pore Leontius. Ex quo enim Eustathius exsulare! ἐκεῖσε ἐκκλησίας τὰς ἱερὰς ἡνίας τότε διεῖπε Λεόν jussus fuerat, sicuti supra diximus, primus sedem eam obtinuit Euphronius, cui successit Placitus, a'que huic rursum Stephanus. Hic vero propter dolum et insidias, quas per propinquum quemdam suum animo simul et moribus ferocissimum, Onagrum nomine, Roma venientibus a Constante legatis qui Constantii erat frater, Euphrate et Vincentio episcopis pro Athanasio missis, tetenderat: a Constantio judice, ut ea dignitate indignus, rejectus est. 736 Veritati enim adversus, omnis generis ærumnis eo qui pro vera doctrina stabant, afixit. Εt forum perambulans, domosque ingrediens, non viros tantum, sed et mulieres pudore et sanctitate vitæ spectatas pulsavit, conviciisque proscidit. Vel ex eo solo quod in legatis adınisit, qualis vir fuerit, satis conjicere licet. Hewens natuque ne Athanasius, cujus gratia maxime legatio ista missa fuerat, ecclesias reciperet, puellam per Onagrum suum e prostibulo mercede conductain, in episcoporum hospitio collocat:` deinde non longe ab eo loco improbissime insidias per homines seditiosos disponit, ut cum impetu in sanctorum virorum irruerent ædes. Quorum alter cum impudicæ illius advenientis strepitum sensit, dæmonem esse ratus, psalmum succinuit. Hujus fabulæ et sycophantiæ, unde et quomodo instituta esset, quæsitore ipso imperatore, auctor repertus Stephanus, ut nefarii sceleris artifex exauctoratus est, et Leontius Antiochiæ episcopus delectus. Quem Athanasius propter dogma depravatum devitans, cum Eustathianis, qui in privatis ædibus ecclesias et conventus agebant, communicavit. CAPUT XXIV. Ut Athanasius -sil receptus, atque sectatores ejus sedes suas receperint. Et Constantius quidem non illibenter eum suscepit, nihilominus tamen benevolentiam humanitatemque ejus tentavit. Captioso enim sermone eum, adversariorum suggestione, fallere volens, sic ad eum locutus est: Ego quidem de communi synodi sententia, fratrisque et mea, tibi quod optas perficio, et thronum tibi tuum trado. Æquum vero est, te quoque mihi hanc reddere gratiam, ut unam Alexandriæ ecclesiam eis permiuas, qui a te dissidentes, a communione tua abhorrent. Atque Athanasius: quissimum sane est, o imperator, inquit, ut mos tibi geratur. Sed eamdem rursum a te gratiam peto, quandoquidem et Antiochie quidam sunt, qui eorum communionem, qui aliter quam nos sentiunt hic aversantur, jube eos quoque ecclesiam suam habere, in qua libere placitas sibi et statutas peragant ceremonias. Ad hæc cum imperator quod diceret non haberet, satius esse duxit, adversarios quietos esse, petitioneque sua ut parum commoda supersedere: itaque nihil amplius movere, 737 Atque illi recte profecto eam rem Theodor. 1.b. 11, cap 9. τιος. Μεθ' 8 γὰρ Ευστάθιος εἰς φυγαδείαν ἠλαύνετο, ὡς διείληπται, πρῶτος ἐπέβη τοῦ θρόνου Εὐφρόνιος, ὃν Πλάκητος διεδέξατο· τὸν δὲ Στέφανος· &ς πονη· ρὰν συσκευήν διά τινὸς τῶν αὐτῷ προσηκόντων ὠμοτάτου καὶ τρόπον καὶ τὴν ψυχὴν, "Οναγρος ἦν αὐτῷ ὄνομα, ἐξαρτύσα; τοῖς ἐκ Ρώμης ἤκουσι πρέσβεσι παρὰ Κώνστα, ὃς τὰς αὐτὰς ὠδῖνας Κων σταντίῳ διέλυσεν, ὑπὲρ ᾿Αθανασίου πεμφθείσιν, Εὐφρατᾶς δὲ καὶ Βικέντιος ὠνομάζοντο, ἐπίσκοποι δ᾽ ἦσαν, ὑπὸ Κωνσταντίῳ δικάζοντι, ὡς ἀνάξιος τοῦ θρόνου κριθεὶς, ἀπεῤῥίφη. Δυσμεναίνων γὰρ τῇ ἀληθείᾳ, παντοδαπαῖς περιέβαλε συμφοραίς, οι τῶν ὀρθῶν δογμάτων ἀντείχοντο· αἰκίζων τε καὶ προπηλακίζων ήγε διὰ τῆς ἀγορᾶς, ἐπιὼν ταῖς οἱ κίαις, οὐκ ἄνδρας μόνον, ἀλλὰ καὶ γυναῖκας, αἰδοῖ καὶ σεμνότητι βίου κεκοσμημένας. Απόχρη δὲ τὸ κατὰ τῶν πρέσβεων μόνον τεκμηριῶσαι τὸν ἄνδρα ὁποῖος. Δείσας γὰρ μὴ τῶν ἐκκλησιῶν ἐπιλήψαι το Αθανάσιος, ὑπὲρ οὗ καὶ ἡ πρεσβεία μάλιστα ἦν, παιδίσκην διὰ τοῦ προειρημένου Ονάγρου ἐκ χα μαιτυπείου μισθῷ διαφθείρας, ὑποβάλλει τῇ οἰκίᾳ τῶν ἐπισκόπων· ἔπειτα λόχον οὐ πόῤῥωθεν στήσας κακουργίας μεστὴν ἁθρόον ἐπιστῆναι παρασκευάζει τῇ καταγωγῇ τῶν θείων ἀνδρῶν. Τὴν ἄτερος αἰ. σθόμενος τῆς ἀκολάστου τὸν ψόφον ἡνίκα εἰσῄει, δαίμονα οιηθεὶς, ψαλμὸν ὑπῇδε. Τοῦ δὲ δράματος ὅθεν καὶ ὅπως γέγονε, κρίσει του κρατοῦντος ἀνευρεθέν τος, ὡς αὐτουργὸς τῆς ἀθεμίτου πράξεως καθῄρηται Στέφανος. Λεόντιος δὲ εἰς ἐπιτροπὴν τῆς Ἀντιοχέων Εκκλησίας ἐκρίθη· ὃν ᾿Αθανάσιος ὡς περὶ τὸ δόγμα κίβδηλον ἐξετρέπετο· τοῖς δ᾽ ἀπὸ τοῦ Εὐσταθίου ἐν ἰδιωτῶν οἰκίαις ἐκκλησιάζουσιν ἐκοινώνει. Ὡς εισεδέχθη ᾿Αθανάσιος, καὶ οἱ περὶ αὐτὸν τοὺς οἰκείους ἀπέλαβον θρόνους. Κωνστάντιος μὲν οὐκ ἀπεχθῶς αὐτὸν ἀνεδέξατο· ὅμως δ' εὔνου καὶ ἐπιεικοῖς αὐτοῦ ἐπειρᾶτο. Σοφί ζεσθαι δὲ θέλων τῶν δι' ἐναντίας ὑποβαλλόντων, τάδε πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν ἤδη ψήφῳ κοινή τὸ σοὶ πρὸς βουλῆς ἐκπεραίνω, καὶ τὸν θρόνον ἄρτι σοι ἐγχειρίζω. Δίκαιος δ' ἂν εἴης καὶ σὺ, μίαν απ τοῦντι χάριν ἀντιδιδούς. Η δέ ἐστι μίαν ἐᾶσαί σε [ τῶν ἐπ' ᾿Αλεξανδρείας ἐκκλησιῶν οἱ σου διακρινό μενοι παραιτούνται τὴν κοινωνίαν. ᾿Αθανάσιος δὲ, Καὶ μάλα γε δίκαιόν σοι πειθαρχεῖν, ἔφη, ὦ βασιλεῦ καὶ τὴν αὐτὴν παραπλησίως αὖθις χάριν καὶ αὐτὸς ἀνταιτῶ· ἐπειδὴ καὶ ἐν τῇ ᾿Αντιόχου εἰσί τινες, οἱ τὴν ἐνταῦθα ἱερωσύνην ἐκτρέπονται, κέλευε μίαν καὶ αὐτοὺς ἐκκλησίαν ἔχειν, καὶ ἀδεῶς αὐτῇ τὰ θυμήρη καὶ ειωθότα ποιεῖν. Πρὸς ταῦτ᾽ ἀντιλέγειν μὴ ἔχων ὁ βασιλεὺς, ἄμεινον ἐδοκίμαζε τοὺς δι' ἐναντίας ἡσυχίαν ἄγειν, καὶ ὡς ἀλυσιτελῆ τὴν αἴτη σιν ὑπερτίθεσθαι· καὶ οὐδὲν πλέον ἐκίνουν ἐκεῖνοι. Καὶ γάρ πως καλῶς ἐλογίζοντο ὡς οὐδὲν μᾶλλον τὰ αὐτῶν ἐπίδοσιν ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ ἕξει, ἱκανῶς ἔχοντος Αθανασίου τό τε οἰκεῖον ἀσφαλῶς τηρεῖν, καὶ

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. ་ tholicorum incrementum suum habituras, cum Athanasius non solum suos a periculo tueri, sed alienos etiam ad se allicere, pro industria sua 'posset. Si vero Antiochiæ, quod ille petebat, fieret, non exigua augmenta Eustathianis, qui non pauci essent, accessura. Et fortasse eos ad res novas aspiraturos esse, cum sine periculo quæ consulevissent, agere possent. Ille quoque non minor metus animos eorum subiit, quod etiamsi penes eos ecclesiarum fejus loci potestas summa esset, non omnem tamen clerum et populum obedientem haberent. Sententiam enim quam quisque de Deo obtineret, in choro stantes, ad finem psalmodie declarabant. Quidam enim Patrem et Filium eodem honore celebrantes, nonnulli Patrem in Filio (præpositione interjecta obscurius secundas partes Filio tribuentes), alii, Gloria Patri per Filium in Spiritu sancto: quidam etiam, Gloria Patri et Filio in Spiritu sancto, canebant. Primum omnium ferunt Antiochenum episcopum Flavianum, monachorum coacla caterva clare accinuisse: Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto. Quod quidem, ut nihil habens suspicionis, in ecclesiis Dei obtinuit. Id vero Leontius videns, inhibere eos qui juxta Nicænæ fidei traditionem Deum laudibus prosequebantur, non audebat, seditionem timens. Atque aliquando caput canis florescens manu demulcens, dixisse fertur, nivem eam solutam lutum multum subsecuturum τὸ ἀλλότριον προσεπάγεσθαι. Εἰ δ᾽ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τὸ putarunt, nihilo scilicet minus Alexandria res caαίτημα γένηται, τοῖς Εὐσταθιανοῖς οὐκ ὀλίγοις οὖσιν οὐκ ἐλαχίστη γένοιτ' ἂν ἡ συγκρότησις. Ἴσως δ' ἂν καὶ νεωτέρων πειραθείεν πραγμάτων ἐντεῦθεν, ἐνὸν κινδύνων ἄνευ ἄγειν ὅπερ ἐκτήσαντο· ὅτι γε καὶ δέος ὑφεῖρπεν ἐκείνοις οὐκ ἔλαττον. Καίπερ γὰρ τῶν τῇδε ἐκκλησιῶν τὴν ἐπιστασίαν ἔχοντες, οὐ τὸν ἅπαντα κλῆρον καὶ λαὸν πειθήνιον εἶχον. Τὴν γὰρ σφετέραν προαίρεσιν, ἣν περὶ τὸ Θεῖον ἕκαστος εἶχον κατὰ χορὸν ἑστῶτες, πρὸς τῷ τέλει ἐδείκνυον· οἱ μὲν Πατέρα καὶ Υἱὸν ὁμοτίμως δοξάζοντες, οἱ δὲ Πατέρα ἐν Υἱῷ, τὸ δευτερεῖον διὰ τῆς προθέσεως αἰνιττόμενοι τῷ Υἱῷ. Αλλοι δὲ, Δόξα Πατρὶ δι' Υἱοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ἔλεγον· ἄλλοι δὲ, Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. Πρώτον δέ φασι πάντων τὸν ᾿Αντιοχείας Φλαβιανὸν στίρος μου ναχῶν συναγαγόντα, διαρρήδην ἐκφωνῆσαι, Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. "Οπερ ώς μηδεμίαν ἔχον ὑπόνοιαν, ταῖς ἐκκλησίαις Θεοῦ ἐπεκράτησε. "Α δῆτα ὁρῶν Λεόντιος, κωλύειν μὲν οὐκ ἐτόλμα τοὺς κατὰ τὴν παράδοσιν τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου τὸν Θεὸν ὑμνοῦντας· τὴν γὰρ στάσιν ὑπείδετο· καί ποτ' ἐφαψάμενον τῆς κεφαλῆς ὑπὸ πολιαῖς ἐξανθούσης θριξιν, ἐπειπεῖν φασιν, ὡς Τῆς χιόνος ταύτης λυθείσης, πολὺς ἔσται πηλός· αἰνιττόμενος ὡς ἡ τῆς δοξολογίας διαφωνία, εἰς στάσιν τῷ πλήθει ποτὲ καταλήξει, μηδὲ τῶν κατ' αὐτὸν συμπεριφέρεσθαι τῷ πλήθει ἀνεχομένων. Κωνστάντιος δ' ἐγγράφως τοῖς περὶ Ἀθανάσιον τοὺς θρόνους ἀπέ δωκε. Προστάγμασι δ' ἐκείνου εἰς τοὺς αὐτῶν θρό- c esse: ænigmate obscurius subindicans, dissonanνους ἐφοίτων, ἃ ἐκέλευον ἀσμένως αὐτοὺς ὑποδέχε tiam celebrandi Dei apud populum aliquando in σθαι. Καὶ Ἀσκληπᾶν μὲν εὐχερῶ; Γαζαῖοι ἐδέχοντο· seditionem evasuram, neque eos qui ſactionis suæ ὡσαύτως δὲ καὶ Λούκιον τὸν ᾿Αδριανουπόλεως. Έν essent, cum reliqua multitudine consensuros. Conδ' Αγκύρᾳ εἰσιόντος Μαρκέλλου διὰ Βασίλειον, οὐ stantius Athanasio et aliis, scripto quoque edito, σμικρά κεκίνητο ταραχή ή πρόφατις λοιδορεῖν ecclesias suas reddendas curavit: cum quo scr plo ἐγένετο τοῖς ὑπεναντίοις. Εκὼν δὲ καὶ Μακεδόνιος (jubebat enim eos non gravate recipere illi in vaΠαύλῳ ἐξέστη τοῦ θρόνου· καὶ ἰδιάζων ἐπ' ὀλίγου cuam sedium suarum possessionem rediere. Et ἐπί τινι ἔνδον τῆς πόλεως σηκῷ, σύναξιν ἐποιεῖτο. Asclepam Gazai facile admisere. Itidem et AdriaΟὐ μὴν δὲ καὶ ᾿Αθανασίῳ χαλεπὴ ἡ εἰς Αἴγυπτον nopolita Lucium. Ancyræ vero, Marcello reverεἴσοδος ἐγεγόνει. Δι' ἐπιστολῆς γὰρ τὸν Γεώργιον tente, propter Basilium pulsum non parvus conciἐκεῖθεν Κωνστάντιος μετεστέλλετο· ὁ δ᾽ ἐν τῇ πα-,tatus est motus: qui motus adversariis ad conviτρίδι χαλεπαίνων ἀφίκετο· κἀκεῖ διῆγεν ἐπισκο ciandum præbuit occasionem. Non invitus quoque πούμενος τὰ καθ᾿ ἑαυτόν. Εκείνῳ δ' ἕτερα γράμ- Paulo Macedonius thronum concessit, et non ita ματα παρασχών, τὴν ἐπ' ἐκείνην ἐπέτρεπεν εἴσο diu seorsim in delubro quodam, intra urbem synδον, κελεύων καὶ τὰ κατ' αὐτοῦ διαφόρως πραχθέντα, axim et conventus egit. Ne ipsi quidem Athanasio ἀφανεία παραδοθῆναι. Τὰ δὲ γράμματα καὶ τῇ difficilis in Ægyptum reditus fuit. 738 Constan Ιστορίᾳ ἐντάξαι δίκαιον ἤγημαι· ἔχουσι δὲ ὧδε· tius enim per epistolam Georgium acciverat; qui in patriam indignabundus profectus, ibi vitam egit, suas sibi res gerens. Athanasio vero alias etiam litteras Constantius dedit, quibus ei reditum permisit: et ea quæ variis modis in judiciis contra eum gesta fuerant, aboleri atque oblivioni tradi jussit. Litteras eas, atque itidem alteras, hic subiiciendas esse duxi, quæ sic habent: Επιστολή Κωνσταντίου 'Αλεξανδρεῦσιν ὑπὲρ Αθανασίου. • Νικητής Κωνστάντιος Μέγιστος Σεβαστὸς ἐπι σκόποις καὶ πρεσβυτέροις τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ᾿Αλεξανδρείας. Οὐκ ἀπελείφθη τῆς τοῦ Θεοῦ χάρι τος ὁ αἰδεσιμώτατος ὑμῶν ἐπίσκοπος Αθανάσιος CAPUT XXV. Epistola Constantii ad Alexandrinos pro Athanasio. Victor Constantinus Maximus Augustus episcopis et presbyteris catholica Ecclesia Alexandrinæ. Non destitutus est divina benignitate reverendissimus episcopus vester Athanasius: sed d by Google

quamvis ad breve tempus humanae objectus est ἢ ἀλλ' εἰ και βραχεῖ χρόνῳ τῇ κατ᾿ ἀνθρώπους δοκιexplorationi, tamen debitum ab ea quæ omnia respicit Providentia tulit calculum, voluntate Dei et judicio nostro patria simul et ecclesia, cujus præfectura divino ei nutu contigit, recepta. Quem æquum fuit, ut sententia consentanea nostra quoque imitaretur mansuetudo: videlicet ut omnia quæ antehac contra eos qui cum ipso communione usi essent, decreta sunt, nunc oblivione oblitterentur, suspicioque adversus eum omnis deinceps intercidat: et immunitas, quam dudum qui cum eo fuere clerici habuere, pro eo atque decet, litteris hisce confirmetur. Quin et illud nostræ erga eum benignitati merito adjiciendum esse judicavimus, ut univerɛi, qui in sacri ordinis albo sunt, cognoscant securitatem adauctam esse omnibus, qui ei fuere conjuncti, episcopis simul et clericis. Certum vero uniuscujusque rectæ sententiæ indicium erit, si cum boc unitus conjunctusque fuerit. Quicunque enim meliori judicio et opinioni addicti comunionem ipsius sequendam sibi delegerint, eos omnes ad similitudinem, que nos prævenit, providentia, hac nostra, Dei voluntate exhibita gratia et benignitate perfrui jassimus. Victor Constantinus Maximus populo catholicæ Ecclesiæ Alexandrinæ. Quum in rebus omnibus proposita nobis sit vestra, quæ ex recta juris legumque constitutione provenit, felicitas, et non ignoremus, satis din episcopi vos caruisse providentia: Athanasium autistitem, virum propter insitam sibi fidei sinceritatem morumque nativam probitatem hominibus omnibus spectatumi, æquum esse duximus, ut ad vos remitterenus. 739 Eum ita ut consuetudo fert et decet, suscipientes, precumque ad Deum vestrarum adjutorem constituentes, quæ et vobis congruit, et nobis accepta es!, concordiam et pacem, juxta Ecclesiæ sanctionem. prolixe servare studete. Minime enim omnium convenit, discordiam aliquam aut seditionem inter vos concitari, in ista temporum nostrorum tranquillitate. Atque eam quidem incommoditatem abesse a vobis omnino volumus. In precationibus vero, ut eo quem diximus auctore et adjutore sedulo utentes, divinis rebus more recepto insistatis, vos admonemus: ut tali animorum vestrorum proposito ad universorum vota transeunte ex gentibus etiam qui adhuc idolorum errori sunt implicati, ad sacrosancti sacrificii cognitionem pervenire, Alexandrini charissimi, maturent. Quare vos iterum admonemus, ut in iis quæ diximus persistatis, episcopum vero, Dei ipsius notu el sententia nostra ad vos missum, libenter recipiatis, atque eum ex animo complectendum vobis esse existimetis. Id quod et vos decet, et mansuetudini nostræ convenit, Ut enim tumuitus et seditionis occasionem omnem eorum qui consulto deteriora capta consectantur, præcideremus, judiciChristi gratia. Socr. μασία υπεβλήθη, ὅμως τὴν ὀφειλομένην παρὰ τῆς παντεφόρου Προνοίας ἀπηνέγκατο ψῆφον, ἀπολαβών βουλήσει τοῦ κρείττονος καὶ κρίσει ἡμετέρα τὴν πατρίδα ὁμοῦ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, ἧς θείῳ νεύματα προστάτης ἐτύγχανε. Τούτῳ τὰ ἀκόλουθα ἔδει παρέ τῆς ἡμετέρας ὑπάρξαι πραότητος· ὥστε πάντα τὰ πρὸ τούτου κατὰ τῶν αὐτῷ κεκοινωνηκότων ώρισμένα νῦν ἀμνηστία παραδοθή, σε σθαι· πᾶσάν τε ὑπο ψίαν τὴν κατ' αὐτοῦ σχολάσαι τοῦ λοιποῦ· τήν τε ἀτέλειαν ἧς ἔτυχον πάλαι οἱ ἅμα αὐτῷ κληρικοί τούτοις βεβαιωθῆναι προσηκόντως. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοῦτο τῇ εἰς αὐτὸν χάριτι προστεθῆναι ἐδικαιώσαμεν· ὥστε πάντας τοὺς τοῦ ἱεροῦ καταλόγου για νώσκειν, ἐνδεδόσθαι τὸ ἄφοβον πᾶσι τοῖς αὐτῷ προστεθειμένοις, εἴτε ἐπισκόποις εἴτε κληρικοῖς. Ικανὸν δὲ γνώρισμα τῆς ἑκάστου ὀρθῆς προαιρέσεως ἔσται ἡ πρὸς τοῦτον ἔνωσις. Οσοι γὰρ ἂν τῆς καλλίονος ὁμοῦ κρίσεώς τε καὶ μοίρας γενόμενοι τὴν τούτου ἔλωνται κοινωνίαν, τούτους πάντας ἐκελεύσαμεν καθ' ὁμοιότητα τῆς φθασάσης προνοίας, καὶ τῆς νῦν ὑφ' ἡμῶν βουλήσει τοῦ κρείττονος παρασχεθείσης χάριτος ἀπολαύειν. Νικητής Κωνστάντιος Μέγιστος Σεβαστές τῷ λαῷ τῆς κατ' 'Αλεξάνδρειαν καθολικῆς Ἐκκλη σίας. Σκοπὸν ποιούμενοι τὴν ὑμετέραν ἐν ἅπασιν εὐνομίαν, εἰδότες τε ὡς ἐπὶ πολὺ τῆς τοῦ ἐπισκο ποῦντος προνοίας ἐστέρησθε, ᾿Αθανάσιον τὸν ἐπίσκοπον, ἄνδρα τοῖς πᾶσι διά τε τὴν προσοῦσαν ὀρθό τητα καὶ διὰ τὴν οἰκείαν εὐτροπίαν γνώριμον, πάλιν πρὸς ὑμᾶς ἀποστείλαι ἐδικαιώσαμεν. Τοῦτον συνήθως καὶ προσηκόντως ὑποδεξάμενοι, καὶ ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν εὐχαῖς βοηθὸν προστησάμενοι, τὴν ὑμῖν τε πρέπουσαν καὶ ἡμῖν ἀρετὴν, ὁμόνοιαν καὶ εἰρήνην κατὰ τὸν τῆς Ἐκκλησίας θεσμόν διαρκή φυλάττειν σπουδάσατε· οὐδὲ γὰρ εὐλογόν ἐστι διχόνοιάν τους ἢ στάσιν ἐν ὑμῖν κινηθῆναι, ὑπεναντίαν τῆς τῶν ἡμετέρων καιρῶν εὐμοιρίας. Καὶ τοῦτο μὲν ἀπεῖντι ἀφ᾽ ὑμῶν παντελῶς βουλόμεθα· τὸ δέ γε ταῖς εὐχαῖς ὑμᾶς διαρκῶς αὐτῷ, ὡς προείρηται, προστάτη και ἐπικούρῳ χρωμένους, πρὸς τὸ θεῖον ἐμμένειν συνήθως παραινοῦμεν· ὡς ἂν τῆς τοιαύτης ὑμῶν προθέσεω; εἰς τὰς ἁπάντων εὐχὰς διαβαινούσης, καὶ ἐκ τῶν ἐθνῶν οἱ τῇ τῶν εἰδώλων πλάνῃ ἔτι καὶ νῦν προσο ανέχοντες, ἐπὶ τὴν τῆς ἱερᾶς θυσίας ἐπίγνωσιν Ο ἀπεύδοιεν, ᾿Αλεξανδρεῖς προσφιλέστατοι. Καὶ αὖθις οὖν παραινοῦμεν τοῖς προειρημένοις ἐμμένειν. Τον δὲ ἐπίσκοπον ψήφῳ τοῦ κρείττονος καὶ τῇ ἡμετέρη γνώμῃ ἀπεσταλμένον, ἡδέως δέξασθε· καὶ πάσῃ ψυχικῇ γνώμῃ ἀσπαστὸν ἡγήσασθε. Τοῦτο γὰρ καὶ ὑμῖν πρέπει, καὶ τῇ ἡμετέρᾳ πραότητι προσήκει, συνέστηκεν. Ὑπὲρ γὰρ τοῦ πᾶσαν ἀνασοβὴν καὶ στάσεως πρόφασιν περιαιρεθῆναι τῶν ἐθελοκακία χρωμένων τοῖς παρ' ὑμῖν δικασταῖς διὰ γραμμάτων προσετάξαμεν, ἅπαντας οὓς ἂν στασιώδεις καταμάθοιεν, τῇ τῶν νόμων ὑποβάλλειν ἐκδικίᾳ. Αμφότερ τοίνυν συνορῶντες, καὶ τὴν ἡμετέραν μετά του κρείττονος γνώμην, καὶ τὸν ὑπὲρ ὑμῶν καὶ τῆς

'325 ECCLESIASTICA HISTORIB LIB. ΙΧ. ὁμονοίας λόγον καὶ τὴν κατὰ τῶν ἀτάκτων τιμωρίαν, bus qui apud vos sunt, litteris nostris mandavimus, τὰ πρέποντα καὶ ἁρμόζοντα τῷ τῆς ἱερᾶς θρη σκείας θεσμῷ διαφυλάττοντες, τὸν προειρημένον διά πάσης αἰδοῦς καὶ τιμῆς ἄγοντες, τὰς εὐχὰς ἅμα ὑπέρ τε ἑαυτῶν καὶ τῆς τοῦ βίου παντὸς εὐνομίας τῷ τῶν ὅλων Θεῷ Πατρὶ ἀναπέμπειν σπουδάζετε. Τὸν ἴσον δὲ τύπον καὶ τοῖς ἐν Αὐγουστονίκῃ καὶ Θηκαΐδι καὶ Λιβύῃ ἡγεμόσιν ἔγραφεν· ἐν οἷς καὶ ταῦτα ἐφέρετο· «Εἰ τί ποτε πρὸ τούτου ἐπὶ βλάδει καὶ ὕβρει τῶν κοινωνούντων Αθανασίῳ τῷ ἐπισκόπῳ πραχθὲν εὑρίσκεται, τοῦτο νῦν ἀπαλει φθῆναι βουλόμεθα. Καὶ γὰρ τὴν ἀλειτουργησίαν ἢν οἱ αὐτοῦ κληρικοὶ εἶχον, τὴν αὐτὴν αὐτοὺς πάλιν θέλομεν ἔχειν. Ταύτην δὲ τὴν ἡμετέραν πρόσταξιν φυλαχθῆναι βουλόμεθα, ὥστε ἀποδοθέντος Αθανασίου τοῦ ἐπισκόπου τῇ Ἐκκλησίᾳ, τοὺς κοινωνοῦντας αὐτῷ ἔχειν ἀλειτουργησίαν ἣν ἀεὶ ἔσχον· ἦν καὶ οἱ λοιποί κληρικοὶ ἔχουσιν, ἵν᾽ οὕτως καὶ αὐτοὶ χαίρω· ut omnes quos seditiosos esse cognoscerent, legum subjiciant vindicta. Itaque cum utrumque perspiciatis, simul scilicet et divinam nostramque sententiam, curam etiam quam de vobis atque concordia vestra gerimus, et legitimam adversus improbos pœnam, ea quæ sacræ religionis sanctionibus conveniunt, rite servantes, et quem diximus episcopum omni honore et reverentia prosequentes, preces cum pro vobis ipsis, tum pro vitæ totius et reipublicæ prosperitate, ad rerum universarum Deum Patrem fundere sedulo studete. Eodem exemplo præfectis Augustonicæ, Thehaidis et Libya scripsit, in quibus et illa fuere: Quod si quando antehac cum ignominia et detriniento eorum qui cum Athanasio episcopo communicarunt, quidquam actum reperitur, abolitum id nunc volumus. Immunitatem namque quam clerici prius habuerunt, eamdein eos recipere statuimus, et constitutionem banc nostram servari præcipimus, ut reddito Ecclesiæ Athanasio episcopo, 740 participes quoque ejus quam antea babuere, immunitatem retineant, eam scilicet, quam reliqui habent clerici, ut et ipsi ea utentes gaudeant. αν. ὺς αἱ πόλεις τὸν ᾿Αθανάσιον διεδέχοντο· καὶ περὶ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις δι' αὐτὸν συνόδου, καὶ οἶα καὶ αὕτη τοῖς ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ ὑπὲρ Αθανασίου Εγραψεν. Τοιούτοις δή τισι γράμμασι φραξάμενος Αθανά σιος, διὰ Συρίας ίών, τὴν ἐπ' Αίγυπτον ᾔει· καὶ διὰ τοῦ Πηλουσίου εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν ἐπορεύετο. Εισερ χέμενος δὲ τὰς πόλεις, οὓς μὲν 'Αρειανῷ προσανέ χοντας εὕρισκε δόγματι, καθαιρῶν, οἷς ἐδοκίμαζε, τὴν τῶν ἐκκλησιῶν ἡγεμονίαν ἐπέτρεπεν· ὅσοι δηλαδὴ τὸ ὁμοούσιον ἀνεκήρυττον, καὶ σπουδαίως τοῖς ἐν Νικαίᾳ δόξασιν είχοντο. Λέγεται μέντοι καὶ διὰ τῶν ἄλλων ἰόντα ἐθνῶν, τὰ ἴσα πράττειν, εἴ γε συνέβαινε καὶ τὰς ἐκεῖσε ἐκκλησίας Αρειανοῖς ἐπιτετραμμένας εἶναι. Ο δὴ ἀρχὴ ἑτέρων ἐγκλημάτων αὐτῷ ἐγένετο ὕστερον· οἷς μηδὲν αὐτῷ ἀνηκούσαις παροικίαις την χειροτονίαν ἐτόλμα. Ατε δὲ μὴ κατά γνώμην τῶν ἀντιπάλων τὴν αὐτοῦ ἐπάνοδον εὐτρεπίσας, διὰ τὴν φιλίαν Κώνσταντος ἐν μείζονι φρονήματι ἦν· τοσοῦτον οὐκ εὐκαταφρόνητος, ὅσῳ καὶ μᾶλλον ἐν μείζονι καὶ περιφανεστέρᾳ καὶ τιμῇ καὶ δόξῃ καθίστατο· ὡς καὶ πολλοὺς τῶν δι' έναν τίας ἀπειπόντας, τὸ πρὸς αὐτὸν ἀποσείσασθαι ἔχθος, καὶ κοινωνεῖν ἑλέσθαι· ὥσπερ δῆτα Παλαι στινοὶ ἔπραττον, καὶ Μάξιμος ὁ Ἱεροσολύμων ἐπί σκοπος, ὃν ὁ κατὰ Μαξιμῖνον διωγμὸς μάρτυρα ἀνεδείκνυ· τὸν γὰρ ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν ἐξορωρυγμέν νον εἶχεν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας. Τούτοις γὰρ τὰ κατὰ Σαρδικήν ὑποδείξας γεγενημένα, πρὸς δὲ καὶ τὰ βασιλικά γράμματα τὰ ὅμοια ψηφιζόμενα, πρὸς ἑαυτὸν ἐπεσπᾶτο. Καὶ δὴ καὶ οὗτοι σύνοδον κηρύξαντες ἔκ τε Συρίας καὶ Παλαιστίνης, καὶ τῆς περ ρικύκλῳ χώρας, κοινωνίας αὐτῷ μετέδοσαν, καὶ τὸ προσήκον τῇ ἀξίᾳ γέρας ἀπένειμαν. Κἂν οὐκ ἐλά χιστος ἐντεῦθεν προσετρίβη μῶμος πρὸς τῶν, οἱ CAPUT XXVI. υἱ civitates Athanasium exceperint, et de synodo Hierosolymis propter eum coacia, et quæ ea synodus Alexandrinis pro Athanasio scripserit. Ejuscemodi litteris munitus Athanasius, per Syrian in Ægyptum contendit, et inde per Pelusium Alexandriam profectus est. Peragrans autem urbes in Ægypto, quos ibi Ariano dognati addictos reperit, illis exauctoralis, quorum doctrinam exploratam probasset, ecclesiarum eis administrationem committebat. Idque itidem, cum per nationes alias iret, fecisse dicitur: siquidem ibi quoque ecclesiæ Arianis gubernandæ mandatæ fuissent. Quæ res postea ei aliarum criminationum initium et causa fuit, quod nimirum in parœciis, quæ ad jurisdictionem ejus non pertinerent, ordinationem usurpare ausus esset. Et cum reditu suo non ex adversariorum sententia instituto, propter Constantis amicitiam, majore esset animo: eo minus contemnendus visus est, quo in majorem illustrioremque honorem et gloriam ila eveclus fuerat, ut ex adversariis multi animos desponderint, et quod in eum gerebant odio deposito, communioni ejus se aggregarint. Quemadmodum quidem Palæstini fecere, et Maximus Hierosolymorum episcopus, qui in Licinii persecutione egregium se ostendit martyrem, cum ei ex oculis alter propter veram pietatem effosus est. Expositis namque apud hos Sardicensibus actis, et litteris imperatoris quæ idem decernebant exhibitis, in sententiam eos suam Athanasius pertraxit. Atque illi, synodo ex Syria, Palestina et regione finitima coacta, ad co... ' - nionem eum receperunt, debitumque dignitati ejus honorem exhibuerunt. Unde non minima ab eis qui Athanasio male volebant, Maximo provenit

invidia et reprehensio, quod qui antea Tyri sudra- ἀπεχθῶς πρὸς ᾿Αθανάσιου είχον, Μαξίμῳ, οἷς ἐν gator Athanasium exauctorantium fuisset, nune Τύρη πρότερον σύμψηφος τοῖς καθελοῦσι γεγενης seorsim sententiam pro eo talem tulisset, auctoritate sua dignitatem illius confirmasset, et alacrilate summa cum eo communicasset. Quæ vero pro en synodus Hierosolymitana in Egyptum, Libyam, et ipsam Alexandriam ad presbyteros et diaconos et plebem reliquam scripsit, talia fuere: 741 Sancta synodus Hierosolymis congregata, eis qui in Ægypto, et Libya, et in ipsa Alexandria sunt, presbyteris, diaconis, et populo, dilectis desideratisque fratribus in Christo salutem. Universarum rerum Deo, dilecti, pro rei dignitate debilas agere gratias, propter ea quæ semper fecit admiranda, non possumus. Fecit autem nunc quoque cum ecclesia vestra, pastore vestro et domino collegaque nostro Athanasio, vobis reddito. Quis etenim se oculis suis visurum speravit, quæ nune vos rebus ipsis percipitis? Sedenim vere profecto orationes vestræ exauditæ sunt ab universitatis hujus Deo, qui Ecclesiæ suæ curam gerit, quique lacrymas vestras et luctum respexit, et propterea preces vestras exaudivit. Eratis namque sicuti oves jactatæ et dispersæ, non habentes pastorem. Et verus in cœlo pastor, oves suas curans, reddidit vobis quem desiderastis. Ecce enim et nos, qui nihil pro ecclesiastica pace non agimus, et cum vestra conspiramus charitate, illum prius receptum complexi sumus. Et per eum in communionem vos recipientes, hoc scriptum et gratiarum actionem nostram ad vos dedimus, ut dilectionis vinculo nos et illi et vobis unitos atque conjunctos esse intelligatis. Debetis vero etiam pro pietate Dei amantissimorum imperatorum orare. Qui sane et ipsi, tum desidedio in illum vestro, tum sinceritate ejus cognita, restituere eum vobis cum omni honore sunt dignati. Itaque obviis eum excipite ulnis, et debitas pro eo gratiarum actiones, a quo hanc tantam recepistis gratiam Deo reddere studete, ut perpetud cum Deo lætari et Dominum celebrare valeatis, in Christo Jesu Domino nostro: per quem Patri sit Palæstina synodus pro Athanasio scripsit. CAPUT XXVII. Ut Ursicius et Valens, Ariani libellum pœnitentiæ Julio Romano pontifici obtulerint: et ut Nicænam fidem amplexi, cum Athanasio in grutiam redierint. Cæterum alii quoque, tametsi ingenti erga Arianam religionem ardore essent, in illius tamen concessere sententiam: id quod et Ursicius et Valens fecere, qui cum Theognide et aliis apud Mareotem fuere, ea quæ Ischyras dixerat, de confracto mystico poculo, et aliis rebus inquirentes. 742 li priore opinione mutata, Romam profecti stint: atque ibi Julio episcopo libello penitentiæ oblato, victos se ab Athanasio esse sunt confessi, Ursicium alii Ursacium vocant, convenienti Hungarorum linguæ nomine, quasi Orsacum dicerent: Orsacus autem apud eos nobilis et generoμένος, νῦν οὕτως ἰδίᾳ τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐψηφίζετο· ἐκύρου τε τὸ ἀξίωμα, καὶ προθυμότατα εκοινώνει. δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ ἡ ἐν Ἱεροσολύμοις έγραψε σύνο δος τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ καὶ αὐτῇ ᾿Αλεξανδρείᾳ πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις καὶ τῷ λοιπῷ λαῷ, ούτωσὶ διεξήεσαν· «Κατ' ἀξίαν τῷ τῶν ὅλων θεῷ εὐχαριστεῖν οὐκ ἀρκοῦμεν, ἀγαπητοί, ἐφ᾽ οἷς θαυμασίοις ἐποίησε πάντοτε· ἐποίησε δὲ καὶ νῦν μετά τῆς ὑμετέρας ἐκκλησίας, τὸν ποιμένα ὑμῶν καὶ κύριον καὶ συλλειτουργὸν ἡμῶν ᾿Αθανάσιον ἀποδοὺς ὑμῖν. Τίς γὰρ ἤλπισε ταῦτα ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν, ἃ νῦν ὑμεῖς ἔργῳ ἀπολαμβάνετε; ᾿Αλλὰ ἀληθῶς αἱ εὐχα ὑμῶν εἰσηκούσθησαν παρὰ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, τῷ κηδομένῳ τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ, καὶ ἐπιδόντι ὑμῶν τὰ δάκρυα καὶ τοὺς ὀδυρμούς, καὶ διὰ τοῦτο τῶν δεήσεων ὑμῶν ἐπακούσαντι. Ητε γὰρ ὡς πρόβατα ἐσκυλμένα καὶ ἐῤῥιμμένα, μὴ ἔχοντα ποιμένα· καὶ ὁ ἀληθινὸς ποιμὴν οὐρανόθεν, ὁ τῶν ἰδίων προβάτων κηδόμενος, ἀποδοὺς ὑμῖν ὅν ἐποθεῖτε. Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἡμεῖς πάντα ὑπὲρ τῆς ἐκκλησιαστικῆς εἰρήνη; πράττοντες, καὶ τῇ ὑμετέρᾳ συμπνέοντες ἀγάπῃ, προλαβόντες αὐτὸν ἡσπασάμεθα· καὶ κοινωνήσαντες δι' αὐτοῦ ὑμῖν, ταύτας τὰς προτρήσεις διαπεμπή. μεθα, καὶ τὰς εὐχαριστηρίους ἡμῶν εὐχάς: ἵν' εἰδῆτε τῷ συνδέσμῳ τῆς ἀγάπης πρὸς αὐτὸν καὶ ἡ μᾶς ἡνῶσθαι. Ὀφείλετε δὲ καὶ ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας τῶν θεοφιλεστάτων βασιλέων εὔχεσθαι· οἵτινες καὶ αὐτοὶ γνόντες τὸν πόθον ὑμῶν τὴν περὶ αὐτὸν, καὶ τὴν αὐτοῦ καθαρότητα, ἀποκαταστῆσαι ὑμῖν αὐτὸν μετὰ πάσης τιμῆς κατηξίωσαν. Ὑπτίπις οὖν δεξάμενοι αὐτὸν χερσί, καὶ τὰ ὀφειλομένας ὑπὲρ αὐτοῦ εὐχαριστηρίους εὐχὰς ἀναπέμψαι τῷ ταῦτα ὑμῖν χαρισαμένῳ Θεῷ, σπουδάσατε ὑπὲρ τοῦ διὰ παντὸς ὑμᾶς χαίρειν σὺν Θεῷ καὶ δοξάζειν τὸν Κύριον ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· δι' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ο Μάξιμος μὲν οὖν καὶ ἡ ἐν Παλαιστίνῃ σύνοδος τοιαῦτα ὑπὲρ ᾿Αθανασίου έγραφον. gloria in sæcula sæculorum. › Hæc Maximus et Ως καὶ οἱ ᾿Αρειανοὶ Οὐρσίκιος καὶ Οὐάλης, βιβλίον μετανοίας δέντες Ιουλίῳ τῷ 'Ρώμης, τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ἡσπάσαντο, καὶ μετὰ Αθανασίου έσπείσαντο. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλοι, καίπερ διαπύρως προς τὴν ᾿Αρειανικὴν θρησκείαν ἔχοντες, πρὸς τὴν ἐκείνου μετεῤῥύησαν δόξαν· οἷα δὴ καὶ Οὐρσίκιος καὶ Ουάλης πεπόνθασιν, οἱ σὺν τοῖς ἀμφὶ Θέογνιν ἐν τῷ Μαρεώτη γενόμενοι τὰ εἰρημένα Ισχυρίων διαψηλαφήσαι περί τε τοῦ κατεαγότος μυστικοῦ ποτηρίου καὶ τῶν λοιπῶν, μεταθέμενοι τῆς προτέρας σπουδῆς, ἐς 'Ρώμην ἀνήεσαν· καὶ Ἰουλίῳ τῷ ταύτης ἐπισκόπῳ βιβλίον μετανοίας δύνα sus dicitur, sive nobilitas ipsa. Ursicii et Valentis pœnitentiæ libellus Julio episcopo Rom. oblatus.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. τες, τὴν ἐπὶ ᾿Αθανασίῳ ἧτταν ὡμολόγουν, καὶ τῷ simulque in posterum se τῷ ἡμοουσίῳ, consubstanὁμοουσίῳ τοῦ λοιποῦ στοιχεῖν ἐπεχύρουν· καὶ αὐτῷ δὲ ᾿Αθανασίῳ γράφοντες, φιλοφρόνως κοινωνεῖν αὐτῷ ἐξίουν· ὁ δῆτα περιφανῶς εἰς μέγιστον καθί στατο θρίαμβον ὡς ἀδίκως οἱ ἐν Τύρῳ κατὰ ᾿Αθανασίου τὰς ψήφους ἐξήνεγκαν. "Α δὲ τῷ Ρώμης ἔγραφον Ἰουλίῳ, ἦσαν ταῦτα· Κυρίῳ μακαριω τάτῳ πάππα Ἰουλίῳ Ουρσίκιος καὶ Οὐάλης. Επειδή συνέστησεν ἡμᾶ; πολλά τε πρὸ τούτου καὶ δεινὰ περὶ ᾿Αθανασίου τοῦ ἐπισκόπου διὰ γραμμάτων ἡμῶν ὑποβεβληκέναι, γράμμασι τῆς σῆς χρηστότητος μεθοδευθέντες, τοῦ πράγματος χάριν περὶ οὗ ἐδηλώσαμεν, οὐκ ήδυνήθημεν λόγον ἀποδοῦναι· ὁμο λογοῦμεν παρὰ τῇ σῇ χρηστότητι, παρόντων τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν πάντων τῶν πρεσβυτέρων, ὅτι πάντα τὰ πρὸ τούτου ἐλθόντα εἰς τὰς ἀκοὰς ὑμῶν περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ προειρημένου Αθανασίου ψευδῆ καὶ πλαστά ἐστι, πᾶσί τε δυνάμει ἀλλότρια αὐτοῦ τυγχάνει. Διά τοι τοῦτο ἡδέως ἀντιποιούμεθα τῆς κοινωνίας τοῦ προειρημένου Αθανασίου - μάλιστα ὅτι ἡ θεοσέβειά σου κατὰ τὴν ἔμφυτον αὐτῆς καλο. καγαθίαν τῇ πλάνῃ ἡμῶν συγγνώμην κατηξίωσε δοῦναι. Ομολογοῦμεν καὶ τοῦτο, ὅτι ἐάν ποτε ἡμᾶς οἱ ἀνατολικοί θελήσωσιν, ἢ καὶ αὐτὸς Αθανάσιος κακοτρόπως περὶ τούτου εἰς κρίσιν καλέσαι, μή ἀπέρχεσθαι παρά γνώμην τῆς σῆς διαθέσεως. Τὸν δὲ αἱρετικὸν ᾿Αρειον καὶ τοὺς ὑπερασπίζοντας αὐτ τοῦ, τοὺς λέγοντας, "Ην ποτε ὅτε οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ἔντος ὁ Χριστός ἐστι, καὶ τοὺς ἀρνουμένους τὸν Χριστὸν Θεὸν εἶναι, καὶ Υἱὸν Θεοῦ πρὸ αἰώνων, καθὼς καὶ ἐν τῷ προτέρῳ λιβέλλη ἑαυτῶν ἐν τῇ Μεδιολάνων ἐπιδεδώκαμεν, καὶ νῦν ἀναθεματίζομεν. Ταῦτα δὲ τῇ χειρὶ αὐτῶν γράψαν τες, ὁμολογοῦμεν πάλιν ὅτι τὴν 'Αρειανικὴν αἵρεσιν, καθά προείπομεν, καὶ τοὺς ταύτης αὐθέντας κατε· κρίναμεν εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐγὼ Ουρσάκιος τῇ όμου λογία μου ταύτῃ παρών, ὑπέγραψα· ὡσαύτως δὲ καὶ Οὐάλης.» Ταῦτα μὲν πρὸς Ἰούλιον· ἃ δὲ καὶ ᾿Αθανασίῳ ἔπεμπον ἐν τούτοις ἦσαν· ο Κυρίῳ ἀδελφῷ ᾿Αθανασίῳ ἐπισκόπῳ Οὐρσάκιος καὶ Ουάλης ἐπίσκοποι. Αφορμήν εύρόντες διὰ τοῦ ἀδελφοῦ καὶ συμπρεσβυτέρου ἡμῶν Μουσαίου, ἐρχομένου πρὸς τὴν σὴν ἀγάπην, ἀδελφὲ ἀγαπητέ, διὰ τοῦτό σε καὶ πάνυ προσαγορεύομεν ἀπὸ τῆς κυλιίας· καὶ εὐχόμεθά σε υγιαίνοντα τὰ γράμματα τὰ ἡμέτερα ἀναγνῶναι. Δώσεις γὰρ ἡμῖν θαῤῥεῖν, ἐὰν καὶ σὺ ἐν τῷ γράφειν ἀποδῷς ἡμῖν τὴν ἀμοιβήν. Γίνωσκε γὰρ ἡμᾶς εἰρήνην ἔχειν μετὰ σοῦ καὶ ἐκοινωνίαν ἐκκλησιαστικήν. Καὶ τούτων γνώρισμα ἡ διὰ τούτων τῶν γραμμάτων προσηγορία.» Τὰ μὲν οὖν κατὰ ᾿Αθα νάσιον ἐν τούτοις ἦσαν· καὶ οὕτως ἐξ ἑσπέρας εἰς τὴν πρὸς Εω ἀρχομένην ἐπανελθὼν κατ' Αίγυπτον, τὰς ἐκκλησίας διεἶπεν. Ὡσαύτως δὲ καὶ Παῦλος, καὶ Μάρκελλος, Ασκληπᾶς τε καὶ Λούκιος, τοὺς ἰδίους τύπους ἀπέλαβον. f ct tiali, assensuros esse receperunt. Ad ipsum etiam Athanasium scribentes, benigne se cum eo comwunicaturos esse significarunt. Quæ sane res publicitus in maximum evasit veluti triumphum documentum certum, iniquas esse Tyri dictas latasque in Athanasium sententias. Ad Julium episcopum Romanum quæ scripserant, hæc fuere: Beatissimo domino pape Julio, Ursicius et Valens: Quandoquidem antehac multa et gravia de Athanasio episcopo scriptis nostris nos constat suggessisse, neque bonitatis tuæ litteris in sententiam aliam traductos: negotio eo de quo ad te scripsimus impeditos, rationem eorum reddere potuisse idcirco præsentibus nunc fratribus nostris presbyteris omnibus apud humanitatem tuam pro@temur omnia quæcunque antea de nomine, quem diximus, Athanasii ad aures vestras pervemere, falsa et conficta, modisque omnibus aliena ab eo esse. Quapropter communionem ejus cupide affectamus, præcipue cum pietas tua, pro insita sibi integritate, gratiam nobis erroris facere est dignata. Profitemur et illud, si quando Orientales maligne, aut ipse etiam Athanasius, nos de hac re in jus vocare voluerint, nos præter animi tui sententiam eo non ituros. Arium autem hæreticum, ejusque defensores, qui dicunt, fuit aliquando tempus cum non fuit Filius: et, Christum ex non exsistente esse: et, qui Christum Deum esse et Filium Dei ante specula negant, sicuti et in priore libello nostro Mediolani oblato, ita nunc quoque anathemate mactamus. Hæc autem manuum nostrarum subscriptione adnotantes, iterum iterumque profitemur, nos, quemadmodum modo diximus, Arianam hæresim et auctores ejus damnare in sæculum. Ego Ursacius professioni huic. mea præsens subscripsi: itidem vero et Valens. quidem ad Julium. Quæ vero ad Athanasium seripsere, sic habebant: Domino fratri Athanasio episcopo, Ursaeius et Valens episcopi: Occasionem per fratrem et compresbyterum nostrum Musæum, 743 qui ad dilectionem tuam proficiscitur, frater dilecte, nacti, compellandum te ex ipsa Aquileia duximus: oplantes, ut salvus litteras nostras legas. Addes autem nobis fiduciam, si tu quoque scribendo nobis responderis. Scito namque nos pacem tecum habere, et ecclesiasticam tecum communicare conjunctionem. Indicium earum rerum est litterarum nostrarum isthæc compellatio. Res Athanasii ita se habuere. Et sic ille ex Occidente in Orientales partes reversus, ecclesias in Ægypto rursus gubernavit. Itidem vero et Paulus et Marcellus, et Asclepas, et Lucius, sedes suas recepere. Hæc PATROL. GR, CXLVI

CAPUT XXVIII. Ut eo tempore ves quoque publica mate habuerit: et de Saporis Persarum regis contra Nisibin expeditione et de occidentalibus tyrannis Magnentio, Britanione aliisque qui post mortem Constantis Cæsaris exstitere. *Οτι καὶ τὰ κοινὰ τότε κακῶς εἶχε· καὶ περὶ τῆς εἰς Νίσιβιν ἐκστρατείας Σαπωρίου τοῦ Περσών βασιλέως· καὶ περὶ τῶν κατὰ τὴν ἑσπέραν τυράννων, Μαγνεντίου καὶ Βρετανίωνος, καὶ ἄλλων μετὰ μόρον Κώνστα τοῦ Καίσαρος. Κατ' ἐκεῖνο δὲ καιροῦ καὶ τὰ κοινὰ κακῶς ἔπρατ τον. Τριῶν γὰρ παίδων ὄντων τῷ Κωνσταντίνῳ, ὁ μὲν νεώτερος καὶ ὁμώνυμος τῷ πατρὶ πρὸς τῶν τοῦ ἀδελφοῦ Κώνστα στρατιωτῶν κτίννυται, οὐ κελεύσαντος τὴν σφαγὴν, ἀλλὰ μηδὲ κωλύσαντος· μετὰ δὲ τοῦτο οὐκ εὐτυχῶς τὰ κατὰ τὴν Εω εἶχον τῷ Κωνσταντίῳ, μεγίστης ἐφόδου ἐκ Περσῶν κινηθείσης. Οἷα γάρ τινος νυκτὸς ἁθρόον 'Ρωμαίοις ἐπιχυθεί. σης, τὰ τῆς νίκης Πέρσαις ἐγένετο· ὁπηνίκα τὰ κατ' ᾿Αθανάσιον καὶ ὁ περὶ τοῦ ὁμοουσίου ἀνεξριπίζετα πόλεμο:. Ἐν μέντοι Νισίβιδι τῆς ᾿Αντιοχείας Σπο βώριος γεγονώς, πολιορκεῖν ἐπειρᾶτο ἐπὶ ἑβδομη - κοστὴν ἡμέραν, τὰς μηχανὰς περιιστὰς κύκλῳ καὶ χώματα εἰ; ὕψος μέγα ἐγείρων, καὶ τὰς ἐλεπόλεις ἀφεὶς, τάφρους τε ὑπορύσσων καὶ χαρακώματα. Ως δὲ πάντα πράττων οὐδὲν ἤνυε, τὸν μέσον τέμνοντα ποταμὲν τὴν πόλιν, ὃς Μυγδόνιος λέγεται, πόρρω θεν ἐπισχών, καὶ ἑκατέρωθεν τάφροις τισὶν ὑψηλοῖς περιφράξας τὸ ῥεῦμα, ἐξάπινα οἷά τινα μηχανήν κατὰ τοῦ τείχους ἐφίει. Τὸ δὲ τὴν ῥύμην μὴ ἀντι σχόν, εἶξέ τε καὶ κατέπεσεν ἑκατέρωθεν, διέξοδον τῷ ὕδατι δεδωκός. Ἐν ἐλπίσι δ' ὁ Πέρσης γενόμε νυς τὴν πόλιν ἑλεῖν, καὶ τῇ ὑστεραίᾳ μετὰ τὸ ἀνανEa tempestate et res publicæ laborarunt. Ex tribus enim Constantini filiis qui natu minimus, patri cognominis erat, a ducibus Constantis fratris trucidatus fuerat, non jubente illo quidem, sed nec prohibente etiam: sicuti a nobis supra est dictum. Illud quoque non omittendum videtur, una cum Constantini, post mortem'ejus, filiis, imperasse patri suo cognomine Dalmatium Caesarem, prosperrima indole patris persimilem juvenem, sed eum brevi jugulatum esse a militibus, Constantio sinente potius quam jubente. Deinde minus quoque feliciter Constantio res in Oriente successere: maxima namque a Persis expeditione suscepta, perinde atque nox quædam confertim Romanis offusa esset, victoria vere ad Persas inclinavit: cum Athanasius etiam variis casibus jactatus, et de consubstantiali adversus cum bellum est excitatum. Nisibim, quæ etiam Antiochia Mygdoniæ a quibusdam dicitur, Sapores ad dies septuaginta oppugnavit, tormentis per circuitum dispositis, vallo in magnam altitudinem excitato, omni genere armorum bellicarumque ad expugnandas urbes comparatarum machinarum emisso, fossisque et aggeribus ductis. Ut autem θῆναι τὸ τέλμα, διὰ τῶν καταπεπτωκότων μερών res omnes expertus nihil egit, luvium Mygdonium (ita enim dicitur, qui mediam secat urbem) longius a muro aggeribus ex utraque parte præ altis, qui undas cohiberent, constructis inhibuit, et derepente quasi tormentum quoddam moenibus immisit. Atque illa quod vim et impetum undarum non sustinerent, in parte utraque meatum illi præbentia, cessere atque concidere. 744. Persa autem in spem urbis potiundæ erectus, postridie lutosis aquosisque locis exsiccatis, ad muri qui conciderat, partes cum copiis omnibus accedens, mœnia ipsa ita ut antea fuerant, restaurata vidit. Urbis nanque episcopus Jacobus, divinæ sortis minime expers, oratione celeriter ea restituit. Et accedentes præterea ed ea Persas, quæ in conspectum non caderent, depulit telis. Quod Sapores cernens, consternatus obstupuit. Et quod circa murum virum splendido regioque cultu ornatum vidisset, Constantium eum esse arbitratus, cædem eis minatus est, qui eum non adesse renuntiaverant. Ubi vero illi vera esse quæ dixissent, Constantium scilicet Antiochiæ esse, confirmarunt, agnovit visionis ejus prodigium, Deumque res Romanas propugnare dixit. Eaque de re ad iram prolapsus, in aerem tela, vulneraturum se esse eum qui De Constantini tribus filiis ita scribit Eutrop lib. xxi: Constantinum primum filium decenNali suo transalpinis gentibus præfecit. Constantium secundum, vicennali in Orientem misit. Constunts natu miw³mo tricennalibus Illyricum, Itakam πανστρατὶ ἐλθὼν, ὁρᾷ τὸ τεῖχος οἷόνπερ τὸ πρότε ρον ἦν. Ο γὰρ τῆς πόλεως ἐπίσκοπος τηνικαῦτα Ιάκωβος, θείας μοίρας μὴ ἀμοιρών, εὐχῇ θάττον τὸ τεῖχος ἀνίστη· καὶ τοὺς Πέρσας ἰόντας ἀοράτοι; ἐξήλαυνε βέλεσι. Σαβώριος δ' ἀθρήσας, ἐν ἐκπλή ξει ἦν διὰ ταῦτα· καὶ ὅτι ἄνδρα περὶ τὸ τεῖχος ἑώρα βασιλική περιηνθισμένον ἁβρότητι. Νομίσας δ' είναι Κωνστάντιον, θάνατον ἠπείλησε τοῖς μὴ παρεῖνα: τοῦτον ἀπηγγελκότιν. Ισχυριζομένων δὲ ἐκείνων ἀληθῆ εἶναι τὰ παρ' αὐτῶν εἰρημένα, καὶ τὸν Κων στάντιον ἐν Αντιοχεία διάγειν είρηκότων, ἐπέγνω τῆς ὄψεως μηνύματα, καὶ τὸν Θεὸν ἔλεγε τῶν Ῥω μαίων ὑπερμαχεῖν. Ἐφ᾽ ᾧ δυσχεράνας, εἰ; ἀέρα βέλη ἡ φίει, πλῆξαι τὸν ἀσώματον ὁ δείλαιος οἰηθείς. Εγραὶμ δ' ὁ παρὰ Σύροις ἄριστος γενόμενος συγκ γραφεύς, ἀνιὼν τὸ τεῖχος, καὶ τὸ μυρίανδρον ἐκεῖ ο στῖνος ἰδὼν, ἐδεῖτο τοῦ Ἰακώβου, οὕτω γὰρ ὁ ἐπίσ σκοπος ὠνομάζετο, κνίπας ἐπιπέμπειν τοῖς Πέρσαις καὶ κώνωπα;, ὡς ἂν καὶ διὰ τῶν σμικρῶν ζωυφίων γνῶσι Πέρσαι, ὡς μέγας σφίσι Θεὸς ἐπαρκεῖ. Καὶ δὴ ἅμα τῇ εὐχῇ στρατὸς διαέριος νεφῶν δίκην τὰ ζωύφια αὐτοῖς ἀθρόον ἐφίπτατο· καὶ ταῖς τῶν ἐλε φάντων προνομαίαις αὐλῶν δίκην ᾑωρημέναις τῶν τε ἵππων καὶ ἄλλων ζώων τοῖς τε ὠσὶν καὶ ῥισὶν εἰσέῤῥεον. Οἱ δὲ τῶν ζωυφίων μὴ φέροντες τὴν ἐπίσ et Africam provincias dedit. Nocturna siquidem pugna inter Romanos et Persas in collimitió commissa: firmiores ad breve tempus res Persarum sunt visæ. (Socrats lib. Li, cap. 25.)

ECCLESIASTIC.E HISTORIÆ LIB. IX. θεσιν, ἀτάκτῳ ῥύμῃ θέοντες συνεχέοντο, καὶ κατέ- corpore caret, ratus, miser conjecit. Ephraim πιπτον ακόσμως ἀποδιδράσκοντες. Σαβώριος δ' ἐκ autem, qui apud Syros optimus fuit scriptor, μικρῶν τὴν μεγάλην Θεοῦ συμμαχίαν μεμαθηκώς, muro conscenso, ubi innumerabilem illam hostium καὶ πολλὰ δράσας τῇ τοιαύτῃ στρατείᾳ, ὅμως αι multitudinem vidit, Jacobum qui tum ibi, ut σχύνης ἔμπλεως ἐκεῖθεν ἀνέστρεφεν, ἑαυτῷ μᾶλλον dictum est, episcopum agebat, rogavit, ut cyniphes οὐ νίκην, ἀλλ᾽ ἦταν πραγματευσάμενος. Ἐν δὲ et culices Persic immitteret: quibus illi, etiam τῷ πρὸς Κω Περσικῷ πολέμῳ διατρίβοντι Κωνσταν per minima animalia Deum eis abunde auxilium τίῳ, Μαγνέντιος ἐν Ἑσπέρᾳ τύραννος ἤρθη· ὃς δὴ ferre, cognoscerent. Et ecce, simul cum ipsa preτὸν βασιλέα Κώνσταντα ἐκ συσκευῆς ἀναιρεῖ περὶ catione, animalculorum aereus exercitus nubis Γαλατίαν, καὶ τὴν ὑπ' αὐτῷ ἀρχομένην ὑφ᾽ ἑαυτοῦ instar confertim in illos involat, et in elephantoποιεῖται. Δι' οὗ ἐμφύλιος μάχη συνίστατο. Τοῦ δὲ rum proboscides, quæ veluti tibiæ directæ emineτὴν ἄκρατον ῥύμην δείσασα Κωνσταντία τοῦ κρα bant, equorunique et aliorum jumentorum aures τοῦντος ἡ ἀδελφή, Βρετανίωνι τὸν βασιλικόν περι- et nares irruit. Illi vero animalculoruın eorum τίθησι στέφανον, καὶ ἀνθίστασθαι τῷ τυράννῳ ἐκέ non ferentes congressum, nullo servato ordine, λευεν. Ο μαθὼν ὁ Κωνστάντιος, καὶ τὸ βασιλικὸν cum impetu discurrentes miscentur, fugientesque διάδημα έπεμπεν. Ἀλλὰ καὶ οὗτος ἐνηδυνθεὶς τῇ turpiter concidunt. At Sopores ex rebus minimis ἀρχῇ, τύραννος ἐν Σιρμίῳ καθίστατο. Ναὶ μὴν καὶ maximo Dei subsidio cognito, cum multa per eam κατὰ Ῥώμην ταραχὴ οὐ μετρία προσῆν, Νεπωτια- expeditionem tentasset, cum probro tamen et νοῦ, ὅς ἀδελφιδούς ἦν Κωνσταντίνου τοῦ βασιλεύω ignominia inde discessit, clade sibi ipsi potius σαντος, τῆς ἐκεῖσε ἀντιποιουμένου ἀρχῆς, οὐκ quam victoria parta. Constantio autem bello Perἀγεννῆ νεολαίας ἐκ δορυφόρων μονομάχων στρατιάν sico in Oriente occupato, Magnentius in Occiἐπισυρομένου. ᾿Αλλὰ τοῦτον μὲν οὐκ ἐπὶ πολὺ κρα- dente tyrannidem arripuit qui imperatorem Conτήσαντα οἱ περὶ Μαγνέντιον ἔκτεινον. Μαγνέντιος stantem apud Gallias per insidias interemit, imδὲ τὰ πρὸς δύσιν ἅπαντα δῇῶν οὐκ ἀνίει· οὕτως ἐν periumque illius sibi subdidit. Unde civilis belli βραχεῖ τῷ χρόνῳ τοσαῦτα συνεῤῥύη κακά. Ετος τέ- cansa exstitit. Hujus namque impotentem animum ταρτον δ᾽ ἦν μετὰ τὰ ἐν Σαρδικῇ τῇ ἐκκλησίᾳ γενό- verita imperatoris soror Constantia Britanμενα. Κωνστάντιος δὲ αὐτοκράτωρ κατὰ τὴν Εξαν nioni imperiale imposuit diadema, eumque adδειχθείς, καὶ τὸ τῆς ἑσπέρας κράτος περιζώσασθαι versus tyrannum ducere jussit. Quod ubi Constanἔσπευδε· καὶ πρὸς τὸν τῶν ἑσπερίων τυράννων καθ. tius cognovit, et ipse imperatoris insignia eidem ωπλίζετο πόλεμον. Τότε δ' ᾿Αθανάσιος καὶ σύνοδον misit Sed et hic imperandi libidine corruptus, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ Αἰγυπτίων ἀθροίσας ἐπισκόπων, in tyrannidem apud Sirmium erupit. 745 Roma τὰ ἐν Σαρδικῇ καὶ Παλαιστίνῃ περὶ αὐτοῦ δόξαντα quoque non mediocris tumultus fuit, quod Nepotiaκυροῦν καὶ ἐπιψηφίζεσθαι παρεσκεύαζε. nus, Eutropiæ Constantii sororis filius, imperium sibi in urbe vindicans, fortem ex gladiatoribus satellitibus exercitum contraxerat. Eum tamen non diu rerum potitum, Magnentius necavit: qui loca omnia in ipso Occidente vastare non intermisit. Tantum brevi tempore malorum est accumulatum. Erat is quartus a Sardicensi synodo annus. Constantius porro, qui Orienti imperator declaratus fuerat, Occidentem quoque potestati suæ subjicere contendit, bellumque adversus tyrannum, qui ibi grassabatur, adornavit. Eo tempore Athanasius episcoporum Ægyptiorum synodum Alexandriæ coegit: in qua quæ de co vel Sardice vel in Palæstina decreta essent, comprobarentur atque confirmarentur. Ὣς πάλιν τῶν ᾿Αρειανῶν ἐπιθέσεσιν οἱ περὶ ᾿Αθανάσιον ἐξηλαύνοντο, καὶ αὐτὸς φυγῇ ἐχρή σατο· καὶ ὡς πάλιν Γεώργιος κατήχθη εἰς Αλεξάνδρειαν, καὶ μυρία κακὰ Ἀλεξανδρεῦσιν ἐπήγαγεν· ὡς ἐν τῷ περὶ φυγῆς λόγω ιστόρη σεν ᾿Αθανάσιος. Βασιλεὺς δὲ ταῖς τῆς ἀντιπάλου αἱρέσεως ὑποθέ σεσιν ἐκτραπείς, διάστροφος την γνώμην ἐγίνετο· ὑπέθεντο γὰρ ὡς εἴη Αἴγυπτον καὶ Λιβύην συγχέων αὖθις ὁ ᾿Αθανάσιος. Προσετίθεντό γε μὴν καὶ τὸ μὴ ἐπὶ ταῖς καθηκουσάσαις αὐτῷ παροικίαι; χειρο τονίας ποιῆσαι· καὶ τὸ μέγιστον, ὡς ὅτι οὗτος αὐτῷ Ad Illyricum autem Sirmii a militibus alius tyrannus lectus, nomen illi erat Britanionis. (S0crat. uli supra.) Veniani petenti facile dedit. (Egnal.) Constans, ad delicias delapsus, Magnentii, qui comes ordinum Augusta, Germaniæ urbis, CAPUT XXIX. Ut rursum Arianorum opera Athanasius sit expulsus. ipseque se fugæ commiserit: et ut denuo Georgius Alexandriam sit perductus, Alexandrinisque infinita mala conciliarit: quemadmodum ea de re in oratione de fuga sua Athanasius scriptum re· liquit. Imperator autem adversantis sectæ importuna sollicitatione transversim actus, priorem mutavit sententiam. Suggesserant enim ei, Athanasium rursum Ægyptum et Libyam turbare. Addiderant etiam, in parœciis quæ jurisdictionis ejus non essent, episcopos et presbyteros designasse. It erat, insidiis, haud longe ab Hispaniis, in oppido Helene, occisus est. Eutrop., qui Augustam, Augustodunum nominat; Nepotianum die vicesimo octavo Magnentius oppressit: et caput ejus hastæ infixum, in urbe circulatum est. Idem.

quod omnium maximum foret, ipsum quoque ὁ ἐκπολεμήσεις ζῶντα τὸν ἀδελφόν. Καὶ πείσαντε; fratrem Constantem ad inimicitias adversus eum concitasse. Quibus criminibus apud Constantium, ut qui Euripus esset, effecere, ut quæ Sardicæ constituta fuerant prorsus aboleret, et eos qui per eam synodum restituti fuerant episcopi, exigi juberet. Ita factum, ut Marcello dejecto, Basilius Ancyram Galatiæ sit reductus, et Orestiadis episcopus, Lucius, vinctus in carcere interierit: Paulus vero Constantinopolitanus perpetuo exsilio multatus, in oppidum quoddam Armeniæ in solitudine situm, Cucusum nomine, deportatus sit: ubi laqueo strangulatus, Macedonianorum opera periit. 745 Tantum autem calumnia Athanasio apud imperatorem intentata valuit, ut is quemdam submiserit, qui caput illi ubicunque reperto am- 13 putaret: et cum eo Theodulo itidem, et Olympio, ecclesiarum quarumdam in Thracia episcopis. Quam rem ubi Athanasius præsentit, minis illius redens, fuga vitæ suæ consuluit. Quam deinde fugam Ariani sunt calumniati, et maxime Narcissus Neroniadis Ciliciae episcopus, et Leontius Laodicensis, tum autem Antiochenus episcopus. De quo Athanasius dicit, presbyterum eum ministerio, quod seipsum castrarit, motum esse. Nam is puellæ cuidam Eustoliæ venustæ mulierculæ cohabitans, cum invalescentem eam ob causam fœdam suspicionem abolere studeret, seipsum castravit, ut libere deinde cum ea esse posset. Cæterum ne eo quidem facinore suspicionem sustu lit. Nam eam ob rem tum illi dignitas adempta: postea autem Constantii opera, Laodicensi primum, aleinde etiam post Deo invisum Stephanum, qui flacito post Euphronium successeral, Antiochenæ præfectus est ecclesiæ. Verum enimvero post Athanasii quæ dicta est fugam Georgius in locum ejus surrogatus, ecclesias Ægyptias male tractavit. Quæ autem is commiserit, ea ex Athanasii verbis, qui eis rebus interfuit, easque pertulit, rectius intelligentur. Nam in Apologetico libro, quem Do fuga inscripsit, defensionem adversus eos qui eum carpgerant instituens, mentionem quoque eorum quæ tum ibi acta essent facit, et bisce utitur verbis In Alexandriam rursus irruerunt, qui mos ut occiderent inquirebant. Et facta sunt posteriora, deteriora prioribus. Subito enim milites ecclesiam circumvallarunt, et pro precatione bellum institutum. Deinde Quadragesima ipsa, qui ab eis e Cappadocia missus fuerat Georgius ingressus, clades, pravos conatus, quos ab illis didicerat, adauxit etiam. Post Paschæ hebdomadam virgines in vincula conjiciebantur, episcopi a militibus vincti ducebantur: pupillorum et viduarum domus et panes diripiebantur, impetus in ædes fieHic supra cap. 8. Eod. Adrianopolis episcopus fuisse dictus est. Sicuti et apud Socrat. lib. 1, c. 26. Orestiam autem sive Orestiadem urbem esse dicunt supra Macedoniam in eminenti monte sitam in Orestis. Orestas enim populos nominat Plin. τοῖς τοιούτοις Εὔριπον ὄντα, τὰ ἐν Σαρδικῇ γεγενη μένα ἀνέτρεπε, καὶ τοὺς δι' ἐκείνης ὅσοι τῶν ἐπι· σκόπων καθόδου ἔτυχον ἐκέλευεν ἐξελαύνεσθαι. Αμέλει καὶ Μαρκέλλου ἐκβληθέντος, Βασίλειος τῆς Αγκυρογαλατίας προΐστατο αὖθις. Ο δὲ τῆς Ορε στιάδος Λούκιος σιδηροδεσμώτης ἐν εἰρκτῇ διε φθάρη. Παύλος δὲ ὁ τῆς Κωνσταντίνου ἀϊδίῳ ἐξημιοῦτο φυγῇ κατὰ τὴν τῆς ᾿Αρμενίας πολίχνην, ἐν ἐσχατια που κειμένην· Κουκουσὶν αὐτὴν ὀνομάζου. σιν· ἔνθα βρόχῳ τῷ δι᾿ ἀγχόνης ἐφθάρη παρὰ τῶν τὰ Μακεδονίου φρονούντων. Τοσοῦτον δ' αἱ κατ' Αθανασίου διαβολαὶ ἔσχον τὸ κράτος, ὡς καί τινα πέμπειν ἀφαιρεῖν ἐκείνῳ τὴν κεφαλὴν, ὅπου δὴ καὶ εὑρίσκοιτο· σὺν αὐτῷ δὲ καὶ Θεόδουλον, καὶ Ὀλύμ πιον, ἐκκλησιῶν τινων προϊσταμένους ἐν Θράκῃ. Τὴν δὲ προαισθόμενον τὰ ἐκ βασιλέως, τὴν ἀπειλὲν ἐκφυγεῖν, καὶ τὸ ζῆν πραγματεύσασθαι. "Ην δήτα φυγὴν αὐτοῦ οἱ ἐξ ᾿Αρείου διαβάλλοντες ἦσαν· καὶ μᾶλλον Νάρκισσος ὁ Νερωνιάδος ἐπίσκοπος, καὶ Λεόντιος ὁ Λαοδικείας, τηνικαῦτα δὲ τῇ; ἐν ᾿Ανα τιοχεία προεστὼς ἐκκλησίας· περὶ οὗ φησίν Αθα νάσιος, ὅτι πρεσβύτερος ὤν, ἐξέστη τῆς λειτουργία; ἐκτομίας γενόμενος αυτουργός. Παιδίσκη γάρ τιν προσεδρεύων ὡραίᾳ, Εὐστολία δὲ ἦν ἐκείνῃ τὸ ὄνομα, ἐπεὶ τὴν ἀναφυομένην αἰσχρὰν ὑπόνοιαν διὰ σπουδῆς ἐποιεῖτο περιελεῖν, ἀπότε μεν ἑαυτὸν ἵν᾿ ἐξῇ ἀδεῶς διατρίβειν αὐτῇ. Πλην καὶ τοῦτο δράσας, οὐκ ἀπενίψατο τὴν ὑπόνοιαν· διὰ τοῦτο τότε μὲν τῆς ἀξίας καθῄρηται· σπουδῇ δὲ Κωνσταντίου Λαοδικείας, ἔπειτα δὲ καὶ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ παροικίας προέστη μετὰ τὸν θεο μισή Στέφανον, ὃς τὸν Πλάκητον διεδέξατο μετὰ τὸν Ευφρόνιον. ᾿Αθανασίου δὲ φυγόντος, ὡς εἴρηται, Γεώργιο; εἰσιών αὖθις, κακῶς ἐποίει τὰς ἀνὰ τὴν Αἴγυπτον ἐκκλησίας. Ὁποῖα δὲ διεπράττετο, ἄμει νον τῆς φωνῆς ἐπακοῦσαι ᾿Αθανασίου, παρόντος το ἅμα καὶ πεπονθότος. Ἐν γὰρ τῷ Περὶ τῆς φυγῆς αὐτοῦ ἐπιγεγραμμένῳ, τὴν ἀπολογίαν πρὸς τοὺς ἐν μέμψει ποιουμένους διεξιών, μνείαν τε καὶ τῶν τότε γενομένων ποιούμενος, τάδε κατὰ ῥῆμα διέξεισιν· • Καὶ γὰρ εἰς τὴν Αλεξάνδρειαν ἐπεφύησαν ζητοῦντες πάλιν ἡμᾶς ἀποκτεῖναι· καὶ γέγονε τὰ ὕστερα χεί ρονα τῶν πρώτων. Στρατιῶται γὰρ ἐξαίφνης τὴν ἐκκλησίαν ἐκύκλωσαν, καὶ τὰ πολέμων ἀντὶ εὐχῶν ἐγίνετο. Εἶτα εἰσελθὼν τῇ Τεσσαρακοστῇ ὁ παρ' αὐτῶν ἀποσταλεὶς ἐκ Καππαδοκίας Γεώργιος, ηΰξ - σεν ἃ παρ' αὐτῶν μεμάθηκε κακά. Μετὰ τὰ ἑβδομα τοῦ Πάσχα παρθένοι εἰς δεσμωτήριον ἐβάλλοντο ἐπίσκοποι ἔγοντο ὑπὸ στρατιωτῶν δεδεμένοι· ὀρφα νῶν καὶ χηρῶν ἡρπάζοντο οικίαι τε καὶ ἄρτοι. Εξα δοι κατὰ τῶν οἰκιῶν ἐγίνοντο, καὶ νυκτὸς οἱ Χριστιανοὶ κατεφέροντο· ἀπεσφραγίσθησαν οἰκίαι· καὶ ἀδελφοὶ κληρικῶν ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν ἐκινδύνευον. Καὶ δεινὰ μὲν ταῦτα· δεινότερα δὲ τὰ μετὰ ταῦτα lib. v. cap. 10. Patria hæc fuit Ptolemai Lagi. Eadem videtur dicta esse Adria colonia Romana Adriani patria, quam is postea amplificavit, et Adrianopolim vocavit.

238ECCLESIASTICE. HISTORIÆ LIB. IX. τετολμημένα· τῇ γὰρ ἑβδομάδι μετὰ τὴν ἁγίαν bant. Noctu Christiani ex ædibus vi exportabantur, Πεντηκοστὴν ὁ λαὸς νηστεύσας, ἐξῆλθε παρὰ τὸ κοιμητήριον εὔξασθαι, διὰ τὸ πάντας ἀποστρέφεσθαι τὴν πρὸς Γεώργιον κοινωνίαν. ᾿Αλλὰ τοῦτο μαθὼν ὁ παμπόνηρος αὐτὸς, παροξύνει τον στρατηλάτην Σεβαστιανὸν Μανιχαῖον ὄντα· καὶ λοιπὸν αὐτ τὰς μετὰ πλήθους στρατιωτῶν, ὅπλα καὶ ξίφη γυμνά καὶ τόξα καὶ βέλη φερόντων, ὥρμησεν ἐν αὐτῇ τῇ Κυριακῇ κατὰ τῶν λαῶν. Καὶ ὀλίγους εὑρὼν εὐχο μένους (οἱ γὰρ πλεῖστοι λοιπὸν διὰ τὴν ὥραν ἀναχωρήσαντες ἔτυχον), τοιαῦτα εἰργάσαντο, οἷα παρ' αὐτῶν ἔπρεπε πραχθῆναι. Πυρκαϊὰν γὰρ ἅψας, καὶ στήσας παρθένους παρὰ τὸ πῦρ, ἠνάγκαζε λέγειν αὐτὰς τῆς ᾿Αρείου πίστεως εἶναι. Ὡς δὲ νικώσας αὐτὰς ἔβλεπε καὶ μὴ φροντιζούσας τοῦ πυρὸς, γυμ νώσας λοιπόν, οὕτω κατέκοψεν αὐτὰς εἰς τὰ πρόσ ωπα, ὡς μετὰ χρόνον μόγις ἐπιγνωσθήναι. "Ανδρας το κρατήσας τεσσαράκοντα, καινοτέρω τρόπῳ κατέ κοψε. Ράβδους γὰρ τὰς ἀπὸ τῶν φοινίκων εὐθὺς τιμών, ἐν αὐταῖς ἐχούσαις ἔτι τοὺς σκόλοπας, τὰ νῶτα τούτων οὕτως ἐξέδειρεν, ὡς τινὰς μὲν πολλάτις χειρουργηθῆναι διὰ τοὺς ἀποπαγέντας ἐν αὐτ τοῖς σκόλοπας· τινὰς δὲ καὶ μὴ φέροντας ἀποθα νεῖν. Πάντας μὲν οὖν τοὺς περιλειφθέντας ἀθρόως καὶ τὰς παρθένους ἐξώρισεν εἰς τὴν μεγάλην "Οασιν. Τὰ δὲ σώματα τῶν τετελευτηκότων οὐδὲ τοῖς ἰδίοις κατὰ τὴν ἀρχὴν ἀποδοθῆναι συνεχώρησαν· ἀλλ' ἔκρυψαν ὡς ἠθέλησαν άταφα λιπόντες, ὑπὲρ τοῦ δοκεῖν αὐτοὺς λανθάνειν τὴν τοσαύτην· ὠμότητα. Πράττουσι δὲ τοῦτο, πεπλανημένοι τῇ διανοίᾳ οἱ c non permiserunt, sed ea insepulta ut voluere ceπαράφρονες. Τῶν γὰρ οἰκείων τῶν τετελευτηκότων, χαιρόντων μὲν διὰ τὴν ὁμολογίαν, θρηνούντων δὲ διὰ τὰ σώματα, μεῖζον ἐξηγεῖτο κατ᾿ αὐτῶν ὁ τῆς ἀσεβείας καὶ ὠμότητος ἔλεγχος. Καὶ γὰρ εὐθὺς ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου καὶ τῶν Λιβύων ἐξώρισαν μὲν ἐπισκόπους 'Αμμώνιον, ἐμοῦῖν, Γάϊον, Φίλωνα, Ερμήν, Πλήνιον, Ψενόσιριν, Νιλάμμωνα, Αγάθωνα, Ανάγαμφον, Αμμώνιον ἕτερον, Μάρκον, Δρακόν τιον, Αδέλφιον, Αθηνόδωρον, καὶ πρεσβυτέρους, Ιέρακα καὶ Διόσκορον. Καὶ οὕτω πικρῶς ἤλασαν αυτ τούς, ὡς τινὰς μὲν αὐτῶν ἐν ταῖς ὁδοῖς, τινὰς δὲ ἐν αὐτῷ τῷ ἐξορισμῷ ἀποθανεῖν. Ἐφυγάδευσαν δὲ ἐπι σκόπους πλείους τριάκοντα. Σπουδὴ γὰρ ἦν αὐτοῖς κατὰ τὸν ᾿Αχαάβ, εἰ δυνατόν, ἐξᾶραι τὴν ἀλήθειαν.» Τὰ μὲν οὖν κατὰ ᾿Αλεξάνδρειαν ὑπὸ Γεωργίων γινόμενα τοιαῦτα δή τινα ἦσαν. domus resignabantur: clericorum fratres pro fratribus periclitabantur. 747 Et dura quidem ista: quæ vero subsecuta sunt, duriora. Hebdomada. enim post sanctam Pentecosten, jejunio absoluto. populus ad cœmeterium oratum, propterea quod communionem cum Georgio omnes aversarentur, egressus erat. Atque eo cognito, improbissimus ille ducem Sebastianum Manichæum excitavit. Et ipse adeo cum ingenti militum arma, strictus enses, arcus et sagittas ferentium manu, ipso die Domini econtra populum processit, et paucis qui precabantur (plurimi namque jam propter diei horam domum se receperant) repertis, talia ibi fecere, qualia ab eis fieri decebat. Rogo enim accenso, et virginibus ad ignem admotis, ut se Arianæ fidei esse dicerent, cogebat. Atque ubi eas superiores esse, ignemque nihil curare vidit, denudatis eis ita faciem verberibus contudit, ut ad tempus aliquod vix cognoscerentur. Et viris quadraginta comprehensis, novo eos diverberavit modo. Virgis namque e palmarum arboribus repente desectis, quibus adhuc acumina sua inessent, terga eorum tam crudeliter conscidit, ut quidam ex eis sæpius a chirurgis propter acumina infixa curati: quidam vero quod curam eam ferre nequirent, mortui sint. Reliquos vero simul omnes, alque una virgines in magnam Oasim in exsilium. egit. Mortuorum porro corpora primum reddi suis larunt: quod existimarent crudelitatem tantam seoccultaturos esse. Et fecerunt illi hoc, opinione sua seducti, homines dementes. Dum enim defunctorum familiares lætarentur quidem propter confessionem obitam, lugerent autem propter corpora denegata, magis ac magis impietatis simul et crudelitatis contra eos increbuit crimen. Confestim etiam ex Ægypto et Libya exsilio multarunt episcopos, Ammonum, Thmuim, Caium, Philonem, Hermen, Plenium, Psenosirim, Nilammonen, Agathonem, Anagamphum, Ammonium alterum, Marcum, Dracontium, Adelphium, Athenodorum: et presbyteros, Hieracem et Dioscorum. Eosque tam acerbe exegere, ut nonnulli quidem in itinere ipso, quidam autem in exsilio decesserint. ExpuJere vero episcopos plures quam triginta. 748. Stadio enim eis erat, juxta Achab, si fieri posset, tollere veritatem. Et quæ Alexandriæ a Georgio sint acta, talia fuere. Ως παραπλήσια ἕδρα καὶ Μακεδόνιος ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ πέριξ· καὶ ὡς ἐμαρτύρη σαν Μαρκιανὸς καὶ Μαρτύριος, καὶ Παῦλος ὁ Κωνσταντινουπόλεως. Οὐχ ἧττον δὲ καὶ Μακεδόνιος μετὰ Παῦλον κατασχὼν τὴν Ἐκκλησίαν, ἐν Κωνσταντινουπόλει διαπραττόμενος ἦν· ροπὴν γὰρ ἐκ βασιλέως ὅτι πλείστην λαβών, πόλεμον ἀνεγείρει κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, CAPUT XXX. Ut eadem et Macedonius Constantinopoli, circumque ea loca fecerit: et ut martyrio perfuncti sint Marčianus, Martyrius et Paulus Constantinopolitanus episcopus. Non secius vero et Macedonius Constantinopoli - post Paulum ecclesia ibi occupata sæviebat. Accepta cnim plurima ab imperatore potestate, belIum contra Ecclesiam suscepit, nihilo inferius eo.. Pro ἐφυγάδευσαν Theodor. ἐφόνευσαν, jugularunt.

quod fuerat a tyrannis excitatum. Εt imperatore κατ' οὐδὲν λειπόμενον τῶν ὑπὸ τοῖς τυράννοις γεarte circumvento, constitutione ejus, rapinas et direptiones suas, quas in ecclesiis peragere decreverat, confirmavit. Circumferebantur per urbes imperatoris litteræ. Militaris manus sanctionibus subserviebat: et non solum ecclesiis, verum etiam urbibus ipsis pellebantur, qui Paulo favebant, et τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, profitebantur. Ac primum quidem persecutionem tantum urgebant: deinde vero necessitatem quoque ejuscemodi, ut cum illis communicarent, eis imponebant, cui ad sævitiam eam nihil deesset, quæ olim eis qui ad idolorum sacrificia adacti sunt, illata fuerat. Non enim proscriptione tantum res agebatur, sed et publicatione atque direptione bonorum, præterea Nagris, verberibus, variique generis cruciatibus et exsiliis. Multi plagis confecti interiere. Aliis jus civitatis ademptum. Quidam in fronte motis compuncti, ut dignosci tanquam stigmatici possent. Clades ea ad cudes etiam processit. Namque cum multis aliis et Marcianus et Martyrius cum magna fortitudinis laude sunt mortui, qui familiares et scribæ Pauli fuerant. Eos Macedonius præfecto tradidit, crimen illud objectans, quod seditiosi essent, et plurimum opis ad Hermogenis cædem contulissent. Horum Marcianus subdiaconus fuit Martyrius autem psaltes seu cantor, divinarumque Scripturarum lector. Sepulcrum eorum extra urbis murum est celebri fano clausum, quod fanum martyrum monumentum esset. Id Joannes Chrysostomus primus construere cœpit, Sisinius deinde absolvit: quį postea ambo Ecclesiæ Constantinopolitanæ præfuere. 749 Recte enim putarunt, dignos esse honore martyrum, qui gloriam a Deo consecuti essent, cum dæmonum ejiciendorum, tum variorum aliorum morborum contactu monumenti sanandorum. Itaque locus is damnatus antea, apparitionibusque simulacrorum horrendus, expiatus ab eis est et purgatus. Et Macedonius quidem hæc sic in Orientis urbibus gerebat. Urbes vero Occidentis et Græciæ ad Illyricum usque nihil ejusmodi pertulere: quod concordes essent, et jam inde ab initio Nicænæ synodi deereta constanter retinerent. Cæterum Paulus, sicuti antea quoque dictum est, Cucusi exsulans, impiorum hominum crudelitate per strangulationem vitam finiit Obitus ejus Athanasius quoque in defensione fugæ suæ meminit hisce verbis: ⚫ Constantinopolis enim episcopum paulum, cum }·rosecuti essent et invenissent, propalam suffocandum curarunt in oppido Cucuso, carnifice ad caedem eam usi Philippo qui fuerat præfectus; erat namque hæresis eorum antesignanus, et pravorum consiliorum administer. › Hæc sic ferepantur. De caede Pauli lib. iv, cap. 2, Sozomn.: Paulus ad exsilium perpetuum condemnatus, et Cucusun Armenia deportatus est: ubi etiam vitam finiit, γενημένων. Τέχνῃ δὲ μετερχόμενος τὸν κρατοῦντα, τῷ ἐκείνου νόμῳ ἐκύρου, ὅσα ληίζων τὰς ἐκκλησία; καὶ ἀνδραποδιζόμενος πράττειν ᾑρεῖτο. Καὶ κατὰ πόλεις βασιλικὰ ἐφίπτατο γράμματα· καὶ χείρ στρατιωτικὴ τοῖς θεσπιζομένοις καθυπουργεῖτο· καὶ οὐ μόνον τῶν ἐκκλησιῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν πόλεων έξηλαύνοντο, ὅσοι δὴ τὰ Παύλου φρονοῦντες ἦσαν, καὶ τὰ τοῦ ὁμοουσίου ἐπρέσβευον. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα διώκειν μόνον ἐσπούδαζον· ἔπειτα δὲ καὶ ἀνάγκην προσήγον ὥστε κοινωνεῖν αὐτοῖς· καὶ τοιαύτην, ὡς μηδὲν ἀποδέουσαν εἶναι τοῖς πάλαι ξοάνοις ἐπιθύειν ἠναγκασμένοις. Οὐ γὰρ ἐξορίας μόνον, ἀλλὰ καὶ δημεύσεις καὶ οἰκείων ἀπαγωγάς, μάστιγας τε ἐπὶ τούτοις, αἰκίας τε καὶ ποικίλας ἐπῆγον βασάνους καὶ ἐξορίας. Ὡς καὶ πολλοὺς ὑπὸ πληγών διαφθα ρῆναι· ἄλλοις δὲ ἀφαιρεθῆναι τὸ πολιτεύεσθαι· τιο νὰς δὲ καὶ κατὰ τῶν μετώπων μαστιγίας γενέσθαι, ἶν' ἐπίσημοι εἶεν ὄντες τοιοῦτοι. Τὸ δὲ κακὸν καὶ μέχρι φόνων προῄει. Συν πολλοῖς γὰρ καὶ ἄλλοις καὶ Μαρκιανὸς καὶ Μαρτύριος ἀνδρείως ἀπέθανον, οἱ σύνοικοι καὶ ὑπογραμματείς χρηματίζοντες Παύλῳ, ὑπὸ Μακεδονίου τῷ ὑπάρχῳ προσδόθησαν αἰτίαν σχόντες, ὡς εἴησαν στασιώδεις, καὶ τῇ ἀναιρέσει Ἑρμογένους οὐκ ἐλάχιστα συμβαλόμενοι. Ην δ' ὁ ἕτερος μὲν ὑποδιάκονος, ψάλτης δὲ ὁ Μαρτύριος, καὶ τὰς θείας ἀναγινώσκειν τεταγμένος Γραφάς. τῶν ὁ τάφος πρὸ τοῦ τείχους ἐστὶ τῆς πόλεως, ἐπίσ σημον περιβεβλημένος οἶκον, ἅτε δὴ μαρτύρων μνημα καθεστηκότα. Ον οἶκον Ἰωάννης ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς οἰκοδομεῖν πρῶτος ἐπέβαλε· Σισίνιος δ' ἔπειτα ἐξετέλεσε. Καὶ ἄμφω δὲ τῆς Κωνσταντινους πόλεως Εκκλησίας μετὰ ταῦτα ἡγήσαντο. Δεῖν γὰρ αὐτοῖς ἔδοξε καὶ τιμῆς ἀξιοῦσθαι μαρτυρικής, δόξαν κληρωσαμένοις ἀπὸ Θεοῦ, δαίμονάς τε ἐλαύνειν, καὶ ἄλλας νόσους ποικίλας ἰᾶσθαι τῇ θίξει τοῦ μνήμα τος· καταδίκης δ᾽ ὄντα χῶρον τὸ πρότερον, δεινὸν δὲ καὶ φάσμασι κατειδώλοις, πρὸς αὐτῶν κεκαθάρ θαι. Τοιαῦτα μὲν κατὰ τὰς ἑας πόλεις ὑπὸ Μακεδονίου ἐπράττετο· αἱ δ' ἀνὰ τὴν Ἑσπέραν καὶ Ελλάδα καὶ ἄχρι δὴ καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰλλυρικοῦ ἀπείρατοι μεμενήκεσαν, σύμφωνοι πρὸς ἀλλήλους οὖσαι, καὶ τὸν ἔκπαλαι ὅρον τῆς ἐν Νικαία συνόδου κρατύνουσαι. Ο δὲ Παῦλος, ὡς καὶ πρότερον εἴρη ται, ἐν τῇ Κουκουσῷ ὑπερόριος γεγονώς, ἀγχόνη τῷ σφετέρῳ ὠμοφόρῳ χρησαμένων τῶν δυσσεβῶν, ἀπεβίω. Τῆς δ' αὐτοῦ τελευτῆς καὶ ᾿Αθανάσιος ἐν τῷ αὐτῷ τῆς φυγῆς ἀπολογητικῷ ἐμνημόνευσεν οὕτω φάσκων· «Τὸν γὰρ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσ σκοπον Παῦλον διώξαντες καὶ εὑρόντες, προφανῶς ἀποπνιγῆναι πεποιήκασι τῇ λεγομένη Κουκουσῷ, δήμιον ἐσχηκότες εἰς τοῦτο Φίλιππον τὸν γενόμενον ἔπαρχον. Ην γὰρ καὶ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν προστά της, καὶ τῶν πονηρῶν βουλευμάτων ὑπηρέτης.» Καὶ τὰ μὲν ὧδε εφέρετο. morbone dicam, an vi ei adhibita, non salis scio. Fama certe hodie quoque obtinet, a Macedonianis laqueo strangulatum esse.

ECCLESIASTICE HISTORIA LIB. ΙΧ. Περὶ τοῦ αἱρεσιάρχου Φωτεινοῦ· καὶ περὶ τῆς ἐν Σιρμίῳ τῶν τριῶν ἐκθέσεων πίστεως· καὶ μάλιστα τῆς Μάρκου τοῦ ᾿Αρεθουσίων ἐπισκό που. CAPUT XXXI. De harresiarcha Photino, et de tribus fidei formulis in Sirmio editis, et maxime de Marci Arethusi episcopi fidei expositione. Constantius autem ex Oriente in Illyricum adversus lyrannos exercitum ducebat. Εt quæ contra eos gesserit, paulo post referam. Cum autem. Sirmi esset, Photini dogma in disquisitionem. adduxit. Qui eloquens quidem, et ad persuadendum idoneus, ecclesiæque Sirmiensis antistes fuit:- nova autem hæresi instituta, multos in sententiam suam pertraxerat; quam etiam in imperatoris praesentia propalam et libere promulgabat. Dogma. ejus erat, unum esse Deum omnipotentem, qui Κωνστάντιος δὲ ἐξ Εῴας εἰς τὴν Ἰλλυρίδα τῶν τυράννων χάριν την στρατιάν ήλαυνε· καὶ ἃ μὲν αὐτῷ κατὰ τῶν τυράννων ἐπράχθη, με τὰ βραχὺ διαλήψομαι· τηνικαῦτα δ' ἐν Σιρμίῳ διάγων, τὰ κατὰ τὸν Φωτεινὸν εἰς ἐξέτασιν ἦγεν. Ην δὲ οὗτος δεινὸς μὲν λέγειν, καὶ πείθειν μάλιστα ἱκανός· τῆς ἐκεῖσε δ' ἐκκλησίας προΐστατο. Καινῆς δ' αἱρέσεως φανεὶς ἀρχηγός, πολλοὺς πρὸς τὴν οἰκείαν δόξαν ἐπήγετο· μάλιστα δὲ αὐτὴν ἐπαρρησιάζετο τῇ τοῦ βασιλέως ἐπιδημίᾳ. Εδόξαζε μὲν γὰρ εἶναι ἕνα Θεόν παντο κράτορα, τῷ οἰκείῳ λόγῳ τὸ πᾶν συστησάμενον· verbo suo universitatem hanc constituerit. Anteὅτι δὲ προαιώνιος ἡ τοῦ Λόγου γέννησίς τε καὶ ὕπαρ sæcularem vero verbi generationem et exsistenξ:;, παντάπασιν ἀπηγόρευεν· ἐκ Μαρίας δὲ τὴν tiam prorsus negabat. Ex Maria autem Christum ἀρχὴν ἔχειν. Τούτου δὲ πανταχοῦ διαθρυπληθέντος, initium sumpsisse docebat. Eo dogmate ubique πάντες οἱ ἀνὰ τὴν Εω καὶ Ἑσπέραν ἐπίσκοποι, οἵ τε divulgato, universi tam in Oriente quam in Occiτῆς ἐν Νικαίᾳ ἀντεχόμενοι πίστεως, καὶ ὅσοι Αρείῳ dente episcopi, sive Nicænam sequerentur fidem, προσείχον, βαρέως εἶχον. Κατὰ πάντων γὰρ νεωτε seu Arianam complecteretur sententiam, graviter ρίζειν τὸ Φωτεινοῦ δίγμα ἐνόμιζον. Οὐκ ἐν μετρίῳ id tulere: 750 quod ex æquo contra omnes. δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς ἐποιεῖτο τὴν διαφωνίαν ταύτην· novas res inducere existimaretur. Ne ipse quidem Ενθεν τοι καὶ σύνοδον ἐκεῖσε Κωνστάντιος συνεκρό imperator mediocriter dissidio eo est commotus.. τει. Καὶ δὴ συνῆλθον ἐκ μὲν τῆς Εω Μάρκος ὁ τῶν Quapropter etiam concilium ibi coegit. Convenere, Ἀρεθουσίων ἐπίσκοπος, Γεώργιος ὁ τῆς ἐν 'Αλεξαν eo ex Oriente episcopi, Marcus Arethusius, Geor-. δρείᾳ προεστώς Εκκλησίας, ὃν οἱ ἐξ ᾿Αρείου ἔπεμ- gius Alexandrinus, quem Ariani miserant: Basiτου· καὶ Βασίλειος, δς Μάρκελλον ἐκβαλὼν αὖθις, lius qui cum Marcellum rursus ejecisset, Ancyræ: τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ Γαλατίας προεστὼς ἦν· ὅ τε Πη. Galatiæ præerat, Pancratius Pelusiota, et Hypaλουπιώτης Παγκράτιος, καὶ Ὑπατιανός Ηρακλείας tianus Heracleotes. Ex Occidente, Valens Mursoτῆς δ' ἑσπέρας, Ουάλης τε ὁ Μουρσῶν, καὶ ὁ πολὺς rum, et propter virtutem magnus Hosius Corduτὴν ἀρετὴν Οσιος, Κουρούδης τῆς ἐν Ισπανίᾳ ἐπί bs Hispaniae urbis episcopus, confessor et Niσκοπος, ὁμολογητῆς ὤν, καὶ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου cænæ synodi particeps, qui quidem perinvitus tum. κεκοινωνηκώς· ὃς οὐχ ἑκὼν τηνικαῦτα παρῆν· δύο Sirmii affuit. Arianorum enim dolo non dudum λας γὰρ τῶν Ἀρειανῶν οὐ πολλῷ πρότερον ὑπερό- antea in exsilium pulsus, annitentibus eis qui Sirριος γεγονώς, σπουδῇ τῶν περὶ Σίρμιον συνδραμόν mium convenerant imperiali edicto reductus των βασιλικῷ ἐπανῆλθε κελεύσματι. Καὶ γὰρ ἐν fuerat. Speraverant enim illi, si is suffragator eoἐλπίσιν ἦσαν, ὡς, εἰ σύμψηφος ἐκείνοις γένοιτο ἢ πει rum sive persuasione seu vi fieret, multum eum: θεῖ ἡ βίᾳ, σφίσιν ἀρκέσει πρὸς σύστασιν τοῦ σφετέρου ad constituendum stabiliendumque dogma eorum δόγματος· ἅτε δὴ ἀξιόχρεως μάρτυς καὶ οἷόν τι momenti allaturum esse: ut qui spectata fide θαῦμα τοῖς τότε ἀνθρώποις φαινόμενος. Ως δὲ παρ- testis, et veluti miraculum quoddam ejus alatis Στεῖτο συντίθεσθαι, παντοδαπὴν καὶ αὖθις τιμωρίαν hominibus haberetur. Verum ubi assentiri eis re-. ὑφίστατο ταῖ; τῷ πολλῷ χρόνῳ κατεῤῥικνωμέναις nuit, varios rursum contracto jam extenuatoque, ἐκείνου σαρξὶν, ὡς καὶ στρέβλας καὶ πληγὰς ἐνεγ-D graviore aetate corpore sustinuit cruciatus, adeo κεῖν. Οθεν καὶ βιασθεῖς, ταῖς ἐκδοθείσαις ἐκθέσεσι, ut ad fidiculas et verbera pervenerit. Quibus ille, - coactus, tribus eorum editis.fdei formulis assensit et subscripsit. Sed enim synodus, cum Photinum cum Sabellio Libyco et Paulo Samosateno facere, eamdemque docere manifesto deprehendisset, statim ei episcopalem abrogavit dignitatem Quod sane ut rite atque ordine factum, et tum et postea omnes complexi sunt, et comprobatione. debita dignum judicarunt. Cæterum illi diutius neque ex Oriente, neque ex Occidente quisquam consul creatus fuerit, propter tyrannorum. motus,, et reipublice perturbationem. Socrat. lib. 11, cap. 29. Sozom. lib. iv, cap. 6. Chronici tamen. observatores, coss. adnotant Constantium Aug. V. Constantinum Gallum Cæsarem. τρεῖς δὲ ἦσαν, καὶ συνέθετο καὶ ὑπέγραψεν. 'Η δὲ σύνοδος, τὰ Σαβελλίου τοῦ Λίβυος, καὶ τὰ τοῦ Σαμοσατέως Παύλου, τὸν Φωτεινὸν καὶ φρονεῖν καὶ διδάσκειν φωράσασα, εὐθὺς τῆς ἐπισκοπικῆς ἀξίας ἐγύμνωσαν· ὅ δή, ὡς καλῶς γεγενημένον, καὶ τότε καὶ μετὰ ταῦτα πάντες έστερξαν, καὶ ἀποδοχῆς τῆς καθηκούσης ἠξίωσαν. Ἐπιμείναντες δέ τινες, ὥσπερ τῶν προτέρων ἐκθέσεων κατεγνωκότες, τρεῖς ἑτέρας llosius, tormentis coactus, tribus Arianorum fidei formulis subscripsit, Photinus, Sabellius, Samosatenus, Sirmii damnati. Sozom. lib. iv, cap. 6. Socrat. lib. 11, cap. 50. S.rmiensem conventum coactum tradunt post Sergii et Nigriani consulatum: quo anno,

NICEPHOR CALLISTI γλώσσῃ Μάρκος ὁ ᾿Αρεθούσης ἐξετίθει· αἱ δὲ 'Ρωμαϊστὶ ἀνεγράφοντο. Αἱ δὴ καὶ ἀσύμφωνοι πάμπαν κατά τε λέξιν καὶ σύνθεσιν ἦσαν πρὸς τὴν ᾿Αρεθου σίου. Ούτε μὴν ταῖς προτέραις τὰ ἴσα ἐφρόνουν. Η γὰρ Ελληνιστί λεχθεῖσα οὔτε ὁμοούσιον, οὔτε ὁμοιο ούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν εἶπε. Τούς γε μὴν εἰπόντας τὸν Υἱὸν ἄναρχον εἶναι, ἢ πλατυνομένην τὴν οὐ σίαν τοῦ Θεοῦ ποιεῖν τὸν Υἱόν, ἢ συντετάχθαι, ἀλλὰ μὴ ὑποτετάχθαι τῷ Πατρὶ, ἐκκηρύκτους ποιεί. Επίσης δὲ καὶ ἀτέρα τῶν Ῥωμαϊκῶν περὶ οὐσίας ἣν σουνσταντίαν Ῥωμαῖοι καλοῦσιν, εἴτε ὁμοούσιος, εἴτε ὁμοιούσιος, παντάπασι λέγειν ἀπαγορεύει· ὡς οὔτε ταῖς ἱεραῖς εἰρημένα Γραφαῖς, οὔτε ἀνθρώπων ἐννοίαις ἢ γνώ σει ληπτά. Διατάσσεται γε μήν, μείζονα τὸν Πατέρα λέγειν ἔν τε τιμῇ καὶ ἀξιώματι, καὶ αὐτῷ δὴ ὀνόματι τῆς πατρότητος. Νομοθετεῖ δὲ, ὡς μετὰ πάνω των καὶ ὁ Υἱὸς ὑποτέτακται τῷ Πατρί· καὶ ἄναρχον μὲν εἶναι τὸν Πατέρα· πᾶσι δὲ τοῦ Πατρὸς δίχα την τοῦ Υἱοῦ γέννησιν ἄγνωστον εἶναι. Ην δὴ ἔκθεσιν, ὡς μὴ δεόντως συντεθεῖσαν, μετὰ τὴν εἰς πολλούς ἔκδοσιν ἀναλαβεῖν αὖθις σπουδάσαι τοὺς ἐπισκόπους· ἐντείλασθαι δὲ καὶ βασιλεῖ σφοδρῶς, κόλασιν ἀπειλοῦντα τὸν μὴ φανεροῦντα. Ἡ δὲ εἰς πολλούς διαβᾶσα, οὐ παντάπασιν ἠφανίσθη. Τὴν μὲν οὖν μίαν τῶν Ῥωμαϊκῶν, τῇ τοῦ ᾿Αρεθούσης Μάρκου εκδοθείσῃ συνάψας, τῷ παρόντι ἐκθήσω. Θατέραν δὲ, ἥτις ὕστερον ἀνεγνώσθη, ἐν καιρῷ κατατάξω, ότε τὰ ἐν Αριμίνῳ γενόμενα διηγεῖσθαί με γένοιτο. "Η ibi manentes, perinde atque priores fidei formulas ὑπηγόρευον πίστεις. Τὴν μὲν οὖν μίαν Ἑλλήνων damnarent, tres alias promulgarunt. Atque unam quidem Græca lingua Marcus Arethusius compo - suit, reliquæ Latino sermone fuerant conscriptæ: quæ simul et verbis et eorum structura atque compositione ab Arethusii expositione prorsus dissidebant. Quin neque eadem quæ priores formulæ complectebantur. Græca namque neque ὁμοούσιον, consubstantialem, neque ὁμοιοούσιον, similem substantia, Patri Filium dicebat. Εt eus qui docerent Filium principii expertem esse, aut qui Filium dilatatam Dei substantiam facerent, aut qui etiam conjunctum, non autem subjectum Patri dicerent, excommunicabat. 751 Itidem vero et altera Latina de substantia agens, ὁμοούσιον, consubstantialem, juxta et ὁμοιούσιον similem substan- 5 tia omnino dicendum esse inhibebat: ut quæ verba neque in Scripturis sacris uspiam invenirentur, neque cogitationibus primis aut cognitione hominurn percipi possent. Constituit sane, Patrem majorem dicendum esse cum honore et dignitate et divinitate, tum ipso paternitatis nomine. Decernit etiam cum omnibus Filium subjectum esse Patri. Et principi¡ quidem expertem esse Patrem, omnibus vero (Patre excepto) Filii generationem esse incognitam. Quam formulam ut minus recte compositam, posteaquam multis promulgata traditaque fuerat, episcopi retractare contenderunt. Ει imperator ipse id serio, coercitionem eis et pœnam qui eam in lucem prolatam non reddidissent; γε μὴν ῥηθεῖσα τῷ Μάρκῳ οὐτωσὶ διηγόρευε· ι Πιminatus, mandavit. Verum ea quod multorum manus pervenerat, non prorsus est abolita. Alteram quidam ex Latinis, ei quæ ab Arethusio Marco edita est connexan, in præscntia referam. Aleram autem quæ postea lecta est, loco suo reponam, cum res Arimini actas commemorabo. Quam Marcus dictavit, sie se habet: Credimus in unum Deum, Patrem omnipotentem, creatorein et factorem universorum ex quo omnis paternitas et in emelo et in terra nominatur. Et in unigenitum ejus Filium Dominum nostrum: Jesum Christum, ante omnia sæcula ex Patre genitum, Deum de Deo, lumen de luinine: per quem facta sunt omnia, in cœlis et in terra, visibilia et invisibilia. Qui est verbum, et lumen verum, et vita. Qui extremis diebus, propter nos homo factus, et natus e Virgine sancta, et crucifixus et mortuus et sepultus est. Et resurrexit a mortuis tertia die, et receptus est in cœlumn, et consedit ad dexteram Patris: venturus in consummatione sæculi, judicare vivos et mortuos, et reddere unicuique secundum opera sua. Cujus regnum interminatum in infinita sæcula permanet. Sedet namque in dextra Patris non solum in sæculo isto, sed et in futuro. Et in Spiritum sanctum, hoc est, Paracletum, quem cum se apostolis post ascensionem in cœlos missurum promisisset, ut eos doceret et suggereret eis omnia, misit: 752 per quem etiam sanctificantur corum, qui in eum sincere credunt, animæ omnium. στεύομεν εἰς ἕνα Θεόν, πατέρα παντοκράτορα, τὸν κτίστην καὶ ποιητὴν τῶν πάντων· ἐξ οὗ πᾶσα παι τριὰ ἐν οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται· καὶ εἰς τὴν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα· Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός· δι' οὗ ἐγένετο τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς εὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα· Λόγον ὄντα καὶ φῶς ἀληθινὸν καὶ ζωήν· τὸν ἐπὶ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντα, καὶ γεννηθέντα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου· καὶ σταυρωθέντα, καὶ ἀπο θανόντα, καὶ ταφέντα· καὶ ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἀναληφθέντα εἰς οὐρανὸν, καὶ καθίσαντα ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός· καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, καὶ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· οὗ ἡ βασιλεία ἀκατάπαυστος οὖσα, διαμένει εἰς τοὺς ἀπείρους αἰῶνας. Εσται γὰρ καθεζόμενος ἐν δεξιά τοῦ Πατρὸς, οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τουτο ἐστι τὸν Παράκλητον· ὅπερ ἐπαγγειλάμενος τοῖς ἀποστόλοις, μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον ἀποστεῖ λαι καὶ διδάξαι καὶ ὑπομνῆσαι αὐτοὺς πάντα, ἔπεμψε δι' οὗ καὶ ἁγιάζονται αἱ τῶν εἰλικρινῶς εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων ψυχαί. Τοὺς δὲ λέγοντας ἐξ οὐκ ὄνο των τὸν Υἱόν, ἢ ἐξ ἑτέρας υποστάσεως, καὶ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ἦν χρόνος ἢ αἰὼν ὅτε οὐκ ἦν, ἀλο λυτρίους οἶδεν ἡ ἁγία καθολική Εκκλησία. Eos vero qui dicunt, ex non exsistentibus

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. IX. esse Filium, aut ex alia substəntia quam ex Deo, et quod fuerit tempus aut sæculum, cum non fuerit, alienos esse scit sancta catholica Ecclesia. Πάλιν οὖν ἐροῦμεν, εἴ τις τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υιν δύο λέγει Θεούς, ἀνάθεμα ἔστω. Καὶ εἴ τις λέγων Θεὸν τὸν Χριστὸν προαιώνιον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ὑπουργηκότα τῷ Πατρὶ εἰς τὴν τῶν ὅλων δημιουρ γιαν μὴ ὁμολογοίη, ἀνάθεμα έστω. Εἴ τις τὸν ἀγέννητον ἢ μέρος αὐτοῦ ἐκ Μαρίας λέγειν γεγεννήσθαι τολμά, ἀνάθεμα Εστω. Εί τις κατὰ πρόγνωσιν τὸν ἐκ Μαρίας λέγει υἱὸν εἶναι, καὶ μὴ πρὸ αἰώνων ἐκ τοῦ Πατρὸς γεγεννημένον πρὸς τὸν Θεὸν εἶναι καὶ δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις πλατυνομένην τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱὸν λέγοι ποιεῖν, ἢ τὸν πλατυσμὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ Υἱἐν ὀνομάζοι, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ πλατύνεσθαι ἡ συστέλλεσθαι φάσκοι, ἀνάθεμα Εστω. Εἴ τις ἐνδιάθετον ή προφορικὸν λόγον λέγοι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις ἄνθρωπον μόνον λέγοι τὸν Υἱὸν τὸν ἐκ Μαρίας, ἀνάθεμα έστώ, Εἴ τις Θεὸν καὶ ἄνθρωπον τὸν ἐκ Μαρίας λέγων, Θεὸν τὸν ἀγέννητον αὐτὸν νοεῖ, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις τὸ, Ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα, καὶ πλὴν ἐμοῦ οὐκ ἔστι Θεὸς, τοῦτο αὐτὸ τὸ ἐπ᾽ ἀναι ρέσει εἰδώλων καὶ τῶν μὴ ὄντων θεῶν εἰρημένον, ἐπ' ἀναιρέσει τοῦ Μονογενούς πρὸ τῶν αἰώνων Θεοῦ ἐκλαμβάνοι Ἰουδαϊκῶς, ἀνάθεμα έστω. Εί τις τὸν Ο Λόγος σάρξ εγένετο, ἀκούων, τον Λόγον εἰς σάρκα μεταβεβλήσθαι νομίζοι, ἢ τροπὴν ὑπομεμενηκότα ἀνειληφέναι τὴν σάρκα, ἀνάθεμα έστω. Εν τις τὸν μονογενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἐσταυρωμένον ἀκούων, φθορὰν ἢ πάθος ἢ τροπὴν κατὰ τὴν θεότητα, ἢ μείωσιν, ἢ ἀναίρεσιν ὑπομεμενηκέναι λέγοι, ἀνάθεμα Εστω. Εἴ τις τὸ Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, μὴ τὴν Πατέρα πρὸς τὸν Υἱὸν λέγειν, ἀλλὰ αὐτὸν πρὸς ἑαυτὸν λέγοι τὸν Θεὸν εἰρηκέναι, ἀνάθεμα ἔστω. Εν τις τῷ Ἰακὼβ μὴ τὸν Υἱὸν ὡς ἄνθρωπον πεπαλαικέναι, ἀλλὰ τὸν ἀγέννητον Θεὸν ἢ μέρος αὐτοῦ λέγοι, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις τὸ ῾Εβρεξε Κύριος παρὰ τοῦ Κυρίου, μὴ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐκλαμβάνοι, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν παρ' ἑαυτοῦ λέγει βεβρεχέναι, ἀνάθεμα ἔστω. Έβρεξε γὰρ Κύριος ὁ Υἱὸς παρὰ Κυ μίου τοῦ Πατρός. Εἴ τις ἀκούων Κύριον τὸν Πατέρα, Κύριον τὸν Υἱόν, Κύριον καὶ Κύριον τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν εἴποι, καὶ Κύριος ἐκ Κυρίου λέγων δύο λέγοι Θεοὺς, ἀνάθεμα ἔστω. Οὐ γὰρ συντάσε σομεν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ὑποτεταγμένου τῷ Πατρί· οὔτε κατῆλθεν εἰς σῶμα ἄνευ βουλῆς τοῦ Πατρός· οὐδὲ ἔβρεξεν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ παρὰ Κυρίου αὐθεντοῦντος τοῦ Πατρός· οὔτε κάθηται ἐκ δεξιῶν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾿ ἀκούει τοῦ Πατρὸς λέγοντος, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Εἴ τις τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐν πρόσωπον λέο γοι, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις τὸ Πνεῦμα τὸν ἅγιον Παράκλητον λέγων τὸν ἀγέννητον λέγοι Θεὸν, ἀνάθεμα ἔστω. Εί τις, ὡς ἐδίδαξεν ἡμᾶς ἡ Γραφή, μὴ ἄλλον λέγοι τὸν Παράκλητον παρὰ τὸν Υἱόν, εἴρηκε 4 Isa. XLIII, 44. • Psal. cix 1. Ac rursum dicimus, si quis Patrem et Filium duos profiteatur Deos, anathema sit. Et si quis Deum dicens Christum antesæcularem Filium Dei administrasse Patri in rerum universarum creatione non profiteatur, anathema sit. Si quis ingenitam, aut partem ejus ex Maria progenitam esse dicere audeat, anathema sit. Si quis juxta præscientiam, eum qui ex Maria genitus est, Filium esse dicas, et non ante sæcula ex Patre natum apud Deum esse, et per eum facta esse omnia, anathema sit. Si quis dilatatam substantiam Dei Filium facere dicat, aut dilatationem substantiæ ejus Filium nominet, anathema sit. Si quis substantiam Dei vel dilatari vel contrahi dicat, anathema sit. Si quis vel mente conceptum, vel ore prolatum verbum dicat Filium Dei, anathema sit. Si quis hominem solum dicat Filium, ex Maria prognatum, anathema sit. Si quis Deum et hominem ex Maria genitum profitens, Deum ingenitum ipsum intelligat, anathema sit. Si quis illud, Ego Deus primum, et ego postea, et præter me non est Deus¹: quod de abolitione idolorum, et eorum qui dii non sunt, dictum est; ad abrogationem unigeniti antesæcularis Filii Dei Judaice accipiat, anathema sit. Si quis illud, Verbum caro factum est, audiens, Verbum in carnem mutatum, conversionem subiisse, et sic carnem assumpsisse existimet, auathena sit. Si quis unigenitum Filium Dei crucifixum audiens, corruptionem, vel perpessionem, vel mutationem, vel diminutionen, aut vel abolitionem secunduin divinitatem sustinuisse dicat, anathema sit. Si quis illud, Faciamus honiinem, non Patrem ad Filium, sed ipsum ad se ipsum Deum dixisse profiteatur, anathema sit. Si quis cum Jacob, non Filium ut hominem, sed ingenitum Deum aut partem ejus colluctatam esse dicat, anathema sit. Si quis illud, Pluit Dominus a Domino, non de Patre et Filio accipiat, sed seipsum a seipso pluisse dicat, anathema sit: 753 pluit enim Dominus Filius a Domino Patre Si quis audiens Dominum Patrem, Dominum Filium, Dominum et Dominum Patrem et Filium dicat, et Dominus ex Domino dicens duos staluat Deos, analberna sit: non enim in eodem gradu cum Patre Filium loramnus, sed Patri subjectum esse dicimus, neque descendit m corpus absque consilio Patris: neque pluit a seipso, sed a Donino, auctore Patre: neque sedet a dextris a seipso, sed audit Patrem dicentem: Sede a dextris meis *. Si quis Patrem et Filium et Spiritum sallctum unam personam dicat, anathema sit. Si quis, Spiritum sanctum Paracletum profitens, ingenitum Deum intelligat, anathema sit. Si quis, siculi Scriptura nos docuit, non alium a Filio dica Hæc paulo aliter referuntur apud Socratem, lib. ut, cap. 50. α

NICEPHORI CALLISTE τὴρ ὃν ἐγὼ ἐρωτήσω, ἀνάθεμα έστω. Εί τις τὸ Πνεῦμα μέρος λέγοι τοῦ Πατρὸς ἢ τοῦ Υἱοῦ, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα τρεῖς λέγοι Θεούς, ἀνάθεμα ἔστω. Εί τις βουλήσει Θεοῦ ὡς ἐν τῶν κτισμάτων γεγονέναι λέγοι τὸν Υἱόν. τοῦ Θεοῦ, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις μὴ θελήσαντος τοῦ Πατρὸς γεγεννῆσθαι τὸν Υἱὸν λέγοι, ἀνάθεμα ἔστω. Οὐ γὰρ μὴ βουλομένου τοῦ Πατρός, βιασθεὶς ὁ Πατήρ ὑπὸ ἀνάγκης φυσικής, αὖθις ὡς οὐκ ἤθελεν ἐγέννησε τὸν Υἱόν· ἀλλ᾽ ἅμα τε ἐβουλήθη, καὶ ἀχρόνως καὶ ἀπαθῶς ἐξ αὐτοῦ αὐτὸν γεννήσας επέδειξεν. Εἴ τις ἀγέννητον καὶ ἄναρχον λέγοι τὸν Υἱόν, ὡς δύο αναρχα καὶ δύο ἀγέννητα λέγων, καὶ δύο ποιῶν θεούς, ἀνά θεμα έστω. Κεφαλὴ γάρ ἐστι καὶ ἀρχὴ πάντων δ Θεός· κεφαλὴ δέ ἐστι τοῦ Χριστοῦ ὁ Θεός. Οὕτως γὰρ εἰς μίαν ἄναρχον τῶν ὅλων ἀρχὴν δι' Υἱοῦ εὐσε 6ῶς τὰ πάντα ἀνάγομεν. Καὶ πάλιν οὖν διακριβοῦν τες τοῦ Χριστιανισμοῦ τὴν ἔννοιαν, λέγομεν, ὅτι εἰ τις Χριστὸν Ἰησοῦν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ αἰώνων ὄντα, ὑπουργηκότα τῷ Πατρὶ εἰς τὴν τῶν ὅλων δημιουρ γίαν μὴ λέγοι, ἀλλ' ἐξ οὗ ἐγεννήθη ἐκ Μαρίας, ἔχε τοτε καὶ Υἱὸν καὶ Χριστὸν κεκλῆσθαι, καὶ ἀρχὴν εἰς ληφέναι τοῦ Θεὸν εἶναι, ἀνάθεμα έστω, ὡς ὁ Σαμοσατεύς. Ἐπειδὴ περὶ πίστεως ἔδοξέ τινα διάσκεψιν γεγενῆσθαι, καὶ πάντα ἀσφαλῶς ἐζητήθη καὶ διηρω μηνεύθη ἐν τῷ Σιρμίῳ ἐπὶ παρουσίᾳ Ουάλεντος, Ουρσακίου, καὶ Γερμηνίου, καὶ τῶν λοιπῶν. Συνέ στηκεν ἕνα Θεὸν εἶναι Πατέρα παντοκράτορα, καθὼς καὶ ἐν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ καταγγέλλεται· καὶ ἕνα μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Κύριον καὶ Θεὸν καὶ Σωτῆρα ἡμῶν, ἐξ αὐτοῦ πρὸ αἰώνων γεννηθέντα. Δύο δὲ Θεοὺς μὴ χρῆναι λέγειν· ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ, Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. Διὰ τοῦτο καὶ πάντων Θεός ἐστι, καθὼς καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἐδίδαξεν· Η Ἰουδαίων μόνον, οὐχὶ δὲ καὶ ἐθνῶν; ναὶ καὶ ἐθνῶν· εἶπερ εἰς Θεὸς, ὃς δικαιώσει περιτομὴν ἐκ πίστεως. Καὶ τὰ μὲν λοιπά πάντα συμφωνεῖ, καὶ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχει· ἐπεὶ δὲ πολλούς τινας κινεῖ περί τῆς λεγομένης 'Ρωμαϊστὶ σουνσταντίας, ἑλληνιστί δὲ λεγομένης ουσίας, τουτέστιν ἵνα ἀκριβέστερον Taracletum; dixit enim: Εt alium Paraclelum γὰρ, Καὶ ἄλλον Παράκλητον πέμψει ὑμῖν ὁ Παmittet vobis Pater, quem ego rogabo ', anathema sit. Si quis Spiritum partem dicat Patris aut Filii, anathema sit. Si quis Patrem et Filium et Spiritum sanctum tres dicat Deos, anathema sit. Si quis proposito Dei Filium Dei ut unam creaturarum facium esse dicat, anathema sit. Si quis non volente Patre genitum Filium dicat, anathema sit; non etenim invito Patre, naturali necessitate coactus ille, volens genuit Filium, verum una cum ipsa voluntate, et absque tempore, et absque perpessione, ex se genitumn ipsum exhibuit. Si quis ingenitum et principii expertem dicat Filium, tanquam duo ingenita et duo principio carentia dicens, et duos deos statuens, anathema sit: caput namque est et principium omnium Filius, caput autem Christi Deus. Ita enim ad unum initio carens rerum omnium principium, per Filium pie omnia referimus. Ac denuo Christianismi certius accuratiusque sententiam inquirentes, dicimus: Si quis Christum Jesum Filium Dei antesæculǝrem inserviisse Patri in rerum universarum creatione non dicat, sed ex quo Maria genitus est, tum Filium et Christum vocatum esse, et principium ut Deus esset cepisse asserat, ille anathema esto sicuti Samosatenus Paulus. Fidei formula aliter apud Sirmium Latine edita, et Græce versa: Quandoquidem visum est, ut de fide consideraretur; omnia certo exquisita et exposita sunt Sirmii 754 in praesentia Valentis, Ursacii, Germinii et reliquorum: constitit itaque unum esse Deum Patrem omnipotentem, quemadmodum et in universo orbe annuntiatur. Et unum unigenitum ejus Filium Jesum Christum, Dominum et Deum et Servatorem nostrum, ex eo ante sæcula genitum. Non autem duos oportere dicere Deos: siquidem et ipse Servator dixit: Vado ad Patrem meum et l'atrem vestrum, et Deum meum et Deum vestrum *. Propter quod et omnium Deus est, sicuti Apostolus quoque docuit: An Judæorum Deus tantum? non autem et gentium? profecto gentium quoque. Siquidem unus Deus, qui justificabit circumcisionem ex fide. Et reliqua quidem omuia consona sunt, et nihil habent dubii. Quoniam vero permultos η γνωσθῇ τὸ ὁμοιοούσιον, ἤτοι τὸ λεγόμενον ὁμοούσιον· movet substantiæ verbum, hoc est (ut certius intelligatur) τὸ ὁμοιοούσιον, simili substantiale, sive τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, neminem prorsus mentionem dictionum earum facere, neque eas in Ecclesia docere oportet, propter hanc causam et rationem, quod in divinis Scripturis de iis scriptum non sit, et captum humanæ mentis et cognitionis excedant: quodque nemo generationem Filii explicare possit, quemadmodum scriptum cst, Generationem ejus quis enarrabit *? Soli autem Patri manifestum est, quomodo Filium genuit: et item Filio, quomodo ipse genitus sit a Patre. Ne- * Joan. Σιν, 16. s ibid. 28. • Rom. 111, 29. Τοῦ Θεοῦ εἶναι, ut Dei esset. Socrat. οὐ χρή τινα παντελῶς τούτων μνήμην γενέσθαι, οὐδὲ περὶ τούτων ἐξηγεῖσθαι τῇ Ἐκκλησίᾳ· διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν καὶ διὰ τοῦτον τὸν λογισμόν, ὅτι ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς οὐ γέγραπται περὶ τούτων· καὶ ὅτι ταῦτα ὑπὲρ τὴν τῶν ἀνθρώπων γνῶσιν καὶ τὸν ἀνθρώπινον νοῦν ἐστι· καὶ ὅτι οὐδεὶς δύναται τὴν γενεὰν διηγήσασθαι, καθώς γέγραπται· Τὴν γενεάν αὐτοῦ τις διηγήσεται; Μόνον δὲ εἰδέναι τὸν Πατέρα φανερόν ἐστι πῶς τὸν Υἱὸν ἐγέννησε· καὶ πάν λιν τὸν Υἱόν, πῶς αὐτὸς γεγέννηται ἀπὸ τοῦ Πατρός. Οὐδενὶ δὲ ἀμφίβολόν ἐστι μείζονα εἶναι τὸν Πατέρα τιμῇ καὶ ἀξίᾳ καὶ θεότητι· καὶ αὐτῷ τῷ ὀνόματι • Isa. LIII, 8.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. τῷ πατρικῷ μείζονα είναι, διαμαρτυρομένου αὐτοῦ mini etiam dubium est, majorem esse Patrem τοῦ Υἱοῦ· Ὁ ἐμὲ πέμψας Πατὴρ μείζων μου ἐστι. Καὶ τοῦτο δὲ καθολικὸν εἶναι οὐδεὶς ἀγνοεῖ, δύο πρόσωπα εἶναι Πατρὸς καὶ Υἱοῦ· καὶ τὸν μὲν Πατέρα μείζονα, τὸν δὲ Υἱὸν ὑποτεταγμένον μετὰ πάντ των ὧν αὐτῷ ὁ Πατὴρ αὐτοῦ ὑπέταξε. Τὸν δὲ Πατέρα ἀρχὴν μὴ ἔχειν, καὶ ἀόρατον εἶναι, καὶ ἀθάνα τον εἶναι, καὶ ἀπαθῆ εἶναι· τὸν δὲ Υἱὸν γεγεννήσθαι ἐκ τοῦ Πατρός, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός· καὶ τούτου τὴν γέννησιν μηδένα γισκώσκειν, καθὼς προς εἴρηται, εἰ μὴ μόνον τὸν Πατέρα· αὐτὸν δὲ τὸν Υἱὸν Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν σάρκα ἤτοι σῶμα, τουτέστιν ἄνθρωπον, εἰληφέναι, καθάπερ καὶ ἄγγελος εὐηγγελίσατο. Καθὰ δὴ καὶ πᾶσαι αἱ Γραφαὶ διδάσκουσι, καὶ μάλιστα αὐτὸς ὁ ᾿Απόστολος ὁ διδάσκαλος τῶν ἐθνῶν; Ανθρωπον ἀνέλαβεν ὁ Χριστὸς ἀπὸ Μαμίας τῆς Παρθένου, δι' οὗ πέπονθε. Τὸ δὲ κεράλαιον πάσης τῆς πίστεως καὶ ἡ βεβαιότης ἐστὶν, ἵνα Τριὰς ἀεὶ φυλάττηται, καθὼς ἀνέγνωμεν ἐν τῷ Εύ αγγελίῳ· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ακέραιος δὲ καὶ τέλειος ἐστιν ὁ ἀριθμὸς τῆς Τριά δος· ὁ δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δι' Υἱοῦ ἀποσταλὲν ἦλθε κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν, ἵνα τοὺς ἀπο στόλους καὶ πάντας τοὺς πιστεύοντας ἁγιάσῃ καὶ ἐναδιδάξῃ.» Καὶ ἡ μὲν ἔκθεσις αὕτη· ᾗ δὴ Φωτει νὸν καὶ μετὰ καθαίρεσιν συνθέσθαι καὶ συνυπογρά φειν παρηγγυώντο, ἐπαγγελλόμενοι αὖθις τὴν ἀξίαν ἐπιδοῦναι τοῦ τε θρόνου καὶ τῆς ἱερωσύνη;, εἴγ' ἐκ ten se ei episcopalem una cum throno reddituros μετανοίας υποβάλοι τῷ ἀναθέματι, ὅτα δὴ κακῶς ἐδογμάτισεν. Ο δὲ οὐδ᾽ ἀκούειν ἠνείχετο, ἀλλ' εἰς διάλογον αὐτοὺς προκαλεῖτο. Καὶ δὴ βασιλικῷ κει λεύσματι τῶν, ὅσοι ἐδόκουν ἐπιστήμῃ λόγου καὶ ἀξιώματι διαφέρειν εἰς ἐν ἀθροισθέντων, ἀναδέχεται τὸν λόγον Βασίλειος ὁ τηνικάδε τὴν ᾿Αγκυρανῶν Εκκλησίαν ἐπιτροπεύων. Τοῦ δ᾽ ἀγῶνος εἰς πολὺ προελθόντος, ὀξυγράφοι τὰ παρ' ἑκατέρων εἰρημένα ἐλάμβανον. Οἷς διαφερόντως κρατεῖν ἐδόκει Βασί λειος. Φωτεινοῦ δὲ φυγὴ κατεψήφιστο· ἔνθα διάγων, τὴν οἰκείαν δόξαν λόγῳ συγκροτῶν ἦν 'Ρωμαίων καὶ Ελλήνων φωνῇ. Ην γὰρ καὶ ἀμφοτέραις ταῖς γλώσ στις οὐκ ἀμοιρῶν χάριτος. "Ο δ᾽ ἐσπουδάζετο ταῖς Γραφαῖς ἦν, πλὴν τῆς οἰκείας, τὰς τῶν ἄλλων δόξας μηδὲν οὖσας ἀπρεπῶς ἐξελέγχειν. Περὶ μὲν οὖν Φωτεινοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ δόξης τοῦτον ἔσχε τὸν τρόπου. honore, dignitate et divinitate, et ipso adeo nomine paterno majorem esse: ipso etiam testificante Filio Qui me misit Pater, major me est '. Illud quoque catholicum esse nemo ignorat, duas esse personas Patris et Filii et Patrem quidem majorem, Filium autem subjectum cum omnibus quæ ci Pater subjecit. Et Patrem principium non habere, et esse invisibilem et immortalem, et passionis expertem: Filium vero genitum ex Patre, Deum de Deo, lumen de lumine: ejusque generationem neminem nosse, sicut ante dictum est, nisi solum Patrem. Ipsum porro Filium Dominum et Deum nostrum, carnem sive corpus, hoc est hominem assumpsisse, quemadmodum et angelus reruntiaverat. 755 Εt Scripturæ omnes docent, atque in primis Apostolus ipse gentium doctor, Hominem Christus ex Maria Virgine assumpsit, per quem el passus est. Caput autem fidei totius et firmamentum est, ut Trinitas semper servetur, ita ut in Evangelio legimus, Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomen Patris et Filii et Spiritus sancti. Integer autem et perfectus est Trinitatis numerus. Paracletus autem Spiritus sanctus, per Filium missus, juxta promissionem venit, ut apostolos et credentes omnes sanctificaret et doceret» Hæc ca formula est, cui ut Photinus etiam post episcopatus abrogationem assentiretur et subscriberet, hominem sunt hortati: dignitapolliciti, siquidem per penitentiam quæcunque perperam docuisset, anathemate damnaret. Ille no audire quidem hoc sustinuit, sed eos ad disputationem provocavit Et jussu imperatoris die dicta in locum unum, quicunque doctrina, eloquentia et honore antecellere alios videbantur, convenientibus, conditionein disputandi accepit Basilius, qui tum Ancyranam curabat Ecclesiam. Concertatio ea longius producta, et notarii celeres utriusque dictata exceperunt: quibus longe supe rior fuisse existimatus est Basilius. Porro Photinus ad exsilium est damnatus. In quo ille degens, opinionem suam Græce et Latine (multa enim ei in utroque sermone erat gratia) scriptis mandavit. Quod vero in eis maxime elaborabat, illud erat, quod præter opinionem suam, alias aliorum omnes nihil esse, parum decore probare est conatus. Photini quidem, ejusque sententiæ res, ad hunc se habuere modum. 'Joan. xiv, 28. * Matth. xxvi, 19. Verbum hoc est temporaneæ submissionis et exinanitionis, juxta illud: Minuisti eum, et inferiorem fecisti paulisper angelis. Psalm. vult; Hebr. 11. Nam qui spiritum Christi non habet, non est ejus. (Rom. vIII.) Huic disputationi multos adhibuisse Constantium senatorios viros, dicit Socrates lib. 1, cap. 30.

756 CAPUT ΧΧΧΙ. Ut tyranni Occidentales sint devicti, Britannio scilicet et Magnentius. De Judæis Diocæsariensibus, et ut Gallus Cæsar sit interfectus. Περὶ τῆς ἥττης τῶν Εσπερίων τυράννων. Οι ε τρανίωνος καὶ Μαγνεντίου· καὶ περὶ τῶν ἐν Διοκαισαρείᾳ Ιουδαίων· καὶ ὡς ἀνηρέθη Γάλ λος ὁ Καῖσαρ. Ο δὲ βασιλεὺς τὰ τῶν τυράννων μετήρχετο, καὶ ἐπὶ ῥηταῖς συνθήκαις ἐς ταυτὸ πρῶτον ἧκε τῷ Βρετανίωνι. Πείσας δὲ τοὺς ὑπ' ἐκεῖνον στρατιώτας μεταθέσθαι τῆς γνώμης, καὶ μόνον ἀναγορεῦσαι Κωνστάντιον, γνοὺς ἐκεῖνος τὴν ἐπιβουλήν, πρὸ τῶν ποδών του βασιλέως ἐκαλινδεῖτο πρηνής· καὶ ἱκέτης ἐλεεινὸς ἦν. Κωνστάντιος δὲ τὰ σύμβολα τῆς βασιλείας ἐκείνῳ περιελών, ἁλουργὶς δὲ ταῦτα ἦσαν καὶ στέφανος, ἐν ἡσυχίᾳ μένειν καὶ ἰδιάζειν προσέτατ τε· τὸν γὰρ πρεσβύτην ἀπραγμόνως μᾶλλον βιοῦν Imperator autem adversus tyrannos exercitum duxit, et conditionibus pactisque certis bellum cum Eritannione decidit, militibus illius ut animos mutarent, et se unum imperatorem acclamationibus renuntiarent, persuasis. Nam insidiis eis cognitis, Britannio ad pedes imperatoris supplicis habitu miserabiliter est provoľutus. Et Constantius ei imperii insignia, purpuram et coronam detraxit, quietunque et privatum esse jussit: seni magis convenire dicens, ut in otio viveret, quam nomen tumultuum plenum obtineret. Sumptus autem ex προσήκον ἔλεγεν, ἢ ὄνομα ἔχειν θορύβων Εμπλεων. publicis vectigalibus ei, ut seni, ad Prusam circa Olympum amplos attribuit: ubi ille degens, postea ad imperatorem scripsit. gratiasque ei egit, qui se tantis et tam multis malis et ærumnis, quæ in imperio essent, liberasset. Rebus de Britannione prospere confectis, maximam copiarum suarum, quas secum habebat, partem, in Italiam adversus Hagnentium misit. Patruelem autem fratrem suum Gallum, Constantii (frater autem hic Constantini Magni patris fuerat) filium, in Orientem et Syriam ire jussit, ut provinciis isthic adversus Persarum excursiones prasidio esset: eidemque Casaris dignitatem contulit, et cum nominis sui adjectione Cæsarem Constantium renuntiavit. Quo sane tempore, illo Antiochiam proficiscente, rursumn crucis signum in cœlo ad Hierosolyma apparuit, solem radiis suis præcellens, arcu quem irim vocant ingenti ad instar coronæ circuinfusum, hora diei Tertia, Pentecostes feriis ineuntibus: Cyrillo tum Hierosolymis post Maximum res ecclesiasticas gubernante. Cæterum crucis illa lux sparsim non diffluebat, quod in cometa fieri solet, sed multo magnoque fulgore densa et perspicua consistebat. Occupaverat autem cœlo incumbens circiter quindecim stadia. Longitndo ejus, quantum colligere licuit, a Calvariæ monte ad eum qui dicitur Oliveti pertingebat latitudo autem, quæ longitudini ei proportione conveniret. Ad miraculum timor etiam, in re tam insolita et inexspectala, omnibus incessit. Itaque omnes cum conjugibus et liberis ad templum majus Deum laudibus ferentes, relicto a quoque quod tum forte faceret, opere confugerunt. 757 Et ea res in terras omnes promulgata, homines consternavit, quod eam ex provinciis cunctis, qui peregre precationis ergo Hierosolyma venerant, ubique vulgarent. Multos sane et ex Judæis, et ex Græcis, ad Christianismum perduxit. Factus etiam de ea certior est imperator, familiarium suorum et ipsius Cyrilli litteris. Et divinitus ea Britannionem magistrum militum in Panno nia ad Mursam milites imperatorem renuntiave. rant, grandævumi jam, et omnibus charum virum: quippe probrum, et priscorum morum, jucundaΠολλὴν δὲ αὐτῷ καὶ δαπάνην δημοσίων ἐκ φόρων ἀνῆκε κατὰ Προῦσαν τὴν περὶ Ολυμπον, οἷά γε πρεσβύτῃ· ὅπου δὴ ποιούμενος τὰς διατριβάς, ἐς ὕστερον γράφων βασιλεῖ χάριτας ώμολόγει, τοσούτων κακῶν, ὅσα τῇ ἀρχῇ σύνεστι καὶ φροντίδων οὕτω πολλῶν ἀπαλλάξαντι. Ως δὲ καλῶς αὐτῷ ἀπέβη τὰ κατὰ Βρετανίωνα, ἀπόμοιραν πλείστην τῆς περὶ αὐ τὸν στρατιᾶς κατὰ Μαγνεντίου εἰς Ἰταλίαν ἔπεμπε. Τὸν δ᾽ ἀνεψιὸν Γάλλον, ὃς παῖς μὲν ἦν Κωνσταντίου, οὗτος δὲ ἀδελφὸς Κωνσταντίνου τοῦ πατρὸς ἦν, πρὸς Έψαν ἐπὶ φυλακῇ τῶν ἐκεῖσε κλιμάτων Περσικοῖς ἐνοχλουμένων ἐφόδοις εἰς Συρίαν ἔστελλε, τὴν τοῦ Καίσαρος ἀξίαν, πρὸς δὲ καὶ τὴν οἰκείαν κλῆσιν τούτῳ περιβαλών, Καίσαρα Κωνστάντιον ἀνειπών· ότε δὴ εἰσιόντος ἐκείνου τὴν ᾿Αντιόχειαν, αὖθις ἐν οὐρανῷ τὸ τοῦ σταυροῦ σημεῖον ὤφθη ὑπεραστρά πτον τὸν ἥλιον, ίριδος μεγάλης στεφάνου τρόπον περ ριελιττούσης αὐτόν. Τρίτη ὥρα τῆς ἡμέρας ἦν, τῆς Πεντηκοστῆς ἐνισταμένης τῶν ἑορτῶν, Κυρίλλου της νικαῦτα ἐν Ἱεροσολύμοις μετὰ Μάξιμον τὰς ἱερὰς ἡνίας διαχειρίζοντος. Πλὴν οὐχ ὥσπερ τις κομήτης ἦν τὸ φῶς ἀποῤῥέων, ἀλλὰ πυκνὸν καὶ διαφανές συνεστὼς ἐν πολλῷ καὶ μεγάλῳ φωτί· διῆκε δὲ κατ έχον περὶ τὸ οὐράνιον κὗτος ἀμφὶ δέκα καὶ πέντε στάδια, τὸ μὲν μῆκος, ὅσον εἰκάσαι, ἀπὸ τοῦ κρατ νίου διῆκεν ἄχρι καὶ τοῦ ὄρους, ὁ Ἐλαιῶν ἐπικέκληται· τὸ δὲ εὗρος, ὅσον τῷ μήκει ἀναλογεῖν. Πρὸς δὲ τῷ θαύματι καὶ πᾶσι δέος ἐπὶ τῷ παραδόξῳ ἐνῆν. Καὶ ἔθεον πάντες ἐπὶ τὸ ἱερὸν, τὸν μέγαν ἀνυμνοῦν. τες Θεόν, ἕκαστος καταλείψας ὅ τι τύχοιεν ἐργαζό μενοι. Πάσῃ δὲ γῇ τὸ θαῦμα φοιτήσαν, κατέπληττε, τῶν κατ' εὐχὴν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπιδημούντων ἐξ ἁπάσης γῆς διαμηνυσάντων. Ο καὶ πολλοὺς τῶν τε Ἰουδαίων καὶ Ἑλλήνων πρὸς τὸν Χριστιανισμὸν μεθείλκυσεν. Εγνω δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς παρά τε τῶν οἰ κείων καὶ Κυρίλλου γράψαντος. Κατά τι δὲ θεοπρό πιον γενέσθαι ἐλέγετο τοῖς εἰδόσι, πάλαι βίβλοις δε ραῖς ἐμφερόμενον. Τὸ δὲ σελασφόρον ἐκεῖνο και σε βάσμιον θέαμα οὐδὲ τοῖς ἐπὶ τοῦ στρατοπέδου ἀθέα que civitatis sed omnium liberalium artium expertem, adeo ut ne primarum quidem litterarum elementa, nisi in extrema ætate, addidicerit. Eutrop.

ECCLESIASTIC/E 111STORLE LIB. IX. ut quæ antiquitus in sacris expressa esset Litteris. Splendidum hoc et venerandum spectaculum, ipsi quoque exercitui non fuit invisum. Apparuit nam que signum id, cum imperator ad Occidentem Britannionein et Magnentium tyrannos devinceret: ubi exercitus vario labore fatigatus miraculo tanto viso, immensa ejus luce amatus et lustratus est. Nam Magnentius, veteri Roma capta, graviter ibi sæviebat, et multos ex senatu atque ipsa etiam plebe crudeliter necabat. Ubi autem Constantii exercitum adesse cognovit, cedens istine, Galliam per Alpes Julias petiit. Ita enim perangustus transitus dicitur, altissimis ex utraque parte montibus in locum unum, ut prope complicentur, coeuntibus, angustiis quæ in Thermopylis suut perquam similes. Et Alpes quidem Julie Gallias ab Italia dividunt. Quæ vero vocantur Susacenses Alpes, inter Daciam et Thraciam sunt. Porro ubi aliquoties acies inter se concurrere, et nunc hi nunc illi prælio superiores fuere, postremo victus Magnentius ad Mursam Galliæ castellum profugit. Quo loco copias suas casu eo perculsas animare, et ad fortitudinem atque fiduciam excitare conatus est. Cum autem et ipsæ militari more acclamatione sua illi ut imperatori fausta ominari deberent, vel invitæ pro Magnentio Constantium Augustum promulgarunt. Unde ille imperium sibi non esse a Deo delatum intellexit: et castello co τον ἦν. Ωφθη καὶ γὰρ τὸ σημεῖον, ἡνίκα τῶν καθ' quasi prodigium exhibita esse dicebatur a peritis, Εσπέραν Βρετανίωνος καὶ Μαγνεντίου τυράννων πε ρεγένετο, τῆς ἐκεῖσε πονούσης στρατιᾶς ἐκεῖθεν τῇ περιουσία τῆς αἴγλης καταστραπτομένης, καὶ τὸ στο μεῖον ὁρώσης. Ο γὰρ Μαγνέντιος την πρεσβυτέραν χειρωσάμενος 'Ρώμην, τὰ πάνδεινα ἔπραττε, πολλούς τε τῆς συγκλήτου ἀνήρει, καὶ τὸν δῆμον διέφθειρεν. ὡς δὲ ἔγνω τὴν στρατιάν Κωνσταντίνου ἄγχιστα εἶναι, μικρὸν ὑποχωρήσας, πρὸς Γαλλίας ἐχώρει διὰ τῶν Ἰούλιων Αλπεων. Δίοδοι δέ εἰσιν αἱ Άλπεις στεναί, μεγίστων ὁρῶν ἑκατέρωθεν ὑφ᾽ ἐν χωρίον ἐγγὺς τοῦ συμπτύσσεσθαι συγκλειομένων· 2 δὴ ἐμφερεῖς εἰσι τοῖς ἐν Θερμοπύλαις στενοῖς. Α' μὲν οὖν Ἰούλιαι Αλπεις τὰς Γαλλίας τῶν Ἰταλῶν διορίζουσιν· αἱ δὲ ᾿Αλπεις αἳ καλοῦνται Σουσάκεις μεταξὺ Δακίας καὶ Θρᾴκης εἰσί. Συχνῶς γοῦν ἑκα τέρων προσβαλόντων τῶν στρατευμάτων, ποτὲ μὲν οὗτοι, ποτὲ δ' ἐκεῖνοι περιεγίνοντο. Ὕστατον δ᾽ ἡτ τηθεὶς Μαγνέντιος, περί τι φρούριον τῆς Γαλατίας κατέφυγεν· Μούρσα ἦν αὐτῷ ὄνομα. Ὅπου δὴ τὸ ἀδημονοῦν τῆς στρατείας διαλύειν πειρώμενος, καὶ παρασκευάζειν θαῤῥεῖν, ἐπεὶ κἀκεῖνον εὐφημεῖν οἷα ἔθος βασιλεῦσιν ἐχρῆν, ἠλέγχοντο οὐχ έκόντες γουστον Κωνστάντιον ἀντὶ Μαγνεντίου ἀναγορεύον τες. Εντεῦθεν συνεὶς ἐκεῖνος μὴ ἐκ Θεοῦ τὸ βασι λεύειν δεδόσθαι αὐτῷ, τὸ φρούριον ἀπολιπών, πρόσω ἠπείγετο. Κατόπιν δὲ τῆς στρατιᾶς Κωνσταντίου και τα σπευδούσης, μόνος διαφυγών, εἰς Λουγδοῦνον πό λιν ἀποδιδράσκει. Κἀκεῖσε τὸν ἀδελφὸν ἐν εὐνοίας τρόπῳ δῆθεν ἀποσφάττει, πολεμίας προαρπάζων – ὕδρεως καὶ χειρός, ὃν Καίσαρα πρότερον πεποιήκει, εἶτα τὴν μητέρα· ἔπειτα δὲ καὶ εἴ τις ἄλλος τῶν οἰ κειοτάτων παρῆν. Τελευταῖον δὲ τὸ ξίφος ἑαυτῷ ὑποστήσας, ἐπηῤῥάχθη τε αὐτοῦ, καὶ διελαθεὶς κατὰ τὸ μετάφρενον, ἐξέψυξεν, οὐδ' ὅλα τέσσαρα τυραν νήσας ἔτη. Μικρὸν δὲ ὕστερον, καὶ ὃς ἕτερος ἦν αὐτῷ ἀδελφὸς, Δεκέννιος όνομα, ἀγχόῃ τοῦ βίου ἑαυ τὸν ὑπεξήγαγεν. Αλλ' οὐδὲ οὕτως αἱ ταραχαὶ ἀπέ λιπον τὰ κοινά. Ετερος γὰρ εὐθὺς τύραννος, Σίλβα νὸς ὄνομα, περὶ τοὺς πρὸς δύσιν Γαλάτας ἦρτο· ἦν οὐκ ἐπιπολὺ διαρκέσαντα οἱ στρατηγοὶ Κωνσταντίου διέφθειραν. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν Διοκαισαρεία Ἰουδαῖοι Ρωμαίοις ἐπαναστάντες, καὶ τὸν ζυγὸν τῆς δουλείας ἀποσεισάμενοι, ήραν όπλα, καὶ τὴν Παλαι στίνην καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς κατέτρεχον ληϊζόμενοι. Καθ' ὧν μέγα ἀνίστα τρόπαιον, ἐπιὼν ἐξ ᾿Αντιοχείας ἔνθα διέτριβεν ὁ Κωνστάντιος Γάλλος· καὶ τὴν πόλ λιν αὐτῶν ἐκ βάθρων ἀνέτρεπεν. Οὕτω δὲ κατ᾽ αὐτῶν εὐτυχήσας, τὴν εὐημερίαν οὐκ ἤνεγκεν· νεωτε ρίζειν δὲ καὶ αὐτὸς ἠρέμα κατήρχετο, καὶ τυραννεῖν ἐμελέτα. Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ κατάφωρος τῷ Κωνσταν τίῳ ἐγίνετο· θράσους γὰρ ἀμετρίᾳ ληφθείς, τὸν τῆς Έψας ἔπαρχον Δομετιανὸν, καὶ τὸν κοιαίστωρα Μόν τιον, κατ᾽ ἐξουσίαν ἀνεῖλε, μὴ τῷ βασιλεῖ τὰς αἰτίας μηνύσας τῆς ἀναιρέσεως. Ἐξ ἧς αἰτίας καὶ ἄλλων συνεπιρουέντων, θανάτῳ τὸν ὑβριστὴν μετελθεῖν οι Praliis istis vires Romance fere consumptæ sunt. Bellatorum enim quinquaginta quatuor millia derelicto, ulterius est profectus. Verum cum eum Constantii exercitus magna celeritate persequeretur, solus profugiens in urbem Lugdunensem pervenit. Atque ibi fratrem Desiderium, per benevolentiæ causam scilicet, ut eum hostium manibus et injuriis eriperet, deinde matrem, postea etiam si quis ex propinquis suis alius adesset, jugulavit. 758 Et tandem in gladium sibi ipsi intentatum incumbens, dorso etiam ipso perfosso, vitam finiit, cum non tolos quatuor annos tyrannide potitus esset. Paulo deinde post, qui ei alter erat frater, Decennius Cæsar ab ipso dictus, laqueo etiam seipsum interemit. Sed enim ne sic quidem rcspublica pacatæ fuere. Statim enim tyrannus alius, nomine Sylvanus, apud Occidentales Gallos exstitit: quem non ita diu res turbautem, Constantii duces interemere. Enimvero Judæi quoque Diocæsareæ Romanis rebellantes, et servitutis jugum excutientes arma sumpsere, et Palæstinam vicinasque in circuitu regiones percurrentes vastarunt. Contra quos ex Antiochia, ubi agebat, profectus est Constantius Gallus, eisque superatis tropæum ingens statuit, et urbem eorum ex ipsis fundamentis diruit. Sed enim rebus feliciter gestis, fortunam blandientem prosperitatemque eam non bene tulit: nam et ipse ad res novas aspirare et tyrannidem meditari cœpit. Sed brevi conatus ejus periere. Orus., Eutrop. (*) Ad Murtium, Eval.

manifesto comperit Constantius. Siquidem ille per έπειρᾶτο. Καὶ περιοργής γεγονώς, πρὸς ἑαυτὸν μετά effrenem audaciam Orientis præfectum Domitia- εστέλλετο. Ο δ' οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ τὴν μετάκλησιν συμ num et quæstorem Montium suapte potestate βάλλων, δεδοικώς δ' ὅμως καὶ ἄκων ἀπῄει, τὴν ἰδίαν necavit, cadis ejus causa imperatori non signifi- γαμετην Κωνσταντίαν προπέμψας πρεσβεύσουσαν. cata. Quæ res aliæque insuper ad eam accedentes Αλλ' ἡ μὲν ἐνόδιος ἐπεσχέθη θανάτῳ. Συνείπετο δ' efecere, ut inperator eum, ut sibi injurium, ἐκείνῳ καὶ Θεόφιλος ὁ Ινδός, περὶ οὗ μικρὸν ὕστε sublatum vellet. Et ira incitatus, ad se eum eva- ρον ἐροῦμεν. Συνἦν γὰρ μέσος ταῖς πρὸς Γάλλου cavit. Atque ille in deteriorem partem eam voca- καὶ Κωνστάντιον συνθήκαις, ἡνίκα Καίσαρ κεχειρο tionem fieri suspicatus, sibique propterea metuens, τόνητο, συνέχων αὐτῶν τὴν ὁμόνοιαν. Γυμνωθείς δι etiam invitus profectus est, uxore sua Constantia, τῆς ἁλουργίδος ὁ Γάλλος καὶ κατὰ Φαλῶνα τὴν νῆσον quæ pro eo precaretur, præmissa. Ea in itinere γενόμενος περὶ μέρη δὴ τὰ Εσπέρια, ἐπιβουλαῖς Εὐα mortuà est. In comitatu Galli Theophilus etiam σεβίου τοῦ εὐνούχου ἀναιρεῖται· κελεύσαντος μὲν τὴν Indus fuit, de quo supra diximus. Nam is medium ἀναίρεσιν τοῦ Κωνσταντίου, μεταμέλῳ δὲ χρησαμέ se inter Gallum et Constantium gerebat, conjun- νου ἐς ὕστερον. Μετ' ὀλίγον δὲ τὸν ἐκείνου ἀδελφὸν ctionem eorum et concordiam confirmans, cum Ἰουλιανὸν ἐκ τῆς Ἰωνίας μεταπεμψάμενος, χειρο Cæsar Gallus designaretur, et pacta fierent. At τονεῖ Καίσαρα, τὸ τῆς ἀρχῆς βάρος ιδών, καὶ πρὸς Gallus, adempta ei primum purpura, circa Phla- τοὺς ἐν Γαλλία βαρβάρους ἀπέστελλε, ταραχής έμπλεων nonem insulam in Occidentalibus partibus ex τὰ ἐκεῖσε δὴ καθιστῶντα. Ἀλλὰ περὶ μὲν Ἰουλιανοῦ insidiis Eusebii eunuchi trucidatus est. Quod qui- ἐν τῇ ἐφεξῆς ἱστορία πρὸς λεπτὸν διηγήσομαι. dem ita tum fieri jussit Constantius postea autem eum facti poenituit. Brevi post fratrem ejus Julis. num ex lonia accitum, quod imperii gravitatem secum perpenderet, Cæsarem creavit: et adversus barbaros in Galliam misit, qui res ibi turbulentas pacaret etéconstitueret. 759 Sed de Juliani rebus in historia sequenti accuratius omnia exponemus. CAPUT XXXIII. Ut denuo Ariani synodos Antiochiæ et Mediolani celebrantes, Athanasium. oppugnarint: et quæ consilia de perversione fidei Constantius ceperit. Constantius cura et periculo tyrannorum liberatus, venit Romam, ubi de tyrannis triumplum sibi agendum esse duxit. Eodem tempore ad concordiam dogmatis Orientales simul et Occidentales episcopos, sicuti putabat, adducturus, synodum cog: in Italia præcepit. Julius tum, viginti quinque annis Romaua Ecclesia administrata, decessit, provinciamque ejus Liberius sortitus est. Tum vero opportunitatem sibi oblatam esse existimantes, qui professionem fidei Nicænam abrogaverant, calumnias rursum contexuerunt, ut τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis, professores, quos antea ut sententiæ alterius sectatores exauctoraverant, ecclesiis prorsus exigerent. Constante namque adhuc superstite, non ausi fuerant fraudulenta temeritate imperia inter se committere. Quippe bellum fratri Constans denuntiaverat nisi Athanasium, sicuti dictum est, reciperet. Potissimum vero Athanasium illi expellere studio omni contendebant: qui sane etiam Censtante nondum cæso, Constantio autem propter illum, Athanasium se complecti assimulante (tantum illorum erat odium), conquiescere non potuerunt. Sed enim tringinta ex maligna eorum multitudine Antiochiæ congregatis, Narcisso videlicet Cilice, Theodoto Thrace, Eugeni: NicaRO, Patrophilo Scythopolitano, Menophante Ephesio, atque aliis, reditum Athanasii illi tanquam illegitimum culpabant, et omnibus ubique episcopis scribebant, ne cum illo communicarent, neve Magnum, Socrat. et Sozom. Περί Φιάνωνα τὴν νῆσον. Socrat. lib. 1, Ὣς πάλιν οἱ ἐξ ᾿Αρείου συνόδους ἐν Ἀντιοχεία καὶ Μεδιολάνοις ποιοῦντες, τοῖς περὶ ᾿Αθανά στον πολεμοῦντες ἦσαν· καὶ οἷα περὶ διαστρο φῆς τῆς πίστεως ἐμελέτα Κωνστάντιος. Κωνστάντιο; καὶ τῆς τῶν τυράννων φροντίδης ἀπαλλαγεῖς, ἐκ Σιρμίου ἀπάρας, πρὸς τὴν Ῥώμην ἐγένετο· ὅπου δὴ καὶ τὸν κατὰ τῶν τυράννων θρίαμ 6ον τελεῖν αὐτῷ καὶ κατάγειν ἐδέδοκτο δεῖν. Εν ταυτῷ δὲ σύμφρονας καθιστῶν οἰόμενος περὶ τὸ δόγμα τους τε τῆς Εω καὶ Εσπέρας ἱερέας, καὶ σύνοδον ἐν Ἰταλία γενέσθαι προσέταξεν. Τότε δὲ Ἰούλιος εἴκοσι καὶ πέντε ἔτεσι τῆς ἐν Ῥώμῃ Εκκλησίας προστὰς, ἀπεδίω· Λιβέριος δὲ τὸν κλῆρον τῆς ἐκείνου διακονίας ἐλάμβανεν όπηνίκα καιρὸν προσήκοντα ἔχειν νομίσαντες οἱ τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ἠθετηκότες, συνέρραπτον διαβολάς, ὥστ' ἐξωθεῖν τῶν ἐκκλησιῶν, οὓς πρότερον αὐτοὶ ὡ; ἑτεροδόξους καθεῖλον τῷ ὁμοουσίῳ στοιχοῦντας. Κώνστα μὲν γὰρ περιόντος ἔτι, οὐκ ἐτόλμων συγκρούειν τὰς βασιλείας· πολεμεῖν γὰρ ἐκεῖνος τῷ ἀδελφῷ ἐπηγγέλλετο, εἰ μὴ δέξηται τοὺς περὶ τὸν ᾿Αθανάσιον, ὥσπερ είρηται. Μάλιστα δ' ᾿Αθανάσιον ἐλαύνειν διὰ σπουδῆς ἐποιοῦντο· οἱ δὴ καὶ Κών σταντ μήπως φθαρέντος, Κωνσταντίου δὲ δι' ἐκεῖνον προσποιουμένου φιλεῖν ᾿Αθανάσιον, ὑπερβολῇ μίσους, ἐκεῖνοι οὐδὲ οὕτως ἡσυχάζειν ἠνεί. χοντο. Τριάκοντα δ' ἐν Ἀντιοχείᾳ τοῦ πονηροῦ στίφους ἀθροισθέντες, οἱ περὶ Νάρκισσον, τὸν Κίλικα λέγω, Θεόδωρον τὸν Θρᾷκα, τὸν Νικαέα Εὐγένιον, Πατρόφιλόν τε καὶ Μηνόφαντον, ὧν ὁ μὲν Σκυθοπόλεως, ὁ δ᾽ Ἐφέσου ἦν ὁ Μηνόφαντος, ἐν αἰτίαις ἐποιοῦντο τὴν ἐκείνου κάθοδον· καὶ τοῖς ἀπανταχοῦ ἔγραφον ἐπισκόποις, ἐκείνῳ μὴ κοιcap. 54. Plin. in Illyrici descriptione meminit urbis Flanona ct Absyrtii insulæ, libro ni, cap. 21.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. νωνεῖν, μήτε μὴν γράφειν· ἀλλὰ Γεώργιον ἐν ad illum scriberent: sed Georgium honore proseτιμαῖς ἔχειν, ὅν αὐτοὶ κατεστήσαντο. ᾿Αθανάσιος δὲ οὐδ᾽ ἐπιστροφὴν αὐτῶν ἐποιεῖτο. Καὶ τοῦτο ἦν ἕως οὗ Κωνστάντιος τοὺς τυράννους καθελών, μόνος τῆς Εω καὶ Εσπέρας κατῆρξεν· τοῖς γὰρ ἐν ἑσπέρα γενόμενος ὁ Κωνστάντιος, τοῖς ἐκεῖσε τῶν ἱερέων τῇ ὁμοουσίου στοιχοῦσι πίστει, προσεποιεῖτο κολλᾶσθαι καὶ συμφρονεῖν· καὶ διόλου συνεῖναι τάχα ᾑρεῖτο. Τέχνῃ δὲ μετήρχετο τὰ πρῶτα μὴ βιαζή μενος, ἕως οὗ κακείνους επιψηφίσασθαι πείσειε τοῖς κατ' ᾿Αθανασίου γεγενημένοις ἐπίσης τοῖς ἀνὰ τὴν Κω ἐπισκόποις. Καὶ γάρ πως ελογίζετο, ὡς εἰ ψήφῳ πάντων τῶν Ἑῴων καὶ Ἑσπερίων ἐκποδὼν Αθανάσιος γένοιτο, ἐκ τοῦ ῥᾴστου ἐνεῖναι τὰ περὶ τὴν θρησκείαν ὡς βούλοιτο κατορθοῦν. Καὶ δὴ περὶ Μεδιόλανα τῆς Ἰταλία: τὴν σύνοδον ήθροιζεν. Εx μὲν οὖν τῆς Εω ἐλίγοι δή τινες παρεγένοντο· τὸ γὰρ τῆς ὁδοιπορίας μακρὸν καὶ νόσος καὶ γῆρας τῶν πολλῶν ἐπεῖχε τὴν ἄφιξιν· Εσπέριοι δὲ πλείους ἢ τριακόσιοι συνελέγησαν. Τὸ δὲ σπουδαζόμενον ἦν τοῖς ἐξ Ιω καταδικάζειν ᾿Αθανασίου, ὥστε ἄβατον ἐκείνῳ εἶναι τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν. Καὶ ἡ μὲν ἄλλη σύνοδος, ἢ ἀπάτη, ἢ δέει, ἢ καὶ ἀγνοίᾳ, συνέτρεχον τῷ ψηφίσματι· μόνοι δ' ἐξ ἁπάντων Διονύσιος ὁ ᾿Αλβας ἐπίσκοπος, Ἰταλιώτις δὲ αὕτη μητρόπολις, καὶ Εὐσέβιος τῶν ἐν Λιγουρία Βρεκέλλων, καὶ Τριθέσεως ὁ Παυλίνος, ἐν Γαλλίαις δ' ἐστὶν ἡ ΤρίΠερις, καὶ Ῥυδανὸς καὶ Λουκίφερ, τον δόλον φωράσαντες, ὡς ἐπὶ τῇ ἀνατροπῇ τοῦ ἐν Νικαία οίγματος οἱ Εμοι τὴν ᾿Αθανασίου καθαίρεσιν ἐπι σπεύδουσιν, ἀναστάντες ἐβόων, δόλον εἶναι καὶ ἀπάτην τοῦ Χριστιανισμοῦ· καὶ μὴ δι' ᾿Αθανάσιον εἶναι τὸ εἰρημένον, ἀλλ' ἐπιβουλὴν τῶν κατὰ Θεοῦ ὀρθῶς πάλαι δεδογμένων τόν τε βασιλέα καὶ τοὺς τὰ ᾿Αρείου φρονοῦντας ἐπινοεῖν. Ταῦτ᾽ εἰπόντων, ἡ μὲν σύνοδος διελύετο ἄπρακτος· ὅσοι δ' ἐπαρρησιάσαντο ὑπερορίᾳ κατεδικάσθησαν γενόμενοι ἐκποδών· μεθ' ὧν ἦν καὶ Τάριος ὁ Ποικτάβων ἐπίσ σκοπος. Ὅτι δ᾽ ἀληθῆς αἰτία ἦν ὡς ἐπὶ προφάσει Αθανασίου κατὰ τῆς πίστεως ἡ ἐν Μεδιολάνῳ ήθροιστο σύνοδος, πιστώσεται τὰ ἑξῆς. Ἡ γὰρ οὐκ εἰς μακρὰν συστᾶσα κατά ταυτὸν ἔν τε Αριμίνῳ τῆς Ἰταλίας, καὶ ἐν Σελευκείᾳ τῆς Ἰσαυρίας, νεωτερίζειν κατὰ τῶν ἐν Νικαίᾳ δεδογμένων ἐπεχεί ρησαν, ὡς αὐτίκα μάλα δηλώσομεν. Ο γὰρ βασιλεὺς χαλεπήνας, οἰκουμενικήν συγκροτεῖν ἐβούλετο σύνο δον, ελκύσαι τε τοὺς τῆς Έψας ἐπισκόπους πάντας εἰς τὴν ἑσπέραν, πάντα τε κάλων κινῆσαι, εἶχε δύναιτο, ὡς ἂν πάντας ὁμόφρονας καταστήσεις». Ἐπεὶ δ εἰς σκέψιν τὸ πρᾶγμα δούς, ἐργῶδες ἐδόχει, καὶ γὰρ προσίστατό οἱ τὸ τῆς ὁδοιπορίας μας κρόν· μίαν μὲν εἶναι τὴν σύνοδον ἐκέλευεν, ἐν δυσὶ δ' ἀθροισθῆναι τοῖς τόποις. Τοῖς μὲν οὖν Εσπε ρίοις ἐν Ἀριμίνῳ τῆς Ἰταλίας συνάγεσθαι προςτρέπε· τοὺς δέ γε Εψους γράμμασι κατὰ τὴν Νικομήδειαν ἀφικνεῖσθαι προσέταττεν. Ὁ μὲν οὖν querentur, quem ipsi episcopum constituerant. Athanasius autem nihil prorsus hæc curabat. Idita factum, donec Constantius, tyrannis sublatis, unus ipse Orientis simul et Occidentis imperio est potitus. 760 Et Constantinus cum in Occidente esset, cum episcopis τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis, fidei assentientibus se conjunctum esse, et cum eis sibi convenire simulavit: et fortasse in partibus eorum esse omnino constituit. Arte certe usus, cum vim nullam eis primum adhiberet, sed tantum persuaderet, ut eamdem contra Athanasium, quam Orientales episcopi tulissent, ipsi etiam sententiam ferrent. Sic etenim quodammodo putavit, si omnium Orientalium juxta et Occidentalium calculis Athanasius dannaretur, facillimum sibi fore, ut religionem pro arbitrio suo constitueret atque ordinaret. Itaque in Italia Mediolani conventus coactus est. Et ex Oriente quidem pauci admodum ili præsto fuere. Itineris enim magnitudo, et morbus, et atas grandior, multorum impediit adventum. Occidentales autem plures quam trecenti convenere. Enimvero Orientalium consilium fuit, ut Athanasius damnaretur, eique Alexandrina urbe intercideretur. Et reliqua synodus sive errore aut metu, seu etiam ignorantia pedibus in eam ibat. Soli vero ex omnibus Dionysius Albæ, quæ una ex metropolitanis in Italia urbs est, et Eusebius Vercellarum Liguriæ, et Paulinus Trevirorum in Gallia, episcopi, et praeterea Rhodianus et Lucifer dolo deprehenso, Orientales evertendi Nicæni dogmatis gratia exauctorationem Athanasii urgere, assurgentes, vociferati sunt, fraude Christianismum circumveniri, neque verbis ejusmodi de Athanasio agi: sed insidias decretis rite atque ordine de Deo olim factis, imperatorem et Arianos tendere. Hec ubi dicta, conventus rebus infectis solutus est. Qui autem liberius sententiam dixerant condemnati, solum exsilii causa verterunt. Inter quoe Hilarius etiam Pictaviensium episcopus fuit. Porro verum fuisse, quod sub obtentu nominis Athanasii adversum fidem Nicænam Mediolanensis synodus sit congregata, ea quæ sequuntur confirmabunt. Nam quæ paulo post eodem tempore et Arimini in Italia, et Seleucie in Isauria, acta sunt concilia, res novas contra Nicænas constitutiones molita sunt; quemadmodum mox declarabimus. Imperator enim stomachabundus universale concilium cogere, et episcopos Orientales omnes in Occidentem pertrahere volebat, 761 omnem movens funem, si quo modo facere posset, ut ad concordiam omnes adduceret. At ubi re deliberata, difficile id visum est, quod ei itineris longinquitas obstaret, unam quidem, sed duobus in locis congregandam esse synodum, statuit. Et Occidentales, Arimini, Orientales vero Nicomediae convenire, litteris suis Lucifer Sardinia insule metropolitanus dicitur apud Theodor. lib. n, cap. 15, ubi ista fusius referuntur.

jussit. Imperator sane quidem hoc sic concordiam & βασιλεὺς τὸ σύμφωνον πάντων οἰόμενος, οὕτως omnium spectans instituit: sed consilium ejus aliter ἐκέλευεν· εἰ; τοὐναντίον δὲ μεθίστατο αὐτῷ ὁ cessit: utrinque enim dissensio inter eos intercessit. Neque enim Arimini qui convenerant, concordes erant: majus autem inter eos qui Nicomedia quidem per terræ motum coire impediti, Seleucia verodeinde congregati fuerant, dissidium est ortum. Caeterum quæ utrobique sint acia, historia ipsa deinceps ostendet. In præsentia autem, quæ Athanasio per omne Constantii imperium acciderint, breviter referemus, ut ordine suo nobis procedal oratio. CAPUT XXXIV. Quas calamitates sub imperio Constantii magnus pertulerit Athanasius, et ut Deus sæpe eum ex maximis liberarit periculis, et ut is multa divinitus præviderit. σκοπός. Καὶ ἄμφω δὲ καθ' ἑαυτούς διηρέθησαν. οὔτε γὰρ οἱ ἐν 'Αριμίνῳ πρὸς ἑαυτοὺς συνεφώνησ σαν· μεῖζον δὲ καὶ τὸ ῥῆγμα οἱ ἐν Νικομηδείᾳ μὲν σεισμῷ κωλυθέντες, ἐν Σελευκείᾳ δὲ ἐκεῖθεν συναθροισθέντες, εἰργάσαντο. Ἀλλ᾿ ὅπως μὲν τὰ ἐν ἐκείναις γεγένηνται, τοῖς ἐφεξῆς ἡ ἱστορία δηλώσει· νυνὶ δὲ περὶ τῶν συμβάντων ᾿Αθανασίῳ παρ' ὅλην τὴν ἀρχὴν Κωνσταντίου διαληψόμεθα διὰ τὸ εύω σύνοπτον, ἵνα καθ᾽ ὁδὸν ἡμῖν ὁ λόγος προΐῃ. δ Οσα τῶν δεινῶν τῷ μεγάλῳ Αθανασίῳ συνέβη ἐν τῇ ἀρχῇ Κωνσταντίου· καὶ ὅτι τὸ θεῖον αὐτὸν πολλάκις τῶν δεινῶν ὑπεξήγαγε, καὶ θείας μετεῖχε προγνώσεως. Ἐκεῖνος γὰρ πυθόμενος τὴν ἐν βασιλείοις κατασκευαζομένην αὐτῷ ἀπειλήν, ἔφυγε μὲν πρὸς και ρόν· εἶτα πέντε τῶν ὑπ' αὐτὸν ἐπιλεξάμενος, ἐν οἷς ἦν καὶ Σεραπίων ὁ Θμουαῖος, ἀνὴρ θεοφιλὴς ἐς τα μάλιστα, καὶ λέγειν καὶ γράφειν δεινός, πρὸς βασιλέα πέμπει τῇ ἑσπέρᾳ διάγοντα, καὶ τρεῖς παραζεύξας πρεσβυτέρους αὐτῷ τῆς κατ' αὐτὸν ἐκκλησίας, εἰ μὲν βασιλεὺς κελεύοι ἀντιστησομένους ταῖς τῶν ὑπεναντίων διαβολαῖς. Ἐν ὅσῳ δ' ἐκεῖνοι ἀπέπλεον, γράμματα ἐκ βασιλέως ἐφοίτα τοῦτον μετακαλούμενα. Οἱ δὲ περὶ αὐτὸν ἐναγώνιοι ἦσαν· οὐδὲ γὰρ τἀσφαλὲς ἐνόμιζεν ἔχειν πειθόμενος βα· σιλεῖ σφαλλομένῳ περὶ τὴν πίστιν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἀπειθεῖν ἀκίνδυνον ἦν. Εμενεν οὖν· καὶ ὁ τὰ γράμ ματα φέρων, κενὸς ἐπάνεισι. θέρους δὲ ἐπιγενομένου, ἕτερος ήκε μετὰ τῶν ἐν τῇ πόλει περιφα νῶν, καὶ τοῦτον τῆς πόλεως ήλαυνε· καὶ τὸν κλῆρον κακῶς διετίθει. Τοῦ δὲ λαοῦ νεωτερίζειν ἐπιβάλ λοντος ἤδη, ἀνύσας οὐδὲν καὶ αὐτὸς ἀνεχώρει. Επειτα νυκτὸς ἀωρὶ σὺν οὐκ ἀγεννεῖ Αἰγυπτία ἐφίσταται φάλαγγι. Καὶ ἐπεὶ μάθοι Αθανάσιον κρύπτεσθαι κατὰ τὴν ἐκκλησίαν, ἢ τοῦ Θεωνά λέο γεται, ὁ στρατηγός Ιλάριος, ὅς ἐκ βασιλέως ἐπέμ πετο, ἀνατρέψας τὰς θύρας, εἰσῄει μὲν εἴσω, ἥκιστα δὲ τὸν ᾿Αθανάσιον κατελάμβανε. Θεοῦ γὰρ τὴν ἔφοδον προμηνύσαντος, βραχύ τι χρόνου πρὸ ἐκείνων ἐξῄει, τοὺς δὲ στρατιώτας εφυστερίσαι τὴν Ille siquidem auditis quæ adversus eum in imperatoria aula factæ fuerant comminationibus, ad tempus profugit. Deinde quinque qui sub eo erant episcopis delectis, in quibus Serapion etiam Thmuæus, vir Dei in primis amans, atque in dicendo el scribendo gravis fuit, ad imperatorem in Occidente degentem eos misit, tribus ex ecclesia sua presby. teris additis: qui, si id imperator jussisset, adversariorum calumnias confutarent. Dum illi proficiscuntur, imperatoris interea litteræ, quibus ad eum evocabatur, afferuntur. Itaque ipse cum suis in gravi erat cura et sollicitudine. Neque enim tutum satis esse putabat, dicto imperatoris audientem esse, qui in professione fidei hallucinaretur. Neque vero illi morem non gerere, periculo carebat. Mansit sane. Et qui litteras attulerat, vacuus ad imperatorem rediit. Porro æstate ineunte, alter venit, cum quodam Alexandrinæ urbis illustri cive: atque is Athanasium urbe expellere, et clerum male accipere ¡incepit. Sed enim cum plebs rebellans vim pararet, et ipse nihil efficeret, retrocessit. 762 Postea intempesta nocte ordinum ibi militarium dux, ut qui ab imperatore missus fuerat, atque hæc curabat, Hilarius, ubi Athanasium in ecclesia occultari intellexit, quæ Theonæ dicitur, cum delecta Ægyptiorum fortique manu ei institit: et postibus effractis in templum quidem irruit, sed Athanasium quæsitum non comprehendit. Die αὐτοῦ σύλληψιν. Λόγος δ' ἔχει πολλοὺς καὶ διαφό vinitus enim ei irruptionis hujusmodi consilio manifestato, paulo ante inde exiverat, milites autem tardius ad comprehendendum eum venerant. DiciAur sane hic vir multa et diversa divino judicio evasisse pericula. Quod namque Deo esset perquam charus, quæ futura erant, itidem ut præsentia, per gratiam Dei providebat. Multa certe admiranda futurorum cognitionem viro ei contestantur. Primo namque anno Constantis, et Constantio insidias ei struente, cum fuga sibi consului-set, apud notum quemdam hominem in subterraneo et caliginoso speçu, aquæ olim cisterna, latuit, nemine Sozom. lib. iv, cap. 9, ρους κινδύνους θείοις μηνύμασιν ἀποδράναι τὸν ἄν δρα φίλος γὰρ ῶν Θεῷ μάλιστα, ὡς ἐνεστὼς τὸ μέλλον ἑώρα χαριζομένου Θεοῦ· πολλὰ γὰρ θαυ μαστὰ τὴν τῶν ἐσομένων γνῶσιν ἐπιμαρτυρεῖ τῷ ἀνδρὶ· τῷ γὰρ πρώτῳ ἔτει Κώνσταντος τοῦ Κων σταντίου ἐπίβουλα φρονοῦντος αὐτῷ, φυγῇ χρησά μενος, γνωρίμῳ τινὶ κατεκρύπτετο, ἐν καταγείῳ ζοφερῷ οἰκήματι, ο πάλαι ποτὲ ταμεῖον ὑδάτων ἐτύγχανεν ὅν. Οὐδεὶς μέντοι συνέγνω πλήν θερά παινα, ἡ πιστὴ δοκοῦσα, τοῖς κατὰ χρείαν διη κονεῖτο. Ἐπεὶ δὲ σπουδή προύκειτο τοῖς ἐναντίας τὸν ἄνδρα ζωγρείν, ἔμελλε δὲ δώροις καταπροδί

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. δεσθαι πρὸς τῆς διακόνου χρήμασιν ἐκεῖθεν ὑποφθα- & præter ancillam conscio: quæ quod delis esse ρείσης· φθάσαν τὸ θεῖον, τὴν ἐπιβουλὴν κατεμήνυεν. Ο δ' ἀλλαχοῦ μετεχώρει. Εκείνη δ' ώς ψευδή τῶν δεσποτῶν κατειποῦσα, πληγὰς ἐλάμβανε· πολύ γὰρ ἦν τὸ δεινὸν τοῖς φωραθείσι κρύπτειν τὸν ᾿Αθα νάσιον, ὡς ταῖς βασιλικαῖς προσταγαῖς ἀντιπράτ τουσι, καὶ τὸ πολιτεύεσθαι καλῶς ἀφανίζουσι. Καὶ πολλοὶ διὰ τοῦτον δεινῶν ἐπειράθησαν. Παραπλήσιον δέ τι καὶ ἄλλο τούτῳ ἐπισυνέβη· τῇ γὰρ αὐτῇ αἰτίᾳ ἐπὶ Αἴγυπτον δῆθεν φεύγων, τὸν Νεῖλον ἀνέκλεεν. Ἐπεὶ δὲ, τὸν δρασμὸν καταμηνυσάντων τινῶν, ἐδιώχετο, ἄνωθεν τὸ γινόμενον ἐμυεῖτο· καὶ τοὺς πλωτῆρας ἐπὶ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν μᾶλλον ἀναστρέψ φειν ἐκέλευεν. Παραμείψας δὲ τοὺς διώκοντας τῷ κατάγεσθαι, τῷ τῆς πόλεως ὁμίλῳ συμμιγής διελάνθανε καὶ ἐσώζετο. Ἐκ τοίνυν τῶν τοιούτων οὐ πρὸς τῶν ἑτεροδόξων μόνον, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῶν Ελληνιστῶν, ὡς γοητείαις χρώμενος διεβάλλετο καὶ γάρ ποτ' ἐπὶ τὴν πόλιν προϊόντος αὐτοῦ, κοι ρώνη τὸν ἀέρα διανηχομένη ἀνέκραξε. Πλῆθος δὲ συνεστώς Ελλήνων, ἀποσκώπτοντες οἷάπερ γόητα, διηρώτων τι ἂν ἡ κορώνη λαλοίη. Τὸν δ᾽ ἡρέμα ἀστεῖον καὶ μάλα ήδύ γελάσαντα, Κράς, φησί, λέγει· δ τῇ Ῥωμαίων φωνῇ σημαίνει τὸ αὔριον. Αινίσσεται δ᾽ ὡς ἡ αὔριον ὑμῖν οὐ καλῶς ἀπαντήσει· κέλευσμα γὰρ ἐκ βασιλέως ήκον, τὴν ἑορτὴν ὑμῶν ἐφέξει· καὶ ἀηδῆ τὰ τῆς λαμπρότητος ἔσται ὑμῖν. Τὸ δ' ἀστεῖον ᾿Αθανασίου πέρας εἶχεν εὐθύς· βασιλέως γὰρ καταφοιτήσαντα γράμματα παρηγγύα τοῖς ἄρχουσι, τοῦ λοιποῦ κωλύειν τοὺς Ἕλληνας ναοίς παραβάλλειν, καὶ ὡς ἔθος τῇ σφῶν θρησκεία τὰς ἑορτὰς ἐκτελεῖν. Καὶ ἡ ἐπὶ θύραις αὐτῶν περὶ πλείστου οὖσα τοῖς Ἕλλησι καὶ σεβάσμιος μάλιστα Εορτή τηνικαῦτα ἐλύετο· καὶ ἔκτοτε οὐδαμῶς ἐπράχθη. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀποχρήσει δεῖξαι, ὡς θεῖος μάλιστα ἦν ὁ ἀνὴρ, καὶ προφητικοῦ ἠξιωμένος χαρίσματος - φυγόντος δ᾽ ὡς εἴρηται, ὁ ὑπ' αὐτὸν κλῆρος τὰς ἐκκλησίας κατεῖχεν· ἕως οὗ τοῖς Γεώρ γιον προσδοκῶσιν ὁ ὕπαρχος ήχων μετὰ στίφους παρέδωκεν. Ἐς ὕστερον δὲ καὶ αὐτὸς ἐλθὼν, κατέσχεν αὐτάς. Μὴ κατὰ σχῆμα δὲ καὶ ἦθος ἱερέως πολιτευόμενος, φοβερός τις επετήδευεν εἶναι. Τοῖς δ' ᾿Αθανάσιον ἐπαινοῦσι καὶ μάλα θηριώδης ἦν, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας σύρων, οἷά τις ὡμὸς τύ ραννος δεσμοῖς περιέβαλεν ὑφ' ὧν εἰς κοινὸν μίσος ἐμπεσὼν τῷ δήμῳ μικροῦ ἂν διώλλυτο, εἰ μὴ τὸν κίνδυνον διαδρὰς, ἐς βασιλέα ἀνέτρεχεν. Οἱ δὲ τὰ ᾿Αθανασίου φρονοῦντες τὰς ἐκκλησίας κατέσχον, κἂν οὐκ ἐπὶ πολλῷ χρόνῳ· ὁ γὰρ τῆς Αἰγύπτου στρατηγὸς ἀφελόμενος, αὖθις τοῖς Γεωργίου ἀπέδοτο. Μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ καὶ αὐτὸς ἦκε, φοβερώτερος μὲν γεγενημένος, μισούμενος δὲ πλέον, ἅτε δὴ τὸν βασιλέα κεκινηκώς εἰς θυμὸν κατ' αὐτῶν. Δύσπιστος δὲ καὶ τύφου μεστός διεβάλλετο· καὶ παρὰ τῶν Αἰγυπτίων μάλιστα μοναχῶν, οἷς εἴποντο μάλλον τὰ πλήθη, καὶ ἃ λέγειν ἀλήθειαν ᾤοντο· ὅτιπερ ἀρετὴν ἀσκοῦντες, φιλοσόφως διήνυον. Καὶ τὰ μὲν ᾿Αθανασίου συλλήβδην εἰπεῖν ἐπὶ Κωνσταντίου διαPATROL. GR. CXLVI videretur, ad usus necessarios ei inserviebat. Postquam autem in huc magno studio adversarii incubuere, ut virum vivum caperent, et ancilla ea, pecunia ab illis corrupta, mercede eum proditura eral: præveniens Deus insidias ei indicavit. Ita ipse alio concessit: at illa ut quæ contra heros suos falsa dixisset, plagas reportavit. Gravis siquidem eis constituta fuerat pœna, qui Athanasium celare comperti fuissent, ut qui contra imperatoria jussa niterentur, et rectam reipublicæ administrationem tollerent. Multi sane eo nomine res duras sunt experti. Persimile quiddam alio quoque ei tempore evenit. Eamdem namque ob causam in Ægyptum profugiens, adverso navigabel Nilo. Cum autem fuga ejus indicata, quidam eum persequerentur, cœlitus id cognovit, et nautas atque vectores Alexandriam redire jussit: et in descensu persecutoribus suis præteritis, populi deinde turbæ in urbe frequentissima mistus, latuit incolumisque permansit. Quapropter non solum Ariani, sed et Græci atque gentiles eum, ut magum et praestigiatorem, tales ob res criminati sunt. Aliquando namque urbem eo ingrediente, cornix in aere volans crocitabat: et Græcorum quæ illic 763 stabat turba, scommate eum veluti impostorem persequens, quidnam cornis diceret, interrogavit. Εt ille perquam urbane et suaviter ridens, Cras, inquit. Quod Latino sermone diem crastinum significat. Porten dit autem, crastinum diem vobis non bene cessurum. Mandatum enim ab imperatore veniens festum diem vestrum inhibebit, et magnificentia vestra injucunda vobis erit. Porro id Athanasii dictum exitum suum confestim habuit. Ab imperatore enim litteræ venere, quibus magistratus jubebantur, de cætero Græcos prohibere, ne ad templa accederent, et more superstitionis suæ dies festos peragerent. Et celebritas ea quæ jam aderat, et al illis plurimi febat, venerationeque maxima colebatur, tum soluta est, neque postea peracta. Declarare hæc satis possunt, divinum eum virum, et prophetici doninon expertem fuisse. Ipso autem, ut dictum est, profugo, clerus ejus ecclesias tenuit: donec adveniens dux con armatis, Georgium exspectantibus eas tradidit, et ipse postea Georgius adveniens occupavit. Is quod non apparatu aut more episcopi administrationem suam institueret, terribilem se exhibuit. In Athanasii autem laudatores ferus admodum fuit, ac viros simul et mulieres arripiens, tanquain sævus tyrannus, in vincula conjecit. Quamobrem publicum populi odium in se concitavit. Periisset certe quidem, nisi periculo vilalo ad imperatorem procurrisset. Ibi tum sectatores Athanasii ecclesiis præfuere, quamvis ad breve tempus. Præfectus namque Egypti, illis ejectis, eas factioni Georgii restituit. Nec longe post et ipse rediit, terribilior quidem quam antea, non minus autem

omnibus invisus, quippe qui imperatorem ad iram & φόρως γεγενημένα, ἐφεξῆς κείμενα, τοῦτον ἔσχε τὸν contra eos commovisset. Infidelis vero, et fastu τρόπον. plenus a plerisque increpitus est: et ab Ægyptiis monachis maxime, quos hominum multitudo in primis, cum quod vera dicere existimati sunt, tum quod philosophice plane virtutem et pietatem xercere perseverarunt, sequebatur. Res Athanasii, sicuti sub Constantio vario eventu fuere, breviter et ordine expositæ, sic se habuere. 764 CAPUT XXXV. Ut Liberius Julii Romar successor, quod se Constantio opposuerit, in exsilium sit actus, et Felix locum ejus occuparit. – Imperator vero priusquam Romam iret, et solitum ob victoriam triumphum ageret, accito Liberio Romanorum episcopo, Julii successore, persuadere ei conatus est, ut in sententiam quos secum habebat episcoporum iret: quorum unus Eudoxius erat. Quod ubi ille ei resistens se facturum negavit, ad exsilium est damnatus. Berrhœa autem Thraciæ, quo deportaretur, designata fuerat. Sed et alia condemnationis ejus causa fuisse dicta est: videlicet quod renuntiare Athanasii communioni noluerit eumdemque apud imperatorem defenderet, qui Athanasium accusabat, quod et ecclesias injuria affecisset, et causa necis duobus fratribus suis fuisset. Idem comprobanda esse quæ Tyri adversus Athanasium, per invidiam alienæ sententiæ sectatorum acta constitutaque fuerant, dicebat. At Liberius pœnitentiæ libellum Ursacii et Valentis Julio decessori suo oblatum imperatori exhibuit: in quo falsa esse et ementita, quæ apud Mareolen acta erant, significantes, noxa gratiam petierunt. Rogavit insuper, ne ita indicta causa Athanasium damnaret, neve quæ perperam devrela et manifestæ calumniæ essent, comprobaret. De fratribus autem ne prorsus episcopali manu vindicatam injuriam vellet dixit: quam manum Deus non ad ejusmodi facta, sed ad sanctiticationem et omne aliud bonum opus constituerit. Sedenim Constantius mihil omnino illum de sententia sua decedentem videas, biduo ad deliberandum ei permisso, nisi animum mutaret, in Thraciam deportari jussit. Atque ibi Liberius, Mihi vero, inquit, dudum hæc deliberata atque constituta sunt, et paratus adeo sum in exsilium ire. Porro cum jam abduceretur, Constantius ei quingentos aureos misit: quos ille rejecit, et ei qui illos attulerat, imperatori renuntiare jussit: Non indigere se eis: daret eos, quos secum in aula haberet adulatoribus, et ad simulandum dissimulandumque compositis hominibus, quorum insatiabilis cupiditatis inopia animis eorum semper insidens, eosque excrucians, nunquam expleri posset. Mihi namque Christus, inquit, Patri similis, Jargiter semper alimentorum atque conciliator, et promus condus bonorum omnium erit. 765 Hæ Liberio causæ, ut in Thracia exsularet, exstitere. Felix autem Romanæ ecclesiæ diaconus, adminiNe per episcoporum manus inimicitias exereneris aut s nd:caris, imper.tor. Ecclesiasticorum Ως Λιβέριος ὁ μετὰ Ἰούλιον Ῥώμης αντικατα στὰς Κωνσταντίῳ, ὑπερόριος γέγονε, Φήλιξ δὲ τὸν θρόνον κατέσχε. Ὁ δὲ βασιλεὺς, πρὶν εἰς Ρώμην ήκειν, καὶ τὸν ειωθότα ἐπινίκιον θρίαμβον ἐκτελέσαι, μεταστειλάμενος Λιβέριον τὸν Ῥωμαίων ἐπίσκοπον, ὃς Ιούλιον διεδέξατο, πείθειν ἐπεχείρει, εἰς ταυτὸ γενέσθαι γνώμης τοῖς περὶ αὐτὸν ἱερεῦσιν· ὧν εἷς ἐτύγχανε καὶ Εὐδόξιο;. Ὡς δ' ἀντέλεγε μὴ πράξειν τοῦτ' ἐνιστάμενος, ὑπερορίαν αὐτοῦ κατεδίκαζε. Βέρρας δὲ τῆς Θρᾴκης ἦν αὐτῷ τὸ φυγαδευτήριον. Ελέγετο δὲ καὶ ἄλλη πρόφασις εἶναι τῆς καταδίκης αὐτοῦ, ότιπερ ήκιστα τὴν πρὸς ᾿Αθανάσιον κοινωνίαν ήρ νεῖτο. Ὑπὲρ αὐτοῦ δὲ μᾶλλον καὶ βασιλεῖ ἀντέλε γεν, ἐπαιτιωμένῳ τὸν ᾿Αθανάσιον, ὡς τὰς ἐκκλησίας ἠδίκησε, καὶ αἴτιο; τοῦ μόρου κατέστη τοῖς δυσίν ἀδελφοῖς· καὶ ὡς στερκτές τὰ ἐν Τύρῳ νομίζοι κατ' Αθανασίου βασκανίᾳ τῶν ἑτεροδόξων γεγενημένα. Ἐπεδείκνυ δὲ πρὸς τούτοις καὶ τὸ ἔγγραφον τῆς μετανοίας βιβλίων Ουρσακίου τε καὶ Ουάλεντος δ Λιβέριος βασιλεῖ· 8 τῷ πρὸ αὐτοῦ ἐπισκέπῳ Ἰουλίῳ ἐγχειρίσαντες, συγγνώμην ήτουν, ψευδῆ τὰ κατά Μαρεώτην γεγενημένα σημαίνοντες. Καὶ ἠξίου μὴ ἐρήμην οὕτω καταδικάζειν, μηδὲ τοῖς τότε κακῶς ψηφισθεῖσιν ἔπεσθαι, σαφούς συκοφαντίας οὔσης. Περί γε μὴν τῶν ἀδελφῶν, μὴ πάντως ἐξ ἱερατική; χειρὸς τὴν δίκην ἐκείνοις γενέσθαι προσδοκἂν ἔλε γεν, ἣν οὐκ εἰς τοιαῦτα τὸ θεῖον ἐνέταξεν, ἀλλ᾽ εἰ; ἁγιασμόν, καὶ εἰς ἄλλην ἅπασαν ἀγαθὴν πρᾶξι. Κωνστάντιος δὲ, μηδ' ὁπωσοῦν ὑφιέντα τῶν προ κειμένων ὁρῶν, διορίαν ἡμερῶν δύο εἰς διάσκεψιν αὐτῷ ἐπαφείς, εἰ μὴ τῆς γνώμης ἀποσταίη, ἐκέ λευεν εἰς τὴν Θρᾴκην ἀπάγεσθαι. Λιβέριος δὲ, Αλλ' ἐμοὶ, ἔφη, πάλαι δέδοκται ταῦτα καὶ ἔσκεπται· καὶ ἐν ἑτοίμῳ μοί ἐστι πορεύεσθαι. Ἐπεὶ δ᾽ ἀπαγομέν η πεντακοσίους χρυσίνους ἔστελλεν, ἐκεῖνον μὲν μὴ προσδέξασθαι· εἰπεῖν δὲ τῷ κομίσαντι βασιλεί ἀπαγγεῖλαι μὴ χρείαν ἔχειν αὐτῶν· δοῦναι δὲ ταῦτα τοῖς περὶ τὰ βασίλεια κόλαξι καὶ ὑποκριταῖς· οἷς ἡ τῆς ἀπληστείας ἔνδεια ἀεί ποτε παρακαθημένη, ἐνοχλοῦσα κολάζει μήποτ' ἐμπίπλασθαι. Ἐμοὶ δὲ Χριστὸς, ὁ τῷ Πατρὶ ὅμοιος, ἀεὶ χορηγός ἐστι τῆ τροφῆς, ταμίας τε καὶ πρύτανις πάντων χρηστών. Αὗται μὲν αἰτίαι Λιβερίῳ τῆς ἐν Θράκῃ φυγή. Φήλιξ δὲ διάκονος τῆς ἐκεῖσε ἐκκλησίας, τὴν τοῦ θρόνου κληρούται ἐπιτροπήν· ἐς τὴν μὲν ἐν Νικαία πίστιν ἡσπάζετο, καὶ θρησκείας χάριν ἀνέγκλητος ἦν. Εν δὲ αὐτῷ προσήγετο ἔγκλημα, ότι πρινὴ τὴν τῆς ἐπισκοπῆς χειροτονίαν λαχείν, κοινωνῆσαι τοῖ; namque hominum manus sanctificationem operari debent. Theodor. lib. ii, cap. 16.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. ἑτεροδόξοις ἀνέσχετο. Ως δ' εἰσῄει Κωνστάντιος slrationem ejus sortitus est. Qui Nicenam quidem fidei professionem retinebat, et in religione reprehensione carebat: unum tamen illud vitio ei vertebatur, quod priusquam episcopus ordinatus esset, cum diversæ opinionis studiosis communicare sustinuerit. Ubi vero Constantius Romam venit, populi et nobilitatis illustriores feminæ, Ρώμην, προσιόντες οἱ τοῦ δήμου, καὶ τῶν εξ γεγονότων γυναῖκες ἐπίσημοι, νέκειντο ὑπὲρ Λι βερίου δεόμενοι αὖθις ἐκεῖνον ἀπολαβεῖν· τὸν δὲ κοινωσάμενον τοῖς περὶ αὐτὸν ἱερεῦσιν, ὑπισχνεί σθαι ἀποδώσειν πάλιν, εἴ γε ἕλοιτο εἰς ταυτὸ ἰέναι γνώμης τοῖς περὶ αὐτὸν ἐπισκόποις. pro Liberio deprecantes, ut illum restitueret, ei institere. Et imperator cum episcopis suis re communicata redditurum se eis hominem pollicitus est, si in eandem cum episcopis suis concederct scntentiam. Περὶ τῆς βλασφημίας Αετίου τοῦ Σύρου, καὶ Ευδοξίου τοῦ Ἀντιοχείας· καὶ περὶ τῆς ἐν Αγκύμα συνόδου· καὶ οἷα Γεώργιος ὁ Λαοδικείας καὶ Κωνστάντιος ὁ βασιλεὺς κατὰ 'Αδ τίου καὶ Εὐδοξίου τοῖς ἐν ᾿Αγκύρᾳ ἔγραψαν. Κατ' ἐκεῖνο δὲ καιροῦ καὶ ὁ προῤῥηθεὶς 'έτιος ὁ Σύρος εἰς τοὺμφανές & περὶ Θεοῦ ἐδόξαζεν, ἐπαρ ῥησιάζετο. Τηνικαῦτα δ' ἔτι διάκονος ἦν, ὑπὸ Λεον τίου τοῦ ᾿Αντιοχείας τοῦ ἐκτομίου τὴν χειροτονίαν λαβών. Επίσης δὲ Ἀρείῳ ἐδόξαζε, κτιστὸν καὶ ἐξ οὐκ ὄντων καὶ ἀνόμοιον τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ λέγων. Τῇ δ' εἰς ἄγαν ἔριδι καὶ τῷ σφόδρα περὶ Θεοῦ τολμαν διαλέγεσθαι, ποικίλοις τε χρῆσθαι συλλογισμοῖς, ἐδόκει τοῖς ὁμόφροσι διάφορος είναι. Διά τοι τοῦτο καὶ τῆς ἐκκλησίας ἐκβληθείς, τεχνηέντως αὐτοὺς παρητείτο, καὶ κοινωνεῖν ἐξετρέπετο, ὡς Αρείῳ μετὰ τὴν ἐπιορκίαν συγγεγονότας· ἡνίκα μετάμελος γεγονὼς ἐκεῖνος, ὁμώμοσε Κωνσταντίνῳ τῷ βασιλεῖ, συνῳδὲ τῇ ἐν Νικαίᾳ πίστει φρονεῖν, Καὶ περὶ μὲν τούτου ταύτῃ λέγεται· ἔτι δὲ τοῦ βασιλέως τοῖς ἐσπερίοις διάγοντος, ἀγγέλλεται τε θνάναι Λεόντιον, ὃν ᾿Αντιοχείας ἐπίσκοπον δεδηλώ κειμεν. Εὐδόξιος δὲ Γερμανικίας ἐπίσκοπος ὤν, τοῖς ἐκεῖσε μέρεσι διατρίβων, διὰ τῶν θαλαμηπόλων εὐνούχων ὑπορύττει τὸν θρόνον, καὶ ἑαυτῷ περ ποιεῖται τὴν ᾿Αντιόχειαν. Σκηψάμενος γὰρ παραμυθίας καὶ φυλακῆς ἐν χρεία εἶναι τὸν τόπον, ἐδεῖτο τοῦ βασιλέως εἰς τὴν Συρίαν ἐλθεῖν. Ἐπεὶ δ' ἐπιτρέπετο, σπουδῇ προσβαλών, τὸν θρόνον λαμβάνει, καὶ τῆς ᾿Αντιόχου ἐπίσκοπος αὐτόματος ἀναδείκνυται, μή τισι τῶν ἐν Συρίᾳ διασήμων ἐπισκόπων, οἷς κατά τι πάτριον ἔθος καὶ ἡ χειροτονία διέφερε, κοινωσάμενος τὸν σκοπόν· οἷον Μάρ κον λέγω τὸν Αρεθούσης, καὶ τὸν Λαοδικείας Γεώρ· γον· μήτε μὴν τῶν λοιπῶν συνθεμένων. Ελέγετο δὲ καὶ γνώμῃ τοῦ κρατοῦντος ταῦτα γενέσθαι καὶ τῶν ἐν τοῖς βασιλείοις κρατούντων· οἱ σύναμα Εύα αξίῳ τὴν 'Αετίου δόξαν ἐσπούδαζον, ἀνόμοιον δοξά ζοντι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ δ' οὕτω καὶ Ἀντιο χείας ἐκράτησε, καὶ μείζονος ἐπελάβετο ἐξουσίας, περιφανώς ἤδη τῆς ᾿Αετίου δόξης προΐστατο, καὶ συγκροτεῖν ἐκεῖνον μάλιστα ἐπειρᾶτο. Καὶ διὰ σπουδῆς ἦν ἐκείνῳ συνέδριον ἐπισκόπων ἀθροῖσαι, καὶ τὴν τῆς διακονίας ἀξίαν αὖθις ἐγχειρίσαι αὐτῷ. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν πρᾶξαι ἥκιστα ἡδυνήθη· πολὺ γὰρ Αετίῳ τὸ μέσος ἦν τῆς Εὐδοξίου τιμῆς. Σύνοδον ον τέως ἀθροίσας εἰς ᾿Αντιόχειαν ὁμοφρόνων αὐτῷ ἐπισκόπων, ἐν οἷς ἦσαν ᾿Ακάκιος τε ὁ Παλαιστίνης ▸ CAPUT XXXVI. De blasphemia Aetii Syri, et item Eudorii Antiocheni. Item de synodo Ancyra coacta. Ει qua Georgius Laodicensis episcopus et Constantius imperator contra Aetium et Eudoxium ad eam synodum scripserint. Per idem tempus, quem supra diximus, Aetius Syrus manifesto et libere suam de Deo opinionem divulgabat. Diaconus tum adhuc erat, sicuti a Leontio Antiochiæ episcopo castrato illo creatus fuerat. Opinabatur autem itidem ut Arius, couditum, et ex non exsistentibus, atque dissimilem Patri Filium esse. At quod ingenti contentione acriusque de Deo disserere auderet, variisque uteretur ratiocinationibus, factionis suæ popularibus diversus esse atque ab eis dissidere visus est. Quam ob causam ecclesia eorum pulsus, arte quadam per dissimulationem eos vitabat, communionemque eorum detestabatur, veluti qui se Ario post perjurium conjunxissent, cum ille, penitentia ductus, Constantino imperatori cour sentanea se cum Nicæna fide sentire adjuravit. Sed de his satis. Cum imperator adhuc in Occidente esset, nuntii venera, Leontium Antiochenum episcopum diem suum obiisse. Et Eudoxits Germaniciæ antistes, qui in imperatoris comitatu erat, per cubicularios eunuchos vacantem eam sedem ambit et vindicat. Assimulans enim locuin eum consolatione et custodia indigere, ut sibi in Syriam ire liceret, ab imperatore petiit. Quod ubi ei est permissum, ingenti celeritate eo venit: ac throno recepto, repente perinde atque ex se ipso ortus episcopus Antiochiæ exstitit, 766 re cum celebrioribus Syriæ episcopis, utpote cum Marco Arethusio, Georgio Laodicensi, qui camdem sententiam sequebantur, atque aliis ad quos more quodam patrio electio pertinebat, non communi - cata. Dictum etiam est, de voluntate imperatoris, et corum qui in aula rerum potiebantur, id factum esse qui una cum Eudoxio Aetii sententiam sequebantur, dissimilem Patri Filium esse do centis. Postquam vero Antiochiam ita obtinuit, amplioremque adeptus est potestatem, propalam jam Aetii opinionem propugnabat, et adjuvare illum maxime conabatur. Et contendebat ille quidem episcoporum cogere concilium, atque illi diaconatus honorem restituere: sed id efficere minime potuit, quod apud omnes Eudoxii dignitas et studium post Actii odium esset. Congre-

gavit tamen tum consentientium ei episcoporum Καισαρείας, Εὐσεβίου διάδοχος, Ουράνιός τε ὁ Τύ conventum Antioctriæ: in quibus erant, Acacius Cæsarea Palæstinæ Eusebii successor, et Uranius Tyri episcopus: qui una cum simili-substantiali et consubstantiale rejiciebat, sub obtentu Occidentalium episcoporum auctoritatis, qui hoc sic Sirmii statuerint. Admirandus namque ille Hosius, atque una cum nonnullis qui ibi convenerant, cum propter contentionem qua adversus Ursacium, Valentem el Germinium usi fuerant, vim multam, ut diximus, passi fuissent, ut neque consubstantialis neque simili-substantialis Filius diceretur, concesserant, tanquam ea verba tam expresse in divinis Scriptis non apparerent; prætereaque supra humanæ mentis captum esset, de essentia Dei subtiliter ρου, δς μετὰ τοῦ ὁμοιοουσίου καὶ τὸ ὁμοούσιον ἐξε τρέπετο προφάσει τῶν κατὰ δύσιν ἐπισκόπων, οἱ ἐν Σιρμίῳ ταυτὰ ἐψηφίσαντο. Ο γάρ θεσπέσιος Όσιος σύναμά τισι τῶν ἐκεῖ συνειλεγμένων, διὰ τὴν πρὸς Ουάλεντα καὶ Οὐρσάκιον καὶ Γερμάνιον φιλονεικίαν βιασθέντες πλείστα, ὡς εἴρηται, ἐνέδωκαν μήτε ὁμοούσιον, μήτε ὁμοοιούσιον λέγειν τὸν Υἱόν· ἄτε δὴ τῶν ὀνομάτων μὴ ταῖς θείαις οὕτω ῥητῶς ἐμφε ρομένων Γραφαῖς· ἄλλως τε δὲ καὶ τὸν ἀνθρώπινον νοῦν ὑπερβαῖνον εἶναι οὐσίαν Θεοῦ πολυπραγμονεῖν. Ὡς δόξασιν οὖν τι κατορθῶσαι τὰ Οσίου γράμ ματα, ἐπιστολὴν πρὸς αὐτοὺς ἔπεμπον, πολλὴν χάριν τούτοις ὁμολογοῦντες, καὶ τοῦ ὀρθῶς φρονεῖν τοὺς ἐν ἑσπέρα τὴν αἰτίαν ἐκείνοις προσγράφοντες. minium et anxie inquirere. Et quod eis tum visum 8 Οὕτω δὲ τῷ Εὐδοξίῳ νεωτερίζοντι πολλοὶ τῶν ἐν esset, coeptis suis Hosii litteras multum allaturas esse momenti, epistolam tum Hosii aliorumque Occidentalium nomine, Sirmio ad Orientales dederant, ingentes Ursacio, Valenti et Germinio agentes gratias: et quod Occidentales recte tandem sentirent, ejus beneficii causam illis ascribentes. Sedenim Eudoxio ita res novante, multi Antiochi: qui rectum dogma defendebant, et ei adversabantur, ab illo pulsi, Georgium Laodicensem adiere, eique quæ Antiochiæ agerentur exposuere. Atque ab eo litteris acceptis armati Ancyram Galatiæ sunt profecti. Basilius enim, qui ibi post Marcellum episcopatum gerebat: plures ex vicinis episcopis ad se dedicandæ quam recens construxerat ecclesia gratia convocaverat. 767 ibi illi per querelam re omni exposita, litteras reddidere, hisce verbis conscriptas: • Reverendissimis dominis, Macedonio, Basilio, Cecropio, Eugenio, Georgius in Domino salutem. Aelii naufragium pene omnem occupavit Antiochiain. Quos enim vos ignominia notastis, exsecrandi Arii discipulos, cos omnes Eudoxius receptos in clericorum ordi- .nem cooptat, et Aetium hæreticum maximo honore prosequitur. Tantam igitur civitatem occupate, ne in illius naufragium orbis totus pertrahatur. Et concilio eorum coacto, quicunque adesse possunt, ab reliquis episcopis subscriptione decretorum vestroruin accepta, postulate, ut cum Aelium Eudoxius ex Antiochena ecclesia ejiciat, tum sectatores cjus ex sacro clericorum albo tollat. Aut certe si perrexerit cum Aetio dissimilem dicere, atque eos qui hoc dicere audent, illis qui id non faciunt, honore præferre, sicuti modo dixi, Antiochia vobis perierit. Hæc Georgius. Αt qui Ancyræ congregati erant, cum compertum habereut, eo quod sibi ipsi Antiochenæ sedis dignitatem arrogasset, Eudoxium res novas inceptare, imperatori stalin rem eam significarunt, eumdemque obsecrarunt, ut ope sua interposita videret, ne ea qua Sardic, Sirmii, et in aliis conventibus constituta essent, convellerentur: in quibus om. Aibus Filium Patri substantia similem esse decretum sit. Legationem etiam ad imperatorem misere, › Αντιοχείᾳ τοῦ ὀρθοῦ ὑπεριστάμενοι δόγματος παρ' ἐκείνου ἐλαύνονται· οἱ δὴ καὶ Γεωργίῳ τῷ Λαοδι κείας προσιόντες, κατέλεγον τὰ γινόμενα. Οὗ γράμ μασιν ὡπλισθέντες, εἰς 'Αγκυραν τῆς Γαλατίας Έρχονται. Βασίλειος γὰρ ὁ τῆς ἐκεῖσε Ἐκκλησίας μετὰ Μάρκελλον τὴν ἐπιτροπὴν ἐσχηκώς, πολλούς τῶν περιοίκων ἐπισκόπων ἐκάλε: ἐπὶ καθιερώσει τῆς ἐκκλησίας ἣν ἐκ νέου ἐδείματο· καὶ τὰ γενόμενα εκτραγῳδοῦντες, τὴν ἐπιστολὴν ἐνεχείριζον, τάδε κατὰ ῥῆμα διεξ:οῦσαν· «Κυρίοις τιμιωτάτοις, Μακεδονίῳ, Βασιλείῳ Κεκροπίῳ, Ευγενίῳ, Γεώργιος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Τὸ 'λετίου ναυάγιον σχεδόν που πᾶσαν κατείληφε την Αντιόχειαν. Τοὺς γὰρ παρ' ὑμῖν ἀτιμαζομένους μαθητές τοῦ δυσωνύμου Αρείου πάντας καταλαβὼν Εὐδόξιος, εἰς κληρικούς προβάλλεται, ἐν τοῖς μάλιστα τετιμημένοις ἔχων τὸν αἱρετικὸν 'Λέτιον. Καταλάβετε οὖν τὴν τηλι καύτην πόλιν, μὴ τῷ ναυαγίῳ αὐτοῦ καὶ ἡ οἰκου μένη παρασυρῇ· καὶ εἰς ταυτὸν γενόμενοι ὅσους καὶ γενέσθαι ἐγχωρεί, παρὰ τῶν ἄλλων ἐπισκόπων ὑπογραφὰς ἀπαιτήσατε· ἵνα καὶ 'Αέτιον ἐκβάλη τῆς ᾿Αντιοχέων εκκλησίας Εὐδόξιος, καὶ τοὺς αὐτ τοῦ μαθητές ὄντας, προχειρισθέντας εἰς κανόνας, ἐκκόψῃ· ἢ ἐὰν ἐπιμείνῃ μετὰ ᾿Αετίου ἀνόμοιον καλῶν, καὶ τοὺς τοῦτο τολμῶντας λέγειν τῶν μὴ λε γόντων προτιμῶν, οίχεται ὑμῖν, ὡς φθάσας τέως ἔφην, ἡ ᾿Αντιοχέων.» Τοιαῦτα μὲν ὁ Γεώργιος· οἱ δ' ἐν ᾿Αγκύρα, ἐπεὶ ἔκδηλον, ἐξ ὧν ἐν ᾿Αντιοχεία η εψηφίζετο ἑαυτὸν, ἐποίει νεωτερίζων Ευδόξιος, γνωρίζουσιν εὐθὺς βασιλεῖ, καὶ ἐδέοντο βοηθείν προνοούμενον, ὡς ἂν τά τε ἐν Σαρδικῇ καὶ Σιρμίῳ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐψηφισμένα συνόδοις κρατῇ· αἶ; ἅπασιν ἐδόκει ὅμοιος εἶναι κατ' οὐσίαν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Καὶ πρέσβεις ἐστέλλοντο βασιλεί, αὐτός τ Ο 'Αγκύρας Βασίλειος, ὁ Σεβαστείας Εὐστάθιος, καὶ Ελεύσιος ὁ Κυζίκου, και τις πρεσβύτερο; ἐκ Οπλαμηπόλων βασιλικῶν Λεόντιος. Ως δὲ ἧκον, Ασφάλιον πρεσβύτερον κατελάμβανον, ἐν τοῖς μάλιστα τῶν Αετίου σπουδαστῶν ὄντα, καὶ ὅσον ἦν πρὸς βουλής διανύσαντα, μέλλοντά τε ἤδη σὺν βασιλικοῖς γράμ μασιν ἀπιέναι. ὡς δ᾽ ἔγνω βασιλεὺς τὰ δι᾽ ὧν οἱ ἐξ Αγκύρας πρέσβεις ἦλθον, τὴν μὲν ἐπιστολὴν ἀνελάμβανεν, ἣν Ασφάλιος ἔχων ἀπιέναι ἔμελλε· γρά

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. φων δὲ τοὺς ἀμφὶ Εὐδόξιον κατεδίκαζε· καὶ γράμ- ipsum Basilium Ancyranum, Eustathium Sebaματα πέμπων, ἔλεγε τοιάδε· «Εὐδόξιος οὐ παρ' ἡμῶν ἦχε· μηδεὶς οὕτως οιέσθω. Πόρρω τοῦ προστίθεσθαι τοῖς τοιούτοις εσμέν. Εἰ δὲ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο σοφίζονται, εύδηλοι δήπουθεν εἰσιν εἰς τὸ Κρεῖττον κομψευόμενοι. Τίνων γὰρ ἂν ἐκόν τις ἀπόσχοιντο οἱ δυναστειῶν ἕνεκεν τὰς πόλεις ἐπιό τες, ἀπ' ἄλλης εἰς ἄλλην μεταπηδῶντες, ὥσπερ τινὲς μετανάσται πάντα μυχὴν πολυπραγμονοῦντες ἐπιθυμίᾳ τοῦ πλείονος; Εἶναι δὲ λόγος περὶ αὐτοὺς αγύρτας τινὰς καὶ σοφιστάς, οὓς οὐδὲ ὀνομάζειν θέμις· ἐργαστήριον πονηρὸν τὸ δυσσεβέστατον. Πάντως που καὶ αὐτοὶ συνίετε τὸ σύστημα. Πάντως ἐκ τῶν λόγων τὸν αἴτιον γνωρίζετε, καὶ τοὺς περὶ αἵρεσιν ταύτην ἐσχολακότας· οἷς ἐν μόνον τοῦτο ἔργον ἐστὶ, τὸ διαφθείρειν τὰ πλήθη. 'Αλλ' οἱ κομ μοὶ καὶ πρὸς πάντα εύτολμοι ἤδη τι τοιοῦτον πρός τινας ἐνεανιεύσαντο· ὅτι χαίροιμεν τῇ χειροτονία, ἐν ἑαυτοὺς ἐχειροτόνησαν. Ταῦτα παρ' ἐκείνων μὲν ᾄδεται τῶν τὰ τοιαῦτα θρυλλεῖν εἰδότων. Εστι δ' οὐδ' ὅλως * πόττεν οὐδ' ἐγγύς. Καί μοι τῶν πρώτων ἀναμνήσθητε λόγων ὅτε περὶ πίστεως ἐσκοποῦμεν· ἐν οἷς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἀπεδείκνυτο Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ κατ᾽ οὐσίαν ὅμοιος τῷ Πατρί. 'Αλλ' οί γενναίος καὶ περὶ τοῦ κρείττονος λέγοντες εὐχερῶς τὰ παριστάμενα ἐς τοσοῦτον προῆλθον ἀθεΐας, ὥστε καὶ ἄλλα τινὰ παρὰ τὰ ὄντα νομίζειν, καὶ τοὺς ἄλλους πειράσθαι διδάσκειν. Οἷς ὅτι μὲν εἰς κεφαλήν τρά ψεται, πάνω πεπιστεύκαμεν· ἀρκέσει δὲ τέως εἴργε σθαι συνόδων αὐτοὺς καὶ συλλόγου κοινοῦ. Καὶ γὰρ δὴ εἰπεῖν προαχθείην ἐν τῷ παρόντι ὅσα μικρόν ὕστερον ἐκεῖνοι πείσονται, ἂν μὴ τῆς λύσσης ταύτης ἀπόσχοιντο. Οἱ δὲ (καὶ τί γὰρ οὐκ ἐπεισάγουσι τῷ κακῷ;) τοὺς πονηροτάτους ὥσπερ ἐξ ἐντολῆς ἀγείροντες, τούτους δὴ τοὺς τῶν αἱρέσεων ἀρχηγούς, εἰς τὸν κλῆρον καταλέγουσι σχήμα σεμνὸν οὕτω κιβδηλεύοντας, ὥσπερ ἐξὸν αὐτοὺς ἄγειν καὶ φέρειν ἅπαντας. Καί τοι τίς ἂν εἰς ζῶντας τελῶν, τούτων ἀνάσχοιτο, οἱ τὰς μὲν πόλεις τοῦ δυσσεβεῖν ἐμπι πλῶσι, τὴν δὲ ὑπερορίαν μιάσμασιν ἀποκρύπτουσιν; ἐν τοῦτο μόνον ἔργον ἀγαπῶντες, τὸ τοῖς καλοῖς ἀπεχθάνεσθαι διηνεκώς; Εῤῥέτω πανουργόν τι σύστημα θειοτέροις θώκοις ενιδρύσαι. Νῦν ὥρα τοὺς τῆς ἀληθείας τροφίμους εἰς φῶς ἤκειν, καὶ μέσους ὅσοι τῶν ἠθῶν ἐκφυγόντας, φόβῳ κατείχοντο πάλαι. Τὰ γὰρ δὴ σοφὰ τούτων ἐξήλεγκται· καὶ μηχανῆς οὐδεὶς ἔσται τρόπος κενός, ὃς ἐξαιρήσεται τούτους τοῦ δυσσεβεῖν. 'Ανδρῶν ἀγαθῶν ἔργον τῇ πίστει τῶν πρώην συζῆν, καὶ ταύτην ἐπαύξειν, ὡς εἴρηται· περαιτέρω δὲ μὴ πολυπραγμονείν. Παραινέσαιμι δ' ἂν, καὶ τοὺς ἐκ βαράθρου ὀψέ ποτε μεταθεμένους θέσθαι ταύτῃ τῇ ψήφῳ· ἦν οἱ τὰ θεῖα σοφοὶ ἐπὶ τοῦ κρείττονος έψηφίσαντο, δεόντως ἐπίσκοπος. Εκ τοιούτων τρόπων παραβραχὺ ἐν κινδύνῳ ἦν τὴν τῶν ἀνομοίων κρατῆσαι δόξαν, εἰ μὴ βασιλεὺς τῶν ἐπισκόπων σπουδῇ καθίστατο ἐμποδών. ' habentes, ut omnibus bonis perpetuo sint infesti? throa̸is desinat. Nunc tempus est, ut veritatis stiensem, Eleusiun Cyxicenum, et Leontium ex imperialibus cubiculariis presbyterum. Hi ubi ad Constantium venere, presbyterum quemdam Antiochenum Asphalium, qui, Aetii studiosus maxime, quascunque voluisset res ex sententia confecerat, compererunt jamjam cum litteris imperatoris abiturum esse. Imperator autem Ancyranorum oratorum postulatis cognitis, epistolam quam Asphalius profecturus secum laturus fuerat, retractavit, alioque scripto Eudoxium condemnavit. Cujus scripti hæc fuere verba: Victor Constantius Maximus Augustus, sanctæ Ecclesiæ Antiochenæ. Eudoxius non a nobis ad vos missus venit: ne quis hoc putet. Longe alia nobis mens est, quain ut ejusmodi hominibus faveamus. Quod si cum alia, tum hoc sic astute mentiuntur, satis manifestum est eos in Deum arrogantes et versutos esse. 768 quibus enim rebus illi se libenter abstineant qui potentiam aucupantes, urbes ingressi, ex una in aliam transiliunt: et perinde atque transfugæ quidam solum subinde mutantes, angulos omnes rerum ampliorum cupiditate curiose perscrutantur, circulatores meri et fraudatores, quos ne nominare quidem fas sit? Officina pravæ et impiæ prorsus factionem eos esse, vos quoque intelligitis. Et satis ex verbis suis auctorem ipsum, sectatoresque hæresis hujus cognoscitis. Quoraın hoc unum est studium, ut populum depravent. Αt versuti isti, et ad omnem audaciam prompti, temere jam apud quosdam vulgare Don dubitarunt, nos electione quam sibi ipsis subornarunt, lætari. Quæ quidem ita ab eis dicuntur, qui talia in vulgus eferre consueverunt, prorsus vero facta non sunt. Atque ipsi mibi in animum revocate doctrinam illam primam, cum de fidei sententia deliberantes inquisivimus, in qua Salvator noster et Filius Dei substantia Patri similis declaratus est. Verum boni isti viri, qui facile quæcunque eis in mentem venere, de Deo dicunt, eo processere impietatis, ut etiam alia quædam quam res ferat arbitrentur, aliosque ea docere contendant. Atque ea in capita ipsorum redundatura esse valde persuasum habenius. Sed nunc satis erit, a synodis eos et conventibus arcere. Nam ferè eo productus scribendo fueram, ut in præsentia dicerem, quæ illi brevi passuri sunt, nisi a rabie ista discesserint. Isti vero (quid enim est, quod non aggrediantur ut malum augeant?) improbissimos quosque perinde atque mandatum haberent, aggregantes: hos, inquam, hæresium antesignanos in cleri album referunt, ordinem venerandum tam turpiter dehonestantes, non. aliter atque eis concessum sit agere et ferre omnia. Enimvero quis mortalium omnium istos. perferat? qui urbes quidem impietate implent, exsilium autem piaculis oblegunt, unum illud studio Facessat importuna factio, et sanctis insidero alumni in lucem prodeant, quique medii tales

hominum mores fugientes dudum metu sese continuere. Istorum namque sapienter instituta consilia in medium producta jam apparent nec ulla nova machinationis ratio excogitari potest, quæ ¡Hos ab impietate queat eximere. Bonorum virorum fuerit, majorum Ade vivere, eamque unam, ut dictum est, adaugere, neque ulterius quidquam auxie nimis et curiose investigare. 769 Quin et illos admonuerim, ut aliquando tandem ex barathiro prorumpentes, animis mutatis, ad sententiam istam accedant, quam divina præditi sapientia de. Deo rite atque ordine episcopi tulere. Tantum scilicet parvo momento periculum fuit, ut dissimilium obtineret, nisi imperator ipse episcoporum opera et diligentia intercessisset. CAPUT XXXVII. De rebus in Sirm'o actis: et ut Liberius Romam reversus, cunt Felice successore suo episcopatum administrarit, donec paulo post e vivis Felix excessit. Περὶ τῶν ἐν Σιρμίῳ γενομένων· καὶ ὡς Λιβέριος πάλιν εἰς τὴν 'Ρώμην ἐπανῆλθε, καὶ σὺν Φή λικι τῷ μετ' αὐτὸν διεῖπε τὸν θρόνον, ἕως οὗ μετὰ βραχὺ ἐτελεύτα Φῆλιξ. Οὐκ εἰς μακρὰν δ' ἐκ 'Ρώμης εἰς Σίρμιον Κων σταντίου γεγονότος, τῶν ἑσπερίων Ιερέων διαπρεσβευσαμένων, Λιβέριος ἐκ Βεῤῥοίας ἀνάγεται· καὶ δὴ τῶν εἰρημένων ἐκ τῆς Εω ἐπισκόπων καὶ ἄλ λων συμπαρόντων πλείστων, βίαν ἐπῆγεν αὐτῷ βασιλεὺς, μὴ εἶναι ὁμοούσιον δοξάζειν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί. Ενέκειντο δὲ καὶ οἱ ἀμφὶ Βασίλειον, καὶ τὸν κρατοῦντα ἐπὶ τοῦτο ἡρέθιζον, διὰ πλείστης παρ' αὐτῷ τιμῆς ἀγόμενοι· οἱ δὴ πάντα συνηθροικότες ὅσα τε ἐπὶ Παύλῳ τῷ ἐκ Σαμοσάτων, καὶ Φωτεινῷ τῷ ἐκ Σιρμίου· ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐν Ἀντιο χείᾳ ἐκτεθεῖσαν πίστιν ἐν τοῖς ἐγκαινίοις τῆς ἐκκλησίας ἐπὶ προφάσει τοῦ ὁμοουσίου· Στ' ἐπιχειρούντων τινῶν ἰδίᾳ συνιστῶν τὴν αἵρεσιν, παρα σκευάζουσι συναινέσαι Λιβέριον, ᾿Αθανάσιόν τε καὶ ᾿Αλέξανδρον, καὶ Σεβηριανὸν καὶ Κρήσκοντα, τοὺς ἐν ᾿Αφρικῇ τὸ ἱερᾶσθαι λαχόντας. Επίσης δὲ αὐ τοῖς ἔπραττον Ουρσάκιός τε καὶ Οὐάλης ὁ Μουρ σῶν, καὶ Γερμήνιος ὁ Σιρμίου, καὶ ὅσοι ἐξ "Εω ἐπιδημοῦντες ἦσαν. Λιβέριος δὲ καὶ ἄλλην μερικήν ἐποίει ὁμολογίαν· ἡ δὲ ἀπεκήρυττεν, ὅσοι μὴ κατ' οὐσίαν καὶ κατὰ πάντα ὅμοιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν εἶναι ἔλεγον. Τοῦτο δ' ἐποίει, ἐπεὶ Εὐδόξιός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρὸ βραχέος εν Αντιοχείᾳ συνελθόντες Brevi deinde cum Roma in Sirmium Constantius rediisset, Occidentalibus episcopis precantibus, Liberius ex Berrœa reductus est. Atque ibi in praesentia eorum quos diximus, aliorumque plurim morum Orientalium episcoporum, imperator suadere Liberio, ut Filium non esse Patri consub. stantialem opinaretur, tentavit. Egit id quoque Basilius, et qui cum eo erant: eamque rem illi imperatori, apud quem in magno erant pretio, suggessere. Et afferentes, quæ vel de Paulo Samosateno, vel de Photino apud Sirmium constituta fuerant omnia, et præterea formulam fidei Antiochiæ in Encæniis sive ecclesiæ consecratione, ob ὁμοουσίου, consubstantialis, causam editam'allegantes, veluti contenderent quidam hæresim propriam per prætextum et occasionem consubstantialis instituere, in sententiam suam adducere studuere Liberium, et Athanasium, et Alexandrum, et Severianum, et Crescentem, Africanos episcopos. Non minus id quoque conabantur Ursacius et Valens Murserum, et Germinius Sirmiensis episcopus, et qui præterea ex Oriente ibi aderant. Liberius autem aliam quoque seorsim fidei conscripsit professionem, quæ omnes ab ecclesiæ communione arcebat, qui Filium Patri non se- ὑπὲρ τῆς Ἀετίου αἱρέσεως, ἡνίκα τὴν τοῦ Ὁσίου cundum substantiam et per omnia similem di- ἐπιστολὴν ἔσχον εἰ; χεῖρας, λόγον οὐκ ἐλάχιστον cerent. ld propterea fecit, quod Eudoxius, et ἐποιοῦντο, διαβάλλοντες, ὡς εἴη καὶ Λιβέριος τὸ qui factionis ejus fuere, non ita pridem Antiochiæ ὁμοούσιον ἀποδοκιμάσας, καὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν propter Aetii hæresim congregati, cumn Hosii epi- ἀνόμοιον ὡς ἐπίπαν δοξάζων. Καὶ οἱ μὲν ἐκ Ρώ stolam in manibus haberent, plurimum verborum μης πρέσβεις τοιαῦτα κατωρθωκότες, τον Λιβέριον fecerant, quibus Liberium per calumniam tradu- μεθ᾿ ἑαυτῶν λαβόντες, ἐπανῆλθον εἰς Ρώμην, xerant: perinde atque τὸ ὁμοούσιον, consubstanγράμματα τῶν ἐν Σιρμίῳ ἐπαγόμενοι ἀσμένως τὸν tiale, repudiasset, et Patri Filium omnino dissiοἰκεῖον ποιμένα προσδέξασθαι, & πρός τε Φήλικα milem dixisset. Occidentales legati rebus ita bene τὸν τηνικάδε ἡγούμενον τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας, gestis, assumpto secum Liberio, Romam reverteκαὶ πρὸς τὸν ἐκεῖσε κλῆρόν τε καὶ λαὸν ἐπεστέλrunt, litteras ab episcopis Sirmii congregatis ad λοντο. Παρεχώρουν τε καὶ ἄμφω Φήλικα καὶ Λιβέ Felicem Romanæ tum Ecclesiæ præfectum, 770 ριον, κοινῇ τε ἱερᾶσθαι, καὶ τὸν ἀποστολικὸν θρόνον et ad clerum populumque Ecclesiæ ejusdem affe- Επιτροπεύειν, όμοφρονεῖν τε καὶ ἀμνηστίαν ἔχειν rentes: quibus, ut pastorem suum libenter susci- τῶν ἐπισυμβάντων τῷ μέσῳ ἀνιαρῶν. Ἀγαθὸν perent, admonebantur. Ambobus porro et Felici " γὰρ ἐν τοῖς μάλιστα ὄντα Λιβέριον, καὶ στεῤῥῶς et Liberio permissum est communiter sacra curare, et ut ambo pariter sedem apostolieam administrarent, communiter consensu sacra curarent, atque· tum casum acerbum qui in ordinatione Felicis accidisset, tum exsilium Liberit oblivione τῷ βασιλεῖ ἀντικαταστάντα ὑπὲρ τῶν ὀρθῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων, διὰ πολλῆς ἦγε στοργῆς καὶ φιλοφροσύνης ὁ τῆς Ῥώμης λαός, ὡς τῇ ἐκβολῇ αὐτοῦ καὶ μέχρι φόνων τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ στάσιν χωρῆσαι. ᾿Αλλὰ μετὰ βραχὺ Φήλιξ μὲν ἀπεβίω·

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. IX. μόνος δὲ Λιβέριος τὰ τῆς ἱερωσύνης διεῖπε κρείτ- delerent. Quod namque in aliis rebus admodu τόν τι προβλεψαμένου Θεοῦ, καὶ ὡς χρεὼν τὰ τῆς bonus vir esset Liberius, quodque pro recta EcΕκκλησίας προμηθουμένου, ἵνα μὴ ὁ πρῶτος τῶν clesiæ doctrina imperatori constanter restitisset, ἀποστόλων θρόνος τὸ ἄδοξόν τε καὶ ἀπρεπές ἐπι- multa pietate et benignitate populus Romanus in σύροιτο, δυσὶν ἡγεμόσιν οἰακιζόμενος· ὁ νόμος eum fuit, usque adeo certe, ut in ejus ejectione Εκκλησίας πάντη ἀλλότριον, καὶ διχονοίας ὡς τὰ per seditionem ejus causa motam res ad cædem πολλὰ καθίσταται πρόξενον. processerit. Sed paulo post Felix mortuus est, et solus Liberius episcopatum administravit. Quod sic Deus recte providit, Ecclesiæ, ita ut decebat; rebus consuleus, ne primaria apostolorum sedes fœdam illam et incommodam a duobus gubernata ducibus contraheret notam: quæ res ab Ecclesiæ constitutionibus perquam est aliena, discordiamque ut plurimum conciliare solet. ὺς τὴν μελετωμένην ἐν Νικομηδείᾳ διὰ Εὐδόξιον καὶ 'Αέτιον σύνοδον σεισμὸς ἐπιγενόμετος διαλύει· καὶ δεῖν ἐδόκει ἐν ταυτῷ εἰς τὴν ἕω καὶ ἑσπέραν διαιρεθῆναι τὴν σύνοδον. CAPUT XXXVIII. Ut institutam Nicomedia propter Eudoxium et Aetium synodum motus terræ coortus solverit: et ut tum synodum in Orientem et Occidentem scindi atque dividi placuerit. Hæc in Sirmio acta. Et pulchre convenire tum Orientalibus cun: Occidentalibus est visum. Res vero aliter se habebat. Imperatoris enim metus id faciebat cui propter Aetii et Eudoxii in urbe Antiochena excitatas res novas rursum Nicaa synodum cogere placuit. Cum autem Basilius Ancyranus contra niteretur, quod primura ibi de fide disquisitum esset, magis convenire, ut id Nicomediæ fieret, est visum. Et ex nationibus jamı omnibus, qui vel a prudentia, vel ab eloquentia aliquid valerent, episcopi eo contendebant. Cum terræmotus ingens exortus urbem, et simul templum nuper admodum constructum, ex fundamentis ipsis concussit atque dejecit, multosque pro eo atque hoc vel illo quemque loco deprehendit, vel servavit, vel interemit. Cecropius quidem Nicomediensis, et alius quidam episcopus parvo momento periculum evasere. Quæ res fama ubique vulgata episcoporum adventum prohibuit. Namque illa Nicæam quoque, et Constantinopolim 771 et Perinthum, aliasque Thraciae civitates tali casu eversas esse promulgaverat. Dictum tum est, Ar sacio cuidan, qui sub Licinio confessionem fidei obierat, milesque autea et leonum ferarumque aliarum domitor et custos in imperiali comitatu fuerat, tum autem Nicomediæ in arce pietati Ταῦτα μὲν ἐν Σιρμίῳ ἐγένετο, καὶ ἔδοξεν ἤ τε ἕως καὶ ἑσπέρα όμοφρονεῖν· τὸ δ᾽ ἄλλως εἶχεν. Ο γὰρ ἐκ βασιλέως φόβος ταῦτ' ἔπραττε. Περὶ μέντοι τῆς ᾿Αετίου καὶ Εὐδοξίου νεωτεροποιίας ἐν Ἀντιο χείᾳ ἐδόκει τῷ βασιλεῖ σύνοδον κατὰ Νίκαιαν πάλιν ἀθροίζειν. Τῶν δὲ περὶ τὸν Ἀγκύρας Βασίλειον ἀπολεγόντων διὰ τὸ πρώτως ἐκεῖσε γενέσθαι τὴν τῆς πίστεως ἔρευναν, ἐν Νικομηδείᾳ μᾶλλον δεῖν ἐκρίνετο γενέσθαι. Καὶ δὴ ἀνὰ τὸ πᾶν ἔθνος οἱ ἐπίσκοποι καὶ νοεῖν καὶ λέγειν ὄντες δεινοὶ ἐκεῖ συνελέγοντο. Ἐν τούτῳ δὲ σεισμός μέγας ενσκήψας τήν τε πόλιν καὶ τὸν νεωστὶ ἐγερθέντα οἶκον ἐκ βάθρων κατέσεισε καὶ κατήρειψε· καὶ πολλοὺς ὅπη έτυχεν ἕκαστον, ἢ ἔσωσεν ἢ διέφθειρε Κεχροπίου τοῦ Νικομηδείας καὶ ἄλλου δή τινος ἐπισκόπου ακαριαία τοπῇ διαφυγόντος τὸν κίνδυνον. "Ο ἀπανταχοῦ τῇ φήμη δοθεν, τὴν τῶν ἐπισκόπων ἄφιξιν ἀνεχαίτισε· καὶ γὰρ καὶ Νίκαιαν, καὶ τὴν Κωνσταντίνου, καὶ Πείρινθον, καὶ ἄλλας Θρᾳκώας πόλεις διαφθαρήναι ή φήμη κατήγγελλεν. Ελέγετο δὲ, ᾿Αρσάκιόν τινα ὁμολογητὴν ἐπὶ Λικινίου γενόμενον, ὃς ἀπὸ θηροκόμου στρατιώτης ων, τηνικάδε ἐν τῇ ἄκρα Νικομηδείας εφιλοσόφει, όψιν θείαν τούτῳ ἀπαγγείλαι τὰ γενησόμενα· τὸν δὲ κατιόντα καὶ τοῖς ἐν κλήροις καὶ λαοῖς κατειπόντα, μὴ πεῖσαι. Γελοίον δέ τινα δόξαι, ἀπροσδόκητα κακά προμηνύοντα. Ανιόντα δ' αὖθις, πρηνῇ κατὰ γῆς studens philosophabatur, cladem eam divina viκεῖσθαι δεόμενον τοῦ Θεοῦ. Ενθα κατὰ σχῆμα εὐχῆς μετὰ τὴν ἐπιφορὰν τοῦ κακοῦ, ἐν ἀσείστῳ πύργῳ νεκρὸς ὁ μάρτυς εὑρέθη, πολλῶν ἀναδρα μόντων ἐκεῖσε τῷ τὸν σεισμὸν κατασκήψαι. Ελέ γετο δὲ Θεὸν δυσωπεῖν, θανεῖν ἑλόμενο; μᾶλλον, ή συμφορὰν ταύτην καταθεάσασθαι πόλεως ἐν ᾗ τὸν Χριστὸν ἔγνω, καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς φιλοσοφίας κατήρξατο. Πολλὰ δὲ αὐτῷ ὑπὲρ ἀνθρωπίνην πεποίητο δύναμιν. Ἱκανὸς δὲ καὶ δαίμονας ἐλαύνειν ἦν, καὶ ἄλλως ὄχλουμένους καθαίρειν καὶ σώφρονας καθιστῶν. Καὶ δράκοντα δὲ, ὃς ἕτερον γένος ἦν ἑρπετῶν, καὶ φυσήματι μόνῳ τοὺς ὁδίτας διέφθει ρεν, ἐπὶ λεωφόρου γὰρ ᾤχει, εὐξάμενος αυτόματον ἐξεῖλαι τοῦ φωλεοῦ· καὶ ἑκόντα τὴν κεφαλὴν δις Bosporanum hunc antistitem fuisse, Sozom, ail. sione revelatam, eamque ab co, ex arce digresso, clero populoque prædictam esse. Sed tantum abest ut fides ei habita sit, ut derisus etiam fuerit, qui casum tam iuexspectatum prædiceret. [1lum autem rursum in locum suum conscendisse, supinunique in solo jacentem Deum deprecatum fuisse. Ubi etiam in ipso cladis ejus impetu, turri ipsa immota et stabili permanente, orantis habitu martyr mortuus est repertus a multis, qui eo concurrerant, ut terræmotum ex loco superiore speclarent. Orasse autem eum, precatumque Deum esse ferunt, ut vitam prius finiret, quam, eam urbis calamitatem videret, in qua Cliristum cognovisset, et ecclesiastica philosophia initiatus esset.

Multa is etiam supra vim et captum hominum τῇ γῇ προσαράξαι, καὶ οὕτω διαρραγήναι. Πολλοί μὲν οὖν διεφθάρησαν τοῖς ἐρειπίοις· οἱ δὲ εἰς ἐρη μίας διέδρασαν. Καὶ φλόξ γάρ τις ἐκ τινος παρα κειμένης ὕλης, ἀπό τε πνιγέων καὶ τῶν βαλανείων, καί τινων περὶ τὰς ἐμπόρους τέχνας πονουμένων, ἐρειπομένων τῶν ὀρόφων περικλεισθεῖσα, ἀναμι γέντων ὡς εἰκὸς φρυγάνων, καὶ ὅσα ἐλαιώδη ἐστὶ, καὶ πρὸς τὸ καίεσθαι ῥᾳδίαν τὴν ἐπίδοσιν ἔχει, ἐξαφθεῖσα τῷ τῆς τροφῆς ἀφθόνῳ, ἔρπουσά τε ἀπανταχοῦ, καὶ συναπτομένη αὖθις πρὸς ἑαυτὴν, μίαν πυράν, ὡς εἰπεῖν, τὴν πόλιν ἅπασαν ἐποίει· καὶ πολλοὶ τῷ πυρὶ δαπάνη ἐγένοντο, ἀδιεξόδων τῶν οίκων γεγενημένων. Οὕτω δὲ τοῦ κατὰ Νικμήδειαν πάθους ἐμποδὼν τοῖς ἐπισκόποις γεγενημένου, πρῶτον μὲν βασιλεῖ ἐδόκει κατὰ Νίκαιαν πάλιν γενέσθαι τὴν σύνοδον. Καὶ πολλῇ τοῖς ἀμφὶ Βασίλειον περὶ τούτου σκέψις ἐγίνετο. ᾿Ανεβάλλον το δ' ἐν Νικαία, ὑπὸ σεισμῶν τεταραγμένου δῆθεν τοῦ ἔθνους. Καὶ ἐδόκει τοῖς περὶ ᾿Αρεθούσιον καὶ τὸν ᾿Αλεξανδρείας Γεώργιον, Βασίλειόν τε τὸν ᾿Αγο κύρας τηνικαῦτα σὺν τῷ βασιλεῖ ἐν Σιρμίῳ διάγουσι περὶ Ταρπὸν τῆς Κιλικίας. Ως δὲ καὶ τοῦτο μή προσῆκον ἐδόκει, ὠρίζοντο περὶ Σελεύκειαν τῆς Ἰσαυρίας γενέσθαι τὴν σύνοδον. Τούτων οὕτω δοξάντων, ἐπεὶ παρῆσαν ἐκεῖ καὶ οἱ ἀμφὶ Ουά λεντα καὶ Οὐρσίκιον καὶ Εὐδόξιον, οἱ τῆς τῶν ᾿Ανομοίων δόξης προΐσταντο μάλιστα, παρασκευάζουσι τοὺς ἐκεῖσε εὑρισκομένους τῶν ἐπισκόπων, εἰς γραφήν τινα πίστεως ἐκ τοῦ σχεδὸν γεγενημένην και θυπογράψαι, ᾗ τὸ τῆς οὐσίας οὐκ ἐνέκειτο ὄνομα. Πρὸς δὲ τούτοις ἐν νῷ θέμενοι, ὡς οἱ ἀθροιζόμενοι ἐν Σελευκείᾳ ἐπίσκοποι, οἱ μὲν τὴν ἐν Νικαίᾳ πίν στιν, οἱ δὲ τὴν ἐν Ἀντιοχείᾳ γεγενημένην ἐπὶ τῇ τοῦ νεώ καθιερώσει, καὶ στέργουσι καὶ ζηλοῦσι. Καὶ ἄμφω δὲ τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα ἔχουσι· καὶ κατὰ πάντα ὅμοιον διαρρήδην κηρύττουσι τὸν Υἱόν τῷ Πατρί. Εἴ γε τοίνυν εἰς ἕν γένοιντο, πάντως τὴν ᾿Αετίου δόξαν ἀπώσονται· ἣν ἐκεῖνοι ἐπαινοῦν τες διὰ σπουδῆς συνιστᾶν ἐπειρῶντο. Τι πράττου σιν; Οἰκονομοῦσι δόλῳ, τοὺς μὲν ἐκ τῆς ἑσπέρας εἰς Ἀρίμινον συνδραμεῖν, τοὺς δὲ ἐξ Εω εἰς τὴν τῆς Ισαυρίας Σελεύκειαν· ὡς ἂν εἴη εὐκόλως τὸ μελετώμενον δρον ῥᾷον γὰρ ᾤοντο τοὺς ὀλίγους πείθειν ἢ πάντας. Καὶ εἰ μὲν δυνηθείεν καὶ έκαfecit: damones namque ejecit, aliis quoque casibus afflictos homines restituit, et ad saniorem mentem multos reduxit. Et draconem sive alterius reptilium generis venenosam feram viæ publicæ incubantem, et amatu solo viatores necantem, oratione, ex latibulo ut sponte sua prodiret, et per seipsam caput semel atque iterum terræ illideret, et sic tandem rumperetur, protraxit. Multi sane mortales Nicomediæ ruinis ædificiorum interierunt, multi sibi fuga in solitudinem et agros consuluerunt. Etenim incendii flamma e furnis et balneis officinisque artificum qui ad ignem opus faciunt coorta, et ruderibus decidentium culminum circumelusa, materiaque proxima et sarmentis, ut feri solet, ei admistis, tabulasisque resinam exsudantibus, et ad concipiendum propaganduinque ignem commodis aucta, tanta alimenti copia in partes omnes proserpens, et ad seipsam revertens, veluti unum (ut ita dicam) ardentem rogum urbem ipsam effecerat. Quo incendio, quod ex ædibus transitus non pateret, multi sunt consumpti. Et quoniam Nicomediensis casus episcoporum conventum interturbavit, primum quidem imperatori, ut Nicææ rursum congregarentur, placuit. Basilius autem de eo loco diu multumque deliberavit. Et sic in urbe Nicana, populo ibi omni terræmotu conturbato, deliberatio harebat 772 Porro Marco Arethusio, Georgio Alexandrino, et Basilio Ancyrano, qui tum Sirmii cum imperatore in negotio quisque suo agebant, Tarsus Ciliciaæ commoda visa. Ut vero et hæc aliis minus convenire existimata est, tandem ut Seleuciæ in Isauria synodus ageretur, constitutum. Atque hoc sic decreto, quia ibi aderant Valens, Ursacius et Eudoxius, qui potissimum Anomœorum opinioni præibant, effecerunt illi, ut episcopi eo toco congregati formulæ fidei ex tempore compositæ subscriberent. In qua formula substantiæ nomen insertum non erat. Adhæc in animis ipsi secum perpendere, episcopos Seleuciæ conctos partim Nicænam fidem, partim Antiochiæ in teinpli dedicatione professionem editam complexuros, et per æmulationem ardentius defensuros; utramque vero formulam substantiæ nomen habere, et τέραν σύνοδον σύμψηφον σχεῖν, μερισθέντες ἐν Filium Patri per omnia simillem diserte promulgare. Ac si in locum unum episcopi convenirent, omnino eos Aetii opinionem, quam ipsi laudantes studio omni stabilire conabantur, repudiaturos esse, illis minime dubium fuit. Quid ergo faciunt? Dolum instituunt, ut Occidentales quidem Arimini, Orientales vero Seleuciæ congregarentur, ut eo facilius quod agebant perficeretur. Proclivius namque putabant, paucis quam multis, quod vellent, persuadere. Et Patribus ita segregatis, siquidem possent, utramque etiam synodum, dissidio in utraque instituto, sin minus, alteram saltem in sentenCf. Sozom. lib. iv, cap. 16. ἀμφοτέραις· εἰ δ' οὖν, θατέραν, ἵνα μὴ ταῖς ἀπάντων ψήφοις ἡ αὐτῶν αἵρεσις ἀποκηρυχθείη. Επρατ τον δὲ ταῦτα διὰ τοῦ εὐνούχου Ευσεβίου τηνικαῦτα τῆς βασιλικῆς οἰκίας προεστηκότος· οὗτος γὰρ σύμπνους ὧν τὰ μάλιστα καὶ ὁμόφρων τῷ Εὐδοξίῳ. Καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν ἐν τέλει κεχαρισμένοι τὸ πρὸς βουλῆς ἅπαν ήνυον. Οἷς πεισθεὶς ὁ Κωνστάντιος, ὡς ἀλυσιτελές τε τῷ δημοσίῳ διὰ τὴν πολλὴν δα πάνην, καὶ αὐτοῖς τοῖς ἱερεῦσι, διὰ τὸ τῆς ὁδοιπο ρίας μακρὸν, εἰς ἐν ἅπαντας συνελθεῖν, διεῖλεν εἰς δύο τὴν σύνοδον, καὶ προσέταττεν ἐν ᾿Αριμίνῳ καὶ Σελευκεία γενέσθαι τὴν σύναξιν. Καὶ γράφων

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. ἔλεγε, πρῶτον μὲν τὰ περὶ τῆς πίστεως ἀμφισβη- 1 tiam suam se pertracturos esse confidebant, illo τούμενα διαλύειν· ἐς ὕστερον δὲ σκέψασθαι καὶ περὶ ἐν ἄλλων κατὰ θεσμούς Ἐκκλησίας δεῖ· ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν ἀδίκως καθαιρεθῆναι δοκούντων, καὶ ὑπερορίαις κατακριθέντων, ὧν εἷς ἐτύγχανεν ὢν καὶ Κύριλλος ὁ Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος· ἔτι δ' ἐρευνῆσαι καὶ τοὺς νῦν ὑπὸ ἔγκλημα ποιουμένους ἐπισκόπους. Πολλῶν γὰρ κατηγορίας ελέγοντο, καὶ δὴ καὶ Γεωργίου παρ' Αιγυπτίων, ὡς εἴη ἁρπαγαῖς χαίρων τῶν ἀλλοτρίων, καί τινων ὕβρεων. Ὕστερον δὲ δέκα εκατέρωθεν ἐπιλεγέντας, τὰ πεπραγμένα βασιλεῖ καθισταν δῆλα. proviso, ut ne calculis omnium bæresis eorum damnaretur. Hæc agebant per eunuchum Eusebium, imperatoriæ tum aulæ præfectum, Eudoxio quam maxime assentientem, et alios quosdam, qui magistratus et honores gerentes, et gratia pollentes, ex sententia omnia perficiebant. quibus persuasus Constantius, perinde atque incommodum simul et reipublicæ propter graves impensas, et ipsis episcopis propter itineris magnitudinem esset, si in eodem loco convenirent, synodum divisit, eamque Arimini et Seleuciæ celebrare jassit. Atque in litteris suis constituit, ut primum controversia de fidei professione decideretur, deinde de aliis ecclesiasticis sanctionibus deliberatio fieret. Tum autem de eis qui per injuriam exauctorati et in exsilium acti visi essent, 773 in quibus etiam Cyrillus Hierosolymorum episcopus fuit, consultaretur: postea de eis quoque episcopis, qui rei agerentur, inquireretur. Permulti enim accusabantur, et ab Ægyptiis maxime Georgius: quod scilicet alienorum bonorum rapinis gauderet, et contumeliosis quibusdam hominibus delectaretur. Postremo, ut per decem delecios legatos se de actis suis certiorem facerent. Περὶ τῆς ἐν 'Αριμήνῳ συνόδου, ἐν ᾗ οἱ ἐν ἑσπέρα ἀσύμφωνοι τοῖς ἔψοις ἐγένοντο. CAPUT XXXIX. De Ariminensi synodo, in qua Occidentales ab Orientalibus dissenserunt. Episcopi, sicuti imperator jusserat, convenere: et primum quidem Arimini Occidentales quadringenti et aliquot præterea numero. Et qui graviter in Athanasium animati erant, minime omnium de eo quidquam movendum esse duxere, quod hoc sic commodius esse putarent. Cæterum postquam de fide, quomodo eam profiteri conveniret, quæstio proposita est, ibi Valens et Ursacius, qui primum Arii opinionem defenderant, medio autem tempore, libello supplici Julio Romano antistiti dato, tỷ ὁμοουσίῳ, consubstantiali, assenserant, quemadmodum diximus, temporibus sese et rebut obtinentibus semper accommodantes aliis alia sicuti fieri solet censentibus, dixere, priores fidei formulas abolendas esse, unamque eam obtinere oportere, quæ non ita pridem Sirmii lingua Romana composita, ab ipso etiam imperatore plurimi fieret. Debere quippe synodum quoque de sententia illius professionem eam approbare, neque ulterius quidquam curiosius indagare: ut eo modo omnis discordiæ occasio, verbis nihil ambigui habentibus, quæ subtili et accurata exploratione perpensa essent, in formula insertis, præcideretur, longe præstantius esse asserentes, cum rusticitate quadam rectam de Deo tenere opinionem, quam ex Græcorum nugamentis novis petitis verbis, quæ non intelligerentur inducere vocabula. Quibus illi dictis obscure innuebant, seu potius propalam τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis. verbum per calaminiam reprehenderunt, veluti in sacris Litteris non expressum. Sub hæc verba charta prolata, legi eam postularunt, in qua similem Patri Filium secun dum Scripturas dicebant: 774 mentionem vero substantiæ in Deo omnino fieri interdicebant, et pro eo similem per omnia Filium Patri reponi volebant. Hæc porro formula illa erat, quam antea Καὶ οἱ μὲν ἐπίσκοποι συνελέγοντο καθὰ δὴ καὶ ἐθέσπιζε βασιλεύς· προλάμβανε δὲ καὶ συνίστατο ή ἐν Ἀριμίνῳ· τὸ δὲ πλήρωμα τούτων ἦσαν τετρακόσιοι καὶ μικρόν τι πρός. Δεῖν δ᾽ ἐδόκει τοῖς βαρέως πρὸς ᾿Αθανάσιον ἔχουσι μηδέν τι περὶ τούτου κινεῖν· οὕτω γὰρ ἄμεινον ἐδοκίμαζον. Ἐπεὶ δὲ καὶ ζήτησις εἰσήγετο περὶ πίστεως εν χρὴ πιστεύειν τρόπον, Ουάλης ἐνταῦθα καὶ Οὐρσάκιος, οι κατ' ἀρχὰς μὲν ὑπασπισταί τῆς ᾿Αρείου δόξης ἐγένοντο, ἐν μέσῳ δὲ τῷ ὁμοουσίῳ συνέθεντο, βιβλίον τῷ ἐπισκόπῳ Ρώμης Ἰουλίῳ ἐπιδεδωκότες, ὥσπερ εἰρήκαμεν, ἀεὶ τοῖς καιροῖς καὶ τοῖς κρατοῦσιν ὑποκλινόμενοι, οὗτοι· δεῖν ἔλεγον ἄλλων ἄλλα εἰπόν των, οἷα φιλεῖ, ἀργὰς νομίζειν τὰς περὶ πίστεως προτέρας γραφάς· μόνην δ' ἐκείνην κρατεῖν, ἢν οὐ πρὸ πολλοῦ ἐν Σιρμίῳ 'Ρωμαίων γλώττη συνέθεντο, ἣν δῆτα καὶ βασιλεὺς διὰ τιμῆς ἄγει· χρεών δ' εἶναι καὶ ὑμᾶς νῦν προσίεσθαι καὶ παραιτέρω μηδὲν πολυπραγμονεῖν· ἶν' ἐντεῦθεν καὶ διχόνοια πᾶσα περιαιρεθείη, μὴ τῶν ὀνομάτων ἀμφιβόλων ὄντων, ἀκριβεῖ βασάνω παραδιδομένων. Καὶ γάρ πως κρεῖττον εἶναι ἐτίθεντο, μετὰ τῆς ἀγροικίας ὀρθὴν ἔχειν δόξαν περὶ Θεοῦ, ἡ ξενίζουσι λόγοις ἐξ Ελλη νικῆς τερθρείας, ἀνεπινοήτους ἐπεισάγειν λέξεις. Ηνίττοντο δὲ διὰ τούτων, μᾶλλον καὶ προφανῶς διέβαλλον τὴν τοῦ ὁμοουσίου λέξιν, ἅτε δὴ μὴ ταῖς ἱεραῖς ἐμφερομένην Γραφαῖς. Ταῦτα λέγοντες, χάρτην προήγον καὶ ἀναγινώσκεσθαι ᾔτουν· ἐν ᾗ ὅμοιον μὲν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν κατὰ τὰς Γραφάς εἰσηγοῦντο, μνήμην δὲ οὐσίας ἐπὶ Θεοῦ παντάπασιν ἐπηγόρευον. Αὕτη δὲ ἦν ἐκείνη, ἣν τότε μὲν ἐταμίευαν, νῦν δὲ εἰς φῶς προῆγον. "Η συνελαμβάνοντο μάλιστα Γερμάνιος καὶ Αυξέντιος, καὶ Γάϊος και Δημόφιλος· καὶ τοίνυν ἀναγνωσθείσης, οι πλείστοι μηδὲ νεωτέρας δεῖσθαι πίστεως τὰ νῦν διετείνοντο· ἀρκεῖσθαι δὲ τῇ ἐν Νικαία γεγενη

ἵν', εἴ τι νεωτερίζοιτο κατ' ἐκείνων, ἐπίσχωσιν. Εἰ δὲ τέως οὐδέν τι νεώτερον ἔχουσι τὰ ἀνεγνω σμένα, ἀλλὰ τίνες οι συνθέμενοι τὴν γραφήν, ήτουν· οἱ δὴ πρῶτον τὸ ᾿Αρείου δόγμα ὑποβαλλέτω σαν ἀναθέματι· οἷα θόρυβον ταῖς ἀπανταχοῦ ἐκκλησίας ἐμπλῆσαν. Τῶν δὲ περὶ Οὐάλεντα καὶ Γερμίνιον διαδράντων τὴν αἴτησιν, τὰς ἐκθέσεις τῶν αἱρέσεων καὶ τῆς ἐν Νικαίᾳ ἐπὶ μέσον ἐκέλευον ἄγεσθαι, ὡς ἄν γε ἐκεῖναι μὲν ἐκκήρυκτοι γένωνται, τὸ κῦρος δὲ καὶ αὖθις τοῖς ἐν Νικαίᾳ ἐπιψηφισθείη· καὶ τοῦ λοιποῦ περὶ πίστεως μὴ κινεῖν λόγον, μήτε μὴν συνόδους αἰτεῖν. ᾿Απόχρη γάρ στέργειν τὰ τοῖς πατράσιν ἔκπαλαι δόξαντα. Τῶν δ᾽ ἀτόπων ἂν εἴη νῦν πίστιν συγγράφειν, καὶ ἄρτι ἀρχομένους πιστεύειν, τὴν ἐκ παλαιοῦ παράδοσιν ἀθετεῖν, δι' ἧς ἡμεῖς τε καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν τὰς ἐκ κλησίας ήγομεν, ὧν οἱ πλείους μαρτυρίοις καὶ τοῖς τῆς ὁμολογίας στεφάνοις κατεκοσμήθησαν. Οἱ μὲν οὖν τοιαῦτα λέγοντες, ἐν τοῖς ἔκπαλαι δεν δογμένοις μένειν ηξίουν, καὶ μή τι πρόσφατον ἐπεισάγειν· ἐκεῖνοι δὲ, οἱ περὶ Οὐάλεντα δηλαδή, ἀντέβαινον, καὶ τὴν αὐτοῖς προβληθεῖσαν πίστιν στέργειν προσεβιάζοντο. Ἐπεὶ δ᾽ οὐκ ἐπείθοντο, καθηροῦντο. Ἡ δὲ σύνοδος τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν μᾶλλον ἐκύρωσεν. Οἱ δὲ χαλεπῶς τὴν καθαίρεσιν ἐνεγκόντες, εἰς βασιλέα ἀνέτρεχον. Ἡ δὲ σύνοδος ᾐτιᾶτο μὴ μόνον τὴν προγραφὴν τῆς ἐκθέσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἔκθεσιν. Έλεγε γάμο • Εξετέθη πίστις ἡ καθολικὴ ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ δεσπότου ἡμῶν Κωνσταντίου αἰωνίου Αὐγούστου ἐν ὑπατείᾳ Φλαβίου καὶ Εὐσεβίου καὶ Ὑπατίον τῶν λαμπροτάτων ἐν Σιρμίῳ τῇ πρὸς ἕνδεκα Καλανδῶν Ἰουνίων.» Καὶ καθεξής «Πιστεύομεν εἰς ἕνα τὸν μόνον καὶ ἀληθινὸν Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα.» Περὶ δὲ τέλος καὶ ταῦτ᾽ ἔλεγον· «Τὸ δὲ ὄνομα τῆς οὐσίας, διὰ τὸ ἁπλούστερον ὑπὸ τῶν Πατέρων τε θεῖσθαι, ἀγνοούμενον δὲ ὑπὸ τῶν λαῶν, σκάνδαλον φέρειν· διὰ τὸ μήτε τὰς Γραφὰς τοῦτο περιέχειν, ἤρεσε τοῦτο περιαιρεθῆναι, καὶ παντελῶς μηδεμίαν μνήμην οὐσίας ἐπὶ Θεοῦ εἶναι τοῦ λοιποῦ, διὰ τὸ τὰς θείας Γραφάς μηδαμῶς περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ οὐσίας μεμνήσθαι. Ὅμοιον δὲ λέγομεν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ κατὰ πάντα, ὡς αἱ ἅγιαι Γραφαι quidem pressam servaverant, tum vero in lucem μένῃ. Καὶ νῦν γε διὰ τοῦτ' αὐτὸν ἥκειν ἐπὶ ταῦτ', proferebant. Eam maxime probabant Germinius el Aurentius, et Caius et Demophilus. Ea lecla, plurimi nihil opus esse nova fidei formula eo tempore affirmabant, contentos se esse professione Nicæna. In præsentia propterea in locum unum convenisse, si quid novatum esset, ut id inhiberetur. Et alcunque ea quæ tum lecta essent, nihil haberent novarum rerum: ut dicerent tamen eos qui scriptum id composuissent, atque ut illi ipsi Arii dogma, quippe quod turbas ubique in ecclesiis concitarit, anathemati primum subjicerent, petebant. Ubi Valens et Germinius petitiouern eam repudiarunt, illi formulas hæreticorum et item Nicænam in medium proferre jussere, ut illæ quidemn damnatæ rejicerentur, hæc vero auctoritate denuo et suffragiis synodi confirmaretur. Et ut de cætero neque disputatio de fide moveretur, neque synodus peteretur, sanxerunt. Sufficere enim quæ a majoribus dudum constituta essent: ea complecti posteros debere et perquam absurdum esse, nunc demum fidem conscribere eos, qui nuper admodum credere coepissent: et veterum traditionem abolere, per quam et ipsi et patres corum ecclesias gubernassent, ex quibus plures martyriis et obitæ confessionis coronis condecorati fuissent. Et ii quidem sic dicta sententia, antiquitus decretis stare, nihilque novum inducere constituerunt: illi autem, Valens scilicet et reliqui, quos paulo ante nominavimus, contra nisi sunt. Summopere namque contenderunt, ut synodus recens compositam Sirmii fidei formulam comprobaret. Tantum autem abest, ut Patres id facerent, uit etiam Ursicium, Valentem, eorumque complices clamnationis sententia exauctorarint. Et synodus professionem Nicænam amplius etiam confirmavit. lili autem damnationem ægre ferentes, ad imperaiorem confugere. Porro synodus ea non solum formulæ illorum præfationem, sed ipsam quoque formulam reprehendit, cujus verba erant • Composita est fides catholica in præsentia domini nostri Constantii perpetui Augusti, consulatu clarissimorum virorum, Flavii, Eusebii et Hypatii, Sirnii, ante xı Kalen. Jun.» 775 Ac deinde: «Credimus in unam solum et verum Deum, Patrem λέγουσί τε καὶ διδάσκουσι.» Γελοίον γὰρ ἐνόμιζον omnipotentem, creatorem et conditorem omnium. Nomen essentiæ per simplicitatem a Patribus positum, non intellectum vero a populis, scandalo et offendiculo est. Et quoniam Scripturæ id quoque non habent, placitum est id tollere, et deinceps nullam omnino essentiæ in Deo facere mentionem, propterea quod divinæ Scripturæ Patris et Filii substantiæ prorsus non meminere. Similem autem Filium Patri per omnia dicimus, sicuti sacræ Scritura et dicunt et docent.» Ridiculum porro episcopis visum est, imperatorem quidem perpetuum τὸν μὲν βασιλέα αἰώνιον ὀνομάζειν, τὸν δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸν μὴ θέλειν ἀΐδιον καλεῖν, καὶ ῥητὸν χρόνον τῆς γραφής ταύτης προτάττειν διαβολὴ γὰρ ἄντικρυς ἐδόκει τῆς πίστεως τῶν προγενεστέρων μάλιστα δ' ᾿Αθανάσιος ἐν αἰτίαις ετίθει, ὡς που γράφων πρὸς τοὺς οἰκείους ἀπήγγελλε. Παρεθέμην δ' ἂν καὶ τὴν ἐξελέγχουσαν ἐπιστολὴν, εἰ μὴ τὴ προσκορὲς τοῦ λόγου φεύγων ἐγώ, ἐπὶ ζήτησιν τους φιλο μαθεῖς προϋτρέπω τὰ ἐν ἐκείνῃ δυνατῶς εἰρημένα καταμαθεῖν. Οἱ μὲν οὖν καθαιρεθέντες ἐς βασιλέα ἀνέτρεχον, ἐπιφερόμενοι καὶ τὴν ἔκθεσιν· ἡ δὲ σύν Condemnationis ejus causam præcipuam fuisse Socrates scribit, quod Ariaṇum dogma Arianizantes damnare noſuerint, libro 11, cap. 37.

ECCLESIASTICAE HISTORIE LIB. IX. οδος, εἴκοσι τῶν ἐπισκόπων διαπεμψάμενοι, γράμ- seu æternum nominare, Filium autem Dei sempiμασιν οἰκείοις τὰ συμβάντα τῷ βασιλεῖ κατεμήνυον ternum vocare nolle: certumque tempus huic forΟ τόνδε περιεῖχον τὸν τόπον· mulæ fidei præfigere, manifesta quoque calumnia ea judicata est adversus majorum fidem. Maxime vero eam Athanasius criminatus est, ut alicubi ad suos scribens ostendit. Et inseruissem hic confutatoriam ejus epistolam, nisi orationis prolixitatem fugiens, studiosis eam inquirendam, atque ex ea rein omnem cognoscendam, relinquerem. Esauclorati illi, sicuti dixi, formulam secum ferentes, ad imperatorem confugere. Conclium vero, decem ad eum legatis episcopis, litteris quoque rein actam declaravit, quæ in hanc formam scriptæ fuerant. ΚΕΦΑΛ. Μ'. Ἐπιστολὴ τῆς ἐν Αριμήνῳ συνόδου Κωνσταν τίῳ πεμφθεῖσα τῷ βασιλεῖ. • Εκ τε τῆς τοῦ Θεοῦ κελεύσεως καὶ τοῦ τῆς εὐσεβείας προστάγματος τὰ πάλαι δογματισθέντα γεγενῆσθαι πιστεύομεν. Εἰς γὰρ Αρίμινον ἐκ παο σῶν τῶν πρὸς δύσιν πόλεων εἰς ταυτὸ πάντες ἐπίσκοποι συνήλθομεν, ἵνα καὶ ἡ πίστις τῆς καθολικῆς Εκκλησίας γνωρισθῇ, καὶ οἱ τἀναντία φρονοῦντες Έκδηλοι γένωνται. ὡς γὰρ ἐπιπλεῖστον διασκοποῦν τις εὑρήκαμεν, ἀρεστὴν ἐφάνη τὴν πίστιν τὴν ἔκπαλαι διαμένουσαν, ἦν καὶ οἱ προφῆται καὶ τὰ Εὐαγγέλια καὶ οἱ ἀπόστολοι διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκήρυξαν, τοῦ καὶ τῆς σῆς βασιλείας φρουροῦ, καὶ τῆς σῆς ῥώσεως προστάτου, ἵνα ταύτ την κατασχόντες φυλάξωμεν, καὶ φυλάττοντες, μέσ χρι τέλους διατηρώμεν. "Ατοπον γὰρ καὶ ἀθέμιτον ἐφάνη, τῶν ὀρθῶς καὶ δικαίως ὡρισμένων τι μεταλ λάττειν, καὶ τῶν ἐν Νικαίᾳ κοινῇ μετὰ τοῦ ἐνδοξο τάτου σου πατρὸς καὶ βασιλέως Κωνσταντίνου ἐσκεμμένων, ὧν ἡ διδασκαλία καὶ τὸ φρόνημα διῆλθε τε καὶ ἐκηρύχθη εἰς πάσας ἀνθρώπων ἀκοάς τε καὶ διανοίας, ἥτις ἀντίπαλος μόνη καὶ ὀλετὴρ τῆς Αρείου αἱρέσεως ὑπῆρξε· δι' ἧς οὐ μόνον αὐτή, ἀλλὰ καὶ αἱ λοιπαὶ αἱρέσεις καθηρέθησαν· ἐν ᾗ ὄντως καὶ τὸ προσθεῖναί τι, σφαλερόν, καὶ τὰ ἀφελέσθαι, ἐπικίνδυνον ὑπάρχει. Ως εἴπερ καὶ θάτερον γένοιτο, ἔσται τοῖς ἐχθροῖς ἄδεια ποιεῖν ἅπερ βού λοιντο. Οθεν Ούρσάκιός τε καὶ Οὐάλης, ἐπειδὴ καὶ Εκπαλαι μέτοχοί τε καὶ σύμφρονες τοῦ ᾿Αρειανείου δόγματος ἦσαν καθεστηκότες, καὶ τῆς ἡμετέρας κοινωνίας χωρισθέντες ἀπεφάνθησαν. "Ης ἵνα μετάσχωσιν, ἐφ' οἷς ἑαυτοὺς συνεγνώκεισαν πλημμελήσαντας, μετανοίας τε καὶ συγγνώμης ἠξίουν τυχεῖν· ὡς καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ ὑπὲρ ἐκείνων γεγενημένα μαρτυρεῖ. Δι' ὧν ἁπάντων φειδώ γεγένηται καὶ τῶν ἐγκλημάτων συγγνώμη. Εν δὲ ὁ καιρὸς καθ᾽ ἂν ταῦτα ἐπράττετο, ὅτε ἐν Μεδιολάνῳ τὸ συνέδριον τῆς συν όδου συνεκροτεῖτο· συμπαρόντων δὲ καὶ τῶν πρέσβυτέρων τῆς Ῥωμαίων Εκκλησίας, εγνωκότες ἅμα καὶ τὴν μετὰ τελευτὴν ἄξιον μνήμης Κωνσταντίνον μετὰ πάσης ἀκριβείας καὶ ἐξετάσεως τὴν συγγρα φεῖσαν πίστιν ἐκτεθεικότα. Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο βαπτισθείς, καὶ πρὸς τὴν ὀφειλομένην εἰρήνην ἀνεχώρησεν· ἄτοπον εἶναι μετ' ἐκεῖνόν τι καινοτομεῖν, καὶ τοσούτους ἁγίους ὁμολογητὰς καὶ μάρτυρας, τοὺς καὶ τοῦ δόγματος συγγραφέας τε καὶ εὑρετὰς ὑπεριδεῖν· οἱ τινες κατὰ τὸν παλαιὸν τῆς Ἐκκλησίας θεσμὸν τῆς καθολικῆς ἅπαντες φρο CAPUT XL. Epistola Ariminensis concilii Constantio imperatori missa. . Et Dei jussu, et pietatis tuæ mandato, quæ antiquitus constituta sunt, credimus. Ariminum namque ex omnibus Occidentis urbibus episcopi omnes in locum eumdem convenimus, ut simul et Gides Ecclesiæ catholica cognosceretur, et qui aliter sentiunt manifesti ferent. Atque ubi rem omnem diu multumque consideravimus, faciendum esse comperimus, ut quæ fides antiquitus obtinet, et quam prophetæ et Evangelia et apostoli per Dominum nostrum Jesum Christum imperii tui custoden, valetudinisque etiam tutorem, promulgarunt, eam a majoribus acceptam serveinus, el servatam ad finem usque custodiamus. 776 Et absurdum nefariumque esse putavimus, quæ recte et legitime constituta, et Nicææ communiter υπο cum gloriosissimo parente tuo imperatore Constantino deliberata sunt, ex eis mutare quidquam: quorum doctrina et sententia ad omnes omnium hominum aures et animos vulgata perveπit, quæ una Arii hæresim expugnavit atque exstinxit per quam non solum ea ipsa, sed et reliquæ hæreses sunt eversa: cui omnino vel addere quidquam non tutum, vel adimere etiam periculosum est, Atque si alterutrum in ea fal: licentia adversariis detur, ut quod libeat, facere eis liceat. Proinde Ursacius atque Valens, quod jamdudum suffragatores et participes Ariani dogmatis fuerint, a communione nostra exclusi sunt. Ad quam tamen admissi sunt, posteaquam se errasse cognoverunt, atque ut ad pœnitentiam admitterentur, et noxæ gratiam consequerentur, oraverunt: id quod scriptum eorum attestatur. Quapropter ut in gratiam reciperentur, et venia eis delictorum daretur, obtinuerunt. Factum id co tempore, cum Mediolani synodus est coacta, presbyteris quoque Romana Ecclesiæ praesentibus. Norunt illi, eum qui etiam post obitum memoria dignus est, Constantinum omni adhibita exquisitiore cura et diligentiore investigatione, fidei professionem, quæ edita est, publicasse. Posteaquam autem baptizatus ille, inter homines esse desiit, et ad debitam sibi quietem translatus est, ineptum esse sciunt, novæ quidquam rei invehere, ek tot sanctos Patres confessores et martyres dogmatis ipsius auctures atque inventores despicere: qui quidem Patres, juxta veterem Ecclesiæ catholicæ

38% s.nctionem, omnes in eadem sententia persevera· νοῦντες διαμεμενήκασιν· ὧν ὁ Θεὸς τὴν πίστιν καὶ εἰς τοὺς τοὺς χρόνους τῆς βασιλείας μετέδωσε διὰ τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· δι' οὗ σοι καὶ τὸ βασιλεύειν ὑπῆρξεν, ὡς καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκου μένης κρατεῖν. Πάλιν γοῦν ἐλεεινοὶ καὶ οἰκτροὶ τῷ φρονήματι, αθεμίτῳ τολμήματι τῆς δυσσεβούς φρο νήσεως, κήρυκάς τε ἑαυτοὺς ἀνήγγειλαν, καὶ ἐπι χειροῦσιν ἀνατρέπειν πᾶν ἀληθείας σύνταγμα. Ως γὰρ κατὰ τὸ σὲν πρόσταγμα τὸ συνέδριον τῆς συντ όδου συνεκροτεῖτο, κἀκεῖνοι τῆς ἰδίας ἀπάτης ἐγύμνουν τὴν σκέψιν. Ἐπειρῶντο γὰρ πανουργίᾳ τινὶ καὶ ταραχῇ προσφέροντές τι καινοτομεῖν, τῆς τοιαύτης εταιρίας τους συναλισκομένους εὑρόντες, Γερμί νιον, Αυξέντιον καὶ Γάϊον, τοὺς τὴν ἔριν καὶ διχο στασίαν εμποιοῦντας· ὧν ἡ διδασκαλία μὴ μένουσα πᾶν πλῆθος βλασφημιῶν ὑπερβέβηκε. Ως δὲ συνεί δον οὐχὶ τῆς αὐτῆς αἱρέσεως ὄντας, οὔθ᾽ ὁμογνωμονοῦντας ἐφ' οἷς κακῶς ἐφρόνουν, εἰς τὸ συμβού λιον ἡμῶν μετήγαγον ἑαυτούς, ὡς δοκεῖν ἕτερόν τι γράφειν. "Ην δὲ ὁ καιρὸς βραχὺς ὁ καὶ τὰς γνώμας αὐτῶν ἐξελέγχων. Ιν' οὖν μὴ τοῖς αὐτοῖς τὰ τῆς Ἐκκλησίας περιπίπτῃ, καὶ ταραχὴ καὶ θόρυβος καλινδούμενος ἅπαντας συνέχῃ, βέβαιον ἐφάνη τὰ πάλαι ὡρισμένα καὶ ἀμετακίνητα φυλάττειν· τοὺς δὲ προειρημένους τῆς ἡμετέρας κοινωνίας ἀποκεχω ρίσθαι. Δι᾿ ἣν αἰτίαν τοὺς ἀναδιδάξοντας πρέσβεις πρὸς τὴν σὴν ἐπιείκειαν ἀπεστάλκαμεν, τὴν γνώμην τοῦ συνεδρίου διὰ τῆς ἐπιστολῆς μηνύσοντας. Τοῖς δὲ πρέσβεσι, πρό γε πάντων τοῦτο παρεκελευσάμε runt; eorumque etiam fidem Deus ad imperii tui tempora transmisit, per Dominum nostrum Jesum Christum, cujus beneficio imperium obtines, rerunique in orbe etiam nostro potiris. At rursus miserandi et aerumnosi illi impia mente nefarioque ausu præcones seipsos impiæ opinionis renuntiarunt, et veritatis constitutionem evertere conati sunt. Postquam enim, juxta mandatum tuum, synodi concilium coactum est, seductionis fraudisque sue illi consilium detexerunt: 777 contenderunt namque versutia quadam tumultuose sese ingerentes, novare quiddam, ubi sodalitatis impietatisque ejusdem suæ compertos homines invenissent, Germinium, Auxentium et Caium, dissidii et seditionis auctores: quorum inconstans doctrina blasphemiaruın omnium acervum impletate sua longe excedit. Ubi vero animadvertere nos non ejusdem hæresis esse, neque pravis opinionibus eorum assentiri, in concilium se nostrum insinuarunt, perinde atque aliud quidquam de creturi. Perbreve autem intercessit tempus, quod eorum sententias in lucem coarguens protulit. Verum enimvero ne res Ecclesiæ semper eodem affligeretur casu, turbaque et tumultus provolutus omnes comprehenderet, tutissimum visum est, ut quæ antiquitus decreta sunt, integra atque invioJata servarentur: atque illi quos diximus, a commercio communioneque nostra segregarentur. Quam ob causam oratores nostros ad clementiam θα, τὸ τὴν ἀλήθειαν πιστώσασθαι ἐκ τῶν πάλαι tuam misimus, qui eidem concilii nostri sententiam per scriptum quoque indicent atque declarent. Quibus illud quoque præcipue mandavimus, ut ex antiquis legitimisque decretis, veritatis fidem faciant, eamque confirment. Declarabunt illi etiam sanctitati tuæ, minime futuram, sicuti Ursacius et Valens disere, pacem, si quid in legitimis constitut:onibus immutatum fuerit. Quomodo namque pacem serrent, qui pacem ipsam tollunt? Quin contentio potius et turba per capta ejusmodi cum alibi, tum in Romana Ecclesia exorietur. Itaque clementiæ tuæ supplicamus, ut sereno vultu respicias, benignisque auribus oratores nostros audias, neque cum defunctorum injuria novare quidquam et mutare permittas, sed nos in iis quæ a majoribus nostris definita legitimeque constituta sunt, conquiescere sinas: quos profecto solerter et prudenter omnia Spiritus sancti allatu egisse dixerimus. Quæ vero nunc ab istis novantur, fidelibus quidem incredulitatem, infidelibus autem ferocitatem afferunt. Supplicamus præterea, ut episcopos qui in longinquis alienisque regionibus degunt, et vel ætatis grandioris imbecillitate, vel paupertatis gravioris difficultate premuntur, cum bona venia redire ad suos jubeas, ne ecclesiæ, episcopis earum ab eis disjunctis, diutius in tali solitudine permaneant. 778 Adhaec insuper omnia, illud quoque te oramus, ut ne quid adinatur, neve addatur ad ea qua prius extabant, quidἀρχαίων δικαίως ώρισμένων· οἱ καὶ τὴν σὴν ἀναδιδάξουσιν ὁσιότητα, ὅτι οὐχ ὥσπερ ἔφησαν Ουρσάκιος καὶ Οὐάλης, ἔσται εἰρήνη, είπερ τι τῶν δικαίων ανατραπείη. Πῶς γὰρ εἰρήνην οἷόν τε ἄγειν τοὺς τὴν εἰρήνην καταλύοντας; μᾶλλον γὰρ ἔρις καὶ τα· ραχὴ ἐκ τούτων σὺν ταῖς λοιπαῖς πόλεσι καὶ τῇ Ῥω μαίων Ἐκκλησίᾳ γενήσεται. Διὸ δὴ ἱκετεύομεν τὴν σὴν ἐπιείκειαν, ἵνα προσηνέσιν ἀκοαῖς καὶ γαληνιαίῳ βλέμματι τοὺς ἡμετέρους πρέσβεις ἀθρήσειας, μηδὲ πρὸς ὕβριν τῶν τετελευτηκότων καινόν τι μεταλλάττειν ἐπιτρέψειας· ἀλλὰ ἐάσῃς ἐμμένειν ἡμᾶς τοῖς παρὰ τῶν προγόνων ὁρισθεῖσί τε καὶ νενομοθετημένοις, οὓς ἅπαντα μετὰ ἀγχινοίας τε καὶ φρονήσεως καὶ Πνεύματος ἁγίου πεποιηκέναι φήσαι μεν ἄν. Τὰ γὰρ νῦν παρ' ἐκείνων καινοτομούμενα τοῖς μὲν πιστεύουσιν ἀπιστίαν ἐποίει, τοῖς δὲ ἀπιστοῦσιν ὠμότητα. Ικετεύομεν δὲ ἔτι, ἵνα κελεύσῃς τοὺς ἐπισκόπους τοὺς ἐν ἀλλοδαπαῖς διατρίβοντας, οὔ; καὶ τὸ τῆς ἡλικίας ἐπίπονον, καὶ τὸ τῆς πενίας έν δεὶς τρύχει, τὴν εἰς τὰ οἰκεῖα ἀνακομιδὴν ῥᾳδίαν ποιήσασθαι, ἵνα μὴ ἔρημοι τῶν ἐπισκόπων άφωρι σμένων αἱ ἐκκλησίαι διαμένωσιν. Ἔτι δὲ πρὸς ἅπασι καὶ τοῦτο δεόμεθα, ἵνα μηδὲν ἐλλείπῃ τι τῶν προυπαρξάντων, μήτε πλεονάζῃ, ἀλλὰ πάντα ἄῤῥηκτα διαμένῃ, ἐκ τῆς τοῦ σοῦ πατρὸς εὐσεβείας καὶ εἰς τὸν νῦν χρόνον διαφυλαττόμενα· μήτε λοιπὸν ἡμᾶς μοχθεῖν· καὶ τῶν οἰκείων παροικήσεων ἀλλοτρίους ἐπιτρέψειας γενέσθαι· ἀλλ' ἵνα οἱ ἐπίσκοποι νῦν τῷ ἰδίῳ λαῷ μετ' εἰρήνης εἰς εὐωχίας τε καὶ λατρείας

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. σχολὴν ἄγοιεν, ἱκετεύοντες ὑπὲρ τῆς σῆς σωτηρία; quam, sed ut omnia intacta integraque pernaκαὶ βασιλείας καὶ εἰρήνης, ἣν ἡ θεότης σοι εἰς τὸ διηνεκές χαριεῖται. Οἱ δὲ ἡμέτεροι πρέσβεις τάς τε ὑπογραφὰς, καὶ τὰς τῶν ἐπισκόπων προσηγορίας κομίζουσιν· οἵτινες καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν θείων Γραμ μάτων τὴν σὴν ἀναδιδάξουσι θεότητα.» Τοιαῦτα μὲν οἱ ἐν ᾿Αριμίνῳ βασιλεῖ ἔγραφον. neant, sicuti a patris tui pietate ad hoc usque tempus sunt conservata, ac ne deinceps nos itineris labore affligi, atque alienos longeque dissitos a parœciis nostris esse permittas, sed ut episcopi polius cum populo suo in pace sacris epulis et rebus divinis vacare possint, pro tua salute, imperio et pace orantes, quam tibi perpetuam divinum numen largiri dignetur. Legati vero nostri et subscripti nes et nomina episcoporum secum ferunt: qui quidem etiam ex ipsis sacris Litteris de sententia nostra certiorem facient tuam pietatem. Hæc episcopi Arimini congregati ad imperatorem scripsere. Περὶ τῆς πρὸς βασιλέα διαφορᾶς τῶν ἐν Ἀριμήνῳ συνελθόντων ἐπισκόπων· καὶ περὶ τῆς ἐν Νίκῃ τῆς Θράκης γεγενημένης συνόδου δολίω σκοπῷ. Οἱ δὲ περὶ Οὐάλεντα καὶ Οὐρσάκιον προλαβόντες τοὺς πρέσβεις, ἅπαντα κατέλεγον βασιλεῖ· τήν τε γραφὴν ἐπιδεικνύμενοι ἦν ἀνέγνων, καὶ τὴν σύνοδον διέβαλον, ὡς μὴ δεξαμένην τὴν ἔκθεσιν· ἐφ᾿ ἧς για νομένης καὶ αὐτὸς συνεδριάζων παρῆν· καὶ χαλε παίνων τῇ συνόδῳ ὑπερετίθετο τοὺς πρέσβεις μετεωρίζων, ταλαιπωρουμένους τῇ προσεδρείᾳ, διὰ τιμῆς δὲ ἄγων οὓς ἐκεῖνοι καθεῖλον. Μόλις δ' έγραψε παραιτούμενος, ὡς δι' ἀνάγκης ὤν, ἐπὶ πολεμίοις ἰέναι, τοὺς πρέσβεις ἰδεῖν εὐχερῶς οὐκ ἔσχεν· ἐν δὲ τῇ Αδριανοῦ ἐπανιόντα, προσδοκῶν, ἵν' ἔξω τῶν θορύ βων γενόμενος, τά τε τῆς πρεσβείας ἀκούσοι, καὶ τὸ χρεὼν καταπράξηται. Προσετίθει γὰρ, ὡς τὸν περὶ τῶν θείων σκέπτεσθαι μέλλοντα χρῆναι άμικτον G τῶν ἄλλων, καὶ εἰλικρινή θορύβων κεκτήσθαι ψυχήν. Πρὸς ἃ ἡ σύνοδος αντεδήλου αὖθις, ὡς οὐδαμῶς ἄλλο παρὰ τὸ δόξαν ἐκείνοις πραχθείη, κἂν εἴ τι καὶ γένηται. Καὶ οὐκ ἔγραψε μόνον, ἀλλὰ καὶ οὕτω φάναι καὶ τοῖς πρέσβεσιν ἐπενετείλατο. Ἔτι δὲ προσηντιβόλει ἡμέρως τοὺς πρέσβεις δέξασθαι καὶ μετ᾿ εὐνοίας ἰδεῖν· μαθεῖν τε ἃ δι' αὐτῶν ἁγράφως ἐμήνυον· πρὸς δὲ καὶ ὁ ἔγραφον ἐπιμελῶς ἀναγνῶναι. Καὶ γάρ πως χαλεπὸν εἶναι ἔλεγον ἐπ᾿ αὐτοῦ βασιλεύοντος τοσαύτας ἐκκλησίας ἐν τοσούτῳ χρόνῳ χηρεύειν, ζώντων τῶν ἐπισκόπων καὶ ταῦτα· χρεών δ' εἶναι, εἴ γε καὶ αὐτῷ συνδοκεῖ, πρινὴ ἐπιστῆναι χειμῶνα, ἐπὶ τὰς ἰδίας ἐκκλησίας ἕκαστον ἀναστρέφειν. Το:- αῦτα καὶ ἄλλα τούτοις παραπλήσια γράψαντες, ὅσα ἦν εἰκὸς ἱκέτας ἱερέας, ὀνόμασι καὶ λόγοις πολὺ τὸ ἐπαγωγὸν ἔχουσιν ἐν κόσμῳ θέμενοι τῇ ἐπιστολῇ, ὀλίγον χρόνον ἐπέμειναν· ὡς δὲ μηδὲν αὐτοῖς ἀντιδήλωσεν, επιμείναντες εἶτα ἐπὶ τοὺς οἰκείους θρό. τους έκαστος διελύοντο. Ὅτι μὲν οὖν καὶ οἱ ἐν Ἀρι μίνῳ συνελθόντες τὴν ἐν Νικαία πίστιν ἐκύρωσα», πρόδηλον· ὅτι δ' ἐς ὕστερον πολλοὶ τῇ προκομισθείση ἐκ Σιρμίου πίστει τοῖς περὶ Οὐρσάκιον καὶ Οὐαλεντα καθυπέγραψαν, καὶ τοῦτο δηλώσομεν. Διττοὶ δὲ περὶ τούτου φέρονται λόγοι· ὁ μὲν γάρ φησινώς βασιλεὺς πρόφασιν σχὼν τὴν τῆς συνόδου διάλυσιν, ὡς μὴ ἐχόντως γεγενημένην, δοῦναι κατ' εξουσίαν τοῖς περὶ Οὐάλεντα, ᾗ αὐτοῖς ἐστι βουλομένοις, τὰς πρὸς ἑσπέραν διοικεῖν ἐκκλησίας, καὶ τὴν ὑπ' αὐτῶν CAPUT XLI. De episcoporum Arimini congregatorum cum imperatore dissensione: et de synodo dolo malo Nirea, quæ Thraciæ civitas est, coacta. el Sed Valens et Ursacius legatos prævenerunt, et imperatori rem omnem arbitratu suo exposuerunt, scriptoque quod legerant ostenso, synodum apud eum calumniose prosciderunt, ut quæ formulam non receperit, cui conscribendæ ipse affuisset. Δίque ille synodo succensens, oratores, quibus diuturna mora in aula molesta erat, diem de die diflindens, differebat: contra autem, quos illi exauctoraverant, in pretio habebat. Et vix tandem excusans se, scripsit, quod necessitate urgente ut contra hostes iret, per expeditionem eam legatos facile videre non potuerit, Adrianopoli autem redeuntem se exspectare illus jusserit, ut ibi tumultibus liber, per otium et legationem audiret, et quæ opus essent constitueret. Addidit et illud, de rebus divinis deliberare volentem, negotiis aliis vacuum, animumque sincerum atque quietum obtinere debere. Ad quæ synodus rescripsit, nihil se aliud omnino quam decretum ab illis esset, etiamsi quidquam præterea statueretur, facturam. Et non modo scripsit, sed id quoque dicere legatos jussit. Insuper eidem supplicavit, ut placide oratoribus receptis, et que sine scripto dicturi essent benigne acciperet, et quæ ipsi scripsissent diligenter cognosceret. Durum etiam quodammodo esse significarunt, ipso imperante tot eeclesias tanto tempore vivis adhuc episcopis orbari, 779 opusque esse, si ipsi quoque videretur, prius eos ad ecclesiam quemque suam redire, quam hiems eos opprimeret. Hæc atque alia hisce similia, ita uti supplices episcopos decebat, cum oratione ad persuadendum apposita per epistolain gravem et tersam ad eum scripsissent, satis diu adhuc ibi morati sunt, cumque nihil ipse respondisset, deinde ai sedes suas sunt reversi. Atque quod episcopi quidem Arimini congregati Nicænam confirmaverint fidem, satis jam constat. Quod vero postca multi formulæ ab Ursacio et Valente ex Sirmo allatæ subscripserint, id quoque declarabimus. Qua de re duplex fertur opinio. Harum altera est: imperatorem occasione arrepta a synodo, quasi non sua voluntate soluta, Valenti ejusque

sectatoribus facultatem permisisse, ut quas vellent ἀναγνωσθεῖσαν πίστιν πᾶσιν ἐκδίδοσθαι· καὶ ὅτο: in Occidente ecclesias administrarent, omnibusque lectam ab eis fidem traderent: et quicunque subscribere illi nolent, sedibus suis dejicerent, atque alios factionis suæ illis subrogarent. Qua potestate accepta, illos vi omnes, ut quam diximus formuJam comprobarent, adortos esse: et qui id facere noluissent, quamprimum ecclesiis expulisse. Primumque Liberium, quod dicio audiens non fuisset, vi exactum esse. Quidam sane secundam hanc proscriptionem ejus fuisse dicunt, alii autem primam, cum ea etiam quæ supra de Felici diximus, acta sunt. Atque illos, rebus ita per Italiam gestis, eadem per Orientem quoque facere constituisse. Et per Thraciam euntes, ubi in oppidum quoddam regionis ejus nomine Nica pervenissent, conμὴ ὑπογράφειν αἱροῦντο ταύτην, τῶν θρόνων ἐλαύ νειν, καὶ ἄλλους εἰσάγειν οὓς ἂν ὁμοφρονείν γνοίεν. Τοιαύτης δ' ἐξουσίας επειλημμένους, πάντας προς βίαν ἄγειν τῇ εἰρημένῃ πίστει καθυπογράφειν· καὶ τοὺς μὴ βουλομένους οὕτω ποιεῖν, ὡς τάχος ὠθεῖν. "Ων πρῶτον Λιβέριον, μή πειθόμενον, πρὸς βίαν ἐξήλαυνον. Καὶ οἱ μέν φασι δευτέραν ἐξορίαν ταύτην αὐτῷ γενέσθαι, οἱ δὲ πρώτην· ὅτε καὶ τὰ κατὰ τὴν Φήλικα γέγονεν, ὡς πρὸ βραχέος ειρήκαμεν. Ταῦτα δὲ κατὰ τὴν Ἰταλίαν διαπραξάμενοι οἱ περὶ Οὐάλεντα, τὰ ἴσα καὶ κατὰ τὴν ἕω πράττειν ἐσκόπουν. Καὶ δὴ διὰ Θρᾴκης ιόντες, ἐπεὶ κατά τινα τοῦ ἔθνους πόλιν, ᾗ Νίκη ὄνομα ἦν, παρεγένοντο, σύνοδον ἀθροί σαντες, τὴν ἐν ᾿Αριμίνῳ πίστιν ἐκ Ρωμαϊκῆς εἰς 'Ελλάδα φωνὴν μεταβαλόντες, βεβαιοῦν ἐπειρῶνει· καὶ ἐκήρυξαν ὡς ὑπὸ οἰκουμενικῆς συνόδου ἡ ἐν Νίκη πίστις τὸ βέβαιον ἔσχεν ὡς χρεὼν ἐπιψηφι σθεῖσα· ὡς ἄν γε τῷ παραπλησίῳ τῶν ὀνομάτων ἐπιβούλως ἀπατᾷν ἔχωσι τοὺς ἁπλουστέρους· ὥστ' αὐτὴν εἶναι οἴεσθαι τὴν ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνία; ἐξενεχθεῖσαν γραφήν. ᾿Αλλὰ τὸ σόφισμα ἐξελέγχετο, καὶ ἐν καταγέλωτι ἦσαν τὰ δρώμενα. Οἱ μὲν οὖν οὕτω φασίν· ἕτερος δὲ λόγος ἔχει, ὡς τῶν ἐν 'Αρι μίνῳ τῇ βραδυτήτι τῆς βασιλικῆς ἀποκρίσεως πιςζομένων, τῷ μὴ ἐᾶσθαι ἀναχωρεῖν, οἱ θατέρᾳ δόξη προσκείμενοι ὑποβάλλουσί τινας εἰσηγουμένου;, μὴ δεῖν εἶναι, μιᾶς λέξεως ἀντεχομένους τοῦ τῆς οὐσίας ὀνόματος, δι' αὐτῆς στασιάζειν τοὺς ἀπανταχού ιερέας· ἔνεστι γὰρ ὅμοιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν λέγειν, καὶ τὴν οἰκουμενικὴν διαλύειν ἔριν· μηδὲ γὰρ ἂν τοὺς ἀνὰ τὴν ἑω ἱερεῖς ἡρεμεῖν, μὴ τοῦ τῆς οὐσίας περιαιρομένου ὀνόματος. Οὕτω δὲ κομψῶς ἐπιχειμένων τῶν σπουδαστών, μόλις πεῖσαι σὴν σύνοδον καὶ ὑπογράφειν αἱρεῖσθαι, ἣν οἱ περὶ Οὐρσάκιον καὶ Ουάλεντα εγραψιν ἔκθεσιν. Εν δέει δὲ γεγονότες μήπως οἱ πρέσβεις δήλην καταστήσωσι βασιλεῖ τῶν Εσπερίων ἱερέων τὴν ἐξ ἀρχῆς ἔνστασιν, καὶ τὸ αἴτιον τῆς τοῦ ὁμοουσίου ἀναιρέσεως ἐπισχεῖν τοὺς πρέσβεις κατὰ τὴν εἰρημένην πόλιν τῆς Θράκης Νίκην, βουλὴν ἔθεντο, πρόφασιν εἰπόντας τὸ τοῦ χειμώνος τραχύ, καὶ τὸ μὴ πρὸς ὁδοιπορίαν πρόχειρον τοῖ; υποζυγίοις· καὶ ἐν τῷ μεταξὺ τῆς βραδυτήτο;, βουλεύσασθαι τὴν ἐκτεθεῖσαν πίστιν ἐκείνοις ἐκ Ρωventum coegisse, fidemque Arimini a se lectam, ex Latina in Græcam linguam conversam stabilire conatos esse, atque publice sermonibus sparsisse, formulam eam Nicæ a synodo universali rite atque ordine editam confirmatamque esse: ut videlicet nominum vicinitate per fraudem simpliciores scriplum id, perinde atque Nicææ in Bithynia compositum esset, accipientes, decipere possent. Verum calliditatem cavillationemque eam deprehensan, in risum atque ludibrium abiisse. Atque hoc sic nonnulli tradidere. Altera autem opinio fuit. 780 Cum episcopi Aritnini congregati, quod impertor responsum differret, quodque illis redire add sua non liceret, macerarentur: qui alteri sen- c tentiae addicti erant, subornarunt quosdam qui dicerent, non convenire, quod quidam unum substantiæ Verbum tantopere propugnarent, ut propterea omnes úbique episcopi per seditionem dissideant. Licere similem Patri Filium dicere, et universalem orbis contentionem sopire. Episcopos Orientales, nisi substantiæ nomen tolleretur, conquiſturos non esse. Hæc cum ab ejus sententiæ studiosis cum versuta quadam gravitate et si dicta essent, ægre tandem synodum adductam esse, ut Ursacii et Valentis formula subscribendum putaret. Veritos quippe artifices doli istius esse, ne legati apud imperatorem Occidentalium episcoporum constantem quam inde ab initio praestitissent alacritatem, et τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis, tol. μαϊκῆς εἰς Ελληνίδα φράσιν μεταβαλεῖν, καὶ τοῖ; lendi causam exponerent. Quare illud eos invenisse consilium, ut oratores in oppido Thraciae quod dictum est Nica distinerentur, per causæ ejusmodi obtentum, propter hyemis asperitatem et itinerum difficultatem jumenta progredi et viæ laborem ferre non posse. Atque in ea interim mora constituisse, fidem ab ipsis compositam ex Latino in Græcum sermonem translatam, ad Orientales mittere episcopos. Sic namque fore, cum illi ἀνὰ τὴν ἕω διαπέμπεσθαι ἱερεῦσιν· ἐκεῖναι γάρ οὕτως τὸ σπουδαζόμενον κατορθοῦν, κατὰ βούλησιν συγκειμένων ἐκείνων. Τὴν δὲ ῥᾳδιουργίαν μὴ κατάφωρον εἶναι διὰ τῶν ἐλεγχόντων, ὡς ἄκοντες οἱ ἐν Ἀριμήνῳ τῆς λέξεως τοῦ ὁμοουσίου ἀπέστησαν· δια δὲ τοὺς κατὰ τὴν ἕω ἐπισκόπους σκηπτόμενοι, ὡς παντάπασιν ἀποσειομένους τὸ ὄνομα· ὅπερ ταξ ἀληθείαις ψευδὲς ἦν. Σχεδὸν γὰρ ἅπαντες καὶ κατ' εὐσίαν ὅμοιον εἶναι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἐδόξαζον. Η διαφορὰ δὲ ἦν μόνον, ὅτιπερ οἱ μὲν ὁμοούσιον, οἱ δὲ ὁμοιοούσιον ὠνομάζοντο τὸν Υἱόν. ad sententiam eorum inclinati essent, ut quod ageretur perficerent; fallaciam vero talem non deprehensum iri ab cis, qui rem hanc consideraturi essent, conventum videlicet Ariminensem invitumi ab ὁμοουσίου, consubstantialis, verbo recessisse: utpote ab Orientalibus episcopis, qui dictionem eam prorsus rejecissent, coactum. Quod quidem reipsa falsum erat. Fere enim omnes in Oriente, ་

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. paucis excep:is, substantia Patri similem Filium sunt opinati. Es controversia in eo tantum erat, quod partim quidem ὁμοούσιον, consubstantialem, partim autem ὁμοιούσιον, similisubstantialem, Filium dicerent. Et hæc quidem in Occidentis partibus acta. Όσα κακὰ οἱ 'Αρειανοὶ τοῖς τὸ ὁμοούσιον σεῖο μένοις ἐπῆγον· καὶ περὶ τῆς Μακεδονίου ὠμότητες· καὶ ὅσα καὶ Ναυατιανοῖς διὰ τὸ ὁμοού στον ἐπισυνέβη κακά· καὶ ὡς Μακεδόνιος, με ταθέμενος τὴν τῶν λειψάνων θίβην Κωνσταν τίνου, στάσιν τῷ δήμῳ ἐποίησε· δι' οὗ χαλεπαίνοντος ἐπειρᾶτο τοῦ Κωνσταντίου.. Περὶ μὲν οὖν τὰ ἑσπέρια μέρη τοιαῦτα ἐπράττετο· περὶ δὲ τὴν ἕω τούτων γινομένων, πρινὴ τὴν ἐν Σελευκεία σύνοδον συνελθεῖν, οὐκ ἐλάττους ἐγίνοντο ταραχαί. Οἱ γὰρ τοῦ Ἀρειανείου προϊστάμενοι δόγματος, πολύ τι θράσος ἐκ τῆς βασιλικῆς ῥοπῆς προσλαμβάνοντες, ἀκάθεκτοί τε ἦσαν, καὶ καινοτέ ροις ἀεὶ πράγμασιν ἐπεχείρουν. Αμέλει τοι καὶ οἱ ἀμφὶ τὸν Καισαρείας Ακάκιον, καὶ τὸν Σκυθοπο λίτην Πατρόφιλον, Μάξιμον παυσάμενοι ἱερᾶσθαι, Κυρίλλῳ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων Ἐκκλησίαν ἐπέτρεψαν. Μακεδόνιος δὲ τὰς περὶ τὴν Κωνσταντίνου ἐπαρχίας καὶ πόλεις ἀνατρέπων ἑτάραττεν, ἐπισκό πους αὐταῖς προβαλλόμενος, οὓς ᾔδει πρὸς ὑπουργίαν τοῦ σφετέρου σκοποῦ δεξιούς. Ελευσίῳ μὲν οὖν τὴν Κύζικον ενεχείριζε, λαμπρῶς ἐν τοῖς βασιλείοις πάλαι στρατευσαμένῳ· Μαραθώνιον δὲ τῆς Νικομηδέων πόλεως ἀρχιερέα εδείκνυ, ὃν τῆς κατ' αὐτὸν Ἐκκλησίας διάκονον ὄντα, σπουδαῖον εἶναι λόγος έχει, πτωχεία συνιστάν, καὶ ἀνδρῶν καὶ γυα ναικῶν φροντιστήρια· καὶ τὸν μὲν βίον ἀγαθὼ καὶ ἄμφω γενέσθαι· κακῶς δὲ διαθέσθαι τοὺς ὁμοούσιον δοξάζοντας τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν καὶ μάλιστα δεξιαί πλὴν οὐχ ὥσπερ ὁ Μακεδόνιος· οὗτος γὰρ οὐ μόνον ἀπηνῶς ἐδίωκε τοὺς ἐκτρεπομένους αὐτῷ κοινωνεῖν, ἀλλὰ καὶ εἱρκταῖς περιέκλειε, καὶ ἄκοντας ἐβιάζετο, καὶ πολλοὺς τῶν ἐν εὐλαβείᾳ ᾐκίζετο, καὶ ξύλῳ τὰ στήματα διαιρῶν, ἀκόντων τὰ μυστήρια ενετίθει. Πολλή δέ τις κόλασις αὕτη ἐδόκει, καὶ τῶν ἄλλων τιμωριῶν ὑπερφέρουσα. Ωσαύτως δὲ καὶ γυναῖκα; συναρπάζων καὶ παῖδας, καὶ ταῦτα μήπω μυηθέντας, μυσταγωγεῖν ἐβιάζετο. Εἰ δέ τις παρητείτο, ἢ καὶ ἀντέλεγε, πληγὰς ἦν ἐκεῖ καὶ μάστιγας ἐπακολουθούσας ὁρᾷ, δεσμά τε καὶ δεσμωτήρια, καὶ ὅσα τούτοις ἀκόλουθα. ᾿Αρκέσει δὲ πάντως ἑνὸς ἢ δυεῖν μνησθέντα, δεῖξαι, ὅσον ὠμότητος τῷ Μακεδονίῳ προσῆν, καὶ τοῖς κατ' ἐκεῖνον συνηκμακύσι τὸ ἀπὸ ηνὲς καὶ ἀπάνθρωπον. Καὶ γάρ τινων γυναικών, α τὴν αὐτοῦ ἐξετρέποντο κοινωνίαν, τοὺς μαστούς θ:- ταις καὶ κίσταις ἐναποκλείων ἀπέπριεν. Εἰσὶ δὲ, ὧν τὰ αὐτὰ, ποτὲ μὲν ὠοῖς εἰς ἄκρον ἐκπυρωθεῖσι, ποτὲ δὲ καὶ σιδήρῳ πεπυρακτωμένῳ κατέκαιον. Αήθης τε ἦν αὕτη καὶ ξενίζουσα τιμωρία ὑπὸ τῶν Χριστὸν ὁμολογούντων ἐφευρεθεῖσα, ἐπέκεινα τῶν, ὧν οἱ ἐξ Ελλήνων τύραννοι πάλαι φιλοτίμως ἐξεῦρον. Ναί μὴν καὶ πολλὰς τῶν ἐκκλησιῶν εἰς ἔδαφος ἔῤῥιπτε, βασιλέω; γράμματα προϊσχόμενος, & προσέταττον τοὺς εὐκτηρίους οἴκους τῶν τὸ ὁμοούσιον κηρυττόν των εὐθὺς ἀνατρέπεσθαι. Ἐξ ἧς αἰτίας καὶ τὴν τῶν Ναυατιανῶν ἐν τῇ Πελαργοῦ ἐκκλησίαν· ἡράφισεν, 781 CAPUT XLII. Que mala Ariani intulerint consubstantiale colentibus de Macedonii crudelitate. Quæ etiam mala Novatianis propter consubstantiale acciderint. Ut Macedonius translatis in alium locum Constantini reliquiis, tumultum populi concitarit: quam ob causam Constantius est indignatus. In Oriente vero, priusquam synodus Seleuciæ coiret, non minores erant turbæ. Arianæ enim hæresis propugnatores ingenti confidentia ex imperiali auxilio concepta, elrenato atque impotenti erant animo, semperque novis studebant rebus. Proinde Acacius Cæsariensis, et Patrophilus Scythopolitanus, Maximo exauclorato, Cyrillo Hicrosolymitanæ ecclesiæ curam commisere. Et Ma - cedonius Constantinopolim vicinasque ei præfecturas et urbes miscens turbabat, episcopos eis quos rebus suis idoneos esse sciebat, designans: nam Eleusio Cyzicenam attribuit ecclesiam, qui antehac loco splendido in imperiali aula stipendia fecerat. Marathonium autem Nicomedia sacrorum antistitem creavit, qui ecclesiæ ipsius diaconus cum fuisset, egregium se præstitisse virum dicitur, indigentium hominum domiciliis, virorumque et mulierum scholis exstruendis atque curandis. Et cum amborum istorum vita probaretur, afligendis tamen eis qui ὁμοούσιον, consubstantialem, Patri Filium profiterentur, uimium erant industrii: verumtamen ea in re Macedonio dissimiles. Is etenim non modo crudeliter eus persequebatur, qui communionem ejus vitarent, sed in vincula quoque conjiciebat invitos, et judicibus tradebat. communione ejus abhorrentes ad eam vi intentala cogebat, multosque religione præclaros pulsabat, et fuste ora eorum diduceus, vel invitis sacra mysteria ingerebat. Qui quidem ingens visus est esse cruciatus, tormenta alia longe superans. Ad eumdem modum et mulieres atque pueros, qui de rebus sacris nondum instituti essent aut baptizati, arripiens, mysteriis initiari cogebat. Quod si quis renueret, aut responsaret, eum plagæ, flagra, vincula, carcer, et quæ iis convenientia sunt, consequebantur. Cæterum unius atque alterius exempli ejus mentione facta, satis omnino crit, quanta Macedonii feritas, eorumque qui cum eo viguere crudelitas fuerit et inhumanitas, ostendere. 782 Quarumdam enim feminarum quæ ejus aversabantur communionem, mammas arcis et cistis compressas avulsit. Erant quibus easdem corporis partes nuuc ovis ad summum igne tostis, nunc ferro candenti adureret. Insolitum sane id, exoticumque supplicium, ab eis qui Christum professi sunt.9ventum, quod ea quæ olim Græcorum tyranni magno studio et ambitione excogitarunt, longe post se relinquit. Quin multas quoque ecclesias solo minavit, imperatoris literas praeferens, quæ do-

! mos precatorias τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, pro- &τ᾽ εἰδὼς κἀκείνους τῷ ὁμοουσίῳ στοιχούντας· δε fitentium statim evertere jubebant. Ex qua causa cliam Novatianorum ecclesiam, quæ in vico τοῦ Πελαργού, hoc est Ciconiæ, erat, est demolitus, quod eos quoque τῷ ὁμοουσίῳ, consubstantiali, a8sentiri sciret. Quo tempore illi egregium strenuæ manus opus edidere, forsitan eos ut ejusdem sententiæ assertores adjuvantibus toū ¿µoouslov, consubstantialis, professoribus. Ecclesia enim illa ab eis quibus boc commissum fuerat, eversa, illi coacta manu universi cum conjugibus et liberis, quod opus erat et conveniebat, pro se quisque afferentes, supra modum laborarunt: et brevi temporis momento, in loco cui nomen est Συχαί, hoc est fici e regione urbis, e vestigio aliam condidere ecclesiam, camque 'Αναστασίαν id est Resurrectionem, vocavere, ex eventu ipso nomen id ei imponentes. Quam deinceps rursum, Juliano imperante atque permittente, in priorem locum materia ex Ficis deportata transtulerunt, opere utroque incredibili celeritate perfecto. Hæc cum a Macedonio ita gererentur, Novatiani fere et catholic Ecclesiae τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, protò Glentes, conjuncti atque uniti sunt, eamdem obtinentes sententiam, atque [eisdem exagitati malis. Pacem namque inter se agebant, conveniebant, orationesque et alia communicabant, nullo ab Arianis qui ecclesias omnes occupaverant, catholicis relicto templo. Ita consuetudinis assiduitate, et rerum adversarum æquabilitate, frustra illi esse, @ si inter se dissiderent, exsistimantes, ad mutuam communionem erant propensi. Et perfecta res fuisset, nisi multitudinis alacritatem parva quædam invidia intercedens impedivisset, multis morem rursuin vēlustum retinendum, atque communionem imperfectam aversandam esse dicentibus. 783 Eisdem porro modis Cyzici Eleusius Novatianos afligebat templum enim corum ibi prorsus sustulit. Idem qui Mantinei habitabant, et alii quoque in Paphlagonia Novatiani patiebantur. Quos ejicere Macedoniani cum non possent, imperatoris opem implorarunt, qui eis quatuor millia armatorum attribui jussit, fore ratus, ut illi insolito armorum metu cederent atque vincerentur Veruin res aliter cecidit. Populus enim falcibus et clavis et securibus, aliisque armis, ut sors ferebat, correptis, cum militari manu pro se quisque congressi sunt. Et prælio utrinque.commisso, nithi quidem etiam ex Paphlagonibus, milites autem fere omnes conciderunt. Quamobrem a multis, necessariis etiam suis, Macedonius est reprehensus. Alienavit quoque ab co benevolentia ardorem imperator, neque adeo bene posthac erga eum animatus fuit: Socrates Ficos tredecimam urbis Constantinopolitana regionem esse scribil. Ανάστασις εἰ ἀναστασία vastilalem, et per contrariam significationem restitutionem atque resurrectionem designat: in utramque sane partein templo ei appellatio ista convenit. δὴ λόγος ἔχει γενναία αὐτοὺς ἔργα χειρός διαπρά ξασθαι, τάχα συναιρομένων οἷάπερ ὁμόφροσι καὶ τῶν ἀπὸ τῆς ὁμοουσίου δόξης. Δυομένης γὰρ ἐκείνης δι' ὧν ἐπετρέπετο, πανδημεί συναθροισθέντες ἐκεῖνοι, καὶ γυναῖκες καὶ παῖδες, τὸ προσῆκον ἔκαστις μετακομιζόμενοι, ὑπερφυῶς ἐπόνουν· καὶ ἀκαριαίως εἰς τὸν ἀντιπέραν τόπον τῆς πόλεως, ᾧ Συ καὶ ὄνομα, ἀθρόον ἕτερον οἶκον ἀνίστων· καὶ ᾿Αναστασίαν τὸν οἶκον ὠνόμασαν, ἐκ τοῦ συμβάντος τὸ όνομα περιθέμενοι· ὃν αὖθις Ἰουλιανοῦ ἄρξαντο; καὶ ἐπιτρέψαντος, εἰς τὸν πρότερον μετήγαγον τόπον, τὰς ύλας μετακομίσαντες ἐκ συχῶν, ἀπείρῳ τάχει καὶ ἄμφω διαπραξάμενοι. Τούτων δὲ ὑπὸ Μακεδονίου γινομένων, μικροῦ οἵ τε Ναυατιανοὶ καὶ οἱ τῆς καθόλου Ἐκκλησίας τῷ ὁμοφυσίῳ στοιχούντες ἡνώθησαν, ἴσην δόξαν ἔχοντες, επίσης τε ἐλαυνόμε νοι· καὶ πρὸς ἀλλήλους ἐσπένδοντο, συνήρχοντο τε καὶ εὐχῆς καὶ τῶν λοιπῶν ἐκοινώνουν. Οὐδεὶς γὰρ οἶκος τοῖς ἀπὸ τῆς καθόλου Ἐκκλησίας ἐλείπετο, τοῖς 'Αρειανοῖς πάντων κατεχομένων. Τῷ δὲ συνεχεί τῆς ὁμιλίας καὶ τῷ τοῦ πάθους ταυτῷ κενὸν εἶναι οἰόμενοι ἀλλήλων διίστασθαι, πρὸς τὸ κοινωνεῖν ἀλο λήλοις ἦσαν. Καί γε ἂν ἐπεραίνετο, εἰ μὴ τὸ τοῦ πλήθους πρόθυμον βραχύ τι βασκανίας ἐμπεσὸν ἐπ έσχε, τὸ ἐκ παλαιοῦ ἔθος χρῆναι καὶ αὖθις κρατεῖν πολλῶν λεγόντων, καὶ τὴν μὴ ἐντελῆ κοινωνίαν έχε τρέπεσθαι. Τὰ ἴσα δὲ καὶ Ἐλεύσιος ἀνὰ τὴν Κύζι κον τοῖς Ναυατιανοῖς ἐποίει. Τὴν γὰρ ἐκεῖσε ἐκκλη σίαν αὐτῶν ἄρδην καθεῖλεν. Επίσης δὲ καὶ οἱ κατὰ τὸ Μαντίνειον οἰκοῦντες ἔπασχον, καὶ ἄλλοι Ναυατιανοὶ Παφλαγόνες· οὓς ἐξελαύνειν μὴ οἷοί τε ὄντες οἱ τῆς ἐκκλησίας Μακεδονίου, ἐδέοντο βασιλέως συν αίρεσθαι. 'Ο δὲ τετρακισχιλίους ξιφήρεις στρατιώ τας πέμπων, τῷ ἀήθει τῶν ὅπλων ᾤετο ὑπὸ χεῖρα σχεῖν. Τὸ δὲ ἄλλως ἀπέβαινε. Τὰ γὰρ ἐκεῖσε πλήθη, δρέπανα καὶ κορύνας καὶ ἄλλο εἴ τι ἔτυχεν ἁρπάσαν τε;, ἕκαστος συμβάλλουσι τοῖς στρατιώταις. Καὶ μάχης εκατέρωθεν συρραγείσης, πολλοὶ μὲν καὶ τῶν Παφλαγόνων, τῶν δὲ στρατιωτῶν σχεδόν όλοι πίπτουσι. Κἀντεῦθεν ὑπὸ μέμψιν ἦν Μακεδόνιος τοῖς πολλοῖς τῶν ἐπιτηδείων. Αφῄρει δὲ καὶ βασιλεὺς τὸ τῆς εὐνοίας θερμόν, καὶ τὰ πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐῤῥωμένως διέκειτο, ἅτε δὴ τοσούτων φόνων αἴτιον γεγονότα. Συμβάν δὲ καὶ τοῦτο μείζονα τὴν κατ' αὐτοῦ ἀπέχθειαν ήγειρε βασιλεῖ· τοῦ γὰρ οἴκου ἐν ᾧ ἡ λάρναξ καὶ τὸ σῶμα ἔκειτο Κωνσταντίνου, πτώ σιν ἀπειλοῦντο;, καὶ δέους οὐκ ἐλαχίστου τοῖς ἐκεῖσε δὴ παρεδρεύουσιν ἐπηρτημένου, Μακεδόνιος τὰ τοῦ βασιλέως ὀστᾶ ἀλλαχοῦ μεταφέρειν ἐσπούδαζε. Τι δὲ πλῆθος, μαθόντες, στασιάζοντες ἦσαν, μὴ χρῆνα: λέγοντες βασιλέα μέγαν οὕτω μετακομίζειν· μηδέν γὰρ διαφέρειν τοῦ ἀνορύττειν. Οἷς δὴ μάλιστα σύμ Τέσσαρας ἀριθμούς, Socr. Τέσσαρα τάγματα, Sozom. Τετραρίθμους στρατιώτας, Suid. In ea persecutione Novatiani Paphlagones vim vi repellentes, Macedonianam manum male accipiunt.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. φωνοι ἦταν καὶ οἱ τὸ δόγμα τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου utpote qui tot fuisset caedium auctor. Εt cum aliudl πρεσβεύοντες, υδριν τοῦ βασιλέως τὴν μετακομιδήν οἰόμενοι, άλλως τε καὶ διὰ σπουδῆς ποιούμενοι Μα κεδονίῳ ἐναντιοῦσθαι. Ο δ' ἥκιστα φροντίσας τῶν εἰρημένων, μετάγει τὸ σῶμα περὶ τὸν ναόν· ὅπου δὴ καὶ ὁ νεκρὸς 'Ακακίου κεῖται τοῦ μάρτυρος· οὗ για νομένου, τῶν διαφερομένων πολλή τι; γίνεται συν δρομή· ὧν οἱ μὲν δι' ἐπαίνου, οἱ δ᾽ ἐν μέμψει πριούμενοι τὸ πραχθέν, τὸ μὲν πρῶτον ἠμύνοντο· ἔπειτα κατ' ἀλλήλων τραπέντες, ἐς τοσοῦτον ἀτοπίας ἐγένοντο, ὡς αὐτόν τε τὸν οἶκον, καὶ τὸν πέριξ τόπου, αἱμάτων καὶ φόνων ἔμπλεων δείξαι. Βασιλεὺς δ᾽ ἔτι πρὸς ἑσπέραν διάγων, ἐπεὶ τὰ κατὰ τὴν πατρικὴν θίσην συμβάντα διέγνω, χαλεπῶς ἔφερεν· ἐμήνυξ τε Μακεδονίῳ, ὡς ὑβρισμένου αὐτῷ τοῦ πατρὸ;, ἅτε παρὰ γνώμην ἐκείνου μεταθείναι τολμήσαντι· καὶ ὡς αἴτιον ἡγούμενος τῆς τοῦ πλήθους φθορᾶς. Καὶ Τῆτα τῶν ἑσπερίων ἀπάρας, εἰς τὴν Εω διέβαινεν. Ἰουλιανὸν δὲ τὸν ἀνεψιόν Καίσαρα τηνικαῦτα χειρο τονήσας ἐπὶ φυλακῇ τῶν πρὸς δύσιν ἀρχομένων με ρῶν, εἰς Γαλάτας ἔπεμπεν. etiam quiddam accidisset, imperatoris erga eum odium magis est auctum. Templum in quo urna et corpus Constantini situm erat, ruinam minabatur. Atque ubi custodibus ejus et sacerdotibus ca de causa non minimus incessisset metus, Macedonius imperatoris ossa in alium transferre locum volebat. Ea re cognita, multitudo tumultuari cœpit, nefas esse vociferans, inagnum imperatorem ita transferre: quod ea res nihil a sepulcri violatione differret. Cum quibus verbis etiam concordabant dogmatis Nicæni professores, contumeliam imperatoris translationem eam esse putantes. Ad id accessit, quod de industria Macedonio adversarentur. Ille autem verbis ejusmodi contemptis, corpus in templum trausfert, ubi etiam cadaver Acacii martyris est sepultum. Quod cum fieret, ingens est populi inter se dissidentis facta concursatio. Atque his factum laudantibus, illis autem reprehendentibus, primum quidem injuriam arcentes se tuebantur deinde vero alteri in alteros conversi, eo vecordiæ processerunt, ut et cam ipsam ædem sacram, et proximum in circuitu locum sanguine et caedibus compleverint. Imperator autem in Occidente adhuc degens, ubi quid de paterno sepulcro actum esset intellexit, gravi id tulit animo, 784 et Macedonio, injuria ab eo affectum esse patrem, qui illum præter voluntatem suam transferre ausus fuerit, ipsum quoque cædis tantæ multitudinis causam esse denuntiavit. Et postea ex Occidente ad partes Orientales transiit. Et Julianum patruelem fratrem, tum Cæsarem factum, ut provinciis Occidentalibus præsidio esset, in Galatiam misit. Περὶ τῆς ἐν Σελευκεία συνόδου· καὶ περὶ τῆς ἄλλης ἐκθέσεως τῆς πίστεως ἣν Ακάκιος ὑπηγόρευσεν. Αλλ' ὅπως μὲν Μακεδόνιος τοῦ θρόνου ἀπεσφαιρίσθη, πολλῶν κακῶν βραχείαν δεδωκώς δίκην, μια κρὸν ὕστερον λέξω· ἐπὶ δὲ τὴν ἐν Σελευκείᾳ μετα βήσομαι σύνοδον, ἣν Κωνστάντιος διὰ τὸ τῆς ὁδοῦ δυσχερὲς ἀντίμιμον τῇ ἐν Ἀριμήνῳ κατὰ τὴν Εω γενέσθαι προσέταττε. Καὶ δὴ κατὰ τὴν τῆς Ἰσανρίας Σελεύκειαν συνῆλθον ἑκατὸν καὶ ἑξήκοντα ὄντες ἐπίσκοποι. Συνῆν δὲ τούτοις καὶ Λεωνᾶς τῶν ἐκ βασιλέως ἐπισήμως πάλαι στρατευσαμένων· ἐφ' οὗ τὰ τῆς πίστεως ἐξετασθῆναι γράμμασιν ἐκέλευε μαζ σιλεύς· πρὸς τούτῳ δὲ καὶ Λαυρίκιος τοῦ ἔθνους τὴν στρατηγίαν ἐγκεχειρισμένος, εἴ τι δέοι αὐτῷ τε και τοῖς ἐπισκόποις ὑπουργεῖν ἐκ βασιλέως πρόσταγμα ἔχων. Ἐπεὶ δὲ εἰς ἐν συνῆλθον, ὀξυγράφων παρόν των καὶ σημειουμένων τὰ παρεμπίπτοντα, ἐν μὲν δὴ τῷ πρώτῳ συλλόγῳ πολλοί τε ἀπελιμπάνοντο· ὅ τε Κωνσταντινουπόλεως Μακεδόνιος, Βασίλειός τε ὁ Αγκύρας, καὶ ὁ Σκυθοπολίτης Πατρόφιλος. Ο μὲν γὰρ νοσεῖν, ὁ δ᾽ ὀφθαλμιᾷν, ὁ δ᾽ ἄλλος ἄλλο τι πρού. βάλλοντο. Παρητοῦντο δὲ ταῖς ἀληθείαις τὸν σύλλο γον, ἅτε δεδιότες τῶν κατηγόρων τὰ στόματα. Επει δὲ διὰ τὸ ἀπεῖναι τούτους, ἡ σύνοδος τὴν τῶν ἀμφιθόλων παρητεῖτο ἐξέτασιν, Λεωνᾶς ἐκέλευε καὶ οὕτω τὰ ἑκάστῳ δοκοῦντα εἰς ζήτησιν ἄγειν. Οἱ μὲν οὖν πρότερον τὸ δόγμα λέγειν, οἱ δ' ἐξετάζειν τοὺς βίους τῶν ἐν ἐγκλήμασιν ὄντων ἐν αὐτοῖς εἰσηγοῦντο· τοῦτο δὲ διὰ Κύριλλον τὸν Ἱεροσολύμων, καὶ Εὐστάθιον PATROL. GR. CXLVI CAPUT XLIII. De synodo Seleucia congregata, et alia fidei formula quam Acacius dictavit. Cæterum ut Macedonius throno suo sit deturbatus, multorumque malorum exiguam eam luerit ponam, paulo post dicam. Nunc ad synodum Selenciæ celebratam transeo, quam Constantius propler viæ difficultatem Ariminensis æmulam in Oriente agi præcepit. Seleuciæ apud Isauros centum et sexaginta episcopi convenere. Cum quibus Leonas fuit, qui dudum apud imperatorem præclarum in aula obtinebat locum. Sub eo fidei disquisitionem litteris Constantius fieri jusserat. Afſuit ibi quoque Lauricius, gentis ejus dux, mandato ab imperatore accepto, ut si qua in re opus esset, et illi et episcopis adesset. Ubi in num locum convenere, celeresque notarii affuere, quæcunque ibi dicerentur scriptis excepturi in primo consessu multi abesse comperti sunt, in primis Constantinopolitanus Macedonins, Basilius Ancyranus, et Scythopolitanus Patrophilus. Hic quidem ægramı se esse, iHe autem ex oculis laborare, atque alius aliud quidquam prætexens: reipsa vero, quod accusatorum metuerent ora, conventum vitantes. Postquam autem propter istorum absentiam, synodus rerum controversarum dispositionem instituere detrectavit: Leonas sic quoque unumquemque, quod sibi visum esset, in quæstionem producere jussit. Ita alii primum doctrinam constituendam, alii in eorum vitam qui inter ipsos rei agebantur

' ἐδίδου αὐτοῖς τὰ βασιλέως γράμματα, νῦν μὲν τὴν πίστιν πρότερον, νῦν δὲ τοὺς βίους ἐξετάζειν ἐγκε· λενόμενα. Κάντεῦθεν εἰς ἔριδας λόγων ιόντες, προς ἀλλήλους κακῶς εἶχον, καὶ ἐκ φιλονεικίας εἰς δύο μέρη διῄρηντα· ὧν τοῦ μὲν ἑνὸς Ἀκάκιος ἡγεῖτο, τῆς ἐν Παλαιστίνη Καισαρείας ἐπίσκοπος, Γεώργιο, Αλεξανδρείας, Τύρου Ουράνιος, Εὐδόξιος Αντιοχείας, ἔχοντες μεθ' ἑαυτῶν καὶ ἄλλους δύο πρὸς τοῖς τριά κοντα· θατέρας δὲ μερίδος ἐξῆρχε Γεώργιος Λαοδι κείας τῆς Συρίας, Σωφρόνιος Πομπηΐουπόλεως τῆς ἐν Παφλαγονίᾳ, καὶ Ἐλεύσιος ὁ Κυζίκου· οἷς καὶ τὸ λοιπὸν εἶπετο τῆς συνόδου πλήρωμα. Ἐκράτει δ' οὖν ὅμως τὸ περὶ πίστεως ἐξετάζειν πρότερον. Ἐπεὶ δὲ εἰς τοῦτο κατέστησαν, τοῖς μὲν περὶ ᾿Ακάκιον ἀθε- inquirendum esse censuerunt: atque il propter τὸν Σεβαστείας προήγον, καὶ ἄλλους. Πρόφασιν δ' Cyrillum Hierosolymitanum, et Eustathiura Sebastiengem, atque alios protulerunt. 785 Cui rei causam etiam imperatoris litteræ, nunc de fide primum, nunc de moribus inquirere jubentes, præbuere. Proinde in verborum contentionem delapsi, alteri alteros male accepere: et risandi studio in duas discessere partes: quarum alteri Acacius Cæsariensis præiit, et Georgius Alexandrinus, et Uranius Tyrius, et Eudoxius Autiochenus, habentes secum alios triginta et duos: alteri autem Georgius Laodiceæ in Syria, Sophronius Pompeiopolis in Paphlagonia, et Eleusius Cyzici episcopus, quos reliquus synodi cœtus secutus est. Vicit tamen eorum sententia, qui primum de fide disputandum censuerunt. Hue ubi ventum, Acacius for- τεῖσθαι δεῖν ἐδόκει τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστεως ἔκθεσιν· mulam fidei Nicem editam abrogandam, aliamque novam promulgandam esse censuit. Altera autem factio, quæ etiam numero superior erat, Nicænam formulam complectendam comprobandamque esse dixit, ut modo unam τοῦ ὁμοουσίου (consubstantialis) verbum induceretur. Contentio hæc ad vesperam usque extracta est, donec Sylvanus, Tarsensis Ecclesia antistes, voce magna, non opus esse, exclamavit, aliam fidei scripturam componere: sufficere enim quæ Antiochiæ prius accurate et subtiliter dictata esset: eam ipsam retinendam esse. Quibus verbis commotus Acacius, cum factionis suæ popularibus ex conventu abiit. Qui vero ibi remansere, Antiochenam fidei professionem tum in concilia recitari jusserunt. Εt sic consessus solutus est. Postrilie autem templum diva Thecle ingressi, foribus clausis, sententiis suis quæ lecta fuerant comprobarunt, seorsimque subscriptionibus confirmaruut. Quidam etiam, vices aliorum absenium obeuntes, lectores et diaconi, eorum a quibus missi fuerant nomine eis subscripserunt. Quod factum Acacius reprehendit: quæ occulto gererentur, minus laudanda esse, atque a sinistra suspicione non abesse, dicens. Conabatur autem novam inferre fidem: quam etiam, sicuti ipsi visum fuerat, a se compositam, privatim principibus viris Leonæ et Lauricio legit, et obtinere maxime contendit. Hæc in secundo congressu acta. 786 Tertio porro die, jam etiam qui abfuerant præsto erant, Macedonius Constantinopolitanus, et Basilius Ancyranus. Ceterum Acacius cum factione sua in conventum se venturum negavit, nisi qui ab ipsis et antea exauctorali, et jam accusali essent, consessu exigerentur. Et multa inde coorta rixa, placitum est tandem, ut illi serederent: quod etiam est factum. Illi enim cessere. Statuerunt bec sic Patres, Acacium causam synodi solvendæ fingere rati, ut simul et Aetii hæresis præsenti disquisitioni eximeretur, et qui rei agebantur judicium effugerent, ipsique adeo Acaciani, de quibus arguebantur criminibus, causam non dicerent. Atque ubi illis digressis, Acacius cum suis introiit, Leonas libellum - quem sibi ah Acacio et popularibus ejus datum, ἄλλην δέ τινα καινοτέραν υπαγορεύειν ύπεση μαίνοντα οἱ δὲ τῆς ἑτέρας φάλαγγος, οι δὴ καὶ τῷ ἀριθμῷ ἐπλεόναζον, ἐκείνην μὲν πᾶσαν στέργειν καὶ ἀποδ χῆ; ἀξιοῦν ἔλεγον· μόνην δὲ τὴν τοῦ ὁμοουσίου ἀπ εσείοντο λέξιν. Καὶ ἄχρις ἑσπέρας ἡ περὶ ταῦτα φι λονεικία έχώρει, ἕως Σιλβανὸς τῆς Ταρσοῦ προεστώς Ἐκκλησίας, μέγα ἀνακραγών, μὴ δεῖν ἑτέραν αὖθις πίστεως ὑπαγορεύειν γραφήν ἔλεγεν. Αρκεῖν γὰρ ἐκείνην ἢ ἐν Ἀντιοχεία πρότερον διηκρίβωται, καὶ χρῆναι ταύτῃ ἐμμένειν. Εφ᾽ ᾧ χαλεπήναντες οἱ περὶ Ακάκιον, τοῦ συλλόγου ἐξῆλθον. Οἱ δ' ἐναπολειφθέν τες τότε μὲν τὴν εἰρημένην ἐν Ἀντιοχείᾳ έκθεση τῷ συνεδρίῳ ἀνέγνωσαν, καὶ ὁ σύλλογος διελύετο τῇ δ' ἐπιούσῃ, εἰς τὸν τῆς θεσπεσίας Θέκλης εἰσιόντες νεών, καὶ τὰς θύρας ἀποκλεισάμενοι, ἐπεψηφίζοντο τὰ ἀνεγνωσμένα, καὶ ἐκύρουν καθ' ἑαυτοὺς ταῖς ὑπ γραφαῖς. Καί τινες δὲ τόπον ἑτέρων ἐπέχοντες ἀνα γνῶσταί τε καὶ διάκονοι, ὑπὲρ τῶν πεμψάντων ὑπο έγραφον. Ακάκιος δὲ ἐν μέμψει τὸ πραχθὲν ἐποιεῖτο, Τὰ ἐν ἀποκρύφῳ, λέγων, γινόμενα, πόῤῥω μέν είτε τοῦ καλοῦ· κακῆς δ' ὑποψίας οὐδὲν ἐλλείπει. Σπου δάζων δ' ἑτέραν πίστιν εἰσάγειν, ἣν, ὡς ἐκείνῳ δεῖν ἐδόκει, καὶ διαθέμενος, ἰδίᾳ τοῖς ἄρχουσιν ἀνεγίνω σκε, Λεωνᾷ τε καὶ Λαυρικίῳ· καὶ κρατεῖν ἐκείνην μάλιστα επειγε. Τοῦτο μὲν καὶ τῆς δευτέρα; συν ελεύσεως τὸ ἔργον· κατὰ δὲ τὴν τρίτην ἡμέραν παρ ἦσαν ἤδη καὶ οἱ ἀπολειφθέντες, Μακεδόνιος ὁ τῆς Κωνσταντίνου, καὶ Βασίλειος ὁ ᾿Αγκύρας. Οἱ δ ἀμφ! Ακάκιον τοῦ συλλόγου κοινωνεῖν παρῃτοῦντο, εἰ μὴ οἱ ὑπ' αὐτῶν καθαιρεθέντες, καὶ ἤδη καταγορη θέντες, τοῦ συνεδρίου ἐξελαθῶσι. Πολλῆς δ' ἔριδος ἀναφθείσης ἐντεῦθεν, εκράτει μᾶλλον ἐξάγεσθαι καὶ ἐξήγοντο. Παρεχώρουν γὰρ ἐκεῖνοι, οἰὐμενο: Ακάκιον πλάττεσθαι πρόφασιν διαλύειν τὴν σύνο δον, ὡς καὶ τὴν 'Αετίου αἵρεσιν τὴν παροῦσαν ἐξέταξιν διαφυγεῖν, καὶ αὐτούς τ' ἐκείνους τὰς ὧν κατα ηγόρηντο δίκας. Ως δ' οἱ περὶ Ἀκάκιον εἰσῆλθον, ἀπιόντων ἐκείνων, Λεωνᾶς βιβλίον ἐπιδεικνυς, αὐτῷ οἱ δοθῆναι ἐκ τῶν περὶ ᾿Ακάκιον ἔλεγε, μὴ πίστεως ἔκδοσιν εἶναι εἰπών· καὶ κρύφα γὰρ καὶ φανερώς τοῖς παροῦσιν ἐμάχετο. Καὶ δῆτα ἐν ἡσύχῳ καθημέν νων ἐκείνων, μὴ πίστεως οἰομένων εἶναι τὴν ἔκδι σιν, τηνικαῦτα ἐφανεροῦτο ἡ τῆς ᾿Ακακίου πίστεω;

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. IX. Εκδοσις, μετά προοιμίου τοῦτον περιέχουσα τον τρό- non fidei formulam continere dicebat exhibuit. που· «Ἡμεῖς συνελθόντες ἐν Σελευκείᾳ τῆς Ἰσαν ρίας, κατὰ τὸ βασιλικόν βούλημα, τῇ χθὲς ἡμέρα, Στις ἦν πρὸ πέντε Καλενδῶν Ὀκτωβρίων, πᾶσαν σπουδὴν ἐθέμεθα μετὰ πάσης εὐταξίας τὴν εἰρήνην τῇ Ἐκκλησίᾳ φυλάξαι, καὶ περὶ τῆς πίστεως εὐστα θῶς διαλαβεῖν, ὡς προσέταξεν ὁ θεοφιλέστατος βασιλεὺς ἡμῶν Κωνστάντιος, κατὰ τὰς προφητικές και εὐαγγελικὰς φωνὰς, καὶ μηδὲν παρὰ τὰς Γραφές ἐπεισενέγκαι τῇ ἐκκλησιαστικῇ πίστει. Ἐπεὶ δέ τι νες ἐν τῇ συνόδῳ τοὺς μὲν ἡμῶν ὕβρισαν, τοὺς δὲ ἐπεστόμισαν, οὐ συγχωροῦντες λαλεῖν, τοὺς δὲ ἀπέκλεισαν ἄκοντας, τοὺς δὲ καθῃρημένους ἐκ διαφόρων επαρχιῶν εἶχον μεθ᾿ ἑαυτοὺς, καὶ παρὰ κανόνα καταστάντας ἦγον μεθ᾿ ἑαυτῶν, ὡς πανταγύθεν θορύβου γενέσθαι πλήρη τὴν σύνοδον· καθὼς καὶ ὁ λαμπρότατος κόμης Λεωνᾶς, καὶ ὁ λαμπρότα τος ἡγούμενος τῆς ἐπαρχίας Λαυρίκιος αυτοψία ταρέλαβε· τούτου ἕνεκεν διαλαλοῦμεν ταῦτα, ὡς οὐ φεύγομεν τὴν ἐκτεθεῖσαν αὐθεντικὴν πίστιν ἐν τοῖς ἐγκαινίοις τοῖς κατὰ τὴν Αντιόχειαν, προ κομίζοντες αὐτὴν, εἰ καὶ τὰ μάλιστα οἱ πατέρες ἡμῶν κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ πρὸς τὸ ὑπ' κείμενον τῆς ζητήσεως συνέδραμον. Ἐπεὶ δὲ πολ λοὺς ἐθορύβησε τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ὁμοιοούσιον ἐν τοῖς παροῦσι χρόνοις καὶ μέχρι νῦν, ἀλλὰ καὶ ἀρτίως λέγεται καινοτομεῖσθαι ὑπό τινων τὸ ἄνομοιον Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα· τούτου χάριν τὸ μὲν ὁμοούσιον καὶ τὸ ὁμοιοούσιον ἐκβάλλομεν ὡς ἀλλότρια τῶν Γραφῶν· τὸ δὲ ἀνόμοιον αναθεματίζομεν· καὶ πάντας ὅσοι τοιοῦτοι τυγχάνουσιν, ἀλλοτρίους ἡγούμεθα τῆς Ἐκκλησίας. Τὸ δὲ ὅμοιον τοῦ Υἱοῦ πρὸς Πατέρα σαφῶς ὁμολογοῦμεν, κατά τὴν ᾿Απόστολον λέγοντα περὶ τοῦ Υἱοῦ, Ος ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου. Ομολογοῦμεν δὲ καὶ πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων. Πιστεύομεν δὲ καὶ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Υἱὸν αὐτοῦ· τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα ἀπαθῶς πρὸ πάντων τῶν αἰώνων· Θεόν Λόγον ἐκ Θεοῦ μονογενῆ· φῶς, ζωὴν, ἀλήθειαν, σοφίαν· δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα. Τοῦτον πιο στεύομεν ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων εἰς ἀθέτησιν τῆς ἁμαρτίας σάρκα ἀνειληφέναι ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου Μαρίας, καὶ ἐνανθρωπήσαντα· παθόντα ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· καὶ ἀναστάντα καὶ ἀναλης φθέντα εἰς οὐρανούς, καθέζεσθαι ἐν δεξιᾷ τοῦ Πα τρός· καὶ πάλιν ἐρχόμενον ἐν δόξῃ κρῖναι ζῶντας καί νεκρούς. Πιστεύομεν δὲ καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, δ καὶ Παράκλητον ὠνόμασεν ὁ Σωτὴρ, ὁ Κύριος ἡμῶν, ἐπαγγειλάμενος μετὰ τὸ ἀπελθεῖν αὐτὸν πέμψαι τοῦτο τοῖς μαθηταῖς· ὃ καὶ ἀπέστειλε δι᾿ οὗ καὶ ἁγιάζει τοὺς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πιστεύοντας, καὶ βαπτιζομένους ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τοὺς δὲ παρὰ ταύτην τὴν • Coloss. 1, 15. Simul enim is et clam et palain eos qui in synodo aderant oppugnabat, nec minus libellus aperte et clandestine lectores infcstalat. Illis igitur tacentibus, et considentibus, quod minime fidei formulam esse in scripto eo putarent, Acacii tum fidei professio est publicata, cum præfatione ad hunc concepta modum • Nos qui Seleucia Isaurorum in:- peratoris jussu hesterno die (qui dies erat ante v Kal. Octobr.) convenimus, omni studio in hoc incubuimus, debitam moderationem omnem adbibentes, ut pacem Ecclesiæ conservaremus, et de fide graviter et constanter, sicuti Dei amantissimos imperator noster Constantius præcepit, juxta prophoticas et evangelicas voces tractaremus, et nihil prater Scripturam in ecclesiasticam fidei professionem insereremus. Quoniam vero in synodo nonnulli quosdam ex nostris injuria affecere, quibusdam ora, non permittentes eos sententiam dicere, obstruxere, alios excluscre invitos, atque eos, quibus dignitas adempta est, ex variis provinciis, vel qui contra canones in ordinem ecclesiasticum cooptati sunt, secum adduxere, ita ut ex omni parte conventus turbis repletus sit, quemadmodum id clarissimi viri, Leonas Comes, et Lauricius provinciæ hujus præfectus, oculis ipsi suis conspexere: propterea profitemur, nos non defugere auctoritatea fidei, quæ Antiochiæ encæniis ipsis publicata est, quam etiam proferimus. 787 Quandoquidem constat patres nostros id temporis in hac proposita de fide controversia inter se consensisse. Verum quoniam τὸ ὁμοούσιον (consubstan tiale), et τὸ ἐμοιούσιον (simile substantia) præteritis temporibus, atque adeo nunc quoque perturbavit, et nuper admodum quidam per res novas dissimilem esse Patri Filiumn promulgarunt: ea ipsa de causa et τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, et τὸ ὁμοιούσιον, simile substantia, ut voces a S.:ripturis alienas, rejicinus: ἀνόμοιον hoc est, dis simile aulem anathemati subjicimus: et omnes qui hoc opinantur, alienos ab Ecclesia esse cense - mus. Similitudinem vero Filii ad Patrem diserte profitemur, de Apostoli sententia, qui de Filio dicit: Qui est imago Dei invisibilis'. Profitemur porro, et credimus in unum Deum Patrem omnipotentem, factorem cœli et terræ, visibilium et invisibilium. Credimus vero etiam in Dominum nostrum Jesum Christum, Filium ejus, ex eo genitum citra perpessionem omnem ante omnia sacula, Deum Verbum ex Deo unigenitum, lumen, vitam, veritatem, sapientiam: per quem omnia facta sunt, quæque in cœlis, quæque in terra, sive visibilia seu invisibilia. Hunc credimus in consummatione sæculorum, ad abolitionem peccati carnem sumpsisse e sancta Virgine Maria, et hominem factum, passum pro peccatis nostris. Qui et Consulto enim id celabat, Acacii partibus favens. Sozomn. lib. iv, cap. 21.

resurrexit, et receptus est in caelos, ut sedent in πίστιν ἄλλο τι κηρύσσοντας ἀλλοτρίους εἶναι τῆς dextra Patris, venturųs rursum in gloria ad judicandum vivos et mortuos. Credimus autem et in Spiritum sanctum, quem Paracletum nominavit, et missurum se post suum discessum apostolis promisit, sicuti et misit Salvator et Dominus noster: per quem et sanctificat. in Ecclesia credenles, et baptizatos in nomine Patris et Filü et Spiritus sancti. Qui vero præter hanc fidem aliud quidquam prædicant, eos ab Ecclesia catholica esse alienos.» Hæc est Acacii formula. Cui etiam factionis ejus fautores triginta duo illi subscripsere. Ad quam Sophronius Paphlago Pompeiopolitanus episcopus aperte hæc verba dixisse fertur: Si quotidie voluntatem suam exponere, fidei formuram edere est, destituet nos veritatis ipsius certitudo. Sophronius quidem hoc tum sic voce magna dixit: 788 ego vero censuerim, si et qui ante eos fuere, et qui eos sunt secuti, itidem de Nicæna dei professione cogitassent atque egissent, sincerum Ecclesiæ dogma conservaturos, et deliramenta omnia longe a sacris Ecclesiæ septis abfutura fuisse. Ac tum quidem cum alteri alteros accusantes, plurima et dixissent et audissent, consessus est solutus. Quarto congressu multa futiliter. nugati sunt. Et Acacius nihil obstare, quin alia fides ederetur, contendebat, quandoquidem semel Nicæna formula mutata esset; non semel, imo verum sapius. Ad quæ Eleusius Cyzicenus: Hæc synodas, dixit, coacta est, non ut addiscat quæ prius non didicerit, neque ut probatiorem inveniat fidem, quam ea est quæ a Patribus Antiochiæ est promulgata. Nam in ejus definitionibus assensu conquiescens, quamvis aliud quidquam ab ea edatur, non tamen unquam illam relinquet. Cui ego obvians dixerim: Quomodo tandem, Eleusi pessime, qui Antiochiæ congregati fuere, Patres vocas? Multo enim magis Patres te nominare eos conveniebat, qui Nicææ convenientes, una voce τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, pronulgarunt: cum quod tempore sunt vetustiores, tum quod qui Antiochiæ coacti sunt, ab illis sacrorum munerum functionem acceperunt. Quod si isti patres suos reprobarunt, parricidas potius quam Patres eos dicas. Quis itaque tales viros sequatur? Et illorum fides si reproba est, nec ordinatio eorum prorsus non potest in dubium vocari. Namque si ante istos illi Spiritum sanctum non habuere, qui per impositionem manuum maxime venit, neque isti omnino inter episcopos et sacerdotes censendi. Quomodo enim dignitatem talem ab eis accipere potuerunt, qui illam nunquam habuerint? Hisce verbis quisquam contra Elensium venire potuisset. Porro disputatione progrediente, ad quæstionem aliam pervenere. Et quoniam in formula similem dixerant Patri Filium, Acacii factio interrogata est, quanam re similem Patri Filium profiterentur? Atque illa, voluntate sola, non autem substantia, similem dicente, alii omnes, etiam substantia similem dicenc καθολικῆς Ἐκκλησίας. • Η μὲν οὖν ᾿Ακακίου ἔκδοσις αὕτη· ἣν σὺν αὐτῷ καὶ οἱ περὶ αὐτὸν δύο προς τοῖς τριάκοντα καθυπέγραψαν· πρὸς ἦν Σωφρόνιος ὁ Παφλαγὼν τὴν Πομπηΐου ἐπιτροπεύων, διαρρήδην αὐταῖς λέξεσιν οὕτως εἰπεῖν λέγεται· Εἰ τὸ ἰδίαν ἑκάστης ἡμέρας ἐκτίθεσθαι βούλησιν πίστεως ἐστιν Έκθεσις, ἐπιλείψει ἡμᾶς ἡ τῆς ἀληθείας ἀκρίβεια. Ὁ μὲν οὖν Παφλαγών Σωφρόνιος ταῦτα τηνικάδε ἐβόησεν· ἐγὼ δέ φημι ὡς εἴ γε οἱ πρὸ αὐτῶν καὶ αἱ μετ' ἐκείνους τοιάδε περὶ τῆς ἐν Νικαίᾳ πίστεως καὶ διενοοῦντο καὶ ἔπραττον, ἀκίβδηλον ἂν τὸ τῆς Εκκλησίας δόγμα διατετήρητο, καὶ πᾶσα ἐρεσχελία ἦν ἂν τῶν θείων περιβόλων μακράν. Καὶ τότε μὲν τὸν σύλλογον ἔλυον, πλεῖστα πρὸς ἀλλήλους περὶ τῶν κατηγορουμένων εἰπόντες τε καὶ ἀκούσαν τες· τῇ δὲ τετάρτῃ συνελεύσει πολλὴ ἀδολεσχία - φαίνετο. Ο δ' Ἀκάκιος ισχυρίζετο μηδὲν εἶναι τὸ ἐμποδὼν ἑτέραν πίστιν εἰσάγειν, ἐπεὶ καθάπαξ ἡ ἐν Νικαία πίστις μετεποιήθη· καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ δὴ καὶ πολλάκις. Πρὸς δὲ ταῦτα Ελεύσιος ὁ Κυζί κου, Η νῦν, φησί, σύνοδος ήθροίσθη, οὐχ ἵνα γνῷ ἃ μὴ ἔσχε μαθοῦσα πρότερον, οὐδ᾽ ἵνα δοκιμωτέραν πίστιν ἐξεύρῃ, παρ᾽ ἣν ἐν Ἀντιοχεία παρὰ τῶν Πατέρων εἰλήφει· τοῖς γὰρ ἐκείνων ὅροις στοιχούσα, οὐκ ἂν, εἴ τι καὶ γένηται, ταύτης αποσταίη ποτέ. Πρὸς ἦν ἐγὼ ἀπαντῶν, Πῶς, ὦ κάκιστ' Ἐλεύσιε, φαίην ἂν, Πατέρας τοὺς ἐν Ἀντιοχείς καλεῖς; Πολλῷ γὰρ κρεῖττον ἐκείνους μᾶλλον καλεῖν σε Πατέρας οι, ἐν Νικαίᾳ συνδραμόντες, ὁμοφώνως τὸ δὲ μοούσιον ἀνεκήρυξαν· ὅτι γε καὶ τοῖς χρόνοις ὑπερτεροῦσιν, καὶ οἷς οἱ ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐλθόντες ὑπ' ἐκείνων ἔσχον τὸ ἱερᾶσθαι. Εἰ δ' ἐκεῖνοι τους ἑαυτῶν Πατέρας ἠθέτησαν, πατραλοίαι μᾶλλον, καὶ οὐ Πατέρες, κληθεῖεν ἄν. Καὶ πῶς ἄν τις ἔποιτο τοῖς τοιούτοις; Εἰ δ᾽ ἀδόκιμος ἐκείνων ἡ πίστις, οὐδὲ ἡ χειροτονία πάντως ἐν ἀμφιλέκτοις. Εἰ γὰρ πρὸ ἐκείνων τὸ ἅγιον Πνεῦμα οὐκ εἶχον, δ μάλιστα τη ἐπιθέσει ἔρχεται τῶν χειρῶν, οὐδ᾽ οὗτοι πάντως ἐν ἱερεῦσι. Πῶς γὰρ ἂν καὶ λαβεῖν εἶχον παρὰ τῶν μὴ καθάπαξ λαβόντων; Ταῦτα μὲν ἄν τις πρὸς Ἑλεύστον ἀντιστὰς εἴποι· τῆς δὲ διαλέξεως γινομένης, εἰς ζήτησιν ἑτέραν καθίσταντο· καὶ ἐπεὶ τῇ ἐκδόσει ὅμοιον ἔφησαν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, διεπυνθάνοντο τῶν περὶ ᾿Ακάκιον, κατὰ τί ἔμοιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὁμολογοῦσι. Τῶν δὲ κατὰ βούλησιν μόνον, οὐ μὴν δὲ καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν ἔχειν τὸ ὅμοιον, οἱ ἄλλοι πάντες καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν ὅμαον ἰσχυρίζοντο λέ - γειν. Καὶ περὶ τούτου ἔρις πλείστη δι᾽ ὅλης ἡμέρας ἐγίνετο. Εξήλεγχόν τε καὶ αὐτὸν ᾿Ακάκιον ὡς εἴη διαφόρως γράψας ἐν τοῖς αὐτοῦ λόγοις, οὓς καὶ ἐκδέδωκεν, ὅμοιον κατὰ πάντα τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν εἰπὼν, καὶ ὁμοίως δοξάζειν αὐτοῖς. Καὶ νῦν πῶς ἀρχῇ, ἔλεγον, τὸ κατ᾿ οὐσίαν ὅμοιον; Ο δὲ, Ούτε νέος τις, οὔτε τις τῶν ἀρχαίων ἀπὸ συγγραμμάτων εὐθύνας ἔσχε. Καὶ ἔριδος πλείστης ἀναπτομένης, τέλος ὁ Κυζίκου Ἐλεύσιος, Εἰ μὲν Βασίλειο;, ἔφη, * Μάρκος τινὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς πεπραχότες εἰσὶν, ή ἐπί τισιν ἰδίοις ἀλλήλοις ἀντεγκαλοῦντες, οὐδὲν τὸ

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. ἐντεῦθεν τῇ συνόδῳ ἐστίν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἰ μὴ καλῶς dum esse confirmabant. Qua de re tolo eo dio ἢ ἄλλως ἔχει, ἃ αὐτοὶ ἔθεντο περὶ πίστεως, ἐπάναγ- masima fuit contentio. 789 Convicerunt quoque κες πολυπραγμονεῖν. Χρῆναι δ᾽ ἡγοῦμαι τῇ ἐν ipsum Acacium, quod sibi ipsi propter variam Αντιοχείς έπεσθαι ἑπτὰ καὶ ἐννενήκοντα Πατράσι scriptionem in libris suis quos edidisset, non conπαραδεδομένῃ. Εἰ δέ τις ἄλλην εἰσηγεῖσθαι ἐθέλοι staret, in quibus prius similem per omnia Patri Έκθεσιν πίστεως, τοῦτον δίκαιον πάντας ἀλλότριον Filium dixerit, idemque cum ipsis senserit: nunc τῆς εὐσεβείας καὶ τῆς Ἐκκλησίας νομίζειν. Ταῦτ' vero tandem substantia similem esse negaret. Ad εἰπόντος, ὁ σύλλογος διελύετο αὖθις. Τῇ δὲ ὑστεραί, quæ ille, neque ex recentioribus, neque ex antiοὐκέτι τῷ συλλόγῳ παραβαλεῖν οἱ περὶ ᾿Ακάκιον καὶ quis quemquam ad scriptorum suorum rationem Γεώργιον ήθελον. Καὶ αὐτὸς δὲ Λεωνᾶς κληθεὶς ἀπεῖ- reddendam obstrictum esse, respondit. Contentione πε τὴν ἔλευσιν· τὰ γὰρ ἐκείνων ἐφρόνει περιφανῶς· inde maxime gllscente, postremo Eleusias Cyziceἀπεστάλθαι δὲ πρὸς βασιλέως πρόφασιν ἐποιεῖτο ἐπὶ nus, Siquidem Basilius, inquit, aut Acacius, aut τη συνοδικῇ συμφωνίᾳ. Ἐπεὶ δ' οὕτως ἀτάκτως διί- Marcus, per se aliquid agant, vet ipsi mutuo sese στασθε, ὑμῖν συνέρχεσθαι οὐ ῥᾳδίως ἔχω. Εἰ δ᾽ ὑμεῖς de quopiam criminentur, nihil id ad synodum perαἱρεῖσθε, ἀπέλθετε, καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐρεσχελεῖτε tineat. Sed neque quæ ipsi de fide sive recte seu καθήμενοι. Χρόνου δὲ τριβομένου, ἐκαλοῦντο μὲν οἱ perperam perscripsere, necesse habemus curiosius π:ρὶ Ἀκάκιον· οἱ δὲ ῥητοὺς εἰς τὴν Δεωνά οἰκίαν γε- de eis Inquirere. Peropus autem. esse judico,. in νέσθαι ἠξίουν. Διισχυρίζοντο δε, πρόσταγμα ἐκ βασι- professione Antiochena a nonaginta et septem P λέως ἔχειν κρίνειν τοὺς ἄλλους. Οἱ δὲ οὔτε τὴν αὐτ tribus prodita acquiescere. Si quis autem aliam τὴν πίστιν ὁμολογεῖν ἡνείχοντο, ἀλλ' οὐδὲ περὶ τῶν subjicere velit fidei formulam, eum æquum esse ui ἐγκλημάτων ἀπολογεῖσθαι. Κληθέντες δὲ καὶ εἰς omnes a vera pietate et Ecclesia alienum esse cenτὴν κατὰ Κύριλλον τὸν Ἱεροσολύμων ἐξέτασιν, ὃν seant. Hisce verbis conventus rursum solutus. αὐτο: καθεῖλον, οὐ παρεγένοντο. Ἐκεῖνοι δὲ ἀδεῶς οὐ Postero autem die Acacius et Georgius cum sectaμόνον ταῦτ' ἔπραττον, ἀλλὰ καὶ ᾿Ακάκιον καὶ τοὺ; toribus suis in conventum venire noluerunt. Atque προσπεφευγότας τοῖς περὶ ἐκεῖνον, ἅτε δὴ τὰ ἐγ ipse Leonas, vocatus quoque, se venturum negavit. κλήματα δεδοικότας, καθεῖλον· Γεώργιόν τε τὸν Aperte namque cum illis sentiebat, illam præ se ᾿Αλεξανδρείας, καὶ Οὐράνιον τὸν Τύρον, καὶ Πατρό ferens causam, ab imperatore se ad synodi conφιλον, καὶ Εὐδόξιον τὸν ᾿Αντιοχείας· τοὺς δ' ἄλλους cordiam conciliandamı missum esse. Quandoquidem ἀκοινωνησίας κανόνι ἐπέσχον, ἄχρις οὗ πρὸς τὰ vero ita nullo servato ordine inter se dissiderent, - ἐπαχθέντα ἐγκλήματα δοῖεν ἀπόλογον, καὶ τὰ ἐπ᾿ non facile ei esse ad eos accedere. Si vero ipsi αὐτοῖς γενόμενα τῇ ἑκάστου παροικία διαμηνύσαντο vellent, abirent, atque in ecclesia sedentes nugas γράμμασιν. Αντί μὲν οὖν Ευδοξίου ᾿Ανιανὸν τῇ agerent. Ita tempus extrahebatur. Et vocabatur Αντιοχέων χειροτονοῦσι, τῆς ἐκεῖσε ἐκκλησίας quidem cum suis in conventum Acacius. Illi autem πρεσβύτερον, ὃν αὐτίκα οἱ περὶ ᾿Ακάκιον συλλαβό certos episcopos in Leonæ domum, ubi frequentes μεναι Λεωνᾷ καὶ Λαυρικίῳ παρέδοσαν, οι φρουρᾷ ipsi esse solebant, venire voluerunt:atque insuper ἐκ στρατιωτῶν περιώρισαν· ἐς ὕστερον δὲ καὶ φύσ asseverarunt, mandatum se ab imperatore habere, γὴν ὑπερόριον αὐτοῦ κατεδίκασαν. Τὰ μὲν οὖν τῆς ut alios judicarent. Sed neque eamdem cum aliis ἐν Σελευκεία συνόδου πραχθέντα, ὡς ἐν συντό fidem profiteri, neque ad objecta crimina respon - μῳ εἰπεῖν, εἰς τοῦτο ἔληγε τέλους· οἷς δ᾽ ἐπιμε- dere, sustinuere. Quin etiam ad Cyrilli Hieroλὲς καὶ τὰ πρὸς λεπτὸν τῶν πραχθέντων εἰδέναι, solymitani causam audiendam invitati, quem ipsi ἐκ τῶν ἐκείνης ὑπομνημάτων εἴσονται, & ταχυ- episcopatu abire jusserant, non affuere. Neque γράφοι τότε παρόντες ηκρίβωσαν. Τούτων οὕτω γε- enim qui eos cogeret, aderat quisquam. At alteri γενημένων, οἱ περὶ Ἀκάκιον σπουδῇ ἐπὶ τὸν κρατοῦν illi non modo libere hæc egerunt, sed Acacium τα ἀνέρχονται· δἱ δὲ ἄλλοι ἕκαστος ἐπὶ τὰ οἰκεῖα etiam, et quicunque ad eum confugissent, quippe ἤθη ἐχώρουν. qui intentata eis crimina diluere timuissent, dignitate privarunt Georgium scilicet Alexandrinum, Uranium Tyrium, Patrophilum Scythopolitanum, et Eudoxium Antiochenum: alios autem excommunicationis canoni subjecere, donec de criminibus eis objectis per causæ dictionem satisfacerent. 790 Atque id quod de eis actum esset, paræciæ cuilibet perscripsere. Et in Eudoxii locum Antiochiæ Anianum surrogavere, Ecclesive Antiochenæ presbyterum: quem confestim Acacius comprehensum, Leonæ et Lauricio tradidit, qui sub militari custodia eum tenuere, et postea exsilio condemnavere. Et res quidem Seleuciæ in synodo acte, sicuti eas compendiose exponere potui, bunc habuere finem. Qui vero accurate omnia cognoscere velint, ex ejus actis ea petant, quæ dispositi notarii diligentia summa confecere. Rebus ita gestis, Acacii fautores celeriter ad imperatorem sunt profecti. Alii vero domum quisque suam receperunt. Cyrillus a synodo ad imperatorem provocavit, et imperator provocationem approbavit. Factum hoc contra Ecclesiastici canonis consuetudinem. (Socrat.)

CAPUT XLIV. De rebus Constantinopoli post Seleucia synodum actis. Ut Aetio episcopatus abrogatus sit: et ut qui Seleucia congregati fuerant, et simul Occidentales Ariminensi subscripserint fidei: ac deinceps Constantinopoli quinquaginta in synodo congregati episcopi, Ariminensem fidem comprobarint, quibusdam illi verbis ab Acacio additis. Catalogus variarum fidei expositionum. ΚΕΦΑΛ. Μ. Περὶ τὴν μετὰ τῶν ἐν Σελευκεία γενομένων ἐν Κωνσταντινουπόλει ὡς καθηρέθῃ Αέτιος, καὶ οἱ ἐκ Σελευκείας καὶ οἱ ἐξ Ἑσπέρας τὴν ἐν Αριμίνῳ πίστιν ὑπέγραψαν· ἔπειτα ἐν Κων σταντινουπόλει σύνοδον πεντήκοντα ἐπισκό πων ποιήσαντες, κυροῖσι τὴν ἐν Ἀριμήνῳ ἔκθεσιν, προσθέντες αὐτοῖς τινα, οἱ περὶ 'Ακά κιον· καὶ κατάλογος τῶν διαφόρων τῆς πιο στεως εκθέσεων. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐκ τῶν Εσπερίων τότε εἰς τὴν Κων σταντίνου ἐπανῆκεν· ὁπηνίκα τὴν τῶν ἀνθυπάτων παύσας ἀρχὴν, πρῶτον ἔπαρχον τῇ πόλει καθίστα, Ανορᾶτον όνομα. Δέκα δ᾽ ἐκ κοινής γνώμης ἐπι σκόπους ἡ σύνοδος εἰς βασιλέα ἔπεμπεν· οὗ καὶ ἐλα θόντες, εὗρον μὲν καὶ τοὺς ἐκ τῆς ἐν Ἀριμένῳ σταImperator tum ex Occidentis partibus Constantinopolim venit, cum proconsulari abolita dignitate, Honoratum primum urbi præfectum constituit. Synodus, de communi sententia, decem ad imperatorem miserat episcopos: qui Constantimopolimı venientes, decem quoque alios ex Arimino legatos ibi repererunt, atque etiam Aracium cum λέντας δέκα καὶ τοὺς ἀμφὶ ᾿Ακάκιον, κατωρθωκότας suis quæ vellet conficientem, benevolentia principis sibi per aule purpuratos conciliata: erant enim nonnulli ejusdem cum eo sententiae, quidam sacris donis corrupti, alii illecebris Acacii blanditiarum deliniti. Non enim vel in consultando, vel in dicendo contemnendus vir fuit Acacius, et ad res quas instituisset conficiendas non incommodus. Ecclesiam quoque celebrem administrabat, et Eusebium Pamphili præceptorem habuerat, cujus etiam episcopatum sortitus fuerat: et cum plurima addiscere contendisset, existimatione simul et librorum copia quos a Pamphilo relictos habebat, alios antecellere judicatus est. Et quod talis erat, non difficile ei fuit, ex sententia res plerasque conficere. 791 sedenim cum ab utraque synodo isthic adessent viginti episcopi legati, et alii item qui co ob negotium forte venerant, de Aetio ii primum consilium habere atque judicare sunt jussi, multis etiam majorum gentium senatoribus præsentibus, quibus Honoratus quem dixi præiit. Postea vero in præsentia quoque Constantii, eum disquisitio denuo fleret, deprehensus est Actins admodum in fide hallucinari. Proinde et imperator, et honores apud eum gerentes, male in euus fuere animati, propter manifestam blasphemiam. Acacius autem cum iis qui ci consentiebant per pœnitentiam resipuit, simulans se hæresim eam primum ignorasse. At ille in primis contentens operam dederat, ut princeps obiter et extra ordinem, causam ejus judicandam præciperet, inexpugnabilem esse argumentis Aetium putans, satisque idoneum ad eos qui secum disputando congrederentur, vel verborum persuasione, vel rationum vi convincendos, atque ad opinionem suam sine ullo negotio confirmandam, Ubi vero cœptum ei non successit, scriptum Arimino allatum in medium produxit, atque id decem illos qui Seleucia venerant episcopos recipere jussit. Eisque, quod vehementer resisterent, fierique omnino non posse dicerent, ut substantiæ nomen prætermitterent, juramenti per Dei nomen sacramento interposito, se Filium substantia dissimilem nou profiteri, paratumque esse, qui aliter sentirent, eos ab Eccleη ὅπερ ᾑρημένοις ἦν. Διὰ γὰρ τῶν περὶ τὸν βασιλέα τὴν ἐκείνου εὔνοιαν περιποιησάμενοι· ἦσαν γὰρ οἱ μὲν ὁμοφρονοῦντες αὐτοῖς, οἱ δὲ τοῖς ἱεροῖς δώροις διεφθαρμένοι· ἄλλοι δὲ καὶ ταῖς ἔυγξι τῶν θωπειών Ακακίου διεφθορότες· καὶ γάρ πως οὐχ ὁ τυχών ἦν Ακάκιος καὶ νοῆσαι καὶ εἰπεῖν· δεινὸς δὲ λίαν καὶ τὴ βουλόμενον καταπράξασθαι, ἐκκλησίας τε περι φανοῦς προεστώς, καὶ τὸν Παμφίλου Ευσέβιον διδάσκαλον κληρωσάμενος, οὗ καὶ τὴν ἐπισκοπὴν διε δέξατο, πλεῖστά τε εἰδέναι ἀξιῶν, καὶ τῇ δοκήσει καὶ τῇ τῶν βίβλων κτήσει εκείνου, καὶ πολλῷ τῶν ἄλλων διαφέρειν κρινόμενος. Καί γε τοιοῦτος ων, ῥᾳδίως πάντα πρὸς τὸ δοκοῦν μετεσκεύαζεν. Ἐπεὶ δ' ἐξ ἑκατέρων τῶν συνόδων είκοσιν ἐνεδήμουν άρ χιερεῖς, καὶ ἄλλοι ὡς ἔτυχεν ἐπιχωριάζοντες, προ του τὰ κατὰ τὸν Αέτιον ζητεῖν ἐπιτρέπονται, πολύ λῶν καὶ τῶν ἀπὸ τῆς μεγάλης παρόντων βουλῆς, ὧν ἀγορᾶτος ὁ προῤῥηθεὶς ἡγεῖτο· ἐς ὕστερον δὲ, καὶ παρουσιάζοντος Κωνσταντίου, γενομένης της ἐξετάσεως, φωρᾶται 'Αέτιος μάλα περὶ τὴν πίστιν νοσῶν· ὡς δὴ καὶ τὸν βασιλέα καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν κακῶς αὐτῷ διατεθῆναι τῷ τῆς βλασφημίας προ δήλῳ· ἐν μεταμέλῳ δὲ γενέσθαι καὶ τοὺς περὶ ᾿Ακάκιον, σκηπτομένους ἄγνοιαν τῆς αἱρέσεως ἔχειν τὸ καταρχάς· καὶ ἐκ τοῦ παρήκοντος σπουδάσαι τὴν βασιλέα τὰ κατ' ἐκεῖνον δικάσαι, οἰομένους ἀκαταμάχητον ἔσεσθαι τοῖς λόγοις Αέτιον, ἱκανόν τε ἐλεῖν πειθοῖ καὶ ἀνάγκῃ τοὺς διομιλουμένους, καὶ ακονιτὶ συστῆσαι τὴν δόξαν. ὡς δὲ πόρξω ἦσαν σκοποῦν τὴν ἐξ ᾿Αριμίνου κομισθεῖσαν γραφὴν προ ἤγων εἰς μέσον· καὶ τοὺς, ἐκ Σελευκείας ήκοντας δέκα τῶν ἐπισκόπων προσέταττον καταδέχεσθαι. Ενισταμένους δ' ἐκείνους ὡς ἐν ἀδυνάτοις ἐστὶ τὸ τῆς οὐσίας ἐν ὄνομα, ἔπειθον θεὸν ἐπομνύμενοι, ὡς οὐκ ἀνόμοιον κατ᾽ οὐσίαν δοξάζουσι τὸν Υἱόν· ὥστε καὶ ἑτοίμως ἔχειν ἀποκηρύττειν τοὺς ἄλλως ἔχοντας. Ἐπεὶ δ᾽ αὖ παραδόξως καὶ οἱ Εσπέριοι ἐν Αριμίνῳ γενόμενοι τὸ τῆς οὐσίας παρέλιπον όνομα, περὶ πλείστον αὐτοῖς ἔλεγον εἶναι τὴν τοιαύτην τῆς πίστεως ἔκθεσιν· ᾤοντο γάρ, εἰ ἐκείνη κρατήσου, πάντως σιωπωμένου τοῦ τῆς οὐσίας ονόματος, βα θεῖαν ἀσκῆσαι σιγὴν καὶ τὸ ὁμοούσιον. "Ο δὴ αἰδοῖ τῆς ἐν Νικαία συνίδου οἱ ἀνὰ τὴν Εσπέραν ἱερεῖς

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. ΙΧ. περὶ πολλοῦ ἐποιοῦντο. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ αὐτὸς sia proscribere, ut Ariminensi formula subscribeσ ή- rent, suasit. Cum vero præter omnem opinionem Occidentales ex Arimino præsto essent episcopi, et substantiæ verbum omitterent, quam plurimi apud eos esse ejusmodi fidei professionem Aca - ciani dixere, Existimabant namque, si ea formula reciperetur, substantiae nomine prorsus tacito, τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, quoque in alto futurum silentio: quod sane episcopi Occidentales ob Nicænæ synodi reverentiam magnifaciebant. Sed enim ipse etiam imperator eam formulam apprime laudavit. Reputabat namque secum, cum tot antistites viri Arimini fuerint, non tantopere lapsu ros eos fuisse, ut lemnere όμοιον, hoc est similes, η profterentur, antea ὁμοούσιον consubstantialen professi. Nihil quidem apud se, quoad sensum, referre, si verbis quæ sacræ Scripturæ ignota essent, non usus, nomine ejusdem efficaciæ, et quod nihil haberet controversiæ, τῷ ὁμοίῳ, simili scilicet, sententiam suam profiteretur. Hæc cum ejus esset ratio, suadere episcopis Seleucia missis non desiit, 792 donec et ipsi Ariminensem formulam comprobarent. Acacius vero, atque ejus studiosi, Constantinopoli diutius morantes, Bithynos etiam accivere episcopos: in quibus erant, Maris Chalcedonis, atque Ulphilas Gotthorum episcopus, qui prius Nicaenam comprobaverat fidem, decessorem suum secutus Theophilum, qui synodo Nicarnæ interfuerat, et calculo suo sententiam confirmaverat. Et cum quinquaginta antistites convenissent, Arimini lectam fidei professionem auctoritate sua stabiljerunt: illo insuper addito, se deinceps in Deo nequaquam substantiam aut subsistentiam nominaturos: et præter eam ipsam, aliam fidei for, mulam vel antea editam, vel postea edendain, non recepturos. Ει quamvis hanc prius retulimus, faciendum tamen esse duxi, cum id locus poscere videatur, ut hic quoque, quantum fieri posset, insererem. Ea cum appendice sua de verbo ad verbum sic se habet: Credimus in unum solum Deum, Patrem omnipotentem Et in unigenitum Filium Dei, ante omnia sæcula, et ante prin - cipium omue genitum ex Deo, per quem omnia facta sunt, visibilia et invisibilia: genitum autem unigenitum solum ex solo Patre, Deum ex Deo, æqualem qui eum geruit Patri, secundum Scripturas; cujus generationem nemo novit, nisi solus qui eum genuit Pater. Hunc scimus unigenitum Dei Filium, mittente Patre, e colis advenisse, sicut scriptum est, ad abolendum peccatum, et mortem; et natum esse de Spiritu sancto ex Maria Virgine, secundum carnem, sicut scriptum est; et versatur cum discipulis; et œconomia sen functione omni secundum paternam voluntatem completa, crucifixum esse, et mortuum, et sepultum. El descendisse ad inferos, ipsumque orcum eum exhorruisse. Qui et resurrexit a mortuis tertia die,. ὁ βασιλεὺς ταύτην τὴν ἔκθεσιν διαφερόντω; ἐπῄνει· συνελογίζετο γὰρ, ὡς οἱ ἐν Αριμίνῳ τοσοῦτοι ὄντες οὐκ ἂν ἐς τόσον διαμάρτοιεν, ὅμοιον ὁμολο γοῦντες καὶ ὁμοούσιον· καὶ μηδὲν αὐτῷ διαφέρειν κατ' έννοιαν, εἴ γε μὴ χρῷτο ὀνόμασι, τῇ ἱερᾷ μὴ ἐγνωσμένοις Γραφῇ, ἐν ἰσοδυνάμῳ τε καὶ ἀναμφης ρίστῳ ὀνόματι τὸ ὅμοιον τὴν αὐτοῦ σημασίαν ὁμολ γοίη. Οὕτως οὖν ἔχων γνώμης, οὐκ ἀνίει πείθων τοὺς ἐκ Σελευκείας ἐπισκόπους, ἕως οὗ καὶ αὐτοὶ τὴν ἐν Αριμίνῳ πίστιν ὑπέγραψαν. Οἱ δέ γε περὶ 'Ακάχιον τῇ Κωνσταντίνου προσκαρτερήσαντες, καὶ τοὺς Β:θυνους μεταστειλάμενοι Ιερέας, ἐν οἷς ἦν καὶ Μάρις ὁ Χαλκηδόνο;, καὶ Οὐλφίλας ὁ τῶν Γότθων Επίσκοπος, ὃς πρότερον τὴν ἐν Νικαία πίστιν σπάζετο, επόμενος τῷ πρὸ αὐτοῦ Θεοφίλῳ, τῇ νίῳ παρόντι καὶ συμψηφιζομένῳ τῇ δόξῃ· εἰς πεντήκοντα δὲ συνηγμένοι, τὴν ἐν Ἀριμίνῳ ἀναγνωαθεῖσαν πίστιν κυροῦσι, προσθέντες, ἐπὶ Θεοῦ τοῦ λοιποῦ οὐσίαν ἢ ὑπόστασιν μηδαμῶς ὀνομάζειν καὶ παρὰ τὴν προκειμένην ἄλλην μὴ δέχεσθαι ἔκ δύσιν πίστεως, ή προγεγενημένην ἢ ἐπιγενησομένην. Ἐπεὶ δὲ ταύτης ἥκιστα προεμνήσθημεν, δεῖν ἡγοῦμαι, ἐπεὶ και τινα προστεθείκασιν, ἐκθεῖναι καὶ ταύτην ὡς οἷόν τε. Εχει δὲ ἡ ἐν Ἀριμίνῳ μετά τῆς προσθήκης ἐπὶ λέξεως οὕτως• • Πιστεύομεν εἰς ἕνα μόνον Θεόν, Πατέρα παντοκράτορα, ἐξ οὗ τὰ πάντα· καὶ εἰς τὸν μονογενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, πρὸ πάντων τῶν αἰώνων καὶ πρὸ πάσης ἀρχῆς γεννηθέντα ἐκ τοῦ Θεοῦ· δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα· γεννηθέντα δὲ, μονογενῆ μόνον ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, ὅμοιον τῷ γεννήσαντι αὐτὸν Πατρὶ, κατὰ τὰς Γραφάς· οὗ τὴν γέννησιν οὐδείς γινώσκει, εἰ μὴ μόνον ὁ γεννήσας αὐτὸν Πατήρ. Τοῦτον οἴδαμεν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Υἱὸν, πέμποντος τοῦ Πατρὸς, παραγενέσθαι ἐκ τῶν οὐρανῶν, ὡς γέγραπται, καταλύσει τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου· καὶ γεννηθέντα ἐκ Πνεύματ τοῦ ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου τὸ κατὰ σάρκα, ὡς γέγραπται· καὶ ἀναστραφέντα μετὰ τῶν μαθητ τῶν· καὶ πάσης τῆς οἰκονομίας πληρωθείσης κατά τὴν πατρικὴν βούλησιν, σταυρωθέντα καὶ ἀποθα νόντα καὶ ταφέντα· καὶ εἰς τὰ καταχθόνια κατεληλυθότα· ἂν καὶ αὐτὸς ὁ ᾅδης ἔπτηξεν· ἔστις καὶ ἀνέστη ἀπὸ τῶν νεκρῶν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ διέτριψε μετὰ τῶν μαθητῶν· καὶ πληρωθεισῶν τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν, ἀνελήφθη εἰς τοὺς οὐρανούς· καὶ καθέζεται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός· ἐλευσόμενος ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῆς ἀναστάσεως ἐν τῇ πατρική δόξῃ ἵνα ἀποδώσῃ ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅπερ αὐτὸς ὁ μονογενής του Θεοῦ Υἱὸς, ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν, ἐπηγγείλατο πέμπειν τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων Παράκλητον, και θάπερ γέγραπται, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὅπερ αὐτοῖς ἔπεμψεν ὅτε ἀνελήφθη εἰς τοὺς οὐρανούς. Τὸ δὲ ὄνομα τῆς οὐσίας, ὅπερ ἁπλούστερον ὑπὸ τῶν Πατέρων ἐτέθη, ἀγνοούμενον δὲ τοῖς λαοίς, σκάνδα Supra cap. 39.

et versatus est cum discipulis. Εt diebus quadra- λον έφερε, διότι μηδὲ αἱ Γραφαὶ τοῦτο περιέχουσιν, ginta expletis, receptus in cœlos, et sedet in dextra Patris, venturus die extremo resurrectionis in glória paterna, ut reddat unicuique secundum opera sua. Et in Spiritum sanctum, quem ipse unigenitus Dei Filius Dominus et Deus noster se missurum promisit generi hominum Paracletum seu consolatorem, quemadmodum scriptum est, 793 Spiritum veritatis, quem eis misit cum ascendisset in coelos. Substantiæ autem nomen, quod simplicius a Patribus positum est, et populis non intellectum, scandalun seu offendiculum attulit, propterea quod et Scripturæ id non habent, placitum est tollere, et ejus de cætero nullam omnino fieri mentionem, quandoquidem divina quoque Scripturæ neutiquam substantiæ Patris et Filii meminere. Neque enim substantia de Patre et Fillo et Spiritu sancto nominari debet. Similem autem profitemur Filium Patri, sicuti divinæ Scripturæ dicunt et docent. Omnes autem hæreses, et quæ jain antea sunt damnatæ, et si quæ novæ sunt ortæ, scripto huic promulgato adversa, anathema sint. flac est fidei formula primum quidem Arimini, tum vero eliam Constantinopoli lecta. Quandoquidem vero nos vix tandem ex formularum fidei labyrintho expedivimus, breviter jam numerum cliam earum inire visum est. Ac primum quidem professio fidei Nicææ recte est dictata. Secunda formula Antiochiæ in dedicatione templi dupliciter est prolata. Tertia a Narcisso sectatoribusque ejus imperatori Constantino juniori in Galliis est exhibita. Ad has quarta Eudoxii accessit, quæ Italiæ incolis est missa. Sírmii tres aliæ editæ, quarum una Arimini quoque est recitata. Octavam Seleucia Acacius composuit. Nona et ultima Constantinopolitana est, cui etiam Ariminensis appendix addita, ne in Deo vel subsistentia vel substantia nominaretur. De his satis. ἤρεσε περιαιρεθῆναι, καὶ παντελῶς μηδεμίαν μνή μην τοῦ λοιποῦ γενέσθαι· ἐπειδήπερ καὶ αἱ θεῖαι Γραφαὶ οὐδαμοῦ ἐμνημόνευσαν περὶ οὐσίας Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Καὶ γὰρ οὐκ ὀφείλει ὑπόστασις περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ὀνομάζεσθαι. Ομοιον δὲ λέγομεν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ὡς λέγουσιν αἱ θεῖαι Γραφαὶ καὶ διδάσκουσιν. Πᾶσαι δὲ αἱ αἱρέ σεις, αί τε ήδη πρότερον κατεκρίθησαν, καὶ αἵτινες ἐὰν καινότεραι γένωνται, ἐναντίαι τυγχάνουσι τῆς εκτεθείσης ταύτης γραφής, ἀνάθεμα ἔστω. ο Το αύτη μὲν ἐν Ἀριμίνῳ μὲν πρότερον, τότε δὲ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀναγνωσθεῖσα τῆς πίστεως Εκ δοσις· ἐπεὶ δὲ μόλις ἡμεῖς τῶν ἐκθέσεων τὸν λαβύρινθον διηνύσαμεν, ἐν συντόμῳ ἤδη καὶ τὴν ἀπαρίθμησιν αὐτῶν εἰς ταυτὸν ἀθροῖσαι διέγνωμεν. Πρῶτον μὲν γὰρ ἡ ἐν Νικαίᾳ πίστις ὀρθῶς ὑπηγέ ρευται· δευτέρα μετ' ἐκείνην ἐν Ἀντιοχείᾳ τοῖς τοῦ ναοῦ ἐγκαινίοις διστῶς ἐξηνέχθη· τρίτη δ' ἐστὶν ἡ παρὰ τῶν περὶ Νάρκισσον τῷ βασιλεῖ Κωνσταντίνῳ τῷ νέῳ ἐν Γαλλίοις ἀπαγγελθεῖσα· ἐπὶ δὴ ταύταις τετάρτη ἡ Εὐδοξίου, ἢ τοῖς ἐν Ἰταλίᾳ ἐπέμφθη, ο καὶ ἐν Σιρμίῳ τρεῖς ὑπηγορεύθησαν ἕτεραι· ὧν ἡ μία καὶ ἐν Ἀριμίνῳ ἀνεγνώσθη· καὶ ἡ ἐν Σελευ κείμ ὴν ᾿Ακάκιος ἔθετο· ἐνάτη δὲ καὶ τελευταία ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐστὶν, ἢ καὶ τὴν προσθήκην ἐδέξατο, τὸ μήτε ὑπόστασιν μήτε οὐσίαν λέγειν ἐπὶ Θεοῦ. Καὶ περὶ μὲν τούτων ταῦτα. CAPUT XLV. Ut Acacius et Eudoxius episcopatibus privarint Macedonium, Eleusium, Basilium, et Sophronium, non doctrina causa, sed propter privata quædam crimina. Verum enimvero Acacius et Eudoxius cum factionis suæ fautoribus studio quoque habuere, cum Byzantii essent, adversæ partis episcopis vicissim dignitatem adimere: non religionis quidem, sed aliarum rerum causa. Communiter quidem, quod ecclesias perturbassent, et sanctiones carum violassent; seorsim autem, unicuique alii. alia crimina intentabant. 794. Atque illi de Adei professione inter se dissentientes, in sententiis exauctorationis fidei crimen non inserebant. Et primum Actium diaconatu privant, ut qui turbæ et seditionis in Ecclesia auctor exstiterit, disputationibusque contentiose sophistarum more ad ostentationem cum mala faina, contra Ecclesiæ consuetudinem et institutum, abusus fuerit, et eundem in scribendo modum servaverit. Hunc quidem ita, non ex animi sententia, sed ut opinionem multorum abolerent, quod fere omnibus eadem quæ ille sentire viderentur, exauctorarunt. Imperatoris Socrat. lib. l, cap 14. Ως οἱ περὶ ᾿Ακάκιον καὶ Εὐδόξιον ἀντικαθαι ροῦσι τοὺς ἀμφὶ Μακεδόνιον καὶ Ἐλεύσιν, καὶ Βασίλειον καὶ Σωφρόνιον, οὐ διὰ τὸ δόγμα, ἀλλ' ἰδίᾳ ἐπαγαγόντες ἐγκλήματα. Οι γε μὴν περὶ Ἀκάκιον καὶ Εὐδόξιον σπουδὴν καὶ αὐτοὶ ἐποιοῦντο ἀντικαθαιρεῖν τοὺς τοῦ ἑτέρου μέρους ἐν Βυζαντίῳ γενόμενοι· οὐ μέντοι διὰ θρη σκείαν, ἀλλὰ δι᾿ ἑτέρας προφάσεις. Κοινῇ μὲν, ὅτι τὰς ἐκκλησίας ετάραξαν, καὶ εἰς τοὺς αὐτῶν θεσμούς ἐξημάρτανον· ἰδίᾳ δ' ἑκάστῳ ἄλλῳ ἄλλας αἰτίας ἐπέφερον. Καίτοι γε περὶ πίστεως μὲν διεκρίνοντο ἔν γε μὴν ταῖς καθαιρέσεσιν οὐ τὴν πίστιν ὡς ἔγκλημα ἦγον. Πρῶτον μὲν οὖν τῆς διακονίας καθαιροῦσιν Αέτιον, ὡς ταραχῆς καὶ στάσεως αἴτιον ταῖς ἐχε κλησίαις γενόμενον, καὶ ἐριστικῶς καὶ σοφιστικῶς τας διαλέξεις ποιούμενον, πρὸς ἔνδειξιν καὶ δυσφή μως αὐταῖς χρώμενον, καὶ μὴ κατὰ σχῆμα ἐκκλη σιαστικής προαιρέσεως. Τοῦτον μὲν οὐκ ἀπὸ γνώ μης καθεῖλον, ἀλλὰ τὴν τῶν πολλῶν δόξαν ἀποτρ:- βόμενοι· πᾶσι γὰρ σχεδὸν ἐνομίζοντο τὰ ἐκείνου φρονεῖν καὶ αὐτοί. Τῇ δ' ἐκ βασιλέως ὀργῇ χρώμε νοι συμμάχω, ἦν καὶ κατ' ἄλλων, μάλιστα δὲ Μακεδονίου ἐταμιεύοντο, δι᾿ ὥσπερ εἰρήκαμεν άνωθεν

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. 1Χ. στάσεις και φόνους, καὶ διὰ τὴν μεταθεσιν τῆς θί- autem ira quasi quodam subsidio usi, qua ile cum Της τῶν ὀστῶν τοῦ πατρὸς Κωνσταντίνου, καὶ ὅτι διάκονον ἐπὶ πορνείᾳ ἑαλωκότα κοινωνίας ἠξίωσε, καθαιροῦσι καὶ τοῦτον αὐτίκα· τρίτον ἐπὶ τούτοις τὸν Κυζίκου Ἐλεύσιον, αἰτίαν ἐπάγοντες, ὅτιπερ Ηράκλειόν τινα Τύριον, ἱερέα ὄντα τοῦ ἐν Τύρῳ Ηρακλέους Ελληνίου Θεοῦ, γοητείαις πλείσταις κατάφωρον, τοῦ θείου μεταδοὺς ἀπερισκέπτως βa. πείσματος, εἰς διακόνου χειροτονίαν προήγαγεν ὑποκρινόμενον τὰ Χριστιανῶν, φυγάδα τε διὰ τὰς γοητείας ἐκεῖθεν γενόμενον· καὶ ταῦτ' ἐς ὕστερον μαθὼν τοιοῦτον εἶναι, οὐ τοῦ ἱερᾶσθαι ἀπεῖρξε· καὶ ὡς ἄνδρας διὰ κατάγνωσιν ἀπεληλαμένους Μάρι τῷ ἐπισκόπῳ Χαλκηδόνος, ἀφικομένους εἰς Κύζικον, ἱερωσύνης ἀκανονίστως μετέδωκε. Βασίλειον δὲ τὸν καὶ βασιλᾶν διωνύμως καλούμενον, ὃς ἀντὶ Μαρκέλλον τῷ τῆς ᾿Αγκυρανών θρόνῳ ἀντικατέστη, ὡς οὐ δενὶ λόγῳ ἄνθρωπον βασάνοις ἐκδεδωκότα, καὶ σιδη ροδεσμώτας εἰρκτῇ πολλῷ χρόνῳ ἐγκλεισάμενον· καὶ ὡς βάψειέ τισι συκοφαντίας δεινὰς κληρικοῖς ἐξ Αντιοχείας, Κίλιξί τε καὶ Γαλάταις καὶ ᾿Ασιανοῖς, ἀκρίτως ἄρχουσι παραδούς, ζημίας πρόξενος καὶ ὑπερορίου φυγῆς ἐγένετο αἴτιος· ἔτι δὲ καὶ ὡς τὸν διοδεύονται πρεσβύτερον Διογένην ἐξ ᾿Αλεξανδρείας τὴν ᾿Αγκυραν ἀφελέσθαι τε τοὺς χάρτας οὕς ἐπιφέ μετο, καὶ αὐτὸν τύψεις, Καὶ ἄλλην δὲ προσήγον αἰτίαν, ὡς βασιλικοῖς ἀντέστη προστάγμασιν· οἷς ἐκέλευεν ᾿Αέτιον, καί τινας ἄλλους, ἀχθῆναι πρὸς Κεκρέπιον, λόγον ἀποδώσοντας περὶ ὧν κατηγόρηντα· καὶ ὡς Ἑρμογένει τῷ ὑπάρχῳ, καὶ τῷ ἄρ χοντι Συρίας έγραφε, τίνας καὶ ὅπη χρὴ μετοικίζειν & αὐτούς· ὑπὲρ ὧν τοῦ βασιλέως γράφοντος κατάγειν αὐτοὺς, τεχνηέντως οὗτος ἐπῆγε, τοῖς τε ἄρχουσι καὶ ἱερεῦσιν ἐναντιούμενος· ἔτι δὲ καὶ ὡς Γερμινίῳ τὸν ἐν Σιρμίῳ κλῆρον ἐπανίστη, καὶ ἐπιορκῶν ἑάλω· καὶ ὡς Ἰλλυριοῖς καὶ ᾿Αφροις δι' ἐπιστολῶν διχονοίας καὶ στάσεως αἴτιος ἐγεγόνει. Πρὸς δὲ καὶ δού λην δεσμῶτιν ἐσίαζε, ψειδῆ καταμαρτυρεῖν τῆς δεσποίνης· αἰσχρά τε μίξει ἄνδρα γυναικὶ ὁμιλοῦντα ἐβάπτισε, καὶ διακονίας ἠξίου· καί τινα περιοδευτὴν πολλῶν φόνων γενόμενον αἴτιον τῆς ἐκκλησίας οὐ διέστησε· καὶ ὡς περὶ τὴν μυστική τράπεζαν συνωμοσίας ἐποίει· καὶ τοὺς ἐν κλήρῳ παρεσκεύαζεν ἐπόμνυσθαι μὴ κατηγορεῖν ἀλλήλων· δόλῳ δὲ τοῦτο πράττειν, ὡς ἂν αὐτὸς πρῶτο; ὢν τοῦ κλήμου, τὰς κατηγορίας διαφυγγάνοι. Καὶ τὰ μὲν τοῦ Αγκύρας Βασιλείου τῆς καθαιρέσεως αίτια τάδε ἐγένοντο· τοῦ δ' Ευσταθίου Σεβαστείας τῆς ἐν 'Αρ. μενία πρῶτον μὲν, ὡς ἡνίκα τῷ πρεσβυτερίῳ κατα είλεκτο, Ευλάλιος ὁ ἐκείνου πατήρ κατεγνωκώς αὐτοῦ, τῆς ἐκκλησίας ἀφώρισεν· ὅτιπερ ἀνάρμο στον τῇ ἱερωσύνῃ στολὴν ἡμφίεστο. Ἐπίσκοπος δ' ἦν Εὐλάσιος Καισαρείας τῆς Καππαδοκῶν· ἔπειτα καὶ ἐν τῇ τοῦ Πόντου Νεοκαισαρείς κοινωνίας απο ἐγένετο τῇ ἐκεῖσε συνόδῳ. Καθεῖλε δὲ αὐτὸν Εὐσέβιος ὁ πρῶτον μὲν Βηρυτοῦ, εἶτα Νικομηδείας, και τρίτον τῆς Κωνσταντινουπόλεως Ἐκκλησίας μετά Παῦλον λαβὼν τὴν ἐπιτροπήν, ἅτε δὴ ἐπί τισι διοικάσεσι καταγνωσθέντα. Επὶ δὲ τούτοις, ὡς μὴ καcontra adversus alios plerosque, tum maxime in Macedo - nium commotus fuerat, propter eas quas antea diximus seditiones et cædes, nec non ob urnæ cinerum Constantini patris translationem: et quod insuper diaconum in fornicatione deprehensum ad communionem admisisset, ei quoque dignitatem abrogant. Eleusio præterea Cyziceno, crimine illo objecto, quod Heraclium quendam Tyrium, sacerdotem Herculis, Graeci dei, in urbe Tyro, manifestum impostorem, inconsiderate ad sacrum baptisinum admissum, in diaconorum quoque ordinem legisset, cum quidem is Christianismum tantum simularet, et propter imposturas Tyro prolugioset: tum autem, quod cum postea talem cum esse cognovisset, nihilo tamen magis sacro ordine movisset. Præterea quod viros quosdam a Mari Chalcedonis episcopo, qui tum Constantinopoli conventui isti affuit, damnatos atque proscriptos, canones sacerdotali dignitate ornasset. Basilium quoque, qui et Basilas, ut binominis, diclus est, et pro Marcello Ancyranam Ecclesiam obtinuit, exauctorant, quod hominem quemdam prater rationem omnem ad tormenta tradidisset, et catenis vinctos longo tempore in custodia habuisset; et quod graves calumnias clericis quibusdam Antiochenis, Cilicibus, Galatis et Asianis texuisset, quibus indicta causa provinciarum rectoribus traditis multæ exsiliique causa exstitit. Item quod Diogeni presbytero Alexandria Ancyram cuuti, chartas quas secum ferebat abstulisset, euudemque verberibus affecisset. Alian quoque ei impegere dicam, quod imperialibus scilicet mandatis resistere ausus fuisset, quibus præcipiebatur, ut Aetius et alii quidam ad Cecropium, causam de criminibus quæ eis objiciebantur apud eum dicturi, ducerentur. Et quod Ilermogeni prafecto atque etiam Syriæ rectori scripsisset, quos et quon:m locorum deportandos curaret: 795. pro quibus cum imperator, in patriam eos reducere jubens, scripsisset, ipse tamen arte quadam ut aliud deret effecisset, magistratibus simul et cpiscopis adversus. Insuper quod Sirmii, Germinii clerum, ne cum eo communicaret ad rebellionem concitasset: quodque in perjurio deprehensus fuisset; quod Illyricis, Romanis et Aphris per litteras discordiæ et seditionis causam præbuisset; quod in Africanos scribens episcopos, Ursacium et Valentem calumniose criminatus esset; quod ancillam vinctam falsum contra heram suam testimonium dicere compulisset; quod virum cum maliere fueda consuetudine viventem baptizasset, eidemque diaconi dignitatem contulisset; quoi exploratorem quemdam itinerum, qui multis nec s causam attulerat, ecclesia non exclusisset; quod ad mysticam mensam conjurationes fecisset, clerumque ibi ju:isjurandi sacramento, ne alius alium accusaret, obstrinxisset, id quod dolo ab eo facium. ut scilicet ipse primam in clero dignitatem obti-

παρὰ τῆς ἐν Γάγγρας συνόδου τὴν ἐπισκοπὴν ἀψη ρέθη. Ἐν δὲ τῇ κατ' ᾿Αντιόχειαν συνέδῳ ἐπιορκίας ἑάλω· καὶ ὅτι ἐπεχείρει τὰ καλῶς δεδογμένα τοῖς ἐν Μελιτινῇ συνιούσιν ἀνατρέπειν καὶ διασπᾷν· του σούτοις δ' ἐγκλήμασιν ὑπεύθυνος ὤν, δικάζειν ᾑρεῖτο, ἀλλοτρίους τῆς πίστεως τοὺς ἄλλους καλῶν. Τὸν δὲ Σάρδεων ἐπίσκοπον Ἑορτάσιον καθεῖλον, ἅτε μή τῶν Λυδῶν ἐπισκόπων τῇ χειροτονία καταθεμένων αὐτοῦ. Καὶ τὸν Περγάμου δὲ Δρακόντιον, ὡς ἐν Γαλατίᾳ ἐπισκοπήσαντα πρότερον· καὶ λύσαντες αὐτὸν τῆς ὑστέρας, οὐδ᾽ ἐπὶ τὴν πρώτην ἐλθεῖν συνεχώρησαν. Σωφρόνιον δὲ τὸν Παφλαγόνα, ὡς πλευ νεκτικῷ τρόπῳ τὰ τῆς Ἐκκλησίας καπηλεύοντα χρήματα, καὶ ὡς μετὰ κλήσιν καὶ μίαν καὶ δευτέ ραν μόλις ἐλθόντα, μηδ' ἀπολογίας ἀξιῶσαι τὴν σύνοδον· ἔκκλητον δὲ κοσμικῶν δικαστῶν αἱρεῖσθαι. Ἐπὶ τούτοις καὶ Ἐλπίδιον καθεῖλον τὸν Σιτάλων ἐπίσκοπον, ὡς σύμμαχον Βασιλείου καὶ καθηγητὴν ἀταξίας γενόμενον, καὶ ἄνδρα τινὰ Εὐσέβιον τὴν ἱερωσύνην ἀφῃρημένον τῇ ἐν Μελιτινῇ συνόδῳ, ἀκρί τως ἐπὶ τὴν τοῦ πρεσβυτέρου ἀγαγόντα ἀξίαν· καὶ τινα Νεκταρίαν κοινωνίας ἄπο οὖσαν διά τινας πιο ραβάσεις όρκων διακονία; μὲν ἀξιώσαντα· μὴ μένο τοι καὶ τῆς ἐκκλησιαστικής μεταδόντα τιμῆς. Νέων δὲ ὁ Σελευκείας καθῄρητο, πρῶτον μὲν ὅτι παρεχώ ρει τῇ αὐτοῦ ἐκκλησία χειροτονηθῆναι σπουδαίως Ανιανὸν Ἀντιοχείας ἐπίσκοπον· ἔτι δὲ καὶ ὥς τινας ἀπείρους Γραφῶν ἱερῶν, καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησία; ἀμοίρους θεσμῶν, πολιτευομένους τε οὐ καλῶς, ἀπερισκέπτως καταστήσειεν ἐπισκόπους· οἱ μετέ πειτα ἀνθείλοντο τῆς ἱερωσύνης χρήματα κτάσθαι καὶ ἐγγράφως είλοντο τὰς οὐσίας ἔχοντες λειτουρ γεῖν, ἢ δίχα τούτων ἐπισκοπεῖν. Τὸν δὲ Σιλανὸν ὡς ἀπονοίας αἴτιον καταστάσεις τοῖς ἄλλοις ἔν τι αὐτῇ Σελευκείᾳ, καὶ ἐν τῇ Κωνσταντίνου· καὶ Θεό φίλον τῆς ἐν Κασταβάλοις Εκκλησίας προστάντα, ὡς πρότερον μὲν παρὰ τῶν ἐν Παλαιστίνῃ ἐπισκέ των, Ελευθερουπόλεως χειροτονηθέντα, καὶ ὅρκον ἐπομοσάμενον παρά γνώμην, μή ποθ' ἑτέραν ὑπολο θεῖν ἐκκλησίαν. Ιστέον δὲ, ὡς τὸν Σεβαστείας Εὐα στάθιον ἡ ἐν Γάγγρα καθείλε σύνοδος, ὅτι πολλὰ παρὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν συνήθειαν ἔπραττε γάμον γὰρ ἀνήρει, καὶ κρεῶν ἀπέχεσθαι εἰσηγεῖτο. Δι' ὧν rens, judicia eo modo efugeret; atque ut Bus lio θήκοντα καὶ φρονῶν καὶ ἐπ' ἐκκλησίας διδάσκων, Ancyrano episcopatus adimeretur, cause he fuere. Eustathio autem Sebastia Armeniorum antitisti, primum quidem quod cum presbyter crearetur, cum pater ejus Eulalius præjudicio suo dm1maverit, et ecclesia ejecerit, propterea quod liabitu qui sacerdotem non deceret, uteretur. Fuit autem Eulalius Caesarea Cappadocum episcopus. Deinde quod Neocæsareæ in Ponto a synodo isthic coacta excommunicatus fuerit, propterea quod minus fideliter res quasdam sibi commissas gessisset: deposuit autem illum Eusebius primum Beryti, deinde Nicomediæ, postea vero etiam Constantinopolis. post Paulum, episcopus. Adhre, quod ei in synodo Gangrensi, propterea quod aliter quẩm convenit, et sensisset, et in ecclesia docuisset, episcopalis dignitas sit abrogata. Et quod in Antiochena synodo perjurii fuerit convictus: quodque conatus sit ea quæ recte in Melitinensi con- `ventu constituta fuerant, evertere et abolere, et cum tot criminibus reus ageretur, judicis sibi tamen partes sumpserit, alienos a fide alios vocans. Eortasium vero Sardis episcopatum gerentem de gradu dejecerunt, quod episcopi Lydii ordinationem ejus non approbassent. Dracontium autem Pergamenum, quod in Galatia prius ecclesiae episcopus præfuisset; et adempto illi episcopatu posteriore, ad priorem quoque eum redire non permisere. 796 Sophronium porro Paphlagonem, quod avaritiæ studio in Ecclesiæ pecunia quæstum fecerit; et quod semel atque iterum citatus, vix tandem venerit; et quod responso synodum dignatus non sit, profanum judicem per provocationem appellans. Præter hos Satalenorum episcopum Eipidium de gradu dimovit, ut Basilii socium, et oraine sublato confusionis et turbæ auctorem, qui etiam Eusebium quemdam, cui Melitinensis synodus sacerdotalem ademerat dignitatem, temere citra inquisitionem in presbyterorum ordinem restituerit: et Nectariæ cuidam, cui propter jusjurandum violatum, communione interdictum fuerat, diaconatum contulerit; tametsi ad honorem ecclesiasticum eam non admiserit. Neon autem Selenciæ pontifex propterea ad episcopatum deponendum est damnatus, quod ex composito in πολλοὶ μὲν τῆς γαμικῆς συναφείας ἐλύοντο· καὶ ecclesia sua Anianum Antiochiæ episcopum creari permiserit præterea quod nonnullos sacrarum Litterarum imperitos, et ecclesiasticarum constiIntionum ignaros, maleque insuper viventes, re non deliberata, episcopos fecerit; qui deinde, pecunias episcopali dignitate præferentes, litteris suis attestati sunt, malle se opes habentes res sacras curare, quam sine illis episcopatum gerere. Sylvanum autem, quod aliis et Seleuciæ et Constantinopoli contumaciæ causa fuerit. Porro Theophilum Castalalenorum Ecclesie antistitem, quod antea ab episcopis Palestina Eleutheropolis Socrat. habet Eulabius, 1 b. ut, cap. 55. Satala urbs Armenie, τοὺς τὴν ἐπ' ἐκκλησίας κοινωνίαν ἐκτρεπομένους ἐπ' οἴκου κοινωνεῖν ἔπειθε· δούλους τε θεοσεβεῖν ᾑρημένους διίστα των δεσποτῶν. Αὐτός τε ἔξαλλον στολὴν κατὰ σχήμα φιλοσόφων ἐφόρει· καὶ τοὺς ἐπομένους ξενιζούσαις στολαῖς περιέστελλε. Μη κομἂν δὲ τὰς γυναῖκας ἐθέσπιζε· καὶ τὰς μὲν ὠρ σμένας τῶν νηστειῶν ἐξετρέπετο, τὰς δὲ Κυριακές μᾶλλον νηστεύειν ἐδίδασκεν· οἶκοις τε γεγαμηκ των εὐχὰς ἐκώλυε γίνεσθαι· καί τις λαϊκὸς ὢν καὶ γυναικὶ ὁμιλήσας, εἰ πρεσβυτέρου χειροτονίαν εἰ λήψει, τὴν ἐκείνον εὐλογίαν καὶ κοινωνίαν ὡς μύθος ἐξέκλινε. Τοιαῦτα δὲ καὶ ἄλλα παραπλήσια καὶ εἰσ Castaliala Cliciae oppidum.

ECCLESIASTICA HISTORi LIB. IX. ηγεῖτο καὶ ἔπραττε· δι᾽ ἃ ἡ ἐν Γάγγρ. σύνοδος episcopus ordinatus, non ex animi sententia juraτοῦτον καθελοῦσα, καὶ ἀναθέματι παραδέδωκεν. verit, se aliam ecclesiam nunquam esse suscepturum. Observandum autem illud, quod Gangrensis synodus Eustathio Sebastiensi, antea quoque in Cæsariensi conventu exauctorato, propterea episcopatum ademerit, quod multa præter Ecclesiæ consuetudinem fecerit atque statuerit. Conjugium enim prohibuit, et a carnium cibo abstinendum esse docuit: unde factum, ut multi conjugalem conjunctionem dissolverent. Et qui communionem in ecclesia vitarent, eis in privatis ædibus ut communicarent suasit. Servos, qui Deum colere cum prætextn pietatis constituissent, etiam præter dominorum voluntatem libertate donavit. Et cum ipse singularem sibi et insolitum philosophorum more habitum sumpsit, tum novas quoque sectatoribus suis vestes dedit. Mulieres ne comam haberent, constituit. Stata jejunia aversatus, Dominicis diebus potius jejunandum esse docuit. In conjugum domibus precationes fieri prohibuit. 797 Ac si laicus quisquam, conjugem in matrimonio legitimo habens, presbyter ordinatus esset, ejus benedictionem et communionem, perinde atque piaculum abominandum, devitare jussit. Hæc ille, atque alia hisce similia et docuit et egit: quapropter Gangrensis in Paphlagonia synodus eum exauctoratum, cum institutis suis, anathemate quoque jugulavit. ΚΕΦΑΛ. ΜϚ'. ὃς καὶ Κύριλλος ὁ Ἱεροσολύμων καθῄρηται· καὶ τίνες τοῖς τῶν καθηρημένων θρόνοις ἀντικατέστησαν. Καὶ περὶ τοῦ σοφίσματος Εὐδο ξίου τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τοῦ τηνιταῦτα παρὰ ᾿Ακακίου διωγμοῦ. Ἐπὶ δὲ πᾶσι τούτοις τρισκαιδέκατον καθεῖλον καὶ τὴν Ἱεροσολύμων Κύριλλον, ἄνδρα ἐπ' ἀρετῇ δια βόητον, καὶ δεινὸν κατηχῆσαι λόγοις τὰ πλήθη· οὗ συγγράμματα, ἃ Κυρίλλεια ἡ Ἐκκλησία ὠνόμασεν. Αίτια δὲ ἦσαν τῆς καθαιρέσεως πρῶτον μὲν ὡς κοινωνήσειεν Ευσταθίῳ καὶ Ἐλπιδίῳ, οἱ ἐναντία τῇ ἐν Μελιτινῇ συνόδῳ ἐσπούδασαν, ἧς καὶ αὐτὸς μέρος τὸ κράτιστον ἦν· καὶ ὡς Βασιλείῳ καὶ Γεωρ γίῳ τῷ Λαοδικείας ἐπισκόπῳ κοινωνίας μεταδούς μετὰ τὴν ἐν Παλαιστίνῃ ἐκείνων καθαίρεσιν· ἔτι δὲ καὶ ὡς τὴν τῶν Ἱεροσολύμων ἐπιτραπείς, Στα δὴ θρόνου ἐπιβὰς ἀποστολικοῦ, περὶ τῶν τῆς ἐνο μίας δικαίων πρὸς 'Ακάκιον τὸν Παλαιστικόν διεφέ ρετο. Ἐξ ὧν εἰς τὸ κατ' ἀλλήλων μῖσο; ἀναβα γέντες, ὡς οὐκ ὀρθῶς περὶ Θεοῦ φρονοίεν ἀλλήλους διέβαλλον. Ὁ μὲν γὰρ τὰ ᾿Αρείου πρότερον ἦν δια γματίζων· Κύριλλος δὲ τοῖς τῷ ὁμοουσίῳ στοιχού σιν ἐξαρχῆς εἶπετο. Δολερῶς δὲ διὰ ταῦτα καὶ 'Ακάκιος πρὸς αὐτὸν ἔχων, τοὺς περὶ Παλαιστίνην ἐπισκόπους ἀθροίσας, οἱ ὁμόφρονες αὐτῷ ἦσαν, φθάνει παύσις τοῦτον τοῦ ἱερᾶσθαι, αἰτίαν μάλιστα τήνδε προβεβλημένος. Λιμὸς ἐπίνει τὴν Παλαιστίνην, τὸ δὲ πλῆθος ἐνδείᾳ τῶν ἀναγκαίων πρὸς τὸν ἐπίσκοπον ἔβλεπεν. Ἐπὶ δὲ κἀκεῖνον, πρὸς τοῖς χρήμασι, καὶ τὰ σἶτα ἐπέλιπε, κειμήλια καὶ ἱερὰ ἔπιπλα ἀποδόμενος, ὥς γ᾽ ἐνὴν παρεμυθεῖτο τὴν ἔνδειαν καί τινα λόγος ἀνάθημα σφέτερον ἐπιγνῶναι τῶν οὐκ ἀσέμνων γυναίκα ήμφιεσμένην. Ἐπεὶ δ' ἐρεύνῃ διδούς ὅθεν ἔχοι ἔγνω, ὡς ἔμπορος τις αὐτό οἱ ἀπέδοτο, τῷ δ' αὖ ὁ ἐπίσκοπος· αἰτίαν ταύτην προβαλλόμενον τὸν Ακάκιον, καθελεῖν αὐτόν. Ταύτην αἰτίαν ἐπυθόμην τῆς καθαιρέσεως Κυρίλλου· οὐ προσήκουσάν γε μὴν τέω; ἐμοί, ὅτι λιμοῦ καὶ πενίας ἡ πρόφασις ήν. Apud Theodoretum!ib. ut, cap 27, scriptum est, vestem istam auro contextam, a laudatissimo imperatore Constantino Magno Macario, episcopo Ierosolymitano, ut ea indutus episcopus sacioSaveti baptismi perageret caremonias, donatam CAPUT XLVI. Ut etiam Cyrillus Hierosolymitanus episcopus episcopatu dejectus sit, et qui in locum abrogatorum suffecti. De improbo et importuno sophismate Eudoxii Constantinopolitani, et de persecutione tum ab Acucio profectus. Post hos omnes, tredecimum damnarunt CyrilJam Hierosolymitanum, ingenti virtute et ad populum docendum egregium virum cujus scripta sunt, quæ Ecclesia Cyrillia nominat. Ut autem dannaretur, cansæ illæ fuere: primum quod cuin Eustathio et Elpidio communicaverit, qui Meliti - nensi synodo, cujus et ipse potissima pars fuerat, adversati sunt. Et quod itidem Basilium et Georgium Laodicensem, posteaquam in Palestina episcoporum ordine moti fuerant, in communionem receperit. Insuper cum Hierosolymorum episcopus creatus apostolicum thronum conscendisset, quod de jurisdictionis ecclesiasticæ finibus et jure metropolitano cum Acacio Palæstino disceptarit. Qua ex causa in mutuum adducti odium, alter alterum, quod non recte de Deo sentiret, est criminatus. Acacius enim Arianæ erat sententiæ, Cyrillus autem τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, laudantes probabat. Eam ob rem male in eum animatus Acacius, episcopis Palæstinis qui secum faciebant congregatis, administratione sacrorum ei interdixit: talem insuper maxime præferens causam. Fames Palæstinam amigebat, et plebs in rerum necessariarum inopia ad episcopum respectabat. Et cum illum, post pecunias, eliam frumentum defecisse, donaria templi, et sacra aulæa vendidit, et quoad μotuit penuriam populi est solatus. Et quidam vir honestus donarium suum agnovisse dicitur, vestem videlicet qua femina ex scenicis atque thymelicis quædam amicta erat. Ubi res inquisita est, a mercatore quodam comparatam esse, qui ab episcopo eam prius emerit, compertum est. Hujas prætextu rei Acacius Cyrillum episcopatu abire esse. Eam cum Cyrillus vendidisset, et deinceps a mercatore thymeliens saitator emissel alque induisset, in ipsa saitatione cum exanimatum concidisse.

NICEPHOKI CALLISTI coegit. 798 Talem quidem abdicationis ejus cau- Πάντας δὲ τούτους ὅσους καθεῖλον, καὶ τῆς Κων sam fuisse audivi, sed non satis certe tum, ut mihi videtur, convenientem: quouiam fames et penuria venditionis causa fuere. Quibuscunque autem Acacius factionisque ejus fautores digni:atem abrogaverant, eos etiam omnes Constantinopoli expulerunt. Erant autem in ea factione decem, qui sententias talium abrogationum calculis suis comprobare noluerunt. Eos in loco certo asservari jussere, ut ibi privati agerent, neque rem divinam attingentes, neque eorum quidquam quæ episcopalis muneris sunt agentes, donec abrogationum sententus subscriberent. Et nisi intra menses sex per pœnitentiam resipiscerent, et rebus omnibus quæ synodus constituerat assentirentur, ipsis quoque ademptum ecclesias, aliisque commissum iri, qui cum eis consentirent, sicuti fieri solet, ninabantur. Hoc ubi constituerunt, consiliumque suum ad exitum perduxerunt, ad episcopos ubique omnes litteras dederunt, ut Ariminensem fidei professionem uua cum adjectione sua servarent, eamque subscriptionibus suis confirmarent. Aliter si facerent, solum exsilii causa verterent. Ad quæ imperatoris quoque, cœpta eorum comprobans, accessit sanctio. Certiorem quoque de his Patrophilum Scythopolitam fecere, qui se statin Sel-ucia ad suain contulerat Ecclesiam. Et paulo post, Eudoxius cum sectatoribus suis, alios aliis in sedibus episcopalibus substituit. Ipse quidem Eudoxius primus Macedonio surrogatus est: Basilio autem Ancyrano Athanasius. Porro Eleusio successit Eunómius, qui etiam hæresis nominis sui princeps exstitit. Et pro Eustathio Sebastiæ, divus Meletius Ecclesiæ præfectus. Macedonius Constantinopolitano episcopatu privatus, e regione urbi Orientem versus, in loco cui nomen Claustra, diutius degens, ibi adversus Spiritum sanctum blasphemiam ore minime clauso evomuit, et male vitam finivit. Porro Acacius et sectatores ejus Eudoxium in possessionem vacuam Ecclesiæ Constantinopolitana deduxerunt, longe ab eis quæ paulo ante judicaverant diversa statuentes. Qui enim non ita pridem Dracontio episcopatum, quod ex Galatia Pergamum transisset, adenerant, non animadverterunt, se, dum Eudoxium non in unam, sed jam in alteram Ecclesiam transferrent, contraria sibi ipsis decernere et facere. 799 Porro cum is ecclesiain recepit, tum et magna ecclesia quæ Σοφία, hoc est, Sapientia dicitur, Eucania celebravit, quindecimno Februarii mensis die. Hic ille in throno suo considens, primum divulgatam illam in ecclesia edidit vocem: Pater, inquiens, ἀσεβής, hoc est, si simpliciter accipiatur, impius: aliter, non colens. Filius autem ευσεβής, hoc est, vere pius, et recte colens. Et tumulto ad talia verba, sicuti par erat, a populo et seditione nota, ne turbam cierent, hortatus est. Pater enim, inquit, neminem colit, ct sic ἀσεβής est: Filius vero εὐσεβής, merito enim et recte Patrem colit. His dictis tumultus Ο σταντίνου ἀπώσαντο οἱ περὶ 'Ακάκιον. Ησαν δ' ἐκ τοῦ μέρους αὐτῶν δέκα τὸν ἀριθμόν, οἱ ταῖς τοιαύ ταις καθαιρέσεσιν ἥκιστα ᾑροῦντο ἐπιψηφίζεσθαι· οῦ; καὶ ἐκέλευον ἐν τῷ ἀσφαλεῖ τηρεῖν, καὶ διάγειν ἐν ἑαυτοῖς, μήτε λειτουργίας ἅπτεσθαι, μήτ' ἐκε κλησίαις τι προσῆκον ἐπισκόποις δρᾷν, ἄχρις ἂν ταῖς καθαιρέσεσιν ὑπογράψωσιν. Εἰ δ' ἐντὸς μηνῶν ἓξ μὴ χρήσωνται μεταμέλῳ, καὶ μὴ πᾶσιν ἔλωνται τοῖς τῇ συνόδῳ δεδογμένοις στοιχεῖν, καὶ αὐτοὺς ἀφαιρεῖσθαι τὰς ἐκκλησίας, καὶ ἀντικαθιστῶν ἐτέρους αὐταῖς κοινῇ συνιόντας, ὥσπερ είωθε γίνεσθαι. Ως δὲ τοιαῦτ' ἐβουλεύσαντο, καὶ πέρας εἶχε τὸ βούλευμα, τοῖς ἀπανταχοῦ ἔγραφον ἐπισκόποις, τὴν ἐν ᾿Αριμίνῳ πίστιν φυλάττειν μετὰ τῆς προσθήκης, και υπογραφαῖς κυροῦν· τοὺς δ᾽ ἄλλως ἔχοντας γνώ μης ὑπερορίους ἄγεσθαι. Τοῦτο δὲ καὶ θέσπισμα βασιλέως Σκύρου. Γνώριμα δὲ ταῦτα καθίστων καὶ Πατροφίλῳ τῷ Σκυθοπόλεως· οὗτος γὰρ εὐθὺς ἀπὸ Σελευκείας εἰς τὴν οἰκείαν Εκκλησίαν ἀφώρμησεν. Επειτα δὲ οὐ πολλῷ ὕστερον οἱ ἀμφὶ τὸν Εὐδόξιον, ἄλλους ἄλλοις ἀντικαθίστων τοῖς θρόνοις. Αὐτὸς μὲν γὰρ Ευδόξιος πρῶτος Μακεδονίῳ ἀντικαθίστατοΒασιλείῳ δὲ τῷ ᾿Αγκυρανῷ ᾿Αθανάσιος· τὸν δὲ Ελεύ στον Ευνόμιος διεδέχετο· ὃς δῆτα καὶ ἀρχηγὸς κατέστη τῆς ἐπωνύμου αἱρέσεως. 'Αντὶ δὲ Εὐσταθίου τοῦ Σεβαστείας ὁ θεῖος Μελέτιος τὴν ἐπισκοπὴν ἐκληροῦτο. Ο δὲ Μακεδόνιος τὴν τῆς Κωνσταντίνου Εχε κλησίαν ἀφαιρεθείς, ἀντιπέραν τῆς πόλεως πρὸς Επ εἴς τι χωρίον ᾧ Πύλας ὄνομα, ἐπὶ πολὺ διατρίβων, κἀκεῖτε τὴν κατὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος βλασφημίαν ἀπύλῳ στόματι ἐξερευξάμενος, κακῶς τὸ βιοῦν ἐξε μέτρει. Οἱ δὲ περὶ ᾿Ακάκιον τὸν Εὐδόξιον τῇ τοῦ Βύζαντος ἐνεθρόνιζον, ἐναντία τοῖς μικρῷ πρόσθεν κεκριμένοις νομοθετοῦντες. Οἱ γὰρ πρὸ βραχέας Δρακόντιον τοῦ ἱερᾶσθαι παυσάμενοι, ὅτι ἀπὸ Γαλατίας τὴν Πέργαμον μετηλλάξατο, οὐ συνίεσαν τὸν Ευδόξιον οὐ μίαν πόλιν, ἀλλ' ήδη καὶ εἰς δευτέραν κακῶς ἐπιβαίνοντα, ὡς ἐναντία ἑαυτοῖς διεπράτ τοντο. Τούτου δὲ τὴν ἐκκλησίαν ἀναβαίνοντος, τηνι καῦτα καὶ ἡ μεγάλη εκκλησία, η Σοφία ὠνόμασται, τὰ ἐγκαίνια ἔσχε τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τοῦ Φεβρουα ρίου μηνός· δ; καθεσθεὶς ἐπὶ τὸν θρόνον, πρῶτον τὴν πολυθρύλλητον ἀφῆκε φωνήν, ἐπ᾿ ἐκκλησίας εἰπών· Ο Πατὴρ ἀσεβὴς, ὁ δὲ Υἱὸς εὐσεβής. θορί σου δ᾽ ὡς εἰκὸς ἐπὶ τούτῳ καὶ στάσεως τῷ πλήθει γεγενημένης, μηδὲν ταράττεσθαι παρηγγύα· ὁ μὲν γὰρ Πατὴρ οὐδένα σέβει· ὁ δὲ Υἱὸς εὐσεβής· σέβει γὰρ, καλῶς ποιῶν, τὸν Πατέρα. Ταῦτ᾽ εἰπόντος, ὁ μὲν θόρυβος κατεστέλλετο· γέλως δ' ἐπεχώρει που λύς· καὶ εἰς δεῦρο ἐν γέλωτι τὸ εἰρημένον διατελεί. Περὶ τοιαῦτα δὴ οἱ δυσσεβεῖς ἀσχολούμενοι καὶ και τασοφιζόμενοι, εἰς ἀτόπους δόξας τὴν Ἐκκλησίαν διέσπασαν, ὡς καὶ νῦν αὐτός τε καὶ ᾿Ακάκιος, καὶ ἀσχο λίας ὑπέρτερον ἐποιοῦντο, λήθῃ τοῦ και τὰ ἐν Νικαία γεγενημένα· καὶ τὴν ἐν ᾿Αριμίνῳ μετὰ τῆς προσθήκῆς ἀπανταχοῦ διεπέμποντο· καὶ τοὺς μὴ βουλομέ νους, ὡς εἴρηται, οϊδίῳ φυγῇ ζημιοῦν· δ δὴ δόξαν τὴν παράλογον ἀπόνω; διανύσαι σπουδήν, ἀρχὴν

ECCLESIASTIC HISTORIE LIB. IX. ἑτέρων συμφορῶν ἤνοιγεν· ἀπάσῃ γὰρ οὐ μόνον sopitus est, et magnus subseculus risus. Atque ἐκκλησίᾳ, ἀλλὰ καὶ πόλει, τάραχον οὐ μικρὸν ἐνε- hodie quoque dictum id ridiculum habetur. Taliποίει. Διωγμὸς δ' οὐδὲν ἐλλείπων τῶν πάλαι τοῖς bus impii illi rebus occupati, et cavillationibus Ελληνισταῖς γεγενημένων, τὴν Ῥωμαίων ἡγεμο- ejuscemodi usi, Ecclesiam ad absurdas opiniones νίαν διέτρεχεν. Εἰ γὰρ καὶ ταῖς περὶ σῶμα τιμω distraxerunt. Omnique prorsus cura et studio et ρία:ς τὸ ἧττον εἶχεν, ἀλλ' ἡ αἰσχύνη μείζονα τοῦτον ipse Eudoxius et Acacins summopere in hoc incuἐποίει καὶ χαλεπώτερον τοῖς ὡς χρὴ τὸ δέον διαγω buere, ut in oblivionem Nicæna decreta adduceνώσκουσιν. Ο τε γὰρ διώκων καὶ ὁ διωκόμενος τῆς rent. Proinde Ariminensein formulam cum appenαὐτῆς θρησκείας ἦσαν καὶ Ἐκκλησίας: Τόσον δ' ἦν dice sua ad loca omnia miserunt: et qui eam non τῷ αἰσχρῷ τὸ δεινὸν ὑπερφέρον, ὅσον πρὸς τοὺς reciperent, sicut dictum est, exsilio eos perpetuo ὁμοφύλους τὰ πολεμίων ὁρᾶν· καὶ περὶ ἀλλοφύλους multarunt. Quod sane cum facile rem præter ratioεἶναί γε τοιούτους, ὁ τῆς ἱερωσύνης ἀπεῖργε θε nem susceptam perfecturum esse videretur, aliaσμός. Τό γε μὴν καινὸν ἐπαινούμενον κατ' ὀλίγον rum calamitatum initium præbuit: et non modo ἐπίδοσιν εἶχε, καὶ πρὸς νεωτερισμὸν ἠρεθίζετο· ecclesiis, sed et urbibus omnibus maguum concivit καὶ εἰς αὐθάδειαν ἔρπον, τῶν ἀρχαίων καὶ πατρι motum. Persecutio namque, quæ nulla in re Græκῶν νόμων ὑπερεφρόνει· καὶ νόμους ἰδίᾳ ἐτίθει. corum tyrannidi et crudelitati cederet, Romanum Καὶ τὰ αὐτὰ περὶ Θεοῦ δοξάζειν τοῖς ἀρχαιοτέροις pervasit imperium. Quamvis enim, quantum ad οὐδαμῶ; ἤθελεν· ἀλλ' ἀεὶ ξένα τινὰ περιενόει δό- corporum supplicia pertinet, minor fuerit: proγματα, καὶ οὐ καθεκτῶς εἶχε, καινὰ ἐπὶ καινοτέρεις brum tamen ipsum, majorem gravioremque eam ἀεὶ ἐφευρίσκων, οἷα δὴ καὶ τότε συνέβαινε. apud eos qui rem recte putarunt, fecit. Nam et qui persequerentur, et qui persecutionem exciperent, ejusdem erant Ecclesiæ et religionis. Tanto vero id malum propter fœditatem majus fuit, quanto turpius civibus quam aliis infertur bellum: cum quidem id etiam erga exteros facere episcopalis functionis prohiberent sanctiones. Et novitas quidem laudata paulatim incrementa suɔ capiebat, atque ad mutationem insolitam spectabat: eoque demum præfractæ temeritatis pervenit, ut homines veteres et patrias leges contemneret, et novas sibi pro se quisque conderet. Atque equidem eadem de Deo cum antiquioribus illis sentire nolebat, sed nova identidem quædam dogmata comminiscebatur, neque se ab aliis super alias novis rebus inveniendis continere poterat. Talis tum fuit rerum status Περὶ τῆς Μακεδονίου αἱρέσεως καὶ Μαραθωνίου τοῦ Νικομηδείας, καὶ Εὐσταθίου τοῦ Σεβα στείας· οι πρώτως κατὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος βλασφημεῖν ήρξαντο, καὶ Πνεύματομάχοι ὠνο μάσθησαν. Μακεδόνιος γὰρ σύμφρων ὢν πρότερον Εὐδοξίῳ καὶ ᾿Ακακίῳ, ὅμως τὴν ἐκκλησίαν ἀφαιρεθείς, οὐκέτι παραπλησίω; ἐκείνοις δοξάζειν ᾑρεῖτο ἀλλὰ τὴν ἐν Ἀντιοχείᾳ πρότερον καὶ ἐν Σελευκείᾳ ὕστερον βεβαιωθείσαν πίστιν, ἣν καὶ ὁμοιοούσιον ἐκεῖ νας ὠνόμαζε, κρατύνειν ᾑρεῖτο, ἣν αὐτὸν λόγος εύ ρεῖν, μᾶλλον δὲ Μαραθώνιον, ὃν Νικομηδείας ποιήσοι ἐπίσκοπον. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ θεο λογίᾳ ἐν τῆς Τριάδος λέγειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπηρνεῖτο. Τὸν μὲν γὰρ γιὸν Θεὸν τέλειον εἶναι, καὶ κατ' ουσίαν ὅμοιον ἔλεγε τῷ Πατρί· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἄμοιρον καθίστα τῶν τοιούτων γερῶν. Διάκονον γὰρ αὐτὸ εἶναι καὶ ὑπουργὸν εἰσηγεῖτο, καὶ βραχύ τι τῶν ἀγγελικῶν διαφέρον ταγμάτων. Εκοινώνουν δὲ τῆς δόξης αὐτῷ Ελεύ σιος ὁ Κυζίκου, Σωφρόνιός τε ὁ Παφλαγών, καὶ ὁ Σεβαστείας Εὐστάθιος· ὃς δῆθεν εὐγνωμονέστερος ὢν οὔτε Θεὸν οὔτε κτίσμα λέγειν ᾑρεῖτο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι σὺν αὐτοῖς ἦταν, καὶ σχεδὸν ὅσοι μετ᾿ αὐτῶν καθηρέθησαν παρὰ τῶν ὑπεναντίων. Ηκιστα δ' ἐλαχίστην καὶ μοῖραν ἐπήγοντο τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει λάου, Eustathii Sebastiensis verbum: Ego, inquit, neque Deum Spiritum sanctum nominare censuerim, ' 800 CAPUT XLVII. De hæresi Macedonii, et Marathonii Nicomedia, et Eustathii Sebastia episcoporum, qui primi contra Spiritum sanctum blasphema proferre verba cœperunt, et propterea Pneumatomachi appellati sunt. Macedonius namque, etiamsi ante idem cum Eudoxio et Acacio sensisset, nihilominus tamen ex ecclesia sua deturbatus, non eamdem porro quam illi sequebatur opinionem: sed fidei professionem Antiochiæ primum, postea etiam Seleuciæ confirmatam, quam ipse seu potius Marathonius, quem Nicomediae episcopum fecerat, ut quidam putant, ὁμοιοούσιον, hoc est similem substantia, appellabat, obtinere debere censuit. Verum non id modo egit, sed etiam in theologia seu divinitatis ratione exponenda, Spiritum sanctum personal unam Trinitatis dicendam esse negavit. Ac Filium quidem Deum perfectum, et substantia Patri similem esse dixit: Spiritum sanctum autem expertem honoris et dignitatis ejusmodi statuebat, famulum eum et administrum, angelicisque ordinibus paulo praestantiorem esse docens. Εt in eademn Et cum eo scntentia erant Eleusius Cyzicenus, et Sophronius Paphlago, et Eustathius Sebastiensis: qui tamen aliis æquior, neque Deum neque creaturam Spiritum sanctum dicere maluit. Suffragabantur eis ét alii multi, et fere omnes quibus neque creaturam vocare ausus fuerim. (Sucrat. lib. ii, cap. 45.).

a parte adversa dignitas abrogata fuerat. Nec mi- καὶ τῶν ἐν Βιθυνίᾳ καὶ Θράκῃ καὶ Ἑλλησπόντῳ nimam secum partem populi in urbe Constantino- καὶ τῶν περικύκλῳ ἐθνῶν· καὶ γάρ πω: τὰ περὶ politana, atque in Bithynia, Thracia, Hellesponto, τὸν βίον, ὦ μάλιστα προσέχειν εἴωθεν ὁ πολὺς ἔμιο et aliis vicinis in circuitu populis trahebant. Vita λος, ἐπιμελῶς εἶχον. Η γὰρ πρόοδος σεμνή τις ἦν namque et moribus (quos potissinium multitudo αὐτοῖς· καὶ ἡ ἄλλη ἀγωγὴ οὐ πολλῷ ἀπέδει μονα spectare solet) probatis erant. In publicum cum χικὴ εἶναι. Ο δὲ λόγος κομψότητι κεκραμένος, gravitate quadam veneran la prodibant. Instituta ἦθος ἱκανὸν πείθειν προσβάλλετο· ὁποῖος δῆτα καὶ eorum non multum a monasticis aberant. Et sermo, Μαραθώνιος ἦν· ὅς ἀπὸ δημοσίων ψηφιστής τελών, aleclala quadam sanctimonia mistas, vim ad per- τῶν ὑπὶ τοὺς ὑπάρχους στρατιωτῶν ἀδρὸν περιαsuadendum satis accommodatam præferebat. Qualis θροίσας βαλάντιον, ἐπειδὴ τῆς ἐργασίας ἐκείνης sane et Marathonius fuit: qui cum publicos ratio- ἐπαύετο, πτωχείων ἐπιμελητής ἦν, καὶ νοσοκομεῖν nalis fuisset, militum qui sub præfectis stipendia ἐπιτήδευεν. Επειτα τὸν ἀσκητικὸν βίον ὑπῆλθεν, faciebant, locufis probe refertis, postquam eusa ὑπὸ Εὐσταθίῳ τῷ Σεβαστείας καθηγούμενος. Οὐκ quæstum posthabuit, egenorum publicis domibus ἀγεννὲς δὲ μοναστήριον ἐν τῇ Κωνσταντίνου συνο curator præfuit, et ægrotis inserviit. Deinde asce - στησιν, ὅ καὶ μέχρι πόρρω διήρκεσεν. Ες τοσόνδε ticam sive monasticam quoque vitam, Eustathio δὲ σπουδαῖος ὤφθη τῇ Μακεδονίου αἱρέσει, ὡς καὶ Sebastiensi auctore, secutus est. Insigne is etiam χρήμασιν ἰδίοις ἐπιδοῦναι παρασκευάσαι, καὶ Μορι monasterium Constantinopoli construxit, quod ad θωνιανούς πεῖσαι τοὺς ἐκείνου καλεῖσθαι. Μόνος γέρ longum duravit tempus. 801 Tam studiosus vero οὗτος εἰς τὸ μὴ παντάπασιν ἐκλιπεῖν τὴν τοιαύτην Macedonii hæresis fuit, ut pecunia sua expensa, αἵρεσιν ἐν τῇ Κωνσταντίνου φαίνεται καταστὰς αι. propagandam eam curaverit, Marathonianosque τος. Οὐδὲ γὰρ εἶχεν ὁ Μακεδόνιος ἢ ἐκκλησίαν ἡ populares ejus appellandos esse illis persuaserit. ἐπίσκοπον ἀφ᾽ οὗ τῆς ἐκκλησίας ἐξώσθη, ἄχρι τὴ Et unus ipse, ne prorsus secta ea Constantinopoli καὶ ᾿Αρκάδιος παρῆλθεν εἰς τὴν ἀρχήν. Οἱ γὰρ ἐξ interiret, obstitisse visus est. Macedoniani namque, 'Αρείου τοὺς ἄλλως ἢ ὡς ἐκεῖνο: δοξάζοντας καὶ τῶν cx quo tempore episcopatu Macedonius est deje- ἐκκλησιῶν ἤλαυνον, καὶ ἄλλως πλείστοις δεινοῖς περ ctus, neue Ecclesiam, neque episcopum paste, ριέβαλλον· οἱ οὐ μόνον Μακεδονιανοὶ καὶ Μαραθων eis quos exauctoratos paulo ante nominavimus νιανοί, ἀλλὰ καὶ Πνευματομάχοι κατωνομάζονται excaptis, donee Arcadius ad imperium pervenit, Οσοι μὲν οὖν τηνικάδε ἱερωσύνῃ προσήκοντες ἐξην habuere. Siquiden Ariani, omnes qui alterius esκάθησαν τῶν οἰκείων, ἐργῶδες νυνὶ διαμνημο sent quam suæ sect:v, ecclesiis exactos, plurimis νεύειν. Σχεδὸν γὰρ φάναι, οὐδὲν ἔθνος τῆς Ῥωμαίων etiam aliis malis affixere. Cæterum isti non tan- γῆς τῆς τότε συμφορᾶς ἀπείρατον ἔμεινεν. tum Macedoniani et Marathoniani, verum etiam Πνευματομάχοι, hoc est, oppugnatores Spiritus, sunt nominati, Ac qui eo tempore episcopi sedibus suis sint ejecti, operosum esset omnes recensere: it autem breviter dicam, nulla fere fuit in Romano imperio gens, quæ calamitatem eam experta non sit. CAPUT XLVIII. Ut Eudoxio Constantinopolim traducto, Meletius ex Sebastia Antiochiam sit translatus: et ut eo ejecto, Euzoius s. dem ibi obtinuerit. Cum Eudoxius ad Constantinopolitani episcopatus opes respiceret, et jam possessionem ejus obtineret, non parva per ambitionem de Antiochena sede orta est contentio. Quod namque, ut ita dicam, unusquisque episcopatum eum ad se pertinere putaret, seditiones in clero simul et populo, ut fieri solet, sunt mota. Et cujusque opinionis sectatores, in ea episcopatus consequendi exspeetatione, ex popularibus suis quemdam deligi studuerunt. Ingens namque adhue in multitudine de dogmate era, dissidium; unde in psalmodiis quoque non concordabant: sed unusquisque pro ea quam obtinebat opinione, carmina conformabal. Et cum talis esset Antiochiæ status, Eudoxio sectatoribusque ejus placitum est, in eam urbem transferre eum, qui dicendo atque persuadendo egregius, simulque vitæ consuetudine laudatus maxime, ejusdemque antea cum eis sententiæ suffragator fuisset, Meletium. Magnam enim conceΚΕΦΑΛ. ΜΗ'. Ὡς Εὐδοξίου εἰς τὴν Κωνσταντίνου μετατεθέν τος, Μελέτιος ἐκ Σεβαστείας εἰς Ἀντιόχειαν μετετέθη· καὶ ὡς ἐκεῖθεν ἐλαθέντος, Ευζώνος κατέσχε τὸν θρόνον. Τοῦ δ' Ευδοξίου πρὸς τὸν τῆς Κωνσταντίνου όποιο δόντος πλοῦτον, καὶ τοῦ θρόνου τὰς ἡνίας κρατή σαντος, οὐκ ὀλίγοις περισπούδαστος ὁ τῆς ᾿Αντιόχου θρόνος ἐγένετο. Εκάστου γάρ, ὡς εἰπεῖν, προσήκειν ἑαυτῷ τὴν ἐπισκοπὴν οἰομένου, στάσεις ἔκ τε τοῦ κλήρου καὶ τοῦ λαοῦ οἷα εἰκὸς ἐκινοῦντο. Εκάστη γάρ δόξα τὸν ἴδιον ἐπὶ προσδοκίᾳ τοιαύτῃ τῆς ἱερᾶς ἐξου σίας ἐπιλαβέσθαι ᾑροῦντο. Πολλὴν γὰρ ἔτι περὶ τὸ δόγμα εἶχον διαφορὰν τὰ πλήθη. Ενθεν οὐδὲ συνῳδέ περὶ τὰς ψαλμῳδίας ἀλλήλοις ἐφρόνουν· ἕκαστοι δὲ ὥσπερ εἶχον δόξης, μεταρρύθμιζαν τὸ ψαλλόμενον. Οὕτω δ' ἐχούσης τῆς ᾿Αντιοχείας, δεῖν ἐδόκει τοῖς περὶ τὸν Εὐδόξιον ἐκ τῆς Σεβαστείας εἰς τὴν Αν τιόχειαν, ἅτε λέγειν καὶ πείθειν δεινὸν, βίῳ δὲ καὶ πολιτεία μάλιστα κράτιστον, καὶ ὁμόδοξον αὐτοῖς καθεστῶτα τὸ πρότερον, μεταθεῖναι Μελέτιον. Εν ἐλπίσι γὰρ ἦσαν οὐχὶ μικραῖς τοῖς τοῦ ἀνδρὸς πολλεῖς προτερήμασι μὴ μόνον 'Αντιοχείς θηράσαι, ἀλλὰ καὶ τὰς περικύκλῳ πόλεις· μάλιστα δὲ ὅσοι

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. ἀπὸ τοῦ θείου Εὐσταθίου Ευσταθιανοὶ ὠνομάζοντο, perant spem, fore ut multis cjus viri primariis οἱ ἀπαράτρωτον τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ἐφύλαττον, dotibus non solum Antiochenos in sententiam ἰδίᾳ τὰς συνάξεις ποιούμενοι. Ελαθον δὲ παραπολὺ snam pertraherent, sed etiam vicinas circumcirca τῆς ἐλπίδος ψευσθέντες. Καὶ γὰρ τὴν Αντιόχειαν urbes, 802 et eos maxime qui a divo Eustathio καταλαβόντι, πολλοὶ μὲν τῶν τὰ ᾿Αρείου φρονούντων Eustathiani vocabantur, et fidem Nicænam inteπροσῆλθον, πολλοὶ δὲ καὶ ἀπὸ θατέρου μέρους, οι gram servabant, suas ipsi sibi synaxes et conventus Παυλίνῳ εἶποντο· οἱ μὲν κατὰ κλέος τοῦ ἀνδρός· seorsim agentes. Atenim magnopere opinione sua πολὺς γὰρ ἦν ὁ περὶ τούτου θρύλλος καὶ πρὶν ἐπι- sunt falsi. Et ad Meletium, ubi Antiochiam perveστῇ· ἄλλοι δὲ καὶ κατὰ θέαν ἴσως· τοῖς δὲ σπουδή nit, permulti Ariani, permulti etiam alterius parἦν μαθεῖν, τίσι καὶ οὗτος προσκείσεται· καὶ γὰρ tis, quæ Paulinum secuta fuerat, accessere: et πολλή τις διέρρει φήμη, περὶ πολλοῦ καὶ αὐτὸν alii quidem propter tanti viri gloriam (celebris ποιεῖσθαι τὰ ἐν Νικαία δόξαντα, καθὰ δὴ καὶ τὸ τέ-; enim adventum ejus præcesserat fama), alii autem λο; ἔδειξε. Καὶ πρῶτον μὲν περὶ δόγματος διαλέγε- videndi ejus gratia; quibus quoque studio fuit, ad σθαι ἐν δευτέρῳ ἐτίθει· τὴν δὲ ἠθικὴν διδασκαλίαν, quam partem inclinaturus esset, resciscere: vulgaδημοσία μετεχειρίζετο. Προϊὼν δὲ, καὶ τὴν ἐν Νι tum quippe rumoribus erat, plurimi eum Nica na καίᾳ πίστιν ἐπήγετο, καὶ τὸ ὁμοούσιον ἀνεκήρυττε. decreta facere, sicuti etiam exitus comprobavit. Λέγεται δὲ τὸν τηνικάδε τοῦ κλήρου ἀρχιδιάκονον, Ac primum ille quidem ut de dogmate verba faceδιδάσκοντι προσιόντα, ἐπιβαλεῖν αὐτῷ κοίλην τὴς ret, secundo loco habuit, doctrinam autem morum χεῖρα καὶ ἐπ:βύειν τὸ στόμα, τὸν δὲ τῇ χειρὶ μᾶλλον publice coluit. Deinde vero progressus, Nicenam ἢ τῇ φωνῇ τὴν τῆς πίστεως γνώμην σημαίνειν· καὶ etiam fidem intulit, et τὸ ὁμοούσιον, consubstantiale, τοὺς τρεῖς δακτύλους εἰς τὸ προφανὲς ἐκτείνοντα, prædicavit. Fertur sane quidem, clericum archiεἰς ταυτὸν αὖθις συνιζάνειν συνάγοντα, τὸν ἕνα μέ. diaconum ad illum, cum doceret, accessisse, ca νον ἐγείρειν ὄρθιον. Δι' ὧν εἰκόνιζεν ἅπασιν, ἃ δη vamque ei manum injecisse, atque os obstruxisse; φρονῶν λέγειν ἐπέχετο. Ἐπεὶ δ' ὁ διάκονος ἀφεὶς illum autem manu magis quam voce fidei sentenτὸ στόμα τὴν χεῖρα συνεῖχεν, ἐκεῖνος ἐλευθεριάσας tiam indicasse, tres aperte digitos extendentem, τὴν γλῶσσαν, κομψοτέρα μάλα φωνῇ ἣν εἶχε περὶ cisque rursum leniter contractis, unum tantum Θεοῦ δόξαν σαφῶς ἐπαρρησιάζετο· πᾶσί τε τὴν ἐν directe erigentem. Qua ille re omnibus per imagiΝικαίᾳ πίστιν ἐτράνου, καὶ τοὺς ἄλλως φρονοῦντας nem quamdam exhibuit, quæ sentiens dicere non πολὺ τοῦ εὐθέως διαμαρτάνειν ἐπεμαρτύρετο διαρ- potuit. Ubi vero diaconus, ore relicto, manum ejus ῥήδην. Ἐπεὶ δὲ λέγων ἢ τῇ χειρὶ δεικνὺς τὸ βού- compressit: tum illum ore libero et voce gravi λημα τῆς ψυχῆς οὐκ ἐπαύετο παρισταν, ἀμοιβαδις, diserte sententiam de Deo suam promulgasse, et ὡς γ' ἐδίδου, ὅ τε διάκονος κἀκεῖνος, οἷα δὴ παγ omnibus Nicænam fidem commendasse, aperte, κράτιον ἀγωνιζόμενοι, ἐπιπολὺ φιλονεικοῦντες ἦσαν, qui aliter sentirent, eos a recta opinione aberrare οἱ Εὐσταθίῳ ἑπόμενοι σκιρτώντες μέγα ἀνέκραγον, testatum. Cum autem non cessaret vel verba faἡδονῆς ἔμπλεῳ καθεστῶτες, οἱ δ' ἐξ ᾿Αρείου πλή ciens, vel manu gesticulans, animi sui sententiam ρεις αἰσχύνης ὑπέστρεφον. Ἐπὶ δὲ τούτῳ χαλεπήναν- vicissim, ut se res dabat, adversus archidiaconi τες οἱ περὶ Εὐδόξιον, τῆς ἐκκλησίας ἀπήλασαν τὸν inhibitionem atque contentionem astruere, et con-, Μελέτιον· ἔπειτα μετεκαλούντο, οἷα ὁμόφρονα λου certatio ea inter episcopos, perinde atque panγιζόμενοι, διορθώσασθαι τὰ προειρημένα. Καὶ γὰρ cratio, hoc est, omni certaminum genere et viiἐκ τῆς ᾿Αρειανῆς ψήφου τὴν χειροτονίαν εἶχεν ἐν bus opibusque omnibus decertantes, diutius Σεβαστείᾳ. Εκ ταύτης δὲ πάλιν δι' ἐκείνων εἰς τὴν duraret, Eustathianos latitia plenos exsultasse et της Συρίας Βέροιαν μετηνέχθη· καὶ ἐν τῇ κατά vociferatus esse, Arianos vero pulore atque ignoΣελεύκειαν συνόδῳ τῇ πίστει τῶν περὶ Ἀκάκιον minia affectos cessisse. Et eam ob causam Eudoὑπέγραψε. Καὶ ἐν τῇ τῆς Κωνσταντινουπόλεως συν- xium cum suis indignabundum, ab Ecclesia Meleόδῳ παρῆν, συμπράττων ἐκείνοις τὰ φίλα καὶ συμ- tium proscripsisse: eumdemque deinde ut sentenψηφιζόμενος. Καὶ παρ' αὐτῶν τὸ τρίτον αὖθις, εἰς tiæ suæ suffragaturum (ita enim existimabat), et τὸν τῆς ᾿Αντιοχείας θρόνον μετέβαινε. Μεταστέλ- priora dicta correcturum, restituisse. Nam Meletius. λεντο τοίνυν αὐτόν. ὡς δὲ τῆς ὀρθῆς δόξης μετατί Arianorum suffragiis Sebastiæ episcopus creatus, θεσθαι ἥκιστα ἤθελο, πυθόμενος βασιλεύς, φυγήν 803 atque inde rursum per eosdem Berrideau αὐτοῦ κατεδίκαζεν· Εὐζώϊον δὲ ἂς ᾿Αρείῳ συνήν, Syriæe translatos fuerat, et Seleuciæ in concilio καὶ σὺν ἐκείνῳ πρότερον καθῃρεῖτο, τὸν θρόνον ἐπέ- Acacii fidei formulæ subscripserat. In Constantinoτρέπεν· οἴ γε μὴν Μελετίῳ ἑπόμενοι, καὶ δι' ἐπαί- politana præterea synodo affuerat, et cum illís νου τὰ ἐκείνου ποιούμενοι, διατεμόντες σφᾶς τῶν quæ eis placita erant, egerat et sanxerat, atque ab 'Αρειανῶν, ἰδίᾳ ἐκκλησίαν εἶχον. Οἱ γὰρ περὶ Παυ- eisdem ad Antiochenain sedem evectus fuerat. Sed εἶνον ἐξ ἀρχῆς τῷ ὁμοουσίῳ στοιχοῦντες, οἱ Εὐστα- illi, ut diximus, eum restituere. Ut autem a recta θιανοὶ ἐκαλοῦντο, Μελέτιόν τε καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν sententia deduci minime potuit, imperator ea re ἐξετρέποντο, μηδαμῶς ἐθέλοντες κοινωνεῖν, ὅτι ἐκ intellecta, exsilio eum multavit: et Euzoio Arii faτῆς ἐκείνων ψήφου Μελέτιος τὴν χειροθεσίαν είχε, miljari, cum quo etiam antea abdicatus fuerat, καὶ οἱ ἐκείνῳ ἑπόμενοι τῷ ἐξ ἐκείνων ἦταν τελε Ecclesiam Antiochenam commisit, Porro qui Mele-

φρονοῦντες, ἐπὶ τῇ τῆς χειροτονίας μόνη προφάσει διῄρηντο. Καὶ αὕτη ἐγένετο πρόφασις την Αντιό χου Εκκλησίαν εἰς ὁμόδοξα δύο μέρη διακριθῆναι. Τηνικαῦτα δὲ πάλιν Πέρσας νεωτερίζειν κατὰ Ρωμαίων μαθὼν Κωνστάντιος, ἧκεν εἰς Ἀντιό Liumn consectali, doctrinam ejus laudabant, ab σθέντες βαπτίσματι. Καὶ οἱ μὲν, καίπερ τα ίσα Arianis sejuncti, suas ipsi sibi ecclesias et conventus agebant. Paulini siquidem sectatores, et τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis, assertores, qui Eustathiani vocabantur, Meletium ejusque studiosos aversati sunt, neque communionem sibi cum eis esse voluerunt: propterea quod Meletius Arianorum electione episcopos ordinatus, sectatoresque ejns eorumdem baptismo initiati essent. Atque ii sane quamvis sententiis essent conjuncti, tamen propter solam ordinationis causam a seipsis sunt disjuncti. Ita factum, ut in Ecclesia Antiochena dissidium, duabus quæ idem sentirent partibus, intercederet. Eodem tempore Constantius Persas res novas moliri cognovit, et se Antiochiam contulit. CAPUT XLIX. χειαν. ΚΕΦΑΛ. ΜΘ. Ut Acacius Antiochia etiam verbum simile ex Ari- ὡς οἱ περὶ Ἀκάκιον καὶ τὸ ὅμοιον ἐξελεῖν ἐσπούminensium fide eximere contenderit: et ut idem, cum præstare id non posset, conquieverit: et de Georgio Alexandrino, ut is Alexandrinis gravis molestusque fuerit. δαζον ἐν 'Αντιοχείᾳ ἀπὸ τῆς ἐν 'Αριμίνῳ πίσ στεως· καὶ μὴ δυνηθέντες, ἡσύχαζον· καὶ περὶ τοῦ ᾿Αλεξανδρείας Γεωργίου, ὡς βαρέως τοῖς ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ ἐφέρετο. Οἱ δὲ περὶ ᾿Ακάκιον οὐκέτι ἠνείχοντο ηρεμεῖν· μετάμελοι δ' ἐφ᾽ οἷς ἔπραξαν γενόμενοι, τὰ πρώην δεδογμένα σφίσιν ἀλλοιοῦν ἐπεχείρουν. Καὶ δὴ σὺν ὀλίγοις ἐν Ἀντιοχεία γενόμενοι Ευζωΐου κρατοῦντος τὰς ἐκκλησίας, καὶ τοῦ βασιλέως ἐκεῖ διατρίβοντος, περιελεῖν ἐδοκίμαζον ἀπὸ τῆς ἐν Ἀριμένῳ πρῶτα, εἶτα ἐν Κωνσταντίνου πόλει ἐκτεθείσης πίστεως, τὸ ὅμοιον ὄνομα· οὐκέτι γὰρ κρύφα, ἀλλ᾿ ἀνέδην οὕτω κατὰ πάντα, κατά τε οὐσίαν καὶ βούλησιν, ἀνόμοιον εἶναι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, ἐξ οὐκ ὄντων τε γεγεννή σθαι καὶ ἐδόξαζον καὶ ἐκήρυττον, καθὰ καὶ ᾿Αρειο; τὸ κατ' ἀρχὰς ἐδογμάτισε. Τούτοις δὲ τὰ μέγιστα συνεκρότουν, καὶ ὅσοι τὴν 'Αετίου δόξαν ἐπρέσ σβευον· ὅς πρῶτος μετὰ τὴν ᾿Αρειον, περιφανῶς τὰ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων εἰσῆξε, καὶ θαῤῥῶν ἐπαρρησιάζετο. "Οθεν ἐκεῖνος μὲν ἄθεος ἠξιώθη καλεῖσθαι· οἱ δ᾽ ἐκείνου, Ανόμοιοί τε καὶ Εξουκόντιοι πρὸς τῶν ἐν ᾿Αντιοχεία φρονούντων τὸ ὁμοούσιον. "Ων τότε διι σταμένων διὰ τὴν πρὸς Μελέτιον αἰτίαν, καθὼς ἄνω θεν διελάβομεν, καὶ πρὸς ἐκείνους διαπυνθανομέν νων, ὅτου χάριν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς σφῶν πίστεως, Θεὸν ἐκ Θεοῦ τὸν Υἱὸν ὁμολογοῦντες, ἀνόμοιον νῦν καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὀνομάζειν θαῤῥοῦσιν, "Οτι γε, εί πον, καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος τάδε πάντα ἐκ τοῦ Acacius et suffragatores ejus quiescere rursum non potuerunt: et cum eos rerum suarum pœniteret, priora decreta sua mutare sunt aggressi. Quamobrem cum paucis Antiochiam venere, atque ibi Euzoio ecclesias gubernante, et imperatore presente, in fidei formula primum Arimini, deinde Constantinopoli edita, τοῦ ὁμοίου, hoc est si milis, nomen delere atque abolere constituerunt. Jam enim non occulte, sed propalam, citra pudoren, per omnia, substantia simul et voluntate dissimilem Patri Filium, et ea non exsistentibus genitum esse docebant et prædicabant: sicuti et Arius a principio opinatus est. His autem maxime suffragabantur, quicunque Aetii sententiam comprobarunt: qui primus post Arium ejuscemodi nomina in publicum produxit, 80% et libere cum magna cou@dentia promulgavit. Unde ipse quidem άθεος, hoc est contemptor deum, sectatores autem ejus ανόμοιοι, hoc est dissimiles et nou exsistentiales, Antiochiæ ab homousianis seu consubstantialis professoribus cognominati sunt. Qui quidem tum propter Meletium segregati erant, ut a me paulo ante dictum est. Sedenim Ariani a nostris interrogati, curnam, cum antea in professione fidei suæ, Filium Deum Θεοῦ φησιν· ἓν δὲ τῶν πάντων εἶναι καὶ τὸν Υἱόν· ex Deo dixerint, dissimilem nunc atque ex uon exsistentibus profiteri auderent? Propterea, responderunt, quod et Apostolus Paulus: Omnia autem ex Deo', inquit, proindeque unum etiam esse rerum omnium Filium: et ob eam causam in fidei formulis addi illud, secundum Scripturas. Hujusmodi illi cavillationibus objectiones eludere conati sunt. Quarum cavillationum auctor Georgius Laodicensis fuit, qui non bene locutiones ejuscemodi assecutus, superioribus temporibus hæc Origenem investigasse, et apostolicas verborum proprietates fusius interpretatum esse igno. ravit. Cæterum tametsi arroganter ista in responsionibus suis jactarent, convicia tamen multorum 1 II Cor. v, 18. διὰ γὰρ τοῦτο προσκεῖσθαι καὶ ταῖς ἐκδόσεσι τὸν κατὰ τὰς Γραφάς. Τοιούτοις σοφίσμασι τὴν ἀντί θεσιν ὑποδύεσθαι ἐπεχείρουν. "Ων σοφισμάτων εξα ρετὴς Γεώργιος ὁ Λαοδικείας ἐτύγχανεν ὧν· ὃς μὴ καλῶς τοῖς τοιούτοις ηγμένος, ἀγνοῶν ἦν, ὅπως ἐν τοῖς ἄνω χρόνοις πλατύτερον Ωριγένης τὰ τοιαῦτα ἐξήτασε καὶ ἡρμήνευσεν. Ομως δ' οὖν εἰ καὶ τοιαῦτα ἐκομψεύοντο, τέως τὰ τῶν πολλῶν ὀνείδη μὴ οἷοί τε ὄντες φέρειν, μηδ' ἀντεγκαλεῖν ἐκείνους ἔχοντες ίκανῶς, αὖθις τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐκδοθεῖσαν πίστιν κυρώσαντες, διελύοντο, καὶ ἕκαστος οίκαδε ἀνεχώρουν. Τότε δὲ καὶ Γεώργιος Αθανασίου ἔτι ἐν τῷ ἀφανεῖ καθεστῶτος, ἐλθὼν εἰς τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν, οὐ μόνον χαλεπῶς διέκειτο πρὸς τοὺς ἑτέρως ἡ ὡς

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. αὐτὸς ἐδόκει δοξάζοντας, ἀλλὰ καὶ πρὸς Ἕλληνας tum perferre, et per interrogationes eos urgentiβαρὺς ἦν. ὡς γὰρ ἐκείνῳ ἐδόκει κἀκείνους δοξά ζειν ᾑρεῖτο, καὶ μὴ βουλομένους ήλαυνεν. Οὐ μὴν δ' ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ δήμῳ τῆς πόλεως χαλεπὸς ἦν· ἐπιτιμητικὸς δ' ὡς μάλιστα τοῖς ἄρχουσιν. Απεχθής δὲ καὶ τῷ πλήθει ετύγχανεν οἷα τυραννικός, και δύο ναμιν ἑαυτῷ περιποιούμενος οίκοθεν. Το δ' Ελληνικὸν πλέον ἐξέμαινεν, ὅτι τὰ πάτρια εκείνους εἶργε ποιεῖν· καὶ τὰς ἑορτάς περιῄρει· καὶ ὅτιπερ στίφος ἐξ Αἰγύπτου στρατιωτικὸν ἐπαγαγὼν αὐτοῖς, τάς τε τῶν σφετέρων θεῶν εἰκόνας, καὶ ἀναθήματα ἕτερα, καὶ ὅσος τοῖς ναοῖς ἦν κόσμος αὐτῶν, διήρπασεν ἀφαιρούμενος. "Α δὴ πάντα αίτια ἐκείνῳ τῆς ἀναι ρέσεως ἐγεγόνει, ὡς ἐν τῇ ἐφεξῆς μοι δηλωθήσεται Ιστορία. Τοῦ δὲ Κυρίλλου δν τρόπον είρηται καθαι ρεθέντος, τὴν τῶν Ἱεροσολύμων Ἐκκλησίαν Ερέννιος ἐπετράπη· μεθ᾽ ἂν ἐγεγόνει Ηράκλειος, καὶ ἐφεξῆς Ἰλάριος· οὗτοι γὰρ μέχρι τῆς Θεοδοσίου βασιλείας διοικῆσαι τὰ τῆς τοιαύτης Εκκλησίας Ιστό ρηνται. Μετὰ δὲ τούτους πάλιν ὁ αὐτὸς Κύριλλος τὸν οἰκεῖον ἐπανέλαβε θρόνον. bus satisfacere non potuerunt. Et cum quod inadversarios crimen regererent, non haberent, confirmata denno quam Constantinopoli ediderant formula, conciliabulum suum solverunt, et se domum singuli receperunt. Eadem hac tempestate Athanasio adhuc latente, Georgius Alexandriæ non eos modo qui diversum ab opinione sua sentirent, male accipiebat, sed Græcis quoque ipsis gravis erat. Nam eos etiam, sicuti ipsi visum esset, opinari atque sentire volebat, et facere id nolentes persequebatur: quin universæ quoque urbis ejus plebi molestum se exhibebat: principum maxime virorum objurgator, et doctis atque claris, quod eos contemnebat, nec non multitudini ipsi invisus, veluti tyrannicus, et qui dominationem sibi quasi jure suo vindicaret. In primis vero Græcæ superstitionis cultores exacerbavit, quod eos patriis suis sacris operari, diesque festos peragere prohibuit. Et militari ex Ægypto adducta manu, deorum imagines atque alia donaria, et quidquid præterea in templis eorum esset ornamenti, diripiens abstulit. Quæ sane omnia, ut necaretur, causam præbuere, sicuti libro proximo ostendemus. Cyrillo Ecclesia Hierosolymitana, eo quo supra dictum est modo, adempla est, et Herennio mandata. 805 Cui Heraclius, atque huic rursum successit Hilarius: isti namque usque ad Theodosii imperium Ecclesiam eam administrasse traditi sunt post quos Cyrillus ipse sedem suam recuperavit. Περὶ τῆς τοῦ βασιλέως Κωνσταντίου τελευτῆς· καὶ οἷς ὁ Θεολόγος γραφῇ περὶ αὐτοῦ ἱστορεῖ. Ο δὲ Καίσαρ Ἰουλιανὸς, μάχῃ τῶν περὶ τὸν 'Ρῆ- G τον βαρβάρων κρατήσας, καὶ τοὺς μὲν ξίφει ὑπαγαγών, οὓς δὲ καὶ ζωγρήσας, καὶ πολὺς τηνικάδε διὰ μετριοφροσύνης καὶ ἐπιεικείας πρόσχημα δόξας τοῖς στρατιώταις, βασιλεὺς Ρωμαίων αναγορεύεται. "Ο δὴ ἐς Κωνστάντιον ἀγγελθέν, πολλὴν ἐποίει τὴν ἀγω νίαν. Καὶ δὴ τὸ θεῖον λουτρὸν πρὸς Εὐξωΐου ἐν 'Αν τιοχείς δεξάμενος, ἄρας ἐκεῖθεν τὴν στρατιάν, προς τὸν κατ᾽ ἐκείνου ἐπορεύετο πόλεμον. Ἐν δὲ Μόψου χρήναις γενόμενος, αἳ ἀνὰ μέσον Καππαδοκίας καὶ Κιλικίας εἰσὶν, ἀπόπληκτος τῷ πολλῷ τῆς φροντίδος γενόμενος, τὸν βίον ἀπέλιπεν. Ὁποῖος μὲν οὖν τὸ ἦθος καὶ τὴν θρησκείαν ἐγεγόνει Κωνστάντιος, δι εξῆλθον ἄν, εἰ μὴ ὁ πυρίπνους ῥήτωρ ὁ Θεολόγος CAPUT L. De imperatoris Constantii obitu, el quæ Gregorius Theologus de eo scripta reliquerit. Julianus sane Cæsar Bello Barbaros ad Rhenum vicit, plerisque cæsis, quibuslam etiam captis. Ει quod militibus tum propter moderationis animi et æquitatis obtentum praeclarus esse videretur, inperator Romanorum ab eis est declaratus. Quæ res ubi Constantio est renuntiata, anxia cum cepit sollicitudo. Et Antiochiæ ab Euzoio sacro tinctus lavacro, exercitum iude adversus Julianum duxit. Anque ubi ad Mopsi fontes, qui inter Cappadociam et Ciliciam sunt, venit, curis confectus, per apoplexiam vitam finiit. Qualis autem et moribus et religione Constantius fuerit, in praesentia commemorarem, nisi vehementissimus orator Gregorius Theologus virtutes ejus pulcherrime ostendisset. Γρηγόριος τὰ κατ' αὐτὸν ἄριστα διεσάφησε. Καί γ' Et cum verbis illius qualis is fuerit declarare liἐνὸν διὰ τῶν ἐκείνου παραστῆσαι φωνῶν οἷος ἦν, περιττὸν οἶμαι ἑτέρως λέγειν αἱρεῖσθαι. Ἐν μὲν οὖν τῷ πρώτῳ στηλιτευτικῷ κατὰ Ἰουλιανοῦ, ὥσπερ ἐπαιτιώμενος τὴν ἐκείνου ἀναρξησιν, τάδε κατὰ ῥῆμα ὑπὲρ Κωνσταντίου διέξεισι· «Τί τοῦτο, ὦ θειό τατε βασιλέων καὶ φιλοχριστότατε (προάγομαι γὰρ ὡς παρόντι καὶ ἀκούοντι μέμψασθαι· καὶ εἰ πολύ κρείττονά σε γινώσκω τῆς ἡμετέρας μέμψεως μετά Θεοῦ τεταγμένον, καὶ τῆς ἐκεῖ δόξης κληρονομήσαντα· καὶ τοσοῦτον μεταχωρήσαντα, ὅσον μεταθέσθαι τὴν βασιλείαν); τίνα ταύτην ἐβουλεύσω βου λήν; πάντων συνέσει καὶ ἀγχινοίᾳ καταπολύ διαφέρων, οὐ τῶν ἐπὶ σοῦ βασιλέων μόνων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἔμπροσθεν, ὁ τὸ βαρβαρικόν ἀνακαθαίρων κύκλῳ, PATROL. (R. EXOVI ceat, supervacaneum esse duxi, aliter res ejus referre velle. In prima igitur in Julianum invectiva, veluti reprehendens Cæsarem eum creatum esse, hæc ad verbum pro Constantio refert: «Quid hoc rei est, imperatorum sanctissime, et Christi amantissime (eo enim provehor, ut te veluti præsentem et hæc audientem incusem: quamvis te longe superiorem reprehensione nostra esse sciam, qui ad Deum translatus sis gloriæ coelestis hæres. et tanto a nobis longius secesseris, quanto imperium illud quod cum hoc commutasti, est augustius)? quodnam hoc cepisti consilium? qui prudentia et animi solertia omnes, non modo qui ætate tua, sed antea quoque fuere principes,

lunge superasti: qui foris finitimas circumcirca καὶ τοὺς οἴκοι τυράννους χειρούμενος, τοὺς μὲν λό regiones a Barbaris repurgasti, et domi tyrannos compescuisti: atque alios quidem verbis flexisti, alios autem armis vicisti: et eo sane utrumque modo peregisti, ut alterum in allero nihil tibi afferret difficultatis? Et cum multa siat bello et armis parta, majora tamen et illustriora, quæ nullo effuso sanguine constituisti tropea? Ad quem undequaque legati et supplices er gentibus variis veniebant, quarum nonnullæ jam imperata faciebant, nonnulla autem factura erant? 806 Qui quidquid sperasses, confectum tibi jain prope fuit. Adeo manu Dei, ad consilia et actiones omnes es perductus. Cujus prudentia quidem magis quam fortitudo, magis vero etiam fortitudo quam prudentia admirationi fuit: amplius autem, quam urque ista, laudata pietas. Εt paulo post: e Quis enim eorum etiam qui aliqua saltem ex parte cum novere, nescit, illum propter veram pietatem, summumque in nos amorein, et quod nobis omnia voluerit conciliare bona, non tantum contempturum vel omnem generis sui honorem, vel imperii partem, verum etiam incolumitatem salutemque nostram imperio ipso rebusque suis omnibus, atque adeo anima ipsa, qua nihil est omnibus hominibus charius et præstabilius, commutaturum fuisse? Nemini siquidem unquam tantus rei alicu - jus, quantus illi, ardor et amor incessit, ut Christiani aucti honestique essent, et ad summam gloriam et potentiam pervenirent. Non enim gen- c tes imperio ejus subactæ, non respublica præclaris legibus constituta, non ingens pecuniæ vis, non gloriæ amplitudo, non quod rex regum et essel et nominaretur; non aliæ denique res, quibus hominum felicitas declaratur, nec denique quidquam ex omnibus rebus tantum eum exhilaravit, quantum ut nos quidem per ipsum, per nos autem ipse, et apud Deum, et apud homines laudem consequeretur, et constans nobis perpetuaque permaneret potestas. Etenim cum alia multa, tum illud præcipue sublimius, imperatorieque magis quam plerique soleant, considerans, optime noverat, cum Christianorum rebus una Romanum auctum esse imperium: atque adveniente Christo, rerum administrationem ad unius principis, quod διαφέρειν πεπιστευκότες, μὴ τὰ δίκαια συνηγορή antea ex omni parte factum nunquam fuerat, summam potestatem pervenisse. Quain ob causam merito ille mihi visus est res Christianorum tantopere ornare et fovere. Qui etiamsi dolorem aliquem nobis attulit, non id tamen vel per contemptum, vel cum contumelia, vel ut aliis præ nobis gratificaretur: sed ut omnes unum essemus, et idem sentiremus, nec ita sectis atque dissidiis dissecti atque disjuncti essemus, fecit.» Deinde cum adversus obtrectatores, qui illi ignaviam rerumque imperitiam, defuncto criminando, objiciebant, defendens, baec addit: • Pudendum profecto esset, si tanto ab eo honore aucti, et tantum vera pietate excelluisse cum γοις, τοὺς δὲ τοῖς ὅπλοις· καὶ τούτων ἑκάτερον, ὡς μηδὲν ὑπὸ τοῦ ἑτέρου διοχλούμενος. Οὗ μεγάλα μὲν τρόπαια τα μεθ' ὅπλων καὶ μάχης, μείζω δὲ καὶ περ ριφανέστερα τὰ ἀναίμακτα· πρὸ; ὃν καὶ πανταχό θεν πρεσβεῖαι καὶ ἱκεσίαι, ὧν τὰ μὲν ὑπήκους, τά δὲ ἔμελλε; Πᾶν δὲ ἦν τὸ ἐλπισθὲν ἴσον τῷ χειρωθέντι ὁ χειρὶ Θεοῦ πρὸς πᾶσαν καὶ βουλὴν καὶ πρᾶξιν 6δηγούμενος· οὗ μᾶλλον μὲν τῆς χειρὸς ἡ σύνεσις, μᾶλλον δὲ τῆς συνέσεως ἡ χεὶρ ἐθαυμάζετο· πλέον δὲ τῆς ἐν ἀμφοτέροις εὐδοκιμήσεως ἡ εὐσέβεια. Καὶ μετ' ὀλίγα· «Τί; γὰρ οὐκ οἶδε καὶ τῶν μετρίως ἐκεῖνον ἐπισταμένων, ὅτι ἕνεκα μὲν εὐσεβείας καὶ τοῦ περὶ ἡμᾶς φίλτρου, καὶ τοῦ βούλεσθαι πᾶν ἡμῖν ἀγαθὸν, μὴ ὅτι ἐκεῖνον παρεῖδεν ἂν, ἢ γένους ὅλου τιμὴν, ἢ προσθήκην τῆς βασιλεία;, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς. βασιλείας καὶ πάντων τῶν ὄντων, καὶ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, ἧς οὐδὲν τιμιώτερον, τὴν ἡμετέραν ἀσφά λειάν τε καὶ σωτηρίαν, οὐκ ἂν χαλεπῶς ἡλλάξατο; Οὐδεὶ γὰρ οὐδενὸς οὕτω πώποτε πράγματος έρως θερμὸς ἐνέσκηψεν, ὡς ἐκείνῳ Χριστιανούς αυξηθη ναι, καὶ ἐπὶ πλεῖστον καὶ δόξης προελθεῖν καὶ δυνά μεως. Καὶ οὔτε ἔθνη χειρούμενα, οὔτε τὸ κοινὸν εὐο νομούμενον, οὐ πλῆθος χρημάτων, οὐ δόξη; περιου σία, οὐ τὸ βασιλέα βασιλέων εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι, οὐχ ὅσοις ἄλλοι; ἀνθρώπων εὐδαιμονία γνωρίζεται οὐδὲν οὕτω τῶν πάντων ἐκεῖνον εὔφραινεν, ὡς τὸ δι' αὐτοῦ μὲν ἡμᾶς, διὰ δὲ ἡμῶν ἐκεῖνον καὶ παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις εὐδοκιμεῖν, καὶ ἀκατάλυτον ἡμῖν εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον παραμεῖναι τὴν δυναστείεν. Καὶ γὰρ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐκεῖνο ᾔδει σαφῶς, υψηλότερόν τε καὶ βασιλικώτερον ἢ κατὰ τοὺς πολλοὺς περὶ τού των διανοούμενος, ὅτι τοῖς Χριστιανῶν πράγμασι καὶ συνεισῆλθε τῇ ἐπιδημίᾳ Χριστοῦ τὸ κράτος, οὔ πω πρότερον τελείως εἰς μοναρχίαν νενικηκός. Καὶ διὰ τοῦτο πλέον ἐδόκει μοι περιέπειν εὖ ποιῶν τὰ ἡμέτερα· ὅς γε καὶ εἰ παρελύπησέ τι ἡμᾶς, οὐ πε· ριφρονῶν, οὐδὲ ὑβρίζων, οὐδὲ ἄλλοι; τισὶ πρὸ ἡμῶν χαριζόμενος· ἀλλ᾿ ὥστε πάντας ἓν εἶναι καὶ συμφρονεῖν παρελύπησε, καὶ μὴ διακεκοφθαι μηδὲ δ:εστάναι τοῖς σχίσμασιν. Εφεξῆς δὲ ὑπὲρ τῶν ἐγκα λούντων εὐήθειαν, ἀπολογούμενος, καὶ ταῦτα προς τίθησι· ι Καὶ γὰρ ἂν αἰχυνοίμην, εἰ τοιαύτης παρ' αὐτοῦ τυχόντες τιμῆς, καὶ τοσοῦτον αὐτὸν εὐσεβεία σαιμεν, δ καὶ τοῖς μηδὲν εὐεργετηκόσιν ὀφείλεται παρ' ἡμῶν, τῶν λόγου καὶ ἀληθείας θεραπευτών καὶ ταῦτα μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγὴν, ἡνίκα καὶ τὸ κολακεύειν δοκεῖν ἐκπεφεύγαμεν, καὶ πονηράς ἐλεύθερος ὑπονοίας ὁ λόγος· τίς γὰρ οὐκ ἂν ἤλπισεν, εἰ μή τι ἄλλο, ταῖς τιμαῖς ποιήσειν αὐτὸν ἡμερώτε ρον; Καὶ γὰρ τὸ θαῤῥεῖν εἶχεν οὐ τοσοῦτον ἐκ τῆς ἐκείνου πίστεως, ὅσον ἐκ τῆς ἰδίας δυνάμεως. Καί τοι τί τοῦτ' ἀγωνίζομαι, ἐνὸν κρατῆσαι καὶ ἡττημένον; Εἰ γὰρ ὁ πιστεύσας κακὸς, τί ποτ' ἂν εἴη παρ' ἐκεῖνον ὁ πιστευθείς; Καὶ εἰ τὸ μὴ προϊδέσθαι τὸν τρόπον ὑπαίτιον, αὐτήν γε τὴν κακίαν τοῦ θή σομεν; Αλλ' όντως ἀσυλλόγιστόν τι πράγμα ή που νηρία, καὶ οὐκ ἔστιν ᾧ τοὺς μοχθηροὺς ἄν τις βελ

42) ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IX. › τίους ποιήσειεν· ὁπότε κἀκεῖνος ἐξ ὧν εὐνούστερος certo persuasi, nerito suo eum non defentere φανῆναι δίκαιος ἦν, καὶ εἴ τι κακίας εἶχεν ἐμπορευ μα, τοῦτ᾽ ἀνελεῖν, ἐκ τούτων εἰς μεῖζον ἀνήφθη μια σος· καὶ ὅπως ἂν ἀμύναιτο τὸν εὐεργέτην, ἐσκό πει.» Ταῦτα μὲν ἐν τῷ πρώτῳ διέξεισιν· ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ Στηλιτευτικῷ καὶ ταῦτα προστίθησιν· • Ἐπεὶ δὲ καὶ ὑμῖν ἐστι νεκρὸς ὁ πρὸ αὐτοῦ καταλύ σας τὸν βίον, ἴδωμεν κἀνταῦθα τον βασιλέοιν ἀμφοῖν τὸ διάφορον· εἴ τι καὶ τοῦτο φέρει πρὸς εὐδαιμονίαν ἡ κακοδαιμονίαν τοῖς ἀπελθοῦσιν. Ο μέν γε παρα πέμπεται πανδήμοις εὐφημίαις τε καὶ πομπαῖς, καὶ τούτοις ἡμετέροις σεμνοί;, ᾠδαῖς παννύχοις καὶ δαδουχίαις, αἷς Χριστιανὸν τιμάν μετάστασιν εὐσεβῆ νομίζομεν· καὶ γίνεται πανήγυρις μετὰ πάθους ή ἐκκομιδὴ τοῦ σώματος. Εἰ δέ τῳ πιστὸς ὁ λόγος, καὶ τοῦτο διεδόθη ταῖς τῶν πιστῶν ἀκοαῖς· ὅτι ἐπειδή τὸν Ταῦρον ὑπερβάλλοι τὸ σῶμα πρὸς τὴν πατρώαν αὐτῷ πόλιν διασωζόμενον, ταύτην δὴ τὴν ὁμώνυμον ἐκείνοις καὶ μεγαλώνυμον, φωνή τις ἐκ τῶν ἄκρων ἔστιν οἷς ἐξηκούετο, οἷον ψαλλόντων τε καὶ παραπεμπόντων, ἀγγελικών, οίμαι, δυνάμεων, γέρας τῆς εὐσεβείας καὶ ἀντίδοσις ἐπιτάφιος. Καὶ γὰρ εἰ καὶ τὴν ὀρθὴν δόξαν παρακινεῖν ἔδοξεν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο τῆς τῶν ὁποδυναστευόντων σκαιότητος καὶ κακοδο ξίας τὸ ἔγκλημα, οἱ ἁπλῆν καὶ ἀπαγῇ εἰς εὐσέβειαν παραλαβόντες ψυχήν, οὐ προορωμένην τὰ βαράθρα, ἀπήγαγον ᾗπερ ἐβούλοντο· καὶ προσχήματι εὐσε βείας τὸν ζῆλον κακίαν εἰργάσαντο. Αλλ' οὖν ἡμεῖς τὸ κοινότερον, τόν τε πατέρα ἐννοοῦντες τὸν βαλόν μενον τὴν κρηπίδα τῆς βασιλικῆς τῷ Χριστιανισμῷ δυναστείας καὶ πίστεως, καὶ τὸν εἰς αὐτὸν κατελθόντα κλῆρον τοῦ δόγματος, ἐγεραίρομεν τὰ εἰκότα τὸ σκήνος τοῦ δικαίᾳ βασιλείᾳ συζήσαντος, καὶ τὸν βίον καταλύσαντος ὁσίῳ τῷ τέλει, καὶ τὸ κράτος ἡμῖν καταλείψαντος. Ω; δὲ πλησιάζει τῇ μεγάλη καὶ βασιλίδι πόλει, τί δεῖ λέγειν δορυφορίας τε τοῦ στρατοῦ παντὸς, καὶ τάξιν ἐνόπλιον ὡς ζῶντι τῷ βασιλεῖ γινομένην; ἢ τῆς λαμπρᾶς πόλεως εκχυσιν ὀνομαστοτάτην τῶν πώποτε γενομένων ἢ ἐσομένων; Αλλ' ὁ θρασὺς καὶ γεννάδας ἐκεῖνος, καὶ νέᾳ τῇ πορφυρίδι καλλωπιζόμενος, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς τὸ εἰκὸς, μέγα φρονών, μέρος γίνεται καὶ αὐτὸς ἐκείνῳ τῆς προπομπίου τιμῆς, τὴν αὐτὴν καὶ ἀντιδιδοὺς καὶ ἀντιλαμβάνων χάριν, τὸ μέν τι βιασθείς, τὸ δὲ ἑκὼν, ὡς λέγουσιν. Ὁ γὰρ στρατὸς ἅπας, εἰ καὶ τοῦ παρόντος ἥττητο κράτους, ἀλλ᾽ οὖν πλεῖον τῷ κατοιχομένῳ νέμων αἰδοῦς (ἐπειδὴ καὶ πεφύκαμεν ευνούστεροί πω; εἶναι τοῖς ἔτι προσφάτοις πάθεσι), τῷ φίλτρῳ προσπάσχοντες, καὶ τὸν ἔλεον τούτῳ προσάπτοντες, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἀνεχόμενοι τὸ μὴ οὐχ ὡς βασιλέα τιμηθῆναι τοῦτον καὶ προσδεχθῆναι, πείθουσι τὸν ἀποστάτην καὶ συναναγκάζουσιν ὑπο αντῆσαι τῷ νεκρῷ μετὰ τοῦ προσήκοντος σχήματος. Τὸ δὲ ἦν, ἀποκοσμήσαντα τὴν κεφαλὴν τοῦ διαδήματος, καὶ ὑποκύψαντα τῷ βασιλεῖ τὰ εἰκότα, οὕτως ἐπὶ τὸν τάφον συμπαραπέμψαι τοῖς ἄγουσιν ἐπὶ τὸν ἀσίδιμον τῶν ᾿Αποστόλων σηκόν· εἰ δὴ τὸ ἱερὸν γένος ὑπεδέξαντο καὶ διαφυλάττουσι, μικροῦ τὰ ἴσα γέρα καρπούμενον.» Καὶ ὁ μὲν Θεολόγος τοιαῦτα mus: 807 quod præstare etiam de nobis niil meritis debemus, qui verbi et veritatis ministri sumus: post obitum præcipue ejus, cum jam a8sentationis probrum effugimus, et oratio omni suspicione superior est. Quis enim non speravit, Julianum, si aliud nihil, honore saltem accepto, mansuetiorem? Quis vero non ex fide earum rerum quæ ei creditæ sunt, etiam, præterquam quod consentaneum esset, æquiorem fore? Et simul majorem Constantius Juliani arrogatione obtinuit animum, non tam quod fidem illius magni fecerit, quam quod potentiæ suæ confisus sit. Sed cur hoc sic urgeo, cum cedens atque victus vincere, et argumentis superior esse possim? Si namque qui alii credidit, nulus est, quis tandem is fuerit, cui creditum est? Et si mores pravos non prævidisse, culpa non vacat, quo loco pravitaten ipsam ponemus? Verumenimvero res est quædam considerationis expers Dalitia: neque fieri potest, ut hom mines improbos meliores quisquam eliciat. Quando et ille, ex quibus rebus merito benevolentior esse, et si quam malignitatis habuisset scintillam, eam exstinguere debuisset, ex eis rebus ad majus excitatus est odium: et quo pacto egregia merita atque beneficia in auctore suo ulcisceretur, circumspexit. Hæc quidem in priore Invectiva ille refert. In posteriore autem hac scribit: • Quandoquidem vero eliam nobis funus ejus est, qui ante Julianum e vita excessit, inspiciamus hic quantum duo isti imperatores inter se differant. Siquidem hoc quoque aliquid in defunctis vel ad felicitatem, vel ad infelicitatem confert. Ac nostri quidem funus producitur public8 apparatu, auspicatisque ominibus et acclamationibus nostris dico, et sanctioribus istis carminibus, item noctur nis hymnis et lucernarum ignibus, quibus Christiani obitum pium cobonestandum censemus; et corpus ipsum celebri lugentium conventu effertur. Quod ei verba ista fidem merentur, ad multorum certe hoc quibusdam referentibus pervenit aures: cum defuncti cadaver Taurum montem superaret, ut ad patriam urbem, cognominem eis istam et præclaram dico, duceretur, auditam esse a quibusdam ex superioribus locis vocem veluti psal lentium ac prosequentium, angelicarum opinor potestatum, ut honor iste pietati illius et quasi funebre munus datum sit. 808 Si etenim rectam fidei opinionem loco suo movere visus est, importunitatis errorisque procerum ejus id fuerit crimen, qui acceptum in potestatem suam, siuplicem ejus, facilem et proclivem ad pietatem, et minus barathrum et perniciem providentem animum, quo vellent, duxere, et certioris inquisitionis prætextu, zelum et ardorem in pravitatem convertere. Sedenim nos communem magis, pietatis scilicet et fidei opinionem, et patrem ob oculos,et animum, qui fundamenta Christianitati imperialis potestatis et fidei jecit, sortemque quæ in illum

dogmatis nostri constituendi incidit, ponentes, ita καὶ ἄλλα πλείονα ἔν τε τοῖς Στηλιτευτικοῖς ὑπὲρ Κωνσταντίου διέξεισιν, οὐδὲ ἐν τοῖς ἄλλοις λόγοις κακίαν αὐτῷ μαρτυρῶν, ἀλλ᾽ ἁπλότητα μᾶλλον ἢ κουφότητα· οἱ δὲ λοιποὶ τῶν ἱστορικῶν μὴ καλὸν εἶναι τὸ σέβας διδόασιν· ἐν οἷς καὶ ὁ Κύρου ἐστὶ Θεοδώρητος. Ἐγὼ δὲ τῷ προμάχῳ τῆς εὐσεβείας Γρηγορίῳ τῷ πάνυ ἕπεσθαι μάλιστα βούλομαι. Καὶ γάρ φασί τινες μὴ θαυμαστὸν εἶναι, εἰ ἐν τοῖς ἄλλοις λόγοις ηρέμα αὐτῷ ἐγκαλῶν, ἐν τοῖς Στηλιτευτικοῖς διόλου ὑπερφυέσιν ἐπαίνοις αὐτὸν καταστέψει. Τον γὰρ κατὰ τοῦ ἀποστάτου ζῆλον διαλλάττειν φασί τὸν μέγαν, καὶ φίλον ἐκείνου γνήσιον γίνεσθαι, μὴ διὰ κακίαν, ἀλλὰ δι' ἁπλότητα μετρίως λυπήσαντος. Επεί τοί γε καὶ τὸ ἄλλο τοῦ πατρὸς ἦθος τοιοῦτον εὑρίσκεσθαι λέγουσι, τῷ ὑπερβάλλοντι κακῷ συγγινώσκειν τοῖς μικρὸν ἀγνοήσασιν. Ἐγὼ δέ φημι λέγου μὲν ἔχεσθαι τὸ εἰρημένον. Επ' εὐσεβείᾳ δὲ, μὴ τοιαῦτα αἱρεῖσθαι καταχαρίζεσθαι τὸν τοσοῦτον τῆς Εκκλησίας διδάσκαλον. Καὶ τὰ μὲν περὶ Κωνσταν τίου τοῦτον ἔσχε τὸν τρόπον· τελευτᾷ δ' ἐν Μόψου χρήναις, ὡς εἴρηται, κατὰ τὴν τρίτην τοῦ Νοεμβρίου μηνός· ζήσας μὲν τὰ πάντα ἔτη πέντε καὶ τεσσαρά κοντα, βασιλεύσας δὲ τούτων ὀκτὼ πρὸς λ', ὧν τὰ μὲν τρισκαίδεκα σύναμα τῷ πατρὶ ἦρχε· τὰ δ' ἐπε έκεινα πέντε ὄντα καὶ εἴκοσι μόνος διώκησεν. "Οσα δὴ καὶ ἡ παροῦσα ἐνάτη μοι τῶν ἱστοριῶν περιέχει· όπηνίκα κόσμου μὲν ἔτος εωοβ', ἀπὸ δὲ τῆς θείας τοῦ Κυρίου γεννήσεως τριακοσιοστὴν ἑξηκοστὸν ἕβδομον ἐπεραίνετο. ut decuit, tabernaculum corpusque ejus, qui juste imperasset, et vitam sancta morte finisset, nobisque summam potestatem reliquisset, honore justo prosecuti sumus. Ubi autem ad magnam et imperatricem urbem appropinquavit, quid dicere attinet, universi exercitus satellitium et armatorum ordines, qui tanquam vivo adhuc imperatore affuere aut splendidæ urbis effusionem, et omnium qui vel fuere vel futuri sunt, celeberrimum occursum? At strenuus ille et generosus nova purpura sese venditans, atque eo nomine, ut consentaneum est, superbiens, fuit et ipse pars aliqua honorificæ istius pompæ, eamdem et dans et recipiens gratiam: et illam quidem invitus, lanc autem libens, sicuti dicunt. Copie namque militares omnes, tametsi præsentis ejus potentia vincerentur, plus tamen honoris defuncto babentes (quandoquidem natura benevolentiæ affectu recentes ærumnas prosequimur) et amoris misericordiæque inclinatione mortuo condolentes, eamque ob causam minime se continentes, quin illum velut imperatorem honorifice exciperent, apostatæ et desertori persuadent, atque eum simul fere cogunt, ut defuncto, habitu convenienti obviam procederet. Erat autem habitus is, ut diadema de capite deponeret, et demisso vultu imperatori extremum præstaret officium, eumque ad sepulcrum, cum reliquo comitatu in præclarum divorum apostolorum templum, qui sacrum hoc genus et suscepere, et conservant, eosdem prope cum illis honores percipiens, deduceret. Theologus quidem hæc, et alia plura, in Invectivis pro Constantio dicit: ne in aliis quidem orationibus suis pravitatem illi, sed simplicitatem potius quam levitatem tribuens. Alii vero historici eum non recta in religione sententia fuisse produnt: 809 in quibus est et Theodoretus Cyri episcopus. Ego vero potius propugnatoris veræ pietatis Gregorii magni auctoritatem sequor. Nam quidam tradunt, minime mirandum esse, si in reliquis orationibus Illum leviter perstringeus, in Invectivis, magnificis prorsus exornet laudibus. Ardorem enim, quo adversus religionis desertorem incitatus fuit, ita immutasse virum magnum dicunt, ut amicus illi benevolusque prorsus factus sit, qui non malitia, sed simplicitate res nostras aliquantum perturbarit. Qui et illum sancti ejus patris morem fuisse volunt, ut gravissimas etiam eis noxas condonaret, qui eas ignorantia et lapsu aliquo admisissent. Quod ego quidem rationi consonum esse dixerım: in rebus autem pietatis nostræ gratificari cuiquam voluisse tantum Ecclesiæ doctorem negaverim. Res Constantii sic se habuere. Mortuus enim est, sicut diximus, ad Mopsi fontes, tertio Novembris nrensis die vixit annos quadraginta quinque imperavit autem triginta et octo, cum patre quidem tredecim, reliquos viginti quinque solus. Quos quidem annos nonus iste historiarum complectitur liber: cum a mundo condito quinquies millesimus septuagesimus secundus a Christo autem nato trecentesimus sexagesimus septimus ageretur annus. Secundum neotericos 4342.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. HIC INCIPIt tomus secundus editionis MDCXXX. ΤΟΜΟΣ Ι. XANTHOPULI TOMUS X. Περὶ βίου καὶ ἀγωγῆς τοῦ παραβάτου Ιουλια τοῦ· καὶ ὡς Θεοῦ παραχωρήσει βασιλεὺς 'Ρωμαίων ἀνηγυρεύθη. Κωνστάντιος μὲν οὖν τοῦτον ἀπεβίω τὸν τρόπον, οὐκ ἐλαχίστῳ χρώμενος μεταμέλῳ τῇ καινοτομία τῆς πατρικῆς πίστεως. Πλὴν εἰ καὶ τῷ τοῦ φρονήματος ἀπαγεί, τῷ τῆς εὐλαβείας δελέατι ὑπὸ τῶν ἀγόντων αὐτὸν ἐπισκόπων παρεκτραπείς, τὴν τοῦ ὁμοουσίου λέξιν τοῦ συμβόλου τῆς πίστεως ἀπεώσατο τῷ προσχήματι τῆς πάντων ἑνώσεως· ἀκραιφνῶς μὲν τὴν τῆς λέξεως διάνοιαν ώμολόγει· γνήσ στον γὰρ Υἱὸν καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ἐκ τοῦ Πατρὸς γεγεννημένον τὸν Θεὸν Λόγον ὠνόμαζε· καὶ πολέμιας ἀκριβῶς τοῖς κτίσμα λέγειν αὐτὸν τολμῶσι καθίστατο. Πλὴν γὰρ τοῦ εἰρημένου ἀκριβὲς ἦν ἀρχέτυπον ἐφ' ἅπασι τοῦ πατρὸς, μάλιστα δ' ἐπ' εὐσεβείᾳ καὶ ἀφανείᾳ τῆς εἰδωλικής πλάνης και θεραπείας. Ἰουλιανὸς δὲ μηδενὸς ἀντιπράττοντος, τὴν βασίλειον ἀρχὴν ἀνελάμβανεν. Ἐπεὶ δὲ εἰς τὴν περὶ τούτου λόγον φέρων ἡμᾶς ὁ λόγος ἤνεγκε, δίκαιον βραχέα περὶ αὐτοῦ διελθεῖν, τίς τε καὶ πόθεν, οἷας τε παιδεύσεως καὶ ἀγωγῆς ἂν ἐπὶ τὴν βασιλείαν παρῆλθε. Μικρὸν δὲ ἄνωθεν ὁ λόγος ἡμῖν χω· ρησάτω, οὐ κόμπῳ φράσεω; καὶ ἄνθει λέξεων σε μνυνόμενος, ἀλλὰ ταπεινῷ καὶ ἀπερίττῳ χρώματ προϊών, ἅτε δὴ τῆς ἱερᾶς τοῦτο Ιστορίας προσαπαιτούτης, ὁ δὲ καὶ κατ᾿ ἀρχὰς προὔθετο, προελεύσε Κωνσταντίνος γὰρ ὁ μέγας δύο ἔσχεν ἀδελφοὺς ἐξ 1-5 CAPUT I. De vita et institutione prævaricatoris Juliani: et ut permissione Dei, Romanorum imperator sit renuntiatus. Hunc finem vitæ Constantius habuit: quem quidem non parum, quod aliquid de paterna fidei professione mutaverit, penituit. Selenim quamvis facilitate Ingenii et illecebris religionis, ab episcopis in quorum potestate fuit, seductus sit et τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis, verbum ex dei symbolo, sub unionis conjunctionisque omnium prætextu, sustulerit, sinceram tamen dictionis ejus sententiam est professus. Cum etenim Deam Verbum germanum Filium, et ante sæcula ex Patre genitum dixit, tum certus manifestusque eorum qui creaturam illumn vocare ausi fuissent, hostis exstitit. Et absque eo quod diximus, verum is fuit patris sui exemplar in rebus omnibus, maxime vero in pietate et Dei cultu, atque in simulacrorum erroris et superstitionis abolitione. Julianus autem, repugnante nemine, imperium accepit. Postquam vero nos in hunc locum historia ipsa deduxit, paucis de eo, qui fuerit, unde ortus, et quibus studiis atque institutis ad imperium pervenerit, est exponendum. & Sed paulo altius res repetenda, non ut verborum atque orationis venustatem et eleganLiam ostentemus, sed tenui simplicique stylo, quem etiam sacra historia flagitat, sicuti ab initio propositum nobis est, res gestas persequamur. Constantinus Magnus duos habuit fratres, ex

' eos ροι δ' αἱ μητέρες ἦσαν αὐτοῖς· ὧν τῷ μὲν Δαλμάτιος, θατέρῳ δὲ Κωνστάντιος ὄνομα ἦν. Ο μὲν οὖν Δαί μάτιος ἕτερον ἐγέννα Δαλμάτιον· τῷ δὲ Κωνσταντίῳ Γάλλος καὶ Ἰουλιανὸς παῖδες γεγέννηντο. Ἐπεὶ δ' ἀπεδίω μὲν Κωνσταντῖνος, καὶ εἰς τὸν παῖδι Κων στάντιον ἡ ἀρχὴ μετεχώρει, δειμαίνων ἐκεῖνος τάς τυραννίδας, τοὺς προσήκοντας γένει δι' υποψία; έχων, οὐ καλῶς αὐτοῖς διετίθετο· ἀμέλει τοι καὶ τῷ νέῳ Δαλματίῳ Καίσαρι ὄντι οἱ στρατιῶται φόνον εκίρνων. Παρὰ βραχὺ δ' ἂν καὶ οὗτοι ἀπώλοντο, εἰ μὴ Γάλλον μὲν ἐξείλετο τῆς ἐπιβουλῆς, ὅτι νοσών ἔτυχεν, ὅτον οὔπω θανεῖν ἐξ ἐκείνης προσδόκιμος ῶν· Ἰουλιανὸν δὲ τὸ τῆς ἡλικίας διέσωζεν ἀτελές. Ούπω γὰρ ἔτι ὄγδοον ἔτος ἡ ἡλικία ἦγεν αὐτῷ. Ως δὲ χρόνῳ ἡ κατ' αὐτῶν τοῦ βασιλέως ὁρμὴ ὑπεχάλα, πρῶτον μὲν ἐν Καππαδοκία διατρίβειν εἰάθησαν Εν τινι χώρα, Μακέλλῳ ὄνομα, πρὸς τῷ ᾿Αργέψ ὄρει, οὐ μακρὰν τῆς Καισαρέων διέχοντι πόλεως, βασίλεια καὶ λοετρά, κήπους τε καὶ πηγὰς ἀένναα κεκτημένῳ· ἔνθα δὴ θεραπείας τῆς προσηκούσης καταξιούμενοι, μαθήμασί τε καὶ γυμνασίοις ἀπο χρῶσι τῇ ἡλικίᾳ, ἔτι δὲ διδασκάλοις καὶ ὑφηγηταῖς τῶν ἱερῶν μαθημάτων ἐχρῶντο· καὶ τοσοῦτον, ὡς καὶ κλήρῳ καταλεγῆναι, καὶ τὰς θείας Βίβλους τῷ λαῷ ὑπαναγινώσκειν. Οὐ λόγοις δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργοις τὸ περὶ τὴν θρησκείαν θερμόν τε καὶ σπου δαῖον ἐδείκνυντο, τοὺς ἱερωσύνῃ κεκοσμημένους, καὶ ἄλλως ἀγαθοὺς ἄνδρας, καὶ περὶ τὴν εὐσέβειαν καὶ ano quidem secum patre Constante, alia autem ἑνὸς μὲν πατρὸς τοῦ Κώνστα γεγεννημένους διάρ matre genitos: Dalmatium, qui alterius Dalmatii pater fuit: et Constantium, cujus filii fuere Gallus et Julianus. Ubi Constantinus decessit, atque imperium ad filium Constantium pervenit, tyrannidem metnens, et genere sibi propinquos suspectos habens, non bene eos tractavit. Proinde junior Dalmatius, cum jam Cæsar esset, a militibus caesus est. Εt parum abfuit, quin et duo isti perierint. Sed Gallum consilio cædis morbus exemit, ex quo propediem moriturus esse existimatus est. Juliano autem ætas tenerior profuit, quod vixðum octavum attigisset annum. Ubi vero ira imperatoris adversus eos deferbuit, primum eis nt in Cappadocia agerent, permissum est, in loco quodam qui Macellum dictus est, non longe a Cæsarea, ad Argæum montem sito, regiam domum, lavacra, hortos et fontes perennes habente. Ibi pro eo atque decebat, curati sunt, disciplinisque et exercitiis ætati ei convenientibus exculti, sacris quoque Litteris a magistris et præceptoribus eo usque docti, ut in album postea cleri relati sint, el sacros libros populo legerint. Atque illi non verbis modo, sed et factis studium ardoremque in religione suum ostenderunt. Nam qui sacris dignitatibus exornati, atque aliter etiam boni viri, et propter pietatem virtutemque clari erant, ampliter honorarunt: in sacris illi etiam ædibus frequentes fuerunt, et martyrum urnas honoribus et donariis ornarunt et consecrarunt. Atque uι ἀρετὴν διαβοήτους, περιφανῶς τιμῶντες, σηκοῖς τε alacritatem suam martyribus colendis veluti spectaculo aliquo exhiberent, honorem sepulcri Mamæ martyris inter se, ut id magnifico circumdarent templo, diviserunt. Et cum inter se ut par erat, decertarent, et ambitiose splendore et magnificentia structuræ alter alterum superare niteretur, res præter opinionem admiranda accidit: quæ profecto incredibilis prope esset, nisi qui ibi præsentes eam viderunt, per traditionis successionem eam usque ad hæc tempora conservassent. 7 £dlficium namque Galli pulchre et ex arbitrio ejus processit, et quotidie sua incrementa habuit. In ea vero parte quam Julianus construebat, partim parietes ipsi jam excitati conciderunt, partim ex ipsis fundamentis sarsum versum, veluti vis quæpiam adversa contra niteretur, cementa el materia alia ejecta, atque in terram tanquam vento valido prostrata sunt. Quidam etiam lapides conjungi glutinarique non potuerunt. Admiranda sane spectantibus res visa, quæ posterius certius est cognita. Fuere tamen, qui tum quoque intellexere, non ex animo illum religionem colere, sed metu imperatoris Christianismum simulare: et proinde minus gratum acceptumque martyribus cultum accessumque ad se ejus esse. Pietatem Christianaın Julianus primum ariolorum consuetudine adductus abjecit. Remissa autem amplius etiam ab imθείοις θαμίζοντες, καὶ τὰς τῶν μαρτύρων θήκας καὶ τιμαῖς καὶ ἀναθήμασι κοσμοῦντες τε καὶ ἐκθειάζον τες. Καὶ δὴ τὸ θερμὸν τῆς περὶ τοὺς μάρτυρας τιμῆς θεατρίζοντες, ἄμφω τὸν τάφον Μάμα τοῦ μάρτυρος διελόμενοι, οἴκῳ λαμπροτάτῳ περιβαλεῖν σπουδὴν ἐποιοῦντο. 'Αμιλλωμένου δ' ὡς εἰκὸς ἑκατέρου καὶ φιλοτιμίας ὑπερβολῇ νικῆσαι πειρωμένου τὸ ἕτερον, παράδοξόν τι συνέβη· ὡς μικροῦ δεῖν ἄπιστον εἶναι, εἰ μὴ παρόντες οἱ θεασάμενοι κατά διαδοχὴν ἄχρι καὶ ἐς δεῦρο τὸ γεγονὸς διεσώσαντο. Ὅσον μὲν γὰρ ᾠκοδόμητο Γάλλῳ, καλῶς καὶ κατὰ γνώμην εχώρει, καθ' ἑκάστην λαμβάνον ἐπίδοσιν· οἷς δ᾽ ἐπονεῖτο Ἰουλιανὸς, τὰ μὲν τῶν τειχῶν κατε· σείετο, τὰ δὲ καὶ ἐκ βάθρων, ὥσπερ ἔκ τινος δυνάμεως ἀντιτύπου, κάτωθεν ἀντικρούοντο, καὶ ὑπὲρ γῆν ἡνεμοῦντο. Εἰσὶ δ᾽ ἃ μηδὲ συνάπτεσθαι πρὸς ἄλληλα ὅλως ήνείχοντο. Καὶ ξένον τοῖς ὁρῶσιν ἐδό κει τὸ θέαμα, δ καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀκριβῶς διεγνώσθη. Ησαν δὲ οἱ καὶ τότε συνίεσαν, μὴ ὑγιῶς μὲν περὶ τὴν θρησκείαν ἔχειν τὸν ἄνδρα, δέει δὲ τοῦ κρατοῦντος τὸν Χριστιανισμὸν ὑποκρίνεσθαι, διὰ καὶ ἄδεκτον εἶναι τοῖς μάρτυσι την προσαγωγήν. Τὸ δὲ σέβας ἀπεῖπε τὰ πρῶτα συνουσίαις μάντεων ὑπαχθείς· ἐπεὶ γὰρ τῆς ὀργῆς ἐπαλετο ὁ κρατών. Γάλλος μὲν κατὰ τὴν Ἔφεσον διατρίβων ἦν, τοῖς διδασκαλείοις φοιτῶν· ὅπου δὴ καὶ ἡ πατρώα κτῆσι; ἐτύγχανεν. Ο δὲ Ἰουλιανὸς τοῖς ἐν Κωνσταντινού fidem sancto Mama martyri templum construunt. Socrat. lib. ui, cap. 1, et item Eutrop.

ECCLESIASTIC HISTORIE LIB. Χ. πόλει παιδευτηρίοις κατὰ τὴν βασιλικὴν ἠκροῦτο, & peratore ira, Gallus deinde Ephesi degebat, in τὰς προόδους ἐν εὐτελεῖ πεποιημένος τῷ σχήματι ὑπὸ Μαρδονίου τοῦ εὐνούχου ἀγόμενος. Ο μὲν οὖν Λάκων Νικοκλῆς τῶν γραμματικῶν λόγων αὐτῷ παιδευτὴς ἦν· ὅσα δὲ τῆς ῥητορικῆς ἦσαν, Εκηβόλιος ἐδιδάξατο. Τὰ Χριστιανῶν δὲ τηνικαῦτα ἡσπά· ξετο Εκηβόλιος. Τῆς δὲ τοιαύτης προμηθείας αἴτιος ὁ Κωνστάντιος ἦν. Ἐδεδίει γὰρ μὴ πρὸ; δεισιδαιμονίαν ἐκκλίνο: Ελληνι διδασκάλῳ χρησάμενος. Φύσ σεως δὲ λαχών περὶ τὰ μαθήματα δεξιᾶς, πολλοίς συγγινόμενος, φήμην εἶχεν ὡς ἱκανὸς εἴη καὶ πράγματα διοικεῖν· καὶ μὴν καὶ τὴν κοινὴν διέπειν ἀρχὴν ἄριστος εἶναι ἐκρίνετο. Ἐπεὶ δὲ πολὺς ὁ περὶ τού του λόγο; ἐκράτει, ᾑρέμα εἰς ταραχὴν ἐπῆγε Κωνστάντιον. Ενθεν τοι καὶ ἐκ τῆς μεγίστης τῶν πόλεων κατὰ τὴν Νικομήδειαν γίνεται, κελευσθεὶς δὲ μὴ τῷ Σύρῳ σοφιστῇ Λιβανίῳ φοιτῶν· τότε γὰρ ἐκεῖνος ὑπὸ τῶν παιδαγωγῶν τῆς πόλεως ἐλαθεὶς, εἰς τὴν Νικομήδειαν τὸ διδασκαλεῖον ἐπήγνυτο· καὶ · κατὰ τῶν παιδαγωγῶν τὸν χόλον ἐπιδεικνὺς, λόγον ἐξαίσιον ἔγραφεν. Ἰουλιανὸς δὲ, εἰ καὶ διὰ τὴν θρησκείαν ήκιστα παρὰ τῷ Λιβανίῳ φοιτᾷ, ἐκελεύετο, όμως εἰς ἄκρον αὐτοῦ συντακείς, κρύφα τοὺς ἐκείνου λόγους συνάγων, πᾶσαν ἐποιεῖτο σπουδὴν ἐκμιμεῖσθαι. Εν τούτῳ δὲ Μάξιμος ὁ φιλόσοφος, οὐχ ὁ Βυζάντιος, ἀλλ' δ; Ἔφεσον εἶχε πατρίδα, ὃν ἐς ὕστε ρον Ουαλεντιανός μαγγανείαις ἁλόντα ἀνεῖλε, διὰ φήμην Ἰουλιανοῦ κατὰ τὴν Νικομήδειαν ἔρχεται, οὗ τῶν φιλοσόφων λόγων ἀκροατής γεγονώς, καὶ τῆς ἐκείνου θρησκείας εραστής διάπυρος ἦν. Λέγεται δ' οὖν ἐκεῖνον καὶ εἰς τὸν τῆς ἀρχῆς ἔρωτα διερεθίσαι τοῦτον οὐ μέτρια, μαντεία τὸ θρυλλούμενον μυη θέντα, καὶ εἰς μέσος ἐλάσαι τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα λαθεῖν οὐκ ἦν τὸν Κωνστάντιον, ἐν ὑπονοίας γενόμενος δυσχερῶν, καὶ ταῖς αἰσίαις τῶν ἐλπίδων βουκοληθεὶς, τὰ μοναχῶν ὑπῆλθεν ἐν χρῷ κειράμενος· καὶ ὃν ταῖς ἀληθείαις πρότερον ἡσπάζε το Χριστιανισμόν, τότε πλαστῶς μετῇει· καὶ λά θρα τὸν φιλόσοφον ἠσκεῖτο λόγον· τῷ δὲ φαινομένῳ τὸν τοῦ ἀναγνώστου βαθμὸν ὑπελθών, τὰ ἱερὰ Γράμματα ἀνεγίνωσκεν· ἐντεῦθεν τὴν κατ' αὐτοῦ τοῦ κρατοῦντος ἀναστέλλων ὑπόνοιαν. Ἐπεὶ δὲ τῷ χρόνῳ προῆκεν, εἰ τίς ἐστι τέχνη τὸ μέλλον ἐπιστα μένη, διηρευνᾶτο· καὶ ἀναγκαίαν ἐποιεῖτο περὶ τούτου σπουδήν. Διά τοι καὶ εἰ πού τινα ἔγνω, φίλον εὐθὺς ἐποιεῖτο. Ηρέμα δέ πως καὶ πολλοῖς τῶν ἑταίρων, τὸν σκοπὸν ἐκοινοῦτο· καὶ τότ᾽ ἐνευδοκιμήσειν τὰς πόλεις ἐφοίβαζεν, ἡνίκ᾽ ἂν αὐτὸς ἐπὶ τῶν ὅλων δὴ κατασταίη. Διὰ τοῦτο την Νικομήδους λιο πῶν, εἰς ᾿Ασίαν εἶχε· καὶ τοῖς τοιούτοις συγγεγονώς τῶν ἀνδρῶν, μᾶλλον πρὸς τοιαῦτα ἐπέῤῥωτο. Τοῦ δὲ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Γάλλου Καίσαρος ἀναδειχθέντος, καὶ νεωτερίζειν καταγγελθέντος, ἐν ὑπονοίαις καὶ οὗτος γενόμενος ὡς ἄρα βασιλειᾷ, ὑπὸ φρουρὰν γεγονώς, τῇ γαμετῇ Κωνσταντίου Ευσεβίᾳ μέσῃ χρη Gallum in Ionia, Ephesi, ubi possessiones paternas habuit; Jul anum autem Constantinopoli, sub magistris et præceptoribus utrumque doctum atque educatum esse scribunt. Julanum in lectoc scholis studiis operam navans: ubi etiam paternææ erant possessiones. Julianus vero Constantinopoli in basilica docentes præceptores audivit: tenuique in publico usus est vestitu, Mardonii eunuchi ductu. Grammaticen eum docuit Nicocles Lacon: rhetoricen autem Ecebolius, qui tum Christianam complexus fuerat religionem. Providerat hoc sic Constantius, veritus ne ad superstitionem, si Græco uteretur magistro, declinaret. Εt cum disciplinis. discendis præclaro esset ingenio, et cum multis familiarius viveret, cclebrem est famam, ad res quoque administrandas idoneum eum esse, consecutus. Quin et ad imperium ipsum gerendum optimus est judicatus. Qua de re cum sermones invalescerent, Constantius est perturbatus. Itaque ex urbe maxima Nicomnediam translatus est: ubi ne ad Libanium Syrum sophistam iret, ei est interdictum. Eo enim tempore a pædagogis urbe Constantinopolitana expulsus ille, Nicomedie lu dum aperuerat, ubi adversus pædagogos stomachum ostendens, orationem contra eos præclaram conscripsit. Julianus cum, propter religionem, Lubanit consuetudinem fugere jussus fuisset, quod tamen summo ei animi benevolentia conjunctus esset, clam libros ejus comparavit, eosque diligenter imitari studuit. Interea Maximus philosophus, non Byzantius ille, 8 sed qui Ephesum patriam habuit, et postea a Valentiniano magicarum imposturarum convictus, casus est, Juliani fama permotus Nicomediam venit: cujus cum in philosophia auditor, tum etiam in superstitione imitator atque amator acerrimus fuit. Hic illum dicitur non mediocriter ad imperandi libidinem excitasse, cum sicuti fama vulgatum est, ariolorum sacris initiatum instituisset, et ad Christianismi odium produxisset. Quod quia Constantiun latere non potuit, in gravium rerum suspicionem incidit. Et spe simul ea, in quam faustis auguriis erectus erat, adductus, capite tonso nonachus factus est. lta ille, quem altea revera receperat, eum tum falso præe se tulit Christianismum. Et occulte philosophiæ operanı dedit aperte autem in lectorum Nicomediæ ordinem lectus, sacras legit Litteras. Qua re earn quam de illo imperator conceperat, suspicionem abolevit. Deinde vero eo est provectus, ut si quæ ars esset rerum futurarum divinatrix, scrutaretur, necessa – rioque eam sibi discendum esse putaret. Propterea si quem ejus rei studiosum cognovit, statim eum sibi amicuin fecit. Et paulatim cum plerisque suorum sodalium consilium suum communicavit. Et tum demum urbes gloria florentes fore, quasi divinans prædixit, cum ipse ad rerum summam perveniret. Ob quam causam etiam Nicomedia relela, Asiam petiit: et cum ejusmodi hominum rum ordinem cooptatum esse, et iu publicis Ecclesiæ conventibus sacros Libros populo legisse, Theodoretus dicit lib. ut, cap. 2. Εκ τῆς μεγαλοπόλεω;. Socr. lib. ii, cap. 1.

τὸ μὲν προφανὲς ἡ τῶν Ἑλληνικῶν μαθημάτων ἦν παιδεία, τὸ δ' ἀληθὲς, ὡς ἂν περὶ τῶν κατὰ σκοπὸν τοῖς ἐκεῖσε συγγένηται γόησιν. "Οπου δὴ διάγων, Βασιλείῳ καὶ Γρηγορίῳ σύναμα τοῖς διδασκαλείοις ἐφοίτα· οἱ σημείοις δή τισι τὴν οἰκουροῦσαν τἀνδρὶ κακίαν όμμασι διανοίας ἐφώρασαν. Κἀκεῖθεν, ἵνα συνελὼν εἴπω, Κωνστάντιος μετα στειλάμενος, Καβ στρα ἐποίει· καὶ τὴν ἀδελφὴν Κωνσταντίαν συζεύ ξας ἐκείνῳ, ἐπὶ τὰς ἑσπερίους Γαλλίας έστελλε. Το γὰρ μισοφορικὸν ὁ κατὰ τῶν ἑσπερίων τυράννων Μαγνεντίου καὶ Βρεττανίωνος ἐπήγετο ὁ Κωνστάν τιος, εἰς οὐδὲν αὐτῷ γενόμενον χρήσιμον, βαρβάρω γνώμῃ ἀντιστρέψαν, τὰς Γαλλίας ἐδῄου· καὶ κατ' ἐκείνου μᾶλλον ἐγίνετο τὰς Ῥωμαϊκὰς διαφθεῖρον πόλεις. Νέῳ δὲ ἔτι ὄντι, μηδὲν πράττειν ἐπέτρεπε γνώμης δίχα τῶν ἑπομένων αὐτῷ στρατηγών. Ανωμάλως δ' ἐκείνων τὰ πρὸς μάχην διακειμένων, αὐτὸς ὡς ἐνῆν τὸν πόλεμον διηυθέτει. Καί τινα ζῆλον ἐνίει τοῖς στρατιώταις, θερμοτέρου; περὶ τὸν ἀγῶνα ποιῶν, παρακινδυνεύειν προτρέπων· υἷς μισθόν ἀνήκοντα έταξε τῷ βάρβαρον ἀναιρήσοντι. Ο δη ἀρχὴν παρέσχεν ἐλάττω μὲν γίνεσθαι τὰ βαρβάρων, ἐκεῖνον δὲ κεχαρισμένον εἶναι καὶ διὰ φήμης πολλῆς διελθεῖν. Καὶ δὴ τὴν τῶν στρατηγῶν ῥᾳστώνην Κωνσταντίῳ δηλώσας, ἑτέρους ἔσχε τοὺς στρατη γούς· μεθ' ὧν τοῖς ἐναντίοις προσβαλών, ανακράτος ἐνίκα· τῇ δ᾽ ἀνάγκῃ εἰς πρεσβείαν καταστάντων ἐκείνων, καὶ τὰ γράμματα Κωνσταντίου προβαλλο μένων, ὡς καλοίη σφᾶς αὖθις ἐπὶ τὴν Ῥωμαίων συμμαχίαν, ἐπίτηδες ἐκεῖνον ἀναβαλέσθαι. Μελλή σας γὰρ τὸν πρέσβιν, καὶ ἐλπίδα δοὺς ὡς προσδέ-. χοιτο, ἀδοκήτως πολὺς ἐπελθὼν, εἰσάπαν τῶν βαρ βάρων ἐκράτησε· καὶ τὸν ἐκείνων βασιλέα δεσμώτην ἐς Κωνστάντιον ἔπεμπεν. Οὕτω δὲ τῷ πολέμῳ τούτῳ ἐνευτυχήσας, πρὸς τῶν στρατιωτῶν βασιλεὺς Ρωμαίων ἀναγορεύεται. Στεφάνου δὲ μὴ παρόντος βα σιλικοῦ, τῶν τις δορυφόρων, ὃν περὶ τὸν τράχηλον ἐφόρει στρεπτὸν ἐξελών, τῇ ἐκείνου κεφαλῇ περι έθηκε. Λόγος γε μὴν ἔχει καὶ πρότερον, εἰς τινα πολίχνην εἰσιόντος, στέφανόν τινα μέσον δύο κιόνων ἀνηρτημένον, οἷς τὰς πόλεις ἔθος κοσμεῖν, ἐπιπεσόντα τῇ ἐκείνου κεφαλῇ ἐφαρμόσαι· καὶ πολλοῖς ἐντεῦθεν σύμβολον εἶναι, ὡς καὶ τὸ τῆς ἀρχῆς ἀναgenere cum ibi familiarius viveret, magis atque σάμενος, εἰς ᾿Αθήνας παρεπέμφθη φιλοσοφείν. Καὶ magis rerum talium studium in eo est confirmatum. Porro ubi frater ejus Gallus Cæsar factus, et res eum novas moliri nuntiatum est, et hic affectati imperii suspectus fuit, et propterca sub custodia habitus est. Cæterum cum pro eo Eusebia Constantii uxor precata esset, Athenas ad philosophos est missus. Et hunc quidem profectionis ejus obtendit prætextum, velut Græcis ibi disciplinis operam navaturus esset. Res autem ipsa erat, ut de rebus, quas sibi persequendas statuerat, cum imposto ribus ageret magis. Atque Athenis agens, una cum Basilio et Gregorio scholas frequentavit: qui ex indiciis quibusdam abditam hominis improbitatem mentis oculis deprehenderunt. Et Constantius, ut paucis rem explicem, illum inde accitum Gæsarem creavit, et in matrimonium ei sorore Constantia tradita, in Occidentalem Galliam misit. Stipendiarii enim milites, quos adversus tyrannos Magnentium et Britannionem in Occidente Constantius ductos alebat, nulli ei erant usui, 9 quin potius barbaro corrupti instituto, Gallias vastabant, et cum detrimento ipsius, imperio Romano subditas urbes diripiebant. At quod juvenis adhuc esset, nihil ei, quod sine ducum qui in ejus comiLalu erant. consilio ageret, permisit. Ubi vero illi non recte rem militarem administrarent, ipse ut potnit per se bellum gessit, militibus ardorem quemdam indidit, animosioresque ad prælia committenda et pericula adeunda cohortationibus præmiisque ob barbaros casos propositis reddidit. Quæ sane res initium præbuit, ut barbari subinde victori inferiores essent, ipse autem et gratia et egregia fama polleret. Atque ubi Constantio ducum languorem et ignaviam indicavit, alios ab eo pro * illis accepit: quorum consilio et opera, cum hostibus prælio sæpe commisso, victoriam fortiter reporlavil, eosque ad legationem mittendam coegit Cæterum illis Constantii prætendentibus litteras, quibus eos rursum ad foedus et societatem belli cum Romanis ineundam invitabat, ipse tempus ex industria extraxit, et oratorem eorum ubi aliquandiu distulit, et spem eidem fecit, foedus acceptum a Constantio iri; præter exspectationem omnium, copiis suis Barbaros adortus, maxima δήσηται κράτος. Διεθρυλλήθη δὲ καί τις ἕτερος λόvictos clade afflixit, regemque eorum vinctum ad Constantium misit. Ea victoria ex sententia potitus, a militibus Romanorum imperator est renuntiatus. Atque ubi tum imperatoriæ coronæ copia non ſuit, ex satellitibus quidam, torquem quam in colle gestabat, capiti illius imposuit. Obtinet fama, antea quoque, cum oppidum quoddam ingrederetur, coronam inter duas columnas suspensam, sicuti mos est urbes exornare, quam aptissime in caput prætereuntis decidisse. Quæ res permultis pro omine Socr. Helenam label. Socrat. et Eutrop. legatos in vincula conjecas esse addunt. Apud Argentoratum ingentes hostium copias γος, ὡς ἐπιβουλῆς χάριν ὁ πρὸς τοὺς βαρβάρους πόλεμος ἐδόθη αὐτῷ, ἵν' αὐτοῖς συμπλεκόμενος όλη ται. Οὐ πιθανὸς δ' ἐμοί γε λίαν ὁ λόγος. Τί γὰρ καὶ Καίσαρα τοῦτον ἐποίει τὸ κατ' ἀρχὰς, καὶ τὴν ἀδελ φὴν εἰς γάμον ἐδίδου; Τί δὲ αὐτῷ καὶ τὸ πείθεσθαι καὶ ὑπαλλάττειν τοὺς ἐῤῥᾳστωνευμένους τῶν στρατηγῶν· καὶ τοὺς πρὸς μάχην Εστελλε δεξιούς, ἵνα μᾶλλον κατορθώσῃ τὸν πόλεμον, εἰ μὴ φίλῳ ἐχρῆτο; Συμβάλλειν τοίνυν ἔστιν, ὡς εὔνους ἦν αὐτῷ τὴν ἀρχὴν ὁ κρατῶν, ὅθεν ἀνεῖπε καὶ Καίσαρα. Ως δ' delevit. Stabant acervi cadaverum montium instar, fluebat cruor fluminum modo, captus rex nobilis Chonodomarus, etc. (Eutrop.)

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. ἐκεῖνος Σεβαστὸς ἀνεκηρύχθη, μὴ δόντος αὐτοῦ, ἡ et indicio accepta est, imperii quoque summam δεδιὼς, οἷς αὐτοὺς ἠδίκησε νέους ὄντας, ἢ καὶ τῆς ad cum perventuram esse. Illud quoque sermoni - ίσης τιμῆς χάριν αχθόμενος, διὰ τῶν εἰρημένων bus vulgatum fuit, ab insidiante vitæ ejus Constanβαρβάρων ἴσως ὕστερον ἐπιβουλεύειν προήγετο. tio bellum id adversus barbaros ei mandatum esse, Ἀλλὰ τοῦτο μὲν, ὡς ἑκάστῳ δόξης ἐστὶ, κρι- ut cum illis manu conserta interiret. Sed fama ea νέτω. apud me parum admodum habet fidei. Cur enim Cæsaris illi primum dignitatem tribuisset, sororemque ei nuptui dedisset? Cur optatis ejus, ut socordibus alii surrogarentur duces, morem gessisset: et qui ad prælia committenda strenui essent, bellumque recte gererent, misisset, nisi amico et benevolo in eum fuisset animo? Itaque colligere satis licet, bene ei ab initio imperatorem voluisse, et ob id Cæsarem eum declarasse. 10 At ubi ille, ipso non permittente, Augustus est renuntiatus, vel metuentem eum sibi, propter injurias, quas illi tenero adhuc fratrique ejus intulerat, vel parem illius cum suo honoreni moleste ferentem, per ens qui dicti sunt Barbaros, postea forte insidias ei struxisse. Sed hoc judicio cujusque relinquimus. CAPUT H. *Οπως διὰ Θρᾴκης ὁ ἀποστάτης των, τὴν Κων- Ut pravaricator et apostata per Thraciam profσταντίνου κατέσχεν ἐκποδὼν τοῦ Κωνσταν ciscens, Constantio defuncto, Constantinopolim τίου γεγενημένου. pervenerit. Τοῦτον μὲν οὖν τὸν τρόπον ὁ Ἰουλιανὸς τῆς βασιλείας ἐδράξατο· εἰ δὲ κατὰ φιλοσόφους ἡ ἑξῆς ἀγω γῇ, ἐν κοινῷ σκοπεῖν ἐῶ. Οἷα γὰρ φιλεῖ, μὴ ἀπολο γίαν διὰ πρεσβείας δοὺς Κωνσταντίῳ, δν καὶ σωτῆρα καὶ εὐεργέτην ἠπίστατο, εὐθὺς μὲν ἀπεχειροτόνει τοὺς ἄρχοντας ὅσους ἐκεῖνος κατέστησεν· ἀμείβων δ' ἑτέρους ἀντικαθίστη, καὶ πᾶν τὸ πρὸς βουλῆς αὐτῷ ἔπραττεν· ἐπεγγελῶν δὲ καὶ Κωνσταντίῳ, κατὰ χώρας τὰς ἐπιστολὰς αὐτοῦ διεδείκνυ, δι' ὧν τοὺς βαρβάρους κατὰ Μαγνεντίου καλών, Ρωμαίοις ἐπήγαγε· καὶ τέχνῃ τὰ πλήθη μετερχόμενος, ἀπέσπι μὲν ἐκείνου, εἰς ἑαυτὸν δὲ μετεβίβαζεν. Εξάπινά τε καὶ τὸ δοκεῖν εἶναι Χριστιανὸς διαφεὶς, τοῖς τῶν δαιμονίων ἐφοίτα σηκοῖς· καὶ θύων, καὶ τοῖς ἀγάλμασι προσφερόμενος, ἀρχιερέα ἑαυτὸν ἐκάλει· καὶ τὰς Ἑλληνικὰς ἑορτὰς ἐπιτελεῖν ἐπέτρεπε, καὶ τοὺς ὑπὸ χεῖρα πάντας ἐπίσης θρησκεύειν ἔπειθε, καὶ πρὸς ἐμφύλιον ἀνεῤῥιπίζετο πόλεμον. Καί γε ἂν ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ αίμασι διεκρίθη τὸ τῆς ἐκείνου φιλοσοφίας ἀπέριττον, εἰ μὴ Θεὸς ὁ πάντα σὺν ἀγνώ στῳ λόγῳ ποιῶν συμφερόντως, θάτερον εἰς ἑαυτὸν μετεστήσατο, δίχα μέντοι ζημίας τοῦ ἀντιπάλου. Τοῦ γὰρ Κωνσταντίου ἐν Συρίᾳ τὴν Περσικὴν ὁρμὴν ἀναστέλλοντος, ἐκείνῳ δεῖν ἐδόκει τὰ περὶ τοὺς Ἰλυριού; εἴσω θέσθαι χειρῶν, καὶ μάχης ἄνευ κρατ τεῖν. Καὶ δὴ σκηψάμενος πρὸς Κωνστάντιον ἐλαύ νειν, ἐπὶ παραιτήσει δῆθεν τοῦ μὴ ἑκὼν τὰ τῆς βασιλείας σύμβολα δέξασθαι, ῇει τοῦ πρόσω διὰ Θράκης χωρῶν· ὁπηνίκα δὲ τῶν τῇὸς ὅρων ἐπέβη· μετὰ τρύγην δ᾽ οὖν καὶ ἡ Πλειάς δύνουσα ἦν· αἱ μὲν ἄμπελοι ἔμφακας ἐπεγέννων· καί τινα δρόσον ἐξ ἀέρος καταχυθεῖσαν λόγος αὐτῷ τε καὶ τοῖς ἑπο· μένοις, σταυροῦ σχῆμα ἑκάστην σταγόνα τοῖς πέτ πλοις αὐτῶν ἐντυποῦν. Αλλοι μὲν οὖν ἄλλα τοῖ; τοιούτοις ἔλεγον τῶν συμβόλων· τό γε μὴν ἄωρον καὶ ὀλιγοχρόνιον τῆς ἀρχῆς διὰ τῶν ὀμφάκων ύπεσημαίνετο. Ὁ δὲ σταυρὸς ὡς τῶν Χριστιανῶν δόγμα Julianus hostes ex Gallia ultra Rhenum fugavit. Ad undecim millia Rom. qui jure belli capti serviebant, ab Almanis recepit, Agrippina occupata. Idemn cum Almanis eisdem bellum gessit, et per Hariobaudem tribunum castra HerAd hunc certe quidem modum Julianus imperium arripuit An vero philosophici instituti sint, quæ mox deinde gessit, et idipsum in medio cuique dispiciendum relinquo. Namn (quod alioqui fieri solet) nulla ad Constantium adhuc superstitem, a quo beneficia multa se accepisse servatumque adeo esse sciebat, legatione, quæ illum excusaret et defenderet, missa, statim eos magistralu abire exauctoratos, quos ille evexerat, coegit, et alios in eorum locum suffecit, omniaque ad voluntatem tantum suam egit. Et Constantium ridens, plerisque in locis epistolas ejus recitavit, quibus ille Barbaros contra Magnentium evocans, in Romanorum ditionem adduxit. Multitudinem quoque arte circumventam, et ab illo alienatam, in partes suas pertraxit. Ac derepente simulationi quoque illi, qua Christianum se esse finxit, nuntio remisso, demonum templa frequentavit: et sacrificans, simulacrisque sese dedens, Pontificem seipsum vocavit, festos Græcorum dies peragere permisit, et qui sub potestate ejus erant cives ad eumdem cultum suasionibus perducere intendit. Et profecto civile ille concitasset bellum, et quantum in ipso situm erat, sanguine fuso, de exuberanti philosophia ejus judicium factum fuisset, nisi Deus, qui omnia, ignota et occulta ratione, in melius dirigit, alterum ad se cum nullo adversarii ipsius detrimento transtulisset. Cum enim Constantius in Syria excursiones atque expeditiones Persicas coinpesceret, illi interea visum est, Illyricum, sine prælio imperio suo subjicere. 11 Atque assimulans se ad Constandium tendere, veluti culpam, perinde atque invitus imperii insignia recepisset, deprecaturus, ulterius inde Thraciam versus processit et ubi in ejus regionis montes pervenit, cum post vindemiam Vergiliæ occiderent, vites gemmis et uvis recentibus germinarunt, et ros ex culis, Quadriburgium, Stricensium, Nivesium, Bonam, Antenacum, et Bingium, civitates cepit. Sarmatas item et Quados vicit. Oros., Ammian. Pleiades. Sozom. lib. v, cap. 1.

αὐτῷ· ἃ δὴ καὶ τῷ χρόνῳ ἔσχον τὸ βέβαιον. ὡς δὲ περὶ τὰ τῶν Θρᾳκῶν ἐγένετο όρια, Κωνστάντιος μὲν ἠγγέλλετο τελευτᾷν περὶ Μέψου κρήνας· ἐκεῖ νος δὲ τὴν Κωνσταντίνου καταλαβών, αὐτοκράτωρ ἀνηγόρευτο βασιλεύς· καὶ τὸν νεκρὸν Κωνσταντίου μεγαλοπρεπῶς ἐκήδευε· καὶ προεπόμπευεν ἐκείνου, τῆς κεφαλῆς ἀφελόμενος τὸ διάδημα, τιμῶν τὸν νε κρόν, οὗ τὴν ζωὴν ἐπεστράτευεν ἀφελεῖν. Ἐφ' οἷς Έλληνες λογοποιοῦντες ἦσαν, ὡς ᾔδει τὴν τῶν πραγμάτων μεταβολήν μαντικῇ τινι τέχνῃ ὁ Ἰου λιανὸς, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐπὶ Θρᾴκης ὁρμῆσαι. Τοῦτο δ᾽ ἦν ἂν ἐν τῷ ἀσφαλεῖ, εἰ καὶ ἑαυτῷ ᾔδει ὅσον οὔπω ἤκουσαν τὴν τελευτήν, ὡς ἐν ὀνείρῳ τῆς ἀρχῆς γεν σαμένῳ. Καὶ γὰρ εὐηθείας οὐ πόῤῥω τὸ, πρόγνωσιν ἐσχηκότα τὴν τελευτὴν Κωνσταντίου, καὶ τὴν αὐτοῦ ἐν Περσῶν ὁρίοις σφαγὴν, ἑκόντα πρὸς τὸν θάνατον ἄλλεσθαι. Αὐτῷ μὲν γὰρ ἀβουλίαν ἔστι καὶ ἀμαθῆ στρατηγίας δόξαν προσάψαι, τῇ δὲ 'Ρωμαίων ὑπη κάῳ εἰς τόσον περιστῆσαι τὸν κίνδυνον, ὡς πᾶσαν σχεδὸν ἢ τὸ πλεῖστον μέρος ὑπὸ Πέρσας πρᾶξαι γε νέσθαι. Τοῦτο μὲν ὧδε κείσθω. acre in ipsum comitesque ejus ita difusus est, ut οὐράνιόν ἐστι, καὶ χρῆνα: πάντας κατασημανθῆναι gutta quælibet in sagis illorum crucis formam repræsentaret. Et alii quidem aliter prodigia atque indicia hæc acceperunt. Verum per uvas immaturas intempestivum ejus minimeque diuturnam imperium est designatum. Crux autem Christianorum doctrinam cœlestem esse, omnesque ea consignari oportere portendit. Utrumque sane posterioribus temporibus verum esse confirmatum est. Julianus ubi in Thraciæ limitibus fuit, Constantius exstinctus esse ad Mopsi fontes dictus est: et ipse Constantinopolim ingressus, imperator est salutatus. Ibi Constantii funus magnifice curavit: atque id dempto a capite suo diademate producens secutus est, mortuum eum honore aficiens, cujus vitam infestis signis petierat. Græci sane sermonibus tum jactarunt, Julianum vaticinandi quadam arte eam rerum mutationem prævidisse, et ob id in Thraciam properasse. Quod hercle certum haberi posset, si suum ipse quoque obitum jamjam ei imminentem, qui quasi in somnis imperium tantum degustavit, vidisset. Esset namque a stultitia non alienum, si ipse et Constantii mortem, et suam in Persarum finibus cædem prospectam habens, sua sponte ad interitum prosiluisset. Hoc quidem non aliud est, quam ipsi inconsultam) temeritatem et imperatoriæ artis imperitiam affingere: imperium autem Romanorum in tantum conjicere periculum, ut id fere totum, aut maxima certe ex parte, Persis sit subditum. Hæc quidem hactenus. 12 CAPUT IIT. Ut Christiano abjurato, Julianus in idolorum fanis versaretur: et ut inter sacrificandum in horrenda spectra inciderit. Julianus porro imperio potitus, tam impudenter et aperte dicitur religionem abjurasse, ut ipsum etiam pernegaverit Christum, et sacrificiis quibusdam dæmonumque detestandis invocationibus et victimarum sanguine sacrum abluerit lavacrum, atque seipsum a mysteriis Ecclesiæ exauctoratum excluserit: et deinceps non modo privatim, sed publice etiam, quæcunque Græcis permittuntur sacra et sacrificia, eis uteretur. Enimvero solemnem ei bostiam mactanti, in extis ejus crucis signum corona circumdatum apparuisse dicitur. Quod eis qui illi opera dabant, non parvum incussit timorem, Christi potentiam doctrinamque nostram perpetuo duraturam, suspectam habentibus: quod corona victoria signum esset, et circularis forma, omni ex parte initium capiens, atque in seipsam desinens, finem nullum portenderet. At sacerdos qui sacro præfuit, ne ea re perturbare:ur, illuan admonuit: victimam enim novum quiddam ostendere, Christianum scilicet dogma jam comprimi, et ad seipsum reverti, circulo, ne sicuti prius, finibus nullis constitutis, quocunque vellet loco longe lateque propagaretur, in angustum redactum. Alio item tempore, cum celebre quoddam adytum divinationis gratia subiret, et subito sese horrenda quædam spectra ingererent, ejus rei propter quam ingressus fuerat, oblitus (ætate enim provectiore ad idolorum sacra se contulerat), quod in rebus dubiis Οπως τὰ Χριστιανῶν ἐξομοσάμενος Ιουλιανός, εἰδωλείοις ἐσχόλαζε· καὶ θυσίας ἐπιτελῶν, φάσμασι περιέπιπτεν. Λέγεται δ' ὡς ἁρπασάμενον τὴν ἀρχὴν, ἀνέδην οὕτω καὶ περιφανῶς μήτοι γε τὸ σέβας ἐξομόσασθαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἀπαρνήσασθαι τὸν Χριστόν· καί τις: θυσίαις καὶ ἐπικλήσεσι δαιμόνων ἀποτροπαίοις, ἱερείων τε αἷμασι, τὸ θεῖον λουτρὸν ἀπονίψασθαι, καὶ τοῖς μυστηρίοις τῆς Ἐκκλησίας ἀποτάξασθαι καὶ τὸ ἐντεῦθεν οὐ καθ᾿ ἑαυτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ παρρησίᾳ, ὅσα Ελλησιν εἰς θυσίαν ἀνεῖται, χρήσ σθαι. Λόγος γοῦν αὐτῷ ποτε τὴν συνήθη θυσίαν προσφέροντι, τὸ τοῦ σταυροῦ σχῆμα τοῖς σπλάγχνος τοῦ ἱερείου φανῆναι, στεφάνου αὐτὸν περιθέοντος· ὅ τοῖς περὶ ἐκεῖνον ἠσχολημένοι; δέος οὔτι μέτριον ἐνῆκε, τὴν τοῦ Χριστοῦ ἰσχύν, καὶ τὸ διηνεκές τοῦ δόγματος ἐπειδομένοις· τὸν γὰρ στέφανον νίκης εἶναι σημείον· καὶ ὁ κύκλος τὸ πάντοθεν ἄρχεσθαι καὶ λήγειν εἰς ἑαυτὸν τὸ μηδαμῶς πέρας ἔχειν ηνίασετο. Ο δὲ τελευτῆς ἀρχηγὸς μὴ ταράττεσθαι παρηγγύα· ξένον γάρ τι δηλοῦν τὸ σφάγιον· συστέλ λεσθαι γὰρ ἤδη τὸ δόγμα καὶ πρὸς ἑαυτὸ χωρεῖν, τῷ κύκλῳ στενοχωρούμενον· καὶ μὴ ὥσπερ πρώην ἀπεριορίστως πλατύνεσθαι, καὶ ἐφ᾽ οὓς ἂν αἱροί το χωρεῖν· ἄλλοτε δ' αὖθις ἐπί τι τῶν ἐπισήμων ἀδύ των μαντείας χάριν ἰῶν, ἐξάπινα φασμάτων τινών φρικωδῶν προσβαλόντων, τῶν ἐφ᾽ ἃ κατῄει προς λήθην ἐλθὼν (ἐψὲ γὰρ τῆς ἡλικίας εἰς ταῦθ᾽ ἧκεν), εἰωθὼς ὢν ἐν ἀπόροις τῷ σταυρικῷ σημείῳ χρῆσθαι πρὸς ἀρωγὴν, ὡς καὶ αὖθις κινδύνοις περιληφθεί; τῷ συνήθει ἀμυντηρίῳ ἐχρήσατο. Τῷ γὰρ δέει τῷ

ECCLESIASTICA DISTORIE LIB. X. Χριστοῦ συμβόλῳ ἑαυτὸν κατεσφράγιζε. Καὶ αὐτίκα et periculosis crucis signaculo tanquam præsentl φροῦδα πάντα, καὶ τὸ πρὸς σπουδῆς ἄπρακτον ἦν. Ἐν ἀπορίᾳ δὲ γενόμενος ὁ τῆς τελετῆς ἔξαρχος, γνούς τε τῆς τῶν δαιμόνων ἀφανείας τὸ αἴτιον, Μια ζήσαντες, εἶπεν, ο άπερ ἄγος, τὸ σύμβολον, ἀπέδρα σαν· καὶ αὖθις γενναῖον εἶναι, μηδέν τι παραδεῖξαι Χριστιανικὸν ἢ ἐννοῆσαι, εἰσηγησάμενος, πάλιν ἦγεν ἐπὶ τὴν τελετήν. Ταῦτα δὴ Χριστιανοῖς ἀκουό μενα, οὐ μετρίως καθίκετο· περιδεεῖ; γὰρ ἦσαν, σπουδάζοντα περὶ ταῦτα τὸν βασιλέα θεώμενοι, καὶ εἰς δέος καθίσταντο διωγμῶν. Καὶ ἡ προσδοκία μείζων τῆς πείρας ἐτύγχανεν· ἀήθεις γὰρ τῷ μέσῳ χρόνῳ τῶν τοιούτων γεγενημένους δεινῶν, ἡ ἀνάμνη τις καὶ μόνη τῶν πάλαι κακῶν συνέστελλε· καὶ πάντες ἦσαν εκτετηκότες, τὸ περὶ τὸ δόγμα τοῦ κρατοῦντος ὑφορώμενοι μίσος· καὶ μάλιστα ὅτι Χριστιανὸς τὸ πρότερον ἦν, καὶ ὑπὸ εὐλαβῶν πατές ρων περὶ τὸ δόγμα γεγέννητο, καὶ κατὰ θεσμούς τῆς Ἐκκλησίας προήχθη, τά τε θεία λόγια έπαι δεύθη, καὶ ὑπὸ ἐπισκόποις καὶ ἱερεῦσιν ἐτράφη, καὶ τὴν εἰς τοὐναντίον μεταβολὴν ἀνυπόστατον ἑλογία ζοντο. auxilio uti consuevisset, veluti discrimine circumventus, ad consuetum præsidium confugit: per timorem enim se Christi signo consignavit, et confestim omnia evanuere. Ita res quæ tentata fuerat, infecta tum permansit. Sacri vero ejus antistes, quod quid ageret, nesciret, causam autem cur damones disparuissent, non ignoraret: Aufugerunt illi, inquit, quod signum hoc perinde atque exse - crandum piaculum odere. Et admonitum illum, ut forti esset animo, neque quidquam Christianæ rei exhiberet aut cogitaret, rursum ad sacrum id duxit. Christiani ubi hæc audiere, non mediocriter sunt perculsi: metuerunt enim sibi, et imperatorem sacris ejuscemodi addictum videntes, in persecutionis timorem inciderunt. 13 Et exspectatio periculorum periculis ipsis major fuit. Cum enim aliquandiu jam ærumnas et calamitates dedidicissent, vel sola veterum malorum recordatio eos terrens, metu contrahebat. Omnes certe animis consternati erant, quod tantum imperatoris ejus in religionem odium cernerent, qui antea Christianus fuisset, parentibus piis et dogmatis ipsius studiosis progenitus, juxta Ecclesiæ mores et constitutiones productus, sacris Litteris edoctus, et ab episcopis et sacerdotibus educatus. Quapropter tantam illius junnutationem intolerabilem fore putabant. Ως τοὺς εἰδωλικοὺς ἀνοίξας νεώς, τὰς ἐκ παλαιοῦ προσόδους καὶ τὰ προνόμια αὐτοῖς ἐχαρίζετο, τῶν Χριστιανῶν ἀφελόμενος· καὶ οἷα ἐν Γάζῃ καὶ Καισαρείᾳ διὰ τοὺς τῶν εἰδώλων ( ταοὺς ἔπραξεν. Καὶ τοίνυν ἐπεὶ μόνος τῶν ὅλων ἐγκρατὴς ἐγεγόνει, αὐτίκα τοὺς ὅσοι ἔτι ἐν τῇ Εῳ εἰδώλων ἦσαν, νεὼς ἀνέῳξε· καὶ ἔσοι δὲ ἀτημελήτως εἶχον, ἐπισκευάζεσθαι παρηγγύα. Εἰ δέ τινες τέλεον κατελύθησαν, ἐκ νέου ποιεῖν ἐκέλευε· καὶ τοὺς βωμοὺς ἐξεκάθαιρε· καὶ τὰς πάλαι προσόδους αὐτοῖς ἀφαιρούμενος ἀφωτίου αὖθις ἐκείνοις· ὅσα τε «ἔθη πάς τρια πόλεων, καὶ τὰς πάλαι θυσίας τε καὶ βακχείας αὐτοῖς ἀνενέου. Καὶ αὐτῷ δὲ ἥκιστα αἰσχύνη ἦν δημοσίᾳ θύοντι· σπένδων δὲ ἀεὶ, τοὺς περὶ ταῦτα ἐσπουδακότας τῶν μεγίστων ἠξίου τιμῶν· τοῖς τε Ιεροφάνταις καὶ μύσταις καὶ κανηφόροις τὰ ἐξ ἔθους ἐδίδου· κῦρός τε αὐτοῖς ἐπετίθει, δ καὶ οἱ πρὸ Κωνσταντίνου βεβασιλευκότες ἔνειμον· ἀτέλειάν τε τόρων τοῖς περὶ ταῦτα σχολάζουσιν ἐψηφίζετο· τά τα σιτηρέσια τῶν περὶ τοὺς ναοὺς ἱεροπόλων ἀπέ δωκε· καθαρούς τε εἶναι ἐθέσπιζε, καὶ τῶν πλη σίον ἀποδιίστασθαι. Τὸν δὲ πήχυν τοῦ Νείλου τῷ Σαράπιδι ἀνετίθει αὖθις· καὶ τὰ ἐκ παλαιοῦ πάτρια, & Κωνσταντῖνος εὐσεβεῖν προτρέπων τῇ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ προσήγεν. Ας μὲν οὖν τῶν πόλ λεων ἑλληνίζειν ἐμάνθανεν, ἃς ἠβούλοντο δωρεάς χύδην ἐδίδου· &; δὲ περὶ τὴν Χριστοῦ πίστιν θερμοτέρας ενόει, ἐκείναις ἄρα διὰ μίσους ἦν· καὶ Philochoras dicit, Erichthonio regnante, Athenis primum constitutum esse, ut virgines dignitate præstantes canistra Junoni deæ ferrent. In quibus ea erant, quæ ad sacrificia, PanatheCAPUT IV. Ut idolorum templis apertis, vetusta privilegia et proventus Christianis ademptos illis dicarit: et qua Gaza et Cæsareæ propter idolorum sempla fecerit. Porro cum solus rerum potiretur, statim quæcunque in Oriente idolorum templa reliqua fuere, aperuit: et quæ negligentius curata fuissent, instaurari jussit. Si quæ autem prorsus diru:a essent, denuo ea exstrui præcepit, aras repurgavit, et veteres reditus nobis auferens, illis rursum sacravit. Antiquos urbium ritus, prisca sacrificia, et vesanas ineptias renovavit. Neque eum puduit publice diis sacrificare. Εt identidem libans, qui cum eo ejusmodi sacris vacabant, eos maximis est prosecutus honoribus. Rerum sacrarum præfectis, sacerdotibus, et canephoris quæ cousuetudo prisca tulerat, dedit, et auctoritate sua eos confirmavit: id quod ante Constantinum imperatores quoque alii fecerant. Rebus ejusmodi vacantibus, immunitatem tributorum sanctione dedit, annonam templorum sacrorumque ministris donavit et ut puri sive sacrosancti essent, lege lata cavit, et ab aliis hominibus eos secrevit. Nili cubitum Serapidi deo restituit,. et vetusta præterea patriaque jura, quæ Constantinus, cives suns ad veram pietatem cohortans, Ecclesiæ Christi tribuerat. Urbibus, quas sacra Græcorum sequi cognovisset, quas voluere donationes affatim dedit: naicis aliisque conventibus peragenda, pertinebant. (Suid.) Dicuntur hæ κανηφόροι, hoc est, Canistriferz. Cicer.: Habe canephoras, deorum si mulacra restitue.

4$7 quas autem in Christi religione ardentiores esse 4 οὔτ᾽ ἐπιδημεῖν αὐταῖς ἤθελεν. Καὶ πρεσβείας πολsciret, infestus eis fuit, neque ad eas divertere voluit. Et persæpe cum legationes ad eum propter casum aliquem qui incidisset, provinciales mitterent, preces eorum rejecit. Quod sane civitati Nisibenæ accidit. 14 Cum enim expeditionem adversus eos Persæ susceperunt, et ipsi ea de causa oratores suos ad eum miserunt, non modo auxilium eis ferre noluit, sed etiam minatus est, se urbem eam oculis suis non visurum, neque eo venturum, ut quæ sacra et detestanda esset, neque' templa deorum aperire, aut Græcorum religionem suscipere vellet. Et Constantienses in Palestina eodem nomine arguens, civitatem eorum Gazeæis subjecit: Constantiam namque, sicuti supra diximus, cum Gazæorum navale esset, et Majuma vocaretur, Constantinus, propter egregium ejus in fide Christiana ardorem, jure civitatis exornaverat, et filio Constantio dicatam, legibus suis uti per constitutionem jasserat: minus convenire arbitratus, ut ea Gazæ, civitati Græcis ritibus admodum addictæ, subjecta esset. At ubi Julianus imperium est consecutus, Gazæi adversus Constantienses jure egerunt. Quorum ipse judex, sicuti antea fuerat, ita Constantiam juri Gazæorum ad viginti stadia ab ipsis distantem, adjudicavit. Constantii quoque appellationem ei ademit, et portum Gazæ vocavit. Et unum utraque loca præfectum, eosdemque magistratus habuere. Ecclesiæ solæ duas esse civitates ostendere: utraque enim sub suo vixit episcopo et clero, et fines ambarum templa cujusque designarunt. Cæterum Gazæorum quidam episcopus postea, cum suus apud Majumitas antistes decessisset, hoc egit, ut utræque in unam ecclesiam redigerentur: non æquum esse dicens, ut duo essent in una civitate episcopi. Cui cum Majumitæ resisterent, synodus provincialis recte rem decidit, et suum Majumnæ episcopum ordinavit: convenire arbitrata, ut qui scanel a pio imperatore, propter veram religionem, primario civitatis jure honorati essent, non aliud per impii principis judiciumn sequerentur et facerent. Proinde illi merito honore, qui semel eis datus esset, ecclesiæ fruerentur, et res ea loco longe post est actum. λάκις τῶν ἐπιχωρίων ποιούντων δεινῶν προσπι· πτόντων, τὸν ἱκέσιον ἀπηξίου. Οἷα δὴ καὶ Νισιβηνοἶ; ἐπεγένετο· Αγγελμένων γὰρ ἐπιστρατεύειν τούτοις Περσῶν πρεσβείαν στείλασι, μέντοι γε βοηθεῖν ἕτοιμος ἦν, ἀλλ᾽ ἐπείλει μηδ' ὄψεσι τὴν πόλιν ἰδεῖν, μηδ' ἐν αὐτῇ φοιτῆσαί ποτε, οἷα δὴ ἐναγῆ τε οὖσαν, ὡς μὴ τὰ τῶν θεῶν ἱερὰ ἀνοίγουσι, καὶ τὰ νενομισμένα Ελλησιν αἱρουμένοις ποιεῖν. Καὶ Κωνσταντιεῦσι δὲ τοῖς ἐν Παλαιστίνῃ τὰ ἴσα μεμ φόμενος, ὑπὸ Γάζαν τὴν αὐτῶν πεποίηται πόλιν. Τὴν γὰρ εἰρημένην Κωνσταντίαν, ὡς μικρὸν ἔμπροσθεν εἴρηται, Γαζαίων οὖσαν ἐπίνειον, Μαιουμᾶς δ᾽ ἐκαλεῖτο πρότερον, μαθὼν Κωνσταντίνος μάλιστα τὸν Χριστιανισμόν αἱρουμένην, γέρα πή λεως έχαρίζετο, καθ' ἑαυτήν τε εἶναι ἐνομοθέτει, Κωνσταντίῳ τῷ παιδὶ ἀναθέμενος· μὴ καλὸν ἡγη σάμενος ὑπὸ Γάζαν εἶναι πόλιν δεινῶς ἑλληνίζου σαν. ὡς δὲ Ἰουλιανὸς τὴν βασιλείαν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιεῖτο, Γαζαίοι Κωνσταντιεῦσι διεδικάζοντο· ὧν δικαστὴς ἐκεῖνος γενόμενος, εἰς τὸ πρότερον, πάλιν ὑπὸ Γάζαν ἐκείνην ἐποίει, σταδίους αὐτῆς διεστη κυῖαν ἀμφὶ τοὺς εἴκοσιν. Ἀφειλέ τε καὶ τὸ τῆς Κωνσταντίου προσηγορίας όνομα, καὶ λιμένα της Γάζης ὠνόμαζε. Καὶ κοινοὶ αὐτοῖς καὶ στρατηγό; καὶ οἱ τὰ δημόσια διώκουν, ἦσαν αὐτοῖς· τά γε μὴν τῆς Ἐκκλησίας μόνα δύο πόλεις είναι τεκμη ριοῖ. Καὶ γὰρ ἑκατέρα πόλις ὑπὸ ἴδιον ἐπίσκοπον τελεῖ καὶ κλῆρον· καὶ ὅρια ἑκάστῃ ἐστὶν οἷς τὰ ἀμφοῖν θυσιαστήρια διορίζεται· ποτὲ δέ τινος τῶν Γαζαίων ἐπισκόπων, τῆς Μαιουμιτῶν ἐκκλησίας θανόντος τοῦ ἐπισκόπου, ἄμφω τὰς ἐκκλησίας μίαν ποιῆσαι διὰ σπουδῆς εἶχε· μηδὲ γὰρ εἶναι δίκαιον ἔλεγεν ἐν μιᾷ πόλει δύο ἐπισκόπους καθίστασθαι. Μαιουμητῶν δ' ἐνισταμένων, τὸ δέον τοπικὴ σύνο οδος διηυθέτει. Καὶ ἕτερον τῷ Μαιουμᾷ ἐχειροτό νει ἐπίσκοπον, προσῆκον εἶναι διεγνωκυία, τοὺς καθάπαξ ὑπὸ εὐσεβεῖ βασιλεῖ διὰ τὴν ἀληθῆ θρη σκείαν πρεσβείου πόλεως τιμηθέντας μὴ ἄλλως πράττειν αἱρεῖσθαι διὰ κρίσιν ἀπεβοῦς βασιλέω; χρῆναι δ' ἐὰν κατά χώραν, τῶν καθάπαξ δοθέντων ἐκκλησίᾳ δικαίως ἀπολαύειν γερῶν. Τοῦτο μὲν οὖν ὀλίγῳ ἐγένετο ὕστερον. suo immota maneret. Atque hoc quidem sic non Eodem anno Cappadocum quoque Cæsaream Τοῦ δ᾽ αὐτοῦ ἔτους καὶ τὴν Καππαδοκών Καισάurbem magnam et locupletem, Julianus e civilatum albo expunxit, et Cæsaris ei cognomen abstulit. 15 Primum enim Mazacam eam vocatam Claudius Cæsar appellatione mutata, nomine suo cohonestavit. Summo autem civitatem eain odio persequebatur tyrannus, quod propter eximium in Christum amorem et desiderium maxime celebris esset, et vetusta simulacrorum delubra everLisset: Jovis scilicet πολιούχου, hoc est, urbis patroni, et Apollinis πατρῴου, id est, patrii. Ubi vero postea Fortunæ templum sunt demoliti, pluρειαν μεγάλην τε οὖσαν καὶ ἐν εὐδαίμοσι κλῆρον λαχοῦσαν, τοῦ καταλόγου τῶν πόλεων διέγραψεν Ἰουλιανός· καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ἀφῃρεῖτο τὴν Καί σαρος· Μάζαν γὰρ τὰ πρῶτα κατονομαζομένην, Κλαύδιος Καίσαρ τῷ ἐπωνύμῳ ἐτίμα, μεταβαλών. Ὑπερφυῶς γὰρ ἐμίσει τὴν πόλιν ὁ τύραννος, τῷ περὶ τὸν Χριστὸν πόθῳ μάλιστα οὖσαν διαφανή καὶ ὅτιπερ τοὺς πάλαι καθεῖλον εἰδώλων ἐκεῖσε νεώς· τοῦ τε πολιούχου λέγω Διὸς, καὶ τοῦ πατ τρώου Απόλλωνος. Ως δὲ καὶ τὸν τῆς Τύχης νεών κατέσπασαν ὕστερον, σφόδρα ήχθετο πάσῃ τῇ πό Sub monte Argeo Mazacam, quæ nunc Cesarca nominatur. (Plin. lib vi, cap. 3.)

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. X. multos eam incolentes incusavit: ac si quid durius perferendum sit, tum ferendum pro fortuna fuisse, eis objecit. Trecentas sane auri libras ab eis qui fines urbis ejus coluere, vi exegit. Clerum autein omnem muneribus et ministeriis militaribus in ea regione attribuit: quod cum sumptibus onerosum, tum ignominia contumeliosum existimatum est. Et Christianis omnibus tributo imposito, urbe ea perinde atque vico aliquo est usus. Jure quoque jurando interposito, minatus eis est, nisi quam primum templa deorum restituerent, quiquid posset calamitatis civitati se illaturum, et postremo capita etiam ablaturum´esse Galilæis; sic enim per contumeliam Christianos nominavit. Atque ille minas ejusmodi ad rem contulisset, nisi fatalis necessitas morte eum prævenisset. Neque ab initio per misericordiam humaniorem se erga Christianos exhibuit, minusque graviorem veteribus persecutoribus sed quod nihil momenti Græcorum superstitioni constituendæ, Christianorum intolerabilia etiam supplicia afferre, quin etiam dogma nostrum majora per ea capere incrementa sciret. Ingens enim ex eo Christianis accessit gloria, quod ex eis multi fortiter mortem sibi obeundam duxerint. Præterea vero laudem eam nobis invidit. Et a tormentis quidem et igne, et ferro, et pelagi undis abstinuit; neque vivos vel in barathrum conjecit, vel in terra defodit, quæ alii ante eum persecutores fecerant; quod hæc necessario animi sentenλει· καὶ Ἕλλησιν ἐνεκάλει ὡς μὴ ἐπαμύνουσιν, rimum toti urbi succensuit, et Græcos non adeo ὥστε καί τι δεινὸν παθεῖν ὑπὲρ τύχης, εἴπερ τέως ἔδει παθεῖν· καὶ τριακοσίας λίτρας χρυσοῦ τοὺς ἀνὰ τοὺς ὄρους αὐτῆς ἔτει βίᾳ· τοὺς δ' ἐν κλήρῳ πάντας ὑπὸ λειτουργίαν στρατιωτικὴν τελεῖν προστάξας" δ δαπανηρὸν καὶ ἐπονείδιστον ἐνομίζετο· σύμπαν δὲ τὸ Χριστώνυμον πλῆθος ὑπόφορον καταστήσας, ὅσα καὶ Κώμῃ τῇ πόλει ἐχρήσατο· ὅρκους δὲ προστιθεὶς, ἠπείλει, ὡς εἰ μὴ θᾶττον τὰ ἱερὰ ἀνεγείρωσι, πᾶν εἴ τι δεινὸν ὁρᾷν τῇ πόλει· καὶ τέλος ἀφαιρεῖσθαί τε κεφαλὰς τῶν Γαλιλαίων· οὕτω γὰρ ὑβρίζων εκάλει Χριστιανούς· καὶ ἔφθασεν ἂν ἐκπερᾶναι τὰς ἀπειλὰς, εἰ μὴ τὸ χρεών προφθάσαν τοῦ ζῆν ὑπερεξήγαγεν. "Οτι γε καὶ καταρχὰς οὐκ οἴκτῳ τὸ φιλάνθρωπον ἐδείκνυ περὶ Χριστιανούς, καίπερ βαρύτερος μάλιστα τῶν πάλαι διωξάντων τὴν Ἐκκλησίαν ὤν· ἀλλ᾽ εἰδὼς ἐκ τῶν γενομένων μηδεμίαν όνησιν εἶναι τῷ Ελληνισμῷ ἐκ τῶν πρὸς Χριστιανοὺς ἀνηκέστων τιμωριῶν· μᾶλλον μὲν οὖν αὔξησιν τὸ δόγμα λαβεῖν, καὶ ἔνδοξα ἐντεῦθεν τὰ Χριστιανῶν γεγενήσθαι, οἷς ἀν δρείως ἐκείνων πολλοὶ τελευτᾷν εἴλοντο· ἄλλως δὲ καὶ τῆς ἐκεῖθεν δόξης τούτοις φθονῶν, οὐ φειδοῖ τινι καὶ φιλανθρωπίᾳ. Αἰκισμοῖς μὲν γὰρ καὶ πυρὶ καὶ σιδήρῳ καὶ θαλαττίοις βυθοῖς, ἢ ζῶντας βαρά θροις βάλλειν, καὶ γῇ κατορύττειν, ἃ τοῖς πρὸ ἐκείνου διὰ σπουδῆς, παντελῶς ἀπεῖπεν. Οὐδὲ γὰρ ἐξ ἀναγκαίου ταῦτα την γνώμην μεθίστησι. Πειθοί δὲ μᾶλλον καὶ παραινέσεσιν ἡγεῖτο δεῖν πρὸς ἀσέΓειαν μετάγειν τὰ πλήθη, κἀντεῦθεν ῥᾳδίως περιγενέσθαι· ή τάχα, ἵνα μᾶλλον παράδοξός τις είναι δέξη περὶ αὐτοὺς καὶ φιλάνθρωπος, μὴ βίαν εὐθὺς ἐπάγειν ᾑρεῖτο. et siam non mutarent: cohortationibus vera persuasionibus multitudinem ad impietatem pertrahendam esse censuit. Eo modo facile se superiorem fore, et quod vellet, effecturum esse ratus est: aut fortasse, ut admirandus esse, et præter exspectationem perhumanus in eis videretur, non statim vim eis adhibendam esse putavit. ὺς ἡδὺς τῷ πλήθει θέλων δοκεῖν, ἀνῆκε τοῖς ἀπανταχοῦ φυγαδευθείσιν ἐπισκόποις ἐπὶ Κων σταντίου τὰς ἐξορίας διὰ μίσος ἐκείνου· ἄλλως τε καὶ διὰ τὸ θέλειν τὴν Ἐκκλησίαν ταράττε σθαι. Τοιαῦτα διανοούμενος, πᾶσιν οὓς φυγαδείᾳ κατεΕίχασεν ὁ Κωνστάντιος διὰ τὴν θρησκείαν, ἀνῆκεν οἴκαδε ἴεσθαι· καὶ τοῖς ὑπὸ δήμου τὰ οἰκεῖα διαρπαγεῖσι τὰς οὐσίας ἀπεχαρίζετο. Διατάγματα δ' ἔπεμπε, μηδένα τῶν Χριστιανῶν ἀδικεῖν, μηδ' ἐπὶ Ουσίας βιάζεσθαι, μηδὲ ὑβρίζειν. Οσοι δ᾽ ἕλοιντο ἑκόντες τοῖς βωμοῖς προσιέναι, πρότερον περιέραντηρίοις καὶ καθαρτηρίοις χρῆσθαι [λουμένους τοῖς δαίμοσιν. "Οσα δὲ Κωνσταντίνος κληρικοίς οποίες σιτηρέσια καὶ ἀτελείας, τὸ θεῖον τιμῶν, περιείλεν οὗτος, καὶ τοῖς δημοσίοις ἐνέταξεν & τε χήραις καὶ παρθένοις δι᾽ ἔνδειαν ἐν κλήροις ἔταξεν ἐκ δημοσίων τρέφεσθαι, πικρῶς εἰσεπράττετο. Κωνσταντίνος γάρ, ἡνίκα τὰ κατὰ τὰς ἐκκλησίας ἐνομοθέτει, ἐκ τῶν ἑκάστης πόλεως φόρων τὰ διαρ κῇ πρὸς τὴν τῶν ἐπιτηδείων ζωάρκειαν, πᾶσι τοῖς κλήροις ἐδίδου, καὶ νόμῳ τὴν πρᾶξιν ἐκύρου· καὶ νῦν ἐς δεῦρο τηρεῖται καλῶς φυλαττόμενος. Ην δὲ CAPUT V. Quomodo, ut favorem plebis aucuparetur, omnes passim episcopos a Constantio in exsilium pulsos revocarit, cum propter Constantii odium, tum quod Ecclesiam turbari vellet. 16 Ejusmodi agitans consilia, qui a Constantio in exsilium pulsi propter religionem fuerant, omnibus potestatem redeundi fecit: et quorum bona publicata fuerant, ea illis restituit. Edicta publicata, ne Christiani injuriis afficerentur, neve per vim aut contumeliam ad sacrificia adigerentur. Si qui vero sua sponte ad aras accedere vellent, eos prius deorum placandorum gratia lustrari purgarique debere. Annonam et immunitatem, quam Constantinus pro sua erga Deum observantia clericis concesserat, ipse abrogavit, et in publicos proventus retulit. Quæ vero viduis et virginibus, propter inopiam cleri, alimenta e publico largienda destinata erant, gre et difficulter exigebantur. Constantinus namque, cum ecclesias constitueret atque ordinaret, ex cujusque urbis proventibus toti clero, quantum ad vitam tolerandam satis esset, rerum necessariarum tribuit,

καὶ βαρυτάτη, ὡς καὶ τὰ γενόμενα τῶν πρακτόρων γραμματεῖα ἐδήλου. Οὐ μέχρι δὲ τούτων ἡ τοῦ τυράν νου ἀπέχθεια ίστατο. ᾿Αλλὰ τὸ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν μῖσος πρὸς παντελή καθαίρεσιν αὐτῆς ἀνηρέθιζε. Καὶ γὰρ ὅσα προσῄεσαν αὐτῇ σκεύη καὶ ἀναθήματα ἀφαιρούμενος, τοῖς τῶν εἰδώλων ἀνετίθει ναυῖ;· βίαν τε τοῖς καθελοῦσι ναοὺς ἐπί τε Κωνσταντίνου καὶ Κωνσταντίου ἐπῆγε θᾶττον οἰκοδομεῖν, ἢ τὰς ἀποτιμήσεις ἐκείνων ἐκτίνειν· εἰ δ' ού, δεσμοῖς ὑπάγεσθαι, καὶ χαλεπῶς πάσχειν· ὥστ' ἐντεῦθεν συν ἄγειν ἔστι καὶ τοῦτο· ὕβρεων μὲν γὰρ ἕνεκα, καὶ σώματα περινοεῖσθαι κολάζειν, μετριώτερον τοῦτον τῶν πάλαι διωκτῶν γενέσαι· τοῖς δὲ λοιποῖς πολλῷ τῷ μέτρῳ διαφέρειν ἐκείνων. Καὶ γὰρ ἐν ἅπα σι κακῶς αὐτὴν ποιῶν διεφάνη· ἑνὶ μόνῳ δόξας είν και φιλάνθρωπος, ὅτι περ τοὺς καταδικασθέντας ἐπὶ Κωνσταντίου φεύγειν ἱερέας την φυγαδείαν ἀνέστειλε, καὶ πρὸς τὰς οἰκείας μετεστέλλετο πό λεις. Συνάγειν οὖν ἔστιν ἐκ τῶν ἄλλων μηδὲ τοῦτο φειδοῖ γενέσθαι, ἀλλ᾽ ἵνα συγκρούων ἀλλήλους τους. ἐπισκόπους, ἐμφυλίῳ καθοπλίσῃ μάχῃ, καὶ ὑπὸ τῶν οἰκείων πολεμεῖσθαι πείσῃ τὴν Ἐκκλησία. ἴσως δὲ καὶ Κωνσταντίῳ μίσος παρασκευάζων προς πᾶν τὸ ὑπήκοον· τοὺς μὲν Έλληνας θεραπειων περὶ τὰ ἴσα σπουδάζοντας, τοὺς δὲ τῶν ἱερέων διὰ Χριστὸν κακῶς παθόντας λύων τὴν ἀδικίαν. Αμέλει τοι καὶ τοὺς εὐνούχους τῶν βασιλείων ἀπώσατο. Εὐσέβιον δὲ τὸν ἐν βασιλείοις κρατοῦντα καὶ τοῦ ζῇν ὑπεξῆ γεν. Απήχθητο δὲ καὶ ἄλλως αὐτῷ· ὑπε οπτος γὰρ ἦν, ὡς βουλαῖς ἐκείνου ὁ ἀδελφὸς ἀνῇρητο Γάλλος. Τὸν δὲ Σύρον 'Αέτιον, ὃς αἴτιος καὶ ἀρχηγὸς τῆς αἱρέσεως Εὐνομίῳ ἐγένετο, ὑπερορίαν τε ὑπὸ Κωνσταντίου καταδικασθέντα· ἦν γὰρ καὶ ὕποπτος ἐκείνῳ διὰ τὴν πρὸς Γάλλον ἀνάκρασιν· μετ' εὐμενοῦς ἐπανήγαγε γράμματος δημοσίοις ὀχήμασι. Διὰ Κωνστάντιον δὲ καὶ τὸν Κυζίκου Ελεύσιον προστάττει δαπάναις ἰδίαις ἦν ἐπὶ Κων σταντίου τῶν Ναυατιανῶν ἐκκλησίαν καθεῖλεν, ούθις οἰκοδομεῖν. Καὶ ἐν ἄλλοις πλείστοις σημειώσεις ἄν τις, ὡς Κωνσταντίου διὰ μέσος τὰ μὲν αὐτό; τῶν δεινῶν ἐποίει, καὶ ἄλλων δὲ ποιούντων ἐν τ δετο. eamque rem sanctione legis confirmavit, quæ ἡ τοιαύτη τῷ Ἰουλιανῷ εἴσπραξις ἀπάνθρωπο; πάνυ hucusque conservatur. Sub Juliano exactio eorum proventuum dura admodum et gravis fuit, sicuti id exactorum ipsorum testantur monumenta. Cæterum parum ſuit tyranno, tam hostili esse erga nos animo, nisi suum adversus Ecclesiam odium ad excidium ejus prorsus converteret. Quæcunque enim ei suppeditabant sacra vasa et donaria, ea abstulit, et in idolorum delubris reposuit. Vim etiam illam eis adhibuit, qui sub Constantino et Constantio templa deorum evertissent, ut vel ea celeriter restaurarent, vel æstimationem structuræ eorum persolverent. Sin hoc minus facerent, ut durius acciperentur, et in vincula conjicerentur, mandavit. Unde illud satis conjicere licet, in eo quidem illum veteribus persecutoribus, quod corpora cum contumelia non excruciaverit, moderatiorem fuisse: rebus autem aliis, modis omnibus illos exsuperasse. Omni namque ex parte Ecclesiam affligere manifeste est visus et uno tantum miodo humanior judicatus, quod episcopos sub Constantio exsilio multatos revocavit, et in urbes suas redire permisit. Atque id ille non misericordia fecit, sicut colligere est: 17 sed ut episcopos inter se committens, ad intestinum armaret bellum, et suis ipsa dissidiis ecclesia labefactaretur. Fortasse etiam, ut Constantium apud Romani imperii subditos, in odium et invidiam adduceret: tum Gracos, qui eisdem secum sperarentur sacris, favore prosequens; tum episcopos, qui propter Christum afflicti essent, ab injuria vindicans. Itaque eunuchos quoque imperiali aula exegit. Eusebium autem, qui primum in ea locum tenuerat, morte etiam multavit: cui aliam quoque ob causam infensus fuit; suspectum enim, veluti fratris sui Galli necis suasorem, babuit. Syrum autem Aetium, auctorem et ducem hæresis Eunomii, et Constantii sententia, qui eum propter familiaritatem Galli suspectum quoque habuerat, damnatum, et in exsilium actum, perquam benignis litteris revocavit, et publica vectura reduxit. Propter Constantium quidem, Eleusium etiam Cyzicenum impensis propriis, quam solo æquaverat sub Constantio Novatianorum ecclesiam, uno atque altero mense restituere jussit. Sed et ex aliis plurimis rebus æstimare est, propter Constantii odium, cum multa in nos ipsum duriter fecisse, tum quæ ab aliis quoque fiebant, eis delectatum esse. CAPUT VI. U etiam magnus Athanasius tum apud virginem pud cam occultatus, publico se commiserit, et Ecclesiam receperit, Georgio Artano a populo interemplo. Tum Athanasius etiam, qui multis annis latuerat, Constantii morte cognita, noctu Alexandriæ in ecclesia apparuit, et miraculo derepente omnibus quasi mortuus quispiam ab iuferis reversus fuit. Ex quo enim Georgii insidiis, et Constantii jussa Ægypti præfectus eum non cepit, atque ipse fuga sibi consuluit, ad Juliani usque imperium, apud mulierem quamdam virginem Alexandriæ occul- ὺς καὶ ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος τηνικαῦτα ὑπὸ σε μνῇ παρθένῳ κρυπτόμενος ἀνεμάνη, καὶ τὴν Εκκλησίαν κατέσχε, Γεωργίου του 'Αρειανού ὑπὸ τοῦ δήμου ἀναιρεθέντος. Τηνικαῦτα δὲ καὶ ᾿Αθανάσιος πολλοῖς κρυπτί μένος ἔτεσι, Κωνστάντιον μαθὼν τελευτήσαντα, νυκτὸς ἐπὶ τὴν Ἀλεξανδρέων Εκκλησίαν ἐφάνη. Καὶ θαῦμα ἔδοξεν, αίφνης οἷά τις νεκρὸς τῶν κάτω ἀναῤῥαγείς· ἐξ ὅτου γὰρ ταῖς Γεωργίου ἐπιβου λαῖς, Κωνσταντίου κελεύσαντος, ὁ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἡγεμὼν ἐκείνου ἀπέτυχε, φυγὼν ἐκεῖνος ἐς δεύρο ἀφανὴς ἦν μέχρι τῆς παρούσης ἡγεμονίας, παρά

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. τινι γυναικὶ παρθένῳ ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ κρυπτόμε- tatus latuit; quæ tantum forma excelluisse traνος· ἦν τοσούτῳ διαλάμπειν κάλλει ὁ τῆς ἱστορίας παραδίδωσι λόγος, ὡς κατάπληξιν ἄντικρυς εἶναι ὁρωμένην, καὶ μή τινα τῶν σωφρονεῖν ᾑρημένων εἰς λόγους ἐλθεῖν πειρᾶσθαι, ἵνα μή ποθεν ἐκπηδήσας μῶμος αὐτῷ προστριβείη. Εκείνη δὲ καίπερ οὕτως ἀκμάζουσα, ὅμως τοῦ σώφρονος καὶ σεμνότητος οὐκ ἀφίστατο· & δὴ καὶ μόνα κοσμεῖν εἴωθε, μή τι καὶ τῆς φύσεως συναιρομένης τὰ πρὸς εὐπρέπειαν. Καὶ γάρ πως συμβαίνει μηδ' ἀληθὲς ἐκεῖνο με οἴεσθαι, ὅ τοῖς πρὸ ἡμῶν εἴρηται, ὁποῖα τα σώματα, τοιαύτας εἶναι καὶ τὰς ψυχάς. Τούναντίον δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ τῆς ψυχῆς ἐπιτηδεύματα, καὶ τὸ τοῦ σώματος ἦθος συσχηματίζεσθαι· καὶ δ ἂν τύχοι πράττων ὁ τοιοῦτος, τοιοῦτον καὶ δια φαίνεσθαι· καὶ καθ' δν ἂν ἐπιτηδεύοι καιρόν. Πρὸς δ, οἶμαι, τὶς ἀσφαλῶς ἐξετάζων τούτῳ τῷ λόγῳ, εὐστόχως εἰπεῖν, καὶ μηδένα ἔχειν τὸν ἀντεροῦντα. Τόν γε μὴν ᾿Αθανάσιον θείᾳ ὄψει πρὸς τὴν παρ θένον ποδηγούμενον λόγος διασωθῆναι· καὶ πάντως τὸ ἀποδὰν σκοπεῖν τις ἐθέλων, θεϊκὴν τὴν οἰκονο μίαν είναι λογίσαιτο. Ἵνα γὰρ μήτε πράγματα οἱ περὶ ᾿Αθανάσιον ἔχοιεν, ἤν τις πειράζειν ᾑρεῖτο, ἢ ἦρχοις βιάζεσθαι, οὕτως οἰκονομηθῆναι διαλαθεῖν κρυπτόμενον παρὰ γυναικί, ἣν οὐδεὶς ψήθη τι του σοῦτον διενεγκεῖν· τῷ μὲν γὰρ ἀπείρῳ κάλλει οὐδ᾽ ὑπόνοιαν ἐδίδου τὸν ἱερέα παρ' αὐτῇ κρύπτεσθαι· ἀνδρείῳ δὲ φρονήματι προσηγάγετο εἰς τέλος δὲ διὰ φρόνησιν τὸν θησαυρὸν διεσώσατο. Τοσοῦτον δὲ τὸ πιστὸν αὐτῷ διετήρησε διακονησαμένη καλώς, ο ὡς καὶ πόδας νίπτειν, τροφήν τε καὶ ὅσα τῆς φύσ σεως ἀναγκαῖα διὰ τὴν χρείαν, μόνην αὐτὴν εὖ μάλα ὑπηρετεῖσθαι, καὶ βίβλους αὐτῷ ὧν χρείαν εἶχε, κομίζειν, καὶ συχνῷ τῷ χρόνῳ ταῦτα ποιοῦ σαν, μή τινα γνώναι, ὅσοι δὴ τὴν ᾿Αλεξάνδρου πόσ λιν κατῴκουν. Καὶ ὁ μὲν οὕτω φανείς, τὰς ἐκκλησ σίας κατέσχεν, ὑπὸ παντὸς τοῦ πλήθους ἀποδεχθείς· οἱ δὲ τὰ ᾿Αρείου φρονοῦντες ἐκβληθέντες, ἰδίᾳ τὴν συναγωγὴν ἐποιοῦντο, Λούκιόν τινα ἐξηγεῖσθαι αύτ τῶν προστησάμενοι. Ο γὰρ Γεώργιος ἔφθασεν ὑπὸ τοῦ δήμου διαφθαρείς. Επεὶ γὰρ ἔγνωσαν τελευτῆ σαι μὲν τὸν Κωνστάντιον, ἐπὶ δὲ τῶν ὅλων τὴν Ἰουλιανὸν καταστῆναι, εὐθὺς ὁρμῇ τῇ πάσῃ τὸ περὶ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν ὅσον ἐν "Ελλησιν ἦν, εἰς στάσιν ἐχώρει· καὶ δὴ βοῇ μιᾷ ἐπ' αὐτὸν ὥρμησαν ὡς διαχειρίσοντες. Τότε μὲν οὖν φονεύειν ἀπέσχοντο, δεσμωτηρίῳ δὲ περιείργον· οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον τοῦ δεσμωτηρίου ἐξαγαγόντες, μαχαίρας ἔργον ποιοῦνται. Εἶτ' ἐπὶ καμήλου ως τινα φόρτον ξένον έναθέντες, ἐπὶ μέσης ἦγον τῆς ἀγορᾶς, δι' ἡμέρας ἐπιμαινόμενοι τῷ νεκρῷ καὶ ἀναιδῶς ἐξυβρίζοντες· δείλης δὲ ὀψίας ὥσπερ ἐμπλησθέντες, τὸ περιλειφθὲν τοῦ σώματος πυρὶ κατετέφρωσαν. impositum, per medium forum, cadaveri per duxerunt: circa crepusculum autem veluti ea corporis, igne combusserunt. Τοῖς μὲν οὖν ἐξ ᾿Αρείου πρὸς τῶν σπουδαστών ᾿Αθανασίου δοκεῖ τὰ τοιαῦτα τῷ Γεωργίῳ ἐπιγενέ. οθαι. Ἀλλ' οὐχ οὕτως ἔχει· πλεῖον γὰρ ἦν ἐκείνῳ ditur, ut stuporem prorsus ea spectantibus incuteret, et nemo eorum qui castiorem vitam sectari constituissent, in colloquium ejus veniret, ne scilicet eo nomine reprehensione non careret. Atque illa tametsi ita forens et vivida esset, pudicitia tamen et sanctitate vitæ non excidit. Quæ res solæ, quamvis nihil adjumenti a natura ad decorem accedat, ornamento esse solent. 18 Ut prope verum esse non videatur, quod a majoribus dictum est: Qualia sint corpora, tales etiam esse animos. Quin e diverso potius, ad animorum instituta, corporum quoque mores conformantur: et quale quisque exercet studium, talis etiam esse apparet, quocunque id accidat tempore. Atque Bad hanc rationem si quis rem certo exigat, recte id sic eum dicturum, neque quempiam qui reluctetur, habiturum esse, existimarim. Athanasius quidem, divina providentia ad virginem hanc deductus, atque apud eam servatus est. Et si quis eventum rei considerare velit, divinam prorsus dispositionem esse reperiet. Ut enim nihil n.olestiæ et negotii Athanasio et familiaribus ejus cahiberétur, si quis tentare aut juramento cogere quemquam ex illis, ad eum scilicet prodendum, voluisset: recte hoc sic institutum, ut latens apud mulierem occultaretur, quam nemo id perlaturam. esse putavit. Propter formæ vero venustatem neque in suspicionem cuiquam incidit, apud eam episcopum occultari. At illa virili plane animo virum eum ad se recepit, et prudentia mira ad finem usque thesaurum tantum servavit. Tanta autem in eum bonestis præstandis ministeriis fuit fde, ut se pedibus lavandis, et cibo aliisque naturæ nostræ necessariis utilibusque rebus exhibendis una ipsa rite ei inservierit, et de libris quibus opus habuit, commodaverit. Atque id cum longo tempore fecisset, nemo tamen qui Alexandrinam incoluit urbem, cognovit. Athanasius qui ita subito apparuit, ab universa multitudine receptus, in ecclesias est deductus. Ariani autem ejecti, seorsim conventus egere, Lucio quodam, qui eis episcopus præesset, lecto. Georgius enim a plebe interfectus fuerat. Postquam enim Constanlium decessisse, et Julianum ad imperii summam pervenisse cognitum est, statim impetu omni quidquid erat Alexandriæ Græcæ superstitionis sectatorum, ad seditionem prorupere et clamore uno incursionem in Georgium, tanquam cum interempluri, fecere. Et tum quidem a cæde abstinuerunt, atque carceri eum incluserunt: verum non multo post inde extractum ferro necarunt. Deinde camelo quasi novum quoddam clitellarum genus furorem et contumeliam impudenter insultantes, injuria saliati, quidquid a raptatione ea superfuit 19 Arianis quidem hoc sic Georgio ab Athamasti studiosis accidisse videtur: sed res aliter habet. Nam ille odio majori Græcos in se conci-

νοις λοιδορουμένῳ, καὶ τὰς οὐσίας δημεύοντι· καὶ τὸ μεγάλα δὲ δύνασθαι παρὰ βασιλεὶ πλεῖον ἀνῆπτε τὸ μίσος. Φιλεῖ γὰρ ὁ δῆμος πρὸς τοὺς ἐν δυνάμει ἀπεχθῶς ἔχειν. Επειτα καὶ τὸ τηνικαῦτα περὶ τὸ Μιθρίον καλούμενον γεγονός, ἐπὶ μέγα ἦρε τὴν κατ' αὐτοῦ κίνησιν. Ατημέλητον γὰρ ὄντα τὸν τόπον, Κωνστάντιος τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐκεῖνον ἐδωρεῖτο Αλεξανδρέων. Γεώργιος δ᾽ ἐκκαθαίρων τὸν τόπον ὥστ' εὐκτήριον οἶκον ἀνεγείραι Θεῷ, ὑπόγειόν τε ἄντρον εὑρίσκει· ἐν ᾧ ξανά τε καὶ ἄλλα σύμβολα Ελλη νικῆς τερθρείας, ὡς ἄν τις εἴποι, τῶν παρ' αὐτοῖς μυουμένων ἢ τελουμένων ἦσαν· & γελοῖά τινα καὶ ξένα ἐδόκει τοῖς θεωμένοις· οἷς δὴ καὶ ἐπισκώπτοντες, διετώθαζον. Οἱ δὲ τοῖς μυστηρίοις ἐπαισχυνθέντες, ἀθρόον συλλεγέντες ξίφεσι καὶ λίθοις και ροπάλοις τοῖς Χριστιανοῖς ἐπιτίθενται· καὶ πολλοὺς μὲν ἀναιροῦσιν, οὐκ ὀλίγους δὲ καὶ τραν ματίας ἐργάζονται, πολλοὺς δ' ἐκ τούτων σταυρώ σαντες, ἐφ' ὕβρει δῆθεν τοῦ δόγματος, ἀπηλλάττοντο. Καὶ τὸ μὲν ἔργον ἀτελὲς τῷ Γεωργίῳ κατελείπετο· οἱ δ' ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ, τῇ τοῦ Ἰουλιανοῦ ἀρχῇ χρησάμενοι τῷ καιρῷ, καθάπερ ἠβούλοντο, καὶ αὐτ τὸν ἀνεῖλον Γεώργιον. Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς ὁ βασι λεὺς ἰδίοις γράμμασι μαρτυρεί, τῷ δήμῳ τῆς ᾿Αλεξανδρέων μᾶλλον ἐγκαλῶν ἤπερ Χριστιανοίς. Ο δῆτ' οὐκ ἂν ἐπαρρησιάζετο, εἰ μὴ τῇ βίᾳ τῆς ἀλη θείας ἐλαύνετο. Καὶ γὰρ ᾑρεῖτο Χριστιανοὺς εἶναι τους Γεωργίου φονέας ήπερ οἵους δήποτε Ελληνας. Καὶ τοῦτο οὐκ ἀποκρύπτεται· ἐν γὰρ τῇ πρὸς Αλεξανδρέας ἐπιστολῇ προσποιούμενος χαλεπαίνειν, μέχρι λόγων καθάπτεται, τὴν τιμωρίαν δῆθεν ὑπερτιθέμενος. Επέχεσθαι δέ φησι τῇ πρὸς τὸν πολιοῦχον Σάραπιν αἰδοῖ, καὶ διὰ τὸν τῆς πόλεως οἰκιστὴν Ἀλέξανδρον, καὶ τὸν θεῖον αὐτοῦ Ἰουλιανὸν, ὃς Αἰγύπτου καὶ ᾿Αλεξανδρείας πρὸ καιροῦ ἦρξεν, ἀνὴρ ἐπιμᾶλλον ταῖς Ελληνικαῖς τερθρείαις προσε σχηκώς, διαπύρως τε ἀπεχθανόμενος τοῖς Χριστια νοῖς. Τόσον δ' ἦν ἐκείνῳ μίσος τὸ πρὸς ἡμᾶς, ὡς καὶ τοῦ κρατοῦντος γνώμης ἄνευ πολλούς παρα σκευάσαι μέχρις αἵματος τὸν ἀγῶνα διαδραμεῖν. Ἐγὼ δ' οὐκ ὀκνήσω, μὴ καὶ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἐπιστολὴν Ἰουλιανοῦ τῷ παρόντι παραθεῖναι συντάγματι· εἶτα καὶ ὅσα ὁ θεῖος αὐτοῦ Ἰουλιανὸς κατὰ τῆς ἡμῶν πίστεως έδρασεν. Η γε μὴν ἐπιστολὴ τούτοις τοῖ; γράμμασι περιείληπτο· taverat, eo quod patria eorum sacra inhibuisset, μίσος ἐκ τῶν Ἑλληνιστῶν, κωλύοντι ἐκείνων τὰ templa deorum destruxisset, simulacris convi- πάτρια, κατασπῶντί τε τοὺς ἐκείνων νεώς, καὶ ξοάciando illusisset, et bona eorum publicasset. Adhæc invidiam quoque ejus auxit, quod multum apud imperatorem auctoritate valuisset. Solent enim multitudini, qui aliquam obtinent potestatem, esse exosi. Insuper tum quoque quod de Mithrio actum fuerat, tumultum contra eum motum admodum auxit. Nam locum eum diu neglectum, Constantius ecclesiæ Alexandrinæ donaverat. Georgius autem eum repurgans, ut ædem sacram Deo excitaret, subterraneum antrum reperit: in quo simulacra, et alia quædam symbola et signa Græcarum nugarum et præstigiarum, ut ita dicam, eorumque qui sacris ab ipsis instituti atque initiati fuissent, erant. Quæ sane ridicula et nova cernentibus sunt visa, proindeque merito per ludibrium irrisa. Græci autem pudore propter inysteria et arcana sua revelata affecti, confertim manu coacta, gladiis, lapidibus et clavis impetum in Christianos fecerunt, et multos occiderunt, quosdam vulnerarunt, et nonnullos etiam ex eis ad dogmatis contumeliam in crucem egerunt, atque abierunt. Georgius coeptum opus imperfectum reliquit. Græci porro Juliani imperio, tanquam opportunitate quadam oblata, pro eo atque voJuere, usi, ipsum etiam Georgium interemere, Hoc ipsum imperator quoque litteris suis, magis scilicet populum Alexandrinum, quam Christianos incusans, testatur: quod ille profecto non fecisset, α nisi eum veritatis vis coegisset: Christianos certe, qualescunque illos tanden, Georgianæ cædis, quam Græcos, auctores fuisse maluisset. Sed ille minime rem celavit, quamvis gravius `etiam nos perstringens. In epistola enim ad Alexandrinos, stomachari se simulans, verbis eus perstringit, coerctionem remittens. Id quod se facere dicit, ob reverentiam urbis patroni dei Serapidis, et conditoris ejus urbis Alexandri, atque item avunculi Juliani, qui Alexandriæ et Ægypti præfectus fuit, vir superstitioni Græcarum nugarum dedi. tissimus, et Christianorum hostis vehementissimus. 20 Tanto enim is erga nos odio flágravit, ut citra imperatoris sententiam, multis auctor fuerit, ut ad sanguinem usque martyrii certamen peragerent. Mihi etiam molestum noa erit, epistolam eam Juliani, operi huic nostro adnectere, atque etiam quæ avunculus ejus Julianus adversus fidei nostræ scripta fuit: CAPUT VII. Juliani epistola ad populum Alexandrinum missa, propter Georgii cædem. Imperator Cæsar Julianus Maximus Augustus, populo Alexandrino. Siquiden Alexandrum, qui Mithiram Perse solem esse putant, cui hom stias multas sacrificant. Hujus sacris non initiabatur, nisi qui per gradus quosdam tormentorum ad ea pervenisset, et sanctum se perpessionisque expertem esse declarassel. Suid. Mithrion, Solis professionem egerit. Epistola hisce verbis conΚΕΦΑΛ Ζ'. Ἐπιστολὴ Ἰουλιανοῦ τῷ δήμῳ τῶν Ἀλεξαν δρέων σταλεῖσα διὰ τὸν φόνον Γεωργίου. • Αὐτοκράτωρ Καίσαρ Ἰουλιανός Μέγιστος Αλεξανδρέων τῷ δήμῳ. Εἰ μὴ τὸν ᾿Αλέξανδρον τὸν οἱ templum: Mithriaca, Solis sacra. Lamprid. de Commodo: Sacra Mithriaca homicidio vero polluit. In quo olim Græci, Mithræ sacrilicantes, homines mactabant. (Socr. lib. 111, cap. 2.)

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB, X. κιστὴν ἡμῶν, καὶ πρό γε τούτου τὸν θεὸν τὸν μέγαν urbem vestram condidit, et prae eo magnum atτὸν ἁγιώτατον Σαράπιν αἰδεῖσθε, τοῦ κοινοῦ γοῦν que sanctissimum deum Serapidem non veremini, ὑμᾶς καὶ ἀνθρωπίνου καὶ πρέποντος πῶς οὐδεὶς quomodo publici commodi, humanitatis et decori εἰσῆλθε λόγος; προσθήσω δὲ, ὅτι καὶ ἡμῶν· οὓς οἱ nullam prorsus rationem habuistis? addo etiamı θεοὶ πάντες, ἐν πρώτοις δὲ καὶ ὁ μέγας Σάραπις, nostri? quos dii omnes, in primis vero magnus ἄρχειν ἐδικαίωσαν τῆς οἰκουμένης· οἷς πρέπον ἦν Serapis, imperare toti orbi voluerunt. Convenieτὴν ὑπὲρ τῶν ἠδικηκότων ὑμᾶς φυλάξαι διάγνωσιν. bat certe, ut judicium de iis qui injuriam vobis 'Αλλ' ὀργὴ τυχὸν ἴσως ὑμᾶς ἐξηπάτησε καὶ θυμός· intulere, nobis reservaretur. Sed ira fortasse et ὅσπερ οὖν εἴωθε τὰ δεινὰ πράττειν, τὰς φρένας μετ furor vos decepit: qui sane mentem hominibus τοικίσας. Εἶτα τῆς ὁρμῆς ἀναστείλαντες, τοῖς παρα- auferens, gravia solet admittere flagitia. Deinde χρήμα βεβουλευμένοις καλῶς ὕστερον ἐπήγαγε τὴν autem impetu sedato, consilio, quod subito recte παρανομίαν. Οὐδὲ ᾐσχύνθητε, δῆμος ὄντες, τολμή vobis captum erat, mox per contemptum legum, ται ταῦτα, ἐφ' οἷς ἐκείνους ἐμισήσατε δικαίως. vin publicam adjecistis neque vos, qui populi Είπατε γάρ μοι, πρὸς τοῦ Σαράπιδος, ὑπὲρ ποίων nomine censemini, ea tentare et facere puduit, ἀδικημάτων ἐχαλεπήνατε Γεωργίῳ; Τον μακαριώ quæ in illis recte reprehendistis atque odistis. τατον Κωνστάντιον, ἐρεῖτε δήπουθεν, ὅτι καθ' ἡμῶν Dicite namque mili, per Serapidem. quaenam ob παρώξυνεν· εἶτα εἰσήγαγεν εἰς τὴν ἱερὰν πόλιν delicta Georgio suecensuistis? Beatissimum, videστρατόπεδον· καὶ κατέλαβεν ὁ στρατηγὸς τῆς Δια licet, dicelis, Constantium in nos commovit, γύπτου τὸ ἁγιώτατον τέμενος τοῦ Θεοῦ, ἀποσυλήσας deinde in urbem sacram exercitum induxit; et ἐκεῖθεν εἰκόνας καὶ ἀναθήματα καὶ τὸν ἐν τοῖ; Ægypti præfectus, ubi sanctissimum Dei temἱεροῖς κόσμον, ὑμῶν ἀγανακτούντων εἰκότως, καὶ plum invasit, imagines, donaria, et sacrum orπειρωμένων ἀμύνειν τῷ Θεῷ, μᾶλλον δὲ τοῖς τοῦ natum diripuit, vobis merito indignantibus et Θεοῦ κτήμασιν. Ὁ δὲ ἐτόλμησεν ὑμῖν ἐπιπέμψα: Deum seu potius bona Dei defendere volentibus. τοὺς ὁπλίτας ἀδίκως καὶ παρανόμως καὶ ἀσεβῶς· Atque ille armatos in vos inique, illegitime et ἴσως Γεώργιον μᾶλλον ἢ τὸν Κωνστάντιον δεδοικώς, impie immittere est ausus, fortasse Georgium ἑαυτὸν παρεφύλαττεν, εἰ μετριώτερον ὑμῖν καὶ το magis quam Constantium metuens: qui melius λιτικώτερον, ἀλλὰ μὴ τυραννικώτερον προσεφέρετο. sibi ipsi consuluisset, si moderate vobiscum et Τούτων οὖν ἕνεκεν ὀργιζόμενοι τῷ θεοῖς ἐχθρῷ civiliter, nec tam tyrannice egisset. 21 Scdenim Γεωργίῳ, τὴν ἱερὰν αὖθις ἐμιάνατε πόλιν, ἐξὴν eas ob injurias deorum hosti Georgio infensi, ὑποβάλλειν αὐτὸν ταῖς τῶν δικαστῶν ψήφοις. Οὕτω sacram piaculo contaminastis urbem, cum illum γὰρ ἐγίνετο ἂν οὐ φόνος, οὐδὲ παρανομία τὸ πρᾶγμα, – judicum calculis subjicere potueritis. Sic enim res δίκη δὲ ἐμμελής, ὑμᾶς μὲν ἀθώους πάντη φυλάτε ea non caedes, neque legum violatio, sed legitimum τουσα, τιμωρουμένη μὲν τὸν ἀνίατα δυσσεβήσαντα, fuisset judicium: quod vos quidem immochos σωφρονίζουσα δὲ τοὺς ἄλλους πάντας, ὅσοι τῶν conservasset, illum autem qui¸ maxima commisit θεῶν ὀλιγωροῦσι, καὶ προσέτι τὰς τοιαύτας πόλεις, facinora, coercuisset, atque omnes præterea ad καὶ τοὺς ἀνθοῦντας δήμους ἐν οὐδενὶ τίθενται, τῆς meliorem frugem reduxisset, qui deos conte - ἑαυτῶν δὲ ποιοῦνται πάρεργον δυναστείας τὴν mnunt, et tautas urbes populosque florentes nihili κατ' ἐκείνων ὠμότητα. Παραβάλλετε τοίνυν ταύτην faciunt, potestatique sum, adversus illos seveμου τὴν ἐπιστολήν, ᾗ μικρῷ πρόσθεν ἐπέστειλα ritatem, perinde atque accessionem quamdam καὶ τὸ διάφορον κατανοήσατε· πόσους μὲν ὑμῶν adjiciunt. Conferte hanc cum ea quam paulo ἐπαίνους ἔγραφον τότε· νυνὶ δὲ, μὲ τοὺς θεούς, 6- ante ad vos dedi epistola, et quantum inter se φείλω ὑμᾶς ἐπαινεῖν, οὐ δύναμαι δὲ διὰ τὴν παρα- differant cognoscite. Quas enim tum ad vos laudes νομίαν. Τολμῷ δῆμος, ὥσπερ οἱ κύνες, ἄνθρωπον scripsi? Nunc vero, per deus ipsos juro, laudaren σπαράττειν; Εἶτα οὐκ αἰσχύνεται καὶ φυλάττειν quidem vos libenter, facere id auten propter καθαρὰς τὰς χεῖρας, ὡς προσάγειν πρὸς τοὺς θεοὺς η leges violatas nequeo. Audetne populus, ut canes αίματος καθαρευούσας; Αλλὰ Γεώργιος ἄξιος ἦν solent, hominem discerpere? Deinde illum ejus τοῦ τοιαῦτα παθεῖν; καὶ τούτων ἴσως ἐγὼ φαίην ἂν rei nihil pudet, neque puras manus conservare χείρονα καὶ πικρότερα· καὶ δι' ὑμᾶς ἐρεῖτε; Σύμ curat, ut eas absque sanguinis contaminatione φημι καὶ αὐτός. Παρ' ὑμῶν δὲ, εἰ λέγοιτο τοῦτο, innocuas ad deos tendat? Verum Georgius, qui οὐκέτι συγχωρῶ· νόμοι γὰρ εἰσὶν οὓς χρὴ τιμά talia pateretur, dignus erat: imo fortasse, ego σθαι· μάλιστα μὲν ὑπὸ πάντων ἰδίᾳ καὶ στέργε- dixerim, hisce graviora et acerbiora: et vestra σθαι· πλὴν ἐπειδὴ συμβαίνει τῶν καθέκαστόν τινας causa dicetis? Idem ego quoque dico: sin ut a παρανομεῖν, ἀλλὰ τὰ κοινὰ γοῦν ευνομείσθαι χρή, vobis hæc pateretur, dicatis, id jam non concesκαὶ πειθαρχεῖν τοῖς νόμοις ὑμᾶς, καὶ μὴ παραβαί- serim. Leges enim sunt, quæ delicta coercent. νειν ὅσαπερ ἐξ ἀρχῆς ἐνομίσθη καλῶς. Εὐτύχημα Et maxime quidem pro se quisque universi eas γέγονεν ὑμῖν, ἄνδρες ᾿Αλεξανδρεῖ;, ἐπ' ἐμοῦ πλημα servare debent. Et quamvis accidat, ut ex civibus μελῆσαι τοιοῦτό τι· ὃς αἰδοῖ τῇ πρὸς τὸν Θεὸν, nonnulli contra leges agant, respublica tamen et καὶ διὰ τὸν θεῖον τὸν ἐμὸν καὶ ὁμώνυμον, ὃς ἦρξεν populus ipse legibus regi et constitutionibus paαὐτῆς τε Αἰγύπτου καὶ τῆς ὑμετέρας πόλεως, ἀδελ rere, neque quæ ab initio recte statuta sunt, vioPATROL. GR. CXLVI

46) ἀκαταφρόνητον, καὶ τὸ ἀπηνέστερον καὶ καθαρόν τῆς ἀρχῆς, οὐποτ᾽ ἂν δήμου περιιδεῖν τόλμημα μὴ καθάπερ νόσημα χαλεπόν, πικροτέρῳ διακαθάραι φαρμάκῳ. Προσφέρω δὲ ἐγὼ ὑμῖν δι' ἄσπερ ἔναγχος ἔφην αἰτίας, τὸ προσηνέστατον, παραίνεσιν καὶ λόγους· ἐφ᾽ ὧν εὖ οἶδ' ὅτι πεισθήσεσθε μᾶλλον, εἴδ περ ἐστὲ, καθάπερ ἀκούω, τὸ ἀρχαῖον Ελληνες· εἰ καὶ τὰ νῦν ἐπὶ τῆς εὐγενείας ἐκείνης ὑπεστιν ὑμῖν ἀξιόλογος καὶ γενναῖος ἐν τῇ διανοίᾳ καὶ τοῖς ἐπιτηδεύμασιν ὁ χαρακτήρ. Προτεθήτω τοῖς ἐμεῖς πολίται; ᾿Αλεξανδρεῦσι.» lare debet. Felicitatis loco, viri Alexandrini, φικὴν ὑμῖν ἔννοιαν ἀποσώζω. Τὸ γὰρ τῆς ἐξουσίας ducere potestis, quod delictum hoc vestrum in imperii mei tempora incidit: qui propter reverentiam erga Deum, et propter cognominem mili avunculum, qui Ægypto et urbi vestræ cum imperio præfuit, fraternam erga vos benevolentiam conservo. Non enim populum aliquem audere convenit, potestatem summam, quæ contemni non debet, et severitatem sinceritatemque imperii obtinet, despicere: ne temeritatem tantam, sicuti gravem aliquem morbum, acerbiore repurgare opus sit remedio. Exhibeo autem et propono voLis, ob eas quas modo dixi causas, perquam placide cohortationem et verba, quibus vos (sal scie) persuadebimini: siquidem, ut audio, ab origine Græci estis, atque nunc etiam ex veteri illa nobilitate in animis studiisque vestris impressa est insignis aliqua et generosa indoles. Proponatur civibus meis Alexandrinis. • 22 Sic imperator scripto isto non Christianis magis quam Alexandrino populo, causain ejus cardis ascribere videtur. De Juliani autem, cujus modo meminimus, sævitia, hæc feruntur. Cum is Ecclesiæ Antiochenæ mundum atque ornatum permagni pretii auferre, et imperialibus thesauris inferre, ac templa orationumque domos fidelibus claudere constituisset: clerus quidem reliquus prolugit, solus autem Theodoretus presbyter ibi permansit. Hunc quod sacrorum donariorum custos esset, et indicare ea, si vellet, posset, quodque vi admota id facere nollet, arreptum crudeliter excruciavit, et postremo gladio interemit: cum quidem ad quælibet intentata sibi tormenta generosæ mentis responsum dedisset, et ita ut virum decet, pro dogmate decertassel. Julianus sacra vasa direpta, et solo illisa, per luibrium risit: atque ubi quæ voluit blasphemans in Christum dixit, tandem contumeliam aucturus, super eis consedit. Vindicta autem statim est subsecula. CAPUT VIII. De Eusebin, Nestabo et Zenonē fratribus, qui Gazæ martyrium sustinuerunt: et de sancto Hilarione, miraculorum editore. Quandoquidem eo sum' oratione provectus, ut Georgii et Theodoreti cædem commemorarim, aliarum quoque mentionem facere visum est, et in primis Eusebii, Nestabi et Zenonis fratrum: quos Gazæorum populus de templorum eversione et Græca superstitionis abolitione accusatos, pri- " mum in domo quadam sub custodia habuere, ceinde flagris casos carceri iucluserunt. Postmɔdum cum diu multumque in theatro discorrissent, et, quod vulgus facere consuevit, alius alium concitasset, furibundi in carcerem irruerunt, et viros inde productos crudelissime necarunt, præcipites atque supinos trahentes, alque atl saxa illidentes: et alii fustibus, alii lapidibus, alii quæ sors obtulit, telis aliis diverberantes. Dicuntur mulieres quoque a lanificio excurrentes, Apud Sozom. Theodorus nominatur. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς τοιαῦτα γράφων, ἔοικε μή Χριστιανοῖς μᾶλλον ἢ τῷ δήμῳ τῆς ᾿Αλεξανδρέων τὴν αἰτίαν ἀνατιθείς· περὶ δὲ τῆς ἀπηνείας του προειρημένου Ιουλιανοῦ καὶ τάδε φασί· βουλομένου γὰρ αὐτοῦ τὸν κόσμον τῆς Ἀντιοχέων Εκκλησίας πολυτελή γε όντα μεταθεῖναι, καὶ τοῖς βασιλικοῖς θησαυροῖς ἐντάξαι, καὶ τοὺς εὐκτηρίους δὲ τῶν οίκων τοῖς πιστοῖς ἀποκλεῖσαι, τοὺς μὲν ἄλλους τῶν κλη ρικῶν ἀπιδεῖν, μόνον δὲ Θεοδώρητον τὸν πρεσβύτε ρον μὴ ἑλέσθαι τὴν ὑποχώρησιν. Τοῦτον δὲ φύλακα ὄντα τῶν κειμηλίων καὶ καταμηνύσαι ταῦτα δυνάμενον, ἐπεὶ μὴ τοῦθ' ᾑρεῖτο ἐκβιαζόμενος, εἰς χεῖ· ρας λαβών, ηκίζετο ἀπηνώς. Τέλος δὲ καὶ τὸν διά ξίφους ἐπῆγε θάνατον, γενναίαν ἐφ' ἑκάστῃ βασάνω τὴν ἀπόκρισιν προϊσχόμενον, ἀνδρείως τε ὑπὲρ τοῦ δόγματος διαγωνιζόμενον. Τὰ δὲ σκεύη ληϊσάμενος, καὶ τῷ ἐδάφει αὐτὰ προσαῤῥάσσων, ἐτώθαζε· καὶ βλασφημῶν ὅσα γε ἦν βουλομένῳ, Χριστὸν, τέλος ἐπαύξων τὴν ὕβριν, ἐπ' αὐτῶν ἐκάθιζε. Καὶ ἡ δίκη εὐθὺς εἴπετο. Περὶ τῶν ἐν Γάζῃ μαρτυρησάντων, Ευσεβίου, Νεστάβου, καὶ Ζήνωνος τῶν ἀδελφῶν· καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Ιλαρίωνος τοῦ θαυματουργού. Ἐπεὶ δὲ εἰς τοῦτο προήχθην, καὶ τὴν Γεωργίου καὶ Θεωδωρήτου ἀναίρεσιν διεξῆλθον, εὔλογον εἶναί μοι δοκεῖ καὶ ἄλλων μνήμην ποιήσασθαι, καὶ μᾶλ λον Ευσεβίου καὶ Νεστάβου καὶ Ζήνωνος τῶν ἀδελ φῶν· οὕς ὁ τῶν Γαζαίων δῆμον, ἐπὶ καθαιρέσει τῶν ἱερῶν, καὶ ἀφανείς τοῦ Ἑλληνισμοῦ αἰτιώμενοι, συνεῖχον τὰ πρῶτα ἐπ' οἴκου φυλαττομένους, εἶτα δὴ καὶ μάστιγας ἐπιθέντες, δεσμωτηρίῳ καθείργον. Επειτα ἐπὶ θεάτρου πλεῖστα καταδραμόντες, οἷς γε δῆμος φιλεῖ πράττειν, ἀλλήλους παραθήξαντες θυμοῦ πλήρεις, τὸ δεσμωτήριον κατέλαβον· καὶ τοὺς ἄνδρας, ἐκεῖθεν ἐξαγαγόντες, ὠμότατα διεχρήσαντο, πρηνεῖς καὶ ὑπτίους ἕλκοντες, καὶ προσρηγνύντες τοῖς λίθοις· καὶ οἱ μὲν ξύλοις, οἱ δὲ λίθοις, οἱ δ' ἄλλοι ἄλλο τι ὅ τι τύχοι κρατῶν,παίοντες. Ελέγετο γε μὴν καὶ γυναῖκας τῶν ἱστῶν ἐξιούσας ταῖς κερκία Theodoret, habet Nectorium.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. Χ. τούτους κατακεντάν. Οἱ δ' ἐπ' ἀγορᾶς μάγειροι και radiis et fusis puretim eos convulnerasse: et coci χλάζοντας λέβητας τῶν χυτροπίδων ἁρπάζοντες, γυμναῖς ταῖς σαρξὶν ἐκείνων κατέχειν. "Ησαν δ' 5 καὶ οβελίσκοις καὶ σούβλαις τούτους διέπειρον. Ἐπεὶ δ' ἱκανῶς κατακόψαντες, καὶ τὰς κεφαλὰς καὶ τὰ ὀστέα συνέθλασαν, ὡς καὶ τὸν ἐγκέφαλον δίκην ὕδατος ἀποῤῥεῖν, πρὸ τοῦ ἄστεος ἄγουσιν· ᾗ δὴ ἔθος τὰ τῶν θνησκόντων ρίπτειν ὀστέα ζώων· ἔνθα πῦρ ἀνακαύσαντες, τούτῳ τὰ σώματα παρεδίδουν. Οτα γε μὴν τῶν ὀστέων διὰ τὸ στερὸν μὴ τὸ πῦρ ἐδαπάνησε, τοῖς ἐκεῖσε καμήλων καὶ ὄνων ὀστέοις ἀνέμιξαν· ὥστε μὴ βαδίαν εἶναι τοῖς βουλομένοις τὴν εύρεσιν. Οὐ μήν γε λαθεῖν εἶχε· νύκτωρ γὰρ Θεός ἔχρα τινὶ γυναίῳ τὴν τῶν ὀστέων ἀνάληψιν· ἡ δὴ κατὰ τὴν θείαν σύνταξιν ἀναλεξαμένη, χύτρα κατέ κρύπτε, καὶ τῷ τῶν μαρτύρων ἀνεψιῷ Ζήνων: παρετίθει ἀγνώστῳ ὄντι τῇ γυναικὶ, ᾗ διάγοι τοῦ θείου καταμηνύσαντος· ἐκρύπτετο γὰρ καὶ αὐτὸς τοῦ διωγμοῦ κινουμένου. Τοῦ γὰρ δήμου περὶ τὴν τῶν θείων αὐτοῦ ἀναίρεσιν ἔχοντος τὴν σπουδήν, ἐκεῖνος εἰς ᾿Ανθηδόνα πόλιν πρὸς θάλασσαν φυγάς ᾤχετο. Διέχει δὲ Γάζης ἡ ᾿Ανθηδών ὡσεὶ σταδίους εἴκοσι. Μόλις δὲ καὶ αὕτη, Ἑλληνισμῷ χαίρουσα, καὶ τῇ τῶν ξοάνων θεραπείᾳ ὡς πλεῖστον επτοημένη. Ἐκεῖσε δὴ οὖν πολλὰ παρὰ τῶν ᾿Ανθηδονίων παθών, εἰς τὸ τῶν Γαζαίων ἐπίνειον λαθὼν ἐκρύπτετο· ὅπου δὴ τὸ γύναιον ἐκείνῳ παρατυχόν, ἐδίδου τὰ λείψανα. Καὶ καιρῷ μέν τινι οὗτος ταῦτα οίκοι κατεῖχεν· ὡς δὲ χρόνῳ ὕστερον Θεοδοσίου τὰ σκήπτρα διαχειρί ζοντος, καὶ τῆς Γαζαίων ἐκκλησίας τὴν ἐπισκοπὴν ἐκληροῦτο, θυσιαστήριον πρὸ τοῦ ἄστεος πήγνυσι, καὶ εὐκτήριον οἶκον ἐγείρει· καὶ τὰ ὀστᾶ τοῦ μάρτυρος ἐκεῖ κατατίθησι πλησίον τοῦ ὁμολογητοῦ Νέστορος" ὃς σύναμα τοῖς οἰκείοις ἀνεψιοίς συλληφθείς, καὶ δεσμῶν καὶ μαστίγων ὡς πλεῖστον μετέσχεν. Πλέν σάν γε μὴν οἱ ἔλκοντες, ὡραῖον ἔχοντα τὸ σῶμα ἰδόντες· καὶ προσδόκιμον ὄντα θανεῖν, μικρὸν δὲ τὸ ἆσθμα περισώζοντα, ρίπτουσι πρὸ τῶν πυλῶν· ὅν τινες ἀνελόμενοι, παρὰ τὸν εἰρημένον ἀνεκόμισαν Ζήνωνα· παρ᾽ ᾧ τὰ ἕλκη καὶ τὰς πληγάς θεραπευόμενος ἐτελεύτησεν. Οι γε μὴν Γαζαίοι περιδιεῖς ἦσαν τῇ τόλμῃ· καὶ φήμη διεθρυλλεῖτο, χαλεπαίνειν σφίσι τὸν βασιλέα, καὶ ἀποδεκατοῦν τὸ πλῆθος βουλεσθαι. Ψεύδος δ᾽ ἦν, καὶ τοῦ δήμου θρύλλος κενός, τῷ συνειδέναι ἃ πεπράχασι παραλόγως θορυβουμένων. Οὐδὲ γὰρ ὅπερ ᾿Αλεξανδρεῦσιν ἐποίει, λόγοις τάχα ἐπαιτιώμενος καὶ Γαζαίοις ἐπῆγε. Τόσον δ' οὐδ' ἐν γράμμασιν ᾐτιάσατο, ὡς καὶ τὸν τηνικάδε τοῦ ἔθνους ἡγούμενον τῆς ἀρχῆς μεθίστη καὶ ἐν ὑποψίαις οὐ καλαῖς εἶχε· καὶ ἀγώγιμον τοῖς νόμοις ποιήσας, τὸ μὴ κτεῖναι καὶ θάνατον ἐκείνου καταψηφίσασθαι, φιλάνθρωπον ελογίζετο. Ἐν δίκη δ' ἐποιεῖτο τὸν ἄνδρα· ὅτι περ τινὰς τῶν τῆς στάσεως ἀρξαμένων Γαζαίων δεσμωτηρίῳ καθείρξεν, εὐθύ νας κατὰ νόμους αἰτῶν. Τί γάρ, φησί, τῶν κακῶν ἦσαν εἰργασμένοι, εἰ Γαλιλαίους ὀλίγους ἀνθ' ὧν Ανεψιόν, consobrinum. (Sozom.) (*) 'Ανεψιών Sozom. in foro publici, lebetes et ollas aqua bullienti ferventes a chytropodibus raptas, corporibus corum nudís diffudisse. Quidam verubus et sibulis illos perfodlisse. 23 Atque ubi satis cos concidissent, capitaque et ossa eorum adeo comminuissent, ut cerebrum ad instar aquæ difflueret, extra urbem cos, in locum ubi morticina animantia congerere soliti erant, duxerunt, atque ibi igni accensa corpora eorum combusserunt. Et quæcunque ossa propter soliditatem flamma non comsumpsert, camelorum et asinorum quæ disjecta ili erant, ossibus miscuerunt, ut ne facil a quærentibus inveniri possent. Sed frustra id fuit. Noctu enim Deus muliercule cuidam, oppidi ejus inquilinæ postea, ut reliquias eas tolleret, insinuavit. Quæ eas dispositione divina collectas, et urceo inclusas, apud martyrum eorum nepotem Zenonem ipsi ignotum deposuit, Numinis indicio ad domicilium ejus deducta. Latebat nimi - rum et ipse, propter persecutionem excitatam. Cum enim vulgus patruorum ejus cædibus occupatum esset, ipse tum Anthedonem in mari. timam urbem profugit, stadiis fere viginti Gəza distantem, Græcaque superstitione maxime gaadentem, et ad simulacrorum cultum plurimana animorum consternatione stupemem. Atque iii multa a civibus perpessus in Gazæorum navale inde se contulit: et in eo loco seculle latuit. Ubi etiam muliercula ei reperto Ossa sacra dedit, que aliquandiu domi su habuit. Postea vero quam Theodosio imperante, Gazæorum episcopatum est sortitus, extra oppidum, sacrum Colididit altare, et oratorium erexit, atque in co martyrum reliquias reposuit, prope confessorem Nestorem qui una cum consobrinis suis comprehensus, vincula et flagra permulta communiter cum eis sustinuit. Tortores autem ejus, quod forma esset praestanti, et corpore vigeti, miserti (et jam in exspectatione mortis erat, et parum admodum cum difficultate spirabat) ante portam eum abjecerunt. Quem sublatum nonnulli ad Zcnouem, quem diximus, detulerunt: apud quem plagas et ulcera curans est mortuus. Gazai, tam audaci facinore peracto, in magno fuere timore: et fama vulgaverat iratum eis imperatorem esse. populumque eum decimare velle. Sed falsum id fuit, plebisque rumor vanus ex conscientia patrati facinoris a plerisque sparsus: ad quem præter rationem et causam omnem homines sunt tumultuati. 24 Nam ne verbis quidem fortasse, quod Alexandrinis fecerat, Gazæos ille incusavit. Quin tantum abest ut per litteras eos objurgarit, ut duci etiam qui tum ei genti præfuit, dignitatem ademerit, maleque suspectum habuerit. Εt cum eum legibus obnoxium fecisset, quod sententia no. Sozom. flagris cæsum et urbe ejectum scribit, lib. v, cap. 9.

dammarit atque necarit, il humanitati suæ ac- πλεῖστα καὶ μέγιστα αυτούς τε ἠδίκησαν, καὶ εἰς cepto latum voluit. Objecit autem criminis loco θεοὺς ἐξήμαρτον, τὰ ἐκ παλαιοῦ αὐτῶν καθελόντες τεμένη, δικαίως ἡμύναντο; Καὶ τὰ μὲν οὕτω διε θρυλλεῖτο. viro ei, quod ex Gazæis quosdam seditionis et cædis ejus auctores comprehensos carceri incluproΤότε δὴ καὶ Ἰλαρίων ὁ περιώνυμος ἐν μονάζουσι, πρὸς τῶν Γαζαίων ἐπιζητούμενος, πρὸς Σικελίαν ἀπῆρε· καὶ ξύλα τοῖς ὤμοις ἐκ τῶν ὀρέων τῇ πόλει κομίζων, διεπώλει, καὶ τὸ ζῆν ἐπορίζετο. Υπό γε μὴν ἐπισήμως δαιμονῶντος ἀνδρὸς καταφωραθείς, ὡς ἀπαλλάξας ἐκεῖνον τῆς μάστιγος, εἰς Δαλματίαν ἧκε. Πολλὰ δὲ κἀκεῖσε θαύματα εργασάμενος, ὡς sisset, pœnas ab eo legibus poscens. Quid enim criminis, inquit, admiserunt, si paucos Galilæos ob plurimas gravissimasque ab eis acceptas injurias, ob violatos deos, et vetusta corum templa eversa, legitima vindicta sunt ulti? Atque hæc quidem ita sunt jactata. Eo vero tempore et Hilarion ille inter monachos præclarus, a Gazæis ad cædem quæsitus, in Siciliam abiit: et ligna humeris suis ex montibus in urbem vicinam ferens, ea vendidit, et inde vitam toleravit. Cæterum a viro quodam, qui admodum dæmoniis exagitatus, ea plaga per ipsum liberatus fuerat, indicatus, in Dalmatiam fectus est: ubi cum multa etiam edidisset mira- εὐχῇ πεδῆσαι τὴν θάλασσαν, ἐξ ὑπονοστήσεως και cula, et mare;estus magno impetu terram inuncare solitum oratione vinxisset, inde rursus abiit: neque enim libenter apud eos qui se laudarent, degebat. In primisque studio habebat, ut migratione crebra obscurior esset, et quamprimum opinio et gloria de eo excitata dilaberetur. Postremo autem permultis ob eam quæ dicta est causam peragratis locis, Cyprum præternavigans, Paphum pervenit, et a Cyprio ejus temporis episcopo invitatus, circa Charybrim (ita enim locus nominabatur), quod eo delectaretur, perlilenter ibi versatus est, monasticæ philosophiæ, ita ut par erat, vacans. Quominus auten martyrio sit functus, fuga in causa fuit. Fuga vero usas est, quatenus divinum oraculum persecutores ἀνάγκης καθίστασθαι. fugiendos esse permittit at si quis comprehendatur, ut fortiter consistat, et persequentium tor. menta et supplicia generose perferat, opus est., 25 CAPUT IX. De calamitatibus in Phoenice et Heliopoli et Emesa toleratis: et de Emyliano, et Dorotheo, et Domitiano, et Marco Arethusiorum episcopo. Sedenim non apud solos Alexandrinos et Gazeos ita in nos sævitum, verum etiam Heliopoli, ad Libauum in Phoenice sila, et Arethusæ apud Syros, hisce deteriora atque crudeliora sunt facta. Quæ urbes per credulitatis sunimæ contentionem id egere, ut secundas partes, quæ alibi designata essent, habere arguerentur. Heliopolitani enim (quod quidem incredibile dictu esset, nisi ab eis qui tum rei gest adfuere, ad nos relata fuisset) sacras quasdam virgines, quæ etiam viros aspicere non sustinuerint, vestibus spoliatas et nudas, in medio populo ad spectaculum, et cujusque qui illudere eis vellet, injuriam, consistere coegerunt. Ubi autem et conspectu tali et rebus aliis, pro cujusque libidine, et sancta illarum corpora abunde contumelia affecerunt, postremo ab inferioribus eas partibus totonderunt atque disciderunt: et superficie vulueris cjus atque scissura, porcorum alimento, cui illi assueverant (hordeum autem fuisse, aut simile quiddam, verisimile est) Sozom. habet Charbyrim. τακλύσαι τὴν ξηρὰν ὁρμῆς ἔχουσαν, ἐκεῖθεν πάλιν μεταχωρεῖ· οὐ γὰρ ἐκείνῳ φίλον παρὰ τοῖς ἐπαι νοῦσιν ἔχειν διατριβήν. Εσπούδαζε γὰρ ἀφανής εἶναι ταῖς μεταβάσεσιν, ὥστε τάχιστα διαλύειν τὴν περὶ αὐτοῦ ἐπισυνισταμένην δόξαν. Τέλος δὲ πολλούς μετοικίσας τόπους δι' ἅπερ ειρήκαμεν, παραπλέων καὶ Κύπρον, εἰς Πάφον κατῆρε· καὶ παρὰ τοῦ την νικάδε Κυπρίων ἱερῶς ἡγουμένου προτραπείς, περί Χάρυβριν (χῶρος οὕτω καλεῖται), ἀγαπήσας τὸν τόπον, φίλην ἐποιεῖτο διατριβὴν, φιλοσοφῶν ὡς εἰκός. Καὶ τὸ μὴ μάρτυρα γενέσθαι τὸν ἄνδρα αίτιον γέγονεν ἡ φυγή. Εφυγε δὲ, καθότι θεῖός ἐστι χρησ σμὸς ἀποδιδράσκειν τους διώκοντας· εἰ δὲ ληφθείεν, γενναίως ἵστασθαι, καὶ κρείττους τῆς τῶν διωκόντων Περὶ τῶν ἐν Φοινίκῃ καὶ 'Ηλιουπόλει καὶ Ἑμέ· σῃ γεγενημένων δεινῶν· καὶ περὶ Αἰμυλιανού καὶ Δωροθέου καὶ Δομετιανοῦ· καὶ περὶ Μάρ που τοῦ 'Αρεθουσίων ἐπισκόπου. Οὐ τοίνυν παρὰ μόνοις 'Αλεξανδρεῦσι καὶ Γαζαίου; τὰ τοιαῦτα τετόλμηται καθ᾿ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν Ηλ:- ουπόλει, τῇ πρὸς τῷ Λιβάνῳ τῆς Φοινίκης κειμένη, καὶ ἐν Ἀρεθούσῃ τῇ παρὰ Σύροις, χείρονα διεπράχθη, φιλονεικούντων ὠμότητος ὑπερβολῇ δεύτερα τὰ παρ' ἐκείνοις ἐλέγξαι. Οἱ μὲν γὰρ, ὁ καὶ λέγειν τοῖς πολλοῖς ἄπιστον δόξει, εἰ μή τινες παρόντες την νικαῦτα τοῖς πεπραγμένοις ἀνήγγειλαν, ἱεράς τινας παρθένους, μηδ' ὄψιν ἀρμένων ἀνασχομένας θεά σασθαι, ἐσθῆτος γυμνας καταστήσαντες, ἐπὶ μέσου δήμου ἑστάναι ἠνάγκασαν, εἰς θέατρον καὶ ὕβριν βουλομένῳ παντί. Ικανῶς δὲ καὶ ὄψει καὶ τοῖς ἄλ λοις ᾗ ἑκάστῳ ἐδόκει ταῖς ἁγίαις ἐκείναις σαρξίν ἐνυβρίσαντες τέλος κάτωθεν ἀνακείρουσι, διχή σε διε λόντες τὰ σπλάγχνα τροφῇ χοίρων ἢ συνήθης ἣν ἐκείνοις, κριθὴν δὲ εἶναι εἰκὸς καὶ ἄλλα ταύτῃ παρ όμοια, ἐπιπολῆς τὰ σπλάγχνα καλύψαντες, ἐπὶ τὴν συνήθη βρῶσιν ἐξεκαλοῦντο τους χοίρους. Ἐκεῖνο: δ' ὁρμῇ ἀγρίᾳ μὴ διακρίναι ῥᾳδίως ἔχοντε;, ὁμότε τοῖς ἐγκάτοις ἐχώρουν· τῇ δ' ἀνάγκη τῆς συνήθους

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. τροφῆς καὶ τὴν ἔνδον ἐκείναις διάπλασιν σύναμα conspersa, eos ad consuelas escas provocarunt. Itaque impetu agresti irruentes porci, secernere alimentum cum facile non possent, simul viscera sunt aggressi et soliti cibi cupiditate, famisque necessitate adurgente, una cum hordeo interna etiam membra, cum illæ adhuc viverent, et cruciatum eum sentirent, depasti. Existimo autem Heliopolitanos inde eo furoris, ut sic contra sanctas virgines sævirent, evasisse, quod patrium eis fuerit, ut virgines prius prostituerent, et a quocunque vitiari curarent, quam ad conjugii communionem cum sponsis suis venirent. Quod Constantinus magnus lege lata primus ne amplius feret, prohibuit: et Veneris templo ibi diruto, ecclesiam Deo exstruxit, quemadmodum supra ταῖς τροφαῖς κατεβίβρωσκον, ζώσαις οὕτω καὶ τοῦ πάθους αἴσθησιν κεκτημέναις. Συμβάλλω δὲ Ηλιουπολίτας ἐς τόδε μανίας κατὰ τῶν ἱερῶν παρθένων έλθεῖν, ὅτιπερ καὶ πάτριον ἦν ἐκείνοις τὰς παρθένους παρὰ τοῦ προστυχόντος πρότερον ἐκπορνεύεσθαι, πρὶν ἢ μνηστήρσι πρὸς γάμου κοινωνίαν ἐλθεῖν· ὅπερ ὁ μέγας Κωνσταντίνος, νόμον θεὶς, ἄπρακτον ἐποίει πρῶτος· καὶ τὸν ἐκεῖσε τῆς ᾿Αφροδίτης νεών καθελών, ἐκκλησίαν ἀνίστη Θεῷ, ὡς ἐν τοῖς πρόσθεν κατά χώραν ἐλέχθη μοι. Τὸ δ' ἐν Φοινίκῃ αὐτοῖς τολμηθὲν πῶς ἄν τις παραδραμεῖν ἔλοιτο; Εν γάρ ταύτῃ τὸν Ηλιουπόλεως διάκονον Κύριλλον ἀπηνῶς ἀνελόντες, καὶ τὴν γαστέρα διατεμόντες, του ήπατος ἀπεγεύσαντο. Καὶ οὐκ εἰς μακρὰν τοὺς τολμητὰς ἡ δίκη παρέδραμεν. Ὅσοι γὰρ τοῦ τοσούτου μύσους loco suo a ne est dictum. Quod autem ibidem inμετέσχον, οδόντας τε καὶ γλώσσας καὶ ὑπερῴας ἀπο εβάλοντο, σηπεδόνος ἀγρίας προσβαλούσης αὐτοῖς. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ὀφθαλμῶν στέρησιν ἔπαθον. Δι' ὧν τῆς εὐσεβείας ἡ δύναμις ἐκηρύττετο. super ausi sunt, quomodo silentio præteriri potest? Cyrillo uamque Heliopolitano diacono crudeliter occiso ventrem quoque ejus inciderunt, et jeeur degustarunt. Verum talia ausos vindieta statim divina est consecuta. Quicunque enim tanti piaculi participes fuere, dentes, linguas et pala - tum, per sævam putredinem, oculosque adeo ipsos amiserunt. Per quas plagas vis et efficacia veræ pietatis est depra:dicata. Ἐν Εμέσῃ δὲ τῇ ὁμόρῳ ταύτῃ πόλει, Διονύσῳ τῷ γυναικείῳ ἀνδραπόδῳ τὴν ἐκκλησίαν ἀφιέρωσαν, καὶ τὸ ἀνδρόγυνον ἐκείνου καὶ καταγέλαστον ἱδρύσαντο ἄγαλμα· ἐν τῷ τῆς Θρᾴκης δὲ Δοροστόλῳ Αἰμυλιανὸς ὁ νικηφόρος ἀγωνιστής ὑπὸ Καπετωλίνου τοῦ τῆς Θράκης ἐπάρχοντος, πυρὸς ἐγένετο παρανάλωμα. Δωρόθεον δὲ τὸν πολύαθλον, τὸν πολλὴν ἱστορίαν ἐκε κλησιαστικὴν συγγραψάμενον, θανάτῳ παρέπεμψε. Τύρου δὲ οὗτος τὴν τῆς ἐκκλησίας εἶχεν ἐπιτροπήν. Ναὶ μὴν καὶ Δομέτιον τὸν ἐν ἀσκηταῖς περιβόητον, σπηλαίῳ κρυπτόμενον παριών, λίθοις ἀπανθρώπως συνέχωσε. Τὸ δέ γε Μάρκῳ ἐν ᾿Αρεθούσῃ γενόμενον πῶς παραδράμοιμι; Αἰσχύλου γὰρ καὶ Σοφοκλέους δεῖται τῆς μεγαληγορίας, ἵν᾿ ἀξίως τὸ ἐκείνου τις πάθος ἐκτραγῳδήσεις. Τοῦτον γὰρ ᾿Αρεθούσιοι ἐπίσκο που τούτων πάλαι γενόμενον, ἄνδρα βίῳ καὶ λόγῳ καὶ πολιᾷ πολὺ τὸ αἰδέσιμον προβαλλόμενον, ἀπηνῶς διεχρήσαντο. Εἶχον μὲν γὰρ καὶ πρότερον αὐτὸν ἐν ὀργῇ· οἷς ἐπὶ Κωνσταντίου, πολλοὺς οὐ κατὰ πειθώ, ἀλλά τινι κρείττονι δυναστεία, τοὺς ἑλληνίζοντας ἀσπάζεσθαι τὰ Χριστιανῶν ἐποίει· καὶ τὸν παρ' αὐτ τοῖς σεμνόν τε καὶ πολυτελείᾳ οἰκοδομῆς ἡττώμενον οὐδενὸς νεὼν καθεῖλεν εἰς ἔδαφος. Ως δὲ μετεῤῥύη αὖθις τὰ πράγματα, ὁμοῦ μὲν τοῦ δήμου κεκινημένου, ἅμα δὲ καὶ κατὰ πρόσταγμα του κρατοῦντος καταδικάζοντος ἢ τὴν ἀποτίμησιν ἐκτίσαι τοῦ νεώ, ἢ αὖθις οἷος ἦν ἀνεγείραι αὐτόν· ἐπεὶ καὶ πρὸς ἄμφω ἀδυνάτω; εἶχεν, ἀθέμιτον δ᾽ ἦν παντάπασι καὶ τὸ δεύτερον, μήτοι γε ἱερεῖ, ἀλλ' οὐδὲ ἰδίᾳ Χρι στιανῷ ἀνδρὶ· φυγῇ μὲν τὰ πρῶτα ἐχρήσατο. Πολτοὺς δὲ δι' ἐκεῖνον πάσχειν μαθών, καὶ δεινῶν πειράσθαι πλείστων, ἐπανελθὼν τῆς φυγῆς κατεμήνυεν ἑαυτὸν, δρᾶν ὅ τι βουλομένῳ ἐπὶ τῷ δήμῳ, ἐκών ἀνεῖς ἑαυτόν. Οἱ δὲ δέον μᾶλλον θαυμάζειν αὐτὸν 26 Porro Emes, que fiuitima ei urbs est, Dionyso muliebri mancipio dem sacram dedica - runt, atque ibi statuam Androgyni, ambiguo inter marem et feminam sexu ridiculam, ci collocarunt. Dorostoli autem Thraciae Emylianum, invictum " athletam, Capitolinus Thracie prafectus vivum combussit. Dorotheus item certator egregius, qui magnam conscripsit ecclesiasticam historiam, et Tyri episcopatum tenuit, neci datus. Dondition vero celebrem monachum in spelunca sua laten - tem, præteriens inhumanissime aggere lapidum quispiam obruit. Nec Marcus, qui Arellusæ gravi: perpessus est, tacendus. Peropus autem nobis esset Eschyli et Sophoclis dicendi gravitate, ut martyrii ejus tragœdiam recte exponeremus. Hune enim Arethusii, ubi episcopus diu fuerat, et vita et doctrina, canitieque insuper spectatum et venerandum, immaniter occiderunt. Dudum vero antea infensi ei fuerant, quod sub Constantio multos Græca superstitionis sectatores, non persuasione, sed potestate quadam graviore, Christianorum sacra colere coegerit, et templum celebre, structuræque pretio et magnificentia nulli secundum, solo æquaverit. Porro rerum statu mutato, cam simul et vulgus commotum esset, et imperatoris mandatum accessisset, quo Marcum sententia lata vel æstimationem templi solvere, vel id quale antea fuisset, restituere jussit; ubi utrumque facere prorsus non potuit; alterum etiam, non dico episcopo, sed ne privato quidem Christiano facere ullo modo fas fuit; primum quidem foga usus est at ubi multos sua causa affligi et plurimas calamitates ferre cognovit, ex fuga reversus, seipsum exhibuit, et populo, quidquid vellet, de Apud Suidam causa martyrii istius additur: quod scilicet Cyrillus sub Constantino et Constage tio illorum templa ev.rtit.

se facere permisit. Et cum admirari virum, qui ἅτε φιλοσοφεῖν ᾑρημένον, ὑπερφρονεῖσθαι νομίσαν sic philosophicum plane animum ostendere decrevisset, debuisset, contemni se arbitrata multitudo, omnis in euun irruit. Tractus est per mediam urbem et senex, et episcopus: membraque ejus omnia, ut sors tulit, diverberata, lacerata et jactata. In cum quippe ætas omnnis, feminæ et pueri cum indignatione et ardore desævierunt, usque adeo, ut etiam tenuibus quibusdam funiculis aures seni absciderint. 27 Pueri quoque in scholam ad magistros euntes, ludibrio eum habuere, trahentesque, atque in sublime subinde tollentes, graphiis pupugerunt, et crudeliter excruciarunt. Et jam toto corpore vulnera acceperat, parumque adhuc vita conclamata spirabat; cum cum garo et melle perunctum, in sportam ex junco confectam β immiserunt, et in sublime ita æstatis tempore sublatum apibus et vespis excruciandum expo - suerunt. quibus iuvolantibus et depascentibus, cum vivens voraretur, præclarum id verbum dixisse fertur: Ut ego quidem sublimis sum, vos autem humi jacentes despicio!, Unde quæ deinde et ipsi et Arethusiis eventura fuerant, eonjicere licet. Præfectus quidem, qui Græcorum saera quam maxime colens, vir magnus et fortis, atque ob eam causam præclarus, tum provinciæ ei præfuit, tantam Marci generositatem admiratus est, et imperatorem reprehendit, probro se dignos esse dicens, quod ab uno sene, qui per tantam constantiam et fortitudinem tot mala animo magno pertulerit, vincerentur: adeo ut periculum esset, se quidem merito irrisum, eos autem, quibus ea mala inferrent, summa gloria auctum iri. Et ad hunc modum beatus Marcus, virili plane animo pertulit, ut non modo a nobis Christianis, sed ritas tulerit laudes. CAPUT Χ. De Theodulo et Tuliano Phrygibus præterea de iis qui Ancyra in Galatia martyrio sunt affecti, Busiride et Basilio item de Eupsychio Cappaduce. Eodem tempore et Macedonius, et Theodulus, et Tatianus, Phryges, egregie pro Christo certamen pertulere. In Myro namque Phrygum urbe η gentis ejus præses templum, quod diuturno squalore deformatum fuerat, aperuit atque repurgavit. At illi quos dixi, noctu in fanum ingressi, deorum simulacra comminuerunt. Et cum multi ejus rei suspecti in judicium pertraherentur, ipsi seipsos detulerunt. Atque ubi diis sacrificare, quod per id, si fecissent, absolvi potuissent, et præfectus ut ea re delictum suum compensarent, petiisset, noluere; primum cos torsit, et laudem nudos craticulis imposuit, ignemque succendit. Et quamvis tam crudeliter illi urerentur, attamen ad præfectum dixere: • Si, 28 Amachi (id enim illius nomen fuit), carnes assas expetis, age in alteram nos verte partem, ne tibi edenti, si seτες, πᾶς ὁ δῆμος ἐπ' αὐτὸν ἐχώρουν. Καὶ εἴακετο δια μέσης τῆς πόλεως, γέρων καὶ ἱερεύς· καὶ ᾗ ἔτυχεν ἐπαίετο τῶν ἱερῶν ἐκείνου μελῶν ἕκαστον· καὶ ἐτίλλετο, καὶ ὠθεῖτο· καὶ πάσῃ δὴ προσκειτο ἡλικία, καὶ γυναιξὶ καὶ παισί, σὺν ἐργῇ καὶ προθυμίᾳ· καὶ τοσοῦτον, ὡς καὶ βούλεσθαι λεπτοῖς δὴ σχοίνοις τὰ ὦτα τέμνειν τῷ γέροντι. Καὶ παῖδες δὲ ἐς διδασκά λους φοιτῶντες τὸν ἄνδρα παίγνιον εἶχον· καὶ ἕλκον τες καὶ μετεωρίζοντες, πυκνά ταῖς γραφίσιν ἐκέν τουν ἀφειδῶς παίοντες. ὡς δὲ τραυματίας ὅλος ἦν, καὶ ἔτι σμικρὰ ἔπνεε καὶ ἀπεγνωσμένα, γάρῳ σύνο αμα μέλιτι προσαλείψαντες, σαργάνῃ ἐνῆκαν· πλέγμα δέ τι τοῦτο σχοίνου πεποιημένον. Εἰ; ύψος δὲ τῷ γυργάθῳ ὕπαιθρον αἰωρήσαντες θέρους ἀκμῇ, σφηξὶ καὶ μελίτταις ἐπαφῆκαν· ὑφ' ὧν προσιπταμέν νων τὰς σάρκας ζῶν ἐσθιόμενος, τὸ ἀξίδιμον ἐκεῖνο λόγος εἰπεῖν· ο Ὡς ἐγὼ μὲν ὑψηλὸς εἴην, ὑμᾶς δὲ χα μαὶ κειμένους ὁρῶ.» Ἐξ ὧν ἔξεστι καὶ τὰ μετὰ ταῦτα συμβάλλειν αὐτῷ τε κἀκείνους. Λόγος γε μέν ἔχει καὶ τὸν τηνικάδε υπαρχον ἐς τὰ μάλιστα Ελ ληνιστὴν ὄντα, τὸ δ' ἦθος ἄλλως γενναῖον, ὡς καὶ ἐπὶ μέγα δόξης ἐλθεῖν, θαυμάσαντα Μάρκον τῆς γεν ναιότητος, καὶ παρρησίᾳ χρησάμενον, μέμψιν βασι λεῖ ἐνεγκεῖν ὡς ἄρ' αἰσχύνης ἄξιοι, ἑνὸς ἡττημένο: γέροντος ἀνδρείως, τοσαύτῃ πείρα δεινῶν γενναίως ἀνδρισαμένου· ὡς ἐν κινδύνῳ εἶναι, γέλωτος μὲν ἀξίους ἡμᾶς, ἐκείνους δὲ οἷς ταῦτα ὁρῶσι, δόξης ἐπὶ μέγιστον ἄγοντες. Καὶ τοιοῦτο; μὲν ὁ μακάριος Μάρ κος ἀνδρείως πρὸς τὸν τοῦ δήμου θυμὸν καὶ τὰς πολ λὰς ἐκείνας βασάνους ἀντισχών· ὡς μὴ μόνον παρ' ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τῶν Ἑλληνιστῶν τῶν προσηκόντων ἐγκωμίων ἀξιωθῆναι. multitudinis furorem et graves illos cruciatus etiam a Græcis ipsis simulacrorum cultoribus meΚΕΦΑΛ. Ι. Περὶ τῶν ἐν Φρυγία Θεοδούλου καὶ Τατιανοῦ· καὶ περὶ τῶν ἐν Γαλατίᾳ τῆς ᾿Αγκύρας μαρ τυρησάντων, Βουσίριδος, καὶ Βασιλείου, καὶ Ευψυχίου τοῦ ἐν Καππαδοκία. Ἐν δὲ τούτῳ καὶ Μακεδόνιος, Θεόδουλός τε και Τατιανός, Φρύγες ἄνδρες, τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνα αντέσχον. Μίσῳ γὰρ τῇ πόλει Φρυγῶν ὁ τοῦ ἔθνους ἡγούμενος, τὸν ἐκεῖσε νεὼν ἀνοίξας χρόνῳ ῥυπῶντα, ἐξεκάθηρε. Νύκτωρ δ' ἐκείνους εἰσελθόντας, συντρί ψαι τὰ εἴδωλα. Πολλῶν δ' ἐν ὑπονοίαις κειμένων, καὶ τούτου χάριν ἑλκομένων εἰς δικαστήρια, σφᾶς αὐτοῦ; κατεμήνυσαν. Ἐπεὶ δὲ θύειν ἀπέσχοντο, ἐξῆν γὰρ τοῦτο πράττουσιν ἀπηλλάχθαι πραγμάτων, τοῦτ' ἀνταιτοῦντος τοῦ ἄρχοντος ὑπὲρ τῶν ἡμαρτημένων σφόδρα, τὰ πρῶτα ᾐκίζοντο· τέλος δ' ἐσχάραις γυ μνοὺς ἐπιθεὶς, πῦρ κάτωθεν ὑπανῆπτεν. Οἱ δὲ καίπερ οὕτως ὠμῶς ἐκκαιόμενοι, «Εἰ ὀπτῶν χρεῶν, φασὶν, ἐπιθυμεῖς, ὦ Αμάχιε (τοῦτο γὰρ ὄνομα τῷ ἄρχοντι ἦν), στρέφε δὴ καὶ εἰς ἑτέραν ἡμᾶς πλευ μάν, ἵνα μή σοι ἐσθίοντι ἡμίοπτοι ὄντες, ἀηδεῖς κα2τασταίημεν. Ωδε μὲν οὖν καὶ οὗτοι γενναίως δια Ἐν τῇ Μύρῳ. (Socr. lib. j,. cap. 15.). Μέσῳ τῇ πόλει Φρυγών. (Sozom. lib. v, cap. 11.)

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. X. γωνισάμενοι, ἐπὶ ταῖς ἐσχάραις τὸν βίον ἀπέλιπον, miassi simus, insuavior fat cibus» Hoc pacto ἐθελόθυτα θύματα καὶ ἀσινεῖς θυσίαι προσενηνεγμέ νοι Θεῷ. Τηνικαῦτα δέ φασι καὶ Βούσιριν λαμπράν ὁμολογίαν ὑπενεγκεῖν καὶ ἀνδρείαν διὰ τὴν θρησκείαν ἐν Γαλατίᾳ τῇ πρὸς Αγκύρᾳ· ὃν πρότερον τῆς τῶν Ἐγκρατιτῶν αἱρέσεως ὄντα, κατὰ τῶν ξοάνων νεα νιευσάμενον, συλλαβὼν ὁ τοῦ ἔθνους ἡγούμενος αίχίζειν ᾑρεῖτο· παρρησίᾳ τε προσάγων, τῷ βασανιστη ρίῳ ξύλῳ ἀναρτά θαι προσέταττεν. Ο δὲ Βούσιρις τὰ χεῖρα τῇ κεφαλῇ ἐπιθεὶς, τὰς πλευρὰς ἐγύμνου - καὶ πρὸς τὸν ἄρχοντα στραφείς, «Μὴ μάτην, ἔφη, πονεῖν χρῆναι τους δημίους ἐπὶ τὸ ξύλον ἀνάγοντας καὶ κατάγοντας· ἐν ἑτοίμῳ γὰρ ἔχειν ὅσον αἱροῖτο, παρέχειν αὐτοῖς τὰς πλευράς ξέειν.» Καί γε την ὑπόσχεσιν θαυμάτας τἀνδρὸς, μᾶλλον ἐξεπλάγη τὴν τεῖραν προσάγων. Καὶ γὰρ οὕτως ἐπὶ σχήματος έχων διεκαρτέρει τὰς χεῖρας ἀνέχων, ἕως οὗ τῷ ἄρ χ ντι ξέειν ἐδόκει, εὐτόνως δεχόμενος τάς πληγάς. Ἐν δεσμοῖς δὲ γενόμενος καὶ εἱρεταῖς, ἀνείθη αὖθις μετ' ὀλίγον ἀγγελθέντος Ἰουλιανὸν ἀνῃρῆσθαι. Καὶ ἄχρι δὲ τῆς Θεοδοσίου Βασιλείας τὸ ζῆν παρέτεινεν. et isti fortiter certamine obito, in craticulis vitam finierunt, voluntaria sacrificia et innocuas victimas seipsos offerentes Deo. Tum quoque Busirim dicunt splendide et fortiter confessionem Ancyræ in Galatia propter religionem pertulisse: qui antea hæresis Encratitarum, hoc est, continentium fuit. Cum enim strenue rem adversus simulacra gereret, comprehensus, ab ejus loci præfecto tormentis est adjudicatus. Itaque in publicum productum ille ad stipitem tormentorum suspendi præcepit. Busiris autem, utraque manu in caput sublata, latcra nuda exhibuit, et ad præsidem conversus: • Ne frustra, inquit, carnifces, ut me in stipitem extollant, et rursus demittant, tatiges; paratus enim sum quandiu velis, illis ad verbera et tormenta latera præbere. Ibi ille cum promissum viri admiratus, tum magis etiam, ubi periculum constantiæ ejus fecit, est consternatus. Nam habitum eum statumque corporis retinens, et manus constanter sustollens, quam diu præsidi visum est, excarnificandum se dedit, plagasque intenta fortitudine excepit. Deinde in carcere vinctus servatus est, liberque paulo post dimissus, ubi Julianum interfectum esse renuntiatum est. Atque is ad Theodosii usque imperium vitam produxit. Κατὰ δὴ τοῦτον τὸν χρόνον καὶ Βασίλειον πρεσβύτερον τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ ἐκκλησίας μαρτυρίῳ τὸν βίον λόγος διενεγκεῖν· ἀλλὰ καὶ τὸν Καισαρέα Ευψύχιον Καππαδόκην ευπατρίδην ὄντα, καὶ τῶν ἐπισήμων γένει, οὐ πάνυ πόρρω γαμετὴν ἀγόμενον, καὶ οἷον Είναι νυμφίον ὄντα ἐπιθαλάμιον· ὧν ὁ μὲν Ευψύχιος τήρητο διὰ τὸν τῆς Τύχης νεών, τὴν καθαίρεσιν δυστυχήσαντα, οὗ τῇ καθαιρέσει, ὡς μοι καὶ πρότε ρον είρηται, κοινῇ πάντες οἱ Καισαρεῖς τῆς τοῦ βασιλέως ὀργῆς ἐπειράθησαν· οἱ δ' αὐθένται τοῦ δράματος, καὶ ὡς οἷον εἰπεῖν αὐτουργοί, ὁ μὲν δίκην ἔδοτο θάνατον· ἄλλος δ' ἀἰδίῳ ἐζημιώθη φυγῇ. Ο δέ γι Βασίλειος τὰ μάλιστα περὶ τὴν θρησκείαν σπουδαιότατος γεγονώς, Κωνσταντίου μὲν περιόντος τοῖς ἐξ Αρείου γενναίως ἐφέρετο· διά τοι καὶ ψήφῳ τῶν ἀμφὶ Εὐδόξιον εἴργετο δημοσίᾳ ἐκκλησιάζειν· ἐπεὶ δὲ Ἰουλιανὸς ἐπὶ τῶν ὅλων καθίστατο, κύκλῳ περιτων δημοσίᾳ, Χριστιανοῖς ἰσχυρῶς τῆς θρησκείας ἔχεσθαι περιφανώς παρηγγύα, καὶ μὴ τοῖς Ἑλλη νικεῖς χρήμασι καὶ σπονδείς χραίνεσθαι, καὶ τὰς ἐκ βασιλέως τιμὰς ἀντ᾽ οὐδενὸς ἡγεῖσθαι προτρέπετο· προσκαίρους δ' οὔσας μισθὸν ἐπάγειν διηνεκῆ τὴν ἀπώλειαν. Τούτοις δὴ καθεστώς ἐν ὑπονοίᾳ καὶ μίσει τοῖς Ἑλληνισταῖς ἦν· οὓς ποτε καὶ δημοσίᾳ θύοντας ἰδὼν, ἔστη· καί γε οιμώζων ἐπὶ μέγα, ού χετο μηδένα Χριστιανὸν τῆς τοσαύτης πλάνης ἐν πείρα γενέσθαι. Καὶ συλληφθεὶς παρεδίδοτο· πολ λαῖς τε βασάνοις εγκαρτερήσας παρὰ πάντα τὸν χρόνον, ἀνδρείως τὸ τοῦ μαρτυρίου διήνυσε στάδιον. ldem supplicium, eadem vox Laurentii martyris fuit: Converte partem corporis, Satis crematam jugiter, Et fac periclum quid tuus non lloc ipso tempore et Basilius, Ancyraum ecclesiæ presbyter, martyrio est defunctus: atque item Caesariensis Eupsychius Cappadox, veteri familia locoque claro natus, qui non ita pridem uxore ducta veluti sponsus adhuc fuit. Eupsychius propter Fortunæ templum, quod eversuin satis fortunatum fuit, et cujus gratia imperator iram in Cæsarienses universos, sicuti supra diclum, conceperat, necatus est: et qui auctores præterea atque adeo patratores ejus facinoris in fano eo evertendo fuere, alii morte, alii exsilio perpetuo sunt multati. Basilius vero, religionis Christianæ studiosissimus, sub Constantio contra Arianos strenue rem gesserat: quamobrem Eudoxii populariumque ejus sententia damnatus, publicos conventus agere prohibitus fuerat. Ubi vero Julianus imperium est adeptus, publice obambulans, 29 Christianos aperte est cohortatus, ut constanter religionem suam retinerent, et se a Græcorum sacris et libationibus piaculisque omnibus abstinerent, nec non imperatoris honores floccifacerent, ut qui fluxi et caduci non aliamı mercedem afferrent, quam perniciem semipiternam. Eam ob causam illum Græcorum sacrorum sectatores suspectum habuere, atque odio proseenti sunt. Quos etiam aliquando publice sacrifi - cantes videns, constitit, et majorem in modum ingemiscens, ne quis Christianorum in errorem tantum incideret, precatus est. Et tandem com - Vulcanus ardens egerit. ' octum est, devora. Et experimentum cape, Sit crudum an assum suavius Prudent.

prehensus, judicibus traditus est: et cruciatibus Ταῦτα μὲν εἰ καὶ παρὰ γνώμην τῷ βασιλεῖ, ἀλλ᾽ δμως ἐπράχθη. Πολλοὺς δὲ καὶ ἄλλους γενναίους μάρ τυρας ἐπὶ τῆς αὐτοῦ ἡγεμονίας ἔγνωμεν γεγενῆσθαι· ὧν τὴν κατὰ μέρος ἀνδρείαν καὶ τὰ παλαίσματα διελθεῖν ἄθλος ἴδιος γένοιτο. Ταύτους δὲ σαφηνείας χάριν συναγαγὼν διεξῆλθον, εἰ καὶ διάφορος ἦν ὁ χρό νος τοῦ ἑκάστου διὰ Χριστὸν μαρτυρίου. omnibus in eo certamine virili animo perlatis, martyrii cursum absolvit. Hæc quamvis præter sententiam imperatoris, nihilominus tamen facta: et quidem contra exspectationem, et animi ejus voluntatem. Verum alios quoque fortes martyres imperii ejus tempore recte se gessisse scimus: quorum constantiam et certamina omnia sigillation commemorare, ingentis et gravis esset operæ. Hosce autem, ut dilucidiorem ecclesiasticæ rei statum facerem, collectos recensui, quamvis diversa aliquantum eorum tempora obiti pro Christo martyrii fuerint. CAPUT XI. De sancto Artemio: item de sanctis Manuel, Sabel, et Ismael: et de beata Publia virgine. Innumeros namque alios etiam per Græcos simul et barbaros excruciavit. Nam et his propter religionis nostrae odium, quidquid vellent, ut contra nus agerent, permisit: et fecerunt illi in uos longe pejora atque atrociora, quam Græci ipsi. Artemium autem generosum fidei propugnatorem, ducem et Augustalem Antiochia qui etiam copiarum militarium ductor in Ægypto, Constantio imperante fuit, per seipsum torsit: re quidem ipsa, quod Constantio subserviens, ardoreque divino flagrans, delubra multa deorum dejecit atque evertit: et quod divorum apostolorum, Andrew, Lucr, et Timothei ossa, Patris, et ex Achaia et Epheso Constantinopolim pertulit: 30 obtentu vero et prætextu, quod fratri Gallo ipse necem struxerit. Bonis enim omnibus martyri spoliato, dignitateque orbato, post plurimas alias intolerabilesque pœnas, tandem et caput resecuit. Afflixit quoque oratores Persas, qui ad eum Chalcedone venerant, Manuel, Sabel, et Ismael, propterea quod Christiaaam colerent religionem: neque in eis legatorum jus, contra receptum gentium omnium morem, violare est veritus. Sedenim Publia quoque femina præcipuum præclarumque ex virtute nomen est consecuta: quæ cum non ita diu in matrimonio vixissel, admiratione dignum edidit fructumn. Nam Joannes ille, qui longo tempore presbyter Antio - chiæ fuit, et cum aliquoties legitimis suffragiis ad sedem apostolicam recipiendam lectus esset, sem - per dignitatem eam repudiavit, fundi istius germen exstitit. Hæc igitur virginum quæ caste vitam sibi degendam constituerant, cœtui præfuit, Deoque continue serviit, hymnis et laudibus continuis illum celebrans. Porro cum aliquando pestis ista harum ædem prætergrederetur, risu eum et convicio dignum existimantes, illa Davidicorum carminum verba voce altiore concinuerunt, quæ simulacrorun imbecillitatem traducunt: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis '. Quol ubi prevaricator audivit, si 1 Psal. cxm, 4, 5. Augustales nuncupabantur, qui primos orlines in beilo ducebant, quod ab Augusto ad id Laspas de lecti essent. Vegetius. Augu talem autem Περὶ τοῦ ἁγίου Αρτεμίου· καὶ τῶν ἁγίων Μα νουήλ, Σαβέλ, καὶ Ἰσραὴλ, καὶ τῆς ὁσίας Πουπλίας τῆς παρθένου. Καὶ πολλοὺς μὲν ἄλλους ἀριθμοῦ κρείττους διά θ' 'Ελλήνων καὶ βαρβάρων ἐτιμωρεῖτο. Ανήκε γάρ κακείνους τῷ μίσει τοῦ δόγματος, πᾶν εἴ τι βούλοιντο καθ᾿ ἡμῶν ἐνεργεῖν· καὶ ἔπραξαν πολλῷ χεί ρονα καὶ ἀπανθρωπότερα ήπερ "Ελληνες· Αρτέμιον δὲ τὸν γενναῖον τῆς εὐσεβείας ἀγωνιστήν, δοῦκα ὄντα καὶ Αὐγουστάλιον Αντιοχείας, δι' ἑαυτοῦ ἐκολάσατο ὃς καὶ στρατηγὸς τῶν κατ' Αἴγυπτον ἐπὶ Κωνσταν τίου ἐγένετο· τὸ μὲν ἀληθὲς, ὅτι ζήλῳ θείῳ πυρούμενος, πολλὰ τεμένη τῶν εἰδώλων συνέτριψε και κατέβαλε, Κωνσταντίῳ ὑπηρετούμενος· καὶ ὅτιπερ τὰ τῶν θείων ἀποστόλων ὀστᾶ ἐκ Πατρῶν καὶ ᾿Αχαΐας καὶ Ἐφέσου, ᾿Ανδρέου τε καὶ Λουκᾶ καὶ Τιμοθέου, ἀνήγαγεν ἐν τῇ Κωνσταντίνου· τῇ δὲ προφάσει δηθεν, ὅτι τἀδελφῷ Γάλλῳ αὐτὸς ἦν ὁ τὸν φόνον συγ κερασάμενος. Τῶν ὄντων γὰρ ἁπάντων γυμνώσα; τὸν μάρτυρα, καὶ τῆς ἀρχῆς παραλύσας, μετά πλείστας ἄλλας καὶ ἀνυποίστους βασάνους, τέλος και τὴν κεφαλὴν ἀφαιρεῖται. Κολάζει πρὸς τούτῳ καὶ τοὺς ἐκ Περσίδες πρέσβεις ἐλθόντας περὶ Χαλκηδόνα, Μανουήλ, Σαβέλ τε καὶ Ἰσραήλ, ότιπερ τὰ Χριστια νῶν πρεσβεύοντες ἦσαν, μηδὲ τὸ τῆς πρεσβεία; ἀξίωμα αἰδεσθείς. ᾿Αλλὰ καὶ Πουπλία γυνή τις ἐξ ἀρετῆς θαυμαστὸν καὶ ἐξαίσιον δνομα κληρωσαμένη, ἢ δὴ πρὸς ὀλίγον τὸν ζυγὸν ὑπελθοῦσα τοῦ γάμου, καρπὸν ἀξιάγαστον ἤνεγκεν· Ἰωάννης γὰρ ὁ ἐν 'Αν τιοχείᾳ πρεσβύτερος ἐπὶ μακρῷ χρόνῳ γενόμενος, τῆς ἀποστολικῆς καθέδρας τὰς ψήφους πολλάκις δε ξάμενος, ἀεὶ δὲ φεύγων τὴν προεδρίαν, τῆς τοιαύτης ἀρούρας βλάστημα ἦν. Αὕτη τοίνυν χορὸν παρθένων διὰ βίου σωφρονεῖν εἰθισμένον ἐπαγομένη, Θεῷ μὲν ἀεὶ λατρεύουσα ἦν, ἀσίγητον τὸν ὕμνον καὶ τὴν εὐφημίαν κομίζουσα· καί ποτε παριόντα τὸν ἀλάστορα, οἷα δὴ καταγέλαστον καὶ ἐπονείδιστον ἡγούμενοι, γε γωνότερον ἐκεῖνα τῶν Δαυϊδικῶν ᾀσμάτων εμμελῶ; ᾔδον, ὅσα τὸ τῶν εἰδώλων ἀσθενὲς ἐξελέγχει, φά σκονται Τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον, ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων. Όμοιοι αυ τοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ πάντες ε πεποιθότες ἐπ' αὐτοῖς. Ὡς οὖν τούτων δ παραδι της Ανώτιστο, σιγῆν ἐπέταττεν. Αἱ δὲ μᾶλλον ἐπ. præfectum in Egypto Augustus constituit, cujus in Ir. mentio fit. Et Augustonica, pars provincie Agypti est. Ammianus Marcllimus.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. Χ. έκειντο τοῖς ψαλμοῖς, καὶ ταῦτα δὴ προσεπάδονται· lentium eis imperavit. At ille magis etiam psalmis Αναστήτω ὁ Θεὸς, καὶ διασκορπισθήτωσαν οι ἐχθροὶ αὐτοῦ. Ἐφ᾽ οἷς χαλεπήνας ο τύραννος, τοῦ χοροῦ τὴν ἐξάρχουσαν ἀχθῆναι κελεύει. Ο δὲ μήτε τὸ σεμνὸν ἐκεῖνο γῆρας, μήτε μὴν τὴν ἐκ τῆς ἀρε τῆς ἐπανθοῦσαν αἰδὼ λογισάμενος, πικρῶς κατὰ κόρο ῥης παίειν ἐκέλευεν, ὡς καὶ ἄμφω αίμασι φοινίξαι τὰς παρειάς. Ἡ δὲ τιμὴν μᾶλλον ἢ ἀτιμίαν τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ πάσχειν ἡγουμένη, ἐπὶ τὸ δωμάτιον ἀνιοῦσα, αὖθις ταῖς πνευματικαῖς μελωδίαις αὐτὸν κατ εκράτει. Καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ κορυβαντιώντας τρόπου ἕτερον κατέστελλε δαίμονας· οὓς ἐκῶν ἑαυτῷ εἰσῳκίσατο· καθάπερ ἐκεῖνος ὁ τῆς μελωδίας διδάσκαλος τῇ σφετέρα κινύρᾳ τὸ τοῦ Σαούλ ἔνοχλον πνεῦμα κατέπαυε. Όπως ὁ ἀπεστάτης τὰ ἐπ' ἀγορᾶς ὤνια μιαίνειν προσέταττε· καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Θεοδώρου τοῦ Τήρωνος· καὶ περὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων Ιου βεντίνου καὶ Μαξιμίνου. Μικρὸν δὲ προϊών παρρησιαίτερον ὁ ἀποστάτης, μᾶλλον δὲ ἀναιδέστερον τῇ ἀσεβείᾳ χρώμενος, κατὰ τῆς εὐσεβείας ὑπλίζετο. Μὴ ἔχων δ' ὅ τι καὶ δράν, τὰ ἐπ' ἀγορᾶς ὤνια τοῦ μιάσματος ἐπίμπλα· περ ριεῤῥαίνοντο γὰρ τοῖς ἐκ τῶν θυσιῶν αἷμασί τε καὶ ἀλιγήσμασιν, ὅσα ἐδώδιμα· ἄρτοι και κρέα καὶ ὁπω μαι καὶ πόπανα· ἃ δὴ τὰ πρῶτα μὴ ὑφορώμενοι οἱ τῆς τοῦ σεσωκότος προσηγορίας μετεσχηκότες, θείας ἄνωθεν προμηθείας κατηξιοῦντο. Τὸν μάρτυρα γὰρ Θεόδωρου πέμψας ἀοράτως Θεὸς τῷ τῆς πόλεως ἀρ χιερεῖ (Εὐδόξιος εὗτος ἦν), ἐνεκελεύετο ἀπέχεσθαι μὲν τοὺς εὐσεβεῖν ᾑρημένους τῶν ἐπ' ἀγορᾶς τεθειμένων, σίτον δὲ λέβησιν ἔψοντας, ἃ ἐν Εὐχαῖτοις κόλλυβα ειώθασι λέγειν, παραμυθείσθαι τὴν ἔνδειαν. Τοῦτο δ' ἐκέλευε κατὰ τὴν μεγάλην τῆς νηστείας ἡμέραν· ὁ δὴ καὶ ἐξ ἐκείνου ἡ Ἐκκλησία τὴν μνήμην ανανεουμένη τοῦ πεπραγμένου, ἐς δεῦρο πράττει πανηγυρίζουσα. Θεόδωρος δ' οὗτος ἦν, ὃς ἐκ τοῦ Τηρωνικού τάγματος Τήρων ὠνόμαστο· καὶ ἐπὶ Μαξιμίνου τὸ τοῦ μαρτυρίου διήνυσε στάδιον, λάβρῳ παραδοθεὶς τῷ πυρί. Πολλοὶ δ' ολοφυρόμενοι, τὰ γινόμενα ἐβδελύττοντο· ὅμως τοῖς ἀποστολικοῖς θεο σμοῖς ἕπεσθαι ᾑρημένοι, μετελάμβανον τῶν προκει μένων· Πᾶν γὰρ τὸ ἐν μακέλλῳ πωλούμενον, φησὶν, ἐσθίετε, μηδὲν ἀνακρίνοντες διὰ τὴν συν. είδησιν. Τὸ δὲ μύσος τοῦτο τοῦ ἀποστάτου ἔν τινι συμποσίῳ δύο τινὲς τούτου άσπιδηφόροι καλῶς ἐθριάμβευσαν, ἐπὶ στρατείᾳ λαμπρῶς διαπρέψαντες. Ἐπῇδον γὰρ ἐκεῖνα τὰ τοῦ ψαλμοῦ· Παρέδωκας ἡμᾶς, λέγοντες, βασιλεῖ ἀδίκῳ καὶ παρανόμῳ, ἀποστάτῃ καὶ πονηροτάτῳ παρὰ πάντα τὰ ἔθνη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Τῶν τις δ᾽ ὁμοτραπέζων τὸ ῥῆμα τῷ βασιλεῖ διεμήνυσεν. 'Ο δὲ τοὺς ἀρίστους ἐκείνους ἄνδρας μεταστειλάμενος, τίνα ἂν εἴη τὰ ἐπὶ τῇ διαίτῃ εἰρημένα ἀνεπυνθάνετο. Οἱ δὲ παρρησίᾳ χρη 2.. 1 Cor. x, 25. • Psal. LXVII, incumbentes, illud quoque accinuere: Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus '. Eam ob rem indignatus tyrannus, e psallentium choro principem adduci jussit: et neque venerandam illius senectutem, neque e virtute efflorescentein in ea observantiam veritus, tam acerbe maxillam ejus utramque diverberari præcipit, ut admodum sanguine suffunderentur. Atque illa, honorem potius quam ignominiam esse rata, quam pro Christo pertulerat injuriam, in domunculam. suam est reversa, atque ibi rursum spiritualibus eum cantilenis est persecuta. Et alio quodam modo debacchantes in eo dæmones, quos ad se ille sponte sua introduxerat, compescuit: quemadmodunı Psalmorum ille magister lyra sua sævientem in Saulo spiritum demulsit. 31 CAPUT XII. Ut apostata res venales in foro polluendas contaminandasque mandarit. De sancto Theodoro Tirone: et de sanctis martyribus, Juventino et Maximino. Paulum vero progressus desertor, liberius ac potius impudentius impietate usus, arma sua contra pietatem expedivit. Et cum quod faceret non haberet, res in foro venales inquinatione imbuit. Infecta namque sunt sacrificiorum sanguine et contaminatione esculenta: panes videlicet, caro, poma et placentæ. Quæ cum primum non animadverterent, qui Servatoris nomine censentur cœlitus cjus rei providentia divina sunt admoniti. Nam Deus Theodoro martyre arcano modo misso, urbis ejus episcopo (Euzoius is fuit) mandavit, ut qui pie vivere statuissent, eos abstinere a rebus juberet, quæ in foro venum propositae essent: Criticum autem in ollis coquerent (κόλυβα, hoc est, frumentum coctum apud Euchaitas nominare solent), eoque inopiam-solarentur. Id vero magno jejunii die præceptum: ex eo tempore facti niemoriam renovans Ecclesia, et celebren agens conventum, ad hunc usque diem observat. Theodorus autem iste est, qui ex Tironum ordine, Tironis nomen accepit. et sub Maximino ad ignem voracem damnatus, cursum suum in martyrii stadio pulchre peregit. Cæterum permulti gemitu et lamentis factum hoc imperatoris sunt exsecrati nihilominus tamen apostolicis sanctionibus innixi, qua proponebantur, sumpsere. Omne enim, inquit, quod in macello venditur, edite, nihil interrogantes, propter conscientiam ". Abominationem hanc desertoris duo quidamn scutigeruli, qui ampla stipendia in militia faciebant, in quodam convivio perquam scite traduxerant. Verba enim illa præstantium in Babylone puerorum concinuerant: Tradidisti nos regi iniquo et transgressori, desertori et pessimo supra omnes gentes terræ. Porro ex convivis quidam rem cam ad imperatorem detulit. Et ille opti- (1; Euchai æ, populi Scythici sunt. (Piia. lib. vi, cap. 17.)

λεῦ, καὶ νόμοις ἀρίστοις ὑπηρετούμενοι, ὡς Κωνσταντῖνος ὁ πανεύφημος βασιλεὺς, καὶ οἱ ἐκείνου παῖδες παρέδοσαν, νῦν μύσος τοσοῦτον ὁρῶντες ἐν τε βρώμασί τε καὶ πόμασιν, ολοφυρόμεθα τὴν ἐνέρ γειαν· καὶ οἴκοι μὲν θρηνοῦντες διατελοῦμεν· καὶ σοῦ δὲ παρόντος, ὡς ὁρᾷς, ἀσχάλλομεν ὀδυρόμενοι.» Ταῦτ' ἀκούσας ο τύραννος, πικρὰς ἐκέλευεν ἐπιθεῖ και τούτοις πληγάς. Καὶ μετὰ πολλὰς βασάνους, καὶ τὰς κεφαλὰς ἀποτμηθῆναι προσέταττεν. Καὶ οἱ μὲν ήγοντο· Θεὸς δὲ ὡς νικηφόροις τὰ στέφη τοῦ μαρτυρίου ἐβράβευε. Τούτων ὁ μὲν Ιουβεντίνος, Μαξ.- μῖνος δὲ ὁ ἕτερος προσηγόρευτο· οὓς δὴ καὶ ἡ ᾿Αντιόχου πόλις, ὡς τῆς εὐσεβείας αγωνιστὰς προσω ηκόντως τιμήσασα, οὐ μόνον θήκῃ, ἀλλὰ καὶ τῇ δι' mos eos viros ad se accitos, quidnam id esset σάμενοι, οἱ εὐσεβείᾳ τραφέντες, εἶπον, «"Ω βασι quod in cœna de se dixissent, interrogavit. Ibi illi qui in vera pietate educati essent, magna usi libertate, dixere: «Optimis, o imperator, legilus respublica est administrata, quas laudatissimus princeps Constantinus et filii ejus tulerunt: 32 nunc autem piaculum tantum in cibis atque poculis cernentes, merito factum id deploramus. Et cum domi vicem nostram lugemus, tum in tua praesentia, ut vides, merentes tristamur. «llis auditis, tyrannus diverberari eos acriter jussit et post cruciatus multos capite etiam plecti præcepit. Atque illi ita abducti sunt; Deus autem victoribus eis martyrii coronas donavit. Alter horum Juventinus, alter Maximinus vocatus est. Hos Antiochena civitas, ut egregios pietatis pro- έτους πολυτελεί παραδέδωκε μνήμῃ. pugnatores, merito non solum sacro loculo honoravit, verum etiam magnifice anniversariæ memoriae consecravit. CAPUT XIII. De reliquiis sanctorum prophetarun, Elisæi, et Joannis Præcursoris et Baptistæ. Cum a Græcæ superstitionis professoribus ubique talia adversus Christianos patrarentur, tum illud quoque omnium maxime indignum atque horren - dum Sebastiæ in Palastina est admissum. Ossa, namque Elisæi prophetæ, et Joannis Baptistæ (uterque enim sepulcrum ibi suum habuit), loculis suis extracta, et irrationálium animantium ossibus (o immanem aulariam) mista, atque igni tradita, " in cineres redacta, atque in aerem disjecta sunt. Adhæc, Christiani comprehensi alicubi tanquain victimæ super aras accensas præcipitati: et homines ad alia nefanda flagitia contra nos furiis sunt concitati. Nam Patrophili apud Scythopolim reliquias efoderunt, et earum partem reliquam dissiparunt. Calvariam autem ejus altius sublatam contumelia, nihil ad exsecrandam injuriam reliqui facientes, sunt prosecuti. Plurima vero et alia, et ipse et Judæi et Græci contra nos indigna egere. Quæ cum ille audiret, certoque sciret, non modo eis non offensus, sed etiam maximopere gavisus est: cum quidem talium facinorum infamia in alius redundaret, animi autem ejus sententia illo-D rum factis perficeretur. Verumenimvero ubi per furorem talem consilium suum minus succedere, et Christianorum animos inde augeri magis atque confirmari vidit, fraude alia episcopos eos qui propter causam aliquam sedibus suis ejecti fuerant, cum successoribus eorum, ad certamen, 33 sicuti antea diximus, impulsos commisit: et parti utrique facultatem omnem dedit, ut quæcunque possent ad res suas defendendas atque stabiliendas libere facerent. Ita illi inter se congressi, multum ignominiæ et reprehensionis quod desertori studio fuerat, veræ pietati attulere. Alia insuper dolo Julianus in eis se majestatem lesam vindicare dixit, atque id ita de cis vulgatum voluit, Περὶ τῶν λειψάνων τῶν ἁγίων προφητῶν Ἐλισσαίου καὶ ᾿Ιωάννου τοῦ Προδρόμου και Βαπτι στοῦ. Τῶν δ' Ελληνιστῶν τοιαῦτα κατά Χριστιανῶν παλαμωμένων απανταχοῦ, καὶ τόδε τὸ πάντων ἀποπώτατόν τε καὶ φρικωδέστατον λόγος ἐν Παλαιστίνῃ δραματουργηθῆναι κατὰ Σεβάστειαν· τὰ τοῦ προφή του Ελισσαίου ὀστᾶ καὶ τὰ τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου (ἐκεῖ γὰρ καὶ ἄμφω τάφου μετέσχον ) τῶν θηκῶν ἐξαγαγόντες, ἀλόγων τε ζώων ὀστέοις (φεῦ τῆς τόλμης!) εγκαταμίξαντες, καὶ πυρὶ παραδόντες, κατέκαυσαν· καὶ εἰς αέρα, κόνιν γεγενημένα, δι ἐσπειραν. Τοὺς δὲ Χριστιανούς συλλαμβάνοντες, ἔστιν ὅτε βωμοῖς ἀναπτομένοις ὡς ἱερεῖα ἐπέρρι πτον· καὶ εἰς πολλὴν ἄλλην ἀῤῥητουργίαν ἐξεβακχεύθησαν. Καὶ Πατροφίλου δὲ τοῦ ἐν Σκυθοπόλει τὰ λείψανα ἀνορύξαντες, τὰ μὲν ἄλλα τοῦ σώματος δι εσκόρπισαν, τὸ δέ γε κρανίον ἐκείνου ἀπαιωρής σαντες, ἐνέπαιζον, οὐδέν τι μυσαρας ὕβρεως ἀπο λείποντες. Πολλὰ δὲ καὶ ἕτερα πλεῖστα αὐτός τε καὶ Ἰουδαῖοι καὶ Ἕλληνες καθ᾿ ἡμῶν ἔδρασαν· ἅπερ αὐτὸς ἀκούων καὶ ἀκριβῶς ἐπιστάμενος, οὐχ ὅπως ἤχθετο, ἀλλὰ καὶ διαφερόντως ἔχαιρε, τῆς μὲν ἐν τοῖς δρωμένοις δυσκλείας εἰς ἑτέρους ἀνιούσης, τῆς δ' αὐτοῦ γνώμης τοῖς ἐκείνων ἔργοις περαιουμένης. Καὶ δὴ συνιδὼν μηδὲν ἐκ τῆς τοσαύτης μανίας τῷ σκοπῷ περαινόμενον, μᾶλλον μὲν οὖν ἐντεῦθεν τὸ Χριστιανικὸν ἐπιῤῥωνύμενον φρόνημα, μηχανᾶται, τοὺς ἐν αἰτίαις ἐκβεβλημένους τῶν ἐπισκόπων, καὶ τοὺς ἀντ' ἐκείνων τὸν θρόνον κατέχοντας, συρράξει πρὸς πόλεμον, ὥσπερ ἄνωθεν διελάβομεν. Καὶ δὴ πᾶσαν ἐξουσίαν ἑκατέρᾳ παρεδίδου μοίρα, πράττειν ὅσα καὶ δυνατὰ εἴη αὐτοῖς, πρὸς τὴν οἰκείαν σύστα σιν καὶ ἀσφάλειαν. Εξ ὧν ἐκεῖνοι πρὸς ἀλλήλους συῤῥηγνύμενοι, πολλὴν ἀσχημοσύνην καὶ μέμψιν, ὅπερ ἦν τῷ ἀποστάτῃ σπούδασμα, προσετρίβοντο τῇ εὐσεβ ίᾳ. Καὶ ἄλλα δ' ἔτερα τῆς αὐτοῦ κακοτεχνίας nomen et honorem eis invidens. martyrum Theod.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. X. συνεπῆγε τούς τε γὰρ ἐν κλήρῳ κατειλεγμένους malo induxit. Nam et in cleri ordinem cooplalos εἰς τὴν τῶν βουλευτῶν ἀνέστρεφε λειτουργίαν· καὶ τῶν ἐκκλησιῶν τὰ σιτηρέσια τοῖς τῶν δαιμόνων θεο ραπευταῖς μετεδίδου· καὶ πράττειν ἐνεδίδου, ἐξ ὧν ἀκμάσαι μὲν τὰ τῶν δαιμόνων, τὰ δὲ τῆς εὐσε βείας ὡς ἐνόμιζεν, εἰς ἀφανισμὸν συνεληθείη. Καὶ τὰ μὲν ὧδε ἐγένετο. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ Λουκίφερος καὶ Εὐσεβίου· καὶ περὶ τῶν ἐν Αντιοχεία γενομένων διὰ Μελέτιον καὶ Παυ λίνον. Καὶ περὶ τῆς ἐν Ἀλεξανδρεία συνόδου, ἥτις δὴ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐθεολόγησεν, ἡγουμένου Αθα νασίου. Μετά γε μὴν τὴν ᾿Αθανασίου κάθοδον Λουκίφερ ὁ Καρακάλον της Σαρδονίας ἐπίσκοπος, καὶ Εὐσέβιος ὁ Βρεκίλλων τῶν ἐν Ἰταλία Αιγύων, ἐκ τῶν ἄνω Θηβῶν, καὶ οὗτοι γράμμασι τοῦ κρατοῦντος λυθέντες, εἰς τὴν ἕω ἐγένοντο. Υπερόριοι γὰρ πρὸς Κωνσταντίου ἀϊδίῳ φυγῇ ἐζημίωνται. Καὶ δὴ κοινῇ συνελθόντες, διορθοῦν τὰ κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν σπουδὴν ἐποιοῦντο· ὁ μὲν οὖν Εὐσέβιος ἧκεν εἰς ᾿Αλεξάν δρειαν, ὡς ἄν γε σύναμ' Αθανασίῳ σύνοδον ἀθροίσῃ, καὶ τὰ ἐν Νικαίᾳ δόξαντα βεβαιώσῃ· Λουκίφερ δὲ συνθέμενος Εὐσεβίῳ, διάκονον ἀντ᾿ αὐτοῦ τῷ Εὐσε 6ίῳ τῇ συνόδῳ παρίστασθαι ἔδωκε· δι' οὗ στέρξειν ὡμολόγει τὰ τῇ συνόδῳ τυπούμενα. Αὐτὸς δὲ εἰς Αντιόχειαν παρεγένετο, καὶ τὴν ἐκεῖσε Εκκλησίαν οὐ μέτρια ταραττομένην κατέλαβεν. Ἐσχίζοντο γὰρ τὰ πλήθη καθ᾿ ἑαυτά· οὐ γὰρ μόνον τοῖς ἀπὸ τοῦ ᾿Αρείου αἱρέσεως διεφέροντο, ὧν τηνικαῦτα ἡγεῖτο Εὐζώτας· ἀλλὰ καὶ οἱ Μελετίῳ ἀκολουθήσαντες, ὥσπερ δὴ καὶ διείληπται, σπουδῇ τῇ περὶ αὐτ τὸν, καὶ πρὸς τοὺς σφίσιν ὁμόφρονας διεκρίνοντο. Μήπω δ' ἐκείνου τῆς ἐξορίας ἐπανελθόντος, εἰς τὸν ἐκείνου τόπον Λουκίφερ Παυλίνον χειροτονήσας ἐπίσκοπον, ἀπεχώρει αὖθις. Ο δ' Ευσέβιος εἰς Αλεξάνδρειαν γεγονώς, γενναίως σὺν ᾿Αθανασίῳ σύνοδον συνεκράτει. Καὶ δὴ πολλῶν ἐπισκόπων εἰς Αλεξάνδρειαν συνελθόντων, ὧν ἡγεῖτο ὁ πολὺς ᾿Αθανάσιος, οὐ μόνον τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν κρατύνουσιν, ἀλλὰ καὶ λόγους περὶ πλείστων καὶ ἀναγ καίων ζητημάτων γυμνάσαντες, ἐβεβαίωσαν· ὅτε καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα θεολογήσαντες, ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ ὡμολόγησαν· καὶ Τριάδα ὠνόμασαν· καὶ τέλειον ἄνθρωπον ἂν ὁ Θεὸς ἀνελάβετο Λόγος, καὶ ψυχῇ καὶ στόματι ὡμολόγησαν, καὶ οὐ μόνον ἔνσαρκον, ἀλλὰ καὶ ἐψυχωμένον νοερα ψυχῇ ἐδογμάτισαν· καθὰ καὶ τοῖς πάλαι τὰ θεῖα φιλοσοφήσασιν ἀνδράσιν ἐδόκει. Οὐ γὰρ πρόσφατόν τινα πίστιν ἐπινοήσαντες τῇ Ἐκκλησίᾳ παρέδοσαν· ἀλλ᾽ ἅπερ ἄνωθεν ἡ ᾿Εκκλησία παρέλαβεν, ἄνδρα; τε θεῖοι φιλοσόφως ἀπέδειξαν τὰ Χριστιανῶν φιλοσοφοῦντες, ταῦτ᾽ ἐκεῖνοι γυμνάσαντες ἐπεκύρωσαν. Εἰρηναῖος γὰρ ὁ Λουγδούνων ἐπίσκοπο, ὅτε στρω ματεὺς Κλήμης, Απολλινάριός τε ὁ Ἱεραπολίτης, Alii leg. Caralitanus. Urbs Libyam contra, Tyrio fundata potenti, Tenditur in longum Curalis. Claudian. senatorum munere et ministerio perverse fungi jussit, et ecclesiarum annonam dæmonum ministris ascripsit, eamque illos exigere permisit. Quibus. rebus fore credidit, ut dæmonum cultus augeretur, religio autem veræ pietatis aboleretur. Atque hæc quidem sic acta. CAPUT XIV. De Lucifero et Eusebio: ut Antiochiæ in locum Meletii Paulinus sit subrogatus. Item de Alexandrina synodo, quæ consubstantialem Patri et Filio sanctum Spiritum divinitus asseruit, Athanasio presidente. Post Athanasii autem reditum, etiam Lucifer Calaritanus in Sardinia, et Eusebius Vercellesis, Ligurum qui in Italia sunt, episcopi, imperatoris litteris reditu eorum probato, Thebis superioribus in Orientem pervenere. Nam a Constantio perpetuo multati fuerant exsilio. His porro cum inter se convenisset, res Ecclesiæ constituere, Eusebius Alexandriam concessit, ut cum Athana sio concilium cogeret, et synodi Nicænæ decreta stabiliret: Lucifer autem Eusebio (ita enim utrique placuit) diaconum, qui vicem suam synodo adesset, attribuit: per quem recipiebat, se rata habiturum quæ ibi constituerentur. Ipse vero Antiochiam profectus est, ubi Ecclesiam non parumı perturbatam invenit. Erant enim in populo dissidia: quod non solum ab Arianis, quibus Euzoius. præfuit, dissentirent, verum etiam eos qui Meletii partes sequebantur, eamdemque quam ipsi obtinerent sententiam, non reciperent. Cum is autem nondum ab exsilio reversus esset, Lucifer, Paulino in locum ejus substituto, inde decessit. Eusebius Alexandria, una cum Athanasio, animo magno concilium coegit. Et convenere eo episcopi multi, quibus cum magnus Athanasius prairet, non solum Nicænam fidei professionem roborarunt, sed etiam: sermonibus quæstionibusque de rebus necessariis. plurimis 34 habilis, eas deciderunt. Quo tempore divinitate etiam Spiritus sancti perpensa ὁμοούσιον, consubstantialem, cum, et ὁμότιμον, hoc est, ejusdem honoris cum Patre et Filio, sunt professi = et trinam unius Deitatem essentiæ Tpiáda, hoc est, Triuitatem, nominarunt. Perfectum quoque hominem, quem Deus suscepit Verbum, et animo et oreuno deprædicarunt: et quidem non incarnatunk solum, verum etiam anima intellectuali animatum:· quemadmodum et veteribus qui de divino Numine philosophati sunt, viris placitum est. Non enim illi fidem aliquam recens excogitatam Ecclesia tradiderunt, sed quam Ecclesia antiquitus a majo ribus accepit: et quæ olim saucti viri qui prudenter et pie res Christianorum sacras tractantes prodidere, Irenæus videlicet Lugdunensis episcopus, Editum erat Λιβύων, Libyum, quod correxi mus. Ep.r.

Clemens contextor, Apollinaris Hierapolitanus, et καὶ ὁ τῆς Ἀντιοχείας ἄνωθεν ἡγησάμενος Σαραqui antiquitus Ecclesiæ Antiochenæ præfuit Serapion, ea illi explicata confirmarunt. Isti siquidem omnes quos modo recensuimus. atque itidem alii, in lucubrationibus suis Verbum quod hominem assumpsit animatum, quippe ipsis ὁμοούσιον, consubstantialem, tradiderunt. Synodus præterea propter Cyrillum Philadelphiæ quæ Arabiæ urbs est, epiſcopum congregata, idem in litteris ad ipsum Cyrillum suis promulgavit. Ipse quoque sapientia clarus Origenes, in omnibus suis scriptis, animatum quod humanitatem assumpsit Verbum prædicat: et potissimum id aperte astruit nono in Genesim tomo, ubi quidem Christum Adam, Ecclesiam vero Evam facit. Locupletes et idonei rei istius testes sunt, Pamphilus scriptor ecclesiasticus, et qui ex eo cognominatus est Eusebius, qui vitam ejus viri conscripsere, adversariisque ejus defensionibus pro eo compositis respondere. Ni non primum Origenem sententiæ ejus auctorem esse, sed illum arcana Ecclesiæ dogmata a majoribus per traditionem accepta explicantem, eam exposuisse dicunt. 35 CAPUT XV. Quæ cadem synodus Alexandriæ de istis verbis, substantia et subsistentia, evidenter et clare decrcuerit. πίων· ουτοι δὴ πάντες καὶ ἕτεροι τοῖς πεπονημένοις τούτων συγγράμμασιν ἔμψυχον τὸν ἐνανθρωπή σαντα Λόγον, ἅτε δὴ αὐτοῖς ὁμοούσιον, ἐκδεδώκασι. Καὶ μὴν καὶ ἡ διὰ Κύριλλον τὸν Φιλαδελφέα, πόλις δὲ ᾿Αραβίας αὕτη, συστᾶσα σύνοδος τὰ ἴσα διδάσκει πρὸς Κύριλλον γράφουσα. "Ο δέ γε τὴν σοφίαν που λὺς Ωριγένης πανταχοῦ τοῖς αὐτοῦ γράμμασιν ἔμψυχον τὸν ἀνθρωπήσαντα Λόγον κηρύττει· μάλι στα δὲ τοῦτο σαφῶς παρίστησιν ἐν τῷ εἰς τὴν Γένασιν ἐνάτῳ τόμῳ· ὅπου δὴ Αδάμ μὲν τὸν Χριστὸν, Εὔαν δὲ τὴν Ἐκκλησίαν κατασκευάζει. Μάρτυρες τῶν εἰρημένων ἀξιόπιστοι Πάμφιλος ὁ ἱερὸς συγγραφεύς, καὶ ὁ τὴν ἐκείνου προσωνυμίαν εἰληφώς, καὶ ἐξ ἐκείνου χρηματίζων Εὐσέβιος· οἱ τὸν βίον παρατιθέμενοι τοῦ ἀνδρὸς, καὶ πρὸς τοὺς ἀπεχθώς ἐκείνῳ διακειμένους αντιφερόμενοι, τὸν ὑπὲρ ἐκεί νου ἀπόλογον καὶ ἄμφω ποιούμενοι, οὐ πρῶτον Ωριγένην εἶπον ἐπὶ τὴν τοιαύτην δόξαν ἐλθεῖν, ἀλλὰ τὰ μυστικὰ τῆς Ἐκκλησίας ἑρμηνεύοντα δόγ ματα παραδούναι, “Οσα καὶ οὐσίας καὶ ὑποστάσεως ἡ τοιαύτη ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἀποφαντικῶς ἐδογμάτισε σύγ οδος. Quandoquidem vero quæstio de substantia et Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ περὶ οὐσίας καὶ ὑποστάσεως ζήsubsistentia non mediocriter ecclesias turbavit, et crebræ contentiones atque disputationes superioτησις οὐ μέτρια τὰς ἐκκλησίας ετάραττεν, ἔριδές τε συχναὶ καὶ διαλέξεις ἄνωθεν περὶ τούτων ἦσαν· καὶ rius temporibus de verbis eis habite sunt, εignifi- τὴν περὶ τούτων εἴδησιν ἡ ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ σύνοδος catione et proprietate eorum Alexandrina quoque διεξιοῦσα, τάδε ἀπέφηνε· μὴ ἐπὶ Θεοῦ δεῖν ταύταις synodus excussa, cònstituit: non opus esse in Deo talibus dictionibus. In sacris enim Litteris nullibi λέξεσιν· ἐν γὰρ τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι μηδαμῶς τὸν substantiæ verbum exstare: dogmatis vero expoτῆς οὐσίας λόγον ἐμφέρεσθαι· δογμάτων δ' ἀνάγκῃ Παῦλον τὸν θεῖον ἀπόστολον τῷ τῆς ὑποστάσεω; nendi necessitate, divum apostolum Paulum sub- ὀνόματι καταχρήσασθαι. Καθ' ἕτερον δὲ τρόπον τὰς sistentiæ nomine abusum esse. Alio autem modo λέξεις ἐκλαμβάνειν ἐδοκίμασαν, όπηνίκα δή τις τὴν verba hæc usurpanda esse sanxerunt, cum quis Σαβελλίου δόξαν ἀπελαύνειν πειρῷτο· ἵνα μὴ τῇ Sabellii scilicet opinionem refellere contendat: ne τῶν ὀνομάτων ἀπορίᾳ ὡς ἐν πρᾶγμα τριώνυμον ναό nominum inopia veluti unam rem trinominem in Divinitatis contemplatione esse putemus: sed tri- Τριάδι παραλαμβανομένων ὀνομάτων ἐν ἰδίᾳ ὑπομίζωμεν τὴν θεολογίαν, ἀλλ᾽ ἕκαστον τῶν ἐν τῇ bus usurpatis nominibus, res quæque in Trinitate στάσει θεολογοῖτο τριχῆ διαιρούμενον. Πρῶτος δ' οὖν tripliciter distincta, peculiari subsistentia sua in- φαίνεται τὸν περὶ οὐσίας καὶ ὑποστάσεως ἐπινοῆσαι telligatur. Primus quidem videtur de substantia λόγον ῞Οσιος ἐκεῖνος ὁ Κονδρούσης ἐπίσκοπος, οὗ et subsistentia mentionen intulisse Hosius ille καὶ πρόσθεν μνείαν ἐποιησάμην. Πρὸς γὰρ τοῦ βα Cordubensis episcopus, cujus supra aliquoties me- σιλέως Κωνσταντίνου πεμφθεὶς εἰς τὴν ᾿Αλεξάν minimus. Ab imperatore enim Constantino Ale- δρειαν, ὥστε τὴν ὑπὸ ᾿Αρείου γενομένην ταραχήν xandriam missus, ut excitatam ab Ario turbam κατευνάσαι, σπουδὴν θέμενος καὶ τὸ τοῦ Λίβυος Σα sedaret, quod etiam Sabellii Libyci dogma radici- βελλίου δόγμα πρόῤῥιζον ανασπάσαι, τὸ περὶ οὐσία; tus evellere conaretur, quæstionem de substantia et καὶ ὑποστάσεως ἐκίνησε ζήτημα. Καὶ πολλή τις subsistentia movit: unde nugamenta multa exorta. ἐρεσχελία διὰ τοῦτο ἀνήφθη. Η μὲν οὖν ἐν Νικαία Et quæstionem eain Nicæna, qua postea celebrata σύνοδος ἐς ὕστερον γενομένη, τὴν περὶ τούτου ζήτη est, synodus indignam esse ut ibi tractaretur, in- σιν οὐδὲ λόγου ήξίωσιν· ὡς δὲ μετ' ἐκείνην αὖθις dicavit. Postea autem cum quidam nugari rursum περὶ τούτων ερεσχελεῖν ήθελον, ἡ ἐν ᾿Αλεξανδρεία de ea cœpere, concilium Alexandrinum ea quæ σύνοδος τὰ εἰρημένα σοφώς μοι οςέσαι δοκεῖ. Ταῦτα diximus sapienter mihi de ea constituisse videtur. μὲν ἡ ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ ἐδογμάτισε σύνοδος· ἐσ. δ' Philadelphia u bs in Asia Mysie. Stephano, Lydia. Alia, Egypti, alia, Syriae est.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. X. ἡμεῖς περὶ οὐσίας καὶ ὑποστάσεως ἴσμεν, οὐδεὶς ἂν ὁ Hec sane Alexandriæ decreta sunt. Qur vero nobis γένοιτο φθόνος διὰ βραχέων εἰπεῖν. Οἱ παρ' Έλλησι τὴν φιλοσοφίαν στοιχειώσαντες ὑποστάσεως μὲν οὐδὲ ανείας τὸ παράπαν ἠξίωσαν ὄνομα· πολλοῖς δὲ όρισμοῖς τὴν οὐσίαν παρέδοσαν. Εἰρηναῖος δὲ ὁ παρ' κείνοις γραμματικὸς ἐν τῷ ἐπιγεγραμμένῳ κατά στοιχεῖον Ἀττικιστῇ καὶ βάρβαρον τὴν λέξιν καλεῖ· μηδὲ γὰρ τοῖς παλαιοῖς ἐν μνείᾳ εἶναί φησιν· εἰ δέ πού τις ἴσως καὶ μέμνηται, μὴ ἐφ' οἷς νῦν παρα λαμβάνεται, εἴρηται. Σοφοκλῆς μὲν γὰρ ἐνέδραν σημαίνειν τὴν ὑπόστασιν ἐν Φοινίκῃ τίθεται· Μέσ νανδρος δὲ ὑπόστασιν λέγει τὰ καρυκεύματα· καὶ ἄλλος τὴν ἐν πίθῳ τρύγα φησίν. Εἰδέναι μέντοι χρεών, ὡς εἰ καὶ παλαιότεροι τῶν φιλοσόφων τὴν λέξιν ἐν οὐδενὶ εἶχον, οι γε μὴν νεώτεροι συχνῶς τῇ τῆς ὑποστάσεως λέξει ἀντὶ τῆς οὐσίας ἐχρήσαντο. Διάφορον δὲ τὸν ὄρον τῆς οὐσίας ἀποδεδώκασιν. Εἰ δὲ ἡ οὐσία ἄρῳ διείληπται, πῶς ἐπὶ Θεοῦ ἡ φωνὴ ἀξιόχρεως κυρίως λεχθείη, μη δυναμένου ὅρῳ περιλαμβάνεσθαι; Ο δ᾽ ἀσκητὴς Εὐάγριος ἐν τῷ μοναde substantia, et subsistentia cognita sunt, ea paucis citra invidiam exponere hic liceat. Qui a primis initiis philosophiam apud Græcos gentiles docuerunt, ne mentionem quidem ullam prorsus subsistentiæ fecerunt: οὐσίαν, hoc est, substantiam autem sive essentiam varie definierunt. Irenæus grammaticus apud eos, in libro quem Atti cistam inscripsit, ubi litterarum ordine verba colligit et explanat, dictionem subsistentia barbarain vocat, neque eam apud veteres reperiri dicit: sin autem reperiatur, diversam ab usitata ista eam obtinere significationem ostendit. Sophocles namque in Plænice, ὑπόστασιν, subsistentiam, pro ins.- diis collocatis posuit. Menander autem idem verbum pro juris condimento, 36 alius rursuin pro vini fece in fundo cadi subsistente usurpavit. Cæterum illud observandum, quamvis veteres philosophi dictione ea usi non sint, recentiores tamen frequenter subsistentiam pro substantia accepisse. Substantiæ autem diversas definitiones tradiderunt. At si substantia definitione comprehenditur, quanam ratione proprie et recte ea vox de Deo dicatur, quem fine ullo concludere non est? Evagrius sane Ascetes, in libro suo monastico, de divinitate disserere temere cum impudenti confidentia dissuadet, et Deum ipsum ut simplicem definire velle prorsus dehortatur. Definitiones enim non simplicium, sed compositorum esse dicit. Idem et illud adjicit: e Propositio scu enuntiatio omnis, aut genus quod indicetur, continet, aut speciem, aut differentiam, aut proprium, aut accidens, aut ex iis compositum. Quodsi nihil harum rerum in sancta Trinitate deprehendere est cum silentio id adoretur, quod dici atque proferri non potest. › Sed de Evagrio postea memorabimus. Hæc autem quamvis extra institutum nostrum esse videantur, utilia tamen, historiæque convenientia, neque admodum aliena esse arbitror. κῷ αὐτοῦ συντάγματι θεολογεῖν μὲν ὡς ἔτυχε θρασέως καὶ ἀναιδῶς ἀποσυμβουλεύει· ὡς δ᾽ ἁπλοῦν τὸ θεῖον ὁρίζεσθαι παντάπασιν ἀποτρέπεται. Τῶν συνθέτων γὰρ τοὺς ὅρους εἶναί φησιν. Ο δ' αὐτὸς καὶ ταῦτα προστίθησι· Πᾶσα πρότασις ἢ γένος Έχει κατηγορούμενον, ἢ εἶδος, η διαφοράν, ἢ ἴδιον, ἢ συμβεβηκός· ἢ τὸ ἐκ τούτων συγκείμενον. Ει οὐδὲν δὲ ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τῶν εἰρημένων ἔστι λαβεῖν, σιωπῇ προσκυνείσθω τὸ ἄῤῥητον.» Περί μὲν οὖν Εὐαγρίου διαληψόμεθα καὶ ἐς ὕστερον· ταῦτα δ' εἰ καὶ ἔξω τοῦ προκειμένου εἶναι δοκεῖ, ἀλλ' ὡς χρήσιμα καὶ τῇ ἱστορία συμβάλλοντα, μὴ τοσοῦτον εἶναι ἀπάδοντα οίομαι. Ἐκ τοῦ περὶ τῆς φυγῆς ἐπιγεγραμμένου λόγου Αθανασίου, οἷα ἐκεῖ διεξέρχεται. CAPUT XVI. Quæ Athanasius in oratione quam de fuga inscripsit, commemoret. In synodo ista Athanasius librum etiam dudum a se de fuga compositum recitavit, ex quo loca quædam argumento ei maxime apposita, operi huic inseram. Orationem autem integram, quæ prolixior Ἐπὶ δὲ τῇ συνόδῳ ταύτῃ καὶ ᾿Αθανάσιος τὸν ἔκπαλαι πεποιημένον περὶ τῆς φυγῆς αὐτῷ λόγον ἀνέγνω· οὗ τὰ μᾶλλον καίρια τῆς ὑποθέσεως τῇ παρούσῃ πραγματείᾳ ἐνθεῖναι σπουδάσω. Τὸν δὲ ὅλον λόγον ἐς πολύ προηγμένον, τοῖς φιλοπόνοις est, studiosi ipsi inquirent. Ita autem scribit: ζητεῖν ἐπιτρέπω. Λέγει δὲ οὕτως· • Ἰδοὺ ταῦτα τῶν ἀσεβῶν τὰ τολμήματα· ταῦτα. ὁρῶντες καὶ μὴ ἐκτραπέντες ἐφ' οἷς πρότερον καθ' ἡμῶν ἐτύρευσαν κακοῖς, ἔτι καὶ νῦν κακηγοροῦσιν ἐκφυγεῖν δυνηθέντων αὐτῶν τὰς ἀνδροφόνους χεῖρας"- μᾶλλον δὲ ὀδύρονται πικρῶς, ὅτι μὴ καὶ ἐκποδών τελέως πεποιήκασι· καὶ λοιπὸν προφασίζονται, δειλίαν ὀνειδίζοντες· ἀγνοοῦντες ὅτι καὶ τοῦτο γογγύζοντες, εἰς ἑαυτοὺς ἐπιστρέφουσι μᾶλλον τὴν μέμ ψιν. Εἰ γὰρ φαῦλον τὸ φεύγειν, πολλῷ χεῖρον τὸ διώκειν. Ὁ μὲν γὰρ ἵνα μὴ ἀποθάνῃ, κρύπτεται· ὁ δὲ διώκει ζητῶν ἀποκτεῖναι. Καὶ τὸ μὲν φεύγειν γέγραπται· ὁ δὲ ζητῶν ἀναιρῆσαι παραβαίνει νότ μον· καὶ μᾶλλον αὐτὸς τὴν πρόφασιν τοῦ ψέγειν • Ecce hæc est impiorum audacia. Hæc cum fecerint, neque pudore in eis quas antea contra nos moliti sunt, insidiis, alecti sint: et nunc nos, quod sanguinarias eorum manus efugere potuerimus, criminantur, ac potius amarulenter, quod nos e medio prorsus non sustulerint, lamentantur. Et tandem causa quæsita, timiditatem nobis exprobrant: neque intelligunt, dum hoc ganniunt, in seipsos se omnem pertrahere reprehensionem. Si enim fugere malum est, multo deterius persequi. Qui enim fuga sibi consulit, ne intereal, occultando latet. At qui alium persequitur, occidere conten-. dit. Et de fugiendo quidem scriptura exstat. Qui

antem necare alium conatur, legem transgreditur, παρέχει. Είπερ οὖν τὴν φυγὴν ὀνειδίζουσιν, έντρε πέτωσαν πλέον ἑαυτοὺς οἱ διώκοντες· παυέσθωσαν ἐπιβουλεύοντες, καὶ παύσονται καὶ οἱ φεύγοντες εὐθύς. ᾿Αλλὰ τῆς μὲν ἰδίας πονηρίας οὐ παύονται, τοῦ δὲ καταλαβεῖν ἕνεκα πάντα πράττουσιν, εἰδότες ὅτι τῶν διωκομένων ἡ φυγή μέγας Ελεγχός έστι κατὰ τῶν διωκόντων· οὐδεὶς γὰρ τὸν πρᾶον καὶ φιλάνθρωπον φεύγει, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν ἄγριον καὶ πονηρὸν ὄντα τὸν τρόπον. Πᾶς γὰρ κατώδυνος καὶ υπόχρεως ἀπὸ μὲν τοῦ Σαούλ ἔφευγε, πρὸς δὲ τὸν Δαυΐδ κατέφευγε. Διὰ τοῦτο καὶ οὗτοι τοὺς κρυπτομένους αὐτοὺς ἀναιρεῖν σπουδάζουσιν, ὑπὲρ τοῦ μὴ δοκεῖν ἔχειν τῆς ἑαυτῶν πονηρίας τὸν ἔλεγχον. Αλλά καὶ ἐν τούτῳ δοκοῦσι τυφλώττειν πλανώμενοι· ὅσῳ γὰρ ἡ φυγὴ πρόδηλος, τοσούτῳ πλέον ἡ ἐξ ἐπιβονλῆς γινομένη παρ' αὐτῶν ἀναίρεσις καὶ ἐξορία περιφανεστέρα γενήσεται. "Αν τε γὰρ ἀποκτείνωσιν, ὁ θάνατος μεῖζον ηχήσει κατ' αὐτῶν· ἄν τε πάλιν ἐξορίσωσιν, πανταχοῦ καθ᾿ ἑαυτῶν αὐτοὶ μνημεία τῆς παρανομίας ἐξαποστέλλουσιν. Εἰ μὲν οὖν ἔσωζων τὰς φρένας, ἔβλεπον ἑαυτοὺς ἐν τούτοις συνεχομένους, καὶ τοῖς ἑαυτῶν προσκόπτοντας λογι σμοῖς· ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ σωφρονεῖν ἀπώλεσαν, διὰ τοῦτο καὶ διώκοντες ἐξάγονται. Καὶ ζητοῦντες άνελεῖν, οὐχ ὁρῶσιν ἑαυτῶν τὴν ἀσέβειαν. Εἰ γὰρ λογο δοροῦσι τοὺς κρυπτομένους ἀπὸ τῶν ζητούντων ἀνε λεῖν, καὶ διαβάλλουσι τοὺς φεύγοντας ἀπὸ τῶν δικ κόντων, τί ποιήσουσιν ὁρῶντες τὸν μὲν Ἰακώβ φ:0γοντα τὸν ἀδελφὸν Ἡσαῦ, τὸν δὲ Μωϋσῆν εἰς Μαδιαν 37 et ipse magis occasionem sui ipsius vituperandi praebet. Si igitur fugam nobis ignominiose objiciunt, seipsos potius arguant, qui nos sunt persecuti. Facessant illi cum insidiis suis, et fugere statim, quibus illi malum struunt, desinent. Sed improbitatem suam non relinquunt, et ut nos comprehendant, nihil non tentant: cum quidem sciant, eorum qui persecutionem ferunt, fum, magnum esse persecutorum ipsorum crimen. Mitem namque et humanum nemo fugit, sed potius ferum et improbis moribus hominem. Siquidem quicunque erant in angustia constituti, et oppressi ære alieno, Saulum fugiebant, et ad Davidem profugiebant. Propterea et isti eos qui fugientes occultant, magno studio occidere conantur, ut ne habere videantur improbitatis suæ exprobratores. Verum et in hoc excarcati prorsus errant. Quanto namque fuga est manifestior, tanto quæ ex eorum insidiis provenit vel caedes, vel expulsio, fit apertior. Sive enim occidant, cades eo magis adversus ipsos vociferatur: seu in exsilium agant, adversus seipsos ubique locorum ipsi monumenta Iniquitatis suæ constituunt. Itaque si sanam obtinerent mentem, viderent profecto seipsos rebus bisce comprehensos teneri, et ad sua ipsorum consilia impingere. Quandoquidem vero mentem meliorem amisere, nibil mirum, si ad ejusmodi persecutiones producuntur. Et occidere alios quærentes, suain ipsorum non cernunt impietatem. Ο αναχωροῦντα διὰ τὸν φόβον τοῦ Φαραώ; Τί δὲ τοι Etenim si conviciis eos proscindunt, qui propter percussores immissos latitant, atque si calumniose accusant eos qui percussores fugiunt, quid rogo facient cum viderint Jacobum fugere fratrem suuin Esau? Mosem in Madian sese recipientem, propter Pharaonis metum? Quomodo vero, qui talia gar. riunt, Davidi patrocinabuntur, Saulum fugienti (qui percussores in domum ejus ad illum interfciendum miserat) et in spelunca latenti, faciemque suam mutanti donec abiret ab Abimelech, et insidias sibi structas devitaret? Quid præterea isti qui temere omnia effutiunt, de magno Helia dicent, cum eum videant et Deumn invocantem, mortuumque excitautem, et propter Achab atque Jezabelis minas lalitantem? Tunc etenim qui ad κρυπτόμενοι. Καὶ ὁ Παῦλος ἐν Δαμασκῷ παρὰ τοῦ cadem inquirebantur filii prophetarum, occultabantur in speluncis latitantes apud Abdiam. 38 An hos quidem, ut vetustiores norunt, corum autem qui in Evangelio sunt, non meminerunt? Nam et discipuli propter metum Judæorum secesserunt, sese occultantes et Paulus Damasci ab gentis ibi principe quæsitus, de muro in sporta demissus, percussoris effugit manus. Et cum Scriptura de sanctis talia prodat, quem prætextum aut excusationem præcipitis audacia sua invenire poterunt? Nim si timiditatem probrose objiciant, adversus Ipsos veluti furentes audacia ipsa facit. Sin, quasi preter voluntatem Dei haec fecerimus, dicant, φρεος criminantur, Scripturas plane ignorantes. αῦτα φλυαροῦντες, ἀπολογήσονται τῷ Δαυίδ φεύ γοντι τὸν Σαούλ (ἐπὶ τῆς οἰκία; ἀποστείλαντα αὐτὸν ἀναιρεθῆναι, καὶ κρυπτομένῳ μὲν τοῦτον ἐν τῷ σπηλαίῳ, ἀλλοιοῦντι δὲ τὸ πρόσωπον ἑαυτοῦ, ἕως οὗ παρέλθῃ τὸν ᾿Αβιμέλεχ, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ἐκκλίο νῇ; Τί δ' ἂν εἴποιεν οἱ πάντα λέγοντες εὐχερῶς, τὸν μέγαν Ηλίαν ὁρῶντες ἐπικαλούμενον τὸν Θεὸν καὶ νεκρὸν ἐγείροντα; κρυπτόμενον δὲ διὰ τὸν ᾿Αχαάβ, καὶ φεύγοντα διὰ τὰς ἀπειλὲς τῆς Ἰεζάβελ; τότε γὰρ ζητούμενοι οἱ υἱοὶ τῶν προφητῶν ἐκρύπτοντο, λανθάνοντες ἐν τοῖς σπηλαίοις παρὰ τῷ ᾿Αβδίᾳ. Η τούτοις μὲν ὡς παλαιοῖς ἐνέτυχον, τῶν δὲ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον οὐδεμίαν μνήμην ἔχουσι; Καὶ γὰρ οἱ μαθηταὶ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων ἀνεχώρουν ξυνάρχου ζητούμενος, ἀπὸ τοῦ τείχους ἐν σαργάνῃ κεχάλασται, καὶ ἐξέφυγε τοῦ ζητοῦντος τὰς χεῖρας. Τῆς τοίνυν Γραφῆς τοιαῦτα λεγούσης περὶ τῶν ἁγίων, ποίαν ἄρα πρόφασιν τῆς ἑαυτῶν προπετείας ἐξευρεῖν δυνήσονται; "Αν τε γὰρ δειλίαν ὀνειδίσωσι, κατ᾿ αὐτῶν ὡς μαινομένων το τόλμημα· κἂν ὡς παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ ποιοῦντας, αὐτοὺς δια βάλλουσιν, οὐκ εἰδότες εἰσὶ παντελῶς τὰς Γραφάς ἐν μὲν γὰρ τῷ νόμῳ καὶ πρόσταξις ἦν κτισθῆναι καὶ πόλεις φυγαδευτηρίου;, ὑπὲρ τοῦ τοὺς ζητουμέν νους εἰς θάνατον ὅπως δή ποτε δύνασθαι διασώσε σθαι· ἐπὶ δὲ συντελείᾳ τῶν αἰώνων παραγενόμενος αὐτὸς ὁ τῷ Μωϋσεί λαλήσας Λόγος τοῦ Πατρός, πάλιν ἐντολὴν ταύτην δίδωσι λέγων "Οταν διώ

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. X. κωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης, φεύγετε εις In lege enim præceptum quoque fuit, ut civitates refugii propterea conderentur, ut qui ad mortem inquirerentur, quocunque possent modo servaren - tur. In consummatione autem sæculorum, cum ad nos venisset ipsum idem quod cum Mose locutum est Verbum Patris, rursum mandatum hoc nobis dedit, dicens: Quando persecuti vos fuerint ex civitate una, fugite in aliam '. Et paulo post inquit: Cum igitur videritis abominationem desolationis quæ dicta est a Daniele propheta, stantem in loco sanclo: qui legit, intelligat: tunc qui in Judea sunt, fugiant in montana: et qui in tecto est, non descendal, ut e domo sua quidquam tollat. Qui in agro, non revertatur, ut ferat vestimenta sua 3. Atque hæc perspecta babentes sancti homines, idipsum secuti sunt vitae institutum. Nam quæ nunc præcepit Dominus, eadem etiam ante adventum suum in carne cum sanctis est locutus. Atqui hic propositus est hominibus finis ad perfectionem du cens, quod Deus imperarit, id ut exsequantur. Proinde et ipsum Verbum, nostra causa bomo factum, non dedignatum est, eum ad cadem quæreretur, sicuti nos, sese occultare, atque eliam cum essent qui id persequerentur, fugere, et insidias devitare. Ita enim conveniebat hoc Christum experiri, ut quemadmodum ex fame et siti, ita ex fuga etiam hominem se assumpsisse indicaret. Statim enim ab initio, cum homo factus infans etiamnum esset, ipse per angelum mandavit Joseτὴν ἑτέραν. Καὶ μετ' ὀλίγα φησίν· "Οταν οὖν ἴδητε τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, τὸ ῥηθὲν διὰ Δανιὴλ τοῦ προφήτου, ἑστὼς ἐν τόπῳ ἁγίῳ ὁ ἀναγινώσκων νοείτω· τότε οἱ ἐν τῇ Ἰουδαία φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη· ὁ ἐκ τοῦ δώματος μὴ καταβήτω ἆραι τὰ ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· ὁ ἐν τῷ ἀγρῷ μὴ ἐπιστρεψάτω ἆραι τὰ ἱμάτια αὐτοῦ. Ταῦτα γὰρ εἰδότες οἱ ἅγιοι, τοσαύτην εἶχον τῆς που λιτείας ἀγωγήν· ὁ γὰρ νῦν προσέταξεν ὁ Κύριος, ταῦτα καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας ἐν τοῖς ἁγίοις ἐλάλει. Καὶ ἔστιν οὗτος ὄρος ἀνθρώποις εἰς τελειότητα φέρων, δ δ᾽ ἂν ὁ Θεὸς προστάξῃ, τοῦτο ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Λόγος, δι' ἡμᾶς γενόμενος άνθρωπος, κατηξίωσε ζητούμενος ὡς ἡμεῖς χρυσῆναι· καὶ πάλιν διωκόμενος, φεύγειν, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ἐκκλίναι. Επέτρεπε γὰρ αὐτὸν ὡς ἐκ τοῦ πεινὴν καὶ διψῇν, καὶ τοῦτο παθεῖν, οὕτω καὶ ἐκ τούτου δεικνύειν ἑαυτὸν ἐνανθρωπήσαντα. Ἐξ ἀρχῆς μὲν ἅμα τῷ γενέσθαι ἄνθρωπος, ὅτε παιδίον ἦν, αὐτὸς διὰ τοῦ ἀγγέλου ἐνετείλατο τῷ Ἰωσήφ, Ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον· μέλλει γὰρ Ηρώδης ζητεῖν τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου· καὶ ἀποθανόντος δὲ Ηρώδου, φαίνεται δι᾿ Αρχέλαον τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἀναχωρῶν εἰς τὴν Ναζαρέτ. "Οτε δὲ λοιπὸν καὶ Θεὸν αὐτὸν ἐδείκνυε, καὶ τὴν ξηρὰν χεῖρα πεποίηκεν ὑγιῆ, οἱ μὲν Φαρισαῖοι ἐξελθόντες, συμβούλιον ἐποίουν κατ' αὐτοῦ, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν ὁ δὲ Ἰησοῦς γνούς, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν. Καὶ γὰρ plo: Exsurgens accipe puerum et matrem ejus, et καὶ ὅτε τὸν Λάζαρον ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, ἀπ' ἐκείτης, φησί, τῆς ἡμέρας εβουλεύσαντο ἵνα ἀποκτείνωσιν αὐτόν. Ο οὖν Ἰησοῦς οὐκέτι παρρησίᾳ περιεπάτει ἐν τοῖς Ἰουδαίοις, ἀλλ' ἀπῆλθεν ἐκεῖθεν εἰς τὴν χώραν ἐγγὺς τῆς ἐρήμου. Εἶτα λέγοντος τοῦ Σωτήρος, Πρὶν Ἀβραὰμ γενέσθαι, ἐγώ εἰμι, οἱ μὲν Ἰουδαῖοι ἔλαβον λίθους, ἵνα βάλλωσιν ἐπ' αὐτόν· ὁ δὲ Ἰησοῦς ἐκρύβη, καὶ ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, καὶ διελθὼν διὰ μέσου αὐτῶν ἐπορεύετο, καὶ παρήγεν οὕτως. Δρα ταῦτα βλέποντες, μᾶλλον δὲ κατανοοῦν τες, ἐπεὶ μὴ βλέπωσι κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐ θέα λουσι γενέσθαι πυρίκαυστοι; ὅτι ἐναντία ὧν ὁ Κύ ριος ποιεῖ καὶ διδάσκει, βουλεύονται καὶ φθέγγονται. Καὶ γὰρ ὅτε Ιωάννης μεμαρτύρηκε, καὶ οἱ μαθηταὶ τὸ σῶμα ἔθαψαν, ἀκούσας ὁ Ἰησοῦς, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ' ἰδίαν. Ὁ μὲν Κύριος ἐποίει ταῦτα, καὶ οὕτως ἐδίδασκευ εἴθε δὲ οὗτοι κἂν οὕτως αἰσχυνθῶσι, καὶ μέσ χρι τῶν ἀνθρώπων στήσωσιν ἑαυτῶν τὴν προπέ τειαν, καὶ μὴ πλέον ἐμμανέντες, εγκαλέσωσι καὶ τῷ Σωτῆρι δειλίαν, ἅπαξ κατ' αὐτοῦ βλασφημεῖν μελετήσαντες. Ἀλλ᾽ οὔτε μαινομένων αὐτῶν τις ἀνέξεται· μᾶλλον δὲ καὶ τὰ Εὐαγγέλια μὴ νοοῦντες ἐλεγχθήσονται. Ἔστι γὰρ ἡ πρόφασις τῆς τοιαύτης ἀναχωρήσεως καὶ φυγῆς εὐλογος καὶ ἀληθής· ἣν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος οἱ εὐαγγελισταί κειμένην ἀπεμνημόνευσαν. Δεῖ δὲ ἐκ τούτων ἡμᾶς ἐπὶ πάντων τῶν fuge in Ægyptum: Herodes enim quæsiturus est animam pueri s. Porro Herode mortuo, eumdem apparet, propter Archelaum Herodis filium, secessisse in Nazareth. 39 At cum tandem Deum se esse ostendisset, et manum aridam restituens sa - nasset, Pharisæi quidem aggressi consilium contra eum ceperunt, ut ipsum interimerent: Jesus vero, eo cognito, inde secessit. Rursum cum Lazarum e mortuis resuscitasset: Ex ea ipsa, inquit, die consilium inire, ut eum occiderent. Itaque Jesus non amplius propalam inter Judæos est versatus, sed inde divertit in regionem solitudini propinquam. Præterea, Servatore dicente, Priusquam Abraham fuit, ego sum ", Judæi quidem lapides corripuerunt, ut illum peterent, Jesus autem abscondit se, et exivit ex templo, et per medios eos transiens abiit atque discessit. Sedenim cum hæc videntes. ac potius intelligentes, pro eo atque scriptum est, non videant, qui quæso fieri nolunt igne combusti? dum scilicet contra quam et facit et docet Dominus, ipsi et cogitant et loquuntur? Postquam namque Joannes martyrio est defunctus, et discipuli corpus ejus sepelierunt, audito eo Jesus secessit inde in navicula in desertum locum solus. Atque Dominus quidem ad hunc modum et fecit et docuit. Utinam vero boni isti viri ita verecundia afficerentur, ut saltem adversus homines præfracta sua • Joan. Xl, • Matth. x, 25. * Matth. AX1, 13 seqq. s Matth. 1, 13. • Joan. vult, 18.

nterentur audacia, et non eo furore abriperentur, & ἁγίων τὴν αὐτὴν λογίς 30 αι. γὰρ ἐπὶ τοῦ Σωτῆ ut Servatori quoque ipsi timiditatis crimen impingerent, qui semel blasphemare et maledictis eum incessere consulto instituerunt. Sed furorem eorum nemo sustinebit. Quin Evangelia quoque eos ignorare convincemus. Nam hujusmodi fugæ et secessus causa rationi consentanea atque vera est, quam evangelista de Servatore etiam memoriæ mandarunt. Proinde eamdem de sanctis omnibus opinionem habere debemus. Et quæ de Servatore humano more scripta sunt, eadem communiter ad genus humanum referre convenit, Quæ enim nostra sunt, ille suscepit, imbecillitatisque nostræ affectiones in seipso exhibuit. Quod Joannes sie scripsit: Quærebant igitur eum comprehendere, et ρος ἀνθρωπίνως γέγραπται, ταῦτα τῷ κοινῷ γένει τῶν ἀνθρώπων αναφέρεσθαι προσήκει· τὰ γὰρ ἡμῶν ἐκεῖνος ἀνεδέξατο, καὶ τὰ τῆς ἡμετέρας ἀσθε νείας πάθη ἀνεδείκνυτο. "Απερ ό Ιωάννης ἔγραφεν οὕτως· Ἐζήτουν οὖν αὐτὸν πιάσαι, καὶ οὐδεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω έληλύ θει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ γὰρ καὶ πρὸ τοῦ ταύτην ἐλ. θεῖν, ἔλεγεν αὐτὸς τῇ μὲν μητρὶ, Οὔπω ἦλθεν ἡ ὥρα μου· τοῖς δὲ χρηματίσασιν ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Ὁ ἐμὸς καιρὸς οὔπω πάρεστι. Πάλιν δὲ ἐλθόντος τοῦ καιροῦ, ἔλεγε τοῖς μαθηταῖς· Καθεύδετε λοιπόν καὶ ἀναπαύεσθε· ἰδοὺ γὰρ ἤγγικεν ἡ ὥρα, καὶ δ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν. Οὔτε πρὸ τοῦ τὸν χρόνον ἐλθεῖν ἔφιεν ἑαυτόν κρατεῖσθαι, οὔτε τοῦ καιροῦ παρόντος ἐκρύπτετο· ἀλλὰ καὶ ἔκδιτον ἑαυτὸν ἐδίδου τοῖς ἐπιβουλεύουσιν. Οὕτω καὶ οἱ μακάριοι μάρτυρες ἐν τοῖς κατά καιρούς διωγμοῖς ἐφύλαττον· καὶ διωκόμενοι μὲν, ἔφευγον, καὶ λανθάνοντες εκαρτέρουν. Εύριο σκόμενοι δὲ ἐμαρτύρουν. ο nemo ei injecit manus, quod nondum venerat hora ejus. Atque ctiam priusquam ea venisset, ipsemet matri dixit: Nondum venit hora mea: fratribus autem, qui dicti sunt, suis: Tempus meum nondum alest. At ubi tempus id venerat, ad discipulos, 40 Dormite jam, inquit, et requiescile. Ecce enim appropinquavit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum. Itaque neque ante tempus comprehendi se permisit, neque tempore jaun præsente se occultavit, Quin seipsum potius insidias ei struentibus tradidit. Hoc ipsum et beati martyres in persecutionibus, quæ tempore quæque sno acciderunt, observarunt. Qui cum persecutione expetiti fugerunt, et se occultare perrexerunt, tum inventi et deprehensi martyrium strenue obierunt. › Hæc sacer Athanasius in fugæ suæ defensione scripsit. Et talem Alexandrina synodus habuit Gnem. CAPUT XVII. Ut eo tempore Antiochiæ tres episcopi (uerint, Meletius, Paulinus, et Euzoius: et ut Lucifer propter Eusebium offensus, hæreseos suæ auctor exstiterit: et ut Eusebius Vercellensis et Hilarius Pictaviensis episcopi in Occidente, Illyricis, Gallıs et Italis Romana simul et Græca lingua sanam Nicænæ fidei doctrinam annuntiarint. Porro Eusebius, quem Vercellaruin episcopum esse diximus, Alexandriæ synodo peracta, Antiochiam profectus, plebem ibi inter se dissidere invenit. Nam qui Meletii partes secuti fuerant, Paulinum a Lucifero ordinatum prorsus aversabantur, et suas sibi ecclesias atque conventus cogebant. Quapropter Paulini ordinationem moleste lerens, quod universis placita non esset, et cum neutra parte communicaus, factum id quidem non probavit: Luciferi tamen, qua eum prosequebatur, observantia, publicitus nihil prolocutus, inde discessit, et illud modo dixit, episcopα. rum conventu cam quoque rem constitutum iri oportere. Et cum non minimum studii in eo posuisset, ut quod per dissidium, scissum erat, unione conjungeret, id tamen efficere minime potuit. Interea enim Meletius quoque ab exsilio reversus est. Qui cum sectatores suos, qui eum in pretio habebant, seorsim conventus agere invenisset, episcopali more eis praiit. Ita factum, ut tres eodem tempore Antiochiæ essent, qui pastorali muΚαὶ ταῦτα μὲν ὁ ἱερὸς ᾿Αθανάσιος ἐν τῷ περὶ τῆς φυγῆς διέξεισιν ἀπολογητικῷ· καὶ τοιοῦτον ἔσχε πέρας ἡ ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ σύνοδος. Ὡς ἐπὶ τῆς Ἀντιόχου τηνικάδε τρεῖς ἦσαν ἐπίσ σκοποι, Μελέτιος, Παυλινός τε καὶ Εὐζώνος καὶ ὡς Λουκίφερ δι' Ευσέβιον λυπηθείς, ιδίας αἱρέσεως καθίσταται ἀρχηγός. Ευσέβιος δὲ ὁ Βρεκέλλων, καὶ 'Ιλάριος ὁ Ποικτάδων ἐν Εσπέ ρα γενόμενοι, Ιλλυριοῖς, Γάλλοις τε καὶ Ιταλοῖς, Ρωμαίων καὶ Ἑλλήνων γλώσσῃ, τὰ ὑγιὰ τῆς ἐν Νικαίᾳ πίστεως κατήγγελλον δύο γματα. Ο δ' Εὐσέβιος, ἐν Βρεκέλλων ἐπίσκοπον ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσεν, ἐκ τῆς ᾿Αλεξάνδρου μετὰ τὴν σύνοδον τὴν ᾿Αντιόχου κατέλαβε. Καὶ τὰ πλήθη εύ ρὼν διαστασιάζοντα· οἱ γὰρ Μελετίῳ ἀκολουθήσαν τες τὸν ὑπὸ Λουκίφερος χειροτονηθέντα Παυλίνον παντάπασιν ἐξετρέποντο, καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐκκλησιάς ζοντες ἦσαν· ἀχθεὶς τῇ χειροτονίᾳ Παυλίνου, ὅτι μὴ τοῖς πᾶσιν ἐτύγχανεν εἰς ἀρέσκειαν, κακῶς μὲν εἶχε τῷ πεπραγμένῳ· τῇ γε μὴν πρὸς Λουκίφερα αἰδεῖ μηδὲν εἰς τὸ φανερὸν εἰπὼν, ἐκεῖθεν ἀπῆρεν, ἐπειπων, ἐπισκόπων συνδρομῇ καὶ ταῦτα σχεῖν τὴν διόρω θωσιν. Οὐκ ἐλαχίστην δὲ τὸ μετὰ ταῦτα θέμενος την σπουδὴν τὸ διεῤῥωγὸς ἑνώσαι, ἥκιστα ίσχυσεν· ἔφθη γὰρ ἐν τῷ μέσῳ καὶ Μελέτιος τῆς ἐξορίας ἐπανελ θῶν, ἐκκλησιάζον τε ἰδίᾳ εὐρών, ὃ μέρος αὐτὸν διὰ τιμῆς εἶχεν, ἱερατικῶς καθηγεῖτο· καὶ τρεῖς ἐν ταυ τῷ τὴν ᾿Αντιόχου ἦσαν ποιμαίνοντες. Τῶν μὲν οὖν ἐκκλησιῶν Εὐζώῖος ἦν ἐγκρατής, τῆς ᾿Αρειανικῆς αἱρέσεως προϊστάμενος· Παυλίνος δὲ μίαν τῶν ἄνα δεν τῆς πόλεως τῶν οὐκ ἐπισήμων εἶχεν, η; Εὐα ζώτος παρεχώρησεν, ἐκ πολλοῦ τὸν ἄνδρα αἰδούμε

48) ECCLESIASTICE IISTORE.E LIB. Χ. 49) να. Εξω δὲ τειχῶν πρὸς τῇ πύλῃ τῆς πόλεως τὰς nere fungerentur antistites. Et ecclesiæ quidem συνάξεις πεποίητο και Μελέτιος. Οὕτω δὲ τῶν κατὰ τὴν ᾿Αντιόχου ἐχόντων, Ευσέβιος ἀνεχώρει αὖθις ἐκεῖθεν. Λουκίφερ δὲ πυθόμενος μὴ τῷ Εὐσεβίῳ ἀμε στὴν δόξαι τὴν χειροτονίαν Παυλίνου, οἷα δή περι Ορισμένος, ἐν δεινῷ ποιούμενος ἡγανάκτει· καὶ ἐς ταυτὸ κοινωνίας Ευσεβίῳ ἰέναι ήκιστα ήθελεν. Ως μὴ καλῶς γὰρ πεπραγμένα τὰ τῆς συνόδου, ἀπολοκιμάζειν ᾑρεῖτο. Πολλὰ δὲ ἃ λύπην εἰκὸς γεννᾶν κι νεύμενα, πολλοὺς τῆς Ἐκκλησίας διέστησεν· ἐξ ἧς αἰτίας, καὶ καινή τις πάλιν αἵρεσις ἀναφαίνεται, Λουκίφερος τὴν κλήσιν κληρωσαμένη ἐπώνυμον. Λουκίφερ μὲν οὖν οὐκ εὐπρεπῆ τὴν ὀργὴν εἶχε· ταῖς γὰρ ἰδίαις πάγαις ἡλίσκετο· δι' ὧν στέρξειν ὡμου λίγει τὰ ὑπὸ τῆς συνόδου γινόμενα, τὸν οἰκεῖον πέμψας διάκονον. Αὐτὸς μὲν οὖν τὰ τῆς Ἐκκλησίας " φρονήσας, καὶ διαλύσας τὸ προσιστάμενον, ἐπὶ τὸν οἰκεῖον θρόνον ἐς Σαρδονίαν ἀφίκετο· οἱ δὲ σὺν απ τῷ τῆς λύπης μετεσχηκότες, περιλειφθέντες, ἰδίαν συνεστήσαντο αίρεσιν, ἐς πολὺ τοῦ χρόνου τὴν Ἐκκλησίαν μαχόμενοι. Εἰς ἕω δὲ γενόμενος ὁ Εὐσέβιος, τοὺς ἀσθενηκότας τῇ πίστει οἷά τις ἰατρὸς ἄριστος ἀνεκτᾶτο, ἀπελαύνων μὲν εἴ τι νόθον· ὅσον δὲ τῆς Εκκλησίας γνήσιον, διδάσκων καὶ εἰσηγούμενος. Ἐκεῖθεν δ' εἰς ἑσπέραν γενόμενος, Ιλλυριούς το διῆλθε, καὶ τῆς Ἰταλίας ἐπέβαινε, τὰ ἴσα διαπρατο τόμενος. Ενθα δὴ καὶ 'Ιλάριος πρότερον διαβάς, ας Ποικτάδων ἐπίσκοπος ἦν· πόλις δὲ αὕτη ᾿Ακυῖτανίας· ἅτε δὴ πρῶτος ἐκ τῆς ὑπερορίας ἀνακληθείς, τὰ τῆς ὑγιαινούσης πίστεως κατεβάλλετο σπέρματα, c Ἰταλοῖς τε καὶ Γάλλοι;, ἃ μὲν χρὴ τῶν δογμάτων φεύγειν, ἃ δὲ προσίεσθαι, εισηγησάμενος. Ελλόγι μος δ' ἦν καὶ κατ' ἄμφω Ιλάριος τῇ τε Ρωμαίων καὶ Ἑλλήνων γλώττῃ· 35 καὶ λόγους βίβλων Ρωμαίοις συνέταξε, τοῖς ᾿Αρείου μὲν δόγμασιν ἀντιταυτομένους, δυνατῶς δὲ τὴν τοῦ ὁμοουσίου δόξαν κρατύνοντας. "Α δή μικρόν ύστερον μετὰ τὴν ἀνά κλησιν τῶν ἐξορισθέντων ἐγένετο. Οὕτω μὲν οὖν Ιλάριος & Ποικτάδων, καὶ Εὐσέβιος ὁ Βρεκέλλων ἐν τῇ πρὸς δύσιν ἀρχομένῃ τῆς ἐν Νικαίᾳ πίστεως τὸ δόγμα διαρρήδην ἐκράτουν. in Euzoii potestate erant, qui Arianis præfuit: Paulinus autem intra urbem, ecclesiam unam minus celebrem obtinuit; quam ei Euzoius, quod hominem jamdudum observasset, concessit. 41 At Meletius extra urbem ad portain, conventus suos agebat. Eo in statu cum res Antiochia essent, Eusebius inde rursum abiit. Caeterum Lucifer ubi ordinationem Paulini Eusebio displicere intellexit, perinde atque injuria affectus esset, egre rem ferens succensuit, neque ad communionem cum Eusebio venire voluit; et quasi in synodo non rite res acta esset, decreta cjus per calumniam rejicere instituit. Et cum multa quæ damnum, ut fieri solet, afferebant pertristi eo tempore moverentur, multos etiam ab Eclesia ea res alienavit. Qua de causa nova quoque rursus hæresis exstitit, a Lucifero appellationem sortita. Quæ sane parum decentem iræ causam habuit. Suo enim ipsius laqueo captus tenebatur: qui diacono suo misso, se probaturum quæ synodus constituisset, professus fuerat. Εt ipse quidem Et ficclesiæ sententiam retinens, simultatemque remittens, ad sedem suam in Sardiniam se recepit. Qui vero cum eo dolore se affectos existimabant, in Oriente relicti, sectam sibi suam constituerunt, et longo tempore Ecclesiam oppugnarunt. Euse - bius cum in Oriente esset, in fide parum firmos veluti optimus medicus curavit, atque restituit, si quid parumn sinceri apud eos esset, rejiciens, quidquid autem Ecclesia: appositum nativumque esset, docens atque instituens. Atque inde iu Occidentem profectus, per Illyricum transiit: atque in Italiam venit, idipsum ubique agens. Ibi et Hilarius Pictavii, urbis Aquitanicæ episcopus, qui prius co redierat, primus scilicet ab exsilio revocatus, sanioris fidei senina sparserat, Italos et Gallos, quæ vel fugienda vel expetenda dogmata essent, erudiens. Perquam disertus autem Latina simul et Græca lingua fuit, et libros plerosque Romanis conscripsit, qui cum Arii opinionem refellunt, tum τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis, sententiam graviter confirmant. Hæc statim post exsulum restitutionem facta. Ad hunc sane modum Hilarius Pictaviensis et Eusebius Vercellensis, episcopi, in Occidentali imperio Nicænæ fidei dogma clare deprædicarunt. Περὶ τῶν Μακεδονιανῶν, ὡς τηνικαῦτα τὴν ἀσέβειαν επαῤῥησιάζοντο, τί τε ἐφρόνουν· καὶ τίνα πρὸς τοὺς αἰτιωμένους ἐποιοῦντο ἀπόλοτον. Κατ' ἐκεῖνο δὲ καιροῦ τῇ Κωνσταντίου θαρρήσαντες τελευτῇ οἱ ἀμφὶ Μακεδόνιον, ὧν ἦν Ελεύτιος ὁ Κυζίκου, Ευστάθιός τε ὁ Σεβαστείας, καὶ Σωφρόνιος ὁ Πομπηΐουπόλεως, εἰ; προϋπτον Μακεδονιανοί καλεῖσθαι ἔσχον ἀρχήν. Καιροῦ δὲ λαβόμενοι, συνόδους τε συνεχεῖς ἀδεῶς ἐποιοῦντο, τοὺς ἐν Σελευκείᾳ ὁμοφρονήσαντας συγκαλούμενοι, καὶ εἰς ἴδιον διεκρίνοντο σύστημα· καὶ τοὺς τοῦ ἑτέρου μέρους αὐτοῖς, τοὺς περὶ Ἀκάκιον δηλαδή, ἀπεκήρυττον· καὶ τὴν παρ' αὐτῶν βεβαιωθεῖσαν ἐν ᾿Αριμίνῳ πιο PATROL. GR. CXLVI 42 CAPUT XVIII. De Macedonianis, ut tum magna libertate impietatem suam docuerint. Quid ii senserint, et quibus defensionibus adversus accusatores 8108 sint usi. Eadem vero tempestate Macedonii sectatores, Constantii morte freti, in quibus erant Eleusius Cyzicenus, Eustathius Sebastiensis, et Sophronius Pompeiopolitanus, aperte Macedoniani vocari cœperunt. Et temporis opportunitate arrepta, fre quentes libere diversis in locis synodos, eis qui Seleucie cum eis consenserant convocatis, coegerunt, et sectæ suæ factionem instituerunt. Tum autem qui adversæ partis erant, Acacianos videli cet, excommunicarunt: fidemque Arimini editam

γόν τε καὶ ἐπεψηφίζοντα· ἡ δὴ πρὸ; αὐτῶν ὕστερον τὸ κῦρος ἐν Σελευκείᾳ ἔσχεν, ὡς ἐν τῷ πρὸ τούτου βιβλίῳ μνήμην ἐποιησάμην. Ὑπὸ δέ τινων ἐν μέμ ψει ποιουμένων τὴν αὐτῶν διαφορὰν ἐγκαλούμενοι, τί δή ποτε νῦν τοῖς περὶ ᾿Ακάκιον διαφέρονται, όμόφρονες αὐτοῖς τὸ πρότερον καὶ κοινωνοὶ καθεστῶτες, τάνδε διὰ Σωφρονίου τὴν ἀπόκρισιν ἐποιήσαντο • Οἱ κατὰ δύσιν ἐπίσκοποι ἐνέσουν τὸ ὁμοούσιον· ὁ δ' 'Αέτιος ἐν τῇ ἕῳ τὸ κατ' οὐσίαν ἀνόμοιον είση· γεῖτο· καὶ ἄμφω τὰ μέρη τοῦ εὐθέος ἦταν ἐκπί πτοντε;· οἱ μὲν γὰρ συγκεχυμένως εἰς μίαν ἑνότητα τὰς ὑποστάσεις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ συνή του διὰ τῆς τοῦ ὁμοουσίου λέξεως· ὁ δὲ πάλιν ἐξ ἐναντίας σφόδρα τοῦ Υἱοῦ τὴν τῆς Πατρικῆς φύσεως οίκεια τητα διεχώριζεν. Ημᾶς δὲ τὸν ὄλισθον ἑκατέρων φυγόντας, την μέσην καὶ ἀκίνδυνον ἐπιλέξασθαι· καὶ εὐσεβεῖν μάλα νομίζειν, ἅτε δὴ ὅμοιον εἶναι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν καθ᾽ ὑπόστασιν δογματίζοντας. ο δε μὲν οὖν ἀπολογεῖσθαι πρὸς τὴν μέμψιν ἐμηχανῶντο· ἐλέγχονται δὲ τὴν ἀλήθειαν σοφιζόμενοι, οἷς μὴ τοὺς περὶ Ἀκάκιον, ἀλλ᾽ Αέτιον ὡς τοῦ ἀνο μοίου ἀρχηγὸν ᾐτιάσαντο. Δοκοῦσι γὰρ καὶ Ἀρεια νοὺς ἐκκλίνειν ἐν μέρει καὶ τοὺς τιμῶντας τὸ ὁμοού δι' ἀμφοτέρων δὲ, ἕτερ᾽ ἄττα καινοτομεῖν ᾑρημένο: ταῖς ἰδίαις φωναῖς· ω; φησι καὶ Σαβίνα, ὁ Ρωμαίων γλώσῃ τὰ Συνοδικά συνταξάμενος. irridentes, formulam Antiochenam promulgarunt. στον διατωθάζοντες, τὴν ἐν ᾿Αντιοχεία πίστιν εἰση siragiisque suis comprobarunt; quæ postea Seleaciæ quoque confirmata fuit, sicuti proximo libro diximus. Verum enimvero cum a nonnullis propter ejusmodi dissidium reprehenderentur, eis. que objiceretur, qui nunc tandem se per dissidium ab Acɔcianis sejungerent, cum quibus antea et consensissent et communicassent? tale per Sophronium responsum dedere: Occidentales episcopi non sanam de Consubstantiali habuere opinionem; Actius autem in Oriente dissimilem substantia Patri Filium esse docuit: et utraque pars recta excidit sententia. Illi enim per ¿poousiou, consubstantialis, verbum, subsistentias Patris et Filii in unitatem unam redigentes, confuderunt: hic vero e diverso a natura Patris proprietatem Filii nimium segregavit. Nos igitur utrorumque lapsum vitantes, mediam absque periculo omni viam delegimus, pieque magis sentimus, equalem scilicet Patri Filium subsistentia docentes. › Sic illi quidem reprehensi, defendere se conati sunt. Sed deprelienduntur, veritatem cavillatione depravare: quod non Acacium, sed Aetium, ut dissimilitudinis auctorem incusant. Videntur illi etiam aliqua ex parte et Arianos eἰ τοῦ ἐμουσίου, consubstantialis, assertores vitare: et per utrosque suis ipsorum vocibus convincuntur, aliud quidquam novi afferre constituisse, sicuti et Sabinus inquit, qui Latine acta synodalia conscripsit. 43 CAPUT XIX. Le sancto Athanasio, ut ab apostata inquisitus, arte mirifica profugus evaserit. Imperator, ubi Athanasium Alexandriæ multitudinis conventus in ecclesia propalam agere, et multos Græcorum eloquentiæ vi et suavitate ad Christianam religionem pertrahere cognovit, ejici cam urbe jussit, ac si manere ibi se invito vellet, gravissimas ei denuntiavit poenas. Ejuscemodi mandati illam prætendebat causam, quod a decessoribus suis imperatoribus exsilio damnatus, sua ipsius auctoritate episcopatum occupasset: et quod ipse eis qui a Constantio in exsilium acti essent, non in ecclesias ingressum, sed in patriam tantum reditum permisisset. Itaque eo imperatoris maudato profugere coactus, in eos qui illum circumsistentes mœrebant, et discessum ejus graviter ferebant, oculis conjectis: • Bono estote animo, filioli, inquit; nubecula est, brevi ca evanescel. Ilis dictis, mandata familiaribus suis dedit, et ccclesia bonis viris commendata cgressus, navigio per Nilum in Ægyptum contendit. At qui a præfecto missi fuerant, consequebantur, capere virum sanctum studio omni contendentes. Et jam in propinquo persecutores adesse audiebat. Ibi cis qui cum illo in navi erant, fugam in solitudinem convertendam esse suadentibus, ipse meliorem secutus sententiam, prudenter militum effugit mənus. Fuga enim posthabita ad persecutores naστον ΚΕΦΑΛ. ΙΘ', Περὶ τοῦ ἁγίου Αθανασίου· ὡς πρὸς τοῦ ἀπο στάτου ζητούμενος, τέχνῃ θαυμασία φυγὰς ᾤχετο. Βασιλεὺς δ' 'Αθανάσιον μαθὼν κατὰ τὴν ᾿Αλεξάν δρειαν παρρησία πλήθη ἐκκλησιάζοντα, καὶ πολλούς τῶν Ἑλλήνων μεταπείθοντα τῇ τῶν λόγων σειρήν τὸν Χριστιανισμὸν ἀσπάζεσθαι, προστάττει ἐκεῖθεν ἐλαύνεσθαι· εἰ δὲ βιάζοιτο μένειν, μεγίστας ἠπείλει ζημίας. Πρόφασιν δ᾽ ἐποιεῖτο, οἷς φεύγειν παρὰ τῶν πρὸ αὐτοῦ καταδίκην σχών, μή προτραπείς, τῆς ἐπισκοπῆς ἀντελάβετο· ἀλλ' οὐδὲ τοῖς παρὰ Κων σταντίου ἐξορισθεῖσι τὴν εἰς τὰς ἐκκλησίας εἴσοδον συγχωρήσαι, τὴν δὲ πρὸς τὰς πατρίδας κάθοδον μόν νον· ἔνθεν τοι καὶ φεύγειν κατὰ τὸ τοῦ βασιλέως θέα σπισμα βιαζόμενος, τοῖς περὶ αὐτὸν ἀσχάλλουσι, καὶ ἐν δεινῷ ποιουμένοις τὴν φυγαδείαν, ἀτενίσας εἶπε· • Θαῤῥεῖτε, ὦ τέκνα· νεφύδριον γάρ ἐστι, καὶ τα χέως διαλυθήσεται.» Ταῦτ᾽ εἰπὼν, συνταξάμενος τοῖς οἰκείοις, καὶ τοῖς σπουδαιοτέροις παραθέμενος τὴν ἐκκλησίαν, ἐξελθὼν πλοίων, διὰ τοῦ Νείλου εἰς τὴν Αἴγυπτον ήλαυνεν. Οἱ δὲ περὶ τὸν ἄρχοντα και τόπιν ἐδίωκον, ἐν χερσὶν θεἶναι τὴν ὅσιον πᾶσαν ποιούμενοι τὴν σπουδήν. Ἐκ τοῦ σύνεγγυς δ' εἶναι τοὺς διώκοντας πεπυσμένος, τῶν περὶ τὸ πλοῖον εἰς τὴν ἔρημον μᾶλλον φεύγειν λεγόντων, ἐκεῖνος γνώ μῃ ἀρίστῃ χρησάμενος, σοφῶς διέφυγε τοὺς διώκον τας. Καὶ γὰρ ἀφέντας τὸ φεύγειν, πρὸς τοὺς, διεύ κοντας ἐξ ἐπιστροφῆς ἐκέλευεν ἀπαντᾶν. Ως δὲ τοῦτ' ἐγίνετο, καὶ ἐγγὺς τῶν διωκόντων ἦταν οἱ φεύγον

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. Χ. τες, ὅπου ἂν εἴη Αθανάσιος, οἱ διώκοντες ἐπυνθά- vigium convertere, eisque obviam ire jusst. Et γοντα· τῶν δ' ἐγγὺς εἶναι καταμηνυόντων, καὶ εἰ θάττον ἐλαύνοιεν, οὐκ εἰς μακράν καταλήψοιντο, ἀπηλλάττοντο. Οἱ μὲν οὖν διώκοντες ακίχητα κατε λάμβανον, παρατραπέντες τῇ σοφιστεία· ὁ δὲ λαθών, εἰς τὴν ᾿Αλεξάνδρου εἰσήγετο· κἀκεῖσε κρυπτόμενος, παρήλαυνε τον διωγμόν, ἕως οὗ τελείως ἐπαύσατο. Καὶ τὰ μὲν κατὰ ᾿Αθανάσιον παρὰ τῶν Ἑλληνιστῶν τοιαῦτα συνέβη. Ως αὖθις σφοδρότερον συνεκράτει τὸν Ἑλληνι σμέν· καὶ περὶ Ελευσίου τοῦ Κυζίκου, καὶ Τίτου του Βόστρων· καὶ περὶ Μάρι τοῦ ἐπισκό που Χαλκηδόνος. cum fugientes ipsi persequentibus propinqui essent, et illi ubinam Athanasius esset interrogassent, ipsi autem non procul abesse, ac si cursum celerius intenderent, statim eum comprehensuros esse respondissent, periculum evasere Ita quidem persecutores calliditate ea illusi, nihil egere. Athanasius vero clam Alexandriam rediit, atque ibi latuit, donec persecutio quam fugiebat, prorsus conquievit. Hæc Athanasio a Græcæ su. perstitionis sectatoribus accidere. 44 CAPUT XX. Ut Julianus denuo idololatriam Græcorum vehementius et acrius comprobarit, et de Eleusio Cyzi• ceno, Tito Bostrensi, et Mari Chalcedonensi, episcopis. Interea Cyziceni legationem ad imperatorem, negotiorum quorumdam suorum causa miserunt, cum adjectione illa: Peropus esse, ut deorjim templa restituerentur. Quorum religionem laudans Julianus, omnia quæcunque petierunt, eis concessit. Et Elensió corum episcopo re divina et urbe ipsa interdixit, quod delubra deorum solo æquassel, atque illis per injuriam illusisset: quod monasteria et ad viduas ac senes alendos, ædes construxisset, aliaque multa Deo grata opera perfecisset; denique quod verborum persuasione (idl vero gravissimum erat) Græcis multis, ut superstilionem suam negligerent, persuasisset. Legem tulit, ne quis Christianorum, qui indigena non esset, Cyzicum adiret: causamque constitutionis cjus addidit, ne scilicet propter religionem seditio moveretur, advenis popularibusque eorumden, qui eadem cum eis sacra colerent, opem illis ferentibus, et praeterea Christianis lanificis et monetariis inquilinis ad eos accedentibus, Isti enim maximo numero in frequentissimas duas classes divisi, multorum imperatorum constitutionibus, Cyzici cum conjugibus et liberis habitabant, et non minimum tributum publico inferebant; illi quidem chlamydum militarium, ki autem monete Dovæ. Græcam namque superstitionem angere maxime et comprobare volenti, vi publicitus uti, et tantam hominum multitudinem irrogata pœna Ἐν δὲ τούτῳ, καὶ Κυζικηνῶν πρὸς βασιλέα διαπρεσβευσαμένων περί τινων οἰκείων πραγμάτων, καὶ ὡς δέον εἴη τοὺς Ελληνικοὺς ἐπαναγαγεῖν νεώς, θαυμάσα: αὐτοὺς τῆς περὶ τὰ θεῖα τιμῆς, πάντα παρέσχεν ὧν ἐδέησαν τῇ αἰτήσει. Εἴρξε δὲ καὶ Ἐλεύσιον τὸν αὐτῶν ἐπίσκοπον ἱερᾶσθαι, ὡς τοὺς νεώ; κατασκάψαντα, καὶ τούτοις ἐνυβρίσαντα, μου ναστήριά τε συστησάμενον, καὶ χηροτροφεία και γης ροκομεία διμάμενον, καὶ ἄλλ' άττα θεοφιλή Εργα διαπραξάμενον· καὶ τὸ μέγιστον, ὅτι πειθοῖ λόγων ἀμελεῖν ἔπειθε τῆς σφετέρας δόξης τοὺς ἑλληνίζον της. Καὶ νόμον ἔθετο, Κυζίκου μὴ ἐπιβαίνειν ὅσοι τὴ αὐτόχθονες ἦσαν Χριστιανοί. Τὸ δὲ αἴτιον, ἵνα μὴ, φησί, διαστασιάζοιεν περὶ τῆς θρησκείας, τῶν ἐπο! κων καὶ ὁμοφύλων συναιρομένων. Πρὸς δὲ καὶ τῶν ἐνδημούντων εριουργῶν, καὶ ὅσοι περὶ τὴν τέχνην Ασχόληντο τοῦ νομίσματος· οὗτοι γάρ, ἐς πολύ τι πλῆθος ἀριθμημένοι, καὶ δυσὶ μεγίστοις διαιρούμε το τάγμασι, θεσπίσματι τῶν ἐκ πολλοῦ βασιλέων ἀνὰ τὴν Κύζικον διατρίβοντες ἦταν, οὐκ ἐλαχίστην ἔτους ἑκάστου ἀπόμοιραν τῷ δημοσίῳ κατατιθέμενοι, οἱ μὲν χλαμύδων στρατιωτικῶν, οἱ δὲ κόμμα νομίσματος νεουργὸν παρεχόμενοι. Τὸν γὰρ Ελληνισμόν δόξαν αὐτῷ συγκροτείν, βίαν μὲν ἐκ τοῦ προφανούς ἐπάγειν; καὶ τιμωρεῖσθαι πλῆθος τοσοῦτον, οὐκ εξα βουλον είναι ᾤετο· μόλις γὰρ ἂν τοσοῦτον καθ' ἑκάστην πόλιν οἱ ἄρχοντες τὸν ἀριθμὸν μόνον ἀπογρά ψαντο. Οι μέντοι δὲ καὶ ἀπεῖργεν ἐς ταυτὸ συνιέναι, καὶ ὡς ἑκάστῳ βουλομένῳ ἦν εὔχεσθαι. Στερέως η opprimere, parum commodum est visum. Agre γὰρ ᾔδει, ὡς οὐκ ἄν ποτε βίᾳ κατορθωθείη, ὅσα δὴ τῆς ἑκουσίου προαιρέσεως δεῖται πρὸς σύστασιν. Τούς γε μὴν ἐν κλήρῳ, καὶ τοὺς ἡγουμένους των ἐκκλησιῶν καὶ τῆς πίστεως, διὰ σπουδῆς ἐποιεῖτο ὅτι μάλιστα ἀπελαύνειν. Σκοπός δ᾽ ἦν αὐτῷ τὰς συνήθεις διαλύειν συνόδους τοῖς πλήθεσι, τῷ ἀπεῖναι τοὺς προεστῶτας (οὔτε γὰρ ἐκκλησιάζειν, οὔτε δι δάσκεσθαι ἦν εὐχερές, πολλοῦ γε μὴν ἔδει τῶν θείων μετέχειν, καὶ τελεῖσθαι τὰ μυστικά), καὶ τῷ μακρῷ χρόνῳ ἐν λήθῃ τῆς οἰκείας καταστῆναι θρησκείας· ἄλλως δὲ καὶ σκοπῶν ὡς τοῖς πλήθεσιν οἱ ἐν κλήρῳ lloc Sozomenus non habet lib. v, cap. 15. Ει alio loco ab eo, sicuti et a Nicephoro lib. 1, ap. 34, est commemoratum. Est autem apud Sosiquidem urbium rectores vel numerum ipsum Christiani populi inire potuerunt: neque ille etiam in locum unum cos convenire, et precationibus, ut pro se quisque vellet, uti prohibuit. Satis φαίppe sciebat, nihil prorsus valere in eis rebus vim adhibitam, in quibus, ut consistant, proniptum et voluntarium requiritur judicium. Clerum autem, atque ecclesiarum religionisque præfectos, ut exigeret maximo contendit opere. Consiliumque ejus fuit, ut stalas solitasque multitudinis synaxes, ducibus corum sublatis, tolleret: ita enim fore cratem, Jib. ut, cap. 14. Εt forte bis Athanasius codem fugæ stratagemate est usus,

μήτε τινὸς οὔσης μήτε προσδοκωμένης στάσεως, τὸν Ἐλεύσιον, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ ἀναχωρεῖν τῆς Κυζί και προτρέπετο. Λέγεται γε μὴν αἰτίαν ἐπιθεῖναι βαρυτάτην τῷ Ελευσίῳ, ἐντὸς δύο μηνῶν, εἰ μὴ τὴν τῶν Ναυατιανῶν ἐκκλησίαν, ἣν ἐν Κυζίκῳ καθεῖλεν Ευζώιος, οἰκείοις αναλώμασιν ἀνεγείρο: 2005, ἐκεῖθεν ἐλαύνεσθαι. Τίτον δὲ τὸν τηνικάδε τῆς Βο στρηνῶν πόλεως τὰς ἡνίας διαχειρίζοντα προτροπία δεν φεύγειν δημοσίᾳ ἐκήρυττεν. Ἐπεὶ γὰρ ἐπείλει ἐν αἰτίαις ποιεῖν αὐτόν τε καὶ τοὺς ἐν κλήρῳ, εἰ δια στασιάσει τὸ πλῆθος· βιβλίον βασιλεῖ πέμπων ὁ Τιτος, μὴ ἔλαττον εἶναι τὸ Χριστιανικὸν τοῦ Ἑλληνι κοῦ ἔλεγεν· εἴργεσθαι δὲ ταῖς ἐκείνου παραινέσεσι μὴ πρὸς στάσιν ὁρᾷν. Σκοπῶν οὖν ἐντεῦθεν εἰς τὴν κατὰ τοῦ Τίτου στάσιν μᾶλλον αὐτοὺς ἐρεθίσαι, τοῖς ἐν Βόστροις γράφων, τὸν ἄνδρα διέβαλλεν, ὡς κατ' αὐτῶν βασιλεῖ γράφει· μὴ μέντοι δὲ διὰ τὰς ἐκεί. νου παραινέσεις πρὸς στάσιν χωρεῖν, ἀλλὰ ταῖς οἱκείαις γνώμαις χρωμένους. Καί γε ἡ ρέμα παρεσία νει τὸν δῆμον, ὡς ἐπίβουλον καὶ δυσμενῆ αὐτοῖ; και Θεστῶτα, τῆς πόλεως ἀπελαύνειν. arbitratus est, ut neque conventus agere, neque τὴν διάστασιν δεν παρέχουσι. Ταῦτ' εν φρενών docere nobis, multo vero minus de rebus divinis participare, mysticaque et arcana sacra peragere, facile esset et ut diuturniore tempore in ‹blivionem etiam religionis nostra prorsus perveniremus. 45 Atque interim obtentum illum prætexuit, quod clerus facile causзm seditionis multitudini praberet. Ejusmodi agitans consilia, cum neque esset neque metueretur seditio ulla, Eleusium cum suis, sicuti dixi, Cyzico discedere jussit. Dicitur sane pergravem Eleusio imposuisse conditionem, ut scilicet nisi intra menses duos, sua ipse impensa, Novatianorum ecclesiam, quam Cyzici ipse demolitus fuerat, restauraret, ex ea urbe pelleretur. Tito vero, Bostrensis tum civitatis antistiti, edicto publice promulgato, ut directus fugeret, præcepit: gravia crimina ei el clero ejus, si ad seditionem populum commovissent, minatus. Titus ca de causa libellum supplicem ad imperatorem misit, in quo non minorem esse Christianorum, quam Græcorum, in ea urbe numerum; seque multitudinem suam cohortationibus, ne ad tumultum spectet, deterrere significavit. Imperator, ut populum reliquum adversus Titum concitaret, ad Bostrenses calumniam viro intentans, litteras dedit: scripsisse illum ad se, non ipsius cohortationibus, sed populum suo ipsius consilio, ad seditionem prorumpere. Atque ille clam plebem co pacto, ut virum cum perinde atque insidiatorem et bostem suum civitate ejiceret, permovit. Plurima vero alia ad eumdem modum, qua ipsius jussu, qua vulgi spontanea temeritate et insultu, accidisse consentantum est. Quorum ille malorum maxime auctor fuit, qui in eos qui talia patrare auderent, legibus non animadverteret, et verbis quidem delicta ejusmodi carperet, rebus autem ipsis ad ea peragenda cohortaretur: quippe in quo altissime odium religionis nostræ radices egerit; idque ipse sic præ se tulit. Proinde etiamsi palam ipse persecutionem non exerceret, nibiominus tamen Christiani passim a vulgo graves acceperunt clades. Fana enim Græcorum aperiebantur, et simulacrorum superstitio applausu maximo approbabatur. Ipse autem publicitus sacra sua peregit: et Constantinopoli, Fortuna in basilica, ubi ejus deæ statua collocata fuerat, sacrificavit. Ubi etiam Maris Chalcedonis in Bithynia episcopus, nanu a puero eo ductus, quod in ætate decrepita suffusio oculorum videndi vim ei adeBiset, imperatorem plurimum taxavit, impium cum, contemptorem Dei, et desertorem, ignomi niose appellans. 46 Ad quæ non aliud per iram respondit, quam quod cæcitatem seni exprobrans, verbis tantum illum est ultus, et quod Christum blasphemia et maledicto perstringens, non tantum cum posse dixit, quem ille coleret, Galilæum Deum, ut cæcitati ejus mederetur. Sic enim hoc ei solemne erat, ut Christum Galilæum, Christianos autem Galila'os vocaret. Cui episcopus, magna asus dicendi liber:ate, occurrens: • Gratias, inquit, ago Servatori meo Deo, qui ut visum amitterem, pro eo atque neue res habent, curarit, ne Πλεῖστα δὲ καὶ ἄλλα τοιαῦτα, τὰ μὲν προστάγμααι, τὰ δὲ καὶ δήμων αυτομάτοις προπετείαις τε καὶ ἐπαναστάσεσι συμβῆναι εἰκῆς· ὧν αἴτιος ἐκεῖνο; μάλιστα ἦν, ὁ μὴ κολάσει νόμων ὑπάγων τοὺς οὕτω ὁρῶντας παράνομα, μέχρι δὲ λόγων τὴν μέμψινἐπι τιθείς, ἔργοις προτρέπετο, ἅτε δὴ πρὸς βάθος ἐν τετηκὸς τὸ πρὸς τὴν θρησκείαν μῖσος αὐχῶν. Ενθεν το καὶ μὴ προφανῶς ἐκείνον δῆθεν διώκοντος, ούτ δὲν ἧττον οἱ Χριστιανοὶ δήμων ἐπιθέσεσι τὰ πάνδει να έπασχον. Τὰ μὲν γὰρ τῶν Ἑλλήνων ἐνοίγοντο ἱερά· καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς ὡς μάλιστα ἐκροτείτη. Ἐκεῖνος δὲ καὶ δημοσίᾳ τὰς θυσίας ἐτέλει· καὶ ἐν τῇ βασιλικῇ δὲ τῇ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐπέθνε Τύχῃ, ὅπου δὴ καὶ τὸ τῆς Τύχης ἄγαλμα ίδρυτο ἔνθα καὶ Μάρις ὁ τῆς ἐν Βιθυνία Χαλκηδόνος ἐπίσ σκοπος ὑπὸ χειραγωγῷ ἡγμένος, ἦν γὰρ τῷ πολλῷ γήρᾳ ὑπόχυσιν τῶν ὀφθαλμῶν πεπονθώς, πλεῖστα τὴν κρατοῦντα διεκωμώδησεν, ἀπεβῆ καὶ ἄθεον καὶ ἀποστάτην τοῦτον υβρίσας. Ο δὲ μηδὲν ἄλλο προσοχθίσης, την τύφλωσιν ὠνείδισε τῷ πρεσβύτης, λό γοις μόνοις αὐτὸν ἀμυνόμενος· καὶ ἐπισκώπτων εἰ; Χριστὸν ἐβλασφήμει· καὶ μηδὲ τὸν, ὃν πέσεις, Γι λιλαίων Θεὸν δυνατὸν εἶναι θεραπεύειν, τὴν πήρω σιν ἐπειπών· οὕτω γὰρ ἦν εἰωθὸς ἐκείνῳ Γαλιλαίον μὲν τὸν Χριστὸν, τοὺς δ' ἐξ αὐτοῦ Γαλιλαίους και λεῖν· ὁ δ᾽ ἐπίσκοπος παῤῥησία χρησάμενος, προς ταῦτα ὑπήντησε • • Χάριν ἔχω, φησί, τῷ ἐμῷ σω τῆρι Θεῷ, μὴ βλέπειν, τό γε νῦν ἔχον, παρασκευάσαντι, ἵνα μὴ τὸ σὰν ἴδω παμμίαρον πρόσωπον προς ἀσέβειαν ἀποκλίναν. Ὁ δὲ τὸ πρᾶον δῆθεν υπο κρινόμενος, οὐδὲν ἀπεκρίνατο· δεινῶς δὲ λίαν τὸ πράγμα μετήρχετο. Εἰδὼς γὰρ τοῦ ἐπὶ Διοκλητια

ECCLESIASTIC.E HISTORIE LIB. X. τοῦ μαρτυρήσαντας ὡς διὰ τιμῆς ἤγοντο τοῖς Χρι- impurissimum vultum tuum ad impietatem del στιανοῖς, καὶ τὸ πρόθυμον τῶν μαρτυρεῖν ἡπειγμέν νων ὑμῶν, ὥσπερ κάν τούτῳ τούτοις φθονῶν, ἄλλην ἐτράπετο. Καὶ τὸ μὲν τῆς ὠμότητος ὑπερβάλλον, καὶ τὸ δι᾿ ἑαυτοῦ κολάζειν Χριστιανούς, ἀπεβάλλετο· ἠρέμα δὲ διώκειν οὐκ ἀπηρνεῖτο, τὸ πλεῖστον τοῖ; δήμοις καὶ τῷ βουλομένῳ δεινόν τι πράττειν κατὰ Χριστιανῶν ἐφιείς. Οὕτω γὰρ ἐκείνῳ ἐδόκει τὸν Ελληνισμὸν κρατῦναι, τὸν ἀνεξίκακον οἷα δέλεαρ δῆθεν προβεβλημένῳ, καὶ τοῖς ἀπὸ Χριστοῦ φιλάνθρωπον, ὥσπερ καὶ πρᾶν, εἶναι ὑποκρινόμενον. nantem conspicerem. Et ille placabilitatem quidem assimulans, nihil respondit, sed rem cana tamen graviter admodum accepit. Nam cum scitet in quo honore apud Christianos essent, qui sub Diocletiano martyrium obierunt, et insuper alacri· tatem eorum qui ad idem martyrium aspirarent, cerneret, gloriam eis talem invidens, aliam institit viam. Quod enim summæ esset sævitiæ, ut per seipsum Christianos excrucianus curaret, id repuliavit: ut eos autem occulte persequeretur, non posthabuit. Quapropter vulgo populis, et aliis quicunque tandem vellent in Christianos quidquam committere, id permisit: ita demum superstitionem Græcorum invalituram arbitratus, si malorum tolerantiam veluti inescationem prætendens, placiditatem atque humanitatem etiam erga Christianos simularet. *Οτι τέχνη κρατύνων τὰ ῾Ελλήνων ὁ Ἰουλιανὸς, τὰ τῆς ἡμετέρας ἰδιώματα πολιτείας μετεχεια ρίζετο ἐν τοῖς εἰδωλείοις. Ηδὺς μὲν γὰρ τὰ πρῶτα τοῖς πᾶσι φανείς, προϊὼν οὐχ ὅμοιον ἑαυτὸν παρεδείκνυ. Ὅπου μὲν γὰρ συν κοφαντία τις καὶ διαδολὴ κατὰ Κωνσταντίου ἐγένετο, προθύμως ἅπαντα Χριστιανοῖς ἔπραττεν· ἔνθα δὲ μὴ τοῦτο ἦν, 3 κοινῇ πᾶσιν ἡμῖν ἑταμίευε μίσος, φανςρῶς ἐπαρρησιάζετο. Σπεύδων δὲ τὴν ὑπήκοον πᾶσαν ὑπὸ τῷ Ελληνισμῷ γενέσθαι, χαλεπῶς εἶχεν, ὑπὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ παρευδοκιμουμένην τὴν θρη σκείαν ὁρῶν· οἵ τε γὰρ νεῳ καὶ θυσίαι καὶ αἱ πά τριος ἑορταὶ τῶν Ἑλλήνων κατὰ πόλεις πρὸς γνώμης ἦσαν αὐτῷ· μάλιστα δ' ἡνι το λογιζόμενος πως ἂν καὶ εἰσέπειτα τὸ ἔμπεδον ἔχοιεν. Ερημα γὰρ τῆς ἐκείνου ἐπικουρίας γενόμενα, ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν τα χεῖαν τὴν μεταβολήν. Μάλιστα δὲ καιρίαν ἐπλήττετο πολλῶν ἱερέων καὶ γαμετὰς καὶ παῖδας καὶ οἰκέτας Χριστιανίζειν μανθάνων. Καθ' ἑαυτόν τε συμβάλλων συνίστασθαι τὴν θρησκείαν ἡμῶν ἔκ τε τοῦ βίου καὶ τῆς τῶν μετιόντων αὐτὴν ἀγαθῆς πολιτείας, πάντα κάλων εκίνει, ὥστε δὴ καὶ τὰ Ἑλλήνων πρὸς τὰ ἡμέτερα μεταφέρειν. Τούς τε γὰρ εἰδωλικούς νεώς διεσκεύαζε βήμασί τε καὶ προεδρίαις· ἀναγνώσεις τι καὶ διδασκαλίας Ελληνικοῖς δόγμασιν ἐγκειμέν νας· καὶ θυηπόλους καὶ ἀναγνώστας ἐπίσης ἡμῖν· εὐχὰς τεταγμένας ὡρῶν τε καὶ ἡμερῶν· ἔτι δὲ φρον τιστήρια ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, καταγώγιά τε ᾠκοδόμει ξένοις τε καὶ πτωχοῖς· καὶ τὴν ἄλλην ἐπεδείκνυτο φιλανθρωπίαν, τὰ Ἑλλήνων ἐντεῦθεν σεμνύνειν αἱρούμενος. Τῶν δ' ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἁμαρτημάτων, ὥσπερ ἡμῖν ἔθος, προσήκοντα ἐτίθει σωφρονίσματα. Οὐχ ἥκιστα μέντοι διά σπου δῆς εἶχε ζηλοῦν τὰ τῶν ἐπισκόπων συνθήματα, οἷς ἔθος τοὺς ξένους ὅθεν δή ποτε διιόντας, καὶ παρ' οὓς ἂν γένωνται, θεραπείας ἀξιοῦσθαι καταγομέ νους, οἷάπερ γνωρίμους καὶ φίλους διὰ τὴν τοῦ συμθόλου μαρτυρίαν· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ταῦτ' ἐν νῷ ἔχων, ἐπίσης παρεσκεύαζε τοὺς Ελληνιστάς τοῖς Χριστιανοῖς βιοῦν, προσεθίζειν τε τοῖς ἐκείνων ἐπι τηδεύματι, καὶ πλήν γε τῶν δογμάτων ἀκραιφνῶς τοῖς ἄλλοις τῆς πολιτείας ἐκείνης ἐξομοιοῦσθαι. Ὅτι δὲ τοῦτο οὕτως ἔχων ἐστὶν, ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ G CAPUT XXI. Quomodo Julianus arte et dolo idololatriam confirmaturus, religionis nostræ proprios ritus idolorum fanis accommodare instituit. Et primum quidem facilem et gratum se omnibus callide præbuit: progressus deinde, non eum:- dem, aut sui se similem exhibuit. Ubi namque calumnia aut criminatio aliqua Constantii esset, alacriter Christianis omnia tribuit. At si ea causa non exstaret: odium quod in nos communiter in pectore reconditum habebat, in apertum protulit. Et cum hoc unum maxime ageret, ut omnes imperio Romano subditi, Græcam complecterentur superstitionem, permolestum ei fuit, quod religionem snam a Christianismo gloria longe superari videret. Teupla quidem, sacrificia, et patriz Gre corum solemnitates, festique dies per urbes ex sententia ei fere procedebant. 47 Illa vero maxime sollicitudine angebatur, quomodo in posterum quoque cultum talem stabiliret: quod metueret, si is præsidio suo destitueretur, ne brevi rerum mutatione collaberetur. In primis sane quasi lethale vulnus ei hoc inflixit, quod multorum sacrificulorum conjuges et liberos et ministros, Christianos esse videret; et quod secum ipse consideraret, religionem nostram in sanctitate vitæ mo. rumque integritate, eorum qui eam complectuntur, consistere, omnem novit funem, ut GræcoΓΕΙΑ mores ad instituta nostra accommodaret. Itaque fa idolorum templis fieri curavit subsellia et primarios suggestus; instituit lectiones et doctrinas, quæ tamen Græcis dogmatibus inniterentur; praeterea sacerdotes et lectores more nostro, item certas certarum horarum et dierum preces. Scholas eliam et phrontisteria virorum et mulierum philosophiæ ethnic addicarum, peregrinoru que et egenorum construxit domicilia, atque aliam insuper ostendit humanitatem, ut Græcorum szera talibus rebus admirationem consequerentur ma jorem. Delictorum quoque quæ vel a prudentibus vel ab imprudentibus fiunt, ex consuetudine nostra penitentia interveniente, congruentes constitit coercitiones. Eodem etiam studio æmulari conatus cat co::m ndatitiarum Literarum tesseras, Ilias '

piscopi dare solent, ut undecunque et ad quos- βασιλέως ἐπιστολῆς, ἣν Αρτακίῳ τῷ ἀρχιερεῖ Για cunque hinc et inde hospites adveniant, moribus λατίας ἀπέστειλεν, ὡς οἷόν τε, τοῦτο δεῖξαι πειράnostris exceptis benigne curentur, perinde atque σομαι. Γράφει δὲ οὕτως· noti et amici per tesseræ et signi ejus testimonium. Et, ut simpliciter dicam, ejusmodi in animo versans consilia, Græcos eodem quo Christianos modo vivere instituit: eosque studiis atque institutis aliis nostris propalam assuescere, extra dogmata tamen, et æquari nobis voluit. Porro id ita se habere, ex ipsius imperatoris epistola, quam ad Arsacium, sacrorum suorum in Galatia poni ficem, dedit, quantum licet, ostendam. Scribit autem ad hunc modum: 48 CAPUT XLIII. Epistola Juliani ad Pontificem Galatiæ Arsacium, ut Christianorum mores imitando consectetur. Επιστολὴ Ἰουλιανοῦ Αρσακίῳ ἀρχιερεῖ Γαλα τίας, ὥστε ἐπίσης ἡμῖν πολιτεύεσθαι. • Ο Ελληνισμὸς οὔπω πράττει κατὰ λόγον ἡ μῶν ἕνεκα τῶν μετιόντων αὐτόν. Τὰ γὰρ τῶν θεῶν λαμπρὰ καὶ μεγάλα, κρείττονα πάσης μὲν εὐχῆς, πάν σης δὲ ἐλπίδος· ἵλεως δὲ ἔστω τοῖς λόγοις ἡμῶν ἡ Αδράστεια. Τὴν γὰρ ἐν ὀλίγῳ τοιαύτην καὶ τηλ: καύτην μεταβολὴν οὐδὲ εὔξασθαί τις ὀλίγῳ πρότι ρον ἐτόλμα. Τί οὖν ἡμεῖς οιόμεθα ταῦτα ἀρκεῖν; Οὐδ ἀποβλέπομεν δ μάλιστα τὴν ἀθεότητα συνηύξησεν, ἡ περὶ τοὺς ξένους φιλανθρωπία, καὶ ἡ περὶ τὰς τα φάς τῶν νεκρῶν προμήθεια, καὶ ἡ πεπλασμένη σεμνότης κατὰ τὸν βίον. Τὴν ἕκαστον οἴομαι χρῆναι παρ' ἡμῶν ἀληθῶς ἐπιτηδεύεσθαι. Καὶ οὐκ ἀπόχρη τό σε μόνον εἶναι τοιοῦτον, ἀλλὰ πάντας ἀπαξαπλώς οἱ περὶ τὴν Γαλατίαν εἰσὶν ἱερεῖς· οὓς ἢ δυσώπη σιν, ἢ πεῖσον εἶναι σπουδαίους· ἡ τῆς ἱερατικής λειτουργίας ἀπέστησον, εἰ μὴ προσέρχονται μετὰ γυναικῶν καὶ παίδων καὶ θεραπόντων τοῖς θεοῖς, ἀλλ' ἀνέχοιντο τῶν οἰκετῶν ἢ υἱέων, ἢ τῶν Γαλ λαίων γαμετῶν, ἀσεβούντων μὲν εἰς τοὺς θεούς, ἀθεότητα δὲ θεοσεβείας προτιμώντων. Επειτα παι ραίνεσον ἱερέα, μήτε ἐν θεάτρῳ παραβάλλειν, μήτε ἐν καπηλείῳ πίνειν, ἢ τέχνης τινὸς καὶ ἐργασίας αἰσχρᾶς καὶ ἐπονειδίστου προΐστασθαι. Καὶ τοὺς μὲν πειθομένους τίμα, του; δὲ ἀπειθοῦντας ἐξώθει. Ξενοδοχεία καθ᾿ ἑκάστην πόλιν κατάστησον πυκνά ἵνα ἀπολαύσωσιν οἱ ξένοι τῆς παρ' ἡμῶν φιλανθρω πίας· οὐ τῶν ἡμετέρων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων ὅστις ἂν δεηθῇ· χρημάτων δ' ὅθεν εὐπορήσεις, ἐπισ νενόηταί μοι τέως. Εκάστου γὰρ ἐνιαυτοῦ τρισμυρίους μοδίους κατὰ πᾶσαν τὴν Γαλατίαν ἐκέλευσε δεθῆναι σίτου, καὶ ἐξακισμυρίους οίνου ξέττας. Ον τὰ πέμπτον μὲν εἰς τοὺς πένητας τοὺς τοῖς ἱερεῦσιν υπηρετοι μένους ἀναλίσκεσθαί φημι χρῆναι· τὰ δὲ ἄλλα τοῖς ξένοις καὶ τοῖς μεταιτοῦσιν. ἐπινέμεσθαι παρ' ἡμῶν. Αἰσχρὸν γὰρ, εἰ τῶν μὲν Ἰουδαίων οὐ δεί, μεταιτεῖ, τρέφουσι δὲ οἱ δυσσεβεῖς Γαλιλαίος πρὸς τοῖς ἑαυτῶν καὶ τοὺς ἡμετέρους· οἱ δὲ ἡμέτε· ροι τῆς παρ' ἡμῶν ἐπικουρίας ἐνδεεῖς φαίνοιτο. Δίδασκε δὲ, καὶ συνεισφέρειν τοὺς Ελληνιστὰς εἰς τὰς τοιαύτας λειτουργίας, καὶ τὰς Ἑλληνικὰς κών μας ἀπάρχεσθαι τοῖς θεοῖς τῶν καρπῶν· καὶ τοὺς Ελληνικούς ταῖς τοιαύταις εὐποιίαις προέθιζε, δια δάσκων αὐτοὺς, ὡς τοῦτο πάλαι ἦν ἡμέτερον ἔργων. Ὅμηρο; γοῦν αὐτὸ πεποίηκεν Εύμαιον λέγοντα· hujusmodi aliquid etiam conferant: et vicos eo- ‹ Græca religio nondum ex sententia nostra procedit, idque eorum qui eam complectuntur. culpa. Amplitudo enim et magnificentia deorum, optata etiam omnia et spem omnem excedit. Sed propitia sit nostris sermonibus Nemesis Tanjam namque tam brevi mutationem, ne votis quidem paulo ante expetere quisquam ausus fuisset. Quid igitur? an sufficere ista putamus: nec ad ea respicimus, quae maxime impietatem deorumque contemptum auxerunt? ad eam scilicet, qua advenas excipimus hospitalitatem, ad curam mortuorum sepeliendorum, atque ad fictam vitæ sanctimoñi în: quorum unumquodque apud nos singulari studio vere fieri oportere arbitror. Nec satis est te solum talem, verum etiam omnes omnino qui in Galatia sunt sacerdotes, tui similes esse convenit: quos vel terrore, vel persuasione, ut probi sint, adducito, aut sacri ministerii functionem eos deponere cogito; siquidem una cum conjugibus, liberis et servis ad deorum cultum non accesserint, sed servos aut liberos aut uxores Galilaas retinuerint; quippe erga deos ipsos impie se gerentes, contemptumque deorum cnitui eoramdem præferentes. Deinde sacerdotem quemque cohortare, ne in theatro conspiciatur, ne apud caupones potet, neve arti cuiquam aut operæ pudendæ et ignominiosæ præsit. Et morem quidem gerentes honore prosequere, rebelles vero a te repelle. In urbe quaque frequentia ad excipiendos kenigne hospites xenodochia exstrue, ut advenæ non nostræ tantum religionis, sed alieni etiam, quicunque petierint, aut indiguerint, humanitate nostra perfruantur. Unde aulem ad eam rem pecnia suppeditet, provisum mihi est. Triginta enim millia modiorum frumenti, et sexaginta millia sextariorum vini, quotannis in eum usum per Galatiam conferri jussi; et quintam hujus tributi partem pauperibus qui sacerdotibus inserviunt, dari: reliquum autem omne advenis et hospitibus aliisque petentibus a nobis dividi debere censeo. Turpe siquidem esset, cum inter Judæos mendiens non sit, et impii Galilæi non suos tantum, sed mostres etiam homines alant, si opem et auxilium nostrum requirere nostri viderentur. 49 Porro Græcæ religionis observatores, ut ad ministerium Αδράστεια εἴργο:: στομάτων φθόνον· οι, σὺν δ' ἀδραστεία λέγων. Euripid. Adrastia coerce linguarum invidiam. Cum invidia verba faciens.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. X. rum, ut primitias frugum diis ipsis persolvant, doce; hominesque Græcos officiis et benefactis talibus assuefac, antiquitus nostri moris operisque id fuisse eos admonens. Homerus enim Eumæum hæc ita dicentem inducit: Ξεῖν, οὗ μοι θέμις ἔστ', οὔτ᾽ εἰ κακίων σέθεν [έλθοι, Ξεῖνον ἀτιμάσαι· πρὸς γὰρ Διός εἰσιν ἅπαντες Ξενοί τε πτωχοί τε. Δέσεις δ' ὀλίγη τε φίλη τε. Μελὲ τὰ παρ' ἡμῖν ἀγαθὰ παραζηλοῦν ἄλλοις συνχωροῦντες, αὐτοὶ τῇ ῥαθυμία καταισχύνοιμεν, μᾶλλον δὲ καταπροώμεθα τὴν εἰς τοὺς θεοὺς εὐλάβειαν. Ε: ταῦτα πυθοίμην ἐγώ σε πράττοντα, μιστὸς εὐφροσύνης ἔσομαι. Τοὺς ἡγεμόνας ὀλιγά κις ἐπὶ τῆς οἰκίας ὅρα· τὰ πλεῖστα δὲ αὐτοῖς ἐπί στελλε. Εἰσιοῦσι δὲ εἰς τὴν πόλιν, ὑπαντάτω μηδείς αὐτοῖς ἱερέων· ἀλλ᾽ ὅταν εἰς τὰ ἱερὰ φοιτῶς: τῶν θεῶν, εἴσω τῶν προθύρων. Ηγείσθω δὲ μηδεὶς αὐτῶν εἴσω στρατιώτης· ἐπέσθω δὲ ὁ βουλόμενος· ἅμα γὰρ εἰς τὸν οὐδὲν ἦλθε τοῦ τεμένους, καὶ γέ- β Το εν ἰδιώτης. Αρχεις γὰρ αὐτός, ὡς οἶσθα, τῶν ἔνδον· ἐπεὶ καὶ ὁ θεῖος ταῦτα ἀπαιτεῖ θεσμός. Καὶ οἱ μὲν πειθόμενοι κατὰ ἀλήθειάν εἰσι θεοσεβεῖς· οἱ δὲ ἀντεχόμενοι τοῦ τύφου δοξοκόποι εἰσὶ καὶ κενόδοξοι. Τῇ Πεσσινοῦντι βοηθεῖν ἕτοιμός είμι, εἰ τὴν μητέρα τῶν θεῶν ἵλεω καταστήσουσιν ἑαυτοῖς. Αμελοῦντες δὲ αὐτῆς, οὐκ ἄμεμπτοι μόνον, ἀλλά, πικρὸν εἰπεῖν, μὴ καὶ τῆς παρ' ἡμῶν ἀπολαύσουσι δυσμενείας. llospes, vel si te nostras pertingeret ades Advena deterior, justos auferret honores. Ab Jove namque venit mendicus et hospes eɛdem: Et nobis sunt parva quidem, sed munera grata. Non commmittendum igitur, ut aliis bona nostra æmulari permittamus, ipsi autem per socordiam nos pudore afliciamus, seu potius deorum observantiam et religionem prodamus. Atque si hæe te ita exsequi audiero, hilarem et lætum me reddes. Provinciæ rectores perraro domi suæ vise: frequenter autem epistolas ad eos mitte. Eisdem in urbem advenientibus, nullos sacerdotum obviam cal: sed cum in deorum templa ingrediuntur, intra vestibulum saltem occurrat. Ne quis autem miles eos ædem sacram ingredientes præcedat, sequatur tamen qui volet. Quamprimum enim magistratus solum delubri attigerit, privatus redditur. Tu siquidem, quod nosti, intra templum imperium obtines. Atque id divinæ etiam flagitant sanctiones: quibus qui parent, veri deorum sunt cultores: Qui vero fastu efferuntur, insolentis sunt jactantiæ et vanæ gloriæ aucupatores. Pessinunti subvenire paratus sum si ipsi sibi deum matrem propitiam reddiderint. Eam vero si neglexerint, non modo id reprehensione non carebit, verum etiam (quod dictu acerbum est) ne ad ininicitias nos irritent, periculum fuerit. Οὐ γάρ μοι θέμις ἐστὶ κομιζέμεν ἢ ἐλεαίρειν ᾿Ανέρας οἵ τε θεοῖσιν ἀπέχθονται ἀθανάτοισιν. Πεῖθε τοίνυν αὐτοὺς, εἰ τῆς παρ' ἐμοῦ κηδεμονίας ἀντέχονται, πανδημεί τῆς μητρὸς τῶν θεῶν ἱκέτας γενέσθαι.» "Οσα κατὰ τῆς ἡμῶν εὐσεβείας ὁ ἀσεβὴς ἔπρωτ. τε, καὶ ὡς δύλῳ θύειν τὸν στρατὸν παρεσκεύαζε, χρυσὶν διανέμων αὐτοῖς. Οὕτω μὲν οὖν Ἰουλιανὸς καὶ ποιῶν καὶ γράφων, ἀμαχεί μεταθήσειν ᾤετο τους Χριστιανούς πατρίων ἐθῶν· καὶ πάντα κάλων, τὸ τοῦ λόγου, κινῶν ἐπὶ καθαιρέσει τοῦ δόγματος, οὔτε ῥᾳδίως εἶχε πείθειν, δι' αἱ χύνης τε ἐδόκει περιφανῶς βιάζεσθαι, φεύγων τί τυραννικὸς εἶναι δόξαι. Οὐ μὴν ἐνέλιπέ τι τῆς προθυμίας· πάντα δὲ κάλων, τὸ τῆς παροιμίας, ἐκίνει, πρὸς Ἑλληνισμὸν τὸ ὑπήκοον μεταθεῖνα: καὶ τὸ μὲν αὐτὸς ἔπραττε, τὸ δὲ διὰ τῶν ἀρχόντων ἐποίει. 'Ατεχνῶς δὲ προσεθίζων ἅπαντας ἑλληνίζειν, καὶ μᾶλλον τὰ στρατιωτικών, προηγουμένως μεταπλάττει πρὸς τὴν προτέραν ἕξιν τὸ μέγιστον σύνθη μα τῶν Ῥωμαῖ ὢν συμβόλων· ὁ Κωνσταντίνος εἰς σταυροῦ σχήμα μετατυπώσας κατὰ θείαν, ὡς εἴρηται, βούλησιν, τοῦ στρατοῦ ἡγεῖσθαι προσέ ταξε. Ται; γε μὴν δημοσίαις εἰκότι διὰ σπουδῆς ἐποιεῖτο προσπεριγράφειν αὐτῷ τὸν ὕπατον τῶν Non etenim fas est hominum succurrere rebus, Infensi qui sint diis immortalibus ipsis. Quapropter illis persuade, si studium curamque meam sibi conciliare volunt, ut universi simul matri deorum supplicent. › 50 CAPUT ΧΧΙΙΙ. Quæ contra pietatem nostram impius egerit, et ut dolo exercitum ad deorum sacrificia, donativo ea de causa dato, pellicere tentaril. Sic Julianus, hoc cum ageret et scriberet, citra bellum Christianos se ad patrias consuetudines traducturum putavit: omnemque (quod dicitur) lapidem, ut dogua nostrum aboleret, movit. Sed persuasio difficilis ei fuit. Rursum autem si propalam vim adhiberet, probro id sibi fore credidit, quod tyranni suspicionem fugere contenderet. Nou tamen propterea quidquam de ardore studioque suo, ut subditos ad Graecam superstitionem pertraheret, remisit. Et quædam ille per seipsum agebat, quædam per præfectos snos expediebat. Ad Græcam autem omnes omnino superstitionem, ροtissimum vero milites assuefaciens, in primis maximum inter Romana vexilla signum, quod Constantinus in crucis formam redactum, juxta divinam (ut diximus) voluntatem, in exercitu præferri instituit, ad priorem statum reduxit. Et in publiApud Plin. lib. vi, cap. 32, inter Galatia oppida numeratur Gallorum Tolistologorum Pussinus.

cis tabulis seipsum depingi magno studio curavit: θεῶν αὑτοῦ Διά, ὡς ἔκ τινος ουρανίου νεφέλης προ atque insuper supremum deorum suorum Jovem affingi, veluti e cœlesti nube despectantein, çoronamque et purpuream vestem atque alia imperii insignia demittentem: Mercurium itidem et Marteni, utraque ex parte cum blande intuentes, et quodammodo oculorum nutu testificantes, eloquentia cum excellere, nee minus ab arte bellica pollere. Haec et alia hisce similia plerosque al Grecam religionem invitantia, publicis imaginibus aspergi mandavit. Atque id fecit, ut per occasiorem honoris ejus, quem moribus imperatori exhibere soliti erant, paulatim eos quoque qui una depicti erant, adorare homines addiscerent, et vetusta consuetudine abusus vafritie et calliditate omni et κύπτοντα, καὶ στέφος, καὶ τὴν ἀλουργὸν ἐσθῆτα, καὶ ὅτα τῆς βασιλείας σύμβολα, καταπέμποντα· πρὸς δὲ καὶ Ἑρμῆν τε καὶ ᾿Αμεα εκατέρωθεν πρὸ; αὐτὸν ὁρῶντας ἡδέως, ὡτανεὶ ἐπιμαρτυροῦντας τοῖς ὀφθαλμοῖς, ὡς ἄρ' ἀγαθὸς εἴη περὶ λόγους, και οὐκ ἦτον πολεμικός. Ταῦτά τε καὶ ἄλλα τούτοις προσεοικότα, καὶ πρὸς τὴν Έλληνα θρησκείαν έκκαλούμενα τοὺς πολλοὺς, παραμίγνυσθαι ταῖς δημοσίαις εἰκόσι προσέταττε. Ταῦτα δ' ἐποίει, ὡς ἄν γε προφάσει τῆς ἐξ ἔθους ἐς βασιλέα τιμῆς, καὶ τοὺς συγγεγραμμένους ηρέμα πως ἐθίσωσι προς κυνεῖν. Τοῖς δ᾽ ἐκ παλαιοῦ ἔθεσιν ἀποχρώμενος, περινοίᾳ πάσῃ τὴν τῶν ὑπηκόων κλέπτει προαίρε σου. Πρὸς σκοποῦ γὰρ εἶναι αὐτῷ ᾤετο, ὡς, εἰ οὕτως ἑκόντας πείσειεν, ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν καὶ πρὸς τὸ λεἶπον ἐπιχειρεῖν· δικαίως δ' αὖθις κολάσειν, εἶχε ἀπειθοῖεν, καὶ νεωτερίζειν δῆθεν περὶ τὰ Ρωμαίων έλοιντο ἔθη· ἄλλως τε καὶ εἰς μακρόν πολιτεία; ἔθος καὶ βασιλείαν ἐξαμαρτάνοντες. Τὸ μὲν οὖν ἐπινόημα ολίγοι συνῆκαν· εἰ καὶ δίκας εἰσεπράχθησαν μὴ προσκυνεῖν ἐθελήσαντες· τὴ δὲ γε πλήθος, οἷάπερ φιλεῖ, καὶ ἀγνοίᾳ καὶ γνώ; Η ἀπεριέργῳ, ὡσᾶνε! νόμῳ ἡγούμενοι παλαιῷ ἔπεσθαι, ὡς ἔτυχε ταῖς εἰκοσι προτήεσαν. Καὶ τῷ μὲν τοιαύτα διανοουμένῳ καὶ πράττοντι οὐδὲν πλέον ἡνύετα καίπερ δ' οὕτω τῆς τέχνης ἐληλεγμένης, ἑτέραν ἐβάδιζε, διὰ πάντων ἐπινῶν, ὡς ἂν ἑαυτῷ ἐπίσης θρησκεύειν πείσῃ τοὺς ἀρχομένους. "Ο δὲ διεπράτ τετο, οὐδέν τι τοῦ προτέρου ἐλλείπει. Περιφανώς δὲ καὶ βιαιότερον ἐκείνῳ ἐπετολμήθη· ὁ δὲ καὶ πρόφασιν ἀνδρίας οὐκ ὀλίγης ένδειξις ἦν τῶν ἐν βασιλείοις στρατευομένων. Οἷα γὰρ ἐν χωνευτηρίω, εἴ τε νομιζόμενοι καὶ οἱ ταῖς ἀληθείαις ὄντες Χριστιανοί, κατάδηλοι πᾶσιν ἐγένοντο. subditorum mentem et judicium furtim subverte. ret. Tum enim demum ex sententia consilium sibi processurum esse exsistimavit, si persuasione hujusmodi quo vellet homines duceret, et deinde quæ reliqua essent, facile aggrederetur. Legitime vero se rursus in eos animadversurum putavit, qui ei non obsequerentur, et in veteribus Romani populi moribus novare quidquam instituerent: præsertim cum adversus longam reipublicae consuetudinem eἰ imperium ipsum delinquere viderentur. Astutiam talem pauci intellexere: qui etiam, quod adorare imagines tales nollent, penas luerunt. 51 Vulgus autem, sicuti solet, ignorantia supina et animo minus sollicito, tanquam veteri legi parendum esset, ita ut sors tulit, temere ad imagines accessit. Et ille cum talia excogitaret, nihil præterea elecit. Enimvero tametsi fraus ejus ita deprehensa esset, aliam tamen tentavit viam, oumia excogi tans atque experiens, ut cives suos in superstitio - nem vanam pertraheret. Atque id quod iustituit, priori dolo non fuit inferius. Quin potius manifestiore id et majore violentia est ausus. Quapropter etiam occasionem multis, qui in aula imperatoria stipendia faciebant, præbuit, ut exhiberent. Veluti enim in conflaturæ fornacibus explorati, et qui habiti sunt, et qui reipsa fuerunt, Christiani palam apparuere. Postquam enim tempus advenit, ut imperator civibus congiarium daret, (id quod antiquitus apud Romanos Kalendis præcipue, imperatorisque et imperialium urbium natali die facere receptum fuit), secum ipse considerans, milites nostros aperti candoris et magnam simplicitatis esse, pecuniæque cupiditate teneri, et consueto donativo fa - cile capi posse, arte quadam, ut vel inviti dæmionibus sacrificarent, consilium invenit. Lege namque olim cautum erat, ut ad munus capiendum accedentes sacrificarent. Atque idipsum illi facere jubebantur. Propositumque simul ad ignem erat et thus et aurum. Ibi fortem animum quidam declararunt, quod adolere thura nollent, donum contennentes. Nonnulli natura improbitatem veteris legis obtentu contegentes, ne intelligere quidem adquod malum delapsi essent, potuerunt. Alii lucrosa juctora, et fortasse formidine multorum tumultuuminescali, quamvis errare se intelligerent, tamen quominus animis excruciarentur, edugere non potuerunt. animos viriles Ως γὰρ καιρὸς ἐνέστη βασιλέα δωρεῖσθαι τοῖς υπηκόοις χρήματα, ἔθος δ᾽ ἦν ἐκ παλαιοῦ τοῦτο Ρωμαίους πράττειν, ἔν τε ἱερομηνίαι; καὶ 25λέων καὶ βασιλίδων πόλεων γενεθλίοις τῶν ἡμερῶν, διαλογισάμενος ὡς τὸ παρ' ἡμῖν στρατιωτικών, Ο εὐηθείᾳ τὸ πλεῖστον καὶ ἁπλότητι διαζῇ, ἥττηταί τα χρημάτων τῇ κατ᾽ ἔθος πλεονεξία αλώσιμον, τέχνῃ θύειν τοῖς δαίμοσι καὶ ἄκοντας ᾠκονόμει. Νενόμιστο γὰρ δῆθεν ἐκ παλαιοῦ τοὺς ἐπὶ τὴν δω ρεάν παριόντας θύειν· καὶ τοῦτο ἐνεκελεύοντο δρᾷν προσκειτο γὰρ καὶ ὁ λίβανος καὶ χρυσός. Ένταϋθα τὴν ἀνδρίαν οἱ μὲν ἐνεδείξαντο· τό τε γὰρ δύο ρον ἀπεώσαντο, μὴ θυμιᾷν ᾑρημένοι· οἱ δὲ τὴν μοχθηρίαν τῆς φύσεως τῷ προσχήματι τοῦ παλαιοῦ νόμου συγχώσαντες, οὐδὲ συνιέναι εἶχον οι κακοῦ γένοιντο. Ετεροι δὲ τῇ ἐπικερδεῖ ζημίᾳ, ἴσως δὲ καὶ δέει τῶν πολλῶν θορύβων δελεασθέντες, εἰ καὶ ἁμαρτάνοντες διεγίνωσκον, όμως οὐ διέφυγον τὸ μὴ παθεῖν. Τῶν γε μὴν ἀγνοίᾳ τινὲς τῇ τοσαύτῃ περιπεπτωκότων κακία τάδε πρᾶξαι ἱστόρηνται.

ECCLESIASTICE HISTORLE LIB. X. sunt prolapsi, istud fecisse traditi sunt. Cum post sacrificium id, consuetudine fortasse sic obtinente, communiter in convivio milites hilares epularentur, quod in compotationibus fieri consuevit, propinantes inter se, Christum in poculis nominatım advocabant. Ibi ex convivis quemdam verba ea excipientem, dixisse ferunt: Perfacete hercle facitis, qui Christum nunc invocatis, quem paulo ante, cum vos imperator muneraretur, et thura in aram imponeretis, abnegastis. 52 Cum hoc dicto errorem ærumnamque suam illi agnoverunt: et confestim e convivio prosilientes, lacrymabundi publice circumcursitarant, Deum et saniores contestantes homines, se Christianos esse, atque in ea sententia perseveraturos, ignorantiaque peccasse: atque si hoc dicendum sit, manus solas Græcorum sacris operatas, mentem vero immotam permansisse, asseverarunt. Mox etiam, libertatis dicendi ardore adducti, imperatorem adiere, ad pedes ejus quod acceperant aurum abjecere, et generoso prorsus animo ab eo petiere, ut suo sibi munere accepto, cos jugularet: nunquam enim se pœnitentia ductum iri, si propter Christum totum corpus pro eo pœnas luat; quod dextra inconsiderate peccaverit, quæ et munus acceperit, et diis sacrificarit. Incidi quoque pedes sibi postulavere, qui tam importune ad donum capiendum accelerarint. Hæc imperator audiens, ira quidem commotus est: Ἐπεὶ γὰρ μετὰ τὴ θῦσαι, ἔθους γε οἶμαι όντος, Atque ex eis qui in tantam calamitatem ignorantia εἰττιῶντο κοινῇ, οἷα δὴ ἐν πότοις φιλεῖ γίνεσθαι, προπίνοντες ἀλλήλοις, Χριστὸν ταῖς κύλιξιν ἐπως νόμασαν, τῶν τινα δαιτυμόνων ὑπολαβόντα εἰπεῖν λέγεται·ι ὡς ἀστενόν γε τοῦτο ποιεῖτε, ἂν πρὸ βραχέας Αρνείσθε Χριστόν, ηνίκα βασιλεὺς ἐδίδου δώρα, καὶ ὑμεῖς τῷ λιβανωτῷ ἐπεθύετε, νῦν προσο καλούμενοι. ο "Αμα δὲ τῷ λόγῳ τὴν ἀπάτην γνωρίσαντες, καὶ οἱ κακού γένοιντο διαγνόντες, τοῦ συμποσίου αίφνης ἀναπηδήσαντες, δεδακρυμένο: δημοσίᾳ ἐπέθεον, Θεὸν καὶ τοὺς σωφρονεστέρους διαμαρτυρόμενοι τῶν ἀνθρώπων, Χριστιανούς εἶναι σφᾶς, καὶ εἰσαεί διαμεῖναι οὕτως ἔχοντας δόξης διατεινόμενο:· ἀγνοῆσαι δὲ τῷ πραχθέντι, καὶ εἴ γε τοῦτο χρή φάναι, μόνας ἑλληνίσαι τάς χεῖρα, μὴ τῆς καρδίας μετατεθείσης· ζήλῳ δὲ παρρησίας μεστῷ βασιλεῖ προσελθόντας, πρὸς πότ δας ἐν ἐδεδώκει είναι χρυσόν· γενναίῳ δὲ τῷ φρονήματι ἀνελεῖν αὐτοὺς ᾔτουν τὸ οἰκεῖον ἀπολαβόντα· μὴ γάρ ποτ' ἐν μεταμέλω γενέσθαι ἀνθ' ὧν διὰ Χριστὸν ὅλον δοίη τὴν δίκην τὸ σῶμα· εἷς ἀπρομηθεύτω; ἥμαρτεν ἡ δεξιά, δῶρον λαβοῦσα καὶ ἐπιθύσασα· ἐκκοπῆναι δὲ καὶ τοὺς πόδας Στουν δραμόντας οὐ καίρια. Ταῦτ᾽ ἀκούων ὁ βασ:- λεὺς, ἐχαλέπαινε μέν· κτεἶναι δὲ ἐφυλάξατο, μὴ καὶ γερῶν μαρτυρίας τοὺς ὑβριστὰς ἀξιώσεις. Το γε μὴν στρατεύειν περιαιρήσας αὐτοῖς, τῶν βασιλείων ἐξήλασεν. Ἐν δὲ τούτοις ἦσαν καὶ Ἰοβιανός ἐκεῖνος, Ουαλεντινιανός τε καὶ Οὐάλης, οι μετ' αὐτὸν τὰ τῆς βασιλείας σκήπτρα διαδεξάμενοι. Οἱ ca cade tamen eorum abstinuit, ne eos martyri μὲν οὖν οὕτως· ὅσοι δὲ μὴ ὀρθῇ γνώμῃ τὰ Χρι στιανῶν ἡσπάζοντο, καὶ τὸ ἀληθὲς εὐδαιμον τῆς ἐνταῦθα τιμῆς καὶ τῶν χρημάτων προστίθεντο, ἀδιῶς ἐπὶ τὸ θύειν καὶ κεχαρισμένα βασιλεί πράττειν ἔθεσιν· ὁποῖος ἦν καὶ ὁ ἐν Κωνσταντίνου πόλει σοφιστής Εκηβόλος· ὃς οἷά τις εύριπος τοῖς τῶν κρατούντων ήθεσι μεταῤῥυθμιζόμενο;, ἐπὶ μὲν Κωνσταντίου διαπύρως τὰ τῶν Χριστια νῶν εἴπερ τις ἕτερος κατησπάζετο· Ἰουλιανοῦ δ' ἑλληνίζειν ἐπιβάλλοντος, γοργῶς μετετίθετο, καὶ δεισιδαίμων εἴπερ τις αὖθις ἐν "Ελλησιν. Μετά δ' ἐκεῖνον πάλιν Χριστιανὸν ἑαυτὸν ὡμολόγει πρηνής γὰρ πρὸ τῶν οὐδῶν τῆς ἐκκλησίας πεσών, δεδακρυμένα βοῶν, γοερῶς ἐπεφώνει ο Πατήσατε με τὸ ἅλας τὸ ἀναίσθητον.» Τοιοῦτοι μὲν ἐκεῖνοι - τοιοῦτος δὲ καὶ ὁ Ἑκηβόλιος πρότερόν τε καὶ ὕστερον. et ipse quammaxime est complexus. Post hune porro In faciem enim supinus pro ecclesiæ foribus provolutus, mistis cum clamore lacrymis, miserabiliter est vociferatus: Proculcate me salem fatuum. Tales illi fuere: talis et Ecebolius et antehac et postea fuit. Περὶ τῶν καθ' ἡμῶν νομοθεσιῶν αὐτοῦ· καὶ ὡς χρήματα συλλέγειν ἤρχετο. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐν τοιούτοις ὢν περὶ πάντας Χρι στιανούς, ἀφορμή; λαβόμενος, καίπερ μηδὲν ἐγκα λεῖν ἔχων· ὅτι δὲ μὴ θύειν ᾑροῦντο, μὴ πολιτεύε σθαι καὶ τῶν ἴσων τοῖς ἄλλοις ἀξιοῦσθαι ἑνομοτέθει γερῶν· μήτε μὴν στρατεύεσθαι κατὰ τὰ βασίλεια honore dignaretur, qui sic contumeliosi in cum fuissent. Exauctora!os vero ex aula imperiali exegit. In his fuere Jovisianus ille, Valentinianus, et Valens, qui post eum imperavere. Atque isti επίdem sic se gessere. Quicunque vero non animo recto sacra Christianorum colebant, et veram bearitudinem honoribus caducis et pecunia posthabebant, absque timore ad sacrificandum et imperatori gratificandum procurrere: qualis etiam fuit stphista Constantinopolitanus Ecebolius, qui veluti quidam Euripus imperatorum moribus sese accommodavit. Sub Constantio enim, ardore ingenti Christianam religionem si quis alius coluit: ubi autem Julianus animum ad Græcam superstitionem appulit, horrendo prorsus modo animum mutavit, Græcasque ineptias et superstitionem, si quis alius, rursum Christianum se esse professus est. 53 CAPUT XXIV. De constitutionibus ejus contra nos publicatis, et ut pecunias colligere cœperit. Imperator tam infesto cum esset in Christianos 0nes animo, opportunitate ea arrepta, quamvis quot eis criminis loco objiceret, non habebat: tamen quod sacrificare noluissent, constitutione sanxit, ne illi cum aliis rempublicam administrarent, neve hono

NICEPHORE CALLISTI res caperent, aut in aula imperatoria mererent. συλλόγων δὲ καὶ ἀγυρῶν ἐξώθει· καὶ τοῦ δικάζειν, Conventibus solemnibus et furo eos exegit. judicandi quoque munere, et magistratibus dignitatibusque gerendis removit. Et legem talem ferens, illud addidit: Christianas sanctiones statuere, gladio adversus eos utendum non esse, qui capitalia crimina committerent. Occasionem quoque sula: esse ratus, bellum quod contra Persas, qui Orientem percurrebant, gerendum erat, quod sine pecunia nihil se recte gesturum existimaret, dolum, ut eam a Christianis exigeret, est commentus. Et quicunque diis sacrificare nollent, eis pecuniæ multam gran fem dixit. Itaque cernere tum erat pers quam cerbam Christianorum condemnationem, a quibus ea e iam quæ minime habebant, exigebantur, cum quidem alii ones pro bonorum suorum facultatibus tributum pederent. Ita imperator subito per iniquam pecuniæ exactionem copiosus est fretus. Quo tempore etiam Græci libere quodcunque ilis visum esset, facientes, nobis insultarunt: et undequaque philosophorum colluvies confluebat, qui vetera gentilium sacra renovarunt, ext.s que inspiciendis et haruspicinæ vàcarunt: adeo ut pueros masculos et femellas impuberes atque incorruptos, ad aras deorum mactarint, et carnes corum degustarint. Atque haec cum aliis in urbibus, tum maxime Athenis et Alexandriæ fecerunt. Ubi quod Athanasius episcopus flagitiis tantis obstitisset, studio et opera eorum exsilio multatus est. ἢ ἄρχειν, ἢ ἀξιωμάτων κοινωνεῖν, ἀπεῖργε. Καλ ταῦτα ἐνομοθέτει, ἐπιλέγων, μή χρῆσθαι ξίφει κατά τινων, τῶν ἄξια εἰργασμένων θανάτου. Πρό φασιν δὲ καὶ τὴν πρὸς Πέρσας εὑρὼν ἄμυναν, τὴν Εω κατατρεχόντων· λογισάμενος ὡς χρημάτων ἄνευ οὐδέν τι κατορθοῦσθαι δύναται, δολίως ἐπενόει παρὰ τῶν Χριστιανῶν συλλέγειν τὰ χρήματα. Τῷ γὰρ μὴ θύειν ᾑρημένῳ, ζημιοῦν ἐς χρήματα ἔλεγε. Καὶ ἦν ἰδεῖν πικράν τινα καταδίκην κατά Χριστια νῶν, ἀπαιτουμένων ὅπερ ἥκιστα εἶχον· καίπερ πάντων εἰσφερόντων ἀναλόγως τῇ κτήσει. Καὶ ἐξαπίνης ὁ βασιλεὺς πλούσιος ἦν ἐκ τῆς ἀδίκου συλλογῆς τῶν χρημάτων. Οπηνίκα καὶ Ἕλληνες ἀδεῶς ἡμῶν κατατρέχοντες, πᾶν τὸ δόξαν ὁρᾷν εἶχον. Καὶ πανταχοῦ ξυρόνια τις φιλοσόφων συνέτρεχε· καὶ τὰς ἐξ ἀρχαίου ἀνεκαίνιζαν τελετάς καὶ σπλάγχνοις καὶ ἡπατοσκοπίαις ἐσχόλαζον· ὡς καὶ παῖδα; ἄρρενας τε καὶ θηλείας καταθύειν ἀφθόρους, καὶ τῶν σαρκῶν ἀπογεύεσθαι. Καὶ ταῦτ' ἔπραττον καὶ κατὰ τὰς ἄλλας μὲν πόλεις, μάλιστα δ' ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ· ἔνθα δὴ τοῦ ἐπισκόπου ἀντιπράττοντος ᾿Αθανασίου σκευωρίαις ἐκείνων, φυγας πλοίῳ διὰ τοῦ Νείλου εἰς Αἴγυπτον πορευόμενος, λαθὼν τὴν 'Αλεξάνδρειαν εἰσεἰσιν, ὡς μικρὸν ὅπιο στην διελύθ μεν. Οἱ δέ γε τῶν ἐπαρχιών άρχοντες, τὸ θρησκεύειν οὕτω τὸν βασιλέα οἰκεῖον λογισάμε και κέρδος, καὶ μείζων ἢ ἐκέλευε βασιλεὺς, τὰ Χρι στιανῶν κακῶς ἔπραττον χρήματα μὲν πολλῷ Qui navi per Nilum in Egyptum tendens, cursu πλείονα εἰσπραττόμενοι, καὶ σώμασι δ' ἐπῆγαν deinde converso in eamdem: urbem rediit, sicuti pulo ante retulimus. Porro provinciarum reclores talem imperatoris religionem, opportunitatem suam esse censentes, gravius etiam quam imperator jubebat, Christianos alligebant, ampliorem pecuniam extorquentes, et plagas etiam eam ob cau-. sam corporibus ingerentes. Quod imperator cognitum parvifecit, et Christianis eum accedentibus, molestiamque propterea ei facessentibus, respondit: οὐ μετρίας διὰ ταῦτα πληγάς. "Α δὴ καὶ βασιλεύς μανθάνων, ἐν οὐδενὶ ἐποιεῖτο· προσιούσε δε Χρισ στιανοῖς καὶ δι' ὄχλου αὐτῷ γινομένοις, ἀντέλεγε· • Νόμος ἔστιν ὑμῖν εἰρημένος Χριστῷ, πάσχοντας κακῶς, ὑποφέρειν γενναίως, καὶ ἀδικουμένους μὴ ἀντιλέγειν.» Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν Ἀμάχιο διεπράξατο, ὡς μικρῷ πρόσθεν εἰρήκαμεν. Οὐ μὴν ἀπᾷδον ἂν δόξῃ, καὶ αὖθις ἐπιδραμεῖν διὰ τὸ εὐμνημόνευτον τὴν διήγησιν. Εν τινι γὰρ μικρ πόλει τῆς ἐπαρχίας Φρυγίας είδωλικόν τι τέμενος ἐκκαθαίρεσθαι τὸν ἐκ τοῦ χρόνου δύπον, καὶ τὰ ἀγάλματα ἐπιμελείας τῆς προσηκούσης ἐκέλευεν ἀξιοῦν. Τὸ μὲν οὖν ἔργον ἐγίνετο· τοῦτο δὲ διὰ λύ πης μάλιστα ἦν τοῖς Χριστιανος. Καὶ δή τινες μὴ • Lex vobis a Christo tradita est, ut male tractati fortiter ærumnas feratis, et injuria affecti ne responsetis. 54. Et id ex eo satis liquet, quod Amachius fecit, ut supra memoravimus. Verum non absurdum fuerit, rem eam, quod in primis memoria digna sit, paucis repetere. In parva provinciae τὸ θλίβον στέγειν δυνάμενοι (Μακεδόνιος καὶ Θεό Phrygiæ urbe, delubrum quoddam deorum a diuturno situ et squalore repurgare, et simulacra diligenti cura restituere is jussit. Idque, ut mandatum fuerat, factum. Ea res dolorem maximum Christia - nis attulit. Nonnulli igitur, Macedonius videlicet, et Theodulus, et Tatianus, quod indignitatem eam ferre non possent, flagranti æmulatione incensi, noctuque fanum ingressi, statuas confregere. Præfectus eo facto ad iram concitatus, multos qui ejus rei culpa vacarent, neci dedere instituit. Et ecce facinoris egregii patratores seipsos deferentes adsunt, pulchrius esse ducentes, ut ipsi morerentur, quam alios sula eausa nullo illorum commerito periclitari cernerent. Præfectus noxam illis, si saδουλος ἦσαν οὗτοι, καὶ Τατιανός), ζήλῳ διαθερμαν θέντες, νυκτὸς εἰσιέντες τὸ τέμενος, συντρίβουσ τὰ ἀγάλματα. Τοῦ δὲ ἡγεμόνος τοῖς πεπραγμένοις ἀσχάλλοντος, καὶ πολλοὺς τῶν ἀναιτίων κτείνειν σπουδάζοντος, καταγγέλλουσιν ἑαυτοὺς οἱ αὐθενται τοῦ ἔργου· μᾶλλον τε αὐτοὶ θνήσκειν ᾑροῦντο, ἢ ἄλλους ἀναιτίους ὁρᾶν ὑπὲρ αὐτῶν κινδυνεύοντας. Ο δὲ ἄρχων διαλύειν τὸ ἀδίκημα τὸ αἱρεῖσθαι θύειν ἐκέλευε, μὴ βουλομένοις δ' ἀναιρεῖν, ἡ πείλει. Οἱ δ' εὐγενεῖς ἐκεῖνοι καὶ τὴν ψυχὴν ἀδαμάντινοι πάνθ᾽ ἕτοιμοι μᾶλλον ἦσαν πάσχειν, ἢ ταῖς θυσίαις μολύνεσθαι. Πολλαῖς οὖν πρότερον βασάνοις τοὺς ἁγίους ἄνδρας ἐκείνους κατασείσας, ἐπεὶ μὴ πείν θειν εἶχε, τέλος ἐπ' ἐσχάραις αὐτοὺς θέμενος, καὶ

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. Χ. πῦρ λάβρον υπανάψας αὐτοῖς, οὕτω διέφθειρεν. crificent, remitti jubet. Atque id illis abuuentibus, Οἱ δὲ πρὸς τοσαύτην ὠμότητος ὑπερβολὴν, την καῦτα τὴν τῆς ἀνδρίας ἐπεδείξαντο κορωνίδα, την ἀοίδιμον ἐκείνην ἐπειπόντες φωνήν·. Εἰ ἐπτῶν, ὦ Αμάχε, κρεῶν ἐπιθυμεῖς ἀπογεύσασθαι, κάπ τὰς ἑτέρας στρέψον ἡμᾶς πλευράς, ἵνα μὴ τὰ πρὸς γεῦσιν ἡμίοπτοί σοι φανῶμεν καὶ ἀηδίας μεστοί. Αλλ' οὕτω μὲν οἱ γενναῖοι τὴ τοῦ μαρτυρίου διή νυσαν στάδιον. minas intentat. At præclari illi adamantinis animis viri, omnia potius perpeti, quam ut sacrificiis se contaminent, sunt parati. Ilicet ille viros sanctos multis primum excruciatos tormentis, ubi quod volebat, eis non persuasit, postremo craticulis imponit, ignem plurimum subjicit, atque ita interinit. Porro illi crudelitatem praefecti tantam, fortitudinis tum suæ coronidem esse ostendunt, cupis, Amachi, in alterum latus nos verte, ΠΕ praclara illa edita voce: • Si assas carnes degustare semicrudi et ad edendum parum tibi suaves reddamur.› Ad eum modum generosi isti viri in martyrii stadio decurrerunt. "Οτι π ὺς τοῖς ἄλλοις ὁ ἀποστάτης καὶ τῆς ῾Ε.1ληνικῆς παιδείας νόμῳ ἀπεῖργε Χριστιανούς· καὶ ὅπως Γρηγόριος ὁ μέγας, καὶ οἱ ἐκ Σύρων Απολλινάριοι, τὰς θείας Γραφὰς παντοίοις μέτροις καλλύναντες, τῷ ἐκείνου σκοτῷ ἀντετάξαντο. CAPUT XX V. Ut insuper apostata, lege lata, Christianis Græcarum artium et institutionum litteris interdixerit et ut Gregorius magnus, et duo Apollinares Syri, sacrus Scripturas omni genere carminum expolientes, consilio et instituto ejus obstiterint. Ad hæc, ne Christianorum pueri Græcis disciplinis erudirentur, aut poetas scriptoresque corum legerent, scholasve publicas frequentarent, lege cavit: Ne linguis eorum, inquit, acumine perpelitis, facile disputatoribus nostris resistere, et sacra quidem sua amplificare, religionem autem no. strain refellere facile queant. 55 Non parvum enim ei dolorem movere Gregorius et Basilius Cappadoces, qui omnigenam artem suam rebus multis declaraverant, ejus temporis oratores, ingenii praestantia longe superantes: praecipue Gre gorius, qui verba etiam variis poematum generibus inclusit, eaque versus nominavit: et alii quamiplarimi spectati viri, quorum nonnulli Nicænam sequebantur fidem, quidam Arii opinionem comprobabant. Syri etiam Apollinares, omnni dicendi genere probe instructi, præclari maxime eo studio evasere, pater et filius sibi cognomines, et disciplinarum omnium periti. Et pater quidem grammaticus insignis, filius autem inter sophistas et rbetores celebris fuit. Uterque sane eo tempore utilem Christianis se præbuit, opportune et commode ingeniis suis et multijuga doctrina usi. Grammaticus enim artis suæ peritissimus, pro Homeri poemate, heroicis versibus Mosæ libros et Πρὸς δὲ δὴ τοῖς ἄλλοις καὶ νόμῳ ἐκέλευε Χρι στα ὧν παῖδας μη παιδεύσεως μετέχειν Ἑλληνι κῆς· μηδὲ τοὺς παρ' ἐκείνοις ποιητὰς καὶ συγγρα φέας διδάσκεσθαι, οὐδὲ τοῖς παρ' ἐκείνοις διδασκαλείπεις φοιτᾷν· ἵνα μὴ, φησί, τὰς γλώσσας ἀκονώμενοι, ἐν ἑτοίμῳ εἶεν πρὸς τοὺς παρ' ἡμῖν ἀντικαθίστασθαι διαλεκτικούς, καὶ σεμνύνειν μὲν τὰ ἑαυ τῶν, εὐέλεγκτα δὲ δεικνύωσι τὰ ἡμέτερα. Ἐλύπουν γε μὴν τοῦτον οὐ μέτρια Γρηγόριος καὶ Βασίλειος οι Καππαδόκαι, παντοδαπὴν ἐπιδεδειγμένοι τέχνην, καὶ τοὺς τότε ρήτορα μεγέθει φύσεως υπερβάλ νοντες· καὶ μᾶλλον Γρηγόριος, πρὸς παντοία ποιήσεων εἴδη μεταπλάττων τοὺς λόγους, ἃ ἔπη ὠνόμα σε καὶ ἄλλοι πλείστοι ἄνδρες ἐλλόγιμοι· ὧν οἱ μὲν τὴν ἐν Νικαία πίστιν ἐζήλουν, οἱ δὲ τὴν ᾿Αρεί. ου συνεκρότουν δόξαν· ἔτι δὲ καὶ οἱ ἐν Σύρων Απολλινάριος, πρὸς πᾶσαν ἰδέαν λόγον καὶ οὗτοι παρεσκευασμένοι· οἳ καὶ φανερώτεροι ἐντεῦθεν μᾶλλον κατέστησαν. Πατὴρ δὲ ἦσαν οὗτοι καὶ υἱός· ὁμώνυμοι καὶ ἄμφω ίδρις λόγων παντοίων• ὁ μὲν γὰρ πατὴρ γραμματικών, σοφιστικῶν δὲ ὁ υἱός. Επίσης δὲ χρειώδεις ἑαυτοὺς παρεῖχον Χριστιανοῖς τῷ καιρῷ, ἐγκαίρως τῇ πολυμαθίᾳ καὶ τῇ φύσει χρησάμενοι. Ο μὲν γὰρ, ἅτε δὴ γραμμα τικὴν εἰς ἄκρον ἀκριβωσάμενος, ἀντὶ μὲν τῆς Ὁμή μου ποιήσεως ήρωϊκῷ μέτρῳ τὴν Μωσέως βίβλον veteres Hebræorum res usque ad Sauli regnum composuit: atque id opus in viginti et quatuor libros divisit, libro quolibet Græcorum elementorum appellatione, juxta illorum ordinem et numeκαὶ τὴν Ἑβραίων ἀρχαιολογίαν συνέταττεν, ἄχρι δὴ καὶ τῆς βασιλείας τοῦ Σαούλ κατελθών. Εἰς εἰκοσιτέσσαρα δὲ τμήματα τὴν τοσαύτην πραγμα τείαν διεῖλεν, ἑκάστῳ τμήματι τοῖς παρ' Ἕλλησι - rum, ad Homerica poesis imitationem inscripto. στοιχείοις τὴν προσηγορίαν θέμενος, κατά μίμησιν τῆς ῾Ομήρου ποιήσεως· καὶ τραγῳδίων δραματι κὴν ἐξειργάζετο, τὸν Εὐριπίδην μιμούμενος, καὶ τὴν Πινδάρου λύραν. Καὶ πρὸς τὰς κωμῳδίας Με νάνδρου είκασμένας υποθέσεις ἐτίθει· παντί τε μέτρῳ ρυθμικῶς ἐχρῆτο· ἁπλῶς τε φάναι, ἐκ τῶν θείων Γραφῶν τὰς ἀφορμὰς λαμβάνων, ἰσαρίθμους ὑποθέσει τῶν ἐγκυκλίων καλουμένων μαθη μάτων ἐπενόει, τὰς πραγματείας ἐν ἐλαχίστω χρόνῳ αὐτάς συντ θείς, ἔν τε ήθει και φράσει και Edidit quoque, Euripidem æmulatus, tragicos actus. Pindari etiam lyram attigit, et comica argu - menta ad Menandri exemplum tractavit, uniuscujusque carminis legibus rite servatis: atque, ut semel dicam, sumpta ex divinis litteris materia, argumentis eis tractandis, librisque componendis, numerum Cyclicarum, quæ vocantur, et inter se in orbem cohærent, disciplinarum æquavit: idque brevi admodum tempore est assecutus. Ita ut illi, habitu, elocutione, et dispositione nihil ab eis dif-

NICEPHORT CALLISTI ferrent, qui apud Graecos hisce studiis gloriam σἰκονομίᾳ· ὡς μηδὲν διαφέρειν τῶν παρ' Έλλησι " τούτοις εὐδοκιμησάντων· ὡς ἂν μηδεὶς τρόπος τῆς Ελληνικῆς παιδείας τοῖς ᾑρημένοις Χριστιανίζειν ἀνήκοος ᾖ. Ο δέ γε νεώτερος Απολλινάριος, εξ πρὸς τὸ λέγειν ἡγμένος, τά τε ἱερὰ Εὐαγγέλια και τὰς Επιστολάς Παύλου διαλογικῶς ἐξετίθει, Πλάτω ν. τὸ σχῆμα καὶ τὴν φράσιν ἐξεικασμένος· ὥστ' εἰ μὴ τὸ ἀρχαιότητι διαφέρον ὡς αἰδέσιμον ἐτίμων οἱ ἄνθρωποι, καὶ τὸ σύνηθες φίλον ἐνόμιζον, ο δὲν ἂν ἐνέλιπεν ἐπίσης τοῖς παρ' "Ελλησιν επισήμοις, καὶ τὰς τούτων σπουδάς θαυμάζεσθαί τε καὶ ἐκδιδάσκεσθαι· μάλιστα δὲ τὸ εὐφυές τούτων διὰ θαύ ματός ἐστιν· ἕκαστος γὰρ τῶν ἀρχαίων, περὶ ἔν τι μόνον κατέτεινε την σπουδή». Οἱ δὲ τὴν ἐν λόγοις πάντων ἀσκήσαντες ἀρετὴν, χρείας καλούση. τοὺς τύπους ἀναμαξάμενοι εὐφυῶς, οὐκ ἐλάχιστα τὰ Χριστιανῶν συνεκρότουν, τὸ τοῦ κρατοῦντος σόφισμα εὐγενῶς διαλύοντες, καὶ κατὰ κράτος νικών. τες ταῖς ἐπινοίαις τῶν λόγων. Ἐγὼ δὲ καὶ τὸ τῶν Ψαλμῶν βιβλίον εὗρον αὐτοῦ ἡρῴῳ μέτρῳ εὐφυώς μετεσκευασμένον. Οὐκ ἀγεννὴς δὲ τῷ νέῳ Απολλιναρίῳ καὶ λόγος πεπόνητα: πρὸς τὸν βασιλέα· εἴτουν πρὸς τοὺς παρ' Έλλησι φιλοσόφους· ἐν Υπέρ ἀληθείας ὑπέγραψεν. Ἐν ᾧ δείκνυσι πέρ που γεγονότας τοῦ ὀρθῶς περὶ Θεοῦ φρονεῖν. Ο γὰρ βασιλεύς, ὥσπερ ἐμπαίζων, καὶ τὰ ἡμέτερα ἐπιτωθάζων, τοῖς τότε τῶν ἐπισκόπων προέχουσι, τάδε ἐπέστελλεν· Ανέγνων, ἔγνων, κατέγνων. Ένα δέ τινα ὡς ἐκ πάντων τάδ' αὖθις φασιν ἀντιγράψαι· Ανέγνως, ἀλλ' οὐκ ἔγνως· εἰ γὰρ ἔγνως, οὐκ ἂν κατέγνως. Βασιλείου δέ φασιν εἶναι τὸ γράμμα, τῶν ἐν Καππαδοκίᾳ ἐκκλησιῶν τηνικάδε τὴν ἐπιτροπὴν ἔχοντος. Καὶ οὐδὲν ἀπεικὸς ἐκείνου εἶναι τὸ σύγ γραμμα. Είτε γοῦν ἐκείνου, εἶτ᾽ ἄλλου τοῦτό ἐστι, διὰ θαύματος δίκαιον ἡγεῖσθαι τὸν ἄνδρα, τῆς τε παρρησίας καὶ τῆς παιδεύσεως ἕνεκα. Τοιαῦτα μὲν ὁ βασιλεὺς, τοιαῦτα δὲ καὶ οἱ Απολλινάς οι ήσαν αὐτῷ ἀντιπράττοντες. sunt adepti, et nullus Græcæ doctrinæ modus Christianis incognitus esset. Alter autem Apollinaris junior et rhetor, eloquentiæ consultus, sacra Evangelia et epistolas Pauli in Dialožis, Platonis formam et stylum referens, ita exposuit, ut nisi homines antiquitatis venerandæ prærogativam obser. varent, consuetisque delectarentur, nihil profecto eis concederet, qui apud Græcos itidem maxime celebrantur, neque minus nostrorum quam illorum lucubrationes admirationi essent, et ediscerentur. 56 tn primis vero istorum ingenii felicitatem suspicere convenit. Veterum enim quilibet in una quapiam re studium omne posuit. Isti vero in omni doctrina cum laude exercitati, quotiescunque usus postularet, cum stylum feliciter prius expolivissent, egregie res et sententias Christianorum tractarunt atque confirmarunt. Et imperatoris versutam calliditatem strenue refellerunt, atque adeo librorum solerti acumine fortiter convicerunt. Ego vero et Psalmorum librum heroico carmine ab patre optime expressum inveni. Insignem quoque junior Apollinaris librum elucubravit ad imperatorem ipsum, sive ad philosophos Græcos, quem de Veritate inscripsit: in quo etiam absque saerarum litterarum testimoniis clare ostendit, longe eos a recta de Deo opinione abesse. Imperator namque eas ipsas litteras irrideus, et religionem nostram ludibrio habens, ad primarios ejus temporis antisties haec verba de libris nostris scripse ral: Legi, cognovi, damnavi. Ad quem nomine om - nium quemdam ita rescripsisse frunt: Legisti, sed non cognovisti; si enim cognovisses, non damnasses. Basili vero responsum id esse dicunt qui eo tempore Cappadociæ ecclesias episcopus curavit. Neque adeo dissentaneum est, id scri, tum ejus esse. Sed sive illius, seu alterius sit, admiratione dignus vir talis esse videtur, et dicendi libertatis et eruditionis causa. Atque hæc quidem imperator egit, et hæc Apollinares etiam resistentes ei elaborarunt. CAPUT XXVI. De Græcis et ethnicis artibus et litteris, etiam Christianis pietatem consectantibus eas utiles esse, easque Christianos addiscere oportere. Verum enim vero providentia divina, simul et imperatoris consilio atque impetu, et non minus Apollinarium studio et opera, longe fuit potentior. Imperatoris enim constitutiones, ipso sublato, sicuti mox oratione progressi dicemus, brevi evanuerunt. Et illorum lucubrationes postea non in magno fuere pretio, perinde atque editæ non fuissent. Sed occurret mihi forte quisquam: Quid hoc est quod dicis? inquiens. Utilem certe Christiane reipublica minime diuturnam imperatoris adversus nos contentionem fuisse, atque id diving Providentiæ accepto ferendum esse, quilibet sane dicat. Verum Apollinarium studium, quod Christianismo impenderunt, rejicere, et Cl:ristianos, rursum Gre cas disciplinarum institutiones in manibus versare, ') Περὶ τῆς ῾Ελληνικῆς παιδείας, ὅτι χρήσιμος καὶ ἡμῖν, εὐσεβεῖν ἐθέλουσι· καὶ ὡς κι εὼν ταύτην μετέρχεσθαι. Η γε μὴν θεϊκή πρόνοια μείζων μὲν ἑωρᾶτο της τοῦ βασιλέως καὶ φρενὸς καὶ ὁρμῆς· οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τῆς τῶν ᾿Απολλιναρίων σπουδῆς. Αἱ μὲν γὰρ τοῦ βασιλέως καθ' ἡμῶν νομοθεσίαι οὐκ εἰς μακράν διεῤῥύησαν, ἐκποδὼν ἐκείνου γεγενημένου, ὡς προϊόντες δηλ όσομεν· αἱ δ' ἐκείνων σπουδαὶ ἐν οὐ δενὶ λόγῳ κατέστησαν. Αλλ' ἀπαντήτοι τάχα τις ἴσως, Πῶς οὕτω φής; εἰπών· λυσιτελῆ μὲν γὰρ τῷ Χριστιανισμῷ φανῆναι τὴν τοῦ βασιλέως ταχίστην διαφοράν, τῆς θείας εἶναι προνοίας πᾶς τις ἂν εἴποι· τὸ δὲ τὴν τῶν ᾿Απολλιναρίων σπουδὴν ὑπὲρ Χριστιανῶν όπωςθῆναι, καὶ πάλιν τὴν Ἑλληνική παιδείαν μεταχειρίζεσθαι τους Χριστιανούς, οὐκ ἂν τις ἐρῇ πρὸς λυσιτέλειαν εἶναι τῷ Χριστιανισμῷ· ἐπιβλαβῆ καὶ γὰρ εἶναι τὸν Ἕλληνα λόγον, πολυ Legere velim Graece διαφθοράν, Latine promptum imv. interitum, Lvit.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. X. θ-ίαν καὶ μύθους και ψεῦδος διδάσκοντα. Αλλ' - 57 vix quispiam religioni nostrae commodum esse μεῖς πρὸς ταῦτα ταχίστην ἐπάξομεν τὴν ἀντιλογίαν. Τὴν Ἑλληνικὴν παίδευσιν οὔτε Χριστὸς αὐτὸς, οὔτε εἰ τούτῳ φοιτήσαντες, φαίνονται που ὡς ἀγαθὴν παραδοχῆς ἀξιώσαντες, οὔθ᾽ ὡς ἐπιβλαβή παρωσά μενοι. Καὶ τοῦτο μὴ ἄνευ θείας προνοίας οἶμαι πεποιηκέναι. Εντεῦθεν καὶ γὰρ οὐκ ὀλίγοι τῶν παρ' Ελλησι φιλοσοφησάντων οὐ μακρὸν τοῦ γνῶναι θεόν ἐγένοντο. Καί γε δείκνυται τοῦτο, οἷς καί τινες γενναίῳ λόγῳ ἀπαντᾶν ἔγνωσαν πρός τε τὰ Ἐπι κούρου φρονοῦντας· ὃς ἀθεῖαν εἰσῆγε, καὶ αὐτόματ τον εἰσηγεῖτο· καὶ τὸ ἀπρονόητον εἶναι τὸν κόσμον περιφανῶς ἐδογμάτιζε. Καὶ εἰς ἔλεγχον ἐκείνους κατέστησαν τὴν ἀμαθίαν αὐτῶν ἀνατρέποντες. Χρείαν δ᾽ οὐκ ἐλαχίστην εἰσενεγκόντες ἡμῖν, τἀληθὲς τῆς εὐσεβείας διώκουσιν. Οὐ μὴν οὕτως ἡγμένοι, καὶ τὸ κεφάλαιον, μᾶλλον δὲ τὸ κορυφαῖον τοῦ λόγου κρατῆσαι τούτοις ἐγένετο· τοῦ γνῶναι δηλαδὴ τὸ ἐν τῷ βάθει κρυπτόμενον πρὸ τῶν αἰώνων· τὸ κατὰ Χρι στον φημι θεῖον μυστήριον· ὃ δὴ καὶ ὁ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους οὕτως ἔχειν παρίστησι τούτοις τοῖς βήμασιν· Αποκαλύπτεται γὰρ ἐργὴ Θεοῦ ἀπ' οὐρανοῦ ἐπὶ πᾶσαν ἀσέβειαν καὶ ἀδικίαν ἀνθρώπων τῶν τὴν ἀλήθειαν ἐν ἀδικίᾳ κατεχίν των. Διότι τὸ γνωστὸν τοῦ Θεοῦ φανερόν ἐστιν ἐν αὐτοῖς· ὁ γὰρ Θεὸς αὐτοῖς ἐφανέρωσε. Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται· ἥ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης· εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους, διότι γνύντες τὸν Θεόν, οὐχ ὡς Θεὸν ἐδόξασαν. Φαίνονται μὲν οὖν διὰ τούτων ἀληθείας μὲν ἔχοντε; γνῶσιν, ἣν Θεὸς αὐτοῖς δήλην καθίστη σιν· ἐν ἐλέγχῳ δ' εἰσὶν, ὅτι γνόντες αὐτὸν Θεὸν, οὐχ ὡς ἐχρῆν οἷα θεῷ τὸ σέβας ἔνειμαν. Ἐντεῦθεν οὖν ἔοικε τῇ γνώμῃ καταλελείφθαι τῶν ᾑρημένων, τὰ *Ελλήνων μετέρχεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο μὴ παρ' ἐκεί νων ἐκβληθῆναι τὴν παίδευσιν. Καὶ εἰς μὲν λόγος οὗτο; ἡμῖν ἐνταῦθα κείσθω· ἕτερος δὲ καὶ οὗτος· αἱ τοῦ Σωτῆρος ῥήσεις θεῖα μὲν ὄντως δόγματα καὶ διδάγματα, ὀρθόν τε βίον καὶ εὐλάβειαν τοῖς ἑπομέ νοις σφίσι διδάσκουσι· πρὸς δὲ καὶ πίστιν θεοφιλή τοῖς σπουδαίοις παρέχουσιν. "Ηκιστα δὲ καὶ τέχνην διδοῦσιν, ὥσθ᾽ ἱκανῶς ἔχειν τοῖς βουλομένοις γενναίως ἀνθίστασθαι, καὶ προσπαλαίειν ὑπὲρ αὐτῶν καλοῦντος καιροῦ. Τὸ δ' ὅπλοις βάλλειν οἰκείοις τοὺς πολεμίους σφόδρα γενναῖον καὶ ἀνδρικόν. Τοῦτο δ' ἐλάχιστον ἦν τοῖς τὰ Χριστιανῶν ἑλομένοις, δι᾿ ὧν οἱ ᾿Απολλινάριοι καταλελοίπασι συγγραμμάτων. Ο δὴτ' ἀκριβῶς εἰδὼς καὶ ὁ Ἰουλιανὸς, νόμῳ ἀπεῖργε τὰ Ἑλλήνων Χριστιανούς εκπαιδεύεσθαι. Καλῶς καὶ γὰρ ᾔδει, ὡς οἱ μῦθοι παρ' οὐδὲν τὴν ἐκείνου θήσουσι δόξαν· καὶ οὐ πόρρω διαβολῆς· ἃ καὶ Σω κράτης παρ' Ελλησιν ἐπὶ φιλοσοφίᾳ τὰ διαβόητον ἐσχηκώς, παρ' οὐδὲν λογισάμενος, ὡς τὰ ἐκείνων παραχαράττειν ἀρξάμενος, καὶ νέα εἰσάγειν δαιμόν να, ἀπεώσθη κατακριθείς· καὶ τρίτον δοκίμου, Αμα είναι τραπεζίτας ὁ θεῖος λόγος παρεγγυ * Ram. 1, 18, 19. existimaverit: quod Græci libri detrimentum uobis afferant, deorum multitudinem, fabulas et mendacia docentes. Adversus objectionem istain statim responsum nostrum afferemus. Doctrinam Græcorum neque Christus ipse, neque ejus discipuli videntur, vel recipiendam esse ut bonam et divinitus inspiratam, vel rejiciendam ut noxiam et incommodam, censuisse. Atque id non sine providentia Dei factum esse opinor. Non pauci enim apud Græcos philosophi, non longe a cognitione Dei abfuere. Declarat id, quod nonnulli præstantibus libris adversus Epicuri sectatores pugnarunt, quu nullos deos esse asseruit, omniaque fortuito et sua sponte exsistere sensit, et mundum nulla providentia regi aperte docuit. Eos illi redarguendo, et inscitiam eorum evertendo, confutarunt, proindeque non exiguam utilitatem nobis, qui veritatem rectæ pietatis sequimur, attulerunt. Sed enim quamvis co sint progressi, non tamen caput ipsum, seu potius doctrinæ totius summum verticem attigere, ut videlicet quod in profundo occultatum a sæculis fuit, divinum inquam Christi mysterium, cognoscerent. Quod sane sic se babere, Paulus cliam in Epist. ad Romanos lisce verbis astruit: Revelatur enim ira Dei de cœlo super omnem impietatem et injustitiam hominum, corum qui veritas tem in irjustitia detinent. Quia quod de Deo cognosci potest, manifestum est in eis: Deus enim eis manifestavit. Nam invisibilia ipsius ex creatione mundi, per ea quæ facta sunt, intellecta perspiciuntur; semipiterna quoque cjus virtus, et divinitas: ita ut sint inexcusabiles, quia cum Deum cognoverint, non sicuti Deum glorificarunt'. Ex quibus verbis illud satis liquet, veritatis illos quidem habere cognitionem, quam illis Deus apertam exhibuit. R. prehenduntur autem, quod Deo cognito, non ut Dum, pro eo atque oportuit, coluerunt. Proinde illa verborum istorum videtur esse nobis relicta sententia, consectandas esse quibus visum fuerit, Græcorum disciplinas, neque per ea rejectam liberaliorem doctrinam. Et una quidem ratio nostra sic habet, altera vero illa est: Servatoris dicta et divinitus inspirate Scripturæ, admirandæ quidem prorsus doctrina sunt et institutiones, rectam vitam et religionem veram nobis tradentes. Fidem insuper Deo gratam studiosis exhibent. 58 Minime vero nos disserendi docent artem: ut satis idonei simus, cum velimus, tempore flagitante, pro eis fortiter adversariis resistere, easque colluctando defendere. Porro suis ipsius armis hostem ferire, strenui admodum et fortis viri est. Id vero ipsum Christianis ex lucubrationibus quas Apollihares reliquerunt, satis addiscere minime licuisset. Quod cum certo Julianus sciret, ne Christiani Græcorum doctrina imbuerentur, lege sanxit. Non etiam ignorabat, fabulas ethnicas famam et gloriam

BIG ipsius obscuraturas et criminationis eusam καὶ τὸ κάλλιστον ἐκλεγομένους ἐκ παντὸς τρόπου διαῤῥίπτειν τὸ χεῖρον· τὸ δ' ἀγαθὸν αἱρεῖσθαι, και εὑρόντας κατέχειν· ἐν προσοχῇ δ' εἶναι, μή τις συν λαγωγεῖν αἱροῦτο κενῇ δόξῃ καὶ ἀπάτῃ τῶν ἐν φι λοσοφία δογμάτων. Τοῦτο δὲ πῶς ἂν ἔχοιεν διειδέ ναι, εἰ μὴ τὰ ἐκείνων ὑπέλθοιμεν ὅπλα; Μή μέντο: δὲ καὶ τὰ ἐκείνων φρονεῖν, ἀλλ' ὡς ὅπλοις ἐκ περιουσία; οἰκείοις κατ' αὐτῶν χρήσθαι. Καὶ τὸ μὲν κακὸν ἐκτρεπώμεθα· τἀληθὲς δὲ καὶ καίριον ἐκλ. - γόμενοι σὺν δοκιμῇ προσλαμβάνωμεν. Οπου γὰρ ἂν εἴη τἀγαθὸν, τῆς ἀληθείας ἐστίν. adversus eum allaturas: quas etiam Socrates, inter Græcos philosophos præcipuam laudem conseruitus, cum nihili faceret, veluti adulterare sacra Graecorum, et novos deos inferre inciperet, condemnatus est. Tertia ratio nostra hæc est. Spectatos nunmularios nos esse divinum oraculum jubet, et ut pulcherrimum quodque ex rebus omnibus diligentes, quod malum est abjiciamus; quod bonum autem disquiramus, atque inventum retineamus; attenti quoque pracipue ut simus, ne quis prædam e nobis agat per inanem et vanam philosophicorum dogmatun seductionem. Id autem quomo'o perspicere possimus, nisi in illorum subeamus arma? non equidem, ut eis usurpandis eadem quæ illi sentiamus; sed ex abundanti, suis contra eos potius utamur telis. Et malum quidem averse. mur, quod verum autem et opportunum est, legentes caute recipiamus. Ubicunque enim aliquid Loni est, ipsius veritatis id est. Quod si quis accuratiore persuasione nos hæc contorquere atque affectate dicere arbitretur, illud mihi consideret velim, ipsum divinissimum Paulum non solum Græcis doctrinis nobis non interdixisse, sed etiam alicubi in Epistolis suis, verbis carum usum esse, ut qui cas quoque attigerit. Videtur sane multa quæ a Græcis sunt dicta, didicisse. Nisi enim Epimenidis Cretensis oracula legisset, viri sacra et caremonias instituentis quomodo versum illum protulisset, Cres semper mendax, mala bellua, venter obesus? Unde etiam hemistichium illud sumpsisset, Hujus namque sumus genus, si Arati astrononi Φαινόμενα, lioc est, de stellis apparentibus librum, non attigisset? Sed et illud, Studiis obest convictus improbus bonis, Εἰ δέ τις ἡμᾶς πιθανότητι χρωμένους οίεται βιαίως ταῦτα λέγειν, ἐκεῖνό γε μὴν σκοπείτω, ὡ; ὁ θειότατος Παῦλος οὐ μόνον τὸν Ἕλληνα λόγον οὐ κεκώλυκεν ἐκπαιδεύεσθαι, ὥστε καὶ αὐτὸς φαίνε ταί που τῶν λόγων ῥήμασιν ἐκείνων προσχρώμενος· ἅτε δὴ καὶ αὐτὴν μετελθών. Καὶ ἔοικέ γε πολλὰ τῶν εἰρημένων τοῖς Ἕλλησιν έγνωκώς· εἰ μὴ γὰρ τοὺς Επιμενίδου τοῦ Κρητὸς ἀνέγνω χρησμούς, ἀνδρὸς ὀργιάζοντος, πῶς ἂν τὸ, Κρῆτες ἀεὶ ψεῦσται, προσήνεγκε, κακὰ θηρία, [γαστέρες ἀργεί; Πέθεν δὲ πάλιν αὐτῷ ἐπῆλθεν εἰπεῖν τὸν Τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμὲν, εἰ μὴ τοῖς Φαινομένοις τοῦ ἀστρονόμου Αράτου προσἐβαλεν; ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τὸ, Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαι, δείκνυσι τοῦτον καὶ τοῖς Εὐριπίδου δράμασιν ἐμφιλοχωρήσαντα. Τοῦτο δ᾽ ἴσως καὶ πρὸ ἐκείνου Σολομὲν εἴρηκε. Καὶ τί δεῖ πλείω περὶ τούτων διέρχε σθαι; ἀνέκαθεν γὰρ ὡς μὴ κεκωλυμένης συνηθείας, καὶ οἱ τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν πλουτήσαντες θεῖοι ἄνδρες, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς Ἐκκλησίας γενναῖοι διδάσκαλοι, ἐκ πάνυ νέας τῆς ἡλικίας ἄχρι γήρως τὰ Ἑλλήνων ἀσκούμενοι διεγένοντο· τοῦτο μὲν, καὶ εὐγλωττίας χάριν καὶ γυμνασίας τοῦ νοῦ, τοῦτο δέ, καὶ ἵν᾿ ἐκ τοῦ χείρονος τὸ κρείττον καταλαμβά σιν, οὐ μετρίαν ἐπάγοντες αὐτοῖς τὴν κατάγνωσιν satis indicat, eum in Euripidis fabulis libenter versatum fuisse. Id quod itidem ante illum Solomon in eamdem sententiam 59 dixit. Verum quid opus est pluribus hanc rem persequi? Jam inde enim ab initio, veluti consuetudine et studio eo non interdicto, viri sancti favore et gratia Spiritus locupletes, et Ecclesiæ nostræ doctores insignes, a tenera ipsa ætate ad senectutem usque sedulo Græcorum libros legerunt: partim ad linguam sermonemque expoliendum, et mentem exercendam: partim ut ex rebus deterioribus id quod inest boni colligerent. Qua re illud etiam sunt assecuti, ut recte οἷς τοῦ δέοντος ἀπεσφάλησαν. Δείκνυσι τοῦ:ο Βασί Græcos in eo quod a decoro exciderunt, et per crrorem lapsi sunt, damnare possent. Indicat hoc Basilius magnus, et Joannes, qui propter eloquentiæ suavitatem Chrysostomi nomen accepit: et magnus itidem in theologia Gregorius, qui hunc etiam locum de Græcis disciplinis in oratione funebri de magno Basilio tractat. Æquum sane est visum, cum locum tempestive huic operi, ad ca Ex ethnicis scriptis optima quæque a piis ad Christianismum transferenda esse, docet Aufust. ix, De doctrina Christiana, lib. 11, cap. 40, ilind tractans Petierunt ab Ægyptiis vasa argenλειος ὁ μέγας, καὶ ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς Ιωάννης, καὶ ὁ πολὺς ἐν θεολογία Γρηγόριος· ὃς καὶ ταῦτα τῆς Ἑλληνικῆς χάριν παιδείας ἐν τῷ εἰς Βασίλειον ἐπιταφίῳ τὸν μέγαν διέξεισι· καλὸν γὰρ καὶ τού των εἰς σύστασιν ἀπομνημονεῦσαι ἐπὶ καιροῦ τῷ παρόντι συντάγματι. Φαίνεται γὰρ οὐκ αὐτὸς με τελθὼν ἀρίστως μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους προ τρέπειν εἰς ἄσκησιν· καὶ εἰς ὕβριν τιθεὶς τοὺς ἐμ tea et aurea. Id sedulo in libris Stromatum fecit Clemens Alexandrinus. Οργιάζοντος ἀνδρὸς τελετήν, Sozom.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. Χ. ποδών καθισταμένους τοῖς ᾑρημένοις παιδεύεσθαι. quæ agimus comprobanda, inserere. Satis namque Γράφει δὲ οὕτως· apparet, non ipsum solum optime in eis disciplinis eruditum esse: sed alios quoque illum ad eas discendas exhortari: simulque injuriarum cos accusare, qui eruditionem Græcam assectantibus obstant. Sic enim scribit: των, • Οἶμαι δὲ πᾶσιν ἀνομολογεῖσθαι τῶν νοῦν ἐχό - παίδευσιν τῶν παρ' ἡμῖν ἀγαθῶν εἶναι τὸ πρῶτον· οὐ ταύτην μόνην τὴν εὐγενεστέραν καὶ ἡμετέραν, ἢ πᾶν τὸ ἐν λόγοις κομψὸν καὶ φιλότιμον ἀτιμάζουσα, μόνης έχεται σωτηρίας καὶ τοῦ κάλλους τῶν νοουμένων· ἀλλὰ καὶ τὴν ἔξωθεν, ἣν οἱ πολλοὶ Χριστιανῶν διαπτύουσιν ὡς ἐπίβουλον καὶ σφαλεράν καὶ Θεοῦ πύῤῥω βάλλουσαν, κακῶς εἰδότες καὶ λίγ ἐπικινδύνως. Ωσπερ γὰρ οὐρανὸν, καὶ γῆν, ἀέρα, καὶ ὅσα τούτων, οὐκ ἐπειδή τινες κακῶς ἐξειλήφασιν, ἀντὶ Θεοῦ τὰ τοῦ Θεοῦ σέβοντες, διὰ τοῦτο που ριφρονητέον· ἀλλ' ὅσον χρήσιμον αὐτῶν ἐκκαρπού μενοι, πρός τε ζωὴν καὶ ἀπόλαυσιν, ὅσον ἐπικίνδυνον διαφεύγομεν· οὐ τῷ Κτίστη τὴν κτίσιν ἐπανι. στάντες, κατὰ τοὺς ἄφρονας, ἀλλ' ἐκ τῶν δημιουρ γημάτων τὸν Δημιουργόν καταλαμβάνοντες· καὶ ὅ φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόη μα εἰς Χριστόν· ὡς δὲ καὶ πυρὸς καὶ τροφῆς, καὶ σιδή ρου, καὶ τῶν ἄλλων, οὐδὲν καθ' ἑαυτὸ χρησιμώτατον ἴσμεν ἢ βλαβερώτατον, ἀλλ' ὅπως ἂν δοκῇ τοῖς χρωμένοις· ἤδη δὲ καὶ τῶν ἑρπυστικῶν θηρίων ἔστιν ἃ τοῖς πρὸς σωτηρίαν φαρμάκοις συνεκεράσαμεν· οὕτω καὶ τούτων, τὸ μὲν ἐξεταστικόν τε καὶ θέλ ρητικὸν ἐδεξάμεθα· ὅσον δὲ εἰς δαίμονας φέρει καὶ ἀπωλείας βυθόν, διεπτύσαμεν. "Οτι μὴ κἀκ τούτου πρὸς θεοσέβειαν ὠφελήμεθα, ἐκ τοῦ χείρονος τὸ κρείττον καταμαθόντες, καὶ τὴν ἀσθένειαν ἐκείνων ἰσχὺν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς λόγου ποιησάμενοι. Οὐκ οὖν ἀτιμαστέον τὴν παίδευσιν, ὅτι τοῦτο δοκεῖ τισιν • ἀλλὰ σκανοὺς καὶ ἀπαιδεύτους υποληπτέον τους οὕτως ἔχοντας· οἱ βούλοιν τ' ἂν ἀπαντας εἶναι καθ' ἑαυτοὺς, ἵν' ἐν τῷ κοινῷ τὸ κατ' αὐτοὺς κρύπτηται, καὶ τοὺς τῆς ἀπαιδευσίας ἐλέγχους διαδιδράσκω 6:9. > • Omnes, opinor, qui saniore mente sunt, huc confiteri, doctrinam inter ea quæ nobis sunt bona, precipuam esse: non istam solum praestantiorem nostram, quæ elegantiam ostentationemque oratiouis omnem negligens, saluti uni et rerum intelligendarum pulchritudini inhæret: sed externam etiam illam, quam multi Christiani perinde atque insidiatricem, fallacem, et longius a Deo abducentem, contemnentes despuunt, perversa sane el periculosa persuasione. Quemadmodum marque cœlum, terram, aerem, et quæcunque in his sunt, quamvis homines nonnulli male ea accepta, que Dei essent, opera, pro Deo coluerunt, propterea tamen non despicimus, sed quantum utilitatis ha bent ex eis ad vitæ usum percipimus, quod vero noxium est in eis, fugimus: neque, quod stulti faciunt, adversus Creatorem creaturam ipsam quasi ad rebellionem commovemus: verum ex rebus conditis Conditorem deprehendimus, et quod divus Paulus ait, in captivitatem redigimus intelligentiam omnem in Christum; ac sicuti ignem, alimentum, ferrum, atque alia, per seipsa quidem vel utilia vel incommoda maxime esse ignoramus: 60 sed de cis, pro eo atque hominibus illis qui eis utuntur, videtur, judicamus (cum etiam in reptilibus feris quædam sint, quæ utiliter ad salutem pharmacis et remediis miscemus): sic quoque ex disciplinis istis quod ad veritatem inquirendam, et judicium acuendum, nec non ad contemplationem exercendam facit, id¸recipimus: quod autem ad dæmones ipsos et ad perditionis profundum deducit, despuentes rejecimus: propterea quod ex eis rebus in veræ pietatis studio non itidem adjuvemur, eo pacto meliora ex deterioribus addiscentes et imbecillitatem illorum in robur doctrinæ nostræ convertentes. Non igitur contemnenda est doctrina liberalior, propterea quod hoc sic quibusdam faciendum videtur: sed pravi atque ineraditi, qui in ea sunt sententia, censendi sunt, qui alios omnes sibi similes esse velint, ut in communi sui similium frequentia latere, et inscitiæ suæ reprehensionem effugere valeant,» Καὶ ταῦτα μὲν ὁ θεῖος Γρηγόριος Βασίλειος δὲ Hæc divus Gregorius. Basilius vero magnus non ὁ μέγας οὐ μόνον τὴν Ἑλληνικὴν παιδείαν ἀναγι solum Græcorum discere permittit, sed etiam præfecit: Quomodo juvenes ex Gracis disciplinis utilitatem capere possint. Hæc de Apollinaribus, ct Græcorum doctrinis dicta sufficiant. νώσκειν ἐφίησιν, ἀλλὰ καὶ γενναίῳ λόγῳ μάλιστα claro libello maxime hoc confirmat, cui titulum τοῦτο κρατύνει· Ὅπως ἂν νέοι ὄντες. ἐκ τῶν Ελληνικών παιδευμάτων ὠφελοῦντο διαταττό μενος. Τοσαῦτα μὲν καὶ περὶ τῶν ᾿Απολλιναρίων καὶ τῆς Ἑλληνικῆς παιδείας ειρήσθω. Ως εἰς Αντιόχειαν κατὰ Περσῶν ἐλθὼν Ἰουλια νὸς, καὶ περιυβρισθεὶς τὸν πώγωνα, τὸν κατὰ τῶν Ἀντιοχέων Μισοπώγωνα διεξήλθε λό γον. Βασιλεὺς δ' ἐκ Χριστιανῶν πλεῖστα συλλεξάμενος χρήματα, ἐς Πέρσας ἤδη τὸ ὅρμημα θέμενος, εἰς Αντιόχειαν ἧκε των Σύρων. Τὸ δ' οἰκεῖον φιλότιμον Αντιοχεύσι δεῖξαι βουλόμενος, τὰ ἐπ' ἀγορᾶς ὤνια καὶ τὰ ἐπιτήδεια τῆς νενομισμένης τιμής κατεβί CAPUT XXVII. Ut Julianus expeditione in Persas suscepta, Antiochiam venerit: atque ibi propter barbam prolixam ludibrio habitus, contra Antiochenos librum, Misopogona, hoc est, Barba-osorem, composuerit: Imperator autem ingenti a Christianis pecunia extorta, expeditionem adversus Persas molitus est, et Antiochiam Syrie se contulit. Atque ibi liber.- litatis suæ studium Antiochenis probare volens, res in foro venales et necessarias ad certum consti-

λυπλήθεια γίνεται, τὸ ἄφθονον μὲν τῶν πόλεων περιαιρεῖ· ζημία δὲ καὶ τοῖς περιοίκοις ἐγγίνεται. Οἱ τοίνυν κάπηλοί τε καὶ παλιγκάπηλοι, τὴν ἐντεῦ θεν ζημίαν μὴ φέροντες, πολλὰ κατεβόων τῶν βα σιλέως, ἀποσχόμενοί τε τῆς ἐμπορίας, ἐπιλιπεῖν τὰ επιτήδεια παρεσκεύασαν. Οἱ δὲ τῆς ᾿Αντιόχου (ἐπ.ρ. ῥεπεῖς γὰρ πρὸς ξέρει; οἱ ἄνθρωποι) ἀνέδην τε τὸν βασιλέα ἐτώθαζον, καὶ ἀπέσκωπτον εἰς τὸν ἐκείνου τώγωνα, ὡς βαθὺς εἴη, καὶ δέον κείρε αὐτὸν, καὶ σχοινία ἐκ τούτου πλέκειν· καὶ εἰς τὸ νόμισμα, ὅτι ταύρου εἶχεν εἰκόνα· ἐπίσης γὰρ τῶν ὑπτίων ταύρων ἀνατετράφθαι τὸν κόσμον ὑπ' ἐκς - να βασιλευόμενον. Δεισιδαίμων γάρ, εἴπερ τις, σφόδρα γενόμενος, καὶ τοῖς εἰδώλων βωμοῖς ταύρους θύων ἑκάστοτε, καὶ βωμὸν καὶ ταῦρον τῷ σφετέρῳ ἐντυποῦσθαι νομίσματι διετάττετο. Περιοργὴς δὲ γενόμενος, ἠπείλει κακῶς 'Αντιοχέας ποιεῖν· καὶ εἰς Ταρσόν μετῳκίζετο, τὰ ἐπιτήδεια τῷ πολέμῳ ἐκεῖθεν πορίσασθαι ᾑρημένος. Εἰς ἔργον δὲ τὴν ἀπειλὴν ἀγαγεῖν μὴ θελήσας, λόγοις ἀντισκώψαι τὴν Αντιόχου ἠθέλησε· καὶ λόγον κατ' Αντιοχέων γεν ναῖον καὶ μάλα ἀστεῖον διεξελθών, ὃν Αντιοχεικὸν * Μισοπώγωνα ἐπιγράφει. Καὶ οὕτως ἀμύνασθαι δόξας, τὴν πρὸς Πέρσας ἠπείγετο, στίγματα διηνεκή τῇ ᾿Αντιοχέων πόλει καταλιπών. Χριστιανοῖς δὲ πᾶσι κἀνταῦθα ἐπίσης τῇ μοχθηρίᾳ ἐκέχρητο, περὶ πολλοῦ ποιούμενος τὰ Ἑλλήνων κρατύνειν. Οἷα γοῦν περὶ τὴν θί6ην συνέβη Βαβύλα του μάρτυρες, καὶ τοῦ ἐν Δάφνῃ νεὼ τοῦ ᾿Απόλλωνος, ἄδικον παραλιπεῖν ἀδιήγητα. "Αρχομαι δ' ἐντεῦθεν. Lutumque pretium reduxit: non considerans secum βασε· μὴ συνειδώς, ὡς ὅπου δ' ἂν στρατοπέδου πο ipse, ubi militum sit frequentia, ibi accidi in urbi bus rerum omnium copiam, vicinosque etiam ea de causa annonæ detrimento affici. Itaque caupones (mere, et rursum vendere res ad victum necessarias quæstus gratia soliti, quod jacturam eam non ferrent, multa contra imperatorem vociferati, negotiatione sua supersederunt: eoque modo ut rerum necessariarum penuria urbem invaderet, effecerunt. Antiocheni vero (proclives enim sunt ad contumelias homines) 61 impudenter et libere imperatorem riserunt, et scommatibus in barbain ejus luserunt, quod prolixior ea esset, tondi eam ad funiculos plectendos oportere dicentes: atque item in nummis ejus qui effigiem tauri habebant, cavillati sunt, perinde atque a præcipiti tauro mundum ab ipso imperante everti jactantes. Cum enim supra alios omnes admodum superstitione teneretur, et quotidie tauros ad simulacrorum aras mactaret, et aram et taurum nummo suo imprimi curaverat. Proinde ira ex scommatibus ejusmodi percitus, male se accepturum Antiochenos minatus est: el Tarsum Cilicia concessit, atque inde res ad bellum necessarias exercitui suppeditare instituit. Cæterum minas satis exsecutus non est; sed verbis tantum in Antiochenos convicía retorsit, orationemque præclaram et facetam ira remissa in eus conscripsit, quam Antiochenam et Μισοπώγωνα, hoc est, Barbæ inimicam, inscripsit. Atque eo pacto se injuriam vindicasse existimans, Persicam expe- c ditionem, perpetua nota urbi Antiochenæ inusta, est prosecutus. Antiochiæ porro erga Christianos eadem est importunitate usus, omnibus modis id agens, ut Græcorum superstitio invalesceret. Verum quid circa Babyle martyris sepulcrum, et in templo Apollinis Daphnai acciderit, periniquum esset, si silentio præteriremus. Id vero inde ordior. CAPUT XXVIII. Que prævaricatori huic in Antiochenorum luco Daphne acciderint: et de tumulo sancti Babylæ martyris, et de sancto Theodoro confessore. Inter Antiochiæ suburbia præcipuum quoddam est, in quo frequentes florent cupressi, locus valde nemorosus, et variis aliis inter cupressos arboribus conspicuus: et quæ inter arbores ipsas sunt loca, prout anni tempus fert, omnis generis beneolentes producunt flores. Instar tecti autem habet, eo loco, quae ex ranorum et foliorum densitate ubique provenit umbra, et solis radios uon facile solum ipsum pertingere sinit, neque quidquam amoenitatis regioni ei deest. Non ibi aquarum copia irriguarum desideratur: et gratum temporis temperamentum, Zephyrique et alii venti leniter ramis flatu suo incidentes, suavemque susurrum edentes, amoenitatem multam afferunt. Eo loco Græci fabula conficta, Daphnem Ladonis flavii filiam, ex Arcadia, 62 Apollinem amatorem fugientem, in nominis sui arborem esse Est l. n. C. titulus, De cupress, ex luc. Daphnen, vel Pers. per Egypt, non exci, vel vend. KEPAA. KII'. Περὶ τῶν ἐν Δάφνῃ τῆς ᾿Αντιοχείας γεγενημένων τῷ παραβάτῃ καὶ τῆς σοροῦ τοῦ ἁγίου Βα ξύλα καὶ μάρτυρος· καὶ τοῦ ἁγίου Θεοδώρου τοῦ ὁμολογητού. Πρὸ τῆς Ἀντιόχου επίσημον τι προάστειών ἐστι καὶ τῶν ἄλλων ἐξαίρετον, ὃ πολλαῖς μὲν κυπαρίσ σοις θάλλει, αλσώδης δ᾽ ἐστὶ μάλα ὁ χῶρος, ποικιλία δένδρων ἀναμίξ ταῖς κυπαρίστοις ὡραῖζόμενος. 18 δὲ μεταξὺ τῶν δένδρων, ὅτι ὡρῶν εἰσιν εὐώδη άνθη παντοδαπά φύεται. Ομηρος δὲ τῷ τόπῳ ἡ πανταχού τοῖς φύλλοις καὶ τοῖς κλάδοις ἐκ πυκνότητος γινο μένη σκιά, μηδαμῶς ἐῶσα τὴν ἀκτῖνα τοῦ ἡλίου τῷ ἐδάφει προσβάλλειν. Τερπνότητος δ᾽ οὐδὲν ἐλλείπει τῷ χώρῳ τῷ τε γὰρ ἀφθόνῳ τῶν ὑδάτων λίαν ἐστὶ κατάρρυτος, ὡρῶν τε εὐκρασίᾳ ἡρέμα τοῖς κλάδος τοῦ ξεφύρου καὶ τῶν λοιπῶν ἀνέμων προσπιπτόν των, καὶ λιγυρὸν οἷον ηχούντων. Ὅπου δή φασιν Ελλήνων παῖδες μῦθον ὑφαίνοντες, τὴν τοῦ ποτα μου Λάδωνος Δάφνην, ἐξ ᾿Αρκαδίας φεύγουσαν ᾿Απόλλω τὸν ἐραστήν, εἰς ὁμώνυμον φυτὸν ἀμειούς. ναι· τὸν δὲ μηδ' οὕτω τὸν πόθον ἀποβαλεῖν· τὸν Lambit Apollinei nemoris nutritor Orontes, (Ciald.)

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. X. έρωτα δ' οἷον παραμυθούμενον, ταῖς τῆς ἐρωμένης conversam: ipsum autem deum ne sic quidem κλάδοις τὴν κεφαλὴν ἀναδήσασθαι, καί γε δένδρον γενομένην, περιπλακῆναι καὶ περιπτύξασθαι, καὶ μηδ' ἀπαλλάττεσθαι μάλα αἱρεῖται, ἀλλὰ προσε δρεύειν ταύτῃ σὺν ἀστειότητι, κἀντεῦθεν καὶ τιμῆσαι τὸν χῶρον τῇ μακρά προσεδρείᾳ· καὶ τῶν ἄλλων χώρων ἐκρανῆ ποιῆσαι καὶ κεχαρισμένον αὐτῷ. Ενταῦθ' οι σωφρονεῖν αἱρούμενοι καὶ τὸν τρόπον ἐπιεικεῖς διατρίβειν ἥκιστα ἤθελον. Μάλα γὰρ ἦν ὁ χώρος πρὸς ῥᾳστώνην ἀνειμένος. Τοῖς γε μὴν διε φθορόσι τῶν νέων, ἐπέραστός τις διαφερόντως εδό και, ἅτε δὴ καὶ τῷ μύθῳ βοηθουμένοις, ερωτικῷ γε δντι. Ἐν διπλῷ γὰρ ἐκείνοις τὸ πάθος ἀνήπτετο, εἰς παραίτησιν οὐκ ἀγεννῆ προϊσχομένοις τὸν μῦθον· ἀναΐδην τε γὰρ τῇ ἀκολασίᾳ ἐχώρουν μήτ' αὐτοὶ σωφρονεῖν δυνάμενοι, ἀλλ' οὐδὲ σώφρονας τῷ χώρῳ διατρίβειν ἠνείχοντο. Μὴ γὰρ μετ' ἐρωμένης ἐκεῖσε διατριβήν τις έχων, αγεννής τις ἂν ἔδοξε μάλα καὶ ἄχαρι;, καὶ ὡς ἄγο; τι ἀποτρόπαιον ἐκεῖθεν ἡλαύ νετο. Διὰ πλείστης δὲ τῆς τιμῆς ἦν ὁ χῶρος τοῖς ἑλληνίζουσιν. "Αγαλμα γὰρ ἐνταῦθα ἐτύγχανεν εἰς κάλλος λίαν ἀπεξεσμένον Δαφναίου Απόλλωνος· καὶ νεὼς κάλλιστος, εἰς ὕψος ἅμα καὶ μέγεθος φιλοτίμῳ ἕξειςγασμένος χειρί· ὃν Σέλευκον ἀνεγείραι λόγος τὸν ᾿Αντιόχου πατέρα· ὃς καὶ τὴν ἐπώνυμον πόλιν, τὴν ᾿Αντιόχου φημί, μεγαλοπρεπῶς τὸ κατ' ἀρχὰς άνιστα. Πίστις γε μὴν προσήν ἐκ πολλοῦ καί τι μαντικὸν ὕδωρ ἐκ Κασταλίας τῆς πηγῆς καταῤῥεῖν ἐκεῖσε, καὶ μηδέν τι παραλλάττειν τήν τ' ἐνέργειαν καὶ προσηγορίαν ἐκείνου. Φασὶ δὲ καὶ ᾿Αδριανῷ τῷ βασιλεῖ ἐν ἰδιώταις ἔτι ταττομένῳ, ἐνταῦθα προφοιβασθῆναι τὸ μέλλον· δάφνης γὰρ φύλλον ἐμβάψαντα τῇ πηγῇ, τὴν τοῦ μέλλοντος ἀρύσασθαι πρόγνωσιν, γράμμασι καταμηνυθεῖσαν αὐτῷ· ἐπεὶ δὲ καὶ τέλος ἔσχεν ἡ πρόῤῥησις ἐπ' αὐτῷ, ἵνα μὴ καὶ ἄλλοις οὕτω τὸ μέλλον μανθάνειν ἐξῇ, χώμασι πολλοῖς τὴν πηγὴν ἀφανίται. puelle desiderium abjecisse, amoremque suun veluti solantem, amatæ virginis frondibus caput cinxisse, eamque etiam arborem factam complexum esse neque ab ea discedere volentem, illi cum festivitate quadam assedisse, proindeque honore diuturnioris more eum locum prosecutum, atque aliis locis illustriorem, sibique ctiam gratiorem effecisse ferunt. Ilic homines casti et moderati minime versari sustinuerunt, quod regio ea ad desidiam et libidinem admodum esset proclivis. Juvenibus autem corruptis jucunda plurimum c grata visa est, et prorsus amatoria: quos etian eam in rem fabula ipsa invitarit. Et duplex eis ad culpa deprecationem fabulam non illepidam prætendentibus incensa est, libido, ut sine pudore neque ipsi pudici essent, neque pudicos in eo loco esse paterentur. Qui enim ibi sine amica versaretur, illiberalis plane parumque gratus visus, perinde atque piaculum aliquod detestandum inde abigebatur. Græca autem superstitionis observa toribus præcipue in maximo locus habitus est honord. Nan statua ibi Apollinis Daphnai (t) magna venustate exsculpta, et templum pulcherrimum altitudine et amplitudine mirifica, artificiosa manu constructum fuit: quod Seleucum, Antiochi, qui urbem cam sub suo nomine magnifice primum condidit, patrem construxisse ferunt. Creditum etiam Jongo tempore est, aquam ibi e fonte Castalio divinatricem, nihil prorsus ab alia illa apud Delphos, ut nomine, sic ctiam efficacia diferentem, produxisse. Fama item fert, Adriano imperatori, cum privatus adhuc esset, responsum ibi de rebus futuris editum esse, eumque lauri folio in fonte tincto futuri cognitionem litteris designatam hansisse: et cum responsum id ad exitum suum per venisset, ne aliis quoque ad eumdem mɔdum res futuras cognoscere liceret, aggere multo fontem obstruxisse. Ταῦτα μὲν Ἑλλήνων παιδές φασιν· ὡς δὲ Γάλλος Καίσαρ πρὸ Κωνσταντίου χειροτονηθεὶς ἐν ᾿Αντιοχεία διέτριβε, τὰς ἐκεῖσε τῶν βαρβάρων ἀναστέλλων όρο μάς· ἐπεὶ Χριστιανὸς ὤν, ἐς τὰ μάλιστα ἐτίμα τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ τοῦ δόγματος γενναίως ἀγωνισαμένους, ἔγνω δὴ τὸν χῶρον τῆς μακρᾶς δεισιδαιμονίας καὶ τοῦ ἀκολάστου τρόπου μάλιστα ἐκκαθάραι καὶ ἀπαλλάξαι. Νομίσας οὖν ὡς οὐκ ἄλλως γε πε ριέσοιτο τοῦ δεινοῦ, εἰ μὴ εὐκτήριον ἐκεῖσε δὴ ἀντικαταστήσειεν οἶκον, τοῦτο εὖ διαπεπραγμένος, καὶ τὴν θήκην Βαβύλα τοῦ μάρτυρος εἰς δάφνην μετήμαγεν· ὅς πρὸ πολλοῦ λαμπρῶς τὴν Ἀντιοχέων ἐπιτροπεύων, ἐπὶ Νουμεριανοῦ γενναίως τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνα διήνεγκε. Τὸ δὲ μαρτύριον ἐξ αἰτίας τοιαύτης αὐτῷ προβῆναι· ἐπίσκοπος μὲν γὰρ ἦν ὁ Βαβύλας· κατὰ δὲ τινα δαίμονα γνώμην, Νουμεριανῷ ἔρως έμπεσείν, πληθούσης τῆς ἐκκλησίας εἰσ· ελθεῖν ἐν αὐτῇ· τὸν δ᾽ ἱεράρχην κατὰ τὰ πρόθυρα In umbroso Daphnæ luco Constantinus Magnus matri suæ Helenæ statuan collocavit. Et ob PATROL. GR. CXLVI Hæc quidem sic Græci tradunt. Gallus autem, ubi Cæsar est a Constantio creatus, Antiochia: vixit, Barbarorum ibi impetum et incursionem compescens. Ilic ut Christianus, cum maxime cos qui pro Christo et dogmate nostro fortiter decer tarunt, 63 veneraretur, locum talem a diuturna superstitione et improbo illo more liberandum atque repurgandum duxit. Postquam autem non aliter se malum tantum exstirpaturum esse putavit, nisi contra templum id orationis domum construeret, opere eo pulchre perfecto, loculum etiam Babyle martyris in Daphnen transtulit: qui ante annos plures Antiochenæ ecclesiæ splendide antistes præfuerat, et sub Numeriano fortiter certamen pro Christo pertulerat. Martyrii ejus hæc causa fuit: Episcopatum Babylas gerel at. Numerianum autem de dæmonis cujusdam sententia cupido invasit, ecclesiam Christianorum, cum ean causam locum cum Αύγουστείον, Augusteum, nominavit. (Suid.)

frequentissimna esset, ingredi. Et advenienti ei, Α' τοῦ νεὼ στάντα, τὴν εἴσοδον διατειχίζειν αὐτῷ, κάν hierarcha ad templi vestibulum astans, ingressum σκοντα ὅσα γε δυνατός εἴη, μὴ περιόψεσθαι λύκου præclusit se pro virili sua affirmans non commissurum, ut ad gregem lupum ingredientem intueatur. Atque ille statim quidem capto destitit; episcopum autem primum de tanta audacia criminatus est deinde sacrificare etiam dæmonibus jussit, eam unam expiationem criminisque abolitionem, et subsecuturi honoris et gloriæ conciliationem fore denuntians. Cui Babylas ingenti animo resistens, martyrii coronam recepit. Ejus tum ossa Gallus transtulit. Quod ubi est factum, dæmonium deinde oracula non edidit. Et multi quidem propterea id consiluisse existimarunt, quod sacrificiis et cultu co quem antea ille exhibuerant, spoliatum esset. Verum rem aliter se habere compertum est. In causa enim vere erat in vicinia quiescens martyr, qui eam rem non permisit, cœptum illius wi majore prohibens. Sub Juliano enim, cum ad satietatem usque sanguine et victimis expleretur. non minus mutum fuit. Et postremo ipsi illi imperatori de eventu Persica expeditionis dæmonem consulenti (cum frequenter co venisset, quod credentis hostiis delectaretur, et multo sanguine Pythium veneraretur), causan ejus silentii indicavit. Ubi nanque templum ingressus, oraculo, quæ visa essent, fidem ejus periclitans, magnificis mactatis victimis Julianus proposuit: insuper quoque petiit, ne deus, de quibus rebus inquireret, respondere gravaretur; tum ille aperte quidem non significavit, se more suo propter Babylum martyremn non respondere: 64 sed alio id modo insinuavit. Locum enim eum plenum esse cadaveribus dixit, et propterea se oracula edere minime posse. Et erant ibi multi alii sepulti. Verum Julianus Babylam martyrem solum responsis obstare judicans, confestim loculum ejus transferri jussit. Quapropter Christiani advenientes, martyrem in urbem ad quadraginta stadia intulerunt, ubi etiamnum situs est, nomine suo loco ipsi indito. Qui vero loculum ferebant senes et juvenes, alique chorum gravem et venerandum efficientes, alius alium in via ad psalmos canendos invitarunt, sub illo quidem prætextu, quasi sudorem laboremque viæ levarent: re autem ipsa, quod zeli ardore ferrentur, ut imperatoris ineptam monstrosamque religionem reprehenderent. Et canendo præibant, qui artem eam accuratius addidicerant. inter alia autem multitudo illis succinens, et illam carminibus addidit partem: ‹ Confundantur omnes qui adorant sculptilia, gloriantes in simulacris suis. Tum sane, qui antea philosophum se esse prolessus fuerat imperator, longe alius deprehensus. Ira namque commotus, perinde atque injuria affectus esset, affligere Christianos constituit, et eadem adversus illos facere, quæ Diocletianus fecisset. Quod vero impetum ejusmodi expeditio Persica, quam urgebat, moraretur, Salustio, qui tuin præfecti magistratum gerebat, mandavit ut τῷ ποιμνίῳ παρεισευόμενον, καὶ τὸν μὲν αὐτίκα τῆς ὁρμῆς ἀνακρουσθῆναι τὸν δ' ἐπίσκοπον ἐν αἰ. τίαις πρῶτα ἐτίθει τῆς τόλμης. Έπειτα δαίμοσι θύειν ἐκέλευς· μόνην γὰρ εἶναι τὴν ἐξοσίωσιν ταύ την, τοῦ ἐγκλήματος λύσιν, καὶ τῆς εἰσέπειτα τιμῆς τε καὶ δόξης πρόξενον. Τὸν δὲ γενναίως ἀντιταξάμενον τὸν μαρτυρικὸν ἀναδήσασθαι στέφανον· οὗ τὴν θίσην τότε μετήνεγκε. Τούτου δὲ γενομένου, λόγος μὴ τοῦ λοιποῦ τὸ δαιμόνιον χρησμὸν ἀνελεῖν. Καὶ ἐδόκει μὲν τοῖς πολλοῖς, ὡς θυσιῶν ἀμοιρῆσαν καὶ τῆς πρὶν θεραπείας ἧσπερ ἠξίωτο, σιωπᾷν. Αλλ' ἠλέγχθη τοῦτο οὕτως μὴ ἔχον. Αἴτιον γὰρ ἦν ἀληθ θῶς, ὡς ἐγγειτόνων σκηνώσας ὁ μάρτυς οὐ ξυνεχώ ρει τὸ ἔργον δυνάμει κρείττον: ἀπείργων, ἐκεῖνο τοῦ ἐγχειρήματος. Ἐπὶ γὰρ Ἰουλιανοῦ εἰς κόρον ἀπὸ λοῦσαν τῶν συνήθων αἱμάτων, καὶ θυσιῶν, οὐδὲν μᾶλλον ἄναυδον ἦν. Καὶ τὸ ὕστατον καὶ αὐτῷ γε ἐκείνῳ τῷ βασιλεῖ χρησμὸν αὐτοῦντι τῆς κατὰ Περσῶν ἕνεκεν ἐκστρατείας, πυκνὰ γὰρ ἐκεῖσε οὗτος ἐπεχωρίαζε, φιλοθύτης γε ῶν, καὶ ἀφθάνεις αἷμασι γεραίρων τὸν Πύθιον, τὸ αἴτιον τῆς προτέρας σιωπῆς κατεμήνυσεν. Ἐπειδὴ γὰρ τῷ μαντείῳ πεῖραν προςήγε περὶ ὧν οἱ αὐτῷ ἐδόκει, τῷ ἱερῷ προσβαλών, φιλοτίμοις θυσίαις τιμῶν τὸ δαιμόνιον, καὶ ἐδεῖτο μὴ ἀμελεῖν λέγειν περὶ ὧν ἐκείνῳ ἦν σπουδή έρω τᾷν. Τὸ δὲ περιφανῶς μὲν οὐκ ἐδήλου μὴ δύνασθαι χρησμῳδεῖν ὡς ἔθος διὰ Βαβύλαν τὴν μάρτυρα· ἔτερον δὲ τρόπον τοῦτο ἐσήμανεν· Νεκρῶν γάρ, εἶπεν, ὁ χῶρος μεστός· καὶ διὰ τοῦτο ἥκιστα δύνασθαι χρησμῳδεῖν. Πολλοὶ μὲν οὖν καὶ ἄλλοι ἦσαν ἐκεῖσε νεκροί· ὁ δὲ Ἰουλιανὸς συμβαλών τὸν μάρτυρα μέσ νου Βαβύλαν ἐμποδὼν καθίστασθαι ταῖς μαντείαις, προστάττει αὐτίκα τὴν θ 6ην μετατεθῆναι τοῦ μάρ τυρος. Χριστιανοὶ δ' ἐλθόντες ἐπὶ τὴν πόλιν, ἤγαγον ὡσεὶ στάδια τεσσαράκοντα· ἔνθα δὴ νῦν ὁ μάρτυς κεῖται, τὴν οἰκείαν προσηγορίαν τῷ τόπῳ θέμενος, Οἱ δὲ ἄγοντες νέοι τε καὶ γέροντες, καὶ ἄλλως σε 1νὸς ὄντες καὶ χορὸς τίμιος, ἀλλήλους ἀνέπειθον δι τάσης ψάλλοντες τῆς ὁδοῦ· προφάσει μὲν τοῦ τὴν ἱδρῶτ' ἀναψύχειν, τὸ δ' ἀληθὲς, ζήλῳ ἐφέροντο, ἐξε λέγχοντες τὸ τοῦ κρατοῦντος περὶ τὸ θεῖον ἀλλόκο τον. Ἐξῆρχον μὲν οὖν τοῦ μέλους, οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα ἠκριβωμένως εἶχον· σὺν ἄλλοις δὲ τὸ πλῆθος, ξύμο φωνον καὶ τοῦτο δὴ τὸ μέρο; ἐπῇδεν· «Ἡσχύνθησαν πάντες οἱ προσκυνοῦντες τοῖς γλυπτοῖς, οἱ ἐγκαυχώ μενοι ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν.» Τότε δὴ ὁ πρὶν φελλο σοφεῖν ἐπαγγελλόμενος βασιλεὺς ἐξηλέγχετο. Περιοργής γὰρ γενόμενος ὡς ὑβρισμένος, κακώς ποιεῖν ᾑρεῖτο Χριστιανούς· καὶ τοιαῦτά τ' ἐπ' αὐτοῖς πράτο τειν, οἷάπερ οἱ περὶ Διοκλητιανὸν ἐποίουν. Ἐπεὶ δὲ ἡ πρὸς Πέρσας σπουδὴ τὴν ὁρμὴν ἐκείνου ἀνέστελλε, Σαλουστίῳ ἐνεκελεύετο, ὅς τὴν ἔπαρχον τηνικαῦτα διεἶπεν ἀρχὴν, συλλαβόντα τοὺς διαφέροντας ἐν ψαλ μῳδία, κολάζειν. Ὁ δὲ, καίτοι πολὺς τὴν Ἑλληνικήν θρησκείαν ὢν, οὐδαμῶς ἐπῄνει τὸ βούλευμα. Αντ τείνειν δὲ οὐχ οἷός τε ὢν πρὸς τοῦ πέταγμα, τῇ ὑστε ραίᾳ πολλοὺς τῶν Χριστιανῶν συνελάμβανε, καὶ ὑπὸ

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. X.. δεσμωτήριον ἦγεν. Ενα δὲ τούτων προῆγε, Θεόδω- eos qui præcipui in ea quam diximus psalmulia fuissent, comprehensos coerceret. ille quamvis vanæ Græcorum religioni esset addictissimus, consilium id tamen non laudavit. Quod autem mandato imperatoris reluctari nequiret, postridic multos Christianos comprehendit et carceri inclusit. Et deinde ex eis unum, Theodorum nomine, adolescentem adhuc, produxit. Eum cum tormentis ingentibus subdidisset, et ad stipitem tortorium suspendi, corpusque ejus satis diverberari et concidi enrasset, quod martyrem invictum esse videret, non deprecantem, neque doloris alicujus indicium præbentem perinde enim atque non certator ipse, sed spectator earum rerum quæ in eo febant, esset, constanter cruciatus perfeρον όνομα, νεανίαν τὸν χρόνον· δν κολάσεσιν οὐκ ὀλίγαις ὑποβαλών, καὶ ξύλῳ βασανιστηρίῳ ἀνήρτα. Ἰκανῶς δὲ καταξανθῆναι παρασκευάσας τὸ σῶμα, ἐπεὶ ἄληπτον δώρα τὴν μάρτυρα, μὴ λιπαροῦντα, ἀνώδυνον δὲ οἷον φαίνεσθαι παρεχόμενον· ὥσπερ γὰρ θεατὴς τῶν ἐπ' αὐτῷ γινομένων, ἀλλ' οὐκ ἀθλητῆς ὤν, στερῶς τὸ πάσχειν διεκαρτέρει, καὶ τὸν πρότερον αὖθις ἐπῇδε ψαλμόν, ἔργοις δεικνύων μὴ μέλον αὐτῷ οἷς παρ' ἐκείνου τάζετο· μόλις ἔλυε τῶν δεινῶν. Τότε δ᾽ ἡφίετο, ὅτε μὴ ζῇν ἔτι τῷ κολαστῇ Εήκει. Εκείνου δὲ τὴν ἔνστασιν ἐν ἐκπλήξει ποιού μενο; ὁ Σαλούστιος, παρὰ τὸν βασιλέα ἐλθὼν ἀνήγγειλεν· ὡς «Εἰ μὴ παύσαιμεν Χριστιανοῖς ἐπικείμενοι, ἐνδόξους μὲν αὐτοὺς θάττον, ἐν γέλωτι δ' ἡμᾶς τῷ παντὶ κείσεσθαι πράξομεν. ο Δοξάντων rebat, et hesternum illum concinebat Psalmum, δ' ἐν ἀμείνονι εἶναι & Σαλούστιος ἔλεγεν, ἀφείθησαν 65 reipsa nihil ad se pertinere quæ ab eo per οἱ δεσμῶται. Θεόδωρος δ' ἐπεβίω μετὰ τὴν ὁμολογίαν quæstionem requirebantur, ostendens), vix tandem χρόνον συχνόν. Λέγεται δὲ μετὰ ταῦτα, Ρουφίνον tantis penis liberavit. Id quod tum demum fecit, εὑρόντα, δς τὰ ἐκκλησιαστικά Ῥωμαίων γλώττη cum jam tortoribus vita destitutus esse videretur. ἐξέθετο, ἔρεσθαι εἴπερ αἴσθησιν τῶν δεινῶν πάσχων Atque illius faniam fortitudinem et constantiam εἶχε, καὶ εἰ ἀνώδυνος ἔφερε τὰς πληγάς· τὸν δὲ φά cum stupore admiratus Salustius, ubi ad imperaναι, ὡς πάντη μὲν οὐκ ἦν ἀνώδυνος· παρεστώτα δέ torem venit, Nisi, inquit, Christianos affligera τινα νεανίαν, ὑφάσματι λεπτοτάτῳ τοὺς ἱδρῶτας destiterimus, ipsis quidem laudem et gloriam brevi μὲν ἀπομάττειν, ὕδωρ τ' ἐπιχέειν μάλα ψυχρόν, ᾧ parabimus, nos autem ridendos omnibus propoτὰς τῶν πόνων ἀνέψυχε φλεγμονάς, καὶ τὸ πολὺ τῶν nemus.» Porro Salustii sententia laudata, el caἐλγηδόνων ὑφῄρει· ἐπιῤῥωννύντα τὸ πνεῦμα, καὶ ptivi illi dimissi sunt, et Theodorus post confesἄρρητον ενιέντα τὴν τέρψιν τοῖς πόνοις. Καί μοι δο sionem eam longo vixit tempore. Dicitur antem κεῖ, μὴ ἀνθρώπινον εἶναι οὕτω τοῦ σώματος ὑπερι- postea Rufinus, qui historiam ecclesiasticam Latine δεῖν, μὴ τῆς θείας προηγουμένης ροπῆς. vertit, virum cum aliquando conventum rogasse, sensissetne pœnarum tormenta, an plagas citra dolorem omnem pertulisset? Cui ille respondit, non se quidem sine sensu cruciatum fuisse: adolescentem autem quemdam sibi assistentem fascia Jenuissima sudorem abstersisse, et aquam frigidam infudisse, qua dolorum ardorem refocillarit, tor, mentorumque vim sustulerit: spiritui præterea suo robur indidisse, et incredibilem in tantis laboribus jucunditatem suppeditasse. Mihi certe hominis esse non videtur, corpus ipsum ita despicere, nisi divinum prasto sit auxilium. Τοσαῦτα μὲν περὶ τοῦ θαυμαστοῦ Θεοδώρου. Εκ G ταύτης δὴ τῆς αἰτίας ὁ μάρτυς Βαβύλα; ἐν τῇ Δάφνη ἀπήχθη, καὶ αὖθις μετακινήθη ἐκεῖθεν. Μετὰ δὲ μι κρὸν, πῦρ αἰφνίδιον ἐμπεσὸν τῷ νεῷ τοῦ Δαφναίου ᾿Απόλλωνος, αὐτόν τε καὶ τὸ ἄγαλμα καὶ τὴν ὄρος τὴν πᾶσαν εἰς τέφραν ἐποίει. Ἐν ἀκαρεῖ δὲ πάντα ήταν γυμνά, οι τβ τοίχοι καὶ οἱ περίβολοι καὶ οἱ πρὸ τῶν πυλῶν κίονες, καὶ ὁ ὀπισθόδομος. Καὶ Χριστιανοῖς μὲν ἐδόκει τὸ πῦρ τῷ δαίμονι προσβαλεῖν αἰτησαμένου τοῦ μάρτυρος· Ελληνες δὲ τὸ ἔργον Χριστιανοῖς ἐνετίθουν. Ἐκ δὲ ταύτης τῆς αἰτίας ὁ τοῦ νεὼ ἱερεὺς εἰς ἐξέτασιν ἤγετο καταμηνύσων τὴν τολμητήν. Καὶ δὴ πολλὰς ὑποστὰς βασάνους, καὶ ἐν δεσμοῖς γεγονώς, ήκιστά τινα είχε καταμηνύειν. “Ο δὴ Χριστιανοὺς ἐπὶ μέγα ἦρε· μὴ κατ' ἀνθρωπί νην ἐπιβουλὴν, θείᾳ δὲ μήνιδι τὸ πῦρ τῷ ναῷ κατασκήψαι. Καὶ τὰ μὲν ὧδε εἶχεν· ἐκ δὲ τῶν συμβάν των τῷ τῆς Δάφνης νεῷ, ὥς γε εἰκάζειν ἔστι, διὰ Βαβύλαν τὸν μάρτυρα, μαθὼν Ἰουλιανὸς καὶ ἄλλους οίκους είναι μάρτυσιν ἀνειμένους, ἄγχιστα τοῦ Δι δυμαίου Απόλλωνος, δς πρὸ τῆς Μιλήτου ἐστί, τοῖς Καρίαν ἔγραφεν ἡγεμόσιν· εἰ μὴ τράπεζαν Hæc de admirando isto Theodoro. Atque ob cam quæ dicta est causam, Babylas martyr in Daphnen translatus, atque inde rursus deportatus. Brevi vero post repentinum incendium in Daplnri Apollinis templum incidit, quo id cum tecto omni et ipso dei simulacro conflagravit: et quasi temporis momento protinus nuda omnia apparuere, muri scilicet ipsi cum lorica sua, et columnæ quæ propylæum et posticum templi sacrarium sustinuerant. Christiani incendium id damnoni, martyre petente, accidisse putarunt; Græci ad Christianos auctores retulere. Ea certe quidem de causa templi sacerdos tormentis subdilus est, ut incendiarium indicaret: sed cruciatibus multis toleratis in vinculis, indicare neminem potuit. Quæ res Christianis magnæ laudi fuit. Et homines plerique non mortalis cujusquam insidiis, sed divina vindicta templum id conflagrasse, igne calitus demisso, existimarunt. Hac sic se habuere. Cæterum cum satis colligere ex co quod factum erat, liceret, cladem eam templo in Daphne propter martyren Babylam accidisse,

66 ubi Julianus, quem id non lalebat, alias cliam καὶ ἄροφον ἔχειν, διδόναι πυρί· ὅσα δὲ τῶν οἰκοδο divis martyribus sacras ædes constructas esse, μημάτων ἡμιτελῆ ἐστιν, ἐκ βάθρων αὐτὰ ἀνασπᾶν. prope Apollinem Didymæum sive gemellum, qui ante Miletum est, cognovit præfectis provinciæ Carix scripsit, ut quæ templa ædificium altius, et tectum, atque etiam sacram mensam haberent, in ca ignem injicerent: quæ vero dimidia ex parte absoluta essent, funditus everterent. CAPUT XXIX. De fraude Gracorum oraculorum. Commemoratio eorum quæ per vindictam divinam passi sunt, qui sucra Christianorum et res divinas contumelia efecerunt. Sed enim quibus rebus Julianus et Græci dcorum potestatem adaugere atque ostentare studuerunt, ex eis illorum imbecillitas atque seductio, divina adjuvante providentia, deprchensa sese exhibuit. Nam quæcunque ab oraculis editą sunt responsa, pene omnia aperte falsa esse, et eventui minus respondentia, cognita sunt. Excercitum quippe adversus Persas ducturus, Delphos et Dodonen qui vates ibi consulerent, misit. Et illi non solum bellum, verum etiam victoriam promiserunt. Tantum vero a veritate ipsa aberrarunt, quantum postea rerum exitus ostendit. Porro ex responsis eis unum, ad mendacium redarguendum, hoc loco apponere libuit: Περὶ τῆς ἀπάτης τῶν ῾Ελληνικῶν χρηστηρίων καὶ ἀπαρίθμησις τῶν κατὰ θεομηνίαν πεπονθότων, ἅτε δὴ περὶ τὰ θεῖα ἐξυβρισάντων. Ἐξ ὧν γὰρ ἐσπούδαζεν Ἰουλιανὸς καὶ Ἕλληνες κιχρᾷν τὰ δαιμόνια, ἐκ τούτων μᾶλλον τὸ ἀσθενὲς καὶ πεπλανημένον τῆς θείας συνελαυνούσης προ νοίας Ελέγχετο. Ψευδεῖς γὰρ καὶ ἀτέλεστο: σχεδόν πάντες οἱ ἐκ τῶν χρηστηρίων χρησμοί κατά γε τὸ προφανὲς ἐγνωρίζοντο. Στρατεύειν γὰρ ἐπὶ Πέρτα; μέλλων, εἰς Δελφοὺς καὶ Δωδώνην πέμψας, ἐπηρώτα τοὺς μάντει;. Οἱ δ' οὐ μόνον στρατεύειν, ἀλλὰ καὶ νικᾶν ἐπηγγέλλοντο. Τόσον δὲ τῆς ἀληθείας εστά χουν, ὅταν ἔδειξε τὰ ἐς ὕστερον. Ἐγὼ δὲ καὶ ἕνα τῶν χρησμῶν τοῦ ψεύδους τῷ παρόντι ἐνθήσω συγ γράμματι· ο Νῦν πάντες ὡρμήθημεν θεοί, τίκης τρόπαια κομίσασθαι παρὰ θηρὶ ποταμῷ. Εγώ δ' ἡγεμονεύσω θοῦρος πολεμόκλονος "Αρης. Θηλα οὖν ποταμὸν τὸν Τίγριν ὠνόμασαν, ἐπειδήπερ ἔστιν αὐτῷ θηρίον ὁμώνυμον. Ὑπὸ τὴ τούτων ὁ τείλαις; βουκοληθεὶς τῶν χρησμῶν, τὴν νίκην ὠνειροπόλες καὶ βεβαιωθείς, εἰς τὸν κατὰ Περσῶν ὁπλίζετο πόν λεμον. "Αλλοτε δὲ θεσπισάντων ἅμα πάντων καθ' ἕκαστον τῶν μαντείων σχεδὸν, ὡς ὁ τοῦ βασιλέω; θεῖος τὰ ἐκ μητρός Ἰουλιανὸς νοσῶν οὐ τεθνήξεται, ἐν αὐταῖς τοῖς τῶν χρησμῶν ἀναγνώσει τον οἰκτρώς ἐκεῖνος καὶ ἐλεεινῶς τὸν βίον κατέστρεψε. Καὶ γὰρ πολλοὶ τῶν εἰς Χριστιανοὺς καὶ τὴν εὐσέβειαν ἐκ· μανέντων δίκας ἔτισαν οὐ μεμπτάς· εἰς τὸ προφα νέστατον δὲ καὶ ὁ ἐπιφανῆς Ἰουλιανὸς, ὁ τηνικαῦτα τῆς Εω πάσης ἄρχων, θεῖος ὤν, ὥς γε εἴρηται, κατὰ τὸ μητρῷον γένος τοῦ ἀποστάτου. Πρὸς δὲ καὶ Φήλιξ ὁ τους βασιλικούς θησαυροὺς ἐπιτετραμμένος· καὶ Ἐλπίδιος ὁ τηνικαῦτα τῆς βασιλικῆς οἰκίας προε στηκώς (κόμητας δὲ τῶν προβάτων τούτους ἡ Ῥω μαίων γλώσσα καλεί). Οὗτοι δὲ οἱ τρεῖς τῶν τῷ βασιλεῖ κεχαρισμένων μάλιστα ὄντες, κακείνῳ μὲ χαριζόμενοι, τὴν εὐσέβειαν ἐξηρνήσαντο. Ἰουλιανός γὰρ τὸν κατὰ τοῦ ἀγάλματος τῆς Δάφνης ἐμπρησμὲν ερευνώμενος, μήπου τις τῶν Χριστιανῶν μίσει τῷ τῶν θεῶν τὸ πῦρ ἔβαλεν· ἐπειδὴ παρὰ τῶν πλησιο χώρων ἀγροίκων ἀνέμαθεν οὐρανόθεν τὸν πρηστήρα φερόμενον τεθεᾶσθαι, ὅμως οὐ καθυφῆκε μὴ κατά τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ὁπλίζεσθαι. Καὶ δὴ προστάτη: τὰ ἱερὰ τῆς μεγάλης Εκκλησίας σκεύη, οὐδενὸς εἰς πολυτέλειαν ἐνδεᾶ (ἣν Κωνσταντῖνος ὁ μέγας ἐδεί ματο), τοῖς βασιλικοῖς ταμείοις ἀποδοθῆναι· πρὸς δὲ καὶ τὰς θύρας ταύτης τοῖς 'Αρείου θιασώται; ε:- δου. Καὶ τῷ μὲν Ιουλιανῷ Φήλιξ καὶ Ἐλπίδιος το νεῷ συνεισῆλθον, τῶν βασιλικών χρημάτων διτ τομίαι, ὁ μὲν τῶν δημοσίων, ὁ δὲ τῶν ἰδίᾳ τοῦ βασι Nunc di deaque omnes consurgite: sumite bellum, Atque fera certum de flumine ferte tropaeum, Dux ego vester ero Murs savus belligerator. Feram fluvium Tigrim nominavit, qui cognominem sibi animantem habet. Ejuscemodi oraculis deceplus miser, victoriam somniavit: et tandem confirmatus, se ad Persicum bellum armavit. Alias tum quoque, cum oracula simul et seorsim omnia respondissent, imperatoris avunculum Julianum ærgrum moriturum non esse: dum responsa ipsa ·legeret, ærumnose et miserabiliter is vitam finiit. Multi enim qui in Christianos et veram pietatem furore suo debacchati fuerant, justas dedere pœnas manifestissime autem omnium cum eis etiam Julianus, illustri dignitate præditus, qui tum universo Orienti cum imperio præfuit, desertoris ipsius (sicuti diximus) avunculus. 67 Praeterea Felix, imperialium thesaurorum curator, et Elpidius imperatoriæ domus prafectus (comitem rerum privatarum Latina lingua vocat). Tres hi gratiosi maxime apud imperatorem erant: cui ut gratificarentur, posteriores duo veram pietatem abjuraverant. Julianus, incendii Daphnei templi et simulacri causam inquirens, Christianos il deorum odio excitasse suspicatus, tametsi a vicinis agricolis de cœlo fulmine eam ædem tactam esse cognovit, non temperavit sibi tamen, quin adversus universarum rerum Deum arma sumeret. Itaque sacra vasa longe pretiosissima Ecclesiæ Magne, quam Constantinus magnus construxerat, in fiscum imperatoris inferri mandavit, et foribus templi, quod tum Ariaui habebant, clausis, ne quis co ingrederetur, curavit. Cum Juliano Felix Theodoret. addit Delum, lib. 11, cap. 21.

ECCLESIASTIC.E HISTORLE LIB. X. λέως ὄντων. Τούτων ὁ μὲν Ιουλιανός, ἀργαλέᾳ τε et Elpidius, imperialium pecuniarum quastores, καὶ δυστεκμαρτῳ νόσῳ βληθεὶς, ἐπὶ τεσταράκοντα ὅλας ἡμέρας ἔκειτο ἀποτάδην, μήτε φθεγγόμενος, μήτε τινὰ συναίσθησιν ἔχων. Τὸ δ' αἴτιον ότιπερ και θέδρα τοῖς ἱεροῖς ἐχρήσατο σκεύεσι, προσαββάσσων τῇ γῇ· καὶ τὸν ἱεράρχην Εὐζώτον, πειραθέντα κω λύσαι τὸ ἄγος, κατά κόρρης παίει σφοδρῶς, ἐπει τῶν, ὡς ἔρημα τὰ Χριστιανῶν τῆς θείας τυγχάνει κηδεμονίας. Μικρὸν δὲ τέως υποῤῥαΐσας, πολλὰ μὲν κατεγίνωσκεν ἑαυτὸν τῆς ἀθεμίτου γνώμης· καὶ τὴν δίκην αὐτῷ συνήσθετο ἐκεῖθεν καταρραγήναι. Καὶ μέχρι τοῦ μάρτυρα αὐτὸν ἑαυτῷ τῆς ἀνοσιουργία; γενέσθαι ἀνενεγκών, παντοδαποί; ἔλκεσι καὶ σηπεδόσι τὴν γαστέρα σπασθείς, συνδιερράγη καὶ τὴν ψυχήν. Τῶν γὰρ ἐγκάτων τούτῳ διαταπέντων, τὴν κόπρον οὐκέτι διὰ τῶν ἀποκριτικῶν ὀργάνων παρέπεμπεν, ἀλλὰ τὸ μυσαρόν στόμα τῆς βλασφημίας γενόμενον όργανον, τῆς ἀποκρίσεως ἐγένετο μόριον. Τὸ δέ γε αἰδοῖον καὶ οἱ περὶ αὐτὸ πόροι ἐφθείροντο· καὶ αἱ περὶ ἐκεῖνα σάρκες καταταπείσαι, πρὸς σκύ ληκας μετεβάλλοντο. Καὶ τὸ πάθος ἐπικρατέστερον ἦν τῆς τῶν ἰατρῶν τέχνης. Διὰ παντοδαπῆς γὰρ Έχοντες πείρας αἰδοῖ καὶ δέει τοῦ ἄνακτος, πᾶσάν τε φαρμάκων ἰδέαν κινήσαντες, λίπεσί τε τῶν πολυ- •ίμων ὀρνίθων οὓς ἔθιον τὰ διεφθορίτα μέλη προσπλάττοντες, τοὺς ἐν βάθει κρυπτομένους σκώληκας πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν μετεστέλλοντο. Οἱ δ' ἐπὶ μᾶλο τον πρὸς τὰς ζώσας εἶρπον σάρκας κατά βάθος δυόμένοι. Καί γε οὐ διέλιπον κατεσθίοντες, ἕως οὗ βιζίῳ μέρῳ τὸν ἄθλιον διεχρήσαντο. Χρήσασθαι δὲ αὐτὸν τῇ τοιαύτῃ φασὶ συμφορᾷ, Θεοῦ τὸν χόλον ἐπαύξοντος, καθότι τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ἱερῶν αὐτοῦ σκευῶν κατωρχήσατο. publicarum al:er, aller privatarum, in templum id direpturi venerant. Horum Julianus difficili et incognito morbo mox correptus, ad dies quadraginta ita distentus jacuit, ut neque loqueretur, neque sentiret quidquam. Causa morbi erat, quod sacris vasis quæ terra illiserat, pro sedili usus fuerat et episcopum Euzoium, qui piaculum tantum inhibere conatus fuerat, in caput vekementer verberaverat, dicto illo insuper ingesto, Christianorum res a divina Providentia non curari. Et valetudine paululum recuperata, cum seipsum ob nefandam sententiam suain condemnavit, tumi vindictam divinam qua amligebatur, sensit Εt cum ita adversus seipsum impiorum facinorum suorum testis ipse esset, ventrem deinde ejus putredo et omnis generis ulcera convulserunt, que ei mortem etiam attulere. Visceribus etenim alique extis putredine ea corrosis, excrementa non fam per naturalia vim expellendi obtinentia membra egerebat, verum os scclestum, quod blasphemiæ et maledictorum effecerat instrumentum, pars corporis obscoena per quam excerneret, est factum. Pudenda ipsa, et qui circa ea sunt meatus, corrupii itidem sunt: caroque eis in partibus putrefacta in vermes abiit, et morbus ipse medicorum arte longe fuit potentior. 68 Illi enim reverentia et metu imperatoris omnia experti sunt, et omni remediorum specie adhibita, pinguedineque pretiosarum avium, quas diis sacrificalant, membris corruptis applicata, vermes profundius latitantes, in apertum quasi quibusdam illecebris evocare contenderunt. At illi in membris hominem destitera, insultaverit. occultioribus ad carnem vivam magis magisque prorepsere, neque corrodere donec violenta morte miserum enecarunt. Porro tanta calamitate propterea mac.atum esse ferunt, ex ira divina, quod sic Ecclesiæ et sacris ejus vasis Ο δέ γε Φήλιξ, τῶν ἱερῶν σκευῶν τὴν πολυτέ λειαν θεασάμενος (Κωνσταντίνος γὰρ καὶ Κωνστάν τις φιλοτίμως αὐτὰ κατεσκεύασαν, ἐπεγγελῶν καὶ αστειουόμενος, «Ἰδού, ἔφη, ἐν ὁποίοις σκεύεσιν ὁ τῆς Μαρίας ὑπηρετεῖται υἱός.» Καντεῦθεν καὶ ἐξ οὐδεμιᾶς ἄλλης αἰτίας τῶν ἐν βάθει φλεβών μια; τῆς μεγίστης ἀναῤῥαγείσης, αίματός τε αὐλὸν ἐξέπεμπεν ἐκ τοῦ στόματος· καὶ θέαμα τοῖς ὁρῶσι γενόμενος φοβερόν, οὐδὲ δι' ὅλης ἡμέρας ήρκεσεν· cernentibus omnibus spectaculum factus, non ἀλλὰ περὶ δείλην οψίαν τοῦ αἵματος ἐπιλείψαντος, καὶ τὴν ψυχὴν συναπέβαλεν. Ο δέ γε τρίτος Ελπίδιος, βλασφημήσας καὶ οὗ της Χριστὸν, εἰ καὶ τῶν ἄλλων βραδύτερον, ἀλλ' οὖν φωραθεὶς τυραννίδι συμπράττων, τῶν ὄντων ἁπάν των ἔρημος γεγονώς, εἱρκταῖς τε καὶ συμφοραίς ἑτέραις καταβιού; ἀκλεῶς καταστρέφει τὸν βίον, Theodoretus addit, Julianum ipsum in saeram quoque mensam minxisse. Verba conjugis ad Julianum apud Theodorit.: Ut laudibus, o vir, Christum Salvatorem velas, convenit, quod per castigationem petentiam tili suam exhibuit. Non chim cum cogersses, quem Felix autem vasis tɔnti pretii conspectis (Censtantinus namque et Constantius liberalissime ea comparaverant), arridens et urbane jocans, Ecce, inquit, qualibus vasis Mariæ filius divina re pera - genda colitur?. Eamque nec ob aliam quampία causam, ex interioribus ejus venis una quæ maxima esset, rupta, tanquam per fistulam sanguinem per os ejus emisit. Sic et ipse horrendum totum perduravit diem sed circa crepusculum, una cum sanguine jam deficiente, simul etram animam evomuit. At tertius Elpidius, qui blasphemus quoque in Christum fuerat, tardius ille quidem quam ali pœnas luit: sed tamen inter eos qui tyrannidem affectarunt, deprehensus, bonis onmibus exulus, gravesque ærumnas alias in carcere perpessus, persequeris, nisi pro longanimitate sua divinitus hasce tibi intulisset plagas. Agnovit illa morbi causam, et imperatorem, ut eis ecclesia quibus adempta fuerat, restitueretur, rogavit. Scd frustra. Lib. 11, cap. 15.

turpiter vitam finiit, sacer et deleslandus ab om- επάρατος πᾶσι γενόμενος. Καὶ ἄλλος δέ τις τοῖς εἰσ nibus judicatus. Præter hos alius quidam cum reliquis in ecclesiam, quam, donaria et res alias pretiosas præedonum more auferentes, eumque qui sacra vasa curabat, contumeliis afficientes, vastafunt atque diripuerunt, ingressus: super reliquas indignitates, veste subducta, sacrifcii aram petulantissime comminxit. Verum illico pergraves et acres tanti flagitii tulit pœnas. Per quæ enim peccaverat, ad interiora usque viseera putredine consumptis membris, incredibilis inde vermium vis prognata, miserandum in modum, ut dicere calamitatem eam pudeat, miserum exstinxit. Sed et Heronem illum Thebis Ægyptiis ortumn, qui episcopus creatus, casu quodam ad Græcam superstitionem defecerat, 69 subito putrida invasit egritudo, quæ totum illius corpus depasta, abominationem cum omnibus reddidit. Quapropter rebus omnibus desperatis, in viam est projectus, nullain prorsus a quopiam miserationem consecutus. Christiani namque perinde atque piaculum omnibus modis eum sunt aversati: Græci autem hactenus tantum eutin, quod se errori et fraudi corum subjecisset, agnoverunt. Ει Heron quidem acerbissime et miserrime ita vita excessit. Alius autem, Theotecnus scilicet quidam, et ipse a mostra ad Græcam religionem prolapsus, carne ejus omni putrida carie consumpta, vermium materia factus est: et oculis illorum morsibus ρημένοις, τῇ ἐκκλησίᾳ συνεισελθών, ἣν ἐπόρθουν καὶ ἀπεσύλων, τά τε θεῖα κειμήλια καὶ ἀναθήματα λαφυραγωγοῦντες, καὶ τὸν ἐν αὐτοῖς θεραπευόμενου ἐξυβρίζοντες. Οὗτος δὲ πρὸς ταῖς λοιποῖς ἀτοπίαις τὴν ἐσθῆτα ἀνατυράμενος, τῷ θυσιαστηρίῳ έναςε. - γαίνων οὗρον ἐξέκρινε· καὶ παραυτίκα, ποινήν χαλεπὴν καὶ ἐξεῖαν εἰσπράττεται· δι' ὧν γὰρ ὕβρις μορίων, ταῦτα μέχρι καὶ τῶν ἐντέρων διασαπείς, καὶ σκωλήκων ἀδιήγητον χρῆμα τεκνώσας, οἰκτρῶς ἄγαν καὶ οὐδ' ἀφηγήσεως ἀξίως καταστρέφει τὸν βίον. Ναὶ μὴν καὶ Ἥρων ἐκεῖνος ἐκ Θηβῶν τῶν Αἰσ γυπτίων ὁρμώμενος, καὶ εἰς ἐπισκόπους τελέσας, πρὸς Ἑλληνισμὸν ἔκ τινος συμβάματος μετεβλήθη ἐν παραχρῆμα νόσος σηπεδονώδης ἐπέλαβε, καὶ πᾶν αὐτοῦ καταβοσκηθεῖσα τὸ σῶμα, βδέλυγμα πᾶσιν ὑπέδειξεν. Ὁ δὲ πανταχόθεν ἀπορηθεὶς ἐν ταῖς ἀμε φόδοις διέῤῥιπτο· μηδ' ὀντινοῦν μηδαμόθεν ἔχων ἔλεων· τῶν μὲν Χριστιανῶν παντάπασιν ὡς ἄγος ἐκτρεπομένων αὐτόν· τῶν δ' Ελλήνων μέχρι τοῦ καθυποβαλεῖν αὐτὸν τῇ πλάνῃ μόνον διεγνωκότων. Καὶ ὁ μὲν Ηρων πικρῶς οὕτω καὶ παναθλίως τῆς ζωῆς ἀπελήλαται. Καὶ ἄλλο; δέ τις Θεότεχνος όνομα, ἀποῤενείς πρὸς Ἑλληνισμὸν, πᾶσαν ἀθρόως τὴν σάρκα διασαπείς, καὶ σκώληξιν ὕλη γενόμενος, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπ' αὐτῶν γ' ἐκείνων ἐξηρυχθείς, τελευτῶν εἰς μανίαν ἐτράπη· καὶ τὴν σφετέραν γλώσσαν καταφαγών, ἐκ πικρῶν βασάνων εἰς πολύ χαλεπώτερα κολαστήρια παρεπέμφθη· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ἕτεροι παραπλήσια τετολμηκότες, ἐξαμίλο λους καὶ τὰς τιμωρίας ἐξέτισαν. Τοιαῦτα δὲ πολλὰ τὸ τηνικάδε καὶ τὸ θεῖον ἑτερατούργει, ἀντιῤῥόπους τις ποινὰς παρὰ τῶν ἀναίδην κατὰ τῆς εὐσεβείας χωρούντων σαφῶς εἰσπραττόμενον. Καὶ τὰ μὲν τῶν ἀσεβῶν τοιαῦτα, amissis, moriens per insaniam quæ eum corripuit, sua sibi dentibus conscissa atque devorata lingua, e gravibus tormentis ad longe deteriores najo. resque cruciatus migravit. Sed et alii insuper talia quoque ausi, condigna sceleribus suis tulere supplicia. Ejuscemodi multa co tempore divinum Numen exhibuit miracula, commeritas justasque ab eis qui impudenter et aperte veram pietatem eppugnarunt, penas exigens. De quibus hactenus. CAPUT XXX. De statua Christi, quam in Paneade Phæniciæ mulier illa quæ fluxu sanguinis laborabat, erexil. Ego porro aliud quoque insigne miraculum, potentiam Christi exhibens, et vindictæ divinæ aiversus impios indicium non minimum ostendens, vi temporum obrui non patiar. Phœnicia urbs est, quæ antiquissimum nomen habuit Dan, appellatione ea ab ipso Dan, ex patriarchae Jacobi aliis uno, accepta, qui tribus et gentis ejus locum eum tum incolentis princeps et auctor fuit. Longo deinde tempore post Herodis filius Philippus Cæsari gratificatus, de sue atque illius nomine urbem magnifice ornatam adificiis, Phi - li pi Caesaream cognominavit. Graci autem propterca quod in ea Dei Panis statuam collocaverint, faneadem vocarunt. 70 In hac ipsa urbe fous quidam cst: ad hunc mulier illa quæ sanguinis fluxu laboraverat, præclaram ex ære Christo Supra lib. vi, cap. 15. Περὶ τοῦ ἐν Πανεάδι τῆς Φοινίκης ἀγάλματος τοῦ Χριστοῦ, & ἡ αἱμόρρους ἀνίδρυσεν. Ἐγὼ δὲ καὶ ἕτερον οὐ σμικρόν σημεῖον τῆς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως ἐπαγόμενον, τῆς δὲ κατὰ τοῦ δυσσεβούς θεομηνίας τεκμήριον οὐκ ἐλάχιστον ὑπεμφαῖνον οὐκ ἀνήσω συγκαλύψαι τὸν χρόνον. Φοίνισσα πόλις ἐστὶν, ἢ παλαίτατον μὲν δνομα είχε Δάν, κυσαμένη τὴν προσηγορίαν ἀπὸ Δὲν, ἑνὸς τῶν παίδων τοῦ πατριάρχου Ιακώβ, δς φύλαρχος κατέστη τῶν τηνικάδε κατοικούντων τὸν τόπον. Μετὰ δὲ τοῦτο χρόνῳ πολλῷ ὕστερον, ὁ τοῦ Ἡρώδου υἱὸς Φίλιππος Καίσαρι χαριζόμενος, εἰς ἀμφοτέρων τὰς κλήσεις ἀνίστα τὴν πόλιν, καὶ ἐπὶ τὸ μεγαλοπρεπές ᾠκοδό μει· καὶ Φιλίππου Καισάρεια ἐκαλεῖτο. Τῶν δ' Εληνιστῶν τὸ τοῦ Πανὸς ξόανον ἐν ταύτῃ καθιδρυσάν των Πανεάς ώνομάσθη. Ἐν οὖν τῇ Πανεάδι ταύτῃ πηγή τίς ἐστιν ἔνδον τῆς πόλεως. Παρὰ ταύτῃ δὴ τῇ πηγῇ αἱμόρρους ἐκείνη ἐπίσημέν τι ἄγαλμα χαλκοῦ

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. πεποιημένον ἀνέστη Χριστῷ, ἀμειβομένη τὸν εὐερ- erexit statuam, aliquam saltem benefactori suo ob γέτην τῇ τοῦ πάθους ἀπαλλαγῇ· χάριν δὲ πλείστην depulsum sibi gravem morbum, oficio eo gratiam τερπνότητος τοῖς ἐκεῖσε φοιτῶσι παρείχε θεώμενον. τependens. Statua ipsa spectantibus plurimum. Τῆς δ' εἰκόνος ταύτης κατὰ τοὺς πόδας βοτάνη τις præbuit gratiæ et amoenitatis. Ad hujus pedes ἀνεφύετο νοσημάτων παντοίων, μάλιστα δὲ τῆς φθι- lierba enata est, presentissimum agritudinum νάδος νόσου ἀλεξιφάρμακον. Αμήχανον δ᾽ ἦν τοῖς omnium, potissimum vero tabidi morbi remedium. θεραπευομένοις τὸ αἴτιον, περὶ πλείστου ποιουμέν Et cum qui ea curabantur, summa diligentſa cauνας τὴν ζήτησιν. Ἐλελήθει γὰρ τῷ χρόνῳ, καὶ οὗ sam tantæ efficaciæ inquirerent, invenire tamen τινος έφερε τὴν μορφὴν, καὶ ἡ πρᾶξις δι' ἣν ἀνεστή eam omnino non potuere. Temporis enim diuturλωτο. Τῷ γὰρ ὑπαιθρον καὶ γυμνὸν ἑστάναι στέγης milate et oblivione interciderat, cujusnam ea τὸ θεῖον ἄγαλμα, οὐκ ἐλάχιστον καὶ τοῦ σώματος sťalua formam referret, et cujus rei gratia ibi συνεχώςθη. Καὶ γὰρ ὄμβροι γῆν ἐκ τῶν ὑψηλοτέρων esset collocata. Quod namque divinum simulacrum χώρων ἐπισυρόμενοι ἀεὶ προσετίθουν· ὑφ᾿ ἧς ἡ sub dio astaret, non parum corpus ejus etiam est τῶν ἕκαστα δηλούντων ἐγγραμμάτων γνῶσις ἄδηλος immutatum, et imbres ex locis superioribus liἦν. Ζητήσεως οὖν ποτε πολλῆς γενομένης περί mum secum tralientes, statuæ ipsi aggesserant: τῆς χάριτος τῆς φυομένης ἐκεῖθεν, τὸ μὲν συγκε q:am ob causam cognitio ea, quæ ex litteris χωσμένον ἀνώρυκτο· τὰ δὲ γράμματα τὸ τῆς omnia indicantibus provenit, incerta reddita. Ιστορίας ἀψευδὲς κατεμήνυον, καὶ τοῦ λοιποῦ ἡ μὲν Cæterum cum cura et diligentia majore proma - τία οὐκέτι μετ' ἐκεῖνον ὤφθη τὸν χρόνον, οὔτε ἐκεῖ, nans inde gratia investigaretur, terra illa effossa, οὔτ' ἀλλαχοῦ. Τοῦτον δὲ τὸν τοῦ Χριστοῦ ἀνδριάντα liter tum demum apparentes, rem ipsam certo καθελών Ἰουλιανὸς, τὸν ἑαυτοῦ τῷ κίονι ἀνθιστα. Πύρ indicarunt. Et deinceps herba ea, ab co tempore, δ' ἐξαπίνης οὐρανόθεν ἐπεισπεσὶν βίαιον, τέμνει κατά neque eo ipso neque alio loco est conspecta. Sed τὸ στῆθος τὸ ἄγαλμα· καὶ τὴν κεφαλὴν σύναμα τῷ enim Christi slalua Julianus dejecta, suam ipse αὐχένι ἀποβαλόν, καθὸ καὶ τὸ διεῤῥωγὸς τῷ στέρνα in locum ejus in columna constituit. Et ecce deἐγένετο, ἐπὶ πρόσωπον πήγνυσι· καὶ εἰς πολὺ τοῦ repente ignis e coelo vehemens dejectus, simulaχρόνου διέμεινε, την κεραυνίαν αιθάλην ἐναργώς crum illius circa pectus discidit: caputque una στηλιτεύον τοῦτο τὸ ἄγαλμα. Τόν γε μὴν ἀνδριάντα cum collo dejectum, et a pectore abruptum iu Χριστοῦ μεταστησάμενοι τηνικαῦτα Χριστιανοὶ, ἐν faciem prostravit. Atque id longo postea tempore τῷ τῆς ἐκκλησίας διακονικῷ ἔθεντο, τὰ πρέποντα sic duravit, fuliginem eam fulminis aperte, veluti θεραπεύοντες, στάσει τε σεμνοτέρα τιμῶντες· καὶ per inscriptionem columnæ incisam, testificans. τὸ μεθ᾽ ἡδονῆς τῷ χώρῳ φοιτᾷν· θεώμενοί τε τὸ εἶ Statuam autem Christi Christíani tum in Diacoδος, καὶ τὸν περὶ τὸ ἀρχέτυπον πόθον ἐπιδεικνύμε nicum ecclesiæ transtulerunt, et honoratiore loco νοι. Τοῖς δὲ τοῦ δυσσεβούς τούτου χρόνοις, τὸ περὶ positam, cultu convenienti prosecuti sunt. Locu τὴν Πανεάδα Ἑλληνικὸν ἀναφλεγέντες, τῆς στάσεως namque eum libenter frequentantes, et imaginem ἀνασπασάμενοι, καὶ τῶν ποδῶν ἐκδησάμενοι, διὰ ipsam inspectantes, desiderjum suum et amorem μέσης ἦγον τῆς λεωφόρου, πᾶν εἶδος ἀσεβείας διαerga statuæ ipsius archetypum primariumque πραττόμενοι. Τὸ μὲν οὖν ἄλλο σῶμα εἰς μέρος διέ exemplar declararunt. Impii porro imperatoris σπασαν· τὴν δὲ κεφαλὴν τῷ σύρεσθαι τῆς ἑλομελείας istius temporibus, qui Paneade fuere, Græcæ sv. διαζυγεῖσαν, τῶν τινες τοῖς δρωμένοις ὡς εἰκὸς ἐπαλ perstitionis sectatores, concitati, statuam eam, γούντων, λεληθότως τε ἀνελάβοντο, καὶ ὡς γε ἦν sicuti dixi, loco suo motam, funibus ad pedes αὐτοῖ; δυνατὸν, διεσώσαντο. Ωσαύτως δὲ καὶ τἆλλα vinctis, per mediam traxere viam, omnique imτοῦ σώματος συλλεξάμενοι, τῇ ἐκκλησίᾳ ἀνέθεντο. pietatis genere contumeliosissime affecere. 71 lta Τὸ δὲ φυόμενον τῆς βοτάνης ἐκεῖνο εἶδο; οὐδενὶ τῶν illi reliquum imaginis corpus comminuerunt, et Ιατρῶν ἢ περὶ τὰ τοιαῦτα ἐμπείρων δῆλον κατέστη. caput a membris suis divulsum distraxerunt. Καί μοι δοκεῖ μηδὲν εἶναι θαῦμα καὶ ξένας εἶναι τὰς Quod sane nonnulli, qui flagitio tanto, ita ut par εὐεργεσίας ἀνθρώποις, ξενοτρόπως Θεοῦ τούτοις ᾑρη- erat, indoluere, clam sublatum, sicuti potuerunt, μένου ἐπιδημεῖν· ὅτι γε καὶ ἄλλα πλείστα παράδοξα conservarunt: itidemque et alias corporis partes κατὰ χώρας και κώμας μόνοις τοῖς ἐπιχωρίοις ὡς collectas in ecclesia reposuerunt. Herbe, quam εἰκὸς ἔγνωσται τῇ ἐξ ἀρχαίου παραδόσει διεγνω ibi enatam diximus, species nulli vel medicorum, σμένα. "Οτι δ' ἀληθὲς τὸ λεγόμενον, ἐγγὺς ὁ λόγος vel aliorum peritiam talium rerum consectantiu: δηλούν. cognita fuit. Mihi vero minime mirandum videtur, nova hominibus exhiberi beneficia, novo subinde modo Deo ipso eos invisente. Nam alia quoque plurima miracula, qu.e in certis vicis ac regionibus sunt, solis incolis, sicuti consentaneum est, ex vetusta majorum traditione nota esse, quæ sequitur narratio verissime declarat.

CAPUT XXXI. De fonte qui Nicopoli sive in Emmaus est: el de Persea arbore Hermopoli. morbos incurabiles incolutu Christi sanante. Περὶ τῆς εἰς Νικόπολιν ἤτοι 'Εμμαους πηγής καὶ περὶ τοῦ ἐν Ερμουπόλει φυτοῦ τῆς Περσέας, πάθη ανίατα θεραπεύοντος τῇ ἐπιδημία Χριστοῦ. Ἐν Παλαιστίνη πόλις ἐστὶ Νικόπολις ὄνομα· ἢν δὴ κώμην ἔκπαλαι οὖσαν, καὶ ἡ θεία τῶν Εὐαγγελίων βίβλος γινώσκει, Εμμαούς ὀνομάζουσα. Ην ἐς ὕστε ρον Ρωμαίοι Ιουδαίους κατακράτος κινήσαντες, καὶ τὴν μητρόπολιν αὐτῶν Ἱερουσαλὴμ ἑλόντες καὶ και τασκάψαντες, Νικόπολιν ἀνηγόρευσαν, ἐκ τοῦ συμ βάντος τὸ ὄνομα θέμενοι. Προς δὴ ταύτης τῆς πόλεως περὶ τὴν τριοδίαν, ὅπου τοῖς περὶ Κλεόπαν μετά την ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν Χριστός συμβαδίζων ἐπὶ ἐτέραν κώμην δῆθεν ἔσπευδε μεταβαίνειν, πηγή τίς ἐστι variorum ani- νότων μὲν παντοίων ἀνθρώποις, οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ In Palæstina civitas est Nicopolis nomine, quæ vicus antiquitus fuit, sacro Evangeliorum libro cognitus, in quo Emmaus nuncupatur. Eam quippe Romani postea, Judæis fortissime devictis, metropolique corum Jerusalem capta atque eversa, ex eventu nomine imposito, Nicopolim vocarunt. Ante civitatem istam in trivio, ubi videlicet Christus post resurrectionem a mortuis, cum Cleopa comiteque ejus iter faciens, in vicum alium se properare finxit, fons quidam est, morborum hominibus omnium, atque etiam mantibus ipsis laborum auxilium. Hic Christum dicunt cum discipulis suis, ubi de itinere longiore fessus esset, cum nobiscum in terris versarctur, pedes lavisse: atque ex eo tempore salubrem ad ægritudines dispellendas earn undam esse factam. llermopoli quoque Thebaidis arbor esse, quam Persæain vocant, dicitur, multis morbis medicinam afferens, si vel festuca vel folium ex ea ægris applicetur. De qua illa adhuc ſama apud Ægyp:ios obtinet, Dei Genitricem, una cum Josepho, Herodem fugientem, ductu Josephi Hermopolim venisse: 72 et quamprimum urbis portam attigisset, arborem eam adventum Christi ferre non potuisse: et quamvis procera admodum esset, ad solum ipsum tamen se demisisse, et paradisi olin satorem adoravisse. De arbore ea, bæc quæ legi, scribenda esse duxi. Ego vero eam quasi quoddam symbolum seu signum fuisse puto Christi ipsius in urbem eam adventus: aut corte, sicuti conjicere licet, eam propter proceritatem et pulchritudinem, Græcorum moribus ab urbis incolis divino honore cultam, tum commotam esse, dæmone qui per eam est cultus, exhorrescente ad præsentiam ejus, qui aboliturus et oppressurus cos omnino fuerat. Sed tum quoque cuncta Ægyptiorum simulacra difluxere, Christi non ferentia adventum: justa id quod de eis ab Isaia est dictum. Porro dæmone ex arbore ea ζώοις διάφορα νοσήματα κάμνουσιν, ἀλεξιτήριο; ὅπου δή φασι Χριστὸν τὰς κατὰ γῆν ποιούμενον διατριβάς, σύναμα τοῖς μαθηταῖς τοὺς πόδας νίψασθαι πρὸς πλεῖστον ὁδοιπορήσαντα· καί γ' ἐξ ἐκείνου άλεξίκακον γενέσθαι τὸ ὕδωρ παθῶν. Καὶ ἐν Ερμουπό λει δὲ τῆς Θηβαΐδος δένδρον, ή Περσαία καλεῖται, πολλὰς ἀπελᾶν νόσους λέγεται, κάρφος ἢ φύλλον ἐκεῖ θεν τοῖς κάμνουσι προσαπτόμενον· περὶ οὗ εἰσέτι λό γος παρ' Αἰγυπτίοις κρατεῖ, τὴν Θεοτόκου σύναμα Χριστῷ φεύγουσαν τὸν Ηρώδην, εἰς Ερμούπολιν ἥκειν τοῦ Ἰωσὴν ἡγουμένου· ἅμα δὲ τῷ τὴν πύλην εἰσιέναι τῆς πόλεως, τὸ δένδρον τοῦτο μὴ οἷόν τε φέρειν τὴν ἐπιδημίαν Χριστοῦ, καίπερ μέγιστον δ', πρὸς τοῦδαφος κλίναι καὶ τὴν προσκύνησιν ἀπονεῖ μαι τῷ τοῦ παραδείσου ἔκπαλαι φυτουργῷ. Καὶ περὶ μὲν τοῦ φυτοῦ τοιαῦτα ἔγνων καὶ ἔγραψα· ἐγὼ δὲ οἴομαι, σύμβολόν τι τοῦτο γενέσθαι τῆς ἐπὶ τὴν πόλιν παρουσίας Χριστοῦ ἢ ὡς γε ἔνεστιν εἰκάζειν, διά τε μέγεθος καὶ κάλλος τὸ φυτὸν καθ' "Ελληνα να μον θρησκείας καὶ σεβάσματος ἀξιούμενον παρὰ τῶν ἐπιχωρίων, σεισθῆναι, τοῦ θεραπευομένου δι' αὐτοῦ δαίμονος, φρίξαντος τὸν ἐκείνων καθαιρέτην αθρόον ἐπιφανέντα τῷ χώρῳ· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ πάντα τῶν Αἰγυπτίων τὰ ξόανα διεῤῥύη, τὴν ἐπιδημίαν οὐκ ἐνεγκόντα Χριστοῦ· καθὰ τὸ Ἡσαΐμ περὶ τούτων ῥηθέν. Τοῦ δὲ δαίμονος ἐκεῖθεν ἀπελαθέντος, εἰς δήλωσιν ἀκριβῆ τοῦ συμβάντος ἔμεινεν ἐπικλινὲς τὸ φυτὸν τοὺς πίστει χρωμένους ιώμενον. Τούτων pulso, ad certum rei gesta iudicium, prona et δ' Αἰγύπτιοι καὶ Παλαιστῖνοι ἀξιόπιστοι μάρτυρες. inclinata permansit, fide accedentes sanans. Harum rerum Palæstini et Ægyptii idonei fideque digni sunt testes. CAPUT XXXII. Ut impius religionem nostram exstinguere conatu, etiam Judæis permiserit Hierosolymis templum restaurare: et quæ tum ibi fiuem prope omnem excedentia evenerint. Imperator autem, cum Christianis infensus, eos semper odio persequeretur, erga Judeos tamen, eorumdemque majores et duces, non parvam exhibuit mansuetudinem et benevolentiam; et ad Persea Heranopoli αλεξιφάρμακος arbor. Si quis Daphnensis luci in Syria, vel Persææ in Ægyp:o asberem comparaverit, quinque libris auri noverit se 'Ως τὰ καθ' ἡμᾶς ὁ δυσσεβής στέσαι πειρώμε νος, καὶ Ἰουδαίοι ἀνῆκε τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις νεὼν ἀνιστᾷν, καὶ ὅσα παράδοξα τηνι καῦτα ἐκεῖσε ἐγένοντο. Βασιλεὺς δὲ, εἰ καὶ Χριστιανοῖς ἐχαλέπαινε, καὶ διὰ μίσους ἀεὶ ἦν, Ἰουδαίοις μέντοι οὐ σμικρὰν εὖνοιαν καὶ πραότητα ἐδείκνυ, καὶ τοῖς προπάτορτι τούτων καὶ ἀρχηγοῖς· καὶ τῷ πλήθει δὲ αὐτῶν ἔγρα esse mullandum, l. 1, De cupres. ex uc. Daphnens. C. lib. 11. Sozom Persidem nominat, lib. v, cap.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. X. φεν, ὑπέρ τε αὐτοῦ καὶ τῆς ἀρχῆς εὐχὰς πράττειν. corum populum, ut pro se et imperio suo precarentur, scripsit. Atque id eum fecisse conjectura est, non quod religionem eorum colendam duceret (non enim ignorabat, veluti parentem eam esse Christiani dogmatis et quos illa jactat patriarchas et prophetas, de eisdem nos quoqte gloriari) sed probe ci implacabile Judæorum erga nos odium perspectum fuit. Itaque nobis iratus, per suum in illos studium et curam agre nobis facere est conatus. Præteres vero promptes paratosque eos esse arbitratus est, ut primo quo que tempore ad Græca sacrificia adducerentur, qui verba tantum et litteram sacrorumi Librorum reciperent, 73 neque per contemplationem al occultioren: eorum senstim respicerent, sleuti Τοῦτο ὁ ὡς εἰκάζειν ἐποίει, οὐ τὴν θρησκείαν γεραί. ρων· οὐ γὰρ ἦν ἀμαθής, ὡς μήτηρ αὕτη σχεδὸν τοῦ Χριστιανῶν δήγματος· καὶ οὓς ἐκείνη πατριάρχας το καὶ προφήτας αὐχεῖ, τούτους δὴ καὶ ἡμεῖς· ἀλλ' ἀκριβῶς ᾔδει τὸ πρὸς ἡμᾶς ἄσπο: δεν Ἰουδαίων μίν σης. Ἡμῖν οὖν ἀπεχθανόμενος διὰ τῆς ἐκείνων θεραπείας λυπεῖν ὡς μάλα ἐμηχανάτο· ἄλλως τε καὶ τά χος ὅσον ἀπαχθῆναι αὐτοὺς πρὸς τὰς Ελληνικάς θυσίας ἑτοίμους κατελογίζετο, ἐν ῥηταῖς μόνους ἐκδεχομένους βίβλους τὰς ἱερά:. Καὶ μὴ πρὸς τὸ βάθος τῆς θεωρίας ὁρῶντας, ὥσπερ Χριστιανοὶ καὶ αὐτῶν Εβραίων οἱ διαβεβηκότες τε καὶ σοφώτεροι. Χαίρων τοίνυν τοῖς αἷμασι καὶ τῷ δεισιδαιμονεῖν, εἰ μὴ καὶ ἄλλους ἐφελκύσειε, ζημίαν ἡγεῖ το· καὶ κατ' ἄλλον δὲ τὸν τρόπον τού; Σωτῆρος χρησμούς, οἱ τὴν Ἱε- Christiani, atque ctiam inter llebravos sapienρουσαλήμ ανατετράφθαι λέγουσιν, ὥστε μηδὲ λίθον ἐπὶ λίθῳ μεῖνα:, τούτους ἅτε ψευδεῖς ὁ μάταιος ἐλέγχειν διανοηθείς, τοῦτ' ἔπραττε· καίτοι γε τόπον οὐδὲν ἤνυσεν οἷς ἔσπευδεν, ὥστε καὶ ἄκων ἐβεβαίωσε τὸ ἐν αὐτοῖς ἀμετάπτωτον· καὶ ἡ καταισχύνειν δο κούτα τίλμα, καὶ τὰ Δεσποτικὰ λόγια ἐκφαυλίζειν, τὸ ἀκαταίσχυντον μᾶλλον ἐκείνων τε και σεβασμιώτα τον λέληθεν ἑαυτὴν ἀνακηρύττουσα. Ο γὰρ 'Ρωμαίων βασιλεὺς ἐκεῖνος Αδριανός, δς καὶ Λίλιο, έκαν λεῖτο, τὰ Ἱεροσόλυμα εἰ; τέλος κατενεγκών, ὡς ἂν παντάπασι τὸ Ἰουδαίων 50.ος αὐτῆς ἀποστήσῃ καὶ παντελῶς ἀποῤῥήξη· ίνα μηδὲ μνήμη τις τοῦ πάλα: ὀνόματος αὐτοῖ; καταλείποιτο, καὶ μηδ' ἐκ τῆς κλή σεως ὡς πατρίδος αὐτῆς ἀντιποιεῖσθαι πρόφασιν ἔχωσι, μεταπ' άττων ὡς οἷόν τε τὴν κλήσιν, Αἰλίαν ἐξ ἑαυτοῦ κατωνόμαζε, τοῖς Δεσποτικοῖς χρησμοῖς τὸ αδιάψευστοι μάρτυρῶν, εἰ καὶ ἄκων ἠλαύνετο. Και γάρ πως ἐδεδίει τὸ θερμουργὸν αὐτῶν εἰσάπαν καὶ βιψοκίνδυνον, μὴ κατὰ πρόφασιν τῆς ἐν τῇ πόλει νενομισμένης λατρείας ἀγειρόμενοι πράγματα 'Ρωμαίοις παρέξωσιν. Ἰουλιανὸς δὲ τὴν καθ' ἡμῶν ὕβριν αὔξων, τοὺς τοῦ ἔθνους ἀρχηγοὺς τῶν πατρίων ἐθῶν ἀνεμίμνησκεν· καὶ ὅτου χάριν μὴ κατὰ τοὺς τοῦ Μωσέως νόμους ζήν αἱροῦντο ἠρεύνα. Τῶν δὲ λεγόντων ἀπώματων εἶναι μὴ ἄλλοθί που τα πάτρια τελεῖν δύνασθαι, ἐκπεπτωκότας τῆς μητροπόλεως, χρήματα δὺς αὐτοῖς ὅσον τάχος τὸν Σολομῶντος ἐγείρειν νεών προὑτρέπετο, ἐπίσης τε τοῖς προγόνοις θρησκεύειν τὸν παλαιὸν τρόπον θύοντας. tiores et praestantiores faciunt. Et sanguine va que superstitione ipse gaudens, nisi alios quoque in idem pertraberet malum, pro detrimento ingenti habuit. Insuper et alia quadam de ca:sa Servatoris oracula, que llierosolymis talem denuntiant eversionem, ut ne lapis quidem super lapide mausurus esset, vanissimus ille mendacii arguere volens, id fecit. Tantum vero alest at aliquid studio suo effecerit, ut insitus etiam certitudinem et immutabilitatem eorum magis conGrmarit. Atque audacia ejus, quæ sibi probro affectura videbatur Dominica responsa, eaque prorsus abolitura, non sensit ipsa se, reverentium illorum, in quæ opprobrium aliquod cadere nequeat, deprædicare. Romanorum enim imperator ille Adrianus, qui et Elius est dictus, et Hiero solyına evertit, ut Judæorum gentem prorsus ab ea urbe dimoveret atque dispelleret, et ne me· moria quidem eis veteris nominis relinqueretur, neque ipsi ex appellatione causam aut occasione: recuperande patriz haberent, nomine (sicut potuit) mutato, Æliam a seipso vocavit: ea ipsa re, quamvis invitus et imprudens, veritaten Dum mini nostri oraculis attestatus. Veritus namque fuerat calida præcipitiaque et periculum temere aggredientia Judzorum ingenia, ne per praeter uis divini cultus, qui lege lata in urbe ca peragi deberet, exercitu coacto negotium Romanis exhiberent. Julianus porro contumelias in nos suas adaugens, gentis ejus primarios viros patriorum morum admonuit, et quamnam ob causam non juxta Mosæ leges viverent, interrogavit. Atque illi ubi dixerunt, omnibus modis cavendum sibi esse ceu rem abjuratam, ne alibi quam Hierosolymis, qua urbe prorsus excidissent, sacra patria peragerent, data illis pecunia, ut quam possent celerrime Solomonis restaurarent templum, eos est cohortatus, ut ad exemplum majorum suorum veteri more sacrificarent, et rem divinam facerent. Καὶ ὁ μὲν οὕτως· οἱ δὲ οὗ ἔκπαλαι ἐπεθύμουν δεδραγμένοι καιρού, σπουδῇ πάσῃ τοῦ ἔργου Απτονται φοβερόν οἷον Χριστιανοῖς ἐνορῶντες, καὶ κατ' αὐτῶν επαιρόμενοι, ἀπείλουν πράττειν τὰ πάνδεινα, καὶ τοσαῦτα ὅτι δὴ αὐτοὶ πρὸς Ῥωμαίων πάλαι πεπόν θποι· μηδ' εἰς νοῦν οἱ δείλαιοι θέμενοι, ὡς οὐκ ἦν ἐγχωροῦν τοῦτ᾽ εἰς πέρας ἐλθεῖν διαρρήδην τῶν ἐκ Παλαιοῦ τοῖς προφήταις χρησιῶν τοῦς ἀπαγορευ Sie quidem ille. Judæi vero opportununi tandem tempus ejus rei, quam dudum desideraverant, conficien le racti, studio omni in id opus incubuere. Et jam aspecta Christianos territantes, seque su pra illos extollentes, clades omnes, et quascunque ipsi a Roman's olim perpessi fuerant arampas, s nobis illaturos esse sunt minati 74 Sed miseris illis in mentem non venit, perfici cam rem prime

1 osse, quam verbis disertis veterum prophetarum & όντων. Οἱ μὲν οὖν οὕτω σπουδῇ τοῦ ἔργου είχοντο· oracula denegent et abnuant. Cæterum cum tanto studio ad id opus ferrentur, quicunque in arte ·ædificiorum condendorum celebres essent congregatis, materiam ad structurain omnem compararunt, Lcumque ipsum splendide repurgarunt: et sunpuis ex publico impensis, argenteos etiam fieri curarunt ligones. Tanto vero in opere tali ardore fuere, et alacritate tanta elaborarunt, ut ipsæ mulieres in sinu vestibusque suis purgamenta exportarint: et quæcunque eis essent monilia, et mundum muliebrem omnem non gravate in structuram eam impenderint. Et quamvis Græci aliena ab ¡liis essent voluntate, tamen et ipsi eos in studio et labore eo adjúvarunt, conatum talem ad exitum suum perductum iri arbitrati: quo ipsi quoque fisas esse Christi prædictiones, oraculaque ejus intercidisse jactarent. Atque ubi jam reliquias καὶ τοὺς ἐπὶ τέχνῃ λαμπρούς αθρόον ἀθροίσαντες, τὰς πρὸς τοῦτο ύλας παρεσκευάζοντο· τόν τε χῶρον περιφανῶς ἐξεκάθαιρον, ἀργυρέας σκαπάνας ηὐτρεπισμένοι, ἐκ δημοσίων τῆς δαπάνης αὐτοῖς ἀνειμένης. Τοσαύτη δ' ἦν αὐτοῖς ἡ σπουδὴ καὶ προθυμία περὶ τὸ ἔργον οὕτως ἐπόνουν, ὡς καὶ τὰς αὐτῶν γυναῖκας τοῖς σφετέροις κόλποις τε καὶ κρασπέδοις τὸν χοῦν ἐκφορεῖν· ὅσα τε ἦν αὐτοῖς κόσμος καὶ πε ριδέραια, ἑτοίμως ἔχειν συνεισφέρειν τῇ δαπάνῃ τοῦ ἔργου. Έλληνες δὲ καίπερ μὴ εἶναι ὄντες αὐτοῖς, ὅμως ἐκοινώνουν αὐτοῖς τῆς σπουδῆς, οιόμενοι προς τέλος ἀγαγεῖν τὸ ἐγχείρημα· ὡς ἂν καὶ αὐτο, ψευ δεῖς τὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ προῤῥήσεις ἐλέγξωσι καὶ διαπεσεῖν τοὺς χρησμούς. Επεὶ δὲ καὶ τὰ λείψανα τῆς ἐν βάθει οἰκοδομίας ἀνέσκαψαν, καὶ τοῦδαφος ἐξεκάθηραν, ὅπως μὴ λίθος ἐπὶ λίθῳ μείνῃ, κατά τὴν πρόῤῥησιν, τῇ ἐπιούσῃ ἐλθόντων ὡς ἂν τὸν πρῶτ structuræ veteris ex imis fundamentis effoderunt, τον θεμέλιον ύποθήσωσι, σεισμόν φασι μέγαν ἐπισ et solum ita repurgarunt, ut ne lapis quidem super γενέσθαι· τῷ δὲ πολλῷ τῆς γῆς κλόνῳ ἐξ ἐσχάτων lapidem, juxta responsum illud, permaneret: et κρηπίδων ἀναδοθῆναι τοὺς λίθους· οὐκ ὀλίγους δὲ postridie ut primum jacerent fundamentum, að καὶ τῶν Ἰουδαίων διαφθαρήναι, οἵ τε κατὰ θέαν locum eum venerunt, terræ motum ingentem ortum παρῆσαν τοῦ ἔργου, καὶ οἱ τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἐπετρό esc dicunt: et quod vehementi ejus concussione πευον. Αἱ μὲν γὰρ τοῦ ἱεροῦ ἄγχιστα δημόσιαι οίκοex ipsis fundamentis lapides ejicerentur non pau- δομαι, αἷς δῆτα κατέλυον ἀθρόον διαῤῥεῖσαι, οὓς cos ex Judais enecatos esse, qui vel ad operis μὲν ἔνδον κατέλαβον διαφθείρασαι, πολυάνδρια ἦσαν, spectaculum venerant, vel structuram ipsam cura- ὅσοι δ' ἐκδραμείν ίσχυσαν, ἡμιθνήτες ἐγένοντο. Ήσαν bant. Publica enim ædificia ipsi templo vicina δ' οι πεπηρωμένα τὰ σκέλη καὶ τὰς χεῖρας καὶ ἄλλα soluta, atque cum impetu collapsa, eis quos intus δῆτα τῶν μελῶν ὡς ἔτυχεν ἕκαστος, ἐδυστύχησαν τῇ oppressere, sepulcrorum loco fuere. Qui autem αθρόᾳ τοῦ συμπτώματος προσβολῇ. Ἐπεὶ δὲ μόλις elugere voluerunt, semineces jacuere. Fuere qui έληγεν ὁ σεισμὸς, οἱ περιλειφθέντες αὖθις ἐπειρῶν:ο crura et manus et membra alia, pro eo atque claτοῦ ἔργου, ὁμοῦ μὲν τὸ κατὰ νοῦν ἀνῦσαι σπουδά des forte quemque comprehendit, repentino casus ζαντες, ὁμοῦ δὲ καὶ τὸ ἀπαραίτητον ἐξ ἀναγκαίου τοῦ impetu mutilata retulerunt. Terræ motus vix con- βασιλικού θεσπίσματος εὐλαβούμενοι· ἀταλαιπώρως quiererat, et qui reliqui erant, opus rursuin aggre γὰρ ἡ ἀνθρωπεία φύσις φιλεῖ οἷς καθ᾽ ἡδονὴν πρό diuntur, ut simul et quod magnopere cupiebaut κειται πράττειν, πρὸς τὸ ἀσύμφορον ῥέπειν ἀεί· perficerent, et inevitabilem indignationem, quæ ex κἀκεῖνο συνοῖσον οίεται, 8 κατορθώσαι προέθετο καί necessitate imperialis constitutionis eis immine- γε τῇ σφετέρα ἀπάτῃ ἑλκομένη, οὔτε τὸ συμφέρον bat, effugerent. Facile namque natura homines, ἐκ προμηθείας θηράσαι δύναται, οὔτε κινδύνων πε quibus delectantur studiis et laboribus, tendere πειραμένη σώφρονι λογισμῶ πρὸς τὸ δέον ἐξυποστρέ semper ad detrimentum solent: qui id unum pro- φει· οἷα δὴ καὶ Ἰουδαίοις τηνικαῦτα συμβέβηκε. futurum existimant, quod sibi efficiendum proposuere, suo ipsorun ad id protracti errore: 75 neque illi ntilitatem consilio ante coeptum opus capiendo deprehendere possint: neque pericul-s voluti, et experientia ipsa de eis admoniti, prudenter se, pro eo atque deberent, explicant: sicuti et Judæis tum accidit. CAPUT XXXIII. De igne, qui tum ibidem repente est exortus: et de iis quæ vestimentis hominum figura crucis adhæserunt, signis; et de divino Evangelio in fundamentis invento. Impedimento namque tanto objecto, satis evi- «lenter considerare erat, indignari instituto operi I eum. At illi denuo admota manu, quæ perficere nequirent, sunt aggressi. Sed enim cum iterum structuram experirentur, ignis ex ipsis fundamentis exsiliens, et alius item de caelo imminens, plures etiam quam antea consumpsisse fertur. Atque id Πρὸς τὸ συμφέρον, Sez., hoc est, ad emoluwenum. Sed utrumque verbum, quamvis divere Περὶ τοῦ κατασκήψαντος τότε πυρός· καὶ περὶ τῶν ἀναφανέντων τοῖς ἱματίοις σταυρικών τύπων· καὶ περὶ τοῦ εὑρεθέντος ἐν τοῖς θεμε λίαις θείου Εὐαγγελίου. Τοῦ γὰρ κωλύματος τούτου ικανοῦ γε όντος παρα ιστᾷ ἀριδήλως, ὡς χαλεπαίνει τὸ θεῖον τοῖς πραττο μένοις. Οἱ δὲ καὶ αὖθις χεῖρα ἐπιβαλόντες, ἀνήνυτα ἔσπευδον. Δευτέρᾳ γοῦν πείρᾳ ἐπιχειρούντων, πῦρ ἐκεῖθεν λέγεται τῶν θεμελίων ἀναπηδήσαν, καὶ ἄλλο δὲ οὐράνιον κατασκήψαν, καὶ πλείους ἢ πρότερον διαφθείραι. Καὶ τοῦτο πᾶσι λέγεται καὶ πιστεύεται, sum, recta interpretatione ad cam 'em referri potes' sententiam.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. X. tis habet. Illo tantum variatur. Quidam enim aiunt, cum sacrum locum adire contenderent, flammam eis obviam, id quod dictum est, peregisse. Alii autem, simul atque agger efferri coeptus esset, id accidisse affirmant. Sive autem hoc, sive illud verum est, nihil certe tanto miraculo derogatur. Igne porro, sicuti dictum est, colitus demisso, mallei, scalptra, serre, secures, ascia, et quæcunque ad ædificationem commoda operarii comportaverant, celeriter in cinerem sunt redacta: quod incendiumn tale die toto grassatum sit. Et Judavi maximo correpti pavore, etiam inviti Christum verum Deum esse sunt professi: sequi tamen eum nolentes, in errore adhuc Judaico conκαὶ παρ' οὐδενὶ τὸ ἀμφίβολον ἔχει. Πλὴν τοῦτο δια- & ita dicitur et creditur, neque quidquam ambiguita πεφώνηται· οἱ μὲν γάρ φασι βιαζομένους εἰς τὰ [sρὸν παριέναι, φλὸξ ἀπαντήσασα τὸ εἰρημένον εἰργάσατο· οἱ δὲ, ἅμα τῷ ἄρξασθαι τὸν χοῦν ἐκφορεῖν, τὸ ἔργον γενέσθαι λέγουσιν. Είτε γοῦν τὸ πρῶτον, εἴτε δὲ καὶ τὸ δεύτερον ἀληθείας ἐξέχεται, οὐδὲν ἐλλείπει πρὸς θαύματος ὑπερβολήν. Τοῦ δὲ πυρός, ὡς εἴρηται, κατασκήψαντος, αἵ τε σφύραι καὶ γλαρίδες καὶ πρίσ ονες, οἱ πελέκεις τε καὶ τὰ σκέπαρνα, καὶ ὅσα πρὸς τὴν οἰκοδομὴν ἐπιτήδεια οι εργάται προσεπεφέροντο, θάττον εἰς χοῖν ἐλεπτύνοντο, τοῦ πυρὸς δι' δο της ἡμέρας ἐπινεμομένου αὐτούς. Ἰουδαῖοι δ᾽ ἐν μεγίσῳ δέει καταστάντες, καὶ ἄκοντες ὡμολόγουν Θεὸν ἀληθῆ τὸν Χριστόν· ἥκιστα δ' αὐτῷ ήθελον ἔπεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἔτι τῇ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ ἀπάτῃ κατείχοντο. Ναὶ μὴν οὐδὲ τὸ ἐπὶ τούτοις γενόμενον θαῦμα τούτου; ἦγεν εἰς πίστωσιν. Καὶ δὴ τῶν προτέρων ἦν σαφέστερον καὶ παραδοξότερον. Τῇ γὰρ ἐχομένῃ νυκτὶ αὐτομάτως ἡ ἐσθὴς πάντων τύπης σταυροῦ ἀκτινοειδώς γεγραμμένοις κατεσημαίνετο. "Αστρασι δ' ἐπίσης ἅπαντες ἐποικίλ λοντο τὰ ἐσθήματα, ὡς ἀπὸ ἱστουργικῆς περινοίας κατεστιγμένα· ἅπερ ἡμέρας ἐπιγενομένης ἰδόντες, πλύνειν καὶ ἀποσμήχειν ἐπιχειροῦντες τὰ σταυρικά στίγματα, ἥκιστα δυνατῶ; εἶχον. Ταῦθ᾽ ὁρῶν ὁ τότε τῶν Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Κύριλλος, τὸ τοῦ προφήτου Δανὴλ ῥητὸν ἐπὶ νοῦν εἶχεν, 5 καὶ Χριστῷ ὕστερον τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις ἐπισφραγίζετο. Προβλεγέ τε πᾶσι», ὡς νῦν ἥκει καιρὸς ὅτε τὸ τοῦ Σωτῆρος λόγιον πέρας ἕξει, τὸ μὴ μεῖναι λίθον ἐπὶ λίθῳ ἐν τῷ ναῷ. Οπηνίκα τοίνυν τοῦτ᾽ ἔλεγε, καὶ ὁ σεισμὸς ἐπιβρίσας μέγα, τοὺς λίθους ἐκ τῶν θεμέλίων ἀνέβραζε καὶ διέσπειρεν. Ἐπὶ δὴ τούτῳ καὶ ἀγρία τις ἐπιγενομένη λαίλαψ, τήν τε τίτανον καὶ τὸν γύψον εἰς ἀέρα ἐλίκμα, μεδίμνων δντα χιλιάδων ἀπείρων. Τί δ' αίφνης ἀνερπύσαν κάτωθεν πῦρ, ὑπὲρ ἀριθμὸν ὄντας τοὺς περὶ τὸ ἔργον διαπονουμέ νους, καὶ ἄλλως κατὰ θέαν συγβεύσαντας, ἐνέπρησεν ἀχαρεῖ. Τοποῦ σον ήνυσεν Ἰουλιανὸς ἀκύρους ἀπελέγξει θελήσας τὰς Χριστοῦ προῤῥήσει; ἐν Ἱερουσαλήμ. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον, ὅσῳ καὶ τοὐναντίον ἐδεί κου μᾶλλον αὐτὰς βεβαιών. Ἤρκει μὲν γὰρ τὰ γενόμενα τέρατα παραστῆσαι τἀληθὲς τοῦ χρησμοῦ.; Τὸ δὲ νῦν ἐηθησόμενον ὑπερφυές δν, μᾶλλον παραστήσει τὸ ἔργον. Ὅπερ ἐγὼ ἐν ἀποῤῥήτοις εὑρὼν, διηγήσομαι. Έχει δὲ οὕτω. Τῶν θεμελίων εὐτρεπιζο μένων, ὡς εἴρηται, τῶν λίθων εἷς ᾧ ἡ ἐσχάτη βάσις ἐνάρμοστο, τῆς Έδρας μετακινηθείς, ἄντρου τι στο μιον ὑποδείκνυσιν ἐνειργασμένον τῇ πέτρα. Ως δὲ δ ὰ τὸ βάθος ἄπορον ἦν τὰ ἔνδον θεᾶσθαι, οἱ τοῖς ἔρ γοις ἐφεστῶτες ᾑρημένοι τἀσφαλὲς διαγνώναι, τῶν τινα ἐργατῶν σχοίνου μακρᾶς ἐκδησάμενοι καθιᾶσιν. Ο δὲ καθιμηθείς, ὕδωρ μὲν εὑρίσκει ἄχρι δὴ καὶ εἰς μέσας κνήμας συνεστηκός· ἀπανταχοῦ δὲ τὸν ἔνἂν χώρον περιελθών, τετράγωνον μὲν τὸ ἄντριν Matth. xxiv, 2. 5 quieverunt. Sed et aliud quod ad hac accessit miraculum, eos ad fidem non perduxit, quod prioribus et manifestius fuit et admirandum magis. Nam proxima nocte, sua sponte vestes eorum crucis signis radiorum instar conformatis, sunt - signatæ. Ita omines vestitumi tanquam stellis variegatum, et lanifica arte atque solertia distinctum babuere. Quo, illucescente die, viso, eluere et detergere crucis notas conati, nilil egere. Ilæc, qui tum Hierosolymitanus episcopus fuit Cyrillus, cernens, Danielis prophetæ verbum secum ipse in animo perpendit (quod et Christus postea in sacris Evangeliis auctoritate sua comprobavit ), 76 et omnibus prædixit, advenisse tempus, cum Servatoris oraculum, non mansurum scilicet esse lapidem super lapidem in templo, exitum suum habeat. Atque hoc cum ille diceret, terrae motus gravis ingruens, lapides reliquos ex fundamentis ejecit atque dissipavit: atque insuper sæva quædam oborta procella, calcem et gypsum innumerabilium medimmorum in aerem ventilando dispulit. Et item qui subito ex partibus inferioribus proserpsit ignis, innumeros quoque qui vel in opere ipso denuo pertinaciter instituto distinebantur, vel spectatum eo advenerant, temporis momento consumpsit. Tantum Julianus effecit, cum Christi prædictiones de Hierosolymis nulla veritatis auctoritate niti, ostendere vellet. Neque id modo ille non egit, sed etiam contrarium exhibendo, magis etiam certitudinem eam comprobavit. Atque hæc quidem prodigia ad veritatem oraculi comprobandam sufficiunt. Sane quod modo dicetur, cum mirificum sit, magis rem ipsan confirmabit. Id ego in arcanis prorsus scriptis inventum, referam. Sic enim habet. Cum fundamenta structura: jacerentur, sicuti dictum est, et inter lapides unus, cui extrema basis coaptata fuerat, loco moveretur, speluncæ cujusdam os petræ incisum sese exhibuit: atque ubi propter profunditatem antrum id perspici prorsus non posset, qui opus id curabant, rem certam explo rare volentes, ex operaris quemdam ad funena

Jongiorem vinctum demisere. Es ille in antrum ὅσον εἰκάσαι τῇ ἀφῇ κατελάμβανε. Καὶ δῆθ᾽ ὑποστρέ cum pervenisset, aquam ad mediam usque sur♪ı in eo reperit: et spelunca omni ex parte esplorata, quadrangulam cam esse, quantum manuum contrectatione colligere po uit, deprehendit. Deinde ad os ejus revertens, in columnam quamdam in media spelunca non admodum supra aquam exstutem incidit. Quam nanu tentans, libellum in ca positum, qui tenuissimo purissimoque linteolo involutus esset, reperit. Quo accepto, fume ipso sig: um, ut ab eis qui illum demiserant, reiraheretur, dedit. Receptus igitur, quamprimum libelio Ostenso, stuporem omnibus incussit: et maxime quod recens admodum et intactus is esse videretur, atque quod tam abstruso et caliginoso loco repertus esset. 77 Porro libelius explicatus, non solum Judæos, verum etiam Græcos consterφων κατὰ τὸ στόμιον, στήλη τινὶ κατὰ τὸ μέσον γεγονὼς ἐντυγχάνει, βραχὺ διεχούσῃ τοῦ ὕδατος. Τὴν χεῖρα δὲ ταύτῃ ἐπιβαλών, βιβλίον ἐπικείμενον ἔφευ ρίσκει, λεπτῷ πάμπον καὶ καθαρωτάτω περιειλημ μένον ἡμιτυμβίῳ. Ἐκεῖνο δ' ἐπὶ χεῖρας λαβὼν ἐσή μαινε τῇ μηρίνθῳ ὡς δεῖν αὐτὸν ἀναφέρειν. ᾿Ανιμης θεὶς δὲ θάττον, δείκνυσι τὸ βιβλίον· καὶ εἰς θάμβος πάντας καθίστη· καὶ μάλισθ' ὅτι νεουργόν τε καὶ αθιγῆ παρείχε τὴν ἔψιν, καὶ ὡς τοιούτῳ δὴ χωρίῳ ἀφεγγεῖ καὶ ζοφώδει παρευρεθέν. Τὸ δὲ ἄρα τὸ β:- βλίον ἀναπτυχθὲν, οὐ μόνον Ιουδαίους, ἀλλὰ καὶ τοὺς Ελληνιστάς κατέπληξε γράμμασι γάρ μεγάλοις είν θὺς κατ' ἀρχὰς ἔλεγεν· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Καὶ ἁπλῶς ἡ Γραφὴ τὸ Εὐαγγέλιον ὁλόκληρον ὑπε δείκνυ, ὅπερ ἡ θεολόγος τοῦ παρθένου καὶ μαθητας εὐηγγελίσατο γλῶσσα. Ἐδήλου δὲ ἄρα μετὰ τῶν ἄλ λων παραδόξων ἔργων, ἃ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ οὐρα θεν ἐπεδείχθη, μὴ ἄν ποτε διαπεσεῖν τὴν Δεσποτική ἀπόφασιν, ἥτις τὴν εἰς τέλος ἐρήμωσιν τοῦ νεὼ καὶ τῆς πόλεως προανεῖπε. Καὶ γὰρ Θεόν τε ἐθεολόγει τὸ βιβλίον τὸν ταῦτα προτεθεσπικότα, καὶ δημιουργία τῶν ἁπάντων. Καὶ ἔλεγχος ἦν τοῦ μάτην ἐκείνοι; περὶ τὴν οἰκοδομὴν πονεῖσθαι, τῆς θείας καὶ ἀμετα θέτου ψήφου τὸν εἰς τέλος τοῦ νεὼ ἀφανισμὸν καταψηφισαμένη;. Ἐκ δὴ τούτων καὶ τῶν τοιούτων εὐθὺς ἐκρίνετο πᾶσι Θεὸν ὁμολογεῖν τὸν Χριστὸν εἶναι καντεῦθεν μὴ ἀρέσκεσθαι τῇ τοῦ νεὼ ἀνοικοδομή. Καὶ πολλοί γ' ἐκ τούτων οὐκ εἰς μακρὰν τῇ Ἐκκλη σία προσέθεντο, καὶ ἐμυοῦντο τὰ τελεώτερα· ὕμνοι; τε καὶ ἱκεσίαις τῶν τολμωμένων χάριν ἐλιπάρουν Χριστόν. Ταῦτα δ' ὅτῳ πίστιν ἀληθῆ μὴ ἔχοντα φαίνεται, τέως γε μὴν πιστούσίωσαν παρὰ τῶν ἤδη ἰδόντων τε καὶ ἀκηκοότων καὶ γραφαῖς παραδόντων εἰ δ' οὐκ, ἀλλὰ καὶ Ἰουδαῖοι καὶ Ελληνες τὴν πίστιν παρεχέτωσαν, ημιτελές καταλιπόντες τὸ ἔργου, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἀρχὴν ἐπιβαλεῖν δυνηθέντες. Εἰδέναι μέντοι πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο χρεών, ὡς τὰ Ἱεροσόλυμα πρότερον, εβοῦς ἐκαλεῖτο. Κατῴκουν δὲ ταύτην οἱ ἐκ τῆς Βενιαμίτιδος φυλῆς τὸ γένος κατάγοντες· πρὶν ἢ Δαυίδ ὑποσχέσει στρατηγίας αὐτ τὴν διὰ τοῦ στρατηγοῦ αὐτοῦ Ἰωάσου ἐλών, ἐκείνῳ μὲν τὴν ὑπόσχεσιν, ὡς ὑπεδέξατο, δίδωσιν· αὐτὸς δ' ἐν αὐτῇ πόλιν μεγίστην δειμάμενος, μητρόπολιν αὐ τὴν τοῦ παντὸς Ἑβραίων ἔθνους εἶναι ἐθέσπισε, Σλυμα τὸν χῶρον κατονομάσας· ὃ διὰ τὸ ἱερὸν ἐς ὕστε ρον καὶ Ἱεροσόλυμα ὠνομάσθη· ἀλλὰ περὶ μὲν τῇ; δοκούσης ἀνεγέρσεως τῶν Ἱεροσολύμων τοσαῦτα εἰρήσθω. navit. Statim enim ab initio litteris grandioribus promulgavit: In principio erat Verbum, ct Verbum crat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ει, ut simpliciter dicam, Scriptura ea integrum Evangelium complectebatur, quod theologica plane virginis discipuli lingua auspicato annuntiavit. Portendit autem id una cum reliquis miraculis, quæ cœlitus eo tempore exhibita sunt, baud unquama Dəmini nostri verbum intercisurum, quod extremam templi et urbis desolationem prædixit. Etenim liber Deum esse et conditorem rerum omnium eum docuit, qui talia dudum sansisset. Declaravit præterea, frustra esse eurum laborem, qui ædificationem eam tantopere urgerent eo quod divina et immutabilis sententia extremam templo abolitionem decreto suo constituisset. Atque ex iis et hisce similibus rebus plerique omnes statim censuerunt, ut Christum Deum esse profiterentur, cui templi restauratio placita non esset. Multi sane ex ipsis brevi ad ecclesiam se contulere, et sacris nostris sacratioribus et perfectioribus instituti atque initiati, hymnis atque supplicationibus propter facinora patrata, Christum placarunt. Hæc si cui minus vera esse videntur, ei fdem faciant, qui ista viderunt et audierunt, et scriptis mandarunt: sin minus, Judæi saltem et Græci persuadeant, qui opus id semiperfetum reliquerunt, seu potius inchoare neutiquam potuerunt. Præter alia, illud quoque observare convenit, Hierosolyma antea Jebus vocata fuisse, eaque Benjamini tribules habuisse, priusquam David, exercitus ductandi homoris promissione, per ducem suum Joabum capta, ducique ei quod receperat prestito, in maximam urbem redacta, metropolim et principem Ju æorum totius gentis civitatem constituit, et Solymorum nomen loco indidit qui deinde propter sacrum templum Hierosolyma cognominatus est. Verum de Hierosolymorum 11: existimata est, restitutione hæ dicta sufficiant. Sozom. scribit, alate sua plures alhuc testes ejusmodi superstites fuisse, lib. v, cap. ult. Clara alii Judaeorum initia tradunt: Solymos, carminibus Homeri celebratam gentem, contdite urbi Ilierosolymam nomen suo feisse. (Cornel. Tacit.) (-) Hierosolyma longe clarissima urbium Orien tis. (Plin. lib. v, cap. 14.)

ECCLESIASTIC.E HISTORIE LIB. X. Ως ἐν Περσίδι προσβαλών Ἰουλιανὸς ἀπάτη τὰς ναῦς παρὰ τὸν Εὐφράτην διέφθειρε· καὶ εἰς μάχην γενόμενος ἀφανεῖ πληγῇ τρωθεὶς διεφθάρη. Τηνικαῦτα δὲ καὶ πρέσβεις ἐκ Περσῶν παρῆσαν ἐπὶ ῥητοῖς καταθέσθαι τὴν μάχην αὐτοῦντες. ῾Ο δι τούτους ὀπίσω ἀνέπεμπεν· Αὐτόν με ὄψεσθε μετ' οὐ πολύ, ἐπειπὼν, καὶ οὐδὲν ἐμοὶ μέλον πρεσβείας. Ενθεν το: καὶ τοῖς ἀπανταχόθεν τῶν μαντείων χρησμοῖς ὁ παραβάτης αναπεισθεὶς, ὡς ἄμαχον ἕξει τὸ κράτος κατὰ Περσῶν, σοβαρώς καθώπλιζε τὸν στρατόν· ἐπιλέγων, μετὰ Πέρσας, Γαλιλαίους ὡς χρεών μετα ελεύσεσθαι, καὶ μάλιστα Καισαρεῖς, διὰ τὸν πολὺν καὶ μέγαν Βασίλειον καὶ τὸν θεῖον Γρηγόριον. "Ηρι 78 CAPUV XXX¡V. Ut Julianus impetu in Persitem facto, per errorem naves ad Euphraten exusserit: et pratio commisso, occulta plaga istuc interierit. Tum vero legati Persarum apud imperator.m certis conditionibus de bello transacturi aderant, quos ad regem suum remisit, illo responso dato, quod brevi eum visuri essent, et quod legationes nihil moraretur. Proinde oraculorum omnium responeis prævaricator persuasus, invictum sibi esse adversus Persas robur, magnifice exercitum armavit, post Persas, Galileos, et potissimum Cæsarienses, propter magnum Basilium et divinum Gregorium, se ita ut deberet, accepturum esse δ' ἀρχομένῳ, τοῦ ἔργου είχετο. Καὶ δὴ τὸν Εὐφράτην β minitatus. Porro vere primo espeditionem mataποταμὸν διαβὰς, τήν τε Εδεσσαν παραδραμων μίσει τῶν ἐκεῖσε Χριστιανῶν, πανδημεὶ γὰρ ἡ πόλις αὕτη τὸν Χριστὸν διαφερόντως ἐτίμα, τὰς Καρρας κατ ἔλαβε· κὰν τῷ ἐκεῖσε Διὸς ἱερῷ θύσας τε καὶ εὐξά μενος, ἀμφὶ δισμυρίους τῶν περὶ αὐτὸν ὁπλιτῶν, ἐπὶ τὸν ποταμὸν προέπεμπε Τίγρητα, προφυλακής ένεκα, καὶ συμμάχους ἐσομένους εἴ που δεήσεις· καὶ ᾿Αρσακίῳ τῷ τῶν ᾿Αρμενίων ἡγουμένῳ, συμμάχῳ 'Ρωμαίοις καθεστηκότι, προσβαλεῖν τοῖς ἐχθροῖς γράφει. Ἐν δὲ τῇ γραφῇ αὐθαδείᾳ πλείστῃ χρησάμενος, έλαι δωρεῖτο μὲν ἐν διεδέξατο Κωνστάντιον, οἷάπερ ἄνανδρόν τε καὶ ἀσεβῇ· ἑαυτὸν δ᾽ ἐπὶ μέγα ἦρεν, ὡς ἄτε ἁρμόδιον καὶ πρὸς ἀρχὴν δεξιώτατον, καὶ ὡς φίλον θεοῖς. Χριστιανὸν δὲ πυθόμενος εἶναι Αρσάκιον, τὴν ὕβριν ἐπιτείνων, ἢ τό γ' ἀληθὲς σπουδάζων βλασφη.G μεῖν εἰς Χριστὸν (τόμῃ γὰρ ἀεὶ τοιαύτῃ ἐχρι το παρ' ἕκαστα), ἀπεκόμπαζεν, ὡς εἶχε ὀλιγώρως τοῖς προστεταγμένοις διατεθείη, οὐκ ἄρ᾽ ἐπ μύνοι ἂν ἡγεῖται θεόν. ὡς δὲ ταῦτ' ἐν καλῷ οἰκεῖσθαι ἐνόμιζε, διὰ τῆς ᾿Ασσυρίων τὴν Ῥωμαίων επήγετο στρατιάν πολλὰ δὲ φρούρια καὶ πόλεις, τὰ μὲν νόμῳ πολέμου, τῶν δὲ προδοσίᾳ ἐκράτει. Ως ἔτυχε δὲ, τοῖς πρόσ θὲν ἐχώρει, μηδὲν τῶν κατόπιν ἐπιστρεφόμενο.. Όσα δ' επόρθει, πάμπαν ἠγάνιζε, τὰ μὲν ἐκ βάθρων αὐτῶν κατασπῶν, τὰ δ᾽ εἰς τέλος καταπιμπρών. Παρὰ τὸν Εὐφράτην δὲ ἰων, ἐγγὺς Κτησιφῶντος ἐγένετο. Περιφανής δὲ αὕτη ἡ πόλις και δευτέρα μετά Βαζυλώνα, ἔν τε τοῖς λοιποῖς καὶ τὸ τὰ βασίλεια είσο δέξασθαι ἱκανή· ἧς οὐ πάνυ πίξω ὁ Τίγρης ῥεῖ που ταμός. Καὶ ἐπεὶ τῇ Κτησιφῶντι ναυσὶ προσβαλεῖν διὰ τῆς μέσης γῆς οὐκ ἦν ἐγχωροῦν, ἐπάναγκες δ' ἣν ἢ τὴν πόλιν παριέναι, ἢ τὰ πλοῖα ἐν δευτέρῳ ποιεῖν, τῶν τινας αἰχμαλώτων ἐτάτας, εὗρέ τινα διώ μυγα τῷ χρόνῳ συγχωσθεῖσαν, δι' ἧς νῆες τὸ παλαιὸν ἐπλοίζοντο. Καὶ τὸ προσιστάμενον χῶμα διατομών, παρασύρει τὸν Εὐφράτην ἐπὶ τὸν Τίγρητα. Οὕτω δὲ ποιήσας, τὸν στρατὸν σύναμα ταῖς ναυσὶ παραπλεύ στις ἔχων, ἐπὶ τὴν πόλιν· ἐχώρει. Τῶν δὲ Περσῶν σὺν λαμπρᾷ τῇ παρασκευῇ ἱππέων καὶ ὁπλιτῶν σὺν ἐλέφασιν ὑπὲρ τῆς ὄχθης ἀναφανέντων του Τίγρητος, των μεταξύ δύο με ίστων ποταμῶν ἐναπολειφθείς· Carras clade Crassi nobiles. Plin. lib. v, cap. 28. ravit et Euphrate fluvio transmisso, Edessam preteriit, propter Christianorum odium, qual universa ca urbs Christum summopere coleret. Carras autem venit, atque ibi in Jovis tempio sacrificiis precationibusque peractis, circiter-viginti millia armatorum ad flumen Tigrim, p æsidii causa, nt loca ca tuerentur, et ut illorum, sie bi opus esset, auxilio uteretur, præmisit: et Arsacio Armeniorum duci, socio populi Romani, ut hostes aggrederetur, scripsit. Atque in eis litteris plurimum præcipiti temeritate usus, Constantium quidem, cui successerat, ut imbellem et impium conviciis afficiebat: seipsum antem velu.i maxiue imperio idoneum et commodum, diisque amicum, laudibus ferebat. Εt cum Arsacium Christianum esse audivisset, contumeliam adaugens, aut certe blasphemia et impie dicto Christum proscindere, qui ef in rebus plerisque omnibus perpituus mos erat, studens, insolenter et gloriose apud eum jac.avit, si negligentius res sibi mandatas gesturus esset, non illum ab eo adjutum iri, quem ipse Deum esse crederet: atque ubi se probe res constituisse putavit, per Assyriam R manas duxit copias, et multa castella, uibesque plures, vel armis subactas, vel proditione deditas recepit: et temere, ut sors tulit, progrediens, locorum quæ post se reliquit, et ad quæ eum res verti oportuit, nullam curam aut rationem habuit. Quaecunque autem cepit oppida, prorsus vastavit: antonæ et commeatus horrea quoque partim ex ipsis fundamentis evertit, partim incendio consumpsit. 79 Et iter secundum Euphratis flumen - faciens, prope ad Ctesiphontem pervenit, urbem præclaram, atque a Babylone in eis regionibus secundam: quæ præter cæteras commoditates regis quoque aulam et comitatum commode recipere posset. Ab ea non longe Tigris fluit amnis. Quoniam autem navibus, propter eam quæ in medio est terram, Ciesiphontem pervenire non liceret, necessariumique esset aut urbem ipsam petere et naves relinquere, aut navibus retentis illun Assyrias L.tio maculavit sanguine Cerras. (Lucali.)

non adire: captivo quodam questioni tormen- 4 ἐνιδών τε τὴν στρατιὰν αὐτῷ ἄρδην κινδυνεύουσαν ἀπολέσθαι, ἤν τε μένειν ἔλοιτο, είθ' ὑποστρέφειν, διά τῶν κωμῶν τε καὶ πόλεων αὐτὸς διῆλθεν, ἠθαλωμέ νων ἤδη, καὶ τῇ σπάνει τῶν ἀναγκαίων πιεζομένων· ἆθλα δὲ προθεὶς, ὡς ἐφ' ἱπποδρομίαν, τους στρατιώ τας εκάλει· οὗ γινομένου, τοὺς ἡγεμόνας των πλοίων ἐκέλευεν ἀποφορτίζειν τὰς ναῦς· καὶ τὴν σιτηγίαν τοῦ στρατοῦ τῷ ὕδατι ἐπιρρίπτειν· ὡς ἂν ἐν ἀπορίᾳ τῶν ἀναγκαίων οἱ στρατιῶται γενόμενοι, καὶ σφᾶς ἐν κινδύνῳ μέσῳ ἐνειλημμένους ἰδόντες, θράσος τε ἀναλήψωνται, καὶ πρὸς τὴν μάχην ομόσε χωρήσαιεν. Τοὺς δὲ προύχοντας ὁ βασιλεὺς μετὰ τὸ δεῖπνον ἀγείρας, ἐκέλευε τὴν στρατιὰν ἀνάγειν ἐπὶ τὰς ναῦς· καὶ δὴ νυκτὸς τὸν Τίγρητα πλεύσαντες, πρὸς ταῖς πέραν ἦσαν όχθαις. Καὶ ἐκβαίνοντες, μάχης torum subdito. fossam quamdam illius indicio reperit, temporis diuturnitate aggere oppletam, per quam antiquitus navibus ad urbem accessus fuerat. Itaque qui ei obstabat, aggere perfosso, Euphraten in Tigrim derivavit, atque eo pacto exercitum una cum navibus ad urbem adduxit. Et Persæ, cum splendido equitum et armatorum apparatu, et cum elephantis, in ulteriore Tigridis ripa sese ostendere. Atque ipse cum inter duo maxima Alumina se clausum, ct exercitum in summum discrimen adductum, siquidem manere ibi vellet, sin autem reverti mallet, per vicos et oppida, quæ combusta jam essent, et rerum necessariarum penuria premerentur, eundum sibi esse videret; praemiis propositis, milites tanquam ήπτοντο. Οσοι μὲν οὖν τῶν Περσῶν ᾔσθοντο, ἀνά κράτος ἡμύνοντο. Πολλοῖς δὲ τούτων ἐξάπινα προςβαλόντες Ῥωμαῖοι, ἔκτειναν· καὶ δι᾽ ὅλης ἡμέρας συνερρήγνυτο μάχη λαμπρά. Πολλού; τοίνυν ἀποβα λόντες, οὐχ ἧττον δὲ καὶ κτείναντες, εἰς τὸν ποταμὸν ἧκον· καὶ πρὸ τῆς Κτησιφώντος τὸ στράτευμα παρετάσσετο. ad aul equestris certaminis spectaculumn vocavit. Quod cum fieret, navium præfectos exonerare eas, et frumentum exercitus omne et impedimenta in undas jacere jussit, ut milites sese in summa rerum inopia et in medio periculo versari cernentes, fortes conciperent animos, et strenue in prælio cum hostibus congrederentur. Et ordinum ductoribus post cœnam convocatis, milites navibus imponere mandavit: noctuque Tigride transmisso, in ripam ulteriorem illi expositi, pugnam iniere. Quod ubi Persarum quidam sensere, strenue eis obviam processere. Cum quibus confestim Romani manu conserta, multos concidere, multos etiam somno adhuc oppressos interemere. Ac deinde die toto ingens certamen est continuatum: et pluribus rejectis, nec pauctoribus occisis, ad Aluvium Romani rediere, et ante urbem Ctesiphontem castra posuere. 80 Cæterum imperatori ut ulterius procederet, Εδόκει δ' οὖν βασιλεῖ, μὴ προσωτέρω ἰέναι, ἀλλὰ consilium esse visum non est: sed magis ei, ut τὰς μὲν ναῦς ἐμπιπρᾷν, ὡς δι᾿ αὐτὰς πολλῶν ἄπο naves incenderentur, propterea quod carum eausa της μάχης γενομένων. Καί γε τὴν ἐπάνοδον ἐποιοῦνmilites multos a pugna abesse oporteret, placuit. το, πρὸς τὴν ἀρχομένην αὐτῶν πορευόμενοι, ἐν ἀρι Et jam cum copiis suis reditum in Romani imperii στερᾷ τὸν Τίγρητα ποταμὸν διαφέντες. Καὶ τὰ μὲν ditionem maturabat, Tigride amne ad sinistram πρῶτα, εὐφόρου γῆς καὶ πάντ᾽ ἐχούσης τὰ ἀναγκαῖα relicto. Ac primum quidem in regionem fertilem, αρκούντως ἀπέλαυον, τῶν αἰχμαλώτων έκαστα και et rebus omnibus abundantem, captivorum indicio ταμηνυόντων· μετὰ δὲ τοῦτο πρεσβύτης τις ὑπὲρ τῆς venerunt. Deinde autem senex quidam, qui vitam κοινῆς ἐλευθερίας Περσῶν τὸ θανεῖν προτιμήσας, ἐξεpro communi Persarum libertate devoverat, con- πίτηδες ἀλῶναι πλασάμενος, καὶ ὡς δῆθεν οὐχ ἐκὼν sulto ut caperetur, nostris occasionem præbuit. συλληφθείς, ἄγεται πρὸς βασιλέα. Πολλὰ δ᾽ ἀνακριIgitur mox veluti non sua sponte captus, ad im- θεὶς καὶ δόξας ἀληθῆ λέγειν, πείθει αὐτῷ ἔπεσθαι· peratorem est adductus. Et de rebus multis inter- τάχος γὰρ ὅσον ἐς τὰ 'Ρωμαίων ὅρια την στρατιάν rogatus, veraque dicere existimatus, ei ut sequa- επιστήσειν κατηγγυᾶτο· δυσπρόσοδον δὲ μόνην δεῖν tur persuadet pollicitus namque est, exercitum τινὰ γῆν ἐλθεῖν αὐτοὺς δυεῖν ἢ τριῶν ἡμερῶν, καὶ se quamprimum ad Romanorum fiues ducturum; χρῆναι τὰ ἐπιτήδεια φέρειν· δι' ἐρήμου γὰρ τῆς γῆς iuviam tantum quamdam duorum aut trium die η ανάγκην εἶναι τὸ στράτευμα διελθεῖν. Καὶ δὴ ταῖς rum itinere regionem peragrandam, cibaria et ἀπάταις τοῦ σοφοῦ εἴτουν σοφιστοῦ πρεσβύ του alias res necessarias ferendas, et copias per soli- πεισθεὶς ὁ ἀπατεὼν καὶ πολλοὺς κατασοφισάμενος, tudinem ducendas esse, dictitans. Fraude ea atque ἔγνω δεῖν ταύτῃ πορευτέον είναι, ἔνθα ἂν ὁ πρεσβύ seductione sapientis seu potius sophistici senis της ἡγοῖτο. Ως δὲ προσωτέρω χωρούντες μετά τρί persuasus seductor, qui multos sophistica sua arte την ἡμέραν τόποις ἀγρίοις ἐνέβαλον, ὁ μὲν γέρων, deceperat, eundum esse qua senex duceret, sta • βασάνοις ώμολόγει τὴν πρόθεσιν, ὡς τῶν ὁμοφύλων tuit. Tridui iter progressi, in locos incultos inci- χάριν αὐτομολήσοι πρὸς θάνατον· καί γ᾽ ἕτοιμον derunt: et vie dux tortus, consilium suun, sua ἑαυτὸν παρέχειν πρὸς πᾶν ἐπερχόμενον· ἐν δεινοῖ; videlicet sponte propter cives et populares suos, δ' ἀφύκτοις τῆς στρατιᾶς ἐναπειλημμένης, καὶ ἤδη se ad mortem procurrisse, cruciatusque omnes ἐκτετηκόσι, τῇ τε μακρᾷ ὁδοιπορία καὶ ἐνδείᾳ τῶν perferre paratum esse, professus est. In discri- ἀναγκαίων, εὐθὺς καὶ Περσικὴ παράταξις ἐπεισπί mine summo exercitus versabatur, diflicultate iti- πτει τούτοις μάλα λαμπρά και μάχης καρτεράς meris et alimentorum penuria confectus: cum συρραγείσης, ἄνεμος ἐκνεφίας πνεύσας σφοδρόν, τόν splendida Persarum acies derepente adest, el τε οὐρανὸν καὶ τὸν ἥλιον πυκνοτάτῳ νέφει ἐκάλυπτε

ECCLESIASTIC HISTORIE LIB. X. καὶ τὴν κόνιν εἰς ἀέρα ἐλίκμα, σκέτους πολλοῦ καὶ praelio ingenti commisso, turbidus ventus veheὀχλύος μάλιστα ἐπιπολαζούσης. Τὰ δὲ Περσικὸν ἐπελαύνον, συνεπῆγε καὶ τοὺς ὑποσπόνδους κοντοφόρους Σαρακηνούς· ὧν εἰς τὸ δόρυ ἐκτείνας, ἰσχυρῶς παίει τὸν βασιλέα κατὰ τὸ περιτόναιον. Αμα δὲ τῇ αἰχμ ἐξελκομένῃ κόπρος επηκολούθει συνεπισπωμένη τῷ αἷματι. Τὸν μὲν οὖν κτείναντα εἷς τῶν δορυφόρων ἐπελθὼν τῆς κεφαλῆς ἀφαιρεῖται· καιρίαν δὲ τρω θέντα τὸν Ἰουλιανὸν ἐπ' ἀσπίδος οἱ οἰκεῖοι ἀναλαβό μενοι, πρὸς τὴν βασιλικὴν ἀπεχώρουν σκηνήν. Τισί δὲ καὶ τὴν πληγὴν διὰ τὸ ἁθρόον μηδ' ὅθεν ἐπῆλθεν Ιδοῦσι, παρά τινος τῶν οἰκείων ἐνομίσθη τὸ πάθος προελθεῖν. Οἱ μὲν οὖν Πέρσην, οἱ δὲ Σαρακηνὸν, εἰσὶ δὲ οἱ καὶ Ῥωμαῖον στρατιώτην διισχυρίζονται εἶναι τὸν πλήξαντα, ἀγανακτήσαντα, ὡς εἰκὸς, ὅτι περ ἀβουλίᾳ καὶ θρασύτητι γνώμης τοσαύτην στρατιάν παραπώλεσεν. menter flare incipiens, densa nube cœlum atque solem obscurat, pulverem in aerem sublatum ventilat, caliginemque et tenebras ingentes excitat. Et Persicus excrcitus in nostros irruens, socios atque auxiliares secum Saracenos hastatos adduxerat. Ilorum aliquis hasta protensa, imperatorem graviter vulnerat: membrana ea quæ peritoneum dicitur, et exta omnia intrinsecus legit, ita disrupta, ut cuspide extracta excrementa sanguine mista eam sint consecuta. Percussori ex imperatoris satellitibus quidam caput amputavit Imperatorem autem ita lethaliter vulneratum, scuto impositum, satellites ejus in tabernaculum imperatorium detulerunt. 81 Porro nonuulli qui vulnus unde pervenerit, ob repentinum incursum prorsus non viderunt, a quopiam familiarinm suorum inflictum esse existimarunt. Atque alii quidem Persam, álii Saracenum, sunt qui Romanum militem eum occidisse affirmant, indignatum videlicet, sicuti verisimile erat, quod imprudenti temeritate et gloriosa audacia tantum perdi.lisset exercitum. Λιβάνιος δὲ ὁ Σύρος σοφιστής, φίλος αὐτῷ ἐς τὰ μάλιστα καὶ διδάσκαλος γεγονώς, ἐν τῷ εἰς αὐτὸν ἐπιταφί, τοιάδε περὶ τοῦ κτείναντος αὐτὸν ἱστορεί · Τίς οὖν ὁ κτείνος, ποθεῖ τις ἀκοῦσαι; Τούνομα μὲν οὐκ οἶδα· τοῦ δὲ μὴ πολέμιον εἶναι τὸν κτεί να τα σημεῖον ἐναργὲς τὸ μηδένα πολέμιον ἐπὶ τῇ πληγῇ τετιμῆσθαι· καίτοι διὰ κηρύκων ὁ Πέρσης ἐκάλει τὴν ἀπεκτονότα, καὶ μεγάλων ὑπῆρχε τῷ φανέντι τυχεῖν. Αλλ' ὅμως οὐδ᾽ ἔρωτι γερῶν ἠλαζονεύσατο. Καὶ πολλή γε τοῖς πολεμίοις ή χάρις, ὅτι ὧν οὐκ ἔδρασαν, οὐ προσέθεντο τὴν δόξαν. 'Αλλ' ἔδοσαν παρ' ἡμῖν αὐτοῖς τὸν σφαγέα ζητεῖν. Οι; γὰρ οὐκ ἐλυσιτέλει ζῶν· οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ ζῶντες οὐ κατὰ τοὺς νόμους, πάλαι τε ἐπεβούλευον, καὶ τότε δυνηθέντες εἰργάσαντο τῆς τε ἄλλης ἀδικίας ἀναγκαζούσης, οὐκ ἐχούσης ἐπὶ τῆς ἐκείνου βασιλείας ἐξουσίαν· καὶ μάλιστά γε το τιμᾶσθαι τοὺς θεοὺς, εἶ τουναντίον ἐζήτουν. ο Ο μὲν οὖν Λιβάνιος ἔοικε Χριστιανὸν λέγειν τὸν σφαγέα τοῦ παραδάτου· καὶ οὐδὲν ἀπεικὸς τῶν τηνικάδε στρατευόμενον εἰς νοῦν βαλεῖν, ὡς ὁ τύραννον ἀνελὼν δι' ἐπαίνου παρ᾽ ἅπασι πέφυκεν, ἅτε δὴ τῆς κοινῆς ἐλευθερίας ᾑρημένος θανεῖν· ἴσως δὲ καί τισι τῶν γνησίων ἐπαμύνων. Καὶ οὐκ ἄν τις ἐκείνῳ μέμψαιτο διὰ Θεὸν καὶ θρησ κείαν ελομένῳ προκινδυνεῦσαι· ἐμοὶ δὲ περὶ τῶν εἰρημένων διακριβολογεῖσθαι λελόγισται παρ' οὐδέν· καὶ γὰρ καὶ Κάλλιστος ὁ τὰ κατ' αὐτὸν ἡρώῳ μέτρῳ διεξελθών, τὰ κατὰ τὸν πόλεμον διηγούμενος, ὑπὸ δαίμονός φησι πληγέντα τοῦτον θανείν. Όμως τι μῶν τὸν οἰκεῖον δεσπότην οὕτως ἔγραψεν, Ἴσως δ' ἂν καὶ ἀληθείας εἴη ἐχόμενον· οὐκ ὀλίγους γὰρ ἐριννύες μετήλθον. ὡς δ᾽ ἀληθέστατος λίαν καὶ σύμφωνο; κρατεῖ λόγος ἀπανταχοῦ, καὶ εἰς ἡμᾶς ἀφίκετο, κατὰ θεομηνίαν Ἰουλιανὸς ἀναιρεῖται· καὶ σφαγέα τούτου βίβλοι ἡμῖν εἶναι τὸν πολὺν καὶ μέσ γαν Μερκούριον ἐκδεδώκασι. tum occubuisse dicit. Atque is tametsi herum suum Sozomenus, percussorem Juliani post vulnus ilți inflictum, latuisse, et equo admisso fuga sibi Libanius sane Syrus sophista, amicus ejus intimus et præceptor, de percussore ejus in funebri oralione, quam de eo composuit, talia scribit: • Quis igitur eum interemerit, audire quispiam cupit? Nomen ejus nescio. Non hostem autem percussorem eum fuisse, apertum indiciu:n est, quod ex hostibus nemo vulneris ejus nomine honorem et præmium acceperit: cum quidem Persarum rex per præcones percussorem ejus evocaverit, et ingentia, qui sese iudicasset, præmia percepturus fuerit. Sed ne eorum quidem cupiditate quisquam est adductus, ut facinus sibi tantum per jactantiam arrogaret. Et multa profecto hostibus debetur gratia, quod cujus facti auctores non fuerunt, ejusdem sibi gloriam non vindicarunt. Sed nobis, ut interfectorem inquireremus, permiserunt, quibus illum diutius vivere bouo non fuit. Sunt autem isti, qui nullis vivunt legibus. Qui quidem quod dudum sunt conati, tum demum cum possent, peregerunt: iniquitate reliqua eos cogente, cui sub illius imperio locus non fuit, et maxime deorum cultu, cui ipsi maxiine sunt adversati.» Libanius quidem Christianum fuisse transgressoris percussorem, dicere videtur. Neque dissentaneum est, aliquem ex militibus qui sub siguis ejus erant, hæe sic secum considerasse: quod si qui olim tyrannum sustulisset, is ab omnibus propter communem libertatem asserendam, aut aliquem ex necessariis et propinquis vindicandum, vel cum vite periculo facinus tantum ausus, laudem retulit: neque su quemquam reprehensurum esse, si Dei et religionis causa, se in certum periculum conjiceret. Mihi vero de his quæ dicta varie sunt, accuratius inquirere minime necessarium videtur. Nam et Callistus, qui res ejus heroico versu complexus est, rebus bellicis expositis, a dæmone eum vulnerahonore prosequeretur, hæc tamen scripsit. Et consuluisse dicit: Καὶ τοῦ ἵππου καταλαβὼν, ἔστι; ἦν, ἀπῆλθε λαθών.

fortasse hoc sie, quamvis ab hominė poeta dictum, verum fuit. Non paucos enim Erinnyes ultæ sunt. At enim quemadmodum verissima 82 et constantissima, quæ ad nos quoque p. rvenit, ubique obtinuit ſ ma, vindicta divina Julianum trucidatum esse constat: percussorem que ejus, libri nobis clarum illum et magnum Mercurium esse produnt. CAPUT XXXV. Quod visiones divina quibusdam apparentes, Juliani apud Persas necem portenderint. Ilujus rei argumentum est divina quædam visio, quae Juliano, cogomento Sabar, monacho, virtute praeluro viro, est ollata. Qui auditis impii illius minis, sedulo Deum, ut quamprimum nos ab illius tyrannide liberaret, oravit. Et endes ei qua in Perside peracta est die, revelata est. Discipulis ramque suis, causam esstasis atque consternationis inquirentibus, rem ipsam revelavit; atque illi porro aliis viri ejus dicta indicarunt. Sed enim de visione ea cum exactior investigatio fieret, compertum est, qua hora res gesta fuerat, eadem illum cam vidisse. Sed et Didymus philosophus ecclesia - stiens domicilium Alexandriæ habens, in mœrore maximo fuit, cum propter imperatorem, qui tam impiam sequeretur religionem, tum quod ecclesias Lantopere contemni videret. Quapropter jejuniis sese maceravit, et l'eum precibus invocavit, ac ne noctu quidem alimenti quidquam sumpsit, propter ingentem sane dolorem, sicque in sella considens, summo obrutus est: deinde consternatione correptus, equos candidos per acrem discurrentes sibi videre est visus, et qui eis insidebant equites, voce clara pronuigantes: • Renuntiate Didymo, lac i sa hora Julianum esse casum: idipsum Athanasio quaque magno significetur: et Didymus exsurgens cibum capiat. ›Quidam etiam ex necessariis et amicis Juliani, ad ipsum contra Persas bellum gerentem via publica profectus, cum ex itinere profectionem accelerans, in locum quemdam diverteret, co quod domicilii alterius ibi copia non esset, in ecclesja quadam dormire est coactus. Atque ibi vigilans magis quam somnians, sicuti asseruit, vidit, ut circa se multi convenientes (erat autem apostolorum, prophetarum et martyrum chorus) „ imperatoris adversus ecclesias contumeliam deplorarint: et quid facto opus esset, al us ab alio requisierit. 83 Et cum diu multumque ad eum mo!um deliberassent, et veluti adduTsitas.nt, duos ex illorum coiu consurrexisse dixit, Artemium et Mercurium, qui alios bono animo esse jusserint, et alacritate singulari divinum ilInu conventum reliquerint, quasi ad Juliani imp. rii eversionem ire properantes. Porro qui visiprem hane vidit, eventua et finem ejus metuens, profectionem prosequi neglexit. Ac rursum ibi somo oppressus, eumdem illum casum denuo vidit: cosque qui prius magno studio properantes abierant, et proxima nocte bellum Juliano inferre crediti fuerant, reversos, aliis celerrime remuntiare, desertorem necatum esse, nec de cetero causam esse, cur ita sint solliciti. Que Julianus *Οτι θεῖαι ὄψεις τισὶ φανεῖσαι τὴν τοῦ Ἰουλια τοῦ ἐν Περσίδι θάνατον προεσήμηναν. Τούτου δ' ἀπόδειξις θεία τις ὄψις, ἣν ἀνὴρ, Ἰου λιανός όνομα, καθεώρα, τὴν ἀρετὴν ἄκρος· ὃς τὰς ἀπειλές διακούσας τοῦ ἀσεβοῦς, δεόμενος ἦν του Θεοῦ ἀπαλλάττειν τῆς ἐκείνου τυραννίδος ὡς τάχος ἡμᾶς. Καί γ' ἀπεκαλύπτετο τῷ ἀνδρὶ, καθ' ην με μέραν ἐν Περσίδι ἀνήρητο, τὰ γενόμενα. Τοῖς γὰρ φοιτηταίς πυνθανομένοις τὴν ἔκστασιν ἀνεἶπεν· οἱ δ' ἐσημαίνοντο τα λεγόμενα. ᾿Ακριβωσαμένοις δὲ τὰ ὀραθέντα, εὑρέθη, καθ᾽ ἣν ὥραν ἐπράττοντο, διορῶν τὰ γενόμενα. ᾿Αλλὰ καὶ Δίδυμος ὁ τῆς Ἐκ κλησίας φιλόσοφος, τὴν ᾿Αλεξάνδρου οἰκῶν, περίλυ πος μάλιστα ἦν, διά τε τὸν κρατοῦντα θρησκεύειν οὕτως ἑλόμενον, καὶ διὰ τὴν τῶν ἐκκλησιῶν κατα φρόνησιν. Νηστεύων οὖν διὰ ταῦτα, καὶ τὸν θεὸν Ελεούμενος, ὑπὸ τῆς ἄγαν μερίμνης οὐδὲ τῆς νυκτός τροφής μετασχών, οὕτως ἐπὶ θρόνον καθήμενος εἰς ὕπνον τρέπεται. Εἰς ἔκστασιν δ' ἐλθών, λευκούς ὑπ' ἀέρ: τρέχοντας ἵππους ἐδόκει ὁρᾷν· οἱ δ' ὑπε πάται τούτων ἔποχοι ὄντες, ἐκήρυττον· ὁ ᾿Αναγ γείλατε Διδύμῳ ὡς περὶ τήνδε τὴν ὥραν ἀνήρηται Ιουλιανός. Τοῦτο δὲ καὶ ᾿Αθανασίῳ τῷ πάνυ δα μηνυέτω, καὶ ἀναστὰς [Δίδυμος] μετεχέτω τροφής. Καί τις δ' ἕτερος τῶν ἐπιτηδείων μάλιστα και φίλων Ἰουλιανῷ, πρὸς αὐτὸν Πέρσαις εἰσβεβληκότα, διὰ τῆς λεωφόρου των, ἐπεὶ καταλύσαί που συνέβη, την ἄφιξιν ἐπειγόμενος, ἀπορία οἰκήματος ἔν τινι τον έκκλησιῶν καθεύδειν ἠνάγκαστο· καὶ ὑπαρ μέλλον ἢ ὄναρ ἰδεῖν διετείνετο, ὡς περὶ αὐτὸν συνελθόντες πολλοὶ (ἀποστόλων δ' ἦσαν καὶ προφητῶν χοροὶ καὶ μαρτύρων), τὴν εἰς τὰς ἐκκλησίας τοῦ κρατοῦντο; Έριν ὠδύροντο· καὶ τὸ ποιητέον παρ' ἀλλήλων τον μανθάνειν. Επιπολὺ δ' οὕτω λογιζομένων καὶ ώταγεὶ διαπορουμένων, ἐκ μέσου τούτων δύο τινὲς ἀναστάντες, Αρτέμιον δὲ καὶ Μερκούριον λόγος έχει τούτους εἶναι, θαῤῥεῖν τοῖς ἄλλοις ἐνεκελεύοντα· καὶ σπουδῇ τὸν θεῖον σύλλογον καταλελοιπότες, ὡς ἐπὶ καθαιρέσει τῆς Ἰουλιανοῦ ἀρχῆς τὴν ὁρμὴν ἔσπευδον. 'Ο δὲ τῆς ὁράσεως θεατής τὸ προκείμε νον ὠλιγώρει. Δεδοικώς γε μὴν τὸ τέλος τῆς ἔψεων, ἐκεῖσε καθεύδων τὸν αὐτὸν αὖθις σύλλογον καθεώ;, καὶ τοὺς πρώην ἐξιόντας σπουδή, αὖθις ἐληλυθότας, οἱ τῇ προτέρα νυκτὶ ἐπιστρατεύειν ἐδόκουν Ἰούλια. νῷ· καὶ τάχος ὅσον ἀναγγεῖλαι τοῖς ἄλλοις, ὡς ἡ ἀποστάτης ἀνῄρηται· καὶ τοῦ λοιποῦ μὴ μέλον ἐπι ὑμῖν. Καὶ ἃ μὲν ἐθεάσαντο ὅ τε 'Ιουλιανός μοναχός καὶ ὁ ἐκκλησιαστικός φιλόσοφος Δίδυμος ὁ ᾿Αλεξανδρεὺς, καὶ ὁ φίλος καὶ οἰκεῖος τῷ ἀποστάτη, ταῦτα ἐστι· καὶ οὐδεὶς τῆς ἀληθείας διέπεσεν, ἐκδήλω; ἐς ὕστερον τῆς σφαγής γενομένης. Εἰ δέ τις αὖθις διισχυρίζοντο μὴ κατι θεομηνίαν ἀνηρῆσθαι αὐτῶν, ἅτε ταῖς ἐκκλησίαις διαλυμηνάμενον, τέως γε μὴν

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. 55& ἡ προφητεία πεισάτω τοῦτον, ἦν τις θεῖος ἀνὴρ monachus, et ecclesiasticus philosophus Didymm προηγόρευσε, προσφοιτῶν μὲν Λιβανίῳ, τὰ δὲ τῆς Alexandrinus, et praeterea deserturis ipsius faniΕκκλησίας ἐκπαιδευόμενος. Επιστρατεύοντι γὰρ liaris et propinquus viderint, talia sunt. Neque ἐκείνῳ τοῖς Πέρσαις, διατωθάζων Λιβάνιος, ο Νῦν illorum quisquam a veritate aberravit, quam cædes δὲ ἄρα, τῷ θείῳ ἐκείνῳ ἀνδρὶ ἔλεγε, τί ἂν ὁ τοῦ postea renuntiata confirmavit. Quo si quispiam τέκτονος πράττοι υἱός; Ο δὲ, Ξυλίνην θήκην και adhuc illum qui sic ecclesias vastaverit, non divina τασκευάζει πρὸς θάνατον, ἀντεπήγαγε, τῷ σῷ βασι vindicta interemptum esse contendat: ei id vaλεῖ,» καὶ μετ' ὀλίγον ἧκε νεκρὸς ὁ σοβαρὸς ἐκεῖνος, ticinium persuadeat, quod divinus quidam vir, καὶ μέγα φυσῶν, καὶ τὴν ᾿Αλεξάνδρου δόξαν όνειρο- Libanii quidem familiaris, institutis autem eccleπολῶν, ἢ καὶ μᾶλλον ὑπερβαλέσθαι τοῦτον οιόμε siasticis probe eruditus, prædixit. Cum namque νος· δς κατὰ τὴν Πυθαγόρου δόξαν τάς μετεμψυ Julianus exercitum in Persas duceret, et Libanius. χώσεις τιμῶν, ἐκ μετενσωματώσεως τὴν ᾿Αλεξάν- illudens ad sanctum illum virum diceret. • Quidδρου ἔχειν ψυχήν, μᾶλλον δὲ αὐτὸς εἶναι ᾿Αλέξανδρος nam fabri faceret filius? respondens ille: Ligneum ἐν ἑτέρῳ δηλαδὴ σώματι ἔλεγε· μηδὲ εἰδὼς ὡς ἄρα inquit, loculum ad mortem imperatoris tui elaboνικῶν μὲν καλόν, ὑπερνικἂν δὲ ἐπίφθονον. Μπάτα rat. Et parva intercessit mora, cum mortuus ille δὲ αὐτὸν καὶ Μάξιμος ὁ φιλόσοφος, συμπαρὼν αὐτῷ adductus est, qui superbus et infatus gloriam καί τισι μαντείαις ἐξάγων τοῦ δέοντος. Alexandri somniaverat, ac potius longe illum superasse sibi visus fuerat: et juxta Pythagoræ sententiam, animaruın transmigrationes magnifaciens, ex corporum transmutatione Alexandri animam se habere, atque adeo Alexandrum in corpore alio se esse, dixerat. Neque satis intellexit, Vincere quidem pulchrum esse: victoria autem per insolentiam abuti, invidiosum. Seduxit autem eum Maximus etiam philosophus, qui ei adſuit: et divinationibus quibusdam transversuın egit. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὅθεν ἐβλάβη, ἀμωςγέπως συνῆκε, καὶ παντάπασι τὸν τῆς συμφορᾶς οὐκ ἠγε νόησεν αἴτιον. Καὶ γάρ φασι τῆς ὠτειλῆς τὸ αἷμα ἀρυόμενος τῇ κοτύλῃ, εἰς αἰθέρα διακοντίζειν, οἷα γε Χριστὸν ὁρῶν, καὶ τῆς σφετέρας σφαγῆς τὴν αἰτ τίαν ἐπιγράφων αὐτῷ, καὶ λέγειν, ὡς Νενίκηκας, Γαλιλαίε, νενίκηκας. "Αλλοι δέ φασιν ὡς τὸν ἔφορον τῆς αὐτοῦ γεννήσεως ἥλιον κατά τινα περίοδον ἀστρονομικὴν ἐν αἰτίαις ἐτίθει, ὅτι Ῥωμαίοις ἐπήμυνεν, αὐτὸν δὲ οὐ διέσωσεν. Εἰ δ' ἀληθὲς, τελευτᾷν μέλλων, τῆς ψυχῆς χωριζομένης τοῦ σώματος, θειότερα ή κατ' ἄνθρωπον ηδύνατο θεωρεῖν, ὡς καὶ Χριστὸν ὁρᾷν, λέγειν οὐκ ἔχω· οὐ γὰρ πολλῶν ὁ λόγος, ἀλλ' οὐδὲ ὡς ψεῦδος ὄντ᾽ ἀποτρέπομαι· εἰκὸς δ' εἶναι καὶ ταῦτα, καὶ τούτων πολλῷ θαυμαστότερα γίνεσθαι, ἵνα μὴ ἀνθρωπίνῃ σπουδῇ συστῆναι τὴν ἐπώνυμον Χριστοῦ θρησκείαν ἔχοι τις λέγειν. Καὶ ὁ μὲν τοιαῦτα πράττων, καὶ τὸ αἷμα φαίνων, διαρ μήδην, Κορέσθητι Ναζωραίε, ἐπέλεγεν. Ὕβριζε δὲ καὶ τοὺς ἄλλους θεούς, κακοὺς καὶ ὀλετῆρας ἀποχαλῶν. Ο μέντοι ἄριστος ἰατρῶν ὁ Λυδός Ωρειβάσιος, ὁ ἐκ Σάρδεων, αὐτῷ συνῆν. Αλλ' ἐχλεύαζεν ή πληγή τὴν ἐκείνου ἅπασαν θεραπείαν· καὶ ἐν τρισὶν ἡμέ ραις τοὺς πολλοὺς αἰῶνας ζήσειν οἰόμενον, ἐξῆγε τοῦ ζῆν· ἐν μὲν τῷ τοῦ Καίσαρος σχήματι πέντε ἐνιαυτούς, ἐν δὲ τῷ διαδήματι μετὰ τὸν Κωνσταν τίου θάνατον δύο πρὸς τῷ ἡμίσει διανύσαντα ἔτη. Ετος δ᾽ ἦν αὐτῷ τῆς ζωῆς τηνικαῦτα πρὸς τῷ ἑνὶ καὶ τριάκοντα. Τόν γε μὴν ἅπαντα χρόνον τῆς αὐτ τοῦ βασιλείας ἀγανακτῶν ὁ Θεὸς συμφοραῖς ἀπείροις καὶ παντοδαποῖς κακοῖς ὑπέβαλε την Ρωμαίων ὑπήκοον. "Η τε γὰρ γῆ σφόδρα σειομένη, οὐκ ἀσφαλῆ παρείχεν οὔτ' ἐν οἴκῳ μένειν οὔτ᾽ ἐν ὑπαίθρῳ διατριβὴν ἔχειν τοὺς περιοίκους. Ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ ἀρχῆς καὶ τὸ θρυλλούμενον ἐν Ἀλεξανδρείᾳ πάθος ἐγένετο· ὁπηνίκα σφόδρα ή θάλασσα πνεύσασα, τους οικείους παρήμειψεν ὅρους, καὶ μέχρι πολλοῦ PATROL. GR. CXLVI G Sed enim unde ei clades ea evenerit, quodam - modo ipsemet intellexit, neque prorsus calamitatis auctorem ignoravit. Dicitur enim, cum e vulnero cava manu sanguinem hausisset, atque eum in coelum, veluti Christum conspiciens, conjecisset, perinde atque causam cædis suæ in eum referret, vociferatus esse: Vicisti, Galilze, vicisti. 84 Alii vero tradunt, euu solem natalis horæ suæ ingectorem, propter astronomicum quemdam circuitum accusasse, quod Persis auxilium tulerit, se autem non servaverit. Et, siquidem verum est, jain morilurus, animna secedente a corpore, divinius quodaminodo quam pro hominum captu potuit, oculos intendisse ita fertur, ut etiam Christum viderit: quod sane affirmare non possum: non multi enim hoc dixerunt. Verumtamen id etiam veluti mendacium non refello. Verisimile enim est, et hoc, et eo adhuc multo admiranda magis accidisse, ne humano consilio, qui a Christo nomen habet, reliβionem constitisse, dicere quispiam possit. Atque ille sic se habens, et sanguine difluens, diserte: Saturare, Nazarene, exclamavit. Alios quoque deos contumelia affecit, malos eos et perniciosos appellans. Præsto ei affuit Sardis ortus medicus præstantissimus, Oribasius Sardensis. Sed curam ejus omnem vulnus illius risit atque contempsit. Ita qui se multis sæculis victurum credidit, intra triduum est exstinctus: qui in Cesaris dignitate quinquennium, in imperio autem a Constantii morte annos duos cum dimidio exegit. Mortuus est ætatis anno tricesimo primo. Toto sane imperii ejus tempore iratus Deus, varias calamitates et innumera mala Romanorum immisit ditioni. Siquidem terra ingenti motu concussa effecit, ut neque in domibus tuto homines manerent, neque sub dio etiam recte versarentur. Sub ipsius quoque imperio decanta tissima illa urbi Alexandrinæ calamitas accidit, cum

in nare vehementi astu concitum, et ultra fines suos τῆς ξηρᾶς ἦλθε, καὶ ταύτην κατέκλυσεν· ὥστε καὶ progressum, ita diluvio aridam et continentem terram inundavit, ut eo in locum suum regresso, tectorum tegulis scaphæ marinæ sint repertæ. Unde Alexandrini, ab eo tempore quo talis inundatio coorta est, diem festum cum peragentes, faces multas in urbe accendunt, carminibusque et gratiarum actionibus iram Dei supplices placant, soLemnitatemque anniversariam cum insigni pietate et religione observant. Siccitates etiam intensæ eo imperante cum fruges exstinxerunt, tum aerem quoque pestiferum reddidere. Quapropter hominibus rerum penuria pressis, fames admodum excrevit, 85 adeo ut homines ad insolitas prorsus vitæ agen:læ rationes, et ad irrationalium animantium alimenta sint conversi. Famem vero istam μαίνετο, νόσους ποικίλας ἀπογεννῶν, ἐξ ὧν τὰ ὑπὲρ τῶν κεράμων, τοῦ ὕδατος αὖθις ὑπονοστήσαν τος, θαλάττια εὑρεθῆναι σκάφη. "Ο δή 'Αλεξανδρείς ἀεὶ διατελοῦσιν ἑορτὴν ἄγοντες ἐξ ἐκείνου καθ' ήν ἡμέραν ἐγένετο· λύχνους πολλούς καίοντες ἀνὰ πᾶσαν τὴν πόλιν, χαριστηρίοις τε ᾠδαῖς τὸν θεὸν Ελεούμενοι, δυσωποῦσι, περιφανῶς μάλα σὺν εὐλα βείᾳ ετησίως ταύτην ἐπιτελοῦντες. Ναὶ μὴν καὶ αὐχμοὶ σφόδρα ἑαυτοὺς ἐπιτείναντες, ἐπὶ τῆς αὐτοῦ ἡγεμονίας, τούς τε καρποὺς ἔφθειραν, καὶ τὸν ἀέρα φθοροποιὸν ἀπειργάσαντο. Κἀντεῦθεν τῇ ἐνδείᾳ τῶν ἀνθρώπων πιεζομένων, κατὰ βάθος ὁ λιμὸς ἐχώρει, καὶ εἰς τὰς τῶν ἀλόγων ζώων τροφὰς, καὶ εἰς ἀήθη δίαιταν τὸ ἀνθρώπινον ἤλαυνε. Τῷ δὲ λιμῷ τούτῳ καὶ λιμὸς ἕτερος ἠκολούθει, καὶ τοῖς σώμασιν ἐλυ πλεῖστα τῶν σωμάτων ἐφθείρετο. Καὶ τὰ μὲν κατὰ Ἰουλιανὸν τοιοῦτον ἔσχε τὸ πέρας, πέρα τον μὲν καὶ πᾶσι Χριστιανοί;, διαφερόντως δ' ᾿Αντιοχεύσιν· οι καὶ κοινὴν χορείαν τῇ τοῦ τυράννου ἀναιρέσει στησάμενοι, καὶ Μάξιμον τὸν φιλόσοφον ελοιδόρουν ἐπάδοντες· «Ποῦ σοῦ τὰ μαντεία, Μάξιμε μωρέ;» Ενίκησεν ὁ Θεὸς, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῦ. Πολλαὶ δὲ κεφαλαὶ καὶ σώματα εσφαγμένα ἐν τοῖς κιβωτίοις καὶ φρέατι καὶ τοῖς ἀποῤῥήτοις τόποις τῶν βασι λείων εὑρέθησαν· οὓς ἔθυς κρύφα, τὸ μέλλον ἐπι ζητῶν, ὡς καὶ ἐν Κάρραις τῇ πόλει. Τὸν γὰρ ἐκεῖσε νεὼν εἰσιών, καὶ κλεῖθρα τούτῳ ἐπιβαλών, μυσαράς μαγγανείας εἰργάζετο. Καὶ γυνὴ δ' ἐκεῖσε μετά μόρον ἐκείνου ἀπῃωρημένη εὑρέθη, ἣν ἀνέτεμε τὸ μέλλον διερευνώμενος. pestilentia est consecuta, quæ corpora infestavit, et varios progenuit morbos, unde plurimi mortales interiere. Juliani res hunc habuere finem, omnibus quidem Christianis, præcipue tamen Antiochenis, gratum et jucundum: qui propter cædem ejus publico instituto tripudio, Maximum etiam philosophum convitiis prosciderunt, illud acciuentes, • Ubi sunt divinationes luæ, stulte Maxime?, Vicit Deus, et Christus ejus. Multa autem capita et corpora hominum jugulatorum in cistis, in puteis, et in locis secretioribus imperatoriæ aulæ, Antiochiæ sunt reperta, quos ille, res futuras inquirens, clam mactavit. Sicuti et in oppido Carris. Nam ibi templum ingressus est, foribusque probe claustris munitis, exsecranda peregit per incantationes et imposturas magica sacra. Mulier quoque post ejus mortem ibi, ita ut in sublime sublata; et ex capillis suspensa fuerat, reperta est, quam futurum investigans resecuit. CAPUT XXXVI. Quæ Libanius in funebri oratione Juliani contra nos scripserit. Et responsum, dicta ejus rejellens. Οἷα Λιβάνιος ἐν τῷ ἐπιταφίῳ Ἰουλιανοῦ καθ' ἡμῶν γράφει· καὶ ἀντιλογία πρὸς αὐτὸν ἀνατρέπουσα τὰ εἰρημένα. Ἐπὶ δὲ τῷ θανάτῳ τοῦ ἀσεβοῦς καὶ ὁ σοφιστὴ; Λιβάνιος θρήνον συντάττει, ὃν Ἰουλιανὸν ἢ Επι τάριον ἐπιγράφει· ἐν ᾧ πολλὰ τῶν ἐγκωμίων αὐτῷ καταλέγει, καὶ πράξεις τὰς δοκούσας αὐτῷ δια ξῆλθε· ποιεῖται δὲ μνείαν καὶ τῶν βίβλων, ἃς κατὰ τῶν Χριστιανῶν συνέταττεν Ἰουλιανὸς, τοῖς θείοις De impii principis hujus morte lugubrem composuit orationem Sophista Libanius, quam Julianum sive Funebrem querelam inscripsit, in qua multas ejus laudes recenset, el res quoque gestas, prout visum est ei, commemorat, mentionem quoque librorum ejus faciens, quos adversus ChristiaDos composuit, sacra Evangelia oppugnans, et Εὐαγγελίοις αντιφερόμενος, καὶ ψευδή γε ἀπελέγ veluti falsa ea esse refellere tentans. Ubi etiam, quod ea ludibrium nugasque esse ille demonstraverit, tradit. Quod si alias illius res Libanius laudare constituisset, silentio ea præteriissem, et ad historiam nostram continuandam processissem. Quandoquidem autem dicendi vi et arte fretus, illum et libros illius laudibus efferens, religionem nostram acerbe perstringit: injuriam veritati lacerem, nisi ipsum nugatorem esse ostenderem, et ea qua nos alligit parte reprehenderem atque redarguerem. 86 Sed prius pauca quædam quæ in illius oratione sunt, exponam, et deinde sententiam meam adjiciam. Cum biberna, inquit, nocles longiores essent, incumbens cis libris imperator, χειν ταῦτα πειρώμενο;· ἐν ᾧ καὶ ὡς εἴη γέλωτα καὶ φλήναφον ἀποδείξα; αὐτὰ ἱστορεῖ. Εἰ μὲν οὖν τἄλλα ἐκείνου προὔθετο ὁ Λιβάνιος ἐπαινεῖν, ἡσυ χίαν ἂν ἦγον, καὶ ἐπὶ τὸ συνεχὲς τῆς ἱστορίας ἐδάδίζον. Ἐπεὶ δὲ δεινότητι τέχνης ἐκεῖνον ἐγκωμιάζων καὶ τὰς ἐκείνου βίβλους, τῆς ἡμετέρας καθάπτεται πίστεως, ἀδικήσαιμεν ἂν καὶ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν, εἰ μὴ μᾶλλον καὶ ἡμεῖς αὐτὸν ὡς φλήναφον ἀπελέγξωμεν, καὶ καθαψώμεθα καὶ ἡμεῖς οἷς ἐκεῖνος καθάπτεται, τέως δὲ μέτρι᾽ ἅττα ἐκείνου τῶν ἐν τῷ ἐγκωμίῳ φερομένων ἐκθώμεθα πρότερον, ἔπειτα καὶ τὰ ἡμέτερα παραθήσομεν. «Τοῦ χειμῶνος, φησί, τὰς νύκτας ἐκτείνοντος, ἐπιθέμενος ὁ βασιλεὺ; ται;. βίβλοις, αἳ τὸν ἐκ Παλαιστίνης ἄνθρωπον Θεόν το

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. καὶ Θεοῦ Υἱὸν ποιεῦσι, μάχῃ τε μακρᾷ καὶ ἐλέγχων qui hominem Palæstinum Deum et Dei Filium fa ἰσχύϊ γέλωτα ἀποφήνας καὶ φλήναφον τὰ τιμώμενα, σοφώτερος ἐν τοῖς αὐτοῖς δέδεικται τοῦ Τυρίου γέροντος. Ιλεως δὲ οὗτος ὁ Τύριος εἴη, καὶ δέχοιτο εὐμενῶς τὸ ῥηθὲν, ὡς ἂν υἱῷ ἡττώμενος.» Καὶ ὁ μὲν σοφιστής ταῦτα ἐγὼ δὲ ἄριστον μὲν σοφιστῶν οἶδα τὸν ἄνδρα, καὶ γλῶτταν αὐχεῖν, οἷαν ἔδει δεινὸν ῥήτορα κεκτῆσθαι· ὥστε καὶ τοῦτο πᾶσι διαμαρτύρομαι, ὡς εἰ αὐτῷ γ' ἐκείνῳ μὴ τῆς ἴσης ἐκοινώνει δόξης, καὶ πλείω ἢ Χριστιανοὶ κατ' ἐκεί νου εἰρήκεσαν, καὶ οὗτος ἂν εἶπε, καὶ μεγαλοπρεπῶς ἂν αὐτὰ, ἅτε δὴ σοφιστής ὤν, διεξῆλθεν ὅτι γε καὶ ζῶντι μὲν Κωνσταντίῳ ἐπαίνους ἔλεξε, τελευτήσαντι δὲ, ψόγους συνέταττεν. Εἰ δὲ καὶ Πορφύριος διάδημα περιέκειτο, οἶμαι πολλῷ ἂν σεμνύ και τὰ ἐκείνου τῶν Ἰουλιανοῦ. Εἰ δὲ καὶ Ἰουλιανὸς σοφίζεσθαι ήθελε, καὶ αὐτὸν ἂν κακὸν εἴρηκε σοφιστην, ὥσπερ δῆτα καὶ Ἑκηβόλιον οὗτος Λιβάνιος ἐν τῷ εἰρημένῳ Ἐπιταφίῳ. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖνος καὶ ὡς τῆς αὐτοῦ κοινωνῶν δόξης, καὶ ὡς φίλος, εἰ δὲ βού λε:, καὶ ὡς σοφιστής, ὅσα γ᾽ ἐδόκει καταχαρίζεται Ἰουλιανῷ, φέρε δὴ καὶ ἡμεῖς ὡς ἂν ἰσχύος ἔχωμεν, ἀντιλέξωμεν. Επιθέσθαι γάρ φησι ταῖς βίβλοις μα κρὰς τὰς νύχτας τοῦ χειμῶνος ἐργαζομένου. Έοικε δὲ τὸ ἐπιθέσθαι δηλοῦν, ὡς διὰ σπουδῆς ἐποιεῖτο ψόγον γράψαι, ὥσπερ δῆτα σοφισταί ποιοῦσι τοὺς νέους γυμνάζοντες. Εἰκὸς μὲν γὰρ τὰς βίβλους πά λας ἐπίστασθαι οἷς διηκόνητο. Επέθετο δὲ μάχῃ ciunt, ingenti contentione et vi eos refutavit, religionemque eam risum prorsus et nugas esse declaravit. Qua in re sapientiorem se Tyrio sene præstitit. Sed hoc mihi ignoscat Tyrius iste, et placide hoc dictum ferat, quod a filio sit victus. › Ilæc sophista ille. Atque ego quidem eum virum optimuın fuisse sophistam, et ab eloquentia plurimum potuisse, ut oratorem egregium, scio. Quapropter apud omnes etiam contestor, illum, nisi in eadem cum Juliano, in religione, fuisset opinione, plura etiam in illumn quam Christiani dixerint, et quidem ut hominem sophistam, splendidius dicturam fuisse; quoniam et in Constantium viventem quidem orationes laudatorias composuit, in defun ctum autem invectivas conscripsit. Ac si Porphyrius imperiale sumpsisset diadema, scripta illius longe Juliani libris, stylo ea celebrans, ut equidem puto, praetulisset. Si vero Julianus artem sophisticam exercuisset, eum ipsum quoque sophistam non bonum fuisse dixisset: sicuti de Ecebolio fecit, in eadem de Juliano oratione funebri sua. Cæterum cum ille ejusdem sententiæ cum Juliano particeps, amicusque ejus, et si addere libet, sophista, quæcunque ei visa sunt, Juliano tribuerit: age nos quoque quoad possumus, eum confutemus. Incubuisse enim illum, inquit, libris longioribus hiemis noctibus. Videtur autem per verbum incumbendi significare, studio illi fuisse, invectivas scribere, σχολάζων μακρᾷ, ἀλλ᾽ οὐκ ἐλέγχων ἰσχύϊ, ὡς σὺ sicuti sophistae studium collocant in adolescentiφής· ἀσθενείᾳ δὲ τἀληθοῦς ὡς φιλοσκώμμων, τὰ καλῶς ἡδρασμένα επεχείρησε διασύρειν. Ὁ γάρ τινι πρὸς μάχην ιών, τὰ μὲν παρασκώπτων, τὰ δὲ προστ τιθείς, καὶ παντὶ τρόπῳ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ ἀλήθεια, παρακρύπτων, ψεύδεται· καὶ ἀπεχθῶς ἔχων οὐ πράττειν μόνον, ἀλλὰ καὶ λέγειν σπουδάζει· καὶ τὰ αὐτῷ οἱ προσόντα φαῦλα τῷ ἐχθρῷ περιτιθέναι μᾶλλον οἰκονομεῖ. 'Αλλ' ὅτι μὲν καὶ ἄμφω, Ἰουλια νός φημι καὶ Πορφύριος, ὃν Τύριον καλεῖ γέροντα, φιλοσκώπται ἦσαν, ἀπὸ τῶν ἰδίων συγγραμμάτων σαφῶς ἐπιδείξομεν. Εν μὲν γὰρ τῇ ἐπιγεγραμμένῃ αὐτῷ Φιλοσόφῳ Ιστορία Πορφύριος τὸν Σωκράτους βίον ὡς μάλιστα διασύρει, τοσαῦτα συκοφαντών, ὅτ' ἂν οὐδὲ ῎Ανυτο; οὐδὲ Μέλιτος οι παρανόμων ἐκεῖνον γραψάμενοι ἐνενόησαν· καὶ ταῦτα Σωκράτην ὃν ἐπὶ σωφροσύνῃ καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς οὐ Πλάτων μόνον καὶ Ξενοφῶν, ἀλλὰ καὶ ὁ λοιπὸς τῶν φιλοσόφων θίασος, διαφερόντως θαυμάσαντες ὡς θεοφιλῆ, καὶ ὡς μεῖζον ἢ κατὰ ἄνθρωπον φρονήσαντα, ἐκδεδώκασιν. Ὁ δὲ παραδάτῆς τὸν πατέρα ζηλώσας, τὰ ἴσα εἰς τοὺς πρὸ αὐτοῦ Καίσαρας διειργάσατο· πᾶσι γὰρ μῶμον ἐπαγαγών, οὐδὲ τοῦ φιλοσόφου εφείσατο Μάρκου. Τοσοῦτόν γε μὴν Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου καὶ Κωνσταντίου τοῦ υἱοῦ κατατρέχει, ὡς συνάγειν ἐνὸν εἶναι, μὴ δι' ἄλλο τι ελέσθαι τὸ σύνταγμα, ἢ διὰ τὸ σκώψαι τού τους ὡς θεοφιλεῖς ἄνδρας, καὶ ἐπ' ἀρεταῖς καὶ ἀν δρίαις καὶ τῇ ἀληθεῖ φιλοσοφίᾳ τὸ διαβόητον ἐσχη bus exercendis. Consentaneum vero est, libros istos eum antea novisse, quibus videlicet in sacro aliquando ministerio usus fuerit. Et incubuit illis studio et contentione diuturniore, sed eos vi dicendi non redarguit et refellit, ut tu dicis, verum im. becillitate potius ingenii, et defectu veritatis, ut homo facetus, et scommatibus libenter ludens, quæ probe fundata sunt, convellere et traducere est conatus. Nam qui cum alio hoc pugnæ genere congreditur, quædam adulterans atque depravans, quædam de suo adjiciens, modisque omnibus in re et sententia quaque veritatem supprimens, men - titur et fallit: atque odio et inimicitiis infestus, non facere solum, sed etiam dicere hostiliter studet: 87 ac quacunque sibi insunt mala, iuimico ea suo imponere contendit. Sed enim quod anibo, Julianus inquam, et Porphyrius, quem Tyrium senem vocat, scommatum consectatores fuerint, id ex libris eorum aperte ostendemus. In Philosophica enim, quam ita Porphyrius inscripsit, Historia, mirum est quantopere vitam philosophorum coryphæi Socratis cavillando taxet, tot in eum confictis sycophantiis, quot neque Anytus, neque Melitus, qui illum, quod res novas contra leges veteres induceret, accusarunt, unquam excogitarunt. Atque id quidem in Socratem, quem propter temperantiam, justitiam, et reliquas virtutes non soJum Plato ct Xenophon, verum etiam reliquus

philosophorum coetus præcipue miratus, ut diis κότας. Αλλ' ὅτι μὲν ὑβρισταὶ καὶ ἄμφω ἦσαν, οὐ δεῖ μοι πλειόνων· ἀπόχρη γὰρ καὶ ταῦτα εἰς γεν. ναίαν παράστασιν τῆς αὐτοῦ κακομηχάνου ψυχῆς· μαρτυρήσει δέ μοι τοῖς λόγοις μικρὸν ὕστερον καὶ ὁ θαυμαστός Γρηγόριος, τὴν φύσιν αὐτοῦ καὶ τὸ ἦθος ἄριστα διαγράφων. charum, et supra hominis captum sapienten, conmendarunt, ille fecit. Transgressor vero patrem emulatus, idem eis fecit, quibus successit, imperatoribus. Omnes namque reprehendit, et ne Marco quidem philosopho pepercit. Adeo sane in Constantinum magnum et Constantium filium ejus est invectus, ut facile existimare liceat, non aliam ob causam illum scribendi laborem suscepisse, quam ut istos proscinderet utpote viros Dei amantes, et qui fortitudine, virtutibus aliis, et vera philosophia laudem magnam consecuti esseni. Verum ambos hos conviciatores fuisse, ampliore probatione mihi opus non est. Sufficiunt enim ista, ad certam malevolentis illius animi declarationem: et paulo post verbis suis mihi admirandus ille Gregorius suffragabitur, qui naturam et mores apostatæ optime depinxit. Porro quod etiam ante istos permulti doctrinæ nostra veritatem vi oppugnare aggressi sunt, e divinis oraculis quædam pervertentes, quædam autem ad sensum suum detorquentes, non pauci ostenderunt, qui cum illis congressi, cavillationes corum confutatas in publica monumenta retule - runt. In primis vero doctissimus Origenes, qui longo ante Julianum tempore fuit, quæcunque in sacris Litteris turbas ciere, aut lectores earum perturbare visa sunt, probe distinxit, subjectisque contrariis argumentis, et locis quibusque, ita ut debuit, declaratis, eorum qui eos male et imperite acciperent, nugas longas et sophisticas aggressiones refellit. Indicant hoc, quæ is ad Galatam Marcellum composuit, et quæ ad Porphyrium quem diximus, luculenter rescripsit, 88 libellis de rebus ejuscemodi editis, quibus propter copiam verborum veritatis effecit, ut illi quod contra dicerent, non haberent. Quos libros si non ita cursim Julianus legisset, nunquam ad cavillationes et blasphemias scribendas delapsus esset. Sed enim Juliano studio fuisse, ut scommatibus et dicacitate uteretur, non apud eos qui solidam pietatis veritatem et formam tenent, sed simplices et imperitos homines, ex eo satis constat. Ubi enim e Scripturis, quæcunque hominum more, prout res ferunt, ad captum nostrum, de Deo, et præcipue de Christi economia, salutisque nostra administratione dicta sunt, decerpsit, et ejus generis dicta quædam collegit, deinde hisce verbis infert: • Horum igitur omnium, nisi ratio quæpiam est, arcanam aliquam, ut ego puto, contemplationem habens, multas libri isti de Deo continent blasphemias.» Hæc quidem in tertio suo Contra Christianos libro refert: In co autem libro quem De Cynicismo inscripsit, quomodo conveniat sacras fingere fabulas disserens, huc scribit: «De rebus ejuscemodi veritatem occultari oportet, vult enim natura occultari, et quod de deorum essentia occultum est, nudis verbis in aures impuras, conjici non sustinet.» Ex quibus verbis satis apparet, suspicionem eum obtinere, mysticum quiddam et arcanum sacram tegere Scripturam. Videtur quoque indignari, non Justinus philosophus et martyr Christi, Socratem et Heraclitum in eodem catalogo sanctorum cum Abraham et Elia recenset, tanquam verbi Dei cultores. Οτι δὲ καὶ πρὸ αὐτῶν πολλοὶ τοῦ καθ' ἡμᾶς δόγ ματος βιάσασθαι τὴν ἀλήθειαν ἐπεχείρησαν, τινὰ μὲν τῶν θείων χρησμών παρατρέψαντες, ἄλλα δὲ καὶ πρὸς τὸν ἴδιον σκοπὸν ἐκλαβίμενο:, ἔδειξαν μὲν πολλοὶ εἰς ἀντέρξησιν καταστάντες ἐκείνοις, καὶ στηλιτεύσαντες ἐλέγχῳ τὰ ἐκείνων σοφίσματα. Προ δὲ πάντων ὁ τὴν γνῶσιν πολὺς Ωριγένης, μακρύ χρόνῳ καὶ πρὸ Ἰουλιανοῦ γεγονώς· τὰ δοκοῦντα ταράττειν ταῖς ἱεραῖς βίβλοις διευκρινήσα;, ἀνθυπενεγκὼν τε καὶ ὡς χρεὼν σαφηνίσας, τῶν κακῶς καὶ ἀγνωμόνως ταύταις διακειμένων, τὴν μακρὰν ἐμεσχελίαν καὶ τὰς σοφιστικὰς ἐπιχειρήσεις εξήλεγξε. Δείκνυσι δὲ ἃ πρός τε τὸν Γαλάτην Μάρκελλον συν έταξε, καὶ ὰ πρὸς τὸν εἰρημένον Πορφύριον γένο ναίως ἀντεῖπε· βίβλον ἐφ' ἑκάστῳ τούτων συντετα χως, καὶ ἀφώνους ἀπελέγχων τῇ τῶν λόγων τῆς ἀληθείας περιουσίᾳ· οἷς εἰ μὴ, ὡς ἔτυχεν, ἐνέτυχεν Ἰουλιανός, οὐκ ἂν οὕτω σοφίζεσθα: καὶ βλάσφημα γράφειν ἐξεκυλίετο. Οτι δὲ σκώψα: διὰ σπουδῆς ἔθετο Ιουλιανός, οὐ πρὸς τοὺς τὴν ἀληθῆ μόρφωσιν τῆς εὐσεβείας περικειμένους, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἰδιώ τας καὶ ἁπλούστερον διακειμένους, δῆλον ἐκεῖθεν ἐστι. Όσα γὰρ τῆς Γραφῆς οἰκονομικῶς ἀνθρωπι κώτερον τέτακται, ἐκλαβόμενος, καὶ τοιαῦτα δὴ τινα ἐπισυνείρας, ἔπειτα ἐπιφέρει, λέγων ἐπὶ λέξεως οὕτως· «Τούτων τοίνυν ἕκαστον, εἰ μὴ λόγος ἐστὶν ἀπόῤῥητον ἔχων τινὰ θεωρίαν, ὅπερ ἐγὼ νενόμικα, πολλῆς γέμουσιν οἱ λόγοι περὶ τοῦ Θεοῦ βλασφη μίας.» Ταυτὶ μὲν ἐν τῷ τρίτῳ αὐτοῦ κατὰ Χρισ στιανῶν βιβλίῳ διέξεισιν· ἐν δὲ τῷ λόγῳ ὂν Περὶ κυνισμοῦ ἐπιγράφει, φιλοσοφῶν ὅπως δεῖ πλάττειν τοὺς μύθους τοὺς ἱερεῖς, καὶ ταῦτά φησιν· «Δεῖ κρύπτειν τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἀλήθειαν· φιλί γὰρ ἡ φύσις κρύπτεσθαι· καὶ τὸ κεκρυμμένον τῆς τῶν θεῶν οὐσίας οὐκ ἀνέχεται γυμνοῖς εἰς ἀκαθάρ τους ἀκοὰς ῥίπτεσθαι δήμασιν.» Εξ ὧν δὴ φαίνεται ἐν ὑπονοίαις εἶναι μυστικόν τι καὶ ἀποῤῥητον κρύπτειν τὴν θείαν Γραφήν. Εοικε δὲ καὶ ἀγανα κτεῖν, ὅτι μὴ πάντες τὴν ἴσην υπόνοιαν περὶ τού των ἔχουσι· καὶ τῶν Χριστιανῶν κατατρέχειν ένα τεῦθεν, ἅτε δὴ ἁπλούστερον δεχομένων τὰ ῥήματα. Ἐχρὴν δὲ μὴ οὕτω διὰ τὴν τῶν πολλῶν ἁπλότητα κατὰ τῶν ἱερῶν ἐκτυφωθῆναι Γραφών, μηδὲ μισή Fuit Porphyrius condiscipulus Origenis, apud Plotinum magistrum, et usque ad tempora Frobi lup. visit. Suid.

5'1 ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. X. σαι καὶ ἀποστρίφως ἐκείναις ἔχειν κακῶς ἐκείνῳ eandem secum omnes opinionem de hac habere. Et in Christianos invehitur, quod simplicius verla oraculorum accipiant. Minime vero propter multorum simplicitatem, illum tanto fastu adversus sacras Scripturas efferri oportuit, neque odisse eas aut aversari propterea debuit, quod quas ipse perperam intellexerit, non omnes, sicuti ei visuu esset, accepissent. Verum idem ei accidisse videtur, quod patri et magistro ejus Porphyrio evenit. quibusdam namque Christianis Cæsareæ verberatus ille, quod injuriam cam non bene ferrel, veluti atra bile percitus, Christianismum quidem abjuravit: eorum autem qui plagis illum affecerant, odio, ad Christum et Christianorum Scripturas impie conviciis proscindendas est progressus: queniσε νοουμέναις, ὅτι μὴ πάντες ὡς αὐτῷ γ' ἐκείνῳ - ἐδόκει, ἐνόησαν. Εοικε δὲ τὰ ἴσα καὶ αὐτὸς τῷ πατρὶ καὶ διδασκάλῳ Πορφυρίῳ παθεῖν· πληγὰς γὰρ ἐκεῖνος ἐν Καισαρείᾳ ὑπό τινων Χριστιανῶν ἐνεγκών, μὴ φέρων τὴν ὕβριν, οἷα μελαγχολήσας, ἐξόμνυται μὲν τὸν Χριστιανισμόν· τῷ δὲ τῶν πληγωσάντων μίσει, εἰς τὸ βλασφημεῖν Χριστὸν καὶ τὰς Χριστιανῶν ἐξεκυλίσθη Γραφάς· ὥς φησιν ὁ Παμ φίλου Ευσέβιος, ἀνατρέπων ἄριστα τὰς καθ᾿ ἡμῶν αὐτοῦ συγγραφάς. Ὁ δὲ Ἰουλιανὸς ὑπεροψία πλείστη κατά Χριστιανῶν τὴν ὁρμὴν ἐσχηκώς διὰ τοὺς ἁπλουστέρους, ἴσῳ πάθει πρὸς τὴν Πορφυρίου λύσω σαν ἀπέκλινεν· καὶ ἄμφω τοιγαροῦν μετὰ γνώσεως ἑλόμενοι τὴν δυσσέβειαν, ἀποτρόπαιοι τὰς τῆς ἑκουσίου ἁμαρτίας εἰσπραττόμενοι δίκας. Ἐπεὶ δ᾽ ὁ admodum Eusebius Pamphili inquit, qui ejus Λιβάνιος ἐπιχλευάζων ὥσπερ, Τὸν ἐκ Παλαιστίνης, φησίν, ἄνθρωπον, Θεόν τε καὶ Θεοῦ παῖδα ποιοῦσιν, ἔοικεν αὐτὸς ἐπιλελῆσθαι ὅπως ἐπὶ τέλει τοῦ εἰρημένου λόγου τὸν Ἰουλιανὸν ἀποθεοί, φάσκων οὕτως· Τὸν πρῶτον ἄγγελον τῆς τελευτῆς μικροῦ κατέλευ σαν, ὡς Θεοῦ καταψευδόμενον· καὶ αὖθις μικρὰ εἰρηκώς· ο Ο δαιμόνων μέν, φησί, σε τρόφιμε, δαιμόνων δὲ μαθητά, δαιμόνων δὲ παρεδρευτά.» Εἰ καὶ ἄλλως οὗτος δῆθεν ἐνδει μὴ τὴν ὁμωνυμίαν ἐχε κλίνας, ὅμως ταῦτα λέγειν δοκεῖ, ἃ καὶ Χριστιανοὶ λέγοντες ὀνειδίζονται. Εἰ οὖν ἐπαίνων μόνον ἦν ἐκείνῳ φροντὶς, ἔδει τὴν ὁμώνυμον ἀπώσασθαι λέξιν, ὥσπερ δῆτα καὶ ἀλλαχοῦ πεποιηκὼς φαίνεται· λοιδορηθεὶς γὰρ διὰ λέξιν, τῶν ἑαυτοῦ λόγων ἐξέω GEV. adversus nos compositos libros optime refutavit. Julianus autem per arrogantiam ingentem, propler simpliciores, impetu furioso contra Christianus concepto, eodem modo ad Porphyrii rabiem declinavit. 89 Itaque ambo detestandi: quippe qui prudentes atque scientes impietatem complexi sint, et voluntarii propterea consultoque admissi peccati supplicium pendant. Enimvero Libanius, dum, veluti nos irridens, Palæstinum hominem, inquit, Deum Deique Filium faciunt, oblitus esse videtur, quomodo in fine ejus quæ dicta est orationis, Julianumn in numerum deorum referat: primum Juliaui obitus nuntium pene lapidibus obrutum esse, veluti is adversus Deum mentiretur, dicens. Et paucis interpositis verbis, rursum exclamans: • O dæmonum alumme, demonum sectator, demonum assessor. Et quamvis ille hisce verbis aliud sentiret, tamen non vitato æquivoco seu ambiguo verbo, idem dicere videtur, quæ et Christiani ipsi per convicium de Juliano dicunt. Quod si Sophista unum hoc, ut apostatai laudaret, egit, dictionem certe ambiguam rejicere debuisset. Quod quidem alibi eum fecisse, apparet. Nam de verbo quodam probrose reprehensus, in orationibus suis id induxit. 'Αλλ' ὅπως ὁ κατὰ Χριστὸν ἄνθρωπος θεολογεῖται· καὶ ὡς τὸ μὲν φαινόμενον ἄνθρωπο; ἦν, Θεὸς δὲ τὸ νοούμενον· καὶ ἄμφω πάλιν ὅπως ἐστὶ καὶ ἄνθρω πος, ἄμφω Γραφαί τε θεῖα: ἀμιδήλως διεξιᾶσι, καὶ Χριστιανῶν παῖδες ἴσασιν. "Ελληνες δὲ, πρὸ τοῦ πιστεύσαι, πῶς ἂν εἰδεῖεν; Προσίσταται γὰρ ἐκεῖνο θῳ χρησθεν Πνεύματι· Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδὲ μὴ συνῆτε. Μᾶλλον μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ ἐγκαλύπτεσθαι ἔδει, πολλοὺς ἀνθρώπων ἀποθεώσαντας· καὶ ταῦτα τίνας; Είθε μὲν οὖν, κἂν εἰ δίκαιοι καὶ σώφρονε; ἢ τὸν τρόπον γε ἦσαν χρηστοί· νῦν δὲ τοὐναντίον ἅπαν, ἀδικίᾳ καὶ μέθῃ καὶ διαφθορᾷ, ζήσαντας. Δείκνυσι τοῦτο Ἡρακλῆς, καὶ Διόνυσος, καὶ ᾿Ασκληπιός· καθ᾽ ὧν συνεχῶς ὀμνὺς Λιβάνιος οὐκ αἰσχύνεται· ὧν τοὺς ἔρωτα; καὶ τὴν περιττὴν φλυαρίαν εἰ καιρὸς ἐδίδου ἀπαριθμεῖσθαι, πλατύς ἂν καὶ ἄσβεστος ἀνεῤῥάγη γέλως τοῖς σώφροσι. Πλήν αποχρήσει τοῖς ἐθέλουσιν ὡς τάχος ἰδεῖν, ὅ τε Αρι στοτέλους πέπλος, ὁ Διονύσου στέφανος, καὶ ὁ που λυμνήμων Ρηγίνου, καὶ ὁ τῶν ποιητῶν χορός, οἱ 'Isa vit, Verum enimvero quomodo Christus homo Deus quoque sit, et quod in eo apparet, homo: quodl autem intelligentia percipitur, Deus sit: et rursum quomodo idem homo Dens exsistat, utrumque satis clare divinæ ostendunt Litteræ, atque id Christiani norunt. Græcæ autem superstitionis cultores, priusquam credant, quomodo id scire queant? Obstat namque illud, quod divini Spiritus oraculo dictu est: Si non credideritis, non intelligetis '. Quin illos obducta veste, pudore potius allici conveniebat, qui homines multos in deorum numerum retulerint, atque cos quosnam quæso? Optandum sane esset, justos eos et temperantes, aut aliter morum integritate probatos fuisse. Verum contraria omnia in eis reperiuntur: quippe qui injustitia, ebrietate, et stupris probrosis vitam transegerint. Declarat hoc Hercules, Dionysius, et sculapius: per quarum numina dum Libanius continue in libris suis jurat, non erubescit tamen. Atqui illorum amores insanos et nugamenta alia, si per tempus referre Κακώς. Ita enim legendum ctiam apud Socr. lib. mi, cap. 25

NICEPHORI CALLISTE liceret, prolixum profecto perpetuumque sanis et τὰ περὶ αὐτῶν συνταξάμενοι, λῆρον μᾶλλον ἢ θεο λογίαν καταλελοίπασιν. "Οτι δ' Έλλησι μᾶλλον πρό χειρον τὸ ἀνθρώπους ἀποθεοῦν, εἰ καὶ πέρα τοῦ δέοντος, ἀλλ᾽ οὖν ἀρκέσει καί τινων ὀλίγων ἐπιμνη σθῆναι. Καὶ γάρ ποτε Ροδίοις συμφορά περιπεσοῦσιν ἐκήρυττεν ὁ χρησμός Αστυν, τὸν ἱερέα τῆς ἐν Φρυγίᾳ μανικῆς τελετής, ἀξιοῦν θεραπείας, καὶ οὕτω λύεσθαι. Ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὸν τὸν χρησμὸν ὡς εἶχεν ἐπὶ λέξεως παραθήσομαι· prudentibus viris moverent risu. Sed ad cain rem cuivis quamprimum cognoscendam suffecerit, Aristotelis peplum, Dionysii corona, πολυμνήμων, hoc est, multa memorans, Rhegini liber, et poetarum turba: qui rebus illorum expositis, deliramenta potius et nugas quam theologiam posteris reliquere. 90 Cæterum Græcos proclives magis et promptos esse ad homines deorum honoribus cohonestandos, el quidem præter decorum et rationem omnein, ex iis quæ paucis commemorabimus, satis liquebit. Etenim Rhodiis, cum aliquando calamitate gravi premerentur, oraculum promulgavit, si Atyn insanorum sacrorum in Phrygia sacerdotem colerent, fore ut ærumna sua liberentur. Responsum id tale fuit: Atyn implorate deum: namque alter Adonis, Aller et est donator opum crinitus lacchus. Oraculum sic habuit; quod Atyn Phrygium, qut se ipsum præ amoris insania eviravit eisdem cum Adonide et Baccho honoribus colere jubet. Alexandro autem Macedoni, cum in Asiam transiret, Pythius daemon, amphictyonibus ei faventibus, t:le edidit oraculum: Supremum celebrate Jovem, celebrate Minervam, Et divum humano latitantem in corpore regem, Stirpis Alexandrum cœlestis, ut ordine recto, Et mores hominum componat legibus æquis. Et oraculum quidem istud potentiæ Alexandri assentans, Deum illum fecit. Cleomedem vero pugilem præterire nefas esset, quem divinis auctum honoribus, tali etiam ornarunt oraculo:, "Αττιν ιλάσκεσθε Θεὸν μέγαν ἁγνὸν Αδωνι Εὔδιον, ὀλβιόδωρον, ευπλόκαμον Διόνυσον. Καὶ οὗτος μὲν ὁ χρησμός· τὸν Φρύγιον Αττιν, απ' ἐκ μανίας ἐρωτικῆς ἑαυτὸν ἀποκόψαντα, Αδώνιδι καὶ Διονύσω ἴσα τιμᾷ· τὸν δὲ Μακεδόνα Αλέξαν δρον, ἡνίκα ἐπὶ τὴν ᾿Ασίαν διέβαινε, τὸ ἐν Πυθοί δαιμόνιον ἔχρα, τῶν Ἀμφικτυόνων 'Αλεξάνδρῳ χαρι ζομένων, τάδε· Ζήνα Θεῶν ὕπατον, καὶ ᾿Αθηνῶν Τριτογένειαν Τιμᾶτε βροτέῳ τ' ἐν σώματι κρυπτὸν ἄνακτα Ον Ζεὺς ἀρίσταις γοναῖς ἔσπειρεν ἀρωγὸν, Ευνομίης θνητοίσιν 'Αλέξανδρον βασιλῆς. Τοῦτο μὲν ἴσως τὸ δαιμόνιον τὴν δυναστείαν κολακεῦον, ἐθεοποίει· τὸ δὲ τοῦ πύκτου Κλεομήδους πῶς ἂν παραδράμοιμι; δν θεϊκῆς τιμῆς ἀξιώσαντες, τοιόνδε καὶ περὶ αὐτοῦ ἐξέδωκαν τὸν χρησμόν· Υστατος ηρώων Κλεομήδης Αστυπαλεεύς Ὃν θυσίαις τιμᾶτε, ὡς μηκέτι θνητὸν ἐντα. Δι' ἂν χρησμόν, ὅ τε κύων Διογένης, καὶ Οἰνε μπος ὁ φιλόσοφος τῆς ἐν Πυθίᾳ μαντείας περιεφρό νησαν· οἱ δὲ Κυζικηνοι τὸν βασιλέα 'Αδριανόν τριτο καιδέκατον θεὸν ἀνηγόρευσαν. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ αὐτὸς Αδριανός ᾿Αντίνοον τὸν ἑαυτοῦ ἐρώμενον ἀπεθέωσε. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ τῶν σοφιστῶν ἄριστος Λιβάνιος διασύρει, καὶ γέλωτα καὶ φλήναφον ήγε ται. Καὶ ταῦτα εἴπερ τις μάλιστα εἰδὼς τοὺς χρησ σμούς, καὶ τὸ μονόβιῆλον ὅ εἰς τὸν ᾿Αλεξάνδρου βίον ἐπέγραψαν οἱ ᾿Αλεξανδρεῖς. Ὁ δὲ οὐκ ἐγκαλύπτεται πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἀποθεῶν καὶ Πορφύριον· Ιλεως γάρ, φησίν, εἴη ὁ Τύριος γέρων· ἅτε δὴ Ultimus heroum Cleomedes Astypalens. Jam Deus est: sacris illum venerantor, et aris. Quod propter responsum, Diogenes Cynicus et Onamaus philosophus oraculum Pythii Apollinis sprevere. Cyziceni Adrianum imperatorem tredesimum esse deum promulgarunt. Sed et ipse Adriauus amasium suum Antinoum in numerum aeorum retulit. Hæc sane sophistarum præstantissimus Libanius merito traducat, ludibriumque et gerras esse recte dicat: qui quidem, si quisquam alius, et ipse oracula deorum et μον βιβλον, hoc est, unicum illum librum, quem Alexandrini de Alexandri vita conscripserunt maxime novit. Atque illum etiam, supra eos quos diximus, Porphyrium deum facere non pudet. Propitius enim, προκρίνων τὰ τοῦ βασιλέως τῶν ἐκείνου βιβλίων. inquit, sit senex Tyrius: quod videlicet imperatoris scripta illius libris præferat. Hæc sic per digressionem retuli, propter Libanii Sophiste contumelias, quas in nostram evomuit religionem. Qui et ipse postea dicitur divini Basilii consuetudine adductus, superstitioni suæ nuntium remisisse, et Christianus factus esse. Eviravit omnes Veneri vage pueros. Varr. Quid loquar Antinoum, cœlesti sede locatum Ilum delicias nunc divi Principis, illum Purpurco in gremio spoliatum sorte virili, Adrianique Dei Ganymedem, non cyathos diis Porgere, sed medio recubantem cum Jove fulcro, Nectaris Ambrosii sacrum potare lyæum, Καὶ ταῦτα διεξῆλθον, εἰ καὶ παρεκβατικώτερον, διὰ τὴν ὕβριν Λιβανίου τοῦ σοφιστοῦ, ἣν κατὰ τῆς ἡμετ τέρας ἐξηρεύξατο πίστεως· κἂν ἐς ὕστερον καὶ τοῦτον λόγος ἔχῃ, ταῖς συνουσίαις Βασιλείου τοῦ θεοῤῥήμονος τὴν οἰκείαν δεισιδαιμονίαν καταλιπεῖν, καὶ τὰ Χριστιανῶν ἑλέσθαι. Cumque suo in templis vota exaudire marito? (Prudent. lib. 1 Contra Symmachum.) Ο 'Αδρίας εἰς τὸν ᾿Αλέξανδρον βίον ἐπέγρα ψεν. Socrat. lib. ni, cap 25. Quem Adrianus De vita Alexandri inscripsit. Fortasse enim pro Adria, legendum Adrianus.

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. X. Ἐκ τοῦ δευτέρου κατὰ Ἰουλιανοῦ στηλιτευτι κοῦ λόγου Γρηγορίου τοῦ θεοῤῥήμονος περὶ τοῦ ἤθους, καὶ τρόπου, καὶ διαπλάσεως, καὶ τοῦ θανάτου καὶ ταφῆς τοῦ Ἰουλιανοῦ. Γ. CAPUT XXXVII. *66 Ex secunda Gregorii Theologi in Julianum invectiva, de ingenio, moribus, gestu corporis, morte et sepultura Juliani. 91 Verum quali morum consuetudine et corporis statu Julianus fuerit, quomodo vitam finierit, et seipsum deum facere voluerit, non locupletiorem adducere testem possum, quam magnum illum in theologia Gregorium, qui cum illo vixit, easdemque scholas frequentavit, et res ejus melius quam alius quisquam perspectas habuit, easdemque pro eo atque par fuit, risit, atque in Invectivis suis traduxit. Igitur in Invectiva secunda contra Julianum et Græcæ religionis sectatores, de eo hæc refert: • Atque hæc quidem aliis experientia et potentia potestatem adepta exhibuit: mihi vera quodammodo longius antea sunt cognita, ex quo tempore Athenis cum homine fui. Venit namque eo quoque non ita multo post, quam frater ejus novas fuerat contra imperatorem res molitus, culpam eam a se amoliens. Et duplicem præ se perfectionis Atticæ tulit causam: alteram quidem honestiorem, ut Græciæ res cognosceret, et scholas Atticas videret: alteram autem occultiorem, et paucis notam, ut sacrificulis ibi et seductoribus de rebus eis quibus maxime studebat, daret operam, impietate tanta nonduin apertam obtinente libertatem. Tum igitur non malum me, viro eo cognoscendo, co:- jectorem esse memini. Et quamvis non unus ex eis essem, qui in tali arte sunt egregii, tamen me vatem effecit morum ejus inæquabilitas, et stupor maximus: siquidem qui bene conjectat vates, is perhibetur optimus. Non boni sane hominis indicia mihi esse visa sunt, cervix non consistens, humeri quos subinde jactaret ac reduceret mobiles: oculi errabundi et vagi, furibundumque quiddam cernentes: 92 pedes instabiles, et genibus nutantes: nasus contumeliam et contemptum spirans: vultus deridiculus, et idem vitium secum ferens: risus immoderatus, et corpus cachinno concutiens: nutus sive annuens seu renuens, ratione carens: sermo consistens, et respiratione concisus: interrogationes incompositæ, et ineptæ: responsiones nihilo illis meliores, aliæ aliis imminentes, sibique minime constantes, neque ab institutione liberalioris doctrinæ provenientes. Sed quid ego singula cominemorem? Talem eum ante actiones ejus esse vidi, qualem in actionibus ipsis cognovi. Acsi mibi adessent, qui tum mecum fuere, et me audiere, testes illi essent, postquam ista vidi, statim me dixisse: Deus bone, quantum malum Romanum fovet imperium? Prædixique adeo ista, et me falsum vatem esse optavi. Et melius profecto id fuisset, quam ut sic orbis noster tantis oppleretur malis, et tale in eo exsisteret portentum et prodigium, quale antea nunquam: cum quidem muitæ aquarum vulgatae sint eluviones, multae exustiones, multæ concussiones, et hiatus terræ, præterea hominum inhumanæ et feræ species, monstrosæἘγὼ δ' ὁποῖος ἦν Ιουλιανός τόν τε τρόπον καὶ τὸ ἦθος καὶ τὴν πλάσιν τοῦ σώματος, καὶ ὁποίαν ἔσχε τὴν τελευτήν, καὶ ὡς ἀποθεοῖν ἑαυτὸν είλετο, οὐκ ἄλλον ἀξιόπιστον παρέξομαι μάρτυρα ἢ τὸν που λὺν καὶ μέγαν ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριον, αὐτῷ τε συγγενόμενον, καὶ σύναμα τοῖς διδασκαλείοις φοιτή σαντα, καὶ ὡς οὐκ οἶδ' εἴ τις ἕτερος τὰ κατ' ἐκεῖνον εἰδότα, καὶ ὡς χρεών διαπαίξαντά τε καὶ στηλιτεύ σαντα. Ἐν γοῦν τῷ δευτέρῳ Στηλιτευτικῷ Ἰουλια - νοῦ καὶ κατὰ Ἑλλήνων τοιάδε περὶ τούτου κατά λέξιν φησί· «Ταῦτα τοῖς μὲν ἄλλοις ἡ πεῖρα παρέστησε, καὶ ἡ δυναστεία προσλαβοῦσα τὴν ἐξουσίαν· ἐμοὶ δὲ καὶ πόρρωθεν τρόπον τινὰ ἑωρᾶτο, ἐξ οὗ τῷ ἀνδρὶ συνεγενόμην Αθήνῃσιν· ἦλθε γὰρ κἀκεῖσε, ἄρτι τῶν κατὰ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ νεωτερισθέντων πρὸς βασιλέα, τοῦτο αὐτὸ παραιτησάμενος. Διττός δὲ αὐτοῦ τῆς ἐπιδημίας ὁ λόγος· ὁ μὲν εὐπρεπέ στερος, καθ᾽ ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ἐκεῖσε παιδευτηρίων· ὁ δὲ ἀποῤῥητότερος καὶ οὐ πολλοῖς γνώριμος, ὥστε τοῖς ἐκεῖ θύταις καὶ ἀπατεῶσι περὶ τῶν καθ' ἑαυτὸν συγγενέσθαι, ούπω παρξησίαν ἐχούσης τῆς ἀσεβείας. Τότε τοίνυν οὐ φαῦλος ἐγὼ τοῦ ἀνδρὸς εἰκαστής οίδα γενόμενος, καίτοι γε οὐ τῶν εὖ πεφυκότων περὶ ταῦτα εἷς ὤν· ἀλλ' ἐποίει με μαντικὸν ἡ τοῦ ἤθους ἀνωμαλία, καὶ τὸ περιττὸν τῆς ἐκστάσεως, εἴπερ μάντις άριστος 8; εἰκάζει καλῶς. Οὐδενὸς γὰρ ἐδόκει μοι σημεῖον εἶναι χρηστοῦ, αὐχὴν ἀπαγής, ὦμοι παλλόμενοι καὶ ἀνακοπτόμενοι, ὀφθαλμός σοβούμενος καὶ περιφερόμε νος καὶ μανικόν βλέπων, πόδες ἀστατοῦντες καὶ μετοκλάζοντε;, μυκτήρ ύβριν πνέων καὶ περιφρόνησιν, προσώπου σχηματισμοί καταγέλαστοι τὸ αὐτὸ φρονοῦντες, γέλωτες ἀκρατεῖς καὶ βρασματώ δεις, νεύσεις καὶ ἀνανεύσεις σὺν οὐδενὶ λόγῳ, λόγος ἱστάμενος καὶ κοπτόμενος πνεύματι, ἐρωτήσεις ἄτακτοι καὶ ἀσύνετοι, ἀποκρίσεις οὐδὲν τούτων ἀμείνους, ἀλλήλαις ἐπεμβαίνουσαι καὶ οὐκ εὐστα θεῖς, οὐδὲ τάξει προϊοῦσαι παιδεύσεως. Τί ἂν τὰ καθ' ἕκαστον γράφοιμι; Τοιοῦτον πρὸ τῶν ἔργων ἐθεασάμην, οἷον ἐπὶ τῶν ἔργων ἐγνώρισα. Καὶ εἴ μοι παρῆσαν τινες τῶν τηνικαῦτα συνόντων και ἀκουσάντων, ἐμαρτύρησαν ἄν· οἷς ἐπειδὴ ταῦτα ἐθεασάμην, εὐθὺς ἐφθεγξάμην, οἷον κακὸν ἡ Ρωμαίων γῆ τρέφει· καὶ προαγορεύσας, καὶ γενέσθαι· ψευδόμαντις ἐμαυτῷ κατηυξάμην. Κρείσσον γὰρ ἢ τοιούτων πλησθῆναι τὴν οἰκουμένην κακῶν· καὶ τοιοῦτον ἀναφανῆναι τέρας, οἷον οὔπω πρότερον· πολλῶν μὲν ἐπικλυσμῶν θρυλλουμένων, πολλῶν δὲ · ἐμπρησμῶν καὶ βρασμῶν γῆς καὶ χασμάτων· ἔτι δὲ καὶ ἀνδρῶν ἀπάνθρωποι καὶ θηριώδεις, ἀλλοκότων τε καὶ συνθέτων φύσεις καινοτομηθείσαι. Ταύτης τοι καὶ τέλος ἄξιον ἀπηνέγκατο τῆς ἀπονοίας. Οὐχ εἰς δὲ περὶ τούτου λέγεται λόγος· ἄλλος δὲ ἄλλῳ συντίθεται καὶ συμφέρεται, τῶν τε παρόντων ὁμοίως

que et miste novo prorsus et insolito modo natu- τῇ μάχῃ καὶ τῶν ἀπόντων. Οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ὑπὸ ṛe. Verum dignum quoque tanta vecordia et im- Περσῶν κατηκοντίσθαι φασὶν ἀτάκτοις ἐκδρομαῖς portunitate exitum tulit. De quo non una exstat χρώμενον, καὶ ἄττοντα τῇδε κἀκεῖσε σὺν ἐμπληξία cpinio, quod alii aliud dicant et circumferant, οἱ δὲ τοιοῦτόν τινα ἐπ' αὐτῷ διηγοῦνται λόγον· Ἐπί tam qui pugnæ affuerunt, quam qui ab ea longius τινα λόφον τῶν ὑψηλῶν ἀνελθὼν, ὡς ἐκ περιωπής abfuerunt. Quidam, a Persis eum jaculo confossum τὸν στρατὸν ὄψει λαβεῖν, καὶ ὅσος ὑπελείφθη τῷ esse dicunt, cum temere incompositis excursioni- πολέμῳ μαθεῖν. Επειδή οἱ φανῆναι πολὺ τὸ πλῆθος bus, non sine stoliditate nune huc nunc illuc pere- καὶ τῆς ἐλπίδος ἀφθονώτερον, Ως δεινὸν, εἰπεῖν, εἰ quitans, uteretur. Sunt qui tale quiddam de eo me- πάντας τῇ 'Ρωμαίων γῇ τούτοις ἐπανάξομεν· ὡς morant. In tumulum eum editiorem conscendisse, ἄν τις βασκαίνων αὐτοῖς τῆς σωτηρία;. Εφ' ᾧ τινα ut quasi e specula exercitum lustraret, et quantum τῶν στρατιωτῶν χαλεπήναντα καὶ οὐ κατασχόντα ex eo bello copiarum superesset, cognosceret. At- τὴν ὀργὴν, ωσαι κατὰ τῶν σπλάγχνων τὸ ξίφος, que cum ingens ei, speque adeo sua amplior mul- ἀλογήσαντα τῆς σωτηρίας. Ως δὲ ἄλλοι τῶν γεν titudo esse visa esset, ita eum dixisse: Quam λοιαστῶν βαρβάρων τινὰ τοῦτο τολμήσαι· οἱ τοῖς grave ſuturum est, si omnes isti in Romanorum στρατιώταις ἔπονται, λύπης τε ψυχαγωγία καὶ πό ditionem reducentur? Quo ejus verbo, tanquam illis τοις ήδυσμα. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ Σαρακηνῶν τινι τὸ salutem invidentis militem quemdam qui id exceκλέος τοῦτο διδόασι. Πλὴν δέχεται πληγὴν καιρίαν pit, commotum, quod iram non perferret, nulla ὄντως καὶ παντὶ τῷ κόσμῳ σωτήριον· καὶ μιᾷ τόλμῃ salutis suæ ratione habita, ense latus ejus perfo- πολλῶν σπλάγχνων ἀπαιτεῖται δίκην κακῶς πιστευ disse Alii porro id ausum esse dicunt, ex Barθέντων. Ο καὶ θαυμάζω, πῶς πάντα γινώσκειν ὁ baris ridiculum quemdam ex eis hominem, qui μάταιος ἐντεῦθεν οἰόμενος, ἂν τοῦτο, τὴν καθ' ἑαυ exercitum, ut in nicerore solatio, et in compotatio- τοῦ σπλάγχνων πληγὴν ἡγνόησεν. Αξιον δὲ μηδὲ nibus ludibrio sint, sequi solent. Nonnulli etiam τοῦτο παραδραμείν τοῦ ἀνδρὸς, μεγίστην τῆς ἐκεί cædis ejus laudem Saraceno cuidam tribuunt. 93 νου κακοδαιμονίας ἐπὶ πολλοῖς ἔχον ἀπόδειξιν. Verum utcunque se res habeat, vulnus quidem Εκειτο μὲν ἐπὶ τῇ ὄχθῃ τοῦ ποταμοῦ, καὶ πονήρως certe ille lethale accepit, orbi universo lætum et εἶχε τοῦ τραύματος. Πολλοὺς δὲ εἰδὼς τῶν πρὸ salutare. Et ictu une multorum extorum, quibus αὐτοῦ δόξης ἠξιωμένων, ὡς ἂν ὑπὲρ ἄνθρωπον ναmale crediderat, persolvit penas. Mirum sane est, μισθεῖεν, τέχναις τισὶν ἐξ ἀνθρώπων ἀφανισθέντας, quomodo vanus ille, qui per aruspicinam omnia καὶ διὰ τοῦτο θεοὺς νομισθέντας, ἔρωτι τῆς αὐτοῦ se nosse putavit, unum hoc, plagam scilicet euto- δόξης ἑαλωκώς, καὶ ἅμα τῷ τρόπῳ τῆς τελευτῆς rum et viscerum suorum non perspexerit. Cæterum διὰ τὸ τῆς ἀβουλίας άδοξον αισχυνόμενος, τί μηχαillud quoque hominis factum minime prætereun- νᾶται καὶ τί ποιεῖ; οὐδὲ γὰρ τῷ βίῳ συναναλίσκε dum videtur, quod inter alia multa maximum da- ται πονηρία. Ρίψαι κατὰ τοῦ ποταμοῦ πειρᾶται τὸ moniacæ ipsius mentis est indicium. Jacebat in σῶμα· καὶ πρὸς τοῦτο ἐχρῆτό τισι τῶν πιστῶν ἑαυ fluminis littore, graviter ex vulnere laborans, et τῷ συνεργοῖς καὶ μύσταις τῶν ἀποῤῥήτων. Καὶ εἰ quod multos ante se gloriam esse conseculos sciret, μὴ τῶν βασιλικῶν εὐνούχων τις τὸ πρᾶγμα αἰσθέ ita ut plus quam homines atque adeo dii esse cre- μενος, καὶ τοῖς ἄλλοις καταμηνύσας, μίσει τοῦ και diti sint, propterea quod arte quapiam ex hominum κουργήματος τὴν ὁρμὴν διεκώλυσε, κἂν ἐφάνη τοῖς numero sublati fuerint: ejuscemodi et ipse laudis ἀνοήτοις Θεὸς νέος ἐξ ἀτυχήματος· τὰ δ' ἑξῆς μίμοι atque opinionis amore captus, simul quod eum γελοίων ἦγον αὐτὸν, καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς σκηνῆς αἰσχε Jujusmodi mortis generis et turpitudinis, in quam σιν ἐπομπεύετο καταυλούμενός τε καὶ κατορχούμε per inconsultam temeritatem inciderat, puderet: νος, καὶ τὴν ἄρνησιν καὶ τὴν ἧτταν καὶ τὸ τέλος ὀνει quid rogo molítur, et quid agit? neque enim cum διζόμενος. Καὶ τί γὰρ οὐ πάσχων κακόν, τί δὲ οὐκ vità etiam improbitas exstinguitur. Conjicere se ἀκούων, οἷς οἱ τοιοῦτοι νεανιεύονται, τέχνην τὴν ὕβριν in amnem conatur: in capto tam arcano fidis ἔχοντες; ἕως ἡ Ταρσέων αὐτὸν ὑποδέχεται πόλις, οὐκ quibusdam adjutoribus, et perinde atque in re ο!δ᾽ ὅπως καὶ ἀνθ' ὅτου τὴν ὕβριν ταυτην κατακρι quapiam divina, sacerdotibus usus. Et nisi ex θεῖσα. Ενθα δέ οἱ τέμενος ἄτιμον καὶ τάφος ἑξάγιστος imperialibus eunuchis quidam consilio eo depre- καὶ ἀπόπτυστος, καὶ οὐδὲ θεατὸς εὐσεβῶν ὄψεσιν· ὡς henso, aliisque propter flagitii odium communi- δὲ ἐγώ τινος ἤκουσα, μηδὲ τῷ τάφῳ προσλαμβανόμε cato, impetum talem prohibuisset, exstitisset ex νος, ἀλλ' ὑπὸ τῆς σεισθείσης δι' αὐτοῦ γῆς ἀποσειόμε ca clade apud imperitos homines novus Deus. Et νος καὶ ἀναβρασσόμενος· προοίμιον τῆς ἐκεῖσε οἶμαι quæ deinde sequuntur: mortuum cum mimi et ho- κολάσεως. Ο μὲν οὖν οὕτω βασιλεύσας, οὕτω δὲ στραmines ridiculi, cum omni scenica fœditate duxe- τηγήσας, οὕτω καὶ τὸν βίον αἰσχρῶς καταλείπει. runt, funusque ejus prosecuti sunt, tibiis canentes, et saltitantes, religionisque abjurationem, belli cladem, et mortem ipsam probrose ci objicientes. Quid enim mali passus non est? quid vero non audivit earum rerum, quas genus id hominum juveniliter audet? quod injuriam pro arte habet: Apud Socraten est, Julianum equo insidentem, et quidem propter rerum secundarum spem et fiduciam incrmem, cum circum militares copias obequitaret, eas ad fortitudinem cohortando, ex improviso hasta percussum esse quæ brachium et latus ejus perfoderit.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. Χ donec eum Tarsensis urbs excepit, nescio quomodo, aut quam ob causam ad contumeliam talem condemnata. Ibi ille tumulum habet inhonoratum et sepulcrum exsecrandum maxime et despuendum, neque pii alicujus oculis conspiciendum. Et sicuti ego quidem de quopiam audivi, ne sepulcrum quidem eum recepit: verum quæ ejus causa commota 'est terra, cadaver ejus 'excussit atque rejecit, ut hoc sit futurorum suppliciorum quasi quoddam præludium. Et quidein sic qui imperaverit, sic bellum gesserit, sic quoque turpiter vitam finivit.» Περὶ τῆς βασιλείας τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως Ἰοβιανοῦ ἐν Περσίδι. Οἱ δέ γε στρατιῶται καὶ στρατηγοὶ τῇ ἑξῆς βασι λέα ἀναδεικνύουσιν Ἰοβιανὸν, ἄνδρα ἐπιφανῆ τά τε ἄλλα καὶ τὴν εὐσέβειαν καὶ τὸ εἶδος, τυραννίδος ὡς ἀληθῶς ἄξιον· ὅς χιλίαρχος ὢν πρότερον, όπηνίκα Ἰουλιανὸς τοῖς στρατευομένοις αἵρεσιν προτίθει, ἢ θύειν ἢ τὴν ζώνην ἀποτίθεσθαι, τὸ δεύτερον ᾑρεῖτο μᾶλλον ἢ τοιοῦτον ἀσεβὲς ἐπίταγμα ἐκπληροῦν. Ο μὲν οὖν βασιλεὺς, τῇ τοῦ ἐπικειμένου πολέμου βία, οἷάπερ στρατηγὸν ἄριστον, σὺν τοῖς λοιποῖς ἦγεν αὐτόν· τότε δὲ εἰς τὸ βασιλεύειν μεταξὺ τῆς πολε μίας ἅτε δὴ τῶν ἄλλων διαφέρων αιρεθείς, παρ ητεῖτο τὴν ἡγεμονίαν, καὶ τὰ τῆς βασιλείας οὐ προσίετο σύμβολα, λέγων μὴ δύνασθαι βασιλεύειν ἀνδρῶν Ἑλληνίζειν μαθόντων, ἐν Χριστιανοῖς ἐκεῖ νος τελῶν· εἰσότε δὴ κοινῇ φωνῇ Χριστιανοὺς εἶναι σφᾶς ὡμολόγησαν. Ἐν μέσῳ δὲ τῷ πλάνῳ καὶ τῇ ταραχῇ τῶν πραγμάτων ἀπολειφθείς, τῆς στρατιᾶς ἐκ τῆς πρὸ αὐτοῦ στρατηγίας ἐμπλήκτου καμνούσης τῇ σπάνει τῶν ἐπιτηδείων, ἔγνω δεῖν καὶ ἀναγκαῖον εἶναι πρὸς συμβάσεις χωρεῖν. Καὶ δή τινα τῶν ὑποτελῶν Ρωμαίοις παραδούς Πέρσαις, τήν τε Σύρων ἀρχήν φημι καὶ τὴν ἐν Μεσοποταμίᾳ Νίσιβιν, ἐπὶ συνθήκαις τὰ τοῦ πολέμου διέλυεν· ἀπρεπῶς μὲν Ρωμαίοις πράξας, ἀναγκαίως δ᾽ ὅμως, ὥσπερ οὐ βασιλείας, ἀλλ᾿ ἧττης κληρονόμος γενόμενος· ὡς εἶγε μὴ τοῦτ' ἔπραττε (καὶ Πέρσαι μετριάζειν εἰδότες, καὶ ὄρῳ τὴν εὐπραγίαν μετρεῖν, ἢ καί τι ἔτερον δείσαντες εἰς συμβάσεις ετράποντο, καὶ ταῦτα φιλανθρώπους οὕτω καὶ ἀδοκήτους)· οὐδὲν ἐκώλυε μηδὲ πυρφόρον, τὸ τοῦ λόγου, ὑπολειφθῆναι. Νῦν δ' ὁ μὲν βιαζόμενος διασῶσαι νεῦρα τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ, ἐπὶ συνθήκαις οὕτως αἰσχραῖς τε καὶ ἀναξίαις συνέβαινεν ἀβουλίᾳ μᾶλλον τοῦ πρὸ αὐτοῦ στρατη γήσαντος ἢ σφῶν αὐτῶν ἀνανδρίᾳ· καί γε ἀγνώμων παρ' ἐμοὶ κριτῇ γένοιτο, ὅς ἐκεῖνον ἀφεὶς, τούτῳ τὰ τῆς μέμψεως ἐπιγράφοι· ὁ γὰρ στάχυς τοῦ σπεί ραντος μᾶλλον ἢ τοῦ θερίσαντος· καὶ ὁ ἐμπρησμός οὐ τοῦ σβέσαι μὴ δυνηθέντος, ἀλλὰ τοῦ καθάπαξ ἐμβαλόντος. Καὶ τὸ τοῦ Ηροδότου, «Τοῦτο τὸ ὑπό. δημα ἔῤῥαψε μὲν Ιστιαῖος, ὑπεδήσατο δὲ Αρισταγόρας. ο Λ 94 CAPUT XXXVIII De imperio pii imperatoris Joviniani, in Perside. Postridie autem et milites et exercitus duces Jovinianum imperatorem renuntiant, virum cum rebus aliis, tum vera pietate illustrem, prorsusque forma et statura corporis imperio dignum; qui tribunus antea fuerat, cum Julianus optionem mililibus offerret, ut vel diis sacrificarent, vel cingulum militiæ et dignitatis deponerent. Atque illo alterum hoc facere maluit, quam impiæ jussioni parere. Julianus porro necessitate quod tantopere urgebat belli adductus, secum hune, ut ducem optimum, cum aliis in Persidem duxit. Tum autem in hostili regione, ut aliis præstantior, imperator lectus, dignitatem eam rejecit, et insignia imperatoria non recepit: non posse se dicens, qui Christianus sit, imperare viris, qui græcissare, superstitionesque sectari didicissent; donec una omnes voce Christianos se esse sunt professi. Cæterum in errore medio et rerum turba a Juliano relictus, quod exercitus priore imperio consternatus esset, rerumque necessariarum inopia premeretur, necessitatem sibi impositam esse cognovit, ut bellum pacificatione transigeret. Quapropter loca quædair quæ Romanis tributa pensitabant, Syriæ scilicet imperium, et quæ in Mesopotamia est Nisibim, ex pactis conventis, Persis concessit, et bellum id solvit '. Quod quidem non e dignitate imperii ille, necessario tamen fecit, ut qui non imperii, sed cladis hæres esset Ac nisi hoc fecisset, et nisi Persæ moderate se gerentes, et prosperum rerum successum certo fine claudentes, aut aliud quippiam metuentes, conditiones pacis tam humanas et inopinatas proposuissent, nihil profecto obstitisset, quin ex eo bello ne ignifer quidem quod aiunt, incolumis evasisset. Quare necessitate adactus, ut nervos suos Romano imperio conservaret, con:li - tionibus turpibas atque indignis cum hostibus decidit: temeritate magis proxima imperatoris, quam sua aut militum suorum timiditate: me quidem judice periniquus fuerit, qui illo relicto, culpa: ejus pacificationis in hunc conferat. Seges enim satoris potius quam messoris est: et incendium non ejus qui id exstinguere possit, sed qui id semel excitarit, esse creditur: 95 quodque apud Herodotum est, Calceum quidem istum consuit Histiæus, induit autem Aristagoras. › Gregorii Nazianzeni hæc verba sunt. Theodoritus tricennales inducias pactas esse scribit.

CAPUT XXXIX. V: Jovinianus episcopis exsulantibus exsilium remiserit, et ut stata Christianorum sacra in ecclesiis honorifice restituerit, et idolorum cultum aboleverit. Ως Ἰοβιανὸς ἀνῆκε τὰς ἐξορίας τοῖς ἐπισκό ποις, καὶ τὰ πρώην ἔθιμα ταῖς τῶν Χριστιανῶν ἐκκλησίαις αὖθις ἐβράβευσε τὰ δὲ τῶν εἰδώ λων ἠφάνιζεν. Ο δὲ βασιλεὺς Ἰοβιανὸς διὰ πείρας γνοὺς τῷ πρὸ αὐτοῦ βασιλεῖ τὰ δεινὰ ἐπισκῆψα: Θεοῦ κατὰ μῆνιν, τοῖς ἀπανταχοῦ ἡγεμόσιν ἔγραφεν, ἐὰν ἀδεῶς πάνε τας θρησκεύειν, καὶ ταῖς ἐκκλησίαις ἀθροίζεσθαι, καὶ τὸ θεῖον θερμῶς θεραπεύειν, καὶ μόνην ἡγεῖ σθαι πίστιν ἐν πάσῃ τῇ ἀρχομένῃ τὴν τῶν Χριστια νῶν. Καὶ τὰ πρὶν ἔθιμα ταῖς ἐκκλησίαις ἀφίησι· τοῖς τε κλήροις καὶ χήραις καὶ παρθένοις, ὅσα ἦταν ἐξ ἀρχαίου προνόμια ἐπί τε Κωνσταντίνου καὶ τῶν παίδων ἐκείνου ἐπ' ὠφελείᾳ τῆς θρησκείας δωρη θέντα τε καὶ νομοθετηθέντα, Ἰουλιανὸς δὲ μίσει τῆς πίστεως προσαφείλετο, κακοσχολῳ γνώμη περιαιρή σας, εἴασεν αὖθις. Τῷ δὲ τὴν ὕπαρχον ἀξίαν ἐπιτετραμμένῳ γενικὴν ἐτίθει νομοθεσίαν εἰς κεφαλὴν τιμωρεῖν, τὸν τοῦ λοιποῦ ἱερὰν παρθένον μνᾶσθαι ἑλόμενον, ἢ ἀκόλαστον ὄψιν ἐπιβάλλειν τολμῶντα, μήτοι γε διαρπάζειν ταύτην πειρώμενον. Τὸ δὲ προήχθη νομοθετεῖν, ὅτι περ ἄνδρες δή τινες μοχθης ροὶ καὶ ἀκόλαστοι γάμους τοιούτους ἀκολάστους ἐτέλεσαν, βίαν ἐπιβαλόντες ἢ καὶ πειθοί τινι προσ φθαρέντες, τοῦ Ἰουλιανοῦ βασιλεύοντος· τῆς ἀκολά στου διαίτης, τῆς τ' αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας τοιαῦτ' ἐπι· τρεπούσης τολμαν, τῆς θρησκείας δυσπραγούσης. Αἱ μὲν οὖν ἐκκλησίαι τοῦ Θεοῦ ἡνοίγοντο, τὰ δὲ ἱερά τῶν Ἑλλήνων αὖθις ἐκλείοντο· αὐτοὶ δ᾽ ὑπὸ μυχοῖς γῆς θεοὶ κατεδύοντο. Οἱ δὲ τοῖς τρίβωσι χαίροντες εἰς τὸ κοινὸν μετετίθεντο σχῆμα. Ἡ δὲ δημοσία γινομένη σπονδή, καὶ ὁ δι' αἵματος μολυσμός, Εληγεν· οἷς κατακόρως ἐπὶ Ἰουλιανοῦ ἀπεχρήσαντο. Οσοι δὲ τῶν ἐπισκόπων μὴ ἔφθασαν ὑπὸ Ἰουλιανοῦ ἀνακληθῆναι, μετεστέλλοντο ἤδη, καὶ οἴκαδε ἔκαστο; Έετο, Imperator Jovinianus experientia edoctus, divina vindicta Julianum gravibus malis afflictum esse, ad omnes ubique præsides scripsit, ut cunctos libere rem divinam facere, conventus cogere, et Deum ex animo colere paterentur et ut una in imperio Romano observaretur fides et religio, Christianorunı videlicet, juraque pristina ecclesiis reddidit. Et quæcunque clero, viduis et virginibus dudum a Constantino et filiis ejus, divini cultus augendi gratia concessa legibusque firmata, a Juliano autem propter summum ejus in fdem nostram odium, pessimo consilio adempta et accisa fuerant, privilegia et beneficia restituit. Ad præfectum prætorio quoque generalem dedit constitutionem, ut deinceps capitaliter in eum animadverteretur, qui sacram virginem, non dicam rapere, sed attentare tantummodo, jungendi matrimonii causa, aut oculos impudicos ei adjicere auderet. Eamque legem ut promulgaret, adductus est, quod homines quidam improbi atque impudici, scclestas atque incestas hujusmodi nuptias, vel vi illata, vel persuasione adhibita, virginibus corruptis, contraxerant; sub Juliani imperio, impotenti consuetudine et fœda libidine flagitia talia audere permittente, et religione tum nostra periclitante. Itaque ecclesia: Dei rursum sunt aperte: Graeco. rum autem templa clausa, et ipsi dii terræ cavermas et recessus subiere. Et qui ad id usque tempus vilibus palliis usi fuerant, ad communem rediere vestitum. Quæ publice fieri consueverant libationes et sanguinariæ contaminationes, quibus sub Juliano ad satietatem abusi erant, finem suum habuere. Quicunque autem episcopi ab Juliano revocati ab exsilio non erant, tum reducti, domum quisque suam rediit. 96 CAPIT XL. Ut Joviniano etiam Macedoniani Antiochiæ libellum supplicem obtulerint; et ut synodus ibidem Nicanam fidem approbarit, confessionemque suam scriptam ad imperatorem miserit. Paulo deinde post, ecclesiarum præsides quæstiones de dogmatibus rursus moverunt. Nam sub Juliani imperio, quod fides omnino periclitata esset, quieti omnes esse perseveraverant: communiter precibus Deum, ut religionem a tanta liberaret tyrannide, implorantes. Ita enim quodammodo natura hominum fert, ut inter se quietem, aliunde eis discrimine imminente, cives agitent at si pacem cum exteris habeant, seditiones domi concitent. Sed enim ecclesiarum antistites, quod principis pietatem nossent, præocConstitutione publice proposita, Jovinianus restitui ecclesiis annonam jussit. Verum quod ſames gravior propter Juliani impietatem tum grassaretur, et frumentum gre penderetur, τριτημό τιον, hoc est, tertiam ejus partem clero caliberi ΚΕΦΑΛ. Μ'. ῾Ως ἐπὶ τούτου καὶ οἱ Μακεδονιανοὶ ἐν Ἀντιο χείᾳ παρὰ Μελετίῳ γενόμενοι, τὴν ἐν Νικαία πίστιν κυρούσιν, ἔγγραφον τὴν ὁμολογίαν ταύτης διαπεμψάμενοι βασιλεῖ. Οὐ πολλῷ δ᾽ ὕστερον τοῖς τῶν ἐκκλησιῶν προ εστῶσιν αἱ περὶ δογμάτων ζητήσεις αὖθις κεκίν νηντο. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς Ἰουλιανοῦ ἀρχῆς ὡς εἰς τὸ παντελὲς κινδυνευούσης τῆς πίστεως, ἅπαντες ἡσυχῆ διετέλουν κοινῇ τὸν Θεὸν ἱλεούμενοι τῆς τοσαύτη, ἀπαλλάττεσθαι τὴν θρησκείαν τυραννίδος. Καὶ γάρ πως οὕτω φίλον τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, ἠρέμα πρὸς τὸ ὁμόφυλον διακεῖσθαι, ὑφ' ἑτέρων πειραζομένῃ, δεῖν δ' ἀπηλλαγμένοις τῶν ἔξωθεν, πρὸς σφᾶς αὐτ τοὺς διαστασιάζειν. Καὶ δὴ τοῖς τῶν ἐκκλησιῶν προεστῶσι, τὸ εὐσεβὲς τοῦ ἄνακτος εγνωκότι, προτρέ curavit. Quamprimum autem fames sævire desiisset, integrum se frumenti numerum eis præbiturum est pollicitus. (Theodoritus, lib. V, cap. 4.) L. Si quis. C. De episc. et cler.

ECCLESIASTICE ISTORIE LIB. X. Et pro se quisque omnes, imperatorem ad factionis suæ fidem accessurum, proindeque se illius auctoritate majorem libertatem contra eos qui sibi adversari viderentur, habituros esse credebant. At ille jam inde ab initio τοῦ ὁμοουσίου consubstantialis professioni addictus fuerat, et id tum manifeste præ se tulit. Primi omnium affuere Macedoniani, qui quidem hæresim eorum qui ἀνόμοιοι, hoc est, dissimiles, dicebantur, rejiciebant, et τὸ ὁμοιούσιον similem substantia pro τοῦ ἡμοουσίου consubstantiali, recipiebant. Ft libellum ii imperatori obtu lerunt, in quo Deo gratias de imperio ejus agebant: ac deinceps petebant, ut eis qui dissimile asserebant, ex ecclesiis expulsis, ipsis, illæ gubernandæ committerentur. Praeterea ut vel ea quæ Arimini et Seleuciæ statuta fuerant, firma manerent: et quæ a nonnullis per vim contra ea acta erant, irrita essent: vel priore schismate atque dissidio durante, episcopis omnibus quocunque vellent loco convenire liceret. In quo conventu ne quis sæcularis adesset, neve finem suum consequeretur, si quis seorsim quidquam egisset, aut fallere instituisset, sicuti sub Constantio factum esset, rogarunt. Illud quoque significarunt, se citra principis voluntatem, in aulam et comitatum imperialem, ne molesti esse viderentur, non ventu ros. Sin id eis permitteretur, perlibenter id facturos esse sumptibus et jumentis propriis, ostenderunt. 97 Qui vero principi ita supplicarunt, fuere, Basilius Ancyranus, Sylvanus Tarsensis, Sophronius Pompeiopolitanus, Pausinicus Zelorum, Leontius Comanorum Callicrates Claudiopolitanus, Theophilus Castabalenus, alii. Imperator libello supplici accepto, responsum eis non dedit, sed illud tantum dixit: ego contentionis studium odi, concordiæ autem assectatores unice amplector et colo. Quod dictum ubi ad aliorum quoque aureş pervenit, intentionem contentionis laxavit, et ut imperatoris consilium succederet, effecit. Altercationis namque studium, eorum qui Acacii auctoritatem sequebantur, et semper opiniones suas ad principum arbitrium aperte accommodabant, deprehensum est. Nam cum χειν ἦν σπουδή. Πᾶσι γὰρ ἐδόκει τὸν βασιλέα τῇ cupandum sibi eum esse studio magno putabant. σφετέρα πίστει προσθήσεσθαι, παρ' αὐτοῦ τε τὴν κατὰ τῶν δοκούντων αὐτοῖς ἀντιπάλων παῤῥησίαν ὑπάρξειν νομίζοντες, Ο δ' ἐξ ἀρχῆς τῇ ἡμουσίου πίστει προσέκειτο· καὶ πᾶσι τοῦτο περιφανῶς ὡμο λέγει. Καὶ πρῶτοι πάντων παρῆσαν Μακεδονιανοί· οἱ τῶν μὲν ᾿Ανομοίων καλουμένων τὴν αἵρεσιν ἀπο εστρέφοντο, τὸ δὲ ὁμοιούσιον ἀντὶ τοῦ ὁμοουσίου ἐδέχοντο· οἳ καὶ βιβλίον βασιλεῖ δόντες, χάριν ἔχειν ὡμολόγουν Θεῷ τῆς αὐτοῦ ἕνεκεν ἡγεμονίας· ήτουν δὲ τοὺς τὸ ἀνόμοιον δογματίζοντας τῶν ἐκκλησιῶν ἀπελαύνεσθαι, αὐτοῖς δ᾽ ἐπιτρέπειν αὐτάς. Πρὸς δὴ τούτοις ἢ τὰ ἐν ᾿Αριμίνῳ καὶ Σελευκείᾳ κύρια μένειν, καὶ τὰ βίᾳ παρά τινων γεγενημένα ἀργεῖν ἢ τοῦ πρώην σχίσματος μένοντος, επιτρεπτέα γε εἶναι τοῖς ἀπανταχοῦ ἐπισκόποις ὅπη βούλοιντο συνελο θεῖν, μή τινος κοσμικοῦ κοινωνοῦντος· καὶ μὴ εἰς πέρας προβαίνειν, εἴ τις ἐν μέρει τι πράττειν ἔλοιτο, ἢ ἀπατᾷν, ὥσπερ ἐπὶ Κωνσταντίου συνέβη. Εδήλουν δὲ μηδὲ εἰς τὸ στρατόπεδον αφικέσθαι, ἵνα μὴ δι' ὄχλου εἶεν. Εἰ δ' ἐπιτρέψεις βασιλεύς, ἀσμένως ποιεῖν ἅπαντα δαπάναις καὶ ὑποζυγίοις τοῖς οἴκοθεν. Οἱ δὲ τὸ βιβλίον βασιλεῖ δόντες ἦσαν οὗτοι· Βασίλειος ὁ Αγκύρας, Σιλβανός Ταρσοῦ, Σωφρόνιος Πομπηΐουπόλεως, Παυσίνικος Ζήλων, Λεόντιος Κομάνων, Καλλικράτης Κλαυδιουπόλεως, Θεόφιλος Κασταβά λων, καὶ ἕτεροι. Ὁ δὲ βασιλεὺς τὸ βιβλίον δεξάμενος, οὐδὲ ἀποκρίσεως ἀξιοῖ, τοῦτο μόνον φθεγξάμενος· «Ἐγὼ τὴν μὲν φιλονεικίαν μισῶ· τοὺς δὲ τὴν ἐμόνοιαν ἀσπαζομένους λίαν ἀγαπῶ καὶ τιμῶ. ο “Ο δὴ καὶ τὰς τῶν ἄλλων φθάσαν εὐθὺς ἀκοὰς, τὸ ἕνα τονον τῆς φιλονεικίας ἐχάλα, καὶ τὰ κατὰ σκοπὸν τῷ βασιλεῖ ἔπραττον. "Ο τε φιλόνεικος αὐτῶν, τῶν περὶ ᾿Ακάκιον λέγω, τρόπος ἠλέγχετο, καὶ ὡς ἀεὶ πρὸς τὸ δοκοῦν τοῖς κρατοῦσιν ἀπέκλιναν, ἐμφανώς ἔδειξαν· ἐπειδὴ γὰρ τὸν Ἀντιοχείας Μελέτιον ἐπὶ πλεῖστον βασιλεῖ διὰ τιμῆς ὄντα ἑώρων, ἐκεῖ γὰρ τηνικαῦτα διέτριβεν· εἰς λόγους ἐκείνῳ ἐλθόντες, πείθουσι σύνοδον ἐν ᾿Αντιοχείᾳ πάλιν γενέσθαι. "Ην δὲ Μελέτιος οὗτος, ὃς μικρῷ πρόσθεν αὐτῶν χωρι σθεὶς, τῷ ὁμοουσίῳ προσέθετο. Καὶ τοίνυν ἐς ταυτό συνελθόντες ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τῶν Σύρων, τὴν ἐν Νικαία βεβαιοῦσι πίστιν, καὶ κυροῦσι, τὸ ὁμοούσιον ἀναμ φηρίστως δοξάζειν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί. Κοινωνοὶ δὲ τῆς συνόδου ταύτης καθίσταντο ὁ εἰρημένος θεῖος Meletium Antiochiæ episcopum apud imperatorem, Μελέτιος, τὴν τῆς ᾿Αντιόχου ἔχων ἐπιτροπήν • Εὐσέ 6ιός τε ὁ Σαμοσάτων, Πελάγιος Λαοδικείας τῆς Σύσ ρων, καὶ ᾿Ακάκιος ὁ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, καὶ Εἰρηνίων ὁ Γάζης, καὶ ὁ ᾿Αγκύρας ᾿Αθανάσιος, διὰ Ὀρφίτου καὶ ᾿Αετίου πρεσβυτέρων, Τίτος Βόστρων, Θεότιμος Αράβων, Λουκιανός Αρχῶν, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι καὶ ἐλλόγιμοι ἄνδρες. Ταῦτα δὲ πρά ξαντες, καὶ τῷ βασιλεῖ τὰ ἔγνωσμένα αὐτοῖς διακ πέμπονται, γράψαντες οὕτως· «Τῷ εὐσεβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ ἡμῶν δεσπότῃ Ἰβιανῷ, Νικητῇ Αὐγούστῳ, ἡ τῶν ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνελθόντων ἐπισκόπων ἐκ διαφόρων ἐπαρχῶν σύνοδος τὴν ἐκκλησια Socrates habet, Pasinicus. et qui tum ibi erat, in magno pretio esse viderent, cum eo collocuti, ut rursum Antiochiæ synodus celebraretur, effecere. Meletius autem is fuit, qui paulo ante ab eis sejunctus, ad τοῦ ὁμοουσίου cosubstantialis professionem accesserat. Itaque concilio Antiochiæ Syrorum coacto, Nicænam fidem, ut scilicet citra controversian ὁμοούσιος Consubstantialis Patri Filius diceretur, stabiliunt alque confirmant. In ea synodo fuere, divus, quem diximus, Meletius Antiochenus antistes, Eusebius Samosatenus, Pelagius Laodicea Syrorum, Acacius Casarea Palastinæ, Irenion Gazæ, AthanaZela et Comana, oppida Cappadociae. Plin.

πρεσβεύειν ἐσπούδασεν ἡ εὐσέβεια, εὖ ἴσμεν καὶ αὐτοί, θεοφιλέστατε βασιλεῖ· ὅτι δὲ κεφάλαιον τῆς τοιαύτης ἑνότητος τῆς ἀληθοῦς καὶ ὀρθοδόξου πίσ στεως καλῶς ὑπείληφας τὸν χαρακτῆρα, οὐδὲ τοῦτο ἀγνοοῦμεν. Ἵνα τοίνυν μὴ μετὰ τῶν παραχαρατο σόντων τὰ δόγματα τῆς ἀληθείας τετάχθαι νομιζω. μεθα, ἀναφέρομεν τῇ σῇ εὐλαβείᾳ, ὅτι τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ἐν Νικαίᾳ πάλαι πρότερον συγκροτηθεί σης τὴν πίστιν, καὶ ἀποδεχόμεθα καὶ κατέχομεν· ὁπότε καὶ τὸ δοκοῦν ἐν αὐτῇ τισι ξένον ὄνομα, τὸ τοῦ ὁμοουσίου φαμὲν, ἀσφαλούς τετύχηκε παρὰ τοῖς Πατράσιν ἑρμηνείας· σημαινούσης ὅτι ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἐγεννήθη, καὶ ὅτι ὅμοιος κατ' οὐσίαν τῷ Πατρί. Οὔτε δὲ ὡς πάθους τινὸς περὶ τὴν ἄρξη τον γέννησιν ἐπινοουμένου, οὔτε κατά τινα χρῆσιν Ἑλληνικὴν λαμβάνεται τὸ ὄνομα τῆς οὐσίας· εἰς ἀνατροπὴν δὲ τοῦ ἐξ οὐκ ὄντων περὶ τοῦ Υἱοῦ ἀσεβῶς τολμηθέντος ᾿Αρείῳ· ὥσπερ καὶ οἱ νῦν ἐπιφοιτήσαντες Ανόμοιοι ἔτι θρασύτερον καὶ τολμη ρότερον ἐπὶ λύμῃ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ὁμονοίας ἀναισχύντως παρρησιάζονται. Συνετάξαμεν δὲ τῇδε ἡμῶν τῇ ἀναφορᾷ καὶ τὸ ἀντίγραφον τῆς αὐτῆς πίσ στεως τῆς ἐν Νικαίᾳ ὑπὸ τῶν συγκροτηθέντων ἐπισ σκόπων τεθείσης· ἥντινα καὶ ἀγαπῶμεν. Ἔστι δὲ αὕτη· Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκρά τορα· καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ μαθήματος, ἀπαραλλάκτως ὡς χρεὼν εἰρημένα.» Καὶ οἱ μὲν ἐν Ἀντιοχεία συνελθόντες ἱερεῖς τοιάδε ἐπεψηφίσαντο αὐτοῖς ῥης τοῖς τὴν ἐν Νικαία πίστιν κυρώσαντες. sius Ancyr, per Orpiitum et Aelium presby- Αστικὴν εἰρήνην τε καὶ ὁμόνοιαν. "Οτι σου καὶ πρώτη teros, Titus Bostrensis, Theotimus Arabum, Lucianus Arcorum, atque alii plures episcopi, viri insignes. Ea re acta, ad imperatorem quoque quæ decreverant ad hunc modum scripsere: • Piissimo, Dei amantissimo Domino nostro Joviniano, Victori, Augusto, quæ Antiochiæ episcoporum ex diversis provinciis convenit synodus. Quod pietas tua, princeps, ecclesiasticam pacem et concordiam conciliare studuerit, et ipsi probe novimus, Dei amantissime imperator. Quod vero et caput ejuscemodi unionis esse formam veræ et rectæ fidei eadem bene perceperit, et id quoque non ignoramus. Quapropter ne et nos inter eos recenseamur, qui dogmata veritatis adulterando depravant, ad pietatem tuam referinus, 98 nos dudumn celebratæ sanctæ Nicænæ synodi fidei professionem recipere, atque tenere. Et quod in ea quibusdam peregrinum et insolens videtur esse verbum όμοούσιον, consubstantiale, id nos, certam a patribus accepisse dicimus interpretationem. Significat id enim, ex substantia Patris Filium esse genitum, et similem esse substantia Filium Patri. Neque enim quasi perpessio quapiam, in ineffabili generatione intelligitur neque juxta usum aut consuetudinem aliquam Græcorum, substantiæ verbum accipitur. Sed ad Arium, qui ex non exsistentibus nobis Filium impie producere ausus est, evertendum, id usurpatur. Quemadmodumet nunc qui exorti sunt ἀνόμοιοι, hoc est, dissimiles, graviore adhuc audacia et tomeritate ad ecclesiasticam concordiam pessumdandam, impudenter feruntur. Relationi autem huic nostræ etiam subjunximus exemplum ipsius Nicænæ fidei, ab ipsis qui cam promulgarunt episcopis editæ:quam sane et complectimur. Est autem talis: Credimus in unum Deum patrem omnipotentem: et reliqua ipsius formulæ, sine mutatione omni, ita ut convenit, allegata. Atque episcopi quidem qui Antiochiæ convenerant, lec decreverunt, disertis verbis Nicænam fidem confirmantes. CAPUT XLI. De sancto Athanasio, ut ab exsilio revocatus, in magno honore apud Jovinianum fuerit, et res ecclesiarum Egyptiarum denuo cum potestate administrarit. Περὶ τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου, ὡς τῆς ἐξορίας ἀνακληθεὶς, διὰ τιμῆς πλείστης τῷ ᾿Ιοβιανῷ ἐγέ νετο· καὶ τῶν κατ' Αίγυπτον ἐκκλησιῶν αὖθις ἐγκρατὴς κατέστη. Τηνικαῦτα δὲ καὶ Ἀθανάσιος του κλήρου των Αλεξανδρέων προεστηκώς, τισὶ τῶν οἰκειοτάτων συμβούλοις χρησάμενος, κατὰ τὴν ᾿Αντιόχου γενόμενος, τῷ βασιλεῖ συγγίνεται· καὶ τὰ περὶ ὧν ἐχρῆν ὑποθέμενος, ἀνεχώρει αὖθις. Εἰσὶ δὲ οἱ φασιν, ὡς ὁ βασιλεὺς μᾶλλον αὐτὸν μετεστείλατο, ὅσα δὴ πρακτέα τῇ θρησκεία εισηγησόμενον. Καὶ δὴ τὰ κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν καλῶς διαθέμενος, καὶ τὸ τῆς πίστεως ἀσφαλὲς ἑδράσας τῷ βασιλεῖ, νόστου ἐμέσ μνητο. Ὁ δὲ τῆς ᾿Αρειανῶν θρησκείας ἐν ᾿Αντιοχεία προεστώς Εὐζώτος τῆς ἴσης πίστεως σπουδὴν ἐποιεῖ το πλείστην, κἀπὶ τῆς ᾿Αλεξάνδρου τῶν τινα εὐνού - χων προεστηκέναι· Προβάτιος ἦν ὄνομα τῷ εὐνούχω. Καὶ δὴ τοῖς περὶ Εὐζώτον εἰσηγησαμένοις ᾿Αλεξανδρεύς τις Λούκιος πρεσβυτέρου ἀξίαν ἡμφιεσμένος ἐκ τῶν Γεωργίου χειρῶν ἐς βασιλέα εἰσήγετο· πλεῖστά τε ᾿Αθανάσιον εβλασφήμει, ὡς ἀεὶ γραφὰς ὑπομένων τοῖς πρώην χρόνοις, ὑπερόριος τοῖς πρὸ αὐτ Tum vero et Athanasius cleri Alexandrini episcopus, de amicorum consilio Antiochiam profectus cum imperatore fuit: atque ibi rebus quas oportuit ei suggestis, Alexandriam rediit. Sunt autem qui dicunt, ab imperatore potius eum evocatum esse, ut illi quæ de religione agenda essent, exponeret. Et cum ibi res Ecclesie rite constituisset, et certa apud imperatorem fidei fundamenta jecisset, domum revertisse. Qui autem Antiochi Arianorum leresi præfuit Euzoius, ut opinionis suæ ex eunuchis quidam nomine Probatius Ecclesiæ Alexandrinæ præficeretur, maximo studio contendit. Atque eam ob causam Euzeii suasu Alexandrinus quidam 99 Lucius, presbyter a Georgio creatus, apud imperatorem, Athanasium vehementer criminando detulit, quod temporibus superioribus in episcopatu suo semper reus actus, et a prioribus imperatoribus exsilio ut seditionis Eorum nomina sunt apud Socrat. lib. ii, cap, 23. !

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. Χ. alium Alexandrinis episcopum dari petiit. {Jovinianus autem, quem non latebat Arianos hostili plane in illum esse animo, criminibus cis minime motus, Lucium quictum esse, Probatium autem et reliquos ejus eunuchos, veluti turbæ talis auctores, modestius se gerere jussit. Athanasium porro cum sibi temporis ejus consuetudine amicįssimum fecisset, in Egyptum remisit, ecclesiasque ei et populum ibi arbitrio suo instituendum commisit, Porro plurimum is virum eum laudasse dicitur, propter virtutem, et vitæ innocentiam, orationis etiam festivæ venustatem, prudentia quadam admiranda temperatam: et propter ea quae τοῦ βασιλεῦσιν ἐκρίνετο, καὶ ὡς ἅτε δὴ στάσεως καὶ Ael discordiae auctor multatus fuerit, et proinde διχονοίας αἴτιον, ἕτερον εἰσάγεσθαι τῇ 'Αλεξάνδρου ἐδεῖτο ἐπίσκοπον. Ο δὲ βασιλεύς, οὐκ ἠγνόει γάρ ὅσα αὐτῷ μοχθηρῶς οἱ ἐξ ᾿Αρείου εφρόνησαν, ήκιστα ταῖς κατηγορίαις προσέθετο· ἀμέλει τοι καὶ Λούκιον ἐκέλευεν ἡσυχῆ καθῆσθαι· Προβάτιον δὲ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν εὐνούχους, ὡς αἱ:ίους γε τῶν τοιούτων καθεστηκότα; θορύβων, προσέταττε σω φρονίζεσθαι. Τὸν δ' ᾿Αθανάσιον τῇ τότε συνουσία καὶ ἀστειότητι φίλον ἄριστον ποιησάμενος, ἐπ' Αι γυπτον ἔπεμπε, τὰς ἐκκλησίας καὶ τὸν ἐκεῖσε λαὸν ᾗ ἐδόκει κελεύσας παιδεύειν. Πλεῖστα δέ φασιν ἐπαι νέται τὸν ἄνδρα τοῦ τε βίου καὶ ἀρετῆς ἕνεκα, καὶ τῶν λόγων, σὺν θαυμαστῇ φρονήσει καλλυνομένων, καὶ τοῖς ἐκείνῳ περὶ τὴν θρησκείαν οριζομένοις p is de religione nostra rite decreta, in scripta reἐγγράφως. Περὶ τῆς ἐν Αλεξανδρείᾳ συνόδου, ἧς τὸν ὅρον ὁ πολὺς Ἀθανάσιος τῷ βασιλεῖ διεπέμ ψατο· καὶ ὡς ἡ ἐν Νικαίᾳ πίστις πολύν χρό τον πολεμηθεῖσα, εἰς τὴν προτέραν κατάστα σιν ήλθεν. Αθανάσιος δὲ τὴν ᾿Αλεξάνδρου μετὰ τιμῆς τῆς προσηκούσης καταλαβὼν, ἐπεὶ βασιλεὺς ἐδήλου ἔγω γραφον αὐτῷ πέμπειν τῆς ἀμωμήτου πίστεως τὴν ἀκρίβειαν, σύνοδον τοπικὴν κηρύξας, καὶ τοὺς ἐλε λογιμωτέρους τῶν ἐπισκόπων ἀθροίσας, ἀντέγραφε τούτῳ τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν διατηρεῖν ἀπαράτρωτον, ὡς τοῖς εὐαγγελικοῖς συμβαίνουσαν δόγμασιν. Εγώ δὲ τῆς τῶν ἐντευξομένων ἕνεκεν ὠφελείας, καὶ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἐπιστολὴν, ὡς ἐπὶ λέξεως εἶχεν, ἐνθήσω τῇ συγγραφῇ· ἔστι δὲ αὕτη· «Τῷ εὐσεβε στάτῳ καὶ φιλανθρωποτάτῳ Νικητῇ Αὐγούστῳ 10Ε:ανῷ Ἀθανάσιος καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίσκοποι, οἱ ἐλθόν τῆς ἐκ προσώπου πάντων τῶν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου καὶ Θηβαΐδος καὶ Λιβύης ἐπισκόπων· πρέπουσα θεοφι λεῖ βασιλεῖ φιλομαθής προαίρεσις καὶ πόθος τῶν οὐρανίων. Οὕτω γὰρ καὶ τὴν καρδίαν ἔχεις ἐν χειρὶ Θεοῦ, καὶ τὴν βασιλείαν μετ' εἰρήνης πολλαῖς ἐτῶν περιόδοις ἐπιτελέσεις. Θελησάσης τοίνυν τῆς σῆς εὐσεβείας μαθεῖν παρ' ἡμῶν τὴν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πίστιν, εὐχαριστήσαντες ἐπὶ τούτῳ Κυρίῳ, ἐβουλευσάμεθα πάντων μᾶλλον τὴν παρὰ τῶν Πατέρων ὁμολογηθεῖσαν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ὑπομνῆσαι τὴν σὴν θεοσέβειαν. Ταύτην γὰρ ἀθετήσαντές τινες, ἡμῖν μὲν ποικίλως ἐπεβουλεύσαντο, ὅτι μὴ πειθόμεθα τῇ Ἀρειανῇ αἱρέσει· αἴτιο: δὲ γεγόνασιν αἱρές σεως καὶ σχισμάτων τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ. Η μὲν ἀληθὴς καὶ εὐσεβὴς εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰητοῦν Χριστὸν πίστις φανερὰ πᾶσι καθέστηκε, καὶ ἐκ τῶν θείων Γραφών γινωσκομένη τε καὶ ἀναγινω σκομένη· ἐν ταύτῃ γὰρ οἱ ἅγιοι τελειωθέντες, μαρ Ευρήθησαν, καὶ νῦν ἀναλύσαντες εἰσιν ἐν Κυρίῳ· έμεινε δὲ ἡ πίστις ἀβλαβής· εἰ μὴ πονηρία τινῶν αἱρετικῶν παραποιῆσαι ἐτόλμησεν. "Αρειος γάρ τις καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διαφθείραι ταύτην, καὶ ἀσέβειαν Επεισαγαγεῖν κατ' αὐτῆς ἐπεχείρησαν, φάσκοντες ἐξ οὐκ ὄντων, καὶ κτίσμα, καὶ ποίημα καὶ τρεπτὸν εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Καὶ πολλούς τε ἐν τούτοι; tulit. CAPUT XLII. De synodo Alexandrina, cujus decretum magnus Athanasius ad imperatorem misit: et ut professio fidei Nicæna mulic jam tempore exagitata, in pristinum statum sit restituta. Sed enim Athanasius Alexandriam cum eo, quo par erat, honore reversus, quod ei imperator significaverat, ut ad se certam irreprehensibilis fidei formulam mitteret, synodo provinciali coacta, et spectatissimis quibusque episcopis ad se evocatis, principi, ut Nicænam fidem inviolatam atque futegram, quæ scilicet Evangelicis dogmatibus conveniat, servaret, rescripsit. Verum nihil obstat, quin utilitatis eorum gratia qui ista legent, epistos lam ejus de verbo ad verbum hic apponam. Ea sic habet Piissimo et humanissimo Victori Augusto Joviniano, Athanasius et reliqui episcopi, qui nomine omnium Ægypti et Thebaidis et Libyæ convenerunt, episcoporum: Admodum, Dei anantem imperatorem, discendi studium, celestiumque rerum desiderium decet. Sic namque cum cor in manu Dei habebis, tum imperium in pace multorum curriculis annorum administrabis. Cum igitur cognoscere a nobis pietas sua catholicæ Ecclesiæ fidem velit, 100 gratiis Deo de tali animo tuo actis, visum nobis est præ omnibus aliis, pictati tuæ a patribus Nicææ promulgatam fidem in memoriam redigere. Qua nonnulli proculcata, nobis quidem illi varias moliti sunt insidias quod heresim Arianam sequi noluerimus: auctores autem sectarum et dissidiorum Ecclesiæ universali exstitere. Ipsa sane vera et pia in Dominum nostrum Jesum Christum fides, aperta est et manifesta omnibus, ex divinis Scripturis cognita atque collecta. In qua sancti homines consummati, egregie martyrio sunt defuncti: et nunc corporum vinculis soluti in Domino conquiescunt. Et permansisset illa incorrupta, nisi quorumdam hæreticorum improbitas immutare cam atque depravare fuisset "ausa. Arius siquidem, et populares eius, corrumpere illam, et impietatem adversus eam subintroducere conati sunt: Filium Dei ex non exsistenti-

lus, et creaturam facturamque, et mulationi ἠπάτησαν, ὥστε καὶ τοὺς δοκοῦντας εἶναί τι συναπο obnoxium esse dicentes. Ac multos profecto per hæc seduxerunt, adeo ut etiam qui viderentur esse aliquid, in illorum abrepti sint blasphemiam. Sed enim sancti Patres mature illis obviam euntes, sicuti diximus, concilio Nicææ coacto, Arianam quidem hæresim anathemale coufoderunt, callolicæ autem et universalis Ecclesiæ fidei professio - nem in scriptum retulerunt: ut ea ipsa ubique deprædicata, suborta exstingueretur hæresis. Et lecta illa est atque celebrata in ecclesia omni. Cæterum cum renovare Arianam hæresim nunc quoque volentes, nonnulli quidem a Patribus Nicææ promulgatam fidem abrogare audeant, quidam auL'un prae se quidem obtentu quodam ferant professionem ejus, re ipsa vero eam negent, perperam tò ὁμοούσιον consubstantiale interpretantes, qui blasphemia etiam Spiritum sanctum appetunt, eo quod creaturam eum per Filium factam et conditam esse dicunt necessario ad pietatem tuam, eam ipsam Nicænam fidei professionem, detrimento co quod ex hujusmodi blasphemia multi populi capiunt, perpenso, mittendam esse duximus, ut pietas tua quam accurate ea scripta sit, cognoscat, et quantum a veritate aberrent, qui præter hanc aliud docent, videat. Illud scito, Christianissime Auguste, a sæculo hanc esse prædicatam fidem, et hanc ipsam professos esse, qui Nicææ convenere Patres: 101 Atque etiamnum suffragiis suis eam comprobare omnes quæ passim sunt ecclesias, in Hispania, et Britannia, et Gallia, et Germania, el Italia omni, et Campania, et Dalmatia, Mysia, Macedonia, et cuucla Grecia, in Africa tota, iu Sardinia, Cypro, Creta, Pamphylia, Lycia, Isauria, in Ægypto omni, Libya, Ponto, et Cappadocia, atque hisce vicinis terris. Ipsas quoque Orientis ecclesias, paucis exceptis quæ cum Arianis sentiunt. Omnium enim earum quas recensuimus comperta nobis est sententia, quod ab eis epistolas habeamus. Et scimus, Dei amantissime Auguste, quamvis pauci quidam fidei isai adversentur, nihil tamen eos prajudicii afferre posse orbi universo. Atque illi longo jam tempore ab Ariana infecti lue, contentione etiam majore nunc veræ resistunt pietati. Et ut - pietas tua fidem Nicenam cognoscat, quamvis antea coguitam, attamen sicuti ea a trecentis decem et octo episcopis est promulgata, subjungere litteris hisce voluimus. Est autem talis: Credimus in unum Deum Patrem omnipotentem, omnium visibilium et invisbilium factorem: Et in unum Dominum Jesum Christum, Filium Dei, genitum ex Patre, unigenitum, hoc est, ex substantia Patris, Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero: genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem onnia facta sunt, quæque in cœlis sunt, quæque in terris. Qui propter nos homines, et propter nostram salutem, descendit: et incarnatus homo factus, et passus est: et resurrexit tertia die, ascendit in cœlos, venturus judicare vivos et morαχθῆναι αὐτῶν τῇ βλασφημία. Καὶ φθάσαντες μὲν οἱ ἅγιοι Πατέρες ἡμῶν, συνελθόντες, ὡς προείπον, ἐν τῇ κατὰ Νίκαιαν συνόδῳ, τὴν μὲν 'Αρειανὴν αν μεσιν ἀνεθεμάτισαν, τὴν δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλη σίας πίστιν ὡμολόγησαν ἐγγράφως. Ωστε, ταύτης πανταχοῦ κηρυττομένης, ἀποσβεσθῆναι τὴν ἀνα θεῖ σαν αίρεσιν παρὰ τῶν αἱρετικῶν. Εν μὲν οὖν αὕτη κατὰ πᾶσαν ἐκκλησίαν ἀναγινωσκομένη τε καὶ κη ρυττομένη. Αλλ' ἐπειδὴ τὴν Αρειανὴν αἵρεσιν ἀνανεώσαι βουλόμενοί τινες μὲν αὐτὴν τὴν ἐν Νι καία παρὰ τῶν Πατέρων ὁμολογηθεῖσαν πίστιν τε τολμήκασιν ἀθετῆσαι, τινὲς δὲ σχηματίζονται όμο λογεῖν αὐτὴν, ταῖς δὲ ἀληθείαις ἀρνοῦνται, παρερ μηνεύοντες τὸ ὁμοούσιον, καὶ οὗτοι βλασφημούντες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ φάσκειν αὐτοὺς κτίσμα εἶναι καὶ ποίημα διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγονός, ἀναγκαίως καὶ ἡμεῖς θεωρήσαντες ἐπιδοῦναι τῇ σῇ εὐσεβεία, τὴν ἐν Νικαίᾳ ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ἐσπουδάσαμεν· ἵνα γνῷ σου ἡ θεοσέβεια μεθ' ὅσης ἀκριβείας γέγραπται, καὶ ὅσον πλανώνται οι παρ' αὐτὴν διδάσκον τες. Γίνωσκε, θεοφιλέστατε Αύγουστε, ὅτι αὕτη μὲν ἡ ἐξ αἰῶνος κηρυττομένη· ταύτην δὲ ὡμολόγησαν οἱ ἐν Νικαίᾳ συνελθόντες Πατέρες, καὶ ταύτῃ σύμ ψητοι τυγχάνουσι πᾶσαι αἱ κατὰ τόπον ἐκκλησίαι αξ τε κατὰ τὴν Σπανίαν καὶ Βρετταννίαν καὶ Γαλλίας· καὶ αἱ τῆς Ἰταλίας πάσης και Καμπανίας, Δαλμα τίας τε καὶ Μυσίας, Μακεδονίας καὶ πάσης Ἑλλά δος, καὶ αἱ κατὰ ᾿Αφρικὴν πᾶται, καὶ Σαρδανίαν, καὶ Κύπρον, καὶ Κρήτην, Παμφυλίαν τε καὶ Λυο κίαν, καὶ Ἰσαυρίαν, καὶ αἱ κατὰ πᾶσαν Αίγυπτον, καὶ Λιβύην, και Πόντον, καὶ Καππαδοκίαν, καὶ τὰ πλησίον μέρη, καὶ αἱ κατὰ ἀνατολὰς ἐκκλησίαι παρ ἐξ ὀλίγων τῶν τὰ ᾿Αρείου φρονούντων. Πάντων γὰρ τῶν προειρημένων τῇ πείρᾳ ἐγνώκαμεν την γνώμην, καὶ γράμματα ἔχομεν, καὶ οἴδαμεν, θεοφιλέστατε Αύγουστε, ὅτι κἂν ὀλίγοι τινὲς ἀντιλέγωσι ταύτῃ τῇ πίστει, οὐ δύνανται πρόκριμα ποιεῖν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ. Πολλῷ γὰρ χρόνῳ βλαβέντες ὑπὸ τῆς 'Αρειανῆς αἱρέσεως φιλονεικότερον νῦν ἀνθίστανται τῇ εὐσεβείᾳ· καὶ ὑπὲρ γινώσκειν τὴν σὴν εὐσέβειαν, καίτοι γινώσκουσαν, ὅμως ἐσπουδάσαμεν, τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ὁμολογηθεῖσαν ὑπὸ τῶν τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἐπισκόπων ὑποτάξαι. Εστι δὲ αὕτη Πιστεύομεν εἰ; ἕνα Θεόν, Πατέρα παντοκράτορα, πάν των ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς ἕνα Κύ ριον Ἰησοῦν Χριστὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς μονογενῆ, τουτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός· Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ· γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, όμως στον τῷ Πατρί· δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀν θρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα, σαρκωθέντα, ένανθρωπήσαντα, παθόντα καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ· ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρα νούς, ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοὺς δὲ λέγοντας, 'Ην ποτε ὅτε οὐκ ἦν, καὶ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέ ρας υποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας είναι, τούτους

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. ἀναθεματίζει ἡ ἁγία καθολικὴ καὶ ἀποστολική Εκ- tuos. Et in Spiritum sanctum. Eos autem qui diκλησία. Ταύτῃ τῇ πίστει, θεοφιλέστατε Αύγουστε, cunt, fuisse aliquando cum non fuerit, et quod ex ἐπιμένειν ἀναγκαῖο, ὡς θείᾳ καὶ ἀποστολικῇ, καὶ non èxsistentibus factus sit, aut ex alia subsistentia μηδένα μετακινεῖν αὐτὴν πιθανολογίαις καὶ λογο- vel substantia, aut quod creatus vel mutabilis vel μαχίαις, ὅπερ ἐποίησαν ἐξ ἀρχῆς οἱ Ἀρειομανίται, alterabilis sit, anathemate ferit sancta catholica et ἐξ οὐκ ὄντων τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ λέγοντες, καὶ ὅτι ἦν apostolica Ecclesia. In hac fide, Dei amantissime ποτὲ ὅτε οὐκ ἦν, καὶ κτιστὸς καὶ ποιητὸς, καὶ τρε Auguste, ut divina et apostolica, necessario arπτός ἐστι· διὰ τοῦτο γὰρ, καθὰ προείπομεν, καὶ ἡ quiescendum. Neque ea a quopiam movenda, aut ἐν Νικαίᾳ σύνοδος ἀνεθεμάτισε τὴν τοιαύτην αἵρεσιν, mutanda venit, persuasionis aut contentionis verbis τῆς δὲ ἀληθείας πίστιν ὡμολόγησεν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ullis. Id quod Ariomanitæ primum fecerunt, ex ὅμοιον εἰρήκασι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ἵνα μὴ ἁπλῶς non exsistentibus Filium Dei essc, et fuisse aliὅμοιος Θεοῦ, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ Θεὸς ἀληθινὸς πιο quando cum non fuit, et conditum creatumque στεύσηται· ἀλλὰ καὶ ὁμοούσιον ἔγραψαν, ὅπερ ίδιόν atque adeo mutationi obnoxium esse dicentes. ἐστι γνησίου καὶ ἀληθινοῦ Υἱοῦ ἐξ ἀληθινοῦ καὶ φύσ 102 Quam ob causam etiam, sicuti antea dixiσει Πατρός. Αλλ' οὐδὲ ἀπηλλοτρίωσαν τὸ Πνεῦμα mus, synodus Nicæna anathemati subjecit hæreτὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον sin eam, veramque fidem promulgavit. Non enim συνεδόξασαν αὐτὸ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ ἐν τῇ μιᾷ simpliciter patres illi siinilem Patri Filium dixeτῆς ἁγίας Τριάδος πίπτει, διὰ τὸ καὶ μίαν εἶναι τὴν runt, ne simpliciter Deo similis, sed ex Deo Deus ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι Θεότητα. Τούτοις δὴ τοῖς γράμ verus esse crederetur. Sed et ὁμοούσιον consubμασιν ὁ βασιλεὺς ἐντυχών, βεβαίως ἡδράσθη, καὶ ἦν stantialem adjecerunt, quod id proprium sit gerεἶχε περὶ τῶν θείων γνωσίν τε καὶ διάθεσιν ἔδειξε· mani, verique ex vero et nativo Patre Filii. Non τοὺς γὰρ δοξάζοντας τὸ ὁμοούσιον δι' αἰδοῦς εἶχε, etiam illi Spiritum sanctum alienarunt a Patre et καὶ δώροις φιλοτίμως ἡμείβετο. Καὶ γὰρ πρόθεσις et Filio, sed potius eum cum Patre et Filio conἦν ἐκείνῳ, ὥς γ' ἐνῆν, πειθοῖ μᾶλλον ἢ βίᾳ τὴν τῶν glorificarunt, in una sanctæ Trinitatis fide, proδιεστώτων ἀνακόψαι φιλονεικίαν, καὶ μηδενὶ δι' ἔχλου pterea quod una etiam sit in ea ipsa sancta Triτῶν ὁπωσδήποτε ᾑρημένων πιστεύειν ἔσεσθαι· ἀγά- nitate divinitas. Hisse litteris imperator lectis, της δ' ἐλλείπειν μηδὲν, καὶ εἰς τὸ ἀκρότατον τῆς solide est confirmatus: et quam de rebus divinis τιμῆς ἔχειν, ὅσοι δὴ ἐνοῦν τὴν Ἐκκλησίαν μᾶλλον obtinuit affectionem et sententiam, aperte statin: σπουδάσωσι. Τοῦτο δὲ οὐ μόνον οἱ Χριστιανοί, ἀλλὰ declaravit. Qui enim consubstantiale professi sunt, καὶ ὁ παρ' Έλλησι περιβόητος Θεμίστιος ὁ φιλόσο eos observavit, et liberaliter muneratus est. Illud φος πρᾶξαι αὐτὸν μαρτυρεῖ ἐν τῷ πρὸς αὐτὸν λόγῳ quoque is propositum habuit consilium, ut perἐν Υπατικὸν ἐπιγράφε:. Διεξελθὼν γὰρ τὰς ἐκείνου guasione potius quam vi, inter dissidentes conten - ἀρετὰς, καὶ ὑπερθειάσας μάλα τὸν ἄνδρα, ἐν τούτῳ tionis dirimeret studium: nec cuipiam, qualemμᾶλλον ἐξαίρει, οἷς ἀνῆκε θρησκεύειν ἑκάστῳ ὡς cunque tandem consectaretur fidem, molestiam βούλοιτο· δι᾿ οὗ φησι καὶ τῶν κολάκων τὸν ἀκόλα- facesseret, neque quidquam ad charitatem sumστον ἐνίκησε τρόπον· οὓς καὶ διαπαίζων ἀστείως mam faceret reliqui. Eis vero qui ad concordiam μάλα καὶ περιφανῶς, οἴκοθεν αὐτοὺς διελέγχεσθαι et unanimitatem Ecclesiain reducere studerent, λέγει αλουργίδα καὶ οὐ Θεὸν θεραπεύοντας· καὶ κατ' maximum exhiberet honorem. Id illum fecisse, de οὐδὲν διαφέρειν Εὐρίπου, νῦν μὲν ἐπὶ τοῦτο, νῦν δ' eo non solum Christiani, verum etiam qui apud ἐπ᾿ ἐκεῖνο, καὶ τοὐναντίον τὸ ῥόθιον μεταῤῥέοντος. Græcos celebris habetur, Themistius philosophus testatur, in oratione ad eum scripta, quam Consularem nominavit. Virtutibus enim ejus cominemoralis, divinisque additis laudibus, eo illum nomine potissimum effert, quod unicuique quam vellet, religionen sequi permisit. Qua re illum impotentem adulatorum assentationem fregisse dicit: quos perquam facete et luculenter irridens, ex moribus eorum deprebendi ait, purpuram ipsos magis quam Deum colere: neque aliqua re ab Euripo differre, nunc huc, nunc illuc, atque in contrarium adeo momentum refluente. Ως ὁ βασιλεὺς Ἰοβιανὸς ἐν Δαδαστάνοις ἥκων, ἐτελεύτα τὸν βίον, μεγίστη ζημία τοῖς εὐσε βέσι γενόμενος. Τοῦτον μὲν οὖν τὸν τρόπον ὁ βασιλεὺς τῶν τηνι καῦτα ἐκταράσσειν καὶ ἐρεσχελεῖν τὴν Ἐκκλησίαν ᾑρημένων τὰ θράσος ἀνέσχε· καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ πίστις, οὕτω πολὺν τὸν ἐν μέσῳ χρόνον πολιορκηθεῖσα, ἐπὶ τῆς παρούσης ἡγεμονίας εἰς τὴν προτέραν ἐπανῆλθε δόξαν τε καὶ ὁμολογίαν. Οὐ μὴν ἐπὶ πλεῖστον οὕτω προελθεῖν ἔμελλε, καὶ μὴ τῆς ὁμοίας αὖθις συγχύ σεως πειραθῆναι. Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῖς ἐπὶ Κωνσταν 103 CAPUT XLIII. Ut imperator Jovinianus in Dadastanis, cum magna piorum omnium jactura, vitam finierit. Ad hunc modum Jovinianus, audaciam eorum qui tum nugamentis suis turbare Ecclesiam constituerant, compescuit. Et Nicæna fides longo quod intervenit, tempore oppugnata, sub imperio ejus ad pristinam rediit gloriam et professionem. Verum successus is, ne ea ad similem rursus recideret turbam et confusionem, minime futurus erat diuturnus. Non enim eis rebus, quæ Ecclesize sub

5°4 Constantio accidere, soiis, magni illius patris Au- τίου τῇ Ἐκκλησίᾳ μόνοις συμβᾶσιν ἡ τοῦ μεγάλου πατρὸς 'Αντωνίου πρόῤῥησις ἐπεραίνετο, ἀλλ᾽ ἐλεία πετο και τι πρὸς τὴν τῆς κακίας ἐκπλήρωσιν, ὡς ἔδειξε τὰ ἐπὶ Ουάλεντος γενόμενα ὕστερον. Λόγος γὰρ ἔχει πρὶν ἢ τοὺς ἐξ ᾿Αρείου τῶν ἐκκλησιῶν ἐπὶ Κωνσταντίου κατάρξαι, ἰδεῖν κατ' ὄναρ τὸν πολὺν καὶ μέγαν ᾿Αντώνινον, ἡμιόνους εἰσφρῆσαι τῷ θυσια στηρίῳ· σκιρτάν τε καὶ λακτίζειν ἔνδον, καὶ τὴν ἱερὰν τράπεζαν ἀνατρέπειν. Διυπνισθέντα δὲ φάναι τὸν ὄνειρον ἐπιλύοντα, ὡς νόθων καὶ ἀλλοκότων δε γμάτων ἐπιμιξία τὴν Ἐκκλησίαν Θεοῦ καταλήψεται, καὶ ἑτεροδόξων ἐπανάστασις τὴν ἱερὰν κατορχήσεται τράπεζαν. 'Αλλ' ὅτι μὲν ἀψευδής ἥ τε θέα καὶ ἡ ἐπὶ ταύτῃ τῆς λύσεως πρόῤῥησις, ἐδεῖξε τά τε γεγενη μένα ἐς ὕστερον, καὶ ὅσα μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς ἡγε μονίας Ουάλεντος διεπράχθη. Ταῦτα μὲν οὕτως. Ο δὲ βασιλεὺς Ἰοβιανὸς ὅσον τάχος ἐξ ᾿Αντιοχείας ἀπάν ρας ὡς ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ εἰς Ταρσόν τὴν τῶν Κιλίκων γενόμενος, ἐκεῖ τὸ Ἰουλιανοῦ σῶμα θάπτει, ὅσα ἐπικήδεια νόμιμα ἐκτελέσας· οὐ κατὰ πρόνοιαν δὲ, ἀλλὰ κατά τινα περιφοράν, ἀντικρὺ τῆς σοροῦ ἢ τὰ Μαξιμίνου κατείχεν ὀστᾶ, τὸν νεκρὸν ἐκείνου κατέθετο, λεωφόρου ἀπ' ἀλλήλων τὰς θήκας διατειχιζούσης. Εκεῖσε δὲ ὕπατος ἀναγορευθεὶς, ἐπὶ τὴν Κωνσταντίνου τὸ ὅρμημα ἔθετο· κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸν Βόσπορον γίνεται, ἔν τινι χώρῳ ὅς μεθόριόν ἐστι Γαλατίας και Βιθυνίας· Δαδάστανα δὲ τῷ χωρίῳ τὸ όνομα· ἔνθα καὶ ἡ σύγκλητος αὐτὸν καθυπήντα, καὶ ὁ προῤῥηθεὶς Θεμίστιος τὸν ἐπ' αὐτῷ ἐκδοθέντα ὑπατικὸν λόγον ἀνέγνω· ἓν καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐς ὕστερον ἐπεδείξατο ἐπὶ παῤῥησίᾳ πολλῇ. Αὐτὸς δ᾽ ἐκεῖσε χειμῶνος ἐπικειμένου πολλοῦ ἔν τινι καταλύσας σταθμῷ, τροφῆς τε πολλῆς ἀφειδέστερον μετασχών, ἐν οἰκίσκῳ τινὶ ἄρτι πρόσφατον ἐκ τιτάνου δεξαμένῳ τὴν κόνιν, πρὸς ὕπνον εὐθὺς κατακλί. νεται. Διὰ δὲ τὸ ἀλέαν ἐγγενέσθαι, πυρὸς ἀναφθέντος πολλοῦ, νοτὶς ἐκ τῶν νεοχρίστων τοίχων ἀναδοθεῖσα, ηρέμα διὰ τῶν ῥινῶν παρεδύετο· καὶ τοὺς αναπνευστικούς πόρους ἐμφράξασα, εἰς πνιγμονὴν ἐλαύνει τὸν βασιλέα. Καὶ οὕτω διαφθαρείς, ἐτελεύτα τὸν βίον, ἀμφὶ ὀκτὼ μῆνας τῇ βασιλείᾳ διαγενόμε νο;· ἀνὴρ οὕτω καλός τε κἀγαθὸς, ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὰ δημόσια καὶ τὰ τῶν ἐκκλησιῶν ἔπραξεν ἂν εὐτυχῶς, εἰ μὴ ἐξαπίνης ὁ θάνατος ἐπιστὰς τοσοῦτον καλόν τὴν Ῥωμαίων δυστυχῆσαι πεποίηκεν. Ετελεύτησε δὲ ἐν ὑπατείᾳ αὐτοῦ τε καὶ Βαρωνιανοῦ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, ἐν ἐν ᾿Αγκύρα τῆς Γαλατίας ἐπιφανέστατον ἀνηγόρευε, τῇ ἑπτακαιδεκάτῃ τοῦ Φεβρουαρίου μηνός· βασιλεύσας μὲν, ὡς εἴρηται, ἀμφὶ μῆνας ὀκτὼ, ζήσας δὲ τὰ πάντα ἔτη τρία πρὸς τοῖς τριάκοντα. Περιέχει δὲ καὶ ἡ παροῦσά μοι δεκάτη τῶν ἱστοριῶν χρόνον ἐτῶν τριῶν· ὁπηνίκα κόσμου μὲν ἔτος εωοε, ἀπὸ δὲ τῆς θείας τοῦ Κυρίου γεννήσεως τριακοσιο στὸν καὶ ἑβδομηκοστὸν ἐπεραίνετο. tonii divinatio ad exitumi suum pervenit: sed reliquum adhuc ad improbitatem explendam aliquid ſuit, quemadmodum id postea ærumnæ sub Valentis imperio toleratæ ostenderunt. Priusquam enim sub Constantio Ariani ecclesiis regendis primas obtine - rent, in somnis videre sibi visus est admirandus ille et magnus Antonius, mulos cum impetu in sanctius sacrarium inferri, atque ibi salientes calcibusque se petentes, sacram evertere mensam. Cum autem evigilasset, somnium id retulit et exposuit, futurum scilicet, ut adulterinorum monstrosorumque dogmatum confusio Ecclesiam Dei occuparet, et alienæ doctrinæ assertorum insultus sacram pessundaret mensam. Porro non vanam fuisse, aut mendacen visionem, simul et interpretationis ejus prædictionem, quæ deinde subsecuta, et postea etiam imperante Valente acta sunt, satis declararunt. De his satis. Imperator autem Jovinianus celeritate magua Antiochia discedens, Constantinopolim contendebat, et Tarsum cum venisset, Juliani ibi corpus, justis funeralibus peraclis, sepeliit: non consulto, sed casu potius quodam +1 errore, cadavere ejus ex adverso tumulo ei qui Maximini continebat ossa, ita condito, ut via publica utrumque sepulcrum dirimeret. Ibi vero consul quoque renuntiatus, Constantinopolim proficiscens, ad Bosporum venit, in locum cui Dadastana nomen est, Galatiæ, et Bithyniæ limitem: ubi senatus ei occurrit, et quem diximus, Themi- c stius, consularem de eo editam orationem recitavit, 104 quam postea in urbe Constantinopolitana etiam magna cum libertate publicavit. Frigus autem ingens invaluit, et imperator in diversorio quodamn avidius copiosiore sumpto cibo, in cubiculo, quod nuper admodum calce erat incrustatum, se confestim ad somnum capiendum composuit. Et quod ex igne largius accenso tepor humorem ex parietibus recens dealbatis eliceret, atque is sensim se per mares insinuans, meatus per quos accipitur et redditur spiritus, obturaret, strangulationem imperatori attulit, unde mors est consecuta. Circiter octo menses in imperio transegit, vir bonus et honestus; sub quo et ecclesiasticæ et publicæ res prosperos babituræ fuerant successus, nisi per adversam prorsus fortunam, repentina mors, quæ illum oppressit, tantum bonum Romanorum imperio invidisset. Ouiit autem suo et Varoniani Glii, quem nobilissimum Ancyræ in Galatia renuntiaverat, consulatu, decimo septimo mensis Februaril die, cum imperasset, ut dictum est, circiter menses octo; ætatis anno tricesimo tertio. Porro decimus iste historiarum liber triennii tempus complectitur, cum quidem a mundo condito quinquies millesimus octingentesimus septuagesimus quintus a Domini autem nativitate trecentesimus et septuagesimus ageretur annus. Sccun lum recentiores, 4345.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XI. ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ ΤΟΜΟΣ ΙΑ΄. XANTHOPULI ECCLESIASTICÆ HISTORIE TOMUS XI. Περὶ διαίτης καὶ πολιτείας τοῦ βασιλέως Ούαλεντινιανοῦ· ἔτι δὲ καὶ περὶ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτ τοῦ Οὐάλεντος. Αλλ' οὕτω μὲν ἀποστάτης ἀνῄρηται· οὕτω δὲ καὶ Ἰοδιανὸς ὁ εὐσεβέστατος βασιλεὺς ἐν τοῖς μεθορίοις Γαλατῶν τε καὶ Βιθυνῶν ἐτελεύτα τὸν βίον. Ἐκ δὲ τῆς Γαλατῶν ἑβδομαῖοι καταλαβόντες τὴν Νίκαιαν ὁ στρατός, βασιλέα Ρωμαίων ἀναγορεύουσιν Ουαλεν τινιανόν· ὅς τά τε ἄλλα ἀγαθὸς ὢν ἀνὴρ καὶ τῆς ἡγεμονίας ἄξιος ἐκ Παννονίας εἷλας τὸ γένος· Κίσαλις δ' ἦν αὐτῷ ἡ πατρίς. Πολὺς δὲ καὶ τὴν τακτικὴν ἐπιστήμην ἐτύγχανεν ἐκ νέου τῇ στρατεία γεγυμνα σμένος· χαίρων δὲ μεγαλοψυχίᾳ, ἐσαεὶ τῆς παρούσ σης τύχης μείζων ἐδόκει. Τηνικαῦτα δ' έλαχε παρών ἀπὸ τῆς ὑπερορίου φυγῆς. Καὶ γάρ φασι τοῦτον, ἡνίκα Κωνστάντιος ἐβασίλευσε, τῶν τινα Σιλεντια ρίων ἰδεῖν, πυρὸς φλόγα κατὰ τὸ δειλινὸν τοῦ στόμα τῆς ἀφιέντα, όπηνίκα μετὰ τροφὴν εἰς ὕπνον ἐτρέ πετο· ὁ καὶ Κωνσταντίῳ ἐσήμηνεν· καὶ γὰρ ἔτυχε πέμψας αὐτὸν, ἐκεῖνον δὴ μεταστείλασθαι χρείας καλούσης. Ο δὲ βασιλεὺς περιδεής γεγονώς τῇ τοῦ θεάματος ἀγγελία, παραλυπῆσαι μὲν τὸν ἄνδρα ἥκι στα δίκαιον ἔκρινε· τό γε μὴν δέος αὐτοῦ ἀνακτώ μενος, περὶ τὰ τέρματα τῆς Ῥωμαίων ἔπεμπε γῆς, ὥστε φρουρεῖν μὲν τἀκεῖσε, τὰς δὲ τῶν βαρβάρων ἀναστέλλειν ὁρμάς. Λόγος δ' ἐς ὕστερον, καὶ τοῦ καταλόγου τῶν Ἰοδιανῶν ἄρξαι, καὶ συνταγματάρχην τῷ Ἰουλιανῷ καταστῆναι. Οπηνίκα δ' ἐκεῖνος ἐπὶ τῶν ὅλων ἐγένετο, αὖθις ἀπελάται τοῦτον τοῦ τάγματος, καὶ ἀϊδί ζημιῶσαι φυγῇ· προφάσει μεν, ὡς μὴ χρεὼν τὴν ὑπ' αὐτὸν στρατιάν τοῖς πολεμίοις Februarii 25 die. (Socrates.) Jovianos Maximianus imperator vocavit milites eos qui fortiter in Illyrico rem gesserant, PATROL. GR. CXLVI 109 CAPUT 1. De vita et moribus imperatoris Valentiniani, et de fratre ejus Valente. Et ita quidem Julianus desertor cæsus est. Ita etiam Jovianus piissimus imperator in Ginibus Galatiæ et Bithyniæ e vita excessit. Exercitus autem die septima Nicæam venit et ibi Valentinianum Romanorum imperatorem renuntiavit: qui cum rebus aliis bonus vir, tum imperio ipso dignus, Cibali e Pannonia oriundus fuit, rei militaris (ut qui a juvenali ætate in castris vixisset) apprime peritus, animi autem magnitudine præsenti semper fortuna præstantior visus. Affuit vero tum Nicææ ab exsilio reversus. De quo illud fertur. Silentiariumn quemdam eum ignis lammam sub Constantio, cum curato corpore cubitum ivisset, circiter vesperam ex ore spirantem vidisse. Silentiarius enim ad accersendum eum negotii cujusdam gratia ab imperatore, cui id etiam indicavit, missus fuerat. Imperator Constantius prodigii ejus nuntio perterritus, 110 offendere quidem et perturbare virum eum iniquum esse censuit. Ut autem timori suo consuleret, ad Romani imperii tines eum misit, ut ibi in præsidio esset, et Barbarorum excursiones prohiberet. Postea quoque legioni Jovianorum præfuisse, et ordinum ductor cum Juliano fuisse traditur. Αt postquam ille rerum est potitus, dignitate ea spoliatum Valentinianum perpetuo mactasse exsilio dicitur, illo quidem sub prætextu,' quod copias sibi commissas non rite in aeiem contra hostes duxisset: revera aulem, cum Juliaa Diocletiano Jovio: sicuti alios a seipso Herculianos.

δύσιν Γαλάταις ἔτι ὢν Ιουλιανός, ἐπεὶ πρός τινα νεὼν ἧκεν ὡς θύσων παρόντος καὶ Ουαλεντινιανοῦ (ἔθος γὰρ ἦν ἐκ μακροῦ τοῦ τῶν Ἰοβιανῶν καὶ Ερκουλιανῶν τάγματος ἡγουμένου • στρατιωτικὰ δὲ τάγματα ταῦτα, τὸ μὲν ἀπὸ Διὸς, τὸ δ᾽ ἀφ' Ηρι κλέους τὴν προσηγορίαν κτησάμενα· κατόπιν τῷ βασιλεῖ ἕπεσθαι), ὡς τοῦ νεὼ ἤδη ἐπιβαίνειν ἔμελλε, καθ' Ελληνα νόμον τοὺς εἰσιόντας θαλλοῖς τισι δια Τρόχοις φαίνων ὁ ἱερεύς. Καὶ δὴ μιᾶς τῶν σταγόνων ἐμπεσούσης τῷ ἱματίῳ, Ουαλεντινιανός βαρέως ἤνεγκε, καὶ διελοιδορεῖτο τῷ ῥαίνοντι· ὑπερφυώς γὰρ τὰ Χριστιανῶν ἡσπάζετο. Καὶ τοίνυν, τοῦ βασι λέως ὁρῶντος, περιελών μαχαίρᾳ ὅσον ἐκ τῆς ψεκά δος διάβροχον, τῆς ἐσθῆτος ἀπέῤῥιπτε. Κακῶς δ' ἐντεῦθεν διατεθείς Ἰουλιανός, οὐ πάνυ πόῤξω και τεδίκαζεν αὐτὸν τὴν τῆς ᾿Αρμενίας Μελιτινὴν εἰς τὸ διηνεκές κατοικεῖν· πρόφασιν εὑρηκὼς τὴν τῶν περὶ αὐτὸν στρατιωτῶν ῥαστώνην. Καὶ γὰρ ἐφθίνει, μὴ διὰ τὴν θρησκείαν τιμῆς αὐτὸν μαρτυρικής ἀξιώσειεν· ἐπεί τοί γε καὶ τῶν ἄλλων Χριστιανών ἐξ αἰτίας τοιαύτης ἐφείδετο· ἐννοῶν ὡς τοῖς κινδύν νοις τὸ εὐκλεεῖς εἶναι πορίζονται. ὡς δὲ Ἰοδιανός τὴν βασιλείαν παρέλαβε, μετάπεμπτον κἀκεῖνον ἐκ τῆς ὑπερορίας ποιεῖται· πρὸς Νίκαιαν δὲ γεγονότος, συμβὰν ἐκεῖνον τὸν βίον ἀπολιπεῖν, βουλῇ τοῦ στρατοπέδου παντὸς, καὶ τῶν τὰς μεγάλας διεπόντων ἀρχὰς, καὶ μάλιστα Δατίου τοῦ πατρικίου ἐκ Γαλα τίας διαμηνυσαμένου, Σεκούνδου τε τοῦ ἐπάρχου, και Αρινθαίου τοῦ στρατηγοῦ, καὶ Γλαΐρου, τῶν δομεστίκων δ' οὗτος ἡγεῖτο, εἰς τὸ βασιλεύειν αἱρεῖται. Καὶ δὴ τὰ σύμβολα περιθέμενον, καὶ ἐπὶ τῆς ἀσπίδος, ὡς ἔθος, ὀχούμενον, ὁ στρατὸς ἐδεῖτο και νωνόν τινα τῇ ἀρχῇ προσλαβέσθαι. Ο δὲ τῇ χειρ σιγᾶν ἐπιτρέψας, ἀτρέμα δὲ καὶ βασιλικῷ τῷ φρονή ματι, ο Υμέτερον μὲν, ἔφη, ἐξ ἰδιώτου ἐμὲ βασιλέα ποιεῖν· τό γε μὴν τὰ πρακτέα διευθετεῖν οὐ τῶν ἀρ· χομένων, τοῦ δὲ βασιλεύοντος ή κρίσις, πάντως ἂν καὶ ὑμεῖς φαίητε. Δεῖ οὖν ὑμᾶς τοῦ λοιποῦ ὑπ' ἀρ χὴν ὄντας, ἡσυχίαν ἄγειν· ἐμοὶ δὲ τοῦ ποιητέου μετ λήσει.» Καὶ τότε μὲν οὐκ εἶξε τοῖς στρατιώταις· ἐν δὲ τῇ Κωνσταντίνου γενόμενος, μετὰ τριάκοντα ἡμέρας τῆς ἀνακηρύξεως προσλαμβάνει τῇ ἀρχῇ καὶ τὸν ἀδελφὸν Ουάλεντα. Καὶ τὰ μὲν πρὸς ἀν σχοντα ἥλιον τἀδελφῷ διενείματο, καὶ τῆς ἑσπέρας ἄχρι; Ἰλλυριῶν· τὰ δ᾽ ἐκεῖθεν ἐπὶ τὸν ἑσπέριον ὠκεανὸν καὶ Λιβύων, τὴν ἀντικρὺ ἤπειρον ἄχρι; ἐσχάτων πᾶσαν ἑαυτῷ ἀπεκλήρωσε, καὶ τῆς Ἑσπέρα; ἐβασίλευσε πάσης. Μετ' οὐ πολὺ δὲ καὶ παῖδα Γρατιανὸν ἔτι μειράκιον τῇ βασιλείᾳ ἐπιβιβάσας, πρὸς τὸν ἑαυτοῦ συνήσκει τρόπον. Αμφω δὲ τἀδελφώ Χριστιανοὶ μὲν ἦταν τὸ ἐξ ἀρχῆς· τήν γε μὴν καὶ θρησκείαν τὸν τρόπον διάφοροι· Οὐάλης μὲν γὰρ τῷ 'Αρειανῷ Ευδοξίῳ χρησάμενος βαπτιστῇ, διάπυρος ἦν ζηλωτὴς τῶν ᾿Αρείου δογμάτων, καὶ ἐν δεινῷ ἐποιεῖτο, μὴ πάντας βιάζεσθαι τὰ ἴσα ἐκείνῳ φρο γεῖν· Οὐαλεντινιανὸς δὲ τῆς ἐν Νικαία ὑπεριστάμεν nus in Galla occidentali adhuc esset, et templum παραστησάμενον· τὸ δ᾽ ἀληθὲς, ὅτι περ ἐν τοῖς προς quoddam sacrificii gratia peteret, Valentiniano præsente (vetus enim consuetudo erat, ut qui Joviane et Herculianæ, ita ab Jove et Hercule dictis cohortibus præessent, principen a tergo sequerentur et jam templum ingredientem sacerdos frondibus quibusdam roscidis conspergeret, et gutta una in Valentiniani vestem incideret, quod is factum tale ægre ferens, cum sacerdotem conviciis prosciderit, tum ipso vidente Juliano, ense eam partem vestis, in quam humor ex conspersione ea pervenerat (tanto Christianam pietatem consectabatur ardore resciderit atque abjecerit. Unde deinceps illi Julianus infensus, non multo post eum condemnatum Melitinæ in Armenia perpetuo exsulare jussit: eam quam diximus prætexens causam, quod milites ejus segniter rem gessissent. Qua in re ei martyrii honorem, quod pro religione Valentinianus subiturus fuerat, invidit. Nam eam ob causam aliis quoque Christianis pepercit, quod eus ex periculis hujusmodi laudem et gloriam consequi animadverteret. Ubi autem Jovfanus ad imperium pervenit, ab exsilio est revocatus. Porro Joviano defuncto, Nicææ totius exercitus et eorum maxime qui primarias gerebant dignitates, in primis autem Datii patricii, qui ex Galatia ad cum litteras dederat, Seculi præfecti, Arinthei ducis, et Glaiphi, qui domesticis præfuit, consilio et voluntate imperator est electus. 111 Et cum imperatoris sumptis insignibus in clypeo, militari inere, circumferretur, exercitus eum, ut sibi imperii socium ascisceret, rogavit. Atque ille manu eis, ut silerent, innuens, gravi et imperiali sententa, «Vestrum quidem, inquit, fuit ut privatum ne ad imperialem extolleretis dignitatem: res autem administrare, non jam vestri, sed principis ipsius arbitrii esse, vos ipsi quoque dixeritis. Itaque vos deinceps imperata facere et quietos esse, me autem, quid facto opus sit, curare decet. Ac tum quidem militibus non cessit: postquam vero Constantinopolim venit, tricesimno a suscepto imperio die, socium sibi imperii fratrem Valentem adjunxit. Et provincias orientales, et quasdam etiam occidentales ad Illyricum usque fratri concessit: reliquas ad occidentalem Oceanum pertinentes, et continentein ex adverso omnem, usque ad extremos Libyes, sibi attribuit, ut toti imperaret Occidenti. Brevi etiam deinde Gratianum filium adhuc adolescentulum, ad imperium evectum, moribus institutisque suis assuefecit. Sedenim fratres ambo Christiani quidem jam inde ab initio fuere, cultu vero divino et moribus variarunt. Nam Valens, ab Eudoxio Ariano baptizatus, acer fuit dogmatis Ariani æmulator, molestumque ei fuit, quod non omnes eamdem sequi sententiam cogeret. Valentinianus autem, Nicænæ professionis propugnator, ornandos quidem religionis suæ populares duxit, Templum Fortuna. (Eutrop.)

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. νος πίστεως, τοὺς ὁμοδόξους ὠφελεῖν μὲν ἐπειρᾶτο, nihil autem eis molestiæ, qui ab eo dissentirent, intulit. Cæterum in rebus administrandis pares fuere. οὐδὲν δὲ τοῖς ἄλλως δοξάζουσι διηνώχλει. "Αμφω δὲ περὶ τὴν τῶν ἄλλων πραγμάτων διοίκησιν παραπλήστοι ἀλλήλοις ὄντες ἐτύγχανον. CAPUT II. Qui eo tempore in magnis urbibus ecclesiarum curam per successionem sortiti sint. Ea tempestate Ecclesiæ Romanæ gubernacula tenuit Liberius, Julii successor. Ante eum autem Sylvester sub Constantino Ecclesiam eam rexerat. Alexandris autem consubstantialis professioni magnus præfuit Athanasius, Georgio et Gre gorio hæreticis subrogatus: qui tamen et ipsi ei successerant. Ante Athanasium Alexander, ante Τίνες τηνικαῦτα τῶν μεγάλων πόλεων τὴν ἐπιτροπὴν κατὰ διαδοχὴν ἐκληρώσαντο. Κατὰ τοῦτον δὲ τὸν χρόνον, τῆς μὲν Ρωμαίων Εκκλησίας τὰς ἡνίας εἶχε Λιβέριος, ὃς Ιούλιον διεδέξατο· πρὸ ἐκείνου δὲ Σίλβεστρος ἐπὶ Κωνσταν τίνου ἡγήσατο. Ἐπὶ δὲ τῆς ᾿Αλεξάνδρου τῆς μὲν ὁμοουσίου πίστεως ὁ πολὺς ᾿Αθανάσιος προειστή. και, Γεώργιον καὶ Γρηγόριον τοὺς αἱρεσιώτας δια δεξάμενος· οἱ πάλιν αὐτὸν ᾿Αθανάσιον, ὃς ᾿Αλέξαν ἔρον· 'Αλέξανδρος δὲ Ἀχιλλᾶν· ὁ δὲ Πέτρον τὸν Alexandrum Achillas, 112 ante hunc Petrus, qui ἐπὶ Μαξιμιανοῦ μαρτυρήσαντα. Τῶν δ' ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τῆς μὲν 'Αρείου θρησκείας Ευζώνος ὑπερίστατο· τῆς δὲ ὁμοουσίου πίστεω; διχῆ διήρηντο οἱ προστάται· τῶν μὲν γὰρ Παυλίνος ἡγεῖτο, τῶν δὲ ὁ θεῖος Μελέτιος. Οὗτοι δὲ τῶν ἐξ 'Αρείου ἦσαν διάδο οι· ὧν ὁ μὲν προσεχής Μελετίῳ Ευδόξιος ἦν, Λεόντιος δὲ πρὸ ἐκείνου. Πρὸ δὲ τούτου Στέφανος, ὃς Φλάκιτον, Φλάκιτος δὲ Εὐφρόνιον, οὗτος δ' Εὐλά λιον διεδέξατο. Πάντες δ' οὗτοι τῆς ᾿Αρείου λύσσης ἦταν ἀνάπλεῳ. Πρὸ δὲ τοῦ Εὐλαλίου Εὐστάθιος δ μέγας εὐσεβῶς τῆς ᾿Αντιόχου ἡγεῖτο, τοῦ μάρτυρος Φιλογονίου διάδοχος· τοῦ δὲ Φιλογονίου προηγείτο Βιτάλιος. Τῶν δ' ἐν Ἱεροσολύμοις Κύριλλος ἐπὶ τῶν ἱερῶν οἰάκων αὖθις καθῆστο· ὃς πρῶτον μὲν Μά ξ·μον διεδέξατο· πρὸ δὲ Μαξίμου ὁ πολὺς Μακάριος καθηγήσατο. Μακάριος δὲ διάδοχος Ερμωνος ἦν τὸν δὲ Κύριλλον 'Ερέννιος διεδέχετο· δν Ηράκλειος· τὴν δ᾽ Ιλάριος· τοῦτον δ' αὖθις τὸ τηνικάδε ὁ θειότατος Κύριλλος. Τῶν δὲ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐκκλησιῶν τηνικαῦτα ἐκράτει Εὐδόξιος, τὴν ᾿Αρείου δόξαν μάλα πρεσβεύων. Οἱ δὲ τῆς ὁμοουσίου πίστεως ἔνδον τῆς πόλεως οἰκίσκῳ βραχυτάτῳ τὰς συναγωτὰς ἐποιοῦντο. Τῆς δὲ Μακεδονιανῆς θρησκείας ἔτι κατὰ τὰς πόλεις τῶν εὐκτηρίων οἴκων οἱ ἐν Σελευ κείᾳ ἐκράτουν, διδαχθέντες & οἱ περὶ 'Ακάκιον. Εὐδόξιος δὲ Μακεδόνιον διεδέξατο· πρὸ δὲ τούτου δ ὁμολογητής Παῦλος τὴν ἐπισκοπὴν ἐκληροῦτο· τού. του δὲ προἦν ὁ ᾿Αρειανὸς ἐκ Νικομηδείας Εὐσέβιος. Οὗτος δὲ ᾿Αλέξανδρον διεδέχετο· ὃς Μητροφάνους η διάδοχος ἐχρημάτιζεν. Οὕτω μὲν τὰ τῶν ἐκκλησιῶν τηνικαῦτα ἐφέρετο. Περὶ τῆς ἐν Λαμψάκῳ γενομένης συνόδου· καὶ ὡς ὑπερόριοι οἱ τοῦ ὁμοουσίου ἐγένοντο. Ἐπεὶ δ᾽ ἡ τῶν ἑσπερίων πραγμάτων φροντὶς ἐπὶ Ῥώμην ἐκάλει τὸν Οὐαλεντινιανὸν, καὶ διὰ τῆς Θράκης Ιὼν ἐπορεύετο· οἱ ἀνὰ τὴν Βιθυνίαν καὶ τὸν Ἑλλήσποντον ἱερεῖς, καὶ ἄλλοι ὅσοι τῷ ὁμοουσίῳ προσέκειντο, Υπατιανῷ τῷ τῆς Περίνθου ΗAlexandriæ tumn Arianis præiit Lucius. (50crat.) Sucrat. lib. iv, cap. 2, Macedonianos episcopos synodum istam petiisse a Valente scribit: Vasub Maximiano martyrio est defunctus, episcopus ibi fuit. Porro Antiochiæ Arianis præiit Euz»ius. Consubstantialis autem professionis duo erant antistites: alteri nanque parti Paulinus, alteri divus præfuit Meletius. Isti autem Arianis successere. Et´bujus quidem decessor proximus Eudoxius, illius autem Leontius fuerat. Ante hunc episcopatum ibi gesserat Stephanus, cui præcessit Placitus, Placito Euphronius; Euphronio Eulalius, qui omnes Ariana rabie repleti fuerant. Ante Eulalium magnus Eustathius pie Ecclesiam Antiochenam gubernavit, Philogonii martyris successor: Philogonium vero Vitalis præcessit. Hierosolymis antem Cyrillus denuo episcopalem obtinuit dignitalem, qui primum quidem Maximo successit. Maximum autem magnus Macarius præcessit, Hermonis successor. Cyrillo Erennius substitutus, atque huic rursum Heraclius, Heraclio Hilarius, cui tum rursus divus successit Cyrillus. At Constantinopoli Ecclesiam eo tempore tenuit Eudoxius, magnus Arianæ opinionis propugnator. Consubstantialis autem professores intra urbem in parva domo conventus agebant. Templis Macedonianæ religionis in urbibus plerisque adhuc tum præfuerunt, qui in Seleucia fidei formulam promulgaverant, eadem quæ Acacius sentientes. Eudoxins Macedonio successerat, Macedonius Paulo confessori, Paulus Nicomediensi Eusebio Ariano, Eusebius Alexandro, quem præcessit Metrophanes. Hic quidem tum Ecclesiarum fuit status. 113 CAPUT III. De concilio Lampsaceno, et ut in exsilium pulsi sint consubstantialis cultores. Postquam vero rerum occidentalium cura Valentinianum Romam vocavit, atque is per Thraciam iter fecit, qui in Bithynia et Hellesponto fuere, aliique item episcopi, τοῦ ἐμοουσίου, consubstantialis, fidei addicti, ab Hypatiano Heraclee Jentemque, non gravale, ut ea cogeretur. consensisse, propterea quod existimaverit rem omnem - ibi ex sententia Eudoxii et Acacii actum iri.

πρεσβεύειν, ὥστε προτραπῆναι ἅπαντας εἰς ἐν στο νελθεῖν ἐπὶ διορθώσει τοῦ δόγματος. Τοῦ δὲ προσιόν τος, καὶ τὴν πρεσβείαν τῶν ἐπισκόπων ἀγγείλαντος, ὁ βασιλεὺς, ο Εμοί, φησί, πράγμασιν ἐνειλημμένῳ, καὶ τὰ τοῦ πλήθους ἐπιτετραμμένῳ, οὐκ εὐχερὲς τὰ τοιαῦτα διερευνᾶσθαι. Ὑμῖν δὲ οἷς τοῦτο μέλει, ὅπη βούλεσθε καθ' ἑαυτοὺς γενόμενοι, θεοφιλῶς ἔκαστα διασκέψασθε.» Κατὰ δὴ ταύτην τὴν ἀπόκρισιν ἐς Λάμψακον γεγονότες, ἐπὶ δυσὶ μησὶ τὴν ψῆφον ἐξή νεγκαν· τοῦτο δ' ἦν ἕβδομον ἔτος ἀπὸ τῆς ἐν Σελευ κεία συνόδου. Καὶ προηγουμένως μὲν ἄκυρα είναι ἐθέσπιζον τὰ ἐν Κωνσταντινουπόλει πεπραγμένα σπουδῇ τῶν περὶ Εὐδόξιον καὶ ᾿Ακάκιον· καὶ τὴν ἣν ἐκεῖσε προεκόμισαν πίστεως ἔκθεσιν, ὡς τοῖς sive Perithi episcopo, ut ad imperatorem legalus ρακλείας ἀρχιερεῖ προσιόντες, ἠξίουν πρὸς βασιλέα iret, petierunt, ut episcopos oinnes constituendi dogmatis gratia in unum locum convenire juberet. Qui ubi ad imperatorem legationem eam pertulit, imperator • Mili, inquit, negotiis occupato, et reipublicæ curis distento, res ejusmodi inquirere non facile est. Vos autem, quibus hæc procuratio mandata est, quocunque vultis loco conventum agite, et de rebus omnibus pie deliberate. Hoc accepto responso, Lampsaci convenere, et duobus mensibus post, de rebus plerisque statuere (erat autem is annus a synodo Seleucena septimus), in prinis, ut irrita essent, quæ Constantinopoli Eudoxii et Acacii suggestione sancita erant; atque ut etiam aboleretur ea fidei formula, quæ ibi producta fuerat, perinde atque ab episcopis occiden- εσπερίοις ὑπαγορευθείσαν ἐπισκόποις· ἣν καί τινα; ἔπεισαν ὑπογράψαι ἐπὶ ὑποσχέσει τῆς τοῦ ἀνομοίου κατ' οὐσίαν ἀποκηρύξεως, δ διεψεύσαντο ἀθετεῖν· στέργειν δὲ τὸ, ὅμοιον εἶναι κατ' ουσίαν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί· εἶναι γὰρ ἐπ' ἀνάγκης τὴν τοῦ ὁμοίου προσθήκην διὰ τὴν σημασίαν τῶν ὑποστάσεων· μή νην δὲ πολιτεύεσθαι πίστιν ἁπάσῃ τῇ ᾿Εκκλησίᾳ, τὴν ἐν Σελευκείᾳ μὲν τὸ κῦρος δεξαμένην καὶ βεβαιωθεῖσαν, πρότερον δ' ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐκτεθεῖσαν, ήνίκα ἡ ἐκεῖσε δὴ Ἐκκλησία τὴν ἀφιέρωσιν ἔσχε. Τοὺς δὲ τῶν θρόνων απωσθέντας παρὰ τῶν ἀνόμοιον τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ δοξαζόντων ἀναλαμβάνειν αὖθις τὴν ἱερωσύνην, ὡς ἀθέσμως τῶν οἰκείων θρόνων ἀπελαθέντας. Εἰ δέ τις ἄλλο τι αὐτῶν κατηγορεῖν βούλοιτο, τοῦτο πράττειν τὸν ἴσον κίνδυνον ἀναῤῥί πτοντα· δικαστὰς δ' εἶναι τοὺς ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρη μένους τῶν ἐπισκόπων τῷ ἔθνει· τοὺς δὲ μάρτυρας ἐκ τῶν πέλας εἶναι ἐπαρχιῶν, οἱ τὰ ἑκάστῳ βεβιω μένα εἰδεῖεν ἂν ἐς ταυτὸ συνιόντες. Ταῦτα διαταξι μενοι, τοὺς περὶ Εὐδόξιον συγκαλοῦντες, μετάνοιαν ἀπήνουν τῶν πεπραγμένων πρότερον. Ως δ' ήκιστα ἤκουον, ταῖς ἀπανταχοῦ ἐκκλησίας τὰ πεπραγμένα ἐδήλουν. Εν νῷ δὲ θέμενοι τὸν μὴ ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιήσ σηται τὰ βασίλεια, καὶ ἐς διαβολὴν αὐτῶν κατα σταίη, ἔγνωσαν βασιλεῖ τὰ ἐν Λαμψάκω γενόμενα ἀναφέρειν. Καὶ δὴ ἐπανιόντι Ουάλεντι περὶ τὴν ἐν Θρᾴκῃ Πέρινθον ἐντυχόντες, τὰ πεπραγμένα ἐδή - λουν. Τῷ γὰρ ἀδελφῷ ἀποδημοῦντι ἐς τὴν πρεσβ.- τέραν 'Ρώμην, μέχρι τῆς Ἰλλυρίδας συνῆλθεν. ᾿Αλλὰ ῃ προλαβών Ευδόξιος σὺν τοῖς ἀμφ' αὐτὸν, ὡς ἐκείνῳ ἐδόκει διέθετο τὰ ἀνάκτορα. Καὶ δὴ τῶν ἐκ Λαμψά που πρέσβεων βασιλεῖ προσιόντων, μὴ διαφέρεσθαι πρὸς Εὐδόξιον εκείνους ἠξίου. Ως δὲ τὴν ἐν Κω - σταντινουπόλει γενομένην ἀπάτην τῷ Εὐδοξίῳ, ἔτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τῆς ἐν Σελευκείᾳ συνόδου ἐπῃτιώντο· εἰς θυμὸν ὁ βασιλεὺς ἐκτραπείς, τοὺς μὲν πρέσβεις ὑπερορίαν οἰκεῖν κατεδίκαζε· τοῖς δὲ περὶ Ευδόξιον τὰς ἐκκλησίας προσέταττε δίδοσθαι. Αὐτὸς δὲ τὴν τῶν Σύρων κατελάμβανεν Αντιόχειαν· ἐδε δία: γὰρ, μὴ οἱ Πέρσαι τὰς ἐπὶ Ιοβιανοῦ τριακονtalibus dictata; cui etiam nonnulli subscripserant, promissione ea adducti, quæ ipsis de abolenda dissimilitudine secundum substantiam facta fuerat, qua tamen in re promissorum mendacio decepti erant. Acquiescendum autem esse sententiæ ei, quæ similem substantia Patri Filium profitetur; quod peropus esset et necessarium, ut in fidei formula ad subsistentias discriminatin significanlas verbum όμοίου, hoc est, similis, adderetur. Solam vero in Ecclesiis omnibus frequentari debere, quæ Seleuciæ quidem confirmata, antea autem Antiochiæ promulgata esset, fidem, cum in ea urbe ecclesiæ dedicatio est celebrata. Insuper, it qui sedibus suis ab eis expulsi erant, qui Filium Patri dissimilem esse opinarentur, episcopatus suos reciperent, quod illegitime scilicet ex ecclesiis suis essent deturbati. Quod si quis quemquam de re aliqua accusare vellet, ut ei id facere cum conditione illa liceret, ut idem et ipse subiret periculum. Judices autem inter cus ut essent provinciæ ejus episcopi, sententiam rectamı sequentes. Testes autem episcopi ex finitimis producerentur regionibus, quibus cujusque vita probe cognita esset. 114 Ilisce decretis faclis, Eudoxium sectatoresque ejus evocatos, primum ad facinorum corum quæ perpetrassent, pœnitentiam invitarunt. Ubi illi autem id contempsere, res actas ad Ecclesias omnes perscripserunt. Caterum veriti, ne Eudoxius aulam iuerialem sibi conciliaret atque ipsis calumniam intenderet, placitum eis est acta Lanipsacena ad imperatorem referre. Atque ita Valenti, qui fratrem ad veterem Romam proficiscentem usque ad Illyricum comitatus produxerat, redeunti, ad Perinthum Thraciæ rem omnem exposuere. Verum Eudoxius cum popularibus suis eos prævenerat, et aulæ studia sibi conciliata habebat. Itaque imperator Lampsacenis legatis, ne ab Eudoxie dissiderent, suasit. Aique ubi illi Eudoxii res, quas Constantinopoli atque etiam in synodo Seleuciæ fraudulenter egcVerba hæc apud. Soz. lib. vi, cap. 7, sic halent: Ἐμοὶ μετὰ λαοῦ τεταγμένῳ οὐ θέμις τοιαῦτα πολυπραγμονεῖν. Οἱ δὲ ἱερεῖς, οἷς τούτου μέλει, καθ' ἑαυτοὺς ὅπη βούλονται συνίτωσαν. Hoc est: Mihi, qui laicus sum, talia curiose inquirere fas non est: episcopi vero, quibus hoc est cura, quo volunt loco conventum agant.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. ΧΙ. τούτεις σπονδὰς λύσαντες, τοῖς ἐκεῖσε ἐπίθωνται ral, accusantes reprehenderunt: ira percitus.ima. μέρεσιν. Εκείνων δὲ μηδὲν νεωτεριζόντων, ἐπ' Αντιοχείας διατρίβων τὰς ἐκκλησίας τάραττε. Καὶ Μελέτιον μὲν τὸν θεῖον ὑπερορίῳ φυγῇ ἐζημίωσε· τοῦ δὲ Παυλίνου διὰ πολλὴν μετριότητα τοῦ ἤθους ἐφείσατο. Καὶ ὅσοι δὲ Εὐζωΐῳ μὴ κοινωνεῖν ᾑροῦντο, ὑπερορίους ἐποίει· καὶ ἄλλως δὲ ἐπιτρίβων ᾐκίζετο καὶ ἐζημίου ἐς χρήματα. perator oratores quidem in exsilium egit, ecclesias autem eorum Eudoxii studiosis mandari jussit. Ipse vero Antiochiam Syriæ est profectus. Veritus namque fuerat, ne Persæ, tricennali, quæ sub Joviniano facta fuerat, pace soluta, in regionem eam excurrerent. Porro ubi illi novarum rerum nihil moliri comperti sunt, Antiochiæ mansit, atque ibi Ecclesias turbavit. Nam divum Meletium solum exsilii causa vertere coegit: Paulino autem propter singularem morum modestiam pepercit. Quicunque autem communicare cum Euzoio nelJent, eos aut exsilio multavit, aut aliter, verberibus scilicet afficiens et multam eis dicens, male accepit. Περὶ τῆς τυραννίδος Προκοπίου· καὶ περὶ τοῦ τείχους Χαλκηδόνος, καὶ τοῦ εὑρεθέντος ἐκεῖσε χρησμοῦ· καὶ περὶ τοῦ ἐν Κωνσταντι νουπόλει αγωγού. 115 CAPUT IV. De tyrannide Procopii; et de muro Chalcedonis, ibique invento oraculo: et de uquæductu Constantinopolitano. Et profecto ad graviorem ille feritatem processisset, nisi impetum ejus Procopius, ad tyrannidem aspirans, ad breve tempus inhibuisset. Is namque genus suum ad Julianum referens, et sub Joviniano tyrannidem afectans, Chalcedonem occupaverat, et clam Constantinopolim ingressus, imperium arripuerat. Tum vero, non contemnendo coacto exercitu, adversus imperatorem infestis siguis est profectus. Cui Valens ex Syria obviam progressus, circa Nacoliam certamine cum eo est Καί γε εἰς πολλὴν ἂν ὠμότητα προυχώρει, εἰ μὴ Προκόπιος τυραννήσας πρὸς βραχὺ τῆς ὁρμῆς ἐκεῖνον ἀνέστειλεν. Οὗτος γὰρ εἰς Ἰουλιανὸν τὸ γένος ἀνά γων, ἐπὶ Ἰοβιανοῦ τὸ τυραννεῖν ἐπιβάλλει. Τὴν δὲ Χαλκηδόνα καταλαβών, λάθρα τε τὴν Κωνσταντι νούπολιν εἰσιών, τὴν βασιλείαν ἁρπάζει. Στρατὸν δ' οὐκ ἐλάχιστον ἐν βραχεῖ ἀθροίσας, κατὰ τοῦ κρατ τοῦντος ἐφέρετο. Οὐάλης δ᾽ ἐκ Συρίας ἐλάσας, περί Νακώλειαν τούτῳ συῤῥήγνυται· ἐκεῖθεν δ' ήττηθεὶς, εἰς Νίκαιαν παραγίνεται. Προδοσία δὲ τῶν περὶ αὐτὸν ἁλούς, Γομαρίου τε καὶ ᾿Αγγέλωνος. congressus, et victus inde Nicæam pervenit. Sed δεσμώτης Ουάλεντι παραδίδοται· ξέναις δὲ τιμω ρίαις καὶ ἄμφω ἀνῄρηνται· τοὺς μὲν γὰρ πρίοσιν ἀπηνῶς διελών, ἀπέκτεινεν, ἐν δευτέρῳ τοὺς ὅρκους θέμενος οὓς αὐτοῖς ὀμωμόκει ὥστ᾽ εὔνους ἐσαεὶ εἶ και. Προκοπίου δὲ δένδρεσι δύο οὐ μακράν διεστώ σιν ἐπικύμψας τὰ ἄκρα, ἑκατέρῳ φυτῷ ἑκάτερον προσήψε σκέλος· ἔπειτ' ἀφῆκεν ἐγείρεσθαι. Τὰ δὲ πρὸς τὴν ειωθυίαν στάσιν ἀνορθωθέντα, τὸν ἄνδρα διέσπασε· καὶ οὕτως ὁ τύραννος, διχή διαιρεθείς, ἀπεφθάρη. Ο δὲ βασιλεὺς λύειν τὰ τείχη Χαλκηδό νας της καταντικρύ Βυζαντίου κειμένης ἐκέλευεν. Εφθη γὰρ ἐπαρασάμενος ἑαυτῷ τοῦτο πράξειν νι κήσας τὸν τύραννον, ὅτιπερ Χαλκηδόνιοι τυραννικά φρονήσαντες, τὴν βασιλέως στοργὴν ἠθέτησαν· προσιόντα γὰρ περιύβρισαν, τὰς τῆς πόλεως αὐτῷ ἐπιζυγώσαντες πύλας. Τὸ μὲν οὖν τεῖχος τῇ κει λεύσει τοῦ κρατοῦντος ἐλύετο· ἐξάπινα δὲ οἱ λίθοι ἐν Κωνσταντινουπόλει πρὸς τὸ δημόσιον λουτρών μετεφέροντο Κωνσταντιανόν. Καὶ δὴ λυομένου τοῦ τείχους, ἔν τινι λίθῳ μεταρσίῳ γράμμασι κατὰ βά 0ος κεχαραγμένος χρησμός εἴρηται παλαιές διεξιών, ὡς ἡνίκα δαψιλές ὕδωρ ὑπάρξοι τῇ πόλει, την καῦτα τὸ μὲν τεῖχος ὑπουργήσει λουτρῷ· ἔθνη δὲ μυρία τὴν 'Ρωμαίων ἐπελθόντα γῆν, πολλά τε δρά σει κακά - τέλος δὲ καὶ αὐτὰ φθαρέντα διόλωνται. Κωλύει δὲ ἄρα οὐδὲν φιλομαθίας χάριν καὶ τὸν χρηομόν προσθείναι τῇ ἱστορία. mox Procopius a proditoribus Comario et Agelone, quos fidos sibi esse putaverat, captus et vinctus Valenti est traditus. In utrumque porro proditorem novo supplicii genere, jurejurando quo se illis benevolum semper fore receperat spreto, animadvertit. Crudelem enim in modum serris dissectos interemit. Procopius autem ad arborum duarum non longe inter se distantium vertices adductos pedibus alligatus, eisdem mox ad naturalein statum suum redire permissis, discerptus est. Sic scilicet tyrannus in duas distractus partes interiit. Imperator autem Chalcedonis, quæ e regione Byzantio sita est, muros dirui jussit: nam id se, sibi ipsi quoque dira precatus, facturum esse tyranno devicto juraverat, propterea quod Chairedonii tyranni partes secuti, pietatem et fidem imperatori debitam abjecerant. Nam eun, cum ad urbem eam accessisset, contumeliose conviciis proscissum portis clausis exclusere. Mœnia igitur principis jussu diruebantur, et saxa statim Constantinopolim ad publicum lavacrum, quod Constantianum vocatum est, exstruendum transfere· bantur. Enimvero cum sic murus dirueretur, in sublimi quodam saxo, litteris altius incisis oraculum conscriptum repertum est, illud denuntians: Ubi copiosiore aqua urbs abundatura esset, tum fore ut murus lavacro inserviat; gentes autem innumeræ, Romanorum vastantes imperium, multum afferant detrimenti, tandem vero et ip-æ crsæ intereant. Sed nihil obstat, quominus studiosorum causa oraculum ipsum hic apponatur. 'Αλλ' ὅτε δὴ (φησί) νύμφαι δροσερὶν κατὰ ἄστυ 116 In media liquidas cum ducent urbe choreos, [χορείην

Vitrea volventes lætæ vestigia nymphæ, Moeniaque excipient trepidante lavacra susurro: Tum varie numerum superantia millia gentis Effera Mavortis so vi spirantia vires, Undis transmissis flavi resonantibus Istri, Mysos exscindent armis, Scythicosque colonos. Atque ubi Threicios fera gens invaserit agros, Hic illos fatum bellantes opprimet atrox. Accidit porro postea, ut aquæductus quem Valens exstruxit, plurimum aquæ urbi suppeditaret, et barbaræ nationes maxime adversus Romanos moverentur, sicuti paulo post a me dicetur. Alii oraculum hoc alio accepere modo. Eo enim aquæductu perfecto, Clearchus præfectus urbi in Theodosii foro lavacrum maximum fieri curavit. Id opus, copiosa aqua dictum, cujus gratia urbs anniversarium conventum celebrare est solita: atque id ipsum obscurius per oraculum verbis hisce significatum esse existimarunt: In media liquidos cum ducent urbe choreas, Vitrea volventes lætæ vestigia nymphæ. Η Τερπόμενα στήσονται ἐΐστεφέας κατ' ἀγυιάς, Καὶ τεῖχος λουτροῖο πολύστονον ἔσσεται ἄλκαρ· Δὴ τότε μυρία φύλα πολυσπερέων ἀνθρώπων, Αγρια μαργαίνοντα, κακὴν ἐπιειμένα ἀἰκὴν, Ιστρου καλλιρόοιο πόρον διαβάντα σὺν αἰχμῇ, Καὶ Σκυθικὴν ὀλέσει χώρην, καὶ Μυσίδα γαϊαν. Θρηϊκίης δ' ἐπιβάντα σὺν ἐλπίσι μαινομένῃσιν, Αὐτοῦ κεν βιότοιο τέλος καὶ πότμον ἐπίσποι. Hæc de oraculo. Cæterum cum Chalcedonensium muri, sicuti diximus, frangerentur, cives Constantinopolitani et Bithyni, Nicomedienses et Nicæni, imperatori supplicarunt, ne moenia tam tirma et ampla frustra dirui pateretur. Et ille, * quamvis ira plenus, ægre quidem, attamen precibus eorum acquievit: et juramento quod debcbat, tribuens, diruendo simul et restaurando miroribus aliis saxis structuram eam restituit; quod opus ad finem quoque suum est perductum. Hæc manibus Chalcedoniorum accidere Post bellum adversus Procopium gestum, grando inaxima lapidibus ingentibus persimilis e cœlo decidit, et motus terra graves variis in locis exstitere, qui præ aliis locis maximum Nicææ Bithynorum urbi, ea universa prostrata, damnum dedere. Duodecimus is erat a Nicomediensi subversione annus. Nec multum intercessit temporis, cum alius terræ motus obortus, idem Germæ Hellesponti civitati fecit. Hæc porro omnia turbarum ecclesiasticarum fnerunt indicia. 117 Grandinem namque et terræ motus multi mortales Dei adversus imperatorem ira accidisse dixerunt, propterea quod multos ad episcopalem dignitatem evectos in exsilium egerat, alios autem mox acturus fuerat, qui Eudoxio in fidei sententia non suffragarentur. Atque in. ejuscemodi calamitatibus nibil prorsus vel Eudoxius vel imperator de studio suo remittebant, quod uterque a se dissentientes crudeliter abigere conaretur. Multique adeo sacri viri ad exsilium condemnabantur. Soli autem, divina providentia, propter excellentem virtutem, exsulare jussi non sunt, Basilius inagnus Cappadocum Ecclesiæ antistes, et Gregorius, qui tum Nazianzi (quod tenue oppidum prope Cesarean situm est} Eccleste præfuit. De quibus viris paulo post dicemus. Υδραγωγόν. (Socrat.) Ο μὲν δὴ χρησμὸς οὗτος· συνέβη δ' οὕτω μετά χρόνον τὸν ὁλκὸν τοῦ ὕδατος δν Οὐάλης κατεσκεύασε, δαψιλὲς χορηγῆσαι τὸ ὕδωρ τῇ πόλει, και τὰ τῶν βαρβάρων φύλα μάλιστα κινηθῆναι, ὡς μετά βραχύ μοι λελέξεται· καὶ κατ' ἄλλον δὲ τρόπον τινὲς τὴν τοῦ χρησμοῦ ἔννοιαν ἐξελάβοντο· τοῦ γὰρ ὑδραγωγού κατασκευασθέντος ὑδρεῖον μέγιστον ἐν τῇ Θεοδοσίου ἀγορᾷ ὁ τῆς πόλεως υπαρχος Κλέαρ χος κατεσκεύαζεν· δ δαψιλὲς ὕδωρ ὠνόμασται· ἐφ' ᾧ καὶ ἡ πόλις έτησίαν ἦγε πανήγυριν. Καὶ τοῦτο αϊνίττεσθαι τῷ χρησμῷ εἰρημένον, χορείην Τερπόμεναι στήσονται ὕστερέας κατ' ἀγυιάς. Καὶ τὰ μὲν τοῦ χρησμοῦ τοιαῦτα· τοῦ δὲ Χαλκηδο νέων τείχους λυομένου, οἱ τῆς Κωνσταντίνου καὶ Βιθυνοί, οἵ τ᾽ ἐκ τῆς Νικομήδους και Νικαεῖς, ἱκέται τοῦ βασιλέως ἐγίνοντο, μὴ τὰ Χαλκηδόνας τείχη οὕτω μὲν στεῤῥότητος, οὕτω δὲ μεγέθους Εχοντα, ἐπικενῆς παραλύειν. Ο δὲ καίπερ περιορ γῆς ὤν, μόλις μὲν, ὅμως τὴν πρεσβείαν ἐδέχετο. Τῷ δ' ὅρκῳ ἀφοσιούμενος τὸ εἰκὸς, ἅμα τε λύειν, ἅμα το ἀνοικοδομεῖν, ἑτέροις βραχυτέροις λίθοις τὴν οἰκοδο μὴν ἤγειρεν· ὃ καὶ εἰς πέρας ἤγετο. ᾿Αλλὰ περὶ τοῦ Χαλκηδονέων τείχους τάδε συνέβη. Μετὰ δὲ τὸν κατά Προκόπιον πόλεμον χάλαζα μεγίστη οὐρανόθεν ἡνέο χθη, λίθοις μεγάλοις ἐξεικασμένη· σεισμοί τε κατά διαφόρους τόπους ἐξαίσιοι ἐπεγένοντο· οἱ μάλιστα τῶν ἄλλων, Νικαίᾳ τῇ Βιθυνῶν ἐλυμήναντο, πάμπαν αὐτὴν καταστρέψαντες. Ἔτος δ' ἦν τοῦτο δωδέκατον μετὰ τὴν τῆς Νικομηδείας καταστροφήν. Οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον ἕτερος σεισμὸς ἐπιγενόμενος, τὰ ἴσα Γέρμῃ τῇ ἐν Ἑλλησπόντῳ ἐποίει. Ησαν δὲ ἄρα ταῦτα τεκμήρια τῆς τῶν ἐκκλησιῶν ταραχῆς. Τήν το γὰρ χάλαζαν καὶ τοὺς σεισμοὺς πολλοὶ κατὰ θεομηνίαν ἔφασκον γενέσθαι βασιλεῖ· ὅτι περ πολλούς τῶν ἱερᾶσθαι λαχόντων υπερορίους ἐποίει· ἄλλου; δὲ ποιεῖν ἔμελλε, μὴ τὰ ἴσα Εὐδοξίῳ αἱρουμένους φρονεῖν. "Α δὴ γενόμενα ουδεμίαν ἀναστολὴν ἐποίες Εὐδοξίῳ, οὔτε μὴν βασιλεῖ. Σπουδὴν δ᾽ ἐποιοῦντο τοὺς μὴ ὁμοφρονοῦντας ἀπηνῶς ἐλαύνειν. Καὶ πολ λοὶ μὲν τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν φεύγειν κατεδικάζοντο· μόνοι δὲ θείᾳ προνοίᾳ δι᾿ ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν ἄγευστοι φυγῆς μεμενήκεσαν. Βασίλειός τε ὁ μέγας τῆς ἐν Καππαδοκίᾳ ἐκκλησίας ἡγεμονεύων, καὶ Γρηγόριος ὁ τηνικαῦτα τῆς Ναζιανζού προεστώς, πολίχνης εὐτελοῦς ἄγχιστα τῆς Καισαρέων διαχει μένης· περὶ ὧν μικρὸν ὕστερον διαλήψομαι. Julii, Joviano et Lucino coss, Socr, lib. iv, cap. 10.

ECCLESIASTICA HISTORIA LIB. XI. Περὶ Ελευσίου τοῦ Κυζίκου, καὶ Εὐνομίου· ἔτι δὲ καὶ περὶ Ἀγελίου τοῦ ἐπισκόπου τῶν Ναυατιανών. CAPUT V. De Eleusio Cyziceno et Eunomio; item de Agelio Novatiano episcopo. Imperator Valens, bello contra Procopium prospere gesto elatus, adversus ecclesiam rursus arma paravit, vita religionibus omnibus, ut se Arii dogmati accommodarent, inferens. Maxime vero contra eos qui Lampsaci conventum egerant, frendebat, quod non modo Arianis episcopis dignitatem abrogassent, sed etiam fidei formulam Arimini promulgatam damnassent. Et Nicæa profe. ctus, Nicomediam venit, atque eo Eleusium Cyzici episcopum ad se accivit, qui Macedonii sententiæ magis addictus erat. Congregatoque Arianorum Ο δὲ βασιλεὺς Οὐάλης τηνικαῦτα τῷ κατὰ Προκοπίου πολέμῳ ἐνευτυχήσας, κατὰ τῆς Ἐκκλησίας αὖθις ὡπλίζετο, πᾶσαν θρησκείαν ᾿Αρείῳ ἐπίση; φρονεῖν μάλα ἐκβιαζόμενος· μάλιστα δὲ ὑπερφυῶς κατὰ τῶν ἐν Λαμψάκω συνελθόντων επρίετο· οὐ μόνον ὅτι τοὺς ᾿Αρειανίζοντας τῶν ἐπισκόπων ἀπώ σαντο, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν ᾿Αριμίνῳ τῆς πίστεως ἔκθεσιν ἀπεκήρυξαν. Καὶ δῆτ' ἐκ Νικαίας ἀπάρας, και ταλαμβάνει τὴν Νικομήδειαν. Εκεῖθεν δὲ πέμψας, ἄγει παρ' ἑαυτῷ τὸν Κυζίκου Ελεύσιον, ὃς τῇ Μα κεδονίου γνώμῃ μᾶλλον προσέκειτο· καὶ σύλλογον Αρειανιζόντων ἐπισκόπων ἀθροίσας, κοινωνεῖν ἐκεί- episcoporum coetu, ut cum illis eamdem commu nemque fidem complecteretur, imperavit. Porro Eleusius primum generose et fortiter illorum communionem aspernatus restitit: ubi autem imperator exsilium ei bonorumque publicationem minatus est, metu perculsus, libens quidem, sed non libenti animo, quod imperator jussit, fecit. Verum confestim pœnitentia ductus, cum Cyzicum venisset, apud multitudinem in conventu publico peccatum suum propalam est confessus: illud insuper addens ut alium sibi sacrorum deligerent antistitem; sibi enim deinceps episcopatun gerere, quod fidem suam prodiderit, minus convenire. 118 Cyziceni autem, quod summa eum νοις τῆς πίστεως ἐβιάζετο· ὁ δὲ τὰ μὲν πρῶτα γεν ναίως εἶχε καὶ ἀνδρείως ἀντέτεινε την κοινωνίαν ἀπαγορεύων· ὡς δ' ὑπερόριον ποιεῖν καὶ τὰ προσόντα οἱ ἀφαιρεῖσθαι ἠπείλει, δείσας, ἑκὼν ἀέκοντί γε θυμῷ τὸ προσταχθὲν εἰς πέρας ἦγε τῷ βασιλεῖ. Καὶ εὐθὺς μεταμέλῳ ἐχρήτο, καὶ ἐπὶ Κυζίκου γενόμενος, ἐκκλησιάζει τὸ πλῆθος, καὶ τὴν ἁμαρ τίαν παρρησίᾳ ἐξήγγελλε· προσετίθει γε μὴν καὶ ἕτερον ἐπίσκοπον ἐκκαλεῖσθαι· ἑαυτῷ γὰρ μὴ προσήκειν τοῦ λοιποῦ ἱερᾶσθαι, την σφετέραν πίστιν προδεδωκότα. Εὔνο: δὲ τὰ μάλιστα αὐτῷ ὄντες Κυζικηνοί, τὴν γὰρ ἐκείνου πολιτείαν κατάκρως ήδοῦντο, ἕτερον ἱερέα οὐχ εἴλοντο, οὔτε μὴν ἑτέρῳ παρεχώρουν τῆς Ἐκκλησίας· ὑπ' αὐτῷ δὲ ἦσαν r complecterentur benevolentia, et conversatione ταττόμενοι τῆς οἰκείας δόξης μετατιθέμενοι οὐδαμῶς. Ὡς δὲ ταῦτ' Ευδόξιος ἔγνω, τῆς ᾿Αρειανῆς αἱ ρέσεως ἐν Κωνσταντινουπόλει προεστηκώς, χειροτονεῖ αὐτοῖς τὸν Εὐνόμιον· ᾤετο γὰρ δεινὸν ἔντα λέγειν, θάττον μεταπείσειν Κυζικηνούς, πειθοί τινι ὑπομονίᾳ πρὸς τὴν σφετέραν ἐφελκύσασθαι δόξαν. Ἐπεὶ δὲ εἰς Κύζικον ἧκεν Ευνόμιος, προστάγματι βασιλέως τῶν μὲν ἐκκλησιῶν ἐκράτησε, τοῦ Ελευσίου ἐξελαθέντος· οἱ δ' ἐκείνῳ πειθόμενοι, Εξω τειχῶν γενόμενοι, πρὸ τῆς πόλεως τάς συναγωγά; ποιούμενοι ἐκκλησίαζον. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν Εὐνομίου καὶ τῆς ἐπωνύμου τούτῳ αἱρέσεως μικρὸν ὕστερον κατά χώραν ἐρῶ· οὐ μόνον δὲ Μακεδονιανοί, ἀλλὰ καὶ οἱ τὸ δόγμα τῶν ἐν Νικαίς συνελθόντων πρεσδεύοντες τῶν ἴσων κακῶν κατὰ τὴν Κωνσταντινού- modo Macedoniani, sed etiam Nieænum dogma πολιν ἐπειρῶντο. Επίσης δὲ αὐτοῖς καὶ οἱ τὰ Ναυά του φρονοῦντες, ἅτε δὴ καὶ οὗτοι τῇ τοῦ ὁμοουσίου δόξῃ προσκείμενοι· ὧν δὴ καὶ τὰς ἐκκλησίας ἀφαι ρεῖσθαι ἐκέλευε βασιλεύς· τοὺς δὲ ἄλλους ἀποκλείειν οὐκ εἶχεν ἤδη γὰρ ἐκ πολλοῦ ἀφεῖλε Κωνστάντιος. Τὸν δ᾽ ἐπίσκοπον ἐκείνων ᾿Αγέλιον, ὃς ἀπὸ τῶν Κωνσταντίνου χρόνων τῆς τῶν Ναυατιανῶν Ἐκκλησίας᾽ ἡγεῖτο, καὶ ὑπερόριον ἐποιεῖτο· ἐλέγετο δὲ οὗτος, ὡς Σωκράτει δοκεῖ, θαυμασίως βιοῦν. Τό τε γὰρ ἐν φιλοσοφίᾳ μέγιστον ἐκέκτητο, κτήσεως ἁπά της καὶ χρημάτων ἐλεύθερος ὤν· καὶ ἡ ἀγωγὴ τὸν ἐργάτην ἐδείκνυ· ἑνὶ γὰρ χιτωνίσκῳ σκεπόμενος ejus maximopere delectarentur, episcopum alium non receperunt, neque alii Ecclesiam regendam: sed ipsi Eleusio subditi, sententiam permiserunt suam minime mutare. Quod ubi Eudoxius Arianæ secta Constantinopoli præfectus cognovit, episcopum illis ordinavit Eunomium. Putavit uanıque fore, ut is eloquentia sua brevi per felicem quamdam persuadendi vim Cyzicenos demulsos ad opinionem suam pertraheret. Et postquam Eunomius Cyzicum venit, ecclesias quidem, Eleusio imperatoris jussu expulso, vacuas recepit, plebs autem, Eleusio obsequens, extra urbem conventus agebat. Sed de Eunomio et ejus hæresi suo loco paulo post dicam. Verum enimvero non comprobantes Constantinopoli eisdem afficiebantur malis: neque eo minus etiam Novatiani, qui et ipsi consubstantialis professionem complectebantur; quapropter eis quoque ecclesias adimi imperator præceperat. Alios præterea, quos excluderet, non habebat; antea enim dudumn Constantius hæreticis reliquis ecclesias eripuerat. Agelium quoque episcopum, qui a Constantini temporibus, ad eum usque diem, Novatianorum ecclesiis præerat, in exsilium Valens egit. Qui sane, quemadmodum Socrati videtur, admirandam egit vitam. Nam in eo, quod in philosophia Et simul de vi sibi illata conquestus. Socr. lib. iv, cap. 6.

ὑποδημάτων δίχα διόλου εβάδιζεν. Οὐ πολλῷ δὲ ὕστε ρον μετακληθείς, τὰς ὑπ' αὐτὸν ἐκκλησίας κατέσχε, καὶ ἀδεῶς ἐκκλησίαζε. Πρόξενος δὲ τούτων αὐτῷ Μαρκιανός τι ἐγένετο, ἀνὴρ βίῳ καὶ λόγῳ θαυμα σίως συζῶν· ὅς πάλαι μὲν ἐν τοῖς ἀνακτόροις στρατείας ἐπείληπτο· τότε δ᾽ ἱερᾶσθαι λαχὼν Ναυατιανοῖς, τὰς βασιλέως θυγατέρας, ᾿Αναστασίαν καὶ Καρῶσαν, λόγους γραμματικοὺς ἐξεπαίδευεν· ὧν καὶ τὰ δημόσια λουτρὰ τῇ Κωνσταντίνου κατα σκευασθέντα Ουάλης ἐποίει. Αἰδοῖ τοίνυν τἀνδρὸς πρὸς ὀλίγον αἱ τῶν Ναυατιανῶν ἐκκλησίαι κλει σθεῖσαι αὖθις ἠνοίγοντο· οὐ μέντοι καὶ οὕτω τῆς ἐκ τῶν ᾿Αρειανῶν ταραχῆς παντάπασιν ἦσαν ἐλεύ θεροι· διὰ μίσους γὰρ ἦσαν αὐτοῖς, ὅτιπερ τοὺς τὸ δόγμα τῆς ἐν Νικαίᾳ πίστεως ὑπερασπίζοντας ἡγάτων σφόδρα καὶ ἔστεργον, καίπερ κατ' ἄλλην δόξαν πλεῖστα διαφερόμενοι. Fasimum est, fuit: possessiones enim nullas ne- διετέλει, τοῖς ὅροις τοῦ Εὐαγγελίου στοιχῶν, καὶ que quidquam pecuniæ habuit. Et vitæ ejus institutum id maxime declaravit. Unica. enim veste contentus fuit, et evangelicis decretis insistens, calceamentis usus non est. Cæterum non multo post, ab exsilio revocatus, ecclesias suas recepit, et libere in eis conventus egit. Quod ut fieret, Marcianus quidam effecit, vir vita simul et doctrina admodum spectatus, qui dudum quidem suum in imperatoria aula obtinuerat locum, tum autem apud Novatianos in presbyterorum ordinem cooptatus, imperatoris filias Anastasiam et Carosam grammaticæ præcepta docebat, sub quarum nomine publica lavacra Constantinopoli Valens construxit. 119 Ejus viri gratia Novalianorum ecclesi, ad breve tempus clausæ, rursum sunt apertæ. Sed ne eo quidem pacto prorsus ab Arianorum turbis fuere immunes qui eis infensi propterea erant, quod Nicænæ fidei dogmatis opinionibus plurimum ab illis dissidentes. CAPUT VI. De Macedonianis, et τοῦ ὁμοουσίου, consubstan. tialis, cultoribus, et de legatione piorum Romam missa. defensores valde amarent et complecterentur, aliis Περὶ τῶν Μακεδονιανῶν καὶ τῶν φρονούντων τὸ ὁμοούσιον· καὶ περὶ τῆς εἰς 'Ρώμην πρεσβείας τῶν εὐσεβῶν. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς ἀκραιφνῶς τὴν ἐν Νικαίς σέβοντας πίστιν παρὰ τοῖς περὶ Εὐδόξιον κατορθούσθαι ἐδόκει τὸ σπουδαζόμενον· τῷ γὰρ πλείστῳ μέρει τῆς ἐπικρατείας Ουάλεντος, καὶ μάλιστα ἀνά τε τὸν Ἑλλήσποντον καὶ Θράκην καὶ Βιθυνίαν, καὶ ἔτι τὰ κύκλῳ τούτων καὶ προσωτέρω, οὔτε ἐκκλησιῶν ἦρχον· ἀφῃρημένοι δὲ καὶ τῶν ἱερᾶσθαι τούτοις λαχόντων ἦσαν. Πρὸς δὲ τοὺς τὰ Μακεδονίου φρονοῦντας, πολλαπλάσιοι γὰρ ἦσαν ἀνὰ τόδε τὸ κλίμα οὗτοι τῶν ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένων, χαλεπαίνοντες τούτοις σφόδρα, ἀπανθρώπως ἐδίωκον. Οἱ δὲ τῶν ἐπικειμένων κακῶν τῷ δέει στενοχωρούμενοι, πρὸς ἀλλήλους κατὰ πόλεις διαπρεσβευόμενοι, δεῖν ἐδοκία μαζον ἐπί τε τὸν ἀδελφὸν Ουάλεντος καταφεύγειν ἐς Ῥώμην, Λιβερίῳ τε κοινωνεῖν, ἢ τοῖς περὶ Εὐδό ξιον (α). Eudoxio et popularibus ejus adversus eos qui sincere Nicænanı colebant fidem conatus probe succedere visi sunt. Nam in maxima ditionis Valentis parte, et potissimum in Hellesponto, Thracia, Bithynia atque aliis in circuitu vicinis et ulterioribus etiam terris, neque ecclesiis jam illi prafuere, neque episcopos suos habuere. Macedonianis autem, qui permulti in regione ea rectam jam consectantes sententiam erant, non minus infesti, inhumaniter et ipsos sunt persecuti. Atque isti propter imminentia mala oppido in angustum redacti, alii ad alios per urbes legatos misere: et tandem ad fratrem Valentis Romam sibi confugiendum, et cum Liberio potius, cujus fidei professionem amplectebantur, quam cum Eudoxio communicandum esse statuere. Itaque Eustathium Sebastiæ, cui aliquoties adempta fuerat dignitas, et Sylvanum Tarsi Ciliciæ, atque Theophilum Castabalorum episcopos Romam legarunt, eisque mandarunt ut ne cum Liberio de fide contenderent, sed potius cum Romana communicarent Ecclesia, ac consubstantialis professionem comprobarent. Ili cum litteris eorum, qui ab aliis Seleuciæ segregati fuerant, in Italiam pervenere, atque ibi imperatorem Valentinianum, propterea quod in Gallia contra Sauromatas bellum gereret, non viderunt. Cum autem Liberio epistolas quas secum attulerant offerrent, recipere is eas! renuit, Arianos eos esse, nec ab Ecclesia sua agnosci posse, qui Nicænam abolevissent fidem, dicens. Cui illi responderunt, se per legitimam pœnitentiam ad veritatis cognitionem rediisse, sententiam τοῦ ἀνομοίου abjecisse, et Filium per omnia Patri similem professos esse: 120 nihilque ab ὁμοουσίου, consubstantiali, κατὰ πάντα ὅμοιον, hoc est, per omnia similem, diferre. Quibus verbis auditis, Liberius professionem corum in scriptum relatam ab eis exegit. Atque illi libellum ci, in quo etiam Nicænam fidem inseruerunt, obtulerunt. Epistolas quidem, quas secum Smyrna ex Asia et ex Pisidia, Isauria, Pamphylia et Lycia, ubi conventus egerant, attulere, propter prolixitatem hic non apposui. Libellus autein, quem Eustathius cum collegis suis Liberio dedit, sic habet: Ciliciae haec civitas est. (Socr.) Ecclesiastica historiæ scriptores videntur Gallos et Germanos pro eadem gente habuisse. In Gratiani rebus infra Almanorum nomen reperitur, et Germaniæ uno atque altero loco. (α) Hic deficit textus Græcus hujus capitis et duodecim sequentium.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XI. CAPUT VII. Ομολογία τῶν πρέσβεων, Λιβερίῳ τῷ ἐπισκόπῳ Ρώμης δοθεῖσα. Confessio legatorum Liberio episcopo Romano exhibita. • Domino fratri et college Liberio, Eustathius, Constantinopoli per erroren subscripserunt. Est et Sylvanus, Theophilus salutem in Domino. Ad evitandas insanas hæreticorum, qui non desinunt Ecclesiæ catholicæ offendicula creare, suspiciones, et ad earum causam et occasionem omnem præcidendam, synodi Lampsaci et Smyrnæ, et aliis variis in locis ab orthodoxis et recte sentientibus episcopis celebrate decreta profitentes, apud bonitatem tuam, et universos Italiæ totiusque Occidentis episcopos legatione fungimur, et litteras afferimus catholicam nos fidem servare, quæ in sancta Nicæna synodo, sub beato Constantino imperatore, a trecentis decem et octo Patribus promulgata atque confirmata, hactenus in statu suo inviolata atque immota duravit, atque in perpetuam duratura est: in qua tò ¿µooúσtov, consubstantiale, rite pieque contra Arii improbitatem est constitutum. Fidemque eam nos una cum eis quos diximus episcopis et servasse, et usque ad finem servaturos esse, manibus ipsi nostris profitemur; condemnantes Arium, impiamque doctrinam sectatoresque ejusdem, necnon omnem Sabellii, Patripassianorum, Marcionis, Photini, Marcelli, ipsiusque Pauli Samosateni hæresim, doctrinam que eorum, necnon omnes eis assentientes; et si quæ præterea sunt aliæ sectæ sanctæ fidei, quæ pie atque catholice Nicææ a sanctis Patribus composita atque promulgata est, adversæ et contrariæ, anathemate quoque in primis ferientes formulam Arimini lectam, Nicænæ scilicet fidei prorsus repugnantem. Cui quidem formulæ Nica Thraciæ allatæ, nonnulli dolo malo et perjurio circumventi, autem fides nostra, atque eorum quorum nomine legatione fungimur, ista: Credimus in unum Deum Patrem omnipotentem, visibilium et omnium invisibilium factorem. Et in unum unigenitum Deum, Dominum nostrum Jesum Christum, Filium Dei, ex Patre, hoe est, ex substantia Patris genitum, Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero, genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt, quæque in cœlo sunt, quæque in terra. Qui propter nos homines et propter nostram salutem descendit, et incarnatus, et homo factus, et passus est. Et resurrexit tertia die, et ascendit in cœlos, venturus inde ad judicandum vivos et mortuos. Et in Spiritum sənctum. Qui autem dicunt, fuisse aliquando tempus cum non fuerit, quodque priusquam genitus sit, non fuerit, et quod ex non exsistentibus factus sit, aut ex alia substantia vel subsistentia, vel mutationi et alterationi obnoxium Filium Dei esse, anathemate jugulat catholica et apostolica Ecclesia. Ego vero Eustathius, episcopus Sebastiæ urbis, et Theophilus, et Sylvanus, Lampsacenæ, Smyrnensis aliarumque synodorum legati, hanc fidei professionem manibus nostris voluntateque nostra scripsimus. Quod si quis præter hanc fidem, contra nos aut eos a quibus missi sumus, aliquid criminis intendere voluerit, ad quoscunque sanctitati tuæ visum fuerit episcopos, nos atque illos cum sanctitatis tuæ litteris remitte: ut cum apud eos ipsos judices causa dicatur, tum in eum qui criminis convictus fuerit, legitime animadvertatur. 121 CAPUT VIII. Επιστολή Λιβερίου τοῖς ἐν τῇ ῎Εφ ἐπισκόποις πεμφθεῖσα. Epistola Liberii, episcopis orientalibus missa. Hoc libello veluti quodam pignore sibi obligatos Liberius ad communionem admisit, ac deinceps cum hujusmodi litteris eos dimisit: Dilectis fratribus et collegis, Hythio, Cyrillo, Hyperechio, Heroni, Elpidio, Maximo, Eusebio, Eucarpio, Eortasio, Neoni, Eumathio, Faustino, Procto, Passinico, Arsenico, Severo, Didymioni, Britannio, Callicrati, Damabio, Ædesio, Eustochio, Ambrosio, Gelonio, Pardalio, Macedonio, Paulo, Marcello, Heraclio, Alexandro, Adolio, Marciano, Sibenelo, Joanni, Macari, Charisio, Sylvano, Photino, Autho, Antonio, Celso, Euphranori, Milesio, l'atricio, Severiano, Eusebio, Eumolpio, Athanasio, Diophanto, Minodoro, Diocli, Chrysampelo, Eugenio, Eustathio, Callicrati, Arsenio, Eugenio, Martyrio, Hieratio, Leontio, Philagrio, Lucio, et universis episcopis Orientalibus orthodoxis, et ɲectam fidem sectantibus, Liberius episcopus Italiæ, et reliqui Occidentis episcopi salutem perpetuam in Domino. Optatissimum nobis pacis et concordiæ gaudium litteræ vestræ, fidei lumine refulgentes, fratres dilecti, attulerunt, quas nobis reverendissimi fratres et episcopi Eustathius, Sylvanus atque Theophilus reddiderunt. Atque eo maxime nomine, quod sensum et persuasionem fidei vestræ, cum tenuitatis meæ atque Italicorum Occidentaliumque episcoporum omnium sententia, concordare confirmarunt et asseverarunt. Atque eam ipsam novimus catholicam et apostolicam esse fidem, quæ ad Nicænam usque synodum integra atque immota servata est: quam etiam Paties Nicææ cum ingenti lætitia, non solum sermone, verum etiam scriptura intercedente, ut. vestigium et scintillam omnem absurdæ opinionis exstinguerent, sunt professi. Ejus exemplar neces· sario hisce litteris subjiciendum esse duximus, ne

' postea locus et opportunitas hæreticis ad struen- ctionem vestram scriberemus, et justa petentes das fidei insidias relinquatur: quibus illi improbitatis suæ igniculos excitantes, discordiæ incendia more suo dilatare solent. Eustathius sane, Sylvanus atque Theophilus, fratres nostri reverendissimi, nobis vestro nomine receperunt, dilectionem vestram non minus atque ipsos fidem ejusmodi semper et antea servasse, et ad finem usque servaturam esse, in Nicæna videlicet urbe a trecentis decem et octo episcopis orthodoxis et recte sentientibus comprobatam. Que quod certam perfectamque complectitur veritatem, ora hæreticorum omnium omnia obstruit atque evertit. Non casu enim fortuito, sed divino prorsus nutu, contra Arii insaniam tantus episcoporum numerus est coactus, quanto scilicet numero beatus ille Abraham tot hostium millia fide debellavit. Ea fides cum in subsistentia et nomine τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis, consistat, perinde atque munitissima quædam et inexpugnabilis arx, impressiones et machinas malignas Arianæ perfidiæ omnes, ita uti decet, contemnit. Et quamvis episcopi Occidentales prope omnes Arimini convenerint, cum ibi concilium Arianorum coegisset vecordia, ut insidiosa quadam suasione, seu quod verius est, profana auctoritate et potentia, id quod in fidei formula tutissimum certissimumque positum fuerat, abolerent, aut oblique negarent, nihil tamen ea profuit calliditas. Nam omnes fere qui tum Arimini inescati atque fraude decepti fuerant, nunc resipiscentes, cum anathemati eorum qui ibi conventum egere, fidei formulam subjecerunt, tum universali et apostolicæ fidei, quæ Nicæ decreta est, subscripserunt. Et nobiscum communicantes, ardentioribus etiam animis contra Arii doctrinam et discipulos ejus feruntur. Quam rem ita deprehensam esse, ubi oratores etiam vestri cognoverunt, in subscriptione sua vos quoque addiderunt, et Arium, et quæ a sectatoribus ejus Arimini contra Nicænam fidem acta sunt, anathemate jugulantes. Quibus sane actis, vos etiam jurisjurandi sacramento fraudulento circumventi, subscripsistis. Quapropter convenire nobis visum est, ut ad dileadjuvaremus, præsertim cum ex legatorum vestrorum asseveratione, Orientales vos resipuisse, el cum Occidentalibus recte sentientibus consentire intellexerimus. Scribimus ergo vobis, ut noritis cum Ariminenses blasphemias, quæ tum per surreptionem sunt ab auctoribus earum magno Ecclesiæ detrimento subintroductæ, 122 anathemati subjectas, tum Occidentales universos in Nicænai fidei professionem conspirasse. Quamobrem per vos id omnibus indicari oportet, ut qui vi quadam seducti atque læsį sunt, tandem a tenebris hæreticis ad divinum catholicæ libertatis lumen reverti possint. Si qui vero deinceps venenum perfidize respuere, et Arii blasphemias omnes abolere anathematique subjicere noluerint, Arii, ejusque sectatorum, et cæterorum serpentium Sabellianorum, Patripassianorum, atque aliarum hæresium se complices, ab ecclesiastica communione et coujunctione exclusos et alienos esse, quæ adulter i filios non admittit, sciant. Deus vos incolumes servet, fratres dilecti.» Hisce litteris Eustathius et college ejus acceptis, in Siciliam trajecerunt. Et postquam ibi Siculorum episcoporum synodus, eorum instineta celebrata, atque ipsi toŭ ¿poousiou, consubstantialis, fidem professi sunt, Nicænamque formulam auctoritate sua confirmarunt, acceptis ibi quoque ejusdem sententia: litteris, ad eos qui se legaverant, sunt reversi. Atque illi redditas ibi litteras Liberii, ad urbes quasque per oratores ad consubstantialis fidei propugnatores misere, cohortantes eos, ut consentientibus animis Tarsi Cilicia convenirent, ad fidem Nicænam comprobandam, et quæ postea exortæ sunt, nugas abolendas. Et factum id forte esset, nisi qui plurimum apud imperatorem valebat, obstitisset, Eudoxius videlicet, Arianæ religionis præfectus, qui syando ea indicta magis etiam commotus, majora illis intulit detrimenta. Quod vero Macedoniani per oratores suos cum Liberio communicarint, et fidem Nicænam approbarint, Sabinus ipse in synodalium Actorum collectaners est confessus. CAPUT IX. Περὶ τῶν ἐν Τυάνοις καὶ Καμία συνόδων. De synodis Tyana et in Caria coactis. Eodem tempore concilium Tyanæ ab Eusebio gaudio exsilientes, ad universas scripserunt EccleCesarea Cappadocia, Athanasio Ancyræ, Pelagio Laodicea, Zenone Tarsi, Paulo Emes, Otreio Melitina, Gregorio Nazianzi, aliisque multis episcopis, qui tou óμoovalov, consubstantialis, verbun servandum esse Antiochiæ, Joviniano imperante, decreverant, celebratum. Lectæ ibi Liberii et Occidentalium episcoporum litteræ, quas secum legati Lampsaco Romam missi attulerant. Quamobrem sias, ut decreta Asiaticorum episcoporum et Liberii, Italorum, Afrorum, Gallorum occidentalium legerent epistolas: et tantum ipsis consentientium numerum, qui longe Ariminense concilium superabat, considerarent, et ad sententiam communionemque corúm accederent: necnon ut eis ejusde:n se esse sententiæ litteris ipsi suis rescriberent. Scripserunt præterea, ut ad diem constitutum Mentio hujus etiam fit in quadam Theodosii constitutione, in C. Theodosiano lib. ult. 1. Episcopis, De fide cathol.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. verno adhuc tempore Tarsum Cilicia convenirent. veluti quæ Luciani martyris esse crederetur, et Sedenim dum sic de Tarsensi synodo cogenda agitur, triginta et quatuor fere Asiani episcopi Antiochiæ in Caria convenientes, studium quidem ecclesiasticæ concordie sarciendæ laudarunt: 6μoouciou, consubstantialis, vero nomen repudiantes formulam fidei Antiochiæ et Seleuciæ compositan), a majoribus eorum periculo et sudore multo com - probata esset, confirmarunt. Imperator autem, Eudoxio annitente, synodum in Cilicia celebrari institutam prohibuit, edictis ea de causa et comminationibus publice propositis. CAPUT X. Περὶ τοῦ τηνικαῦτα γενομένου διωγμοῦ· καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Αθανασίου, ὡς αὐτὸς μόνος οὐκ ἐξηλάθη του θρόνου. De ea quæ tum grassala est persecutione: et de sancio Athanasio, ut is solus sede 840 non sit ejectus. 123 Provinciarum quoque præsidibus sigillatim aliquorum denuntiatione secesserit, endem res mandavit, ut ex ecclesiis eos deturbarent episco- recidit. Quod enim tam necessario tempore insi - pos, qui sub Constantio exauctorati, dignitatem pristinam sub Juliano recepissent. Per ejusmodi jussionem Egyptii etiam magistratus Athanasium ecclesiis simul et urbe Alexandrina ejicere contenderunt. Non levis enim pœna imperiali inserta erat edicto, quod præfectis omnibus, et qui sub, eorum signis et potestate essent militibus et senatoribus, cum ingentis pecuniæ multa, corporis quoque coercionem denuntiabat. At Christianus populus conveniens præfectum rogavit, ut episcopum causa non satis deliberata non exigeret, sed accuratius litterarum imperialium sententiam perpenderet, quæ eos tantum proscriberet, qui sub Constantio exsulare jussi, sub Juliano ab exsilio reversi essent. Athanasium porro sub Constantio quidem exsilii causa solum vertisse dicebant, atque ab eodem reductum atque in episcopatum suum: restitutum esse: Julianum autem, cum omnes ab "exsilio revocaret, unum bunc persecutum fuisse, quem tandem Jovinianus restituerit. Hæc cum dicerent, neque præfecto persuaderent, restitere tamen, et vim fieri non permisero. Cæterum cum valgus nadique conflueret, et turba ingens atque tumultus, adeo ut seditio exspectaretur, in urbe esset: præfectus rem eam imperatori significavit, Athanasium ibi manere permittens. Et diebus pluribus exactis, seditio ea sopita jam esse videbatur, cum Athanasius vesperi urbe egreditur, et in predio quodam latitat. Ægypti autem præfectus, et copiarum militarium quæ ibi erant dux. intempesta nocte in ecclesiam, ubi ille domicilium suum habebat, venit, et in habitaculis etiam superioribus diligenter cum quærit: sed opinione sua frustratus, re infecta abit. Existimaverat enim, quod plebs tandem prioris motus, quo excitata fuerat, oblita esset, et somnum omnes carperent, facile se imperatoris imperata exsecuturum, urbein sine seditione pacatam conservaturum esse. Selenim præfectus, et qui cum eo erant, quod Athanasium nou invenissent, valde sunt admiraţi. Sive enim divini Numinis indicio, seu hominum Mensibus quatuor. (Soerat.) ct dias sibi structas præviderit et vitarit, consilii esse visum est, quod captum humanum excederet. Alii vero dicunt, eum, quod vulgi insanum motum præsenserit, et simul veritus sit, si quid inde detrimenti provenisset, ne ipse auctor mali ejus esse videretur, toto eo tempore in paterno monumento delituisse. Atque ille quidem sic profugit et latuit. Non longe autem post imperator litteris suis eum revocavit, et ecclesiam obtinere jussit. Scri-. ptum hoc præter animi sententiam Valeutem edidisse opinor, vel quod Athanasii gloriam secum ipse reputaret, ac reprehensionem ejus rei a Valentiniano, qui Nicænum deeretum profitebatur, exspectaret: vel quod motum eorum qui plurimi illum laudabant, ne per novarum rerum studium respublica aliquid detrimenti caperet, suspectum haberet. Opinor quoque Arianæ hæresis antesignanos, ita ut par erat, non admodum jam in ejus viri proscriptionem urgendam incubuisse: illud perpendentes, si urbe ejiceretur, fore ut rursum imperatoribus molestus fieret, occasionemque ex ea re illos compellandi haberet, Valentemque in sententiam suam adduceret, Valentinianum autem sibi consentientem ad iram etiam commoveret. Plurimum namque eum metuerunt, virtutem ejus in rebus quæ sub Constantio acciderant, experti. Adeo enim tum quoque inimicorum consilia et insidias propulerat, ut ei illi non gravate ecclesiis in Ægypto cederent, et ea de causa ipse, vix Constantii litteris acquiescens, ex Italia rediret. Causam quidem, quamobrem Athanasius non itidem ut alii ex ecclesia pulsus sit, hanc esse conjicio. Alii vero episcopi tantum non persecutione, quæ illis par esset, quæ ab idololatris excitate fuerant, sunt expetiti. Exsilia enim et deportationes in eos qui non cadem cum Valente sentirent, decernebantur, et sacræ ædes iis quidem adimebantur, aliis autem committebantur. Ægyptus vero dum Athanasio vita suppetebat, malorum ejusmodi immunis et expers fuit.

CAPUT XI. Ως διηρέθησαν οἱ 'Αρειανοὶ καὶ Ευνομιανοί· καὶ περὶ Εὐνομίου καὶ Αετίου· καὶ ὅσα κατὰ τῆς ὀρθοδόξου ἐνεωτέρισαν πίστεως. Ut Ariani et Eunomiani per dissidium sint sejuncti: et de Eunomio et Aetio, et quæ ii contra orthodozam fidem novarum rerum studio sint conati. 124 Sub idem tempus Eunomius ab Eudoxio Arii sententia permansisse. Postquam vero Cyzici recessit, et seorsim suos sibi conventus egit, propterea quod cum sæpius, ut præceptor ipsius Aetius in gratiam et communionem reciperetur, Eudoxium rogasset, id impetrare non potuerit. Non ideo autem Aetium aversatus est Eudoxius, quod hæresim ejus exosam haberet, quam scilicet maxime deprædicabat, sed quod omnes qui cum Eudoxio consentiebant ab Aetio utpote diversam ab eo doctrinam tenente abhorrerent. Atque hæc ipsa causa fuit, car inter Eudoxium et Eunomium discessio fieret. Porro Aetius vehemens et acer Arianæ hæresis assertor et propugnator fuit, arte sophistica bene instructus. Eamdem autem hæresim magis etiam discipulus ejus Eunomius defendit, vir, quod Rufinus ait, et corpore et anima leprosus, atque intra et extra morbo regio infectus ipse quoque arte dialectica præpotens. Hæresim ejus quidam ab ejus nomine appellant. Alii v dvopowy, hoc est, dissimilium, vocant. Sunt auctores quidam, qui Eunomium istum primum ausum fuisse dicunt instituere, ut divinus baptismus mersione una perageretur: et eam quæ ab apostolis per manus accepta hodie quoque ubique servatur, traditionem adulterare, et ritum alium in ecclesia Cyzicena, accuratiore sanctioreque gravitate novitatem suam obtegentem, invemisse. Fuit autem, sicuti dictum est, et Sozomemus testatur, cujus verba ascribere libet, ad orationes scribendas non ineptus, contentioso dis- c putandi genere et syllogismis gaudens: quales sectatores ejus adhuc multos videre est. < Non tain enim illi vitam honestam, mores sanctos et benignam erga egenos misericordiam, si eadem cum ipsis sentiant, quam si quis contentiose disserere, et syllogismis atque ratiocinationibus vincere videatur, laudant. Tales namque pietate majore supra omnes esse existimantur: sicuti Theophronius Cappadox et Eutychius, sectæ hujus studiosi, qui obtinentis hujus imperii tempore sipsos ab Ecclesia rescindentes, cum in aliis rebus ex Eunomii opinionibus, tum in sacro baptismo res novas induxerunt, non in Trinitatem, sed in Christi mortem baptizandum esse docentes. Eunomium sane aliqui dicunt nihil hac in re novasse, sed quemadmodum ab initio cœperat, in Sozom. lib. vi, cap. 26. Theodosii Junioris imperium intelligendum, ad quem Historiam suam ecclesiasticam scripsit Sozomenus, cujus ea sunt verba lib. vi, cap. 26. Socrates propterea Eunomium Cyzico Constantinopolim ad Eudoxium reversum esse et cum eo mansisse dicit, quod Cyziceni non ferentes anipullosam ejus loquentiami, hominem urbe exegerint. In prolixitate enim orationis ejus et multiloquio episcopus factus esset, a clero eum suo, quod nova institueret dogmata, accusatum esse. Eu-. doxium porro, qui tum Constantinopoli Arianæ hæresi præfuit, illum accersivisse, atque ut verba ad populum de doctrina sua faceret, ei permisisse. Et cum nihil in eo damnasset, eum ut Cyzicum rediret cohortatum esse: illum vero dixisse, se de cætero cum eis qui se suspectum haberent, futarum non esse, prætextumque eum discessionis suæ obtendisse cum revera causa illa csset, quod præceptorem suum Aetium receptum non esse ægre ferret hominemque in cœpto suo perseverasse, et nihil de priore opinione sua mutantem privatum vixisse. Et hæc quidem alii ad hunc modum, alii vero aliter tradunt. Sedenim sive Eunomius seu alii quidam traditionem baptismi innovarunt, soli illi periculosa ista ratione divini baptismi expertes mihi e vita excessisse videntur. Si enim ipsi ab initio recepta consuetudine baptizati, primum seipsos rebaptizare non potuerunt, aut quod in ipsis non accidit, primi introduxerunt: quodque neque ipsi per se habuere, neque per. alios accepere, id in alios contulerunt: cum super initio et fundamento quod subsistere nequeat suaque ipsorum arrogantia, dogma hoc instituerunt: tum quæ ipsi non acceperunt, aliis tradiderunt, quod same stultum ac stolidum est. Illud enim sua etiam ipsorum confessione constat, qui` ipse baptismi sacris initiatus non sit, eum alios baptizare non posse: qui vero traditionis eorum more baptizatus non sit, eum pro non baptizato ab eis haberi, ut qui non legitime sacramento eo initiatus sit. Testantur hoc ipsimet, dum quoscumque in sententiam suam pertraxere, etiamsi antea statis catholicæ Ecclesiæ cæremoniis tincti sint, rebaptizant. Quæ novitas non parum religionem turbavit, et Christianismum suscipere volentibus propter dogmatum dissensionem valde obstitit. De Eunomio porro et Aetio illud addere libet, Eunomianæ hæresis auctorem primum Aetium Syrum fuisse et 125 qui juxta Arii sententiam Filium Patri inæqualem, creatumque esse, et ex non exsistentibus exstitisse decrevit. Et qui opinioneru eam approbarunt, Aetiani prius sunt dicti. Cum auteni, quemadmodum artea diximus, quidam ingens fuit sententiarum penuria. Et cum longos conscripsisset in epistolam Pauli ad Rom. commentarios, tunen is scopum Pauli pertingere et assequi non potuisse dicitur. Lib. 1v, c. 9. Eodem argumento uti temporibus nostris possemus, in refutandis eis qui mañus aliis impohere audent, cum eam potestatem non habeant, et consecrati prorsus non sint.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XI. Filium Patri duoústov, consubstantialem, quidam ¿uctooústov, æquisubstanstialem, dicendum esse assererent et imperatori tum placitum esset, ut de Ariminensis concilii sententia, Filius Patri Suctos, æqualis, crederetur: Aetius quidem, ut qui blasphemus in Deum esset, exsilio est mactatus: hæres's autem ejus quodammodo ad tempus soluta jacuit, quod neque alius quispiam, qui alicujus esset nominis, neque ipse Eunomins propalam et libere de ea disserere auderet. Cæterum ubi is 619) Cyzicenain ecclesiam pro Eleusio gubernandam accepit, conquiescere omnino non potuit, et in concionibus ad populum Aetii opinionem rursus in medium produxit. Atque ut fieri solet, cum homines primum hæresis istius auctorem ignorarent, Eunomianos sectatores ejus cognominarunt, propterea quod post Aetium dogma hoc Eunomius renovavit, et majore audacia, quam qui id prin:um tradiderat, defendit. CAPUT XII. Περὶ τῆς αἱρέσεως τῶν Ἀπολλιναρίων, τοῦ τε πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ· καὶ ὅπως εἰς τὴν εἰκείαν ἀπέκλιναν αἵρεσιν. De hæresi Apollinarium patris et filii, et quomodo in suam declinarint hæresim. Apollinares duos fuisse, patrem et filium, antea numerosa etiam carmina quædam ab ipso Apollıdiximus. Et pater quideni presbyter, filius antemn lector fuit uterque Græcis disciplinis valde eruditus. Pater grammaticus, filius rhetor insignis. Pater Alexandriæ ortus, aliquandiu Beryti litteras docuit. Laodicea vero matrimonio contracto, tilium Apollinarem progenuit. Intima eis cum Epiphanio præclaro sophista amicitia fuit. quo ut sejungerentur, ne Theodotus quidem episcopus Laodicensis auctoritate et interdicto suo obtinere potuit. Permultos hi et utiles Ecclesiæ edidere libros, sicuti antea a nobis est dictum. Deinde vero in hæresim nominis sui fœde sunt prolapsi. Nam Apollinaris filius, multis ab Ecclesia abductis, suos sibi conventus egit, sociumque constituendi dogmatis sui Vitalem accepit Antiochenum, ex eorum numero qui Meletii Ecclesiam frequentabant, presbyterum, virum nemini illustri vitæ et morum sanctitate cedentem et eorum qui fidei ejus commissi fuerant curandorum perquam studiosum, eaque de causa a populo egregie cultum et veneratum. Paulo post enim, cum a, communione Meletii discessisset, Apollinari se conjunxit, sectatoribusque ejus Antiochiæ præfuit, vitæ reverentia non exiguam plebis partem addictam sibi habens: qui etiam nomine ab eo accepto, Vitaliani usque ad Theodosii junioris imperium ab Antiochenis sunt vocati. Dicitur autem boc fecisse dolore impulsus: perinde atque a Flaviano, qui postea sedem Antiochenam accepit, tum autem presbyter cum illo erat, despectus, et quominus familialiter cum episcopo esse posset, impeditus fuisset. Quod mamque ea re diminutam esse famam suam putaret, hominum more, dolore eo victus, ad Apollinarem se contulit, et cum eo communicavit, amicitia ejus in primis usus. Ex eo tempore in aliis quoque urbibus sub episcopis suis conventus habuere, et ritus ab Ecclesia catholica alienos celebravere: præter receptas sacras cantilenas, Ad declarandam ineptam et improbam Eunomii impietatem et vaniloquentiam Socrates verba ejus ista profert: Deus de sua ipse substantia nihil amplius, quain nos, novit: neque ea magis illi, quam nobis, est perspecta. Sed quod de ca nos nari inventa decantantes. Nam is præter eruditionem reliquam in poetica quoque varii generis versibus componendis excelluit. Qua ille oblectatione multis, ut sibi adhærerent, persuasit. Et viri in compotationibus manuumque 126 laboribus, mulieres quoque in lanificio suo carmina ejus psallebant. Ad studii enim et laborum laxamentum, ad dies festos, et ad res alias, prout tempus fert, poemata elaboravit, quæ ad laudem Dei pertinent omnia. Ilanc hæresim latius serpere, cum primus urbis Romæ episcopus Damasus et Petrus Alexandrinus cognovissent, coacto Romæ concilio, alienam esse ab Ecclesia universali statuerunt. Apollinaris etiam ipse itidem propter animi imbecillitatem, dogmate suo instituendo, res novas molitus esse dicitur, hujusmodi de causa. Athanasius Alexandrinæ Ecclesiæ episcopus, sub Constantio in exsilium actus, cum in Ægyptum redire jussus esset, et per Laodiceam iter faceret, cum Apollinari, quod amicissimus ei esset, familiariter versatus est. Quod autem, qui diversa erant secta, commercium et communionem ejus veluti jurisjurandi sacramento abnegatam' aversarentur, inter quos et Georgius Laodicensis episcopus fuit: Apollinarem is eo nomine ab Ecclesia exclusit, tanquam contra canones et sacras constitutiones cum Athanasio fuisset. Et cum criminis loco id ei objecit, tum rationem etiam et pœnam veterum atque pœnitentia oblitteratorum erratorum cum convicio ab eo exegit. Cum namque Theodotus ante eum adhuc Laodicensem Ecclesiar: regeret, maxime tum pollens Epiphanius sophista hymnum in Bacchum recitaverat, quo præceptore juvenis etiamnum Apollinaris utebatur. Recitationi ei is cum patre sibi cognomine grammatico insigni affuit. Atque ubi Epiphanius orationem eam exorsurus, sicuti eis qui specimen aliquod talium siu - diorum exhibent, mos est, non initiatos et profanos scimus, idem et ipse prorsus scit: et rursus quod ille novit, id in nobis quoque similiter omnino reperias. Ut supra. Sozom. lib. vi, cap. 25.

(12 exire et procul esse jussisset: neque Apollinaris, non persuasit, mœrore correptus Ecclesiam turbaneque ejus pater, neque etiam alius quispiam qui ibi aderant Christianorum, ex auditorio secessit. I postquam rescivit Theodotus episcopus, moleste tulit. Et aliis quidem ex populo aliquatenus objurgatis. gratiam delicti fecit: Apollinarim vero utrumque cum eis propalam peccatum objecisset, ab Ecclesia segregavit. Erant enim clerici, pater quidem presbyter, filius vero sacrarum Scripturarum adhuc lector. Intercesserat aliquid temporis, et eos, postquam lacrymis et jejuniis crimen admissum pœnitentes abolevissent, Theodotus rursum in gratiam recepit. Ubi autem Georgius episcopatum est adeptus, et Apollinaris cum Atha· nasio familiariter fuit, quemadmodum diximus, excommunicatum cum Ecclesia exegit. Atque ille sæpe Georgium dicitur, ut in communionem reciperetur, deprecando obsecrasse. Verum ubi id illi vit, et dogmate novo hæresim suam introduxit, quoad potuit: compositis arte orationibus, inimi. cum ulciscens, et quod se in sacrarum Litterarum doctrina illo præstantiorem exauctorasset arguens. Ad hunc modum scilicet privatæ clericorum, tem)- pore quolibet, inimicitiæ, maximo Ecclesiam detrimento affecere, et religionem in sectas multas dissecuere. Id inde satis liquet. Si enim itidem ut Theodotus, Georgius quoque pœnitentem Apollinarim suscepisset, hæresis quæ ab eo nomen habet, ut ego quidem puto, non exstaret. Ingenia namque hominum si despici se videant, arrogantem audaciam concipiunt, et contendendi studio res novas moliuntur. At si id quod æquum est consequuntur, ad moderationem se dant, et sorte sua contenti sunt 127 CAPUT XIII. Ως Βασίλειος καὶ Γρηγόριος ἄμφω ἀντιῤῥήσεις κατὰ Εὐνομίου και Απολλιναρίου ἔγραψαν· καὶ τίνα ἦσαν ὁ ἐδογμάτιζον. Ut Basilius et Gregorius uterque libros refutatorios contra Eunomium et Apollinarium scripserint: et quæ istorum hæreticorum fuerint opiniones. Eunomium, quod diximus, eadem cum Aetio sentire negari non potest Nam et ipse Aetium præceptorem jactat, et id in scriptis ipse suis aperte testatur. Apollinarein vero etiam accusans Gregorius Nazianzi episcopus, in epistola quadam ad Nectarium Constantinopolitanæ Ecclesiæ præsidem, hæc scribit: «Et detrimentum quidem nostrum, quod in sinu nostro fovemus, Eunomius minime eo quod alicujus nominis sit, contentus est: verum nisi omnes una secum in perniciem pertrahat, jacturam id esse judicat. Sedenim toleranda hæc quidem sunt. Quod autem in Ecclesiæ calamitatibus censeo longe gravissimum, Apollimaristarum est impanitas. Quos nescio quoniodo sanctitas tua negligit, concionandi conventusque cogendi licentiam æqua nobiscum potestate et dignitate sibi ipsi usurpantes. Tu quidem, qui per omnia prorsus juxta Dei gratiam in divinis erudised a principio carnalem illam naturam in Fiilo fuisse. Atque perperam acceptum dictum quoddam evangelicum tanquam testimonium tantæ absurditati prætendit, dicens: Nemo ascendit in cœlum, nisi qui e cœlo descendit, Futius hominis '. Ita ut priusquam descenderit, ipse Filius hominis fuerit et descenderit, suam illam deferens carnem, quam in cœlo habuerit antesæcularem el consubstantiatam Et rursus apostolicam aliam profert vocem: secundum hominem e cœlo esse. ▸ Deinde instituit hominem illum qui e cœlo venerit mentem non habere, sed divinitatem Unigeniti naturam mentis adimplere, ut quæ pars tertia humanæ coagmentationis sit facta, anima et corpore humanitus circa eam exsistentibus, mente illis decollante, et verbo Dei locum ejus obtinente. Atque equidem nondum hoc grave est spectaculum. Verum illud omnium longe gravissimum, tus es mysteriis, non tantum quæ ad patrocinium p quod ipsum unigenitum Deum, judicem omnium, et defensionem Dei verbi spectant, sed ea etiam quæ ab hæreticis adversus saniorem fidem excogitata sunt, tenes. Attamen non importunum fuerit, a tenuitate mea magnificentiam tuam audire aliquid. Incidi in Apollinaris libellum, qui omnem hæreticam improbitatem longe superat. Asseveral enim, carnem jušta salutis nostræ administrationem ab unigenito Filio naturæ nostræ transmatandæ gratiæ, non adventitiam susceptani esse, • Joan. II, 13. In Græco Nicephori exemplari integer hic sexternio defuit. Defectum euni juxta capitum annotationem ex aliis ecclesiasticis scriptoribus explevi. Sozom. lib. vi, cap. 27. Μὴ ἐπίκτητον. auctorem et ducem vitæ, et vastatorem mortis, mortalem instituit: ita ut passionem ille in divinitate sua susceperit, et in triduana illa mortificatione corporis, simul etiam ea cum corpore commortua, et sic a Patre rursum a morte resus. citata sit. Reliqua quæ importunitati tantæ ille adjicit, longum esset recensere. Opiniones sane Apollinaris et Eunomii quales fuerint, ex iis quæ dicta sunt, quilibet cognoscet. Et ut facilis conLegendum in Greco συνουσιωμένην pro συνώσιωμένην. Μέρος τοῦ ἀνθρωπίνου συγκρίματος το τρι μόριον ψυχῆς τε καὶ σώματος κατὰ τὸ ἀνθρώπινον περὶ αὐτὴν ὄντων.

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XI. jectura est, permultos illi ab Ecclesia universali in transiret, periclitabatur. Ab Eunomio autem, ne corum sententiam pertraxissent, nisi Basilium et Gregorium Cappadoces adversarios invenissent, qui ex professo multa adversus eos scripsere. Theodosii præterea, quod paulo post secutum est, imperium conatus eorum repressit. Nam duces ipsos hæresium ex frequentibus et populosis orbis partibus in solos locos relegavit. Obstitere etiam insuper illis ejus ætatis monachi. Mordicus namque Nicæna retinuere decreta, qui in Syria et Cappadocia finitimisque locis monasticam sunt philosophati. Et regio ea quæ a Cilicia ad Phœniciam usque tendit, ne in hæresim Apollinaris inficerentur populi a Cilicia et monte Tauro ad Hellespontum et Constantinopolim usque metus erat. Non difficile enim utrique erat, finitimis quoque eorum, apud quos versabantur, ut sententiam suam sequerentur, persuadere. Idem sane et Arianis contigit. Vulgus enim, monachorum, quos recensuimus, virtutem et opera admiratum, cum ipsos recte sentire credidit, tum aliter opinantes propter suspicionem impuræ et adulterinæ doctrinæ aversatum est: sicuti Ægyptii, monachos guos sequentes, Arianos pro hostibus habuere. 128 CAPUT XIV. Περὶ τῆς αἱρέσεως τῶν Ανθρωπομορφιτῶν καὶ τῶν Μασσαλιανῶν· ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν Ναυατιανῶν· ὅτι καὶ οὗτοι εἰς πολλὰ διηρέθησαν διὰ τὴν μετάθεσιν τῆς τοῦ Πάσχα ἑορτῆς. De hæresi Anthropomorphitarum et Massalianorum: præterea de Novatianis, quod et jam ii in multas sectas sint divisi propter ſeriarum Paschæ mutationem. Edytas, hoc est precatores, hos cognominant, qui eam vocem in Græcum transtulere sermoney). Habent autem aliud quoque cognomen, ex re ipsa natum 'Evoustaoral enim, hoc est Numine afflati nominantur, dæmone quopiam vim in eis suan, exercente, quam rem Spiritus sancti præsentiam esse opinantur. Qui vero in hoc vitio perfecti sunt, manuum opus omne et laborem perinde a¹que in¡- probitatem aversantur. Itaque somno dediti, somniorum visiones et phantasias prophetiam vocant. Istius hæresis duces fuere Dadoes, Sabbas, Adelphius, Hermas et Symcones, atque præterea asii. Qui quidem se ab ecclesiastica communione non abstinuerunt, nihil prorsus vel prodesse vel obesse divinam escam dicentes. De qua Dominus Christus inquit: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, vivel in æternum *. Morbum autem eum supprimere sedulo conantur, et eumdem etiam convicti impudenter pernegant: et illis qui in eadem sunt opinione, quam ipsi animo complectuntur, Ecclesia interdicunt. Letoius sane Melitinensem gubernans Ecclesiam, vir divino ardore spectatus, cum multa monasteria seu potius prædonum speluncas contagione morbi ejus corripi videret, eas incendit, et Jupos ab ovium grege depulit. Itidem et præclarissimus ille Amphilochius, qui metropolim Lycaoniæ fidei suæ creditam rexit, et gentem universam gubernavit, ubi pestem talem eo pervenisse cognovit, eam ejecit: et greges qui ab eo pascebantur, clade ea liberavit. Porro et Flavianus, celebri ſama vir, postquam Antiochiæ episcopus est factus, et id genus homines Edessæ versari cognovit, veneno suo finitimos inficientes, monachorum sodalitate quadam ad cos missa, Antiochiam eos pertraxit, et ægritudinem suam Ea ætate Audæus quoque quidam, et genere tempore etiam Massalianorum pullulavit hæresis. et lingua Syrus, fuit novorum dogmatum inventor. Quæ enim mala dudum parturierat, aliquando tandem peperit. Primum namque cum perperam illud intellexisset, Faciamus kominem ad imaginem et similitudinem nostram, Deum humana esse forma opinatus est, eumdemque corporalia membra habere existimavit: sacræ Scripturæ sententiam non satis assecutus, qua: divini Numinis operibus humanarum partium vocabula tribuit, quandoquidem eo modo, qui res subtiliores percipere et audire nequeunt, facilius consilium Dei intelligunt. Addidit deinde ad impietatem eam consimilia alia. Manente enim id mutuatus, conditorem universitatis hujus Deum neque ignem neque tenebras creasse docuit. Verum hæc quidem, et quæcunque sunt ejusmodi, qui factionis ejus sunt, celant. Dienutur autem publicis Ecclesiæ conventibus segregari, propterea quod nonnulli pecuniam apud nos exsecrando fenore locent, nonnulli cum mulieribus extra, non ut lex postulat, conjugii consuetudinem habentes impie vivant. Qui vero a talibus rebus sint alieni, libere cum eis communicare. At ideo illos suo quodam more ab aliis separatos vivere constat, quod dogmatum suorum occultent blasphemiam et impietatem. Porro ficta hæc et assimulata sanctitas arrogantiæ est plena, quæ scilicet a doctrina Pharisæorum provenerit. Nam et illi animarum simul et corporum medicum accusarunt, ad sanctos apostolos dicentes: Cur cum publicanis et peccatoribus cibum sumit magister vester? Et per prophetam de talibus hominibus dicit Deus: Qui dicunt, Purus sum, ne me attigeris, iste fumus furoris mei est *. Sedenim amentiam istorum refellere temporis istius non est. Proinde ad reliqua commemoranda progrediamur. Eodem 11. * Isa. LII, 11. • Joan. VI, • Matth. 1x, Massalianorum istorum, qui et Eachitæ sive Enthusiaste dicuntur, mentio fit, 1. Ariani, ut Supra

ECCLESIASTIC.E HISTORIE LIB. XI. scribit qui se presbyteri filium fuisse dixit, est non incelebris) episcopi, a quibus tum maxime quocum Synodo ei interfuerit. Cum quidem eo non convenerint vel Agelius Constantinopoli Novatianorum episcopus, vel Maximus Nice, vel etiam Nicomediæ aut Gotyæi (urbs ea Phrygiæ Novatianorum religio est administrata. Hæc sic tum acta. Postea vero Novatianorum ecclesia propter cam synodum in partes discessit: sicuti suo loco dicemus. CAPUT XV. Ὥς, Ευδοξίου τοῦ Κωνσταντινουπόλεως τελευτήσαντος, οι Αρειανοί Δημόφιλον προεβάλλοντο· οἱ δὲ τῆς καθολικῆς ᾿Εκκλησίας Εὐάγριον, Εὐσταθίου τοῦ ᾿Αντιοχείας τοῦτον χει· ροτονήσαντος· καὶ ὅσα ἐπὶ τούτοις συνέβη. Ut Eudorio Constantinopolitano piscopo mortuo, Ariani Demophilum, Catholici autem Evagrium, Eustathio Antiocheno episcopo hunc ordinante elegerint; et quæ his acciderint. Sed ut historiam persequamur eo unde revocatus, tum autem Constantinopoli privatus digressi sumus, revertendum nobis est. Imperator latebat, ut sua saltem præsentia duoovalov, conValens Constantinopoli solvens, Antiochiam ad substantialis, professores confirmaret. Ita factum, Orontem adire properavit. Et cum Nicomediam pervenisset ibi hac de causa restitit. Eudoxius Arianæ sectæ episcopus statim post discessum imperatoris Constantinopoli vita defunctus fuerat, consulatu Valentiniani et Valentis tertio, cum quidem clavum Ecclesiæ Constantinopolitanæ annis undecim rexisset. Ejus in locum Ariani surrogarunt Demophilum quemdam. Professores autem poovalov, consubstantialis, commodum se tempus, ut sedem episcopalem recuperarent, nactos esse rati, Evagrium suæ factionis presbyleram episcopum designarunt. Cui manus imposuit Eustathius, episcopus aliquando Antiochenus, qui a Juviniano quidem ab exsilio non ita pridem fuerat ut Ariani persecutionem adversus nostros renovarent. Ea res postquam est ad principem delata, veritus ille ne seditione et tumultu civitas turbaretur, militarem manum Nicomedia Constantinopolim misit, cum mandato ejusmodi, ut simul et ordinator et ordinatus comprehenderetur, atque alius alio exsulatum mitteretur. Eustathius igitur Bizyam quod Thraciæ oppidum est, Evagrius in locum alium deportatus est. Proinde Ariani, quod plerique omnes in rebus secundis faciunt, magis magisque efferari, orthodoxos et recte sentientes admodum vexare, cædere, contumeliis afficere, in vincula conjicere, pecuniis etiam spoliare, intoleranda omnia adversus eos facere. CAPUT XVI. Περὶ τῆς ὠμότητος τῶν Ἀρειανῶν, καὶ ὡς Οὐάλης κατὰ τὸν Ἀστακηνὸν τῆς Νικομηδείας κόλπον ὀγδοήκοντα ἐκκλησιαστικοὺς ἐπὶ μέσης θαλάσσης σὺν τῷ πλοίῳ πυρὶ παρανάλω σεν. De crudelitate Arianorum, et ut Valens circa Astacenum Nicomedia portum octoginta ecclesiasticos viros una cum navigio in medio mari igni combusserit. 131 Porro cum nostris dura hæc et gravia es- ret, ne seditio in vulgo oriretur, veritus est: sent, ad principem precatores misere, si quo modo finem ærumnæ ejus obtinere possent. Cæterum illi opinione sua plurimum sunt falsi, ut qui justitiam se ab injusto impetraturos esse speraverint. Cum namque dilecti ex ecclesiastico ordine octoginta viri, quibus præfuit Urbasus, Theodorus, et Menedemus, Nicomediam venissent, preces imperatori obtulissent, et de vi tanta quiritati essent, indignatus ille, in præsentia quidem iram pressit: deinde autem clam Modesto præfecto præcepit, ut comprehensos eos necaret. Supplicii ejus modus, quia novus et insolens prorsus fuit, posteritatis memoriæ est mandatus. Præfectus, si viros religiosos, qui nihil commisissent, propalam perimeSozom. lib. vi, cap. 24. Sucr. habet Cotyanii. Legendum ex Suida, Colyai. Socrat. lib. iv, cap. 44 et 15. Sozom. lib. vi, cap. 13. Bizya arx regum Thraciæ, a Terei nefasto crimine invisa hirundinibus. Plin. lib. iv, cap. 11. Constantinopoli autem Ariani plures pios catholicosque presbyteros navi, in qua nullum PATROL. GR. CXLVI quapropter eos se in exsilium missarum esse assimulavit In qua illi sententia magnis animis acquievere. Ille navim eos, veluti solum exsilii causa versuros conscendere jussit, et nautis pra-- cepit, ut in medio mari navem incenderent, ut cum eo modo illi interiissent, sepulcri cura carerent. Ventum est in sinum medium, qui Astacenus vocatur ibi nautæ imperata fecerunt. Nam ípsi scapha, quæ navem sequebatur, conscensa, navigium in quo viri ílli vehebantur, incenderunt. Vehementius tum subsolanus ventus flabat, et proinde navis eo citius flammain concepit. Duravit ea usque ad locum Bithyniæ, qui Dacidizus nuncupatur, ibique una cum piis illis hominibus erat instrumentum nauticum, imposuerunt, eamque pelago, ventis undisque temere ferendam commiserunt. Deinde populares quosdam suos in navigio alio submisere, qui ignem illi injicerent. Šie sancti illi viri cuin igne et aqua conflictantes, postremo in mari submersi, martyrii coronam receperunt. (Theodor. iv, cap. 24.) Socrates navale esse dicit.

in littore est absunıpta. Sedenim factum tam tru- ▲ incolæ patriam relinquerent, et Constantinoculentum vindicta est prosecuta. Fames siquidem polim se atque ad alias diversas provincias conrepente tanta est in Phrygia orta, ut necessário ferrent. CAPUT XVII. Περὶ βίου καὶ ἀγωγῆς καὶ παιδείας καὶ συμψυχίας τοῦ μεγάλου Βασιλείου καὶ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου· καὶ ὅπως ἐπὶ τὴν ἱερατικὴν καθέδραν ἀνήχθησαν. De vita, institutione, studiis, et intima amicitia magni Basilii et Gregorii Theologi: et ut ad sacerdotalem sedem sint provecti. k Cum vero multa nobis de Basilio Magno et Gre gorio Theologo dicenda sint, operæ pretium facturum me esse putavi, si pauca quædam de arctissima, quæ tantis viris inter se fuit amicitia et conjunctione, præmitterem. Quod sane non rectius certiusque fecero, quam si Gregorii ipsius ea de re verba protulero, quæ in ea oratione sunt, quam is de Basilio funebrem conscripsit. Ternpore, inquit, procedente, ubi alter alteri mutuum amorem (faćtum id Athenis, ubi simul uterque litteris operam navavit) indicavit, affectionemque eam philosophiæ gratia conceptam esse constitit, tum alter alteri factus est omnia. Sub uno viximus tecto contubernales, et arcta inter nos devincti conjunctione idem spectavimus et alter alteri animum flagrantem et constantem præstitit. Corporum namque necessitudo, quoniam rerum flu- ·xarum est, haud aliter quam verni flores, interit. Neque enim, materia igne consumpta, flamma du- ∙rat, sed una cum re cremata evanescit: neque charitas, ubi fomitis ardor emarcuit, consistit. Divinus autem et pudicus amor, quandoquidem rei firmæ et stabilis est, propterea solet esse constantior. Et quanto magis amantes rei desiderata . pulchritudinem considerant, tanto inter se conjunguntur magis. Hæc amicitiæ nostræ lex erat. Atque cum ad hunc modum inter nos animati essemus, et tales Ormo thalamo, ut Pindarus inquit, aureas columnas substruxissemus, deinceps processimus, Deo simul et desiderio mutuo opitulatoribus usi. Sed quomodo sine lacrymis .necessitudinis tantæ recorder?. Eadem erat nobis :rei invidiosissimæ, doctrinæ scilicet, spes propo. sita. Sed invidia 132 abfuit, æmulatio autein utrumque exercuit: et certamen nobis erat, non uter nostrum primas ferret, veruin uter alteri eas concederet. Alter enim alterius laudem et gloriam pro sua habebat. Et in utroque visa est anima una duo circumferre corpora. Quod si credendum non est dicentibus, oinnia in omnibus esse sita: at nobis id saltem credatur, alterum in altero situm luisse, et alterum ab altero pependisse. Utrique opus unum propositum fuit, virtus ipsa, et ut vitanı omnem ad spem futuram dirigeremus, et prius inde animo transferremur quain corpore excederemus: ad quod spectantes, vitam et actionem omnem nostram ita instituimus, ut nos man. ita Constantinopolim Socrates scribit frequentissimam multitudinem alere, propterea quod mare ei omne genus commeatus suppeditet: el datum divinum duceret, et alter alterum ad vir- 'tutem acueret atque excitaret. Et si non insolens hoc verbum esset, regulam et amussim, quibus quæ recta sunt, quæve minus, explorantur, alterum alteri fuisse dicerem. Sodalibns nos conjunximus non impudicissimis, sed modestissimis: non contentiosissimis, sed pacificis maxime, et quibuscum esse utilissimum est, quod sciremus, facilius vitia contagione contrahi, quam virtutem cum aliis communicari. Quandoquidem et morbus in alios citius, quam valetudo transfertur. Disciplinas non jucundissimas magis quam honestissimas consectati sumus. Nam per eas vel ad virtutem, vel ad vitia effinguntur adolescentes. Duæ autem nobis erant notæ viæ: altera prior et honestior, altera posterior, et non ejusdem momenti: illa ad sacra templa, et qui in eis sunt doctores, hæc ad profanos magistros ducens. Reliquas in- -sistere eis volentibus reliquimus, videlicet dies festos, theatra, spectacula, conventus publicos, convivia. Nihil enim admirandum et præclarum esse duco, quod ad virtutem non conducat, neque eos qui studio ejus tenentur, meliores reddat, Atque aliis quidem alia sunt, vel a patre accepta, vel domo éx quotidianis studiis et actionibus reportata cognomina: nobis vero ingens momentum fuit et nomen, ut Christiani et cssemus el nominaremur. Athenæ equidem aliis non parum, quantum ad animos pertinet,,nocent. Nam id non frustra pii opinantur, quod plus ille quam reliqua Græcia idolis abundant. Et profecto difficile est, non -simul aliquem transversum rapi ab illorum laudatoribus et patronis. Nobis vero qui animis probe munitis atque instructi essemus, nullum ab illis obvenit detrimentum. Quin e diverso potius, quod quidem dictu mirabile est, ea ex re magis etiam in fide sumus confirmati, propterea quod errorem et impuritatem eorum cognoverimus: ibi dæmones despicientes ubi dæmones sunt in admiratione. Et si quis est aut creditur esse Auvius, qui per salsuginem amaraŋı maris dulcedinem suam retinens duit: aut auimans aliqua, quæ in igue, a quo omnia consumantur, subsilit: id nos inter æquales omnes profecto fuimus. Et quod pulcherrimum est, sodalitas quædam nobiscum non ignobilis fuit, quæ ab illo tanquam duce instituebatur atque regebatur, eisdem nobiscum præterea cum opus sit, Euxino Ponto ingens framenti copia co subvehatur. (Lib. iv, cap. 16.)

" ECCLESIASTICE HISTORLE LIB. XI. satis versati erant, ex Origenis et aliorum, qui illum vel præcesserant, vel consecuti fuerant, libris, sacrarum Litterarum sententiam addidicerunt. Magna enim tum orbe toto Origenis gloria fuit. In ejus libris cum se exercuissent, Arianis strenua restiterunt. Et quia illi auctoritates et testimonia ex Origenis scriptis ad dogma suum comprobandum afferebant, ipsi eos refellerunt, non satis Origenis sententiam assecutos essc ostendentes. Apud multos quidem tum Ariani. atque Eunomius et ipse Arianizans, in magno fuere pretio. At illi postquam cum Gregorio et Basilio vel scriptis vel disputationibus sunt constudiis gaudens. Quamvis pedites, juxta Lydium a 133 Itaque postquam in philosophicis litteris currum, illius scilicet cursum et morem curreremus. Unde celebritas quædam nobis contigit apud magistros et commilitones nostros, præterea vero in Græcia omni, apud eos maxime qui in ea præcipue clari sunt. Quin jam ſama quoque nominis nostri ultra Græciæ fines, sicuti hoc multorum sermione ferebatur, processit. Tanta namque præceptorum nostrorum, quanta Athenarum, et tanta nostra, quanta præceptorum laus fuit. Atque adeo per amicorum insigne, sicuti fuimus, ita et habiti sumus: ut nihil simile apud Griecos haberent vel Orestes et Pylades, vel Molionidæ, Homerici carminis miraculum Hæc Gregorius de sua et Basilii disciplina et amicitia, quam _gressi, indocti prorsus esse comperti sunt. Basilius etiam cum scripta pleraque, tum epistolæ eorum magis declarant. Hos sane viros si quis inter se conferre, vitamque, mores et virtutem eorum exponere velit, alterum alteri præferre addubitabit. Fuit enim inter eos, et vitæ sanctioris, et profanæ simul sacræque doctrinæ concertatio. Nam adolescentes adhuc, Athenis Himerii et Probæresii, qui tum inter sophistas præcipui erant, deinde etiam Antiochiæ in Syria Libanii auditores et discipuli artem rhetoricam summe perdidicerunt. Et cum, quod ad philosophia studia valde appositi essent, quidam eos ad ludos aperiendos, ct sophisticam vitam complectendam, alii autem ad causas in foro agendas cohortarentur, studio utroque contempto, solitariam sunt vitam secuti. ὕστερον, συνδρομῇ πολλῶν ἱερέων τῆς ἐκεῖσε ἐκκλη· σίας τὴν ἐπισκοπὴν ἐπετράπη. Εἰ μὴ γὰρ αὐτὸν ἡ θεία χάρις ἐκεῖσε παραβάλλειν εκίνει, μήτ' ἐπισκό που μήτ' ἐκκλησίας οὔσης, πάντων δ᾽ ἐλαυνομένων, ἐκινδύνευε σχεδόν μηκέτ' εἶναι τῇ Κωνσταντίνου τὸ τῇ ἐν Νικαίᾳ πίστεως δόγμα. Αλλὰ περὶ μὲν τούτου καὶ αὖθις κατὰ χώραν ἐροῦμεν τὸ δέ γε νῦν περι Βασιλείου διέξειμι. Ως μετὰ Εὐσέβιον Βασίλειος τὴν Καππαδοκών ἐπετράπη· καὶ περὶ τῆς πρὸς Ουάλεντα παρῥησίας αὐτοῦ. a Meletio Antiochiae episcopo diaconus creatus, postea patriæ suæ Cæsareæ Cappadocum antistes factus, cum cura et fide ecclesiis præfuit. Veritus enim ne res Arianorum novæ Ponti etiam ditiones occuparent, celeriter ad eas partes percurrit, atque monachorum ibi exercitia instituens, ot plerosque sacra doctrina erudiens, in ſide etiam fluctuantes confirmavit. Gregorio autem, qui Na - zianzi mediocri Cappadociæ oppido, patri suo in episcopatu successit, idem studium fuit. Circumiens enim et ipse oppida pleraque, eos qui in religione imbecilli erant, confortavit. Potissimam vero Constantinopolim frequentius visens, sen - tentiæ suæ suffragatores in doctrina confirmavit: et postea in eam urbem legitime evocatus, admii - nistrationem Ecclesiæ ibi multorum episcoporum concursu et suffragio suscepit. Quod nisi divina gratia, ut is eo veniret, procurasset, quod expulsis omnibus, neque episcopus neque ecclesia ibi esset, periculum certe et metus fere fuisset, ne deinde Nicænæ fidei doctrine Constantinopoli locus deesset. Sed hac de re postea sun loco dicam. In præsentia historiam de Basilio persequar. Διαφορά τις συνέβη τῷ πρὸ τοῦ Βασιλείου τῆς Εκκλησίας καθηγεμόνι Ευσεβίῳ, ἔτι ἐν διακόνοις τελοῦντος. Ην δὲ ὁ Εὐσέβιος καὶ τἆλλα μὲν ἐπαινετός ὁ ἀνὴρ, καὶ τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας κινδύνοις μάλιστα διαπρέψας, ὡς ὁ τότε ἔδειξε διωγμός. Τῆς οὖν δια φορᾶς γενομένης, Βασίλειο; μὲν ἐπὶ τὸν Πόντον ἐγώ. ρει, καὶ τοῖς ἐκεῖσε φιλοσόφως ζῶσι συνῆν· ὁ δὲ τῶν Καισαρέων δῆμος, καὶ μᾶλλον ὅσοι τοῦ πλήθους ἦσαν σοφώτεροι, δι' ὑπονοίας εἶχον Ευσέβιον, καὶ ἀπολι πεῖν τε αὐτὸν ἐδουλεύοντο, καὶ κατ' ἰδίαν χωρισθέν τες, τὰς συναγωγὰς δῆτα ποιεῖσθαι, ὅτι φυγῆς αἰ τιος ἐγεγόνει ἀνδρὶ τοσούτῳ τὴν ἀρετὴν καὶ βιοῦν λέο γειν ὑπὲρ ἅπαντας εὐδοκίμῳ, καὶ ταῦτα στίφους του σούτων αἱρετικῶν περιθέοντος. Ὁ μὲν οὖν Βασίλειος, Sozom. eod. cap. 14. Socrat. eod. cap. 26. CAPUT XVIII. Ut post Eusebium Basilio Ecclesia Cappadocum sit commissa et de insigni ejus adversus Valentem dicendi libertate, Eusebio, qui ante Basilium ecclesiæ Cesariensis gubernator fuit, dissidium quoddam cum Basili etiamnum diacono intercessit. Fuit autem Eusebius cum aliis in rebus vir magnus, tum certaminibus et periculis pro pietate subeundis maxime spectatus. Id quod ejus temporis persecutio declaravit. Dissidium autem cum eis intercessisset, Basilius in Pontum secessit, atque ibi cum monachis phi losophice viventibus fuit. Plebs autem Cæsariensis, atque in primis qui ea erant cordatiores, quodl Eusebium suspectum habebant, quasi fugæ causa esset víri tanti, qui virtute et moribus et eloquentia omnibus aliis clarior esset, eo præcipue tempore quo hæreticorum ingens multitudo circumcursa-

ret, consilium ejus relinquendi et seorsim con- ἵνα μὴ τὸ ἐφ' ἑαυτῷ τὴν ἐκκλησίαν ἐπιτρέψη, ventus sibi suos agendi cepere. 134 Atque ita quidem Basilius, ne, quantum in Co situm erat, Ecclesiam plurimis tumultibus ab eis qui aliena sentiebant, conturbatam amplius affligeret, quietam in Ponticis monasteriis agebat vitam. Valens autem, et quæ cum eo erat sacra cobors (semper euim illum incitantes episcopi Ariani sequebantur) opportunum se tempus naetos esse dicentes, ut in Cappadocum Cæsarea quod vellent perficerent, propterea quod BasiJius secessisset, et populus Eusebii odio ad discessionem spectaret, Nicomedia profecti Casaream, tanquam et hanc eversuri, venerunt: atque ibi ·quæ soliti fuerant, peragere sunt conati, videlicet ut reda sentientes ecclesiis exigerent, easque Arianis traderent. Cæterum consilium id frustra fuit. Quamprimum enim hos Caesaream pervenisse muntiatum est, Basilius monasticis in Ponto scholis vale dicto, Cæsaream et ipse redit, et Eusebio rebus omnibus aliis posthabitis conciliatur. Quo quidem facto animi sui benevolentiam maxime ostendit. Ει quod in tempore magno judicio omnia. · cum ratione egit, disputationibusque opportune est usus, cxamen lereticorum ingens repulit, et ecclesiæ temporibus durissimis profuit. Valens, postquam ei conatus non successit, una cum episeopis suis Antiochiam concessit atque inde aliquanto post in Cappadociain reversus, Basilium, post Eusebii mortem ecclesias administrantem inve- . nit: quem cum exigere vellet, colitus ea in re est impeditus. Atenim nihilominus leonem statim se larva et terriculamento exterriturum esse credens, ad præfecti tribunal eum misit Ibi praefectus assistens eum interrogat, quanam de causa religionem imperatoris non complecteretur. Atque ille: Quod hoc sic Deus non præcepit, inquit. Εt insuper imperatoris errorem reprehendit, atque ὁμοούσιον, consubstantiale, defendit. Ubi vero ille mortem ei minatus est, Basilius gratiam se illi eo nomine habere dixit, quippe qui discedere ex tali rerum statu non gravate cuperet. Εt cum præfectus amplius eam rem deliberare juberet, Basilius, Ego quidem, inquit, et hodie et cras idem fuurus sum. Utinam vero tu teipsum non mutasses. Creatura cnim cum sim, creaturam adorare, Deumque esse profiteri, in animum non inducam meum. Sed neque religioni vestræ me aggregari sustinebo. Tametsi enim vos clarissimi et non minima orbis pars esse exi - stimamini, 135 me tamen minime decct hominibus gratificari, et propterea fidem in Deum parvi pendere: quam ego mediusfidius proditurus non sum, etiamsi mihi bonorum publicationem, et exsilium, et aliud. quidquam gravium ærumnarum, mortemque adeo ipsam mineris. Nihil enim rerum talium mærorem mihi afferre potest. Quod si facultates mcas expetis, panAd episcopatum eum, multorum episcoporum suffragiis est evectus. (Socrat.) Socrates, Basilium ab imperatore Caesarea πλείστοις θορύβοις παρὰ τῶν ἑτεροδόξων κυμαινομένην, τοῖς κατὰ Πόντον φροντιστηρίοις ἐνέβαλεν ή συχῆ διαζών, Ουάλης δὲ καὶ ὁ περὶ αὐτὸν ἱερὸς στρατὸς (ἀεὶ γὰρ ἐκείνῳ συνῆσαν διερεθίζοντες) καιρὸν ἔχειν εἰπόντες καὶ ἐν τῇ Καππαδοκῶν ἀνύσαι τὸ σπουδαζόμενον, τό τε ἀπόδημον εἶναι Βασίλειον, καὶ τὸ διὰ μίσους ἄγεσθαι τῷ λαῷ τὸν Εὐσέβιον καὶ εἰς ῥῆξιν ὁρᾷν, ἐκ τῆς Νικομηδείας ἀπάραντες, ὡς καὶ ταύτην καταστρεψόμενοι, τῇ Καισαρέων προσέβαλον, καὶ τὰ ειωθότα ποιεῖν ἐπεχείρουν· ἐκβάλλειν μὲν τῶν ἐκκλησιῶν τοὺς ὀρθόφρονας, τοῖς δ' ἐξ ᾿Αρείου ταύτας διδόναι. Ηκιστα δ' αὐτοῖς μετὰ σκοπὸν ἀπὸ έβη τὸ βουλευόμενον· ἅμα γὰρ ἡγγέλλετο τούτους ἐπὶ Καισαρείας ἐλαύνειν, καὶ Βασίλειος τὰς ἐν Πόν τῳ διατριβάς χαίρειν εἰπὼν, ἐπὶ τὴν Καισαρέων ἥκει· καὶ πάντα θέμενος ἐν δευτέρῳ, σπένδεται Εὐσεβίῳ, καὶ ἐν τοῖς μάλιστα τὸ εὐνοϊκὸν ἐπεδείκνυ, κατὰ καιρὸν ἐν κρίσει τοὺς λόγους οἰκονομῶν. Εγκαίρως δὲ τοῖς λόγοις, τὸ πολὺ τῶν αἱρετικῶν ἀπε κρούσατο σμήνος· καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τὰ μέγιστα τηνικαῦτα ἐπήμυνεν. Οὐάλης δὲ ἀποτυχὼν τῆς σπου δῆς, σὺν τοῖς ἀμφ' αὐτὸν ἱερεῦσιν ἐπὶ τῆς ᾿Αντιόχου ἐχώρει. Μετὰ δέ τινα χρόνον ἐκεῖθεν αὖθις εἰς Καπ παδοκίαν γενόμενος, εὑρίσκεται Βασίλειον μετὰ τὴν Ευσεβίου τελευτὴν τὰς ἐκκλησίας ἐπιτραπέντα. Και δὴ βουλευσάμενος αὐτὸν ἐξελάσαι, ἄνωθεν ἀπέσχετο τῆς ἐπιβουλῆς. Ὅμως δ' οὖν εὐθὺς μορμολυκείοις τὸν Λέοντα οἰόμενο; ἐκφοβεῖν, εἰς τὸ τῶν ὑπάρχων ἔπεμπε δικαστήριον. Ο δὲ ὑπαρχος παραστησάμε νος, πεῦσιν προσῆγεν ὅτου χάριν, μὴ τὰ βασιλέως θρησκεύειν αἱρεῖται· τὸν δ᾽ ἀποκρίνασθαι, ὅτιπερ μὴ κελεύειν οὕτω Θεόν. Καὶ προσῆγε τὰς μέμψεις καὶ τὸ ὁμοούσιον συνεκρίτει. ὡς δὲ θάνατον αὐτῷ διηπείλει, καὶ χάριν ἔλεγεν ἔχειν ἀπαλλάττειν χρι μένῳ τῶν ὧδε. Εἰ; σκέψιν δὲ τοῦ ὑπάρχου θεῖναι τὴν λόγον προτρεπομένου, τὸν Βασίλειον φάναι· «Εγώ μὲν καὶ σήμερον καὶ τῇ ὑστεραίᾳ ὁ αὐτὸς ἔσομαι· εἴθε δὲ σὺ σαυτὸν μὴ ἐνήλλαττες· κτίσμα γὰρ ὤν, οὐκ ἂν κτίσματι προσκυνεῖν ἑλοίμην καὶ Θεὸν εἶναι ὁμολογεῖν. 'Αλλ' οὐδ' ὑμῖν κοινωνεῖν τῆς θρησκείας ανέξομαι. Εἰ γὰρ καὶ τῶν λίαν ἐπισήμων ὑμεῖς, καὶ οὐκ ἐλαχίστης ἡγεῖσθε μοίρας τῆς γῆς, ἀλλ' οὐκ ἔμοιγε χαρίζεσθαι προσῆκον ἀνθρώποις, τῆς δ' εἰς τὸ θεῖον πίστεως διὰ ταῦτα ολιγωρεῖν· ἣν οὐκ ὂν προδοίην, και δήμευσιν, κἂν ὑπερορίαν, κἂν ἄλλο το τῶν δεινῶν, κἂν θάνατον αὐτὸν ἀπειλῆς· οὐδέν με γάρ τι τούτων ἀνιἂν ἔχει. Εἰ δὲ τὴν ἐμὴν περιουσίαν ζητεῖς, ῥάκια ταῦτα τρίχινα καὶ βιβλία ὀλίγα, οἷς ἐγὼ καλλωπίζομαι, εἰ τούτων σοι ἔμως, ἀπόλαυε.Εἰ δὲ καὶ ὑπερόριον βούλει ποιεῖν, ἕτοιμος. Πῶς δ᾽ ἔτομαι ἀεὶ τὴν γῆν παροδεύων, καὶ πρὸς ἄλλην χώραν σφοδρῶς ἐπειγόμενος; Τὸ δὲ σῶμα μετὰ τὴν πρώτην πληγήν, αἰσθήσεως ἀμοιρῆσαν, καὶ βασάνων κρείττον ἔσται πάντων.» Ταῦτα καὶ τοιαῦθ᾽ ἕτερα παῤῥησιασαμένου, καταπλαγεὶς ὁ ὕπαρχος τὴν σύνεσιν Antiochiam evocatum, ibi comparuisse, et causa:}} disisse scribit. Lib. iv, cap. 26

ECCLESIASTIGE HISTORIA LIB. XI. τοῦ ἀνδρὸς, δρομαῖος τῷ βασιλεῖ προσιὼν ἀνήγγειλεν nos hosce et cilicia, atque libros paucos qui in ὡς πειθούς στερότερος ὁ ἀνήρ· καὶ ἢ προφανώς κολάζειν, ἢ μηδαμῶς οἴεσθαι ταῖς ἀπειλαῖς πειθήνιον σχεῖν. Ο δὲ τέως ἠρέμει· τῆς δ' ἡμέρας τῶν Θεοφανίων ενισταμένης σὺν τῇ περὶ αὐτὸν φαντασία τῇ ἐκκλησίᾳ παραγενόμενος, δωράτε τῇ θείᾳ τραπέζῃ προσήνεγκε· καὶ τῷ πολλῷ τῆς εὐταξίας καταπλαγείς, παρατραπείς, μικροῦ ἂν εἰς τοὔδαφος ἔῤῥι πτο, εἰ μή τις τῶν ἐκ τοῦ βήματος δραξάμενος τοῦ χιτώνος, τὸν βασιλέα πεσεῖν ἐπειγόμενον, ἀνεκτήσατο. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς λόγους ἧκε τἀνδρὶ, ἔτι μᾶλ λον ἐθαύμασε τῆς τε σοφίας καὶ τοῦ περὶ τὸ ἱερᾶσθαι καὶ ἐκκλησιάζειν, καὶ εὐταξίας κόσμον τὸν μέγαν. Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ ταῖς τῶν ἐναντίων διαβολαῖς ἐδόκει ὑπερορίαν αὐτὸν κατοικεῖν. Ἐπεὶ δὲ ἡ νὺξ παρ ἦν, καὶ ὁ δίφρος ηὐτρέπιστο, ἐξαπίνης προσβάλλει Imperator tum quidem quievit. Cum autem νόσος τῷ τοῦ βασιλέως παιδί, ᾧ Γαλάτης ἦν όνομα. Ἐπὶ τόσον δ' ἦν ἰσχυρά τε ἡ νόσος καὶ σφαλερά, ὡς ἀπαγορεύειν ἐκείνῳ τὸ ζῇν, οἳ θεραπεύειν ἦσαν μάλιστα δόκιμοι. Οὐάλης δὲ ἀφόρητον ἡγούμενος τὸ πραχθέν, κατὰ τοῦ ἐδάφους ἐῤῥίπτετο, πρὸ τοῦ πα δὸς ᾑρημένος θανεῖν, καὶ ἀνήκεστα ἐπένθει τὸν παῖδα. Δομνίκα δὲ ἡ βασίλισσα καὶ αὐτὴ χείρονα πάσχουσα, δείμασιν ἔλεγε φοβεροῖς νυκτὸς ἐμπεσεῖν καὶ πάν σχειν ταῦτα διὰ τὴν πρὸς τὸν ἐπίσκοπον διετείνετο ὕβριν. Καὶ αὐτίκα τὸν Βασίλειον τοῖς οἰκείοις ἐπέτρεπε μεταστέλλεσθαι, καὶ τῷ κειμένῳ ὅσα γε δυ κατὰ βοηθεῖν· παρητείτο γὰρ αὐτὸς περὶ τούτου κει λεύειν έναγχος περιυβρισμένῳ. Ὁ δὲ παρῆν, καὶ ὁ παῖς ῥᾷον ἔσχε. Πεῖραν δ' ὅλως εἰσάγων, διεμηνύετο, • Εἰ ἀληθῆ, λέγων, ἃ σὺ δοξάζεις περὶ Θεοῦ, εὐχὴν πρᾶττε, καὶ δυσώπει Θεόν, ἵνα μοι ὁ παῖς μὴ ἀπόληται. Αλλ' εἰ πιστεύεις, ἔφη Βασίλειος, ὥσπερ ἐγώ, καὶ τὴν νόσον τῶν ἐκκλησιῶν ἀποξέσεις, πάντως που ζήσεταί σοι ὁ παῖς.» Τοῦ δὲ συνθεμένου καὶ ἄλλως πράξαντος, ὁ παῖς τοῦ βιοῦν ἀπηλλάττετο. Ισχυρί ζοντο δ' ἅπαντες, ὡς οὐκ ἂν ἀπολώλει, εἰ μὴ τοὺς ἑτεροδόξους καλέσας, σύναμα Βασιλείῳ εὔξασθαι ὑπὲρ τοῦ παιδὸς παρηγγύα· οἷς καὶ βαπτίζειν μᾶλλον τὸν παιδα προτρέπετο. Βασιλεὺς δὲ τὸν ἄνδρα δι' αἰδοῦς ἄγων, χωρία τὰ κάλλιστα ὧν εἶχεν αὐτόθι, τοῖς αύτ τοῦ ξενῶσιν ἀπεχαρίζετο· ἀλλὰ πάλιν ὑπὸ τῶν συνο ήθων πολιορκούμενος ὁ κρατῶν, αὖθις τὸν ὅσιον μετα εστέλλετο· καὶ τῆς τῶν ἐναντίων μερίδος γενέσθαι παρῄνει. ὡς δὲ τὸν ἀδάμαντα πείθειν οὐδαμῶς εἶ χεν, εἰς ἐξορίαν ἀπάγειν ἐκέλευε. Καὶ ὁ μὲν τῆς ἐξορίας χάρτης ἐγράφετο τῇ χειρὶ δὲ τοῦτον πειραθείς βεβαιῶσαι, οὐδὲν τῶν στοιχείων γράψαι δεδύνητο. Ο γὰρ κάλαμος εὐθὺς συνετρίβη. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ δεύτερος καὶ ὁ τρίτος ὡς τὸ εἰκὸς εὐθυνούμενας ἐπίσης τῷ πρώτῳ ἔπασχον· ἔτι δὲ τὸ δυσσεβὲς γραμματεῖον ἐκεῖνο βεβαιοῦν ἐπειρᾶτο, σείεται μὲν αὐτῷ ἡ χεὶρ παραδόξως. Τρόμος δ' ἄσχετος αὐτὴν διεδέχετο. Εντεῦθεν δὲ καταπεισθεὶς τὴν ψυχὴν, καὶ mundo neo sunt, si hos, inquam, adamasti, recipe. Sin ut exsilii causa solum vertam mavis, paratus ad id sum. Exsul vero quomodo ero, qui semper terram quasi þeregrinus pererro, et ad regionem aliam vehementer aspiro? Corpus porro hoc, vel post primam plagam, sensus omnino expers, et· cruciatibus superius prorsus futurum est. › Hæc atque his similia alia cum liberrime Basilius dixisset, consternatus ad viri prudentiam præfectus, celeriter ad imperatorem accurrit, eidemque, Basilium constantiorem esse, quam ut a sententia sua suasione deducatur, renuntiat: quapropter aut propalam in eum animadverteret, aut persuaderi minis illum posse, existimare desineret. Munus offertorium: quod αὐτουργός, hoc est, sua ipse manu obtulit. (Greg. Naz.) Cum autem id non annueret imperator: Basilius, De pucro, inquit, voluntas Domini fet. (Socr.) Epiphaniorum festus dies adesset, cum univers quam secum habebat, inani et splendida pompa in ecclesiam venit, et munus suum ad sacram mensam attulit: atque ibi quod omnia miro ordine gererentur, ad stuporem delapsus et totus mutatus, in solum concidisset, nisi quidam ex ordine sacerdotali, tunica correpta imperatorem jam ruentem retinuisset. Ubi vero sermonem quoque cum viro contulit, magis etiam sapientiam, sacrisque obeundis et concionibus atque conventibus peragendis dexteritatem, nec non rerum omnium ordinem pulcherrimum admiratus est. Sedenim postea brevi adversariorum calumniis permotus, in exsilium eum mittere constituit. Et jam nos aderat, et currus præparabatur, cum derepente morbus imperatoris filium, cui Gallo nomen erat, invadit. Tam vehemens autem et periculosus is erat, ut qui puerum curabant medici insignes, de vita ejus desperarent. Valens casum euin impatientissime ferens, in solo volvitur, pro filii salute mortem sibi ipsi optat, et insolabi – liter luget. Dominica quoque imperatoris conjux graviter affligitur, et horrendis noctu pavoribus territam, atque id propter eam quæ episcopo illata esset injuriam, passam se esse confirmat. 136 Proinde Basilium statim per suos accersit: eumque, ut jacentem puerum, quod posset, adjuvaret, rogat. Ipse namque imperator, propter recentem etiaminum ei factam injuriam, quidquam ab eo petoro verebatur. Basilius adest, et puer meliuscule habet. Imperator nihilominus periculum facturus, ad illum: «Si vera, inquit, sunt quæ de Deo doces, precare, et Deum exora, ne mihi filius intereat.» At ille: Si idem quod ego credis, morbumque grassanten ab ecclesiis dispellere constituis, omnino puer convalescet. Cæterum cum Valens id se facturum reciperet, et aliter tamen faceret, puer e vita excessit. Omnes autem asseverarunt, non periturum > Affuit isti colloquio Demosthenes quidam, imperatoris obsonator, qui orbis universi doctorem carpens, barbare loquebatur. At Basilius subridens, Εθεασάμεθα, inquit, καὶ Δημοσθένη ἀγράμματον, μoc est, En Demosthenem quoqμα

ΕΣ νος, ἀμφοῖν διέρρηξε ταῖν χεροίν. Μικρὸν δ᾽ ὕστερον καὶ τῷ ὑπάρχῳ ταῦτα συμβῆναί φασι· νόσῳ γάρ περιπετών χαλεπῇ, ἐπειδὴ ἀντιβολῶν παρῃτεῖτο τὴν νέμεσιν, ὑγιὴς ὅλος ἦν. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα πρὸς τἆλλα τοῦ ἀνδρὸς προτερήματα, ἔργοις καὶ λόγοις ὑπερ φυῶς εὐδοκιμηκότος; Βιβλία δὲ πολλά τε καὶ κάλο λιστα οὗτός τε καὶ Γρηγόριος καταλέλοιπε τῇ Ἐκε κλησία Χριστοῦ. "Απερ εἰ μὴ δῆλα πᾶσιν ἦσαν σχε δὲν, καὶ κατὰ μέρος περὶ τούτων διεξήειν ἄν· ὧν τὰ πλεῖστα, φησὶ, Ρουφίνος εἰς τὴν Ῥωμαϊκὴν μετ έβαλε γλώσσαν. Καὶ περὶ μὲν Βασιλείου καὶ Γρηγο ρίου τοσαῦτα ἐν ἐπιτόμῳ εἰρήσθω. fuisse pueram, nisi imperator eis qui aliena sene δείματος πλήρης γενόμενος, την χάρτην δραξάμεtiebant, evocatis, precari eos una cum Basilio pro pueri salute jussisset: quos etiam ut puerum baptizarent, est exhortatus. Gnperator porro virum veneratione prosequens, prædia quæ ibi habuit pulcherrima, xenonibus seu hospitalibus ejus domibus donavit. Sed rursum a familiaribus expugnatus, virum sanctum ad se accivit, et ut se adversariorum factioni adjungeret, hortatus est. Postquam autem adamantem permovere suasione non potuit, exsulare eum jussit. Et jam exsilii libellus scriptus erat: quem ubi mana sua Valens roborare est conatus, litteram nullam exarare potuit; calamus namque statim est confractus. Quod ubi in altero, et etiam tertio, ad scribendum, sicuti convenit, adaptato, itidem ut primo accidit, et ipse adhuc in scripto impio confirmando perstitit, manus ei supra quam credi possit concussa, tremore intolerabili est occupata. Proinde animo perculsus, atque pavore plenus, charta correpta, ambabus eam dilaeeravit manibus. Paulo vero post, præfecto quoque accidisse dicunt, ut morbo circumventus gravi, ubi vindictam supplex est deprecatus, totus convalesceret. Verum quid hæc sunt ad alias viri bujus primarias virtutes, qui et factis et doctrina mirificam est consecutus gloriam? Multa autein pulcherrima scripta vir iste et Gregorius Ecclesiæ Christi reliquerunt. Quæ nisi omnibus fere nota esse scirem, aliquid etiam de eis sigillatim dixissem. Horum plurima Rufinus dicitur in Latinam linguam transtulisse. Atque hæc de Basilio et Gregorio breviter sint dicta. 137 CAPUT ΧΙΧ. De fraterna conjunctione et amicit:a Basilii et Gregorii, et de sancto Gregorio Nysseno: et quod tres in Ecclesia fuerint Gregorii, sanctitatis omnes participes et præterea quartus quidem hærericus. Περὶ τῆς ἀδελφότητος Βασιλείου καὶ Γρηγορίου καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Νύσσης καὶ ὅτι τρεῖς εἰσι τῇ Ἐκκλησία Γρηγόριοι· καὶ ὅτι πάντες αγιωσύνης μετέσχον· ἕτερος καὶ τέταρτος, αἱρετικός. Αδελφοὶ δὲ Βασιλείῳ ἥστην, Γρηγόριος ὁ τῶν Νυσσαέων φωστήρ, ἀνὴρ μετὰ τὸν ἀδελφὸν δεύτερος Εν τε λόγοις καὶ τρόποις καὶ βίου σεμνότητι· καί περ δ᾽ οὗτος καὶ γυναικὶ ὁμιλήσας κατ᾿ οὐδὲν τοῖ; ἄλλοις τἀδελφοῦ λείπεται· ὅς Βασιλείου τεθνηκότος, καὶ τὴν ἐκείνου 'Εξαήμερον ἀνεπλήρου, καὶ κατ' Ευνομίου καὶ ᾿Απολλιναρίου ἀντιῤῥήσεις συνέταξε, καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπιτάφιον τῷ θείῳ Μπλετίῳ συγγράφει, καὶ ἄλλα πλεῖστα βιβλία διδασκαλία; καὶ δογμάτων ἀνάμεστα τῇ Ἐκκλησίᾳ Θεοῦ καταλέλοιπε. Δείκνυσι δὲ καὶ τἄλλα μὲν τὸν ἄνδρα, μάλιστα δὲ ὅς ἐπονήθη αὐτῷ λόγος εἰς Γρηγόριον τὸν ἐν θαύμασι περιβόητον. Ην δὲ τούτῳ καὶ ἀδελφὸς ἕτερος Πέτρος, ὃς τὸν μονήρη βίον μετὰ Βασιλείου ἐζήλωσεν, ὕστερον δὲ τὴν Σεβαστηνῶν ἔθυνε πόλιν. Ἀλλὰ καὶ Ναυκράτιος ἕτερος ἐν ἀσκητικῇ πολιτεία νέος τὸν βίον λιπών· καὶ Μακρίνα ή περιώνυμος, ᾗ καὶ τὸ Περὶ ψυχῆς βιβλίον Γρηγόριος ανατίθησιν· ᾧ τινες τῶν αἱρετικῶν, ὡς ἐπυθόμην, ριγένεια υπέσπειραν δίγματα. Πάντες δ' οὗτοι τῷ τῆς πολιτείας σεμνῷ, τῆς ἁγιωσύνης κατηξιώθησαν· ὥσπερ δῆτα καὶ Γρη γορίου Καισάρειος καὶ ἡ Γοργονία. Ἐπεὶ δέ τινες τῇ ὁμωνυμίᾳ τῶν Γρηγορίων πλανῶνται τῇ ἐπιγραφή τῶν βιβλίων, ιστέον ὡς τρεῖς εἰσι Γρηγόριοι τῇ Εκ κλησία Θεοῦ διαπρέψαντες· ὅ τε εἰρημένος Ποντικός ἐκ Νεοκαισαρείας ὁρμώμενος ἀρχαιότερος τούτων, τῷ Ωριγένει διδασκάλω χρησάμενος. Περὶ οὗ πολὺς Habuit autem Basilius fratres, quorum unus Gregorius fuit, Ecclesiæ Nyssenæ lux et ornamentum: vir secundum fratrem doctrina, moribus et vitæ sanctitate spectatus. Et quamvis is conjugem habuerit, rebus tamen aliis fratri minime cessit. Qui Basilio mortuo, Hexaemeron sive sex dierum opus illius adimplevit, et adversus Eunomium et Apollinarein confutationes scripsit. Constantinopoli quoque in divum Meletium orationem funebrem composuit, aliaque insuper plurima opuscula doctrimis`et institutionibus plena Ecclesiæ Dei reliquit.Ostendunt autem virum talem cum alia tum præcipue in Gregorium illum miraculis celebrem oratio ab eo edita. Secundus Basilii frater Petrus fuit, qui una cum illo vitam monasticam primum consectatus, deinde urbem Sebastiam sacrorum antistes gubermavit. Tertius Naucratius, qui juvenis in ascetico instituto defunctus est. Accessit ad hos celebris illa Macrina soror, cui Gregorius libellum De anima dicavit. Ei, sicuti accepi, hæretici quidam Origenica dogmata injecerunt. Omnes autem isti propter vitæ integritatem, in numerum sanctorum sunt relati: quemadmodum sane et Gregorii Cæsarius frater, et Gorgonia soror. Quoniam autem Gregoriorum nominis similitudine in librorum inscriptionibus dis- " cernendis nonnulli errant, scire peropus est, tres fuisse Gregorios in Ecclesia Dei præclaros. Pontiillutteratum vidimus. Et cum ille magis etiam excandescens, minas profunderel: Tuum est, Ba ailius ait, de delicatioribus jusculorum condimentis curam gerere. Divina enim dogmata, qui aures obturalas habeas, exaudire non potęs. (Theod. lib. 1º,: cap. 19.)

ECCLESIASTICE HISTORIA LIB. XI. λόγος ἔν τε ᾿Αθήναις καὶ Βηρυτῷ, καὶ τῇ Ποντικῇ cum illum, quem diximus Neocaesarea ortum, et διοικήσει, καὶ ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ, ἦν τοῖς θαύμασι, καὶ τοῖς λόγοις επέδραμεν. Ἐν δὲ Καισαρείᾳ τῷ Ωριγένει συγγενόμενος, ἀχώριστος αὐτοῦ διέμεινε τοῦ λοιποῦ, καὶ τὴν ἀληθῆ φιλοσοφίαν ὑπ' αὐτοῦ παιδευθείς· ἔπειτα τὴν πατρίδα καταλαβών, ανεχώ ρησε, καὶ λαϊκὸς ὢν πολλὰ διεπράξατο, δαίμονας ἐλαύνων, νόσους ἰώμενος, τοὺς δ' Ελληνίζοντας λό γοις καὶ πλέον τοῖς τεραστίοις προσεπαγόμενος ο τούτου καὶ ὁ μάρτυς Πάμφιλος μέμνηται ἐν τοῖς εἰς Ωριγένην πονηθεῖσιν αὐτῷ βιβλίοις· ἐν οἷς καὶ συν στατικός λόγος Γρηγορίου πρὸς Ωριγένην παράκειται. Καὶ τρεῖς μὲν οὗτοι Γρηγόριοι, ἐν κεφαλαίῳ εἰ-· πεῖν, γεγόνασιν· ὅ τε προῤῥηθείς οὗτος, καὶ ὁ τοῖς παλαικῖς Ναζιανζηνὺς, ἡμῖν δὲ ἀξίως τῆς προσηγο ρίας τυχών· Θεολόγος γάρ· καὶ ὁ ἀδελφὸς Βασιλείου. Εγένετο δὲ καὶ ἄλλο; 'Αρειανὸς ὁ μετ᾿ ᾿Αθανάσιον γεγονώς, ὅς καὶ ὑπὸ τοῦ πλήθους ἀνήρηται. Τοσαῦτα καὶ περὶ τούτων. Περὶ τοῦ ἁγίου Αμφιλοχίου ἐπισκόπου Ικονίου, ὡς δι' ἀγγέλου τὴν χειροτονίαν ἔσχε· καὶ ὡς τηνικαῦτα καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος νέος αν τὰς τῆς ἐνούσης αὐτῷ χάριτος παρεδείκνυ μαρμαρυγάς. reliquis antiquiorem, Origenis discipulum: de quo celebris fama est Athenis, et Beryli, et in provincia Pontica, totoque adeo orbe, quem miraculis et· doctrina percurrit. Hic Cæsareæ cum Origene fuit, ac deinde ab eo non discedens, veriorem philosophiam perdidicit Postea in patriam reversus, primum ut laicus et profanus multa præclare egit, dæmones expulit, morbos sanavit, Græcw superstitionis sectatores eloquentia, seu potius prodigiis ad fidei nostræ professionem adduxit. 138 Meminit etiam hujus Pamphilus martyr in suis, quos in Origenem elaboravit, commentariis: in qui bus oratió laudatoria Gregorii ad Origenem inserta invenitur. Tres isti Gregorii ut breviter dicam, fuere: is de quo modo memoravimus, et qui a veteribus Nazianzenus, a nobis autem, quod tali cognomine dignus sit, Theologus est vocatus: et frater Basilii. Fuit præterea alius Arianus, Athanasii successor, qui a plebe occisus est. De his satis. CAPUT XX. ' De sancto Amphilochio episcopo Iconii, ut is per angelum sit ordinatus: et ut tum divinus Chrysostomus etiamnum adolescens, gratiæ ejus quæ ei ineral, egregium de se præbuerit specimen. Temporibus eisdem etiam, qui Iconii ecclesiæ præfuit, enituit Amphilochius: quem amicun egregie charum habuere Gregorias et Basilius. Indicant hoc eorum ad illum dalæ littere et constitutiones, maxime vero Basilii scriptum De Spiritu saxeto in triginta capita relatum: quæ a multis etiam Amphilochia vocantur. De Amphilochio isto permulta tradita sunt consideratione et memoria digna. Fuit enim senex simplex, in quo doctrina et vita ex æquo inter se ita certarent, ut aliquot etiam ediderit libros. Sedenim divina gratia alias aliter res nostras dispensans et ordinaus, incredibili quodam modo mirificum, naturæque captuni excedens, atque novum in hoc viro exhibuit prodigium. Siquidem ad eum in solis locis philosophantem, propter excellentem et vitam et doctrinam ejus angelos Deus misit, qui mystica et arcana η benedictione et episcopali ordinatione eum dignati, Τοῖς δ᾽ αὐτοῖς χρόνοις καὶ ὁ τῆς Ἰκονιέων προςδρεύσας διέλαμπεν Αμφιλόχιος, ᾧ φίλῳ μάλα ἀρίστῳ ἐχρῶντο Γρηγόριος καὶ Βασίλειος· καὶ δείκνυσί γε τὰ πρὸς αὐτὸν αὐτῶν γράμματα, καὶ μάλιστα Βασιλείου, αν τε νομοθεσίαι, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰρημένα ἐν κεφαλαίοις τριάκοντα, ἃ τοῖς πολλοῖς καὶ Ἀμφιλόχια κέκληται. Περὶ τούτου δὴ τοῦ ᾿Αμφιλοχίου πολλὰ μὲν ἱστοροῦσι λόγου καὶ μνήμης άξια· ἁπλοῦς γὰρ ἦν ὁ πρεσβύτης· καὶ βίῳ καὶ λόγῳ ἐφαμίλλῳ ἐχρῆτο, ὡς καὶ πολλὰ τῶν συγ. γραμμάτων ἐξενεγκεῖν. Πλὴν ἡ θεία χάρις ἄλλοτε ἄλλως τὰ ἡμέτερα διοικοῦσα, καὶ διευθύνουσα, και νοτομεί τι καὶ περὶ τοῦτον τὸν ἄνδρα ὑπερφυές τι καὶ ξένον τεράστιον. Ταῖς γὰρ ἐρήμοις φιλοσοφοῦντι τῷ περιόντι τοῦ βίου καὶ λόγου, ἀγγέλους επιπέμπει Θεός, οἱ εὐλογίας τε μυστικῆς καὶ ἀρχιερατικῆς υιοθεσίας καταξιώσαντες, νοερῶς ἐτελείωσαν, καὶ εἰς ἱεράρχην τῆς Ἰκονέων ἀνεκήρυξαν πόλεως. "Ον δὴ καὶ εἰσέπειτα οὐ πολλῷ χρόνῳ ὕστερον χειροτο νεῖν κατὰ τὸν τόπον συνελθόντες ἐπίσκοποι, ἐπεί· περ παρ' αὐτοῦ ἔγνωσαν ὑπ' ἀγγέλων Θεοῦ τὴν τε λεσιουργίαν λαβεῖν, δόξαν τῷ τῶν ὅλων Θεῷ ἀναπέμψαντες ἐπὶ τῷ ἱερῷ καὶ θείῳ τούτῳ χαρίσματι, ὡς ἀρχιερέα Θεοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου συνήγορον, καὶ τῆς πίστεως πρόμαχον, εὖ μάλα καὶ μετὰ δέους προσήκαντο· καὶ τὸν συνήθη ἀσπασμὸν ἐπιδεδωκό τες, τὰ τῆς ἱερατείας πράττειν ἐπέτρεπον. Τηνι καῦτα δὲ καὶ Οπτιμος και Λητώῖος ἦσαν ἐπίσκοποι, ἄνδρες βίῳ καὶ λόγῳ τῆς προγονικῆς καὶ θείας ὑπεριστάμενοι πίστεως· ὧν ὁ μὲν Πισιδίας, Λιτώνος δὲ τῆς Μελιτινῆς τὴν ἐπιτροπὴν εἶχε. Καὶ ὁ θεῖος δὲ Socrat. cod. cap. 27. intellectuali modo consecrarunt, et hierarchanı civitatis ſconii renuntiarunt. Ad hunc quoque non longo post tempore ordinandum, in eum locum episcopi convenere. At ubi ex eo cognoverunt at angelis Dei consecrationen eum suscepisse, cluta, de tam sacra et divina gratia, Deo gloria, ut pontificem Dei, et Evangelii præconem, fideique defensorem, cum timore reverenter hominem admisere: et solita salutatione atque osculo ei impertito, ea quæ episcopalis functionis sunt, administrare et exsequi permisere. Ea ælate Optimus quoque, et Letoius, episcopi exstitere, viri qui et vita et doctrina acceptam a majoribus divinam fidem propugnaplebe Ariana. (Supra lib. 1x, cap. 7j.

παρεδείκνυ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ποιούμενος τὰς διατριβάς καὶ πολὺς ἦν ῥέων τῇ ἠθικῇ διδασκαλίᾳ ἐπὶ μᾶλλον προβαίνων, οὔπω μὲν τεταγμένος ἐν ἐπισκόπεις, ἱερατικοῖς δὲ βαθμοῖς τὴν διακονίαν ἀποπληρῶν· οὗ τὰ συγγράμματα Βασίλειος και Γρηγόριος θεώμενοι, διὰ θαύματος ἐποιοῦντο, καὶ ξένον εἶναι τὸ κατ' αὐτ τὸν διήγγελλον. Αλλὰ περὶ μὲν Αμφιλοχίου και Ιωάννου καὶ αὖθις κατὰ χώραν διαληψόμεθα· ἐπὶ δὲ τὰ κατὰ τὸν δυσσεβῆ Ουάλεντα καὶ αὖθις προΐωμεν. rent: 139 quorum hic Melitinensi, ille Pisidiæ Χρυσόστομος, νέος ὢν ἔτι, τὸ περιὸν τῆς δυνάμεως præfuit ecclesia. Divus etiam Chrysostomus, juvenis etiamnum, præstantem ingenii animique vim et specimen Antiochiæ vivens ostendit. Εt disciplinam morum admodum consectans, magis magisque in ea profciebat: nondum ille quidem in episcoporum cooptatus ordinem, sed inter acras functiones diaconi ministerium adimplens. Cujus cum epistolas Basilius et Gregorius viderent, admirati eas sunt, et egregium quiddam in eo juvene exstare perhibuerunt. Sed de Amphilochia et Joanne, suo loco plura dicemus. Nunc ad impium Valentem progrediamur. CAPUT XXI. Ut Valens Antiochiæ maximam persecutionem contra pios moverit, in fluvio eos submergens: et divinum Meletium et Pelagium et Samosalenum Eusebium, de cujus rebus gestis brevis inserta est narratio, in exsilium egerit. Ὣς Οὐάλης ἐν Αντιοχείᾳ γενόμενος, διωγμέν μέγιστον κατὰ τῶν εὐσεβούντων εκίνησεν, ἀποπνίγων τῷ ποταμῷ· ὑπερόριον δ' ἐποίει τὸν θεῖον Μελέτιον, καὶ Πελάγιον, καὶ τὸν Σαμοσάτων Εὐσέβιον· περὶ οὗ καὶ βραχεῖα τῶν ἔργων διήγησις. Κατὰ τὴν ᾿Αντιόχου γενόμενος, ὥσπερ είρηται, καὶ πλεῖστον χρόνον ἐκεῖ διατρίβων, ἐπεὶ τὰ τῶν ἔξωθεν πολέμων ἠρέμει, κατὰ τῶν ὑπὲρ τῆς ὁμος ουσίου πίστεως καθωπλίζετο· καὶ τῶν μὲν ἐκεῖσε καὶ πέριξ ἐκκλησιῶν ἀπελαύνει τοὺς τῆς ὀρθοδο ξίας προμάχους· καὶ ἄλλαις μὲν παντοδαπαῖς ἐπιτρίβων αὐτοὺς συμφοραῖς, καὶ διαφόροις ἀναι ρῶν τρόποις, μάλιστα δὲ τῷ παραβρέοντι ποταμῷ Ορόντῃ ἐμβαλὼν καὶ ἀποπνίγων. Καὶ Μελέτιον μὲν τὸν τῆς εὐσεβείας ἀγωνιστὴν τῶν ἐκκλησιῶν ἀπελάσας, ὑπερόριον ἔθετο· ἐκ δὲ Σαμοσάτων τὸν θεῖον ἐλαύνει Εὐσέβιον· Λαοδίκειαν δὲ χηρεύειν τοῦ καλοῦ ποιμένος Πελαγίου ἐποίει· ὅς νέος μὲν ὤν, τὸν τοῦ γάμου καὶ ἄκων ὑπῆλθε ζυγόν· ἐπ' αὐτῆς δὲ τῆς παστάδας κατὰ τὴν πρώτην μονὴν Έπεισε τὴν νύμφην μᾶλλον τὴν ἀγνείαν ελέσθαι, φιλοστοργίαν ἀδελφικήν μᾶλλον ἢ γαμικὴν συνάφειαν ἔχειν προτιμήσασαν. Τοιοῦτος μὲν Πελάγιο; ἐπὶ σωφροσύνῃ· συνεχόρευον μέντοι καὶ αἱ λοιπαὶ τῶν ἀδελφῶν ἀρεταὶ τούτῳ· ὧν δὴ χάριν ψήφῳ κοινῇ τῆς προεδρίας ἠξίωται. Αλλ' αἱ τῆς πολι τείας ἀκτῖνες ἥκιστα ίσχυσαν δυσωπῆσαι τὸν δυσ· σεβή. 'Αμέλει τοῦτον μὲν εἰς Αραβίαν ἐξώριζεν· εἰς ᾿Αρμενίαν δὲ τὸν Μελέτιον· εἰς δὲ Θρᾴκην Εύ σέβιον, ἄνδρας ἀποστολικοῖς χαρίσμασι διαπρέποντα;. Ο δ' Ευσέβιος οὗτος, πρότερον πολλὰς ἐκκλησίας ἐρήμους ποιμένων εἶναι μαθών, στρατιώτου σχῆμα ἀναλαβὼν, καὶ τιάρᾳ ἐκ πίλου σκέπων τὴν κεφαλήν, τήν τε Συρίαν καὶ Φοινίκην καὶ Παλαι στίνην διῄει· διακόνους καὶ πρεσβυτέρους καὶ τἆλλα τῆς Ἐκκλησίας τάγματα ἐκπληρῶν. Καὶ ἐπισκό πους δέ ποτε ἀπεπλήρου, εἴπερ τέως ὁμοδόξων ἐπισκόπων ἐπέτυχεν. Οἷον δὲ ἀνδρίας καὶ ψυχῆς γενναίας ἐχέγγυον ἐπεδείξατο, κελευσθεὶς τὴν βράτην καταλαβεῖν, οὐ θέμις δοθῆναι σιγῇ. Ἐπεὶ γὰρ ὁ τὸ γράμμα κομίζων περὶ δείλην ἧκεν ὀψίαν, σιγᾶν τέως ἐπέτρεπε, καὶ τὴν τῆς ἀφίξεως ἐπικρύ πτειν αἰτίαν. «Εἰ γὰρ, φησί, τὸ πλῆθος γνοίη, θερμότητι ζήλου κινούμενον, σοὶ μὲν εὐθὺς θάναCum is Antiochia, sicuti diximus, diutius moraretur, et ab externis bellis quietus esset, adversus cos qui consubstantialis fidemn sectantur, se armavit: et non modo ex Antiochena verumetiam ex finitimis quæ circumcirca sunt ecclesiis, rectæ sententiæ propugnatores ejecit. Aliis quoque eos cladibus afligens, cum varii generis suppliciis sustulit, tum maxime in præterfluentem amnem Orontem conjecit et suffocavit. Et Meletium quidem, egregium de vera pietate certatorem, ex ecclesia deturbatum in exsilium misit. Samosatis autem divinum ejecit Eusebium. Praeterea vero ut Laodicca egregio pastore Pelagio orbaretur, el að villuitatem redigeretur, effecit. Qui adhuc juvenis, invitus etiam jugum matrimonii subiit. in ipso vero nuptiali cubiculo, ad primam cobabitationem sponse suæ persuasit, ut castitatem consectans, sororis sibi potius pietatem, quam conjugalem consuetudinem præstaret. Ac tali quidem pudicitia Pelagius fuit: quam etiam in eo, reliqua ejus conjunctæ et veluti sorores virtutes, tanquam -in chorea aliqua sunt consecutæ. Quam ob causam omnium calculis et suffragiis episcopali honore dignus judicatus est. Verum tam splendida episcopalis muneris administratio ejus, Dectere impium principem non potuit. Illieet hunc ille in Arabiam, Meletium autem in Armeniam, et Eusebium in Thraciam deportari jussit, viros apostolicis donis relucentes. 140 Eusebius iste antehac cum ecclesias multas vacuas esse pastoribus cognovisset, militis habitu sumpto, et capite, tiara, quam ex pileo confecerat, tecto, Syriam, Pheniciam, et Palæstinam peragraverat: ordines vacuos in ecclesiis, presbyteris, diaconis, aliis sacris ministris supplens. Alicubi etiam episcopos ecclesiis præſecerat, si quos esset nactus, qui cum eo sententiæ ejusdem essent. Quam præclarum autem fortis et generosi animi ediderit specimen, in Thraciam exsulatum ire jussus, nefas esset, si silentio praeSozom. cod. cap. 48.

Cy ECCLESIASTICAE HISTORIE LIB. XI. της ἔψεται· ἐγὼ δὲ τὰς δίκας δώσω τῆς τῆς ἀναι· terirenius. Cum is qui exsilii fi' ellum ab impera ρέσεως.» Ταῦτ᾽ εἰπὼν, κατὰ πρώτην εἰσβολὴν τῆς νυκτὸς, μεθ' ἑνὸς οἰκέτου ἐξιών, μόνος εβάδιζεν· δ' δ' εἶπετο προσκεφάλαιον μόνον καὶ βιβλίον ὁ θε· ράπων ἐπιφερόμενος. Πρὸς δὲ τὴν ὄχθην τοῦ Εὐ φράτου γενόμενο;· δίεισι δὲ ὁ ποταμὸς τὴν περίδολον τοῦ ἄστεος περιθέων, ἔνθα καὶ τὸν πόρον ἔχειν λέγεται· ἐπιβὰς ἁλιάδι, ἐπὶ τὸ πέραν ἐλαύνειν τοῖς ἐρέταις ἐνεκελεύετο περὶ τὸν, ὃς καλεῖτα: Ζεῦγμα. Καὶ ὁ μὲν ᾔει τοῦ πρόσω· Σαμοσατεῖς δὲ γνόντες τὸ δράμα, ὀδυρμοῖς καὶ δάκρυσιν εἴχοντο. Καὶ αὐτίκα πλήρης ὁ πόρος τῶν ἐμπλεόντων ἦν. δ ὡς δὲ μόλις κατέλαβον, ἐπιπολὺ τὸ ρόθιον διατρέ χοντες, δεδακρυμένοι πάντες, πείθειν ἐπεχείρουν, μὴ τοῖς λύκοις προδιδόναι τὰ πρόβατα. Ἐπεὶ δὲ πολλὰ λέγοντες πείθειν οὐκ εἶχον (τὸ γὰρ ἀποστολικιν' ἐκεῖνο προσβάλλετο, ἀρχαῖς καὶ ἐξουσίαι; ὑπο τάσσεσθαι)· ὁ μὲν ἄλλος ἄλλο τι χρυσίον καὶ ἐσθῆτα καὶ οἰκέτας ὡς ἐπὶ ξένης ἀπαίροντι προσῆγον· ὁ δὲ τἀναγκαῖα παρὰ τῶν γνωριμωτέρων λαβὼν, ταῖς εὐχαῖς τε καθοπλίσας ὡς δεῖ, καὶ τῶν παραδεδομένων ἀκριβῶς ἔχεσθαι παρεγγυήσας, ἐπὶ τὸν Ίστρον διέβαινεν. Οἱ δ' ἀχθόμενοι τὸ ἄστυ κατει ληφότες, έτοιμοι πρὸς τὴν τῶν λύκων συμπλοκὴν ἦταν· καλὸν γὰρ καὶ αὐτῶν ἐκεῖνον τὸν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ ζῆλον ἐκδιηγήσασθαι· ἀδικεῖν γὰρ νομίσω, εἰ μὴ τὸ θερμὸν καὶ ἀκραιφνὲς αὐτῶν τῆς πίστεως παραδώσω τῇ μνήμῃ. Ως γὰρ οἱ τῆς ᾿Αρείου συμμορίας, ὅλας ἐκκλησίας τῶν ποιμένων γυμνώσαντες, καὶ ἐπὶ Σαμόσατα ἕτερον ἀντ᾽ Εὐσεβίου, Εὐα νόμιον ὄνομα, ἀντεισήγαγον· οὐδεὶς τῶν ἁπάντων, οὐ πένης, οὐ πλούσιος, οὐ νέος, οὐ πρεσβύτης, ἁπλῶς οὐδεὶς φάναι εἰς τὴν ἐκκλησίαν εἰσῄει, ώσε περ ἦν ἔθος· μόνος δ᾽ ἐκεῖνος τῷ ἐπισκοπείῳ διῆγεν, οὐδενὸς αὐτὸν οὔθ᾽ ὁρῶντος, οὔτε τὸ παράπαν λόγον μεταδιδόντος. Καίτοι φασὶν αὐτὸν ἄλλως ἐπιεικῇ τε ὄντα καὶ μέτριον· καὶ τοῦτο παρίστησιν. Ἐπειδὴ γὰρ εἰς δημόσιον ἧκε λουτρόν, τῶν οἰκετῶν ἐγκλεισαμένων τὰς θύρας, πλῆθος πρὸ τῶν θυρῶν ἑστάναι μαθών, τοῖς οἰκέταις αὖθις ἀναπετάσαι τὰς θύρας τοῦ βαλανείου ἐνεκελεύετο, καὶ ἀδεῶς τοῦ λουτροῦ κοινωνεῖν τῷ βουλομένῳ ἐπέτρεπε. Τὸ ἴσον δὲ καὶ ἐν τοῖς θόλοις ἔνδον ἐποίει. Ἐπεὶ δ᾽ εἰσῄεσάν τίνες καὶ κύκλῳ εἱστήκεσαν, συμμετέχειν τῶν θερ μῶν ὑδάτων προτρέπετο. Ως δ' ἱστάμενοι καὶ ἔτι σιγὴν ἡσκουν, τιμὴν τὴν στάσιν ὑπολαβών, θάττον καταλιπὼν τὸ θερμὲν, ἀπηλλάττετο. Οἱ δὲ συμμετ τασχεῖν τὸ ὕδωρ τοῦ τῆς αἱρέσεως ἄγους νομίσαντες, ἐκεῖνο μὲν τοῖς ὑπονόμοις ἐξέχεον· ἕτερον δὲ κει ράσαντες, ἀπελούοντο. "Ο δε μαθὼν ὁ Εὐνόμιος, εὐθὺς τὴν πόλιν λιπών, οἴκαδε ἴετο· λίαν γὰρ ἀνόητον ᾤετο πόλει δυσμενῶς ἐχούσῃ κοινώς παρα μένειν αἱρεῖσθαι. Καὶ οὕτω μὲν ἐκεῖνος ἐκὼν ἀπεχώρει τῶν Σαμοσάτων. Οἱ δ' Αρειανοὶ ἕτερον προβάλλονται, Λούκιον ὄνομα, λύκον ὄντως καὶ οὐ πημένα. Τά γε μὴν πρόβατα, καίπερ ποιμένα μὴ ἔχοντες, ὅμως τὰ ποιμένων ἕδρων, άσυλον διατηTheod. eod. cap. 14. tore afferchat, circa crepusculum advenisset, ut tacitus esset, causamque adventus sui premeret, eum admonuit. Si enim, inquit, hoc multitudo resciverit, ardore zeli excitata, te quidem illa statim necabit, me autem cædis ejus pœnas luere oportebit. Hæc ubi dixisset, ad prinfam facem, unico serrulo, qui cervical tantum et libellum secum ferebat, comitatus, solus se in viam dedit: atque ubi ad Euphratis ripam venit, qui urbis ejus mœnia præterlabitur, ubi etiam transitum habere dicitur, piscatoriam conscendit navim, et remiges in ripam alteram eum locum versus qui Zeugma nominatur, appellere jussit. Atque ille quidem sic est profectus. At Samosateni re cognita, in lacrymis et luctu esse, et confestim trajectus navigantibus repleri. Ubi vero eum multa parte fluvii einensa sunt consecuti, plorantes omnes suadere ei contenderunt, ne lupis oves proderet. Sed postquam multa dicentes, eum in sententiam suam adducere non potuerunt (nam apostolicum illud dictum eis objecit, magistratibus et potestatibus subditos esse); alius quidem aliud, aurum scilicet et vestem et famulos ei in terram alienam et longinquam proficiscenti ohtulit: ipse vero necessariis tantum a familiarissimis quibusque acceptis rebus, precatione eos ita ut convenit, munivit, et ut doctrinam traditam diligenter et accurate retinerent, hortatus est, et sic ad Istrum usque contendit. Illi factum id ægre ferentes, ubi in urbem sunt reversi, parati erant cum lupis manus conserere. Æquum enim est, ut ardorem et zelum quoque eorum, propter rem honestam et pulchram, exponam. Et profecto injuriam eis me facere existimarem, si non flagrantem illorum in fide sinceritatem memoriæ posteritatis mandarem. 141 Nan ubi, qui Arii factionis erant, pastoribus ex ecclesiis omnibus expulsis, Samosata quoque pro Eusebio Eunomium quemdam adduxerunt, nemo hominum omnium vel pauper, vel locuples, vel juvenis, vel senex, atque ut simpliciter dicam, nemo prorsus, ita ut mos est, ecclesiam est ingressus. Ipse vero solus in episcopalibus adibus versatus est, nemine cum respiciente, aut conveniente: cum quidem vir humanus et mode stus fuisse dictus sit. Quod inde satis patet; cum enim in publicum venisset balneum, et famuli fores lavacri clausissent, ubi pro foribus stare plurimos cognovit, ministris, ut eas recluderent, præcepit, atque ut communiter et libere, qui vellent, lavatione uterentur, illos admonuit: quodl itidem in interiori conclavi fecit. Atque ubi non-, nulli ingressi eum circumsteterunt, ut una cum co in calidis aquis lavarent, eos est cohortatus. Ceterum cum illi sic stantes tacerent, honorem statione cjusmodi haberi sibi ratus, celeriter aquas calidas reliquit, et abiit. At illi aquas ejus piaculumn haPlin. lib. v, c. 24. Pulchrum exemplum της πειθαρχίας.

تلانا resis contraxisse existimantes, per cuniculos eas ροῦντες τὸ δόγμα τῆς πίστεως. Αλλ' ὅπως καὶ τοῦ. τον διά μίσους εἶχον, ἐντεῦθεν ἔσται κατάδηλον. Μείρακές τινες ἀνὰ τὴν ἀγορὰν παίζοντες, σφαίραν ἀλλήλοις ἀντέπεμπον· τοῦ δὲ Λουκίου παριόντος, συνέβη τὴν σφαίραν τῶν τινος παίδων τῆς χειρὸς ἐκπεσοῦσαν, διὰ τῶν τῆς ἡμιόνου ποδῶν διελθεῖν, ᾗ ἔποχος ἦν Λούκιος. Οἱ δ' ἀνωλόλυξαν, μίσους ἔμπλεω καταστῆναι τὴν σφαίραν νομίσαντες. Ο δὲ τὴν βοὴν ἀγνοῶν, ἐνὶ τῶν ἀκολούθων προσέταττε μικρὸν παραμεἶναι καὶ διαγνώναι τὸ δρώμενον. Οἱ δὲ παῖδες πῦρ ἀνάψαντες, τὴν σφαίραν ἔνδον ηκόντιζον, καθαίρειν οὕτω τοῦ ἄγους βουλόμενοι. Καὶ μειρακιώδες μὲν ἴσως τοῦτο· ὅμως ἱκανόν ἐστι δεῖξαι ὅσον ἡ πόλις αὕτη ἔντροφον εἶχε τὸ μέσος πρὸς τοὺς τὸ δόγμα τῆς πίστεως ᾑρημένους παραχαράττειν. Ο δὲ Λούκιος οὐ κατὰ τὸν Εὐνόμιον διετίθετο, ἀλλὰ πολλοὺς μὲν τῶν ἱερωμένων ἐξέω σε, τοὺς ἄρχοντας ἀναπεισθείς, τοὺς δὲ σφόδρα ἀντεχομένους καὶ μακράν ήλασεν. Εὐόλκιον γὰρ ἐκεῖνον διακονίας ἠξιωμένον, εἰς Οκσιν καταδίκαζεν. ᾿Αντίοχον δὲ πρεσβυτέρου καθέδρας μετεσχη κότα, καὶ συγγενείᾳ τοῦ μεγάλου Ευσεβίου κοσμού μενον (ἀδελφιδούς γὰρ ἦν ἐκείνου, πολλοῖς διαλάμ πων τοῖς προτερήμασιν), εἰς τινα τῆς ᾿Αρμενίας ἐσχατιάν κατεδίκαζεν. Ως δὲ ὁ θεῖος Ευσέβιος μετά πολλοὺς τοὺς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶνας, τέλος καὶ τὸν τοῦ μαρτυρίου ἀνελάμβανε στέφανον, εἰς ταὐτὸ ἡ τοῦ ἔθνους σύνοδος συνελθοῦσα, παρόντος καὶ Ἰοβιανοῦ· Πέργης δ' οὗτος ἐπίσκοπος ἦν, ὅς ἐπ' ὀλίγον τῆς ᾿Αρειανικῆς μετέσχε θρησκείας· καὶ τὸν ᾿Αντίοχον ψηφιζομένων εἰς τὴν τοῦ θείου διαδοχὴν, ἐπεὶ τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ προσῄει, καὶ κλί νων κατ' ἔθος τὰ γόνατα σὺν πολλῇ βίᾳ, στραφείς καὶ Ἰοβιανὸν ἑώρα τὴν δεξιάν τῇ κεφαλῇ ἐπιθέμε νον, ἀπεσείσατο την χειροτονίαν, καὶ τῶν χειροτο νούντων διίστατο, εἰπών, ο μηδαμῶς ἀνέξεσθαι χειροτονίας καὶ δεξιᾶς, ἡ διὰ βλασφημίας τὰ θεῖα μυστήρια παρεδέξατο. Ταῦτα μὲν πολλῷ ὕστερον ἐγεγόνει· τότε δὲ, εἰς τὴν ἐνδοτέραν ᾿Αρμενίαν διέβαινεν. Ο δέ γε θεῖος Εὐσέβιος παρὰ τὸν Ίστρον διήγε, τηνικαῦτα τὴν Θρᾴκην Γότθων κατατρε χόντων, καὶ τὰς ἐκεῖσε πόλεις ληϊζομένων, ὡς αὐτὸς ἰδίῳ συγγράμματι καθιστόρησεν. eniserunt, atque aliis immissis lavarunt. Id vero postquam Eunomius cognovit, statim urbe relicta, domum est reversus: stultum esse ratus, in ea manere urbe, quæ publico et communi in eum flagraret odio. Atque ita ille quidem sua sponte Samosatis discessit. Ariani autem alium eo misere, Lucium nonine, lupum revera, non pastorem. At oves tametsi pastorem non haberent; quæ tamen pastorum sunt, fidei dogma sartum tectum conservantes, fecere. Porro quantum Samosatenorum et in hunc odium fuerit, inde liquebit. Pueri quidam pilam inter se impellentes in foro ludebant, et Lucius præteribat. Accidit autem, ut pila ex cujusdam pueri manibus excidens, per mulæ ejus qua Lucius vehebatur, pedes volveretur. Atque illi ululatum ingentem edidere, piaculo pilam repletam esse opinati. Lucius clamorem éum non intelligens, ex comitibus quemdam paulisper ibi manere, et rem ipsam perspicere jussit Et ecce pueri per accensum ignem, lustrare ita piäculum volentes, pilam jecerunt. Puerile hoc quidem fortasse, satis tamen idoneum, quod demonstret, quam constans civitas ea odium erga eos habuerit, qui fidei doctrinam depravare ausi Tuissent. 142 Sedenim Lucius non eo quo Eunomius, fuit animo. Verum suasionibus suis apud magistratus tantum effecit, ut e sacro ordine multos quidem urbe exigerent: qui vero ei vehementius r sisterent, longius etiam abigerent. Sic Evolcius ille diaconus Oasim deportatus: Antiochus autem presbyter, et magni Eusebii cognatione clarus (sororis enim ejus filius fuit), permultis primariis virtutibus pollens, ad quasdam ultimas Armeniæ oras in exsilium missus est. Ubi vero divinus Eusebius, post multa pro vera pietate olita certamina, postremo etiam martyrii recepit coronam: provinciales, conventu coacto, cui etiamn Jovianus, qui Pergensis episcopus, brevi tempore „Arianam secutus fuerat religionem, interfuit, Antiochum in locum avunculi communibus suffragiis subrogarunt. Atque is ubi ad sacram mensam accessit, et, ut mos est, inclinatus in genua magna viprocidit, conversus, quoniam Jovianum dextram capiti suo imponentem conspexit, suffragium illius r jecit, et reliquis quoque electoribus suis restitit, dicens, nequaquam se ejus dextræ consecrationem seu ordinationem suscepturum, quæ per blasphemias divina suscepisset mysteria. › Sed hæc longe post sunt facta. Eo vero tempore in interiorem Armeniam concessit. Divus autem Eusebius ad Istrum vitam egit, Gotthis tum Thraciam percurrentibus, et urbes ejus populantibus: quem- * lno lumn ipse scriplo quo lain suo testatus est. CAPUT XXII. De Barse, et tyrannide ea quam in civitate Edessa Valens in martyrio seu templo sancti Thomæ perpetravit. Porro Barsen Edessenorum episcopum, cujus Ingens est gloria in Phoenicia, Ægypto et Thebaide, siquidem has peragrans virtutis suæ splendore illustravit, ut insulam Aradum incoleret, Theod. cod. c. 15. ΚΕΦΑΛ. ΚΡ. Περὶ Βάρσον, καὶ περὶ τῶν ἐν Εδέσση πεπραγ μένων Οὐάλῃ ἐν τῷ μαρτυρίῳ τοῦ ἁγίου απο στόλου Θωμᾶ. Καὶ Βάρσην δὲ, ὅς τὴν Εδεσσηνῶν πόλιν διίθυ νεν, οὗ πολὺ κλέος ἐν Φοινίκῃ καὶ Αἰγύπτῳ καὶ Θηβαΐδι· καὶ γὰρ αὐτοῖς ἅπασι διερχόμενος, τὰς τῆς ἀρετῆς ἀπήστραπτε λαμπηδόνας, τοῦτον δὲ εἰς

ECCLESIASTICA HISTORIA I.IB. XI. armatoΑραΐον κατεδίκαζε τὴν νῆσον οἰκεῖν. Ἐπεὶ δ' Λ Valens condemnavit. Quoniam vero apostolicis ἀποστολικοῖς χαρίσμασι διαπρέπων, τῷ τῆς διδα donis clarus, doctrinæ suæ luce multitudinem ad σκαλίας φωτὶ τὰ πλήθη πρὸς αὐτὸν εἶκε, καὶ τὰ se pertrahebat, et morbos quos medici curari τῶν νοσημάτων ὅσα ἰατρῶν ἀπείρηκε τέχνη, ἰᾶτο posse desperaverant, sanabat, in Ægyptiam inde ἐκεῖθεν εἰς τινα πόλιν Αἰγυπτίαν μεθίστα, Οξύρυγ urbem quamdam Oxyrynchum nomine est deporχον όνομα. Ως δὲ κἀκεῖ πάντα; ἐφεῖλκε κατά tatus 143 Ubi vero et ibi virtutis gloria aniκλέος τῆς ἀρετῆς, εἰς τινα ἐσχατιὰν οὐ πόῤῥω τῶν mos omnium in se convertit, in extremos quosdam γειτονούντων βαρβάρων μετετίθει (Φιλώ ἦν ὄνομα fines a quibus non longe Barbari aberant (Philo τῷ χώρῳ τὸν τῶν οὐρανίων θαλάμων ἄξιον. Φασὶ locus is nominatur) translatus est, cum quidem μέντοι ἐν 'Αράδῳ ἐς δεῦρο τὴν ἐκείνου διαμένειν cœlesti domicilio esset dignus. Etiamnunc in κλίνην πλείστης ἠξιωμένην τιμῆς· πολλοὺς γὰρ Arado lectulum esse dicunt, quem plurimo honore ἐπ' ἐκείνης κατακλινομένους τῶν νοσούντων τὴν Deus sit dignatus, quod ægroti multi in cum reὑγείαν διὰ τῆς πίστεως δρέπεσθαι. Οἷα δὲ καὶ ἐν positi valetudinem per fidem recuperent. Verum Ἐδέσσῃ τῇ πόλει τῷ Ουάλεντι πέπρακται, οὐ θέμις enimvero quæ Edessæ etiam crudeliter Valens διδόναι σιγῇ. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν εἰρημένον Βάρσην egerit, silentio ea maudare non licet. Cumn nanque τῆς ποίμνης ἐστέρησε, Λύκον ἀντικαθίστη. ὡς δὲ Barsen, quem diximus, a grege suo exclusisset, τὸ πλῆθος δυσχεραίνον τὴν κοινωνίαν σφοδρῶς ἀπεLycum pro eo substituit: quam rem quia mulσείετο, πάντες τὴν πόλιν καταλιπόντες πρὸ τοῦ titudo ægre tulit, et communionem ejus respuit, ἄστεως συνηθροίζοντο· ἦν δ' ἐκεῖσε Θωμᾷ τῷ ἀπο- relicta urbe omnes extra ejus mœnia conventus στόλῳ ἐπιφανές εὐκτήριον· ὁ ἱστορῆσαι βουλόμενο; egere. Erat autem ibi Thomæ apostoli insigne Ουάλης, σύναμα τῷ ὑπάρχῳ, Μόδεστος οὗτος ἦν, oratorium, quod videre volens Valens, una cum ἧκεν ἐντειλάμενος πρότερον, τὸ συνιστάμενον ἐκεῖσε præfecto Modesto, quosdam prius cum mandato eo πλῆθος μετὰ τῆς ὁπλιτικῆς περὶ αὐτὸν δυνάμεως misit, ut mukitudinem ibi congregatam, διασκεδάσαι, ῥάβδοις καὶ ροπάλοις παίοντας, εἰ δὲ δεήσει, χρησομένους καὶ ξίφει. Ὁ δὲ τὸ κελευόμε νον ἕδρα· καὶ λάθρα τοῖς Εδεσσηνοῖς ἐδήλου φυλάξασθαι τὴν ὑστεραίαν, μὴ εἰς τὸν ειωθότα συνελθεῖν τόπον· πρόσταγμα γὰρ βασιλέως εἶναι τιμωρίαν ἐπάγειν οἷς ἁλῶναι συμβαίη. Καὶ ὁ μὲν οὕτως ἠπείλει καίπερ ἑτερόδοξος· ἡ μηδένα ἢ ὀλίγους κινδυ νεῦσαι προμηθεύμενος, ἢ ἴσως καὶ παραιτούμενος ἑαυτὸν πρὸς τὴν τοῦ κρατοῦντος ὀργήν. Εδεσσηνοί μέντοι ἐν δευτέρῳ θέμενοι τὰς ἀπειλάς, ἅμα ἕψ πρόθυμοι μᾶλλον ἢ πρότερον ἐπὶ τὸν τόπον ἐχώρουν, καὶ τὸ εἰωθὸς ἔπραττον. Αγγελθέντος δὲ Μοδέστῳ τοῦ πράγματος, οὐκ εἶχεν, ὅ τι καὶ δράσειεν. Αμηχάνως δ' ἔχων, ὅσον τάχος στίχα στρα τιωτικὴν ἐπαγόμενος, διῄει τὴν ἀγορὰν, καὶ ἐπὶ τὸ πεδίον ἥτε. Γυναίῳ δέ τινι περιτυχών, βρέφος ἐφέλω κοντι τῇ χειρὶ, ἀκόσμως δὲ καὶ παρὰ τὸ πρέπον γυναικὶ τὸ φᾶρος εἰκῇ πως ἐπισυρομένῃ, καὶ ὡς ἐπί τι σπουδαῖον δῆθεν τὴν τῶν ἡγουμένων στρα τιωτικήν διακόπτοντι φάλαγγα, ὁ ὕπαρχος συλλη φθήνα: ταύτην ἐκέλευε, καὶ ὅτου χάριν σπεύδει, τὴν αἰτίαν ἀπῄτει. Τῆς δ' εἰπούσης, Ἐπὶ τὸ πεδίον adeo militarem ductorum phalangem, perinde ἔνθα οἱ τῆς εὐσεβείας θεράποντες· ἔγνων γάρ, ἔγνων τὰς ὑφ' ὑμῶν τυρευομένας ἐπιβουλάς· καὶ σπεύδω καὶ αὐτὴ τῶν ἴσων ἐκείνοις ἀξιωθῆναι γερν, ἵνα μὴ κατόπιν δρόμου γεγενημένη τῆς παρὰ θεῷ δόξης ἁμάρτω. Τὸ δὲ παιδίον τί, φησί, μεθ᾿ ἑαυτῆς ἄγεις, αὖθις ὁ ὑπαρχο; ἀνηρώτα. Η δὲ, Ἵνα καὶ αὐτὸ τῆς ἴῆς ἀξιωθείη τιμής, μετασχὸν τῶν παθῶν. Καταπλαγείς δὲ τῆς ἀνδρείας ἐκείνης τὴν γενναιότητα, καὶ ἐκ ταύτης τὴν ἁπάν των τεκμηράμενος προθυμίαν, εἰς τὸ βασίλεια καθε Theod. eod. cap. 16. Λύκος, Lycus, proprium esse hoc loco nomen potest: alioqui λύκος lupes Græcis dicitur, et sic appellativum no. en fuerit. rum quos secum ducebat opera dissiparent, baculis et clavis eam pulsantes, si vero opus esset, gladios quoque adbibentes. Præfectus imperata facere, et clam Edessenis denuntiare, ne postridie more suo in loco eo convenirent. Mandatum enim ab imperatore esse, ut in eos qui ibi deprehensi essent, graviter animadverteretur. Præfectus sane, quamvis divers sententiæ et religionis, ad eun modum illis est minatus: vel quod neminem aut paucos certe periclitari vellet, vel quod fortasse imperatorem graviter indignantem opera sua uti nollet. Edesseni vero minarum denuntiationem parvi pendentes, una cum diuculo alacrioribus etiam quam antea animis in locum designatum convenere, et solita sacra sua peregere. Quod ubi Modesto est indicatum, eum quod faceret non haberet, consilii inops, quam celerrime militari -manu contraeta, per forum ad eampuin eum contendit: et in mulierculam incidit, manu puellum raptantem, palliumque sie temere et incomposite, contra quam feminam decet, trahentem, atque atque ad rem magni momenti properaret, rumpentem. Eam jussu suo comprehensam, cujusnan rei gratia tantopere festinaret, interrogat. Tun illa h campum eum, inquit, in quo verg pietatis cultores sunt congregati. 144 Novi enim, et certo novi vestras quas struŕtis insidias: et propterea eo venire propero, ut æqualia cum illisconsequar præmia, ne scilicet cursu intermisso tardius vadens, gloria quæ a Deo est, excidam. Puerum autem (præfectus subinfert) quid ita teAnimus enim divina emulatione succensus, humanum non capit metum, sed terriculamenta onuia pro risu habet et ludicro, Theod. lib. 19, cap. 26.

cum ducis? Εt rursum illa: Ut et ipse, ait, post υπέστρεφε· καὶ κοινωσάμενος αὐτῷ βασιλεῖ, ἔπειθε μὴ εἰς πέρας ἄγειν τὰ δόξαντα· αἰσχρότητα γάρ εἶναι ἐκ τοῦ δρωμένου καὶ δύσκλειαν· ἐκείνοις δὲ, μὴ ἐφικτὸν εἶναι, σβέσαι τὴν προθυμίαν. Ταῦτ᾽ εἰα πῶν, τὸ πλῆθος ἀπείρατον διετήρει. Λοιδορησάμε. νος δ' ἐκεῖνος τὸν ὕπαρχον καὶ πὺξ παίσας, ἀλλά γε τοὺς ἡγουμένους τοῦ πλήθους προσέταττε συλλη φθέντας, ἢ τῷ Λύκῳ, καὶ οὐ ποιμένι, κοινωνεῖν Ελέσθαι, ἢ θάττον τῆς πόλεως ἀπελᾷν, καὶ ἐπί τινας ἐσχατιὰς γῆς παραπέμπειν. amictionem et ærumnam toleratam, honoris ejus particeps fiat. Ille animo ad tam generosam fortitudinem mulieris consternatus, ubi ex ejus unius aliorum omnium conjecisset alacritatem, ad imperialem domum reversus, imperatori rem omnem indicavit, et ut a consilio cœptoque suo desisteret suasit: turpem et adversam dicens ex tali facto consecuturam famam, atque Edessenorum nihilo magis alacritatem exstinctum iri. Verbis hisce innumeram multitudinem præfectus conservavit. At imperator ubi illum contumeliosis vocibus proscidit, pugno etiam cecidit: multitudinis nihilominus duces comprehensos cogi præcepit, ut per optionem vel cum Lyco seu lupo, et non pastore, communicarent, vel citra moram urbe excederent, atque ad ultimas oras exsulatum irent. CAPUT XXIII. De Eulogio et Protogene, ut magnifice pro fide decertaverint: et ut post reditum ab exsilio, alter Edessa, alter autem Carris Ecclesiæ episcopi præfuerint. Porro ubi præfectus illos omnes congregasset, imperatoris mandata in medium protulit, lenibus utens verbis, stolidumque esse dicens, eos tam paucos et imbecilles homines contra imperatorem tantum, et tot populis imperantem niti. Illi autem taciti omnes constitere, in ducem suum (Eulogius is erat, vir vita simul et doctrina condignam laudem conseculus) respectantes. Ad hunc igitur Modestus conversus: Quid ita tandem, inquit, o senex, non respondes? Atqui, respondit ille, responso nihil opus esse, qui interrogatus non essein, putavi. Rursuin praefectus: Multa certe ad vos, quæ utilia vobis essent, exponens, verba feci. Tun Eulogius Ilia quidem ad universos sunt dicta. Ego autem ineptum esse existimavi, si multis rejectis, ipse responderem. 145 Quod si me solum percunctatus fueris, illico tibi sententiam meam exponam. Ibi praefectus: Ergo ut cum imperatore libi communio sit, facito.» Eulogius vero ma gna cum gratia facete admodum arridens: Offert enim, inquit, et una cum imperio sacerdotium quoque sortitus est. Verum ille ironicum et amarulentum dictum sentiens, graviter id tulit, et jactis in senem conviciis, ad alia haee insuper addidit: «Non hoc dixi, attonite et stulte, sed communicare te debere, cum quibus ille præcipit, episcopis. At ego, inquit, et senex sum, et pastoris non expers: cujus vocem ut germanam intelligo, et doctrinam sequor, neque mihi tam perniciosa et pestifera herba opus est. > flisce verbis furore incensus, celeriter octoginta ex eis qui multitudinis essent velut columnæ, comprehensos in Thraciam relegavit. Atque illi vincti circumeuntes, benigne a multis sunt curati. Vici enim et civitates eis obviam progredientes, tanquam veræ pietatis defensoribus debitum præstiterunt honorem. Porro invidia nunquam non aciem instruens, ad imperaΚΕΦΑΛ. ΚΙ. Περί Ευλογίου καὶ Πρωτογένους, ὡς ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡγωνίσαντο· καὶ μετὰ τὴν ἐπάνοδον ὁ μὲν τῆς Ἐδεσσηνών, Πρωτογένης δὲ τῆς ἐν Καῤῥαῖς ἐκκλησίας προέστησαν. Ο Ἐπεὶ δὲ πάντας ἀθροίσας τὰ τῷ βασιλεῖ προστατ τόμενα εἰς μέσον ἐτίθει, ἡπίοις τὰ πρῶτα χρώμενος λόγοις· ἠλίθιον γὰρ εἶναι ἔλεγε βασιλεῖ τοσούτῳ καὶ τοσούτων κατάρχοντι, βραχυτάταις οὕτως ἀντιτείνειν ἀνθρώποις· ὡς δ᾽ ἅπαντες ἐν σιγῇ ἦσαν, πρὸς τὸν τούτων ἡγούμενον ἀφορῶντες (Ευλόγιος οὗτος ἦν, ἀνὴρ βίῳ καὶ λόγῳ τὸ ἀξιέπαινον ἔχων)· ὁ ὕπαρχος πρὸς ἐκεῖνον στραφείς, Τί δή ποτε, ἔφη, πρεσβύτα, οὐκ ἀποκρίνῃ; Ὁ δὲ, Οὐκ οἴομαι δέον εἶναι, μηδὲν ερωτώμενος, ἀποκρίνεσθαι. Καὶ μὴν ἐκεῖνος, Πολλούς, φησί, διεξελήλυθα λόγους, τὰ συνοίσοντα ὑμῖν εἰσηγούμενος. Ὁ δ᾽ Εὐλόγιος, Εκεῖνα μὲν πρὸς ἄπαντας εἴρηται· καί γε άτοπον ᾤμην, τοὺς πολλούς παρωσάμενος, αὐτὸν ἀποκρίνασθαι· εἰ δ᾽ ἐμὲ μόνον ἔροῖο, τὸ δοκοῦν εὐθύς σοι δηλώσω. Καὶ ὁ ύπαρχος, Τσιγάρ τοι βασιλεῖ κοινωνῆσαι ἐλοῖ, ὁ δὲ, ἀστείως μάλα καὶ χαρίεντι τῷ ἤθει προσμειδιάσα;, Προσφέρει γάρ, ἔφη, καὶ μετὰ τῆς βασιλείας καὶ τὸ ἱερᾶσθαι κεκλήρωται.» 'Ο δὲ χαλεπῶς εἰρωνείας ἐπῃσθημένος, λοιδορησάμενος δὲ τῷ πρεσβύτῃ, πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ ταῦτα ἐπήγαγεν. Οἱ τοῦτο εἶπον, ἐμβρόντητε, ἀλλὰ κοινωνήσαι οἷς ἐκεῖ νας ἐπισκόποις κελεύει. ᾿Αλλ᾽ ἐγώ, φησὶν ὁ πρεσ δύτης, καὶ ποιμένος οὐκ ἄμοιρος· οὗ τῆς φωνῆς ὡς γνησίας ἐπῃσθημένος, καὶ τοῖς ἐκείνου δόγμα σιν ἔπομαι· καὶ οὐ χρή μοι τῆς τοιαύτης νοεράς πόας καὶ θανασίμου.» Τούτοις ἀναφλεγεὶς εἰς Ου μόν, θᾶττον ὀγδοήκοντα τούτων συλλαβὼν, ὅσοι τοῦ πλήθους ἦσαν ὥσπερ στηρίγματα, πρὸς Θρᾴκην ἐξέπεμπεν. Οἱ δὲ δέσμιοι διιόντες, πολλῆς τινος ἀπήλαυον τῆς κηδεμονίας· καὶ κῶμαι γὰρ καὶ πό λεις ἐξιοῦσαι προσυπήντων, ὡς εὐσεβείας προμά χοις τὸ εἰκὸς ἀφοσιούμεναι γέρας. Ο δὲ φθόνος ἀεὶ στρατεύων, εἰς βασιλέα θᾶττον ἀπέτρεχε· καὶ παρ πόλλης, ἔλεγε, πρόξενος τιμῆς ἐγεγόνει ἡ παρ' ὑμῖν νομισθεῖσα ἐξορία τοῖς καταδίκοις. "Ο δὴ μαθὼν ἐκεῖνος, κατά δύο διαιρεθῆναι προστάττει· καὶ Apud Theodoret. dictum hoc per interrogationem effertur: An cum imperio episcopatum etiam iniit? Lib. iv, cap. 18.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XI. τοὺς μὲν Θράκην, τοὺς δ' ᾿Αραβίαν καὶ Θηβαΐδα lorem mox procurrit, et multorum honorum cauοἰκεῖν, καὶ ἄλλους ἀλλαχοῦ διασπαρῆναι τοῖς πολιχ νέοις. Εἰ δέ που καὶ ἀδελφοὶ παρῆσαν, ἀπ' ἀλλήλων δίστα. Ευλόγιον μέντοι καὶ Πρωτογένην τὰ δεύτερα μετ' ἐκεῖνον ἔχοντα, εἰς ᾿Αντινὼ τὴν Θηβαίων ἐξώριζεν. Οση δ' ἐκείνων ἡ ἀρετὴ, ἐντεῦθεν δειχθήσεται. Ἐπεὶ γὰρ σύμφρονά τινα ἐπίσκοπον εὗρον ἐκεῖσε, κοινωνεῖν εἴλοντο, καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν μετεῖχον συλλόγων. Ολίγων δὲ σφόδρα αθροιζομένων, ὡς ἔγνωσαν τὴν αἰτίαν, Ελληνας εἶναι ἐποίκους τῆς πόλεως, τὰ εἰκότα τῆς πλάνης θρηνήσαντες, οὐ δεῖν ἐνόμισαν μέχρι τοῦ κόψασθαι ἵστασθαι· ἀλλ' ὡς εἰκὸς, καὶ τῆς ἐκείνων Ιατρείας φροντίδα ἐποίουν. Καὶ Εὐλόγιος μὲν οἰκιδίῳ ἑαυτὸν καθείρξας, ἡσυχῆ καθῆστο, τὸν τῶν ὅλων ἐκδυσωπῶν Θεόν. 'Ο δὲ Πρωτογένης, τὰ ἱερὰ γράμματα έκπεπαιδευμένος, καὶ γράφειν μάλα εξησκημένος, δια δασκαλείου μειρακίων προΐστατο, τόπον εἰς παιδαγωγεῖον ἐπιτήδειον εὑρηκώς. Αμέλει καὶ γράφειν εἰς τε κάλλος καὶ τάχος, καὶ τὰ ἱερὰ ἐξεπαίδευε λόγια· τά τε Δαυϊδικὰ μέλη καὶ τὰ πρόσφορα τῆς ἀποστολικῆς διδασκαλίας ἐκμανθάνειν παρεσκευάζετο. Ἐπεὶ δὲ τῶν μειρακίων ἓν νόσῳ κατειργασμένον θανεῖν προσδόκιμον ἦν, ἐπὶ τῆς οἰκίας ὁ Πρωτογένης ἥκων, καὶ τῇ τῆς χειρὸς ἀφῇ τὸ λυποῦν ποιεῖν ἑδραπέτευεν, οἱ τῶν ἄλλων πατέρες διαγνόν τες, ἐπὶ τῆς οἰκίας τὸν πρεσβύτην ἀνῆγον ἕκαστος, καὶ τοῖς ἀῤῥωστοῦσι τῶν παίδων ἐπικουρεῖν ἡντικόλουν. Ὁ δὲ μὴ δύνασθαι βοηθεῖν ἔλεγεν, εἰ μὴ πρότερον ὁ νοσῶν τὸ θεῖον ὑπέλθοι λουτρόν. Οἱ δὲ τῷ πόθῳ τῆς ἀπαλλαγῆς ἠπειγμένοι, θᾶττον ἐπείθοντο, καὶ διὰ τῆς σωματικῆς νόσου καὶ τὴν ψυχι κὴν ὑγείαν ἐδρέποντο. Εἰ δέ τις καὶ τῶν ἐῤῥωμένων πεισθεὶς τῆς θείας χάριτος μετασχεῖν ἤθελε, παρὰ τὸν Εὐλόγιον ἰῶν, καὶ τὴν θύραν πατάσσων, ἀνοί. γειν ἔπειθε· καὶ τῷ θηράματι καὶ τὴν ἐν Χριστῷ ἐπιβάλλειν παρεκάλει σφραγίδα· ὡς δ' ἐκεῖνος ἐχαλέπαινεν, ἅτε διακοπτομένης αὐτοῦ τῆς εὐχῆς, ὁ Πρωτογένης, ο 'Αλλ' ἀναγκαιοτέρα πάντως, ἔλεγεν, ἡ τῶν πλανωμένων ἐπιστροφὴ πρὸς Χριστόν.» Καὶ διὰ θαύματος ἦν τὸ πραττόμενον· πῶς Πρωτογένης, τοσαῦτα θαυματουργῶν, καὶ πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας φῶς τοσαῦτα ποδηγῶν πλήθη, παραχωρῶν τῶν πρωτείων Εὐλογίῳ ἑωρᾶτο· καί γ' ἐνομίζετο ἐπὶ πολύ πλείονα εἶναι Πρωτογένους τὴν ἀρετὴν, καὶ ὑπερτεροῦσαν τῆς Εὐλογίου ὡς μάλιστα. ὡς δὲ τὰ τοῦ κλύδωνος ἔληγε, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ οὗτοι ἀνήχθησαν, δεδακρυμένοι προπεμπον τούτους οἱ ἐπιχώριοι· καὶ μάλιστα ὁ ἐπίσκοπος τοσαύτης συμ μαχίας ἐστερημένος. Ο μὲν οὖν Ευλόγιος Βάρσου τοῦ θείου τέλει χρησαμένου τοῦ βίου, τῆς ἐκείνου ἐκκλησίας τοὺς οἴακας ἐγχειρίζεται. Ο δὲ θαυμα στις Πρωτογένης, τὴν ἠκανθωμένην πόλιν ἐξ Ελληνικῆς τερθρείας Καρῶν γεωργεῖν ἐπιστεύθη· ἣν καὶ φιλοπόνω; ἐξεργασάμενος, τὸν θεῖον τῆς εὐσεβείας καρπὸν ἑδρέψατο. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὕστερον. simum vero episcopus ipse, qui auxilio tanto Tripart. lib. vu, cap. 33. Infra lib. xii, cap. 3. sam esse dixit, quod condemnatis exsilium fore putaretur. Imperator re cognita, disgregari eos, et binos partim in Thraciam, partim in Arabiam, quosdam in Thebaidem, atque alios alio in oppida dispergi jussit Si qui etiam inter eos fratres essent, disjungi curavit Eulogius sane, et Protogenes, qui secundas ab illo ferebat, Antinoen Quanta Thebæorum oppilum deportati sunt. autem illorum virtus fuerit, illud indicabit. Cum manique sententiæ suae episcopum ibi reperissent, communicare cœperunt, et ecclesiasticos conventus egerunt. Porro cum pauci valde ad eos convenirent, et causam ejus rei esse comperirent, quo l Græcæ superstitionis studiosi oppidani essent: ubi pro eo atque decet, errorem eum eluxissent, non cessandum sibi esse, usque dum ipsi pectora sula plangerent, duxerunt, sed ita ut par erat, illorum quoque medicinæ et salutis curain gesserunt. Et Eulogius quidem in domunculam quamdam se ipsum abdidit, ibique tacitus visit, rerum universarum Deum precibus exorans. Protogenes autem sacras Litteras edoctus, et in scribendi arte valde commodo exercitatus, ludum litterarium aperuit, scholae puerilis loco invento. 146 In ea et pulchre et celeriter adolescentulos scribere, et sacra docuit oracula, ita ut illi Davidica carmina, et alia apostolicæ doctrinæ consona addiscerent. Cum autem ex pueris unus morbo confectus, in exspectatione mortis esset, Protogenes in domum ubi is jacebat, venit, et manus contrectatione ægritudinem fugavit. Quod ubi aliorum parentes cognoverunt, in suas quisque des senem adduxerunt, et ut invalidis eorum liberis opem ferret, rogarunt. Tum ille se auxilio eis non prius esse posse dixit, quam agri divinum subirent lavacrum, Et illi, quod eos desiderium recuperandæ suis valetudinis adurgeret, slatim dicto audientes fuere, atque ita per corporis morbum, animæ quoque salutem sunt consecuti. Si quis autem valentium quoque ab eo persuasus divinam gratiam ambiret, ad Eulogium vadens, et fores pulsans, ut ille eas apperiret, et ei quem venatus esset, sigillum in Christo imponeret, roga. bat. Atque ubi Eulogius eam rem, quod in precatione identidem interpellaretur, gravius tulit, Protogenes: «Atqui (inquit) longe necessaria magis est errantium ad Christum conversio. › Id vero factum admirationi erat omnibus, Protogenem videlicet, qui tanta ederet miracula, et tantam multitudinem ad veritatis lucem produceret, partes primas Eulogio concedere. Et omnes longe præstantiorem superioremque Protogenis virtutem ipsius Eulogii vita esse exsistimabant. Ceterum postquam persecutionis procella sevire desiit, atque una cum aliis et isti ab exsilio reducti sunt, incolæ ejus regionis lacrymantes eos produxerunt potisorbabatur. Et Eulogius quidem divo Barsæ vita deAl. Antinoum. p

functo, ecclesiæ ipsius gubernacula suscepit. Admirando autem Protogeni, Carræ civitas Græcarum præstigiarun spinis obsita, excolenda credita est: qua labore multo repurgata, cœlestem veræ pietatis fructum percepit. Sed de his postea. 147 CAPUT XXIV. De sancto Flaviuno et Diodoro, ut ipsi gregem Meletii rexerint, cum nondum episcopalem dignitatem suscepissent. Valens diutius Antiochiæ commoratus, Euzoio ibi ecclesias regente, Judzis, et ethnicis Graecis, atque etiam qui Christianorum nomine censentur, et diversa ab Evangelica doctrina dogmata complecterentur, omnibus quæ animis eorum placita essent, ut libere peragerent, permisit. Nam impius error sub Joviniano quidem exstinctus, a Juliano autem excitatus, paulatim reflorescebat et Dialia, Dionysia et Cereris sacra, non in angulis, imperatore veluti præeunte, peragebantur:, et homines in medio foro, nemine obsistente, bacchantium, qui numine allantur, more, discurrebant. Eorum vero tantum, qui catholicæ Ecclesiæ doctrinam sequebantur, implacabilis hostis erat. Et primum quidem recens constructam ecclesiam, quam illis Jovinianus dederat, ademit; deinde vero ex aliis quoque eos sacris ædibus exegit. Atque ubi illi sub dio agentes, ad montis radices Deuin consuctudine sua hynınis et laudibus celebrarent, et varias easdemque adversas aeris mutationes, aliquando quidem cum pluviis et nive et immenso frigore conflictati, aliquando autem æstu solis admodum adusti perferrent, ne co quidem loco ut permanerent voluit, et immissis in eos militibus, ærumnosum hoc vite agendæ institutum dissipavit. Flavianus autem et Diodorus generosi veritatis athlete tum florebant: qui imminentes gregi Christi luctus, veluti scopuli quidam, quampri mum in spumam redegerunt. Illi enim post Meletium in exsilium ejectum), pro grege Christi decertabant, cum lupis ipsis fortiter obviam eundo, tum Christi ovibus convenientem doctrinam proponendo. Atque ubi ex locis ad radices montis sitis deturbati sunt, ad proximi fluminis ripas oves paverunt: non frustra, perinde atque illi in Babylone captivi, ad salides carminum organa suspendentes: sed libere Deum, juxta divinum Davidem, in omni loco duminationis ejus laudantes. Verum ne hoc quidem in loco diu eos durare, orthodoxorum et recte sentientium hostis passus est: 148 sed primo quoque tempore inde etiam secedere coegit, conventumque cum solvere atque dissipare est conatus. Sedenim divinum duorum istorum virorum, qui pro pastoribus rem gerebant, par, spiritualem gregem, ad id quod in Christo est bellum, exercuit, atque ubi pabulandum esset, monstravit. Et generosus quidem Diodorus, perinde atque præaltus et pellucidus amnis, divino flumine suos potavit. Adversus alienos autein vehementius cum impetu ruens, illegitima dogmata diluit et abolevit: nou Theod. eod. cap. 21, 25. Περὶ τοῦ ἁγίου Φλαβιανοῦ καὶ Διοδώρου, ὡς τὴν ποίμνην Μελετίου αὐτοὶ διεἶπον, μήπω ιερατικοῦ ἐπιβάντες βαθμοῦ. Πλείστον δ' ὅτι χρόνον ἐν ᾿Αντιοχεία διατρίψας Ουάλης, Ευζωτου τῶν ἐκκλησιῶν ἡγουμένου, Ιουδαίοις μὲν καὶ ῾Ελλησι καὶ πᾶσι Χριστιανῶν ὄνομα περικειμένοις, τἀναντία δὲ τῆς εὐαγγελικῆς διδα καλίας ἀσπαζομένοις, τὰ θυμήρη πράττειν ἀδεῶς εἴασεν. Αμέλει καὶ ἡ ἐπὶ Ἰοβιανοῦ μὲν σβεσθεῖσα πλάνη, ἀπὸ Ἰουλιανοῦ δὲ ἐξαφθεῖσα, κατὰ μικρὸν πάλιν ήνθει· καὶ τὰ Διάσια καὶ Διονύσια, τά τε Δήμητρος ἔργα, οὐκ ἐν γωνίᾳ, ἅτε δὴ βασιλέως κατα ἄρχοντος, ἐτελοῦντο· καὶ βακχεύοντες ἄνδρες ἔθειν κατὰ μέσης τῆς ἀγορᾶς, οὐδενὸς ἐμποδὼν καθεστώ τος. Μόνοις δ' ἐχθρὸς ἄσπονδος ἦν τοῖς φρονοῦσι τὰ τῆς καθόλου ἐκκλησίας διδάγματα. Καὶ δὴ πρῶτον ἀφῄρει αὐτῶν τὴν νεόδμητον Ἐκκλησίαν, ἣν Ἰυβιαν ἔδοτο· καὶ τῶν ἄλλων ἱερῶν περιβόλων ἐξήλαυνεν. Ὡς δ' ἐκεῖνοι ἐν ὑπαίθρῳ διάγοντες παρὰ τὰς ὑπω ρείας τοῦ ὄρους ὕμνουν μὲν, ὡς ἔθος, Θεὸν, τῶν δ ἐναντίων τοῦ ἀέρος μετεῖχον μεταβολών, ποτὲ μὲν ὑετοῖς καὶ νιφετοῖς καὶ κρυμοίς προσπαλαίοντες, ἄλλοτε δὲ φλυγμοῖς ἡλιακεῖς σφόδρα κατακαι μενοι, οὐδ᾽ ἐν ταύταις ἐὰν αὐτοὺς ἤθελε στρατιώτας δὲ πέμπων, καὶ τὴν ἐπίπονον ταύτην διαγω γὴν διεσκέδαζεν. Φλαβιανὸς δὲ καὶ Διόδωρος οι γενναῖοι τῆς ἀληθείας ἀγωνισταὶ τηνικαῦτα διέλαμπον· καὶ τὰ προσβάλλοντα κύματα τῇ ποίμνῃ Χρισ στοῦ, οἷά τινες πρόβολοι, πρὸς ἀφρὸν ὡς τάχος διέλυον. Αὐτοὶ γὰρ μετὰ Μελέτιον γενόμενον ὑπερό. ριον τῆς ποίμνης ἀντεποιοῦντο Χριστοῦ· τοῖς μὲν λύκοις ἀνδρείως ἀντιταττόμενοι, τοῖς γε μὴν Χρι στοῦ θρέμμασι τὴν προσήκουσαν διδασκαλίαν προς φέροντες. ὡς δὲ κἀκ τῆς ὑπωρείας ἠλαύνοντο, παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ γείτονος ποταμοῦ τὰ πρόβατα ἄνεμον, οὐκ εἰκῇ, κατὰ τοὺς ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώ τους, παρὰ τὰς Ιτέας κρεμῶντες τὰ τῶν ᾠδῶν ὄργανα, ἀλλ' ἀδεῶς ὕμνουν Θεὸν, κατὰ τὸν θεῖον Δαυΐδ, ἐν παντί τόπῳ τῆς δεσποτείας αὐτοῦ. Ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐν ἐκείνῳ τῷ χώρῳ ἐπιπολὺ διατρίβειν εἴασεν ὁ τῶν ὀρθοδόξων μόνων πολέμιος· ἀλλ' ὡς τάχος κἀκεῖθεν ἀφίστα, καὶ τὴν συναγωγὴν διασπᾶν ἐπειρᾶτο. Π θεία τῶν ὑποποιμένων τουτωνὶ ξυνωρίς, γυμνάζουσα μὲν ἦν τὸ πνευματικὸν τοῦτο ποίμνιον πρὸς τὴν ἐν Χριστῷ μάχην, καὶ ᾗ δὴ νέμεσθαι, ἐπεδείκνυον. Καὶ ὁ μὲν γενναῖος Διόδωρος, οἷά τις ποταμός βαθυδί νης καὶ διειδέστατος, τὸ θεῖον νάμα τοῖς σφετέροις ἐπήγαγε· ῥαγδαῖος δὲ τοῖς ἀλλοτρίοις κατιών, τὰ νόθα τῶν δογμάτων ἐπέκλυζε καὶ ἠφάνιζε, μὴ τὸ τοῦ γένους περιφανές οὐδαμῶς ἐν λόγῳ τιθέμενος, φέρων δ' εὖ μάλα τὸ πάσχειν ὑπὲρ τῆς πίστεως. Φλαβιανὸς δὲ καὶ αὐτὸς τῶν εὖ γεγονότων ῶν, τὸ εὐσεβὲς τῆς εὐγενείας προστίθει· καὶ καθά τιν