetuntor. Tum
pœnæ
enim salutis ovium causa mortem oppetebant:
nunc autem pastores ovibus mortem inferunt, non
Ονειροπόλησας cod. Vatic. 650 in participio
ponit, scribens ονειροπολήσας. Versu post hunc 4,
pro his, τὸ ἄρχειν ἑαυτοῦ δύνασθαι, το, cod. idem
habet, ἄρχειν ἑαυτῷ δυναμένῳ καὶ τὸν λογισ., etc.
POSSIN.
Cod. Vat. 650 melius legit, εἰ δὲ χρὴ ἀκρι
βολογεῖσθαι, οι versu mox sequenti pro είπε scribit
PATROL. GR. LXXVIII.
εἰπεῖν. ID.
Pro his, δίκαιοι ἂν εἴητε ἐπαινεῖν, cod. Vat.
650 commodius habet, δίκαιος ἂν εἴη τὸ ἐπαινεῖν.
Vers. seq. μόνος ἀπολυέσθω, pro his cod. Vat.
scribit, μόνος μὴ ἀπολύεσθε. Ip.
In cod. Vat. sic legitur, ἧττος γὰρ ἂν ἦν και
etc. Ib.
col. 907–908page 365 of 750
PG 78:907ἐξοστρακίζουσι. Καὶ τότε μὲν τὴν ἀγνείαν ἐξεθείαζον, νῦν δὲ, ἀλλ' οὐδὲν βούλομαι δυσχερές εἰπεῖν. Καὶ γὰρ ταῦτ᾽ εἶπον έκκωμῳδῶν τοὺς ἐνόχους. Οὐδὲ γὰρ πάντας αιτιάσομαι, ἀλλὰ δεικνὺς τὸ μέσον τῆς ἀρχαίας λειτουργίας, καὶ τῆς νυνὶ τυραννίδος, δι' ἐν αἰτίαν οὐ στεφανοῦτε, καὶ ἀνακηρύττετε τοὺς τῆς ισότητος ἐραστάς; μὲν ἀρετὴν ἤσκουν, νῦν δὲ τοὺς ἀρετὴν ἀσκοῦντας ΣΚΔ'. - ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ανήρ τις τῶν ἐπὶ φιλοσοφίᾳ σεμνυνομένων εντυχών ἡμῖν, σοῦ μὲν δεινὴν ποιεῖτο τὴν καταβοήν, φάσκων θαυμάζειν, πῶς μηδ' ἐξ αἵματος Ελευθερίου φὺς τὴν ὀφρὺν ἐπαίρεις, καὶ τὸν αὐχένα ὑψοῖς, καὶ ἐπ' ὀνύχων βαδίζεις, καὶ ἀεροβατείν νομίζεις, και διὰ πάντων τῶν μελῶν τὴν ἀπαιδευσίαν ἐμφαίνες γυναῖκα δ' ἀρχαίαν ἐξεθείαζεν, ἧς καὶ τὸ ἐπιτάφιον ἐπίγραμμα απήγγελλε λέγον, Αρχεδίκη πατρὸς ἀνδρὸς, ἀδελφῶν τ' οὖσα τυ [ράννων Παίδων τ'. Οὐκ ἤρθη νοῦν ἐς ατασθαλίην Ἐγὼ δὲ ἐδικαίωσα αὐτὰ ταῦτα μηνύσαι, τάχα πως κἂν νῦν γνείης σαυτόν. ΣΚΕ'. ΣΤΡΑΤΗΓΙΑ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. Οἱ μὲν πλεῖστοι τῶν ἀνθρώπων τὸ μὲν ἄκοντα πάσχειν κακῶς, ἀνανδρίας· τὸ δὲ ἑκουσίως ἐλέσθαι ἀδικηθῆς ναι, ἐπιεικείας καὶ φιλοσοφίας τεκμήριον τίθενται εἶναι μέγιστον. Οἱ δὲ ἐπιστάμενοι περὶ πραγμάτων κρίνειν ὀρθῶς, μᾶλλον δὲ οἱ ταῖς ἱεραῖς πιστεύοντες Γραφαῖς, καὶ τὸν ἀκουσίως μὲν ἀδικούμενον, φιλοσόφως δὲ φέροντα, οὔτε μισθῶν, οὔτε ἐπαίνων ἀποστεροῦσιν, ἐπιψηφίζοντος μάλιστα τοῦ Παύλου καὶ λέ γοντος· «Καὶ τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων ὑμῶν μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε, γινώσκοντες ἔχειν ἑαυτοῖς κρείττονα ὕπαρξιν ἐν οὐρανοῖς καὶ μένουσαν. Εἰ δὲ φαίης, Τί γὰρ ποιῆσαι ἡδύνατο, ὑπὸ τοῦ δυνατωτέρου ἀδικούμενος φαίην, καταβοῆσαι, κακηγορῆσαι, επαράσασθαι, διασῦραι, ἐνοχλῆσαι δικαστηρίοις. Ο οὖν ταῦτα πάντα δυνάμενος, πρᾶξαι μὲν, μὴ πράτο των δὲ, τῷ ἑκουσίως ελομένῳ ἀδικηθῆναι εἰκότως ἂν εἰ καὶ μὴ συναριθμηθείη, αλλά γε υπαριθμητ εἶπον οὐκ. ποιεῖτο ἐποιεῖτο. εξεθείαζεν εξεθείαζες. εδικαίωσα αὐτὰ ταῦτα μηνῦσαι, ἐδικαίωσα αὐτὸν ταῦτα. εἰς. Ὑπὸ δυνατωτέρου αδικούμενος. 650, ὑπὸ τοῦ δυνατωτέρου ἁρπαγεὶς ὁ ἀδι νατο.
ἐξοστρακίζουσι. Καὶ τότε μὲν τὴν ἀγνείαν ἐξεθείαζον,
νῦν δὲ, ἀλλ' οὐδὲν βούλομαι δυσχερές εἰπεῖν. Καὶ
γὰρ ταῦτ᾽ εἶπον έκκωμῳδῶν τοὺς ἐνόχους. Οὐδὲ
γὰρ πάντας αιτιάσομαι, ἀλλὰ δεικνὺς τὸ μέσον τῆς
ἀρχαίας λειτουργίας, καὶ τῆς νυνὶ τυραννίδος, δι' ἐν
αἰτίαν οὐ στεφανοῦτε, καὶ ἀνακηρύττετε τοὺς τῆς
ισότητος ἐραστάς;
corpora jugulantes (levius enim hoc malum esset). μὲν ἀρετὴν ἤσκουν, νῦν δὲ τοὺς ἀρετὴν ἀσκοῦντας
verum animis offensionen afferentes. Tum jejuniis
corpus castigabant: nunc autem, ut luxu ac deliciis exsullent, efficiunt. Tum bona sua cgentibus
distribuebant: nunc autem pauperum bona in rem
suam vertunt. Tum virtutem colebant: nunc virtutis cultores proscribunt et eliminant. Tum castitatem mirificis laudibus efferebant: nunc autem, sed
nihil molesti dicere volo. Nam hæc quoque eo duntaxat dicere cupio, ut eos, qui in culpa sunt, insectarer. Non enim omnes accusabo. Verum, cum ostendam quantum inter vetos ministerium ae præsentem tyrannidem intersit, quæ tandem causa est, quamobrem æqualitatis amantés coronis non redimitis ac prædicatis?
CCXXIV. ZOSIMO PRESBYTERO.
ΣΚΔ'. - ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Ανήρ τις τῶν ἐπὶ φιλοσοφίᾳ σεμνυνομένων εντυχών
ἡμῖν, σοῦ μὲν δεινὴν ποιεῖτο τὴν καταβοήν,
φάσκων θαυμάζειν, πῶς μηδ' ἐξ αἵματος Ελευθερίου
φὺς τὴν ὀφρὺν ἐπαίρεις, καὶ τὸν αὐχένα ὑψοῖς, καὶ
ἐπ' ὀνύχων βαδίζεις, καὶ ἀεροβατείν νομίζεις, και
διὰ πάντων τῶν μελῶν τὴν ἀπαιδευσίαν ἐμφαίνες
γυναῖκα δ' ἀρχαίαν ἐξεθείαζεν, ἧς καὶ τὸ ἐπιτάφιον
ἐπίγραμμα απήγγελλε λέγον,
Vir quidam philosophiæ nomine clarus mecum
congressus, te quidem graviter accusabat, mirum
illud sibi videri dicens, quod tu, qui ne ingenuo
quidem sanguine ortus es, supercilium efferas,
cervicemque attollas, atque extremis unguibus incedas, ac per aerem ambulare tibi videaris: denique per omnia corporis membra imperitiam tuam
et ineptiam conspicuam reddas: contra autem
priscam quamdam feminam Archedicen nomine mirificis laudibus in cœlum vehebat, cujus etiam epitaphium hujusmodi referebat:
Non mihi mens unquam tumuit, licet ipsa pareniem
Regem habui, et fratres, pignoraque, atque virum.
Ego autem hos versus tibi indicandos existimavi.
llinc enim fortasse fiet, ut nunc saltem teipsum
vioscas.
Αρχεδίκη πατρὸς ἀνδρὸς, ἀδελφῶν τ' οὖσα τυ
[ράννων
Παίδων τ'. Οὐκ ἤρθη νοῦν ἐς ατασθαλίην
Ἐγὼ δὲ ἐδικαίωσα αὐτὰ ταῦτα μηνύσαι, τάχα
πως κἂν νῦν γνείης σαυτόν.
ΣΚΕ'.
ΣΤΡΑΤΗΓΙΑ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
Οἱ μὲν πλεῖστοι τῶν ἀνθρώπων τὸ μὲν ἄκοντα πάσχειν
κακῶς, ἀνανδρίας· τὸ δὲ ἑκουσίως ἐλέσθαι ἀδικηθῆς
ναι, ἐπιεικείας καὶ φιλοσοφίας τεκμήριον τίθενται
εἶναι μέγιστον. Οἱ δὲ ἐπιστάμενοι περὶ πραγμάτων
κρίνειν ὀρθῶς, μᾶλλον δὲ οἱ ταῖς ἱεραῖς πιστεύοντες
Γραφαῖς, καὶ τὸν ἀκουσίως μὲν ἀδικούμενον, φιλοσό
φως δὲ φέροντα, οὔτε μισθῶν, οὔτε ἐπαίνων ἀποστε
ροῦσιν, ἐπιψηφίζοντος μάλιστα τοῦ Παύλου καὶ λέγοντος· «Καὶ τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων ὑμῶν
μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε, γινώσκοντες ἔχειν ἑαυτοῖς
κρείττονα ὕπαρξιν ἐν οὐρανοῖς καὶ μένουσαν. Εἰ δὲ
φαίης, Τί γὰρ ποιῆσαι ἡδύνατο, ὑπὸ τοῦ δυνατωτέρου
CCXXV. STRATEGIO MONACHO.
Permulti homines invito animo injuria affici,
timiditatis et ignavia, ultro autem ac voluntario
animo lædi, maximum suavitatis ac patientiæ
347 argumentum esse ducunt. Qui autein recte de
rebus judicare norunt, vel, ut rectius loquar, qui
divinis Scripturis fidem habent, ne eos quidem,
qui quamvis injuriam inviti accipiant, moderate vero
ferunt, vel mercedibus privant, vel laudibus, suffragante maxime Paulo, atque his verbis utente:
• Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis, scientes vos habere meliorein substantiam
in coelis, ac manentem 85.» Quod si dicas: Quid
enim facere poterat, cum a potentiore luderetur? ἀδικούμενος φαίην, καταβοῆσαι, κακηγορῆσαι,
respondeam: Glamoribus ac maledictis insectari,
diris devovere, traducere, molestiam forensem exhibere. Qui igitur cum bæc omnia facere posset, non
tamen fecit, ei, qui ultro lædi appetiit, si non par,
& Hebr. x, 34.
επαράσασθαι, διασῦραι, ἐνοχλῆσαι δικαστηρίοις. Ο
οὖν ταῦτα πάντα δυνάμενος, πρᾶξαι μὲν, μὴ πράτο
των δὲ, τῷ ἑκουσίως ελομένῳ ἀδικηθῆναι εἰκότως
ἂν εἰ καὶ μὴ συναριθμηθείη, αλλά γε υπαριθμητ
lost εἶπον col. idem addit οὐκ. Possia.
Pro ποιεῖτο recte scribit cod. Vat. GO,
ἐποιεῖτο. Vers. penult. et ult. pro εξεθείαζεν idem
legit, εξεθείαζες. Vers. iude quinto, εδικαίωσα αὐτὰ
ταῦτα μηνῦσαι, melius idem cod. ἐδικαίωσα αὐτὸν
ταῦτα. εἰς. ID.
Habetur integrum epigramma apudl Thucydi
dem lib. vi. Fuit Archedica nobile scortum, de qua
Herodotus et Athenæus. Illud autem epigramına
esse a Simonide compositum didici ex Aristotelis
Rhetoric. 1, 9. Casauron. in epist. ad Rittershusium.
Ὑπὸ δυνατωτέρου αδικούμενος. Melius codex Vat. 650, ὑπὸ τοῦ δυνατωτέρου ἁρπαγεὶς ὁ ἀδι
νατο. Possi.
col. 909–910page 366 of 750
PG 78:909θείη Εἰ δὲ χρὴ καὶ δεινότητι χρήσασθαι, καὶ τὸ ἀκριβὲς εἰπεῖν, τάχα καὶ ὑπερακοντίσειεν ἐκεῖνον. Τῷ μὲν γὰρ τὸ βούλεσθαι ἀδικεῖσθαι, μεγίστην φέρει παραμυθίαν. Οὐ γὰρ ἂν ἡδικήθη, εἴ γε μὴ βουλήθη. Τῷ δὲ μὴ βουληθέντι μὲν, ὑπομείναντι δὲ, καὶ μηδὲν πεποιηκότι δι' ὧν ἡδύνατο ἀμύνασθαι τὸν ἀδικήσαντα, ἅτε ἐσχάτης φιλοσοφίας βάσανον ἐπιδειξαμένῳ, λαμ πρότερος πλακείη στέφανος. ΣΚΤ. — ΠΑΜΠΡΕΤΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Σύμβολόν ἐστιν, ὦ θαυμάσιε, μέγιστον τοῦ πεπεῖσθαι τὸν ἀκούσαντα, ὁ τῶν λεχθέντων ἔπαινος. Οὐ γάρ ἐστιν ὅτις οἴεται καλῶς ἔχειν, τούτοις φάσκειν μὴ πεπεῖσθαι. Ωσπερ γὰρ ὅσα κακίζομεν, ἀποφεύγειν σπουδάζομεν εἰ σωτρονοῦμεν· οὕτως & θαυμάζομεν, πάντως αἱρούμεθα. Τοῦ χάριν δὴ ταῦτα λέγω, ἴσως οὐκ ἀγνοεῖς, ὀφείλων ἣν ἐπήνεσας συμ βουλὴν εἰς πέρας ἀγαγεῖν. ΣΚΖ'. — ΣΤΡΑΤΗΓΙΑ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. Μὴ ἀγνόει, ὦ φίλος, ὅτι ὑπόθεσίς ἐστι τῆς μακα ρίας ζωῆς, ἡ τῶν παθῶν νέκρωσις, ἷς οὐδὲν εὐκταιότερον, οὐδ᾽ εὐκλεέστερον γένοιτ' ἄν. ΣΚΗ'. - ΤΟ ΑΥΤΟ. Εἰ καὶ ἐπέθετό σοι ὁ κοινὸς ἁπάντων ἐχθρὸς, ὡς αὐτοδοεὶ περισσόμενος, καὶ ἐξ ἐπιδρομῆς ἅπασαν σου τὴν πολιτείαν ληψόμενος, ἀλλ' αὐτὸς, ὡς ἐπυθόμην, ἀκοιμήτῳ σπουδῇ τὴν θείαν προβαλλόμενος συμμαχίαν, πολλοὺς μὲν αὐτῷ πόνους εἰς τὴν που λιορκίαν προϋξένησας, ἄπρακτα δὲ αὐτοῦ τὰ μηχα νήματα, καὶ τὰς ἑλεπόλεις ἀπέδειξας, καὶ τὸ τρό παιον κατ' αὐτοῦ λαμπρότερον έστησας. συγχαίροντες οὖν σοι ἐπὶ τῇ νίκῃ καὶ τὰ ἐπινίκια έδοντες παραινοῦμεν γρηγορεῖν καὶ προσέχειν σαν τῷ. Ο γὰρ πολέμιος οὔτε αἰδεῖσθαι εἶδεν, οὔτε ἐρυ θριᾷν ἐπίσταται, οὔτ' ἀπογινώσκει ἕως θανάτου, ἀλλ' ἀντὶ ὅπλων καὶ μηχανημάτων ἀρκούμενος τῇ οἰκεία φύσει, παντὶ καιρῷ ἐπιτίθεται οὐ τὸ ἡττῆσθαι ἐννοῶν, ἀλλὰ τὸ νικῆσαι ὀνειροπολῶν. Πάσῃ οὖν φυ λακῇ τήρει τὴν σαυτοῦ καρδίαν. Οὐ γὰρ μονοειδής, ῥᾳδίως γὰρ ἂν ἐάλῳ, ποικίλη δέ τίς ἐστι καὶ πολύ τροπος, ἡ πρὸς αὐτὸν μάχη. Οταν μὲν γὰρ διὰ συ φροσύνης ήττηθῇ διὰ φιλοχρηματίας πολεμεί. Εἰ δὲ κἀνταῦθα τρωθείη, διὰ βασκανία; ἐπι εἰκότως ἂν, εἰ καὶ μὴ συναριθμηθείη, ἀλλά γε υπαριθμηθείη, που ὅμοιος ἂν εἴη, εἰκότως καὶ συναριθμηθῆς ριν ἐκεῖνος ἐκεῖνο. ἀποφεύγειν σπουδάζωμεν φεύγομεν. Ριὸ ἐπὶ τῇ νίκη 650 μετά τὴν νίκην. ἀντὶ ὅπλων ἀντὶ πολλῶν βελῶν. τῇ οἰκεία φύσει, παντ καιρῷ, τῇ οἰκείᾳ ἀφοβίᾳ, ἐν παντὶ καιρῷ. ήτ τηθῆ, φιλοδοξίαν ἐπὶ ταύτης ὑποσύρει τὸ τρόπαιον· ὅτα δὲ μηδὲ ἐν αὐτῇ μηδὲν δυνηθῇ, διὰ φιλ., διὰ βασκανίας δι' ἐχθρῶν.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCXXVIII.
θείη Εἰ δὲ χρὴ καὶ δεινότητι χρήσασθαι, καὶ τὸ suppar certe haud immerito existimari queat. Atque
ἀκριβὲς εἰπεῖν, τάχα καὶ ὑπερακοντίσειεν ἐκεῖνον.
Τῷ μὲν γὰρ τὸ βούλεσθαι ἀδικεῖσθαι, μεγίστην φέρει
παραμυθίαν. Οὐ γὰρ ἂν ἡδικήθη, εἴ γε μὴ βουλήθη.
Τῷ δὲ μὴ βουληθέντι μὲν, ὑπομείναντι δὲ, καὶ μηδὲν
πεποιηκότι δι' ὧν ἡδύνατο ἀμύνασθαι τὸν ἀδικήσαντα,
ἅτε ἐσχάτης φιλοσοφίας βάσανον ἐπιδειξαμένῳ, λαμπρότερος πλακείη στέφανος.
eliam, si dicendi vi ac facultate uti, ac sincere loqui oportet, illum quoque fortasse superarfi. Huic
enim, quod ladi voluerit, maximum affert solatium:
Neque enim ille, nisi voluisset, injuria affectus
fuisset. Qui autem, cum injuria affici nollet, illatam tamen tulit, nec quidquam eorum, per quæ
eum, a quo læsus fuerat, ulcisci poterat, fecit:
huic utique, ut qui extremæ cujusdam patientiæ documentum dederit, luculentior corona haud immerito texi queat.
ΣΚΤ. — ΠΑΜΠΡΕΤΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Σύμβολόν ἐστιν, ὦ θαυμάσιε, μέγιστον τοῦ πεπεῖσθαι τὸν ἀκούσαντα, ὁ τῶν λεχθέντων ἔπαινος. Οὐ
γάρ ἐστιν ὅτις οἴεται καλῶς ἔχειν, τούτοις φάσκειν
μὴ πεπεῖσθαι. Ωσπερ γὰρ ὅσα κακίζομεν, ἀποφεύγειν σπουδάζομεν εἰ σωτρονοῦμεν· οὕτως &
θαυμάζομεν, πάντως αἱρούμεθα. Τοῦ χάριν δὴ ταῦτα
λέγω, ἴσως οὐκ ἀγνοεῖς, ὀφείλων ἣν ἐπήνεσας συμβουλὴν εἰς πέρας ἀγαγεῖν.
ΣΚΖ'. — ΣΤΡΑΤΗΓΙΑ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
Μὴ ἀγνόει, ὦ φίλος, ὅτι ὑπόθεσίς ἐστι τῆς μακαρίας ζωῆς, ἡ τῶν παθῶν νέκρωσις, ἷς οὐδὲν εὐ
κταιότερον, οὐδ᾽ εὐκλεέστερον γένοιτ' ἄν.
ΣΚΗ'. - ΤΟ ΑΥΤΟ.
Εἰ καὶ ἐπέθετό σοι ὁ κοινὸς ἁπάντων ἐχθρὸς, ὡς
αὐτοδοεὶ περισσόμενος, καὶ ἐξ ἐπιδρομῆς ἅπασαν
σου τὴν πολιτείαν ληψόμενος, ἀλλ' αὐτὸς, ὡς ἐπυθόμην, ἀκοιμήτῳ σπουδῇ τὴν θείαν προβαλλόμενος
συμμαχίαν, πολλοὺς μὲν αὐτῷ πόνους εἰς τὴν που
λιορκίαν προϋξένησας, ἄπρακτα δὲ αὐτοῦ τὰ μηχανήματα, καὶ τὰς ἑλεπόλεις ἀπέδειξας, καὶ τὸ τρόπαιον κατ' αὐτοῦ λαμπρότερον έστησας. Συγχαί
ροντες οὖν σοι ἐπὶ τῇ νίκῃ καὶ τὰ ἐπινίκια
έδοντες παραινοῦμεν γρηγορεῖν καὶ προσέχειν σαν
τῷ. Ο γὰρ πολέμιος οὔτε αἰδεῖσθαι εἶδεν, οὔτε ἐρυ
θριᾷν ἐπίσταται, οὔτ' ἀπογινώσκει ἕως θανάτου, ἀλλ'
ἀντὶ ὅπλων καὶ μηχανημάτων ἀρκούμενος τῇ
οἰκεία φύσει, παντὶ καιρῷ ἐπιτίθεται οὐ τὸ ἡττῆσθαι
ἐννοῶν, ἀλλὰ τὸ νικῆσαι ὀνειροπολῶν. Πάσῃ οὖν φυ
λακῇ τήρει τὴν σαυτοῦ καρδίαν. Οὐ γὰρ μονοειδής,
ῥᾳδίως γὰρ ἂν ἐάλῳ, ποικίλη δέ τίς ἐστι καὶ πολύτροπος, ἡ πρὸς αὐτὸν μάχη. Οταν μὲν γὰρ διὰ συ
φροσύνης ήττηθῇ διὰ φιλοχρηματίας πολεμεί.
Εἰ δὲ κἀνταῦθα τρωθείη, διὰ βασκανία; ἐπιCCXXVI. PAMPRETIO DIACONO.
Maximo argumento est, vir admirande, fidem
auditori factam esse, cum ea, quæ dicta sunt, laudat. Neque enim fieri potest, ut quæ aliquis probe
atque commode dicta esse arbitratur, hæc sibi persuasa esse neget. Ut enim, quæ vituperamus, ea
quoque, si sana mente sumus, fugimus: eodem
modo, quæ laudamus uc suspicimus, ea quoque
omnino amplexamur. Quorsum autem hæc dicam,
fortasse non es nescius, qui consilium, quod laadasti, exsequi atque ad exitum perducere debes.
CCXXVII. STRATEGIO MONACHO.
Ne sis nescius, o amice, beatæ vitæ materiam
turbulentorum animi motuum oppressionem esse:
qua nec optabilius, nec præclarius quidquam esse
queat.
EIDEN.
Quanquam te communis ille omnium hostis aggressus est, velut ad primum clamorem devicturus,
atque omnem tuam vitæ rationem primo impetu
arrepturus: tu tamen, ut accepi, pervigili studio
divinam opern obtendens, multos quidem ipsi ad
obsidionem labores conciliavisti, irritas autem
ipsius machinas atque tormenta reddidisti, ac luculentum adversus eum triumphum erexisti. De victoria itaque tibi gratulantes, 348 ac triumphum
canentes, te monemus, ut excubes, libique animum
et mentem adhibeas. Hostis enim nec pudore commoveri, nec rubore afici novit, nec ad extremum
usque vitæ spiritum desperatione frangitur: verum
armorum ac tormentorum loco natura sua contentus, omni tempore insidias struit, non se victum
fuisse cogitans, sed superiorem abscessisse somnians. Quocirca omni custodia serva cor tuum. Neque enim simplex (nam facile deprehendi posset),
verum varia et multiplex adversus eum pugna est.
Nam cum per pudicitiam ac temperantiam victus
læc quæ leguntur in editis, εἰκότως ἂν, εἰ
καὶ μὴ συναριθμηθείη, ἀλλά γε υπαριθμηθείη, που
comparent in cod. Vat. 650; sed loco eorum hæc
habentur, ὅμοιος ἂν εἴη, εἰκότως καὶ συναριθμηθῆς
vat. Vers. iude 3 ριν ἐκεῖνος cod. idem scribit
ἐκεῖνο. Ib.
Verba illa, ἀποφεύγειν σπουδάζωμεν non
leguntur in cod. Vat. 650, sed pro his solum habetur, φεύγομεν. ID.
Ριὸ ἐπὶ τῇ νίκη codl. Vat. 650 label μετά
τὴν νίκην. ID.
Pro ἀντὶ ὅπλων idem cod. legit ἀντὶ πολλῶν
βελῶν. Versu sequenti pro τῇ οἰκεία φύσει, παντ
καιρῷ, cod. Vat. habet, τῇ οἰκείᾳ ἀφοβίᾳ, ἐν παντὶ
καιρῷ. ID.
Multa omnittuntur in edito post verbum ήτ
τηθῆ, nempe læc quæ ex eodem cod. hic pono:
φιλοδοξίαν ἐπὶ ταύτης ὑποσύρει τὸ τρόπαιον· ὅτα
δὲ μηδὲ ἐν αὐτῇ μηδὲν δυνηθῇ, διὰ φιλ., etc. In.
Pro διὰ βασκανίας cod. idem legit, δι' ἐχθρῶν.
col. 911–912page 367 of 750
PG 78:911τοὺς φίλους ἐξοπλίζει. Εἰ δὲ καὶ τὰς τούτων προσβολάς ὑπομείνεις, τοὺς οἰκέτας ἐκπολεμεί. Οταν δὲ μηδὲ ὑπὸ τούτων ἁλῷ, ολιγωρίαν ἐντίκτει. Εἰ δὲ ταύτης περιείη, μνησικακίαν ἐνίησι. Καὶ τί πειρῶμαι πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ φράσαι Διὸ ταῦτα μὲν παρήσω, ἐκεῖνο δὲ παραινέσαιμι τῇ σῇ ἀνδρείᾳ πάν τοθεν ὀμματοῦν ἑαυτὴν, ὡς πάντοθεν τοῦ πολεμίου βάλλοντος, καὶ εἰς τὰ καίρια μάλιστα ἀκοντίζοντος. βουλεύει. Εἰ δὲ καὶ τούτων τινὰ ἴδῃ περιγινόμενον, ΚΘ'. — ΛΕΟΝΤΙΟ ΜΑΓΙΣΤΡΙΑΝΑ Οὐκ ἀποδέχομαί σε, ἄγος πόλεως, καὶ κηλίδα Εκκλησίας, καὶ ὕβριν ἐλευθερίας, καὶ τῶν συνόντων ὀλετῆρα, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν αἰσχίστων, Ζώσιμον τὸν δοκοῦντα πρεσβύτερον, ἀποκαλοῦντα. Εἰ γὰρ καὶ αὐτὸς τοιοῦτός ἐστιν, ἀλλὰ σὴν γλῶτταν, καὶ ὄργανον ἀληθείας τυγχάνουσαν, οὐ χρὴ τούτοις καταρρυπαί νεσθαι τοῖς λόγοις. Παῦσαι τοίνυν σαυτὸν ὑβρίζων. Εἰ γὰρ καὶ ἀληθῆ τὰ λεγόμενα, καὶ οὐδεὶς ὡς ψευδομένῳ ἐπισκήψειεν, ἀλλά σε κόσμιον ὄντα ἄνδρα, καὶ πολλαῖ; ἀρεταῖς κομῶντα, καὶ τὸ τῆς ἀνεξικακίας δίκαιον ἂν εἴη ἐναβρύνειν ἐγκαλλώπισμα. Εἰ εἰ ΣΛ'. - ΑΦΡΟΔΙΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ. Καιρίως ἂν τὰ γραφέντα παρὰ σοῦ ἐλέγετο τοῖς εἰς σὲ πεπαρῳνηκόσιν, εἴ γε μὴ ὡμολόγουν ἐσφάλθαι. Ομολογούντων δὲ, ἄωρο; τούτων ἡ μνήμη, τῆς ἀπὸ τοῦ καιροῦ συμμαχίας ἀμοιροῦσα ΣΛΛ'. — ΑΝΤΙΟΧΟ. Εἰς τὸ, «Οὐ φείσεται ὀφθαλμός μου. Τίνος ἕνεκεν, ἔφης, εἶπεν ἡ τῆς ἡμερότητος πηγή διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ περὶ τῶν Ἰουδαίων, «Οὐ φείσεται ὁ ὀφθαλμός μου, οὐδὲ μὴ ἐλεήσω; ν "Ακουε τοίνυν. Ἐπειδὴ ἐν πολλοῖς χρόνοις ἦσαν συγγνώμης ἁμαρ τάνοντες μείζονα, καὶ μήτε τοὺς τῶν προφητῶν προσιέμενοι λόγους, μήτε τὰς θείας εὐεργεσίας ἐν νοοῦντες εἰς ἀνήκεστον εκπεπτώκασι κακίαν· αὐτο τελὴς δὲ κατ' αὐτῶν ἐξενήνεκτο ἀπόφασις, ὥστε πα ραδοθῆναι τοῖς Βαβυλωνίοις, καὶ ἔργον τῆς τῶν που λεμίων γενέσθαι δεξιᾶς, ᾔδει γὰρ αὐτῶν τὸ ἀμετανόητον· οὐδένα οίκτον λήψομαι, φησὶν, ἐπὶ τοῖς πα σχουσιν 8 δὴ ἐπὶ τῶν Νινευίτῶν πεποίηκα 3 τοὺς οἰκέτας ἐκπολεμεῖ, 650 τοῖς οἰκέταις πολεμεῖ. ὑπὸ τούτων ἁλῷ, ὑπὸ τούτοις ἁλῷ. όλιγωρίαν ἐκτίκτει, ολιγωριῶν ἐμπίμπλησιν· εἰ δὲ τούτων περιείη, μνησις φράσαι φῆσαι. μάλιστα μᾶλλον. ἀμοιροῦσα ἀμοιράσαι. οὐδένα οίκτον λήψομαι, φησίν, ἐπὶ τοῖς πάσχουσιν, οὐδένα οι και ταλήψομαι, φησὶν, ἐφ' οἷς πάσχουσιν. οὐδένα οίκτον λήψομαι,
τοὺς φίλους ἐξοπλίζει. Εἰ δὲ καὶ τὰς τούτων προσβολάς
ὑπομείνεις, τοὺς οἰκέτας ἐκπολεμεί. Οταν δὲ μηδὲ
ὑπὸ τούτων ἁλῷ, ολιγωρίαν ἐντίκτει. Εἰ δὲ ταύτης
περιείη, μνησικακίαν ἐνίησι. Καὶ τί πειρῶμαι πάντα
τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ φράσαι Διὸ ταῦτα μὲν
παρήσω, ἐκεῖνο δὲ παραινέσαιμι τῇ σῇ ἀνδρείᾳ πάν
τοθεν ὀμματοῦν ἑαυτὴν, ὡς πάντοθεν τοῦ πολεμίου
βάλλοντος, καὶ εἰς τὰ καίρια μάλιστα ἀκοντίζοντος.
est, per avaritiam pugnat. Cum autem hic quoque βουλεύει. Εἰ δὲ καὶ τούτων τινὰ ἴδῃ περιγινόμενον,
vulnus accepit, per invidiam insidias parat. Quod
si bæc etiam aliquem superasse conspiciat, amicos
armat. Quod si horum quoque impetus sustinuerit,
famulos ad bellum instruit. Quod si ne ab his quidem superatus sit, contemptionem ac segnitiem immittit. Quod si hanc quoque fregerit, hoc ipsi in
animum inducit, ut acceptarum injuriarum memoriam retineat. Quid autem omnia improbi illius
tela recensere aggredior? Quare hæc missa faciam, illudque fortitudinem tuam admonebo, ut omni ex
parte oculatam se præbeat: quandoquidem omni quoque ex parte hostis eam impetit, atque in ipsa
vitalia jaculatur.
CCXXIX.· LEONTIO MAGISTRIANO.
ΚΘ'. — ΛΕΟΝΤΙΟ ΜΑΓΙΣΤΡΙΑΝΑ
Οὐκ ἀποδέχομαί σε, ἄγος πόλεως, καὶ κηλίδα
Εκκλησίας, καὶ ὕβριν ἐλευθερίας, καὶ τῶν συνόντων
ὀλετῆρα, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν αἰσχίστων, Ζώσιμον
τὸν δοκοῦντα πρεσβύτερον, ἀποκαλοῦντα. Εἰ γὰρ καὶ
αὐτὸς τοιοῦτός ἐστιν, ἀλλὰ σὴν γλῶτταν, καὶ ὄργανον
ἀληθείας τυγχάνουσαν, οὐ χρὴ τούτοις καταρρυπαί
νεσθαι τοῖς λόγοις. Παῦσαι τοίνυν σαυτὸν ὑβρίζων.
Εἰ γὰρ καὶ ἀληθῆ τὰ λεγόμενα, καὶ οὐδεὶς ὡς ψευδομένῳ ἐπισκήψειεν, ἀλλά σε κόσμιον ὄντα ἄνδρα,
καὶ πολλαῖ; ἀρεταῖς κομῶντα, καὶ τὸ τῆς ἀνεξικα
κίας δίκαιον ἂν εἴη ἐναβρύνειν ἐγκαλλώπισμα.
Illud in te minime probo, quod Zosimum specie
tenus presbyterum, urbis piaculum, Ecclesiæ labem,
libertatis probrum, eorumque, qui cum ipso consuetudinem habent, pestem et perniciem, ac denique nullo non fœdissimo nomine appelles. Εἰ εἰ
enim ipse talis est, at linguam tamen tuam, quae
veritatis organum est, hujusmodi sermonibus contaminari minime convenit. Quamobrem tibi ipsi contumeliam inferre desine. Quamvis enin vera sint,
qua abs te dicuntur, nec quisquam est qui te mendacii insimulare queat: tamen, cum vir probus ac
moderatus sis, multisque virtutibus floreas, patientiæ quoque ornamento gestire te atque gloriari
æquum fuerit.
CCXXX. APHRODISIO PRESBYTERO.
Commode quidem atque opportune ea, quæ
scripsisti, abs te adversus eos dicerentur, qui tibi
contumeliam intulerunt, nisi ipsi sese peccasse
confiterentur. Confitentibus autem ipsis, intempestiva jam harum rerum memoria est: quippe quæ
jam temporis ope atque auxilio destituta sit.
ANTIOCHO.
In illud: «Non parcet oculus meus.»
Quidnam causæ est, inquis, quamobrem suavitatis ac lenitatis fons de Judæis per Ezechielem dixerit, Non parcel oculus meus, non miserebor *? ›
Audi igitur. Quoniam in multis temporibus ea scelera designarant, quæ nullam veniam merebantur,
ac nec prophetarum sermonibus obtemperantes,
nec divina beneficia cum animis suis considerantes,
349 in deploratam quamdam improbitatem proruerant, ac perfecta adversus ipsos sententia lata
erat, ut Babyloniis dederentur, atque hostili manu
interirent (norat enim Deus eos nulla omnnino poni
tentia duci): propterea, inquit, nulla ob corum cala-
** Ezech. v, 11.
ΣΛ'. - ΑΦΡΟΔΙΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ.
Καιρίως ἂν τὰ γραφέντα παρὰ σοῦ ἐλέγετο τοῖς
εἰς σὲ πεπαρῳνηκόσιν, εἴ γε μὴ ὡμολόγουν ἐσφάλ
θαι. Ομολογούντων δὲ, ἄωρο; τούτων ἡ μνήμη, τῆς
ἀπὸ τοῦ καιροῦ συμμαχίας ἀμοιροῦσα
ΣΛΛ'. — ΑΝΤΙΟΧΟ.
Εἰς τὸ, «Οὐ φείσεται ὀφθαλμός μου.
Τίνος ἕνεκεν, ἔφης, εἶπεν ἡ τῆς ἡμερότητος πηγή
διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ περὶ τῶν Ἰουδαίων, «Οὐ φείσεται
ὁ ὀφθαλμός μου, οὐδὲ μὴ ἐλεήσω; ν "Ακουε τοίνυν.
Ἐπειδὴ ἐν πολλοῖς χρόνοις ἦσαν συγγνώμης ἁμαρ
τάνοντες μείζονα, καὶ μήτε τοὺς τῶν προφητῶν
προσιέμενοι λόγους, μήτε τὰς θείας εὐεργεσίας ἐν
νοοῦντες εἰς ἀνήκεστον εκπεπτώκασι κακίαν· αὐτο
τελὴς δὲ κατ' αὐτῶν ἐξενήνεκτο ἀπόφασις, ὥστε παραδοθῆναι τοῖς Βαβυλωνίοις, καὶ ἔργον τῆς τῶν που
λεμίων γενέσθαι δεξιᾶς, ᾔδει γὰρ αὐτῶν τὸ ἀμετα
νόητον· οὐδένα οίκτον λήψομαι, φησὶν, ἐπὶ τοῖς πα
σχουσιν 8 δὴ ἐπὶ τῶν Νινευίτῶν πεποίηκα
Vers. inde 3 pro τοὺς οἰκέτας ἐκπολεμεῖ, cod. Vat.
650 scribit τοῖς οἰκέταις πολεμεῖ. Vers. seg. pro
ὑπὸ τούτων ἁλῷ, idem legit ὑπὸ τούτοις ἁλῷ. Quæ
mos subjunguntur in edito, όλιγωρίαν ἐκτίκτει, etc.,
sic satis diverse leguntur in illo cod., ολιγωριῶν
ἐμπίμπλησιν· εἰ δὲ τούτων περιείη, μνησις etc. In.
Possin.
Pro φράσαι cod. Vat. scribit φῆσαι. vers.
denique ult. epist. pro μάλιστα legit μᾶλλον.
Inscripta Leontio abest a cod. Vatic. 650. In.
Verbum ultimum hujus ep. in edito ἀμοιροῦσα
in cod. Vat. 650 scribitur, ἀμοιράσαι. ID.
Pro his verbis, οὐδένα οίκτον λήψομαι, φησίν,
ἐπὶ τοῖς πάσχουσιν, cod. Vat. habet, οὐδένα οι και
ταλήψομαι, φησὶν, ἐφ' οἷς πάσχουσιν. Ultimam hujus
lectionis partem recipiendam puto, non primam:
rectius enim illa suut edita, οὐδένα οίκτον λήψο
μαι, etc. iv.
col. 913–914page 368 of 750
PG 78:913Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἡ ἐπὶ τὸ κρεῖττον αὐτῶν ῥοπή τε καὶ τροπή καιρὸν παρέσχεν, ἀνακληθῆναι τοὺς κατακρίσ τους καὶ ἀνατραπῆναι τὴν ἀπόφασιν. Ἐνταῦθα δὲ οὐδενὸς ἐπὶ τὸ βέλτιον βλέποντος, ἀλλὰ πάντων ἐπὶ τα χείρω ρεπόντων, ἀναγκαίως ἡ κατὰ πάντων ἐχε φέρεται ψῆφος. ΣΑΒ. ΠΑΥΛΟ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. *Οτι πάσης ἐπέκεινα τόλμης, τὸ δογματίζειν τοὺς βιοῦντας αἰσχρῶς. Καὶ εἰς τὸ γεγραμμένον, Γνῶναι τὰς ὁδούς μου ἐπιθυμοῦσιν, ὡς λαὸς δικαιοσύνην πεποιηκώς.» η Χρὴ τὸν μέλλοντα περὶ Θεοῦ λόγον κινεῖν ταῖς ἀπὸ τῆς πολιτείας διαλάμπειν ἀρεταῖς. Τῷ γὰρ κα κίας ἐραστῇ, οὐδὲ περὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, μήτιγε αὐτοῦ κινεῖν γλῶτταν, ἐπιτρέπει, ὡς ὑδρι ζομένων τῶν θείων νόμων, ὅταν διὰ μιαρας προφέ ρωντας γλώττης. Τῷ γὰρ ἁμαρτωλῷ, φησὶν, εἶπεν ὁ Θεός, ἵνα τί σὺ ἐκδιηγῇ τὰ δικαιώματά μου· καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου; ο Καὶ διὰ τοῦ Ἡσαΐου μεμφόμενος τοὺς βίου μὲν ἀρίστου μὴ ἐπιμελομένους, τὰς δὲ οἰκονομίας αὐτοῦ αἰτιωμένους, φησί· ι Γνῶναί μου τὰς ὁδοὺς ἐπιθυμοῦσιν, ὡς λαὸς δικαιοσύνας πεποιηκώς, καὶ κρίσιν Θεοῦ αὐτοῦ μὴ ἐγκαταλελοιπώς.: Εἰ δὲ οἱ τὰς ὁδοὺς ".. αὐτοῦ, τουτέστι τὰς οἰκονομίας πολυπραγμονοῦντες, πάντολμοι ἂν εἶεν, πῶς οὐκ ἂν ἐπέκεινα πάσης τόλμης χωροῦσιν, οἱ περὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ μικρά γλώττη λόγον κινοῦντες, καὶ μάλιστα ὅταν τί ἔστι πολυπραγμονῶσι; Χρὴ δὲ μὴ τί ἐστι περιεργάζεσθαι, ἀλλ' ὅτι ἐστὶν ἰσχυρίζεσθαι. Καὶ σιωπῶ, ὅτι παρὰ Λακεδαιμονίοις, τοῖς σκιὰς τῶν πράξεων τοὺς λόγους εἶναι εἰκότως ὁρισαμένοις, τὸν αἰσχρῶς βεβιωκότα, οὐδὲ γνώμην ἀγαθὴν ἀποφήνασθαι ἐξῆν. Εἰ τοίνυν ὀρθῶς σοι πιστεύοντι, καὶ εὖ πράττοντι ἐπιφύονται τινες πράγματά σοι παρέχοντες, μὴ τα ράττου. Τοιοῦτον γὰρ τῶν φαύλων τὸ ἔθος. Ηττώμενοι γὰρ περιφανῶς τῷ βίῳ, ἐπὶ τὴν ἔρευναν τοῦ θείου καταφεύγουσιν, ὡς ἐκ τούτου πράγματα παρέξοντες τοῖς εὖ βιοῦσι, καὶ τὴν παρρησίαν αὐτῶν ἀποκλεί σοντες. Ἐχρὴν δὲ αὐτοὺς, ἐννοοῦντας ὅτι οἱ περὶ τὸ δῆλον πταίοντες, περὶ τοῦ δοκοῦντος ἀδήλου οὐκ ἂν εἶεν ἀξιόπιστοι λέγοντες, πρῶτον ἑαυτῶν τὸν βίον ῥυθμίσαι καὶ οὕτως ἐπὶ τὴν ζήτησιν παρελθεῖν τῶν ἀνεφίκτων. Μήτι γε Τὰς οἰκονομίας τὴν οἰκονομίαν. μικρή γλώττη μιαραῖς γλώτο ται. Σκιὰς τῶν πράξεων τοὺς λόγους εἶναι. Τούτου ἐστὶ καὶ τὸ, Λόγος ἔργου σκιά. οἱ λόγοι πραγμάτων εἰσὶν ὁδοί. τοῖς σκιὰς τῶν πράξεων τους 23 γους εἶναι εἰκότως ορισαμένοις, Ρυθμίσα: έρευναν.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCXXXII.
Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἡ ἐπὶ τὸ κρεῖττον αὐτῶν ῥοπή τε καὶ milates misericordia commovebor, quemadmodum
τροπή καιρὸν παρέσχεν, ἀνακληθῆναι τοὺς κατακρίσ
τους καὶ ἀνατραπῆναι τὴν ἀπόφασιν. Ἐνταῦθα δὲ
οὐδενὸς ἐπὶ τὸ βέλτιον βλέποντος, ἀλλὰ πάντων ἐπὶ
τα χείρω ρεπόντων, ἀναγκαίως ἡ κατὰ πάντων ἐχε
φέρεται ψῆφος.
ΣΑΒ.
· ΠΑΥΛΟ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
*Οτι πάσης ἐπέκεινα τόλμης, τὸ δογματίζειν τοὺς
βιοῦντας αἰσχρῶς. Καὶ εἰς τὸ γεγραμμένον,
· Γνῶναι τὰς ὁδούς μου ἐπιθυμοῦσιν, ὡς λαὸς
δικαιοσύνην πεποιηκώς.»
η
in Ninivitis feci. Nam illic corum in melius inclinatio et commutatio spatium præbuit damnatos
revocandi, latamque sententiam rescindendi Hic
autem nemine ad meliorem vitam tendente, verum
omnibus in deterius vergentibus, necessario adversus omnes feretur sententia.
CCXXXII. — PAULO MONACHO.
Omnem audaciam superare, viventes turpiter dogmala invehere. Et in illud, ‹ Cognoscere cupiunt vias
meas, tanquam populus qui justitiam fecit.»
Χρὴ τὸν μέλλοντα περὶ Θεοῦ λόγον κινεῖν ταῖς Qui de Deo sermionem excitaturus est, bunc vilæ
ἀπὸ τῆς πολιτείας διαλάμπειν ἀρεταῖς. Τῷ γὰρ κα ac morum virtutibus elucere oportet. Nam qui vitio
κίας ἐραστῇ, οὐδὲ περὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, μή- delectatur, huic ne de ipsius quidem justitiis, nedum
τιγε αὐτοῦ κινεῖν γλῶτταν, ἐπιτρέπει, ὡς ὑδρι- de ipso linguam movere permittitur: quod videlicet
ζομένων τῶν θείων νόμων, ὅταν διὰ μιαρας προφέ- divinis legibus contumelia inferatur, cum per im-
· ρωντας γλώττης. «Τῷ γὰρ ἁμαρτωλῷ, φησὶν, εἶπεν puram et scelestam linguam proferuntur. ‹ Pecca -
ὁ Θεός, ἵνα τί σὺ ἐκδιηγῇ τὰ δικαιώματά μου· καὶ tori enim, inquit ile; dixit Deus: Quare tu enarras
ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου; ο justitias meas, et assumis testamentum meum por
Καὶ διὰ τοῦ Ἡσαΐου μεμφόμενος τοὺς βίου μὲν os tuum s?, Ac per Isaiam iis succensens, qui
ἀρίστου μὴ ἐπιμελομένους, τὰς δὲ οἰκονομίας αὐτοῦ cum optima vitæ nulla cura tangantur, ipsius laαἰτιωμένους, φησί· ι Γνῶναί μου τὰς ὁδοὺς ἐπιθυ men consilia reprehendunt, his verbis utitur: ‹ Scire
μοῦσιν, ὡς λαὸς δικαιοσύνας πεποιηκώς, καὶ κρίσιν vias meas volunt, tanquam gens quæ justitiam ſeΘεοῦ αὐτοῦ μὴ ἐγκαταλελοιπώς.: Εἰ δὲ οἱ τὰς ὁδοὺς cerit, et legem Dei sui non dereliquerit ".. Quod
αὐτοῦ, τουτέστι τὰς οἰκονομίας πολυπραγμο- si, qui ipsius vias, hoc est consilia, curiosius exνοῦντες, πάντολμοι ἂν εἶεν, πῶς οὐκ ἂν ἐπέκεινα quirunt, summæ audaciæ notam non effugiunt, an
πάσης τόλμης χωροῦσιν, οἱ περὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ non illi ultra omnem audaciam progrediuntur, qui
μικρά γλώττη λόγον κινοῦντες, καὶ μάλιστα ὅταν τί impuræ linguæ opera de ipsomet Deo sermonem
ἔστι πολυπραγμονῶσι; Χρὴ δὲ μὴ τί ἐστι περιεργά- movent, ac praesertim cum quid sit anxie inquiζεσθαι, ἀλλ' ὅτι ἐστὶν ἰσχυρίζεσθαι. Καὶ σιωπῶ, ὅτι runt? Oportet autem, non quid sit exquirere, sed
παρὰ Λακεδαιμονίοις, τοῖς σκιὰς τῶν πράξεων τοὺς quod sit affirmare. Atque illud taceo, quod apud
λόγους εἶναι εἰκότως ὁρισαμένοις, τὸν αἰσχρῶς Lacedzmonios, qui sermones actionum umbras esse
βεβιωκότα, οὐδὲ γνώμην ἀγαθὴν ἀποφήνασθαι ἐξῆν. non immerito definierunt, ei qui turpiter vixisset
Εἰ τοίνυν ὀρθῶς σοι πιστεύοντι, καὶ εὖ πράττοντι në probam quidem sententiam pronuntiare licebat.
ἐπιφύονται τινες πράγματά σοι παρέχοντες, μὴ τα Quocirca si te, et recla fide præditum, et probe viράττου. Τοιοῦτον γὰρ τῶν φαύλων τὸ ἔθος. Ηττώμενοι ventem adoriuntur nonnulli, tibique negotia facesγὰρ περιφανῶς τῷ βίῳ, ἐπὶ τὴν ἔρευναν τοῦ θείου sunt, ne propterea conturberis. Hujusmodi namque
καταφεύγουσιν, ὡς ἐκ τούτου πράγματα παρέξοντες improborum hominum mos est. Nam cum vitæ laude
τοῖς εὖ βιοῦσι, καὶ τὴν παρρησίαν αὐτῶν ἀποκλεί- perspicue abs te superentur, ad divini Numinis inσοντες. Ἐχρὴν δὲ αὐτοὺς, ἐννοοῦντας ὅτι οἱ περὶ τὸ dagationem confugiunt, tanquam scilicet hinc iis
δῆλον πταίοντες, περὶ τοῦ δοκοῦντος ἀδήλου οὐκ ἂν qui recte vivunt molestiam exhibituri, eorumque
εἶεν ἀξιόπιστοι λέγοντες, πρῶτον ἑαυτῶν τὸν βίον Aduciam exclusuri. Atqui eos couveniebat (cum
ῥυθμίσαι καὶ οὕτως ἐπὶ τὴν ζήτησιν παρελθεῖν animis suis illud reputantes, quod qui in re perspicua
τῶν ἀνεφίκτων.
et dilucida peccant, haudquaquam digni sunt quibus de ea re, quæ obscuritatem præ se ferat, verba facientibus, fides adhibeatur,) primum vitam suam
componere ac recte moderari, 350 atque ita deinceps ad earum rerum, quæ comprehendi. nequeunt,
investigationem transire.
st Psal. xLIX, 16. ** Isa. LVIII, 2.
Μήτι γε abest a cod. Vat. PoSSIN.
Τὰς οἰκονομίας ponit idem in num. sing.
scribens, τὴν οἰκονομίαν. Vicissim vers. post tertio
μικρή γλώττη pluraliter infectil, μιαραῖς γλώτο
ται. ΙD.
Σκιὰς τῶν πράξεων τοὺς λόγους εἶναι.
Quod hic Lacedæmoniis tribuit Isidorus, Diogenes
Laerius lib. 1x De vilis philosophorum ad Demacrium Abderitcm auctorem refert. Τούτου ἐστὶ καὶ
τὸ, Λόγος ἔργου σκιά. Non est absimile illad Chrysostomi homil. 17 ad Ephes., οἱ λόγοι πραγμάτων
εἰσὶν ὁδοί. RITT.
Haec verba, τοῖς σκιὰς τῶν πράξεων τους 23γους εἶναι εἰκότως ορισαμένοις, cuncta pratermitLuntur in cod. Vatic. 650. PoSSIN.
Ρυθμίσα: inuial codex idem in έρευναν.
PoSSIN.
col. 915–916page 369 of 750
PG 78:915ΣΑΓ'. - ΤΟ ΑΥΤΟ. Χρὴ τὰς ἀρχὰς τῶν λόγων ἀληθεῖς εἶναι καὶ πι στάς. Ψευδοῦς γὰρ οὔσης τῆς ὑποθέσεως, ἀναγκαίως καὶ τὸ συμπέρασμα ἀσύστατον εὑρεθήσεται. ΣΑΔ'. - ΑΛΥΠΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Μὴ δυσχεράνῃς, ὦ βέλτιστε, ἐὰν ἐπαφῶ τὴν γλῶτα ταν τοῖς φιλαργύρεις. Πράγμα γὰρ λέξω σαφές, καὶ ἁπλοῦν, καὶ μαρτυρίας μὴ δεόμενον. Τοσοῦτον γὰρ κεχείρωνται τῷ νοσήματι, ὡς μηδὲ νόσημα αὐτὸ ἡγεῖσθαι. Καθάπερ γὰρ οἱ οὐρανοπολῖται, οἱ ἐν τοῖς ὄρεσι, φημί, μοναχοί, οὐδὲ ἴσασι τί ἐστι πλεονεξία οὕτως οὐδὲ οὗτοι, ἀλλ' οὐχ ὁμοίως, ἀλλ᾽ ἀπεναντίας ἐκείνοις. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ διὰ τὸ πόῤῥω εἶναι τοῦ πάθους ἀγνοοῦσι τὸ νόσημα· οὗτοι δὲ οὐδὲ νόσημα αὐτὸ ἡγοῦνται εἶναι. Οὕτω γὰρ παρώσατο τὴν ἀρε τὴν ἡ κακία, καὶ τυραννεῖ καὶ πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιεῖ, ὡς μηδὲ κακία εἶναι νομίζεσθαι. ΣΑΕ. ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ. Οτι ἀθάνατος ή ψυχή. Τὸ νομίζειν σε φθείρεσθαι μετὰ τοῦ σώματος τὴν ψυχήν, κομιδῇ γελοῖον καὶ ηλίθιον, καὶ τῷ ὄντε σαρκικοῦ ἀνθρώπου, καὶ βουλομένου μὲν μετὰ τὸν ἐνταῦθα βίον μηδὲν εἶναι, βεβαιοῦντος δὲ τὰ παρὰ πάσης ηλικίας περὶ σοῦ τραγῳδούμενα. Δυσωπῆσαι μὲν οὖν σε ὀφείλουσι, καὶ φιλόσοφοι καὶ ποιηταὶ, καὶ ρήτορες, καὶ συγγραφεῖς, ὅσοι τὴν τῆς ψυχῆς ἀθα νασίαν ἐδογμάτισαν, ὧν εἰ καὶ ἄπειρος εἴ, ὡς ἀπαί δευτος ὢν ἐν πᾶσιν, ἀλλά γε παρὰ τῶν πεπαιδευμένων μαθεῖν δίκαιος ἂν εἴης. Δυσωπήσει δὲ καὶ λογι σμὸς ἀναντίῤῥητος. Ἡ γὰρ τοῦ σώματος ἀεὶ ρέοντος καὶ φθειρομένου ἐπιλαμβανομένη, καὶ τὸ θνητὸν αὐτ τοῦ καὶ ῥευστὸν ἐπισφίγγουσα, καὶ τὸ πίπτον ἐγεί ρουσα, καὶ παρέχουσα τοῖς μὲν ἀποῤῥέουσι τροφήν, τοῖς δὲ μαραινομένοις ἀναβλάστησιν, οὐκ ἂν δήπου καθ' ἑαυτὴν γενομένη ἀπολείπῃ τὴν οἰκείαν δύναμιν, δι' ἧς καὶ τὸ σῶμα συνείχε, καὶ διέσωσεν. Εἰ δὲ μήτε τοὺς ἔξωθεν σοφούς δυσωπηθείης, μήτε τούτῳ τῷ ἀναγκαίῳ λογισμῷ πεισθείης, ἅτε πολλῇ καὶ συγγνώμης μείζονι κακίᾳ βεβαπτισμένος χρη σμόν σοι θεῖον ἀναγνωσόμεθα, δι' οὗ διαρρήδην ἡ τῆς ψυχῆς ἀθανασία κηρύττεται. Τί ούν] οὗτός φησι; Μὴ φοβηθήτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι.» Μὴ τοῖ νυν ἐκ τῆς ὑπερβολῆς ὧν ἔδρασας κακῶν. (Οὐδὲν γὰρ ἄπρακτον, ὥς φασι, κατέλειψας) ἀσεβή δόγματα σαυτῷ δογμάτιζε· ἀλλὰ πιστεύων ἀθάνατον εἶναι τὴν ψυχήν· καὶ ὅτι πολλάκις μὲν κανταῦθα, πάντως δ' ἐκεῖσε δώσεις δίκην, ὡς οὐ λησόμενο; τὴν δίκην, ἀπαλλάγηθι κἂν ὄψέ ποτε, τῆς πονηρίας. το τυραννίς. ἀποῤῥέουσι 650 απαγο ρευθείσι.
CCXXXII. - EIDEM.
Sermonum principia vera et indubitata esse oportet. Nam cum falsum est argumentum, fieri non potest quin conclusio quoque vacillet.
CCXXXIV. ALYPIO EPISCOPO.
ΣΑΓ'. - ΤΟ ΑΥΤΟ.
Χρὴ τὰς ἀρχὰς τῶν λόγων ἀληθεῖς εἶναι καὶ πι
στάς. Ψευδοῦς γὰρ οὔσης τῆς ὑποθέσεως, ἀναγκαίως
καὶ τὸ συμπέρασμα ἀσύστατον εὑρεθήσεται.
ΣΑΔ'. - ΑΛΥΠΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Μὴ δυσχεράνῃς, ὦ βέλτιστε, ἐὰν ἐπαφῶ τὴν γλῶτα
ταν τοῖς φιλαργύρεις. Πράγμα γὰρ λέξω σαφές,
καὶ ἁπλοῦν, καὶ μαρτυρίας μὴ δεόμενον. Τοσοῦτον
γὰρ κεχείρωνται τῷ νοσήματι, ὡς μηδὲ νόσημα αὐτὸ
ἡγεῖσθαι. Καθάπερ γὰρ οἱ οὐρανοπολῖται, οἱ ἐν τοῖς
ὄρεσι, φημί, μοναχοί, οὐδὲ ἴσασι τί ἐστι πλεονεξία·
οὕτως οὐδὲ οὗτοι, ἀλλ' οὐχ ὁμοίως, ἀλλ᾽ ἀπεναντίας
ἐκείνοις. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ διὰ τὸ πόῤῥω εἶναι τοῦ
πάθους ἀγνοοῦσι τὸ νόσημα· οὗτοι δὲ οὐδὲ νόσημα
Ne moleste feras, optime vir, me adversus avaros linguæ mucronem stringere. Rem enim apertam et simplicem dicam, nec testimonium ullum
requirentem. Usque adeo enim hoc morbo devincti
tenentur, ut ne morbum quidem esse existiment.
Quemadmodum enim cœlestes cives, hoc est monachi qui in montibus degunt, ne hoc quidem sciunt,
quid avaritia sit: sic nec isti, non tamen eodem
modo, seul plane contrario atque illi. Nam illi, quia
procul a morbo absunt, morbum ignorant: isti αὐτὸ ἡγοῦνται εἶναι. Οὕτω γὰρ παρώσατο τὴν ἀρε
autem ne morbum quidem hoc esse arbitrantur. τὴν ἡ κακία, καὶ τυραννεῖ καὶ πάντα ἄνω καὶ
κάτω ποιεῖ, ὡς μηδὲ κακία εἶναι νομίζεσθαι.
Sic enim virtutem improbitas propulit, ac tyrannidem exercet, omniaque sursum ac deorsum miscet, ut nec improbitas quidem esse
tur.
CCXXXV.-ZOSIMO PRESBYTERO.
Quod immortalis anima.
Quod animam una cum corpore interire arbitraris,
perquam ridiculum ac stoliduni est, hominisque
vere carnalis, atque et post hanc vitam nihil esse
capientis, et ea, quæ de te ab hominibus cujusvis
ætatis commemorantur, confirmantis. Pudorem igitur tibi incutere debent, cum philosophi, et puelæ,
et oratores, et scriptores omnes, qui animæ immortalitatem docuerunt (quorum si ignarus et expers
es, ut qui reruîn omnium inscitia labores, certe a
doctis et eruditis discere debeas), tum etiam te pudore quodain permovebit ea ratio, quæ nullo modo
refutari queat. Nam quæ corpus quod semper fluit
et corrumpitur, arripit, ac quod in eo labile ac
mortale est astringit, et quod cadit excitat, atque
et iis, quæ difluunt, alimentum, et iis, quæ marcescunt, fruticationem præbet, non est profecto
consentaneum, cam, a corpore separatam, vim suam
deserere, per quam et corpus continebat et conservabat. Quod si nec externorum sapientiumn
auctoritate commovearis, nec firmissimæ huic et
p
ΣΑΕ.
ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ.
Οτι ἀθάνατος ή ψυχή.
existimeΤὸ νομίζειν σε φθείρεσθαι μετὰ τοῦ σώματος τὴν
ψυχήν, κομιδῇ γελοῖον καὶ ηλίθιον, καὶ τῷ ὄντε
σαρκικοῦ ἀνθρώπου, καὶ βουλομένου μὲν μετὰ τὸν
ἐνταῦθα βίον μηδὲν εἶναι, βεβαιοῦντος δὲ τὰ παρὰ
πάσης ηλικίας περὶ σοῦ τραγῳδούμενα. Δυσωπῆσαι
μὲν οὖν σε ὀφείλουσι, καὶ φιλόσοφοι καὶ ποιηταὶ, καὶ
ρήτορες, καὶ συγγραφεῖς, ὅσοι τὴν τῆς ψυχῆς ἀθα
νασίαν ἐδογμάτισαν, ὧν εἰ καὶ ἄπειρος εἴ, ὡς ἀπαί
δευτος ὢν ἐν πᾶσιν, ἀλλά γε παρὰ τῶν πεπαιδευμέ
νων μαθεῖν δίκαιος ἂν εἴης. Δυσωπήσει δὲ καὶ λογι
σμὸς ἀναντίῤῥητος. Ἡ γὰρ τοῦ σώματος ἀεὶ ρέοντος
καὶ φθειρομένου ἐπιλαμβανομένη, καὶ τὸ θνητὸν αὐτ
τοῦ καὶ ῥευστὸν ἐπισφίγγουσα, καὶ τὸ πίπτον ἐγεί
ρουσα, καὶ παρέχουσα τοῖς μὲν ἀποῤῥέουσι
τροφήν, τοῖς δὲ μαραινομένοις ἀναβλάστησιν, οὐκ
ἂν δήπου καθ' ἑαυτὴν γενομένη ἀπολείπῃ τὴν οἰκείαν
δύναμιν, δι' ἧς καὶ τὸ σῶμα συνείχε, καὶ διέσωσεν.
Εἰ δὲ μήτε τοὺς ἔξωθεν σοφούς δυσωπηθείης, μήτε
τούτῳ τῷ ἀναγκαίῳ λογισμῷ πεισθείης, ἅτε πολλῇ
καὶ συγγνώμης μείζονι κακίᾳ βεβαπτισμένος χρησμόν σοι θεῖον ἀναγνωσόμεθα, δι' οὗ διαρρήδην ἡ τῆς
ψυχῆς ἀθανασία κηρύττεται. Τί ούν] οὗτός φησι;
• Μὴ φοβηθήτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα,
τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι.» Μὴ τοῖ
νυν ἐκ τῆς ὑπερβολῆς ὧν ἔδρασας κακῶν. (Οὐδὲν γὰρ
ἄπρακτον, ὥς φασι, κατέλειψας) ἀσεβή δόγματα
σαυτῷ δογμάτιζε· ἀλλὰ πιστεύων ἀθάνατον εἶναι τὴν
ψυχήν· καὶ ὅτι πολλάκις μὲν κανταῦθα, πάντως δ'
ἐκεῖσε δώσεις δίκην, ὡς οὐ λησόμενο; τὴν δίκην,
ἀπαλλάγηθι κἂν ὄψέ ποτε, τῆς πονηρίας.
necessariæ rationi fidem accommodes, utpote ingenti
atque omni venia graviori improbitate oppressus
ac demersus, divinum tibi oraculum recitabimus,
per quod animæ immortalitas dilucidis verbis prædicatur. Quid igitur ait? «Nolite timere eos, qui
occidunt corpus, animam autem non possunt occidere ".Quamobrem ne ob singularem atque incredibilem quamdam admissorum a te scelerum
magnitudinem (nullum enim, ut aiunt, sceleris
genus intactum reliquisti ) impia dogmata tibiipsi
cude: 351 verum illud persuasum habens, immortalem animam esse, et quod save hic omniuo
το Matth. x,
Codl. Vat. 650, τυραννίς. PossIN.
Pro ἀποῤῥέουσι cod. Vat. 650 legit απαγο
ρευθείσι. ID.
col. 917–918page 370 of 750
PG 78:917ΣΑΦ. ΕΥΛΟΓΙΟ Ὀλίγα εἰπὼν, δ βούλομαι φράσω. Βοιωτούς τις εἰς ἀπαιδευσίαν σκώπτων ἔφη· «" Βοιωτοί, ώς σφόδρα ἐστὲ Βοιωτοί.» Δίκαιος δέ τις ἀνὴρ ἀδίκῳ πράγματι παρακαλούμενος ὑπὸ Μιλησίων συμπράξαι ἔφη, «Ο Μιλήσιοι, ὡς σφόδρα ἐστὲ Μιλήσιοι.» 'Αλέξανδρος δὲ ἐρωτηθεὶς, διὰ τί λίαν τιμῇ ᾿Αντίπατρον, ἔφη, Ότι ἀντὶ πατρός μοί ἐστιν. ο Ἐγὼ δὲ φράσω, ὦ Ευλόγιο, ώς σφόδρα εἴ Ευλόγιος, ἐπαινεῖν ἐμὲ καὶ τοὺς κατ' ἐμὲ προηρημένος. ΣΑΖ. ΗΡΩΝ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. Εἰς τὸ, ' Πᾶς ἀνὴρ φαίνεται δίκαιος.» Πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων (ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν πάντες, καίτοι τῆς Γραφῆς τοῦτο δοκούσης λέγειν), οὐ τῷ δικαιοσύνην ἀσπάζεσθαι, ἀλλὰ τῷ τοῖς ἀδικωτέροις ἑαυτοὺς παραβάλλειν τῇ συγκρίσει τῶν χειρόνων τὴν τῆς δικαιοσύνης φαντασίαν καρποῦνται εὐκ αὐτὰς καθ' ἑαυτὰς τὰς θείας ἐντολὰς δοκιμάζοντες, καὶ πρὸς τὸν τούτων κανόνα ρυθμίζοντες τὸν οἰκεῖον βίον, ἀλλὰ τοῖς ῥαθυμοῦσι τῶν πέλας παρα μετροῦντες τὴν ἑαυτῶν πολιτείαν. Διὸ καὶ τοῦτ' ἐβρέθη, ὅπερ μαθεῖν ἠθέλησας. • Πᾶς ἀνὴρ φαίνεται ἑαυτῷ δίκαιος, ο Πρὸς μὲν γὰρ τὰ κατορθώματα τῶν πέλας τυφλώττει, τὰ δὲ ἐλαττώματα οξέως όρα· καὶ καθάπερ οι γύπες λειμῶνας πολλάκις καὶ παραδείσους παρατρέχοντες, τοῖς νεκροῖς ἐφίπταν και σώμασιν. Επήγαγε γοῦν· «Κατευθύνοι δὲ καρ δίας ὁ Κύριος, ο ἢ τῶν τὴν τοιαύτην φαντασίαν δη λονότι ἐξορισάντων, ἢ τῶν πρὸς τὰς θείας ἐντολὰς τὸν ἑαυτῶν ῥυθμισάντων βίον, ἢ τῶν ὑπερβεβηκό των τὸ ἄνθρωπος εἶναι, καὶ εἰς κρείττονα τάξιν τε καὶ ἀξίαν, διὰ τῆς ἀρίστης πολιτείας ἀναβιβασθέντων, κατὰ τὸ εἰρημένον, «Ἐγὼ εἶπα· θεοί έστε, καὶ ὑπο Ὑψίστου πάντες. ο ΣΛΗ. — ΠΑΜΠΡΕΠΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ Τί ἐστι τὸ, ο Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς τὴν καρδίαν Ιερουσαλήμ. Ἐπειδὴ τὸ μὲν λόγοις φιλοσοφεῖν ῥᾴδιον, τὸ δὲ οι Ευλογίῳ 'Αλογίῳ, ἧς βοιωτία. Ει Πάλαι ποτ' ἦσαν ἄλκιμοι Μιλήσιοι. Πᾶσα θάλαττα θάλαττα. Ει μιας ᾿Αντί πατρός. τῆς ἁλώσεως, σὰ Τύρος 630. ιστοι πιο 'Υψίστου.
EPISTOLARUM LIL. III. — EPIST. CCXXXVII.
autem illic pœnas dabis, tanquam qui vindicem illum oculum minime falsurus sis, aliquando tandenn vel sero ab improba vivendi ratione teipsum exime.
ΣΑΦ. ΕΥΛΟΓΙΟ
Ὀλίγα εἰπὼν, δ βούλομαι φράσω. Βοιωτούς τις εἰς
ἀπαιδευσίαν σκώπτων ἔφη· «" Βοιωτοί, ώς σφόδρα
ἐστὲ Βοιωτοί.» Δίκαιος δέ τις ἀνὴρ ἀδίκῳ πράγματι
παρακαλούμενος ὑπὸ Μιλησίων συμπράξαι ἔφη, «Ο
Μιλήσιοι, ὡς σφόδρα ἐστὲ Μιλήσιοι.» 'Αλέξανδρος
δὲ ἐρωτηθεὶς, διὰ τί λίαν τιμῇ ᾿Αντίπατρον, ἔφη,
• Ότι ἀντὶ πατρός μοί ἐστιν. ο Ἐγὼ δὲ φράσω,
ὦ Ευλόγιο, ώς σφόδρα εἴ Ευλόγιος, ἐπαινεῖν ἐμὲ καὶ
τοὺς κατ' ἐμὲ προηρημένος.
CCXXXVI. - EULOGIO.
Paucis prius verbis habitis, quod volo eloquar.
Quidam in Baotorum stoliditatein jocans, his verbis usus est: O Beoti, quam vehementer estis
Besoti» Quidam rursus justitia præeditus, a Milesils rogatus, ut ad iniquam quoddam negotium
operam ipsis navaret, dixit, e O Milesii, quam valde
Milesii estis Alexander denique sciscitante
quedam eur tanto honore Antipatrum complecteretur, respondit, ‹Quia patris loco mihi est. Ego
antem dicam: 0 Eulogie, quam valde es Eulogius (học est, ad laudandum propensus), qui me meique similes
laudibus ornare in animum induxeris.
ΣΑΖ.
ΗΡΩΝ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
Εἰς τὸ, ' Πᾶς ἀνὴρ φαίνεται δίκαιος.»
Πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων (ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν πάντες,
καίτοι τῆς Γραφῆς τοῦτο δοκούσης λέγειν), οὐ τῷ
δικαιοσύνην ἀσπάζεσθαι, ἀλλὰ τῷ τοῖς ἀδικωτέροις
ἑαυτοὺς παραβάλλειν τῇ συγκρίσει τῶν χειρόνων
τὴν τῆς δικαιοσύνης φαντασίαν καρποῦνται
εὐκ αὐτὰς καθ' ἑαυτὰς τὰς θείας ἐντολὰς δοκιμάζοντες, καὶ πρὸς τὸν τούτων κανόνα ρυθμίζοντες τὸν
οἰκεῖον βίον, ἀλλὰ τοῖς ῥαθυμοῦσι τῶν πέλας παρα
μετροῦντες τὴν ἑαυτῶν πολιτείαν. Διὸ καὶ τοῦτ'
ἐβρέθη, ὅπερ μαθεῖν ἠθέλησας. • Πᾶς ἀνὴρ φαίνεται
ἑαυτῷ δίκαιος, ο Πρὸς μὲν γὰρ τὰ κατορθώματα
τῶν πέλας τυφλώττει, τὰ δὲ ἐλαττώματα οξέως
όρα· καὶ καθάπερ οι γύπες λειμῶνας πολλάκις καὶ
παραδείσους παρατρέχοντες, τοῖς νεκροῖς ἐφίπταν
και σώμασιν. Επήγαγε γοῦν· «Κατευθύνοι δὲ καρ
δίας ὁ Κύριος, ο ἢ τῶν τὴν τοιαύτην φαντασίαν δηλονότι ἐξορισάντων, ἢ τῶν πρὸς τὰς θείας ἐντολὰς
τὸν ἑαυτῶν ῥυθμισάντων βίον, ἢ τῶν ὑπερβεβηκότων τὸ ἄνθρωπος εἶναι, καὶ εἰς κρείττονα τάξιν τε καὶ
ἀξίαν, διὰ τῆς ἀρίστης πολιτείας ἀναβιβασθέντων,
κατὰ τὸ εἰρημένον, «Ἐγὼ εἶπα· θεοί έστε, καὶ ὑπο
Ὑψίστου πάντες. ο
ΣΛΗ. — ΠΑΜΠΡΕΠΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ
Τί ἐστι τὸ, ο Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς τὴν καρδίαν
Ιερουσαλήμ.
CCXXXVII. — IIERONI MONACHO.
In illud: < Omnis vir apparet justus.
Plerique mortalium (vereor euim dicere omues,
etiamsi hoc Scriptura dicere videatur) non quod
virtutem amplectantur, sed quod iniquioribus seipsos
comparent, per deteriorum collationem, opinionis
errore justos se esse fingunt: non ipsa per se Dei
mandata expendentes, ac suam vitam ad eorum
normam componentes, verum cum aliorum languore
atque socordia suam vivendi rationem conferentes.
Eaque de causa dictum est illud, quod a me tibl
explicari cupis, Omnis vir justus sibi esse videtar”. › Etenim ad ea quidem quæ alii recte atque
virtute gerunt cæculit; eorum autem vitia liquido
perspicit: non secus videlieet ac vultures, prata
persæpe atque hortos prætereantes, cadavera volatu
petunt. Subjunxit itaque: ‹ Dirigit autem corda
Dominus ",.. hoc est, eorum, qui inanem hujusmodi
“,»
opinionem ex animis suis ejecerunt: aut eorum,
qui ad divina mandala vitam suam exegerunt: aut
denique eorum, qui supra hominum conditionem
sese extulerunt, ac per optimam vitæ rationem ad
præstantiorem dignitatis gradum evecti sunt, juxta
illud Scripture: 4 Ego dixi: dii estis, et alii Excelst
CCXXXVIII. —PAMPREPIO DIACONO.
Quid sil: Sacerdotes, loquimini ad cor Jerusalem
Ἐπειδὴ τὸ μὲν λόγοις φιλοσοφεῖν ῥᾴδιον, τὸ δὲ Quandoquidem sermonibus philosophari facile
“Prov. xvi, 9. Sec. LXX. οι ibid.
cs Psal. LasXI,
6. ‹³ Isa. IL, 2.
Non Ευλογίῳ sed 'Αλογίῳ, Alogio, inscribitur
haec epistola in cod. Vat. 650; unde in vers. pemult, id nomen reponendum, absque quo hebetatur
acumen dicti. Possin.
Beoti, Notum proverb. ἧς βοιωτία. Ει Horati carmen:
Beolum in crasso jurares aere natum. RITT.
Milesii, valde estis Milesii. Notus est de his
veins senarius:
Πάλαι ποτ' ἦσαν ἄλκιμοι Μιλήσιοι.
Fuere quondam strenui Milesíi.
Ejusdein generis sunt ista: Verres est Verres. Item
in Antholog. Epigr. Πᾶσα θάλαττα θάλαττα. Ει μιας
apud ipsum Isidorum: Eulogi, quam valde es Eulogius; et: Abramius est Abramius, etc. RITT.
᾿Αντί πατρός. Admonet me hoc Alexandri
Magni apophthegina somnii ejusdem, quod habuit
cuin Tyrum obsideret, de Satyro. Id conjectores
ita interpretati sunt pro bono omine τῆς ἁλώσεως,
quasi Alexandro dictum esset, σὰ Τύρος hoc est,
Tyrus in tuam potestatem veniet. RITT.
De eadem perversitate et Greg. Nazianz.
conqueritur, atque ad veram normam et examen
homines revocat, quod præceptis Dei continetur.
Cod. V.1!. 630. 5ιστοι πιο 'Υψίστου. Ressin..
col. 919–920page 371 of 750
PG 78:919ἔργοις δύσκολον, καὶ τὸ μὲν τὰς ἀκοὰς τέρπει, το δὲ τὰς ψυχὰς παιδεύει. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς, τοῖς τῆς Ιερωσύνης λειτουργίαν εστεμμένοις βοᾷ τοῦθ᾽ ὅπερ μαθεῖν ἠθέλησας. • Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς τὴν καρ δίαν Ἱερουσαλήμ. ο Ἐπειδὴ γὰρ οἱ διὰ λόγων φιλοσοφοῦντες οὐ μόνον ἐνοχλοῦσι τοὺς ἀκούοντας, ἀλλὰ καὶ δι᾿ ὧν τὰ ἐναντία οἷς λέγουσι πράττουσι, κωμῳδεῖσθαι ἑαυτοὺς παρασκευάζουσι· διὰ τοῦτο τὴν τῶν ἔργων ἀρετὴν τούτους ἀπαιτεῖ, τὴν τῆς ψυχῆς τῶν ἀκροατῶν ἁπτομένην. "Ωστε ἱερὸν εἶναι χρὴ τὸν ἱερωμένον. Ἱερᾶσθαι γὰρ τὸν ἀνίερον οὐ θέμις. ΣΑΘ'. - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. "Οτι χαλεπῶς (Γ. χαλεπὸν) ή κακοδοξία· καὶ ακόνητοι (Γ. ανόνητοι) τῶν ταύτη κεκρατημέ των οἱ πόνοι. Ανάκτησαι σαυτοῦ, ὦ βέλτιστε, τὴν ὑπόληψιν, οὐ νοσήσασαν καὶ διαφθαρεῖσαν, καὶ εἰς τὸ μὴ ὂν χωρή σασαν· ἧττον γὰρ ἂν ἦν ἴσως κακόν· ἀλλ᾽ εἰς και κοδοξίαν τραπεῖσαν. ΣΜ'. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Οίδα μεν, ὦ ἁγνείας ανάκτορον, ὅτι εἰκότως δυσχεραίνεις, Ζωσίμου τε καὶ Μαρτινιανοῦ, Μάρωνός τε καὶ Εὐσταθίου ἱερᾶσθαι δοκούντων, ἀνθρώπων πάσῃ μὲν ἀρετῇ ἀπροσίτων τε καὶ ἀβάτων, πάσῃ δὲ κακίᾳ ἱππήλατον ἑαυτοὺς κατασκευασάντων εδόν τε καὶ χῶρον. Αλλ' εὖ εἰδέναι ὀφείλεις, ὅτι ὅσῳ μείζονος ἠξιώθησαν τιμής, τοσούτῳ καὶ μείζονα δώσουσι δίκην, ὅτι μηδὲ τῇ εὐεργεσίᾳ βελτίους ἐγέ νοντο. ΣΜΑ. ΤΟ ΑΥΤΟ. Αὐτὸς μὲν ἴσως πολλῶν τε λόγων καὶ νοημάτων ἔχειν με νομίζεις παρασκευήν, ἐγὼ δὲ οἶδα σαφῶς, ὅτι οὐδὲν οἶδα Εἰ δέ τι λεχθείη εὐδόκιμον, τῷ Θεῷ τὴν αἰτίαν λογιστέον τῷ καὶ ἰδιώτας, διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ὠφέλειαν, πολλάκις σοφίζοντι. ΣΜΒ. — ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Εἰ καὶ τῷ δεινὸς εἶναι προλαβὼν τὴν ἀπολογίαν διέσυρας γεγραφώς, εἰπὲ πάλιν ὅτι τῷ δόγματι οὐ λυμαίνεται ἡ ὑπερφυής Μαρτινιανοῦ καὶ Ζωσίμου, Μάρωνός τε καὶ Εὐσταθίου κακία, ὧν ὁ βίος λοιπὸν σκηνοβατεῖται, ἀδοξίαν καὶ κωμῳδίαν τῇ ἱερωτάτῃ θρησκεία προστριβόμενος. ᾿Αλλ᾽ ἔγωγε οὐκ ἂν ἀπο σταίην τῆς ἀληθείας, ἀλλ' αὐτῇ πρὸς ἀπολογίαν χρη σαίμην. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔχων ὅ τι καὶ μέμψοιο τὴν θειοτάτην θρησκείαν, εἰς τινας τῶν ἱερωμένων ἔτρεψας τὴν κατηγορίαν, εὐφρατός σοι ή σκαιωρία γέγονεν ὑπὸ πάντων τῶν συνέσεως οὐκ ἀμοιρούν 650 τὴν τῶν ἔργων ἀρετὴν τὴν διὰ τῶν ἔργ., σοι ή σκαιωρία γέγονεν ὑπὸ πάντων, 650 σοῦ ἡ κακηγορία
est, operibus autem arduum, atque illud quidem a ἔργοις δύσκολον, καὶ τὸ μὲν τὰς ἀκοὰς τέρπει, το
aures oblectat, hoc autem animos erudit: ob eam
causam Deus ad eos qui sacerdotii munere redimiti sunt, id, quod tibi explanari cupis, clamat:
• Sacerdotes, loquimini ad cor Jerusalem. Quoniam enim qui verbis duntaxat docent, non modo
anolestiam auditoribus exhibent, sed etiam irridendos ac sugillandos se propinant, idcirco actionum
virtutem,352 quæ ad auditorum animos penetret,
ab ipsis requirit. Quamobrem sacrosanctum esse
oportet eum qui consecratus est. Neque enim preſanum sacris operari fas est.
CCXXXIX. — PALLADIO DIACONO.
Malam opinionem rem molestam esse, nec non inuti·
les esse eorum qui hac correpti sunt labores.
Existimationem tuam, vir optime, cura ut recuperes, non illam quidem morbo affectam et corruptam, atque in nihilum redactam (levius enim
id malum fortassis esset }; verum in errorem et hæresim conversam.
CCXL.-LAMPETIO EPISCOPO.
Non quidem me fugit, o castitatis delubrum, merito te hoc nomine discruciari, quod Zosimus et
Martinianus, Maroque item et Eustathius, qui sacerdotum speciem præferunt, seipsos omni virtuti
inaccessos et invios, omni autem vitio planai ac
facilem viam sedemque reddiderint. Verum illud
tibi exploratum esse debet, quod quo majores honores consecuti sunt, eo quoque gravioribus suppliciis afficientur, ut qui ne beneficio quidem meliores effecti sint.
CCXLI. — EIDEM.
Tu quidem fortasse me multorum sermonum ae
sensorum apparatum habere arbitraris. At ego illud
probe scio, me nihil scire. Quod si quid laude digrum a me afferatur, Deo id ascribendumn est, qui
ut auditorum utiliate consulat, rudes atque ineruditos homines persæpe sapientia et eruditione
instruit.
· NILAMMONI SCHOLASTICO.
Etsi tu pro ea eloquentia, qua polles, antevertens, apologiam meam lacerasti, cum ad hunc modum scripsisti: Dic rursum quod Christianum
dogma non labefaciet singularis illa Martiniani, Zosimi, Maronis et Eustathii improbitas, quorum
vita jam ad scenam prodit, atque ignominiam et
irrisionem sacrosanctæ religioni inurit: at non ipse
tamen proinde a veritate abscedam, verum eam ad
defensionem adhibebo. Nam quoniam nihil habens
quo divinissimam religionem incuses, adversus
sacerdotes quosdam accusationem convertisti, verδὲ τὰς ψυχὰς παιδεύει. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς, τοῖς τῆς
Ιερωσύνης λειτουργίαν εστεμμένοις βοᾷ τοῦθ᾽ ὅπερ
μαθεῖν ἠθέλησας. • Ἱερεῖς, λαλήσατε εἰς τὴν καρ
δίαν Ἱερουσαλήμ. ο Ἐπειδὴ γὰρ οἱ διὰ λόγων φι
λοσοφοῦντες οὐ μόνον ἐνοχλοῦσι τοὺς ἀκούοντας,
ἀλλὰ καὶ δι᾿ ὧν τὰ ἐναντία οἷς λέγουσι πράττουσι,
κωμῳδεῖσθαι ἑαυτοὺς παρασκευάζουσι· διὰ τοῦτο
τὴν τῶν ἔργων ἀρετὴν τούτους ἀπαιτεῖ, τὴν
τῆς ψυχῆς τῶν ἀκροατῶν ἁπτομένην. "Ωστε ἱερὸν
εἶναι χρὴ τὸν ἱερωμένον. Ἱερᾶσθαι γὰρ τὸν ἀνίερον
οὐ θέμις.
ΣΑΘ'. - ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
"Οτι χαλεπῶς (Γ. χαλεπὸν) ή κακοδοξία· καὶ
ακόνητοι (Γ. ανόνητοι) τῶν ταύτη κεκρατημέ
των οἱ πόνοι.
Ανάκτησαι σαυτοῦ, ὦ βέλτιστε, τὴν ὑπόληψιν, οὐ
νοσήσασαν καὶ διαφθαρεῖσαν, καὶ εἰς τὸ μὴ ὂν χωρή -
σασαν· ἧττον γὰρ ἂν ἦν ἴσως κακόν· ἀλλ᾽ εἰς και
κοδοξίαν τραπεῖσαν.
ΣΜ'. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Οίδα μεν, ὦ ἁγνείας ανάκτορον, ὅτι εἰκότως δυσ
χεραίνεις, Ζωσίμου τε καὶ Μαρτινιανοῦ, Μάρωνός
τε καὶ Εὐσταθίου ἱερᾶσθαι δοκούντων, ἀνθρώπων
πάσῃ μὲν ἀρετῇ ἀπροσίτων τε καὶ ἀβάτων, πάσῃ
δὲ κακίᾳ ἱππήλατον ἑαυτοὺς κατασκευασάντων εδόν
τε καὶ χῶρον. Αλλ' εὖ εἰδέναι ὀφείλεις, ὅτι ὅσῳ
μείζονος ἠξιώθησαν τιμής, τοσούτῳ καὶ μείζονα
δώσουσι δίκην, ὅτι μηδὲ τῇ εὐεργεσίᾳ βελτίους ἐγέ
νοντο.
ΣΜΑ.
Αὐτὸς μὲν ἴσως πολλῶν τε λόγων καὶ νοημάτων
ἔχειν με νομίζεις παρασκευήν, ἐγὼ δὲ οἶδα σαφῶς,
ὅτι οὐδὲν οἶδα Εἰ δέ τι λεχθείη εὐδόκιμον, τῷ
Θεῷ τὴν αἰτίαν λογιστέον τῷ καὶ ἰδιώτας, διὰ
τὴν τῶν ἀκουόντων ὠφέλειαν, πολλάκις σοφίζοντι.
ΣΜΒ. — ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Εἰ καὶ τῷ δεινὸς εἶναι προλαβὼν τὴν ἀπολογίαν
διέσυρας γεγραφώς, εἰπὲ πάλιν ὅτι τῷ δόγματι οὐ
λυμαίνεται ἡ ὑπερφυής Μαρτινιανοῦ καὶ Ζωσίμου,
Μάρωνός τε καὶ Εὐσταθίου κακία, ὧν ὁ βίος λοιπὸν
σκηνοβατεῖται, ἀδοξίαν καὶ κωμῳδίαν τῇ ἱερωτάτῃ
θρησκεία προστριβόμενος. ᾿Αλλ᾽ ἔγωγε οὐκ ἂν ἀποσταίην τῆς ἀληθείας, ἀλλ' αὐτῇ πρὸς ἀπολογίαν χρησαίμην. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔχων ὅ τι καὶ μέμψοιο
τὴν θειοτάτην θρησκείαν, εἰς τινας τῶν ἱερωμένων
ἔτρεψας τὴν κατηγορίαν, εὐφρατός σοι ή σκαιωρία
γέγονεν ὑπὸ πάντων τῶν συνέσεως οὐκ ἀμοιρούν
Cod. Vatic. 650 pro τὴν τῶν ἔργων ἀρετὴν
recte scribit, τὴν διὰ τῶν ἔργ., Possin.
Socrate hoc mutuatus est, cujus verba
vide apud Platonem. Ritt.
Similiter inf. h. 1. ep. 253 et 312, nec non
lib. iv. lp.
Pro bis eliti verbis, σοι ή σκαιωρία γέγονεν
ὑπὸ πάντων, cod. Vat. 650 legit, σοῦ ἡ κακηγορία
'
col. 921–922page 372 of 750
PG 78:921των, τῶν τὴν μὲν θείαν ὑπερεπαινεσάντων πολιτείαν, τὴν δὲ κατηγορίαν εἰς ἐκείνους τρεψάντων. Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς τῆς φιλονεικίας ἀποσταίης, ἀποδείξῃ τὰ εἰρημένα. Τί γὰρ ἄτοπον φαμεν, λέγοντες, ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα βασανίζεσθαι χρή· καὶ εἰ μὲν καλὸν φωραθείη, ασπαστέον, κἄν τινες τῶν δοκούντων αὐτὸ μετιέναι, εἰς αὐτὸν τῆς κακίας τὸν πυθμένα κατέπεσον· εἰ δ' αἰσχρὸν, φευκτέον, κἄν τινες τῶν δοκούντων αὐτῷ προσκεκλίσθαι εἰς αὐτὴν τῆς ἀρετῆς δοκοῖεν εληλακέναι τὴν κορυφήν; χρὴ γὰρ τὴν μὲν ἀρετὴν ἀσπαστὴν εἶναι, κἂν πάντες ψέγωσιν οἱ τὴν κρίσιν τῶν πραγμάτων οὐκ ἔχοντες ὀρθὴν τὴν δὲ κακίαν φευκτὴν, κἂν πάντες οἱ τῶν κακῶν ἐρασταὶ αὐτὴν ἀνακηρύττωσιν. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῶν νοσούντων, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ὑγιαινόντων χρὴ λαμβάνειν τὰς περὶ τῶν πραγμάτων ψήφους Εἰ γὰρ τοῖς νοσοῦσιν ἐψόμεθα, καὶ φιλοσοφίας καταγνωσί μεθα. ΣΜΓ'. Εἰς τὸ, ο Αὕτη κληθήσεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη. Σὺ μὲν οὐ κατὰ λόγον ἔφης εἰρῆσθαι τὸ, Αὕτη κληθήσεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη. Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον κατὰ λόγον, ἀλλὰ καὶ θαυμασίως αὐτὸ γεγράφθαι φημί, καὶ ὅπως, ἄκουε. Η γυνή παρὰ τὴν γονὴν εἴρηται. Αὕτη γοῦν κληθήσεται γυνή, τουτέστι γονίμη, ὅτι ἐκ τοῦ [ἀνδρὸς] αὐτῆς τοῦ μέλλοντος γόνιμον ποιεῖν, ἐλήφθη. Την γάρ παρθένον ὁ ἀνὴρ συναπτόμενος, γυναῖκα, τουτέστι γόνιμον ποιεῖ. Διὸ καὶ παρ' Αθηναίοις ή συνάφεια ἢ κατὰ νόμον, ἐπ' ἀρότρῳ παίδων ἐλέγετο γίνεσθαι, καὶ γονεῖς οἱ τεκόντες καλούνται. Τοὺς γὰρ λέγοντας παρὰ τὰ γυία, τουτέστι τὰ μέλη, εἰρῆσθαι, οὐδὲ λόγου ἀξιωτέον. Τῷ μὲν γὰρ μέλει καὶ μέρει τὸ ὅλον καὶ τὸ πᾶν ἀντιδιαστέλλεται. Τῇ δὲ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ, τουτέστι τῷ σπείροντι γεωργῷ καὶ ἀνορύττοντι τὴν γυναικείαν χώραν παρ' δ καὶ ἀνὴρ, ὡς οἶμαι, λέγεται. Τὸ γὰρ ἄνθρωπος κοινὸν αὐτοῖς ἐστινὄνομα· ἡ σπειρομένη γή καὶ διὰ τοῦτο γόνιμος γινομένη. Τῶν πρός τι γὰρ ἡγοῦμαι καὶ τοῦτ᾽ εἶναι. Αμα γὰρ εἴποις ἄνδρα, καὶ γυνὴ τῇ ἐννοίᾳ συνεισέρχεται· ὡς καὶ πατρὸς ῥηθέντος, ὁ παῖς συνυπακούεται, καὶ δεσπότου λεχθέντος, ὁ δοῦλος συνεπινοεῖται. γυνή, Η γυνή παρὰ τὴν γονήν, γυνή γόνιμον, γονείς, παρὰ τὰ γυῖα, ανήρ, γέγονεν ἀπὸ πάντ., ἀποδείξῃ ἀποδέξῃ, φανείη φωραθείη. προσκεκλίσθαι προσκεχρῆσθαι, ψεύσωσιν ψέγωσιν. φιλοσοφίας Ιερία Ιατρικής. ο. ο Βιττ. αὐτῆς τὴν γυναικείαν χώραν ἀνορύττειν τὸν ἄνδρα, ή σπειρομένη γῆ 650 ἡ δὲ γή σπειρ.,
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCXLIII.
των, τῶν τὴν μὲν θείαν ὑπερεπαινεσάντων πολιτείαν, sutia tua ab omnibus, qui quidem prudentia minime
τὴν δὲ κατηγορίαν εἰς ἐκείνους τρεψάντων. Εἰ δὲ
καὶ αὐτὸς τῆς φιλονεικίας ἀποσταίης, ἀποδείξῃ τὰ
εἰρημένα. Τί γὰρ ἄτοπον φαμεν, λέγοντες, ὅτι αὐτὸ
τὸ πρᾶγμα βασανίζεσθαι χρή· καὶ εἰ μὲν καλὸν
φωραθείη, ασπαστέον, κἄν τινες τῶν δοκούντων
αὐτὸ μετιέναι, εἰς αὐτὸν τῆς κακίας τὸν πυθμένα
κατέπεσον· εἰ δ' αἰσχρὸν, φευκτέον, κἄν τινες τῶν
δοκούντων αὐτῷ προσκεκλίσθαι εἰς αὐτὴν τῆς
ἀρετῆς δοκοῖεν εληλακέναι τὴν κορυφήν; χρὴ γὰρ
τὴν μὲν ἀρετὴν ἀσπαστὴν εἶναι, κἂν πάντες ψέγωσιν
οἱ τὴν κρίσιν τῶν πραγμάτων οὐκ ἔχοντες ὀρθὴν·
τὴν δὲ κακίαν φευκτὴν, κἂν πάντες οἱ τῶν κακῶν
ἐρασταὶ αὐτὴν ἀνακηρύττωσιν. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῶν
νοσούντων, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ὑγιαινόντων χρὴ λαμβάνειν τὰς περὶ τῶν πραγμάτων ψήφους Εἰ γὰρ
τοῖς νοσοῦσιν ἐψόμεθα, καὶ φιλοσοφίας καταγνωσί
μεθα.
careant, facile deprehensa est, qui divinam quidem
vitæ rationem summis laudibus extulerunt, accusationem autem in eos converterunt. Quod si tu
quoque a contentionis studio teipsum removeas,
ea quæ dixi comprobabis. Quid enim absurdi dicimus, cum rem ipsam explorari ac perpendi oportere
dicimus: ac, si bona esse comperiatur, amplectendam esse, 353 etiamsi quidam eorum, qui eam
consectari videantur, ad ipsum quoque vitii fundum prolapsi sint; si autem turpis atque inlonesta, fugiendam esse, quantumvis nonnulli ex iis,
qui ipsi addicti sint, ad ipsum virtutis verticem
pervenisse videantur? Amplectenda enim virtus est,
eliamsi omnes, quibus minime rectum de rebus
judicium est, eam vituperent: fugiendum auten
vilium, etiamsi omnes, quos vilia delectant, illud
laudibus prædicatione efferant. Neque enim ab iis,
qui adversa valetudine laborant, sed a sanis, rerum judicia capienda sunt. Nam si ægrorum judicia sequamur, philosophiam quoque ipsam condemnabimus.
ΣΜΓ'. EYAAIMONI.
Εἰς τὸ, ο Αὕτη κληθήσεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ
ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη.
Σὺ μὲν οὐ κατὰ λόγον ἔφης εἰρῆσθαι τὸ, Αὕτη
κληθήσεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη.
Ἐγὼ δὲ οὐ μόνον κατὰ λόγον, ἀλλὰ καὶ θαυμασίως
αὐτὸ γεγράφθαι φημί, καὶ ὅπως, ἄκουε. Η γυνή
παρὰ τὴν γονὴν εἴρηται. Αὕτη γοῦν κληθήσεται
γυνή, τουτέστι γονίμη, ὅτι ἐκ τοῦ [ἀνδρὸς] αὐτῆς
τοῦ μέλλοντος γόνιμον ποιεῖν, ἐλήφθη. Την γάρ
παρθένον ὁ ἀνὴρ συναπτόμενος, γυναῖκα, τουτέστι
γόνιμον ποιεῖ. Διὸ καὶ παρ' Αθηναίοις ή συνάφεια
ἢ κατὰ νόμον, ἐπ' ἀρότρῳ παίδων ἐλέγετο γίνεσθαι,
καὶ γονεῖς οἱ τεκόντες καλούνται. Τοὺς γὰρ λέγοντας
παρὰ τὰ γυία, τουτέστι τὰ μέλη, εἰρῆσθαι, οὐδὲ
λόγου ἀξιωτέον. Τῷ μὲν γὰρ μέλει καὶ μέρει τὸ ὅλον
καὶ τὸ πᾶν ἀντιδιαστέλλεται. Τῇ δὲ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ,
τουτέστι τῷ σπείροντι γεωργῷ καὶ ἀνορύττοντι τὴν
γυναικείαν χώραν παρ' δ καὶ ἀνὴρ, ὡς οἶμαι,
λέγεται. Τὸ γὰρ ἄνθρωπος κοινὸν αὐτοῖς ἐστιν
ὄνομα· ἡ σπειρομένη γή καὶ διὰ τοῦτο γόνιμος
γινομένη. Τῶν πρός τι γὰρ ἡγοῦμαι καὶ τοῦτ᾽ εἶναι.
Αμα γὰρ εἴποις ἄνδρα, καὶ γυνὴ τῇ ἐννοίᾳ συνεισ
έρχεται· ὡς καὶ πατρὸς ῥηθέντος, ὁ παῖς συνυπακούεται, καὶ δεσπότου λεχθέντος, ὁ δοῦλος συνεπινοεῖται.
"
CCXLIII.· EUDAEMONI.
In illud: ‹ Ipsa vocabitur mulier, quia de viro suo
sumpta est
Tu quidem haud recte illud dietum esse contendis: Ipsa vocabitur γυνή, quia de viro sumpta est:
ego vero non modo recte, sed etiam eximio atque
admirando modo hoc scriptum fuisse aio, et, qua
ratione ductus, audi. Η γυνή παρὰ τὴν γονήν, loc
est, a genitura dicta est. Ipsa igitur γυνή vocabitur,
hoc est, ad gignendum idonea: quia ex viro suo,
qui eam fecundam redditurus est, sumpta est. Vir
quippe virginem sibi matrimonio copulans, γόνιμον,
boc est fecundam, yuvalxa reddit. Ob idque etiam
apud Athenienses legitimus congressus arandorum
filiorum causa fieri dicebatur: ac γονείς, parentes
appellantur. Nam ne audiendi quidem hi sunt, qui
παρὰ τὰ γυῖα, hoc est ob membra, ab hoc nomine
appellatos esse dicunt. Membro enim et parti tolura
et omne opponitur: mulieri vero vir, hoc est serenti agricolæ, ac feminam regiouem effodienti (unde
etiam ανήρ, ut opinor, nomen traxit, nam alioqui
hominis vocabulum utrique cominune est) terra sala,
proptereaque fecnnda exsistens. Hanc quippe vocem
Der earum numero esse arbitror, quæ ad aliquid referuntur. Nam simul atque virum dixeris, uxor quoque animo statim occurrit, quemadmodum scilicet,
et cum patrem dixisti, filius una intelligitur, et cum dominum dixisti servus etiam una cogitatur.
* Gen. 11, 23.
γέγονεν ἀπὸ πάντ., etc. Vers. deinde quarto pro
ἀποδείξῃ cod. idem habet ἀποδέξῃ, et secundo post,
φανείη pro φωραθείη. Possin.
Pro προσκεκλίσθαι idem cod. scribit προσκε
χρῆσθαι, et vers. inde secundo ψεύσωσιν pro ψέγωσιν. Vers. ep. penult. et ult. pro φιλοσοφίας idem
Ιερία Ιατρικής. 1ο.
Camden sententiam habet Isidorus lib. ut,
ep. 242. Nee immerito. Egroti enim insincerum
habent judicium. Unde Varro Eumenidib.: ‹ Ut arqualis et veternosis, quæ lutea non sunt, que ut
lutea videntur, sic insanis sani et furiosis videntur
esse insani. ο Βιττ.
Vox αὐτῆς recte abest a cod. Vat. 650. Possi.
Mirabiles sane etymologiar, quarum posteriorem etiam Just. Lipsius inculcavit in quadam epistola, nominato auctore nostro. Quod autem ait,
τὴν γυναικείαν χώραν ἀνορύττειν τὸν ἄνδρα, eo pertinet, quod supra ep. 31% scripsit, feminam terræ
loco esse, marem agricolæ rationem habere. RITT.
Pro ή σπειρομένη γῆ cod. Vat. 650 legit ἡ δὲ
γή σπειρ., Possis.
col. 923–924page 373 of 750
PG 78:923ΣΜΔ'. ΔΙΟΣΚΟΡΟ. Χρὴ μὴ μόνον ὑπὲρ ὧν εὐηργετήθης χάριν εἰδέ ναι ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὧν κωλύῃ ἀδικεῖν. Καὶ τοῦτο γὰρ εἰ καὶ παράδοξόν σοι φαίνεται, εὐεργεσίας εἶδος μέγιστον τυγχάνει. ΣΜΕ. — ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Εἰκότως, ὦ θαυμάσιε, τὴν Πηλουσιωτῶν νῦν καταθρηνεῖς πόλιν, και τοι πρότερον μακαρίσας. Οτε μὲν γὰρ, οἷα δὴ μήτηρ ἐπ' ἀριστοτόκοις παιδός ὠδῖσι, τῇ τοῦ ἀοιδίμου Αμμωνίου τοῦ ὄντως ἐπι σκόπου προστασίᾳ ἐνηβρύνετο, εἰκότως ἐμακαρίζετο, άτε δὴ καὶ τῶν θείων, καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν ἀνάπλεως οὖσα. Ὅτε δὲ μιαρὸν καὶ ξένον καὶ ἀνθρωπόμορφον θηρίον τὴν οἰκονομίαν αὐτῆς ἐνεχειρίσθη. τοῦ σμή καὶ εἰς ἐσχάτην ερημίαν κατηνέχθη, εικότως όλα φυρμῶν ἐστιν ἀξία. Επ' ἐκείνου μὲν γὰρ, ὥσπερ αἱ τὴν βασιλίδα τοῦ σμήνους ἐν εὐδρόσοις λειμώνων ἄνθεσι περιιζάνουσι μέλιτται· οὕτω πάντες αὐτὸν περιεἶπον, καὶ περὶ αὐτὸν ἐχόρευον. Οντως γὰρ ἦν καὶ τὴν ὁμιλίαν, καὶ τὴν φωνὴν μελισταγής, καὶ χειρωτικὸν ἐκέκτητο θέλγητρον. Ἐπὶ δὲ τούτου ἀλλ' οὐδὲν βούλομαι δυσχερὲς εἰπεῖν· οἱ ὑπολειφθέντες τὸ πανηγυρικὸν ἀμείψαντες σχῆμα καταθρηνοῦσι τὰς σφῶν συμφοράς. Τὸ δὲ αἴτιον, ὡς φασι, τουτέστι, τὸ ἐπ' ἐκείνου μὲν τὸ θεῖον θυσιαστήριον τῆς προσηκούσης τυγχάνειν ἀγιστείας, ἱερέων αὐτὸ περιεπόντων εὐαγῶν, ἐπὶ δὲ τούτου τοὺς μὲν ἐνα γεῖς ἐγκρίνεσθαι· τοὺς σπουδαίους δ' ἀπελαύνεσθαι. Ὡς τῶν ἀναγκαίων τοιγαροῦν ἐρρᾳθυμημένων, καὶ τὰ ἄλλα πάντα διέφθαρται. Τῶν γὰρ ἀδύ των υπό μικρῶν ἀνθρώπων πατουμένων, ἄδατος καὶ ἡ πόλις εἰκότως τοῖς πολλοῖς γεγένηται. Μὴ τοίνυν, ὦ ἱερὰ κεφαλή, καταθρήνει μόνον αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ εὔχου, ὅπως εἰς τὴν ἀρχαίαν ἀρετήν τε καὶ εὐημερίαν ἀναδράμοι. ΣΤ'. -- ΠΕΤΡΑ. Ἡ εἰρήνη τῇ δικαιοσύνῃ συγκεκραμένη θεῖόν ἐστι χρῆμα· εἰ δὲ θατέρα ἄνευ τῆς ἑτέρας εἴη, λυμαίνεται τῷ τῆς ἀρετῆς κάλλει. Εστι μὲν γὰρ εἰρήνη καὶ λῃσταῖς πρὸς ἑαυτοὺς καὶ λύκοις· τοῖς μὲν ἐπὶ λύμῃ τῶν ἀνθρώπων, τοῖς δὲ ἐπ' ὀλέθρῳ τῶν προβάτων. Αλλ' οὐκ ἂν καλέσαιμι ταύτην ειρή νην τὴν τῇ δικαιοσύνῃ μὴ κοσμουμένην. Εἰ δ' αὐτῇ συνέλθοι, ὄντως εἰρήνη κεκλήσεται. Διὸ καὶ Χριστὸς ἔφη· ι Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ μάχαιραν.» Οτι γὰρ οὐ πᾶσαν εἰρήνην, ἀλλὰ τὴν τῇ κακίᾳ συνεζευγμένην ἀποκηρύττει, ειδέναι τῷ εὐεργέτῃ, τοῦτο γὰρ εἰ καὶ παραδ., τοῦτο γὰρ ὅπερ παρ. τοὺς μὲν ἐναγεῖς ἐγκρίνεσθαι, 650, τους μὲν εὐαγεῖς ἐλαύνεσθαι, τοὺς δ' ἐναγείς έγχρ., τους σπουδαίους δ' ἀπελαύνεσθαι, ταύτην ειρήνην ταῦτ᾽ εἰρήνην.
CCXLIV. DIOSCORO.
Non modo pro acceptis beneficiis, sed etiam pro
eo quod injuriam inferre prohibitus es, gratiam te
Deo habere convenit. Nam hoc quoque, etiamsi tibi
mirum atque ab hominum opinione alienum videtur,
maximum bencficii genus est.
CCXLV. THEODOSIO EPISCOPO.
ΣΜΔ'.
ΔΙΟΣΚΟΡΟ.
Χρὴ μὴ μόνον ὑπὲρ ὧν εὐηργετήθης χάριν εἰδέ
ναι ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὧν κωλύῃ ἀδικεῖν. Καὶ τοῦτο
γὰρ εἰ καὶ παράδοξόν σοι φαίνεται, εὐεργεσίας εἶδος
μέγιστον τυγχάνει.
ΣΜΕ. — ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Εἰκότως, ὦ θαυμάσιε, τὴν Πηλουσιωτῶν νῦν
καταθρηνεῖς πόλιν, και τοι πρότερον μακαρίσας.
Οτε μὲν γὰρ, οἷα δὴ μήτηρ ἐπ' ἀριστοτόκοις παιδός
ὠδῖσι, τῇ τοῦ ἀοιδίμου Αμμωνίου τοῦ ὄντως ἐπισκόπου προστασίᾳ ἐνηβρύνετο, εἰκότως ἐμακαρίζετο,
άτε δὴ καὶ τῶν θείων, καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν
ἀνάπλεως οὖσα. Ὅτε δὲ μιαρὸν καὶ ξένον καὶ ἀνθρω
Haud abs re, vir admiraude, Pelusiensem urbem,
quam prius beatam predicabas, nunc luctu ac lacrymis prosequeris. Nam cum, ut mater ob felicem
tilii partum, clari viri Ammonii, veri episcopi, prafectura condecorabatur, 354 merito quoque felicitatis nomine prædicabatur, ut quæ et divinis et
humanis bonis referta et cumulata esset. Posteaquam autem sceleste ac peregrina, atque huma- πόμορφον θηρίον τὴν οἰκονομίαν αὐτῆς ἐνεχειρίσθη.
nam formam præſerenti belluæ ipsius administratio
commissa est, atque ipsa in extremam solitudinem
corruit, optimo jure vicem ipsius lugere convenit.
Etenim illius tempestate, quemadmodum τοῦ σμή
vouç reginam in roscidis pratis apes circumsedent:
sic omnes eum fovebant, ac circum eum choros
agitabant. Nam revera mellifluo colloquio et voce
præditus erat, easque illecebras habebat, quibus
omnium animos sibi devinciret. At hujus tempore,
ne quid gravius dicam, qui reliqui facti sunt, læto
ac festivo habitu commutato calamitates suas deplorant. Hujus autem rei hanc causam esse aiunt, quod
cum ille Ecclesia clavumn teneret, divino altari sanclitas sua constabat, piis nimirum sacerdotibus illud
cingentibus atque complectentibus: hoc autem antistitem agente, impuri ac scelerati in sacrum ordinem cooptantur, probi contra expelluntur. Quocirca
quia necessaria neglecta sunt, cætera quoque omnia
labefactata et corrupta sunt. Nam cum adyta ipsa
ab impuris et nefariis hominibus obterantur, merito quoque urbs ipsa plerisque invia effecta est.
Quamobrem, o sacrum caput, non eam duntaxat
citatem ascendat, a Deo precibus contende.
CCXLVI. - PETRO.
Pax, si adnexam justitiam habeat, divina quædam
res est: si antem altera sine altera sit, virtutis pulchritudinem labefactat. Nam et prædouibus inter
se, et lupis par est, illis nimirum in hominum per
niciem, his autem in ovium exitium at pacem
banc minime appellarim quæ justitia minime ornata
est. At si hæc accesserit, tum demum pax vere vocabitur. Unde etiam Christus dixit: «Non veni mittere pacem super terram, sed gladium "., Nam
quod non omnem pacem, sed eam duntaxat, quæ
cum vitio conjuncta est, abjiciat ac proscribat, hine
65 Matth. x, 34.
καὶ εἰς ἐσχάτην ερημίαν κατηνέχθη, εικότως όλα
φυρμῶν ἐστιν ἀξία. Επ' ἐκείνου μὲν γὰρ, ὥσπερ
αἱ τὴν βασιλίδα τοῦ σμήνους ἐν εὐδρόσοις λειμώνων
ἄνθεσι περιιζάνουσι μέλιτται· οὕτω πάντες αὐτὸν
περιεἶπον, καὶ περὶ αὐτὸν ἐχόρευον. Οντως γὰρ ἦν
καὶ τὴν ὁμιλίαν, καὶ τὴν φωνὴν μελισταγής, καὶ
χειρωτικὸν ἐκέκτητο θέλγητρον. Ἐπὶ δὲ τούτου·
ἀλλ' οὐδὲν βούλομαι δυσχερὲς εἰπεῖν· οἱ ὑπολειφθέν
τες τὸ πανηγυρικὸν ἀμείψαντες σχῆμα καταθρη
νοῦσι τὰς σφῶν συμφοράς. Τὸ δὲ αἴτιον, ὡς φασι,
τουτέστι, τὸ ἐπ' ἐκείνου μὲν τὸ θεῖον θυσιαστήριον
τῆς προσηκούσης τυγχάνειν ἀγιστείας, ἱερέων αὐτὸ
περιεπόντων εὐαγῶν, ἐπὶ δὲ τούτου τοὺς μὲν ἐνα -
γεῖς ἐγκρίνεσθαι· τοὺς σπουδαίους δ' ἀπελαύνε
σθαι. Ὡς τῶν ἀναγκαίων τοιγαροῦν ἐῤῥαθυμημέ
νων, καὶ τὰ ἄλλα πάντα διέφθαρται. Τῶν γὰρ ἀδύτων υπό μικρῶν ἀνθρώπων πατουμένων, ἄδατος
καὶ ἡ πόλις εἰκότως τοῖς πολλοῖς γεγένηται. Μὴ
τοίνυν, ὦ ἱερὰ κεφαλή, καταθρήνει μόνον αὐτὴν,
ἀλλὰ καὶ εὔχου, ὅπως εἰς τὴν ἀρχαίαν ἀρετήν τε
καὶ εὐημερίαν ἀναδράμοι.
defle, verum etiam, ut ad veterem virtutem ac feliEMG'.
ΣΤ'. -- ΠΕΤΡΑ.
Ἡ εἰρήνη τῇ δικαιοσύνῃ συγκεκραμένη θεῖόν
ἐστι χρῆμα· εἰ δὲ θατέρα ἄνευ τῆς ἑτέρας εἴη,
λυμαίνεται τῷ τῆς ἀρετῆς κάλλει. Εστι μὲν γὰρ
εἰρήνη καὶ λῃσταῖς πρὸς ἑαυτοὺς καὶ λύκοις· τοῖς
μὲν ἐπὶ λύμῃ τῶν ἀνθρώπων, τοῖς δὲ ἐπ' ὀλέθρῳ
τῶν προβάτων. Αλλ' οὐκ ἂν καλέσαιμι ταύτην ειρή
νην τὴν τῇ δικαιοσύνῃ μὴ κοσμουμένην. Εἰ δ'
αὐτῇ συνέλθοι, ὄντως εἰρήνη κεκλήσεται. Διὸ καὶ
Χριστὸς ἔφη· ι Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν
γῆν, ἀλλὰ μάχαιραν.» Οτι γὰρ οὐ πᾶσαν εἰρήνην,
ἀλλὰ τὴν τῇ κακίᾳ συνεζευγμένην ἀποκηρύττει,
Post ειδέναι merito supplet cod. Vat. 650, τῷ
εὐεργέτῃ, et vers. seq. pro τοῦτο γὰρ εἰ καὶ παραδ.,
elc., scribit, τοῦτο γὰρ ὅπερ παρ. Possin.
Locus mutilus in edito, τοὺς μὲν ἐναγεῖς
ἐγκρίνεσθαι, supple ex cod. Vatic. 650, τους μὲν
εὐαγεῖς ἐλαύνεσθαι, τοὺς δ' ἐναγείς έγχρ., etc. Qu
deinde sequuntur in edito, τους σπουδαίους δ' ἀπε
λαύνεσθαι, absunt ab illo codice. ID.
Pro ταύτην ειρήνην recte legit cod. Vat. 650
ταῦτ᾽ εἰρήνην. Ιb.
|
col. 925–926page 374 of 750
PG 78:925ἀλλαχοῦ φησιν, «Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν.» Εἰρήνη γὰρ ὄντως ἐκείνη ἐστὶν, ἡ τῇ δικαιοσύνῃ, καὶ τῇ εὐσεβείς σεμνυνομένη. ΣΜΖ΄. — ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Μὴ φοβοῦ, ὦ μισοπονηρίας ἱερὸν τέμενος, τοὺς ἐλέγχειν μὲν ἀδυνατοῦντας, ἐλέγχεσθαι δὲ παραιτουμένους, ἀλλὰ τὴν παῤῥησίαν θρασύτητος μὲν ἀπηλ λαγμένην, προσηνείᾳ δὲ κεκραμένην ἐπιδεικνύμενος, προσδόκα ἀνύειν τὰ πρέποντα. Εἰ δὲ καὶ μὴ ἀνύσειας, ὡς γέγραφας, καὶ Εὐσέβιος, καὶ οἱ παρ' αὐτοῦ οὐ δεόντως χειροτονηθέντες ἀντὶ τοῦ ἀμεί νεσθαι κακηγοροῦσι, μὴ ὀλιγώρει. Ὁ γὰρ ἀκοίμητος καὶ πανεπόπτης ὀφθαλμὸς ὁ μισοπόνηρος καὶ φιλάγαθος, σὲ μὲν ἀμείψεται, ἐκείνους δὲ ἀμυνεῖται. ΣΜΙ. — ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Λόγος ἡμῖν έναγχος περὶ ἀρετῆς καὶ κακίας ἐκεκίνητο καὶ πολλῶν πολλά λεγόντων, ἔφην εγώ, ὅτι ἡγοῦμαι πάντας ἀνθρώπους καὶ ἐλαττώματα ἔχειν, καὶ πλεονεκτήματα· ἀλλὰ τοὺς μὲν εὐδοκίμους καὶ ἀρίστους, μικρὰ μὲν ἔχειν καὶ εὐτελῆ τὰ ελαττώματα, μέγιστα δὲ καὶ ὑπερφυῆ τὰ κατορθώματα· τοὺς δὲ ἄλλους ἢ ἀναλογοῦντα τοῖς ἑλατ τώμασι τὰ πλεονεκτήματα, ἢ καὶ πλεονεκτοῦντα, ἢ καὶ πλεονεκτούμενα. Εἰσὶ γὰρ ἄνθρωποι, ἀπάνθρωποι μὲν, σώφρονες δέ· ἡ ἀσελγεῖς μὲν, ἐλεήμονες δέ· ἡ θρασύτατοι μὲν, ῥᾳδίως δὲ μεταβαλλόμενοι ἢ ἄδικοι μὲν, μετριόφρονες δέ· ἢ ἅρπαγες μὲν, ἐγκρατεῖς δέ· ἢ ἀκρατεῖς μὲν γλώττης, ἐγκρατεῖς δὲ ἡδονῶν· ἡ ἀκρατεῖς μὲν ἡδονῶν, ἐγκρατεῖς δὲ ς γλώττης ή γαστρὸς μὲν ἥττονες, ὀργῆς δὲ κρείττονες· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, οὐκ ἂν ῥᾳδίως πιστεύ τα: μι εἶναι ἄνθρωπον, οὔτ᾽ ἐλαττωμάτων ἄμοιρον, ούτε κατορθωμάτων ἔρημον. Καὶ προΰφερον πρὸς ἀπό δειξιν, τῶν μὲν τὸν κριτὴν τῆς ἀδικίας, τὸν μήτε τὸν Θεὸν φοβούμενον, μήτε ἄνθρωπον ἐντρεπόμενον, ὅστις ἐποίησε καλὸν, τὴν συνεχῶς ἱκετεύουσαν αὐτὸν ἐλεή σας χήραν, καὶ ἐπεξελθὼν τοῖς ἀδικοῦσι. Τῶν δὲ τὸ Τίς καυχήσεται ἁγνὴν ἔχειν τὴν καρδίαν, ἢ τίς παρρησιάσεται, καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ἁμαρτιῶν.» Ως δὲ πάντες οἱ παρόντες ἐπῄνουν, καὶ κρότος ὑπὲρ πᾶσαν ἐλπίδα ἀνεῤῥήγνυτο, ἐγὼ μὲν ἠρυθρίασα πρὸς γὰρ τοὺς ἐπαίνους ἐρυθριν μᾶλλον πέφυκα, * θρασύνεσθαι. Εἴς δὲ τῶν παρόντων, καὶ λόγῳ καὶ βίῳ εὐδόκιμος (οὐ γὰρ ἀποκρυψαίμην τὴν ἀλή θειαν, εἰ καὶ ἀνατρέπειν τὰ παρ' ἐμοῦ λελεγμένα ἐπειρᾶτο) ὀλίγα ἐφησυχάσας, ὦ βέλτιστε Ζώσιμε, καὶ τὸν σὸν προφέρων βίον, ἐλέγχειν τὸν λόγον ἐπει ράτο· πάντα μὲν τὰ ἐλαττώματα ἐν σοὶ χορεύειν τα:μι ἀνύσειν, γλώττης γαστρός. Ερημος άμοιρος, εποίησε τι, εἰ ελεήσας, ηλέησε. γὰρ ἂν ὀλίγα ὀλίγον. 10.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCXLVIII.
ἀλλαχοῦ φησιν, «Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν.» patet, quod alio loco ait: Pacem meam do vobis
Εἰρήνη γὰρ ὄντως ἐκείνη ἐστὶν, ἡ τῇ δικαιοσύνῃ, Pax eniun vere ea est, quæ justitia et pietate cohoκαὶ τῇ εὐσεβείς σεμνυνομένη.
ΣΜΖ΄. — ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Μὴ φοβοῦ, ὦ μισοπονηρίας ἱερὸν τέμενος, τοὺς
ἐλέγχειν μὲν ἀδυνατοῦντας, ἐλέγχεσθαι δὲ παραιτουμένους, ἀλλὰ τὴν παῤῥησίαν θρασύτητος μὲν ἀπηλ
λαγμένην, προσηνείᾳ δὲ κεκραμένην ἐπιδεικνύμενος,
προσδόκα ἀνύειν τὰ πρέποντα. Εἰ δὲ καὶ μὴ
ἀνύσειας, ὡς γέγραφας, καὶ Εὐσέβιος, καὶ οἱ παρ'
αὐτοῦ οὐ δεόντως χειροτονηθέντες ἀντὶ τοῦ ἀμείνεσθαι κακηγοροῦσι, μὴ ὀλιγώρει. Ὁ γὰρ ἀκοίμητος καὶ πανεπόπτης ὀφθαλμὸς ὁ μισοπόνηρος καὶ
φιλάγαθος, σὲ μὲν ἀμείψεται, ἐκείνους δὲ ἀμυνεῖται.
nestatur.
CCXLVII. EUTONIO DIACONO.
Ne timeas eos, o improbitatis odii sacrum detubrum, qui cum reprehendere nequeant, reprehendi
recusant: verum dicendi libertatem, a temeritate
liberam, ac cum suavitate conjunctam præ te ferens,
ea quæ decent perfecturum te spera. Quod si etiam
minime perficias, ut scripsisti, atque Eusebius, et
ii, qui ab eo, contra quam fus erat, ordinati sunt,
pro eo atque tibi gratiam referre debebant, 355
maledictis te incessant, ne propterea elanguescas.
Insomnis enim ac rerum omnium conspector oculus,
qui et improbos exosos, et probos charos habet, tibi quidem vicem rependet, de ipsis autem supplicium sumet.
ΣΜΙ. — ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Λόγος ἡμῖν έναγχος περὶ ἀρετῆς καὶ κακίας ἐκε
κίνητο καὶ πολλῶν πολλά λεγόντων, ἔφην εγώ,
ὅτι ἡγοῦμαι πάντας ἀνθρώπους καὶ ἐλαττώματα
ἔχειν, καὶ πλεονεκτήματα· ἀλλὰ τοὺς μὲν εὐδοκί
μους καὶ ἀρίστους, μικρὰ μὲν ἔχειν καὶ εὐτελῆ τὰ
ελαττώματα, μέγιστα δὲ καὶ ὑπερφυῆ τὰ κατορ
θώματα· τοὺς δὲ ἄλλους ἢ ἀναλογοῦντα τοῖς ἑλαττώμασι τὰ πλεονεκτήματα, ἢ καὶ πλεονεκτοῦντα, ἢ
καὶ πλεονεκτούμενα. Εἰσὶ γὰρ ἄνθρωποι, απάνθρω
ποι μὲν, σώφρονες δέ· ἡ ἀσελγεῖς μὲν, ἐλεήμονες
δέ· ἡ θρασύτατοι μὲν, ῥᾳδίως δὲ μεταβαλλόμενοι·
ἢ ἄδικοι μὲν, μετριόφρονες δέ· ἢ ἅρπαγες μὲν,
ἐγκρατεῖς δέ· ἢ ἀκρατεῖς μὲν γλώττης, ἐγκρατεῖς
δὲ ἡδονῶν· ἡ ἀκρατεῖς μὲν ἡδονῶν, ἐγκρατεῖς δὲ ς
γλώττης ή γαστρὸς μὲν ἥττονες, ὀργῆς δὲ κρείτ
τονες· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, οὐκ ἂν ῥᾳδίως πιστεύ
τα: μι εἶναι ἄνθρωπον, οὔτ᾽ ἐλαττωμάτων ἄμοιρον,
ούτε κατορθωμάτων ἔρημον. Καὶ προΰφερον πρὸς ἀπόδειξιν, τῶν μὲν τὸν κριτὴν τῆς ἀδικίας, τὸν μήτε τὸν
Θεὸν φοβούμενον, μήτε ἄνθρωπον ἐντρεπόμενον, ὅστις
ἐποίησε καλὸν, τὴν συνεχῶς ἱκετεύουσαν αὐτὸν ἐλεή
σας χήραν, καὶ ἐπεξελθὼν τοῖς ἀδικοῦσι. Τῶν δὲ τὸ
• Τίς καυχήσεται ἁγνὴν ἔχειν τὴν καρδίαν, ἢ τίς
παρρησιάσεται, καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ἁμαρτιῶν.» Ως
δὲ πάντες οἱ παρόντες ἐπῄνουν, καὶ κρότος ὑπὲρ
πᾶσαν ἐλπίδα ἀνεῤῥήγνυτο, ἐγὼ μὲν ἠρυθρίασα·
πρὸς γὰρ τοὺς ἐπαίνους ἐρυθριν μᾶλλον πέφυκα,
* θρασύνεσθαι. Εἴς δὲ τῶν παρόντων, καὶ λόγῳ καὶ
βίῳ εὐδόκιμος (οὐ γὰρ ἀποκρυψαίμην τὴν ἀλήθειαν, εἰ καὶ ἀνατρέπειν τὰ παρ' ἐμοῦ λελεγμένα
ἐπειρᾶτο) ὀλίγα ἐφησυχάσας, ὦ βέλτιστε Ζώσιμε,
καὶ τὸν σὸν προφέρων βίον, ἐλέγχειν τὸν λόγον ἐπειράτο· πάντα μὲν τὰ ἐλαττώματα ἐν σοὶ χορεύειν
τα:μι
CCXLVIII. ZOSIMO PRESBYTERO.
Cuin nuper nobis de virtute ac vitio sermo excitatus esset, ac multi multa dicebant, ad hunc modum
ipse locutus sum: Neminem mortalium esse arbitror, qui non et vitia et virtutes habeat: verum
optimi quique ac probatissimi parva quidem et tenu̸'a vitia, maximas autem et excellentes virtutes
habent: alii vero aut pares vitiis virtutes, aut superiores, aut etiam inferiores. Sunt enim homines
qui licet crudeles sint, pudici tamen sunt: aut si
impudici ac libidinosi sint, tamen ad misericordiam
propensi sunt: aut si audacissimi sint, facile tamen
commutantur: aut si injustitia laborent, molestia tamen præditi sunt: aut si rapaces sint, continentes tamen
sunt: aut si intemperanti lingua sint, a voluptatibus tamen abstinent, aut si ab iis non abstineant, abstinentis
tamen linguæ sunt: aut si ventris cupiditatibus suc·
cumbant, iracundia tamen superiores sunt. Atque, ut
summatim loquar, non facile adduci queam, ut ullum hominem esse credam, qui vel vitiis careat,
vel virtutibus omnibus destitutus sit. Quod ut de·
monstrarem, pro his quidem iniquum illum judicem
proferebam, qui cum nee Deum timeret, nec hominem vereretur, tamen probum opus perpetravit, ut
qui viduam sine ulla intermissione ipsius open inplorantem misericordia prosecuus sit, in eosque,
qui ipsi injuriam inferebant, animadverterit; pro
illis autem illud Scriptura: Quis gloriabitur se castum habere cor? aut quis libere hoc prædicabit:
Purus sun a peccato "?, Cum autem ab omnibus,
qui aderant, hæc oratio laudibus efferretur, ac supra spem omnem plausus excitaretur, ego quidem
erubui (siquidem ita natura comparatus sum, ut ad
laudes meas rubore potius suffundar, quam insolenJoan. xiv, 27.
«Prov. xx,
Cod. Vat. 650, ἀνύσειν, in futuro. Possin.
Cod. Vat. 650, txivešto. Id.
Pro γλώττης cod. Vat. habet γαστρός. vers.
post quinto pro Ερημος idem reponit άμοιρος, etsi
paulo ante positum; vers. post εποίησε addit τι, εἰ
vers. seq. pro ελεήσας, scribit ηλέησε. ID.
Post γὰρ cod. Vat. addit ἂν et mox pro
ὀλίγα legit ὀλίγον. 10.
col. 927–928page 375 of 750
PG 78:927ηπίπτουν ἐγώ, πάντες οἱ ὄντες ἐμαρτύρουν αὐτῷ ες ἀληθεύοντι, καὶ ὡς ἡττωμένης πάσης γλώττης, εἰς τὸ τὰ σὰ ἀκριβῶς ἐκφράσαι κακά. ὡς δὲ ἀκούων ἡσυχίαν ἦγον· ζυγομαχεῖν γὰρ ἄτοπον ἡγούμην ἔφασαν ἐκεῖνοι· «Οὐ τὸν σὸν ἀνατρέποντες, ὦ σου φώτατε, λόγον, ταῦτά φαμεν ἀληθὴς γάρ ἐστι καὶ πάσης εὐφημίας κρείττων· ἀλλ' ἐκεῖνον τοῦ τῶν ἀνθρώπων ἀποδοκιμάζοντες εἶναι γένους, καὶ ἀν θρωπόμορφον θηρίον, ἢ δαίμονα αλάστορα, καὶ τῆς φύσεως ἐχθρὸν ὁριζόμενοι. ο Καὶ ταῦτα μὲν σχεδόν πάντες ὥσπερ ἐξ ἑνὸς στόματος ἐφθέγγοντο. Τινές δὲ ἐξ αὐτῶν λιπαρώς παρεκάλουν, αὐτὰ ταῦτα μη νυθῆναι σοι· τάχα πως γνωσιμαχήσειας. Ἐγὼ δὲ ἐξ ἀρχῆς μὲν ἀνεβαλλόμην· ὕστερον δὲ ἐνδοὺς πρὸς τὰς ἱκεσίας, γράφειν ἐπηγγειλάμην. Σὸν δ᾽ ἂν εἴη λοιπὸν τὰ κατὰ σαυτὸν σκοπῆσαι, ἵνα κωμωδίας καὶ γέλωτος, καὶ τιμωρίας ἀπαλλαγείης Ει δε νομίζων τὸν θάνατον εἰς ἀνυπαρξίαν παραπέμπειν, ἀδεῶ; πλημμελεῖς, σεαυτὸν ἀπατῶν λανθάνεις. Ο θάνατος γὰρ ὁ δοκῶν τὸ εὐγενὲς φυτόν μαραίνειν, οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἡ χωρισμός ψυχῆς τε καὶ σώ ματος. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, ἄκουε Πλάτωνος λέγοντος, Ἐπιόντος θανάτου ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον, τὸ μὲν θνητὸν, ὡς ἔοικεν, αὐτοῦ ἀποθνήσκει· τὸ δὲ ἀθά νατον, σῶον καὶ ἀδιάφθορον οίχεται, ὑποχωρήσαν τῷ θανάτῳ δεικνύς, κατορθώματος δὲ οὐδὲ ἴχνος Ως δὲ Εἰς τὸν ο ΣΜΘ. - ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εξολοθρευθήσεται χρίσμα ο καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐξ ἱερωσύνης καὶ βασιλείας [ω] ομώνυμε, τὰ πράγματα συνέστηκεν Εἰ γὰρ καὶ πολλῷ ἀλλήλων διαφέρουσιν· ἡ μὲν γὰρ ὡς ψυχή ἐστιν, ἡ δὲ σῶμα· ἀλλ᾽ εἰς ἐν ὁρῶσι τέλος, τὴν τῶν ὑπο ηκόων σωτηρίαν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡνίκα τὰ Ἰουδαϊκά πράγματα ἀρχὴν ἐλάμβανεν, ἡ ἱερωσύνη ἀναγκαιότερα ἐθεσμοθετήθη, καὶ ἐπὶ πολὺ διήρκεσεν ἐπειδὴ δὲ σαρκικώτεροι ὄντες καὶ παχύτεροι, καὶ βασιλείαν ἐξεζήτησαν, καὶ αὕτη ἐδόθη, χρησιμο τάτη οὖσα, καὶ ἀναστέλλουσα τὰ πταίσματα τῶν τῇ ίχνος ὄντες συνόντες, ἀκούων ἀκούσας. λέγομεν. ἀληθής ἀληθῶς οι κρείττων κρείττω απαλλαγείης, ἀπαλλαγήσῃ. θάνατος ὁ ὁ δοκῶν εὐγενές φυτόν μαραίνειν Θάνατος οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἡ χωρισμὸς ψυχῆς τε καὶ σώματος. Υποχωρήσαν τῷ θανάτῳ. Εξ ἱερωσύνης καὶ βασιλείας. συνέστηκεν συνεστήκασι. πράγματα αναγκαιοτέρα ὡς.
ηπίπτουν ἐγώ, πάντες οἱ ὄντες ἐμαρτύρουν αὐτῷ ες
ἀληθεύοντι, καὶ ὡς ἡττωμένης πάσης γλώττης, εἰς
τὸ τὰ σὰ ἀκριβῶς ἐκφράσαι κακά. ὡς δὲ ἀκούων
ἡσυχίαν ἦγον· ζυγομαχεῖν γὰρ ἄτοπον ἡγούμην
ἔφασαν ἐκεῖνοι· «Οὐ τὸν σὸν ἀνατρέποντες, ὦ σου
φώτατε, λόγον, ταῦτά φαμεν ἀληθὴς γάρ ἐστι
καὶ πάσης εὐφημίας κρείττων· ἀλλ' ἐκεῖνον τοῦ τῶν
ἀνθρώπων ἀποδοκιμάζοντες εἶναι γένους, καὶ ἀν
θρωπόμορφον θηρίον, ἢ δαίμονα αλάστορα, καὶ τῆς
φύσεως ἐχθρὸν ὁριζόμενοι. ο Καὶ ταῦτα μὲν σχεδόν
πάντες ὥσπερ ἐξ ἑνὸς στόματος ἐφθέγγοντο. Τινές
δὲ ἐξ αὐτῶν λιπαρώς παρεκάλουν, αὐτὰ ταῦτα μηνυθῆναι σοι· τάχα πως γνωσιμαχήσειας. Ἐγὼ δὲ
ἐξ ἀρχῆς μὲν ἀνεβαλλόμην· ὕστερον δὲ ἐνδοὺς πρὸς
τὰς ἱκεσίας, γράφειν ἐπηγγειλάμην. Σὸν δ᾽ ἂν εἴη
λοιπὸν τὰ κατὰ σαυτὸν σκοπῆσαι, ἵνα κωμωδίας
καὶ γέλωτος, καὶ τιμωρίας ἀπαλλαγείης Ει δε
νομίζων τὸν θάνατον εἰς ἀνυπαρξίαν παραπέμπειν,
ἀδεῶ; πλημμελεῖς, σεαυτὸν ἀπατῶν λανθάνεις. Ο
θάνατος γὰρ ὁ δοκῶν τὸ εὐγενὲς φυτόν μαραίνειν,
οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἡ χωρισμός ψυχῆς τε καὶ σώματος. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, ἄκουε Πλάτωνος λέγοντος, Ἐπιόντος θανάτου ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον, τὸ μὲν
θνητὸν, ὡς ἔοικεν, αὐτοῦ ἀποθνήσκει· τὸ δὲ ἀθά
νατον, σῶον καὶ ἀδιάφθορον οίχεται, ὑποχωρήσαν
τῷ θανάτῳ
ter eferar); unus autem ex iis, qui adorant, vir et δεικνύς, κατορθώματος δὲ οὐδὲ ἴχνος Ως δὲ
vitae laude, et doctrina clarus (neque enim veritate.n reticebo, quamvis ille ea, quæ a me dicta fuerant, evertere conaretur), exiguo silentio usus, tuam,
optime Zosime, vitam proferens, orationem meam
refutare nitebatur: illud videlicet ostendens, vitia
quidem omnia in te velut choros agere, virtutis
autem nec vestigium ullum inesse. Cum autem ego
filem bis verbis minime haberem, omnes, qui aderant, eum vera loqui testabantur, tuisque vitiis exponendis omnem linguam imparem esse dictitabant.
Cum autem ego his auditis lacerem (contendere
enim absurdum esse judicabam), hujusmodi verbis
illi ad me usi sunt: Non ut orationem tuam evertamus, 356 vir sapientissime, hæc dicimus (nam
ea vera est, atque omni laude præstantior), sed quia
enim ab humani generis coetu proscribimus, atque
belluam humanam formam gerentem, aut pestiferum
dæmonem, naturæque hostem esse statuimus. Alque hac omnes fere, velut ex uno ore, loquebantur.
Quidam autem ex ipsis majorem in modum a me
contendebant, ut hæc ipsa tibi significarem: sic
enim fortasse te ad meliorem mentem rediturum
esse. Ego vero primum quidem id facere detractabam: post autem eorum precibus cedens, scripturum me ad te recepi. Tuum autem jam fuerit,
teipsum considerare, atque operam dare, ut et
dicteriis, et ludibrio, et poua leipsum liberes. Quod si, quia mortem ad interitum omnia perducere existimas, idcirco absque metu peccas, imprudens te decipis. Mors quippe, quæ nobilem plantam arefacere videtur, nibil aliud est, quam animæ et corporis disjunctio. Id si non credis, audi quid dicat
Plato: Monte hominem invadente, mortalis, ut videtur, ipsius pars mori videtur: quod aulem immortale est, salvum et incolume abit, posteaquam morti velut fasces submisit.
CCXLIX. - ISIDORO DIACONO.
In illud: «Exterminabitur unctio es
» etc.
Ex sacerdotio et regno, vir mihi cognominis, rerum administratio conflata est. Quamvis enim permagna utriusque differentia sit (illud enim velut
anima est, hoc velut corpus), ad unum tamen el
eumdem finem teudunt, hoc est ad hominum salu…
tem. Quapropter cum Judaicæ res initium sumebant,
saccrdolium, ut magis necessarium, institutum est,
ac perdiu duravit. Posteaquam autem, cum carni
addictiores atque crassiores essent, regnum poposcerunt: illud ipsis concessum fuit, quippe quod
* Dan. ix, 27.
Εἰς τὸν ο
ΣΜΘ. - ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εξολοθρευθήσεται χρίσμα ο καὶ τὰ
ἑξῆς.
Ἐξ ἱερωσύνης καὶ βασιλείας [ω] ομώνυμε,
τὰ πράγματα συνέστηκεν Εἰ γὰρ καὶ πολλῷ
ἀλλήλων διαφέρουσιν· ἡ μὲν γὰρ ὡς ψυχή ἐστιν, ἡ
δὲ σῶμα· ἀλλ᾽ εἰς ἐν ὁρῶσι τέλος, τὴν τῶν ὑπο
ηκόων σωτηρίαν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡνίκα τὰ Ἰουδαϊκά
πράγματα ἀρχὴν ἐλάμβανεν, ἡ ἱερωσύνη ἀναγκαιο
τέρα ἐθεσμοθετήθη, καὶ ἐπὶ πολὺ διήρκεσεν·
ἐπειδὴ δὲ σαρκικώτεροι ὄντες καὶ παχύτεροι, καὶ
βασιλείαν ἐξεζήτησαν, καὶ αὕτη ἐδόθη, χρησιμο
τάτη οὖσα, καὶ ἀναστέλλουσα τὰ πταίσματα τῶν τῇ
Ante ίχνος cod. idem adjungit v. Vers. seq.
pro ὄντες scribit συνόντες, et vers. inde 4 pro ἀκούων
habet ἀκούσας. Possi.
Idem cod., λέγομεν. vers. seq. ἀληθής in
ἀληθῶς οι κρείττων in κρείττω mutal. ID.
Pro απαλλαγείης, cod. Vat. scribit ἀπαλλαγήσῃ. Vers. inde 2 ante θάνατος omittit art. ὁ et
post illa verba ὁ δοκῶν εὐγενές φυτόν μαραίνειν prætermittit. Ib.
Θάνατος οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἡ χωρισμὸς
ψυχῆς τε καὶ σώματος. Sic Arnobius mortem vocut divagationem animae a corpore. Vid. et Cicer. 1,
Tuscul. RITT.
Υποχωρήσαν τῷ θανάτῳ. Bill., posteaquam
morti velut fasces submisit. Malim, morti se subdncens, vel mortem effugiens. Si enim fasces morti
submisisset, non esset immortalis anima, nec posset
salva atque incolumis abire. Ib.
Εξ ἱερωσύνης καὶ βασιλείας. Similiter
Justinianus in Novel. et Ignatius in epist. Io.
Pro συνέστηκεν cod. Vatic. 650 legit συνεστήκασι. Vers. 6 vocem πράγματα idem omittit.
Vers. 7 ante αναγκαιοτέρα ponit ὡς. Possn.
col. 929–930page 376 of 750
PG 78:929ἱερωσύνῃ μὴ πειθομένων. Ἐπεὶ τοίνυν πῆ μὲν, τὴν ἱερωσύνην ἔχοντες διέλαμπον, πῆ δὲ, τὴν βασιλείαν κτησάμενοι διεσώζοντο, ἀμφοτέρων δ' ἀναιρουμένων, οὐδεμία αὐτοῖς ὑπελείπετο σωτηρίας ὑπόθεσις· βουλόμενος δεῖξαι ὁ προφήτης Δανιὴλ την παντελῆ τῶν Ἰουδαϊκῶν πραγμάτων μετὰ τὸν σταυ μὸν καθαίρεσιν, καὶ ὡς οὐδὲ λείψανον αὐτοῖς χρηστῆς ἐλπίδος περιλειφθήσεται, οὐδέ τις προσδοκία αὐτοῖς ἀμείνων φανεῖται, ἔφη, • Εξολοθρευθήσεται χρί σμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔσται ἐν αὐτῇ.» Διὰ μὲν τοῦ χρίσματος τὴν ἱερωσύνην μηνύων· διὰ δὲ τοῦ κρί ματος, τὴν βασιλείαν, καὶ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν. Μάλιστα μὲν γὰρ διὰ τῆς ἀναιρέσεως τῆς ἱερωσύνης, καὶ τὴν τῆς βασιλείας, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων συνανέφηνε Τοῦ γὰρ κεφαλαιωδεστέρου καὶ κυ ριωδεστέρου παντάπασι καταλυομένου, οὐδ' ἄλλο τι συστῆναι ἡδύνατο· ἐπεὶ καὶ τῆς βασιλείας ἡ κρηπίς, ἡ πρὸς τὸ θεῖον ἐτύγχανεν εὐσέβεια, ἥτις ἐν τῇ πρὸς Θεὸν ἐκρίνετο λατρείᾳ. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τὴν βασιλείαν ἔφη τελευτήσειν, παντελῆ προαναφαίνων τῆς Ἰουδαϊκῆς πολιτείας τὴν ἀναίρεσιν. Καὶ μαρτυρεῖ τὰ πρά γματα, ἐπὶ βελτίονα πολλῷ καὶ θειοτέραν θρησκείαν ἐπαναχθέντα. ΣΝ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Εἰς τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ· ο Πένητα οὐκ ἐλεήσεις ἐν κρίσει.» Ἐπειδὴ ὁ μὲν δεόμενος δεῖται τοῦ δώσοντος· ὁ δὲ ἀμφισβητῶν τοῦ δικάσοντος· οὐ τὴν πενίαν φιλο πραγμονεῖν βούλεται, ἀλλὰ παρακαλεῖν. Εἰ δὲ τὴν παράκλησιν ἀφεῖσα, εἰς συκοφαντίαν τραπείη, ἐλεεῖσθαι ἐν κρίσει οὐκ ἂν εἴη δικαία. Διὰ τοῦτο ἔφη, οὐκ ἐλεήσεις πτωχὸν ἐν κρίσει. Ελεητέον μὲν γὰρ, οὐ κρινόμενον δὲ, ἀλλ᾽ ἀντιβολοῦντα. Εἰ δὲ τὸ παρα καλεῖν εἰς τὸ ἐγκαλεῖν τρέψειεν, τὸ δίκαιον ἔμπροσθεν τοῦ ἐλέου θετέον· οὐ γάρ δίκαιον τὸ δίκαιον δια φθείρεσθαι. ΣΝΑ'. ΤΟ ΑΥΤΟ. Οὐ πλοῦτος οὐ ῥώμη, οὐκ εὐγλωττία, οὐ λαμπρὸν ἢ ὑπέρλαμπρον ἀξίωμα, οὐχ ὁ τῶν ὑπάρχων θρόνος, οὐχ ὁλουργίς, καὶ διάδημα σεμνύνειν τοὺς Έχοντας πέφυκεν, ὡς ἀρετὴ καὶ φιλοσοφία. Τίνος οὖν ἔνεκεν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων περὶ μὲν ἐκεῖνα ἐπτύηνται, τούτων δὲ ἧττον φροντίζουσιν; Ἐπειδὴ οἱ μὲν τὰ δοκοῦντα πρὸ τῶν ὄντων θηρεύουσιν, οἱ δὲ τὸ αὐτίκα μάλα τοῦ μικρὸν ὕστερον συνοίσοντος προ συνανέφηνε συνέφηνε. κυριωδεστέρου κυριωτέρου καταλυομένου καὶ κατακυ λισμένου. εκρίνετο ἐκιρνάτο. Συκοφαντίαν συκοφαντίας οὐ πλοῦτος οὐ κάλλος, ευγλωττία εὐλογία. μετᾶσιν, μετίασιν. 10.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCLI.
his
ἱερωσύνῃ μὴ πειθομένων. Ἐπεὶ τοίνυν πῆ μὲν, utilissimum esset, atque corum, qui sacerdotio mic
τὴν ἱερωσύνην ἔχοντες διέλαμπον, πῆ δὲ, τὴν
βασιλείαν κτησάμενοι διεσώζοντο, ἀμφοτέρων δ'
ἀναιρουμένων, οὐδεμία αὐτοῖς ὑπελείπετο σωτηρίας
ὑπόθεσις· βουλόμενος δεῖξαι ὁ προφήτης Δανιὴλ την
παντελῆ τῶν Ἰουδαϊκῶν πραγμάτων μετὰ τὸν σταυ
μὸν καθαίρεσιν, καὶ ὡς οὐδὲ λείψανον αὐτοῖς χρηστῆς
ἐλπίδος περιλειφθήσεται, οὐδέ τις προσδοκία αὐτοῖς
ἀμείνων φανεῖται, ἔφη, • Εξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔσται ἐν αὐτῇ.» Διὰ μὲν τοῦ
χρίσματος τὴν ἱερωσύνην μηνύων· διὰ δὲ τοῦ κρίματος, τὴν βασιλείαν, καὶ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν.
Μάλιστα μὲν γὰρ διὰ τῆς ἀναιρέσεως τῆς ἱερωσύνης, καὶ τὴν τῆς βασιλείας, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων
συνανέφηνε Τοῦ γὰρ κεφαλαιωδεστέρου καὶ κυ
ριωδεστέρου παντάπασι καταλυομένου, οὐδ' ἄλλο τι
συστῆναι ἡδύνατο· ἐπεὶ καὶ τῆς βασιλείας ἡ κρηπίς,
ἡ πρὸς τὸ θεῖον ἐτύγχανεν εὐσέβεια, ἥτις ἐν τῇ πρὸς
Θεὸν ἐκρίνετο λατρείᾳ. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τὴν βασιλείαν
ἔφη τελευτήσειν, παντελῆ προαναφαίνων τῆς Ἰουδαῖκῆς πολιτείας τὴν ἀναίρεσιν. Καὶ μαρτυρεῖ τὰ πρά
γματα, ἐπὶ βελτίονα πολλῷ καὶ θειοτέραν θρησκείαν
ἐπαναχθέντα.
ΣΝ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
- –
Εἰς τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ· ο Πένητα οὐκ
ἐλεήσεις ἐν κρίσει.»
Ἐπειδὴ ὁ μὲν δεόμενος δεῖται τοῦ δώσοντος· ὁ δὲ
ἀμφισβητῶν τοῦ δικάσοντος· οὐ τὴν πενίαν φιλοπραγμονεῖν βούλεται, ἀλλὰ παρακαλεῖν. Εἰ δὲ τὴν
παράκλησιν ἀφεῖσα, εἰς συκοφαντίαν τραπείη,
ἐλεεῖσθαι ἐν κρίσει οὐκ ἂν εἴη δικαία. Διὰ τοῦτο ἔφη,
οὐκ ἐλεήσεις πτωχὸν ἐν κρίσει. Ελεητέον μὲν γὰρ,
οὐ κρινόμενον δὲ, ἀλλ᾽ ἀντιβολοῦντα. Εἰ δὲ τὸ παρα
καλεῖν εἰς τὸ ἐγκαλεῖν τρέψειεν, τὸ δίκαιον ἔμπρο
σθεν τοῦ ἐλέου θετέον· οὐ γάρ δίκαιον τὸ δίκαιον διαφθείρεσθαι.
nime parebant, peccata coerceret ac restringerei.
Quoniam igitur, partim quidem sacerdotium habentes elucebant, partim autem regnum obtinentes
conservabantur, utroque autem sublato, nullum
ipsis salutis subsidium reliquum erat: idcirco Daniel propheta, ut illud ostenderet, fore, ut Judaer
rum res post Christum in crucem sublatum funditus
delerentur, nec ullum latioris spei vestigium ipsis
restaret, nec melior ulla exspectatio eluceret,
verbis usus est: «Exterminabitur unctio, et judicium
non erit in ea:» per unctionem videlicet, sacerdotium indicans; per judicium autem, regnum, ac
civilem statum. Ac maxime quidem per sacerdotii
exstinctionem, regni quoque, et aliarum omnium
rerum eversionem simul demonstrabal: 357 sublato enim ac prorsus deleto eo, quod caput erat,
majorisque momenti, ne aliud quidem quidquam
consistere poterat. Nam regni quoque basis pietas
erga Deum erat, quæ in Dei cultu posita censebatur. Sed tamen regnum etiam finem habiturum
dixit: hinc nimirum perfectam Judaicæ reipublicæ
subversionem prædicens. Quod etiam res ipsæ testantur, ad multo præstantiorem et diviniorem cultum ac religionem traducta.
CCL.· EIDEM.
In illud: Pauperis non misereberis in judicio
Quandoquidem is, qui inopia constrictus est,
donatore indiget, qui autem ambigit, judicis opeatque auxilio, idcirco [Deus] paupertatem, non molestiam cuiquam exhibere, sed obsecrare vult.
Quod si, omissa obsecratione, ad struendas calumnias
sese convertat, eam profecto in judicio miserationi
esse minime æquum fuerit. Ac propterea his verbis
usus est: e in judicio non misereberis pauperis.»
Etenim ipsius quidem misericordia affici convenit.
at non cum litigat, sed cum obsecrat. Si autem
preces in accusationem vertat, justitia misericordiæ anteponenda est. Neque enim jus corrumpi justumn est.
ΣΝΑ'. ΤΟ ΑΥΤΟ.
Οὐ πλοῦτος οὐ ῥώμη, οὐκ εὐγλωττία, οὐ
λαμπρὸν ἢ ὑπέρλαμπρον ἀξίωμα, οὐχ ὁ τῶν ὑπάρχων
θρόνος, οὐχ ὁλουργίς, καὶ διάδημα σεμνύνειν τοὺς
Έχοντας πέφυκεν, ὡς ἀρετὴ καὶ φιλοσοφία. Τίνος
οὖν ἔνεκεν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων περὶ μὲν ἐκεῖνα
ἐπτύηνται, τούτων δὲ ἧττον φροντίζουσιν; Ἐπειδὴ
οἱ μὲν τὰ δοκοῦντα πρὸ τῶν ὄντων θηρεύουσιν, οἱ δὲ
τὸ αὐτίκα μάλα τοῦ μικρὸν ὕστερον συνοίσοντος προ48° Exod. xx|11, 3.
EIDEM.
Non opes, non pulchritudo, non robur, non facundia, non splendida aut splendorem omnem excedens dignitas, non Hyparchorum thronus, non purpura, non diadema, eos, qui hæc habent, perinde
honestare solent, ut virtus ac philosophia. Quid
igitur causa est, quamobrem mortalium plerique
acerrima quidem illarum rerum cupiditate incitantur, has autem minus curant? Nimirum quia partim
Pro συνανέφηνε idem cod. scribit, συνέφηνε.
Vers. seq. pro κυριωδεστέρου habet κυριωτέρου et
sers, altero pro καταλυομένου scribit καὶ κατακυλισμένου. Denique vers. inde 3 pro εκρίνετο ponit
ἐκιρνάτο. PossIN.
Συκοφαντίαν pluraliter Inflectit συκοφαντίας
idein cod. ID.
Post οὐ πλοῦτος addit cod. Vatic. 650, οὐ
κάλλος, et mox pro ευγλωττία scribit εὐλογία. Veis.
ult. scribit μετᾶσιν, non μετίασιν. 10.
col. 931–932page 377 of 750
PG 78:931τιμῶσιν· οἱ δὲ τὴν κρίσιν τῶν πραγμάτων διεφθαρμένην έχουσιν, οἱ δὲ οὐδ᾽ εἶναι τι μετὰ σύνδε τὸν βίον νομίζουσιν. Ὡς οι γε φιλάρετοι, καὶ αὐτὴν καθ' ἑαυτὴν τὴν ἀρετὴν τιμῶσι, καὶ τοὺς μέλλοντας στεφάνους ὀνειροπολούντες μετίασιν αὐτήν. . ΣΝΒ'. - ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· Η δ' ἂν ἡμέρα φάγεσθε ἀπ' αὐτοῦ. Λίαν θαυμάζω καὶ ἐκπλήττομαι, πως οἱ φιλαμαρτήμονες ἀεὶ ἀποθνήσκοντες, οὐδέποτε τεθνηκέναι νομίζουσι. Διὸ καὶ ζήτημα, ὡς γέγραφας, οἷόν τε εἶναι ἐκεῖνο τὸ πρὸς τοὺς πρωτοπλάστους εἰρημένον. Η δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου, θανάτω ἀποθανεῖσθε.» Ο γὰρ κακουργὸς καὶ ὁ ἀνδροφόνος. τότε κυρίως ἀποθνήσκει ὅταν τοὺς νόμους παι ραβαίη, καὶ τὸ ἁμάρτημα ἐργάσοιτο, κἂν δοκοίη ζῇν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τῇ πείρᾳ, ἀλλά γε τῇ ἀποφάσει, καὶ τῷ δικαίῳ τέθνηκεν· εἰ καὶ δοκοίη μηδέπω εἰς τὰς τῶν νόμων σαγήνας έμπεπτωκέναι. Εἰ δὲ καὶ θάνατον τῆς ἀθανάτου ψυχῆς ὁρίζεται τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀποφοίτησιν· οὐ γὰρ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας· καὶ οὕτω νοείσθω. Ὥσπερ γὰρ τὸ σῶμα ζῇ παρούσης ψυχῆς, οὕτω κα ἡ ψυχὴ παρόντος τοῦ θείου Πνεύματος· καὶ ὥσπερ ἀναχωρησάσης τῆς ψυχῆς νεκρὸν μένει τὸ σῶμα, οὕτω καὶ ἀποφοιτήσαντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀπολέσει ἡ ψυχὴ τὴν μακαρίαν ζωήν, οὐκ εἰς τὸ μὴ ὃν ἀναλυομένη, ἀλλὰ θανάτου παντὸς χαλεπωτέραν βιοῦσα ζωήν. «"Αφες γάρ, φησὶ ὁ Χριστός, τους νε κροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς.» Καὶ· ο Ο υἱός μου οὗτος νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε.» Τὸ γὰρ λεγόμενων παρά τινων ὅτι πρὸ τῆς τῶν χιλίων ἐτῶν συμπληρώσεως ετεθνήκεσαν· γέγραπται γάρ·. Μία ημέρα Κυρίου ὡς χίλια έτη ο οὐκ ἀγνοούμενον πιθανόν εἶναι μοι δοκεῖ, καὶ τοῖς ἁπλουστέρας μᾶλλον εὐπαράδεκτον. ΣΝΓ'. ΕΡΜΙΝΟ ΚΟΜΗΤΙ. Ἐπειδὴ γέγραφας λόγον, μᾶλλον δὲ εἰ χρὴ εἰπεῖν ταληθές, λογίδιόν μοι πρώην γεγράφθαι περὶ τοῦ μὴ εἶναι εἰμαρμένην, παρά τινων μὲν ἐνθειασθέ, παρά τινων δὲ καὶ τῶν ἄλλων συγγραμμάτων τῶν το εἰς τοῦτο παρά τινων πεπονημένων προκριθέν, και παρεκάλεσας τοῦτό σοι πεμφθῆναι, πέπομφα αὐτό Τὸ αὐτίκα μάλα του μικρὸν ὕστερον συνοίσοντος προτιμῶσιν. Βιττ. τεθνηκέναι απο θνήσκειν, οι 4 οἷόν τε, οονται, Αποθνήσκει εκθνήσκει. αποφάσει ἐκφράσε:. ὁρίζεται διὰ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκφοίτησιν, την, αποφοιτήσαντο; ἐκφοιτήσαντες ἐκφοιτήσαντος. εἶναι. οὐκ ἀγνοῶ μὲν, πιθανὸν δὲ εἶναι, αὐτό αυτές. τῷ Θεῷ χάριν ἐλλιπῶς μια ελλιπεῖ.
S. ISIDORI DELUSIOT.E
ea, quae specie tcnus sunt, magis quam ea, qur τιμῶσιν· οἱ δὲ τὴν κρίσιν τῶν πραγμάτων διεaucupantur: partim id, quod statim utile est, eo,
quod aliquanto postea utilitatem allaturum est, prius
atque antiquius habent: partim rerum judicium
corruptum habent: partim denique nequidquam
φθαρμένην έχουσιν, οἱ δὲ οὐδ᾽ εἶναι τι μετὰ σύνδε
τὸν βίον νομίζουσιν. Ὡς οι γε φιλάρετοι, καὶ αὐτὴν
καθ' ἑαυτὴν τὴν ἀρετὴν τιμῶσι, καὶ τοὺς μέλλοντας
στεφάνους ὀνειροπολούντες μετίασιν αὐτήν.
quidem post hanc vitam esse arbitrantur. Nam probi ac virtute præditi tum ipsam per se virtutem colunt:
tuin futuras coronas animo et cogitatione complectentes, eam consectantur.
CCLII. — DOROTHEO CLARISSIMO.
In illud a Deo dictum: «Quacunque die comederilis ab eo "9. þ
Vehementer miror ac stupore defigor, qui fiat,
ut ii, quos peccata delectant, cum semper moriantur, nunquam tamen mortuos se esse existiment.
Unde etiain, quemadmodum scripsisti, in quæstionem illud venire potest, quod ad primo fictos homines dictum est: e in quacunque die de ligno comederitis, morte moriemini.» Facinorosus enim ac
sicarius tum demum proprie moritur, cum leges
violat ac scelus admittit: 358 quantumlibet alioqui vitæ usura frui videatur. Nam et si nondum
reipsa, at, si sententiam ac jus spectes, mortuus
cat: etiamsi nondum in legum laqueos incidisse
videatur. Quod si quis etiam immortalis anime
mortem Spiritus sancti abscessionem esse definit
(neque enim in corpore peccatis obnoxio domicilium
habebit); sic quoque hunc locum intelligere licet. Ut
enim corpus præsente anima vivit: sic etiam anima
divino Spiritu præsente. Et quemadmodum recedente anima corpus mortuum manet: sic etiam recedente Spiritu sancto, anima beatam vitam amittet: non quidem illa in nihilum dilabens, verum
morte quavis acerbiorem vitam ducens. • Sine
enim, inquit Christus, mortuos sepelire mortuos
sues 7. > Ac rursum Filius meus hic mortuus
erat, et resurrexit ".» Nam quod nonnulli dicunt,
quod ante mille annorum complementum mortui
erant (scriptum enim esse, Unus dies Domini
tanquam mille anni "»), si non ignoretur, probabile
mibi esse videtur, atque ejusmodi, quod a simplicioribus potius excipiatur.
CCLIII. HIERMINO COMITI.
. ΣΝΒ'. - ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· Η δ' ἂν ἡμέρα
φάγεσθε ἀπ' αὐτοῦ.
Λίαν θαυμάζω καὶ ἐκπλήττομαι, πως οἱ φιλαμαρτήμονες
ἀεὶ ἀποθνήσκοντες, οὐδέποτε τεθνηκέναι
νομίζουσι. Διὸ καὶ ζήτημα, ὡς γέγραφας, οἷόν τε
εἶναι ἐκεῖνο τὸ πρὸς τοὺς πρωτοπλάστους εἰρημένον.
• Η δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου, θανάτω
ἀποθανεῖσθε.» Ο γὰρ κακουργὸς καὶ ὁ ἀνδροφόνος.
τότε κυρίως ἀποθνήσκει ὅταν τοὺς νόμους παι
ραβαίη, καὶ τὸ ἁμάρτημα ἐργάσοιτο, κἂν δοκοίη
ζῇν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τῇ πείρᾳ, ἀλλά γε τῇ ἀποφάσει,
καὶ τῷ δικαίῳ τέθνηκεν· εἰ καὶ δοκοίη μηδέπω εἰς
τὰς τῶν νόμων σαγήνας έμπεπτωκέναι. Εἰ δὲ καὶ
θάνατον τῆς ἀθανάτου ψυχῆς ὁρίζεται τὴν τοῦ
ἁγίου Πνεύματος ἀποφοίτησιν· οὐ γὰρ κατοικήσει
ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας· καὶ οὕτω νοείσθω.
Ὥσπερ γὰρ τὸ σῶμα ζῇ παρούσης ψυχῆς, οὕτω κα
ἡ ψυχὴ παρόντος τοῦ θείου Πνεύματος· καὶ ὥσπερ
ἀναχωρησάσης τῆς ψυχῆς νεκρὸν μένει τὸ σῶμα,
οὕτω καὶ ἀποφοιτήσαντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος
ἀπολέσει ἡ ψυχὴ τὴν μακαρίαν ζωήν, οὐκ εἰς τὸ μὴ
ὃν ἀναλυομένη, ἀλλὰ θανάτου παντὸς χαλεπωτέραν
βιοῦσα ζωήν. «"Αφες γάρ, φησὶ ὁ Χριστός, τους νε
κροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς.» Καὶ· ο Ο υἱός μου
οὗτος νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε.» Τὸ γὰρ λεγόμενων
παρά τινων ὅτι πρὸ τῆς τῶν χιλίων ἐτῶν συμπλη
ρώσεως ετεθνήκεσαν· γέγραπται γάρ·. Μία ημέρα
Κυρίου ὡς χίλια έτη ο οὐκ ἀγνοούμενον πιθανόν
εἶναι μοι δοκεῖ, καὶ τοῖς ἁπλουστέρας μᾶλλον
εὐπαράδεκτον.
ΣΝΓ'.
Ἐπειδὴ γέγραφας λόγον, μᾶλλον δὲ εἰ χρὴ εἰπεῖν
ταληθές, λογίδιόν μοι πρώην γεγράφθαι περὶ τοῦ μὴ
εἶναι εἰμαρμένην, παρά τινων μὲν ἐνθειασθέ,
Quoniam scribis me orationem (vel, si vere luquendum est, oratiunculam potius) de co, quod fatuni non sit, elucubrasse, quæ a nonnullis quidem
mirificis laudibus extollatur, a nonnullis auten, aliis παρά τινων δὲ καὶ τῶν ἄλλων συγγραμμάτων τῶν
libris, qui de hoc argumento a quibusdam elaborati
sunt, præstantior habita sit, atque, ut eam ad tc
"Gen. 11, 17. το Matth. viii, 22. * Luc. xv, 24.
εἰς τοῦτο παρά τινων πεπονημένων προκριθέν, και
παρεκάλεσας τοῦτό σοι πεμφθῆναι, πέπομφα αὐτό
1 Psal. LXXXIX,
Τὸ αὐτίκα μάλα του μικρὸν ὕστερον συν
οίσοντος προτιμῶσιν. Demosthenis imitationem
hic quoque observo, ut supra ep. 174 lib. u, Βιττ.
Pro τεθνηκέναι cod. Vatic. 650 label απο
θνήσκειν, οι vers. 4 pro οἷόν τε, scribit oονται,
Posses.
Αποθνήσκει cod. Vat. mutat in εκθνήσκει.
Vers. inde 3 αποφάσει idlem mutat in ἐκφράσε:. In.
Post ὁρίζεται hæc inserit cod. Vat., διὰ τὴν
τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκφοίτησιν, την, etc. Ib.
Pro αποφοιτήσαντο; ἐκφοιτήσαντες idem col.
scribit ἐκφοιτήσαντος. Vers. iude 2 loco asterisci
ponit εἶναι. Ip
Cod. Vat., οὐκ ἀγνοῶ μὲν, πιθανὸν δὲ εἶναι,
ele. Ip.
Pro αὐτό col. Vat. 650 legit αυτές. Vers.
post tertio, post τῷ Θεῷ recte addit χάριν et vers.
seq. ἐλλιπῶς scribit μια ελλιπεῖ. ID.
col. 933–934page 378 of 750
PG 78:933τοιγαροῦν μὴ ἀπὸ τῆς φήμης ψηφίζου ἀλλὰ ἀκρι δως βασανίσας δοκίμασον. Καὶ εἰ μὲν εὖ ἔχει, τῷ Θεῷ ἴσθι· εἰ δὲ δόξει σοι ἐλλιπεῖ γεγράφθαι, τῇ ἀν θρωπίνῃ ἀσθενείᾳ συγγίνωσκε τῇ μὴ δυναμένῃ ὡς βούλεται φράσαι. ΣΝΔ'. ΠΑΥΛΟ. Εἰς τὸ ῥητόν. Ο βλέπων γυναῖκα.» Ἐπειδὴ ἐκ τοῦ ὁρᾶν τὸ ἐρᾷν τίκτεται, διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς τὸν ἀκολάστως ἑστιῶντα τὰς ὄψεις μοιχὸν εἶναι ἀπεφήνατο, οὐ τὴν πρᾶξιν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔννοιαν προαναστέλλων, καὶ ἐπὶ τοῦ φόνου δὲ, ὁ μὲν νόμος τὸν ἀνδροφόνον, ὁ δὲ Χριστὸς καὶ τὸν ὀργιζόμενον τιμωρεῖται. Ο μὲν γὰρ τῇ ψυχῇ, ὁ δὲ τῇ χειρὶ νομοθετεῖ· καὶ διὰ τὸ μὴ συγχωρῆσαι φύναι τὴν ῥίζαν, καὶ τοὺς κλάδους προαναστέλλει. Χαλίνου τοίνυν καὶ τὸν ὀφθαλμὸν καὶ τὸν θυμὸν, ἵνα μὴ ὁ μὲν εἰς μοιχείαν, ὁ δὲ εἰς φόνον σε χειραγωγήσῃ. ΣΝΕ. ΕΡΜΙΝΟ ΚΟΜΗΤΙ. Μὴ μεταβαλλέτω σε, ὦ ἄριστε, ὡς ἕνα τῶν πολλῶν, εὐημερίας αὖρα· ἀλλὰ φυλαττέτω βέβαιον τοῖς φί λοις ἡ σύντροφος φιλοσοφία. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ τοῖς ἀπειροκάλοις καὶ ἀγελαίοις εἴωθε συμβαίνειν· τοῦτο δὲ τοῖς κομιδῇ σοφοῖς, ὧν εἰς τὸν σύλλογον ἐνεγράφης. ΣΝΤ. ΕΥΔΑΙΜΟΝΙ. Ετόλμησα ἂν εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν ἐγκωμίων τοῦ Θεοφιλοῦς Θεοδοσίου τοῦ ἐπισκόπου κατελθεῖν, εἰ μὴ ἐδεδοίκειν μήποτε ἐνδεῶς εἰπὼν, τῶν προσόντων αὐτῷ ἀγαθῶν ἐλαττώσω τὴν δόξαν. Αλλ' ἐπειδὴ πᾶσα λόγου δύναμις παραχωρεῖ τῷ μεγέθει τῆς ὑποθέσεως, εἰκότως καὶ αὐτὸς σιγὴν ἐμαυτοῦ κατεψηφισάμην. Καί τοι γινώσκω, ὅτι ἐὰν ὁ ἐγκωμιαζόμενος ἐκ τῆς ἀληθείας τὴν μαρτυρίαν ἔχῃ, οὐδὲν ἡ τῆς ἀρετῆς κτῆσις καταβλάπτεται ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τοῦ λέγοντος. Ἐν γὰρ ταῖς ὑπερβολαῖς οὐχ ὁ ἡττηθεὶς τῆς ἀξίας κατήσχυνεν, ἀλλὰ πλέον ἐλάμπρυνε, δείξας ἑαυτὸν ὑπὸ τοῦ τῶν πραγμάτων μεγέθους καλυφθέντα. ΣΝΖ'. ΠΑΥΛΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον· «“Οτι καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἐρχομένῳ ἡγουμένῳ.» Τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ ἀγγέλου τῷ Δανιήλ, Οτι καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ ἑστιῶντα 650 επιόντα. φόνου δὲ ὁμοίως. τὸν ει ὀργιζόμενος εἰκή. ενεγράφης άνε γράφης. ἐμαυτῷ.
EPISTOLARUM J.IB. III. - EPIST. CCLVII.
τοιγαροῦν μὴ ἀπὸ τῆς φήμης ψηφίζου· ἀλλὰ ἀκρι- mittam, precibus a me contendis, idcirco cam mitto.
δως βασανίσας δοκίμασον. Καὶ εἰ μὲν εὖ ἔχει, τῷ
Θεῷ ἴσθι· εἰ δὲ δόξει σοι ἐλλιπεῖ γεγράφθαι, τῇ ἀν
θρωπίνῃ ἀσθενείᾳ συγγίνωσκε τῇ μὴ δυναμένῃ ὡς
βούλεται φράσαι.
ΣΝΔ'. ΠΑΥΛΟ.
Εἰς τὸ ῥητόν. Ο βλέπων γυναῖκα.»
Tu vero ne famæ judicium in sententia ferenda scqucre: verum eam accurate perpen:le atque explora.
Ac si ea commode a me scripta sit, Deo gratiam
babe: sin autem in ea quidpiam desiderari videatur, humanæ inbecillitati, quæ minime, ut cupit,
loqui potest, ignosce.
CCLIV. PAULO.
In illud: ‹ Omnis qui videt mulierem”. ›
Quandoquidem amor ex aspectu oritur, idcirco
Christus quoque cum, qui petulanter atque impudice oculos pascit, adulterum esse pronuntiavit:
quo videlicet non facinus duntaxat, sed etiam cogitationem prohiberet. Atque ad eumdem modum, lex
Ἐπειδὴ ἐκ τοῦ ὁρᾶν τὸ ἐρᾷν τίκτεται, διὰ τοῦτο
καὶ ὁ Χριστὸς τὸν ἀκολάστως ἑστιῶντα τὰς
ὄψεις μοιχὸν εἶναι ἀπεφήνατο, οὐ τὴν πρᾶξιν μόνον,
ἀλλὰ καὶ τὴν ἔννοιαν προαναστέλλων, καὶ ἐπὶ τοῦ
φόνου δὲ, ὁ μὲν νόμος τὸν ἀνδροφόνον, ὁ δὲ Χριστὸς
καὶ τὸν ὀργιζόμενον τιμωρεῖται. Ο μὲν γὰρ τῇ quidem de homicida, Christus autem de eo quoque,
ψυχῇ, ὁ δὲ τῇ χειρὶ νομοθετεῖ· καὶ διὰ τὸ μὴ συγχω
ρῆσαι φύναι τὴν ῥίζαν, καὶ τοὺς κλάδους προανα
στέλλει. Χαλίνου τοίνυν καὶ τὸν ὀφθαλμὸν καὶ τὸν
θυμὸν, ἵνα μὴ ὁ μὲν εἰς μοιχείαν, ὁ δὲ εἰς φόνον σε
χειραγωγήσῃ.
ΣΝΕ.
Μὴ μεταβαλλέτω σε, ὦ ἄριστε, ὡς ἕνα τῶν πολλῶν,
εὐημερίας αὖρα· ἀλλὰ φυλαττέτω βέβαιον τοῖς φίλοις ἡ σύντροφος φιλοσοφία. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ τοῖς
ἀπειροκάλοις καὶ ἀγελαίοις εἴωθε συμβαίνειν· τοῦτο
δὲ τοῖς κομιδῇ σοφοῖς, ὧν εἰς τὸν σύλλογον ἐνεγράφης.
ΣΝΤ. ΕΥΔΑΙΜΟΝΙ.
Ετόλμησα ἂν εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν ἐγκωμίων τοῦ
Θεοφιλοῦς Θεοδοσίου τοῦ ἐπισκόπου κατελθεῖν, εἰ μὴ
ἐδεδοίκειν μήποτε ἐνδεῶς εἰπὼν, τῶν προσόντων
αὐτῷ ἀγαθῶν ἐλαττώσω τὴν δόξαν. Αλλ' ἐπειδὴ
πᾶσα λόγου δύναμις παραχωρεῖ τῷ μεγέθει τῆς
ὑποθέσεως, εἰκότως καὶ αὐτὸς σιγὴν ἐμαυτοῦ
κατεψηφισάμην. Καί τοι γινώσκω, ὅτι ἐὰν ὁ ἐγκω‐
μιαζόμενος ἐκ τῆς ἀληθείας τὴν μαρτυρίαν ἔχῃ,
οὐδὲν ἡ τῆς ἀρετῆς κτῆσις καταβλάπτεται ὑπὸ τῆς
ἀσθενείας τοῦ λέγοντος. Ἐν γὰρ ταῖς ὑπερβολαῖς
οὐχ ὁ ἡττηθεὶς τῆς ἀξίας κατήσχυνεν, ἀλλὰ πλέον
ἐλάμπρυνε, δείξας ἑαυτὸν ὑπὸ τοῦ τῶν πραγμάτων
μεγέθους καλυφθέντα.
ΣΝΖ'. ΠΑΥΛΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον· «“Οτι καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ
ἅγιον διαφθερεῖ σὺν τῷ ἐρχομένῳ ἡγουμένῳ.»
Τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ ἀγγέλου τῷ Δανιήλ,
• Οτι καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί σὺν τῷ
” Matth. v, 28. 74 Dan. ix, 26.
qui irascitur, supplicium sumit. Illa enim manni,
bic animæ leges sancit, ac dum radicem oriri non
patitur, ramos etiam ante cohibet. Quæ cum ita
sint, oculum et iracundiam velut injecto freno
coerce: ne ille ad adulterium, hæc ad cædem te
velut porrecta manu ducat.
HERMINO COMITI.
Da operam, vir optime, ne te tanquam unum e
vulgo, iinmutet rerum secundarum aura, verum frmum atque constantem amicis servet philosophia,
cum qua es educatus. Illud enim imperitis ac greBariis contingere solet: hoc autem iis, qui ingenti
sapientia præditi sunt, quorum in cœtum nomen
tuum ascriptum est.
- EUDÆMONI.
In laudum pii episcopi Theodosii certamen descendere minimie fortasse dubitassem, nisi illud veritus fuissem, ne si ipsius virtutibus inferiorem orationem haberem, ipsius gloriam imminuerem. Quoniam autem omnis dicendi facultas argumenti
magnitudini cedit, idcirco ipse quoque silentio ne
haud immerito condemnavi. Quanquam illud scio,
quod si is, cujus laudes prædicantur, a veritate testimonium habeat, veritatis possessio ex dicentis imbecillitate nihil detrimenti capit. Etenim in singulari
virtutum magnitudine, non is, qui infra rerum die
gnitatem substitit, eum, quem laudandum suscepit,
dedecore affecit, sed ipsius potius splendorem ɔuxit:
quod scilicet seipsum rerum magnitudine obrutum
demonstrarit.
PAULO.
In illud: Quia urbem et sanctum destruel cum duce
veniuro.
Id quod Danieli ab angelo dictum est”; ‹ Et civitatem, et sanctum delebit cum duce venturo, › si
Pro ἑστιῶντα col. Vat. 650 legit επιόντα.
Vers. 5 post φόνου δὲ addit ὁμοίως. Vers. 6 iuter τὸν
ει ὀργιζόμενος recte inserit εἰκή. Possin.
Pro ενεγράφης codl. Vat. 650 scribit άνεγράφης. ID.
Cod. Vat. 650, ἐμαυτῷ. ID.
col. 935–936page 379 of 750
PG 78:935νός οἴονται εἰρῆσθαι, ἑρμηνευέτωσαν ὡς βούλονται, τῆς ἀληθείας μηδὲν παραβλαπτομένης. Εἰ δὲ ὁ Χρι στός ἐστιν ὁ λεγόμενος ἔρχεσθαι κατὰ τὰς Γραφάς Εὐλογημένος γὰρ ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. καί· ο Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἡ ἕτερον προσδοκώμεν; τοιοῦτόν ἐστιν· οὐ μόνον ὁ Πατήρ πάντα τῶν Ιου δαίων τὰ σεμνὰ καὶ περίβλεπτα ἀνατρέψει, ἀλλὰ καὶ ὁ Χριστὸς ὁ παρ' αὐτῶν ὡς λυτρωτὴς αὐτῶν προσδοκώμενος. Ἐπειδὴ γὰρ εἰς αὐτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ βασι λέως ἐπαρώνησαν, ἄξια τὰ ἐπίχειρα πείσονται Οὐ μόνον γὰρ ἡ πόλις, ἀλλὰ καὶ τὸ ἅγιον διαφθαρήσεται, τουτέστιν ὁ ναὸς καθαιρεθήσεται. Καὶ θέα τὴν ἀκρίβειαν. Οὐκ εἶπε· Διαφθαρήσεται σὺν τῷ ἡγουμένῳ, ὡς εἴονταί τινες, ἀλλὰ, Διαφθερεί ὁ Πατὴρ τὸν ναὸν καὶ τὴν πόλιν, ο συμπράττοντος τοῦ ἡγουμένου τοῦ παροινηθέντος δηλονότι παρ' αὐτῶν ἐν τῇ πρώτῃ ἐπιφανείᾳ. Εἰ δὲ ἀπαφές ἐστι, λελέξεται πάλιν σαφέστερον. Ὁ Θεὸς καὶ ὁ ἡγούμενος, τουτέστι ὁ Χριστός· «Εκ σοῦ, γάρ, φησὶ πρὸς τὴν Βηθλεέμ, ἐξελεύσεται ἡγούμενος, ὅστις διαφθερεῖ τὴν πόλιν καὶ τὸν νεών.» Ωστε εἰ καὶ Ῥωμαίοις ἀνή φθη τούργον, ἀλλά γε θεήλατος ἦν ἡ ὀργὴ, καὶ μάρ τις Ιώσηπος, λέγων, ο Μή προσχαρίζεσθαι Ρω μαίοις, ὅτι πάντας ἡμᾶς ὁ πρὸς αὐτοὺς πόλεμο; διέφθειρεν. Οὐ γὰρ ἐκείνων ἰσχύϊ ταῦτα συμβέβηκεν, ἀλλὰ ἡ κρείττων γενομένη αἰτία, τὸ δοκεῖν ἐκείνοις νικόν παρέσχε. ο Ποία δὲ ἦν ἡ αἰτία; "Η δηλονότι τὸ ἁμάρτημα τῆς Ἱερουσαλὴμ τὸ εἰς τὸν Σωτῆρα, ὅπερ τὰ Ἰουδαίων πράγματα εἰς γόνυ έκλινε, μάλλον δὲ ἠφάνισε Εἰ δὲ ἀπιστοῦσιν Ἰουδαῖοι, εἰπά τωσαν δι' ἣν αἰτίαν αἰχμαλωσίαν νῦν ὑπομένουσιν ἀνακλήσεως άμοιρον. ἡγουμένῳ ἡ τῷ ἐρχομένῳ,] ν εἰ μὲν περὶ ἄλλου τι ΣΝΗ'. - ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰ καὶ Χαιρήμων ὁ δοκῶν εἶναι διάκονος, παρα πλήσιόν ποι, ώσπερανεὶ καὶ νόσος ανίατος έξου σίαν λάβοι μηδενὸς ὧν ὀρέγεται φείδεσθαι, ἀλλὰ τοῖς ἐπαγγελλομένοις ἰᾶσθαι, ἐῤῥῶσθαι φράσασα, ἐκ τῶν τὸν θάνατον ὠδινόντων ἑαυτὸν ἐστιάσει. Αλλ' ἐγὼ οὐκ αὐτὸν τοσοῦτον ὡς Εὐσέβιον τὸν τὰ θεῖα αὐτῷ μυστήρια ἐμπιστεῦσαι τολμήσαντα, αίτιον πείσονται ἀποί σονται. ή πόλις αὐτῶν. Τουτέστιν ὁ Χριστός... ἡγούμενος, ΐστις. ἡγούμενος, ἡγούμενον, ὅστις Β. ποιμανεῖ τὴν λαίαν μου τουτέστι, ποιμανεί, ώσπερανεὶ καὶ νόσος ἀνατος, 650 ὥσπερ ἂν ἡνίκα νοσῶν τις ανίαται. ἰᾶσθαι ἰάσασθαι φράσασα φράσας. εστιάσει εστιάσῃ. μεν οὐκ αὐτὸν της. οὗτον ὡς, οὐ τοσοῦτον αὐτὸν ἔσον τοσούτων τοιούτων, ει φύντων για φυτών.
νός οἴονται εἰρῆσθαι, ἑρμηνευέτωσαν ὡς βούλονται,
τῆς ἀληθείας μηδὲν παραβλαπτομένης. Εἰ δὲ ὁ Χρι
στός ἐστιν ὁ λεγόμενος ἔρχεσθαι κατὰ τὰς Γραφάς·
• Εὐλογημένος γὰρ ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
καί· ο Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἡ ἕτερον προσδοκώμεν;
τοιοῦτόν ἐστιν· οὐ μόνον ὁ Πατήρ πάντα τῶν Ιουδαίων τὰ σεμνὰ καὶ περίβλεπτα ἀνατρέψει, ἀλλὰ καὶ
ὁ Χριστὸς ὁ παρ' αὐτῶν ὡς λυτρωτὴς αὐτῶν προσδοκώμενος. Ἐπειδὴ γὰρ εἰς αὐτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ βασι
λέως ἐπαρώνησαν, ἄξια τὰ ἐπίχειρα πείσονται
Οὐ μόνον γὰρ ἡ πόλις, ἀλλὰ καὶ τὸ ἅγιον διαφθα
ρήσεται, τουτέστιν ὁ ναὸς καθαιρεθήσεται. Καὶ θέα
τὴν ἀκρίβειαν. Οὐκ εἶπε· Διαφθαρήσεται σὺν τῷ
ἡγουμένῳ, ὡς εἴονταί τινες, ἀλλὰ, Διαφθερεί ὁ
Πατὴρ τὸν ναὸν καὶ τὴν πόλιν, ο συμπράττοντος τοῦ
ἡγουμένου τοῦ παροινηθέντος δηλονότι παρ' αὐτῶν
ἐν τῇ πρώτῃ ἐπιφανείᾳ. Εἰ δὲ ἀπαφές ἐστι, λελέξεται
πάλιν σαφέστερον. Ὁ Θεὸς καὶ ὁ ἡγούμενος, τουτέστι:
ὁ Χριστός· «Εκ σοῦ, γάρ, φησὶ πρὸς τὴν Βηθλεέμ,
ἐξελεύσεται ἡγούμενος, ὅστις διαφθερεῖ τὴν
πόλιν καὶ τὸν νεών.» Ωστε εἰ καὶ Ῥωμαίοις ἀνή
φθη τούργον, ἀλλά γε θεήλατος ἦν ἡ ὀργὴ, καὶ μάρ
τις Ιώσηπος, λέγων, ο Μή προσχαρίζεσθαι Ρω
μαίοις, ὅτι πάντας ἡμᾶς ὁ πρὸς αὐτοὺς πόλεμο;
διέφθειρεν. Οὐ γὰρ ἐκείνων ἰσχύϊ ταῦτα συμβέβηκεν,
ἀλλὰ ἡ κρείττων γενομένη αἰτία, τὸ δοκεῖν ἐκείνοις
νικόν παρέσχε. ο Ποία δὲ ἦν ἡ αἰτία; "Η δηλονότι
τὸ ἁμάρτημα τῆς Ἱερουσαλὴμ τὸ εἰς τὸν Σωτῆρα,
ὅπερ τὰ Ἰουδαίων πράγματα εἰς γόνυ έκλινε, μάλλον
δὲ ἠφάνισε Εἰ δὲ ἀπιστοῦσιν Ἰουδαῖοι, εἰπάτωσαν δι' ἣν αἰτίαν αἰχμαλωσίαν νῦν ὑπομένουσιν
ἀνακλήσεως άμοιρον.
de alio quodam dictum esse putant, exponant sane ἡγουμένῳ ἡ τῷ ἐρχομένῳ,] ν εἰ μὲν περὶ ἄλλου τι
arbitratu suo, modo veritati nihil incommodi inferatur. Cum autem Christus sit, qui venturus esse
dicitur, juxta Scripturas: • Benedictus enim qui
venit in nomine Domini 7!» et: «Tu es, qui venturus es, an alium exspectanus?» horum verborum hæc sententia est: Non modo Pater omnia
Judæorum ornamenta, resque visendas, everlet,
sed etiam Christus, qui ab ipsis, ut ipsorum reden:ptor, exspectatur. Quandoquidem enim in ipsum
quoque Regis Filium impotenti furore debacchati
sunt, ea que merentur, supplicia pendent. Non enim
civitas duntaxat, sed etiam sanctum evertetur, Loc
est, templum delebitur. Ac vide quam accurate loquatur. Non enim dixit: Delebitur cum duce, ut
quidam arbitrantur: sed, Pater templum ac civitatem delebit, opitulante ipsi duce, qui scilicet in
priore suo adventu ab ipsis indignissimis contuneliis affectus est. Quod si hoc obscurum est, aper -
tius a me explanabitur. Deus et dux, id est Christus:
• Ex te enim, inquit ad Bethleen, exiet dux qui
civitatem ac templum diruet. Quamobrem
etiamsi Romanis boc facinus ascriptum est: tamen
divinitus immissa hujusmodi ira erat. Ac testimonio
est Josephus, his verbis utens: 360 ‹ Romanis
illud minime assignandum est, quod nobis omnibus
bellum illud, quod adversus eus gessimus, exitium
attulit. Non enim eorum viribus hæc contigerunt:
verum præstantior quædam causa boc illis præbuit,
ut sincere viderentur. › Quænam autem hæc causa
crat? Nimirum ea, quæ Hierosolymitanam urbem
ad vexandum Salvatorem impulit, ac propterea Judæorum res in genu flexit, vel prorsus omnino delevit. Quod si mihi diflidunt Judæi, dicant velim
sustineant, quæ revocationis omnis expers sit.
CCL VIII. - ATHANASIO PRESBYTERO.
Eisi Chaeremon, qui diaconi speciem gerit, perinde facit ut si morbus insanabilis potestatem
acceperit, nulli rei, quam expetal, parcendi, verumn
iis, qui sanitatem allaturos sese profitentur, valere
jussis, iis cibis, qui mortem accersunt, se pascal:
tamen non tam eum quam Eusebium, qui divina
mysteria ipsius fidei committere minime veritus
quammain ob causam nunc ejusmodi captivitatem
ΣΝΗ'. - ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Εἰ καὶ Χαιρήμων ὁ δοκῶν εἶναι διάκονος, παραπλήσιόν ποι, ώσπερανεὶ καὶ νόσος ανίατος έξου
σίαν λάβοι μηδενὸς ὧν ὀρέγεται φείδεσθαι, ἀλλὰ
τοῖς ἐπαγγελλομένοις ἰᾶσθαι, ἐῤῥῶσθαι φράσασα, ἐκ
τῶν τὸν θάνατον ὠδινόντων ἑαυτὸν ἐστιάσει. Αλλ'
ἐγὼ οὐκ αὐτὸν τοσοῦτον ὡς Εὐσέβιον τὸν τὰ θεῖα
αὐτῷ μυστήρια ἐμπιστεῦσαι τολμήσαντα, αίτιον
1* Matth. xx11, 59. 76 Matth. xt, 3. 76ª Mich. v, 2; Matth. 11, 6.
Pro πείσονται cod. Vatic. 650 scribit ἀποί -
σονται. Vers. seq. ante ή πόλις addit αὐτῶν. Possin.
Τουτέστιν ὁ Χριστός... ἡγούμενος,
ΐστις. Hæc deerant in edit. Paris. et in interpretatione Billii; supplentur ex codice Buvarico. iloc
emblema omnino necessarium puto. Exponit enim
eo Isidorus, quis sit apud Danielem ille ἡγούμενος,
nempe Christus, quem et Michas ἡγούμενον, vocal
in suo illo nobilissimo vaticinio, quod Matthæus
quoque ad Christum accommodavit (cap. 11). Puto
autem post ὅστις etiam in ms. Β. quædam deesse,
et sequi debere, ποιμανεῖ τὴν λαίαν μου eaque om
mia ponenda in parenthesi, incipiendo a τουτέστι,
ad ποιμανεί, usque. Ex his jam ita integratis ctiam
Billiana interpretatio ab unoquoque facile suppler
poterit. RITT.
Locum hunc, in editione Parisiensi omnino
mancum, restituimus ex codice Vaticano 650 apud
Possinum. Edit. Patr.
Pro his, ώσπερανεὶ καὶ νόσος ἀνατος, cod
Vatic. 650 habet, ὥσπερ ἂν ἡνίκα νοσῶν τις ανίαται.
Vers. post secundo ἰᾶσθαι cod. idem mulat in
ἰάσασθαι et mox φράσασα in φράσας. Vers. seq.
pro εστιάσει legit εστιάσῃ. Μor μεν οὐκ αὐτὸν της.
οὗτον ὡς, scribit idem, οὐ τοσοῦτον αὐτὸν ἔσον
Vers. penult. ep. pro τοσούτων habet τοιούτων, ει
vers. ult. φύντων για φυτών. Possit.
col. 937–938page 380 of 750
PG 78:937ἡγοῦμαι τῶν τοσούτων κακῶν. Ὁ γὰρ τὰ σπέρματα παρασχών, τῶν φυτῶν δηλονότι αἴτιος. ΣΝΘ'. ΕΡΜΟΓΕΝΕΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Ἐγὼ τῷ διδασκάλῳ δύο ταῦτα προσείναι παντὶ σθένει νομίζω, τήν τε τοῦ βίου καθαρότητα, τήν τε τοῦ λόγου ικανότητα, ἣν σκιάν τις τῶν ἔργων οριζόμενος, οὐκ ἂν μοι δοκῇ διαμαρτάνειν τῆς ἀληθείας, ἵνα τῇ μὲν ῥυθμίζῃ τὸν φοιτητήν, πῆ δὲ σωφρονίζῃ τὸν ἀπειθῆ. Ωσπερ γὰρ οἱ γραμματισταὶ τὴν γραφίδα λαβόντες μετά πολλοῦ τοῦ κάλ λους τὰ στοιχεῖα χαράττουσι, καὶ τοῖς ἀρτιμαθέσι παρέχουσιν, ἵν᾿ ὡς οἷόν τε μιμήσασθαι δυνηθεῖεν οὕτω καὶ τοὺς ὑφηγητὰς χρὴ τὴν πολιτείαν τὴν ἑαυτῶν εἰκόνα τινὰ σοφῶς γεγραμμένην τοῖς μαθηταῖς προτιθέναι, ἵν᾿ ὡς οἷόν τε μιμήσωνται. Εἰ δ' ἐκεῖνοι μὴ μόνον βίον ἄληπτον, ἀλλὰ καὶ θαυμαστὸν ὁρῶντες, οὐκ ἐνάγονται εἰς ἀρετὴν, τοῦτο οὐκ ὅτι τοῦ διδασκάλου τις ὁριεῖται ἔγκλημα, τοῦ μηδὲν παραλείψαντος τῶν ὀφειλόντων πραχθῆναι, ἀλλὰ τῆς τῶν μαθητῶν ῥαθυμίας. Ἐπειδὴ δέ φασί τινες Δι' ἦν γὰρ αἰτίαν τῷ φόβῳ οὐκ ἀπείργουσι τοὺς φοι τητὰς τῶν ἐγκλημάτων φαμέν· Καὶ τῆς ὁ τοῦ παραπαιδευτοῦ φόβος ἐπιτιμήσαι; Τοῦτο πολλάκις γε γενημένον οὐκ ἴσχυσε. Πεῖσαι τῇ βακτηρίᾳ; ἀλλ' οὐκ Εξεστιν. Αποκηρύξαι; καὶ τοῦτο ἐξελήλεγκται; Τῆς πόλεως ἐκβαλεῖν; ἀλλ᾽ οὐ τοσούτου γε κύριος. ἐπαγγείλασθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν; ἀλλὰ μῦθος εἶναι δοκεῖ τοῖς ῥαθυμοτέροις. Απειλῆσαι τὴν κρίσιν ; ἀλλὰ γελῶσιν ἀκούοντες Εξελάσαι τῆς ἐκκλησίας; Πρόχειρον μὲν, ἐπανόρθωμα δὲ οὐκ ἔχον. Εἰ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ δεῖνος δικαίως κατεψηφισμένῳ πᾶσα ἐφεξῆς ἦν ἡ Ἐκκλησία ἄβατος, καὶ συνηγο νάκτουν ἅπαντες τῷ ταύτην θεμένῳ τὴν ψῆφον, ἴσως ἂν ἐκεῖνος σωφρονισθεὶς ἐγνωσιμάχει. Νῦν δὲ ἅμα κατέγνωσται τις ὑπὸ τούτου, καὶ παρ' ἄλλου πολύ λάκις θεραπεύεται, καὶ Ἐκκλησία ἑτέρα ἀναπεπταμένῃ, καὶ δορυφορία καὶ δῶρα, καὶ γίνεται τῷ ἐκβεβλημένῳ χρηματισμός, ἡ μετάστασις. Εἶθ' ὅτι μὲν καταγνωσθεὶς ἐξεβλήθη, οὐ λέγει· ὡς δ' ἐκὼν ἀπεπήδησε, τοῦτο δὲ πλάττεται Κἂν ἔρηταί τις, διὰ τί, λογοποιεῖ καὶ δεινὰ καὶ τὰ τῆς ὑποδεξαμένης δοκοῦντα. Λαβόντες δὲ ταῦτα οὐκ ὀρθῶς βιοῦντές τινες, καὶ ὥσπερ ἀπολογίαν τῶν οἰκείων β Παντί σθένει ήν πῆ μέν εἰ πῇ δέ τῇ μέν τῇ δέ. ἑαυτῶν καθάπερ. οὐκ ἔτι οὐκ ἔστι. εγκλημάτων 650 πλημ. μελημάτων. ὁ τοῦ παρα παιδευτού ο παρὰ τοῦ παιδευτού. επιτιμήσας, ἐπιτίμησις. ίσχυσε πεῖσαι ίσχυσε παί σαι. ἐξελήλεγκται ἐξελή λεχται. τοσούτου τούτου. ἀλλὰ μῦθος εἶναι δου κεῖ τοῖς ῥαθυμοτέροις; ἀπειλῆσαι τὴν κρίσιν, γὰρ τῷ. συνηγανάκτουν ἅπαντες συνεπήμυνον πάντες. γνωσιμάχει έγνωσιμάχησε, νῦν δὲ ἅμα, νῦν δ' ὅτε. δορυφορία, καταγνωσθείς, (ι 650, καὶ δῶρον, καὶ χρηματισμός γίνεται τῷ ἐμβεβλημένῳ ἡ μετάστασις· εἶθ᾽ ὁ μὲν ὅτι και ταγν., πλάττεται πλάττηται. λογοποιεί πολλά. βιοῦντες βιούντων. έχειν εἶναι. 10.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCLIX
ἡγοῦμαι τῶν τοσούτων κακῶν. Ὁ γὰρ τὰ σπέρματα est, tot ac tantorum malorum auctorem esse arbiπαρασχών, τῶν φυτῶν δηλονότι αἴτιος.
tror. Nam qui semina præbuit, is videlicet plantarum etiam causa est.
ΣΝΘ'. ΕΡΜΟΓΕΝΕΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Ἐγὼ τῷ διδασκάλῳ δύο ταῦτα προσείναι παντὶ
σθένει νομίζω, τήν τε τοῦ βίου καθαρότητα,
τήν τε τοῦ λόγου ικανότητα, ἣν σκιάν τις τῶν ἔργων
οριζόμενος, οὐκ ἂν μοι δοκῇ διαμαρτάνειν τῆς
ἀληθείας, ἵνα τῇ μὲν ῥυθμίζῃ τὸν φοιτητήν, πῆ
δὲ σωφρονίζῃ τὸν ἀπειθῆ. Ωσπερ γὰρ οἱ γραμματισταὶ τὴν γραφίδα λαβόντες μετά πολλοῦ τοῦ κάλλους τὰ στοιχεῖα χαράττουσι, καὶ τοῖς ἀρτιμαθέσι
παρέχουσιν, ἵν᾿ ὡς οἷόν τε μιμήσασθαι δυνηθεῖεν·
οὕτω καὶ τοὺς ὑφηγητὰς χρὴ τὴν πολιτείαν τὴν
ἑαυτῶν εἰκόνα τινὰ σοφῶς γεγραμμένην τοῖς
μαθηταῖς προτιθέναι, ἵν᾿ ὡς οἷόν τε μιμήσωνται. Εἰ
δ' ἐκεῖνοι μὴ μόνον βίον ἄληπτον, ἀλλὰ καὶ θαυμάστον ὁρῶντες, οὐκ ἐνάγονται εἰς ἀρετὴν, τοῦτο οὐκ
ὅτι τοῦ διδασκάλου τις ὁριεῖται ἔγκλημα, τοῦ μηδὲν
παραλείψαντος τῶν ὀφειλόντων πραχθῆναι, ἀλλὰ
τῆς τῶν μαθητῶν ῥαθυμίας. Ἐπειδὴ δέ φασί τινες
Δι' ἦν γὰρ αἰτίαν τῷ φόβῳ οὐκ ἀπείργουσι τοὺς φοι
τητὰς τῶν ἐγκλημάτων φαμέν· Καὶ τῆς ὁ τοῦ
παραπαιδευτοῦ φόβος ἐπιτιμήσαι; Τοῦτο πολλάκις γεγενημένον οὐκ ἴσχυσε. Πεῖσαι τῇ βακτηρίᾳ; ἀλλ' οὐκ
Εξεστιν. Αποκηρύξαι; καὶ τοῦτο ἐξελήλεγκται; Τῆς
πόλεως ἐκβαλεῖν; ἀλλ᾽ οὐ τοσούτου γε κύριος. Ἐπαγγείλασθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν; ἀλλὰ μῦθος
εἶναι δοκεῖ τοῖς ῥαθυμοτέροις. Απειλῆσαι τὴν κρίσιν
; ἀλλὰ γελῶσιν ἀκούοντες Εξελάσαι τῆς Ἐκκλησίας; Πρόχειρον μὲν, ἐπανόρθωμα δὲ οὐκ ἔχον. Εἰ μὲν
γὰρ παρὰ τοῦ δεῖνος δικαίως κατεψηφισμένῳ
πᾶσα ἐφεξῆς ἦν ἡ Ἐκκλησία ἄβατος, καὶ συνηγο
νάκτουν ἅπαντες τῷ ταύτην θεμένῳ τὴν ψῆφον, ἴσως
ἂν ἐκεῖνος σωφρονισθεὶς ἐγνωσιμάχει. Νῦν δὲ ἅμα
κατέγνωσται τις ὑπὸ τούτου, καὶ παρ' ἄλλου πολύ
λάκις θεραπεύεται, καὶ Ἐκκλησία ἑτέρα ἀναπεπτα
μένη, καὶ δορυφορία καὶ δῶρα, καὶ γίνεται
τῷ ἐκβεβλημένῳ χρηματισμός, ἡ μετάστασις. Εἶθ'
ὅτι μὲν καταγνωσθεὶς ἐξεβλήθη, οὐ λέγει· ὡς δ' ἐκὼν
ἀπεπήδησε, τοῦτο δὲ πλάττεται Κἂν ἔρηταί
τις, διὰ τί, λογοποιεῖ καὶ δεινὰ καὶ τὰ τῆς ὑποδεξα
μένης δοκοῦντα. Λαβόντες δὲ ταῦτα οὐκ ὀρθῶς
βιοῦντές τινες, καὶ ὥσπερ ἀπολογίαν τῶν οἰκείων
CCLIX. HERMOĠENI EPISCOPO.
Ego duo ista, quoad ejus fieri potest, magistro
inesse debere censeo, nempe vitæ puritatem, ac dicendi facultatem (quam si quis operum umbram esse
definiat, haudquaquam mihi a vero aberraturus
esse videatur ut per illa discipuli mores ac vitam
componat, per hanc autem contumacem ac refractarium ad meliorem mentem revocet. Ut enim scribæ,
accepto stylo quam elegantissine litteras pingentes,
eun tyronibus quoque suis præbent, ut, quantum
facultas ferat, eas imitari possint: eodem modo
β magistris etiam et præceptoribus faciendum est, ut
vitain suam, tanquam imaginem quamdam scite depictam, discipulis proponant, quo eam, quantum
vires tulerint, imitentur. Quod si isti non modo ab
omni reprehensione alienam, sed etiam admirabilem
vitam intuentes, hinc tamen ad virtutem minime
inducuntur, hoc vero non jam magistro, qui nihil
eorum, quæ facta oportuit, prætermisit, quispiam
ascribendum putabit, sed discipulorum socordiæ.
Quoniam autem aiunt nonnulli, Quin discipulos
suos metu a vitiis arcent? hoc respondemus: Et quis
tandem magistri metu commovetur? Objurgare
oportet? At hoc sape factum nullam vim habuit.
Baculo persuadere? At non licet. Proscribere atque
abdicare? At hoc quoque remedium frustra adhibiinn est. Civitate pellere? At non tantumn potest.
Regnum calorum promittere? Al istud ignavioribus fabulæ loco est. Judicium minari? At cum
id audiunt, risum edunt. Ex Ecclesia ejicere?
361 ld quidem promptum ac facile est, sed emendationem non habet. Nëm si ei, qui optimo jure ab
aliquo condemnatus est, ad omnes etiam alias Ecclesias aditns clanderetur, cunctique una cum eo qui
sententiam tulisset, indignationem conciperent,
fortassis ille castigatus, ineliorèm mentem indueret.
Nunc autem, simulatque quispiam ab aliquo condemnatus est, ab alio perspe colitur et observatur, aliaque ei Ecclesia patet, et satellitium, et munera eique, qui ejectus est, in quæstum cedit
loci commutatio. Ac deinde, quod criminis conviVARIÆ LECTIONES ET NOTÆ.
Παντί σθένει abest a cod. Vat. 650, uti et ήν
quod inedito legitur vers. 3. Vers. 5 et 6 pro πῆ
μέν εἰ πῇ δέ scribit idem, τῇ μέν et τῇ δέ. Possin.
Post ἑαυτῶν idem cod. addit καθάπερ. Vers.
post tertio pro οὐκ ἔτι legit οὐκ ἔστι. ID.
Pro εγκλημάτων cod. Vat. 650 habet πλημ.
μελημάτων. Vers. eodem et seq. pro ὁ τοῦ παραπαιδευτού cod. idem legit, ο παρὰ τοῦ παιδευτού.
Μox pro επιτιμήσας, scribit idem, ἐπιτίμησις. Vers.
seq. pro ίσχυσε πεῖσαι legit idem cod. ίσχυσε παί
σαι. Paulo post pro ἐξελήλεγκται ili legitur, ἐξελήλεχται. Vers. sey. pro τοσούτου habet τούτου. Ib.
llla omnia editi verba, ἀλλὰ μῦθος εἶναι δου
κεῖ τοῖς ῥαθυμοτέροις; ἀπειλῆσαι τὴν κρίσιν, exsulant a cod. Vat. 650. Io.
PATROL, GR. LXXVIII.
Post γὰρ cod. idem addit τῷ. Vers. post secundo pro συνηγανάκτουν ἅπαντες cod. Vat. legit,
συνεπήμυνον πάντες. Vers. post tertio pro γνωσιμάχει
ibi scribitur έγνωσιμάχησε, et mos pro νῦν δὲ ἅμα,
illic est, νῦν δ' ὅτε. ID.
Post δορυφορία, usque ad καταγνωσθείς, (ι:
media exstant in edito, sic diverse leguntur in ciui.
Val. 650, καὶ δῶρον, καὶ χρηματισμός γίνεται τῷ
ἐμβεβλημένῳ ἡ μετάστασις· εἶθ᾽ ὁ μὲν ὅτι και
ταγν., eic. ib.
Pro πλάττεται idlen cod. legit πλάττηται.
Vers. seq. post λογοποιεί addit πολλά. Vers. seq.
pro βιοῦντες legit βιούντων. Mox pro έχειν scrili
εἶναι. 10.
col. 939–940page 381 of 750
PG 78:939πταισμάτων ταύτην ἔχειν οιόμενοι, μεγαλύνουσιν, εμπιπλῶσι τὰ πάντα ῥημάτων, τοῖς κατεσκευακόσι πρεπόντων. Ἐκ δὲ τούτων ὁ μὲν πταίσας οὐδὲν ἀμείνων καθίσταται· τῷ σωφρονιστῇ δὲ, τὸ δοκεῖν είναι μιαρῷ περιγίνεται. Διὰ ταῦτα, ὦ σοφώ τατε, καὶ οἱ εὐδόκιμοι τῶν διδασκάλων (ὀλίγοι δέ εἰσιν οὗτοι) ἀπενάρχησαν σωφρονίζειν τοὺς πλημ μελοῦντας· ἐπειδὴ οἱ μὴ προσηκόντως εἰς ταύτην εἰσκωμάσαντες τὴν ἀρχὴν (πολλοί δέ εἰσιν οὗτος τὰς τῶν ἄλλων εὐδοκιμήσεις οικείας ἡγούμενος συμ φοράς, τῶν εἰκότως ἀγανακτούντων τὰς ψήφους ἀνατρέπειν ἐπιχειροῦσιν, ἵνα μὴ σβεσθῇ ἡ κακία, ἀλλὰ καὶ ἐπιτρίβοιτο. Περὶ ὧν φορτικώτερα μὲν οἶδα λέξων, ὅμως δ' ἐρῶ. Τάχα πως διόρθωσίς τις παρακολουθήσει. Τί γὰρ ὄφελος ἀπολωλότας θρη νεῖν, παρόν, τόγε ἐφ' ἡμῖν, σώζειν, ἡνίκα ἔξεστιν. Οἱ γὰρ μηδ' ἐν τοῖς ὑπηκόοις οφείλοντες τετάχθαι, οὗτοι ἐπιπηδὲν τῷ διδασκαλικῷ θρόνῳ τολμῶσι, καὶ τοῦ βήματος κρατεῖν οίονται, οι μηδ' ἑαυτῶν κεκρατηκότες, καὶ ἄλλων ἐξηγεῖσθαι νομίζουσιν, οἱ μηδ' ἑαυτῶν ἄρξαι δυνηθέντες, δι' οὓς ἄνω καὶ κάτω για γονε τὰ τῆς Ἐκκλησίας πράγματα. ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ανήρ τις οὐ μόνον αἰσχρῶν λημμάτων κρείττων, ἀλλὰ καὶ τὰ οἰκεία τοῖς δεομένοις διανέμων, πυθό μενος ὅτι ἰχθὺς ὀλίγους εἰληφώς παρά τινος ἐπιορο κήσαντος, ἀπολῦσαι αὐτὸν, τόγε ἐπὶ σοί, τοῦ ἁμαρ τήματος ἐτόλμησας, στενάξας μέγα, το Δημοσθενικών ἐκεῖνο ἀπεφθέγξατο, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ· καὶ γὰρ εἰ φορτικώτερον εἶναι τὸ ῥηθησόμενον δόξει, λέξω, καὶ οὐκ ἀποκρύψομαι· κατὰ τοῦτό γε αὐτὸ ἄξιον αὐτὸν εἶναι θανάτω ζημιῶσαι, ἵνα ἐν ᾅδου θῇ τοῖς ἀσεβέσι τοῦτον τὸν νόμον. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ἐκεῖνος περιαλγής γενόμενος ἔφη· ἐμοὶ δ᾽ ἔδοξε καὶ πᾶσι τοῖς παροῦσι μηδὲν ἀπεικὸς εἰρηκέναι. Οὐ γὰρ τὸ σὲ δώροις ἐξευμενισθῆναι, ἀπολύει ἐκεῖνον τοῦ ἐγκλήματος, ἀλλὰ τὸ ἀπολαβεῖν τὰ οἰκεῖα τὸν ἐκ τῆς ἐπιορκίας ἀδικηθέντα. Μὴ τοίνυν κέρδους ἕνεκεν αἰσχροῦ ἢ παραποίει ή παρερμήνευε τοὺς θείους χρησμούς. Οὐ γὰρ ἀδικεῖν μὲν, προσφέρειν δὲ τοῖς Ιερωμένοις προστάττουσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀδικηθεῖσιν ἀπολογεῖσθαι διὰ τῶν πραγμάτων θεσπίζουσ:. Τὸ γὰρ, «Ἐὰν δήσητε, ο περὶ τῶν ἁμαρτανόντων εἴρηται· καὶ τὸ, ο Ἐὰν λύσητε, ο περὶ τῶν γνωσ μαχούντων. Απολύεται δὲ τοῦ ἐγκλήματος, οὐχ ὁ μιαρός. παρακολουθήσει παρακο λουθήσετε. ἀπολογεῖσθαι εκλογήσε σθαι. ἁμαρτανόντων ἀμετανοήτων
clus, ejectus sit, non commemorat: quod aulein πταισμάτων ταύτην ἔχειν οιόμενοι, μεγαλύνουσιν,
εμπιπλῶσι τὰ πάντα ῥημάτων, τοῖς κατεσκευακόσι
πρεπόντων. Ἐκ δὲ τούτων ὁ μὲν πταίσας οὐδὲν
ἀμείνων καθίσταται· τῷ σωφρονιστῇ δὲ, τὸ δοκεῖν
είναι μιαρῷ περιγίνεται. Διὰ ταῦτα, ὦ σοφώ
τατε, καὶ οἱ εὐδόκιμοι τῶν διδασκάλων (ὀλίγοι δέ
εἰσιν οὗτοι) ἀπενάρχησαν σωφρονίζειν τοὺς πλημ
μελοῦντας· ἐπειδὴ οἱ μὴ προσηκόντως εἰς ταύτην
εἰσκωμάσαντες τὴν ἀρχὴν (πολλοί δέ εἰσιν οὗτος
τὰς τῶν ἄλλων εὐδοκιμήσεις οικείας ἡγούμενος συμ
φοράς, τῶν εἰκότως ἀγανακτούντων τὰς ψήφους
ἀνατρέπειν ἐπιχειροῦσιν, ἵνα μὴ σβεσθῇ ἡ κακία,
ἀλλὰ καὶ ἐπιτρίβοιτο. Περὶ ὧν φορτικώτερα μὲν οἶδα
λέξων, ὅμως δ' ἐρῶ. Τάχα πως διόρθωσίς τις παρακολουθήσει. Τί γὰρ ὄφελος ἀπολωλότας θρη
νεῖν, παρόν, τόγε ἐφ' ἡμῖν, σώζειν, ἡνίκα ἔξεστιν.
Οἱ γὰρ μηδ' ἐν τοῖς ὑπηκόοις οφείλοντες τετάχθαι,
οὗτοι ἐπιπηδὲν τῷ διδασκαλικῷ θρόνῳ τολμῶσι, καὶ
τοῦ βήματος κρατεῖν οίονται, οι μηδ' ἑαυτῶν κεκρα
τηκότες, καὶ ἄλλων ἐξηγεῖσθαι νομίζουσιν, οἱ μηδ'
ἑαυτῶν ἄρξαι δυνηθέντες, δι' οὓς ἄνω καὶ κάτω για
γονε τὰ τῆς Ἐκκλησίας πράγματα.
sponte sua discesserit, hoc effugit. Ac si quis
causam percunctetur, multa et gravia narrat, quæque Ecclesia a qua exceptus sit allubencant. Hæc
porro quidam improbæ vitæ homines, arripientes,
ac velut culparum suarum patrocinium hinc se habere existimantes, amplificant, omniaque verbis
ejusmodi complent, quæ iis congruant a quibus
fabricata sunt. Εx quibus rebus elicitur, ut qui deliquit, nibilo melior reddatur: qui autem in euin
animadvertit, impuri ac scelerati hominis opinionen referat. Ob eam causam, vir sapientissime,
probi etiam atque excellentes magistri (quorum
exiguus est numerus) a flagitiosis castigandis velut
torpore quodam prohibentur: quod videlicet ii
qui, non ut convenit, ad hujusmodi imperium irruperunt (multi autem bi sunt) aliorum gloriam 110minisque claritatem suam calamitatem esse ducentes, eorum, qui justa iracundia inflammantur, sententias evertere connituntur: quo non modo
improbitas on exstinguatur, sed etiam ingrave.
scat. De quibus et si minime me fugit, quin molesta
et gravia futura sint, quæ dicturus sum, dicam tamen. Fortassis enim correctio quædam hinc cousequetur. Quid enim perditos deflere juvat, cum, quantum in nobis situm est, salutem ipsis afferre
liceat, quando facultas datur? Nam qui nec in subditorum classe censeri debent, hi ad doctrinæ thronum prosilire minime verentur, et sacrario dominari putant, qui ne seipsos quidem in potestate
tenent: et aliis præesse se arbitrantur, qui ne sibiipsis quidem præesse potuerunt. Per quos factum
est, ut res omnes Ecclesiæ sursum ac deorsum volvantur.
CCLX-ZOSIMO PRESBYTERO.
Vir quidam, non modo a turpibus et sordidis
lucriz alienus, sed etiam facultates suas egentibus
distribuens, cum ad eum allatum fuisset, te paucis
piscibus a quodamn, qui falsum juraverat, acceptis,
eum, quantum quidem in te erat, crimine solvere
minime dubitasse, magnopere ingemiscens, illud
Demosthenis pronuntiavit, itaque mihi quidem videtur (quanquam enim, quod dicturus sum, grave
ac molestum videbitur, dicam tamen, 362 nec
reticebo) hoc ipso nomine morte eum multandum
esse, ut apud inferos hanc legem impiis constituat.
Verum hæc quidem ille dolore incensus dixit, mibi
vero, itemque omnibus qui aderant, nihil a ratione
alienum dixisse videtur. Neque enim hoc illum crimine liberat, quod muneribus placatus sis: verum
si sua recuperet, qui ob perjurium læsus est. Quanobrem sordidi quæstus causa divina oracula ne
depraves, aut sinistra interpretatione pervertas.
Neque enim ea injuriam quidem inferre, sacerdoti -
bus autem munera offerre præcipiunt; sed læsis se
defendere rebus ipsis prescribunt. Etenim illud,
• Si ligaveritis ",» de iis, qui peccant, dictum est:
17 Matth. xvi, 19.
Ανήρ τις οὐ μόνον αἰσχρῶν λημμάτων κρείττων,
ἀλλὰ καὶ τὰ οἰκεία τοῖς δεομένοις διανέμων, πυθό
μενος ὅτι ἰχθὺς ὀλίγους εἰληφώς παρά τινος ἐπιορο
κήσαντος, ἀπολῦσαι αὐτὸν, τόγε ἐπὶ σοί, τοῦ ἁμαρ
τήματος ἐτόλμησας, στενάξας μέγα, το Δημοσθενικών
ἐκεῖνο ἀπεφθέγξατο, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ· καὶ γὰρ εἰ
φορτικώτερον εἶναι τὸ ῥηθησόμενον δόξει, λέξω,
καὶ οὐκ ἀποκρύψομαι· κατὰ τοῦτό γε αὐτὸ ἄξιον
αὐτὸν εἶναι θανάτω ζημιῶσαι, ἵνα ἐν ᾅδου θῇ τοῖς
ἀσεβέσι τοῦτον τὸν νόμον. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ἐκεῖνος
περιαλγής γενόμενος ἔφη· ἐμοὶ δ᾽ ἔδοξε καὶ πᾶσι
τοῖς παροῦσι μηδὲν ἀπεικὸς εἰρηκέναι. Οὐ γὰρ τὸ σὲ
δώροις ἐξευμενισθῆναι, ἀπολύει ἐκεῖνον τοῦ ἐγκλή
ματος, ἀλλὰ τὸ ἀπολαβεῖν τὰ οἰκεῖα τὸν ἐκ τῆς
ἐπιορκίας ἀδικηθέντα. Μὴ τοίνυν κέρδους ἕνεκεν
αἰσχροῦ ἢ παραποίει ή παρερμήνευε τοὺς θείους
χρησμούς. Οὐ γὰρ ἀδικεῖν μὲν, προσφέρειν δὲ τοῖς
Ιερωμένοις προστάττουσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀδικηθεῖσιν
ἀπολογεῖσθαι διὰ τῶν πραγμάτων θεσπίζουσ:.
Τὸ γὰρ, «Ἐὰν δήσητε, ο περὶ τῶν ἁμαρτανόντων
εἴρηται· καὶ τὸ, ο Ἐὰν λύσητε, ο περὶ τῶν γνωσ: -
μαχούντων. Απολύεται δὲ τοῦ ἐγκλήματος, οὐχ ὁ
Cod. Vat., μιαρός. Possn.
Cod. Vat. παρακολουθήσει mulal in παρακολουθήσετε. Als hoc verbo quae sequuntur usque ad
oi yip cuncta omittuntur in eodem codice. ID.
Pro ἀπολογεῖσθαι cod. Vat. legit εκλογήσε
σθαι. Sequenti versu haud dubie admittenda est
ejusdem codicis melior lectio ἁμαρτανόντων in άμε
τανοήτων mulantis. ID.
col. 941–942page 382 of 750
PG 78:941τὸν ἱερέα εκμειλισσόμενος, ἀλλ' ὁ τὸν ἀδικηθέντα ",» Αι ἐξευμενιζόμενος. Εἰ γὰρ τοῖς ἱερωμένοις νομίζεις δεδόσθαι τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν, τῶν πλημμελούντων μὴ σπουδαζόντων ἀποτρίψασθαι τὰ πταίσματα, τυραννικὸς μὲν εἶναι δόξει ὁ χρησμό;, καὶ πρὸς τὸ ἱερατικόν κέρδος μόνον όραν τῶν δὲ ἀδικηθέντων οὐδένα ποιούμενος λόγον ὠμότατοι δὲ ἀπανθρωπότατα οἱ τὴν τῆς ἱερωσύνης εστεμμένοι λει τουργίαν, μὴ πάντας ἀπολύοντες τῶν ἐγκλημάτων. Ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι ταῦτα, οὐκ ἔστι. Μὴ σαυτόν παρα λογίσῃ, μᾶλλον δὲ μὴ σαυτὸν καὶ τοὺς ἀκούοντάς σου εἰς βάραθρον ὤσῃς, μηδὲ τὰ τῶν Γραμ ματέων καὶ Φαρισαίων κακὰ ἀνανεώσῃς, τῶν παρα μυθίας τινὰς τοῖς ἐπιορκοῦσι δι' αἰσχρὸν κέρδος ἐπι νοησάντων, καὶ τοὺς παῖδας κατὰ τῶν γονέων ὁπλι σάντων, καὶ τὰς θείας παρερμηνευσάντων, καὶ ἀνα τρεψάντων ἐντολάς· ἀλλ᾽ εὐαγῶς καὶ εἰλικρινῶ; τοῖς διὰ τῶν χρησμῶν θεσμοθετηθεῖσιν ἔπου· οἷς καὶ ὁ ἱερὸς Απόστολος ἀκολούθως ἔλεγεν· «Οὐ γὰρ δυνάμεθά τι κατὰ τῆς ἀληθείας, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς ἀλη θείας.» Η ἂν μὲν πλούσιος ᾖ ὁ ἐπιορκήσας, καὶ προσενέγκῃ τῷ ἱερεῖ, ἀπολύεται· ἐὰν δὲ πένης καὶ μὴ προσενέγκῃ, εὐθύνεται. Ἀλλὰ ταῦτα οὐ φημι πράττειν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐννοεῖν θέμις. Ερεῖ γάρ σοι ὁ κριτής· ο Υπέλαβες ἂν με ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος;» Καὶ πῶς οἷόν τε; Ο γὰρ προστάξας τοῖς ὑπηκόοις δῶρα ἐπ' ἀθώοις μὴ δέχεσθαι, οὐκ ἂν δή που τοὺς ἱερωμένους τούτοις καταρρυπαίνεσθαι τοῖς αἰσχροῖς κέρδεσι προσέταττεν. Αλλὰ τοῦτο ἔφη, ίνα μετὰ τὴν ἀπολογίαν τῶν ἀποστερηθέντων συν ευχόμενοι, καὶ συννηστεύοντες τοῖς πταίσασι, λύσιν αὐτοῖς οὐρανόθεν πορίσοιντο· ἐκεῖνο μηδ' εἰς νοῦν λαμβάνοντες τό·. Δεῦτε, κληρονομήσωμεν ἑαυτοῖς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ.» Λειτουργοί γάρ εἰσιν, οὐ κοινωνοί· πρέσβεις, οὐ κριταί· μεσίται, οὐ βασι λεῖς. Οἱ γὰρ καὶ περὶ οἰκείων ἁμαρτημάτων, ὡς ἔφη ὁ ᾿Απόστολος, θυσίας προσφέροντες, οὐκ ἂν δήπου ἐξ αὐθεντίας καὶ τοῖς ἀμετανοήτοις, εἰ καὶ πλούσιοι εἶεν, δύναιντ' ἀφεἶναι ἁμαρτίας. Ότι γὰρ οὐ τοῖς ἱερωμένοις καπηλεύειν τὰ πράγματα ἐπέτρεψεν, οὐδὲ πρὸς τὸ οἰκεῖον κέρδος ὁρᾷν ἐθέσπισεν, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῶν ἀρχομένων συμφέρον πάντα ἐνομοθέτησεν ὁ πάσης ἀγνείας καὶ καθαρότητος, ἀνάκτορον αὐτοὺς εἶναι βουλόμενος, μεμήνυκε μὲν καὶ διὰ τοῦ Ιεροφάντου Μωσέως, μεμήνυκε δὲ καὶ δι' ἑαυτοῦ· διὰ μὲν τοῦ νομοθέτου φήσας, ὅτι Β΄ τις παρακαταθήκην νοθεύσεις, πρῶτον μὲν ἀποδιδότω τὰ ἀφαιρεθέντα, εἶτα ἡκέτω εἰς τὸν νεών, οι μᾶλλον δὲ μὴ σαυτὸν καὶ τοὺς ἀκούοντάς σου, μᾶλλον δὲ σαυτὸν καὶ τοὺς ἀκούοντας σύν σοι εἰς, Ακολούθως ἀκολουθῶν ἂν με ἄνομε. ἐκστερηθέντων άποστερ.. ; 2 πορίσοιντο, πορίσωνται, εἰ ἁγιαστήριον θυσιαστήριον. γράμματα. ανάκτορον μαι ἀνάκτορας.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCLX.
τὸν ἱερέα εκμειλισσόμενος, ἀλλ' ὁ τὸν ἀδικηθέντα atque illud item, c Si solveritis ",» de iis, qui ponitentia ducuntur. Crimine autem solvitur, non qui
sacerdotem delinit, sed qui eum, cui injuria illata
est, placat. Nam si sacerdotibus hujusmodi potestatem concessam esse arbitraris, iis, qui peccant,
delicta sua propellere atque abstergere minime studentibus, tum tyrannicum hoc oraculum esse videbitur, atque sacerdotum duntaxat commodum speclans: eorum autem, quibus injuria facta est,
nullam rationem habens: crudelissimi item et inhumanissimi, qui sacerdotii munere funguntur,
quod nou omnes criminibus solvant. At non ita
est, non est inquam ita: ne teipsum circumscribas,
vel, ut rectius loquar, ne simul et teipsum, et eos,
qui te audiunt, in voraginem impellas, nec Scribarum et Pliarisæorum (qui solatia quædam pejerantibus ob turpem quæstum excogitarunt, et filios
adversus parentes armarunt, et divina mandat:
sinistra interpretatione detorserunt, ac everterunt)
vitia renoves: verum ea, quæ divinis oraculis saucita sunt, pie ac sincere sequere, quibus consentanee sacrosanctus etiam Apostolus dicebat: «No.1
enim possumus aliquid adversus veritatem, sed pro
veritate v.» An vero si is, qui perjurio sese obstrinxit, dives et copiosus sit, ac sacerdoti munus
aliquod obtulerit, liberatur: si autem inops el lenuis, nec quidpiam offerat, supplicio afficitur? Αι
hæc, non dico facere, sed ne cogitare quidem fas
est. Dicet enim judex ‹ Existimasti quod ero tai
similis?» Qut autem id Geri queat? Nam qui
ἐξευμενιζόμενος. Εἰ γὰρ τοῖς ἱερωμένοις νομίζεις
δεδόσθαι τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν, τῶν πλημμελούντων
μὴ σπουδαζόντων ἀποτρίψασθαι τὰ πταίσματα, τυ
ραννικὸς μὲν εἶναι δόξει ὁ χρησμό;, καὶ πρὸς τὸ
ἱερατικόν κέρδος μόνον όραν τῶν δὲ ἀδικηθέντων οὐδένα ποιούμενος λόγον ὠμότατοι δὲ ἀπαν
θρωπότατα οἱ τὴν τῆς ἱερωσύνης εστεμμένοι λει
τουργίαν, μὴ πάντας ἀπολύοντες τῶν ἐγκλημάτων.
Ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι ταῦτα, οὐκ ἔστι. Μὴ σαυτόν παραλογίσῃ, μᾶλλον δὲ μὴ σαυτὸν καὶ τοὺς ἀκούοντάς
σου εἰς βάραθρον ὤσῃς, μηδὲ τὰ τῶν Γραμ
ματέων καὶ Φαρισαίων κακὰ ἀνανεώσῃς, τῶν παραμυθίας τινὰς τοῖς ἐπιορκοῦσι δι' αἰσχρὸν κέρδος ἐπινοησάντων, καὶ τοὺς παῖδας κατὰ τῶν γονέων ὁπλι
σάντων, καὶ τὰς θείας παρερμηνευσάντων, καὶ ἀνατρεψάντων ἐντολάς· ἀλλ᾽ εὐαγῶς καὶ εἰλικρινῶ;
τοῖς διὰ τῶν χρησμῶν θεσμοθετηθεῖσιν ἔπου· οἷς καὶ
ὁ ἱερὸς Απόστολος ἀκολούθως ἔλεγεν· «Οὐ γὰρ
δυνάμεθά τι κατὰ τῆς ἀληθείας, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς ἀλη
θείας.» Η ἂν μὲν πλούσιος ᾖ ὁ ἐπιορκήσας, καὶ
προσενέγκῃ τῷ ἱερεῖ, ἀπολύεται· ἐὰν δὲ πένης καὶ
μὴ προσενέγκῃ, εὐθύνεται. Ἀλλὰ ταῦτα οὐ φημι
πράττειν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐννοεῖν θέμις. Ερεῖ γάρ σοι ὁ
κριτής· ο Υπέλαβες ἂν με ὅτι ἔσομαί σοι
ὅμοιος;» Καὶ πῶς οἷόν τε; Ο γὰρ προστάξας τοῖς
ὑπηκόοις δῶρα ἐπ' ἀθώοις μὴ δέχεσθαι, οὐκ ἂν δή
που τοὺς ἱερωμένους τούτοις καταρρυπαίνεσθαι τοῖς
αἰσχροῖς κέρδεσι προσέταττεν. Αλλὰ τοῦτο ἔφη, ίνα
μετὰ τὴν ἀπολογίαν τῶν ἀποστερηθέντων συνευχόμενοι, καὶ συννηστεύοντες τοῖς πταίσασι, λύσιν subditos munera super inuocentes accipere proliαὐτοῖς οὐρανόθεν πορίσοιντο· ἐκεῖνο μηδ' εἰς νοῦν
λαμβάνοντες τό·. Δεῦτε, κληρονομήσωμεν ἑαυτοῖς
τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ.» Λειτουργοί γάρ εἰσιν,
οὐ κοινωνοί· πρέσβεις, οὐ κριταί· μεσίται, οὐ βασιλεῖς. Οἱ γὰρ καὶ περὶ οἰκείων ἁμαρτημάτων, ὡς
ἔφη ὁ ᾿Απόστολος, θυσίας προσφέροντες, οὐκ ἂν
δήπου ἐξ αὐθεντίας καὶ τοῖς ἀμετανοήτοις, εἰ καὶ
πλούσιοι εἶεν, δύναιντ' ἀφεἶναι ἁμαρτίας. Ότι γὰρ
οὐ τοῖς ἱερωμένοις καπηλεύειν τὰ πράγματα
ἐπέτρεψεν, οὐδὲ πρὸς τὸ οἰκεῖον κέρδος ὁρᾷν ἐθέσπι
σεν, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῶν ἀρχομένων συμφέρον πάντα
ἐνομοθέτησεν ὁ πάσης ἀγνείας καὶ καθαρότητος,
ἀνάκτορον αὐτοὺς εἶναι βουλόμενος, μεμήνυκε
μὲν καὶ διὰ τοῦ Ιεροφάντου Μωσέως, μεμήνυκε δὲ
καὶ δι' ἑαυτοῦ· διὰ μὲν τοῦ νομοθέτου φήσας, ὅτι
• Β΄ τις παρακαταθήκην νοθεύσεις, πρῶτον μὲν
ἀποδιδότω τὰ ἀφαιρεθέντα, εἶτα ἡκέτω εἰς τὸν νεών,
buit, sacerdotibus, ut turpibus his lucris sese conmacularent, hand profecto imperaret. Verum his
verbis idcirco usus est, ut post ereptarum rerum
restitutionem cum his, qui deliquerant, simul orontes ac jejunantes, veniam ipsis ac solutionem divinitus compararent. Illud ne in animum quidem et
cogitationem immittentes. «Age, hæreditate possi -
deamus sanctuarium Dei.. Ministri enim sunt,
non participes: deprecatores, 363 non judices;
mediatores, non reges. Nam qui pro suis quoque
peccatis, ut ab Apostolo dictum est *,
ss, sacrilicia
offerunt, haud sane velut pro suo jure, iis quos scelerum minime poeniteat, etiamsi locupletibus et
Opulentis, peccata condonare queant. Nam quo.l
sacerdotibus cauponum instar quæstui res habere
minime permiserit, nec privata commoda spectare.
præceperit, verum ad subditorum utilitatem omnia
οι Psal. LXXXI, 15. es Hebr.
78 Matth. xvi, 19. "Il Cor. xılı, 8. 8 isa. XLVI, 5.
Idem non male ¿pŵy pro óp₫äv. Possin.
Pro bis, μᾶλλον δὲ μὴ σαυτὸν καὶ τοὺς
ἀκούοντάς σου, emendatius sic scribit cod. Vat. 650,
μᾶλλον δὲ σαυτὸν καὶ τοὺς ἀκούοντας σύν σοι εἰς,
elc. ID.
Ακολούθως recle in ἀκολουθῶν idem cod.
vertit. Io.
Rectissime cod. Vat. ἂν με plane vitiose
positum restituit in ἄνομε. ID.
seqq.
Cod. Vat. ἐκστερηθέντων ponit pro άποστερ..
elc.; vers. post 2 pro πορίσοιντο, πορίσωνται, εἰ
vers. seq. ἁγιαστήριον pro θυσιαστήριον. ID.
Codl. Vat., γράμματα. ID.
Pro ανάκτορον idem cod. Vat. optime rescriμαι ἀνάκτορας. ID.
col. 943–944page 383 of 750
PG 78:943οὐ τὸν ἱερέα, ἀλλὰ τὸν κριτὴν ἐξιλασόμενος· ο διά δὲ ἑαυτοῦ· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφέωνται· καὶ ὧν ἂν κρατῆτε, κεκράτηνται.» Εἰ τοίνυν διὰ τὸ θεῖον Πνεῦμα ταύτην εἰλήφασι τὴν ἐξουσίαν, οἱ δι' ὧν ἁμαρτάνουσι, τοῦτο ἀπελαύνοντες, ταύτην δηλονότι τὴν ἐξουσίαν οὐκ 6. ἔχουσιν, ἀλλ' ἐκεῖνοι οἱ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰδότες, τίνες μέν εἰσιν ἀφέσεως, τίνες δὲ κατακρίσεως ἄξιοι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν ἀνθρώπινον τοῦτα ὑπερ *. › βαίνει νοῦν, ὁ Παράκλητος ὁ τῆς θείας ουσίας καὶ δόξης κοινωνός, διδάσκαλος τοῖς ἀξίας τῆς ὑποδοχῆς αὐτοῦ ἐγίνετο, ὧν ὁ ἀνθρώπινος νους οὐκ ἀφικνεῖτο. ΣΞΑ. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Ὥσπερ αἱ ἔχεις τῷ τῆς μητρός θανάτῳ, οὕτω καὶ ἁμαρτίαι τῷ τῶν τιπτόντων μαιοῦνται ὀλέθρω. ΣΕΒ'. ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ Ηκεν εἰς σὲ ὁ φίλος, ὁμηρεύσων ὑπὲρ τοῦ πατρὸς, κἀκεῖνον ἀπολύσων του δεσμωτηρίου· συμπραττε τοίνυν αὐτῷ, οὐ χρημάτων ἕνεκεν, ἀλλ᾽ εὐσεβείας καὶ εὐκλείας πρὸς τοῦτον ἀποδυσαμένῳ τὸν ἀγῶνα. ΣΕΓ'. -- ΑΥΣΟΝΙΑ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ Καλῶς ἂν, ὦ ἐλλογιμώτατε, διοικήσειας τὴν ἀρχὴν, εἰ τοῦ μὲν δικαίου φύλαξ ἀκλινης γένοιο, ἴσον δ' ἀπόσχοιο ἀπεχθείας ἀδίκου καὶ χάριτος· καὶ ἐν μὲν τοῖς ἤθεσι τὴν δίκην, ἐν δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς αἰδῶν, ἐν δὲ τοῖς χείλεσι τὴν πειθώ χορεύουσαν ἔχοις τὸ δὲ ξίφος ἄχραντον, ὡς ἐνδέχεται, τηρήσειας, ταῖς ἀπειλαῖς τὰ πταίσματα προαναστέλλων. ΣΕΔ'. ΤΟ ΑΥΤΟ. Εἰς τό· ι Αναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων. Ἐγώ, εἰ καὶ παράδοξον είναι δόξει το βηθησόμενον μεγαλοφροσύνην τὴν μετὰ λόγου φρόνησιν εἶναι, ἀρίζομαι. Οὐ γὰρ εἴ τις μὴ εἴη κόλαξ, τοῦτον ἀλα ζόνα γραπτέον· οὐδ᾽ εἴ τις κόλαξ εἴη καὶ ἀγεννής τοῦτον μετριόφρονα νομιστέον· ἀλλὰ τὸν τὰ πρέ ποντα μὲν πράττοντα, μὴ φυσώμενον δὲ κατὰ τῶν πέλας, μηδ' αὐτὸν ὑπερτιθέντα ἀπάντων, ἀλλ' ἐν μεγαλοφροσύνην ) τὴν μετὰ λόγου φρόνησιν τῇ προσηκούσῃ τάξει τῇ ἐλευθέροις πρεπούσῃ ἑαυ τὸν φυλάττοντα. Μεγαλόψυχον μὲν γὰρ εἶναι χρήσ οὐχ ὑπερήφανον· ἀνδρεῖον, οὐ θρασύν· ἐπιεική, οὐ δουλοπρεπή· μετριόφρονα, οὐ ταπεινοφροσύνην ὑποκρινόμενον· ἐλευθέριον, οὐκ ἀνδραποδώδη. Οἷος ἦν καὶ ὁ θεοφιλής 'Αβραὰμ ὃς λαφύρων μὲν Εκδυσαμένω ἀποδυσ. χάρι τος, καὶ ἐν μὲν χορεύουσαν ἔχοις, Έπιτ. ὁ ὑπερφιλής.
prescripserit is, qui sanctitatis omnis et puritatis οὐ τὸν ἱερέα, ἀλλὰ τὸν κριτὴν ἐξιλασόμενος· ο διά
templum eos esse vult, tum per sacrarum rerum in- δὲ ἑαυτοῦ· «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε
terpretem Mosen, tum per seipsum indicavit. Per τὰς ἁμαρτίας, ἀφέωνται· καὶ ὧν ἂν κρατῆτε, κεMosen, inquam, ad hunc modum loquens: Si quis κράτηνται.» Εἰ τοίνυν διὰ τὸ θεῖον Πνεῦμα ταύτην
depositum adulterarit, primum res ereptas reddat: εἰλήφασι τὴν ἐξουσίαν, οἱ δι' ὧν ἁμαρτάνουσι, τοῦτο
deinde in templum veniat, non sacerdotem, sed ἀπελαύνοντες, ταύτην δηλονότι τὴν ἐξουσίαν οὐκ
Deum placaturus 6. Per seipsum autem, cum ait, ἔχουσιν, ἀλλ' ἐκεῖνοι οἱ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος
• Accipite Spiritum sanctum): quoruın renſiseritis εἰδότες, τίνες μέν εἰσιν ἀφέσεως, τίνες δὲ κατακρί
peccata remittuntur eis, et quorum retinueritis, σεως ἄξιοι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν ἀνθρώπινον τοῦτα ὑπερ
retenta sunt *. › Cum igitur ob divinum Spiritum βαίνει νοῦν, ὁ Παράκλητος ὁ τῆς θείας ουσίας καὶ
hujusmodi gratiam acceperint, non est id quidem δόξης κοινωνός, διδάσκαλος τοῖς ἀξίας τῆς ὑποδοχῆς
dubium, quin ii, qui per peccata sua hunc abigunt, αὐτοῦ ἐγίνετο, ὧν ὁ ἀνθρώπινος νους οὐκ ἀφικνεῖτο.
hanc potestatem non habeant: verum ii demum, quibus per Spiritum sanctum exploratum est, quinam venia, quinam condemnatione digni sunt. Quoniam enim hoc bumanam mentem excedebat, idcirco Paracletus, qui divinæ essentiæ atque gloriæ socius est, earum rerum, quas mens humana consequi non poterat, doctorem se iis præbuit, qui sui susceptione digni
CCLX). — EIDEM.
Quemadmodum viperæ parentis morte, sic etiam
peccata parentum suorum interitui obstetricantur.
CCLXII. HERACLIO EPISCOPO.
Amicus quidam meus ad te se contulit, ut obsidem se pro patre præbeat, eumque carcere liberet.
Quainobrem ei fave, ut qui non pecuniarum, sed
pietatis atque gloriæ causa ad hoc certamen se accinxerit.
CCLXHI..
AUSONIO CORRECTORI.
Commode, vir summa doctrina et eloquentia prædite, imperium administraris, si æquitatis quidem
firmus custos fueris, ac peræque et ab iniquo odio,
et a gratia et favore teipsumn removeas: et in moribus quidem justitiam, in oculis auten) pudorem,
in labiis vero persuasionem emicantem habeas; ac
denique immaculatum, quo ad ejus Qori queat, gladium conservaris, minis videlicet flagitia coercens·
et reprimens.
CCLXIV.· EIDEM.
erant.
ΣΞΑ. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
Ὥσπερ αἱ ἔχεις τῷ τῆς μητρός θανάτῳ, οὕτω
καὶ ἁμαρτίαι τῷ τῶν τιπτόντων μαιοῦνται ὀλέθρω.
ΣΕΒ'.
ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ
Ηκεν εἰς σὲ ὁ φίλος, ὁμηρεύσων ὑπὲρ τοῦ πατρὸς,
κἀκεῖνον ἀπολύσων του δεσμωτηρίου· συμπραττε
τοίνυν αὐτῷ, οὐ χρημάτων ἕνεκεν, ἀλλ᾽ εὐσεβείας
καὶ εὐκλείας πρὸς τοῦτον ἀποδυσαμένῳ τὸν
ἀγῶνα.
ΣΕΓ'. -- ΑΥΣΟΝΙΑ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ
Καλῶς ἂν, ὦ ἐλλογιμώτατε, διοικήσειας τὴν ἀρχὴν,
εἰ τοῦ μὲν δικαίου φύλαξ ἀκλινης γένοιο, ἴσον δ'
ἀπόσχοιο ἀπεχθείας ἀδίκου καὶ χάριτος· καὶ ἐν μὲν
τοῖς ἤθεσι τὴν δίκην, ἐν δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς αἰδῶν, ἐν
δὲ τοῖς χείλεσι τὴν πειθώ χορεύουσαν ἔχοις τὸ
δὲ ξίφος ἄχραντον, ὡς ἐνδέχεται, τηρήσειας, ταῖς
ἀπειλαῖς τὰ πταίσματα προαναστέλλων.
ΣΕΔ'.
Εἰς τό· ι Αναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων.
Ἐγώ, εἰ καὶ παράδοξον είναι δόξει το βηθησόμενον
μεγαλοφροσύνην τὴν μετὰ λόγου φρόνησιν εἶναι,
ἀρίζομαι. Οὐ γὰρ εἴ τις μὴ εἴη κόλαξ, τοῦτον ἀλα
ζόνα γραπτέον· οὐδ᾽ εἴ τις κόλαξ εἴη καὶ ἀγεννής
τοῦτον μετριόφρονα νομιστέον· ἀλλὰ τὸν τὰ πρέ
ποντα μὲν πράττοντα, μὴ φυσώμενον δὲ κατὰ τῶν
πέλας, μηδ' αὐτὸν ὑπερτιθέντα ἀπάντων, ἀλλ' ἐν
In illud; ‹ Recumbens dormiisti ut leo *.»
Ego, et si mirum esse videatur id quod dicturus
sum, tamen μεγαλοφροσύνην (hoc est animi magniLudinem ) τὴν μετὰ λόγου φρόνησιν (id est animi
affectum cum ratione conjunctum esse statuo. Neque enim si quis ab assentatione abhorreat, hunc
inter arrogantes numerare oportet: nec rursum si
quis adulator et sordidus atque ignavus sit, 30%
modestum hunc existimare convenit: verum eum τῇ προσηκούσῃ τάξει τῇ ἐλευθέροις πρεπούσῃ ἑαυ
denum, qui cum ea quæ consentanea sunt, facit,
tamen adversus allos minime inflatur, nec se omnibus anteponit, verum co gradu atque ordine, qui
ingenuos viros decet, seipsum continet. Magnani
mum enim esse oportet, non superbuin el arroτὸν φυλάττοντα. Μεγαλόψυχον μὲν γὰρ εἶναι χρήσ
οὐχ ὑπερήφανον· ἀνδρεῖον, οὐ θρασύν· ἐπιεική,
οὐ δουλοπρεπή· μετριόφρονα, οὐ ταπεινοφροσύνην
ὑποκρινόμενον· ἐλευθέριον, οὐκ ἀνδραποδώδη. Οἷος
ἦν καὶ ὁ θεοφιλής 'Αβραὰμ ὃς λαφύρων μὲν
** Levit. vı, 1-7. * Joan. xx, 29, 23. w Gell. ILIS, 9.
Εκδυσαμένω pro ἀποδυσ. ponit cod. Vat.
650. Possin.
Optimam hujus epistolæ partem editor Parisiensis omiserat. Quæ sequuntur post vocem χάριτος, καὶ ἐν μὲν usque aul χορεύουσαν ἔχοις, addontur ex codlice Vaticano 650. Έπιτ.
Cod. Vat. 650 legit ὁ ὑπερφιλής. Alisarela
sine dubio lectio, sed quæ forte ad veram manudu-
col. 945–946page 384 of 750
PG 78:945ὑπερεφρόνει Περσικῶν καὶ σκύλων βαρβαρικών; ξενοδοχῶν δὲ, ἀπάντων ταπεινότερος ἦν; τὰ οἰκετῶν διαπραττόμενος, καὶ θείας ὁμιλίας ἀξιούμενος, Ελε γεν· Εγώ είμι γῆ καὶ σποδός· τοῦτό ἐστιν, ὡς ἀληθῶς συναγαγεῖν εἰς ταυτό μετριοφροσύνην καὶ ταπεινότητα καὶ ὕψος, καὶ τοῦτό ἐστιν ἐλευθεριότητα δεῖξαι ὑπερηφανίας ἀπηλλαγμένην. Οἱ δὲ ταῖς κα κίαις τὰ τῶν ἀρετῶν ὀνόματα περιτιθέντες, καὶ ταῖς ἀρεταῖς τὰ τῶν κακιῶν, καὶ πάντα χρήματα μιγνύντες ἵνα ἡ ἀρετὴ δυσδιάγνωστος γένηται, αὐτὴν τὴν ἀρετὴν ἐξοστρακίζειν μοι δοκοῦσιν. ΣΞΕ. – ΑΠΟΛΛΩΝΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΩ. Ἐπὶ μὲν τῶν ἔξωθεν αγώνων ἄλλος ἐστὶν ὁ ἀγωνιστές, καὶ ἄλλος ὁ κήρυξ, ὁ τους νικώντας ἀνακηρύττων. Ἐπὶ δὲ τῶν θείων τὸν στεφανίτην, καὶ κήρυχα εἶναι νενομοθέτηται. Μή τοίνυν τινὲς τῶν εἰς τὸν διδασκαλικὸν ἱδρυθέντων θρόνον, ὡς ἀγῶνα ἄλλοις διατιθέντες, τῶν ἀγώνων ἔξω εἶναι νομιζέτωσαν μήτ' ἀρκεῖν αὐτοῖς ἡγείσθωσαν τη ἀνακηρύττειν τοὺς νενικηκότας, ἀλλ᾽ αὐτοὶ σεμνό. τητός τε καὶ πάσης ἀρετῆς ἀγωνισταὶ καὶ στεφα εἶται τυγχάνοντες, καὶ ἀλειφέτωσαν τοὺς ἀγωνιου μένους, καὶ ἀνακηρυττέτωσαν τοὺς νενικηκότας. Εἰ δὲ θάτερον χρῆναι μόνον προσεἶναι αὐτοῖς νομίζον τῆς ἑαυτοὺς παραλογίζονται, κωμῳδηθήσονται μὲν παρά πάντων, καὶ ἐξευτελισθήσονται ὡς ἄναν όροι ἐλεγχθήσονται δὲ καὶ παρὰ τοῦ Παύλου φράζοντος· «Υπωπιάζω μου τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγῶ, μήπως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γένω μαι.» Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν. Οὐκ εἰς ἀγωνοθέτας μόνον ἐμαυτὸν ἐνέκρινα, οὐδ᾽ ἐς κέρυκας, οὐδὲ τούτοις σεμνύνομαι τοῖς ὀνόμασιν· ἀλλ' ἀξιόνικος ἐν τῇ πολι εἰς ὀφθεὶς καὶ ὀρθῆναι γλιχόμενος τὴν παροῦσαν ἀρχὴν ἐνεχειρίσθην, καὶ ἵνα μὴ καθυβρίσω τὰ τοῖς ἀγωνιστοῖς πρέποντα διαπονῶ· οὐ τῷ δόξαι τετιμῆσθαι εἰς ῥᾳθυμίαν ἀποκλίνων, ἀλλὰ τοῖς πόνοις τὸ εἰκότως τετιμῆσθαι δηλῶν, καὶ τὴν δωρεάν δια τηρῶ ἀκέραιον, καὶ τὸ μὴ ἀνέσεσιν, ἀλλ᾽ ἱδρῶσιν ἐμαυτὸν ἐκδιδόναι. ΣΕΦ. ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Σωφροσύνη κυρίως εἴρηται, ἡ ἀντιδιαστελλομένη τῇ μανία παρὰ τὸ σώας ἔχειν τὰς φρένας (65'). Καὶ Σωφροσύνη παρὰ τὸ σώας ἔχειν τὰς φρένας, ὁ ὑπερφυής Αβραάμ, πάντα χρήματα μιγνύντες πάντα τὰ χρώματα μιγν. έξωθεν Ὀλυμπικῶν. νομιζέτωσαν νομίσωσι. 10. καὶ ἐξευτελισθήσονται ὡς ἄναν δροι, Αξιόνικος, αξιόπιστος. ἀποκλίνων εκκλίνω δηλῶν δηλῶ, καί. Σωφροσύνη παρὰ τὸ σώας ἔχειν τὰς φρέ νας. παρὰ τὸ σώζειν τὴν φρόνησιν. Β:ττ.
EPISTOLARUM LIB III.
EPIST. CCLXVI.
ὑπερεφρόνει Περσικῶν καὶ σκύλων βαρβαρικών Baulem; fortem, non temerarium; suavem ac faciξενοδοχῶν δὲ, ἀπάντων ταπεινότερος ἦν; τὰ οἰκετῶν len, non abjectum et servilem: modestum, non buδιαπραττόμενος, καὶ θείας ὁμιλίας ἀξιούμενος, Ελε militatis simulatorem: ingenuum et liberalemi, non
γεν·. Εγώ είμι γῆ καὶ σποδός· τοῦτό ἐστιν, ὡς servilem. Cujusmodi videlicet Abraham erat, qui
ἀληθῶς συναγαγεῖν εἰς ταυτό μετριοφροσύνην καὶ Persicas quidem manubias et barbarica spolia conταπεινότητα καὶ ὕψος, καὶ τοῦτό ἐστιν ἐλευθεριότητα leinnebat, in excipiendis autem hospitibus quibusδεῖξαι ὑπερηφανίας ἀπηλλαγμένην. Οἱ δὲ ταῖς κα vis hominibus humiliorem se præhebat, servilia
κίαις τὰ τῶν ἀρετῶν ὀνόματα περιτιθέντες, καὶ ταῖς nimirum munera exsequens: atque cum ad diviἀρεταῖς τὰ τῶν κακιῶν, καὶ πάντα χρήματα μιγνύν num colloquium admitteretnr, dicebat, c Ego sumn
τες 159), ἵνα ἡ ἀρετὴ δυσδιάγνωστος γένηται, αὐτὴν terra ct cinis. lloc autem vere modestiam et huτὴν ἀρετὴν ἐξοστρακίζειν μοι δοκοῦσιν.
militatem ac sublimitatem in unum colligere est.
Hor, inquam, est ingenuitatem a superbia puram ac liberam demonstrare. Contra qui vitiis virtutum,
et virtutibus vitiorum nomina imponunt, omniaque permiscent, ut virtus ægre internosci queat, virtutem ipsam mẹo quidem judicio velut in exsilium mittunt,
ΣΞΕ. – ΑΠΟΛΛΩΝΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΩ.
Ἐπὶ μὲν τῶν ἔξωθεν αγώνων ἄλλος ἐστὶν ὁ
ἀγωνιστές, καὶ ἄλλος ὁ κήρυξ, ὁ τους νικώντας
ἀνακηρύττων. Ἐπὶ δὲ τῶν θείων τὸν στεφανίτην, καὶ
κήρυχα εἶναι νενομοθέτηται. Μή τοίνυν τινὲς τῶν
εἰς τὸν διδασκαλικὸν ἱδρυθέντων θρόνον, ὡς ἀγῶνα
ἄλλοις διατιθέντες, τῶν ἀγώνων ἔξω εἶναι νομιζέ
τωσαν μήτ' ἀρκεῖν αὐτοῖς ἡγείσθωσαν τη
ἀνακηρύττειν τοὺς νενικηκότας, ἀλλ᾽ αὐτοὶ σεμνό.
τητός τε καὶ πάσης ἀρετῆς ἀγωνισταὶ καὶ στεφα
εἶται τυγχάνοντες, καὶ ἀλειφέτωσαν τοὺς ἀγωνιουμένους, καὶ ἀνακηρυττέτωσαν τοὺς νενικηκότας. Εἰ
δὲ θάτερον χρῆναι μόνον προσεἶναι αὐτοῖς νομίζοντῆς ἑαυτοὺς παραλογίζονται, κωμῳδηθήσονται μὲν
παρά πάντων, καὶ ἐξευτελισθήσονται ὡς ἄναν
όροι ἐλεγχθήσονται δὲ καὶ παρὰ τοῦ Παύλου
φράζοντος· «Υπωπιάζω μου τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγώ, μήπως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι.» Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν. Οὐκ εἰς ἀγωνοθέτας μόνον ἐμαυτὸν ἐνέκρινα, οὐδ᾽ ἐς κέρυκας, οὐδὲ
τούτοις σεμνύνομαι τοῖς ὀνόμασιν· ἀλλ' ἀξιόνικος
ἐν τῇ πολι εἰς ὀφθεὶς καὶ ὀρθῆναι γλιχόμενος τὴν
παροῦσαν ἀρχὴν ἐνεχειρίσθην, καὶ ἵνα μὴ καθυβρίσω
τὰ τοῖς ἀγωνιστοῖς πρέποντα διαπονῶ· οὐ τῷ δόξαι
τετιμῆσθαι εἰς ῥᾳθυμίαν ἀποκλίνων, ἀλλὰ τοῖς πόνοις
τὸ εἰκότως τετιμῆσθαι δηλῶν, καὶ τὴν δωρεάν δια
τηρῶ ἀκέραιον, καὶ τὸ μὴ ἀνέσεσιν, ἀλλ᾽ ἱδρῶσιν
ἐμαυτὸν ἐκδιδόναι.
CCLXV. - APOLLONIO EPISCOPO.
In externis certaminibus alius est pugil, alius
præco, qui laude ac prædicatione victores effert.
à‹ în divinis ita lege comparatum est, ut qui viſtoriam adeptus est, præconis quoque munere fungatur. Quamobrem ne quidam ex iisqui in docto
rum throno collocati sunt illud existiment, sé, ul
qui certamen aliis instituant, idcircò extra certamina esse, nec aliud nibil a se requiri arbitrentur,
quam ut eos, qui vicerint, laudibus afficiant: veruin sic se comparent, ut cum ipsi gravitatis alque
omnis virtutis athletæ, atque etiam vićtores exsistant, simul etiam eorum, qui victoriam assecuti
sumt, laudes prædicent. Quod si alterum duntaxat
ex his sibi inesse oportere existimantes, sibi ipsis
imposturam faciant, cum ab omnibus ut ignavi et
imbelles cavillis incessentur, ac nibili pendentur:
tum etiam a Paulo coarguentur, his verbis utente:
‹ Castigo corpus meum, et in servitutem redigo,
ne forte cum aliis prædicavero, ipse reprobus efficiar ".» Quod auten ait, hunc sensum habet. Nou
inter certaminis arbitros duntaxat, aut inter præcones meipsum accensui, nec hujusmodi nominibus glorior: verum cum me in vitæ meæ ratione
atque instituto victoria dignum præbuerim, ac præbere cupiam, hoc imperio fungor, illudque laboro
ut ne ea, quæ a pugilibus postulantur, dedecorem:
365 non ob eum honorem quo auctus esse vilabores hoc planum faciens, me haud abs re honodeor, in segnitiem et languorem vergens, sed per
re affectum fuisse. Atque acceptum beneficium integrum et incolume conservo, dum me ipsum non.
voluptatibus animique remissionibus, sed laboribus trado.
ΣΕΦ. ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Σωφροσύνη κυρίως εἴρηται, ἡ ἀντιδιαστελλομένη
τῇ μανία παρὰ τὸ σώας ἔχειν τὰς φρένας (65'). Καὶ
27. 87 ] Cor. ix, 27.
** Gen. xvIII,
CCLXVI. - EUTONIO DIACONO.
Σωφροσύνη proprie dicitur, quæ furori atque
amentiæ opponitur, παρὰ τὸ σώας ἔχειν τὰς φρένας,
cat: quid si enim suspicemur scriptum ab Isidoro,
ὁ ὑπερφυής Αβραάμ, sublimis Abraham, cujus nomen patrem excelsum sonat; et hujus hic demissio
praedicatur? Possit.
Pro πάντα χρήματα μιγνύντες quod est in
edito, rescribe ex codem cod. πάντα τὰ χρώματα
μιγν. ID.
Pro έξωθεν cod. Vat. 650 habct, Ολυμπι
κῶν. ID.
Pro νομιζέτωσαν legit idem νομίσωσι. 10.
Hac verba, καὶ ἐξευτελισθήσονται ὡς ἄναν
δροι, non comparent in cod. Vat. 650. ID.
Pro Αξιόνικος, ilem cod. habet αξιόπιστος.
Vers. post quarto ἀποκλίνων idem mutat in εκκλίνω
et versu inde tertio δηλῶν in δηλῶ, atque a fue
ejusdem versus tollit καί. Ip.
Σωφροσύνη παρὰ τὸ σώας ἔχειν τὰς φρέ
νας. Eodem recidit aliorum etymologia, qui dictum
volunt παρὰ τὸ σώζειν τὴν φρόνησιν. Β:ττ.
col. 947–948page 385 of 750
PG 78:947τοῦτο οὐ μόνοι οἱ ἔξωθεν ἴσασι σοφοί, ἀλλὰ καὶ ὁ θεσπέσιος ἠπίστατο Παῦλος. Τοῦ γὰρ ἡγεμόνος είρη κότος αὐτῷ. «Μαίνῃ, Παῦλε, τὰ πολλά σε γράμ ματα εἰς μανίαν περιτρέπει — Οὐ μαίνομαι φησί, κράτιστε, ἀλλὰ σωφροσύνης καὶ ἀληθείας βή ματα ἀποφθέγγομαι, τῇ μανίᾳ τὴν σωφροσύνην ἀντι διαστείλας, ο Καὶ ἄλλοις δὲ πάλιν ἔγραφεν. «Είτε ἐξέστημεν, Θεῷ, είτε σωφρονοῦμεν, ὑμῖν· ο τῇ εκστάσει τῶν φρενῶν, τὸ σώας αὐτὰς ἔχειν κάνε ταῦθα ἀντιδιαστείλας. Σωφροσύνη μὲν οὖν πᾶν τὰ ἀναμάρτητον. Νέμουσι δὲ αὐτῷ την προσηγορίαν κατ' ἐξοχὴν εὖ ποιοῦντές τινες, τῷ τῆς ἁγνείας πράγ ματι ἐξοχωτάτῳ τῶν ἄλλων. ὑπάρχοντι. Εἰ μὲν οὖν τῇ μανίᾳ ἀντιδιασταλείη τὸ καθεστάναι μηνύει εἰ δὲ τῇ λαγνεία, τὴν ἐγκράτειαν καὶ τὴν ἀγνείαν. σωφροσύνης σωφροσύνην νο φροσύνη δηλοί. ΣΕΖ. ΤΟ ΑΥΤΟ. Ισθι, ὦ ἱερὰ κεφαλή, ὅτι τὰ παραδείγματα οδ κατὰ πάντα λαμβάνεται, καὶ τοῖς προκειμένους άρ μόζεται (ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴη παραδείγματα, ἀλλὰ ταυ τότης), ἀλλὰ χρὴ τὸ χρήσιμον ἡμᾶς, καὶ εἰς δ παρείληπται ἐκλεξαμένους, τὸ λοιπὸν ἅπαν χαίρειν ἐξν. Καὶ ἵνα ἐν ή δύο προβαλλόμενος καὶ τοῖς λοιποῖς ἀνατέμω ἑρμηνείας ὁδὸν, ἄκουσον τί φησιν ὁ πα τριάρχης περὶ τοῦ Σωτῆρος· «Αναπεσὼν ἐκοιμήθη ὡς λέων.» "Αρ' οὖν πάντα τὰ τῷ θηρίῳ προσόντα προσαρμόσωμεν τῷ Χριστῷ; Απαγε· ἀλλὰ τὸ ἄματ ΠΟΙ χον καὶ φοβερὸν, καὶ βασιλικὸν ἐκλαμβάνοντες, τὸ θηριῶδες, καὶ εἴ τι ἄλλο πρόσεστι τῷ λέοντι, εὖ ποιοῦντες παριππεύσομεν. Καὶ ὅταν λέγῃ Απαντήσομαι αὐτοῖς ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη, κ τὸ τιμωρητικὸν μόνον ἐκληψόμεθα. Οὐκ ἄλλο τι τῶν τῇ ἄρχτῳ προσόντων. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν παρα δειγμάτων ποιεῖν χρή. Δίδου γὰρ σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται. ΣΤΗ. ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. "Οτι κορυφὴ ἀρετῶν ἡ εὐσέβεια. Η συμμετρία τῶν ἀρετῶν τὸ τῆς δικαιοσύνης καλ λος δημιουργεί, ὅπερ ἔννοιάν τε ὑπερβάλλει πᾶσαν καὶ σοφίαν, ὁπόση χειρός τε καὶ χρωμάτων. Αλλ' ὥσπερ ἐπὶ τοῦ σώματος τὸ τυραννικώτερον μέρος της εὐμορφίας τὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἐστι κάλλος, οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς τὸ κορυφαιότατον μέρος τῆς εὐμορφίας ἐστὶν ἡ εὐσέβεια. Εἰ δὲ καὶ ἡ συμμετρία των ἀρετῶν συνδράμοι, ὑπέρκαλον γενήσεται τὸ κάλλος. Περιτρέπει περιάγει κράτιστε Φῆστε ν ἐκφθέγ αποφθ, σωφροσύνη μὲν οὖν πᾶν τὸ ἀναμάρτητον· νέμουσι δὲ αὐτῷ, 650, σωφροσύνῃ μὲν οὖν πάντες τὸ ἀναμάρτητον νέμουσιν· αὐτῆς δὲ τὴν, Αντιδιασταλείη ἀντιδιαστέλλει τὸ ἄμαχος τὸ ἀνέ χον.
hoc est, quod salvam et incolumem mentem ha- τοῦτο οὐ μόνοι οἱ ἔξωθεν ἴσασι σοφοί, ἀλλὰ καὶ ὁ
beat. Idque non ii duntaxat, qui apud exteros doetrina præditi sunt, norunt, sed etiam divinus
Paulus cognitum et exploratum habebat. Nam cum
praefectus ad eum hæc verba habuisset: • Insanis,
Paule, multæ te litteræ ad insaniam convertunt.
θεσπέσιος ἠπίστατο Παῦλος. Τοῦ γὰρ ἡγεμόνος είρη
κότος αὐτῷ. «Μαίνῃ, Παῦλε, τὰ πολλά σε γράμ
ματα εἰς μανίαν περιτρέπει — Οὐ μαίνομαι
φησί, κράτιστε, ἀλλὰ σωφροσύνης καὶ ἀληθείας βήματα ἀποφθέγγομαι, τῇ μανίᾳ τὴν σωφροσύνην ἀντιδιαστείλας, ο Καὶ ἄλλοις δὲ πάλιν ἔγραφεν. «Είτε
ἐξέστημεν, Θεῷ, είτε σωφρονοῦμεν, ὑμῖν· ο τῇ
εκστάσει τῶν φρενῶν, τὸ σώας αὐτὰς ἔχειν κάνε
ταῦθα ἀντιδιαστείλας. Σωφροσύνη μὲν οὖν πᾶν τὰ
ἀναμάρτητον. Νέμουσι δὲ αὐτῷ την προσηγορίαν
κατ' ἐξοχὴν εὖ ποιοῦντές τινες, τῷ τῆς ἁγνείας πράγ
ματι ἐξοχωτάτῳ τῶν ἄλλων. ὑπάρχοντι. Εἰ μὲν οὖν
τῇ μανίᾳ ἀντιδιασταλείη τὸ καθεστάναι μηνύει·
εἰ δὲ τῇ λαγνεία, τὴν ἐγκράτειαν καὶ τὴν ἀγνείαν.
Non insanio, inquit, optime vir, sed σωφροσύνης
(hoc est prudentiæ) et veritatis verba loquor *. ›
Quo quidem loco σωφροσύνην insaniae opposuit. Ac
rursum ad alios hunc in modum scribebat. ‹ Sive
mente excedimus, Deo: sive sobrii sumus, νο
bis *. › Quo item in loco mentis excessuni et alienationem ejus incolumitati opposuit. Ergo owφροσύνη quidem id omne est, quod peccato caret:
verum quidam, nec sane immerite, hanc appellaLionem castitati per excellentiam tribuunt, quod δηλοί.
virtutibus omnibus præstet. Quocirca hoc vocabulum, si amentiæ opponatur, sange mentis statum.
indicat si autem libidini, continentiam et castitatem designat.
EIDEM.
Illud scito, sacrosanctum caput, exempla non
omni ex parte assumi, atque ad institutam orationem accommodari (non alioqui exempla, sed eadem
res esset verum oportere nos, selecto eo, quod
conducit, et ad quod adhibita sunt, quidquid reliquum est, valere jubere. Atque ut unum aut alteram proferens, cæteris quoque explanationis viam
aperiam, audi quid de Salvatore patriarcha dicat:
ΣΕΖ.
Ισθι, ὦ ἱερὰ κεφαλή, ὅτι τὰ παραδείγματα οδ
κατὰ πάντα λαμβάνεται, καὶ τοῖς προκειμένους άρ
μόζεται (ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴη παραδείγματα, ἀλλὰ ταυ
τότης), ἀλλὰ χρὴ τὸ χρήσιμον ἡμᾶς, καὶ εἰς δ πα
ρείληπται ἐκλεξαμένους, τὸ λοιπὸν ἅπαν χαίρειν
ἐξν. Καὶ ἵνα ἐν ή δύο προβαλλόμενος καὶ τοῖς λοιποῖς
ἀνατέμω ἑρμηνείας ὁδὸν, ἄκουσον τί φησιν ὁ πα
τριάρχης περὶ τοῦ Σωτῆρος· «Αναπεσὼν ἐκοιμήθη
ὡς λέων.» "Αρ' οὖν πάντα τὰ τῷ θηρίῳ προσόντα
Recumbens dormivit ut leo".» Num igitur et
omnia, quæ leoni insunt, ad Christumn accommo- c προσαρμόσωμεν τῷ Χριστῷ; Απαγε· ἀλλὰ τὸ ἄματ
dabimus? Minime same: Verum invictum robur, ac
terroren, regiainque auctoritatem assumentes, ſeritatem atque immanitatem, et si quid aliud leoni
inest, si recte facere volumus, transiliemus. Eodem modo cum ait Deus: Occurram eis ut ursa
anxi»”, › ultricem duntaxat vim accipiemus,
aliud quidquam ex his quæ ursæ insunt. Atque ita
in reliquis etiam exemplis faciendum est. Da enim
sapienti occasionem, et sapientior erit.
CCLXVIII. ISIDORO DIACONO.
Virtutum fastigium esse pietatem.
ΠΟΙ
χον καὶ φοβερὸν, καὶ βασιλικὸν ἐκλαμβάνον
τες, τὸ θηριῶδες, καὶ εἴ τι ἄλλο πρόσεστι τῷ λέοντι,
εὖ ποιοῦντες παριππεύσομεν. Καὶ ὅταν λέγῃ
• Απαντήσομαι αὐτοῖς ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη, κ τὸ
τιμωρητικὸν μόνον ἐκληψόμεθα. Οὐκ ἄλλο τι τῶν τῇ
ἄρχτῳ προσόντων. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν παραδειγμάτων ποιεῖν χρή. Δίδου γὰρ σοφῷ ἀφορμὴν,
καὶ σοφώτερος ἔσται.
ΣΤΗ. ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
"Οτι κορυφὴ ἀρετῶν ἡ εὐσέβεια.
Η συμμετρία τῶν ἀρετῶν τὸ τῆς δικαιοσύνης καλ
λος δημιουργεί, ὅπερ ἔννοιάν τε ὑπερβάλλει πᾶσαν
καὶ σοφίαν, ὁπόση χειρός τε καὶ χρωμάτων. Αλλ'
Virtutum congruentia justitiæ pulchritudinem efficit, quæ quidem cogitationem omnen, ac solertiam tum manus, tum colorum excedit. Verum
quemadmodum in corpore valentior pulchritudinis ὥσπερ ἐπὶ τοῦ σώματος τὸ τυραννικώτερον μέρος της
pars est oculorum pulchritudo, 366 ita etiam in
airimo præcipua pulchritudinis pars est pietas.
Quod si etiam virtutum congruentia insuper accesserit, eximia quedam pulchritudo futura est.
** Act. xxvi, 24. 1 Cor. v, 15.
εὐμορφίας τὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἐστι κάλλος, οὕτως καὶ
ἐπὶ τῆς ψυχῆς τὸ κορυφαιότατον μέρος τῆς εὐμορ
φίας ἐστὶν ἡ εὐσέβεια. Εἰ δὲ καὶ ἡ συμμετρία των
ἀρετῶν συνδράμοι, ὑπέρκαλον γενήσεται τὸ κάλλος.
• Osee x!!!, 8.
* Gen. xLis, 9.
VARIÆ LECTIONES ET NOTE.
Περιτρέπει mulat in περιάγει cool. Vatic.
659. Vers. seq. post κράτιστε recle supplet Φῆστε
ν 5 ἐκφθέγ scribit pro αποφθ, etc. Possn.
Quod habet editio, σωφροσύνη μὲν οὖν πᾶν
τὸ ἀναμάρτητον· νέμουσι δὲ αὐτῷ, sic longe melius
exhibet cod. Vat. 650, σωφροσύνῃ μὲν οὖν πάντες
τὸ ἀναμάρτητον νέμουσιν· αὐτῆς δὲ τὴν, etc. In.
Αντιδιασταλείη in ἀντιδιαστέλλει cod. idem
mutat. Ib.
Pro τὸ ἄμαχος cod. Vat. 650 legit τὸ ἀνέ
χον. Ib.
col. 949–950page 386 of 750
PG 78:949ΣΕΘ'. ΠΑΥΛΟ. Ότι χαλεπῶς (1. χαλεπὸν χαλεπωτάτη) ἡ κακοδοξία, καὶ ανόνητοι τῶν ταύτῃ κεκρατημένων οι πόνοι. Επειδὴ οἱ κακῶς δογματίσαντες θανάτου μείζονα τιμωρίαν τοῖς ἀπερισκέπτως πιστεύσασιν ἔτεχον, Έστω τοῖς. βεβλημένοις ἄριστον φάρμακον ή μετά γνωσις. 20. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Αποδέχομαι μέν σε τῆς περὶ τὴν πόλιν εὐνοίας, ἐκεῖνο δὲ παραινέσαι δίκαιον ᾠήθην, μὴ θρήνοις, ἀλλ᾽ εὐχαῖς αὐτὴν ἀνακτήσασθαι Εἰ γὰρ καὶ, ὡς γέγραφας, Αμμωνίφ θανόντι συντέθνηκεν ἡ πό λις, ἀλλ' ἐλπίς ἐστι, τῆς θείας προηγουμένως βοηθούσης ροπής, πάλιν αὐτὴν ἀναστῆναι. Οντως γὰρ, Εφης, ευανδρία πρώην καὶ χρήμασι κομῶσα καὶ ἀρετῇ κεκοσμημένη, διὰ τὰς ἐκείνου τοῦ ἀοιδίμου εὐχὰς, νῦν εἰς τοσαύτην κατηνέχθη πενίαν, καὶ σω μάτων, καὶ χρημάτων, καὶ οἰκοδομημάτων, ὡς τῶν ὑπολειφθέντων τοὺς μὲν ἀποπτῆναι τῆς πατρίδος, τοὺς δὲ τυπτομένους ἐν δεσμωτηρίοις ἀποθανεῖν· τοῦ δοκοῦντος ἡγεῖσθαι, μηδεμίαν ποιουμένου πρόνοιαν, ἀλλ' ἐντρυφῶντος μὲν ἀφ' ὧν οὐ θέμις, τὰς ἀναγκαίας τῶν πενήτων τροφὰς εἰς ἰδίας φιλοτιμίας ἀναλίσκοντος· πραγματευομένου δὲ τὰς ἀλλο τρίας συμφοράς, καὶ μήτε δάκρυον αιδουμένου ἐν τοσαύτῃ κακῶν ἀνάγκῃ, μήτε χεῖρα ὀρέγοντος. Επει τοίνυν τοιαῦτα καταθρηνών γέγραφας καὶ παι μακέκληκας ὥστε ἡμᾶς αὐτῷ γράψαι, ἴσθι ὅτι πᾶσα Ιατρική τέχνη ήττηται τῷ νοσήματι τἀνδρός. Πολλά γὰρ καὶ προσηνῆ καὶ δραστήρια γράμματα δεξάμενος, ἀπώνατο οὐδέν. Διὸ καὶ τὴν σιγὴν λοιπὸν τὴν πρὸς αὐτοὺς τετιμήκαμεν. Εἰ τοίνυν δύναιο δι' εὐχῶν κατορθώσαι τι σαυτῷ τε καὶ τῇ πόλει, ἀφέμενος τὸν θρήνον, ἔχου τάχα πως ὁ καὶ τὰ ἀνήκεστα ιώμε. νος πάθη, ποιήσει καὶ αὐτὸν ἐκ τῆς τοσαύτης μανίας ἀνενεγκεῖν, καὶ τὴν πόλιν ἐπὶ γόνυ κειμένην, μᾶλ λον δὲ, ὡς ἔφης, τεθνηκυῖαν ἀναστῆναι. ΣΟΛ. - ΑΦΡΟΔΙΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Περὶ πολιτείας, ὅτι ἀπροσωπόληπτα τὰ θεῖα χα ρίσματα. Ἐπειδὴ γέγραφας· Δι᾿ ἣν αἰτίαν οὐ πᾶσιν ἡ θεία ἐφίπταται χάρις, ἴσθι, ὦ θαυμάσιε, [ ὅτι ] ἐπειδὴ τὴν προαίρεσιν ἐξετάζουσα πρῶτον οὕτως ἐπι φοιτᾷ. Εἰ γὰρ καὶ χάρις ἐστὶν, οὐχ ἁπλῶς ἐκχεῖται, ἀλλὰ τὰ μέτρα παρὰ τῶν δεχομένων λαμβάνουσα του ανακτήσασθαι ἀναστήσεσθαι 5 προηγουμένως, προηγουμένης. έφης ως φής. Ιιι ἀποπτῆναι οἱ ἀποθανεῖν ἀπὸ Τοιαῦτα καταβρηνῶν γέγραφας. κατα θρηνών 650 καταθνηνεῖν κατευθύνειν. έχου εύχου, εἰ τοίνυν δύναιο δι' εὐχῶν κατορθώσαί τι, εξετάζουσα 650 ἐξισάζουσα.
EPISTOLARUM LIB. III. - EPIST. CCLXXI.
ΣΕΘ'. ΠΑΥΛΟ.
Ότι χαλεπῶς (1. χαλεπὸν vel χαλεπωτάτη) ἡ
κακοδοξία, καὶ ανόνητοι τῶν ταύτῃ κεκρατη
μένων οι πόνοι.
Επειδὴ οἱ κακῶς δογματίσαντες θανάτου μείζονα
τιμωρίαν τοῖς ἀπερισκέπτως πιστεύσασιν ἔτεχον,
Έστω τοῖς. βεβλημένοις ἄριστον φάρμακον ή μετάγνωσις.
20. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Αποδέχομαι μέν σε τῆς περὶ τὴν πόλιν εὐνοίας,
ἐκεῖνο δὲ παραινέσαι δίκαιον ᾠήθην, μὴ θρήνοις,
ἀλλ᾽ εὐχαῖς αὐτὴν ἀνακτήσασθαι Εἰ γὰρ καὶ,
ὡς γέγραφας, Αμμωνίφ θανόντι συντέθνηκεν ἡ πό
λις, ἀλλ' ἐλπίς ἐστι, τῆς θείας προηγουμένως βοηθού
σης ροπής, πάλιν αὐτὴν ἀναστῆναι. Οντως γὰρ,
Εφης, ευανδρία πρώην καὶ χρήμασι κομῶσα καὶ
ἀρετῇ κεκοσμημένη, διὰ τὰς ἐκείνου τοῦ ἀοιδίμου
εὐχὰς, νῦν εἰς τοσαύτην κατηνέχθη πενίαν, καὶ σω
μάτων, καὶ χρημάτων, καὶ οἰκοδομημάτων, ὡς τῶν
ὑπολειφθέντων τοὺς μὲν ἀποπτῆναι τῆς πατρί
δος, τοὺς δὲ τυπτομένους ἐν δεσμωτηρίοις ἀποθα
νεῖν· τοῦ δοκοῦντος ἡγεῖσθαι, μηδεμίαν ποιουμένου
πρόνοιαν, ἀλλ' ἐντρυφῶντος μὲν ἀφ' ὧν οὐ θέμις,
τὰς ἀναγκαίας τῶν πενήτων τροφὰς εἰς ἰδίας φιλοτι
μίας ἀναλίσκοντος· πραγματευομένου δὲ τὰς ἀλλο
τρίας συμφοράς, καὶ μήτε δάκρυον αιδουμένου ἐν
τοσαύτῃ κακῶν ἀνάγκῃ, μήτε χεῖρα ὀρέγοντος. Επει
τοίνυν τοιαῦτα καταθρηνών γέγραφας καὶ παι
μακέκληκας ὥστε ἡμᾶς αὐτῷ γράψαι, ἴσθι ὅτι πᾶσα
Ιατρική τέχνη ήττηται τῷ νοσήματι τἀνδρός. Πολλά
γὰρ καὶ προσηνῆ καὶ δραστήρια γράμματα δεξάμενος, ἀπώνατο οὐδέν. Διὸ καὶ τὴν σιγὴν λοιπὸν τὴν
πρὸς αὐτοὺς τετιμήκαμεν. Εἰ τοίνυν δύναιο δι' εὐχῶν
κατορθώσαι τι σαυτῷ τε καὶ τῇ πόλει, ἀφέμενος τὸν
θρήνον, ἔχου τάχα πως ὁ καὶ τὰ ἀνήκεστα ιώμε.
νος πάθη, ποιήσει καὶ αὐτὸν ἐκ τῆς τοσαύτης μανίας
ἀνενεγκεῖν, καὶ τὴν πόλιν ἐπὶ γόνυ κειμένην, μᾶλ
λον δὲ, ὡς ἔφης, τεθνηκυῖαν ἀναστῆναι.
cumbe. Sic enim fortasse is, qui deploratos etiam
et civitas in genua jaceus, vel potius, ut verbo tuo
ΣΟΛ. - ΑΦΡΟΔΙΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Περὶ πολιτείας, ὅτι ἀπροσωπόληπτα τὰ θεῖα χα
ρίσματα.
Ἐπειδὴ γέγραφας· Δι᾿ ἣν αἰτίαν οὐ πᾶσιν ἡ θεία
ἐφίπταται χάρις, ἴσθι, ὦ θαυμάσιε, [ ὅτι ] ἐπειδὴ
τὴν προαίρεσιν ἐξετάζουσα πρῶτον οὕτως ἐπι
φοιτᾷ. Εἰ γὰρ καὶ χάρις ἐστὶν, οὐχ ἁπλῶς ἐκχεῖται,
ἀλλὰ τὰ μέτρα παρὰ τῶν δεχομένων λαμβάνουσα του
CCLXIX. PAULO.
Malam opinionem rem molestam esse, eorumque qui
ipsa correpti sunt labores esse inutiles.
Quandoquidem ii, qui mala dogmata severunt,
morte graviorem cruciatum, his, qui fidem ipsis
adhibuerunt, pepererunt, saluberrimi medicamenti
loco sit iis, qui sauciati sunt, penitentia et resipiscentia.
- LAMPETIO EPISCOPO.
Et si tuam erga urbem benevolentiam probo:
tamen illud te admonitum velim, ut eam nón luctu
ac lacrymis, sed votis ac precibus recuperes.
Quamvis enim ea, ut scripsisti, una cum Ammonio
morte occubuerit, spes tamen est, præsertim accedente divini numinis auxilio, fore, ut ipsa rursum
erigatur. Vere enim, ut a te dictum est, hominum
multitudine ac divitiis ob clarissimi. illius viri preces nuper florens, ac virtutibus ornata et exculta,
nunc ad eam, et corporum, et divitiarum, et adificiorum paupertatem dejecta est, ut qui reliqui
facti sunt, partim e patria evolarint, partim plagis
affecti in carcere diem vitæ extremum clauserint:
dum interim is, qui antistitis speciem gerit, nihil
horum curat, verum ex his quidem rebus, ex quibus nefas est, delicias sibi parat, necessariaque
pauperum alimenta in munificentias suas insumit,
messemque ex alienis calamitatibus facit, atque in
tanta malorum angustia nec lacrymis ullis commnovetur, nec manum porrigit. Quoniam igitur hæc
lamentans scripsisti, meque hortatus es, ut ad eum
litteras mitterem, illud veliın ne ignores, omnem
medendi artem morbi ipsius gravitati succubuisse.
Nam cum multas, tum blandas et suaves, tuin
acres et veheinentes litteras acceperit, nullum iamen ex ipsis fructum cepit. Ac propterea silentium jam ad eum colendum duximus. Quamobrem
si quid, quod tibiipsi, et civitati utile sit, precibus
tuis efficere potes, omisso luctu in eam rem inmorbos sanat, ut et ipse ex ingenti insania emergat,
utar, mortua et exstincta excitetur, efficiet.
–
CCLXXI. APHRODISIO PRESBYTERO.
Divina dona nulla personarum acceptione habita
conferri.
Quoniam per litteras ex me sciscitaris, ecquid
sit, quamobrem Dei gratia non ad omnes advolet,
illud scito, vir adinirande, hoc idcirco feri, quod
ea primum animi institutum expendat, atque ita
deinde accedat. 367 Etsi enim gratia sit, non taVARIE LECTIONES ET NOTÆ.
Pro ανακτήσασθαι cod. Vatic. 650 scribit
ἀναστήσεσθαι et vers. 5 ac 6_pro προηγουμένως,
προηγουμένης. Vers. seq. pro έφης idem cod. bahot ως φής. Possi.
Ιιι ἀποπτῆναι οἱ ἀποθανεῖν idem cod. ἀπὸ
mutat. in ἐx. ID.
Τοιαῦτα καταβρηνῶν γέγραφας. Pro καταθρηνών cod. Vat. 650 scribit καταθνηνεῖν·:le
alique; tamen balbutie illa indigitans primigeniam
scripturam quam suspicor fuisse κατευθύνειν. Quod
si recipitur isthuc interpretatio adaptanda erit in
hunc modum, quoniam igitur hæc per me corrigi
vrans scripsisti. ID.
Pro έχου longe argutius idem cod. scribit
εύχου, et congruentius ad illa præcedentia, εἰ τοίνυν
δύναιο δι' εὐχῶν κατορθώσαί τι, etc. ID.
Pro εξετάζουσα cod. Vat. 650 legit εξισάζούσα. ID.
col. 951–952page 387 of 750
PG 78:951σοῦτον ἐπιῤῥεῖ, ὅσον ἂν εὔρῃ σκεύος πίστεως, αντ προσενεχθέν. Εἰ γὰρ μὴ τὰ παρ' ἡμῶν πρῶτον ἐζήτει, πᾶσιν ἂν ἐπέπτη. Ἐπειδὴ δὲ τὴν προαίρεσιν ἐξετάζει, καὶ οὕτω παραγίνεται, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ ἀριστέως Παύλου Σκεύος γάρ μοι, φησίν, ἐστὶν ἐκλογῆς οὗτος· ο τοῖς μὲν ἐπιφοιτῷ, καὶ παρα μένει, τῶν δὲ ἀποφοιτῇ· εἰς δὲ τοὺς οὐδὲ τὴν ἀρ χὴν καθίεται. ΣΟΒ'. Εἰ τὸ μὴ συμμαίνεσθαι αὐτῷ μανίαν ἡγεῖται καὶ καλεῖ Εὐσέβιος, ώς γέγραφας, ὁ ἐπίσκοπος, μή θορυβηθῇς. "Αμεινον γὰρ νήφοντα δοκεῖν μεθύειν, ἢ μεθύοντα δοκεῖν νήφειν. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπὸ τῆς και κίας ἐκβακχευθεὶς κατά κράτος εχειρώθη, πάντας παραφρονεῖν βούλεται, ἵνα τοὺς ἐλέγχους ὧν παρα νόμω; δρα διαφύγοι. ΣΟΥ. ΑΠΟΛΛΩΝΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Είθε ἦλθες συμμεθέξων τοῦ ἄλλου, καὶ τοῦ Στεφάνου ἀπολαύσων, καὶ τῆς ἀναῤῥήσεως κοινωνήσων. Φίλον γὰρ ἐρῶντα τῆς οὐρανίου φιλοσοφίας, είτ' ὀλί τον ἀπονυστάξαντα παραινέσει καὶ προτροπῇ. τῆς θείας ροπῆς προηγουμένως βοηθησάσης, ἐπανηγάγομεν Καὶ νῦν πανηγυρίζοντες ᾄδομεν τὸ ἐπι νίκιον μέλος, καὶ λόγων κρατήρα κεράσαντες, λου γικά τε ἐδέσματα παρασκευάσαντες, ἑστιῶμεν τους φίλους. Εκε τοιγαροῦν καὶ ἡμῖν συνησθησόμενος, κἀκείνοις συναγαλλιασόμενος, καὶ τοῖς ἐπιτηδείοις συνευφρανθησόμενος, καὶ τῇ ἀρετῇ συσκιρτήσων, τῇ τε κακίᾳ ἐπιτιμήσων, ᾗ τοσαύτη ἀναισχυντία πρόσεστιν, ὡς καὶ τοῖς φεύγουσιν αὐτὴν ἐπιπηδν. ΣΟΔ'. — ΑΦΡΟΔΙΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Τῆς σοφίας Ἰησοῦ, εἰς τὸ γεγραμμένον «Μη ζήτει γενέσθαι κριτής. Μάλα θαυμάζω πῶς καὶ τὰ λίαν σαφῆ, ἀσαφῆ εἶναι πολλοῖς δοκεῖ Το γάρ μή ζήτει γενέσθαι κριτής, ο οὐδὲν ποικίλον ἔχει, οὐδὲ σοφὸν, άλλα διαρρήδην βοᾷ. Ἐπειδὴ δυσδιάγνωστόν ἐστι τὸ δί καιον.» Πολλοὶ γὰρ διὰ βραδυτητα διανοίας, οὐκ εφικνοῦνται τούτου· πολλοὶ δὲ δι᾽ ὀξύτητα μὲν δια νοίας ἐφικνοῦνται, διὰ δὲ χρήματα, ή φόβον, ἡ αἰδώ, ή φιλίαν, ἢ ἔχθραν, παραφθείρουσι τοῦτο. Σὺ σαυτόν μὴ ἐπίρριπτε τοιούτῳ πράγματι, ὃ ἔργον μέν ἐστι καταλαβεῖν· τὸ δὲ εὑρόντα μὴ διαφθεῖραι, ἐργωδέστερον τυγχάνει. επεζήτει. καὶ προτροπῇ, τῆς θείας ροπῆς προηγουμένως βοηθησάσης ἐπανηγ καὶ προτροπαῖς προηγουμέναις, βοηθησάσης τῆς θείας δοπῆς, ἐπανηγ., σαφῆ, ἀσαφῆ εἶναι πολλοῖς δοκεί, σαφῆ εἶναι δο κοῦντα πολλοῖς ἀγνοῶν. δυσδιάγνωστον δύσγνωστον ΟΣ βραδύτητα βραχύτητα. 10.
'
men temere ac citra discrimen ullum efunditur, σοῦτον ἐπιῤῥεῖ, ὅσον ἂν εὔρῃ σκεύος πίστεως, αντ
sed mensuras ab iis, qui eam accipiunt, sumens,
tantum influit, quantum fidei vas sibi oblatum invenerit. Namn niși ea, quæ nostrarum partium
sunt, primum requireret, ad omnes profecto advolasset. Quoniam vero voluntatem animique inductionem explorat, atque ita demum accedit, quemadmodum in fortissimo etiam Paulo contigisse videmus Vas enim electionis, inquit, mihi est
confert, atque apud eos permanet: a quibusdam
quiden descendit.
CYRO MONACHO.
προσενεχθέν. Εἰ γὰρ μὴ τὰ παρ' ἡμῶν πρῶτον
ἐζήτει, πᾶσιν ἂν ἐπέπτη. Ἐπειδὴ δὲ τὴν προαί
ρεσιν ἐξετάζει, καὶ οὕτω παραγίνεται, ὡς καὶ ἐπὶ
τοῦ ἀριστέως Παύλου Σκεύος γάρ μοι, φησίν,
ἐστὶν ἐκλογῆς οὗτος· ο τοῖς μὲν ἐπιφοιτῷ, καὶ παρα
μένει, τῶν δὲ ἀποφοιτῇ· εἰς δὲ τοὺς οὐδὲ τὴν ἀρ
χὴν καθίεται.
hic", ob eam
autem recedit: ac
ΣΟΒ'.
proinde causam ad quosdam se
denique ad quosdam ne omnino
KYPQ MONAZONTI.
Εἰ τὸ μὴ συμμαίνεσθαι αὐτῷ μανίαν ἡγεῖται καὶ
καλεῖ Εὐσέβιος, ώς γέγραφας, ὁ ἐπίσκοπος, μή
Si Eusebius episcopus, ut scribis, non cum eo
insanire, insaniain esse censet, atque appellat, ne
propterea conturberis. Præstat enim, cum sobrius θορυβηθῇς. "Αμεινον γὰρ νήφοντα δοκεῖν μεθύειν,
sis, temulentum videri, quam cum temulentia lahores, sobrium. Quandoquidem enim prae improhitate in furorem raptus, omnino subactus est,
idcirco omnes desipere atque a mente deduci cupit: quo nimirum eorum, quæ flagitiose et sceferate agit, reprehensiones effugiat.
CCLXXIII. APOLLONIO EPISCOPO.
: Utinam ad nos venisses, ut et certaminis, el coroupe, ac laudis et prædicationis particeps esses.
Amicum enim cœlestis philosophiæ amore flagrantem, sed qui postea nonnihil dormitasset, consiliy
alque cohortatione, ac præsertim divini favoris
auxilio in viam reduximus. Ac nunc festum diem
Bilantes carmen triumphale canimus, atque sermonum poculo temperato, spiritualibusque epulis
instructis, amicos convivio accipimus. Veni igitur,
nt et nobis gratuleris, et cum illis laetitia exsuites,
el cum amicis oblecleris, et cum virtute sallites, ac
elenique improbitati succenseas, cujus tanta impudentia est, ut iis etiam, qui eam fugiunt, insultet.
CCLXXIV. - APHRODISIO PRESBYTERO.
- t.
In illud, «Ne quæras fieri judex”.
ἢ μεθύοντα δοκεῖν νήφειν. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπὸ τῆς και
κίας ἐκβακχευθεὶς κατά κράτος εχειρώθη, πάντας
παραφρονεῖν βούλεται, ἵνα τοὺς ἐλέγχους ὧν παρα
νόμω; δρα διαφύγοι.
ΣΟΥ.
ΑΠΟΛΛΩΝΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Είθε ἦλθες συμμεθέξων τοῦ ἄλλου, καὶ τοῦ στεφά
νου ἀπολαύσων, καὶ τῆς ἀναῤῥήσεως κοινωνήσων.
Φίλον γὰρ ἐρῶντα τῆς οὐρανίου φιλοσοφίας, είτ' ὀλί
τον ἀπονυστάξαντα παραινέσει καὶ προτροπῇ. τῆς
θείας ροπῆς προηγουμένως βοηθησάσης, ἐπανηγάγομεν Καὶ νῦν πανηγυρίζοντες ᾄδομεν τὸ ἐπι·
νίκιον μέλος, καὶ λόγων κρατήρα κεράσαντες, λου
γικά τε ἐδέσματα παρασκευάσαντες, ἑστιῶμεν τους
φίλους. Εκε τοιγαροῦν καὶ ἡμῖν συνησθησόμενος,
κἀκείνοις συναγαλλιασόμενος, καὶ τοῖς ἐπιτηδείοις
συνευφρανθησόμενος, καὶ τῇ ἀρετῇ συσκιρτήσων,
τῇ τε κακίᾳ ἐπιτιμήσων, ᾗ τοσαύτη ἀναισχυντία
πρόσεστιν, ὡς καὶ τοῖς φεύγουσιν αὐτὴν ἐπιπηδν.
ΣΟΔ'. — ΑΦΡΟΔΙΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
Τῆς σοφίας Ἰησοῦ, εἰς τὸ γεγραμμένον «Μη
ζήτει γενέσθαι κριτής.
Μάλα θαυμάζω πῶς καὶ τὰ λίαν σαφῆ, ἀσαφῆ εἶναι
πολλοῖς δοκεῖ Το γάρ μή ζήτει γενέσθαι
κριτής, ο οὐδὲν ποικίλον ἔχει, οὐδὲ σοφὸν, άλλα
διαρρήδην βοᾷ. Ἐπειδὴ δυσδιάγνωστόν ἐστι τὸ δίκαιον.» Πολλοὶ γὰρ διὰ βραδυτητα διανοίας, οὐκ
Magnopere miror, qui, flat, ut quæ perquam
aperta et dilucida sunt, plerisque obscura esse vileantur. Illud enim: • Noli feri judex, nihil
multiplex nec scitum habet, verum perspicue clainat: • Quoniam non facile dijudicari potest quid
cuum sit, (multi enim ob ingenii tarditatem id εφικνοῦνται τούτου· πολλοὶ δὲ δι᾽ ὀξύτητα μὲν διαminime assequuntur: multi rursum, quamvis ob
mentis acumen id assequantur, tamen pecuniarum,
vel metus, vel pudoris, vel amicitiæ, vel odii causa
id pervertunt atque corrumpunt); idcirco ne committe, ut in hujusmodi negotium te projicias, quod
et percipi vix potest, et cum illud inveneris, minime labefactare atque corrumpere, difficilius adhuc est
νοίας ἐφικνοῦνται, διὰ δὲ χρήματα, ή φόβον, ἡ αἰδώ,
ή φιλίαν, ἢ ἔχθραν, παραφθείρουσι τοῦτο. Σὺ σαυτόν
μὴ ἐπίρριπτε τοιούτῳ πράγματι, ὃ ἔργον μέν ἐστι
καταλαβεῖν· τὸ δὲ εὑρόντα μὴ διαφθεῖραι, έργωδέ
στερον τυγχάνει.
» Act. 15. 15.
• Eceli, v11, 6.
Idleni eod., επεζήτει. PossIN.
Illa quæ in edito leguntur, καὶ προτροπῇ,
τῆς θείας ροπῆς προηγουμένως βοηθησάσης ἐπανηγ
etc., sic exhibentur a cod. Vat. 650, καὶ προτρο
παῖς προηγουμέναις, βοηθησάσης τῆς θείας δοπῆς,
ἐπανηγ., etc. D.
Pro illis, σαφῆ, ἀσαφῆ εἶναι πολλοῖς δοκεί,
cod. Vat. 650 hæc diversa ponit, σαφῆ εἶναι δο
κοῦντα πολλοῖς ἀγνοῶν. Vers. indle tertio pro δυσ
διάγνωστον idem habet, δύσγνωστον et vers. 18ΟΣ
se βραδύτητα editi mutat in βραχύτητα. 10.
col. 953–954page 388 of 750
PG 78:953ΣΟΕ, ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΩ, ΖΩΣΙΜΟ, ΜΑΡΩΝΙ, ΕΥ- 368 ΣΤΑΘΙΩ. Τὰ παρὰ πάντων σχεδὸν ἀνθρώπων συμφώνως περὶ ὑμῶν ἀπαγγελλόμενα, ὦ τί ὑμᾶς καλέσας ἀξίως ὀνομάσω; οὐ συγχωρεί με ηρεμεῖν, καίτοι βουλόμενον· ἀλλὰ καθάπερ κέντρα νύττει μου τὴν ψυχὴν, καὶ ἐπὶ τὸ γράφειν διεγείρει. Φείσασθε τοίνυν ἑαυ τῶν, καὶ μετανοήσατε. Ἱερωσύνης γὰρ ἀξίωμα τοῖς ἀναξίως τῆς τιμῆς ζην προηρημένοις προσθήκη κολάσεως γίνεται. ΣΟΦ'. ΑΦΘΟΝΙΟ. Εἰ μὲν ἐν τοῖς βιωτικοῖς πράγμασιν εὐδόκιμος φανεῖσθαι ποθεῖς, ἄλλους ζήτει τους συμβουλεύσοντας· ἐγὼ γὰρ καὶ ἀποτρεψαίμην· κινδύνους γὰρ οὐ μόνον ἀνωφελεῖς, ἀλλὰ καὶ σφαλερούς και εἰς θάνατον τελευτώντας ὠδίνουσιν. Εἰ δ᾽ ἐν τοῖς κατὰ Θεόν, αὐτὸς, καὶ μὴ κληθεὶς, ἧκον ἂν ἐπὶ τὴν πα ραίνεσιν, οὐ φημι κεκλημένος. Εἰ βούλοιο τοίνυν λάμψαι, καὶ πείθοιο τῇ ἡμετέρα γνώμῃ, ἐκεῖνα φαί νοιο πράττων. Η τοῖς ἁγίοις σε ἁμιλλάσθαι παρα σκευάσει. Τῶν γὰρ τῇδε βραχὺς ἦν αὐτοῖς ὁ λόγος, τῶν δὲ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν, πολύς καὶ πρὸς ἐκεῖνον βλέποντες τὸν σκοπὸν, ἅπαντα ἔπραττον. ΣυΖ'. — ΠΑΥΛΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ Εἰς τὸ γεγραμμένον περὶ τοῦ ἄρχοντος, «"Οτι δικαίως τὸ δίκαιον διώξη. Τοὺς ἀπὸ μὲν ἀρετῆς ἀρχομένους, εἰς δὲ κακίαν τελευτώντας, ἀζήλους καὶ ταλαιπώρους ήγητέον, Οὗτοι δὲ εἰσιν οἱ ἀπὸ μὲν τῆς τῶν πενήτων προστασίας προοιμιαζόμενοι, εἰς δὲ τὸν ἴδιον χρηματισμὸν καταλήγοντες. Οὓς ἀναστέλλων ὁ θεῖος χρησμός φησι· ο Δικαίως διώξῃ τὸ δίκαιον. ο Οὐ γὰρ χρή τῇ δικαίᾳ τῶν πενήτων φροντίδι όπλιζομένους, αὐτ τοὺς μὲν ἀποστερεῖν ἐκείνους, τοὺς δι' οὓς ὡπλίσθησαν, σφετερίζεσθαι δὲ τὰ ἐκείνων. ΣΟΠ'. ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Διὰ τί, ὁ μὲν Φαρισαῖος μεγαληγορήσας κατε κρίθη, ὁ δὲ Ἰὼβ πλείονα καὶ μείζονα μεγαφων νήσας ἐπηνέθη. θαυμάζειν ἔφης καὶ ἐκπλήττεσθαι, πῶς ὁ μὲν Φαρισαίος μεγαληγορήσας προσέκρουσεν, ὁ δὲ Ἰὼβ πλείονα καὶ μείζονα εἰρηκώς ηὐδοκίμησεν, 650 τοῖς ἀξίως τῆς τιμῆς την μὴ προῄρημ., σφαλεροὺς καὶ 650: Παύλῳ περὶ Εὐσεβίου, οις. τους, μεγαληγορήσας μεγαλη η μονήτας. Ι.
ΣΟΕ,
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCLXXVIII.
ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΩ, ΖΩΣΙΜΟ, ΜΑΡΩΝΙ, ΕΥ- 368 CCLXXV. — MARTINIANO,
ΣΤΑΘΙΩ.
MARONI, ET EUSTATIIIO.
Τὰ παρὰ πάντων σχεδὸν ἀνθρώπων συμφώνως
περὶ ὑμῶν ἀπαγγελλόμενα, ὦ τί ὑμᾶς καλέσας ἀξίως
ὀνομάσω; οὐ συγχωρεί με ηρεμεῖν, καίτοι βουλόμενον· ἀλλὰ καθάπερ κέντρα νύττει μου τὴν ψυχὴν,
καὶ ἐπὶ τὸ γράφειν διεγείρει. Φείσασθε τοίνυν ἑαυ
τῶν, καὶ μετανοήσατε. Ἱερωσύνης γὰρ ἀξίωμα τοῖς
ἀναξίως τῆς τιμῆς ζην προηρημένοις προσθήκη
κολάσεως γίνεται.
ΣΟΦ'. ΑΦΘΟΝΙΟ.
Εἰ μὲν ἐν τοῖς βιωτικοῖς πράγμασιν εὐδόκιμος
φανεῖσθαι ποθεῖς, ἄλλους ζήτει τους συμβουλεύσον
τας· ἐγὼ γὰρ καὶ ἀποτρεψαίμην· κινδύνους γὰρ οὐ
μόνον ἀνωφελεῖς, ἀλλὰ καὶ σφαλερούς και εἰς
θάνατον τελευτώντας ὠδίνουσιν. Εἰ δ᾽ ἐν τοῖς κατὰ
Θεόν, αὐτὸς, καὶ μὴ κληθεὶς, ἧκον ἂν ἐπὶ τὴν πα
ραίνεσιν, οὐ φημι κεκλημένος. Εἰ βούλοιο τοίνυν
λάμψαι, καὶ πείθοιο τῇ ἡμετέρα γνώμῃ, ἐκεῖνα φαίνοιο πράττων. Η τοῖς ἁγίοις σε ἁμιλλάσθαι παρασκευάσει. Τῶν γὰρ τῇδε βραχὺς ἦν αὐτοῖς ὁ λόγος,
τῶν δὲ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν, πολύς·
καὶ πρὸς ἐκεῖνον βλέποντες τὸν σκοπὸν, ἅπαντα
ἔπραττον.
ZOSIMO,
Quæ ab omnibus pene mortalibus uno consensu
de vobis commemorantur (o quonam nomine vos
digne appello?) me, quanquam cupientem, quiescere minime patiuntur: verum, tanquam stimuli
quidam, animam meam lancinant, atque ad scribendum excitant. Vobis ipsis itaque, parcite, ac
meliorem mentem induite. Sacerdotii enim dignitas, iis, qui non, ut eo honore dignum est, vivere
instituerunt, supplicii et cruciatus accessio exsistit.
CCLXXVJ
APIITHONIO.
Si in iis rebus, que ad hanc vitam pertinent,
clarus atque illustris videri cupis, consultores alios
quare. Ego enim id quoque dissuaserin. Pericula
quippe non modo inutilia et infructuosa, verum
etiam periculosa alque in mortem desinentia parturiunt. Si autem in iis, quæ ad Dei cultum spectant, ultro quoque ipse ac non accersitus, ad consilium dandwu venissem, ne dicam vocatus. Quare
si tibi splendorem assequi cordi sit, nostræque
sententiæ pareas, da operam ut bomines te hæc
facientem cernant, per quæ ad sanctorum virtntein aspires. Rerum enim hujus vitæ parvam ipsi
curam gerebant: earum autem, quæ discessum ex
hac vita sequuntur, permaguam. Atque hunc scopum ob oculos sibi proponentes, ad eum actiones
oniñes suas dirigebant.
ΣυΖ'. — ΠΑΥΛΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ
Εἰς τὸ γεγραμμένον περὶ τοῦ ἄρχοντος, «"Οτι
δικαίως τὸ δίκαιον διώξη.
Τοὺς ἀπὸ μὲν ἀρετῆς ἀρχομένους, εἰς δὲ κακίαν
τελευτώντας, ἀζήλους καὶ ταλαιπώρους ήγητέον,
Οὗτοι δὲ εἰσιν οἱ ἀπὸ μὲν τῆς τῶν πενήτων προστα
σίας προοιμιαζόμενοι, εἰς δὲ τὸν ἴδιον χρηματισμὸν
καταλήγοντες. Οὓς ἀναστέλλων ὁ θεῖος χρησμός
φησι· ο Δικαίως διώξῃ τὸ δίκαιον. ο Οὐ γὰρ χρή
τῇ δικαίᾳ τῶν πενήτων φροντίδι όπλιζομένους, αὐτ
τοὺς μὲν ἀποστερεῖν ἐκείνους, τοὺς δι' οὓς ὡπλίσθησαν, σφετερίζεσθαι δὲ τὰ ἐκείνων.
ΣΟΠ'. ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Διὰ τί, ὁ μὲν Φαρισαῖος μεγαληγορήσας κατε
κρίθη, ὁ δὲ Ἰὼβ πλείονα καὶ μείζονα μεγαφων
νήσας ἐπηνέθη.
θαυμάζειν ἔφης καὶ ἐκπλήττεσθαι, πῶς ὁ μὲν
Φαρισαίος μεγαληγορήσας προσέκρουσεν, ὁ δὲ
Ἰὼβ πλείονα καὶ μείζονα εἰρηκώς ηὐδοκίμησεν,
PAULO PRESBYTERO.
In illud de principe dictum, Quod juste jus persequeris M.
Eos, qui, cum a virtute incipiant, tandem in
vitium desinunt, omni zelo vacuos ac miseros existimare oportet. Hujusmodi autem sunt, qui a paulperum præsidio ac patrocinio inchoantes, in privatum quæstum postremo recidunt. Quos quidem
divinum oraculum reprimens, «Juste, inquit, quod
justum est, persequeris.. Neque enim convenit,
ut qui pauperum justa cura instructi sint, eamque
præ se ferani, eos, quorum causa muniti sunt,
fraudent ac spolient, atque ea, quæ ad ipsos altinent, ad se avertant.
CCLXXVIII. - HIERACI PRESBYTERO.
Cur Pharis@us magnifice. locutus condemnatus est 98
Job vero, cum plura et sublimiora dixerit, luudatus est se
Vehementer tibi mirum videri dixisti, quidnam
sit cause, quamobrem Pharisæus ob verboruma arrogantiam apud Deum effenderit, Job vero qui
* Deut. xvi, 20. "Luc, xvui, 10 seqq.» Jub. xlii, 7.
Codex Kal. 650 sic, τοῖς ἀξίως τῆς τιμῆς
την μὴ προῄρημ., etc. Possis.
Verba σφαλεροὺς καὶ supplentur ex codl. Viatic. Es T.
Titulus hujus epist. sic exstat in cod. Vat.
650: Παύλῳ περὶ Εὐσεβίου, οις. Vers. pen. ep. q02
prima vox scribitur τους, abest a cod. Vat. 650.
POSSIN.
Pro μεγαληγορήσας cod. Vat. 680 habet
μεγαλη η μονήτας. Ι.
col. 955–956page 389 of 750
PG 78:955Ὁ μὲν μηδενὸς παρακινούντος, μηδὲ ἐρεθίζοντας, μεγαληγορῶν, καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης φρονών μεῖζον ὁ Φαρισαῖος, εἰκότως προσκρούει, υπερηφανίαν γὰρ ἐνόσει. Ὁ δὲ ἐν μὲν τῷ εὐδοκιμεῖν κρύπτων τὰ οἰκεῖα πλεονεκτήματα, ἐν δὲ τῷ κακηγορείσθαι [φρά ζοντος (80)] φράζων πρὸς τὸ ἀπολύσασθαι τὰ ἐπιφερόμενα εγκλήματα, ὥσπερ ὁ ἀοίδιμος, καὶ πάσης εὐφημίας κρείττων πεποίηκεν Ἰώβ, πάσης αἰτίας ἔξω καθέστηκεν, εἰς τοὺς οὐ δεόντως κακηγορήσαν τας, τῆς αἰτίας παλινδρομούσης· ψυχρὸν μὲν γὰρ καὶ ἔστι καὶ δοκεῖ τὸ σεμνύνειν ἑαυτόν· καὶ εἰκότως δοκεῖ, μηδεμιᾶς ἀνάγκης ἐκβιαζομένης· εἰ δέ τις ἀκούων & μή προσήκεν, εἰς τοιούτους ἄκων εμπέσοι λόγους, τοῖς τὴν ἀνάγκην κατεσκευακίας καὶ ἡ αἰτία προστρίπτεται. Διόπερ καὶ ἡ θεία ψήφος τὸν μὲν ἑαυτὸν μηδενὸς παροινοῦντος δικαιώσαντα, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων καταψηφισάμενον, καὶ μηδὲ τὸν παρόντα τελώνην αἰδεσθέντα, οὐκ ἀπε δέξατο· τὸν δὲ ἐξ ἀνάγκης εἰς τοῦτο ἀχθέντα (τ γὰρ τῶν ἐρεθίσαι δυναμένων οἱ φίλοι παραλελοί. πασι;) μεγίστοις εγκωμίοις εστεφάνωσεν. Ακουε τοίνυν συντόμως· οὐδὲ γὰρ ἄλλως δυναίμην. ΣΟΘ'. ΠΕΤΡΟ. Ὥσπερ οἱ ἐπιστήμονες τῶν ἰατρῶν ἐν τοῖς προος μίοις τῶν παθῶν οὐ ῥᾳδίως προσφέρουσι βοηθήματα, διὰ τὸ τὴν ἐπιφορὰν τοῦ ρεύματος ἐξυδαροῦν τὰ προσφερόμενα φάρμακα· ἀλλ᾽ ἐνδόντες ὀλίγον λάθο φῆσαι τὰ πάθη, οὕτως ἐπὶ τὴν ἰατρικὴν βαδίζουσιν οὕτως οὐδ᾽ ἀκμαζούσης τῆς λύπης δεῖ τῷ ὑπὸ ταύτης μεθύοντι επιπλήττειν· εἰ δὲ μὴ λήσομεν τὸν λόγον, ὥσπερ κολλούριον ἄχρηστον καθιστώντες, ἀλλὰ συλ λυπηθέντες βραχὺ καὶ ἐνδόντες ὀλίγον ῥαῖσαι τὸ πά θος· οὕτως ἐπὶ τὴν θεραπείαν ὁδεῦσαι. Οὗ δὴ καὶ ἡμεῖς χάριν βραδύτερον ἐπὶ τὴν θεραπείαν τὴν σὴν ἐληλύθαμεν. Ανάνευσον τοιγαροῦν, ὦ φίλος, ἐκ τῆς ἀκράτου λύπης, ἐννοῶν ὅτι οὔτε μόνος, οὔτε πρῶτος τοῦτο πέπονθας· ἀλλὰ κοινόν ἐστι πάθος, καὶ ὅσον οὐδέπω καὶ ἡμεῖς τὴν αὐτὴν βαδιούμεθα όδόν, λόγον τῶν πεπραγμένων ὑφέξοντες. ΣΠ. - ΕΙΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εχθροὺς μὲν μὴ ἔχειν τοὺς φιλαρέτους, οἶμαι ἀδύνατον· δυνατὸν δὲ τὴν ἔχθραν καλῶς μεταχειρίσασθαι. Εἰ μὲν γὰρ οὐ πταίουσι φιλοσοφοῦντες, ἑαυ τοὺς μὲν ὠφελοῦσιν, ἐκείνους δὲ ἀμύνονται· εἰ δὲ πταίουσιν, ὠφελοῦνται παρὰ τῶν ἐχθρῶν. Πολλάκις φράζοντας ἀπολύσασθαι, ἐνδύσασθαι. παρακινούντος. Διὰ τὸ τὴν ἐπιφορὰν τοῦ ρεύμ. 650 διὰ τὸ μὴ ἐπιφορᾷ τοῦ ρεύ.. ιατρικήν Ιατρείαν.
Ὁ μὲν μηδενὸς παρακινούντος, μηδὲ ἐρεθίζοντας,
μεγαληγορῶν, καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης φρονών
μεῖζον ὁ Φαρισαῖος, εἰκότως προσκρούει, υπερηφανίαν
γὰρ ἐνόσει. Ὁ δὲ ἐν μὲν τῷ εὐδοκιμεῖν κρύπτων τὰ
οἰκεῖα πλεονεκτήματα, ἐν δὲ τῷ κακηγορείσθαι [φράζοντος (80)] φράζων πρὸς τὸ ἀπολύσασθαι τὰ ἐπιφερόμενα εγκλήματα, ὥσπερ ὁ ἀοίδιμος, καὶ πάσης
εὐφημίας κρείττων πεποίηκεν Ἰώβ, πάσης αἰτίας
ἔξω καθέστηκεν, εἰς τοὺς οὐ δεόντως κακηγορήσαντας, τῆς αἰτίας παλινδρομούσης· ψυχρὸν μὲν γὰρ
καὶ ἔστι καὶ δοκεῖ τὸ σεμνύνειν ἑαυτόν· καὶ
εἰκότως δοκεῖ, μηδεμιᾶς ἀνάγκης ἐκβιαζομένης· εἰ
δέ τις ἀκούων & μή προσήκεν, εἰς τοιούτους ἄκων
εμπέσοι λόγους, τοῖς τὴν ἀνάγκην κατεσκευακίας
καὶ ἡ αἰτία προστρίπτεται. Διόπερ καὶ ἡ θεία ψήφος
τὸν μὲν ἑαυτὸν μηδενὸς παροινοῦντος δικαιώσαντα, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων καταψηφισάμενον,
καὶ μηδὲ τὸν παρόντα τελώνην αἰδεσθέντα, οὐκ ἀπεδέξατο· τὸν δὲ ἐξ ἀνάγκης εἰς τοῦτο ἀχθέντα (τ
γὰρ τῶν ἐρεθίσαι δυναμένων οἱ φίλοι παραλελοί.
πασι;) μεγίστοις εγκωμίοις εστεφάνωσεν.
plura et sublimiora dixit, gloriam assecutus sit. Ακουε τοίνυν συντόμως· οὐδὲ γὰρ ἄλλως δυναίμην.
Audi itaque breviter, neque enim aliter possem.
Pharisæus ille, quia nemine concitante ac stimulante magnifica de se prædicabat, altiusque quam
universus terrarum orbis, de se sentiebat, merito
in Dei offensionem incidit, 369 siquidem superbiae morbo laborabat. At qui in gloria et splendore
est, virtutes suas occultat, cum autem maledictis
incessitur, eas, ut illatas criminationes propulset,
commemorat (quemadmodum clarus ille atque omni
laude præstantior Jobus fecit), ab omni culpa remotus est, ea nimirum in eos rejecta, qui eum
accusarunt inique. Frigidum enim atque insulsum
ut est, ita etiam videtur, laudes suas prædicare,
cum nulla urget necessitas. Αt si quis, quæ minime
convenit, audiens in hujusmodi sermones invitus
incidat, in eos, qui hanc necessitaten attulerint,
culpa quoque conferri debet. Ac propterea divina
sententia eum, qui nullius contumeliis incitatus,
justum sese pronuntiarat, aliosque omnes condemnarat, ac ne præsentem quidem publicanum verilus fuerat, repudiavit: eum autem, quem necessi
tas ad hoc impulerat (quid enim, quod ad stimulandum ipsius animum facere posset, amici prætermiserant?), amplissimis laudibus coronavit.
PETRO.
Quemadmodum periti medici in morborum initiis
remedia haud tenere adhibent (propterea quod
defluxionis impetus oblata medicamenta debilitat,
ΣΟΘ'.
ΠΕΤΡΟ.
Ὥσπερ οἱ ἐπιστήμονες τῶν ἰατρῶν ἐν τοῖς προος·
μίοις τῶν παθῶν οὐ ῥᾳδίως προσφέρουσι βοηθήματα,
διὰ τὸ τὴν ἐπιφορὰν τοῦ ρεύματος ἐξυδαροῦν τὰ
ac velut in aquam convertit, verum aliquantisper προσφερόμενα φάρμακα· ἀλλ᾽ ἐνδόντες ὀλίγον λάθο
exspectant, dum morbus de acrimonia nonnihil
φῆσαι τὰ πάθη, οὕτως ἐπὶ τὴν ἰατρικὴν βαδίζουσιν·
οὕτως οὐδ᾽ ἀκμαζούσης τῆς λύπης δεῖ τῷ ὑπὸ ταύτης
μεθύοντι επιπλήττειν· εἰ δὲ μὴ λήσομεν τὸν λόγον,
ὥσπερ κολλούριον ἄχρηστον καθιστώντες, ἀλλὰ συλ
λυπηθέντες βραχὺ καὶ ἐνδόντες ὀλίγον ῥαῖσαι τὸ πά
θος· οὕτως ἐπὶ τὴν θεραπείαν ὁδεῦσαι. Οὗ δὴ καὶ
ἡμεῖς χάριν βραδύτερον ἐπὶ τὴν θεραπείαν τὴν σὴν
ἐληλύθαμεν. Ανάνευσον τοιγαροῦν, ὦ φίλος, ἐκ τῆς
ἀκράτου λύπης, ἐννοῶν ὅτι οὔτε μόνος, οὔτε πρῶτος
τοῦτο πέπονθας· ἀλλὰ κοινόν ἐστι πάθος, καὶ ὅσον
οὐδέπω καὶ ἡμεῖς τὴν αὐτὴν βαδιούμεθα όδόν, λόγον
τῶν πεπραγμένων ὑφέξοντες.
remittat, ac tum denique ad medendum se conferunt: eodem modo nec vigente moerore, eum, qui
pre ipsius magnitudine velut temulentia quadam
laborat, objurgare convenit (nam alioqui sermonem,
non secus ac collyrium, inutilem imprudentes reddemus): verum, posteaquam ad breve tempus
maroris socios nos præbuerimus, atque hujusmodi
affectum nonnihil sedari siverimus, ita demum ad
curationem proficisci. Quæ quidem etlain nobls causa fuit, cur ad te curandum serius accesserimus.
Quamobrem erige te, quæso, amice, ex immodica
hac mœstitia, illud cum animo tuo reputans, te nec solum, nec primum in hanc calamitatem incidisse: verum communem hunc casum esse, nosque jamjamque eamdem viam ingressuros, ut rerum in
bac vita gestarum rationes reddamus.
CCLXXX.-EUTONIO DIACONO.
Illud quidem minime fieri posse arbitror, ut inimicos probi viri non habeant: ut autem inimicitiam
recte atque commode tractent, fieri potest. Nam
si in philosophicam vitæ curriculo non offendunt,
sibiipsis quidem prosunt, illos autem ulciscuntur:
ΣΠ. - ΕΙΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εχθροὺς μὲν μὴ ἔχειν τοὺς φιλαρέτους, οἶμαι
ἀδύνατον· δυνατὸν δὲ τὴν ἔχθραν καλῶς μεταχειρί
σασθαι. Εἰ μὲν γὰρ οὐ πταίουσι φιλοσοφοῦντες, ἑαυ
τοὺς μὲν ὠφελοῦσιν, ἐκείνους δὲ ἀμύνονται· εἰ δὲ
πταίουσιν, ὠφελοῦνται παρὰ τῶν ἐχθρῶν. Πολλάκις
Quod legitur φράζοντας omittitur a cod.
Vatic. 630. lleniqne quod vers. seq. esl, ἀπολύ
σασθαι, mutat in ἐνδύσασθαι. Poss..
Quod in edito scribitur doxst, non comparet
in cod. Vat. 650. ID.
Cod. Vat. παρακινούντος. ID.
Διὰ τὸ τὴν ἐπιφορὰν τοῦ ρεύμ. Pro his col.
Val. 650 scribit, διὰ τὸ μὴ ἐπιφορᾷ τοῦ ρεύ.. Fic.
vers. 6 ep. idem pro ιατρικήν legii Ιατρείαν. Ib.
col. 957–958page 390 of 750
PG 78:957γὰρ προσπεσοῦσα λοιδορία, νότον ψυχῆς ἢ ἀγνοουμένην, ἢ ἀμελουμένην ἐθεράπευσε. Δεῖ γὰρ τοῖς εὐ δοκίμοις, ή γνησίων φίλων, η διαπύρων ἐχθρῶν. Οι μὲν γὰρ νουθετοῦντες, αἱ δὲ λοιδοροῦντες ἀποτρέπουσι τῶν πταισμάτων. Ἐπειδὴ δὲ νῦν ἡ φιλία ισχνόρω νος, μᾶλλον δ' ἄφωνός ἐστι τοῦ παῤῥησιάζεσθαι καὶ τὸ μὲν στωμύλον αὐτῆς καὶ θωπευτικὸν, λάλον ἐστὶ καὶ γεγωνόφωνον· τὸ δὲ νουθετοῦν καὶ ἐπι πλῆττον ἄφωνον· καὶ ἀκουστέον παρὰ τῶν ἐχθρῶν τὴν ἀλήθειαν, καὶ διορθωτέον. ΣΠΑ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Οὐδὲν κολάκων οίμαι αργαλεώτερον οι τῆς τῶν πλουσίων γλώττης ἀπηρτημένοι, ὀμνύουσι μὲν ὅτι πάντων ἄριστον, εἰ προέλοιντό τι ἐκεῖνοι καὶ τῶν ἀτοπωτάτων θαυμάσαι, κακίζουσι δὲ ᾗ τάχος, εἰ καὶ αὐτὴν ἐπιχειρήσουσι κακῦναι τὴν ἀρετήν. Χρὴ τοιγαροῦν τοὺς ἐχέφρονας φεύγειν καὶ τὸ κολακεύειν καὶ τὸ κολακεύεσθαι. "Αμφω γὰρ, ἵνα παρῶ τὸν τῶν ἀνθρώπων γέλωτα, καὶ κακίαν ἀνήκεστον, καὶ τιμωρίαν ἀνύποιστον ὠδίνει. ΣΠΒ'. — ΑΡΧΟΝΤΙΟ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟ. Μάλα ἀκριβῶς οἶδα, ὅτι εἴ σε ροίμην, πότερον ἐγὼ τὴν σύνεσιν ἀμείνων, ἢ Παῦλος· αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν εἰς ἀλαζονείαν θήσεις. Πῶς οὖν ὁ μὴ ἴσχυ σεν ἐκεῖνος παρ' ἐμοῦ ζητεῖς κατορθωθῆναι; Εί γὰρ ἐκείνῳ τῷ ὑποπτέρῳ γεωργῷ (ἵνα τοὺς καθ᾿ ἕνα παραλείψω, ἐφ᾽ οἷς ἐπυροῦτο καὶ τὸ Γαλατῶν γένος ἐξεπολεμήθη εἰς Ἰουδαϊσμὸν ἀποκλῖναι· καὶ οἱ ἐκ τῆς ᾿Ασίας οὐ προσέσχον, καὶ οἱ ψευδαπόστολοι δια πρύσιον ἐπολέμουν μάχην, καὶ οὐδεὶς αὐτὸν αἰτιᾶται· ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς γνώμης στεφανοί, δι᾿ ἣν αἰτίαν ἐμὲ αίτια, τὸν ὡς φής, πολλοὺς μὲν εἰς ἀρετὴν πο ρακαλέσαντα καὶ πεπεικότα· πολλοὺς δ' ἐκ τῆς και κίας ἐξαρπάσαντα· ὅτι δὲ Εὐσέβιος, καὶ Μαρτινιανὸς, Ζώσιμος τε, καὶ Μάρων οὐκ ἐπείσθησαν ταῖς παραινέσεσιν; 'Αλλ' ὅρα, μὴ δοκῶν ἐμὲ αἰτιᾶσθαι, αὐτὸς ἀνοίας ὀφλήσῃς γέλωτα, ἅτε τὸν τῆς αὐτεξουσιότητος ὅρον ἀγνοῶν, καὶ τὴν αἰτίαν τῶν οὐ πεισθέν των ἐπὶ τὴν οὐ πείσαντα μεταφέρων. τοῦ παρέ. τῷ μὴ παρέ. λάλος ἐστὶ καὶ γεγωνόφωνον μᾶλλον ἐστι καὶ γενναιόφωνον. Οὐδὲν κολάκων αργαλεώτερον. εἰς κόρακας ἢ εἰς κόλακας, αἱ ἀργαλεώτερον οἱ τῇ τῶν πλουσίων ἀπηρτημένοι γνώμῃ ὀμνύουσι μὲν ὅτι πάντων ἄριστον εἴη 8 προέλοιτό τις εκείνων κἂν τῶν ἀτοπωτάτων εἴη· καὶ θαυμάζουσι· κακίζουσι δὲ ὅτι τάχος. ὁ μὴ ἴσχυσεν ἐκεῖνος, 650, & μηδ' ἐκεῖνος ίσχυσεν ἀνῦσαι, παρ', ἀποκλίναι ἀποκλίναν γένος Γαλατῶν.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCLXXXII.
γὰρ προσπεσοῦσα λοιδορία, νότον ψυχῆς ἢ ἀγνοου- si autem offendunt, ab inimicis utilitatem capiunt.
μένην, ἢ ἀμελουμένην ἐθεράπευσε. Δεῖ γὰρ τοῖς εὐ
δοκίμοις, ή γνησίων φίλων, η διαπύρων ἐχθρῶν. Οι
μὲν γὰρ νουθετοῦντες, αἱ δὲ λοιδοροῦντες ἀποτρέπουσι
τῶν πταισμάτων. Ἐπειδὴ δὲ νῦν ἡ φιλία ισχνόρωνος, μᾶλλον δ' ἄφωνός ἐστι τοῦ παῤῥησιάζεσθαι
καὶ τὸ μὲν στωμύλον αὐτῆς καὶ θωπευτικὸν, λάλον
ἐστὶ καὶ γεγωνόφωνον· τὸ δὲ νουθετοῦν καὶ ἐπιπλῆττον ἄφωνον· καὶ ἀκουστέον παρὰ τῶν ἐχθρῶν
τὴν ἀλήθειαν, καὶ διορθωτέον.
ΣΠΑ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
Οὐδὲν κολάκων οίμαι αργαλεώτερον οι τῆς
τῶν πλουσίων γλώττης ἀπηρτημένοι, ὀμνύουσι
μὲν ὅτι πάντων ἄριστον, εἰ προέλοιντό τι ἐκεῖνοι καὶ
τῶν ἀτοπωτάτων θαυμάσαι, κακίζουσι δὲ ᾗ τάχος,
εἰ καὶ αὐτὴν ἐπιχειρήσουσι κακῦναι τὴν ἀρετήν.
Χρὴ τοιγαροῦν τοὺς ἐχέφρονας φεύγειν καὶ τὸ κολακεύειν καὶ τὸ κολακεύεσθαι. "Αμφω γὰρ, ἵνα παρῶ
τὸν τῶν ἀνθρώπων γέλωτα, καὶ κακίαν ἀνήκεστον,
καὶ τιμωρίαν ἀνύποιστον ὠδίνει.
Persæpe enim obortum maledictum, animi morbum,
aut ignoratum, aut neglectumn curavit. 370 Siquidem probi et clari viri, aut veris amicis, aut
acribus et inflammatis inimicis opus habent. llli
siquidem admonendo, isti vero conviciando a peccatis avertunt. Quoniam vero nunc amicitia tenuem
vocem habet, imo potius muta est ad libere loquendum: atque ad garriendum quidem et assentandum loquax et clamosa est: ad admonendum vero
ae reprehendendum muta: ab inimicis audienda est
veritas, vitaque emendanda.
EIDEM.
Nihil meo quidem judicio adulatoribus molestius
est, qui de divitum lingua suspensi, adhibito jurejurando confirmant, si quid illi, etiam quod turpissimum et absurdissimum sit, mirificis laudibus
efferre instituant, id omnium optimum ac præstantissimum esse: ac contra, si illi etiam virtutem
ipsam vituperare aggrediantur, eau quam celer
rime insectantur. Quamobrem cordatis viris utrumque fugiendum est, nempe et adulari, et adulationibus deliniri. Ambo enim ista, ut hominum risum missum faciam, et incurabile vitium, et intolerandum erugiatum parturiunt.
ΣΠΒ'. — ΑΡΧΟΝΤΙΟ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟ.
Μάλα ἀκριβῶς οἶδα, ὅτι εἴ σε ροίμην, πότερον
ἐγὼ τὴν σύνεσιν ἀμείνων, ἢ Παῦλος· αὐτὴν τὴν
ἐρώτησιν εἰς ἀλαζονείαν θήσεις. Πῶς οὖν ὁ μὴ ἴσχυ- G
σεν ἐκεῖνος παρ' ἐμοῦ ζητεῖς κατορθωθῆναι; Εί
γὰρ ἐκείνῳ τῷ ὑποπτέρῳ γεωργῷ (ἵνα τοὺς καθ᾿ ἕνα
παραλείψω, ἐφ᾽ οἷς ἐπυροῦτο καὶ τὸ Γαλατῶν γένος
ἐξεπολεμήθη εἰς Ἰουδαϊσμὸν ἀποκλῖναι· καὶ οἱ ἐκ
τῆς ᾿Ασίας οὐ προσέσχον, καὶ οἱ ψευδαπόστολοι δια
πρύσιον ἐπολέμουν μάχην, καὶ οὐδεὶς αὐτὸν αἰτια
ται· ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς γνώμης στεφανοί, δι᾿ ἣν αἰτίαν
ἐμὲ αίτια, τὸν ὡς φής, πολλοὺς μὲν εἰς ἀρετὴν πο
ρακαλέσαντα καὶ πεπεικότα· πολλοὺς δ' ἐκ τῆς και
κίας ἐξαρπάσαντα· ὅτι δὲ Εὐσέβιος, καὶ Μαρτίνιανός, Ζώσιμος τε, καὶ Μάρων οὐκ ἐπείσθησαν ταῖς
παραινέσεσιν; 'Αλλ' ὅρα, μὴ δοκῶν ἐμὲ αἰτιᾶσθαι,
αὐτὸς ἀνοίας ὀφλήσῃς γέλωτα, ἅτε τὸν τῆς αὐτεξου
σιότητος ὅρον ἀγνοῶν, καὶ τὴν αἰτίαν τῶν οὐ πεισθέν
των ἐπὶ τὴν οὐ πείσαντα μεταφέρων.
CCLXXXII.- ARCHONTIO REMPUBLICAM
GERENTI.
Illud quidem perquam exploratum habeo fore, ut
si abs te quæram prudentiane atque ingenii acumine Paulum antecellam, hujusmodi percunctationem arrogantiæ ducas. Qui igitur id a me effici
poscis, quod ille minime potuit? Nam cum alato
illi agricolæ (ut singulos præteream, quorum causa
urebatur) et Galatarum natio usque adeo subacta
et oppressa fuerit, ut in Judaismum propenderet,
et Asiatici ipsius verbis animum haud attenderint,
et pseudoapostoli infestum adversus eum bellam
gesserint, nec tamen propterea quisquam eum
accuset, verum contra ob institutum ac voluntatem
corona donet, ecquid tandem me accusas: quod
cum permultos, ut abs te dictum est, ad virtutem
cohortatus sim, atque etiam induxerim, permultos
item a vitio extraxerim, Eusebius et Martinianus,
et Zosimus ac Maro consiliis meis haudquaquam
obtemperarint? At vide, ne dum me criminari videris amentiam ipse tuam deridendam propines, ut qui liberi arbitrii regulam ignores, culpamque eorum, qui non paruerunt, in eum qui minime persuasit, transferas.
Pro τοῦ παρέ. cod. Vat. 650 legit τῷ μὴ
παρέ. Vers. seq. pro λάλος ἐστὶ καὶ γεγωνόφωνον
idein cod. scribit, μᾶλλον ἐστι καὶ γενναιόφωνον.
1'OSSIN.
Οὐδὲν κολάκων αργαλεώτερον. Usque adeo,
ut prestet incidere εἰς κόρακας ἢ εἰς κόλακας, αἱ
ille olin aiebat. Corvi eniin a viventibus abstinent,
el cadavera tantum laniant; at assentatores nec
vivis parcunt. Confer ep. 359. Ritt.
Post ἀργαλεώτερον sic habet cod. Vat. 650,
οἱ τῇ τῶν πλουσίων ἀπηρτημένοι γνώμῃ ὀμνύουσι
μὲν ὅτι πάντων ἄριστον εἴη 8 προέλοιτό τις εκείνων·
κἂν τῶν ἀτοπωτάτων εἴη· καὶ θαυμάζουσι· κακίζουσι δὲ ὅτι τάχος. Hæc compara cum iis quæ paulum diverse leguntur in edito a versu 1 ad 5, et
quod magis probas elige. Possin.
Pro illis, ὁ μὴ ἴσχυσεν ἐκεῖνος, nelius col.
Vatic. 650, & μηδ' ἐκεῖνος ίσχυσεν ἀνῦσαι, παρ', etc.
Vers. 8 ἀποκλίναι mutal idem in ἀποκλίναν participium aoristi ut quadret cum γένος Γαλατῶν. Vers.
pen. et ult. ep. codex idem bis où mutat in µh. la.
by Google
col. 959–960page 391 of 750
PG 78:959ΣΠΙ. — ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. Ηνίκα Εζεκίας ὁ τῶν Ἑβραίων βασιλεὺς εἶδε τρόπαιον κατά Περσῶν έγηγερμένον, καὶ θαύματος κρεῖττον, καὶ πάσης ἀνθρωπίνης ρώμης τε καὶ ἐλπίδος ὑψηλότερον, τότε δή, τότε νόσῳ βάλο λεται, ἵνα τὰ σκιρτήματα τῆς ψυχῆς χαλινοῦ ἀξιω θέντα μὴ ἔξω τοῦ πρέποντος αὐτὸν παριππεύ σα: ἀναγκάσωσι, καὶ τὴν τῆς νίκης ὑπόθεσιν ἀλαζονείας διαδέξηται πόλεμος. Εἰ τοίνυν καὶ τῇ σῇ μετ γαλονοία, ευημερία ἐλπίδος κρείττων ἐπέστη, μηδὲν ἀπηχές, μηδὲ λέγε μηδὲ πρᾶττε· ἀλλὰ καὶ κόλαζε τὴν ἀμετρίαν τῆς χαρᾶς· λύπης γὰρ αὕτη πλέον καταβλάπτειν πολλάκις πέφυκε. ΣΠΔ'. — ΘΕΟΠΕΜΠΤΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Τό εἰς τό )·. Εἰ δυνατόν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετά πάντων ἀνθρώπων, εἰρηνεύοντες.» Πάντων μὲν τῶν κατ' ἀνθρώπους ἀγαθῶν ὑπόθεσίς ἐστι καὶ κρηπὶς ἡ ὁμόνοια, καὶ χρὴ μηδενὶ διδόναι πολέμου καὶ μάχης ἀφορμήν. Εἰ δέ που τὴν εὐσέ βειαν παραβλαπτομένην, ἢ τοὺς ἀσθενεῖς άδι κευμένους θεάσαιο, μὴ προτίμα τὴν εἰρήνην τῆς ἀλη θείας· ἀλλ᾽ ἵστασο γενναίως, έως αίματος πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζόμενος. Διὰ τοῦτο γὰρ εἴρηται τῷ ᾿Αποστόλῳ τοῦθ᾽ ὅπερ ἠθέλησας μαθεῖν· «Εἰ δυ νατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρη νεύοντες.» Εστι γὰρ ὅπου οὐ δυνατόν, οἷον, ὅταν περὶ εὐσεβείας, ὡς ἔφθην εἰπών, ὁ λόγος· ἢ ὅταν περὶ ἀδικουμένων ὁ ἀγών. Καὶ τὰ θαυμάζεις, εἰ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τοῦτο οὐ πανταχοῦ δυνατόν, ὅπου γε καὶ ἐπ' ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς τῶν εἰς μίαν σάρκα τελούντων, ταύτην ἔλυσε τὴν ἀνάγκην, εἰ πών·. Εἰ δὲ ὁ ἄπιστος χωρίζεται, χωριζέσθω. ο ΣΠΕ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Ὅμοιον Ἐγὼ οὔτ᾽ ἀναμάρτητός είμι, οὔτ᾽ ἀναμαρτήτου; ζητῶ φίλους οὐ γὰρ εὑρήσω· ἀλλὰ τοὺς πολλά μὲν καὶ μέγιστα ἔχοντας κατορθώματα, ὀλίγα δὲ καὶ Νου Θεοδοσίῳ Θεοδώρῳ τρόπαιον τό. Κατὰ Περσῶν. κατὰ Ασσυρίων. σφάλμα μνημονικόν Περσικὴν δύναμιν ποιi ἀξιωθέντα ἀμοιροῦντα. 2, μια διαδέξηται πόλεμος 650 πρόφασιν ὑποδέξηται. 2 επέπτη πιο επέστη μήτε μηδέ. και χόλαζε Θεοπέμπτῳ Θεοπόμπῳ ἀσθενεῖς θεσμούς. τῷ ᾿Αποστόλῳ τοῦ θ' ὅπερ, μπο 650, παρὰ τοῦ Ἀποστόλου υπερ μαθεῖν ἠθέλ., ότε όπου. ὡς ἔφθην εἰπὼν, ὁ λόγος· ἢ ὅταν, 650 εἴη ὁ λόγος ὡς ἔφην, ἢ ὅταν, τῶν εἰ τελούντων 650, τον οι τελούνταιν.
CCLXXXIII. — THEODOSIO SCHOLASTICO.
Quo tempore Ezechias Hebræorum rex tropæum
adversus Persas, tum omni admiratione majus, tum
buñaño robore atque humana spe sublimius excitatum vidit, tum nimirum morbo percussus est:
quo aninæ saltus freuo compressi, non cum, ut
extra decorum prosiliret, adigerent, victoriæque
materiam arrogantiæ bellum exciperet. 371
Quamobrem cum tum quoque animi præslautiae
felicitas omni spe præstantior contigerit, da operamı, ne quid, quod absurdum atque inconcinnum
sit, aut loquaris, aut facias. Quin potius immoderalam lætitiam coerce. Ilac enim ipsa natura est,
ut plus incommodi persæpe, quan moeror, alieral.
CCLXXXIV. — THEOPEMPTO EPISCOPO.
In illud, • Si feri potest, quantum in vobis est, cum
omnibus pacem habentes ",»
ΣΠΙ. — ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
Ηνίκα Εζεκίας ὁ τῶν Ἑβραίων βασιλεὺς εἶδε
τρόπαιον κατά Περσῶν έγηγερμένον, καὶ
θαύματος κρεῖττον, καὶ πάσης ἀνθρωπίνης ρώμης
τε καὶ ἐλπίδος ὑψηλότερον, τότε δή, τότε νόσῳ βάλο
λεται, ἵνα τὰ σκιρτήματα τῆς ψυχῆς χαλινοῦ ἀξιω
θέντα μὴ ἔξω τοῦ πρέποντος αὐτὸν παριππεύ
σα: ἀναγκάσωσι, καὶ τὴν τῆς νίκης ὑπόθεσιν ἀλαζο
νείας διαδέξηται πόλεμος. Εἰ τοίνυν καὶ τῇ σῇ μετ
γαλονοία, ευημερία ἐλπίδος κρείττων ἐπέστη, μηδὲν
ἀπηχές, μηδὲ λέγε μηδὲ πρᾶττε· ἀλλὰ καὶ κόλαζε
τὴν ἀμετρίαν τῆς χαρᾶς· λύπης γὰρ αὕτη πλέον
καταβλάπτειν πολλάκις πέφυκε.
ΣΠΔ'. — ΘΕΟΠΕΜΠΤΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Τό (f. εἰς τό )·. Εἰ δυνατόν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετά
πάντων ἀνθρώπων, εἰρηνεύοντες.»
Πάντων μὲν τῶν κατ' ἀνθρώπους ἀγαθῶν ὑπόθεσίς
ἐστι καὶ κρηπὶς ἡ ὁμόνοια, καὶ χρὴ μηδενὶ διδόναι
πολέμου καὶ μάχης ἀφορμήν. Εἰ δέ που τὴν εὐσέ
βειαν παραβλαπτομένην, ἢ τοὺς ἀσθενεῖς άδι
κευμένους θεάσαιο, μὴ προτίμα τὴν εἰρήνην τῆς ἀλη
θείας· ἀλλ᾽ ἵστασο γενναίως, έως αίματος πρὸς τὴν
ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζόμενος. Διὰ τοῦτο γὰρ εἴρηται
τῷ ᾿Αποστόλῳ τοῦθ᾽ ὅπερ ἠθέλησας μαθεῖν· «Εἰ δυ
νατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρη
νεύοντες.» Εστι γὰρ ὅπου οὐ δυνατόν, οἷον, ὅταν
περὶ εὐσεβείας, ὡς ἔφθην εἰπών, ὁ λόγος· ἢ ὅταν
Et si humanorum omnium bonorum seges ac velut fundamentum concordia est, neque committere
quisquam debet, ut belli ac pugnæ ausam alieui
porrigit: tamen si quid incommodi pietati imporfari, aut imbecillibus injuria: inferri conspexeris,
cave ne pacem veritati anteponas: verum forti ac
strenuo animo consiste, adversus peccatum ad exTremum usque spiritum dimicans. Propterea enim
ab Apostolo illud dictum est, quod tibi a me exponi postulasti. ‹ Si fieri potest, quantum ex vobis
est, cum omnibus hominibus pacem habentes. ›
Interdum enim it heri nequit: verbi gratia, cum περὶ ἀδικουμένων ὁ ἀγών. Καὶ τὰ θαυμάζεις, εἰ ἐπὶ
τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τοῦτο οὐ πανταχοῦ δυνατόν,
ὅπου γε καὶ ἐπ' ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς τῶν εἰς μίαν
σάρκα τελούντων, ταύτην ἔλυσε τὴν ἀνάγκην, εἰπών·. Εἰ δὲ ὁ ἄπιστος χωρίζεται, χωριζέσθω. ο
de pietate, ut superius dixi, sermo institutus est,
aut cum pro iis, quibus injuria fit, certamen suscipitur. Quiet autem miraris hoc in aliis hominibus
non ubique fieri posse, cum in viro etiam et uxore,
qui una et eadem caro esse censentur, banc necessitatem perfregerit, ad hunc modum loqueus;
• Si autem infidelis discedit, discedat ".
CCLXXXV. - EIDEM.
Simile.
Ego nec peccati expers sum, nec peccati expertes amicos quæro (non enim inveniam), verum eos
quidem qui maximis virtutibus, ac paucis mini-
*7 Rom. xii, 18. 98 | Cor.
ΣΠΕ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
Ὅμοιον
Ἐγὼ οὔτ᾽ ἀναμάρτητός είμι, οὔτ᾽ ἀναμαρτήτου;
ζητῶ φίλους οὐ γὰρ εὑρήσω· ἀλλὰ τοὺς πολλά
μὲν καὶ μέγιστα ἔχοντας κατορθώματα, ὀλίγα δὲ καὶ
Νου Θεοδοσίῳ seul Θεοδώρῳ hæc epistola
inscribitur in cod. Vat. 750. Possin.
Post τρόπαιον idem addit τό. ID.
Κατὰ Περσῶν. Voluit, certe debuit dicere
κατὰ Ασσυρίων. Simile σφάλμα μνημονικόν molare
licet infra epist. 534, ubi Περσικὴν δύναμιν ποιinat pro Assyriorum potentia. Necdum enim Ezechia
rerum in Juden potiente Persica monachia erat,
sed postea demuni cœpit. Ritt.
Pro ἀξιωθέντα idem cod. habet ἀμοιροῦντα.
Vers. post 2, μια διαδέξηται πόλεμος live habet
coll. Vat. 650 πρόφασιν ὑποδέξηται. Vers. post 2
idem legit επέπτη πιο επέστη et vers. seq. bis idem
μήτε ponit pro μηδέ. Eodem versu και ante χόλαζε
abest a cod. Vat. Ib.
Non Θεοπέμπτῳ sed Θεοπόμπῳ inscribitur
hæc ep. in cod. Vat. 650. Posarn.
Pro ἀσθενεῖς iden coll. legit θεσμούς. Vers.
post tertio pro his, τῷ ᾿Αποστόλῳ τοῦ θ' ὅπερ, μπο
habet cod. Vat. 650, παρὰ τοῦ Ἀποστόλου υπερ
μαθεῖν ἠθέλ., etc. Vers. iuile secundo sublato astro
risco et ότε idem reponit όπου. Vers. seq. pro his,
ὡς ἔφθην εἰπὼν, ὁ λόγος· ἢ ὅταν, etc., cod. Vat.
650 sic habet, εἴη ὁ λόγος ὡς ἔφην, ἢ ὅταν, etc.
vers. antepen. ep. τῶν εἰ τελούντων in duali ponit
cod. Vat. 650, τον οι τελούνταιν. ID.
titulo hujus ep. abest vox dµo:o; in cod.
Vat. 650. ID.
Nam, ut ait Horatius,
Vitiis nemo sine nascitur, optimus ille est,
Qui minimis urgetur. Ritt.
col. 961–962page 392 of 750
PG 78:961ἐλάχιστα ελαττώματα ἐγκρίνω τῷ χορῷ· τοὺς δ' ἐναντίως τοῖς εἰρημένοις διακειμένους οὔτε κατα ριθμῶ, οὔτε ἀποκηρύττω. Οὐ καταριθμῶ μὲν, ἵνα μὴ διαβολὴν ἐργάσωνται τῷ συλλόγῳ· ειώθασι γὰρ πάντες ἀπὸ τῶν συνόντων τοὺς ἄνδρα; κρίνειν οὐκ ἀποκηρύττω δὲ, ἐλπίδα αὐτοῖς ἀγαθὴν ἐγκαταλεί των. Τοῖς μὲν γὰρ καὶ συμβούλοις καὶ φίλοις χρῶ μαι· τοῖς δὲ οὐ πολεμῶ μὲν, ἀλλὰ τὴν ἐνδεχομένην εἰσ ρήνην νέμω (τὸ ἀποστολικὸν φυλάττειν σπουδάζων θέσπισμα· «Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντωνἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» Παραινῶ δὲ ἀπέχεσθαι μὲν κακίας, ἀντέχεσθαι δὲ ἀρετῆς. Εἰ δ' αὐτοὶ τὴν παρ ραίνεσιν ἔχθρας ὑπόθεσιν κατασκευάσουσι, λύπην μοι οὐ μικρὰν τῷ μὴ ὠφελεῖσθαι, οὐ τῷ ἐκπολεμεῖσθαι προξενήσουσιν, ΣΠϚ'. - ΗΛΙΑ Οτε ὁ τῆς δικαιοσύνης ήλιος οὐρανόθεν ἐπ᾿ εὐερ γεσίᾳ τῶν ἀνθρώπων δεῦρ' ἐπεφάνη, τότε δὴ τότε καθάπερ εν τινι παλιβοία πραγμάτων εἰς ὁσιότητα τὰ ὅλα μετέστη. Πανηγυρικῆς γὰρ ευκοσμίας τυγ χάνοντα άμοιρα, καὶ ἑορτῶν μὲν ὀνόμασιν ἀναβρυ νόμενα, κακίας δὲ δράμασι καθυβριζόμενα, εἰς θείαν καὶ ὑπερκόσμιον μετεῤῥυθμίσθη πανήγυριν, διδα χθέντα ὁμηγύριον ὄντως ἡγεῖσθαι τὴν εὐσέβειαν, ὅταν μάλιστα ὑπὸ τῆς ἀρετῆς, ὥσπερ εὐαγοῦς ἱε ρείας, θεραπεύηται. ΣΙΖ'. ΤΟΣ ΒΟΝΘΟΥ ΤΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΦΟΙΤΗΤΑΙΣ Ὥσπερ σώφρων γυνὴ ἐπὶ τοῦ προσώπου τῆς ἀγνείας τὰ σύμβολα φέρουσα, τὰς τῶν ἀκολάστως ὁρώντων κολάζει προσδοκίας" οὕτω καὶ σώφρων ψυχὴ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων φέρουσα τῆς ἀρετῆς τὰ συνθήματα τὰς τῶν διαφθείρειν αὐτῆς τὴν ὥραν βουλομένων διεκκόπτει ἐλπίδας. Τίς γὰρ τὸν τοιοῦτον ὁρῶν ὀφθαλμόν, ἡμερότητι καὶ ἐλευθεριότητι κεκραμένον, προσελθεῖν τολμήσεις; Τίς δ γλώτταν σεμνότητος οὖσαν τέμενος, οὐκ ἄβατον αὐτῷ τὴν ὁμιλίαν νομιεῖ; Τίς δὲ τὰς ἄλλα; αἰσθήσεις θεώμενος, ἀρετῶν οὖσας ὄργανα, οὐ φοβηθής σεται παρασυμβουλευσαι; Οὐκοῦν καὶ ὑμεῖς, ὦ φίλου λέοντος εὐγενῆ βλαστήματα, ἀβάτους ἑαυτοὺς τῷ εἰ χορῷ τῶν φίλων. Οστις δ' ὁμιλῶν ἥδεται κακοῖς ἀνὴρ, Οὐ πώποτ' ηρώτησα, γινώσκων ότι Τοιοῦτός ἐστιν οἷσπερ ήδεται ξυνών. νέμω νέμων. Η σπουδάζων σπουδάζω. κατασκεύαζουσι κατασκευάσωσι, ἐκπολεμεῖσθαι ἐκπολεμῶσθαι. Ἠλίᾳ, τῷ αὐτῷ παλιῤῥοίᾳ προ νοίᾳ. ὅλα τά όμηγύριον πανήγυριν. ιερείας ἱερᾶς. τοῖς βοηθοῖς τοῦ πρεσβ. φοιτηταῖς, διεκκόπτει διακόπτει. ὀφθαλμών ὀφθαλμῶν. αὐτῷ Ιαχή ἑαυτῷ. ἑαυτούς ταῖς, στη μιν ἑαυτῶν, ἑαυτόν
EPISTOLARUM LIB. III - EPIST. CCLXXXVII.
ἐλάχιστα ελαττώματα ἐγκρίνω τῷ χορῷ· τοὺς misque vitiis prediti sunt, in amicorum classem
δ' ἐναντίως τοῖς εἰρημένοις διακειμένους οὔτε καταριθμῶ, οὔτε ἀποκηρύττω. Οὐ καταριθμῶ μὲν, ἵνα μὴ
διαβολὴν ἐργάσωνται τῷ συλλόγῳ· ειώθασι γὰρ
πάντες ἀπὸ τῶν συνόντων τοὺς ἄνδρα; κρίνειν •
οὐκ ἀποκηρύττω δὲ, ἐλπίδα αὐτοῖς ἀγαθὴν ἐγκαταλεί
των. Τοῖς μὲν γὰρ καὶ συμβούλοις καὶ φίλοις χρῶ
μαι· τοῖς δὲ οὐ πολεμῶ μὲν, ἀλλὰ τὴν ἐνδεχομένην εἰσ
ρήνην νέμω (τὸ ἀποστολικὸν φυλάττειν σπουδάζων
θέσπισμα· «Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων
ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» Παραινῶ δὲ ἀπέχεσθαι μὲν
κακίας, ἀντέχεσθαι δὲ ἀρετῆς. Εἰ δ' αὐτοὶ τὴν παρ
ραίνεσιν ἔχθρας ὑπόθεσιν κατασκευάσουσι, λύπην μοι
οὐ μικρὰν τῷ μὴ ὠφελεῖσθαι, οὐ τῷ ἐκπολεμεῖσθαι
προξενήσουσιν,
ΣΠϚ'. - ΗΛΙΑ
Οτε ὁ τῆς δικαιοσύνης ήλιος οὐρανόθεν ἐπ᾿ εὐερ
γεσίᾳ τῶν ἀνθρώπων δεῦρ' ἐπεφάνη, τότε δὴ τότε
καθάπερ εν τινι παλιβοία πραγμάτων εἰς ὁσιότητα
τὰ ὅλα μετέστη. Πανηγυρικῆς γὰρ ευκοσμίας τυγ
χάνοντα άμοιρα, καὶ ἑορτῶν μὲν ὀνόμασιν ἀναβρυ
νόμενα, κακίας δὲ δράμασι καθυβριζόμενα, εἰς θείαν
καὶ ὑπερκόσμιον μετεῤῥυθμίσθη πανήγυριν, διδαχθέντα ὁμηγύριον ὄντως ἡγεῖσθαι τὴν εὐσέβειαν,
ὅταν μάλιστα ὑπὸ τῆς ἀρετῆς, ὥσπερ εὐαγοῦς ἱερείας, θεραπεύηται.
ΣΙΖ'. ΤΟΣ ΒΟΝΘΟΥ ΤΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ
ΦΟΙΤΗΤΑΙΣ
Ὥσπερ σώφρων γυνὴ ἐπὶ τοῦ προσώπου τῆς
ἀγνείας τὰ σύμβολα φέρουσα, τὰς τῶν ἀκολάστως
ὁρώντων κολάζει προσδοκίας" οὕτω καὶ σώφρων
ψυχὴ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων φέρουσα τῆς ἀρετῆς τὰ
συνθήματα τὰς τῶν διαφθείρειν αὐτῆς τὴν ὥραν
βουλομένων διεκκόπτει ἐλπίδας. Τίς γὰρ τὸν
τοιοῦτον ὁρῶν ὀφθαλμόν, ἡμερότητι καὶ ἐλευθεριό
τητι κεκραμένον, προσελθεῖν τολμήσεις; Τίς δ
γλώτταν σεμνότητος οὖσαν τέμενος, οὐκ ἄβατον
αὐτῷ τὴν ὁμιλίαν νομιεῖ; Τίς δὲ τὰς ἄλλα; αἰσθή
σεις θεώμενος, ἀρετῶν οὖσας ὄργανα, οὐ φοβηθής
σεται παρασυμβουλευσαι; Οὐκοῦν καὶ ὑμεῖς, ὦ φίλου
λέοντος εὐγενῆ βλαστήματα, ἀβάτους ἑαυτοὺς
ascribo eos autem, qui contra affecti sunt, nec
numero, nec rursus abdico. Non, inquam, numero,
ne cœtui nostro calumniam efficiant (apud omnes
enim hoc in consuetudine positum est, ut quemque
ex iis, qui cum eo consuetudinem habent, julicent:
non autem abdico, spem ipsis bonam relinquens.
lllis enim et consiliariis, et amicis utor: his autem non bellum infero, sed quam possum, parem
tribuo, apostolicam scilicet legem servare studens.
‹ Si fieri potest, quantum in vobis est, paçem cum
omnibus hominibus habentes; eos autem monco,
ut a vitio absistant ae virtutem complectantur.
Quod si ipsi consilium meum in odii atque inimicitiæ occasionem traxerint, haud parvum mærorem
(non quod inimicitiam mibi indixerint, sed quod
nullam utilitatem acceperint) mihi accersent.
CCLXXXVI. — HELIA.
Quo tempore justitiæ sol ad homines beneficiis
afficiendos e cœlo huc accessit, tum denique, velut
¡n quadam rerum reciprocatione ad sanctitatem
omnia migrarunt. 372 Nam cum prius festivo
ornatu carerent, ac festorum quidem nominibus
exsultarent, cæterum vitii tragicis actionibus infamarentur, ad divinam ac cœlestem solemnitatem
conversa sunt, illud edocta verum festum existimare pietatem, ac praesertim cum a virtute tanquɔm a pia quadam sacrifica colitur.
CCLXXXVII. — BONTH PRESBYTERI DISCI-
PULIS.
Queinádmodum padica mulier, castitatis notas
in facie gestans, corum qui impudicos in cam oculos conjiciunt, exspectationes reprimit: eodem
modo pudica anima virtutis tesseras in sensibus
ferens, corum, qui ipsius pulchritudinem corrumpere cupiunt, spes excindit. Quisnam enim hujus
modi oculum suavitato et ingenuitate temperatum
conspiciens, propius accedere aulent? Quisnam
autem linguam, quæ bonestatis et gravitatis delnbrum sit, intuens, non sibí aditum ommiem ad congressum venereum interclusum arbitretur? Quisnain
denique reliquos sensus virtutum instrumenta esse
animadvertens, praeposterum consilium dare miniVARIE LECTIONES ET NOTÆ.
«nter τῷ εἰ χορῷ inserit idem, τῶν φίλων.
Possin.
Talis esse quisque præsumitur, quales suut
illi quorum consuetudine utitur. Hinc recte pronnntiavit Euripides:
Οστις δ' ὁμιλῶν ἥδεται κακοῖς ἀνὴρ,
Οὐ πώποτ' ηρώτησα, γινώσκων ότι
Τοιοῦτός ἐστιν οἷσπερ ήδεται ξυνών.
Si quis malorum gaudeat consortio,
Non quæro, quanam is præditus sit indole:
Sum certus, iisdem prorsus esse moribus.
Confer ep. 35 lib. Ritt.
Pro νέμω scribit idem cool, νέμων. Η contra
vero pro σπουδάζων ponit in praesenti indicativi
σπουδάζω. Vers. post quarto κατασκεύαζουσι scri
bit in subjunctivo κατασκευάσωσι, et vers. ult. ep.
pro ἐκπολεμεῖσθαι label ἐκπολεμῶσθαι. Possin.
Hanc ep. non Ἠλίᾳ, sed τῷ αὐτῷ inscribit
cod. Vat. 650. V. 5 ep. pro παλιῤῥοίᾳ habet προ
νοίᾳ. Vers. 4 ante ὅλα «lele τά ex coll. Vat. Ib.
Pro όμηγύριον idem col. habet πανήγυριν.
Vers. seq. pro ιερείας idem legit ἱερᾶς. ID.
Ed. Paris. legebat, τοῖς βοηθοῖς τοῦ πρεσβ.
φοιτηταῖς, Presbyteri adjutoribus discipulis. Lectiorem cod. Vatic. sequimur. EDIT.
Pro διεκκόπτει cod. Vat. habel διακόπτει.
Vers. seq. pro ὀφθαλμών legit ὀφθαλμῶν. Vers. post
quarto pro αὐτῷ Ιαχή ἑαυτῷ. Possin.
Pust ἑαυτούς idem cod. addit ταῖς, et vert
στη μιν ἑαυτῶν, ἑαυτόν legit. ID.
col. 963–964page 393 of 750
PG 78:963βλαπτούσαις συνουσίαις διατηρήσατε, ἵνα καὶ τὸ ἐαν τῶν καὶ τὸ πατρῷον αὐξήσητε κλέος. ΣΠΗ. ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ ΚΑΙ ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ. Τὴν μὲν ὁμωνυμίαν ὑμῖν γονεῖς, τὴν δὲ συνωνυμίαν οἱ τρόποι ἐπέθηκαν. Τὴν μὲν γὰρ παρὰ τῶν τεκόντων ἐσχήκατε, τὴν δὲ παρὰ τῶν πραχθέν των εκτήσασθε. "Ην εἰ μὲν ἐπὶ τοῖς καλλίστοις εἶδον οἱ ἄνθρωποι, ήσθην ἄν· ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις, λίαν άχθομαι. Όμμα γὰρ ἀναιδὲς καὶ αὐχὴν μετ τέωρος, καὶ ὀφρύων συνεχής κίνησις καὶ βάδισμα σεσοβημένον, καὶ τὸ ἐπὶ μηδενὶ τῶν αἰσχρῶν ἐρυθριᾷν τεκμήριον ψυχῆς ἐστιν αἰσχίστης, τοὺς ἀφανεῖς τῶν οἰκείων παθῶν χαρακτῆρας ἐντυπούση; τῷ σώματι. ΣΠΘ'. — ΘΕΟΔΩΡΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Περὶ Ἰησοῦ. Περὶ τῆς Μωσέως μεγαλονοίας, ότι οὐδένα τῶν υἱῶν τῆς Ἰησοῦ ἀρετῆς προετίμησεν· καὶ ὅτι οὐ δεῖ παισὶ βασιλείαν ἢ ἐτι ραν ἀρχὴν ἐγχειρίζειν, εἰ μὴ ὁ τρόπος ᾖ τῆς ἡγεμονίας ἁρμόδιος. Εν πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις ἄγαμαι τὸν θεοφιλή Μωσέα· ἐν τούτῳ δὲ διαφερόντως, ὅτι παντὸς πάν θους κρείττων ὤν, καὶ τῆς φυσικῆς φιλοστοργίας ἐκτράτησε δύο γὰρ ἔχων υἱοὺς τεχθέντας μὲν παρ' αὐτοῦ, τῆς δὲ πατρώας ἀρετῆς μὴ γεγονότας ζηλω τὰς ἀρετὰς οὐδένα αὐτῶν διάδοχον τῆς στρατηγίας εχειροτόνησεν, ἀλλὰ τὸν ἀρετῇ μᾶλλον ἢ γίνει προσήκοντα· τὴν ἀρετὴν προκρίνας τῆς πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ διάκρισιν πολλάκις τυφλωττούσης φύσεως. Οι γὰρ ἐκ πατρῶν νομίζοντες δίκαιον εἶναι τὰς ἀρχὰς ἐπὶ τοὺς παῖδας καταβαίνειν, τυφλώττουσι πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Χρεωστεῖται τὸ γέρας, οὐ γένει, ἀλλ' ἀρετῇ. Οὐδὲ γὰρ τὸν βασιλέως υἱὸν ἂν ἀνάξιος είη τοῦ πράγματος, εἰς τὴν ἀξίαν ἐγγραπτέον, ἀλλὰ τὸν βασιλικὴν ἔχοντα ψυχὴν, καὶ τὴν τῆς ἀρχῆς ἐπι στήμην χωρῆσαι δυνάμενον. Τοῦτο γοῦν ἐκεῖνον τὸν πραότατον λαμπρῶς ἔδειξε, μηδὲ τὸν ἀδελφὸν χάριτι εἰς τὴν ἱερωσύνην προενηνοχέναι· ὁ γὰρ τοὺς ἐκ τῶν λαγόνων αὐτοῦ φύντας μὴ ἀξιώσεις τοκεύ της τιμῆς, ἀλλὰ περιγενόμενος τῆς φύσεως τυρανν δος, οὐκ ἂν τὸν ἀδελφὸν χάριτι τῇ ἱερωσύνῃ ἐστε φάνωσεν· ἀλλὰ κατὰ θείους χρησμούς. Διὸ καὶ οἱ κατ' αὐτοῦ ἐπιλυττήσαντες, καὶ νομίσαντες οὐ θεία ψήφο, ἀλλὰ κρίσει λογισμῶν οἰκεία κεχειροτονηκέναι τὸν ὁμαίμονα δίκας αήθεις ἔδωσαν. Τοὺς μὲν ὑμῖν ὑμῶν. επέθηκαν εἶδον εκωμῴδουν. Συνεχής κίνησις συνεχείς κινήσεις. σώματι φανερῷ. Νοn Θεοδώρῳ Δωροθέῳ (δ) υἱεῖς. άρε τάς. Ι. πατρῶν πατέρων. τὸ γέρας γάρ. υἱόν, εἰ νόθος εἴη. πραότατον λαμπρότερον και λαμπρώς. στην προεννο χέναι σ, προσεν. αυτού αὐτῷ. περιγενόμενος της φύσεως τυραννίδος, περιγενομένης τῆς ἀπὸ τῆς φύσεως τυραννίδος.
me pertimescal? Quocirca vos quoque, o leonis βλαπτούσαις συνουσίαις διατηρήσατε, ἵνα καὶ τὸ ἐαν
ınihi chari` nobiles fetus, ita vos conservetis, ut iis τῶν καὶ τὸ πατρῷον αὐξήσητε κλέος.
familiaritatibus nullus omnino ad vos aditus pateat: quo et restram, et paternam gloriam augentis.
CCLXXXVIII. — NILAMMONI ET NILAMMONI.
Homonymiam quidem vobis parentes, synonymiam autem mores imposuerunt. Illam enim a parentibus obtinuistis: hanc autem ab iis, quæ gessistis, consecuti estis. Quam quidem si in optimis
quibusque actionibus homines viderent, voluptate
sane afficeret. Quoniam autem in contrariis rebus
eam exhibere vident, vehementer hoc nomine angor. Impudens enim oculus, et elata cervix, et
perpetua superciliorum agitatio, et turbulentus incessus, et de nulla re turpi erubescere, foedissimi
animi argumentum est, obscuras perturbationum
suarum notas corpori imprimentis.
CCLXXXIX. THEODORO CLARISSIMO.
De Moysis animi magnitudine, quod nullum fliorum
virtuti Josue prætulerit: et quod non oportet filiis
regnum aut aliud imperium commillere, nisi mores
principatui congruant.
ΣΠΗ. ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ ΚΑΙ ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ.
Τὴν μὲν ὁμωνυμίαν ὑμῖν oἱ γονεῖς, τὴν δὲ
συνωνυμίαν οἱ τρόποι ἐπέθηκαν. Τὴν μὲν γὰρ παρὰ
τῶν τεκόντων ἐσχήκατε, τὴν δὲ παρὰ τῶν πραχθέν
των εκτήσασθε. "Ην εἰ μὲν ἐπὶ τοῖς καλλίστοις εἶδον
οἱ ἄνθρωποι, ήσθην ἄν· ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις,
λίαν άχθομαι. Όμμα γὰρ ἀναιδὲς καὶ αὐχὴν μετ
τέωρος, καὶ ὀφρύων συνεχής κίνησις καὶ βά
δισμα σεσοβημένον, καὶ τὸ ἐπὶ μηδενὶ τῶν αἰσχρῶν
ἐρυθριᾷν τεκμήριον ψυχῆς ἐστιν αἰσχίστης, τοὺς
ἀφανεῖς τῶν οἰκείων παθῶν χαρακτῆρας ἐντυπούση;
τῷ σώματι.
ΣΠΘ'. — ΘΕΟΔΩΡΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
Περὶ Ἰησοῦ. Περὶ τῆς Μωσέως μεγαλονοίας, ότι
οὐδένα τῶν υἱῶν τῆς Ἰησοῦ ἀρετῆς προετίμησεν· καὶ ὅτι οὐ δεῖ παισὶ βασιλείαν ἢ ἐτι
ραν ἀρχὴν ἐγχειρίζειν, εἰ μὴ ὁ τρόπος ᾖ τῆς
ἡγεμονίας ἁρμόδιος.
Εν πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις ἄγαμαι τὸν θεοφιλή
Μωσέα· ἐν τούτῳ δὲ διαφερόντως, ὅτι παντὸς πάν
θους κρείττων ὤν, καὶ τῆς φυσικῆς φιλοστοργίας
ἐκτράτησε δύο γὰρ ἔχων υἱοὺς τεχθέντας μὲν παρ'
αὐτοῦ, τῆς δὲ πατρώας ἀρετῆς μὴ γεγονότας ζηλω
τὰς ἀρετὰς οὐδένα αὐτῶν διάδοχον τῆς στρατη
γίας εχειροτόνησεν, ἀλλὰ τὸν ἀρετῇ μᾶλλον ἢ γίνει
προσήκοντα· τὴν ἀρετὴν προκρίνας τῆς πρὸς τὴν τοῦ
καλοῦ διάκρισιν πολλάκις τυφλωττούσης φύσεως. Οι
γὰρ ἐκ πατρῶν νομίζοντες δίκαιον εἶναι τὰς
ἀρχὰς ἐπὶ τοὺς παῖδας καταβαίνειν, τυφλώττουσι
πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Χρεωστεῖται τὸ γέρας, οὐ γένει,
ἀλλ' ἀρετῇ. Οὐδὲ γὰρ τὸν βασιλέως υἱὸν ἂν ἀνάξιος
είη τοῦ πράγματος, εἰς τὴν ἀξίαν ἐγγραπτέον, ἀλλὰ
τὸν βασιλικὴν ἔχοντα ψυχὴν, καὶ τὴν τῆς ἀρχῆς ἐπι -
στήμην χωρῆσαι δυνάμενον. Τοῦτο γοῦν ἐκεῖνον τὸν
πραότατον λαμπρῶς ἔδειξε, μηδὲ τὸν ἀδελφὸν
χάριτι εἰς τὴν ἱερωσύνην προενηνοχέναι· ὁ γὰρ τοὺς
ἐκ τῶν λαγόνων αὐτοῦ φύντας μὴ ἀξιώσεις τοκεύ
της τιμῆς, ἀλλὰ περιγενόμενος τῆς φύσεως τυρανν
δος, οὐκ ἂν τὸν ἀδελφὸν χάριτι τῇ ἱερωσύνῃ ἐστεφάνωσεν· ἀλλὰ κατὰ θείους χρησμούς. Διὸ καὶ οἱ
κατ' αὐτοῦ ἐπιλυττήσαντες, καὶ νομίσαντες οὐ θεία
ψήφο, ἀλλὰ κρίσει λογισμῶν οἰκεία κεχειροτονή
Cum multis aliis nominibus virum Deo charum
Mosen admiror ac suspicio, tum hoc præsertim
nomine, quod cum omni vitiosa affectione superior
esset, naturalem quoque charitatem vicit. 373
Nam cum duos filios haberet, qui quamvis ab eo
procreati essent, tamen paternæ virtutis æmulos
minime se praeberent, neutrum horum militaris sui
imperii successorem instituit, verum eum, qui virtute potius, quam genere ipsi conjunctus erat:
virtutem nimirum natura, ad honesti dijudicationem persape cæcutienti, anteponens. Nam qui
zquum esse censent, ut a patribus ad filios imperia
delabantur, ad veritatem hallucinantur. Honor
quippe, non generi, sed virtuti debetur. Neque
enim regis filium, si hujusmodi munere indignus
sit, in hujusmodi dignitatem ascribere oportet:
verum eum, qui regio animo praeditus est, administrandique imperii scientiam concipere potest. Illud
sane mitissimum illum virum luculenter ostendit,
quod ne fratris quidem gratia et favore ductus, ad
sacerdotii dignitatem obtulerit (nam qui eos, qui ex
ipsius lumbis exorti fuerant, hujusmodi honore
afficiendos non duxerǝt, verum naturæ vim, ac velut tyranuidem superaverat, haudquaquam profecto
favore adactus fuisset, ut fratrem sacerdotii corona κέναι τὸν ὁμαίμονα δίκας αήθεις ἔδωσαν. Τοὺς μὲν
Pro ὑμῖν cod. Vat. 650 legit ὑμῶν. Vers.
seq. verbum επέθηκαν abest ab illo cod. et vers.
post pro 3 εἶδον habet εκωμῴδουν. Possin.
Συνεχής κίνησις melius a cod. Vat. pluraliter
offertur συνεχείς κινήσεις. Vers. ult. ep. ante σώματι
cod. iilem ponit φανερῷ. ID.
Νοn Θεοδώρῳ seu Δωροθέῳ hæc ep. inscribitur in cod. Vat. 650. ID.
(δ) Cod. Vat., υἱεῖς. Vers. post 2 omittit άρετάς. Ι.
Pro πατρῶν scribit πατέρων. Pers. mde S
anie τὸ γέρας ponit γάρ. Vers. seq. post υἱόν, sublato asterisco, addit, εἰ νόθος εἴη. 10.
Pro πραότατον idem cod. legit λαμπρότερον
et addit και ante λαμπρώς. Vers. στην προεννο
χέναι scribit cum σ, προσεν. Vers. seq. pro αυτού
legit αὐτῷ. Μox pro bis, περιγενόμενος της φύσεως
τυραννίδος, coll. Vat. habet, περιγενομένης τῆς ἀπὸ
τῆς φύσεως τυραννίδος. ID.
col. 965–966page 394 of 750
PG 78:965γὰρ ἡ γῆ χανδόν κατέπιεν· οἱ δὲ πυρός αιθερίου ἔργον ἐγένοντο. ΣΗ. ΧΑΙΡΗΜΟΝΙ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰ καὶ Εὐσέβιος, ώς γέγραφας, τῇ κακία σπενδόμενος, τῇ ἀρετῇ πολεμεῖ, ὀξὺς μὲν ὢν ἐκ διαβολῆς εἰς ἐπιβουλὰς ἐπαχθῆναι πρόχειρος δὲ ὑπο νοίαις μὴ προσηκούσαις ἑαυτὸν πιστώσασθαι· καὶ ἐν μὲν τοῖς ἐπιτιμίοις τῶν ἡμαρτηκότων ἀπαραίτητος, ἐν δὲ ταῖς ἀμοιβαῖς τῶν κατορθούντων ὀκνη ρότατος· ἀλλ᾽ οὖν γε αὐτὸς οὐκ ἂν εἴης δίκαιος ἐκεῖνον χωμῳδεῖν, ὁ τὰ αὐτὰ αὐτῷ, ὥς φασιν, ἵνα μὴ λέγω ἀργαλεώτερα, πλημμελῶν. "Η γὰρ μὴ πρᾶττε τοιαῦτα, ἢ μὴ κωμώδει τοὺς ὁρῶντας. Τάχα δὲ τοῦτ' αὐτῷ κατ' ἀξίαν συνέβη, ὅτι σε τοιοῦτον ὄντα χειροτονήσας, οὐκ ἔλαβε τὴν δίκην. Ο γὰρ ἀποκεκλεισμένον ἀπὸ τῶν ἐκκλησιαστικῶν θεσμῶν στόμα οὐ δεόντως ἀνοίξας, καθ᾿ ἑαυτοῦ, ὡς ἔοικεν, ἤνοιξε· καὶ κατὰ τῶν εὐδοκίμων νομίσας αθύρωτον ὁπλίζειν γλῶτταν, καθ' ἑαυτοῦ ὤπλισεν. ΣΑ'. - ΓΕΡΜΑΝΟ Ὁ μὲν τὰς πολλοῖς ἀμάχους εἶναι δοκούσας ήδο νὰς σωφροσύνῃ καὶ ἐγκρατείᾳ τυραννικώς βιαζόμενος, οὗτος ἐλευθέραν παντὸς αἰσχροῦ πάθους ἔχων τὴν ψυχὴν, τροπαίοις λαμπροῖς καὶ πολλοῖς ἐναγάλλεσθαι δίκαιος. Ο δὲ ἐκείναις μὲν κατακράτος φλούς, καὶ ὑπὸ τῶν βαρβαρικῶν τοῦ σώματος πα θῶν τυραννούμενος, βαρβαρικοῖς δὲ τροπαίοις ἐναβρυνόμενος, οὗτος καὶ ἠλίθιος εἶναί μοι δοκεῖ, καὶ ἀνδραποδώδης. Δειλίᾳ γὰρ καὶ φόβῳ μειζόνων κα κῶν (εἰ καὶ παράδοξον καὶ εἰπεῖν καὶ ἀκοῦσαι) ἀν δρεῖος εἶναι δοκεῖ. Φοβούμενος γὰρ δουλείαν ἢ ἑαυ τοῦ ἢ τῶν παίδων, πολεμεῖ. ΣΑΒ. — ΔΑΝΙΗΛ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Τὸν λαμπρᾶς ἀπτόμενον ὑποθέσεως, καὶ τὸν νοῦν τῶν ἱερῶν Γραφῶν ἑρμηνεῦσαι πειρώμενον, χρή τὴν μὲν γλῶτταν ἔχειν σεμνήν τε καὶ τρανὴν, τὴν δὲ γνώμην εὐσεβῆ τε καὶ εὐαγῆ, ἀκολουθεῖν τε αὐτ ταῖς, καὶ μὴ ἡγεῖσθαι, μηδὲ πρὸς τὸ οἰκεῖον βού λημα, τὸν ἐκείνων νοῦν ἐκβιάζεσθαι. Τοῖς γὰρ παρα ποιεῖν καὶ παρερμηνεύειν τολμῶσι, κίνδυνος ἐπήρ τῆται μέγιστος εἰς αὐτὴν τὴν ψυχὴν βλέπων. 650 έπακ. ἀπαχθῆναι τῶν εἰ ἡμαρτηκότων μηδέν. Γερμανῷ Κόμητι. 1 πολλοίς πολλάς. καὶ πολεο λοῖς.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCXCII.
γὰρ ἡ γῆ χανδόν κατέπιεν· οἱ δὲ πυρός αιθερίου redimeret) sed divinis oraculis obsequens. Ol
ἔργον ἐγένοντο.
eamque causam, qui adversus eum rabido animo
impetum fecerant, ac non divino suffragio, sed privato animi judicio fratrem ab eo sacerdotein designatum fuisse arbitrabantur, novas et inusitatas pœnas pependerunt. Hi enim partim dehiscente terra
absorpti sunt, partim cœlestis ignis ardore conflagrarunt.
ΣΗ.
ΧΑΙΡΗΜΟΝΙ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰ καὶ Εὐσέβιος, ώς γέγραφας, τῇ κακία σπενδόμενος, τῇ ἀρετῇ πολεμεῖ, ὀξὺς μὲν ὢν ἐκ διαβολῆς
εἰς ἐπιβουλὰς ἐπαχθῆναι πρόχειρος δὲ ὑπονοίαις μὴ προσηκούσαις ἑαυτὸν πιστώσασθαι· καὶ
ἐν μὲν τοῖς ἐπιτιμίοις τῶν ἡμαρτηκότων ἀπαραί
τητος, ἐν δὲ ταῖς ἀμοιβαῖς τῶν κατορθούντων ὀκνηρότατος· ἀλλ᾽ οὖν γε αὐτὸς οὐκ ἂν εἴης δίκαιος
ἐκεῖνον χωμῳδεῖν, ὁ τὰ αὐτὰ αὐτῷ, ὥς φασιν, ἵνα
μὴ λέγω ἀργαλεώτερα, πλημμελῶν. "Η γὰρ μὴ
πρᾶττε τοιαῦτα, ἢ μὴ κωμώδει τοὺς ὁρῶντας. Τάχα
δὲ τοῦτ' αὐτῷ κατ' ἀξίαν συνέβη, ὅτι σε τοιοῦτον
ὄντα χειροτονήσας, οὐκ ἔλαβε τὴν δίκην. Ο γὰρ
ἀποκεκλεισμένον ἀπὸ τῶν ἐκκλησιαστικῶν θεσμῶν
στόμα οὐ δεόντως ἀνοίξας, καθ᾿ ἑαυτοῦ, ὡς ἔοικεν,
ἤνοιξε· καὶ κατὰ τῶν εὐδοκίμων νομίσας αθύρωτον
ὁπλίζειν γλῶτταν, καθ' ἑαυτοῦ ὤπλισεν.
ɩHÆREMONI DIACONO.
Etsi Eusebius quemadmodum ad me scripsisti,
foedus cum vitio feriens, virtuti bellum infert, tque celeriter ex calumnia ad struendas insidias
adducitur, prompteque suspicionibus parum consentaneis fidem adhibet: ac præterea in his qui·
dem, qui deliquerunt, supplicio amiciendis acerbum
et inexorabilem, in iis autem, qui aliquid ex virtute
gerunt, remunerandis pigerrimum se praelet: tninime tamen æquum est ipsum a te suggillari, qui
eadem, quæ ipse, ut rumor est, ne dicam graviora,
perpetras. Aut enim ab hujusmodi flagitiis abstine:
aut eos, qui ea committunt, ne suggilla. Quanquam
fortasse hoc ipsi merito accidit, quod cum te, cum
talis esses,
diaconum creaverit, ac proinde vim
numinis ultricem minime fugerit. Nam qui ecclesiasticis sanctionibus occlusum os, contra quam
aperuit: et qui se effrenatam linguam adversus
oportebat, aperuit, adversus seipsum, ut apparet,
probos instruere arbitrabatur, eam adversus seipsum arıavit.
ΣΑ'. - ΓΕΡΜΑΝΟ
Ὁ μὲν τὰς πολλοῖς ἀμάχους εἶναι δοκούσας ήδονὰς σωφροσύνῃ καὶ ἐγκρατείᾳ τυραννικώς βιαζόμενος, οὗτος ἐλευθέραν παντὸς αἰσχροῦ πάθους ἔχων
τὴν ψυχὴν, τροπαίοις λαμπροῖς καὶ πολλοῖς
ἐναγάλλεσθαι δίκαιος. Ο δὲ ἐκείναις μὲν κατακράτος
φλούς, καὶ ὑπὸ τῶν βαρβαρικῶν τοῦ σώματος πα
θῶν τυραννούμενος, βαρβαρικοῖς δὲ τροπαίοις ένα
βρυνόμενος, οὗτος καὶ ἠλίθιος εἶναί μοι δοκεῖ, καὶ
ἀνδραποδώδης. Δειλίᾳ γὰρ καὶ φόβῳ μειζόνων κα
κῶν (εἰ καὶ παράδοξον καὶ εἰπεῖν καὶ ἀκοῦσαι) ἀνδρεῖος εἶναι δοκεῖ. Φοβούμενος γὰρ δουλείαν ἢ ἑαυ
τοῦ ἢ τῶν παίδων, πολεμεῖ.
ΣΑΒ. — ΔΑΝΙΗΛ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Τὸν λαμπρᾶς ἀπτόμενον ὑποθέσεως, καὶ τὸν νοῦν
τῶν ἱερῶν Γραφῶν ἑρμηνεῦσαι πειρώμενον, χρή
τὴν μὲν γλῶτταν ἔχειν σεμνήν τε καὶ τρανὴν, τὴν
δὲ γνώμην εὐσεβῆ τε καὶ εὐαγῆ, ἀκολουθεῖν τε αὐτ
ταῖς, καὶ μὴ ἡγεῖσθαι, μηδὲ πρὸς τὸ οἰκεῖον βού
λημα, τὸν ἐκείνων νοῦν ἐκβιάζεσθαι. Τοῖς γὰρ παραποιεῖν καὶ παρερμηνεύειν τολμῶσι, κίνδυνος ἐπήρ
τῆται μέγιστος εἰς αὐτὴν τὴν ψυχὴν βλέπων.
CCXCI. — GERMANO.
Qui voluptates, quas multi expugnari minimie
posse existimant, per temperantiam et continentiam velut tyrannide opprimit, 374 hic, cum liberam ab omni vitiosa affectione animam habeat,
id meretur, ut multis ac praclaris tropaeis exsultel. Qui autem, cum ab illis prorsus constrictus teneatur, atque a barbaricis corporis vitiis tyrannide
prematur, barbaricis tainen tropæis gloriatur, hic
profecto mihi et stolidus, et servilis animi esse videtur. Quippe ob majorum malorum inetum ac
formidinem (etiamsi hoc et dictu et factu mirum
sit) fortis et strenui viri speciem gerit. Dum enim
id timet, ne aut ipse, aut ipsius filii serviant, bellum gerit.
DANIELI PRESBYTERO.
Eum, qui præclarum aliquod argumentum attingit, ac Scripturarum sacrarum mentem interpretari conatur, hoc facere oportet, ut linguam
quidem gravem et apertam ac dilucidam, mentem
vero piam et sanctam habeat: easque sequatur,
non autem antecedat, nec ad arbitrium suum ea
rum sensum torqueal. Iis enim, qui eas pervertere,
ac sinistra interpretatione depravare non dubitant,
maximum periculum, ad ipsam animam spectans,
impendet.
Cod. Vat. 650 non έπακ. sed ἀπαχθῆναι
scribit. Vers. post 2 inter τῶν εἰ ἡμαρτηκότων inserit μηδέν. Poss1.
la titulo voci Γερμανῷ cod. Vat. 650 apponit Κόμητι. Vers. ep. 1 pro πολλοίς legit πολλάς. ID.
ldem cod. tollit illa duo verba, καὶ πολεο
λοῖς. ID.
col. 967–968page 395 of 750
PG 78:967ΣΙΓ'. — ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Φυσιολογεῖν μὲν ἐμοὶ οὐ πολλὴ σπουδή, ἵνα δι μή σε λυπήσω, γράφω. Ὅτι διὰ τὴν τῶν κράσεων διαφοράν, τινὲς μὲν τῶν μεθυόντων ὠχροί γίνον τας καὶ θυμοειδεῖς, τινὲς δὲ πυῤῥοὶ καὶ ύφαιμοι, ἢ ὑπ' ἐκστάσεως τοῦ αἵματος ὑπονοστήσαντος εἰς τὸ βάθος, καὶ ὠχρὸν τοῦ προσώπου τὴν ἐπιφάνειαν καταλελοιπότος· ἢ τῆς κινήσεως τὸ ἐν βάθει θερμόν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν ἀνεκκαλεσαμένης. Είτε δ' οὕτω τις, εἴτ' ἐκείνως είη κεκραμένος, δύναται ὁ λογισμός, καθάπερ ἡνίοχος ἄριστος, ἢ μὴ συγχωρήσαι όλως κινηθῆναι τὸ πάθος, ἢ κινηθὲν μεταρρυθμίσαι εἰς ἁρμονίαν καὶ πραότητα. ΣΙΔ'. - ΠΕΤΡΟ. Οἱ πάντολμοι Ιουδαῖοι οὐδεπώποτε ὑπομεμένηκε τες αἰχμαλωσίαν ἀνακλήσεως αμοιρον, ἢ ταύτην τὴν μετὰ τὸν σταυρὸν, οὐκ οἶδ' ὅπως, γνωσιμαχεῖν οὐκ ἀνέχονται· καὶ ταῦτα καὶ τῶν Γραφῶν καὶ τῶν πραγμάτων ἡμῖν μὲν μαρτυρούντων, ἐκείνων δὲ καταψηφιζομένων. Περιεῖναι οὖν συνεχωρήθησαν, ἵνα καὶ τὰς τοῦ πολέμου ἐκτραγωδήσωσι συμφοράς, καὶ ὥσπερ αἰχμάλωτοι καὶ μαστιγίας τὴν ὑφ' ἥλιον περιθέοντες, ἴδωσιν πανταχόσε ἀνθοῦν τοῦ σταυρωθέντος τὸ σέβας Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Ἐπὶ δὲ τοῖς τολμῶσιν ὀρφανοὺς ἀδικεῖν, ἐκεῖνο φημι ὅτι ὁ τῶν βασιλευόντων Βασιλεύς, καὶ τῶν κυριευόντων Κύριος· Ὁ δοῦλος μὲν γὰρ Να βουχοδονόσορ, φησί, καὶ ἐπὶ τὸν δοῦλόν μου Δαβίδ. Τὸν μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς δεσποτείας μόνον οὕτω καλεῖ· τὸν δὲ καὶ ἀπὸ τῆς πολιτείας· οὗτος πατὴρ τῶν ὀρφανῶν, καὶ κριτὴς τῶν χηρῶν καλούμενος χαίρει. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ὑψηλῶν, τὸ τῆς δεσποτείας όνομα τάττει· ἐπὶ δὲ τῶν ταπεινῶν, τὸ τῆς κηδεμονίας. Εκείνων μὲν γὰρ δεσπότης είναι δια βεβαιοῦται· τούτων δὲ πατήρ. Μηδείς τοιγαροῦ ὀρφανὸν ἀδικείτω, τὸν πατέρα ἐννοῶν· μηδὲ χήρας καταπονείτω, τὸν κριτὴν φανταζόμενος· μηδὲ ἄλλον τινὰ πλεονεκτείτω, τὸν ἀδέκαστον κριτὴν ένει ροπολῶν. Εἰ δέ τις συνέσεως χηρεύων, καὶ τὰ πολυ ρόντα μόνον ὁρῶν, περὶ δὲ τὰ μέλλοντα τυφλώττων, κέρδη είναι νομίζει τὰς ἁρπαγάς, ἀκουέτω, ὅτι κανταῦθα πολλάκις κινδύνους ὠδίνουσιν αἱ πλεονεξίαι, καὶ οὐ μόνον τῶν ὑπαρχόντων στερίσκονται ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν προσαφαιρούνται. Οὐ γὰρ εἴ τι λήμμα, καὶ κάλλιστον, ἀλλ' ἐκεῖνο μόνον, 8 τῷ καλῷ συμπέφυκε· τούτου δ' ἀπόντος, ὁδι εκστάσεως εκτά σεως. εν βαθεῖ τῷ ἀνεκκαλεσαμένης περιείναι οὖν τοῦ Σταυρωθέν της τὸ σέβας καὶ ταῦτα μέν, τὴν ἀδικίαν φευγέτωσαν, Εἰπὲ δὲ τοῖς τολ. ὀρφ. ἀδικεῖν, ὅτι δ, ἐκεῖνό φημι. είπε. τὸν ἀδέκαστον κριτήν 650 καὶ τὸ ἀδέκαστον κριτήριον. 10. στερίσκονται στερίσκου
ΣΙΓ'. — ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Φυσιολογεῖν μὲν ἐμοὶ οὐ πολλὴ σπουδή, ἵνα δι
μή σε λυπήσω, γράφω. Ὅτι διὰ τὴν τῶν κράσεων
διαφοράν, τινὲς μὲν τῶν μεθυόντων ὠχροί γίνοντας καὶ θυμοειδεῖς, τινὲς δὲ πυῤῥοὶ καὶ ύφαιμοι, ἢ
ὑπ' ἐκστάσεως τοῦ αἵματος ὑπονοστήσαντος εἰς
τὸ βάθος, καὶ ὠχρὸν τοῦ προσώπου τὴν ἐπιφάνειαν
καταλελοιπότος· ἢ τῆς κινήσεως τὸ ἐν βάθει θερμόν
εἰς τὴν ἐπιφάνειαν ἀνεκκαλεσαμένης. Είτε δ' οὕτω
τις, εἴτ' ἐκείνως είη κεκραμένος, δύναται ὁ λογισμός,
καθάπερ ἡνίοχος ἄριστος, ἢ μὴ συγχωρήσαι όλως
κινηθῆναι τὸ πάθος, ἢ κινηθὲν μεταρρυθμίσαι εἰς
ἁρμονίαν καὶ πραότητα.
CCXCIII. -- NILAMMONI PRESBYTERO.
Mihi quidem de rerum natura disputare haud
magno studio est: at ne le mærore afliciam, hoc
seribo. Ob temperamentorum discrimen ft, ut quidam ex his qui temulentia laborant, pallidi ac ſeroces exsistant, quidam contra rubicundi ac sanguinei: quod videlicet ob mentis emotionem sanguis ad intimas partes se receperit, ac pallidam
oris superficiem reliquerit: aut quod agitatio calorem eum, qui in intimis partibus situs est, ad
extimas partes revocarit. Ceterum sive hoc, sive
illo pacto quispiam temperatus sit, potest ratio
præstantissimi cujusdam aurigæ instar, aut, ne hæc
vitiosa affectio excitetur, prohibere: aut eam,. si
excitata sit, in concentum ac lenitatem traducere.
CCXCIV. - PETRO.
Audacissimi Judæi, cum nullam unquam revocationis expertem captivitatem perpessi sint, præter
lanc, quæ crucem secuta est, nescio quo. pacto ad
meliorem mentem redire minime sustinent: idque,
cum, et Scripturæ, et res ipsæ testimonio suo nobis faveant, et illos condemnent. Hanc igitur ob
causam concessum est ipsis at supersint, ut et
belli, quas perpessi sunt, calamitates tragicum in
modum enuntient, et non secus ac captivi et verberones quidam circumcursitantes omnem qui sole
illustratur terrarum orbem, ubique florentern Cru_ cifixi cultum videant. Ac de his hactenus. De iis autem qui pupillis injuríam inferre minime´ verentur,
hoc dico, quod Rex ille regum, et Dominus dominantium (servus enim nueus Nabuchodonosor, inquit:
el, servo meo David. Nam illum dominationis duntaxat ratione ita vocat: hunc autem etiam ob vitæ
probitatem) hic pater orphanorum et judex viduarum appellari gaudet. Siquidem in sublimibus dominationis nomen collocat: in humilibus autem,
curæ ac sollicitudinis. Illorum enim dominum se esse asserit: horum parentem. 375 Quocirca nemo
pupillos injuria afficiat, patrem cogitans: nec viduam opprimat, judicem ob anĭmum sibi proponens: nec alium quemquam fraudet, incorruptum
illum judicem animo et cogitatione versans. Quod
si quis prudentia destitutus, ac præsentia solum
cernens, contraque ad futura cæcutiens, rapinas
lucra esse censet, hoc audial, fraudes ac rapacita -
tes hic quoque persæpe pericula parturire, ac non
modo facultatibus orbari, sed etiam animam ipsam
eripere. Non enim si qua sumptio, eadem quoque
ΣΙΔ'. - ΠΕΤΡΟ.
Οἱ πάντολμοι Ιουδαῖοι οὐδεπώποτε ὑπομεμένηκετες αἰχμαλωσίαν ἀνακλήσεως αμοιρον, ἢ ταύτην τὴν
μετὰ τὸν σταυρὸν, οὐκ οἶδ' ὅπως, γνωσιμαχεῖν οὐκ
ἀνέχονται· καὶ ταῦτα καὶ τῶν Γραφῶν καὶ τῶν
πραγμάτων ἡμῖν μὲν μαρτυρούντων, ἐκείνων δὲ
καταψηφιζομένων. Περιεῖναι οὖν συνεχωρήθησαν, ἵνα
καὶ τὰς τοῦ πολέμου ἐκτραγωδήσωσι συμφοράς,
καὶ ὥσπερ αἰχμάλωτοι καὶ μαστιγίας τὴν ὑφ' ἥλιον
περιθέοντες, ἴδωσιν πανταχόσε ἀνθοῦν τοῦ Σταυρω
θέντος τὸ σέβας Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον.
Ἐπὶ δὲ τοῖς τολμῶσιν ὀρφανοὺς ἀδικεῖν, ἐκεῖνο
φημι ὅτι ὁ τῶν βασιλευόντων Βασιλεύς, καὶ
τῶν κυριευόντων Κύριος· Ὁ δοῦλος μὲν γὰρ Να
βουχοδονόσορ, φησί, καὶ ἐπὶ τὸν δοῦλόν μου
Δαβίδ. Τὸν μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς δεσποτείας μόνον οὕτω
καλεῖ· τὸν δὲ καὶ ἀπὸ τῆς πολιτείας· οὗτος πατὴρ
τῶν ὀρφανῶν, καὶ κριτὴς τῶν χηρῶν καλούμενος
χαίρει. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ὑψηλῶν, τὸ τῆς δεσπο
τείας όνομα τάττει· ἐπὶ δὲ τῶν ταπεινῶν, τὸ τῆς
κηδεμονίας. Εκείνων μὲν γὰρ δεσπότης είναι δια
βεβαιοῦται· τούτων δὲ πατήρ. Μηδείς τοιγαροῦ·
ὀρφανὸν ἀδικείτω, τὸν πατέρα ἐννοῶν· μηδὲ χήρας
καταπονείτω, τὸν κριτὴν φανταζόμενος· μηδὲ ἄλλον
τινὰ πλεονεκτείτω, τὸν ἀδέκαστον κριτὴν ένει
ροπολῶν. Εἰ δέ τις συνέσεως χηρεύων, καὶ τὰ πολυ
ρόντα μόνον ὁρῶν, περὶ δὲ τὰ μέλλοντα τυφλώττων,
κέρδη είναι νομίζει τὰς ἁρπαγάς, ἀκουέτω, ὅτι
κανταῦθα πολλάκις κινδύνους ὠδίνουσιν αἱ πλεονε
ξίαι, καὶ οὐ μόνον τῶν ὑπαρχόντων στερίσκονται
ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν προσαφαιρούνται. Οὐ
γὰρ εἴ τι λήμμα, καὶ κάλλιστον, ἀλλ' ἐκεῖνο μόνον,
8 τῷ καλῷ συμπέφυκε· τούτου δ' ἀπόντος, ὁδι
Pro εκστάσεως cod. Vatic. 650 habet εκτά
σεως. Vers. post 2 inter εν et βαθεῖ inserit τῷ Vers.
seq. in ἀνεκκαλεσαμένης tollit av. Possin.
Hec, περιείναι οὖν usque ad τοῦ Σταυρωθέν
της τὸ σέβας omiuens ed. Paris. locus supplentur
ex codice Bavarico. Non dissimulandum tamen hæc
fere totidem verbis haberi infra ep. 305. Cætera
lujus epistola, incipiendo a καὶ ταῦτα μέν, usque
ad fin., τὴν ἀδικίαν φευγέτωσαν, omnia desunt in
wis. B. Et certe argumentum continent plane diversum a priore. Ritt.
Ed. Paris., Εἰπὲ δὲ τοῖς τολ. ὀρφ. ἀδικεῖν, ὅτι
δ, etc., omittens ἐκεῖνό φημι. Curr. ex cod. Vat.
650, ut vers. post secundo, ubi iterum ad eumdemn
Japidem offenderat editor Paris., pro scribens
είπε. Possin.
Pro τὸν ἀδέκαστον κριτήν cod. Vat. 650 laκαὶ τὸ ἀδέκαστον κριτήριον. 10.
Pro στερίσκονται idem coll. ligit στερίσκου
cy. Ib.
col. 969–970page 396 of 750
PG 78:969βαδίζει ἐπὶ τὰς συμφοράς. Ωσπερ γὰρ ἐν θήρᾳ καὶ τὸ ἐλεῖν καλὸν, καὶ τὸ διαμαρτείν κάλλιον (εἰ τὸ μὲν ἀκινδύνως· τὸ δὲ, ἐπὶ τῷ χαλεπόν τι παθεῖν γίγνοιτο), οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν κερδών. Αισχύνην γὰρ προσοφλισκάνουσι, καὶ κινδύνους κληρονομούσιν· εἰ με πλεονεκτεῖν, μετὰ τοῦ δικαίου τὰς εὐπορίας ἔχειν δυνάμενοι, ἐπιχειροῖεν. Εἰ δέ τις φαίη· Τίς οὐκ ἂν ἐθελήσειε λαμβάνων εὐπορεῖν; — Τίς δ' ἂν ἔλοιτο κερδήσας ἀπολωλέναι; φαίην ἄν· τὸ γὰρ ἀφ᾽ ὧν κινδυνεύειν περίεστι, κερδαίνειν ἐθέλειν, οὐ κέρδη θηρωμένων ἐστὶν, ἀλλ' ἀδοξίας καὶ συμφοράς ἐπειδὴ τῶν κερδών τὰ μὲν αἰσχρὰν ἔχει τὴν ὑπόθεσιν, τὰ δὲ ἐπικίνδυνον τὴν πλεονεξίαν. Εἴτε οὖν διὰ τὰ παρόντα, εἴτε διὰ τὰ μέλλοντα, βαρυτάτην τὴν ζημίαν τὸ κακῶς κερδαίνειν ἡγούμενοι, παντί σθένει τὴν ἀδικίαν φευγέτωσαν. ΣΕ. ΧΑΙΡΗΜΩΝΙ, ΖΩΣΙΜΟ, ΜΑΡΩΝΙ. Οτι ἀθάνατος ἡ ψυχή. Μὴ νομίζοντες, ὦ βέλτιστοι, μετὰ τῶν σωμάτων σβέννυσθαι τὰς ψυχὰς, ἀδεῶς ἁμαρτάνετε, ὡς δίκας μὴ ὑφέξοντες· ἀλλὰ παρὰ τοῦ κριτοῦ τὴν ἀλήθειαν μαθόντες, ὅτι καὶ ἀθάνατοί εἰσι καὶ δίκην ὑφέξουσι, παλινωδίαν ᾄσατε. Μή φοβηθήτε γὰρ, φησὶν, ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυνα μένων ἀποκτεῖναι» (αὕτη ἀναντίῤῥητος τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς ἡ μαρτυρία) φοβήθητε δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ. Αὕτη καὶ τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς κολάσεως αψευ δῆς ἀπόδειξις. Τὴν γὰρ τοῦ Δημιουργοῦ ἀπόφασιν πάσης ἀποδείξεως ἰσχυροτέραν χρὴ νομίζειν. "Οτι δὲ καὶ ἐν τῇ Παλαιά Διαθήκη οἱ εὐδόκιμοι καὶ λαμπροὶ τὴν τῆς ψυχῆς ᾔδεσαν ἀθανασίαν, ἀκούσατε τῶν τριῶν παίδων ἐν τῇ καμίνῳ λεγόντων Εὐλογεῖτε, πνεύματα καὶ ψυχαὶ δικαίων, τὸν Κύ μον.» 'Αξιόπιστοι δὲ δήπουθέν εἰσιν, οἱ τὸν τύραννον μὴ φοβηθέντες, ἀλλὰ τὴν εὐσέβειαν ἐπιδειξάμεναι, καὶ τὸ πῦρ δυσωπήσαντες. Ὁ δὲ τῶν Σεραφίμ θεωρὸς βοῶν, «Τίς ἀναγγελεῖ ὑμῖν ὅτι πῦρ καίεται, ο τί ἄλλο ἢ τὴν γέενναν, καὶ τὴν τῶν ψυχῶν ἀθανασίαν, καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἀναβίωσιν κηρύττει; Μὴ οὖν μύθους ἡγήσησθε τοὺς ἐπισθέντας ὑμῖν παρὰ τῆς Γραφῆς λόγους, ἀλλ' ἀνενέγκατε. Εξεστι γὰρ ἕως ἐνθάδε εσμέν. Οὐ γὰρ θέλει ὁ Θεὸς τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ζῆν αὐτὸν τὴν ἀοίδιμον ζωήν. Εἰ γὰρ προφθάσοιμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει, τουτέστιν, εἰ πρὸ τῆς κυρίας διὰ πραγμάτων αὐτὰ ἀπολογησόμεθα, ἐπὶ οὖν τῶν Βαρυτάτην τὴν ζημίαν τὸ κα κερδαί Μη κακὰ κερδαίνειν· κακὰ κέρδεα ἱσ' άτῃσιν. Τα φαῦλα κέρδη πημονάς εργάζεται. Πιττ. τὴν τῆς ψυχῆς
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCXCV.
βαδίζει ἐπὶ τὰς συμφοράς. Ωσπερ γὰρ ἐν θήρᾳ protinus optima est, verum ea demum quæ cum
καὶ τὸ ἐλεῖν καλὸν, καὶ τὸ διαμαρτείν κάλλιον (εἰ
τὸ μὲν ἀκινδύνως· τὸ δὲ, ἐπὶ τῷ χαλεπόν τι παθεῖν
γίγνοιτο), οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν κερδών. Αισχύνην γὰρ
προσοφλισκάνουσι, καὶ κινδύνους κληρονομούσιν· εἰ
με πλεονεκτεῖν, μετὰ τοῦ δικαίου τὰς εὐπορίας ἔχειν
δυνάμενοι, ἐπιχειροῖεν. Εἰ δέ τις φαίη· Τίς οὐκ
ἂν ἐθελήσειε λαμβάνων εὐπορεῖν; — Τίς δ' ἂν ἔλοιτο
κερδήσας ἀπολωλέναι; φαίην ἄν· τὸ γὰρ ἀφ᾽ ὧν
κινδυνεύειν περίεστι, κερδαίνειν ἐθέλειν, οὐ κέρδη
θηρωμένων ἐστὶν, ἀλλ' ἀδοξίας καὶ συμφοράς·
ἐπειδὴ τῶν κερδών τὰ μὲν αἰσχρὰν ἔχει τὴν
ὑπόθεσιν, τὰ δὲ ἐπικίνδυνον τὴν πλεονεξίαν. Εἴτε οὖν
διὰ τὰ παρόντα, εἴτε διὰ τὰ μέλλοντα, βαρυτάτην τὴν
ζημίαν τὸ κακῶς κερδαίνειν ἡγούμενοι, παντί
σθένει τὴν ἀδικίαν φευγέτωσαν.
honestate conjuncta est: quae si desit, ad calamitates recta tendit. Quemadmodum enim in venatione, et cepisse pulchrum est, et a praeda aberrasse pulchrius, siquidem illud periculo careat,
hoc autem calamitatem aliquam afferat: eodem
modo in lucris quoque se res habet. Præterquam
quod enim probrum et ignominiam conflant, pericula etiam velut hæreditario jure percipiunt: si·
quidem cum justis rationibus opes suas augere
possint, alios per fraudemn circumvenire aggreliantur. Quod si quis dixerit: Quis non sumnendo facullates suas, atque copias auctiores reddere velit?
ego contra hoc dixerim: Quis lucrando perire in
animum inducat? Etenimn ab iis rebus, quæ periBculum afferunt, lucrari velle, non lucra, sed ignominias et calamitates aucupantium hominum est. Quandoquidem lucrorum alia turpem causam ac
materiam habent, alia periculosam fraudationem. Quæ cum ita sint, sive ob præsentia, sive ob futura,
gravissimum damnum malum quæstum esse existimantes, omnibus viribus injuriam fugiant.
ΣΕ.
ΧΑΙΡΗΜΩΝΙ, ΖΩΣΙΜΟ, ΜΑΡΩΝΙ.
Οτι ἀθάνατος ἡ ψυχή.
CIIEREMONI, ZOSIMO ET MARONI.
Quod immortalis anima.
Μὴ νομίζοντες, ὦ βέλτιστοι, μετὰ τῶν σωμάτων Ne hac opinione ducti, optimi viri, quod anima
σβέννυσθαι τὰς ψυχὰς, ἀδεῶς ἁμαρτάνετε, ὡς δίκας una cum corporibus exstinguantur, sine ullo metu
μὴ ὑφέξοντες· ἀλλὰ παρὰ τοῦ κριτοῦ τὴν ἀλήθειαν peccelis, tanquam penas minime daturi: verum
μαθόντες, ὅτι καὶ ἀθάνατοί εἰσι καὶ δίκην ὑφέξουσι, judice veritatem edocti, hoc est, quod et immorta
παλινωδίαν ᾄσατε. «Μή φοβηθήτε γὰρ, φησὶν, ἀπὸ les sint, et judicium subituræ sint, palinodiam caτῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυνα nite. • Ne timeatis enim, inquit, ab iis qui occiμένων ἀποκτεῖναι» (αὕτη ἀναντίῤῥητος τῆς ἀθανασίας dunt corpus, animam autem non possunt occidere
τῆς ψυχῆς ἡ μαρτυρία) φοβήθητε δὲ μᾶλλον τὸν (en ejusmodi immortalitatis animæ testimonium,
δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ.» cui nemo adversari queat); timete autem potius eum
Αὕτη καὶ τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς κολάσεως αψευδῆς ἀπόδειξις. Τὴν γὰρ τοῦ Δημιουργοῦ ἀπόφασιν
πάσης ἀποδείξεως ἰσχυροτέραν χρὴ νομίζειν. "Οτι
δὲ καὶ ἐν τῇ Παλαιά Διαθήκη οἱ εὐδόκιμοι καὶ
λαμπροὶ τὴν τῆς ψυχῆς ᾔδεσαν ἀθανασίαν,
ἀκούσατε τῶν τριῶν παίδων ἐν τῇ καμίνῳ λεγόντων
• Εὐλογεῖτε, πνεύματα καὶ ψυχαὶ δικαίων, τὸν Κύ
μον.» 'Αξιόπιστοι δὲ δήπουθέν εἰσιν, οἱ τὸν τύραν
νον μὴ φοβηθέντες, ἀλλὰ τὴν εὐσέβειαν ἐπιδειξάμε
ναι, καὶ τὸ πῦρ δυσωπήσαντες. Ὁ δὲ τῶν Σεραφίμ
θεωρὸς βοῶν, «Τίς ἀναγγελεῖ ὑμῖν ὅτι πῦρ καίε
ται, ο τί ἄλλο ἢ τὴν γέενναν, καὶ τὴν τῶν ψυχῶν
ἀθανασίαν, καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἀναβίωσιν κηρύτ
τει; Μὴ οὖν μύθους ἡγήσησθε τοὺς ἐπισθέντας
ὑμῖν παρὰ τῆς Γραφῆς λόγους, ἀλλ' ἀνενέγκατε.
Εξεστι γὰρ ἕως ἐνθάδε εσμέν. Οὐ γὰρ θέλει ὁ
Θεὸς τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι
αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ζῆν
αὐτὸν τὴν ἀοίδιμον ζωήν. Εἰ γὰρ προφθάσοιμεν τὸ
πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει, τουτέστιν, εἰ πρὸ
τῆς κυρίας διὰ πραγμάτων αὐτὰ ἀπολογησόμεθα,
” Matth. x, 28. 1 Dan. 111, 86. * Isa. xxxııı, 14.
qui potest corpus ct animam perdere in gchennam”. › En et resurrectionis et supplicii ab omni
mendacio aliena demonstratio. Siquidem Creatoris
sententiam quovis argumento firmiorem ae valentiorem existimare oportet. Quod autem in Veteri
quoque Testamento probi et clari viri eognitum habuerint animæ immortalitatem, audite quid tres
pueri in furnace dicant: «Benedicite, spiritus et amimæ justorum, Domino ', › 376 Idonei autem scilicet, quibus fides adhibeatur, illi sunt, qui tyrannum
minime pertimuerunt, verum pietatis specimen ediderunt, atque ignem tanquam pudore afecerunt.
Jain ille Seraphinorum spectator clamans: ‹ Quis
annuntiabit vobis quod ignis ardeat '? › quid aliud
quam gehennam atque animorum immortalitatem
corporumque ad vitam reditum prædicat? Quamobrem ne verba ea quæ Scriptura vobis accinit, pro
fabulis ducite: verum ad meliorem mentem redite³. Id enim licet, quantisper in vita sumus.
Deus quippe non vult mortem peccatoris, sed magis ut via sua inala convertatur, ac celebrem vi.
Isa. xLvi, 11.
Cod. Vat., melius, ἐπὶ οὖν τῶν - 28. ID.
Βαρυτάτην τὴν ζημίαν τὸ κα κερδαί
rer.Hesiodus quoque hoc agnovit, cun. scripsit.
Μη κακὰ κερδαίνειν· κακὰ κέρδεα ἱσ' άτῃσιν.
PATROL. GR. LXXVIII.
Ne male lucreris: mala lucra æqualia damnis;
Et Sophocles:
Τα φαῦλα κέρδη πημονάς εργάζεται. Πιττ.
21) Verba τὴν τῆς ψυχῆς omittebat ed. Paris. Epit.
col. 971–972page 397 of 750
PG 78:971ἐν τῇ κρίσει ελεηθησόμεθα. Την γάρ του Δη μιουργοῦ, ὡς ἔφην, ἀπόφασιν πάσης ἀποδείξεως Ισχυροτέραν χρὴ νομίζειν. ΣΤ. ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ Πῶς νοητέον τὸ εἰρημένον τῷ ᾿Αβραάμ, «Πλη θύνων πληθυνώ.» Οὐρανίοις άστροις καὶ ψάμμῳ θαλαττία παρει κάσειν τὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐπηγγείλατο σπέρμα δ Θεός, μηνύων ὅτι τινὲς μὲν ἐξ αὐτῶν διαλάμψουσιν (οἷοι ἦσαν οἱ προφῆται καὶ οἱ δίκαιοι, ἀπόστολεί τε καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν πιστεύσαντες, καὶ ἔργοις δ: ο πρέψαντες, οἷς ὁ Σωτὴρ μὲν ἔφη, Λαμψάτω το φως ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· ὁ ὁ δὲ ᾿Απόστολος, Ἐν οἷς φαίνεσθε ὡς φωστήρες ἐν κόσμῳ,») τινές δὲ χαμαιπετεῖς καὶ χαμαίζηλοι ἁλώσονται, ἀδέβεν τε καὶ ὑπὸ παντὸς ἀνέμου περιφερόμενοι, οίτινε; καὶ ἐξευτελισθήσονται, ὡς ψάμμος θαλαττία τε καὶ άκαρπος λογισθέντες. Σ.Ζ. - ΠΑΥΛΟ Εἰ μὲν ὡς διαλλαγησόμενοι οι πρώην φίλοι δια φέρονται, ἧττόν ἐστι κακόν· εἰ δὲ ὡς ἄσπονδοι δια μενοῦντες, μείζον. Πλὴν ὅπως ἂν διαχέοιντο, σπου δασον εἰς εἰρήνην θᾶττον αὐτοὺς συναλλάξαι, μήποτε καὶ χρόνος δυσχερέστερον τοῦτο κατασκευάσῃ. ΣΕΗ. ΤΟ ΑΥΤΟ. Εἰς τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ· ο Πένητα οὐκ ἐλεήσεις ἐν κρίσει.» Ο τῇ πενίᾳ εἰς φιλοπραγμοσύνην καταχρώμενος, οὐ μόνον ἐλέους τυχεῖν οὐκ ἂν εἴη δίκαιος, ἀλλὰ καὶ μίσους ἄξιός ἐστι. Δέον γὰρ τὰς ἡσυχίας ἄγοντα παρακαλεῖν, ἐγκλήματα βάπτει. Διὸ δὴ καὶ ἡ τῆς δικαιοσύνης πηγή, μὴ ἐλεεῖσθαι τὸν πένητα ἐν κρίσει εθέσπισεν, ἐλεεῖσθαι μὲν αὐτὸν βουλομένη, συχο φαντεῖν δὲ ἀπαγορεύουσα. Εἰ γὰρ ἐκεῖνο τὸ τοῦ ἱκέτου σχῆμα ἀφέμενος, τὸ τοῦ διαδίκου ἀναλαβεῖν τολμή 377 σεις, τὸ δίκαιον κρατείτω παρὰ τῷ ψηφιζομένῳ, Κύριος μὲν γὰρ ἐστιν ὁ ἐγκληθεὶς καὶ νικήσας, μετά τὴν νίκην οἰκτεῖραι τὸν ἡττηθέντα· οὐ μὴν ὁ τῆς ψ φου κύριος, δίκαιος ἂν εἴη λυμήνασθαι τὸ δίκαιον. Σηθ. ΘΕΩΝΗ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Εἰ καὶ αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν ἡ κακία Ζωσίμου δοκι Στι, Εχού. κτις, έστέ. Παύλῳ σχολαστική. συναλλ. διαλλάξαι. τὸν πένητα.... ἐλεεῖσθαι, το λυμήνασθαι λυμαίνεσθαι.
↓
tam vivat. Si enim faciem cjus in confessione ἐν τῇ κρίσει ελεηθησόμεθα. Την γάρ του Δη
preoccupaverimus, hoc est, si ante praestitutum
diem per res ipsas ei satisfecerimus, in judicio mi-
· sericordiam consequemur. Creatoris enim, uti jam
firmiorem judicare oportet.
CCXCVI. AGATIONI PRESBYTERO.
Quomodo sit intelligendum illud Abrahamo dictum,
• Multiplicans multiplicabo ". ›
μιουργοῦ, ὡς ἔφην, ἀπόφασιν πάσης ἀποδείξεως
Ισχυροτέραν χρὴ νομίζειν.
dixi, sententiam quovis argumento ac demonstratione
Deus Abrahami semen cœlestibus astris ac maris
arenæ comparaturum se pollicitus est: illud signifiraus, quod quidam ex ipsis eluccbunt (quales scilicet fuerunt prophetæ et justi viri, apostoli item,
et qui eorum opera fidem amplexi sunt, ac probis
actionibus enituerunt, ad quos Salvator dicit: ‹ Luceat lux vestra coram hominibus *,; et Apostolus:
‹ Inter quos lucetis tanquam luminaria in mundo'>), quidam autem abjecti, ac terrenarum
rerum studiis addicti esse deprehendentur, instabilesque atque ad omnem ventum agitati: qui etiam
proinde tanquam marina et infructuosa arena re.
putati, contemnentur, ac pro nihilo habebuntur.
CCXCVII. - PAULO.
Si, tanquam in gratiam redituri, qui nuper amici erant, inter se dissident, levius malum est: si
autem tanquam in implacabili odio ac simultate
pernansuri, gravius. Quoquo vero animo sint, tu
da operam, ut quam ocissime in gratiam eos reducas, ne alioqui temporis mora difficilius hoc negotium reddat.
CCXCVIII. EIDEM.
In illud in lege scriptum, ‹ Pauperis non miseroberis in judicio *.»
ΣΤ. ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ
Πῶς νοητέον τὸ εἰρημένον τῷ ᾿Αβραάμ, «Πλη
θύνων πληθυνώ.»
Οὐρανίοις άστροις καὶ ψάμμῳ θαλαττία παρει
κάσειν τὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐπηγγείλατο σπέρμα δ
Θεός, μηνύων ὅτι τινὲς μὲν ἐξ αὐτῶν διαλάμψουσιν
(οἷοι ἦσαν οἱ προφῆται καὶ οἱ δίκαιοι, ἀπόστολεί
τε καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν πιστεύσαντες, καὶ ἔργοις δ: ο
πρέψαντες, οἷς ὁ Σωτὴρ μὲν ἔφη, Λαμψάτω το φως
ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· ὁ ὁ δὲ ᾿Απόστολος,
• Ἐν οἷς φαίνεσθε ὡς φωστήρες ἐν κόσμῳ,») τινές
δὲ χαμαιπετεῖς καὶ χαμαίζηλοι ἁλώσονται, ἀδέβεν
τε καὶ ὑπὸ παντὸς ἀνέμου περιφερόμενοι, οίτινε;
καὶ ἐξευτελισθήσονται, ὡς ψάμμος θαλαττία τε καὶ
άκαρπος λογισθέντες.
Σ.Ζ. - ΠΑΥΛΟ
Εἰ μὲν ὡς διαλλαγησόμενοι οι πρώην φίλοι δια
φέρονται, ἧττόν ἐστι κακόν· εἰ δὲ ὡς ἄσπονδοι δια·
μενοῦντες, μείζον. Πλὴν ὅπως ἂν διαχέοιντο, σπου
δασον εἰς εἰρήνην θᾶττον αὐτοὺς συναλλάξαι, μήποτε
καὶ χρόνος δυσχερέστερον τοῦτο κατασκευάσῃ.
ΣΕΗ.
Εἰς τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ· ο Πένητα οὐκ
ἐλεήσεις ἐν κρίσει.»
Qui paupertate ad negotium aliis libenter exhiΟ τῇ πενίᾳ εἰς φιλοπραγμοσύνην καταχρώμενος,
bendum abutitur, is non modo indignus est qui
οὐ μόνον ἐλέους τυχεῖν οὐκ ἂν εἴη δίκαιος, ἀλλὰ καὶ
misericordiam consequatur, sed etiam odium proμίσους ἄξιός ἐστι. Δέον γὰρ τὰς ἡσυχίας ἄγοντα
meretur. Nam pro eo quod quietem agens obsecraπαρακαλεῖν, ἐγκλήματα βάπτει. Διὸ δὴ καὶ ἡ τῆς
re debebat, ipse contra accusationes concinnat.
δικαιοσύνης πηγή, μὴ ἐλεεῖσθαι τὸν πένητα ἐν κρίσει
Quam etiam ob causam Scripura sanxit, ne quis εθέσπισεν, ἐλεεῖσθαι μὲν αὐτὸν βουλομένη, συχοpauperis in judicio miscreatur: non qued ei miseφαντεῖν δὲ ἀπαγορεύουσα. Εἰ γὰρ ἐκεῖνο τὸ τοῦ ἱκέτου
ricordiam impertiri nolit, sed quod eum sycoplan- σχῆμα ἀφέμενος, τὸ τοῦ διαδίκου ἀναλαβεῖν τολμή
tem agere prohibeat. 377 Nam si ille supplicis σεις, τὸ δίκαιον κρατείτω παρὰ τῷ ψηφιζομένῳ,
specie missa facta, litigatoris personam assumere Κύριος μὲν γὰρ ἐστιν ὁ ἐγκληθεὶς καὶ νικήσας, μετά
audeat, jus apud judicem superiores partes ferat. τὴν νίκην οἰκτεῖραι τὸν ἡττηθέντα· οὐ μὴν ὁ τῆς ψ
Etenim quidem is qui in judicium vocatus est, ac φου κύριος, δίκαιος ἂν εἴη λυμήνασθαι τὸ δίκαιον.
causam obtinuit, post victoriam ei, qui causa cècidit, facilem ac misericordem se præbere potest:
at non item æquum est, ut is, penes quem sententiæ arbitrium ac potestas est, jus ipsuni labefactet.
CCXCIX. THEONI EPISCOPO.
Σηθ.
ΘΕΩΝΗ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Si ipsa quoqne seorsim perpensa Zosimi improbi- Εἰ καὶ αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν ἡ κακία Ζωσίμου δοκι-
* Ezech. xxxını, 11. • Gen. Στι, 10. • Matth. v, 16. 'Philipp. 11, 15. * Εχού. κτις, 3.
VARIE LECTIONES ET NOTE.
In cod. Vat. 650 epistola hic desinit. Possin.
Cod. Vat. 650, έστέ. ID.
In titulo post Παύλῳ col. Vat. 650 addit
σχολαστική. Vers. pen. epist. idem pro συναλλ. legit
διαλλάξαι. ID.
Hec, τὸν πένητα.... ἐλεεῖσθαι, omittebat cd.
Paris., typographi lapsu. EDIT.
Cod. Vat. το λυμήνασθαι scribit λυμαίνε
σθαι. Possin.
col. 973–974page 398 of 750
PG 78:973μαζομένη, ὡς γέγραφας, χαλεπή τυγχάνει, καὶ τοῖς ἄλλοις παραβαλλομένη χαλεπωτέρα εὑρίσκεται, τὸ δὲ μηδὲ εἰδέναι αὐτὸν ὅτι νοσεῖ, χαλεπωτάτην αὐτὴν δείκνυσι, τί ἡμῖν ἐνοχλεῖς, ὡς δυναμένοις ἀνήκεστον θεραπεῦσαι νόσημα; Τοῦτο γὰρ Θεοῦ μόνου χρήζει, τοῦ καὶ παθῶν καὶ πάσης περιγινομένου κακίας. Τ. - ΠΕΤΡΟ. Περὶ τῆς ἐν ταῖς δημηγορίαις παῤῥησίας τοῦ Παύλου. Λίαν θαυμάζω τοῦ ἀοιδίμου Παύλου τὴν ἀνδρίαν, πῶς καὶ κρινόμενος εδημηγόρει, καὶ εὐθύνας ἀπαι τούμενος ἐδίδασκε. Διδασκάλου μὲν γάρ ἐστι τὸ μετ' ἐξουσία; λέγειν, κρινομένου δὲ τὸ μετρεῖν τῷ καιρῷ τοὺς λόγους. Αλλ' οὗτος εἰς τοὐναντίον έχώρει εἶχε γὰρ ἐν ἑαυτῷ τὸν τῆς σοφίας χορηγόν τε καὶ πρύτανιν. ΤΑ'. — ΑΡΧΟΝΤΙΟ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟ. Ἔοικας ἀγνοεῖν, ὅτι τὸ αὐτὸ ῥῆμα, καὶ τὸ αὐτὸ ὄνομα, καὶ ὁ αὐτὸς λόγος, μὴ μετὰ τοῦ αὐτοῦ τόνου λεγόμενος, ποτὲ μὲν ἐμφαίνει λογισμοῦ, ποτὲ δὲ ὀρ γῆς καρπόν. ΑΛΥΠΙΑ. Ο φίλος ὁ σός, παύσων τοὺς ὀνειδίσαντας αὐτῶν τὴν πρὸς σὲ γεγενημένην αὐτῷ μικροψυχίαν, ἐκεῖσε ἀφίκτο· ἧκε γὰρ τὴν γυνὶ φιλοφροσύνην οὐ μό τον καλύψων, ἀλλὰ καὶ σβέσων τὴν προλαβοῦσαν δυσμένειαν δέδεξο τοίνυν αὐτὸν ὑπτίαις χερσίν ΤΓ. — ΑΓΑΘΟΔΑΙΜΟΝΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ. Εἰ καί τισιν ἴσως κολακεύουσί σε, έδοξε λογισμού εἶναι, οὐκ ὀργῆς ἡ ἀπόκρισις, ἐμοὶ δοκεῖ θρασύτητος μᾶλλον εἶναι ἡ θράσους ὁ καρπός. Διὸ δὴ παραινῶ σοι ἔμπροσθεν τῆς ὀργῆς τιθέναι τὸν λογισμόν, καὶ οὕτω καὶ λέγειν καὶ γράφειν. Εἰ γὰρ συγχωρή. σειας αὐτῇ προπηδάν τοῦ λογισμού, πάντα άνω καὶ κάτω ποιήσει, ΘΕΟΦΙΛΟ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ. Ὅτι μὲν τῇ πείρᾳ τὴν φήμην ὑπερέβη ὁ μακά ριος Τιμόθεος, καὶ κρείττων ἦν ἀκοῆς εἰς θέαν ερχό μενος, ἅπαντες οἱ τῆς μειλιχίου ἐκείνης ἀξιωθέντες συνουσίας ἴσασιν. Οτι δὲ καὶ αὐτὸς ηὐχόμην τοσοῦ τον δυνηθῆναι φράσαι, ὁπόσον καὶ βούλομαι, οὐδεὶς, ὡς οἶμαι, ἀμφιβάλλει. Ἐπειδὴ εύξασθαι μὲν ῥᾴδιον, τυχεῖν δὲ ἀπορώτερον, ἢ ὅσα πρόχειρον εὔξασθαι, Αι παραλαμβανομένη. τῇ νυνὶ φιλοφρε σύνῃ. 10. Υπτίαις χερσίν. 650, συγχωρήσεις. 105-11.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCCIV.
μαζομένη, ὡς γέγραφας, χαλεπή τυγχάνει, καὶ τοῖς las, ut ad me scribis, gravis est, atque cum aliis
ἄλλοις παραβαλλομένη χαλεπωτέρα εὑρίσκεται,
τὸ δὲ μηδὲ εἰδέναι αὐτὸν ὅτι νοσεῖ, χαλεπωτάτην
αὐτὴν δείκνυσι, τί ἡμῖν ἐνοχλεῖς, ὡς δυναμένοις
ἀνήκεστον θεραπεῦσαι νόσημα; Τοῦτο γὰρ Θεοῦ
μόνου χρήζει, τοῦ καὶ παθῶν καὶ πάσης περιγινο
μένου κακίας.
Τ. - ΠΕΤΡΟ.
Περὶ τῆς ἐν ταῖς δημηγορίαις παῤῥησίας τοῦ
Παύλου.
Λίαν θαυμάζω τοῦ ἀοιδίμου Παύλου τὴν ἀνδρίαν,
πῶς καὶ κρινόμενος εδημηγόρει, καὶ εὐθύνας ἀπαιτούμενος ἐδίδασκε. Διδασκάλου μὲν γάρ ἐστι τὸ
μετ' ἐξουσία; λέγειν, κρινομένου δὲ τὸ μετρεῖν τῷ
καιρῷ τοὺς λόγους. Αλλ' οὗτος εἰς τοὐναντίον έχώρει·
εἶχε γὰρ ἐν ἑαυτῷ τὸν τῆς σοφίας χορηγόν τε καὶ
πρύτανιν.
ΤΑ'. — ΑΡΧΟΝΤΙΟ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟ.
Ἔοικας ἀγνοεῖν, ὅτι τὸ αὐτὸ ῥῆμα, καὶ τὸ αὐτὸ
ὄνομα, καὶ ὁ αὐτὸς λόγος, μὴ μετὰ τοῦ αὐτοῦ τόνου
λεγόμενος, ποτὲ μὲν ἐμφαίνει λογισμοῦ, ποτὲ δὲ ὀργῆς καρπόν.
TB'.
ΑΛΥΠΙΑ.
Ο φίλος ὁ σός, παύσων τοὺς ὀνειδίσαντας αὐτῶν
τὴν πρὸς σὲ γεγενημένην αὐτῷ μικροψυχίαν, ἐκεῖσε
ἀφίκτο· ἧκε γὰρ τὴν γυνὶ φιλοφροσύνην οὐ μό
τον καλύψων, ἀλλὰ καὶ σβέσων τὴν προλαβοῦσαν
δυσμένειαν δέδεξο τοίνυν αὐτὸν ὑπτίαις χερσίν
ΤΓ. — ΑΓΑΘΟΔΑΙΜΟΝΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ.
Εἰ καί τισιν ἴσως κολακεύουσί σε, έδοξε λογισμού
εἶναι, οὐκ ὀργῆς ἡ ἀπόκρισις, ἐμοὶ δοκεῖ θρασύτη
τος μᾶλλον εἶναι ἡ θράσους ὁ καρπός. Διὸ δὴ παραινῶ
σοι ἔμπροσθεν τῆς ὀργῆς τιθέναι τὸν λογισμόν, καὶ
οὕτω καὶ λέγειν καὶ γράφειν. Εἰ γὰρ συγχωρή.
σειας αὐτῇ προπηδάν τοῦ λογισμού, πάντα άνω
καὶ κάτω ποιήσει,
TA'.
ΘΕΟΦΙΛΟ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ.
Ὅτι μὲν τῇ πείρᾳ τὴν φήμην ὑπερέβη ὁ μακά
ριος Τιμόθεος, καὶ κρείττων ἦν ἀκοῆς εἰς θέαν ερχό
μενος, ἅπαντες οἱ τῆς μειλιχίου ἐκείνης ἀξιωθέντες
συνουσίας ἴσασιν. Οτι δὲ καὶ αὐτὸς ηὐχόμην τοσοῦ
τον δυνηθῆναι φράσαι, ὁπόσον καὶ βούλομαι, οὐδεὶς,
ὡς οἶμαι, ἀμφιβάλλει. Ἐπειδὴ εύξασθαι μὲν ῥᾴδιον,
τυχεῖν δὲ ἀπορώτερον, ἢ ὅσα πρόχειρον εὔξασθαι,
collata gravior invenitur, ac denique hoc eam gravissimam et atrocissimam esse demonstrat, quod
morbum suum ignorat, quid nobis perinde molestiam exhibes, tanquam incurabili morbo mederi
queamus? Hoc enim Deum solum requirit, qui et
turbulentas animorum permotiones, et omne vitii
genus fundit ac profligat.
CCC. PETRO.
De libertate loquendi Pauli in concionibus.
Magna me admiratione afficit celebris illius Pauli
fortitudo, per quam et cum in judicium vocaretur,
concionatoris munere fungebatur, et cum causa ei
dicenda esset, doctoris partes obibat. Doctoris
enim est cum auctoritate, loqui: rei autem sermones suos pro tempore moderari. At hic tamen contra
se gerebat; nec mirum: habebat enim in seipso
sapientiæ subministratorem ac moderatorem.
GCCI. — ARCHONTIO MAGISTRATUM GERENTI,
Illud ignorare videris, idem verbum, et idem no̟-
men et eumdem sermonem dispari contentione
prolatum, nunc quidem rationis ac prudentiæ, nune
autem iræ fructum præ se ferre.
'
ALYPIO.
Amicus tuus, ut iis, qui simultatem eam, que
ipsi tecum intercessit, probri loco objecerunt, silentium indicat, istuc se commuli. Profectus est enim,
ut non modo præsentem comitatem ac benevolentiam
superet, sed etiam ut pristinam animi offensionemu
exstinguat. Supinis itaque manibus eum excipe.
CCCHI.
· AGATHODÆMONI GRAMMATICO.
Et si quibusdam tibi fortasse adblandientibus,
responsum tuum a ratione ac judicio, non ab ira
manasse visum est: mihi tamen contra ab audacia
potius et temeritate profectum esse videtur. Quamobrem tibi faciendum esse censeo, ut rationem
ira anteponas: sieque et ad loquendum, et ad scri,
bendum te.compares. Nam si ipsi ante rationery
prosilire permiseris, nihil erit, quod non sursμικ
deorsumque volvat.
CCCIV. THEOPHILO SUBDIACONO.
Quod quidem experimento famam beatus Timo.
theus superarit, aspectuque, quam auditione, pres
stantior fuerit, omnes quibus sıravi ipsius consuer
tudine frui donatum est, 378 exploratum habent.
Quod autem ipse quoque tantum eloqui posse opta -
rim, quantum cupio, nemo, ut opinor, dubitat. Αι
quoniam optare facile est, consequi autem difficilius
Act. xxvi,
seng.
llem cod., παραλαμβανομένη. Possn.
Recte Vat. 650 substituit τῇ νυνὶ φιλοφρε
σύνῃ. 10.
Υπτίαις χερσίν. Supinis manibus excipere,
proverbiale est, pro summo studio ac benevolentia,
Sic Latini, obriis`ulnis amplecti. Ritt.
Cod. Vat. 650, συγχωρήσεις. 105-11.
col. 975–976page 399 of 750
PG 78:975ἐγκώμιον αὐτῷ ὑφᾶναι μὴ παραιτήσῃ. ἐγὼ μὲν σιγήσω· σὺ δ' ἐξ ὧν ἀκριβῶς οἶσθα, τὸ ΤΕ. – ΠΕΤΡΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Οτε οἱ ἀλιτήριοι Ἰουδαῖοι τῆς ἀγγελικής συμμαχίας, διὰ τὸ κατὰ τοῦ Δεσπότου τὴν πάντολμον ἐκεί νην λύσσαν δεδραματουργηκέναι, εγυμνώθησαν· τότε δὴ τῇ Ῥωμαίων παραδοθέντες ἀσπίδι, τοσοῦτοι μὲν ἑάλωσαν, ὡς τοὺς τεθεαμένους ἀπιστεῖν, εἴ τις ἀπώλετο· τοσοῦτοι δὲ οἱ πεπτωκότες εὑρέθησαν, ὡς ἀπορεῖν ἅπαντας εἴ τις ἑάλωκεν. "Οτε μὲν γὰρ περί τους συνδούλους ἡ μανία ἐθήγετο, μετρίως ἐσωφρονίζοντο. Οτε δὲ κατὰ τοῦ Δεσπότου ἱμάνησαν, ὡς συγγνώμης μείζονα πταίσαντες, πανωλεθρία παρ εδόθησαν. Οἱ μὲν γὰρ πυρὸς καὶ σιδήρου, οἱ δὲ λιμοῦ ἔργον ἐγένοντο. Οἱ δὲ περιλειφθέντες διὰ τοῦτο περι είναι συνεχωρήθησαν, ἵνα καὶ τὰς τοῦ πολέμου τραγῳδήσωσι συμφοράς, καὶ ὥσπερ αἰχμάλωτοι μαστε γίαι τὴν ὑφ' ἡλίῳ περιιόντες, ἴδωσι πανταχόσε άνο θοῦν σταυρωθέντος τὸ σέβας. Τα ΚΥΡΙΛΛΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Ὥσπερ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν νόμων ἀρχόμενος, ἔμε ψυχός ἐστι νόμος· οὕτω καὶ ἱερεὺς ὑπὸ τῶν θεσμών βασιλευόμενος, κανών ἐστιν ἄφθογγος ΗΣΑΙΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ. Ὥσπερ οἱ γνήσιοι καὶ διάπυροι τῆς σωφροσύνης ἐρασταὶ ἐκ τῆς οἰκείας ἀγνείας, καὶ περὶ τῶν ἄλλων καὶ περὶ μὴ ὄντων τοιούτων πολλάκις καθαρὰς τὰς ψήφους φέρουσι, καὶ οὐδένα ἡγοῦνται ἀκόλαστον εξ ναι· οὕτω καὶ οἱ τῷ τῆς ἀσελγείας οίστρω λυττῶντες, ὧν εἷς καὶ αὐτὸς, ὥς φασι, τυγχάνεις, ἐκ τῆς σφῶν λαγνείας, καὶ τοὺς μὴ ὄντας τοιούτους, του ούτους είναι ψηφίζονται. "Εκαστοι γὰρ ἐκ τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς, καὶ τὰς περὶ τῶν ἄλλων φέρουσι ψή φους. ΤΗ'. — ΑΜΜΩΝΙΟ ΤΡΙΒΟΥΝΟ. Καὶ ὁ καιρὸς τῆς πανηγύρεως επαληθεύων ἑαυτὸν ευμοιρία φύσεως κεκόσμηται. Ἵνα γὰρ παρὼ τὸ τῶν ψυχῶν ἔαρ, τὸ μετὰ τὸν χειμῶνα τῶν ἁμαρτημάτων ἀνθῆσαν, οὐδὲ τὸ τῶν σωμάτων έξω θαύματος καθέστηκε. Τῆς γὰρ χειμερίου δυσκρασίας δεύ τερον ὁρμηθέν, τῆς θερινῆς ὀχλήσεως προτρέχει, ἵνα δείξῃ, ὅτι ὁ τοῦ χειμῶνος τῶν ἁμαρτημάτων ἀπαλο λαγείς, εἰ μὴ ἐαρινὴν καὶ βεβηκυίαν κατάστασιν ἐν ἑαυτῷ φυλάξοι, τῷ πυρὶ τῆς κρίσεως παραδοθήσεται. Ωσπερ γὰρ ἀνάγκῃ τινὶ μετὰ τὸ ἔαρ τὸ θέρος, οὕτω καὶ μετὰ τὴν ἀνεξικακίαν ἡ κρίσις πάντως ἐπιφοιτήσει. τεθεαμένους 650 θεωμένους, ἀνθούν τό. καὶ τοὺς μὴ ὄντας, τοιούτους εξ ναι,
ἐγκώμιον αὐτῷ ὑφᾶναι μὴ παραιτήσῃ.
est quæ facile ac prompte optantur, idcirco ego ἐγὼ μὲν σιγήσω· σὺ δ' ἐξ ὧν ἀκριβῶς οἶσθα, τὸ
quidem tacebo: tu vero ex his rebus, quas certo
cognitas habes, encomium ipsi contexere ne graveris.
CCCV. — PETRO LECTORI.
Posteaquam conscelerati atque nefarii Judæi
propter audacissimum illud et insuave facinus adversus Dominum perpetratum angelico subsidio
destituti sunt, tum vero Romanorum gladio traditi,
tanto numero capti sunt, ut, qui conspexerunt,
adduci vix possent ut crederent quemquam eorum
interiisse: ac rursum tantus casorum numerus
ΤΕ. – ΠΕΤΡΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Οτε οἱ ἀλιτήριοι Ἰουδαῖοι τῆς ἀγγελικής συμμα
χίας, διὰ τὸ κατὰ τοῦ Δεσπότου τὴν πάντολμον ἐκεί
νην λύσσαν δεδραματουργηκέναι, εγυμνώθησαν· τότε
δὴ τῇ Ῥωμαίων παραδοθέντες ἀσπίδι, τοσοῦτοι μὲν
ἑάλωσαν, ὡς τοὺς τεθεαμένους ἀπιστεῖν, εἴ τις
ἀπώλετο· τοσοῦτοι δὲ οἱ πεπτωκότες εὑρέθησαν, ὡς
ἀπορεῖν ἅπαντας εἴ τις ἑάλωκεν. "Οτε μὲν γὰρ περί
τους συνδούλους ἡ μανία ἐθήγετο, μετρίως εσωφρονίζοντο. Οτε δὲ κατὰ τοῦ Δεσπότου ἱμάνησαν, ὡς
συγγνώμης μείζονα πταίσαντες, πανωλεθρία παρ
εδόθησαν. Οἱ μὲν γὰρ πυρὸς καὶ σιδήρου, οἱ δὲ λιμοῦ
ἔργον ἐγένοντο. Οἱ δὲ περιλειφθέντες διὰ τοῦτο περιείναι συνεχωρήθησαν, ἵνα καὶ τὰς τοῦ πολέμου τραγῳδήσωσι συμφοράς, καὶ ὥσπερ αἰχμάλωτοι μαστε
γίαι τὴν ὑφ' ἡλίῳ περιιόντες, ἴδωσι πανταχόσε άνο
θοῦν σταυρωθέντος τὸ σέβας.
inventus est, ut omnes ambigerent, an quisquamn
.captus fuisset. Cum enim adversus conservos duntaxat eorum furor acueretur, parcius plectebantur.
At cum adversus Dominum furor ipsorum exarsisset, tum vero, ut ejusmodi scelere admisso, quod
veniam omnem superaret, internecioni addicti sunt.
Alii enim flamma et ferro, alii ſame oppressi sunt.
Qui autem cladi superfuerunt, ob id tantummodo
superesse permissi sunt, ut et belli calamitates tragicum in modum deplorarent, et velut captivi quidam verberones orbem universum peragrantes, Crucifixi
cultum ac venerationem omnibus in locis florentem
CCCVI.· CYRILLO EPISCOPO.
Quemadmodum rex, qui legibus paret, viva lex
est: eodem modo sacerdos quoque qui sanctionum
ecclesiasticarum imperio subest., tacita norma et
regula est.
CCCVII. ISAIE MILITI.
Quemadmodum sinceri atque ardentes pudicitiæ
analores ex sua castitate de aliis eliam, quamvis
minime tales sint, puras sententias ferunt, nec impudicum quemquam esse arbitrantur: eodem modo
qui libidinis œstro tanquam rabie quadam agitantur
(quorum te quoque unum esse aiunt) ex petulanti
sua libidine alios, etiam qui nou sunt, tales esse
judicant. Utrique enim ex suis moribus de aliorum
quoque morbis calculum ferunt.
.CCCVIII. AMMONIO TRIBUNO.
prospicerent.
Et festi quoque diei tempus suo nomini responleus, natur: felicitate ornatum est. Ut enim animorum ver, quod post peccatorum hiemem floruit,
missum faciam, ne illud quidem, quo corpora ntuntur, admiratione caret. Siquidem hibernam intemperiem subsequens, æstivam molestiani antecedit:
quo nimirum illud ostendat, quod qui scelerum
hieme defunctus est, nisi verum et gravem ac
moderatum statum in seipso retineat, judicii flammis addicetur. Ut enim necessitate quadam æslas
veri succedit, 379 ad eumdem etiam modum post
lenitatem et patientiam judicium omnino veniet,
Τα
ΚΥΡΙΛΛΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Ὥσπερ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν νόμων ἀρχόμενος, ἔμε
ψυχός ἐστι νόμος· οὕτω καὶ ἱερεὺς ὑπὸ τῶν θεσμών
βασιλευόμενος, κανών ἐστιν ἄφθογγος
TZ'.
ΗΣΑΙΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ.
Ὥσπερ οἱ γνήσιοι καὶ διάπυροι τῆς σωφροσύνης
ἐρασταὶ ἐκ τῆς οἰκείας ἀγνείας, καὶ περὶ τῶν ἄλλων
καὶ περὶ μὴ ὄντων τοιούτων πολλάκις καθαρὰς τὰς
ψήφους φέρουσι, καὶ οὐδένα ἡγοῦνται ἀκόλαστον εξναι· οὕτω καὶ οἱ τῷ τῆς ἀσελγείας οίστρω λυττῶν·
τες, ὧν εἷς καὶ αὐτὸς, ὥς φασι, τυγχάνεις, ἐκ τῆς
σφῶν λαγνείας, καὶ τοὺς μὴ ὄντας τοιούτους, του
ούτους είναι ψηφίζονται. "Εκαστοι γὰρ ἐκ τῶν
καθ᾿ ἑαυτοὺς, καὶ τὰς περὶ τῶν ἄλλων φέρουσι ψή
φους.
ΤΗ'. — ΑΜΜΩΝΙΟ ΤΡΙΒΟΥΝΟ.
Καὶ ὁ καιρὸς τῆς πανηγύρεως επαληθεύων ἑαυτὸν
ευμοιρία φύσεως κεκόσμηται. Ἵνα γὰρ παρὼ τὸ
τῶν ψυχῶν ἔαρ, τὸ μετὰ τὸν χειμῶνα τῶν ἁμαρτημάτων ἀνθῆσαν, οὐδὲ τὸ τῶν σωμάτων έξω θαύμα
τος καθέστηκε. Τῆς γὰρ χειμερίου δυσκρασίας δεύ
τερον ὁρμηθέν, τῆς θερινῆς ὀχλήσεως προτρέχει, ἵνα
δείξῃ, ὅτι ὁ τοῦ χειμῶνος τῶν ἁμαρτημάτων ἀπαλο
λαγείς, εἰ μὴ ἐαρινὴν καὶ βεβηκυίαν κατάστασιν ἐν
ἑαυτῷ φυλάξοι, τῷ πυρὶ τῆς κρίσεως παραδοθήσε
ται. Ωσπερ γὰρ ἀνάγκῃ τινὶ μετὰ τὸ ἔαρ τὸ θέρος,
οὕτω καὶ μετὰ τὴν ἀνεξικακίαν ἡ κρίσις πάντως
ἐπιφοιτήσει.
Pro τεθεαμένους codl. Vat. 650 habet θεωμέ
νους, et vers. uli. post ἀνθούν addit τό. Possn.
Idem cod., sŭployyo;. Id.
Εl. Paris., καὶ τοὺς μὴ ὄντας, τοιούτους εξ
ναι, elc. EDIT.
col. 977–978page 400 of 750
PG 78:977ΤΘ'. ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰ βούλει, ὦ βέλτιστε, μεγάλα δεῖξαι τὰ σαυτοῦ κατορθώματα, μὴ μέγα φρόνει, καὶ τότε ταῦτα μεί ζονα ἀποφαίνεις. Μη νομίσῃς τι πεποιηκέναι, καὶ τότε λαμπρότερος ἔσῃ. Εἰ γὰρ ὁ ἁμαρτωλός νομίζων εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, δίκαιος γίνετα: (ὥσπερ καὶ ὁ τελώνης)· ὁ δίκαιος ἁμαρτωλὸν ἑαυτὸν ἡγούμενος, πῶς οὐ σεμνότερός ἐστι καὶ εὐκλεέστερος: Ἡ εὐγνωμοσύνη στέφανον ἁμαρτωλῷ ἤνεγκεν (οὐδὲ γὰρ τα πεινοφρονῶν, ἀλλ' ἀληθεύων ἔλεγε), ταπεινοφροσύνη δικαίῳ πῶς οὐ μυρίους πλέξει στεφάνους; ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Πολλοὶ μὲν ἀνθρώπων (πάντας γὰρ αἰτιᾶσθαι οὐχ ὅσιον), τὰ μὲν κακὰ καὶ μὴ μαθόντες δρῶσι, τὰ δὲ ἀγαθὰ οὐδὲ διδασκόμενοι συνίασιν· ἀλλὰ τὰ μὲν τις μωρίας πνέοντα ἀφ' ἑαυτῶν ποιοῦντες διατελοῦσι· τὰ δὲ στεφάνων πρόξενα, οὐδ᾽ ἀναγκαζόμενοι διαπράττονται· κἀκεῖνα μὲν μηδὲ παραδείγματα πολλάκις ἔχοντες τίκτουσι· ταῦτα δὲ, καὶ παραδείγματα ὁρῶντες παραγράφονται. Τοσοῦτον ἀπέχουσι τοῦ μιμεῖσθαι. Τοῦ χάριν δὴ ταῦτα γράφω, τυχόν οὐκ ἀγνοεῖς· ὅτι Ζωσίμου καὶ Μάρωνος τους βίους ἐκωμώδησας. – ΔΑΝΙΗΛ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ο σοφὸς Εὐστάθιος ὁ πρεσβύτερος, ὁ ὑπὸ θείας μισοπονηρίας, καὶ ἐπὶ τῇ ὁμωνυμίᾳ τοῦ ἐναγούς, ὡς οἶσθα, Ευσταθίου βαρυνόμενος, καὶ ἀμεῖψαι ἑαυτοῦ τὴν προσηγορίαν βουλόμενος οἴχεται. Τέ θνηκε γὰρ, εἰπεῖν ἴσως οὐ θέμις. Η γὰρ τῶν φιλ αμέτων ἀνδρῶν κοίμησις, ὧν εἷς ἦν καὶ αὐτὸς, τε λευτὴ μέν ἐστι τῶν λυπηρῶν, ἀρχὴ δὲ τῶν ἀγαθῶν. Τὸ γὰρ τῶν ἄθλων πέρας, ἀρχὴ τῶν στεφάνων καθώ έστηκε. ΤΙΒ. ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Έχει τι ἡ ψυχή μου ἐπιῤῥεπές, ὦ φίλε, εἰς τὸ πιστεύειν μὲν τοῖς μεγίστοις κατορθώμασιν, ἀπι στεῖν δὲ τοῖς μεγάλους ἁμαρτήμασι. Διὸ καὶ τοὺς ἐκεῖνα μὲν διηγουμένους ἐπαινῶ· τοὺς δὲ ταῦτα, εἰ μὲν δυναίμην, ἐπιστομίζω· εἰ δὲ μή, τῷ στυγνάζειν ἀναστέλλω. Εἰ τοίνυν καὶ τὸν σὸν ἐχθρὸν ἄῤῥητά τινα κατὰ σοῦ ῥητορεύσαντα ἐπεστόμισα, μὴ ἐμοὶ χάριν ἴσθι, ἀλλὰ τῷ Θεῷ τῷ τοιαύτην μοι προαίρεσιν χαρισαμένῳ. Καὶ πειρῶ ἐκεῖνον, δι᾿ ὧν πράτο τεις, ἐλέγχειν. Οὕτω γὰρ ἐγὼ χάριν εἴσομαι, εἰ μὴ ἐλεγχοίμην ὑπὲρ σοῦ, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς ἀληθείας τὸν λόγον ποιησάμενος. ΤΙΓ ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Περὶ τῆς θείας ἐπιδημίας. Ἴσθι, ὦ σοφίας αὐτοφυὲς ἄγαλμα, ὅτι ὁ καλλίνι ευρόντες ὁρῶντες. ὅτι έχωμώδησας, και μαδήσας.
ΤΘ'.
EPISTOLARUM LIB. III.
ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Εἰ βούλει, ὦ βέλτιστε, μεγάλα δεῖξαι τὰ σαυτοῦ
κατορθώματα, μὴ μέγα φρόνει, καὶ τότε ταῦτα μεί
ζονα ἀποφαίνεις. Μη νομίσῃς τι πεποιηκέναι, καὶ
τότε λαμπρότερος ἔσῃ. Εἰ γὰρ ὁ ἁμαρτωλός νομίζων
εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, δίκαιος γίνετα: (ὥσπερ καὶ ὁ
τελώνης)· ὁ δίκαιος ἁμαρτωλὸν ἑαυτὸν ἡγούμενος,
πῶς οὐ σεμνότερός ἐστι καὶ εὐκλεέστερος: Ἡ εὐγνω
μοσύνη στέφανον ἁμαρτωλῷ ἤνεγκεν (οὐδὲ γὰρ τα
πεινοφρονῶν, ἀλλ' ἀληθεύων ἔλεγε), ταπεινοφροσύνη
δικαίῳ πῶς οὐ μυρίους πλέξει στεφάνους;
- EPIST. CCCXIII.
CCCIX. MARTYRIO PRESBYTERO.
Si illud tibi studio est, vir optime, ut quæ abs
te cum virtute geruntur, magna esse videantur, ne
sublimiter ac magnifice de te sentias, ac inm aipliora ea reddes. Ne te fecisse existimes: ac tum
majorem splendorem consequeris. Nam si peccator,
il se, quod est, esse judicans, justus efficitur (quemadmodum publicano contigit), quid tandem afferti
potest, quin justus, peccatorem se esse existimans,
majorem linc venerationem gloriamque sibi comparet? Si candida peccati agnitio coronam peccatori
ductus, hoc dicebat), quid causa est, quanim
attulit (non enim per animi submissionem, sed veritate
obrem humilitas justo sexcentas coronas non nectat?
· ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
TI'.
Πολλοὶ μὲν ἀνθρώπων (πάντας γὰρ αἰτιᾶσθαι οὐχ
ὅσιον), τὰ μὲν κακὰ καὶ μὴ μαθόντες δρῶσι, τὰ δὲ
ἀγαθὰ οὐδὲ διδασκόμενοι συνίασιν· ἀλλὰ τὰ μὲν τις
μωρίας πνέοντα ἀφ' ἑαυτῶν ποιοῦντες διατε
λοῦσι· τὰ δὲ στεφάνων πρόξενα, οὐδ᾽ ἀναγκαζόμενοι
διαπράττονται· κἀκεῖνα μὲν μηδὲ παραδείγματα
πολλάκις ἔχοντες τίκτουσι· ταῦτα δὲ, καὶ παραδείγματα ὁρῶντες παραγράφονται. Τοσοῦτον ἀπέχουσι
τοῦ μιμεῖσθαι. Τοῦ χάριν δὴ ταῦτα γράφω, τυχόν
οὐκ ἀγνοεῖς· ὅτι Ζωσίμου καὶ Μάρωνος τους βίους
ἐκωμώδησας.
TIA'. – ΔΑΝΙΗΛ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Ο σοφὸς Εὐστάθιος ὁ πρεσβύτερος, ὁ ὑπὸ θείας
μισοπονηρίας, καὶ ἐπὶ τῇ ὁμωνυμίᾳ τοῦ ἐναγούς,
ὡς οἶσθα, Ευσταθίου βαρυνόμενος, καὶ ἀμεῖψαι
ἑαυτοῦ τὴν προσηγορίαν βουλόμενος οἴχεται. Τέθνηκε γὰρ, εἰπεῖν ἴσως οὐ θέμις. Η γὰρ τῶν φιλαμέτων ἀνδρῶν κοίμησις, ὧν εἷς ἦν καὶ αὐτὸς, τε
λευτὴ μέν ἐστι τῶν λυπηρῶν, ἀρχὴ δὲ τῶν ἀγαθῶν.
Τὸ γὰρ τῶν ἄθλων πέρας, ἀρχὴ τῶν στεφάνων καθώ
έστηκε.
ΤΙΒ.
ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Έχει τι ἡ ψυχή μου ἐπιῤῥεπές, ὦ φίλε, εἰς τὸ
πιστεύειν μὲν τοῖς μεγίστοις κατορθώμασιν, ἀπι
στεῖν δὲ τοῖς μεγάλους ἁμαρτήμασι. Διὸ καὶ τοὺς
ἐκεῖνα μὲν διηγουμένους ἐπαινῶ· τοὺς δὲ ταῦτα, εἰ
μὲν δυναίμην, ἐπιστομίζω· εἰ δὲ μή, τῷ στυγνάζειν
ἀναστέλλω. Εἰ τοίνυν καὶ τὸν σὸν ἐχθρὸν ἄῤῥητά
τινα κατὰ σοῦ ῥητορεύσαντα ἐπεστόμισα, μὴ ἐμοὶ
χάριν ἴσθι, ἀλλὰ τῷ Θεῷ τῷ τοιαύτην μοι προαίρεσιν χαρισαμένῳ. Καὶ πειρῶ ἐκεῖνον, δι᾿ ὧν πράτο
τεις, ἐλέγχειν. Οὕτω γὰρ ἐγὼ χάριν εἴσομαι, εἰ μὴ
ἐλεγχοίμην ὑπὲρ σοῦ, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς ἀληθείας τὸν
λόγον ποιησάμενος.
ΤΙΓ
ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Περὶ τῆς θείας ἐπιδημίας.
Ἴσθι, ὦ σοφίας αὐτοφυὲς ἄγαλμα, ὅτι ὁ καλλίνι
CCCX. PETRO SCHOLASTICO.
Plerique mortalium (neque enim omnes accusare
ſas est) mala quidem etiam sine cujusquam disciplina faciunt, bona autem adhibito quoque magistro
non intelligunt: atque ea quæ pœnam et cruciatum
spirant, sua sponte agere non intermittunt, quæ
autem coronas accersunt, ne coacti quidem administrant: atque illa, tametsi persæpe ne exempla
quidem ulla habeant, pariunt: hæc autem, etiam
exemplis ante oculos propositis, improbant, nedum
imitentur. Quam ob causam hæc scribam, fortasse
non ignoras: nempe quia Zosimi et Maronis vitas
comicum in modum proscidisti.
CCCXI. DANIELI PRESBYTERO.
Sapiens presbyter Eustathius, qui, pro divino suo
in improbos odio, etiam idem sibi cum impuro et
scelerato, ut nosti, Eustathio nomen esse graviter
et moleste ferebat, ac nomen suum immutare cupicbat, hinc abscessit. Neque enim fortasse dicere
fas est, mortuus est. Nam proborum virorum (quorum numerum ipse quoque augebat) somnus molestiarum quidem finis est, bonorum vero initium.
Siquidem certaminum ſinis, coronarum principium»
exsistit.
CECXII.
PALLADIO DIACONO.
Ea quodammodo aními propensione sum, & amice,
ut maximis quidem virtutibus fidem adhibeam, ingentibus autem peccatis abrogem. Ex quo efficitur,
ut eos, qui illa commemorant, laudibus afficiam:
iis autem, qui hæc narrant, si possum, silentium
indicam; sin minus, tristem vultum præferendo cas
reprimam. Quamobrem, si hosti quoque, qui iufanda
quædam adversum te prolocutus fuerat, os obstruxi,
ne mihi, sed Deo, qui mihi hanc animi inductionem
dedit, gratiam habe: atque, ut illum, per ea quæ
agis, coarguas, enitere. Namn ita demum ego gratiam
tibi habiturus sum, si non tua, sed veritatis causa
verba fecisse comperiar.
LAMPETIO DIACONO.
De divino adventu.
Illud scito, o nativum sapientiæ simulacrum, quod
Pro ¿p' cod. Vat. 650 habet ky' et vers.
ευρόντες scribit pro ὁρῶντες. Vers. pen. pro ὅτι
legit o et vers. ult. pro έχωμώδησας, και μαδήσας.
POSSIN.
col. 979–980page 401 of 750
PG 78:979κος τῶν οὐρανῶν βασιλεὺς, ὁ ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀν θρώπων τὴν ἐπιδημίαν τῇδε ποιησάμενος, πάν τὸ ἁμαρτάνον ὡς βάρβαρον χειρωσάμενος, ὡς οἰκεῖον μετὰ τὴν νίκην ᾤκτειρε. ΤΙΔ'. ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Ο μὴ μόνον τοῖς ἀδικουμένοις ἐπαμύνων, ἀλλὰ καὶ ὅπως μηδεὶς ἀδικήσῃ προμηθούμενος, οὗτος οὐ μόνον ἄρχων δραστήριος, ἀλλὰ καὶ νομοθέτης στο φὸς δίκαιος ἂν εἴη καλεῖσθαι· τὸ μὲν τῇ ἀρχική δυνάμει, τὸ δὲ τῇ ψυχικῇ συνέσει διαπραττόμενος ΑΥΣΟΝΙΑ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ. Ο μήτε χάριτι, μήτε δυσμενείᾳ, μήτε δωροδοκία λυμαινόμενος τὸ δίκαιον, οὗτος καὶ ἄριστός ἐστι τοῦ δικαίου κανὼν, καὶ ἀδέκαστος τῶν ἀμφισβητουμένων κριτής. ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Διδούς σοφίαν τοῖς σοφοῖς, καὶ φρόνησιν τοῖς εἰδόσι σύνεσιν.» Τὸ ῥηθὲν τῷ Δανιήλ, ο Διδούς σοφίαν τοῖς σοφοῖς, καὶ φρόνησιν τοῖς εἰδότι·, σύνεσιν μάλιστα μὲν περὶ ἑαυτοῦ εἶπεν. Ἐπειδὴ οὐ μόνον αὐτῷ τὸ ἐνύπνιον τοῦ βασιλέως (ὅπερ αὐτὸς ὁ ἑωρακὼς οὐκ ᾔδει) ἀπεκάλυψεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ἐδείχθη ἡ ὄψις ἐκείνη, καὶ τὴν σύγκρισιν. Ἡ δὲ αἰτία ἦν, τοῦ βασιλέως τὰ βουλεύματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς εἰκὸς, ὠφρύωτο τοῖς τροπαίοις, οὐ μόνον κατὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἀριστεύσας, ἀλλὰ καὶ κατὰ Ἰουδαίων, τῶν πολλὰ καὶ μεγάλα αχούντων εὐεργετῆσθαι ἐπί τε τῆς Αἰγύπτου, ἐπί τε τῆς ἐρήμου, ἐπί τε τῆς Παλαιστίνης ἐνενόησεν, ὡς εἰκὸς, θεασάμενος πολλὰς βασιλείας σβεσθείσας (ἦν γὰρ καὶ ἡ τῶν Ἀσσυρίων τεσ λευτήσασα), εἰ καὶ αὐτῷ μεταβολή τις γενήσεται. Ακο λούθως τοιγαροῦν τοῖς βουλεύμασιν ἡ ὄψις γέγονεν. Ο δὲ προφήτης τὰ βεβουλευμένα αὐτῷ πρῶτον διηγήσατο, ἵνα ἀπὸ τῶν ὡμολογημένων καὶ τὰ λανθάνοντα ἀξιόπιστα γένωνται, καὶ ἡ ἑρμηνεία εὐπαράδεκτος εἴη. Οὕτως οὖν καὶ ὁ βασιλεὺς κατεδέξατο τὸ λεχθέντα. Οὐ γὰρ μόνον ἀφ' ὧν τὰ κατὰ διά νοιαν ἔφη, εστοχάσατο ὡς ἀληθῆ τὰ εἰρημένα τυγ χάνει· ἀλλὰ καὶ ἀναπόλησεν ἴσως τὸ ὀφθέν, καὶ εἰς μνήμην ἦλθεν ὑπὸ τῆς ἀκριβείας τῶν λεχθέντων. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. Εἰ δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων τοῦτο ἔφη, σοφούς, οἶμαι, καλεῖ τοὺς τὸν θεῖον κτησαμένους φόβον (ε Αρχὴ γὰρ σοφίας, φύδι Κυρίου)· ο εἰδότας δὲ σύνεσιν, τοὺς πεπαιδευμένους τὸν νόμον. Εἰ γὰρ τῆς τῶν εἰδώλων ἀποσταῖεν ἀπά της, ἔψονται δὲ τοῖς οὐρανίοις χρησμοίς, λήψονται τὴν τῶν ἀῤῥήτων γνῶσιν. «Δίδωσι γὰρ σοφίαν τοῖς ἐπιδημίαν την, εἰ ποιησάμενος πεποιημένος. πολλὰ καὶ πολλά χις. ἀφ' κεκτημέ τους βιο κτησαμένους.
ille victoriæ pulchrituline insignis calorum rex, κος τῶν οὐρανῶν βασιλεὺς, ὁ ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀν
qui ob humani generis salutem huc venit, postea
quam id omne, quod peccabat, tanquam barbarum
subegit; tum vero parta victoria tanquam proprium
miserationi habuit.
CCCXIV. PETRO SCHOLASTICO.
Qui non solum eos, quibus injuria fit, ulciscitur,
sed etiam illud providet, ne quis alimın injuria afliciat, hic non modo acris ac fortis principis, verum
etiam sapientis legislatoris nomen meretur: ut qui
alterum per imperii potentiam, alterum per auimi
prudentiam conficiat.
CCCXV. AUSONIO CORRECTORI.
Qui nec favore, nec odio, nec muneribus adducitur, nt jus labefactel, lic meo quidem judicio et
optima est justitiæ regula, et incorruptus eorum,
de quibus controversia est, judex ac disceptator.
CCCX VI. — HIERACI PRESBYTERO.
• Dans sapientiam sapientibus et prudentiam
scientibus.»
Id quod a Daniële díctum est: ‹Dans sapientiam
Sapientibus et prudentiam scientibus 10;» pruden-
;>
tiam potissimum quidem de seipso dixit: quoniam
Deus non modo regis insomnium (quod ipsemnet,
qui viderat, ignorabat) ipsi patefecit, sed etiamn
causam eam, ob quam visum illud ei demonstratum
fuerat, et interpretationem. Causa porro regis conSilia erant. Quandoquidem enim, ut vero consentaheum est, ob Iropa supercilium attollebat (ut qui
ṇon tantum adversus alias nationes, sed etiam adversus Judzos, qui multis ac magnis, tum in Ægyplo, tum in deserto,tum in Palestina beneficiis auclos sese alque ornatos fuisse jactabant, rem militarem strenue ac feliciter administrasset), illud
secum, ut credibile est, agitarat, cum multa imperia
exstincta perspexisset (nam Assyriorum quoque imperium finem acceperat), an ipse quoque mutationem aliquam subiturus esset. Quocirca consentanee
Spsius consiliis atque animi agitationibus visio contigit. Propheta autem ea, quæ ipse cum animo suo
agitarat, primum ipsi exposuit: ut ab iis, que certa
et indubitata erant, ea quoque quæ ignota et obscura
erant, fidem invenirent, atque interpretata facile
admitterentur. Ad hunc itaque modum rex ea, quæ
dicta sunt, comprobavit. Neque enim ex eo duntaxat quod ea, quæ animo volvebat, dixit, conjecturam fecit vera esse quæ dicta fuerant: sed etiam
id, quod viderat, mente fortasse resumpsit, atque
per eorum, quæ narrata fueraut, sinceritatem, illud
in memoriam revocavit. Atque hæc quidem bactenus.
16 Dan. 11, 21.
θρώπων τὴν ἐπιδημίαν τῇδε ποιησάμενος, πάν
τὸ ἁμαρτάνον ὡς βάρβαρον χειρωσάμενος, ὡς οἰκεῖον
μετὰ τὴν νίκην ᾤκτειρε.
ΤΙΔ'.
ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Ο μὴ μόνον τοῖς ἀδικουμένοις ἐπαμύνων, ἀλλὰ
καὶ ὅπως μηδεὶς ἀδικήσῃ προμηθούμενος, οὗτος οὐ
μόνον ἄρχων δραστήριος, ἀλλὰ καὶ νομοθέτης στο
φὸς δίκαιος ἂν εἴη καλεῖσθαι· τὸ μὲν τῇ ἀρχική
δυνάμει, τὸ δὲ τῇ ψυχικῇ συνέσει διαπραττόμενος
TIE'.
ΑΥΣΟΝΙΑ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ.
Ο μήτε χάριτι, μήτε δυσμενείᾳ, μήτε δωροδοκία
λυμαινόμενος τὸ δίκαιον, οὗτος καὶ ἄριστός ἐστι τοῦ
δικαίου κανὼν, καὶ ἀδέκαστος τῶν ἀμφισβητουμένων
κριτής.
TIG'.
ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
• Διδούς σοφίαν τοῖς σοφοῖς, καὶ φρόνησιν τοῖς
εἰδόσι σύνεσιν.»
Τὸ ῥηθὲν τῷ Δανιήλ, ο Διδούς σοφίαν τοῖς σοφοῖς,
καὶ φρόνησιν τοῖς εἰδότι·, σύνεσιν μάλιστα μὲν περὶ
ἑαυτοῦ εἶπεν. Ἐπειδὴ οὐ μόνον αὐτῷ τὸ ἐνύπνιον τοῦ
βασιλέως (ὅπερ αὐτὸς ὁ ἑωρακὼς οὐκ ᾔδει) ἀπεκά
λυψεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ἐδείχθη ἡ
ὄψις ἐκείνη, καὶ τὴν σύγκρισιν. Ἡ δὲ αἰτία ἦν, τοῦ
βασιλέως τὰ βουλεύματα. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς εἰκὸς,
ὠφρύωτο τοῖς τροπαίοις, οὐ μόνον κατὰ τῶν ἄλλων
ἐθνῶν ἀριστεύσας, ἀλλὰ καὶ κατὰ Ἰουδαίων, τῶν
πολλὰ καὶ μεγάλα αχούντων εὐεργετῆσθαι ἐπί
τε τῆς Αἰγύπτου, ἐπί τε τῆς ἐρήμου, ἐπί τε τῆς
Παλαιστίνης ἐνενόησεν, ὡς εἰκὸς, θεασάμενος πολλὰς
βασιλείας σβεσθείσας (ἦν γὰρ καὶ ἡ τῶν Ἀσσυρίων τεσ
λευτήσασα), εἰ καὶ αὐτῷ μεταβολή τις γενήσεται. Ακο
λούθως τοιγαροῦν τοῖς βουλεύμασιν ἡ ὄψις γέγονεν. Ο
δὲ προφήτης τὰ βεβουλευμένα αὐτῷ πρῶτον διηγή
σατο, ἵνα ἀπὸ τῶν ὡμολογημένων καὶ τὰ λανθά
νοντα ἀξιόπιστα γένωνται, καὶ ἡ ἑρμηνεία εὐπαρά
δεκτος εἴη. Οὕτως οὖν καὶ ὁ βασιλεὺς κατεδέξατο τὸ
λεχθέντα. Οὐ γὰρ μόνον ἀφ' ὧν τὰ κατὰ διά
νοιαν ἔφη, εστοχάσατο ὡς ἀληθῆ τὰ εἰρημένα τυγ
χάνει· ἀλλὰ καὶ ἀναπόλησεν ἴσως τὸ ὀφθέν, καὶ εἰς
μνήμην ἦλθεν ὑπὸ τῆς ἀκριβείας τῶν λεχθέντων.
Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. Εἰ δὲ καὶ περὶ τῶν
ἄλλων τοῦτο ἔφη, σοφούς, οἶμαι, καλεῖ τοὺς τὸν
θεῖον κτησαμένους φόβον (ε Αρχὴ γὰρ σοφίας, φύδι
Κυρίου)· ο εἰδότας δὲ σύνεσιν, τοὺς πεπαιδευμένους
τὸν νόμον. Εἰ γὰρ τῆς τῶν εἰδώλων ἀποσταῖεν ἀπά
της, ἔψονται δὲ τοῖς οὐρανίοις χρησμοίς, λήψονται
τὴν τῶν ἀῤῥήτων γνῶσιν. «Δίδωσι γὰρ σοφίαν τοῖς
Post ἐπιδημίαν addit cod. Vat. 650, την, εἰ
mox pro ποιησάμενος legit πεποιημένος. Poesis.
Pro πολλὰ καὶ cod. Vat. 650 legit πολλά
χις. ID.
Codl. Vat., ἀφ' et vers. post sexto, κεκτημέ
τους βιο κτησαμένους. ID.
col. 981–982page 402 of 750
PG 78:981σοφοῖς,» τουτέστι τὴν θείαν χάριν τοῖς φοβουμένοις ὀρέγει· φρόνησιν δὲ τοῖς εἰδόσι σύνεσιν, τουτέστι τῶν κεκρυμμένων τὴν γνῶσιν τοῖς συνετῶς ἐπὶ τὸν 381 τὰ τοιαῦτα ἀποκαλύπτειν δυνάμενον κατατρέχουσιν. 44), "Η πάλιν, σοφίαν μὲν τοῖς σοφῶς ἑαυτοὺς ἄγουσι φρόνησιν δὲ, τοῖς σύνεσιν γεωργοῦσιν, ἵν' ἡ προαίρεσις τὴν χάριν ἐπισπάσηται, καὶ μὴ κατὰ ἀπο κλήρωσιν δόξῃ χαρίζεσθαι. Πρὸς γὰρ τὰς παρα σκευάς καὶ ἡ χάρις ἐφίπταται. Η πάλιν, ἐπειδὴ πολλοὶ καὶ τῶν ἔξωθεν σοφῶν καὶ συνετῶν προσελθόντες τῷ θείῳ κηρύγματι τὴν ὄντως σοφίαν, καὶ • › τὴν τῷ ὄντι σύνεσιν δρέψασθαι ήμελλον, τοῦτο προ εφήτευσε. ΘΕΩΝΙ. Οὐχ ἡ δύναμις μόνον, ὦ θαυμάσιε, τοῦ κηρύγμα ἀλλὰ καὶ ὁ βίος τῶν κηρυττόντων συμβαίνων τῷ κηρύγματι, τοὺς ἀνθρώπους ἐπηγάγετο. Τίς γὰρ ἂν ἐπείσθη ἀνθρώποις, ἄλλα μὲν φράζουσιν, ἕτερα δὲ πράττουσιν; Εἰ γὰρ νῦν πολλοὶ ῥιζωθέντες ἐν τῇ πίστει, ἐκ τοῦ βίου τῶν ὑφηγητῶν, οὐ μόνον ἐσαλεύ Θησαν, ἀλλὰ καὶ αὐτόπρεμνοι ἀνεσπάσθησαν· τις ἂν παρὰ τὴν ἀρχὴν μὴ ὁρῶν πολιτείαν τοῖς λεγομένοις συμβαίνουσαν ἐπείσθη; καὶ ταῦτα, κελευόμενος τῶν πατρῴων θεῶν τε καὶ ἐθῶν ἀποστῆναι, καὶ πλού τον μὲν καὶ τρυφὴν καὶ ἡδονὴν μισῆσαι, ἀσπάσασθαι δὲ ἀκτημοσύνην καὶ νηστείαν, καὶ ἀγνείαν, καὶ πρὸς καθημερινούς παρασκευάσασθαι θανάτους.. ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Οὐδὲν δυνατώτερον ἀρετῆ;, ὦ ὁμώνυμε, οὐδὲ τυραννικώτερον. Αὕτη γὰρ ἐλέγχουσα τὰς τῶν πραγ μάτων μεταβολάς, ὑπ' αὐτῶν ἐλέγχεσθα: οὐκ ἀνέχεται· ἀλλὰ κάτας τὰς ἡνίας τοῦ πρέποντος ἐπιβάλλουσα, ἡνιοχεῖ καὶ ἄγει πρὸς ὅπερ βούλεται. ΤΙΘ. - ΑΣΚΛΗΠΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠῳ. Εἰ καὶ ἐπὶ τῆς Εὐσεβίου, ὡς γέγραφας, ἀναρχία; (τὴν γὰρ ἀρχὴν αὐτοῦ ἀναρχίαν εἰκότως κέκληκας) τῶν ἐγκλημάτων τιμωρία προηγεῖται, καὶ αἱ κολάσεις τοὺς ἐλέγχους φθάνουσι, μὴ θαύμαζε. Αλογίας γὰρ ὢν θρέμμα, καὶ πάσης δικαιοσύνης ἀμύητος, ταράττειν τὸ δίκαιον οὐκ ὀκνεῖ. Χρή δὲ οὐχ οὕτως ἀλλὰ τοῖς ἐγκλήμασι τὴν κρίσιν συμπεφυκέναι, καὶ μετὰ τοὺς ἐλέγχους τὴν πίστιν ἕπεσθαι· καὶ τελευ επίαν τὴν ψῆφον φέρεσθαι, τὴν τοῦ πταίσματος φύ σιν, μέτρον τῆς δίκης ορίζουσαν. φοβουμένοις αὐτόν, κατατρέχουσιν κατα φεύγουσιν. χρή χρῆν, οι τὴν τοῦ πρός.
EPIST. CCCXIX.
EPISTOLARUM LIB. III.
σοφοῖς,» τουτέστι τὴν θείαν χάριν τοῖς φοβουμένοις Quod si de aliis etiam hoc dixit, per sapientes, ut
ὀρέγει· «φρόνησιν δὲ τοῖς εἰδόσι σύνεσιν,» τουτέστι amea opinio fert, eos intelligit, qui divino metu præτῶν κεκρυμμένων τὴν γνῶσιν τοῖς συνετῶς ἐπὶ τὸν diti sunt 381 (principium enim sapientiæ est timor
τὰ τοιαῦτα ἀποκαλύπτειν δυνάμενον κατατρέχουσιν. Domini 44), per eos autem qui prudentiam sciunt,
"Η πάλιν, σοφίαν μὲν τοῖς σοφῶς ἑαυτοὺς ἄγουσι eos qui legis cognitione atque doctrina instructi
φρόνησιν δὲ, τοῖς σύνεσιν γεωργοῦσιν, ἵν' ἡ προαι- sunt. Nam si a falso idolorum cultu se avertant, ac
ρεσις τὴν χάριν ἐπισπάσηται, καὶ μὴ κατὰ ἀπο cœlestia oracula sequantur, rerum earum,,
,que uulla
κλήρωσιν δόξῃ χαρίζεσθαι. Πρὸς γὰρ τὰς παρα- oratione explicari possunt, scientiam accipient.
σκευάς καὶ ἡ χάρις ἐφίπταται. Η πάλιν, ἐπειδὴ ‹ Dat enim Deus sapientiam sapientibus, › hoc est,
πολλοὶ καὶ τῶν ἔξωθεν σοφῶν καὶ συνετῶν προσελ- divinam gratiam iis, a quibus timetur, præbet:
θόντες τῷ θείῳ κηρύγματι τὴν ὄντως σοφίαν, καὶ • prudentiam autem scientibus prudentiam, › hoc
τὴν τῷ ὄντι σύνεσιν δρέψασθαι ήμελλον, τοῦτο προ est, abditarum rerum cognitionem his, qui prudenter
εφήτευσε.
ad cum, qui res hujusmodi patefacere potest, confugiunt vel rursum, sapientiam quidem iis qui seipsos sapienter regunt; prudentiam vero iis qui
prudentiam excolunt, ut animi inductio gratiam attrahat, ac non Deus velut sortitione quadam gratificari videatur. Nam prout se quisque præpararit, gratia quoque advolat. Aut rursum, quoniam multi
etiam ex iis qui apud exteros sapientiæ prudentiæque laude floruerunt, ad divinam prædicationem.
accedentes, veram sapientiam ac veram prudentiain percepturi erant, idcirco hoc prædixit.
TIZ'. ΘΕΩΝΙ.
Οὐχ ἡ δύναμις μόνον, ὦ θαυμάσιε, τοῦ κηρύγμα
ἀλλὰ καὶ ὁ βίος τῶν κηρυττόντων συμβαίνων
τῷ κηρύγματι, τοὺς ἀνθρώπους ἐπηγάγετο. Τίς γὰρ
ἂν ἐπείσθη ἀνθρώποις, ἄλλα μὲν φράζουσιν, ἕτερα
δὲ πράττουσιν; Εἰ γὰρ νῦν πολλοὶ ῥιζωθέντες ἐν τῇ
πίστει, ἐκ τοῦ βίου τῶν ὑφηγητῶν, οὐ μόνον ἐσαλεύ
Θησαν, ἀλλὰ καὶ αὐτόπρεμνοι ἀνεσπάσθησαν· τις
ἂν παρὰ τὴν ἀρχὴν μὴ ὁρῶν πολιτείαν τοῖς λεγομένοις συμβαίνουσαν ἐπείσθη; καὶ ταῦτα, κελευόμενος
τῶν πατρῴων θεῶν τε καὶ ἐθῶν ἀποστῆναι, καὶ πλού
τον μὲν καὶ τρυφὴν καὶ ἡδονὴν μισῆσαι, ἀσπάσασθαι
δὲ ἀκτημοσύνην καὶ νηστείαν, καὶ ἀγνείαν, καὶ πρὸς
καθημερινούς παρασκευάσασθαι θανάτους..
TIH'.
ΙΣΙΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Οὐδὲν δυνατώτερον ἀρετῆ;, ὦ ὁμώνυμε, οὐδὲ τυ
ραννικώτερον. Αὕτη γὰρ ἐλέγχουσα τὰς τῶν πραγ
μάτων μεταβολάς, ὑπ' αὐτῶν ἐλέγχεσθα: οὐκ ἀνέχεται· ἀλλὰ κάτας τὰς ἡνίας τοῦ πρέποντος ἐπιβάλ
λουσα, ἡνιοχεῖ καὶ ἄγει πρὸς ὅπερ βούλεται.
ΤΙΘ. - ΑΣΚΛΗΠΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠῳ.
Εἰ καὶ ἐπὶ τῆς Εὐσεβίου, ὡς γέγραφας, ἀναρχία;
(τὴν γὰρ ἀρχὴν αὐτοῦ ἀναρχίαν εἰκότως κέκληκας)
τῶν ἐγκλημάτων τιμωρία προηγεῖται, καὶ αἱ κολάσεις
τοὺς ἐλέγχους φθάνουσι, μὴ θαύμαζε. Αλογίας γὰρ
ὢν θρέμμα, καὶ πάσης δικαιοσύνης ἀμύητος, ταράτ
τειν τὸ δίκαιον οὐκ ὀκνεῖ. Χρή δὲ οὐχ οὕτως·
ἀλλὰ τοῖς ἐγκλήμασι τὴν κρίσιν συμπεφυκέναι, καὶ
μετὰ τοὺς ἐλέγχους τὴν πίστιν ἕπεσθαι· καὶ τελευ
επίαν τὴν ψῆφον φέρεσθαι, τὴν τοῦ πταίσματος φύσιν, μέτρον τῆς δίκης ορίζουσαν.
tur, quæ pro culpæ natura pœnæ modum constituat.
11 Prov. 1, 7.
THEONI.
Non prædicationis duntaxat virtus, eximie
vir, sed etiam prædicantium vita prædicationi
consentiens hominum animos alliciebat. Quisnam enim alioqui hominibus aliud loquentibus,
el aliud agentibus fidem adhibuisset? Nam
cum nunc permulti, actis jam in fide radicibus, ob
magistrorum tamen vitam non modo vacillarint,
verum etiam radicitus evulsi sint, quisnam, quæso,
sub initium vitam cum sermonibus congruentem
minime perspiciens ad credendum adductus fuisset? Idque cum paternis diis ac ritibus abscedere
juberetur, atque opes quidem et divitias, et voluptates odio prosequi, paupertatem autem et inediam et castitatem amplecti, atque ad quotidianas
mortes sese comparare.
Nibil virtute fortius est, vir mihi cognominis, nec
violentius. Ipsa enim rerum mutationes vincens,
ab ipsis vinci minime sustinet: verum omnes lanesti ac decori habenas immittens, aurigæ munere
fungitur, ducitque quo libet.
CCCXIX. ASCLEPIO EPISCOPO.
Et si vigente Eusebii, ut scripsisti, anarchia
(ipsius enim imperium anarchiam haud abs re appellasti) crimina supplicium antecedit, atque cruciatus probationes antevertunt: ne tanien hoc
tibi mirandum accidat. Nam cum ipse temeritatis
et amentiæ alumnus sit, ac justitiæ omnis rudis el
imperitus, idcirco iis perturbare minime veretur.
At non ita faciendum est: verum curandum ut
judicium criminibus adnascatur, ac post probationes lides sequatur: ac postremo sententia feraVARIE LECTIONES ET NOTÆ.
Idem cod. post φοβουμένοις addit αὐτόν, et
vers. inde tertio pro κατατρέχουσιν scribit καταφεύγουσιν. Pos6IN.
Pro χρή idem cod. legit χρῆν, οι vers. penult. ante τὴν τοῦ addit πρός. Io.
col. 983–984page 403 of 750
PG 78:983ΤΚ. ΤΟ ΑΥΤΩ. Πως νοητέον τῷ τῷ ἐκκλησιαστικά γεγραμμένον, Μη γίνου δίκαιος πολύ.» Ἐπειδὴ ὅπως εἴρηται το, ο Μί γίνου δίκαιος του, ο ηθέλησας μαθεῖν, οἶμαι διστὴν ἑρμηνείαν ἔχειν. 4. Μη γίνου ἀκριβοδίκαιος, ἀλλ' ὑπέρβαιν τοῦτο τῇ ἀγαθίτησι. Δίκαιον μὲν γὰρ τὸ μὴ ἀδικεῖσθαι· φιλόσοφον δὲ τὸ ἀδικούμενον φέρειν ή, «Την μέσην ὁδὸν τῆς ἀρετῆς βάδιζε, ο δὲ γὰρ ὑπερ Καλαὶ αὐτῶν καὶ ἐλλείψεις τῆς ὀρθῆς ἀπάγονται ὁμοῦ, εἰς ἁμαρτήματα τελευτώσιν. Ὅτι δὲ εἰς τοῦτο όλα η συνωτάτη παραίνεσις, τὸ ἑξῆς ἐγγυήσεται. Καὶ μὴ σοφίζουν, φησί, περιττά, ἵνα μὴ καταπατής. ύπες ἢ κεκλικώς τις, ὡς εἶμαι, τῶν ἑπτὰ θρυλ λευμένων σοφών η συμπεσών τη γνώμη (κλοπή μὲν γάρ ἐστιν ἡ τῶν ἀλλοτρίων ὑφερει σις· συνέμπτωσις δὲ, ἀπερίπτωτος εμφέρει πραγ μάτων), ἀπεφήνατο, ο Μέτρον ἄριστον ο "Αλλος δέ τις τοῦτο παραφράσας, ο Μηδέν άγαν ο έφη. Οὐκ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς εὐ σεβείας τοῦτο κρατοῦν ἔστιν ἰδεῖν. Η γὰρ εὐσέβεια, ἀσεβείας καὶ δεισιδαιμονίας μέση τυγχάνουσα, έκα τέραν ἀποκηρύττει. ΤΚΑ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Ἐπειδὴ ὅπως καὶ αἱ ἀρεταὶ μεσότητές εἰσιν, ήθε λησας μαθεῖν, ἴσθι, ὅτι ἡ μὲν φρόνησις, μέση ἀφε λείας καὶ κακουργίας ἔστηκεν· ἡ δὲ ἐλευθεριώτης, άσωτίας καὶ φειδωλίας· ἡ δὲ μεγαλοψυχία, ἀλαζονείας καὶ ταπεινότητος· ἡ δὲ ἀνδρία, θρασύτητος καὶ δειλίας. Χρὴ οὖν τὰς μὲν ἀκρότητας φεύγειν, τὰς δὲ μεσότητας διώκειν. ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. μετὰ πόνων καὶ ἱδρώτων κτηθὲν καν μικρὸν Μὴ ζήτει πλοῦτον, ὦ βέλτιστε, τὸν τῆς ὑπερηφα νέας πατέρα, τὴν τῆς ὑπεροψίας γεννήτορα, τὸν τῶν ἡδονῶν χορηγὸν, τὴν πάσης κακίας δημιουργόν, τὴν τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας ἀποσυλῶντα τὸν ἄνθρωπον ἀλλ' ἀρετὴν, τὴν πάντων τῶν κακῶν ἀπαλλάττουσαν. Εἰ δὲ ἱδρῶτας ἔχει καὶ πόνους, μὴ διὰ τοῦτο αὐτὴν ἀποφύγοις, ἀλλὰ διὰ τοῦτο μάλιστα περίπτυξαν, λογιζόμενος, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πραγμάτων τὸ τῆς ἀρετῆς τῶν ἀρετῶν. Ἑπτὰ θρυλλουμένων συγών. ή συμπεσών, Σεμικό, εμφέρεια πραγμάτων, Δεκεμύρ καλυτή. μία Μέτρον άριστον. Β. πᾶν μ. δ., Πάντων μέτρον ἄριστον· ὑπερβασίας δ' αλεγει Μηδέν άγαν. Τὸ γὰρ μηδὲν ἄγαν με τέρπει. Τύ μετὰ τόνων καὶ ἱδρώτων κτηθέν. Εἰ πένες ἦν, τὸ τερπνὶr πελέρχεται.: Τὸ πάνω στηθες, σαν χαρῶς ὑπεδέχθη, καὶ φιλοπόνως διεφυλάχθη
EIDEN.
Quomodo sit intelligendum, «Noli esse multum juQuandoquidem quo sensu illud dictum sit, a Nofi
esse justus multum, ɔ a me tibi exponi cupís, duplicem borum verborum interpretationem esse arbitror: mempe ut vel hoe significent: Noli jus
suum sevère ae rigide persequi, verum per bonitatem id exsupera. Justum enim est ab alio non lædi;
philosophicum autem, acceptam injuriam æquo
Animo ferre. Vel hoc: Medium virtutis iter lene.
Siquidem ipsius excessus et defectus a recta via
abducentes, in peccata desinunt. Quod autem hue
spectet sapientissimum hoc præceptum, ex eo,
quod deinceps sequitur, coustabit Nec supervacasee sapiens sis, ut ne obstupescas. Quod quidem,
ut opinor, quidam ex celeberrimis illis septem sapientibus furatus, aut certe sententia collapsus
(furtum enim est alienorum [verborum] subreptio:
collapsio antem fortuita rerum similitudo) illud
pronuntiavit: «Modus optimus, › Alius autem boc
traducens: ‹ Ne quid nimis, › dixit. Porro non in
virtutibus duntaxat, sed etiam in pietate hoc valere
perspicios, Pietas enim inter impietatem et superstitionem interjecta utramque abdicat,
CCCXXI. EIDEM.
Quoniam, qua ratione virtutes mediocritates sint,
ex me quasiisti, fllud scito, quod prudentia inter
simplicitatem et malitiam consistat: liberalitas
Slam inter luxum et tenacitatem: eodemque modo
animi magnitudo inter vanitatem et humilitatem:
ac denique fortitude inter temeritatem et Iguaviam.
Quamobrem nobis faciendum est, ut extrema fugiamus, ac media consectemur,
G
ΤΚ. ΤΟ ΑΥΤΩ.
Πως νοητέον τῷ τῷ ἐκκλησιαστικά γεγραμμένον,
• Μη γίνου δίκαιος πολύ.»
Ἐπειδὴ ὅπως εἴρηται το, ο Μί γίνου δίκαιος
του, ο ηθέλησας μαθεῖν, οἶμαι διστὴν ἑρμηνείαν
ἔχειν. 4. Μη γίνου ἀκριβοδίκαιος, ἀλλ' ὑπέρβαιν
τοῦτο τῇ ἀγαθίτησι. Δίκαιον μὲν γὰρ τὸ μὴ ἀδικεῖ
σθαι· φιλόσοφον δὲ τὸ ἀδικούμενον φέρειν ή, «Την
μέσην ὁδὸν τῆς ἀρετῆς βάδιζε, ο δὲ γὰρ ὑπερ
Καλαὶ αὐτῶν καὶ ἐλλείψεις τῆς ὀρθῆς ἀπάγονται
ὁμοῦ, εἰς ἁμαρτήματα τελευτώσιν. Ὅτι δὲ εἰς τοῦτο
όλα η συνωτάτη παραίνεσις, τὸ ἑξῆς ἐγγυήσεται. Καὶ
μὴ σοφίζουν, φησί, περιττά, ἵνα μὴ καταπατής.
ύπες ἢ κεκλικώς τις, ὡς εἶμαι, τῶν ἑπτὰ θρυλ
λευμένων σοφών η συμπεσών τη γνώμη
(κλοπή μὲν γάρ ἐστιν ἡ τῶν ἀλλοτρίων ὑφερει
σις· συνέμπτωσις δὲ, ἀπερίπτωτος εμφέρει πραγμάτων), ἀπεφήνατο, ο Μέτρον ἄριστον ο "Αλλος
δέ τις τοῦτο παραφράσας, ο Μηδέν άγαν ο έφη.
Οὐκ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς εὐ
σεβείας τοῦτο κρατοῦν ἔστιν ἰδεῖν. Η γὰρ εὐσέβεια,
ἀσεβείας καὶ δεισιδαιμονίας μέση τυγχάνουσα, έκα
τέραν ἀποκηρύττει.
ΤΚΑ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
Ἐπειδὴ ὅπως καὶ αἱ ἀρεταὶ μεσότητές εἰσιν, ήθε
λησας μαθεῖν, ἴσθι, ὅτι ἡ μὲν φρόνησις, μέση ἀφελείας καὶ κακουργίας ἔστηκεν· ἡ δὲ ἐλευθεριώτης,
άσωτίας καὶ φειδωλίας· ἡ δὲ μεγαλοψυχία, αλαζο
νείας καὶ ταπεινότητος· ἡ δὲ ἀνδρία, θρασύτητος
καὶ δειλίας. Χρὴ οὖν τὰς μὲν ἀκρότητας φεύγειν, τὰς
δὲ μεσότητας διώκειν.
TKB.
ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
CCCXXII. -- MARTINIANO PRESBYTERO.
No divitias expetas, vir optime, quæ superbiam
et arrogantiam pariunt, voluptates subministrant,
vitii omnia architecta sunt, atque homini amicitiam ad Doum eripiunt; verum virtutem, quæ
ab omnibus malts nos vindicat. Quod si labores
að sudores habet, ne propterea ipsam fugias: quin
potius hoc ipso nomine praesertim eam complectere,
illud cum animo tuo reputans, quod in cæteris
etiam rebus id quod cum laboribus ac sudoribus μετὰ πόνων καὶ ἱδρώτων κτηθὲν καν μικρὸν
11.14 Eccle, vii, 17.
Μὴ ζήτει πλοῦτον, ὦ βέλτιστε, τὸν τῆς ὑπερηφα
νέας πατέρα, τὴν τῆς ὑπεροψίας γεννήτορα, τὸν τῶν
ἡδονῶν χορηγὸν, τὴν πάσης κακίας δημιουργόν, τὴν
τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας ἀποσυλῶντα τὸν ἄνθρωπον·
ἀλλ' ἀρετὴν, τὴν πάντων τῶν κακῶν ἀπαλλάττουσαν.
Εἰ δὲ ἱδρῶτας ἔχει καὶ πόνους, μὴ διὰ τοῦτο αὐτὴν
ἀποφύγοις, ἀλλὰ διὰ τοῦτο μάλιστα περίπτυξαν, λο
γιζόμενος, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πραγμάτων τὸ
Inter τῆς et ἀρετῆς idem cod, infudit hæc
duo vocabula, τῶν ἀρετῶν. PossIN.
Ἑπτὰ θρυλλουμένων συγών. Vide Dioge
mein Laertium in Vins philosophorum, et Ausonium
Ludo septem sapientum. Ritt.
Ab his verbis, ή συμπεσών, usque ad illa ver
tus Σεμικό, εμφέρεια πραγμάτων, cuncta, inclusis
utrinque termimis, absunt à cod. Vat. 630. Possin,
Δεκεμύρ καλυτή. Hujusmodi furto μία
rima detexit olimi Clemens Alexand, et nostra wemorta Fulvius Ursinus Rom, Kirt.
Μέτρον άριστον. In Β. C. est πᾶν μ. δ., unde
suspicabar legend, masti, p á. Est enim carmen
Phocylideum:
Πάντων μέτρον ἄριστον· ὑπερβασίας δ' αλεγει
[rai. RITT.
Μηδέν άγαν. Usus ex vi sapiestihas di
etum hoc est; de quo exstat boc phaleucium:
Τὸ γὰρ μηδὲν ἄγαν με τέρπει.
Muð, Nil nimis, ah, nimis jurat me! b.
Τύ μετὰ τόνων καὶ ἱδρώτων κτηθέν. Sic
Pindarus Nemes. 7, Εἰ πένες ἦν, τὸ τερπνὶr Micr
πελέρχεται. Εt Basilius Magnus: Τὸ πάνω στηθες,
σαν χαρῶς ὑπεδέχθη, καὶ φιλοπόνως διεφυλάχθη
col. 985–986page 404 of 750
PG 78:985τυγχάνῃ, ποθεινότερόν ἐστι. Τὸ δ' αὐτομάτως προσπεσόν, εὐκαταφρόνητον, κἂν ὑπάρχῃ μέγα. ΤΚΓ'. ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ἐπειδὴ αἱ παραινέσεις ίσχυσαν οὐδὲν, τῆς σῆς μανίας, τῆς περὶ τὴν κακίαν, κρείττονος διορθώσεως εὑρεθείσης, εἰς εὐχὰς πάλιν τρεπόμεθα. Είη τοίνυν σὲ ἀποφοιτῆσαι μὲν τῆς μανίας εἰς νοῦν δὲ σώ φρονα ήκειν, ΤΚΔ'. ΣΤΡΑΤΗΓΙΑ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. Οἱ ἀρετῆς ἐρῶντες καὶ σοφίας ἑαλωκότες, ἀκόρεστοι τὴν ἐπιθυμίαν ὄντες, οὐ διαλιμπάνουσι τὸν θεῖον τοῦτον πυρσὸν ἐν ἑαυτοῖς ἀνάπτοντες. Τοῦτο μὲν ἔργον, τὰ δ' ἄλλα πάντα νομίζοντες εἶναι πάρ εργα. Μικρά γοῦν αὐτοῖς τὰ τοῖς ἄλλοις μεγάλα εἶναι δοκοῦντα φαίνεται, καὶ γελῶσι τὰ περιμάχητα, καὶ πατοῦσι τὰ ἀπόβλεπτα, καὶ τῶν ὑπερκοσμίων μόνων ἐφίενται. Εἰς τὸν τοιοῦτον τοίνυν χορόν, καὶ αὐτὸς τελέσαι προῃρημένος, ἀκοίμητον δίκαιος ἂν εἴης τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα διατηρήσαι. ΣΕΡΗΝΟ. Λίαν θαυμάζω πῶς πρότερον μὲν τὰ ἴδια χρήματα εἰς τὴν κοινὴν ὠφέλειαν, οἱ τῷ θείῳ λόγῳ μαθητευθέντες προτίθεσαν, νυνὶ δέ τινες τῶν ὑφηγητῶν τοῦ λόγου (οὐ γὰρ πάντων καταψηφίζεσθαι θέμις) τὰ κοινὰ σφετερίζεσθαι τολμῶσι. Πεποιήκασι γοῦν ἀπὸ ταύτης τῆς ἀτοπίας, καὶ τοὺς καρποφορεῖν ειωθότας ἀποναρχῆται. Δέον γὰρ ἐν τῇ εὐγνωμοσύνῃ τῶν ὑπηκόων ἀποκεῖσθαι τοὺς τῆς Ἐκκλησίας θησαυροὺς, τοῦτο οὐ συγχωρούσι γίνεσθαι. ΤΟ ΑΥΤΩ. Εἰ οἱ ἱερωμένοι, καὶ οἱ ὑπὲρ ὧν ἡ ἱερωσύνη τε λεῖται ἐν τοῖς αὐτοῖς, τίς ἐξιλάσεται τὸ θεῖον; Χρή τοίνυν ἐν μὲν ταῖς τῶν ἀρχομένων γνώμαις ἀποκεῖσθαι τοὺς τῶν πενήτων θησαυρούς, τοὺς δ' ἱερωμένους τῇ ἱερουργία μόνῃ σχολάζειν, ἵνα δυνηθείεν εὐμενὲς τὸ θεῖον ἑαυτοῖς τε καὶ τοῖς ὑπηκόοις καθ εστᾷν. Εἰ δὲ θεώμενοι οἱ λαοὶ τοὺς τὴν ἱερωσύνης ἀγιστείαν κεκληρωμένους, πάντα τὰ βιωτικὰ μεταχειριζομένους, εξήμβλωσαν τὴν εὐλάβειαν, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς τοσοῦτον μέμψασθαι, ὅσον ἐκείνοις τοῖς ἐμπό ροις, καὶ παλιγκαπήλοις, καὶ πᾶσαν κινοῦσι πραγματείας ὁδὸν ἄδικον. Εἰ γὰρ τὰ καθ' ἑαυτοὺς οὗτοι διορθώσονται, ἐλπίς ἐστι καὶ τὰ τῶν λαῶν ἔψεσθαι. ὧν μέντοι πρόχειρος ὁ πορισμός, τούτων ἡ κτῆσις ευκαταφρόνητος.: Ἐκεῖνο δεῖ καταμαθεῖν, ὅτι τοσούτῳ τἀγαθὰ μᾶλλον εὐφραίνει, ὅσῳ ἂν μᾶλλον προπονήσας τις ἐπ' αὐτὰ ἀπίοι. Κιττ. αυτομάτως αὖ. κακίας.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCCXXVI.
τυγχάνῃ, ποθεινότερόν ἐστι. Τὸ δ' αὐτομάτως partum est, quamvis alioqui exiguum sit, jucutπροσπεσόν, εὐκαταφρόνητον, κἂν ὑπάρχῃ μέγα. dius et suavius exsistit: quod autem casu̟ ac sponte
contigit, etiam si magnum sit, in contemptum lamen facile venit.
ΤΚΓ'.
Ἐπειδὴ αἱ παραινέσεις ίσχυσαν οὐδὲν, τῆς σῆς
μανίας, τῆς περὶ τὴν κακίαν, κρείττονος διορθώσεως
εὑρεθείσης, εἰς εὐχὰς πάλιν τρεπόμεθα. Είη τοίνυν
σὲ ἀποφοιτῆσαι μὲν τῆς μανίας εἰς νοῦν δὲ σώ
φρονα ήκειν,
ΤΚΔ'.
ΣΤΡΑΤΗΓΙΑ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
Οἱ ἀρετῆς ἐρῶντες καὶ σοφίας ἑαλωκότες, ακόρε
στοι τὴν ἐπιθυμίαν ὄντες, οὐ διαλιμπάνουσι τὸν
θεῖον τοῦτον πυρσὸν ἐν ἑαυτοῖς ἀνάπτοντες. Τοῦτο
μὲν ἔργον, τὰ δ' ἄλλα πάντα νομίζοντες εἶναι πάρ
εργα. Μικρά γοῦν αὐτοῖς τὰ τοῖς ἄλλοις μεγάλα
εἶναι δοκοῦντα φαίνεται, καὶ γελῶσι τὰ περιμάχητα,
καὶ πατοῦσι τὰ ἀπόβλεπτα, καὶ τῶν ὑπερκοσμίων
μόνων ἐφίενται. Εἰς τὸν τοιοῦτον τοίνυν χορόν, καὶ
αὐτὸς τελέσαι προῃρημένος, ἀκοίμητον δίκαιος ἂν
εἴης τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα διατηρήσαι.
CCCX SIII.
Quandoquidem cohortationes atque consilia nullam vim habuerunt, quod scilicet furiosum illud
improbitatis studium, quo flagras, omni correctione
fortius inventum sit, ad vota rorsum me converto.
Faxit igitur Deus, ut ab hoc furore abscedas, ac
prudentem mentem induas.
CCCXXIV. — STRATEGIO MONACHO.
Qui virtutem amant, ac sapientiæ studio 383
tenentur, inexplebili quadam cupiditate lagraules
divinam hanc facem in animis suis excitare minime
intermittunt, hoc quidem pro serio opere, alia autem omnia pro rebus levioris operæ ducentes. Ac
propterea parva ipsis esse videntur, quæ alii magna
et ampla existimant: atque ea de quibus alii inter
se digladiantur, risui habent, et quæ alii suspiciunt, pedibus proculcant, ecelestiaque sola expetunt. Cum igitur ad hujusmodi chorum nomen
tuum ascribere in animum induxeris, æquum profecto fuerit, te insomnem animæ oculum conservare.
TKE'. - ΣΕΡΗΝΟ.
Λίαν θαυμάζω πῶς πρότερον μὲν τὰ ἴδια χρήματα
εἰς τὴν κοινὴν ὠφέλειαν, οἱ τῷ θείῳ λόγῳ μαθητευθέντες προτίθεσαν, νυνὶ δέ τινες τῶν ὑφηγητῶν τοῦ
λόγου (οὐ γὰρ πάντων καταψηφίζεσθαι θέμις) τὰ
κοινὰ σφετερίζεσθαι τολμῶσι. Πεποιήκασι γοῦν ἀπὸ
ταύτης τῆς ἀτοπίας, καὶ τοὺς καρποφορεῖν ειωθότας
ἀποναρχῆται. Δέον γὰρ ἐν τῇ εὐγνωμοσύνῃ τῶν
ὑπηκόων ἀποκεῖσθαι τοὺς τῆς Ἐκκλησίας θησαυρούς, τοῦτο οὐ συγχωρούσι γίνεσθαι.
TKG'.
ΤΟ ΑΥΤΩ.
CCCXXV. SERENO.
Magna me admiratio tenet, qui fat, ut cum
prius ii, qui divino sermone instituti eraul, opes
suas ad communem utilitatem proposuerint, nunc
contra nonnulli ex sermonis magistris et interpretibas (neque enim omnes condemnare fas est) communes opes ad se avertere non vereantur. Itaque
ob hujusmodi absurditatem hoc effecerunt, ut illi
etiam, qui offerre consueverant, elanguerint. Nain
cum Ecclesiæ thesauros in subditorum probitata
animique candore recondites esse oporteat, hoe
ipsi fieri minime sinunt.
EIDEM.
Si ii, qui sacris ordinibus initiati sunt, et ii, pro
quibus sacerdotii munus obitur, in iisdem rebus
versantur, quisnam divinum Numen placabit? Quocirca opus est ut pauperum thesauri in subditora n
auinis et voluntate recondantur, sacerdotes autein
sacrosancto duntaxat ministerio dent operam: ut
Deum, tum sibi ipsis, tum subditis propitium reddant. Si vero populi eos, qui sacerdotii sanctitatem
sortiti sunt, omnia ea, quæ ad hanc vitam pertinent, tractare atque administrare conspicientes,
religiosam pietatem excusserunt, non tam ipsi accusandi sunt, quam negotiatores illi atque caupo.
nes, qui iniquam omnem et sceleratam quæstus
Εἰ οἱ ἱερωμένοι, καὶ οἱ ὑπὲρ ὧν ἡ ἱερωσύνη τελεῖται ἐν τοῖς αὐτοῖς, τίς ἐξιλάσεται τὸ θεῖον; Χρή
τοίνυν ἐν μὲν ταῖς τῶν ἀρχομένων γνώμαις ἀποκεί
σθαι τοὺς τῶν πενήτων θησαυρούς, τοὺς δ' ἱερωμένους τῇ ἱερουργία μόνῃ σχολάζειν, ἵνα δυνηθείεν
εὐμενὲς τὸ θεῖον ἑαυτοῖς τε καὶ τοῖς ὑπηκόοις καθ
εστᾷν. Εἰ δὲ θεώμενοι οἱ λαοὶ τοὺς τὴν ἱερωσύνης
ἀγιστείαν κεκληρωμένους, πάντα τὰ βιωτικὰ μεταχειριζομένους, εξήμβλωσαν τὴν εὐλάβειαν, οὐκ ἔστιν
αὐτοῖς τοσοῦτον μέμψασθαι, ὅσον ἐκείνοις τοῖς ἐμπόροις, καὶ παλιγκαπήλοις, καὶ πᾶσαν κινοῦσι πραγ
ματείας ὁδὸν ἄδικον. Εἰ γὰρ τὰ καθ' ἑαυτοὺς οὗτοι
διορθώσονται, ἐλπίς ἐστι καὶ τὰ τῶν λαῶν ἔψεσθαι.
faciendi rationem ineunt. Nam si ipsi mores suos correxerint, spes est plebem quoque secuturam
esse.
ὧν μέντοι πρόχειρος ὁ πορισμός, τούτων ἡ κτῆσις
ευκαταφρόνητος. Xenophon Pedia Cyri: Ἐκεῖνο δεῖ
καταμαθεῖν, ὅτι τοσούτῳ τἀγαθὰ μᾶλλον εὐφραίνει,
ὅσῳ ἂν μᾶλλον προπονήσας τις ἐπ' αὐτὰ ἀπίοι. Κιττ.
Codl. Vat. 650 pro αυτομάτως solum legit
αὖ. Possit.
Idem cod., κακίας. ID.
col. 987–988page 405 of 750
PG 78:987ΣΤΡΑΤΗΓΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Εἰ καὶ τῷ νόμῳ Μωϋσέως ἐπερειδόμενος, ἀμύνασθαι διέγνως· ἀλλ᾽ ἴσθι ὅτι ἔστι καὶ ἀμέτρως ἀμυ νόμενον ἀδικεῖν. "Οταν γάρ τις μείζους τῶν πταισμά των ἐπιφέρῃ τὰς τιμωρίας, δεύτερον ἄρχει πάλιν. Οὐκοῦν ἄμεινον μὲν τὸ μὴ ἀμύνασθαι, ἀλλὰ φιλοσοφεῖν· οὐκ ἀπέθανον δὲ καὶ τὸ ἀμύνεσθαι μετρίως τὸν φιλοσοφεῖν μὴ ἐπιστάμενον. Τὸ γὰρ ἀμέτρως εἰς τὴν τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀδικοῦντος τάξιν παραπέμπει τὴν ἀμυνόμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Μὴ ἀγνόει δὲ, ὦ σοφέ, ὡς ὁ νομοθέτης Μωσης προαναστέλλων τῶν Ἰουδαίων τὴν ἀκάθεκτον ὁρμὴν (ἵνα φόβῳ τοῦ παθεῖν μὴ δράσοιεν), τοῦτο συνεχώρησε μᾶλλον ἢ ἐθέσπισεν. Οἱ τοῖς ἐξ ἀρχῆς εὐεργετήσασιν εἰς ἅπαντα κατ ακολουθεῖν σπουδάζοντες, κἂν μὴ δίκαια ἐκεῖνοι απ τοῖεν, ἁμαρτάνειν μοι δοκοῦσι· κἂν δοκῶσι κοινωνοῦντες οὐ δικαίῳ πράγματι, δικαίῳ ἑτέρῳ περιστέλλειν τὴν μέμψιν, τῷ ἀμείβεσθαι τοὺς εξ ποιήσαντας. Χρὴ δὲ τὸν εὖ παθόντα ἀντευποιεῖν ἐν καλοῖς ἀμειβόμενον, οὐκ ἐν κακοῖς συμπράττοντα. Αὕτη γὰρ οὐκ ἔστιν ἀμοιβή, ἀλλ' ἀδικία. ΤΚΘ'. ΜΑΚΑΡΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰς τὸ, ο Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν.» Οτε οἱ ἀλιτήριοι δαίμονες μετὰ τοῦ στρατηγοῦντος αὐτοῖς διαβόλου, οὐδὲν εἴασαν ἐν τάξει μένειν, ἀλλὰ πάσης ἀδικίας καὶ πλεονεξίας εμφορούμενος, καὶ ὕβρεως κόρον οὐκ εἰδότες ἐπὶ τὸ ἔσχατον τῶν παθῶν τοὺς ἀνθρώπους ἀπήλασαν· τότε δὴ τότε ὁ τῶν ἁπάντων βασιλεὺς, ὁ πατρῷος Λόγος, τῶν μὲν μισήσας τὴν τυραννίδα, τῶν δὲ οἰκτείρας τὰς συμφοράς, άνθρωπείαν ὑποδὺς φύσιν, ἐπὶ τῆς πα ρατάξεως ἔστη. Τρόπαια τοιγαροῦν τὰ μὲν εἱστήκει, τὰ δὲ ἡγείρετο, τὰ δὲ ἦν ἐν ἐλπίσι. Καὶ τὸ μὲν βάρβαρον τῶν δαιμόνων στίφος μετὰ τοῦ στρατηγοῦ τὰς συμφορὰς ἔστενεν· ἡ φύσις δὲ ἡ ἀνθρωπεία εἰς ἐλευθερίαν ἀνέτρεχε. Διὸ καὶ ὁ Μελῳδὸς ᾆσμα καινὸν ᾅδειν τοῖς ἐλευθερωθεῖσι παρεκελεύετο. Προφητικοῖς γὰρ ὀφθαλμοῖς ἐθεᾶτο τὸ μέλλον. ΤΑ'. ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Οἴκτῳ καὶ πραότητι, ὦ σοφώτατε, καταπραΰνειν πειρῶ τὰς τῶν πειρασμοῖς περιπεπτωκότων συμφορᾶς, καὶ ἐκβιάζου αὐτοὺς λόγῳ ἐπίῳ πρὸς εὐθυμίαν, άτοπον. δικαίῳ ἑτέρῳ δικαιοτέρῳ. 10. παθῶν και κῶν. μέλλον τὰ μέλλοντα.
CCCXXVII. STRATEGIO SCHOLASTICO.
TKZ'.
ΣΤΡΑΤΗΓΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Εἰ καὶ τῷ νόμῳ Μωϋσέως ἐπερειδόμενος, ἀμύνα
σθαι διέγνως· ἀλλ᾽ ἴσθι ὅτι ἔστι καὶ ἀμέτρως ἀμυνόμενον ἀδικεῖν. "Οταν γάρ τις μείζους τῶν πταισμά
των ἐπιφέρῃ τὰς τιμωρίας, δεύτερον ἄρχει πάλιν.
Οὐκοῦν ἄμεινον μὲν τὸ μὴ ἀμύνασθαι, ἀλλὰ φιλοσο
φεῖν· οὐκ ἀπέθανον δὲ καὶ τὸ ἀμύνεσθαι μετρίως
τὸν φιλοσοφεῖν μὴ ἐπιστάμενον. Τὸ γὰρ ἀμέτρως εἰς
τὴν τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀδικοῦντος τάξιν παραπέμπει τὴν
ἀμυνόμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Μὴ ἀγνόει
δὲ, ὦ σοφέ, ὡς ὁ νομοθέτης Μωσης προαναστέλλων
τῶν Ἰουδαίων τὴν ἀκάθεκτον ὁρμὴν (ἵνα φόβῳ τοῦ
παθεῖν μὴ δράσοιεν), τοῦτο συνεχώρησε μᾶλλον ἢ
ἐθέσπισεν.
Etsi Mosis legi innitens acceptam injuriam ulcisci constituisti, illud tamen scito fieri etiam posse,
ut qui modum in ulciscendo excedit, injuriam inferat. Nam cum quispiam majores delictis cruciatus infert, rursum injuriæ auspex est. Ac proinde
melius quidem atque consultius fuerit illatam injuriam minime referre, verum animi patientiam
adhibere: non tamen ineptum atque absurdum, ut
qui patientem aniinum præstare nesciat, mediocriter sese ulciscatur. Nam si id immodice flat, eum,
qui acceptati injuriam vindicat, ad illius, qui lacessivit gradum transmittit. Ac de his hactenus.
Illud autem ne ignores, vir sapiens, legislatorem
Mosem, effrenatum Judæorum impetum reprimentem (quo videlicet perpetiendi metu ab inferendis
injuriis deterrerentur) hoc potius permisisse, quam sanxisse.
384 CCCXXVIII. AETIO COMITI.
Qui iis, a quibus primum beneficio affecti sunt,
etiamsi illi minime æqua pelaut, omnibus tamen
in rebus obsecundare salagunt, meo judicio peccant, quamvis, dum iuiquæ rei participes se przbent, culpam suam altero jure obvelare videantor,
nempe quod iis, a quibus beneficium acceperint, gratiam rependant. At vero convenit ut qui beneficio
affectus est, ita beneficium referat, ut in bonis atque honestis rebus eum, cujus beneficio usus est,
Hæc enim non remuneratio est, sed injustitia.
CCCXXIX. MACHARIO PRESBYTERO.
In illud, ‹ Cantate Domino canticum novum "*. '
Quo tempore pestiferi dæmones una cum imperatore suo diabolo nihil in ordine manere permiserunt, verum omni iniquitatis ac rapacitatis genere se ingurgitantes, nec ullam contumeliæ suæ
atque petulantiæ satietatem agnoscentes, mortales in malorum extremum compulerunt: tuin vero,
tum, inquam, ille omnium rex, et paternus sermo,
quod et illorum tyrannidem odisset, et horum miseria commoveretur, humanam naturam subiens in
acie stetit. Itaque tropæa partim jam statuebantur,
partim erigebantur, partim in spe erant: atque
barbaricum quidem dæmonum agmen una cum
suo duce calamitates suas deplorabat: humana
autein natura ad libertatem tanquam postlininio
recurrebat. Eaque de causa Psalmistes iis, qui in
libertatem asserti fuerant, ut canticum novum
quod futurum erat cernebat.
CCCXXX. TIMODOSIO EPISCOPO.
Per commiserationein ac mansuetudinem, vir sapi entissime, calamitates eorum, qui in tentationes
in ciderunt, lenire adnitere, atque ipsos leni ac
16 Psal. xcv, 1.
TKH'.
AETIQ KOMHTI.
Οἱ τοῖς ἐξ ἀρχῆς εὐεργετήσασιν εἰς ἅπαντα κατ
ακολουθεῖν σπουδάζοντες, κἂν μὴ δίκαια ἐκεῖνοι απ
τοῖεν, ἁμαρτάνειν μοι δοκοῦσι· κἂν δοκῶσι κοινω
νοῦντες οὐ δικαίῳ πράγματι, δικαίῳ ἑτέρῳ πε
ριστέλλειν τὴν μέμψιν, τῷ ἀμείβεσθαι τοὺς εξ
ποιήσαντας. Χρὴ δὲ τὸν εὖ παθόντα ἀντευποιεῖν ἐν
καλοῖς ἀμειβόμενον, οὐκ ἐν κακοῖς συμπράττοντα.
Αὕτη γὰρ οὐκ ἔστιν ἀμοιβή, ἀλλ' ἀδικία.
remuneretur, non autem in malis operam ipsi navet.
ΤΚΘ'. ΜΑΚΑΡΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Εἰς τὸ, ο Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν.»
Οτε οἱ ἀλιτήριοι δαίμονες μετὰ τοῦ στρατηγοῦν
τος αὐτοῖς διαβόλου, οὐδὲν εἴασαν ἐν τάξει μένειν,
ἀλλὰ πάσης ἀδικίας καὶ πλεονεξίας εμφορούμενος,
καὶ ὕβρεως κόρον οὐκ εἰδότες ἐπὶ τὸ ἔσχατον τῶν
παθῶν τοὺς ἀνθρώπους ἀπήλασαν· τότε δὴ
τότε ὁ τῶν ἁπάντων βασιλεὺς, ὁ πατρῷος Λόγος, τῶν
μὲν μισήσας τὴν τυραννίδα, τῶν δὲ οἰκτείρας τὰς
συμφοράς, άνθρωπείαν ὑποδὺς φύσιν, ἐπὶ τῆς πα
ρατάξεως ἔστη. Τρόπαια τοιγαροῦν τὰ μὲν εἱστήκει,
τὰ δὲ ἡγείρετο, τὰ δὲ ἦν ἐν ἐλπίσι. Καὶ τὸ μὲν
βάρβαρον τῶν δαιμόνων στίφος μετὰ τοῦ στρατηγοῦ
τὰς συμφορὰς ἔστενεν· ἡ φύσις δὲ ἡ ἀνθρωπεία εἰς
ἐλευθερίαν ἀνέτρεχε. Διὸ καὶ ὁ Μελῳδὸς ᾆσμα καινὸν
ᾅδειν τοῖς ἐλευθερωθεῖσι παρεκελεύετο. Προφητικοῖς
γὰρ ὀφθαλμοῖς ἐθεᾶτο τὸ μέλλον.
canerent, imperabat. Siquidem propheticis oculis
ΤΑ'.
ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Οἴκτῳ καὶ πραότητι, ὦ σοφώτατε, καταπραΰνειν
πειρῶ τὰς τῶν πειρασμοῖς περιπεπτωκότων συμφο
ράς, καὶ ἐκβιάζου αὐτοὺς λόγῳ ἐπίῳ πρὸς εὐθυμίαν,
Cod. Vat. 650, άτοπον. Possin.
Pro δικαίῳ ἑτέρῳ idem cod.
verbo, δικαιοτέρῳ. 10.
scribit ano
Pro παθῶν idem cod. Vat. 650. legit, και
κῶν. ID.
'Hv abest a cod. Vat. 650. Vers. ult. pro TO
μέλλον idem cod. habet τὰ μέλλοντα. ID.
col. 989–990page 406 of 750
PG 78:989καὶ ἀναμόχλευε τὰς τῆς ἀθυμίας βίζας. Εἰ γὰρ γνοίεν παρὰ σοῦ, ὅτι εἰ μὲν δικαίως ἐπήχθησαν, κουφισμὸν τῶν πταισμάτων ἐργάζονται, εἰ δὲ συνεχωρήθησαν ἐπελθεῖν μηδὲν φαῦλον δράσατι, στεφάνους προξενοῦσιν· οὐ μόνον τὴν ἀθυμίαν ἐξοστρα χιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ θυμηδίας ἐμπλησθήσονται. ΤΛΑ'. — ΔΑΝΙΗΛ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Ὅτι μὲν ὁ μακάριος Ευστάθιος πρεσβύτερος τὰς μὲν τῶν αἰσχρῶν λημμάτων ἐπιθυμίας κατακράτος ἐχειρώσατο, ὅ τι δὲ ἦν καὶ ἀνδραγαθίας οἰκεῖον, εἰς τοῦτο ῥέπων ἑωρᾶτο, οὐδὲ ἡ σὴ ἀγνοεῖ σύνεσις. Ὅτι δὲ τούτου εἰς τὴν ἄνω σύγκλητον μεταπεμφθέντος, οἱ μὲν ἀνδραποδώδεις (ὧν εἷς ἐστι καὶ ὁ ἐναγῆς Εὐ στάθιος ὁ διάκονος, οὗ ἐπὶ τῇ ομωνυμία κομιδῇ ἐκεῖνος, ὡς οἶσθα, ήχθετο), ὡς τεθνεῶτος ἐχάρησαν οἱ δὲ φιλάρετοι ἐλυπήθησαν τῆς αὐτοῦ συνουσίας στερηθέντες, τοῦτο παρ' ἐμοῦ μάνθανε. ΤΑΒʹ. Περὶ τῆς ἀλλοιώσεως καὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ Ναβουχοδονόσωρ. Οπηνίκα τῶν Βαβυλωνίων ὁ βασιλεὺς πέρα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως καὶ φρονήσας, καὶ φράσας, καὶ πράξας ἐφωράθη, ἐξηλάθη μὲν τῆς τῶν ἀνθρώπων συνουσίας τε καὶ τιμῆς, τοῖς δὲ θηρίοις συνέστιος καὶ σύνοικος γέγονεν. Ὅτε δὲ τὴν προσήκουσαν ἔσχε περὶ τοῦ Θεοῦ δόξαν, τότε καὶ τὴν οἰκείαν δόξαν ἀπέλαβε. Τῆς γὰρ συμφορᾶς ὄρος ἦν ἡ τοῦ κρείττονος ἐπίγνωσις. ΤΑΓ. ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ, ΖΩΣΙΜΟ, ΜΑΡΩΝΙ, ΕΥΣΤΑΘΙΟ. Πότερος ἄρα πότερον ἀδικεῖν ήρξατο καὶ παρα νομεῖν, οὐδεὶς ἔχει ῥᾳδίως λέγειν, οὕτως ἀντίπαλον τὴν κακίαν ἐπὶ κακῷ τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς ἔχετε. Ὥσπερ οὖν οὐ ῥᾴδιον τὸν κατάρξαντα καὶ τὸν ἀκολουθήσαντα εἰδέναι, οὕτως οὐδὲ τὸ καταπαῦσαι τὴν μανίαν ὑμῶν εὐχερὲς, ἀλλὰ καὶ πάνυ δύσκολον εἶναι νομίζουσι· τῷ ἔκαστον τὸν ἔτερον ἐν τῇ πονη ρία ὑπερβάλλειν φιλοτιμεῖσθαι, οὐκ ἀγνοοῦντα (ἡ γὰρ ἂν ἴσως καὶ συνεγνώσθη), ἀλλ᾽ ἐπιστάμενον μὲν, ὑπὸ δὲ τῆς ἀνανταγωνίστου ἔχθρας εἰς τοῦτο τρε πόμενον. ΤΑΔ'. ΙΣΧΥΡΙΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Κυρίου πρὸς τὴν Σαμαρείτιδα, «Ἡμεῖς προσκυνοῦμεν δ' οίδα μεν Μάλιστα μὲν οὐδ᾽ ἀποκρίσεως ἐχρῆν τυχεῖν τοὺς κουφισμόν ἢ ἀφανισμόν πρεσβυτέρω. καὶ φράσας, τις,
EPISTOLARUM LIB. III.
• EPIST. CCCXXXIV.
καὶ ἀναμόχλευε τὰς τῆς ἀθυμίας βίζας. Εἰ γὰρ γνοίεν suavi sermone adl hilaritatein trahe, musrorisque
παρὰ σοῦ, ὅτι εἰ μὲν δικαίως ἐπήχθησαν, κουφι
σμὸν τῶν πταισμάτων ἐργάζονται, εἰ δὲ συν
εχωρήθησαν ἐπελθεῖν μηδὲν φαῦλον δράσατι, στεφά
νους προξενοῦσιν· οὐ μόνον τὴν ἀθυμίαν ἐξοστραχιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ θυμηδίας ἐμπλησθήσονται.
ΤΛΑ'. — ΔΑΝΙΗΛ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
Ὅτι μὲν ὁ μακάριος Ευστάθιος πρεσβύτερος τὰς
μὲν τῶν αἰσχρῶν λημμάτων ἐπιθυμίας κατακράτος
ἐχειρώσατο, ὅ τι δὲ ἦν καὶ ἀνδραγαθίας οἰκεῖον, εἰς
τοῦτο ῥέπων ἑωρᾶτο, οὐδὲ ἡ σὴ ἀγνοεῖ σύνεσις. Ὅτι
δὲ τούτου εἰς τὴν ἄνω σύγκλητον μεταπεμφθέντος,
οἱ μὲν ἀνδραποδώδεις (ὧν εἷς ἐστι καὶ ὁ ἐναγῆς Εὐ
στάθιος ὁ διάκονος, οὗ ἐπὶ τῇ ομωνυμία κομιδῇ
ἐκεῖνος, ὡς οἶσθα, ήχθετο), ὡς τεθνεῶτος ἐχάρησαν·
οἱ δὲ φιλάρετοι ἐλυπήθησαν τῆς αὐτοῦ συνουσίας
στερηθέντες, τοῦτο παρ' ἐμοῦ μάνθανε.
ΤΑΒʹ. HPQNI
Περὶ τῆς ἀλλοιώσεως καὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ
Ναβουχοδονόσωρ.
Οπηνίκα τῶν Βαβυλωνίων ὁ βασιλεὺς πέρα τῆς
ἀνθρωπίνης φύσεως καὶ φρονήσας, καὶ φράσας, καὶ
πράξας ἐφωράθη, ἐξηλάθη μὲν τῆς τῶν ἀνθρώπων
συνουσίας τε καὶ τιμῆς, τοῖς δὲ θηρίοις συνέστιος
καὶ σύνοικος γέγονεν. Ὅτε δὲ τὴν προσήκουσαν
ἔσχε περὶ τοῦ Θεοῦ δόξαν, τότε καὶ τὴν οἰκείαν
δόξαν ἀπέλαβε. Τῆς γὰρ συμφορᾶς ὄρος ἦν ἡ τοῦ
κρείττονος ἐπίγνωσις.
ΤΑΓ.
ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ, ΖΩΣΙΜΟ, ΜΑΡΩΝΙ,
Πότερος ἄρα πότερον ἀδικεῖν ήρξατο καὶ παρανομεῖν, οὐδεὶς ἔχει ῥᾳδίως λέγειν, οὕτως ἀντίπαλον
τὴν κακίαν ἐπὶ κακῷ τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς ἔχετε.
Ὥσπερ οὖν οὐ ῥᾴδιον τὸν κατάρξαντα καὶ τὸν
ἀκολουθήσαντα εἰδέναι, οὕτως οὐδὲ τὸ καταπαῦσαι
τὴν μανίαν ὑμῶν εὐχερὲς, ἀλλὰ καὶ πάνυ δύσκολον
εἶναι νομίζουσι· τῷ ἔκαστον τὸν ἔτερον ἐν τῇ πονηρία ὑπερβάλλειν φιλοτιμεῖσθαι, οὐκ ἀγνοοῦντα (ἡ γὰρ
ἂν ἴσως καὶ συνεγνώσθη), ἀλλ᾽ ἐπιστάμενον μὲν,
ὑπὸ δὲ τῆς ἀνανταγωνίστου ἔχθρας εἰς τοῦτο τρε
πόμενον.
ΤΑΔ'. ΙΣΧΥΡΙΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Κυρίου πρὸς τὴν
Σαμαρείτιδα, «Ἡμεῖς προσκυνοῦμεν δ' οίδαμεν
Μάλιστα μὲν οὐδ᾽ ἀποκρίσεως ἐχρῆν τυχεῖν τοὺς
“Joan. iv, 22.
radices evelle. Nam si hoc ex te intelligant, quod si
juste invectæ sunt, delictorum levationem efficinut;
sin autem, cum Hihil sceleris admisissent, oboriri
permissæ sunt, coronas conciliabunt: non modo
conceptum animo mœrorem profligabunt, verum
etiam lætitia perfundentur.
CCCXXXI. DANIELI PRESBYTERO.
Quod beatus presbyter Eustathius turpium quidem quæstuum cupiditates fregerit ac profligaril,
quidquid autem ad probitatem attinebat, ad id propendere cernebatur, ne tua quidem prudentia ignorat. Quod aulem, co ad coelitum concilium transmisso, servili animo homines (quorum in numero
est impurus quoque diaconus Eustathius, qui cum
idem sibi nomen esse permoleste ille, ut posti, ferebat) tanquam mortuo latitiam conceperint, 385
virtutis autem amantes, ipsius consuetudine orbati
mœrore affecti sunt, illud ex me disce.
HERONI.
De mutatione el restitutione in regnum Nabuchodonosoris.
Quando Babyloniorum rex supra humanæ naturæ
modulum, et sensisse, et locutus fuisse, et egisse
compertus est, ab hominum coetu et honore submo-.
lus est, communemque cum bestiis mensain ac domum habuit. Posteaquam autem eam, quam couveniebat, de Deo sententiam tenuit, tunc etiam gloriam suam recepit. Quippe calamitatis terminus,
erat præstantioris agnitio.
MARTINIANO, ZOSIMO, MARONI,
EUSTATHIO.
Quisnam tandem alterum lædere atque injuria
afficere incepit, nemo facile dicere potest. Ita adversariam improbitatem in capitis vestri perniciem habetis. Quemadmodum igitur haud facile est, cum
qui lacessivit, et eum qui seculus est, agnoscere:
eodem modo furorem vestrum comprimere haudquaquam pronum ac proclive, verum perquam difficile
atque arduum esse homines existimant: propterea
quod unusquisque alterum improbitate superare
contendit, non ignorans (sic enim fortasse veniam
conseqneretur), verum id quidem cognitum atque
compertum habens, cæterum ab insuperabili quadaın
inimicitia ad hoc impulsns.
CCCXXXIV. —ISCHYRIONI PRESBYTERO.
In illud dictum a Domino ad Samaritanam, Nos
adoramus quod scimus 1.
Maxime quidem nec responsum cos consequi
Post κουφισμόν adde ἢ ἀφανισμόν ex cod.
Vat. 650. Pus 1.
Cod. Vat. 650 adili πρεσβυτέρω. Vers. 2 et
3 ep. livec verba καὶ φράσας, absunt a codice ip.
Confer Augustinum serm. 176 de temp., et
De hæresibus, cap. 54, et Photium, Biblioth. pag.
11; Theodoret. lib. v. De hæretic. fabul.; Nicel.
Choniatem lib. τις, De vita Manuelis Comneni, pag.
107. RITT.
col. 991–992page 407 of 750
PG 78:991Εὐνομίῳ πεισθέντας, ἀνθρώπῳ δεινῷ μὲν εἶναι οίη θέντι, εἰπεῖν δὲ τολμήσαντι, ὅτι τῶν προσκυνούντων ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ μὴ δυνηθέντι ἐννοῆσαι, ή, ώς ἔγωγε οἶμαι, μὴ βουληθέντι ὑπὸ προλήψεως καὶ φιλαρχίας εἰπεῖν τοῦθ᾽ ὅπερ καὶ ἀληθὲς ἐστι, καὶ σοφοί τε καὶ ἀνόητοι ἐννοοῦσιν, ὅτι πρὸς τὴν ὑπό νοιαν τῆς Σαμαρείτιδος, τῆς ὡς Ἰουδαίῳ αὐτῷ δια λεγομένης, καὶ τὰ ἑαυτῆς τῶν Ἰουδαϊκῶν προκρινούσης, τὴν ἀπόκρισιν ταύτην πεποίηται, ὅτι «Ἡμεῖς προσκυνοῦμεν ὁ οίδαμεν, εύδηλον γὰρ ὅτι τῶν προς κυνουμένων ἐστί. Πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξωμεν ὑπερ οψίας γραφὴν γράφεσθαι παρ' αὐτῶν, ἀκροβολιζόμενος πρὸς αὐτοὺς εἶπε, ὅτι ᾿Αβελτηρίαν ἐσχάτην νοτεῖτε, πεισθέντες ἀνθρώπῳ δογματίσαι τολμήσαντι, ἀσύγκριτον εἶναι τὴν Πατέρα, και παραγραψαμένω τὸν θεσπέσιον Παῦλον εἰρηκότα·· Οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ.» Τὸ γὰρ μείζον, ο προ φέρετε πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ Υἱοῦ, ἐκ συγκρίσεως εἴρηται, καὶ οὐκ ἐκ τῆς ἀσυγκρίτου υπεροχής. Εἰ μὲν οὖν ἐξ οὐκ ὄντων, ὡς φατε, γέγονεν, οὐδὲ τὸ μεῖζον ἵσταται καθ' ὑμᾶς. Ποια γὰρ σύγχρο σις τοῦ ἀεὶ ὄντος πρὸς τὰ ἐκ μὴ ὄντων γεγονότα; Εἰ δὲ ἀχρόνως καὶ ἀπαθῶς γεγενήσθαι αὐτὸν ἐκ τῆς πατρικῆς ἰδιότητος ὁμολογήσετε, κἂν μὴ δυνη θείητε τῆς ἀκριβοῦς ἐννοίας ἐφικέσθαι, ἧς ἕνεκεν εἴρηται, «Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν. ο Ο γὰρ διδασκαλίας, ἀλλὰ παραμυθίας ένεκεν μένης τοῦτο εἴρηται τοῖς ἀποστόλοις τεθνηκόσι τῷ δέει, ὡς αὐτίκα μάλα αλλασσομένοις ἵνα θαρ ῥοῖεν, ὡς πρὸς τὸν δοκοῦντα αὐτοῖς μείζονα, πορευομένου αὐτοῦ. Καὶ τούτου ἀπόδειξις εναργής, τὸ μὴ ἐν ἄλλῳ καιρῷ, ἐν αὐτῇ δὲ τῇ νυκτὶ μόνῃ, ἐν ᾗ ἔμελλε παραδίδοσθαι, τοῦτο εἰρῆσθαι, ἐν ᾗ καὶ εἰς τοσαύτην ταπεινότητα ἐσχημάτισε τὰ λεγόμενα, ὡς εἰπεῖν, ο Δοκεῖτε ὅτι οὐ δύναμαι παρακαλέσαι τὸν Πατέρα μου, καὶ δώσει μοι δώδεκα λεγεῶνες ἀγ γέλων;» Τί γὰρ τοσούτων ἔδει, ἑνὸς ἐπὶ Ἐξοχίου ρπε' χιλιάδας ἀνελόντος, καὶ τὴν Περσικήν δύναμιν ἀποκείραντος; Αλλ' ὡς ἔφην, πρὸς τὴν δειλίαν αὐτῶν καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἐφθέγξατο. Εἰ τοίνυν ταύ της ἀληθοῦς ἐννοίας οὐκ ἐφικνεῖσθε, ἀφεστάναι δὲ τῆς τῶν ᾿Ανομοίων ἀσεβείας προήρησθε, δύνασθε λέγειν, ὁ ἔφησέ τις πρὸς αὐτοὺς διαλεγόμενος, ότι καὶ τὸ μεῖζον ἵσταται, ᾗ γεννήτωρ, καὶ τὸ ἴσον καθ δ Θεὸς καὶ ὁμοούσιος. ίσταται ἵστατο. πρὸς τὰ, πρὸς τὸν ἐκ μή, Οὐ γὰρ διδασκαλίας.... τοῖς ἀποστόλοις. δογματικώς Κιττ. άλωσομένους. ταύτης της. 9 πρὸς αὐτούς πρὸς ὑμᾶς. (καθ' δ) ἦθ' ό,
oportebat, qui Eunomio fdem adhibuerunt, homini Εὐνομίῳ πεισθέντας, ἀνθρώπῳ δεινῷ μὲν εἶναι οίη
θέντι, εἰπεῖν δὲ τολμήσαντι, ὅτι τῶν προσκυνούντων
ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ μὴ δυνηθέντι ἐννοῆσαι, ή, ώς
ἔγωγε οἶμαι, μὴ βουληθέντι ὑπὸ προλήψεως καὶ
φιλαρχίας εἰπεῖν τοῦθ᾽ ὅπερ καὶ ἀληθὲς ἐστι, καὶ
σοφοί τε καὶ ἀνόητοι ἐννοοῦσιν, ὅτι πρὸς τὴν ὑπό
νοιαν τῆς Σαμαρείτιδος, τῆς ὡς Ἰουδαίῳ αὐτῷ διαλεγομένης, καὶ τὰ ἑαυτῆς τῶν Ἰουδαϊκῶν προκρι
νούσης, τὴν ἀπόκρισιν ταύτην πεποίηται, ὅτι «Ἡμεῖς
προσκυνοῦμεν ὁ οίδαμεν, εύδηλον γὰρ ὅτι τῶν προςκυνουμένων ἐστί. Πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξωμεν ὑπερ
οψίας γραφὴν γράφεσθαι παρ' αὐτῶν, ἀκροβολιζό
μενος πρὸς αὐτοὺς εἶπε, ὅτι ᾿Αβελτηρίαν ἐσχάτην
νοτεῖτε, πεισθέντες ἀνθρώπῳ δογματίσαι τολμήσαντι,
ἀσύγκριτον εἶναι τὴν Πατέρα, και παραγραψαμένω
τὸν θεσπέσιον Παῦλον εἰρηκότα·· Οὐχ ἁρπαγμὸν
ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ.» Τὸ γὰρ μείζον, ο προφέρετε πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ Υἱοῦ, ἐκ συγκρίσεως
εἴρηται, καὶ οὐκ ἐκ τῆς ἀσυγκρίτου υπεροχής.
Εἰ μὲν οὖν ἐξ οὐκ ὄντων, ὡς φατε, γέγονεν, οὐδὲ
τὸ μεῖζον ἵσταται καθ' ὑμᾶς. Ποια γὰρ σύγχρο
σις τοῦ ἀεὶ ὄντος πρὸς τὰ ἐκ μὴ ὄντων γεγονότα;
Εἰ δὲ ἀχρόνως καὶ ἀπαθῶς γεγενήσθαι αὐτὸν ἐκ
τῆς πατρικῆς ἰδιότητος ὁμολογήσετε, κἂν μὴ δυνη
θείητε τῆς ἀκριβοῦς ἐννοίας ἐφικέσθαι, ἧς ἕνεκεν
εἴρηται, «Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν. ο Ο
γὰρ διδασκαλίας, ἀλλὰ παραμυθίας ένεκεν μένης
τοῦτο εἴρηται τοῖς ἀποστόλοις τεθνηκόσι τῷ
δέει, ὡς αὐτίκα μάλα αλλασσομένοις ἵνα θαρ
ῥοῖεν, ὡς πρὸς τὸν δοκοῦντα αὐτοῖς μείζονα, πορευο
μένου αὐτοῦ. Καὶ τούτου ἀπόδειξις εναργής, τὸ
μὴ ἐν ἄλλῳ καιρῷ, ἐν αὐτῇ δὲ τῇ νυκτὶ μόνῃ, ἐν ᾗ
ἔμελλε παραδίδοσθαι, τοῦτο εἰρῆσθαι, ἐν ᾗ καὶ εἰς
τοσαύτην ταπεινότητα ἐσχημάτισε τὰ λεγόμενα, ὡς
εἰπεῖν, ο Δοκεῖτε ὅτι οὐ δύναμαι παρακαλέσαι τὸν
Πατέρα μου, καὶ δώσει μοι δώδεκα λεγεῶνες ἀγγέλων;» Τί γὰρ τοσούτων ἔδει, ἑνὸς ἐπὶ Ἐξοχίου
ρπε' χιλιάδας ἀνελόντος, καὶ τὴν Περσικήν δύναμιν
ἀποκείραντος; Αλλ' ὡς ἔφην, πρὸς τὴν δειλίαν
αὐτῶν καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἐφθέγξατο. Εἰ τοίνυν ταύ
της ἀληθοῦς ἐννοίας οὐκ ἐφικνεῖσθε, ἀφεστάναι
δὲ τῆς τῶν ᾿Ανομοίων ἀσεβείας προήρησθε, δύνασθε
λέγειν, ὁ ἔφησέ τις πρὸς αὐτοὺς διαλεγόμενος, ότι
καὶ τὸ μεῖζον ἵσταται, ᾗ γεννήτωρ, καὶ τὸ ἴσον καθ
opinione sua facumulo atque arguto, sed qui dicere.
non dubitarit Filium ex adorantium numero esse,
neque illud animadvertere potuerit, imo, ut quidem
ipse reor, ob anticipatam opinionem ac dominandi
libidinem noluerit hoc dicere, quod et verum est,
et sapientes juxta ac stolidi animadvertunt, nempe
quod ad Samaritane opinionem, quae cum ipso
tanquam cum Julæo colloquebatur, suamque religionem Judæorum religioni præferebat, ad hune
modum respondeat: «Nos adorainus quod scimus.
Constat enimn eum inter eos, qui adorantur, recenseri. Sed tamen ne ab ipsis fastidii ac superbiæ accusemur, adversus eos velitans, his verbis utere:
‹ Extrema sane stoliditate laboratis, huic homini
fidem arrogantes, qui Patrem extra omnem comparationem esse tradere ausus est, divinumque Panlum rejecit, apud quem hæc verba habentur: ‹ Nou
rapinam arbitratus est esse æqualem Deo ". › Illud
enim majus, quod ad Filii extennationem profertis,
ex comparatione dictum est, non autem ex incomparabili prastantia. 386 Quamobrem si ex non
ente, ut ipsi asseritis, factus est, de vestra quidem
sententia majus illud non consistit. Quænam euim
comparatio est ejus qui sempiternus est, en eo qui
ex non ente factus sit?) Sin autem sine tempore ac
perpessione ipsum factum fuisse, profecto eumdem
paterna sempiternitate confitebimini: etiamsi perfectam et exactam consequi nequeatis, ob quam
dictum sit, «Pater meus major me est 18. Neque
enim doctrinæ, sed consolationis duntaxat causa
haec ad apostolos, qui tanquam confestim perituri,
metu confecti ac pene exstincti erant, dictum est:
quo nimirum bono animo essent, tanquam ipse ad
eum, quem illi majorem existimabaut, proficisceretar. Atque huic rei perspicue argumento illud est,
quod non in alio tempore, verum in sola ea nocte,
in qua futurum erat ut traderetur, hoc dictum sit:
in ea, inquam, nocle, in qua ad tantam humililatem sermones suos conformavit, ut diceret: ‹ An
putatis quod non possum rogare Patrem meum, et
exhibebit mihi duodecim legiones argelorum 199,
Quid enim tanto numero opus erat, cum unus duntaxat, Ezechia regnum obtinente, centum octoginta
quinque hominum millia necasset, ac Persicam δ Θεὸς καὶ ὁμοούσιος.
potentiam concidisset "? Verum, ut dixi, ad ipsorum timiditatem et opinionem locutus est. Quocirca
si veram hanc sententiam haud assequimini, atque interim tamen ab Anomœorum impietate absistere
constituistis, illud vobis dicere licet, quod a quodam dum adversus eos dissereret allatum est, nempe
quod et majus consistit, qua ratione genitor est: et æquale, quatenus Deus est, ejusdemque subslautiz.
«♥ Philipp. 11, 6.
18 Joan. xiv, 28. 10 Mauth. xxvΙ, 53. 2º ¡V Reg. xix, 3.
Pro ίσταται cod. Vat. habet ἵστατο. Versu 3
pro πρὸς τὰ, legit idem, πρὸς τὸν ἐκ μή, etc. Vers.
5 pro xav habet xal. Possin.
Οὐ γὰρ διδασκαλίας.... τοῖς ἀποστό
λοις. Utilissima admonitio, non oportere ea que
consolandi causa prolata sunt in sacris Litteris, ita
accipere quasi δογματικώς essent dicta. Similiter
judicandum de iis quæ laudandi causa dicta snpl.
Eadem est Jounis Chrysostomi observatio. Κιττ.
Cod. Vat., άλωσομένους. Ib.
Pust ταύτης idem cod. addit της. Versu inde
9 pro πρὸς αὐτούς idem scribit πρὸς ὑμᾶς. Vers.
oli. pro (καθ' δ) cod. Vat. 650 sic habet, ἦθ' ό,
elc. Ip.
col. 993–994page 408 of 750
PG 78:993ΤΟ ΑΥΤΟ ΤΑΕ. Ε' πνευματικοῖς πνευματικά (δηλονότι βήματα καὶ ὀνόματα) συγκρίνειν ὁ θεσπέσιος ενομοθέτησε Παῦλος, προσήκει καὶ ἡμᾶς τῷ κανόνι τούτῳ πει θομένους, τὰς θείας βασανίζειν Γραφάς. Πρῶτον τοιγαροῦν, τὸ μὴ δύνασθαι πῶς εἴρηται, σκοπητέον καὶ οὕτως ἐπὶ τὴν λύσιν τοῦ ζητουμένου βαδιστέον. Ακουε τοίνυν πρῶτον τοῦ νομοθέτου Μωσέως. Δίκαιον γὰρ ἀπὸ μὲν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης θεμελιῶσαι τὸ νόημα· ἀπὸ δὲ τῆς Καινῆς στεφανῶσαι. Τί φησι τῷ λαῷ; • Οὐ δυνήσῃ τὸ Πάσχα ποιεῖν ἐν οὐδεμιᾷ τῶν πόλεών σου, ἀλλ᾽ εἰς τὸν τόπον ὃν ἂν ἐκλέξηται Κύριος ὁ Θεός σου.» Τό, οὐ δυνήσῃ, ἀντὶ τοῦ, μὴ ἐξόντος, μηδὲ ἐγχωροῦντος, μηδὲ συγκεχωρημένου, μηδὲ ἐνδεχομένου τεθεικώς. Ὅτι γὰρ ἡδύ- „ ναυτό ποιῆσαι τὸ Πάσχα καὶ ἐν ἄλλαις πόλεσι, δῆλόν ἐστι. Καὶ γὰρ καὶ νῦν ποιοῦσι μὲν, παρα νομοῦντες δέ. Τί οὖν ἐστιν, «Οὐ δυνήσῃ;» Οὐκ ἔξ εστί σοι, οὐ προτάξεις, οὐ ποιήσεις. Οτι δὲ ταύτῃ τῇ ἐννοίᾳ εἴρηται, ἄκουσον καὶ τῶν ἀποστόλων τῷ νομοθέτῃ ἀκολουθούντων καὶ φραζόντων· ὁ Ἡμεῖς οὐ δυνάμεθα, & ἠκούσαμεν καὶ εἴδομεν, μὴ λαλεῖν.» Τί οὖν; οὐκ ἠδύναντο σιγήσαι; Πάνυ μὲν οὖν. Τί οὖν εἰπεῖν ἐβουλήθησαν; Οὐκ ἐνδέχεται, οὔτε πρέπει σιγῇ παραδοθῆναι τὰ ἀνακηρυχθῆναι λαμπρῶς καὶ σαφῶς ὀφείλοντα. Καὶ Ἰουδαῖοι δὲ ἔφασαν (σεμνή δὲ δήπουθεν καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν μαρτυρία). "Οτι γάρ γνωστὸν σημεῖον γέγονε, φανερὸν, καὶ οὐ δυνάμεθα ἀρνεῖσθαι. Διὰ τοῦ μὴ δύνασθαι, τὸ μὴ ἐγχωροῦν μηνύοντες. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος δέ φησι περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· «Ἐν οἷς ἀδύνατον ψεύσασθαι Θεόν.» Οὐκ ἀσθένειάν τινα κατηγορῶν τῆς παγκρα. τους δυνάμεως, ἀλλὰ μεγίστην ρώμην, ὅτι ἀνεπίδεκτός ἐστι τοῦ ψεύδους ὁ τῆς ἀληθείας πατήρ. Καὶ ἀλλαχόσε δὲ ταύτην ὀχυρῶν τὴν ἔννοιαν ἔφη Ἐὰν ἀρνησώμεθα αὐτὸν, ἐκεῖνος πιστός μένει ἀρνήσασθαι γὰρ ἑαυτὸν οὐ δύναται.» Καὶ τοῦτο γάρ οὐκ ἀσθενείας ἐστὶν ἀπόδειξις, ἀλλ' ἀνυπερβλήτου Ισχύος, ὅτι οὐκ ἔγχωρεῖ τὴν θείαν φύσιν ἑαυτὴν ἀρνήσασθαι. Εἰ δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος, οὗ την λέξιν κακούργως ἑρμηνεύειν ἐπιχειροῦσιν οἱ αἱρε τικοί, μαρτυρίαν χρὴ προσαγαγεῖν, ἄκουσον αὐτοῦ φράζοντος· Οὐ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος νηστεύειν, ἐφ' ὅσον μετ' αὐτῶν ἐστιν ὁ Νυμφίος.» Ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἐγχωρεῖ, οὐ πρέπει, οὐ προσήκει, οὐκ ἐνδέχεται, οὐχ αρμόττει. Τούτων τοιγαροῦν οὕτως εἰρημένων, ο σκοπὸς ὁ σωτήριος δήλός έστι. Τὸ γὰρ, Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ο οὐκ ἀσθένειαν αὐτοῦ κατηγορεῖ, ἀλλὰ καὶ μεγίστην Ατρεπτος, βασανίζειν βαδίζειν, βαδιστέος χωρητέος. μηδὲ ἐνδεχομένου τεθεικώς θετικῶν. ἀποστόλων εἰ τῷ τῶν. παγκρατούς πανσθενούς. ἀρνησώμεθα αὐτόν ἀπιστήσωμεν. ἀρνήσασθαι γάρ.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCCXXXV.
CCCXXXV. - EIDEM.
ΤΑΕ.
Ε' πνευματικοῖς πνευματικά (δηλονότι βήματα
καὶ ὀνόματα) συγκρίνειν ὁ θεσπέσιος ενομοθέτησε
Παῦλος, προσήκει καὶ ἡμᾶς τῷ κανόνι τούτῳ πειθομένους, τὰς θείας βασανίζειν Γραφάς. Πρῶτον
τοιγαροῦν, τὸ μὴ δύνασθαι πῶς εἴρηται, σκοπητέον·
καὶ οὕτως ἐπὶ τὴν λύσιν τοῦ ζητουμένου βαδιστέον.
Ακουε τοίνυν πρῶτον τοῦ νομοθέτου Μωσέως. Δίκαιον
γὰρ ἀπὸ μὲν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης θεμελιῶσαι τὸ
νόημα· ἀπὸ δὲ τῆς Καινῆς στεφανῶσαι. Τί φησι τῷ
λαῷ; • Οὐ δυνήσῃ τὸ Πάσχα ποιεῖν ἐν οὐδεμιᾷ τῶν
πόλεών σου, ἀλλ᾽ εἰς τὸν τόπον ὃν ἂν ἐκλέξηται
Κύριος ὁ Θεός σου.» Τό, οὐ δυνήσῃ, ἀντὶ τοῦ, μὴ
ἐξόντος, μηδὲ ἐγχωροῦντος, μηδὲ συγκεχωρημένου,
μηδὲ ἐνδεχομένου τεθεικώς. Ὅτι γὰρ ἡδύ- „
ναυτό ποιῆσαι τὸ Πάσχα καὶ ἐν ἄλλαις πόλεσι,
δῆλόν ἐστι. Καὶ γὰρ καὶ νῦν ποιοῦσι μὲν, παρανομοῦντες δέ. Τί οὖν ἐστιν, «Οὐ δυνήσῃ;» Οὐκ ἔξεστί σοι, οὐ προτάξεις, οὐ ποιήσεις. Οτι δὲ ταύτῃ
τῇ ἐννοίᾳ εἴρηται, ἄκουσον καὶ τῶν ἀποστόλων τῷ
νομοθέτῃ ἀκολουθούντων καὶ φραζόντων· ὁ Ἡμεῖς
οὐ δυνάμεθα, & ἠκούσαμεν καὶ εἴδομεν, μὴ λαλεῖν.»
Τί οὖν; οὐκ ἠδύναντο σιγήσαι; Πάνυ μὲν οὖν. Τί οὖν
εἰπεῖν ἐβουλήθησαν; Οὐκ ἐνδέχεται, οὔτε πρέπει
σιγῇ παραδοθῆναι τὰ ἀνακηρυχθῆναι λαμπρῶς καὶ
σαφῶς ὀφείλοντα. Καὶ Ἰουδαῖοι δὲ ἔφασαν (σεμνή
δὲ δήπουθεν καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν μαρτυρία). "Οτι γάρ
γνωστὸν σημεῖον γέγονε, φανερὸν, καὶ οὐ δυνάμεθα
ἀρνεῖσθαι. Διὰ τοῦ μὴ δύνασθαι, τὸ μὴ ἐγχωροῦν
μηνύοντες. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος δέ φησι περὶ τοῦ @ sumus negare. Quo quidem in loco per non posse,
Θεοῦ καὶ Πατρός· «Ἐν οἷς ἀδύνατον ψεύσασθαι
Θεόν.» Οὐκ ἀσθένειάν τινα κατηγορῶν τῆς παγκρα.
τους δυνάμεως, ἀλλὰ μεγίστην ρώμην, ὅτι
ἀνεπίδεκτός ἐστι τοῦ ψεύδους ὁ τῆς ἀληθείας πατήρ.
Καὶ ἀλλαχόσε δὲ ταύτην ὀχυρῶν τὴν ἔννοιαν ἔφη
• Ἐὰν ἀρνησώμεθα αὐτὸν, ἐκεῖνος πιστός μένει·
ἀρνήσασθαι γὰρ ἑαυτὸν οὐ δύναται.» Καὶ τοῦτο γάρ
οὐκ ἀσθενείας ἐστὶν ἀπόδειξις, ἀλλ' ἀνυπερβλήτου
Ισχύος, ὅτι οὐκ ἔγχωρεῖ τὴν θείαν φύσιν ἑαυτὴν
ἀρνήσασθαι. Εἰ δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος, οὗ την
λέξιν κακούργως ἑρμηνεύειν ἐπιχειροῦσιν οἱ αἱρετικοί, μαρτυρίαν χρὴ προσαγαγεῖν, ἄκουσον αὐτοῦ
φράζοντος· Οὐ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος
νηστεύειν, ἐφ' ὅσον μετ' αὐτῶν ἐστιν ὁ Νυμφίος.»
Ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἐγχωρεῖ, οὐ πρέπει, οὐ προσήκει, οὐκ
ἐνδέχεται, οὐχ αρμόττει. Τούτων τοιγαροῦν οὕτως
εἰρημένων, ο σκοπὸς ὁ σωτήριος δήλός έστι. Τὸ γὰρ,
• Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ο οὐκ
ἀσθένειαν αὐτοῦ κατηγορεῖ, ἀλλὰ καὶ μεγίστην
* 1 Cor. 11, 13. * Deut. xvi, 5, 6. 18 Act. 1, 20.
Si spiritualibus spiritualia (verba scilicet et uonina) comparari præcepit divus Paulus ", convenit
sane ut nos quoque huic regulæ obtemperantes
divinas Scripturas perpendlanus. Primum igitur,
quo sensu, non posse, dictum sit, considerandumı
est atque ita demum ad quæstionis solutionem
proficiscendum. Prius itaque legislatorein Mosen
audi. Equum est enim a Veteri quidem Testamento sententiam fundare: ac postea eamdemn a
Novo tanquam corona quadam ornare. Quidnam
ergo ille ad plebem ait? Non poteris Pascha facere in ulla ex urbibus tuis: præterquam in eo loco,
quem elegerit Dominus Deus túus”. › Hoc, non
poteris, pro eodem positum est ac si dixisset: Non
licet, non concessum ac permissum est. Nam quod
in aliis etiam civitatibus Pascha celebrare possent,
per-picue constat. Quid igitur est: Non poteris?
Non tibi licet, non offeres, πon facies. Quod autem
hoc sensu dictumsit, audi etiam apostolos Legislatorem sequentes ac dicentes: ‹ Nos non possumus,
quæ audivimus et vidimus, non loqui s. Quid
ergo, Non poterant silere? Maxime vero. Quickmas
igitur dicere voluerunt? 387 Non decet, nec fas
est ea silentio tradere quæ clare atque aperte
prædicari debent. Quin Judæi quoque dixerunt
(grave autem scilicet est atque auctoritatis plenum
illud testimonium quod ab hostibus ducitur): Nam
quod notum signum factum est, constat, nec posnon licere significarunt. Eodemque modo Apostolus de Deo et Patre ait: c In quibus impossibile est
mentiri Deum ". Quibus verbis non imbecillitatis cujusdam omnipotentem illam vin coarguit: veruin contra summum ipsius robur Indicat, quod ille
veritatis pater mendacii minime capax sit. Atque
alio rursum loco eamdem sententiam muniens, bis
verbis usus est: «Si negaverimus cum, ipse Aidelis
manet: negare enim scipsum non potest. Nam
hic quoque non infirmitatis, sed singularis atque
insuperabilis potentia argumentum est, quod feri
non potest ut divina natura seipsam inficietur. Quod
si ipsius etiam Salvatoris (cujus dictum hæretici
maligne ac veteratorie interpretari conantur) testimonium proferre oportet, audi ipsum loquentem:
Non possunt filii Sponsi jejunare, quandiu cum
illis est Sponsus 3,» pro eo ac si dixisset: Non licet, non decet, non quadrat, non convenit. His igi-
‘ur ad hunc modum expositis, quo tendat Salvator
ss Hebr. vi, 18.” Il Tim. 11, 13.” Matth. 1x, 15.
Confer Theodoretum dialogo cui titulus,
Ατρεπτος, et Greg. Naz.; item Chrysost. in JoanHem. RITT.
Pro βασανίζειν cod. Vat. scribit, βαδίζειν,
et vers. sen. pro βαδιστέος habet χωρητέος. PussIN.
Alec verba μηδὲ ἐνδεχομένου ut subdititia
pratermilluutur a cod. Vat. 650, qui pro statim
sequenti verbo τεθεικώς ponit adverbium θετικῶν.
Idem vers. post sexto, qui inter ἀποστόλων εἰ τῷ
inserit τῶν. Ιd.
Pro παγκρατούς idem legit πανσθενούς. Versu
inde tertio, omittit idem illa verba, ἀρνησώμεθα
αὐτόν et vice illorum solum ponit ἀπιστήσωμεν.
Vers. seq. post ἀρνήσασθαι omittit γάρ. ID.
col. 995–996page 409 of 750
PG 78:995«ῥώμην, ὅτι ἀνεπίδεκτός εστι τοῦ ἐναντίον τι τῷ Πατρὶ ποιεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπωπτεύετο παρ' αὐτῶν ὡς ἀντίθεος, καὶ ἀλλοτρίαν σφετεριζόμενος δόξαν, τοῦτο ἔφη, μονονουχι φράζων Μὴ νομίζετε με παρά γνώμην τι τοῦ Πατρὸς ποιεῖν, οὐ δύναται τοῦτο γενέσθαι. Οὐκ ἐνδέχεται με παρὰ σκοπόν αυτ τοῦ πράττειν τι· οὐκ ἐγχωρεῖ ἐναντιωθῆναι με τῷ Πατρί. Καὶ ὅτι τοῦτο μηνύει, δῆλον μὲν καὶ ἀπὸ τῶν εἰρημένων, δῆλον δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ ἄγαν ταπεινῶς τεθεικέναι τὸ ῥῆμα. Τί γὰρ ἔφη; • Οὐ δύναται δ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν.» Εἰ μὲν γὰρ εἶπεν, ὅτι τὰ μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ, τὰ δὲ οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ, τάχα ἂν οὐκ ἀπεικὸς ἦν ἐννοῆσαι ὅτι δι' ἀσθένειαν τοῦτο ἔφη. Εἰ δὲ οὐδὲν ἔφη δύνασθαι ποιεῖν, αὐτὸ τοῦτ' ἀναγκάζει καὶ τοὺς μὴ βουλομένους υψηλόν τι ἐννοῆσαι καὶ γενναῖον, εἰς ἔννοιαν ἀναπηδῆσαι θερ πρεπῆ καὶ τῆς θείας ἐκείνης οὐσίας ἀξίαν, λέγοντας· Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ; Καὶ μὴν τὸ μέγιστον κατόρθωμα, καὶ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων τὸ κεφάλαιον, 8 πατριάρχαι μὲν ὤδινον, προφῆται δὲ προέλεγον, οἱ δ᾽ οὐράνιοι δήμοι ἐξεπλήττοντο, αὐτὸς πεποίηκε. Καὶ βοᾷ τὸ σκεῦος τῆς ἐκλογῆς ὁ τῶν θείων μυστηρίων ταμίας, ὁ τοῦ κηρύγματος μυσταγωγής, φρά ζων· «Ος ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἱκένωσε μορφὴν δούλου λαβών.» Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ; Καὶ μὴν αὐτὸς διαβρήδην βου·. Καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει, ζωοποιεῖ.» Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ; Καὶ μὴν τὸν μὲν ἑκατόνταρχον μαρτυρήσαντα αὐτῷ Ο αυτοκρατορικὴν δύναμίν τε καὶ ἐξουσίαν ἀνεκήρυξε, βεβαιῶν τὸ δόγμα, ἵνα μὴ μόνον τῆς τοῦ ἑκατοντάρ του γνώμης, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ψήφου, νομισθείη τὸ λεχθέν. Τῷ δὲ λεπρῷ τὸ μὲν δύνασθαι αὐτὸν λαμπρῶς ὁμολογήσαντι· ὑπὲρ δὲ τοῦ βούλεσθαι τὴν ἱκετηρίαν σαφῶς ποιησαμένῳ, καὶ φήσαντι, «Ἐὰν θέλῃς, δύνασαί με καθαρίσαι, ο καὶ ἐντελῆ αὐτῷ ἐξουσίαν σαφῶς ἀφιερώσαντι, ἔφη, κυρῶν τὴν γνώμην τῇ ἀποφάσει· ε Θέλω, καθαρίσ σθητι.» Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ; Καὶ μὴν τῇ Χα ναναία Έφη, ο Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις· καὶ τῷ μὲν ἀνέμῳ ἐπετίμησε καὶ τῇ θαλάσσῃ· τὸν δὲ τυφλὸν ὠμμάτωσε· καὶ τὸν μὲν παράλυτον έσφιγξε τὸν δὲ Λάζαρον ήγειρεν. Αλλ' εἰ πάντα τὰ τὴν αὐθεντίαν τοῦ Υἱοῦ ἀνακηρύττοντα εἰς μέσον ἀγα γεῖν πειραθείημεν, οὐδ᾽ εἰ παύσασθαι βουληθείημεν, ἴσως δυνηθείημεν. Διόπερ ταῦτα παρέντες ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς συλλογισώμεθα. Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ; Καὶ μὴν ἡμεῖς, ὧν οὐδὲν εὐτελέστερον γένοιτ' ἄν, πολλὰ οίκοθεν πράττομεν, καὶ κακίαν φεύγομεν, καὶ ἀρετὴν διώκομεν. Εἰ δὲ μὴ ἀφ' ἑαυτῶν ὁρῶμεν, οὔτε δίκην ἁμαρτάνοντες δοῦναι δίκαιοι ἂν εἴημεν, οὔτε κατορθοῦντες στεφάνων ἀπολαῦσαι. Θρᾷς ὅτι ή ταπεινότης τοῦ ῥήματος, μεθ' υπερβολῆς τεθειμένη, καὶ τοὺς ἀγνώμονας πείθει μετ' εὐσεβοῦς Φράζων κράζων.
perspicuum est, Hlud enim: «Non potest Filius a ῥώμην, ὅτι ἀνεπίδεκτός εστι τοῦ ἐναντίον τι τῷ
›
Πατρὶ ποιεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπωπτεύετο παρ' αὐτῶν
ὡς ἀντίθεος, καὶ ἀλλοτρίαν σφετεριζόμενος δόξαν,
τοῦτο ἔφη, μονονουχι φράζων Μὴ νομίζετε με
παρά γνώμην τι τοῦ Πατρὸς ποιεῖν, οὐ δύναται
τοῦτο γενέσθαι. Οὐκ ἐνδέχεται με παρὰ σκοπόν αυτ
τοῦ πράττειν τι· οὐκ ἐγχωρεῖ ἐναντιωθῆναι με τῷ
Πατρί. Καὶ ὅτι τοῦτο μηνύει, δῆλον μὲν καὶ ἀπὸ
τῶν εἰρημένων, δῆλον δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ ἄγαν ταπεινῶς
τεθεικέναι τὸ ῥῆμα. Τί γὰρ ἔφη; • Οὐ δύναται δ
Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν.» Εἰ μὲν γὰρ εἶπεν,
ὅτι τὰ μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ, τὰ δὲ οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ,
τάχα ἂν οὐκ ἀπεικὸς ἦν ἐννοῆσαι ὅτι δι' ἀσθένειαν
τοῦτο ἔφη. Εἰ δὲ οὐδὲν ἔφη δύνασθαι ποιεῖν, αὐτὸ
τοῦτ' ἀναγκάζει καὶ τοὺς μὴ βουλομένους υψηλόν τι
ἐννοῆσαι καὶ γενναῖον, εἰς ἔννοιαν ἀναπηδῆσαι θερπρεπῆ καὶ τῆς θείας ἐκείνης οὐσίας ἀξίαν, λέγον
τας· Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ; Καὶ μὴν τὸ μέγιστον
κατόρθωμα, καὶ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων τὸ κεφάλαιον,
8 πατριάρχαι μὲν ὤδινον, προφῆται δὲ προέλεγον,
οἱ δ᾽ οὐράνιοι δήμοι ἐξεπλήττοντο, αὐτὸς πεποίηκε.
Καὶ βοᾷ τὸ σκεῦος τῆς ἐκλογῆς ὁ τῶν θείων μυστη
- ρίων ταμίας, ὁ τοῦ κηρύγματος μυσταγωγής, φρά
ζων· «Ος ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν
ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἱκένωσε
μορφὴν δούλου λαβών.» Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ;
Καὶ μὴν αὐτὸς διαβρήδην βου·. Καὶ ὁ Υἱός, οὓς
θέλει, ζωοποιεῖ.» Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ; Καὶ
μὴν τὸν μὲν ἑκατόνταρχον μαρτυρήσαντα αὐτῷ
Ο αυτοκρατορικὴν δύναμίν τε καὶ ἐξουσίαν ἀνεκήρυξε,
βεβαιῶν τὸ δόγμα, ἵνα μὴ μόνον τῆς τοῦ ἑκατοντάρ
se ipso facere quidquam s, non ipsius in:becillitatem prodit, verum maximum robur: quod videlicet in eum cadere nequeat ut aliquid, quod Patri
adversetur, efficiat. Quoniam enim in suspicionem
apud eos venerat, tanquam qui Deo adversarius
esset, atque alienam gloriam usurparet, idcirco
haec verba habuit, tantum non ad hunc modum loquens: Ne me existimetis quidquam præter Patris
sententiam ac voluntatem facere. Hoc enim minime
contingere potest. Fieri nequit, ut ab illius scopo
alienam quidquam faciam: fieri non potest, ut Patri repugnem et adverser. Quodque illud his verbis
significet, cum ex his, quæ a nobis dicta sunt,
constat, tum etiam ex eo liquet, quod valde submissum et humile verbum collocavit. Quid enim
dixit? «Non potest Filius a seipso facere quidquam.»
Nam si illud dixisset, se a seipso quædam efficere,
quædam autem non a seipso, fortasse non absurdum
esset existimare, propter imbecillitatem ipsum his
verbis usum esse. Cum autem ipse se nihil facere
posse dixerit, hoc ipsum eos etiam, qui sublime
aliquid ac generosum animo complecti minime
volunt, ad cogitationem Deo consentaneam ac di-
'vina illa essentia dignam prosilire cogit. Nihil a
seipso facit? Atqui maximum illud facinus, et bonorum omnium caput, quod patriarchæ ardentibus
verbis expetebant, prophetæ prædicabant, cœlitum
agmina ad stuporem usque mirabantur, ipse fecit.
Clamat hoc vas illud electionis, ille divinorum
mysteriorum velut promus condus, 388 ille pra:
dicationis antistes, his verbis utens: ‹ Qui cum în
forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse
se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens”. › Nihil a seipso facit? Atqui
ipse disertis verbis clamat: «Et Filius quos volt
vivificat”. › Nihil a seipso facit? Atqui centuriohem, qui iurperatoriam vim ac potentiam ipsi testimonio suo tribuerat, collaudavit, doctrinam videdicet hanc confirmans, ut quod dictum fuerat, non
modo centurionis sculentia, verum etiam ipsiusnet
Salvatoris suffragio niti videretur. Atque item ad
Jeprosum, qui ipsum quidem posse clara voce confessus fuerat, ut autem vellet aperte supplicarat,
ac dixerat: «Si vis, potes me mundare, perfectanque ipsi potentiam baud obscure attribuerat, ac
velut consecrarat, sententiam ejus sua sententia
confirmans, dixit: «Volo, mundare ". › Nihil a
seipso facit? Atqui ad Chananæam his verbis usus
est: • Fiat tibi sicut vis st.» Atque et ventum et
mare increpait ", et cæcum illuminavit ªª, et paralyticum astrinxit ", et Lazarum excitavit”. Verum
si cuncta ea, quæ Filii auctoritatem ac polentiam
prædicant, in medium proferre conemur, ne, si
27 Joan. v, 19.
ss Just. IX,
του γνώμης, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος
ψήφου, νομισθείη τὸ λεχθέν. Τῷ δὲ λεπρῷ τὸ μὲν
δύνασθαι αὐτὸν λαμπρῶς ὁμολογήσαντι· ὑπὲρ δὲ
τοῦ βούλεσθαι τὴν ἱκετηρίαν σαφῶς ποιησαμένῳ,
καὶ φήσαντι, «Ἐὰν θέλῃς, δύνασαί με καθαρίσαι, ο
καὶ ἐντελῆ αὐτῷ ἐξουσίαν σαφῶς ἀφιερώσαντι, ἔφη,
κυρῶν τὴν γνώμην τῇ ἀποφάσει· ε Θέλω, καθαρίσ
σθητι.» Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖ; Καὶ μὴν τῇ Χαναναία Έφη, ο Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις· καὶ τῷ
μὲν ἀνέμῳ ἐπετίμησε καὶ τῇ θαλάσσῃ· τὸν δὲ
τυφλὸν ὠμμάτωσε· καὶ τὸν μὲν παράλυτον έσφιγξε
τὸν δὲ Λάζαρον ήγειρεν. Αλλ' εἰ πάντα τὰ τὴν
αὐθεντίαν τοῦ Υἱοῦ ἀνακηρύττοντα εἰς μέσον ἀγα
γεῖν πειραθείημεν, οὐδ᾽ εἰ παύσασθαι βουληθείημεν,
ἴσως δυνηθείημεν. Διόπερ ταῦτα παρέντες ἀπὸ τῶν
καθ᾿ ἑαυτοὺς συλλογισώμεθα. Οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ
ποιεῖ; Καὶ μὴν ἡμεῖς, ὧν οὐδὲν εὐτελέστερον γένοιτ'
ἄν, πολλὰ οίκοθεν πράττομεν, καὶ κακίαν φεύγομεν,
καὶ ἀρετὴν διώκομεν. Εἰ δὲ μὴ ἀφ' ἑαυτῶν ὁρῶμεν,
οὔτε δίκην ἁμαρτάνοντες δοῦναι δίκαιοι ἂν εἴημεν,
οὔτε κατορθοῦντες στεφάνων ἀπολαῦσαι. Θρᾷς ὅτι
ή ταπεινότης τοῦ ῥήματος, μεθ' υπερβολῆς τεθει
μένη, καὶ τοὺς ἀγνώμονας πείθει μετ' εὐσεβοῦς
Philipp. 11, 6, 7. 2º Joan. v, 21. 30 Luc. v, 12, 13. at Matth. xv, 28. so Marc. 17,
1 seqq. 3 Satth. 15, 2 seqq. ss Joan. xl, 1 seq.
Φράζων cod. idem recte mutat in κράζων. Possi,
col. 997–998page 410 of 750
PG 78:997διανοίας καταδέξασθαι τὸ ὕψος τῶν λελεγμένων; Εἰ δὲ καὶ τὴν ἀντιδιαστολὴν βασανίσειας, εὑρήσεις αὐτὴν οὕτως εἰρημένην, ὡς παρ' ἡμῶν ἡρμηνεύθη. Οὔτε γὰρ εἶπεν, Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ λάβῃ τὸ δύνασθαι παρὰ τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ τῷ ὄντι, τῷ μὴ δύνασθαι ἀντιδιασταλῆναι ἐχρῆν (εἴτε ἀσθένειαν αὐτοῦ κατηγορεῖν ἔμελλε τὸ ῥηθέν)· ἀλλὰ τί; • Ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. ο Ορᾶς πῶς τὴν Ισοτιμίαν καὶ τὸ ἰσοσθετ νές, καὶ τὸ ὁμοούσιον κηρύττει; ΗΡΩΝ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟ. Τοῖς ἐν τῇ σκηνῇ, ὦ βέλτιστε, σπουδή μεγίστην οὐ τὸ σωφρονίζειν πολλοὺς τοῖς σκώμμασιν, ὡς Εφης, σαυτὸν, καὶ τοὺς ἀκούοντάς σου παραλογιζόμενος, ἀλλὰ τὸ πολλοὺς ἁμαρτάνειν. Ἐν γὰρ τῇ κακίᾳ τῶν θεατῶν τὴν εὐημερίαν ἔχουσιν, ὥστε εἰ ἐκεῖνοι βελτίους γένοιντο, τούτοις ἂν ἀπόλοιτο ή τέχνη. Οὔτε οὖν ἔλοιντο ἐπανορθῶσαι τους πταίοντας, καὶ βουληθεῖσιν, οὐχ οἷόν τε. Πέφυκε γὰρ αὐτοῖς ἐπὶ τὸ βλάπτειν ή μίμησις. ΤΑΖ'. — ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Ὥσπερ ἄριστος ἰατρὸς τέχνῃ πρὸς συμμαχίαν τῆς ἀῤῥωστούσης φύσεως ώπλισμένος, ὅταν πολύτρος που νοσημάτων ἰδέαι τὸ σῶμα πολιορκῶσι, πρὸς τὸ κατεπείγον ἱστάμενος (ὁ γὰρ ἐξὸν σῶσαι, περι ορῶν, τῆς ἀπωλείας δηλονότι αίτιος) τὰ ἀναβολὴν καὶ ὑπέρθεσιν ἐπιδεχόμενα τηρεῖ δεύτερα, ἵνα μὴ ταῦτα δόξας νενικηκέναι, ὑπ' ἐκείνου λάθῃ νικώμενος τοῦ καὶ τὴν δόξασαν γεγενῆσθαι νίκην εἰ; ἦταν περι τρέποντος· οὕτω καὶ αὐτὸς, τῇ συνέσει τὴν τῆς θερα πείας τῶν ψυχῶν ἐπιστήμην κεράσας, πρὸς τὸ κατ επείγον βλέψον. Ἐκείνου γὰρ ἐαθέντος ἐλπὶς καὶ τὰ λοιπὰ συνιαθήσεσθαι. ΤΛΗ. ΩΡΙΩΝΙ. Αἱ μὲν τοῦ σώματος ήδοναὶ στωμύλαι εἰσι, καὶ δειναὶ γοητεῦσαι, καὶ τὸν λογισμὸν τῆς ἡγεμονίας ἐκβάλλειν, καὶ πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιεῖν Αλλ' εἰ ὁ θυμὸς τῷ λογισμῷ συμμαχήσειε, καὶ καθ ἀπερ υπασπιστής βασιλεῖ ὑπακούσεις, ῥᾳδίως ἐκεῖ και καταγωνισθήσονται. Δικαίας γὰρ ὀργῆς κατ' αὐτῶν κινηθείσης οὐχ ὑποστήσονται τὴν ἀπειλήν, Πολύτροποι που λυτρόπων. αἱμύλαι. παρεσκευάσατο παρεκελεύσατο
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCCXXXVIII.
διανοίας καταδέξασθαι τὸ ὕψος τῶν λελεγμένων; cupianus quidem, finem fortasse facere queamus.
Εἰ δὲ καὶ τὴν ἀντιδιαστολὴν βασανίσειας, εὑρήσεις
αὐτὴν οὕτως εἰρημένην, ὡς παρ' ἡμῶν ἡρμηνεύθη.
Οὔτε γὰρ εἶπεν, Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ
οὐδὲν, ἐὰν μὴ λάβῃ τὸ δύνασθαι παρὰ τοῦ Πατρός.
Τοῦτο γὰρ τῷ ὄντι, τῷ μὴ δύνασθαι ἀντιδιασταλῆναι
ἐχρῆν (εἴτε ἀσθένειαν αὐτοῦ κατηγορεῖν ἔμελλε τὸ
ῥηθέν)· ἀλλὰ τί; • Ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα
ποιοῦντα. ο Ορᾶς πῶς τὴν Ισοτιμίαν καὶ τὸ ἰσοσθετ
νές, καὶ τὸ ὁμοούσιον κηρύττει;
Quamobrem his pretermissis, a nostrismet ipsis
rebus argumentum ducamus. Nihil a seipso facit?
Atqui nos, quibus nihil vilins atque abjectius fugi
potest, multa a nobis facinus, ac vitium fugimus,
et virtutem consectantur. Quod si nibil a nobis ipsis
facimus, nec cum peccamus, supplicio jure afficimur, nec cum virtute aliquid geriunus, coronas consequimur. Videsne quemadmodum vocabuli humi -
litas cum excessu posita, malignos etiam et præposteros homines adducat, ut eorum, quæ dicta sunt, sublimitatem pio sensu excipiant? Quod si etiam
distinctionem ipsam expendas: eam ita, ut a nobis explanatum est, dictam esse comperies. Neque
enim dixit: Non potest Filius a scipso facere quidquam, nisi potestatem a Patre acceperit (hoc enim
revera impotentiæ per distinctionem adjungi oportebat, si hoc dictum imbecillitatem ipsius proditurum erat), verum quid? «Nisi quod viderit Patrem facientem. › Perspicisue quonami pacto honoris ac roboris æqualitatem, eamdemque substantiam prædicet?
TAG. ΗΡΩΝ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟ.
Τοῖς ἐν τῇ σκηνῇ, ὦ βέλτιστε, σπουδή μεγίστην
οὐ τὸ σωφρονίζειν πολλοὺς τοῖς σκώμμασιν, ὡς
Εφης, σαυτὸν, καὶ τοὺς ἀκούοντάς σου παραλογιζό
μενος, ἀλλὰ τὸ πολλοὺς ἁμαρτάνειν. Ἐν γὰρ τῇ
κακίᾳ τῶν θεατῶν τὴν εὐημερίαν ἔχουσιν, ὥστε εἰ
ἐκεῖνοι βελτίους γένοιντο, τούτοις ἂν ἀπόλοιτο ή
τέχνη. Οὔτε οὖν ἔλοιντο ἐπανορθῶσαι τους πταίοντας,
καὶ βουληθεῖσιν, οὐχ οἷόν τε. Πέφυκε γὰρ αὐτοῖς
ἐπὶ τὸ βλάπτειν ή μίμησις.
ΤΑΖ'. — ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Ὥσπερ ἄριστος ἰατρὸς τέχνῃ πρὸς συμμαχίαν τῆς
ἀῤῥωστούσης φύσεως ώπλισμένος, ὅταν πολύτρος
που νοσημάτων ἰδέαι τὸ σῶμα πολιορκῶσι, πρὸς
τὸ κατεπείγον ἱστάμενος (ὁ γὰρ ἐξὸν σῶσαι, περιορῶν, τῆς ἀπωλείας δηλονότι αίτιος) τὰ ἀναβολὴν καὶ
ὑπέρθεσιν ἐπιδεχόμενα τηρεῖ δεύτερα, ἵνα μὴ ταῦτα
δόξας νενικηκέναι, ὑπ' ἐκείνου λάθῃ νικώμενος τοῦ
καὶ τὴν δόξασαν γεγενῆσθαι νίκην εἰ; ἦταν περι
τρέποντος· οὕτω καὶ αὐτὸς, τῇ συνέσει τὴν τῆς θερα
πείας τῶν ψυχῶν ἐπιστήμην κεράσας, πρὸς τὸ κατεπείγον βλέψον. Ἐκείνου γὰρ ἐαθέντος ἐλπὶς καὶ
τὰ λοιπὰ συνιαθήσεσθαι.
ΤΛΗ. ΩΡΙΩΝΙ.
Αἱ μὲν τοῦ σώματος ήδοναὶ στωμύλαι εἰσι,
καὶ δειναὶ γοητεῦσαι, καὶ τὸν λογισμὸν τῆς ἡγεμο
νίας ἐκβάλλειν, καὶ πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιεῖν
Αλλ' εἰ ὁ θυμὸς τῷ λογισμῷ συμμαχήσειε, καὶ καθ
ἀπερ υπασπιστής βασιλεῖ ὑπακούσεις, ῥᾳδίως ἐκεῖ
και καταγωνισθήσονται. Δικαίας γὰρ ὀργῆς κατ'
αὐτῶν κινηθείσης οὐχ ὑποστήσονται τὴν ἀπειλήν,
B.
HIERONI REMPUBLICAN
GERENTI.
Scenicis, vir optime, summum hoc studium est,
mon ut per ipsorum cavillos multi meliores reddantur (quemadmodum ipse dixisti, teipsum, et eos,
qui te audiunt, decipiens), verum ut multi peccent.
Etenim in spectatorum improbitate felicitatem suam
constitutam habent. Ita fit, at si illi meliores effciantur, sua bis ars peritura sit. 389 Quamobrem
nec unquam eos, qui delinquunt, corrigere in animum induxerint, nec, si velint, id possint. Mimica
enim eorum ars natura tantummodo ad nocendum
con/parata est.
CGCXXXVII. THEODOSIO EPISCOPO.
Quemadmodum optimus medicus all agrolantis
naturæ subsidium arte instructus et armatus, cum
variis morborum generibus corpus obsidetur, adversus eum, qui acrius urget in procinctu stans
(qui enim cum salutem afferre liceat, id facere negligit, interitus scilicet causa est) eos, qui moram
ae dilationem admittunt, in posterius servat, ne
alioqui, dum hos vicisse sibi videtur, ab illo, qui
etiam victoriam eam, quæ exstitisse videbatur, in
cladem convertit, imprudens superetur: eodem
modo tu quoque mandatarum animarum scientiam
prudentia temperans, ad id, quod amplius urget,
oculorum aciem intende. Nam eo sanato, spes est
fore ut reliqua etiam sanentur.
CCCXXXVIII.· ORIONI.
Corporis quidem voluptates lepidæ sunt, eamque
vim habent ut hominem velut præstigiis quibusdam
illiciant, ac rationem e principatu exturbent, atque
omnia sursum et deorsum misceant. At si ira rationi suppetias ferat, ac tanquam stipator regi obedientem se præbeat, facili negotio illæ opprimentur.
Justa enimu ira adversus eas excitata, minas kaud
Πολύτροποι ad eodem. cod. mutatur in που
λυτρόπων. Vers. 4 et 5 tollit idem signa parenthesis. Possin.
Cod. Vat. 650, αἱμύλαι. Versu epist. penult.
παρεσκευάσατο pro παρεκελεύσατο legit, ID.
col. 999–1000page 411 of 750
PG 78:999λοντι λογισμῷ ἐπιτρέψασαι. Καὶ τοῦτ' ἔστιν ὅπερ ὁ Μελῳδὸς μὲν παρεκελεύσατο, σὺ δὲ μαθεῖν ἠθέλησας • • Οργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Ο ἀλλὰ φροῦδοι οἰχήσονται, τὸ νικᾶν, τῷ νεκον ὀφεί ΤΑΘ'. — ΝΕΜΕΣΙΑΝΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. Ὥσπερ Ελληνας, καὶ Ἰουδαίους, καὶ εἴ τινες τὰ ἐκείνων εζήλωσαν, ἀσεβεῖς τε καὶ ἀνοήτους δρί ζομαι, ἀποφαινομένους μηδὲν περὶ τοῦ Σωτῆρος τοὺς προφήτας εἰρηκέναι· οὕτως τοὺς πᾶσαν τὴν Παλαιὰν εἰς αὐτὸν μεταφέρειν πειρωμένους, οὐκ ἔξω αἰτίας τίθημι, ἅτε δὴ ἐν τῇ καθ' ἡμῶν μάχῃ τρόπων τινὰ τοῖς διαδίκοις συμπράττοντας. Τῷ γὰρ ἐλέγ χεσθαι παρ' ἐκείνων περὶ αὐτοῦ μὴ εἰρημένα εἰς αὐτὸν ἕλκειν ἐκβιαζόμενοι, τούτων κὰν τοῖς περὶ αὐ τοῦ ἀληθῶς καὶ διαρρήδην ειρημένοις, υπόνοιαν το κτουσι. Χρὴ δ' οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὰ μὲν εἰ; αὐτὸν εἰρη μένα, σαφῶς λέγειν, τὰ δὲ περὶ ἄλλων πραγμάτων ἐξν περὶ ἐκείνων εἰρῆσθαι, περὶ ὧν εἴρηται. Οὗτος γὰρ καὶ ἀληθείας καὶ ἀποδείξεως ὄρος. Οἱ δὲτὰ μὴ προσο ήκοντα προφέροντες, καὶ τὰ προσήκοντα ἀνατρέπεσθαι παρασκευάζουσι. ΤΜ'. — ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ανὴρ ἐλλόγιμος καὶ ὀρθὸς μὲν τὸν τρόπον, λαμ πρὸς δὲ τὸν βίον (τὸ γὰρ καὶ ἀξιώματι αὐτὸν λαμ πρῷ κεκοσμήσθαι, παρήσω· σκιὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὄναρ), ἐντυχὼν ἡμῖν ἀπήγγειλεν, ὅτι προσῆλθε μὲν τῷ σεπτῷ θυσιαστηρίῳ τῶν θείων μυστηρίων μεταληψόμενος θεασάμενος δέ σε αὐτῷ παρεστώτα, ἄν θρωπον πρεσβύτην μὲν τὴν ἡλικίαν, πρεσβύτερον δὲ τὴν ἀξίαν, ἀκμάζοντα δὲ τῇ λαγνείᾳ, καὶ πάντας τοὺς ἐπ' ἀσελγείς βεβοημένους ὑπερακον τίσαντα, εἰς τοὺπίσω κεχώρηκε, μὴ ἀξιώσας τὰ ἱερὰ μυστήρια διὰ μιαρᾶς χειρὸς δέξασθαι. Ἐγὼ δ' ὅπως μὲν ἐπλήγην τὴν ψυχὴν ταῦτα ἀκούσας, παρήσω ὁ δ᾽ ἐκεῖνον κατακράτος έμεμψάμην, λέξω. Οὐδὲν, ἔφην, ὦ σοφώτατε, παραβλάπτεται ὁ δεχόμενος, εἰ καὶ ὁ διδοὺς ἀνάξιος εἶναι δοκοίη, οὐδὲ τὰ ἄχραντα χραίνεται μυστήρια, εἰ ὁ ἱερεὺς πάντας ἀνθρώπους εἰς κακίαν παρελάσειεν. Εἰ δ' ἀπιστεῖς, ἐννόει τὸν κόρακα, τὸ ἀκάθαρτον καὶ μισότεκνον ζῶον, δι' οὗ ὁ οὐρανοδρόμος καὶ οὐρανοπολίτης Ηλίας ἐτρέφετο. Καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ ἔφην, ἅπερ γράψαι το δυεῖν ἕνεκεν παρῃτησάμην, τοῦ τε μή μήκος περιττόν τῇ ἐπιστολῇ προσθείναι, τοῦ τε μὴ δόξαι λίαν τὰ τὰ ἐκε τραγῳδεῖν κακά. Ὥσπερ τοίνυν ἐκείνῳ ἐμεμψάμην, οὕτω καὶ σοὶ παραινώ, ή μεταγνώναι, ἢ ἀποστῆνα τοῦ σεπτοῦ θυσιαστηρίου, ἵνα μὴ τοὺς προσιέναι αὐτῷ προῃρημένους διὰ τῶν σαυτοῦ πράξεων ἀπο ελαύνοις. ἀνόμους.
λοντι λογισμῷ ἐπιτρέψασαι. Καὶ τοῦτ' ἔστιν ὅπερ
ὁ Μελῳδὸς μὲν παρεκελεύσατο, σὺ δὲ μαθεῖν ἠθέλη
σας • • Οργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Ο
quaquam sustinebant: verum irrite conatu abibunt, ἀλλὰ φροῦδοι οἰχήσονται, τὸ νικᾶν, τῷ νεκον ὀφεί
victoriam rationi, que victrix esse debet, concedentes. Atque hoc est quod Psalles quidem uounit,
tu autem inteltigere cupis: trascimini, et nolite
peccare.
NEMESSIANO SCHOLASTICO.
Quemadmodum gentiles et Judæos, et si qui sunt
qui corum dogmata consectentur, impios et vecordes esse statuo, quod prophetas nihil de Salvatore
¡ locutos esse prouuntient: eodem modo cos, qui uni1 versum Vetus Testamentum ad ipsum transferre
conantur culpa minimne carere sentio, ut qui in ea
pugna, quam adversum nos ineunt, adversarios
a:ljuvent. Nain dum quæ de ipso non sunt dicta ad
ipsum velut obtorto naso trahiere ab ipsis convincuntur, eorum etiam in his, quæ vere ac disertis
verbis de eo dicta sunt, suspicionem pariunt. Atqui
non ita facere convenit: verum ea quidem, quæ ad
cum sperte spectant, dicere; quæ autem de aliis
rebus, ea de his rebus, de quibus dicta sunt, dicta
esse sinere. Nam hæc demum veritatis ac demonstratiouis regula est. Qui autein ea, quæ ad ‘eum
minime attinent, proferuat, hoc efficiunt, ut ea
eliam, quae ipsi conveniunt, evertantur.
CCCXL. ZOSIMO PRESBYTERO.
ΤΑΘ'. — ΝΕΜΕΣΙΑΝΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
Ὥσπερ Ελληνας, καὶ Ἰουδαίους, καὶ εἴ τινες τὰ
ἐκείνων εζήλωσαν, ἀσεβεῖς τε καὶ ἀνοήτους δρίζομαι, ἀποφαινομένους μηδὲν περὶ τοῦ Σωτῆρος
τοὺς προφήτας εἰρηκέναι· οὕτως τοὺς πᾶσαν τὴν
Παλαιὰν εἰς αὐτὸν μεταφέρειν πειρωμένους, οὐκ ἔξω
αἰτίας τίθημι, ἅτε δὴ ἐν τῇ καθ' ἡμῶν μάχῃ τρόπων
τινὰ τοῖς διαδίκοις συμπράττοντας. Τῷ γὰρ ἐλέγ
χεσθαι παρ' ἐκείνων περὶ αὐτοῦ μὴ εἰρημένα εἰς
αὐτὸν ἕλκειν ἐκβιαζόμενοι, τούτων κὰν τοῖς περὶ αὐ
τοῦ ἀληθῶς καὶ διαρρήδην ειρημένοις, υπόνοιαν το
κτουσι. Χρὴ δ' οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὰ μὲν εἰ; αὐτὸν εἰρη
μένα, σαφῶς λέγειν, τὰ δὲ περὶ ἄλλων πραγμάτων ἐξν
περὶ ἐκείνων εἰρῆσθαι, περὶ ὧν εἴρηται. Οὗτος γὰρ
καὶ ἀληθείας καὶ ἀποδείξεως ὄρος. Οἱ δὲτὰ μὴ προσο
ήκοντα προφέροντες, καὶ τὰ προσήκοντα ἀνατρέ
πεσθαι παρασκευάζουσι.
ΤΜ'. — ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Ανὴρ ἐλλόγιμος καὶ ὀρθὸς μὲν τὸν τρόπον, λαμπρὸς δὲ τὸν βίον (τὸ γὰρ καὶ ἀξιώματι αὐτὸν λαμ
πρῷ κεκοσμήσθαι, παρήσω· σκιὰ γὰρ τοῦτο καὶ
ὄναρ), ἐντυχὼν ἡμῖν ἀπήγγειλεν, ὅτι προσῆλθε μὲν τῷ
σεπτῷ θυσιαστηρίῳ τῶν θείων μυστηρίων μεταληψόμενος θεασάμενος δέ σε αὐτῷ παρεστώτα, ἄνθρωπον πρεσβύτην μὲν τὴν ἡλικίαν, πρεσβύτε
ρον δὲ τὴν ἀξίαν, ἀκμάζοντα δὲ τῇ λαγνείᾳ, καὶ
πάντας τοὺς ἐπ' ἀσελγείς βεβοημένους ὑπερακον
τίσαντα, εἰς τοὺπίσω κεχώρηκε, μὴ ἀξιώσας τὰ ἱερὰ
μυστήρια διὰ μιαρᾶς χειρὸς δέξασθαι. Ἐγὼ δ' ὅπως
μὲν ἐπλήγην τὴν ψυχὴν ταῦτα ἀκούσας, παρήσω
ὁ δ᾽ ἐκεῖνον κατακράτος έμεμψάμην, λέξω. Οὐδὲν,
ἔφην, ὦ σοφώτατε, παραβλάπτεται ὁ δεχόμενος, εἰ
καὶ ὁ διδοὺς ἀνάξιος εἶναι δοκοίη, οὐδὲ τὰ ἄχραντα
χραίνεται μυστήρια, εἰ ὁ ἱερεὺς πάντας ἀνθρώπους
εἰς κακίαν παρελάσειεν. Εἰ δ' ἀπιστεῖς, ἐννόει τὸν
κόρακα, τὸ ἀκάθαρτον καὶ μισότεκνον ζῶον, δι' οὗ ὁ
οὐρανοδρόμος καὶ οὐρανοπολίτης Ηλίας ἐτρέφετο.
Καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ ἔφην, ἅπερ γράψαι το δυεῖν
ἕνεκεν παρῃτησάμην, τοῦ τε μή μήκος περιττόν τῇ
ἐπιστολῇ προσθείναι, τοῦ τε μὴ δόξαι λίαν τὰ τὰ ἐκε
τραγῳδεῖν κακά. Ὥσπερ τοίνυν ἐκείνῳ ἐμεμψάμην,
οὕτω καὶ σοὶ παραινώ, ή μεταγνώναι, ἢ ἀποστῆνα:
τοῦ σεπτοῦ θυσιαστηρίου, ἵνα μὴ τοὺς προσιέναι
αὐτῷ προῃρημένους διὰ τῶν σαυτοῦ πράξεων ἀπο
ελαύνοις.
Vir quidam disertus, atque el moribus integer, et
vita splendidus (nam quod etian 390 ipse luculenta chignitate ornatus sit, præteribo: umbra enim
hoc est et insomnium), me convenit, illudque narravit se ad venerandum quidem altare accessisse,
ut divina mysteria perciperet: at ubi te, hominem,
metate quidem senem, dignitate autem presbyterum,
Hibidine autem vigentem, atque omnes, quorum inpudicitia hominum sermone celebratur, superantem,
illic astare conspexit, pedem retulisse; quod scilicet indignam rem esse duxisset, sacrosaucla mysteria per impuram ac scelestam manum suscipere.
Ego vero his auditis quantum animo vulnus acceperim, dicere prætermittam: quibus autem verbis
eum gravissime reprehenderim, exponam. Nullo,
Enquam, detrimento, vir sapientissime, is, qui suscipit, afficitur, etiam si is qui tribuit indignus esse
videatur; neque incontaminata mysteria conspurcantur, etiamsi sacerdos omnes mortales improbitale superet. Quod si mihi diffidis, corvum cogita,
impurum, inquam, illud atque in pullos suos crudelo animal, cujus opera ille in cœlum excurrens
ac cœli civis Elias alebatur ". Atque alia insuper
multa dixi, quæ duplici de causa ad te scribere recusavi: altera, ne supervacaneam prolixitatem
epistolæ adderem; altera, ne tua vitia nimium
cxaggerare videar. Quemadmodum igitur illi succensui, sic etiam te moneo ut aut resipiscas, aut a venerando altari abscedas; no alioqui eos, qui ad
ipsum accedere instituunt, per tuas actiones submoveas.
** Psal.tv, 5.
37 III Reg. xvi, 4.
- Idemn cod., ἀνόμους. ID.
col. 1001–1002page 412 of 750
PG 78:1001ΤΜΑ'. — ΠΑΥΛΟ. Εἰς τὸ γεγραμμένον· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζή σεται ἄνθρωπος.» Ἐπειδὴ Ἑβραῖοι τεσσαράκοντα έτη τῷ μάννα τρεφόμενοι, οὐκ ἀξιοπίστῳ, ὅσον κατ᾿ ἀνθρώπινον λογισμόν, πρὸς ἰσχὺν σωμάτων τυγχάνοντι, διέμενον ἐπὶ τῆς ἴσης ἀλκῆς τε καὶ ῥώμης, ἴσως δὲ καὶ μείζονος ἀπέλαυον δυνάμεως (οὐ γὰρ ἡ τροφή, ἀλλ' ὁ θεῖος ὄρος διεκράτει καὶ τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα), Εξη ὁ νομοθέτης, ὅπερ μαθεῖν [] ἐθέλησας· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐπὶ παντὶ ῥήματι εκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ.» Οπερ καὶ ὁ Χριστὸς διακρουόμενος τὸ διαβολικὸν μηχά νημα, προεβάλλετο, καὶ κατέσεισε τοῦ πειράζοντος τὴν ἰσχύν. ΘΕΩΝΙ. Περὶ 'Αρειανῶν καὶ Εὐνομιανών, Λανθάνουσιν αἱρετικοί δι' ών κατασκευάζουσι, διὰ τούτων άλισκόμενοι, καὶ δι' ὧν νικᾶν οἴονται, διὰ τούτων λαμπρῶς ἡττώμενοι. Εἰ γὰρ κτίσμα ἐστὶν ὁ Υἱὸς, οὐδὲ τὸ μεῖζον κατ' αὐτοὺς ἵσταται. Τὸ γὰρ μεῖζον λέγεται ἐκ συγκρίσεως, καὶ οὐκ ἐκ τῆς ἀσυγκρίτου υπεροχής. Ποίαν οὖν σύγκρισιν ἔχει τὸ κτίσμα πρὸς τὸν Κτίστην; λεγέτωσαν οἱ σοφοί. ΤΜΓ'. ΠΕΤΡΟ. Οὐ μικρὸν συνετὸς ἀκροατής, ὁ μὴ μόνον θαύματι διακόπτων τοῦ λόγου τὸν δρόμον, ἀλλὰ καὶ ἐπινοῶν τὰ δυσθεώρητα, καί τι παρ' ἑαυτοῦ εἰσφέρειν δυνά μενος. Ὅτι δὲ οὐ μικρὸν, μετὰ τῶν ἄλλων τῶν με γάλων καὶ ἐξαιρέτων ὧν ηπείλησεν ὁ Θεὸς ἀπὸ τῆς Ιερουσαλήμ παραιρεῖσθαι καὶ τὸν συνετὸν ἀκροστὴν ἐνέταξεν· οὐκ ἂν τοῦτο φήσας, εἰ μηδὲν μέγα συνετέλει. Διὸ καὶ ὁ Παροιμιαστής ἔφη, ο Ούς ἀκροατοῦ, ἐπιθυμία σοφοῦ.» Οὐ γὰρ πολλούς πόνους, οὔθ᾽ ἱδρῶτας αὐτῷ παρέχει, ἀλλ' ἀφορμὰς μόνον καὶ σπέρματα ἀπαιτεῖ. Πρὸς γὰρ τὴν γεωργίαν ή σύνε σις ἀρκεῖ. ΤΜΔ'. — ΙΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Ισθι, ὦ καθαρότητος τέμενος, ὡς ἄδῃ κατὰ πα σαν τὴν πόλιν παράδοξον γὰρ ἔργον ανύσας παραδοξότερον αὐτὸ πεποίηκας τῷ τάχει. Ην μεν γὰρ καὶ αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ μέγα, τὸ δὲ τάχος μείζον, μᾶλλον δὲ μέγιστον αὐτὸ ἔδειξε, κοσμῆσαν τὴν χάριν καὶ χαριεστέραν πεποιηκός. Διάλαμπε τοίνυν ἐν τοῖς τοιούτοις κατορθώμασι. Πρέπει γάρ σοι. ΤΜΕ'. - ΑΡΠΟΚΡΑ ΣΟΦΙΣΤΗ. Περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ θείου κηρύγματος. Εἰ ἀγχίνοια ἀνθρώπου τῆς τῶν γραμμάτων εἰδή ἐθέλησας ἐζήτησας, ἢ παραινεῖσθαι. παράδοξον.... ἀνύσας,
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCCXLV.
100%
ΤΜΑ'. — ΠΑΥΛΟ.
Εἰς τὸ γεγραμμένον· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος.»
Ἐπειδὴ Ἑβραῖοι τεσσαράκοντα έτη τῷ μάννα
τρεφόμενοι, οὐκ ἀξιοπίστῳ, ὅσον κατ᾿ ἀνθρώπινον
λογισμόν, πρὸς ἰσχὺν σωμάτων τυγχάνοντι, διέμενον
ἐπὶ τῆς ἴσης ἀλκῆς τε καὶ ῥώμης, ἴσως δὲ καὶ μείζονος ἀπέλαυον δυνάμεως (οὐ γὰρ ἡ τροφή, ἀλλ' ὁ θεῖος
ὄρος διεκράτει καὶ τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα), Εξη
ὁ νομοθέτης, ὅπερ μαθεῖν [4] ἐθέλησας· Οὐκ
ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐπὶ παντὶ
ῥήματι εκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ.» Οπερ
καὶ ὁ Χριστὸς διακρουόμενος τὸ διαβολικὸν μηχά
νημα, προεβάλλετο, καὶ κατέσεισε τοῦ πειράζοντος
τὴν ἰσχύν.
TMB'. ΘΕΩΝΙ.
Περὶ 'Αρειανῶν καὶ Εὐνομιανών,
Λανθάνουσιν αἱρετικοί δι' ών κατασκευάζουσι,
διὰ τούτων άλισκόμενοι, καὶ δι' ὧν νικᾶν οἴονται,
διὰ τούτων λαμπρῶς ἡττώμενοι. Εἰ γὰρ κτίσμα
ἐστὶν ὁ Υἱὸς, οὐδὲ τὸ μεῖζον κατ' αὐτοὺς ἵσταται.
Τὸ γὰρ μεῖζον λέγεται ἐκ συγκρίσεως, καὶ οὐκ ἐκ
τῆς ἀσυγκρίτου υπεροχής. Ποίαν οὖν σύγκρισιν ἔχει
τὸ κτίσμα πρὸς τὸν Κτίστην; λεγέτωσαν οἱ σοφοί.
ΤΜΓ'.
ΠΕΤΡΟ.
Οὐ μικρὸν συνετὸς ἀκροατής, ὁ μὴ μόνον θαύματι
διακόπτων τοῦ λόγου τὸν δρόμον, ἀλλὰ καὶ ἐπινοῶν
τὰ δυσθεώρητα, καί τι παρ' ἑαυτοῦ εἰσφέρειν δυνάμενος. Ὅτι δὲ οὐ μικρὸν, μετὰ τῶν ἄλλων τῶν μεγάλων καὶ ἐξαιρέτων ὧν ηπείλησεν ὁ Θεὸς ἀπὸ τῆς
Ιερουσαλήμ παραιρεῖσθαι καὶ τὸν συνετὸν
ἀκροστὴν ἐνέταξεν· οὐκ ἂν τοῦτο φήσας, εἰ μηδὲν
μέγα συνετέλει. Διὸ καὶ ὁ Παροιμιαστής ἔφη, ο Ούς
ἀκροατοῦ, ἐπιθυμία σοφοῦ.» Οὐ γὰρ πολλούς πόνους,
οὔθ᾽ ἱδρῶτας αὐτῷ παρέχει, ἀλλ' ἀφορμὰς μόνον καὶ
σπέρματα ἀπαιτεῖ. Πρὸς γὰρ τὴν γεωργίαν ή σύνε
σις ἀρκεῖ.
CCCXLI.· PAULO.
In illud, ‹ Non in solo pane vivit homo “ª.
Quoniam Hebræi, cum quadraginta annorum
spatio manna alerentur (quod, si humanam rationem
species, ad robur corporibus afferendum parum
idoneum erat), in eadem fortitudine ac robore persiabant, ac fortasse majorem etiam vim consequebartur (non enim alimonia, sed divinum decretum animas et corpora conservabat), idcirco, id quod tibi
exponi quæsisti, legislator dixit: «Non in solo
pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit
de ore Dei.» Quod etiam Christus, diabolicam maclinam propulsans, opposuit: atque hac ratione
tentatoris vires concussit ac perfregit.
THEONI.
De Arianis et Eunomianis.
Non animadvertunt bæretici per ea ipsa, quæ
astruunt, se irretiri, ac per ea ipsa perspicue vinci,
per quæ se vincere arbitrantur. Nam si creatum
quiddam est Filius, ne majus quidem de eorum sententia stat. Majus enim ex comparatione dicitur,
non autem ex incomparabili præcellentia. Quamnam
igitur id quod creatum est, cum Creatore comparationem habeat, sapientes et eruditi homines velim
exponant.
PETRO.
Non parvi momenti res est acutus et sagax auditor, qui non tantum ob admirationem orationis cursum interrumpit, verum etiam ea quæ arduæ contemplationis sunt, excogitat, atque a seipso aliquid
erogare potest. Quodque non parvi momenti sit,
hinc constat quod Deus una cum magnis aliis et
eximiis rebus, quæ se Hierosolymitanæ urbi detraeturum minabatur, prudentem quoque ac sagacem
auditorem adjunxit. Quod profecto non dixisset, si
nihil magni ipse conferret. Eaque de causa Parœmiastes his verbis usus est: • Auris auditoris, desiderium est sapientis ".» Neque enim multos labores ac sudores ipsi exhibet, verum argumenta duntaxat ac semina requirit. Siquidem ad cultum ac
segetem ingenii sagacitas sufficit.
ΤΜΔ'. — ΙΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
Ισθι, ὦ καθαρότητος τέμενος, ὡς ἄδῃ κατὰ πα
σαν τὴν πόλιν παράδοξον γὰρ ἔργον ανύσας
παραδοξότερον αὐτὸ πεποίηκας τῷ τάχει. Ην μεν
γὰρ καὶ αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ μέγα, τὸ δὲ τάχος μείζον,
μᾶλλον δὲ μέγιστον αὐτὸ ἔδειξε, κοσμῆσαν τὴν χάριν
καὶ χαριεστέραν πεποιηκός. Διάλαμπε τοίνυν ἐν τοῖς
τοιούτοις κατορθώμασι. Πρέπει γάρ σοι.
ΤΜΕ'. - ΑΡΠΟΚΡΑ ΣΟΦΙΣΤΗ.
Περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ θείου κηρύγματος.
Εἰ ἀγχίνοια ἀνθρώπου τῆς τῶν γραμμάτων εἰδή
4. * Eccli. ssy, 12.
** Matth. W♥,
”
CCCXLIV. HIERACI CLARISSIMO.
Hoc scias velim, o pietatis delubrum, te tota urbe
celebrari. Nam cum admirabile opus confeceris,
admirabilius iud per celeritatem effecisti. Erat
enim id quidem per se quoque magnum: at celerilas majus ipsum, imo maximum reddidit, qua
beneficium ornatum est, gratiusque ac iucundius -
effectum. Quamobrem in hujusmodi virtutibus fac
eluceas. Id enim te dignum est.
CCCXLV. ARPOCRE SOPHISTÆ.
De virtute divinæ prædicationis.
Si humani ingenii acrimonia, litterarum scientiæ
Pro ἐθέλησας cod. Vat. 650 scribit εζήτη
σας, et præcedenis ἢ tollit. PossaN.
idem cod., παραινεῖσθαι. ID.
PATROL. GR. LXXVIII.
Hac, παράδοξον.... ἀνύσας, omittebat ed
Paris.; adduntur ex cod. Vatic. 650. EDIT.
col. 1003–1004page 413 of 750
PG 78:1003σεως προκρίνεται, τί θαυμαστὸν εἰ οἱ ᾿Απόστολοι, ἰδιῶται ὄντες καὶ ἀγράμματοι τῆς θείας ἐμπεπλησμένοι σοφίας, καὶ τῶν διαλεκτικῶν, καὶ τῶν ῥη τόρων ἐκράτησαν; Εἰ γὰρ τὸν μὲν ἀναγινώσκοντα μὴ εἰδέναι τὴν ἑρμηνείαν εἰκὸς, τὸν δ' ἀγνοοῦντα τῶν γραμμάτων τοὺς χαρακτῆρας τὸν νοῦν ἐπίστασθαι τῶν γεγραμμένων ἀδύνατον. Αλλ' ἔστι πολλάκις τὸν μὲν ἀναγινώσκοντα μὴ εἰδέναι τὸν νοῦν τὸν δ' ἀκούοντα ὀξύτερον ὄντα καὶ συνέσει διαφέροντα εἰ δέναι, καίτοι τῶν γραμμάτων μὴ ἐπιστάμενον τοὺς χαρακτήρας. "Ο γὰρ ἀδύνατος ἡ κατάληψις τῶν ἐγκειμένων διὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν στοιχείων, τούτῳ ἢ σύνεσις ἀκμάζει πολλάκις, ἄλλων ἀναγινωσκόντων. Εἰ τοίνυν ἀγχίνοια τῆς ἐπιστήμης κρατεῖ, πῶς οὐ θεία σοφία, λόγων τέχνης περιέσται; ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Περὶ τοῦ βωμοῦ. Ἐπειδὴ ἄμαχος καὶ ἀναντίῤῥητος πᾶς λόγος παρά τῶν. ἐναντίων συνομολογούμενος, ἑκάστῳ ἔθνει ἀπὸ τῶν παρ' αὐτοῖς νενομισμένων διαλεκτέον, δ καὶ [] τῶν [τοῦ] Χριστοῦ νοημάτων ταμίας ἐποίει Παῦλος, Ἰουδαίοις μὲν ἀπὸ τῶν Γραφών διαλεγόμενος, Αθη ναίοις δὲ ἀπὸ τοῦ βωμού. Διὸ καὶ ἔφη, «Εγενόμην τοῖς ἀνόμοις, ὡς ἄνομος.» Ως γὰρ ἀνήκοος ὢν του νόμου, ἀπὸ τοῦ βωμοῦ τὴν παραίνεσιν ἐποιεῖτο, οὐ τὸν βωμὸν ἀξιοπιστότερον τῶν Γραφῶν ἡγούμενος, ἀλλὰ τοὺς ἀπιστοῦντας αὐταῖς, ἀπὸ τῶν οἰκείων χειρούμενος δογμάτων. ΤΜΖ.' — ΠΑΥΛΟ ΤΡΙΒΟΥΝΑ. Παλαιός λόγος διαγορεύει, καὶ θεσμὸς εὖ ἔχειν ἅπασιν ἀνθρώποις δόξας, μὴ ἐπεμβαίνειν τοῖς περ πτωκόσι, μηδὲ κατασφάττειν τοὺς κειμένους, ἀλλ' αἰδεῖσθαι ὡς ἱκέτας, καὶ χεῖρα ὀρέγειν τοῖς ἐκλωκό σιν. Ακούω δὲ ὅτι τὰ θηρία, οἷς μέτεστι φρονήματος, τὸ μὲν ἀνθεστηκὸς ἀμύνεται· τὸ δὲ ἀπειρηκός αἰδεῖται. Εἰ τοίνυν καὶ παρὰ ἀνθρώποις, καὶ παρὰ θηρσίν εἰσιν ἔχθρας καὶ πολέμου δροι, οὓς οὐ χρὴ ὑπερβαίνειν· μηδὲ αὐτὸς ὀργίζου τοῖς ἡττημένοις, μηδὲ τοῖς χαμαὶ κειμένοις ὡς ἀντιπάλοις ἔγκεισο. ΗΣΑΙΑ. Εἰ μὲν τοῦτο δεδιώς, μὴ φθάσῃ ἐγκαλέσας ὁ παροινηθεὶς παρὰ σοῦ, ᾠήθης προλαβὼν ἐπισκιάσα σθαι τὰς αἰτίας, καὶ τὰς μέμψεις τας κατά σαυτοῦ ὑποτεμεῖσθαι, σοφὸν τῷ ὄντι, ἵνα μὴ κακοῦργον εἴπω, καὶ τοῦτο μηχάνημα· εἰ δ᾽ ὡς ἀληθῶ; αι ἀλλ' ἔστι πολλάκις τὸν μὲν ἀναγινώσκοντα μὴ εἰδέναι τὸν νοῦν, ὑποβολιμαία οπιίι λόγων λό γου. παλαιός λόγος παλαιός νόμος. ὅτι τὰ καί. ἐπισκιάσασθαι ἐπισκιάσαι, ὑποτεμεῖσθαι, ὑποτεμεῖς. άλως εάλω.
autefertur, quid mirum si apostoli, qui indocti atque / σεως προκρίνεται, τί θαυμαστὸν εἰ οἱ ᾿Απόστολοι,
Nlitterati erant, divina sapientia impleti, dialecticos
eliam et oratores superarunt? Nam si eum quidem
qui legit, interpretationem ignorare verisimile est,
eum vero qui litterarum notas ignorat, eorum quæ
scripta sunt mentem tenere impossibile est. Verum
persæpe usu venit ut qui legit, sensum nesciat: qui
autem audit, si modo majori acumine sit et ingenii
acrimonia præstel, eum intelligat, etiamsi alioqui
litterarum notas minime cognitas habeat. Nam qui
ob elementorum ignorationem ea, quæ litteris consignata sunt, percipere nequit, hujus sæpenumero,
cum alii legunt, ingenium viget. Quocirca cum mentis acumen scientiam superet, quid afferri potest,
quin divina sapientia sermonum artificium vincat?
CCCXLVI. LAMPETIO EPISCOPO).
De altari.
ἰδιῶται ὄντες καὶ ἀγράμματοι τῆς θείας εμπεπλησμένοι σοφίας, καὶ τῶν διαλεκτικῶν, καὶ τῶν ῥητόρων ἐκράτησαν; Εἰ γὰρ τὸν μὲν ἀναγινώσκοντα
μὴ εἰδέναι τὴν ἑρμηνείαν εἰκὸς, τὸν δ' ἀγνοοῦντα τῶν
γραμμάτων τοὺς χαρακτῆρας τὸν νοῦν ἐπίστασθαι
τῶν γεγραμμένων ἀδύνατον. Αλλ' ἔστι πολλάκις τὸν
μὲν ἀναγινώσκοντα μὴ εἰδέναι τὸν νοῦν τὸν δ'
ἀκούοντα ὀξύτερον ὄντα καὶ συνέσει διαφέροντα εἰδέναι, καίτοι τῶν γραμμάτων μὴ ἐπιστάμενον τοὺς
χαρακτήρας. "Ο γὰρ ἀδύνατος ἡ κατάληψις τῶν
ἐγκειμένων διὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν στοιχείων, τούτῳ ἢ
σύνεσις ἀκμάζει πολλάκις, ἄλλων ἀναγινωσκόντων.
Εἰ τοίνυν ἀγχίνοια τῆς ἐπιστήμης κρατεῖ, πῶς οὐ
θεία σοφία, λόγων τέχνης περιέσται;
TMG'.
ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Περὶ τοῦ βωμοῦ.
Ἐπειδὴ ἄμαχος καὶ ἀναντίῤῥητος πᾶς λόγος παρά
τῶν. ἐναντίων συνομολογούμενος, ἑκάστῳ ἔθνει ἀπὸ
τῶν παρ' αὐτοῖς νενομισμένων διαλεκτέον, δ καὶ [6]
τῶν [τοῦ] Χριστοῦ νοημάτων ταμίας ἐποίει Παῦλος,
Ἰουδαίοις μὲν ἀπὸ τῶν Γραφών διαλεγόμενος, Αθη
ναίοις δὲ ἀπὸ τοῦ βωμού. Διὸ καὶ ἔφη, «Εγενόμην
τοῖς ἀνόμοις, ὡς ἄνομος.» Ως γὰρ ἀνήκοος ὢν του
νόμου, ἀπὸ τοῦ βωμοῦ τὴν παραίνεσιν ἐποιεῖτο, οὐ
τὸν βωμὸν ἀξιοπιστότερον τῶν Γραφῶν ἡγούμενος,
ἀλλὰ τοὺς ἀπιστοῦντας αὐταῖς, ἀπὸ τῶν οἰκείων
χειρούμενος δογμάτων.
Quandoquidem inexpugnabilis atque omoi contradictione major ea oratio est, cui adversarii assensiuntur, idcirco ad quamque nationem ex iis quæ
apud eam moribus recepta sunt, disserendum est.
Quod etiam ille sensoruín Christi dispensator Paulus
ficiebat, apud Judzos quidem de Scripturis dispuLane, apud Athenienses autem ab ara. ldcirco dicebal: e Facius sum legem non habentibus unquam
Jegem non habens *.» Perinde enim ac si 392 de
lege nihil audiisset, ab ara monendi materiam arripiebat, non quod aram plus auctoritatis quam
Scripturas habere judicaret, sed ut eos, qui nullam ipsis fidem arrogabant, ab ipsorummet dogmatibus
subigeret.
PAULO TRIBUNO.
Vetus sermo, ac lex omnium hominum judicio
recta et laudanda, lioc præscribit, ut ne quis lapsis
insultet, neo jacentes trucidet, verum tanquam supplices misereatur, captisque manum porrigat. Audio autem feras etiam, quibus plus animi inest, id
quidem, quod obluctatur, ulcisci: quod aulem
fractum et debilitatum est, misericordia prosequi
solere. Cum igitur, et apud homines, et apud feras
inimicitiæ ac belli certi limites sint quos transilire
minime oporteat, ne tu quoque committas, ut iis qui
victi sunt, irascaris, nec eos qui humi prostrati
sunt tanquam hostes premas.
CCCXL VIII. ISALE.
Si tu illud veritus, ne is qui te contumelia
affectus est prior to accusaret, existimasti fore ut,
si anteverteres, culpam adumbrares, ac crimina ea,
quæ in to conferuntur, succideres, scitum revera,
ue dicam malignum ac veteratorium, est hoc artifi-
• 1 Cor. 13,
ΤΜΖ.' — ΠΑΥΛΟ ΤΡΙΒΟΥΝΑ.
TMZ.'
Παλαιός λόγος διαγορεύει, καὶ θεσμὸς εὖ ἔχειν
ἅπασιν ἀνθρώποις δόξας, μὴ ἐπεμβαίνειν τοῖς περ
πτωκόσι, μηδὲ κατασφάττειν τοὺς κειμένους, ἀλλ'
αἰδεῖσθαι ὡς ἱκέτας, καὶ χεῖρα ὀρέγειν τοῖς ἐκλωκόσιν. Ακούω δὲ ὅτι τὰ θηρία, οἷς μέτεστι φρονήματος,
τὸ μὲν ἀνθεστηκὸς ἀμύνεται· τὸ δὲ ἀπειρηκός αἰδεῖ
ται. Εἰ τοίνυν καὶ παρὰ ἀνθρώποις, καὶ παρὰ θηρσίν
εἰσιν ἔχθρας καὶ πολέμου δροι, οὓς οὐ χρὴ ὑπερβαί
νειν· μηδὲ αὐτὸς ὀργίζου τοῖς ἡττημένοις, μηδὲ
τοῖς χαμαὶ κειμένοις ὡς ἀντιπάλοις ἔγκεισο.
TMH'.
- ΗΣΑΙΑ.
Εἰ μὲν τοῦτο δεδιώς, μὴ φθάσῃ ἐγκαλέσας ὁ παροινηθείς παρὰ σοῦ, ᾠήθης προλαβὼν ἐπισκιάσα
σθαι τὰς αἰτίας, καὶ τὰς μέμψεις τας κατά
σαυτοῦ ὑποτεμεῖσθαι, σοφὸν τῷ ὄντι, ἵνα μὴ κακούρ
γον εἴπω, καὶ τοῦτο μηχάνημα· εἰ δ᾽ ὡς ἀληθῶ; αι
Quæ leguntur in edito hæc verba, ἀλλ' ἔστι
πολλάκις τὸν μὲν ἀναγινώσκοντα μὴ εἰδέναι τὸν νοῦν,
ca cuncta in cod. Vat. 650 velut ὑποβολιμαία οπιίιtuntur. Vers. ult. ep. idem pro λόγων scribit λόγου. PossIN.
Pro παλαιός λόγος melius legit cod. Vat. 650,
παλαιός νόμος. V. 5 inter ὅτι et τὰ iuterserit idem
καί. ID.
Pro ἐπισκιάσασθαι idem cod. habet επισκιάσαι, et vers. seq. pro ὑποτεμεῖσθαι, ὑποτεμεῖς. Denique vers. pen. ep. pro άλως legit εάλω. ID.
col. 1005–1006page 414 of 750
PG 78:1005ρήσειν προσδοκῶν, ἠλίθιόν τι πέπονθας. Οὐ γὰρ ἂν ἀλοίη ἐφ᾽ οἷς ἤδη κάλως κατὰ τὴν τῶν γραψάντων ἀψευδή μαρτυρίαν. ΤΗΘ. — ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ισθι, ὦ θαυμασιώτατε, ὅτι μήτ' ἐξειπών, μήτε κοινωσάμενός μοι ὁ δοχῶν εἶναι φίλος (ᾔδει γάρ οὐκ ἀνεξόμενον, οὐδὲ συγχωρήσοντα αὐτῷ λύσαι πολυχρόνιον φιλίαν) πέπραχεν & πέπραχε. Διὸ καὶ τῆς φιλίας ἡμῶν ἀπεκηρύχθη. ΤΝ. – ΕΡΜΕΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ. Περὶ τοῦ, ο Φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράν. ο θησαν.» Κινδυνεύεις ἀγνοεῖν, ὅτι οἱ ποιηταὶ τοὺς πλεονεκτήμασιν εὐγενείας ἐμπρέπειν οὐκ ἔχοντας, μυθο λογίαις ἀπίστοις ἐσέμνυναν. ΤΝΑ'. ΑΝΤΩΝΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. ΑΝΤΟΝΙΟ Ο τῆς παρθενίας ἀγών, μέγας μὲν καὶ λαμπρὸς καὶ ἔνθεος πρὸς γὰρ τὴν ἔμφυτον τοῦ σώματος ἡδονὴν ὁ πόλεμος), ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ἄθλοις ἐξευμαρίζει τοὺς πόνους. Ρᾳδίως γὰρ φιλοχρηματ τίας κρατήσει, κόσμου σωματικοῦ, ἀνδρός τε καὶ παίδων μὴ φροντίζουσα, δι' δ ὁ τῶν χρημάτων πορισμὸς ἀναγκαῖος εἶναι τοῖς ἀφιλοσόφοις δοκεῖ· πένθει τε ἀνάλωτος ἔσται. Οὐ γὰρ ἤνθησε κλάδους, οἷς συν ανθοῦσι καὶ αἱ φροντίδες καὶ τὰ πένθη Ζών των μὲν γὰρ τῶν παίδων, ἀναγκάζονται μεριμνᾷν, τεθνεώτων δὲ πενθεῖν. Οδυνῶν τε καὶ ἀθυμιῶν ἔξω ἐσκήνωται, μηδ' ἀνδρὸς δουλευομένη φρονήματος, μήτε ὠδῖσι ταῖς τοῦ θανάτου γείτοσι διακοπτομένη. Οι παρευδοκιμουμένη ζηλοί, οὐκ ἀγαπωμένη ὑπτιοῦται. Οὐκ ἀποστρεφόμενον κολακεύει, οὗ μια σοῦντα θωπεύει, οὐχ ὑβρίζοντα ἀποστρέφεται, ἀλλὰ πάντων τούτων τῶν ἀνηκέστων κακῶν ἀπαλλαγή, ἡ πρὸς τὴν ἔμφυτον ἐπιθυμίαν μάχη, ἧς κρατοῦσα, πάντα ἐκεῖνα ὑποκύπτοντα ἔχει. Διὸ καὶ ὁ τῶν ἀγα θρωπίνων πραγμάτων ἀκριβῶς βασανίσας τὴν φύσιν, ἔγραφε περὶ τῶν πάντα ὑπομενόντων τὰ δυσχερή, ἵνα μόνον τὴν ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας λύτταν μὴ χειρώ σωντας, ο θλίψιν τῇ σαρκὶ ἔξουσιν οἱ τοιοῦτοι. Ἐγὼ δὲ ὑμῶν φείδομαι.» Αλλ' ἐπειδὴ πολλοὶ μὲν τὴν ἀποστολικὴν συμβουλήν, ὡς διὰ πραγμάτων μη δεικνυμένην ἀτιμάζοντες, τὸ δ' ἀληθὲς τῇ ἡδονῇ συν ηγοροῦντές φασιν, ὅτι, θλίψιν μὲν οὐκ ἔχουσιν οἱ τὸν γάμον ἀσπασάμενοι, ἀλλὰ καὶ τέρψιν καὶ τρυφήν πολλοὶ δὲ δεινότητι χρώμενοι, καὶ ἀνδρειοτέρους ἑαυ τοὺς τῶν τὴν ἁγνείαν εστεμμένων οιόμενοι, οὐ δεόν κοινωσάμενος κοινωνη σάμενος, οι ἀπεκηρύχθη, ἀπέστη. 15. ἄθλοις λόγοις, 7 ἀφιλοσόφοις, φιλοσωμάτοις. άνθησε κλάδοις, οἷς συνανθοῦσι καὶ αἱ φροντίδες καὶ τὰ πένθη. περιφράζει 1 Ιδὲ ὅση λύπη παῖς πατρὶ πάντα χρόνον. Κιττ. κακιῶν. μόνον μόνην.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCCLI.
ρήσειν προσδοκῶν, ἠλίθιόν τι πέπονθας. Οὐ γὰρ ἂν cium. Si autem hoc ea spe atque exspectatione feἀλοίη ἐφ᾽ οἷς ἤδη κάλως κατὰ τὴν τῶν γραψάντων
ἀψευδή μαρτυρίαν.
ΤΗΘ. — ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Ισθι, ὦ θαυμασιώτατε, ὅτι μήτ' ἐξειπών, μήτε
κοινωσάμενός μοι ὁ δοχῶν εἶναι φίλος (ᾔδει γάρ
οὐκ ἀνεξόμενον, οὐδὲ συγχωρήσοντα αὐτῷ λύσαι
πολυχρόνιον φιλίαν) πέπραχεν & πέπραχε. Διὸ καὶ
τῆς φιλίας ἡμῶν ἀπεκηρύχθη.
ΤΝ. – ΕΡΜΕΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ.
cisti, tanquam judicio superior vere discessurus, in
quadam profecto stultitia versaris. Neque enim ille
ob éa convincetur, ob quæ tu jai juxta verum
eorum, qui scripserunt, testimonium convictus es.
CCCXLIX. THEODOSIO PRESBYTERO.
Hllud scito, vir cumprimis admiranae, eum, qui
amici speciem præ se ferebat, re mihi minime signifcata nec communicata (norat enim me non
perpessurum, nec ipsi permissurum, ut amicitiam
vetustam discinderet), ea fecisse quæ fecit. Ac
proinde ab amicitia nostra proscriptus est.
CCCL. - HERMIE GRAMMATICO.
Περὶ τοῦ, ο Φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράν. De eo, ο Dicentes esse sapientes stulti facti sunt "
θησαν.»
Κινδυνεύεις ἀγνοεῖν, ὅτι οἱ ποιηταὶ τοὺς πλεον
εκτήμασιν εὐγενείας ἐμπρέπειν οὐκ ἔχοντας, μυθολογίαις ἀπίστοις ἐσέμνυναν.
ΤΝΑ'.
ΑΝΤΩΝΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
'
lllud ignorare videris, poetas, eos qui veris nobilitatis dotibus eminere non poterant, incredibilibus fabulis exornasse.
CCCLI. ΑΝΤΟΝΙΟ SCHOLASTICO.
Ο τῆς παρθενίας ἀγών, μέγας μὲν καὶ λαμπρὸς Virginitatis certamen magnum quidem et præκαὶ ἔνθεος (πρὸς γὰρ τὴν ἔμφυτον τοῦ σώματος clarum ac divinum est (nam adversus corporis
ἡδονὴν ὁ πόλεμος), ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ἄθλοις voluptatem ipsi bellum est), at in aliis certaminiἐξευμαρίζει τοὺς πόνους. Ρᾳδίως γὰρ φιλοχρηματ bus labores minuit. Etenim pecuniarum amorem
τίας κρατήσει, κόσμου σωματικοῦ, ἀνδρός τε καὶ facile vincet, cum corporis ornatum, ac virum, et
παίδων μὴ φροντίζουσα, δι' δ ὁ τῶν χρημάτων πορι- lilieros, ob quæ pecuniarum quæsilio hominibus
σμὸς ἀναγκαῖος εἶναι τοῖς ἀφιλοσόφοις δοκεῖ· πένθει parum philosophis necessaria esse videtur, miτε ἀνάλωτος ἔσται. Οὐ γὰρ ἤνθησε κλάδους, οἷς συν- nime curet. Mœrori etiam haudquaquam obnoxia
ανθοῦσι καὶ αἱ φροντίδες καὶ τὰ πένθη Ζών erit; non enim ramos protulit, cum quibus et
των μὲν γὰρ τῶν παίδων, ἀναγκάζονται μεριμνᾷν, curæ et mœrores efflorent. Viventibus quippe ſiτεθνεώτων δὲ πενθεῖν. Οδυνῶν τε καὶ ἀθυμιῶν “liis, sollicito animo esse coguntur; morte autem
ἔξω ἐσκήνωται, μηδ' ἀνδρὸς δουλευομένη φρονηματος, μήτε ὠδῖσι ταῖς τοῦ θανάτου γείτοσι διακοπτο
μένη. Οι παρευδοκιμουμένη ζηλοί, οὐκ ἀγαπωμένη
ὑπτιοῦται. Οὐκ ἀποστρεφόμενον κολακεύει, οὗ μια
σοῦντα θωπεύει, οὐχ ὑβρίζοντα ἀποστρέφεται, ἀλλὰ
πάντων τούτων τῶν ἀνηκέστων κακῶν ἀπαλλαγή,
ἡ πρὸς τὴν ἔμφυτον ἐπιθυμίαν μάχη, ἧς κρατοῦσα,
πάντα ἐκεῖνα ὑποκύπτοντα ἔχει. Διὸ καὶ ὁ τῶν ἀγα
θρωπίνων πραγμάτων ἀκριβῶς βασανίσας τὴν φύσιν,
ἔγραφε περὶ τῶν πάντα ὑπομενόντων τὰ δυσχερή,
ἵνα μόνον τὴν ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας λύτταν μὴ χειρώσωντας, ο θλίψιν τῇ σαρκὶ ἔξουσιν οἱ τοιοῦτοι. Ἐγὼ
δὲ ὑμῶν φείδομαι.» Αλλ' ἐπειδὴ πολλοὶ μὲν τὴν
ἀποστολικὴν συμβουλήν, ὡς διὰ πραγμάτων μη δεικνυμένην ἀτιμάζοντες, τὸ δ' ἀληθὲς τῇ ἡδονῇ συν
ηγοροῦντές φασιν, ὅτι, θλίψιν μὲν οὐκ ἔχουσιν οἱ τὸν
γάμον ἀσπασάμενοι, ἀλλὰ καὶ τέρψιν καὶ τρυφήν·
πολλοὶ δὲ δεινότητι χρώμενοι, καὶ ἀνδρειοτέρους ἑαυ
τοὺς τῶν τὴν ἁγνείαν εστεμμένων οιόμενοι, οὐ δεόν
"Rom. 1, 22. " [ Cor. vii, 28.
functis, in luctu versari. doloribus item et
393 animi angoribus immunis est, ut quæ nec viri
arrogantiæ tanquam in servitutem addicatur, nec
partus doloribus mortis vicinis interrumpatur. Cum
superatur, invidiam non concipit: non, cum amatur supino animo est; non aversanti se assentatur:
non odio habenti blanditur: non eum, a quo contumeliis afficitur, aversatur: verum ab omnibus his
pestiferis vitiis libera est pugna adversus cupiditatem a natura insitam: quam cum superat, omnia illa
sibi subjecta habet. Qua etiam de causa is, qui humanarum rerum naturam accurate perpenderat, de
iis, qui molestias omnes sustinent, ut duntaxat libidinis rabiem minime subigant, scribebat: «Tribu
lationem carnis habebunt hujusmodi. Ego autem
vobis parco". At quoniam permulti apostolicumi
consilium, quod per res ipsas minime demonstratur,
contemnentes, imo revera voluptatis patrocinium
suscipientes, eos, qui matrimonium amplexi sunt.
Pro κοινωσάμενος idem cod. legit κοινωνησάμενος, οι vers. ult. pro ἀπεκηρύχθη, ἀπέστη. 15.
Pro ἄθλοις idem cod. scribit λόγοις, et vers.
7 ep. pro ἀφιλοσόφοις, φιλοσωμάτοις. Possin.
άνθησε κλάδοις, οἷς συνανθοῦσι καὶ αἱ
φροντίδες καὶ τὰ πένθη. Eleganter περιφράζει 1beros. Sic Eveni apud Plutarchum et Artemidorum
laudatus versus exclamat:
Ιδὲ ὅση λύπη παῖς πατρὶ πάντα χρόνον. Κιττ.
ldem cod., κακιῶν. Vers. iude quarto μόνον
mutat in μόνην. Possin.
col. 1007–1008page 415 of 750
PG 78:1007τως λέγουσιν, ὅτι ἀγεννοῦς τοῦτο ψυχῆς τεκμήριον. Ταῖς γὰρ τῆς ἀγαμίας ἀγιστείαις ἀφιερώσαντες εαυ τοὺς, ἀπέκλεισαν τῇ γενέσει τὰς διεξόδους, γάμων ἀμύητοι μείναντες, καὶ τῇ τῶν ἀναγκών γυμνά τητι πρὸς τὰς μεταβολὰς τῶν πραγμάτων νεανιευσάμενοι, παραπλήσιόν τι ποιοῦσιν, ὥσπερανεί τις ἀσώματος τυγχάνων ἐνηβρύνετο τῷ άτρωτος εἶναι. Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ τὰς παραλόγους τῶν ἀβουλήτων ἐφόδους δείσαντες, τὸν τῆς παιδογονίας θεσμόν ήτί μασαν, ἀτεχνίᾳ ἑαυτοὺς πρὸς τὰς μεταβολὰς όχι ρώσαντες, καὶ τὸ ἀνάλωτον διὰ ταύτης πραγματευσάμενοι. Ἡμεῖς δὲ ταῖς τῆς μεταβολής παραλόγοις ῥοπαῖς παραδόντες ἑαυτοὺς, καὶ οὐ ψιλῶν τάξιν πρὸς αὐτὴν ταγέντες, ἔξω τῆς φάλαγγος ἔστημεν, ἀλλὰ τοῖς βέλεσιν αὐτοῖς ὑποθέντες τὴν πολιτείαν, καὶ ἀφθονίαν παρασχόντες εἰς ἃ βούλοιντο πλήττειν πρὸς ἐκείνην ἐφραξάμεθα, ὡς καὶ τιτρωσκομένους μὴ πλήττεσθαι, καὶ βληθέντας, ἄκεντρα τοξεύεσθαι, καὶ ἐν τῇ τῶν δυσκόλων πείρα τὸ δόγμα βεβαιούμενοι, ὡς ἀρετὴ μεταβολῆς ἀδέσποτος, τὴν ἀκρι βεστάτην εκφέρομεν βάσανον. Ἐπεὶ τοίνυν τοιαῦτά τι να συνείροντες καταρητορεύουσιν, αἰσχυνόμενοι μὲν ἐπὶ τῷ ἀπολελείφθαι τῶν τῆς παρθενίας άθλων, εὐπρόσωπον δὲ δοκοῦντες ἀπολογίαν προβάλλεσθαι, εἴσονται μὲν διὰ τῶν πραγμάτων ἐπὶ τῶν ἐπάθλων, ὅσον γυναικὶ μὲν ἀνὴρ, ἀνδρὶ δὲ γυνή, καὶ γυναικὸς καὶ παίδων φροντίδες ἐμπόδιόν ἐστι πρὸς σωτηρίαν ἐλέγχονται δὲ καὶ νῦν εἰς τῶν κακῶν πυθμένα, διὰ ταῦτα συνελαυνόμενοι, δι' & καὶ οἱ μὲν τρυφῆς καὶ ἀνέσεως ἀπολαύσεσθαι, οἱ δὲ καὶ μειζόνων στε φάνων ἀξιωθήσεσθαι προσεδόκησαν. Ποίοις γὰρ πά θεσιν οὐχ ὑπόκεινται; Ποίαν δὲ καπηλείαν οὐ μετα χειρίζονται; Πόσας δὲ ἀηδίας ὑπομένοντες, οὐκ αι σθάνονται; Τί γὰρ τῶν καλῶν αὐτοὺς οὐ παρικ πεύει; Τί δὲ κατασκηνοί παρ' αὐτοῖς ἐπαίνου ἄξιον; Καὶ ταῦτα, οὐ τοὺς τὸν τίμιον γάμον ἀσπαζομένους ἀποκηρύττων λέγω (ἅπαγε) ἀλλὰ τοὺς ἀθυρώτῳ καὶ ολισθηρά γλώττη τολμώντας τον γάμον τῆς παρ θενίας ὑπερτιθέναι κωμῳδῶν. Ὅσον γὰρ οὐρανὸς γῆς, καὶ ψυχὴ σώματος διαφέρει· τοσοῦτον ἡ παρ θενία τοῦ γάμου διενήνοχεν. Ἐκείνη μὲν γὰρ τὰ πρωτεῖα ἐν τῇ παρατάξει ἔχει, καὶ τὸ μέτωπον και σμεί τῆς φάλαγγος, καὶ τὰ λαμπρὰ τρόπαια ίστησιν οὗτος δὲ σύμμετρος ῶν, καὶ τοῖς ἀσθενεστέροις έρεισμα δοθείς, δύναται μὲν σώζειν τοὺς φυλάττοντας, οὐ μὴν εἰς τὴν τῆς παρθενίας ἀνάξει κορυ φήν. Διὸ καὶ ὁ πνευματικός νόμος τοὺς γή μαντας καὶ ἀμπέλους φυτεύσαντας εἰς τὸν κατὰ τῶν πνευματικῶν τῆς πονηρίας πόλεμον ἐξελθεῖν ἀπηγό ἀναγκαίων. πλήττειν οὕτω, έφραξάμεθα έφθεγξάμεθα. 2, βληθέντες βληθέντας. ο. ὡς ἀρετὴ ὡς γὰρ ἐστι, ἀδέσποτος Εἰς τῶν κακ. εἰς τὸν τῶν ἀπολαῦσαι ἀπολαύσεσθαι. θυρώτῳ καὶ ὅλισθηρά γλώττη, δύναται μὲν σώζειν τοὺς φυλάττοντας, οὐ μὴν εἰς τὴν τῆς παρθενίας ἀνάξει κορυ φήν, ἀπηγόρευσε.
100%
tribulationem habere negant, verum oblectationem τως λέγουσιν, ὅτι ἀγεννοῦς τοῦτο ψυχῆς τεκμήριον.
potius ac delicias, ac plerique etiam vim dicendi
adhibentes, 'parum convenienter asserunt ignavæ
animæ istud argumentum esse: nam dum cœlibatus
sanctitati sese dicarunt, generationi aditum præcla
serunt, matrimonii expertes manentes: atque dum
per difficultatum nuditatem adversus rerum mulationes strenue se gesserunt similiter quodammodo
faciunt, ut si quis corpore vacans, glorietur se nullo
ulcere affici posse: eodem enim modo ipsi quoque
inopinatas fortuitarum rerum incursiones pertimescentes, gignendorum liberorum legem contempserunt, ut qui videlicet adversus mutationes sterilitate
sese muniverint, ac per eam hoc sibi compararint,
ut vinci et capi non possiut; nos autem qui inopinatis mutationis nomentis nos ipsos tradidimus,
nec calonum more adversus eam collocati extra aciem
stetimus, verum, vita nostra ipsius telis exposita
concessaque ei amplissima facultate, nos in quibus
¡psi libuerit rebus feriendi adversus eam armati
sumus, adeo ut etiam cum vulneramur, non feriamur, et cum telo petiti sumus, sine aculeo configamur atque in rerum molestarum experimento dogma
illud conβrmantes, nimirum virtutem mutationis dominio minime subjectam esse, certissimum documentum edimus. Quoniam igitur illi hujusmodi quædam colligentes in adversam partem declamitant,
quod scilicet a virginitatis quidem certaminibus vinci
se atque a tergo relinqui erubescant, speciosam autem defensionem proferre arbitrentur, per ipsas quidem res atque in ipsis certaminibus intelligent,
quanto et uxori maritus, et marito uxor, et uxoris
ac filiorum cura ad salutem impedimento sit: convincuntur autem nunc quoque per ea in imam malorum voraginem impelli, per quæ ipsi se, partim
delicias et voluptates percepturos, 394 partim majores coronas consecuturos esse confidebant. Quibas
enim perturbationibus non obnoxii sunt? Quod cauponae genus non tractant? Quot molestias perferunt,
nec eas sentiunt? Quid enim boni eos non præterit?
Quid autem apud eos habitat, quod laudem mereatur? Nec tamen hæc eo commemoro, quod illos, qui
honorabile connubium amplectuntur, abdicem ac
proscribam (absit!) verum ut eos, qui lubrica et
Ταῖς γὰρ τῆς ἀγαμίας ἀγιστείαις ἀφιερώσαντες εαυτοὺς, ἀπέκλεισαν τῇ γενέσει τὰς διεξόδους, γάμων
ἀμύητοι μείναντες, καὶ τῇ τῶν ἀναγκών γυμνά
τητι πρὸς τὰς μεταβολὰς τῶν πραγμάτων νεανιευσάμενοι, παραπλήσιόν τι ποιοῦσιν, ὥσπερανεί τις
ἀσώματος τυγχάνων ἐνηβρύνετο τῷ άτρωτος εἶναι.
Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ τὰς παραλόγους τῶν ἀβουλήτων
ἐφόδους δείσαντες, τὸν τῆς παιδογονίας θεσμόν ήτίμασαν, ἀτεχνίᾳ ἑαυτοὺς πρὸς τὰς μεταβολὰς όχι
ρώσαντες, καὶ τὸ ἀνάλωτον διὰ ταύτης πραγματευ
σάμενοι. Ἡμεῖς δὲ ταῖς τῆς μεταβολής παραλόγοις
ῥοπαῖς παραδόντες ἑαυτοὺς, καὶ οὐ ψιλῶν τάξιν πρὸς
αὐτὴν ταγέντες, ἔξω τῆς φάλαγγος ἔστημεν, ἀλλὰ
τοῖς βέλεσιν αὐτοῖς ὑποθέντες τὴν πολιτείαν, καὶ
ἀφθονίαν παρασχόντες εἰς ἃ βούλοιντο πλήττειν
πρὸς ἐκείνην ἐφραξάμεθα, ὡς καὶ τιτρωσκομένους
μὴ πλήττεσθαι, καὶ βληθέντας, ἄκεντρα τοξεύεσθαι,
καὶ ἐν τῇ τῶν δυσκόλων πείρα τὸ δόγμα βεβαιούμε
νοι, ὡς ἀρετὴ μεταβολῆς ἀδέσποτος, τὴν ἀκρι
βεστάτην εκφέρομεν βάσανον. Ἐπεὶ τοίνυν τοιαῦτά
τι να συνείροντες καταρητορεύουσιν, αἰσχυνόμενοι
μὲν ἐπὶ τῷ ἀπολελείφθαι τῶν τῆς παρθενίας άθλων,
εὐπρόσωπον δὲ δοκοῦντες ἀπολογίαν προβάλλεσθαι,
εἴσονται μὲν διὰ τῶν πραγμάτων ἐπὶ τῶν ἐπάθλων,
ὅσον γυναικὶ μὲν ἀνὴρ, ἀνδρὶ δὲ γυνή, καὶ γυναικὸς
καὶ παίδων φροντίδες ἐμπόδιόν ἐστι πρὸς σωτηρίαν
ἐλέγχονται δὲ καὶ νῦν εἰς τῶν κακῶν πυθμένα,
διὰ ταῦτα συνελαυνόμενοι, δι' & καὶ οἱ μὲν τρυφῆς
καὶ ἀνέσεως ἀπολαύσεσθαι, οἱ δὲ καὶ μειζόνων στε
φάνων ἀξιωθήσεσθαι προσεδόκησαν. Ποίοις γὰρ πά
θεσιν οὐχ ὑπόκεινται; Ποίαν δὲ καπηλείαν οὐ μεταχειρίζονται; Πόσας δὲ ἀηδίας ὑπομένοντες, οὐκ αι
σθάνονται; Τί γὰρ τῶν καλῶν αὐτοὺς οὐ παρικ
πεύει; Τί δὲ κατασκηνοί παρ' αὐτοῖς ἐπαίνου ἄξιον;
Καὶ ταῦτα, οὐ τοὺς τὸν τίμιον γάμον ἀσπαζομένους
ἀποκηρύττων λέγω (ἅπαγε) ἀλλὰ τοὺς ἀθυρώτῳ καὶ
ολισθηρά γλώττη τολμώντας τον γάμον τῆς παρθενίας ὑπερτιθέναι κωμῳδῶν. Ὅσον γὰρ οὐρανὸς
γῆς, καὶ ψυχὴ σώματος διαφέρει· τοσοῦτον ἡ παρθενία τοῦ γάμου διενήνοχεν. Ἐκείνη μὲν γὰρ τὰ
πρωτεῖα ἐν τῇ παρατάξει ἔχει, καὶ τὸ μέτωπον και
σμεί τῆς φάλαγγος, καὶ τὰ λαμπρὰ τρόπαια ίστησιν·
οὗτος δὲ σύμμετρος ῶν, καὶ τοῖς ἀσθενεστέροις
petulami lingua matrimonium virginitati anteferre έρεισμα δοθείς, δύναται μὲν σώζειν τοὺς φυλάττον
sudent, perstringam. Quanto enim celum terra præstantius est, et anima corpore: tantum etiam virgi-
∙nitas conjugio antecellit. Illa enim primas partes in
acie tenet, ac phalangis frontom exornat, illustriaτας, οὐ μὴν εἰς τὴν τῆς παρθενίας ἀνάξει κορυ
φήν. Διὸ καὶ ὁ πνευματικός νόμος τοὺς γή
μαντας καὶ ἀμπέλους φυτεύσαντας εἰς τὸν κατὰ τῶν
πνευματικῶν τῆς πονηρίας πόλεμον ἐξελθεῖν ἀπηγόVARIÆ LECTIONES ET NOTÆ.
Idem cod., ἀναγκαίων. Possi.
Post πλήττειν idem addit οὕτω, et paulo
post έφραξάμεθα mutat in έφθεγξάμεθα. Vers. post
2, pro βληθέντες scribit βληθέντας. 1ο.
Pro ὡς ἀρετὴ idem cod. legit ὡς γὰρ ἐστι,
et paulo post nonien ἀδέσποτος pouit in nominativ
plurali. Ib.
Εἰς τῶν κακ. scribit cod. Vat. εἰς τὸν τῶν
x. etc. Vers. seq. ἀπολαῦσαι pro ἀπολαύσεσθαι. ID.
Hac verba, θυρώτῳ καὶ ὅλισθηρά γλώττη,
absunt omnia a cod. Vat. 650. ID.
Sequentia, δύναται μὲν σώζειν τοὺς φυλάτ
τοντας, οὐ μὴν εἰς τὴν τῆς παρθενίας ἀνάξει κορυ
φήν, idem coni. transfert ab illo loco in vers. post
3, ubi ea collocat post ἀπηγόρευσε. 10.
Deuteron. xx, 6. Similem allegoriam vide
apud Clement. Alex. lib. 11 Stromat., p. 449. RITT.
col. 1009–1010page 416 of 750
PG 78:1009ρευσε. Μὴ τοίνυν οἱ τοιούτῳ κατεχόμενοι δεσμῷ τοῖς λελυμένοις ἀμιλλάσθαι οἰέσθωσαν· οὐδὲ γὰρ οἷόν τε. Μηδὲ οἱ χρηματισμῷ καὶ κόσμῳ σωματικῷ ὅλον ἑαυ τῶν ἀναθέντες τὸν βίον, νομιζέτωσαν ἴσα ἆθλα λής ψεσθαι τῶν ἀφιερωσάντων ἑαυτοὺς, καὶ τὰ τοῦ Κυ ρίου μεριμνώντων· ἀλλὰ ἐν τῇ προσηκούσῃ τάξει ἑαυτοὺς φυλάττοντες, μὴ ὁπλιζέτωσαν γλῶτταν κατὰ τῶν εἰς τὴν οὐράνιον κορυφὴν ἀναβάντων. Οὐ γὰρ ὁ γάμος κακόν· ἄπαγε· ἀλλὰ καὶ ἔννομον καὶ σύμμετρον ἀγαθόν. ᾿Αλλὰ τὰ ἐπισυρέντα τῷ γάμῳ κακά, ἱκανὰ καὶ τὴν τοῦ γάμου ἀμβλῦναι ἡδονήν. Εἰ δὲ καὶ μηδὲν τούτων ἐπήγετο, οὐδ᾽ οὕτως τῇ παρθενίᾳ παραβάλλεσθαι δίκαιος ἦν. "Ο δέ με καὶ ἐπειγόμενον παραδραμεῖν οὐκ ἐξ, τοῦτο ῥητέον· ὅτι ἡ μὲν παρ θενία καὶ τἆλλα χειρονται πάθη, ὁ δὲ γάμος καὶ τοῖς ἄλλοις αλίσκεται πάθεσι. Τίς γὰρ ἵνα παισὶ χορηγήσῃ τροφάς, οὐ πάντα ποιεῖ τὰ μὴ πρέποντα καὶ εἰς κιν δύνους ἑαυτὸν ῥιπτεῖ, καὶ εἰς πέλαγος, καὶ εἰς θη ρίων βοράν. Οὗτοι οὖν ὡς ἀνδρεῖοι καὶ τροπαιούχοι ἐναβρύνεσθαι θέλουσι Καὶ τίς ἀνέξεται; τίς γὰρ αὐτοῖς ἐπαρκέσει καιρὸς πρὸς τὸ ταῦτα τὰ τραύματα θεραπεῦσαι; Τίς δὲ οὐ συναλγήσει τοῖς ὑπὸ τοσού των βελών κατατετρωμένοις; Τοσαῦτα γὰρ αὐτοὺς περιέχει κακά, οἷα οὐδ᾽ ἐννοῆσαι, οὐδὲ φράσαι διὰ τὸ πλῆθος δυνατόν. Παυέσθωσαν οὖν τῶν τοιούτων λόγων, καὶ μὴ κατὰ τῆς παρθενίας ὁπλιζέτωσαν τὴν γλώτταν· ἀλλ' ὡς βασιλίδα αὐτὴν γεραιρέτωσαν, καὶ ὑπ' αὐτῇ ταττέσθωσαν, ἵνα ἔχοιεν αὐτὴν καὶ ὑπερασπίζουσαν καὶ πρεσβεύουσαν. Ηλίῳ μὲν γὰρ τοὺς τὴν παρθενίαν (ἵνα καὶ οὐρανίοις χρήσωμαι παρα δείγμασι)· σελήνῃ δὲ τοὺς τὴν ἐγκράτειαν, ἄστροις δὲ τοὺς τὸν τίμιον γάμον ἀσπασαμένους καὶ διατηρήσαντας, παραβάλλεσθαι θέμις, μάλιστα επιψη φίσαντος τοῦ θεσπεσίου Παύλου, καὶ λέγοντος· «"Αλλη δόξα ἡλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων.» (ως ΤΝΒ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Ἐκεῖνον μόνον ἂν ἔγωγε ζήν κυρίως ὁρισαίμην, τὸν τῶν σωματικῶν παθῶν κρείττονα καὶ ἀνώτερον. Ο γὰρ ἐκείνοις ἑαυτὸν ὑποζεύξας, καὶ κατὰ κράτος ὑπ' αὐτῶν ἐλαυνόμενος, οὐ μόνον εἰς τὸ ἔσχατον τε λευτῷ βάραθρον, ἀλλ' οὐδὲ ζῆν ἐνταῦθα δύναται δια τὰς ἐξ αὐτῶν λύπας, καὶ τοὺς φόβους, καὶ τοὺς κιν δύνους, καὶ τὸν μυρίον αὐτῶν ἐσμόν. "Αν τε γὰρ θάτ νατος προσδοκηθῇ, τέθνηκε καὶ πρὸ τοῦ θανάτου τῷ δέει· ἄν τε νόσος, ἄν τε ὕβρις, ἄν τε πενία, ἄν τε ἕτερόν τι τῶν ἀδοκήτων, ἀπόλωλε καὶ ἀπὸ τῆς Για θέλουσι δίκαιος, βελῶν κακῶ».
EPISTOLARUM LIB. 111.
EPIST. CCCLIL
ρευσε. Μὴ τοίνυν οἱ τοιούτῳ κατεχόμενοι δεσμῷ τοῖς que tropaea statuit: hoc autem cum mediocre sit,
λελυμένοις ἀμιλλάσθαι οἰέσθωσαν· οὐδὲ γὰρ οἷόν τε. atque imbecillioribus adminiculi loco concessum,
Μηδὲ οἱ χρηματισμῷ καὶ κόσμῳ σωματικῷ ὅλον ἑαυ potest quidem eos, qui ipsum illæsum custodiunt,
τῶν ἀναθέντες τὸν βίον, νομιζέτωσαν ἴσα ἆθλα λής servare at non item ad virginitatis fastigium subψεσθαι τῶν ἀφιερωσάντων ἑαυτοὺς, καὶ τὰ τοῦ Κυ- vehere. Unde etiam spiritualis lex, eos, qui uxorem
ρίου μεριμνώντων· ἀλλὰ ἐν τῇ προσηκούσῃ τάξει duxerant, ac vites plantaverant, ad bellum illud,
ἑαυτοὺς φυλάττοντες, μὴ ὁπλιζέτωσαν γλῶτταν κατὰ quod cum spiritualibus nequitiæ suscipitur, egredi
τῶν εἰς τὴν οὐράνιον κορυφὴν ἀναβάντων. Οὐ γὰρ ὁ vetuit. Quæ cum ita sint, non in ea opinione verγάμος κακόν· ἄπαγε· ἀλλὰ καὶ ἔννομον καὶ σύμμε- sentur ii qui bujusmodi vineulis constricti tenentur,
τρον ἀγαθόν. ᾿Αλλὰ τὰ ἐπισυρέντα τῷ γάμῳ κακά, nt cum his, qui soluti ac liberi sunt, certare se posse
ἱκανὰ καὶ τὴν τοῦ γάμου ἀμβλῦναι ἡδονήν. Εἰ δὲ existiment (nec enim id fieri potest) nec qui augene
καὶ μηδὲν τούτων ἐπήγετο, οὐδ᾽ οὕτως τῇ παρθενίᾳ dis opibus, corporique adornando universam vitan
παραβάλλεσθαι δίκαιος ἦν. "Ο δέ με καὶ ἐπειγόμενον suam addixerunt, eadem præmia se accepturos esse
παραδραμεῖν οὐκ ἐξ, τοῦτο ῥητέον· ὅτι ἡ μὲν παρ arbitrentur, quæ ii, qui Deo totos se consecrarunt,
θενία καὶ τἆλλα χειρονται πάθη, ὁ δὲ γάμος καὶ τοῖς ac quæ Domini sunt curant: verum in congruenti
ἄλλοις αλίσκεται πάθεσι. Τίς γὰρ ἵνα παισὶ χορηγήσῃ gradu seipsos tenentes, adversus eos, qui ad coeleste
τροφάς, οὐ πάντα ποιεῖ τὰ μὴ πρέποντα καὶ εἰς κιν- cacumen asceuderunt, linguam ne acuant. Neque
δύνους ἑαυτὸν ῥιπτεῖ, καὶ εἰς πέλαγος, καὶ εἰς θη- enim conjugium malum est (absit!), verum legitimum
ρίων βοράν. Οὗτοι οὖν ὡς ἀνδρεῖοι καὶ τροπαιούχοι etiam ac mediocre bonum. At mala ea et incomἐναβρύνεσθαι θέλουσι Καὶ τίς ἀνέξεται; τίς γὰρ moda, quæ matrimonium secum trahit, ad retunαὐτοῖς ἐπαρκέσει καιρὸς πρὸς τὸ ταῦτα τὰ τραύματα dendam et hebetandam matrimonii voluptatem satis
θεραπεῦσαι; Τίς δὲ οὐ συναλγήσει τοῖς ὑπὸ τοσού magnam vim habent. Atque etiam si nihil horum ser
των βελών κατατετρωμένοις; Τοσαῦτα γὰρ αὐτοὺς cum traheret, ne sic quidem tamen dignum esset,
περιέχει κακά, οἷα οὐδ᾽ ἐννοῆσαι, οὐδὲ φράσαι διὰ quod cum virginitate conferretur. Quod autem me
τὸ πλῆθος δυνατόν. Παυέσθωσαν οὖν τῶν τοιούτων
etiam properantem, praterire non sinit, hoc dicenλόγων, καὶ μὴ κατὰ τῆς παρθενίας ὁπλιζέτωσαν τὴν dum est, nempe quod virginitas alia etiam vitia exγλώτταν· ἀλλ' ὡς βασιλίδα αὐτὴν γεραιρέτωσαν, καὶ pugnat: matrimonium autem aliis quoque vitiis corὑπ' αὐτῇ ταττέσθωσαν, ἵνα ἔχοιεν αὐτὴν καὶ ὑπερ- ripitur. Quotas enim quisque est, qui ut alimenta
ασπίζουσαν καὶ πρεσβεύουσαν. Ηλίῳ μὲν γὰρ τοὺς filiis subministret, non omnia, quæ parum conveτὴν παρθενίαν (ἵνα καὶ οὐρανίοις χρήσωμαι παρα- niant, faciat, atque in pericula et in pelagus, ac belδείγμασι)· σελήνῃ δὲ τοὺς τὴν ἐγκράτειαν, ἄστροις luis in prædam se conjiciat? At interim tamen isti,
δὲ τοὺς τὸν τίμιον γάμον ἀσπασαμένους καὶ διατη ut fortes et laurigeri gloriari volunt. Et quis hoc
ρήσαντας, παραβάλλεσθαι θέμις, μάλιστα επιψη ferat? Quod enim ad hæc vulnera persananda temφίσαντος τοῦ θεσπεσίου Παύλου, καὶ λέγοντος· «"Αλλη poris spatium sufficiet? Quisnam autem eorum, qui
δόξα ἡλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ ἄλλη δόξα tot telis sauciati sunt, vicem non doleat? Tot enim
ἀστέρων.»
eos mala circumdant, ut ea ob multitudinem) nec
mente comprehendi, nec verbis explicari possint. Quamobrem hujusmodi sermonibus finem imponant,
ac non adversus virginitatem linguam instruant: verum ut reginam ipsam honore prosequantur, eique
se subjiciant, ut eam et propugnatricem et 395 interventricem habeant. Soli enim (ως coelestibus quaque exemplis utar) eos, qui virginitatem amplexi sunt, lunæ autem eos, qui continentiam, ac deuique
stellis eos, qui honorabile connubium amplexi sunt atque conservarunt, comparare licet, maxime cum
divinus Paulus calculun suum addat, ac dicat: c Alia gloria solis, alia gloria luna, alia gloria stellarum s.
ΤΝΒ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
TNB'.
Ἐκεῖνον μόνον ἂν ἔγωγε ζήν κυρίως ὁρισαίμην,
τὸν τῶν σωματικῶν παθῶν κρείττονα καὶ ἀνώτερον.
Ο γὰρ ἐκείνοις ἑαυτὸν ὑποζεύξας, καὶ κατὰ κράτος
ὑπ' αὐτῶν ἐλαυνόμενος, οὐ μόνον εἰς τὸ ἔσχατον τελευτῷ βάραθρον, ἀλλ' οὐδὲ ζῆν ἐνταῦθα δύναται δια
τὰς ἐξ αὐτῶν λύπας, καὶ τοὺς φόβους, καὶ τοὺς κιν
δύνους, καὶ τὸν μυρίον αὐτῶν ἐσμόν. "Αν τε γὰρ θάτ
νατος προσδοκηθῇ, τέθνηκε καὶ πρὸ τοῦ θανάτου
τῷ δέει· ἄν τε νόσος, ἄν τε ὕβρις, ἄν τε πενία, ἄν τε
ἕτερόν τι τῶν ἀδοκήτων, ἀπόλωλε καὶ ἀπὸ τῆς
CCCLII... EIDEM.
Eum equidem ipse solum proprie vivere statuerim, qui corporis passionibus praestantiorem ac sublimiorem se præbet. Nam qui seipsum illis subjecit, atque ab iis summa vi exagitatur, non modo in
extremam exitii voraginem desinit, sed ne hic quidem vivere potest, ob eas, quæ ab illis manant, molestiɔs, et metus, et pericula, et infinitam eorum
examen. Nam sive mors exspectetur, metu etiam
ante mortem exanimatur: sive morbus, sive contumelia, sive paupertas, sive aliud quiddam inopi-
* 1 Cor. xv,
Για θέλουσι ponit cod. Vat. δίκαιος, et vers. post 5, pro βελῶν scribit κακῶ». Possi.
col. 1011–1012page 417 of 750
PG 78:1011ύπονοίας μόνης, καὶ διέφθαρται. Αλλ' οὐχ ὁ τῶν παθῶν κρατῶν τοιοῦτος· ἀλλὰ καὶ φόβων, καὶ κιν δύνων, καὶ μεταβολῆς ἁπάσης έστηκεν υψηλότερος. οὐ τῷ μηδὲν ὑπομένειν (τοῦτο γὰρ ἴσως ἀμήχανον), ἀλλ᾽ ὁ καὶ πολλῷ μεῖζόν ἐστι καὶ παραδοξότερον ποιεῖ τὸ τρόπαιον τῷ καὶ προσβαλλόντων αὐτῶν καὶ ἀκροβολιζομένων καὶ κατατοξευόντων καταφρονείν. ΤΙΜΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Εἰ καὶ Χαιρήμων, ὡς γέγραφας, ὁ Εὐσεβίου ὑπε ασπιστής, ἐκ τῆς αὐτοῦ συνουσίας ήκονημένος πρὸς πᾶσαν κακίαν οἰστρᾷ, καὶ πίστιν οὐκ οἶδεν, ἀλλ' ἐπ' ἀδικίας ἀδείᾳ κέχρηται τοῖς ὅρκοις (σπένδεται γὰρ, καὶ μένει ἀκήρυχτος· συνθήκας ποιεῖται καὶ λύει· ἔμνυσι καὶ πανουργίας ἐφόδιον ἔχει τοὺς ὅρκους (87))· ἀλλά γε ὁ τοῦτον συγκροτών, παρ' ἐμοὶ κριτῇ, νῦν μὲν καρποῦται τῶν κακῶν τὴν αἰτίαν· ὕστερον δὲ καὶ τῆς δίκης τὸ πλέον καρπώσεται. ΤΝΔ'. ΠΑΥΛΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Τῷ ἱερωμένῳ πλοῦτος μὲν ὁ τῆς ἀρετῆς κόσμος, ἡδονὴ δὲ ἡ σωφροσύνη, τρυφὴ δὲ ἡ αὐτάρκεια, εὐτ φροσύνη δὲ ἡ τῶν ὑπηκόων πρὸς ἀρετὴν ἐπίδοσις εἰ δέ τις τἀναντία τούτων ἐπιτηδεύων Ιερωσύνης ὀνόματι ἐναβρύνεται, οὗτος ἀνίερος τυγχάνει, καὶ τῆς ἀρχῆς ἀνάξιος. ΤΝΕ. — ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Περί Αρειανῶν καὶ εὐνομιανών. Εἰ μὲν τοῖς ἀνθρωπίνοις πάθεσιν (ὅπερ οὐδὲ εἰ πεῖν θέμις κατὰ πάντα ἔψοιτο ὁ τὴν θείαν γέννησιν ὑπογράφων, ἀκοῦσαι & εἴη δίκαιος, ὅτι εἴ σοι πάθος πλάττεται περὶ τὴν γέννησιν, κάμοὶ περὶ τὴν κτίσιν. Οὐδὲ γὰρ τὸ κτιζόμενον (εἰ τοῖς ἀσθενέσι τῶν ἀνθρώπων λογισμοῖς ἐψοίμην) ἀπαθῶς κτίζεται· εἰ δὲ θεοπρεπῶς, τὰ μὲν ἁρμόττοντα τῇ ἀκηράτῳ οὐσίᾳ καταδέξοιτο, τὰ δὲ ἀπηχῆ παριππεύσειεν, ἐννοήσαι ὀφείλει εἶχε τὸ λογιστικὸν ἐῤῥωμένον έχει ὅτι ἐπειδὴ ὁ θνητός οὕτως τίκτει, ὁ ἀθάνατος εὐχ οὕτως· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ κτίζων, ὁ μὲν μετὰ πόνου, ὁ δὲ ἀμογητὶ κτίζει. Ταῦτα γὰρ ἐννοήσας καὶ ὁ που λυόμματος νοῦς, καὶ ὥσπερ ἔνθους γενόμενος, πάντα τὰ γήϊνα παραδείγματα παραδραμων, απαύγασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως τῆς πα τρικῆς, τὸν υἱὸν εἰκότως ώρίσατο· τῷ μὲν τὸ συναΐδιον, τῷ δὲ τὸ ἐνυπόστατον παριστάς. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πρῶτον ἀνυπόστατον φαντασίαν ἴσως τισὶν ἔτιπτε, διὰ τοῦ δευτέρου τὴν ὑποστάσεων ποιητικὴν ὑπόστασιν ἐχαρακτήρισε. ἀδείᾳ &εί. ακηράτῳ ἀκράτῳ.
mati, etiam ex sola suspicione periit et exstinctus ύπονοίας μόνης, καὶ διέφθαρται. Αλλ' οὐχ ὁ τῶν
est. At non in eadem causa est, qui turbulentis
animi permotionibus dominatur: verum et timoribus et periculis, ac denique omni mutatione superior est: non quod nihil patiatur (hoc enim fortasse
fieri nequit), sed, quod multo majus atque admira -
bilius tropæum efficit, quia ea impetuin facientia,
et velitantia, telaque mittentia contemnat.
CCCLIII. TIMOTHEO CLARISSIMO.
Et si Chæremon, ut scripsisti, ilie, inquam, Eusebii stipator, ex ipsius consuetudine atque familiaritate exacutus, ad omne scelus tanquam œstro quodam
incitatur, nec fidem agnoscit, verum ob iniquitatis
licentiam jurejurando abutitur (reconciliationis enim
foedera percutit, et implacabilis manet; pacta init,
el rescindit; jurat, et fraudis materiam atque instrumentum juramenta habet); attamen meo judicio
is, qui eum tuetur, nunc quidem scelerom ipsius
culpam percipit: postea autem ampliorem etlam
supplicii partem percipiet.
CCCLIV. PAULO PRESBYTERO.
Sacerdoti pro oplbus est virtutis ornamentum pro
voluptate castitas, pro luxu frugalitas, pro laetitia,
eorum, quibus præest, ad virtutem incrementum.
Quod si quis contraria his instituta sequens, sacerdotii nomine gloriatur, hic profanus est, atque imperio indignus.
CCCLV. MARTYRIO PRESBYTERO.
De Arianis et Eunomianis.
παθῶν κρατῶν τοιοῦτος· ἀλλὰ καὶ φόβων, καὶ κιν
δύνων, καὶ μεταβολῆς ἁπάσης έστηκεν υψηλότερος.
οὐ τῷ μηδὲν ὑπομένειν (τοῦτο γὰρ ἴσως ἀμήχανον),
ἀλλ᾽ ὁ καὶ πολλῷ μεῖζόν ἐστι καὶ παραδοξότερον
ποιεῖ τὸ τρόπαιον τῷ καὶ προσβαλλόντων αὐτῶν καὶ
ἀκροβολιζομένων καὶ κατατοξευόντων καταφρονείν.
TNT'.
ΤΙΜΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
Εἰ καὶ Χαιρήμων, ὡς γέγραφας, ὁ Εὐσεβίου ὑπε
ασπιστής, ἐκ τῆς αὐτοῦ συνουσίας ήκονημένος πρὸς
πᾶσαν κακίαν οἰστρᾷ, καὶ πίστιν οὐκ οἶδεν, ἀλλ' ἐπ'
ἀδικίας ἀδείᾳ κέχρηται τοῖς ὅρκοις (σπένδεται
γὰρ, καὶ μένει ἀκήρυχτος· συνθήκας ποιεῖται καὶ
λύει· ἔμνυσι καὶ πανουργίας ἐφόδιον ἔχει τοὺς
ὅρκους (87))· ἀλλά γε ὁ τοῦτον συγκροτών, παρ'
ἐμοὶ κριτῇ, νῦν μὲν καρποῦται τῶν κακῶν τὴν
αἰτίαν· ὕστερον δὲ καὶ τῆς δίκης τὸ πλέον καρπώ
σεται.
ΤΝΔ'.
ΠΑΥΛΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Τῷ ἱερωμένῳ πλοῦτος μὲν ὁ τῆς ἀρετῆς κόσμος,
ἡδονὴ δὲ ἡ σωφροσύνη, τρυφὴ δὲ ἡ αὐτάρκεια, εὐτ
φροσύνη δὲ ἡ τῶν ὑπηκόων πρὸς ἀρετὴν ἐπίδοσις
εἰ δέ τις τἀναντία τούτων ἐπιτηδεύων Ιερωσύνης
ὀνόματι ἐναβρύνεται, οὗτος ἀνίερος τυγχάνει, καὶ
τῆς ἀρχῆς ἀνάξιος.
ΤΝΕ. — ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
Περί Αρειανῶν καὶ εὐνομιανών.
Εἰ μὲν τοῖς ἀνθρωπίνοις πάθεσιν (ὅπερ οὐδὲ εἰ
πεῖν θέμις κατὰ πάντα ἔψοιτο ὁ τὴν θείαν γέννησιν
ὑπογράφων, ἀκοῦσαι & εἴη δίκαιος, ὅτι εἴ σοι πάθος
πλάττεται περὶ τὴν γέννησιν, κάμοὶ περὶ τὴν κτίσιν.
Οὐδὲ γὰρ τὸ κτιζόμενον (εἰ τοῖς ἀσθενέσι τῶν ἀνθρώ
πων λογισμοῖς ἐψοίμην) ἀπαθῶς κτίζεται· εἰ δὲ
θεοπρεπῶς, τὰ μὲν ἁρμόττοντα τῇ ἀκηράτῳ
οὐσίᾳ καταδέξοιτο, τὰ δὲ ἀπηχῆ παριππεύσειεν,
ἐννοήσαι ὀφείλει εἶχε τὸ λογιστικὸν ἐῤῥωμένον έχει
ὅτι ἐπειδὴ ὁ θνητός οὕτως τίκτει, ὁ ἀθάνατος εὐχ
οὕτως· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ κτίζων, ὁ μὲν μετὰ πόνου,
ὁ δὲ ἀμογητὶ κτίζει. Ταῦτα γὰρ ἐννοήσας καὶ ὁ που
λυόμματος νοῦς, καὶ ὥσπερ ἔνθους γενόμενος, πάντα
τὰ γήϊνα παραδείγματα παραδραμων, απαύγασμα
τῆς δόξης, καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως τῆς πα
τρικῆς, τὸν υἱὸν εἰκότως ώρίσατο· τῷ μὲν τὸ συναί
διον, τῷ δὲ τὸ ἐνυπόστατον παριστάς. Ἐπειδὴ γὰρ
τὸ πρῶτον ἀνυπόστατον φαντασίαν ἴσως τισὶν ἔτιπτε,
διὰ τοῦ δευτέρου τὴν ὑποστάσεων ποιητικὴν ὑπόστα
σιν ἐχαρακτήρισε.
Si humanas affectiones (quod ne dictu 396 quidem fas est) per omnia sequatur, qui divinam generationem describit, illud merito audire queat. Si tibi
circa generationem affectio fingitur, et mihi quoque
circa creationem: neque enim id quod creatur (si
imbecilles hominum cogitationes sequar), absque aro
fectione creatur. Sin autem, ut divinitati consentaneum est, ea quidem, quæ purissimæ illi essentia
conveniunt, admittat, quæ autem aliena et absona
sunt, prætereat, illud, si modo sanæ rationis est,
cogitare debet, quod quoniam mortalis ad hunc modum gignit, immortalis non item: quemadmodum
videlicet in creando ille cum labore, hic citra laborem creat. Hæc enim secum reputans, illa quoque
oculatissima mens, ac velut divino numine correpla, terreuis omnibus exemplis præteritis, splendorem gloriæ, et figuram paternæ substantia", Filium
haud immerito definivit: per illud nimiruın coæternitatem, per hoc autem eum personam constituere
demonstrans. Quandoquidem enim prius, quod hypostasis expers esset, speciem fortasse atque imaginationein nonnullis pariebat, idcirco per posterius
bypostasim hypostaseon efficientem notavit.
Hebr. 1, 3.
Pro ἀδείᾳ idem cod. habet &εί. Possin.
Confer Salvian. lib. De gubernat. Dei. Ritt.
Pro ακηράτῳ idem cod. legit ἀκράτῳ. Possn.
col. 1013–1014page 418 of 750
PG 78:1013ΤΝΤ. - ΤΟ ΑΥΤΟ. Έοικος οὐ συνορᾷν τὰ μέχρι νῦν γινόμενα, καὶ διὰ τοῦτο γεγραφέναι, δι' ήν αἰτίαν Δαρείου τοῦ Μήδου τρεῖς τακτικούς χειροτονήσαντος (ὧν εἷς ἦν καὶ ὁ Δανιήλ), ὥστε ἄρχειν τῶν χειροτονηθέντων παρά αὐτοῦ ἑκατὸν εἴκοσιν ἀρχόντων, συγκρίνουσα αὐτὸν * Γραφή, δέον τοῖς ἴσοις μόνον συγκρῖναι, καὶ τοῖς πολλῷ ὑποδεεστέροις συνέκρινεν. Ηρχει γάρ, Εφης, ἡ τῶν συντεταγμένων υπεροχή, καὶ τὴν κατὰ τῶν ὑποτεταγμένων νίκην ἐνδείξασθαι. Νῦν δέ φησι Καὶ ἦν Δανιὴλ ὑπὲρ τοὺς τακτικοὺς καὶ τοὺς σατράπας· τοῦτ' ἔστι, σοφώτερος ἀπεδείχθη, καὶ κατὰ τὴν διοίκησιν ἐπιτηδειότερος, οὐ μόνον τῶν δυοῖν τῶν ἐξόχων, ἀλλὰ καὶ τῶν μετ' αὐτούς. Ἡ δὲ λύσις τοῦ ζητουμένου αὕτη. Ἐπειδὴ ἐνεδέχετο τὴν τοῦ βασι λέως κρίσιν οὐχ ὑγιῆ τυγχάνουσαν, πολλάκις τοὺς φαυλοτέρους εἰς ἀρχὴν φέρειν (ὃ δὴ φιλεῖ γίνεσθαι, οὐ μόνον ἐπὶ τῶν βασιλειῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν Ἐκε κλησιῶν· τί γὰρ δεῖ θαυμάζειν, εἰ οἱ βιωτικὰ πράγ ματα εγκεχειρισμένοι τοιαῦτα ἁμαρτάνουσιν, ὁπότε καὶ εἰς τὰ ἅγια εἰσεκώμασεν αὕτη ἡ ἀλογία;) εἶναι δέ τινας ἐν τῷ πλήθει συνέσει τούτων προύχοντας, ἀναγκαίω, τὴν σύγκρισιν τοῦ δικαίου οὐ πρὸς τοὺς δύο μόνους ἐποιήσατο τακτικούς, τοῦτ' ἔστι, τοὺς τῶν στρατιωτικῶν τάξεων ἡγουμένους, καὶ τάττον τας ταύτα, ὅποι χρή, εἴτε ἐν πολέμῳ, εἴτε ἐν εἰ ρήνῃ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἅπαντας· οὐκ ἀπὸ τῆς κρατοῦντος γνώμης, τῆς πολλάκις διαμαρτανού σης, ἀλλ' ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας αὐτὸν στεφανοῦσα Υπερέφερε γὰρ οὐ μόνον τῶν δο ξάντων τῷ βασιλεῖ συνετῶν εἶναι, ἀλλὰ καὶ τῶν ὄνο έως συνετῶν. Διὸ καὶ [] βασιλεὺς μὲν κατέστησεν αὐτὸν ἐφ' ὅλης τῆς βασιλείας, ἐκ τῶν πραγμάτων, κρείττονα τῶν λοιπῶν δηλονότι ὀφθέντα· οἱ δ' ἄλλοι δόλους καὶ σκευωρίας ράπτειν διεγίνωσκον. Φθόνος γὰρ ταῖς εὐπραγίαις ἀντιστρατεύεσθαι πέφυκεν. ΙΖ'. - ΗΣΑΙΑ. Βλέπε μή ποτε ἡ ἀνυπέρβλητός σου ἀλαζονεία ἀναγκάσῃ τὴν θείαν καὶ ἡμερωτάτην φύσιν την οι κείαν ἐπιδείξασθαι δύναμιν, τὴν κἀνταῦθα πανολεη θρίαν σε παραδοῦναι, κἀκεῖσε πικροτάτας απαι τῆσαι δίκας δυναμένην. ΤΝΗ. ΤΟ ΑΥΤΟ. Ο χρημάτων κρείττων, οὔτε εἰς τοὺς πλούτῳ κοι μώντας, οὔτε εἰς τοὺς δυσνουθετήτῳ θηρίῳ, τῇ πενία φημί μαχομένους, παρὰ νόμον τι ἀξιοῖ δια πράξασθαι. οὔτε γὰρ ἐκείνους ἀδικεῖ ἁρπάζων τὰ χρήματα· οὔτε τούτους, λήμματι παραφθείρων τὸ δίκαιον. 650, Εοικάς μοι συνοραν, 7 ριο τοῖς πολλῷ τοῖς πολ λοῖς. στεφανώσαι. 10 πανωλεθρία.
EPISTOLARUM LIB. III.
ΤΝΤ. - ΤΟ ΑΥΤΟ.
EPIST. CCCLVIII.
EIDEM.
Έοικος οὐ συνορᾷν τὰ μέχρι νῦν γινόμενα,
καὶ διὰ τοῦτο γεγραφέναι, δι' ήν αἰτίαν Δαρείου τοῦ
Μήδου τρεῖς τακτικούς χειροτονήσαντος (ὧν εἷς ἦν
καὶ ὁ Δανιήλ), ὥστε ἄρχειν τῶν χειροτονηθέντων παρά
αὐτοῦ ἑκατὸν εἴκοσιν ἀρχόντων, συγκρίνουσα αὐτὸν
* Γραφή, δέον τοῖς ἴσοις μόνον συγκρῖναι, καὶ τοῖς
πολλῷ ὑποδεεστέροις συνέκρινεν. Ηρχει γάρ,
Εφης, ἡ τῶν συντεταγμένων υπεροχή, καὶ τὴν κατὰ
τῶν ὑποτεταγμένων νίκην ἐνδείξασθαι. Νῦν δέ φησι
• Καὶ ἦν Δανιὴλ ὑπὲρ τοὺς τακτικοὺς καὶ τοὺς σα
τράπας· τοῦτ' ἔστι, σοφώτερος ἀπεδείχθη, καὶ κατὰ
τὴν διοίκησιν ἐπιτηδειότερος, οὐ μόνον τῶν δυοῖν τῶν
ἐξόχων, ἀλλὰ καὶ τῶν μετ' αὐτούς. Ἡ δὲ λύσις τοῦ
ζητουμένου αὕτη. Ἐπειδὴ ἐνεδέχετο τὴν τοῦ βασι
λέως κρίσιν οὐχ ὑγιῆ τυγχάνουσαν, πολλάκις τοὺς
φαυλοτέρους εἰς ἀρχὴν φέρειν (ὃ δὴ φιλεῖ γίνεσθαι,
οὐ μόνον ἐπὶ τῶν βασιλειῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν Ἐκε
κλησιῶν· τί γὰρ δεῖ θαυμάζειν, εἰ οἱ βιωτικὰ πράγματα εγκεχειρισμένοι τοιαῦτα ἁμαρτάνουσιν, ὁπότε
καὶ εἰς τὰ ἅγια εἰσεκώμασεν αὕτη ἡ ἀλογία;) εἶναι
δέ τινας ἐν τῷ πλήθει συνέσει τούτων προύχοντας,
ἀναγκαίω, τὴν σύγκρισιν τοῦ δικαίου οὐ πρὸς τοὺς
δύο μόνους ἐποιήσατο τακτικούς, τοῦτ' ἔστι, τοὺς
τῶν στρατιωτικῶν τάξεων ἡγουμένους, καὶ τάττον
τας ταύτα, ὅποι χρή, εἴτε ἐν πολέμῳ, εἴτε ἐν εἰ
ρήνῃ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἅπαντας· οὐκ ἀπὸ
τῆς κρατοῦντος γνώμης, τῆς πολλάκις διαμαρτανού
σης, ἀλλ' ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας αὐτὸν
στεφανοῦσα Υπερέφερε γὰρ οὐ μόνον τῶν δοξάντων τῷ βασιλεῖ συνετῶν εἶναι, ἀλλὰ καὶ τῶν ὄνο
έως συνετῶν. Διὸ καὶ [6] βασιλεὺς μὲν κατέστησεν
αὐτὸν ἐφ' ὅλης τῆς βασιλείας, ἐκ τῶν πραγμάτων,
κρείττονα τῶν λοιπῶν δηλονότι ὀφθέντα· οἱ δ' ἄλλοι
δόλους καὶ σκευωρίας ράπτειν διεγίνωσκον. Φθόνος
γὰρ ταῖς εὐπραγίαις ἀντιστρατεύεσθαι πέφυκεν.
tioni eum præfecit, ut qui scilicet ex rerum procuratione reliquis omnibus præstantiorem se præbuisset: alii autem dolos ac fraudes adversus eum concinnare in animo habebant. Sic enim natura
comparatum est, ut livor adversus res secundas bellum ineat.
Videris ea, quæ ad hoc usque tempus funt, minime perspecta habere, ac propterea per litteras ex
me quæsiisse, quamnam ob causam, cum Darius tres
duces instituisset (inter quos etiam Daniel erat), ut
centum et viginti præfectis ab eo designatis præessent, Scriptura eum comperans, pro eo atque ipsum
æqualibus duntaxat conferri oportebat, cum iis etiam,
qui multo inferiores erant, comparabat. Αbunde enim,
inquis, erat collegarum præcellentia ad illud indi
candum, eum adversus inferiores quoque victoriam obtinuisse. Nunc autem ait: «Et erat Daniel
super duces et satrapas 's, hoc est, sapientior, a1que ad rerum administrationem aptior esse demonstratus est, non modo duobus illis eximiis ac primariis, sed etiam iis, qui posteriorem iis dignitatis
locum tenebant. Quæstionis autem solutio hæc est.
Quoniam fieri poterat, ut regis judicium minime sanum et integrum deteriores persæpe ad imperium
efferret (quod quidem fieri consuevit, non tantum
in regnis, sed etiam in Ecclesiis. Quid enim est,
quamobrem mirum videri debeat, si ii, quibus hujusce vitæ negotia commissa sunt, in hujusmodi
peccata prolabantur, cum etiam in sancta hæc lemeritas irruperit?), esscnt autem in multitudine nonnulli, qui prudentia eos anteirent, necessario proinde justi viri comparationem non cum solis illis
duobus ducibus fecit, boc est, iis qui militaribus ordinibus præerant, eosque, tum in bello, tum in pace,
ubi oportebat, collocabant, sed etian cum aliis omnnibus: quo videlicet non imperatoris sententia, quæ
plerumque a recto aberrat, sed a rerum veritate coronam ipsi necteret. 397 Præstabat enim non iis
duntaxat, qui regi prudentes et cordati esse videbantur, verum iis quoque qui revera prudentes erant.
Quocirca etiam rex quidem totius regni administraΙΖ'. - ΗΣΑΙΑ.
Βλέπε μή ποτε ἡ ἀνυπέρβλητός σου ἀλαζονεία
ἀναγκάσῃ τὴν θείαν καὶ ἡμερωτάτην φύσιν την οι
κείαν ἐπιδείξασθαι δύναμιν, τὴν κἀνταῦθα πανολε- η
θρίαν σε παραδοῦναι, κἀκεῖσε πικροτάτας απαι
τῆσαι δίκας δυναμένην.
ΤΝΗ.
Ο χρημάτων κρείττων, οὔτε εἰς τοὺς πλούτῳ κοι
μώντας, οὔτε εἰς τοὺς δυσνουθετήτῳ θηρίῳ, τῇ
πενία φημί μαχομένους, παρὰ νόμον τι ἀξιοῖ διαπράξασθαι. οὔτε γὰρ ἐκείνους ἀδικεῖ ἁρπάζων τὰ
χρήματα· οὔτε τούτους, λήμματι παραφθείρων τὸ
δίκαιον.
ss Day. 1, 3.
CCCLVH. ISALE.
Vide, quaeso, ne insuperabilis tua arrogantia diviņam illam et mansuetissimam naturam vim suam,
quæ te et hic funditus delere, et illic acerbissimas
abs te pœnas expetere potest, demonstrare cogat.
CCCLVIII. — EIDEM.
Qui pecuniis superior est, nec adversus eos qui
opibus abundant, nec adversus eos quibus cum contumaci fera, hoc est, cum paupertate certamen est,
aliquid præter legem perpetrare in animum inducit.
Nam nec illos laedit, pecunias eripiens: nec hos,
juris religionem ob munera pervertens.
Codl. Vat. 650, Εοικάς μοι συνοραν, sine negatione. Vers. 7 ριο τοῖς πολλῷ legit, τοῖς πολλοῖς. Possis.
llem cod., στεφανώσαι. 10
Iden cod., πανωλεθρία. 10
col. 1015–1016page 419 of 750
PG 78:1015ΑΥΣΟΝΙΟ ΚΟΡΡΗΚΤΟΡΙ. ΤΝΘ. Ἐπειδὴ δεινὸν ἡ κολακεία οὐ μόνον τῶν ἀνδρείων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐμφρόνων κλέψαι τὸν νοῦν· διὰ τοῦτο εἰκότως τοῦ φόβου ταύτην φημὶ δυνατωτέραν εἶναι. Τῷ μὲν γὰρ αἰσχύνονται πολλοὶ εἶξαι· τῆς δὲ ἡδέως ἡττῶνται, ἀκρίτως καὶ ἀβασανίστως ἑαυτοὺς ἐνδιδόντες. ΤΞ. ΛΕΟΝΤΙΟ. Μὴ θαύμαζε, ὦ ἄριστε, μηδὲ ἔξω τοῦ πρέποντος ἐξακοντιζέσθω σου τὸ φρόνημα, εἰ κεκλεισμένης ὡς γέγραφας, Ζωσίμου τῆς παρρησίας, οὐ κιγκλίσι καὶ θύραις τισὶν, ἄς τινες ἂν καὶ παρανοίξειαν, ἀλλὰ τοσούτοις καὶ τηλικούτοις ἐγκλήμασιν, ἔτι καὶ Ἀθυρογλωττεῖ. Ωσπερ γὰρ τοῖς κατορθοῦσι μετριάζειν μετὰ τὰ κατορθώματα ἔθος, οὕτω καὶ τοῖς ἁμαρτάνουσι μετὰ τὰ πταίσματα επαίρεσθαι. Εἰ δὲ βούλει ἀπόδειξιν τούτου λαβεῖν, θέα τοὺς τρεῖς παῖδας ἐκεί νους τοὺς κρείττονας τοῦ πυρὸς διὰ δικαιοσύνην ἀποφανθέντας, τί φασιν· «Ημάρτομεν, ἠνομήσαμεν, ἡδικήσαμεν.» Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, οἷς οὐδὲν ἁμάρτημα άπρακτον, οὐδὲ λόγος αἰσχρὸς ἄῤῥητος ἦν, ἔφασκον Ἐφυλάξαμεν τὰ προστάγματά σου, καὶ τὰ δι καιώματά σου· καὶ νῦν μακαρίζομεν ἀλλοτρίους, ο Μὴ τοίνυν μηδὲ αὐτὸς ταράττου, μηδὲ ἀπηχές τι φθέγγου καὶ ἀπῳδὸν, γινώσκων ὅτι τοῦτο μάλιστα δεῖγμά ἐστι τῆς ἐσχάτης αὐτοῦ παραπληξίας. ΤΞΑ. — ΙΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Οὐ χαλκῇ εἰκὼν χρυσῷ ἀπαστράπτουσα τῆς σῆς πράξεως ἀξία, ἀλλὰ ζωὴ τέλος οὐκ ἔχουσα. Τὴν μὲν γὰρ ὁ χρόνος ἀφανίζει· τὴν δὲ αἰῶνες στεφανοῦσι, τελευτὴν μὴ ἐπιστάμενοι. ΕΡΜΟΓΕΝΕΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Ὥσπερ λόγος άπρακτος ἀτελῆς· οὕτως καὶ πρά ξις ἄλογος. Ἐκ τούτων γὰρ ἀμφοῖν, εἰ καὶ μὴ βού λοιντο οἱ τὴν ἑλλόγιμον σοφίαν, φαῦλόν τι καὶ πεπατ τημένον πράγμα παραλόγως οιόμενοι, ὁ ὀρθὸς καὶ λαμπρὸς χαρακτηρίζεται τῶν ὑφηγητῶν βίος, ο Ος γὰρ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.» Εἰ δὲ χρὴ σύγκρισιν αμφοίν ποιήσασθαι, ἄμεινον πράττειν μὴ λέγοντα, ή λέγειν μὴ πράττοντα. ΤΕΓ. ΑΠΟΛΛΩΝΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Ἐπειδὴ τὸ βιάζεσθαι καὶ ἕλκειν πρὸς εὐσέβειαν τοὺς ἀντεξουσίους γεγονότας, εὐπρεπὲς οὔτ᾽ ἐστὶν, οὔτε δοκεῖ· τῷ πείθειν οὗ καιρός ἐστι χρησάμενος, φώτιζε τῷ σαυτῷ βίῳ τοὺς ἐν σκότῳ διατρίβοντας. τῇ δέ. κεκλεισμένης χει κλιμένης. κιγκλίσι εγκλείσει
CCCLIX.. AUSONIO CORRECTORI.
Quandoquidem ad subripiendam non fortium tantum, sed etiam prudentum virorum mentem assentatio magnam vim habet: idcirco non injuria metu
valentiorem eam esse assero. Illi etenim plerique
cedere verentur: huic autem libentius animis
succumbunt, temere videlicet ac citra cruciatum
seipsos dedentes.
CCCLX. — LÉONΤΙΟ.
ΑΥΣΟΝΙΟ ΚΟΡΡΗΚΤΟΡΙ.
ΤΝΘ.
Ἐπειδὴ δεινὸν ἡ κολακεία οὐ μόνον τῶν ἀνδρείων,
ἀλλὰ καὶ τῶν ἐμφρόνων κλέψαι τὸν νοῦν· διὰ τοῦτο
εἰκότως τοῦ φόβου ταύτην φημὶ δυνατωτέραν εἶναι.
Τῷ μὲν γὰρ αἰσχύνονται πολλοὶ εἶξαι· τῆς δὲ
ἡδέως ἡττῶνται, ἀκρίτως καὶ ἀβασανίστως ἑαυτοὺς
ἐνδιδόντες.
ΤΞ.
ΛΕΟΝΤΙΟ.
Μὴ θαύμαζε, ὦ ἄριστε, μηδὲ ἔξω τοῦ πρέποντος
ἐξακοντιζέσθω σου τὸ φρόνημα, εἰ κεκλεισμένης
ὡς γέγραφας, Ζωσίμου τῆς παρρησίας, οὐ κιγκλίσι
καὶ θύραις τισὶν, ἄς τινες ἂν καὶ παρανοίξειαν, ἀλλὰ
τοσούτοις καὶ τηλικούτοις ἐγκλήμασιν, ἔτι καὶ ἀθυ
ρογλωττεῖ. Ωσπερ γὰρ τοῖς κατορθοῦσι μετριάζειν
μετὰ τὰ κατορθώματα ἔθος, οὕτω καὶ τοῖς ἁμαρτά
νουσι μετὰ τὰ πταίσματα επαίρεσθαι. Εἰ δὲ βούλει
ἀπόδειξιν τούτου λαβεῖν, θέα τοὺς τρεῖς παῖδας ἐκεί
νους τοὺς κρείττονας τοῦ πυρὸς διὰ δικαιοσύνην ἀποφανθέντας, τί φασιν· «Ημάρτομεν, ἠνομήσαμεν,
ἡδικήσαμεν.» Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, οἷς οὐδὲν ἁμάρτημα
άπρακτον, οὐδὲ λόγος αἰσχρὸς ἄῤῥητος ἦν, ἔφασκον·
• Ἐφυλάξαμεν τὰ προστάγματά σου, καὶ τὰ δι
καιώματά σου· καὶ νῦν μακαρίζομεν ἀλλοτρίους, ο
Μὴ τοίνυν μηδὲ αὐτὸς ταράττου, μηδὲ ἀπηχές τι
φθέγγου καὶ ἀπῳδὸν, γινώσκων ὅτι τοῦτο μάλιστα
δεῖγμά ἐστι τῆς ἐσχάτης αὐτοῦ παραπληξίας.
absonum proloquaris: illud pro certo habens,
Ne mireris, vir optime, nec, ultra quam par sit,
doloris jaculo configatur animus tuus, propterea
quod, cum Zosimo, ut scripsisti, loquendi libertas
clausa sit, non cancellis quibusdam et januis, quas
etiam quidam fortasse aperire queant, verum lot
ac tantis criminibus, adhuc tamen linguæ petulantia
laboret. Ut enim iis, qui aliquid ex virtute gerunt,
postquam virtutis muneribus perfuncti sunt, modestiam adhibere mos est: sic etiam iis, qui peccant,
post delicta superbire atque animis efferri. Quod si
hujus rei argumentum capere cupis, perspice quidram tres illi pueri, qui ob vitæ probitatem ac justitiam igne superiores exstiterunt, dicant: Peccavimus, inique epimus, injustitiam fecimus *., Al
contra Judæi, qui nec ab ullo scelere, nec ab obsceno
ullo sermone abstinuerant, his verbis utebantur:
‹ Custodivimus præcepta tua etjustificationes tuas:
ac nunc alienos beatos prædicamus“. › Quamobrem
nec tu quoque perturberis, nec absurdum quidquam et
extremæ ipsius stupiditatis hoc in primis argumentum esse.
398 CCCLXI. ♣ HIERACI CLARISSIMO.
Non ærea statua auro-refulgens actione tua digna
est, sed vita finen non babens. Illam enim tempus
delet: hanc autem sæcula, quæ finem nesciunt, coronant.
CCCLXII. HERMOGENI EPISCOPO.
Quemadmodum sermo actionis expers mancus et
imperfectus est: ita etiam actio, quæ a sermone
deseritur. Ex his enim ambabus rebus, etiamsi nolint ii, qui disertam sapientiam vilem quamdam et
protritam rem esse stulte opinantur, recta et splendida magistrorum vita insignitur. Qui enim fecerit
et docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum.
Quod si ambas inter se comparare oportet, facere
ac non loqui præstat, quam loqui ac non facere.
CCCLXIII. APOLLONIO EPISCOPO.
Quoniam eos, qui ita conditi sunt, ut arbitrii libertatem habeant, invitos et repugnantes ad pietatalem trahere, nec honestum est, nec videtur:
idcirco da operam, ut suasione, ubi occasio se offert,
adhibita, per tuam vitam ac mores, eos, qui in
tenebris degunt, illumines.
ΤΞΑ. — ΙΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
Οὐ χαλκῇ εἰκὼν χρυσῷ ἀπαστράπτουσα τῆς σῆς
πράξεως ἀξία, ἀλλὰ ζωὴ τέλος οὐκ ἔχουσα. Τὴν μὲν
γὰρ ὁ χρόνος ἀφανίζει· τὴν δὲ αἰῶνες στεφανοῦσι,
τελευτὴν μὴ ἐπιστάμενοι.
TEB'. ΕΡΜΟΓΕΝΕΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Ὥσπερ λόγος άπρακτος ἀτελῆς· οὕτως καὶ πρά
ξις ἄλογος. Ἐκ τούτων γὰρ ἀμφοῖν, εἰ καὶ μὴ βού
λοιντο οἱ τὴν ἑλλόγιμον σοφίαν, φαῦλόν τι καὶ πεπατ
τημένον πράγμα παραλόγως οιόμενοι, ὁ ὀρθὸς καὶ
λαμπρὸς χαρακτηρίζεται τῶν ὑφηγητῶν βίος, ο Ος
γὰρ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, μέγας κληθήσεται ἐν τῇ
βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.» Εἰ δὲ χρὴ σύγκρισιν αμφοίν
ποιήσασθαι, ἄμεινον πράττειν μὴ λέγοντα, ή λέγειν
μὴ πράττοντα.
ΤΕΓ.
ΑΠΟΛΛΩΝΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Ἐπειδὴ τὸ βιάζεσθαι καὶ ἕλκειν πρὸς εὐσέβειαν
τοὺς ἀντεξουσίους γεγονότας, εὐπρεπὲς οὔτ᾽ ἐστὶν,
οὔτε δοκεῖ· τῷ πείθειν οὗ καιρός ἐστι χρησάμενος,
φώτιζε τῷ σαυτῷ βίῳ τοὺς ἐν σκότῳ διατρίβοντας.
* Dan. 111, 29; 1x, 7. * Malach. in, 13, 14. w Matth. v, 19.
Cod. Vat. 650, τῇ δέ. PossIN.
Pro κεκλεισμένης cod. Vatic. 650 legit χει
κλιμένης. Vers. seq. pro κιγκλίσι (quanquam hæc
perbona est lectio εγκλείσει legit. Ib.
col. 1017–1018page 420 of 750
PG 78:1017ΤΣΑ. ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ ΔΙΑΚΟΝΟ. Οἱ μὲν πταίοντες, καὶ τοῖς ἱεροῖς μυστηρίοις προσ είναι μη τολμώντες, εὐγνώμονες εἰσι, καὶ ταχέως καὶ εἰς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν περιστήσονται. Οἱ δὲ καὶ πλημμελοῦντες, καὶ τῶν ἀχράντων μυστηρίων μια ραῖς χερσὶ τολμῶντες ἅπτεσθαι, ὧν εἷς, καθώς γέ γραφας, καὶ Ζώσιμος, μυρίων εἰσὶ τιμωριῶν ἄξιοι. Ενόχους γὰρ ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι, κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ Παύλου φωνήν, τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου. Διὸ δὴ τοῖς μὲν πρώτοις οὐ πάνυ ἐπι τίθεται ὁ διάβολος, εἰδὼς ὅτι καὶ πταίουσιν, ἀλλ' οὖν γε γινώσκοντες τοῖς θείοις τὸ σέβας φυλάττουσι τοῖς δὲ δευτέροις τοῖς καὶ πλημμελοῦσι καὶ μὴ γινώσκουσιν, ἢ γινώσκουσι μεν, καταφρονοῦσι δὲ, καὶ τῶν ἱερῶν μυστηρίων τολμῶσιν ἅψασθαι, ὅλος ἐπι κωμάζει, τεκμήριον τῆς ἀναλγησίας καὶ τῆς διαφθορᾶς τῆς παντελούς, τοῦτ᾽ εἶναι εἰκότως οιόμενος. Ο δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ προδότου πεποίηκεν. Οὐ γὰρ, ὡς ἡγῇ, τοῦ Δεσποτικοῦ καταφρονῶν σώματος εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ τῆς πονηρίας αὐτοῦ καταγνούς, ὅτι λοι τὸν ἀνίατα νοσεῖ· προδοῦναι μὲν διανοούμενος, μετα σχεῖν δὲ μὴ παραιτούμενος, ώχετο ἄγων. Εἰ γὰρ εἶδεν αὐτὸν εὐλαβῶς ἔχοντα περὶ τὸ θεῖον μυστήριον, καὶ παραιτησάμενον, ἴσως ἂν ὡς ἔτι νήφοντα παρώδει σεν. Ἐπεὶ δ' εἶδεν αὐτὸν ὑπὸ τῆς φιλοχρηματίας και ρηβαροῦντα, καὶ μηκέτι τὸν ὀρθὸν ἔχοντα λογισμόν, ἀλλ' ἐκβακχευθέντα ὑπὸ τῆς ἀκορέστου μέθης. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ τολμήσαντα ἅψασθαι, ὧν ἅψασθαι τοιοῦτον ὄντα οὐκ ἐχρῆν, τῆς ἀναλγησίας αὐτοῦ και ταγνούς, ὅλος εἰς αὐτὸν ἐχώρησε. ΤΕ. - ΤΑΥΡΟ ΥΠΑΡΧΟ. Τότε ὁ ὀρθὸς τῆς δίκης ὄρος σώζεται, ὦ ἀρχικῆς ἀρετῆς ἀψευδέστατον βασανιστήριον, ὅταν τῇ μὲν αἰτιάσει ἡ κρίσις ἀκολουθήσῃ, τῇ δὲ κρίσει ὁ ἔλεγχος, τῷ δὲ ἐλέγχῳ ἡ ψῆφος, ἡ πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ ἁμαρτήματος την τιμωρίαν ὁρίζουσα. Τις. - ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΩ, ΖΩΣΙΜΟ, ΜΑΡΩΝΙ, ΕΥΣΤΑΘΙΟ. Κινδυνεύετε, ὡς πυνθάνομαι, πεφραγμένας ἀπο γνώσει τὰς ἀκοὰς ἔχειν, καὶ ὡς ἂν ἔκπαλαι καθοσιώσαντες ἑαυτοὺς ταῖς τιμωρίαις, παροξύνεσθαι πρὸς τοὺς παραινοῦντας τὰ κάλλιστα. Ἐγὼ δὲ εὔχομαι ὑμᾶς ἀνενεγκεῖν ἐκ τῆς μανίας, οὐχ ὅτι βλάβην ἀποστήσομαι μὴ ἀνενεγκόντων ὑμῶν, πλὴν εἰ μή τις λέγει τὴν ἀθυμίαν τὴν προγιγνομένην μοι ἐκ τούτου. Εἰς γὰρ τὸν τοῦ μισθοῦ λόγον οὐδὲν παραβλαβήσου μαι. Αλλ' ἐπειδὴ ποθεινοτέρα μοι ὑμῶν ἡ σωτηρία, τῆς τῶν μισθῶν ἀπολαύσεως. Εἰ δέ τις ἀπιστεί, πόρρω μὲν τυγχάνων φιλικῆς ἔξεως ἁλώσεται καὶ τὰ ἑαυτοῦ μόνον ζητῶν φωραθήσεται Εἰ δὲ έλεγ ἁμαρτήματος πταίσματος. καὶ τὰ ἑαυτοῦ... φωραθήσεται, ὁ δὲ
EPISTOLARUM LIB. III.
ΤΣΑ. ΝΕΙΛΑΜΜΩΝΙ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Οἱ μὲν πταίοντες, καὶ τοῖς ἱεροῖς μυστηρίοις προσείναι μη τολμώντες, εὐγνώμονες εἰσι, καὶ ταχέως
καὶ εἰς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν περιστήσονται. Οἱ δὲ καὶ
πλημμελοῦντες, καὶ τῶν ἀχράντων μυστηρίων μια
ραῖς χερσὶ τολμῶντες ἅπτεσθαι, ὧν εἷς, καθώς γέγραφας, καὶ Ζώσιμος, μυρίων εἰσὶ τιμωριῶν ἄξιοι.
Ενόχους γὰρ ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι, κατὰ τὴν ἀψευδῆ
τοῦ Παύλου φωνήν, τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος
τοῦ Κυρίου. Διὸ δὴ τοῖς μὲν πρώτοις οὐ πάνυ ἐπι
τίθεται ὁ διάβολος, εἰδὼς ὅτι καὶ πταίουσιν, ἀλλ'
οὖν γε γινώσκοντες τοῖς θείοις τὸ σέβας φυλάττουσι •
τοῖς δὲ δευτέροις τοῖς καὶ πλημμελοῦσι καὶ μὴ γι
νώσκουσιν, ἢ γινώσκουσι μεν, καταφρονοῦσι δὲ, καὶ
τῶν ἱερῶν μυστηρίων τολμῶσιν ἅψασθαι, ὅλος ἐπι
κωμάζει, τεκμήριον τῆς ἀναλγησίας καὶ τῆς διαφθορᾶς τῆς παντελούς, τοῦτ᾽ εἶναι εἰκότως οιόμενος. Ο
δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ προδότου πεποίηκεν. Οὐ γὰρ, ὡς ἡγῇ,
τοῦ Δεσποτικοῦ καταφρονῶν σώματος εἰσῆλθεν εἰς
αὐτὸν, ἀλλὰ τῆς πονηρίας αὐτοῦ καταγνούς, ὅτι λοιτὸν ἀνίατα νοσεῖ· προδοῦναι μὲν διανοούμενος, μετασχεῖν δὲ μὴ παραιτούμενος, ώχετο ἄγων. Εἰ γὰρ εἶδεν
αὐτὸν εὐλαβῶς ἔχοντα περὶ τὸ θεῖον μυστήριον, καὶ
παραιτησάμενον, ἴσως ἂν ὡς ἔτι νήφοντα παρώδεισεν. Ἐπεὶ δ' εἶδεν αὐτὸν ὑπὸ τῆς φιλοχρηματίας και
ρηβαροῦντα, καὶ μηκέτι τὸν ὀρθὸν ἔχοντα λογισμόν,
ἀλλ' ἐκβακχευθέντα ὑπὸ τῆς ἀκορέστου μέθης. Οὐ
μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ τολμήσαντα ἅψασθαι, ὧν ἅψασθαι
τοιοῦτον ὄντα οὐκ ἐχρῆν, τῆς ἀναλγησίας αὐτοῦ και
ταγνούς, ὅλος εἰς αὐτὸν ἐχώρησε.
laborantem, nec jam amplius mentis compotem esse,
vidit, atque adeo in eam audaciam elatum, ut ea,
tebat, attingere minime vereretur, tum vero ipsius
ΤΕ. - ΤΑΥΡΟ ΥΠΑΡΧΟ.
Τότε ὁ ὀρθὸς τῆς δίκης ὄρος σώζεται, ὦ ἀρχικῆς
ἀρετῆς ἀψευδέστατον βασανιστήριον, ὅταν τῇ μὲν
αἰτιάσει ἡ κρίσις ἀκολουθήσῃ, τῇ δὲ κρίσει ὁ ἔλεγχος,
τῷ δὲ ἐλέγχῳ ἡ ψῆφος, ἡ πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ
ἁμαρτήματος την τιμωρίαν ὁρίζουσα.
Τις. - ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΩ, ΖΩΣΙΜΟ, ΜΑΡΩΝΙ,
EPIST. CCCLXVI.
CCCLXIV. NILAMMONI DIACONO.
Qui peccant, atque ad sacra mysteria accedere
minime audent, sineero judicio praditi sunt, ac confestim eo adducentur, ut a peccato abstineant. Qui
autem peccant, et incontaminata mysteria scelestis
manibus attingere non dubitant (in quorum numero,
ut scribis, Zosimus etiam est), sexcentis suppliciis
digni sunt. Reos enim, juxta minime mendacem
Pauli vocem, corporis et sanguinis Domini seipsos
reddunt. Quamobrém etiam primos quidem dia,
bolus haud valde aggreditur, quod scilicet exploratum habeat, eos, quamvis peccent, tamen id agnoscentes divinis rebus venerationem conservare: at
vero in secundos, hoc est eos, qui peccant, nec peccatum agnoscunt, aut, licet agnoscant, tamen contennunt, ac sacrosancta mysteria contingere minime
verentur, loins se insinuat, istud nempe perfectæ
stupiditatis et corruptionis argumentum esse non
abs re existimans. Quod etiam in proditore quoque
fecit. Non enim, quemadmodum tu putas, 6o in
ipsum ingressus est, quod Dominicum corpus contemneret, sed cum ipsius improbitatem perspectam
haberet, nempe quod jam incurabili morbo teneretur, ut qui Dominum quidem prodere in animo laberet, nec tamen mysteria percipere recusaret, idcirco eum abduxit. Nam si eum erga divinum
mysterium religiose ac reverenter affectum, id deprecantem conspexisset, fortasse ipsum, tanquam
adhuc sanæ ac sobriæ mentis hominem præteriissel.
Posteaquam autem præ avaritia tanquam vertigine
verum ab inexplebili temulentia in furorem actum
399 quæ ab ejusmodi homine attingi minime oporstuporem agnoscens, totus in eum se injecit.
Κινδυνεύετε, ὡς πυνθάνομαι, πεφραγμένας ἀπο
γνώσει τὰς ἀκοὰς ἔχειν, καὶ ὡς ἂν ἔκπαλαι καθοσιώ
σαντες ἑαυτοὺς ταῖς τιμωρίαις, παροξύνεσθαι πρὸς
τοὺς παραινοῦντας τὰ κάλλιστα. Ἐγὼ δὲ εὔχομαι
ὑμᾶς ἀνενεγκεῖν ἐκ τῆς μανίας, οὐχ ὅτι βλάβην
ἀποστήσομαι μὴ ἀνενεγκόντων ὑμῶν, πλὴν εἰ μή τις
λέγει τὴν ἀθυμίαν τὴν προγιγνομένην μοι ἐκ τούτου.
Εἰς γὰρ τὸν τοῦ μισθοῦ λόγον οὐδὲν παραβλαβήσου
μαι. Αλλ' ἐπειδὴ ποθεινοτέρα μοι ὑμῶν ἡ σωτηρία,
τῆς τῶν μισθῶν ἀπολαύσεως. Εἰ δέ τις ἀπιστεί,
πόρρω μὲν τυγχάνων φιλικῆς ἔξεως ἁλώσεται καὶ τὰ
ἑαυτοῦ μόνον ζητῶν φωραθήσεται Εἰ δὲ έλεγ
* 1 Cor. x1, 27.
CCCLXV. - TAURO HYPARCHO.
Tum denique recta justitiæ regula servatur (o virtutis illius, quæ a præfecto requiritur verissimum
examen), cum accusationem disceptatio sequitur,
disceptationem probatio, probationem sententia, pro
criminis qualitate supplicium constituens.
MARTINIANO, ZOSIMO, MARONI
ET EUSTATΗΙΟ.
Desperatione obseptas aures, ut audio, habere
videmini, atque, ut qui jampridem vos ipsos suppliciis devoveritis, adversus eos qui optima consilia
vobis porrigunt, iracundia incitari. Ego vero, ut ex
hac insania emergatis, oplo, non quod, nisi emerseritis, detrimenti quidquam hinc subitarus sim
(nisi tamen quispiam moerorem, qui hinc ad me
redit, commemoret: nam quod ad præmii rationem
attinet, nihil damni faciam), verum quod majore
salutis vestræ, quam præmii consequendi cupiditate
tenear. Quod si quis mihi diffidit, is longe ab amicitiæ habitu remotus esse et sui tantum ipsius utilitati
Pro ἁμαρτήματος idem cod. legit πταίσματος. Possn.
Hec, καὶ τὰ ἑαυτοῦ... φωραθήσεται, omittebal edit. Paris., ut versa post quinio verba, ὁ δὲ
col. 1019–1020page 421 of 750
PG 78:1019χόμενος εἰς ἀναισχυντίαν τραπείη, και μηδένα ἀν θρώπων τοῦτο κατωρθωκέναι φαίη, ελεγχθήσεται καὶ παρὰ τοῦ θεοφιλούς Μωσέως, καὶ παρὰ τοῦ σοφωτάτου Παύλου. ἂν ὁ μὲν ἐξαλειφθῆναι τῆς θείας βίβλου ηύξατο, εἰ μὴ συγγνωσθείεν Ἰουδαῖοι, ὁ δὲ καὶ ἀνά θεμα ηύξατο είναι, ἵνα Ἰουδαῖοι πάντες πιστεύσωσιν. Εἰ δὲ πάλιν φαίη· Ἐκείνοις οὖν τοῖς ἀνδράσι παρα βάλλεις σαυτόν; Εἴποιμ᾽ ἂν ὅτι ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασι πλεονεκτήμασιν ἁπάντων σχεδὸν ἀνθρώπων ἐλαττούμενος· οὐ φημι τούτοιν μόνον τοῖν δυοῖν· τούτου μόνου ἐκθύμως περιέχομαι, τοῦ βούλεσθαι πάντας, τόγε ἡμέτερον μέρος, σωθῆναι. ΕΡΜΟΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΛΑΜΠΕΤΑ ΕΠΙ ΣΚΟΠΟ. Ἐπειδὴ, ὡς γεγράφατε, δεινότατος ὢν Εὐσέβιος ἐπιτιμῆσαι ἑτέροις, καὶ αιτιάσασθαι τὰ ψεύδη καὶ μέμψεις ἀτόπους συμπλάσαι, αὐτὸς μὲν παντὸς μᾶλλον ἔνοχός ἐστιν οἷς αἰτιᾶται, διὰ δὲ μηχανῆς ταύτης λήσειν οίεται, μανθανέτω, ὅτι τὸ σοφὸν αὐτῷ, ἠλίθιον ἔσται. Καὶ τοῦτ' αὐτὸ μάλιστα οὐ λανθάνει, ὅτι λαθεῖν μηχανώμενος, μᾶλλον ἀλίσκεται. Αι ΤΞΗ'. - ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Τὰ μεμηνότα καὶ λυττῶντα τῆς σαρκὸς πάθη τις θασσεύειν καὶ ἐξημεροῦν καὶ πραΰνειν χρή. Εἰ δὲ μὴ πείθοιντο, καὶ κολάζειν, ὡς δέχεται. Σὺ δὲ, ὥς φασι, τὰς ἡνίας αὐτοῖς ἐνδοὺς, ἄγῃ ὅποι δ' ἂν ἐκεῖνα βούλοιντο. Βούλονται δὲ εἰς ὅλεθρον καὶ ἀπώλειαν τελευτᾷν. Ιν᾽ οὖν μὴ εἰς τὸν πυθμένα τῶν κακῶν ἐξακοντισθείης, φρόντισον αὐτὰ ἀνασειράσαι. ΤΕΘ'. - ΕΥΣΤΑΘΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰ μὲν κεκάκωτό σου τὸ λογιστικὸν τῆς ψυχῆς εὐθὺς ἀπὸ γονῆς, ἢ διὰ νόσους τινὰς ἀνιάτους ἠφά νιστο, ἴσως ἂν συγγνώμης ἔτυχες ἐπὶ τοῖς δρωμένοις. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐ πέπονθας, ὑπὸ δὲ ἀνυπερβλήτου ῥαθυμίας κατέχωσας τοῦτο, μᾶλλον δὲ ἐνέ κρώσας, οὐδὲ συγγνώμης τυγχάνεις παρὰ τῶν θεω μένων. Δυνάμενος γὰρ τοῦτο᾽ αὖθις αναζωπυρήσαι ταῖς δεούσαις ἐπιμελείαις, οὐ μόνον οὐ φροντίζεις, ὅπως τοῦτο γένηται, ἀλλὰ καὶ ὅπως μηδέποτε γέ νηται κατασκευάζεις. Τοσοῦτον γὰρ ἡ κακία τὴν ἀρετὴν παρὰ σοὶ παρηυδοκίμησεν, ὡς μηδὲ κακία εἶναι νομίζεσθαι. Εἰ τοίνυν βούλει τῆς κωμῳδίας ἀπαλλαγῆναι, ἀνάνευσον μικρὸν, ἵνα γνοὺς οἱ τῶν κακῶν ἐξηκοντίσθης, σπουδάσειας ἀναδραμείν. καὶ ἀνάθημα ηύξατο εἶναι, ἵνα Ἰουδαῖοι. τό γε ἡμέτερον εἰς τὸ ἧκόν μοι μέρ. ψευδή, ἐστὶν έσται. αὐτῷ αὐτοῦ.
consulens deprehenditur. Quod si cum coarguitur, χόμενος εἰς ἀναισχυντίαν τραπείη, και μηδένα ἀνad impudentiam se convertat, ac neminem mortalium
hoc unquam præstitisse contendat, a viro Deo charo
Mose, atque a sapientissimo Paulo refelletur. Ex
quibus alter de divino libro expungi optabat, nisi
Judæis ignosceretur: alter hac conditione anathema
esse cupiebat, ut Judæi omnes ad vitam accederent.
Quod si rursum dicat: Quid igitur? virisne illis te
comparas illud responderem: quod eum in aliis
omnibus virtutum prærogativis cunctis fere hominibus nedum his duobus inferior sim, at unum tamen
boc arcte atque ardenti animo teneo, quod, quantum in me situm est, omnes salutem consequi cupiam.
CCCLXVH.
HERMOGENI ET LAMPETIO
EPISCOPIS.
θρώπων τοῦτο κατωρθωκέναι φαίη, ελεγχθήσεται καὶ
παρὰ τοῦ θεοφιλούς Μωσέως, καὶ παρὰ τοῦ σοφωτάτου
Παύλου. ἂν ὁ μὲν ἐξαλειφθῆναι τῆς θείας βίβλου
ηύξατο, εἰ μὴ συγγνωσθείεν Ἰουδαῖοι, ὁ δὲ καὶ ἀνά
θεμα ηύξατο είναι, ἵνα Ἰουδαῖοι πάντες πιστεύσωσιν.
Εἰ δὲ πάλιν φαίη· Ἐκείνοις οὖν τοῖς ἀνδράσι παρα
βάλλεις σαυτόν; Εἴποιμ᾽ ἂν ὅτι ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασι
πλεονεκτήμασιν ἁπάντων σχεδὸν ἀνθρώπων ἐλαττού
μενος· οὐ φημι τούτοιν μόνον τοῖν δυοῖν· τούτου
μόνου ἐκθύμως περιέχομαι, τοῦ βούλεσθαι πάντας,
τόγε ἡμέτερον μέρος, σωθῆναι.
TIZ'. ΕΡΜΟΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΛΑΜΠΕΤΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Ἐπειδὴ, ὡς γεγράφατε, δεινότατος ὢν Εὐσέβιος
ἐπιτιμῆσαι ἑτέροις, καὶ αιτιάσασθαι τὰ ψεύδη
καὶ μέμψεις ἀτόπους συμπλάσαι, αὐτὸς μὲν παντὸς
μᾶλλον ἔνοχός ἐστιν οἷς αἰτιᾶται, διὰ δὲ μηχανῆς
ταύτης λήσειν οίεται, μανθανέτω, ὅτι τὸ σοφὸν
αὐτῷ, ἠλίθιον ἔσται. Καὶ τοῦτ' αὐτὸ μάλιστα οὐ
λανθάνει, ὅτι λαθεῖν μηχανώμενος, μᾶλλον ἀλίσκεται.
maxime nos haudquaquam fugit, quod dum id agit
Quandoquidem, ut a vobis scriptum est, Eusebius,
qui ad alios objurgandos, et ad falsa crimina objicienda, el confingendas absurdas reprehensiones
callidissimus ac vehementissimus est, ipse quidem
magis quam quivis alius iis obnoxius est quæ insectatur: verum per hoc artificium id se assecuturum putat, ut vitia sua obscura sint; id velim discat,
solertiam sua¡n stultitiam ipsi fore. Atque hoc ipsum
ac molitur, ut flagitia sua nos fugiant, magis deprehenditur atque irretitur.
CCCLXVIII. — ZOSIMO PRESBYTERO.
Furibandas et rabidas carnis affectiones cicurare
ac mitigare et lenire oportet: quod si non obtemperent, etiam, quoad ejus feri potest, coercere. Αι –
10, 400 quemadmodum fama fert, habenas ipsis
remittens, quo illæ volunt duceris: volunt autem
in perniciem et exitium desinere. Quamobrem ne
in profundum malorum præceps feraris, da operam
ut eas tanquam injecto freno reprimas.
CCCLXIX. EUSTATHIO DIACONO.
-O
ΤΞΗ'. - ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Τὰ μεμηνότα καὶ λυττῶντα τῆς σαρκὸς πάθη τις
θασσεύειν καὶ ἐξημεροῦν καὶ πραΰνειν χρή. Εἰ δὲ
μὴ πείθοιντο, καὶ κολάζειν, ὡς δέχεται. Σὺ δὲ, ὥς
φασι, τὰς ἡνίας αὐτοῖς ἐνδοὺς, ἄγῃ ὅποι δ' ἂν ἐκεῖνα
βούλοιντο. Βούλονται δὲ εἰς ὅλεθρον καὶ ἀπώλειαν
τελευτᾷν. Ιν᾽ οὖν μὴ εἰς τὸν πυθμένα τῶν κακῶν
ἐξακοντισθείης, φρόντισον αὐτὰ ἀνασειράσαι.
ΤΕΘ'. - ΕΥΣΤΑΘΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰ μὲν κεκάκωτό σου τὸ λογιστικὸν τῆς ψυχῆς
εὐθὺς ἀπὸ γονῆς, ἢ διὰ νόσους τινὰς ἀνιάτους ἠφάνιστο, ἴσως ἂν συγγνώμης ἔτυχες ἐπὶ τοῖς δρωμέ
νοις. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐ πέπονθας, ὑπὸ δὲ ἀνυπερβλήτου ῥαθυμίας κατέχωσας τοῦτο, μᾶλλον δὲ ἐνέκρώσας, οὐδὲ συγγνώμης τυγχάνεις παρὰ τῶν θεω
μένων. Δυνάμενος γὰρ τοῦτο᾽ αὖθις αναζωπυρήσαι
Si statim ab ipso ortu ea animi tui pars, in qua
ratio sedem habet, læsa et vitiata, aut etiam propter incurabiles quosdam morbos exstincta et deleta fuisset, fortasse ob ea, quæ abs te perpetrantur,
veniam obtinuisses. Cum autem id tibi minime acciderit, verum ob singularem quamdam atque insuperabilem socordiam, eam animi facultatem
obrueris vel potius necaveris, idcirco ne veniam ταῖς δεούσαις ἐπιμελείαις, οὐ μόνον οὐ φροντίζεις,
quidem ullam ab iis, qui hæc spectant, consequeris.
Nam cum eam per congruentem curam et diligentiam rursum exsuscitare queas, non modo, ut id
fiat, nihil curæ suscipis, sed etiam ut nunquam id
fiat, laboras. Tantum enim improbitas virtutem
apud te superavit, ut ne improbitas quidem esse
censeatur. Quocirca si ab hominum dicteriis liberari cupis, oculos paulum erige: ut, quo malorum
proruperis, intelligens, pedem referre studeas.
ὅπως τοῦτο γένηται, ἀλλὰ καὶ ὅπως μηδέποτε γένηται κατασκευάζεις. Τοσοῦτον γὰρ ἡ κακία τὴν
ἀρετὴν παρὰ σοὶ παρηυδοκίμησεν, ὡς μηδὲ κακία
εἶναι νομίζεσθαι. Εἰ τοίνυν βούλει τῆς κωμῳδίας
ἀπαλλαγῆναι, ἀνάνευσον μικρὸν, ἵνα γνοὺς οἱ τῶν
κακῶν ἐξηκοντίσθης, σπουδάσειας ἀναδραμείν.
καὶ ἀνάθημα ηύξατο εἶναι, ἵνα Ἰουδαῖοι. Locus uterque suppletur ex codice Vaticano 650 ap. Possinum. EDIT.
Pro τό γε ἡμέτερον cod. idem babct· εἰς τὸ
ἧκόν μοι μέρ. Possin.
Coil. Vat. 650, ψευδή, et vers. 4 pro ἐστὶν
habet έσται. Denique vers. antepen. pro αὐτῷ legit
αὐτοῦ. ID.
col. 1021–1022page 422 of 750
PG 78:1021Τα. ΕΡΜΙΝΟ ΚΟΜΗΤΙ. Πολλοὶ μὲν τροπαιούχοι ἀνδρίαν κτησάμενοι, φιλο ανθρωπία τους ὑπηκόους διεσώσαντο. Καὶ οὓς ἄκον τας κατεδουλώσαντο, τούτους εκόντας εχειρώσαντο. Η μὲν γὰρ ἀνδρία δεινὴ τὸ μὴ ὑπάρχον κτήσασθαι, ἡ δὲ πραότης αὐτὸ τὸ κτηθὲν ἀμείνων φυλάξαι. Οἱ δὲ τοῦ πράου τροπαιούχου αὐλοῦντες εἶναι φοιτηταί, καὶ τοῦ οὐρανίου βασιλέως στρατιῶται, οὓς οἱ παρὰ τὴν ἀρχὴν ὑπασπισταὶ πραότητι εκόντας ἐχειρώσαντο, τούτους ἀλαζονείᾳ ἄκοντας ἀποσοβοῦσιν. Οὓς γὰρ ἐκεῖνοι ἑκόντας εἰς τὴν ἀρχὴν παρεστήσαντο, τούτους καὶ μὴ βουλομένους διὰ τῆς ἑαυτῶν τυραννίδος ἀπελαύνουσιν. Ως γὰρ λυμεῶνες καὶ ἀλάστορες, οὐχ ὡς ποιμένες τοῖς ὑπηκόοις προσφέρονται. Τι οὖν ποιητέον, ἔφης; Οὐδὲν ἄλλο ἢ ἀρετὴν ἀσκοῦντας, η τὸ θεῖον ἀναμένειν δικαστήριον ΤΟΑ' ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ Ο μὲν τὸν ἐγκρατέστατον καὶ αὐταρκέστατον βίον Ελόμενος, τῇ μὲν ψυχῇ λαμπρός ἐστι καὶ μέγας, τῷ δὲ βίῳ εὐτελής. Πολλοῦ γὰρ ἄξιος ὢν, ἀναλίσκει ὀλίγα. Ὁ δὲ τὸν ἁβροδίαιτον βίον τιμῶν, καὶ τὴν φλεγμαίνουσαν τράπεζαν διώκων, τῇ μὲν ψυχῇ τα πεινός ἐστι καὶ μικρός, καὶ χαρίτων ἔρημος, τῷ δὲ βίῳ πολυτελής. Οὐδενὸς γὰρ ἄξιος ὢν πλεῖστα ἀναλίσκει. Διὸ ἐκεῖνος μὲν ἄτε ὀλίγοις αρκούμενος, πλουσιώτατον ἑαυτὸν εἶναι ἡγεῖται· οὗτος δὲ πολλὰ ἀναλίσκων, εἰς τὰς τῶν πέλας οὐσίας τὰς μιαρὰς ἑαυτοῦ ρίπτει χεῖρας. Διὸ καὶ πενέστατον ἑαυτὸν εἶναι ἡγεῖται. Τίς οὖν τῶν ἐχεφρόνων τὸν μὲν πρό τερον οὐ ζηλώσει, τὸν δὲ δεύτερον οὐ μισήσει; ΤΟΒ. — ΘΕΩΝΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Περὶ Μάρωνος. Λίαν ήσθην πυθόμενος ὅτι ὁ σας διάδικος ώρμησε μὲν κατὰ σοῦ ὡς αὐτοβοεὶ περιεσόμενος. Ερράγη δὲ καθάπερ ἐν τοῖς Ὀλυμπικοῖς ἀγῶσιν ὑπὸ τῆς σῆς φιλοσοφίας νενικημένος. ΤΟΓ'. ΕΡΜΙΝΑ, ΔΩΡΟΘΕΟ, ΜΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟ Ο μὲν ἀρετὴν ἀσκῶν, στέφανον ἔχει λαμπρόν ὁ δὲ κατορθῶν μὲν, μὴ ἡγεύμενος κατωρθωκέναι, καὶ αὐτοῦ τοῦ οὕτω διακεῖσθαι χάριν, στέφανον ἕξει λαμπρότερον. Αντίῤῥοπον γὰρ τῶν κατορθωμάτων ἐστί, τὸ κατορθοῦντα μὴ ἡγεῖσθαι κατωρθωκέναι. Μᾶλλον δὲ τοῦτο παρὸν μὲν κἀκεῖνα δείκνυσι μετ γάλα, ἀπὸν δὲ καὶ τὰ μέγιστα κατασμικρύνει. Ο βουλόμενος τοιγαροῦν μεγάλα ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὰ Πιττ. καὶ Ελισσαίῳ μονάζοντα, "Αρχοντι πρεσβυτέρῳ. ἡγούμενος δὲ
Τα.
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CCCLXXIII.
Πολλοὶ μὲν τροπαιούχοι ἀνδρίαν κτησάμενοι, φιλο
ανθρωπία τους ὑπηκόους διεσώσαντο. Καὶ οὓς ἄκον
τας κατεδουλώσαντο, τούτους εκόντας εχειρώσαντο.
Η μὲν γὰρ ἀνδρία δεινὴ τὸ μὴ ὑπάρχον κτήσασθαι,
ἡ δὲ πραότης αὐτὸ τὸ κτηθὲν ἀμείνων φυλάξαι. Οἱ
δὲ τοῦ πράου τροπαιούχου αὐλοῦντες εἶναι φοιτηταί,
καὶ τοῦ οὐρανίου βασιλέως στρατιῶται, οὓς οἱ παρὰ
τὴν ἀρχὴν ὑπασπισταὶ πραότητι εκόντας εχειρώσαντο, τούτους ἀλαζονείᾳ ἄκοντας ἀποσοβοῦσιν. Οὓς
γὰρ ἐκεῖνοι ἑκόντας εἰς τὴν ἀρχὴν παρεστήσαντο,
τούτους καὶ μὴ βουλομένους διὰ τῆς ἑαυτῶν τυραννίδος ἀπελαύνουσιν. Ως γὰρ λυμεῶνες καὶ ἀλάστορες,
οὐχ ὡς ποιμένες τοῖς ὑπηκόοις προσφέρονται. Τι
οὖν ποιητέον, ἔφης; Οὐδὲν ἄλλο ἢ ἀρετὴν ἀσκοῦντας, η
τὸ θεῖον ἀναμένειν δικαστήριον
eos, quibus præsunt, tractant. Quid igitur facto
colentes divinum tribunal exspectemius.
ΤΟΑ'
ΘΕΟΔΟΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ
Ο μὲν τὸν ἐγκρατέστατον καὶ αὐταρκέστατον βίον
Ελόμενος, τῇ μὲν ψυχῇ λαμπρός ἐστι καὶ μέγας, τῷ
δὲ βίῳ εὐτελής. Πολλοῦ γὰρ ἄξιος ὢν, ἀναλίσκει
ὀλίγα. Ὁ δὲ τὸν ἁβροδίαιτον βίον τιμῶν, καὶ τὴν
φλεγμαίνουσαν τράπεζαν διώκων, τῇ μὲν ψυχῇ τα
πεινός ἐστι καὶ μικρός, καὶ χαρίτων ἔρημος, τῷ δὲ
βίῳ πολυτελής. Οὐδενὸς γὰρ ἄξιος ὢν πλεῖστα ἀναλίσκει. Διὸ ἐκεῖνος μὲν ἄτε ὀλίγοις αρκούμενος,
πλουσιώτατον ἑαυτὸν εἶναι ἡγεῖται· οὗτος δὲ πολλὰ
ἀναλίσκων, εἰς τὰς τῶν πέλας οὐσίας τὰς μιαρὰς
ἑαυτοῦ ρίπτει χεῖρας. Διὸ καὶ πενέστατον ἑαυτὸν
εἶναι ἡγεῖται. Τίς οὖν τῶν ἐχεφρόνων τὸν μὲν πρότερον οὐ ζηλώσει, τὸν δὲ δεύτερον οὐ μισήσει;
ΤΟΒ. — ΘΕΩΝΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Περὶ Μάρωνος.
Λίαν ήσθην πυθόμενος ὅτι ὁ σας διάδικος ώρμησε
μὲν κατὰ σοῦ ὡς αὐτοβοεὶ περιεσόμενος. Ερράγη
δὲ καθάπερ ἐν τοῖς Ὀλυμπικοῖς ἀγῶσιν ὑπὸ τῆς σῆς
φιλοσοφίας νενικημένος.
ΤΟΓ'.
CCCLXX. HIERMINO COMITI.
Multi quidem victores, eos quos virtute atque
animi magnitudine adepti erant, humanitate conservarunt: et quos invitos in servitutem redegerant,
eosdem libentes tenuerunt. Etenim fortitudo ad id,
quod non habeas, comparandum, magnam vim labet: clementia autem et facilitas, ad id, quod quæsitum est, tuendum atque conservandum majorem
obtinet. At contra ii, qui lenis et mansueti victoris
discipulos, ac cœlestis regis milites se esse profitentur, eos, quos primi satellites per lenitatem
sponte ceperunt, per fastum et arrogantiam invilos
submovent. Natn quos illi libentibus animis imperio suo ac ditioni subjecerunt: hos, etiam repuguantes, per tyrannidem suam expellunt. Siquidem
ut perditores et carnifices, non autem ut pastores,
opus est, inquis? Nihil aliud, quam ut virtutem
CCCLXXI. — THEODOSIO PRESBYTERO.
Qui vitam maxime continentem et frugalem sibi
consectandam proposuit, animo magnus et splendidus est, victus autem cultu tenuis. Nam cum ipse
magni pretii sit, pauca expendit. Αt qui vitæ lautitiam in pretio habet ac turgidam mensam consectatur, animo quidem parvus et abjectus est, graliisque vacuus, victu autem profusus. Nam cum ipse
nullius pretii sit, plurima insumit. Quo fit, ut ille,
paucis contentus, copiosissimum se esse existimet:
bic autem ingentes 401 sumptus faciens, in prosimorum bona sceleratas suas manus injiciat, ac
proinde pauperrimum se esse arbitretur. Quisnam
igitur sanæ mentis priorem beatum non prædicet;
seeundum autem oderit ac detestetur?
CCCLXXI.--- THEONI PRESBYTERO.
De Marone.
Magna voluptate affectus sum, cum illud audivi,
adversarium tuum, in te quidem impetum fecisse,
tanquam te statim superiorem futurum; disruptum
autem fuisse, non secus atque in Olympicis certaminibus, a te sapientia victum atque prostratum.
HERMINO, DOROTHEO, LIERACI
CLARISSIMO.
ΕΡΜΙΝΑ, ΔΩΡΟΘΕΟ, ΜΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟTATQ
Ο μὲν ἀρετὴν ἀσκῶν, στέφανον ἔχει λαμπρόν·
ὁ δὲ κατορθῶν μὲν, μὴ ἡγεύμενος κατωρθωκέναι,
καὶ αὐτοῦ τοῦ οὕτω διακεῖσθαι χάριν, στέφανον ἕξει
Is quidem, qui virtutem colit, præclaram coronam
habet; at qui virtutis oficia præstans, minime tamen se præstitisse existimat, hoc etiam ipso, quod
λαμπρότερον. Αντίῤῥοπον γὰρ τῶν κατορθωμάτων ita affectus sit, splendidiorem coronam habiturus est.
ἐστί, τὸ κατορθοῦντα μὴ ἡγεῖσθαι κατωρθωκέναι.
Μᾶλλον δὲ τοῦτο παρὸν μὲν κἀκεῖνα δείκνυσι μετ
γάλα, ἀπὸν δὲ καὶ τὰ μέγιστα κατασμικρύνει. Ο
βουλόμενος τοιγαροῦν μεγάλα ἑαυτοῦ ποιῆσαι τὰ
Non minoris enim, quam virtutes ipsæ, laudis est,
cum ex virtute aliquid geras, minime tamen te
gessisse arbitrari. Imo, ut rectius loquar, hoc cum
adest, illa quoque magna esse indicat: cum autem
Vide Augustin. serm. 34. et seq. de verb.
Apostoli. Πιττ.
Duolus simul hac inscribitur epistola in
cod. Vat. 650, non solum Theodosio presbytero,
sed καὶ Ελισσαίῳ μονάζοντα, Elisao monacho.
POSSIN,
Titulus hujus epistola, in cod. Vat. 650 valde
diversus ab edito sic est: "Αρχοντι πρεσβυτέρῳ.
Vers. 2 post ἡγούμενος illem cod. addit δὲ et v. 5
post hyɛlobal adjungit vó, ló.
col. 1023–1024page 423 of 750
PG 78:1023κατορθώματα, μὴ ἡγείσθω αὐτὰ εἶναι μεγάλα, καὶ τότε ἔσται μεγάλα οι ΤΟΔ'. ΑΡΧΟΝΤΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ Ἡ μὲν ἀρετὴ καὶ τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν δυση μερίαν κοσμεῖν εἴωθεν· ἡ δὲ παίδευσις, τῆς μὲν δο κεῖ κόσμος εἶναι, τῆς δ' όρμος. Εἰ μὲν οὖν ἄμφω ἔχειν δυνατὴν, εὖ ἂν ἔχοι. Εἰ δὲ θάτερον λείπεται, ἄμεινον ελέσθαι τὴν ἀρετήν. Τὸ γὰρ εἶναι τοῦ δο κεῖν ἄριστον, παρ' ἐμοὶ κριτῇ προτιμότερον. ΕΡΜΙΝΟ ΚΟΜΗΤΙ Θαυμαστά τινα περὶ σοῦ οἱ τῆς σῆς θέας ἀπολαύσαντες περιόδουσιν, ὅτι ἡμερότητος τυγχάνων ἄγαλ μα, καὶ ἐπανθοῦσαν ἔχων τῷ προσώπῳ τὴν αἰδῶ, τῷ βλοσυρῷ τῶν ὀφθαλμῶν, τοὺς πλημμελεῖν προῇ ρημένους προαναστέλλεις· τὴν μὲν γαλήνην τοῖς ὀρθῶς βιοῦσι, τὸν δὲ φόβον τοῖς ῥᾳθύμοις· ἐπιδεικνύμενος. Τὴν μὲν γὰρ τοῖς ἀδικουμένοις προτείνεις, τὸν δὲ τοῖς ἀδικοῦσιν ἐφοπλίζεις. Χρῶ τοίνυν, ὦ θαυμάσιε, διὰ τέλους τοῖς θαυμαστοῖς τούτοις πλεονεκτής μασι. ΤΟ' - ΤΙΝΙ ΗΓΝΟΗΜΕΝΟ. Μετὰ τῶν ἄλλων ἐπωνυμιῶν τῶν μεγάλων καὶ θαυμαστῶν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως τὴν μεγα λοπρέπειαν, ὡς ἐνδέχεται, σημαινουσῶν, καὶ λόγος κληθῆναι καταξιώσας, οὐ μισεῖ τοὺς λόγους, οὐδὲ ἡ σοφία τὴν σοφίαν ἀποκηρύττει. ᾿Αλλὰ τότε κἀκείνους, καὶ ταύτην ἔξω ἱερῶν περιβόλων ἀπελαύνει, ὅταν τὴν κακίαν ἐπαινῶσι, καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν συγκροτῶσιν. Εἰ δὲ μηδὲν τούτων ποιοῖεν, καὶ ἀσπά ζεται καὶ προσίεται, καὶ τοῖς ἱεροῖς συλλόγοις συνε στίους ποιεῖ καὶ ὁμοτραπέζους. ΓΕΡΜΑΝΟ ΚΟΜΗΤΙ. Οὐχ ὁ τοὺς ἔξωθεν βαρβάρους νικών, τροπαιούχος ἂν εἰκότως καλοῖτο· ἀλλ' ὁ τὸν ἔσω πόλεμον τῶν ἡδονῶν χειρούμενος. Πολλοὶ μὲν ἐκείνους νενιχη κότες, ὑπὸ τούτων αἰσχρῶς καὶ ἐλεεινῶς ἐά λωσαν. ΤΟΗ. ΕΠΙΜΑΧΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Ο φίλος ὁ σὸς ἐν μεγίστῳ κλύδωνι πραγμάτων ἀποληφθεὶς, καὶ πᾶσαν κινήσας μηχανήν, ὥσπερ οι κυβερνῆται, ὧν ὁ χειμὼν τὴν τέχνην ἐβάπτισεν, ἐν Έρμίνῳ κόμητε 650 καὶ Δωροθέῳ καὶ Πέρακι λαμπροτάτοις. Τῷ αὐτῷ. μετὰ
abest, etiam maxima quæque imminuit. Quam- κατορθώματα, μὴ ἡγείσθω αὐτὰ εἶναι μεγάλα, καὶ
obrem qui virtutes suas magnas reddere cupit, ne τότε ἔσται μεγάλα
eas magnas esse existimet: ac tum magnæ erunt.
· ARCHONTIO PRESBYTERO.
Virtus et secundas et adversas res ornare consuevit: doctrina autem illarum ornamentum, harum autem portus esse videtur. Quocirca si ambas
quispiam obtinere possit, præclare se res habebit.
Si autem alterutra desideretur, virtutem eligere
præstat. Optimum enim esse quam videri, me quidem judice, praestantius est.
CCCLXXV. — HERMINO COMITI.
Mirifica quædam de te ii, quibus conspectu tuo
frui contigit, ubique decantant, nempe quod, cum
mansuetudinis decus atque ornamentum sis, atque
alfasum vultui tuo pudorein habeas, eos tamen, qui
peccare instituunt, oculorum gravitate deterres: sic
nimirum te comparans, ut iis, qui recte atque integre vivunt, serenum ac placidum vultum, iis autem,
qui desidia torpent, horrendum ostendas. Illum
enim iis, quibus injuria fit, profers. Istum vero iis, qui injuriam inferunt obtendis. His igitur admirandis virtutum dotibus, vir admirande,
in perpetuum utere.
CCCLXXVI.-INCERTO.
Qui una cum aliis magnis et admirandis nominibus, divinæque ipsius naturæ magnificentiam, ut
licet, signifcantibus, etiam Verbum vocari dignatus
est, verba non odit, nec sapientia sapientiam abdicat:
verum tum demum et illa, et hanc extra sacrosancta septa relegat cum vitium laudant, atque idolorum cultum tuentur. Quod si nihil horum faciant,
et eas amplectitur et admnittit, οι 402, sacris conventibus contubernales ac commensales efficit.
CCCLXXVII. —GERMANO COMITI.
Non qui externos barbaros vincit, hic victor merito vocandus fuerit, sed qui intestinum voluptatum
bellum conficit. Multi enim illis devictis ab istis
fœdum ac miserandum in modum capti sunt.
CCCLXXVIII. EPIMACHO SCHOLASTICO.
Amicus tuus, in magnis negotiorum procellis relictus, atque omni mola machina, quemadmodum
uaucleri, quorum artem tempestas deinersit, in voΤΟΔ'.
ΑΡΧΟΝΤΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ
Ἡ μὲν ἀρετὴ καὶ τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν δυσημερίαν κοσμεῖν εἴωθεν· ἡ δὲ παίδευσις, τῆς μὲν δοκεῖ κόσμος εἶναι, τῆς δ' όρμος. Εἰ μὲν οὖν ἄμφω
ἔχειν δυνατὴν, εὖ ἂν ἔχοι. Εἰ δὲ θάτερον λείπεται,
ἄμεινον ελέσθαι τὴν ἀρετήν. Τὸ γὰρ εἶναι τοῦ δοκεῖν ἄριστον, παρ' ἐμοὶ κριτῇ προτιμότερον.
TOE.
Θαυμαστά τινα περὶ σοῦ οἱ τῆς σῆς θέας ἀπολαύσαντες περιόδουσιν, ὅτι ἡμερότητος τυγχάνων ἄγαλ
μα, καὶ ἐπανθοῦσαν ἔχων τῷ προσώπῳ τὴν αἰδῶ,
τῷ βλοσυρῷ τῶν ὀφθαλμῶν, τοὺς πλημμελεῖν προῇρημένους προαναστέλλεις· τὴν μὲν γαλήνην τοῖς
ὀρθῶς βιοῦσι, τὸν δὲ φόβον τοῖς ῥᾳθύμοις· ἐπιδεικνύ
μενος. Τὴν μὲν γὰρ τοῖς ἀδικουμένοις προτείνεις, τὸν
δὲ τοῖς ἀδικοῦσιν ἐφοπλίζεις. Χρῶ τοίνυν, ὦ θαυμά
σιε, διὰ τέλους τοῖς θαυμαστοῖς τούτοις πλεονεκτής
μασι.
ΤΟ' - ΤΙΝΙ ΗΓΝΟΗΜΕΝΟ.
Μετὰ τῶν ἄλλων ἐπωνυμιῶν τῶν μεγάλων καὶ
θαυμαστῶν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως τὴν μεγα
λοπρέπειαν, ὡς ἐνδέχεται, σημαινουσῶν, καὶ λόγος
κληθῆναι καταξιώσας, οὐ μισεῖ τοὺς λόγους, οὐδὲ ἡ
σοφία τὴν σοφίαν ἀποκηρύττει. ᾿Αλλὰ τότε κακεί
νους, καὶ ταύτην ἔξω ἱερῶν περιβόλων ἀπελαύνει,
ὅταν τὴν κακίαν ἐπαινῶσι, καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν
συγκροτῶσιν. Εἰ δὲ μηδὲν τούτων ποιοῖεν, καὶ ἀσπά
ζεται καὶ προσίεται, καὶ τοῖς ἱεροῖς συλλόγοις συνε
στίους ποιεῖ καὶ ὁμοτραπέζους.
TOZ'.
ΓΕΡΜΑΝΟ ΚΟΜΗΤΙ.
Οὐχ ὁ τοὺς ἔξωθεν βαρβάρους νικών, τροπαιούχος
ἂν εἰκότως καλοῖτο· ἀλλ' ὁ τὸν ἔσω πόλεμον τῶν
ἡδονῶν χειρούμενος. Πολλοὶ μὲν ἐκείνους νενιχηκότες, ὑπὸ τούτων αἰσχρῶς καὶ ἐλεεινῶς ἐάλωσαν.
ΤΟΗ.
ΕΠΙΜΑΧΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Ο φίλος ὁ σὸς ἐν μεγίστῳ κλύδωνι πραγμάτων
ἀποληφθεὶς, καὶ πᾶσαν κινήσας μηχανήν, ὥσπερ οι
κυβερνῆται, ὧν ὁ χειμὼν τὴν τέχνην ἐβάπτισεν, ἐν
Necessaria valde est hujus epistola admonitio, de cavenda in recte factis animi elatione.
• Nam, ut ait Leo M. serm. 4 De Quadragesima,
diabolus, qui omnium virtutum est adversarius, ad
hoc vim suæ malignitatis armare solet, ut pietati
Jaqueos de ipsa pietate prætendat, el quos non potuerit dejicere per diffidentiam, conetur superare
per gloriam. Vicinum enim est rectis actionibus
superbiæ malum, et de proximo semper virtutibus
insidiatur elatio: quia difficile est, ut laudabiliter
viventem laus non capiat humana, nisi, ut scriptum
est, qui gloriatur, in Domino glorietur (1 Cor. 1,
31). RITT.
Abest hæc epistola a cod. Vatic. 650. Possix.
In titulo hujus epistolz 'post Έρμίνῳ κόμητε
cod. Vat. 650 addit, καὶ Δωροθέῳ καὶ Πέρακι λαμπροτάτοις. ID.
Hæc epistola in cod. Vatic. 650 titulum hahet: Τῷ αὐτῷ. Ante μετὰ primo vocabulo ep. idein
cod. praemittit 6. ID.
col. 1025–1026page 424 of 750
PG 78:1025εὐχαῖς σαλεύει. Εύχου τοίνυν καὶ αὐτὸς ὅπως κρείτ των χειμώνος γένηται. ΤΟΘ'. — ΘΕΟΔΩΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. Οὔτε ἀλαζόνα εἶναι χρή, οὔτε κόλακα· ἀλλ' ἀμ φοτέρων τῶν κακιῶν τούτων τὴν ἀμετρίαν κοι λάζοντα, ἐλευθέριον εἶναι, μήτε εἰς αὐθάδειαν ἀποκλίνοντα, μήτε εἰς δουλοπρέπειαν καταπίπτοντα, ΤΠ. – ΤΙΜΟΘΕΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. Μάνθανε, ὦ σοφώτατε, καὶ ῥητορικώτατε, ὅπερ κινδυνεύεις, ὡς ἔοικεν, ἀγνοεῖν, ὅτι εἰ συμβαίη φί λοις πρὸς ἀλλήλους διενεχθῆναι, ἢ ἐχθροῖς, οὐχ ὁμοίως διαγωνιοῦνται· ἀλλ᾽ οἱ μὲν ὡς διαλλαγησό μενοι διοίσονται, οἱ δὲ ὡς ἀκήρυκτον ἕξοντες τὸν πόλεμον. ΤΠΑ'. — ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Ἐγὼ καὶ μετριόφρονα καλῶ καὶ μεγαλόφρονα, τὸν μέγιστα μὲν κατορθοῦντα, τῆς δὲ ἐπὶ τῷ μεγάλα πράττειν μὴ ἀντιποιούμενον δόξης, ἀλλὰ σιωπῇ κρύ πτοντα τὰ πλεονεκτήματα, καὶ κατὰ τῶν πέλας μὴ ἐπιφυόμενον. Τῷ μὲν γὰρ πρᾶξαι μεγάλα, μεγάλως ἐφρόνησε, τῷ δὲ κρύψαι, μετρίως· τῷ γὰρ μικρό φρονι τὸν μεγαλόφρονα αντισταλτέον, καὶ οὐ τῷ τα πεινόφρονι. Μικρὰ γὰρ φρονεῖ, ὁ τὰ γήϊνα ὀνειροπολῶν. Μεγάλα δὲ, ὁ τὰ ὑπερκόσμια ζητῶν. Διὸ δὴ καὶ ἀπὸ μεγάλης μὲν καὶ ὑψηλῆς διανοίας τίκτεσθαι συμβαίνει τὴν ταπεινοφροσύνην, ἀπὸ δὲ μικρᾶς καὶ φαύλης τὴν ἀλαζονείαν. Εὐγνώμονα δὲ οὐ ταπεινόφρονα κλητέον, τὸν πταίοντα μὲν ὁμολογοῦντα δὲ καὶ γνωσιμαχοῦντα, οἷος ἦν ὁ τελώνης. Κενόδοξον δὲ, τὸν ἐφ' οἷς μὴ πράττει δοξάζεσθαι βουλόμενον φιλόδοξον δὲ, τὸν ἐφ᾽ οἷς πράττει έναβρυνόμενον ὑπερήφανον δὲ, τὸν πράττοντα μὲν, σεμνυνόμενον Κενόδοξον δὲ, καὶ τοὺς ἄλλους ὀνειδίζοντα· μεγαλόψυχον δὲ, τὸν καὶ τὴν εὐημερίαν μετρίως, καὶ τὴν δυσπραγίαν φιλόδοξον γενναίως φέροντα· μικρόψυχον δὲ, τὸν τἀναντία τῷ μεγαλοψύχω πράττοντά τε καὶ πάσχοντα. οι μικρόψυχον ΤΠΒ. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Εἰ καὶ, ὡς γέγραφας, ὁ λόγος τὸν κρότον ἐγέννησεν· ἀλλ᾽ οὖν γε καὶ ὁ κρότος τὸν λόγον ἐπέῤῥωσεν Έρεισμα τῷ τεχόντι φανείς. 'Αλλ' ἐπειδὴ πολλάκις δ κρότος τὸν μὲν λόγον νευροῖ, τὸν δὲ τρόπον τοῦ λέ γοντος λυμαίνεται, εἰς ὑπτιότητα αὐτὸν χειραγωγῶν, παραινῶ τῇ σῇ συνέσει, μάλιστα μὲν τῷ Θεῷ εἰ δέναι χάριν, τῷ καὶ τοιαύτην δεδωκότι χάριν· εἰ δὲ καὶ ἐπαινεῖν βούλει ὡς γὰρ ἔφης ἀδύνατον, μὴ κρότοις τὸν λόγον ἀμείβεσθαι), τὸν λόγον ἐπαινῶν, ὡς βούλει, μὴ ἄμετρα ύφαινε κατ' ἐμοῦ ἐγκώμια, ἵνα μή με οπτιώσης. τῶν κακῶν τῶν κακῶν.
EPISTOLARUM LIB. III. EPIST. CCCLXXXII.
εὐχαῖς σαλεύει. Εύχου τοίνυν καὶ αὐτὸς ὅπως κρείτ- tis ac precibus fuctuat. Quamobrein ipse quoque
των χειμώνος γένηται.
vola fac, ut tempestate superior evadat.
ΤΟΘ'. — ΘΕΟΔΩΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
Οὔτε ἀλαζόνα εἶναι χρή, οὔτε κόλακα· ἀλλ' ἀμφοτέρων τῶν κακιῶν τούτων τὴν ἀμετρίαν κοι
· λάζοντα, ἐλευθέριον εἶναι, μήτε εἰς αὐθάδειαν
ἀποκλίνοντα, μήτε εἰς δουλοπρέπειαν καταπί
πτοντα,
ΤΠ. – ΤΙΜΟΘΕΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
Μάνθανε, ὦ σοφώτατε, καὶ ῥητορικώτατε, ὅπερ
κινδυνεύεις, ὡς ἔοικεν, ἀγνοεῖν, ὅτι εἰ συμβαίη φί
λοις πρὸς ἀλλήλους διενεχθῆναι, ἢ ἐχθροῖς, οὐχ
ὁμοίως διαγωνιοῦνται· ἀλλ᾽ οἱ μὲν ὡς διαλλαγησό
μενοι διοίσονται, οἱ δὲ ὡς ἀκήρυκτον ἕξοντες τὸν
πόλεμον.
ΤΠΑ'. — ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
THEODORO SCHOLASTICO.
Nec vanum et arrogantem esse oportet, nec adialatorem, verum utriusque viti¡ excessum fugientem,
liberum esse: sic nempe ut nec in fastidium et insolentiam quispiam declinet, nec in servilem quamdam animi affectionem prolabatur.
CCCLXXX. - TIMOTHEO SCHOLASTICO.
Disce, o sapientissime et disertissime, id quo:1,
ut apparet, ignoras, nempe quod si amicis aut inimicis inter se dissidere contingat, non eodem modo
concertabunt: verum illi quidem, ut in mutuam gratianı redituri, contendent; bi autem, ut inexpiabile
bellum habituri.
CCCLXXXI. DOROTHEO CLARISSIMO.
Ἐγὼ καὶ μετριόφρονα καλῶ καὶ μεγαλόφρονα, τὸν Ego et modestum et animi magnitudine præstanμέγιστα μὲν κατορθοῦντα, τῆς δὲ ἐπὶ τῷ μεγάλα tem eum voco, qui cum maximis virtutis muneribus
πράττειν μὴ ἀντιποιούμενον δόξης, ἀλλὰ σιωπῇ κρύ- fungatur, non tamen ob magnas et præclaras actioπτοντα τὰ πλεονεκτήματα, καὶ κατὰ τῶν πέλας μὴ nes gloriam affectat, verum virtutes suas silentio
ἐπιφυόμενον. Τῷ μὲν γὰρ πρᾶξαι μεγάλα, μεγάλως tegit, nec in proximos insultat. Quatenus enim maἐφρόνησε, τῷ δὲ κρύψαι, μετρίως· τῷ γὰρ μικρό- gna eficit, magnifice sensit; quatenus autem ea oc
φρονι τὸν μεγαλόφρονα αντισταλτέον, καὶ οὐ τῷ τα cultavit, modeste. Siquidem is, qui parvo animo
πεινόφρονι. Μικρὰ γὰρ φρονεῖ, ὁ τὰ γήϊνα όνειρο- est, magnanimo opponi debet: non autem submisso
πολῶν. Μεγάλα δὲ, ὁ τὰ ὑπερκόσμια ζητῶν. Διὸ δὴ et humili. Exigue enim sentit, qui terrena insomnii
καὶ ἀπὸ μεγάλης μὲν καὶ ὑψηλῆς διανοίας τίκτεσθαι errore sibi fingit; magne autem et excelse, qui ea,
συμβαίνει τὴν ταπεινοφροσύνην, ἀπὸ δὲ μικρᾶς καὶ quæ mundo sublimiora sunt, quærit. Unde etiam a
φαύλης τὴν ἀλαζονείαν. Εὐγνώμονα δὲ οὐ ταπεινό
magna quidem et sublimi meute animi submissionem
φρονα κλητέον, τὸν πταίοντα μὲν ὁμολογοῦντα δὲ ac modestiain procreari contingit; a parva autem
καὶ γνωσιμαχοῦντα, οἷος ἦν ὁ τελώνης. Κενόδοξον
et vili, arrogantiam. At enimvero eum judicii sinceδὲ, τὸν ἐφ' οἷς μὴ πράττει δοξάζεσθαι βουλόμενον· ritate præditum, non autem modestum, vocare debeφιλόδοξον δὲ, τὸν ἐφ᾽ οἷς πράττει έναβρυνόμενον· mus, qui cum peccet, id confitetur, ac pœnitudine
ὑπερήφανον δὲ, τὸν πράττοντα μὲν, σεμνυνόμενον ducitur, ut publicanus. Κενόδοξον autem, hoc est
δὲ, καὶ τοὺς ἄλλους ὀνειδίζοντα· μεγαλόψυχον δὲ, inanis gloriæ morbo laborantem, qui ob ea, quæ niiτὸν καὶ τὴν εὐημερίαν μετρίως, καὶ τὴν δυσπραγίαν nime agit, gloriam consequi cupit; φιλόδοξον vero,
γενναίως φέροντα· μικρόψυχον δὲ, τὸν τἀναντία τῷ id est gloriae amantem, eum, qui ob ea quæ agit,
μεγαλοψύχω πράττοντά τε καὶ πάσχοντα.
sibi placet: insolentem item, qui facit quidem, sed
cɔ momine gloriatur, aliosque probris afficit; magnanimum porro, eum, qui et res secundas modefale, οι sinistras fortiter ac strenue fert; μικρόψυχον denique, hoc 403 est parvi animi hominem,
qui contraria magnanimo facit, ac moderatur.
ΤΠΒ. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
Εἰ καὶ, ὡς γέγραφας, ὁ λόγος τὸν κρότον ἐγέννησεν· ἀλλ᾽ οὖν γε καὶ ὁ κρότος τὸν λόγον ἐπέῤῥωσεν
Έρεισμα τῷ τεχόντι φανείς. 'Αλλ' ἐπειδὴ πολλάκις δ
κρότος τὸν μὲν λόγον νευροῖ, τὸν δὲ τρόπον τοῦ λέ
γοντος λυμαίνεται, εἰς ὑπτιότητα αὐτὸν χειραγωγῶν,
παραινῶ τῇ σῇ συνέσει, μάλιστα μὲν τῷ Θεῷ εἰδέναι χάριν, τῷ καὶ τοιαύτην δεδωκότι χάριν· εἰ δὲ
καὶ ἐπαινεῖν βούλει ὡς γὰρ ἔφης ἀδύνατον, μὴ
κρότοις τὸν λόγον ἀμείβεσθαι), τὸν λόγον ἐπαινῶν,
ὡς βούλει, μὴ ἄμετρα ύφαινε κατ' ἐμοῦ ἐγκώμια,
ἵνα μή με οπτιώσης.
CCCLXXXII. - EIDEM.
Elsi, ut abs te scriptum est, oratio plausum peperit: at etiam orationi plausus robur comparavit,
quippe qui parenti adminiculi loco fuerit. At quoniam sæpenumero usu venit, ut plausus orationi
quidem robur comparet, verum oratoris mores infciat
et labefactet, ad supinitatem videlicet ac socordiam
eum tanquam porrecta manu ducens, prudentiam
tuam moneo, maxime quidem ut Deo, qui hujusmodi gratiam largitus est, gratiam habeas, quod si
etiam laudare viš (negas enim fieri posse ut orationi plausus tandem non rependatur), orationem
quidem arbitratu tuo laudans, ne uimias adversum me laudes contexas, ut ne me supinum atque ignavuma reddas.
Pro τῶν κακῶν cod. Vat. 650 legit τῶν κακῶν. Possia.
col. 1027–1028page 425 of 750
PG 78:1027ΤΩΝ. - ΔΙΟΓΕΝΕΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Αδελφὰ ἁμαρτάνειν μοι δοκοῦσιν, οἵ τε ἐπὶ τοῖς μεγίστοις κατορθώμασι σιγῇ προέμενοι τὴν ἀλη θειαν, (φθόνῳ γὰρ τήκονται, πάθει χαλεπωτάτῳ, καὶ συγγνώμης παρά γε τοῖς ἐχέφροσιν ἀμοίρῳ) καὶ οἱ προχείρως ἐπαινοῦντες τοὺς πάσης εὐφημίας ἐρήμους. Τὴν γὰρ τῶν κολάκων ἐναπομάττονται δύσ κλειαν, τοῦ σωφρονισμού δεομένους εγκωμιάζειν ἐπιχειροῦντες. ΤΗΔ'. — ΤΙΜΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Ὅτι μὲν τὸ πρᾶον οὐκ εὐκαταφρόνητον ἔχεις, οὐδὲ τὸ ἀνδρεῖον ἀνήμερον (ἡ γὰρ φιλανθρωπία κοι λάζει τὴν ὠμότητα) ἅπαντες ἴσμεν. Ὅτι δὲ χρή σε β καὶ τὰς ἄλλας ἀρετὰς ἀναδήσασθαι, ἵνα ἐν πᾶσι δια λάμποις, τοῦτο παρ' ἐμοῦ μάνθανε. ΤΠΕ. ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπιτίθεται ὁ δεινὸς πειράτης τοῖς ταύτην τὴν χειμῶνος γέμουσαν πλέουσι θάλατταν, ἀλλὰ πρῶτον διακωδωνήσας, καὶ τὰς ῥοπὰς καὶ τὰς ὁρμᾶς τῆς ψυχῆς καταμαθών, οὕτως ἐπιχειρεῖ, καὶ τὰς μηχανὰς πλέκει. Διὰ τί γὰρ εἰς πορνείαν οὐκ ὤθησε τὸν Ἰούδαν, ἀλλ᾽ εἰς προδοσίαν; Ὅτι ἐκεῖνο μὲν τὸ μέρος ἑώρα ἡσφαλισμένον· τὸ δὲ περὶ φιλοχρηματίαν σφαλερὸν καὶ σαθρόν. Ἐκ γὰρ τῆς κλο πῆς τοῦ γλωσσοκόμου ἤλπισε καὶ εἰς προδοσίαν αὐτ τὸν ῥᾳδίως ὁρμήσειν. Τὰς ὁρμᾶς οὖν ἑκάστου καὶ τὰς συγκαταθέσεις πολυπραγμονῶν, καὶ οὐδένα καιρὸν οὐδ᾽ ὥραν παραλείπων, οὕτως τὰς ύλας ἔξωθεν χου ρηγεῖ, καὶ εἰς δ ἐπιῤῥεπῶς ἔχοντα αἰσθάνεται, εἰς ἐκεῖνο τιτρώσκει. Χρὴ οὖν πανταχόθεν ἡσφαλίσθαι τὸν εὐδόκιμον. Πολλάκις γὰρ πολιτείαν ὥσπερ πό λιν ἀπορθήτοις τείχεσι πεπυργωμένην, διὰ μέρους σαθροῦ παρεστήσατο, ματαίαν τὴν τῶν λοιπῶν τειχών δείξας οχυρότητα. Της. - ΕΛΙΣΣΑΙΟ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ. Περὶ Ἀρειανῶν καὶ Εὐνομανών. Εἰ ὁ ἅγιος Δανιὴλ ἄγγελον θεασάμενος, καὶ ἀγα σθεὶς τὸ κάλλος τοῦ ὀφθέντος, πρηνής ἔπεσεν, ἐκε πλαγεὶς πρὸς τὸ παράδοξον τῆς θέας· ποίαν ἐξουσιν ἀπολογίαν, οἱ Πατρὶ καὶ Υἱῷ μεσιτεύειν τολμῶντες, καὶ τὴν ἄῤῥητον φύσιν λόγοις ζυγοστατεῖν ἐπιχειροῦντες; ΤΠΖ'. ΛΕΟΝΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Εγώ σε, ὦ ἁγνείας ἀνάκτορον, οὐκ ἐκ τῆς ἱερω σύνης θαυμάζω· ἀλλ' ὅτι προσηκόντως ταύτης τετύ προέμενοι προσιέμενοι, ἐρήμους ἀμοίρους.
CCCLXXXIII.-DIOGENI PRESBYTERO.
Consimili modo mihi peccare videntur, et qui ad
maximas virtutes silentio veritatem produnt (livere
enim, hoc est gravissimo, atque prudentum virorum judicio veniæ experte affectu, contabescunt), et
qui eos, qui omni commemoratione carent, nimis
prompte ac temere laudibus afficiunt. Siquidem
adulatorum notam atque infamiam sibi inurunt,
qui eos qui castigatione opus habent, laudare aggrediuntur.
ΤΩΝ. - ΔΙΟΓΕΝΕΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Αδελφὰ ἁμαρτάνειν μοι δοκοῦσιν, οἵ τε ἐπὶ τοῖς
μεγίστοις κατορθώμασι σιγῇ προέμενοι τὴν ἀλη
θειαν, (φθόνῳ γὰρ τήκονται, πάθει χαλεπωτάτῳ,
καὶ συγγνώμης παρά γε τοῖς ἐχέφροσιν ἀμοίρῳ) καὶ
οἱ προχείρως ἐπαινοῦντες τοὺς πάσης εὐφημίας
ἐρήμους. Τὴν γὰρ τῶν κολάκων ἐναπομάττονται δύσ
κλειαν, τοῦ σωφρονισμού δεομένους εγκωμιάζειν
ἐπιχειροῦντες.
ΤΗΔ'. — ΤΙΜΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
Ὅτι μὲν τὸ πρᾶον οὐκ εὐκαταφρόνητον ἔχεις,
οὐδὲ τὸ ἀνδρεῖον ἀνήμερον (ἡ γὰρ φιλανθρωπία κοι
λάζει τὴν ὠμότητα) ἅπαντες ἴσμεν. Ὅτι δὲ χρή σε
CCCLXXXIV.- TIMOTHEO CLARISSIMO.
Quod tu quidem non despicabilem lenitatem habeas, nec agrestem et immanem fortitudinem (bunauitas enim ac mansuetudo crudelitatem coercet),
onnes exploratum habemus. Quod autem aliis quo- β καὶ τὰς ἄλλας ἀρετὰς ἀναδήσασθαι, ἵνα ἐν πᾶσι δια
que virtutibus redimitum te esse oporteat, ut in λάμποις, τοῦτο παρ' ἐμοῦ μάνθανε.
omni laudis genere clarus sis, hoc ex me discas '
velim.
THEODOSIO PRESBYTERO.
ΤΠΕ.
ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Οὐχ ἁπλῶς ἐπιτίθεται ὁ δεινὸς πειράτης τοῖς
ταύτην τὴν χειμῶνος γέμουσαν πλέουσι θάλατταν,
ἀλλὰ πρῶτον διακωδωνήσας, καὶ τὰς ῥοπὰς καὶ τὰς
ὁρμᾶς τῆς ψυχῆς καταμαθών, οὕτως ἐπιχειρεῖ, καὶ
τὰς μηχανὰς πλέκει. Διὰ τί γὰρ εἰς πορνείαν οὐκ
ὤθησε τὸν Ἰούδαν, ἀλλ᾽ εἰς προδοσίαν; Ὅτι ἐκεῖνο
μὲν τὸ μέρος ἑώρα ἡσφαλισμένον· τὸ δὲ περὶ φιλοχρηματίαν σφαλερὸν καὶ σαθρόν. Ἐκ γὰρ τῆς κλοπῆς τοῦ γλωσσοκόμου ἤλπισε καὶ εἰς προδοσίαν αὐτ
τὸν ῥᾳδίως ὁρμήσειν. Τὰς ὁρμᾶς οὖν ἑκάστου καὶ τὰς
συγκαταθέσεις πολυπραγμονῶν, καὶ οὐδένα καιρὸν
οὐδ᾽ ὥραν παραλείπων, οὕτως τὰς ύλας ἔξωθεν χου
ρηγεῖ, καὶ εἰς δ ἐπιῤῥεπῶς ἔχοντα αἰσθάνεται, εἰς
ἐκεῖνο τιτρώσκει. Χρὴ οὖν πανταχόθεν ἡσφαλίσθαι
τὸν εὐδόκιμον. Πολλάκις γὰρ πολιτείαν ὥσπερ πό
λιν ἀπορθήτοις τείχεσι πεπυργωμένην, διὰ μέρους
σαθροῦ παρεστήσατο, ματαίαν τὴν τῶν λοιπῶν τειχών
δείξας οχυρότητα.
Non simpliciter adoritur callidus ille præ-do eos,
qui hoc tempestatis plenum mare navigant: verum
exploratis prius atque cognitis animæ propensionibus et appetitionibus, ita demum aggreditur, ac
machinas suas instruit. Quid enim est, quamobrem
Judam non ad libidinem, sed ad proditionem impuJerit? Nimirum quia partem illam prasidiis Armatam videbat: eam autem, quæ ad avaritiam perti
nebat, infirmam et imbecillem. Ex crumenæ enim
furto in spem venit fore, ut ipse ad proditionern
quoque facile se conferret. Quocirca uniuscujusque "
appetitiones atque inclinationes et assensus inquirens, nec tempus ullum aut horam praetermittens,
ita denique materias externe subministrat, atque in
ea parte, ad quam eum propensionem habere sentit,
vulnus infert. Ac propterea eum, qui laudem et
gloriam et consequi cupit, omni ex parte munitum
ac obscptum esse oportet. Sæpenumero enim hominis vitam, non secus ac civitatem quamdam inexpugnabilibus muris circumdatam, per nutantem ef
imbecillam partem ditioni suæ subjecit, atque inanem et inutilem reliquorum murorum firmitatem 'reddidit.
- ELISÆO MONACHO.
De Arianis et Eunomianis.
Si sanclus Daniel, angelum conspicatus, atque
ex conspecti pulchritudine admiratione perculsus,
in terram pronus cecidit, spectaculi videlicet novitate attonitus: quamnam tandem excusationem
habituri sunt, qui Patri et Filio arbitros ac sequestros se præbere audent, naturamque omnem sermonis facultatem superantem sermonibus superare
aggrediuntur?
– LEONTIO EPISCOPO
Ego te, o puritatis delubrum, non sacerdotii nomine admiror: sed quia illud, ut conveniebat, es
THG'.
Της. - ΕΛΙΣΣΑΙΟ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ.
Περὶ Ἀρειανῶν καὶ Εὐνομανών.
Εἰ ὁ ἅγιος Δανιὴλ ἄγγελον θεασάμενος, καὶ ἀγα
σθεὶς τὸ κάλλος τοῦ ὀφθέντος, πρηνής ἔπεσεν, ἐκε
πλαγεὶς πρὸς τὸ παράδοξον τῆς θέας· ποίαν ἐξουσιν
ἀπολογίαν, οἱ Πατρὶ καὶ Υἱῷ μεσιτεύειν τολμῶντες,
καὶ τὴν ἄῤῥητον φύσιν λόγοις ζυγοστατεῖν ἐπιχει
ροῦντες;
ΤΠΖ'.
ΛΕΟΝΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Εγώ σε, ὦ ἁγνείας ἀνάκτορον, οὐκ ἐκ τῆς ἱερω
σύνης θαυμάζω· ἀλλ' ὅτι προσηκόντως ταύτης τετύ
Idem cod. προέμενοι nutat in προσιέμενοι, et vers. post quarto ἐρήμους in ἀμοίρους. Possn.
col. 1029–1030page 426 of 750
PG 78:1029χηκας. Πολλοὶ μὲν γὰρ αὐτῇ ἐπεκώμασαν οὐκ εὐα γῶς· οἱ δὲ εἰκότως τετυχηκότες τῆς τιμῆς, καὶ διὰ τέλους ἑαυτοὺς οὐ μόνον μέμψεως κρείττους, ἀλλὰ καὶ θαύματος ἀξίους ἀποφήναντες, οὗτοι παρά πάντων ἀναῤῥηθῆναι ἂν εἶεν δίκαιοι. Ων εἷς καὶ αὐτὸς τυγχάνων, μυρίοις ὀφθαλμοῖς τὰ κατὰ σαυτὴν περισκόπει· μή ποτέ τι παροφθέν, τῇ τοσαύτῃ λυμήνηται ἀρετῇ. ΤΠΗ. — ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Περὶ ἀναγνώσεως, κατὰ ῾Ελλήνων. Περὶ τῆς χάριτος τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν, καὶ τῆς ἐξ αὐτῶν ὠφελείας. Οἱ θεῖοι καὶ οὐράνιοι χρησμοὶ τοῖς μὲν τῶν καλῶν ἀνεράστοις γράμματα μόνον εἶναι δοκοῦσι τοῖς δὲ ὑπερκοσμίοις [καὶ] φιλοθεάμοσι, λειμῶνές εἰσιν εὐ ανθεῖς, ὥσπερ ἐξ οὐρανίου νέκταρος βρύοντες ἀκηράτοις ἄνθεσιν. Εξαρκοῦσι μὲν γὰρ καὶ μόνον ῥης θέντες πρὸς ἔκπληξιν· κατανοοῦσι δὲ σχολὴν ἄγειν οὐκ ἐπιτρέπουσιν, ἀλλὰ παρασκευάζουσι πᾶσαν τὴν νοεράν αἴσθησιν τρέπειν εἰς ἑαυτούς, ὡς πρὶν τὸ παρὸν ἀκριβῶς θεάσασθαι, ποθεῖν τὸ ἑξῆς· κἀκεῖνο θεασαμένους, ὅπερ ἀπέλιπον ζητεῖν, καὶ τὸ τρίτον Ιδόντας, οὐκ ἔχειν ὅτι θαυμάσουσιν. Εἴσω γὰρ τοῦ γράμματος παραπέμποντες τὸν νοῦν, τοσούτου πίμπλανται θαύματος, καὶ τοσαύτης πληροῦνται χάρι τος, ὥστε μηδὲν ἔτι χωρῆσαι τῶν ἐπιγείων πραγμά των δύνασθαι, μηδὲ ἂν πάντα πρὸς αὐτοὺς συῤῥέῃ τὰ περιμάχητα, λήθης ὧν πρότερον ἐθαύμαζον ἐκ νικησάσης. ΤΙΘ. – ΔΙΟΓΕΝΕΙ ΜΑΓΙΣΤΡΙΑΝΟ. Εἰς τὸ γεγραμμένον, «Ἐὰν ἴδῃς τὸ ὑποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ σου πεπτωκὸς ὑπὸ τὸν γόμον, οὐ παρελεύσῃ ἀλλὰ συνεγείρῃς. Καὶ ἐν τῇ Παλαιά Διαθήκη, ὦ σοφέ, ἐπειδήπερ ἀπὸ ταύτης μόνης ἡμῖν διαλέγῃ, τὴν Νέαν παρεις, εἰ καὶ μὴ φανερῶς μηδὲ διαῤῥήδην, ἀλλ᾽ αἰνιγο ματωδῶς ἡμῖν ἐνομοθέτησεν ἡ ἡμερωτάτη φύσις, καταλλάττεσθαι τῷ ἐχθρῷ, φήσασα· Ἐὰν ἴδῃς τὸ ὑποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ σου πεπτωκὸς ὑπὸ τὸν γόμον, οὐ παρελεύσῃ, ἀλλὰ συνεγείρῃς αὐτό.» Εἰ δὲ οὐκ ἐφικνῇ ἀτενίσαι πρὸς τὸ βάθος τοῦ χρησμοῦ, ἐγώ σοι τοῦτον ἐρμηνεῦσαι, καὶ τοῦ νομοθέτου αναπτύξαι τὸ βούλημα πειράσομαι. Οὐ γὰρ τοῦ ζώου τοσοῦτον κηδόμενος, ἀλλ' αὐτῶν ἕνεκα μάλιστα τῶν ἀνθρώπων τοῦτ' ἐθέσπισεν. Ὁ γὰρ ἐχθρὸς ἐρχόμενος εἰς τὸ συνεγείραι τὸ πεπτωκὸς ζῶον, πάντως ὁμιλήσει τῷ ἐχθρῷ, καὶ λέξει, ἐκεῖθεν σὺ ἔγειρον, κἀγὼ ἐντεῦθεν. Ομιλία δὲ προοίμιόν ἐστι καταλλαγῆς, καὶ ὁδὸς ἐπὶ φιλίαν άγουσα. Τρία τοίνυν κάλλιστα ἐσπούδασε κατορθωθῆναι ἡ θεία γαληνότης, ἐν μὲν, τὸ μὴ ἐν ἀρίστοις. 650. Επιτ. πρέπειν περιμάχητα ἀλλὰ καί. εἰ καὶ, κάν.
EPISTOLARUM LIB. III. - EPIST. CCCLXXXIX.
χηκας. Πολλοὶ μὲν γὰρ αὐτῇ ἐπεκώμασαν οὐκ εὐα consecutus. Multi enim ad eam dignitatem haud pie
γῶς· οἱ δὲ εἰκότως τετυχηκότες τῆς τιμῆς, καὶ διὰ
τέλους ἑαυτοὺς οὐ μόνον μέμψεως κρείττους, ἀλλὰ
καὶ θαύματος ἀξίους ἀποφήναντες, οὗτοι παρά
πάντων ἀναῤῥηθῆναι ἂν εἶεν δίκαιοι. Ων εἷς καὶ
αὐτὸς τυγχάνων, μυρίοις ὀφθαλμοῖς τὰ κατὰ σαυτὴν
περισκόπει· μή ποτέ τι παροφθέν, τῇ τοσαύτῃ λυμήνηται ἀρετῇ.
ΤΠΗ. — ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Περὶ ἀναγνώσεως, κατὰ ῾Ελλήνων. Περὶ τῆς
χάριτος τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν, καὶ τῆς
ἐξ αὐτῶν ὠφελείας.
Οἱ θεῖοι καὶ οὐράνιοι χρησμοὶ τοῖς μὲν τῶν καλῶν
ἀνεράστοις γράμματα μόνον εἶναι δοκοῦσι τοῖς δὲ
sancteque irruperunt: qui autem eam honesta
ratione obtinuerunt, ac perpetuo seipsos non modo
omni reprehensione superiores, sed etiam admiratione dignos præstiterunt, hi omnium laude ac prædicatione efferri merentur. Quorum in numero cum
ipse quoque sis, sexcentis oculis vitam luam ac mores circumspice: nec alioqui neglectum abs te quidpiain tantæ virtuti labem ac perniciem afferat.
CCCLXXXVIII.· HIERACI PRESBYTERO.
De lectione, contra gentiles. De gratia divinitus
inspiratarum Scripturarum, et utilitate.
Divina et coelestia oracula, iis quidem, qui pulchrarum rerum fastidio tenentur, litteræ solum esse
ὑπερκοσμίοις [καὶ] φιλοθεάμοσι, λειμῶνές εἰσιν εὐ- videntur: iis autem, qui supra mundum assurrexeανθεῖς, ὥσπερ ἐξ οὐρανίου νέκταρος βρύοντες ἀκηράτοις ἄνθεσιν. Εξαρκοῦσι μὲν γὰρ καὶ μόνον ῥης
θέντες πρὸς ἔκπληξιν· κατανοοῦσι δὲ σχολὴν ἄγειν
οὐκ ἐπιτρέπουσιν, ἀλλὰ παρασκευάζουσι πᾶσαν τὴν
νοεράν αἴσθησιν τρέπειν εἰς ἑαυτούς, ὡς πρὶν τὸ
παρὸν ἀκριβῶς θεάσασθαι, ποθεῖν τὸ ἑξῆς· κἀκεῖνο
θεασαμένους, ὅπερ ἀπέλιπον ζητεῖν, καὶ τὸ τρίτον
Ιδόντας, οὐκ ἔχειν ὅτι θαυμάσουσιν. Εἴσω γὰρ τοῦ
γράμματος παραπέμποντες τὸν νοῦν, τοσούτου πίμπλανται θαύματος, καὶ τοσαύτης πληροῦνται χάριτος, ὥστε μηδὲν ἔτι χωρῆσαι τῶν ἐπιγείων πραγμάτων δύνασθαι, μηδὲ ἂν πάντα πρὸς αὐτοὺς συῤῥέῃ
τὰ περιμάχητα, λήθης ὧν πρότερον ἐθαύμαζον ἐκνικησάσης.
runt, ac spectaculis gaudent, virentes et amceni sunt,
tanquam ex coelesti nectare purissimis foribus scatentes. Etenim, vel pronuntiata duntaxat, ad animos admiratione defigendos sufficiunt: iis autem,
qui ea considerant et animadvertunt, feriari non
permittunt: verum hoc efficiunt, ut omnes animi
sensus ad ea se convertant: adeo ut priusquam id,
quod præsens est, conspexerint, id quod sequitur
expetant: et cum illud perspexerint, id quod reliquerint quærant: et cum id quod tertium est, viderint, quod potissimnum admirentur non habeant.
Intra enimn littere penetralia mentem mittentes,
tanta admiratione implentur, ac tanta gratia cumulantur, ut jam terrenarum rerum nihil capere queant,
ne si omnia quidem ea quæ certatim homines appetunt, ad ipsos confluant: quod videlicet earum
rerum, quas prius admiratione prosequebantur, oblivio victrix exstiterit.
ΤΙΘ. – ΔΙΟΓΕΝΕΙ ΜΑΓΙΣΤΡΙΑΝΟ.
Εἰς τὸ γεγραμμένον, «Ἐὰν ἴδῃς τὸ ὑποζύγιον
τοῦ ἐχθροῦ σου πεπτωκὸς ὑπὸ τὸν γόμον, οὐ
παρελεύσῃ ἀλλὰ συνεγείρῃς.
Καὶ ἐν τῇ Παλαιά Διαθήκη, ὦ σοφέ, ἐπειδήπερ
ἀπὸ ταύτης μόνης ἡμῖν διαλέγῃ, τὴν Νέαν παρεις,
εἰ καὶ μὴ φανερῶς μηδὲ διαῤῥήδην, ἀλλ᾽ αἰνιγο
ματωδῶς ἡμῖν ἐνομοθέτησεν ἡ ἡμερωτάτη φύσις,
καταλλάττεσθαι τῷ ἐχθρῷ, φήσασα· Ἐὰν ἴδῃς τὸ
ὑποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ σου πεπτωκὸς ὑπὸ τὸν γόμον,
οὐ παρελεύσῃ, ἀλλὰ συνεγείρῃς αὐτό.» Εἰ δὲ οὐκ
ἐφικνῇ ἀτενίσαι πρὸς τὸ βάθος τοῦ χρησμοῦ, ἐγώ σοι
τοῦτον ἐρμηνεῦσαι, καὶ τοῦ νομοθέτου αναπτύξαι τὸ
βούλημα πειράσομαι. Οὐ γὰρ τοῦ ζώου τοσοῦτον
κηδόμενος, ἀλλ' αὐτῶν ἕνεκα μάλιστα τῶν ἀνθρώπων
τοῦτ' ἐθέσπισεν. Ὁ γὰρ ἐχθρὸς ἐρχόμενος εἰς τὸ
συνεγείραι τὸ πεπτωκὸς ζῶον, πάντως ὁμιλήσει τῷ
ἐχθρῷ, καὶ λέξει, ἐκεῖθεν σὺ ἔγειρον, κἀγὼ ἐντεῦθεν.
Ομιλία δὲ προοίμιόν ἐστι καταλλαγῆς, καὶ ὁδὸς ἐπὶ
φιλίαν άγουσα. Τρία τοίνυν κάλλιστα ἐσπούδασε
κατορθωθῆναι ἡ θεία γαληνότης, ἐν μὲν, τὸ μὴ
* Exod. xx11, 4,5.
DIOGENI MAGISTRIANO.
In illud, ‹ Si videris jumentum inimici cecidisse sub
onus, non præteribis, sed eriges ipsum *. ›
Et in Veteri quoque Testamento, vir erudite (quoniam ab eo duntaxat nobiscum disputas, Novo prætermisso), si non aperteac disertis 405 verbis, at okr
scure saltem, nobis mansuetissima illa natura, ut c'm
inimico in gratiam redeamus præscripsit, his verbis
utens: ‹ Si videris jumentum inimici tui prolapsum in foveam, non pertransibis, sed eriges
ipsum”. › Quod si tu in hujusce oraculi penetrale
oculorum aciem intendere nequis, ego tibi illud interpretari, ac legislatoris mentem explicare conabor. Non enim quod animantis cura tantopere tangeretur, sed ipsorum præsertim hominum causa
banc legem tulit. Nam inimicus, ad prolapsum animal erigendum accedens, inimicum omnino alloquetur, ac dicet: Tu istinc erige, ego hinc.
Colloquium porro reconciliationis præludium est,
ac via ad amicitiam ducens. Quamobrem divinæ
Ed. Paris., ἐν ἀρίστοις. Εmend. ex cod. Vatic.
650. Επιτ.
Cod. Vatic. 650 scribit πρέπειν et vers. penultimo_post περιμάχητα addit ἀλλὰ καί. Possin.
Pro εἰ καὶ, cod. Vat. 650 leg. κάν. Ib.
col. 1031–1032page 427 of 750
PG 78:1031τὸν δεσπότην. Τρίτον δὲ, τὸ καταλλαγῆναι πρὸς φιλίαν τοὺς ἐχθρούς. Ο γὰρ παθών εὖ, εἰ καὶ λί θων ἀναισθητότερος εἴη, σπουδάσει ἀμείψασθαι τὸν εὐεργέτην· ὁ δὲ εὐεργέτην επιγραφόμενος, οὐκ ἂν δήπου ἐχθρὸν ἔτι ὁριεῖται. Ορᾷς πῶς ἡ ἄῤῥητος σοφία πρὸς ἀγαθότητα καὶ φιλανθρωπίαν βλέπουσα νομοθετεῖ; διαφθαρῆναι τὸ ζῶον· ἕτερον δέ, τὸ μὴ ζημιωθῆναι ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰ καὶ ὑπερβολικῶς νομιοῦσί τινες εἰρῆσθαι τὸ ῥηθησόμενον (οἶδα γὰρ πολλοὺς ἀγεννῶς καὶ ἀνάν δρως διακειμένους) ἐγὼ τὴν ἐμαυτοῦ γνώμην φράσω. Ἡγοῦμαι γὰρ, εἶναί τινας τοὺς ἀποδεξημέ νους· εἰ δὲ καὶ μηδεὶς ἀποδέξοιτο, ἡ ἀλήθεια προκε κρίσθω. Τί οὖν ἐστιν 8 βούλομαι φράσαι; Συντόμως λεκτέον. Ηδιστα ἂν πάντας εὐεργετήσας, ὡς πάντας ἀδικήσας, δοίην δίκην, ἢ ἀδικήσας τινά, ὡς πάντας εὐεργετήσας, στεφανωθείην καὶ ἀναῤῥη θείην. Τοῦ Δευτερονομίου. Εἰς τὸ εἰρημένον περὶ τῶν ἀστέρων, «'Α ἀπένειμε Κύριος ὁ Θεός σου πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν.» δ Τί ἐστιν, ἔφης, τὸ περὶ τῶν οὐρανίων φωστήρων εἰρημένον, «"Α απένειμε Κύριος ο Θεός σου πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν; › Ακουε τοίνυν, ἀπένειμε πρὸς δι δασκαλίαν, πρὸς παίδευσιν, πρὸς γνῶσιν, ἵν᾽ ἐκ τοῦ μεγέθους, καὶ τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων ὁ γενε σιουργός, ἀόρατος ών, θεωρήται. Τοῦτο δὲ ἔφη, ἐπειδὴ τοῖς Εβραίοις μετὰ τῆς κτίσεως καὶ ἡ τοῦ νόμου διδασκαλία ἐδόθη, ἀνακηρύττουσα τὸν δημιουργὸν καὶ τεχνίτην. Εἰ δέ τινες οἴονται ἀπονενεμῆσθαι πρὸς τὸ προσκυνῆσαι αὐτοῖς, λαμπρῶς τὴν οἰκείαν ἀπαιδευσίαν στηλιτεύουσι πάσης τῆς ἱερᾶς Γραφῆς αἰτιωμένης, καὶ καταφορικῶς κατηγορούσης τῶν τοῦτο ποιῆσαι τολμησάντων. ΤΑΒ. — ΙΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Ἀρετῆς σημεῖον οὐ μικρόν, ὦ ἄριστε, ἀλλ' ὡς δυ νατὸν καὶ μέγιστον εκφέρεις, προηρημένος δόξαν γεῖν Ωστε ἂν ἐμμείνῃς ταύτῃ τῇ γνώμῃ, οὐκ ἀπορήσεις τῶν ἐγκωμιασομένων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις τὴν σὴν φρόνησιν ἀγόντων καλήν κτήσασθαι μᾶλλον ἢ πλοῦτον μέγαν συναγα ανάνδρως άνδρας Ἥδιστα ἄν. ἥδιον ἄν. ᾀσόντων.
τὸν δεσπότην. Τρίτον δὲ, τὸ καταλλαγῆναι πρὸς
φιλίαν τοὺς ἐχθρούς. Ο γὰρ παθών εὖ, εἰ καὶ λί
θων ἀναισθητότερος εἴη, σπουδάσει ἀμείψασθαι τὸν
εὐεργέτην· ὁ δὲ εὐεργέτην επιγραφόμενος, οὐκ ἂν
δήπου ἐχθρὸν ἔτι ὁριεῖται. Ορᾷς πῶς ἡ ἄῤῥητος
σοφία πρὸς ἀγαθότητα καὶ φιλανθρωπίαν βλέπουσα
νομοθετεῖ;
providentia tranquillitas tria pulcherrima hoc loco διαφθαρῆναι τὸ ζῶον· ἕτερον δέ, τὸ μὴ ζημιωθῆναι
sibi informanda proposuit: unum quidem, ne
pereat animal; alterum, ne tantam dominus ejus
jacturam facial; tertium denique, ut inimici in
gratiam redeant. Qui enim beneficio affectus est,
nisi sensu magis quam lapides privatus sit, ei a
quo beneficium acceperit, par pari referre curabit.
Alter vero beneficus audiens, inimicum non amplius
eo nomine definiet. Viden' qui ineffabilis illa
leges suas ferat?
CCCXC.-LAMPETIO DIACONO.
Etsi hyperbolice dictum esse quidam existimaturi sunt, id quod dicturus sum (non enim me fugit multos ignave atque efeminate affectos esse);
ego tamen sententiam meam dicam. Arbitror enim
nonnullos fore, qui eam approbent. Quod si etiam
nemo comprobaturus sit, veritas præferatur. Quid
igitur est quod dicere volo? Breviter exponendum
est. Libentius, cum de omnibus bene meritus essem,
tanquam qui injuria omnes affecissem, poenas darem: quam cum unum lasissem, tanquam de oinnibus bene meritus, corona donarer ac prædicarer.
CCCXCI. - EIDEM.
In illud Deuteronomii de stellis dictum, «Quæ attribuit
Dominus Deus tuus omnibus gentibus s.
Quid est, inquis, quod de cœlestibus luminaribus
dictum est, ‹ Quæ tribuit Dominus Deus tuus omnibus nationibus? › Audi igitur. Ad doctrinam et
institutionem ac cognitionem ea tribuit, ut ex rerum conditarum magnitudine Creator, qui oculis
cerni non potest, conspiciatur. Hoc autem idcirco
dixit, quoniam Hebræis una cum rerum creatione
legis quoque doctrina data est, artificem et archilectum praedicans et concelebrans. Quod si quidam
ideo tributa ea esse putent, ut ipsis adorationem
adhibeant, inscitiam suam perspicue produnt:
quippe cum universa Scriptura sacra eos, qui hoc
facere ausi sunt, accuset, atque acerrime reprebendat.
406 CCCXCII. — HIERACI CLARISSIMO.
Non parvum, vir optime, verum quantum maximum edi potest, virtutis indicium exhibes, qul
sapientia ad bonitatem et humanitatem collinaus
Th'
ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰ καὶ ὑπερβολικῶς νομιοῦσί τινες εἰρῆσθαι τὸ
ῥηθησόμενον (οἶδα γὰρ πολλοὺς ἀγεννῶς καὶ ἀνάν
δρως διακειμένους) ἐγὼ τὴν ἐμαυτοῦ γνώμην
φράσω. Ἡγοῦμαι γὰρ, εἶναί τινας τοὺς ἀποδεξημέ
νους· εἰ δὲ καὶ μηδεὶς ἀποδέξοιτο, ἡ ἀλήθεια προκε
κρίσθω. Τί οὖν ἐστιν 8 βούλομαι φράσαι; Συντόμως
λεκτέον. Ηδιστα ἂν πάντας εὐεργετήσας, ὡς
πάντας ἀδικήσας, δοίην δίκην, ἢ ἀδικήσας τινά, ὡς
πάντας εὐεργετήσας, στεφανωθείην καὶ ἀναῤῥη
θείην.
TLA. TO AYTO.
Τοῦ Δευτερονομίου. Εἰς τὸ εἰρημένον περὶ τῶν
ἀστέρων, «'Α ἀπένειμε Κύριος ὁ Θεός σου πᾶσι
τοῖς ἔθνεσιν.»
δ
Τί ἐστιν, ἔφης, τὸ περὶ τῶν οὐρανίων φωστήρων
εἰρημένον, «"Α απένειμε Κύριος ο Θεός σου πᾶσι
τοῖς ἔθνεσιν; › Ακουε τοίνυν, ἀπένειμε πρὸς διδασκαλίαν, πρὸς παίδευσιν, πρὸς γνῶσιν, ἵν᾽ ἐκ τοῦ
μεγέθους, καὶ τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων ὁ γενε
σιουργός, ἀόρατος ών, θεωρήται. Τοῦτο δὲ ἔφη,
ἐπειδὴ τοῖς Εβραίοις μετὰ τῆς κτίσεως καὶ ἡ τοῦ
νόμου διδασκαλία ἐδόθη, ἀνακηρύττουσα τὸν δημιουρ
γὸν καὶ τεχνίτην. Εἰ δέ τινες οἴονται ἀπονενεμῆσθαι
πρὸς τὸ προσκυνῆσαι αὐτοῖς, λαμπρῶς τὴν οἰκείαν
ἀπαιδευσίαν στηλιτεύουσι πάσης τῆς ἱερᾶς
Γραφῆς αἰτιωμένης, καὶ καταφορικῶς κατηγορούσης
τῶν τοῦτο ποιῆσαι τολμησάντων.
ΤΑΒ. — ΙΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
Ἀρετῆς σημεῖον οὐ μικρόν, ὦ ἄριστε, ἀλλ' ὡς δυνατὸν καὶ μέγιστον εκφέρεις, προηρημένος δόξαν
γεῖν Ωστε ἂν ἐμμείνῃς ταύτῃ τῇ γνώμῃ, οὐκ
ἀπορήσεις τῶν ἐγκωμιασομένων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώ
ποις τὴν σὴν φρόνησιν ἀγόντων
bonam potius famam colligere, quam ingentes opes καλήν κτήσασθαι μᾶλλον ἢ πλοῦτον μέγαν συναγα
cumulare in animum induxeris. Quamobrem si in
hac sententia perstiteris, non defuturi sunt, qui te
laudibus vehant, ac prudentiam tuam ad omnes
mortales perferant.
us Deut. 1V, 19.
Confer epist. 410 infra hujus libri et Philoneni; item Augustin. serm. 168 et 254 De temp.
RITT.
Pro ανάνδρως cod. Vat. 650 scribit άνδρας:
POSSIN.
Ἥδιστα ἄν. Forte, ἥδιον ἄν. in hujusmodi
enim comparationibus non superlativo, sed comparativo locus est. Ad rem quod attinet, non absimile
est huic (sidori sententiæ (melius esse, ut quis bono
de omnibus meritus inique plectatur, quam immerens atque indignus præmio afficiatur) illud Platonis
paradoxon: Praestare puniri ob peccata, quam impunitum abire. Ritt.
Contra tales graviter concionatur Leo M. ID.
Vid. J. Stobæum, serm. 166. ID.
Cod. Vat. 650 ᾀσόντων. Poss.
col. 1033–1034page 428 of 750
PG 78:1033ΤΗΓ'. - ΑΡΜΟΚΡΑ ΣΟΦΙΣΤΗ. Οἱ τὰς τῶν λόγων δυνάμεις ἀποδοκιμάζοντες, οὐ λανθάνουσι τὸ τῆς οἰκείας ἀλογίας όνειδος ἐπὶ ταύ τας μεταφέρειν τολμῶντες. Οἱ δὲ ταύτας ἀποδεχόμε να μὲν, ὅταν τῇ ἀληθείᾳ συναγωνίζοιντο, κακίζοντες δὲ ἦταν τῇ κακία συμπράττοιεν· οὗτοι καὶ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος εὐγένειαν ἴσασιν, ὅτι λόγῳ τετίμηται, καὶ τὴν τῆς κακουργίας τῶν οὐκ ὀρθῶς τοῖς λόγοις χρωμένων οὐκ ἀγνοοῦσι σκαιότητα. ΤΙ Δ'. - ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Ἀπιστεῖν μέν σοι οὐκ ἔχω· παρκινῶ δὲ μὴ σκαν δαλίζεσθαι, ἀλλ' ἀναμένειν τὴν ἀδέκαστον κρίσιν. Καὶ γὰρ παραινέσας τοιαῦτα, καὶ ἄλλον ἄνδρα μισοπόνηρον ἀνέστειλα, ταύτά σοι φράσαντα καὶ και ταῤῥητορεύσαντα αὐτὴν, καὶ φήσαντα· Οἱ μὲν ἀπό στολοι, ἅτε τῷ θείῳ Πνεύματι σεσοφισμένοι, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, ὡς δεσποτικὴν νύμφην οὕτω διεκόσμησαν, ὡς μήτε τῶν χειρόνων αὐτῇ μηδὲν διενοχλεῖν, μήτ' εἶναί τι κάλλιον, 5 χρὴ τῷ θεσμῷ προστεθῆναι. Τινὲς δὲ τῶν νῦν τὸν διδασκαλικὸν οὐκ οἶδ' ὅπως ἐμπεπιστευμένων θρόνον, τολμῶσι νεωτερίζειν, καὶ τὸν παρ' ἐκείνων κοσμίως καὶ εὐσεβῶς θεμελιωθέντα θεσμὸν ἀτιμάσαντες, τὰ οἰκεῖα προκρίνουσι, τὸν ἐξ ἀρχῆς κόσμον ἀτιμότερον, δι' ὧν ποιοῦσι νομίζοντες. Ινα γὰρ τὰ ἄλλα παρῶ, ἐν εἰς ὃ πάντα τείνει λέξω ἐκείνῳ γὰρ τῷ χρήμασιν ὠνήσασθαι προσδοκήσαντι τὴν ἀποστολικὴν ἀξίαν, ἐπιπληξάντων καὶ φη σάντων, 4 Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν, ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνόμισας διὰ χρημάτων κτᾶσθαι, οὐκ ἔστι σοι μερὶς οὔτε κλῆρος ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ· ο οὗτοι τούτοις μάλιστα τοῖς ἱερωσύνην ἐν εχείρισαν, τοῖς ὥσπερ ἐξ ἀγορᾶς αὐτὴν ὠνησαμένοις. Καὶ οὐ τοῦτό πω δεινὸν, καίπερ ἂν δεινόν· ἀλλὰ καὶ μείζον φρονοῦσιν ἐπὶ τούτῳ ἢ ἕτεροι ἐπὶ καλοκἀγαθίᾳ καὶ ἀκτημοσύνῃ. Καὶ ὅταν μὲν δόξωσι παρά τι νων λοιδορεῖσθαι, εὐθὺς τὸ ἀποστολικὸν ἀξίωμα προφέρουσιν (οὐ γὰρ ἡμᾶς, φασὶν, ἀλλὰ τὴν ἐπισκο τὴν ύβρισαν)· ὅταν δὲ δέῃ τι πρᾶξαι τῶν δεόντων, οὐκ ἔτι τοῦτο προφέρουσιν, ὡς ἐξὸν αὐτοῖς τιμᾶσθαι μὲν ὡς ἀποστόλους, μὴ πράττειν δὲ ὡς ἀποστόλους. Ὥσπερ τοίνυν ἐκεῖνος πεισθεὶς τῇ ἡμετέρᾳ παραινέσει, καὶ ἀκούσας ὅτι ἀτοπώτατόν ἐστι τὰ ἑαυτῶν παρέντας κακά, τὰ τῶν ἄλλων περιεργάζεσθαι, ἀπῆλθε χαλινὸν ἐμβαλὼν τῇ ἑαυτοῦ γλώττῃ, καὶ σι γὴν ἑαυτοῦ καταψηφισάμενος· οὕτω καὶ σὺ πείσθητι, καὶ ἀπὸ τῶν διδασκάλων, πρὸς σαυτὸν τρέψον τὴν Έρευναν. ἵνα γὰρ, ἐκείνῳ γάρ, Επιτ.
EPISTOLARUM LIB. III.
ΤΗΓ'. - ΑΡΜΟΚΡΑ ΣΟΦΙΣΤΗ.
Οἱ τὰς τῶν λόγων δυνάμεις ἀποδοκιμάζοντες, οὐ
λανθάνουσι τὸ τῆς οἰκείας ἀλογίας όνειδος ἐπὶ ταύ
τας μεταφέρειν τολμῶντες. Οἱ δὲ ταύτας ἀποδεχόμε
να μὲν, ὅταν τῇ ἀληθείᾳ συναγωνίζοιντο, κακίζοντες
δὲ ἦταν τῇ κακία συμπράττοιεν· οὗτοι καὶ τὴν τῆς
ἀνθρωπότητος εὐγένειαν ἴσασιν, ὅτι λόγῳ τετίμηται,
καὶ τὴν τῆς κακουργίας τῶν οὐκ ὀρθῶς τοῖς λόγοις
χρωμένων οὐκ ἀγνοοῦσι σκαιότητα.
ΤΙ Δ'. - ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
Ἀπιστεῖν μέν σοι οὐκ ἔχω· παρκινῶ δὲ μὴ σκανδαλίζεσθαι, ἀλλ' ἀναμένειν τὴν ἀδέκαστον κρίσιν.
Καὶ γὰρ παραινέσας τοιαῦτα, καὶ ἄλλον ἄνδρα μισοπόνηρον ἀνέστειλα, ταύτά σοι φράσαντα καὶ και
ταῤῥητορεύσαντα αὐτὴν, καὶ φήσαντα· Οἱ μὲν ἀπόστολοι, ἅτε τῷ θείῳ Πνεύματι σεσοφισμένοι, καὶ τὴν
Ἐκκλησίαν, ὡς δεσποτικὴν νύμφην οὕτω διεκόσμησαν, ὡς μήτε τῶν χειρόνων αὐτῇ μηδὲν διενοχλεῖν,
μήτ' εἶναί τι κάλλιον, 5 χρὴ τῷ θεσμῷ προστεθῆναι.
Τινὲς δὲ τῶν νῦν τὸν διδασκαλικὸν οὐκ οἶδ' ὅπως
ἐμπεπιστευμένων θρόνον, τολμῶσι νεωτερίζειν, καὶ
τὸν παρ' ἐκείνων κοσμίως καὶ εὐσεβῶς θεμελιωθέντα
θεσμὸν ἀτιμάσαντες, τὰ οἰκεῖα προκρίνουσι, τὸν ἐξ
ἀρχῆς κόσμον ἀτιμότερον, δι' ὧν ποιοῦσι νομίζοντες.
Ινα γὰρ τὰ ἄλλα παρῶ, ἐν εἰς ὃ πάντα τείνει λέξω·
ἐκείνῳ γὰρ τῷ χρήμασιν ὠνήσασθαι προσδοκή
σαντι τὴν ἀποστολικὴν ἀξίαν, ἐπιπληξάντων καὶ φησάντων, 4 Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν,
ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνόμισας διὰ χρημάτων
κτᾶσθαι, οὐκ ἔστι σοι μερὶς οὔτε κλῆρος ἐν τῷ λόγῳ
τούτῳ· ο οὗτοι τούτοις μάλιστα τοῖς ἱερωσύνην ἐν
εχείρισαν, τοῖς ὥσπερ ἐξ ἀγορᾶς αὐτὴν ὠνησαμένοις.
Καὶ οὐ τοῦτό πω δεινὸν, καίπερ ἂν δεινόν· ἀλλὰ καὶ
μείζον φρονοῦσιν ἐπὶ τούτῳ ἢ ἕτεροι ἐπὶ καλοκάγα
θίᾳ καὶ ἀκτημοσύνῃ. Καὶ ὅταν μὲν δόξωσι παρά τι
νων λοιδορεῖσθαι, εὐθὺς τὸ ἀποστολικὸν ἀξίωμα
προφέρουσιν (οὐ γὰρ ἡμᾶς, φασὶν, ἀλλὰ τὴν ἐπισκο
τὴν ύβρισαν)· ὅταν δὲ δέῃ τι πρᾶξαι τῶν δεόντων,
οὐκ ἔτι τοῦτο προφέρουσιν, ὡς ἐξὸν αὐτοῖς τιμᾶσθαι
μὲν ὡς ἀποστόλους, μὴ πράττειν δὲ ὡς ἀποστόλους.
Ὥσπερ τοίνυν ἐκεῖνος πεισθεὶς τῇ ἡμετέρᾳ παραινέ
σει, καὶ ἀκούσας ὅτι ἀτοπώτατόν ἐστι τὰ ἑαυτῶν
παρέντας κακά, τὰ τῶν ἄλλων περιεργάζεσθαι,
ἀπῆλθε χαλινὸν ἐμβαλὼν τῇ ἑαυτοῦ γλώττῃ, καὶ σιγὴν ἑαυτοῦ καταψηφισάμενος· οὕτω καὶ σὺ πείσθητι,
καὶ ἀπὸ τῶν διδασκάλων, πρὸς σαυτὸν τρέψον τὴν
Έρευναν.
EPIST. CCCXCIV.
CCCXCIII. — ΗARPOCRE SOPHISTA.
Qui sermonis facultatem improbant, non est obscurum quin inscitiæ suæ ac infantiæ probrum in
eam derivare audeant. Qui autem eam probant,
cum veritatis patrocinium suscipit, vituperant autem, cum improbitaţi operam navat, hi nimirum
et humanæ naturæ nobilitatem, ut quæ sermoue
donata sit, cognitam atque perspectam habent, et
malignitatis eorum qui sermonibus non recte utuntur, absurditatem haudquaquam ignorant.
CCCXCIV. - DOROTHEO CLARISSIMO.
Fidem equidem tibi abrogare nequeo, verum
illud te moneo, ut ne offendaris, sed incorruptum
judicium exspectes. Nam etiam per hujusmodi
admonitionem alium quemdam virum improborum
odio flagrantem, repressi, qui eadem, quæ tu loquebatur, atque adversus illud declamabat, verbisque
hujusmodi utebatur: apostoli quidem, utpote a
divino Spiritu sapienter instructi, Ecclesiam quoque ut Domini sponsam ita exornarunt, ut nec mali
quidquam ipsi molestiam exhiberet, nec quidquam
metius esset, quod ad ipsius ornatum adjungi posset. At nonnulli ex his, quibus nunc magisterii ac
doctrinæ thronus haud scio quonam pacto co:umissus est, res novas moliri audent, ac legem loneste pieque ab illis fundatam pro nihilo ducentes,
sua proferunt, veterein scilicet ornatum, per ea
quæ agunt, viliorem atque contemptiorem esse
judicantes. Εt ut alia exempla omittam, unum
G commemorabo quod omnia comprehendit. N:
cum ille qui apostolicam dignitatem pecunia einptorum se speraverat, objurgatus fuerit ac audierit, ‹ Pecunia tua tecum sit in perditionem, quoniam donum Dei existimasti pecunia possideri·
non est tibi pars nec sors in hoc sermone 6s: 1
isti contra sacerdotii munus iis præsertim commiserunt, qui tanquam in foro ipsum emerunt. Nec
vero hoc adhuc grave est, quamvis alioqui grave,
verum etiam hoc nomine magis efferuntur, quam
alii ob probitatem ac voluntariam paupertatem.
Atque cum a quibusdam conviciis impeti videntur,
statim apostolicam dignitatem proferunt (non enim
nos, inquiunt, sed episcopatum contumelia affecerunt), cum aulem aliquid eorum, quæ officii sunt,
agendum est, non amplius hoc proferunt, perinde
atque hoc ipsis liceat, honori haberi ut apostoli,'
non autem facere ut apostoli. Quemadmodum igitur
ille, cum consilio nostro paruisset, atque illud
audiisset, absurdissimum esse, vitiis nostris omnissis, aliorum 407 vitia inquirere, freno linguæ injecto,
ac seipso silentio multato abiit: codem modo tu quoque obtempera, et a magistris ad teipsum hujusmodi perscrutationem converte.
** Act. vill, 20.
Quae sequuntur post ἵνα γὰρ, usque ad ἐκείνῳ γάρ, omittebat ed. Paris. Adduntur ex cod.
Vatic. 650. Επιτ.
PATROL. GR. LXXVIII.
col. 1035–1036page 429 of 750
PG 78:1035ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. Πανήγυριν ἔγωγε κυρίως εἶναί φημι, τὴν ὑπὸ μην δεμιᾶς αἰσχρᾶς ἐπιμιξίας χραινομένην, ἀλλὰ τῇ ἁγνείᾳ καὶ ταῖς ἀρεταῖς ἐναβρυνομένην. της. ΑΥΣΟΝΙΑ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ Ἡ σύνεσις, ὅταν τὸν τῶν χρημάτων εξοστρακίσῃ Έρωτα, βασανιστήριόν ἐστι δικαιοσύνης ἀψευδέστα τον. Εἰ δὲ τοῦτον προσέοιτο, καπηλεῦσαι τὸ δίκαιον, καὶ νοθεῦσαι τὴν ψῆφον οὐ παραιτήσοιτο. ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Οἶδα πολλάκις έμαυτῷ παραινέσας τοιαῦτά τινα Ο Ἰσίδωρε, ἐπειδὴ τὰ μεγάλα πράγματα μεγάλοι; κινδύνοις φιλεῖ κατορθοῦσθαι, χρῆσαι τῇ πρεπούσῃ παρρησίᾳ· τάχα πως ερυθριάσουσιν, οἱ μηδὲ ἐρυ θριᾷν ἐν τοῖς πταίσμασιν εἰδότες. Ἴσως μὲν γὰρ κατορθώσειας. Εἰ δέ τι καὶ πείσαιο ἄχαρι, μετὰ τῶν προφητῶν, καὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῶν ἄλλων ἁγίων πείσῃ, μεθ' ὧν σοι εὐκταῖόν ἐστιν ἐνὶ τῶν πολλῶν ὄντι, εἰ καὶ μὴ ἐν τοῖς κατορθώμασιν, ἀλλ' οὖν γε ἐν τοῖς παθήμασιν ἀριθμεῖσθαι. Ἀλλ᾿ ἀνταπεκρίθην ἐμαυτῷ λέγων, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα εὖ λέγεις, και στις ἕτοιμός είμι πείθεσθαι. Πῶς δὲ δὴ παρρησιασόμεθα; 'Αρα άκράτῳ τῇ παῤῥησίᾳ χρησάμενοι, ἢ κεράσαντες αὐτὴν προσηνεία; Οίδα γὰρ τινὰς μὲν ὑπὸ τῆς σφοδρᾶς ἐπιτιμήσεως ἰαθέντας· τινὰς δὲ ἐπιτριβέν τας, καὶ εἰς χαλεπωτέραν παιδοτρίβηθέντας κακίαν ἄλλους δὲ τῆς μετρίας συμβουλῆς καὶ παῤῥησία; Ο καταγελάσαντας, καὶ οὐδὲν αὐτὴν εἶναι ἡγησαμένους. Πῶς οὖν τις τοσούτοις πάθεσιν ἐν προσενέγκη φάρμαχον; Πῶς δὲ θεραπεύσει, τῶν αἰτιῶν ἐξ ἐναν τίων παθῶν φυουσῶν; Οὐκοῦν ἔφην πρὸς ἐμαυτόν, ὅπερ καὶ πρὸς σὲ νῦν φημι· ὅτι Εἰ μὲν σὺ μόνος ἀποτυγχάνειν ἔμελλες, ὀκνεῖν ἐχρῆν, εἰ καὶ Μωσῆς καὶ Ἠλίας καὶ Ἰωάννης, οἱ θεοφιλεῖς ἄνδρες, οὔτε συμ βουλεύσαντες, οὔτε παῤῥησιασάμενος ώνησαν ἐκεί νους· οὐ μὴν τὰ καθ' ἑαυτοὺς χεῖρον διέθεσαν, χρή τῇ μὴν παῤῥησίᾳ μιγνύναι τὴν προσήνειαν· τῇ δὲ θείᾳ δεξιὰ ἐπιτρέπειν τὴν ἰατρείαν· τὰ κακὰ γὰρ ἴσασι πάντες ἄνθρωποι σχεδὸν ἀφ' ἑαυτῶν· τὰ καλὰ δὲ, οὐδὲ παρ' ἄλλων ἀκούοντες, μαθεῖν ἐθέλουσιν. ΤΗ. - ΑΛΥΠΙΩ. Περὶ τοῦ πιστευθέντος τὰ ε' τάλαντα. Καταβολὴν, ὦ βέλτιστε, ἀργυρίου λέγει, τὴν τῶν θείων Γραφῶν διδασκαλίαν· τόκον δὲ ἀκροάσεως, τὴν τῶν ἔργων ἐπίδειξιν. "Οφελος γὰρ οὐδὲν ἀκροάσεως, ὅταν ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐπίδειξις μὴ συμβαίνει τοῖς λεγομένοις. "Οτι δὲ τοῦτ᾽ ἔστιν ἀληθές, τιμωρία απε ΝΟΤ.Σ. Πιο πταίσμασιν 630 πράγμασιν, άχαρι χείρον. μαθεῖν μανθάνειν.
CCCXCV. — PETRO SCIIOLASTICO.
Sacrum conventum equidem ipse eum propric
esse dixerim, qui a nulla turpi permistione contaruinatur, verum castitate atque aliis virtutum generibus exsultal.
CCCXCVI. — AUSONIO CORRECTORI.
Prudentia, cum pecuniarum amorem expulit,
certissima et verissima res est, ad quam justitia
exploretur. At si hunc admiserit, jus quæstui habere ac sententiam adulterare minime recusabit.
TLE'.
ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
Πανήγυριν ἔγωγε κυρίως εἶναί φημι, τὴν ὑπὸ μην
δεμιᾶς αἰσχρᾶς ἐπιμιξίας χραινομένην, ἀλλὰ τῇ
ἁγνείᾳ καὶ ταῖς ἀρεταῖς ἐναβρυνομένην.
της.
ΑΥΣΟΝΙΑ ΚΟΡΡΗΚΤΩΡΙ
Ἡ σύνεσις, ὅταν τὸν τῶν χρημάτων εξοστρακίσῃ
Έρωτα, βασανιστήριόν ἐστι δικαιοσύνης ἀψευδέστα
τον. Εἰ δὲ τοῦτον προσέοιτο, καπηλεῦσαι τὸ δίκαιον,
καὶ νοθεῦσαι τὴν ψῆφον οὐ παραιτήσοιτο.
TLZ'.
ΘΕΟΔΟΣΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Οἶδα πολλάκις έμαυτῷ παραινέσας τοιαῦτά τινα
Ο Ἰσίδωρε, ἐπειδὴ τὰ μεγάλα πράγματα μεγάλοι;
κινδύνοις φιλεῖ κατορθοῦσθαι, χρῆσαι τῇ πρεπούσῃ
παρρησίᾳ· τάχα πως ερυθριάσουσιν, οἱ μηδὲ ἐρυ·
θριᾷν ἐν τοῖς πταίσμασιν εἰδότες. Ἴσως μὲν γὰρ
κατορθώσειας. Εἰ δέ τι καὶ πείσαιο ἄχαρι, μετὰ τῶν
προφητῶν, καὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῶν ἄλλων ἁγίων
πείσῃ, μεθ' ὧν σοι εὐκταῖόν ἐστιν ἐνὶ τῶν πολλῶν
ὄντι, εἰ καὶ μὴ ἐν τοῖς κατορθώμασιν, ἀλλ' οὖν γε ἐν
τοῖς παθήμασιν ἀριθμεῖσθαι. Ἀλλ᾿ ἀνταπεκρίθην
ἐμαυτῷ λέγων, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα εὖ λέγεις, και στις
ἕτοιμός είμι πείθεσθαι. Πῶς δὲ δὴ παρρησιασόμεθα;
'Αρα άκράτῳ τῇ παῤῥησίᾳ χρησάμενοι, ἢ κεράσαν
τες αὐτὴν προσηνεία; Οίδα γὰρ τινὰς μὲν ὑπὸ τῆς
σφοδρᾶς ἐπιτιμήσεως ἰαθέντας· τινὰς δὲ ἐπιτριβέντας, καὶ εἰς χαλεπωτέραν παιδοτρίβηθέντας κακίαν·
ἄλλους δὲ τῆς μετρίας συμβουλῆς καὶ παῤῥησία;
CCCXCVII. —THEODOSIO EPISCOPO.
Scio me persæpe mihi ipsi hujusmodi quoddam
consilium præbuisse: Ο Isidore, quoniam res magnæ magnis periculis confici solent, ea, qua decet,
loquendi libertate utere. Fortassis erubescent ii,
qui in peccatis erubescere minime norunt. Ac qui-
«lem fortasse aliquid efficies. Sin autem aliquid
etiam injucundi patiaris, cum prophetis et apostolis,
tque aliis sanctis viris patieris, cum quibus tibi,
quí unus e vulgo es, optandum est, etiamsi non in
virtutibus, at certe in perpessionibus numerari.
Verum ad hunc molum contra mihi ipse respondi:
Aliis quidem in rebus præclare loqueris, ac tibi
morem gerere paratus sum. Αt quonam pacto libere
loquemur? Sicne ut meram libertatem adhibeamus,
an ut ipsain snavitate temperemus? Quosdam enim
novi, qui acri ac vehementi objurgationis genere
sawati sunt: quosdam rursum, qui eo obtriti sunt,
atque ad graviorem improbitatem eruditi: alios – καταγελάσαντας, καὶ οὐδὲν αὐτὴν εἶναι ἡγησαμέ
denique, qui moderatam admonitionem atque oraνους. Πῶς οὖν τις τοσούτοις πάθεσιν ἐν προσενέγκη
tionis libertatem ludibrio habuerunt, eamque pro
φάρμαχον; Πῶς δὲ θεραπεύσει, τῶν αἰτιῶν ἐξ ἐναν
aihilo putarunt. Quonam igitur modo quispiain tot τίων παθῶν φυουσῶν; Οὐκοῦν ἔφην πρὸς ἐμαυτόν,
morbis unum, remedium afferet? quonamque modo ὅπερ καὶ πρὸς σὲ νῦν φημι· ὅτι Εἰ μὲν σὺ μόνος
cos curabit, cum causæ ex diversis affectionibus ἀποτυγχάνειν ἔμελλες, ὀκνεῖν ἐχρῆν, εἰ καὶ Μωσῆς καὶ
oriuntur? Ergo, ad meipsum dixi id quod etiam
Ἠλίας καὶ Ἰωάννης, οἱ θεοφιλεῖς ἄνδρες, οὔτε συμnunc ad te dico: Si tu solus futurus esses, qui opeβουλεύσαντες, οὔτε παῤῥησιασάμενος ώνησαν ἐκεί
ram luderes, cunctari, atque id munus defugere νους· οὐ μὴν τὰ καθ' ἑαυτοὺς χεῖρον διέθεσαν, χρή
oporteret. Cum autem et Moses et Elias et Joannes, τῇ μὴν παῤῥησίᾳ μιγνύναι τὴν προσήνειαν· τῇ δὲ
pii ac Deo chari viri, neque consilio, neque libera θείᾳ δεξιὰ ἐπιτρέπειν τὴν ἰατρείαν· τὰ κακὰ γὰρ
reprehensione illos juverint, nec tamen propterea ἴσασι πάντες ἄνθρωποι σχεδὸν ἀφ' ἑαυτῶν· τὰ καλὰ
suis rebus deterius consuluerint, sermouis quidem δὲ, οὐδὲ παρ' ἄλλων ἀκούοντες, μαθεῖν ἐθέλουσιν.
1:bertati suavitatem admiscere oportet, divinæ autem dextræ sanationem permittere. Mala enimi
propemodum ex seipsis omnes homines norunt: bona autem, nec ab aliis quidem audientes, addiscere
in animum inducunt.
408 CCCXCVIII.—ALYPO.
De eo cui credita sunt quinque talentub³
Pecuniæ numerationem, vir optime, divinarum
Scripturarum doctrinam ac preceptionem appellat,
auditionis autem ſenus, operum demonstrationem.
Nihil enim utilitatis ex auditione percipitur, cum
operum demonstratio cum iis, quæ dicuntur, non
ss Matth. xxv,
ΤΗ. - ΑΛΥΠΙΩ.
Περὶ τοῦ πιστευθέντος τὰ ε' τάλαντα.
Καταβολὴν, ὦ βέλτιστε, ἀργυρίου λέγει, τὴν τῶν
θείων Γραφῶν διδασκαλίαν· τόκον δὲ ἀκροάσεως, τὴν
τῶν ἔργων ἐπίδειξιν. "Οφελος γὰρ οὐδὲν ἀκροάσεως,
ὅταν ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐπίδειξις μὴ συμβαίνει τοῖς
λεγομένοις. "Οτι δὲ τοῦτ᾽ ἔστιν ἀληθές, τιμωρία απε
VARIE LECTIONES ET ΝΟΤ.Σ.
Πιο πταίσμασιν cod. V. 630 scribit πράγμα
σιν, et vers. posί 2, pro άχαρι habet χείρον. Denique vers. ult. ep. pro μαθεῖν legit μανθάνειν.
Possi.
col. 1037–1038page 430 of 750
PG 78:1037τας τῷ μὲν διδάσκοντι καὶ πράττοντι, εἰ μὴ καὶ φράσειεν· τῷ δὲ ἀκούοντι, εἰ μὴ καὶ πράξειεν. ΤηΘ. — ΑΡΧΟΝΤΙΑ. Εἰς τὸ, «Καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκω.» Καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκω, ο ἔφη ὁ ᾿Απόστολος, τῷ πρὸς τοῦτο παρεσκευάσθαι. Ο γὰρ παρασκευα ξόμενος εἰς τι, εἰ καὶ μὴ τῇ πείρᾳ αὐτὸ ὑποσταίη, ὑφίσταται τῇ προσδοκίᾳ καὶ τῇ προθυμίᾳ. Ἀπὸ γὰρ τῶν ἐπιχειρημάτων, οὐκ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τα πράγματα, ὡς τὰ πολλὰ, κρίνεται· ἀπὸ τῆς γνώ μης, οὐκ ἀπὸ τοῦ τέλους ὁ στέφανος πλέκεται. Εἰ δὲ καὶ, ὅτι κινδυνεύουσιν οἱ ὀρθῶς ἀπτόμενοι φιλοσοφίας, λέληθε τοὺς πολλοὺς ὅτι τῷ κόσμῳ ἀπο θνήσκουσι, διὰ τοῦ νεκροῦν τὰς ἡδονὰς, ἐπίστησον. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ πιθανώτερον, τοῦτο δὲ πικρότερον. Υ. - ΚΑΣΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ Τὸ μὲν εἰδέναι αἰσχύνεσθαι ἃ δεῖ, αἰσχύνης ὄντως ἀπαλλάττει. Τὸ δὲ μὴ εἰδέναι, αἰσχύνῃ ἀθανάτῳ περιβάλλει. ΥΑ'. - ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ Εἰ οἱ νηστείαις καὶ χαμευνίαις καὶ ταῖς ἄλλαις σκληραγωγία:ς τὸ σῶμα δαμάζοντες, καὶ ταύτῃ τὴν ἄλογον τῶν παθῶν ἐξουσίαν κολάζοντες, ἀλλ' οἱ ἐν άπαξ ὑπὸ ἐπιθυμίας κεχειρωμένοι, οὐ συγγνω σθήσονται· οἱ τὸ ἀκόλαστον παρακαλοῦντες, καὶ διὰ τῆς τρυφῆς τοῦτο διεγείροντες, ὧν ἕνα σε φασινεἶναι, ποίας ἀπολαύσειαν συγγνώμης; ΥΒ'. — ΚΑΣΣΙΑΝΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Τῆς Νέας, τῶν δ' Ευαγγελίων. Εἰς τὸ, «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος.» Ο θεολόγος καὶ θεοφιλής Ἰωάννης, ὁ τῆς βροντῆς ὄντως υἱός, θεοφράστω γλώττῃ (ὑπὸ ἁγίου γάρ Πνεύματος ἐκινεῖτο) τὴν τοῦ θείου λόγου ὑπόστασιν τε καὶ ιδιότητα, ἀϊδιότητά τε καὶ βασιλείαν, οὐκ ἐπίκτητον, ἀλλ' οὐσιώδη τυγχάνουσαν ἀνεκήρυξε. Καὶ τῷ πολλάκις τὸ ἦν εἰπεῖν, τὸ ἐκ μὴ ὄντων, ἐξ ωστράκισι. ΥΓ. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Κιρναν χρή, ὦ σοφώτατε, τῇ τῶν δογμάτων ὀρθό τητι, τὴν ἀπὸ τῆς πολιτείας φιλοσοφίαν, είγε αληθές ἐστιν, ἀληθὲς δὲ, ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεο κρά ἐστιν. Εἰ δὲ τὸ μεῖζον χωρὶς τοῦ ἐλάττονος νε κρόν ἐστιν, εύδηλον ὅτι καὶ τὸ ἔλαττον χωρὶς τοῦ μείζονος Εἰ δ' ἀμφότερα κερασθείη, καὶ τρόπον ἕπεται τῷ μὲν διδάσκοντι, ἔποιτ' ἂν τῷ μὲν διδασκάλῳ. 10. λέληθε τους πολλούς λεληθέναι τοὺς ἄλλους. πρεσβυτέρῳ πολιτευομένη. άλλ' οἱ ἐνάπαξ, άλοιεν ἅπαξ. [εἰ δὲ τὸ μεῖζον χωρὶς τοῦ μείζονος] εἰ δ' ἀμφότερα,
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CDIII.
་
τας τῷ μὲν διδάσκοντι καὶ πράττοντι, εἰ μὴ καὶ concurrit. Quod autem hoc verum sit, hinc constat,
φράσειεν· τῷ δὲ ἀκούοντι, εἰ μὴ καὶ πράξειεν. quod docentem quidem et facientein pœna sequitur,
si non etiam loquatur: audientem autem, si non
eliam facial.
ΤηΘ. — ΑΡΧΟΝΤΙΑ.
Εἰς τὸ, «Καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκω.»
• Καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκω, ο ἔφη ὁ ᾿Απόστολος,
τῷ πρὸς τοῦτο παρεσκευάσθαι. Ο γὰρ παρασκευαξόμενος εἰς τι, εἰ καὶ μὴ τῇ πείρᾳ αὐτὸ ὑποσταίη,
ὑφίσταται τῇ προσδοκίᾳ καὶ τῇ προθυμίᾳ. Ἀπὸ γὰρ
τῶν ἐπιχειρημάτων, οὐκ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τα
πράγματα, ὡς τὰ πολλὰ, κρίνεται· ἀπὸ τῆς γνώ
μης, οὐκ ἀπὸ τοῦ τέλους ὁ στέφανος πλέκεται. Εἰ δὲ
καὶ, ὅτι κινδυνεύουσιν οἱ ὀρθῶς ἀπτόμενοι φιλοσοφίας, λέληθε τοὺς πολλοὺς ὅτι τῷ κόσμῳ ἀποθνήσκουσι, διὰ τοῦ νεκροῦν τὰς ἡδονὰς, ἐπίστησον.
Ἐκεῖνο μὲν γὰρ πιθανώτερον, τοῦτο δὲ πικρότερον.
Υ. - ΚΑΣΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ
Τὸ μὲν εἰδέναι αἰσχύνεσθαι ἃ δεῖ, αἰσχύνης ὄντως
ἀπαλλάττει. Τὸ δὲ μὴ εἰδέναι, αἰσχύνῃ ἀθανάτῳ
περιβάλλει.
ΥΑ'. - ΖΩΣΙΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ
Εἰ οἱ νηστείαις καὶ χαμευνίαις καὶ ταῖς ἄλλαις
σκληραγωγία:ς τὸ σῶμα δαμάζοντες, καὶ ταύτῃ τὴν
ἄλογον τῶν παθῶν ἐξουσίαν κολάζοντες, ἀλλ' οἱ ἐνάπαξ ὑπὸ ἐπιθυμίας κεχειρωμένοι, οὐ συγγνω
σθήσονται· οἱ τὸ ἀκόλαστον παρακαλοῦντες, καὶ διὰ
τῆς τρυφῆς τοῦτο διεγείροντες, ὧν ἕνα σε φασιν
εἶναι, ποίας ἀπολαύσειαν συγγνώμης;
ΥΒ'. — ΚΑΣΣΙΑΝΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Τῆς Νέας, τῶν δ' Ευαγγελίων. Εἰς τὸ, «Ἐν ἀρχῇ
ἦν ὁ λόγος.»
Ο θεολόγος καὶ θεοφιλής Ἰωάννης, ὁ τῆς βροντῆς
ὄντως υἱός, θεοφράστω γλώττῃ (ὑπὸ ἁγίου γάρ
Πνεύματος ἐκινεῖτο) τὴν τοῦ θείου λόγου ὑπόστασιν
τε καὶ ιδιότητα, ἀϊδιότητά τε καὶ βασιλείαν, οὐκ
ἐπίκτητον, ἀλλ' οὐσιώδη τυγχάνουσαν ἀνεκήρυξε.
Καὶ τῷ πολλάκις τὸ ἦν εἰπεῖν, τὸ ἐκ μὴ ὄντων, ἐξωστράκισι.
ΥΓ. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
Κιρναν χρή, ὦ σοφώτατε, τῇ τῶν δογμάτων ὀρθότητι, τὴν ἀπὸ τῆς πολιτείας φιλοσοφίαν, είγε αληθές
ἐστιν, ἀληθὲς δὲ, ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεο
κρά ἐστιν. Εἰ δὲ τὸ μεῖζον χωρὶς τοῦ ἐλάττονος νε
κρόν ἐστιν, εύδηλον ὅτι καὶ τὸ ἔλαττον χωρὶς τοῦ
μείζονος Εἰ δ' ἀμφότερα κερασθείη, καὶ τρόπον
• 1 Cor. 17, 51. ss Joan. 1, 1.
CCCXCIX. - ARCHONTIO.
In illud, • Quotidie morior s.
‹ Quotidie morior, › ideo dixit Apostolus quod
að id paratus esset. Nam qui ad aliquid paratus est,
et si reipsa id non sufferat, exspectatione tamen
animique promptitudine id suffert. Siquidem res a
conatibus plerumque, non ab affectibus judicantur:
atque ab animi sententia et voluntate, non a fine,
corona nectitur. Num autem eliam, quia qui philosophiam recte capessunt, periclitantur, ignorant
plerique eos mundo mori dum voluptates morte
alliciunt, animadvertas velim. Illud enim probabi
lius est: hoc autem amarulentius.
CD. - CASSIO PRESBYTERO.
Pudore ob ea quæ oportet scire affici, a pudore
procul dubio liberat. Nescire autem, in immortalem
infamiam conjicit.
CUI. — ZOSIMO PRESBYTERO.
Si, qui jejuniis, et humi dormitationibus, atiisque
asperioris vitæ generibus, corpus donant, atque
hac ratione brutam libidinum potentiam coercent,
si a libidine semel subacti deprehendantur, veniam
haudquaquam consecuturi sunt: qui libidinem
alliciunt, ac per luxum eam excitant (inter quos
nomen tuum vulgo referunt) quam tandem veniam
obtinere queant?
CDII. CASSIANO DIACONO.
∙In illud, ‹ In principio erat Verbum **.
Theologus ille ac Deo charus Joannes, ac vere
tonitrui filius, deiloqua lingua (nam a Spiritu
sancto movebatur) divini Verbi bypostasim et
proprietatem, atque æternitatem et regnum, quod
nou adventitium sed essentiale sit, prædicavit. Ac
per id quod sæpius dixit, erat, illud, ex non exsistentibus, eliminavit.
CDIII. — EIDEM.
Cum rectis dogmatibus, vir sapientissime, vilæe
probatae studium conjungere oportet, 400 siquidem illad verum est, ut certe est, fidem sine operibus mortuam esse. Si autem majus sine minore
mortuum est, sequitur etiam minus sine majore
mortuum esse. Quod si ambo permisceantur, ac
Pro his verbis que leguntur in edito, ἕπεται
τῷ μὲν διδάσκοντι, in cod. Vat. 650 læc habe..tur,
ἔποιτ' ἂν τῷ μὲν διδασκάλῳ. 10.
Pro λέληθε τους πολλούς idem cod. habet
λεληθέναι τοὺς ἄλλους. ID.
In titulo hujus epistole pro πρεσβυτέρῳ idem
coll. legit πολιτευομένη. ID.
Pro bis άλλ' οἱ ἐνάπαξ, recte cod. Vat. 650
hæc ponit, άλοιεν ἅπαξ. PossIN.
Ed. Paris., [εἰ δὲ τὸ μεῖζον χωρὶς τοῦ μείζο
νος] εἰ δ' ἀμφότερα, etc. Lectionem sequimur codicis Vatic. 650, sed non sine glossæ suspicione.
EDIT.
col. 1039–1040page 431 of 750
PG 78:1039ή τινὰ ἑνωθείη, τότε δή, τότε ἡ τελεία καὶ ἀκροτάτη εὐδοκίμησις ἀναφαίνεται εὐσεβείας καὶ ἀρετῆς εἰς ταὐτὸν συνδραμούσης. ΥΔ'. ΜΑΡΩΝΙ. Ἐπειδὴ μικραί αἰτίαι μεγάλους πολλάκις ἀνα άπτουσι πολέμους, παραινῶ σοι μὴ σπινθήρας φιλος νεικιῶν ἐμβάλλειν. Αναῤῥιπιζόμενοι γὰρ οἱ μάχας, πάντα τὰ καλὰ ἐκ τῆς τῶν διαφερομένων ἐκριζοῦσι ψυχῆς. ΥΕ'. — ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰς τὸ, «Δι' ὑμᾶς βλασφημεῖται τὸ ὄνομά μου εν τοῖς ἔθνεσιν. Επειδή γέγραφας τί ἐστι, Τὸ ὄνομά μου δι' ὑμᾶς . βλασφημείται· ο φημι, ὅτι ἐπειδὴ Ἰουδαῖοι μὲν ἁμαρ τάνοντες, αἰχμαλωσίαις παρεδίδοντο· οἱ δ᾽ αἰχμαλωτεύοντες, οὐ τῇ τοῦ Θεοῦ ὀργῇ, ἀλλὰ τῇ τῶν οἰκείων ξοάνων δυνάμει τὴν νίκην ἐπιγράφοντες τῆς παγκρα τούσης δεξιᾶς ἀσθένειαν κατεψηφίζοντο· διὰ τοῦτο, τοῦτο ἔφη. Αίτιοι γάρ τε εγίνοντο ἁμαρτάνοντες καὶ παραδιδόμενοι τῆς τοιαύτης ὑπονοίας τε καὶ βλασφημίας. Ισως δὲ ἐπειδὴ καὶ τἀναντία ὧν προσετάττοντο ποιεῖν ἔπραττον, ὅπερ καὶ ἐφ' ἡμῶν νυνὶ πινδυνεύει συμβαίνειν· κελευσθέντες γὰρ τοὺς ἐχθροὺς ἀγα πᾷν, οὐδὲ τοὺς φίλους ἀγαπῶμεν· καὶ ἀκτημοσύνην ἀσκεῖν, οὐ μόνον οἷς ἔχομεν οὐκ ἀρκούμεθα, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων χρηματιζόμεθα συμφορῶν· καὶ ; ἡρεμεῖν προσταχθέντες, φιλοπραγμονοῦντες καὶ τοῖς ήσυχάζουσι παρενοχλοῦμεν. Καὶ οὐ μόνον ταῦτα δρο μεν, ἀλλὰ καὶ διδάσκειν ἄλλους ἐπιχειροῦμεν, ποιεῖν οὐκ ἐθέλομεν· τὰ γὰρ ἄλλα παρίημι· οὐδὲν γὰρ βούλομαι δυσχερὲς εἰπεῖν. Ταῦτ' οὖν ἀκούοντες οἱ άνθρωποι, καὶ ὁρῶντες, ἄλλα μὲν ὑμᾶς διδάσκειν ἐπιχειροῦντας, ἄλλα δὲ ὁρῶντας, ὥσπερ εἰρωνεύεσθαι ἡμᾶς καὶ παίζειν ἐν οὐ παικτοῖς ἡγούμενοι, κατὰ τῆς θείας προνοίας ἀκονῶσι τὰς γλώττας ἥτις καὶ αὐτοὺς μὲν, ἡμᾶς δὲ πλέον ἀμυνεῖται, τοὺς αἰτίους τῆς τοιαύτης βλασφημίας γινομένους. ΥΓ. - ΖΩΣΙΜΟ ΚΑΙ ΜΑΡΩΝΙ. Εἰ μὲν τὰ παρ' ἡμῶν ἀπαραλείπτως, καὶ μετὰ πάσης σπουδῆς γίγνοιτο, τότε καὶ τὴν θείαν βοπὴν κλητέον εἰς συμμαχίαν· ἥξει γὰρ παντί τρόπῳ τὴν νίκην πρυτανεύουσα.. Εἰ δὲ μηδὲν τῶν δεόντων παρ' ἡμῶν γίγνοιτο, περιττὴ καὶ ἡ κλήσις· ειρωνείας γὰρ οὐκ ἀνέξεται, οὐδ᾽ ἐπιφοιτήσει τοῖς ἑαυτοὺς εἰς τὸ ἀχανὲς τῆς ἀπωλείας ἀσμένως ρίπτουσι πέλαγος. ΤΖ' — ΔΙΟΓΕΝΕΙ ΔΙΑΚΟΝΟ. Συγγνώμης μείζονα, ὦ βέλτιστε, ἁμαρτάνεις, την Εὐσεβίου τυραννίδα πρὸ τοῦ δικαίου θεραπεύων. "Η ἀναφαίνεται ἀναφανεῖται.
quodammodo copulentur, tum denique perferta et ή τινὰ ἑνωθείη, τότε δή, τότε ἡ τελεία καὶ ἀκροτάτη
suprema gloria elucet, pietate nimirum et virtute εὐδοκίμησις ἀναφαίνεται εὐσεβείας καὶ ἀρετῆς
in unum concurrentibus.
εἰς ταὐτὸν συνδραμούσης.
CDIV. — MARONI.
Quandoquidem exiguæ causæ ingentia bella persape accendunt, dehortor te ne contentionum igniculos injicias. Nam cum pugnæ excitantur, omnia
bona ex eorum, qui inter se dissident, animis radicitus evellunt.
PALLADIO DIACONO.
In illud, ‹ Propter vos blasphematur nomen meum
inter gentes
ΥΔ'. ΜΑΡΩΝΙ.
Ἐπειδὴ μικραί αἰτίαι μεγάλους πολλάκις ἀνα
άπτουσι πολέμους, παραινῶ σοι μὴ σπινθήρας φιλος
νεικιῶν ἐμβάλλειν. Αναῤῥιπιζόμενοι γὰρ οἱ μάχας,
πάντα τὰ καλὰ ἐκ τῆς τῶν διαφερομένων ἐκριζοῦσι
ψυχῆς.
ΥΕ'. — ΠΑΛΛΑΔΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰς τὸ, «Δι' ὑμᾶς βλασφημεῖται τὸ ὄνομά μου εν
τοῖς ἔθνεσιν.
Quoniam per litteras ex me quæsivisti, quidnam Επειδή γέγραφας τί ἐστι, «Τὸ ὄνομά μου δι' ὑμᾶς
illud sibi velit:. Propter vos nomen meum blas- βλασφημείται· ο φημι, ὅτι ἐπειδὴ Ἰουδαῖοι μὲν ἁμαρ
phematur, hoc respondeo, quod quia Judai qui- τάνοντες, αἰχμαλωσίαις παρεδίδοντο· οἱ δ᾽ αἰχμα
dem, cum peccabant, in captivitates adducebantur: λωτεύοντες, οὐ τῇ τοῦ Θεοῦ ὀργῇ, ἀλλὰ τῇ τῶν οἰκείων
qui aulem eos captivos abducebant, non divina iræ, ξοάνων δυνάμει τὴν νίκην ἐπιγράφοντες τῆς παγκρα
sed simulacrorum suorum potentiæ victoriam ascri- τούσης δεξιᾶς ἀσθένειαν κατεψηφίζοντο· διὰ τοῦτο,
bentes, rerum omnium præpotentem dextram imbe- τοῦτο ἔφη. Αίτιοι γάρ τε εγίνοντο ἁμαρτάνοντες καὶ
cillitatis damnabant: eam ob causam his verbis
παραδιδόμενοι τῆς τοιαύτης ὑπονοίας τε καὶ βλασφη
usus est. Auctores enim erant, dum peccarent, al- μίας. Ισως δὲ ἐπειδὴ καὶ τἀναντία ὧν προσετάττοντο
que hostibus dederentur, hujusmodi opinionis ac
ποιεῖν ἔπραττον, ὅπερ καὶ ἐφ' ἡμῶν νυνὶ πινδυνεύει
blasphemiæ. Fortasse etiam quia pugnantia quoque συμβαίνειν· κελευσθέντες γὰρ τοὺς ἐχθροὺς ἀγα
cum his, quæ agere jubebantur, eficiebant. Id quod πᾷν, οὐδὲ τοὺς φίλους ἀγαπῶμεν· καὶ ἀκτημοσύνην
etiam apud nos nunc usu venire videtur. Nam cum
ἀσκεῖν, οὐ μόνον οἷς ἔχομεν οὐκ ἀρκούμεθα, ἀλλὰ καὶ
nobis imperatum sit ut inimicos amemus, tamen ne ἐκ τῶν ἀλλοτρίων χρηματιζόμεθα συμφορῶν· καὶ
amicos quidem amamus; cum paupertatem colere, ἡρεμεῖν προσταχθέντες, φιλοπραγμονοῦντες καὶ τοῖς
nos contra non modo his quæ habemus contenti ήσυχάζουσι παρενοχλοῦμεν. Καὶ οὐ μόνον ταῦτα δρο
non sumus, sed etiam ex alienis calamitatibus opes μεν, ἀλλὰ καὶ διδάσκειν ἄλλους ἐπιχειροῦμεν, &
nostras augemus; cum nobis inductum sit, ut quie- ποιεῖν οὐκ ἐθέλομεν· τὰ γὰρ ἄλλα παρίημι· οὐδὲν
tem agamus, nos contra negotiorum amantes iis γὰρ βούλομαι δυσχερὲς εἰπεῖν. Ταῦτ' οὖν ἀκούοντες οἱ
etiam, qui quietem agunt, molestiam exhibemus. άνθρωποι, καὶ ὁρῶντες, ἄλλα μὲν ὑμᾶς διδάσκειν
Nec solum haec facimus, sed etiam alios docere ἐπιχειροῦντας, ἄλλα δὲ ὁρῶντας, ὥσπερ εἰρωνεύε
aggredimur, quæ ipsi facere nolumus. Reliqua enim σθαι ἡμᾶς καὶ παίζειν ἐν οὐ παικτοῖς ἡγούμενοι,
prætermitto, nihil enim, quod animos offendat, diκατὰ τῆς θείας προνοίας ἀκονῶσι τὰς γλώττας·
cere cupio. Hæc igitur cum homines audiunt, ac nos ἥτις καὶ αὐτοὺς μὲν, ἡμᾶς δὲ πλέον ἀμυνεῖται, τοὺς
alia quidem docere conari, alia autem agere con- αἰτίους τῆς τοιαύτης βλασφημίας γινομένους.
spiciunt, nos tanquam simulatione uti, atque in rebus minime ludicris ludere existimantes adversus
divinam providentiam linguas acuunt: quæ etiam quidem in ipsos, verum in nos, qui hujusmodi blas
phemiæ causam præbemus, gravius animadvertet.
COVI. — ZOSIMO ET MARONI.
Si ea, quæ nostrarum partium sunt, sine ulla
ΥΓ. - ΖΩΣΙΜΟ ΚΑΙ ΜΑΡΩΝΙ.
Εἰ μὲν τὰ παρ' ἡμῶν ἀπαραλείπτως, καὶ μετὰ
praetermissione ac cum omni studio et diligentia πάσης σπουδῆς γίγνοιτο, τότε καὶ τὴν θείαν βοπὴν
fiant, tum demum divini quoque auxilii momentum
implorandum est. Veniet enim omnino, victoriam
concilians. Si autem nihil eorum, quæ officii nostri
sunt, fiat, frustra ipsius auxilium imploratur. Neque enim simulationem perferet, nec ad eos accedet,
qui in profundum exitii pelagus libenti animo sese
projiciunt.
410 CDVII. — DIOGENI DIACONO.
Peccatum venia gravius admittis, vir optime, dum
Eusebil tyrannidem magis quam æquitatem colis
κλητέον εἰς συμμαχίαν· ἥξει γὰρ παντί τρόπῳ τὴν
νίκην πρυτανεύουσα.. Εἰ δὲ μηδὲν τῶν δεόντων παρ'
ἡμῶν γίγνοιτο, περιττὴ καὶ ἡ κλήσις· ειρωνείας γὰρ
οὐκ ἀνέξεται, οὐδ᾽ ἐπιφοιτήσει τοῖς ἑαυτοὺς εἰς τὸ
ἀχανὲς τῆς ἀπωλείας ἀσμένως ρίπτουσι πέλαγος.
ΤΖ' — ΔΙΟΓΕΝΕΙ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Συγγνώμης μείζονα, ὦ βέλτιστε, ἁμαρτάνεις, την
Εὐσεβίου τυραννίδα πρὸ τοῦ δικαίου θεραπεύων. "Η
Vers. penult. ep. Pro ἀναφαίνεται idem cod. Vat. habet ἀναφανεῖται. Possis.
col. 1041–1042page 432 of 750
PG 78:1041τοίνυν συνών, αἴσθησιν αὐτῷ ἐμποίει τῆς ἀνηκέστου νόσου, ἢ ἀπόστηθι, επιτρίβων αὐτοῦ τὴν κακίαν. ΥΗ'. ΖΗΝΩΝΊ ΜΟΝΑΧΟ Ὅτι μὲν ἀκμαζούσης τῆς Ἐκκλησίας, και μήπω νενοσηκυίας, τὰ θεῖα περὶ αὐτὴν ἐχόρευε χαρίσματα, τοῦ ἁγίου Πνεύματος δημαγωγούντος, καὶ τῶν προ εστώτων ἕκαστον κινοῦντος, καὶ οὐρανὸν τὴν ἐκκλησίαν ποιοῦντος, πᾶσι δῆλόν ἐστιν. "Οτι δὲ νοσησάσης και στασιασάσης, ἀπέπτη πάντα ἐκεῖνα, καὶ ἀπεπήδησεν, οὐ τὰ χαρίσματα μόνον· οὐ γὰρ ἦν οὕτω δεινὸν εἰ τοῦτο μόνον ἦν· ἀλλὰ καὶ βίος· καὶ ἀρετὴ, καὶ τοῦτο πᾶσι δῆλον. Ἵνα γὰρ τἄλλα παρῶ, ἐξ ἑνὸς πράγματος καὶ περὶ τῶν λοιπῶν αἰνίξομαι. Τὸ μὲν γὰρ τῆς εἰρήνης όνομα, πανταχοῦ· τὸ δὲ πρᾶγε μα, οὐδαμοῦ. Ἀλλ᾿ ἔοικεν Ἐκκλησία γυναικί τιν τῆς ἀρχαίας ευημερίας ἐκπεσούσῃ, καὶ τὰ σύμβολα μόνον ἐχούσῃ. Τὰς μὲν γὰρ θήκας τῶν κοσμίων ἔχει καὶ τὰ κιβώτια· τοῦ δὲ πλούτου ἐστέρηται, οὐ παρὰ τὴν τοῦ ἐξ ἀρχῆς κοσμήσαντος ἀμέλειαν, ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν οὐ δεόντως τὰ πράγματα μετα χειριζομένων κακίαν. Οἱ μὲν γὰρ πωλεῖν, οἱ δὲ ἀγο ράζειν τὴν ἱερωσύνην τολμώσιν. Οἱ μὲν πράττουσιν, & μηδὲ λέγειν τολμῶ ἐξόν· οἱ δὲ λέγουσιν, & μηδ' ἐννοεῖν θέμις. Εἰκότως οὖν ἐπείλησε τοῖς τοιούτοις ὁ τῆς Ἐκκλησίας Δεσπότης καὶ νυμφίος τοῦθ᾽ ὅπερ μαθεῖν ἐζήτησας, ὅτι "Ηξει ὁ Κύριος τοῦ δούλου ἐκεί νου, καὶ διχοτομήσει αὐτὸν, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀπίστων θήσει. ᾿Αλλὰ μύθος αὐτοῖς ἡ τοιαύτη ἀπειλὴ, καὶ ἡ ἀπόφασις, ἀγυρτική νομίζεται λογοποιία· καίτοι λοιπὸν τοῦ κόσμου εἰς τέλος ἐπειγομένου, καὶ τὴν τιμωρίαν ὠδίνοντος. ᾿Αλλὰ σὺ, ὦ τῆς Ἐκκλησίας θρέμμα περίβλεπτον, μὴ τοῖς ναυαγούσι πρόσεχε, μηδὲ τοῖς ῥαθυμοῦσι παράβαλλε σεαυτόν, ἀλλὰ τὸ φῶς τῆς γνώσεως λαμπρότερον κατασκεύαζε, ποτίζων αὐτὸ διὰ τῆς κατὰ τὸν βίον ἀρετῆς. Καὶ τὸν νυμφίον περίμενε, εἰσελευσόμενον μὲν μετὰ τῶν παρθένων ψυχαῖς τε καὶ σώμασι μετελευσόμενον δὲ τοὺς τὸ τῆς παρθενίας καὶ τῆς Ιερωσύνης ἀξίωμα, δι' ὧν δεδράκασιν, ἐνυβρίσαντας. ΥΘ. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Ἐξανύσων τὸ παρὰ σοῦ προσταχθησόμενον. ἄσμενος ἧκεν ὁ φίλος, εὖ εἰδὼς ὅτι τὰ παρὰ σοῦ κελευόμενα, εἰς εὐσέβειαν καὶ δικαιοσύνην βλέπει. Αγασθεὶς οὖν τὴν προθυμίαν, ἄμειψαι τῇ εὐμενείᾳ. ΧΙ. — ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Ἐγὼ οὔτε ἄπταιστός είμι, οὔτε ἀπταίστους ζητῶ ΖΕΝΟΝΙ LAMΡΕΤΙΟ _μοναχῷ ναυάρχω, φωτίζων. προσταχθέν. Μαρτινιανῷ Μαρτυρίῳ.
EPISTOLARUM LIB. III. - EPIST. CDX.
"
τοίνυν συνών, αἴσθησιν αὐτῷ ἐμποίει τῆς ἀνηκέστου atque observas. Quamobrem aut cum eo consuetuνόσου, ἢ ἀπόστηθι, επιτρίβων αὐτοῦ τὴν κακίαν. dinem habens gravissimi ac pene incurabilis morbi
sensum ipsi ingenera: aut ipsius improbitatem obterens, ab eo te remove.
ΥΗ'.
ΖΗΝΩΝΊ ΜΟΝΑΧΟ
Ὅτι μὲν ἀκμαζούσης τῆς Ἐκκλησίας, και μήπω
νενοσηκυίας, τὰ θεῖα περὶ αὐτὴν ἐχόρευε χαρίσματα,
τοῦ ἁγίου Πνεύματος δημαγωγούντος, καὶ τῶν προ
εστώτων ἕκαστον κινοῦντος, καὶ οὐρανὸν τὴν Ἐκκλησίαν ποιοῦντος, πᾶσι δῆλόν ἐστιν. "Οτι δὲ νοσησάσης και στασιασάσης, ἀπέπτη πάντα ἐκεῖνα, καὶ
ἀπεπήδησεν, οὐ τὰ χαρίσματα μόνον· οὐ γὰρ ἦν οὕτω
δεινὸν εἰ τοῦτο μόνον ἦν· ἀλλὰ καὶ βίος· καὶ ἀρετὴ,
καὶ τοῦτο πᾶσι δῆλον. Ἵνα γὰρ τἄλλα παρῶ, ἐξ
ἑνὸς πράγματος καὶ περὶ τῶν λοιπῶν αἰνίξομαι. Τὸ
μὲν γὰρ τῆς εἰρήνης όνομα, πανταχοῦ· τὸ δὲ πρᾶγε
μα, οὐδαμοῦ. Ἀλλ᾿ ἔοικεν Ἐκκλησία γυναικί τιν
τῆς ἀρχαίας ευημερίας ἐκπεσούσῃ, καὶ τὰ σύμβολα
μόνον ἐχούσῃ. Τὰς μὲν γὰρ θήκας τῶν κοσμίων
ἔχει καὶ τὰ κιβώτια· τοῦ δὲ πλούτου ἐστέρηται,
οὐ παρὰ τὴν τοῦ ἐξ ἀρχῆς κοσμήσαντος ἀμέλειαν,
ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν οὐ δεόντως τὰ πράγματα μεταχειριζομένων κακίαν. Οἱ μὲν γὰρ πωλεῖν, οἱ δὲ ἀγοράζειν τὴν ἱερωσύνην τολμώσιν. Οἱ μὲν πράττουσιν,
& μηδὲ λέγειν τολμῶ ἐξόν· οἱ δὲ λέγουσιν, & μηδ'
ἐννοεῖν θέμις. Εἰκότως οὖν ἐπείλησε τοῖς τοιούτοις ὁ
τῆς Ἐκκλησίας Δεσπότης καὶ νυμφίος τοῦθ᾽ ὅπερ
μαθεῖν ἐζήτησας, ὅτι "Ηξει ὁ Κύριος τοῦ δούλου ἐκείνου, καὶ διχοτομήσει αὐτὸν, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ
μετὰ τῶν ἀπίστων θήσει. ᾿Αλλὰ μύθος αὐτοῖς ἡ
τοιαύτη ἀπειλὴ, καὶ ἡ ἀπόφασις, ἀγυρτική νομίζεται λογοποιία· καίτοι λοιπὸν τοῦ κόσμου εἰς τέλος
ἐπειγομένου, καὶ τὴν τιμωρίαν ὠδίνοντος. ᾿Αλλὰ σὺ,
ὦ τῆς Ἐκκλησίας θρέμμα περίβλεπτον, μὴ τοῖς
ναυαγούσι πρόσεχε, μηδὲ τοῖς ῥαθυμοῦσι παράβαλλε
σεαυτόν, ἀλλὰ τὸ φῶς τῆς γνώσεως λαμπρότερον
κατασκεύαζε, ποτίζων αὐτὸ διὰ τῆς κατὰ τὸν
βίον ἀρετῆς. Καὶ τὸν νυμφίον περίμενε, εἰσελευσό
μενον μὲν μετὰ τῶν παρθένων ψυχαῖς τε καὶ σώμασι
μετελευσόμενον δὲ τοὺς τὸ τῆς παρθενίας καὶ τῆς
Ιερωσύνης ἀξίωμα, δι' ὧν δεδράκασιν, ἐνυβρίσαντας.
ΥΘ. — ΛΑΜΠΕΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Ἐξανύσων τὸ παρὰ σοῦ προσταχθησόμενον.
ἄσμενος ἧκεν ὁ φίλος, εὖ εἰδὼς ὅτι τὰ παρὰ σοῦ
κελευόμενα, εἰς εὐσέβειαν καὶ δικαιοσύνην βλέπει.
Αγασθεὶς οὖν τὴν προθυμίαν, ἄμειψαι τῇ εὐμενείᾳ.
ΧΙ. — ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Ἐγὼ οὔτε ἄπταιστός είμι, οὔτε ἀπταίστους ζητῶ
e Luc. xn, 46.
ΖΕΝΟΝΙ ΜΟNACHO.
Quod Dorente Ecclesia, et nondum morbo laborante divinæ gratiæ cireum eam velut chorum agerent, sancto videlicet Spiritu res administrante,
atque antistitum unumquemque incitante, ac Ec
clesiam in cælum convertente, omnibus notum et
perspicuum est. Quod autem, posteaquam ea morbo
affecta est, ac seditione laboravit, omnia illa avolarint, atque non gratia duntaxat (neque enim ita
gravis res esset, si hoc solum mali esset) sed etiam
vita et virtus abscesserint, id quoque nemini obscurum est. Ut enim alia omittam, ex una re cætera
etiam significabo. Etenim pacis quidem nomen ubique est: res autem ipsa nusquam: verum Ecclesia
feminæ cuidam, quæ ex antiqua felicitate excidit,
ac signa tantum habet, similis est. Ornamentorum
enim suorum thecas et arculas habet, opibus autem
spoliata est: non ob ejus, qui eam primum exornavit, incuriam ac negligentiam, sed ob eorum, qui
non, ut convenit, res administrant, improbitatem.
Alii enim vendere, alii emere sacerdotium audent.
Alii ea agunt, quæ etiamsi liceat, dicere tamen non
audeo; alii autem ea dicunt, quæ ne cogitare quldem fas est. Merito proinde hujusmodi hominibus
Ecclesiæ Dominus ac Sponsus hoc interminatus est,
quod tibi a me exponi quæsiisti: Veniet Dominus
servi illius, et dividet eum, et partem ejus cum indelibus ponet **. Verum hujusmodi comminationem pro fabula ducunt, atque hanc sententiam pro
circulatoris cujusdam figmento: etiamsi mundus
jam ad finem properet, ac supplicium parturiat.
At tu, o conspicue Ecclesiæ alumne, ne ad eos, qui
naufragio pereunt, animum attendas, nec cum segnibus et ignavis teipsum compares: verum scientiæ lumen splendidius subinde redde, per vitæ probitatem ipsum irrigans. Alque sponsum exspecta
ingressurum quidem cum iis, qui animis et corporibus virgines sunt: de iis autem, qui virginitatis
et sacerdotii dignitati per flagitia sua contumeliam
intulerunt, supplicium sumpturum.
CDIX. — LAMΡΕΤΙΟ EPISCOPO..
Libenti animo, ut quod abs. te imperaturn fuerit,
exsequatur, amicus venit, pro certo videlicet habens ea, quæ abs te imperantur, ad pietatem et
justitiam spectare. Quamobrem animi promptitudi
nem admiratus, benevolentiam ipsi repende.
411 CDX. MARTINIANO PRESBYTERO.
Ego nec culpa careo, nec amicos, qui culpa can.
In tit. hujus ep. pro _μοναχῷ cod. Vatic. 650
habet, ναυάρχω, nararcho. Possi
Idem cod., φωτίζων. ID.
llem cod., προσταχθέν. Ib.
Non Μαρτινιανῷ sed Μαρτυρίῳ. Inscribitur
haec ep. in cod. Vat. 650. ID.
col. 1043–1044page 433 of 750
PG 78:1043φίλους· οὐ γὰρ εὑρήσω· ἀλλὰ τοὺς πλεῖστα μέν ἔχοντας καὶ μεγάλα κατορθώματα, ὀλίγα δὲ καὶ εὐτελῆ ἐλαττώματα (δεῖ γὰρ πάντως τὸν ἄνθρω. που τυγχάνοντα ἐλεγχθῆναι) εἰς τοὺς φίλους ἐγε γράφω. Οἱ γὰρ διὰ μικρὸν ἐλάττωμα, καὶ τὸ μέσ γιστον πλεονέκτημα ἐξευτελίζοντες, οὔτε τὰν θρώπινα σκοποῦσιν, οὔτε τῷ ἀποστόλῳ πείθονται Παύλῳ παραινοῦντι· Ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε, «καὶ οὕτως ἂν ἀναπληρώσατε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ.» Ο γὰρ μὴ φέρων τὸ μικρὸν ἐλάττωμα, οὔτε τοῦ μεγίστου κατορθώματος ἀπολαύσει, οὔτε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἀγάπην πληρώσει. δὲ φαίης, ἐν τῇ Παλαιᾷ οὖν Διαθήκῃ οὐκ εἴρηται Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· ο φαίην ὅτι μάλιστα μὲν κἀκείνην αὐτὸς ἐθέσπισεν, ἔπειτα δὲ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ τῇ κατὰ σάρκα, προσέθηκέ τι πλέον, εἰπὼν ὅτι ο Ἐντολήν καινήν δίδωμι ὑμῖν, ● ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς. ο 5... Τὸ μὲν γὰρ ἀγαπῆσαι καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ κεῖται· τὸ δὲ, «Καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, προσέθηκε. Διὸ καὶ ‹ καινὴν ἐντολὴν αὐτὴν ἐκάλεσεν. "Αλλο γὰρ τὸ ἀγα πῆσαι τὸν πέλας ὡς ἑαυτόν· ἄλλο καὶ τὰ οἰκεῖα παριδεῖν, ἵνα τὰ τῶν πέλας ἐπανορθώσῃ. "Ωσπερ γάρ αὐτὸς οὐ πρὸς τὸ οἰκεῖον ὕψος, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῶν ἀνθρώπων ὄφελος εἶδε, καὶ ταπεινώσας ἑαυτὸν, μορ φὴν δούλου κατηξίωσε λαβεῖν, ἵνα τοὺς δούλους εἰς υιοθεσίαν ἀγάγῃ· οὕτω καὶ ἕκαστον ἡμῶν ἐκέλευσε, μὴ πρὸς τὸ οἰκεῖον κέρδος ὁρᾶν, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῶν πέλας όφελος βλέπειν. Εἰ δὲ νομίζει τις βλάπτεσθαι συγκαταβαίνων, μανθανέτω, ὅτι ἡ συγκατάβασις αὕτη εἰς αὐτὴν αὐτὸν ἀνάγει τῆς τιμῆς τὴν κορυ φήν. ΓΙΑ. ΠΕΤΡΟ. Διὰ τί ὁ νόμος τους λεπρώντας, ἢ ἑτέρους νοσή ματα ακούσια νοσοῦντας, ἔξω εἶναι τῶν ἱερῶν περιβόλων προσέταξε. Τὸ μὲν ἐκ δυσκρασίας τῶν γονέων καὶ τὰ τικτόμενα δύσκρατα εἶναι, καὶ εἰκὸς καὶ δῆλον τὸ δ' ἐξ ἀκρασίας, ἄδηλον μὲν, εἰκὸς δέ. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ νο σούντων, καὶ πάθεσι [τισὶ] προσκαταληφθέντων ἀσθενῆ τίκτεσθαι, οὐκ ἀπεικός· τὸ δὲ ἐξ ὑγιαινόντων μὲν, ἀκρασίᾳ δὲ προσεχόντων, εἰκὸς μὲν, ἄδηλον δέ. Διό, ὡς οἶμαι, καὶ ὁ προφήτης Ἰεζεχιήλ μετὰ τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων ἔταξε τὸ καὶ πρὸς γυναίκα ἐν ἀφέδρῳ οὖσαν εἰσεληλυθέναι τὸν ἁμαρτωλόν. Με λιστα μὲν γὰρ τοῦτ' ἔφη, τὸ πρέπον τῇ φύσει φυ λάττων, καὶ καθαιρομένην αὐτὴν ἐνοχλεῖσθαι, ἀτο πώτατον εἶναι ἡγούμενος· ἔπειτα δὲ ἵνα μὴ καὶ τοῖς τικτομένοις νοσημάτων εἰδεχθῶν αίτιοι γένοιντο οι ΝΟΤ.Ε. εὐεργέτημα. Περὶ φύσεως ἀν qιων
reant, qumero, nec enim nanciscar: verum eos, qui φίλους· οὐ γὰρ εὑρήσω· ἀλλὰ τοὺς πλεῖστα μέν
plurimas et maximas virtutes habrant, pauca autem ἔχοντας καὶ μεγάλα κατορθώματα, ὀλίγα δὲ καὶ
et exigui momenti vitia (deri enim omnino non po- εὐτελῆ ἐλαττώματα (δεῖ γὰρ πάντως τὸν ἄνθρω. 1
test, quin in eo, qui homo est, vitium aliquod de- που τυγχάνοντα ἐλεγχθῆναι) εἰς τοὺς φίλους ἐγε
prehendatur) in amicorum album ascribo. Nam qui γράφω. Οἱ γὰρ διὰ μικρὸν ἐλάττωμα, καὶ τὸ μέσ
ob exiguum vitium maximam etiam virtutein parvi γιστον πλεονέκτημα ἐξευτελίζοντες, οὔτε τὰν
pendunt, nec res humanas considerant, nec apo- θρώπινα σκοποῦσιν, οὔτε τῷ ἀποστόλῳ πείθονται
stolo Paulo morem gerunt, ad hunc modum admo- Παύλῳ παραινοῦντι· Ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε,
nenti: «Alter alterius onera portate, et sic adim- καὶ οὕτως ἂν ἀναπληρώσατε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ.»
plebitis legem Christi ss. › Nam qui parvum vitium Ο γὰρ μὴ φέρων τὸ μικρὸν ἐλάττωμα, οὔτε τοῦ
ninime suffert, is nec maxima virtute perfruetur, μεγίστου κατορθώματος ἀπολαύσει, οὔτε τὸν νόμον
nec Christi legem, hoc est charitatem explebit. τοῦ Χριστοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἀγάπην πληρώσει.
Quod si dixeris in Veteri Testamento minime di· δὲ φαίης, ἐν τῇ Παλαιᾷ οὖν Διαθήκῃ οὐκ εἴρηται·
ctum fuisse: ‹ Diliges proximum tuum sicut teip- • Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· ο φαίην
sun, • hoc responderit, maxime quidem eum ὅτι μάλιστα μὲν κἀκείνην αὐτὸς ἐθέσπισεν, ἔπειτα
illam etiam sanxisse; deinde autem in carnali sua δὲ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ τῇ κατὰ σάρκα, προσέθηκέ
præsentia aliquid amplius adjunxisse, cum dixit: τι πλέον, εἰπὼν ὅτι ο Ἐντολήν καινήν δίδωμι ὑμῖν,
● Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς. ο
sicut ego dilexi vos 5.60.. Etenim diligere qui- Τὸ μὲν γὰρ ἀγαπῆσαι καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ κεῖται· τὸ
dem in Veteri Testamento situm est: hoc vero, δὲ, «Καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, προσέθηκε. Διὸ καὶ
‹ sicut ego dilexi vos,» adjecit. Eoque nomine man- καινὴν ἐντολὴν αὐτὴν ἐκάλεσεν. "Αλλο γὰρ τὸ ἀγα
datum novum ipsum appellavit. Aliud enin est di- πῆσαι τὸν πέλας ὡς ἑαυτόν· ἄλλο καὶ τὰ οἰκεῖα
ligere proximum suum sicut seipsum: aliud'sua παριδεῖν, ἵνα τὰ τῶν πέλας ἐπανορθώσῃ. "Ωσπερ γάρ
negligare, ut proximorum commodis consulat. Ut αὐτὸς οὐ πρὸς τὸ οἰκεῖον ὕψος, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῶν
exim Ipse non suam sublimitatem, sed hominum ἀνθρώπων ὄφελος εἶδε, καὶ ταπεινώσας ἑαυτὸν, μορ
utilitatem sibi ob oculos proposuit, ac seipsum hu- φὴν δούλου κατηξίωσε λαβεῖν, ἵνα τοὺς δούλους εἰς
Piilians formam sorvi suscipere minime gravatus υιοθεσίαν ἀγάγῃ· οὕτω καὶ ἕκαστον ἡμῶν ἐκέλευσε,
est, ut servos ad filiorum adoptionem duceret: μὴ πρὸς τὸ οἰκεῖον κέρδος ὁρᾶν, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῶν
eodem modo etiam unumquemque nostrum), non πέλας όφελος βλέπειν. Εἰ δὲ νομίζει τις βλάπτεσθαι
privatum commodum, sed proximorum utilitatem συγκαταβαίνων, μανθανέτω, ὅτι ἡ συγκατάβασις
spectare jussit. Quod si quispiam est, qui se per " αὕτη εἰς αὐτὴν αὐτὸν ἀνάγει τῆς τιμῆς τὴν κορυ
hujusmodi demissionem detrimento amici existimet,
illud audiat hujusmodi demissionem ad ipsum honoris verticem eum subvehere.
CDXI. — PETRO.
Cur lex leprosos, el alios involuntariis morbis_laborantes, extra sacra septa versari præcepit “.
φήν.
ΓΙΑ.
ΠΕΤΡΟ.
Διὰ τί ὁ νόμος τους λεπρώντας, ἢ ἑτέρους νοσή
ματα ακούσια νοσοῦντας, ἔξω εἶναι τῶν ἱερῶν
περιβόλων προσέταξε.
Τὸ μὲν ἐκ δυσκρασίας τῶν γονέων καὶ τὰ τικτό
μενα δύσκρατα εἶναι, καὶ εἰκὸς καὶ δῆλον τὸ δ' ἐξ
ἀκρασίας, ἄδηλον μὲν, εἰκὸς δέ. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ νοσούντων, καὶ πάθεσι [τισὶ] προσκαταληφθέντων
ἀσθενῆ τίκτεσθαι, οὐκ ἀπεικός· τὸ δὲ ἐξ ὑγιαινόντων
μὲν, ἀκρασίᾳ δὲ προσεχόντων, εἰκὸς μὲν, ἄδηλον δέ.
Quod ex parentum intemperie proles quoque intemperiem contrahat, rationi consentaneum et perspicuum est: quod autem ex intemperantia, iucertum quidem, sed verisimile est. Nam quod ex iis,
qui adversa valetudine laborant, atque ægritudine
»liqua occupati sunt, imbecilles filii nascuntur, ralioni dissentaneum non est: quod autein ex sanis Διό, ὡς οἶμαι, καὶ ὁ προφήτης Ἰεζεχιήλ μετὰ τῶν
quidem, verum intemperantiæ deditis, verisimile
quidem est, non tamen perspicuum. Unde etiam,
ut opinor, propheta Ezechiel simul cum aliis peccatis illud etiam collocavit, quod peccator ad mulierem menstruo profluvio laborautem accesserit.
412 Quanquam enim potissimum boc idcirco diἄλλων ἁμαρτημάτων ἔταξε τὸ καὶ πρὸς γυναίκα ἐν
ἀφέδρῳ οὖσαν εἰσεληλυθέναι τὸν ἁμαρτωλόν. Μελιστα μὲν γὰρ τοῦτ' ἔφη, τὸ πρέπον τῇ φύσει φυ
λάττων, καὶ καθαιρομένην αὐτὴν ἐνοχλεῖσθαι, ἀτο
πώτατον εἶναι ἡγούμενος· ἔπειτα δὲ ἵνα μὴ καὶ τοῖς
τικτομένοις νοσημάτων εἰδεχθῶν αίτιοι γένοιντο
** Galat, vı, 2. *.** Joan. x1, 34. οι Levit. xxi, 4; Num. v. 2.
Cod. Vat. 650, εὐεργέτημα. Posses.
De morbis hereditariis, qui a parentibus
nou bene sants in liberos transmitti propagarique
solent, vide Ηypocratem h. Περὶ φύσεως ἀν
zov, et Prediction. lib. n, Galennia De sanit, tuend;
Joan. Feruel, Aubian. Patholog. I. 2, cap. 2; qιων
loco indicavit mihi vir cl. G. R. mts. R:TT.
col. 1045–1046page 434 of 750
PG 78:1045Μιγνύμενον γὰρ τὸ τοῦ ἀνδρὸς σπέρμα τῷ ἀκαθάρ τῳ τῆς θηλείας αίματι, σώματα ἀποτίκτει νοσήμασι διαφόροις υποκείμενα. Εναπομάσσονται γὰρ τρόποντινὰ τὴν τῶν γονέων ἀκρασίαν. Εἰ τοίνυν, φησί, φροντίζετε τῆς τῶν τικτομένων εὐκρασίας τε καὶ ὑγιείας, καὶ οὐ βούλεσθε αὐτὰ Ἐκκλησίας Κυρίας χωρίζεσθαι, φυλάττεσθε, καὶ καιρὸν συνουσίας γινώ σχετε, ἵνα μὴ καὶ τὰ τέκνα τῆς ἀκολασίας ὑμῶν τὰ σύμβολα περιφέρωσι. ΥΙΒ. - ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ ΚΑΙ ΜΑΡΟΝΙ Εἰ καὶ τὸ εἶδος τῆς μέθης τῶν ἐπὶ οίνῳ καὶ χρήσ μασι λυττώντων ἐστὶ διάφορον (τὸ μὲν γὰρ ἐξ οίνου, τὸ δὲ ἀπὸ χρημάτων γίνεται), ἀλλά γε τὸ πάθος ὅμοιον. Καὶ γὰρ ἀμφότεροι ὁμοίως ἐπιθυμίᾳ ἀτόπο κε χείρωνται. Ο τε γὰρ φίλοινος ὅσῳ ἂν πλείους ἐχε πίῃ κύλικας, τοσούτῳ πλειόνων ορέγεται· ὅ τε ἐρασιχρήματος, ὅσῳπερ ἂν πλείω συνάγη, τοσούτῳ μᾶλλον ἀνάπτει τῆς ἐπιθυμίας τὴν κάμινον. Τούτῳ μὲν οὖν ἔοικεν· ἑτέρῳ δὲ πάλιν ο φιλάργυρος πλεονεκτεῖ. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ, εἰ καὶ πάσης ἐστὶ κατα γνώσεως ἄξιος, ἀλλ' οὖν γε πρᾶγμα πάσχει κατά φύσ σιν (ὁ γὰρ οἶνος θερμὸς ὢν καὶ διακαής, καὶ τὴν ἔμφυτον ἐπιτείνων ξηρότητα, τοὺς μεθύοντας ποιεῖ διψήν )· οὗτος δὲ πόθεν ἀεὶ πλειόνων ορέγεται, οὐκ ἔχω λέγειν πόθεν. Ἐπειδὰν γὰρ μειζόνως πλουτήσῃ, τότε μάλιστά ἐστιν ἐν πενίᾳ. Απορον γὰρ τοῦτο τὸ νόσημα, καὶ αἰνίγματι μᾶλλον ἐοικός. Οὐκοῦν εἰ θεραπευόμενον ἐπιτρίβεται, καὶ τῷ ἐπινενοημένῳ @ φαρμάκι χαλεπώτερον γίνεται, παυσώμεθα ύλην παρέχοντες τῷ τοιούτῳ πυρὶ, καὶ τὴν προϋπάρχουσαν ἢ ἀθρόως, ἢ κατὰ μικρὸν ὑπεξέλωμεν· ἵνα μὴ άσβεστον γενόμενον κἀνταῦθα ἡμᾶς τεφρώσῃ, κά κεῖσε τῷ ἀσβέστῳ παραπέμψῃ πυρί. ΥΙΓ'. — ΔΙΟΓΕΝΕΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Ἡγοῦμαι ὅτι ἕκαστος ἐξ ὧν πράττει, καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀποφαίνεται. Οὐδεὶς γοῦν τῶν ὀρθῶς καὶ σεμνώς βεβιωκότων, καὶ πολιτείαν ἀρίστην επι δειξαμένων, ἀπιστεῖ τῇ κρίσει. Οἱ δὲ ῥᾴθυμοι, τῷ πονηρῷ ἀγχόμενοι συνειδότι, οὔτε κρίσιν, οὔτε ἀν τίδοσιν εἶναι ἐθέλοντες, δ βούλονται, καὶ δογματίζουσιν, οὐ τὴν ἀλήθειαν σκοποῦντες, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν βούλησιν κυροῦντες Επει τοίνυν τὴν κρίσιν καὶ ποιητῶν καὶ ῥητόρων καὶ συγγραφέων καὶ φιλοσόφων οἱ ἐνδοξότατοι κηρύττουσιν (ή γάρ μερι 650, τηρούντες. οι ενδοξότατοι κηρύττουσιν. Οὐκ ἔστι μῦθος περὶ τῆς γεέννης Λόγοςἀλλ' οὕτως ἐστὶν ἀληθῆς, ὅτι οὐχ ἡμεῖς μόνον ἀλλὰ καὶ ποιηταὶ, καὶ φιλόσοφοι, καὶ λογοποιοὶ περὶ τῆς μελλούσης ανταποδίσεω; ἐφιλοσόφησαν, καὶ ἐν δου κολάζεσθαι τοὺς πονηρούς ειρήκασι· εἰ γὰρ καὶ μετὰ ἀληθείας ὡς ἔχει ταῦτα, εἰπεῖν οὐκ ηδυνήθησαν, ἅτε ἀπὸ λογισμῶν κινηθέντες, καὶ παρ' ἀκουσμάτων τῶν παρ' ἡμῖν· ἀλλ' ὅμως εἰκόνα τινὰ κρίσεως ἔλαβον Κωκυτούς γάρ φασί τινας, καὶ πυριφλεγέθοντα, που ταμοὺς καὶ στυγὸς ὕδωρ, καὶ τάρταρον τοσοῦτον ἀπὸ έχοντα τῆς γῆς ὅσον αὐτὴ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πολλοὺς κολάσεως τρόπους. Καὶ πάλιν ἡλύσιον πεδίον, καὶ
EPISTOLARUM LIB. III.
EPIST. CDXIII.
Μιγνύμενον γὰρ τὸ τοῦ ἀνδρὸς σπέρμα τῷ ἀκαθάρ- sil, ut honestatem natura custodiret, et quia ipsi,
dum in purgatione versatur, negotium exhiberi, absurdissimum facinus esse duceret, tamen etiam hoc
ea ratione dixit, ut ne filiis quoque suis fœdorum
morborum causa exsisterent. Siquidem virile semen cum impuro feminæ sanguine commistum corpora variis morborum generibus obnoxia procreat.
Etenim parentum intemperantiam et libidinem quodammodo exprimunt. Quamobrem, innuit, si probi
τῳ τῆς θηλείας αίματι, σώματα ἀποτίκτει νοσήμασι
διαφόροις υποκείμενα. Εναπομάσσονται γὰρ τρόπον
τινὰ τὴν τῶν γονέων ἀκρασίαν. Εἰ τοίνυν, φησί,
φροντίζετε τῆς τῶν τικτομένων εὐκρασίας τε καὶ
ὑγιείας, καὶ οὐ βούλεσθε αὐτὰ Ἐκκλησίας Κυρίας
χωρίζεσθαι, φυλάττεσθε, καὶ καιρὸν συνουσίας γινώσχετε, ἵνα μὴ καὶ τὰ τέκνα τῆς ἀκολασίας ὑμῶν τὰ
σύμβολα περιφέρωσι.
filiorum vestrorum temperamenti, et sanitatis cura vos tangit, nec vultis ut ex Dominica Ecclesia sejungantur, cavete, atque congressus feminei tempus agnoscite, ne alioqui filii quoque intemperantiæ
atque impudicitiæ vestræ notas circumferant.
ΥΙΒ. - ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟ ΚΑΙ ΜΑΡΟΝΙ
Εἰ καὶ τὸ εἶδος τῆς μέθης τῶν ἐπὶ οίνῳ καὶ χρήσ
μασι λυττώντων ἐστὶ διάφορον (τὸ μὲν γὰρ ἐξ οίνου,
τὸ δὲ ἀπὸ χρημάτων γίνεται), ἀλλά γε τὸ πάθος
ὅμοιον. Καὶ γὰρ ἀμφότεροι ὁμοίως ἐπιθυμίᾳ ἀτόπο
κε χείρωνται. Ο τε γὰρ φίλοινος ὅσῳ ἂν πλείους ἐχε
πίῃ κύλικας, τοσούτῳ πλειόνων ορέγεται· ὅ τε έρασιχρήματος, ὅσῳπερ ἂν πλείω συνάγη, τοσούτῳ
μᾶλλον ἀνάπτει τῆς ἐπιθυμίας τὴν κάμινον. Τούτῳ
μὲν οὖν ἔοικεν· ἑτέρῳ δὲ πάλιν ο φιλάργυρος πλεον
εκτεῖ. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ, εἰ καὶ πάσης ἐστὶ κατα
γνώσεως ἄξιος, ἀλλ' οὖν γε πρᾶγμα πάσχει κατά φύσ
σιν (ὁ γὰρ οἶνος θερμὸς ὢν καὶ διακαής, καὶ τὴν
ἔμφυτον ἐπιτείνων ξηρότητα, τοὺς μεθύοντας ποιεῖ
διψήν )· οὗτος δὲ πόθεν ἀεὶ πλειόνων ορέγεται, οὐκ
ἔχω λέγειν πόθεν. Ἐπειδὰν γὰρ μειζόνως πλουτήσῃ,
τότε μάλιστά ἐστιν ἐν πενίᾳ. Απορον γὰρ τοῦτο τὸ
νόσημα, καὶ αἰνίγματι μᾶλλον ἐοικός. Οὐκοῦν εἰ
θεραπευόμενον ἐπιτρίβεται, καὶ τῷ ἐπινενοημένῳ @
φαρμάκι χαλεπώτερον γίνεται, παυσώμεθα ύλην
παρέχοντες τῷ τοιούτῳ πυρὶ, καὶ τὴν προϋπάρχουσαν ἢ ἀθρόως, ἢ κατὰ μικρὸν ὑπεξέλωμεν· ἵνα μὴ
άσβεστον γενόμενον κἀνταῦθα ἡμᾶς τεφρώσῃ, κά
κεῖσε τῷ ἀσβέστῳ παραπέμψῃ πυρί.
CDXII. — MARTINIANO ET MARONI.
Etsi temulentiæ eorum, qui vini et pecuniarum
rabie tenentur, species diversa est (altera enim a
vino, altera vero a pecuniis proficiscitur), at afectus tamen similis est. Nam utrique eodem modo a
turpi et absurda cupiditate subacti sunt. Siquidem
et qui vini avidus est, quo plures calices exhauserit, eo plures appetit: et qui pecuniarum amore
tenetur, quo plura collegerit, eo magis cupiditatis
fornacem accendit. Atque hæc quidem ea re illi similis est. At vero alia rursum ratione is qui pecuniæ studio flagrat, superiores fert. Nam cum alter,
et si omni reprehensione atque condemnatione dignus sit, tamen rein naturæ consentaneam perpetiatur (vinum quippe cum fervidum et ardens sit,
ac naturalem siccitatem augeat, ebriis sitim accersit); hic contra, qua de causa plura semper appe
tat, dicere nequeo. Nam cum ampliores opes consecutus est, tum demum maxime in paupertate versatur. Inexplicabilis enim bic morbus est, atque
πuigmati siunilis. Quamobrem si cum curatur ingra
vescit, ac per excogitatum remedium atrocior redditur, materiam ejusmodi igni præbere desinamus,
ac pristinam vel subito vel paulatim subtrahamus:
redigat, et illic ad nunquam exstinguenduur
ne alioqui inexstinctus effectus, et hic nos in cinerem
ignem transmittat.
ΥΙΓ'. — ΔΙΟΓΕΝΕΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
Ἡγοῦμαι ὅτι ἕκαστος ἐξ ὧν πράττει, καὶ περὶ
τῶν μελλόντων ἀποφαίνεται. Οὐδεὶς γοῦν τῶν ὀρθῶς
καὶ σεμνώς βεβιωκότων, καὶ πολιτείαν ἀρίστην επιδειξαμένων, ἀπιστεῖ τῇ κρίσει. Οἱ δὲ ῥᾴθυμοι, τῷ
πονηρῷ ἀγχόμενοι συνειδότι, οὔτε κρίσιν, οὔτε ἀντίδοσιν εἶναι ἐθέλοντες, δ βούλονται, καὶ δογματι
ζουσιν, οὐ τὴν ἀλήθειαν σκοποῦντες, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν
βούλησιν κυροῦντες Επει τοίνυν τὴν κρίσιν καὶ
ποιητῶν καὶ ῥητόρων καὶ συγγραφέων καὶ φιλοσό
φων οἱ ἐνδοξότατοι κηρύττουσιν (ή γάρ μερι
CDXII. DIOGENI PRESBYTERO.
Sic existimo unumquemque ex his, quæ facit,
`de futuris quoque pronuntiare. Nemo etenim eorum
qui recte atque honeste vixerunt, atque optimæ
vivendi rationis specimen ediderunt, judicio fidem.
abrogal. At segnes et ignavi, quod improba conscientia constringantur, nec judicium, nec remunerationem esse cupientes, quod cupiunt, id quoque astruunt, non veritatem spectantes, sed voluntatem suam confirmantes. 413 Quoniam igitur judiciumn et poetarum, et oratorum, et historicorum..
VARIÆ LEGTIONES ET NOTÆ.
Confer epist. 146, lib. 11, et Stob. serm. 53,
54 et seq., Spinz. lib. 1. De tranquillit. animi. Birr.
Coil. Vat. 650, τηρούντες. ID.
οι ενδοξότατοι κηρύττουσιν. Sic Chrysostomus: Οὐκ ἔστι μῦθος περὶ τῆς γεέννης λόγος
ἀλλ' οὕτως ἐστὶν ἀληθῆς, ὅτι οὐχ ἡμεῖς μόνον ἀλλὰ
καὶ ποιηταὶ, καὶ φιλόσοφοι, καὶ λογοποιοὶ περὶ τῆς
μελλούσης ανταποδίσεω; ἐφιλοσόφησαν, καὶ ἐν δου
κολάζεσθαι τοὺς πονηρούς ειρήκασι· εἰ γὰρ καὶ μετὰ
ἀληθείας ὡς ἔχει ταῦτα, εἰπεῖν οὐκ ηδυνήθησαν, ἅτε
ἀπὸ λογισμῶν κινηθέντες, καὶ παρ' ἀκουσμάτων τῶν
παρ' ἡμῖν· ἀλλ' ὅμως εἰκόνα τινὰ κρίσεως ἔλαβον·
Κωκυτούς γάρ φασί τινας, καὶ πυριφλεγέθοντα, που
ταμοὺς καὶ στυγὸς ὕδωρ, καὶ τάρταρον τοσοῦτον ἀπὸ
έχοντα τῆς γῆς ὅσον αὐτὴ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πολλοὺς
κολάσεως τρόπους. Καὶ πάλιν ἡλύσιον πεδίον, καὶ
Book IV, Containing 230 LettersLiber quartus, continens 230 epistolas
col. 1047–1048page 435 of 750
PG 78:1047δεὶς ἀκρίτως τῇ κρίσει ἀπιστείτω· ἀλλ' ἀρετὴν μὲν ἀσκῶν, στεφάνους· κακίαν διαπραττόμενος, κολά σεις προσδοκάτω. κῶς ἐνταῦθα γινομένη, την γενικὴν ἐγγυάται μη ΤΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΣΙΔΩΡΟΥ ΠΗΛΟΥΣΙΩΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Δ'. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ. ΙΣΙΔΩΡΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Εἰς τὸν στέφανον ἐνιαυτοῦ καὶ τροχοῦ γενέσεως. Επειδή κυκλικήν ἐστι τοῦ χρόνου τὸ σχῆμα, τῆς μὲν ἡμέρας ἑπτάκις ανακυκλουμένης, τῆς δ μακάρων νήσους, καὶ λειμῶνας εὐανθεῖς, καὶ εὐωδίαν πολλὴν, καὶ αὐραν λεπτήν, καὶ χοροὺς ἐκεῖ διατρί. βοντας, καὶ λευκὴν περιβλεβλημένους στολήν· καὶ είδοντας ὕμνους τινάς· καὶ ὅλως καὶ ἀγαθοῖς καὶ που νηροῖς ἀποκειμένην ἀντίδοσιν, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν Εξοδον· μὴ τοίνυν ἀπιστῶμεν γέενναν, ἵνα μὴ ἐμπέ σωμεν εἰς αὐτήν. Οἴει σὺ τοὺς θανόντας, ὦ Νικόστρατο Νικό Τρατε) Τρυφῆς ἁπάσης μεταλαβόντας ἐν βίῳ Καὶ γῆν καλύψειν, ὡς ἀπὸ τοῦ πάντ' εἰς χρόνον Πεφευγέναι τὸ θεῖον, ὡς λεληθότας; Εστιν Δίκης ὀφθαλμές, ὃς τὰ πάνθ' ὁρᾷ. Καὶ γὰρ καθ' Αδην δύο τρίβους νομίζομεν, Μίαν δικαίων, ἑτέραν δ' ἀσεβῶν εἶν᾿ ὁδόν. Εἰ γὰρ ὁ δίκαιος κἀσεβὴς ἔξουσιν ἐν, Αρπαζ ἀπελθών, κλέπτ', αποστέρει, κύκα. Μηδέν πλανηθῇς· ἔστι κὰν ᾅδου κρίσις, Ηνπερ ποιήσει Θεός, ὁ πάντων Δεσπότης, Οὗ τούνομαι φοβερὸν, οὐδ' ἂν ὀνομάσαιμ' ἐγώ, "Ος εδῖς ἁμαρτάνουσι πρὸς μῆκος βίον Δίδωσιν. Εἰ τις δὲ θνητῶν οίεται τ' οὐφήμερον Κακόν τι πράσσων τοὺς θεοὺς λεληθέναι, Δοκεῖ πονηρὰ, καὶ δοκῶν ἁλίσκεται, Οταν σχολὴν ἄγουσα τυγχάνει δίκη. 'Ορᾶθ', ὅσοι δοκεῖτε οὐκ εἶναι Θεόν. Εστιν γὰρ, ἔστιν· εἰ δέ τις πράττει κακῶς Κακός πεφυκώς, τὸν χρόνον κερδαινέτω. Χρόνῳ γὰρ οὗτος ὕστερον δώσει δίκην. Επειδή κυκλικές.
δεὶς ἀκρίτως τῇ κρίσει ἀπιστείτω· ἀλλ' ἀρετὴν μὲν
ἀσκῶν, στεφάνους· κακίαν διαπραττόμενος, κολά
σεις προσδοκάτω.
et philosophorum celeberrimi quique prædicant κῶς ἐνταῦθα γινομένη, την γενικὴν ἐγγυάται ), μη
(nam quod ex aliqua parte hic habetur judicium,
generali fdem conciliat) nemo judicio temere atque
inconsulte dissidal: verum, si virtuti studeat, coronas: si autem vitium perpetret, supplicia exspectet.
ΤΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ
ΙΣΙΔΩΡΟΥ ΠΗΛΟΥΣΙΩΤΟΥ
ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Δ'.
EPISTOLARUM
LIBER QUARTUS.
DE OPIFICIO UNIVERSITATIS RERUM.
In coronam anni, et rotam generationis.
Quandoquidem circularis est figura temporis,
quippe cum dies septies circumvolvatur in hebdoA'.
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ.
• ΙΣΙΔΩΡΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Εἰς τὸν στέφανον ἐνιαυτοῦ καὶ τροχοῦ γενέσεως.
Επειδή κυκλικήν ἐστι τοῦ χρόνου τὸ σχῆμα,
τῆς μὲν ἡμέρας ἑπτάκις ανακυκλουμένης, τῆς δ
μακάρων νήσους, καὶ λειμῶνας εὐανθεῖς, καὶ εὐωδίαν
πολλὴν, καὶ αὐραν λεπτήν, καὶ χοροὺς ἐκεῖ διατρί.
βοντας, καὶ λευκὴν περιβλεβλημένους στολήν· καὶ
είδοντας ὕμνους τινάς· καὶ ὅλως καὶ ἀγαθοῖς καὶ που
νηροῖς ἀποκειμένην ἀντίδοσιν, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν
Εξοδον· μὴ τοίνυν ἀπιστῶμεν γέενναν, ἵνα μὴ ἐμπέ
σωμεν εἰς αὐτήν. Caterum, ut omittam testimonia
Platonis et aliorum, ascribam, qui instar sinl
omnium, versus veteris comici, sive is Philemon,
sive Diphilus est. Variant enim scriptores qui eos
nobis conservarunt. Illi ascribit Justinus Martyr in
lib. De monarchia Dei; huic Clemens Alexandrinus
lib. v Stromat. et Eusebius lib. xit, De preparal.
evangelica, nec non Theodoretus orat. De providentia Dei, in opere therapeutico Græcanic. affect. Εx
horum enim scriptis aureos istos versus de futuro
judicio et pœnis impiorum contraque æternis piorum gaudiis, ita duxi concinnandos.
Οἴει σὺ τοὺς θανόντας, ὦ Νικόστρατο (al. Νικό
Τρατε)
Τρυφῆς ἁπάσης μεταλαβόντας ἐν βίῳ
Καὶ γῆν καλύψειν, ὡς ἀπὸ τοῦ πάντ' εἰς χρόνον
Πεφευγέναι τὸ θεῖον, ὡς λεληθότας;
Εστιν Δίκης ὀφθαλμές, ὃς τὰ πάνθ' ὁρᾷ.
Καὶ γὰρ καθ' Αδην δύο τρίβους νομίζομεν,
Μίαν δικαίων, ἑτέραν δ' ἀσεβῶν εἶν᾿ ὁδόν.
Εἰ γὰρ ὁ δίκαιος κἀσεβὴς ἔξουσιν ἐν,
Αρπαζ ἀπελθών, κλέπτ', αποστέρει, κύκα.
Μηδέν πλανηθῇς· ἔστι κὰν ᾅδου κρίσις,
Ηνπερ ποιήσει Θεός, ὁ πάντων Δεσπότης,
Οὗ τούνομαι φοβερὸν, οὐδ' ἂν ὀνομάσαιμ' ἐγώ,
"Ος εδῖς ἁμαρτάνουσι πρὸς μῆκος βίον
Δίδωσιν.
Εἰ τις δὲ θνητῶν οίεται τ' οὐφήμερον
Κακόν τι πράσσων τοὺς θεοὺς λεληθέναι,
Δοκεῖ πονηρὰ, καὶ δοκῶν ἁλίσκεται,
Οταν σχολὴν ἄγουσα τυγχάνει δίκη.
'Ορᾶθ', ὅσοι δοκεῖτε οὐκ εἶναι Θεόν.
Εστιν γὰρ, ἔστιν· εἰ δέ τις πράττει κακῶς
Κακός πεφυκώς, τὸν χρόνον κερδαινέτω.
Χρόνῳ γὰρ οὗτος ὕστερον δώσει δίκην.
Quorum sententiam sic utcunque Latinis senariis
exprimebam:
Tunc arbitrare mortuos, Nicostrate (vel Nicorate)
In omnibus qui deliciis superstites
Sese hic volutarunt, humo sic contegi,
Exinde Numen æviterno tempore
Ut lateant, atque ab hoc fuga sese eximant,
Quæ cuncta cernant, justitiæ sunt lumina.
Nam credimus duas ad inferos vias:
Quarum una justorum; impiorum est altera.
Quod si el pios et impios eadem manet
Fortuna, quin feras, clepas, et harpages
Quidquid queas, et ima summis misceas,
Quid obstat? Error, o bone, ne le fascinel
Sua quemque defunctum manent urbitria,
Queis præsidebit omnium rector Deus
Cujus tremendum nomen effari haud queam:
Peccantibus qui sæpe ritam prorogat.
Al si quis est mortalium, mala in dies
Qui dum patrat, se clam diis putat fore,
Fulso is putal, sese inque casses induit,
Donec Deum paulum quiescit ultio.
Videle vos, queis fabula sunt numina:
Est, est Deus. Sed improbe si quis facit
Pravæ indolis, tempus lucrifacial sibi.
Post namque punas tempore elapso dabit,
Illustre quoque est Pindari testimonium in Olymp.
2 de futura vila, et in ea suppliciis inipiorum semipiternis, et piorum) beatitudine ac gandiis uunquam
finiendis. RITT.
Επειδή κυκλικές. Idem est initium prima
col. 1049–1050page 436 of 750
PG 78:1049ἑβδομάδες εἰς μήνα, τῶν δὲ μηνῶν εἰς ἐνιαυτόν· καὶ πάλιν εἰς τὰ αὐτὰ σημεῖα ἀποκαθίσταται· διὰ τοῦτο πῆ μὲν στέφανον ἐνιαυτοῦ, τῆ δὲ τροχον γενέσεως ἐκάλεσεν ἡ Γραφή κύκλου γὰρ καὶ στεφάνου καὶ τροχοῦ τὸ αὐτὸ σχῆμα. Τῶν τεσσάρων ὡρῶν, ἐαρι νῆς, φημί, καὶ θερινῆς, μετοπωρινῆς καὶ χειμερινῆς, τρόπον τινὰ τὰς χεῖρας συναπτουσῶν καὶ τὸν ἐνιαυτὸν ἑλιττουσῶν, ἀρίστην χορείαν χορεύουσιν Οὕτω γὰρ σοφῶς καὶ ἐναρμονίως ὑπὸ τοῦ ἀριστοτέχνου Θεοῦ ἐδημιουργήθησαν, ὡς ἠρέμα ἐκά στῆς τὸ τέλος τῇ ἀρχῇ τῆς ἄλλης κιρνώμενον λανθα γόντως καὶ ἀνεπαισθήτως καὶ ἀβλαβῶς ἐν τοῖς σώμασι χορεύειν. Ἵνα δὲ σαφέστερον γένηται τὸ λεγόμενον, δι' αὐτοῦ τοῦ πράγματος ο λόγος βαδιείτω. Τὸ ἀκρότατον θέρος οὐκ εὐθὺς εἰς χειμῶνα ἄκρον παραπέμπει· ἡ γὰρ ἂν ἐβλάβη τὰ σώματα καὶ τὰ σπέρματα καὶ τὰ φυτά, τῆς ἀθρόας μεταβολῆς μὴ ενεγκόντων τὴν ἔφοδεν· ἀλλὰ τὸ μὲν τῷ μετα οπώρῳ παραχωρήσαν λήγει, τὸ δὲ κατὰ μὲν τὴν ἀρχὴν τῷ θέρει, κατὰ δὲ τὴν τελευτὴν ἠρέμα καὶ κατὰ με κρὸν τῷ χειμῶν. ὁμοιωθέν, ἀβλαβῶς τῷ χειμῶνι παρα πέμπει, εἶτα ὀχειμὼν τῷ ἔαρι παραχωρήσας, λήγει τὸ δὲ κατὰ μικρὸν λανθανόντως περνώμενον παρα πέμπει τῷ θέρει. Β'. — ΖΩΣΙΜΟ. Εἰς τὸ, ο Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρ κας μου.» Γέλωτα ὀφλισκάνεις (ὦ τί σε καλέσας τῆς σῆς ἀναλγησίας καθάψομαι); εὐχόμενος· «Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου.» Τῶν μὲν γὰρ τὰ παρ' ἑαυτῶν εἰσφερόντων, καὶ νηστευόντων καὶ τῇ αυταρκεία χρωμένων, καὶ τοῦ σώματος κολαζόντων τὰ σκιρτήματα, ἐστὶν αὕτη ἡ εὐχὴ, ἐπικουρίαν τῇ αὐτῶν ἀσκήσει πεμφθήναι ουρανόθεν παρακαλούντων. Τῶν δὲ, ὥσπερ σύ, κραιπάλῃ ἀμέτρῳ πιαινόντων τὸ σῶμα, καὶ τρυφῇ ποικίλῃ καὶ παντοδαπῇ τὰ σκιρτήματα αὐτῆς διεγειρόντων, καὶ τῇ εὐεξίᾳ τοὺς ἀθλητὰς ἀποκρυπτόντων, οὐκ ἔστι. Ταὐτὸν γὰρ ποιεῖς, ὡς ἂν εἰ καὶ ἑταίρᾳ συμπλεκόμενος καὶ ἐρῶν αὐτῆς, εὔξοιο σωφροσύνην λαβεῖν. Τῶν γὰρ ἀνωτέρω τῶν δικτύων ἐκείνης πετομένων ἐστὶν ἡ εὐχή· οὐ τῶν ἄρκυσιν ὑποκυπτόντων ἑαυτοὺς ταῖς αὐτῆς ἢ ὡς ἂν ἀπὸ πλοίου εἰς πέλαγος ἄπειρον σαὐτὸν χορεύουσιν χορευουσῶν. 'Αρίστην χορείαν χορεύουσιν. ὥσπερ χορείαν τινὰ ἀρίστην τῶν ὡρῶν χορευουσῶν. εν βαδι ζέτω βαδιείτω. ἐνέγχοντα με χρὸν καί. σφῶν, τὸ σῶμα, τὴν σάρκα. εύξοιο εύξαιο, 2 υποκυπτόντων, ὑποβαλλόντων.
EPISTOLARUM LIB. IV.· EPIST. II.
ἑβδομάδες εἰς μήνα, τῶν δὲ μηνῶν εἰς ἐνιαυτόν· καὶ madam, hebdomada autem in mensem, menses vero
πάλιν εἰς τὰ αὐτὰ σημεῖα ἀποκαθίσταται· διὰ τοῦτο
πῆ μὲν στέφανον ἐνιαυτοῦ, τῆ δὲ τροχον γενέσεως
ἐκάλεσεν ἡ Γραφή κύκλου γὰρ καὶ στεφάνου καὶ
τροχοῦ τὸ αὐτὸ σχῆμα. Τῶν τεσσάρων ὡρῶν, ἐαρινῆς, φημί, καὶ θερινῆς, μετοπωρινῆς καὶ χειμερι
νῆς, τρόπον τινὰ τὰς χεῖρας συναπτουσῶν καὶ τὸν
ἐνιαυτὸν ἑλιττουσῶν, ἀρίστην χορείαν χορεύουσιν Οὕτω γὰρ σοφῶς καὶ ἐναρμονίως ὑπὸ τοῦ
ἀριστοτέχνου Θεοῦ ἐδημιουργήθησαν, ὡς ἠρέμα ἐκάστῆς τὸ τέλος τῇ ἀρχῇ τῆς ἄλλης κιρνώμενον λανθα
γόντως καὶ ἀνεπαισθήτως καὶ ἀβλαβῶς ἐν τοῖς
σώμασι χορεύειν. Ἵνα δὲ σαφέστερον γένηται τὸ
λεγόμενον, δι' αὐτοῦ τοῦ πράγματος ο λόγος βαδιείτω.
Τὸ ἀκρότατον θέρος οὐκ εὐθὺς εἰς χειμῶνα ἄκρον
παραπέμπει· ἡ γὰρ ἂν ἐβλάβη τὰ σώματα καὶ τὰ
σπέρματα καὶ τὰ φυτά, τῆς ἀθρόας μεταβολῆς μὴ
ενεγκόντων τὴν ἔφοδεν· ἀλλὰ τὸ μὲν τῷ μετα
οπώρῳ παραχωρήσαν λήγει, τὸ δὲ κατὰ μὲν τὴν ἀρχὴν
τῷ θέρει, κατὰ δὲ τὴν τελευτὴν ἠρέμα καὶ κατὰ με
κρὸν τῷ χειμῶν. ὁμοιωθέν, ἀβλαβῶς τῷ χειμῶνι παρα
πέμπει, εἶτα ὀχειμὼν τῷ ἔαρι παραχωρήσας, λήγει·
τὸ δὲ κατὰ μικρὸν λανθανόντως περνώμενον παραπέμπει τῷ θέρει.
in annum, rursumque in eadem signa, quæ peragravit, restituatur: hanc ob causam alibi quidem
coronam anni, alibi vero rotam generationis Scriplura appellavit (circuli namque et corona et role
eadem est figura), quod quatuor horæ, videlicet vernum tempus et æstivum et autumnale et hibernum
invicem quodammodo manus connectant, et annum
circumvolvant, atque ita optimam quamdam choream ducant. Adeo enim sapienter et apte convenienterque ab optimo artifice Deo creatæ sunt quatuor illæ anni hora, ut paulatim cujusque finis cum
alterius principio inadvertenter sineque sensu ac
noxa ulla corporibus illata convertantur. Sed quo
manifestius fat id quod dico, per ipsam, qua de
agitur, rem nostra oratio gradiatur. Summam æstatem non e vestigio in summam hiemem transmittit
Deus. Profecto enim si id feret, tum vero el corpora animantium, et semina et gignentia lædi, nem
cesse esset, quod subitæ mutationis invasionem ferre
non possent: sed æstas quidem autumno cedens
desinit: autumnus vero in hiemem absque omni nova
transit, dum initio sui, æstati, fine auten: clementer ac paulatim hiemi conformatur. Hiems
deinde veri dans locum desinit: et ver quoque paulatim ex diversis qualitatibus contemperatum in
æstatem transmigrat.
Β'. — ΖΩΣΙΜΟ.
Εἰς τὸ, ο Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρ
κας μου.»
Γέλωτα ὀφλισκάνεις (ὦ τί σε καλέσας τῆς σῆς
ἀναλγησίας καθάψομαι); εὐχόμενος· «Καθήλωσον ἐκ
τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου.» Τῶν μὲν γὰρ τὰ
παρ' ἑαυτῶν εἰσφερόντων, καὶ νηστευόντων καὶ τῇ
αυταρκεία χρωμένων, καὶ τοῦ σώματος κολαζόντων
τὰ σκιρτήματα, ἐστὶν αὕτη ἡ εὐχὴ, ἐπικουρίαν τῇ
αὐτῶν ἀσκήσει πεμφθήναι ουρανόθεν παρακα
λούντων. Τῶν δὲ, ὥσπερ σύ, κραιπάλῃ ἀμέτρῳ πιαι·
νόντων τὸ σῶμα, καὶ τρυφῇ ποικίλῃ καὶ παντοδαπῇ
τὰ σκιρτήματα αὐτῆς διεγειρόντων, καὶ τῇ εὐεξίᾳ
τοὺς ἀθλητὰς ἀποκρυπτόντων, οὐκ ἔστι. Ταὐτὸν γὰρ
ποιεῖς, ὡς ἂν εἰ καὶ ἑταίρᾳ συμπλεκόμενος καὶ ἐρῶν
αὐτῆς, εὔξοιο σωφροσύνην λαβεῖν. Τῶν γὰρ
ἀνωτέρω τῶν δικτύων ἐκείνης πετομένων ἐστὶν ἡ
εὐχή· οὐ τῶν ἄρκυσιν ὑποκυπτόντων ἑαυτοὺς ταῖς
αὐτῆς ἢ ὡς ἂν ἀπὸ πλοίου εἰς πέλαγος ἄπειρον σαὐτὸν
o Psal. cxvi,
414 II. — ZOSIMO.
In illud Psalmi dictum, ‹ Confige timore tuo carnes
mieas s.
Risu profecto dignus es, mi homo (quein ego quo
nomine appellem nescio, dum stuporem tuum reprehendo), quando precaris: • Counge timore tuo carnes meas.» Eorum enim hæc est precatio, qui quod
in se est conferunt, et jejunant, et sua sorte contenti, parvoque beati vivunt, eaque ratione carnis
exsultantem lasciviam castigant et compescunt, qui.
que cœlitus opem et auxilium suæ exercitationi
mitti postulant. Αt illis minime convenit, qui, quemadmodum tu facis, crapula immodica corpus S2ginant, et variis omninodieque deliciis ejus pelulantiam tantum abest ut reprimant, ut polius excitent, et bene curata cuticula ipsos etiam athletas
vincunt. Perinde namque facere videris; ac si in
meretriciis haerens amplexibus, et scorti amori dans
operam, interea pudicitiæ compos fieri optes. Eorum
epistolas mus. cod. Veneti, quent in bibliotheca S.
Marci exstare testatur Xystus Senensis. Id mihi satis
augmenti est, præter alia quæ domi haben, ex illo
ipso hunc cod. Bavaricum, unde has epistolas de
promptas publici juris primi facimus, descriptum
esse. De ordine epistolarum Isidori dixi in prolegomenis. Rirr. - Pro χορεύουσιν cod. Vat. 650 legit.
χορευουσῶν. Po SIN.
'Αρίστην χορείαν χορεύουσιν. Geminum in
modum loquitur Isidorus noster epist. 170 lib. 111.
ὥσπερ χορείαν τινὰ ἀρίστην τῶν ὡρῶν χορευουσῶν.
De goatuor anni horis, quam agte sint ördinatæ, el
se invicem consequatur, magnum providentiæ Dei
argumentum præbentes, vide et Theodoretum lib. 1.
De Providentia. Conferri quoque utiliter poterit Isidori nostri epist. 458 lib n, et ep. 308 lib. 11. RITT.
Idem cod. omn. εν et versu post tertio βαδιζέτω legit, pro βαδιείτω. Possin.
Cod. Vat. ἐνέγχοντα versu penult. post με
χρὸν addit καί. ID.
ldem cod., σφῶν, et vers. post 2 pro τὸ σῶμα,
τὴν σάρκα. ID.
Pro εύξοιο iden coll. legit εύξαιο, et vers.
post 2 pro υποκυπτόντων, ὑποβαλλόντων.
col. 1051–1052page 437 of 750
PG 78:1051τασκεύαζων τὸν κίνδυνον, εὐχή σωθήναι Καὶ πῶς οἷόν τε; Τῶν γὰρ πάντα τὰ παρ' ἑαυτῶν πλη ρούντων, καὶ παρακαλούντων μὴ βαπτισθῆναι τὴν οἰκείαν τέχνην ὑπὸ τοῦ χειμῶνος, ἐστὶν αὕτη ἡ δέτ σις· οὐ τῶν ἑαυτοὺς εἰς τὸ πέλαγος καὶ πρὸ τοῦ κλύδωνος ριπτούντων. Παῦσαι τοίνυν τρυφῶν. Εἰ γὰρ γαστρός περιέσῃ, καὶ τῶν μετὰ γαστέρα κρατήσεις, καὶ γέλωτα οὐκ ὀφλήσεις, ὡς τἀναντία ὧν διαπράττη λαβεῖν προσευχόμενος. ρίπτων, ἀντιβολοίης σωθῆναι ἐμβρόντητε, αυτή και Γ. ΤΟ ΑΥΤΩ. Εἰς τὸ αὐτό. Ἐπειδὴ γέγραφας, τί ἐστι τό· ι Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τις σάρκες μου» (ἴσως γὰρ ἀγνοῶν ᾔτεις & μὴ ἐβούλου λαβεῖν)· ἄκους. Πήξον αὐτὰς, νέκρωσον, ἀκινήτους ποίησον πρὸς ἡδονὴν, ἀντὶ ἦλων ὁ φόβος ὁ εἰς πηγνύτω αὐτὰς, καὶ νεκρούτω, καὶ σταυρούτω, καὶ ἀκινήτους καὶ ἀνενεργήτους προς άμαρτίαν παρασκευαζέτω. Γνοὺς οὖν τὴν ἑρμηνείαν ὁ τρυφῶν, τοῦτο μὴ αἴτει· ἢ αὐτῶν μὴ τρύφα· καὶ μάλιστα, ὅτι οὐδ' ή τρυφὴ οἴκαδε σοι παρασκευάζεται, ἀλλ' ἀλλοτρίαις ἀναισχύντως ἐπιπηδῶν τραπέζαι; ὅπερ ἐν τῶν ἀπευκταίων καὶ ἀθλίων ώρίσατο εἶναι ὁ Σολομών· τὴν σάρκα οὐ δεόντως ὅλως πιαίνεις. Οι γὰρ τῆς χρείας γίνῃ· ἀλλὰ καὶ τὸν κόρον ὑβρίζεις. Δ'. — ΤΟ ΑΥΤΩ. Εἰς τὸ αὐτό. Ο μὲν τῆς ἀρετῆς γνήσιος εραστής, καὶ τὸ θεῖον εἰς τὸ ἀγαγεῖν τὸ ποθούμενον εἰς πέρας δίκαιος αν εἴη καλεῖν· ὁ δὲ ἄσπονδος ἐχθρὸς, οὐδὲ ἂν καλέ σας ἐπήκοον ἔξει τὸ θεῖον. Τί τοιγαρούν την σάρκα τὴν σαυτοῦ κραιπάλαις καὶ μέθαις καταπιεί νων, καὶ πῦρ ἐπὶ πῦρ ὀχετεύων, καὶ πᾶσαν καινοτομῶν ὁδὸν ἡδονῆς, καὶ τὸ ἀκόλαστον καὶ κοιμώμενον διεγείρων τε καὶ παρακαλῶν, ἐν ταῖς εὐχαῖς λέγεις Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου; κ Τῷ μὲν γὰρ νηστείαις καὶ χαμευνίαις, καὶ παννυχίσι τὴν οἰκείαν κατατήκοντι σάρκα, καὶ εὐήνιον αὐτὴν τῷ πνεύματι κατασκευάζοντι, πρεπωδεστάτη αὕτη ἡ εὐχή· τῷ δὲ, ὥσπερ ού, σκιρτᾷν παρασκευάζοντι τὴν σάρκα, καὶ τὰς ἀσώτους συνεστιάσεις καὶ τὰς κραιπάλας διώκοντι, ἐξ ὧν ἡδοναὶ βρύουσιν, οὐ μόνον ἀπρεπής αὕτη ἡ εὐχὴ, ἀλλὰ καὶ εἰρωνείας, μᾶλλον δὲ κινδύνου μεστή Όταν γὰρ τὸν ἀκήρατον νοῦν ταῦτα αἰτῇ, & ποιεῖν οὐ θέλει, οὐ μόνον ἀνθρώ εμβρόντητε σαυτῷ σωθῆναι, καλέσῃ, καὶ κοιμώμενων κεκοιμημέν νων. νως μεστή, Επιτ.
τασκεύαζων τὸν κίνδυνον, εὐχή σωθήναι Καὶ
πῶς οἷόν τε; Τῶν γὰρ πάντα τὰ παρ' ἑαυτῶν πληρούντων, καὶ παρακαλούντων μὴ βαπτισθῆναι τὴν
οἰκείαν τέχνην ὑπὸ τοῦ χειμῶνος, ἐστὶν αὕτη ἡ δέτ
σις· οὐ τῶν ἑαυτοὺς εἰς τὸ πέλαγος καὶ πρὸ τοῦ
κλύδωνος ριπτούντων. Παῦσαι τοίνυν τρυφῶν. Εἰ γὰρ
γαστρός περιέσῃ, καὶ τῶν μετὰ γαστέρα κρατήσεις,
καὶ γέλωτα οὐκ ὀφλήσεις, ὡς τἀναντία ὧν διαπράττη
λαβεῖν προσευχόμενος.
raim est istud votum, qui meretricis retibus altius ρίπτων, ἀντιβολοίης σωθῆναι ἐμβρόντητε, αυτή και
volant: non eorum, qui ipsius compedibus ultro
semetipsos induunt. Vel perinde, quasi ex navi te ipsum in immensum pelagus projiciens, et ultro le periculo objiciens, pro salute et conservatione tai supplicares. Et quo pacto, quæso, hunc talem hominem
ipse, si velit, salus servare possit? Nam iis, qui omnia que în se sunt, implent, quique artem suam in
aux lium vocant, ne a tempestate submergantur,
ejusmodi convenit precatio: nequaquam vero iis,
qui etiam antequam coorta in mari fuerit tempestas, seipsos in pelagus præcipitant. Desine igitur
delicias facere. Nam si ventrem perdomueris, etiam iis quæ sub ventre sunt, eris superior: nec ultra
ridiculum te præbebis, ut qui contraria te consequi posse optes iis que agis.
EIDEM.
De eodem.
Quoniam per litteras ex me quæsivisti, quid sibi
velit illud: Confige timore tuo carnes meas ▸
(fortassis enim imprudens id petiisti, quod accipere
noluisti) ausculta. Fige ipsas, mortifica, immobiles
fac ad voluptatem pro clavis timor tui ipsas figat,
et morte afliciat, et in crucem agat, et immobiles
atque ineficaces ad peccatum faciat. Cognita igitur
interpretatione, tu qui deliciis indulges, ne hoc
pelas: aut si petis, deliciari ac luxuriare desine:
præsertim, cum ne quidem domi tuæ tibi materia
deliciarum suppeditetur, sed alienis mensis impu.
denter insiliens (quod unum ex rebus abominandis
ac miseris esse pronuntiavit Salomon): carnem
prorsus indecore pinguefacias. Non enim necessitati
te accommodas; sed et satietatem contumelia afficis.
415 IV. - EIDEM.
De eadem re.
Is quidem, qui virtutem germanitus atque ex ani.
mo adamat, etiam divinum numen jure meritoque
invocet ad opem ferendam, quo desideria sua ad
optatum exitum perducat. At qui cum ea perpetuum
bellum gerit, is ne quidem si Deum in auxilium vocarit, propitium habebit. Quæ ergo hæc est amentia, quod cum carnem tuam crapula et ebrietate assidua pinguefacias ac sagines, ignemque igni addas,
et nullam non voluptatis viam novam rimeris, et libidinem sopitam quoque excites et instiges ultro,
tamen in precibus dicere ausis: «Conſige timore
tuo carnes meas “?» Nam ei quidem, qui jejuniis et
humi cubationibus et per vigilias carnem suam tabefacit, et spiritus habenis obsequentem ipsam exhibet, aptissima convenientissimaque est hæc precatio. Qui vero, id quod tu facis, ita parat et assuefacit carnem, ut luxuria exsultet, quique luxuriosas
comessationes et temulentiam perpetuo assectatur,
** Psal. cxviii, 120.
Γ.
ΤΟ ΑΥΤΩ.
Εἰς τὸ αὐτό.
Ἐπειδὴ γέγραφας, τί ἐστι τό· ι Καθήλωσον ἐκ
τοῦ φόβου σου τις σάρκες μου» (ἴσως γὰρ ἀγνοῶν
ᾔτεις & μὴ ἐβούλου λαβεῖν)· ἄκους. Πήξον αὐτὰς,
νέκρωσον, ἀκινήτους ποίησον πρὸς ἡδονὴν, ἀντὶ ἦλων
ὁ φόβος ὁ εἰς πηγνύτω αὐτὰς, καὶ νεκρούτω, καὶ
σταυρούτω, καὶ ἀκινήτους καὶ ἀνενεργήτους προς
άμαρτίαν παρασκευαζέτω. Γνοὺς οὖν τὴν ἑρμηνείαν ὁ
τρυφῶν, τοῦτο μὴ αἴτει· ἢ αὐτῶν μὴ τρύφα· καὶ
μάλιστα, ὅτι οὐδ' ή τρυφὴ οἴκαδε σοι παρασκευάζεται,
ἀλλ' ἀλλοτρίαις ἀναισχύντως ἐπιπηδῶν τραπέζαι;·
ὅπερ ἐν τῶν ἀπευκταίων καὶ ἀθλίων ώρίσατο εἶναι ὁ
Σολομών· τὴν σάρκα οὐ δεόντως ὅλως πιαίνεις. Οι
γὰρ τῆς χρείας γίνῃ· ἀλλὰ καὶ τὸν κόρον ὑβρίζεις.
Δ'. — ΤΟ ΑΥΤΩ.
Εἰς τὸ αὐτό.
Ο μὲν τῆς ἀρετῆς γνήσιος εραστής, καὶ τὸ θεῖον
εἰς τὸ ἀγαγεῖν τὸ ποθούμενον εἰς πέρας δίκαιος αν
εἴη καλεῖν· ὁ δὲ ἄσπονδος ἐχθρὸς, οὐδὲ ἂν καλέσας ἐπήκοον ἔξει τὸ θεῖον. Τί τοιγαρούν την
σάρκα τὴν σαυτοῦ κραιπάλαις καὶ μέθαις καταπιεί
νων, καὶ πῦρ ἐπὶ πῦρ ὀχετεύων, καὶ πᾶσαν καινο
τομῶν ὁδὸν ἡδονῆς, καὶ τὸ ἀκόλαστον καὶ κοιμώμενον
διεγείρων τε καὶ παρακαλῶν, ἐν ταῖς εὐχαῖς λέγεις -
• Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου; κ
Τῷ μὲν γὰρ νηστείαις καὶ χαμευνίαις, καὶ παννυχίσι
τὴν οἰκείαν κατατήκοντι σάρκα, καὶ εὐήνιον αὐτὴν
τῷ πνεύματι κατασκευάζοντι, πρεπωδεστάτη αὕτη ἡ
εὐχή· τῷ δὲ, ὥσπερ ού, σκιρτᾷν παρασκευάζοντι
τὴν σάρκα, καὶ τὰς ἀσώτους συνεστιάσεις καὶ τὰς
κραιπάλας διώκοντι, ἐξ ὧν ἡδοναὶ βρύουσιν, οὐ μόνον
ἀπρεπής αὕτη ἡ εὐχὴ, ἀλλὰ καὶ εἰρωνείας, μᾶλλον
δὲ κινδύνου μεστή Όταν γὰρ τὸν ἀκήρατον
νοῦν ταῦτα αἰτῇ, & ποιεῖν οὐ θέλει, οὐ μόνον ἀνθρώ
Hac, εμβρόντητε σαυτῷ σωθῆναι, omit
tebat ed. Paris. et habet cod. Vat. 650. EDIT.
Cod. Vatic. 650, καλέσῃ, et vers. post quarto
pro καὶ κοιμώμενων scribit uno verbo κεκοιμημέν
νων. Ip.
νως μεστή, quæ in ed. Paris. deerat, additur
ex cod. Vatic. Επιτ.
col. 1053–1054page 438 of 750
PG 78:1053πους, κριτήν. ἀλλὰ καὶ αὐτὸν παρακρούεσθαι θέλει τὸν Ε. ΙΣΙΔΩΡΑ ΔΙΑΚΟΝΟ. Τι ἐστι γεγραμμέμον ἐν τοῖς "Ασμασι, «Εξήκοντά εἰσι βασίλισσαι.» Γέγραφα;, τί ἐστιν, «Εξήκοντά εἰσ: βασιλίδες, καὶ τὰ ἑξῆς. Ακους τοίνυν Εχέτω μὲν ἡ ἄμωμος καὶ παρθένος Ἐκκλησία, ἡ ὀρθὴν περὶ τὸ θεῖον τὴν πίστιν ἔχουσα, τὰ πρωτεῖα· καὶ αὐτὴ καλείσθω περ ριστερὰ τελεία, ὅλων τῶν ταγμάτων ὑπερβαίνουσα τὴν ἀξίαν. Εἰ δὲ καὶ εἰς πράξεις αὐτὸ ἐκλαβεῖν χρὴ, λελέχθω καὶ τάδε· Εξήκοντά εἰσι βασιλίδες, αἱ τῆς βασιλείας ἕνεκεν εἰσπράττουσαι ψυχαί· καὶ όγο δοήκοντα παλλακαί, αἱ φόβῳ τῆς κολάσεως ἀπεχόμε και τοῦ κακοῦ· καὶ νεάνιδες, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, αἱ διά τινας προφάσεις κοσμικὰς σωφρονοῦσαι, καὶ τὸ δίκαιον διώκουσαι, αἳ οὐδὲ πόθῳ τῆς βασιλείας, οὐδὲ φόβῳ τῆς κρίσεως τὸ δέον πράττουσιν ἀλλ' ἵνα πλούτου, ἢ δόξης, ἢ τιμῆς τινος μὴ στερηθῶσι. Μία ἐστὶ περιστερὰ τελεία, ἡ τὸ καλὸν δι' αὐτὸ τὸ καλὸν πράττουσα, τῶν ἄκρων ἁγίων σύνοδος· ἡ οὔτε διὰ μισθόν, οὔτε διὰ τιμωρίαν, οὔτε διὰ πρόφασιν τινα βιωτικὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ τῷ Θεῷ φίλον, πράτ τουσα τὸ δέον. Δῆλον δ' ὅτι τὸν Θεὸν ἔχουσα, καὶ πάντα τὰ αὐτοῦ ἔχει· κἀκεῖναι μὲν ἀκοῦσαι δυνή σονται· Χάρις τῇ βασιλείᾳ, καὶ τῇ γεέννῃ, τῇ παρα σκευασάσῃ ἡμᾶς ἀριστεῦσαι. Αὕτη δὲ οὐδὲν τοιοῦ τον ἀκούσεται, ἀλλὰ καὶ παρὰ πάντων μακαρισθήσεται. ΕΠΙΜΑΧΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Εἰς τὸ, ο Εἴ τις δοκεῖ σοφὸς εἶναι, γενέσθω μωρός. Γέγραφας, τί ἐστι τῷ Παύλῳ εἰρημένον· «Εί τις δοκεῖ ἐν αἰῶνι τούτῳ σοφὸς εἶναι, γενέσθω μωρός, ἵνα γένηται σοφός. ο "Ακους τοίνυν συντόμως. Η οἴησις προκοπῆς ἐστιν ἐγκοπή Ωστε κενώσαι χρὴ τὸν ὄγκον καὶ τὴν φλεγμονὴν (τοιοῦτον γὰρ ἡ «Ελληνική σοφία, οὐδὲν ἔχουσα στερέμνιον, οὐδὲ σταθηρὸν καὶ οὕτως ἐμπλησθῆναι τῆς θείας παι δεύσεως. Εἰ γὰρ μὴ τὸ φύσημα κενωθείη, ή στερρά διαφθαρήσεται τροφή. Εἰ δὲ βούλει, καὶ διὰ παρα δείγματος χωρήσει ὁ λόγος. Ονπερ γὰρ τρόπον ἐπὶ τοῦ σώματος, ἐὰν πνεῦμα κενὸν ἐν τῇ γαστρὶ οἰκήσῃ, λυμαίνεται τὴν πέψιν· οὕτω καὶ ἀπόνοια, 650, τὸ δίκαιον πράττουσαι. παρὰ πάντων Βίι πάντως. Εγκοπή. ἐκκοπή. Οἴησις ἐγκοπή προκοπῆς Ριο σταθηρόν στεανόν, εἰ στερρά στερεά. πνεῦμα πολύ καί. τὴν πέψιν τῇ πέψει, τῷ εἰ λόγῳ θείῳ. ν.
πους,
κριτήν.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. VI.
ἀλλὰ καὶ αὐτὸν παρακρούεσθαι θέλει τὸν unde voluptates ebulliunt, ei non modo non convenit ista precatio, verum etiam ludibrii, imo et periculi plena est. Quando enim integerrimam illam divinam mentem ea rogat, quæ facere non vult, tum
vero non solum homines, sed ipsum quoque judicem fallere conatur.
Ε.
ΙΣΙΔΩΡΑ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Τι ἐστι γεγραμμέμον ἐν τοῖς "Ασμασι, «Εξήκοντά
εἰσι βασίλισσαι.»
Γέγραφα;, τί ἐστιν, «Εξήκοντά εἰσ: βασιλίδες,
καὶ τὰ ἑξῆς. Ακους τοίνυν Εχέτω μὲν ἡ ἄμωμος
καὶ παρθένος Ἐκκλησία, ἡ ὀρθὴν περὶ τὸ θεῖον τὴν
πίστιν ἔχουσα, τὰ πρωτεῖα· καὶ αὐτὴ καλείσθω περ
ριστερὰ τελεία, ὅλων τῶν ταγμάτων ὑπερβαίνουσα
τὴν ἀξίαν. Εἰ δὲ καὶ εἰς πράξεις αὐτὸ ἐκλαβεῖν χρὴ,
λελέχθω καὶ τάδε· Εξήκοντά εἰσι βασιλίδες, αἱ
τῆς βασιλείας ἕνεκεν εἰσπράττουσαι ψυχαί· καὶ όγο
δοήκοντα παλλακαί, αἱ φόβῳ τῆς κολάσεως ἀπεχόμεκαι τοῦ κακοῦ· καὶ νεάνιδες, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς,
αἱ διά τινας προφάσεις κοσμικὰς σωφρονοῦσαι, καὶ
τὸ δίκαιον διώκουσαι, αἳ οὐδὲ πόθῳ τῆς βασιλείας,
οὐδὲ φόβῳ τῆς κρίσεως τὸ δέον πράττουσιν
ἀλλ' ἵνα πλούτου, ἢ δόξης, ἢ τιμῆς τινος μὴ στερηθῶσι. Μία ἐστὶ περιστερὰ τελεία, ἡ τὸ καλὸν δι' αὐτὸ
τὸ καλὸν πράττουσα, τῶν ἄκρων ἁγίων σύνοδος· ἡ
οὔτε διὰ μισθόν, οὔτε διὰ τιμωρίαν, οὔτε διὰ πρόφα
σίν τινα βιωτικὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ τῷ Θεῷ φίλον, πράτ
τουσα τὸ δέον. Δῆλον δ' ὅτι τὸν Θεὸν ἔχουσα, καὶ
πάντα τὰ αὐτοῦ ἔχει· κἀκεῖναι μὲν ἀκοῦσαι δυνή
σονται· Χάρις τῇ βασιλείᾳ, καὶ τῇ γεέννῃ, τῇ παρα
σκευασάσῃ ἡμᾶς ἀριστεῦσαι. Αὕτη δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἀκούσεται, ἀλλὰ καὶ παρὰ πάντων μακαρισθή
σεται.
G'.
ΕΠΙΜΑΧΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Εἰς τὸ, ο Εἴ τις δοκεῖ σοφὸς εἶναι, γενέσθω
μωρός.
V. — ISIDORO DIACONO.
Quid sibi velit quod in Canticis scriptum est,
‹ Sexaginta sunt reginæ“, ɔ
Quaesivisti per epistolan, quid sil: «Sexaginta
sunt regina,» et quæ sequuntur. Adverte igitur:
Principem quidem obtineat locuin pura atque integra virgo Ecclesia, quæ rectam in Deum fidem
servat: ipsaque vocetur coluniba perfecta, oinnes
acies atque ordines dignitate antecedens. Quod si
vero etiam de actionibus accipi debet,hoc dictum,
dicantur hæc quoque. Sexaginta sunt reginæ, animæ, quæ regni cœlestis ergo virtutem operantur:
Et octoginta pellices, quæ supplicii metu a vitiis
abstinent. Et juvenculæ, quarumm non est numerus,
quæ ob aliquos prætextus mundanos temperantiam
colunt, et justitiam sectantur: quæ nec regni cœlestis
desiderio, nec judicii et condemnationis metu officium faciunt; sed no divitiis, aut gloria, aut honore
aliquo priventur. Una est columba perfecta, nempe
summe sanctorum cœtus, qui honestum ipsius honestatis causa colit: qui neque ob mercedem, neque
ob supplicium, neque ob aliquem hujus vitæ prætextum, sed ob id quod Deo gratam rem faciat, offi -
cium facit. Cum autem habeat Deum, constat quod
omnia simul habeat quæ sunt Dei. Ac illae quidem
audire poterunt: Gratia sit regno cœlesti et gehenna, quae nos ad recte agendum paraverit; 416 isla
vero nihil tale audiet, sed etiam ab omnibus beata
prædicabitur.
EPIMACHO LECTORI.
In dictum, ‹ Si quis videtur sapiens esse, fial stultus".
Quæsivisti per epistolam, quid sibi velit quod a
Paulo dictum est: ‹ Si quis videtur in hoc sæculo
sapiens esse, flat stultus, ut sapiens fiat.» Audi igitur breviter. Persuasio inanis sapientiæ impedimento est profectui. Quocirca evacuare oportet tumorem et fastum (talis enim res est Græcanica
gentilium sapientia, nihil solidum neque stabile haΓέγραφας, τί ἐστι τῷ Παύλῳ εἰρημένον· «Εί τις
δοκεῖ ἐν αἰῶνι τούτῳ σοφὸς εἶναι, γενέσθω μωρός,
ἵνα γένηται σοφός. ο "Ακους τοίνυν συντόμως. Η
οἴησις προκοπῆς ἐστιν ἐγκοπή Ωστε κενώσαι
χρὴ τὸν ὄγκον καὶ τὴν φλεγμονὴν (τοιοῦτον γὰρ ἡ
«Ελληνική σοφία, οὐδὲν ἔχουσα στερέμνιον, οὐδὲ σταθηρὸν καὶ οὕτως ἐμπλησθῆναι τῆς θείας παι
δεύσεως. Εἰ γὰρ μὴ τὸ φύσημα κενωθείη, ή στερρά bens), atque ita impleri divina eruditione. Nisi enim
διαφθαρήσεται τροφή. Εἰ δὲ βούλει, καὶ διὰ παραδείγματος χωρήσει ὁ λόγος. Ονπερ γὰρ τρόπον ἐπὶ
τοῦ σώματος, ἐὰν πνεῦμα κενὸν ἐν τῇ γαστρὶ
οἰκήσῃ, λυμαίνεται τὴν πέψιν· οὕτω καὶ ἀπόνοια,
66 Cant. 71, 7. 68 1_Cor. 111, 16.
flatus evacuetur prius, corrumpi solidum alimentum
necesse est. Quod si vis, etiam exemplum adjunget
oratio, quo res fiat manifestior. Quemadmodum enim
in corpore, si flatus inanis iu ventre insideat, coVARIE LECTIONES ET NOTÆ.
Cod. Vat. 650, τὸ δίκαιον πράττουσαι. Vers.
penult. et ult. ep. pro παρὰ πάντων idem cod., leo
Βίι πάντως. Poss.N.
Εγκοπή. In me. B. [et in col. Vat. 650]
eral, ἐκκοπή. Est autem tritissimum hoc dictum:
Οἴησις ἐγκοπή προκοπῆς cujus veritatem testatur
caperentia: e rationem aperit Isidorus epist. 21,
infra, ut Senecam nunc taceam. RITT.
Ριο σταθηρόν idlem cod. habet στεανόν, εἰ
vers. post 2, pro στερρά scribit στερεά. Fessin.
Post πνεῦμα idem codl. inserit duo hæc verba,
πολύ καί. Paulo post, pro τὴν πέψιν habet, τῇ πέψει,
Vers. seq. inter τῷ εἰ λόγῳ idem infindit θείῳ. ν.
col. 1055–1056page 439 of 750
PG 78:1055ὑγείαν τῆς ψυχῆς. Μεγίστη δὲ ὑπόθεσις ὑγείας τα πεινοφροσύνη, ἣν καὶ ἡ φύσις ἡμῶν, ὅθεν γέγονε, βοῶσα διδάσκει, κόνις καὶ τέφρα τυγχάνουσα, καὶ τὸ φρύαγμα τῶν ἀλαζονείαν νοσούντων δι' αὐτῶν τῶν πραγμάτων καταστέλλουσα. ἐὰν ἀποκλείσῃ τῷ λόγῳ τὴν εἴσοδον, λυμαίνεται τὴν Ζ. ΙΣΙΔΩΡΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου, «Εύο χόμεθα δὲ τῷ Θεῷ, μὴ ποιῆσαι ὑμᾶς μηδὲν κακόν.» Γέγραφας, τί ἐστιν ὁ ἔφη ὁ Παῦλος, «Ευχόμεθα δὲ τῷ Θεῷ, μὴ ποιῆσαι ὑμᾶς μηδὲν κακόν, οὐχ ἵνα ἡμεῖς δόκιμοι φανῶμεν, ἀλλ' ὑμεῖς τὸ καλὸν ποιῆτε, ἡμεῖς δὲ ὡς ἀδόκιμοι ὦμεν.» Ακουε τοίνυν συντόμως. Ἐπειδὴ ἡ λόγῳ τικτομένη κατὰ τῶν ἁμαρτανόντων τιμωρία, οἷον ἢ κατὰ τῶν περὶ ᾿Ανανίαν καὶ Σάπφειραν, καὶ ἡ κατὰ τοῦ τυφλωθέντος μάγου, τους μὲν ἁμαρτάνοντας ἐταπείνου, τοὺς δὲ κολάζοντας λαμπροὺς καὶ ἐπισήμους καὶ φοβεροὺς ἀπέφαινε, διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι οὐ βουλόμεθα ἐκ τῆς ὑμετέρας κακίας λαμπροί φαίνεσθαι, ἀλλ' ἡδέως άσημοι διὰ τοῦτ᾽ ἂν εἴημεν, ἵνα ὑμεῖς εὐδόκιμοι εἴητε. Οἱ γὰρ βουλόμενοι τῆς οἰκείας ἀρετῆς τὴν ἐπιφάνειαν ἐκ τῆς τῶν κολαζομένων συμφορᾶς τίκτεσθαι, οὗ μοι δοκοῦσι πατέρες εἶναι ἢ διδάσκαλοι ἀλλὰ λυμεῶνες καὶ ἐχθροὶ καὶ τύραννοι. Η. ΗΣΑΙΑ. Περὶ τοῦ Κάϊν καὶ τοῦ Λάμεχ. Διὰ τί, ἔφης, ὁ Κάϊν καὶ ὁ Λάμεχ φόνον δράσαντες οὐχ ὁμοίως ἐκολάσθησαν; Ὁ μὲν γὰρ δίκας ἔδωκεν· ὁ δὲ συνεγνώσθη. Ἐπειδὴ ὁ μὲν καὶ ἐλεγ χόμενος ηρνήσατο· ὁ δὲ μὴ ἐλεγχόμενος ἐξωμολογήσατο. Εἰ γὰρ καὶ τὰ τῆς ἁμαρτίας ἴσα, ἀλλὰ τὰ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἴσα. Θεῖος γάρ ἐστι χρησμός παρακελευόμενος· «Λέγε σὺ τὰς ἁμαρτίας σου προ τος ἵνα δικαιωθῇς. Οὐκοῦν μάλιστα μὲν σπου δάζωμεν μὴ πλημμελεῖν. Εἰ δὲ καὶ πλημμελήσωμεν, μὴ διὰ τῆς ἀρνήσεως χαλεπωτέραν ἑαυτοῖς τὴν δίκην παρασκευάσωμεν. Θ'. — ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ. Διὰ τί ἐν τῇ καμίνῳ οἱ παῖδες κοινῇ πᾶσι παρα εκελεύσαντο εὐλογεῖν τὸν Θεόν, ἰδίως δὲ τῷ Δανιήλ. Διὰ τί, ἔφης, οἱ παῖδες οἱ τρεῖς μετὰ τὸ πᾶσινἀνθρώποις κοινῇ παρακελεύσασθαι, εὐλογεῖν τὸν περιφάνειαν. "Η διδάσκαλοι. ή δέδι δ., οὐδὲ διδ. Λέγε σὺ τὰς ἁμαρτίας σου πρώτος. ἀνομίας. ἡ ἁμαρτία ἐστὶν ἡ ἀνομία. Το ἵνα δικαιωθῆς σπουδάσωμεν χαλεπωτέραν αργαλει τέραν.
ὑγείαν τῆς ψυχῆς. Μεγίστη δὲ ὑπόθεσις ὑγείας τα
πεινοφροσύνη, ἣν καὶ ἡ φύσις ἡμῶν, ὅθεν γέγονε,
βοῶσα διδάσκει, κόνις καὶ τέφρα τυγχάνουσα, καὶ
τὸ φρύαγμα τῶν ἀλαζονείαν νοσούντων δι' αὐτῶν τῶν
πραγμάτων καταστέλλουσα.
ctionem Lelit: sic eliam vecordia, si aditum præclu- ἐὰν ἀποκλείσῃ τῷ λόγῳ τὴν εἴσοδον, λυμαίνεται τὴν
serit sanæ rationi et orationi, sanitatem lædit. Maximum vero ejus sanitatis fundamentum est modestia:
quam ipsa quoque naturæ nostræ conditio, ex quo
ortum accepit, tantum non edita voce clamans docet,
ut quæ nibil nisi pulvis et cinis sit, et supercilium
ac fastum eorum, qui arrogantiæ morbo laberant,
ipsis rerum argumentis comprimit.
VII. — ISIDORO EPISCOPO.
In id quod ab Apostolo dictum est, ‹ Oramus aulem
Deum, ne faciatis quidquam mali ".
Quæsivisti per epistolam, quid sibi velit, quod
dixit Paulus: «Oramus autem Deum, ne afficiat vos
ullo malo, non ut nos probati appareamus, sed ut
vos bonum faciatis; nos vero tanquam improbati
simus.» Audi igitur breviter. Quoniam pœna, quæ
peccantibus irrogabatur verbo (ut illa quæ Ananiæ
et Saphira, illa item quæ excrcato mago), pec.
cantes quidem affligebat, eos autem, qui pœnas inDigebant, conspicuos atque illustres et formidabiles
efficiebat: idcirco dicit: Nolumus ex vestra malitia
et aflictione illustres ac cclebres feri, sed libenter
obscuri, quantum ad hoc quidem attinet, latere, dum
vos clari probatique sitis. Nam qui suae virtutis
splendorem ex eorum qui suppliciis aficiuntur calamitate exsistere cupiunt, illi mihi non patres esse
neque doctores habendi videntur, sed potius pestiferi quidam homines et hostes atque tyranni.
Vill. ISALE.
De Caino et Lamecho 67.
Quæsivisti, quid causæ sit, cur Cain et Lamech,
cum uterque cædem patrarint, non tamen similibus
affecti sint pœnis. Alter enim pœnas dependit; alter
autem veniam 417 consecutus est. (Respondeo:)
Quia ille etiam repreliensus (a Deo) factuin negavit; iste vero non reprehensus ultro confessus est.
Quanquam enim (ipsorum) peccata fuerint æqualia,
tamen quæ peccatum sunt consecuta, non fuerunt æqualia. Divinum est enim oracutum, quod jubet: Dic
«
tu peccata tua primus, ut justificeris ".» Demus
¡taque operam sedulo, ne peccemus. Ubi autem
forte peccaverimus, nec per negationem nobismet -
ipsis gravioreın pœnam accersamus.
BUDÆMONIO DIACONO.
Ζ.
ΙΣΙΔΩΡΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου, «Εύο
χόμεθα δὲ τῷ Θεῷ, μὴ ποιῆσαι ὑμᾶς μηδὲν
κακόν.»
Γέγραφας, τί ἐστιν ὁ ἔφη ὁ Παῦλος, «Ευχόμεθα
δὲ τῷ Θεῷ, μὴ ποιῆσαι ὑμᾶς μηδὲν κακόν, οὐχ ἵνα
ἡμεῖς δόκιμοι φανῶμεν, ἀλλ' ὑμεῖς τὸ καλὸν ποιῆτε,
ἡμεῖς δὲ ὡς ἀδόκιμοι ὦμεν.» Ακουε τοίνυν συντό
μως. Ἐπειδὴ ἡ λόγῳ τικτομένη κατὰ τῶν ἁμαρτανόντων τιμωρία, οἷον ἢ κατὰ τῶν περὶ ᾿Ανανίαν καὶ
Σάπφειραν, καὶ ἡ κατὰ τοῦ τυφλωθέντος μάγου, τους
μὲν ἁμαρτάνοντας ἐταπείνου, τοὺς δὲ κολάζοντας
λαμπροὺς καὶ ἐπισήμους καὶ φοβεροὺς ἀπέφαινε, διὰ
τοῦτό φησιν, ὅτι οὐ βουλόμεθα ἐκ τῆς ὑμετέρας κακίας
λαμπροί φαίνεσθαι, ἀλλ' ἡδέως άσημοι διὰ τοῦτ᾽ ἂν
εἴημεν, ἵνα ὑμεῖς εὐδόκιμοι εἴητε. Οἱ γὰρ βουλόμενοι
τῆς οἰκείας ἀρετῆς τὴν ἐπιφάνειαν ἐκ τῆς τῶν
κολαζομένων συμφορᾶς τίκτεσθαι, οὗ μοι δοκοῦσι
πατέρες εἶναι ἢ διδάσκαλοι ἀλλὰ λυμεῶνες καὶ
ἐχθροὶ καὶ τύραννοι.
Η.
ΗΣΑΙΑ.
Περὶ τοῦ Κάϊν καὶ τοῦ Λάμεχ.
Διὰ τί, ἔφης, ὁ Κάϊν καὶ ὁ Λάμεχ φόνον δράσαν
τες οὐχ ὁμοίως ἐκολάσθησαν; Ὁ μὲν γὰρ δίκας
ἔδωκεν· ὁ δὲ συνεγνώσθη. Ἐπειδὴ ὁ μὲν καὶ ἐλεγ
χόμενος ηρνήσατο· ὁ δὲ μὴ ἐλεγχόμενος ἐξωμολογή
σατο. Εἰ γὰρ καὶ τὰ τῆς ἁμαρτίας ἴσα, ἀλλὰ τὰ
μετὰ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἴσα. Θεῖος γάρ ἐστι χρησμός
παρακελευόμενος· «Λέγε σὺ τὰς ἁμαρτίας σου προ
τος ἵνα δικαιωθῇς. Οὐκοῦν μάλιστα μὲν σπου
δάζωμεν μὴ πλημμελεῖν. Εἰ δὲ καὶ πλημμε
λήσωμεν, μὴ διὰ τῆς ἀρνήσεως χαλεπωτέραν
ἑαυτοῖς τὴν δίκην παρασκευάσωμεν.
Θ'. — ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Quare pueri (tres) in fornace (Babylonica) communi- Διὰ τί ἐν τῇ καμίνῳ οἱ παῖδες κοινῇ πᾶσι παρα
ter omnibus auctores et hortatores fuerunt laudandi
Deum; peculiariter vero Danieli “.
Quaesivisti, quare pueri tres, posteaquam communiter omnibus hominibus hortatores exstiterunt ad
** ]] Cor. xiII, 7. 67 Gen. IV,
εκελεύσαντο εὐλογεῖν τὸν Θεόν, ἰδίως δὲ τῷ
Δανιήλ.
Διὰ τί, ἔφης, οἱ παῖδες οἱ τρεῖς μετὰ τὸ πᾶσιν
ἀνθρώποις κοινῇ παρακελεύσασθαι, εὐλογεῖν τὸν
1 seqq. * Isa. XLIII, 26. • Dan. 111, 26 seqq.
Cod. Vat. περιφάνειαν. Possin.
"Η διδάσκαλοι. Dissimulare non debeo, in
ms. B. esse ή δέδι δ., ex quo conjiciat quis, legendl.
οὐδὲ διδ. RITT.
Λέγε σὺ τὰς ἁμαρτίας σου πρώτος. Græc.
Bibl. lse. XLuis, habcnt, ἀνομίας. In sensu nihil in-
terest, utrum usurpes verbum. Nam, ut Joannes
apostolus ait, ἡ ἁμαρτία ἐστὶν ἡ ἀνομία. Το
Ed. Paris., ἵνα δικαιωθῆς σπουδάσωμεν cura
asterisco defectus indice. Possin.
Pro χαλεπωτέραν cod. Vatic. legit αργαλει
τέραν. ID.
col. 1057–1058page 440 of 750
PG 78:1057Θεόν, ἰδίᾳ τῷ Δανιήλ παρεκελεύσαντο(50). Φημι τοί νυν, ὅτι ἐπειδὴ οἱ μὲν κοινῆς προνοίας, οἱ δὲ καὶ ἰδικῆς καὶ ἐξαιρέτου προστασίας απήλαυσαν· καὶ οἱ μὲν τὸν ἔμφυτον εἶχον· οἱ δὲ καὶ τὸν γραπτὸν ἐδέ ξαντο νόμον. ΙΣΙΔΩΡΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Περὶ τοῦ ῥητοῦ τῆς ἐπιστολῆς ᾿Ιακώβου· «Η γλώσσα πῦρ. Διττήν μοι δοκεῖ, τὴν μὲν πιθανωτέραν, τὴν δὲ πικροτέραν ἑρμηνείαν ἔχειν τὸ παρὰ σοῦ ζητηθὲν· «Η γλώσσα πῦρ, ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας. Μάλιστα μὲν ἐπειδὴ εύστροφος οὖσα καὶ ῥᾴστη εὐ χερῶς πολλὰ λαλοῦσα κακά. Καὶ γὰρ καὶ κατηγορεῖ, καὶ κακηγορεῖ, καὶ ἐπιορκεῖ, καὶ ψεύδεται, καὶ ψευδομαρτυρεί, καὶ πολλοὺς ἀδίκως εἰς πῦρ ἐμβάλ λες, καὶ εἰς ξίφος, καὶ εἰς πέλαγος ὠθεῖ. Κόσμον δὲ οἶδε καλεῖν ἡ Γραφὴ τὸ πλῆθος. • Ο κόσμος γὰρ, φησὶν, αὐτὸν οὐκ ἔγνω· ἡ τοῦτ' ἔστι, τὸ πλῆθος. Η γλῶσσα οὖν, φησίν, ἢ πῦρ ἐστι, πλῆθος ἀδίκως και τακαίουσα, ἢ πλήθους πυρὸς ἀδίκου δοχεῖον. Επειδή δὲ πολλοὶ τῇ κακίᾳ συμπράττοντες, καὶ τὴν ἀδικίαν σεμνύνοντες, δεινότατοι όντες ῥητορεύειν ἐπὶ πρά ξεσι πονηραῖς καὶ παρανόμοις, λόγων εὐπρέπειαν ἐχόντων οὐκ ἀποροῦντες, λανθάνουσι καθ᾿ ἑαυτῶν τὴν ψῆφον τιθέμενοι, καὶ δεῖγμα τῆς ἑαυτῶν προαιρέσεως τῆς ἐπὶ τὰ φαῦλα ῥεπούσης διὰ τῶν λόγων τούτων ἐκφέρουσιν, ίσως στηλιτεύων αὐτοὺς τοῦτ' ἔφη· «Ἡ γλῶσσα πῦρ, ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας, ὡς ἂν εἰ ἔλεγεν, ὅτι ὁ τῆς εὐγλωττίας πυρσός, ὅταν τοὺς μεγάλα πταίοντας κοσμῇ, ἐγκαλλώπισμα δοκεί τῆς ἀληθείας. Χρὴ τοιγαροῦν τῇ δεινότητι κεχρῆσθαι οὐ πρὸς τὸ τὴν κακίαν κοσμεῖν, ἀλλὰ πρὸς τὸ τὴν ἀρετὴν σεμνύνειν, τὴν καὶ χωρὶς λόγων ὑπέρλαμπρον. ΙΑ'. — ΘΕΟΔΩΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. ψώμιζε Εἰς τό «Ἐὰν πεινᾶ ὁ ἐχθρός σου, αὐτόν.» Αγνοεῖς, ὡς ἔοικεν, ὅτι ἡ νέα φιλοσοφία τῆς ὡς νηπίοις διαγορευθείσης τῆς παλαιᾶς παραινέσεως ἐστιν ὑψηλοτέρα. Τὸ γὰρ θαυμασθέν παρὰ σοῦ, Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμισον αὐτόν· ἐὰν διψά, πότιζε αὐτόν·, οὐ λίαν μέγα καὶ νεανικόν, ἀλλ᾽ εὐχῆς ἔργον ἐστί. Τὸ γὰρ εἰς τοσαύτην έμπε σεῖν ἐκεῖνον ἀνάγκην ὡς τῶν ἀναγκαίων δεηθῆς ΧΙ. ο το τι Τῷ Δανιήλ παρεκελεύσαντο. ὅτι. δὲ εἰ πικροτέραν δει νοτέραν καί. 5 πολλά οι λαλοῦσα τὸν κόσμον τοῦτον καλεῖν ἡ Γραφὴ τὰς πονηρὰς πρά ξεις. Αδαμαντίῳ, της, ἐστιν πολλῷ. ὡς τῶν ἀναγκαίων
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. XI.
Θεόν, ἰδίᾳ τῷ Δανιήλ παρεκελεύσαντο(50). Φημι τοί- benedicendum Deum, privatim Daulelem hortati
νυν, ὅτι ἐπειδὴ οἱ μὲν κοινῆς προνοίας, οἱ δὲ καὶ fuerint (ad idem officium). Aio itaque (hanc mihi
ἰδικῆς καὶ ἐξαιρέτου προστασίας απήλαυσαν· καὶ οἱ ejus rei causam videri fuisse), quoniam illi quidem
μὲν τὸν ἔμφυτον εἶχον· οἱ δὲ καὶ τὸν γραπτὸν ἐδέ- generalis Providentiæ, hi vero ctiam insuper pecuξαντο νόμον.
Haris atque eximiæ cujusdam protectionis fructum
perceperunt; et illi quidem natura insitam habuerunt, hi vero etiam scriptam legem acceperunt,
ΙΣΙΔΩΡΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Περὶ τοῦ ῥητοῦ τῆς ἐπιστολῆς ᾿Ιακώβου· «Η
γλώσσα πῦρ.
Διττήν μοι δοκεῖ, τὴν μὲν πιθανωτέραν, τὴν
δὲ πικροτέραν ἑρμηνείαν ἔχειν τὸ παρὰ σοῦ ζητηθέν· «Η γλώσσα πῦρ, ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας.
Μάλιστα μὲν ἐπειδὴ εύστροφος οὖσα καὶ ῥᾴστη εὐχερῶς πολλὰ λαλοῦσα κακά. Καὶ γὰρ καὶ κατηγορεῖ,
καὶ κακηγορεῖ, καὶ ἐπιορκεῖ, καὶ ψεύδεται, καὶ
ψευδομαρτυρεί, καὶ πολλοὺς ἀδίκως εἰς πῦρ ἐμβάλ
λες, καὶ εἰς ξίφος, καὶ εἰς πέλαγος ὠθεῖ. Κόσμον δὲ
οἶδε καλεῖν ἡ Γραφὴ τὸ πλῆθος. • Ο κόσμος γὰρ,
φησὶν, αὐτὸν οὐκ ἔγνω· ἡ τοῦτ' ἔστι, τὸ πλῆθος. Η
γλῶσσα οὖν, φησίν, ἢ πῦρ ἐστι, πλῆθος ἀδίκως και
τακαίουσα, ἢ πλήθους πυρὸς ἀδίκου δοχεῖον. Επειδή
δὲ πολλοὶ τῇ κακίᾳ συμπράττοντες, καὶ τὴν ἀδικίαν
σεμνύνοντες, δεινότατοι όντες ῥητορεύειν ἐπὶ πράξεσι πονηραῖς καὶ παρανόμοις, λόγων εὐπρέπειαν
ἐχόντων οὐκ ἀποροῦντες, λανθάνουσι καθ᾿ ἑαυτῶν
τὴν ψῆφον τιθέμενοι, καὶ δεῖγμα τῆς ἑαυτῶν προαιρέσεως τῆς ἐπὶ τὰ φαῦλα ῥεπούσης διὰ τῶν λόγων
τούτων ἐκφέρουσιν, ίσως στηλιτεύων αὐτοὺς τοῦτ'
ἔφη· «Ἡ γλῶσσα πῦρ, ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας, ὡς
ἂν εἰ ἔλεγεν, ὅτι ὁ τῆς εὐγλωττίας πυρσός, ὅταν
τοὺς μεγάλα πταίοντας κοσμῇ, ἐγκαλλώπισμα δοκεί
τῆς ἀληθείας. Χρὴ τοιγαροῦν τῇ δεινότητι κεχρῆσθαι
οὐ πρὸς τὸ τὴν κακίαν κοσμεῖν, ἀλλὰ πρὸς τὸ τὴν
ἀρετὴν σεμνύνειν, τὴν καὶ χωρὶς λόγων ὑπέρλαμπρον.
De dicto Epistolæ Jacobi, Lingua est ignis 70,» etc.
Geminam mihi videtur interpretationem, partian
probabiliorem, partim vero acerbioremn, laliere illud abs te quæsitum: «Lingua ignis est, mundus
iniquitatis;» maxime quidem, quia versatilis et lubrica est, multaque facile mala loquitur. Nam et
accusat, et maledicit, et pejerat, et mentitur, et falsum dicit testimonium, et multos in ignem injuste
conjicit, et in gladium et in mare impellit. Mundum
autem solet vocare Scriptura multitudinem. Nam
(et Joannes evangelista) inquit: «Mundus eum non
cognovit”; › hoc est multitudo, seu plebs. Lingua igitur, inquit, aut ignis est, multitudinem iuique
comburens, aut receptaculum multitudinis ignis injusti. Quia vero multi faventes improbitati, et iniquitatem honesta specie exornantes, dicendi rhetorica facultate egregie valentes in actionibus improbis et injustis, neque destituti orationum pulchram
speciem habentiun copia, non animadvertunt quod
adversus semetipsos calculum ferant, et istiusmodi
orationibus specimen suæ animorum inductionis ad
res malas propensæ proferunt; idcirco fortassis ipsos reprehendendi causa hoc dixit. ‹ Lingua ignis
est, mundus iniquitatis.» Quasi diceret: Eloquentiæ et ornatæ dictionis fax ubi eos qui graviter
lapsi sunt exornat, fucum facere videtur veritati.418
Quare dicendi facultate non oportet abuti ad improbitatem ornandam, sed ad virtutem decorandam ea transferenda est, quæ quidem etiam absque oratiotionibus suopte splendore præfulget.
ΙΑ'. — ΘΕΟΔΩΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
ψώμιζε
Εἰς τό «Ἐὰν πεινᾶ ὁ ἐχθρός σου,
αὐτόν.»
Αγνοεῖς, ὡς ἔοικεν, ὅτι ἡ νέα φιλοσοφία τῆς ὡς
νηπίοις διαγορευθείσης τῆς παλαιᾶς παραινέσεως
ἐστιν ὑψηλοτέρα. Τὸ γὰρ θαυμασθέν παρὰ σοῦ,
• Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμισον αὐτόν· ἐὰν
διψά, πότιζε αὐτόν·, οὐ λίαν μέγα καὶ νεανικόν,
ἀλλ᾽ εὐχῆς ἔργον ἐστί. Τὸ γὰρ εἰς τοσαύτην έμπεσεῖν ἐκεῖνον ἀνάγκην ὡς τῶν ἀναγκαίων δεηθῆς
ΧΙ.
THEODORO SCHOLASTICO.
In illud, ο Si esurierit inimicus tuus, ciba eum 18
Videris ignorare quod nova (Evangelii) philosoplia sublimior sit veteri illa præceptione, quæ lanquam infantibus edita est. Nam illud dictum, quod
tibi admirationi est: c Si esurierit inimicus tuus,
ciba eum; si sitierit, potum illi præbe; › non est
adeo res praclara et eximia, sed ejusmodi, quæ magis optanda sit, ut contingat. Nam cum ille in tanτο Jac. 133,
6. τι Joan. 1, 10. ** Prov. xxv, 21; Rom. x11, 20.
Τῷ Δανιήλ παρεκελεύσαντο. In cantico
trium puerorum, qui vocantur, Danielis cap. 11, hia
locus quem innuit, hodie non exstat: nulla enim
ibi Danielis mentio, Rist.
Cod. Vatic. 650 omitti ὅτι. Possin.
Inter δὲ εἰ πικροτέραν idem cod. inserit, δεινοτέραν καί. Similiter vers 5 inter πολλά οι λαλοῦσα
idem inândit öpå. Id.
Confer Chrysost. homil. 22, ad Ephes. Oïds
τὸν κόσμον τοῦτον καλεῖν ἡ Γραφὴ τὰς πονηρὰς πράξεις. Riττ.
Non Theodoro sed Αδαμαντίῳ, Adamantio,
inscribitur hæc epistola in cod. Vatic. 650, vers. 2
ep. quod est in edito, της, abest a codice. vers. 3
post ἐστιν idem addit πολλῷ. PoSSIN.
Hac, ὡς τῶν ἀναγκαίων supplentur ex codice
Vaticano 650. EDIT.
col. 1059–1060page 441 of 750
PG 78:1059ναι καὶ παρὰ τοῦ ἐχθροῦ ἐλεηθῆναι, πάσης συμφορᾶς ἔγωγε εἶναι ὁρίζομαι βαρύτερον καὶ πάσης μωρίας χαλεπώτερον. Οὕτω γοῦν οἱ πολλοὶ τοῦδ' ὅρκον μέγιστον νενομίκασι, λέγοντες· Μὴ λάβω παρά ἐχθρῶν μου ἔρανον. Εἰ τοίνυν τοῖς μὲν ποιοῦσι κατ' εὐχήν, τοῖς δὲ πάσχουσι κατὰ τιμωρίαν γίνεται, τί θαυμάζεις; Καὶ μάλιστα, όταν μηδὲ ἁπλῆ ἡ εὐερ γεσία, ἀλλὰ τιμωρίας μείζονος ποιητική. Τοῦτο γὰρ ποιῶν, φησίν, ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. Εἰ τοίνυν αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ τὸ πρᾶγμα ἐν τιμωρίας γίνεται μέρει, καὶ ἡ αἰτία δι' ήν γίνε ται, διὰ κόλασιν ἄλλην γίνεται. Τοῖς γὰρ λέγουσιν, ὅτι θερμανεῖς αὐτοῦ τὸ ἡγεμονικόν, καὶ ἀνανήψαι ποιήσεις, οὐ πάνυ προσεκτέον. Ἡ γὰρ ἂν οὐ τὴν ἀνάγκην τοῦ λιμοῦ προσέθηκεν, ἀλλ' ἐν παντὶ καιρῷ καλῶς χρῆσθαι προσέταξεν. Οὐ θαυμάζω έγωγε τοὺς τοῦτο ποιοῦντας, ἀλλὰ τοὺς ἐν εὐημερίᾳ ὁρῶν τας τοὺς ἐχθροὺς, μὴ μόνον τους δυσχεραίνοντας, ἀλλὰ καὶ ἐπαινοῦντας, καὶ εὐχομένους ὑπὲρ αὐτῶν, ὥσπερ ή νέα φιλοσοφία προστάττουσα φησίν Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν καλῶς ποιεῖτε τοὺς μια σοῦντας ὑμᾶς· προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς καὶ διωκώντων. › Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἀνάγκη ἐπι κλᾷν οἶδεν· ἐνταῦθα δὲ γυμνή ἐστι τῆς διανοίας ἡ βάσανος. Εἰ δὲ καὶ ὁ ᾿Απόστολος τῇ παλαιᾷ ἐχρή σατο παραινέσει, ἀλλὰ πᾶσι δηλόν ἐστιν, ὅτι πρὸς άτελεστέρους ὁ λόγος ἦν αὐτῷ. ΘΕΟΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Διὰ τί ὁ Παῦλος, εἰπών· ο θέλεις δὲ μὴ φοβεῖσθαι τὴν ἐξουσίαν;» μετ' ὀλίγον φησίν Απόδοτε, φησὶ, τῷ τὸν φόνον, τον φό Αντεπισταλῆναι μέν σοι οὐκ ἐχρῆν, παρακαλέσαντι ἄνευ προκατασκευῆς καὶ ἀποδείξεως τὸ ἀπὸ στολικὸν μεταφρασθέν χωρίον, δ καὶ μετὰ προ κατασκευῆς καὶ μακρᾶς περιόδου μόλις σαφηνίζεται. Ἐπειδὴ δ' ὑπὸ τῆς ἀγάπης τυραννούμενος ἐξεδιάσθην, φημί (σὸν δ᾽ ἂν εἴη κρῖναι, εἰ δύναμαι συν τόμως θηρεῦσαι φεῦγον τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου βούλημα), ὅτι ὅ φησι, τοῦτό ἐστιν. Εἰ δοῦλος ὢν ἐκλήθης εἰς τὴν πίστιν, μὴ ἄλυε, μηδὲ δυσχέραινε, ώς ταύτῃ παραβλαπτόμενος. Ὅτι γὰρ οὐδέν ἐστι τοῦτο δεινὸν, η συμβουλεύσω σοι, ὅτι εἰ καὶ δύνασαι γενέσθαι ἐλεύο θερος, μᾶλλον χρήσασθαι τῇ δουλείᾳ. Ελάττονα γὰρ λόγον ἐν ταῖς εὐθύναις ἀπαιτηθήσῃ, ἅτε μή μόνον το Καλῶς χρῆσθαι καλεῖς οὐ μόνον τούς. οὐ μόνον οὐ δυσχ. τοὺς μια σοῦντας. Β. τοῖς μισοῦσιν. Κίττ. ὥσπερ όπερ. 9 τοὺς μισοῦντας τοῖς μισοῦσιν. γάρ ή, ἐχρήσατο κατεχρήσατο. οὖν ἀπόδοτε οὖν. Βιττ. Μεταφρασθέν. Αυι μεταφρασθήναι πέμπειν Πιττ. μεταφρασθήναι. μεν δ' ἂν εἴη δ' ἐστι. δοῦλος εί. γάρ περ.
tam incidit penuriam ut ad vitam necessariis careat, ναι καὶ παρὰ τοῦ ἐχθροῦ ἐλεηθῆναι, πάσης συμφο
et ei opus sit etiam inimici commiseratione, id vero
quavis equidem calamitate et quovis adeo supplicio
acerbius et gravius esse aio. Atque ita vulgus hominum sibi id persuasum habet, cum dicit: Ne eo
redigar, ut ab inimicis meis cogar stipem accipere.
Quod si igitur id quod dictum est, ejusmodi est, ut
facientibus quidem optabile, iis vero qui patiuntur
supplicii loco sit: quid est quod mireris? maxime,
cum nec simplex sit beneficium, sed majus quoque
afferat supplicium. Hoc enim faciens, inquit, carbones ignis coacervabis supra caput ejus. Si igitur
ipsa per sese res supplicii loco cedit, causa quoque
ob quam sit, alterius pana gratia sit. Nam illis,
qui dicunt (sic accipi ca verba oportere) calefacias
ipsius principemn anima partem, et elicies ut ad so.
ρᾶς ἔγωγε εἶναι ὁρίζομαι βαρύτερον καὶ πάσης
μωρίας χαλεπώτερον. Οὕτω γοῦν οἱ πολλοὶ τοῦδ'
ὅρκον μέγιστον νενομίκασι, λέγοντες· Μὴ λάβω παρά
ἐχθρῶν μου ἔρανον. Εἰ τοίνυν τοῖς μὲν ποιοῦσι κατ'
εὐχήν, τοῖς δὲ πάσχουσι κατὰ τιμωρίαν γίνεται, τί
θαυμάζεις; Καὶ μάλιστα, όταν μηδὲ ἁπλῆ ἡ εὐερ
γεσία, ἀλλὰ τιμωρίας μείζονος ποιητική. Τοῦτο γὰρ
ποιῶν, φησίν, ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν
κεφαλὴν αὐτοῦ. Εἰ τοίνυν αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ τὸ πρᾶγμα
ἐν τιμωρίας γίνεται μέρει, καὶ ἡ αἰτία δι' ήν γίνε
ται, διὰ κόλασιν ἄλλην γίνεται. Τοῖς γὰρ λέγουσιν,
ὅτι θερμανεῖς αὐτοῦ τὸ ἡγεμονικόν, καὶ ἀνανήψαι
ποιήσεις, οὐ πάνυ προσεκτέον. Ἡ γὰρ ἂν οὐ τὴν
ἀνάγκην τοῦ λιμοῦ προσέθηκεν, ἀλλ' ἐν παντὶ καιρῷ
καλῶς χρῆσθαι προσέταξεν. Οὐ θαυμάζω έγωγε
τοὺς τοῦτο ποιοῦντας, ἀλλὰ τοὺς ἐν εὐημερίᾳ ὁρῶν
τας τοὺς ἐχθροὺς, μὴ μόνον τους δυσχεραίνοντας,
ἀλλὰ καὶ ἐπαινοῦντας, καὶ εὐχομένους ὑπὲρ αὐτῶν,
ὥσπερ ή νέα φιλοσοφία προστάττουσα φησίν·
• Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν καλῶς ποιεῖτε τοὺς μια
σοῦντας ὑμᾶς· προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων
ὑμᾶς καὶ διωκώντων. › Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἀνάγκη ἐπικλᾷν οἶδεν· ἐνταῦθα δὲ γυμνή ἐστι τῆς διανοίας ἡ
βάσανος. Εἰ δὲ καὶ ὁ ᾿Απόστολος τῇ παλαιᾷ ἐχρή
σατο παραινέσει, ἀλλὰ πᾶσι δηλόν ἐστιν, ὅτι πρὸς
άτελεστέρους ὁ λόγος ἦν αὐτῷ.
brietatem redeat: non est valde auscultandum. Nam
(si hoc voluisset intelligi) non adjunxisset necessitatem famis; sed quovis tempore addidisset bene se
habere. Non igitur equidem miror et magni facio
cos qui hoc faciunt, sed illos potius, qui cum rebus
secundis afluentes videant inimicos suos, tainen kon
solum non indignantur (super ea felicitate), sed
etiam laudant eos, et pro ipsis orant, id quod nova
(Evangelii) philosophia præcipiens ait: e Diligite
inimicos vestros; benefacite iis, qui oderunt vos.
Orate pro infestantibus vos et persequentibus
vos 73.. lllic enim necessitas frangere solet (animunt). Istic autem nuda est voluntaris exploratio
Quod si Apostolus quoque veteri illa exhortatione usus est: at omnibus liquet, ipsi sermonem cum imperfectioribus fuisse.
XII. THEODORO DIACONO.
Quare Paulus, cum dixisset: ‹ Vis autem non timere
poleslalem, etc.,» paulo post dicat: «Reddite ergo
ei cui timorem (debelis) timorem”.
IB.
ΘΕΟΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Διὰ τί ὁ Παῦλος, εἰπών· ο θέλεις δὲ μὴ φοβεῖ
σθαι τὴν ἐξουσίαν;» μετ' ὀλίγον φησίν
• Απόδοτε, φησὶ, τῷ τὸν φόνον, τον φό
bor ›
Quanquam tibi non oportebat rescribere, petenti Αντεπισταλῆναι μέν σοι οὐκ ἐχρῆν, παρακαλέut absque præparatione et demonstratione apostoli- σαντι ἄνευ προκατασκευῆς καὶ ἀποδείξεως τὸ ἀπὸ
cum locum interpreter 419 (tecumque communicem) στολικὸν μεταφρασθέν χωρίον, δ καὶ μετὰ προ
qui etiam adhibita licet diligenti præparatione el κατασκευῆς καὶ μακρᾶς περιόδου μόλις σαφηνίζεται.
prolixo orationis ambitu, difficulter tanen explica- Ἐπειδὴ δ' ὑπὸ τῆς ἀγάπης τυραννούμενος ἐξεδιάσθην,
tur: tamen quia tyrannica quædam vis amoris me φημί (σὸν δ᾽ ἂν εἴη (60-61) κρῖναι, εἰ δύναμαι συν
subigit hoc facere, dicam (Luum autem fuerit vesti- τόμως θηρεῦσαι φεῦγον τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου βούλη
mare, an possim fugientem Apostoli mentem coin- μα), ὅτι ὅ φησι, τοῦτό ἐστιν. Εἰ δοῦλος ὢν ἐκλήθης
pendiose investigare) quod ait (Paulus) id esse ejus- εἰς τὴν πίστιν, μὴ ἄλυε, μηδὲ δυσχέραινε, ώς ταύτῃ
mouli. Si cuin servus esses, ad fidem (Christiana) παραβλαπτόμενος. Ὅτι γὰρ οὐδέν ἐστι τοῦτο δεινὸν,
vocatus es, noli ringi, noli moleste ferre, perinde η συμβουλεύσω σοι, ὅτι εἰ καὶ δύνασαι γενέσθαι ἐλεύο
quasi hac in re aliquid tibi detrimenti afferretur. θερος, μᾶλλον χρήσασθαι τῇ δουλείᾳ. Ελάττονα γὰρ
Quia enim nihil hoc adversi babet, ideo tibi consi- λόγον ἐν ταῖς εὐθύναις ἀπαιτηθήσῃ, ἅτε μή μόνον
7ª Matth. v, 44. το Rom. xiii,
Καλῶς χρῆσθαι forte verum est, καλεῖς οὐ
μόνον τούς. Puto legend., οὐ μόνον οὐ δυσχ. τοὺς μια
σοῦντας. In ms. Β. erat, τοῖς μισοῦσιν. Κίττ.
Pro ὥσπερ idem cod. scribit, όπερ. Vers.
post 9 idem pro τοὺς μισοῦντας legit τοῖς μισοῦσιν.
Vers. iude 5 post γάρ addit ή, et mox pro ἐχρήσατο
Label κατεχρήσατο. Possis.
Epistole hujus inscriptio videtur alien esse
a proposito: non enim hic agitur de loco Pauli ad
Roman. sur, sed ad Corinth. 1, cap. vii. Deinle
alterum öŋol redundare puto, vel pro eo repo:endum οὖν ἀπόδοτε οὖν. Βιττ.
Μεταφρασθέν. Αυι μεταφρασθήναι legal.
Aut verbum aliquod deest, ul, πέμπειν Πιττ.
Cod. Vatic., μεταφρασθήναι.
(60-61) Col. Vat. μεν δ' ἂν εἴη habet δ' ἐστι. vers.
post 3, ante δοῦλος omittit εί. Vers. inde 2, post
γάρ addit περ. Possit.
col. 1061–1062page 442 of 750
PG 78:1061αὐτῷ τῷ Κυρίῳ δουλεύων, ἀλλὰ καὶ τῷ σωματικῷ δεσπότη. Ο γὰρ κληθεὶς εἰς τὴν πίστιν, καὶ ἐλευθε μισθεὶς ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, εἰ δοῦλος εἴη, ἀπελεύθερος ὢν τῷ Κυρίῳ, τῷ ἠλευθερώσθαι μὲν παρ' αὐτοῦ ἐκ τῆς δουλείας τῆς ἁμαρτίας· μετὰ τοῦ δὲ αὐτοῦ ὑποκεῖσθαι χρεωστεῖν ὑπηρεσίας καὶ τῷ σωματικῷ δεσπότῃ, οὐκ ἀκριβὲς ἀπαιτηθήσεται τὸ λογοθέσιον. Ο δὲ ἐλεύθερος, καὶ μηδενὶ ὑποκείμενος, δοῦλος ὢν Χριστοῦ, κατὰ πάντα αὐτῷ ὑποκείσεται. Δι' καὶ ἀκριβεστέραν ἀπαιτηθήσεται δίκην. Ταῦτα μὲν οὖν εἰς τὴν παράφρασιν τοῦ ῥητοῦ εἰρήσθω. Εἰ δὲ βούλει πλατύτερον καὶ ἀποδεικτικώτερον μαθεῖν, ἔντυχε τῇ ἐπιστολῇ τῇ πρὸς τὸν ἐπίσκοπον περὶ τούτου πρώην μοι γραφείσῃ, καὶ εἴσῃ ἀκριβῶς. ΙΓ. ΣΥΡΩΝ Εἰς τὸ, «Τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς ευ σιν. *Απαντες ἄνθρωποι τούτοις καὶ συμμαχεῖν καὶ προσέχειν ἐθέλουσιν, οὓς ἂν θεάσωνται οὐ καθεύδοντας οὐδὲ ῥαθυμοῦντας, ἀλλὰ παρασκευαζομένους καὶ παρατεταγμένους, καὶ πράττειν ἐθέλοντας, α χρή. Πῶς σὺ τὴν αήττητον συμμαχίαν, καθεύδων καὶ ῥέγχων, καὶ μὴ φροντίζων τῆς σαὐτοῦ σωτηρίας, ἐπιπτῆναί σοι παρακαλεῖς, καὶ διαμαρτάνων δυσχεραίνεις; Ἡγείσθω τοίνυν τὰ παρὰ σοῦ, καὶ τὰ παρ' ἐκείνης ἔψεται. Οὐ γὰρ λόγοις καλουμένη μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργοις παρακαλουμένη, ὥσπερ αυτεπάγγελτος ἥξει. Η γὰρ τοὺς καθεύδοντας διεγείρουσα, καὶ τοὺς μὴ βουλομένους προτρέπουσα, οὐκ ἂν τοὺς ἀφ' ἑαυ τῶν ἑλομένους τὴν ἀρετὴν, ἐγκαταλείψει, ἀλλὰ καὶ συμπράξει, καὶ εἰς τέλος αἴσιον τὸ κατόρθωμα ἄξει. ΙΔ'. ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΤΟ Εἰς τό· «Ο δοκῶν ἐστάναι, βλεπέτῳ μὴ πέση» Απειλεῖ μὲν ἡ πάντων βασιλεύουσα φύσις τοῖς μετὰ τοῦ δὲ αὐτοῦ μετά τοῦτο δὲ αὐτῷ, τὸν ἐπίσκο. που σόν. Συρίων ἅπαν τες εἰ πάντες. 3 προσέχειν τὸν νοῦν. 3 4 παρασκευαζομένους παρεσκευασμένους. καθεύδων καί. παρακαλεί; παρα καλών. παρακαλουμένη ἄσμενος καί. ἀφ' εφ', μιο άξει ἕξει. "Άπαντες άνθρωποι. Εἰ πάντες, πῶς σὺ πῶς τοίνυν σύ. "Αν ἴδῃ ἡμᾶς (ὁ Θεός) τοῦτο μεριμνώντας, τούτου φροντίζοντας, συναντιλήψεται αν μηδένα ποιουμένους λόγον, οὐ δώσει χεῖρα· οὐ γὰρ καθεύδουσιν ἡμῖν χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, ἀλλὰ πονουμένοις καὶ αὐτοῖς ὁ γὰρ βοηθός, οὐ τοῦ ἀργοῦντός εστι βοηθός, ἀλλὰ τοῦ καὶ αὐτοῦ ἐργαζομένου. Φιλοσοφεῖν μὲν γὰρ ὅσῳ μέγιστον καὶ χαλεπώτατον, καὶ οὐ πολλῶν τὸ ἐπιχείρημα, οὐδὲ ἄλλων ἢ τῶν ὑπλ τῆς θείας προκεκλημένων μεγαλονοίας, ἢ τοῖς προς ρημένοις καλῶς χεῖρα δίδωσι. Κιττ. μεν πρεσβυτέρω λαμπροτέρω.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. XIV.
αὐτῷ τῷ Κυρίῳ δουλεύων, ἀλλὰ καὶ τῷ σωματικῷ lium dabo ut, etiamsi lilier fieri posses, tamen malis
δεσπότη. Ο γὰρ κληθεὶς εἰς τὴν πίστιν, καὶ ἐλευθε uti servitute. Nam ita futurum est ut minor abs te
μισθεὶς ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, εἰ δοῦλος εἴη, ἀπελεύθε exigatur ratio, quippe qui non solam ipsi Domino
ρος ὢν τῷ Κυρίῳ, τῷ ἠλευθερώσθαι μὲν παρ' αὐτοῦ (Deo) servias, sed etiam corporali hero tuo. Qui
ἐκ τῆς δουλείας τῆς ἁμαρτίας· μετὰ τοῦ δὲ αὐτοῦ enim in fidem vocatus, et a peccato in (veram) liὑποκεῖσθαι χρεωστεῖν ὑπηρεσίας καὶ τῷ σωματικῷ bertatem assertus est, quamvis interim servili sit
δεσπότῃ, οὐκ ἀκριβὲς ἀπαιτηθήσεται τὸ λογοθέσιον. conditione, libertus tamen Domini est, eo quod al
Ο δὲ ἐλεύθερος, καὶ μηδενὶ ὑποκείμενος, δοῦλος ὢν ipso e servitute peccati sit liberatus, quia tamen ei
Χριστοῦ, κατὰ πάντα αὐτῷ ὑποκείσεται. Δι' 8 καὶ incumbit necessitas exhibendi ministeria etiam corἀκριβεστέραν ἀπαιτηθήσεται δίκην. Ταῦτα μὲν οὖν porali domino, non adeo strictam rationem reddere
εἰς τὴν παράφρασιν τοῦ ῥητοῦ εἰρήσθω. Εἰ δὲ βούλει cogetur. Qui vero omnino liber est, nec ulli (morπλατύτερον καὶ ἀποδεικτικώτερον μαθεῖν, ἔντυχε τῇ tali bero) subjectus, sed Christi (solius) est servus,
ἐπιστολῇ τῇ πρὸς τὸν ἐπίσκοπον περὶ τούτου πρώην per omnia huic subditus erit. Quamobrem etiam
μοι γραφείσῃ, καὶ εἴσῃ ἀκριβῶς.
severiores dabit pœnas (si officio suo defuerit). Hæc
igitur hactenus loco explicationis ad hoc dictum attulisse sufficiat. Quod si plenius et solidius (hac
eadení de re) cognoscere aves, lege epistolam, quam non ita pridem de ea re ad episcopum tuum scripsi,
el exacte scies.
ΙΓ.
ΣΥΡΩΝ
Εἰς τὸ, «Τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς ευ
σιν.
SYRONI.
In illud (Pauli dictum): Qui secundum propositum
vocati sunt 18.,
Omnes homines ita sunt affecti, ut illis studeant
et opitulari et attendere, quos viderint nequaquam
dormientes neque ignaviæ deditos; sed qui ipsi sə
præparant, et instruunt, et prompti sunt ad officii
partes peragendas. Qua igitur fronte tu postulare
audes ut, dum ipse dormis, ac stertis, nullaque salutis in cura tangeris, insuperabile auxilium (cœleste) ad te volet, cumque voto two frustraris, it
ægre fers? Præcedant itaque ea quæ tuarum sunt
partium, quæque a te exiguntur; et tunc demum ea
quæ sunt auxilii divini, subsequentur. Nam si non
solum verbis imploratum fuerit, verum etiam factis
mivocatum quasi sua sponte accurret. Quod enim
dormientes excitat, et nolentes instigat, id certe
*Απαντες ἄνθρωποι τούτοις καὶ συμμαχεῖν
καὶ προσέχειν ἐθέλουσιν, οὓς ἂν θεάσωνται οὐ καθεύ
δοντας οὐδὲ ῥαθυμοῦντας, ἀλλὰ παρασκευαζομένους
καὶ παρατεταγμένους, καὶ πράττειν ἐθέλοντας, α
χρή. Πῶς σὺ τὴν αήττητον συμμαχίαν, καθεύδων
καὶ ῥέγχων, καὶ μὴ φροντίζων τῆς σαὐτοῦ σωτηρίας,
ἐπιπτῆναί σοι παρακαλεῖς, καὶ διαμαρτάνων δυσχε
ραίνεις; Ἡγείσθω τοίνυν τὰ παρὰ σοῦ, καὶ τὰ παρ'
ἐκείνης ἔψεται. Οὐ γὰρ λόγοις καλουμένη μόνον, ἀλλὰ
καὶ ἔργοις παρακαλουμένη, ὥσπερ αυτεπάγγελτος
ἥξει. Η γὰρ τοὺς καθεύδοντας διεγείρουσα, καὶ τοὺς
μὴ βουλομένους προτρέπουσα, οὐκ ἂν τοὺς ἀφ' ἑαυ
τῶν ἑλομένους τὴν ἀρετὴν, ἐγκαταλείψει, ἀλλὰ καὶ G
συμπράξει, καὶ εἰς τέλος αἴσιον τὸ κατόρθωμα ἄξει.
nequaquam deseret illos, qui a se ipsis virtutem amplectuntur, quin potius adjuvabit eos sedulo, ot
ad finem felicem perducet virtutis officiique rectam
ΙΔ'. ΙΕΡΑΚΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΤΟ
Εἰς τό· «Ο δοκῶν ἐστάναι, βλεπέτῳ μὴ
πέση»
Απειλεῖ μὲν ἡ
* Rom. vill, 28.
πάντων βασιλεύουσα φύσις τοῖς
7ª 1 Cor. x, 12.
actionem.
HIERACI PRESBYTERO.
In illud (Pauli dictum): Qui videtur sibi stare, videat
ne cadat 7. >
Comminatur quidem præpotens illa omnibusque
Pro μετὰ τοῦ δὲ αὐτοῦ idem ascribit μετά
τοῦτο δὲ αὐτῷ, et vers. penult. inter τὸν et ἐπίσκο.
που inserit σόν. PoSSIN.
Συρίων cod. Vat. 650. Initio ep. pro ἅπαν
τες idem habet, εἰ πάντες. Vers. 3 post προσέχειν
addit, τὸν νοῦν. Vers 3 et 4 pro παρασκευαζομένους
scribit παρεσκευασμένους. Vers. ante καθεύδων
addit καί. Vers. 7 et 8 pro παρακαλεί; habet παρακαλών. Vers. post παρακαλουμένη addit, ἄσμενος
καί. Vers. pust 3, ἀφ' mutat in εφ', Vers. ult. ep.
μιο άξει legit ἕξει. ΙD.
Confer epist. 51, infra h. lib. et lib. 11,
epist. 2. Ritt.
"Άπαντες άνθρωποι. F. leg. Εἰ πάντες, vel
in seqq. pro πῶς σὺ legendum πῶς τοίνυν σύ. Simarlem sententiam vide supra l. lib. epist. 2. huitatur autem hic quoque Demostheneni, ut et alibi
sape.
Pracluire ad hanc rem Alcinus Avilas in lib. De
lande castitatis ad Fuscinam sororem.
Nam quid dona juvunt hominem, si mente soluta
Turpia collatum disperdant olia munus?
Auxilium conatus amat. Quis namque vacantem.
Adjuvet, aut somno virtutem jungat inerti?
Cui sententiæ subjungit parabolam de diversis
talentis a patrefani. creditis, Matth. xxv, 24 et
seqq. Sic Chrysostomus homil. 21 in fin. ad Ephes.
"Αν ἴδῃ ἡμᾶς (ὁ Θεός) τοῦτο μεριμνώντας, τούτου
φροντίζοντας, συναντιλήψεται αν μηδένα ποιουμέ
νους λόγον, οὐ δώσει χεῖρα· οὐ γὰρ καθεύδουσιν ἡμῖν
χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, ἀλλὰ πονουμένοις καὶ αὐτοῖς·
ὁ γὰρ βοηθός, οὐ τοῦ ἀργοῦντός εστι βοηθός, ἀλλὰ
τοῦ καὶ αὐτοῦ ἐργαζομένου. Deus, inquit, non dormientibus nobis auxilium fert, sed si et ipsi laboremus. Adjutor enim non est otiosi adjutor, sed ejus
qui ipse quoque operatur. Vid, eumdem et al.bi. Sic
Gregorius Nazian, Epitaphio in fratrem Cæsarium:
Φιλοσοφεῖν μὲν γὰρ ὅσῳ μέγιστον καὶ χαλεπώτατον,
καὶ οὐ πολλῶν τὸ ἐπιχείρημα, οὐδὲ ἄλλων ἢ τῶν ὑπλ
τῆς θείας προκεκλημένων μεγαλονοίας, ἢ τοῖς προς
ρημένοις καλῶς χεῖρα δίδωσι. Κιττ.
In titulo μεν πρεσβυτέρω cod. Vatic. 659
scribit, λαμπροτέρω. Ρass.
col. 1063–1064page 443 of 750
PG 78:1063τὸ κάλλος· πεσοῦσι δὲ δεξιὰν σωτήριον ὀρέγει, καὶ συγγνώμην μετανοοῦσι νέμει. Τοῖς μὲν γὰρ βου· 10 δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ.» Τοῖς δέ· «ΜΕ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται· ν τοῖς δέ·. Ιδε ὑγιής γέ γονας, μηκέτι ἁμάρτανε.» 420 πταίουσι τιμωρίας, ἵνα ἀκέραιον ἔχωσι τῆς ψυχῆς ΕΠΙΜΑΧΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Απημφίασε μὲν ὁ κοινὸς ἁπάντων ἐχθρὸς, ἅτε δὴ τυραννίδα νοσῶν, τὸ ἀνθρώπινον γένος τῶν προσόν των αὐτῷ ἐμφύτων πλεονεκτημάτων, καὶ τὴν ἐναν τίαν τῆς ἀρετῆς περιέστειλε πολιτείαν, τὴν τῶν ἀνθρώπων ῥώμην ὑπήκοον δεξάμενος. Οὐ γὰρ ἂν τοσαύτην γνώμην είχε καθ' ἑαυτὸν, εἰ μὴ ὑπὸ τῆς τῶν ἀπατηθέντων ῥαθυμίας κομιδῇ ἐπερρώσθη. 'Αλλ' ἐπειδὴ ἔδει φιλανθρωπίᾳ τοῦ Δημιουργοῦ ἐνδύ σασθα: πάλιν τὰ τῆς ἀρετῆς ὅπλα, δεῦρ' ἐπεφοίτησεν ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ ὑφηνάμενος ἡμῖν τὴν ἀγάπην, ὥσπερ ἀγγελικὴν στολὴν, τὰ πάντα ἐν αὐτῇ ἐτεκτήνατο. Τὰ γὰρ κατ' εἶδος ἐπαριθμούμενα τῶν ἀρετῶν κατορθώματα μία γενικὴ ἀρετὴ περιέλαβεν, ἧς ἡ ἀγάπη τούνομα. 14. - ΗΡΩΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. Εἰς τό· «Απόδοτε τῷ τιμὴν, τὴν τιμήν.» ᾿Αποδοτέον, ὦ έλλογιμώτατε, καὶ τῷ τιμῆς ἀξίῳ Ο τὴν τιμήν, οὐ θωπείαν ἐπιδεικνύμενον, οὐδὲ τὴν ἐκεί νου ευμένειαν θηρώμενον δέος γὰρ διὰ ταῦτα εἰς εὐτέλειαν ἐκπεσεῖν, καί τινα κολακείαν βωμολόχον εξασκήσαντα καταισχύνειν ἑαυτόν)· ἀλλὰ σὺν κόσμῳ προσήκοντι τὸ πρέπον ἀπονεμητέον. Οἷόν τε γὰρ τὸ προσηκόντως τὸ χρέος ἀποδοθῆναι. ΙΣΙΔΩΡΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Από πασῶν τῶν ἱερῶν Γραφών δεῖξαι δυνάμενος, ὅτι τὰ Ἰουδαϊκὰ πράγματα τέλεον οίχεται καὶ παλιγγενεσίαν οὐχ ἕξει ἀπ' αὐτῆς τῆς ῥήσεως, ἧς ισχυριζόμενος ὁ πρὸς σὲ διενεχθεὶς Ἰουδαῖος ἐνόμισεν αὐτὰ ἀναστήσεσθαι, τὸν παντελῆ αὐτῶν ἀφανισμόν δείξαι πειράσομαι. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη, ἐφ' ᾗ ἐκεῖνος μέγα φρονεῖ; «Καὶ ἔσται, φησὶν, ἡ δόξα τοῦ οἴκου, ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν πρώτην.» Αλλὰ πρὶν εἰς τὴν Ερμηνείαν χωρήσω, οὐκ οἶδα τί δράσω, πότερον κατα 'Ρώμην. γνώμην, ρώμην,: τὴν τῶν ἀνθρ. γνώμην ὑπήκοον δεξάμενος· οὐ γὰρ ἂν τοσαύτην ρώμην είχε, παρ ήχησιςί η γνώμην ρώμην Είπερ ἴσην ρώμην γνώμη, Δημόσθενες είχες. Οὐκ ἄρ᾽ ἂν Ελλήνων ήρχεν Αρης Μακεδών. Πιτ. Το προσηκόντως. οὐ προσηκ. 650, μετὰ τοῦ προσήκοντος. Βιττ. "Οτι τὰ Ἰουδαϊκὰ πράγματα τέλεον οἴχεται. Πιττ.
τὸ κάλλος· πεσοῦσι δὲ δεξιὰν σωτήριον ὀρέγει, καὶ
συγγνώμην μετανοοῦσι νέμει. Τοῖς μὲν γὰρ βου· 10
δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ.» Τοῖς δέ· «ΜΕ
ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται· ν τοῖς δέ·. Ιδε ὑγιής γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε.»
420 rebus imperitans natura iu peccatum prolapsis πταίουσι τιμωρίας, ἵνα ἀκέραιον ἔχωσι τῆς ψυχῆς
supplicia se irrogaturam, ut integram illibatamque
animæ pulchritudinem conservent; lapsis autem salutarem dextram præbet, et veniam tribuit pœnitentiam agentibus. Aliis enim clamat: «Qui sibi videtur stare, videat ne cadat;» aliis autem: Nunquid
cadens non resurgel?» Aliis denique: «Ecce
sanus es factus: ne amplius peccato ".»
EPIMACHO LECTORI.
Communis ille omnium hostis, ut pote tyrannidis
morbo laborans, humanum genus naturalibus illis,
quibus præditum erat, bonis exutnm spoliavit, et
vivendi ratione virtuti contraria instructum induit,
cum ad eam rem vires humanas nactus esset obsequentes. Non enim per seipsum habuisset tantum
roboris, nisi ab ignavia eorum quos decepit magnopere fuisset corroboratus. Verum quia oportebat
humanitate atque clementia Opificis nostri iterum
induere arma virtutis, Deus Verbum in terras venit,
nobisque charitatem, quasi quamdam angelicam
stolam contexuit, in qua universam virtutis armaturam fabricavit. Nam virtutum omnium præcura
facinora, quæ in specie solent enumerari, una generalis virtus complexa est; cujus nomen est charitas
sive dilectio.
XVI. HERONI SCHOLASTICO.
Reddile ei cui honorem
(debetis), honorem ". "
In illud (Pauli dictum),
Reddendus est, o celeberrinie vir, honor ei qui
IE.
ΕΠΙΜΑΧΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Απημφίασε μὲν ὁ κοινὸς ἁπάντων ἐχθρὸς, ἅτε δὴ
τυραννίδα νοσῶν, τὸ ἀνθρώπινον γένος τῶν προσόν
των αὐτῷ ἐμφύτων πλεονεκτημάτων, καὶ τὴν ἐναν
τίαν τῆς ἀρετῆς περιέστειλε πολιτείαν, τὴν τῶν
ἀνθρώπων ῥώμην ὑπήκοον δεξάμενος. Οὐ γὰρ
ἂν τοσαύτην γνώμην είχε καθ' ἑαυτὸν, εἰ μὴ ὑπὸ
τῆς τῶν ἀπατηθέντων ῥαθυμίας κομιδῇ ἐπερρώσθη.
'Αλλ' ἐπειδὴ ἔδει φιλανθρωπίᾳ τοῦ Δημιουργοῦ ἐνδύσασθα: πάλιν τὰ τῆς ἀρετῆς ὅπλα, δεῦρ' ἐπεφοίτησεν
ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ ὑφηνάμενος ἡμῖν τὴν ἀγάπην,
ὥσπερ ἀγγελικὴν στολὴν, τὰ πάντα ἐν αὐτῇ ἐτεκτή
νατο. Τὰ γὰρ κατ' εἶδος ἐπαριθμούμενα τῶν ἀρετῶν
κατορθώματα μία γενικὴ ἀρετὴ περιέλαβεν, ἧς ἡ
ἀγάπη τούνομα.
IG.
14. - ΗΡΩΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
Εἰς τό· «Απόδοτε τῷ τιμὴν, τὴν τιμήν.»
᾿Αποδοτέον, ὦ έλλογιμώτατε, καὶ τῷ τιμῆς ἀξίῳ
honore dignus est, et ita quidem, ut nec adulatio. Ο τὴν τιμήν, οὐ θωπείαν ἐπιδεικνύμενον, οὐδὲ τὴν ἐκεί
nem adhibeamus, neque illius benevolentiam captemus (nietuendum est enim, ue quis per hæc in vili
talem et contemptionem incidat, et assentationem
quamdam scurrilem exercens semetipsum probro
aliciat): sed cum decoro conveniente id quod decet
unicuique tribuendum est. Fieri enim potest, ut debitum non convenienter, nec ut decet, reddatur.
XVII.· ISIDORO EPISCOPO.
"
Cum ex omnibus sacris Scripturis demonstrare
queam, res Judaicas prorsus pessumivisse, nec restitutum iri, tum ex ipso illo dicto, quo innixus Judeus ille qui tecum disputavit, fore arbitratus est
ut restituerentur, omnimodam ipsarum deletionem
atque internecionem ostendere conabor. Quodnam
ergo illud est dictum, quo ille fretus magnifice adeo
sentit? • Magna, inquit, erit gloria domus hujus,
ultima supra primam ". › Verum priusquam ad
νου ευμένειαν θηρώμενον δέος γὰρ διὰ ταῦτα εἰς
εὐτέλειαν ἐκπεσεῖν, καί τινα κολακείαν βωμολόχον
εξασκήσαντα καταισχύνειν ἑαυτόν)· ἀλλὰ σὺν κόσμῳ
προσήκοντι τὸ πρέπον ἀπονεμητέον. Οἷόν τε γὰρ τὸ
προσηκόντως τὸ χρέος ἀποδοθῆναι.
IZ'.
ΙΣΙΔΩΡΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
- Από πασῶν τῶν ἱερῶν Γραφών δεῖξαι δυνάμενος,
ὅτι τὰ Ἰουδαϊκὰ πράγματα τέλεον οίχεται καὶ
παλιγγενεσίαν οὐχ ἕξει ἀπ' αὐτῆς τῆς ῥήσεως, ἧς
ισχυριζόμενος ὁ πρὸς σὲ διενεχθεὶς Ἰουδαῖος ἐνόμισεν
αὐτὰ ἀναστήσεσθαι, τὸν παντελῆ αὐτῶν ἀφανισμόν
δείξαι πειράσομαι. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη, ἐφ' ᾗ ἐκεῖνος
μέγα φρονεῖ; «Καὶ ἔσται, φησὶν, ἡ δόξα τοῦ οἴκου,
ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν πρώτην.» Αλλὰ πρὶν εἰς τὴν
Ερμηνείαν χωρήσω, οὐκ οἶδα τί δράσω, πότερον κατα
80 Agg. 11,
17 Jerem. viu, 4. 78 Joan. V, 14. 79 Rom. xiis,
'Ρώμην. Puto priore loco legendum γνώμην,
posteriore ρώμην, hoc inodo: τὴν τῶν ἀνθρ. γνώμην
ὑπήκοον δεξάμενος· οὐ γὰρ ἂν τοσαύτην ρώμην είχε,
etc. [Sic cod. Vat. 650]. Est autem elegans παρήχησιςί η γνώμην et ρώμην qua et alias usi libenter
Græci, ut auctor epigrammatis in Demosthenem:
Είπερ ἴσην ρώμην γνώμη, Δημόσθενες είχες.
Οὐκ ἄρ᾽ ἂν Ελλήνων ήρχεν Αρης Μακεδών. Πιτ.
In titulo pro "Hpwv, habet 'lépaxı cod. Vat.
650. Possin.
Το προσηκόντως. Forte, leg. οὐ προσηκ.
Cod. Vat. 650, μετὰ τοῦ προσήκοντος. Βιττ.
"Οτι τὰ Ἰουδαϊκὰ πράγματα τέλεον οίχε
ται. Idem demostrat etiam infra epist. 74. Et D.
Joannes Chrysostomus totis vi homiliis sive libris
contra Judaeos editis. Confer Stellam Messin. Πιττ.
col. 1065–1066page 444 of 750
PG 78:1065γνῶ αὐτοῦ τῆς ἀπαιδευσίας, ἢ μισήσω την κα κουργίαν. Τὸν μὲν γὰρ ἀμαθῆ διδάσκειν χρή· τὸν δὲ κακοῦργον ἐλέγχειν. Μᾶλλον δὲ ἐπειδὴ ἑρμηνεία καὶ παίδευσις ἔσται τοῖς ἀγνοοῦσι, καὶ ἔλεγχος τοῖς και 421 κουργοῦσε, φέρε, αὐτὴν τὴν ῥῆσιν εἰς μέσον ἀγά γωμεν. Φημί τοίνυν ὅτι, Σολομῶνος ἀναστήσαντος, ὁ Βαβυλώνιος αὐτὸν ἔκλινε, καὶ τοὺς Ἰουδαίους αἰχμαλωτεύσας ἀπήγαγεν. Ἐπεὶ τοίνυν μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἔμελλον τοῦτον ἐγείρειν οὐδεμία δὲ χρημάτων ὑπεφαίνετο πρόσοδος, εἰς χρηστὰς ἐλπίδας αὐτοὺς ἄγων ὁ Θεὸς, ὅπως ἄψωνται τοῦ ἔργου, ἔφη· Εμὸν τὸ ἀργύριον, καὶ ἐμὸν τὸ χρυσίον. Καὶ ἔσται ἡ δόξα τοῦ οἴκου τούτου ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν πρώτην. ο δέ μοι πρόσεχε τὸν νοῦν. Ο Ζοροβάβελ ήψατο της δευτ τέρας οικοδομίας, καὶ χρησμός εἴρηται περὶ αὐτοῦ Δί χεῖρες Ζοροβάβελ ἐθεμελίωσαν τὸν οἶκον τοῦτον, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐπιτελοῦσιν αὐτόν. Τό δ', ἐθεμελίωσαν, δείκνυσι μὲν καὶ τὴν μετὰ τὴν Βαβυ λῶνα παντελῆ ἐρημίαν· δείκνυσι δὲ καὶ τὴν δευτέραν οικοδομίαν. Ἐπεὶ οὖν ἀνέστη ὁ ναὸς, καὶ εἰς τὴν.. λαμπροτέραν τῆς προτέρας ηνέχθη εὐπρέπειαν πάλιν πταισάντων τῶν Ἰουδαίων, εἰς τὰ κατὰ τὸν Χριστόν, παρεδόθη τῇ τῶν Ῥωμαίων χειρί, ἥτις αὐτ τὸν εἰς τοῦδαφος κατήνεγκεν. Εἰ μὲν οὖν ἡμελλε πάλιν ἀναστήσεσθαι, εἶπεν ἄν· «Εσται ἡ δόξα τοῦ οἴκου τούτου ἡ δευτέρα ὑπὲρ τὴν πρώτην. Τὸ δὲ, ὑπὲρ τὴν πρώτην, τὴν δευτέραν ἐσχάτην ἀπέφηνεν. Ὥσπερ οὖν οὐκ ἔστι τῆς προτέρας προτέρα, οὐδὲ τῆς ἐσχάτης ὑστέρα. Εἰ μὲν γὰρ εἶπεν· Η δευτέρα ὑπὲρ τὴν ἔμπροσθεν, εἰκὸς ἦν καὶ τρίτην προσδοκάν. Εἰ δὲ τὴν δευτέραν ἐσχάτην εκάλεσε, › ‹ › πᾶσα αὐτοῖς ἀποκέκλεισται ἀναισχυντίας ὁδός. ΙΗ'. — ΛΕΟΝΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ Εἰς τό· «Ἐπὶ τῆς Μωσέως καθέδρας ἐκάθισαν οἱ Γραμματεῖς.» Απας μὲν ὁ λόγος χηρεύων πραγμάτων νεκρός ἐστι καὶ ἀχρεῖος μάλιστα δὲ ὁ παρὰ τῶν τῇ εὐαγεστάτῃ ἱερωσύνη σεμνυνομένων προφερόμενος. Ὅσον γὰρ δοκοῦσι προχειρότατα αὐτῷ χρῆσθαι, τοσούτῳ μᾶλλον οἱ τῷ βίῳ αὐτῶν προσέχοντες ἀπι στοῦσιν αὐτῷ. Πολλὴν τοιγαροῦν τὴν μετάστασιν, καὶ Τοῦτον ἐγείρειν. ἀνεγείρειν, Επιτελοῦσιν αὐτόν. ἐπιτελέσουσιν Ηνέχθη εὐπρέπειαν. ἀνήχθη. 10. Τῆς προτέρας. πρώτης. ἐσχάτης. Οὐδὲ τῆς ἐσχάτης. οὐδὲ, ἀποδοτική, οὐ τως, οὔτε λαμπρώς βιοῦντες, ούτε οὕτως. φρονεῖ αφρό νει. πρώτην ἔμπροσθεν. χωρήσω χωρῆται οι πότερον πότερα. 421 * 6 αἰχμαλωτεύσας και αιχμαλύτους. Η πρώτην ἔμπροσθεν. 4 ἐπιτελοῦσιν ἐπιτελέσουσιν. πτα σάντων πταιόντων. τῶν δευτέρα εσχάτη πρώτην Εμπροσθεν. 7, προτέρας παύει πρώτης. ΡοεειΝ. Επιτ. ἐστ: και μάταιος, οι τῶν, ἐπί. όσον ὅτῳ. 5. μᾶλλον, ἅπαντες.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. XVIII:
γνῶ αὐτοῦ τῆς ἀπαιδευσίας, ἢ μισήσω την κα- ipsam interpretationem accelam, nescio quid agam,
κουργίαν. Τὸν μὲν γὰρ ἀμαθῆ διδάσκειν χρή· τὸν δὲ utrum inagis condemnem ipsius ruditatem, an odeκακοῦργον ἐλέγχειν. Μᾶλλον δὲ ἐπειδὴ ἑρμηνεία καὶ rii atque detester malitiam. Nam ut rudem docere,
παίδευσις ἔσται τοῖς ἀγνοοῦσι, καὶ ἔλεγχος τοῖς και sie improbum redarguere oportet. 421 Sed tamen
κουργοῦσε, φέρε, αὐτὴν τὴν ῥῆσιν εἰς μέσον ἀγά- quoniam interpretatio nostra duplici fungetur officio,
γωμεν. Φημί τοίνυν ὅτι, Σολομῶνος ἀναστήσαντος, ὁ ut scilicet tam institutio sit imperitis, quam refuΒαβυλώνιος αὐτὸν ἔκλινε, καὶ τοὺς Ἰουδαίους αἰχμα tatio improbis, age, ipsum dictum in medium
λωτεύσας ἀπήγαγεν. Ἐπεὶ τοίνυν μετὰ τὴν ἐπάνοδον proferamus. Aio igitur, templum, sive domum Dei
ἔμελλον τοῦτον ἐγείρειν οὐδεμία δὲ χρημάτων a Salomone quidem primo exstructam, evertisse
ὑπεφαίνετο πρόσοδος, εἰς χρηστὰς ἐλπίδας αὐτοὺς Babylonium regem, qui et Judæos in captivitateni
ἄγων ὁ Θεὸς, ὅπως ἄψωνται τοῦ ἔργου, ἔφη·. Εμὸν abduxit. Cum igitur post reditum (ex ea captiviτὸ ἀργύριον, καὶ ἐμὸν τὸ χρυσίον. Καὶ ἔσται ἡ δόξα tate) cuperent templum reædificare, sed nullus apτοῦ οἴκου τούτου ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν πρώτην. ο δέ pareret alicunde proventus pecuniarum, Deus ipsos
μοι πρόσεχε τὸν νοῦν. Ο Ζοροβάβελ ήψατο της δευτ
in bonas spes adducens, ut opus inchoarent, dixit:
τέρας οικοδομίας, καὶ χρησμός εἴρηται περὶ αὐτοῦ·
‹ Meum est argentum, et meum est aurum. Et erit
• Δί χεῖρες Ζοροβάβελ ἐθεμελίωσαν τὸν οἶκον τοῦτον, gloria domus hujus ultima supra primam os o Hic
καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐπιτελοῦσιν αὐτόν.» Τό δ', mihi animum adhibe. Zorobabel inchoavit secundam
ἐθεμελίωσαν, δείκνυσι μὲν καὶ τὴν μετὰ τὴν Βαβυ- zdlificationem (templi), et oraculum de ipso dictum
λῶνα παντελῆ ἐρημίαν· δείκνυσι δὲ καὶ τὴν δευτέραν est: Manus Zorobabelis fundarunt domum istam;
οικοδομίαν. Ἐπεὶ οὖν ἀνέστη ὁ ναὸς, καὶ εἰς τὴν et manus ejus perficient eam.. Verbum autem,
λαμπροτέραν τῆς προτέρας ηνέχθη εὐπρέπειαν· fundarunt, ostendit quidem etiam omnimodam deπάλιν πταισάντων τῶν Ἰουδαίων, εἰς τὰ κατὰ τὸν
solationein a Babyloniis illatam; sed simul et seΧριστόν, παρεδόθη τῇ τῶν Ῥωμαίων χειρί, ἥτις αὐτ enndam exstructionem declarat. Posteaquam igitur
τὸν εἰς τοῦδαφος κατήνεγκεν. Εἰ μὲν οὖν ἡμελλε tum resurrexit templum, et ad magnificentiamı
πάλιν ἀναστήσεσθαι, εἶπεν ἄν· «Εσται ἡ δόξα τοῦ
priore illustriorem perductum est: Judæis demuo
οἴκου τούτου ἡ δευτέρα ὑπὲρ τὴν πρώτην.» Τὸ δὲ, lapsis, dum Christum tantis affecerunt contumeliis,
ὑπὲρ τὴν πρώτην, τὴν δευτέραν ἐσχάτην ἀπέφηνεν. quantas novimus, Romanorum in manum tradituma
Ὥσπερ οὖν οὐκ ἔστι τῆς προτέρας προτέρα, οὐδὲ est, quæ ipsum solo æquavit. Si ergo denno esset
τῆς ἐσχάτης ὑστέρα. Εἰ μὲν γὰρ εἶπεν· Η resuscitanda ejus structura; dixisset ntique (Deus):
δευτέρα ὑπὲρ τὴν ἔμπροσθεν, εἰκὸς ἦν καὶ τρίτην ‹ Erit gloria domus hujus secunda (sive altera) sulπροσδοκάν. Εἰ δὲ τὴν δευτέραν ἐσχάτην εκάλεσε, pra primam. › Dum autem dixit, ‹ Super primam, ›
πᾶσα αὐτοῖς ἀποκέκλεισται ἀναισχυντίας ὁδός. secundam pronuntiavit postremam. Quare sicut
prima non est prior (alia aliqua), sic neque postrema posterior. Nam si quidem dixisset: Seeunda
erit supra eam quæ præcessit, tum vero probabile esset etiam tertiam exspectare. Si vero secundam
vocavit ultimam (ut certe vocavit) jam omnis est ipsis (Judæis) impudentiæ via præclusa.
IH'.
ΙΗ'. — ΛΕΟΝΤΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ
Εἰς τό· «Ἐπὶ τῆς Μωσέως καθέδρας ἐκάθισαν
οἱ Γραμματεῖς.»
Απας μὲν ὁ λόγος χηρεύων πραγμάτων νεκρός
ἐστι καὶ ἀχρεῖος μάλιστα δὲ ὁ παρὰ τῶν τῇ
εὐαγεστάτῃ ἱερωσύνη σεμνυνομένων προφερόμενος.
Ὅσον γὰρ δοκοῦσι προχειρότατα αὐτῷ χρῆσθαι,
τοσούτῳ μᾶλλον οἱ τῷ βίῳ αὐτῶν προσέχοντες ἀπι
στοῦσιν αὐτῷ. Πολλὴν τοιγαροῦν τὴν μετάστασιν, καὶ
*¹ Agg. 11, 9, 10. 82 ibid. 5.
83 Matth. xxIII,
LEONTIO EPISCOPO.
In illud Christi dictum, ‹ Super cathedra Mosis
sederunt Scribæ **, › etc.
Cum omnis alia oratio, quæ rebus viduata est,
mortua est atque inutilis, tum vel maxime illa, quæ
ab iis, qui sacratissimo honestati sunt sacerdotio,
profertur. Quanto enim promptius ea uti videntur,
tanto plus tidei ipsi derogant, qui ad ipsorum vitam attendunt. Oportet igitur, ut longam migratieVARLE LECTIONES ET NOTÆ.
Τοῦτον ἐγείρειν. Plenius sonat ἀνεγείρειν,
quo modo puto scripsisse Isidorum. Ritt.
Επιτελοῦσιν αὐτόν. legend. ἐπιτελέσουσιν
[sic cod. Vat.], ut in Bibl. Græc. Zachar. IV. ID.
Ηνέχθη εὐπρέπειαν. Forte ἀνήχθη. 10.
Τῆς προτέρας. F. leg. πρώτης. Nain priori
potest aliquid esse prius primo non item. Sic mox
sequitur ἐσχάτης. 10.
Οὐδὲ τῆς ἐσχάτης. Ante οὐδὲ, videtur reponenda, quae deest in mis., partic. ἀποδοτική, οὐτως, aut certe subaudienda. Siniliter pronuntio de
Inco illo epist. sec. οὔτε λαμπρώς βιοῦντες, ubi item
ante ούτε vel deest οὕτως. vel subintelligi debet. lp.
Vers. 7 pro φρονεῖ coll. Vat. 650 legit αφρόPATROL. GR. LXXVIII.
νει. Vers. seq. mutat πρώτην in ἔμπροσθεν. Μox
pro χωρήσω habει χωρῆται οι πότερον commutat in
πότερα. pag. 421 vers. * et 6 pro αἰχμαλωτεύσας
και αιχμαλύτους. Vers. ult. lit. Η πρώτην mulat
in ἔμπροσθεν. Vers 4 lit. B. pro ἐπιτελοῦσιν scribit
ἐπιτελέσουσιν. vers. penult. ejusdem lit. pro πτα:-
σάντων legit, πταιόντων. Vers. 1 lit. C. omittit τῶν
uncinis clausum. Vers. 5 ejusd. lit. δευτέρα -
tat in εσχάτη et vers. seq. πρώτην in Εμπροσθεν.
Vers. 7, pro προτέρας παύει πρώτης. ΡοεειΝ.
inscriptio sumitur ex cod. Vat. 650. Επιτ.
Post ἐστ: cod. idem addit, και μάταιος, οι
post τῶν, adjungit: ἐπί. Vers. 4. pro όσον legit
ὅτῳ. Vers. 5. post μᾶλλον, addit ἅπαντες. ID.
col. 1067–1068page 445 of 750
PG 78:1067μεγάλην δεικτέον τὴν μεταβολήν, ἀρνοῦντας καὶ ἠρεμοῦντας, καὶ μὴ χρηματιζομένους, είπερ βού λοιντό τινας αὐτοῖς προσέξειν τὸν νοῦν. Εἰ γὰρ ταῦτα πράξοιεν, οὐ μόνον τὰ τῶν ὑπηκόων εν διακείσεται, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἀναῤῥηθήσονται. Μὴ γὰρ δὴ τὸ εἰν ρημένον, πρὸς τὸ μηδεμίαν σκηψιν ὑπολειφθῆναι τοῖς ὑπηκόοις· «Ἐπὶ τῆς καθέδρας Μωϋσέως ἐκε θισαν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι. Πάντα οὖν ὅσα ἂν λέγωσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε· ο πρὸς τὴν οἰκείαν ἀπολογίαν, καὶ πρὸς τὸ ἐπιστομίσαι τους ἄλλους προφερέτωσαν. Ἡ γὰρ δοκοῦσα ἀπολογία αύξει τὴν κατηγορίαν, οὐ μόνον ἀπαραίτητον τιμωρίαν ὠδίνουσα, ἀλλὰ καὶ ἀνοίας όνειδος προστρι ομένη. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς φοιτηταῖς τοῦτο λυσιτελεί ἀκοῦσαι, ἀλλ' οὐ τοῖς ὑφηγηταῖς πρέπει προφέρειν, τὸ τὴν ῥᾳθυμίαν αὐτῶν ἐκπομπεύον. Ἐῤῥέθη γάρ Κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν μὴ ποιεῖτε. Λέγουσι γάρ, καὶ οὐ ποιοῦσιν.. Ο 'μὲν γὰρ Χριστός, πρόφασιν πᾶσαν ἐξορίσαι βουλόμενος, ἐκέλευσε, μήτε τῷ βίῳ προσέχειν τῶν διδασκάλων, ὅταν λαβὴν τοῖς ὁρῶσι παρέχῃ, μήτε τοῖς κατ' ἰδίαν πραττομένοις εἰ μὴ τοῖς χρησμοῖς συνᾴδοιεν τοῖς οὐρανίοις, ἀλλὰ τῇ διδασκαλίᾳ μόνῃ, τῇ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιῶν γινομένη. Διὸ καὶ τῆς καθέδρας Μωϋσέως ἐμνημόνευσε τῆς τοῦ νομοθέτου. Τότε γὰρ οὐ τὰ ἑαυτῶν, ἀλλὰ τὰ τῶν Γραφῶν φράζουσιν· αὐτοὶ δ᾽ οὐκ ἂν δίκαιοι εἶεν ταῦτα προφέρειν, & πᾶσαν αὐτῶν δείκνυσι τὴν που νηρίαν· ἀλλὰ σπουδάζειν, ὡς ἐνδέχεται, πᾶσαν ἐχ κόπτειν πρόφασιν. Εἰ δὲ λαμπρῶς πολιτευόμενοι οὐκ ὠφελοῦσί τινας, οὐδὲν πρὸς αὐτούς. Ωσπερ γὰρ κακῶς πολιτευόμενοι οὐκ εἰσὶ συμμερισταὶ τῶν στε φάνων, τοῖς εὐδοκίμοις ἀποκειμένων· οὔτε λαμπρῶς βιοῦντες κοινωνήσουσι ταῖς τῶν πταιόντων τιμω ρίαις. Σὺ γὰρ φησί, διάθου τὰ κατὰ σαυτόν τὸν βίον φημὶ καὶ τὸν λόγον· ταῦτα ἀπαιτῶ παρά σοῦ, καὶ ὠφελοῦντι μὲν συνησθήσομαι· μὴ ὠφελήσαντα δὲ, οὐκ ἀτιμάσω, ἀλλὰ καὶ στεφανώσω. Εκα στὸς γὰρ τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται, κατὰ τὸν ἴδιον κόπον, οὐ κατὰ τὴν τοῦ καμάτου Εκβασιν Ταύτ' οὖν ἐννοοῦντες καὶ ὑφηγηταὶ καὶ φοιτηταί, εἰς ἀρετὴν ἑαυτοὺς συνελαυνέτωσαν, πᾶσαν σκῆψιν ἐξοστρακίζοντες. άλλους λαούς. πραττομένοις προσταττομένοις. 3 Μωσέως, τοῦ νομοθέτου. 10. εὖ γάρ. Κατὰ τὴν τοῦ καμάτου έκβασιν. οὐ κατά τήν. έκβασιν
Dein (morum) magnamque ostendant mutationem, μεγάλην δεικτέον τὴν μεταβολήν, ἀρνοῦντας καὶ
exercentes se (in pietatis studio) et quietam agentes
vitam, et non inhiantes pecuniis, si modo aliquos
velin mentem sibi adhibere et fidem. Nam si bæc
fecerint, non solum res subditorum bene beateque
se habituræ sunt, verum etiam ipsi præconiis ornabuntur. Neque vero id quod (a Christo) dictum est,
ad hoc, ut nukus subditis relinqueretur prætextus:
● Super cathedra Mosis sederunt Scribæ et Pharisæi.
422 Omnia igitur quæcunque dixerint vobis ut
faciatis, facite; › id ergo ad suam ipserum excusationen defensionemque, et ad aliorum ora obturanda proferre debent. Nam ea quæ excusatio esse
videtur, augebit accusationem, non modo inevitabile
supplicium pariens, verum etiam dementia probrumn
africans. Ut maxime enim discipulis et auditoribus
hoc audire expediat, tamen doctoribus minime decorum est proferre, quod ignaviam et socordiam
ipsorum arguit ac traducit. Dictum est enim: c Secundum opera vero ipsorum nolite facere. Dicunt
enim, et non faciunt”. › Etenim Christus quidem,
prætextum omnem exterminare volens, præcepit ut
neque vita attenderetur magistrorum, si quando reprehensionis aliquam intuentibus ansam præberet,
neque ea quæ privatim ab ipsis designantur, si nou
coarsentiant cum celestibus oraculis; sed sola doc'rina, quæ in Ecclesiis traditur; qua de causa
etiam cathedræ Moysis legislatoris fecit mentionem.
Tunc enim non sua dogniata, sed Scripturarum loquuntur; ipsis vero non convenit talia proferre, quæ
omnem ipsorum improbitatem demonstrant, sed potius operam dare, quantum omnino fieri potest, ut
omnem ansam et prætextuin præcidant. Quod si,
quamvis laudabilem ipsi colentes vitam, aliquos tamen nihil juvant, nihil hoc ad ipsos pertinet. Quemadmodum enim male perverseque vitam institieptes suam, non funt participes coronarum, quæ
probis laudatisque sunt repositæ: ita nec laudabiliter inculpatcque viventes erunt participes suppliciorum, quæ peceatoribus sunt parata. Tu igitur,
inquit, ea quæ tibi incumbunt, recte dispone: vitam
dico et sermonem. Hæc abs te exigo; et proficienti
quidem (aliquid apud auditores tuos) congratulabor et gaudebo tua gandia; sin autem nihil (apud eos)
profeceris, non afficiam te ignominia, sed corona donabo. Unusquisque enim propriam ac suam
cedem recipiet, secundum proprii laboris mensuram, non autem prout labor exitum est sortitus. Hæc
ergo cogitantes tam doctores (Ecclesia) quam discipuli semetipsos ad virtutem compellant, omnem
excusationem ac prætextum expellentes.
ἠρεμοῦντας, καὶ μὴ χρηματιζομένους, είπερ βού
λοιντό τινας αὐτοῖς προσέξειν τὸν νοῦν. Εἰ γὰρ ταῦτα
πράξοιεν, οὐ μόνον τὰ τῶν ὑπηκόων εν διακείσεται,
ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἀναῤῥηθήσονται. Μὴ γὰρ δὴ τὸ εἰν
ρημένον, πρὸς τὸ μηδεμίαν σκηψιν ὑπολειφθῆναι
τοῖς ὑπηκόοις· «Ἐπὶ τῆς καθέδρας Μωϋσέως ἐκε
θισαν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι. Πάντα οὖν
ὅσα ἂν λέγωσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε· ο πρὸς τὴν
οἰκείαν ἀπολογίαν, καὶ πρὸς τὸ ἐπιστομίσαι τους
ἄλλους προφερέτωσαν. Ἡ γὰρ δοκοῦσα ἀπολο
για αύξει τὴν κατηγορίαν, οὐ μόνον ἀπαραίτητον
τιμωρίαν ὠδίνουσα, ἀλλὰ καὶ ἀνοίας όνειδος προστρι
6ομένη. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς φοιτηταῖς τοῦτο λυσιτελεί
ἀκοῦσαι, ἀλλ' οὐ τοῖς ὑφηγηταῖς πρέπει προφέρειν,
τὸ τὴν ῥᾳθυμίαν αὐτῶν ἐκπομπεύον. Ἐῤῥέθη γάρ
• Κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν μὴ ποιεῖτε. Λέγουσι γάρ,
καὶ οὐ ποιοῦσιν.. Ο 'μὲν γὰρ Χριστός, πρόφασιν
πᾶσαν ἐξορίσαι βουλόμενος, ἐκέλευσε, μήτε τῷ βίῳ
προσέχειν τῶν διδασκάλων, ὅταν λαβὴν τοῖς ὁρῶσι
παρέχῃ, μήτε τοῖς κατ' ἰδίαν πραττομένοις εἰ
μὴ τοῖς χρησμοῖς συνᾴδοιεν τοῖς οὐρανίοις, ἀλλὰ τῇ
διδασκαλίᾳ μόνῃ, τῇ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιῶν γινομένη.
Διὸ καὶ τῆς καθέδρας Μωϋσέως ἐμνημόνευσε τῆς τοῦ
νομοθέτου. Τότε γὰρ οὐ τὰ ἑαυτῶν, ἀλλὰ τὰ τῶν
Γραφῶν φράζουσιν· αὐτοὶ δ᾽ οὐκ ἂν δίκαιοι εἶεν
ταῦτα προφέρειν, & πᾶσαν αὐτῶν δείκνυσι τὴν που
νηρίαν· ἀλλὰ σπουδάζειν, ὡς ἐνδέχεται, πᾶσαν ἐχ
κόπτειν πρόφασιν. Εἰ δὲ λαμπρῶς πολιτευόμενοι
οὐκ ὠφελοῦσί τινας, οὐδὲν πρὸς αὐτούς. Ωσπερ γὰρ
κακῶς πολιτευόμενοι οὐκ εἰσὶ συμμερισταὶ τῶν στε
φάνων, τοῖς εὐδοκίμοις ἀποκειμένων· οὔτε λαμπρῶς
βιοῦντες κοινωνήσουσι ταῖς τῶν πταιόντων τιμω
ρίαις. Σὺ γὰρ φησί, διάθου τὰ κατὰ σαυτόν·
τὸν βίον φημὶ καὶ τὸν λόγον· ταῦτα ἀπαιτῶ παρά
σοῦ, καὶ ὠφελοῦντι μὲν συνησθήσομαι· μὴ ὠφελή
σαντα δὲ, οὐκ ἀτιμάσω, ἀλλὰ καὶ στεφανώσω. Εκα
στὸς γὰρ τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται, κατὰ τὸν ἴδιον
κόπον, οὐ κατὰ τὴν τοῦ καμάτου Εκβασιν Ταύτ'
οὖν ἐννοοῦντες καὶ ὑφηγηταὶ καὶ φοιτηταί, εἰς
ἀρετὴν ἑαυτοὺς συνελαυνέτωσαν, πᾶσαν σκῆψιν ἐξοστρακίζοντες.
** Matth. xx111, 3.
merVARIE LECTIONES ET NOTÆ.
Pro άλλους cod. legit λαούς. Possin.
Pro πραττομένοις habet. προσταττομένοις.
Vers. post 3 pro Μωσέως, legit τοῦ νομοθέτου. 10.
Idem cod., εὖ γάρ. 10.
Κατὰ τὴν τοῦ καμάτου έκβασιν. Videtur
omissa non recte negatio, legendumque οὐ κατά τήν.
Quæ nea conjectura primum ce firnxiur quod έκβασιν
·sive eventum præstare nemo cogitur, sed consilium
et operam suam. In omni quippe re laudabili atque
honesta, etiam non consecuta operis efectione,
voluntatis laudanda propensio est, inquit eloquentiss. orator. Consiliis enim non eventis res quæque
metienda est, quam sententiam sæpe repetit Isidorus, ut lib. 1 epist. 335, et lib. 11 epist. 179 et 205,
et lib. u. epist. 399. Accedit et occasio erroris librarii. Sepe enim sic peccant exscriptores, ut syllabam omittant decepti similitudine præcedentis, nt
hic ante où præcedit ov, terminatio scilicet proxime
præcedentis nominis. Id libratio imposuit, Rist.
col. 1069–1070page 446 of 750
PG 78:106910. — ΔΩΡΟΘΕΟ Απῆρας μὲν ἐντεῦθεν ὡς τάχιστα ήξων ἀπέμεινας δ' ἐκεῖσε οὐκ οἶδ' ὅπως περὶ τὰς ἐπαγγελίας· τάχα δ' ὠφελήσων τοὺς ἐκεῖσε, καὶ θηράσων, καὶ τῷ Χριστῷ προσοίσων. Εἰ τοίνυν ἀλη θῆς ἡ ὑπόνοια, δήλου, ἵνα τὴν ἐκ τῆς ἀπουσίας ἀνίαν τῇ προσδοκία τοῦ κατορθώματος ἀπελάσωμεν. Υπερορίοις γὰρ ῥᾳδίως παραχωρήσει, τῇ δόξῃ τῇ Δεσποτικῇ τοὺς ὅρους ῥᾳδίως παραχωρήσασα. Κ. ΔΙΔΥΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Οἱ περὶ τὸ ὁμολογούμενον λαμπρῶς πταίοντες, οὐκ ἂν εἶεν ἀξιόχρεῳ περὶ τοῦ δοκοῦντας ἀμφισβητησίμου ἀποφαινόμενοι. Εἰ γὰρ τοῖς κακίαν ἀσπαζομένοις, οὐδὲ περὶ τῶν θείων δικαιωμάτων λόγον κινεῖν θέμις· «Τῷ γὰρ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ἵνα τί σὺ ἐκδιηγῇ τὰ δικαιώματά μου; ο πῶς τοῖς καὶ αὐτὰ τὰ δικαιώματα δι' ὧν πράττουσιν ὑβρίζουσι περὶ δογμάτων διαλέγεσθαι θέμις; Εί τοίνυν ἡ ἀρετὴ τὴν εὐσέβειαν ἐγγυᾶται, σπουδαστέον αὐτὴν ἔχειν, δι᾿ ἣν ἡ εὐσέβεια ἀξιόχρεως ἀποφανθήσεται. Τῷ γὰρ οὐκ εὖ βιοῦντε οὐδεὶς πει σθήσεται, τῆς κακίας καὶ τὰ ὀρθὰ καθυβριζούσης δόγματα, καὶ καταδεχθῆναι μὴ συγχωρούσης. Ἀρετῆς τοίνυν καὶ εὐσεβείας ἀνθεκτέον· ὡς ἡ μὲν θεμέλιος ἐστιν, ἡ δὲ στεφάνη καὶ ἐγκαλλώπισμα. ΧΙΧ. 423 ΧΧ. ΚΑ'. ΘΕΩΝΗ Εἰς τὸ αὐτό. Δρα σαυτὸν λέληθας, ὅτι οὐκ ἔχεις τὴν κρίσιν πραγμάτων ὀρθὴν, ἢ ἐμὲ ἔχειν ταύτην ἐῤῥωμένην. Εἰ μὲν οὖν σαυτὸν λέληθας, χρήσαι σφοδρῷ διδα σκάλῳ· εἰ γὰρ ζητήσειας, εὕροις ἄν· ζητήσεις δὲ, εἶχε οιηθείης μηδὲν εἰδέναι. Τὸ γὰρ οἴεσθαι εἰδέναι, τοῦ μηδὲ εὑρεῖν αἴτιόν ἐστιν. Εἰ δὲ ἐμὲ ἔλαβε, δεῖξον διὰ τῶν πραγμάτων τὴν κρίσιν· δείξειας δὲ, εἰ συν δράμοι δ βίος τῷ λόγῳ. ΧΧΙ. ροθές, Δανιήλ πρεσβυτέρω, υπερορίοις ὑπερόριος βαδίως ἀσμένως. Ως τάχιστα ήξων. ανήξων, Περὶ τὰς ἐπαγγ. παρὰ τάς. παρά οι περί τὸ αξιόχρεῳ αξιόχρεοι. Οι περὶ τὸ ὁμολογούμενοr. Πιττ. καταδεχθῆναι παραδεχθῆναι, ως ὧν. Ρασσικ. κρίσιν των έχειν έχων. σφοδρῷ σοφώς. μηδὲν μή. β οι το γὰρ οἴεσθαι εἰδέναι, τοῦ μηδὲ εὑρεῖν αἰτιόν ἐστιν, ἔλαβε έλαθες.
EPISTOLARUM LIB. IV.
10. — ΔΩΡΟΘΕΟ
Απῆρας μὲν ἐντεῦθεν ὡς τάχιστα ήξων
ἀπέμεινας δ' ἐκεῖσε οὐκ οἶδ' ὅπως περὶ τὰς
ἐπαγγελίας· τάχα δ' ὠφελήσων τοὺς ἐκεῖσε, καὶ
θηράσων, καὶ τῷ Χριστῷ προσοίσων. Εἰ τοίνυν ἀλη
θῆς ἡ ὑπόνοια, δήλου, ἵνα τὴν ἐκ τῆς ἀπουσίας
ἀνίαν τῇ προσδοκία τοῦ κατορθώματος ἀπελάσωμεν.
Υπερορίοις γὰρ ῥᾳδίως παραχωρήσει, τῇ δόξῃ τῇ
Δεσποτικῇ τοὺς ὅρους ῥᾳδίως παραχωρήσασα.
Κ.
ΔΙΔΥΜΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Οἱ περὶ τὸ ὁμολογούμενον λαμπρῶς
πταίοντες, οὐκ ἂν εἶεν ἀξιόχρεῳ περὶ τοῦ δοκοῦντας
ἀμφισβητησίμου ἀποφαινόμενοι. Εἰ γὰρ τοῖς κακίαν
ἀσπαζομένοις, οὐδὲ περὶ τῶν θείων δικαιωμάτων
λόγον κινεῖν θέμις· «Τῷ γὰρ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ
Θεός· Ἵνα τί σὺ ἐκδιηγῇ τὰ δικαιώματά μου; ο πῶς
τοῖς καὶ αὐτὰ τὰ δικαιώματα δι' ὧν πράττουσιν
ὑβρίζουσι περὶ δογμάτων διαλέγεσθαι θέμις; Εί
τοίνυν ἡ ἀρετὴ τὴν εὐσέβειαν ἐγγυᾶται, σπουδα
στέον αὐτὴν ἔχειν, δι᾿ ἣν ἡ εὐσέβεια ἀξιόχρεως
ἀποφανθήσεται. Τῷ γὰρ οὐκ εὖ βιοῦντε οὐδεὶς πεισθήσεται, τῆς κακίας καὶ τὰ ὀρθὰ καθυβριζούσης
δόγματα, καὶ καταδεχθῆναι μὴ συγχωρούσης.
Ἀρετῆς τοίνυν καὶ εὐσεβείας ἀνθεκτέον· ὡς ἡ
μὲν θεμέλιος ἐστιν, ἡ δὲ στεφάνη καὶ ἐγκαλλώπισμα.
EPIST. XXΙ.
ΧΙΧ. BOROTUFO.
Discessisti tu quidem hinc quasi celerrime reversurus: sed nescio quo modo præterquam promiseras illic remansisti; fortussis autem eo consilio, ut
illius loci homines juves, et capias, et Christo adducas. Quare si vera est hæc mea suspicio, reipsa
hoc ostende, ut quam ex absentia tua percipimus
molestiam, hanc exspectatione preclari facinoris
depellamus. Ea enim extorribus facile indulgebit,
gloriæ Dominicæ haud gravate terminos concedens.
423 ΧΧ.
DIDYMO PRESBYTERO.
Qui evidenter circa id quod evidens atque apud
omnes homines in confesso est, allucinantur, non
sunt profecto idonei aut fide digni, quando pronunliant de re quæ dubia videtur esse et controversa.
Nam si improbitatem et vitia sectantibus ne quidem
de divinis justificationibus verba facere fas est:
• Peccatori enim dixit Deus: Quare tu enarras ju -
stilias meas of, qua tandem ratione fas erit illis,
qui ipsas justificationes per ea quæ faciunt, contumelia afficiunt, de dogmatibus disputare? Si igitur
virtus et probata vitæ ratio pietatem astruit ac velut
interposita sponsione frmat (ut certe facil), dauda
uobis opera est, ut illam habeamus, per quam pietatis doctrina evadet fide digna. Nam ei qui non
bene vivit, nemo fidem adhibebit, vitio quippe et
recta dogmata dehonestante, eaque recipi non permittente, Utrumque igitur pari studio retinendum est, tam virtus quam sana pietatis doctrina,
quorum alterum sit fundamentum, alterum corona atque ornamentum.
ΚΑ'. ΘΕΩΝΗ
Εἰς τὸ αὐτό.
Δρα σαυτὸν λέληθας, ὅτι οὐκ ἔχεις τὴν κρίσιν
πραγμάτων ὀρθὴν, ἢ ἐμὲ ἔχειν ταύτην ἐῤῥωμένην.
Εἰ μὲν οὖν σαυτὸν λέληθας, χρήσαι σφοδρῷ διδα
σκάλῳ· εἰ γὰρ ζητήσειας, εὕροις ἄν· ζητήσεις δὲ,
εἶχε οιηθείης μηδὲν εἰδέναι. Τὸ γὰρ οἴεσθαι εἰδέναι,
τοῦ μηδὲ εὑρεῖν αἴτιόν ἐστιν. Εἰ δὲ ἐμὲ ἔλαβε, δεῖξον
διὰ τῶν πραγμάτων τὴν κρίσιν· δείξειας δὲ, εἰ συνδράμοι δ βίος τῷ λόγῳ.
ΧΧΙ.
THEONI.
De eadem re.
ut
Aut igitur tu te ipsum fallis, atque ignoras, quod
recto de rebus judicio destituaris, aut ego mibi
ipsi blandior, persuadeus mibi, me hoc integrum
et firmum habere. Si igitur tu fallis teipsum, utere
vehementi doctore: nam ubi quæsiveris, invcnerls.
Quære autem, si nihil te scire existimaveris. Nam
opinari se scire, causa est ut ne quidem invenias.
Quod si egomet mihi impono, ostende tu tuum judicium: ipsis reruın argumentis. Ostondes autem, si vita cum sermone paribus (ut sic loquar) passibus
decurrat.
08 Psal. SLIX, 16.
Mæc ep. in cod. Vat. 650 inscribitur non Awροθές, sed Δανιήλ πρεσβυτέρω, Danieli presbytero.
Fors. antepen ep. pro υπερορίοις scribit idem cod.
ὑπερόριος et vers. pen. et ult. pro βαδίως habet
ἀσμένως. Possia.
Ως τάχιστα ήξων. Malim ανήξων, atque
ita puto scriptum fuisse Isidoro. RITT.
Περὶ τὰς ἐπαγγ. Verum csse aio, παρὰ τάς.
Sape bic in nis. peccatum vidi, ut παρά οι περί
porperam inter se commutata essent a librariis, nec
semper operæ pretium duxi id notare. Exemplo
duo mox obvia occurrunt epist. prox. seq. initio. Ib.
Pro τὸ scribit τi cod. Vat. 650, et vers. seq.
pro αξιόχρεῳ habet αξιόχρεοι. PossIN.
Οι περὶ τὸ ὁμολογούμενοr. Confer epist.
213 et 226, infra, et lib. ut epist. 232. Πιττ.
Cod. Vat. καταδεχθῆναι must in παραδεχθή
ναι, et vers. penult. ep. ως vertit in ὧν. Ρασσικ.
Confer epist. 6 hujus libri. Ritt.
Vers. 2, ep. post κρίσιν adde των auctore
cod. Vat. 650, et pro έχειν scribe έχων. Vers. 6,
pro σφοδρῷ rescribe ex codem σοφώς. Vers. 5 pro
μηδὲν idem habet μή. Vers. β οι 7 hæc verba, το
γὰρ οἴεσθαι εἰδέναι, τοῦ μηδὲ εὑρεῖν αἰτιόν ἐστιν,
absunt ab illo cod. Vers. antepen. epist. idem pro
ἔλαβε liabet έλαθες. Possi.
col. 1071–1072page 447 of 750
PG 78:1071ΧΧΠ. ΚΒ'. Πρὸς Φιλιππησίους. Εἰς τό· ο 'Αλλήλους ηγού μενοι ὑπερέχοντας ἑαυτῶν· καὶ εἰ ἐστι Τοῦτο φρονείσθω ἐν ὑμῖν, δ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Αριπρεπὲς μὲν καὶ ἀρίδηλον τὸ βούλημα τὸ ἀπο στολικόν· εἰ δέ σοι βαθὺ καὶ δυσέφικτον φαίνεται, συντόμως αὐτὸ σαφηνίσαι πειράσομαι. ῾Ο ἀπόστολος εἰς μετριοφροσύνην παρακαλῶν καὶ εἰπών Αλλήλους ἡγούμενοι υπερέχοντας ἑαυτῶν, ὁ ἔφη Τοῦτο φρονείσθω ἐν ὑμῖν, δ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, δ, ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών.» Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἦν ἴσος, περιστὸν τὸ ὑπό δειγμα, είγε τῷ μείζονι ὑπακούσας κελεύσαντι, πε ποίηκεν 8 πεποίηκεν. Εἰ δὲ ἴσος, ὥσπερ οὖν καὶ ἴσος, ἀρμόδιον τὸ ῥηθὲν, καὶ πρὸς ταπεινοφροσύνην βλέπον. Εἰ ἔρμαιον ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσον, οὐκ ἂν ἑαυτὸν ἐταπείνωσεν, ἵνα μὴ ἡ ὑπερισσεία πρόκριμα ποιήσῃ τῇ ἀξίᾳ. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐκ φύσεως ἴσος ἦν, καὶ οὐσιώδη εἶχε τὴν εὐγένειαν, καὶ οὐ κατὰ χάριν δωρηθεῖσαν, ταπεινῶσαι ἑαυτὸν οὐ παρ ητήσατο. Δούλος μὲν γὰρ καὶ ἐλευθερωθείς, καὶ υἱο θεσίᾳ τιμηθεὶς, ἅτε ἅρπαγμα ή εὕρεμα τὴν ἀξίαν ήγησάμενος, οὐκ ἂν ὑποσταξη οἰκετικὸν ἔργον ἀν σαι· ὁ δὲ γνήσιος υἱὸς, ὁ σύμφυτον ἔχων καὶ τὴν εὐγένειαν, καὶ τὴν ἀξίαν, οὐκ ἂν παραιτήσαιτη τοιοῦτόν τι ἀνῦσαι, πάσης υποψίας ἐκποδών οἰχομένης. Τῷ μὲν γὰρ ἡ ἀρχαία δουλεία ὑποψίαν τίκτει εὐτελείας· τῷ δὲ ἡ ἔμφυτος εὐγένεια οὐδὲ τικτομένην τὴν ὑπόνοιαν προσίεται. Ὁ μὲν γὰρ δύναται τῆς υἱοθεσίας ἐκπεσεῖν· ὁ δὲ τῆς ἐμφύτου εὐγενείας τε καὶ ἀξίας οὐδέποτε ἀποπεσεῖται. Ο ΚΙ. — ΘΕΩΝΙ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Πῶς ὁ 'Αχαάβ, καίτοι προμαθὼν τὸν θάνατον αὐτοῦ, φυλάξασθαι οὐκ ηδυνήθη. Αὐτὸς μὲν ἔφης λίαν θαυμάζειν, πῶς ὁ Αχαάβ, παρακαλών παρακαλέσας Εἰ έρμαιον ηγήσατο.: Ερμαῖον τὸ ἀπροσδόκητον κέρδος ἀπὸ τῶν ἐν ταῖς ὁδοῖς τιθεμέ των ἀπαρχῶν, ὡς οἱ ὁδοιπόροι κατεσθίουσιν· οὐκ ἀπὸ τῶν σωρῶν τῶν λίθων, αἱ (Ι. ο!) τῷ ἑρμεῖ ἀνέκειντο. Οὐ κατὰ τοὺς ἄλλους, ἀγαπήσας τὸ ἑρμαῖον οὐδὲ οιηθεὶς ἄρα μηδὲν ἀδικεῖν, εἰ ἑκὼν παρεχόντο; ὁτιοῦν ἐωνήσατο. 'Ερμαίον, εύρημα. Επειδὴ λίθων σω μοὺς ἀφιέρουν τῷ ἐρμεῖ ἐν ταῖς ὁδοῖς ἀδήλοις. Δαμά σκιος· καὶ ἐδόκει ἑρμαίῳ ἐντετυχηκέναι ἐμοὶ περι τυχών. Ερμαιόν ἐστι κακοήθων ἅπας ἐπιεικής. Καὶ ἡ πρόσοδος τοῖς πονηροῖς ἐκ τῆς ἑτέρας μερίδος πα έρμαῖον, Έρμαιον, "Η ἀπὸ τοῦ ἐν ἔθει λεγομένου, Κοινὸς ἔρ μῆς, ἐπὶ τῶν εὑρισκόντων τι, οἷον κοινὸν τὸ εὔρημα παρὰ τὸ οὖν Ἑρμῆς ἔρμαιος· καὶ ἔρμαιον τὸ οὐδέ τερον. ὅθεν καὶ τὰ ἀπὸ τύχης ἀγαθὰ καὶ κέρδη, έρμαια. εἰ ἔρμαιον ἡγήσατο, τὸ εἶναι ἴσον. Έρμαιον ἂν ἦν τοῖς κακοῖς ἀποθανοῦσι τοῦ τε σώματος ἀπηλ λάχθαι. Αιττ. ύπερισσεία όπο ηρεσία. οι Βιττ.
ΧΧΠ. ZENONI.
Ad Philippenses; in illud (Paulinum dictum): ‹ SHperiores sibi invicem arbitrantes *.» Et quid sibi
velit illud: ‹ Is affectus sit in vobis, qui et in
Christo Jesu *", ¦
ΚΒ'.
ZHNANI.
Πρὸς Φιλιππησίους. Εἰς τό· ο 'Αλλήλους ηγού
μενοι ὑπερέχοντας ἑαυτῶν· καὶ εἰ ἐστι·
• Τοῦτο φρονείσθω ἐν ὑμῖν, δ καὶ ἐν Χριστῷ
Ἰησοῦ.
Αριπρεπὲς μὲν καὶ ἀρίδηλον τὸ βούλημα τὸ ἀποστολικόν· εἰ δέ σοι βαθὺ καὶ δυσέφικτον φαίνεται,
συντόμως αὐτὸ σαφηνίσαι πειράσομαι. ῾Ο ἀπόστολος
εἰς μετριοφροσύνην παρακαλῶν καὶ εἰπών
• Αλλήλους ἡγούμενοι υπερέχοντας ἑαυτῶν, ὁ ἔφη·
• Τοῦτο φρονείσθω ἐν ὑμῖν, δ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ,
δ, ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο
τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου
λαβών.» Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἦν ἴσος, περιστὸν τὸ ὑπό
δειγμα, είγε τῷ μείζονι ὑπακούσας κελεύσαντι, πε
ποίηκεν 8 πεποίηκεν. Εἰ δὲ ἴσος, ὥσπερ οὖν καὶ
ἴσος, ἀρμόδιον τὸ ῥηθὲν, καὶ πρὸς ταπεινοφροσύνην
βλέπον. Εἰ ἔρμαιον ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσον, οὐκ
ἂν ἑαυτὸν ἐταπείνωσεν, ἵνα μὴ ἡ ὑπερισσεία
πρόκριμα ποιήσῃ τῇ ἀξίᾳ. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐκ φύσεως
ἴσος ἦν, καὶ οὐσιώδη εἶχε τὴν εὐγένειαν, καὶ οὐ
κατὰ χάριν δωρηθεῖσαν, ταπεινῶσαι ἑαυτὸν οὐ παρ
ητήσατο. Δούλος μὲν γὰρ καὶ ἐλευθερωθείς, καὶ υἱο
θεσίᾳ τιμηθεὶς, ἅτε ἅρπαγμα ή εὕρεμα τὴν ἀξίαν
ήγησάμενος, οὐκ ἂν ὑποσταξη οἰκετικὸν ἔργον ἀνσαι· ὁ δὲ γνήσιος υἱὸς, ὁ σύμφυτον ἔχων καὶ τὴν
εὐγένειαν, καὶ τὴν ἀξίαν, οὐκ ἂν παραιτήσαιτη
τοιοῦτόν τι ἀνῦσαι, πάσης υποψίας ἐκποδών οίχο
μένης. Τῷ μὲν γὰρ ἡ ἀρχαία δουλεία ὑποψίαν τίκτει
εὐτελείας· τῷ δὲ ἡ ἔμφυτος εὐγένεια οὐδὲ τικτομέ
νην τὴν ὑπόνοιαν προσίεται. Ὁ μὲν γὰρ δύναται
τῆς υἱοθεσίας ἐκπεσεῖν· ὁ δὲ τῆς ἐμφύτου εὐγενείας
τε καὶ ἀξίας οὐδέποτε ἀποπεσεῖται.
Admodum quidem clarum est atque perspicuum
illud dictum apostolicum, de quo scripsisti; quod
si tamen tibi profundi se sus, et quem non facile
assequi possis, videtur, I reviter et compendiose id
interpretari conabor. Apostolus ad moderationem
animi illic hortatus (Philippenses) cum dixisset:
‹ Superiores sibi invicem arbitrantes, › addidit:
• Is affectus sit in vobis, qui fuit et in Christo Jesu,
qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus
est esse se æqualem Deo; sed seipsum exinanivit
formain servi accipiens.» Si igitur non erat (Chri-
'stus Patri) æqualis, supervacaneum et nihili est
exemplum (a Paulo in ipsius persona propositum),
siquidem majori obtemperans jubenti, fecit id quod
fecit. Sin autem æqualis (ut certe æqualis fuit) conveniens et aptum est dictum, atque ad modestiam
pertinens commendandam. 424 Si (Christus) quasi
pro re in via fortuito inventa, et lucro casu oblato
babuisset æqualitatem, non humiliasset se ipsum,
ne illa subinissio præjudicium afferret dignitati.
Quia vero ab ipsa natura æqualis erat Patri, et essentialem habuit nobilitatem, ac non secundum
gratiam sibi donatam, ideo se ipsum humiliare non
recusavit. Nam qui servus fuit, atque ex servitute
manumissus est, et adoptione honoratus, is, quia Ο
dignitatem illam pro præda quasi aut re inventa
habet, non facile sustinuerit servile aliquod opus
postea facere. At genuinus filius qui nativam habet
et nobilitatem et dignitatem, non detrectet tale quidpiam facere, omni suspicione procul remota. Nam
alteri antiqua servitus quamdan vilitatis et contemptionis parit suspicionem; in altero autem insita per naturam generis nobilitas suspicionem ejusmodi ne quidem natam admittit. Nec injuria:
alter enim adoptionis gratia excidere potest, alter autens nativa sua nobilitate et dignitate nunquam
excidet.
XXIII. THEONI SCHOLASTICO.
Qui factum sit, ut Achab, quamvis mortem suam
præcognitam habens, tamen eam vitare non poluerit
Vehementer tu quidem scribis te mirari, quo
ΚΙ. — ΘΕΩΝΙ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Πῶς ὁ 'Αχαάβ, καίτοι προμαθὼν τὸν θάνατον
αὐτοῦ, φυλάξασθαι οὐκ ηδυνήθη.
** Philipp. 11, 3. 87 ibid. 5. • 111 Reg. xxi, 19 seqq.
Αὐτὸς μὲν ἔφης λίαν θαυμάζειν, πῶς ὁ Αχαάβ,
Pro παρακαλών ponit, παρακαλέσας cod.
Vatic. 650. Possin.
Εἰ έρμαιον ηγήσατο. Suidas: Ερμαῖον τὸ
ἀπροσδόκητον κέρδος ἀπὸ τῶν ἐν ταῖς ὁδοῖς τιθεμέ
των ἀπαρχῶν, ὡς οἱ ὁδοιπόροι κατεσθίουσιν· οὐκ ἀπὸ
τῶν σωρῶν τῶν λίθων, αἱ (Ι. ο!) τῷ ἑρμεῖ ἀνέκειντο.
Adducit deinde suo more auctoritatem veteris inomninari scriptoris istam: Οὐ κατὰ τοὺς ἄλλους,
ἀγαπήσας τὸ ἑρμαῖον οὐδὲ οιηθεὶς ἄρα μηδὲν ἀδικεῖν,
εἰ ἑκὼν παρεχόντο; ὁτιοῦν ἐωνήσατο. Εt iteruar
idem Suidas: 'Ερμαίον, εύρημα. Επειδὴ λίθων σω
μοὺς ἀφιέρουν τῷ ἐρμεῖ ἐν ταῖς ὁδοῖς ἀδήλοις. Δαμά
σκιος· καὶ ἐδόκει ἑρμαίῳ ἐντετυχηκέναι ἐμοὶ περιτυχών. Ερμαιόν ἐστι κακοήθων ἅπας ἐπιεικής. Καὶ
ἡ πρόσοδος τοῖς πονηροῖς ἐκ τῆς ἑτέρας μερίδος πα
paylverat. Quædam horum legas etiani in Etymologico Magno totidem verbis. Sed observanda diversitas accentus. Apud Suidam est έρμαῖον, apud
Etymolog. Έρμαιον, quomodo etiam in ms. B. reperi. In Etym. M. hæc præterea sunt, quæ non babet Suid. "Η ἀπὸ τοῦ ἐν ἔθει λεγομένου, Κοινὸς ἔρμῆς, ἐπὶ τῶν εὑρισκόντων τι, οἷον κοινὸν τὸ εὔρημα·
παρὰ τὸ οὖν Ἑρμῆς ἔρμαιος· καὶ ἔρμαιον τὸ οὐδέ
τερον. Εt inferius, ὅθεν καὶ τὰ ἀπὸ τύχης ἀγαθὰ καὶ
κέρδη, έρμαια. Ex his jam clarum est, quid velit
Isidor. cum ait, εἰ ἔρμαιον ἡγήσατο, τὸ εἶναι ἴσον.
Eoll. vocabulo utitur etiam ep. 205, lib. u, Έρμαιον
ἂν ἦν τοῖς κακοῖς ἀποθανοῦσι τοῦ τε σώματος ἀπηλ
λάχθαι. Αιττ.
Pro ύπερισσεία idem Cod. Vat. scribit όπο
ηρεσία. Possin.
Confer ep. 77 1:1. οι Βιττ.
col. 1073–1074page 448 of 750
PG 78:1073καίτοι προμαθὼν τὸν ἑαυτοῦ θάνατον, διαφυγεῖν οὐκ 4 ηδυνήθη. Ἐγὼ δὲ οὐ θαυμάζω· οὐδὲ γὰρ διαφεύγειν οἷόν τε την δίκην. Κλέπτουσα γὰρ τὰς τῶν κλέπτειν αὐτὴν φρένας πειρωμένων, τους βουλομένους αὐτὴν ἐκκλίναι, εἰς τὰ ἑαυτῶν δίκτυα, δι' ὧν μηχανώνται, ἐμπίπτειν παρασκευάζει. ΚΑ'. ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰς τὸ, ο Πάτερ ἡμῶν» Αὐτὸς μὲν ἔοικας θαυμάζειν τῆς εὐχῆς τὴν βραχυλογίαν· ἐγὼ δὲ ἡγάμην ἀεὶ, καὶ ἄγαμαι τὴν ἐν βραχέσι ρήμασιν ὑπερφυή φιλοσοφίαν. ΕΙ γὰρ καὶ ἡ τῶν λόγων ἀπαγγελία εὔκολος, ἀλλὰ οὐ τῶν φωνῶν. Οὐ γὰρ λόγων ἀκροατής μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργων ποιητής. Πάσης τοιγαροῦν ἐπέκεινα τόλ μης χωρεῖν ὑπολαμβάνω, τὸν μὴ πράττοντα μὲν τὰ υἱῷ εὐδοκίμῳ πρέποντα, τολμῖν δὲ πατέρα καλεῖν τὸν Δεσπότην· καὶ ὁρῶντα μὲν ἐξ ὧν δυσφημηθήσε ται τὸ θεῖον ὄνομα, ἐπιχειροῦντα δὲ λέγειν· ο Αγια σθήτω τὸ ὄνομά σου· › καὶ τοῦ τυράννου ὄντα δορυφόρον ἐπισημότατον, φράζειν·. Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· ο ὄρθητι, τουτέστι, τοῖς τυραννουμένοις βασ λεὺς νικηφόρος, παρέχων τὴν κατὰ τῆς ἁμαρτίας αήττητον συμμαχίαν· ἔτι τε μηδὲν ὧν θέλει ὁ Θεὸς, διαπραττόμενον, ὑποκρίνεσθαι ἀρετὴν, καὶ λέγειν Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς" ο τρυφῇ τε καὶ ἀσωτίᾳ ἐκδεδωκότα ἑαυτόν καὶ πολλὰ προαποθέμενον, οὐ μόνον εἰς τροφήν, ἀλλὰ καὶ εἰς γαστριμαργίαν ἐφόδια, εὔχεσθαι·. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον (τουτέστιν, ἢ τὸν τῇ ψυχῇ ἁρμόδιον, ἢ τὸν τῇ σαρκὶ αὐτάρκη) δὸς ἡμῖν σήμε ρον.» Το γάρ ο σήμερον ο τὴν καθημερινὴν οἰκονομίαν μηνύει. Εἰς γὰρ τὴν ἀκροτάτην φιλοσοφίαν ἀγα γὼν τῆς ψυχῆς τὸ νοερόν, καὶ αὐτὸν ὁρίζει τῆς αἰτήσεως τὸν χρόνον. Εἶτα ἀμείλικτον ὄντα καὶ ὠμόν, λέγειν· Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν· ο μνησικακοῦντα δὲ, καὶ πέρα τοῦ μέτρου ἀμυνόμενον, λέο γειν· «Καθώς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· ο τὸν δ᾽ εἰς πειρασμοὺς ἑαυτὸν ῥίπτοντα, καὶ πᾶσαν τεμόντα ὁδὸν ἐπὶ κινδύνους ἄγουσαν, φράζειν·. Μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· ο καὶ γελοῖον εἶναι δοκεῖ, μᾶλλον δὲ ἀγανακτήσεως ἀπάσης ἄξιόν ἐστ. Τὸ δὲ καὶ ἀσμένως ἀκολουθοῦντα τῷ ἐχθρῷ οὐ γὰρ βία, οὐδὲ τυραννίδι, ἀλλ' ἀπάτη περιγίνεται) λέγειν·ε ᾿Αλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ο πᾶσαν εἰρωνείαν ὑπερβάλλει. Τὸ δὲ φρά ζειν μέν· ο Ότι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύνα μις, καὶ ἡ δόξα· ι καταφρονεῖν δὲ τοῦ πᾶσαν δύνα ὑπερφυή ὑπερφυ. ἀπαγγελ. έπαγ. φωτῶ, 650 ἀλλὰ τῆς γνώμης δοκιμασθείς δοκιμαστής) Θεός. μαρ. ο. εἰς πρὸς γαστρι 'Αγαγών της ψυχῆς τὸ νοερόν αιτήσεως 630, ἀναγαγὼν τῆς εὐχῆς τὸν ὄρον, φιλο σοφώτερον καὶ αὐτὸν συνέτεμε τῆς αἰτήσεως. Ιν. τεμόντα ανατέμνοντα. 1.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. XXIV.
καίτοι προμαθὼν τὸν ἑαυτοῦ θάνατον, διαφυγεῖν οὐκ 4 pacto Achab, quamvis pracognita sua morte, tamen
ηδυνήθη. Ἐγὼ δὲ οὐ θαυμάζω· οὐδὲ γὰρ διαφεύγειν
οἷόν τε την δίκην. Κλέπτουσα γὰρ τὰς τῶν κλέπτειν
αὐτὴν φρένας πειρωμένων, τους βουλομένους αὐτὴν
ἐκκλίναι, εἰς τὰ ἑαυτῶν δίκτυα, δι' ὧν μηχανώνται,
ἐμπίπτειν παρασκευάζει.
ΚΑ'. ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰς τὸ, ο Πάτερ ἡμῶν»
Αὐτὸς μὲν ἔοικας θαυμάζειν τῆς εὐχῆς τὴν βρα
χυλογίαν· ἐγὼ δὲ ἡγάμην ἀεὶ, καὶ ἄγαμαι τὴν
ἐν βραχέσι ρήμασιν ὑπερφυή φιλοσοφίαν. ΕΙ
γὰρ καὶ ἡ τῶν λόγων ἀπαγγελία εὔκολος, ἀλλὰ οὐ
τῶν φωνῶν. Οὐ γὰρ λόγων ἀκροατής μόνον, ἀλλὰ
καὶ ἔργων ποιητής. Πάσης τοιγαροῦν ἐπέκεινα τόλ
μης χωρεῖν ὑπολαμβάνω, τὸν μὴ πράττοντα μὲν
τὰ υἱῷ εὐδοκίμῳ πρέποντα, τολμῖν δὲ πατέρα καλεῖν
τὸν Δεσπότην· καὶ ὁρῶντα μὲν ἐξ ὧν δυσφημηθήσεται τὸ θεῖον ὄνομα, ἐπιχειροῦντα δὲ λέγειν· ο Αγια
σθήτω τὸ ὄνομά σου· › καὶ τοῦ τυράννου ὄντα δορυφό
ρον ἐπισημότατον, φράζειν·. Ἐλθέτω ἡ βασιλεία
σου· ο ὄρθητι, τουτέστι, τοῖς τυραννουμένοις βασ:-
λεὺς νικηφόρος, παρέχων τὴν κατὰ τῆς ἁμαρτίας
αήττητον συμμαχίαν· ἔτι τε μηδὲν ὧν θέλει ὁ Θεὸς,
διαπραττόμενον, ὑποκρίνεσθαι ἀρετὴν, καὶ λέγειν
• Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ
τῆς γῆς" ο τρυφῇ τε καὶ ἀσωτίᾳ ἐκδεδωκότα ἑαυτόν·
καὶ πολλὰ προαποθέμενον, οὐ μόνον εἰς τροφήν, ἀλλὰ
καὶ εἰς γαστριμαργίαν ἐφόδια, εὔχεσθαι·. Τὸν
ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον (τουτέστιν, ἢ τὸν τῇ ψυχῇ
ἁρμόδιον, ἢ τὸν τῇ σαρκὶ αὐτάρκη) δὸς ἡμῖν σήμερον.» Το γάρ ο σήμερον ο τὴν καθημερινὴν οἰκονομίαν
μηνύει. Εἰς γὰρ τὴν ἀκροτάτην φιλοσοφίαν ἀγαγὼν τῆς ψυχῆς τὸ νοερόν, καὶ αὐτὸν ὁρίζει τῆς
αἰτήσεως τὸν χρόνον. Εἶτα ἀμείλικτον ὄντα καὶ ὠμόν,
λέγειν· Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν· ο μνησι
κακοῦντα δὲ, καὶ πέρα τοῦ μέτρου ἀμυνόμενον, λέο
γειν· «Καθώς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις
ἡμῶν· ο τὸν δ᾽ εἰς πειρασμοὺς ἑαυτὸν ῥίπτοντα, καὶ
πᾶσαν τεμόντα ὁδὸν ἐπὶ κινδύνους ἄγουσαν,
φράζειν·. Μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· ο
καὶ γελοῖον εἶναι δοκεῖ, μᾶλλον δὲ ἀγανακτήσεως
ἀπάσης ἄξιόν ἐστ. Τὸ δὲ καὶ ἀσμένως ἀκολουθοῦντα
τῷ ἐχθρῷ οὐ γὰρ βία, οὐδὲ τυραννίδι, ἀλλ' ἀπάτη
cam evitare atque effugere non valerit. Ego vero
id minime måror. Neque enim fieri potest, ut effugiat sceleratus divinam animadversionem. ` Hæse
euim eorum animos fallens, qui ipsam fallere conabantur, efficit, ut volentes eam declinare, in suam
et ipsorum retia, per ea quæ moliuatur, incidant.
XXIV. EUTONIO DIACONO.
In orationem Dominicam **.
Videris tu quidem precationis Dominicæ brevitatem mirari. Ego vero cum antehac semper veneratus sum, tum etiam nunc veneror ac suspicio incredibilem in brevitate verborum latentem sapientiam. Nam tametsi verborum illorum pronuntiatio
facilis sit, vocum tamen ac sensuum non item. Non
enim verborum tantum auditorem, sed etiam operuin effectorem esse convenit eum, qui recte eani
recitare velit. Quocirca quavis superiorem audacia
eum esse arbitror, qui cum nihil eorum faciat,
quæ laudabilem deceant filium, tamen ausit patrem
appellare omnium rerum Dominum: quique curs
ea agat, ex quibus male audiat divinum nomen,
dicere tamen aggrediatur: • Sanctificetur nomen
tnum; et cum satelles clarissimus sit diaboli,
qui tyrannidem in genus humanum invasit et cxercet, tanen dicat: • Adveniat regnum tuum;» hoc
est Conspiciaris tyrannide oppressis rex victoriosus, adversus peccatum opem insuperabilem fereus: præterea, nihil cum facias eorum quæ
vult Deus, tamen simulare virtutem, ac dicere:
425 Fiat voluntas tua, ut in caele, et in terra;»
‹
eumque teipsum deliclis ac luxui manciparis, et
multa non solum ad victum, sed etiam ad luxuriam
reposita jam babeas viatica vitæ, tamen orare:
• Panem nostrum quotidianum, (hoc est, animæ
convenientem, aut carnis sustentationi sufficientem)
da nobis hodie. Nam particula hodie,› quotidianam
administrationem significat. Intelligentem enim facultatem animæ in supreman philosophiam perducens, ipsum quoque petitionis tempus definit.
Ad hæc, cum implacabilis atque crudelis ipse sis,
dicere: ‹ Remitte nobis debita nostra; › cumque
malorum tenacem serves memoriam, et ultionis
omnem excedas modum, dicere: «Sicut et nos
περιγίνεται) λέγειν·ε ᾿Αλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ remittimus debitoribus nostris;» quique in tentaπονηροῦ, ο πᾶσαν εἰρωνείαν ὑπερβάλλει. Τὸ δὲ φρά
ζειν μέν· ο Ότι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύνα
μις, καὶ ἡ δόξα· ι καταφρονεῖν δὲ τοῦ πᾶσαν δύνα-
* Matth. vi, 9 seqq.
tiones seipsum conjiciat, et nullam non secet viam,
quæ ad pericula ducat, tamen hunc dicere: < Ne
inducas nos in tentationem a id est ejusmodi, ut
Confer epist. 281 lib. 11, Tertullianum lib.
De oratione, et Cyprian. item Theophylact. in Malik.
et Luc. RITT.
Hinc eleganter Tertullianus lib. De oratione
breviarium totius Evangelii vocat Orationem Dominicam, Ip.
Pro. ὑπερφυή cod. Vat. 650 habet ὑπερφυ.
vers. seq. pro ἀπαγγελ. scribit έπαγ. Vers. 5 post
φωτῶ, ad es Val. 650 ἀλλὰ τῆς γνώμης δοκιμασθείς
(fort. δοκιμαστής) Θεός. Pussin.
μαρ. 1ο.
fdem cod. mutat εἰς in πρὸς ante γαστρι -
'Αγαγών της ψυχῆς τὸ νοερόν et quae sequ
tur usque ad αιτήσεως inclusive, sic rescribe ex
cod. Vat. 630, ἀναγαγὼν τῆς εὐχῆς τὸν ὄρον, φιλοσοφώτερον καὶ αὐτὸν συνέτεμε τῆς αἰτήσεως. Ιν.
Pro τεμόντα legit idle ανατέμνοντα. 1.
col. 1075–1076page 449 of 750
PG 78:1075ἐκεῖνοι μόνοι μετὰ τὰς θαυμασίους ὠδῖνας τὰς ἐν τῷ θείῳ βαπτίσματι, καὶ τὸν ξένον καὶ παράδοξον λοχευμάτων νόμον, δίκαιοι ἂν εἶεν τὸ «Πάτερ ἡμῶν, λέγειν, υἱῶν ἐπιδεικνύμενοι γνησιότητα· καὶ τὸ, Αγιασθήτω τὸ ὄνομά του, ο οἱ μηδὲν ἐναγὲς δια πραττόμενοι· καὶ τὸ, ο Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, οἱ φεύγοντες τὰ τῷ τυράννῳ ἡδονὴν τίκτοντα· καὶ τ), ο Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ο οἱ διὰ τῶν πράξεων τοῦτο δηλοῦντες· καὶ, ο Τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον, ο οἱ τρυφαῖς καὶ ἀσωτίαις ἀποταττόμενοι· καὶ τὸ, ι "Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, οἱ τοῖς εἰς αὐτοὺς πταίσασι συγγινώσκοντες· καὶ τὸ, Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ο οἱ μήτε ἑαυτοὺς μήτε ἄλλους εἰς τοῦτον ἐμβάλλοντες· καὶ τὸ, μιν καὶ δόξαν πηγάζοντος, συγγνώμης μείζον. Οὐκοῦν Β' Ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ν οἱ πρὸς τὸν Σπο τανᾶν ἄσπονδον ἔχοντες τὴν μάχην· καὶ τὸ, ο Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα, ο οἱ τρέμοντες αὐτοῦ τοὺς λόγους, καὶ ἔργοις αὐτοὺς ἐπι δεικνύμενοι. Οὐ γὰρ τοσοῦτον πέφυκεν ἀνύειν ἡ τῆς εὐχῆς ἐπιστήμη, ὅσον ὁ τρόπος καὶ ὁ βίος τοῦ εὐχα μένου. ΚΕ. ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰς τόν Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος το ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν ἐφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς; γὰρ ἡμᾶς τὴν ἀκριβῆ βάσανον ἐμβάλλων ὁ Χριστὸς, Κοινὸν μὲν πάθος εἶναι δοκεῖ, οὐ μόνον τὸ τις φλώττειν μὲν περὶ τὰ ἴδια, ὀξέως δ' ὁρᾷν τὰ τῶν πέλας πταίσματα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἑαυτοῖς μὲν καὶ τὰς οὐκ οὖσας ἀπολογίας πορίζεσθαι, τὸ δ' ἀλλοτρίων πικροὶ καὶ ἀπαραίτητοι καθῆσθαι δικασταί. Οἱ δὲ τῷ ὄντι φιλαυτίας ἀπηλλαγμένοι, καὶ τὸ δίκαιον οιόμενοι δεῖν κρατεῖν, τὴν αὐτὴν φέρουσι καθ' ἑαυτῶν ἁμαρτ τάνοντες ψῆφον, ήνπερ ἂν καὶ κατὰ τῶν πέλας ἐνέγε χοιεν· καὶ μᾶλλον ἑαυτοὺς διὰ τῆς μετανοίας κολά ζουσι, τὸν ἀκόλαστον ὄλεθρον εἰδότες (3'). Εἰς ταύτην ἔφη·. Τί βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου· τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς;» Οὐ γὰρ προσήκει τῶν ἄλλων εἶναι πι κρὸν δικαστὴν τὸν τὰ οἰκεῖα παρορώντα. ἐκεῖνοι οι μόνοι μοι, παραδόξων οι λοχευμάτων τῶν. ἀκούσας. Επιτ. 3) τὸ δ' ἀλλοτρίων τῶν δ' άλο λοτρίων. τὸν ἀκολ. Κλ. τὸ ἀκόλαστον ολέθριον τῶν ἄλλων τῶν πέλας.
ἐκεῖνοι μόνοι μετὰ τὰς θαυμασίους ὠδῖνας τὰς
ἐν τῷ θείῳ βαπτίσματι, καὶ τὸν ξένον καὶ παράδοξον
λοχευμάτων νόμον, δίκαιοι ἂν εἶεν τὸ «Πάτερ ἡμῶν,
λέγειν, υἱῶν ἐπιδεικνύμενοι γνησιότητα· καὶ τὸ,
• Αγιασθήτω τὸ ὄνομά του, ο οἱ μηδὲν ἐναγὲς δια
πραττόμενοι· καὶ τὸ, ο Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου,
οἱ φεύγοντες τὰ τῷ τυράννῳ ἡδονὴν τίκτοντα· καὶ
τ), ο Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ο οἱ διὰ τῶν πράξεων
τοῦτο δηλοῦντες· καὶ, ο Τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον δὸς
ἡμῖν σήμερον, ο οἱ τρυφαῖς καὶ ἀσωτίαις ἀποταττό
μενοι· καὶ τὸ, ι "Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν,
οἱ τοῖς εἰς αὐτοὺς πταίσασι συγγινώσκοντες· καὶ τὸ,
• Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ο οἱ μήτε
ἑαυτοὺς μήτε ἄλλους εἰς τοῦτον ἐμβάλλοντες· καὶ τὸ,
won modo risum, verum etiam omnem indignatio- μιν καὶ δόξαν πηγάζοντος, συγγνώμης μείζον. Οὐκοῦν
nem mereatur. Porro cuin volens libensque hostein
generis humani sequare (neque enim per vim, neque per tyrannidem, sed dolo ac fraude nostri potitur), dicore: ‹ Sed libera nos a malo; › omnem
exsuperat illusionem. Denique dicere quidem:
• Quia tuum est regnum, et potentia et gloria, ›
sed eum interim pro nihilo putare, a quo omnis
potentia et gloria tanquam ex fonte profluit, tale
est, ut venia majus in se crimen complectatur.
Quapropter illi soli post admirandum illum, qui
in divino baptismale contigit, partum, et post novam ac peregrinam puerperiorum legem, hanc orationem rite ac jure recitare potuerunt, Deum Pafrem appellantes, qui filiorum germanain indolem
ostendunt. Illi poterunt dicere: c Sanctificetur no- Β'
men tuum, › qui nihil scelerati committunt; illi, et
hoc: «Adveniat regnum tuum,» qui ea fugiunt quæ
tyranno voluptatem pariunt; illi et hoc, ‹ Fiat voJuntas tua, › qui ipsis factis hoc se operam dare
declarant; illi etiam, Panem quotidianum da nobis hodie,» qui luxui ac deliciis nuntium remiserunt; illi et hoc, «Remille nobis debita nostra, qui veniam iis tribuunt, qui in ipsos deliquerunt;
illi et hoc, «Ne inducas nos in tentationem, qui neque semetipsos, neqne alios in hanc conjiciunt;
ill¡ et hoc, ‹ Libera nos a malo, qui cum Satana perpetuum et irreconciliabile gerunt bellum; ill¡
denique vere dicere poterunt, Quia tuum est regnum, et potentia et gloria, qui ad ipsius verba
contremiscunt, eaque re et opere ostendunt. Non enim tantum efficere valet ipsa hujus precationis
notitia, quantum mores et vita precantis.
Ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ν οἱ πρὸς τὸν Σπο
τανᾶν ἄσπονδον ἔχοντες τὴν μάχην· καὶ τὸ, ο Ὅτι
σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα, ο οἱ
τρέμοντες αὐτοῦ τοὺς λόγους, καὶ ἔργοις αὐτοὺς ἐπιδεικνύμενοι. Οὐ γὰρ τοσοῦτον πέφυκεν ἀνύειν ἡ τῆς
εὐχῆς ἐπιστήμη, ὅσον ὁ τρόπος καὶ ὁ βίος τοῦ εὐχα
μένου.
ΚΕ.
ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Εἰς τόν Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος το
ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν
ἐφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς;
426 XXV. — ATHANASIO PRESBYTERO.
In illud (Christi dictum), «Quid autem conspicis
festucam, que est in oculo fratris tui; trabem
autem, quæ est in oculo tuo, non animadvertis"? ›
Commune hoc sane malum esse videtur, ut homines non solum in rebus propriis cæcutiant,
proximorum autem delicta acute cernant, sed etiam
sibi ipsis quidem excusationes defensionesque quamlibet invitas arcessant, alienorum autem acerbi
atque inexorabiles sedeant judices. Qui vero sui
¡psorum amorem revera deposuerunt, et sic existimant justitiam obtinere oportere, eumdem adversus se ipsos, si quando peccarint, ferunt calculum,
quem etiam contra proximos ferrent; imo in se
ipsos per poenitentiam durius animadvertunt, cum γὰρ ἡμᾶς τὴν ἀκριβῆ βάσανον ἐμβάλλων ὁ Χριστὸς,
sciant, ei qui penis non emendetur, exilium impendere. In hoc igitur accuratum examen immittens nos Christus, dixit: «Quid vides festucam in
oculo fratris tui; trabem autem, quæ in oculo tuo
est, non animadvertis?» Neque enim convenit, ut
gligit.
**Luc. v1,41.
Κοινὸν μὲν πάθος εἶναι δοκεῖ, οὐ μόνον τὸ τις
φλώττειν μὲν περὶ τὰ ἴδια, ὀξέως δ' ὁρᾷν τὰ τῶν
πέλας πταίσματα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἑαυτοῖς μὲν καὶ τὰς οὐκ
οὖσας ἀπολογίας πορίζεσθαι, τὸ δ' ἀλλοτρίων
πικροὶ καὶ ἀπαραίτητοι καθῆσθαι δικασταί. Οἱ δὲ τῷ
ὄντι φιλαυτίας ἀπηλλαγμένοι, καὶ τὸ δίκαιον οιόμενοι
δεῖν κρατεῖν, τὴν αὐτὴν φέρουσι καθ' ἑαυτῶν ἁμαρτ
τάνοντες ψῆφον, ήνπερ ἂν καὶ κατὰ τῶν πέλας ἐνέγε
χοιεν· καὶ μᾶλλον ἑαυτοὺς διὰ τῆς μετανοίας κολά
ζουσι, τὸν ἀκόλαστον ὄλεθρον εἰδότες (3'). Εἰς ταύτην
ἔφη·. Τί βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ
ἀδελφοῦ σου· τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ
κατανοεῖς;» Οὐ γὰρ προσήκει τῶν ἄλλων εἶναι πι
κρὸν δικαστὴν τὸν τὰ οἰκεῖα παρορώντα.
aliorum acerbus sit judex, qui propria (errata) neVARIE LECTIONES ET NOTE.
Inter ἐκεῖνοι οι μόνοι idem cod. inserit μοι, et
vers. post tertio, iuter παραδόξων οι λοχευμάτων
inβndit τῶν. Possin.
Edl. Paris., ἀκούσας. Επιτ.
3) Pro τὸ δ' ἀλλοτρίων cod. Vat. legit τῶν δ' άλο
λοτρίων. Possin.
Pro τὸν ἀκολ. Κλ. idem scribit τὸ ἀκόλαστον
ολέθριον et vers. peauk. ep. pro τῶν ἄλλων habet
τῶν πέλας. ID.
col. 1077–1078page 450 of 750
PG 78:1077Κα'. - ΙΣΙΔΩΡΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ. Εἰς τὸ εἰρημένον περὶ τοῦ 'Ησαΰ·ο Μετανοίας τόπον οὐχ εὗρε, καίπερ μετὰ δακρύων ἐκζη τήσας αὐτήν.» Αὐτὸς μὲν θαυμάζειν ἔφης, ὅπως ὁ Παῦλος τὴν μετάνοιαν, ἂν καὶ αὐτὸς ἐκήρυττε, καὶ ὁ Θεὸς ἐστεφάνου, μηδὲν δεδυνῆσθαι ἐπὶ τοῦ Ἡσαῦ διισχυρίσατο, λέγων·. Μετανοίας γὰρ τόπον οὐχ εὗρε, καίπερ μετὰ δακρύων ἐκζητήσας αὐτήν. • Εγωγε θαυμάζω, πῶς τοῦτό σε διέλαθεν. Οὐ γὰρ ὡς τὴν μετ τάνοιαν ἀτιμάσαντος τοῦ κριτοῦ, τοῦτο ἔφη, ἀλλ' ὡς τὸν μισθόν, τουτέστι, τὴν εὐλογίαν, τὴν τῇ ἀρετῇ μᾶλλον ἢ τῇ πρεσβυγενείᾳ χρεωστουμένην, τῷ δια πωλήσαντι αὐτὴν μὴ δεδωκότος. Οὐ γὰρ δίκαιον ἦν, ἐκεῖνον, ἵνα καὶ δοίημεν τῇ πρεσβυγενείς τὸ γέρας χρεωστεῖσθαι, τὸ κτῆμα ὅπερ ἐπώλησεν ἀνακομίσασθαι εἰ μὲν γὰρ ἀποσπασθὲν ἦν, ἔδει ἀποδοθῆναι· εἰ δὲ πραθέν, καὶ ὑπὸ τὴν νομὴν τοῦ ἀγοράσαντος ἦν οὐ δίκαιων τὸ ἀποσπασθῆναι. Κλαύσαντος γοῦν πικρῶς οὐ μόνον αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ γεννήτορος, τὸ δίκαιον ίσχυσεν. "Οτι δὲ οὕτως ἔχει, ἄκους τῶν πρὸς αὐτὸν εἰρημένων·. Μή τις πόρνος, ἢ βέβηλος, ὡς Ἡσαῦ, ὅς ἀντὶ βρώσεως μιᾶς ἀπέδοτο τὰ πρωτοτόκια αὐτοῦ. Ισθε γὰρ, ὅτι καὶ μετέπειτα θέλων κληρονομῆσαι τὴν εὐλογίαν, ἀπεδοκιμάσθη.» Ορᾷς, ἵνα παρῶ τέως τὸ πεπράσθαι τὰ πρεσβεία, ὅτι οὐδὲ ἀρετὴν ἦν ἀσκήσας, ἀλλ' οἷς πέπρακε πρεσβείοις ἐπερειδόμενος, τὴν εὐλογίαν, τὴν τῇ ἀρετῇ, ὡς ἔφην, χρεωστουμένην, κληρονομήσαι ήβούλετο· ὅπερ ἀδύ νατον ἦν· εἰ γὰρ καὶ μετὰ τῆς τοῦ τεχόντος εὐνοίας καὶ τὴν τῶν πρεσβείων είχε τιμὴν οὐκ ἂν ἀπ- 427 έτυχε τῶν θείων εὐλογιῶν. Ἀρετὴ γάρ ἐστιν ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ στεφανουμένη. Ἐπειδὴ δὲ καὶ πέπρακεν ἐννόμως τὰ πρωτοτόκια, αναμφισβήτητος τοῦ Ἰακὼς ἡ νίκη. Ἐὰν γάρ τις ἀγρὸν πωλήσας, καὶ τὸ τίμημα εἰληφώς, καὶ εἰς νομὴν τοῦ κτήματος τὸν ἀγοράσαντα εἰσκομίσας, ὕστερον χωρὶς τοῦ ἀποδοθῆναι τὸ τίμημα λέγω (οὐδ᾽ ἀποδιδόντος μὲν οὖν συγχωροῦσιν οι νόμοι ἄκοντος τοῦ ἀγοράσαντος τὸ ἀποσπασθῆναι τὸ κτῆμα· ἀλλ' ὅμως λελέχθω), χωρὶς τοῦ ἀποδοῦναι τὸ τίμημα, εἰ ἀμφισβητοίη περὶ τῆς κτήσεως, ποῖος νόμος, ἢ τίς δικαστὴς ἀποκρίνεται αὐτῷ, κἂν μυρία ἐκεῖνος δακρύοι, καὶ ἐλεεινὰ φθέγ γοιτο; Οὐδὲ εἰς δήπου. Εἰκότως οὖν οὐκ εἴληφε πρῶτον μὲν ἀρετὴν οὐκ ἀσκήσας, εὐλογίαν δὲ κλη ρονομήσαι θελήσας, ἧς ἀνάξιον ἑαυτὸν ἀπέφηνε δεύτερον δὲ καὶ πωλήσας τὸ γέρας· τρίτον ἔκκλει σθεὶς εἰκότως ὑπὸ τοῦ καιροῦ. Εἰ γὰρ ὄντως ἦν μεταγνούς, καὶ τὰς ἥττας πάσας ἀναμαχησάμενος, οὐκ ἂν παρώφθη παρά Θεοῦ. Πλούσιος γὰρ ὧν ὁ Θεὸς, καὶ πλουτῶν στεφάνοις ἄλλοις, κοσμῆσαι ἐδύ η όπως πως. 3. ἐστεφάνου στεφανοί. τὸ κτῆμα ἀναχομ. ἦν πρὸς αὐτόν παρ' αὐτοῦ. φωνήν. Επιτ. ἀπέτυχε, έτυχε, εννόμως, ένιμότως. ἀποσπασθῆναι τό, ἐκκληθείς.
EPISTOLARUM LIB. IV.
Κα'. - ΙΣΙΔΩΡΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ.
KG'.
Εἰς τὸ εἰρημένον περὶ τοῦ 'Ησαΰ·ο Μετανοίας
τόπον οὐχ εὗρε, καίπερ μετὰ δακρύων ἐκζη
τήσας αὐτήν.»
EPIST. XXVI.
XXVI. ISIDORO PRESBYTERO.
In id quod¸de Esau dictum est, ‹ Pœnitentiæ locum
non invenit, quamvis lacrymis quasiverit eam m.
Αὐτὸς μὲν θαυμάζειν ἔφης, ὅπως ὁ Παῦλος
τὴν μετάνοιαν, ἂν καὶ αὐτὸς ἐκήρυττε, καὶ ὁ Θεὸς
ἐστεφάνου, μηδὲν δεδυνῆσθαι ἐπὶ τοῦ Ἡσαῦ διισχυ
ρίσατο, λέγων·. Μετανοίας γὰρ τόπον οὐχ εὗρε,
καίπερ μετὰ δακρύων ἐκζητήσας αὐτήν. • Εγωγε
θαυμάζω, πῶς τοῦτό σε διέλαθεν. Οὐ γὰρ ὡς τὴν μετ
τάνοιαν ἀτιμάσαντος τοῦ κριτοῦ, τοῦτο ἔφη, ἀλλ' ὡς
τὸν μισθόν, τουτέστι, τὴν εὐλογίαν, τὴν τῇ ἀρετῇ
μᾶλλον ἢ τῇ πρεσβυγενείᾳ χρεωστουμένην, τῷ διαπωλήσαντι αὐτὴν μὴ δεδωκότος. Οὐ γὰρ δίκαιον ἦν,
ἐκεῖνον, ἵνα καὶ δοίημεν τῇ πρεσβυγενείς τὸ γέρας
χρεωστεῖσθαι, τὸ κτῆμα ὅπερ ἐπώλησεν ἀνακομίσασθαι εἰ μὲν γὰρ ἀποσπασθὲν ἦν, ἔδει ἀποδοθῆ
ναι· εἰ δὲ πραθέν, καὶ ὑπὸ τὴν νομὴν τοῦ ἀγοράσαντος ἦν οὐ δίκαιων τὸ ἀποσπασθῆναι. Κλαύσαντος
γοῦν πικρῶς οὐ μόνον αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ γεννήτορος,
τὸ δίκαιον ίσχυσεν. "Οτι δὲ οὕτως ἔχει, ἄκους τῶν
πρὸς αὐτὸν εἰρημένων·. Μή τις πόρνος, ἢ βέβηλος,
ὡς Ἡσαῦ, ὅς ἀντὶ βρώσεως μιᾶς ἀπέδοτο τὰ πρωτοτόκια αὐτοῦ. Ισθε γὰρ, ὅτι καὶ μετέπειτα θέλων
κληρονομῆσαι τὴν εὐλογίαν, ἀπεδοκιμάσθη.» Ορᾷς,
ἵνα παρῶ τέως τὸ πεπράσθαι τὰ πρεσβεία, ὅτι οὐδὲ
ἀρετὴν ἦν ἀσκήσας, ἀλλ' οἷς πέπρακε πρεσβείοις
ἐπερειδόμενος, τὴν εὐλογίαν, τὴν τῇ ἀρετῇ, ὡς ἔφην,
χρεωστουμένην, κληρονομήσαι ήβούλετο· ὅπερ ἀδύ
νατον ἦν· εἰ γὰρ καὶ μετὰ τῆς τοῦ τεχόντος εὐνοίας
καὶ τὴν τῶν πρεσβείων είχε τιμὴν οὐκ ἂν ἀπ- virtu, ut dicebam, 427 debetur, haereditario
έτυχε τῶν θείων εὐλογιῶν. Ἀρετὴ γάρ ἐστιν ἡ
παρὰ τοῦ Θεοῦ στεφανουμένη. Ἐπειδὴ δὲ καὶ πέπρακεν ἐννόμως τὰ πρωτοτόκια, αναμφισβήτητος τοῦ
Ἰακὼς ἡ νίκη. Ἐὰν γάρ τις ἀγρὸν πωλήσας, καὶ
τὸ τίμημα εἰληφώς, καὶ εἰς νομὴν τοῦ κτήματος τὸν
ἀγοράσαντα εἰσκομίσας, ὕστερον χωρὶς τοῦ ἀποδοθῆναι
τὸ τίμημα λέγω (οὐδ᾽ ἀποδιδόντος μὲν οὖν συγχωροῦ
σιν οι νόμοι ἄκοντος τοῦ ἀγοράσαντος τὸ ἀποσπα
σθῆναι τὸ κτῆμα· ἀλλ' ὅμως λελέχθω), χωρὶς τοῦ
ἀποδοῦναι τὸ τίμημα, εἰ ἀμφισβητοίη περὶ τῆς
κτήσεως, ποῖος νόμος, ἢ τίς δικαστὴς ἀποκρίνεται
αὐτῷ, κἂν μυρία ἐκεῖνος δακρύοι, καὶ ἐλεεινὰ φθέγγοιτο; Οὐδὲ εἰς δήπου. Εἰκότως οὖν οὐκ εἴληφε·
πρῶτον μὲν ἀρετὴν οὐκ ἀσκήσας, εὐλογίαν δὲ κλη
ρονομήσαι θελήσας, ἧς ἀνάξιον ἑαυτὸν ἀπέφηνε
δεύτερον δὲ καὶ πωλήσας τὸ γέρας· τρίτον ἔκκλει
σθεὶς εἰκότως ὑπὸ τοῦ καιροῦ. Εἰ γὰρ ὄντως ἦν
μεταγνούς, καὶ τὰς ἥττας πάσας ἀναμαχησάμενος,
οὐκ ἂν παρώφθη παρά Θεοῦ. Πλούσιος γὰρ ὧν ὁ
Θεὸς, καὶ πλουτῶν στεφάνοις ἄλλοις, κοσμῆσαι ἐδύ-
• Hebr. XII, 17. ** ibid. 16, 17.
Mirari tu quidem te dicebas, quo pacto Paulus
poenitentiam, quam tansen et ipse prædicabat et
Deus coronabat, nihil in Esau potuisse affirmarit,
cum ait: ‹ Pœnitentiæ locum non invenit, quamvis
cum lacrymis eam quæreret. At ego miror, quo
modo hoc te fugerit. Non enim hoc eo sensu dixit,
quasi poenitentiam contumelia affecisset judex; sed
ideo, quia præmium, hoc est benedictionem, quae
virtuti potius quam primogenituræ debebatur, ei,
qui hanc vendiderat, non reddiderit. Neque enimn
hoc justum et aequum fuisset, ut maxime concedaη mus, id premium primogenitura deberi. Si quidem
per vim ereptum ei fuisset, tum reddi oportuisset.
At quia venditum, ac jam in possessione emptoris
erat, huic id eripi a justitia fuisset alienum. Quantumcunque igitur amare non solum ipse (Esau) sed
et pater ejus (Isaac) fleret, tamen justitia prævaluit. Hæc autem eo quo dixi modo se habere, audi
quæ de ipso dicta sunt: Ne quis fornicator, aut
profanus, ut Esau: qui propter unam escam vendidit primitiva sua. Scitote enim, quoniam et postea,
cupiens læreditare benedictionem, reprobatus est.
Vides (ut interim omittam, quod primogeniti jura
fuerint vendita) ipsum neque virtutem coluisse;
sed primogenituræ juri, quod tamen jam vendiderat, innixum eoque fretum, benedictionem, quis
jure obtinere voluisse: quod fieri neutiquam poteral, ut maxime una cum patris benevolentia haberet etiam sibi suffragantem quasi reverentiam juris
primogenituræ [alioquin si virtuti operam dedisset,] divinis benedictionibus non excidisset. Virtus
enim est, quæ a Deo coronatur. Quoniam autem
legitime quoque vendidit primitiva, absque contraversia penes Jacobum fuit victoria. Nam si quis,
posteaquam agrum vendidit, et pretium accepit, et
emptorem tu possessionem vacuam ejus prædii inroduxit, posterius non reddito pretio (quanquam
ne quidem si hoc reddat venditor, permittunt leges
invito emptori suum prædium auferri: verumtamen
sic temporis causa fingamus id posse fieri); si quis
ergo, ut cœperam dicere, cum non reddat pretium,
de possessione illa (quam vendidit), controversiam
emptori faciat, quanam lex, aut quis judex cam
emptori adjudicat, ut ut infinitas ille effundat lacrymas, et miserabiliter conqueratur? Nemo hercle. Jure igitur ac merito non recipit Esau (quæ
Vers. 1, ep. Pro όπως col. Vat. 650 scribit
πως. Vers. 3. pro ἐστεφάνου ponit στεφανοί. Possin.
Hzc, τὸ κτῆμα ἀναχομ. omittebat ed. Par.,
EDIT.
(G) Cod. Vat. om, ἦν ct vers. post 51 πρὸς αὐτόν
mulat in παρ' αὐτοῦ. Possin.
Ed. Paris., φωνήν. Επιτ.
Cod. Vat. pro ἀπέτυχε, ponit, έτυχε, et Vers.
seq. pro εννόμως, ένιμότως. PoSSIN.
Idem cod. ante ἀποσπασθῆναι tollit τό, et vers.
seq. similiter tollit at ante apy. Id.
Idem cod., ἐκκληθείς. ID.
col. 1079–1080page 451 of 750
PG 78:1079νατο. Εἰ γὰρ καὶ τὰς εὐλογίας, ἃς πέπρακεν, ἀνοχο μίσασθαι οὐχ οἷός τ' ἦν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἄλλοις ἂν στε φάνοις ἐκοσμήθη· καὶ πρῶτον μὲν τῷ τὸν Θεὸν ἵλεω ἔχειν. Ἐπειδὴ δὲ ἀρετῆς μὲν οὐκ ἐφρόντιζεν, εὐλο γιῶν δ' ἀντεποιεῖτο τῶν τῇ ἀρετῇ χρεωστουμένων, εἰκότως ἀπέτυχεν. ΟΛΥΜΠΙΟΔΩΡΟ. Οτι Ἕλληνες, δι' ὧν τὰ Χριστιανών δοκοῦσι σμικρύνειν, διὰ τούτων τὰ ἑαυτῶν ἀνατρέπουσιν. θαυμάζω, όπως οὐ μόνον οἱ παιδεύσεως άμοιρο τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ καὶ οἱ σοφίαν ἐπαγγελλόμενοι, καὶ οἱ ἐπὶ εὐγλωττία εναβρυνόμενοι, ἐπὶ διαλεκτική τε αὐχοῦντες, καὶ συλλογισμοῖς ἐπερειδόμενοι, καὶ τὰς μὲν ἐναντιώσεις τῶν λογισμῶν ὁρῶντες, τὰς δὲ τῶν πραγμάτων μὴ καθορῶντες, οὐκ αἰσθάνονται, δι' ὧν τὸ κήρυγμα τὸ θεῖον κατατοξεύουσι, διὰ τούτων μᾶλλον ἑαυτοὺς καταισχύνοντες. Φέρει γάρ τινα φιλοτιμίαν τοῖς κεκρατημένοις, ἡ τῶν κεκρατηκότων ὑπεροχή. Αὐτοὶ δὲ φάσκουσι νεκρὸν τὸν Ἰησοῦν, ἵνα νεκροῦ ἀποφανθῇ τῶν παρ' αὐτοῖς θεῶν ὁ δῆμος ἀδρανέστερος. Κωμῳδοῦσι τὸν σταυρὸν, ἵνα κωμι δηθῶσι σφοδρότερον, ατίμως πεπορθημένοι καὶ γενι κημένοι σταυρῷ. Σκώπτουσι τὴν τῶν ἀποστόλων ἀμαθίαν, ἵνα λαμπρότερον οἱ θρυλλούμενοι παρ αὐτῶν στηλιτευθῶσι σοφοί, ἰδιωτῶν ἀνδρῶν διδασκαλία ἡττηθέντες. Τὸν τοῦ Χριστοῦ προσκυνούμενον χλευάζουσι τάφον, ἵν' οἱ παρ' αὐτοῖς περιφανείς ναοί, γέλωτα ὀφλείωσι μείζονα, χλευαζομένῳ παρα χωρήσαντες τάφῳ. Παντὸς ἐπιλαμβάνονται ὡς εὐτε λοῦς τοῦ κηρύγματος, ἵνα τὰ παρ' αὐτοῖς περιφανῆ πλέον ὀφθῇ καταγελαστότερα, τῇ τῶν εὐτελῶν ὑπο κύψαντα φύσει. ΚΗ'. - ΑΣΚΛΗΠΙΑ ΣΟΦΙΣΤΗ. Περὶ τοῦ αὐτοῦ. Λανθάνουσιν Ελλήνων παῖδες, δι' ὧν λέγουσιν, ἑαυτοὺς ἀνατρέποντες. Εξευτελίζουσι γὰρ τὴν θείαν Γραφὴν, ὡς βαρβαρόφωνον καὶ ὀνοματοποιίαις ὀφλείωσι όφλήσωσι. Την θείαν Γραφήν, ως βαρβαρόφωνον.
desiderabat.) Primo quidem cum non dedisset one- νατο. Εἰ γὰρ καὶ τὰς εὐλογίας, ἃς πέπρακεν, ἀνοχο
μίσασθαι οὐχ οἷός τ' ἦν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἄλλοις ἂν στε
φάνοις ἐκοσμήθη· καὶ πρῶτον μὲν τῷ τὸν Θεὸν ἵλεω
ἔχειν. Ἐπειδὴ δὲ ἀρετῆς μὲν οὐκ ἐφρόντιζεν, εὐλο
γιῶν δ' ἀντεποιεῖτο τῶν τῇ ἀρετῇ χρεωστουμένων,
εἰκότως ἀπέτυχεν.
ram virtuti, et tamen benedictionem velut hæreditate capere voluisset, qua se indignum præbuerat;
«leinde vero cum etiam id muneris vendidisset;
tertio etiam a tempore merito exclusus fuisset. Nam
si revera ac serio pœnitentiam egisset, et priores
apsus omnes posteriori strenuitate correxisset, non fuisset a Deo neglectus. Dives enim cum sit
Deus, et aliis abundet pluribus coronis, aliter quoque ipsum ornare potuisset. Tametsi euim benedictiones, quas vendiderat, recuperare non potuisset, aliis tamen coronis ornatus fuisset: ac primum
quidem illa, quod propitium habuisset Deum. Quia vero virtutis nulla tangebatur cura, sed tantum
benedictiones sibi vindicabat, que tamen non nisi virtuti debentur, merito suis desideriis frustraius est.
XXVII. OLYMPIODORO.
Græcos per ea ipsa argumenta, per quæ videntur
Christianæ religionis dogmata extenuare, suasmet
res everiere.
KZ'.
ΟΛΥΜΠΙΟΔΩΡΟ.
Οτι Ἕλληνες, δι' ὧν τὰ Χριστιανών δοκοῦσι
σμικρύνειν, διὰ τούτων τὰ ἑαυτῶν ἀνατρέ
πουσιν.
θαυμάζω, όπως οὐ μόνον οἱ παιδεύσεως άμοιρο
τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ καὶ οἱ σοφίαν ἐπαγγελλόμενοι,
καὶ οἱ ἐπὶ εὐγλωττία εναβρυνόμενοι, ἐπὶ διαλεκτική
τε αὐχοῦντες, καὶ συλλογισμοῖς ἐπερειδόμενοι, καὶ
τὰς μὲν ἐναντιώσεις τῶν λογισμῶν ὁρῶντες, τὰς δὲ
τῶν πραγμάτων μὴ καθορῶντες, οὐκ αἰσθάνονται, δι'
ὧν τὸ κήρυγμα τὸ θεῖον κατατοξεύουσι, διὰ τούτων
μᾶλλον ἑαυτοὺς καταισχύνοντες. Φέρει γάρ τινα
φιλοτιμίαν τοῖς κεκρατημένοις, ἡ τῶν κεκρατηκότων
ὑπεροχή. Αὐτοὶ δὲ φάσκουσι νεκρὸν τὸν Ἰησοῦν, ἵνα
νεκροῦ ἀποφανθῇ τῶν παρ' αὐτοῖς θεῶν ὁ δῆμος
ἀδρανέστερος. Κωμῳδοῦσι τὸν σταυρὸν, ἵνα κωμι
δηθῶσι σφοδρότερον, ατίμως πεπορθημένοι καὶ γενι
κημένοι σταυρῷ. Σκώπτουσι τὴν τῶν ἀποστόλων
ἀμαθίαν, ἵνα λαμπρότερον οἱ θρυλλούμενοι παρ
αὐτῶν στηλιτευθῶσι σοφοί, ἰδιωτῶν ἀνδρῶν διδασκα
λίᾳ ἡττηθέντες. Τὸν τοῦ Χριστοῦ προσκυνούμενον
χλευάζουσι τάφον, ἵν' οἱ παρ' αὐτοῖς περιφανείς ναοί,
γέλωτα ὀφλείωσι μείζονα, χλευαζομένῳ παραχωρήσαντες τάφῳ. Παντὸς ἐπιλαμβάνονται ὡς εὐτε
λοῦς τοῦ κηρύγματος, ἵνα τὰ παρ' αὐτοῖς περιφανῆ
πλέον ὀφθῇ καταγελαστότερα, τῇ τῶν εὐτελῶν ὑπο
κύψαντα φύσει.
Miror equidem, qui flat, quod non solum ii, qui
inter Græcos rudes sunt atque expertes eruditionis,
verum etiam illi qui sapientiam profitentur, et ormate dicendi peritia se jactant, et dialecticæ cognitione gloriantur, et syllogismis innituntur, et cum
ea quæ ratiocinationibus adversantur videant, rerum tamen repugnantiam non animadvertunt; qui
fiat, inquam, quod hi non seuliaul, se, dum divinum præconium Evangelii oppugnant, eo ipso magis semetipsos pudefacere. Affert enim victis aliquid ambitionis et honoris, eorum a quibus victi
sunt excellentia. At ipsi aiunt mortuum esse Jesum,
ut ingeus deorum gentilium multitudo hoc ipso
declaretur etiam mortuo imbecillior. llludunt cruci,
ut ipsi magis etiam traducantur et ludibrio habeantur, quippe qui ignominose a cruce expugnati viclique sint. 428 Exprobrant nobis apostolorum
ruditatem, ut tanto conspectius sit probrum, quod
celeberrimis ipsorum sapientibus ingeritur, qui
plebeiorum hominum doctrinæ manus dederint. Venerandum Christi sepulcrumn cachinnis petulantibus
excipiunt, ut eo magis risu digna fiant ipsorum ilJustria templa, quippe quæ deriso ab ipsis cesserint
sepulcro. Atque, ut paucis absolvam, totum reprehendunt præconium Evangelii, ut rem vilem atque
abjectam, ut quidquid apud ipsos est illustre, id omne magis videatur deridendum, quoniam rerum
vilium (ut ipsi aiunt) natura succubuerit.
ESCULAPIO SOPHISTÆ.
De eadein re.
Fugit ratio Græcos, qui non animadvertunt, se
per ea quæ contra Christianos) afferunt, semet
ipsos evertere. Nam pro nihilo habendam aiunt
ΚΗ'. - ΑΣΚΛΗΠΙΑ ΣΟΦΙΣΤΗ.
Περὶ τοῦ αὐτοῦ.
Λανθάνουσιν Ελλήνων παῖδες, δι' ὧν λέγουσιν,
ἑαυτοὺς ἀνατρέποντες. Εξευτελίζουσι γὰρ τὴν θείαν
Γραφὴν, ὡς βαρβαρόφωνον καὶ ὀνοματοποιίαις
Sententia pulcherrima, ex qua illud manavil a summo poeta dictum pro solatio v.cu:
Enere magni dextra cadis.
Pro ὀφλείωσι cod. Vat. legit όφλήσωσι. Possin.
Την θείαν Γραφήν, ως βαρβαρόφωνον.
Confer epist. 67, 91 et 140. Vulgatissimum olim
convicium, quod sacris et divinis Litteris faciebant pagani et infideles, illud erat, barbarismis ac solecismis eas scatere. Ab hoc igitur
crimine veteres Ecclesia doctores Scripturam divi-
.♥
nitus inspiratam ut liberarent, multa attulerunt
quæ ex ipsorum libris est petere. Vide cum primis
Arnobium lib. 1 adversus gentes, et Lactantium Fire
mianum lib. vi, cap. 21. et in Epitoma Divin. instit., cap. 5, ubi pro dubia, quod in omnibus quas
vidi editionibus est, procul dubio legendum dulcia;
quam conjecturam meam facile probabit, qui totum
locum accuratius inspexerit, et contulerit cum altero qui est uib. voc. 21. Confer Isidor. ep. 4 et 5,
lib. 11. RITT.
col. 1081–1082page 452 of 750
PG 78:1081ξέναις συντεταγμένην, συνδέσμων δὲ ἀναγκαίων έλνα λείπουσαν καὶ περιττών παρενθήκῃ τὸν νοῦν τῶν λεγομένων ἐκταράττουσαν. Ἀλλ᾽ ἀπὸ τούτων μανθανέτωσαν τῆς ἀληθείας τὴν ἰσχύν. Πῶς γὰρ ἔπεισεν ἡ ἀγροιχιζομένη τὴν εὐγγλωττίαν Εί πάτωσαν οἱ σοφοί, πῶς βαρβαρίζουσα κατακράτος καὶ σολοικίζουσα νενίκηκε τὴν ἀττικίζουσαν πλάνην πῶς Πλάτων μὲν, τῶν ἔξωθεν φιλοσόφων ὁ κορυ φαῖος, οὐδενὸς περιεγένετο τυράννου· αὕτη δὲ γῆν τε καὶ θάλατταν ἐπηγάγετο; ΚΘ'. ΕΡΜΙΝΟ ΚΟΜΗΤΙ. Περὶ τοῦ αὐτοῦ. Ο σταυρός, ὦ βέλτιστε, ὁ ὑπὸ τῶν εἰδωλολατρῶν κωμωδούμενος, τὴν πολύθεον ἐσταύρωσε πλάνην· καὶ τὸ πάθος τοὺς ἀλιτηρίους στηλίτευσε δαίμονας· καὶ ὁ θάνατος τὸν θάνατον ἀπέκτεινε· καὶ ἡ νέκρωσις τῆς σαρκὸς, τὰς τῶν σταυρωσάντων ἐνέκρωσεν ἐλπί δας· καὶ ὁ τάφος τὸν μὲν διάβολον κατέθαψε, πᾶσι δὲ πηγὴν ζωῆς ἀνώμβρησε. Διὸ καὶ ὁ θεῖος κήρυξ βος· «Οὐ γὰρ ἐπαισχύνομαι τὸ Εὐαγγέλιον. ὁ Εὐχής γὰρ ἡμῖν εὐαγγελίζεται κρείττονα. ΔΟΜΕΤΙΟ ΚΟΜΗΤΙ. Περὶ τοῦ αὐτοῦ. Αὐτὸ τοῦτο, ὅ νομίζεις, ὦ βέλτιστε, ἀπόδειξιν εἶναι τοῦ μὴ εἶναι θεῖον τὸ κήρυγμα, δείκνυσιν αὐτὸ θεῖον καὶ ὑπερφυές. Ἵνα γὰρ παρῶ Πλάτωνα ὡς ὑπερ βαίνοντά σου τὰς ἀκοὰς, φήσαντα, ότι φιλοσόφων μὲν ἀνάξιον ἡ εὐγλωττία, μειρακίων δὲ παιζόντων ή φιλοτιμία· ἐν οἷς τὸν διδάσκαλον ἑαυτοῦ εἰσήγαγε λέγοντα·. Οὐ γὰρ ἂν δήπου πρέποι ὦ ἄνδρες, τῇδε τῇ ἡλικίᾳ, ὥσπερ μειρακείῳ, πλάττοντα λόγους, εἰς ὑμᾶς εἰσιέναι. ο Ομηρον δὲ, ὃν ἐπὶ γλώττης ἔχεις, μάρτυρα προβαλοῦμαι, λέγοντα ΧΧΙΧ. ΧΧΧ. Αὐτοδίδακτος εἰμι· θεὺς δέ μοι ἐν φρεσὶν Παντοίας ἐνέθηκεν, Τοίμας ἤγουν ώπασεν ὀμφάς. Εἰ τοίνυν ὁ ἐκθειαζόμενος παρὰ δὲ ἀναγκαίων ἐλλείπουσαν 650 μεύει τε αναγκαίων ελλείψει. ευγλωττίαν εὔγλωττος τῶν οι κορυφαίος Οὐ γὰρ ἂν δήπου πρέποι, οὐ γάρ, οὐδὲ γάρ πλάττοντα, πλάττοντι, πλάττοντα πλάτ τοντι. 2 προβαλοῦμαι προβάλλομαι, ενέθηκεν ἐνέφυσεν, ὀμφάς ὀμφήν ἡμῖν κα ἡμῶν. Αὐτοδίδακτος δ' εἰμὶ, θεὸς δέ μοι ἐν φρεσὶν οἶμας Παντοίας ἐνέφυσεν.
EPISTOLARUM LIB. IV. EPIST. XXX.
ξέναις συντεταγμένην, συνδέσμων δὲ ἀναγκαίων έλ- Scripturam divinam, tanquam scilicet barbaris ναλείπουσαν καὶ περιττών παρενθήκῃ τὸν νοῦν cibus constantem, et peregrinis nominum fictioniτῶν λεγομένων ἐκταράττουσαν. Ἀλλ᾽ ἀπὸ τούτων bus compositam, el necessariis conjunctionibus ac
μανθανέτωσαν τῆς ἀληθείας τὴν ἰσχύν. Πῶς γὰρ velut vinculis orationis destitutam, et superfluaἔπεισεν ἡ ἀγροιχιζομένη τὴν εὐγγλωττίαν; Εί- rum inculcatione sensum eorum quæ dicuntur perπάτωσαν οἱ σοφοί, πῶς βαρβαρίζουσα κατακράτος turbantem. Sed ab his discant vim veritatis. Qui
καὶ σολοικίζουσα νενίκηκε τὴν ἀττικίζουσαν πλάνην· enim factum est, ut rustica ac simplex ipsa eloπῶς Πλάτων μὲν, τῶν ἔξωθεν φιλοσόφων ὁ κορυ quentiæ persuaserit assensum? Dicant sapientes,
φαῖος, οὐδενὸς περιεγένετο τυράννου· αὕτη δὲ γῆν τε quomodo ipsa tantis laborans et barbarismis et soκαὶ θάλατταν ἐπηγάγετο;
lœcismis, tamen vincere potuerit errorem et falsitatem tam Attica instructam eloquentia? Qui factum sit, ut Plato, ille gentilium philosophorum
facile princeps, ne unum quidem vincere et in suas partes traducere potuerit tyrannum; hæc autem,
rustica scilicet ac barbara, et tot solvecismos faciens, veritas terram et mare sibi adjunxerit?
ΚΘ'.
Περὶ τοῦ αὐτοῦ.
Ο σταυρός, ὦ βέλτιστε, ὁ ὑπὸ τῶν εἰδωλολατρῶν
κωμωδούμενος, τὴν πολύθεον ἐσταύρωσε πλάνην· καὶ
τὸ πάθος τοὺς ἀλιτηρίους στηλίτευσε δαίμονας· καὶ
ὁ θάνατος τὸν θάνατον ἀπέκτεινε· καὶ ἡ νέκρωσις
τῆς σαρκὸς, τὰς τῶν σταυρωσάντων ἐνέκρωσεν ἐλπί
δας· καὶ ὁ τάφος τὸν μὲν διάβολον κατέθαψε, πᾶσι
δὲ πηγὴν ζωῆς ἀνώμβρησε. Διὸ καὶ ὁ θεῖος κήρυξ
βος· «Οὐ γὰρ ἐπαισχύνομαι τὸ Εὐαγγέλιον. ὁ Εὐχής
γὰρ ἡμῖν εὐαγγελίζεται κρείττονα.
A'.
ΔΟΜΕΤΙΟ ΚΟΜΗΤΙ.
Περὶ τοῦ αὐτοῦ.
Αὐτὸ τοῦτο, ὅ νομίζεις, ὦ βέλτιστε, ἀπόδειξιν εἶναι
τοῦ μὴ εἶναι θεῖον τὸ κήρυγμα, δείκνυσιν αὐτὸ θεῖον
καὶ ὑπερφυές. Ἵνα γὰρ παρῶ Πλάτωνα ὡς ὑπερβαίνοντά σου τὰς ἀκοὰς, φήσαντα, ότι φιλοσόφων μὲν
ἀνάξιον ἡ εὐγλωττία, μειρακίων δὲ παιζόντων ή
φιλοτιμία· ἐν οἷς τὸν διδάσκαλον ἑαυτοῦ εἰσήγαγε
λέγοντα·. Οὐ γὰρ ἂν δήπου πρέποι ὦ ἄνδρες,
τῇδε τῇ ἡλικίᾳ, ὥσπερ μειρακείῳ, πλάττοντα
λόγους, εἰς ὑμᾶς εἰσιέναι. ο Ομηρον δὲ, ὃν ἐπὶ
γλώττης ἔχεις, μάρτυρα προβαλοῦμαι, λέγοντα
ΧΧΙΧ. HERMINO COMITI.
De eadem re.
Crux illa, o bone, quæ ab idololatris ludibrio
habetur, errorem multos colentem deos erucifixit:
et passio Christi noxios dæmones confecit: et
mors ejusdem occidit mortem: et mortificatio carnis, eorum qui ipsam crucifixerunt, spes mortuas
reddidit et sepulcrum diaboluin quidem sepelivit,
omnibus autem (Christi fidelibus) fontem vilas
produxit. Quam ob causam divinus quoque præco
exclamat Non enim pudet me Evangelii”; ›
nec immerito: nam bona nobis annuntiat majora
quam quisquam ausus fuisset optare.
ΧΧΧ.
DOMITIO COMITI.
Eadem de re.
Hoc ipsum, quod tu, bone vir, putas argumentum esse, quo convincatur, præconium Evangelii
non esse divinum, ostendit ipsum omuino esse divinum et natura præstantius. Nam ut omittam auctoritatem Platonis, ut qui tuis auribus sit sublimior, dicentis, 429 comptam orationem philosephantibus quidem serio indignam esse, adolescentibus autem ambitiosis et ludentibus magis
convenire; dum videlicet magistrum suum (Socratein) sic introducit loquentem: «Indecorum
Damque sit, o viri, huic ætati meæ qua nunc sum, ut instar adolescentis ficta comptaque oratione
ular, dum ad vos sistor.» Homerum, quem in lingua perpetuo habes, Lestem producam, dum ait:
Αὐτοδίδακτος εἰμι· θεὺς δέ μοι ἐν φρεσὶν
Παντοίας ἐνέθηκεν,
Τοίμας
Me docui ipse deus vero est mihi carminis auctor:
Onine genus, quo mentem animi præcellere fecit,
ἤγουν ώπασεν ὀμφάς. Εἰ τοίνυν ὁ ἐκθειαζόμενος παρὰ sive divinas mihi voces praebuit. Quod si igitur
* Rom. 1, 16.
Pro δὲ ἀναγκαίων ἐλλείπουσαν cod. Vat. 650
μεύει τε αναγκαίων ελλείψει. PossIN.
Pro ευγλωττίαν idem cod. Vat. legit εύγλωτ
τος vers. pust 3, ante τῶν apponit, 6, οι vers. seq.
aute κορυφαίος delet 6. ID.
Οὐ γὰρ ἂν δήπου πρέποι, etc. verba sunt
Socratis apud Platonem in exordio Apologiæ, ubi
tamen paululum variat lectio editionum ab hac Isi -
dori cllatione; nam pro οὐ γάρ, editi libri habent
οὐδὲ γάρ et pro πλάττοντα, πλάττοντι, Nola hic,
complam orationem potius decere adolescentiam
quam senectutem, aut virilem ætatem RITT.
Pro πλάττοντα cod. Vat. 650 scribit πλάτ
τοντι. vers. post 2 προβαλοῦμαι mulat in προβάλλομαι, et vers. post tertio, ενέθηκεν in ἐνέφυσεν,
mox que ὀμφάς in ὀμφήν et vers. 2 lit. ἡμῖν κα
ἡμῶν. PossIN.
Apud Homerum Odyss. XXII, v. 347, est
Αὐτοδίδακτος δ' εἰμὶ, θεὸς δέ μοι ἐν φρεσὶν οἶμας
Παντοίας ἐνέφυσεν.
Et si ant hic fons ingeniorum et parens eruditionis
istud elogium pronuntiat sub persona Pheniii musici,
qui in convivio procorum in ædib. Ulyssis per viın ab
ipsis jussus canere, interfectis procis Ulyssis factus
supplex ita se commendat, obsecrans atque obtes-
col. 1083–1084page 453 of 750
PG 78:1083σοῦ ποιητῆς ἐγγυητής, μᾶλλον δὲ Ὅμηρος ὄντως ὧν τῶν παρ' ἡμῖν νυνὶ λεγομένων, ἀπεφήνατο, ὅτι οἱ τὰ θεία καταγγέλλοντες, οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων φοιτηταὶ, οὔτε τοιούτων παιδεύσεων ἔμπειροι εἶναι δίκαιοι ἂν εἶεν· διατί ἀπιστεῖς, εἰ διὰ τῶν ἰδιωτῶν καὶ ἀμαθῶν ἀνδρῶν ἀῤῥήτῳ παιδευθέντων σοφίᾳ, ὁ περὶ τοῦ θείου κηρύγματος διηγγέλθη λόγος; Αλλ', οἶμαι, οὐκέτι ἀπιστήσεις. “Ο γὰρ ἐνόμιζες ἐλάττωμα εἶναι, τοῦθ' εὗρες πλεονέκτημα. ΧΧΧΙ. ΛΑ'. -- ΑΣΚΛΗΠΙΟ ΣΟΦΙΣΤΗ. Αντίθεσις ἀξιάκουστος πρὸς "Ελληνα, περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος. Οιδά ποτε διαλεγόμενον πρός με δεινὸν Ἕλληνα, καὶ παρὰ πολλοῖς ἐπὶ δυνάμει λόγων μεγίστην δόξαν ἔχοντα, ἐν βραχέσιν ἐπιστομίσας. Προσφέροντας γὰρ αὐτοῦ τὰ πάθη, καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ πλατών καταχέοντος γέλωτα, ἀπεκρίθην ἐγὼ αὐτῷ πράως Πόθεν γὰρ ἔχεις δεῖξαι ὅτι ἐσταυρώθη;» Πάντων δὲ τῶν ἀκροωμένων καταπλαγέντων, καὶ ἐννοούντων, τί ἄρα κατασκευάσαι βουλόμενος τοῦτο ἔφην, ἀπο εκρίνατο ἐκεῖνος, ὡς δὴ τὴν νίκην ἀπονητί Ανατ ρησόμενος·. Ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις γέγραπται. ο τῷ εὐθὺς ἀντεπήγον· «Οὐκοῦν ἐν αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἀνέστη, καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνῆλθε, γέγραπται. Εἰ μὲν οὖν πιστεύεις τοῖς Εὐαγγελίοις, καὶ τοῦτο κἀκεῖνο λέγουσι πίστευσον. Εἰ δὲ μή, ατοπώτατον ποιεῖς, τὸ μὲν ἐγκρίνων, τὸ δὲ εἰσβάλλων Μη γὰρ δὴ περὶ τὰς ὕβρεις ἀναπεπετασμένας καὶ ὀξυ τάτας ἔχετε τὰς ἀκοὰς, περὶ δὲ τὰ λαμπρὰ καὶ θεῖα πεφραγμένας; Καὶ μάλιστα ἐπειδὴ οἱ λεγόμενοί σου θεοὶ ὑπὸ τοῦ σταυρωθέντος ηττήθησαν. Εἰ μὲν οὖν ἐσταυρώθη, δῆλον ὅτι καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνῆλθεν. Εἰ δὲ τὰ λαμπρά παραγράφῃ, μηδὲ τὰ ἐπονείδιστα πρόφερε. Θάτερον γὰρ θατέρου ήρτηται, καὶ διαζευχθῆναι οὐκ ἀνέχεται.» Τούτων τοιγαροῦν εἰρημένων, τοσοῦτος ἐξερράγη κρότος, ὡς κἀμὲ κἀκεῖνον ἐρυθριᾶσαι· ἐμὲ μὲν, ὅτι ὑπὲρ τὴν ἐμὴν ἀξίαν ὁ ἔπαινος ἦν· ἐκεῖνον δὲ, ὅτι ταῖς οἰκείαις συνεδέθη φωναίς. Ταῦτα μηνύσας, ἀποκεκρίσθαι οἶμαι σαφώς προς τὰ παρὰ τῆς σῆς συνέσεως ἀποσταλέντα. ΧΧΧΙΙ ΛΒ'. — ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ Περὶ δόξης τοῦ τιμίου σταυροῦ. Τὸν ἀοίδιμον σταυρὸν δίκαιον προσειπεῖν, οὐ μόνον διαλέξει Αὐτοδίδακτος δ' εἰμί· θεοὶ δέ μοι ώπασαν ὀμμήν. ἀπονητί ἀπονιτί ἐν τοῖς οὐρανοῖς εἰς οὐρανούς. εἰσβάλλων εκβάλλων, επειδή πάντες. άπωσ., επισταλέντα λαμπροτάτῳ δια κόνῳ. Ιω.
poeta ille, quam tu pene Deum facis, uotipulator, σοῦ ποιητῆς ἐγγυητής, μᾶλλον δὲ Ὅμηρος ὄντως ὧν
-vel potius revera (secundum nominis sui significationem), obses accedens iis quæ a nobis mode
dicta sunt, hoc non dubitavit affirmare, eos qui res
divinas annuntiant, non necessario vel mortalium
hominum discipulos, vel taliumn doctrinarum peri.
tos esse oportere: quare non credis, si per bemi
nes plebeios et rudes, cæterum ineffabili eruditos
sapientia, sermo de divino præconio promulgatus
τῶν παρ' ἡμῖν νυνὶ λεγομένων, ἀπεφήνατο, ὅτι οἱ τὰ
θεία καταγγέλλοντες, οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων φοιτη
ταί, οὔτε τοιούτων παιδεύσεων ἔμπειροι εἶναι δίκαιοι ἂν
εἶεν· διατί ἀπιστεῖς, εἰ διὰ τῶν ἰδιωτῶν καὶ ἀμαθῶν
ἀνδρῶν ἀῤῥήτῳ παιδευθέντων σοφίᾳ, ὁ περὶ τοῦ θείου
κηρύγματος διηγγέλθη λόγος; Αλλ', οἶμαι, οὐκέτι
ἀπιστήσεις. “Ο γὰρ ἐνόμιζες ἐλάττωμα εἶναι, τοῦθ'
εὗρες πλεονέκτημα.
est; sed, ut puto, non amplius fidem adhibere detrectabis. Nam ea ipsa res quæ tibi defectus esse
videbatur, jam inventa est omnibus superior atque excellentior.
ΧΧΧΙ.
ESCULAPIO SOPIMISTÆ.
Disputatio digna auditu cum Græco habita, de
resurrectione Salvatoris.
ΛΑ'. -- ΑΣΚΛΗΠΙΟ ΣΟΦΙΣΤΗ.
Αντίθεσις ἀξιάκουστος πρὸς "Ελληνα, περὶ τῆς
ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος.
Οιδά ποτε διαλεγόμενον πρός με δεινὸν Ἕλληνα,
καὶ παρὰ πολλοῖς ἐπὶ δυνάμει λόγων μεγίστην δόξαν
ἔχοντα, ἐν βραχέσιν ἐπιστομίσας. Προσφέροντας
γὰρ αὐτοῦ τὰ πάθη, καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ πλατών
καταχέοντος γέλωτα, ἀπεκρίθην ἐγὼ αὐτῷ πράως -
• Πόθεν γὰρ ἔχεις δεῖξαι ὅτι ἐσταυρώθη;» Πάντων
δὲ τῶν ἀκροωμένων καταπλαγέντων, καὶ ἐννοούντων,
τί ἄρα κατασκευάσαι βουλόμενος τοῦτο ἔφην, ἀπο
εκρίνατο ἐκεῖνος, ὡς δὴ τὴν νίκην ἀπονητί Ανατ
ρησόμενος·. Ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις γέγραπται. ο
τῷ εὐθὺς ἀντεπήγον· «Οὐκοῦν ἐν αὐτοῖς, ὅτι καὶ
ἀνέστη, καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνῆλθε, γέγραπται.
Εἰ μὲν οὖν πιστεύεις τοῖς Εὐαγγελίοις, καὶ τοῦτο
κἀκεῖνο λέγουσι πίστευσον. Εἰ δὲ μή, ατοπώτατον
ποιεῖς, τὸ μὲν ἐγκρίνων, τὸ δὲ εἰσβάλλων Μη
γὰρ δὴ περὶ τὰς ὕβρεις ἀναπεπετασμένας καὶ ὀξυτάτας ἔχετε τὰς ἀκοὰς, περὶ δὲ τὰ λαμπρὰ καὶ θεῖα
πεφραγμένας; Καὶ μάλιστα ἐπειδὴ οἱ λεγόμενοί σου
θεοὶ ὑπὸ τοῦ σταυρωθέντος ηττήθησαν. Εἰ μὲν οὖν
ἐσταυρώθη, δῆλον ὅτι καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνῆλθεν. Εἰ
δὲ τὰ λαμπρά παραγράφῃ, μηδὲ τὰ ἐπονείδιστα
πρόφερε. Θάτερον γὰρ θατέρου ήρτηται, καὶ διαζευ
χθῆναι οὐκ ἀνέχεται.» Τούτων τοιγαροῦν εἰρημένων,
τοσοῦτος ἐξερράγη κρότος, ὡς κἀμὲ κἀκεῖνον ἐρυ
θριᾶσαι· ἐμὲ μὲν, ὅτι ὑπὲρ τὴν ἐμὴν ἀξίαν ὁ ἔπαινος
ἦν· ἐκεῖνον δὲ, ὅτι ταῖς οἰκείαις συνεδέθη φωναίς.
Ταῦτα μηνύσας, ἀποκεκρίσθαι οἶμαι σαφώς προς
τὰ παρὰ τῆς σῆς συνέσεως ἀποσταλέντα.
Memoria repeto me sapientem quemdam Græcum,
quique apud multos maximam eloquentiæ gloriam
obtineret, mecum disserentem de rebus Adri, paucis verbis ita refulasse, ut mutire non auderet.
Nam cum ipse proferret Christi passionem et crucem, inque risum super bis effusum solveretur, ego
ei modeste ac mansuete respondi in hæc verba:
• Unde autem demonstrare potes, Christum esse
crucifixum?, Omnibus vero, qui læc audiebant,
admiratione perculsis, et cogitantibus, quidnam
intendens conficere, hoc dixissen: respondit ille,
quasi qui victoriam absque labore jam reportaturus
esset: «In Evangeliis scriptum est. › Cui e vestigio
regessi: At in iisdem hoc quoque quod resurrexerit, et in coelos redierit, scriptum habetur. Si
ergo credis Evangelis, tam hoc quam illud affirmantibus fidem habete; sin minus, rem facis abmurdissimam, dum alterum quidem amplecteris,
alterum vero repudias. Numquid enim ad contume-
·lias ac probra patulas et acutissimas habetis aures;
ad splendida autem illa atque divina obturatas?
Maximeque cum commentitii tui dii a crucifixo superati manus jam dederint. Si igitur crucifixus est,
certum est etiam ad cœlos eumdem ascendisse. Sin
autem splendida illa (quæ de Christo ibidem commemorantur) excludis, noli inde etiain probrosa
proferre. 430 Alterum enim ab altero dependel, et
divelli nequit. › His itaque dictis tantus exortus est
applausus, ut et ego et ipse erubesceremus. Ego quidem, quod supra quam dignus essem laudarer;
ipse autem, quod suismet verbis constrictus teneretur. Hoc tibi facto indicio, arbitror satis responsum
esse perspicue ad ea, quæ a tua prudentia ad me fuerant perscripta.
ΧΧΧΙΙ:
DOROTHEO SPLENDIDISSIMO.
De gloria venerandæ crucis.
Celeberrimam Christi crucein merito liceat apΛΒ'. — ΔΩΡΟΘΕΟ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ
Περὶ δόξης τοῦ τιμίου σταυροῦ.
Τὸν ἀοίδιμον σταυρὸν δίκαιον προσειπεῖν, οὐ μόνον
tans enm, ut vitam sibi innocenti condonare velit:
mihi tamen nullum fere dubium est, quia poeta sub
alterius persona sic se ipsum laudare voluerit:
quod et alii poetæ sine reprehensione, suas virtutes
ac dotes agnoscentes, fecerunt. Isidorus certe ita
hæc verba aecepisse videtur, quasi de se ipso ea
protulisset llomerus. Maximus Tyrius quoque, philoophus Platonicus, διαλέξει 28, versum llomericum
refert, sed ad hunc modum:
Αὐτοδίδακτος δ' εἰμί· θεοὶ δέ μοι ώπασαν ὀμμήν.
Nota etiam hic vestigium eruditionis sæcularis in
Isidoro.
Codl. Vat. ἀπονητί mutat in ἀπονιτί et vers.
pro ἐν τοῖς οὐρανοῖς habet, εἰς οὐρανούς.
Posts
POSSIN.
Pro εἰσβάλλων idem cod. scribit εκβάλλων,
et vers. inde 4, post επειδή addit πάντες. ult. verb.
epist. non άπωσ., sed επισταλέντα scribit. Possit,
Pro λαμπροτάτῳ cod. Vat. 650 ponit δια
κόνῳ. Ιω.
col. 1085–1086page 454 of 750
PG 78:1085γῆς, ἀλλὰ καὶ οὐρανοῦ ἔρεισμά τε καὶ ἀγλάϊσμα. Τὴν γὰρ κτίσιν πᾶσαν ἀνέσχε, τοῖς μὲν ὑπερκοσμίοις χαράν, τοῖς δ' ἐπιγείοις ἐλευθερίαν πρυτανεύσας, καὶ τὰ διεστῶτα συνάψας. ΑΓ. ΘΕΟΔΩΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Περὶ πολιτείας. Εἰ εὐγνωμόνως καὶ νουνεχῶς ἐντυχεῖν ἐθελήσειας ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς, οὐ πρὸς τὸν ἔρωτα τῆς θείας φιλοσοφίας ορμήσειας μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὴν τῶν δογμάτων τὴν ἐπιθυμίαν, ἀφ' ἧς ἡ οὐρανῷ πρέ πουσα πολιτεία ἔχει τὴν ὑπόθεσιν. ΑΔ'. ΠΑΥΛΟ. Περὶ τοῦ αὐτοῦ περί πολιτείας). Ὥσπερ τὸν φιλόσοφον οὐχ ἡ στολὴ καὶ βακτηρία δείκνυσιν, ἀλλ' ἡ παῤῥησία καὶ ἡ πολιτεία· οὕτω καὶ τὸν Χριστιανὸν οὐ σχῆμα καὶ λόγος, ἀλλὰ τρόπος καὶ βίος τῷ ὀρθῷ λόγῳ ἐφάμιλλος. ΑΕ. — ΗΡΩΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ. Περί ζωοφθορίας, ἧς ὁ νομοθέτης εμνήσθη· καὶ εἰς τό· ο 'Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργα ζόμενοι τὴν ἀνομίαν» ΧΧΧΙΙΙ. Ὥσπερ ή μυθευομένη τῶν ἑτερογενῶν σύνοδος ἀλλόκοτα ἔτικτε σώματα, Μινώταυρόν τινα καὶ κεν ταύρους· ὧν ὁ μὲν τοὺς Ἀττικοὺς ἐθοινᾶτο παῖδας, οἱ δὲ τὰς ἀλλοτρίας ήρπαζον γυναῖκας· οὕτως καὶ ἡ τῶν κακίστων ἀνδρῶν συνουσία, ἀλλόκοτα καὶ ἄτοπα ήθη τίκτει, μικροῦ τὰ τῶν κενταύρων μιμούμενα τολμήματα. Δι' δ καὶ ὁ Μελῳδὸς τούτους ἀπήλαυνεν ὡς πορρωτάτω, λέγων· ' Απόστητε ἀπ᾿ ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν.» Οὐ γὰρ μικρὰν ἡ τούτων συνουσία τίκτει βλάβην, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν βλέπουσαν τὴν ψυχήν, ἧς οὐδὲν τιμιώτερον. Εἰ μὲν οὖν, ὡς φασί τινες, έργα γεγόνασιν οἱ μῦθοι (δι' δ καὶ ὁ νομοθέτης τοῦθ', ὅπερ ἠθέλησας μαθεῖν, ἐθέσπισε, τὴν πρὸς ζῶα κωλύων σύνοδον, καὶ θα νάτῳ τοὺς συνιόντας κολάζων, ὥστε μὴ τερατώδη τίπτεσθαι σώματα, καὶ τραγῳδίας βλαστάνειν), θαυ μαζέσθω τοῦ νομοθέτου ή προμήθεια. Εἰ δὲ, ὡς φασί τινες, καὶ αὐτὸς μᾶλλον πείθομαι, ἠθῶν ποικίλων ἐπιμιξίαν δηλοῦσιν οἱ μῦθοι (οὐδὲν γάρ, φασί, τῶν ἐξ ἀρχῆς γενομένων ἐπιλεῖψαι ἠνέσχετο), καὶ οὕτως φυλαττέσθωσαν τὴν τῶν πονηρῶν συνουσίαν· ὅτι γὰρ τὰ μέγιστα βλάπτει δηλοῖ μὲν καὶ τό Φθείρουσιν ήθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Δηλοῦσι δὲ καὶ Ἀμνῶν ὁ πρεσβύτατος, καὶ '168 σαλώμ ὁ νεώτατος υἱὸς τοῦ Μελωδοῦ, αἰσχρῶς Χ, ἠθέλησας 650 ἐζήτησ σας. φυλατ. μέγιστα βλάπτει Επιτ. καθ' ἑαυτήν καθ' ἑαυτῆς. ὁ δέ &ς. οὐδέ δέ. δίκην ταχίστην. τὴν ὁμιλίαν, τὰς ὁμιλίας.
EPISTOLARUM LIB. IV.
γῆς, ἀλλὰ καὶ οὐρανοῦ ἔρεισμά τε καὶ ἀγλάϊσμα.
Τὴν γὰρ κτίσιν πᾶσαν ἀνέσχε, τοῖς μὲν ὑπερκοσμίοις
χαράν, τοῖς δ' ἐπιγείοις ἐλευθερίαν πρυτανεύσας, καὶ
τὰ διεστῶτα συνάψας.
ΑΓ.
ΘΕΟΔΩΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Περὶ πολιτείας.
Εἰ εὐγνωμόνως καὶ νουνεχῶς ἐντυχεῖν ἐθελήσειας
ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς, οὐ πρὸς τὸν ἔρωτα τῆς θείας
φιλοσοφίας ορμήσειας μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὴν
τῶν δογμάτων τὴν ἐπιθυμίαν, ἀφ' ἧς ἡ οὐρανῷ πρέ
πουσα πολιτεία ἔχει τὴν ὑπόθεσιν.
ΑΔ'.
Περὶ τοῦ αὐτοῦ (id est, περί πολιτείας).
Ὥσπερ τὸν φιλόσοφον οὐχ ἡ στολὴ καὶ βακτηρία
δείκνυσιν, ἀλλ' ἡ παῤῥησία καὶ ἡ πολιτεία· οὕτω
καὶ τὸν Χριστιανὸν οὐ σχῆμα καὶ λόγος, ἀλλὰ τρόπος
καὶ βίος τῷ ὀρθῷ λόγῳ ἐφάμιλλος.
ΑΕ. — ΗΡΩΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΑ.
Περί ζωοφθορίας, ἧς ὁ νομοθέτης εμνήσθη· καὶ
εἰς τό· ο 'Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργα
ζόμενοι τὴν ἀνομίαν»
G
EPIST. XXXV.
pellare non solum terra, sed et coeli fulcrum et ful
gorem. Nam creaturam omnem sustentavit, supramundanis quidem gaudium, terrestribus autem
Hibertatem concilians, et dissidentia invicem sibi
connectens.
ΧΧΧΙΙΙ. THEODORO SCHOLASTICO.
De vita colo digna.
Si cordate ac prudenter in sacris Scripturis versari volueris, non soluin ad amorem divinæ sapientiæ ac meditationis ejus omni impetu ferri debes,
verum etiam ad ipsorum dogmatum cupiditatem, a
qua cœlo digna alque conveniens vivendi ratio tanquam fundamento exsurgit.
XXXIV. - PAULO.
Eadem de re.
Quemadmodum philosophum non efficit pallium
et bacnius, sed libertas loquendi et vita proba atque
honesta: ita et Christianum non facit habitus et oratin, sed vita et mores rectæ rationi consentientes.
XXXV. HIERONI SCHOLASTICO.
De coitu cum brutis, cujus meminit legislator. Et in
illud: • Discedile a me, omnes qui operamini iniquitatem s.
Quemadmodum coítus animalium diversi generis,
de quo est in fabulis, monstrosa genuit corpora,
minotaurum nescio quem, et centauros, quoruin
ille quidem Atticos devorabal pueros, isti auten
alienas rapiebant mulieres, ita etiam improbissimorum
hominum consuetudo, absurdus atque monstrosos
mores parit, qui parum abest quin centaurorum ſacinora audacissima aemulentur. Quæ causa quoque
est, car Psalmorum scriptor eos quam longissime ab
se abegerit, cum ait: • Recedite a ine onnes, qui
operamini iniquitatem. › Non exiguam enim
noxam gignit eorum consuetudo, sed talem, quæ ad
ipsam spectet animam, qua nihil est pretiosius
atque præstantius. Sive igitur, ut quidam perhibent, verba in opera transierunt (uude etiam legislator hoc, quod discere voluisti, sanxit, congressum
cum brutis animalibus prohibens ', 431 et morte
multans eos qui congressi fuerint, ne videlicet monstrosa procreentur corpora, et tragœdiarum argumenta inde pullulent): legislatoris providentia admirationi sit. Sive, ut alii dicunt, et mihi probabilius videtur, variorum morum commistionem verba
Ὥσπερ ή μυθευομένη τῶν ἑτερογενῶν σύνοδος
ἀλλόκοτα ἔτικτε σώματα, Μινώταυρόν τινα καὶ κεν
ταύρους· ὧν ὁ μὲν τοὺς Ἀττικοὺς ἐθοινᾶτο παῖδας,
οἱ δὲ τὰς ἀλλοτρίας ήρπαζον γυναῖκας· οὕτως καὶ ἡ
τῶν κακίστων ἀνδρῶν συνουσία, ἀλλόκοτα καὶ ἄτοπα
ήθη τίκτει, μικροῦ τὰ τῶν κενταύρων μιμούμενα
τολμήματα. Δι' δ καὶ ὁ Μελῳδὸς τούτους ἀπήλαυνεν
ὡς πορρωτάτω, λέγων· ' Απόστητε ἀπ᾿ ἐμοῦ,
πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν.» Οὐ γὰρ μικρὰν
ἡ τούτων συνουσία τίκτει βλάβην, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν
βλέπουσαν τὴν ψυχήν, ἧς οὐδὲν τιμιώτερον. Εἰ μὲν
οὖν, ὡς φασί τινες, έργα γεγόνασιν οἱ μῦθοι (δι' δ
καὶ ὁ νομοθέτης τοῦθ', ὅπερ ἠθέλησας μαθεῖν,
ἐθέσπισε, τὴν πρὸς ζῶα κωλύων σύνοδον, καὶ θα
νάτῳ τοὺς συνιόντας κολάζων, ὥστε μὴ τερατώδη
τίπτεσθαι σώματα, καὶ τραγῳδίας βλαστάνειν), θαυ
μαζέσθω τοῦ νομοθέτου ή προμήθεια. Εἰ δὲ, ὡς φασί
τινες, καὶ αὐτὸς μᾶλλον πείθομαι, ἠθῶν ποικίλων
ἐπιμιξίαν δηλοῦσιν οἱ μῦθοι (οὐδὲν γάρ, φασί, τῶν
ἐξ ἀρχῆς γενομένων ἐπιλεῖψαι ἠνέσχετο), καὶ οὕτως
φυλαττέσθωσαν τὴν τῶν πονηρῶν συνουσίαν· ὅτι
γὰρ τὰ μέγιστα βλάπτει δηλοῖ μὲν καὶ τό
illa indicant (nihil'enim, inquiunt, eorum quæ ab initio exstiterunt, deficere sustinuit, atque eamdem
sic conservat conditionem ). Etiam ob hanc causam
maximum detrimentum afferat, indicat hoc quoque:
Φθείρουσιν ήθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί.
Δηλοῦσι δὲ καὶ Ἀμνῶν ὁ πρεσβύτατος, καὶ '168σαλώμ ὁ νεώτατος υἱὸς τοῦ Μελωδοῦ, αἰσχρῶς
* Psal. vi, 9. 93 Exod. 1Χ,
vitare studeant malorum commercium. Quod enim
Bonos corrumpunt mores congressus mali,
Indicant præterea el Ainnon natu maximus, et
Absalon natu minimus filius Psalmographi, qui et
Confer epist. 285 libri 111. Ritt.
Pro ἠθέλησας cod. Vat. 650 habet ἐζήτησ
σας. Possin
Hic, φυλατ. usque ad μέγιστα βλάπτει init
teliat ed. Paris.;adduntur ex codice Vaticano. Eπιτ.
Pro vió; cod. Vat. legit vlņi. Vers. post
tertio, pro καθ' ἑαυτήν habet idem καθ' ἑαυτῆς.
Vers. 6. pro ὁ δέ scribit idem &ς. Vers. 7 pro οὐδέ
habet 6 δέ. Vers. antepen. ep. post δίκην addit,
ταχίστην. Vers. ult. pro τὴν ὁμιλίαν, scribit τὰς
ὁμιλίας. Possin.
col. 1087–1088page 455 of 750
PG 78:1087Ο μὲν γὰρ τῆς ὁμοπατρία, ἀδελφῆς ἐρασθείς, καὶ αἰσχυνόμενος την φύσιν καθ' ἑαυτὴν ἐπιφυομένην συνάψαι, ἐκοινώσατο τὸ πάθος τινὶ τῶν δοκούντων φίλων· ὁ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἔσβεσε τὸ πάθος, αὐτὲ ἀπεστρέψατο τοῦ ἄγους· οὐδὲ εἶπε· Μὴ καινὰ εἰσενέγκης εἰς τὸν βίον δράματα· ἀλλὰ καὶ μέθοδον αὐτῷ ἐφεῦρεν, ὅπως δράσεις τὸ ἄγος. Δράσας τοίνυν, δίκην δέδωκε τὴν ἐσχάτην, τοῦ ὁμομητρίου της ὑβρισθείσης ἀδελφῆς διὰ τῶν οἰκετῶν σφαγῇ μετελθόντος τὸν ὑβριστήν. Οὕτω μὲν οὖν αἰσχρῶς καὶ ἐλεεινῶς ὁ ᾿Αμνῶν τὸν βίον κατέστρεψεν. Ὁ δὲ τοῦτον δίκας ἀπαιτήσας, εἴτε τυραννίδος ἐρῶν (εἴτε μνησικακῶν τῷ πατρὶ, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἐξεδίκησε τῆς θυγατρὸς τὴν ὑβριν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀμυνάμενον ἀπο εστρέφετο, καὶ παρακληθεὶς, οὐδὲ οὕτως αὐτὸν ἐδέ χετο εἰς ἔψιν, εἰ μὴ ὕστερον ἡ τοῦ στρατηγού σοφία τοῦτο κατεσκεύασεν), ἐπανίσταται τῷ πατρὶ, καὶ τῷ κακῶς αὐτῷ συμβουλεύσαντι, καὶ τοὺς τῆς φύσεως ἀνατρέψαι θεσμούς, καὶ τοὺς τῆς μίξεως υβρίσαι νόμους, ἐπείσθη. Τοσοῦτόν ἐστι κακὸν ἡ τῶν κακίστων συνουσία. Αλλ' οὐ διέφυγεν οὔθ᾽ οὗτος, οὔτε ὁ παρασυμβουλεύσας, τὴν ἄφυκτον δίκην· ἀλλὰ δίκην ἔδοσαν. Ιν' οὖν μηδὲν τοιοῦτον μήτε δράσωμεν, μήτε πάθωμεν, φεύγωμεν τὴν τῶν ἐναγῶν ὁμιλίαν. μὲν ζήσαντες, ἐλεεινῶς δὲ τὸν βίον καταστρέψαντες. ΑϚ'. - ΠΕΤΡΟ ΜΟΝΑΧΟ. Τό· «Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων άν θρώπων εἰρηνεύοντες. Ἔστιν, ὦ σοφέ, καὶ πόλεμος εὐαγὴς, καὶ εἰρήνη πάσης ἀσπόνδου μάχης αργαλεωτέρα, κατὰ τόν Ἐζή λωτα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις, εἰρήνην ἁμαρτωλῶν θεω ρῶν. ὁ Λῃσταὶ μὲν γὰρ πρὸς ἀλλήλους σπένδονται κατὰ τῶν μηδὲν ἀδικούντων ἐπλιζόμενοι· λύκοι & συναγελάζονται, όταν αἱμάτων διψῶσι· καὶ ὁ μὲν μοιχὸς εἰρηνεύει πρὸς τὴν μοιχευομένην· ὁ δὲ πόρνος πρὸς τὴν πορνευομένην. Μή τοίνυν πανταχοῦ τὴν εἰ ρήνην νόμιζε είναι καλόν. Ἔστι γὰρ πολλάκις παντός πολέμου χαλεπωτέρα. Όταν γάρ τις πρὸς τοὺς κατά τῆς προνοίας ὑλακτοῦντας εἰρηνεύῃ, καὶ πρὸς τοὺς τοῖς βίοις ἀχρείους τὴν κοινὴν λοχῶντας καὶ λυμαινομένους πολιτείαν σπένδηται· οὗτος τῶν τῆς εἰρήνης όρων πόρρω που ἐσκήνωται καὶ μακράν. Δι' δ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν; • Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» Σαφώς γὰρ πο στατο, ὅτι ἐστὶν ὅπου οὐ δυνατόν. ΑΖ'. — ΕΝΤΟΝΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ. Ὅμοιον. Χρὴ οὐ τοῖς μὴ σπενδομένοις ἄσπονδον εἶναι, ἀλλὰ μέλλον σπένδεσθαι, τότε ἡμέτερον μέρος, καὶ τοῖς
Ο μὲν γὰρ τῆς ὁμοπατρία, ἀδελφῆς ἐρασθείς, καὶ
αἰσχυνόμενος την φύσιν καθ' ἑαυτὴν ἐπιφυομένην
συνάψαι, ἐκοινώσατο τὸ πάθος τινὶ τῶν δοκούντων
φίλων· ὁ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἔσβεσε τὸ πάθος, αὐτὲ
ἀπεστρέψατο τοῦ ἄγους· οὐδὲ εἶπε· Μὴ καινὰ
εἰσενέγκης εἰς τὸν βίον δράματα· ἀλλὰ καὶ μέθοδον
αὐτῷ ἐφεῦρεν, ὅπως δράσεις τὸ ἄγος. Δράσας τοίνυν,
δίκην δέδωκε τὴν ἐσχάτην, τοῦ ὁμομητρίου της
ὑβρισθείσης ἀδελφῆς διὰ τῶν οἰκετῶν σφαγῇ μετελθόντος τὸν ὑβριστήν. Οὕτω μὲν οὖν αἰσχρῶς καὶ ἐλεει
νῶς ὁ ᾿Αμνῶν τὸν βίον κατέστρεψεν. Ὁ δὲ τοῦτον
δίκας ἀπαιτήσας, εἴτε τυραννίδος ἐρῶν (εἴτε μνησι
κακῶν τῷ πατρὶ, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἐξεδίκησε τῆς
θυγατρὸς τὴν ὑβριν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀμυνάμενον ἀπο
εστρέφετο, καὶ παρακληθεὶς, οὐδὲ οὕτως αὐτὸν ἐδέχετο εἰς ἔψιν, εἰ μὴ ὕστερον ἡ τοῦ στρατηγού σοφία
τοῦτο κατεσκεύασεν), ἐπανίσταται τῷ πατρὶ, καὶ τῷ
κακῶς αὐτῷ συμβουλεύσαντι, καὶ τοὺς τῆς φύσεως
ἀνατρέψαι θεσμούς, καὶ τοὺς τῆς μίξεως υβρίσαι
νόμους, ἐπείσθη. Τοσοῦτόν ἐστι κακὸν ἡ τῶν κακίστων συνουσία. Αλλ' οὐ διέφυγεν οὔθ᾽ οὗτος, οὔτε ὁ
παρασυμβουλεύσας, τὴν ἄφυκτον δίκην· ἀλλὰ δίκην
ἔδοσαν. Ιν' οὖν μηδὲν τοιοῦτον μήτε δράσωμεν, μήτε
πάθωμεν, φεύγωμεν τὴν τῶν ἐναγῶν ὁμιλίαν.
turpiter vixerunt, et miserabiliter vitam fuicerunt. μὲν ζήσαντες, ἐλεεινῶς δὲ τὸν βίον καταστρέψαντες.
Ille enim sororis suæ eodem patre genitæ amore
captus, cum prohiberetur pudore, quominus naluram adeo sibi cognatam copularet, affectum amoris
cuum quodam eorum quos sibi amicos esse existimabat, communicavit. At is bune affectum non modo
non exstinxit, neque ipsum a flagitio avertit, neque
deterrendi causa dixit: Noli nova in vitam humanam importare tragoediarum argumenta; verum
etiam viam ac rationem ipsi excogitavit, quo
pacto conceptum animo nefas perpetraret. Cum igitur id fuisset jam exsecutus, supplicium luit extremum, violatæ sororis fratre eadem matre nato injuriæ hujus auctorem per famulos nece oblata persequente. Sic ergo turpiter simul ac miserabiliter viLama Aniit Annon. Aller autem, qui penas ab
hoc repetiit (sive quod tyrannidem concupivisset,
sive quod injuriarum memoriam adversus patrem
conservaret apud animum, quod nimirum is non
solum non vindicasset filiæ illatam contumeliam, sed
etiam ultorem ejus aversatus a se repulisset, et
quamvis rogatus monitusque de ipso in gratiam recipiendo, tamen ne sic quidem ipsum in conspectum
admisisset, nisi tandem ducis militiæ astutia hoc
effecisset), patri rebellavit, eique qui male ipsi
consuluerat, ut et naturæ fœdera everteret, et commistionis leges contumeliose violaret, obsequentem
se præbuit. Tantum mali affert improbissimorum hominum consuetudo et familiaritas. Sed neque hic.
neque ille, qui nefarii auctor consilii fuerat, divinam animadversionem, quam nulla arte effugere
licet, evasit: sed ambo pœnas dederunt ". Quare ne quid nos quoque simile vel perpetremus vel
perpetiamur, sceleratorum hominum commerciam velis remisque fugiamus.
XXXVI. PETRO MONACHO.
In illud Pauli dictum, ‹ Si fieri potest, quod in
robis est, cum omnibus hominibus pacem habentes so
ΑϚ'. - ΠΕΤΡΟ ΜΟΝΑΧΟ.
Τό· «Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων άν
θρώπων εἰρηνεύοντες.
Ἔστιν, ὦ σοφέ, καὶ πόλεμος εὐαγὴς, καὶ εἰρήνη
πάσης ἀσπόνδου μάχης αργαλεωτέρα, κατὰ τόν Ἐζήλωτα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις, εἰρήνην ἁμαρτωλῶν θεω
ρῶν. ὁ Λῃσταὶ μὲν γὰρ πρὸς ἀλλήλους σπένδονται
κατὰ τῶν μηδὲν ἀδικούντων ἐπλιζόμενοι· λύκοι &
συναγελάζονται, όταν αἱμάτων διψῶσι· καὶ ὁ μὲν
μοιχὸς εἰρηνεύει πρὸς τὴν μοιχευομένην· ὁ δὲ πόρνος
πρὸς τὴν πορνευομένην. Μή τοίνυν πανταχοῦ τὴν εἰρήνην νόμιζε είναι καλόν. Ἔστι γὰρ πολλάκις παντός
πολέμου χαλεπωτέρα. Όταν γάρ τις πρὸς τοὺς κατά
τῆς προνοίας ὑλακτοῦντας εἰρηνεύῃ, καὶ πρὸς τοὺς
Est, o vir erudite, et bellum sanctum ac justum,
et pax omni implacabili pugna difficilior, secundum
illud (Psalmi dictum): «Zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns ".» Nam latrones quidein
inter sese paciscuntur contra eos qui nulla re ipsos
laserunt armati: 432 sed et lupi congregantur,
quoties sanguinem sitiunt, et adulter cum adultera
pacem colit, et scortator cum suo scorto. Noli igitur
existimare, pacem ubique et per omnia bonam esse.
Est enim sæpenumero quovis bello durior et deterior. Nam cum quis pacem colit cum ejusmodi hominibus, qui adversus Providentiam latrant, et cum τοῖς βίοις ἀχρείους τὴν κοινὴν λοχῶντας καὶ λυμαινο
iis qui vita nullius pretii atque improba communem
vitam polluunt et vastant, foedus ferit: hic longe
longeque a pacis terminis submotus degit. Quæ causa
quoque est cur Paulus dixerit:. Si feri potest,
quod in vobis est, cum omnibus bominibus pacem
babentes'. › Probe enim noverat, interdum fieri
non posse.
XXXVII. EUTONIO DIACONO.
Ejusdem cum superiore argumenti.
Oportet non erga eos, qui in gratiam redire noLant, implacabilem esse, sed potius, quantum qui-
** [] Reg. xtt,
1 seqq. *** || Reg. xir el xv.
**
μένους πολιτείαν σπένδηται· οὗτος τῶν τῆς εἰρήνης
όρων πόρρω που ἐσκήνωται καὶ μακράν. Δι' δ καὶ
ὁ Παῦλος ἔλεγεν; • Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ
πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» Σαφώς γὰρ πο
στατο, ὅτι ἐστὶν ὅπου οὐ δυνατόν.
ΑΖ'. — ΕΝΤΟΝΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Ὅμοιον.
Χρὴ οὐ τοῖς μὴ σπενδομένοις ἄσπονδον εἶναι, ἀλλὰ
μέλλον σπένδεσθαι, τότε ἡμέτερον μέρος, καὶ τοῖς
Rum. xi, 18. "Psal. LXII, 5.» Rom, xu, 18.
col. 1089–1090page 456 of 750
PG 78:1089ἀσπόνδοις, είγε μηδὲν ἡ εὐσέβεια παραβλάπτοιτο. Καὶ τοῦτ' ἔστιν ἄρα ὅπερ ὁ θεσπέσιος Παῦλος παρ εκελεύσατο, φράζων· ο Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» "Ατε γὰρ ἀκρι βῶς ἐπιστάμενος τῶν πραγμάτων τὴν φύσιν, καὶ εἰδὼς, ὅτι πολλοὶ τοῖς φιλαρέτοις διὰ μάχης ἀεὶ ἐλ θεῖν οὐ παραιτοῦνται, τόγε ηκον εἰς ἡμᾶς ἀπῄτησεν, εἶχε ἡμῶν πάντα ποιούντων, ἄλλοι πόλεμον ἀκήρυκτον, ἢ τῇ εὐσεβείᾳ ἀντιστρατευόμενοι, ἢ τῇ ἀρετῇ ἀντιπολιτευόμενοι, ἐπαγγέλλοιντο. ΔΗ. ΠΕΤΡΟ. Εἰς τὸ γεγραμμένον· «Μετά βουλῆς πάντα ποίει.» Οἱ μὲν θυμῷ πλέον στρατηγούμενοι, εἰς χαλεπόν, ὡς τὰ πολλά, καταστρέφουσι τέλος· οἱ δὲ συνέσει μὲν στρατηγούμενοι, τὰ δὲ σώματα όργανα ταύτης ἡγούμενοι, οὐκ ἀμοιροῦσι τῆς ἐπὶ τοῖς καλλίστοις δόξης. Καὶ τοῦτ' ἔστιν, ὅπερ ἔφη ὁ Παροιμιαστής Μετά βουλῆς πάντα ποίει· ο τὸ γὰρ ἀπερίσκεπτον, σφαλερόν – ΝΕΜΕΣΙΟ. ΑΘ. Εἰς τὸ αὐτό. Χρὴ τὸν βουλόμενον καθαρὰν εὐθυμία, καρπώσασθαι, πρῶτον βουλόμενον οὕτως ἔκειν ἐπὶ τὸ λέγειν τε καὶ πράττειν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐχ οἷόν τε τὰ λεχθέντα ἡ πραχθέντα ἀνακαλέσασθαι ῥᾳδίως, χρὴ πειθόμενον τῷ Παροιμιαστῇ, λέγοντι· «Μετά βουλῆς πάντα ποίει· ο τὸν μὴ βουλόμενον διὰ τῆς μεταγνώσεως ἑαυτὸν νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν μαστίζειν, την παρο αίνεσιν διὰ πραγμάτων ἐπιδείξασθαι. Μ'. - ΙΣΙΔΩΡΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ. Περὶ τῶν τριῶν Σολομῶντος βιβλίων, Παροιμιών, Εκκλησιαστικῶν "Ασμάτων. Ἐπειδὴ περὶ τῆς τάξεως τῶν τριῶν βιβλίων Σο λομῶντος ἠθέλησας μαθεῖν, ἴσθι, ὅτι τὸ μὲν ἠθικὴν παιδεύει ἀρετήν· τὸ δὲ δεικνύει τῶν περὶ βιωτικά επτοημένων τὴν ματαιοπονίαν· τὸ δὲ τῆς ταῦτα προ παιδευμένης ψυχῆς τὸν περὶ τὰ θεῖα ἔρωτα. Διὰ τοῦτο τὸ μὲν πρῶτον, τὸ δὲ δεύτερον, τὸ δὲ τρίτον Εκκλησιαστικῶν. Εκκλησιασ
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. XL.
ἀσπόνδοις, είγε μηδὲν ἡ εὐσέβεια παραβλάπτοιτο. dem in nobis est situm, etiam cum implacabilibus
Καὶ τοῦτ' ἔστιν ἄρα ὅπερ ὁ θεσπέσιος Παῦλος παρεκελεύσατο, φράζων· ο Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ
πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» "Ατε γὰρ ἀκρι
βῶς ἐπιστάμενος τῶν πραγμάτων τὴν φύσιν, καὶ
εἰδὼς, ὅτι πολλοὶ τοῖς φιλαρέτοις διὰ μάχης ἀεὶ ἐλθεῖν οὐ παραιτοῦνται, τόγε ηκον εἰς ἡμᾶς ἀπῄτησεν,
εἶχε ἡμῶν πάντα ποιούντων, ἄλλοι πόλεμον ἀκήρυ
κτον, ἢ τῇ εὐσεβείᾳ ἀντιστρατευόμενοι, ἢ τῇ ἀρετῇ
ἀντιπολιτευόμενοι, ἐπαγγέλλοιντο.
fœdus facere, si modo nullum inde pietati detrimentum inferatur. Et hoc sane est quod divinus
Paulus monuit, cum ait: • Si feri potest, quod in
vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes.»
Nam velut is qui exactissime cognitam perspectamque haberet rerum naturam (humanarum) et qui
nosset, quam multi non dubitent hominibus virtutis
studiosis adversari ac repugnare: id exegit, quod ad
nos pertinet nostrique est muneris, etiamısi alii
forte dum pos nihil reliqui facimus quod officium nostrum postulat, bellum iniquum nobis indicant,
vel pietatem oppugnantes, vel alienam et abhorrentem a virtute vivendi rationem sectantes.
ΔΗ.
ΠΕΤΡΟ.
Εἰς τὸ γεγραμμένον· «Μετά βουλῆς πάντα
ποίει.»
Οἱ μὲν θυμῷ πλέον στρατηγούμενοι, εἰς χαλεπόν,
ὡς τὰ πολλά, καταστρέφουσι τέλος· οἱ δὲ συνέσει
μὲν στρατηγούμενοι, τὰ δὲ σώματα όργανα ταύτης
ἡγούμενοι, οὐκ ἀμοιροῦσι τῆς ἐπὶ τοῖς καλλίστοις
δόξης. Καὶ τοῦτ' ἔστιν, ὅπερ ἔφη ὁ Παροιμιαστής
• Μετά βουλῆς πάντα ποίει· ο τὸ γὰρ ἀπερίσκεπτον,
σφαλερόν
– ΝΕΜΕΣΙΟ.
ΑΘ.
Εἰς τὸ αὐτό.
Χρὴ τὸν βουλόμενον καθαρὰν εὐθυμία, καρπώσασθαι, πρῶτον βουλόμενον οὕτως ἔκειν ἐπὶ τὸ λέγειν
τε καὶ πράττειν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐχ οἷόν τε τὰ λεχθέντα
ἡ πραχθέντα ἀνακαλέσασθαι ῥᾳδίως, χρὴ πειθόμενον
τῷ Παροιμιαστῇ, λέγοντι· «Μετά βουλῆς πάντα
ποίει· ο τὸν μὴ βουλόμενον διὰ τῆς μεταγνώσεως
ἑαυτὸν νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν μαστίζειν, την παρο
αίνεσιν διὰ πραγμάτων ἐπιδείξασθαι.
Μ'. - ΙΣΙΔΩΡΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ.
Περὶ τῶν τριῶν Σολομῶντος βιβλίων, Παροιμιών,
Εκκλησιαστικῶν "Ασμάτων.
XXXVIII. - PETRO.
In id quod scriptum est, ‹ Omnia cum consilio
age '..
Illi quidem, quibus iracundia magis imperat,
plerumque difficilem exitum sortiuntur; qui vero
prudentia quidem gubernantur, corpora autem babent pro instrumentis prudentiæ, hi rerum pulcherrimarum gloriæ non sunt experies. Atque hoc est
quod dixit Proverbiorum scriptor: «Cum consilio
agit omnia…» Nam imprudenter agere atque incircumspecte, periculosum est.
XXXIX. - NEMESIO.
Eadem de re.
Oportet eum qui pura animi deſæcataque tranquillitate frui velit, primum habita deliberatione,
sic deinde proficisci ad dicendum et agendumn. Nam
quia sic est comparatum, ut dicta factave non facile
revocari queant, obtemperandum est Proverbiorum
scriptori, dicenti: • Cum consilio omnia age.» 31
quis nolit pœnitentia semetipsum noctu atque interdiu velut flagello cædere, et hanc admonitionen
oportet ipsis rerum argumentis exprimere.
433 XL.-ISIDORO EPISCOPΟ.
De tribus Salomonis libris, Proverbiorum, Ecclesiasticorum, et Canticorum.
Quoniam significasti, te cupere cognoscere, quo
ordine tres libri Salomonis legendi sint, nosse debes, unum illorum docere virtutem moralemn; alterum ostendere, quam sit vanus atque irritus labor
eorum qui rebus hujus vitæ quasi attoniti inhiant;
Ἐπειδὴ περὶ τῆς τάξεως τῶν τριῶν βιβλίων Σο
λομῶντος ἠθέλησας μαθεῖν, ἴσθι, ὅτι τὸ μὲν ἠθικὴν
παιδεύει ἀρετήν· τὸ δὲ δεικνύει τῶν περὶ βιωτικά
επτοημένων τὴν ματαιοπονίαν· τὸ δὲ τῆς ταῦτα προ
παιδευμένης ψυχῆς τὸν περὶ τὰ θεῖα ἔρωτα. Διὰ
τοῦτο τὸ μὲν πρῶτον, τὸ δὲ δεύτερον, τὸ δὲ τρίτον tertium denique amorem quo erga res divinas præ-
• Prov. xiii, 16; Eccli. xxx11, 24.
Inscriptio ex cod. Vatic. 650 Edit.
Εκκλησιαστικῶν. Nolandum Εκκλησιασ
Tixà vocari hic ab Isidoro scriptuin illud Salomonis,
quod Ecclesiastes alias dicitur. De ordine autein
legendi tres Salomonis libros plane eadem in sententia cst Theodoretus Cyri episcopus in præfatione
Cantici canticorum. «lliud etiam, inquit, præfari
necessarium est, tria Salomonis esse volumina,
Proverbia, Ecclesiasten, et Canticum canticorum.
Ac Proverbia quidem utilem de moribus disciplinam
complecti; Ecclesiasten autem eorum quæ sensibus percipiuntur naturam indicare, vitæque præsentis docere vanitatem, ut ea fluxa et fragilia cognoscentes, tanquam fugacia ac prætereuntia spernamus, et quæ futura sunt, ut firma, permanentia
alque æterna concupiscamus; Canticum vero canticorum mysticam Sponsi et Sponsa necessitudinem
et conjunctionein continere: ut universa Salomonis
doctrina vit veluti scala quædam, quæ tribus gradibus constet, morali, naturali et divino. Non est
huic quæstioni absimilis multum illa inter Stoicos
agitata quæstio. Quo ordine tractanda sint trina
illa philosophiæ membra, quæ vulgo constituuntur,
logica, physica, ethica: de qua vile Diogenem Laertim in Vita Zenonis. Ritt.
col. 1091–1092page 457 of 750
PG 78:1091τέτακται. Ο δὲ γὰρ τὰ ἠθικὰ κατορθώσας, τῷ μετ μαθητεῦσθαι τῷ Παροιμιαστῇ, καὶ τὴν βιωτικήν φαντασίαν καταπατήσας τῷ πεφοιτηκέναι παρὰ τῷ Εκκλησιαστῇ οὐκ ἂν περὶ τὸ τῶν ᾀσμάτων "Ασμα ἐλθὼν εἰς σαρκικὸν καὶ ἠθικὸν έρωτα ὀλισθήσειεν· ἀλλὰ περὶ τὸν ἄχραντον καὶ θεῖον πε ρωθείη νυμφίον, τὸν μακαρίους τοὺς τρωθέντας ἀπο φαίνοντα. Παραινώ τοιγαροῦν τοῖς νέοις, μή πρότερον ἅπτεσθαι τοῦ τρίτου συγγράμματος, πρὶν ἢ τὰ ἐν τοῖς δυσὶ κατορθώσειαν. "Ατοπον γὰρ, μᾶλλον δὲ Διψοκίνδυνον, καὶ παρὰ τοὺς μυστικούς θεσμούς, τοῖς ἀδύτοις ἐπιπηδᾷν, τοὺς μηδὲ τῶν προθύρων ἀξίους. Ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ ναῷ τὰ μὲν ἔξω πᾶσιν εἰσι βά σιμα· τὰ δ' ἔνδον ἱερὰ, ὅσα τῷ περισχοινίσματι περιείληπτο, βατὰ ὄντα, τοῖς πολλοῖς ἀνιέροις καὶ βεβήλοις ἄβατα ἦν· τὰ δὲ ἔνδον ἱερῶν ἱερώτερα, καὶ ἁγίων "Αγια, οἷς οὐδὲ τοῖς τὸν ἀνεπίληπτον ἔχουσι βίον ἐπιβῆναι ἦν θέμις, ἀλλὰ τῷ ἀρχιερεῖ μόνῳ, τῷ ἑαυτὸν δηλονότι ἀφιερώσαντι, καὶ πᾶσαν θνητήν ἀποσεισαμένῳ κηλίδα· οὕτω κἀπὶ τῶν βιβλίων τού των διακεῖσθαι τους νέους χρή, πρῶτον μὲν τῇ τῶν ἠθῶν λαμπρύνεσθαι ἀρετῇ· ἔπειτα καταγινώσκειν τῆς τῶν βιωτικῶν πραγμάτων οὐδενείας· καὶ οὕτως ἅψασθαι τῶν τοῖς πολλοῖς ἀνεφίκτων. Οἱ γὰρ ἔξω περιρραντηρίων εἶναι ὀφείλοντες, εἰ φιλονεικήσειαν μὴ μεμυημένοι τῇ θείᾳ τελετῇ, ριψοκινδύνως έπιχω μᾶσαι, δίκην δώσουσι τὴν ἐσχάτην. καὶ τὴν βιωτικὴν ΠΕΤΡΟ. ΜΑ'. Εἰς τό «Μὴ ποιεῖν τὴν ἐλεημοσύνην ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Θαυμάζω σου τὴν κεχρεωστημένην ἀφροσύνην. Οὐ γὰρ οἷμαί σε εἰς τοσαύτην ἄνοιαν ἐληλακέναι, ὡς νομίσαι, τοὺς ἐλεοῦντας μὲν, ἐπιδεικνυμένους δὲ, τῶν μὴ ἐλεούντων χείρους εἶναι. Ἐγὼ δὲ ὡς ἔχω γνώμης περὶ τούτων φράσω· ὅτι ἐλεήμων μέν ἐστι κυρίως ἐκεῖνος, ὁ εὐεργετῶν μὲν, μὴ ἔχω πομπεύων δὲ τὰς τῶν εὖ πασχόντων συμφοράς. Εἰ μὲν γὰρ δι' αὐτὸ τὸ καλόν τις πράξεις, μείζονα έχει τὸν μισθὸν τοῦ διὰ μισθὸν αὐτὸ ποιοῦντος· εἰ δὲ διὰ μισθὸν θεῖον, ἐν δευτέρᾳ τάξει τετάξεται· εἰ δὲ δι' ἔπαινον ποιεῖ, ἕξει τοῦτο δι' δ καὶ πεποίηκεν. Ο δὲ μήτε δι' αὐτὸ τὸ καλόν, μήτε διὰ τὸν θεῖον με σθόν, μήτε δι' ἀνθρώπινον ἔπαινον ποιῶν τὸ δέον, οὐδὲ ἄνθρωπος εἶναί μοι δοκεῖ, ἀλλ' ἀλιτήριος δαί μων. Δι' ἣν τοίνυν αἰτίαν σὺ τῶν θείων χρησμῶν ἀκούσας, παρακελευομένων μὴ ποιεῖν τὴν ἐλεημοσύνην ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, οὐ διὰ φιλοδοξίαν παρὰ τῷ Ἐκκλησ σιαστή, το ηθικόν υλικόν. κεχρεωστημένην 650 κεχρωσμένην. Ρυσεις.
dila sit illa anima, quae superiora jam didicit. At τέτακται. Ο δὲ γὰρ τὰ ἠθικὰ κατορθώσας, τῷ μετ
μαθητεῦσθαι τῷ Παροιμιαστῇ, καὶ τὴν βιωτικήν
φαντασίαν καταπατήσας τῷ πεφοιτηκέναι παρὰ τῷ
Εκκλησιαστῇ οὐκ ἂν περὶ τὸ τῶν ᾀσμάτων
"Ασμα ἐλθὼν εἰς σαρκικὸν καὶ ἠθικὸν έρωτα
ὀλισθήσειεν· ἀλλὰ περὶ τὸν ἄχραντον καὶ θεῖον πε
ρωθείη νυμφίον, τὸν μακαρίους τοὺς τρωθέντας ἀποφαίνοντα. Παραινώ τοιγαροῦν τοῖς νέοις, μή πρότε
ρον ἅπτεσθαι τοῦ τρίτου συγγράμματος, πρὶν ἢ τὰ
ἐν τοῖς δυσὶ κατορθώσειαν. "Ατοπον γὰρ, μᾶλλον δὲ
Διψοκίνδυνον, καὶ παρὰ τοὺς μυστικούς θεσμούς, τοῖς
ἀδύτοις ἐπιπηδᾷν, τοὺς μηδὲ τῶν προθύρων ἀξίους.
Ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ ναῷ τὰ μὲν ἔξω πᾶσιν εἰσι βά
σιμα· τὰ δ' ἔνδον ἱερὰ, ὅσα τῷ περισχοινίσματι πε
ριείληπτο, βατὰ ὄντα, τοῖς πολλοῖς ἀνιέροις καὶ
βεβήλοις ἄβατα ἦν· τὰ δὲ ἔνδον ἱερῶν ἱερώτερα, καὶ
ἁγίων "Αγια, οἷς οὐδὲ τοῖς τὸν ἀνεπίληπτον ἔχουσι
βίον ἐπιβῆναι ἦν θέμις, ἀλλὰ τῷ ἀρχιερεῖ μόνῳ, τῷ
ἑαυτὸν δηλονότι ἀφιερώσαντι, καὶ πᾶσαν θνητήν
ἀποσεισαμένῳ κηλίδα· οὕτω κἀπὶ τῶν βιβλίων τού
των διακεῖσθαι τους νέους χρή, πρῶτον μὲν τῇ τῶν
ἠθῶν λαμπρύνεσθαι ἀρετῇ· ἔπειτα καταγινώσκειν
τῆς τῶν βιωτικῶν πραγμάτων οὐδενείας· καὶ οὕτως
ἅψασθαι τῶν τοῖς πολλοῖς ἀνεφίκτων. Οἱ γὰρ ἔξω
περιρραντηρίων εἶναι ὀφείλοντες, εἰ φιλονεικήσειαν
μὴ μεμυημένοι τῇ θείᾳ τελετῇ, ριψοκινδύνως έπιχωμᾶσαι, δίκην δώσουσι τὴν ἐσχάτην.
que hac ratio est ordinis, quare illud quidem
primo loco, istud autem secundo, hoc denique tertio
collocatum sit opus. Qui autem in ethicis probe se
gessit, duin Proverbiorum scriptoris discipulus
fuit et vitæ præcepta ab Ecclesiaste didicit, de eo
metuendum non est, ne ad Canticum canticorum
delatus, in carnalem et moralem amorem incidat:
quin potius futurum est, ut ad purum ac divinum
illum sponsum quasi quibusdam alis efferatur, qui
beatos pronuntiat eos qui tali sunt amore vulnerati.
Moneo itaque adolescentes, et auctor ipsis sum, ne
prius tertium attingant opus, quam in prioribus duobus praeclare se gesserint. Absurdum enim, vel potius nimis temerarium et audax est negotium, et a
mysticis legibus abhorreus ut in adyta insiliant seseque penetrent, qui ne vestibulis quidem sint adhuc digni. Quemadmodum enim in templo ea quidem quæ foris erant, omnibus adire licebat: quæ
vero intus erant sacra, quæ velo comprehendebantur oblecta, quamvis alioquin adiri poterant, tamen
a vulgo non consecrato et profano adiri non polerant: quæ denique Intima erant Sancta sanctorum,
et sacratissima sacra, ad ea nec illis quidem patebat aditus, qui vitam agerent inculpatam, sed soli
fas erat ingredi summo sacerdoti, qui nimirum
seipsum consecrarat, et omnem mortalem rugam
deposuerat: sic etiam erga bosce Salomonis libros affecti esse debent adolescentes: et primum quidem
omnium splendere morum virtute, deinde vero rerum ad hanc vitam pertinentium nullitatem atque
inagitatem condemnare: et sic demum ea attingere, quæ vulgus hominum assequi nequit. Nam qui cam
extra septa esse debeant, si temerario ausu in sacra divina non
irruere præsumpserint, pœnas dabunt extremas.
PETRO.
In illud, Non esse eleemosynam coram kominibus exercendam 1.,
Miror equidem tuam, quam debes, imprudentiam.
Neque enim eo te dementiæ prolapsum esse arbitror ut existimes, eos qui misericordiæ opera exercent, sed ea ostentant, deteriores esse illis, qui ea plaue non exercent. Ego vero, quid hac de re sentiam,
exponam. 434 Ille proprie maxime que est misericors, qui beneficentiam quidem exercet; non tanien
divulgat eorum quibus benefit calamitates ac miserias. Si quis id faciat ipsius honesti causa, is majorem habebit mercedem, eo, qui mercedis ergo
idem facit; si vero ob mercedem divinam, is in
secunda classe collocabitur. Si quis autem laudis
apud homines consequendae gratia id facit, is hoe
ipsum, cujus gratia faciebat, habebit. At qui neque
ipsius honestatis causa, neque propter divinam
mercedem, neque propter humanama laudem facit
ollicium: is unibi no homo quidem esse videtur,
• Matth. vi, 3, 4.
Hac, καὶ τὴν βιωτικὴν
initiati
ΠΕΤΡΟ.
ΜΑ'.
Εἰς τό «Μὴ ποιεῖν τὴν ἐλεημοσύνην ἔμπροσθεν
τῶν ἀνθρώπων.
Θαυμάζω σου τὴν κεχρεωστημένην ἀφροσύ
νην. Οὐ γὰρ οἷμαί σε εἰς τοσαύτην ἄνοιαν ἐληλακέ
ναι, ὡς νομίσαι, τοὺς ἐλεοῦντας μὲν, ἐπιδεικνυμέ
νους δὲ, τῶν μὴ ἐλεούντων χείρους εἶναι. Ἐγὼ δὲ
ὡς ἔχω γνώμης περὶ τούτων φράσω· ὅτι ἐλεήμων
μέν ἐστι κυρίως ἐκεῖνος, ὁ εὐεργετῶν μὲν, μὴ ἔχω
πομπεύων δὲ τὰς τῶν εὖ πασχόντων συμφοράς. Εἰ
μὲν γὰρ δι' αὐτὸ τὸ καλόν τις πράξεις, μείζονα έχει
τὸν μισθὸν τοῦ διὰ μισθὸν αὐτὸ ποιοῦντος· εἰ δὲ
διὰ μισθὸν θεῖον, ἐν δευτέρᾳ τάξει τετάξεται· εἰ δὲ
δι' ἔπαινον ποιεῖ, ἕξει τοῦτο δι' δ καὶ πεποίηκεν. Ο
δὲ μήτε δι' αὐτὸ τὸ καλόν, μήτε διὰ τὸν θεῖον με
σθόν, μήτε δι' ἀνθρώπινον ἔπαινον ποιῶν τὸ δέον,
οὐδὲ ἄνθρωπος εἶναί μοι δοκεῖ, ἀλλ' ἀλιτήριος δαίμων. Δι' ἣν τοίνυν αἰτίαν σὺ τῶν θείων χρησμῶν
ἀκούσας, παρακελευομένων μὴ ποιεῖν τὴν ἐλεημο
σύνην ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, οὐ διὰ φιλοδοξίαν
παρὰ τῷ Ἐκκλησ
σιαστή, omittebat ed. Paris. Restituuntur e codice
Vaticano ap. Possinum. EDIT.
το ηθικόν idem cod. legit υλικόν. Possis,
Vers. 1 ep. pro κεχρεωστημένην cod. Vale
650 habet κεχρωσμένην. Ρυσεις.
col. 1093–1094page 458 of 750
PG 78:1093ἀνεχόμενός τι ποιεῖν χρηστόν, τοὺς διὰ φιλοτιμίαν ποιοῦντας αἰτιᾷ; "Οσῳ γὰρ κρείττων ὁ διὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων δόξαν σωφροσύνην ἀσκῶν, τοῦ μηδὲ διὰ ταύτην σωφρονοῦντος· τοσοῦτον ὁ διὰ φιλοδοξίαν εξ ποιῶν, τοῦ μηδόλως εὖ ποιοῦντος ἀμείνων. Ὁ μὲν γὰρ τοὺς ἀνθρώπους, ὁ δὲ οὔτε τοὺς ἀνθρώπους οὐδὲ τὸν Θεὸν ἠδέσθη. ΜΒ'. — ΜΑΡΚΑ. Διὰ τί τὸν μέθυσον καὶ τὸν λοίδορον ὁ ᾿Απόστο λος μετὰ τῶν τὰ μέγιστα ἡμαρτηκότων τα ξεν. Θαυμάζειν ἔφης, πῶς τὸν μέθυσον καὶ τὸν λοίδορον ὁ ᾿Απόστολος μετὰ τῶν μοιχῶν καὶ τῶν ἡταιρηκότων έταξε. Φημί τοίνυν, ὅτι εἰ μὲν τὴν αὐτὴν ἐκείνοις ἔφησεν αὐτοὺς δώσειν δίκην, λύσιν ἐχρῆν Επιζητεῖν. Εἰ δὲ τῆς βασιλείας ὁμοίως ἐκείνοις ἐκ πεσεῖσθαι ἔφη, δι' ἣν αἰτίαν αἴνιγμά σοι δοκεῖ τὸ βηθέν; Αλλο γὰρ τὸ εἰπεῖν, ὅτι ἔξω πάσης τιμῆς τε καὶ δόξης κείσονται, καὶ ἄλλο, τὸ φάναι· Τὴν αὐτὴν δώσουσι δίκην. Οὐ γὰρ εἶπεν· Τὴν ἴσην δώ σουσι δίκην, 3 σὺ ἴσως μὴ νοήσας τὸ ῥηθὲν ἐνόμισας εἰρῆσθαι, ἀλλὰ, ο Βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι.» Τῆς μὲν γὰρ δόξης, φησί, παντί τρόπῳ ἔξω κείσονται· πρὸς δὲ τὴν ποσότητα καὶ τὴν ποιότητα και πηλικότητα τῶν ἁμαρτημάτων κριθήσονται. Πολλὴ γὰρ τοῦ θείου δικαστηρίου ἡ ἀκρίβεια. ΜΓ'. — ΙΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ. Τίνος ἡ ἔννοια τοῦ διὰ κόρακος τρέφεσθαι τὸν Ἠλίαν. Ἴσθι, ὦ σοφέ, ὅτι ἡ πηγὴ τῆς ἀγαθότητος τὴν δικαίαν τοῦ προφήτου κατὰ Ἰουδαίων ἀγανάκτησιν ἐκμάξαι βουλομένη (λιμὸν γὰρ ἐπήγαγεν, ἵνα τὸν κόρον ύβριν ὠδίνονται σωφροσύνη σωφρονίσαι (33)) παρεσκεύασεν αὐτὸν διὰ κόρακος τρέφεσθαι, μισο τέκνου πτηνοῦ, καὶ τίκτοντος μὲν, οὐ τρέφοντος δέ διὸ καὶ ὁ Μελῳδος καίτοι πάσης τῆς κτίσεως φυ σικῷ λόγῳ εἰς τὸν Δημιουργὸν ἀποβλεπούσης· «Οἱ ὀφθαλμοὶ γὰρ πάντων, φησὶν, εἰς σὲ ἐλπίζουσι, καὶ σὺ δίδως τὴν τροφὴν αὐτῶν ἐν εὐκαιρίᾳ· ο κοράκων ἐμνημόνευσε, λέγων· Τῷ διδόντι τοῖς κτήνεσι τρο φὴν αὐτῶν, καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων, τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν.» Μάλιστα μὲν γὰρ πάντα ἡ θεία πρόνοια τρέφει, φησί, διαφερόντως δὲ τοὺς νεοσσοὺς τῶν κοράκων, τοὺς παρὰ τῶν τεκόντων ἀμελουμένους· ζωύφια γὰρ ταῖς καλιαῖς περι καὶ πηλικότητα, δικαστηρίου δικαστού. Ια εκμάξαι 650 έκμαλάξαι. ζωύφια γάρ ζῶα γὰρ μικρά.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. XLIII.
ἀνεχόμενός τι ποιεῖν χρηστόν, τοὺς διὰ φιλοτιμίαν sed perniciosus quidam et noxius damon. Quare
ποιοῦντας αἰτιᾷ; "Οσῳ γὰρ κρείττων ὁ διὰ τὴν τῶν
ἀνθρώπων δόξαν σωφροσύνην ἀσκῶν, τοῦ μηδὲ διὰ
ταύτην σωφρονοῦντος· τοσοῦτον ὁ διὰ φιλοδοξίαν εξ
ποιῶν, τοῦ μηδόλως εὖ ποιοῦντος ἀμείνων. Ὁ μὲν
γὰρ τοὺς ἀνθρώπους, ὁ δὲ οὔτε τοὺς ἀνθρώπους
οὐδὲ τὸν Θεὸν ἠδέσθη.
igitur, tu, qui divina oracula audivisti, admonentia
ne faciamus eleemosynam coram hominibus, cum
ipse ne quidem gloriæ cupiditate adductus quidquam boni facere sustineas, eos qui per ambitionem aliquid faciunt reprehendis? Quanto enim melior est is qui propter hominum gloriam colit castitatem et temperantiam, eo, qui ne quidem propter hanc temperans et eastus est: tanto etiam is qui
facit eleemosynam gloriæ consequendæ studio, altero qui plane non facit, melior est. Alter enim
homines saltem; alter vero neque honines, neque Deum est reveritus.
ΜΒ'. — ΜΑΡΚΑ.
Διὰ τί τὸν μέθυσον καὶ τὸν λοίδορον ὁ ᾿Απόστο
λος μετὰ τῶν τὰ μέγιστα ἡμαρτηκότων τα
ξεν.
Θαυμάζειν ἔφης, πῶς τὸν μέθυσον καὶ τὸν λοίδορον ὁ ᾿Απόστολος μετὰ τῶν μοιχῶν καὶ τῶν ἡταιρηκότων έταξε. Φημί τοίνυν, ὅτι εἰ μὲν τὴν αὐτὴν
ἐκείνοις ἔφησεν αὐτοὺς δώσειν δίκην, λύσιν ἐχρῆν
Επιζητεῖν. Εἰ δὲ τῆς βασιλείας ὁμοίως ἐκείνοις ἐκπεσεῖσθαι ἔφη, δι' ἣν αἰτίαν αἴνιγμά σοι δοκεῖ τὸ
βηθέν; Αλλο γὰρ τὸ εἰπεῖν, ὅτι ἔξω πάσης τιμῆς
τε καὶ δόξης κείσονται, καὶ ἄλλο, τὸ φάναι· Τὴν
αὐτὴν δώσουσι δίκην. Οὐ γὰρ εἶπεν· Τὴν ἴσην δώσουσι δίκην, 3 σὺ ἴσως μὴ νοήσας τὸ ῥηθὲν ἐνόμισας
εἰρῆσθαι, ἀλλὰ, ο Βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομή
σουσι.» Τῆς μὲν γὰρ δόξης, φησί, παντί τρόπῳ ἔξω
κείσονται· πρὸς δὲ τὴν ποσότητα καὶ τὴν ποιότητα
και πηλικότητα τῶν ἁμαρτημάτων κριθήσονται.
Πολλὴ γὰρ τοῦ θείου δικαστηρίου ἡ ἀκρίβεια.
tamen secundum quantitatem et qualitatem et
multiplex est divini judicii exquisitio.
ΜΓ'. — ΙΕΡΑΚΙ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ.
XLII. MARCO.
Quare ebriosum et maledicum Apostolus inter eos,
qui maxima commiserunt peccata, collocaril 2.
Mirari te dicebas, qua ratione Apostolus ebriosum
et maledicum in eodem quasi censu cum adulteris
et scortatoribus collocarit. Aio itaque: Si eamdem
cum his pœnam subituros eos dixisset, tum vero solutionem (hujus dubitationis) inquirere oporteret.
Cum autem eos æque atque istos regno (cœlesti)
frustratum iri dixerit: quid causæ est, cur id quod
dictum est, obscurum tibi instar ænigmatis videatur? Aliud enim est, dicere, extra omnem honorem et gloriam eos fore constitutos, et aliud dicere, pari supplicio affectum iri. Non enim dixit:
Pares dabunt poenas (quod tu fortassis non intellecto Paulino) dicto putasti dictum esse, sed,
«regnum Dei non possidebant. Nam extra gloriam quidem, inquit, omnino positi erunt; interea
peccatorum judicabuntur. Magna enim ac
numerum
Τίνος ἡ ἔννοια τοῦ διὰ κόρακος τρέφεσθαι τὸν
Ἠλίαν.
Ἴσθι, ὦ σοφέ, ὅτι ἡ πηγὴ τῆς ἀγαθότητος τὴν
δικαίαν τοῦ προφήτου κατὰ Ἰουδαίων ἀγανάκτησιν
ἐκμάξαι βουλομένη (λιμὸν γὰρ ἐπήγαγεν, ἵνα
τὸν κόρον ύβριν ὠδίνονται σωφροσύνη σωφρονίσαι (33))·
παρεσκεύασεν αὐτὸν διὰ κόρακος τρέφεσθαι, μισοτέκνου πτηνοῦ, καὶ τίκτοντος μὲν, οὐ τρέφοντος δέ·
διὸ καὶ ὁ Μελῳδος καίτοι πάσης τῆς κτίσεως φυσικῷ λόγῳ εἰς τὸν Δημιουργὸν ἀποβλεπούσης· «Οἱ
ὀφθαλμοὶ γὰρ πάντων, φησὶν, εἰς σὲ ἐλπίζουσι, καὶ
σὺ δίδως τὴν τροφὴν αὐτῶν ἐν εὐκαιρίᾳ· ο κοράκων
ἐμνημόνευσε, λέγων· Τῷ διδόντι τοῖς κτήνεσι τρο
φὴν αὐτῶν, καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων, τοῖς
ἐπικαλουμένοις αὐτόν.» Μάλιστα μὲν γὰρ πάντα ἡ
θεία πρόνοια τρέφει, φησί, διαφερόντως δὲ τοὺς
νεοσσοὺς τῶν κοράκων, τοὺς παρὰ τῶν τεκόντων
ἀμελουμένους· ζωύφια γὰρ ταῖς καλιαῖς περι-
• I Cor. vi, 10. * III Reg. xvii, 4.
XLIII. — HIERACI ILLUSTRISSIMO.
Quid sibi velit, quod Elias per corvum pastus sit *.
Scire debes, vir sapiens, fontem illum bonitatis,
435 cum vellet justain prophetæ adversus Judæos iudignationem abstergere (ſamem enim induxit, ut saturitatem, quæ contumeliam, parere solet, castigaret), curavit ipsum per corvum pasci, avem sobolis
propriæ osorein, et quæ parit quidem atque excludit
pullos, sed eos non alit. Quae causa quoque est,
quod Psalmorum scriptor, quamvis omnis creatura
naturali quodam instinctu in opificem suum respiciat: < Oculi enim omnium, inquit, in te sperant,
et tu das escam illorum in tempore opportuno *; in
specie corvorum mentionem fecerit, cum ait: • Qui
dat jumentis alimentum ipsorum, et pullis corvorum
invocantibus eum *. › Maxime quidem, inquit, oinnia nutrit ac sustentat divina providentia; eximie
vero et peculiari quodam modo pullos corvorum,
Verba illa, καὶ πηλικότητα, non comparent
In eo cod. idem vers. seq. pro δικαστηρίου scribit
δικαστού. Ια
Pro εκμάξαι cod. Vat. 650 legit έκμαλάξαι. ΙD.
Letric in edit. Paris. pictis poistam
supplet cod. Vatic. 650 et Rittershusius in notis.
EDIT.
Pro ζωύφια γάρ idem cod. liabet ζῶα γὰρ
μικρά. Possin.
col. 1095–1096page 459 of 750
PG 78:1095ιπτάμενα τροφή γίνεται τούτοις. Μονονουχί γὰρ συνεβούλευσεν ὁ Θεὸς τῷ Ηλία, μὴ ἄγαν τῇ ἀγανακτήσει χρήσασθαι, μηδὲ τῆς τοῦ μισοτέκνου πτηνοῦ φιλανθρωπίας ἀπάνθρωπον ὀφθῆναι μάλλον. Το μὲν γάρ σε διὰ τὴν ἐμὴν πρόσταξιν τρέφει· σὺ δὲ τῆς ἀγανακτήσεως ὅλος γενόμενος τὰ τῆς φιλανθρωπίας ὑπερείδες δίκαια. ΜΔ'. — ΔΑΝΙΗΛ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Τί ἔστι τό· «Οι πατέρες ἔφαγον όμφακα, καὶ οἱ ὀδόντες τῶν τέκνων ὠμοδίασαν. Ἴσθε, ὦ βέλτιστε, ὅτι οὐ τῆς Γραφῆς ἐστιν ἀπό φασις, ἀλλὰ τῶν ἀσεβησάντων Ἰουδαίων κρί σεως ψῆφος, τό, «Οἱ πατέρες ἔφαγον όμφακα, καὶ οἱ ὀδόντες τῶν τέκνων ὠμοδίασαν.» Ἐπειδὴ γὰρ μείζονα τῶν προγόνων πταίοντες, ώοντο ὑπὲρ ἐκεί νων εἰσπράττεσθαι δίκας, τοῦτ' ἔλεγον· ὁ δὲ θείος καὶ ἀδέκαστος κριτής, παριστάς, ὡς οὐχ ὑπὲρ ἄλλων, ἀλλ' ὑπὲρ ἑαυτῶν ἀπητοῦντο δίκας, ἔλεγεν· «Ζω ἐγώ, λέγει Κύριος, εἰ ἔτι βηθήσεται ή παραβολή αὕτη, ήν φενακίζοντες ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐπλάσαντο. Εκαστος γὰρ τῇ ἑαυτοῦ ἁμαρτίᾳ ἀπο θανεῖται. Ψυχὴ γὰρ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖται.» ΜΕ.- ΙΚΡΑΚΙ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕ ΡΟΙΣ. Τοῦ Δανιήλ Περὶ τῆς σώφρονος Σωσάννης. Οτε οἱ ἀκρατεῖς ἐκεῖνος ἐρασταὶ βεβαπτισμένοι τῷ πόθῳ, ἧκον ἐπὶ τὴν σωφρονεστάτην Σωτάννεν (ακολασία γὰρ καὶ μέθη παροινεῖν αὐτοὺς ἐπαίδευσάν), τότε δὴ τοὺς δοκοῦντας διδασκάλους ή τελούσε ἐν τοῖς μαθητευομένοις τὴν θείαν καὶ ἀδέκαστον ἐδίδασκε κρίσιν. Ἐπεὶ δὲ ὁ πόθος τὴν φόνον περί γράψατο, καὶ τὸ πάθος τὸν λόγον οὐ παρεδέξατο, ἐβόησεν ἐκείνη, τὸ τῆς σωφροσύνης κειμήλιον επί ραιον καὶ ἀνέπαφον φυλάξει επειγομένη. Ως δ' αυτή μὲν ἤνυσεν ὅπερ ἐβούλετο, ἐκεῖνοι δ' ἀπέτυχαν, ού περ ἐπιτυχεῖν οὐκ ωφελον τότε δὴ ἐγράψαντο γραφήν, εν γραφήναι ἦταν δίκαιοι, ἀλλ᾽ ἡ παρά λογος ψῆφος ἀντιπεριέστησεν εἰς ἑαυτοὺς τ ἔγκλημα. Εἰ τοίνυν καὶ Εὐσέβιος, ώς γεγράφατι, ΣΤΗΙ, Περιπτάμενα -τούτοις. τρέφει αὐτοὺς τροφὴν αὐτοῖς παρέχει μέχρις οὗ πτηνο γέν νονται πτερωθείεν περιεκτά μενα τροφή γίνεται τούτα μονονουχί γάρ συνε. το απάνθρωπον ἀπανθρωπότερος. τὰ τῆς φιλανθρωπία;, διὰ τῆς φιλανθρωπίας ὑπρος δικαι ἀσεβησάντων, καὶ κολασθέντων ει ώμοδίασαν ήμωδίασα. 8 9 ἀπητοῦντο Διονυσίων προσδυτέρα. δύεια 3 διδασκάλους ή τελοῦσα ἐν τοῖς μαθητευμένοις, φαί ή εἰς τοὺς φοιτητές τελούσα. Ριοχ Για παραλογος, παραλόγιστος.
!
qui a parentibus suis negliguntur. Animalcula ιπτάμενα τροφή γίνεται τούτοις. Μονονουχί γὰρ
enim parva, quæ nidos circumvolitant, pabulum συνεβούλευσεν ὁ Θεὸς τῷ Ηλία, μὴ ἄγαν τῇ ἀγανα
ipsis præbent, quoad volare possint. Per corvos κτήσει χρήσασθαι, μηδὲ τῆς τοῦ μισοτέκνου πτηνοῦ
igitur Deus tantum non suadere voluit Elia, ne ni· φιλανθρωπίας ἀπάνθρωπον ὀφθῆναι μάλλον. Το
milnın indignationi suæ indulgeret, neve magis inha- μὲν γάρ σε διὰ τὴν ἐμὴν πρόσταξιν τρέφει· σὺ δὲ τῆς
manus esse viderctur, quam illud volatile animal, ἀγανακτήσεως ὅλος γενόμενος τὰ τῆς φιλανθρωπίας
quod quantumvis in pullos suos erudele alioqui sit, ὑπερείδες δίκαια.
tamen jam prophetæ humanitatem ipsi alato pabulo
nico jussu pascit: tu vero lolus ira et indignatione occupatus jura humanitatis despectui habes.
XLIV.· DANIELI PRESBYTERO.
Quid sibi velit illud: Patres comederunt uvam
acerbum, el dentes filiorum obsɩupuerunt
'
Scire debes, o bone, non esse Scriplura hoc pronuntiatum, sed judicii impiorum Judzorum calculum, id quod dictum est: Patres comederunt
uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt. ›
Nam quod existimarent, a se pœnas exigi pro peccatis majorum suorum, quibus tamen ipsi multo
graviora peccata committebant, idcirco hoc dicebant. At divinus et incorruptas Judes, opponens
illis, quod non pro aliis, sed pro seipsis et suis admissis plecterentur, dixit: «Viro ego, dicit Domiaus, si amplius dicetur hæc parabola, quam videlicet, sibimetipsis et illis qui audiebant imponentes,
confinxerant. ‹ Unusquisque enim ob suum ipsius
peccatumn morietur. Anima enim quæ peccaverit, ip-a
morietur ³. ›
XLV. - BIERACI ET DIONYSIO, PRESBYTERIS.
Ex Daniele ", de casta Susanna.
Quando libidinosi illi et impotentes amatores
desideriis cupiditatum immersi ad castissimam Susanuani accesserunt (luxuria enim et ebrietas ipsos
ad hanc contumeliam exercendam instituerant)
436 tunc sapientia, quæ in discipulis inerat, eos qui
magistri esse videbantur divinum atque incorruptum docuit judicium. Quia vero cupiditas cædem
machinata erat, et animi perturbatio rationem reetam non admittebat,exclamabat illa, sincerum atque
integrum castitatis thesaurum conservare satagens.
Postquam autem ipsa quidem, quod volebat, perfeeit, illi vero frustrati sunt eo quo potiri non debe
bant: tune accusatio adversus ipsos, qualem merebantur, instituta fuit: et ex inopinato superveexhiberet. Nam hæc quidem, inquit, avis jam to
ΜΔ'. — ΔΑΝΙΗΛ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Τί ἔστι τό· «Οι πατέρες ἔφαγον όμφακα, καὶ οἱ
ὀδόντες τῶν τέκνων ὠμοδίασαν.
Ἴσθε, ὦ βέλτιστε, ὅτι οὐ τῆς Γραφῆς ἐστιν ἀπό
φασις, ἀλλὰ τῶν ἀσεβησάντων Ἰουδαίων κρίσεως ψῆφος, τό, «Οἱ πατέρες ἔφαγον όμφακα, καὶ
οἱ ὀδόντες τῶν τέκνων ὠμοδίασαν.» Ἐπειδὴ γὰρ
μείζονα τῶν προγόνων πταίοντες, ώοντο ὑπὲρ ἐκεί
νων εἰσπράττεσθαι δίκας, τοῦτ' ἔλεγον· ὁ δὲ θείος
καὶ ἀδέκαστος κριτής, παριστάς, ὡς οὐχ ὑπὲρ ἄλλων,
ἀλλ' ὑπὲρ ἑαυτῶν ἀπητοῦντο δίκας, ἔλεγεν· «Ζω
ἐγώ, λέγει Κύριος, εἰ ἔτι βηθήσεται ή παραβολή
αὕτη, ήν φενακίζοντες ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ἀκούοντας
ἐπλάσαντο. Εκαστος γὰρ τῇ ἑαυτοῦ ἁμαρτίᾳ ἀπο
θανεῖται. Ψυχὴ γὰρ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθα
νεῖται.»
ΜΕ.- ΙΚΡΑΚΙ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕ
ΡΟΙΣ.
Τοῦ Δανιήλ Περὶ τῆς σώφρονος Σωσάννης.
Οτε οἱ ἀκρατεῖς ἐκεῖνος ἐρασταὶ βεβαπτισμένοι
τῷ πόθῳ, ἧκον ἐπὶ τὴν σωφρονεστάτην Σωτάννεν
(ακολασία γὰρ καὶ μέθη παροινεῖν αὐτοὺς ἐπαίδευ
σαν), τότε δὴ τοὺς δοκοῦντας διδασκάλους ή τελούσε
ἐν τοῖς μαθητευομένοις τὴν θείαν καὶ ἀδέκαστον
ἐδίδασκε κρίσιν. Ἐπεὶ δὲ ὁ πόθος τὴν φόνον περί
γράψατο, καὶ τὸ πάθος τὸν λόγον οὐ παρεδέξατο,
ἐβόησεν ἐκείνη, τὸ τῆς σωφροσύνης κειμήλιον επί
ραιον καὶ ἀνέπαφον φυλάξει επειγομένη. Ως δ' αυτή
μὲν ἤνυσεν ὅπερ ἐβούλετο, ἐκεῖνοι δ' ἀπέτυχαν, ού
περ ἐπιτυχεῖν οὐκ ωφελον τότε δὴ ἐγράψαντο
γραφήν, εν γραφήναι ἦταν δίκαιοι, ἀλλ᾽ ἡ παρά
λογος ψῆφος ἀντιπεριέστησεν εἰς ἑαυτοὺς τ
ἔγκλημα. Εἰ τοίνυν καὶ Εὐσέβιος, ώς γεγράφατι,
• Psal. cxLIT, 15. • Psal. CXLVI, 9. * Jerem. xxxi, 29; Ezech. xviii, 2. * Jerem. xxxi, 30; Ezech.
ΣΤΗΙ, 5, 4. • Dan. XIII, seqq.
Περιπτάμενα -τούτοις. Inter hæc duo verla
videtur interponendumn tale quidpiam, τρέφει αὐτοὺς
(vel τροφὴν αὐτοῖς παρέχει μέχρις οὗ πτηνο γέν
νονται (vel πτερωθείεν ). Itaque verti, quisi hæc
adessent, quæ a ms. aberant, pabulum ipsis præbent, quoad rolare possint. RITT. Post περιεκτά
μενα adjunge ex cod. Vatic. τροφή γίνεται τούτα:
μονονουχί γάρ συνε6. Posse.
το απάνθρωπον idem legit ἀπανθρωπότερος.
In fine ep. pro illis, τὰ τῆς φιλανθρωπία;, etc., sic
is cod. halet, διὰ τῆς φιλανθρωπίας ὑπρος δικαι
Post ἀσεβησάντων, adde καὶ κολασθέντων ει
cod. Vat. 650. Vers. post 2, pro ώμοδίασαν idem
habet ήμωδίασα. Vers. 8 et 9 ep. pro ἀπητοῦντο
idem legit àmarioŭvrat. Ib.
litulos bujus ep. sic est in cod. Vat. 650,
Διονυσίων προσδυτέρα. δύεια vers. 3 non habet nom
tain parenthesis. In.
Hac verba, διδασκάλους ή τελοῦσα ἐν τοῖς
μαθητευμένοις, ea compareas in cod al., φαί
pro iis ponit, ή εἰς τοὺς φοιτητές τελούσα. Ριοχ
De est, mea opinione, copia, Rise.
Για παραλογος, snbul idem παραλόγιστος.
col. 1097–1098page 460 of 750
PG 78:1097τῷ διδασκαλικῷ ἀξιώματι ὠφρυωμένος, καὶ τολμῶν ἃ μὴ θέμις, οὐδὲ συμβουλῆς ἀνέχεται, ἄνω καὶ κάτω τὸ τῆς ἐπισκοπῆς, οὐ τὸ τῆς ἀρετῆς προφέρων ἀξίωμα, μὴ ὀλιγωρεῖτε. "Αξια γὰρ πάντων, ἢ ἐνταῦθα ἢ ἐκεῖσε, τῶν δρωμένων ἀπαιτηθήσεται τὰ ἐπίχειρα. ΜΠ. – ΔΩΡΟΘΕΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Εἰς τὸ, «Εἰ καὶ ἐγνώκαμεν κατὰ σάρκα Χρισ στόν.» Ἴσως ἐπειδὴ ἀδελφοὺς ἐκάλεσεν ὁ Χριστὸς τοὺς ποιοῦντας τὸ πατρῷον θέλημα, καὶ ἔδειξε τὴν κατὰ σάρκα συγγένειαν ἄνευ τῆς κατὰ πνεῦμά φημι καὶ εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος· Εἰ καὶ ἐγνώ καμεν κατὰ σάρκα Χριστὸν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκο μεν'» οἷον· Εἰ καὶ ἐσεμνυνόμεθα πρώην οἱ ἐξ Ἰουδαίων πιστεύσαντες τῇ κατὰ σάρκα αὐτοῦ συγγενείᾳ, νῦν οὐ ταύτῃ ἐναβρυνόμεθα, ἀλλὰ τῇ κατ' οἰκειότητα αυτ τοῦ ἀγχιστείᾳ, ἣν διὰ τῆς ἀρετῆς καρπούμεθα. Διδ καὶ ἔλεγε ο Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ· ἡ ὡσανεὶ ἔλεγε· Τῇ μιμήσει σεμνύνομαι μᾶλλον ἢ τῇ κατὰ σάρκα ἀγχιστεία. ΠΑΥΛΟ Οτι χρὴ τὸ φρόνημα τῶν σφαλλομένων, μὴ ολομένων δὲ σφάλλεσθαι, καθαιρεῖν· γνωσιμαχοῦσι δὲ συγγνώμην νέμειν. Ἴσθε, ὦ βέλτιστε, ὅτι οὐ λήσεται οὐδεὶς τὸν φανότατον καὶ ἀκοίμητον ὀφθαλμὸν, οὐδ᾽ εἰ ἐν παρα βύστῳ τι δράσεις. Γυμνὰ γὰρ αὐτῷ πάντα, κἂν ἀπό κρυφα εἶναι δοκῇ. Διὸ καὶ τοὺς ἁμαρτάνοντας καὶ μὴ μετανοοῦντας, ποταμοί τινες αένναοι ὑποδέξονται, πῦρ φοβερὸν ἀναζέοντες, ὧν τὰ ῥεῖθρα φλόγες εἰς τιμωρίαν κυμαίνουσαι. Τοιγαροῦν φοβηθῶμεν τὸ θεῖον· φοβερὸν γάρ· καὶ σέβωμεν, ὅτι δὴ ἀγαθόν αἰτῶμέν τε αὐτῷ πρέποντα δοῦναι, καὶ ἡμῖν συμ φέροντα λαβεῖν· πρὸς γὰρ τοῦτο ἐπήκοον· καὶ γνω σιμαχῶμεν πταίοντες· καὶ εὐεργετικὸν γὰρ, καὶ δεκτικὸν τῶν γνησίως μεταγινωσκόντων· μηδαμῶς δὲ ὀλιγωρῶμεν, ὅτι δὴ δυνατὸν καὶ ἀπαραλόγιστον, ἀλλ' ἐκθύμως ἀγαπῶμεν. Τοῖς γὰρ ποθοῦσιν οἷς λόγοις καὶ μειλίχιον. ΜΗ'. — ΑΜΜΩΝΙΟ. Εἰς τόν «Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν.» ἵνα μὴ προλήψει, πάθει αργαλεωτάτῳ, καὶ ΑΜΜΟΝΙΟ. ο Καὶ ἔδειξε τὴν κατὰ σάρκα συγγένειαν. οὐδὲν οὖσαν, μηδὲν ισχύειν. Κιττ. 650 ριο φημι μικράν, εἰ και ἀλλὰ ἐπί. Νου Παύλῳ, Αλυπίῳ φανότατον καὶ ἀκοίμητον, τὸν ἀκοίμητον καὶ νότατον. φοβηθώμεν ορρωδο μεν. Τοῖς γὰρ ποθοῦσιν. πείθουσιν. Κιττ. οἷς λό γοις,
EPISTOLARUM LIB. IV.· EPIST. XLVIII.
τῷ διδασκαλικῷ ἀξιώματι ὠφρυωμένος, καὶ τολμῶν niens calculus in ipsos crimen convertit (quod
ἃ μὴ θέμις, οὐδὲ συμβουλῆς ἀνέχεται, ἄνω καὶ κάτω
τὸ τῆς ἐπισκοπῆς, οὐ τὸ τῆς ἀρετῆς προφέρων
ἀξίωμα, μὴ ὀλιγωρεῖτε. "Αξια γὰρ πάντων, ἢ ἐνταῦθα
ἢ ἐκεῖσε, τῶν δρωμένων ἀπαιτηθήσεται τὰ ἐπίχειρα.
falso intentarant innocenti). Si igitur Eusebins
quoque, ut scripsistis, doctoris dignitate superbiens
et altum gerens supercilium, nefandaque audens
aggredi, neque consilium admittit ullum, sursum
ac deorsum episcopatus, non autem virtutis, ostentans et jactans dignitatem: nolite id parvipendere,
Dignæ enim omnium, vel hic, vel in altero sæculo pœnæ ab ipso reposcentur.
ΜΠ. – ΔΩΡΟΘΕΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Εἰς τὸ, «Εἰ καὶ ἐγνώκαμεν κατὰ σάρκα Χρισ
στόν.»
Ἴσως ἐπειδὴ ἀδελφοὺς ἐκάλεσεν ὁ Χριστὸς τοὺς
ποιοῦντας τὸ πατρῷον θέλημα, καὶ ἔδειξε τὴν κατὰ
σάρκα συγγένειαν ἄνευ τῆς κατὰ πνεῦμά
φημι καὶ εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος· Εἰ καὶ ἐγνώ
καμεν κατὰ σάρκα Χριστὸν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκο
μεν'» οἷον· Εἰ καὶ ἐσεμνυνόμεθα πρώην οἱ ἐξ Ἰουδαίων
πιστεύσαντες τῇ κατὰ σάρκα αὐτοῦ συγγενείᾳ, νῦν
οὐ ταύτῃ ἐναβρυνόμεθα, ἀλλὰ τῇ κατ' οἰκειότητα αυτ
τοῦ ἀγχιστείᾳ, ἣν διὰ τῆς ἀρετῆς καρπούμεθα. Διδ
καὶ ἔλεγε ο Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ
Χριστοῦ· ἡ ὡσανεὶ ἔλεγε· Τῇ μιμήσει σεμνύνομαι
μᾶλλον ἢ τῇ κατὰ σάρκα ἀγχιστεία.
XLVI. DOROTHEO LECTORI.
In illud Pauli dictum: ‹ Etsi cognovimus
Christum secundum carnem 10, elc. ›
Fortassis quia Christus fratres suos appellavit
eos qui voluntatem paternam faciunt, et hoc pacto
demonstravit, carnalem cognationem parvi esse
momenti (dico, si absit cognatio secundum spiritum), idcirco eliam Apostolus dixit:. Eisi cognovimus Christum secundum carnein, at nunc non
amplius novimus.» Quasi diceret, Quanquam nos,
qui ex Judæis credidimus Christo, soliti sumus antea carnali propinquitate, qua cum ipso conjuncti
sumus, gloriari, jam tamen non amplius ea nos
efferimus, sed potius illa propinquitate, quæ nos
ipsi similes efficit, qua per virtutem fruimur. Quam
etiam ob causam dixit: ‹ Imitatores mei estote, sicut et ego sum Christi ". › Quasi diceret, Imitatione magis glorior Christi, quam carnali cognatione.
MZ'.
Οτι χρὴ τὸ φρόνημα τῶν σφαλλομένων, μὴ
ολομένων δὲ σφάλλεσθαι, καθαιρεῖν· γνωσι
μαχοῦσι δὲ συγγνώμην νέμειν.
Ἴσθε, ὦ βέλτιστε, ὅτι οὐ λήσεται οὐδεὶς τὸν φα
νότατον καὶ ἀκοίμητον ὀφθαλμὸν, οὐδ᾽ εἰ ἐν παρα
βύστῳ τι δράσεις. Γυμνὰ γὰρ αὐτῷ πάντα, κἂν ἀπό
κρυφα εἶναι δοκῇ. Διὸ καὶ τοὺς ἁμαρτάνοντας καὶ
μὴ μετανοοῦντας, ποταμοί τινες αένναοι ὑποδέξονται,
πῦρ φοβερὸν ἀναζέοντες, ὧν τὰ ῥεῖθρα φλόγες εἰς
τιμωρίαν κυμαίνουσαι. Τοιγαροῦν φοβηθῶμεν
τὸ θεῖον· φοβερὸν γάρ· καὶ σέβωμεν, ὅτι δὴ ἀγαθόν
αἰτῶμέν τε αὐτῷ πρέποντα δοῦναι, καὶ ἡμῖν συμ
φέροντα λαβεῖν· πρὸς γὰρ τοῦτο ἐπήκοον· καὶ γνωσιμαχῶμεν πταίοντες· καὶ εὐεργετικὸν γὰρ, καὶ
δεκτικὸν τῶν γνησίως μεταγινωσκόντων· μηδαμῶς
δὲ ὀλιγωρῶμεν, ὅτι δὴ δυνατὸν καὶ ἀπαραλόγιστον,
ἀλλ' ἐκθύμως ἀγαπῶμεν. Τοῖς γὰρ ποθοῦσιν οἷς
λόγοις καὶ μειλίχιον.
XLVII. PAULO.
Oportere superbiam eorum qui errant, nec tamen se
errare putant, deprimere: pœnitentibus autem veniam indulgere.
Scire debes, bone vir, quod nemo latebit illastrissimum illum ac pervigilem oculum, ne quidem
si in occultissimis penetralibus aliquid patrarit.
Aperta enim ac nuda ipsi sunt omnia ³, quantumvis
operta et abdita esse videantur. Quamobrem etiam
peccantes neque resipiscentes excipient fluvii quidam perpetui, ignem terribilem ebullientes, quorum
flumina nibil sunt aliud quam flammæ ad supplicium
fluctuantes. Metuamus igitur divinum numen 437
(est enim formidabile); et idem quoque venerabunuli
colamus (est enim bonum atque beneficum); et
pelamus ab ipso talia, quorum et datio ipsum deceat,
et nobis salutaris sit acceptio (ad talia enim danda
pronun est), et lapsi in peccata resipiscamnus
(nam et beneficum est, et vere resipiscentes ac
serio recipit ). Nullo autem modo negligentes aut securi simus (quia potens est, nec deceptionibus
obnoxium): sed toto pectore ipsum diligamus. Erga cos enim qui obtemperant ejus verbis dictoque
audientes sunt, benignum est.
ΜΗ'. — ΑΜΜΩΝΙΟ.
Εἰς τόν «Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν.»
ἵνα μὴ προλήψει, πάθει αργαλεωτάτῳ, καὶ
ΑΜΜΟΝΙΟ.
In illud Christi dictum, ο Surgile, eanus hinc 15.
Ne anticipatis opinionibus ac præjudiciis, malo
"II Cor. v, 16. “Philipp. ï, 17. " Hebr. xiv, 13.
1ª Joan. xiv, 31.
Καὶ ἔδειξε τὴν κατὰ σάρκα συγγένειαν.
Videtur addendumn tale quid, οὐδὲν οὖσαν, vel μηδὲν
ισχύειν. Κιττ.
Codl. Vat. 650 ριο φημι ponit, μικράν, εἰ
Πιos tollit και • versu post quinto pust ἀλλὰ addit
ἐπί. Possis.
Νου Παύλῳ, sed Αλυπίῳ inscribitur hæc ep.
coll. in Vat. 650. Vers. 2. epist. pro his, φανότατον
PATROL. GR. LXXVIII.
καὶ ἀκοίμητον, idem cod. habet, τὸν ἀκοίμητον
καὶ νότατον. ID.
Pro φοβηθώμεν idein cod. legit, ορρωδο
μεν. ID.
Τοῖς γὰρ ποθοῦσιν. Leg. πείθουσιν. Κιττ.
Cod. Vat. omittit hæc duo verba, οἷς λόγοις, PossIN.
col. 1099–1100page 461 of 750
PG 78:1099ὁ δυσκόλως ἀναμοχλευθήναι δυναμένῳ κα εχόμενοι ἐν τῇ γῇ, τῶν οὐρανίων εἰργοίμεθα γερῶν, ἔφη ὁ Σωτήρ· «Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. ο Τῇ γὰρ πεμφθείσῃ φωνῇ τὴν ἑαυτοῦ καταμίξας δύναμιν τους γνησίους αὐτοῦ φοιτητὰς τῶν τυραννικῶν παθῶν ἐλευθερώσας, εἰς τὴν ὑπερχό σμιον μετεκόμισε σύγκλητον. ΜΘ'. - ΩΡΙΩΝΙ. Εἰς τό· «Εἰ δέ ἐστι γεῦμα ἐν ρήμασι κενοῖς. Ισθι, ὅτι ἐῤῥωμένης τῆς νόσου, καὶ τὴν δύναμιν καταπαλαιούσης, καὶ εἰς τελευτὴν ἐλαυνούσης και ἀπειλούσης τὴν ψυχὴν μὲν χωρίσαι, τὸ δὲ σῶμα νεκρῶσαι, ὀλίγα φροντίσαντες, τὰ γραφέντα παρά σοῦ ἑρμηνεῦσαι προεθυμήθημεν νῦν· τό· «Εἰ δὲ καὶ ἔστι γεῦμα ἐν ῥήμασι κενοῖς, ο οἶμαι δύο μηνύειν ἢ ὅτι τὸ ψευδὲς ὄνειδος οὐ περαιτέρω τῆς ἀκοῆς ἀφικνεῖται· οὐ γὰρ ἅπτεται τῆς τοῦ ἀκούοντος δια νοίας· ἢ ὅτι χρὴ μετρίοις ἅλασι τὸν λόγον ἡρτύσθαι, ἵνα καὶ ἡδὺς ᾗ τοῖς εὐγνώμοσι, καὶ τρό φιμος, καὶ καθάπτηται τῆς τῶν ἀκουόντων διανοίας. Αλες δὲ τῶν παραινετικῶν λόγων ἡ τῶν θείων λογίων μαρτυρία, δ τε τῆς κρίσεως φόβος, καὶ τῆς βασιλείας λόγος, ἰσχυροτέραν καὶ δραστικωτέραν καὶ τροφιμωτέραν δημιουργοῦντες τὴν παραίνεσιν, καὶ οὐ μόνον τοῖς εὐστομάχοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς κακο σίτοις, πρόσφορον καὶ κατάλληλον τροφὴν ὀρέγοντες. Ν'. — ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Πρὸς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ δήμου τῷ Ἡρώδη Θεοῦ φωνὴ, καὶ οὐκ ἀνθρώπου. Ισθι, ὅτι οἱ μὲν γινώσκοντές σε οὐκ ἐξενίσθησαν, ἐφ᾽ οἷς ἀνακηρύττεις(52)· οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, ἔγνω σαν· οἱ δὲ φθονοῦντες, ἔτι μᾶλλον ὑπὸ τῆς νόσου κατεδαπανήθησαν, καὶ δίκην ἔδοσαν, ἧς μείζονα οὐκ ἂν δύναιο παρ' αὐτῶν λαβεῖν. Εἰ τοίνυν βούλει τους μὲν πάλιν θυμηδίας ἐμπλῆσαι, τοῖς δὲ ἀκριβεστέραν γνῶσιν ἐνθεῖναι, τοὺς δὲ δίκας ἀπαιτῆσαι, τη σαυτοῦ καλοκαγαθία πρόσθες. Καὶ ταῦτα μὲν ἐς τοσοῦτον. Ἐπειδὴ δὲ γέγραφας, δι᾿ ἣν αἰτίαν, άλλων ὑπὲρ τὴν ἀξίαν κολακευσάντων τὸν Ηρώδην, καὶ εἰπόντων· «Θεοῦ φωνὴν, καὶ οὐκ ἀνθρώπου, ὁ αὐτὸς δίκην δέδωκε· φημὶ ὅτι οὐκ ἐπέπληξεν ἐκεῖνος, οὐδὲ την κολακείαν ἀσεβοῦσαν καὶ μαινομένην ἀπετρέψατο. αναμοχλευθῆναι 650 ἀναβακχευθῆναι. μετεκόμισε μετεκόσμησε. ἐν τῷ Περὶ δυσπνοίας Οὐδεμία βαφή δευσοποιός οὕτως, ὡς τὸ τῶν ἄνευ λογισμοῦ πρὸς τὰ μοχθηρὰ δόγματα πάν θος· οὐ γὰρ ἔστι μεταπεῖσαι τοὺς ἐν αὐτοῖς τραφέντας. Ψευδείς δόξαι προκαταλαμβάνουσαι τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχάς, οὐ κωφούς μόνον, ἀλλὰ καὶ τυφλοὺς ἀπεργάζονται. Κιττ. Καὶ ἀπειλούσης. άλασε άλσι, 4 λόγος, πόθος. ἀνακηρύττεις κηρύττη. δίκας μεγίστας πρόσθες προστίθει, ἐπειδή. φωνὴν τι φωνή. ὅτι οὐχ
certe gravissimo et tali quod #gre expelli potest, ὁ δυσκόλως ἀναμοχλευθήναι δυναμένῳ κα
in terra detenti occupatique, a coelestiuin præmiorum societate excludamur, idcirco dixit Salvator:
«Surgile, eamus linc. › Emissæ namque voci suam
admiscens potentiam, germanos discipulos suos tyrannicis perturbationibus liberatos, in senatum
cœtumque mundo hoc sublimiorem transtulit.
XLIX. ORIONI.
-by
εχόμενοι ἐν τῇ γῇ, τῶν οὐρανίων εἰργοίμεθα γερῶν,
ἔφη ὁ Σωτήρ· «Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. ο
Τῇ γὰρ πεμφθείσῃ φωνῇ τὴν ἑαυτοῦ καταμίξας
δύναμιν τους γνησίους αὐτοῦ φοιτητὰς τῶν
τυραννικῶν παθῶν ἐλευθερώσας, εἰς τὴν ὑπερχό
σμιον μετεκόμισε σύγκλητον.
ΜΘ'. - ΩΡΙΩΝΙ.
Εἰς τό· «Εἰ δέ ἐστι γεῦμα ἐν ρήμασι κενοῖς.
Ισθι, ὅτι ἐῤῥωμένης τῆς νόσου, καὶ τὴν δύναμιν
καταπαλαιούσης, καὶ εἰς τελευτὴν ἐλαυνούσης και
ἀπειλούσης τὴν ψυχὴν μὲν χωρίσαι, τὸ δὲ σῶμα
νεκρῶσαι, ὀλίγα φροντίσαντες, τὰ γραφέντα παρά
σοῦ ἑρμηνεῦσαι προεθυμήθημεν νῦν· τό· «Εἰ δὲ
καὶ ἔστι γεῦμα ἐν ῥήμασι κενοῖς, ο οἶμαι δύο μηνύειν
ἢ ὅτι τὸ ψευδὲς ὄνειδος οὐ περαιτέρω τῆς ἀκοῆς
ἀφικνεῖται· οὐ γὰρ ἅπτεται τῆς τοῦ ἀκούοντος διανοίας· ἢ ὅτι χρὴ μετρίοις ἅλασι τὸν λόγον
ἡρτύσθαι, ἵνα καὶ ἡδὺς ᾗ τοῖς εὐγνώμοσι, καὶ τρό
φιμος, καὶ καθάπτηται τῆς τῶν ἀκουόντων διανοίας.
Αλες δὲ τῶν παραινετικῶν λόγων ἡ τῶν θείων
λογίων μαρτυρία, δ τε τῆς κρίσεως φόβος, καὶ τῆς
βασιλείας λόγος, ἰσχυροτέραν καὶ δραστικωτέραν
καὶ τροφιμωτέραν δημιουργοῦντες τὴν παραίνεσιν,
καὶ οὐ μόνον τοῖς εὐστομάχοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς κακοσίτοις, πρόσφορον καὶ κατάλληλον τροφὴν ὀρέγοντες.
In illud, ‹ Si vero est gustus in verbis inanibus. ›
Scire debes, invalescente morbo, et vires luctatoris instar dejiciente, et ad finem impellente, et
hoc agente, ut animam quidem (a corpore) separarel; corpus aulem morti traderet, quod exigua
meditationis adhibita cura, jam ea, quæ abs te
scripta fuerant, interpretari simus aggressi. Dietum illud: Si vero est etiam gustus in verbis inanibus, arbitror equidem duo significare. Vel hoc,
quod falso objectum probrum non ultra aures progrediatur (neque enim attingit audientis mentem);
vel quod oporteat modicis salibus conditum esse
sermonem, ut et suavis sit intelligentibus, et aptus
ad nutriendum, et in animum auditorum penetret.
Sales autem orationum monitoriarum et exhortatoriarum sunt divinorum oraculorum testimonium,
et metus judicii (extremi) et regni [sive æternæ vitæe]
ratio, quæ omnia fortiorem et efficaciorem et ad
alendum aptiorem præstant admonitionem cohortationemque, et non solum bono præditis stomacho,
verum etiam male affectis et male habitis aptum atque conveniens præbent nutrimentum.
L. EUTONIO DIACONO.
In illud a populo dictum Herodi, ‹ Vox Dei, et non
hominis 16!
Ν'. — ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Πρὸς τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ δήμου τῷ Ἡρώδη
• Θεοῦ φωνὴ, καὶ οὐκ ἀνθρώπου.
Ισθι, ὅτι οἱ μὲν γινώσκοντές σε οὐκ ἐξενίσθησαν,
ἐφ᾽ οἷς ἀνακηρύττεις(52)· οἱ δὲ ἀγνοοῦντες, ἔγνω
σαν· οἱ δὲ φθονοῦντες, ἔτι μᾶλλον ὑπὸ τῆς νόσου
κατεδαπανήθησαν, καὶ δίκην ἔδοσαν, ἧς μείζονα οὐκ
ἂν δύναιο παρ' αὐτῶν λαβεῖν. Εἰ τοίνυν βούλει τους
μὲν πάλιν θυμηδίας ἐμπλῆσαι, τοῖς δὲ ἀκριβεστέραν
γνῶσιν ἐνθεῖναι, τοὺς δὲ δίκας ἀπαιτῆσαι, τη
σαυτοῦ καλοκαγαθία πρόσθες. Καὶ ταῦτα μὲν ἐς
τοσοῦτον. Ἐπειδὴ δὲ γέγραφας, δι᾿ ἣν αἰτίαν, άλλων
ὑπὲρ τὴν ἀξίαν κολακευσάντων τὸν Ηρώδην, καὶ
εἰπόντων· «Θεοῦ φωνὴν, καὶ οὐκ ἀνθρώπου, ὁ αὐτὸς
δίκην δέδωκε· φημὶ ὅτι οὐκ ἐπέπληξεν ἐκεῖνος, οὐδὲ
Nosse debes, eos quidem qui te norunt, non
fuisse miratos illa quæ prædicas; qui vero antea te
non norant, eos jam te nosse cœpisse; qui denique
invidebant tibi,'eos magis quoque a morbo illo consumptos esse, et pœnas dedisse tantas, 438 ut majores ab ipsis exigere non facile possis. Si igitur vis (ut
omnino velle debes) illos quidem lætitia denuo complere, alteris autem penitiorem tui notitiam conciliare, a tertio denique hominum genere pœnas repetere: tuam necesse est adaugeas virtutis præstantiam. Atque hæc quidem hactenus. Quoniam
autem per epistolam ex me quæsivisti, quid causæ
sit, quod cum alii Herodi ultra dignitatis modum την κολακείαν ἀσεβοῦσαν καὶ μαινομένην ἀπετρέψατο.
** Acl. x11, 22.
Pro αναμοχλευθῆναι cod. Vat. 650 legit
ἀναβακχευθῆναι. Vers. ult. cap. μετεκόμισε idem
mutat in μετεκόσμησε. PossiN.
De vi ac pertinacia anticipatarum opinionum,
quanta sit, idem Isidorus infra epist. 56 agit. Nec
Galenus eam ignoravit, cujus ἐν τῷ Περὶ δυσπνοίας
sunt ista: Οὐδεμία βαφή δευσοποιός οὕτως, ὡς τὸ
τῶν ἄνευ λογισμοῦ πρὸς τὰ μοχθηρὰ δόγματα πάν
θος· οὐ γὰρ ἔστι μεταπεῖσαι τοὺς ἐν αὐτοῖς τραφέν
τας. Et idem etiam vehementius lib. vii. De composit. pharmac. sec. gen.: Ψευδείς δόξαι προκατα
λαμβάνουσαι τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχάς, οὐ κωφούς
μόνον, ἀλλὰ καὶ τυφλοὺς ἀπεργάζονται. Exempla
ubivis obvia sunt. Κιττ.
Similiter loquitur epistol. 447 libri nt, qua
ejus plane cum hac est argumenti. In.
Καὶ ἀπειλούσης. Add. ex cod. Vatic. vers.
3 lit. D. Possin.
Pro άλασε cod. idem scribit, άλσι, et vers.
post 4 pro λόγος, πόθος. ΙD.
Pro ἀνακηρύττεις cod. Vat. 650 label dyaκηρύττη. ID.
Post δίκας addit idem μεγίστας et vers.
seq. πρόσθες πιulat in προστίθει, itemque vers. 8
ἐπειδή. ΙD.
φωνὴν τι φωνή. Vers. 9 post inter ὅτι et οὐχ inserit
col. 1101–1102page 462 of 750
PG 78:1101Τῷ γὰρ καταδέξασθαι, καὶ εἰς μείζονα αὐτοὺς ἀσέ βειαν ἐπαιδοτρίβησεν. Εἰκὸς δὲ κἀκείνους, εἰ καὶ μὴ παραυτίκα, ἀλλ᾽ ὕστερον δεδωκέναι δίκην. Εἰ δὲ καὶ ἐνταῦθα διέφυγον, τὰ ἐκεῖσε οὐ διαφεύξονται. ΝΑ'. — ΘΕΩΝΙ. Εἰς τό· «Τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς οὖσιν.» Η θεία χάρις τῇ ἀνθρωπίνῃ κιρνωμένη προθυμία, σώζει τὸν ἄνθρωπον. Διόπερ καὶ ὁ τὸν Χριστὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα εἶπε· Συνεργεί τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς οὖσιν. Οὐ γὰρ ἡ κλή σις μόνον (πάντες γὰρ ἐκλήθησαν μὲν, οὐχ ὑπήκουσαν δέ)· ἀλλὰ καὶ πρόθεσις τῶν κεκλημένων τὴν σωτηρίαν ειργάσατο. Οὐ γὰρ ἠναγκασμένη γέγονεν ἡ κλῆσις, οὐδὲ βεβιασμένη, ἀλλ᾽ ἑκούσιος. ΝΒ. - ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ “Ότι ἡ ἁμαρτία τοῦ θανάτου χαλεπωτέρα. Εἰς τό·. Εἰ γὰρ τὰ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνα τος· ο καί·. Μὴ βασιλευέτω ἐν ὑμῖν ἡ ἁμαρ τία· › καὶ πάλιν· «Τὸ δὲ κέντρον τοῦ θανάτου ἡ ἁμαρτία.» Ἡ ἁμαρτία πολλῷ τοῦ θανάτου ἐστὶ χαλεπωτέρα. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος, ὁ μάλιστα πάντων τὰ τοιαῦτα διασκέπτεσθαι δεινὸς τὴν μὲν βασιλίδα εἶπε, τὸν δ᾽ ὀψώνιον, ὡς τοῦτον ὑπ' ἐκείνην ταττόμενος Βασιλίδα δὲ, οὐ διὰ τὴν ἀξίαν (οὐδὲν γὰρ αὐτῆς αἰσχρότερον)· ἀλλὰ διὰ τὴν σφοδρὰν τῶν ἀλόντων ὑπακοήν. Εἰ γοῦν τὰ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος, μὴ βασιλευέτω ἐν ὑμῖν ἡ ἁμαρτία, ἡ τοῦ θανάτου, τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν, ἀργαλεωτέρα. Εἰ γοῦν αἵρεσις προκέοιτο, καὶ δυνατὸν εἴη, ἑλοίμην ἂν ἀποθανεῖν μὴ ἁμαρτήσας, ἢ ἁμαρτήσας μὴ ἀποθανεῖν. Οὕτω τοῦτο ἐκείνου δεινότερόν ἐστι, παρ' ἐμοὶ κριτῇ. Ο μὲν γὰρ θάνατος ὑπ' ἀναστάσεως σβεσθήσεται· ἡ δὲ ἁμαρτία καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τιμωρηθήσεται ὥστε οὐδὲν κερδάνῃ ὁ ἁμαρτάνων μὲν, μὴ ἀπο θνήσκων δὲ (καθ' ὑπόθεσιν δὲ εἰρήσθω), είγε καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τιμωρίαν ὑφέξει. Καὶ ἄλλῳ δὲ παραδείγματι έναργεῖ τοῦτ' ἐποίησε δῆλον, εἰπών Τὸ δὲ κέντρον τοῦ θανάτου ἡ ἁμαρτία.» "Ωσπερ τοίνυν ὄφιν ἢ σκορπίον ἐδόντας ἢ κέντρον μὴ ἔχον τας, δι' ὧν τὸν ἰὸν παραπέμψουσιν, οὐκ ἄν τις φοβη νηι, ασέβειαν βλασφημίαν. Η θεία χάρις. Κιττ. κιρνωμένη κιρναμένη. γάρ γοῦν. καὶ εκούσιος εκούσια. ταττόμενος ταττόμενον. αἰσχρότερος, καὶ ἀτιμότερος. Ἡ δὲ ἁμαρτία τιμωρηθήσεται.
EPISTOLARUM LIB. IV. EPIST. LII.
Τῷ γὰρ καταδέξασθαι, καὶ εἰς μείζονα αὐτοὺς ἀσέadulati essent, dixissentque vox Dei, et non hoβειαν ἐπαιδοτρίβησεν. Εἰκὸς δὲ κἀκείνους, εἰ minis, ipse poenas luerit: aio (id propterea faκαὶ μὴ παραυτίκα, ἀλλ᾽ ὕστερον δεδωκέναι δίκην. Εἰ ctum), quia ipse populum non reprehenderit, neque
δὲ καὶ ἐνταῦθα διέφυγον, τὰ ἐκεῖσε οὐ διαφεύξονται. adulationem impiam et insanam repudiarit. Nam
dum eam acceptavit, etiam ad majorem ipsos impietatem assuefecit atque erudivit. Credibile autem
est, ipsos quoque (adulatores illos) si maxime non evestigio, at certe posterius pœnas persolvisse.
Quod si etiam hic divinam animadversionem impuniti effugerunt, æterna alterius sæculi supplicia non
evadent.
ΝΑ'. — ΘΕΩΝΙ.
Εἰς τό· «Τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς οὖσιν.»
Η θεία χάρις τῇ ἀνθρωπίνῃ κιρνωμένη
προθυμία, σώζει τὸν ἄνθρωπον. Διόπερ καὶ ὁ τὸν
Χριστὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα εἶπε· Συνεργεί
τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς οὖσιν. Οὐ γὰρ ἡ κλήσις μόνον (πάντες γὰρ ἐκλήθησαν μὲν, οὐχ ὑπήκουσαν δέ)· ἀλλὰ καὶ πρόθεσις τῶν κεκλημένων τὴν
σωτηρίαν ειργάσατο. Οὐ γὰρ ἠναγκασμένη γέγονεν
ἡ κλῆσις, οὐδὲ βεβιασμένη, ἀλλ᾽ ἑκούσιος.
ΝΒ. - ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑ
“Ότι ἡ ἁμαρτία τοῦ θανάτου χαλεπωτέρα. Εἰς
τό·. Εἰ γὰρ τὰ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνα
τος· ο καί·. Μὴ βασιλευέτω ἐν ὑμῖν ἡ ἁμαρ
τία· › καὶ πάλιν· «Τὸ δὲ κέντρον τοῦ θανάτου
ἡ ἁμαρτία.»
LI. THEONI.
In illud (Pauli dictum): «lis qui secundum propo-
- situm vocati sunt
Divina gratia bumanæ mista industriæ animique
promptitudini, salvum facit hominem. Quocirca
etiam Apostolus, qui Christum habebat in se loquentem, dicebat: • Cooperatur iis, qui secundum
propositum vocati sunt.» Non enim sola vocatio
(omnes enim vocati sunt quidein, sed non obedierunt vocationi), verum etiam propositum voluntatis
animique propensio et studium obsequendi in vocatis salutem operatur. Non enim coacta est vocatio,
neque violenta, sed voluntaria ac spontanea.
LII. ATHANASIO PRESBYTERO.
Peccatum morte gravius esse. In dictum Panli:
• Stipendium peccati mors est "., Et: «Neregnet in vobis peccatum › Et rursum: ‹ Stimulus
autem mortis est peccatum 18.
Ἡ ἁμαρτία πολλῷ τοῦ θανάτου ἐστὶ χαλεπωτέρα.
Διὸ καὶ ὁ Παῦλος, ὁ μάλιστα πάντων τὰ τοιαῦτα
διασκέπτεσθαι δεινὸς τὴν μὲν βασιλίδα εἶπε,
τὸν δ᾽ ὀψώνιον, ὡς τοῦτον ὑπ' ἐκείνην ταττόμενος
Βασιλίδα δὲ, οὐ διὰ τὴν ἀξίαν (οὐδὲν γὰρ αὐτῆς
αἰσχρότερον)· ἀλλὰ διὰ τὴν σφοδρὰν τῶν ἀλόντων
ὑπακοήν. Εἰ γοῦν τὰ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος,
μὴ βασιλευέτω ἐν ὑμῖν ἡ ἁμαρτία, ἡ τοῦ θανάτου,
τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν, ἀργαλεωτέρα. Εἰ γοῦν αἵρεσις
προκέοιτο, καὶ δυνατὸν εἴη, ἑλοίμην ἂν ἀποθανεῖν
μὴ ἁμαρτήσας, ἢ ἁμαρτήσας μὴ ἀποθανεῖν. Οὕτω
τοῦτο ἐκείνου δεινότερόν ἐστι, παρ' ἐμοὶ κριτῇ. Ο
μὲν γὰρ θάνατος ὑπ' ἀναστάσεως σβεσθήσεται· ἡ δὲ
ἁμαρτία καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τιμωρηθήσεται
ὥστε οὐδὲν κερδάνῃ ὁ ἁμαρτάνων μὲν, μὴ ἀποθνήσκων δὲ (καθ' ὑπόθεσιν δὲ εἰρήσθω), είγε καὶ
μετὰ τὴν ἀνάστασιν τιμωρίαν ὑφέξει. Καὶ ἄλλῳ δὲ
παραδείγματι έναργεῖ τοῦτ' ἐποίησε δῆλον, εἰπών·
• Τὸ δὲ κέντρον τοῦ θανάτου ἡ ἁμαρτία.» "Ωσπερ
τοίνυν ὄφιν ἢ σκορπίον ἐδόντας ἢ κέντρον μὴ ἔχον·
τας, δι' ὧν τὸν ἰὸν παραπέμψουσιν, οὐκ ἄν τις φοβη
1. Rom. νηι, 28. ** Rom. vi, 23. 17 ibid. 12.
Peccatum multo gravius est morte. Quocirca
Paulus quoque, qui accuratissime omnium talia
perspicere poterat, illud quidem reginam esse
dixit; istam vero, stipendium militare, quasi qui
hanc (nortem) infra illud peccatum collocaret.
Reginam autem peccatum fecit, non dignitatis ergo
(nihil enim eo deformius cogitari aut fngi potest),
sed propter vehemens obediendi studium, quo flagrant, quoscunque peccatum occupavit. Quare si
peccati stipendium mors est, ne regnet in vobis
peccatum, quod morte, apud eos quidem quibus
sana mens est, gravius est. Si igitur optio detur, et
fieri posset, equidem mori mallem, ita ut immunis
a peccato manerem, quam adinisse peccato mor
tem effugere. Tanto illud bac est gravius, me judice. Mors enim a resurrectione exstinguetur; de
peccato autem etiam post resurrectionem pœna exigetur. Nihil igitur lucri ferret is, qui peccaret, secl
mortem effugeret 439 (ex hypothesi autem hoc
dictum esto), si quidem etiam post resurrectionem
supplicium subiturus esset. Alio quoque evideuti
181 Cor. xv, 56.
Pro ασέβειαν idem cod. scribit βλασφημίαν. Posstx.
Η θεία χάρις. Confer epist. 13 supra hoc
lib. et lib. ut, epist. 2; et lrenguin lib. iv, cap. 71.
Κιττ.
Pro κιρνωμένη cod. Vatic. 650 legit κιρναμένη. Vers. 5 pro γάρ ponit γοῦν. Vers. 6. post καὶ
addit h. Vers. ult. pro εκούσιος habet εκούσια.
Possin.
Inscriptio suppletur ex codice Vaticano.
EDIT.
Pro ταττόμενος cod. Vat. legit ταττόμενον.
vers. seq. post αἰσχρότερος, addit καὶ ἀτιμότερος.
Possin.
Ἡ δὲ ἁμαρτία τιμωρηθήσεται. [c
deerant in ed. Paris. et supplentur ex codice Vati
cano ap. Possinum. Edit.
col. 1103–1104page 463 of 750
PG 78:1103θείη, οὕτω καὶ τὸν θάνατον, εἰ μὴ δι' ἁμαρτίαν προσάγοιτο, ἀδεῶς καταδεκτέον· εἰ δὲ καὶ ὑπὲρ ἀρετῆς, ἀσμενέστερων Οὐχ ἡγῇ τοῦτο δυνατόν; Μάρτυρας δέχου τοὺς μάρτυρας τοὺς καθάπερ προοίμιον ἀθανασίας τὸν θάνατον ἀσπασαμένους. ΝΓ. ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν. Εὐδόκιμοι μὲν οἱ τῷ ἐμφύτῳ νόμῳ παιδαγωγηθέντες, καὶ τὸ δέον πεποιηκότες· ἔχει γὰρ ἡ φύσις ἐν ἑαυτῇ τῶν ἀρετῶν ἀκριβὲς καὶ ἀδέκαστον τὸ κριτήριον, ὅπερ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν παραινέσεως μέρει καὶ συμβουλῆς εἰσήγαγε, λέγων· «Πάντα, ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ὁμοίως ποιεῖτε αὐτοῖς.» Εἶτα δεικνύς ότι κανών ἐστιν οὗτος καὶ εὐσεβείας καὶ φιλανθρωπίας ἔφη· «Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. Ἐπειδὴ δ' ᾤκλασεν ἡ φύσις, καὶ ἡμαύρωσε τους τῆς ἀρετῆς χαρακτήρας, ἐδόθη καὶ ὁ νόμος γραπτές. Ἐπειδὴ δὲ καὶ αὐτὸς παρεβάθη, ὁ τῶν προφητῶν χορὸς ἐνεχειρίσθη τὴν διόρθωσιν. ὡς δὲ καὶ οὗτος ἀπεῖπεν· «Ἰατρεύσαμεν, λέγων, τὴν Βαβυλῶνα, καὶ οὐκ ἰάθη·· δεῦρ' ἐπεφοίτησεν ὁ καὶ τῇ φύσει ἐνθεὶς τὰ τῆς ἀρετῆς σπέρματα, καὶ διὰ τοῦ νόμου διδάξας, καὶ διὰ τῶν προφητῶν κηρύξας. Ελθόντος τοίνυν τοῦ τῶν οὐρανῶν Βασιλέως, ἀναγκαίως καὶ δόγματα οὐρανῷ πρέποντα ἐθεσπίσθη, καὶ πολιτεία ἀγγέλοις μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις ἁρμόζουσα αρέ σκουσα καθάπερ ἐν βασιλικοῖς διατάγμασιν, ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίας διηγορεύθη. ΝΔ'. — ΠΑΥΛΟ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰς τὸ αὐτό. Η ἄῤῥητος σοφία, ἵνα μὴ ζυγομαχῶμεν, τί ἐστιν ἀρετὴ ζητοῦντες, τελειότατον ἔργον τὴν ἐκεί στου βούλησιν πηξαμένη, ἔφη· «Πάντα ὅσα ἐὰν δέο λητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς τους τε αὐτοῖς.» Εἰ τοίνυν ἐν σεαυτῷ ἔχεις καὶ τὸν κανόνα άσμενέστερον μάρ τυρας, ασμενιστέον· εἰ δὲ οὐχ ἡγῇ τοῦτο δυνατὸν εἶναι, μαρ. πλοκή μάρτυρας Κανών ἐστιν οὗτος καὶ εὐσεβείας καὶ φι λανθρωπίας. κανόνα τῶν ἀρετῶν, εἰ κανών τῆς ἀρετῆς, Τι χρηστότητος δόγμα συντομώτερον, Τοιοῦτος ἴσθι τοῖς φίλοις καὶ τοῖς πέλας Οίους σεαυτῷ τούσδε τυγχάνειν θέλεις, Καὶ συντομώτερόν τι τὰ Χριστοῦ πάθη. Βιττ. αρμόζουσα ἁρμόττουσα ἀρέσκουσα. 'Αρμόζουσα, ἀρέσκουσα. ἀγγέλοις μᾶλλον ἁρμόζουσα, ἢ ἀνθρώποις ἀρέσκουσα. Ει ηκα ἔργον δρον εἰς. ἔχεις τὸν γνώμονα. οἰκείῳ οίκαδε.
exemplo hoc declaravit idem Apostolus, cum ait: θείη, οὕτω καὶ τὸν θάνατον, εἰ μὴ δι' ἁμαρτίαν
προσάγοιτο, ἀδεῶς καταδεκτέον· εἰ δὲ καὶ ὑπὲρ
ἀρετῆς, ἀσμενέστερων Οὐχ ἡγῇ τοῦτο δυνατόν;
Μάρτυρας δέχου τοὺς μάρτυρας τοὺς καθάπερ
προοίμιον ἀθανασίας τὸν θάνατον ἀσπασαμένους.
• Stimulas autem mortis est peccatum. 9 Quemade
modum igitur serpentem aut scorpionem dentibus
aut stimulo destitutos, quibus mordentes virus
suum transfundant, nemo facile pertimescat: sic
mors quoque, si non ob peccatum afferatur, imperterrito animo excipienda est; quod si etiam pro
virtute,· multo quoque libentiore. Fieri hoc non posse putas? Testes accipe martyres, qui non aliter
mortem amplexi sunt, quam aditum quemdam ad immortalitatem.
LIII. DIONYSIO SCHOLASTICO.
ΝΓ.
ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
• Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν.
Εὐδόκιμοι μὲν οἱ τῷ ἐμφύτῳ νόμῳ παιδαγωγηθέν
τες, καὶ τὸ δέον πεποιηκότες· ἔχει γὰρ ἡ φύσις ἐν
ἑαυτῇ τῶν ἀρετῶν ἀκριβὲς καὶ ἀδέκαστον τὸ κριτή
ριον, ὅπερ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν παραινέσεως μέρει καὶ
συμβουλῆς εἰσήγαγε, λέγων· «Πάντα, ὅσα ἐὰν
θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς
ὁμοίως ποιεῖτε αὐτοῖς.» Εἶτα δεικνύς ότι κανών
ἐστιν οὗτος καὶ εὐσεβείας καὶ φιλανθρωπίας
ἔφη· «Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται.
Ἐπειδὴ δ' ᾤκλασεν ἡ φύσις, καὶ ἡμαύρωσε τους
τῆς ἀρετῆς χαρακτήρας, ἐδόθη καὶ ὁ νόμος γραπτές.
Ἐπειδὴ δὲ καὶ αὐτὸς παρεβάθη, ὁ τῶν προφητῶν
χορὸς ἐνεχειρίσθη τὴν διόρθωσιν. ὡς δὲ καὶ οὗτος
ἀπεῖπεν· «Ἰατρεύσαμεν, λέγων, τὴν Βαβυλῶνα,
καὶ οὐκ ἰάθη·· δεῦρ' ἐπεφοίτησεν ὁ καὶ τῇ φύσει
ἐνθεὶς τὰ τῆς ἀρετῆς σπέρματα, καὶ διὰ τοῦ νόμου
διδάξας, καὶ διὰ τῶν προφητῶν κηρύξας. Ελθόντος
τοίνυν τοῦ τῶν οὐρανῶν Βασιλέως, ἀναγκαίως καὶ
δόγματα οὐρανῷ πρέποντα ἐθεσπίσθη, καὶ πολιτεία
ἀγγέλοις μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις ἁρμόζουσα αρέ
σκουσα καθάπερ ἐν βασιλικοῖς διατάγμασιν, ἐν
τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίας διηγορεύθη.
‹ Quæcunque volueritis ut faciant vobis ", etc.»
Laude quidem digni sunt illi, qui naturali lege
instituti atque imbuti officium fecerunt. Habet
enim in se natura ipsa virtutum exactum et incorruptum judicium: quod Christus quoque ipse exhortationis et consilii causa proposuit, cum dixit:
• Omnia quæcunque volueritis, ut faciant vobis homines, vos etiam similiter facite illis.» Deinde cum
demonstrasset, hanc esse omnis et pietatis et bumanitatis regulam, addidit: «Hæc enim est lex et
prophetæ. Posteaquam vero claudicavit, et de
statu integritatis delapsa est natura hominum, viro
tutisque notas oblitteravit: tum et lex scripta data
· est. Quia vero hæc quoque violata est hominum
transgressione, tunc prophetarum cotui commendata est generis humani correctio ac restitutio. At
quia hic quoque abnegavit, dicens: Medicinam
fecimus Babyloni, et non est sanata”; › huc in
terras venit is, qui et virtutis semina insevit natura, et per legem docuit eamdem, et per prophetas præconium fecit. Postquam igitur cœlorum Rex
advenit in carnem, necessario et dogmata cœlo digna sancita sunt, eaque vivendi ratio ac norma,
quæ angelis potius conveniat, quam hominibus placeat, in sanctis Evangeliis, non secus ac in regiis
mandatis et edictis, est promulgata.
PAULO SUBDIACONO.
In eamdem rem.
Ineffabilis Dei sapientia, ne concertemus inter
nos opinionibus, dum virtutis definitionem quærisnus, perfectissimum opus suam cujusque voluntatem constituens dixit: • Omnia quæcunque volue-
- ritis ut faciant vobis homines, et vos facile ipsis.»
* Matth. vii, 12. " Jerem. LI, 9.
ΝΔ'. — ΠΑΥΛΟ ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰς τὸ αὐτό.
Η ἄῤῥητος σοφία, ἵνα μὴ ζυγομαχῶμεν, τί ἐστιν
ἀρετὴ ζητοῦντες, τελειότατον ἔργον τὴν ἐκεί
στου βούλησιν πηξαμένη, ἔφη· «Πάντα ὅσα ἐὰν δέο
λητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς τους
τε αὐτοῖς.» Εἰ τοίνυν ἐν σεαυτῷ ἔχεις καὶ τὸν κανόνα
Pro άσμενέστερον et quæ seq. usque ad μάρτυρας, hic ponit idem cod. ασμενιστέον· εἰ δὲ οὐχ
ἡγῇ τοῦτο δυνατὸν εἶναι, μαρ. PossIN.
Elegans πλοκή notanda in μάρτυρας quæ non
potest in Latina interpretatione exprimi. Priori
doco vulgari significatu accipitur vox pro quibusvis
testibus: posteriore, pro illis qui veritatem colestem testimonio proprii sanguinis obsignarunt. Kitt.
Κανών ἐστιν οὗτος καὶ εὐσεβείας καὶ φιλανθρωπίας. Sic idem Christi præceptuin, ut facianus aliis quod nobis deri ab aliis cuperemus
epist. seq. vocat Isid. κανόνα τῶν ἀρετῶν, εἰ κανών
τῆς ἀρετῆς, epistol. 91 et alibi quoque pro compendio omnis justitiæ prædicat. Quo tamen bonitatis
compendio aliud etiam compendiosius uobis subjicit Gregor. Nazianz, in Teirastich.
Τι χρηστότητος δόγμα συντομώτερον,
Τοιοῦτος ἴσθι τοῖς φίλοις καὶ τοῖς πέλας
Οίους σεαυτῷ τούσδε τυγχάνειν θέλεις,
Καὶ συντομώτερόν τι τὰ Χριστοῦ πάθη. Βιττ.
Pro αρμόζουσα cod. Vat. scribit ἁρμόττουσα
et omittit vocem seq. ἀρέσκουσα. Possis.
'Αρμόζουσα, ἀρέσκουσα. Posterius horum
videtur redundare, nisi quibusdam transpositis
legamus, ἀγγέλοις μᾶλλον ἁρμόζουσα, ἢ ἀνθρώποις
ἀρέσκουσα. Ει quasi ita legeretur, sic verui: ηκα
angelis potius conveniat, quam hominibus placent.
RITT.
Pro ἔργον ponit cod. Vat. 650, δρον εἰς.
Vers. 3. pro av habet av vers, antepent. ep. pust
ἔχεις addit τὸν γνώμονα. Vers. ult. pro οἰκείῳ scr
bit οίκαδε. Ρussia.
col. 1105–1106page 464 of 750
PG 78:1105τῶν ἀρετῶν, μὴ παρ' ἄλλοις τοῦτο ζήτει ἀλλὰ χρῶ τῷ οἰκείῳ θησαυρῷ. ΝΕ'. - ΑΡΜΟΚΡΑ ΣΟΦΙΣΤΗ. Ότι ἀπὸ φιλαρχίας ή προλήψεων φύονται αἱρέσεις. Η φιλαρχία ἁπάντων αἰτία τῶν κακῶν, ἢ καὶ τὰ καθεστῶτα ἀνατρέπειν πειρωμένη, δεινούς πολέμους οὐ μόνον ἐφ' ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν παλαιῶν ἐπικωμάσαι παρεσκεύασεν. Οἱ μὲν γὰρ Πυθαγόρειοι σιγὴν ἡσκηκότες, τοὺς μέγα φρονοῦντας ἐπὶ εύγλωτ τὰς ἀπεκήρυττον. Οἱ δὲ Ομηρίζοντες, τοὺς Πλατων νίζοντας διέσυρον· οἱ δὲ Πλατωνίζοντες τοὺς Ομηρία ζοντας ἀσεβείας ἐγράφοντο· καὶ οἱ μὲν 'Αριστοτελικοί πρὸς τοὺς Πλατωνίζοντας ἐπαπεδύσαντο· οἱ δὲ Στοῖ καὶ πρὸς τοὺς Ἀριστοτελικοὺς ἐφράξαντο. Έπιχου ρείων δὲ, τῶν τῇ κακίᾳ ἐπικουρῆσαι τολμησάντων, καὶ μεμνήσθαι ατοπώτατον. Καὶ ἐπὶ τῆς ἰατρικῆς δὲ τὸ αὐτὸ ἐπηκολούθησαν. Οἱ μὲν γὰρ Λογικοὶ τοὺς Μεθοδικούς ἐστηλίτευσαν· οἱ δὲ Μεθοδικοὶ κατὰ τῶν λογικῶν ἐφράξαντο. Οἱ μὲν γὰρ πολλὰς καὶ ποικίλας ρίζας ἔφασαν τῶν παθῶν· διὸ καὶ ποικίλοις ἐχρῶντο βοηθήμασι, τὰς ῥίζας πολυπραγμονοῦντες τῶν νοσημάτων, καὶ οὕτως ἀναστέλλοντες τὰς πηγὰς τῶν παθῶν. Οἱ δὲ δύο μόνας αἰτίας ὡρί σαντο, στέγνωσιν καὶ ῥῦσιν· διὸ καὶ τὸ, ἢ κενωτέον, ἢ στακτέον, ἐδογμάτισαν. Οἱ δὲ Ἐμπειρικοὶ καὶ τού τους κἀκείνους ἔσκωπτον. Εἰ δὲ καὶ τὰς τῶν ῥητό ρων, καὶ τὰς τῶν ποιητῶν, καὶ τὰς τῶν συγγραφέων πρὸς ἀλλήλους διαφορὰς εἰπεῖν ἐθελήσαιμι, πολὺς καὶ λόγος καὶ χρόνος ἀναλωθήσεται. Καὶ θαυμαστὸν – οὐδέν. Οπου γὰρ οἱ φιλοσοφίας ονόματι βρενθυόμενοι οὐκ ώκνησαν διαπρύσιον καθ' ἑαυτῶν κινῆσαι πόλεμον, σχολῇ γ' ἂν τοῖς ρήτορσι καὶ τοῖς ποιηταῖς ἐμέλησεν εἰρήνης, οι γε καὶ πρὸς τοὺς ἐγκράτειαν, καὶ δικαιοσύνην, καὶ σωφροσύνην ἐγκρίνοντας Σω κρατικούς διεφέροντο, οὓς Πλάτων ἐκκωμῳδήσας ἐν διαλόγοις, ἀνεκωμῳδήθη παρὰ τῶν Κυνικῶν, ὧν εἷς ἦν καὶ Λουκιανὸς, ὁ τους διαλόγους κατὰ πάντων ὁμοῦ σχεδόν τῶν τε εἰρημένων, τῶν τε παραλελειμμένων συντάξας. Ον οἱ μὲν Πλατωνι καὶ διὰ τὸ τοὺς παρὰ τῶν ποιητῶν ἀναπλασθέντας θεούς τεθεατρικέναι, ἀπεδέξαντο. Οἱ δὲ τῶν ποιητῶν τρόφιμαι δύσφημον ἀπεκάλεσαν· δεινῶς γὰρ τοὺς παρ' αὐτῶν ἐκθειαζομένους θεοὺς ἐξεχω μώδησε. Τίς οὖν τολμήσει τὰ τῶν Ἑλλήνων πρε Τοῦτο ζήτει. Οἱ μὲν γὰρ Λογικοὶ τοὺς Μεθοδικούς. τὸ δόγμα, τὴν μέθο δον, τὴν ἐμπειρίαν δόγμα λόγος.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. LV.
τῶν ἀρετῶν, μὴ παρ' ἄλλοις τοῦτο ζήτει ἀλλὰ Quare si in te ipso habes normam virtutum (sicut
χρῶ τῷ οἰκείῳ θησαυρῷ.
profecto habes), noli apud alios eam quærere, sed
proprio thesauro utere.
ΝΕ'. - ΑΡΜΟΚΡΑ ΣΟΦΙΣΤΗ.
HARPOCRE SOPINISTÆ.
Ότι ἀπὸ φιλαρχίας ή προλήψεων φύονται Ab ambitione aut anticipatis opinionibus nasci laαἱρέσεις.
reses.
Η φιλαρχία ἁπάντων αἰτία τῶν κακῶν, ἢ καὶ τὰ
καθεστῶτα ἀνατρέπειν πειρωμένη, δεινούς πολέμους
οὐ μόνον ἐφ' ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν παλαιῶν
ἐπικωμάσαι παρεσκεύασεν. Οἱ μὲν γὰρ Πυθαγόρειοι
σιγὴν ἡσκηκότες, τοὺς μέγα φρονοῦντας ἐπὶ εύγλωτ
τὰς ἀπεκήρυττον. Οἱ δὲ Ομηρίζοντες, τοὺς Πλατων
νίζοντας διέσυρον· οἱ δὲ Πλατωνίζοντες τοὺς Ομηρία
ζοντας ἀσεβείας ἐγράφοντο· καὶ οἱ μὲν 'Αριστοτελικοί
πρὸς τοὺς Πλατωνίζοντας ἐπαπεδύσαντο· οἱ δὲ Στοῖκαὶ πρὸς τοὺς Ἀριστοτελικοὺς ἐφράξαντο. Έπιχουρείων δὲ, τῶν τῇ κακίᾳ ἐπικουρῆσαι τολμησάντων,
καὶ μεμνήσθαι ατοπώτατον. Καὶ ἐπὶ τῆς ἰατρικῆς
δὲ τὸ αὐτὸ ἐπηκολούθησαν. Οἱ μὲν γὰρ Λογικοὶ τοὺς
Μεθοδικούς ἐστηλίτευσαν· οἱ δὲ Μεθοδικοὶ κατὰ
τῶν λογικῶν ἐφράξαντο. Οἱ μὲν γὰρ πολλὰς καὶ
ποικίλας ρίζας ἔφασαν τῶν παθῶν· διὸ καὶ ποικί
λοις ἐχρῶντο βοηθήμασι, τὰς ῥίζας πολυπραγμο
νοῦντες τῶν νοσημάτων, καὶ οὕτως ἀναστέλλοντες
τὰς πηγὰς τῶν παθῶν. Οἱ δὲ δύο μόνας αἰτίας ὡρίσαντο, στέγνωσιν καὶ ῥῦσιν· διὸ καὶ τὸ, ἢ κενωτέον,
ἢ στακτέον, ἐδογμάτισαν. Οἱ δὲ Ἐμπειρικοὶ καὶ τούτους κἀκείνους ἔσκωπτον. Εἰ δὲ καὶ τὰς τῶν ῥητόρων, καὶ τὰς τῶν ποιητῶν, καὶ τὰς τῶν συγγραφέων
πρὸς ἀλλήλους διαφορὰς εἰπεῖν ἐθελήσαιμι, πολὺς
καὶ λόγος καὶ χρόνος ἀναλωθήσεται. Καὶ θαυμαστὸν –
οὐδέν. Οπου γὰρ οἱ φιλοσοφίας ονόματι βρενθυόμε
νοι οὐκ ώκνησαν διαπρύσιον καθ' ἑαυτῶν κινῆσαι
πόλεμον, σχολῇ γ' ἂν τοῖς ρήτορσι καὶ τοῖς ποιηταῖς
ἐμέλησεν εἰρήνης, οι γε καὶ πρὸς τοὺς ἐγκράτειαν,
καὶ δικαιοσύνην, καὶ σωφροσύνην ἐγκρίνοντας Σωκρατικούς διεφέροντο, οὓς Πλάτων ἐκκωμῳδήσας
ἐν διαλόγοις, ἀνεκωμῳδήθη παρὰ τῶν Κυνικῶν,
ὧν εἷς ἦν καὶ Λουκιανὸς, ὁ τους διαλόγους κατὰ
πάντων ὁμοῦ σχεδόν τῶν τε εἰρημένων, τῶν τε
παραλελειμμένων συντάξας. Ον οἱ μὲν Πλατωνι
καὶ διὰ τὸ τοὺς παρὰ τῶν ποιητῶν ἀναπλα
σθέντας θεούς τεθεατρικέναι, ἀπεδέξαντο. Οἱ δὲ τῶν
ποιητῶν τρόφιμαι δύσφημον ἀπεκάλεσαν· δεινῶς
γὰρ τοὺς παρ' αὐτῶν ἐκθειαζομένους θεοὺς ἐξεχω- quam eos qui omissi sunt, composuit. Quem Plato -
μώδησε. Τίς οὖν τολμήσει τὰ τῶν Ἑλλήνων πρεAmbitio et imperandi cupiditas, omnium causa
malorum, quæ etiam bene 4.40 constituta evertere
conatur, gravia bella non solum nostra memoria,
sed etiam antiquis temporibus invexit in res humanas. Namn Pythagorei quidem, cum ipsi silentium
colerent, alios qui eloquentia se magnifice efferebant, repudiabant: Homeri autem studiosi Platonis
asseclas traducebant: Platonis vero sectatores Homeri studiosis impietatis dicam scribebant: et Aristotelici quidem adversus Platonicos (philosophos)
pugnabant: Stoici vero contra Aristotelicos armabantur. Epicureorum autem, qui vitiis patrocinari
ausi sunt, etiam mentionem fieri indignum atque
absurdum est. Sed et in arte medica idem sectati
sunt studium. Nam Logici quidem Methodicos insectabantur, Methodici vero contra Logicos se armabant. Altera enim secta multas ac varias radices
morborum esse aiebat; quapropter etiam variis
utebantur auxiliis, sollicite radices morborum singulorum inquirentes, atque ita fontes morborum obstruentes. Altera vero, duas tantum causas definiebant: astrictionem sive constipationem, et furionem. Unde hoc dogma tradiderunt, aut evacuanduin,
aut instillandum. Empirici autem tam hos quai
illos deriserunt. Quod si et oratorum, et poetarum,
et historicorum inter se contentiones et controver
sias oratione persequi vellem, multum et verborumų –
et temporis mihi consumeretur. Et nihil adeo mirį
esl. Quando enim illi, qui philosophiæ nomine sus
magnifice efferebant, non dubitarunt implacabilo
adversus se invicem movere bellum.: vix potuit
feri, ut oratoribus et poetis pax cura esset, qui
etiam cum Socraticis, qui temperantiam el justitiam et modestiam in pretio habuerunt, contentiones susceperunt: quos Plate in Dialogis deridens,
ipse quoque mutuo derisus est a Cynicis: quorum
e numero Lucianus etiam fuit, qui dialogos contra
omnes propemodum, tam eos qui jam sunt dicti,
nici quidem ob id quia a poetis confictos deos quasi
Τοῦτο ζήτει. Non esse quærenda aliunde,
quorum ipsi domini sumus, quæque in potestate
nostra habemus, sententia est etiam, D. Basilii et
Ambrosii in Hexaemer. Ritt.
Οἱ μὲν γὰρ Λογικοὶ τοὺς Μεθοδικούς. Me
dicorum antiquitus tres erant sectæ: Logici, Methodici, Empirici. Ausonius Grypho ternarii:
Triplex quoque forma medendi:
Quot Logos, aut Methodos, cuique Experientia nomen,
B. Hieronymus ad Paulinum: «Taceo, inquit de
medicis, quorum scientia mortalibus vel utilissima
est, et in tres partes scinditur: τὸ δόγμα, τὴν μέθο
δον, τὴν ἐμπειρίαν: id est decretum vel doctrinam,
rationem et experientiam, ubi δόγμα vocat qui ali!:
est λόγος. Q. Serenus Sammonicus epilogo poematis
De re medica. RITT.
Quod Logos, aut Methodus, simplexque Empirica
Epandit.
Simplicem vocat Empiricam, ut quæ non sit solli -
cita de causis et rationibus, sed tantum observatione,
collectione atque inductione exemplorum sive experientia (unde et nomen accepit) nitatur. RITT.
Conf. ep. 91 inf. hujus libri iv. Notandum
ex One hujus epist. saluberrimum nostris etiam temporibus exulceratissimis consilium, de via ac ratione
orthodoxæ concordiæ sarciendæ et sanciendæ. Ritt,
col. 1107–1108page 465 of 750
PG 78:1107αἱρέσεις ἐτέχθησαν, τοσαύτας ὁρῶν καὶ παρ' ἐκεί νοις διὰ φιλαρχίαν (χρὴ γὰρ ἀληθῆ λέγειν) τεχθεί σας; Εἰ δ' αὕτη ἐξοστρακισθείη ἐκ τῶν ἀνθρώπων, ἐλπίς ἐστι χρηστή, πάντας εἰς τὸ θεῖον κήρυγμα ὁμοφώνως καὶ ὀρθοδόξως συνδραμείν. σβευόντων εἰπεῖν, ὅτι πολλαὶ περὶ Χριστιανοῖς ADAΜΑΝΤΙΟ. ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Περὶ τοῦ αὐτοῦ. Η ἐκ φιλαρχίας, οἶμαι, ἢ ἐκ προλήψεως, δύο δυσκαταγωνίστων παθῶν, τὰς αἱρέσεις τετέχθαι. Οἱ μὲν γὰρ ἐν τοῖς ὑπηκόοις μὴ ἀξιώσαντες εἶναι μηδὲ καταδεξάμενοι, νεωτέρας διδασκαλίας σπέρμα καταβεβλήκασι, τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένειν μὴ κατ αξιώσαντες ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ. Εἰς τὸ αὐτό. Τί θαυμάζεις, εἰ μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἔνσαρκον παρουσίαν πολλαὶ αἱρέσεις ἐτέχθησαν, τοῦ διαβόλου, ἅτε δὴ σαφῶς καὶ διαρρήδην ἀκούσαντος, ὅτι πάντα κρίσει καθυποβληθήσεται καὶ δίκην δώσει, τοῦ ταύτας κατασπείραντος ἵν' ἔχῃ πολλοὺς τοὺς συγκολασθησομένους, οπότε καὶ πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ οὐκ ὀλίγαι ἦσαν αἱρέσεις; Τῶν γὰρ ἀνθρώπων οἱ μὲν μηδὲ εἶναι τὸ Θεῖον ἐνόμιζον· οἱ δὲ εἶναι μέν, μή προνοεῖν δέ· καὶ οἱ μὲν προνοεῖν μὲν, τῶν δ' οὐρανίων μόνον· οἱ δ' οὐ μόνον τῶν οὐρανίων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπιγείων, οὐ πάντων δὲ, ἀλλὰ τῶν ἐξόχων, οἷον βασιλέων τε καὶ ἀρχόντων. Καὶ οἱ μὲν αὐτοματισμὸν, οἱ δ' εἱμαρμένην, οἱ δ' εἰκῇ φέρεσθαι τὰ πάντα ἀπεφήναντο. Καὶ οἱ μὲν τὰ εἴδωλα προς κυνεῖν εὐσεβὲς ἐνόμιζον· οἱ δὲ τὸ μητρογαμεῖν· καὶ οἱ μὲν τὸ ἀνθρωποθυτεῖν, οἱ δὲ τὸ ζωοθυτεῖν· ο μὲν τὸ βουθυτεῖν, οἱ δὲ καμηλοσφαγεῖν· καὶ οἱ εἰπ τὸ ἀλληλοφαγεῖν, οἱ δὲ τὸ ποηφαγεῖν Αλλ' ε πάντα εἰς μέσον ἀγάγοιμι, ἴσως ἂν ἀπιστηθήσουμε μὲν, οὐκ ἐλεγχθήσομαι δέ. Εἰ τοίνυν ἀεὶ πρὸς ἑαυτὸ ἐστασίαζε τὸ γένος καὶ οὐ τὰ αὐτὰ ἐδόξαζε (κατὰ καιροὺς γὰρ ἄνθρωποι νεωτεροποιοί * καὶ στασιάζοντες, τὰ καθεστῶτα μὲν ἐκίνουν, ένα μοθέτουν δ τὰ δοκοῦντα )· τί θαυμάζεις, εἰ καὶ νῦν περὶ πράγμα θεῖον καὶ λόγου κρείττον διαφωνεῖν προσποιοῦνται ὑπὸ φιλαρχίας ἐκβακχευόμενοι; Ἐν τοῖς ὑπηκόοις μὴ ἀξιώσαντες εἶναι. Τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένειν. Ὅπερ γενναίων εἶναι ἀνδρῶν, οὐκ οἶδ' ὅστις ἔγραψε. τὸ τὰ καθεστῶτα κινεῖν, "Οτι πάντα κρίσει καθυποβληθήσεται. πάντως. Αιττ. πάντως.] Τοῦ ταύτας κατασπείραντος τοῦ Οι μηδὲ εἶναι τὸ θεῖον. Κιττ. οἱ δὲ τὸ ποηφ. Ἐστασίαζε τὸ γένος. ἀνθρώπινον, ἡμέτερον νεὶ τῶν ἀνθρώπων. καὶ στασιαστὰς ἐπιπολάζοντες τὰ καθεστηκότα.
αἱρέσεις ἐτέχθησαν, τοσαύτας ὁρῶν καὶ παρ' ἐκεί
νοις διὰ φιλαρχίαν (χρὴ γὰρ ἀληθῆ λέγειν) τεχθεί
σας; Εἰ δ' αὕτη ἐξοστρακισθείη ἐκ τῶν ἀνθρώπων,
ἐλπίς ἐστι χρηστή, πάντας εἰς τὸ θεῖον κήρυγμα
ὁμοφώνως καὶ ὀρθοδόξως συνδραμείν.
in theatro deridendos propinavit atque tracksit, ap. σβευόντων εἰπεῖν, ὅτι πολλαὶ περὶ Χριστιανοῖς
probarunt; poetarum autem alumni infamem declararunt. Graviter enim perstrinxit illos, quos ipsi
magnopere venerabantur, deos. Quis igitur eorum,
qui paganismum amplectuntur, ausit nobis objicere, multas apud Christianos hæreses natas esse,
cum tam multas videat etiam apud ipsos Græcos propter ambitionem et imperandi studium (vera
enim dicere oportet) natas esse? Si vero hæc expelleretur ex rebus humanis, spes bona esset, fore
ut omnes in divinum (Evangelii) præcouium unanimi et orthodoxo consensu convenirent.
441 LVI. • PETRO SCHOLASTICO.
Eadem de re.
Aut ex ambitione, aut ex anticipata aliqua opinione, duabus expugnatu difficillimis affectionibus,
hæreses et sectas natas esse arbitror. Nam qui in
subditorum classe vivere æquo animo non potuerunt, neque imperium excipere, nova doctrina
sementem sparserunt, in iis quæ constituta essent,
permanere dedignati.
LVII. — ADAΜΑΝΤΙΟ.
Eadem de re.
Quid adeo miraris, si etiam post Salvatoris in
carnem adventum multæ hæreses enatæ sunt,
diabolo, quippe qui jam perspicue ac diserte audivisset, omnino se judicio et damnationi subjectum
iri et poenas daturum, eas disseminante, ut videlicet multos suppliciorum socios atque participes
habeat, cum ante ipsius quoque adventum non
pauca exstiterint hæreses? Nam partim homines˙
ne quidem esse Deum putarunt: partim esse quidem aliquod divinum numen, sed providentia rerum humanarum non esse præditum: partim vero,
procurationem id quidem habere, sed coelestium
duntaxat rerum; alii autem non solum cœlestibus
rebus, sed etiam terrenis providere, non tamen
omnibus, verum duntaxat excellentibus: ut regum
ac principum. Et alii quidem omnia temerario ac
cæco casu ferri dixerunt; alii contra omnia fatali
quadam necessitate fieri; alii denique ut fors tulit,
omnia agi asseruerunt. Et alii quidem idola adorare
fas piumque esse existimarunt; alii vero matrum
connubia probarunt; alii humanas hostias; alii
animalium cades; alii boum mactationem, alii ca-.
melorum; alii mutuam hominum devorationem,
alii ex herbis vicium. Sed si omnia in medium
proferre velim, fortassis fidem non invenero, nec
tamen falsum dixisse argui queam. Quare si semΝG. - ΠΕΤΡΟ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Περὶ τοῦ αὐτοῦ.
Η ἐκ φιλαρχίας, οἶμαι, ἢ ἐκ προλήψεως, δύο
δυσκαταγωνίστων παθῶν, τὰς αἱρέσεις τετέχθαι. Οἱ
μὲν γὰρ ἐν τοῖς ὑπηκόοις μὴ ἀξιώσαντες εἶναι
μηδὲ καταδεξάμενοι, νεωτέρας διδασκαλίας σπέρμα
καταβεβλήκασι, τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένειν μὴ κατ
αξιώσαντες
NZ'.
ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ.
Εἰς τὸ αὐτό.
Τί θαυμάζεις, εἰ μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἔνσαρκον
παρουσίαν πολλαὶ αἱρέσεις ἐτέχθησαν, τοῦ διαβόλου,
ἅτε δὴ σαφῶς καὶ διαρρήδην ἀκούσαντος, ὅτι πάντα
κρίσει καθυποβληθήσεται καὶ δίκην δώσει, τοῦ
ταύτας κατασπείραντος ἵν' ἔχῃ πολλοὺς τοὺς
συγκολασθησομένους, οπότε καὶ πρὸ τῆς παρουσίας
αὐτοῦ οὐκ ὀλίγαι ἦσαν αἱρέσεις; Τῶν γὰρ ἀνθρώπων
οἱ μὲν μηδὲ εἶναι τὸ Θεῖον ἐνόμιζον· οἱ δὲ εἶναι
μέν, μή προνοεῖν δέ· καὶ οἱ μὲν προνοεῖν μὲν, τῶν
δ' οὐρανίων μόνον· οἱ δ' οὐ μόνον τῶν οὐρανίων,
ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπιγείων, οὐ πάντων δὲ, ἀλλὰ τῶν
ἐξόχων, οἷον βασιλέων τε καὶ ἀρχόντων. Καὶ οἱ μὲν
αὐτοματισμὸν, οἱ δ' εἱμαρμένην, οἱ δ' εἰκῇ φέρεσθαι
τὰ πάντα ἀπεφήναντο. Καὶ οἱ μὲν τὰ εἴδωλα προς
κυνεῖν εὐσεβὲς ἐνόμιζον· οἱ δὲ τὸ μητρογαμεῖν· καὶ
οἱ μὲν τὸ ἀνθρωποθυτεῖν, οἱ δὲ τὸ ζωοθυτεῖν· ο
μὲν τὸ βουθυτεῖν, οἱ δὲ καμηλοσφαγεῖν· καὶ οἱ εἰπ
τὸ ἀλληλοφαγεῖν, οἱ δὲ τὸ ποηφαγεῖν Αλλ' ε
πάντα εἰς μέσον ἀγάγοιμι, ἴσως ἂν ἀπιστηθήσουμε
μὲν, οὐκ ἐλεγχθήσομαι δέ. Εἰ τοίνυν ἀεὶ πρὸς ἑαυτὸ
ἐστασίαζε τὸ γένος καὶ οὐ τὰ αὐτὰ ἐδόξαζε
(κατὰ καιροὺς γὰρ ἄνθρωποι νεωτεροποιοί *
καὶ στασιάζοντες, τὰ καθεστῶτα μὲν ἐκίνουν, ένα
μοθέτουν δ τὰ δοκοῦντα )· τί θαυμάζεις, εἰ καὶ νῦν
περὶ πράγμα θεῖον καὶ λόγου κρείττον διαφωνεῖν
προσποιοῦνται ὑπὸ φιλαρχίας ἐκβακχευόμενοι;
Ἐν τοῖς ὑπηκόοις μὴ ἀξιώσαντες εἶναι.
Exemplum præbet Arius. Ritt.
Τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένειν. Ὅπερ γενναίων
εἶναι ἀνδρῶν, οὐκ οἶδ' ὅστις ἔγραψε. Huic contrarium,
τὸ τὰ καθεστῶτα κινεῖν, infra epist. proxima. ID.
"Οτι πάντα κρίσει καθυποβληθήσεται. Ve
rissima sententia, sed a mente Isidori hoc loco aliena,
quæ postulat ut legamus πάντως. Αιττ. Cod. Vat.
πάντως.]
Τοῦ ταύτας κατασπείραντος Videtur omnino
rejiciendum toū, ut superfluum. RITT. [Cod. Vatic.
τοῦ non agnoscit. ]
Οι μηδὲ εἶναι τὸ θεῖον. De variis ac mult
plicibus hominum erroribus in rebus divinis vide
similem locum infra ep. 99 et 163. Κιττ.
Hec, οἱ δὲ τὸ ποηφ. omittebat ed. Paris.
EDIT.
Ἐστασίαζε τὸ γένος. Videtur deesse ανθρώ
πινον, vel ἡμέτερον νεὶ τῶν ἀνθρώπων.
Cod. Vatic. addit, καὶ στασιαστὰς ἐπιπολάζοντες τὰ καθεστηκότα. P0861N.
col. 1109–1110page 466 of 750
PG 78:1109ΝΗ'. — ΙΩΑΝΝΗ ΔΙΑΚΟΝΟ. Τῆς Ἰούδα Επιστολῆς. Τι ἐστιν «Αστέρες πλα νῆται, οἷς ὁ ζόφος τοῦ σκότους εἰς αἰῶνα τε τήρηται. β Εἰ μὲν αὐτὸς μόνος ἐπέστειλας, εἰσόμενος, δι' Αν αἰτίαν εἴρηται· «Αστέρες πλανήται, οἷς ὁ ζόφος τοῦ σκότους εἰς αἰῶνα τετήρηται· ἴσως ἄν σοι κατα γνοὺς ἀμαθίαν, καὶ συντόμως ἐπιστείλας τοῖς ἀνδράσιν οὐ τοῖς ἀστράσιν, ἀπηλλάγην. Ἐπειδὴ δὲ πολλοί, καὶ τῶν δοκούντων εἶναι συνετῶν, τοῦτ' ἐζήτησαν μαθεῖν, καὶ πολλὰ κινήσαντες, ὕστερον μαθόντες ἐξεθείασαν, καταγνώσομαι μὲν σου οὐδαμῶς, ἑρμη νεῦσαι δὲ αὐτὸ σαφέστερον πειράσομαι. Φημὶ τοίνυν, ὅτι περὶ ἀνθρώπων συγγνώμης πταιόντων ὑψηλότερα ἦν τῷ ἐπιστείλαντι ὁ λόγος, οὐ περὶ ἄστρων καὶ νεφελών, κυμάτων τε καὶ δένδρων· οἷς δὴ παρα δείγμασι κέχρηται· ὅπερ ἔχουσιν ἐκεῖνα κατὰ φύσιν, τοῦτο πεπονθέναι τοὺς ἀνθρώπους κατὰ προαίρεσιν αιτιώμενος. Ωσπερ γὰρ αἱ νεφέλαι αἱ ἄνυδροι, αἱ ὑπὸ ἀνέμων ἐλαυνόμεναι, καὶ τὰ ἄκαρπα δένδρα, & διστῶς ἔφη ἀποθανόντα, οὐ τιμωρηθήσονται· ἀλλ' οὐδὲ τὰ κύματα τὰς ἑαυτῶν ἀπαφρίζουσιν αἰσχύνας, άλογα ὄντα καὶ αἰσθήσεως ἄμοιρα· οὕτως καὶ οἱ λεγόμενοι ἀστέρες πλανήται οὐ τὸν ζόφον κληρονομοῦσιν, ἀλλ᾽ οἱ ἄνθρωποι, οἱ κατὰ προαίρεσιν ἁμαρτάνοντες· περὶ ὧν καὶ τὰ ὑποδείγματα ταῦτα ἐλήφθη, ὡς εἶναι τοιοῦτον τὸ λεγόμενον· οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, περὶ ὧν ὁ λόγος, ὥσπερ πλανῆταί εἰσιν ἀστέρες, τῆς εὐθείας εκτρεπόμενοι, καὶ τὴν ἐναντίαν αὐτῇ ὁδὸν βαδίζοντες· διὸ αὐτοῖς ὁ ζόφος τετή ρηται, οὐχὶ τοῖς ἀστράσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀνδράσιν. Οὐ γὰρ περὶ ἄστρων, ή νεφελῶν, ἢ κυμάτων ἦν αὐτῷ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ ἀνθρώπων εἰς θηριωδίαν, καὶ ἀσέλγειαν, καὶ ἀλαζονείαν ἐκπεπτωκότων, καὶ διὰ τῆς συνουσίας καὶ τοὺς πλησιάζοντας λυμαινομένων. Οτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, γυμνάσω μεν, εἰ δοκεῖ, τὸν λόγον. Οἱ μὲν οὖν περὶ ταῦτα δει γα, οὔτε εἰκότα, οὔτε πιθανὰ τοῖς πολλοῖς λέγουσιν. Τῇ γὰρ ἐναργείᾳ καὶ διὰ τῶν ὄψεων μαρτυρία μάτ χονται. Λέγουσι δ' οὖν ὅμως, ὅτι οἱ πλανῆται τὸν μὲν οἰκεῖον δρόμον ἔχουσιν, ἀπὸ δυσμῶν εἰς ἀνατολὰς· καὶ τοῦτον ἐπείγονται ἀνύειν· ὑπὸ δὲ τῆς τῶν ἁπλανῶν ἐναντίας καὶ ὀξυτέρας κινήσεως ἐχνικώ μενοι εἰς δύσιν φέρονται. Καὶ ὑποδείγματι τοιούτῳ χρῶνται. Ὥσπερ τροχοῦ ὀξέως φερομένου, μύρμηξ τὴν ἐναντίαν αὐτῷ κίνησιν πορευομένη οὐδὲν τοσοῦ α ἀλλ' ού. κατά αὐτῇ ἀρετῇ. οὐχὶ τοῖς οὐχ ὡς ἀστρ. 1 Ε. ώσπερ ὅτι, φερομένου κινουμένου. 2. πορευομένη πορευόμενος. 6 Έλεγχος ελέγχειν. μοει ποτὲ μὲν αὐτούς.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. LVIII..
per inter homines fuerunt contentiones atque Jissidia, nec eadem omnibus fuit sententia (nam-protemporum varietate homines novarum rerum et novorum morum cupidi, aut etiam seditiosi, presentia quidem convellerunt, novas autem pro suo ingenio leges tulerunt), quid miraris, si nunc quoque
circa negotium (religionis Christianæ) divinum et ratione humana superius contentiones affectant,
et dissident animis homines ab ambitione tanquam furore bacchico agitati?
ΝΗ'. — ΙΩΑΝΝΗ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Τῆς Ἰούδα Επιστολῆς. Τι ἐστιν «Αστέρες πλα
νῆται, οἷς ὁ ζόφος τοῦ σκότους εἰς αἰῶνα τε
τήρηται.
β
Εἰ μὲν αὐτὸς μόνος ἐπέστειλας, εἰσόμενος, δι' Αν
αἰτίαν εἴρηται· «Αστέρες πλανήται, οἷς ὁ ζόφος τοῦ
σκότους εἰς αἰῶνα τετήρηται· ἴσως ἄν σοι κατα
γνοὺς ἀμαθίαν, καὶ συντόμως ἐπιστείλας τοῖς ἀνδρά
σιν οὐ τοῖς ἀστράσιν, ἀπηλλάγην. Ἐπειδὴ δὲ πολλοί,
καὶ τῶν δοκούντων εἶναι συνετῶν, τοῦτ' ἐζήτησαν
μαθεῖν, καὶ πολλὰ κινήσαντες, ὕστερον μαθόντες
ἐξεθείασαν, καταγνώσομαι μὲν σου οὐδαμῶς, ἑρμηνεῦσαι δὲ αὐτὸ σαφέστερον πειράσομαι. Φημὶ τοίνυν,
ὅτι περὶ ἀνθρώπων συγγνώμης πταιόντων ὑψηλότερα
ἦν τῷ ἐπιστείλαντι ὁ λόγος, οὐ περὶ ἄστρων καὶ
νεφελών, κυμάτων τε καὶ δένδρων· οἷς δὴ παρα
δείγμασι κέχρηται· ὅπερ ἔχουσιν ἐκεῖνα κατὰ φύσιν,
τοῦτο πεπονθέναι τοὺς ἀνθρώπους κατὰ προαίρεσιν
αιτιώμενος. Ωσπερ γὰρ αἱ νεφέλαι αἱ ἄνυδροι, αἱ
ὑπὸ ἀνέμων ἐλαυνόμεναι, καὶ τὰ ἄκαρπα δένδρα, &
διστῶς ἔφη ἀποθανόντα, οὐ τιμωρηθήσονται· ἀλλ'
οὐδὲ τὰ κύματα τὰς ἑαυτῶν ἀπαφρίζουσιν αἰσ
χύνας, άλογα ὄντα καὶ αἰσθήσεως ἄμοιρα· οὕτως
καὶ οἱ λεγόμενοι ἀστέρες πλανήται οὐ τὸν ζόφον
κληρονομοῦσιν, ἀλλ᾽ οἱ ἄνθρωποι, οἱ κατὰ προαίρεσιν
ἁμαρτάνοντες· περὶ ὧν καὶ τὰ ὑποδείγματα ταῦτα
ἐλήφθη, ὡς εἶναι τοιοῦτον τὸ λεγόμενον· οἱ ἄνθρω
ποι οὗτοι, περὶ ὧν ὁ λόγος, ὥσπερ πλανῆταί εἰσιν
ἀστέρες, τῆς εὐθείας εκτρεπόμενοι, καὶ τὴν ἐναντίαν
αὐτῇ ὁδὸν βαδίζοντες· διὸ αὐτοῖς ὁ ζόφος τετήρηται, οὐχὶ τοῖς ἀστράσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀνδράσιν. Οὐ
γὰρ περὶ ἄστρων, ή νεφελῶν, ἢ κυμάτων ἦν αὐτῷ,
ὡς ἔφθην εἰπὼν, ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ ἀνθρώπων εἰς
θηριωδίαν, καὶ ἀσέλγειαν, καὶ ἀλαζονείαν ἐκπεπτω
κότων, καὶ διὰ τῆς συνουσίας καὶ τοὺς πλησιάζοντας
λυμαινομένων. Οτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, γυμνάσωμεν, εἰ δοκεῖ, τὸν λόγον. Οἱ μὲν οὖν περὶ ταῦτα δειγα, οὔτε εἰκότα, οὔτε πιθανὰ τοῖς πολλοῖς λέγουσιν.
Τῇ γὰρ ἐναργείᾳ καὶ διὰ τῶν ὄψεων μαρτυρία μάτ
χονται. Λέγουσι δ' οὖν ὅμως, ὅτι οἱ πλανῆται τὸν
μὲν οἰκεῖον δρόμον ἔχουσιν, ἀπὸ δυσμῶν εἰς ἀνατολάς· καὶ τοῦτον ἐπείγονται ἀνύειν· ὑπὸ δὲ τῆς τῶν
ἁπλανῶν ἐναντίας καὶ ὀξυτέρας κινήσεως ἐχνικώμενοι εἰς δύσιν φέρονται. Καὶ ὑποδείγματι τοιούτῳ
χρῶνται. Ὥσπερ τροχοῦ ὀξέως φερομένου, μύρμηξ
τὴν ἐναντίαν αὐτῷ κίνησιν πορευομένη οὐδὲν τοσοῦ
st Jud. 13.
LVIII. — JOANNI DIACONΟ.
Ex Epistola Judæ. Quid sit illud, Sidera errantia,
quibus caligo tenebrarum servala est in ælernum "
et
Siquidem tu solus ad me scripsisses, sciscitatus
causam, quare dictum sit: • Sidera errantia, quis
bus procella tenebrarum servata est in æternum;».
fortassis ita me expedivissem, ut inscitiæ ruditatisque te damnarem, et breviter tibi respondissem,
α42 hominibus, non sideribus ista convenire..
Verum quia multi, et illi quidem ex eorum numero,
qui pro sapientibus habentur, discendi studio iden
ex me quæsiverunt, et postquam multa sategerant,
tandem vero sensu percepto divinum eum prædicarunt; equidem nullo modo te condemnabo, sed
potius hoc dictum planius tibi interpretari conabor. Aio igitur: De hominibus hujusmodi, qui veniam excedentia delicta committunt, scriptori illi
sermonem fuisse institutum; non de sideribus, et
nubibus, et luctibus atque arboribus, quibus pro
exemplis usus est, reprehendens et accusans hoinines, quod ea quæ illis per naturam insunt, ipsi
libero animi proposito in se admittant. Nam sicut
nubes aqua destitutæ, quæ a ventis agitantur,
steriles arbores, quas dupliciter ait mortuas, nullo
afficientur supplicio, sed neque fluctus suas despumant confusiones, quippe qui rationis ac sensus
expertes sint: ita etiam sidera quæ dicuntur errantia non percipiunt caliginem, sed homines, qui
libera voluntatis electione usi peccant: de quibus
etiam exempla illa sumuntur, ut tale quidpiam
dicatur: Homines isti, de quibus sermo est, sunt
quasi errantia quædam sidera, a recta via aversi,
et contrariam illi viam ingressi; quamobrem ipsis
procella servatur, non sideribus, sed hominibus.
Non enim, ut dicere coeperam, de sideribus aut
nubibus aut fluctibus verba faciebat, sed de hominibus in quamdam feritatem et luxuriam et jactantiam prolapsis, quique sua consuetudine etiam alios
secum versantes corrumpunt. Hæc autem ita se
habere ut demonstremus, age, si videtur, serinonem
exerceamus. Qui igitur harum rerum scientiam.
proftentur, ii neque verisimilia neque probabilia
vulgo affirmant. Pugnant enim cum evidentia, et
visus testimonio adversantur. Verumtamen aiunt:
Planetas proprium quidem cursum obtinere, ah
Idem cod., ἀλλ' ού. Vers. post 3 ante κατά
omittit of. Possit.
Pro αὐτῇ idem cod., ἀρετῇ. Vers. seq. pro
οὐχὶ τοῖς scribit οὐχ ὡς ἀστρ. etc. Vers. 1 lit. Ε.
pro ώσπερ scribit ὅτι, et mox pro φερομένου ha
let κινουμένου. Vers. 2. pro πορευομένη habet
πορευόμενος. Vers. 6 Έλεγχος mutat in ελέγχειν.
Eodem vers. μοει ποτὲ μὲν addit αὐτούς. Possin.
col. 1111–1112page 467 of 750
PG 78:1111τον ἀνύει (εκνικᾶται γὰρ ὑπὸ τῆς τοῦ τροχού ὠχυ τάτης κινήσεως), οὕτω καὶ οἱ πλανήται πρὸς τὴν τῶν ἀπλανῶν διάκεινται κίνησιν. Τὸ μὲν οὖν ἐλέγχον αὐτοὺς, ὅτι μὲν ὡς θεοὺς ἐκθειάζουσι, ποτὲ δὲ μύρα μηξι παραβάλλουσι, μόνον ἐπισημαινόμενος (εἰς ἄλλο γὰρ ἐπείγομαι) νυνὶ παρήσω· ἐπὶ δὲ τὸ ζητούμενον ἥξω. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκεῖνος. Εγώ δ' οἶμαι, διὰ τὸ χρήσασθαι καὶ τὴν Γραφὴν τούτῳ τῷ ονόματι, ἢ κυριολεκτούσαν, ἢ καταχρωμένην, ἢ τῇ τῶν πολλῶν συνηθείᾳ ἐπομένην, ὅτι, ἐπειδὴ τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἄλλους πέντε αστέ ρας, οὐ πολλοῖς γνωρίμους φαίνοντά τε καὶ φαέθοντα, στίλβοντα τε καὶ πυῤῥόην, καὶ μὴν καὶ φωσφόρον εἰς τοὺς πλανήτας τάττουσιν οἱ σου ανοητότεροι, τινῶν δὲ ἐπὶ γῆς δυναστευσάντων καὶ αἰσχρῶς βεβιωκότων, καὶ εὐκλεῶς τὸν βίον και μήνη μηνοειδὴς, σελήνη, μήνη ταστρεψάντων τὰς προσηγορίας ἐπέθεσαν. Ο δ' ήλιος εἰς τὸ πλάτος κατ' ἐνιαυτὸν περιπολεῖ τὰ ἀρχτῷα καὶ τὰ νότια μέρη· ἡ δὲ σελήνη κατὰ μῆνα, ὅθεν οἶμαι καὶ τὸν μῆνα, οὐ διὰ τὸ μηνοειδή γίνεσθαι την σελήνην, ὡς φασί τινες· ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ κατὰ μῆνα πάντα ἑαυτῆς πληροῦν τὸν κανόνα. Μήνη γὰρ ἡ σελήνη καλεῖται. Οἱ δὲ ἄλλοι πάντες ἀναλόγως τοῖς ἑαυτῶν κύκλοις τε καὶ δρόμοις την περίοδον ταύτην ἀποτελοῦσι· διὰ τοῦτο πλανήτας αὐτούς· κα κλῆσθαι. Πλήν εἴτε τοῦτο, εἴτ' ἐκεῖνο ἀληθὲς εἴη, τοῦ Δημιουργοῦ ἀνακηρύττει τὴν ἐπιστήμην, τοῦ καὶ τάξαντος, καὶ νομοθετήσαντος, ὡς καὶ αὐτὸς μέν φησιν· «Εγώ τοῖς ἄστροις ἐνετειλάμην.. 'Ο δὲ Μελωδός, δεικνὺς ὡς ἐν γῇ μὲν παρεβάθη τὸ θεῖον πρόσταγμα, τῶν ἀνθρώπων εἰς παρανομίαν αὐτο μολησάντων, ἐν οὐρανῷ δὲ ἐφυλάχθη, ἔφη· Βἰς τὸν αἰῶνα, Κύριε, ὁ λόγος σου διαμένει ἐν τῷ οὐ ρανῷ.. Εἰ δὲ διὰ τὸ εἰρῆσθαι, «Τοῖς ἄστροις ένω ετειλάμην,» ζώα λογικὰ αὐτὰ καὶ αὐτεξούσια ὀριοῦν ταί τινες (οίδα γάρ τινας οὐ μόνον τῶν ἔξω τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ τῶν πεπιστευκότων τοῦτο δογματίσαντας), περιττήν καὶ ἀνωφελῆ τὴν ζήτησιν ταύτ επισημαινόμενος επισηδίτης, οἱ δὲ Ηρας προσαγορεύουσιν· εἶτα ὁ Ηλίου μηνάμενος. 5, ὅτι οι ἐπειδὰν τοὺς ἄλλους πέντε ἀστέρας οὐ πολλοῖς γνωρίμους εἰς τοὺς φλέγοντα, στίλβοντά τε, καὶ πυρόεντα, ναὶ μὴν καὶ φωσφόρον, πέντε αστέρας οὐ πολλοῖς γνωρίμους εἰς τούς. σοι δὲ Στίλβοντα.: στίλβων, ὁ τοῦ Ἑρμοῦ ἀστὴρ. νοθεύεται. Συνεχῆ δὲ ἔχει ἀεὶ ταύτην τὴν θέσιν· καὶ φαί νοντος ἅμα καὶ Κρόνου καλούμενος κύκλος, ἐφεξῆς δὲ ὁ τοῦ Φαέθοντος, Διὸς λεγόμενος· εἶθ' ὁ Πυρόεις πυρβόεις δ Ηρακλέους τε καὶ Αρεος προσαγορευόμενος· ἑξῆς δὲ ὁ Στίλβων, ὃν ἱερὸν Ἑρμοῦ καλοῦσιν ἔνιοι, τινὲς Απόλλωνος· μεθ᾽ ἂν ὁ τοῦ Φωσφόρου, η Αφρο καὶ τελευταῖος, ὁ τῆς Σελήνης, μέχρι τῆς γῆς ὁρί ζεται. Πιττ. Εὐκλεῶς ἀκλεῶς. μήνα κεκλήσθαι. πάντες ἀναλόγως πέντε ἀναλόγοις. τοῦ καὶ ούτω. 2, ριο δειχνύς δεικνύων.
occasu versus ortum: eamque ut perficiant salagere: τον ἀνύει (εκνικᾶται γὰρ ὑπὸ τῆς τοῦ τροχού ὠχυτάτης κινήσεως), οὕτω καὶ οἱ πλανήται πρὸς τὴν
τῶν ἀπλανῶν διάκεινται κίνησιν. Τὸ μὲν οὖν ἐλέγχον
αὐτοὺς, ὅτι μὲν ὡς θεοὺς ἐκθειάζουσι, ποτὲ δὲ μύρα
μηξι παραβάλλουσι, μόνον ἐπισημαινόμενος
(εἰς ἄλλο γὰρ ἐπείγομαι) νυνὶ παρήσω· ἐπὶ δὲ τὸ
ζητούμενον ἥξω. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκεῖνος. Εγώ δ'
οἶμαι, διὰ τὸ χρήσασθαι καὶ τὴν Γραφὴν τούτῳ τῷ
ονόματι, ἢ κυριολεκτούσαν, ἢ καταχρωμένην, ἢ τῇ
τῶν πολλῶν συνηθείᾳ ἐπομένην, ὅτι, ἐπειδὴ τὸν
ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἄλλους πέντε αστέ
ρας, οὐ πολλοῖς γνωρίμους φαίνοντά τε καὶ
φαέθοντα, στίλβοντα τε καὶ πυῤῥόην, καὶ μὴν
καὶ φωσφόρον εἰς τοὺς πλανήτας τάττουσιν οἱ σου
ανοητότεροι, τινῶν δὲ ἐπὶ γῆς δυναστευσάντων καὶ
cæterum motu inerrantium siderum contrario atque
· vehementiore victos in occasum ſerri. Eamque ad
rem comparatione tali utuntur. Quemadmodum si
rota vebementi feratur impetu, formica contrario
ipsi motu ingrediens nihil tantopere promovet (nam
rotæ celerrimo rapidissimoque motu superatur):
ita et errantia sidera se habent, si cum inerrantium motu comparentur. Qua in sententia id quidem, quod ipsosmet refutat, nempe quod aliquando
pro numinibus ea extollunt, aliquando autem cum
formicis comparant, digito duntaxat notatum in
præsentiarum (ad alia enim festino) omittam; alque ad id de quo quæritur, revertar. 443 Hæc
igitur ipsi. At ego sic existimo: quia etiamn Scriptura, sive proprie loquens, sive improprie, sive vulgi " αἰσχρῶς βεβιωκότων, καὶ εὐκλεῶς τὸν βίον και
consuetudinem sequens, his nominibus utitur,
quandoquidem solem et lunam, et reliqua quinque
sidera, non multis cognita, Saturnum et Jovem,
Mercurium et Martem, quin etiam Venerem in planelarum numerum referunt homines te stultiores,
quorumdam autem, qui in terra potentes fuerunt
et vitam egerunt turpem, et eam glorioso exitu
finierunt, nomina illis imposuerunt: sol autem in
latitudinem annuo spatio septentrionales atque
australes mundi partes obit; at luna (Græcis μήνη
dicta) quot mensibus: unde puto etiam mensem
dictum esse, non autem ideo quod luna sit μηνοει
δής, ut quidam perhibent: sed et quod unoquoque
mense suam regulam impleat. (Luna enim quæ alias
σελήνη, alio nomine μήνη a Græcis appellatur).
Reliqui vero planetæ omnes convenienter suis
circulis et cursibus circuitum istum conficiunt:
hanc, inquam, ob causam planetas, hoc est errantia sidera, appellatos esse. Sed sive istud sive illud
verum sit, Opifcis prædical scientiam, qui et ordinavit illa, et leges ipsis tulit; ut tum ipse ait:
• Ego stellis præcepi ";» tum Psalmorum auctor,
ταστρεψάντων τὰς προσηγορίας ἐπέθεσαν. Ο δ' ήλιος
εἰς τὸ πλάτος κατ' ἐνιαυτὸν περιπολεῖ τὰ ἀρχτῷα
καὶ τὰ νότια μέρη· ἡ δὲ σελήνη κατὰ μῆνα, ὅθεν
οἶμαι καὶ τὸν μῆνα, οὐ διὰ τὸ μηνοειδή γίνεσθαι
την σελήνην, ὡς φασί τινες· ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ κατὰ
μῆνα πάντα ἑαυτῆς πληροῦν τὸν κανόνα. Μήνη γὰρ
ἡ σελήνη καλεῖται. Οἱ δὲ ἄλλοι πάντες ἀναλόγως
τοῖς ἑαυτῶν κύκλοις τε καὶ δρόμοις την περίοδον
ταύτην ἀποτελοῦσι· διὰ τοῦτο πλανήτας αὐτούς· κακλῆσθαι. Πλήν εἴτε τοῦτο, εἴτ' ἐκεῖνο ἀληθὲς εἴη,
τοῦ Δημιουργοῦ ἀνακηρύττει τὴν ἐπιστήμην, τοῦ
καὶ τάξαντος, καὶ νομοθετήσαντος, ὡς καὶ αὐτὸς μέν
φησιν· «Εγώ τοῖς ἄστροις ἐνετειλάμην.. 'Ο δὲ
Μελωδός, δεικνὺς ὡς ἐν γῇ μὲν παρεβάθη τὸ θεῖον
πρόσταγμα, τῶν ἀνθρώπων εἰς παρανομίαν αὐτο
μολησάντων, ἐν οὐρανῷ δὲ ἐφυλάχθη, ἔφη· Βἰς
τὸν αἰῶνα, Κύριε, ὁ λόγος σου διαμένει ἐν τῷ οὐ
ρανῷ.. Εἰ δὲ διὰ τὸ εἰρῆσθαι, «Τοῖς ἄστροις ένω
ετειλάμην,» ζώα λογικὰ αὐτὰ καὶ αὐτεξούσια ὀριοῦνταί τινες (οίδα γάρ τινας οὐ μόνον τῶν ἔξω τῆς
πίστεως, ἀλλὰ καὶ τῶν πεπιστευκότων τοῦτο δογμα
τίσαντας), περιττήν καὶ ἀνωφελῆ τὴν ζήτησιν ταύτ
** Job xxxv1, 22.
Pro επισημαινόμενος idem cod. habet επιση- δίτης, οἱ δὲ Ηρας προσαγορεύουσιν· εἶτα ὁ Ηλίου
μηνάμενος. Vers. inde 5, inter ὅτι οι ἐπειδὰν inserit lows. Possin.·
Pro liis verbis, τοὺς ἄλλους πέντε ἀστέρας οὐ
πολλοῖς γνωρίμους et quæ seq. usque adl εἰς τοὺς
exclusive, haec alia habet: φλέγοντα, στίλβοντά τε,
καὶ πυρόεντα, ναὶ μὴν καὶ φωσφόρον, πέντε αστέρας
οὐ πολλοῖς γνωρίμους εἰς τούς. Quod paulo post in
edito ponitur σοι abest a cod. Vat. 650, uti et δὲ
vers. seq. Io.
Στίλβοντα. Hesych.: στίλβων, ὁ τοῦ Ἑρμοῦ
ἀστὴρ. Notandus est hic locus de nominibus septem
planetarum, in quo procul dubio habuit ante oculos
ista ex libro De mundo, quem vulgo Aristoteli triLuunt, etsi doctioribus νοθεύεται. Sic igitur ibi legimus. Συνεχῆ δὲ ἔχει ἀεὶ ταύτην τὴν θέσιν· καὶ φαί
νοντος ἅμα καὶ Κρόνου καλούμενος κύκλος, ἐφεξῆς δὲ
ὁ τοῦ Φαέθοντος, Διὸς λεγόμενος· εἶθ' ὁ Πυρόεις
(non recte igitur apud Isidl. legitur πυρβόεις ), δ
Ηρακλέους τε καὶ Αρεος προσαγορευόμενος· ἑξῆς
δὲ ὁ Στίλβων, ὃν ἱερὸν Ἑρμοῦ καλοῦσιν ἔνιοι, τινὲς
Απόλλωνος· μεθ᾽ ἂν ὁ τοῦ Φωσφόρου, η Αφρο
καὶ τελευταῖος, ὁ τῆς Σελήνης, μέχρι τῆς γῆς ὁρί
ζεται. Quibus hæc Apuleiana respondent: «Se
plem V deorum, nominibus illustres, totidem orbibus affirme sunt et gradation sibimet superlatz, ut
superior inferiore sit major, ac vicissim mutuis adhæsionibus nexæ, complexu illius orbis, qui inerrabilis dicitur, continentur. Hic Phænonis globus quem
appellamus Saturnum, post quem Phaethon secundus est, quem Jovem dicimus: et loco tertio Pyroeis,
quem multi Herculis, plures Martis stellam vocant.
Hanc sequitur Stilbon, cui quidam Apollinis, cæteri
Mercurii nomen dederunt. Quintus Phosphorus, Junonia, ino Veneris stella censetur. Deinde Solis
est orbis, et ultima omnium Luna, altitudinis
theree principia distermninans.» Πιττ.
Εὐκλεῶς idem cod: nulat in ἀκλεῶς. Vers.
post 5, post μήνα addit κεκλήσθαι. Vers. inde 4 pro
πάντες ἀναλόγως scribit idem πέντε ἀναλόγοις.
POS-IN.
Inter τοῦ et καὶ ilem cod. inserit ούτω.
Veis, post 2, ριο δειχνύς scribit δεικνύων. In.
col. 1113–1114page 468 of 750
PG 78:1113την εἶναι ἡγούμενος (ο Μειζότερα γάρ σου, φησί, μὴ ζήτει· καὶ ἰσχυρότερά σου μὴ ἐξέταζε α προσετάγη σοι, ταῦτα διανοοῦ· οὐ γάρ ἐστί σοι χρεία τῶν κρυπτῶν), οὐκ ἐγκρίναιμι τοῦτο, οὔτ' ‹ ἀποψηφίσαιμι· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον εἴποιμι, ὅτι περὶ ". › ὀλόγων καὶ ἀναισθήτων τούτῳ τῷ ὀνόματι κέχρηται ἡ Γραφή, λέγουσα· Ενετείλατο Κύριος καύσ σων· ο καί· ο Ενετείλατο Κύριος νεφέλαις· ο καί Ενετείλατο Κύριος σκώληκι. Είτε οὖν λογικά ἐστι ζώα. ὥς φασί τινες, εἴτε πύρινοι σφαίραι, εἴτε δισκοειδή σώματα, ἐκ τοῦ αἰθερίου πυρὸς ἐξαφθέντα, εἴτε σφαιροειδεῖς πυρὸς πτήσεις εἴτε μυδροί ( (τινὲς γὰρ τῶν φιλοσόφων τοῦτ' ἐδογμάτισαν), εἴτε χρήματα δεκτικά τοῦ ἀΰλου καὶ ὑπερκοσμίου φωτός,; οὐ σφόδρα ισχυρισαίμην· οὐδὲν γὰρ τοῦτο πρὸς ἀρί *»), στην πολιτείαν συντείνειν ἡγοῦμαι· ἀλλ' ἐκεῖνο εἴ ποιμι, ὅτι οὐ μόνον περὶ τῆς ψυχῆς, ὅταν ἐκτραπείη τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος, ὅταν διαμάρτῃ τῆς προκειμένης ὁδοῦ, τὸ τῆς πλανήσεως •; ὄνομα κεῖται ἐν ταῖς Γραφαῖς. «Εἶδε γάρ, φησί, τὸν: •;»: « Ἰωσήφ ἄνθρωπος πλανώμενον ἐν τῇ ὁδῷ καὶ πάλιν· Ἐπλάνησεν αὐτοὺς ἐν ἀβάτῳ, καὶ οὐχ ὁδῷ. Οὐδὲν οὖν θαυμαστὸν, εἰ καὶ τὴν τῶν ἑπτὰ ἀστέρων ἄνω καὶ κάτω περιτρεχόντων ἀρκτώαν τε καὶ νότιον περιπόλησιν, πλάνησίν τινες κεκλήκασιν, ( ὡς πρὸς τὴν τῶν ἁπλανῶν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὁδὸν περιθεόντων. Εἰ τοίνυν ἐμμελῶς καὶ ἐναρμονίως περιπολοῦσι, τίνος ένεκεν διδόασι δίκας; Εἰ μὲν γὰρ, 444 ὅπερ οὐδὲ εἰπεῖν θέμις, ἀγενήτους καὶ αἰτίας κρείτε τους εἶναι φαίεν Ἕλληνες, μάλιστα μὲν ἐκ τῆς ἐμ μελείας αὐτῶν καὶ τῆς εὐταξίας ἐλεγχθήσονται. Η γὰρ τάξις τὸν ταξίαρχον κηρύττει. Εἰ δ᾽ οὐ πεί θονται, ἀκουέτωσαν μὲν Πλάτωνος λέγοντος 'Αγαθός ἐστιν ὁ τοῦδε τοῦ παντός δημιουργός. Ευριπίδης δέ Ὡς ήλιος μὲν νύξ τε δουλεύει βροτοῖς (88'). Καὶ παυέσθωσαν τῆς τοιαύτης ἀσεβείας. Η δ' μειζότερα υψηλότερα. οὐκ έγχρ. οὔτ' έγχρ. αποψηφίσαιμι αποψηφισαίμην. πτήσεις πιλήσεις, χρήματα σχήματα. ΙΒ. ὅταν διαμάρτῃ, τῆς πλαν. ὁδῷ ἐρήμῳ. να Προπαρασκευῆς, 8, σοφίστευμα Εύο ριπίδειον ἡ δ' εἰ δ'. καὶ Ἰουδαίοις
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. LVIII.
την εἶναι ἡγούμενος (ο Μειζότερα γάρ σου, ostendens, in terra quidem transgressione homiφησί, μὴ ζήτει· καὶ ἰσχυρότερά σου μὴ ἐξέταζε α num ad iniquitatem deficientium violatum esse
προσετάγη σοι, ταῦτα διανοοῦ· οὐ γάρ ἐστί σοι divinum præceptum, in caelo autem servatum, dixit:
χρεία τῶν κρυπτῶν), οὐκ ἐγκρίναιμι τοῦτο, οὔτ' ‹ In æternum, Domine, verbum tuum permanet in
ἀποψηφίσαιμι· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον εἴποιμι, ὅτι περὶ cœlo ". › Quod si qui sunt, qui ob id quia dictum
ὀλόγων καὶ ἀναισθήτων τούτῳ τῷ ὀνόματι κέχρη- est, ‹ Stellis præcepi, › animalia ratione prædita et
ται ἡ Γραφή, λέγουσα· «Ενετείλατο Κύριος καύσ libera voluntate utentia esse sidera definiverint
σων· ο καί· ο Ενετείλατο Κύριος νεφέλαις· ο καί· (novi enim quosdam non solum inter eos qui a fide
• Ενετείλατο Κύριος σκώληκι.» Είτε οὖν λογικά alieni sunt, sed etiam ex eorum numero, qui fidem
ἐστι ζώα. ὥς φασί τινες, εἴτε πύρινοι σφαίραι, εἴτε Christi sunt amplexi, qui id statuerint): hane
δισκοειδή σώματα, ἐκ τοῦ αἰθερίου πυρὸς ἐξαφθέντα, questionem pro supervacane: atque inutili habens
εἴτε σφαιροειδεῖς πυρὸς πτήσεις εἴτε μυδροί (Altiora enim te ne quæsieris, et fortiora te ne
(τινὲς γὰρ τῶν φιλοσόφων τοῦτ' ἐδογμάτισαν), εἴτε scrutatus fueris; sed quæ præcepit tibi Deus, illa
χρήματα δεκτικά τοῦ ἀΰλου καὶ ὑπερκοσμίου φωτός, cogita semper; non est enim tibi necessarium ea
οὐ σφόδρα ισχυρισαίμην· οὐδὲν γὰρ τοῦτο πρὸς ἀρί quæ abscondita sunt videre oculis tuis *»), neque
στην πολιτείαν συντείνειν ἡγοῦμαι· ἀλλ' ἐκεῖνο εἴ- approbo hoc neque rejicio; illud autem potius dixeποιμι, ὅτι οὐ μόνον περὶ τῆς ψυχῆς, ὅταν ἐκτραπείη rim, Scripturam de rebus etiam ratione carentibus
τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος, ὅταν δια- et sensu hoc nomine uti; verbi gratia cum ait:
μάρτῃ τῆς προκειμένης ὁδοῦ, τὸ τῆς πλανήσεως • Præcepit Dominus vento calido et urenti s8;
ὄνομα κεῖται ἐν ταῖς Γραφαῖς. «Εἶδε γάρ, φησί, τὸν el: • Praecepit Dominus nubibus;» el: «Præcepit
Ἰωσήφ ἄνθρωπος πλανώμενον ἐν τῇ ὁδῷ (88)·, Dominus vermi. › Sive igitur animalia sunt ratione
καὶ πάλιν· • Ἐπλάνησεν αὐτοὺς ἐν ἀβάτῳ, καὶ prædita, ut quidam aiunt, sive igue:e sphærer, sive
οὐχ ὁδῷ. Οὐδὲν οὖν θαυμαστὸν, εἰ καὶ τὴν τῶν ἑπτὰ disci ſiguram habentia corpora, ex ætherio igne
ἀστέρων ἄνω καὶ κάτω περιτρεχόντων ἀρκτώαν τε accensa, sive sphæræ in modum conformati ignis
καὶ νότιον περιπόλησιν, πλάνησίν τινες κεκλήκασιν, volatus, sive laminæ quædam (nam et hoc non deὡς πρὸς τὴν τῶν ἁπλανῶν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὁδὸν fuerunt ex philosophis qui traderent), sive res quæπεριθεόντων. Εἰ τοίνυν ἐμμελῶς καὶ ἐναρμονίως πε dam lumen materiæ expers et mundo altins reciριπολοῦσι, τίνος ένεκεν διδόασι δίκας; Εἰ μὲν γὰρ, pientes, 444 non valle contenderim (nihil enim
ὅπερ οὐδὲ εἰπεῖν θέμις, ἀγενήτους καὶ αἰτίας κρείτε quidquam hoc ad optimam vivendi rationem conτους εἶναι φαίεν Ἕλληνες, μάλιστα μὲν ἐκ τῆς ἐμ- ducere arbitror), sed illud dixerim: Non solum de
μελείας αὐτῶν καὶ τῆς εὐταξίας ἐλεγχθήσονται. Η anima, cum a virtutis tramite desciverit, sed etiam
γὰρ τάξις τὸν ταξίαρχον κηρύττει. Εἰ δ᾽ οὐ πείde corpore, si forte a proposita via aberraverit, in
θονται, ἀκουέτωσαν μὲν Πλάτωνος λέγοντος·
Scripturis nomen errationis usurpari. ‹ Vidit enim,
inquit, Josephum homo errantem in
via 16
» Εt rursum: e Errara ipsos fecit in iuvio, et non
in via”, › Nihil itaque mirum, si etiam septem siderum sursum ac deorsum circumcurrentium septentrionalem et australem revolutionem aliqui errationem appellarunt, ut quæ circa inerramium unam
eamdemque viam decurrant. Si igitur concinne atque apte suos singuli planetæ cursus conficiunt,
quid causæ est quare pœnas luan'? Si enim (quod nefas est dicere) non factos a Deo, et cansa superiores esse dixerint Græci, maxime quidem ex ipsorum concinnitate pulcherrimoque et aptissimo ordine redarguentur. Ordo enim ordinis auctorem ac principem prædicat. Quod si non credunt, audiant Platonem, qui ait:
'Αγαθός ἐστιν ὁ τοῦδε τοῦ παντός δημιουργός.
Ευριπίδης δέ·
Ὡς ήλιος μὲν νύξ τε δουλεύει βροτοῖς (88').
Καὶ παυέσθωσαν τῆς τοιαύτης ἀσεβείας. Η δ'
» Psal. cxviir, 89. “Eceli. 11, 20, 21.
Bonus est hujus universitatis opiſex.
Euripides quoque inquit:
Sol atque nox inserviunt mortalibus.
Tandemque ab hac tanta impietate quiescant. Si
8. * Gen. xxxvii, 15. ** Psal. cvr, 40.
ss Joma 1,
Pro μειζότερα idem liabet υψηλότερα. Vers.
Inde 5 pro οὐκ έγχρ. idem ponit οὔτ' έγχρ. etc., et
paulo post pro αποψηφίσαιμι legit αποψηφισαίμην.
P0-8'.
Pro πτήσεις idem codl. habet πιλήσεις, et
vers. seq. χρήματα mutat in σχήματα. ΙΒ.
Eil. Paris, ὅταν διαμάρτῃ, τῆς πλαν. Locus
er cod. Vatic. restituitur Loir.
vers.
Pro ὁδῷ idem habet ἐρήμῳ. Possis.
188) Euripid. in Phoenissis, ubi eum
pre untiat Jocasta in illa pulcherrina exhortatione
ad concordiam, qua filios suos Eteoclem et
Polynicem, capitales hostes, placare conatur,
sed frustra. Idem versus etiam Eusebio landatur
lil. να Προπαρασκευῆς, c. 8, ubi σοφίστευμα Εύο
ριπίδειον vocal, h. e. sapiens dictum Euripideum.
Elegans est observatio, Solem Hebrea lingua di
etum wow, a ministrando. Quo respexisse videtur
Dracontius in Hexaemero hoc versi:
Sol oculus cæli, famulus super astra Tonantis. Rift.
Pro ἡ δ' legit εἰ δ'. Vers post 2, illa verba:
καὶ Ἰουδαίοις absunt a cod. Vat. 650. Pessin.
col. 1115–1116page 469 of 750
PG 78:1115αἴτιον ἔχουσι καὶ ποιητήν, ὡς ἀληθὲς ἔχει, και Ελε λησιν ἔδοξε, καὶ Ἰουδαίοις, καὶ Χριστιανοῖς, καὶ πᾶσι τοῖς νοῦ καὶ φρονήσεως οὐκ ἀμοιροῦσι, τὸν καὶ τὴν κίνησιν καὶ τὴν ἁρμονίαν ῥυθμίζοντα, δι' ὧν καὶ αἱ ὧραι τοῦ ἔτους, καὶ αἱ νύκτες μεγάλαι τε καὶ μικραί ἀποτελοῦνται· δῆλον ὅτι οὐκ ἔστι μεμπτὴ αὐτῶν ἡ θαυμαστὴ καὶ ἐμμελεστάτη περιπόλησις. Εἰ δ' οὐκ ἔστι μεμπτή, πῶς ἀπαιτοῦνται δίκας; Εἰ γὰρ καὶ λογικὰ καὶ προαιρετικὰ εἶεν ζώα, ὅπερ τινὲς ἡγοῦνται (δεδόσθω γὰρ τοῦτο καθ' ὑπόθεσιν, μείζονα και τασκευάζον τὸν κατ' αὐτῶν ἔλεγχον)· οὐδ' οὕτω δίκην δοῦναι δίκαιο: ἂν εἶεν. Εἰ μὲν ὅπη ἐδού λοντο, ἐπορεύοντο, καὶ ἅπερ ήθελον κατεσκεύαζον, οὐ μόνον τούτων, ἀλλὰ καὶ τῶν λεγόντων ποιητικοὺς αὐτοὺς εἶναι κακῶν, λόγον ἂν εἶχεν ὁ λόγος, καὶ εἰκότως δίκας ὤφειλον δοῦναι. Εἰ δὲ τὸν προσταχθέντα αὐτοῖς δι' αἰῶνος θέουσι δρόμον, οὐ ποιητικούς αὐτοὺς κακῶν λεκτέον· ἀσεβὲς γὰρ καὶ ἄλογον. Αλλ' εἰ καὶ καθ' ὑπόθεσιν ὅπερ τινές φασιν (οὐ γὰρ ἔγωγε φαίην), δοθείη (ἄτοπον γὰρ τῶν ἀδήλων κατα τολμαν) σημαντικούς αὐτοὺς δοῦναι, οὐδ' οὕτω τώ σουσι δίκας· οὐδὲ γὰρ οἱ προφῆται τὰ μέλλοντα παρὰ τῶν Ἰουδαίων πράττεσθαι κακά προμηνύσαντες. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ προεμήνυσαν, γέγονεν· ἀλλ' ἐπειδὴ ἔμελλον γίνεσθαι, προεμήνυσαν Η γὰρ κακία τῶν Ἰουδαίων τῆς προφητείας γέγονεν αἰτία οὐχ ἡ προφητεία τῆς κακίας. Δῆλον τοίνυν, ὡς οἱ μαι, πᾶσι γέγονε, πάσης ἐκποδὼν οἰχομένης ἀντιλογίας, ὅτι οὐ περὶ ἄστρων, ὥσπερ οὐδὲ κυμάτων, δένδρων, ἢ νεφελῶν ἦν τῷ ἐπιστείλαντι ὁ λόγος· καθ ὡς καὶ ὁ πάσης τῆς ἐπιστολῆς νοῦς μηνύει· ἀλλὰ περὶ τῶν ἁμαρτησάντων ἀνθρώπων, οἷς ὁ ζόφος τοῦ σκότους εἰς αἰῶνα τετήρηται. Αρξάμενος γὰρ ἀπὸ παραδειγμάτων, εἰς τοὺς περὶ ὧν ἦν ὁ λόγος αὐτῷ, ἐτελεύτησεν. ΝΘ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑ. Τῆς πρὸς Ῥωμαίους Επιστολῆς. Εἰς τὸ γεγγαρι μένον· «Παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν ο κ. τ. λ. Ἐπειδὴ γέγραφας, δι᾿ ἣν αἰτίαν παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ἐρῶ· ὅτι εἰ τὸ ἑξῆς ἀνα γνώσῃ, καὶ γνώσῃ, καὶ ἀπαλλαγήσῃ πάσης ἀμφιλο εἰ μὲν όπη, διὰ τοῦτο καὶ γίνεται τὰ γινόμενα· ἀλλ' ὅτι γίνεσθαι γὰρ ὅπου. ὑπόθεσιν δοθείη, δοῦναι εἶναι. Οἱ προφῆται τῶν μελ Εντων εἰσὶ προσημάντορες· οὐ γὰρ ἐπειδὴ λέγουσι, μέλλει, διὰ τοῦτο καὶ προλέγουσι, καὶ ἀνάγκη μη ψεύδεσθαι τους προφήτας· ὁρῶσι γὰρ ἀληθος. Εί τους: "Δρον τὰς πράξεις τῶν Ἰουδαίων, καὶ πάντως οὐ προεφήτευε ἂν περὶ αὐτῶν ὁ Ἠσαΐας τοιαῦτα. Εἰ Ἐπειδὴ γὰρ ἀλη θῶς ἑώρακε, διὰ τοῦτο ἀδύνατον ἣν αφανῆναι αὐτ τόν· οὐ γὰρ ἄλλως ἑώρακεν ἢ ὡς γέγονε· καὶ πάντα τὰ προγεγραμμένα πεπλήρωται· οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ γέγραπται, διὰ τοῦτο καὶ ἀπέβαινον, ἀλλ' ὅτι ἐγίγνετο πάντως, διὰ τοῦτο καὶ προελέχθη. Βιττ.
eo
vero auctorem et opificem habent, ut revera la- αἴτιον ἔχουσι καὶ ποιητήν, ὡς ἀληθὲς ἔχει, και Ελε
bent, utque et Græcis visum est, et Judæis, et λησιν ἔδοξε, καὶ Ἰουδαίοις, καὶ Χριστιανοῖς, καὶ πᾶσι
Christianis, et omnibus omnino hominibus, mente τοῖς νοῦ καὶ φρονήσεως οὐκ ἀμοιροῦσι, τὸν καὶ τὴν
intelligentiaque non destitutis, qui motum concin- κίνησιν καὶ τὴν ἁρμονίαν ῥυθμίζοντα, δι' ὧν καὶ αἱ
nitatemque ipsorum apte moderatur ac gubernat, ὧραι τοῦ ἔτους, καὶ αἱ νύκτες μεγάλαι τε καὶ μικραί
ut et anni horæ et noctes longæ brevesque effician - ἀποτελοῦνται· δῆλον ὅτι οὐκ ἔστι μεμπτὴ αὐτῶν ἡ
tur: manifestum est quod non sit vituperio ob- θαυμαστὴ καὶ ἐμμελεστάτη περιπόλησις. Εἰ δ' οὐκ
noxia ipsorum admiranda et maxime concinna cir- ἔστι μεμπτή, πῶς ἀπαιτοῦνται δίκας; Εἰ γὰρ καὶ
cumvolutio. Quod si reprehensione culpaque caret,
λογικὰ καὶ προαιρετικὰ εἶεν ζώα, ὅπερ τινὲς ἡγοῦν
qua ratione pue ab ipsis exiguntur? No ut maxi- ται (δεδόσθω γὰρ τοῦτο καθ' ὑπόθεσιν, μείζονα και
me animalia essent ratione et libertate arbitrii τασκευάζον τὸν κατ' αὐτῶν ἔλεγχον)· οὐδ' οὕτω
prædita, id quod nonnulli existimant (concedatur
δίκην δοῦναι δίκαιο: ἂν εἶεν. Εἰ μὲν ὅπη ἐδού
enium hoc ex hypothesi, quippe quod magis aul ipsos λοντο, ἐπορεύοντο, καὶ ἅπερ ήθελον κατεσκεύαζον,
convincendos facil), ne sic quidem pœnas dare
οὐ μόνον τούτων, ἀλλὰ καὶ τῶν λεγόντων ποιητι
mererentur. Si quidem quoquo ipsis libuisset,
κοὺς αὐτοὺς εἶναι κακῶν, λόγον ἂν εἶχεν ὁ λόγος,
pergerent, et quaecunque vellent perficerent, ali- καὶ εἰκότως δίκας ὤφειλον δοῦναι. Εἰ δὲ τὸν προστα
quam haberet rationem aut certe speciem non horum duntaxat oratio, sed illorum etiam, qui dicunt
ipsos planetas malorum effectores esse: et merito
poenas dare deberent. Sin autem cursum per sæculum ipsis præfixum decurrunt, nequaquam dicendi sunt malorum auctores esse. Impium enim atqué
a ratione alienuin esset. Sed etsi ex hypothesi, id
quod nonnulli affirmant (nam equidem hoc dicere
nolin), concedatur (absurdum enim est, de rebus
obscuris aliquid audacter velle statuere) planetas
præsignificare futuros eventus: ne sic quidem pœnas dabunt. 445 Nam neque prophete qui mala
a Ju læis perpetranda prædixerunt, ullas dederunt
pœnas. Non enim ideo evenerunt illa, quod ipsi ea
praedixissent: sed quia eventura erant, praedixe- G
runt. Judæorum namque malitia prophetiæ exstitit
causa: non autem prophetia ipsorum malitiæ causa
fuit. Quare, ut arbitror, omnibus jam evasit manifestum, omni remota contradictione, non de sideribus ac stellis, sicut neque de fluctibus, aut arboribus, aut nubibus epistolæ illius auctori sermonem
fuisse, ut etiam totius epistole mens ostendit, sed de hominibus, qui peccarint, quibus procella tenebrarum servata est in æternum. Posteaquam enim ab exemplis exorsus est, in illis, de quibus verba
faciebat, desiit.
POLYCHRONIO.
Ex Epistola ad Romanos. In id quod scriptum cst:
• Tradidit eos Deus in reprobum sensum, ut facerent 38, etc.
Quoniam scripsisti, quam ob causam Deus eos
tradiderit în reprobum sensuin, dicam, si id quod
sequitur, legeris, et cognosces, et omni dubitatione
ss Rom. 1, 28.
χθέντα αὐτοῖς δι' αἰῶνος θέουσι δρόμον, οὐ ποιητικούς
αὐτοὺς κακῶν λεκτέον· ἀσεβὲς γὰρ καὶ ἄλογον. Αλλ'
εἰ καὶ καθ' ὑπόθεσιν ὅπερ τινές φασιν (οὐ γὰρ
ἔγωγε φαίην), δοθείη (ἄτοπον γὰρ τῶν ἀδήλων κατα
τολμαν) σημαντικούς αὐτοὺς δοῦναι, οὐδ' οὕτω τώ
σουσι δίκας· οὐδὲ γὰρ οἱ προφῆται τὰ μέλλοντα
παρὰ τῶν Ἰουδαίων πράττεσθαι κακά προμηνύσαν
τες. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ προεμήνυσαν, γέγονεν· ἀλλ'
ἐπειδὴ ἔμελλον γίνεσθαι, προεμήνυσαν Η γὰρ
κακία τῶν Ἰουδαίων τῆς προφητείας γέγονεν αἰτία·
οὐχ ἡ προφητεία τῆς κακίας. Δῆλον τοίνυν, ὡς οἱ
μαι, πᾶσι γέγονε, πάσης ἐκποδὼν οἰχομένης ἀντιλο
γίας, ὅτι οὐ περὶ ἄστρων, ὥσπερ οὐδὲ κυμάτων,
δένδρων, ἢ νεφελῶν ἦν τῷ ἐπιστείλαντι ὁ λόγος· καθ
ὡς καὶ ὁ πάσης τῆς ἐπιστολῆς νοῦς μηνύει· ἀλλὰ
περὶ τῶν ἁμαρτησάντων ἀνθρώπων, οἷς ὁ ζόφος τοῦ
σκότους εἰς αἰῶνα τετήρηται. Αρξάμενος γὰρ ἀπὸ
παραδειγμάτων, εἰς τοὺς περὶ ὧν ἦν ὁ λόγος αὐτῷ,
ἐτελεύτησεν.
ΝΘ.
ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑ.
Τῆς πρὸς Ῥωμαίους Επιστολῆς. Εἰς τὸ γεγγαρι
μένον· «Παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκι
μον νοῦν, ποιεῖν ο κ. τ. λ.
Ἐπειδὴ γέγραφας, δι᾿ ἣν αἰτίαν παρέδωκεν αὐτοὺς
ὁ Θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ἐρῶ· ὅτι εἰ τὸ ἑξῆς ἀνα
γνώσῃ, καὶ γνώσῃ, καὶ ἀπαλλαγήσῃ πάσης ἀμφιλο
Post εἰ μὲν omittit όπη, loco illius ponens, διὰ τοῦτο καὶ γίνεται τὰ γινόμενα· ἀλλ' ὅτι γίνεσθαι
γὰρ ὅπου. Possin.
Pust ὑπόθεσιν addit δοθείη, aut potius huc
transfert ex vers. seq. Vers. ult. pro δοῦναι ponit
εἶναι. ID.
Non quia res futuras predliserunt prophet*,
idcirco evenerunt; sed quia eventuræ erant, ideo
prævisas eas prædixerunt. Breviter, prævisio et prædictio non affert eventibns rerum ullam necessitatem. Eadem est Athanasii sententia homilia in pasionem et crucem Domini: Οἱ προφῆται τῶν μελ
Εντων εἰσὶ προσημάντορες· οὐ γὰρ ἐπειδὴ λέγουσι,
μέλλει, διὰ τοῦτο καὶ προλέγουσι, καὶ ἀνάγκη μη
ψεύδεσθαι τους προφήτας· ὁρῶσι γὰρ ἀληθος. Εί
τους: "Δρον τὰς πράξεις τῶν Ἰουδαίων, καὶ πάντως
οὐ προεφήτευε ἂν περὶ αὐτῶν ὁ Ἠσαΐας τοιαῦτα. Εἰ
rorsum, interpositis quibusdam: Ἐπειδὴ γὰρ ἀλη
θῶς ἑώρακε, διὰ τοῦτο ἀδύνατον ἣν αφανῆναι αὐτ
τόν· οὐ γὰρ ἄλλως ἑώρακεν ἢ ὡς γέγονε· καὶ πάντα
τὰ προγεγραμμένα πεπλήρωται· οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ
γέγραπται, διὰ τοῦτο καὶ ἀπέβαινον, ἀλλ' ὅτι ἐγί
γνετο πάντως, διὰ τοῦτο καὶ προελέχθη. Βιττ.
col. 1117–1118page 470 of 750
PG 78:1117γίας Φησί γάρ, ο Πεπληρωμένους πάσης άδι κίας, ο Γενικῶς γὰρ ὀνομάσας πᾶσαν τὴν κακίαν, καὶ κατ' εἶδος ἐν τοῖς ἑξῆς διεξέρχεται. Εἰ τοίνυν οὐ πληρωθησομένους, ἀλλὰ πεπληρωμένους παρέδωκε, τί ἄτοπον εἴη πεποιηκώς; Εἰ δ' ἀσαφὲς εἶναι νομί ζεις, καίτοι σαφές δν, σαφέστερον αὐτὸ ἑρμηνεῦσαι πειράσομαι. Οὐκ εἶπεν, Ἐπειδὴ παρεδόθησαν, ἐπλη ρώθησαν, οὔτε μήν, Παρεδόθησαν πληρωθησόμενοι, ἀλλά, ο Πεπληρωμένους παρέδωκε ο τουτέστιν ἀφῆκε, γυμνώσας τῆς ἑαυτοῦ βοηθείας· ὡς ἂν στρα τηγὸς μὴ πειθομένους στρατιώτας τοῖς παραγγέλμασιν αὐτοῦ, ἀλλὰ τό γε αὐτῶν μέρος ήττηθέντας, ἀφίησι, γυμνῶν τῆς ἑαυτοῦ σοφίας. Τοὺς γὰρ οίκοθεν πεπληρωμένους πάσης κακίας, εἰκότως τῷ ἐγκαταλείψαι παρέδωκεν, οὐκ ὠθήσας εἰς τὸν ἀδόκιμον νοῦν, ἀλλ' ὁρμήσαντας εἰς αὐτὸν ἀφείς. Σ. - ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον. Οὐ μόνον αὐτὰ ποιοῦσιν. Ἐπειδὴ πάλιν ἀποστολικούς θησαυροὺς ἀνιχνεύειν ἡμᾶς παρεσκεύασας (ἔφης γὰρ· Τί ἐστι τό «Οὐ μόνον αὐτὰ ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ συνευδοκοῦσι τοῖς πράττουσι,» καὶ ἐπήγαγες· Εἰ τοῦ ποιεῖν τὸ συνευδοκεῖν χαλεπώτερόν ἐστι, δι' ἣν αἰτίαν οὕτως αὐτὸ ἔταξεν ὁ Παῦλος;)· ὀλίγον συναγαγών σαυτοῦ τὸν νοῦν, ὥστε θηρεύσαι φεύγοντα τὸν ἀποστολικὸν νοῦν, ἄκουε. Τινὲς μὲν οὖν μὴ νοήσαντες τὸ εἰρημένον, ἀλλ᾿ ὥσπερ σὺ διαπορήσαντες, καὶ παραπεποιῆσθαι τὰς λέξεις τὰς ἀποστολικὰς νομίσαντες, οὕτως αὐτ τὰς ἡρμήνευσαν· «Οὐ μόνον οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ οἱ συνευδοκοῦντες τοῖς πράττουσιν.» Οὕτω γὰρ εἶχεν, ἔφασαν, τὸ παλαιὸν ἀντίγραφον, ἵνα μείζον ᾗ τὸ ποιεῖν τοῦ συνευδοκεῖν. Ἐγὼ δ᾽ οὔθ᾽ ἡμαρ τῆσθαι ἐν τούτῳ φήσας τὰ ἀποστολικά βιβλία, οὔτε καταδραμὼν τῶν μὴ νενοηκότων (ἴσως γὰρ εἰ καὶ ἐν τούτῳ πλεονεκτοῦνται, ἐν ἄλλοις πλεονεκτοῦσι, και τινα ἐνόησαν, ὧν αὐτὸς οὐδ' εἰς ἔννοιαν ἀφικόμην), τὸ νενοημένον φράσας, τοῖς ἐντευξομένοις ἐπιτρέψω τὴν ψῆφον. Φημὶ τοίνυν, ὅτι, ἐπειδὴ τοῦ πλημ μελεῖν τὸ ἐπαινεῖν τοὺς πλημμελοῦντας πολλῷ ἀργαλεώτερόν ἐστι, καὶ μεῖζον εἰς κολάσεως λόγον, εἰκότως εἴρηται· «Οὐ μόνον αὐτὰ ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ συνευδοκοῦσι τοῖς πράττουσιν.» Ο μὲν γὰρ μετὰ τὸ πλημμελεῖν καταγινώσκων τῆς ἁμαρτίας, δυνήσεται χρόνῳ ἑαυτόν ποτε ἀνακτήσασθαι, μεγίστην βοήθειαν ἔχων εἰς τὸ μεταγνώναι τὴν κατάγνωσιν τῆς ἁμαρτ τίας· ὁ δ᾽ ἐπαινῶν τὴν πονηρίαν, τῆς ἐκ τοῦ μετα νοῆσαι βοηθείας ἑαυτὸν ἀποστερεῖ. Ἐπειδὴ τοίνυν ΝΟΤΑ. Εἱρμὸν τῆς ἀκολουθίας Κιττ. γυμνούς. μυρὶ τὸ ποιεῖν καὶ ἔλαττον, εἰ του τό. καὶ ἑκατέρα κρατήσει ψήφος, ἡ ἑκατέρου ψήφος, τοῦ ποιοῦντος, καὶ τοῦ συνευδοκοῦντος κρατήσειεν.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. LX.
γίας Φησί γάρ, ο Πεπληρωμένους πάσης άδι- liberaberis. Ait enin, Repletos omni injustitia.»
κίας, ο Γενικῶς γὰρ ὀνομάσας πᾶσαν τὴν κακίαν,
καὶ κατ' εἶδος ἐν τοῖς ἑξῆς διεξέρχεται. Εἰ τοίνυν οὐ
πληρωθησομένους, ἀλλὰ πεπληρωμένους παρέδωκε,
τί ἄτοπον εἴη πεποιηκώς; Εἰ δ' ἀσαφὲς εἶναι νομί
ζεις, καίτοι σαφές δν, σαφέστερον αὐτὸ ἑρμηνεῦσαι
πειράσομαι. Οὐκ εἶπεν, Ἐπειδὴ παρεδόθησαν, ἐπληρώθησαν, οὔτε μήν, Παρεδόθησαν πληρωθησόμενοι,
ἀλλά, ο Πεπληρωμένους παρέδωκε ο τουτέστιν
ἀφῆκε, γυμνώσας τῆς ἑαυτοῦ βοηθείας· ὡς ἂν στρα
τηγὸς μὴ πειθομένους στρατιώτας τοῖς παραγγέλ
μασιν αὐτοῦ, ἀλλὰ τό γε αὐτῶν μέρος ήττηθέντας,
ἀφίησι, γυμνῶν τῆς ἑαυτοῦ σοφίας. Τοὺς γὰρ
οίκοθεν πεπληρωμένους πάσης κακίας, εἰκότως τῷ
ἐγκαταλείψαι παρέδωκεν, οὐκ ὠθήσας εἰς τὸν ἀδόκιμον νοῦν, ἀλλ' ὁρμήσαντας εἰς αὐτὸν ἀφείς.
Nam posteaquam generaliter omnem improbitatem
nominavit, eamdem etiam in specie recenset in sequentibus. Si ergo non replendos, sed jam repletos
tradidit, quid absurdi fecisse existimandus est?
Quod si hoc obscurum esse putas, quamvis sit perspicuum, planius etiam ac manifestius idem tibi interpre:ari conabor. Non dixit: Quoniam vel postquam traditi sunt, repleti sunt; sed neque hoc:
Traditi sunt replendi, vel nt replerentur; sed:
‹ Repletos tradidit, › hoc est dimisit, reliquit, nudatos suo auxilio et præsidio. Non aliter quam ¡mperator aliquis milites, qui mandatis ipsius parere
detrectant, sed quantum in se est victos, dimittit
ac relinquit, sua sapientia consilioque destitutos.
Eos ergo, qui a seipsis repleti erant omni improbitate, non immerito deserendo tradidit, non impellens in reprobum sensum, sed in eum cupide ruenLes et cum impetu, relinquens.
Σ. - ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον. Οὐ μόνον αὐτὰ ποιοῦσιν.
Ἐπειδὴ πάλιν ἀποστολικούς θησαυροὺς ἀνιχνεύειν
ἡμᾶς παρεσκεύασας (ἔφης γὰρ· Τί ἐστι τό «Οὐ
μόνον αὐτὰ ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ συνευδοκοῦσι τοῖς
πράττουσι,» καὶ ἐπήγαγες· Εἰ τοῦ ποιεῖν τὸ συνευ
δοκεῖν χαλεπώτερόν ἐστι, δι' ἣν αἰτίαν οὕτως αὐτὸ
ἔταξεν ὁ Παῦλος;)· ὀλίγον συναγαγών σαυτοῦ τὸν νοῦν,
ὥστε θηρεύσαι φεύγοντα τὸν ἀποστολικὸν νοῦν,
ἄκουε. Τινὲς μὲν οὖν μὴ νοήσαντες τὸ εἰρημένον,
ἀλλ᾿ ὥσπερ σὺ διαπορήσαντες, καὶ παραπεποιῆσθαι
τὰς λέξεις τὰς ἀποστολικὰς νομίσαντες, οὕτως αὐτ
τὰς ἡρμήνευσαν· «Οὐ μόνον οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, ἀλλὰ
καὶ οἱ συνευδοκοῦντες τοῖς πράττουσιν.» Οὕτω γὰρ
εἶχεν, ἔφασαν, τὸ παλαιὸν ἀντίγραφον, ἵνα μείζον ᾗ
τὸ ποιεῖν τοῦ συνευδοκεῖν. Ἐγὼ δ᾽ οὔθ᾽ ἡμαρ
τῆσθαι ἐν τούτῳ φήσας τὰ ἀποστολικά βιβλία, οὔτε
καταδραμὼν τῶν μὴ νενοηκότων (ἴσως γὰρ εἰ καὶ
ἐν τούτῳ πλεονεκτοῦνται, ἐν ἄλλοις πλεονεκτοῦσι, και
τινα ἐνόησαν, ὧν αὐτὸς οὐδ' εἰς ἔννοιαν ἀφικόμην), τὸ
νενοημένον φράσας, τοῖς ἐντευξομένοις ἐπιτρέψω
τὴν ψῆφον. Φημὶ τοίνυν, ὅτι, ἐπειδὴ τοῦ πλημ
μελεῖν τὸ ἐπαινεῖν τοὺς πλημμελοῦντας πολλῷ
ἀργαλεώτερόν ἐστι, καὶ μεῖζον εἰς κολάσεως λόγον,
εἰκότως εἴρηται· «Οὐ μόνον αὐτὰ ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ
συνευδοκοῦσι τοῖς πράττουσιν.» Ο μὲν γὰρ μετὰ τὸ
πλημμελεῖν καταγινώσκων τῆς ἁμαρτίας, δυνήσεται
χρόνῳ ἑαυτόν ποτε ἀνακτήσασθαι, μεγίστην βοήθειαν
ἔχων εἰς τὸ μεταγνώναι τὴν κατάγνωσιν τῆς ἁμαρτ
τίας· ὁ δ᾽ ἐπαινῶν τὴν πονηρίαν, τῆς ἐκ τοῦ μετανοῆσαι βοηθείας ἑαυτὸν ἀποστερεῖ. Ἐπειδὴ τοίνυν
10 Rom. 1, 29. so ibid. 32.
LX. THEOLOGIO DIACONO.
In id quod dictum est: «Non solum ea fuciunt 80
30, etc.
Quoniam iterum apostolicos thesauros ut investigemus, effecisti (quæsivisti enim, quid sibi velit
illud: «Non solum ea faciunt, sed etiam consentiunt
facientibus; › et intulisti: Si consentire gravius et
majus quiddam est quam facere, quare Paulus sic
verba collocavit?): paulisper in collecto habens
mentem tuam, nt fugientem apostolicam mentem
venari atque assequi possis, ausculta. Fuerunt igitur qui, quod non intelligerent hoc dictum, sed
perindle ut tu de eo dubitarent, 446 et depravata
esse verba apostolica existimarent, sic ea interpretati sunt: c Non solum facientes ea, sed etiam consentientes facientibus. Sic enim, dixerunt, labebat
vetus exemplar; Ut ita majus sit facere quam consentire.› At ego neque dixerim in eo corruptos esse
Jibros apostolicos, neque illis qui locum non intellexerunt, insultaverim (fortassis enim, quamvis hac
in re superentur a me, in aliis tamen me longe superant, et aliqua intellexerunt, quorum ego coguis
tionem non sum assecutus): sed exponens quod
ego intelligo, lecturis permittam liberum judicium.
Aio igitur: Quia longe gravius, et, quod ad pœnæ
rationem attinet, majus est, laudare peccantes quam
ipsum peccare, non immerito dictum est: Non
solum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus. › Nam ille quidem, qui post admissum
peccatum id condemnat, poterit tandem procedente
tempore seipsum recuperare atque in integrum restituere, quippe qui maximum ad pœnitentiam agenVARIA LECTIONES ET ΝΟΤΑ.
Aurea interpretationis regula, ut in unoquoque loco obscuro el controverso ad ea attendamus
quæ præcedunt et sequuntur. Εἱρμὸν τῆς ἀκολουθίας
vocal Clemens Alexandrinus. Quid, quod jurisconsulti quoque incivile esse aiunt, non tota lege inspecta, de particula ejus judicare? Conf. epist. 219,
hujus libri iv. Κιττ.
Cod. Vat., γυμνούς.
ldem cod. μυρὶ τὸ ποιεῖν addit καὶ ἔλαττον, εἰ
max sequens του mutat in τό. In line ep. pro illis,
καὶ ἑκατέρα κρατήσει ψήφος, μæc ponit idem cod.,
ἡ ἑκατέρου ψήφος, τοῦ ποιοῦντος, καὶ τοῦ συνευδοκοῦντος κρατήσειεν.
col. 1119–1120page 471 of 750
PG 78:1119διεφθαρμένης ἐστὶ γνώμης, καὶ ψυχῆς ἀνίατα του σούσης αὕτη ἡ ψῆφος, εἰκότως τοῦ πλημμελοῦντος δ τὴν ἁμαρτίαν ἐπαινῶν, πολλῷ παρανομώτερος εἶναι κέκριται. Ὁ μὲν γὰρ τὴν ταχίστην, ὁ δ' οὐδ᾽ ὅλως ἀποφοιτήσει τῆς ἁμαρτίας, είγε καὶ ἑκατέρα κρατήσει ψήφος. ΞΑ'. - ΑΜΜΩΝΙΟ. Εἰς τό ο Δόξα, καὶ τιμὴ, καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθόν. Διὰ τί εἶπεν, ἔφης, ὁ Παῦλος· «Δόξα δὲ καὶ τιμὴ καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθόν, Ιου δαίῳ τὸ πρῶτον, καὶ Ἕλληνι, ο καὶ οὐδαμοῦ τοῦ Χριστιανοῦ ἐμνημόνευσεν; Ισθι τοίνυν, ὅτι περὶ τῶν πρὸ τῆς ἐντάρκου τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἦν τῷ Παύλῳ ὁ λόγος. Οὐδέπω γὰρ εἰς τοὺς τῆς χάριτος χρό νους ένδιατρίβων ἐτύγχανεν. Ελληνας δὲ ἐνω ταῦθά φησιν, οὐ τοὺς εἰδωλολάτρας, ἀλλὰ τοὺς εὐσε δεῖς, τοὺς ἐν τῷ ἐμφύτῳ πολιτευομένους νόμῳ, τοὺς ἄνευ τῶν Ἰουδαϊκῶν παρατηρήσεων πάντα τὰ πρὸς εὐσέβειαν βλέποντα παραφυλάσσοντας· οἷοι ἦσαν Μελχισεδέκ, Ιώ, Κορνήλιος. ΣΕ. – ΕΠΙΜΑΧΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Εἰς τό ο Χωρὶς δὲ νόμου ἁμαρτία νεκρά.» Επειδή, πῶς χωρὶς νόμου ἡ ἁμαρτία νεκρά, ήθέ λησας μαθεῖν, φημὶ ὅτι τοῦτο βούλεται εἰπεῖν ὁ Παῦ λος, ὅτι οὔπω ἦν γνώριμος. Οὐ γὰρ ταῦτα αἰνίττεται, ὅτι οὐκ ᾔδεσαν ἁμαρτάνοντες, ἐπεὶ ἀλόγως εὑρεθείεν κολασθέντες οἱ πρὸ τοῦ νόμου· οἱ μὲν γὰρ ὕδατος, οἱ δὲ πυρὸς ἔργον ἐγένοντο· ἀλλ' ὅτι ᾔδεσαν μὲν, οὐχ οὕτω δὲ ἀκριβῶς. Διὸ ἐκολάζοντο μὲν, οὐχ οὕτω δὲ σφοδρώς. ΕΓ. ΙΣΧΥΡΙΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰς τό ι Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν Η καιροῦ.» Παῦλος ὁ ἄριστος στρατηγὸς, ὁ τῆς θείας χειροτονίας μὴ καθυβρίσας τὴν ψῆφον, ὁ ἁμιλλώμενον τῇ χάριτι τὸν βίον ἐπιδειξάμενος, καὶ προτρέπων ὁμοῦ τοὺς τὸν ἱερὸν ὄντως πολεμοῦντας πόλεμον, καὶ οὐκ αφιείς μέγα φρονεῖν, ἅτε νικωμένους τῇ τῶν στε φάνων ἀντιδόσει, στρατηγικώτερον ἐβόα· ο λογίζομαι γὰρ, ὅτι οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιρού πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Αποκαλυφθῆναι δὲ εἶπε δειχνύς, ὡς καὶ νῦν ἐστι μὲν, κρύπτεται δὲ, τοὺς τῶν τροπαιούχων αναμέ ΝΟΤ.Ε. Ρεσ χριστιανού 650 Χριστιανισμοῦ. Τεις, πρὸ περί. 10. (97. χρόνου; έφθασει, ἀλλ᾽ ἔτι ανωτέρω χρόνος ἐν τοῖς 2 μια εντε οἷοι. ούπω εὐχ οὕτως. ταῦτα του το ὑπὸ τοῦ νόμου.
dam adjumentum habeat condemnationem et dele- διεφθαρμένης ἐστὶ γνώμης, καὶ ψυχῆς ἀνίατα του
stationem peccati: at qui etiam laudat improbitatem,
is auxilio, quod ex pœnitentia ipsi provenire poterat,
se ipsum privat. Quare cum perverse alque correplær sit mentis hoe judicium, et animæ extreme
incurabili morbo laborantis, jure ac merito is qui
σούσης αὕτη ἡ ψῆφος, εἰκότως τοῦ πλημμελοῦντος δ
τὴν ἁμαρτίαν ἐπαινῶν, πολλῷ παρανομώτερος εἶναι
κέκριται. Ὁ μὲν γὰρ τὴν ταχίστην, ὁ δ' οὐδ᾽ ὅλως
ἀποφοιτήσει τῆς ἁμαρτίας, είγε καὶ ἑκατέρα κρατή
σει ψήφος.
pe ctum laudat, peccante ipso louge improbior esse judicatus est. Alter enim celerrime; alter vero
nunquam omnino a peccato refugiet, si quidem alterutra obtinebit sententia.
AMMONIO.
In illud Pauli dictum: e Gloria, et honor, et par
omni operanti bonum”.›
Quid causa est, inquis, cur Paulus dixerit:
• Gloria et honor, et pax omni operanti bonum,
Judæo primum, et Græco; nec uspiam Christiani
fecerit mentionem? Scire igitur debes, de illis Paulo
sermonem fuisse, qui aute Christi in carnem adventum vixerunt. Nondum enim in gratiæ tempora
delatus erat. Græcos autem hoc loco vocat, non
Idolorum cultores, sed homines pios, qui in lege naturali vivebant, qui absque Judaicarum adinventioniin et observationum pravarum adminiculo, omnia quæ ad pietatem pertinerent, custodiebant:
quales erant, Melchisedechus, Jobus, Cornelius.
EPIMACHO LECTORI.
In illud Pauli dictum: ‹ Sine lege autem peccatum
est mortuum
Quoniam, quo pacto sine lege peccatnm sit mortuum, discere voluisti, aio, Paulum hoc dicere voluisse, quod nondum fuerit manifestum. Neque
enku học significat, quasi nesciverint homines se
peccare: 447 alioquin enim qui ante legem vixerunt (peccatores) absque ratione et injuste fuisse
puniti deprehenderentur: nam partim corum aqua,
partim igne consumpti sunt: sed potius quod sciverint quidem, non tamen ita exquisite. Quamobrem
etiam puniebantur sane; at non tam vehementer.
- ISCHYRIONI PRESBYTERO.
ΞΑ'. - ΑΜΜΩΝΙΟ.
Εἰς τό ο Δόξα, καὶ τιμὴ, καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ
ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθόν.
Διὰ τί εἶπεν, ἔφης, ὁ Παῦλος· «Δόξα δὲ καὶ τιμὴ
καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθόν, Ιουδαίῳ τὸ πρῶτον, καὶ Ἕλληνι, ο καὶ οὐδαμοῦ τοῦ
Χριστιανοῦ ἐμνημόνευσεν; Ισθι τοίνυν, ὅτι περὶ
τῶν πρὸ τῆς ἐντάρκου τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἦν τῷ
Παύλῳ ὁ λόγος. Οὐδέπω γὰρ εἰς τοὺς τῆς χάριτος χρό
νους ένδιατρίβων ἐτύγχανεν. Ελληνας δὲ ἐνω
ταῦθά φησιν, οὐ τοὺς εἰδωλολάτρας, ἀλλὰ τοὺς εὐσε
δεῖς, τοὺς ἐν τῷ ἐμφύτῳ πολιτευομένους νόμῳ, τοὺς
ἄνευ τῶν Ἰουδαϊκῶν παρατηρήσεων πάντα τὰ πρὸς
εὐσέβειαν βλέποντα παραφυλάσσοντας· οἷοι ἦσαν
Μελχισεδέκ, Ιώ6, Κορνήλιος.
ΣΕ. – ΕΠΙΜΑΧΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Εἰς τό ο Χωρὶς δὲ νόμου ἁμαρτία νεκρά.»
Επειδή, πῶς χωρὶς νόμου ἡ ἁμαρτία νεκρά, ήθέ
λησας μαθεῖν, φημὶ ὅτι τοῦτο βούλεται εἰπεῖν ὁ Παῦ
λος, ὅτι οὔπω ἦν γνώριμος. Οὐ γὰρ ταῦτα αἰνίτ
τεται, ὅτι οὐκ ᾔδεσαν ἁμαρτάνοντες, ἐπεὶ ἀλόγως
εὑρεθείεν κολασθέντες οἱ πρὸ τοῦ νόμου· οἱ μὲν γὰρ
ὕδατος, οἱ δὲ πυρὸς ἔργον ἐγένοντο· ἀλλ' ὅτι ᾔδεσαν
μὲν, οὐχ οὕτω δὲ ἀκριβῶς. Διὸ ἐκολάζοντο μὲν, οὐχ
οὕτω δὲ σφοδρώς.
ΕΓ. ΙΣΧΥΡΙΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
In illud Pauli dictum: Non sunt condigna passio- Εἰς τό ι Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν
nes hujus temporis ª.
Paulus, optimus ille militiæ (Christianæ) dux, qui
divine electionis calculum non dedecoravit, qui
vitam cum gratia certantem exhibnit, et pariter eos,
qui vere sacrum hoc bellum militant, exhortatus
est, nee alium sapere permisit, ut qui coronarum
remuneratione vincantur, instar imperatoris validius exclamavit: Reputo euim non esse dignas
afflictiones hujus temporis, quæ cum gloria in nos
evelandia comparentur. Non sine causa vero dixit,
revelanda; videlicet ut ostenderet esse quidem eam
Η Rom. 11, 10.
a Rom. rui, 18.
ss Rom. vil,
καιροῦ.»
Παῦλος ὁ ἄριστος στρατηγὸς, ὁ τῆς θείας χειροτο
νίας μὴ καθυβρίσας τὴν ψῆφον, ὁ ἁμιλλώμενον τῇ
χάριτι τὸν βίον ἐπιδειξάμενος, καὶ προτρέπων ὁμοῦ
τοὺς τὸν ἱερὸν ὄντως πολεμοῦντας πόλεμον, καὶ οὐκ
αφιείς μέγα φρονεῖν, ἅτε νικωμένους τῇ τῶν στε
φάνων ἀντιδόσει, στρατηγικώτερον ἐβόα· ο Λογίζο
μαι γὰρ, ὅτι οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιρού
πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς.
Αποκαλυφθῆναι δὲ εἶπε δειχνύς, ὡς καὶ νῦν ἐστι
μὲν, κρύπτεται δὲ, τοὺς τῶν τροπαιούχων αναμέ
VARLE LECTIONES ET ΝΟΤ.Ε.
Ρεσ χριστιανού cod. Vat. 650 haler, χριστια
νισμού. Τεις, s. πρὸ malit in περί. 10.
(97. Push χρόνου; aulit ier, έφθασει, ἀλλ᾽ ἔτι
ανωτέρω χρόνος ἐν τοῖς post 2 μια εντε
seribit 1316si;, et mox past tol; our but áv.
Vers. pen. ep. pm ai scribit oἷοι. ID.
193) Pro ούπω ilem cod. habet εὐχ οὕτως. Vers
sey. pag. pro. ταῦτα legit του το 10.
199) Eulit. Paris., ὑπὸ τοῦ νόμου. Corr. es col.
Vauc. et Rutterstus. in uelis. Εpit.
col. 1121–1122page 472 of 750
PG 78:1121νουσα πόνους. Εἰ δὲ τὸ μέλλειν λυπεῖ, τοῦτο εὐφραινέτω μᾶλλον τοὺς τῶν παθῶν καὶ τῶν δαιμόνων και θαιροῦντας τὰ ὀχυρώματα. Τὸ γὰρ μεγίστη εἶναι, καὶ λόγον καὶ νοῦν καὶ τὴν παροῦσαν κατάστασιν ἐκ πολλοῦ τοῦ περίοντος ὑπερβαίνειν, ἐκεῖ τεταμίευται. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς εἶπε· Τὰ παθήματα τοῦ νῦν και ροῦ· ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ αὐτὰ οὐχ ὅτι ποιότητι μόνον, ἀλλὰ καὶ ποσότητι νικώμενα (τὰ μὲν γὰρ τῷ παρ όντι συγκαταλύεται βίῳ· τὰ δὲ ἀθανάτοις συμπαρεκτείνεται αἰῶσιν)· ἅπερ, ἐπειδὴ οὔτε σαφῶς οὔτε κατὰ μέρος παραστῆσαι τῷ λόγῳ εἶχεν, ἀπὸ τῆς μάλιστα δοκούσης εἶναι παρ' ἡμῖν ἐπεράστου δόξης, αὐτὰ προσηγόρευσεν. Η γὰρ κορυφὴ τῶν ἀρετ τῶν αὕτη εἶναι δοκεῖ. ΕΔ'. - ΘΕΟΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσαι καταξιώσαντος, καὶ τὰ πάθη τὰ ἀνθρώπινα, κυμαίνοντα πρώην, καταστορέσαντος, καὶ τὴν σάρκα ὁρμητήριον ἀρετῆς ἀποφήναντος, καὶ τὰς πονηρὰς φάλαγγας ὑπὸ τοὺς πόδας τῶν οἰκείων φοιτητῶν παρασκευάσαντος, καὶ τὰ ἆθλα μείζονα τῶν παλαιῶν εἰκότως ὁρίσαντος, τά τε ἔπαθλα οὐράνια καὶ ὑπερκόσμια ευτρεπίσαντος οἱ ἡττώμενοι ἑαυτοῖς ἂν εἶεν δίκαιοι λογίσασθαι τὴν ἧτταν· ἡ γὰρ νίκη λοιπὸν παρ' ἡμῖν οὖσα, εἶτ᾽ οὐχ εὑρίσκουσα τοὺς εἰδότας νικᾶν, ἐν ὀλίγοις οἰκείαν δύναμιν ἐπιδεικνυμένη, τοῖς μὴ βουλομένοις διὰ πό νων αὐτὴν κτήσασθαι, τὴν αἰτίαν τῆς ἥττης. ΞΕ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ. Περὶ τοῦ αὐτοῦ· ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων οὐ σώζει τὸν ἄνθρωπον. Δεῦρο μὲν ἐπιφοιτήσας ὁ Θεὸς Λόγος, πίστιν ἀπαι τήσας, χάριτι ἐδικαίωσεν (οὐ γὰρ ἦν ἀπὸ δικαιοσύνης σωθῆναι τοὺς οἴκαθεν προδοθέντας· καὶ τοῦθ᾽ ὁ Μελῳδὸς καὶ τὸ Σκεῦος τῆς ἐκλογῆς ἀπεφήναντο· ὁ μὲν διαβεβαιωσάμενος· Οὐκ ἔστι δίκαιος οὐδὲ εἷς·, ὁ δέ· ι Πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, ο διίσχυρισάμενος)· πιστεύσαντας δὲ: 38; δικαιοσύνην ἀκροτάτην εἰκότως ἀπῄτησεν· ὥστε ‹ παρὰ μὲν τὴν πρώτην, ἡ χάρις εδικαίωσε, τοὺς δὲ " 1 ) δικαιωθέντας, ἔργων ἀγαθῶν ἀντιλαβέσθαι ἐθέσπισεν, ὡς οὐκ ἐνὸν ἀπὸ πίστεως μόνον σωθῆναι. Χρὴ γὰρ τῇ πίστει κρίνεσθαι τὰς πράξεις, καὶ ἀπὸ τούτων αὐτὴν ψυχοῦσθαι. Νεκρὰ γὰρ ἂν εἴη τούτων χωρίς. ἀρετῶν ἀγαθῶν. ἐπιγράφει, άνα γράφει, λογίζεται. Κιττ. — ήττης προσρίπτει. ἔτι. ἀπὸ πίστεως μόνον ἀπ' αὐτῆς μόνης. κιρνάσθαι
EPISTOLARUM LIB. IV.
· EPIST. LXV.
νουσα πόνους. Εἰ δὲ τὸ μέλλειν λυπεῖ, τοῦτο εὐφραι- gloriam nunc quoque, sed occultari, dum exspectet
νέτω μᾶλλον τοὺς τῶν παθῶν καὶ τῶν δαιμόνων και
θαιροῦντας τὰ ὀχυρώματα. Τὸ γὰρ μεγίστη εἶναι,
καὶ λόγον καὶ νοῦν καὶ τὴν παροῦσαν κατάστασιν ἐκ
πολλοῦ τοῦ περίοντος ὑπερβαίνειν, ἐκεῖ τεταμίευται.
Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς εἶπε· Τὰ παθήματα τοῦ νῦν και
ροῦ· ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ αὐτὰ οὐχ ὅτι ποιότητι μόνον,
ἀλλὰ καὶ ποσότητι νικώμενα (τὰ μὲν γὰρ τῷ παρόντι συγκαταλύεται βίῳ· τὰ δὲ ἀθανάτοις συμπαρεκτείνεται αἰῶσιν)· ἅπερ, ἐπειδὴ οὔτε σαφῶς οὔτε
κατὰ μέρος παραστῆσαι τῷ λόγῳ εἶχεν, ἀπὸ τῆς
μάλιστα δοκούσης εἶναι παρ' ἡμῖν ἐπεράστου δόξης,
αὐτὰ προσηγόρευσεν. Η γὰρ κορυφὴ τῶν ἀρετ
τῶν αὕτη εἶναι δοκεῖ.
victorum ac triumphatorum labores. Quod si cui
dilatio illa molesta accidit, hoc magis exhilaret eos,
qui aficionum ac dæmonum propagn enla demoliuntur. Nam hæc ipsum ob causam, quod sit maxim
ma (illa gloria), et rationem orationemque et mentis
bumană captum, et præsentem conditionem longissimo intervallo transcendat, in altero sæculo reposila asservatur. Neque enim simpliciter dixit, ‹ Passiones bujus temporis, sed ut ostenderet, illa non
solum qualitate, verum etiam quantitate superari
(illae enim cum hac vita terminantur, ista vero cumn
inmortalibus durant extenta sæculis): quæ quoniam
neque perspicue neque particulatim oratione ob oculos repræsentare poterat, cognomentum illis dedit a gloria, quæ apud homines in rebus maxime expe
tendis numeratur. Hæc enim virtutum fastigium esse videtur.
ΕΔ'. - ΘΕΟΔΩΡΟ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσαι καταξιώσαντος,
καὶ τὰ πάθη τὰ ἀνθρώπινα, κυμαίνοντα πρώην,
καταστορέσαντος, καὶ τὴν σάρκα ὁρμητήριον ἀρετῆς
ἀποφήναντος, καὶ τὰς πονηρὰς φάλαγγας ὑπὸ τοὺς
πόδας τῶν οἰκείων φοιτητῶν παρασκευάσαντος, καὶ
τὰ ἆθλα μείζονα τῶν παλαιῶν εἰκότως ὁρίσαντος,
τά τε ἔπαθλα οὐράνια καὶ ὑπερκόσμια ευτρεπίσαντος·
οἱ ἡττώμενοι ἑαυτοῖς ἂν εἶεν δίκαιοι λογίσασθαι τὴν
ἧτταν· ἡ γὰρ νίκη λοιπὸν παρ' ἡμῖν οὖσα, εἶτ᾽ οὐχ
εὑρίσκουσα τοὺς εἰδότας νικᾶν, ἐν ὀλίγοις οἰκείαν
δύναμιν ἐπιδεικνυμένη, τοῖς μὴ βουλομένοις διὰ πόνων αὐτὴν κτήσασθαι, τὴν αἰτίαν τῆς ἥττης.
paucis vim suam exserens, illis, qui nolunt eam
quod vincantur.
ΞΕ'. — ΤΟ ΑΥΤΟ.
LXIV. THEODORO DIACONO.
Cum Deus Verbum (æternus Dei Filius) homo fieri
dignatus sit, et humanos affectus animique pertur
bationes, quæ prius fuctuum instar attolli solebant,
sedarit atque composuerit, et carnem virtuti pronam
atque obsequentem effecerit, et phalanges malorum
spirituum subjecerit suorum discipulorum pedibus,
et certamina veteribus majora merito constituerit,
el præmia quoque cœlestia et supramundana adornarit: consequens est, ut qui post illa succumbunt,
illi culpam hanc sibimetipsis imputare debeant.
Victoria enim cum deinceps penes nos sit, non autem inveniat homines tales, qui vincere sciant: in
laboribus sibi comparare, culpam ascribit ejus rei,
448 LXV. - EIDEM.
Περὶ τοῦ αὐτοῦ· ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων Eadem de re, nempe quod fides absque operibus
οὐ σώζει τὸν ἄνθρωπον.
hominem non facial salvum".
Δεῦρο μὲν ἐπιφοιτήσας ὁ Θεὸς Λόγος, πίστιν ἀπαι Cum in carnem venit Deus Verbum, fidem ille
τήσας, χάριτι ἐδικαίωσεν (οὐ γὰρ ἦν ἀπὸ δικαιοσύ quidem sibi haberi postulans, gratia (liomines) juνης σωθῆναι τοὺς οἴκαθεν προδοθέντας· καὶ τοῦθ᾽ ὁ stos fecit (neque enim fieri poterat, ut qui a seipsis
Μελῳδὸς καὶ τὸ Σκεῦος τῆς ἐκλογῆς ἀπεφήναντο· ὁ proditi perditique fuerant, justitia sua salutem conμὲν διαβεβαιωσάμενος· «Οὐκ ἔστι δίκαιος οὐδὲ sequerentur; idque Psalmorum scriptor et Vas eleεἷς·, ὁ δέ· ι Πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς ctionis ambo affirmarunt disertissime, dum alter
δόξης τοῦ Θεοῦ, ο διίσχυρισάμενος)· πιστεύσαντας δὲ asseveral: Non est justus, ne unus quidem 38;
δικαιοσύνην ἀκροτάτην εἰκότως ἀπῄτησεν· ὥστε alter vero magna vehementia usus inquit: ‹ Omnes
παρὰ μὲν τὴν πρώτην, ἡ χάρις εδικαίωσε, τοὺς δὲ peccarunt, et destituuntur gloria Dei " 1 ): ab iis
δικαιωθέντας, ἔργων ἀγαθῶν ἀντιλαβέσθαι ἐθέσπισεν, vero qui crediderunt, summam, neque id immerito,
ὡς οὐκ ἐνὸν ἀπὸ πίστεως μόνον σωθῆναι. Χρὴ γὰρ justitiam exegit: ita ut primo quidem gratia justos
τῇ πίστει κρίνεσθαι τὰς πράξεις, καὶ ἀπὸ τούτων fecerit; justificatos autem bonorum operum studio
αὐτὴν ψυχοῦσθαι. Νεκρὰ γὰρ ἂν εἴη τούτων χωρίς. duci sauxerit: quippe cum non possit homo fide
Lantum salvari. Oportet enim fidei misceri actiones (reclas ), et per las illam quasi animari. His euimn
remotis, mortua sit".
ss Jac. 15,
ss Psal. x1,
53. * Rom. 111, 23. 17 Jac. 11, 26.
Pro ἀρετῶν cod. Vat. 650 ponit ἀγαθῶν.
Possin.
Confer epist. 204, infra. Puto in fine epist.
deesse verbum aliquod, pula ἐπιγράφει, vel άναγράφει, vel λογίζεται. Κιττ. — Post ήττης cod.
Vat. Go apponit προσρίπτει. 10.
Cod. Vat., ἔτι. I.
Pro ἀπὸ πίστεως μόνον scribit idem, ἀπ' αὐτῆς
μόνης. ΙD.
Leg. κιρνάσθαι [et sic cod. Vat.]. Conferri
autem cum hac epist. debet ep. 226, et cum utra
que c. 11 Epistolæ S. Jacobi, cujus testimonio alibi
quoque auctor noster sepe utitur. RITT.
col. 1123–1124page 473 of 750
PG 78:1123ΕΡΜΙΝΟ ΚΟΜΗΤΙ. Διὰ τί πάντα τὰ θεῖα τῷ τοῦ πυρὸς ὀνόματι χε ρακτηρίζεται. Διὰ τί, ἔφης, πάντα τὰ θεῖα τῷ τοῦ πυρὸς ἀνά ματι σχεδόν χαρακτηρίζεται; Πῦρ γὰρ εἴρηται δ Θεός· καὶ οἱ ἄγγελοι πῦρ φλέγοντες· καὶ ὤφθης σαν τοῖς ἀποστόλοις γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός· καὶ τῷ Πνεύματι ζέοντες; Οἶμαι τοίνυν, ὅτι διὰ τὸ ἄφθανον καὶ πλούσιον, ὅτι ἀπὸ ἑνὸς λύχνου μυρίας ἀνάπτει λαμπάδας καὶ οὐ μειοῦται, ἀλλὰ πάλιν ἑτέρας τοσαύτας καὶ πλείους ἀνάψαι δύναται· τὴν δὲ ἐπὶ τὰ σώματα φέρουσαν ὁδὸν ἀνακεχώρηκε, τῷ τὰ ἄνω μόν νον τὸ πῦρ τῶν ἐπιγείων διώκειν. Τὰ μὲν γὰρ τὴν γῆν, τὸ δὲ τὸν οὐρανὸν ποθεῖ· καὶ τὰ μὲν τὴν κάτω φορὰν, τὸ δὲ τὴν ἄνω οἶδεν ὁδόν. Ωσπερ γὰρ ὁ λίθος καὶ τὸ ὕδωρ τὴν ἄνω ὁδὸν ἀγνοεῖ, οὕτω καὶ τὸ πῦρ τῆς κάτω οὐκ ἀνέχεται. ΞΖ'. — ΘΕΟΓΝΩΣΤΟ ΔΙΑΚΟΝΟ Περὶ ἀναγνώσεως, κατὰ Ἑλλήνων. Περὶ τῆς γά ριτος των θεοπνεύστων Γραφῶν, καὶ τῆς ἐξ αὐτῶν ὠφελείας. Πολλάκις ἐθαύμασα τῶν τοὺς διαλόγους συντιθέν των, καὶ τοὺς διεξοδικούς λόγους συγγραψαμένων, ὅτι τῆς μὲν οἰκείας δόξης λίαν ἐφρόντισαν υψηλή καὶ ὑπερσόφῳ χρησάμενοι λόγῳ τῆς δὲ τῶν ἀκου σομένων ὠφελείας ἡμέλησαν, ἧς εἰκὸς ἦν μᾶλλον αὐτοὺς ποιήσασθαι πρόνοιαν. Τῶν μὲν γὰρ συγγραφέων τοσαύτην δόξαν λαβόντων, οὐδὲν ἂν γένοιτο πλέον τοῖς ἄλλοις· τῶν δ᾽ ἄλλων ὠφελουμένων, πολλή ἡ ἐπίδοσις γένοιτ' ἂν τῆς ἀρετῆς. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ τὸ ἑαυτῶν εἶδον, τὸ τῶν ἄλλων παρεῖδον, διὸ καὶ τὴν θείαν αἰτιῶνται Γραφὴν, μὴ τῷ περιττῷ καὶ κεκαλο λωπισμένῳ χρωμένην λόγῳ, ἀλλὰ τῷ ταπεινῷ καὶ πεζῷ. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς μὲν αὐτοῖς ἀντεγκαλῶμεν τῆς φιλαυτίας ὅτι δόξης ορεχθέντες τῶν ἄλλων ἥκιστα ἐφρόντισαν· τὴν δὲ θείαν ὄντως Γραφὴν ἀπαλλάττωμεν τῶν ἐγκλημάτων, λέγοντες ὅτι οὐ τῆς οἰκείας δόξης, τῆς δὲ τῶν ἀκουσάντων σωτηρίας ἐφρόντισεν. Εἰ δὲ ὑψηλῆς φράσεως ἐρῷενο μανθανέτωσαν ὅτι ἄμεινον παρὰ ἰδιώτου ταληθές, ἢ παρὰ σοφιστοῦ τὸ ψεῦδος μαθεῖν. Ὁ μὲν γὰρ ἁπλῶς καὶ συντόμως φράξει· ὁ δὲ πολλάκις ἀσαφείᾳ καὶ τὸ τῆς ἀληθείας ἐπικρύπτει κάλλος, καὶ τὸ ψεῦδος τῇ καλλιεπείᾳ κοσμήσας, ἐν χρυσίδι τὸ δηλητήριον φλέγοντες φλέγον, μαι ὅτι ἐπειδή. μεν ὁδὸν ὁρμήν. ᾿Απὸ ἑνὸς λύχνου μυρίας ανάπτει λαμπάδας καὶ οὐ μειοῖται. Κιττ. Αρποκρά σοφιστή. ει τῆς φιλαυτίας τὴν φιλαυτίαν. μέμψεως ἀπαλλάττομεν λέ γοντες. Ότι δόξης ερεχθέντες. οἰκείας ἰδίας. Βιττ. χρυσίδι χρυση κύλικε
LXVI. HERMINO COMITI.
Quare omnes divinæ res ignis nomine insigniantur.
Quid causæ est, inquis, cur omnia fere divina
ignis appellatione notentur? Ignis enim dictus est
Deus”, et angeli ignis flammeus, et apparuerunt in
apostolis linguæ tanquam ignis ", et, Spiritu ferventes *? Arbitror igitur id fieri, primum propter
copiam invidentiæ expertem et divitias, cum ab
uno lychno infinitas accendat lampades, nec tamen
minuatur; sed ipse quoque denuo ac proporro alias
totidem numero, vel etiam plures, accendere possit.
Quod autem ad corporum rationem attinet, sursuin
fertur, quod solus ex rebus terrenis ignis loca superiora appetat ac persequatur. Nam cum cætera
(elementa aliaque corpora) terram, ipse coelum
desiderat. Et illa quidem motum deorsum norunt;
iste vero sursum affectat viam. Quemadmodum enim
contrario ignis deorsum ferri non sustinet.
LXVII. - THEOGNOSTO DIACONO.
De lectione sacrarum Litterarum, contra Græcos
(paganos). De gratia divinitus inspiratarum Scriplurarum, et utilitate ex ipsis capienda.
EG
Διὰ τί πάντα τὰ θεῖα τῷ τοῦ πυρὸς ὀνόματι χε
ρακτηρίζεται.
Διὰ τί, ἔφης, πάντα τὰ θεῖα τῷ τοῦ πυρὸς ἀνά
ματι σχεδόν χαρακτηρίζεται; Πῦρ γὰρ εἴρηται δ
Θεός· καὶ οἱ ἄγγελοι πῦρ φλέγοντες· καὶ ὤφθης
σαν τοῖς ἀποστόλοις γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός· καὶ τῷ
Πνεύματι ζέοντες; Οἶμαι τοίνυν, ὅτι διὰ τὸ ἄφθανον
καὶ πλούσιον, ὅτι ἀπὸ ἑνὸς λύχνου μυρίας ἀνάπτει
λαμπάδας καὶ οὐ μειοῦται, ἀλλὰ πάλιν ἑτέρας
τοσαύτας καὶ πλείους ἀνάψαι δύναται· τὴν δὲ ἐπὶ τὰ
σώματα φέρουσαν ὁδὸν ἀνακεχώρηκε, τῷ τὰ ἄνω μόν
νον τὸ πῦρ τῶν ἐπιγείων διώκειν. Τὰ μὲν γὰρ τὴν
γῆν, τὸ δὲ τὸν οὐρανὸν ποθεῖ· καὶ τὰ μὲν τὴν κάτω
φορὰν, τὸ δὲ τὴν ἄνω οἶδεν ὁδόν. Ωσπερ γὰρ ὁ λίθος
καὶ τὸ ὕδωρ τὴν ἄνω ὁδὸν ἀγνοεῖ, οὕτω καὶ τὸ πῦρ
τῆς κάτω οὐκ ἀνέχεται.
lapis, et aqua sursum ferentem viam ignorat, ita e
G
ΞΖ'. — ΘΕΟΓΝΩΣΤΟ ΔΙΑΚΟΝΟ
Περὶ ἀναγνώσεως, κατὰ Ἑλλήνων. Περὶ τῆς γά
ριτος των θεοπνεύστων Γραφῶν, καὶ τῆς ἐξ
αὐτῶν ὠφελείας.
Πολλάκις ἐθαύμασα τῶν τοὺς διαλόγους συντιθέν
των, καὶ τοὺς διεξοδικούς λόγους συγγραψαμένων,
ὅτι τῆς μὲν οἰκείας δόξης λίαν ἐφρόντισαν υψηλή
καὶ ὑπερσόφῳ χρησάμενοι λόγῳ τῆς δὲ τῶν ἀκου·
σομένων ὠφελείας ἡμέλησαν, ἧς εἰκὸς ἦν μᾶλλον
αὐτοὺς ποιήσασθαι πρόνοιαν. Τῶν μὲν γὰρ συγγρα
φέων τοσαύτην δόξαν λαβόντων, οὐδὲν ἂν γένοιτο
πλέον τοῖς ἄλλοις· τῶν δ᾽ ἄλλων ὠφελουμένων, πολλή
ἡ ἐπίδοσις γένοιτ' ἂν τῆς ἀρετῆς. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ τὸ
ἑαυτῶν εἶδον, τὸ τῶν ἄλλων παρεῖδον, διὸ καὶ τὴν
θείαν αἰτιῶνται Γραφὴν, μὴ τῷ περιττῷ καὶ κεκαλο
λωπισμένῳ χρωμένην λόγῳ, ἀλλὰ τῷ ταπεινῷ καὶ
πεζῷ. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς μὲν αὐτοῖς ἀντεγκαλῶμεν τῆς φι
λαυτίας ὅτι δόξης ορεχθέντες τῶν ἄλλων
ἥκιστα ἐφρόντισαν· τὴν δὲ θείαν ὄντως Γραφὴν
ἀπαλλάττωμεν τῶν ἐγκλημάτων, λέγοντες ὅτι οὐ τῆς
οἰκείας δόξης, τῆς δὲ τῶν ἀκουσάντων σωτηρίας
ἐφρόντισεν. Εἰ δὲ ὑψηλῆς φράσεως ἐρῷενο μανθανέ
τωσαν ὅτι ἄμεινον παρὰ ἰδιώτου ταληθές, ἢ παρὰ
σοφιστοῦ τὸ ψεῦδος μαθεῖν. Ὁ μὲν γὰρ ἁπλῶς καὶ
συντόμως φράξει· ὁ δὲ πολλάκις ἀσαφείᾳ καὶ τὸ τῆς
Sæpenumero mihi in mentem venit mirari eos,
qui dialogos composuerunt, et orationes prolixas
conscripserunt, quod suæ quidem gloriæ nimis magnam habuerint curaun, dum sublimi et grande sophos spirante sermone fuerunt usi; utilitatem vero
auditorum neglexerunt, cujus profecto majorem
ducere rationem ipsos decuerat. Quantumlibet enim
magnam gloriain consecutis scriptoribus, ad cæ -
teros certe parum inde utilitatis redundare queat:
449 aliis vero utilitatem percipientibus, magna
virtutis accessio sit futura. Verumenimvero quia
ad id quod sibi conduceret, solum intenti fuerunt,
aliorum utilitatem insuper habuerunt. Quocirca etiam
divinam vituperant Scripturam, quae non exquisito
et ornato dicendi genere, sed humili atque pedestri
usa sit. At nos, vice versa, ipsorum quidem aniorem sui atque ambitionem jure accusemus, qui glorise propriae studio ducti, aliorum minimam habuer
rint rationem: Scripturam autem vere divinam
criminationibus ipsorum liberemus, dicentes, eam
non suæ propriæ gloriæ, sed potius audientium salutis studiosam fuisse. Quod si tanto tenentur amore ἀληθείας ἐπικρύπτει κάλλος, καὶ τὸ ψεῦδος τῇ καλ
sublimis dictionis, discant melius esse ut ab idiota
* Exod. xxiv, 17. Act. 11, 3. • Rom. x1, 11.
λιεπείᾳ κοσμήσας, ἐν χρυσίδι τὸ δηλητήριον
Pro φλέγοντες cod. Vatic. 650. scribit φλέ
γον, et vers. μαι ὅτι mutat in ἐπειδή. Vers. pen. μεν
ὁδὸν ponit ὁρμήν. Possn.
᾿Απὸ ἑνὸς λύχνου μυρίας ανάπτει λαμπάδας καὶ οὐ μειοῖται. Vetus poeta apud Ciceronem
De opens. Couler ad hanc epistolam Cyprianum
advers. Judeos, lib. 11, cap. 101. Κιττ.
ll:ec ep. in cod. Vat. 650 inscribitur Αρποκρά
σοφιστή. Pussi.
Confer ep. 28 ει 91 hoc cod. libro. Omnes
e tres comparationem continent divinarum Litterarum cum sæcularibus, quæ longe longeque illis
cedunt, et fasces submittere debent. RITT.
Pro τῆς φιλαυτίας legit idem τὴν φιλαυτίαν.
Vers. inde 2. post yozory usque ad or exclusive
sic idem cod. habet, μέμψεως ἀπαλλάττομεν λέγοντες. Possi13.
Ότι δόξης ερεχθέντες. Pulo deesse οἰκείας
vel ἰδίας. Βιττ.
Pro χρυσίδι cod. Vat. ponit χρυση κύλικε
Vers. seq. pro txépasty habet xipvā. Possia.
col. 1125–1126page 474 of 750
PG 78:1125ἐπέρασε». Εἰ δ' ἡ ἀλήθεια τῇ καλλιεπεία συναφθείη, δύναται μὲν τοὺς πεπαιδευμένους ὠφελῆσαι, τοῖς δ' ἄλλοις ἅπασιν ἄχρηστος ἔσται καὶ ἀνωφελής. Δι' 8 καὶ ἡ Γραφὴ τὴν ἀλήθειαν πεζῷ λόγῳ ἡρμήνευσεν, ἵνα καὶ ἰδιῶται, καὶ σοφοί, καὶ παῖδες, καὶ γυναῖκες μάθοιεν. Ἐκ μὲν γὰρ τούτου οἱ μὲν σοφοὶ οὐδὲν παραβλάπτονται· ἐκ δ' ἐκείνου τὸ πλέον τῆς οἰκουμένης μέρος παρεβλάβη "Αν τινων οὖν ἐχρῆν φρον τίσαι, μάλιστα μὲν τῶν πλειόνων. Επειδὰν δὲ καὶ πάντων ἐφρόντισε, δείκνυται λαμπρῶς θεία οὖσα καὶ οὐράνιος. ΞΗ'. - ΘΕΟΓΝΩΣΤΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ Οὐ ταὐτὸν, ὦ βέλτιστε, τὸ κελεῦσαι καὶ τὸ ἐπι τρέψαι· τὸ μὲν γὰρ ὡς παντὶ τρόπῳ ἀνυσθῆναι ὀφείλον προστάττεται· ὡς τή· Οὐ μοιχεύσεις, Οὐ φονεύσεις, Οὐ κλέψεις,» καὶ ὅσα τοιαῦτα· τὸ δὲ οἱ κονομίας τινὸς ἕνεκεν συγχωρεῖται. Τὸ μὲν γὰρ θεσπίζεται· τὸ δ᾽ οὐ κωλύεται· καὶ τοῦτο ἀπὸ τῶν Γραφῶν πιστώσομαι. Οἱ ἀπόστολοι οὐκ ἐκήρυττον μὲν, οὐδ᾽ ἐνομοθέτουν περιτομήν· συνεχώρουν δὲ, οὐχ ὅτι δεῖ γενέσθαι, ἀλλ' ὅτι σοφῆς συγκαταβάσεως ἦν χρεία Οὐ γὰρ ἂν ἐπέτρεψαν ή ώς δέον παρεβλάβη καὶ ἀνεπίγραφος Τῆς σοφῆς συγκαταβάσεως ἦν χρεία. 212, τὸ πρὸς τοὺς ἐλάττους συγκαταβατικὸν ἀσκεῖν χρή. οἱ οἰκονομίαν ει συγκατά συγκατά βασις, συμψελλίζων, συγκαταβαίνειν. ἀνθρωποπαθῶς λέγειν ἢ λαλεῖν οἰκονομικῶς, πο οικονομία Ὁ Θεὸς οὐκ ἀθρόως πάντα ποιεῖ, ἀλλὰ κέχρηται συγκαταβάσει, διὰ τὴν πολλὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν. συγκαταβάσεως Οὕτω πανταχοῦ συγ καταβαίνει· καὶ τί τοῦτο θαυμάζεις;: ούς δαμοῦ γὰρ τὴν ἀξίαν ὁρᾷ τὴν αὐτοῦ· ἀλλὰ πανταχοῦ τοῦτο τὸ ἡμῖν χρήσιμον. Εἰ γὰρ πατὴρ οὐχ ὁρᾷ τὴν ἀξίαν τὴν ἑαυτοῦ, συμψελλίζει τοῖς παιδίοις, καὶ τροφὴν καὶ ἐδέσματα, και πόματα οὐχ Ἑλληνικοῖς ὀνόμασι καλῶν, ἀλλὰ παιδικῇ τινι διαλέξει καὶ βαρβάρω, πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεός· καὶ ὀνειδίζει συγκαταβατικῶς διὰ τοῦ Προφήτου λέγων· Εἰ ἀλλάξον. ται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν· καὶ πανταχοῦ συγκατάβασις ἐστι καὶ τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς, καὶ βήματα καὶ πράγματα. Ει πως: Οὐ γὰρ πᾶσιν ἐνὶ τρόπῳ προσο ενεκτέον, ἀλλὰ διαφόρως, καὶ ποικίλως, καὶ πρὸς τὰ ὑποκείμενα. συγκαταβάσει Τῇ ἀσθενείᾳ τῶν Ἰουδαίων συγκαταβαίνων ὁ Θεός. οὐ γὰρ ἂν ἐπέτρεψαν, οὐ γὰρ ἂν ὁ ἐπέτρεψε πρότερος, ὕστερος ἀνέ τρεψεν. 2, ριο ἐφύλαττον προσέταττον. Παύλος Απόστολος.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. LXVIII.
ἐπέρασε». Εἰ δ' ἡ ἀλήθεια τῇ καλλιεπεία συναφθείη, ac plebeio homine veritatem, quam a soplista
δύναται μὲν τοὺς πεπαιδευμένους ὠφελῆσαι, τοῖς δ'
ἄλλοις ἅπασιν ἄχρηστος ἔσται καὶ ἀνωφελής. Δι' 8
καὶ ἡ Γραφὴ τὴν ἀλήθειαν πεζῷ λόγῳ ἡρμήνευσεν,
ἵνα καὶ ἰδιῶται, καὶ σοφοί, καὶ παῖδες, καὶ γυναῖκες
μάθοιεν. Ἐκ μὲν γὰρ τούτου οἱ μὲν σοφοὶ οὐδὲν παραβλάπτονται· ἐκ δ' ἐκείνου τὸ πλέον τῆς οἰκουμένης
μέρος παρεβλάβη "Αν τινων οὖν ἐχρῆν φρον
τίσαι, μάλιστα μὲν τῶν πλειόνων. Επειδὰν δὲ καὶ
πάντων ἐφρόντισε, δείκνυται λαμπρῶς θεία οὖσα
καὶ οὐράνιος.
mendacium discamus. Alter enim simpliciter et
breviter quod res est dicit; alter vero sæpe obscuritate sua cum veritatis occultat pulchritudinem
tum sua suaviloquentia ornans mendacium, in anreo vasculo venenum miscet. Quod si veritas cum
ornata oratione conjungatur, eruditos quidem juvare potest; aliis autem omnibus nulli usni utilitative erit. Quæ causa quoque est, quare Scriptura
sacra veritatem pedestri sermone exposuerit, nimirum ut tam idiotæ quam sapientes, quam pueri,
quam feminæ, eam cognoscerent. Ex altero enim sapientes quidem nullo afficiuntur incommodo; ex
altero autem maxima pars orbis terrarum magnum accepisset detrimentum. Si igitur aliquorum duntaxat fuisset habenda ratio, maxime quidem erat habenda plurium. Quoniam autem et omnium curam
suscepit, inde clarissime demonstratur, divinam esse atque cœlestein.
ER.
ΞΗ'. - ΘΕΟΓΝΩΣΤΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ
Οὐ ταὐτὸν, ὦ βέλτιστε, τὸ κελεῦσαι καὶ τὸ ἐπι
τρέψαι· τὸ μὲν γὰρ ὡς παντὶ τρόπῳ ἀνυσθῆναι
ὀφείλον προστάττεται· ὡς τή· Οὐ μοιχεύσεις, Οὐ
φονεύσεις, Οὐ κλέψεις,» καὶ ὅσα τοιαῦτα· τὸ δὲ οἱ
κονομίας τινὸς ἕνεκεν συγχωρεῖται. Τὸ μὲν γὰρ
θεσπίζεται· τὸ δ᾽ οὐ κωλύεται· καὶ τοῦτο ἀπὸ τῶν
Γραφῶν πιστώσομαι. Οἱ ἀπόστολοι οὐκ ἐκήρυττον
μὲν, οὐδ᾽ ἐνομοθέτουν περιτομήν· συνεχώρουν δὲ,
οὐχ ὅτι δεῖ γενέσθαι, ἀλλ' ὅτι σοφῆς συγκαταβάσεως
ἦν χρεία Οὐ γὰρ ἂν ἐπέτρεψαν ή ώς δέον
Exod. xx, 13-15.
LX VIII.—THEOGNOSTO PRESBYTERO.
Non est idem, o bone, jubere et permittere. Illo
enim id quod omnimode perfici debet, praecipitur;
ut (cum lex dicit): • Non machaberis; Nou occides; Non furaberis 41; › et quæ sunt generis ejusdem istud autem cujusdam dispensationis gratia
conceditur. Alterum enim sancitur: alterum vero
non prohibetur; atque hoc etiam ex sacris Litteris
astruam. Apostoli non quidem prædicarunt, neque
lege lata præceperunt circumcisionem, sed eam lamen permiserunt, non quasi eam adhiberi oporteat,
Post παρεβλάβη idem cod. tollit punctum et
ponit post zv. Possis.
καὶ ἀνεπίγραφος in ed. Paris. Inscriptio suEst
mitur ex cod. Vat. 650. EDIT.
Τῆς σοφῆς συγκαταβάσεως ἦν χρεία. Sic
noster Isil. lib. ut ep. 212, τὸ πρὸς τοὺς ἐλάττους
συγκαταβατικὸν ἀσκεῖν χρή. Spissime sancti Pa
tres Ecclesiæ Græcæ οἱ οἰκονομίαν ει συγκατάGasty Dei inculcarunt auditoribus suis: ex quorum
scriptis pauca bic referemus. Est autem συγκατά
βασις, quasi dicas condescensus, ut vertit eruditiss.
Theod. Gaza, seu condescensio seu demissio, qua
superior, excelsior et fortior atque robustior aliquis
accommodat sese alque attemperat ad mores, sensun et captum humiliorum, inferiorum, imbecilliorum et infirmiorum. Verbi gratia, Pater com infantibus filiis suis συμψελλίζων, ut lento gradu incedens,
cosque manu ducens et fulciens, dicitur ipsis συγκα
ταβαίνειν. Sic et Pater coelestis, pro immenso suo
In nos amore, quo nos propter Filium suum dignatur, dilectos in dilecto, nobiscum agit, nobisque se
accommodat: sic et sancti ejus apostoli. Cum enim
res cœlestes suis nominibus appellatas, et ex sui
natura, ut sunt, nobis expositas, mens humana infirmior sit quam tit capere possit, Deus eas sub imaginibus rerum terrenarum nobisque familiarium et
consuetarum adumbrat, et nobis insinuat. Omnis
enim doctrinæ institutio ex nobis notioribus proficisci el procedere debet, vel Philosopho teste. Quod
etiam ἀνθρωποπαθῶς λέγειν ἢ λαλεῖν dicitur, et
οἰκονομικῶς, sicut res ista seu agendi ratio: ποdus οικονομία passim a SS. Patribus vocatur. Mac
de re sie scribit Chrysostomus homil. 4 ad Coloss.:
Ὁ Θεὸς οὐκ ἀθρόως πάντα ποιεῖ, ἀλλὰ κέχρηται
συγκαταβάσει, διὰ τὴν πολλὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν. Idem homil. 5, ad Tit. posteaquam aliquot e
sacris Litteris exempla hujus συγκαταβάσεως εnumeraverat, tandem subjicit: Οὕτω πανταχοῦ συγκαταβαίνει· καὶ τί τοῦτο θαυμάζεις; et mox: ούς
δαμοῦ γὰρ τὴν ἀξίαν ὁρᾷ τὴν αὐτοῦ· ἀλλὰ πανταχοῦ
τοῦτο (leg. τὸ ἡμῖν χρήσιμον. Εἰ γὰρ πατὴρ οὐχ
ὁρᾷ τὴν ἀξίαν τὴν ἑαυτοῦ, συμψελλίζει τοῖς παιδίοις,
καὶ τροφὴν καὶ ἐδέσματα, και πόματα οὐχ ἑλληνι
κοῖς ὀνόμασι καλῶν, ἀλλὰ παιδικῇ τινι διαλέξει καὶ
βαρβάρω, πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεός· καὶ ὀνειδίζει συγ
καταβατικῶς διὰ τοῦ Προφήτου λέγων· Εἰ ἀλλάξον.
ται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν· καὶ πανταχοῦ συγκατάβασίς ἐστι καὶ τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς, καὶ βήματα καὶ
πράγματα. Ει πως: Οὐ γὰρ πᾶσιν ἐνὶ τρόπῳ προσο
ενεκτέον, ἀλλὰ διαφόρως, καὶ ποικίλως, καὶ πρὸς
τὰ ὑποκείμενα. De line συγκαταβάσει idem Chrysost. ita scribit homilia 3. De incomprehensibili
natura Dei, ubi de illustri illa visione Isa, vi: «5eraphim, inquit, non ipsam meram videbant lucem,
nec ipsam sinceram substantiam Dei; sed quæ videbant, condescensus erant et indulgentia. Quid nomen hoc condescensus significat? cum Deus non ut
est, se ostendit: sed quod videre is potest, qui aspectum hujuscemodi meruit eatenus firmitate videntis suam repræsentationem mietitur ac temperat,
condescendere illum tantisper dicimus, et ejusmodi
rem condescensum nominamus et indulgentiam.
Constat igitur condescensum fuisse verba ipsius
Prophetz: Vidi Dominum, inquit, sedentem, r etc.
Sic idem homil. 3. contra Judeos: Τῇ ἀσθενείᾳ
τῶν Ἰουδαίων συγκαταβαίνων ὁ Θεός. Chrysostomo
succinit ejus familiaris Basilius Seleuciæ episcopus,
ex
Pro his, οὐ γὰρ ἂν ἐπέτρεψαν, hæc habet idem
cod., οὐ γὰρ ἂν ὁ ἐπέτρεψε πρότερος, ὕστερος ἀνέ
τρεψεν. Vers. poει 2, ριο ἐφύλαττον legit idem,
προσέταττον. Vers. seq. pro Παύλος idem scribit
Απόστολος. POSSIN.
col. 1127–1128page 475 of 750
PG 78:1127τῶν παρὰ τοῖς ἀπίστοις ἐστιωμένων ἔφη ὁ Παῦλος Ε! τις καλεῖ ὑμᾶς τῶν ἀπίστων, καὶ θέλετε που ρεύεσθαι, πᾶν τὸ παρατιθέμενον ὑμῖν, ἐσθίετε.» Ο κελεύω, φησὶν, ἀπελθεῖν· εἰ δὲ βούλεσθε, οὐ κωλύω. Αλλο γὰρ τὸ κελεύειν, ἄλλο τὸ μὴ κωλύειν εδ μὲν γὰρ νομοθεσίας ἐστὶ, τὸ δ' οἰκονομίας. φυλάττεσθαι, περὶ τὴν ἀρχὴν ἐφύλαττον. Καὶ περὶ ΣΘ'. — ΗΡΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ Διὰ τί ἐν τῷ βωμῷ ἐπεγέγραπτο, ο Αγνώστο Θεῷ. Δύο φασὶν αἰτίας εἶναι, τοῦ ἐπιγεγράφθαι ᾿Αθήνησι τῷ βωμῷ· ο Αγνώστῳ Θεῷ.» Οἱ μὲν γάρ φασιν, ὡς Φιλιππίδην ἔπεμψαν Αθηναίοι ήμερο δρόμον πρὸς Λακεδαιμονίους περὶ συμμαχίας, ἡνίκα Πέρσαι ἐπεστράτευσαν τῇ Ἑλλάδι· διὸ κατὰ τὸ παρθένειον δρος Πανός φάσμα ἐντυχόν, ᾐτιῦτο μὲν ᾿Αθη ναίους ὡς ἀμελοῦντας αὐτοῦ καὶ ἄλλους θεούς θεραπεύοντας, βοηθεῖν δὲ ἐπηγγέλλετο. Νικήσαντες οὖν, βωμὸν ᾠκοδόμησαν, καὶ ἐπέγραψαν· ο Αγνώ στῷ Θεῷ· ο 'Αλλοι δέ φασιν, ὅτι λοιμὸς κατέσκη. ψεν 'Αθήναζε, καὶ εἰς τοσοῦτον αὐτοὺς ἐξέκαυσεν, ὡς μηδὲ τῶν λεπτοτάτων σινδόνων ἀνέχεσθαι. Τοὺς νομιζομένους οὖν θεοὺς ἑαυτῶν θεραπεύοντες, οὐδὲν ἀπώναντο. Εννοήσαντες οὖν, ὅτι ἐστὶν ἴσως θεές τις, ὃν αὐτοὶ κατέλιπον ἀγέραστον, ὁ τὸν λοιμόν κατε πέμψας, ναὸν δειμάμενοι καὶ βωμὸν, ἐπιγράψαντες, Αγνώστῳ Θεῷ,» καὶ θύσαντες, εὐθέως ἐθεραπεύθησαν. Ταῦτα λαβὼν ὁ Παῦλος ἐκ τῶν οἰκείων δογμάτων, τοὺς μέγα ἐπὶ σοφίᾳ φρονοῦντας ᾿Αθη ναίους εχειρώσατο. σ ΟΥΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Διὰ τοῦτο ευχείρωτοι εσμεν, ὦ βέλτιστε, και εὐάλωτοι, ὅτι κατ' ἀλλήλων οπλιζόμεθα στρα "Ο πολλάκις εἶπον, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ· ὅτι ὁ Θεὸς οὐχ οὕτω πρὸς τὴν ἀξίαν ὁρᾷ τὴν ἑαυτοῦ, ὡς πρὸς τὴν σωτηρίαν τὴν ἡμετέραν· οὐδ' όπως τι μέγα φθέγξηται, ἀλλὰ όπως δυνάμενον ἡμᾶς ἐπισπάσασθαι· διὰ τοῦτο τὰ μὲν ὑψηλὰ καὶ μεγάλα ὀλίγα αὐτὰ καὶ ἐγκεκρυμμένα τὰ δὲ ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ καὶ πολλὰ περιῤῥεῖ τοῖς αὐτοῦ λόγοις, Οὐ γὰρ ἡ πρὸς τὸ σὸν ἀσθενὲς συγκατάβασις, ἐλάττωσις ὀφείλει γίνεσθαι τῆς ἀξίας τοῦ δυνατοῦ, ἀλλὰ τὴν μὲν φύσιν νόει θεοπρεπώς, τὰ δὲ ταπεινότερα τῶν ῥημάτων δέχου οἰκονομικῶς. συγ κατάβασιν Βελτίων τοῦ τάχους ἡ μακροθυμία, καὶ τῆς αὐθαδείας ἡ συγκατάβασις. Κιττ. άλλο γὰρ τὸ κελ., ἄλλο τ. μ. χωλ., τῳ. διό κατέσκηψεν ποτέ ᾿Αθη ναίοις, 'Αθήναζε. οὖν δέ, ταῦτα τοῦτο. Κατ' αλλήλων οπλιζόμεθα. «Οπλιζόμεθα κατ' ἀλλη λων· καὶ πῶς οὐκ ἂν εἴημεν καὶ τῶν θηρίων χεί ρους; διά τοι τοῦτο ἡμεῖς μὲν ἀσθενέστεροι· δε πάντων ἡμῶν πολέμιος ἰσχυρότερος καθ' ἑκάστην για νεται τὴν ἡμέραν. Οὐ γὰρ μετ' ἀλλήλων κατ' ἐκείνου φραττόμεθα, ἀλλὰ μετ' ἐκείνου κατ' ἀλλήλων ἱστά μεθα, καὶ αὐτῷ στρατηγῷ πρὸς τὰς τοιαύτας παρα τάξεις κεχρήμεθα. 139 Κιττ.
τῶν παρὰ τοῖς ἀπίστοις ἐστιωμένων ἔφη ὁ Παῦλος·
• Ε! τις καλεῖ ὑμᾶς τῶν ἀπίστων, καὶ θέλετε που
ρεύεσθαι, πᾶν τὸ παρατιθέμενον ὑμῖν, ἐσθίετε.» Ο
κελεύω, φησὶν, ἀπελθεῖν· εἰ δὲ βούλεσθε, οὐ κωλύω.
Αλλο γὰρ τὸ κελεύειν, ἄλλο τὸ μὴ κωλύειν εδ
μὲν γὰρ νομοθεσίας ἐστὶ, τὸ δ' οἰκονομίας.
sed quod sapienti opus esset dispensatione ad infr- φυλάττεσθαι, περὶ τὴν ἀρχὴν ἐφύλαττον. Καὶ περὶ
mnitatem hominum ejus temporis sese accommodante.
Alioquin enim non permisissent eam, aut quasi ommime observanda sit, circa initium (præcouii evangelici et ecclesiæ Christiana) observassent. Et de
illis qui apud infideles convivabantur, dixit Paulus:
• Si quis infidelium vos vocat, et ire vultis, quidquid vobis apponitur, edite **.» Non jubeo, inquit, ut eatis; sin autem ire vultis, non prohibeo. Aliud
est enim jubere, aliud non prohibere: alterum enim est legislationis, alterum vero dispensationis.
HERONI PRESBYTERO.
Quare inscriptum fuerit altari, Ignoto Deo
ΣΘ'. — ΗΡΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ
Διὰ τί ἐν τῷ βωμῷ ἐπεγέγραπτο, ο Αγνώστο
Θεῷ.
Δύο φασὶν αἰτίας εἶναι, τοῦ ἐπιγεγράφθαι
᾿Αθήνησι τῷ βωμῷ· ο Αγνώστῳ Θεῷ.» Οἱ μὲν
γάρ φασιν, ὡς Φιλιππίδην ἔπεμψαν Αθηναίοι ήμερο
δρόμον πρὸς Λακεδαιμονίους περὶ συμμαχίας, ἡνίκα
Πέρσαι ἐπεστράτευσαν τῇ Ἑλλάδι· διὸ κατὰ τὸ Παρθένειον δρος Πανός φάσμα ἐντυχόν, ᾐτιῦτο μὲν ᾿Αθη
ναίους ὡς ἀμελοῦντας αὐτοῦ καὶ ἄλλους θεούς θερα
πεύοντας, βοηθεῖν δὲ ἐπηγγέλλετο. Νικήσαντες
οὖν, βωμὸν ᾠκοδόμησαν, καὶ ἐπέγραψαν· ο Αγνώ
στῷ Θεῷ· ο 'Αλλοι δέ φασιν, ὅτι λοιμὸς κατέσκη.
ψεν 'Αθήναζε, καὶ εἰς τοσοῦτον αὐτοὺς ἐξέκαυ
σεν, ὡς μηδὲ τῶν λεπτοτάτων σινδόνων ἀνέχεσθαι.
Τοὺς νομιζομένους οὖν θεοὺς ἑαυτῶν θεραπεύοντες,
οὐδὲν ἀπώναντο. Εννοήσαντες οὖν, ὅτι ἐστὶν ἴσως θεές
τις, ὃν αὐτοὶ κατέλιπον ἀγέραστον, ὁ τὸν λοιμόν κατε·
πέμψας, ναὸν δειμάμενοι καὶ βωμὸν, ἐπιγράψαντες,
• Αγνώστῳ Θεῷ,» καὶ θύσαντες, εὐθέως ἐθερα
πεύθησαν. Ταῦτα λαβὼν ὁ Παῦλος ἐκ τῶν οἰκείων
δογμάτων, τοὺς μέγα ἐπὶ σοφίᾳ φρονοῦντας ᾿Αθη
ναίους εχειρώσατο.
Duas perhibent esse causas, cur inscriptum fuerit
Athenis aræ: «Ignoto Deo. > Alii namique aiunt
Athenienses nisisse Philippidem cursorem ad Lacedaemonios imploratum auxilia, per id tempus,
cum Persæ expeditionem in Græciam suscepissent:
eique ad montem Parthenium (quasi tu virgineun
dicas) occurrisse spectrum Panis, quod reprehenderit Athenienses, quasi qui se negligerent et alios
deos colerent: promiserit autem, auxilium ipsis
laturum (si se colere vellent). Cum ergo victoriam
reportassent, aram exstruxerunt, eique inscripserunt:
• Ignoto Deo.» Alii vero aiunt pestilentiam occupasse Athenarum civitatem, et adeo quidem ipsos
incendisse, ut ne quidem tenuissimis parceret sindonibus. Cum igitur deos suos, qui erant lege sanciti approbatique, coluissent, nihil inde utilitatis
perceperunt. Quare cum cogitatio ipsos subiisset,
Geri posse, ut deus esset aliquis, quemn ipsi (ut in- G
cognitum) sine honore et cultu reliquissent, qui
(ob illum sui contemptum) pestilentiam sibi immisisset, templum exstruxerunt et aram, cui inscripserunt: Ignoto Deo. Cumque illi hostias immolassent, statim sanati sunt. Hæc cum Paulus sumpsisset ex ipsorum propriis dogmatibus, Athenienses
sapientia admodum superbientes subegit.
LXX. — URSENUPHIO LECTORI.
Hanc ob causam, optime virum, captu faciles sumus, et subactu, quod in nos invicem armemur,
42 I Cor. x,
27. * Act. xvii, 23.
σ·
ΟΥΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Διὰ τοῦτο ευχείρωτοι εσμεν, ὦ βέλτιστε, και
εὐάλωτοι, ὅτι κατ' ἀλλήλων οπλιζόμεθα στρα
ex quo haec ascribo de sermone penult. "Ο πολλάκις
εἶπον, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ· ὅτι ὁ Θεὸς οὐχ οὕτω πρὸς
τὴν ἀξίαν ὁρᾷ τὴν ἑαυτοῦ, ὡς πρὸς τὴν σωτηρίαν
τὴν ἡμετέραν· οὐδ' όπως τι μέγα φθέγξηται, ἀλλὰ
όπως δυνάμενον ἡμᾶς ἐπισπάσασθαι· διὰ τοῦτο τὰ
μὲν ὑψηλὰ καὶ μεγάλα ὀλίγα αὐτὰ καὶ ἐγκεκρυμμένα·
τὰ δὲ ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ καὶ πολλὰ περιῤῥεῖ τοῖς
αὐτοῦ λόγοις, etc. Sequuntur enim ibidem plura. Sic
alter Basilius, quem Magnum vocant homilia De
fde: Οὐ γὰρ ἡ πρὸς τὸ σὸν ἀσθενὲς συγκατάβασις,
ἐλάττωσις ὀφείλει γίνεσθαι τῆς ἀξίας τοῦ δυνατοῦ,
ἀλλὰ τὴν μὲν φύσιν νόει θεοπρεπώς, τὰ δὲ ταπεινό
τερα τῶν ῥημάτων δέχου οἰκονομικῶς. Nec de Deo
tantum, sed etiam de hominibus sancti Patres συγκατάβασιν usurpant, ut Gregor. Νazianz., Βελτίων
τοῦ τάχους ἡ μακροθυμία, καὶ τῆς αὐθαδείας ἡ
συγκατάβασις. Κιττ.
H:C. άλλο γὰρ τὸ κελ., ἄλλο τ. μ. χωλ., quz
sunt plane necessaria ad connexionem sequentium,
omittebat ed. Paris. et supplentur ex cod. Vatic.
650. EDIT.
Inscriptio deerat in edit. Paris.; sumitur ex
cod. Vat. 650. EDIT.
Cod. Vatic., τῳ. Vers. 6 ep. pro διό idem
scribit. Vers. 7 post autou bæc addit.
Deest aliquid ad integritatem seulentiae, ut
vidit interpres. EDIT.
Pust κατέσκηψεν cod. Vat. addit, ποτέ ᾿Αθη
ναίοις, sublato 'Αθήναζε. Vers. inde 5, pro οὖν legit
δέ, et vers. antepen. epist. pro ταῦτα scribit
τοῦτο. PossIN.
Κατ' αλλήλων οπλιζόμεθα. Similiter Chry
sostomus in Matthæum: «Οπλιζόμεθα κατ' ἀλλη
λων· καὶ πῶς οὐκ ἂν εἴημεν καὶ τῶν θηρίων χεί
ρους; διά τοι τοῦτο ἡμεῖς μὲν ἀσθενέστεροι· δε
πάντων ἡμῶν πολέμιος ἰσχυρότερος καθ' ἑκάστην για
νεται τὴν ἡμέραν. Οὐ γὰρ μετ' ἀλλήλων κατ' ἐκείνου
φραττόμεθα, ἀλλὰ μετ' ἐκείνου κατ' ἀλλήλων ἱστά
μεθα, καὶ αὐτῷ στρατηγῷ πρὸς τὰς τοιαύτας παρατάξεις κεχρήμεθα. Porro fuues:um hoc capitale Curie
stianorum inter se odium (quod utinam non holieque alicubi duraret!) quale sit, latius explicat Isidorus intra epist. 133, ubi vide notas. Confer ep.
139 lib. n. Κιττ.
col. 1129–1130page 476 of 750
PG 78:1129σηγῷ τῷ κοινῷ ἐχθρῷ χρώμενοι. Δέον γὰρ μετ' ἀλλήλων κατ' ἐκείνου στρατεύειν, κατ' ἀλλήλων μετ' ἐκείνου ὁπλιζόμεθα, στρατηγῷ ἐκείνῳ χρώμενοι τῷ ἀμφότερα τὰ μέρη ἀπολέσαι διψώντι. Ἀλλὰ τὸ μὲν αἰτιᾶσθαι ῥᾴδιον, καὶ παντὸς εἴη τὸ δ' εἰπεῖν, ὅπως παυσαίμεθα πρὸς ἀλλήλους πολεμοῦν. τες, τοῦτ᾽ ἔστι συμβούλου. Φημὶ τοίνυν, ὅτι, ἐπειδὴ καὶ πλοῦτον καὶ δόξαν καὶ τὰ ἄλλα βιωτικά, τὰ χόρτου δίκην μαραινόμενα, μεγάλα εἶναι νομίζομεν Εἰ γὰρ ἐκεῖνα φαῦλα καὶ εὐτελῆ, ὥσπερ οὖν καὶ ἔστιν, ἡγεῖσθαι ἑαυτοὺς ἐδιδάξαμεν, οὐκ ἂν περί αὐτῶν ἀσπόνδους ἔχθρας καὶ ἀκηρύκτους πολέμους πρὸς ἑαυτοὺς ἐκηρύξαμεν, ἀλλ᾽ εἰρήνην ἂν καὶ ἀγάπην Ασπασάμεθα, δι᾿ ἣν ἅπας πόλεμος καὶ μάχη καὶ διαφορὰ οίχεται. ΟΑ'. - ΚΑΣΙΑΝΟ. Ότι οὐκ ἔστιν αἴτιος τῶν κακῶν ὁ Θεός. Πολλοὶ κατὰ τὴν τοῦ σώματος λάμψαντες ὥραν, καὶ κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς διέλαμψαν. Εἰ δὲ ἀπιστείς, θέα τὸν σωφρονέστατον Ἰωσήφ. Καλὸς γὰρ ὢν τῷ εἴδει καὶ ὡραῖος τῇ ὄψει σφόδρα, ὡς μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ ἡ Γραφὴ, καὶ ἡ Αἰγυπτία αὐτῷ ἐπιλυττήσασα· ἀλλὰ τῇ τῆς σωφροσύνης ἀρετῇ πλεῖον ἤστραψε, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἡλικίας έσβεσε φλόγα (οὐδὲ γὰρ λίθινος ήν), καὶ τὴν ἀπὸ τῆς κολακείας κατεπάτησε τυραννίδα. Φόβου δὲ κολακεία, παρ' ἐμοὶ κριτῇ, δυνατωτέρα. Εννοεῖν δὲ χρὴ, ὅτι καὶ δέσποινα ἦν ἡ κολακεύουσα, καλλωπιζομένη, καὶ τὸν χιτῶνα τῆς ἡδονῆς ἀνα βιπίζουσα, καὶ γυνή, δεινὸς καταγοητεῦσαι ῥήτωρ τοὺς μὴ προσέχοντας, καὶ παλαιὸν τοῦ διαβόλου ὅπλον, δι' οὗ πολλοὺς ἀνδρείους κατέβαλεν. Αλλ' ὅμως τούτων ἁπάντων τῶν μηχανημάτων ὑψηλότερος ώφθη. Εἰ δὲ καὶ τὴν γυναικωνίτιν ἐθέλοις ἰδεῖν ἐν τούτῳ στεφανουμένην, θέα τὴν εὐγενεστάτην Σω σάνναν, τὴν ἐν νέῳ σώματι καὶ ἀφράστῳ κάλλει ἐλέγ ξασαν τῶν πρεσβυτέρων τὴν ἀσέλγειαν, καὶ τὸ τῆς σωφροσύνης μὴ ἀπολέσασαν κειμήλιον. Εἰ δὲ πολλοὶ διασύρουσι τους καλούς καὶ ἀγαθούς, μὴ θαυ μάσης. Πρῶτον μὲν γὰρ διὰ τοὺς κακῶς κεχρημένους τῇ ὥρᾳ δοκοῦσι διασύρειν. Δεύτερον δὲ, ὅτι πολλο ἔργον τίθενται τὸ κατηγορείν Τρίτον, ὅτι πολλοί τῶν ἀνθρώπων, ἐπειδὴ αὐτῆς τῆς ψυχῆς καθικέσθαι στρατηγῷ ἐκείνῳ χρώμενος, τῷ ἀμφότερα, τοῦ ἑκάτερα. διψώντι διψώντος εἰπεῖν ἰδεῖν. Παντός εἴη. ἄν. Τὸ μὲν οὖν ἐπιτιμὰν ἴσως ἂν φήσαι τις ῥᾴδιον, καὶ παντὸς εἶναι, τὸ δ' ὑπὲρ τῶν παρόντων, ὅτι δεῖ πράττειν, ἀποφαίνεσθαι, τοῦτ' εἶναι συμβούλου. νομίζομεν διὰ τοῦτο τῶν ὄντως μεγάλων ὀλιγωροῦμεν. εκηρύξαμεν ἐκινήσαμεν, χιτῶνα χειμώνα. τῶν πρεσβυτέρων τῷ πρεσβυτέρῳ. 3, κακῶς μὴ καλώς, διασύρειν διατύρεσθαι. 5, κατηγορεῖν κακηγορεῖν. 4 ἀλλ' οἱ ἀδέκαστος Πολλοὶ ἔργον τίθενται τὸ κατηγορεῖν. Τ. κακηγο. ρεΐν Κιττ.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. LXXI.
σηγῷ τῷ κοινῷ ἐχθρῷ χρώμενοι. Δέον γὰρ μετ' communi hoste utentes imperatore. Cum enim opor
ἀλλήλων κατ' ἐκείνου στρατεύειν, κατ' ἀλλήλων μετ'
ἐκείνου ὁπλιζόμεθα, στρατηγῷ ἐκείνῳ χρώμενοι
τῷ ἀμφότερα τὰ μέρη ἀπολέσαι διψώντι. Ἀλλὰ τὸ
μὲν αἰτιᾶσθαι ῥᾴδιον, καὶ παντὸς εἴη τὸ δ'
εἰπεῖν, ὅπως παυσαίμεθα πρὸς ἀλλήλους πολεμοῦν.
τες, τοῦτ᾽ ἔστι συμβούλου. Φημὶ τοίνυν, ὅτι, ἐπειδὴ
καὶ πλοῦτον καὶ δόξαν καὶ τὰ ἄλλα βιωτικά, τὰ χόρτου
δίκην μαραινόμενα, μεγάλα εἶναι νομίζομεν
Εἰ γὰρ ἐκεῖνα φαῦλα καὶ εὐτελῆ, ὥσπερ οὖν καὶ
ἔστιν, ἡγεῖσθαι ἑαυτοὺς ἐδιδάξαμεν, οὐκ ἂν περί
αὐτῶν ἀσπόνδους ἔχθρας καὶ ἀκηρύκτους πολέμους
πρὸς ἑαυτοὺς ἐκηρύξαμεν, ἀλλ᾽ εἰρήνην ἂν καὶ
ἀγάπην Ασπασάμεθα, δι᾿ ἣν ἅπας πόλεμος καὶ μάχη
καὶ διαφορὰ οίχεται.
ΟΑ'. - ΚΑΣΙΑΝΟ.
Ότι οὐκ ἔστιν αἴτιος τῶν κακῶν ὁ Θεός.
Πολλοὶ κατὰ τὴν τοῦ σώματος λάμψαντες ὥραν,
καὶ κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς διέλαμψαν. Εἰ δὲ ἀπιστείς,
θέα τὸν σωφρονέστατον Ἰωσήφ. Καλὸς γὰρ ὢν τῷ εἴδει
καὶ ὡραῖος τῇ ὄψει σφόδρα, ὡς μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ
ἡ Γραφὴ, καὶ ἡ Αἰγυπτία αὐτῷ ἐπιλυττήσασα· ἀλλὰ
τῇ τῆς σωφροσύνης ἀρετῇ πλεῖον ἤστραψε, καὶ τὴν
ἀπὸ τῆς ἡλικίας έσβεσε φλόγα (οὐδὲ γὰρ λίθινος ήν),
καὶ τὴν ἀπὸ τῆς κολακείας κατεπάτησε τυραννίδα.
Φόβου δὲ κολακεία, παρ' ἐμοὶ κριτῇ, δυνατωτέρα.
Εννοεῖν δὲ χρὴ, ὅτι καὶ δέσποινα ἦν ἡ κολακεύουσα,
καλλωπιζομένη, καὶ τὸν χιτῶνα τῆς ἡδονῆς ἀναβιπίζουσα, καὶ γυνή, δεινὸς καταγοητεῦσαι ῥήτωρ
τοὺς μὴ προσέχοντας, καὶ παλαιὸν τοῦ διαβόλου
ὅπλον, δι' οὗ πολλοὺς ἀνδρείους κατέβαλεν. Αλλ'
ὅμως τούτων ἁπάντων τῶν μηχανημάτων ὑψηλό
τερος ώφθη. Εἰ δὲ καὶ τὴν γυναικωνίτιν ἐθέλοις ἰδεῖν
ἐν τούτῳ στεφανουμένην, θέα τὴν εὐγενεστάτην Σωσάνναν, τὴν ἐν νέῳ σώματι καὶ ἀφράστῳ κάλλει ἐλέγ
ξασαν τῶν πρεσβυτέρων τὴν ἀσέλγειαν, καὶ τὸ
τῆς σωφροσύνης μὴ ἀπολέσασαν κειμήλιον. Εἰ δὲ
πολλοὶ διασύρουσι τους καλούς καὶ ἀγαθούς, μὴ θαυ
μάσης. Πρῶτον μὲν γὰρ διὰ τοὺς κακῶς κεχρημένους
τῇ ὥρᾳ δοκοῦσι διασύρειν. Δεύτερον δὲ, ὅτι πολλο
ἔργον τίθενται τὸ κατηγορείν Τρίτον, ὅτι πολλοί
τῶν ἀνθρώπων, ἐπειδὴ αὐτῆς τῆς ψυχῆς καθικέσθαι
* Gen. xxix, 17. Dall. XIII, 1 seqq.
teat conjunctis viribus contra ipsum gerere bellum,
No3 vice versa cum ipso in nos invicem arinamur,
ipso principe militiæ utentes, qui nihil nisi utriusque
partis peruiciem sitit. Sed querelis uti facile, et
cnjusvis fuerit: at direre, quo pacto desiuere possi
mus invicem belligerare, hoc demum est consiliaril.
Dico igitur, id inde accidere, quod et divitias et
gloriam et alias hujus vila res, quae instar herba
tabescunt, magno in pretio habeamus. Nam si illas
nihili et viles, quales etiam sunt, reputare nos ipsos
doceremus, non lique super illis implacabiles inimicitias et non denuntiata bella nobis invicem indiceremus; sed pacem charitatemque amplecteremur.
per quam omne bellum et pugna atque dissidiųm
tolleretur.
LXXI. CASIANO.
Deum non esse malorum auctorem,
Multi, qui corporis forma eximia emicuerupt,
451 etiam animi pulchritudine splenduerunt. Quod
si fidem mihi non habes, specţa castissimum Josephum. Cum enim esset formosus aspectu, et pulcher visu, ut Scriptura de ipso testatur “, et
μyptia femina quæ in ipsum insaniit: at castilatis ac temperantiæ virtute etiam amplius fulgebat,
et flammam ab ætate adolescentiæ excitatam exstinguebat (neque enim lapideus erat), et tyrannicam
vim adulationis muliebris conculcavit. Major autem,
si quid mei est judicii, vis est adulationis quam timoris. Caeterum cogitare quoque oportet, quod et
hera fuerit ea quæ adulabatur, et ornata eximie, et
tunicam voluptatis deposuerit, et mulier, gravis
atque efficax orator, ad dementandum eos qui non
sibi cavent, et antiquum diaboli instrumentum, per
quod multos fortes viros dejecit. Verumtamien
hisce omnibus machinis ille superior exstitit. Quod
si etiam femineum sexum videre volueris hac in re
coronatum, specta nobilissimam Susannam
qua
in juvenili corpore, et forma quæ verbis sat explicari non possit, refusavit ac repulit seniorum libidinem, et castitatis pretiosum thesaurum non perdidit. Quod autein multi traducere solent formosos
et bonos, noli mirari. Primum enim videntur eos
Quæ exstant in edito hæc verba, στρατηγῷ
ἐκείνῳ χρώμενος, now comparent in cod. Vat. 650,
idemque pro τῷ ἀμφότερα, quod statim sequitur,
scribit, τοῦ ἑκάτερα. Tum vers. seq. pro διψώντι
label διψώντος et versu consequenti, pro εἰπεῖν scribit ἰδεῖν. PassIN.
Παντός εἴη. 1n medio deesse puto ἄν. Est
autem hic quoque, ut alibi, manifesta imitatio Demosthenis cujus ista verba Isidorus noster ante
oculos habuit, quæ exstant Olynthiaca 1: Τὸ μὲν
οὖν ἐπιτιμὰν ἴσως ἂν φήσαι τις ῥᾴδιον, καὶ παντὸς
εἶναι, τὸ δ' ὑπὲρ τῶν παρόντων, ὅτι δεῖ πράττειν,
ἀποφαίνεσθαι, τοῦτ' εἶναι συμβούλου. Cui similia
pabet idein orat. 2 in Aristogitonem. RITTER.
Post νομίζομεν hæc coll. Vatic. supplet, διὰ
PATROL. Gin. LXXVIII.
τοῦτο τῶν ὄντως μεγάλων ὀλιγωροῦμεν. Vers. antepen. ep. pro εκηρύξαμεν idem legit ἐκινήσαμεν,
POSSIN.
126) Pro χιτῶνα idem legit χειμώνα. ID.
Pro τῶν πρεσβυτέρων scribit idem, τῷ πρε
σβυτέρω. Vers. inde 3, pro κακῶς habet μὴ καλώς,
et paulo post διασύρειν mutat in διατύρεσθαι. Ver
post 5, κατηγορεῖν vertit in κακηγορεῖν. Vers. 4 aule
finem, inter ἀλλ' οἱ ἀδέκαστος inserit 6. ID.
Πολλοὶ ἔργον τίθενται τὸ κατηγορεῖν. Τ.-
lem fuisse accepimus Brutum, qui ex crebritate accusationum accepit cognomentum, ut Accusator
diceretur. Caterum hic malim legere κακηγο.
ρεΐν Κιττ.
col. 1131–1132page 477 of 750
PG 78:1131οὐκ ηδυνήθησαν, τὸν γοῦν ἔξωθεν αὐτοῖς περικείμε τον κόσμον τρώσαι ἐπιχειροῦσι. Καὶ μαρτυρούσιν (οὐδὲν γὰρ κωλύει πάλιν τοῖς αὐτοῖς παραδείγματι χρήσασθαι) αὐτός τε ὁ Ἰωσήφ, ὁ ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν καὶ τῆς δεσποίνης συκοφαντηθείς· αὕτη τε ή Σωσάννα, ἡ ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων κατακριθείσα, Αλλ' ἀδέκαστος κριτής κἀκεῖνον καὶ ταύτην ἐπεφέ νωσε. Μὴ τοίνυν τὸ κάλλος αἰτιῶ, ἀλλὰ τὴν αἰσχρὰν ψυχὴν, τὴν ἐν τῷ καλλίστῳ σώματι οἰκοῦσαν, καὶ τοῦτο ἐνυβρίζουσαν. ΟΒ. — ΗΡΩΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Περὶ [τοῦ] αὐτοῦ. Η μὲν ἄλογος εὐπραγία ὡς τὰ πολλὰ εἰς ὕβριν χωρεῖ· ἡ δὲ κατὰ λόγον, πολλάκις ἀγαθὸν ὠδίνει πέρας. Πλήν τινες καὶ τῶν παραλόγως δυναστευσάντων τὴν τῆς εὐπραγίας αύραν μετρίως ἐνεγκόντες, ἐπαίνων τετυχήκασι· καὶ τῶν εὐπατριδῶν καὶ εὐπρογόνων λαμπρών εἰς ὕβριν τιμὴν ἔτρε ψαν. Διὸ χρὴ τὴν προαίρεσιν μᾶλλον αἰτιᾶσθαι τῶν πέρα τοῦ μετρίου ταῖς δυναστείαις χρωμένων. ΟΙ. - ΕΥΣΕΒΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ Εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ τὸ ἱλαστήριον, καὶ τὰ χει ρουβίμι, καὶ τὸ μάννα, καὶ τὴν ῥάβδον Ααρών. Η μὲν κιβωτὰς καὶ τὸ ἱλαστήριον, ὅπερ ἦν τῆς κιβωτοῦ ἐπίθεμα ἀνθρώπου φυλάττοντας τὰ θεῖα λόγια, καὶ ἵλεων ἔχοντος τὸν Θεὸν, καὶ τ λαττόμενον ὑπὸ τῶν θείων δυνάμεων, καθώς φησιν ὁ Μελωδός· Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγιά σου· ο διὸ καὶ ἔλεγεν· «Εν σκέπῃ τῶν πτερύγων του σκεπάσεις με· ο οἷον τῶν δυνάμεων τὰ χερουβὶμ τοῖς πτέρυξι καὶ τὴν κιβωτὸν ἐφύλαττον καὶ τὸ ἱλαστήριον· φυσικώτερον δὲ, τοῦ τὸν νόμον Στρώ σαντος Χριστοῦ, τοῦ γενομένου ἱλασμοῦ περὶ των ἁμαρτιῶν ἡμῶν, ἐδήλου εναργή τεκμήρια· ὅστις τὸν νόμον πληρῶν, οὗτος ἐλάσεται τοῦ κόσμου την ἁμαρτίαν. Προέθετο γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς, ὡς φησιν ὁ τῶν Δεσποτικῶν χρησμών ταμίας, ἐλαστήριον· ώσα ἐν τῷ αὐτοῦ αἵματι ἐνδείξασθαι τὴν οἰκείαν δικαι Αύτη τε. αὐτή τε, αύ- 4 φυλαττόμενον, φυλαττομέ τός τε. νου. τῶν εἰ δυνάμεων θείων. 650 άλογος παράλογος. εὖ προγόνων τιμήν τήν. ἐπισκόταῳ προ σβυτέρω. ἐπίθεμα ώσανει πῶμα, ὡς ἂν εἴποιμ Ανθρώπου. εἰκών ἐστιν, καὶ τύπος ἦν ἀπὸ κοινοῦ 11), ἐδήλου εναργή τεκμήρια. ἐφύλαττον 650 εκάλυπτον. εἰ πιοχ τοῦ τὸν τοῦτον τόν. 2 εδήλου γάρ. όστις ὅτι ὁ. λύτρον γάρ.
traducere propter illos, qui pulchritudine corporis & οὐκ ηδυνήθησαν, τὸν γοῦν ἔξωθεν αὐτοῖς περικείμε·
abusi sunt ad nequitiam. Deinde, quia multi haue τον κόσμον τρώσαι ἐπιχειροῦσι. Καὶ μαρτυρούσιν
velut artem factitant, ut hominibus maledicant el (οὐδὲν γὰρ κωλύει πάλιν τοῖς αὐτοῖς παραδείγματι
obtrectent. Tertio, multi mortales, quia ipsam attin- χρήσασθαι) αὐτός τε ὁ Ἰωσήφ, ὁ ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν
gere animam non potuerunt, exterius appositum καὶ τῆς δεσποίνης συκοφαντηθείς· αὕτη τε ή
ornatum vulnerare aggrediuntur. Et attestantur hoc Σωσάννα, ἡ ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων κατακριθείσα,
(nihil enim vetat quominus iterum iisdem exemplis Αλλ' ἀδέκαστος κριτής κἀκεῖνον καὶ ταύτην ἐπεφέ
utamur), cum Josephus ipse, qui et fratrum et beræ νωσε. Μὴ τοίνυν τὸ κάλλος αἰτιῶ, ἀλλὰ τὴν αἰσχρὰν
calumniis appetitus est: tum Susanna a senioribus ψυχὴν, τὴν ἐν τῷ καλλίστῳ σώματι οἰκοῦσαν, καὶ
condemnata. Sed incorreptus judex at illum et τοῦτο ἐνυβρίζουσαν.
istam coronavit. Quare noli in formam conferre culpam, sed potius in turpem ac deformem animam,
que in pulcherrimo corpore Irabitat, hique dehonestal, probre affectums.
LXXII. HERONI SCHOLASTICO.
Eadem de re.
ΟΒ. — ΗΡΩΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
Περὶ [τοῦ] αὐτοῦ.
Η μὲν ἄλογος εὐπραγία ὡς τὰ πολλὰ εἰς
ὕβριν χωρεῖ· ἡ δὲ κατὰ λόγον, πολλάκις ἀγαθὸν
ὠδίνει πέρας. Πλήν τινες καὶ τῶν παραλόγως δυναστευσάντων τὴν τῆς εὐπραγίας αύραν μετρίως
ἐνεγκόντες, ἐπαίνων τετυχήκασι· καὶ τῶν εὐπατρι
δῶν καὶ εὐπρογόνων λαμπρών εἰς ὕβριν τιμὴν ἔτρε
ψαν. Διὸ χρὴ τὴν προαίρεσιν μᾶλλον αἰτιᾶσθαι τῶν
πέρα τοῦ μετρίου ταῖς δυναστείαις χρωμένων.
Illa quidem felicitas, quæ alicui præter rationem
contigit, solet plerumque in contumeliam procedere. Quæ vero secundum rationem obvenit, sæpe -
numero bonum parit exitum. Verumtamen non desunt etiam aliqui ex eorum numero, qui præter
rationem ac meritum suum nacti potentiam, prosperitatis auram moderate tulerint, atque ita laudem fuerunt consecuti: contra ex iis qui nobili
prosapia et splendidis parentibus orti fuerunt, nonnulli exstiterunt, qui honorem suum in contumeliam
verterent. Quapropter oportet animi propositum ac voluntatem potius accusare eormin, qui potentia ac
opibus suis ultra rectæ rationis modum utuntur.
452 LXXIII. EUSEBIO EPISCOPO.
In arcum fœderis, et propitiatorium, et cherubim, el
manna, et virgam Aaronis.
Area quidem, et propitiatorium, quod erat arcæ
opercului, imago ac typus fuit hominis divina ora·
cula eustodientis, et propitium babentis Deum, el a
divinis virtutibus (id est, angelis) custoditi: ut Psalmorum scriptor ait: «In corde meo abscondi oracula tua ",. Quam eliam ob causam dicebat: 4 In
umbra alarum tuarum proleges me: guomodo
scilicet ex divinis virtutibus (angelis) cherubim alis
protegebant el area et propitiatorium, vel potius
Christi, qui legem implevit, quique factus est propitiatio pro peccatis nostris ", εigna ostendis evidentissima: qui, legem implens, sic expiaturus erat
peccatum omne mundi. Proposuit namque ipsum
Deus (ut ait Dominicorum oraculorum promus condus ille Paulus “) propitiatorium, ut in ipsius san-
• Psal. cxviii, 11. * Psal. xvi, 9. * 1 Joan. 11, 2.
ΟΙ. - ΕΥΣΕΒΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΟ
Εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ τὸ ἱλαστήριον, καὶ τὰ χει
ρουβίμι, καὶ τὸ μάννα, καὶ τὴν ῥάβδον Ααρών.
Η μὲν κιβωτὰς καὶ τὸ ἱλαστήριον, ὅπερ ἦν τῆς
κιβωτοῦ ἐπίθεμα ἀνθρώπου φυλάττοντας
τὰ θεῖα λόγια, καὶ ἵλεων ἔχοντος τὸν Θεὸν, καὶ τ
λαττόμενον ὑπὸ τῶν θείων δυνάμεων, καθώς φησιν
ὁ Μελωδός· Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγιά
σου· ο διὸ καὶ ἔλεγεν· «Εν σκέπῃ τῶν πτερύγων του
σκεπάσεις με· ο οἷον τῶν δυνάμεων τὰ χερουβὶμ τοῖς
πτέρυξι καὶ τὴν κιβωτὸν ἐφύλαττον καὶ τὸ
ἱλαστήριον· φυσικώτερον δὲ, τοῦ τὸν νόμον Στρώ
σαντος Χριστοῦ, τοῦ γενομένου ἱλασμοῦ περὶ των
ἁμαρτιῶν ἡμῶν, ἐδήλου εναργή τεκμήρια· ὅστις
τὸν νόμον πληρῶν, οὗτος ἐλάσεται τοῦ κόσμου την
ἁμαρτίαν. Προέθετο γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς, ὡς φησιν ὁ
τῶν Δεσποτικῶν χρησμών ταμίας, ἐλαστήριον· ώσα
ἐν τῷ αὐτοῦ αἵματι ἐνδείξασθαι τὴν οἰκείαν δικαι
Rom. 111, 23.
Αύτη τε. Malim, αὐτή τε, quia præcessit αύ- Vers. 4 pro φυλαττόμενον, idem haliet φυλαττομέ
τός τε. Ad hanc porro epist. per pretium est νου. Vers. 7 inter τῶν εἰ δυνάμεων idem iuse rit
conferre non modo Isidori epist. 18, infra et alias, θείων. ID.
sed etiam quæ de utriusque castitate, et Josephi et
Susanna, præclare scripsit auctor libri De disciplina
et bono pudicitiæ, qui cum Cypriani operibus conjungi solet. RITTER.
Cod. Vat. 650 pro άλογος legit παράλογος.
Vers. 6. εὖ ante προγόνων idle mulat in ex., et vers.
sey. ante τιμήν ponit τήν. Possex.
ln titulo pro ἐπισκόταῳ idein cod. habet προσβυτέρω. ΙD.
Post ἐπίθεμα idem dod. addit ώσανει πῶμα,
sed in margine e regione ascribit, ὡς ἂν εἴποιμ:
Ανθρώπου. Ne quis forte putet, ante hoc
nomen deesse aliquid tale, εἰκών ἐστιν, καὶ τύπος
ἦν (id quod mihi prima fronte videbatur), is c'al,
ἀπὸ κοινοῦ repetenda et aplanda omnibus prace
dentibus illa (vers. 11), ἐδήλου εναργή τεκμήρια.
RITT.
Pro ἐφύλαττον cod. Vat. 650 habet εκάλυπτον.
εἰ πιοχ pro τοῦ τὸν legit τοῦτον τόν. Fers. pust 2
post εδήλου addit γάρ. Vers. seq. pro όστις scribis
idem ὅτι ὁ. Vers. inde quinto, ante λύτρον toller
γάρ. Possi.
col. 1133–1134page 478 of 750
PG 78:1133σύνην. Αντεισήγαγε γὰρ λύτρον τὸν Μονογενῆ, ἵνα ἔχῃ λόγον ἡ χάρις. Εν γὰρ ὑπὲρ πάντων, καὶ ὑπὲρ τὴν πάντων ἀξίαν ἱερεῖον δεξάμενος, καὶ τὴν ἔχθραν ἔλυσε, καὶ τὴν καταδίκην ἀφῆκε, καὶ εἰς υιοθεσίαν ἀνῆγε καὶ μυρίαις ἀγαθοῖς ἐκόσμησε. Τὰ δὲ χερουβίμ, θρόνος όντα καὶ ἅρμα τοῦ Θεοῦ (. Ὁ καθώ ἡμενος γὰρ ἐπὶ τῶν χερουβίμ, ἐμφάνηθι»), ἐδήλου τὸν ᾧ κατεσκεύασται ὁ ναός, ὅτι ἀχωριστός ἐστι καὶ ἀσχημάτιστος. Τῆς δὲ βασιλείας αὐτοῦ σύμβολον ἔκειτο ταῦτα. Ἐπειδὴ γὰρ ναοῦ λόγος οὐδεὶς, ἂν μή στέφει ἄγαλμα· ὁ δὲ τούτων ἡγεμὼν καὶ ποιητὴς ἐπέκεινα πάσης φύσεως ἐστι καὶ ἀνθρωπίνης ἐπι νοίας, διὰ τοῦ θρόνου τοῦ παμβασιλέως Δεσποίνω ἐχαρακτήρισε Τὸ δὲ μάννα, καὶ ἡ ῥάβδος Δαρὼν ἡ βλαστήσασα, μηνύει, τὸ μὲν, ὅτι θείας ἀπολαύσεώς τε καὶ τροφῆς ὁ τῶν θείων θεσμῶν φύλαξ κοινωνήσειεν· ἡ δὲ, ὅτι οἱ παραβαίνοντες αύ τους, καὶ οἱ τῇ ἱερωσύνῃ οὐ δεόντως ἐπιπηδῶντες, σωφρονισθήσονται. ΟΔ'. - ΜΗΝΑ ΔΙΑΚΟΝΟ. Περὶ τῆς τῶν 'Ιουδαίων αἰχμαλωσίας. Ἡνίκα τὸν πολυθρύλλητον ἐκεῖνον ναὸν, καὶ τὴν περιβόητον καὶ πολλοὺς πολέμους αναιμακτὶ νική σασαν τῶν Ἰουδαίων μητρόπολιν πῦρ Ῥωμαϊκὸν, διὰ τὸ τετολμῆσθαι ἐν αὐτῇ κατὰ τοῦ Χριστοῦ τὰ ἀτόλο μητα, ἔκλινε· τότε δὴ καὶ αὐτοὶ πανταχοῦ τῆς οἰ κουμένης αιχμαλώτων τρόπον διεσπάρησαν. Δυνά μενος γὰρ αὐτοὺς ἀνελεῖν αὐτὸς ὁ παραινηθείς, διὰ πολλὰ τοῦτο οὐ πεποίηκε· πρῶτον μὲν καιρὸν αὐτοῖς μετανοίας διδούς· δεύτερον δὲ ἵνα καὶ τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ ἴδωσιν εἰς ἔργον ἐκβεβηκυίας. Η μὲν γὰρ ἦν·. Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος· κ ἡ δέ, Οὐ μὴ μείνῃ λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ καταλυθήσεται· ο τρίτον, ἵνα πανταχοῦ τὴν δόξαν αὐτοῦ δια λάμπουσαν θεώμενοι, παρακνίζωνται, καὶ ἐννοήσαντες ὅτι ἐπὶ τῶν προγόνων καὶ εἰδωλολατροῦντες, καὶ παιδοκτονούντες, καὶ προφήτας σφάζοντες, οὐδὲν τοιοῦτον ἔπαθον, ἀλλὰ σωφρονιζόμενοι, πάλιν οἴκαδε ἐπανήγοντο· νῦν δὲ αἰχμαλωσίαν ὑπομένουσιν ἀνα κλήσεως άμοιρον· καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐπιγνοίεν. Εἰ δὲ μὴ ὑπὸ τῶν πραγμάτων παιδευθείεν, διὰ τῶν ἐκεῖσε τιμωριῶν καὶ ἄχοντες ὁμολογήσουσιν, ὅτι αὐτοῖς τῆς μεταγνώσεως όφελος οὐδέν, ἀνῆγε ἀνήγαγε. ὄντα ὤν. ἀχώριστος μια και ἀχώρητος, στέφει το. τούτων, τῶν πάντων. θρόνου την, μας μια Ζεστάτου Ιωδαι δεσποτείαν. 2, ἀπο λαύσεως τε καὶ, ἀπολαύσεται. κοινώνησεν Δεσπότου ἐχαρακτήρισε. αὐτὸν, τὸν ἡγεμόνα καὶ ποιητήν. Ει ἐχαρακτήρισε, δηλονότι τὰ χερουβίμ, ἐχαρακτηρίσθη. Κιττ. αὐτοῦ αὐτοῖ
EPISTOLARUM LIB. IV. EPIST. LXXIV.
pretium redemptionis unigenitum Filium suum, ut
loeum ac rationem justam haberet gratia ac venia.
Unica enim pro omnibus recepta victima, quæqiro
omnium dignitatem ac pretium longe superaret, et
juimicitiam dissolvit, et condemnationein remisit,
et in adoptionem filiorum nos reduxit, et infinitis
bonis exornavit. Cherubim vero, quæ erant thronus
et currus Dei (scriptum est enim; «Qui sedes super
cherubium, manifestare *»), illum ostendebant, cu
"
conditum erat templum, quod loco capi et figura
exprinți non possit. Regui autem ipsius hæc erant
posita symboła. Quia enim nulla habetur ratio ejus
templi, quod nuHuin coronat simulacrum; ille vera
horum præses et conditer ultra omnem naturam
σύνην. Αντεισήγαγε γὰρ λύτρον τὸν Μονογενῆ, ἵνα guine suam ostenderet justitiam. Introduxit enim
ἔχῃ λόγον ἡ χάρις. Εν γὰρ ὑπὲρ πάντων, καὶ ὑπὲρ
τὴν πάντων ἀξίαν ἱερεῖον δεξάμενος, καὶ τὴν ἔχθραν
ἔλυσε, καὶ τὴν καταδίκην ἀφῆκε, καὶ εἰς υιοθεσίαν
ἀνῆγε καὶ μυρίαις ἀγαθοῖς ἐκόσμησε. Τὰ δὲ
χερουβίμ, θρόνος όντα καὶ ἅρμα τοῦ Θεοῦ (. Ὁ καθώ
ἡμενος γὰρ ἐπὶ τῶν χερουβίμ, ἐμφάνηθι»), ἐδήλου
τὸν ᾧ κατεσκεύασται ὁ ναός, ὅτι ἀχωριστός ἐστι καὶ
ἀσχημάτιστος. Τῆς δὲ βασιλείας αὐτοῦ σύμβολον
ἔκειτο ταῦτα. Ἐπειδὴ γὰρ ναοῦ λόγος οὐδεὶς, ἂν μή
στέφει ἄγαλμα· ὁ δὲ τούτων ἡγεμὼν καὶ ποιητὴς
ἐπέκεινα πάσης φύσεως ἐστι καὶ ἀνθρωπίνης ἐπινοίας, διὰ τοῦ θρόνου τοῦ παμβασιλέως Δεσποίνω
ἐχαρακτήρισε Τὸ δὲ μάννα, καὶ ἡ ῥάβδος
Δαρὼν ἡ βλαστήσασα, μηνύει, τὸ μὲν, ὅτι θείας
ἀπολαύσεώς τε καὶ τροφῆς ὁ τῶν θείων θεσμῶν positus est, sopraque omnem humana mentis conφύλαξ κοινωνήσειεν· ἡ δὲ, ὅτι οἱ παραβαίνοντες αύ
τους, καὶ οἱ τῇ ἱερωσύνῃ οὐ δεόντως ἐπιπηδῶντες,
σωφρονισθήσονται.
ceptum, per thronum omnibus imperitantis Domini
ipsum representarunt. Manna vere, et virga Aaronis
quæ germinarat, significat, illud quidem quod divinarum legum custos particeps etiam futurns sit fructus et alimenti divini: ista vero, quod eorumdem transgressores, quique in sacerdotium non convenienter insiflunt, puniendi sint.
ΟΔ'. - ΜΗΝΑ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Περὶ τῆς τῶν 'Ιουδαίων αἰχμαλωσίας.
Ἡνίκα τὸν πολυθρύλλητον ἐκεῖνον ναὸν, καὶ τὴν
περιβόητον καὶ πολλοὺς πολέμους αναιμακτὶ νικήσασαν τῶν Ἰουδαίων μητρόπολιν πῦρ Ῥωμαϊκὸν, διὰ
τὸ τετολμῆσθαι ἐν αὐτῇ κατὰ τοῦ Χριστοῦ τὰ ἀτόλο
μητα, ἔκλινε· τότε δὴ καὶ αὐτοὶ πανταχοῦ τῆς οἰ
κουμένης αιχμαλώτων τρόπον διεσπάρησαν. Δυνά
μενος γὰρ αὐτοὺς ἀνελεῖν αὐτὸς ὁ παραινηθείς, διὰ
πολλὰ τοῦτο οὐ πεποίηκε· πρῶτον μὲν καιρὸν αὐτοῖς
μετανοίας διδούς· δεύτερον δὲ ἵνα καὶ τὰς ἀποφάσεις
αὐτοῦ ἴδωσιν εἰς ἔργον ἐκβεβηκυίας. Η μὲν
γὰρ ἦν·. Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος· κ ἡ δέ,
• Οὐ μὴ μείνῃ λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ καταλυθήσεται· ο τρίτον, ἵνα πανταχοῦ τὴν δόξαν αὐτοῦ δια
λάμπουσαν θεώμενοι, παρακνίζωνται, καὶ ἐννοήσαντες ὅτι ἐπὶ τῶν προγόνων καὶ εἰδωλολατροῦντες, καὶ
παιδοκτονούντες, καὶ προφήτας σφάζοντες, οὐδὲν
τοιοῦτον ἔπαθον, ἀλλὰ σωφρονιζόμενοι, πάλιν οἴκαδε
ἐπανήγοντο· νῦν δὲ αἰχμαλωσίαν ὑπομένουσιν ἀνακλήσεως άμοιρον· καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐπιγνοίεν. Εἰ δὲ
μὴ ὑπὸ τῶν πραγμάτων παιδευθείεν, διὰ τῶν ἐκεῖσε
τιμωριῶν καὶ ἄχοντες ὁμολογήσουσιν, ὅτι αὐτοῖς
τῆς μεταγνώσεως όφελος οὐδέν,
MENÆ DIACONO.
De Judæorum captivitate [et excidio fiuali].
Quando celeberrimum illud templum, et famige+
ratissimam Judæorum metropolim, quæ mukis in
bellis absque sanguine victrix olim exstitit, ignis
Romanus ad terram inclinavit, quod in ipsa coutra
Christum infanda iHa fuerint perpetrata: tunc sane
et ipsi per totum orbem terrarum instar mancipiorum dispersi eunt. Cum enim eos ipse qui injuria
tam enormi affectus fuerat, tollere de medio potuisset, multis de causis id non fecit: 453 primo
quidem tempus ipsis concedens ad penitentiam
agendam; deinde vero, ut et prædictiones ipsius
viderent in opus productas. Alia enim erat: «Ecce
relinquitur domus vestra deserta ".» Alia erat hæc;
«Non manebit lapis super lapidem, qui non destruetur ". Tertio, ut ubique locorum gloriam
ipsius fulgentem conspicientes, urantur: el dum
cogitant se, majorum suorum temporibus, quamvis
et idololatriam exercerent, et liberos proprios occiderent, et prophetas maclarent, Dibil tale tamien
passos esse: sed castigatos, domum tandem reductos fuisse; nunc autem captivitatem sustinere
revocationis prorsus expertem: hac, inquam, dum
apud animum reputant, ut veritatem quoque agnoscant. Quod si ab ipsis rerum argumentis sese eru
diri non patiantur, tormentis suppliciorum in altera vita propositorum vel inviti ad confessioncın veriSatis adigentur, quando nullam ipsis pœnitentia utilitatem afferet.
• Psal. LXXIX,
2. * Luc. xiii, 35. ss ibid. 2.
ldemn cod. ἀνῆγε mutat in ἀνήγαγε. Vers.
seq. pro ὄντα legit ὤν. Vers. post 5, ἀχώριστος μιακαι in ἀχώρητος, et vers. secundo post στέφει addit
το. Vers. seq. pro τούτων, habet τῶν πάντων. Possi.
Pust θρόνου cod. Vat. addit την, et μας μια
Ζεστάτου Ιωδαι δεσποτείαν. Vers. iude 2, pro ἀπο
λαύσεως τε καὶ, solum ponit ἀπολαύσεται. Vers.
codem et seq. quod exstat in edito κοινώνησεν abest
a codice Vatic. 650. ID
Δεσπότου ἐχαρακτήρισε. Videtur in medio
deesse αὐτὸν, sc. τὸν ἡγεμόνα καὶ ποιητήν. Ει έχαρακτήρισε, δηλονότι τὰ χερουβίμ, nisi quis malit
leg. ἐχαρακτηρίσθη. Κιττ. Sed vide superiorem
notam.
Pro αὐτοῦ cod. Vat. 630 habet αὐτοῖ
POSSIN.
col. 1135–1136page 479 of 750
PG 78:1135ΟΕ. -- ΑΔΑΜΑΝΤΙΝΟ. Εἰς τὸ αὐτό. Εἰ τὰ ἐπίχειρα τῶν ἀλιτηρίων Ἰουδαίων, τῶν κατά τοῦ Χριστοῦ ἐπιλυτησάντων, γνώνας βούλει, έντυχε τῇ Ἰωσήπου, ἀνδρὸς Ἰουδαίου μὲν, φιλαλήθους δ περὶ τῆς ἁλώσεως ἱστορίᾳ, ἵνα ίδης θεήλατον ίστο ρίαν οίαν οὐδὲ ὁ σύμπας εἶδε χρόνος, ἀφ' οὗ δὴ καὶ ἐφ' ὅσον ἄνθρωποι. Ἵνα γὰρ μηδεὶς ταῖς ἀπίστοις αὐτῶν καὶ παραλόγοις ἀπιστήσῃ συμφοραῖς, οὐκ ἀλλόφυλόν τινα (ἡ γὰρ ἂν ἴσως, μᾶλλον δὲ ἀναγκαίως ἠπιστήθη), ἀλλ' ὁμόφυλον αὐτὸν καὶ ζηλωτὴν παρεσκεύασεν ἡ ἀλήθεια τὰ ἀλλόκοτα ἐκεῖνα ἐκτραγῳδῆσαι πάθη. 04. ΗΡΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Εἰς τὸ εἰρημένον, ι Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως.» Ἡ περὶ τὴν ἑρμηνείαν δεινότης ἐμφάσεσι τρανοτέραις παρίστησι τὸ λεγόμενον, καὶ οἷον ὑπ' ὄψιν ἄγει τὸ λανθάνον δι' ἦν καὶ οἱ ἀκροαταὶ ὥσπερ ὑπὸ λύρας ἔχονται καὶ μάλισθ' ὅταν μηδὲ περὶ τῶν συνήθων ἡ βάσανος, ἢ μηδὲ τῶν καθημαξευμένων, ἀλλὰ τῶν τοῖς πολλοῖς ἀδήλων, καὶ ἡ σοφία τῶν φραζόντων, ἀφ᾿ ἧς καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν ἀκουόντων ἐναργής· ἐλκτικὸν γὰρ τὸ μὴ σφόδρα σύνηθες. Ταῦτα δὲ ἔφην, ἐπειδήπερ μεμήνυκας· Τί ἐστι τὸ ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως; Βραχὺς μέν ἐστι σπειρόμενος ὁ τοῦ θείου κηρύγματος λόγος, καὶ τῶν πώποτε λεγομένων παρὰ τῶν δοξάντων σο φῶν δογμάτων, καὶ ἐν βραχυτάτοις ἐπαγγέλλεται βήμασιν, οὐ μόνον διὰ τὴν συντομίαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἰδιωτικὴν λέξιν. Γεωργούμενος δ' αὔξει, καὶ πλατύνεται, καὶ ὑπὲρ πάντας τοὺς πώποτε θα μα σθέντας λόγους εὑρίσκεται, ἅτε δὴ ἀλήθειαν ὠδίνων, καὶ οὐ τὸ ψεῦδος κοσμῶν. Μείζον δὲ ἀληθείας οὐδέν. Διὸ καὶ οἱ τῷ τῆς φιλοσοφίας Αναβρυνόμενοι ονόματι, τοῖς οἰκείοις δόγμασι πολλά χαίρειν φράσαντες, ἐφίενται τῆς τοῦ Θεοῦ σκιᾶς, καὶ καταφεύγουσι πρὸς αὐτήν Πόσοι γὰρ Πυθαγόρειοι τύφου καὶ ὑπερ οψίας πεφηνότες διδάσκαλοι, φοιτηταί γεγόνασι τοῦ λόγου! πόσοι δὲ Πλατωνικοί, τὴν ὀφρὺν τὴν ἀπὸ τῆς καλλιεπείας κατασπάσαντες, ὑπὸ τὴν σκιὰν αὐτοῦ ιδρύνθησαν! πόσοι Αριστοτελικοὶ καὶ Στωϊκοί, τὴν ἐφ' ᾗ ἐσεμνύνοντο, σοφίαν ἀτιμάσαντες ἠγάπησαν ἐν τοῖς ὑπηκόοις τετάχθαι Δι οι ἱστορίαν τιμωρίαν. Ομοφυλον αὐτόν. αυτών, λίγο, τῶν Ἰουδαίων, καὶ οἶον... λανθάνον έχονται, άγονται. Πιο αὐτήν, αυτόν, πόσοι τοιγαρούν, γάρ. 10.
LXXV. ADAMANTINO.
In idem.
Si cognoscere aves quibusnam pœnis scelerati
Judæi, qui contra Christum insanierunt, affecti sint,
in manus sume Josephi, Judzi quidein, at veritatis
studiosi viri, historiam de excidio, ut videas diviuitus actam historiam, qualem nec tota series tem -
porum vidit, ex quo et quandiu homines exstiterunt.
Nam ne quisquam denegaret Adem ipsorum ealamitatibus, quamvis et fidem et exemplum ac consuetudinem omnem superantibus, idcirco non extraneum aliquem (fortassis enim vel potius necessario,
non invenisset Adem), sed hominem ex eadem gente
oriundum et institutorum patriorum servantissimum
que Judaeis evenerunt, tragico stylo describeret.
LXXVI.· HERONI PRESBYTERO.
In id quod dictum est, Simile est regnum cœlorume
grano sinapis **¸·9
ΟΕ. -- ΑΔΑΜΑΝΤΙΝΟ.
Εἰς τὸ αὐτό.
Εἰ τὰ ἐπίχειρα τῶν ἀλιτηρίων Ἰουδαίων, τῶν κατά
τοῦ Χριστοῦ ἐπιλυτησάντων, γνώνας βούλει, έντυχε
τῇ Ἰωσήπου, ἀνδρὸς Ἰουδαίου μὲν, φιλαλήθους δ
περὶ τῆς ἁλώσεως ἱστορίᾳ, ἵνα ίδης θεήλατον ίστο
ρίαν οίαν οὐδὲ ὁ σύμπας εἶδε χρόνος, ἀφ' οὗ
δὴ καὶ ἐφ' ὅσον ἄνθρωποι. Ἵνα γὰρ μηδεὶς ταῖς
ἀπίστοις αὐτῶν καὶ παραλόγοις ἀπιστήσῃ συμφο
ραῖς, οὐκ ἀλλόφυλόν τινα (ἡ γὰρ ἂν ἴσως, μᾶλλον
δὲ ἀναγκαίως ἠπιστήθη), ἀλλ' ὁμόφυλον αὐτὸν
καὶ ζηλωτὴν παρεσκεύασεν ἡ ἀλήθεια τὰ ἀλλόκοτα
ἐκεῖνα ἐκτραγῳδῆσαι πάθη.
paravit et instruxit veritas, ut stupenda illa gesta,
04. ΗΡΩΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ.
Εἰς τὸ εἰρημένον, ι Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν
οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως.»
Ἡ περὶ τὴν ἑρμηνείαν δεινότης ἐμφάσεσι τρανο
τέραις παρίστησι τὸ λεγόμενον, καὶ οἷον ὑπ' ὄψιν ἄγει
τὸ λανθάνον δι' ἦν καὶ οἱ ἀκροαταὶ ὥσπερ ὑπὸ
λύρας ἔχονται καὶ μάλισθ' ὅταν μηδὲ περὶ τῶν
συνήθων ἡ βάσανος, ἢ μηδὲ τῶν καθημαξευμένων,
ἀλλὰ τῶν τοῖς πολλοῖς ἀδήλων, καὶ ἡ σοφία τῶν
φραζόντων, ἀφ᾿ ἧς καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν ἀκουόντων
ἐναργής· ἐλκτικὸν γὰρ τὸ μὴ σφόδρα σύνηθες. Ταῦτα
δὲ ἔφην, ἐπειδήπερ μεμήνυκας· Τί ἐστι τὸ ὡμοιῶσθαι
τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως; Βραχὺς
μέν ἐστι σπειρόμενος ὁ τοῦ θείου κηρύγματος λόγος,
καὶ τῶν πώποτε λεγομένων παρὰ τῶν δοξάντων σο
φῶν δογμάτων, καὶ ἐν βραχυτάτοις ἐπαγγέλλεται
βήμασιν, οὐ μόνον διὰ τὴν συντομίαν, ἀλλὰ καὶ διὰ
τὴν ἰδιωτικὴν λέξιν. Γεωργούμενος δ' αὔξει, καὶ
πλατύνεται, καὶ ὑπὲρ πάντας τοὺς πώποτε θα μα
σθέντας λόγους εὑρίσκεται, ἅτε δὴ ἀλήθειαν ὠδίνων,
καὶ οὐ τὸ ψεῦδος κοσμῶν. Μείζον δὲ ἀληθείας οὐδέν.
Διὸ καὶ οἱ τῷ τῆς φιλοσοφίας Αναβρυνόμενοι ονόματι,
τοῖς οἰκείοις δόγμασι πολλά χαίρειν φράσαντες,
ἐφίενται τῆς τοῦ Θεοῦ σκιᾶς, καὶ καταφεύγουσι πρὸς
αὐτήν Πόσοι γὰρ Πυθαγόρειοι τύφου καὶ ὑπεροψίας πεφηνότες διδάσκαλοι, φοιτηταί γεγόνασι τοῦ
λόγου! πόσοι δὲ Πλατωνικοί, τὴν ὀφρὺν τὴν ἀπὸ τῆς
καλλιεπείας κατασπάσαντες, ὑπὸ τὴν σκιὰν αὐτοῦ
ιδρύνθησαν! πόσοι Αριστοτελικοὶ καὶ Στωϊκοί, τὴν
ἐφ' ᾗ ἐσεμνύνοντο, σοφίαν ἀτιμάσαντες ἠγάπησαν
ἐν τοῖς ὑπηκόοις τετάχθαι
Enuntiationis vis ac gravitas, id quod dicitur,
velut ob oculos pouit clarioribus quibusdam et in
oculos incurrentibus rebus adbibitis: quo Δι οι
etiam auditores quasi cujusdam lyra seno deliniti
detineantur: et maxime quidem, quando instituitur tractatio de rebus que neque ‘admodum consuetes sunt, neque nimis vulg res atque protrita,
sed vulgo hominum abditæ, et quarum sapientia est
penes eos qui de illis verba faciunt, à qua etiam
audientium vehemens exsistit cupiditas ac studium
cognoscendi. Alliciendi namque vim habet, quod
non valde familiare est. Hæc autern ea occasione
dixi, quia scripsisti mihi: Quid sibi velit, quod regnum cœlorum grano sinapis comparetur. Exilis
quidem est, cum seminatur, divini præconii sermo,
ni cum illis conferatur dogmatibus, 454 quæ unquam tradita sunt ab iis qui sapientire fama et opinione celebres fuerunt, et brevissimis annuntiatur
verbis, non solum ob compendium orationis, sed
etiam ob plebeium genus dicendi. Si vero excolatur,
crescit atque diffunditur latissime et superior invenitur omuibus qui unquam in admiratione fuerunt,
sermonibus; nec immerito: quippe qui veritatem
pariat, nec in exornando mendacio occupetur. Veritate autem majus est nihil. Unde etiam effectur
cat, ut qui philosophim se nomine jactabant, suis
dognatibus longum valere jussis, divinam illam umbram expetant, et ad ipsam confugiant. Quam multi
enim Pythagorei, cum antea fastus ac despicientiæ fuissent magistri, hujus divini verbi facti sunt discipuli? Quam multi item Platonici supercilium, quod ipsis extulerat suum ornate dicendi stadium, demittentes contrahentesque, sub ill'us un bra consederurt? Quam multi denique Aristotelici et Stoc,
* Matth. x, 5! >018
Pro ἱστορίαν idem cod. legit τιμωρίαν. Possis.
Ομοφυλον αὐτόν. Lege αυτών, et inet.
λίγο, τῶν Ἰουδαίων, Notandum ex hac epistola inniane elogium Josephi,
cur tribuit laudem veritatis,
prima lex est historia. Esse namque debet lux
ntis, tells temporum. Confer epsi. 225. Rirt.
Hec, καὶ οἶον... λανθάνον omittit el. Paris.
et supplentur ex cod. Vatic. EDIT.
Pro έχονται, col. Vat. legit άγονται. Posses.
Πιο αὐτήν, item habet αυτόν, et mox pirat
πόσοι ald. τοιγαρούν, omittens γάρ. 10.
col. 1137–1138page 480 of 750
PG 78:1137ΟΖ'. ΕΝΤΟΝΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ. Περὶ ἀρετῆς τοῦ Ἰωσήφ. Η μὲν Αιγυπτία τοῦ νέου ἤρα· ὁ δὲ νέος τῆς σω φροσύνης. Διὸ καὶ ἡ μὲν θηρῶσα αὐτὸν, οὐκ ἐπέτυχε τῆς θήρας, καίτοι πάντα τὰ λίνα τῆς θήρας ἀναπετάσασα· ὁ δὲ ἐπέτυχε τῆς θήρας, πάντων δικτύων ἐκείνης ὑπερενεχθείς. Τῇ μὲν γὰρ ὁ ἐχθρὸς, τῷ δὲ ὁ νομοθέτης, τῆς σωφροσύνης ήγωνίζετο ΟΗ'. — ΑΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Περὶ τῆς ἀρετῆς τοῦ Ἰωσήφ. Λίαν χαίρω, ὅτι χαίρεις τοῖς περὶ τοῦ Ἰωσὴφ διηγήμασιν. Ο γὰρ τους σώφρονας ἀνακηρύττων, η δηλός ἐστι σωφροσύνης ὢν ἐραστής. Ἐκεῖνα γὰρ μάλιστα τὰ εἴδη τῆς ἀρετῆς ἐπαινεῖν εἰώθαμεν, περὶ Ο γνησίως μάλιστα διακείμεθα. Σὺ δὲ μετὰ τοῦ ἐρα στῆς εἶναι τῆς ἁγνείας, κἀκεῖνο θέα, όπως ή ἀρετὴ ἀρχικόν ἐστι χρῆμα, κἂν ὁ ταύτης ἀσκητὴς εἰς δουλείαν περιπέσῃ· ἦρχε μὲν γὰρ τῶν ἀδελφῶν ἐν τῇ πατρών ἑστίᾳ, τῷ ἔχειν τὸν γεννήτορα τῶν τρόπων ἐραστήν· ἦρχε καὶ ἐν τῇ Αἰγυπτιακή δουλεία, καίτοι πραθείς· εἶχε γὰρ τοῦ πριαμένου διὰ τρόπων κοσμιότητα τὴν εὐμένειαν, ἣν ἡ θεία χάρις αὐτῷ ανέχειν. Ηρξε καὶ τῆς δεσποίνης, μᾶλλον δὲ τῆς ἡδονῆς, τῆς πολλῶν νέων βασιλικῶς κρατησάσης. Ηρξε καὶ ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, καίτοι ἐπὶ μοιχείᾳ αἰτιαθείς· εἶχε γὰρ τὴν τοῦ ἀρχιδεσμοφύλακος εὔνοιαν, ἐπιτροπεύουσαν αὐτῷ τὴν ἀρχὴν τῶν ἐκεῖσε καθειργμένων, οἷς καὶ ἰατρὸν οἶμαι ἐκεῖσε πεπέμφθαι τῶν συμφορῶν. Πῶς γὰρ ὁ ὡμὸς καὶ ἀμείλικτος, καὶ τὰς ἀλλοτρίας πραγματευόμενος συμφοράς (τοιοῦτοι γὰρ σχεδόν πάντες οι δεσμοφύλακες), τῷ ἡμερωτάτῳ καὶ πραοτάτῳ δεσμωτήριον ἐπέτρεπε, τῷ κέρδος μὲν μηδὲν περιποιουμένῳ ἐκ τούτου, τὰς δὲ ἀλγηδόνας τῶν εἴτε δικαίως εἴτε ἀδίκως ἐμβληθέντων λόγῳ χρηστῷ καὶ παραινέσεσι μειλιχίοις ίωμένῳ; Αλλά δήλη κανταῦθα ἡ θεία χάρις, ἡ τὴν ἀρετὴν πανταχού ή στεφανοῦσα. Ηρξεν ἐν τοῖς βασιλείοις, ὅτε ὁ τῆς Αἰγύπτου τύραννος τὴν τυραννίδα εἰς βασιλείαν μετα έστησε πάντα γὰρ αὐτῷ παρεχώρησε πλήν ονόματος. Ήρξε καὶ τῶν ἀδελφῶν δεύτερον, ὅτε καὶ ἀγνοούμενος ὡς ἀδελφός, προσεκυνήθη ὡς βασιλεύς. *Πρξε καὶ τῆς Αἰγύπτου· μέλλουσαν γὰρ λιμῷ δια φθείρεσθαι, τὴν τῶν ἄλλων χωρῶν τροφὸν θείᾳ προμηθεία διέθρεψεν. Πρξε καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ τὴν μεγίστην ἀρχὴν, ἐν μὲν τοῖς ταπεινοῖς ὑψηλὸς πάντων τῶν. συνηγωνίζετο. Πιττ. ὅπως ότι πῶς. δουλείᾳ, οἰκίᾳ. ἀνέχεεν, κατέχειν. έπιτροπεύουσαν ἐπιτρέπουσαν. μετεβύθμισε. πλὴν τοῦ. Τὴν τῶν ἄλλων χωρών τροφόν.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. LXXVIII.
sprets illa, qua prius gloriabantur et se magnifice efferebant, sapientia, præclare secum actum existimarunt, si inter auditores verbo obsequentes collocarentur?
ΟΖ'.
ΕΝΤΟΝΙΑ ΔΙΑΚΟΝΟ.
Περὶ ἀρετῆς τοῦ Ἰωσήφ.
LXXVII. - EUTONIO DIACONO.
De virtute Josephi s.
Ægyptia quidem illa mulier juvenem amabat:
juvenis autenn (Josephus) majore castitalis smote
flagrabat. Unde etiam factum ut illa quidem ipsum
capauls prada non poliretur, quamvis omnia venaturæ retia explicuisset: iste vero compos fieret eo
quod ipse veuabatur, omnibus illius retibus supeΗ μὲν Αιγυπτία τοῦ νέου ἤρα· ὁ δὲ νέος τῆς σω
φροσύνης. Διὸ καὶ ἡ μὲν θηρῶσα αὐτὸν, οὐκ ἐπέτυχε
τῆς θήρας, καίτοι πάντα τὰ λίνα τῆς θήρας ἀναπετάσασα· ὁ δὲ ἐπέτυχε τῆς θήρας, πάντων
δικτύων ἐκείνης ὑπερενεχθείς. Τῇ μὲν γὰρ ὁ ἐχθρὸς,
τῷ δὲ ὁ νομοθέτης, τῆς σωφροσύνης ήγωνίζετο
rior evadens; neque id mirum, Cum illa enim castitatis hostis, cum isto autem ejusdem legislator faciebat, et certaminis socium se conjungebat.
ΟΗ'. — ΑΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Περὶ τῆς ἀρετῆς τοῦ Ἰωσήφ.
Λίαν χαίρω, ὅτι χαίρεις τοῖς περὶ τοῦ Ἰωσὴφ
διηγήμασιν. Ο γὰρ τους σώφρονας ἀνακηρύττων, η
δηλός ἐστι σωφροσύνης ὢν ἐραστής. Ἐκεῖνα γὰρ
μάλιστα τὰ εἴδη τῆς ἀρετῆς ἐπαινεῖν εἰώθαμεν, περὶ
Ο γνησίως μάλιστα διακείμεθα. Σὺ δὲ μετὰ τοῦ ἐραστῆς εἶναι τῆς ἁγνείας, κἀκεῖνο θέα, όπως ή
ἀρετὴ ἀρχικόν ἐστι χρῆμα, κἂν ὁ ταύτης ἀσκητὴς
εἰς δουλείαν περιπέσῃ· ἦρχε μὲν γὰρ τῶν ἀδελφῶν
ἐν τῇ πατρών ἑστίᾳ, τῷ ἔχειν τὸν γεννήτορα τῶν
τρόπων ἐραστήν· ἦρχε καὶ ἐν τῇ Αἰγυπτιακή δουλεία,
καίτοι πραθείς· εἶχε γὰρ τοῦ πριαμένου διὰ τρόπων
κοσμιότητα τὴν εὐμένειαν, ἣν ἡ θεία χάρις αὐτῷ
ανέχειν. Ηρξε καὶ τῆς δεσποίνης, μᾶλλον δὲ τῆς
ἡδονῆς, τῆς πολλῶν νέων βασιλικῶς κρατησάσης.
Ηρξε καὶ ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, καίτοι ἐπὶ μοιχείᾳ
αἰτιαθείς· εἶχε γὰρ τὴν τοῦ ἀρχιδεσμοφύλακος εὔνοιαν,
ἐπιτροπεύουσαν αὐτῷ τὴν ἀρχὴν τῶν ἐκεῖσε
καθειργμένων, οἷς καὶ ἰατρὸν οἶμαι ἐκεῖσε πεπέμφθαι
τῶν συμφορῶν. Πῶς γὰρ ὁ ὡμὸς καὶ ἀμείλικτος, καὶ
τὰς ἀλλοτρίας πραγματευόμενος συμφοράς (τοιοῦτοι
γὰρ σχεδόν πάντες οι δεσμοφύλακες), τῷ ἡμερωτάτῳ
καὶ πραοτάτῳ δεσμωτήριον ἐπέτρεπε, τῷ κέρδος μὲν
μηδὲν περιποιουμένῳ ἐκ τούτου, τὰς δὲ ἀλγηδόνας
τῶν εἴτε δικαίως εἴτε ἀδίκως ἐμβληθέντων λόγῳ
χρηστῷ καὶ παραινέσεσι μειλιχίοις ίωμένῳ; Αλλά
δήλη κανταῦθα ἡ θεία χάρις, ἡ τὴν ἀρετὴν πανταχού
ή
στεφανοῦσα. Ηρξεν ἐν τοῖς βασιλείοις, ὅτε ὁ τῆς
Αἰγύπτου τύραννος τὴν τυραννίδα εἰς βασιλείαν μετα
έστησε πάντα γὰρ αὐτῷ παρεχώρησε πλήν
ονόματος. Ήρξε καὶ τῶν ἀδελφῶν δεύτερον, ὅτε καὶ
ἀγνοούμενος ὡς ἀδελφός, προσεκυνήθη ὡς βασιλεύς.
*Πρξε καὶ τῆς Αἰγύπτου· μέλλουσαν γὰρ λιμῷ διαφθείρεσθαι, τὴν τῶν ἄλλων χωρῶν τροφὸν θείᾳ
προμηθεία διέθρεψεν. Πρξε καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ τὴν
μεγίστην ἀρχὴν, ἐν μὲν τοῖς ταπεινοῖς ὑψηλὸς
s Gen. xxis, 1 seqq.
LXXVIII. ARSENUPIIIO LECTORI.
Iterum de virtute Joseph.
Vehementer lætor, te gaudere narrationibus de
Josepho. Nam qui castos homines ac temperantes
praeconiis effert, is lioc ipso ostendit se castitatis
amatorem esse. Illa enim virtutis genera maxime
solemnus laudare, erga quee maxime germano ac siucero amore ducimur. Tu vero præterquam quod
amator es caslitatis, hoc quoque contemplare, sodes,
quomodo virtus imperatoria quædam res sit, utul
ejus cultor forte in servitutem inciderit. Nam et in
paternis laribus imperium in fratres obtinebat, dum
patrem suoruin morum amatorem habebat. Imperabat quoque in xyptiaca servitute, quamvis essct
venditus pro mancipio. Obtinebat enim emptoris et
heri sui benevolentiam, quam divina gratia ipsi iufundebat. Imperabat etiam dominæ, imo voluptati
magis, quæ multos sibi juvenes regium in more
subjecit. 455 Imperabat etiam in carcere, quamnvis esset in crimen vocatus adulterii. Adjunxeral
enim sibi benevolentiam præfecti carceris sive coin-
:entariensis, quæ ipsi commisit imperium in eos
qui ibi inclusi detinebantur: quibus etiam eum quasi
quemdam medicum calamitatum suarum missum
fuisse divinitus existimo. Quomodo enim alioquin
fieri potuisset, nt crudelis atque immitis illo, quique
ex alienis ealamitatibus quæstum facere solebat
(tales cnim fere omnes sunt commentarienses), careeris curam ei commendaret, qui esset mansuelissimus atque mitissimus, quique nullum ex hoc quæstum sibi compararet; sed potius id ageret, ut deJøres eorum qui illue, sive juste, sive injuste, conjecti essent, oratione commoda et consolatione
blanda sanaret? Sed conspicua fuit hic quoque divina gratia, quæ virtutem ubivis locorum coronare
sulet? imperium quoque obtinebat in rexia, quando
videlicet Ægyptius tyrannus tyrannidem in reguam
Post πάντων cml. Vat. 650 allit τῶν. Possn.
Lege συνηγωνίζετο. Πιττ. - Et sic cod. Vat.
ap. Pessimum.
Col. Vat. 650 mulat ὅπως ότι πῶς. Vers.
inde 4, pro δουλείᾳ, item ponit οἰκίᾳ. Vers. seq. pro
ἀνέχεεν, legit iden κατέχειν. Possi.
llem cod. έπιτροπεύουσαν breviat in ἐπιτρέ
πουσαν. ID.
Idlein cod., μετεβύθμισε. Vers. seq. post
πλὴν addit τοῦ. F.
Τὴν τῶν ἄλλων χωρών τροφόν. Line Ægyplus inter tria populi Romani horrea numerari sufita. Rirr.
col. 1139–1140page 481 of 750
PG 78:1139τοῖς αἰσχύντας ανάλατος και Ελεύθερος, ἐν δὲ τοῖς πρέπουσι προθυμότατος και κοινότατος. Ούτε γάρ ἐν τῇ πατρία, οὔτε ἐν τῇ Αἰγυπτιακή οικία, ήρθη εἰς ἀτασθαλίαν, ἐρῶν ἑαυτὸν παρά πάντων ἀγαπώμενον· οὐδὲ ἐλεγξεν ἐκείνης τη λαγνείαν, έχων τ μὲν κάλλος τοῦ ἔρωτος ἐκείνης ἐξιόπιστον μάρτυρα, Την δε εύνοιαν τοῦ δεσπότου συναγωνιζομένην. Ὃς δε, της κατηγορίας σφαγὴν ἀδικούσης, είχε μαστίξας εἰς δεσμωτήριον ενέβαλεν. Εἰ δέ τις νομίζει, δε τὸ μὴ δεδυνήσθαι ἀμύνεσθαι, πεφιλοσοφημέναι εν vπείτω, ὅτι οὐδὲ βασιλεύσας αὐτὴν Αμύνατο. Ούτε σαν συκοφαντηθείς ελέγξει, ούτε εἰς τὸ εἶχε 12 ἐμπετών, καὶ τὴν ἀρχὴν τῶν ἐκεῖσε ἐμπιστευθείς (51', μέγα εφρόνησε, καὶ τοὺς ἄλλους κατεπάτησεν· ἀλλὰ καὶ ἐκούφισεν αὐτῶν, ὡς ἐνεδέχετο, τὸ τῆς λύπης ἄχθος, ἐκ τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν ἴσως, ὅτι ἀδίκως ἐβέβλητο, καὶ περὶ ἐκε!κ· ν λογισάμενος. Ειώθασι γὰρ ἅπαντες ἐκ τῶν καθ' ἑαυτούς, καὶ περὶ τῶν δύων τὰς ψ φως φέρειν· μάλιστα δ' ἐκεῖνος, ὁ πανταχοῦ δοκίμες τῆς ἀρετῆς δεδωκώς, ὡς χρυσὸς ἐν πυρὶ βασανισθείς. καὶ τῆς οἰκείας δείξας τὰ γνωρίσματα. Καὶ τί λέγω, ἐν τῷ οἰκήματα; Ενθα καὶ τοῖς μὴ μίαν ἀναλγήτοις τίκτεται τις ταπεινοφροσύνη καὶ ἐπιτί κεια, ἢ ἐκ τοῦ συνειδότος, ἢ ἐκ τοῦ τόπου φυομένη, οπότε οὔτε ἐν τῇ βασιλείᾳ ἐλέγχθη· ἀλλὰ κἀκεῖ τὴν αὐτὴν πραότητα ἐπεδείξατο, τρέφων μὲν λίγ πτίως, καὶ τοῖς πανταχόθεν εχουσι χεῖρα σωτή ρίας ὀρέγων· τοὺς δὲ ἀδελφοὺς οὐ μόνον ούτ αμυνόμενος, ἀλλὰ καὶ εὐεργετῶν. Ὁ τῆς ἀρετές, καὶ τοῦλον μεγαλόφρονα επιδειξάσης, καὶ βασιλές ταπεινόφρονα! ὦ τῆς ἀπανταχοῦ τὰ οἰκτ τεκμήρια σημηναμένης! ὢ τῆς ἀταπεινώτου μὲν ἐν συμφοραῖς, ἐπιεικοῦς δὲ ἐν ὑπεροχαῖς! τῆς μήτ 450 τῇ ἀσελγείᾳ ηττηθείσης, μήτε ἐπὶ τῇ συκοφαντί δυσχερανάσης ω τῆς πάσι μὲν βασιλικώς, εξ δ' ήδονῇ τυραννικώς χρησαμένης ὢ τῆς καὶ εἰς ἐπί την εμπεσούσης διηγήσασθαι τὰ καθ᾿ ἑαυτὴν, ε ερυθριασάσης τὴν ἀλήθειαν εἰπεῖν, ἵνα μὴ δεξι στέφανον σωφροσύνης ἑαυτῇ περιτιθέναι! Ούτε γὰρ τῶν ἀδελφῶν τὴν ἐπιβουλὴν ἐξέφηνεν, οὔτε τὸν τῆς Αἰγυπτίας έρωτα· ἀλλ' ἔφη· Κλοπῇ ἐκλάπην έχ γῆς Ἑβραίων, καὶ ὧδε εποίησα οὐδὲν κακὸν ἀλλ' ἐνέβαλόν με εἰς τὸν τόπον τοῦ λάκκου τούτου. καίως ἄρα ὁ τῆς σωφροσύνης νομοθέτης καὶ πρώτα νις ἐβράβευσεν αὐτῷ τὸν στέφανον, ἀπόβλεπτον μὲν τοῖς πάλαι, ἀοίδιμον δὲ τοῖς μετὰ ταῦτα ἀποφήναι, ὅπου δὲ βασιλεὺς ἀμυνάτω αὐτή. εμπιστευθείς εγχειρισθείς. ἐκούφισεν επεκούφισεν αἱ εβέβλητο εμβέβλητο. Τῆς οἰκείας δείξας. οἰκείας, οίον τον το επιεικείας. Βιττ. οι δείξας εὐγενείας. πραότητα καὶ ἡμερότητα. Ροκκιν. Χείρα σωτηρίας. σωτήριον. ὡς, σημε νομένης κατασημην.
commutavit. Omnia enim ipsi commisit, solo excepto & ¿ębals, i, & mig bygiaię zazernię, zał év µèv
nomine regio. Imperabat deinde fratribus suis ite- τοῖς αἰσχύντας ανάλατος και Ελεύθερος, ἐν δὲ τοῖς
rato, quando vel incognitus ut frater, adorabatur πρέπουσι προθυμότατος και κοινότατος. Ούτε γάρ
nt rex. Imperabat quoque Ægypto. Nam cum in ἐν τῇ πατρία, οὔτε ἐν τῇ Αἰγυπτιακή οικία, ήρθη
en esset ut fame consumeretur ea regio, quæ alia- εἰς ἀτασθαλίαν, ἐρῶν ἑαυτὸν παρά πάντων ἀγαπώ
rum regionum natrix esse solebat, divina consilii μενον· οὐδὲ ἐλεγξεν ἐκείνης τη λαγνείαν, έχων τ
providentia eam aluit et conservavit. Imperavit de- μὲν κάλλος τοῦ ἔρωτος ἐκείνης ἐξιόπιστον μάρτυρα,
nique et ipsemet sibi, quod est imperii genus OM- Την δε εύνοιαν τοῦ δεσπότου συναγωνιζομένην. Ὃς
nium maximum, quando et in humilibus sublimis δε, της κατηγορίας σφαγὴν ἀδικούσης, είχε μαστί
conspectus est, et in sublimības huroflis: et in rebus ξας εἰς δεσμωτήριον ενέβαλεν. Εἰ δέ τις νομίζει, δε
quidem turpissimis servitutis expers planeque li- τὸ μὴ δεδυνήσθαι ἀμύνεσθαι, πεφιλοσοφημέναι εν
ber, in decoris autem et bo:estis promptissimus vπείτω, ὅτι οὐδὲ βασιλεύσας αὐτὴν Αμύνατο.
atque impigerrimus. Nam neque in paterna domo, Ούτε σαν συκοφαντηθείς ελέγξει, ούτε εἰς τὸ εἶχε 12
neque in Ægyptiaca unquam elatus est superbia, ἐμπετών, καὶ τὴν ἀρχὴν τῶν ἐκεῖσε ἐμπιστευθείς (51',
cum se ab omnibus difīgi videret. Neque illius mu- μέγα εφρόνησε, καὶ τοὺς ἄλλους κατεπάτησεν· ἀλλὰ
lieris libidinem accusavil, cum quidem locupletem καὶ ἐκούφισεν αὐτῶν, ὡς ἐνεδέχετο, τὸ τῆς λύπης
haberet testem impudici amoris egregiam formam, ἄχθος, ἐκ τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν ἴσως, ὅτι ἀδίκως ἐβέβλητο,
haberɛt quoque benevolentiam hori sibi assistentem: καὶ περὶ ἐκε!κ· ν λογισάμενος. Ειώθασι γὰρ ἅπαντες
qui, cum secusatio istius criminis peenam capitis ἐκ τῶν καθ' ἑαυτούς, καὶ περὶ τῶν δύων τὰς ψ
afferat, ne quidem toris cæsum in carcerem tantum φως φέρειν· μάλιστα δ' ἐκεῖνος, ὁ πανταχοῦ δοκίμες
conjecit. Quod si quis sit qui sic existimet, ipsum τῆς ἀρετῆς δεδωκώς, ὡς χρυσὸς ἐν πυρὶ βασανισθείς.
(talia perpessum esse), quoniam se ulcisci non pote- καὶ τῆς οἰκείας δείξας τὰ γνωρίσματα. Καὶ τί
rat, is velim cogitet, eum philosophiæ operam de- λέγω, ἐν τῷ οἰκήματα; Ενθα καὶ τοῖς μὴ μίαν
disse. Deinde jam regia: potestatem adeptus, PA- ἀναλγήτοις τίκτεται τις ταπεινοφροσύνη καὶ ἐπιτί
terat corte injuriam vindicare. Sed neque calumalis κεια, ἢ ἐκ τοῦ συνειδότος, ἢ ἐκ τοῦ τόπου φυομένη,
gravatus accusavit, neque in custodiam conjectus, οπότε οὔτε ἐν τῇ βασιλείᾳ ἐλέγχθη· ἀλλὰ κἀκεῖ τὴν
imperio sibi in illos qui inibi conclusi detinebantur αὐτὴν πραότητα ἐπεδείξατο, τρέφων μὲν λίγ
commisso, superbivit, et alios conculcarit; sed pe- πτίως, καὶ τοῖς πανταχόθεν εχουσι χεῖρα σωτή
tius, quantum in se erat, ipsorum onus m³æreris alle- ρίας ὀρέγων· τοὺς δὲ ἀδελφοὺς οὐ μόνον ούτ
vavit, procul dubio, quod ipse injuste eo conjectus, αμυνόμενος, ἀλλὰ καὶ εὐεργετῶν. Ὁ τῆς ἀρετές,
esset, ex quis eventis conjecturam faciens etiam de καὶ τοῦλον μεγαλόφρονα επιδειξάσης, καὶ βασιλές
ipsorum casibus. Selent enim plerique omnes mor- ταπεινόφρονα! ὦ τῆς ἀπανταχοῦ τὰ οἰκτ
tales ex suis rebus atque eventis, de aliis quoque τεκμήρια σημηναμένης! ὢ τῆς ἀταπεινώτου μὲν ἐν
sententiam ferre: inque priniis id feeit ipse, qui συμφοραῖς, ἐπιεικοῦς δὲ ἐν ὑπεροχαῖς! & τῆς μήτ
vbique praeclara virtutis specimina dedit, 450 eἰ τῇ ἀσελγείᾳ ηττηθείσης, μήτε ἐπὶ τῇ συκοφαντί
Lanquam aurem in igne exploratus probauisque δυσχερανάσης! ω τῆς πάσι μὲν βασιλικώς, εξ δ'
Fuit, suaque aquitatis animi indicia satis manifesta ήδονῇ τυραννικώς χρησαμένης | ὢ τῆς καὶ εἰς ἐπί
prebuit. Et quid dice in carcere (non fuisse super- την εμπεσούσης διηγήσασθαι τὰ καθ᾿ ἑαυτὴν, ε
bum), ubi etiam illis quoque humilitas et modestia ερυθριασάσης τὴν ἀλήθειαν εἰπεῖν, ἵνα μὴ δεξι
animique submissie aliqua ingeneratur, qui non στέφανον σωφροσύνης ἑαυτῇ περιτιθέναι! Ούτε γὰρ
sunt alioqui valde alieni a dolore, eaque vel ex τῶν ἀδελφῶν τὴν ἐπιβουλὴν ἐξέφηνεν, οὔτε τὸν τῆς
conscientia, vel ex ipsius loci squalore nata? Cam Αἰγυπτίας έρωτα· ἀλλ' ἔφη· «Κλοπῇ ἐκλάπην έχ
neque in ipso regno reprehensioni fuerit obnoxius: γῆς Ἑβραίων, καὶ ὧδε εποίησα οὐδὲν κακὸν ἀλλ'
sed ibi quoque eamdem mansuetudinem declararit, ἐνέβαλόν με εἰς τὸν τόπον τοῦ λάκκου τούτου.»
dem et Aegyptios aleret, et iis qui variis ex locis καίως ἄρα ὁ τῆς σωφροσύνης νομοθέτης καὶ πρώτα
adveniebant, manum salutarem præberet; et in fra- νις ἐβράβευσεν αὐτῷ τὸν στέφανον, ἀπόβλεπτον μὲν
tres non solum non animadverteret, verum etiam τοῖς πάλαι, ἀοίδιμον δὲ τοῖς μετὰ ταῦτα ἀποφήναι,
beneficia conferret. O incredibilem virtutis vim! quæ et servum magnanimum exhibuit, et regem hamilem
atque demissum! O virtutem, quæ ubivis locorum manifesta sui signa edidit! O virtutem, quæ in calamitatibus quidem minime abjectam se præstitit; in eminentia vero mitem et animæquam! 0 virtutem,
et
Ed. Paris. ὅπου δὲ βασιλεὺς ἀμυνάτω αὐτή.
Sequimur lectionem codicis Vaticani. EDIT.
Pro εμπιστευθείς idem habet εγχειρισθείς.
Vers. seq. ἐκούφισεν auget in επεκούφισεν αἱ vers.
inde 3 pro εβέβλητο scribit εμβέβλητο. Ρossis,
Τῆς οἰκείας δείξας. Videtur aliquot mo
substantivum deesse, cui aljiciatur οἰκείας, οίον τον το
Boiler slutlas
pro en legendum επιεικείας. Βιττ.
οι δείξας codl. Vat. inserit εὐγενείας. Possis.
Post πραότητα cod. Vat. addit καὶ ἡμερό
τητα. Ροκκιν.
Χείρα σωτηρίας. F. legend. σωτήριον. Wind
manum salutis præbere lebraismum sapit. Ritt.
(l) Cod. Vat. & mutat in ὡς, et vers. seq. σημε
νομένης nuget in κατασημην. Possia.
col. 1141–1142page 482 of 750
PG 78:1141Ι. — ΑΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Περὶ τοῦ Ἀποστόλου, ότι ο Σκεῦος ἐκλογῆς μοί ἐστιν οὗτος.» Σκεῦος ἐκλογῆς μοί ἐστιν οὗτος, ο περὶ Παύλου φησὶν ὁ Χριστὸς, ὅτε τὸ ἀποστολικὸν αὐτῷ κή ρυγμα ενεχείρισεν. Οὐ γὰρ ἂν, ὑπὲρ ἧς τὸ τίμιον αὐτοῦ αἷμα ἐξέχεεν Εκκλησίας, ταύτην φέ ρων παραδέδωκε διδασκάλῳ μὴ μέλλοντι τὴν ἀρετὴν αντίρροπον συνοίσειν τῇ χάριτι· ἀλλ' οὐδὲ ταύτην ἐποιεῖτο τὴν μαρτυρίαν, μὴ συμβαίνουσαν ὁρῶν αὐτ τοῦ τὴν προθυμίαν τῷ μεγέθει τοῦ πράγματος. Τρέ χειν γὰρ τὸ κήρυγμα πανταχοῦ ἐβούλετο, οὐ μόνον τῷ λόγῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ τρόπῳ τῶν κηρυττόντων νευ ρούμενον. Τὰ μὲν γὰρ σημεῖα καὶ ὑπόνοιαν δύναται δέξασθαι πονηράν βίος δὲ ὀρθὸς, καὶ αὐτοῦ τοῦ διαβόλου ἐμφράττει τὸ στόμα. Μὴ τοίνυν ἐκ τῶν σημείων μόνον νομιζέσθωσαν κεκρατηκέναι τὸ κή ρυγμα, οι μηδεμίαν βίου ὀρθοῦ βουλόμενοι ποιεῖσθαι πρόνοιαν. Συνέπραττε γὰρ τοῖς γινομένοις καὶ λεγο μένοις καὶ ὁ τῶν κηρυττόντων βίος, μηδεμίαν λαβὴν διδούς. Εἰ τοίνυν καὶ νῦν ὁ τῶν ὑφηγητῶν βίος ήμελ Αυτο τῇ ἀποστολικῇ πολιτεία, ίσως μὲν καὶ σημεία ἐγίνετο ἄν. Εἰ δὲ καὶ μὴ ἐγίνετο, ἤρχει πρὸς φωτ τισμὸν τῶν ὁρώντων. ΠΑ. ΝΕΜΕΣΙΟ ΜΑΓΙΣΤΡΙΑΝΟ. Εἰς τὸ, ο Πάντα, ὅσα ἂν εἶπεν ὁ Κύριος, ποιήσο μεν, καὶ ἀκουσόμεθα (8').» Καὶ εἰς τὸ, Ο ψυ χικός άνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος.» Καὶ εἰς τὸ, «Οὐ δύναται δένδρον πονηρὸν καρπούς καλούς ποιεῖν. Σὺ μὲν ἴσως ἀλλόκοτον νομίζεις τὴν φωνὴν, ἅτε παρὰ Ἰουδαίων, τῶν μηδὲν ὀρθὸν μήτε λεγόντων μήτε πραττόντων, ῥηθεῖσαν· ἐγὼ δὲ, ἐπειδὴ ὁ νομο θέτης αὐτοὺς εἰς τοῦτο οὐ κατεμέμψατο, ἡγοῦμαι, ὅτι & χρὴ μανθάνοντας πράττειν, ταῦτα διὰ τοῦ κήρυγμα χάρισμα μηδεμίαν μηδενί. Ροςικ. ἀντιῤῥοπον ἀντίπαλον. νομιζέτωσαν νομιζέτ). Καὶ ἀπουσόμεθα. Κιττ. ότι οι χρή τάχα ἐπειδή. προηγούμενοι προηρημένοι.
EPIST. LXXXI.
EPISTOLARUM LIB. IV.
quæ neque libidine superata est, neque calumniam indigne tulit! O virtutem, quæ cæteris quidem omnibus regium in morem, sola autem voluptate tyrannice usa est! 0 virtutem, quæ etiam postquam
in extremam incidit necessitatem, erubuit ea commemorare quæ sibi acciderunt, atque ita veritatem
dicere, ne coronam castitati debitaın sibi ipsi imponere velle videatur! Nam neque fratrum insidias
exposnit: neque ut esset ab Ægyptia impudice amatus: sed hoc tantum dixit: ‹ Furto subreptus sum
ex terra Hebræorum, et hic non feci quidquam mali; sed conjecerunt me in locum lacus hujus
Quæ cum ita sint, castitatis legislator et præses ac remunerator, jure ac merito ipsi contulit præmii
loco coronam, quæ et iis qui olim ante nos vixerunt, conspicua fuit, et erit celebris etiam ad omnem quæ
futura est posteritatem.
Ι. — ΑΡΣΕΝΟΥΦΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ.
Περὶ τοῦ Ἀποστόλου, ότι ο Σκεῦος ἐκλογῆς μοί
ἐστιν οὗτος.»
• Σκεῦος ἐκλογῆς μοί ἐστιν οὗτος, ο περὶ Παύλου
φησὶν ὁ Χριστὸς, ὅτε τὸ ἀποστολικὸν αὐτῷ κή
ρυγμα ενεχείρισεν. Οὐ γὰρ ἂν, ὑπὲρ ἧς τὸ
τίμιον αὐτοῦ αἷμα ἐξέχεεν Εκκλησίας, ταύτην φέρων παραδέδωκε διδασκάλῳ μὴ μέλλοντι τὴν ἀρετὴν
αντίρροπον συνοίσειν τῇ χάριτι· ἀλλ' οὐδὲ ταύτην
ἐποιεῖτο τὴν μαρτυρίαν, μὴ συμβαίνουσαν ὁρῶν αὐτ
τοῦ τὴν προθυμίαν τῷ μεγέθει τοῦ πράγματος. Τρέχειν γὰρ τὸ κήρυγμα πανταχοῦ ἐβούλετο, οὐ μόνον
τῷ λόγῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ τρόπῳ τῶν κηρυττόντων νευ
ρούμενον. Τὰ μὲν γὰρ σημεῖα καὶ ὑπόνοιαν δύναται
δέξασθαι πονηράν βίος δὲ ὀρθὸς, καὶ αὐτοῦ τοῦ
διαβόλου ἐμφράττει τὸ στόμα. Μὴ τοίνυν ἐκ τῶν
σημείων μόνον νομιζέσθωσαν κεκρατηκέναι τὸ κή
ρυγμα, οι μηδεμίαν βίου ὀρθοῦ βουλόμενοι ποιεῖσθαι
πρόνοιαν. Συνέπραττε γὰρ τοῖς γινομένοις καὶ λεγομένοις καὶ ὁ τῶν κηρυττόντων βίος, μηδεμίαν λαβὴν
διδούς. Εἰ τοίνυν καὶ νῦν ὁ τῶν ὑφηγητῶν βίος ήμελΑυτο τῇ ἀποστολικῇ πολιτεία, ίσως μὲν καὶ σημεία
ἐγίνετο ἄν. Εἰ δὲ καὶ μὴ ἐγίνετο, ἤρχει πρὸς φωτ
τισμὸν τῶν ὁρώντων.
ansam præbens. Si igitur hodieque vita doctorum
laretur, fortasse miracula etiam fiereut. Sin autem
tores vel sola vita.
ΠΑ. ΝΕΜΕΣΙΟ ΜΑΓΙΣΤΡΙΑΝΟ.
->
LXXX. ARSENUPHIO LECTORI.
De Apostolo, «Vas electionis mihi est iste.
• Vas electionis (id est electum) mibi est iste,ɔ de
Paulo inquit Christus, quando apostolicum ipsi præconium committebat. Neque enim Ecclesiam, pro
qua pretiosum sanguinem suum effuderat, magistro
temere tradidisset tali, qui virtutem industriamque
suam parem et respondentem gratiæ allaturus non
esset: sed neque hoc testimonium ei perhibuisset,
si non vidisset paribus velut passibus progredienten
ipsius animi promptitudinem cum ipsa rei magnitudine. Ubique enim locorum currere volebat præco
nium, non solum sermone, sed et moribus præconium facientíum velut quibusdam nervis compactum. 457 Nam miracula quidem etiam suspicionem
pravam recipere possunt (quasi scilicet a dæmone
polius quam a Deo patrentur). Vita autem recta ipsius etiam diaboli os obturat. Quare qui nullam
vitæ probæ curam suscipere volunt, non est quod
existiment, per sola mira effectum fuisse, ut pra
conium (Evangelii) obtineret. Cooperabatur enim
illis quæ fiebant ac dicebantur, etiam vita præconium illud facientium, nemini ullam reprehendendi
Ecclesiæ apostolicam illam vivendi rationem æmuet nulla fierent, sufficeret ad illuminandos spectaΕἰς τὸ, ο Πάντα, ὅσα ἂν εἶπεν ὁ Κύριος, ποιήσο
μεν, καὶ ἀκουσόμεθα (8').» Καὶ εἰς τὸ, Ο ψυχικός άνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος.»
Καὶ εἰς τὸ, «Οὐ δύναται δένδρον πονηρὸν
καρπούς καλούς ποιεῖν.
Σὺ μὲν ἴσως ἀλλόκοτον νομίζεις τὴν φωνὴν, ἅτε
παρὰ Ἰουδαίων, τῶν μηδὲν ὀρθὸν μήτε λεγόντων
μήτε πραττόντων, ῥηθεῖσαν· ἐγὼ δὲ, ἐπειδὴ ὁ νομο
θέτης αὐτοὺς εἰς τοῦτο οὐ κατεμέμψατο, ἡγοῦμαι,
ὅτι & χρὴ μανθάνοντας πράττειν, ταῦτα διὰ τοῦ
* Gen. xL, 15.
56 Act. 15, 15.
st Deut. V,
LXXXI. NEMESIO MAGISTRIANO..
In illud: «Omnia quæcunque dixit Dominus, facie21 audiemus "7., Nec non in illud Pauli
dictum: Animalis homo non percipit ea quæ sunt
spiritus 55.» Item in illud Christi: «Non potest arber mala fructus benos facere 60.
Tu quidem fortassis absurdam existimas esse
voceni, tanquam a Judæis, nihil recti sanique vel
dicentibus vel facientibus, prolatam. At ego, quia
legislator ipsos in eo non reprehendit, sic arbitror:
quoniam quæ discendo facere oportet, ea faciendo
** I Cor. i, 14. s Matth. vi, 18.
Pro κήρυγμα idem eo l. legit χάρισμα et vers. hude 5 post μηδεμίαν athlit μηδενί. Ροςικ.
vers. post 5 ἀντιῤῥοπον mutat in ἀντίπαλον. Possn.
Jac. Cujacius ad c. 52, Venerabili, ex 1. De
testib, distinguit inter miracula et mira, seu miralklis, ut illa sint solius Dei opera, quæ vel per se
vel por homines contra naturam facit; ista vero
etiam a demone aut homine præstigiatore patrari
possibl. fr.
llem scribit νομιζέτωσαν pro νομιζέτ). et
Καὶ ἀπουσόμεθα. Neque in llebreis fontibus
hoc habetur, neque in Latino interprete. Qualia
plura in Graec. Bibl. lectione notavi. Es est illustre
exemplum etiam Proverb. Salom. c. xxvu, v. 19,
de quo vide infra epist. 114. Κιττ.
Inter ότι οι & χρή cod. Vat. 650 inserit τάχα
ἐπειδή. Vers. post quinto, προηγούμενοι recte midtal idein in προηρημένοι. Possin.
col. 1143–1144page 483 of 750
PG 78:1143ὅσα εἶπε Κύριος, ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα.. Ο! μὲν γὰρ ἄλλο τι μανθάνοντες εἰκότως ἀκούουσι, και τότε ποιοῦσιν· οἱ δὲ τὰς θείας ἐντολὰς εἰ; ἔργον φέ ρειν προηγούμενοι, ἀπὸ τῆς πράξεως μανθάνουσιν, οὐ τοῦ λόγου τοσοῦτον, ὅσον τῆς πράξεως τὴν γνῶσιν τικτούσης Τῷ ὄντι γὰρ ὁ τῆς ἀρετῆς ἀσκητὴς δι' αὐτῆς τῆς ἀσκήσεως παιδεύεται τὴν ἀρετὴν, καὶ τρόπον τινὰ μανθάνει, ὅτι χρησιμωτάτη και πρεπωδεστάτη καὶ φυλακτικωτάτη ἐστὶ, καὶ συμφερόντων νενομοθέτηται. Καὶ περὶ μὲν τούτου ἅλις. Τὸ δὲ, «Οὐ δύναται δένδρον πονηρών καρπούς καλούς ποιεῖν, ν οὐ τὴν μετάνοιαν ἀναιρεῖ, ἀλλὰ τὴν ἐν τῇ διατριβῇ τῆς κακίας διαμονὴν κωμῳδεί. Πονς μόν γὰρ ὄν, οὐ δύναται καρποὺς φέρειν ἀγαθούς μετα βληθὲν δὲ εἰς ἀρετήν, οἴσει. Εἰ μὲν γὰρ περὶ δένδρων ἦν ὁ λόγος τῷ Σωτήρι, κρατείτω ὁ σὺς λόγος· εἰ δὲ περὶ ἀνθρώπων, ὑποδείγματι δὲ ἐχρήσατο (ὅπερ γὰρ ἡ φύσις ἐκείνοις, τοῦθ᾽ ἡμῖν ἡ προαίρεσις), ἀνατρεπέσθω ἡ ὑπόνοια· ὁποῖον γὰρ εἶναί σοι δοκεῖ δένδρον ὁ Πέτρος; Καλόν; Καὶ πῶς ηρνήσατε; Κακών; Καὶ πῶς πᾶσα γῆ τε καὶ θάλασσα τοὺς ἄθλους αὐτοῦ ᾄδει καὶ τὰ τρόπαια; Ὁποῖον δὲ Ἰούδας; Κακόν; Καὶ πῶς τῆς ἀποστολικῆς ἠξιώθη τιμῆς; Καλόν; Καὶ πῶς προΰδωκεν; Αλλ' εἰ πάσας τὰς γεγενημένος μεταβολὰς ἐν ἀνθρώποις εἰς μέσον ἀγάγοιμι, λάθοιμε πλῆθος λόγων ἐπεισαγαγεῖν. Διόπερ ἐκεῖνά σας παρεὶς ἀναλέξασθαι ἐκ τῶν Γραφῶν, ἐπὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ χωρήσω· «Ο ψυχικός, εἰ καὶ μὴ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος, ὁ ἀλλὰ δέξεται· οὐ γὰρ εἶπεν· Οὐ δέξεται, ἀλλ', «Οὐ δέχεται. ι Καὶ πάλιν Οὐ δύναται γνῶναι· ν καὶ οὐκ εἶπεν, Οὐ δυνήσεται. "Ωσπερ γὰρ εἴ τις σίδηρον πεπυρακτωμένον ἴδοι, καὶ εἴποι· Οὐ δύναται ψυχρός εἶναι, δυνήσεται δέ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν εἰρημένων· τὸ μὲν γὰρ ἐνεστῶτος ἐστι χρόνου, τὸ δὲ μέλλοντος. ;: • πράττειν μανθάνομεν, διὰ τοῦτο εὖ εἰρῆσθαι ο Πάντα Αι ΙΒ'. - ΑΘΑΝΑΣΙΟ. “Οτι οὐκ ἦν συμφέρον, τῶν πάντων γνώσιν ἔχειν ἡμᾶς. Σοφὸν ἔγωγε καὶ τοῦτ᾽ εἶναι ἡγοῦμαι, ὁ σὺ τῆς παράλογον. Εἰ μὲν γὰρ πάντα ἦν δῆλα που τῇ συνέσει ἐχρησάμεθα, μὴ οὔσης ζητήσεως; Εἰ ει τῆς πράξεώς την τάσιν τικτούσης. Επ Εἰς τὸν μέγαν Αθανάσιον Χρυσῇ ὄντως σειρά πλέκεται όταν τις βίῳ μὲν ὁδηγῷ, θεωρία δε σφραγίδι βίου χρῆται. τὴν πράξιν θεωρίας πρόξενον Ρου διαμονήν παραμονήν. 33) Αποστολικῆς ἀποστολῆς εἰ ἠξιώθη τιμής. 10. Εκεϊνά σοι. εκείνας, ἐκείνας, μεταβολάς. Βιττ. Εἰ μὲν γὰρ πάντα ἦν δῆλα. ΡΑ εις
ὅσα εἶπε Κύριος, ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα.. Ο!
μὲν γὰρ ἄλλο τι μανθάνοντες εἰκότως ἀκούουσι, και
τότε ποιοῦσιν· οἱ δὲ τὰς θείας ἐντολὰς εἰ; ἔργον φέ
ρειν προηγούμενοι, ἀπὸ τῆς πράξεως μανθάνουσιν,
οὐ τοῦ λόγου τοσοῦτον, ὅσον τῆς πράξεως τὴν γνῶσιν
τικτούσης Τῷ ὄντι γὰρ ὁ τῆς ἀρετῆς ἀσκητὴς
δι' αὐτῆς τῆς ἀσκήσεως παιδεύεται τὴν ἀρετὴν, καὶ
τρόπον τινὰ μανθάνει, ὅτι χρησιμωτάτη και πρέπω
δεστάτη καὶ φυλακτικωτάτη ἐστὶ, καὶ συμφερόντων
νενομοθέτηται. Καὶ περὶ μὲν τούτου ἅλις. Τὸ
δὲ, «Οὐ δύναται δένδρον πονηρών καρπούς καλούς
ποιεῖν, ν οὐ τὴν μετάνοιαν ἀναιρεῖ, ἀλλὰ τὴν ἐν τῇ
διατριβῇ τῆς κακίας διαμονὴν κωμῳδεί. Πονς μόν
γὰρ ὄν, οὐ δύναται καρποὺς φέρειν ἀγαθούς μεταβληθὲν δὲ εἰς ἀρετήν, οἴσει. Εἰ μὲν γὰρ περὶ δένδρων
ἦν ὁ λόγος τῷ Σωτήρι, κρατείτω ὁ σὺς λόγος· εἰ δὲ
περὶ ἀνθρώπων, ὑποδείγματι δὲ ἐχρήσατο (ὅπερ γὰρ
ἡ φύσις ἐκείνοις, τοῦθ᾽ ἡμῖν ἡ προαίρεσις), ανατρε
πέσθω ἡ ὑπόνοια· ὁποῖον γὰρ εἶναί σοι δοκεῖ δένδρον
ὁ Πέτρος; Καλόν; Καὶ πῶς ηρνήσατε; Κακών;
Καὶ πῶς πᾶσα γῆ τε καὶ θάλασσα τοὺς ἄθλους αὐτοῦ
ᾄδει καὶ τὰ τρόπαια; Ὁποῖον δὲ Ἰούδας; Κακόν;
Καὶ πῶς τῆς ἀποστολικῆς ἠξιώθη τιμῆς; Καλόν;
Καὶ πῶς προΰδωκεν; Αλλ' εἰ πάσας τὰς γεγενημένος
μεταβολὰς ἐν ἀνθρώποις εἰς μέσον ἀγάγοιμι, λάθοιμε
πλῆθος λόγων ἐπεισαγαγεῖν. Διόπερ ἐκεῖνά σας
παρεὶς ἀναλέξασθαι ἐκ τῶν Γραφῶν, ἐπὶ τὴν ἑρμηνείαν
τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ χωρήσω· «Ο ψυχικός, εἰ καὶ
μὴ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος, ὁ ἀλλὰ δέξεται· οὐ γὰρ
εἶπεν· Οὐ δέξεται, ἀλλ', «Οὐ δέχεται. ι Καὶ πάλιν·
• Οὐ δύναται γνῶναι· ν καὶ οὐκ εἶπεν, Οὐ δυνήσεται.
"Ωσπερ γὰρ εἴ τις σίδηρον πεπυρακτωμένον ἴδοι, καὶ
εἴποι· Οὐ δύναται ψυχρός εἶναι, δυνήσεται δέ· οὕτω
καὶ ἐπὶ τῶν εἰρημένων· τὸ μὲν γὰρ ἐνεστῶτος ἐστι
χρόνου, τὸ δὲ μέλλοντος.
discimus; idcirco bené dictum esse: • Omnia que- πράττειν μανθάνομεν, διὰ τοῦτο εὖ εἰρῆσθαι ο Πάντα
cunque dixit Deus, faciemus, et audiemus. › Nam
illi quidem, qui aliam quampiam rem discunt, probabili ordinis ratione prius audiunt, deinde faciunt;
qui vero divina præcepta in opus actumque producere student, ab ipsa actione discunt, non tam oratione, quam actione et opere cognitionem pariente. Re
enim vera virtutis cultor per ipsam exercitationem
instituitur ad virtutem, et quodammodo discit, cam et
ttilissimam esse, et decentissimam honestissimamquc,
et maxime conservantem naturæ, et utiliter sancitam.
Atque hac quidem de re hactenus dixisse sufficiat.
Illud autem: «Non potest arbor mala fructus bonos facere, o non tollit poenitentiam; sed redarguit commorationem in consuetudine vitiorum. Nam dum
inala est, non potest fructus ferre bonos: ubi vero g
inutata fuerit atque conversa ad virtutem, tunc
Teret. Si enim de arboribus (naturalibus) sermo
fuit Salvatori, tua vincat ratio. Sin autem de homiuibus loquitur, ac exemplo sive similitudine usus
est (nam quod arboribus est natura, id nobis est
libera voluntatis electio) evertatur, et accedat veritati, iua suspicio. Nam qualis arbor esse tibi videtur Petrus? Bona. At quomodo (Christum) abnegavit? Malane? At quo pacto omnnis terra et nullum non mare ipsius certamina et tropæa cauit?
Qualis deinde arbor tibi videtur Judas? Mala? Αι
quomodo apostolico honore dignus est habitus?
Bona? At quo pacto (Christum) prodidit: 458 Verum si omnes, quæ in hominibus contigerunt, mufationes in medium producere coner, imprudens
'magnam orationis copiam produxero. Quocirca libi
(exempla) illa (mutationum) relinquens ex sacris
Litteris privato studio colligenda, ad interpretatiohem apostolici dicti me conferam:. Animalis (homo)
quamvis inpræsentiarum (quatenus scilicet et
quandiu talis manet) non percipiat ea quæ sunt spiritus; > at certe percipiet (tunc nimirum, ubi animalis esse desierit). Εt rursum: «Non potest intelligere. Non dixit, Non poterit. Quemadmodum
vaim si quis ferrum ignitum videat, et dicat: Non potest frigidum esse; poterit autein frigidum fleri;
'sit etiam res habet in iis quæ dicta sunt. Altèrum enim præsentis est temporis; alterum futuri,
LXXXII. — ATHANASIO.
ΙΒ'. - ΑΘΑΝΑΣΙΟ.
Non fuisse ex usu nostro, omnium rerum cognitio- “Οτι οὐκ ἦν συμφέρον, τῶν πάντων γνώσιν ἔχειν
nem nos habere.
ἡμᾶς.
Equidem hoc ipsum quoque quod tu absurdum Σοφὸν ἔγωγε καὶ τοῦτ᾽ εἶναι ἡγοῦμαι, ὁ σὺ τῆς
esse dicis, magna et singularis cujusdam sapientiae " παράλογον. Εἰ μὲν γὰρ πάντα ἦν δῆλα που τῇ
upus esse censeo. Nam si omnia fuissent clara ac συνέσει ἐχρησάμεθα, μὴ οὔσης ζητήσεως; Εἰ ει
τῆς πράξεώς την τάσιν τικτούσης. Επ
dem sensu Greg. Nazianz. auream hanc nectit catenam in oratione Εἰς τὸν μέγαν Αθανάσιον·
Χρυσῇ ὄντως σειρά πλέκεται όταν τις βίῳ μὲν ὁδηγῷ,
θεωρία δε σφραγίδι βίου χρῆται. ldemque Theologus
lili τὴν πράξιν θεωρίας πρόξενον appellat. Si hibet ordo in rebus divinis: credendum prius, el faciendum, quam intelligentiam earum liceat consequi. Ritt.
Cum sequentib, confer ep. 72 lib. 11. Id.
Ρου διαμονήν scribit idem παραμονήν.
SSIN.
33) Αποστολικῆς mutat idem in ἀποστολῆς εἰ
post ἠξιώθη omittit τιμής. 10.
Εκεϊνά σοι. Malim εκείνας, nisi quis cliral
saltum fieri ex gen. fem. in neut. Sed præstare
videlur ἐκείνας, ut referatur aut μεταβολάς. Βιττ.
Εἰ μὲν γὰρ πάντα ἦν δῆλα. De sapientissimo temperamento quo Deus in Scripturis usas
est, dum neque omnia plana atque olivia cuivis esse
voluit, neque rursum omnia seque obscura, abdita
alque abstrusa, præclare inonent et alii SS. ΡΑTres, ex quibus nunc laudare places Clementem
Alex., Joann. Chrysostomum, Augustinum, et εις
discipulum Prosperum Aquitanicum. Rirr.
col. 1145–1146page 484 of 750
PG 78:1145πάντα άδηλα, καὶ οὕτως ἀναπεπτώκειμεν ἂν, μὴ οὔσης εὑρέσεως. Νῦν δὲ διὰ τῶν δήλων, καὶ τὰ ἄδηλα τρόπον τινὰ καταλαμβάνεται. Εἰ δὲ διαφύγοι, καὶ οὕτως ἡμᾶς ὠφελεῖ τὸ φύσημα ἡμῶν καταστέλλοντα. ΠΓ. — ΕΥΛΟΓΙΑ. Περὶ ἀκαταλήπτου Τὰ μὲν ἐφικτὰ ῥᾴδιον θηρᾶται, ἅτε οὐ πολλῆς δεόμενα πραγματείας· τὰ δὲ δυσέφικτα, εἰ καὶ έργω δέστερα, ἀλλ' ὅμως ἀλωτὰ καθέστηκε· τὰ δὲ ἀν έφικτα, οὐδαμῶς ἁλώσιμα ὄντα, πόνον μὲν προξενεῖ τοῖς τολμῶσιν ἐπὶ θήραν ἐξελθεῖν· καὶ οἰῳδήποτε καιρῷ πράγμα πάσης θήρας κρεῖττον θηρᾷν ἐπι χειροῦντες, τοῦ τέλους διαμαρτάνουσιν. ΠΑ'. ΛΟΥΚΙΑΝΟ Κακὸν μὲν τὸ ἀδικεῖν· κάκιον δὲ τὸ ἀδίκως ψηφίζεσθαι. Τὸ μὲν γὰρ ἐλπίδα βοηθείας καταλιμπάνει τῷ ἀδικηθέντι τὸ δὲ καὶ ταύτην ἀφαιρεῖται, βεβαιώσαν τὸ ἀδίκημα. Μήτ' οὖν ἀδικῶμεν· μήτ', ἂν κριταὶ εὐ ρεθείημεν ἀδίκως ψηφιζόμεθα. ΠΕ. ΗΡΩΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Εἰς τὸ, Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι· τοῖς δὲ ἔρ γοις ἀρνοῦνται.» Κινδυνεύεις, ὦ σοφέ, ἀγνοεῖν, ὦ πάντες ἴσασι· γέ γραφας γὰρ· Τί ἔστι, ο Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται; • Ότι γὰρ πάντες τοῦτο ἴσασιν, οὐ μόνον οἱ τῶν ἱερῶν χρησμῶν τρόφιμοι, ἀλλὰ καὶ οἱ μηδαμῶς τούτων ἐντετυχηκότες, μαρτυρεῖ καὶ Δημοσθένης λέγων· ὡς ἅπας μὲν λό γος, ἂν ἀπόντα ἔργα ἔχῃ, μάταιόν τι φαίνεται καὶ κενόν Καὶ οἱ ἔξωθεν δὲ νομοθέται οὐκ ἀπὸ ῥη μάτων, ἀλλὰ ἀπὸ πραγμάτων τοὺς ἐπὶ καθοσιώσει κρινομένους κολάζουσιν Ο δὲ Χριστὸς δύο προ Καὶ πᾶσα πράξις τὸν λόγον ἔργον ἔχει. Περὶ ἀκαταλήπτου. Πᾶ; λόγο; ἐστὶ μάταιος, ὁ μὴ τετελεσμένο; ἔργῳ, Καὶ οἰῳδήποτε καιρῷ. οἱ δὲ οἱῳδήποτε. καὶ οἱῳδήποτε καιρῷ κέρδος δὲ οὐ δὲν πρ. Λουκιανῷ Λουκά λαμπροτάτῳ που Ευρεθείημεν. αιρεθείημεν. Ηιττ. τούτων τούτοις μεν ἂν ἀπόντα ἔργα ἔχῃ ἂν ἀπῇ τὰ ἔργα. "Απας λόγος, ἂν ἀπῇ τὰ πράγματα, μάταιον τι φαίνεται καὶ κενόν. Ει "Απας λόγος μάταιος ἐστι πράξεων άμοιρος γενόμενος. Κορογραφίας, ήταν ετοποίη Εἰκότως τὰ ἔργα τους λόγους παρέρχεται, καὶ προσέχουσιν ἅπαντες, οὐχ οἷς εἶπέ ποτέ τις δικαίοις, ἀλλ᾽ οἷς ποιεί. Κιττ.
EPISTOLARUM LIB. IV.
EPIST. LXXXV.
πάντα άδηλα, καὶ οὕτως ἀναπεπτώκειμεν ἂν, μὴ manifesta (in divinis Litteris), ubi prudentia us
οὔσης εὑρέσεως. Νῦν δὲ διὰ τῶν δήλων, καὶ τὰ ἄδηλα
τρόπον τινὰ καταλαμβάνεται. Εἰ δὲ διαφύγοι, καὶ
οὕτως ἡμᾶς ὠφελεῖ τὸ φύσημα ἡμῶν καταστέλλοντα.
fuissemus, remota inquisitione? Sin autem omnia
fuissent obscura, sic quoque excidissemus (cognitione), cum nulla sit inventio. Nunc auten› per ea
quæ sunt clara, quodammodo etiam ea comprehendantur, quæ sunt obscura et abdita. Quod si nostram illa cognitionem effugiant, sic quoque nobis utilitatem ea res affert (non pœnitendam) dum nimirum fastus noster hac ratione comprimiltur:
ΠΓ. — ΕΥΛΟΓΙΑ.
Περὶ ἀκαταλήπτου
Τὰ μὲν ἐφικτὰ ῥᾴδιον θηρᾶται, ἅτε οὐ πολλῆς
δεόμενα πραγματείας· τὰ δὲ δυσέφικτα, εἰ καὶ έργωδέστερα, ἀλλ' ὅμως ἀλωτὰ καθέστηκε· τὰ δὲ ἀν
έφικτα, οὐδαμῶς ἁλώσιμα ὄντα, πόνον μὲν προξενεῖ
τοῖς τολμῶσιν ἐπὶ θήραν ἐξελθεῖν· καὶ οἰῳδήποτε
καιρῷ πράγμα πάσης θήρας κρεῖττον θηρᾷν ἐπιχειροῦντες, τοῦ τέλους διαμαρτάνουσιν.
EULOGIO.
De incomprehensibili.
Ee quidem res, quæ comprehendi possunt, facilius
investigantur, utpote non multo negotio indigentes:
quæ vero agre comprehendi queunt, tametsi operosiores sint, attamen ejusmodi sunt, ut capi tandem
possint; quæ vero plane comprehendi nequeunt,
ejus videlicet natura, il captum omnem elegiant,
eæ laborem quidem ac molestiam illis conciliant,
qui ad earum investigationem sese contulerint: at qui quovis tempore rem omni captu superiorem vepari aggrediuntur, Gine (ac voto suo excidunt.
ΠΑ'.
ΛΟΥΚΙΑΝΟ
Κακὸν μὲν τὸ ἀδικεῖν· κάκιον δὲ τὸ ἀδίκως ψηφίζε
σθαι. Τὸ μὲν γὰρ ἐλπίδα βοηθείας καταλιμπάνει τῷ
ἀδικηθέντι τὸ δὲ καὶ ταύτην ἀφαιρεῖται, βεβαιώσαν
τὸ ἀδίκημα. Μήτ' οὖν ἀδικῶμεν· μήτ', ἂν κριταὶ εὐρεθείημεν ἀδίκως ψηφιζόμεθα.
ΠΕ.
ΗΡΩΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ.
LXXXIV. - LUCIANO.
Malum quidem est injuste agere: sed injustam
ferre sententiam, id vero longe est deterius. Alterum enim spem anxilii relinquit ei qui injuria
affectus est; alterum vero hanc ipsam spem aufert,
et injustum factum corroborat. Quapropter nequé
injuste agimus, neque, si forte judices eligamur,
injuste calculum feramus.
LXXXV.· HERONI SCHOLASTICO.
Εἰς τὸ, «Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι· τοῖς δὲ ἔρ- In illud Pauli dictum, & Profleniur se nosse Deum,
γοις ἀρνοῦνται.»
Κινδυνεύεις, ὦ σοφέ, ἀγνοεῖν, ὦ πάντες ἴσασι· γέγραφας γὰρ· Τί ἔστι, ο Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι,
τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται; • Ότι γὰρ πάντες τοῦτο
ἴσασιν, οὐ μόνον οἱ τῶν ἱερῶν χρησμῶν τρόφιμοι,
ἀλλὰ καὶ οἱ μηδαμῶς τούτων ἐντετυχηκότες,
μαρτυρεῖ καὶ Δημοσθένης λέγων· ὡς ἅπας μὲν λόγος, ἂν ἀπόντα ἔργα ἔχῃ, μάταιόν τι φαίνεται καὶ
κενόν Καὶ οἱ ἔξωθεν δὲ νομοθέται οὐκ ἀπὸ ῥημάτων, ἀλλὰ ἀπὸ πραγμάτων τοὺς ἐπὶ καθοσιώσει
κρινομένους κολάζουσιν Ο δὲ Χριστὸς δύο προ
60 Tit. 1, 16.
factis autem negant ".»
Tu vero, o sapiens, ignorare mihi videris id quod
omnes norunt. Per litteras eniın quæsivisti, quid
sibi velit illud: Deum se nosse profitentur; factis
autem negant?» Nam quod omnes hoc sciant, non
solum sacrorum oraculorum alumni, sed etiam illi
quibus lae nullo modo contigit cognoscere, etiam
Demosthenes suo confirmat testimonio, dum ait:
459 Quram omnis oratio, si absint facta, vauum
quiddam atque inane est. Quid, quod etiam qui
extra Ecclesiam sunt legislatores in eos qui judicium
Καὶ πᾶσα πράξις τὸν λόγον ἔργον ἔχει.
Quod sie reddidi:
Περὶ ἀκαταλήπτου. Confer Joannem Clry- Πᾶ; λόγο; ἐστὶ μάταιος, ὁ μὴ τετελεσμένο; ἔργῳ,
Bostomum De incomprehensibili Dei natura. Ritt.
Καὶ οἰῳδήποτε καιρῷ. Malim, οἱ δὲ οἰῳδήποτε. Πιττ.-Verba καὶ οἱῳδήποτε καιρῷ cod. Vat.
omittit, loco illorum hæc ponens, κέρδος δὲ οὐ·
δὲν πρ. Possin.
Non Λουκιανῷ sed Λουκά λαμπροτάτῳ που
ep. inscribitur in cod. Vat. 650. POSSIŃ.
Ευρεθείημεν. F. legenl. αιρεθείημεν. Ηιττ.
Pro τούτων scribit τούτοις codl. Vat. 650. In.
Versu post secundo, μεν ἂν ἀπόντα ἔργα ἔχῃ cul.
idem scribit ἂν ἀπῇ τὰ ἔργα. l'osSIN.
Demosthenica bec sententia totidem fere
verbis exstat Olynthiaca 2: "Απας λόγος, ἂν ἀπῇ τὰ
πράγματα, μάταιον τι φαίνεται καὶ κενόν. Ει resius extrema oratione ad epistolam Philippi: "Απας
λόγος μάταιος ἐστι πράξεων άμοιρος γενόμενος.
Nec mihi dubium est, quin ex iisdem Demosthenicis
etiam suum hoc distichon fecerit, quisquis ejus
auctor est, quod exstat lib. 1 Antholog., tit. 44, El;
Κορογραφίας, ήταν ετοποίη
Omnis inanis abit viduata oratio factis:
Et ducit quævis activ verba in opus.
Priorem versum variata oratione sic quoque possis
exprimere:
Pondere verba carent, nisi vocem facta sequantur.
vel:
Omnis, cui desunt ves, est oratio vana.
vel:
Verba, quibus desunt tes factaque, cassa feruntur.
Eodem pertinet ista quoque ejusdem summi orateris sententia sv Philippic: mox ab initio: Εἰκότως
τὰ ἔργα τους λόγους παρέρχεται, καὶ προσέχουσιν
ἅπαντες, οὐχ οἷς εἶπέ ποτέ τις δικαίοις, ἀλλ᾽ οἷς
ποιεί. Confer Isidhor. ep. 512 libri: et passim alilt.
Κιττ.
Læse majestatis erimen non verbis, sed fa-