ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XI. παιδοτρίβης Διοδώρῳ καθίστατο, παραταττομένῳ magni ille generis sui praeclari splendorem faciens, πρὸς τὸ ἱερὸν τῆς εὐσεβείας πένταθλον· ἐς δὴ καὶ ἐπ' ἐκκλησίας δημηγορεῖν οὐκ εἶχεν, ἅτε νέος ὤν, καὶ μήπω εἰς ἱερωσύνης παραγγείλας βαθμόν. Οὐκ ἐλαχίστην μέντοι μοῖραν εἰσῆγεν ἐνθυμημάτων καὶ γραφικῶν νοημάτων τοῖς τοῦτο δρῶσιν ἐκ προτροπῆς. Καὶ οἱ μὲν τοῖς ἐξ ᾿Αρείου βλάσφημα βάλλουσι συνεχή τόξα κατέτεινον· ὁ δὲ καθάπερ ἔκ τινος βελοθήκης ή φαρέτρας τῆς σοφῆς διανοίας ἐκείνου τὰ βέλη τῶν νοημάτων πυκνὰ προσέφερε. Καὶ ἐπ' ἐκε κλησίας μὲν λέγειν οὐκ εἶχεν, ὡς εἴρηται· οἴκοι δὲ καὶ δημοσίᾳ τοὺς διαλόγους τιθέμενος, τὰς ἄρχυς τῶν δυσσεβούντων διέστα, αραχνίων κατ' οὐδὲν διαφέρειν δεικνὺς τά γ' ἐκείνοις ἀναντίῤῥητα δοκοῦντα τῶν προβλημάτων. afflictiones autem et ærumnas pro fide non gravate ferens. Flavianus vero, qui et ipse ex nobilitate erat, veram pietatem generis claritati longe quoque præposuit. Is veluti quidam ludimagister, Diodoro ad sacrum pietatis quinquertium instructo affuit: atque in ecclesiis quidem ille concionari non potuit, quod junior adhuc ad sacerdotii gradum non conscendisset sed non pœnitendum enthymematum seu argumentorum, atque ex Scripturis depromptarum sententiarum momentum eis, qui id legitima cohortatione exciti faciebant, suppeditavit. Et illi quidem adversus Arianos blasphema verba jactantes, continue arcum intendebant: hic autem veluti ex pharetra quapiam, sic ex sapienti mente sua, frequentia sententiarum tela subministrabat. Et in ecclesia, quemadmodum diximus, docere non potuit: domi vero et in publicis disputationibus impiorum retia disrupit, et nihii ab arancarum telis differre ostendit, quas ipsi irrefragabiles esse putabant quæstiones atque propositiones. Περὶ τῶν ὁσίων 'Αφραάτου καὶ Ἰουλιανοῦ· ὡς τὰς ἐν ἐρήμῳ λιπόντες διατριβάς, τῆς ποίμνης Χριστοῦ ὑπερίσταντο. Οὐ μικρὰ δὲ τῷ ἀγῶνι τούτοις τηνικαῦτα συνή ρατο καὶ ὁ τὴν πολιτείαν ἐκεῖνος πολὺς ᾿Αφράτης· οὗ τὸν βίον καὶ ὁ σοφὸς Θεοδώριτος ἐν τῇ παρ' αὐτ τοῦ συγγραφείσῃ βίβλῳ τῆς φιλοθέου Ιστορίας συν νέγραψε. Καὶ οὗτος γὰρ τῆς ἡσύχου διαγωγής προ τιμήσας την σωτηρίαν τῆς Χριστοῦ ποίμνης, τὴν ἀσκητικὴν καλύβην ἀφεὶς, τῆς μάνδρας ἐπεμελεῖτο Χριστοῦ· καὶ ἱδρῶσι περιεῤῥεῖτο πάντοθεν τοὺς λύκους ἐλαύνων. 'Αλλ' ὅσος μὲν ὁ τῆς ἀρετῆς αὐτῷ πλοῦτος, καὶ οἷα ποιῶν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐγεγόνει, ή εἰρημένη βίβλος τῷ βουλομένῳ δηλώσει. Ἐγὼ δὲ ἐν τῶν ἐκείνου, δ προσῆκον εἶναι νομίζω τῇ παρούσῃ τὴ πραγματεία, δώσω τῷ λόγῳ. Ορόντης ὁ ποταμᾶς, ἐκ μὲν βορρᾶ παραῤῥεῖ τὰ ἐπὶ τῆς ᾿Αντιόχου βασίλεια· στοὰ δέ τις μεγίστη κατά μεσημβρίαν διώροφος ἀνεγήγερται τῷ τῆς πόλεως περιβόλι, πύργοις ὑψηλοῖς ἑκατέρωθεν κοσμουμένη· μεταξύ δὲ τῶν βασιλείων οἴκων καὶ τοῦ ποταμοῦ ἐδός τις ἐστιν, ὑποδεχομένη τοὺς ἐκ τῶν ἐκεῖσε διιόντας πυ λῶν, καὶ εἰς τοὺς γείτονας ἀστικοὺς ἀγροὺς παραπέμπουσα. Ταύτην δὴ τὴν ὁδὸν ὁ θεσπέσιός ποτε Αφριάτης ἰῶν, εἰς τὸ τῆς πίστεως ἀπῄει γυμνάστον, τοῖς Χριστοῦ προβάτοις τὴν ἁρμόττουσαν εἰσε οίσων τροφήν. Ον ἄνωθεν βασιλεὺς παριόντα ἑώρα τῆς στοῖς ὑπερκύπτων (σισύραν γὰρ ἡμφίεστο)· καὶ βαθεῖ τῷ γήρα πεπονηκώς, θᾶττον διέτρεχε. Τινὸς δ' εἰπόντος τῷ βασιλεῖ, ἐκεῖνον εἶναι τὸν Αφραάτην, ούτινος τὸ τῆς πόλεως ἐξέχεται πλῆθος, ὁ βασιλεὺς, ο Ποῦ δὴ βαδίζεις; ἄνωθεν ἠρώτα τὸν ὅσιον.» Ο δὲ, «Ὑπὲρ τῆς σῆς βασιλείας, φησί, προσευξόμενος, ο Καὶ ὁ βασιλεὺς, ο 'Αλλ' ἐχρῆν σε νόμοις ἐπόμενον μοναχῶν, οἴκοι μένειν, καὶ ἡσυχῆ καθήμενον τοῦτο δρᾷν.» Ο δὲ θεῖος πρεσβύτης σοφῶς μάλα επέφερεν·. Εξ, φησι, λέγεις, ὦ βασιλεῦ, τοῦτό με δρᾷν ἔδει, καὶ τοῦτο διετέλουν πράτTheod. cap. 26. CAPUT XXV. De sancto Aphraate et Juliano: ut monasticam in solitudine vitam relinquentes, gregem Christi sint tutali. Non parum vero illis tum in certamine lo opis quoque attulit insigni vita praclarus ille Aphraates, quam sapiens Theodoritus in volumine Dei amantium historiæ conscripsit. Nam et hic quieto vitæ instituto gregis Christi salutem prætulit: et monasticum relinquens tuguriolum, ovilis Christi curam gessit, et multo difluens sudore, lupos undique ab eo repulit. Cæterum quam locuples virtute fuerit, et quæ supra captum homi nis fecerit, 149 is quem diximus liber evolvere eum volenti ostendet. Ego vero unum quiddam illius actorum huic loco accommodatum, recensendum in opere hoc duxi. Orontes fluvius ab Aquilonari parte imperialem Antiochiæ domum præterlabitur. Porticus autem quædam maxima duorum culminum, in parte meridionali ad urbi; mœnia, prælatis turribus utraque ex parte conspicua, est exstructa. Inter imperiales ædes et amnem via est, quæ per portam quae isthic est, cuntes excipiens, in vicinos suburbanos agros deducit. Hanc viam aliquando divus insistebat Aphraates, ad fidei gymnasium iturus, et ovibus Christi congruens pabulum allaturus. Eum e superiore loco porticus prospectans imperator vidit: sisyra enim, sen veste ex ovium villosis pellibus consuta, amictus, et senio multo confectus, celerius tamen currebat. Et quidam imperatori, hunc esse Aphraatem illuın, ex quo totius urbis multitudo penderet, dixit. Et ille e porticu virum sanctum interrogans: «Quonam, inquit, vadis?, Atque Aphraales, • Pro imperio tuo precaturus,» respondit.. Atqui, iunperator intulit, domi te, qui leges monachorumn sequeris, manere, ibique quiete considentem hoc facere oportuit. Tum divinas senex perquam sapienter ait: «Recte tu quidem, o imperator, di-

cis me id facere debere: facturusque id adeo con- των, ἐν εἰρήνῃ τῶν Χριστοῦ θρεμμάτων μενόντων. stanter fueram, si pax Christi ovibus esset. Sed cum multa quædam insaniæ caligo loca omnia occuparit, et maximus insuper subrepat timor, ne plurimo imminente periculo, a feris oves dilanicntur, necessitas mihi quoque incumbit, ut vigilem, ournemque funein moveant, ne quod grex Christi capiat detrimentum. Age enim, o imperator, si puella essem domi in conclavi abdita, fusos inanibus tractans, et lanificium meum curans, alque alicunde subito conspicerem flammam exortam, et omni ex parte paternæ domui circumfuşam, fœdo incendio eam jamjam consumpturam, quid me facere oporteret? dic, te per Deum oro. Utrumne me sic sedere, et penates patrios conflagrantes despicere, iguemque proserpentem exspectare: an conclavi statim relicto, sursum et deorsum currere, aquam in manibus habere, et modis omnibus flammam exstinguere conari oporteret? 150 Sa - tis sane scio, dicturum te, faciendum mihi esse, quod et sagacis sanæque mentis puella faceret. Id ipsum vero nunc quoque fieri debere existimo. Cum tu eniîn quasi fulmen quoddam in paternam domum nostram incideris, et veriorem pietatem omnem igne vastes, undiquaque circumcursamus, flammam gliscentem exstinguere satagentes. › Hæc quidem ille dixit. Imperator autem ad minas usque progressus, silere eum coegit. Ex cubiculariis autem imperatoris quidam, qui sanctum virum. propter animi temeritatem gravius tractaverat, in balneum confestim ingressus, ut principi lavationem præpararet, mente captus, et in calidas aquas delapšus, ibi vitam finivit. Imperator aliquandiu exspectans, et extrahi ea mora tempus querens, aliis causam ejus rei inquisitam sibi renuntiare præcepit. Qui cum eo venissent, et omnia circumspexissent, illum in calidis undis morte frigida peremptum repererunt. Quod ubi imperator cognovit, opus id quidem petulantis, Aphraatæ sancto illate injariæ et contumeliæ esse, recte arbitratus est: de impio autem dogmate eumdem, juxta indurati cordis Pharaonem, retinuit animum. Εt perinde atque fulminé aflatus et attonitus imperator, miraculo eo magis etiam est contra veram pietatem concitatus. Eadem tempestate idem quod Aphraa. tes, plurimum laudatus ille Julianus fecit. Nam hic quoque solitudine relicta, Antiochiam venit. Cum enim mendacii artifices, Ariani inquam, per sycophantiam virum sanctum traducere conarentur, veluti factionis eorum esset, et dogmati Ariano consentiret: Flavianus, Diodorus, et Apliraates, veritatis lumina, Acacium illum qui postea Berrecensem civitatem sacrorum antistes optime administravit, ad celebrem illum virum cum hujusnodi postulatis misere, ut multorum milliu hominum misertus veniret, et cum adversariorum redargueret mendacium, tum veritatem libere confirTheod. cap. 27. Et Ἐπεὶ δὲ πολλή τις τὸ πᾶν κατέχει σκοτόμαινα, καὶ δέος ὑφέρπει πλεῖστον, μὴ θηριάλωτα γένηται, μετ γίστου ἐπηρτημένου κινδύνου, ἀνάγκη κάμε γρηγο ρεῖν, καὶ πάντα κάλων κινεῖν, ἀλώβητον διασῶσαι τὴν ποίμνην Χριστοῦ. "Αρα γάρ, ὦ βασιλεῦ, εἶχε κόρη τις ἐτύγχανον ὤν, οἴκοι τε καὶ πρὸς θάλαμον κεκρυμμένη, καὶ πρὸς ἄτρακτον ερείδουσα χεῖρας, καὶ τῆς οἰκείας ταλασίας καθεστῶσα εἰς ἐπιμέλειαν· εἶτά ποθεν ἐξαπίνης φλόγα προσπεσοῦσαν ἑώρων, τὴν πατρώαν οἰκίαν ἀπανταχοῦ περιθέουσαν, καὶ κατεπειγομένην ἀπηνέστερον δαπανᾷν, τί με δρᾶν ἔδει, εἰπὲ πρὸς Θεοῦ; "Αρ' ἐχρῆν ἡσυχῆ καθῆσθαι, καὶ τὴν πατρικὴν ἑστίαν οὕτως ἐμπιπραμένην περ ριορᾷν, καὶ τὸ πῦρ ἔρπον προσμένειν ἢ τὸν θάλα μον λιποῦσαν εὐθὺς, ἄνω καὶ κάτω χωρεῖν, ὕδωρ μετά· χεῖρας ἔχουσαν, καὶ παντὶ τρόπῳ σβεννύειν πειρᾶσθαι τὴν φλόγα; Οίδα πάντως, τοῦτο ἐρεῖς, δ καὶ κόρη ἀγχίνους, καὶ φρενὸς ὑγιοῦς ἀντιποιοιμένη, ἔδρασεν ἄν· 8 κἀγὼ νομίζω ἄρτι χρῆναι δρᾷν. Σοῦ γὰρ οἷά τινος κεραυνοῦ ἐπὶ τὴν πατρώαν ἡμῶν οἰκίαν κατασκήψαντος, καὶ τὸ σύμπαν πυρπολούν τος τῆς εὐσεβείας, ἀπανταχοῦ περιθέομεν τὸ τῆς φλογὸς ἀκμάζον σβέσαι πειρώμενοι.» Ταῦτα ὁ μὲν εἶπεν· ὁ δὲ μέχρις ἀπειλῆς προχωρήσας, σιγαν Αναγκάζετο. Τῶν τις δὲ περὶ τὸν βασιλικόν κοιτώνα θρασύτερον τῷ ὁσίῳ διατεθείς, περὶ τὸ βαλανείων εὐθὺς εἰσιών, ὥστ' αὐτὸ βασιλεῖ εὐτρεπίσαι, τὸ λο γιστικὸν ἐκτραπείς, εἰς τὴν θερμοῤῥόην διολισθήσας, καὶ ἀκράτου μετασχὼν τοῦ θερμοῦ, τὸν βίον ἀπέν λιπεν. Ἐπεὶ δ᾽ ὁ βασιλεὺς ἐπιπολὺ διατρίβων τὸ βραδὺ κατῃτιᾶτο τοῦ χρόνου, ἑτέροις επέτρεπε μηνύειν τὸ αἴτιον. ὡς δ᾽ ἧκον πάντα περισκοπούντες, ὁρῶσιν ἐκεῖνον ἔνδον τοῦ ἀκράτου θερμοῦ, τῷ ψύχει διαλυόμενον τῆς νεκρώσεως. "Ο δὴ οἱ περὶ τὴν βα σιλέα μαθόντες, ἔργον μὲν εἶναι τῆς ἐς ᾿Αφραάτην, τὸν ὅσιον, παροινίας καλῶς ἑλογίσαντο πρός γε μὴν τὸ δυσσεβὲς δόγμα κατὰ τὸν σκληροκάρδιον διέκειντο Φαραώ. Ο δὲ ἐμβρόντητος βασιλεὺς τῇ θαυματουργία μάλλον κατὰ τῆς εὐσεβείας ὡπλίζετο, Κατ' ἐκεῖνο δὲ καιροῦ τὰ ἴσα τῷ ᾿Αφραάτῃ καὶ ἐ πολυύμνητος Ἰουλιανὸς ἔπραττε· τὰς γὰρ ἐν ἐρήμῳ διατριβὰς καὶ οὗτος καταλιπών, τὴν ᾿Αντιόχου κατ έλαβεν. Ἐπεὶ γὰρ οἱ τοῦ ψεύδους ἐργάται, οἱ τὸ 'Αρείου λέγω φρονοῦντες, συκοφαντεῖν ἐπειρῶντο τὸν ὅσιον, ὡς τῆς αὐτῶν εἴη φατρίας, καὶ τοῖς ἐκε!- νων στοιχεῖ δόγμασι· Φλαβιανὸς καὶ Διόδωρος καὶ Αφράτης οὗτος, οἱ τῆς ἀληθείας φωστήρες, Ακάκιον ἐκεῖνον, ὅς τὴν Βεῤῥοιαίων πόλιν εἰσέπειτα διίθυνεν ἄριστα, πρὸς τὸν πανεύφημον ἐκεῖνον ἄνδρα προσάγοντες, δέησιν ἔπεμπον, πολλῶν ἀνθρώ πων μυριάδας οἰκτεῖραι· ὥστ' ἰόντα, τὸ μὲν τῶν ἐναντίων διελέγξαι ψεῦδος, τὴν δ᾽ ἀλήθειαν παρ βησιάσαι, καὶ τὸ τῆς πίστεως δίγμα κηρύξαι. Καὶ ἃ μὲν οὗτος καὶ ἅπαξ καὶ δεύτερον εἰσιὼν τὴν ᾿Αντιόχου παράδοξα διεπράξατο, ἡ φιλόθεος ἱστορία διδάξει τοῖς βουλομένοις· ὅτι δὲ τὸ τῆς πόλεως σύμ

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. παν εἰς τὸν τῆς ἀληθείας ήθροισε σύλλογον, οὐδένα mans, fidei doctrinam deprædicaret. Εt quæ vir οἶμαι μὴ ἀκριβῶς διειδέναι, ὅσοι καλῶς τὰ ἀνθρώτινα ἐξετάζειν εἰώθασι· φ:λεῖ γὰρ τὰ τῶν ἔργων· παράδοξα πάντας ἕλκειν ὡς ἐπίπαν πρὸς ἑαυτὰ, καὶ πείθειν τὴν ἴσην δόξαν τῷ ἐνεργοῦντι ἀσπάζεσθαι. Οτι δ' ἐξαίσια καὶ λόγον ἐκβαίνοντα διετέλεσεν Ἰουλιανὸς, οὐχ ἡμεῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς ἀληθείας μαρτυροῦσι κατήγοροι. Τοῦτο δὴ καὶ ᾿Αντώ νιος ἐκεῖνος, ὁ τῆς μοναχικῆς ἡγησάμενος πολιτείας, ἐπὶ τῶν Κωνσταντίου διεπράξατο χρόνων· ἐν δευτέρῳ γὰρ τὰς ἐν ἐρήμῳ διατριβάς θέμενος, τὴν Αλεξάνδρου πόλιν ἀπανταχοῦ περιῄει, γλώσση τρανοτέρα διαμαρτυρούμενος ἅπασιν, ὡς ᾿Αθανάσιος πρόμαχος μὲν τῆς ἀληθείας ἐστὶ, καὶ τῶν ἀποστο λικών συνήγορος διδαγμάτων· οἱ δὲ τῆς ᾿Αρείου μετεσχηκότες λύττης πόρρω τῆς ἀληθείας εκτρέ χουσιν. Οὕτω καλῶς σκοποῦντες οἱ θεῖοι ἐκεῖνοι ἄνδρες, ᾔδεσαν ἑκάστῳ καιρῷ τὸ προσῆκον ἁρμόττειν· καὶ τηνίκα μὲν χρὴ τὴν ἡσυχίαν ἀσπάζεσθαι, τηνίκα δὲ τὴν ἔρημον παραιτουμένους, προτιμᾷν τὰς ἐν πόλει διατριβάς. ' iste semel atque iterum Antiochiam adveniens mi rifice peregerit, Dei amantium historia quemvis edocebit. Quod vero urbs tota opera ipsios ad conventuin se et cœtum veritatis contulerit, neminem non certo nosse puto, qui recte res humanas dijudicare consueverit. 151 Opera namque præter opinionem hominum edita, omnes omnino ad se pertrahere, eamdemque cum eorum auctore sententiam complecti, persuadere solent. Julianum porro præcipua quædam et rationem superantia miracula perfecisse, non nos solum, sed etiam veritatis accusatores testantur. Idem vero Antonius ille monasticæ auctor vitæ, Constantii temporibus fecit. Postbabita enim quandoque solitudine, Alcxandrinam urbem ubique perambulans, verbis clarioribus omnibus est attestatus, Athanasium quidem veritatis esse propugnatorem, et apostolicorum dogmatum defensorem: qui vero Arji rabie affecti essent, a veritate ipsa longe aberrare. Adeo rem ipsain recte putantes divini illi viri, tempori cuique munia sua tribuerunt, quando vel quietiorem vitam complecti, vel locis relictis solis degere in urbibus potius deberent, minime ignorantes. Περὶ τῆς τελευτῆς ᾿Αθανασίου, οὗ Πέτρος διάδοχος. Ἔτι δὲ καὶ περὶ τῆς τοῦ ᾿Αρειανοῦ Λουκίου ωμότητος, ὃν οἱ Αρειανοὶ ἐπὶ τῆς Αλεξάνδρου κατέστησαν, ἐξελάσαντες Πέ τρον. Τοιαῦτα καὶ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ὁ δυσσεβής Ουάλης ἐνήργει. Μετιτέον δ' ἐντεῦθεν ἐπὶ τὰ κατὰ τὴν Ἀλε ξάνδρου τούτῳ γενόμενο. Ηρέμα γὰρ εἶχεν ἡ κατ' Αἴγυπτον Ἐκκλησία περιόντος Αθανασίου, δι' &ς αἰτίας μικρὸν ἄνωθεν διελάβομεν· ὑπερτέρει γὰρ τὸ πλῆθος ἐνθάδε τῶν εὐσεβεῖν ᾑρημένων τῆς Αρειανικῆς φάλαγγος, σφόδρα τῷ ᾿Αθανασίῳ προσκείμενον. Ενθερμον δὲ μάλιστα δν καὶ πρὸς στάσιν ἐπιῤῥεπῶς ἔχον, παρείχε δέος, μὴ στάσεως κινηθείσης τὰ δημόσια παραβλάψειε πράγματα. Ο εν ἐκ τινος θείας προνοίας ἀπείρατος τῶν δεινῶν διέμεινεν 'Αλεξάνδρεια, ἕως οὗ περιὴν ὁ τῆς ἀληθείας ἀγωνιστής ᾿Αθανάσιος. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖνος μετὰ τοὺς πολλούς κινδύνου; καὶ τοὺς ἴσους στεφάνους εἰς τὴν άπονον μετεχώρησε λῆξιν, ἀμφὶ τεσσαράκοντα καὶ ἐξ ἔτη τῇ ἀρχιερωσύνῃ ἐμπρέψας, Πέτρος, ἀνὴρ ἄριστος καὶ ἐλλόγιμος, τοῦ κλήρου διάδοχος γίνεται, αὐτῆς ἐκείνης ψηφισαμένης τῆς μακαρίας κεφαλῆς πρότερον· ἔπειτα καὶ τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων πάντων συμψήφων γεγενημένων, τῆς τε ἱερωσύνης πάσης, καὶ τῶν ἐν τέλει καὶ ἀξιώμασι προεχόντων τῆς πόλεως. Καὶ τὸ δημῶδες δ᾽ ἅπαν ἐπεκύρου ταῖς εὐφημίαις τὴν μεθ᾿ ἡδονῆς βούλησιν. Κοινωνὸς γὰρ ᾿Αθανασίῳ τῶν μακρῶν ἱδρώτων ἐγένετο, ἀεὶ τῷ μεγάλῳ τούτῳ συνών, ἔν τε ταῖς ἀποδημίαις καὶ τοῖς οἴκοι διατριβαῖς, παντοδαποίς σὺν ἐκείνῳ προσπαλαίων κινδύνοις· ἔνθεν τοι καὶ ὅσοι γειτνιάζοντις ἦσαν τῶν ἱερέων, καὶ ὅσοι τὸν ἡσύχιον βίον μετο ᾔεσαν, τὰς ἀσκητικὰς καταλιπόντες παλαίστρας, ἠξίουν μάλα τὴν Πέτρον διάδοχον τοῦ θρόνου γενέPATROL, GR. CALVI CAPUT XXVI. De obitu Athanasii, cujus successor fuit Petrus. Præterea de crudelitate Lucii Ariani: quem Ariani Alexandrina Ecclesia, Petro pulso, præfecerunt. Talia impius Valens Antiochiæ quoque egit. Transeundum autem hinc ad ea quæ Alexandriæ sunt gesta. Quiete siquidem in Ægypto Ecclesia fuit, Athanasio superstite, ob eas quas supra narravimus causas. Multitudo namque ea, quæ veram pietatem sibi sequendam statuerat, Arianam phalangem superabat: idque propter suum erga Athanasium amorem. Et cum ea esset ardentior, et ad seditionem movendam propensior, metum de se præbuit, ne tumultu concitato, respublica de trimento mulctaretur. Proinde divina quadam providentia immunis a gravibus malis Alexandria permansit, tantisper dum veritatis propugnator superfuit Athanasius. Ubi autem ille post pericula plura, nec coronas pauciores, ad vitæ conditionem laboris omnis expertem, ad quadraginta et sex annos episcopatum cum gloria magna functus, discessit: Petrus, vir optimus et clarissimus, in functionem ejus successit, suffragio quidem primum beati illius capitis, deinde etiam episcoporum provinciæ ejus universoruin, 152 totiusque cleri et eorum qui Alexandriæ primos honores et magistratus gerebant, votis et calculis, plebe etiam cuncta faustis acclamationibus consilium id perquam libenter confirmante. Particeps enim diuturnorum sudorum Athanasii fuerat, nunquam a magno illo viro vel domi vel peregre discedens, variisque cum illo periculis colluctans. Quapropter quicunque erant finitimi episcopi, et qui tranquilLam vitam sectabantur, monasticas relinquente,

palaestras, maxime hoc egerunt, ut l'etrus in illius σθαι. Ὡς δὲ τοῖς ἱεροῖς ἐνίδρυτο θώποις, εὐθὺς ὁ τοῦ ἔθνους ἡγεμὼν, τὸν ἐξ Ἰουδαίων και Ελλήνων περιαθροίσας όμιλον, τὴν ἐκκλησίαν περιεκύκλου, καὶ ἑξιέναι τὸν Πέτρον ἐκέλευεν· εἰ δ' οὖν, ἀλλ' αὐτός γε καὶ ἄκοντα τοῦτον ἐξελάσειν ἠπείλει, τὰ θυμήρη δῆθεν πράττων τῷ βασιλεῖ· τὸ δ᾽ ἀληθές, τῇ σφετέρα δυσσεβείᾳ ἀφοσιούμενος τὸ εἰκός. Τῆς γὰρ τῶν εἰδώλων δυσσεβείας ἐξηρτημένος, ἄγειν ᾤετο λαμπράν ἑορτὴν, εἰ ἐν ζάλῃ τὴν τῆς εὐσεβείας ὁλκάδα ἐμβάλλει. Καὶ πρῶτα μὲν ὁ Πέτρος καθείργνυτο· ἔπειτα διαδρὰς καὶ σκάφους ευτυχήσας, εἰς Ρώμην ἀνέπιεεν ὡς πρὸς ὁμόδοξον Δάμασιν τὴν Ῥώμης ἐπίσκοπον. Οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον, Κύζώτος ὁ ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Ἀρειανικής προεστώ; θρησκείας, τὸν καιρὸν ἁρπάσας, συνέγραπται αὐτὸς εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν κατελθεῖν, ἐπὶ τῷ παρα δοῦναι Λουκίῳ τῷ ᾿Αρειανῷ τὰς ἐνθάδε ἐκκλησίας. Καὶ ἐπεὶ καὶ βασιλεῖ ἐδόκει, ἔτι γὰρ περὶ τὴν ᾿Αν τεύχου διήγε, σὺν δορυφορία κατήει πολλῇ, καὶ στρατιωτικῆς πλείστης εφεπομένης χειρός· σὺν αὐτῷ δὲ καὶ Μάγνος ὁ τῶν βασιλικών ταμίας χρησ μάτων. Καὶ πρόσταγμα δὲ βασιλέως τῷ τοῦ ἔθνους ἡγεμόνι Παλλαδίῳ ἐπέμπετο, ὅ τι ἂν δέῃ Λευκ καὶ Εὐζωΐῳ καθυπουργεῖν. Καὶ Πέτρος μὲν καθείρ· κτο, ὡς εἴρηται· ἔπειτα δὲ καὶ εἰς Ῥώμην ἀπέπλει. Λούκιος δὲ ὁ ᾿Αρειανὸς τοῖς ἱεροῖς ᾿Αθανασίου θώκοις ἐνίδρυτο. Εντεῦθεν δὲ περὶ τοὺς ἀλλαχόσε συνέβαινε πολλῷ χαλεπώτερον διατεθῆναι τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ· ἅμα γὰρ εἰσπεσών, ἐπεχείρει κατέχειν τὰς ἐκκλησίας. Ἐπεὶ δ᾽ ἀντέπνει τὸ πλῆθος, ἐπλέ κετο μὲν ἡ στάσις τοῖς κληρικοῖς καὶ ταῖς ἱεραῖ; παρθένοις· καὶ συμφοραὶ συμφοράς τοὺς ἀπὸ τῆς καθόλου Εκκλησίας διαδεχόμεναι ἐξεπίεζον· οἷα γάρ τινες θῆρες ἀγρίως τῇ ποίμνῃ Χριστοῦ ἐπιθέμενοι, τοὺς μὲν εἰς φυγὴν ἔτρέπων, οἱ δὲ δεσμῶτα: ἦσαν συλλαμβανόμενοι· αὖθις δ' ἐκ τῶν δεσμῶν προαγόμενοι, ποικίλαις ὑπεβάλλοντο τιμωρίαις· ὄνυξι γὰρ καὶ βοείαις εκίζοντο. Ησαν δὲ οὗ καὶ λαμπάσι πυρὸς ἀνεφλέγοντο· καὶ παντοδαπὰς ὑφί σταντο τιμωρίας, τὰ οἴκοι πρῶτον διαρπαζόμενοι. Ἐπιδιῶναι δὲ τῷ ποικίλῳ τῶν βασάνων, παι ράδοξον ἐλογίζετο. Τό δέ γε πρὸ τοῦ πεῖραν σχεῖν τῶν δεινῶν ἀπαλλαγῆναι τοῦ ζῆν, ἢ τό γε μετρα τερον, φυγήν καταδικασθῆναι μακάριόν τε καὶ ζη λωτὸν ἐνομίζετο. Καὶ πῶς ἄν τι; ἐκδιηγήσαιτο, ὅσα κακὰ ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ Λουκίου γεγένηντο; "Ων Σαβί νος μὲν ὁ τὰ ἐκκλησιαστικὰ συγγραψάμενος ήκιστα μέμνηται, τὰ τῶν φίλων ᾿Αρειανῶν ἐλαττώματα συγκαλύπτειν αἱρούμενος· ἄμεινον δ᾽ αὐτὰ ὁ μα κάριος Πέτρος ἐν ἰδίῳ συγγράμματι ἀρίστως ἐξει τραγώδησε, καὶ ταῖς ἀπανταχοῦ ἐκκλησίας μετά τὴν ἐκ δεσμωτηρίου φυγήν διεπέμψατο. "Ο δῆτα, μετὰ διήγησιν μιᾶς ἀνοσιουργίας Λουκίου τοῦ ἀσε βοῦς, τῷ παρόντι ἐνθήσω συγγράμματι. locum substitueretur. Postquam autem is sacram recepit sedem, nulla interposita mora, gentis ejus præfectus, contracta ex Judæis et Græcis manu, ecclesiam circumvallavit, et Petrum exire jussit. Quod nisi faceret, se illum vel invitumn inde ejecturum esse, minatus est: quod quidem ille fecit, cum ut voluntati imperatoris morem gereret, tum maxime impietati ipse suæ satisfaceret. Quod namque ex idolorum nefaria superstitione penderet, splendide se festum diem acturum esse putabat, si veræ pietatis navem in tempestatem conjiceret. Ac primum quidem Petrys in carcerem inclusus est: postea autem profugiens, cum scaphamn commode nactus esset, Roniam ad consentientem sibi ejns urbis episcopum Damasum trajecit. Et brevi post Enzoius, qui Antiochiæ Arianæ præiit religioni, tempus opportunum nactus, consilium invenit, ut Alexandriam ipse iret, et ecclesias ibi Lucio Ariana traderet. Quod cum imperatori quoque placuit (adhuc enim is Antiochiæ erat), cuin satellitio multo, et militari quae eum sequebatur manu sane quam frequenti profectus est, atque una cum eo magnus imperatoris quæstor. Habebant ii ab imperatore ad præfectum provinciæ Palladium, mándatum, ut is quacunque in re opus esset, Luicio et Euzoio non deesset. Et Petrus quidem, sicuti dictum est, in carcere asservatus est: postca etiam Romam navigavit. At Lucius Arianns in sacram Athanasii sedem est collocatus. Itaque Ægyptii longe graviores in exteros animos concepere. Simul atque enim improviso advenerat Lucius, statim ecclesias occupare contendit. Atque ubi plebs contra niti coepit, bellum adversus clericos et sacras virgines est institutum. 153 Et alia super alias illata calamitates Ecclesie catholic sectatores dixerunt. Permude enim atque feræ agrestes gregi Christi Ariant imminentes, partim in exsilium egere, partim captos in vincula conjecere: quos rursum ex vinculis productos, variis subdidere suppliciis. Quidam enim ungulis et flagris bubulis cæsi, quidam ardentibus facibus adusti, atque alii bonis primum spoliati, aliis mox sunt affecti cruciatibus. Tormentis vero tam varii generis superesse, admirabile est visum. Quod si quis prius vita excessisset, quam tanta mala expertus, ant si ad tolerabilius exsilium damnatus esset, fortunatum id, et quod alicui invideri posset, habitum est. Sed quis exponere possit, quæ mala in Lucii introitu acciderint? Quorum quidem Sabinus, qui res ecclesiasticas conscripsit, minime weaninit, quod amicorum sibi Arianorum dedecora premere maluerit. Optime autem ea beatus Petrus, postquam e carcere profugit, in scripto quodam suo tanquam tragoediam exposuit, et ad omnes ubique ecclesias misit. Quod scriptum, cum prius. unum saltem nefarium impii Lucii flagitium memoravero, volumini huic inseram.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. Περὶ τοῦ γενομένου διωγμοῦ τοῖς κατ' Αἴγυπτον μοναστηρίοις παρὰ Λουκίου· καὶ περὶ τῶν μα ητῶν 'Αντωνίου του μεγάλου, καὶ τῶν δύο ἁγίων Μακαρίων, ὡς ὑπερόριοι διὰ τὴν πίστιν γενόμενοι, πολλὰ θαύματα διεπράξαντο. CAPUT XXVII. De persecutione quam Lucius monasteriis Egypti intulit, et de discipulis Antonii magni: et de duobus sanctis Macariis, ut propter fidem exsulantes, mulla miracula ediderint. Ac Petrus quidem ille admiratione dignus, ad eum modum Romam concessit. Qui vero factionis Ariana crant, quantumvis pauci, ecclesiis in Egy pto imperarunt. Nec ita multo post, mandatum quoque ab imperatore ad gentis ejus præfectum missum est, quod Nicænæ fidei propugnatores a Lucio indicatos Alexandria et omni Ægyptia diœcesi ejici jubebat. Porro Euzoius confectis Alexandriæ ex sententia rebus, rursum se Antiochiam contulit: Lucius vero, quemadmodum mandatum fuerat, et Ægyptii exercitus dux, cum magna multitudine ex Græcis et Judæis et Arianis mistim collecta, hostiliter prædas egit, et infesta signa contra monachos solitudinem incolentes duxit. 154. Ea enim spe erat, si iis quietem maxime consectantibus molestiam turbulenter afferret, in potestate eos sua fore: proindeque et eos qui in urbibus essent, Christianos, a se devictum iri: quandoquidem multi ea tempestate venerandi in Ægypto et Thebaide viri monasteriis præibant, Arii opinionem maxime aversantes. Quos plebs ipsa seeuta, ut eadem cum illis de religione sentiret, maximi faciebat. Neque enim illi de dogmatibus nugari voluere, ac ne potuere quidem. Penes eos autem veritatem esse arbitrati sunt, quorum preces Dens exaudiret, miraculorum edendoruin facultatem eis tribuens, et qui fidei verba virtutis operationibus tanquam testimoniis confirmarent: quales tum monachorum duces fuisse novimus, Macarios duus, Alexandrinum et Urbanum, quorum anLea meminimus: item Panibo, et Heraclidlen illum, qui optime ab Antonio magno virtutis et Ægyptiorum monasteriorum antistite sunt eruditi, et alios ejusdem discipulos. Et cum Lucius secum ipse repu:aret, fieri neutiquam posse ut res Arianorum in tuto essent, et ipsi universalem sibi Ecclesiam subjicerent, nisi eos qui inter monachos suunmi essent, in sententiam suam pedibus ire cogerent, Ὁ μὲν οὖν ἀξιάγαστος Πέτρος οὕτω φυγάς εἰς Ῥώμην ἀπέπλει· οἱ δὲ τῆς ᾿Αρείου συμμορίας, καίπερ βραχεῖς ὄντες, τῶν κατ' Αίγυπτον ἦρξαν ἐχε κλησιῶν. Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ καὶ πρόσταγμα ἐκ βα σιλέως τῷ τοῦ ἔθνους ἡγουμένῳ ἐπέμπετο, διαγορεῦον τοὺς τῆς ἐν Νικαίᾳ πίστεως ὑπερισταμένους, Εκ τε τῆς ᾿Αλεξάνδρου καὶ πάσης τῆς Αἰγυπτιακῆς διοικήσεως ἐξελαύνεσθαι, ὅσους ἂν κελεύσειε Λού κιος. Εὐζώτος μὲν οὖν, ὅσα γε ἦν αὐτῷ πρὸς βουλής ἐπὶ τῆς ᾿Αλεξάνδρου ἀνύσας, αὖθις την Αντιόχου κατέλαβεν· ὁ δὲ Λούκιος, καθὼς προσετέτακτο, τὸν ἡγεμόνα τῆς κατ' Αίγυπτον στρατιάς σὺν πολλῷ πλήθει συμμίκτῳ Ελλήνων καὶ Ἰουδαίων καὶ τῶν ἀπὸ τῆς σφετέρης δόξης ληίζων διῄει, καὶ τὸ στρα τήγιον ἐπήγνυ κατὰ τῶν ἐν ἐρήμοις διατριβόντων μοναχῶν. Ἐν ἐλπίσι καὶ γὰρ ἦν, ὡς εἰ τούτοις δι' όχλου γένηται, ήσυχίας μάλιστ᾽ ἐρῶσι, πειθηνίους ἕξειν, καὶ οὕτω καὶ τῶν ἐν πόλει περιγενέσθαι Χριστιανῶν· ἐπεί τοί γε πολλοὶ τηνικαῦτα καὶ θεσπέσιοι άνδρες ἦσαν τῶν κατ' Αἴγυπτον καὶ Θηβαΐδα μοναστηρίων προεστηκότες, τὴν ᾿Αρείου δόξαν μάλιστα ἐκτρεπόμενοι· οἷς τὰ πλήθη ἑπόμενα, τὰ ἴσα φρονεῖν περὶ πολλοῦ ἐποιεῖτο. Οὔτε γὰρ περὶ δογμάτων ἀδολεσχεῖν ήθελον, οὔτ᾽ ἐπίσταντο * παρ' ἐκείνοις δ' εἶναι τὴν ἀλήθειαν ᾤοντο, οἷς καὶ Θεὸς ἐπακούων ενήργει παράδοξα· καὶ τοῖς λόγοις τῆς πίστεως, τὰ τῆς ἀρετῆς ἔργα ἐπεμαρτύρουν· οποίους τηνικαῦτα ἡγεμόνας εἶναι τῶν μοναχῶν ἔγνωμεν· τοὺς δύο φημὶ Μακαρίους, τὸν Ἀλεξανδρέα καὶ τὸν ἀστόν, ὧν καὶ πρόσθεν εμνήσθημεν· Παμβώ τε καὶ Ἡρακλείδην ἐκεῖνον ἀρίστως μαθητευθέντας τῷ καθηγεμόνι τῆς ἀρετῆς καὶ τῶν ἀνὰ τὴν Αἴγυπτον μοναστηρίων, Αντωνίῳ τῷ πάνυ, καὶ τοὺς λοιποὺς αὐτοῦ φοιτητάς. Καὶ δὴ λογισάμενος Λούκιος ὡς οὐκ ἐγγένηταί σφισιν ἐν τῷ ἀσφαλεῖ καθεστάναι, καὶ τῆς καθόλου Ἐκκλησίας κρατῆσαι, εἰ μὴ τοὺς τῶν μοναχῶν ἄκρους ὁμοφρονεῖν αὐτοῖς ἀναγκάσοι, ἐπεχείρει τῷ ἔργῳ· καὶ ἐπεὶ πείθειν οὐκ εἶχε, τὴν βίαν προσῆγε. Καὶ ἔνοπλοι γυμνοῖς rem eam est agressus. Et quia suadendo nihil καὶ μηδὲ χεῖρα αιρουμένοις προτείνειν εἰς ἄμυναν ἐπελθόντες, έλεει ως εξεπόρθησαν· ὡς εἶναι λόγου κρείσσω τὰ κατ' αὐτῶν γενόμενα πάθη. Τέλος διη μάρτανε τοῦ σκοποῦ, τοὺς αὐχένας ἑτοίμως πάντων ὑποκλινόντων τοῖς ξίφεσι· καὶ εἴ γε δέοι θανεῖν, μᾶλλον προθύμως ἐλέσθαι, ἤ τι τῶν ἐν Νικαίᾳ δο ξάντων μετακινῆσαι. Καὶ δὴ λέγεται, προσδοκίμων αὐτοῖς ἐπιθέσθαι τῶν στρατιωτών, τινὰ πρὸς αὐτ τοὺς γενέσθαι, τὰ τῶν ποδῶν ἄρθρα διατεσεισμέποσὶ δὲ μὴ δυνάμενον οἰκείοις ἐπιστηρίζεσθαι, ράβδοις τὴν των ποδῶν χρείαν ἀποπληροῦν. Καὶ vy. Sozom. eod. cap. 20. Valens impietatem quam dudum meditans fuerat, operibus explens, legem tulit, ut monachi efficeret, ad vim se convertit. Itaque armati, nudis, et qui ne manum quidem defendendi causa estendere vellent, ingruentes miserandum in modum eos afflixerunt, ita ut cladem illis illatam verbis exponere non liceat. Postremo tamen cœptum id frustra fuit, quod omnes parati essent jugulum inclinatum gladiis prabere, et, si opus esset, mori potius alacriter, quam aliquid de Nicænis decretis mutare. Fertur vero et illud, cum impetum imminentium militum exspectarent, quemdam apud eos fuisse, ex pedibus propter articumilitarent: nolentes per tribunos et milites fustibus interfici jussit. (Eutrop.)

Χριστοῦ ὀνόματι, ἐν Λούκιος διώκει, ἀνίστασθαι, καὶ οἴκαδε ἐπιέναι. Ο δ' εὐθὺς ἀλλόμενος, τὴν ὁδὸν ήνυεν, ἄρδην κηρύττων ὡς τὰ ἴσα τούτοις χρεών σέβειν, οἷς καὶ Θεὸς τὴν χάριν ἐπιψηφίζεται, τῇ κατηγορία Λουκίου· οἷς καὶ οὕς παρέσχεν ευήκοον, τὸν κάμνοντα τοῦ παλαιοῦ ἀπαλλάξας πάθους. Οι μὴν καὶ τούτων γενομένων, μετάμελος ἐκείνοις εἰσ ζει ἐπιβουλεύουσι· νύκτωρ καὶ γὰρ ἐπιόντες, καὶ τούτους ἀναρπασάμενοι, ἐπί τινα νῆσον ἀπήγαγον, κύκλῳ λίμνην περιβεβλημένην πολλήν, ἣν ἐξ ἀρχαίου ἄνδρες ᾤχουν δεισιδαιμονίᾳ μάλα συζῶντες, καὶ τοῦ καθ' ἡμᾶς δόγματος πάμπαν ἀνήκοοι. Ην δ' αὐτοῖς ἐκεῖσε καὶ παλαίτατον τέμενος ἀλάστορος δαίμονος, οὗ πολὺ τὸ σέβας παρ᾽ αὐτοῖς ἐντετηκός μάλιστα ἦν. Ἐπεὶ δὲ τῆς νήσου ἐπέβαινον, δαίμονι κατάσχετον γενομένην τὴν τοῦ ἱερέως θυγατέρα παρ' ἐκείνους ἥκειν. ὡς δὲ δρόμῳ θέουσα βοῇ ἀκόσμῳ τοῦ πρόσω είχετο, οἱ τὴν νῆσον οἰκοῦντες, τῷ ξένῳ τοῦ πράγματος ἔκπληκτοι γεγονότες, κατόπιν ἐδίωκο Ἐπεὶ δ᾽ ἐπὶ τὴν ναῦν ἢ τοὺς θείους πρεσβύτας καθα ώρμιζεν, ἐγεγόνει, σπαράξαν αὐτὴν τὸ δαιμόνιον, εἰς γῆν ἔῤῥιπτε· μέγα δὲ κράζον δι' ἐκείνης, έπου τνιᾶτο, «Ινα τί, λέγων, πρὸς ἡμᾶς ήκετε, Θεοῦ μετ γάλου θεράποντες; τήνδε γὰρ ἡμεῖς τὴν νῆσον ἐπ πολλοῦ κατοικοῦμεν, οὐδενὶ δι' ὄχλου γινόμενοι, πᾶσι δ' ἀνθρώποις σχεδὸν ἀγνῶτες ὄντες· καὶ ταυ ταισὶ ταῖς λίμναις περιπεφραγμένοι λανθάνομεν, Εἰ δὲ τοῦ λοιποῦ φίλον ὑμῖν τῷ χώρῳ τούτῳ ἐνδια:- τᾶσθαι, εκόντες ἀναχωρήσομεν.» Καὶ τοιαῦτα μὲν ὁ δαίμων διὰ τῆς κόρης ἐφθέγγετο. Ἐπεὶ δ᾽ ἐπέτι μᾶτο παρ' ἐκείνων σιγᾷν, ἡ μὲν παῖς αὐτίκα σώ φρων ἦν· ὁ δὲ τῆς κόρης πατὴρ καὶ ἡ νῆσος ἅπασα πανδημεὶ τὰ Χριστιανῶν κατησπάζετο· καὶ τὸν ἐκεῖσε νεών μετασκευασάμενοι, εἰς ἐκκλησίαν καθίσ στων Χριστοῦ. Τάχος δὲ ταῦτα τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν ἔφθανε· καὶ οὐ μέτρια ἐλύπει τὸν Λούκιον. Συνέβαι νε γὰρ ἐντεῦθεν, μὴ παρὰ τῶν ἀλλοτρίων μόνον, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῶν οἰκείων ἐν μίσει εἶναι, ἅτε δὴ μὴ ἀνθρώποις, ἀλλ' ἀντικρὺς Θεῷ διὰ μάχης ιών. Καὶ αὐτίκα λάθρα τοὺς ἀμφὶ Μακάριον ἐπὶ τὰ οἱο κεία ἤθη καὶ τὴν ἔρημον ἐπανιέναι προσέταττεν. Ικανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα τοῦ Λουκίου δεῖξαι τὴν τῆς ἀσεβείας ὠμότητα· λεπτότερον δὲ οἶμαι διδάlorum convulsionem adeo laboranten, ut illis δὴ τοῦτον ἐλαίῳ χρίσαντες, παρεκελεύοντο ἐπὶ τῶν insistere non posset, sed scipionibus quibusdam illorum vicem et usum expleret. Hunc illi oleo unetum in nomine Christi, quem Lucius persequeretur, surgere et domum ire jusserunt. At ille exsiliens, statim iter perfecit, eadem prorsus cum monachis istis colenda esse prædicans, quibus Deus, Lucium accusantibus, gratiam suam concederet, et aurem tam benigne præberet, ut se Lamn diuturno morbo liberarint. 155 Verum ne iis quidem ipsis rebus cis consilii coeptique sui pœnitentia incessit. Noctu enim hos oppressos atque comprehensos in insulam quamdam circumcirca lacu ingenti circumdatam miserunt, quam antiquitus homines superstitionis damoniacæ, qui doctrinam nostram prorsus non audissent, incolebant. Erat aulem adbuc ibi perniciosi et pestiferi dæmonis antiquissimum delubrum, cujus cultu etiamnum maxime tenebantur. Postquam autem insulam attigerunt, sacerdotis filia, a damone agitata, ad eos venit. Quæ ubi cursu et clamore indecenti ad eos contenderet, insulæ incole, novitate ejus rei consternati, eam sunt secuti. Ubi vero ad navem, qua divini illi senes ad littus appulerant, accessit, dæmonium illam convellens humi projecit, et magno per illam clamore edito obsecravit, ο Quidnam, inquiens, ad nos venistis, magni Dei ministri? Insulam namque istam jamdudum nos absque molestia et turba omni tenemus, et omnibus prope hominibus ignoti, et lacubus istis circumvallati hic latemus. Quod si deinceps vobis hanc regionem incolere visum est, libenter decedemus. Talia dæmon per puellam vociferabatur. Qui sinulatque ab illis increpitus silere jussus est, puella e vestigio cum pudore et modestia ad seipsam rediit. Et pater ejus alque insula omnis cum incolis universis Christianismum suscepit: templumque quod ibi erat, repurgatum, atque in ecclesiam transformatum, Christo dedicavit. Ea res quamprimum Alexandriam renuntiata Lucio non parum attulit moeroris. Factum enim inde est, ut non solum alienorum, verum etiam popularium suorum odium incurreret; perinde atque is qui non cum hominibus, sed cum ipso prorsus Deo bellum gereret. Itaque occulte η ξειν τοῦ θεσπεσίου Πέτρου τὰ γράμματα τὸ τῆς statim, ut Macarii ad studia sua et in solitudinem redirent, præcepit. Satis quidem hæc crudelem Lucli impietatem indicant. Exactius tamen animi ejus inhumanitatem divini Petri litteræ declarant: quarum ego prolixitatem fugiens, quæ loco huic accommodata sunt, ex eis decerpam, et historiæ adjiciam. Scribit autem ad hunc modum: γνώμης ἀπάνθρωπον. Ἐγὼ δὲ τὸ μῆκος τῆς ἐπιστο λῆς φεύγων, ὅσα πρόσφορα τῇ μετὰ χεῖρας ὑποθέσ σει, ἐκεῖθεν ἐρανισάμενος, τῇ συγγραφῇ παραθήσω. Γράφει δὲ οὕτω· In his Theodoretus fuisse scribit dues Macarios, et Isidorum, lib. iv, cap. 21. (Theod. cod. cap. 21.)

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XI. Επιστολή Πέτρου τοῦ Ἀλεξανδρείας επισκόπου, διηγουμένη ὅσα δεινὰ Ουάλης καὶ οἱ ἐξ ᾿Αρείου τοῖς κατ' Αίγυπτον ἔπραξαν. 156 CAPUT ΧΧVΙΙΙ. Epistola Petri Alexandrini episcopi, exponens quæ mala et clades Valens et Ariani in Ægypto piis intulerint. • Ο τοῦ ἔθνους ἡγεμονεύων Παλλάδιος, ἐθνικὸς • Palladius gentis præfectus, cum ethnicus et ἂν τὴν αἵρεσιν, καὶ τῶν εἰδώλων ἀεὶ προκυλινδούς gentilis superstitionis esset, atque ad pedes simuμενος, κατὰ Χριστοῦ στρατεύεσθαι πολλάκις μελε- lacrorum semper provolveretur, et quod sæpe τήσας, τὰ προειρημένα συναθροίσας πλήθη, ὁρμα autca bellum adversum Christum meditatus esset, κατὰ τῆς ἐκκλησίας, ὡς ὑποτάξαι βαρβάρους έπα- ea quam diximus multitudine contracta, impetum γόμενος. Τότε δή, τότε χείριστα γέγονεν· ἃ δὴ καὶ in ecclesiam fecit, perinde atque barbaros subjuμόνον ὑπαγορεῦσαι θέλων, τῆς μνήμης οδύνην μο gare pergeret. Tum sane, tum res pessime sunt παρεχούσης, επαφῆκα δακρύων ἀμέτρων φοράν ο admissæ: quas cum dictare tantum vellem, quod καὶ ἐπὶ πολὺ ἔμεινα ἂν τοῦτο πάσχων, εἰ μὴ θείῳ memoria earum dolorem mihi renovaret, ingentem λογισμῷ λωφήσαι παρεσκεύατα. Εν γὰρ τῇ καλου- vim lacrymarum emisi. Ac din profecto in eo luctu μένῃ ἐκκλησία Θεωνᾶ ἐπεισελθόντα τὰ πλήθη, ἀντὶ permansissem, nisi divina cogitatione mœrorem ῥημάτων σεμνῶν εἰδώλων εὐφημίας ἐπήφιον, ἀντὶ εum laxavissem. Postquam nanque in ecclesiam, θείων Γραφῶν ἀναγνώσεως κρότους χειρῶν ἀσέμε quæ Theonæ dicitur, turbæ populorum irruerunt, νους, καὶ κεκλασμένα; μετ᾿ αἰσχρότητος φωνάς· pro sacris verbis acclamationes faustas simulacroκατὰ τῶν τοῦ Χριστοῦ παρθένων βόρεις, ἃς γλῶττα ṛum, pro divinarum Scripturarum lectione impuπροφέρειν οὐκ ἀνέχεται· αἰσχρον γάρ ἐστι καὶ ros manuum plausus, et infractas fœdasque voces λέγειν· καὶ γὰρ μόνον τις τῶν εὖ φρονούντων ταύ- ediderunt. Contra Christi virgines eas contumelias τας ἀκούσας, ἔθυσε τὰς ἀκοάς· καὶ μᾶλλον ηύξατο evomuerunt, a quibus proferendis lingua abhorret: ἂν γενέσθαι κωφός, ἢ αὐτήκοος γενέσθαι τῆς αἰ turpe enim est eas proloqui; atque si quis sanæ σχρολογίας αὐτῶν· ἀλλ᾽ εἴθε λόγοις ἀρκούμενοι, mentis eas modo audiat, aures obstruat, et surdus λόγοι; ἐξημάρτανον, καὶ μὴ πράξει τὴν τῶν λόγων potius fieri optet, quam ut ipse tam foedarum verἐνίκων ἀσέλγειαν· εὐύποιστος γὰρ ἡ λοιδορία κἂν borum auditor sit. Sed utinam verbis contenti, οἷα δή ποτ' οὖν τυγχάνῃ, παρ' οἷς οἰκεῖ Χριστοῦ verbis saltem sæviissent, et factis ipsis verborum φρόνησις καὶ θεῖα διδάγματα. Αὐτοὶ τοίνυν οὗτοι impuritatem non superassent. Perferri enim ab eis ὀργῆς σκεύη τυγχάνοντες, κατηρτισμένοι εἰς ἀπώ- qualecunquc etiam convicium facile potest, in qui λειαν, τὴν είνα σιμώσαντες, ψόφον ἀσελγῆ ἀπὸ τῶν bus Christi sensus et divina doctrina est. Isti igiμυκτήρων μακρὸν, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ὡς ἀπὸ tur ipsi qui sunt vasa iræ, præparati ad interitum, κρουνοῦ προχέοντες, τὴν μὲν ἐσθῆτα διέῤῥησσον nasum deprimentes, sonitum impudicum naribus, τῶν ἁγίων τοῦ Χριστοῦ παρθένων, ὧν ἡ ἄσκησις eumdemque ingentem, perinde atque (ut ita di τύπον ἁγίων ἀγγέλων ἐχαρακτήριζεν· ὡς δ᾽ ἡ φύσις cam) ex aquæductu emiserunt, et vestem sanctaἔχει, γυμνὰς πᾶσαν τὴν πόλιν ἐθριάμβευον, διαπαίrum Christi virginum, quarum vitæ institutum ζοντες μετὰ ἀσελγείας δν τρόπον ἐβούλοντο typum atque formam sanctorum angelorum expresὅλως ὠμὰ καὶ ξένα τὰ γενόμενα, γυμνοῦντες δημο sam refert, dilacerarunt: atque ut natura ipsa σία περιήγον. Εἰ γοῦν τις ἐπὶ τούτοις συμπαθών fert, uudas eas per urbem omnem veluti in triumἐκώλυε παραινέσεως χρώμενος λόγοις, τραυματίας pho duxerunt, lascive atque impudice, quo placi ἀπελύετο. Ἀλλὰ φεῦ τῶν συμφορῶν! πολλαὶ βιαίαν tum esset modo, eis illudentes, et (fera prorsus φθορὰν ὑπέστησαν σώματος· πολλαὶ τῶν παρθένων et inaudita, quæ fiebant, erant) publicitus ita ροπάλοις κατά κεφαλῆς τυπτόμεναι, ἔμενον ἀχα nudatas circumagentes. Ac si quis earum propter νεῖς, οὐκ ἐπιτρεπομένων τῶν σωμάτων οὐδὲ τῇ ὁσία rei indignitatem misertus,' blandis admonitionis παραδίδοσθαι ταφῇ. Πολλὰ οὖν μέχρι σήμερον, τῶν vocibus usus factum inhiberet, is vulnere inde γονέων ὀδυρομένων, οὐχ εὑρίσκεται σώματα. reportato abibat. 157 Sed, o calamitates! Mullar virgines violentam corporis constuprationem sustinuerunt, multæ clavis in caput diverberate sine voce manserunt, cum quidem corpora quoque justæ sepulturæ mandari non permitterentur. Qua. propter ad hodiernum usque diem parentibus adhuc misere vociferantibus multa corpora non reperiuntur.. και • Verum quid ego parva hæc, si cum magnis allis conferas, commemore? Quid his immoror, et nop potius ad ea quæ majoris sunt indignitatis, stalin transeo? quæ vos, sat scio, admirabimini, et diutius nobiscum consternabimini, ad Domini erga genus humanum amorem et benignitatem, quod non res simul universas prorsus deleverit, obstupescentes. Quæ namque, juxta id quod scriptum est, neque facta sunt, neque audita in die- ᾿Αλλὰ τί τὰ μικρὰ πρὸς τὰ μεγάλα διεξέρχομαι; Τί δὲ τούτοις ἐμβραδύνω, καὶ μὴ σφοδρῶς ἐπὶ τὰ κατεπείγοντα βαίνω; Εφ᾽ οἷς εὖ οἶδα ὅτι θαυμάσετε καὶ μενεῖτε ἐπὶ πολὺ σὺν ἡμῖν ἀχανεῖς ἐξιστάμενοι τῆς φιλανθρωπίας τὸν Κύριον, ὅτι μὴ ἄρδην τὸ ὅλον συνέστειλεν. "Α γὰρ κατὰ τὸ γεγραμμένον μήτε γέτ γονε μήτε ἠκούσθη ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, ταῦτα ἐπ' αὐτοῦ τοῦ θυσιαστηρίου ἐπετέλουν οἱ δυσσεβεῖς. Ως γὰρ ἐν κρηπίδι σκηνῆς ἀτάκτου παῖδα τὴν ἄρδεια φύσιν ἐξαρνησάμενον, καὶ τὴν bus patrum nostrorum, ea in ipso sanctiore sagro-

(51 νον τοὺς ὀφθαλμούς διαχρισάμενον, καὶ φύκει τις ὄψει; ἐρυθήναντα, ὡς τὰ παρ' αὐτοῖς εἴδωλα θηλυ μόρφῳ τῷ σχήματι ἐπ' αὐτοῦ τοῦ θυσιαστηρίου, ἔνθα κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπικαλούμεθα, εὐχύκλῳ τῇ στροφῇ ὧδε κἀκεῖσε τώ χεῖρε σχηματιζόμε νον, ὀρχεῖσθαι παρεσκεύασαν πλατὺ μὲν γελῶντες, ἀθέσμου; δὲ ἐπαφιέντες φωνάς. Οἱ δὲ πάλιν καὶ τοῦτο πρὸς ἀταξίαν ἡγησάμενοι, καὶ τὰ παρωχηκότα εὐπρεπῆ μᾶλλον ήπερ ἄθεσμα λογισάμενοι, ἐξ αὐτῶν Ένα γνωριμώτατον ἐν αἰσχρότητι, ἐμοῦ τὴν ἐσθῆτα καὶ τὴν αἰδὼ γυμνωτάμενον, ὡς ἡ φύσις ἔχει σχή ματος, τῷ τῆς ἐκκλησίας ἐπιβιβάσαντες θρόνῳ, δη μηγόρον αἰσχρὴν κατὰ Χριστοῦ προσαγορεύσαντες. Αντὶ γὰρ θείων ῥημάτων αἰσχρότητα προσβάλλετο, ἀντὶ σεμνῶν λόγων ἀσέλγειαν, ἀντ᾽ εὐσεβείας ἀσ:- βειαν, ἀντὶ ἐγκρατείας πορνείαν, μοιχείαν, ἀρσενοκοιτίαν, κλοπήν, πόσιν καὶ βρῶσιν τῷ βίῳ πρὸς τοῖς ἄλλοις εἰσηγούμενος εἶναι χρήσιμα. rum altari peregerunt impii. Nam veluti in prose- γυναικείαν ποθήσαντα, στίμμει κατὰ τὸ γεγραμμέν nio Judorum dissolutorum, ut puer sexum masculi alegans, et mulieris expetens, stibio (sicuti scriptum est) oculis perunctis, et fuco facie rubricata, quemadmodum quæ apud eos sunt simulacra, habitu muliebri, in ipso sanctiore altari, ubi descensum Spiritus sancti invocamus, conversione scite in orbem facta, huc atque illuc napibus gesticulans saltaret, fecerunt prolixe admodum ridentes, atque nefarias voces addentes. Alii autem et hoc ipsum factum non satis ad obscenam temeritatem esse putantes, et quæ jam patrata fuerant, decora potius quam nefanda existimantes, ex ipsis quemdam obscena fœditate notissimum, veste detracta, et pudenda etiam corporis parte, prout naturæ fert habitus, nudata, ecclesiæ throno imposuerunt, et fædum contra Christum concio. nalorem appellarunt: nam pro divinis verbis turpitudinem protulit, pro oratione gravi et sancta impudicam lasciviam, pro pietate impietatem, ac temperantia fornicationem, adulterium, nasculorum concubitum, furtum, cibum et potum una cum esse docens. aliis ejusmodi ad vitam utilia et comm.oda • Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, καμοῦ τῆς ἐκκλησίας ὑπαναχωρήσαντος (πῶς γὰρ οὐχὶ, όπου στρατιωτῶν Έφοδοι, ὅπου δήμος πρὸς ἀταξίαν ἀργυρώνητος, ὅπου φιλοτιμίαι χρημάτων καὶ ἐθνικῶν πλήθη μετὰ μετ γίστων ὑποσχέσεων;) ἡμέτερος δῆθεν ἀποστέλλεται διάδοχος, χρυσίου τὴν ἐπισκοπὴν ὡς ἀξίωμα κοσμι κὸν ἡγησάμενος, Λούκιός τις, λύκου τὴν πονηρίαν καὶ τὰς πράξεις ἔχειν ἐσπουδακώς, οὐκ ἐπισκότων ὀρθοδόξων συνόδῳ, οὐ ψήφῳ κληρικῶν ἀληθινῶν, οὐκ αιτήσε: λαῶν, ὡς οἱ τῆς Ἐκκλησίας διαγορεύουσι θεσμοί. Τῷ δὴ τοιούτῳ συνῆσαν (ἁπλῇ γὰρ εἰσόδῳ τῆς πόλεως ἐπιβαίνειν οὐκ ἠδύνατο) οὐκ ἐπισκόπων τινὲς, οὐ πρεσβυτέρων, οὐ διακόνων, οὐ λαῶν πλήθη, οὐ προΐνον τοῦτον μονάζοντε; ὕμνου; ἐκ Γραφών ἀναπέμποντες· ἀλλ᾿ Εὐζώτος ἦν, ὁ πρώην μὲν σύν Αρείῳ καθαιρεθείς, διάκονος ὢν τῆς καθ' ἡμᾶς ᾿Αλεξανδρείας ἐν τῇ κατὰ Νίκαιαν ἁγίᾳ καὶ μεγάλη συνέδῳ, ἄρτι δὲ προστασίᾳ τὴν ᾿Αντιοχέων λυμαι νόμενος· καὶ ὁ τῶν κομητατησίων δὲ λαργιτιώνων κόμης, στρατιωτῶν ἐπαγόμενος πληθὺν ἄμετρον, ὁ ἐν πάσῃ ἀσεβείᾳ ἀεὶ γνωριζόμενος, Μάγνος τούνομα • *· ἐν Ἰουλιανοῦ καιροῖς τὴν Βηρυτίων ἐκκλησίαν • Cum hæc ita se baberent, et ego ex ecclesia secederem, (quomodo enim id non facerem, cum ibi militaris furor obtineret, 158 cum plebs ad dissolutam licentiam venalis, cum largitiones pecuniarum, cum ethnicorum seu gentiliumn manus maximis nixe pollicitationibus regnarent? ) successor meus in eam est missus, qui episcopatum veluti profanam dignitatein auro redemit, Lucius quidam, lupi (λύκου) improbitatis et actionum studiosus, non recte sentientium episcopo rum concilio, non legitimorum verorumque clerico rum calculis, non populi flagitatione, sicuti ecclesiasticæ produnt sanctiones, lectus. Aderant autem ei (simplici namque et facili introitu urbem ingredi non potuit) non episcopi aliqui, nou presbyteri, non diaconi, non populi caterva: non eum monachi bymnos et laudes ex Scripturis concinentes produxere; sed Euzoius affuit, qui dudum, cum diaconus nostræ hujus Alexandriæ essel, una cum Ario in sancta et magna synodo Nicææ, ordine motus, præsidentia sua nunc Antiocbena'n vastat ecclesiam; et comitatensium largitionum comes, qui secum iinmensam militum multitudi- έμπρήσας, Φοινίκων δ' αὕτη πόλις ἐπιφανής, ἐν ταῖς ἐπὶ τοῦ τῆς μακαρίας μνήμης Ινδιανοῦ χρόνοις ἐξ οἰκείων ἀνορθῶσαι ταύτην κατηναγκάσθη, ολίγου καὶ τὴν κεφαλὴν τμηθείς, εἰ μὴ φιλανθρωπίες ἐκ πολλῆς περιδρομῆς ἔτυχε βασιλικῆς. nem adduxit, omni genere impietatis semper clarus, nomine Magnus: nam Juliani temporibus ecclesiam Beryti, quæ Phœniciæ insignis urbs est, incendit, quam sub Joviniano beata memoria principe impendio ipse suo restituere est coactus; capite etiam prope plexus, nisi multis deprecantibus imperator bumanissimus ei pepercisset. ‹ Convenit ergo ex isto vestrum pietatis studium, quod ad vindictamn factorum excitari velin, existimare, qualia et quanta in Christi Ecclesiam, co ipso quem diximus tyranno nobis imminente, commissa sint flagitia. Simulatque enim, qui a pietate vestra et recte ubique sentientibus Christianis atque episcopis sæpius est damnatus, Lucius in urbem justis de causis sibi infestam per- • Αναλογίσασθαι τοίνυν ἐκ τούτου τὸν ὑμέτερον ζῆλον προσήκει, αν διεγερθῆναι πρὸς ἐκδικίαν τῶν γενομένων παρακαλῶ, οἷα καὶ ἡλίκα τὰ πλημμέληθέντα κατὰ τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας, τοιούτου τυ ράννου τοῦ προειρημένου καθ᾿ ἡμῶν ἐπαναστάντος. “Αμα γὰρ ὁ παρὰ τῆς ὑμετέρας θεοσεβείας καὶ τῶν ἀπανταχοῦ ὀρθοδόξων καὶ τῶν ἐπισκόπων πολλάκι; ἀπαγορευθεὶς Λούκιος, τῆς πρὸς αὐτὸν ἀπεχθῶς δια-

FG1 ECCLESIASTICA HISTORIÆ LIB. XI. κειμένη;, ἐπ' εὐλόγοις ταῖς προφάσεσιν ἐπέστη πό- venit. Non enim solum, ut infamis ille in Psaltis 'εως· οὐ γὰρ μόνον, ὡς ὁ δύσφημος ἐν Ψαλμοίς δ ἄρρων λέγει, Οὐκ ἔστι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπιτηδεύμασι διεφθάρη· καὶ διέφθειρε, χαίρων ἐπὶ ταῖς βλασφημίαις ταῖς κατὰ τοῦ Σωτῆρος πεμπομέναις παρὰ τῶν τῇ κτίσει λατρευόντων παρὰ τὴν κτίσαντα· πῶς γὰρ οὐχὶ, όπου με παραπλήσιον Ελλησιν ἔχων τὸ φρόνημα, προσφάτῳ τολμᾷ ὁ ἁλιτήριος σέβειν Θεῷ; Ἐπ' ὄψεσι γὰρ αὐτοῦ τούτους τοὺς ἐπαίνους ἔπεμπον· Καλῶς ἦλθες, ἐπίσκοπε, Υὸν μὴ λέγων. Ο Σαράπις σε φιλῶν εἰσήνεγκε, τὸ πάτριον εἴδωλον ἑαυτῶν ὀνομάζοντες. Αὐτίκα γὰρ ροπῆς οὐδεμιᾶς παρελθούσης, ὁ προειρημένος Μάγνος, ὁ τῆς ἀσεβείας αὐτῷ κοινωνὸς ἀδιαίρετος, καὶ δορυ φόρος πικρὸς καὶ σατράπης ὠμότατος, συναθροίσας καὶ τὰ ὑπὸ τὴν ἑαυτοῦ φροντίδα ἐπανακείμενα πλήθη, " πρεσβυτέρους καὶ διακόνους τὸν ἀριθμὸν ἐννεακαί δεκα συλλαβόμενος. ὧν τινες τὸ ὀγδοηκοστὴν ὑπερ δεδήκασιν ἔτος, ὡς ἀλόντας ἐπὶ μυσαρῷ τινι καὶ νόμῳ Ρωμαίων ἐχθρῷ, δημόσιον ὁρίσας κριτή βίου κατηνάγκαζεν (οὐκ εἰδὼς τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς Χριστιανῶν νόμους) τὴν πατρώαν παρὰ τῶν ἀποστό των διὰ τῶν Πατέρων ἀποδοθεῖσαν ἡμῖν προδιδόναι πίστιν· ἡδόμενον ἐπὶ τούτῳ καὶ τὸν φιλανθρωπότατον Αύγουστον Ουάλεντα διισχυριζόμενος· Πείσθητε, τάλανες, λέγων μεγάλῃ τῇ φωνῇ, τῷ τῶν ᾿Αρειανῶν φρονήματι, πείσθητε· συγγνωμονήσει γὰρ ὑμῖν τὸ Θεῖον, κἂν ἀληθῆ σέβητε θρησκείαν, οὐκ αὐθαιρέτως ἀλλὰ πρὸς ἀνάγκην τοῦτο πράξασι. Τῇ μὲν γὰρ ἀνάγκῃ ἀπολογία περιλείπεται· τῷ δὲ αὐθαιρέτῳ ἀκολουθεῖ κατηγορία· διὸ τοιούτους λογισμούς πρὸ ὀφθαλμῶν τιθέμενοι, ήκετε πρόθυμοι μελλησμόν ἀποθέμενοι πάντα, τῷ Αρείου ὑπογράφοντες δόγματι, ὁ νῦν κηρύττει ὀνομαστὶ Λούκιο λέγων· εὖ εἰδότες ὡς πειθαρχοῦντες, χρήματα καὶ πόρους καὶ γέρας παρὰ βασιλέως ἔξετε· ἀπανανόμενα: δὲ, εἱρκτῆς καὶ στρεβιῶν, καὶ βασάνων, και μαστίγων, καὶ δαμα. στηρίων πεῖραν λήψεσθε χρημάτων ὁμοῦ καὶ κτη μάτων στερηθέντες, καὶ τῆς πατρίδος μεταναστάντες, εἰς χαλεποὺς οἰκῆσαι τόπους κατακριθήσεσθε. Αλλ' οὗτος μὲν ὁ γενναῖος, ἀγάπῃ τὴν ἀπειλὴν κεράσας, μεταναστῆσαι τῆς εὐσεβοῦς τοὺς πάντας καὶ προύτρέπετο καὶ κατηνάγκαζε γνώμης· οἱ δὲ πικρότερον˙ βασάνου πάσης τὴν εἰς εὐσέβειαν προδοσίαν ἡγησάμενοι (ἔχει γὰρ οὕτω), τοιοῖσδε πρὸς αὐτὸν ἀναγκα- charitate temperans, colortatione simul et neces ζόμενοι ἀπήντησαν βήμασιν, ἀρετῇ καὶ γενναίῳ φρο νήματι ὁμοῦ τὴν ἀπάτην καὶ τὰς ἀπειλὲς ὑποτάξαν τις· Πέπαυσο λοιπόν, πέπαυσο τούτοις ἡμᾶς ἐχε φοβῶν τοῖς βήμασιν· ἔπεχε εἰκαία προφέρειν ἐπιχειρήματα. Ἡμεῖς γὰρ οὔτε νέηλυν οὔτε πρόσφατον σέξοντες Θεόν, κἂν ἐπαφρίζῃς κυμαίνων εἰκὴ καὶ προσρήσσῃ; ὡς βίαιος ἄνεμος, τῆς εὐσεβείας ἄχρι θανάτου ἐμπολιτευόμεθα δόγμασιν· οὐκ ἀδύναμον, οὐκ ἄσοφον, οὐ χωρὶς ἀληθείας πώποτε φρονήσαντε; Θεόν· οὐ ποτὲ μὲν ὄντα Πατέρα, ποτὲ δὲ μὴ ὄντα, κατὰ τὸν δυσσεβῆ τοῦτον Αρεια δν, χρονικὸν ἢ πρόσο καιρον δοξάζοντες τὸν Υἱόν. Εἰ γὰρ κτίσμα κατὰ τοὺς Αρειομανίτας ὁ Υἱός, οὐχ ὑπάρχων Πατρὶ εἰς τὰ εἶναι συστήσεται, καὶ ὁ Πατήρ οὐχ ὑφεστῶτος insipiens, dicit: Non est Deus verus Christus, sed etiam studiis suis et ipse corruptus est, et alios corrupit; blasphemiis quæ in Servatoren ab eis elfunduntur, qui creaturam praeterito Creatore colunt, gaudens. Quidni autem hoc faceret, cum consimilem cum Græcis obtinens sensum, cultum audeat exhibere recens promulgato Deo, homo pestilentissimus? Nam in ipsius conspectu ejuscemodi decantatæ sunt laudes: 159 Auspicato advenisti, episcope, qui Filium non dicas. Serapis te, cui charus es, adduxit: patrio sic eorum idolo nominato. Confestim momento nullo prætermisso, is quem diximus Magnus, conjunctissimus illi impietatis socius, et satelles acerbissimus, satrapesque crudelissimus, collectis quæ sub ejus cura sunt cohortibus, presbyteros et diaconos decem et novem comprehendit, quorum nonnulli octagesimum excessere annum. Atque eos non aliter atque in abominando quopiam et legibus Romanis adverso scelere captos, publico instituto judicio, cogere (Christianorum virtutis leges ignoraus), ut patriam ab apostolis per Patrum traditiones acceptam fidem proderent, conatus est. Eaque re delectatum iri humanissimum Valentem Augustum confirmavit Sequimini, o miseri, magna voce dicens, Arianorum sententiam; sequimini, et id persuaderi vobis patimini. Ignoscet enim vobis Deus, etiamsi veram colitis religionem, qui nou arbitrio id vestro, sed necessitate adducti facialis. Necessitati namque sua reliqua est defensio: voluntate autem sua consulto quidquam facientem crimen et accusatio consequitur. Quapropter rationes ejusmodi ob oculos vobis ponentes, nulla mora interposita, propensis animis ad partes hasce concedite, et Ariano dogmati subscribite, quod nunc nominatim Lucius prædicat: illud persuasum habentes, si dicto principis audientes fueritis, pecu nias, opes et honores accipietis; sin contra nitemini, carcerem, didiculas, tormenta, nagra, et coercionem experiemini; et cum pecuniis simul et possessionibus multati, tum patria ejecti, ad loco dura et gravia incolenda condemnabimini, Ita quidem generosus (si Deo placet) vir, minas sitate, a pia sententia omnes abducere volebat. At illi cruciatibus omnibus pietatis. proditionem acerbiorem esse putantes, et recte quidem (sic enim res habet), hujuscemodi ei verbis necessario, virtute et animo præsenti, insidias simul et minas ejus refellentes, obviam iere: Desine tandem, desine talibus nos terrere verbis: intermitte vana afferre epicheremata et aggressiones. Nos siquidem neque nuperum neque novitium colentes Deum, quamvis fluctibus frustra tumescens despumes, et tanquam violentus ventus incumbas, 160 tamen ad mortem usque in veræ pietatis dogmatibus perdurabimus: non invalidum, non insipientem, non a veritate sejunctum credentes atque colentes

ἀληθινοῦ, καὶ οὐ κατ' ἀπόῤῥοιαν γεννήματος (απαθῆς γὰρ ὁ Θεός)· πῶς οὐκ ἄφρων καὶ μανιώδης, 6, Τῶν ὅτε οὐκ ἦν, φρονῶν τὸν Υἱόν, δι' οὗ τὰ πάντα εἰς τὸ εἶναι κατὰ χάριν συνέστη; Οἱ γοῦν ἡμέτεροι κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Πατέρες, ὧν ἐκπεσόντες οὗτοι εἰκότως ἀπάτορες γεγόνασιν, ἐν Νικαία συν ελθόντες, ἀναθεματίσαντες τὴν ᾿Αρείου κακοδοξίαν, ἧς ὁ νεώτερος οὗτος νῦν προΐσταται, οὐχ ἑτεροούσιον, ὁ νῦν ἡμᾶς εἰπεῖν καταναγκάζεις, τὸν Υἱὸν εἰρήκασι τοῦ Πατρός, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς αὐτοῦ οὐσίας· δ καλῶς μετ' εὐσεβοῦς διανοίας νοήσαντες, ἐκ πολλῆς τῶν θείων ῥημάτων συλλογῆς ὁμοούσιον ὡμολόγησαν. eum; neque qui aliquando quidem fuerit Pa- τοῦ Υἱοῦ, οὐκ ὤν ποτε κατ' αὐτοὺς Πατήρ. Εἰ δὲ trem aliquando autem non fuerit, juxta im- ἀεὶ Πατήρ ἐστιν, ὑφεστῶτος δηλονότι τοῦ ἐξ αὐτοῦ pium hunc Arianum, temporalem aut momentaneum opinantes Filium. Nam si, ut furentes Ariani volunt, creatura est Filius, non exsistens Patri ὁμοούσιος, consubstantialis, eo etiam ut non fuerit, redigeretur Pater, non subsistente scilicet Filio, non exsistens aliquando, secundum ipsos, Pater. Sin semper Pater est, subsistente videlicet qui ex co est vero (Fil:o), et quidem non juxta defluxum germinis (perpessioni enim Deus obnoxius non est); quomodo non amens et insanus est, qui fuisse aliquando opinatur, cum non fuerit Filius: per quem omnia ut essent, secundum gratiam, constitere? Nostri igitur ex orbe universo Patres, a quibus excidentes isti merito ἀπάτορες, hoc est, sine patre, facti sunt, Nicææ coacli, prava Arii opinione, quam junior iste nunc defendit, anathemate jugulata, που στερούσιον, hoc est, alterius substantiæ, quod nunc nos dicere cogere vultis, Filium a Patre dixerunt, verum ex ejus substantia. Quod sic per piam sententiam rite intelligenles, ex multis divinorum verborum argumentis ὁμοούσιον, consubstantiale, sunt professi. Τὰ δὴ τοιαῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια λέγον τας καθείρξεν ἡμερῶν πολλῶν, οιόμενος τῆς εὐσε δοῦς μετακινήσειν γνώμης. Οἱ δὲ μᾶλλον, ὥσπερ ἐν σταδίῳ τῶν ἀθλητῶν οἱ γενναιότατοι, δειλίαν πᾶσιν ἀποσβέσαντες, ἐπαλείφοντες ἑαυτοὺς τοῖς τῶν Πατέ ρων διὰ θείων λογισμῶν ἀνδραγαθήμασι, γενναιότα τον εἶχον περὶ τὴν εὐσέβειαν τὸ φρόνημα, γυμνάσιον ἀρετῆς τὰς στρέβλας ἡγούμενοι. Οὕτω τοίνυν ἀγωνιζομένων, καὶ θέατρον, ὡς ὁ μακάριος Απόστολος γράφει, γενομένων καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις, ἐπέτρεχεν ἡ πόλις ἅπασα, ἀθλητάς θεασομένη Χριστού, καρτερίᾳ τοῦ βασανίζοντος δικαστοῦ νικώντας τὰς μάστιγας, καὶ τρόπαια δι' ὑπομονῆς κατὰ ἀσ:- βείας επαίροντας, καὶ θριάμβους κατὰ ᾿Αρειανών ἐπιδεικνυμένους· οὓς ὑποτάξας ὁ πικρὸς οὗτος πο λέμιος δι' ἀπειλῶν καὶ ἀπάτης, τοῖς εἰς Χριστὸν ἀσεβοῦσιν ἐκδώσειν ἐνόμιζεν. Αποκακήσας τοιγαρούν ταῖς τῶν βασάνων δι' ἐπινοίας χαλεπῆς προσβολαῖς, ἁπάντων τῶν λαῶν ὀδυρομένων ποικίλως διὰ πολλά τῷ θρήνῳ, ὁ πικρὸς καὶ πάσης ἀποδίων φιλανθρω πίας, τὰ συνήθη πάλιν πρὸς ἀταξίαν συναθροίσας πλήθη, ἐπὶ κρίσιν αὐτοὺς, μᾶλλον δὲ ἕωλον κατά κρισιν, καλεῖ πρὸς τῷ τῆς θαλάσσης λιμένι, πολυω νήτων συνήθως κατ' αὐτῶν ἐπαφιεμένων τῶν βοῶν παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν καὶ τῶν Ἰουδαίων· καὶ μὴ θελησάντων εἶξαι τῇ προφανεῖ δυσσεβείᾳ τῶν 'Ἀρειομανιτῶν, ἀποφαίνεται, τῶν λαῶν πρὸ τοῦ δικαστη ρίου πάντων ἐδυρομένων, τῆς ᾿Αλεξανδρείας μετα ναστάντας, την Ηλιούπολιν τῆς Φοινίκης οἰκῆσαι. Ενθα τῶν ἐνοικούντων οὐδεὶς, κἂν ἀκοῦσαι τὸ τοῦ Χριστοῦ ἀνέχηται ὄνομα, εἰδωλικοὶ γὰρ οἱ πάντες, παρ' αὐτὰ σκάφους ἐπιβῆναι προστάξας, αὐτὸς ἑστηκὼς ἐπὶ τοῦ λιμένος· πλησίον γὰρ ἐν δημοσίῳ λουτρῷ τὴν κατάκρισιν κατ' αὐτῶν ὥρισε, γυμνόν ἐπιδεικνύμενος τὸ ξίφος, νομίσας ἐκ τούτου φοβεῖν τοὺς τῇ διστόμῳ μαχαίρᾳ τοὺς πολεμίους δαίμονας πολλάκις κατατρώσαντας. Οὕτω δὴ οὖν ἀποπλεῖν αὐτ ●Talia atque his similia cum dixissent, in carcere eos diebus multis habuit, futurum ratus, aut a pia dimoveret sententia. Illi autem, quemadmodum generosissimi quique athlete, in starlio metum omnem exstinguentes, et seipsos per livinas cogitationes fortibus Patrum factis instruentes, Adiculas etiam ipsas et tormenta pro gymnasio et exercitio virtutis habentes, fortissimam de vera pietate obtinuere mentem. Atque eis qui theatrum et spectaculum, ut beatus Apostolus scribit, et angelis et hominibus facti essent, sic decertantibus accurrit civitas universa, Christi athletas spectatura, qui constantia, torquentis quæsitoris vincebant flagra, et per patientiam tropœa contra impietatem statuebant, triumphumque de Arianis exhibebant: cum quidem acerbus iste inimicus, cos per minas et insidias sibi subjectos, se eis qui in Christum impii sunt, dediturum existimaret. Sedenim tormentorum vi et impetu per graves adinventiones jam defessus, populo omni multifariam ploratu vario quiritante, acerbus ille et ab omni humanitate alienus quæsitor, 161 collecta rursuni ad dissolutam confusionem manu illa sua, ad judicium illos, seu potius ad pristinam præjudicatamque condemnationem, in portum maris vocat, cum quidem more su simulacrorum cuitores et Judæi contra eos magno redemptos emitterent clamores. Et quia illi in apertam furentian Arianorum impietatem pedibus ire nollent, plebe cuncta pro tribunali plangente, sententia fertur: Alexandria eus ejectos, Heliopolim Phœniciæ incolere debere, ubi es habitatoribus omnibus ali quis Christi nomen (simulacrorum enim cultui dediti sunt omnes) ne andire quidem sustinet. Et e vestigio eis scapham conscendere jussis, in portu ipse stans (in propinquo enim, in lavacro publico, condemnationis adversus eos sententiam Mili videtur hoc loco vox ista, Patrem, esse helenda: sin autem est retinenda, sicuti retineri potest, paulo post conjunctio et addenda erit: et legendum, et temporalem aut, e!c.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. τοὺς κελεύει, οὐκ ἐμβαλλομένους ἐπιτήδεια, οὐ πα- tulit), et strictum ostentaus gladium, quod eo se ραμύθιόν τι τὸ σύνολον τῆς ἐξορίας ἔχοντας· καὶ τὸ θαυμαστὸν καὶ ἄπιστον, τῆς θαλάσσης επαφριζούση, καὶ δυσχερῶς οἶμαι δι' αὐτὸ τοῦτο φερούσης, καὶ μὴ βουλομένης, ἵν' οὕτως εἴπω, δι' ὑποδοχῆς τῶν ἀνδρῶν ἀδίκῳ κοινωνῆσαι κελεύσματι· ἐνέφηνε γὰρ καὶ τοῖς ἀγνοοῦσε τὴν βάρβαρον τοῦ κρίναντος προαίρεσιν. Ἔστι γοῦν ἀληθῶς εἰπεῖν, Εξέστη οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ· ἐστέναξε γὰρ ἡ πόλις ἅπατα, καὶ μέχρι δὲ νῦν θρηνεῖ. Καὶ οἱ μὲν ἀλλ᾽ ἐπ' ἄλλῃ τῇ χειρὶ κτύ που ἐκ στηθῶν μακρὸν ἀπέπεμπον· οἱ δὲ τὰς χεῖρας ὁμοῦ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς οὐρανὸν ἀνέτεινον, τὴν βίαν διαμαρτυρούμενοι· μονονουχί λέγοντες, "Ακους, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, γῆ, ὅτι παράνομα τα γινόμενα· καὶ ὅλον οιμωγῆς τὸ πᾶν ἐπεπλήρωτο· καὶ μέλη καὶ θρῆνος ἦν ἐν πάσῃ τῇ πόλει χορεύων, καὶ ποταμός ἐκ δακρύων σχεδόν καλύπτων πλημμύραι τὴν θάλασ σαν, τοῖς ἅπασιν άφνω προσεγίνετο. Οτε τοίνυν δ προειρημένος ἐπὶ τοῦ λιμένος παρὼν τοῖς ἐρέσσουσιν ὑψοῦν τὰ ἱστία προσέταττε, τότε σύμμικτος οι μωγή παρθένων καὶ γυναικῶν, πρεσβυτέρων καὶ νέων, καὶ θρῆνοι προσπεπλεγμένοι δάκρυσιν ὀξέσιν, αἱ τῶν ἁπάντων βοαί, τῆς ἐπαφριζούσης θαλάσσης τὸν προσρησσόμενον σωρὸν τῷ κύματι κτύπον ἐκάλυπτον. exterriturum putabat, qui aneipiti mucrone dæ. mones adversarios sæpenumero convulnerassent, sic demum soluta navi abire jubet: cum nihil rerum necessariarum in navim comportassent, neque aliquod prorsus exsilii solamen haberent: ipso etiamn mari ad tam admirandam et incredibilem indignitatem spumis suis excandescente, et (ut puto) factum hoc graviter ferente, atque adeo, ut ita dicam, per virorum eorum susceptionem se tam iniquo mandato polluere nolente. Quare ignorantibus quoque barbaram prorsus judicis manifesto indicavit sententiam. Vere igitur dici potest, cœlum ad hoc obstupuisse; ingemuit namque urbs tota, atque etiam nunc plangit. Et ii quidem alternis manibus pectora pulsantes, ingentem souitum edidere. Alii autem manus simul atque oculos in cœlum tendentes, de tanta vi sunt protestati, tantummodo non dicentes: Audite, caeli, et auribus percipe, terra, quoniam quæ fiunt, iniqua et contra leges sunt: et omnis hæc universitas Detu repleta est, et cantilenæ miserabiles et planctus totam urbem sunt pervagati. Ac derepente plorantibus omnibus, lacrymaruin fluvius, fere exundatione sua mare obruens, est obortus. Itaque cuin is quem diximus in portu astans, remiges tollere et pandere vela jussit: tum commistus virginum et feminarum, senum et juvenum ploratus et planctus, lacrymis acribus implicitus, clamorque universorum, strepitu suo maris spumantis infractos fluctuum acervos suppressit. · Αλλ' οὕτω τῶν προειρημένων ἀποπλεόντων εἰς • Hoc modo cum illi, quos diximus, Heliopolim, τὴν Ηλιούπολιν, ἔνθα δεισιδαίμων πᾶς, ἔνθα τοῦ δια- c βόλου τὰ πρὸς ἡδονὴν ἐπιτηδεύματα, ἔνθα θηρίων ἐφέστια φοβερά (ὄρη γὰρ κύκλῳ πανταχόθεν οὐρανῷ προσπελάζοντα )· οἱ πάντες λοιπὸν μέσῃ τῇ πόλει, κοινῇ καὶ ἕκαστος ἰδίᾳ ολοφυρόμενοι, καὶ στεναγμών ἐπιπέμποντες ῥήματα, οὐδὲ δακρύειν επετρέποντο κελεύσει τοῦ τῆς πόλεως ἐπάρχου Παλλαδίου, δεισιδαιμονεστάτου καὶ αὐτοῦ τυγχάνοντος. Πολλοὶ γὰρ τῶν κλαιόντων ἁρπαζόμενοι καὶ φυλακιζόμενοι πρότερον, εἶτα αἰκιζόμενοι, ξεόμενοι, βασανιζόμενοι τοῖς Φεννησίοις καὶ Προκοννησίοις παρεδίδοντο μετάλλοις, ἄνθρωποι τῆς Ἐκκλησίας δι' ἔνθεον ζῆλον ὑπέρμαχοι. Οι πλείους γὰρ ἦσαν μονάζοντες, ἔρημον οἰκοῦν τες δι' ἄσκησιν· μεθ᾽ ὧν, εἴκοσι καὶ τριῶν τυγχανόν των, μικρὸν ὕστερον ὁ διάκονος ὁ παρὰ τοῦ ἀγαπητοῦ ἡμῶν Δαμάσου τοῦ τῆς Ῥώμης ἐπισκόπου κομίσας ἡμῖν ὁμοῦ παρακλητικά και κοινωνικά γράμματα, ὀπίσω τώ χεῖρε δεθεὶς ὑπὸ δημίων, δη μοσίᾳ ήγετο ὥσπερ τις τῶν κακούργων περιβόητος· ἐς φονέων βασάνοις ἐπέκεινα κοινωνήσας, λίθοις καὶ μολιβδίσι κατ' αὐτῶν τῶν αὐχένων ἐπιπολύ μαστι ζόμενος, ἐπέβαινε σκάφους ἐπὶ θαλάττης, παραπλη σίως τοῖς ἄλλοις, τοῦ θείου σταυροῦ ἐπὶ μετώπου τὸ σημείον χαρακτηρίσας, οὐ τημελείας, οὐ θεραπείας τυχών, τοῖς κατὰ Φέννησον παρεκδοθῆναι μετάλλοις. Εστι δὲ ταῦτα τοῦ χαλκοῦ. Ἔτι γοῦν βασανίζοντος τοῦ δικαστοῦ ἁπαλὰ παιδαρίων σώματα, τινὲς παρ' αὐτὰ μεμενήκασιν, οὐδ᾽ ὁσίας ταφῆς κοινωνήσαντες, γονέων καὶ ἀδελφῶν καὶ συγγενῶν, καὶ πάσης, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς πόλεως, μίαν αὐτῷ αἰτούντων δο 162 ubi simulacra superstitiose colunt omnes, ubi diaboli voluptuaria vigent studia, ubi ferarum sunt horrenda domicilia (montes enim ex omni parte ad cœlum usque prominentes eam circumdant, navi soluta navigarent, in media deinde urbe omnes in universum et pro se quisque miserabiliter vociferando, et verba luctuosa ingemiscentes edendo, lacrymare quoque edicto præfecti urbis, Palladii, sunt prohibiti, qui et ipse summopere idolis addictus erat. Permulti namque qui plorabant, comprehensi et primum in vincula conjecti, deinde diverberati, casi et cruciati, ad Phennesia et Proconnesia metalla sunt daumati, bomines propter divinum zelum egregii Ecclesiæ propugnatores: quorumque plures monachi erant, solos locos per virtutis et pietatis exercitium incolentes. Cum quibus (erant autem viginti et tres) paulo post diaconus quidam, qui a dilecto fratre nostro Damaso Romanæ urbis episcopo, ad nos consolatorias simul et communicatorias litteras. attulerat, revinctis in tergum manibus non aliter quam insignis quisquam ex maleficis latro, publice a carnificibus est ductus. Atque ubi crudelius etiam quam homicidæ solent, est excruciatus, saxisque et plumbeis uncis in cervicibus admo· dum flagellatus, scapha in mare descendit, atque itidem ut alii signum divinæ crucis in fronte impressum habens, curæ a'que solatii omnis expers, Phennesum in metalla, quæ æris sunt, missus est. Insuper cum quæsitor tenera puerorum excarnifi

(63 caret corpora, nonnulli apud ea permansere cada- Αθῆναι τὴν ὑστάτην ταύτην παράκλησιν. Ἀλλ᾽ ὦ vera justa sepultura fraudantes: cum quidem pa- πολλῆς ἀπανθρωπίας τοῦ δικάζοντος, μᾶλλον δὲ τοῦ rentes et fratres et cognati, urbs denique (prope- κατακρίνοντος! οἱ δι᾽ εὐσέβειαν ἀθλήσαντες φονεύσιν modum ) tota, unum hoc suos sepeliendi extre- οὐ συνεκρίνοντο, άταφοι μένοντες τὰ σώματα· mum solatium sibi concedi peterent. Sed, o im. καλῶς ἀγωνιζόμενοι θηρίοις καὶ πτηνοῖς πρὸς βορὰν mensam prætoris et judicis, ac potius condemnaἐρειπτοῦντο· οἱ συμπαθῆσαι βεβουλευμένοι πατράσι toris inhumanitatem! qui pro pietate decertarunt, διὰ τὴν συνείδησιν, τὴν κεφαλὴν ὡς παράνομα δράσ ne homicidis quidem, corporibus eorum sepultura σαντες ἀπετέμνοντο. Ποιος νόμος 'Ρωμαίων, ποία δὲ carentibus, conferuntur; qui bonum peregere γνώμη βαρβάρων τοῖς πατράσι συμπαθοῦντας ἐμύ certamen, ſeris et volucribus esca projiciuntur; νατο; Ποῦ τις τῶν παλαιῶν ποτε έδρασε τοιοῦτόν τι qui patribus propter conscientiam pro misericor- παράνομον; Εκέλευσέ ποτε Φαραώ, ἀναιρεῖσθαι τῶν diæ affectu condolendum sibi esse statuere, per- Ἑβραίων τὰ ἄῤῥενα· ἀλλὰ φθόνος καὶ δέος ὑπέβαλε inde atque injustum quid et impium admisissent, τοῦτο τὸ πρόσταγμα. Πέσῳ τὰ τότε τῶν νῦν φιλανθρω capite plectuntur. Quænam Romanorum lex, quæ πότερα; πόσῳ ποθεινὰ πρὸς αἵρεσιν ἀδικήματα; τέσῳ barbarorum sententia, in eos qui per pietatem βελτίονα πρὸς σύγκρισιν ἀνομήματα; Κἂν ἀλλήλων patribus condolerent, animadvertit? Ubi veterum αἱ κακίας μὴ χωρίζωνται, ἄπεστι τὰ λεγόμενα ἀπάν quisquam unquam tam illegitimum et impium fa· θρωπα καὶ δεινά, μὰ καὶ βάρβαρα, ἀνηλεή και πικρά. cinus fecit? Jussit quondam Pharao Hebræorum occidi masculos. 163 At invidia et metus boc illi subjecit edictum. Verum quanto illa vetera, quam præsentia hæc, bumaniora? quanto ad optionem injuriæ desiderabiliora? quanto ad collationem iniquitatis meliora? Quamvis vitiositates a seipsis inter se non disgregentur; ea quæ dicta sunt, infida, inhumana, gravia, fera, barbara, crudelia et acerba sunt. • Atque hisce rebus, qui Arianam insaniam consectabantur gloriabantur. Et cum civitas omnis in luctu esset (non enim erat ulla domus, in qua non esset mortuus, sicuti in Exodo scriptum est), non quieverunt tamen, qui insatiabilem sibi exercitio ad iniquitatem habitum compararunt. Voluntate enim et arbitrio suo ad res deteriores assuefacto, improbitatisque veneno ad provinciales episcopos uisque extento, largitionum comite quem diximus Magno satellite etiam ad injustitiam usi, aliquos quidem curiæ judicum tradiderunt, aliquibus autem quibus voluere modis insidias tetenderunt, omni ex parte onines, nihil intentatum relinquendo, ad impietatem quasi venari et pertrahere volentes. Sedenim omnia circumeundo juxta bæresis suæ patrem diabolum, quærentes quem devorent, quod de summa rerum desperarent, undecim ex Ægypto episcopos, viros qui a pueris ad senectutem usque virtutis et pietatis exercendæ gratia solitudinem incoluere, doctrina et factis voluptates subjugavere, verioris pictatis fidem deprædicare non erubuere, pietatis dogma una cum lacte imbibere, victoriam sæpe a dæmonibus retulere, virtute adversarium fregere, et Arianam sectam oratione sapientissima veluti in columnam incisam traduxere, instrumentum feritatis eum quem sæpe diximus habentes, exsulatum in orbe nostro apud Domini percussores Judæos in civitatem Diocæsaream misere. Verumtamen, sicuti Orcus seu infernus, fratrum morte nondum expleti, ubique terrarum dementes et stupidi mortales sævitiæ suæ monumentum aliquod relinquere sunt ausi, nobilitatem ex malefactis aucupantes. Ecce enim rursum Ecclesiæ catholicæ clericos Antiochiæ degentes, una cuin probatis monachis, qui corum insolentes actiones testimonio suo conärmarent, ubi imperiales aures querelis contra hos institutis obtuderunt, Neocæsaream Ponti 'Αλλ' ἐν τούτοις ἐγαυρίων οἱ τῆς ᾿Αρείου μανίας ὑπήκοοι χορεύοντες. Τῆς δὲ πόλεως πάσης ολοφυρο μένης (οὐκ ἦν γὰρ οἰκία ἐν ᾗ οὐκ ἦν τεθνηκώς, ὡς ἐν τῇ Ἐξόδῳ γέγραπται), οὐκ ἠρέμησαν πάλιν, οἱ τὴν ἕξιν ακόρεστον πρὸς παρανομίαν ἀσκήσαντες· ἐπὶ γὰρ τὰ χείρω την προαίρεσιν γυμνάζοντες, μέχρι τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων τὸν ἴδιον τῆς κακίας τὸν ἐπεκτείνοντες, δορυφόρῳ πρὸς ἀδικίαν τῷ τῶν λαργιτιόνων χρώμενοι κόμητι, τῷ προειρημένῳ Μάγνῳ, τοὺς μὲν βουλευτηρίῳ παρέδοσαν, τοὺς δ' ἄλλους ἐν ἐβούλοντο τρόπον ἐνήδρευον, πανταχόθεν πρὸς ἀσέβειαν τοὺς πάντας θηρεύσαι βουλόμενοι, οὐδὲν ἀφέντες ἀτόλμητον· ἀλλὰ γὰρ καὶ πάντα περιερχόμενοι, κατὰ τὸν ἴδιον τῆς αἱρέσεως πατέρα διάβολον, ζητοῦντές τινα καταπιεῖν. Καθόλου τοίνυν παρὰ πάντων ἀπορούμενοι, ἐν δέκα τῶν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου τὸν ἀριθμὸν ἐπισκόπων, ἄνδρας ἐκ παιδίου μέχρι γήρως τὴν ἔρημον ἀσκήσεως χάριν οἰκήσαντας, καὶ λόγῳ καὶ πράξει τὰς ἡδονὰς ὑποτά ξαντας, καὶ τὴν εὐσεβῆ πίστιν ἀνεπαισχύντως κηρύττοντας, καὶ τὰ τῆς εὐσεβείας γαλουχηθέντας δόγματα, καὶ νίκην πολλάκις κατὰ δαιμόνων ἐπά ραντας, ἀρετῇ δυσωποῦντας τὴν ἀντίπαλον, καὶ τὴν 'Αρειανὴν σοφωτάτῳ λόγῳ στηλιτεύοντας αίρεσιν· ὄργανον ὠμότητος τοῦ προειρημένου ἔχοντες, ὑπερορίους πεποιήκασιν ἐν οἰκουμένῃ παρὰ τῶν κυριο κτόνων Ἰουδαίων πόλει τοὔνομα Διοκαισαρείς. Καὶ ὅμως ὡς ὁ ᾅδης ἐπὶ θανάτῳ τῶν ἀδελφῶν οὐκ ἐμ πιπλάμενοι, ἀπανταχοῦ γῆς ἐτόλμησαν οἱ παράφρο νες καὶ ἀβέλτεροι τῆς οἰκείας ὠμότητος καταλείψαι μνημόσυνον, ἐκ κακῶν ἔχειν τὸ γνώρισμα βουλόμενοι. Ἰδοὺ γὰρ πάλιν κληρικοὺς τῆς καθολικῆς Ἐχ. κλησίας, ἐν ᾿Αντιοχείᾳ διατρίβοντας ἅμα σπουδαίοις μονάζουσι τὰ τῆς δραματουργίας αὐτῶν διαμαρτύ μασθαι προθεμένους, βασιλικάς ἠχήσαντες κατ' αὐτ τῶν ἀκοὰς, τὴν Νεοκαισάρειαν τοῦ Πόντου οἰκεῖν παρεσκεύασαν· οἱ τάχα καὶ τοῦ ζῆν ἐστερήθησαν διὰ τὴν τῶν τόπων αγριότητα. Τοιαύτας ὁ καιρὸς

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. ΧΙ. ἐκεῖνος ἐδέξατο τραγῳδίας, σιγῆς μὲν οὖν καὶ λήθης proscribi curarunt. 164 Qui brevi etiam, propter ἀξίας, ἐν συγγράμματι δὲ τιθεμένας εἰς ἔλεγχον τῶν κατὰ τοῦ Μονογενούς κινησάντων τὰς γλώσσας· εἰ τὴν τῆς βλασφημίας εἰσδεξάμενοι λύτταν, οὐ μόνον τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην τοξεύειν ἐπιχειροῦ σιν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν εὐσεβῶν αὐτοῦ θεραπόντων τὸν ἄσπονδον ἀνεδέξαντο πόλεμον.» Τοιαῦτα μὲν ὁ Θείος Πέτρος περὶ τῶν τότε διέξεισι, καὶ ὁ μὲν Λούκιος οὕτως ἐδόνει τὴν Αἴγυπτον. locorum feritatem seu duritiem, vita sunt defuncti. Hujusmodi tempus illud excepit tragoedias, silentio quidem illas et oblivione dignas, sed quæ in scripto hoc inserte eos redarguerent, qui linguas contra Unigenitum, moverunt: et qui blasphemiæ correpti rabie, non solum jaculis petere rerum universarum Dominum contendunt, sed et adversus pios ejus ministros infestum et irreconciliabile susceperunt bellum. Hæc quidem divinus Petrus de ejus temporis rebus refert, et ipse Lucius ad hunc modum Ægyptum turbavit. ὡς διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν τῶν την καῦτα ἐπισκόπων ὁ τῆς αἱρέσεως οὐκ ἴσχυσε κλύδων· καὶ μνεία Βρεταννίωνος τοῦ Σκυθῶν ἐπισκόπου. Διδύμου δὲ τοῦ φιλοσόφου τηνικαῦτα τοῖς ἐκεῖσ' ἐνακμάζοντος μέρεσι, καὶ ἄλλων ἐλλογίμων ἀνδρῶν, καὶ μάλιστα τῶν ἐκεῖσε μοναχῶν, οἱ πολλοί τε καὶ ἀγαθοὶ ἦσαν πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων πολιτείαν διαμιλλώμενοι, Λούκιος οὐδὲν ἠδύνατο πράττειν. Και περ γὰρ διωκομένη ἡ κατ' Αἴγυπτον Ἐκκλησία πολλῷ τοῖς πλήθεσιν ὑπερέφερε, τὰς ἐξ ᾿Αρείου παρ ευδοκιμοῦσα· δ' δὴ καὶ παρὰ τοῖς τὴν Ὀσροηνὴν οἰκεῖν λαχοῦσιν συνέβαινεν. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ παρὰ Καππαδόκαις· ἡ γὰρ θεία ἐκεῖ ξυνωρὶς τὰς τῶν ἐναντίων προσβολάς ἀπεκρούετο· Βασίλειος, φημί, καὶ Γρηγόριος. Μόνη δ᾽ ἐν ἀταξίᾳ πλείστῃ ἦν Συρία σε ἅμα καὶ ᾿Αντιόχεια· ἐν πλείονι γὰρ οἱ ἐξ ᾿Αρείου ἦσαν, καὶ τὰς ἐκκλησίας κατεῖχον· ἐλάττους δ' οἱ τῆς καθόλου Εκκλησίας· οὓς οἱ μὲν Εὐσταθιανούς, οἱ δὲ Παυλινιανούς κατωνόμαζον· ὧν ἰδίᾳ Παυλινός τε καὶ Μελέτιος τὰς συναγωγας ἐποιοῦντο, ὡς μετ χρὸν ἄνωθεν διελάβομεν. Καί γε δὴ μικροῦ δεῖν ἄπασα ἡ ᾿Αντιοχέων πόλις, ἐν κινδύνῳ γενομένη της Αρείου λύσσης γενέσθαι, διὰ τούτους υπερέσχε τῆς τε τοῦ βασιλέως ὁρμῆς καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν δυνάμεων. Καὶ γάρ πως συνέβαινεν, ἀνδρείων ὄντων τῶν ἰθύνειν τὰς ἐκκλησίας λαχόντων, μὴ μεταβάλ λεσθαι τὰ πλήθη τῆς ἐνούσης δόξης. Ενθεν τοι καὶ Σκύθας λόγος αἱρεῖ ἀνδρὸς ἐπιτυχόντας γενο ναίου, μὴ μεταλλάξαι τὸ σέβας. Εχει μὲν γὰρ τὸ ἔθνος τοῦτο πλείστας ὅτι κώμας καὶ χώρας καὶ φρούρια· ὑπερέχει δ' ἐν τούτοις οιά τις μητρόπου λις, Τόμις όνομα, πόλις εὐδαίμων μάλιστα, καὶ τῷ μεγέθει τῶν ἄλλων πολλῷ διαφέρουσα. Κεῖται δὲ αὕτη κατὰ τὴν παραλίαν τοῦ Πόντου, ὅς Εὔξεινος κατωνόμασται, ἐξ εὐνωνύμων εἰσπλέοντι. Ες δεῦρο δ' ἐκεῖσε ἀρχαῖον ἔθος κρατεῖ, τὸ πᾶν ἔθνος ὑφ' ἑνὶ ἐπισκόπῳ τάττεσθαι. Τηνικαῦτα δὲ Βρεταννίων τις αὐτῶν ἐπετρόπευεν. Ἐπεὶ γὰρ συμβἂν οὕτω εἰς Τόμιν ἧκεν Ουάλης, καὶ παρὰ τὴν ἐκκλησίαν ἰων, τὸν ἐπίσκοπον ἔπειθεν, ὥσπερ εἰώθει, τοῖς ἀπὸ τῆς Αρείου αἱρέσεως κοινωνεῖν. Ο δὲ γενναίως μάλα σὺν παρρησίᾳ ὑπὲρ τοῦ δόγματος τῶν ἐν Νικαία συνελθόντων συνηγωνίζετο. Ἐπεὶ δὲ μὴ πείθειν εἶχε τὸν κρατοῦντα, ἐκεῖσε τοῦτον καταλιπών, εἰς ἑτέ Sozom. lib. vi, cap. 21. CAPUT XXIX. Ut propter excellentem virtutem ejus temporis episcoporum hæresium non invaluerit tempestas: el mentio Britannionis Scytharum episcopi. Quod autem tum Didymus philosophus in eis regionibus floreret, et alii præclari viri, et maxine qui ibi erant moñachi, qui et plures et boni cum angelorum vivendi instituto certabant, Lucius efficere nihil potuit. Quamvis enim Ecclesia Ægypti persecutionem ferret, longe tamen una cum laude et gloria Arianos hominum numero superabat. Quod itidem apud Osroenos accidit, atque item apud Cappadoces Divinum namque illud amicorum par. Basilius videlicet et Gregorius, inimi - corum insultus repellebant. Sola antem in maxima ecclesiastici ordinis dissolutione erat Syria simul et Antiochia. Plurimi enim ibi Ariani erant el ecclesias obtinebant; Catholici vero pauciores: quos quidem alii Eustathianos, alii auten Paulinianos vocabant; eorum quippe seorsim Paulinus et Meletius conventus coegerant, sicuti antea diximus. Et cum parum abesset, quin Antiochenorum civitas cuncta periclitaretur, et ad Arii rabiem deflecteret, illorum opera simul et imperatoris impetum et factionis ejus vim superavit. Nam quodammodo accidit, ut quod ecclesiarum administratio penes viros fortes esset, multitudo ab opinione concepta non discederet. Proinde et Scythæ, quia virum magnanimum episcopum nacti fuerant, religionis cultum minime mutasse tumn feruntur. Gens ea namque quamplurimos habet vicos, regiones et castella; 165 atque in iis veluti metropolis Tomis excellit, civitas fortunata maxime, et magnitudine aliis longe præstantior. Sita ea est in maritima regione Ponti, qui Euxinus dicitur, ad sinistram sinum eum navi petenti partem. Ad eum autem usque diem, vetus ibi consuetudo durabat, ut uni gens omnis episcopo pareret. Eo tempore vero Britannio eis quidam præfuit. Evenit porro ut Valens tum eo veniret, alque templum ingressus, episcopo, ut se Arii baresi communione adjungeret, pro eo atque 60litus erat, suaderet. Generosus autem vir ille, cum libertate multa de dogmate Nicænorum PaArum cum co congressus decertavit. Atque ubi

θησε τῷ ποιμένι. Σχεδὸν δὲ πᾶσα ἡ πόλις συνέρ ρευσεν, ὀψόμενοί τε ἅμα τὴν βασιλέα, καὶ καινόν τι προσδοκήσαντες ἔσεσθαι. Ὁ δὲ μόνος σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν δορυφόροις ἀπολειφθείς, οὐ μετρίως ἤνεγκε τὸ πραχθέν· ἀλλ' ὡς περιυβρισμένος, συλληφθῆναι προσέταξε Βρεταννίωνα, καὶ ὑπερόριον ἄγεσθαι. Αλλ' οὐκ εἰς μακρὰν αὖθις ἐπανῆγε· τοὺς γὰρ Σκύθας ἐδεδίει, μή τι διὰ τὴν τοῦ ἐπισκόπου καταδίκην νεωτερίσωσι, τό τε θυμῶδες καὶ ἀνδρεῖον ἐπιστάμενος, τῇ τε θέσει τῶν τόπων, ἀναγκαίους μά λιστα τῇ Ῥωμαίων οἰκουμένῃ ὄντας, καὶ οἷά τι μεσότειχον τῶν ἐκείνῃ βαρβάρων προβεβλημένους. Καὶ οὕτω μὲν Βρεταννίων ὑπέρτερος τοῦ κρατοῦντος γενόμενος, εἰς τὰ οἰκεῖα ἤθη ἀνέστρεφεν, ἀνὴρ ἀγαθές τε μάλιστα, καὶ τῇ τοῦ βίου ἀγωγῇ περιβόητος, ὡς αὐτοὶ μαρτυροῦσι Σκύθαι. Ως δ' εἰπεῖν, πᾶς κλῆρος καὶ Ἐκκλησία πατα τῆς ἕω τῆς τοῦ βασιλέως ἐπειράθη ὀργῆς διὰ τὴν θρησκείαν. Καὶ τοιαῦτα μὲν Ουάλης, ἔν τε Θράκῃ καὶ τῇ Κωνσταν τίνου, Νικομηδείᾳ τε καὶ τῇ Καππαδοκῶν, πρὸς δὲ τῇ ᾿Αντιοχείᾳ καὶ ταῖς κατ' Αίγυπτον ἐκκλησίαι; δεινὰ διεπράξατο. suasione imperatorem in sententiam suam addu- ραν ἐκκλησίαν ἀφίκετο· καὶ ὁ λαὸς κατόπιν ἠκολού cere nequivit, eo ibi relicto, in ecclesiam aliam transiit, populo pastorem suum sequente. Concurrit eo fere civitas universa, cum imperatorem ipsum visura, tum ñovi quidquam factum iri existimans. Ille solus cum satellitibus suis in templo relictus, factum id non modeste tulit, sed veluti contumelia affectus, comprehendi Britannionem, et in exsilium deportari jussit. Eumdem tamen brevi reduxit: nam Scythas metuebat, ne propter episcopi damnationem ad novas res aspirarent, iracundiam eorum et fortitudinem perspectam habens. Locorum etiam situ: quippe qui quasi medius quidam murus, adversus ejus oræ barbaros objecti essent, Romanorum orbi perquam necessarios esse sciebat. Atque.quidem Britannio imperatore superior evadens, ad mores suos rediit, vir honestus maxime, et vitæ instituto præclarus, ut ipsi testabantur Scythæ: ut autem semel dieam, clerus omnis, et Ecclesia in Oriente omnis, imperatoris iram propter religionem est experta. Valens quidem tam gravia in Thracia et Constantinopoli, in Nicomedia et Cappadocum Cæsarea, adhæc Antiochiæ et in Ægypti ecclesiis patravit. 166 CAPUT XXX. De Valentiniani in religionem divinam reverenti observantia: et de Romana synodo, quæ Trinitatem consubstantialem esse promulgavit et de Damaso et Ursicio Romanis episcopis, qui Liberio successerunt. " Ego vero ab Oriente ad imperii Occidentalis res transibo: quod quidem immune a· talibus ærumnis perduravit, propterea quod eam Romani imperii partem Valentinianus administrabat, flagranti in Nicæna decreta amore nulli concedens, et singularem maxime erga Deum pietatem obtinens, ita ut nihil prorsus sive melius seu deterius sibi de rebus ecclesiasticis præcipiendum, neque novi quidquam præter ea quæ semel constituta essent, introducendum duxerit. Excedere namque talia explorationem sive cognitionem suam putavit: quamvis princeps alioqui optimus esset, et rebus ipsis imperio se idoneum esse declararit. Etenim tum quoque, sicuti et antea, quaestio multa per Asiam et Phrygiam orta est: an Spiritum sanctum ὁμοούσιον, consubstantialem, Patri et Filio profiteri oporteat. Et plurima de tali quæstione usque adeo erat verborum contentio, ut non minoris momenti ea haberetur, quam quæ antea de Deo Verbo fuerat. Nam quidam dissimilem, quidam autem consubstantialem esse contendebant, sicuti et Filium. Atque in eo solo parti utrique conveniebat, quod Spiritum sanctum administrum dicerent: at ordine tertium, honoreque et substantia alium esse confirmarent. Erant autem qui quod de Filio opinarentur, idem quoque de Spi. ritu statuerent et veluti Filium ejusdem subΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ τῆς εἰς τὰ θεῖα αἰδοῦς Οὐαλεντινιανοῦ· καὶ περὶ τῆς ἐν 'Ρώμῃ συνόδου, ἥτις Τριάδα όμο ούσιον ἀνεκήρυξε· καὶ περὶ Δαμάσου καὶ Οὐρ σικίου τῶν 'Ρώμης ἐπισκόπων, οι διάδοχοι Διο βερίου ἐγένοντο. Ἐγὼ δ᾽ ἐκ τῆς ἕω πρὸς τὰ κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς ἀρχομένης γενόμενα διαβήσομαι· ταῦτα γὰρ ἀπείρατα τῶν δεινῶν διαμεμενήκεσαν· καθότι τῶν ἐπέκεινα Ρωμαίων Ουαλεντινιανὸς ἦρχεν, εἴπερ τις ὢν διάπυρος ἐραστὴς τῶν δεδογμένων τῇ ἐν Νικαία συνόδῳ, εὐλαβῶς τε περὶ τὰ θεῖα μάλιστα διακείμε νος· ὡς μηδὲν χεῖρον ἢ ἄμεινον κατὰ τὰς ἐκκλησίας επιτάττειν αἱρεῖσθαι, μηδὲ καινότερα εἰσάγειν παρά τὰ καθάπαξ νομοθετηθέντα· κρείττω γὰρ τῆς ἐκείνου δοκιμασίας ἐνόμιζε, καίπερ βασιλεὺς ἄριστος γεγονώς, καὶ ἱκανὸς ἄρχειν μάλιστα διὰ τῶν πραγ μάτων φανείς. Καὶ γὰρ τηνικαῦτα, καθὰ καὶ πρό τερον ζητήτεως ἀνὰ τὴν ᾿Ασίαν καὶ Φρυγίαν πολλῆς γενομένης, εἰ χρεὼν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁμοού στον δοξάζειν Πατρί τε καὶ Υἱῷ· οἷα φιλεῖ πλείστης ἐρεσχελίας καὶ περὶ τοῦ τοιούτου ζητήματος γενομένου, ὡς μὴ ἐν ἐλάττονι ταύτας νομίζεσθαι ἡ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου συνέβησαν πρότερον. Οἱ μὲν οὖν ἀνόμοιον, οἱ δ' ὁμοούσιον διετείνοντο είναι καθάπερ καὶ τὸν Υἱόν· κατὰ τοῦτο δὲ μόνον καὶ ἄμφω τὰ μέρη εἰς ἓν συνήεσαν, ὅτι περ διακονικὸν αὐτὸ ἔλε γον, τῇ τε τάξει τρίτον καὶ τῇ τιμῇ· καὶ τῇ ουσία ἀλλοῖον εἶναι διισχυρίζοντο. Ηταν δὲ οἶ, ὅ περὶ τοῦ Υἱοῦ ἐδόξαζον, τὸ αὐτὸ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος ἐδογμάτιζον· καὶ καθάπερ τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον καὶ ὁμόδοξον τῷ Πατρὶ ἔπεδον, οὕτω δὴ καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πεύματος ὠμολόγουν, Πατρί τε καὶ Ουσία, Hic ct Niceph. et Sozom. habent, Εξουσία, hoc est, potestate.

ECCLESIASTICA HISTORIAE LIB. XI. Υιῷ κηρύττοντες ὁμοούσιον. Στεῤῥῶς δὲ τῆς τοιαύτης stantiae et ejusdem honoris et ejusalem gloria cum ὑπερίστατο δόξης παρὰ μὲν Σύροις Απολλινάριος δ Λαοδικεὺς, ἀνὰ δὲ τὴν Αἴγυπτον ὁ πολὺς ᾿Αθανάσιος, ἔτι περιὼν τότε, παρὰ δὲ Καππαδόκαις καὶ ταῖς περὶ τὴν Εὔξεινον ἐκκλησίαι; Γρηγόριος και Βασί λειος. Patre colebant, sic etiam de Spiritu sancto, Patri et Filio ὁμοούσιον, consubstantialem ipsum prædicantes, profiterentur. Pro hac opinione fortiter apud Syros Apollinaris Laodicensis, in Ægypto magnus Athanasius adhuc superstes, apud Cappadoces vero et ecclesias Ponti Gregorius et Basilius decertarunt. Hac ipsa quæstione, sicuti dixi, mota, cum de ea ingens contendendi studium increbuisset, Valentinianus pro insigni sua in Deum pietate, quod diceret, non habebat. Quibus autem talia credita essent, eis ut quid facto opus esset, proferrent et statuerent, concessit. Quo cognito, qui tum Ecclesiam Romanam adhuc gubernabat Liberius, 167 Τῆς δὲ τοιαύτης, ὡς εἴρηται, ζητήσεως κινουμέ νῆς, καὶ τῆς φιλονεικίας πολλῆς διὰ ταῦτα ἐπιδιδούσης, Ουαλεντινιανὸς τῷ πολλῷ τῆς περὶ τὰ θεῖα εὐ- ,αβείας οὐδὲν λέγειν εἶχε παρεχώρει δὲ τοῖς το: αῦτα πεπιστευμένοις τὸ ποιητέον ἐξενεγκεῖν. "Ο. μαθὼν ὁ τηνικαῦτα τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας τὰς ἡνία; ἔχων Λιβέριος, τοὺς περὶ αὐτὴν ἱερέας ἀθροί σας κελεύσει τοῦ κρατοῦντος, ταῖς ἀνὰ τὴν ἕω finitimis episcopis principis jussu convocatis, orien ἔγραψεν ἐκκλησίαις, Τριάδα ὁμοούσιον καὶ ὁμόδοξον πρεσβεύειν. "Ο γενόμενον οἷα δὴ καθάπερ τῇ Ρωμαίων Ἐκκλησίᾳ καλῶς ἐγκριθεν, ἡσυχῆ μενεῖν ἔκαστον παρεσκεύασε· καὶ τέλος αἴτιον ἡ περὶ τοῦ Πνεύματος ζήτησις ειληφυία, τῆς μακρᾶς ἐρεσχελίας ἐπαύσατο· ἐκύρωσε γὰρ καὶ αὕτη ἡ σύνοδος, τὴν ἐν Νικαία πίστιν κρατεῖν. Παραθήσομαι δὲ καὶ ἄμφω τὰ γράμματα, τοῦ τε βασιλέως καὶ τῆς συνόδου, ἃ τοῖς ἀνὰ τὴν ἕω ἀμφισβητοῦσι περὶ τῆς ὀρθῆς δόξης ἀπέστειλαν. Τὰ μὲν οὖν τοῦ βασιλέως, τάδε διήγε γελλον· • Αυτοκράτορες μέγιστοι, ἀεισέβαστοι, νικηταί, Ουαλεντινιανός καὶ Γρατιανὸς ἐπισκόποις διοικήσεως Ασιανής, Φρυγίας, Καρόφρυγίας, Πακατιανῆς, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Συνόδου τηλικαύτης συγκροτηθείσης ἐν τῷ Ἰλλυρικῷ, καὶ ζητήσεως πολλῆς γενομένης περὶ τοῦ σωτηρίου λόγου, ἀπέδειξαν οἱ τρισμακαριώτατοι ἐπίσκοποι, τὴν Τριάδα ὁμοούσιον Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι· ἣν οὐδ᾽ ὅλως ἐκκλίνοντες, λειτουργίας τὰς κατὰ δίκαιον ἐπιβαλού σας αὐτοῖς, θρησκεύουσι τὴν θρησκείαν τοῦ μεγάλου βασιλέως. Κηρύττειν δὲ ταύτην προσέταξε τὸ ἡμέ τερον κράτος· οὕτως μέντοι ἵνα μὴ λέγωσί τινε;, ὅτι ἀνῆκε θρησκεία βασιλέως τοῦ διέποντος τὴν γῆν ταύτην, μὴ ἀνεχόμενοι τοῦ ἐντειλαμένου ἡμῖν τὰ περὶ τῆς σωτηρίας. Ως γάρ φησι τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ὅπερ ἐπίκρισιν ταύτην ἔχει, ἀποδίδοσθαι τὰ τοῦ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ τί λέγετε ὑμεῖς οἱ ἐπίσκοποι καὶ προεστῶτες τοῦ σωτηρίου λόγου; εἰ οὕτως ἔχει τὰ τῆς ἀποδείξεως ὑμῶν; Οὕτως μέντοι ἀγαπῶντες ἀλλήλους, παύτασθε ἀποχρῆσθαι ἀξιώματι βασιλέως· καὶ μὴ διώκετε τους ἀκριβῶς τῷ Θεῷ λειτουργοῦντας· ὢν ταῖς εὐχαῖς καὶ Valentinianus, juxta Theodoretum, scripto hnic Valentis quoque nomen inseruit, vel quod adhuc is in catholica sententia esset, vel ut eum tacita cohortatione in viam reduceret. Quorum alterum mihi verisimilius esse videtur. Valentem stidem, ut Valentinianum fratrem, orthodoxum pruum fuisse, sed postra a conjuge, perinde ut ab Eva Adamum, seductum eum esse; cujus suasu site adversus Gothos in Thraciam excurrentes non longe ab im; erio suscepto bellum gesturus, sacri talibus scripsit ecclesiis, ut Trinitatem ejusdem substantiæ et ejusdem gloriæ deprædicarent. Quod factum, utpote re semel a Romana Ecclesia rite et ordine dijudicata, ut quietus quisque esset, ellecit; et quæstio de Spiritu sancto debitum finem consecuta, diuturnæ verborum concertationi modum imposuit. Eadem synodus etiam fidem Nicæ nam auctoritate sua roboravit. Subjungam autem atrasque et imperatoris et synodi litteras, quas in Orientem ad eos qui de recta opinione ambigebant, dederunt. Imperatoris sic habe. bant: • Imperatores Maximi semper Augusti, victores, Valentinianus et Gratianus episcopis divecesis Asiana, Phrygie, Carophrygia, Pacatians, in Domino salutem. Cum tanta in Illyrico acta sit synodus, et quæstio ingens de salutari verbo tractata, ter beatissimi episcopi decreverunt Trinitalem ὁμοούσιον, consubstantialem, Patris et Filii et Spiritus sancti. Quam qui colunt, nequaquam ministerium et functionem sibi creditam, ita ut par est, defugientes, religionem regis magni colunt: eamque deprædicari nostra præcepit sublimits. Atque ita quidem no aliqui dicant, religionem imperatoris, qui hanc terram gubernat, consectatos se esse, non satis eum qui de salute mandatum nobis dedit, audientes. Sicuti enim Evangelium Dei nostri, quod quidem hanc rem decidens dijudicat, dicit: Danda sunt, quæ Cæsaris sunt, Cæsari, et quæ Dei Deo quid vos vero dicitis, episcopi et salutiferi verbi præfecti? An sic quoque vestra comparata sunt decreta? Itaque mutua charitate vos invicem complectentes, majestate et auctoritate imperatoris abuti desibaptismi lavacrum, priore religionis sententia mutata, ab Eudoxio Constantinopolitano episcopo Ariano susceperit, Theod. scribit, lib. iv, cap. 12. Et Valens. Theod. lib. iv, c. 8. Tales quippe supra verbis Themistii dicti sunt purpuram magis quam Deum colere, lib. x, cap. 42. Theod. "Οτι ἀνήκαμεν τῇ θρησκείᾳ βασιλέως τοῦ διέποντος τὴν γῆν αὐτήν, hoc est, se hoc religioni imperatoris, qui regionem hanc gubernat, consectandæ tribuisse, lib. iv, cap. 8.

δαίμονας φθοριμαίους ἀποστρέφειν διὰ δεήσεως απο δάζοντες· καὶ τὰ δημόσια κατά νόμους εἰσκομίζειν ἴσασι. Καὶ οὐκ ἀντιλέγουσι τῇ τοῦ κρατοῦντος ἐξου σίᾳ, ἀλλ' εἰλικρινῶς καὶ τὴν τοῦ ἄνωθεν βασιλέως ἐντολὴν φυλάττουσι, καὶ τοῖς ἡμετέροις νόμοις ὑπο τάσσονται, ὑμεῖς δὲ ἀπειθεῖς ἐδείχθητε εἶναι. Ημεῖς μὲν ἐχρησάμεθα τῷ α ἕως τοῦ ω, ὑμεῖς δὲ αὐτοῖς ἀπεδώκατε. rile, et persequi eos qui accurate et diligenter πόλεμοι καταπαύονται ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀγγέλων Deo sacris operantur et serviunt, supersedete. ἀποστατῶν ἐπιβάσεις ἀποστρέφονται, καὶ πάντες Eorum sane precibus et bella in terris sopiuntur, et apostatarum rebelliumque angelorum incursus repelluntur. lidem orationibus suis perniciosos omnes dæmones propellere student. Et cum in rempublicam secundum leges quod debent conferunt, tum principis potestati non resistunt, sed sincere et cœlestis Regis mandata servant, et legibus nostris parent: vos autem inobedientes apparuistis. Nos quidem usi sumus tolerantia ab ipso tribuistis. &λ usque ad w vos autem vobis ipsis re168 • Itaque ut mundi et immunes e peccato vestro simus, quemadmodum Pilatus in disquisitione et judicio versantis inter nos Christi, cum necare eum nollet, sed in affictione solaretur, ad Orientis partes conversus aqua flagitata manus suas alluit, dicens: Mundus sum et impollutus a sanguine justi hujus: sic celsitudo nostra semper præcipit, non persequendos, neque tanquam fluctibus obruendos, neque æmulatione et invidia opprimendos, qui in Christi agro opus faciunt, neque adeo rejiciendos dispensatores Regis magni esse, ut ne hodie quidem sub ditione nostra crescere videamini, at brevi post, cum fagitatore sive exhortatore necis, ea quæ testamenti illius sunt, veluti in Zachariæ sanguine, patiamini. Cum quo, qui ei consensere, a cœlesti imperatore nostro Jesu Christo, ante adventum etiamnum cjus, disrupti sunt, ad judicium mortis una cum conse- c quente eos lethali dæmone traditi. Mandatum hoc edidimus, Amegetio, et Ciceronio, et Damaso, et Dialumpone, et Bretesio audientibus. Quin et acla ad vos misimus, ut præclaræ ejus synodi decreta noritis: quorum capita litteris hisce adjuncta, hæc complectuntur. Profitemur, juxta sententiam magna et orthodoxæ recteque sentientis synodi, ὁμοούσιον, consubstantialeu, esse Patri Filium. Et τὸ ὁμοούσιον, εonsubstantiale, non ita accipimus, sicuti et olim quidam non vere ei subscribentes exposuerunt, et nunc alii, Patres illos vocantes, ac vim sententiamque verbi abolentes, litteramque sequentes, intelligunt, per consubstantiale simile significari, quatenus nulli reliquarum per eum factarum crcaturarum Filius æquiparandus, soli Patri similis atque æqualis sit. Qui enim hoc ita exponunt, præcipuam creaturam esse impie Filium Dei docent. Sed nos, sicuti et nunc Romana et Gallicæ synodi, sentimus, unam et eamdem esse substantiam Patris et Filii et Spiritus sancti, in tribus personis, hoc est, in tribus perfectis subsistentiis. Prolitemur vero, juxta formulam Nicznam, Filium Dei consubstantialem, incarnatum esse ex sancta virgine Maria, et in hominibus habitasse, et implevisse omnem pro nobis functionem, in nativitate, et passione, et resurrectione, et in caelos ascensione. 169 Eumque reditaEpiphanius Scholasticus, qui Tripartitam historiam vertit, alia. lectionem secutus, vertit: «Ἡμεῖς μέντοι καθαροὺς ἑαυτοὺς ἀφ' ὑμῶν εἶναι θέλοντες, ὡς καὶ Πιλᾶτος ἐπὶ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ἐν ἡμῖν πολιτευομένου Χριστοῦ, μὴ θέλοντος αὐτὸν ἀνελεῖν, καὶ ὑπὲρ τοῦ παθεῖν αὐτὸν παρακληθέντα, ἐπιστραφεὶς ἐπὶ τὰ τῆς ἀνατολῆς μέρη, καὶ αἰτήσας ὕδωρ ἐπὶ χειρῶν, ἐνίψατο αὐτοῦ τὰς χεῖρας, λέγων· Αθῶός είμι ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τού του· οὕτως καὶ τὸ ἡμέτερον κράτος διαπαντός ένετείλατο, μὴ διώκειν, μήτε ἐπικλύζειν, μήτε ζηλοῦν τοὺς ἐργαζομένους τὸ χωρίον τοῦ Χριστοῦ, μήτε τους διοικητὰς ἀπελαύνειν τοῦ μεγάλου Βασιλέως· ἵνα μὴ σήμερον μὲν ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου κράτους αυτ ξειν δόξητε, καὶ μεταξὺ τοῦ παρακεκλημένου παθεῖν τὰ τῆς διαθήκης αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ Ζαχαρίου τοῦ αἷμα τος· ἀλλ' οἱ μετ' αὐτοῦ μεταξὺ τῆς ἀφίξεως ὑπὸ τοῦ ἄνωθεν βασιλέως ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐῤῥάγησαν παραδοθέντες εἰς κρίσιν θανάτου μετὰ τοῦ συνέριο μόντος αὐτοῖς φθοριμαίου δαίμονος. Τοῦτο προσετάξαμεν ἐπὶ Ἀμεγηείου, καὶ Κικερωνίου, καὶ Δαμά σου, καὶ Διαλάμπωνος, καὶ Βρεντησίου ἀκροατών γενομένων. "Απερ καὶ αὐτὰ τὰ πραχθέντα ἐξαπε· στάλκαμεν πρὸς ὑμᾶς, ἵνα γνῶναι ἔχητε τὰ πραχθέντα ἐν τῇ ἐναρέτῳ συνόδῳ· ὰ δὴ καὶ παρέζευξε τοῖς γράμμασιν ἐν κεφαλαίῳ ταῦτα δὴ δογματί ζοντα. Ομολογοῦμεν ἀκολούθως τῇ μεγάλῃ καὶ ὀρθο δόξῳ συνόδῳ, ὁμοούσιον εἶναι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ οὕτω νοοῦμεν τὸ ὁμοούσιον, ὡς καὶ πάλα: τινὲς ἐξηγήσαντο, μὴ ἀληθινῶς ὑπογράψαντες· καὶ νῦν ἕτεροι, πατέρας ἐκείνους καλοῦντες, τὴν δύναμιν τῆς λήξεως ἀθετήσαντες, καὶ ἑπόμενοι τοῖς γράμμασι, τὸ ὅμοιον δηλοῦσθαι διὰ τοῦ ὁμοουσίου· καθ᾽ ὅ οὐδενὶ τῶν λοιπῶν κτισμάτων δι' αὐτοῦ γενομένων ἐμφερής ὁ Υἱός· ἀλλ᾽ ἢ μόνῳ τῷ Πατρὶ ἀφω μείωται. Οἱ γὰρ τοιαῦτα ἐξηγούμενοι, κτίσμα εξαί ρετον ἀσεβῶς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δογματίζουσιν. 'Ημεῖς δὲ φρονοῦμεν, ὡς καὶ αἱ σύνοδοι νῦν, αἱ τε κατὰ Ῥώμην καὶ αἱ κατὰ Γαλλίαν, μίαν εἶναι καὶ τὴν αὐτὴν οὐσίαν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τρισὶ προσώποις, τουτέστιν, ἐν τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσιν· ὁμολογοῦμεν δὲ κατά τὴν ἔκθεσιν τὴν ἐν Νικαίᾳ, σεσαρκῶσθαι τὸν γν τοῦ Θεοῦ τὸν ὁμοούσιον ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου Μα ρία;, καὶ ἐν ἀνθρώποις ἐσκηνωκέναι, καὶ πεπλήρω κέναι πᾶσαν τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν ἐν γενέσει καὶ πάθει καὶ ἀναστάσει, καὶ τῇ εἰς οὐρανοὺς ἀναNos subjicimur ei qui primus et novissimus, lib. vit, cap. 9.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XI. a seipso, juxta vitam cujusque in die judicii, carne spectabilem et divinam virtutem suam exhibentem, Deum σαρκοφόρον, id est, carnem seu hominem, ferentem, et non hominem Θεοφόρον, hoc est, Deum ferentem. Ac qui diversa sentiunt, anathemate jugulamus: nec minus et eos, qui non directe et ex animo anathemati eum subjecere, qui dixit non prius Filium, quam genitus sit, exstitisse quique scripsit priusquam actu genitus sit, potestate eum in Patre fuisse. Hoc namque et in creaturis omnibus est, quæ non semper cum Deo sunt. At Filius perpetuo sempiterna generatione genitus cum Patre est.» Tales quidem imperatoris fuere litteræ. Synodi autem ipsius in hæc verba sunt scripta: «Episcopi Illyrici ecclesiis Dei et episcopis dioecesis Asiana, Phrygiæ, Carophrygie, Pacaliana, in Domino salutem. Conventu a nobis acto, et disquisitione multa facta, de salutari verbo, decrevimus consubstantialem esse Trinitatem Patris et Filii et Spiritus sancti. Et æquum esse duximus, litteras ad vos exarare. Non nos quidem utarte quapiam cultum Trinitatis perscriberemus, sed submissa humilitate dignos nos ea re existimantes, epistolam hanc nostram per dilectum fratrem et administrum nostrum Elpidiumn presbyterum darenus. Non enim in mnanuum nostrarum litteris, verum in ipsius Servatoris Christi Jesu libris scriptum est: Ego quidem sum Pauli, ego vero Apollo, ego autem Cepha. Num Paulus crucifixus est pro robis? aut in nomen Pauli baptizati estis? Et humilitati quidem nostræ salis esse convenireque videbatur, nihil prorsus ad vos dare litterarum, propter horrorem tantum, quem istic omni sub vobis predicalis provincia, segregantes Spiritum sanctum a Patre et Filio. Sed necessitas imposita nobis est, ut ad vos mitteremus dominum et administrum nostrum Elpidium, ab urbe quæ est imperii Romani caput, litteras habentem, exploraturum an ita se habeat prædicatio vestra. Qui enimn Trinitatem consubstantialem non prædicant, anathema sint. Et si quis cum eis communionem habere compertus fuerit, anathema sit. δάσει. Καὶ πάλιν ἥξειν ἀποδιδόντα ἡμῖν τὴν ὁμοίω- rum, ut nobis retribuat similitudinem divinam σιν τὴν θείαν παρ' ἑαυτοῦ, κατὰ τὴν ἑκάστου βιοτὴν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως· σαρκὶ δρώμενον καὶ τὴν ἑαυτοῦ θείαν δύναμιν ἐπιδεικνύντα, Θεὸν ὄντα σαρ χοφόρον, καὶ οὐκ ἄνθρωπον Θεοφόρον. Καὶ τοὺς τὰ ναντία φρονοῦντας ἀναθεματίζομεν· καὶ τοὺς μὴ γνησίως ἀναθεματίζοντας τὸν εἰπόντα ὅτι Πριν γεννηθῆναι οὐκ ἦν ὁ Υἱός· ἀλλὰ γράψαντα ὅτι καὶ Πρὶν ἐνεργείᾳ γεννηθῆναι, δυνάμει ἦν ἐν τῷ Πατρί. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐπὶ πάντων τῶν κτισμάτων ἐστὶ τῶν μὴ ἀεὶ ὄντων μετὰ τοῦ Θεοῦ· καθ' 8 καὶ ὁ Υἱὸς ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρός ἐστιν ἀϊδίῳ γεννήσει γεγεννημένος.» Τοιαῦτα μὲν τὰ βασιλέως γράμματα ἦσαν· τὰ δὲ τῆς συνόδου τοῦτον διηγόρευον τρόπον· «Οἱ ἐπίσκοποι τοῦ Ἰλλυρικοῦ ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπισκόποις διοικήσεως Ασιανής, Φρυγίας, Καροφρυγίας, Πακατιανῆς, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Συνελθόντων ἡμῶν ἐπὶ τὸ αὐτό, καὶ ζητήσεως πολλῆς γενομένης περὶ τοῦ σω τηρίου λόγου, ἀπεδείξαμεν ὁμοούσιον εἶναι τὴν Τριάδα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἦν δίκαιον γράμματα ἀποχαράξαι πρὸς ὑμᾶς· οὐ σοφί σμασι τὰ τῆς θρησκείας τῆς Τριάδος γράφοντας, ἀλλ' ἐν ταπεινοφροσύνῃ καταξιωθέντας· τουτὶ ἡμῶν τὸ γράμμα ἀπεστάλκαμεν διὰ τοῦ ἀγαπητοῦ ἀδελ φοῦ ἡμῶν καὶ συλλειτουργοῦ Ἐλπιδίου τοῦ πρεσβυτέρου. Οὐ γὰρ ἐν τοῖς τῶν ἡμετέρων χειρῶν γράμμασιν, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βίβλοις γέγραπται· Ἐγὼ μὲν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Απολλῶ, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ. Μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν; ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου ἐβαπτί- ς σθητε; Καὶ ταῦτα μὲν ἤρκει τῇ ἡμετέρα ταπεινώσει μήτε τὸ καθόλου γράμματα ἀποχαράξαι πρὸς ὑμᾶς διὰ τὸν τηλικοῦτον φόβον ἦν αὐτόθι κηρύσσετε πάτῃ ὑφ᾽ ὑμᾶς ἐπαρχίᾳ, ἀποχωρίζοντες τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. 'Ανάγκην οὖν ἔσχομεν πρὸς ὑμᾶς πέμψαι τὸν κύριον ἡμῶν καὶ συλλειτουργὸν Ἐλπίδιον, ἀπὸ τῆς βασιλευούσης Ρωμαίων ἀμ χῆς, τοῦτο τὸ κήρυγμα έχοντα, καταμαθόντα, είγε ἄρ' οὕτως ἔχει τὸ κήρυγμα ὑμῶν. Οἱ γὰρ μὴ ὁμοού σιον τὴν Τριάδα κηρύττοντες ἀνάθεμα ἔστωσαν, καὶ εἴ τις τούτοις φωραθείη κοινωνῶν, ἀνάθεμα ἔστω· τοῖς δὲ κηρύττουσιν ὁμοούσιον τὴν Τριάδα ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἡτοίμασται. Παρακαλοῦμεν οὖν ὑμᾶς, ἀδελφοί, μὴ ἑτεροδιδασκαλεῖν, μηδὲ ἑτεροδοξεῖν, ἀλλ' ὁμοούσιον ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς κηρύττοντες Trinitatem autem consubstantialem prædicantibus τὴν Τριάδα, δυνηθῆτε κληρονομῆσαι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν. Περὶ τούτου γράφοντες καὶ ὑπόμνησιν ἔχοντες ἐχαράξαμεν τουτὶ ἡμῶν τὸ γράμμα, καὶ περὶ τῶν καθισταμένων ἐπισκόπων ή κατασταθέν των συλλειτουργῶν, ἐὰν μὲν εἶεν ἐκ τῶν ἐν τέλει χρησομένων ἐπισκόπων ὑγιεῖς· εἰ δὲ μή, ἐξ αὐτοῦ τοῦ πρεσβυτερίου, ὁμοίως τε καὶ πρεσβυτέρους καὶ διακόνους ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἱερατικοῦ τάγματος, ἵν᾽ ὦσιν ἀνεπίληπτοι πανταχόθεν, καὶ ἀπὸ τοῦ βουλευτηρίου 1 1 Cor. 1, 13. Sic_habet Niceph et Tripartita. Theodorit. autemi, Ut nobis retribuat juxta cujusque vitam, etc. regnumn colorum præparatum est. 170 Colorlamur igitur vos, fratres, ne aliter doceatis, neve secus sentiatis: sed Trinitatem constanter semper consubstantialem prædicantes, cernere poteritis hæreditatem regni Dei. Ilac de re cum ad vos hasce litteras scriberemus, commonefacere etiam vos voluimus, de creandis, vel etiam creatis episcopis, eorumque administris, ut scilicet legantur ex sanæ mentis et doctrinæ, qui magistratum Ἐκ τῶν ἐν τέλει χρησαμένων ἐπισκόπων ὑγιεῖς. Theod. lib. v, cap. 9, hoc est, sani qui magistratum gesserint episcopi: quod de episcopis

GS1 ἠβουλήθημεν διὰ πολλῶν ἀποχαράξαι, διὰ τὸ ἀποσταλῆναι ἕνα ἐκ πάντων τὸν κύριον ἡμῶν καὶ συλ λειτουργὸν Ἐλπίδιον, ἐπισπουδῶς καταμαθόντα τὸ κήρυγμα ὑμῶν, εἴ γε οὕτως ἔχει ὥσπερ ἀκηκόαμεν παρὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν συλλειτουργοῦ Ευσταθίου, Λοιπὸν εἰ καί ποτε ἐν πλάνοις γεγενημένοι ἦτε, ἀποθέμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ἐνδύσασθε τὸν καινόν. Καὶ γὰρ ὁ αὐτὸς ἀδελφὸς καὶ συλλειτουργός Ελπίδιος διδάξει ὑμᾶς κηρύξαι τὴν ἀληθῆ πίστιν· ὅτι ἡ ἁγία Τριὰς ἡ ὁμοούσιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, ἡγίασται, δεδόξασται, πεφανέρωτας Πατὴρ ἐν Υἱῷ, Υἱὸς ἐν Πατρὶ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Φανερωθέντος γὰρ τούτου, φανερῶς δυνησόμεθα τὴν ἁγίαν Τριάδα ὁμολογεῖν ὁμοούσιον, κατὰ τὴν πάλαι ἐκτεθεῖσαν πίστιν τὴν ἐν Νικαίᾳ, ἦν καὶ οἱ Πατέρες ἐβεβαίωσαν. Κηρυττομένης οὖν τῆς πίστεως ταύτης, δυνησόμεθα τοῦ ἀλιτηρίου δαίμονος ἐκφυγεῖν [τὰς μεθοδίας]. Σβεσθέντος γὰρ τούτου, δυνησόμεθα εἰρηνικοῖς γράμμασιν ἑαυτοὺς προσκυνεῖν ἐν εἰρήνῃ διάγοντες. Ἐγράψαμεν οὖν ὑμῖν ἵνα εἰδέναι ἔχητε τοὺς καθαιρεθέντας Ἀρειομανίτας, τοὺς μὴ ὁμολογοῦντας ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, μήτε τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ὧν τὰ ὀνόματα ὑπετάξαμεν· Πολυχρόνιος, Τηλέμαχος, Φαῦστος, Ασκληπιάδης, Αμάντιος, Κλεόπατρος. Και ταῦτα μὲν οὕτως εἰς δόξαν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εῤῥῶσθαι ὑμᾶς εὐχόμεθα τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν Χριστῷ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, πολ λαῖς ἐτῶν περιόδοις. Ὁ μὲν δὴ πανεύφημος βασιλεύς τοσαύτην τῶν ἀποστολικῶν δογμάτων ἐποιεῖτο φρον τίδα. episcopalem gesserint, præfectis, siquidem exstent: και στρατιωτικῆς ἀρχῆς. Εἰς τοῦτο οὖν αὐτὸ οὐκ sin minus, ex ipsis presbyteris. Consimiliter presbyteri et diaconi, ex ipso sacro clericorum ordine, ut omni ex parte irreprehensibiles sint, qui non ex curia vel ex militari magistratu sint lecti. Propterea vero plura ad vos scribere noluimus, quod ex omnibus unum ad vos miserimus, domi. num et collegam nostrum Elpidium, diligenter perspecturum prædicationem vestrami, an ea sic se habeat uti ex domino et collega nostro Enstathio audivimus. Quod reliquum est, etiamsi aliquando errori implicati fueritis, tamen veterem hominem exuentes, induite novum. Nam et ipse frater et collega noster Elpidius, veram fidei (t) professionem vos docebit, quod sancta Trinitas consubstantialis est Deo et Patri cum Filio et Spiritu sancto: sanctificata, glorificata, et manifestata est: Pater in Filio, Filius in Patre, ciui sancto Spiritu, in sæcula. lioc namque manifestato, manifeste sanctam Trinitatem consubstantialem profiteri poterimus, juxta fidem Nicææ dudum promulgatam: quam et Patres confirmarunt. Ilaque fides hæc si prædicata fuerit, cum exitiosi demonis plagas elugere, tum eo exstincto, pacificis litteris pacate viventes mutuo nos veneraci poterimus. Scripsimus sane vobis, ut exauctoratos esse sciretis insanientes Arianos, qui non proli. tentur, ex substantia Patris esse Filium, neque Spiritum sanctum, quorum nomina subjecimus: Polychronius, Telemachus, Faustus, Asclepiadis, Amantius, Cleopater. Atque hæc quidem ila, in gloriam Patris et Filii et Spiritus sancti, in sæcula sæculorum, amen. Valere vos optamus Patri et Filio Servatori nostro Christo cum sancto Spiritu, multis annorum curriculis.» Et laudatissimus quid´m imperator, tantam apostolicorum dogmatum gessit curam. 171 Caeterum Liberio ad vitam melioren translato, in thronum ejus Damasus substitutus est, neque vita neque eruditione et doctrinæ sanitate illo inferior: sub quo evenit, ut Ecclesia Romana turbaretur, ex causa hujusmodi: Ursicius quidam diaconus, Damasi competitor, eo quod in episcopatus petitione spe sua frustratus, repulsam passus esset, non bene injuriam eam tulit, et suos sibi conventus seorsim agere instituit. Et cum clandestine a quibusdam episcopis consecratus esset, seorsim concionari, et umultitudinem ad se trahere coepit. Ita factum, ut alii hunc, alii Damasum episcopali munere fungi vellent. Ea ex re ingens contentionis studium obortum, et ex et magistratibus civilibus etiam intelligi recte potest quomodo paulo post scribitur ex præfecto Insubriæ Ambrosius adhuc catechumenus episcopus esse factus. Apud Homerum Hector Trojanorum episcopus dicitur. Et Cicero civili bello se a Pompeio episcopum oræ Campanæ præfectumu esse scribit. Is autem Nicænæ assertor fidei et catholicæ religionis verus cultor accipiendus est, qui omnipotentem Deum et Christum Filium Dei uno no- ᾿Αλλὰ γὰρ Λιβερίου πρὸς τὴν ἀμείνω λήξιν μεταχωρήσαντος, Δάμασος τῷ ἐκείνου θρόνῳ ἀντικαθί σταται, οὐδενὸς ἥττων ἐκείνου κατά τε βίον καὶ λόγου, καὶ τὴν ὑγείαν τοῦ δόγματος· ἐφ' οὗ παρα χθῆναι τὴν Ῥωμαίων Ἐκκλησίαν συνέβη ἐξ αἰτίας τοιαύτης· Οὐρσίκιός τις διάκονος σύμψηφος ὢν Δαμάτῳ, ἐπεὶ περὶ τὴν ἐπιλογὴν τῆς ἐπισκοπῆς τῆς ἐλπίδος ἐψεύσθη, μὴ φέρων τὴν ψῆριν, παρασυνάγειν ἐσπούδαζε. Λάθρα δὲ ὑπό τινων ἐπισκόπων τὴν χειροτονίαν λαβών, ἰδίᾳ ἐκκλησιάζειν ᾑρεῖτο, καὶ τὸ πλῆθος ἕλκειν εἰς ἑαυτόν. Οἱ μὲν οὖν τοῦτον, οἱ δὲ Δάμασον ἠξίουν Ιεραρχεῖν. Ἐκ δὲ τούτου πολλής ἀναπτομένης φιλονεικίας, ἐξ ἔριδος κατ' ὀλίγον εἰς στάσιν ἐχώρει τὸ πρᾶγμα, οὐ διά τινα πίστιν, ὡς mine confitetur, Deum de Deo, lumen ex lumine. Qui Spiritum sanctum, quem ex summo rerum Parente speramus et aecipimus, negando non violat: apud quem intemeratæ fidei sensus viget, incorruptæ Trinitatis indivisa substantia, qua Græco verbo ὁμοούσιος recle credentibus dicitur. L. nullus haereticis. C. de Sum. Trinit. Socr. eod. cap. 29. Son. codd. cap. 25. Alii Ursinum nominant. In basilica Sicinini. Socra ||

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XI. εἴρηται, ἀλλὰ τίς ἄρα τῶν δύο τοῦ ἐπισκοπικοῦ θρό- contentione sensim res ad seditionem procedebat, νου κατάρξεις. Καὶ ἐπὶ τόσον ἡ στάσις ἀνήφθη, ὡς μέχρι φόνων τὸ κακὸν προελθεῖν, συμπληγάδων πλείστων ἐκ τῆς τῶν ὄχλων παρατριβής γενομένων. Καὶ εἰς μεῖζον ἂν προὔβαινε τὸ δεινὸν, εἰ μὴ ὁ τῆς πόλεως ύπαρχος Μαξιμίνος πολλοὺς τῶν ἐν κλήρῳ καὶ τοῦ λαοῦ τιμωρίαις ὑποβαλών, αὐτόν τε Ουρσίκιον τῆς ἐπιχειρήσεως ἔπαυσε, καὶ τοὺς ᾑρημένους ἐκείνῳ ἀκολουθεῖν ἀνέσχε. Περὶ μέντοι δογμάτων οὔτε οἱ τὴν Ῥώμην οἰκοῦντες, οὔθ᾽ οἱ τὴν ἄλλην ἑστέραν ἔχοντες διεφέροντο ὡς τὸ πρότερον· κοινή δὲ πάντες τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ἡσπάζοντο, καὶ Τριάδα ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον καὶ ἰσοδύναμον Εσεβόν τε καὶ ἐδογμάτιζον. consensu omnes Nicænam fidem sunt complexi, ris et potestatis, et coluerunt, et docuerunt. Περὶ τῆς αἱρέσεως Αυξεντίου τοῦ Μεδιολάνων ἐπισκόπου, καὶ ὡς καθηρέθη παρὰ Δαμάσου καὶ οἷα ἡ σύνοδος τοῖς ἐν τῷ Ἰλλυρικῷ ἐπισκόποις περὶ αὐτοῦ ἔγραψεν. Πλὴν μόνον τῶν ἀμφὶ τὸν Αὐξέντιον, ὅ; τῆς ἐν Με· διολάνοις ἐκκλησίας τὴν ἐπιτροπὴν ἔχων, νεωτερίζων ἦν σύναμά τισι παρὰ τὸ κοινῇ δόξαν τοῖς πρὸς δύσιν ἱερεῦσι, καὶ δοξάζων καὶ ἐκδιδάσκων. Τήν τε γὰρ ᾿Αρείου δόξαν διὰ σπουδῆς ἐποιεῖτο· καὶ τὴν ὕστερον γενομένην κατάστασιν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ὁμοούσιόν ἐστι καὶ ὁμότιμον Πατρί τε καὶ Υἱῷ, ἀπηξίου πάμπαν. Τινῶν δ' ἀπὸ Γαλατίας και Βενετίας καὶ παρ' ἄλλων τὰ ἐκείνῳ σπουδαζόμενα καταμηνυσάντων, ού πάνυ πόῤῥω πολλῶν ἐπισκόπων ἐκ τοῦ παντὸς ἔθνους τῶν ἀνὰ τὴν ἑσπέραν οἰκούντων εἰς Ρώμην γεγενημένων, ψηφίζονται ἐν τῷ ἀσφαλεῖ εἶ ναι καὶ σέβεσθαι πρὸ παντὸς τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν· τῶν δ' ἐν ᾿Αριμίνῳ δοξάντων ὡς ὑπεναντίων ταύτῃ τὴν πρᾶξιν τὸ ἄκυρον ἔχειν· ὅτι τε μὴ ἐν ἐκείνῃ παρ ἣν ὁ τῆς Ῥώμης Ιεραρχῶν, καὶ ὅτι μὴ οἱ πλεῖστοι ταύτῃ συνέθεντο καὶ τὸ τρίτον, ὅτι καὶ ἕτεροι τῶν ἐκεῖσε συνδεδραμηκότων τοῖς δεδογμένοις παρ' αὐτ τῶν ἀπηρέσκοντο. Αυξέντιον μέντοι καὶ τοὺς αὐτῷ επομένους τῆς καθόλου Εκκλησίας απώσαντο, τοιαῦτα ἐγεσχελεῖν ᾑρημένους. Ταῦτα δὲ γενέσθαι μαρτυρεί καὶ ἡ τοῖς Ἰλλυριοῖς ἐπισκόποις γραφεῖσα ἐπιστολή, Δαμάσῳ καὶ τοῖς τηνικαῦτα συνελθοῦσιν εἰς 'Ρώμην· γράφει γὰρ οὕτως non ob fìdei professionem aliquam, ut dictum est, sed propter dissensionem, uter duorum istorum episcopali sedi præesset. Adeo vero seditio est grassata, ut malum id ad cædes quoque pervenerit, et condictus plures ex multitudinis conflictatione facti sint. Et clades ca in gravius malum evasisset, nisi prefectus urbi Maximinus, in multos ex clero simul et ex populo animadvertens, cum Ursicium cœpto desistere, tum sectatores ejus relinquere illum coegisset. De dogmatibus sane quidem neque qui Romanam urbem habent, neque qui Occidentem reliquum incolunt, sicuti autea quoque dictum est, disceptarunt: sed communi et Trinitatem ejusdem substantiæ, ejusdemque hóno- 172 CAPUT XXXI. De hæresi Auxentii Mediolanensis episcopi, ut c Damaso exauctoratus sit: et quæ synodus de eo episcopis Illyricis scripserit. Unus modo Auxentius, Ecclesiæ Mediolanensis curam gerens, cum paucis aliquot, rebus novis studens, contra communem Occidentalium episcoporum sententiam et sentiebat et docebat. Arii enim opinionem sectabatur, et constitutionem proximam de Spiritu sancto, ejusdem cum esse substantiæ et honoris cum Patre et Filio, prorsus repudiabat. Cuum vero nonnulli ex Gallia et Ventia, atque item alii, consilium captumque ejus indicassent, permulti ex gente omni Orcidentem incolente episcopi Romam convenere: atque ibi, certam esse, in primisque coli debere Nicænam fdem, actionesque Ariminensis conventus illi contrarias nullius momenti esse censuere: propterea quod ibi Romanus hierarcha non affuisset, et quod non ita multi actionibus eis consensissent: tum autem, quod nonnullis qui et ipsi eo convenerant, decreta displicuissent: Auxentium præterea et sectatores ejus, qui nugari talia auderent, ab Ecclesia universali exclusere. Ilæc sic acta esse, eliam ostendit ea quz a Dammaso et episcopis qui Romæ convenerant, ad episcopos Illyricos scripta est epistola. Ea sic habet: «Οἱ ἐπίσκοποι οἱ ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων εἰς τὸ ἱερὸν • Episcopi qui Rone in sacro concilio conveσυνέδριον συνελθόντες τοῖς ἐν τῷ Ἰλλυριῷ καθεστώ- nere, Damasus et Valerius, et reliqui, episcopis σιν ἐπισκόποις, Δάμασος, καὶ Οὐπλέριος καὶ οἱ λοι πολ, τοῖς ἀγαπητοῖς ἀδελφοῖς, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Πι στεύομεν τὴν ἁγίαν πίστιν ἡμῶν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ, τῶν ἀποστόλων θεμελιωθεῖσαν ταύτην κατέχειν καὶ ταύτην τῷ λαῷ ὑφηγεῖσθαι, ἥτις ἀπὸ τῶν ὁρισθέντων παρὰ τῶν Πατέρων οὐδενὶ λόγῳ διαφωνεῖ. Οὐδὲ γὰρ ἄλλως ἁρμίζει διανοεῖσθαι τοὺς τοῦ Θεοῦ ἱερεῖς, ὑφ' ὦν δίκαιόν ἐστι τοὺς σοφούς παιδεύεσθαι. ᾿Αλλὰ δι' ἀναφορᾶς τῶν ἐν Γαλλίᾳ καὶ Βενετίς ἀδελφῶν, ἔγνω μέν τινας αἵρεσιν σπουδάζειν· ὅπερ κακὸν οὐ μόνον παραφυλάττεσθαι όφείλουσιν οἱ ἐπίσκοποι, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἀπειρία τινῶν ἡ ἁπλότητι οἰκείαις ἑρμηνείαις ἀν PATROL GR CXLVI Illyricis, fratribus dilectis, in Domino salutem. Persuasum habemus, professionem fidei nostræ sanctam, doctrina apostolorum fundatam, ea complecti, eaque populo proponere, quæ a Patrum decretis nullo modo dissonant. Neque enim aliter Dei sacerdotes sapere atque sentire convenit, a quibus æquum est sapientes erudiri. Verum Patrum in Gallia et Venetia relatione, quosdam hæresi operam navare intelleximus. Quod quidem malumı non solum, sed etiam si quæ per imperitiam et simplicitatem nonnullorum, veris et genuinis interpretationibus contraria inducantur, episcopos

observare convenit. 173 Cavendum sane, ne per θίσταντο· ἀπὸ οὖν τῶν διαφόρους διδασκαλίας διαeos qui varias doctrinas comminiscuntur, in lubricum seducamur: ac potius, quotiescunque illi variantibus consiliis circumferuntur, patrum nostrorum a nobis sententiæ sunt retinendæ, Auxentius quidem Mediolanensis præcipue hac de causa damnatus est. Æquum autem est, omnes Romani orbis doctores consentientes esse, neque dissidentibus iuter se doctrinis fdem contaminare Et profecto cum primum hæreticorum improbitas, sicuti nunc maxime (quod utinam abesset!), Arianorum etiam blasphemia vigere coepisset, delecti Patres nostri trecenti decem et octo, Nicææ disquisitione νοουμένων μή παρολισθαίνειν, ἀλλὰ μᾶλλον τῶν Πατέρων ἡμῶν κατέχειν τὴν γνώμην, ὁσάκις ἂν δια φόροις βουλαῖς περιφέρωνται. Τοιγαροῦν Αυξέντιον τὴν Μεδιολάνων ἐξαιρέτως ἐν τούτῳ τῷ πράγματι κατακεκρίσθαι προγέγραπται. Δίκαιον γοῦν ἐστι πάν τας τοὺς ἐν τῷ Ῥωμαίων κόσμῳ διδασκάλους όμο φρονεῖν, καὶ μὴ διαφόροις διδασκαλίαις τὴν πίστιν μιαίνειν. Καὶ γὰρ ἡνίκα πρῶτον ἡ κακία τῶν αἱρε τικῶν ἀκμάζειν ἤρξατο, ὡς καὶ νῦν μάλιστα (ὅπερ ἀπείη) τῶν Ἀρειανῶν ἡ βλασφημία, οἱ Πατέρες ἡμῶν τριακόσιοι δέκα καὶ ὀκτὼ ἐπίλεκτοι ἐν Νικαία γενομένου σκέμματος, τοῦτο τὸ τεῖχος ὑπεναντίον c deliberatione habita marum hunc adversus diaτῶν ὅπλων τοῦ διαβόλου ὥρισαν, καὶ ταύτῃ τῇ ἀντιboli tela constituerunt, atque antidoto seu remedio δότῳ τὰ θανάσιμα ἀπεύσαντο· ὥστε τὸν Πατέρα καὶ hoc lethale venenum propulerunt, ut Patrem et τὸν Υἱὸν μιᾶς θεότητος, μιᾶς ἀρετῆς καὶ ἑνὸς χρήσ Filium unius divinitatis, uniusque virtutis, atque ματος πιστεύεσθαι. Χρὴ δὲ τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως adeo rem unam esse credamus. Oportet autem, et καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πιστεύειν. Τὸν δὲ ἄλλως Spiritam sanctum ejusdem esse substantiæ, per- φρονοῦντα ἀλλότριον εἶναι τῆς ἡμετέρας κοινωνία; suasum habere. Qui vero aliter sential, eum alie- ἐκρίναμεν. Ονπερ σωτηριώδη δρον καὶ τὴν προς num esse a consortio et communione nostra judi- κυνητὴν σκέψιν τινὲς μιᾶναι ἠθέλησαν· ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ cavimus: quod quidem salutare decretum, et de- τῇ ἀρχῇ ἀπ' αὐτῶν τούτων οἵτινες τοῦτο ἐν Ἀριμίνῳ liberationem seu sanctionem adorandam, polluere ἀνανεώσασθαι ἢ ψηλαφήσαι ἠναγκάζοντο. Καὶ μέχρι nonnulli voluerunt. Verum ab ipso statim initio, τούτου διωρθώθη, ὡς ὁμολογεῖν αὐτούς, ἑτέρα τινὶ per eos qui Arimini sanctionem eam rebus novis διαλέξει ὑφαρπάσαι· ὅτι οὐκ ἐνενόησαν τῇ τῶν Παimmutare et contrectatione sua depravare coacti τέρων γνώμῃ τῇ ἐν Νικαίᾳ ἀρεσάσῃ ἐναντίον εἶναι. sunt, hucusque res correcta est: ut illi alia qua- Οὐδὲ γὰρ πρόκριμα τι ηδυνήθη γενέσθαι ἀπὸ τοῦ dam loquendi forma subreptitie deceptos se esse, ἀριθμοῦ τῶν ἐν 'Αριμίνῳ συναχθέντων, οπότε συν quam formam Patrum Nicænorum placitis adverέστηκε· μήτε τοῦ Ῥωμαίων ἐπισκόπου, οὗ πρό sari ignorarint, fateantur. Neque numerus eorum πάντων ἔδει τὴν γνώμην ἐκδείξασθαι· οὔτε Βικεν qui Arimini convenerunt, prejudicium aliquod, “τίου, ὃς ἐπὶ τοσούτοις ἔτεσι τὴν ἐπισκοπὴν ἀσύλως cum synodus ea coacta est, afferre potuit, cum neque Romanus episcopus, cujus in primis sententiam exquisitam oportuit, nec Vincentius, qui tot annis episcopatum inviolate conservavit, neque aliorum hisce consentientium quisquam ibi affuerit. Et maxime, quemadmodum diximus, cum isti ¡psi qui fraude circumventi cedere visi sunt, meliorem nunc sententiam sequentes, displicere sibi actiones tales sint testificati. Perspicit igitur sinceritas vestra, solam eam fidein, quæ Nicææ juxta apostolorum auctoritatem fundata est, perpetua constantia et firmitate, nobiscum etiam ab Orientalibus, qui se ad catholicam Ecclesiam pertinere agnoscunt, retinendam esse, et Occidentales eo nomine gloriari posse. 174 Opinamur vero, brevi eorum qui aliter sentiunt, hac ipsa aggressione episcopalia nomina a communione nostra segregatum iri, ut populus a fraude et seductione eorum liberatus respiret. Nequaquam enim multitudinis error corrigi poterit, si ipsi errore eo teneantur. Itaque vestræ quoquè dignitatis sententia cum oninibus Dei sacerdotibus concordet, in qua vos credere vobiscum debeamus, mutua quæ nobis risque vestris declarate. ἐφύλαξεν· οὔτε τῶν ἄλλων τοῖς τοιούτοις συγκαταθεμένων· ὁπότε μάλιστα, καθώς προειρήκαμεν, αὐτοὶ οὗτοι οἵτινες κατὰ συσκευὴν ὑποκλίνεσθαι ἔδο ξαν, οὗτοι καλλίονι γνώμῃ χρησάμενοι, ἀπαρέσκειν αὐτοῖς ταῦτα ἐμαρτύραντο. Συνορᾷ οὖν ἡ ὑμετέρα καθαρότης ταύτην μόνην τὴν πίστιν, ἥτις ἐν Νικαία κατὰ τὴν αὐθεντίαν τῶν ἀποστόλων ἐθεμελιώθη, διηνεκεί βεβαιότητι καθεκτέον εἶναι· καὶ μεθ᾿ ἡμῶν τοὺς ἀνατολικούς, οἵτινες ἑαυτοὺς τῆς καθολικῆς εξκαὶ ἐπιγινώσκουσι, τοὺς δὲ δυτικούς καυχάσθαι. Π:- στεύομεν δὲ, οὐκ εἰς μακρὰν τοὺς ἄλλα νοοῦντας αὐτῇ τῇ ἐπιχειρήσει ἀπὸ τῆς ἡμετέρας κοινωνίας χωρ:- σθήσεσθαι αὐτῶν τὸ τοῦ ἐπισκόπου όνομα· ὥστε τους λαούς τῆς πλάνης αὐτῶν ἐλευθερωθέντας ἀναπνεῦσαι. Οὐδενὶ γὰρ τρόπῳ δυνήσονται διορθῶσαι τὴν πλάνην τῶν ὄχλων, ὁπότε αὐτοὶ ὑπὸ τῆς πλάνης κατέχονται. Συμφωνείτω οὖν μετὰ πάντων τῶν τοῦ Θεοῦ ἱερέων καὶ τῆς ὑμετέρας τιμιότητος ἡ γνώμη, ἐν ᾗ ὑμᾶς ἁγίους καὶ βεβαίους πιστεύομεν. Ὅτι δὲ ἡμεῖς μεθ' ὑμῶν πιστεύειν ὀφείλομεν, τοῖς ἀμοιβαίοι; τῆς ὑμετέρας ἀγάπης ἐπιδείξασθε. ο sanctos et firmos esse credimus. Ut autem nos ita vicissim respondeat dilectionis vestræ pietate,! He-

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. Ως στάσεως ἐν Μεδιολάνοις γεγενημένης, Αμ βρόσιος τὴν ὑπαρχον ἀξίαν ἡμφιεσμένος, πα ραγενόμενος καταστεῖλαι αὐτὴν ὑπὸ τοῦ πλή θους εἰς τὴν ἐπισκοπὴν προεβλήθη· καὶ περὶ τῆς παρρησίας αὐτοῦ. Οἱ μὲν οὖν πρὸς ἑσπέραν ἱερεῖς τοὺς νεωτερίζειν ἐπιχειροῦντας τοῖς ἐκεῖσε μέρεσιν οὕτως ἐπεῖχον· καὶ ἀθιγὲς τὸ ἐξ ἀρχῆς τῆς πίστεως ἐφύλαττον δόγμα· ὡς συμβαίνειν ὀλίγους εἶναι κομιδὴ τοὺς ἄλλως ᾑρημένους δοξάζειν, καὶ σχεδόν μόνους τους ἀμφὶ τὸν Αὐξέντιον. Αλλ' οὐκ εἰς μακρὰν καὶ οὗτος θανάτῳ ἡφάνιστο. Ἐκποδὼν δὲ τούτου γεγενημένου, περὶ τῆς τοῦ ἐπισκόπου ἐπιλογῆς στασιάζον τὸ πλῆθος, οἱ μὲν τοῦτον, οἱ δ᾽ ἐκεῖνον προσβάλλοντο. Εν μεγίστῳ δὲ κινδύνῳ ἡ Μεδιολάνων καθίστατο· ἔκαστης γὰρ ἀστοχήσας τῶν πρὸς βουλῆς, ὅσα δὴ τοῖς τοιούτοις φιλεῖ γίνεσθαι, δρᾷν προσηπείλουν. Την τὴν ἄτακτον κίνησιν δείσας ὁ τηνικάδε τὴν ὕπατον ἀξίαν διαχειρίζων, καὶ τοῦ ἔθνους τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς Ουαλεντινιανοῦ ἔγων Αμβρόσιος, μετ' ἀξιολόγου πλήθους ἐλθὼν παρὰ τὴν ἐκκλησίαν, συνεβούλευεν ἅττα βέλτιστα εἶναι ᾤετο· λήγειν μὲν ἔριδος, κατά νόμους δ' Εκκλησίας πράττειν. Επειτα τοῦ τῆς ὁμονοία, καλοῦ ὑπεμίμνησκε, καὶ ὅσα δὴ ἀγαθά εἰσι τοῖς αἱρουμένοις τὰ τῆς εἰρήνης ἀσπάζεσθαι. Ἔτι δὲ τούτου δημηγορούντος, ἐξάπινα πάντες τοῦ στασιάζειν παυσάμενοι, ἐπ' αὐτὸν τὸν σύμβουλον τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ὁμονοίας τὴν τῆς ἐπισκοπῆς ἐπέφερον ψῆφον, καὶ βαπτίζεσθαι παρηγγύων· ἀμύητος γὰρ ἦν· καὶ ἱκέται ἐγίνοντο τὴν κατ' αὐτοὺς ἱερωσύνην λαμβάνειν' οὕτω γὰρ μόνως ἐκείνους ἔνωσιν ἕξειν, καὶ τὸ περὶ τὴν πίστιν ὁμονοεῖν προσγενήσεσθαι. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖ. νος τὸ μὲν βάπτισμα ἡδέως εδέχετο· ὅσον δέ γ' ἐνῆν, ἀνεβάλετο ἱερᾶσθαι, καὶ ἀτεχνῶς τὴν πρᾶξιν ἀπεω θεῖτο, τὸ πλῆθος δ' ἔτι μᾶλλον ἐπέκειτο· καὶ οὐκ ἂν εἴ τι καὶ γένοιτο ἀνήσειν διισχυρίζετο, γνώρισμα (/. γνώριμα, ταῦτα τῷ βασιλεῖ ἐγίνετο Ουαλεντινιανῷ· τὸν δ' ἀκούσαντα, εύξασθαι μεν πρώτιστα, έπειτα δὲ χάριν ὁμολογῆσαι Θεῷ εἰς ἱερωσύνην προσκαλουμένω οὖς αὐτὸς ἄρχειν προβάλλετο. Τήν γε μὴν ἔνστασιν τοῦ πλήθους, καὶ τὴν Αμβροσίου πάλιν γενναίαν ἀντί στασιν συμβάλλων, ἄριστα διεγίνωσκεν, ὡς ἐπὶ σφόδρα τῆς ὁμονοίας καλῷ τῆς ἐν Μεδιολάνοις ἐκκλησίας ἔσεσθαι τὴν προχείρισιν τοῦ ἀνδρός· καὶ ὅσον τάχος προσέταττε τὴν χειροτονίαν λαμβάνειν. Αμα δὲ τοῦ θείου κατηξιώθη βαπτίσματος, καὶ τὴν κεφαλὴν τῇ χειροτονίᾳ ὑπέβαλε· καὶ εἰς ὁμόνοιαν τὰ πλήθη καθίστα, καὶ τὸ ἀστασίαστον τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐβράβευεν, ἐν πολλῷ χρόνῳ καμούσῃ τῇ διχονοίᾳ ἐκ τῆς Δύξεντίου κακῆς διοικήσεως. Ἐπεὶ δὲ τοῖς πραττομένοις καὶ ὁ τὰ πάντα ἄριστος παρὴν βασιλεύς, τοῦτον τὸν ὕμνον τῷ Σωτῆρι προπῆγε Θεῷ· ο Χάρις σοι, λέο γων, Δέσποτα παντοκράτορ καὶ Σωτερ ἡμέτερε, ὅτι τῷδε τἀνδρὶ ἐγὼ μὲν σώματα ενεχείρισα, σὺ δὲ ψυχάς· καὶ τὰς ἐμὰς ψήφους δικαίας ἀπέφηνας.» Καὶ ὁ μὲν ταῦτα· Αμβρόσιος δ' οὐ πολλῷ ὕστερον τῷ βασιλεῖ σὺν παρρησίᾳ διομιλούμενος, ἐπεμέμψατό Socrat. eod. cap. 50. CAPUT XXXII. ᏮᏚᏮ Ut exorta Mediolani seditione, Ambrosius, qui tum præfecturam gessit, eam seditionem sedare volens, a multitudine episcopus electus sit, el de ejus in dicendo libertate. Occidentales episcopi ad hunc modum eos qui rebus novis intendebant, in partibus eis compe. scuere, inviolatumque ab initio fidei dogma conservavere, adeo ut perpaucos esse contigerit, qui aliter opinandum sibi esse duxerint. Et prope is solus fuit Auxentius. Sed now longe post ipse quoque morte est sublatns Cæterum eo ex· stincto, de episcopi electione multitudo est tumultuata, quod alii hunc, alii illum designarent. Cum igitur in magno esset discrimine Mediolanum: pro se enim quisque consilio cœptoque ei non succedente, facturum se ea minabatur, quæ fieri in turbis ejuscemodi solent: eorum incompositum motum suspectum habens, qui tum consulareın obtinebat dignitatem, gentemque eam a Valentiniano præfectus curabat Ambrosius, cum multitu· dine non contemnenda in ecclesiam venit, atque ibi quæ optima esse censeret, ut scilicet a contentione desisterent, et rem juxta Ecclesiæ leges agerent, suasit. Deinde de concordiæ commodis eos, et quæ bona pacata consilia capientes consequi soleant, admonuit. Adhuc ille concionabatur, cum subito tumultu et seditione sopita, in ipsum honestatis et concordiae suasorem, omnes episcopatus suffragia conferunt: cumque, ut baptizaretur, hortantur (nondum enim sacramento co initiatus fuerat), et ut episcopalem apud eos dignitatem suscipiat, supplicantes orant. Eo enim tantum pacto fore, ut ipsi unanimes sint et de fide concordent. 175 Atque ubi ille quidem baptismum libenter approbavit, et quoad potuit, ad ministrationem sacram distulit, palamque adeo rem eam rejecit, et multitudo magis etiam ei institit,; neque se quidquam de consilio suo, quidquid etiam accideret, remissuram confirmavit, res imperatori Valentiniano renuntiatur: qua ille audita, precatus primum est: deinde Deo gratias egit, qui eos ad episcopale munus vocaret, quos ipse reipublicæ administrationi præfecisset. Et cum inter se, et populi vehementem petitionem, et Ambrosii constantem reluctationem conferret, optime perspexit electionem ejus viri Ecclesiæ Mediolanensi ad concordiam retinendam bono esse. Quapropter quam primum initiationem et consecrationem eum suscipere jussit. Simul atque autem divinumn baptis mum subiit, ot caput consecrationi subdidit, plebs universa ad concordiam rediit, et tranquillitas Ecclesiæ reddita est, quæ quidem tempore multo propter malam Auxentii administrationen dissensione periclitata fuerat. Quoniam vero rebus bisce agendis, quodis omnibus optimas affuit imperator, talem Servatori Deo is concinuit hym-

num:: Gratias tibi, inquiens, ago, omnipotens τισι τῶν πραγμάτων, ὡς οὐ καλῶς παρὰ τοῖς ἄρχωσι πραττομένων. • Ταύτην σου τὴν παρρησίαν πάλαι ποτὲ ᾔδειν ἐγώ, ἔφη ὁ βασιλεύς· καί γ' ἐπιστάμενος, οὐ μόνον ἐπέσχον, ἀλλὰ καὶ σύμψηφος ἐγενόμην τῇ ἀρχιερωσύνῃ. Ἰάτρευε οὖν, ὡς ὁ θεῖος ὑπαγορεύει θεσμὸς, τὰ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἁμαρτήματα. Ταῦτα μὲν ἐν Μεδιολάνοις ἐγένετο· ὁποῖος δὲ Αμβρόσιος τὸν βίον καὶ λόγον καὶ τὸν ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησ σία; ζῆλον, καὶ ὡς μάλα ἀνδρείως καὶ θεοειδῶς τὴν ἱερωσύνην διήνυσε, παῤῥησία πολλῇ πρὸς τὰς ὑπερεχούσας ἀρχὰς ἐγκαίρως χρώμενος, ἐν τῷ ἐφεξῆς βηθήσεται τόμῳ. Domine et Servator noster, quod huic viro ego quidem corporum, tu autem animarum curam commiseris, et judicii mei calculum æquum esse comprobaris. Porro Ambrosius non multo post perquam libere cum imperatore collocutus, res quasdam non recte a magistratibus actas reprehendit. Atque imperator, ο Hanc ego dicendi libertatem tuam, ait, jamdudum noram et cum perspecta mihi ea esset, non modo non inhibui, verum etiam suffragio meo electionem tuam, ut episcopus fleres, adjuvi. Perge itaque, sicuti divina jubet sanctio, sanare animarum nostrarum delicta. Hæc Mediolani acta. Qualis autem Ambrosius et vita et doctrina, tum autem egregio in ecclesiam ardore fuerit, et quam viriliter atque divine episcopatum gesserit, multa admonendi libertate apud præcipuos magistratus tempestive usus, in sequenti dicetur libro. 176 CAPUT XXXIII. Τι magnus Valentinianus e vita excesserit. De Valentiniano juniore, et de Justina et Severa imperatricibus, et de liberis utriusque narratio. Ea tempestate, quod Sauromatæ Romanam ditionem, eamque imperii partem quæ ad Occidentem vergit, excursionibus vexarent, Valentinianus cum ingenti belli apparatu adversus eos est profectus. Atque illi tantam iniperatoris expeditionem formidantes, legatis missis pacem ab eo petierunt. Quos ubi deformes esse vidisset, an universi tales essent Sauromate, interrogavit. Et cum illi dixissent, optimos quosque qui et genere et forma præstarent, ab eis legatos solere initti: ira atque furore multo correptus, gravia pati dixit, et maxime infortunatum esse, quod ad tempora sua pervenisset Romanorum imperium, si Sauromatæ, gens tam barbara et informis, in qua reliquos isti excellerent, sedibus suis contenti esse nollent: sed confidentia tanta impulsi, ditiohem suam percurrerent, et bellum titillatione quadam illecti Romanis inferrent. Εt cum ita indignaretur, et magnopere vociferaretur, nimia vocis intentione convulsa in eo esse interiora viscera, venamque et arteriam quamdam ruptam dicunt, unde sanguine plurimo profuso vita eum reliquerit, in castello quodam Germania cui Brigitio nomen fuit, decimo septimo mensis Novembris die, cum quinquaginta quinque prope annos natus esset, et tredecim annis imperium bene admo. dum et praeclare administrasset. Eo vero, patrio monumento illato, sexto die post, qui in Italia fuit exercitus cognominem ei filium juniorem Valentimianum imperatorem, in oppido Italiæ Aquino renuntiavit. Neque ita multo post imperatores quoque Gratianus frater et Valens, suffragio suo Eutropius scribit, Sauroma:as se per Pannonias in ditionem Romanam diffudisse, eamque vastasse. Idem Brigitionem Quadorum oppidum esse dicit. Quados autem nonnulli hodie Austriacos, nonnulli Silesios fuisse opinantur. Quod si posterius hoc verum est, ad oppidum Brigam, ut Ως ἀπεβίω ὁ μέγας Ουαλεντινιανός· καὶ περὶ τοῦ νεωτέρου Ουαλεντινιανοῦ· καὶ διήγησις περὶ Ἰουστίνης καὶ Σευήρας τῶν βασιλισσών, καὶ τῶν παίδων ἀμφῶν. Τηνικαῦτα δὲ Σαυροματῶν τὴν Ῥωμαίων κατα τρεχόντων, καὶ ὅσον τὸ πρὸς δύσιν τῆς ἀρχομένης, Ουαλεντινιανὸς σὺν πολλῇ τῇ παρασκευῇ ἐπέξεισι κατ' αὐτῶν. Ἐκεῖνοι δὲ πρὸς τὴν τοσαύτην του βασιλέως ὁρμὴν δείσαντες, πρέσβεις πέμψαντες, στουν εἰρήνην· οὓς ἰδὼν οὐκ εὐφυῶς ἔχοντα., εἰ τοιούτους εἶναι Σαυρομάτας πάντας διεπυνθάνετο. Τῶν δ' εἰπόντων τοὺς παρ' αὐτοῖς ἀρίστους εἶνα: καὶ γένει καὶ εἴδει πρεσβευομένους, θυμῷ καὶ ὀργα πολλῇ κατάσχετος γεγονώς, "Η δεινὰ νῦν πάσχειν ἔφη τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν περιελθοῦσαν αὐτῷ, καὶ τὰ μάλιστα δυσπραγεῖν, εἰ Σαυρομάται βάρβαρον οὕτω γένο; καὶ δύσμορφον, ὧν οἱ κρείττους οὗτοι, οὐκ ἐθέλει μένειν ἐφ' ἑαυτοῦ· ἀλλ' οὕτω θράσει μέον τὴν αὐτοῦ διαθέει ἀρχὴν, καὶ πόλεμον κατά Ρωμαίων κινεῖν γαργαλίζεται. Χαλεπαίνοντος δ' οὕτω καὶ μέγα ἀνακραγότος, τῷ τῆς διατάσεως τῆς φωνῆς ἀμέτρῳ σπαραχθῆναι φασι τὰ ἔνδον, φλέβα δέ τινα καὶ ἀρτηρίαν διαρραγήναι· αἷματος δ' ἐν τεῦθεν πλείστου ἀναδοθέντος, τὸν βίον ἀπολιπεῖν, ἔν τινι φρουρίῳ τῶν Γαλλιῶν, ᾧ Βεργιτίων ἦν ένα μα, τῇ ἑπτακαιδεκάτῃ τοῦ Δεκεβρίου μηνός, Στη μὲν γεγονὼς ἀμφὶ τὰ πεντήκοντα, τριακαίδεκα δ' ἐν τῇ βασιλείᾳ εὖ μάλα καὶ λίαν ἐπισήμως διαγενά μενος. Τούτου δὲ τοῖς πατρῴοις μνήμασιν ἐνσορια σθέντος, ὁ κατὰ τὴν Ἰταλίαν στρατὸς μεθ᾿ ἡμέραν ἔκτην τὸν ὁμώνυμον αὐτῷ παῖδα, τὸν νέον Ουαλεν τινιανόν, βασιλέα αναγορεύουσιν, ἐν ᾿Ακίνῳ πόλει τῆς Ἰταλίας. Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ οἱ βασιλεῖς, Γρατιανός τε ὁ ἀδελφὸς καὶ Οὐάλης, σύμψηφοι καὶ αὐτοὶ ἐγένοντο τῇ ἐκείνου ἀρχῇ, εἰ καὶ χαλεπαί. νοντες ἦσαν τὰ πρῶτα· ἅτε τὴ τῶν στρατιωτών, nunc dicitur, Valentinianus mortuus fuerit. Nicephorus hoc loco pro Germania Gallias habet. Sed animadvertere est, cum aliis quoque locis Germanorum nomen non usurpasse, sed pro eis Gallos posuisse. Socr. cod. cap. 52. Alii di unt unlecuu.

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XI. ἐπιτροπῆς αὐτῶν ἄνευ, τὰ ἐπίσημα τῆς ἀρχῆς περι- imperium ejus comprobarunt, quamvis id primum βαλλόντων αὐτόν. Εἰδέναι μέντοι χρεών, ὡς ὁ νέος moleste tulerint, videlicet quod milites sine eorum οὗτος Ουαλεντινιανὸς ἐξ Ἰουστίνης ἐγεγόνει τῷ με- jussu imperialia ei tribuerint insignia. Illud quippe γάλῳ Ουαλεντινιανῷ· ἐπέγημε δὲ ζώσης ἔτι τῆς notandum est, juniorem hunc Valentinianum προτέρας αὐτοῦ γυναικός, ᾗ Σευήρα ἦν όνομα. Αιτία magno Valentiniano ex Justina progenitum esse, δὲ τοῦ γάμου τοιάδε ἐγένετο· Ἰουστίνῃ ταύτῃ πατὴρ quam vivente adhuc priore ejus conjuge Severa Ἰοῦστος ἐτύγχανεν ὤν, ὅς ἐπὶ τῶν Κωνσταντίου uxorem superinduxit. Causa earum nuptiarum hæc χρόνων τῆς περὶ Πίκενον ἐπαρχίας τὴν ἀρχὴν ἔχων, fuit: Justinæ huic pater fuit Justus; hic Constantii ὄναρ ἰδεῖν λέγεται, ὡς βασιλικὴν ἁλουργίδα δεξιόθεν temporibus Picenum provinciam habens, in sounis γεννήσοι. Τὸ δὲ ὄναρ ἀφελῶς ἐκείνῳ ῥηθὲν, εἰς πολ sibi ipsi visus est, quemadmodum dicitur, impeλους διεχύθη. Οὐ πολλῷ δ᾽ ὕστερον καὶ τὰς Κων. rialem purpuram dextro femore gignere. 177 σταντίου έφθανεν ἀκοάς. Ο δὲ συμβαλὼν τὸ ὄναρ ὡς Somnium id simplici animo ab eo expositum, serβασιλέα γεννήσοι, πέμψας, ἐκεῖνον μὲν τῆς κεφαλῆς monibus deinde multorum divulgatum est, nec multo ἀφαιρεῖται τὸ δέ γ᾽ ἐκείνου θυγάτριον Ἰουστίνα post ad Constantii quoque pervenit aures, qui ex αὕτη, ὀρφανή πατρὸς γενομένη, δυστυχῶς μὲν εἶχε, visione ea imperatorem illum progeniturum esse παρθενίαν δ' ὅμως ἡσπάζετο. Ες ὕστερον δὲ καὶ conjectans, immisso percussore caput illius rescindi γνώριμος τῇ τοῦ βασιλέως Ουαλεντινιανοῦ γυναικί jussit. Porro Gliola ejus Justina, cum ei patre orbata Σευήρα καθίσταται. Πυκνῶς δ᾽ αὐτῇ παραβάλλουσα res duræ essent, virginitatis tamen florem conserεἰς φιλίαν ἐκ τῆς συνεχούς ὁμιλίας αὐτῇ ἀνακ!ρνα- vavit. Deinde vero in notitiam Severæ imperato- · ταις τῆς δὲ μακρᾶς συνηθείας κρατυνθείσης, ήδη ris Valentiniani conjugis pervenit. Et cum frequenκαὶ κοινωνὸς αὐτῇ καθίστατο τῶν λουτρῶν. Καί ποτε tius eam adiret, per continuam consuetudinem in συλλουομένην ταύτην ή Σευήρα ἰδοῦσα, καίπερ οὖσα amicitiam quoque ejus est admissa: atque ea.cum γυνή, ὅμως τοῦ κάλλους ἐκείνης ἡττᾶτο, καὶ ἐπὶ magis atque magis familiaritate confirmata esset, τόσον ὡς καὶ τἀνδρὶ καὶ βασιλεῖ διεξιέναι περὶ αὐτ tandem etiam in lavationis communionem se insiτῆς· ὅτιπερ τοσοῦτον περίεστι κάλλος τῇ θυγατρί nuavit. Et aliquan:lo simul lavantem cum eam Seτοῦ Ἰούστου, ὡς καὶ αὐτὴν καίπερ οὖσαν γυναῖκα, vera inspexisset, quamvis femina esset, forma ejus τοῦ κάλλους έρασθῆναι τῆς παρθενίας. Ο δὲ βασι usque adeo est capla, ut de ea etiam marito impeλεὺς τῆς Σευήρας τοῖς λόγοις τρωθείς, παρ' ἑαυτῷ ratori diceret: tam præstantem scilicet Justi filiæ τὴν βουλὴν ἐταμίευεν· ἐβουλεύσατο γὰρ καὶ τὴν esse formam, ut ipsa quoque florem pudicitiæ et Ἰουστίναν ἀγαγέσθαι, καὶ ἄμφω νομίμους ἔχειν virginitatis ejus adamarit. Imperator Severa verγυναῖκας· καὶ νόμον δημοσίᾳ προστίθει, παντὶ βου- bis ictus, consilium suum secum ipse celavit. Nam λομένῳ ἐξεῖναι δύο κατὰ ταυτὸν νομίμους ἔχειν et Justinam ipsam ducere, et utramque legitimanı γυναῖκας. Καὶ ὁ μὲν νόμος κατὰ πᾶσαν ἐχώρει habere uxorem constituerat. Itaque legem puπάλιν· ὁ δὲ καὶ τὴν Ἰουστίναν πρὸς τῇ Σευήρα blice promulgat, ut cuicunque libitum esset, ἀνάγει πρὸς τὰ βασίλεια, καὶ τῆς ἴσης αὐτῷ τιμῆς duas legitimas uxores habere liceret. Ita simul et μεταδίδωσιν. Εκ μὲν οὖν Σευήρας Γρατιανός πρό- lex ea in urbibus omnibus proponitur, et Justinam τερον τῷ Ουαλεντινιανῷ ἐγεννήθη, ὃν ἔμπροσθεν καὶ imperator in regian suan uxorem inducit, eodemβασιλέα τῆς ἑσπέρας ἀνεῖπεν· ἐκ δὲ Ἰουστίνης ταύ que cum Severa loco honorifice habet. Atque ex της τὸν νέον γεννα Ουαλεντινιανόν, ἐν ὁ στρατός, Severa quidem Gratianum antea Valentinianus susὡς εἴρηται, παρά γνώμην τον δυοῖν βασιλέοιν, τοῦ ceperat, quem etiam Occidentis imperatorem dudum τε ἀδελφοῦ καὶ θείου φημί, ἠξίωσεν ἀναῤῥήσεως. declaraverat. Justina autem ista juniorem Valen Εγένοντο δὲ ταύτῃ καὶ θυγατέρες τρεῖς Ἰούστα, tinianum ei genuit, quem exercitus, sicuți dixi, Γράτα καὶ Γάλλα· ὧν αἱ μὲν δύο δια βίου την παρο præter duorum imperatorum fratris et patrui senθενίαν ἡσπάσαντο· τὴν δὲ Γάλλαν ἐς ὕστερον ὁ βα- tentiam, imperatorem esse jussit. Huic tres qιιοσιλεὺς ἔγημε Θεοδόσιος ὁ μέγας, ἐξ ἧς αὐτῷ καὶ que fuere filia, Justa, Grata et Galla: quarum duae Πλακιδία θυγάτηρ ἐγίνετο. Ἐκ γὰρ τῶν προτέρων: virginitatem in vita sunt complex. Gallam vero αὐτῷ σπερμάτων Ονώριον καὶ Ἀρκάδιον ἔσχεν, εκ Πλακίλλης τῆς προτέρας αὐτοῦ γυναικός Αν τῶν τὴν βασίλειον ἀρχὴν ἀναζώσασθαι, νομίμως ἡρμόσατο. Περὶ μὲν οὖν Θεοδοσίου καὶ τῶν υἱῶν κατὰ χώραν λελέξεται. lidem antelae Julius Caesar legem latam voluit, uti uxores liberorum quærendorum causa quas et quot ducere vellent, liceret, propter_impudicitiam suam scilicet et adulteriorum infamiam: o'anium mukerum vir, et omnium virorum mulier. (Sueton.) Populosas fore tali lege Romani imperii " ' postea Theodosius magnus uxorem duxit, ex qua ei Placidia filia prognata est. Nam Honorium et Arcadium in matrimonio priore genuerat exprima conjuge Placilla, quam prius legitime sibi conjunxerat, quam imperium ipsum suscepit. De Theodosio autem atque ejus filiis tempore sup. dicetur. terras causatus est, perinde atque Barbarorum regiones, apud quos polygamia coleretur. (Eutrop.) Procopius sane Cesariensis alicubi monogamiam plurimum detrimenti Romanis ditionibus attulisse scribit.

NICEPHORI CALLISTE 178 CAPUT XXXIV. Qui eo tempore in Ægypto floruerint philosophici et diviņi viri, discipuli et discipulorum discipuli Antonii magni: Joannes, Or, Amon, Theonas, Benus, Copres, Hellas, Elias, Apelles, Isidorus, Serapion, Dioscorus, Eulogius et Apollos. Sed enim ex Occidente rursum ad Orientis res transeamus. Alque ubi prius de ecclesiasticis philosophis, ita ut pollicitus sum, dixero magnus enim tam, et haud scio an alio itidem tempore unquam, eorum proventus fuit), ad profana progrediar. Atque morti impii Valentis aliquantumn cum delectatione immoratus, finem etiam undecimo huic historiarum tonio imponam. Verum enimvero, qua initia monasticæ vitæ institutum habuerit, et quinam ejus veluti patres et duces exstiterint, in Maximi Constantini, deinde etiam in filii ejus Constantii historia commemoravimus. Nam de Antonio et Paulo simplici, item de Ammone et Eutychiano, qui in Olympo fuit, præterea de Spyridone, Nic Jao et Parthenio, hierarchis edendis miraculis claris, cum historiam de Constantino scriberemus, egimus: Antonii autem discipulos, duos videlicet Macarios, Pambo, Paphnutium, Apollonium, et Anub, in Cor.stantii res gestas conjeciurus. In quibus etiam Ægyptios monachos celebravimus, qui in Sceti et Tabennesio sunt philosophati; præterea qui in Syria et Palæstina virtutem piis exercitiis neditati sunt, quique in Ponto, et Europa, el Italia ipsa angelorum vitæ æqualem duxere vitam: atque item alios qui sapientes quidem et religionis nostræ fuere, fidei tamen doctrinam sanam ad finem usque non conservarunt. Hoc autem loco eos qui postea vignerunt, persequemur, qui cum patres priores illos habuere, tum patres ipsi multorum secundum Deum filiorum exstitere. Eos in compendio, quantum mihi eorum res cognoscere licuit, breviter percurram. Imperii istius tempore secundum eos quos antea diximus Dei amantes viros, 179 in Egypto Joannes ille enituit cui prophetiæ donum, et rerum quæ multis ignotissimæ sunt, cognitionem Deus tribuit, ut futuras scilicet perinde atque præsentes, non minus quam prisci vates, cerneret. Habuit is aliud insuper a Deo acceptum donum, ut morbis incurabilibus imperaret, atque dicto citius eos fugaret, ægrotosque sanaret. Præter bunc et ccleber ille Or tum claruit, qui ab ipsa infantia vitam solitariam in eremo consectatus, nullum laborem alium, præterquam Deum laudibus ferre novit: herbis quibusdam agrestibus carumque radicibus vitam tolerans. Aquam bibit loco quovis, quamcunque ei obiter terra in qua versaretur, prebuit. Ubi autem ad senectutem pervenit, visione quadam divina Thebaidem incolere jussus, multorum monasteriorum dux factus est. Lisdem autem et hic, quibus Joannes, divinis locuples fuit donis. Precatione namque sola non morbos Sozom. eod. cap. 28. Περὶ τῶν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἀκμασάντων φιλοσόφων θείων ἀνδρῶν ἐν Αἰγύπτῳ, οἱ μαθηταὶ καὶ μαθητῶν μαθηταὶ τοῦ μεγάλου Αντωνίου ἐγένοντο· Ιωάννου, Ὥρ, Αμών. Θεωνᾶ. Βή του, Κύπρη, Ἑλλῆ, Ηλία, Απελλή, Ισιδώ ρου, Σεραπίωνος, Διοσκόρου, Ευλογίου καὶ Απολλώ. Αλλ' ἐξ ἑσπέρας αὖθις ἐπὶ τὰ κατὰ τὴν ἕω γενόμενα διαβήσομαι. Καὶ πρότερον περὶ τῶν ἐκκλη σιαστικῶν - φιλοσόφων διαλαβών, καθὰ δῆτα καὶ τηνικαῦτα ἐπήνθει), πρὸς τὰ ἑξῆς βαδιοῦμαι· καὶ ὑπεσχόμην (φορὰ γὰρ πολλὴ τούτων είπερ ποτέ τῷ τέλει τοῦ δυσσεβοῦς Ουάλεντος ἐμφιλοχωρήσας, τέλος καὶ τῇ παρούσῃ μοι ἐνδεκάτη τῶν ἱστοριών ἀρχὴν ἔσχε, καὶ τίνες ὥσπερ πατέρες καὶ ἀρχηγοί ἐπιθήσω. Αλλ' ὅπως μὲν ἡ μοναχική πολιτεία τὴν ταύτης ἐγένοντο, φθάνομεν ἔν τε τῇ κατὰ τὸν μέγι στον Κωνσταντίνον ἱστορίᾳ, καὶ ἐν τῇ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Κωνσταντίου αὖθις διαλαβόντες. Αντωνίου γὰρ καὶ Παύλου τοῦ ἁπλοῦ, Ἀμμοῦν τε καὶ Εὐτυ γιανοῦ τοῦ ἐν τῷ Ὀλύμπῳ, ὅτι δὲ Σπυρίδωνος καὶ Νικολάου καὶ Παρθενίου τῶν ἐν θαύματι περιβοήτων ἱεραρχῶν, ἡ κατὰ τὴν Κωνσταντίνον διέξεισιν ίσ ρία. Περὶ δὲ τῶν ᾿Αντωνίου μαθητῶν, τῶν δύο, φημί, Μακαρίων, Παμβώ τε καὶ Παφνουτίου, Απολ λωνίου τε καὶ ᾿Αναύδ, ἡ κατὰ Κωνσταντίου συγγρα φὴ περιέχει· ἐν ᾗ καὶ περὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ διέξιμεν μοναχῶν, ήγουν τῶν ἐν Σκήτει καὶ Ταβεννησίῳ φιλοσοφησάντων, καὶ περὶ τῶν ἐν Συρίᾳ καὶ Παλαι στίνῃ ἀσκησάντων· ἀλλὰ δὴ καὶ περὶ τῶν ἐν Πόντῳ καὶ Εὐρώπῃ καὶ Ἰταλίᾳ ἐσαγγέλως βεβιωκότων μνείαν ἐποιησάμην· καὶ περὶ ἄλλων σοφῶν μὲν καὶ τοῦ ἡμετέρου σεβάσματος, οὐ μὴν δὲ ὑγιῶς τὸ τῆς πίστεως δόγμα διεξεληλυθότων. Ἐν δὲ τῷ παρόντι περὶ τῶν ἐφεξῆς ἀκμασάντων διαληψόμεθα, οι παρ τέρας μὲν τοὺς προειρημένους ἔσχον, πατέρες δ' οὗτοι πολλῶν κατὰ Θεὸν υἱῶν ἐγένοντο· οὓς ἐν συνά ψει διαδραμοῦμαι καθ' ὅσον μοι μαθεῖν περὶ αὐτῶν ἐξεγένετο. Ἐπὶ δὴ τῆς ἡγεμονίας ταύτης μετὰ τοὺς προειρημένους θεοφιλεῖς ἄνδρας ἐν Αἰγύπτῳ διέπρε πεν Ἰωάννης ἐκεῖνος, ᾧ τῆς προφητείας τὴν χάριν καὶ τὰ πολλοῖς ἀδηλότατα Θεὸς ἐδωρήσατο· ὡς ἐνε στῶντα ὁρᾷν τὰ ἑσόμενα, καὶ οὐχ ἧττον ἢ οἱ πάλαι προφῆται. Πρὸς δὴ τούτῳ καὶ δεύτερον ἄλλο δώρον πρὸς Θεοῦ λαβὼν εἶχε, ταῖς ἀνιάτοις ἐπιτάττειν τῶν νόσων, καὶ θάττον ἢ λόγος φυγαδεύειν ταύτας, καὶ ἰᾶσθαι τοὺς κάμνοντας. Ἐπὶ δὴ τούτῳ καὶ ὁ περι βόητος Πρ ἐγνωρίζετο· δ; ἐκ βρεφικής ηλικίας τὰς ἐν ἐρήμῳ διατριβές ασπασάμενος, οὐδέν τι ἄλλο ἢ Θεὸν ὑμνεῖν ἔργον εἶχε, βοτάναις τισὶν ἀγρίαις καὶ ταῖς ἐκ τούτων ρίζαις τρεφόμενος. Ποτὸν δὲ εἶχεν ὕδωρ όπηδήποτε καὶ ἐκ τοῦ παρήκοντος σχεδιασθέν τῇ διατριβῇ. Ἐπεὶ δὲ πρεσβύτης ἐγένετο, εἰς θη καῖδα ἐμφῇ τινι θεία μετοικισθείς, καθηγεμών πολλῶν μοναστηρίων ἐγένετο. Επίσης δὲ Ἰωάννη καὶ οὗτος τῆς θείας η μοίρησε χάριτος. Εὐχῇ γὰρ μόνῃ οὐ μόνον νόσους, ἀλλὰ καὶ δαίμονας ἤλαυνεν. Αμύητος δὲ γραμμάτων ὤν, ἥκιστα. βίβλων ἐδεῖτα

ECCLESIASTIC HISTORIE LIB. XI. πρός γε ἀνάμνησιν. Πὲν γὰρ ὅπερ ἀκούσειε καὶ εἰς solum, sed et demones abegit. Et cum litteris iui νοῦν λάβοι καθάπαξ, ὑπέρτερον ἁπάσης λήθης ἦν ταμιευόμενον, καὶ καιρῷ τῆς χρείας πρόχειρον έω ράτο. Τηνικαῦτα δὲ καὶ ᾿Αμὼν ἐκεῖνος ἐφιλοσόφει περὶ τόδε τὸ κλίμα· ὃς τῶν ἐν τῇ νήσῳ Ταβέννῃ καθηγησάμενος, τρισχιλίους είχε τοὺς μαθητευομέ νους· ἐν οἷς καὶ Βῇνος ἦσαν καὶ Θεωνᾶς μοναχικών ταγμάτων καθηγεμόνες. Καὶ ἄμφω δὲ τοῦ τε προγινώσκειν καὶ προφητεύειν τὴν χάριν ειλήφεισαν ἐκ Θεοῦ. Θεωνᾶν μέντοι φασὶν εἰς ἄκρον ἀσκῆσαι τήν τε Αἰγυπτίων καὶ Ἑλλήνων καὶ Ῥωμαίων σοφίαν καὶ παίδευσιν, καὶ ἐπὶ τριάκοντα έτεπι φιλο σοφῆσαι τὴν σιωπήν· τὸν δὲ Βῆνον οὕτως ἀσκήσαι, ὡς μηδέποτε ὀργισθῆναι τινι μήτε μὴν ὁμόσαι, ἀλλ' οὐδὲ ψεύσασθαι· θρασὺν δὲ λόγον ἢ εἰκαῖον ἢ ὅλιγωρίας ἄξιον μηδέποθ' ελέσθαι διὰ στόματος ἐνεγκεῖν. Ναὶ μὴν καὶ Κόπρης καὶ ῾Ελλῆς καὶ Ηλίας κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐγνωρίζοντο. Ο μὲν οὖν Κύπρης εἰλήψει χάριν δαιμόνων τε κρατεῖν, καὶ ποικίλων νοσημάτων ἰᾶσθαι τὰ πάθη. Τοσαύτην δὲ τῷ Ελλη γενέσθαι χάριν τῶν παραδόξων, καίπερ ἔτι τὴν κατὰ μοναχοὺς ἐκπαιδευόμενον ἀγωγὴν, ὡς καὶ ἄνθρακας φέρειν ἐν κόλπῳ, καὶ μὴ τὴν ἐσθῆτα καίειν· κάνο τεῦθεν καὶ τοὺς συνομίλους ἐφέλκειν, καὶ πρὸς ζῆλον τῆς πολιτείας διερεθίζειν, ἅτε δὴ τῆς ἀγαθῆς βιοτῆς ἐφεπομένην ἐχούσης καὶ τὴν τῶν παραδόξων ἔργων ἐπίδειξιν. Ο δ' Ηλίας ἄγχιστα τῆς ᾿Αντινόου πόλεως τὸ τῆς φιλοσοφίας ἐκέκτητο εργαστήριον, ὑπὲρ τοὺς δέκα καὶ ἑκατὸν χρόνους γενόμενος. Ελεγε δὲ μόνος τὴν ἔρημον οἰκῆσαι πρὸ τοῦ ἐκεῖσε ἐλ θεῖν ἐπὶ ἔτεσιν ἑβδομήκοντα. Οὕτω δὲ γήρως ἔχων, ἀνδρείως μέχρι τέλους τῷ ἀγῶνι καὶ νηστεύων διεκαρτέρει, ώσπερ τῆτες ἢ πρότριτα τὸ τῆς μοναχοκῆς πολιτείας στάδιον ὑποδύς. Περὶ δὲ ᾿Αχωριν καὶ Απελλῆς ἐκεῖνος διέπρεπε, καταπλήττων τοῖς παρα δόξοις τῶν ἔργων τὰ κατ' Αίγυπτον μοναστήρια· ἄν φασι χαλκεύοντα, τοῦτο γὰρ ἦν αὐτῷ ἐπιτήδευμα, νύκτωρ τὸν δαίμονα εἰς μορφὴν εὖ ἔχουσαν γυναι κὸς μεταβληθέντα, ἐπιβουλεύειν πειρᾶσθαι τῇ τοῦ ἀνδρὸς σωφροσύνῃ· τὸν δὲ τὸν μύδρον τῶν ἀνθράκων ἠρέμα ἐξερυσάμενον, κατά πρόσωπον βαλεῖν τὸ δαι μήνιον, καὶ καταφλέξαι αὐτό ἐκεῖνο δ᾽ εὐθὺς ἀποὁρᾶναι γοερόν τετριγὸς καὶ ὀλοφυρόμενον. Πατέρες δὲ τὸ ἐπίσημον ἔχοντες τῶν μοναχῶν τηνικαῦτα ἦσαν Ἰσίδωρός τε καὶ Σεραπίων, καὶ ἐπὶ τούτοις Διόσκορος. Ὁ μὲν οὖν Ἰσίδωρος κύκλῳ ξύλοις καὶ τοίχοι, περιθριγγώσας τὸ μοναστήριον, διὰ σπουδῆς ἐποιεῖτο, μηδένα τῶν ὑπ' αὐτῷ ταττομένων θύραζε προϊέναι, ἀλλ' ἀρκούντως ἀπολαύοντα τῶν ἐπιτηδείων κατὰ χώραν μένειν· ὁ δὲ Σεραπίων ἀμφὶ μυ μίους κτησάμενος μαθητάς, περὶ τὸν ᾿Αρσενοίτην διέτριβεν. Οἱ δ' ὑπ' αὐτῷ ταττόμενοι οἰκείοις ἱδρῶσι τὸ ζῆν ἐπορίζοντα, καὶ πολλοῖς τῶν δεομένων ἐπήρ κ υν. Ωρα θέρους ἀμῶντες ἐπὶ μισθῷ, τὸν ἀρκοῦντα σἶτον ἑαυτοῖς ἐπετίθουν, καὶ ἄλλοις ἐχορήγουν τῶν μοναχῶν. Τῷ δέ γε Διοσκόρῳ ἑκατὸν ἐγένοντο φοι τηταί. Ἱερᾶσθαι δὲ λαχών, πολλὴν περὶ τὴν τῶν Socrates asceten quemdam solitum fuisse dicere scribit, monachum opus non facientem, tialus non esset, minime tamen ad memoriam libris opus habuit. Quidquid enim semel auditum mente complexus esset, id supra oblivionem omnem conservabat: et quocunque tempore usu ejus apus esset, promptum ad manus habebat. Tum vero in eadem regione etiam philosophatus est Amon ille, qui in Tabenna insula monasteriis præsidens, Iria millia discipulorum habuit: in quibus erant Benus et Theonas, monasticorum ordinum duces. Ambo vero el prædictionis gratiam Deo acceptam tulere. Theonam certe quidem dicunt ad summum Ægyptiorum et Græcorum et Romanorum sapientiam et disciplinam perdidicisse, et ad triginta annos silentium coluisse. Benus auuem ita vitam instituit, ut nunquam alicui irasceretur, neque juraret, neque menlacium diceret. Vocem etiam temerariam aut vanam et nihili, nunquam ex ore protulit. Spectati quoque eo tempore fuere Copres, Helles et Helias. In iis Copres dæmonum expelleudorum et variorum moi borum saṇandorum gratiam acceperat. lelles autem tantum habuit miraculorum edendorum donum, ut tum etiam cum monasticį instituti disciplinam disceret, candentes in sinu carbones tulerit, et vestes non adusserit. 180 Quare sodales suos ad æmulationem instituti sui, et vitæ ejus bonæ, quæ manifesto prodigiorum exhibendorum consequentem virtutem obtineret, excitavit atque pertraxit. Helias porro prope urbem Antinoum monastica philosophiæ suæ habuit officinam,qui.centesimum et decimum excessit annum, Dixit is autem, prius se ad annos septuaginta solum in solis locis habitasse, quam in eo pervenerit. Et cum ea esset ætate, ad finem tamen usque in certamine cœpto viriliter jejunans perduravit, perinde atque eo ipso, aut tertio iude auno mouasticæ vitæ studium esset ingressus. Ad Achorin aug Lem et Apelles ille enituit, monasteria Ægyptį mirificis factis suis obstupefaciens: quem dicunt aliquando, cum ses procuderet (nam hoc ei erat sludium), et noctu damon in venustæ muheris formain mutatus, pudicitiæ ejus insidias tendere conaretur, candentem massam ex carbonibus sensim protraxisse, atque in faciem dæmonis conjecisse, eamque ustulasse, atque illum confestim luctuosum quiddam stridentem atque ululantem profugisse. Patres autem monachorum celebres t fuere, Isidlarus, Serapion, et præterea Dioscorids. Atque Isidorus monasterio circumcirca tignis et muro septo, hoc studio habebat, ne quis eorum qui in disciplina ejus erant foras progrederetur: sel. ubi quantum satis est rebus necessariis usus esset. in loco suo maneret. Porro Serapion ad decem milia discipulorum habens, circa Arsenoiten vixit: qui vero ei parebant, sudore suo victum parabant, eum. demque indigentibus etiam præbebant. Et astatis tempore mercede metentes, quantum opus esset fruhomini avaro, qui aliena appetat, persimilem essę lib. iv, cap. 23. tum

ἀνακρίνων τοὺς τοῖς μυστηρίοις προσιόντας προκεκαθάρθαι γὰρ τὸν νοῦν παρηγγύα, καὶ τὴν συνείδησιν ἔταξε μήτι ἄρα πεπραγμένον ἔχοι τῶν φαύλων. Εγένετο δὲ περὶ ταῦτα καὶ ἕτερος ἀκριβέστερος Ευλόγιος όνομα· ὃν λόγος ἐπὶ τοσοῦτον τὴν τῶν προσ ιόντων τοῖς θείοις μυστηρίοις πρόγνωσιν σχεῖν, τῆς λεπτῆς ἐννοίας καταστοχαζόμενον, ὡς με μόνον τὰ ἡμαρτημένα σαφῶς διελέγχειν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν μυχῷ καρδίας παραβυόμενα ἑκάστῳ λαμπρῶς διο ραν. Αμέλει τοι καὶ τοὺς κακῶς πεπραχότας, ἢ περί τινος φαύλως διατεθέντας, τῆς κοινωνίας τέως ἀπεῖργε, δῆλα τὰ ἡμαρτημένα ποιῶν. Μεταμέλῳ δ χρωμένους καὶ ἀναλόγως καθαιρομένους αὖθις προσ ίετο. Ἐπὶ δὴ τούτοις καὶ ᾿Απολλὼς τὰς ἐρημίας ἡσπάζετο, ὅς ἐπιβαίνων ἤδης, τὸ φιλοσοφ:ῖν ἐπέδαλεν. Ἔτη δὲ τετράκις δέκα διατρίψας τὴν ἔρημον, σπήλαιόν τι δρειον τῆς οἰκουμένης ἐγγὺς, Θεοῦ χρήσαντος, κατιὼν εἰσοικίζεται· θαύμασι δὲ πλείστους κατάδηλος πᾶσι γενόμενος, πολλούς προς ἑαυτὸν ἐπεσπάσατο, καὶ καθηγεμών πολλῶν μοναχῶν γίνεται. Ην γὰρ αὐτῷ καὶ ἦθος ἐπαγωγὴν μάτ λιστα ταῖς διδασκαλίαις ἐπικαθήμενον. Πλὴν ἀλλ' ὁποία μὲν αὐτῷ ἡ κατὰ Θεὸν ἀγωγὴ, καὶ ὅσα τῶν παραδόξων διενεργών τους τηνικαῦτα ἐξέπληττε, Τιμόθεος ὁ τὴν ᾿Αλεξανδρέων ἐκκλησίαν ιθύνας Θεοφιλῶς ἰδίᾳ συγγραφῇ περιέλαβεν· ἐν ᾧ οὐκ αὐτοῦ μάνου, ἀλλὰ καὶ ἄλλων πολλῶν καὶ θαυμασίων ἐμνήσθη ἀνδρῶν. menti, sibi comportabant, et aliis etiam monachis θείων μετάδοσιν εἶχεν ἀκρίβειαν, βασάνῳ πλείστη inpertiebant. Porro Dioscoro certum erant scclalores. Et cum presbyter et sacrorum obeundorum ininister esset, multam et exactam curam in divinarum rerum dispensationem impendit, disquisitione maxima eos qui ad mysteria percipienda adirent, explorans. Ut namque mens antea repurgaretur, cohortabatur, et conscientiam, ne quid patratorum malorum haberet, scrutabatur. Erat præterea tum alius quoque, hoc etiam longe diligentior, nonine Eulogius, qui tanta dicitur providentia seu præcognitione, acrimonia mentis collimans, in eis qui ad divina accederent mysteria, usus esse, 181 ut non tantum quæ manifesto admissa essent peccata argueret, sed etiam quæ in cujusque cordis recessu laterent, aperte perspi- 5 ceret. Itaque eos qui mali quidquam perpetrassent, aut de re quapiam vitiose essent affecti, a communione tum arcebat, delicta eoruni proferens. Quod si iidem pœnitentia usi, pro eo atque convenit, se purgassent, rursus admittelal. Præter hos et Apollos solos locos incoluit, qui annos pubertatis ingressus, monasticam philosophari atque exercere cœpit. Et cum annis quadraginta in solitudine versatus esset, speluncam quamdam montanam prope habitabilem regionis partem, Dei responso admonitus, subiit, atque ibi habilavit. Plurimis vero miraculis praclaram famam adeptus, multos ad se pertraxit, et monachorum multorum auctor et dux fuit. Erant enim in moribus quoque ejus illecebræ quædam, nec minus etiam in doctrina insidentes. Sed quale divinæ cjus vitæ institutum fuerit, et quibus editis insignibus miraculis ejus temporiª homines ad stuporem converterit, Timotheus, qui Alexandrinam Ecclesiam pie gubernavit, scripto peculiari complexus est: in quo non ipsius tantum, sed aliorum etiam multoruin et magnorum virorum meminit. CAPUT XXXV. De Dorotheo, Piamnone, Joanne, Benjamin, Marco, Mucario et Apollonio. Eodem anten tempore apud Alexandriam, atque in solis, sicuti dicuntur, locis, et circum Mareoten, atque vicinos Libyes, multi viri boni accurate admodum sunt philosophati, qui duorum millium numerum explevere: in quibus veluti illustris quadam stella Dorotheus ille resplenduit, Thebis oriundus. Vila ejus hæc erat, ut interdiu lapides ex vicino mari colligeret, et domunculam anno quolibet construeret, eamque qui ædificare non posset, monacho relinqueret: noctu vero ex palmae foliis funes plecteret, et sportas conficeret. Cibus ei erat panis sex unciæ, et tenuium olerum fasciculus; potus, aqua. Et quod ab adolescentia hoc genus diætæ complexus fuerat, in eo quoque semper in extremma etiam senectute perduravit. 182 Nunquam vero vel in storea vel in lectulo cubare, aut etiam pedes per laxationem seu remissionem extendere, aut sua sponte somnum capere visus est. Nam vel opus facienti, vel persæpe ciburu capienti, magna vi incubuit: hactenus saltem, ut oculis conniveret. Et nonnunquam cum vesceretur, souni violentia cibus ei ex ore excidit. Atque aliΚΕΦΑΛ. ΛΕ. Περί Δωροθέου, Πιάμμωνος, Ἰωάννου, Βενιαμίν, Μάρκου, Μακαρίου καὶ ᾿Απολλωνίου. Τηνικαῦτα δὲ ἀνὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν ἔν τε τοῖς ἐρημικοῖς καλουμένοις καὶ περὶ τὸν Μαρεώτην, καὶ τοὺς ἐγγειτόνων Λίβυας, πολλοὶ καὶ ἀγαθοὶ ἄνδρες σπουδαίως μάλα ἐφιλοσόφουν, ἀμφὶ δισχίλιοι δύτες ἐν οἷς οἷά τις ἀστὴρ ἐπίσημος Δωρόθεος ἐκεῖνος διέλαμπεν, ἐκ Θηβῶν μὲν ὁρμώμενος. Ο δὲ βίος αὐτῷ ἦν ἡμέρας μὲν λίθους ἐκ τῆς πέλας θαλάσσης συλ λέγειν, καὶ οἰκίδιον ἑκάστῳ ἔτει οἰκοδομεῖν, κἀκεῖνο ἐὰν τῷ μὴ δυναμένῳ χτίζειν· νύκτωρ δὲ σειρά; ἐκ φύλλων φοίνικος πλέκειν, καὶ σπυρίδας ἐργάζεσθαι. Εξ δ' οὐγγίαι ἄρτου ἦν αὐτῷ ἡ τροφὴ, καὶ ἀπόδε σμος λαχάνων λεπτῶν, καὶ ὕδωρ ποτόν. Εκ νέου δὲ τὴν τοιαύτην ἀσπασάμενος δίαιταν, ταύτῃ συνὴν ἀεί. Καίπερ δὲ εἰς βαθὺ γῆρας ἐλάσας, οὐδέ ποτ' ἐπὶ ρπὸς ἢ κλίνης καθευδήσας ἑωράθη, ἢ τοὺς πόδας ἐπ' ἀνέσει δῆθεν ἐκτείνας, ἢ ἑκὼν ἐαυτὸν εἰς ὕπνον τρίψας· ἡ γὰρ ἐργαζομένῳ, ἢ καὶ πολλάκις ἐσθίοντι, μετὰ πολλῆς βίας ὁ ὕπνος αὐτῷ ἐπεχείτο, ἐπὶ τόσον, ὅσον μῦσαι τοὺς ὀφθαλμούς· ὡς πολλάκις ἐσθίοντο; τῇ τοῦ ὕπνου βία τὴν τροφὴν ἐκπίπτειν τοῦ στόματ τος. Καί ποτ' ἀμέτρῳ βίᾳ τῷ ὕπνῳ κατάσχετος γεγονώς, ἐπὶ ειπι; πεσὼν ἔλαβε. Πολλὰ δ᾽ ἐπὶ τούτῳ

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XI. » scius concidit: qua re valde commotus, sensimque conversus, intra seipsum,. Si effeceris, inquit, ut angeli somnum capiant, persuadebis, ut id quoque faciat, homini virtuti navanti, > Visus autem est quodammodo vel ad somnum ipsum, vel ad dæmonem accuratis virtutis actionibus ejus obsistentem, hæc dicere verba; et quoniam ad eum modum cum corpore quasi belligerans conflictaretur, conveniens eum quidam, «Quid ita, inquit, pater, corpus tuum alligens enecas?, Cui ipse respondit:. Quod me id enecare contendit. Circa angustias vero ferre quæ in Egypto sunt, a transvehendis navibus dolzob; dictas, Piammon et Joannes maxime clari, et multorum fratrum duces fuere, cum sanctitate et cura multa. Uterque autem presbyter fuit. Porro Piammon in mysterio vidisse dicitur angelum cœlestem cum sacra stola ad sacram mensam assistentem, præsentesque monachos in libro quodam adnotantem: cos vero qui a synaxi et collecta abessent, delentem atque inducentem. Joannem vero Deus ita miraculis multis exornavit, ut ægritudines multas sanaret, et ex pedibus atque etiam ex articulis convulsis et solutis laborantes curaret. Eodem tempore et divinus Benjamin circa Scetim admodum est philosophatus. Hic donum illud a Deo accepisse fertur, ut absque medicamentis, sola manus contrectatione, aut oleo ἀσχάλλων, κρέμα ἐπιστραφεί; ἔφη ἐν ἑαυτῷ·. Εἰ quando ingenti vi somni oppressus, in tegetem inτοὺς ἀγγέλους παρασκευάσεις ὑπνεῖν, πείσεις ἄρα καὶ τὸν σπουδαῖον.» Υπέφαινε δ' οἷον ἢ πρὸς τὸν ὕπνον αὐτὸν, ἢ πρὸς τὸν δαίμονα τὸν ἐμποδὼν καθ ιστάμενον ταῖς σπουδαίαις τῶν πράξεων διαλέγεσθαι. Οὕτω δὲ πρὸς τὸ σῶμα διαμαχόμενον, προσιών τίς φησιν· ο Ινα τί τὸ σὸν ἀποκτείνεις ἐπιτρίβων σῶμα, ὦ πάτερ; › τὸν δ᾽ ἀποκρίνασθαι, ο Ὅτι με αὐτὸ ἀποκτεῖναι θέλει.» Περὶ δὲ διολκὸν τὴν πρὸς Αἴγυπτον Πάμμων καὶ Ἰωάννης ἐπισημοτάτω στην, καὶ πολλῶν ἀδελφῶν καθηγοῦντο σεμνῶς μάλα καὶ ἐπιμελῶς. Πρεσβύτεροι δὲ καὶ ἄμφω ἦσαν. Λέγεται δὲ τὸν Πιάμμωνα μυστικῶς κατιδεῖν θεῖον ἄγγελον σύν ἱερᾷ τῇ στολῇ παρὰ τὴν ἱερὰν τράπεζαν ἐφεστάναι, καὶ τοὺς παρόντας τῶν μοναχῶν ἔν τινι βίβλῳ ἐγε γράφειν· ὅσοι δὲ τῆς συνάξεως ἀπῆσαν, ἐκείνους δὲ ἄρα ἀπαλείφειν καὶ διαγράφειν. Ἰωάννην δὲ θαύ μασι πολλοῖς ἐδόξασεν ὁ Θεὸς, ὡς καὶ πολλὰς τῶν νόσων ἰάσασθαι, πόδας τε ἀλγοῦντας πολλούς θερα πεῦσαι, καὶ ἄλλως διαλελυμένους τὰ ἄρθρα. Κατά τοῦτον δὲ τὸν χρόνον καὶ ὁ θεῖος Βενιαμὶν περὶ τὴν Σκῆτιν μάλα ἐφιλοσόφει. Δῶρον δ' οὗτος πρὸς Θεοῦ εἰληφέναι λέγεται, φαρμάκων είχα, ἐπαφῇ δὲ μόνῃ χειρός, ή τινι έλαίῳ μεθ' οὗ τὴν εὐχὴν ἔπραττε, νόσων παντοίων ἀπαλλάττειν τοὺς κάμνοντας. Τοῦ τον δέ φασιν ὕστερον ὑδέρῳ περιπεσόντα, ἐς τοσοῦ τον οἰδῆσαι τὸ σῶμα, ὡς μὴ δύνασθαι διὰ τῆς τοῦ οἴκου πύλης ᾧ διῆγεν ἐξάγεσθαι, εἰ μὴ πρότερόν τις τάς τε πύλας καὶ παραστάδας καθεῖλεν. Εν κλίνῃ δὲ κεῖσθαι μὴ δυνάμενος, ἀμφὶ μῆνας ὀκτὼ δίφρῳ πλατυτέρῳ ἐκάθητο· καὶ ὡς ἔθος ἦν αὐτῷ θεραπεύων τοὺς κάμνοντας, αὐτὸς ἥκιστα ήσχαλλεν, ὅτι μὴ ῥᾴων ἐγίνετο. Μᾶλλον μὲν οὖν καὶ τοὺς κάμνον τας καὶ ἄλλως προσιόντας κατὰ θέαν παρεμυθεῖτο, καὶ εὐχὴν πράττειν ᾔτει ὑπὲρ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, ὡς μηδὲν ἐκείνῳ μέλον τοῦ σώματος· ὅπερ καὶ εὐεκτοῦν οὐδὲν ὤνησε, καὶ νοσοῦν οὐδὲν ἔβλαψεν, ἔφη. Ἐν δὲ τούτῳ κατὰ τὴν Σκῆτιν Μάρκος ὁ ἀοίδιμος ἀσκητής φιλοσοφῶν ἦν· ὅ τε νέος Μακάριος· πρὸς δ' Απολ λώνιος καὶ ὁ περιβόητος Μωσῆς ὁ Αιθίοψ· ὧν ὁ μὲν θεῖος Μάρκος εἰσάγαν πρᾶος καὶ σώφρων ἐκ νέου ἐγένετο, καὶ μνήμων, εἴπερ τις, τῶν θείων Γραφών. Ἐπὶ τόσον δὲ θεοφιλής ἦν, ὡς καὶ τὸν περιώνυμον πρεσβύτερον τῶν Κελλίων Μακάριον σὺν βεβαιώσει διισχυρίζεσθαι μηδέποτε, καὶ αὐτῷ ἐπίσης τοῖς ἄλλοις μεταδοῦναι ὧν θέμις τοῖς μεμυημένοις ἐξ ἱερέων λαμβάνειν· ἀγγελον δὲ κατιέναι καὶ μεταδιδόναι αὐτῷ· οὗ τὴν χεῖρα ἄχρι τοῦ καρποῦ ὁρᾶν διετεί νετο. Τῷ δὲ Μακαρίῳ τούτῳ γέρας ἦν ἐκ Θεοῦ δαιο μόνων κρατεῖν. Πρόφασις δὲ αὐτῷ τοῦ φιλοσοφείν ἐγεγόνει φόνος δν οὐχ ἑκὼν ἔπραττε, Βούπαις γὰρ ἤδη ῶν περὶ τὴν Μαρίαν λίμνην πρόβατα νέμειν Περὶ διακὸν τῆς Αἰγύπτου, Sozom. lib. γι, cap. 29: Διολκόὸς ὁ ἀπὸ, Λεχαίου έως Κεγχρεῶν τύπος, Hesych. Plin. lib. v. cap. 4, de Isilio: Augusta cervice Peloponnesum contingit Hellas. Cormthiacus hine, illine Suronicus appellatur sinus. Lechea hinc, Cenchree illine angustiarum termiui, longs et ancipiti navium ambitu, quos magnitudo quodam, cui precationem addebat, varii generis morbis ægrotos liberarit. Hunc etiam dicunt ita postea esse aqua intercute per corporis tumorem gravatum, ut ex domuncula in qua degebat, per ostium, nisi prius una cum eo postes ejus detraherentur, exire non posset. Et cum in lecto jacere nequiret, circiter menses octo in latiore sella consedit, et more suo agrus curavit: atque ipse interim quod meliuscule non haberet, minime succensuit. Imo potius et ægrotos et alios qui ad se visendum veniebant, consolatus est, et ut pro anima ejus precarentur, petiit: 183 perinde atque nihil de corpore sollicitus esset, quod et validum nihil profuisse, et agrum nihil sibi nocuisse dixit. Tum autem apud Scetim quoque celeber monachus Marcus virtutem atque pietatem meditatus est: junior item Macarius. Præterea Apollonius, et preclarus Moses Athiops. Ex quibus divinus Mare cus ab ineunte ætate mitis valde et modestus fuit: memoria tanta præditus, ut ea supra alios sacras Litteras teneret. Adeo autem Deo charus fuit, ut de eo, suo ipsius respondens nomini Macarius, Cellarum presbyter, cum gravi asseveratione confirmarit, baud unquam se, sicuti aliis, illi tradidisse, plaustris transvehi prohibet. Ab ea navium transvectione Græci eas angustias Stoixby vocant. Qualis etiam transvectio ad Egyptum est, de qua Plin. lib. v, cap. 9: Naves plicatiles humeris transferunt, quoties ad cataractas ventum est. Ad quem fortasse locum monachi isti vixere. '

€99 δείσας δὲ τὸ δίκην δοῦναι, ἀνὰ τὴν ἔρημον φυγάς ἦν. Ἐν ὑπαίθρῳ δ' ἐκεῖσε διάγων, έπειτα βραχύ τι οἰκίδιον ἑαυτῷ κατεσκεύασεν· ἐν ᾧ εἴκοσι πρὸς τοῖς πέντε διεβίω ἔτη. Φιλοσοφῶν δὲ, πολλὴν ὡμολόγει χάριν τῇ συμφορα, καὶ τὸν φόνον σωτήριον ἔλεγεν, ἅτε αὐτῷ πρόξενον τῆς φιλοσοφίας καὶ τοῦ ἀγαθοῦ βίου γεγενημένον. Ο δὲ ᾿Απολλώνιος τον πλείστον τοῦ βίου χρόνον ἐμπορικῶς διαζήσας, πρὸς γῆρας ἤδη ἐλαύνων, τὴν Σκῆτιν κατέλαβε. Συνιδὼν δὲ ὡς διὰ τὸ τῆς ἡλικίες Έξωρον οὔτε γράφειν, οὔτ᾽ ἄλλο τι οἷός τέ ἐστι μεταχειρίσασθαι, είδη παντοίων φαρμάχων καὶ ἐδεσμάτων & τοῖς κάμνουσι λυσιτελεῖν ᾤετο, οίκοθεν ὠνησάμενος, καὶ ταῖς τῆς ἐρήμου μοναῖς προσβάλλων, ἑκάστῃ ἄχρις ἐνάτης ώρας πε quæ iis qui sacris initiati sunt. a sacerdotibus accl- λαχών, ἐπὶ παιδιᾷ τῶν τινα ἐμηλίκων ἀπέκτεινε· pere ſas est, sed angelum descendentem ei dare solitum esse, cujus manum ipse usque ad juncturam ejus viderit, affirmavit. Macario autem honor ille a Deo obtigit, ut demonibus imperaret. Occasio ei et causa, ut monasticam philosophiam sequeretur, fuit cades, quam inconsulto patravit. Cum enim jam adolescentulus esset, et oves ad Mariam Jacum pasceret, in ludo æqualem quendam suum interemit. poenam autem delicti timens, in solitudinem profugat: et sub dio ili agens, postea tugurium sibi parvum condidit, in quo viginti quinque annis vixit. In eo vitæ instituto magnas Deo de casu suo egit gratias, cædemque eam salutarem sibi esse dixit, videlicet quod ea sibi philosophiæ ejus meliorisque vitæ causa exstitisset. Porro Apollo- ριῄε:, θεραπεύων τοὺς κάμνοντας. Καί γε ξένην nius, cum plurimam vite partem in mercatura και τα ηλλαγμένην, ἐπιτηδείαν δ' ὅμως αὐτῷ ταύ transegisset, in ætate affecta Scetim se contulit. την τὴν ἄσκησιν καινοτομήσα;, οὕτω διὰ βίου ἐπι Et cum propter senectam jam ingravescentem et λιτεύσατο. Ἐπεὶ δ᾽ ἐτελεύτα τὸν βίον, ἄλλῳ τινὶ τὰ inutilem, neque scribere, neque aliud quidquam φάρμακα παραδοὺς, τὰ ἴσα ποιεῖν ἐκέλευε, δι' οὗ καὶ recte tractare posset, omni genere medicamen- σωτηρίας τυχεῖν ἐλπίδα προυτίθει. torum atque cibariorum, quæ ægrotis convenire arbitrabatur, ære suo comparato, in solitudinem ad monachorum domicilia afferebat, et quotidie ad nonam usque horam sic circuibat, invalidus curans. In hac ille nova quidem, et ab aliis variante, sibi tamen conveniente, atque a se primum inventa virtutis exercendæ ratione, vitam peregit. Moriturus autem, alii cuidam remedia ea dedit, et idem officium illum obire jussit, per quod consequendæ etiam salutis spem proponebat. 184 CAPUT XXXVI. De lose thiope, Paulo, Pachone, Stephano, et altero Mose. Περὶ Μωσέως τοῦ Αἰθίοπος, Παύλου, Παχών, Στεφάνου καὶ ἑτέρου Μωσέως. Ο δ' Αιθίοψ Μωσῆς τὴν τύχην δοῦλος ὤν, διὰ φύσ σεω; μοχθηρίαν τῆς οἰκίας τοῦ δεσπότου ἠλαύνετο λῃστεύειν δὲ μαθών, μετὰ βραχὺ τοῦ ληστρικού συντάγματος καθηγήσατο. Πλείστα δ' ἀνόσια είργασμένος, καὶ τολμηρὸς περὶ φόνους γενόμενος, ἔχ τινος περιπετείας τὰ τῶν μοναχῶν ὑποδύεται· καὶ φιλοσοφεῖν ἀθρόον κατήρχετο, εὖ μάλα προσβαίνων τῇ ἀρετῇ. Τῇ προτέρᾳ δὲ διαίτῃ καὶ εὐεξίᾳ πρὸς ἡδονῶν φαντασίας αὖθις ὑποθελγόμενος καὶ ἐρεθιζόμενος, ἀσκήσεσι ποικίλαις τὴν σάρκα λίαν ἐκτῆξαι ἐφιλονείκει. Καὶ ποτὲ μὲν ἄρτῳ μόνῳ δίχα όψου ἐχρῆτο· πῆ δὲ πλείστον ἔργον ἀνύων, ἐπὶ πεντή κοντα, ἡμέρας ἑκάστης, ἐποίει εὐχάς. Καὶ ἐξ δὲ ἔτη κατὰ συνέχειαν διετέλεσεν, ὁλοκλήρου; νύκτας διά Moses autem Athiops, conditione servus, propter naturæ suæ improbitatem ex heri sui domo profugit: atque ubi prædari dilicisset, paulo post praedonum cohortis præfectus fuit. Εt cum nefaria Et malla scelera peregisset, et ad cædes patrandas audax factus esset, ex præfracta quadam temeritate monasticam ingressus est vitam, philosopharique prorsus incepit, strenue admodum ad virtutem grassans. Quod autem priore vitæ instituto, et corporis valida constitutione, rursum ad voluptatem per imaginationes incitatus alliceretur, variis exercitiis carnem domare summopere conteudit. Et quandoque quidem solo pane absque obsonio usus, quandoque autem plurimo opere perfecto, ad quinquaginta die quolibet precationes fecit. γων, ἑστὼς ἐπὶ προσευχαῖς· μήτε γόνυ κλίνων, Et sex continuis annis noctes totas pervigilio exegil, stans atque orans, ita ut neque genua inclinaret, neque prorsus oculis ad somnum propendens conniveret. Porro noctu monachorum domicilia circumiens, clam uniuscujusque hydriam auferebat,' eamque aqua repletam in locum suum repo - nebat. Idque ingentis laboris fuit, propterea quod inde locus ubi aqua fluebat, aliis quidem decem, nonnullis autem viginti, quibusdam etiam triginta stadiis abesset. Perlongo vero tempore pristinam saum retinuit robur, quamvis multum studii in hoc collocaret, ut id debilitaret, el carnem diuturna arumna extenuaret. Dicunt autem, aliquando prædones eum quatuor, qui officinam quietis suæ μήθ' ὅλως μύων πρὸς ὕπνον τοὺς ὀφθαλμούς. Καὶ νύκτωρ δὲ τὰς οἰκήσεις τῶν μοναχῶν περιιών, ύφαι ρεῖτο λάθρα τὴν ὑδρίαν ἑκάστου· καὶ πληρῶν ὕδατ τος, κατὰ χώραν αὖθις ἐτίθει. Λίαν γὰρ ἦν ἐργῶδες αὐτῷ· καὶ γὰρ στάδια διεἶχεν ὁ τόπος ὅθεν ἔῤῥει τὸ ὕδωρ, ἄλλῳ μὲν δέκα, ἑτέρῳ δὲ εἴκοσι, καὶ ἄλλῳ τριάκοντα· ἐς πολὺ δὲ τοῦ χρόνου ἐπὶ τῆς προτέρας Ισχύος διέμεινε. Καίτοι γε πολλὴν εἰσενεγκὼν τὴν σπουδὴν ὥστ᾽ αὐτὴν καθελεῖν, καὶ τὴν σάρκα τη μακρᾷ ταλαιπωρίᾳ ἐκτῆξαι. Καὶ δὴ λέγεται ληστάς ποτε καταδραμόντας τὸ τῆς ἡσυχίας αὐτῷ ἐργαστής ριον, συλλαβέσθαι πάντας καὶ δῆσαι· ἐπ' ώμων τε θέμενον, τέσσαρες δ' ἦσαν, ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν αὐτ τοὺς ἀγαγεῖν, καὶ τοῖς Πατράσιν ἐπιτρέπειν τὸ ποιη-

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. τέον περὶ αὐτῶν· μηδὲ γὰρ εἶναι τοῦ λοιποῦ αὐτῷ percurrebant, cepisse, vinxisse, atque in humeros θεμιτόν ἔλεγε, μηδένα κακώς ποιεῖν. Καὶ γάρ φασι, μηδενὶ μηδέποτε τοσαύτην ἀπὸ κακίας εἰς ἀρετὴν ἐγγενέσθαι μεταβολήν. "Ωστ' εἰς ἄκρον μὲν αὐτῆς ἀπιέναι. ἄῤῥητον δέ τι δέος ἐμποιῆσαι τοῖς δαίμοσι. Καὶ τὰ παράδοξον, ὅτι καὶ πρεσβύτερος τῶν ἐν Σκήτε: ἐγένετο, καὶ ταῦτα πλείστους ἀπεκτονώς, όπηνίκα τοῦ τῆς ληστείας καθηγεῖτο συντάγματος. Τοιοῦτος δὲ ὤν, πολλούς καὶ λίαν ἀρίστους καταλέλοιπε μα θητάς. Αμφὶ τὰ πέντε δὲ καὶ ὀγδοήκοντα γενόμενος ἔτη, τὸν βίον ἀπέλιπεν. Ἐπὶ δὲ τῆς αὐτῆς ἡγεμο νίας καὶ Παῦλος διέλαμπε καὶ Παχών, Στέφανός τε καὶ Μωσής, Λίβυες μὲν ἄμφω τὸ γένος, καὶ Πιὼρ δ Αἰγύπτιος. Ὁ μὲν οὖν Παῦλος ἐν Φέρμῃ ἐφιλοσόφει ὄρος δὲ τοῦτο ἐν Σκήτει, οὐ μείους ή πεντακοσίους ἀσκητὰς ἔχον. Οὐδὲν δὲ εἰργάζετη· ἀλλ' οὐδέ τι παρά του ἐλάμβανε, πλὴν ὅσον ήσθιεν. Εὐχὰς δὲ καθ᾿ ἑκάστην ἀνελλιπεῖ; ἔπραττε, καθά τινα φόρον ἀποδιδοὺς τῷ Θεῷ, εἰς τριακοσίας τὸν ἀριθμόν. Ὡς ἂν δὲ μὴ γένοιτο αὐτῷ ἀστοχῆσαι τοῦ ἀριθμοῦ, τοσο αύτας ψηφίδας τῷ κόλπῳ ἐνθέμενος, ἐν ἑκάστῃ εὐχη, μίαν ἐκβάλλων ἐῤῥίπτει· ὧν δῆτ᾽ ἀναλωθει σῶν, δῆλον ἦν τὰς ἴσας εὐχὰς πεπληρώσθαι τοῖς λί θος. Παχὼν δὲ καὶ αὐτὸς ἐν Σκήτει φιλοσοφῶν, ἐκ νέου πάμπαν εἰς βαθὺ γῆρας ἐλάσας, οὔτε σῶμα, καίπερ ὑγιῶς ἔχον, οὔτε πάθος, ἀλλ' οὐδὲ δαίμων, αἰτιᾶσθαι εἶχον, ὡς ὀφειμένως καὶ ἀνάνδρως περί τὴν ἐγκράτειαν εἶχε, καὶ ὧν δεῖ κρατεῖν τὸν κατ' ἐκεῖνον φιλοσοφήσαντα. Στεφάνῳ δ' οἴκησις περὶ τὸν Μαρεώτην ἦν οὐ πολλῷ τῆς Μαρμαρικῆς ἀποθεν. Τῷ δ' ηκριβωμένῳ λίαν τῆς φιλοσόφου ἀσκήσεως ἐπὶ ἑξήκοντα ἔτε τι δόκιμος γέγονε μοναχός. Γνώριμος δ' ὢν τῷ μεγάλῳ 'Αντωνίῳ, πρᾶος λίαν καὶ σοφὸς ἐγε γόνει· καὶ ἐν ταῖς συνουσίαις τοσοῦτον ἡδὺς καὶ ὠφέλιμος, ὡς καὶ ἱκανῶς ἔχειν τὰς τῶν σφόδρα λυ που μένων ψυχὰς τῷ ἡδεῖ τῶν λόγων κατακηλεῖν, καὶ πρὸς εὐθυμίαν μεταῤῥυθμίζειν, εἰ καὶ χρόνῳ πολλῷ καὶ ἀπαραιτήτως εἰς ἀπαλλαγὴν εἶχον. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ περὶ τὰς οἰκείας συμφοράς τοιοῦτος ἐτύγ χανεν· ἀμέλει τοι καί ποτε πάθους ἀνιάτου αὐτῷ κατασκήψαντος, τὰ μὲν διεφθορότα τῶν μελῶν τοῖς θεραπεύειν εἰδόσι τέμνειν ἀνῆκεν· αὐτὸς δ' ὥσπερ ἄλλου πάσχοντος, τα συνήθη διαπραττόμενος, φύλλα φοινίκων ἐν χεροίν ἔχων, έπλεκε τὴν σειράν· καὶ τοῖς παροῦσι καθίστατο σύμβουλος, μὴ ἐπὶ τοῖς πα ρούσι δυσφόρως ἔχειν, ἀλλὰ μηδ' άλλο τι λογίζε σθαι, ἢ ὅτι περ πρὸς χρηστὸν τέλος & Θεὸς πράττειν, ἐκβαίνει· καί γε αὐτῷ συνοίσειν τοιούτων πειρω μένῳ δεινῶν. καὶ ὑπὲρ τῶν γεγενημένων ἴσως ἀμε πλακημάτων· ὧν ἄμεινον ἐνταῦθα μᾶλλον τὴν ἔκτι σιν ὑποσχεῖν, ἢ πρὸς τὴν μέλλουσαν ταμιεύεσθαι βιοτήν. Μωσῆν δὲ πραότητι καὶ ἀγάπῃ ἐσάγαν παρειλήφαμεν εὐδοκιμήσαι, καὶ ἰάσεις δὲ κατορθῶσαι πλείστας μόνῃ εὐχῃ, καὶ ταῦτ᾽ ἀνιάτων παθῶν. sublatos in ecclesiam deportasse, et patribuz quid de eis statuerent, permisisse: nefas esse dicentem, et in posterum biali quidquam alicui ipse inferret. Neque unquam quemquam fqisse ferunt, qui tantopere notatus a viliis ad virtutem suτnmam, quam pertigit, pervenerit. Incredibilis vero fuit dæmonibus terror. 185 Et quod supra opinionem omnium est, presbyter etiam in Sceti factus est, cum quidem quamplurimos eo tempore quo latronum manum duxerat, interemisset. Et quia talis erat, multos cosque optimos post se refiquit sectatores. Et vitam eirciter annum octogesimum quintum finivit. Eadem ætate etiam floruit Paulus, et Pachon, et Stephanus et Moses, genere utrique Libyes, et præterea Pior Ægyptius. Paulus in Pherme, qui mons in Sceti est, nionasticam vitam egit, non pauciores quam quingentos monachos habens. Nihil autem operis fecit: neque a quopiam quidquam præterquam quod ederet accepit. In orationibus quotidie sine intermissione se exercens, eas veluti quoddam tributum ad trecentas numero Deo offerebat. Ne autem abeo numero aberraret, totidem lapillos in sinum deposuit, et ad precationes singulas singulos ejiciebat calculus. Quibus ad eum modum consumptis, precationes totidem absolutas ei esse constabat. Pachon qua que in Sceti monasticam exercuit, a juventute ad multum usque senium. Neque vero corpus, quod validum alioqui obtinebat, neque affectio aliqua, atque adeo ne dæmon quidem ipse deprehendere in eo potuit, quod mollius se, aliterque quam virum deceat, in temperantiæ studio et rebus eis quas supprimere philosophum monasticum convenit, gesserit. Stephano autem circa Mareoten non longe a Marmarica domicilium fuit. Hic accurato atque exacto ejus generis philosophiæ instituto, annis sexaginta spectatus fuit monachus. Quod autem notus etiam Antonio magno fuerat, mitis valde et sapiens evasit. In familiaribus colloquiis. tam suavis et commodus, ut facile eorum qui vet maximo tenerentur mærore, animos verborum, gratia demulceret, et ad moderationem et jucunditatem traduceret, quamvis tempore molto illi consolationem onem aversati essent. Quin etiam in suis ipse ærumnis talem se præstitit. Atque aliquando incurabili malo correptus, membra quidem affecta medicis curanda atque secanda per misit: ipse vero perinde atque alius in eo casu esset, solitum laborem continuans, et palmaruui folia in manibus habens, catenam complicuit: atque eis qui cum eo erant auctor suasorque fuit、 ne casus hujus vitæ ægre ferrent, nec aliud quidquam cogitarent quam quod ad finem bonum Bea adjuvante evaderet. 186 Sibi, quod talibus expeteretur ærumnis, idque propter perpetrata forte peccata, commodum utque vtile esse dixit: quæ peccata hic luere præstaret, quam ut ad futuram punienda reservarentur vitam. Mosen autem gloriam ingentem mansuctudine et charitate consecutum esse accepimus: qui etiam ægritudines plurimas, atque eas incurabiles, precatione sola senavit.

CAPUT XXXVII. De fior. Didymo, Arsesio, Ammonio, et fratribus qui Macri seu Longi appellati sunt. Pior admodum adolescens monasticam philoso❤ phiam complexus, cum paternam relinqueret domum, votum Deo nuncupavit, nunquam se propinquorum suorum cuiquam in conspectum venturum esse. Postquam vero quinquagesimo anno post soror ejus vivere illum accepit, continere seipsam non potuit: atque indicio, quod ei præter opinionem omnem acciderat, in immensam sublata lætitiam, summopere, ut eum videret, expetivi. Quapropter loci ejus episcopum flens atque vociferans rogavit, ut in Scetim litteras daret, quibus eficeret, ut frater ad eam mitteretur. Ille femine senectutem miseratus, monachorum antistitibus, ut Pior mitteretur, scripsit. Is, ut hoc faceret, jussus, cum contra niti non posset (non enim Ægyptiis, imo etiam aliis monachis ſas est, imperata non facere), in patriam venit, fratre alio secum ducto. Atque ubi pro foribus paternarum æd'um fuit, præsentiam suam sorori insinuavit. Et cum strepitum pedum ejus sentiret, et janua aperta strideret, oculis connivens, de nonine sororem compellans: c Ego, inquit, Pier -sum, frater tnus: conspectu meo, sicuti visum tibi est, fruere.» Atque illa quidem fratrem satis intuita, Deo, qui desiderium ejus implevisset, gratias egit: ipse autem ad fores precatione habita, rursum discessit, et in regionem solitam revertit Com autem puteum foderet, amaram in eo invenit aquam: ad quam tamen, ea utens, ad mortem usque permansit. Tam sublimis vero temperantia ejus post obitum primum ipsius cognita est. Cum enim alii in loco co philosophandum sibi esse statuissent, perferre id non potuerunt. Mea porro sententia, nisi sibi ita perdurandum esse proposuisset, non difficile ei fuisset, oratione sola aquam eam in dulçeın vertere: quippe qui eo loco, ubi nulla esset, eam elicuerit. 187 Cum enim Moses, quem diximus, puteum foderet, et jam ad profundam altitudinem pervcntum esset, neque vena aliqua liquorem ullum polliceretur, adeo ut jam desperaret, et laborem tantum relinqueret: obiter circa meridiem Pior η advenit, et primum cum salulavit, deinde pusillanimitatem et incredulitatem fodientium reprehendit. Sub læc. ubi in fossam descendisset, et ligone tertium terram impulisset, derepente seaturiens prodiit aqua, et pureum replevit. Atque ubi petiit, ut ad precationem abire sibi liceret, et illi ut cibum cum eis caperet, rogarunt: morem illis non gessit, non ea de causa se venisse dicens, effectura autem esse id cujus causa venerat. Eadem tempestate multi circa Scetim magni Antonii floruere Τοῦ λοιποῦ μηδένα τῶν οἰκείων ὄψεσθαι. Soz. floc est: Nunquam se postea propinquorum suorum quemdam visurum esse. P.or 'nambulans cibum capiebat. Cuidam auΚΕΦΑΛ. ΛΖ'. ሃሰ Περὶ Πιέρ, Διδύμου, 'Αρσησίου, Αμμωνίου, καὶ τῶν ἀδελφῶν, οἷς Μακροὶ ὄνομα ήν. Ἐκ πάνυ δὲ νέου Πιὼρ τῷ φιλοσοφείν προσχωρή σας, όπηνίκα τὴν πατρώαν οἰκίαν ἀπέλιπεν, σύμ φωνα ἐποίει θεῷ ὥστε μηδενί ποτε τῶν οἰκείων εἰς ὄψιν ἐλθεῖν. Ἐπεὶ δὲ μετὰ πεντήκοντα ἔτη μάθης τοῦτον ἡ ἀδελφὴ ζῇν, κατέχειν ἑαυτὴν οὐκ εἶχε, τῷ παραλόγῳ δὲ τῆς μηνύσεως ὑπὸ ἀμέτρου ληφθείσα χαρᾶς, περὶ πλείστου ἐποίει τοῦτον θεάσασθαι· καὶ ὀλοφυρομένη τὸν παρ' ἐκείνοις κατηντιβόλει ἐπίσκοπον, τοῖς ἐν Σκήτει γράψαι τὸν ἀδελφὸν πέμπειν. Καὶ ὁ μὲν ἐλεήσας τοῦ γήρως τὴν ἄνθρωπον, τοῖς καθηγηταῖς ἔγραφε τον Πιώρ πέμπειν. Καὶ δὴ κελευσθεὶς, ἐπεὶ μὴ ἀντιτείνειν εἶχε (μηδὲ γὰρ θεμι· τὸν εἶναι Αἰγυπτίοις μοναχοίς, οἶμαι δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις, ἀπειθεῖν τοῖς ἐπιταττομένοις), πρὸς τὴν πατρίδι ἧκε, καὶ ἄλλον τῶν ἀδελφῶν συμπαραλα σών. Ως δ' ἔξω τῆς πατρικῆς οἰκίας ἐγίνετο, τὴν παρουσίαν ἐμήνυεν. Ἐπεὶ δὲ τοῦ ψόφου τῶν ἐκείνης ποδῶν ἤσθετο, καὶ τὸ θυρίδιον ἐκλαυτία, μύσας τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἐξ ὀνόματος προσείπε τὴν ἀδελφήν, ἐπειπών· «Εγώ Πιώρ ὁ σὸς ἀδελφός· καὶ δὴ τῆς θέας ἐς ὅσον βούλει ἀπόλαυε.» Ἡ μὲν οὖν ἱκανῶς θεασαμένη, χάριτας ώμολόγει Θεῷ, τῆς ἐφέσεως εἰς πέρας ἐλθούσης· ὁ δὲ παρὰ τὴν θύραν εὐξάμενος, ἀνεχώρει αὖθις, καὶ ἐπὶ τὸν εἰωθότα χῶρον ἐχώρει. Ανορύξας δὲ φρέαρ, πικρόν εὗρε τὸ ὕδωρ· ὁ δὲ παρέμενε μέχρι τελευτῆς τοῦ πικροῦ ἐκείνου μετα λαμβάνων. Τὸ δὲ τῆς ἐγκρατείας ἐκείνῳ ὑπερφυὲς μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν διεγνώσθη· ἄλλων γάρ ᾑρημένων ἐπ' ἐκείνῳ τῷ τόπῳ φιλοσοφείν, ἀφόρη τον ἦν. Ἐγὼ δ' οἶμαι, εἰ μὴ καὶ οὕτω ἐφιλοσόψει, όμως μή χαλεπὸν εἶναι εὐχῇ μόνῃ καὶ εἰς γλυκείαν ποιότητα μεταστῆσαι τὸ ὕδωρ· ὃς καὶ μὴ ὂν ἀναβλύσαι ἐποίησε. Φασὶ καὶ γάρ ποτε τοὺς ἀμφὶ τὴν προειρημένον Μωτέα φρέαρ ορύσσοντας, ἐπεὶ εἰ; βάθος τε μέγα κατῄεσαν, καὶ οὐδ᾽ ἡ φλέψ ὑπισχνείτο ἀνάδοσιν δίυγρον, ἀπαγορεύειν ἤδη μέλλειν, καὶ τὸν τοσοῦτον κόπον ἐᾷν. Μέσης δ' ἡμέρας ἐκ τοῦ παρο ήκοντος τὸν Πιὼρ ἐπιστάντα, ἀσπάσασθαι πρότερον, εἶτα μικροψυχίαν καὶ δυσπιστίαν ὀνειδίσαι αὐτοῖ;· μετὰ δὲ τοῦτο κατελθόντα τὸ ἔρυγμα, τῇ σκαλίδι τρίτον πλῆξαι τὴν γῆν παραχρῆμα δὲ πηγάσαι τὸ ὕδωρ, καὶ πληρῶσαι τὸ ὄρυγμα. Ἐπεὶ δ᾽ ἐπ᾽ εὐχὴν ἀπιέναι ήτες, δεομένων ἐκείνων τροφῆς μετασχεῖν, οὐκ ἠνέσχετο, ἐπειπὼν μὴ ἐπὶ τούτῳ ἥκειν, ἡνύσθαι δὲ αὐτῷ δι' δ παραγέγονε. Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν χρόν νον πολλοὶ τῶν μαθητευθέντων τῷ μεγάλῳ 'Αντωνίῳ διέπρεπον περὶ Σκῆτιν· ὧν γηραλέοι Ωριγένη; καὶ Δίδυμος καὶ Κρονίων ἦσαν· ὁ δὲ Κρονίων καὶ ὑπὲρ τὰ δέκα καὶ ἑκατὸν διαγέγονεν ἔτη. Πρὸς δὲ τούτοις σύγχρονοι τούτοις Σεραπίων ὁ μέγας, Πουτουδάστης τε καὶ ᾿Αραίων, καὶ ὁ περιβόητος ᾿Αρσήσιος· οἱ τῇ τοιαύτῃ καταγεγηρακότες φιλοσοφία, τῶν τῇδε μου tem causam ejus rei inquirenti, Nolo, inquit, cura corporis ut justo opere, sed succisivo tantum uti, ne scilicet cibo capiendo aliqua ex parte voluptate corporis anima fruatur.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XI. ναστηρίων προΐσταντο. Τούτων ὁ μὲν Δίδυμος οὐδενὶ discipuli: in quibus grandavi lucre, Origens, ἀνθρώπων συνέμεινεν ἄχρι; οὗ ἐτελεύτα, καίπερ Didymus et Cronion, qui etiam centum et decem ἐννενήκοντα ἔτη βιού;· ὁ δ' Αρσήσιος τοῖς ἑπται- annos natus, excessit. Insuper eodem cum eis κόσι τῶν νέων συγγνώμην παρείχεν· ἀφώριζε δὲ tempore exstitere, Serapion magnus, Putubasles, τους προκόψαντας, λέγων ως «Ο νέος ἀφορισθείς, Arsion et præclarus Arsesius: qui in philosophia καταφρονητής γίνεται· ὁ δ᾽ εἰς ἀρετὴν προήκων, ha consenterunt, et monasteriis praefuerunt. Ex θάττον τῆς ἐπιτιμήσεως λαμβάνει τὴν αἴσθησιν. eis Didymus nulli cohabitavit homini, ad extremum Τῶν δ᾽ αὖ μέσην ἀγόντων τὴν ἡλικίαν πολλοί τε καὶ usque vitæ diem, quamvis nonaginta vixisset anἀγαθοὶ ἦταν· ἐν οἷς Αμμώνιός τε καὶ Εὐσέβιος, nos. Arsesius autem juvenibus lapsis delicti πρὸς δὲ Διόσκορος ἐγνωρίζοντο, οἱ ἀδελφοὶ μὲν gratiam faciebat, ælate autem et virtute proveἀλλήλοις ήστην· Μικροί δ' ἐκ τῆς ἡλικίας εἶχον ctiores excommunicabat, verbis hisce utens: 4 Juἐπώνυμον. Αμμώνιον δὲ λόγος ἐπὶ τόσον φιλοσοφίας venem quidem, si per excommunicationem repuἐλθεῖν, εἰς τόσον δὲ καὶ ἡδονῆς καὶ ῥαστώνη; γενέ- dietur, despectorem Geri: qui vero in virtute σθαι ὑπέρτερον, ὡς πλὴν ἄρτου μόνου μηδὲν ἕτερον profecisset, eum celeriter oljurgationis sensum γεύσασθαι πυρὶ συγγενόμενον. Εἰσάγαν δὲ καὶ φιλο- percipere.» Eorum porro qui in media stalaque λόγος ἐγένετο, ὥστε καὶ τὰ Ὀριγένους καὶ Διδύμου essent atale, multi et boni fuere monachi. In eis καὶ Εὐαγρίου σπουδάσματα γενναίως διεξελθεῖν. Ammonius et Eusebius, præterea Dioscorus ct Ἐπὶ τόσον δὲ ἀπερίεργο; ἦν, ὡς σύναμ' Αθανασίῳ Euthymius, qui cum fratres essent, propter corτῷ μεγάλῳ συνέκδημος εἰς Ρώμην γενόμενος, poris staturam Longi sunt appellati. Ammoniun μηδὲν ἄλλο τῶν τῆς πόλεως ἐκκρίτων ελέσθαι καθ fama est eo laudis in philosophia hac pervenisse, ιστορήσαι, μόνον δὲ τὸ Πέτρου και Παύλου μαρούσ et adeo voluptate et deliciis omnibus superiorem ριον, καὶ τὸν οἶκον ᾧ τὰ ἱερὰ ἐκείνων τεθησαύρι fuisse, ut præter panem solum nihil cocti degustaσται σώματα. Εἰς ἐπισκοπῆς δὲ χειροτονίαν συλλαμ rit. Valde etiam litterarum et eruditionis studiosus βάνεσθαι μέλλων, ἐπεὶ πολλὰ τοὺς ἐπὶ τοῦτ' ἐλθόντας fuit, ita ut Origenis et Didymi et Evagrii scripta λέγων οὐκ ἔπειθε, μαχαίρᾳ τὸ δεξιὸν ἀποτεμὼν οὖ;, diligenter et feliciter legeret Adeo vero a • Κἂν νῦν ἄπιτε, ἔφη· ἐπεί τοί γε τοῦ λοιποῦ οὐδ' curiositate abfuit, ut Athanasium magnum Romam αἱρούμενων ὁ τῆς Ἐκκλησία; νόμος εἰσδέχεται· comitatus, ex praclaris præcipuisque urbis ejus χρῆναι γὰρ τὸν ἱερέα σῶον εἶναι.» Ως δ' ἀναχω rebus non aliud spectandum sibi censuerit, quam ρήσαντες παρὰ τῶν ἡγουμένων περὶ πολλοῦ τὰ τοι Petri et Pauli martyrium, et ædem eam in qua αῦτα Ἰουδαίοι; εἶναι εἶπον· τῇ δὲ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλη- illorum corpora veluti thesaurus sunt condita. σίᾳ ἐν οὐδενὶ τὰ τοιαῦτα τίθεσθαι, ἢν μόνον τοῖς 188 Porro cum ad episcopalem aliquando conἔνδον καὶ τοῖς τρόποις ἄρτιος εἴη ὁ ἱερεύς· αὖθις secrationem al ducendus esset, et ad eos nulla, ὑποστρέφοντες συλλαβεῖν ἐπειρῶντο· ὁ δὲ ἦ μὴν qui illum ejus rei gratia convenerant, dixisset, καὶ τὴν γλῶσσαν ἐκτεμεῖν διώμνυτο, εἰ βίαν αὖθις neque tamen eis quod volebat, persuasisset, amἐπάγειν πειρῷντο. Εν νῷ δ᾽ ἐκείνων τὴν ἀπειλήν putata sibi auricula dextra: • Vel nunc demum, θεμένων, κατὰ χώραν εἴων τὸν μέγαν. Καὶ ἐξ ἐκεί inquit, abite, quandoquidem deinceps etiam volenτου Αμμώνιος ὁ παρώτης ὠνόμαστο. Τοῦτ' αὐτὸ ἐ; tem Ecclesiæ constitutio non recipit Sacerdotem ὕστερον καὶ Εὐάγριος πέπονθεν ὁ φιλόσοφος. Καὶ namque integrum atque immutilatum esse oporοὗτος γὰρ ὑπὸ Θεοφίλου τοῦ Ἀλεξανδρείας εἰς ἐπισ let.» Alque ubi qui ex præcipuis ad ipsum missi σκοπὴν καθελκόμενος, τέχνῃ παντοίᾳ χρησάμενος, erant, ab eo discederent; et a Judæis quidem τὴν ἱερωσύνην ἀπείπατο, μηδὲν μέντοι ἀκρωτηριά talia observari et magnifieri, Ecclesiam autem Dei σας τοῦ σώματος· καί ποτε τῷ ᾿Αμμωνίῳ τούτῳ parvipendere, si modo animo et moribus salvus περιτυχῶν, ἀστεῖζόμενος κατεμέμφετο λέγων, ὡς commodusque sit episcopus, inter se dicerent; ad κακῶς πράξεις μάλα, καὶ ἐνέχεσθαι δίκας διδόναι eum reversi, comprehendere tentarunt. Ibi ille: Θεῷ τῇ τοῦ μέλους διακοπῇ. Ο δ' Αμμώνιο;, D. Si vim ei inferre pergerent, linguam quoque sibi • Σὺ δὲ ἄρα, ὑπολαβὼν εἶπεν, ὦ Εὐάγριε, οὐκ οἴει recisurum esse, adjuravit. › Quibus minis illi τὰς ἀξίας διδόναι δίκας, διὰ φιλαυτίαν τὴν γλῶσσαν perpensis, in loco suo virum magnum reliquerunt. ἀποτεμὼν καὶ μὴ τῇ δοθείσῃ πρὸς πολλῶν ὠφέλειαν Et ex eo tempore Ammonius παρώτης quasi χρησάμενος χάριτι; ν ᾿Αλλὰ περὶ μὲν Εὐαγρίου aure carentein dicas, cognominatus est. Hoc idem in μετά βραχύ διαλήψομαι. Evagriɔ philosopho accidit. Nam cum a Theophilo Alexandrino ad episcopatum traheretur, ubi artibus variis se excusando usus essel, sacerdotali dignitati, sibi ea interdicendo, nuntium remisit non tamen summo aliquo corporis membro resecto. Atque is ubi in Ammonium istum incidisset, urbane eum carpsit, male admodum fecisse Deoque ob membrum resectum pœnas daturum esse, inquiens. Ad quem subinferens Ammonius, • Tu vero, inquit, ο Evagri, an non condignas persolves ponas, qui propter φιλαυτίαν, hoc est, niSocr. Arsenium vocal. Ammonius, comes Athanasii, Romæ non aliud quam S. Petri et Pauli martyrium spectavit. Ammonius, παρώτης, hoc est, sine aure, cognominatus. Inviti olim admodum homines pii ad episcopatuni evehebantur, Εt profugit, Socrat. Μηδὲν ἀκρωτηριάσα; τοῦ σώματος.

"08 mium tui ipsius amorem, linguam resecueris, et ea quæ tibi ad utilitatem multorum concessa est gratia, usus non fueris?» Verum de Eragrio paulo post dicemus. 189 CAPUT XXXVIII. De monte Nitria, et loco a Gellis dicto Item de alio loco, cui nomen est Rinocurura, et de sunelis, Dionysio, Mela et Solone. Circa Scetim mons est, quem accolæ Nitriam vocant, propterea quod vicus quidam vicinus ei est, in quo nitrum colligitur. In eo monte ingeus est hujus generis philosophorum multitudo, et monasteria contigua non pauciora quam quin-· quaginta. Eurum quaedanr sunt, in quibus monachi communiter, quædam in quibus seorsim habitant. Est et alios locus ad interiorem solitudinem vergens, et ab istis stadiis septuaginta distans, að monasticam exercendam perquam commodus. Cellarum is nomen habet, quod monachorum ibi p domicilia non continenter, sed sparsión constructa sunt. Tantum vero ea inter se dissita fuere, ut ea incolentes alius alium nec cernere nec audire posset. In hebdomade autem senel, primnario et Dominico die, in ecclesiam convenire soliti erant. Quod si eo die quis non comparuisset, satis constabat, eum vel ærumna vel morbo aliquo oppressum fuisse. Porro ad eum visendum non simul ommes, sed diverso tempore veniebant, pro se quisque quod ei suppeteret, ad illum curandum, commodum morbi afferens remedium. Absque hoc si esset, alius alium non adibat: præterquam si quis discendi causa sermones animæ utiles et salubres auditurns, eum audiret, qui ejus rei peritus esset. Cellas quoque eas illi inhabitabant, quibus ad summum philosophiæ hujus pervenire, et sibi ipsis ductores esse contigisset: ut recte ab aliis segregati, quietemn sequi et sibi ipsis vivere possent. De Steli, et qui ibi philosophiati sunt, monachis, hæc dixisse satis sil. Naul si sin gula oratione persequenda essent, metus esset, ne in eam prolixius productam, reprehensionis quispiam aculeum immitteret. Et cum illi suum sibi vivendi modum instituissent, fieri necessario aliter non potuit, quin varie, ut par est, pro cujusque slatis captu, opera, mores, instituta, et dietas dispertirent. Alius item locus, cui nomen Rhinos curura fuit, multis ex eo tempore indigenis monachis celeber fuit. Inter eos insignes fuere Dionysius qui ad partem urbis Aquilonarem domunculam suam habuit: 19O Mela ille, qui eo tempore ecclesiam ejus loci gubernabat: et Solon, Melæ simul et frater germanus, et in sede ipsa successor. De Mela illud memoria proditum Sic hodie in ho monte viginti duo insignia sunt monasteria Græcorum monachorum, ordinis divi Basili, quæ tributi nomine Turcarum tyranno quotannis ex vinetis et olivetis suis pendunt sex millia oboloruna Turcicorum. Mous is a Christianis, ἅγιον δρος, hoc est, sanctus mons, dicitur: a Rulenis, Suvata hora. Rhinocurura ubs Ægypti, ab antiquis inΚΕΦΑΛ. ΔΗ. Περὶ τοῦ τῆς Νιτρίας Τρους καὶ τῶν λεγομένων Κελλίων, καὶ τῶν Ῥινοκουρούρων· καὶ περὶ τῶν ὁσίων, Διονυσίου; Μέλανός τε καὶ Σόλω νος. ᾿Αμφὶ δὲ τὴν Σκῆτιν ὄρος ἐστὶν 3 Νιτρία έγγω ρίως καλείται· καθέτι κώμη τις ταύτῃ ὅμορός ἐστιν, ἐν ᾗ τὸ νίτρον συλλέγουσιν. Ἐν δὲ τῇ Νιτρία ταύτη πολύ τι πλῆθος ἀνδρῶν φιλοσόφων ἐστί. Καὶ μοναστήριά εἰσιν ἐν τούτῳ οὐχ ἧττον ή πεντήκοντα συνεχῆ ἀλλήλοις· ὧν τὰ μὲν κατὰ συνοικίαν εἰσὶ, τὰ δὲ καὶ καθ' ἑαυτὰ τὴν οἴκησιν ἔχει. Πρὸς δὲ τὴν ἐνδο τέρω τούτοιν ἔρημον ἕτερός ἐστι τόπος ἀμφὶ στάδια διεστώς ἑβδομήκοντα, πρὸς τὸ φιλοσοφείν δεξιος ἔχων, ὃς Κελλία προσαγορεύεται· ὅτιπερ οὐ κατά συνοικίας, ἀλλὰ σποράδην τὰ τῶν μοναζόντων εἰσὶν σἰκήματα. Ἐπὶ τοσοῦτον δ' ἕτερον ἑκατέρου διέχει, ὡς τοὺς ἐνοικοῦντας τούτοις μήθ' ὁρον ἀλλήλους, μήτ' ἐπαίειν. Εἰσάπαξ δ' εἰς ταυτὸν τῆς ἑβδομάδος συντρέχουσιν ἐκκλησιάζοντες τῇ πρώτῃ καὶ κυρια νύμῳ τῶν ἡμερῶν. Εἰ δέ τις κατὰ ταύτην μὴ φανείη, δηλός ἐστιν ή τινι πάθει ἢ νόσῳ κατισχυμένος. Καὶ δὴ κατὰ θέαν ἀπιᾶσιν αὐτοῦ οὐκ ἐν ταυτῷ, ἀλλ᾽ ἐν διαφόροις καιροῖς, ὅ τι λάχοι ἑκάστῳ πρὸς θερα πείαν ἐπιτήδειον καὶ τῆς νόσου ἀλεξιφάρμακον εἰσε κομίζων. Ανευ δὲ τῆς προφάσεως ταύτης οὐκ ἂν τις παρ' ἄλλον ἦχοι ἐκτὸς, εἰ μή τις ὡς μαθησόμε μενος παραγένοιτο, λόγων ἀκοῦσαι ψυχῇ πραγματ τευομένων τὴν λυσιτέλειαν παρὰ τὸν δ; τὰ τοιαῦτα φράζειν ἐπίσταται. Ἐκεῖνοι δὲ τοῖς τοιούτοις οἰκοῦσι πελλίοις, οἷς ἐς ἄκρον τῆς φιλοσοφίας ἀνιέναι συνέβη καὶ σφᾶς ἄγειν ἰσχὺς ἐστι, χωρισθεῖσι τῶν ἄλλων δι' ἡσυχίαν· καὶ καθ' ἑαυτοὺς ἔχουσι τὴν διατρι δήν. Περὶ μὲν οὖν Σκήτεω; καὶ τῶν ἐνθάδε φιλοσο φούντων τοσαῦθ᾽ ἡμῖν εἰρήσθω. Τὸ γὰρ τοῖς καθ' ἕκαστον τούτων ἐπεξιέναι δέος ὑφέρπει με, μηκυν μένην τὴν γραφήν μώμου τις επαφήσοι κέντρον. Εκείνοις γὰρ ιδίαν πολιτείαν συστησαμένοις, έπε ἀναγκες ἦν καὶ ἔργα καὶ ἤθη καὶ ἀγωγήν τε καὶ δίαιταν πρόσφορα ἡλικίᾳ ἑκάστῃ ὡς εἰκὸς διανείμαι. Καὶ ἄλλος δὲ τόπος, ᾧ Ρινοκούρουρα ἦν όνομα, πολλοῖς οἴκοθεν ἀνδράσιν ἐξ ἐκείνου τηνικαῦτα διέ λαμπεν· ὧν ἐπίσημοι τῷ φιλοσοφεῖν ἐγένοντο Δ:0νύσιος, ὃς τῷ πρὸς βορράν τῆς πόλεως μέρες τὸ η φροντιστήριον εἶχε· καὶ Μέλας ἐκεῖνος ὁ κατ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ τὴν τῶν 'Ρινοκουρούρων ἐκκλησίαν ιθύνων· καὶ Σόλων, ὃς κασίγνητος τῷ Μέλανι δν, καὶ τοῦ θρόνου ἐγεγόνει διάδοχος. Περὶ δὲ Μέλανος ἱστορούσιν, ὡς ἡνίκα οἱ τῆς ὁμοουσίου ὑπεριστάμενοι πιο στεως τῶν ἐκκλησιῶν ἐξηλαύνοντο· ἐπεὶ καὶ οἱ τὸν colis sic dicta, quorum mutilati fuere nasi. Stephanus. Οὗτοι ἐπεισάκτοις, ἀλλ' οἴκοθεν ἀνδράσιν ἀγαθοῖ; hoc est, non advenis, sed originariis bonis viris. Melæ, Rhinocarureo episcopo, qui ab Arianis ad cum expellendum missi fuerant, propter reve‐ rentiam ejus exsihum remittunt.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XI. Μέλανα ἐξῶσαι κατέλαβον, εὗρον μὲν ἐκεῖνον τοῖς est. Cum de ecclesiis ὁμοουσίου, consubstantialis, τῆς ἐκκλησίας λύχνοις ενασμενίζοντα, οἷά γε υπηρετῶν ἔσχατον· τάς τε γὰρ θρυαλλίδας κατείχε, καὶ ἐπίρροπος ἦν τὴν ἐσθῆτά τε καὶ τὴν ζώνην· περὶ δὲ τοῦ ἐπισκόπου πυθόμενοι, ἀποκρίνασθαι αὐτὸν τοῦτον μηνύσαι· ἀγαγεῖν δὲ τοὺς ἄνδρας παρὰ τὸ ἐπισκοπεῖον· καὶ οἷά γε τῇ ὁδῷ κεκμηκότας, τοῖς ἐνοῦσι θρέψαι, τράπεζαν παραθέμενον. Μετὰ δὲ τὴν τροφὴν νιψάμενος, ἐκείνοις γὰρ διηκονεῖτο ἑστιωμέ νοις, ἑαυτὸν κατεμήνυσε τοὺς δ' ἐν θαύματι τὸν άνδρα πεποιηκότας, δηλῶσαι οὗ χάριν ἧκον· τῇ γε μὴν πρὸς αὐτὸν αἰδοῖ ἄδειαν αὐτῷ φυγῆς παρασχεῖν· τὴν δ᾽ ἀποδοχῆς ἀξιώσαντα ἀποκρίνασθαι μὴ ἂν ἐλέσθαι ταυτὰ τοῖς ὁμόφροσι τῶν ἱερέων παθεῖν, τὸ το ἄκοντα πρὸς τὴν ὑπερορίαν ἀφῖχθαι· ἀλλ' ἐκοντι Adei defensores exigerentur, atque eo qui ipsum quoque ejicerent, advenissent, repererunt eum veluti servorum extremum ecclesiæ lucernis adornandis hilariter incumbentem. Lucernarum enim lineos funiculos in manibus habebat, veste simul et cingulo sordidatus. Atque cum illi episcopum requirerent, indicaturum se cis illum respondit, eosque in domum episcopalem duxit: atque ubi is eis de via fessis, nunsa apposita, pro rerum tenuium copia cibum dedisset, atque edentibus ministrasset, sublata niensa manus lasit, et seipsum eis indicavit. Illi virum admirati, causam adventus sui cum ostendissent, remittere se ci exsilium, propter reverentiam ejus, dixerunt. Quod τὴν ὑπερόριον ὑπομεῖναι φυγήν. Οὗ δὴ γενόμενος, posteaquam accepisset, eis respondit, non idem Στ᾽ ἐκ νέου τῷ φιλοσοφεῖν εἰθισμένος, διὰ πάσης ἀρετῆς ἤχων περιβόητος ἦν. Σόλων δὲ τὸν ἐμπορι τὸν βίον ἀπαρνησάμενος, τὸν τίμιον μαργαρίτην ὠνεῖτο. Ὑπὸ γὰρ τῷ ἀδελφῷ Μέλανι καὶ τοῖς ἐκεῖσε διδασκάλοις τὸ βιοῦν μεταθέμενος, καὶ ἐπιμελῶς παιδευθείς, ὅτι πλείστην περὶ τὸ θεῖον ἐπεδείξατο τὴν σπουδήν· μάλιστα δ᾽ ἦν ἀγαθὸς τοῖς πέλας ἁπλότητε βίου χρώμενος. Τοιούτων δὲ καθηγεμόνων τὸ κατ' ἀρχὰς ἡ Ρινοκουρούρων ἐκκλησία επιτυχής γενομένη, ἐπὶ πολὺ τοῦ χρόνου διήρκεσε τοῖς ἐξ ἔθους χρωμένη θεσμοῖς, καὶ ἀγαθῶν ἀνδρῶν εὐφορίαν πηγάζουσα. 'Ο δὲ ξενίζον εἶχεν ἡ τοιαύτη ἐκκλησία, καὶ τῶν ἄλλων ἐπίσημον μάλιστα, ὅτιπερ τοῖς αὐτόθι κληρικοῖς κοινή τε ἦν οίκησις, καὶ τράπεζά τε καὶ ἀγωγὴ καὶ δίαιτα μία, καὶ πάντα δὴ τὰ λοιπά. Το σοῦτα καὶ περὶ τῶν Ρινοκουρούρων. se, quod alii consentientes sibi episcopi fecissent, commissurum esse, ut invitus solum exsilii causa verteret, sed sua sponte in exsilium iturum. Atque cum ibi esset, veluti qui ab adolescentia monasticæ philosophiæ assuevisset, omni genere virta - tis præclarus admodum fuit. Solon autem, ubi mercaturæ renuntiasset, pretiosam mercatus est margaritam. Nam sub fratre Mela ejusque loci magistris fideliter atque diligenter edoctus, mutatione vitæ plurimum in rebus divinis studii ostendit, et morum simplicitate erga proximos bonus maxime ſuit. Ecclesia Rhinocururæ postquam lain egregios primum duces nacta est, longo deinde tempore consuetis constitutionibus uti perrexit, et viros præclaros protulit. Illud porro novum, et inter alia maxime insigne in ecclesia e fuit, quod clerici ibi domicilium, mensam, merum institutum, et diætam unam, aliaque adeo omuia haberent communia. Ilæe de Rhinocurura. Περὶ τῶν ἐν Παλαιστίνῃ μοναχῶν, Ἡσυχα, Επιφανίου τοῦ Κύπρου, Σαλαμίνη, ᾿Αμμωνίου, Σιλβανοῦ καὶ Ζαχαρίου. 191 CAPUT XXXIX. De Palæstinæ monachis, Hesycha, Epiphanio Cyprio, Salanine, Ammonio, Sylvano et Zacharia. In Palæstina quoque eo tempore plurimi floruere solitarii philosophi. Adhuc enim superstites erant, quos, cum de Constantini imperio ageremus, diximus scientia et vita monastica effulgentes. Sed et alii cum illis institutis illorum enituere, qui virtutis profectu, non pœnitenda laude et gloria moἘν δὲ τούτῳ καὶ κατὰ Παλαιστίνην πολύ τι στι φος φιλοσόφων ήνθει ἀνδρῶν. Ἔτι γὰρ περιῆσαν τῷ βίῳ οἱ κατὰ τὴν Κωνσταντίου βασιλείαν ἡμῖν εἰρημένοι, τῇ μοναχικῇ πολιτείᾳ καὶ ἐπιστήμῃ ἐμπρέ ποντες. Καὶ ἄλλοι δ᾽ ἐπὶ τούτοις συνήκμαζον ταῖς ἐκείνων ἀγαθοῖς συνουσίαις, ἐς πολύ τι χρῆμα ἐπι διδόντες τῆς ἀρετῆς· καὶ προσετίθεντο τοῖς ἐνταῦθα nasteria auxerunt. Horum pracipuus fuit Hesyφροντιστηρίοις, οὐ τὴν τυχοῦσαν εύκλειαν τούτοις πορίζοντες· ὧν πρώτιστος Ησυχᾶς ἦν, ἑταῖρος ῶν ἐς τὰ μάλιστα τῷ παμμεγίστῳ τὴν κατὰ Θεὸν βιοτὴν Ἰλαρίωνι· πρὸς δὲ καὶ ὁ πολὺς τὴν ἀρετὴν Ἐπιφάνιος, δς πολλῷ χρόνῳ ὕστερον καὶ τῆς ἐν Σαλαμίνι τῆς Κύπρου ἐκκλησίας τὴν ἐπιτροπὴν ἔσχεν. Ὁ μὲν οὖν Ἡσυχᾶς τὸ τῆς ἡσυχίας ἐργαστήριον ἐπὶ Γάζης, ἔνθα δὴ καὶ ὁ ἑταῖρος εἴτ᾿ οὖν διδάσκαλος καὶ σύμπνους αὐτῷ Ἰλαρίων, εἶχεν. Ο δὲ ἱερὸς Ἐπιφάνιος περὶ κώμὴν τινὰ Βησανδούκην όνομα, ὅθεν καὶ ὥρμητο, νομού Ελευθερουπόλεως· νέᾳ δὲ πάμπαν τῇ ἡλικίᾳ ἀρίστοις χρησάμενος διδασκάλοις, καὶ παιδείας χάριν μοναστικῆς οὐκ ἐλάχιστον ἀνύσας ἐν Αἰγύπτῳ χρόνον, παρά τε τοῖς ἐκεῖσε δὴ καὶ Πα chas, Hilarioni illi, vita ea quæ secundum Deum est, longe præstantissimo, sodalis charissimus. Item virtute præclarus Epiphanius, qui longo post tempore ecclesiæ Salaminie in Cypro episcopus præfuit. Et Hesychas quidem quietis officinam apud Gazam instituit, eodem quo sodalis seu magister, in rebus omnibus secum consentiens Hilarion, loco; sacer autem Epiphanius, cirea quemdam vicum Besanducem, præfecture Eleutheropolis, ubi etiam ortus fuerat. Hic in prima ætate optimis usus præceptoribus, et doctrines monasticæ gratia longo tempore in Ægypto moratus, apud Ægyptios simul et Palestinos, per virtutis studium, insignem adeptus fuerat laudem: uec minus etiam apud Cyprios, apud

NICE HORI CALLISTI quos episcopatum gessit. Unde conjicere licet, ea de λαιστινοῖς, ἐπίσημον τι κλέος ἐκτᾶτο τῷ ἐπιπόνῳ τῆς causa præclaram cum ſamam per orbem omnem esse consecutum. Cum enim in ampla et maritima, eademque populosissima urbe sacrorum antistes esset, et cum illustri virtutis gloria civiles quoque res tractaret, brevi tempore non civibus solum, sed advenis etiam undecunque en appellentibus notissimus fuit, qui eum partim convenerunt et viderunt, partim ex sermonibus eorum qui illum viderant, cognoverunt. Prius autem quam in Cy. prum veniret, eo quo diximus tempore in Palæstina vitam egit, cum in monasteriis ibidem sancte et graviter admodum eniterent, Salamines, Plyschon, Malchion et Crispion, claro loco nati, et fratres, circa Betheleam vicum præfectura Gazz, studia virtutis exercentes. llabuerunt et ii Hilarionem magistrum. 192 Fertur namque, cum aliquando simul isti apud eum fuissent, et simul domum reverterentur, ex eorum medio Malchionem solum quodammodo raptum disparuisse: atque ubi rursum subito apparuisset, idem cum fratribus iter carpsisse et paulo post e vita excessisse, juvenilem quidem adhuc ætatem agentem, sed virtute et Dei amore non multum eis qui în tali studio consenuerunt, concedentem. Tum Aminon'us quoque decem fere stadiis ab eis distans, et circa vicum Chapharchonbran Gazæ subditum casam suain habens, clarus fuit, ex eo vico oriundus: vir qui accurate et constanter in instituto monastico perduraverit. Sed et Sylvanus in Palæstina ortus, eo, ut mihi videtur, tempore superstes ft: qui eum a Deo accepit honorem, ut angeli ei inservierint. Εt cum primum in Ægypto philosplatus csset, in montem Suna inde transiit: postea autem in torrente Gerara maximum, pulcherrimum et clarissimum bonorum virorum construxit monasterium: cui post cum admirandus pra:fuit Zacharias. Et CAPUT XL. Di Syria et Edessa monachis, Ephraim, Aphraate, Juliano, Barse et Eulogio, qui episcopatum in mvnasteriis gesserunt. Ex Ægypto et Palæstina, ad eos monachos qui in Syria et finitima ei Perside fulserunt, transeundum: qui cum Ægyptiis quam maxime certantes, quam plurimi et virtute clarissimi evasere. Circa Nis:bimal montem cui Sigoron nomen est, vitæ sanctitate celebres fuere, Batthæus, et Eusebius, el Barges, et Hallas, et Abbos, et Abdaleus, et Zeno, et Heliodorus, et Lazarus, qui episcopus etiam est factus. Qui quod non ita pridem novum hoe philosophim institutum exercere incepissent, forks, hoc est, pascentes, seu pabulatores, cognominati sunt: propterea quod tecta non haberent, ncc panem, aut vinum aut opsoniumn aliquod gustarent: sel continenter in montibus versantes, ἀρετῆς· ἔπειτα δὲ καὶ παρὰ Κυπρίοις, ὧν καὶ τῆς Ιερωσύνης ἡγήσατο· δι' ὧν εἰκάζειν ἔστιν, ὡς ἐντεῦ. θεν μᾶλλον ἀοίδιμον τὴν φήμην ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑφ ήλιον ἐκληρώσατο. Εν τε γὰρ πόλει μεγάλῃ καὶ πα ραλίῳ, καὶ όμιλον οὐκ ἐλάχιστον κεκτημένῃ τὸ ἱερα. σθαι λαχών, καὶ μετὰ περιφανοῦς τῆς ἐξ ἀρετῆς δια ξης πράγμασι πολιτικοῖς ἐμβαλών, ἐν βραχεῖ χρόνῳ οὐ τοῖς ἀστοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὅθεν δή ποτε καταίρουσι ξένοις γνώριμος ἐσάγαν ἐγένετο τοῖς μὲν καὶ εἰς πεῖραν ἥκων καὶ θεαθείς, τοῖς δὲ καὶ παρὰ τῶν ἰδόντων πυθομένοις τοιοῦτον εἶναι. Πρινὴ δ᾽ ἐς Κύπρον ἐλθεῖν, κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον ἐν Παλαι στίνῃ διέτριβεν· ὁπηνίκα δὴ ἐν τοῖς κατ' ἐκείνην φροντιστηρίοις σεμνῶς μάλα διέπρεπον Σαλαμίνης τε καὶ Φύσκων καὶ Μαλχίων· πρὸς δὲ καὶ Κρισπίων εὐπατρίδαι ὄντες καὶ ἀδελφοὶ ἀμφὶ Βηθελέαν κώμην, νομοῦ Γάζης, τὸ τῆς ἀρετῆς ἐργαζόμενοι μέλι. Καὶ οὗτοι δὲ διδασκάλῳ ἐχρήσαντο Ιλαρίωνι. Λέγεται γάρ ποτε ἅμα οὗτοι παρ' ἐκεῖνον γενόμενοι, ἅμα καὶ οἴκαδε ἀναστρέφειν· ἁρπαγήναι δέ πως ἐκ μέσου τούτων μόνον Μαλχίωνα, καὶ οὐδαμοῦ φαίνεσθαι αίφνης δὲ πάλιν ἀναφανῆναι, τὴν ἴσην ἐδὲν τοῖς ἀδελφοῖς διιόντα, καὶ μετὰ βραχύ μεταλλάξαι τὸ ζῇν, ἔτι μὲν ἐν νέᾳ τῇ ἡλικίᾳ, οὐ μέντοι παραπολύ τῶν ἐν φιλοσοφία γηρασάντων κατὰ τὸ τῆς ἀρετῆς θεοφιλὲς ἐνδεᾶ. Τηνικαῦτα δὲ καὶ Ἀμμώνιος έγνω ρίζετο, ἀμφὶ δέκα στάδια διεστὼς τούτων. Περὶ δὲ κώμην Γάζῃ ὑποκειμένην, Καφαρχονδρἂν ὄνομα, τάς οἰκήσεις εἶχεν, ἧς καὶ θρέμμα ἐτύγχανεν· ἀνὴρ εἰς ἀκρίβειαν καὶ ἀνδρίαν μοναστικής πολιτείας διαγε νόμενος. Ναὶ μὴν ἀλλὰ καὶ Σιλβανός τηνικαῦτα, οἱμαι, τῷ ζῇν περιήν, Παλαιστίνης ὁρμώμενος· ὃν λόγος ὑπ' ἀγγέλων ὑπηρετεῖσθαι γέρας λαβεῖν. Εν Αἰγύπτῳ γὰρ τὰ πρῶτα φιλοσοφήσας, ἐκεῖθεν ἐπὶ τὸ Σίναιον ὄρος μετέβαινεν. Ές ὕστερον δ' ἐν τῷ χειμάρρω Γεράρων μεγίστην τε καὶ καλλίστην καὶ λίαν ἐπίσημον ἀγαθῶν ἀνδρῶν μάνδραν ἐπήξατο, ἧς μετ' αὐτὸν ὁ θαυμάσιος ἀφηγήσατο Ζαχα ρίας. ΚΕΦΑΛ. Μ'. Περὶ τῶν ἐν Συρίᾳ καὶ Ἐδέσσῃ μοναχῶν, Ἐφραίμ καὶ 'Αφραάτου καὶ Ἰουλιανοῦ, Βάς σου τε καὶ Εὐλογίου, ἐν μοναστηρίοις τὴν ἐπισκοπὴν ἐσχηκότων. Ἐκ δὲ τῆς Αἰγύπτου καὶ Παλαιστίνης ἐπὶ τοὺς κατὰ Συρίαν καὶ τὴν δμορον Περσίδα διαλάμψαντας μετιτέον· οἱ δὴ πρὸς τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ διαμιλλώμεν να μάλιστα, εἰς πλῆθος ἅμα καὶ μέγεθος ἐπέδωκαν ἀρετῆς. Αμέλει ἀμφὶ μὲν Νίσιβιν περὶ τὸ Σιγόρων ὄρος καλούμενον, ἐπίσημον βίον εἶχον Βατθαῖος καὶ Ευσέβιος, καὶ Βαργῆς, καὶ ᾿Αλλὰς καὶ ᾿Αβδὼς, καὶ Διδάλεως, καὶ Ζήνων, καὶ Ηλιόδωρος, καὶ Λάζα ρος, ὃς καὶ ἐπίσκοπος ἐγεγόνει· οὓς δὴ καὶ Βοσκούς κατωνόμαζον, οὐ πάνυ πόρρω καινῆς φιλοσοφίας κατάρξαντας· οὕτω δ' ἐκάλουν σφᾶς, ὅτι περ οὔτ' οίκίαι παρ' αὐτοῖς ἦσαν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἄρτου ἢ οἴνου ἢ δψου τινὸς ἀπογεύοντο· ἀλλ᾽ ἀεὶ τοῖς ὄρεσι διατρίβοντες, κατὰ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας νόμου, εὐχαῖς

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XI. καὶ ὕμνοις τὸ θεῖον ἐγέραιρον· καὶ ἡνίκα καιρός de ecclesiarum more, precibus atque hymnis Deum colentes celebrarent. Et cum tempus cibi capiendi essel, pro se quisque falcem in manibus habens, et veluti pabulum inquirens circuibat, et herbas commodas nactus, eis vescebatur. 193 Atque ad hunc quidem isti modum novam agendæ vitæ philosophiam instituerunt. Apud Carras autem philosophatus est Eusebius, qui voluntario carcere seipsum, ut adiri non posset, cohibuit. Item Protogenes, qui post Vitum parœciam illam regebat: Vitum, inquam, inclytum illum monachum, quem ferunt cum primum inter imperatores apostolum Constantinum vidisset, sancte affirmasse, eum sibi dudum sæpenumero a Deo per apparitionem ostensum esse; proindeque sedulo cohortatum esse, ut quod suggessisset aique jussisset, citra exceprionem omnem obsequenter faceret. Porro Batthæus usque adeo a cibo sumendo abstinuit, ut vermes etiam ex dentibus ejus proreperent: Hallas septuaginta totis annis panem prorsus nou - attigit. Heliodoro tanta fuit temperantia, ut noctes plures pervigilaret, et jejunium hebdomadibus totis continuaret. Floruit tum etiam in Phadana (quo loco Jacob Isaaci Glius ex Palæstina veniens, uxorem suam virginem in matrimonium duxit, primumque ibi revoluto a puteo lapide gregen ejus potavit) Aonas ille, quem fama est primum ibi apud Syros accuratum hoc philosophiæ genus colere cœpisse quemadmodum id apud Ægyptios maguus fecit Antonius. Cum eo fuere et Gaddanas, et Azizu, in ejusdem virtutis laude concertantes. Multi vero et apud vicinam Edessam, et circum ea loca celebres floruere viri: inter quos clarissimi fuere, Julianus, atque apud Syros decantatus Ephraim, a quo multi libri Ecclesiæ sunt editi: de quibus certius in Constantii imperio commemoravi. Exstitere præterea Barses et Eulogius, qui ambo post longum monastici exer citii certamen episcopi sunt facti, non in urbe aliqua, sed honoris gratia in monasteriis suis episcopalem consecuti consecrationem; ita ut recte aliquis dignitatein eam tanquam premium seu { remunerationem pro exactissimo philosophandi καλοίη τροφῆς, ἅρπην ἕκαστος ἀνὰ χεῖρας ἔχων, και θάπερ νομήν διφῶντες περιίασι· καὶ τὰς προσφόρους περιτυχόντες τῶν βοτανῶν ἐσιτίζοντο. Καὶ τοῖς μὲν οὕτω καινή τις ενεοχμώθη φιλοσοφία. Περὶ δὲ Κάρ ρας ἐφιλοσόψει Εὐσέβιος, ἑκουσίᾳ καθείρξει ἑαυτὸν ἀπρόϊτον ἐπισχών. Ναὶ μὴν καὶ Πρωτογένης ὁ μετὰ Βίτον τῆς αὐτόθι παροικίας Επιτροπεύσας· Βίτον ἐκεῖνον τὸν ἀοίδιμον ἀσκητὴν, ὅν φασι τὴν ἐν βασι λεῦσιν ἀπόστολον Κωνσταντῖνον πρῶτον ἰδόντα, δια ισχυρίζεσθαι πάλαι πολλάκις τὸ θεῖον δι᾽ ἐπιφανείας αὐτὸν ὑποδεῖξαι· καὶ παρεγγυήσασθαι ὅ τι ἂν εἰσηγοῖτο, ἀμέσως πειθαρχείν αἱρεῖσθαι. Βατθαῖος δὲ · ἐπὶ τοσοῦτον ήλασεν ἀσιτίας, ὡς καὶ σκώληκας ἐκ τῶν ὀδόντων ἔρπειν. Αλλᾶν δὲ ἐπὶ ἑβδομήκοντα έτη ἄρτου τὸ παράπαν μή γεύσασθαι. Ηλιοδώρῳ δὲ τὸ ἐγκρατὲς ἦν, ὡς ἀὕπνους τὰς πολλὰς τῶν νυ κτῶν διακαρτερεῖν, καὶ τὴν νηστείαν ἐν ἑβδομάσι πλείσταις ἐπισυνάπτειν. Ηκμαζε δ' ἐν Φαδανᾷ της νικαῦτα καὶ 'Δώνης ἐκεῖνος. Τόπος δ᾽ ἐστὶ τὸ Φα- - δανὰ, ἔνθα Ἰακώβ, ὁ τῷ Ἰσαὰκ γεννηθείς, ἐκ Παλαια στίνης ἥκων εἰς γάμον ὡμίλει παρθένῳ οὔσῃ τῇ γυ ναικί· πρῶτός τε τὸν λίθον τοῦ ἐνθάδε φρέατος έχε κυλίσας, τὴν ποίμνην ἐπότιζε. Τὸν δ᾽ ἑώνην τοῦτον λόγος ἔχει πρῶτον παρὰ Σύροις κατάρξει τῆς ἐνθάδε πρὸς ἀκρίβειαν φιλοσοφίας· ὥσπερ δῆτα παρ' Αίγυπτίοι, τὸν πολὺν καὶ μέγαν ᾿Αντώνιον. Συνῆσαν δὲ τούτῳ καὶ Γαδδανᾶ; τε καὶ "Αζιζο;, πρὸς τὴν ἴσην ἀρετὴν ἁμιλλώμενοι. Πολλοὶ δὲ καὶ ἀνὰ τὴν ἐκ γει τόνων Εδέσσαν καὶ τὰ πέριξ ταύτης ἐπίσημοι ἄνδρες ἤνθησαν· ὧν οἱ εὐδοκιμώτατοι Ἰουλιανός τε ἦν, καὶ ὁ περιβόητος ἐν Σύροις Ἐφραίμ· ὃς καὶ πολλὰ βιβλία τῇ Ἐκκλησία Χριστοῦ καταλέλοιπε· περὶ ὧν ἀκριβέστερον ἐν τῇ Κωνσταντίου βασιλείᾳ διέλαΤον. Πρὸς δὲ τούτοις Βάρσης τε καὶ Εὐλόγιος ἦσαν, οἱ μετὰ τὸν πολὺν τῆς ἀσκήσεως ἆθλον, ἐς ὕστερον καὶ ἐπισκόπω ἄμφω ἐγένοντο, οὗ τινος πόλεως, τις μῆς δὲ χάριν, ἐν τοῖς ἰδίοις μοναστηρίοις, τὴν τῆς ἐπισκοπῆς κληρωσάμενοι χειροτονίαν, ἀμοιβὴν ὡς ἄν τις φαίη τῆς κατὰ Θεὸν ἀκριβεστάτης φιλοσοφίας τὴν τοσαύτην εἰληφότες ἀξίαν· καθὰ δὴ καὶ Λάζαρος ὁ πρὸ βραχέος μετὰ τὸν ὅσιον Ηλιόδωρον ἐν μνεία γεγενημένος ἡμῖν. ' instituto eos accepisse dicat. Sicuti et Lazarus, de quo paulo ante, post sanctum Heliodoruin, men· tionera fecimus. Περὶ τῶν ἐν τῇ Κοίλη Συρίᾳ καὶ 'Αντιοχείᾳ μου ναχῶν· ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν ἐν Γαλατίᾳ, Καπ παδικίᾳ τε καὶ Βιθυνίᾳ καὶ περὶ τὸν Εὔξεινον πόντον φιλοσοφησάντων ἀνδρῶν· καὶ δ' αἰτία δι' ἣν οἱ πάλαι ἀσκηταὶ μακροβιώτατοι διεγέ γοντο. Η δέ γε Κοίλη Συρία καὶ ἡ ὑπὲρ ταύτην, τῆς Αντιόχου μόνης ἐκτὸς, ὀψὲ καὶ βράδιον τὸν Χριστιανισμὸν παρεδέξατο. Πλὴν οὐδὲ αὕτη ἄμοιρος ἐκκλησιαστικῶν φιλοσόφων ἐγένετο· οἱ καὶ μᾶλλον ἀνδρείως τε εἶχον, ὅτι γε καὶ μίσος οὐ μέτριον μετ' ἐπιβουλῆς πρὸς τῶν ἐνοικούντων Ἑλληνιστῶν αὐτοῖς Octoginta. Sozom. PATROL GR CXLVI 194 CAPUT XLI. De Calesyria ct Antiochiæ monachis. Item de mo - nachis qui in Galatia, Cappadocia, Bithynia, et ad Pontum Euxinum philosophati sunt, et causa, cur veteres mʊnachi longævi fuerint. Coelesyria autem, et quæ supra cam est regio, sola Antiochia excepta, serius quidem Christianismumn suscepere, non tamnen ecclesiasticis philosophis caruere. Qui eo fortius ut viri egregii se gesserunt, quo majus in eo incolarum Græca superstitionis studiosorum, atque illis iusidianSupra cod. cap. 23.

Lium, flagravit odium: non illos quidem vindicta ἦν, ἥκιστα μὲν ἀμύνῃ χρωμένοις, εὐψύχως δὲ τὰς ulentes, sed magno animo illatas injurias et plagas excipientes. Qualis Valentinus ille fuit, quem alii Emesenum, alii Arethusium genere fuisse tradiderunt. Et alter ei cognominis monachus, et Theodorus, qui ambo a Tittis vico præfecturæ Apamea oriundi fuere. Item Marosas Nechelis ortus, Bassus, Bassones, et Paulus, cui patria fuit Termisus Hic cum multis in locis mulla monachorum cœnobia instituisset, et præclare plures ad philosophiam hanc consectandam cohortatus fuisset, postmodum in regione cui nomen est Jugatum, insigne et splendidum monachorum construxit domicilium, atque ibi vitam in senectute multa finivit. Monstratur eo loco adhuc, quod omnibus επιφερομένας ὕβρεις τε καὶ πληγὰς δεχομένοις. Οἷος Οὐαλεντῖνος ἐκεῖνος ἦν, ὃν οἱ μὲν Ἑμισηνὸν, οἱ δ' Αρεθούσιον τὸ γένος εἶναι ἔλεγον· καὶ τὸν ἕτερον, αὐτῷ δὲ ὁμώνυμον· καὶ Θεόδωρον· οἱ καὶ ἄμφω ἀπὸ Τιττῶν τοῦ ᾿Απαμέων ώρμῶντο νομοῦ· καὶ Μαρώσαν τὸν ἐκ Νεχείλων· καὶ Βάσσον, καὶ Βασσώνην, καὶ Παῦλον, ᾧ πατρὶς Τελμισὸς ἦν. Οὗτος δὲ πολλὰς συνοικίας μοναχῶν κατὰ διαφόρους τύπους συστησάμενος, καὶ καλῶς ἐπὶ τὸ φιλοσοφείν προτρέ ψας, ὕστερον τὴν ἐς τὸ Ἰευγάτον οὕτω καλούμενον χωρίον λαμπρὰν καὶ περιφανή συνοικίαν καταστη σάμενος μοναχῶν, ἐκεῖσε δὴ καὶ τὸν βίον ἀπέλιπεν εἰς βαθὺ γῆρας ἐλάσας. Δείκνυται δὲ καὶ ὁ τάφος ἐκείνου εἰσέτι πᾶσι κατάδηλος. Σχεδὸν δὲ καὶ ὅσους τῶν μοναχῶν διήλθομεν, μακρόβιοι πάντες ἐγένοντο, Καί μοι δοκεῖ τὸ οὕτως ἐπιπολὺ διαγενέσθαι τοῦ χρόνου οἰκονομῆσαι τὸ θεῖον, ὡς ἂν ἡ θρησκεία εἰ; ἐπίδοσιν προχωρήσει. Τῇ γὰρ τοσαύτῃ ἀκριβεῖ ἐπὶ μακρὸν πολιτείᾳ οὐ Σύρους μόνον, ἀλλὰ καὶ Περσῶν καὶ Σαρακηνῶν τοὺς πλείστους πρὸς τὴν σφετέραν πίστιν καθείλκυσαν· καὶ Ἕλληνας ὅτι πλείστους ἀρνήσασθαι τὸ οἰκεῖον παρεσκεύασαν σέβας. Καὶ ἐκ τούτων πάντων πλείστους μοναδικῆς φιλοσοφίας εἰς ἄκρον ἐλθεῖν ἔπεισαν, καὶ στίφους μοναχῶν ἐπίσης αὐτοῖς καθηγήσασθαι. Ενεστι δὲ συμβάλλειν, ὡς ἐκεῖθεν ἡ τοιαύτη αρξαμένη φιλοσοφία καὶ μέχρι Γαλατῶν καὶ Καππαδοκῶν καὶ τῶν ὁμόρων αὐτοῖς, καὶ περὶ τὸν Εὔξεινον πόντον καὶ Βιθυνίαν καὶ Ελλήσποντον έφθανεν· οἱ δὴ ἐκ παλαιοῦ τὸ δόγμα θερ μῶς πρεσβεύοντες, πολλοὺς τοὺς κατὰ Θεὸν φιλοσο φήσαντας ἔσχον· ὧν οἱ πλείου; κατὰ συνοικίας ἐν πόλεσι καὶ κώμαις ᾤκουν, ἅμα μὲν τὸ μήπω παραδέσει ἢ τύποις δή τισιν εἰθισμένοι τῶν πρόσθεν εξ ναι· ἴσως δὲ καὶ ὑπὸ τῆς τοῦ χειμῶνος χαλεπότητος, φύσει ψυχροτάτων ὄντων τῶν τῇδε χώρων, καὶ μάτ λιστα τῶν ἀνὰ τὸν Πόντον Καππαδοκών τε καὶ Γά λατῶν, οὐκ εὐχερὲς ἦν ἀνὰ τὴν ἔρημον διατρίβειν τοὺς πλείστους. Ὡς ἐπίπαν γὰρ οὐδὲ ἄμοιρα ἦσαν τὰ ὄρη τῶν τοιούτων φιλοσόφων. Προϊόντι γὰρ τῷ χρόνῃ τῇ σφοδρᾷ περὶ τὸ Θεῖον καὶ θερμῇ σπουδή ἐν δευτέρῳ τὰ τοῦ ψύχους ἦσαν. Τοῖς δ' ἐκεῖσε μέσ ρεσι πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι δοκίμως ἐβίωσαν, ὥσπερ μοι καὶ ἀλλαχοῦ εἴρηται· μετὰ δὲ τοὺς περὶ Εὐστά θιον καὶ τὸν πολὺν καὶ μέγαν Βασίλειον δοκιμώταται τῶν ἄλλων ἐγένοντο Λεόντιος ἐκεῖνος ᾧ ἐς ὕστερον ή τῶν 'Αγκυρανῶν ἐπιτράπη ἐπισκοπή· καὶ Πραπεία διος, δς καίπερ γηραλέος μάλα γενόμενος, πολλές ἐπεσκόπει πόλεις. Προέστη δὲ καὶ τοῦ ἐπισηματά του πτωχείου, ᾧ Βασιλειὰς ἐπώνυμον ἦν· Βασιλεία γὰρ τῷ πάνυ Καισαρείας ἐπισκόπῳ κατασκευασθέν, καὶ τὴν ἐκείνου ἐκληρώσατο κλῆσιν, ἐς πάνυ πόρρω περιγενόμενον. Εν μέντοι τῇ ᾿Αντιόχου πολλοι καὶ ἄλλοι διέλαμπον· ἐν οἷς μετὰ Ἰουλιανὸν καὶ 'Αφραί τὴν ἐκεῖνον Μαριανός τε καὶ Εὐσέβιος ἦσαν, Παλλά διός τε καὶ Συμεώνης καὶ ᾿Αβραάμης, καὶ ἄλλοι Ο notum est, sepulcrum ejus. Omnes vero prope quos recensuimus monachi, longævi fuere: id quod dispositione et providentia Dei mihi factum esse videtur, videlicet ut tam diuturno et exacto vitæ instituto incrementum religio caperet: quod non Syros tantum, sed et Persas atque Sarracenos plurimos ad fidem nostram pertraxit, et Græcæ superstitionis sectatores plerique ut cultum suum abnegarent, effecit. Ex quibus omnibus plurimi persuasi sunt, ut philosophiam monasticam summopere colerent, et ad eorum quos modo diximus, exemplum monachorum sodalitatibus præirent. Facilis autem conjectura est, hoc genus philosophiæ initio inde sumpto, ad Galatas usque et Cappodoces, finitimosque eis populos, item ad Euxinum Pontum, Bithyniam, et ellespontum pervenisse, qui sane antiquitus doctrinam Christianam flagrantibus animis complectentes, permultos divinæ hujus philosophiæ habuere sectatores. Quorum plures in communibus domiciliis per urbes et vicos habitarunt, vel quod nondum traditionibus et excmplis eorum qui dicti sunt, assuevissent, 195 vel quod propter hiemis asperitatem regiones illæ, et maxime Pontus, Cappadocia, et Galatia, natura frigidissimum sint, proindeque non facile plurimi in solis ibi locis degere possent. Verumtamen non omnino montes earum ab cjuscemodi philosophis vacui fuere. Tempore namque procedente, vehementi atque ardenti rerum divinarum studio frigus etiam cessit. Atque in eis partibus cum multi alii præclare vixere, quemadmodum alibi a me dictum est; tuin post Eustathium et Basilium magnum, præ cæteris celebres maxime fuere, Leontius ille cui deinde Ancyranus commissus est episcopatus: et Prapidius, qui quantumvis senex, admodum multas pro episcopo rexit urbes Præfuit vero nobilissimæ etiam illi hospitali domui, cui cognomen est Basilias nama Basilio magno Cæsariensi episcopo constructum pauperum domicilium, cum nomen ejus obtinet, tum ad tempora multa perdurat. AnSospi. Telmissum vicum esse dicit. Sozom ad ætatem usque suam et Theodosii Junioris imperium nonnullos ex hisce monachis durasse scribit. lib. vi, cap. 34. Sozom. habet Leo Suz. vicos.

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XI. πρὸς τούτοις, οἱ ἀκήρατον τὸ κατ' εἰκόνα διέσωζον. tiochiæ multi alii enituere monachi, in quibus seἘν δὲ τῷ παρακειμένω όρει τῇ πόλει, ὅ πολλοῖς λειμῶσιν ὡραῖτο, Πέτρος ὁ Γαλάτης διέπρεπε, καὶ ὁ τούτῳ ὁμώνυμος, ὁ Αἰγύπτιος - Ρωμανός τε, καὶ Σευήρος καὶ Ζήνων, καὶ Μωσῆς καὶ Μάλχος. Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τηνικαῦτα ἦσαν τὰς τῆς μοναχικῆς φι λοσοφίας ἀφιέντες μαρμαρυγάς· ἐν μὲν τῇ Χαλκιδέων ἐρήμῳ "Αβιτος καὶ Μαρκιανὸς καὶ ᾿Αβραάμης, καὶ πολύ τι ἄλλο πλῆθος οὐκ εὐαρίθμητον, σώματι παθητῷ τὴν ἀπαθὴ ζωὴν μετερχόμενοι· ἔν γε μὴν τῇ ᾿Απαμέων ᾿Αγαπητὸς καὶ Συμεώνης καὶ Παῦλος. Πούπλιος δ' ἐν Ζευγματέων ἐφιλοσόφει· ἐν δὲ τῇ Κυρεστών Ακεψιμᾶς ὁ πανεύφημος· ὅς οἰκίσκῳ βρα χυτάτῳ καθεῖρατο, ἐν ᾧ ἐξηκοντούτην χρόνον ὁσίως διήνυσεν, οὔτε εἰς λόγους ἥκων τινί. "Ην δὲ τῷ τότε καὶ Ζευγμάτιος ὁ πολύς, ὅς τὴν ὄψιν ἀφηρημένος, " οὐ καλύβην ᾤχει, ἀλλὰ περιῄει κύκλῳ τὸ ἀκραιφνές τῆς πίστεως καταγγέλλων. "Ων δὴ τὴν πολιτείαν ἄριστα κατὰ μέρος εκάστου Θεοδώρητος ο Κύρου ἐν τῇ φιλοθέῳ ἱστορία συνέγραψεν. Τούτων δὲ πάντων κοινὴ πολιτεία, ὡς εἰπεῖν, ἦν, τῆς μὲν ψυχῆς ὅτι πλεῖστον ἐπιμελεῖσθαι, καὶ ταύτην πρὸς ἀπαλλαγὴν τῶν ἐνθένδε εθίζειν· τὸν δέ γε πολὺν αὐτοῖς χρόνον εὐχῇ τε καὶ νηστεία καὶ ὕμνοις τῷ Θείῳ προσήκουσι διατρίβειν· σώματος δὲ παντάπασιν ἀμελεῖν, καὶ τῆς ἐπὶ τούτῳ ῥαστώνης τε καὶ ἐπιμελείας· χρημάτ των δὲ καὶ τῆς περὶ τὰ πράγματα ασχολίας πάμπαν ἀπεξενώσθαι, καὶ πρὸς τὴν κατ' ἀγγέλους βιοτήν ἁμιλλάσθαι. cundum Julianum et Aphraatem illum, Marianus fuit et Eusebius, Palladius et Symeones, Abra: hames et alii insuper, qui integrum atque immor· tale, id quod ad imaginem Dei conditum est, conservarunt In monte co pratis multis perquam amœno, qui urbi adjacet, Petrus Galata enituit, et cognominis huic Ægyptius. Præterea Romanus, et Severus, et Zeno, et Moses, et Malchus, aliique multi eo tempore monastica ibi philosophia splendidi et illustres fuere. In solitudine Chalcidis, Abitus, et Marcianus, et Abrahames, et quamplurimi alii, non facile sub numerum cadentes corpore perpessionibus obnoxio, vitam affectionibus vacuam, excoluere. Item in Apameensium crema Agapelus et Symeones, et Paulus. In Zeugnatensium autem solis locis Publius et Paulus philosoplati sunt. Item in solitudine urbis Cyri, Acepsimas ille decantatissimus, qui in tuguriolo exiguo inclusus sexaginta annos sancte ita peregit, ut neque conspiceret, neque alloqueretur queniquam). Fuit tum quoque magnus ille Zeugmatius, qui ocu lis captus, non in casam aliquam se abdidit, sed loca pleraque circumiens, sinceram fidei professionem annuntiavit. Quorum vitam sigillatim onnium pulcherrime Theodoretus Cyri episcopus, in Dei amantium historia conscripsit. 196 Porro omnium istorum commune, ut ita dicam, consilium et institutum erat, ut quam maximam anima curam gererent, eamque a rebus et studiis hujus vitæ per desuetudinem abalienarent, et longioris vite suæ tempus in precationibus, jejuniis hymnisque, et Deum decentibus laudibus cursumerent corpus autem deliciarumque ejus et voluptatis studium negligerent, nec non pecuniam et negotiorum occupationes omnino a se repellerent, et ad vitam angelicam imitatione contenderent. Περὶ Εὐαγρίου του φιλοσόφου, καὶ τοῦ βίου καὶ τῆς ἀγωγῆς αὐτοῦ. Μετά γε μὴν τὸν Σύρον Ἐφραὶμ ἐπισημοτάτω ἐγενέσθην καὶ τὴν κατ' ἄμφω φιλοσοφίαν Δίδυμος ὁ ᾿Αλεξανδρεύς, καὶ Εὐάγριος ὁ Αἰγύπτιος. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν Διδύμου, τίς τε ἦν, καὶ ὅτά συγγράμματα και ταλέλοιπεν, ἐν τῇ ἐνάτῃ μοι διείληπται τῶν ἱστο ριῶν· περὶ δὲ Εὐαγρίου βραχέα διεξελθεῖν δίκαιον, εἰ καὶ ἄμφω περὶ τὸ ὑγιὲς τῆς πίστεως δόγμα χω λαίνοντες ἦσαν, καίπερ πλεῖστα λόγων βέλη κατά τῶν τῆς ἀληθείας ἀφιέντες ἐχθρῶν. Οὗτος ἐξ 16ήρων εἶχε τὸ γένος, οἱ περὶ τὸν Εὔξεινον οἰκοῦσι πόντον. Σοφὸς δὲ λίαν καὶ ἐλλόγιμος ὁ ἀνὴρ ἐγεγό γει καὶ λεπτὸς μὲν νοῆσαι, φράσαι δὲ τὸ νοηθέν καὶ λίαν δεινός. Διάκρισίν γε μὴν εἶχεν εὐχερῶς συλλαβεῖν, ὅσοι τῶν λογισμῶν ἢ πρὸς ἀρετὴν, ἢ πρὸς κακίαν ἑώρων· ὑποθέσθαι δ᾽ ἱκανὸς πῶς χρεὼν τοὺς μὲν ἐπιτηδεύειν, τοὺς δ᾽ αὖ φυλάξασθαι. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν ἐνοῦσαν αὐτῷ τοῦ λόγου χάριν αἱ γραφαί παρα στήσουσιν ἂς καταλέλοιπεν· τὸ δὲ ἦθος μέτριος ἦν. Τύφου δὲ καὶ ὑπεροψίας οὐδαμῶς αὐτῷ τι προσήν. Theodor. lib. v, cap. 28. Sed et Christianæ jam inde ab initio idem qui monastics: vite finis est: carnis mortificatio, et spiritus renovatio. Atque ille demum vere ChristiaCAPUT XLII. De Evagrio philosopho, et vita institutisque ejus. Post Ephraim Syrum, celeberrimi in utraque philosophia fuere Didymus Alexandrinus, et Evagrius monachus Ægyptiacus. Caeterum de Didymo qui fuerit, et quæ scripta post se reliquerit, in nono historiæ hujus libro a me est dictum. De Evagrio autem æquum visum est hic pauca dicere: quainvis ambo isti in sana fidei doctrina claudicarent, utcunque plurima scriptorum suorum tela in veritatis hostes sint jaculati. Evagrius ex Iberibus, qui circa Euxinum Pontum colunt, genus duxit. vir sapiens et clarus admodum, inveniendo subtilis et ingeniosus, et in eloquendo quod invenisset, gravis et acer. Perfacile etiam, quænam cogitationes vel ad virtutem, vel ad vitia spectarent, dijudicavit, nec minus idoneus ad subjiciendum et docendum, ut ille quidem excolend, hæ autem cavendæ essent, fuit. Porro eam quæ in oratione cjus iuest gratiam, scripta quae edidit indicabunt Morum quoque singulari moderatione nus est, qui ad veterem monachatum quamproxime accedit. Sez mm. lib. vi. cap. 50.

νων κρότοις, καὶ πρὸς τὰς ἀδίκους τῶν λοιδωριῶν ἥκιστα ήσχαλλεν. Τούς γε μὴν ἱεροὺς τῶν λόγων ἄριστα ὑπὸ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ πεπαίδευτο· ἐγέ νετο δὲ αὐτῷ καὶ ἀρχιδιάκονος, όπηνίκα τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Εκκλησίας τὴν ἐπιτροπὴν εἶχεν. Ἐπεὶ δ᾽ ἀπὸ φύσεως ἀστεῖος μάλα τὴν ὄψιν ἦν, φιλόκαλός τε τὴν ἀναβολήν, τῶν τις ἐν τέλει ζηλοτύπως μάλιστα περὶ τὴν γαμετὴν ἔχων, μαθὼν γνώριμον αὐτῇ καθεστάναι, θάνατον αὐτῷ κρύφα ἐμηχανάτο. Καὶ εἰς ἔργον ἂν προέβαινε τὸ δεινὸν, εἰ μὴ κατ' ἐκείνην τὴν νύκτα φοβεράν τινα καὶ σωτήριον Έψιν κατέπεμπε τὸ θεῖον καθεύδοντι· ἐδόκει· γὰρ ὡς ἐπ' ἐγκλήματι συλληφθείς, δεσμώτης ἐκ σιδήρων χεῖρας καὶ πόδας ἦν. Ηδη δὲ μέλλων δικαστηρίῳ παρίστασθαι καὶ διδόναι τὴν δίκην, προσιών τις τὴν ἱερὰν τῶν Εὐαγγελίων πυκτὴν ὑπεδείκνυ, καὶ τῶν κατεχόντων ἀπαλλάττειν ὑπισχνείτο δεσμῶν, εἰ θάττον ἀναχωρήσοι τῆς πόλεως, καὶ τῷ πιστῷ τῆς πράξεως ὅρκον εἰς βεβαίωσιν προσαπήτει. Ο δ' ἐπιθεὶς τῇ βίβλῳ τὴν δεξιάν, ἢ μὴν ὧδε πράξειν ἐπώμνυτο· καὶ αὐτίκα τῆς πέδης λυθεὶς, καὶ τοῦ ὕπνου ἀνίετο· καὶ τὸν ὕπαρ τυρευόμενον διέφυγε κίνδυνον, τῇ θείᾳ ὀμφῇ πεισθείς. Καὶ προσήκειν ἑαυτῷ τὸν ἀσκητικὸν μετελθεῖν βίον ἐν νῷ θέμενος, ἐκ τῆς Κωνσταντίνου εἰς Ἱεροσόλυμα παρεγένετο· ἔπειτ᾽ ἐκεῖθεν κατά θέαν τῶν ἐν Σκήτει φιλοσόφων εἰς Αἴγυπτον ἧκε· καὶ περὶ τὸ τῆς Νιτρίας όρος τὴν ἀσκητικὴν καλύ τὴν ἐπήξατο. Τοῖς ἐν Σκήτει δὲ διαφέρουσι δυσὶ Μα καρίας, τῷ Αἰγυπτίῳ καὶ τῷ ᾿Αλεξανδρεῖ, συνεγέ VETO καὶ τὸν ἐκείνων βίον ζηλώσας, καὶ τὴν δι' ἔργων φιλοσοφίαν ἐκτήσατο. Επειτα τῷ προειρτ μένῳ ᾿Αμμωνίῳ ἐπὶ τῆς ἐχομένης βασιλείας συνήν. Τοσούτων δὲ τεραστίων αυτουργός ἐγεγόνει, ὅσων δηλαδὴ καὶ οἱ παιδευτεί. Εσπουδάσθη δὲ αὐτῷ καὶ βιβλία πλεῖστα καὶ ἀναγκαιότατα· ὧν τὸ μὲν Μο· ναχὸς ἢ περὶ πρακτικῆς τὴν ἐπιγραφὴν ἔχει· τὸ δὲ, Γνωστικός, ἢ περὶ τοῦ καταξιωθέντος γνώσεως. Ἐν κεφαλαίοις δὲ οὗτος πεντήκοντα τὴν διαίρεσιν ἔχει. Καὶ ἄλλο δὲ βιβλίον συνεγράφη αὐτῷ, ὁ ἀντίρ ῥησιν ἔχει πρὸς τοὺς πειράζοντας δαίμονας. Οκτὼ δὲ διαιρεῖται τοῖς τμήμασι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὀκτὼ λογισμῶν. Καὶ προβλήματα δὲ καταλέλοιπε προγνωστικά εξακόσια, καὶ στιχηρὰ δύο· τὸ μὲν ἐν πρὸς τοὺς ἐν κοινοβίοις ἢ ἐν συνοδίαις όντας τῶν μοναχῶν· τὸ δ᾽ ἕτερον πρὸς παρθενίαν ἀσκούσας προσφωνεί. Θαυμάσια δὲ πάντα, καὶ νοήμασι καὶ φράσει μεστῇ τὸ ἐπαγωγὸν ἐπαινοῦντα, καὶ οἷος γέγονεν ὁ ἀνὴρ, ὁ τούτοις ἐντυχών είσεται. Χρῆναι δ' ἡγοῦμαι καὶ ἐκ τῶν ἐκείνου βραχέα τῇ συγγραφή παραδοῦναι, καὶ μᾶλλον & περὶ μοναχῶν διεξ ρχε ται· ὧδε γὰρ κατὰ ῥῆμα φησίν. fuit, a fastu et superbia maxime alienus. Et sicuti Οὔτε γὰρ εἰς ἔγκον ἦρτο τοῖς ἐκ τῶν δικαίων ἐπαίjustarum laudum præconiis minime est ad arrogantiam sublatus, ita etiam conviciis injustis haudquaquam ad indignationem commotus. Sacras Litteras sub Gregoric Theologo optime addidicit: nam ejus quoque fuit archidiaconus, cum ille Constantinopolitanæ præesset ecclesiæ. Quod autem matura vultu esset venusto, et præterea vestitu eleganti uteretur, 197 ex magistratibus quidam zelotypia erga uxorem laborans, cum eum illi innotuisse cognovisset, clam ei cædem moliebatur. Et ad rem consilium id collatum fuisset, nisi ca ipsa nocte Deus horrendam quidem, sed salutarem visionem Evagrio dormienti exhibuisset. Videre nanique sibi visus est capitalis criminis causa se captum, atque in carcere manus pedesque ferreis catenis vinctum esse. Cum autem jam ad tribunal judicis sisti, et pœnas dare deberet, accessisse quemdam, qui sacrum Evangeliorum codicem ei ostenderit, et tam gravibus vinculis eum liberaturum promiserit, si quamprimum ex urbe discederet, et facturum se id esse jurisjurandi sacramento confirmaret: seque imposita libro dextra ad eum modum jurasse, simulque et compedibus solutum esse, ct e somno evigilasse. Ita ille divina visione persuasus, vigilando sibi structum atque creatum periculum effugit. Atque ubi in animo constituisset, ´decere se monasticam consectari vitam, Constantinopoli Ilierosolyma venit. Inde in Egyptum ad visendos, qui in Sceti philosophabantur, monachos profectus, ad montem Nitriam, monasticam sibi construxit casam, et ibi cam duobus Macariis, Agyptio et Alexandrino, qui alios antecellebant, fuit: quorum com æmularetur vitam, factis quoque ipsis philosophiam monasticam est consecutus. Deinde etiam ɛub Theodosii Junioris imperio, cum eo quem diximus Ammonio, est versatus, Prodigia autem eadem quæ præceptores ejus edidit. Libri ab co plurimi et maxime necessarii compositi sunt, inter quos quidam Monachus, sive de practice et operatrice virtute iuscriptus est: quidam Γνωστικός, hoc est, Cognitor, sive de co qui cognitionem est consecutus. llic in quinquaginta capita est divisus. Scripsit etiam librum alium, qui confutationem seu invectivam continet adversus tentatores da mones. Id opus in octo divisit sectiones, juxta octo deliberationum seu cogitationum numerum. Item problemata prognostica sexingenta. Et praterea στι χηρά, hoc est, versuum duos libros, reliquit: alterum ad eos qui in coenobiis aut in conventibus sunt, monachos: alterum autem ad eas quæ virginitatem colunt, sanctimoniales. Omnia vero scripta ejus admiranda sunt, et sententiis et elocutione ad persuadendum prorsus accommodata. Εt qui ea leget, qualis is vir fuerit, cognoscel. 198 Feropus autem esse puto, breviter quædam ex ejus operibus in historiam hanc inserere atque in primis quæ de monachis commemorat, hisce propemodum verbis Cum ipso Gregorio Nazianzeno eum Ægyptum petiisse, scribit Socr. lib. iv, cap. 25. Ἐπὶ τῆς ἐχομένης βασιλείας. Sucrat. cod. cap. 23.

ECCLESIASTIC.E IIISTORLÆ LIB. XI. ΚΕΦΑΛ. Μ. Ολα ὁ αὐτὸς Εὐάγριος ἓν τισι τῶν συγγραμμά των περὶ τῶν τότε κατὰ ῥῆμα διέξεισι μοναχῶν. CAPUT XLIII. Que Evagrius in quibusdam libris de ejus temporis monachis de verbo ad verbum scripserit. • Necessarium quoque est, vias eorum qui nobis præierunt, monachorum rite inquirere, et ad eas vitam nostram componere. Multa enim ab eis et dicta et acta sunt præclare. In quibus illud quidam dixit: Aridiorem et minus inæqualem diætam charitati conjunctam, celeriter, monachum ad indolentia portumn ducere. Idem fratrem quemdam, qui subinde noctu pavore turbabatur, spectris liberavit, ægrotis cum jejunii cultu inservire jussum. Non alia enim re facilius, interrogatus respondit, quam misericordia ejuscemodi terrores et pertur- • Αναγκαῖον καὶ τὰς ὁδοὺς τῶν προοδευσάντων μοναχῶν ὀρθῶς διερωτᾷν, καὶ πρὸς αὐτὰς κατορθοῦσθαι. Πολλὰ γάρ ἐστιν ὑπ' αὐτῶν ῥηθέντα τε καὶ πραχθέντα καλῶς· ἐν οἷς καὶ τοῦτό τις ἔφησεν, ὅτι τὴν ξηροτέραν καὶ μὴ ἀνώμαλον δίαιταν, ἀγάπῃ συζευχθεῖσαν, θᾶττον ἀπάγειν τὸν μοναχὸν εἰς τὸν τῆς ἀπαθείας λιμένα. Ὁ δὲ αὐτὸς ταρασσόμενός τινα νύκτωρ τῶν ἀδελφῶν, τῶν φασμάτων ἀπήλλαξεν, ἀσθενοῦσι μετὰ νηστείας ὑπηρετεῖσθαι προστάξας. Οὐδενὶ γὰρ οὕτως, ερωτηθεὶς ἔφησεν, ὡς ἑλέῳ τὰ τοιαῦτα κατασβέννυται πάθη. Τῷ δικαίῳ Αν τωνίῳ προσῆλθέ τις τῶν τότε σοφῶν· καὶ, Πῶς bationes exstingui. Antonium Justum conveniens διακαρτερεῖς, ὦ πάτερ, εἶπε, τῆς ἐκ τῶν βιβλίων παραμυθίας έστερημένος; Ο δ' Αντώνιος, Τὸ ἐμὸν βιβλίον, ὦ φιλόσοφε, ἔφησεν, ή φύσις τῶν γεγονότων ἐστίν· καὶ πάρεστιν, ὅτε βούλομαι, τοὺς λόγους ανα γινώσκειν τοὺς τοῦ Θεοῦ. Ἡρώτησέ με το σκεῦος τῆς ἐκλογῆς καὶ Αἰγύπτιος γέρων Μακάριος, Τί δή ποτε μνησικακοῦντες μὲν τοῖς ἀνθρώποις, τὴν μνημονευτικὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς ἀφανίζομεν· δαίμοσι δὲ μνησικακοῦντες, ἀβλαλεῖς διαμένομεν; Καμοῦ πρὸς τὴν ἀπόκρισιν ἀπορήσαντος καὶ παρα καλοῦντος τὸν λόγον μαθεῖν, Διότι, φησὶν ἐκεῖνος, τὸ μὲν πρότερον πάθος παρὰ φύσιν, τὸ δὲ δεύτερον κατὰ φύσιν ἐστὶ τοῦ θυμοῦ. Παρέβαλον κατ' αὐτὴν σταθερὰν μεσημβρίαν τῷ ἁγίῳ πατρὶ Μακαρίῳ καὶ λίαν ὑπὸ τῆς δίψης φλεγόμενος, ήτουν ὕδωρ πιεῖν· ὁ δέ φησιν, 'Αρκέσθητι τῇ σκιᾷ· πολλοὶ γὰρ ὁδοιποροῦντες νῦν καὶ ταύτης ἑστέρηνται. Εἶτα λό γους μου πρὸς αὐτὸν περὶ ἐγκρατείας γυμνάζοντος, θάρρει, φησὶν, ὦ τέκνον· ἐν ὅλοις εἴκοσιν ἔτεσιν οὔτε ἄρτου, οὔτε ὕδατος, οὔτε ὕπνου κόρον εἴληφα. Τὸν μὲν γὰρ ἄρτον μου ἤσθιον σταθμῷ· τὸ δὲ ὕδωρ ἔπινον μέτρῳ· τοῖς τοίχοις δὲ ἐμαυτὸν παρα κλίνων, μικρόν τι τοῦ ὕπνου μέρος ἀφήρπαζον. Ἐμηνύθη τινὶ τῶν μοναχῶν θάνατος τοῦ πατρός. 'Ο δὲ πρὸς τὸν ἀπαγγείλαντα, Παῦσαι, φησί, βλασ φημῶν. Ο γὰρ ἐμὸς πατὴρ ἀθάνατός ἐστιν. Ἐκέκτητό τις τῶν ἀδελφῶν Εὐαγγέλιον μόνον· καὶ τοῦτο πωλήσας, ἔδωκεν εἰς τροφὴν τοῖς πεινῶσιν, ἄξιον μνήμης ἐπιφθεγξάμενος ῥῆμα· Δι' αὐτὸν γὰρ, tem: Desine, inquit, blasphemare, et impie loqui: φησί, τὸν λόγον πεπώληκα τὸν λέγοντα, Πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς. Εστι δέ τις περὶ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν νῆσος, κατ' αὐτὸ τὸ Βόρειον, πέραν τῆς λίμνης κειμένη της καλουμένης Μαρίας· προσοικεῖ δὲ αὐτῇ μοναχὸς, τῆς παρεμβολῆς τῶν Γνωστικών δοκιμώτατος· ὅστις ἀπεφήνατο πάντα τὰ πραττόμενα ὑπὸ τῶν μοναχῶν πράττεσθαι δι' αἰτίας πέντε· διὰ Θεὸν, διὰ φύσιν, διὰ ἔθος, δι' ἀνάγ κην, διὰ ἔργον χειρῶν. Ο δὲ αὐτὸς ἔλεγε πάλιν μίαν μὲν εἶναι τῇ φύσει τὴν ἀρετήν· εἰδοποιεῖσθα: δὲ αὐτὴν ἐν ταῖς δυνάμεσι τῆς ψυχῆς. Καὶ γὰρ τὸ φῶς τὸ ἡλιακὸν ἀσχημάτιστον μὲν, φησὶν, ἔστι· ταῖς δὲ δι᾽ ὧν εἰσβάλλει θυρίσι σχηματίζεσθαι πέex sapientibus quidam: Quomodo, o pater, inquit, in monastica vita perdurare potes, qui consolatione ea quæ ex libris percipitur, careas? At liber meus, o philosophe, Antonius respondit, natura ipsa rerum creatarum est. In eis cum mihi visum est, oracula Dei legere licet. Interrogavit me aliquando electionis illud vas, senex Ægyptius Macarius, Quid. ita injuriarum erga homines memoriam retinentes, vim animæ reminiscendi enecaremus: adversus daemones autem, cum acceptorum ab eis malorum reminiscimur, detrimentum nullum sentiremus? Cum autem ego, quod responderem, non haberem, atque id discere vellem, rogatus ille: Propterea, inquit, quod prior illa affectio præter naturam, posterior autem secundum naturam iræ est. Adveni aliquando ipso meridionali tempore ad sanctum patrem Macarium; et quod siti admodum ardere, aquam ab eo petii. Et ille: Contentus esto,. inquit, umbra. Multi enim viatores et navigantes hac nunc carent. Deinde cum apud eum verba de continentia et temperantia facerem: Confide, inquit, o fili, et bono esto animo. Ego totis annis viginti neque panem. neque aquam, neque somnum ad satietatem cepi. 199 Panem namque meumn ad certum libræ pondus comedi, aquam ad constitutam mensuram bibi, et parieti acclinatus exiguam aliquam somni partem rapui. Monacho cuidam nuntius venit de patris morte, atque ille ad nuntianMatth. XIX, Pater enim meus immortalis est. Ex fratribus quidam unicum Evangelii librum in bonis suis habuit: quo et ipso vendito, pretium ejus ad esarientiam alimenta dedit, memoria digno verbo illo addito: Propter illud oraculum librum vendidi, quod dicit: Vende ea quæ habes, et da pauperibus 1. Insula quædam est circa Alexandriam, septentrionem versus, ultra lacum qui Maria dicitur, sita. Habitat in ea monacbus Gnosticorum ordinis celeberrimus, qui omnia quæ a monachis gererentur, ob quinque causas fieri dixit: propter Deum, propter naturam, propter consuetudinem, propter necessitatem, propter manuum opus. Idem ipse unam esse dixit.

natura virtutem, ejusque formam in aninæ viribus φυκεν. "Αλλος δέ τις τῶν μοναχῶν, Διὰ τοῦτο περιeffigiari. Nam et lumen solis ait sine forma esse: αιρῶ τὰς ἡδονάς, ἔφη, ἵνα τὰς τοῦ θυμοῦ περικόψει formam autem id recipere, per quas penetrat, fe- προφάσεις· οἶδα γὰρ αὐτὸν ἀεὶ μαχόμενον ὑπὲρ τῶν nestris. Alius quidam monachus: Propterea, in- ἡδονῶν, καὶ ἐκταράσσοντά μου τὸν νοῦν, καὶ τὴν quit, voluptates mihi subtrabo, ut iræ causamı et γνῶσιν ἀπιδιώκοντα. Ἔλεγε δέ τις τῶν γερόντων, occasionem præcidam. Scio enim illam semper ὅτι ῾Η ἀγάπη παραθήκας βρωμάτων ἢ χρημάτων propter voluptates oppugnari, menteinque meam τηρεῖν οὐκ ἐπίσταται. Ὁ δὲ αὐτὸς, Οὐκ οἶδα, φηperturbare, et cognitionem ipsam fugare. Ex semi- σὶν, εἰς ταυτὸν δὶς ὑπὸ δαιμόνων ἀπατηθείς. Ἐν bus etiam quidam dixit, Charitatem ciborum et μὲν οὖν τῷ ἐπιγεγραμμένῳ αὐτοῦ Πρακτικῷ ταῦτα pecuniarum depositum servare nescire. Idem: κατὰ λέξιν φησὶν Εὐάγριος· οἷα δὲ καὶ ἐν τῷ Γνω Non scio, inquit, eadem in re bis a dæmonibus me στικῷ αὐτοῦ διέξεισιν, ἀκουσώμεθα. Τέσσαρας deceptum esse. Ilæc ad verbum Evagrins, in eo ἀρετὰς καὶ τὰς θεωρίας αὐτοῦ παρὰ τοῦ δικαίου Libro quem Practicum inscripsit, exposuit. Quæ Γρηγορίου μεμαθήκαμεν εἶναι· φρόνησιν καὶ ἀνδρίαν, vero etiam in Gnostico suo dicat, audiamus. Qua- σωφροσύνην καὶ δικαιοσύνην. Καὶ φρονήσεως μὲν mor virtutes, earumque considerationes esse, a ἔργον ἔλεγεν εἶναι τὸ θεωρεῖν τὰς νοερὰς καὶ ἁγίας δυνάμεις δίχα τῶν λόγων· τούτους γὰρ ὑπὸ τῆς σο φίας δηλοῦσθαι παραδέδωκεν· ἀνδρίας δὲ τὸ ἐγκαρ τερεῖν τοῖς ἄθλοις καὶ πολεμούμενον, καὶ μὴ ἐμβατεύειν εἰς τὰ μὴ ὄντα. Καὶ τὸ παρὰ τοῦ πρώτου γεωργοῦ δέχεσθαι σπέρμα, καὶ ἀπωθεῖσθαι τὸν ἐπισπορέα, τῆς σωφροσύνης ἴδιον ἀπεκρίνατο εἶναι. Δικαιοσύνης δὲ πάλιν τὸ κατ᾽ ἀξίαν ἑκάστου λόγου ἀποδιδέναι, τὰ μὲν σκοτεινῶς ἀπαγγέλλουσαν, τὰ δὲ δι' αινιγμάτων σημαίνουσαν, τινὰ δὲ καὶ φανεροῦσαν πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἁπλουστέρων. Τῆς ἀλη θείας ὁ στῦλος ὁ Καππαδόκης Βασίλειος, Τὴν ἀπ ἀνθρώπων, φησίν, ἐπισυμβαίνουσαν γνῶσιν προσεχής μελέτη καὶ γυμνάσιον κρείσσονα ποιεῖ· τὴν δὲ ἐκ Θεοῦ χάριτος ἐγγενομένην δικαιοσύνη καὶ ἀοργησία καὶ ἔλεος. Καὶ τὴν μὲν προτέραν δυνατὸν καὶ τοὺς ἐμπαθεῖς ὑποδέχεσθαι· τῆς δὲ δευτέρας οἱ ἀπαθεῖς μόνοι εἰσὶ δεκτικοί· οἳ καὶ παρὰ τὸν καιρὸν τῆς προσευχῆς τὸ οἰκεῖον φέγγος τοῦ νοῦ περιλάμπον αὐτοὺς θεωροῦσι. Τῶν Αἰγυπτίων ὁ ἅγιος φωστήρ ᾿Αθανάσιος, Την τράπεζαν, φησί, Μωϋσῆς εἰς τὸ Βόρειον μέρος στῆσαι προσέταξε. Γίνωσκέτωσαν οἱ Γνωστικοὶ τίς ὁ πνέων ἐστὶ κατ' αὐτῶν, καὶ πάντα πειρασμὸν γενναίως ὑπομενέτωσαν, καὶ μετὰ προ θυμίας τοὺς προσιόντας τρεφέτωσαν. Ελεγε δὲ ὁ τῆς Θμουϊτῶν Ἐκκλησίας ἄγγελος Σεραπίων, ὅτι ὁ νοῦς μὲν πεπωκώς πνευματικὴν γνῶσιν, τελείως καθαίρεται· ἀγάπη δὲ τὰ φλεγμαίνοντα μόρια τοῦ θυμοῦ θεραπεύει· πονηρὰς δὲ ἐπιθυμίας ἐπιρρεούσας ἵστησιν ἐγκράτεια. Τοὺς περὶ προνοίας καὶ κρίσ σεως κατὰ σαυτὸν ἀεὶ γύμναζε λόγους, φησὶν ὁ μέσ γας καὶ γνωστικός διδάσκαλος Δίδυμος· καὶ τούτων τὰς ὕλας διὰ μνήμης φέρειν πειράθητι. Απαντες γὰρ σχεδὸν ἐν τούτοις προσπταίουσι· καὶ τοὺς μὲν περὶ κρίσεως λόγους ἐν τῇ διαφορᾷ τῶν σωμάτων καὶ τοῦ κόσμου εὑρήσεις, τοὺς δὲ περὶ προνοίας ἐν τοῖς τρόποις τοῖς ἀπὸ κακίας καὶ ἀγνωσίας ἐπὶ τὴν ἀρετὴν, ᾗ ἐπὶ τὴν γνῶσιν ἡμᾶς ἐπανάγουσιν. Ταῦτα μὲν γεύματος χάριν ἐκ τῶν Εὐαγρίου ὑμῖν παρεθέ μεθα. Justo Gregorio didicinus: prudentiam, fortitudirem, temperantiam, et justitiam. Et prudenti quidem officium esse is dixit, considerare et contemplari, verbis non adhibitis, sanctas et intelleetuales potestates. Has namque a sapientia manifistari tradidit. Fortitudinis autem in veritate cognita, etiamsi bellum et discrimen tibi paretur, constanter perseverare, neque ad res falsas transire. Temperantiæ porro samina a primo agricola jacta recipere, posteram autem et furtim aspersam ab adversario senentem rejicere. 200 Justitiae vero, juxta dignitatem et commoditatem cujusque orationem attemperare, vel obscure annuntiando, vel per ænigmata et ambages significando, vel etiam aperte indicando, ad simpliciorum utilitatem et profectum. Veritatis autem columna Basilius Cappadox lixit: Cognitionem seu scientiam quae ab hominibus provenit, continua meditatio et exercitium adaugel; eam autem quæ gratia Dei contingit, justitia, placabilitas iræ expers, et misericordia. Et priorein ¡llam, etiam qui affectionibus obnoxii sunt, obtinere possunt; posteriorem vero, qui ab affectionibus alieni sunt, tantum perspiciunt, qui etiam precationis tempore mentis suæ lucem eos circumfulgentem vident. Lux illa Ægypti sanctus Athanasius: Mensam, inquit, Moses ad Borealen partem statuere jussit. Sciant igitur Gnostici, et qui scientix seu contemplationi operam navant, quinam adversus cos adversarius spiret, et tentationem omnem magno sustineant animo, atque alacriter ad se venientes alimentis foveant. Thmuitarum ecclesiæ angelus ille Serapion dixit, mentem spirituali cognitione et scientia imbutam perfecte purgari; charitaten, flammantes irae partes curare; Lemperantiam autem, affluentes malas cupiditates et libidines sistere. De providentia et judicio semper tecum ipse rationes reputa, magnus ille et doctus doctor Didymus ait, earumque materiam fae tecum in memoria circumferas; nam omnes fere in his hallucinantur. Et doctrinam quidem de judicio, in varietate corporum, ipsiusque mundi; de providentia autem, in moribus atque modis, qui nos a vitiis et ignorantia ad virtutem vel coguitionem ducunt, invenies. Ilac gustus tantum gratia, ex Evagrii scriptis apposuimus.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. Μνεία ἐν συνόψει των τηνικαῦτα περιβοήτων ἀνδρῶν· ὡς Θεοῦ προνοίᾳ ἀντιῤῥόπους τῷ μεγέθει τοῦ κλύδωνος τοῦ τότε ὁ χρόνος τούτους ἐπήνεγκε. τον 201 CAPUT XLIV. Brevis commem ratio tanquam in summa clarorum ejus ætatis virorum, ut eos divina providentia id tempus tanquum scopulos contra immensos fluctus et tempestates tulerit. Eodem autem tempore multi etiam alii în diversis locis et monasteriis eluxere, admirandi et Dei amantes viri, quos commemorare hoc loco si velimus, et cujusque vitam, mores et acta recensere, ab instituto nostro longe produceremur. Quod si quis accurate ea cognoscere cupiat, quid illi scilicet et fecerint et dixerint ad auditorum utilitatem, atque etiam ut feræ subjectæ eis fuerint, Palladius Evagrii discipulus, qui res eorum in unum collegit librum, optime exposuit: quem qui Κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον πολλοὶ καὶ ἄλλοι ἐν το διαφέροις τύποις καὶ μοναστηρίοις διέλαμπον θανμαστοὶ καὶ θεοφιλεῖς ἄνδρες, οὓς ἐν μνείς τό γε νῦν ἔχον ποιεῖν ἔξω τοῦ προκειμένου γενοίμεθα - ἑκάστου τόν τε βίον καὶ πολιτείαν καὶ ὅτα ενήρ γησαν θαύματα. Εἰ δέ τῳ σκοπὸς τὰ περὶ αὐτῶν ἀκριβῶς διειδέναι, τί τε εἶπον καὶ ἔπραξαν προς τὴν τῶν ἀκουόντων ὠφέλειαν, ὅπως τε καὶ θῆρες αὐτοῖς ὑπετάγησαν, Παλλάδιος ὁ Εὐαγρίῳ μαθητευ θεὶς τὰ περὶ αὐτῶν πάντα εἰς ἓν αθροίσας βιβλίο», ἄριστα διεξῆλθε· καὶ τούτῳ τοῖς βουλομένοις ἐν- volunt, legere possunt. Nam in co non virorum τυγχάνειν προτρέπομεν. Ἐν ᾧ οὐκ ἀνδρῶν μόνων, ἀλλὰ καὶ γυναικῶν βίους ἐφαμίλλως πολιτευσαμέν νων τοῖς προειρημένοις θείοις ἀνδράσιν εὐλαβῶς διεξέρχεται. Αλλά Ευάγριος μὲν καὶ Παλλάδιος ἐπὶ τῆς ἐχομένης ήνθησαν βασιλείας. Οὗτοι μὲν οὖν ἀσκηταὶ καὶ τῆς ἀρετῆς ἐπιμελεῖ; φροντισταί, κατ' ἐκεῖνο διέπρεπον τοῦ καιροῦ· ἐν δ᾽ ἐπισκόποις Βασίλειός τε ὁ μέγα; καὶ Γρηγόριοι άμφω, ὅ τε Θεολόγος καὶ ὁ τῶν Νυσσαέων φωστήρ· ὁ μὲν σύσκηνος καὶ σύμπνους ἐκείνῳ καὶ ἐφ᾽ ἅπασι συνεργῶν, ὁ δ' ἀδελφὸς ὡς μάλιστα καθεστώς. Συνήργει δὲ αὐτοῖς καὶ Πέτρος ἀδελφὰ φρονῶν, τοῖς αὐτοῖς πατράσι χρησάμε νος οἷς καὶ Βασίλειος· καὶ παιδείας μὲν τῆς θύραθεν οὐκ εἰς τόσον ἥκων, ἐπίσης δ' ἐκείνοις τὰς τοῦ βίου μαρμαρυγὰς ἀφιείς. Οὗτοι μὲν ἐν Καππαδοκία διέλαμἐν δὲ Πισιδία Οπτιμος, καὶ ἐν τῇ Λυκαίνων ὁ πολὺς Ἀμφιλόχιος, ὑπὲρ τῆς προγονικής γενναίως ἀνθιστάμενος πίστεως. Ἐν μὲν οὖν τῇ ἔῳ οὗτοι πρόβολοι, μετ' Ἀθανάσιον, τῆς ἱερᾶς ἡμῶν πίσ στεως ἦταν ἐν δὲ τῇ ἑσπέρᾳ Δάμασος τῆς Ρω μαίων Εκκλησίας ἡγούμενος, πολὺ τὸ τῆς ἀληθείας φέγγος ἀπέστιλβε· καὶ ὁ θεῖος 'Αμβρόσιο; τῆς Με διολάνων ἐγκεχειρισμένος τοὺς οἵακας· οἳ καὶ πόρῥωθεν λαχόντες οἰκεῖν, πυκνὰ τὰ τῆς ἀληθείας βέλη κατέπεμπον. Καὶ ἄλλοι δὲ πλεῖστοι τὰς ἐσχατιάς τῆς γῆς οἰκεῖν ἠναγκασμένοι, οἷά τισιν ἀκοντίοις τοῖς γράμμασι χρώμενοι, τοὺς πολεμίου; τῆς Ἐκ κλησίας ἡκόντιζον, τοὺς δὲ γνησίους ἐστήριζον. Τῷ γὰρ μεγέθει τοῦ κλύδωνος ὁ τῶν ὅλων πρύτανις lagis namque hujus moderator, adversus tantam ἀντιῤῥόπους ἔπεμψε καὶ τοὺς κυβερνήτας· τῶν τε ποικίλῳ καὶ σφοδρῷ τῶν πολεμίων καὶ στρατηγῶν ἀνάλογον ἀντέταξεν ἀρετήν· καὶ τῷ ἀκμαίῳ τῆς νόσου ταῖς τῶν καιρῶν δυσχερείαις τὰ ἀλεξίκακα καὶ πρόσφορα ἐπέστησε φάρμακα· φοράν τοσούτων ἀνδρῶν ἔν τε τοῖς πλήθεσι καὶ ταῖς ἐκκλησίαις, πρὸς δὲ καὶ μοναστηρίοις καὶ ὄρεσιν ἀναδείξας. Οι ταύτης δὲ τῆς προμηθείας τὰ ἡμέτερα κατηξίωσεν ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἀλλὰ καὶ ἄλλης μεγίστης κηδεμονίας πρύτανις ὤφθη. Ελκύσας γὰρ τὸ Γότθων ἔθνος ἐπὶ Θράκης, τὸν αἴτιον τῆς συγχύσεως κατά γεν ἐπὶ τὸν Βόσπορον· καὶ προφανεί παραδέδωκεν ἀπωλεία τὸν κατὰ Θεοῦ μόνου καὶ τῶν ἐκείνου θερα Post Valentis mortem, Socrat. tantum, sed et nulierum, quæ cum eis, quos diximus, divinis viris morum sanctitate certarunt, vitas pie descripsit. Evagrius autem et Palladius, quod proxine secutum est, imperio floruerunt Atque ¡¡ quidem monachi sedulique et diligentes virtutis doctores, eo tempore enituere. Inter episcopos vero Basilius magnus et Gregorii ambo, Theologus videlicet, et Nyssenæ urbis luminare: alter illius contubernalis, atque in rebus ommibus consentiens adjutor et socius, alter autem frater conjunctissimus. Administer etiam eorum fuit, fraterno pror… – sus animo, Petrus, eisdem quibus Basilius parentibus prognatus, profanis quidem litteris non tantopere imbutus, virtutis autem splendore illis non inferior. Isti in Cappadocia fulsere. In Pisidia autem Optimus, et in Lycaoniæ metropoli magnus Amphilochius, pro fide a majoribus accepta, fortiter depugnarunt. Et ii tanquam propugnacula sacra religionis nostræ, in Oriente post Athanasium fuere. In Occidente autem, Damasus Romanæ Ecclesiæ prefectus, nulla veritatis luce coruscavit: et præterea divus Ambrosius, Mediolanensis antistes: qui quamvis longa locorum intercapedine dissiti essent, multa tamen veritatis tela contra hostes emisere. Insuper et alii plurimi, qui extremas terræ oras incolere coacti fuerant, veluti quas lam sagittas, in Ecclesiae adversarios epistolas sunt jaculati, et suos simul scriptis confirmarunt. 202 Universi- fluctuum et tempestatis magnitudinem, rectores quoque e diverso misit egregios: et contra multitudinem et vehementiam hostium, convenientem ducum opposuit virtutem: atque adversus morbum temporum difficultate vigentem, commoda et præsentia exhibuit remedia; qui tantum tantorum virorum in populi multitudine, in ecclesiis atque in ipsis monasteriis et montibus, proventum dede rit. Nec eo tantum modo rerum universarum Deus rebus nostris consulere est dignatus, sed et alle. rius maximi beneficii procurator atque conciliator esse v sus est Pertracta namque Gotthorum gente in Thraciam, auctorem etiam turbæ et confuSozom. lib. vt, cap. 35, ⚫ Digitized by

τήριον. Ὅπως δὲ γέγονε, μίαν αὐτοῦ πρότερον ἀνοσιουργίαν εἰπὼν, ἐπὶ τὸ τέλος αὐτοῦ βαδιούμαι. Περὶ μὲν οὖν τῶν κατὰ τοὺς Εκκλησίας θεσμούς φιλοσοφησάντων ἐφ᾽ ὅσον μοι δυνατὸν τοσαῦτα διέλαδου. sionis ad Bosporum adduxit, atque in apertam eum πευτῶν εἰδότα στρατεύειν· Ουάλεντα λέγω τὸν ἀλι tradidit perniciem, qui adversus solum Deum atque illius ministros bellum gerere noverat: exitiosum dico Valentem. Id quomodo sit factum, ubi prius unum ejus nefarium scelus exposuero, dicam, et ad finem ejus progrediar. Ac de eis qui juxta ecclesiæ sanctiones philosophati sunt, hæc pro eo atque potui, dixi. CAPUT XLV. De interitu Græcorum idololatrarum, propter oracula quædam litteris distincte designata, initio facto a littera ◊ usque ad 8. De astronomia, et Themistio philosopho et quibus is verbis Valentem lenierit, ut de persecutione nonnihil remitteret. Qui vero Græcam superstitionem sequebantur, et qui natalibus præclari erant, fere talem ob causam interiere. Qui inter eos excellebant, quod tanta incrementa capere ecclesias nostras et Christianismum viderent, eamque rem indignabundi ægre ferrent, consilium cepere, oraculis atque aliis quibusdam incantationibus, quis in Romano imperio Valenti successurus esset, cognoscendi. Et tripode e lauro facto, verbisque et evocationibus quibusdam, ut fieri in talibus mos est, peractis, quod volebant effecere: ut scilicet litterarum, machinis quibusdam tripodis et oraculi eas ordinantibus collectione, imperatoris nomen appareret. Et cum hiantes ad Theodorum respectarent, qui in imperiali aula stipendia faciebat, superstitione quidem Græcum, doctrina autem et philoso - phia probe eruditum, quoniam litterarum compositio ordine suo usque ad perigerat, 203 et Valentis in imperio successorem indicarat, oraculum philosophos ita in fraudem et imposturam adduxit, ut quamprimum Theodorum imperaturum esse opinarentur. Ea `res ubi ad Valentem est delata, perinde atque vitæ ejus insidiæ structæ essent, non moderate ea ferens, palam impatientiain præ se tulit. Itaque indignatus, et Theodorum et tripodis illius artifices cepit: atque hos quidem supplicio ignis inhumanissime affecit, Theodorum autem capite multavit. Itidem vero per omnem imperii ejus ditionem in philosophes est animadversum. Nec in eos tantum, verum etiam in eos qui vestitu corum uterentur. Cujus periculi metu etiam si quis alii studio vacaret, fimbriato pallio non utebatur, ne in suspicionem, operam eum navare sacrificiis et oraculis, veniret. Ego quidem utrosque stultitiæ condemnarim, tum imperatorem ipsum, qui eo iræ irae et inhumanitatis processerit: tum philosophios, qui per audacem temeritatem atque cupiditatem rem philosophia minime dignam aggressi sint. Ille / enim stoliditate plenus, cum se successorem sublaturum esse exsistimaret, neque inquirentibus, neque ei de quo oraculum editum erat parcendum duxit Fuit litterarum ordo Θεοδ. Ordinavit autem eas mendacii et cædis auctor Satanas. Ac si certa immutabiliaque essent, que semel ex astrorum cursu collecta censuissent, statuere Περὶ τῆς ἀπωλείας τῶν ῾Ελληνιστῶν διὰ τὴν αἰτίαν τῶν καταστίκτων γράμμασι χρησμών, ἀρχομένων ἀπὸ τοῦ θ στοιχείου ἄχρι τοῦ δ καὶ περὶ φιλοσοφίας, καὶ Θεμιστίου τοῦ φιλο σόφου. Οτα οὗτος εἰπὼν Ουάλεντι, μικρὸν ἐκεῖνον τοῦ διώκειν ἀνέσχεν. Τῶν δ' Ἑλληνιστῶν καὶ τῶν ὅσοι γένους επισή μου ἦσαν, σχεδόν διεφθάρησαν, αἰτίαν σχόντες τοιάνδε· οἱ γὰρ προὔχειν ἐν τούτοις νομίζοντες τὴν τῆς ἡμετέρας Εκκλησίας καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ εἰς τόσον αὔξησιν ὁρῶντες, δυσχεραίνοντες ἦσαν· καὶ λίαν ἀσχάλλοντες, βουλὴν ἔπραττον, ὥστε μαντείαι; καί τισιν ἄλλαις ἐπαοιδίαις μαθεῖν, δς ἄρα μετά Ουάλεντα τῆς Ῥωμαίων ἡγήσοιτο. Καὶ δὴ τρίποδα ξύλινον δάφνης πεποιημένον κατασκευάσαντες, τὸ πρὸς βουλῆς ἐξετέλεσαν. Επικλήσεις γὰρ καὶ λόγους οἷς ἐκείνοις ἔθος ποιεῖν, συλλογῇ γραμμάτων τοῦ τρίποδος μηχανήμασι κατὰ στοιχεῖον συντεθείμένων, τούνομα τοῦ βασιλέως συλλαβεῖν ἐπειρῶντο. Κεχηνόσι δὲ αὐτοῖς πρὸς Θεόδωρον, ἄνδρα τῶν ἐν τοῖς βασιλείοις στρατευομένων, Ελληνα μὲν τὴν θρησκείαν, λόγου δὲ καὶ φιλοσοφίας ἡμμένον, ἐπεὶ μέσ χρι τοῦ δέλτα κατὰ συνθήκην τῶν στοιχείων σύνταξις ἧκε, καὶ τὴν προσηγορίαν ὑπέφαινε τοῦ μετ' Ουάλεντα ἄρξοντος, εἰς φενάκην ἦγε το μαντείον τους φιλοσό φους· καὶ ὅσον οὔπω Θεόδωρον ἄρξειν ᾤοντο. Επεί δ' Οὐάλῃ ἡ ἐπιχείρησις εγνωρίζετο, ἅτε δὴ πρὸς ζωὴν ἐπιβουλευθεὶς, οὐ μετρίως ἔφερε τὸ γενόμενον· καὶ δῆλος ἦν οὐκ ἀνεκτῶς ἔχων. Σφόδρα δὲ χαλεπήνας, τόν τε Θεόδωρον καὶ τοὺς τρίποδος τεχνίτας συνείχε. Καὶ τοὺς μὲν πυρὶ ἀπανθρώπως ἐκόλασε, Θεόδωρον δὲ ἀφῃρεῖτο τὴν κεφαλήν. Επίσης καὶ οἱ ἀνὰ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν χώραν φιλοσοφοῦντες ἐφθείροντο· οὐ μόνον δ' ἐκεῖνοι, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐσθῆτι μόνη τῇ ἐκείνων ἐχρῶντο. Τῷ δέει δὲ τοῦ κινδύνου οὐδὲ ἄλλως τις ἐπιτηδεύων κροκωτῷ ἐχρῆτο τρίβων, ὡς ἂν μὴ δι᾽ ὑπονοίας γένοιτο, τὴν σχολὴν περὶ τελε τὰς καὶ μαντείας ἔχων. Εγώ δ' ἄν μοι δοκῶ καὶ ἀμ φοτέρων πολλὴν καταγινώσκειν εὐήθειαν· τοῦ τε γὰρ βασιλέως τῆς ἐπὶ τόσον ὀργῆς καὶ ἀπανθρωπίας, καὶ τοὺς φιλοσόφους τῆς ἄγαν προπετείας τε καὶ ἐφέσεως, καὶ τῆς μὴ κατὰ φιλοσοφίαν ἐπιχειρήσεως. Ὁ μὲν γὰρ εὐηθείας ἀνάπλεως ὤν, ἀναιρήσειν ᾤετο τὸν μετ' αὐτὸν βασιλεύσοντα· καὶ οὔτε τῶν ζητούν οὔτε περὶ οὗ ἐμαντεύοντο φειδώ τινα ἔσχεν· οἱ δ᾽ ὡς ἐπ' αὐτοῖς ὃν βασιλέα καθαιρεῖν, καὶ αὖθις ἐγείρειν, εἰς τόσον δήτ' ἀνοίας προήχθησαν. ὡς δὲ των, cos conveniebat, quicunque tandem is esset, cui sidera successionem destinassent, eum superstitem fore (Sozom. lib. vi, cap. 33). '

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XI. ἐγώ τινος ήκουσα, οὐδὲ τῶν ὁμωνύμως ἐκείνῳ Hi autem perinde atque in eis situm esset, ut impeἐχόντων τινὸς Ουάλης ἐφείσατο, οἵτινες τέως ἦταν ἐπίσημοι, ἔκ τε τῆς αὐτῆς προσηγορίας ἢ καὶ ὁμοίας, ἀπὸ τοῦ Θῆτα δ' ὅμως τὴν ἀρχὴν ἐχούσης, Καὶ τοίνυν Θεόδοτος και Θεόγνωστοι, καὶ Θεοδόσιοι καὶ Θεόδουλοι ἀπεκτείνοντο· ἐν οἷς και τις Θεοδο σίολος, ἀνὴρ τῶν ἐπισήμως στρατευομένων, εὐπα τρίδης, ἐξ Ισπανίας ἕλκων τὸ γένος. Πολλοὶ δὲ τῷ δέει κατεπτηχότες, καὶ τὰς ἐξ ἀρχαίου κλήσεις, &; οἱ γονεῖς αὐτοῖς ἐχαρίσαντο, ἀπηρνοῦντο, μετατιθέμενοι διὰ τὸ τοῦ καιροῦ δυσχερές. Ἐμοὶ δὲ πρὸς τοὺς φιλοσόφους τοσαῦτα ῥητέον·. Εἰ μὲν, ὦ ο της, τῇ τῶν ἄστρων φορᾷ τὰ τοιαῦτ᾽ ἐλογίζεσθε, ἐχρῆν προσδοκᾶν τὸ ἐσόμενον· εἰ δὲ τῆς Θεοῦ βου τῆς ἤρτηται, εἰς τί τὸ περιεργάζεσθαι; Οὐ γὰρ ἔστι προγνώσει τινὶ καὶ σπουδῇ ἀνθρωπίνη τὸ δόξαν εἰΕίναι Θεr. Εἰ δέ που καὶ τοῦτ' ἐξὸν εἶναι δοίημεν, οὐ δήπου καλῶς εἶχεν, ἀνθρώπους γε ὄντας, εἰ καὶ πάντων σοφίᾳ διαφέροντας, ἄμεινόν τι Θεοῦ βο λεύεσθαι. Εἰ δ᾽ ἁπλῶς οὕτω τῇ ἐφέσει τῆς περὶ τὸ μέλλον εἰδήσεως ἀλογίστως ἐπὶ τὸν προφανή κίνδυ νον ἤλασθε, τοὺς ἐκ πολλοῦ τεθέντας Ρωμαίοις νόμους υπεριδόντες, πάντως και συγγνώμης ὡς πορ ῥωτέρω δρῶντες ἐλάθετε. Καίπερ ὁπηνίκα τὸ ἑλλη νίζειν καὶ θύειν ἀκίνδυνον ἦν, τέως ταυτὰ τῷ πάλαι καθ' ὑμᾶς Σωκράτει φρονῆσαι ἐχρῆν· ὅς παρὰ δίκὴν τὸ κώνειον μέλλων πίνειν, ἐξὸν σώζεσθαι, αἰδεῖ νόμων καθ' οὓς ἐτράφη, καίπερ πρὸς ἰσχύος ὂν, τὸ δεσμωτήριον οὐ διέδρασεν.» ratorem vel exauctorarent, vel deņuo constituerent, ad tantam sunt dementiam producti. At Valens, nemini prorsus eorum qui Theodoro cognomines, per eamdem aut similem etiam quæ a litteris Theo initium sumeret, appellationem, et aliquatenus tum cclebres essent, pepercit. Itaque, Theodoti, Theognosti, Theodosii, et Theoduli necati sunt: in quibus etiam Theodosiolus quidam fuit, vir magna militiæ gloria, ex Hispania, ubi claro loco natus fuerat, genus trahens. Multi etiam metu territi, vetera sua nomina a parentibus ipsis imposita ahnegarunt, eaque aliis, temporum periculosa dimcultate adducti, commutarunt. Mihi vero cum plilosophis istis ita expostulare libet: «Quod si, o viri boni, ex astrorum cursu talia colligitis, exspectare vos quod futurum erat, oportebat. Sin ex consilio divino ista pendent, quid curiositate ista et inani opera vestra opus erat? Fieri enim non potest, nt præcognitione et studio humano, id quod Deo placitum statutumque est, investigetur. 204. Atque ut vobis id facere licuisse donemus, non scitum sane fuit, homines vos quamvis sapientia omnibus præstantes, melius quidquam Deo ipso statuere. Si vero temere ita futurarum rerum cognoscendarum cupiditate, vos præter rationem, in apertum discrimen, legibus, quæ jamdudum a Romanis, cum Græcam superstitionem sequi, et diis sacrificare liberum erat, sunt latae, contumaciter violatis, Conjecistis, admisisse vos, quod venia prorsus dignum non sit, facinus ignorastis. Atque equidem idem vos tum sentire oportuit, quod Socrates vester sensit: qui iniquo judicio circumventus, aconito epoto moriturus, cum incolumis esse, et e carcere profugere posset, reverentia legum, sub quibus educatus fuerat, id non fecit. Ἀλλ' ὅπως μὲν ἕκαστος δόξης περὶ ταῦτ' ἔχει, φρονείτω τε καὶ λεγέτω. Οὐάλης δ' ἔτι πρὸς τῇ παρ' Ορόντῃ διατρίβων Αντιοχείᾳ, ἐπέτριβε τοὺς ἑτέρως ἢ ὡς αὐτῷ ἐδόκει περὶ τὸ θεῖον δοξάζοντας, καὶ ἀνακράτος ἐξήλαυνεν· ἕως οὗ Θεμίστιος ὁ φιλόσοφος ο τὸν προσφωνητικὸν αὐτῷ ἀναγνούς λόγον, τοῦ χα λεπαίνειν οὕτω μετρίως ἀπέπαυσε. Παρήνει γὰρ ἐν αὐτῷ μὴ ξενίζεσθαι τὴν διαφωνίαν τῶν ἐκκλησιαστικών δογμάτων, πολλῷ τῶν παρ' Έλλησι μείω γε οὖσαν· παρὰ γὰρ ἐκείνοις ὑπὲρ τὰς τριακοσίας εἶναι δόξας, κἀντεῦθεν καὶ πλείστην εἶναι συμβαίνει την διαφορὰν ἐν πλήθει δόξης. Επεί τοί γε καὶ Θεῷ φίλων ἔλεγεν ἴσως τὸ μὴ πρόχειρον εἰς γνῶσιν εἶναι· διάφορόν τε πᾶσιν ἐγκεῖσθαι δόξαν, ὅπως ἑκάστῳ μᾶλλον δέος ἐνείη τῷ ἀκαταλήπτῳ τῆς γνώσεως, λογιζομένῳ πηλίκος ἂν εἴη καὶ οἷος, οὗ μετρίως ἀφίκετο. Ἐκ τοίνυν τῶν τοιούτων τοῦ φιλοσόφου λόγων μετριώτερος γενόμενος, οὐ πάνυ χαλεπαίνων ὡς πρότερον, τὰς κολάσεις ἐπῆγεν. Οὐ μὴν παντε λῶς ἔληγε τῆς ὁρμῆς· ἀλλ' ἀντὶ θανάτου ἐξορίαν ἐπετίθει τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσιν, ἄχρις οὗ κοινῶν φροντίδων ἐπιφοραὶ γενόμεναι ἀπησχόλησαν τὴν περὶ τὰ τοιαῦτα σπουδήν. Sed quisque hac de re, ut sibi visum est, et sentiat, et loquatur. Valens sane Antiochiæ ad Orontem adhuc degens, eos qui aliter quam ipsi videretur, de Deo sentirent, alligere, et modis omnibus persequi et ejicere pergebat: donec Themistius philosophus eam quam ad illum orationem scripserat, recitavit; qua ut indignationem et tunultuationem eam temperaret, effecit. Colortatus enim eum est, ne admiraretur tanquam in re nova, quod aliqua esset in ecclesiasticis dogmatibus dissensio: eaque minor longe, quam apud Græcæ superstitionis cultores. Apud illos enim supra trecentas esse opiniones: in quarum tanto numero, plurimas etiam dissensiones esse contingat. Et fortasse gratum id esse Deo dixit, quod non facile esset ad cognitionem ejus venire, proindeque variam omnes de eo conciperent opinionem: ut eo magis illum quisque vereatur, quo minus cognitionem ejus, quae incomprehensibilis est, percipiat: secum ipse considerans, qualem et quantum eum esse oporteat, cujus tenuem saltem ac mediocrem notitiam sit assecutus. Quapropter ejus philosophi oratione adductus, cum se ad moderationem dedisset, non usque adeo ut antea succensebat, nec suppliciis et cruciatibus sæviebat. Neque tamen Sozom. eod. cap. 36.

' ommino a cœpto destitit, sed pro poenis capitalibus exsilium episcopis et sacerdotibus imponebat: quoad usque graves de republica curæ, quominus rebus ejusmodi vacare posset, effecere. 205 CAPUT XLVI. De Mavia Arabiæ regina, ut ea bellum contra Romanos ceperit, ac mox cum iisdem pacem sanxerit: et de Mose primo Arabum episcopo. Cum namque Sarracenorum princeps diem snum obiisset, et fœdera cum Romanis aliquando inita, rupta essent: Mavia illius conjux, res ejus gentis administrans, Phoeniciam, et Palastinam, et oram ad Ægyptum vergentem, quæ Nilum adverso flumine navigantibus, regione quæ Arabica dicitur, ad sinistram est, invasit atque vastavit. Bellum id quamvis a femina illatum, haudquaquam facile fuit. Nam eam cum Romanis maxiam, et haud scio an alias majore fortitudine, pugnam commisisse dicunt. Res sane ad eum metum pervenit, ut copiarum militarium dux in Phoenicia, Orientalis exercitus ducem ad auxilium sibi ferendum evocarit. Atque ille vocationem talem, hostium scilicet contemptu, risit; et rem ita instituit, ut qui eum vocaverat in acie non esset, sed a pugna segregatus spectator tantum ejus esset. Verum prælio commisso, et Mavia strenue resis'ente, Orientis dux cum suis in fugam versus, vix tandem a Palæstinis et Phoenicibus militibus scrvatus est. Eorum enim præfectus ubi illum subinde se convertentem fugere vidit, stultum esse putavit, extra pugnam ita consistere, uti ei mandatum fuerat. Proinde signis illatis, cominus cum.Arabibus est congressus. Ita factum, ut ille tempus fugiendi in locum tutum haberet: ipse vero sensim se recipiens, atque etiam terga vertens, tela emitteret, et hostes ingruentes jaculis submoveret. Quæ res a multis diu est memorata, ab ipsis etiam Sarracenis carminibus celebrata. Et quia bellum hoc magnum et grave Romanis imminebat, legatos ad Maviamı de pace mittendos esse visum est. At illa primum pacis conditiones cum Romanis superbe rejecit. Ubi vero doctrina sacrorum nostrorum est initiata, pacem ita recepit, si Moses, qui tum in vicina solitudine philosophice degebat, episcopus ditionis suæ populorum consecraretur: vir virtute, et vitæ sanctioris severitate, prodigiisque et signis multis illustris. 206 Quod ubi ita fieri debere Inperator eis significavit, quibus ea imperii pars curanda commissa fuerat, Moses assumptus, et ad Lucium qui co tempore Alexandrinæ Ecclesiæ episcopatum administrabat, ut ab eo consecraretur, adductus est. Ibi ille ad eum palam et libere in prasentia omnium: • Abstine te, inquit; indignus enim sum, qui nomen et honorem episcopi obtineam. At si nutu suo me ea dignitate dignatur Deus, testem illum facio, nunquam te mihi manus impositurum esse, quas cruore et tabe sanctorum virorum conspurcasti. Lucius, non recte illum Theodoretus habet, Ismaclitarum, lib. 1, cap. 23. G ΚΕΦΑΛ. ΜϚ'. Περὶ Μανΐας τῆς ἐξ ᾿Αράβων· ὅπως μετὰ 'Ρωμαίων μάχην ἄρασα, αὖθις ἐπὶ σπονδὰς ἐγώ. ρει· καὶ περὶ τοῦ πρώτου ἐπισκόπου αὐτῶν Μωσέως. Καὶ γὰρ τοῦ Σαρακηνῶν κατάρχοντος τεθνηκότος, οἱ πρὸς Ρωμαίους σπονδαὶ διελύοντο. Καὶ δὴ Μαυ Τα ἡ αὐτοῦ γαμετὴ τὴν τοῦ ἔθους ἐπιπροπὴν ἔχουσα, Φοινίκην τε καὶ Παλαιστίνην καὶ τὰ πρὸς Αἴγυπτον ἐξ εὐωνύμων τοῖς τὸν Νεῖλον ἀναπλέουσι κατὰ τὸ Αράβιον καλούμενον κλίμα ἐπιοῦσα, ἐδῄου. Ὁ δὲ πόλεμος, οὐχ ὡς παρὰ γυναικὸς δῆθεν ἐσκευασμέ νος, ῥᾴδιος ἦν· καὶ γάρ φασι μεγίστην τε καὶ καρ τεράν, εἴπερ ποτέ, καὶ ταύτην συῤῥαγῆναι τὴν μέσ χην 'Ρωμαίοις· καὶ ἐς τόσον δέους ἐλθεῖν, ὡς καὶ τῶν κατὰ τὴν ἕω ταγμάτων τὸν ἐξηγούμενον σύμ μαχον τὸν ἐν Φοινίκῃ στρατηγὸν μετακαλέσασθαι συλλαβεῖ». Τὸν δὲ γελάσαι μὲν τὴν κλῆσιν, καὶ ἀπό μαχον γενέσθαι συμβουλεῦσαι τὸν κεκληκότα τῆς δὲ παρατάξεως γενομένης Μαυΐας ἀντιστρατηγούσης τραπῆναι τὸν τῶν ἀνατολικῶν ἐξηγούμενον, καὶ μόλις διασωθῆναι παρὰ τῶν Παλαιστινῶν καὶ τῶν ἐν Φοινίκῃ στρατιωτών. Επεὶ γὰρ οἶδεν ἐκεῖνον φεύγοντα προτροπάδην, ἔξω μάχης ἑστάναι, ὥσπερ ἦν προστεταγμένον, εύηθες ᾤετο. Καὶ δὴ προσβαλών, κατά στόμα προσυπήντα τοῖς ᾿Αραψι· τῷ δὲ καιρὸν ἐδίδου φεύγειν ἐν ἀσφαλεῖ. Αὐτὸς δὲ ἠρέμα ἀναχω ρῶν, ἀφίει καὶ φεύγων τὰ βέλη, καὶ τοὺς πολεμίους εἰστρέχοντας, τοῖς βέλεσιν ἀπεκρούετο· ὰ δὴ καὶ πολλοῖς ἐπὶ μακρὸν διὰ μνήμης ἦσαν· Σαρακηνοὶ δὲ καὶ ἐν μέλεσιν ᾗδον. Σφοδρᾶς δὲ τῆς μάχης ἐπιχειμένης, δεῖν ἐδέχει πρεσβείαν ὑπὲρ εἰρήνης προς Μαυίαν ποιεῖν. Τὴν δ᾽ ὑπερφρονοῦσαν, τὰ μὲν πρῶτα μὴ καταδέχεσθαι τὰς Ρωμαϊκές σπονδάς τὰ ἡμέτερα δὲ μυηθεῖσαν, ἐς ὕστερον δέξασθαι, είγε καὶ ἡ τηνικάδ᾽ ἐν ταῖς πέλας ἐρήμοις φιλοσοφών Μωσῆς ἐπίσκοπος τοῖς ὁ τὸ τὴν ἀρχὴν αὐτῆς χει ροτονηθείη, ἀνὴρ ἀρετῇ καὶ ἀκριβείᾳ βίου, σημείοις καὶ τέρασι πολλοῖς διαλάμπων. Τοῦ δὲ βασιλέως μηνύσαντος οἷς ἐπιτέτραπτο ἡ τῶν ἐνθάδε ἡγεμο νία, συνελαμβάνετο Μωϋσῆς, καὶ ἐπὶ χειροτονίαν παρὰ τὸν τηνικαῦτα τὴν ᾿Αλεξάνδρου λαχόντα Λού κιον ήγετο. Ο δὲ παρρησίᾳ πάντων, ο Επίσχες, ἔφη· οὐ γὰρ ἀξίως ἔχω, όνομα καὶ τιμὴν ἀρχιερω η σύνης κληροῦσθαι. Εἰ δ' ἄρα μοι καὶ ἀναξίως ἔχοντε τοῦτ' ἐπινεύοι Θεὸς, τοῦτον ἐπιμαρτύρομαι ὡς οὐκ ἄρα μοι τὰς σὰς αὐτὸς χεῖρας ἐπιβαλεῖς, αἷματι καὶ λύθροις πεφυρμένας ἁγίων ἀνδρῶν.» Πρὸς δὲ ταῦτα ὁ Λούκιος μὴ ὅσια ποιεῖν ἔλεγε, πρὶν μαθεῖν τὴν ἐκείνου πίστιν, ἀποσειόμενον. Εἰ δὲ λόγος διαβολῆς, κριτὴν γενέσθαι, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν ἀκούειν προτρέπετο. Μωσῆς δὲ, «᾿Αλλὰ σαφῆ τὴν σὴν πίσ στιν δείκνυσιν ἡ τῶν ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων ὑπερορία, καὶ ὅσοι ἐν μετάλλοις πικρῶς τὸ ζῆν διανύουσι. Καί γε σὺ ἐκεῖνα, οἶμαι, Χριστοῦ γνω Mavia filiam suam Victori Romano duci nuptui collocat.

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. XI. ρεύματα οίε:, & παντάπασιν ἀλλοτρίως πρὸς Χρι. facere dixit, qui prius fidem ejus, quam cognoστὴν ἔχει, καὶ πρὸς τοὺς ὀρθῶς δοξάζοντας τῶν ἀνθρώπων.» Ταῦτα δὲ λέγων ἐπώμνυτο, μὴ ἂν ὑποσχεῖν ποτε τὴν κάραν Λουκίῳ. Καὶ δὴ οἱ τῶν Ῥωμαίων ηγεμόνες παραιτησάμενοι Λούκιον, πρός τοὺς ἐν φυγῇ ὄντας τῶν ἐπισκόπων τὴν Μωσήν ἄγουσιν· ἐξ ὧν τὸ χρίσμα τῆς ἱεραρχίας λαβών, περὶ τοὺς Σαρακηνούς ἦλθε· καὶ τὰ μεταξύ Ρω μαίων καὶ ἐκείνων διαλυσάμενος, θεοφιλῆ τὴν ἱεραρ χαν ἐτέλει· καὶ λίαν βραχεῖς εὑρὼν, σχεδόν πάν τας Χριστιανίσαι παρεσκευάσατο. Ἡ δὲ Μανία εἰρήνην τοῦ λοιποῦ ἦγε 'Ρωμαίοις, ὡς καὶ θυγατέρα αὐτῆς Βίκτορι τῷ στρατηλάτῃ κατεγγυῆσαι. Τοσαῦτα καὶ περὶ τούτων. visset, rejiceret. Quod si calumnia alicujus delatoris adductus ea verba ille protulisset, judicem eun esse voluit, et ut res suas audiret, hortatus est. Moses auten: • Atqui fdem tuam, ait, liquido satis ostendit episcoporum et presbyterorum exsilium, et illi præterea qui in metallis acerbissimam degunt vitam. An tu vero illas Christi notas esse putas, quæ a Christo et ab hominibus recte de Deo sentientibus prorsus sunt alienissimæ? › Atque ad hæc verba juramentum adjecit, nunquam se Lucio caput subjecturum esse. Quam ob causam Romani - duces, Lucio rejecto, Mosen ad episcopos, qui in exsilio agebant, duxere. quibus ille episcopali unctione accepta, ad Sarracenos transiit: et pacificatione rebus inter eos et Romanos compositis, pie sancteque episcopatum administravit; et cum paucos ibi Christianos reperisset, omnes prope ad religionem nostram pertraxit. Mavia autem deinceps pacem cum Romanis habuit, adco ut filiam suam Victori duci in matrimonium collocarit. Ilæc Lactenus. Περὶ τοῦ γένους τῶν Ισμαηλιτῶν καὶ ᾿Αγαρη νῶν, εἴτουν Σαρακηνών, πόθεν τὴν ἀρχὴν ἔσχον, καὶ ὅπως τὸν Χριστιανισμὸν παρεδέξαντο. Τὸ δὲ τῶν Σαρακηνῶν φύλον, τὰ μὲν πρῶτα τὴν τοῦ Ἰσμαήλ προσηγορίαν λαβόν, παῖς δὲ οὗτος τοῦ Αβραάμ, Ισμαηλῖται ἀπὸ τοῦ προπάτορος ὠνομάζοντο τοῖς ἀρχαίοις· ἀποτριβόμενοι δ᾽ ἐκεῖνοι τὸν ἐκ τοῦ νόθου μῶμον, καὶ τῆς δουλείας τὸν ἔλεγχον (δούλη γὰρ ἡ μήτηρ ἐκείνῳ "Αγαρ), Σαρακηνούς σφᾶς αὐτοὺς μᾶλλον ὠνόμασαν, ὡς ἀπὸ Σάββας δηδεν καταγόμενοι τῆς γαμετῆς ᾿Αβραάμ. Εκεῖθεν δὲ τὴν τοῦ γένους σειρὰν ἕλκοντες, ἐπίσης Εβραίοι; ὡς ἐπίπαν τὴν πολιτείαν αὐγοῦσι· τήν τε γὰρ περιτομὴν ὡς ἐκεῖνοι ἀσπάζονται, καὶ τῶν ὑείων κρεῶν ἀπέχονται· καὶ πολλὰ ἔθιμα ἐκείνων φυλάττειν σπουδάζουσιν. Εἰ δὲ μὴ διόλου ἐπίσης πολιτεύονται, ἢ τῷ χρόνῳ δοτέον, ἢ καὶ τῇ ἐπιμιξίᾳ τῶν περιχύκλῳ ἐθνῶν. Καὶ γὰρ Μωσης πολλῷ χρόνῳ ὕστερον γεγονώς, τοῖς ἐξ Αἰγύπτου διαφυγοῦσιν ἐνομοθέτει. Οἱ δὲ πρόσοικοι τούτων, οἷα δεισιδαίμονες, τὴν ἐξ Ισμαήλ πατρικὴν ἀγωγὴν διέφθειραν· καθ᾿ ἣν μένην οἱ ἐξ ἀρχαίου Ἑβραῖοι ἐπολιτεύοντο, πρὸ τῆς Μωσέως νομοθεσίας ἀγράφοις κεχρημένοι τοῖς ἔθεσι. Καὶ σέβας ἐπίσης τοῖς ὁμόροις ἔνεμον, παραπλη σίως τιμῶντες καὶ ὀνομάζοντες δαίμονας· καὶ τῷ θρησκεύειν τοῖς πέλας ἐπίσης σαφῶς ὑπέφαινον τὴν τῶν πατρῴων νόμων παραποίησιν. Οἷα δὲ φιλεῖ, τῷ πολλῷ χρόνῳ τὰ μὲν ἡ λήθη ἀπέκρυπτε, τὰ δ' ἐπρέσΓευεν. Εἶτα τῶν τινες αὐτῶν Ἰουδαίοις συγγεγονότες, ὅθεν τὴν ἀρχὴν ἔσχον, ἀνεδιδάσκοντο, καὶ ἐπὶ τὸ συγγενές αὖθις ἀνέτρεχον, καὶ πάλιν τοῖς Εβραίων έθεσι καὶ νόμοις ἐχρήσαντο. Ἐξ ἐκείνου δὲ καὶ ἔτι σχεδὸν οἱ πάντες Ἰουδαϊκῶς ζῶσιν. Οὐ πάνυ δὲ πόρρω τῆς Ουάλεντος ἀρχῆς καὶ τὰ Χρι στιανῶν ἐτελέσθησαν, μετασχόντες τῆς θείας χάρι τος, τῶν προσοικούντων αὐτοῖς ἱερέων καὶ ἀσκητῶν εἰς τοῦτο δὴ ποδηγούντων, οἳ ταῖς ὁμόροι: τῶν ἐρημιῶν ὁσίως φιλοσοφοῦντες, τῷ καλῶς βιοῦν καὶ ' CAPUT XLVII. De Ismaelitarum et Agarenorum sive Saracenorum gente, unde initium sumpserint, et quomodo Chris tianismum susceperint. Porro Sarracenorum gens primum cognomine ab Ismaele accepto, qui Abrahæ filius fuit, Ismaelite ab antiquis, de primi eorum parentis appellatione, vocati sunt. Ut autem maculam illegitimi ortus, et servitutis notam (serva enim fuit mater illius Agar), a se amolirentur, Sarracenos se ipsos nominarunt, 207 perinde atque a Sarra Abrah conjuge stirpem ducerent. Cæterum seriem generis inde trahentes, eodem cum Judæis vivendi more utuntur. Nam circumcisionem ita ut illi colunt, et a suillis carnibus abstinent, multaque præterea illorum instituta servant. Quod si non ex omni parte juxta illorum ritus vivunt, aut tempori id ascribendum est, aut finitimorum populorum, qui se cis immiscuere, confusioni. Moses etenim, qui longo post tempore exstitit, profugis tantum ex Ægypto Judais leges dedit. At gentes istis vicina, idolorum addictæ superstitioni, patrios eorum mores ab Ismaele acceptos, quibus antiquitus Hebræi usi sunt ante Mosæ legum promulgationem, non scripto jurc, sed recepta tantum consuetudine viventes, corrupere: eumdemque eis quem ipse haberent, religionis cultum tradidere. Proinde factum, ut illi pariter cum vicinis populis, dæmoues et nominarent et colerent; atque ejusmodi depravata religione, aperte patriarum legum præ se ferrent depravationem et transgressionem. Atque uti fieri solet, tempus longum ritus quosdam oblivione suppressit: quosdam autein ut colerentur, reliquos fecit. Deinde vero cum quidamı ex eis cum Judæis commercium haberent, ab illis unde orti essent, didicere, et se rursum cognationi suæ adjunxere, Hebræorum moribus et legibus denuo uentes. Atque ex eo tempore etiamnum ommes tre Judaico ritu vivunt. Verum non ita diy

' εἰς Χριστὸν, Ζακέμου τοῦ παρ' αὐτοῖς φυλάρχου τὴν τοῦ βαπτίσματος εἰληφότος χάριν προφάσει τοιάδε· Απαις ἂν ὁ Ζάκομος, κατεγῆρα τὸν βίον, Καὶ δὴ παρά τινι μοναχῷ ἥκων. κλέος πολὺ ἐπαυχοῦντι, τά τε ἄλλα διομιλούμενος, καὶ τὴν ἐνοῦσαν ἀπωδύρετο συμφοράν. Καὶ γὰρ ὑπερφυῶς περὶ πιλ. τοῦ ἐστε Σαρακηνοῖς ἡ παιδοποιία· οὐκ αὐτοῖς δὲ μόνον, ἀλλ' οἶμαι καὶ βαρβάροις ἅπασιν. Ὁ δὲ θλω ῥος ἐνιεῖς, ἀναχωρεῖν ἐκέλευεν ἐπευξάμενο;, καὶ ὑπεσχημένος μετ' οὐ πολὺ πατέρα γενέσθαι παιδής, εἰ μόνον ἔλοιτο πιστεύειν Χριστῷ. Ἐπεὶ δ᾽ εἰς πέο ρας ἧκεν ὁ λόγος, καὶ ὁ παῖς τεχθεὶς ἀληθῆ τὴν εὐχὴν ἔπραττεν, αὐτός τε ὁ Ζάκομος ἐμυείτο, καὶ τοὺς ὑπ' αὐτὸν ἅπαντας ἦγεν ἐπὶ τὴν χάριν. Ἐξ ἐκείνου τὴν φυλὴν ταύτην εὐδαιμονῆσαι λόγος, καὶ ἐς πλῆθος καὶ μέγεθος ἐπιδοῦναι, καὶ Σαρακηνοίς τε καὶ Πέρσαις φοβεραν γενέσθαι. Ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν Ισμαηλιτῶν ἦτουν Σαρακηνῶν ὅπως τὸν Χριστιανισμὸν καὶ ἐσύστερον παρεδέξαντο, καὶ ὅσα περὶ τοῦ πρώτως αὐτοῖς ἐπισκοπήσαντο; ἐπυθόμην, ὧδε ἔσχεν. aute Valentis imperium, Christianorum quoque τοῖς παραδόξοις τῶν ἔργων διεθρυλλούντα· ὅτε δὴ sacris sunt operati, ubi divium gratiae participes λέγεται, καὶ φυλὴν ἅμα πᾶσαν ἀθρόαν μεταπεσεῖν facti sunt, finitimis episcopis et monachis cos ad id ducentibus, qui in propinquis solitudinibus sancte viventes, morum integritate, factisque admirandis egregiam obtinebant famam. Quo tempore tribum quamdam apud eos omnem ad Christi religionem transiisse ferunt, cum Zaromus ejus tribunus baptismi gratiam suscepisset, per causam el occasionem ejusmoli. Carebat is liberis, relate jl senescens: et cum monachum quemdam magna gloria virum adiisset, cum alia pleraque ei per colloquium exposuit, tum ærumnam quoque eam et casum deploravit. Supra modum enim apud S rracenos magni penditur liberorum procreatio: nec apud cò's modo, sed etiam, ut arbitror, apud barbaros omnes. Ille bono animo eum esse, precatione facta, et reverti domum jussit, fore pollicitus, ut brevi pater fieret', si modo in Christum sibi credendum esse statueret. 208 Postquam autem dictum id eventus comprobavit, et filius progenitus, precationem illam veram fuisse confirmavit, et ipse Zacomus religione nostra est initiatus, et tribum eam omnem cui præfuit, ad eandem gratiam adduxit. Ab eo tempore tribum istam admodum floruisse, magnaque et numero et amplitudine incrementa cepisse, atque Sarracenis et Persis formidabilem fuisse dicunt Verum de Ismaelitis, sive Sarraccuis, uti postea Christianismum susceperint, et de primo eorum episcopo, quæ comperta mihi sunt, sic habent. CAPUT XLV.II. De Gotthorum et Hunnorum gente, quomodo et qua ex causa Istrum transgressi, in Romanorum ditionem impetum fecerint: et de Athanarico et Fridigcrue. Praterea de Ulphila, eorum episcopo: et ut posten molo contra Romanos bello, Valentem ex Antiochia Constantinopolim pertraxerint. Verum en'm vero non hre tantum, sed et alia Jonge deterior et exitiosior res Valentis impetum cohibuit. Gotthi namque, qui primum ultra Istrum domicilia habuere, et aliis ibi Barbaris imperavere, ab Hunnis inde expulsi', Romanorum fires trausierunt. Sunt autem Hunni isti, quos viteres Nebras appellarunt, Riphæorum monţium accolæ: unde Tanais Ouvius ortum trahens, undas suas in M:eotidem paludem provolvit. Lec gens antehac ignota fuit Thracibus, qui Istrum accolunt, atque ipsis etiam Gotthis. Quamvis enim finitimi sibi invicem essent, alteri tamen alteros ignorarunt. Maximus namque lacus eos dirimens, effecit, ut geus qumque, quam ipsa coleret terram, continentis finem esse, et ulteSozon. eod. cap. 57. Gotthi ab Hunnis sedibus suis pulsi, Istro transito, ad Rom. imperii fines pervenerunt. Filmer Gotthorum rex, ex Scantia, sive Scandinavia scptentrionali insula cum exercitu progressus, in Scytharum Getarumque terras, mulieres sagas inter suos reperit, Alraunas vernaculo sermione vocatas. Eas ex castris suis proscriptas, in solis Scytharum locis habitare coegit. hi ex earum concubitu ho - mines sylvestres, quos nonnalli Fausos F:carios vocant (Faunos, autem immortales ani was non habere, aut humano semine natos esse, Augustinus Περὶ τοῦ ἔθνους τῶν Γότθων καὶ Ούννων, όπως καὶ ἐκ ποίας αἰτίας εἰς τὴν 'Ρωμαίων διὰ τοῦ Ιστρου επεραιώθησαν· καὶ περὶ ᾿Αθαναρίχου καὶ Φιρτιγένους· ἔτι δὲ καὶ Οὐλφίλα τοῦ παρ' αὐτοῖς ἐπισκόπου· καὶ ὅπως ὕστερον κατά 'Ρωμαίων κινηθέντες, Ουάλεντα ἐξ Ἀντιοχείας εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν είλκυσαν. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον τὴν ὁρμὴν ἀνέσχεν Ουάλεντος, ἀλλὰ καὶ ὅ τούτου χειρόν τε καὶ ὀλεθριώτερον. Γότ θος γὰρ οἱ τὰ μὲν πρῶτα πέραν Ἴστρου τὰς οἰκή σεις εἶχον, τῶν ἐκεῖσε βαρβάρων τὸ κράτος αὐτοῦν τες, παρὰ δὲ τῶν Ούννων ἐκεῖθεν ἐξελαθέντε;, περί τὰ Ῥωμαίων τρια διεπεραιώθησαν. Εἶεν δ' ἂν Ούν νοι οὗτοι, οὓς οἱ παλαιοὶ Νεβροὺς κατωνόμαζον, παρὰ τὰ 'Ριπαῖα όρη κατῳκημένοι· ἐξ ὧν ὁ Τἀνεῖς εἰς τὴν Μαιώτιδα λίμνην κατασυρόμενος, τὸ μεῖ θρον ἐκδίδωσιν· ἄγνωστον γὰρ ἦν Θραξὶ μάλιστα τοῦτο τὸ ἔθνος, οἳ τὰ παρίστρια νέμονται, καὶ Γίτα θοις αὐτοῖς. Πάλιν Θράκες καίπερ ἀλλήλοις προσοικοῦντες, ἑκάτεροι ἐν ἀδήλῳ ἦσαν ἀλλήλοις. Μεγίστη γὰρ λίμνη ἑκατέρους διατειχίζουσα ἦν, καὶ ἕκαστον ἔθνος ᾤετο, τὴν παρ' αὐτῷ οἰκουμένην καὶ τέλο; scribit), Hunnos gentem ferocissimamı procrearunt. Que supra Meotidem paludem primum exilis, Ctra et inhumana, sedes habuit. Paulus Diaconus, et Jornandes. Al. Neuros et Neuritas dicunt. Nebros seu Neuros Plin. apud Borysthenem posuit, lib. 1, cap. 12. Sigismundus ab Herbeslain, Baro Austriacus, perpetuus Caesarum sui temporis orator, fontem Tanais in latissima infinitaque in Moscovia planitie vidit. Proindeque cum multis eruditis viris, de montibus Hyperboreis sen Riphæis addubitat,

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XI. εἶναι πάσης ξηρᾶς· τὸ δ' ἐπέκεινα θάλασσαν ἄπλε- riora loca immensis maris undis teneri crederet τον καὶ ὕδωρ ἀπέραντον. Βοῦς δέ τις οἴστρῳ ποτὲ πληγεῖσα, διέθει τὸ ὕδωρ τῆς λίμνης, καὶ εἰς τὸ πέραν διέβαινε. Κατόπιν δὲ βουκόλος ἑπόμενος, ἐπεὶ τὸ τέλος τοῦ ὕδατος ἐθεᾶτο, τοῖς ὁμοφύλοις ἐσήμα νεν. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλος λόγος, ἔλαφον μᾶλλον, οὐ βοῦν ὑποδεῖξαι τὴν στίβον, ἐξ ἐπιπολῆς καλυπτομένην τοῖς ὕδασιν, ἅτε δὴ τῷ θηρᾶσθαι, τὰς ἄρκυς διαφυγούσαν τῶν Ούννων· οἳ τηνικαῦτα τῷ κατόπιν διώκειν πέραν γενόμενοι, καὶ θεασάμενοι τὴν χώραν, ἀέξι μὲν μετριωτέρῳ χρωμένην, καὶ ἄλλως δὲ πρὸς γεωργίαν ἡμέρως ἔχουσαν· καὶ ἱκανῶς θαυμάσαντες, τότε μὲν ἀπηλλάττοντο, καὶ τῷ καθηγεμόνι τοῦ ἔθνους τὰ βεαθέντα ἀπήγγελλον. Επειτ' ὀλίγους τῶν Γότθων ἐπιστρατεύσαντας, ἀπέπειρᾶσθαι τοῦ χώρου· οὐ πολλῷ δ᾽ ὕστερον καὶ πανστρατὶ ἐπελθεῖν, καὶ πολέμου νόμῳ τῶν ἐκεῖσε περιγενέσθαι, καὶ ἐν κατασχέσει γενέσθαι τῆς γῆς. Τοὺς δ' ἐκεῖθεν ἀπαναστάντας, διαβῆναι μὲν τὸν Ἴστρον, καὶ ἐς τὰ Ῥωμαίων ὅρια περαιοῦσθαι· εἶτα καὶ ἐς βασιλέα πέμψαι πρέσβεις, συμμάχους ἐσαεὶ σφᾶς καθεστάναι Ρωμαίοις διομνυμένους. Εδεῖτο δὲ ἡ πρεσβεία, ξυγχωρεῖν αὐτοῖς, ὅπη βουλομένοις εἴη, τὰς οἰκήσεις ποιεῖν. Επραττε δὲ τὴν πρεσβείαν Οὐλφίλας ὁ παρ' αὐτοῖς ἐπίσκοπος. Ἐπεὶ δὲ πρεσβεία κατά γνώμην αὐτοῖς ἐχώρει, προϋτρέποντο τὴν Θρᾴκην οἰκεῖν· καὶ μέχρι πολλοῦ εἰρηνικῶς πρός τε αὐτοὺς καὶ πρὸς ἡμᾶς εἶχον. Εἶτα καθ' ἑαυτοὺς διαστασιάζοντες, διχῆ διῃροῦντο· ὧν τοῦ μὲν ἑνὸς τμήματος Αθανάριχος ἡγεῖτο, Φιρτιγένει δὲ τὸ άλλο μέρος προσέκειτο. Καὶ δὴ μάχῃ πρὸς ἀλλήλους συρραγέντες μεγάλῃ, Φιρτιγένης πλείστον ἡττώμενος, ἐν Ῥωμαίους πέμψας αὐτῷ οἱ βοηθεῖν ἐδεῖτο. Καὶ βασιλεὺς ἐπέτρεπε συμμαχεῖν τού; ἐν θάδε στρατιώτας αὐτοῖς. Οὕτω δὲ συμμαχόμενος Φιρτιγένης, τοὺς ἀμφὶ ᾿Αθανάριχον φυγάδας ἐδείκνυ, καὶ τῇ μάχῃ ἐκράτει. Ωσανεὶ δὲ χάριν ἀποδιδοὺς Ουάλεντι, καὶ παντὶ τρόπῳ ἀνόθευτον τὸ πιστὸν, καὶ τὸ φίλος εἶναι καὶ ἔσεσθαι βεβαιῶν, ἐπίσης βασιλεῖ τῆς περὶ τὸ θεῖον δόξης κοινωνεῖν ἤθελε· καὶ τοὺς ὑπ' αὐτὸν βαρβάρους ἔπειθεν ὧδε φρονεῖν. Και γι εὐθὺς ἔπραττε τὸ πρὸς βουλῆς, καὶ εἰς Χριστιανισμέν οὺν τοῖς περὶ αὐτὸν στρατεύματι μετεβάλλετο. Καὶ τοῦτ' οἶμαι αἴτιον γενέσθαι τὴν ᾿Αρείου πίστιν τὸ σύμπαν ἔθνος ἀσπάσασθαι, τὸ ταῦτα τὰ ἐξ ἀρχῆς πρεσβεῦσαι Ουάλεντι. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, αλλὰ καὶ Οὐλφίλας ὁ παρ' αὐτοῖς ἱερωμένο; τὰ μὲν πρῶτα τῇ καθόλου Εκκλησίᾳ κοινωνῶν ἦν, μηδέν τι διαφερόμενος· τοῖς δὲ περὶ Εὐδόξιον καὶ ᾿Ακάκιον συγ γενόμενος, καὶ ἀπερισκέπτως τῆς ἐν Κωνσταντι νουπόλει συνόδων ἐπὶ Κωνσταντίου μετεσχηκώς, διέμεινε κοινωνῶν τοῖς ἱερεῦσιν οἱ τῆς ἐν Νικαίᾳ ὑπερίσταντο πίστεω;· ἔπειτα ἐν Κωνσταντινουπόλει γενομένῳ, τῶν ἀπὸ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως περί Sozom. lib. vi, cap. 57. Nam Athanar.chus, sive Alarichus, rex Gotthorum, Christianos in gente sua crudelissime persecutus fuerat, et sedibus suis in Romanam diLivuem expulerat. Pulus Diaconus, Orus. Factum Cum autem bos¸ aliquando ab œstro ictus lacum trajecisset, et in ulteriorem ripam pervenisset, eumque pastor insequens aquarum terminum vidisset, rem eam popularibus suis indicavit. Alia quoque fama fert, non bovem, sed cervum potius, vadosum hunc tramitein, sumimis aquis tectum, indicasse, cum retia venantium Hunnorum elugisset qui tum feram persequentes, ultra lacum pervenere, regionemque eam inspexere, in qua et cœlum esset temperatum, et terra ad agriculturam facilis: eamque admirati, tum quidem ad sedes suas rediere, et duci suo ea quæ vidissent, renuntiavere. 209 Postea vero cum paucis bello Gotthis illato, amplius regionem eam explorarunt: deinde etiam brevi cum universis copiis eo transgressi, et bello illos vicere, et terram occupavere. Illi autem sedibus suis pulsi, Istro transnisso, ad Romani imperii terminos consedere: et ad imperatorem oratores, qui se belli socios perpetuo Romanorum fore, jurejurando confirmarent, misere. Petebant autem illi, ut eis quo visum esset loco, domicilia habere permitteretur. Legationis ejus princeps fuit Ulphilas, eorum qui inter illos Christiani erant, episcopus. Re ex sententia eorum confecta, Thraciam colere jussi sunt. Et aliquandiu simul et inter se ipsos, et erga Romanos quieti pacatique fuere. Deinde vero per seditionem inter se dissi - dentes, in duas discessere factiones: quarum alterius Athanarichus dux fuit, altera Frid gernis auspicia secuta est. Et pugna inter se commiss acri, Fridigernes victus, auxiliares a Romanis copias per legationem petiit. Imperator auxilium ei ferre, quæ tum ibi erant, copias jussit. Quibus fretus Fridigernes, prælio rursus cum adversariis Athanafichi sociis contendit, eosque victor profligavit. Ut autem is gratiam Valenti referret, et pignore aliquo, se illi modis omnibus sincere fidum et amicum fore confirmaret, eamdem cum imperatore de Deo opinionem suscipere, atque in eamdem sententiam, qui sub co essent Barbaros adducere statuit. Id quod statim, sicuti volelt, confecit. Nam cum exercitu suo universo ad Christianismum transit. Atque hanc opinor causam fuisse, cur geus ea omnis Arii fdem sit secut eamdem ab initio, quam Valens, opinionem professa. Non hanc vero solam; sed Ulphilas quoque accessit, qui apud eos episcopatum gessit. Nam s primum cum Ecclesia catholica, nihil ab ea dissidens, communicavit. Et cum in synodo Constantinopolitana sub Constantio, nuliadum convenţione intercedente, cum Eudoxio et Acacio esset, mililominus in communione cum episcopis Nicænam fidem propugnantibus, permansit: postea vero hoc Valentiniano III et Valente Il coss. Quo tempore etiam Hispaniae regnum ab Athanaricho inLium sumpsisse fertur. Mich. Bilius, lib. 1 De regis bus Hispan.

Constantinopcli versanti, cum Ariani de dogmale του δόγματος διεξιόντων, ὑπισχνουμένων τε την suo dissererent, et legationem se ei ex sententia apudt imperatorem confecturos esse, 210 si idem cum ipsis sentire in animum induceret, pollicerentur, utilitate ea illectus, aut etiam fortasse, quod melius esse, si ita de Deo opinaretur, censeret, cum Arianis communicavit, et gentem universam ab ecclesia universali abduxit. Gottbi namque, quod ipso auctore atque duce ad veriorem pietatem se contulissent, et illius beneficio humaniore mansuetioreque vivendi instituto uterentur, facile admodum ei parebant, et quocunque ille duceret, sequebantur: nihil mali esse, ex animo persuasum habentes, quidquid ille vel diceret, vel faceret: omnibusque id adeo æmulari volentibus, in commodum prorsus atque utilitatem cessurum esse arbitrantes. Quin etiam ingens ille persæpe virtutis suæ ediderat specimen, multis fortiter pro Christiana doctrina prius toleratis periculis, quam gens ea quæ tota ex Græca superstitione pendebat, ad Christianismum est conversa. Primus etiam ipsis litteras invenit, et sacras Scripturas eis translatas proposuit. Atque equidem, quamobrem Barbari plerique onines Istrum accolentes, Arii dogma sequerentur, causa et occasio hæc fuit. Sed enim temporibus eis ingens multitudo eorum qui Fridigernis animi inclinatione sequebantur partes, propter Christi nomen ab Athanaricho cæsa est. Quod namque Ulphilas cis etiam qui illi subditi erant, Christianam fidem suscipere persuaderet, valde id moleste ferens, G perinde atque patrii ritus abolerentur, suppliciis in cos plurimum est grassalus. Et quosdam quidem accusatos, quod publice Christianismum dogma cum magna libertate defenderent, inter quos unus etiam erat admirandus ille Nicetas: alios autem ne appellatos quidem, occidit. Dicitur enim sculptum quoddam simulacrum in curru collocasse, atque id per tabernacula corum qui Christum profiterentur, ducere, eique simul et sacrificare, et adorationis reverentiam exhibere: qui vero id facere noluissent, eos una cum tabernaculis comburere jussisse. Imo hoc etiam longe pejus et mirabilius aliud factum esse legi. Multi siquidem eorum vi, qui eis, ut sacrificarent, crudeliter instabant, Beacti, non viri modo, sed et mulieres, quarum aliæ recens natos fetus ab uberibus dependentes circumferebant, aliæ infantes et pueros qui aliqdantulum gradiri et veluti pedibus terram metiri possent, trahebant, in ecclesiæ tabernaculum confugerunt. 211 Eos vero Græci idololatræ ibi tempło incenso in cinerem redegerunt. Non multum intercessit temporis, cum dissidentes inter se Gotthorum factiones, in gratiam et concordiam rediere: atque ingenti confidentia et inmensa dem'entia sublati, Thraces male acceperunt: oppidaque et vicos percurrentes, crudelissime vastarunt. Quod ubi Valens Antiochiæ adhuc degens cognovit, tula demum experientia magistra erroris sui Stultorum magister, eventus. (Liv.) πρεσβείαν ἐπιτελὴ τὰ ἐς βασιλέα πράττειν, εἰ τα ίσα σφίσι δοξάζειν ἔλοιτο, τῇ χρείᾳ δελεασθείς, ἢ ἴσως καὶ ἄμεινον εἶναι τοῦτ' οἰηθεὶς δοξάζειν περὶ Θεοῦ, ἐκοινώνει τοῖς περὶ "Αρειον, καὶ τὸ σύμπαν φίλον τῆς καθόλου Εκκλησίας διίστα. Καὶ γὰρ τὸ Γότθων γένος ὑπ' ἐκείνῳ καθηγεμόνι πρὸς τὴν εὐσέ βειαν μεταβαλόντες, καὶ δι' ἐκείνου ἡμερωτέρα πολιτεία χρησάμενοι, ῥᾳδίως μάλα ἐκείνῳ ἐπείθοντο, καὶ ᾖπερ ἂν ἄγοι, εἴποντο· μηδέν τι φαῦλον εἶναι νομίζοντες ἐκ ψυχῆς, ὅ τι ἂν ἐκεῖνος λέγοι ἢ πράττοι· συντελεῖν δ' ἐς ἅπαν χρήσιμον τοῖς ᾑρη μένεις ζηλοῦν. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ πολλήν τινα πεῖραν τῆς ἐκείνου δέδωκεν ἀρετῆς, πολλοῖς ἐγκαρα τερήσας κινδύνοις ὑπὲρ τοῦ δόγματος, πρὶν ἢ τὸ Εθνος εἰς τὸ Χριστιανίζειν μετέβαλε κατάκρας τῆς Ἑλληνικῆς ἐξημμένον θρησκείας. Καὶ γράμματα δ' ἐφευρεν αὐτοῖς πρῶτος, καὶ τὰς θείας Γραφάς μετα φράσας αὐτοῖς παραδέδωκεν. Αίτιον μὲν οὖν ὡς ἐπίπαν τοῖς περὶ τὸν Ιστρον βαρβάροις τα 'Αρείου φρονεῖν, καὶ πρόφασις ἤδη ἐγένετο· καιροῖς δ᾽ ἐκς - νοις ὑπ' ᾿Αθαναρίχου πολύ τι πλῆθος διὰ Χριστὸν ἀνῃρεῖτο, Φιρτιγένει προσκείμενον. Καὶ γὰρ υαλο φίλα πείθοντος, καὶ τοὺς ὑπ' ἐκεῖνον τὰ Χριστιανῶν ἀσπάζεσθαι, χαλεπαίνων σφόδρα, ἅτε δῆτα τῶν π τρίων ἀφανιζομένων ἐθῶν, τιμωρεῖν ἐς πλεῖστον ἐπέβαλε· τοῖς μὲν εὐθύνην προσάψας, ὡς δημοσία παῤῥησιασαμένους ἀνεῖλεν ὑπὲρ τοῦ δόγματος· ἐν εἷς καὶ ὁ θαυμαστός Νικήτας ἐτύγχανεν· ἄλλους δὲ καὶ λόγων ἄνευ διέφθειρε. Καὶ γὰρ λέγεται 'ξόανίν τι κατασκευασάμενον, ἐφ᾽ ἁρμαμάξης στῆσαι· καὶ τοῦτ' ἐκέλευε κατὰ σκηνὴν περιάγειν τῶν ἠγγελμέν νων Χριστιανίζειν, καὶ τούτῳ πείθειν, Ούειν τε ἅμα καὶ προσκυνεῖν· αἱ δὲ μὴ τοῦθ' αἱροῦντο ποιεῖν, ἅμ' αὐταῖς καταπιμπρών ταῖς σκηναῖς· καὶ ἄλλο δέ τι τούτου πολλῷ χεῖρον καὶ περιπαθέστερον ἔγνων γενόμενον. Πολλοὶ γὰρ τῇ βίᾳ τῶν θύειν κατεπεί γόντων ηναγκασμένοι, οὐκ ἄνδρες μόνον, ἀλλὰ καὶ γυναῖκες, ὧν αἱ μὲν ἄρτι γεννηθέντα βρέφη ἐπιμαστίδια περιέφερον, αἱ δὲ νήπια και παιδάρια μικρόν βηματίζειν δυνάμενα, ἐπὶ τὴν σκηνὴν τῆς ἐκκλησίας κατέφυγον. Τῶν δ᾽ Ἑλληνιστῶν πῦρ ἐπαφέντων ἐκείνοις, εἰς τέφραν διέφθειραν. Μικρὸν δ' ὅσον εἰς ὁμόνοιαν τὰ διχῆ διαιρεθέντα τῶν Γότθων ἦλθον. Θράσει δὲ πολλῷ καὶ ἀμέτρῳ ἐπηρμένοι τῇ ἀπονοίᾳ, Θρᾷκας κακῶς ἐποίουν· καὶ πόλεις καὶ κώμας ταύ της ἐπῄεσαν δηοῦντες ἐς μάλιστα· ὁ δῆτα μαθὼν Οὐάλης ἔτι διατρίβων κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν, τὸ κατ κὺν τῇ πείρᾳ ἐμάνθανε τῆς διαμαρτίας. Μετο γὰρ αὐτῷ χρήσιμον καὶ τῇ ἀρχομένῃ εἶναι τὸ ἔθνο . καταπλήττειν δὲ καὶ τοὺς ἐναντίους ἐντεῦθεν, ὡς ἀεὶ πρὸς ὅπλα καὶ μάχας ἐσκευασμένον. Οὕτω δ' ἐπισφαλῶς δοξάζων, τῶν οἰκείων στρατευμάτων ἡμέλε:· καὶ ἀντὶ τοῦ διδόναι μᾶλλον αὐτοῖς καὶ εἰς στρατείαν ἐπιλέγεσθαι, ἐκ τούτων μάλιστα εἰσέπραττε τὸ χρυσίον, ὀγδοήκοντα χρυσίνους ὑπὲρ ἑκά στον Γότθου τους συντελεστές ἀπαιτεῖσθαι κελεύσας· δ δὴ καὶ ἀρχὴ γέγονε τοῦ τηνικαῦτα πρὸς καὶ μὴν δυστυχήσαι τὴν Ῥωμαίων ἀρχήν. Πάμπαν δὲ τ η

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. XI. ἐλπίδος σφαλεῖς, ἀφίστατο μὲν εἰς ἐξορίαν πέμπειν ο perniciem perdidicit. Gentem namque qu. τοὺς τὰ ὁμοούσιον φρονοῦντας· θᾶττον δὲ τὴν ᾿Αντιό χειαν καταλιπών, ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐλαύνων εἰσῇ:ι ἐπηνίκα δὴ καὶ ὁ τῶν ἄλλως φρονούντων πόλεμος μετριάζων ἐλώτα, καὶ ἀναχωχὴν ἐλάμβανε. Τότε δὴ καὶ Εὐξωΐου τοῦ τὴν ᾿Αντιόχου ἐπιτροπεύοντος τελευτήσαντος, Θεόδωρος ὁ τῆς κατὰ Πείριν Τον Ηρακλείας προεστὼς ἐκκλησίας, εἰς τὸν ἐκεί νου μετετίθετο θρόνον, ἀπ᾽ ἐπίσης Ευζωΐῳ φρονών, καὶ τῆς ἐκεῖσε τῶν Ἀρειανῶν συμμαχίας προΐστατο ἀνεθάρρουν δ' αὖθις κατὰ πόλεις καὶ οἱ τὸ δόγμα τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου πρεσβεύοντες, καὶ μάλιστα ἡ κατ' Αίγυπτον ᾿Αλεξάνδρεια. Ἐπεὶ καὶ Πέτρος ὁ τῆς ὀρθῆς προϊστάμενος δόξης, ἐκ τῆς ἐν Ῥώμη ἐπανῆκε φυγῆς, Δαμάσου τοῦ 'Ρωμαίων ἡγουμένου semper in armis, et ad prælia instructa esset, et sibi et imperio commodos, atque etiam ad hostes perterrendos idoneos fore, ratus fuerat. Atque hae periculosa opinione concepta, militares copias sis parvifecit: et pro eo quod stipendium illis dare, et delectu habendo militari sacramento obstringere cives suos debuisset, pecuniam et tributum ab eis exegit. Nam aureos octogenos in singulos Gottlos a tributariis populis pendi jusserat. Quæ quidem res tum, ut Romanum imperium ad tempus rebus adversis periclitaretur, in causa fuit. Atque ita ille spe sua cum prorsus excidisset, desiit eos in exsilium mittere, qui ὁμοουσίου, consubs:antialis, fidem profitebantur: et celeriter Antiochia relicta, ὠχυρωμένος τοῖς γράμμασιν· ἡ τήν τ' ἐκείνου χειρο- Constantinopolim contendit. Quo tempore etiam, τονίαν ἐκύρουν, καὶ τὴν ἐν Νικαίᾳ δόξαν ἐκράτυνον. aliter sentientium, Arianorum videlicet, bellum, 'β δὴ καὶ ᾿Αλεξανδρεῖς τὰς ἐκκλησίας παρέδωκαν quasi per quasdam-inducias, aliquo modo corτὸν Λούκιον ἐξελ ἀσαντες· ὃν δῆτα καὶ καταπλεύσαντα quievit. Enzoio quoque Antiocheno episcopo morἡ Κωνσταντίνου ἐδέχετο. o, Theodorus Heracleæ Perimihi antistes, qu¡ eamdem cum defuncto obtinebat sententiam, in illius locum est gaffectus: ubi etľam Arianorum actioni præiit. Animuos vero etiam receperunt in urbibus, qui Nicænæ synodi dogma deprædicahant: potissimum autem in civitate Alexandrina. Quandoquidem et Petrus recte opinionis defensor, Roma, Damasi episcopi Romani Litteris munitus, quibus et ordinatio ejus comprobal atur, et doctrina Nicæna confirmabatur, redierat. Cui etiam Alexandrini ecclesias gubernandas dede e, Lucio ejecto, quem navi advenientem Constantinopolis excepit. Περὶ τοῦ ἐλέγχου Ουαλεντινιανοῦ, καὶ τῆς ἐγι στάσεως Τερεντίου, Τραϊανοῦ, καὶ ἑτέρων στρατηγῶν πρὸς Ουάλεντα· καὶ ὡς, τῶν Γότ θων τὴν Θράκην ληϊζομένων, πρὸς τῶν πολιτων οὗτος ἐλειδαρεῖτο. Ουάλης δὲ τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν ἐγνωκώς, πρὸς τὴν ἀδελφὸν πέμπων, ἔτι γὰρ τῷ ζῆν περιήν, ἀμύν νειν ἐδεῖτο. Τὸν δὲ φάναι λέγεται, μὴ ὅσιον εἶναι ἐπαμύνειν ἀνδρὶ διὰ μάχης Μόντι Θεῷ· εύλογον δὲ τὸ θράσος μᾶλλον ἐκείνῳ σμικρύνειν τῷ μὴ συμμαχεῖν αἱρεῖσθαι. Ο δὴ μαθὼν ἐκεῖνος, ἀνία; μᾶλλον έμπλεως ἐγίγνετο πλείονος. Καὶ τοῦ μὲν θράσους ἥκιστα έληγεν· ἐπέκειτο δὲ μᾶλλον τῇ ἀληθείᾳ δια μαχόμενος. Καὶ γὰρ Τερεντίῳ τῷ στρατηγῶν ἀρίστῳ, εἰσενείς δὲ εἴπερ τιν κοσμουμένῳ, ἐκ τῶν κατ' Αρ μενίαν ἐπανήκοντι τροπαίων, ἐπεὶ ἐκ προτροπῆς δω με νὴν βούλοιτο αἰτεῖν ἐνεδίδου, πάντ᾽ ἐκεῖνος παρωσάμενος, χρυσὸν καὶ ἄργυρον, καὶ δυναστείαν καὶ χώραν, μίαν εύλογον καὶ εὐσεβὴ δέησιν ᾔτει· ἦν δὲ αὐτη, μίαν τῶν ἐκκλησιῶν παρασχεθῆναι τοῖς τῆς καθόλου Εκκλησίας ὑπερμαχοῦσι τῇ Ἀντιόχου· τὸν μὲν χάρτην αναγνούς διαρρήσσει, ἄλλα δ' αἰτεῖν προσ έταττεν. Ὁ δὲ τὴν ἱκεσίαν σύντομον ἀθροίσας, • Ἐλεξάμην, ἔφη, ὦ βασιλεῦ, καὶ ἔχω τὸ δῶρον, καὶ ἕτερον οὐκ αἰτήσω· σκοποῦ γὰρ κριτής ὁ τῶν ὅλων Experitur tandem valde se errasse Valens, qui Gorthos gentem bellicosam in Thraciam receperit, stipendiumque ei quotannis dederit. Sic avorum nostrorum memoria Græci in Europam ex Asia Tureas adduxerunt. Theod. eod. cap. 51. 212 CAPUT ΧLΙΧ. Quomodo Valentinianus Valentem arguerit: item quomodo eidem Terentius libere restiterit: id quos Trajanus quoque, et alii duces ordinumque ductores fecerunt et ut Gotthis Thraciam vustantibus, cives Valentem convitiis incesserint. Valens imbecillitatis suæ conscius, ad fratrem qui adhuc superstes erat, legatos qui auxilium peterent, misit. Quem quidem dixisse ferunt, non aquum piumque esse ei auxilium ferre, qui bellum cum Deo gerat magis autem convenire, subsidio denegato, confidentiam illius imminuere. Quod ubi illi renuntiatum est, majorem etiam quam antea mœrorem contraxit. Neque admodum tamen a confidentia sua destitit, magisque adeo etiam veritatem expugnare institit. Cum enim Terentio,. ducum omnium præstantissimo, pietateque supra alios ornatissimo, a victoriis in Armenia reportatis revertenti, optionem sua sponte obtulisset, ut à se quod vellet, peteret, atque ille auro, argento, præfecturis, provinciis, rebus denique aliis omni bus posthabitis, unum quiddam rationi consonum et pium postularet, ut scilicet Antiochiæ unam saltem Ecclesiæ catholicæ propugnatoribus concoderet ecclesiam: ipse petitionis libellum lectur laceravit, et aliud illum petere jussit. Tum TerenΟύχ όσιον ἐπαμύνειν ἀνδρὶ πολεμοῦντι θεῷ, δίκαιον δὲ τὴν τούτου καταπαύειν θρασύτητα. Που autem non postremo Gotthico, in quo Valens interiit, sed alio et tempore et bello itidem Gotthico factum, superstite etiam tum Valentiniano semore.

Ουάλης, αὐτὸς μὲν τέως ἐν τῇ Κωσταντίνου διέ τριβεν· Τραϊανὸν δὲ τὸν στρατηγὸν καθοπλίσας, συν ἀξιομάχῳ στρατῷ κατ' ἐκείνων ἐξέπεμπεν. Ἐπεὶ δ' ἐκεῖνο; μὲ δὲ τὴν πρώτην προσβολὴν ὑπομείνας, ή - της Εμπλεως ἐπανῆνε, μαλακίαν ἐκείνῳ καὶ δειλίαν εγκαλών ή βασιλεὺς διελοιδορεῖτο· ὁ δὲ παρρησία προσηκούσῃ ἀνδρὶ γενναίῳ χρησάμενος, «Ουχ ηττή θην ἐγώ, φησί, βασιλεῦ· σύ δ' ἑκὼν τὴν νίκην ἐκε βάλλεις σαυτοῦ, διαμαχόμενος τῷ Θεῷ, καὶ τὴν ἐκεῖ θεν ροπὴν ἀπωθούμενος, τοῖς ὑπεναντίοις προΐης μᾶλλον· νικῇ δὲ Θεὸς ἀεί. 'Η δὲ νίκη τοῖς ὑπ' ἐκείνῳ στρατηγουμένοις προσγίνεσθαι είωθε. Συντάττεται δ' ἐκείνοις ὑπὸ σοῦ πολεμούμενο;. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖς πάντως τίνα; τῶν ἐκκλησιῶν ἐλάσας, τίνας ἀντικα τέστησας.» Ταῦτ᾽ οὐ Τερέντιος καὶ Τραϊανός, ἀλλὰ καὶ Ρόδαντος καὶ Βίκτωρ, στραγηγοὶ δὲ καὶ οὗτοι, οὕτως ἔχειν συνέθεντο. Καί γε βασιλεῖ παρήνουν, μὴ σφόδρα χαλεπαίνειν ἐπ' ἐλέγχοις ἀληθείᾳ συνε εξευγμένοι;. Πολὺ δὲ αὐτῷ καὶ τὸ μύσος ήκμαζε τῇ Κωνσταντίνου ἐνδιατρίβοντι· οἱ γὰρ Γότθοι τὴν Θράκην πᾶσαν ληίσαντες, καὶ τὰ προάστεια πάντα δηώσαντες, ἅτε δὴ μηδενὸς ἐπεξιόντες, καὶ τοῖς τείχεσιν ἐπεχείρουν ήδη προσβάλλειν. Ἡ δὲ πόλις χλο λεπώς έφερε. Καὶ ὅτι μὴ θᾶττον βασιλεὺς ἐπεξήει, ἀλλ' ὑπερετίθει τὸν πόλεμον, ᾐτιῶντο· καὶ διελοιδοροῦντο τούτῳ, ὡς αὐτὸς εἴη μᾶλλον τῇ ραστώνη τοὺς πολεμίους υπενεγκών. Τέλος καὶ ἱπποδρομία εἰς τοὐμφανὲς κατεδίων αὐτοῦ, καὶ ὅπλα ὥστε πολε μεῖν ᾔτουν. Ὁ δὲ βασιλεύς, ἅτε δὴ περιυβρισμένα, θυμῷ πολλῷ κατὰ τῶν βαρβάρων ἐξήλαυνε· πλεῖστα τοῖς πολίταις ἐπαπειλούμενος, ἣν ὑποστρέψῃ, ἐξαν λήψεσθαι δίκην τῶν ἐκ τοῦ δήμου βόρεων· καὶ ὅτι περ οὐ πάνυ πόρρω τῇ τυραννίδ. Προκοπίου προς ἐλε το. Μπείλει δ' ἐρημώσειν τὴν πόλιν, καὶ ἄροτρον κατ' αὐτῆς ἐμβαλεῖν. tius libelli fragmentis collectis: • Habeo, inquit, κριτής.» Δειμαίνων δὲ τὸν τῶν Νοτίων πόλεμον ὁ o imperator, et domum teneo, neque aliud petam, Consilii enim mei judex erit, qui judex est omnium.» Gotthorum autem bellum metuens Valens, ipse quidem tum Constantinopoli se continuit: Trajanum autem ducem, armatum cum exercitu non contemnendo adversus eos misit. Ubi vero ille, 213 ne primum quidem congressum eorum sustinens, victus rediit, ignaviam ei et timiditatem cuin convicio imperator objecit. Ille autem cum ea dicendi libertate, quæ virum fortem et strenuum decet, «Non ego, inquit, o imperator, victus sum, sed tu ipse sponte tua victoriam a teipso rejicis, qui ita cun: Deo belligeraris, et auxilium quod ab eo pervenit, repellens ad hostes potius transmittis. Deus semper vincit. Et victoria illis favere solet, qui auspicium ductumque ejus sequuntur. Is nunc ab adversariorum partibus stat, quod eum tu bello persequeris. Non enim prorsus nescius es, quibus viris ex ecclesiis ejectis, quos in illorum locum substitueris» Hæc ita se habere, non Terentius tantum, et Trajanus, sed et Rodantus et Victor, qui et ipsi belli duces fuere, allirmarunt: imperatoremque ipsum, ne reprehensione ea, quæ cum veritate conjuncta esset, gravius commoveretur, rogarunt. Exsecratione etiam multorum est expetitus, quod Constantinopoli moraretur. Nam Gotthi Thracia omni vastata, et suburbanis etiam ædificiis cunctis direptis, nemine scilicct crumpente, mania quoque ipsa adoriri contendebant. Id urbs moleste tulit: et imperatorem, qui non dudum exiisset, sed ita bellum cunctando duceret, accusarunt. Ne a conviciis quidem abstinuere, quasi ipse socordia sua bellorum esset auctor. Postremo ludis Circensibus propalam adversus eum vociferati, arma ab eo, quibus in bello uterentur, peliere. laperator autem veluti ingenti injuria affectus esset, furore plenus contra Barbaros est progressus, plurima civibus comminatus: daturos videlicet illos sibi, si reverteretur, pœnas condignas, de contume - liis a vulgo sibi illatis, et quod non ita dudum Procopii tyrannidi se conjunxissent. Quin etiam urbem ipsam se solo a quaturum, et aratro proscissurum esse, denuntiavit. 214 CAPUT L. De sancto Isaacio, qui liberrime Valentem est allocutus, et ut Valens alicubi circa Adrianopolim cum Gotthis acie congressus, ex fuga in tugurium rusticum, in quo multum strumenti fuit, pervenerit, ibique igni consumptus perieri. Tum etiam Isaacium illum, qui circa Constantimopolim monasticam casam habuit, cum aliis rebus vir bonus, tum quodvis adire discrimen propter Deum promptus et paratus, ferunt, cum Valentem una cum exercitu exeuntem videret, ad eum accessisse, et manibus frenum equi, quo ille vehebatur, arripuisse, et voce magna dixisse: Quon.m, ο imperator, proficisceris, qui adversus Deum bellum geris, neque illius opem tibi concilies? Nam ille quodammodo coutra te Barbaros excitavit, quoniam et tu adversus illum impiorum hominum peregrinas et blaspheumas linguas exacuisti, eosque qui pro co atque decet, de illo opinantur, atque Περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Ισαακίου τοῦ μοναχοῦ παρ ῥησίας· καὶ ὡς συμβαλὼν τοῖς Γύτθοις Ομά 1ης περί που την Αδριανοῦ, καὶ ἐν δωματίω καταφυγών χόρτον έχοντι, διεφθάρη παρά των πολεμίων, δαπάνη γενόμενος τῷ πυρί. Τότε δὲ καὶ Ἰσαάκιον ἐκεῖνον περὶ τὴν Κωνστα τίνου μοναχικήν σκηνήν ἔχοντα, φασιν ἰδόντα σύν ἅμα τῇ στρατιᾷ τὸν Ουάλεντα ἐξερχόμενον· ἦν δὲ ὁ ἀνὴρ ἀγαθὸς τά τε ἄλλα, καὶ ἐν ἑτοίμῳ ἔχων δια τὸ θεῖον πάντα κίνδυνον, ὑποστῆναι· προσελθόντα, ταῖν χεροίν τοῦ χαλινοῦ τοῦ ἵππου δράξασθαι οι επ σχος ἦν, καὶ βοῇ μεγάλῃ χρησάμενον ἐπειπεῖν· «Πή οι βαδίζεις, ὦ βασιλεῦ, κατὰ Θεοῦ στρατευσάμενο καὶ μὴ τὴν ἐκείνου ἀρωγὴν ἐπισπώμενος; Και γαρ πως αὐτὸς κατὰ σοῦ τὸ βάρβαρον ήλασεν, ὅτι γε και σὺ κατ' αὐτοῦ τὰς τῶν δυσσεβούντων ἀλλοθρίους και βλασφήμους γλώσσας παρέθηξας· καὶ τοὺς ᾗ χρὴ περὶ αὐτοῦ δοξάζοντας καὶ ὑμνοῦντας, τῶν ἱερῶν περισότ

ECCLESIASTICA HISTORIA LIB. 51. λων ἀπήλασας. Απόδος τοίνυν τοῖς ὀρθῶς δοξάζουσι, illum rite laudibus vehunt, ex sacris adibus eyeκαὶ τὸ ἀκρανὲς τῆς ἐν Νικαίς πίστεως τὸν ὄρον φυλάττουσι, τὰς ἀφαιρεθείσας ἐκκλησίας, καὶ ἀπονησί νικήσεις τὴν μάχην. Εἰ γὰρ παύτῃ σὺ πολεμῶν, παύσεται δηλαδὴ καὶ ὁ ὑπὸ σοῦ πολεμούμενος. Εἰ δὲ θέμενος ἐν δευτέρῳ τὰ εἰρημένα προς παράταξιν ἔλθῃς, αὕτη σε πείρα διδάξει, ὅσῳ τὴ σκληρὸν τί το πρὸς κέντρα λακτίζειν, καὶ τὸ εἰς τὸν οὐρανὸν τις θέναι γλώτταν ἀκόλαστον· οὔτε γὰρ αὐτὸς ἐπανήξοις, καὶ ὅσον δὴ ἐπάγῃ τῆς στρατιᾶς, ἀπολέσεις.» Οργῇ δ' ἀμέτρῳ χρησάμενος ὁ κρατῶν, «Αλλ' ἐπανήξω, ἔφη, σὺν πολλῷ τῷ τροπαίῳ, καὶ τὴν ἀξίαν δίκην τῆς σῆς εἰσπράξομαι τόλμης, ἀπελέγχων σου τὴν ψευδή προφητείαν.» Καὶ αὐτίκα συλληφθῆναι τὸν ἄνδρα προσέταττε, καὶ ὑπὸ φρουρὰν γενέθαι ἕως οὗ ὑποστρέψειεν. Ο δ' ἀπιὼν ἐβόα, «Κτεῖνον, εἰ φωραθείη τῶν λόγων τὸ ψεῦδος.» Εἰ δ' εἰς ἔργον ἀπέθη τῷ ἐσίῳ τὰ ῥήματα, δηλώσει τὰ πράγματα. Ἐπεὶ γὰρ σύναμα τῷ στρατῷ ἐξῄει, οἱ μὲν βάρβαροι τραπέν Στις ὑπεχώρουν· ὁ δ᾽ ἐπιδιώκων, την Θράκην παρα μείψας, την Αδριανοῦ κατελάμβανεν, ἡ ἐν τοῖς ὁρίοις Μακεδονία; ἐστίν. Οὐ πάνυ δὲ πόρρω γενόμε νος, τοῖς βαρβάροις ἐν τῷ ἀσφαλεῖ καθεστῶσιν, ἐξχπίνης συμβάλλει, μὴ προδιαθέμενος, μηδ' ὅπως χρὴ συντάξας τὴν στρατιάν. Τῷ δ᾽ ἀθρόῳ τῶν βαρβάρων τῆς προσβολῆς τῆς ἵππου διασπασθείσης αὐτῷ, καὶ τοῦ οπλιτικοῦ τραπέντος συντάγματος, ἄλλος ἀλλαχοῦ ἔφευγων· οἱ δ' ἐπιόντες, ἀδεῶς ἔκτεινον. 'Ο δὲ βασιλεὺς καὶ αὐτὸς ἀνακράτος φεύ γων, ἀποβὰς τοῦ ἵπποι, ἅτε δὴ ἀμηχανίᾳ πολλῇ συσχεθείς, ἔν τινι τῶν κατ' ἀγροὺς οἰκημάτων χόρτω τὴν στέγην ἐπηλυγάζοντι ἑαυτὸν κατακρύπτει, σὺν τοῖς ἑπομένοις ὀλίγοις οὗτι λανθάνειν πειρώμενος. Οἱ δὲ βάρβαροι ξύμῃ ἀσχέτῳ φερόμενο:, ὥσπερ τἆλλα τὰ ἐν ποσίν, οὕτω δὴ καὶ τὸ οἴκημα πυρὸς διπάνην ἐποίουν, μηδεμίαν, ὥς φασι, περὶ τοῦ βασιλέως λαβόντες ὑπόνοιαν· καὶ σὺν τῇ κώμῃ καὶ τὸν τῆς ἀληθείας ἀντίπαλον κατετέφρωσαν. "Οτε δὴ νό-cuti alia ad quæ venerant tecta, ita domunculam cisti. Redde igitur recte sentientibus, et sincere fidei Nicænæ decretum servantibus, quas ademisti ecclesias et labore nullo victor in bello evades. Si enim tu adversari illi desieris et quieveris, quiescet scilicet et ille quem tu oppugnas. Sin verbis hisce contemptis, in aciem perveneris, re ipsa experiere, quam durum sit contra stimulum calcitrare, et in cœlum impotentem linguam tollere. Neque enim ipse redibis: et quas tecum ducis, copias perdes.» Imperator antem vehementiore ira commotus: «Ego vero, inquit, redio cum praclaro tropo, et dignas a te teneritatis tue su main pœnas, prædictionemque tuam falsam esse ; ostendam. Εt confestim comprehendi hominem, et in custodia asservari, donec rediret, jussit. Al ille adductus vociferabatur: «Eneca etiam, inquiens, si mendacia esse deprehenderis verba mea.» Num autem ad rem collata sint sancti viri dicta, res ipsa gesta declarabit. Postquam enim cum copiis imperator est egressus, Barbari couversi retrocesserunt: quos ille insequens, Thracia post se relicta, Adrianopolim venit, quæ in Macedoniae finibus sita est. Atque ubi non longe ab hostibus abfuit, cum ipsi in tuto loco essent, ex improviso ordinibus non dispositis, neque acie pro eo atque debuit structa, eos est adortus. Cum vero Barbari confertim raentes, equitatus ejus impetum et impressionem distraherent, et graviorem armaturam in fugam verterent, alius alio se recepit: hostes autem eis imminentes, metu nullo, cadem multam 215 fecere. Imperator quoque ipse cum ex equo per desperationem summam descendisset, quantum poterat fugiens, in quamdam villa domunculain stramentis contectam, cum paucis qui eum se. uti fuerant, latere ibi volens, se abdidit. Barbari autem impetu et celeritate maxima insequentes, siγος τὸν θεοφιλῆ ἄνδρα τὸν Ἰσαάκιον, ὀπτώμενον τῷ δωματίῳ Ουάλεντα ᾐσθημένον, τῆς ἐκεῖθεν εμφορεί σύ: κνίσσης, καὶ τοῖς ἐν φρουρᾷ καταγγείλαι, ὡς νῦν Ουάλης πυρὶ κατατήκεται· ἡ δὲ ἔσφρησις τῆς ἐκεῖθεν ἀποῤῥεούσης δυσοσμίας αἰσθάνεται. Οἱ μὲν οὖν οὕτω φατὶ φθαρήναι Ουάλεντα· οἱ δὲ καὶ τοῦτο δὴ προστιθέασιν· ὡς εἰσῄει μὲν τὸ δωμάτιον λαβεῖν ἐπειγόμενος, καὶ μέχρι τινὸς ἐλάνθανε· παρέτρεχον γὰρ ἐκεῖνον οἱ βάρβαροι πρόσω ιέμενο:· κρύπτεσθαι γὰρ ἐκεῖσε τὸν βασιλέα οὐδ᾽ ἐν ὑπονοίαις ἦσαν. Ως δ' οἱ πλείους τῶν βαρβάρων ὑπερβαλόντες τὸν τῇδε χώρον διέβησαν, ὀλίγων ὕστερον ἐπιόντων, τῶν τινες περὶ τὴν βασιλέα ὑπὲρ στέγης του δωματίου γενόμενοι, κατ' ἐκείνων τὰ βέλη ἡφίεσαν. Οἱ δὲ Ουάλεντα κρύπτεσθαι ἐνθάδε ὑποτοπάσαντες, βιαῖς σὺν ἀλαλαΥμῷ μεγάλῳ ἐχρῶντο, ὡς ἐνθάδε Οὐάλης ἐστίν. Οἱ δὲ προστυχόντες, ἔμπροσθέν τε καὶ ὄπισθεν, ὁ ἤκουον τοῖς μετ' αὐτοὺς ἐδήλουν. Ως ἀκαρεὶ καὶ τοὺς παρ ἑωτέρ» πολεμίους ἀκοῦσαι, καὶ εἰς ἐν ἅπαντας συνο ελθεῖν· οἱ δὴ καὶ περικύκλῳ τὸ δωμάτιον συλλο Εύντες, καὶ Πλην μάλα πλείστην περιαθροίσαντες, PATROL. GR, CXLVT eam quoque incenderunt: cum quidem, ut dicitur, nihil de imperatore suspicarentur. Sic illi una cum vico eo, veritatis etiam hostem in cineres redegerunt. Quo tempore fama est, Deo dilectum virum Isaacium, cum Valentem in do muncula ea assum sentiens, nilere ejus repleretur, eis qui secum in custodia erant, annuntiasse: nunc jam Valens igne torretur, et naves profluentem ab eo odorem ingratum sentiunt. Nonnulli quidem ita Valentem interiisse dicunt. Alii autem illud addunt, subiisse quidem illum, cum occultare se properaret, dormculam, atque ibi aliquantulum latuisse, quod Barbari cursum suum tenentes præterirent, et imperatorem ibi occultari nemo suspicaretur. Ubi autem maxima hostium pars eo loco superato abiisset, et pauci postea advenirent, quosdam imperatoris fugæ comites in tectum domunculæ conscendisse, et tela in Barbaros conjecisse. Atque illos tum demum occultari ibi Valentem suspicatos, ingenti clamore et jubilatu, utpote victores, Valentem isthic esse vociferatos esse. Idque et qui

ἐπιφέρῳ ἐκ τοῦ παρήκοντος ἐλαυνομένη τῷ πνεύ ματι. Καὶ ἡ μὲν ὕλη ἐκαίετο· ἅμα δὲ καὶ τὰ ἐπικείμενα τῷ δωματίῳ τοῦ φλέγοντος ἦσαν· σὺν τοῖς ἄλλοις δὲ καὶ αὐτὸν τὸν βασιλέα εἰ; τέφραν καθίστα. Ἱστέρηται δ' ἄλλοις ὡς τῇ τῶν βαρβάρων ἐπιδιώξει, εἰς δέος μέγα Ουάλης γενόμενος, ἀμείψας τὸ σχῆμα, εἰς τὸ τῶν πεζῶν εἰσήλασε στίφος. Επειτα τῶν ἐπ πέων προδεδωκότων, καὶ τὴν μάχην ἀπειπόντων, ἅτε τῇ τῶν βαρβάρων συμβολῇ διαιρεθέντων, ἀθράκης πάντας πεσεῖν· ὅπου δὴ σὺν τοῖς λοιποῖς κείμενον καὶ αὐτὸν λαθεῖν, μή τινος ὄντος συμβόλου ὁ τοῦτον ὡς βασιλέα μηνύσειεν. Τελευτᾷ δὲ Οὐάλης ζήσας τὰ πάντα έτη πεντήκοντα· ὧν τὰ μὲν τρισκαίδεκα σύναμα τῷ ἀδελφῷ Ουαλεντινιανῷ ἐβασίλευσε· μετά δὲ τὴν ἐκείνου τελευτὴν καὶ ἕτερα τρία ἔτη ἐκράτησε πρὸς μησί τισι· περιέχει δὲ καὶ ἡ παροῦσα ἐνδεκάτη μοι τῶν ἱστοριῶν χρόνων ἐτῶν ις'. Οπηνίκα κόσμου μὲν ἔτος εωμαι. ᾿Απὸ δὲ τῆς θείας τοῦ Κυρίου γεννήσεως τς' καὶ π' ἐπεραίνετα. praeterierant, et qui consequebantur, cum audis- ἔπειτα πῦρ ἐνῆκαν· καὶ αὐτίκα φλὸς ἀνηγείρετο sent, suis porro significasse: ita ut fere etiam hostes illi, qui longius abierant, id audierint, atque omnes in cum locum convenerint. Eosque domuncula circumdata, et materia plurima aggesta, ignem deinde in eam injecisse: unde mox secundo, casu quodam, vento afflante, flamma sit excita. Atque ita materiam eam una cum eis quæ in domuncula erant rebus, et præter alios ipsum quoque imperatorem conflagrasse, et in cinerem redactum esse. Alii vero memoriæ prodidere: cum Barbari fugientes insequerentur, Valentem ingenti metu perculsum, habitu mutato, peditibus se immiscuisse, 216 deinde postquam equites rem prodidissent, et a pugna per desperationem destitissent; quippe qui hostium impressione disjeci essent, eos omnes concidisse: inter quos ipse etiam jacens latuerit, quod signum nullum exstaret, quod eum imperatorem esse indicaret. Interiit autem Valens annis quinquaginta exactis. Imperavit una cum fratre Valentiniano annis tredecim post illius autem obitum aliis tribus, et mensibus aliquot, Continet vero undecimus iste historiarum liber, sedecim annorum tempus: cum a mundo condito quinquies millesimus octingentesimus primus a nativitate autem Domini trecentesimus octogesi• mus sextus ageretur annus. V id. Aug. Ann. duobus, niensibus quinque, Neoterici chronici ponunt 4359. piebus tredecim. (Diacon.) ΤΟΜΟΣ ΙΒ'. CALLISTI XANTHOPULI TOMUS XII. 222 CAPUT I. De imperio Gratiani et Valentiniani junioris, el ut socium imperii Theodosium Magnum admiserint. Postquam Valens ita e vita excessit; Barbari victoria quæ eis præter opinionem obtigerat, elati, Thraciam omnem percurrentes, etiam propinqua Constantinopoli circumcirca loca vastarunt. Et cum Περὶ τῆς βασιλείας Γρατιανοῦ καὶ Ουαλεντινια νοῦ τοῦ νέου, καὶ ὡς κοινωνὸν τῆς ἀρχῆς καὶ Θεοδόσιον τὸν Μέγαν προσίεντο. Λιπόντος δ' οὕτω τὸν βίον Ουάλεντος, οἱ βάρβας ροι τῷ παρὰ δόξαν επαρθέντες τροπαίῳ, πᾶσαν ἐπῆλθον τὴν Θράκην δηοῦντες, καὶ τὰ κύκλῳ τῆς Κωνσταντίνου κατέτρεχον. Ἐν κινδύνῳ δὲ τῶν

ECCLESIASTICA HISTORLE LIB. XII. πραγμάτων ὄντων, ὄφελος οὐκ ἐλάχιστον ἐγένοντο res in discrimine esset, non parum opis auxiliares οἱ ἀπὸ Μαυίας πεμφθέντες σύμμαχοι ἐκ Σαρακηνῶν. Πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἐκ τοῦ δήμου μισθῷ ῥητα, Δου μνίκης χορηγούσης τῆς Οὐάλεντος γυναικός, ἔκα στοῦ τὸ προστυχὸν ὅπλον ποιούμενοι, ἀντεπεξήεσαν τοῖς βαρβάροις, γενναίως τε ἀμυνόμενοι, τῆς πόλεως ποῤῥωτέρω ἀπήλασαν. Γρατιανὸς δὲ, ὁ ἀδελφιδοῦς μὲν Ουάλεντος, παῖς δὲ Ουαλεντινιανοῦ, σύναμα τἀδελφῶ τῷ νέῳ δηλαδή Ουαλεντινιανῷ, πᾶσαν τὴν Ῥω μαίων ἀρχὴν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιεῖτο· καὶ γὰρ πάλαι μὲν τὴν τῆς Εὐρώπης ἀρχὴν ἐκληροῦτο μετὰ τελευτήν τοῦ πατρός· καὶ ἕως ἔτι περιῆν ἐκεῖνος, τῆς ἀρχῆς ἐκοινώνει• νῦν δὲ καὶ τὴν Ἀσίαν ἅπασαν καὶ τὰ λειπόμενα προσεκτᾶτο Λιβύης, ἅπαιδο; ἀναιρεθέντος Ουάλεντος. Καὶ δὴ θρηνεῖ μὲν τὸν θεῖον· ἐκόψατο δὲ τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν οὕτω κακῶς δηουμένην. Με ψάμενος δὲ καὶ τὴν γνώμην ἐκείνου, ἣν διε τέλεσεν ἔχων περὶ τοὺς ἄλλως ἢ ὡς ἐκείνῳ ἐδόκει δοξάζοντας, νόμῳ ἐκέλευεν ὡς ἑκάστῳ βούλησις ἔστι, θρησκεύειν, καὶ ἀδεῶς μάλα ἐκκλησιάζειν, πλὴν τῶν ὅσοι τὰ Μανιχαίου καὶ Φωτεινοῦ καὶ Εὐ νομίου ἐφρόνουν· καὶ τοῖς ὑπὸ Ουάλεντος καταδικα σθεῖσι τῶν ἐπισκόπων φυγὴν ἐπέτρεπε κάθοδον. Επειτα συνιδὼν πρὸς τὸ τῆς τοσαύτης ἀρχῆς μέγε θος, καὶ ὡς οἱ ἀμφὶ τὸν Ίστρον βάρβαροι την 1λυρίδα καὶ τὴν Θράκην δῃοῦντες οὐκ ἔλεγον, ναί μὴν καὶ ᾿Αλαμανοὶ Γαλάταις ἐν τῇ πρὸς ἑσπέραν ἀρχομένῃ ἐπέκειντο τὰ ἔσχατα κακουργοῦντες, κοικυνὸν τῇ ἀρχῇ προσελάμβανε Θεοδόσιον· ἄνδρα εύ γενῆ τε καὶ περιώνυμον ἐν ταῖς στρατηγίας, καὶ ο πλεῖστα ταῖς ὑπὲρ τῶν ὁμοφύλων μάχαις ἀγωνικάμενον· καὶ πρὸ τῆς Γρατιανοῦ χειροτονίας ἄξιον παρὰ πάντων εἰς τὸ βασιλεύειν κρινόμενον. Οὗ δὴ χάριν, ὑπὸ τῶν ὁμοτίμων τοῖς τοῦ φθόνου κέντροις βαλλόμενος, ἀπόμαχος ἐν Ισπανίαις διέτριβεν. Ἐκεῖθεν γὰρ ὡρμητο εὐπατρίδης εἴπερ τις μάλιστα ῶν τῶν ἀμφὶ τὸ Πυρηναῖον ὄρος Ἰβήρων· Ἰβηρία δας γὰρ τὰς Ισπανίας καλοῦσι· τοῦ δι' αὐτῶν ῥέοντοῦ ποταμοῦ τὴν προτέραν ἐκνικήσαντος ὀνομασίαν. Ἐκεῖθεν τοίνυν τὸν ἄνδρα μεταστειλάμενος, τὰ μὲν πρώτα στρατηγὸν τοῦτον ἐχειροτόνει, καὶ μετὰ τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἐξέπεμπε στρατιᾶς· ὅς δὴ καὶ τῇ πί στει φραξάμενος, ἔπεισι τοῖς τὴν Θρᾴκην καταθέουσι τῶν βαρβάρων, καὶ σὺν κόσμῳ διατάξας τὴν στρατιάν, ομόσε χωροῦσι προσβάλλει. Ἐκεῖνοι δὲ μὴ ἐνεγκόντες τὴν ἐμβολὴν, ἐν ἀταξίᾳ ἦσαν· καὶ τροπῆς γενομένης, ἀνακράτος ἡττῶντο· οὐ γὰρ ὑπὸ Ῥωμαίων μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπ' ἀλλήλων εκτείνοντο. Πολλῶν τοίνυν ἀναιρεθέντων, ὀλίγων δὲ δυνηθέντων διαφυγεῖν εἰς τὸν Ἴστρον, εὐθὺς ἣν εἶχεν ἐπεδείκνυτο στρατηγίαν. Τὸν γὰρ στρατὸν ταῖς γειτονούσαις τῶν πόλεων διαφείς, αὐτὸς ὅσον τάχος ἐλαύνων, αὐτάγγελος τῆς νίκης τῷ Γρατιανῷ παρῆν. Παράδοξον δ' οἷον ἐδόκει τὸ ἔργον καὶ ἄπιστο. Ὅσοι γὰρ τῷ φθόνῳ ἐτήκοντο, οὐ μόνον νικῆσαι, ἀλλὰ καὶ διαφθείραι τὴν στρατιάν, καὶ φυγῇ χρήσασθα: διετείνοντο. Ο δὲ αὐτοὺς ἐκείνους πέμπειν copic Sarracenorum, quas Mavia miserat, tulere. Multietiam e populo, stipendio a Dominica Valentis conjuge, constituto conducti, arreptis quæ tum tempus offerebat armis, barbaris obviam iere: eosque fortiter dimicantes longius ab urbe propulere. Gratianus autem Valentis quidem fratris filius, Valentiniani vero proles, una cum fratre Valentiniano juniore, totius Romani imperii administrationem suscepit. Dudum namque post patris mortem Europæ imperium obtinuerat: eoqne superstite, imperii socius fuerat. Tum autem Asia omnis, et quidquid supererat Libya, quod Valens absque liberis decessisset, in potestatem ejus venit. 223 Εt luxit ille quidem patruun, imperiunique Κomanum ita_vastatum esse llevit. Consilio autem illius et sententia, quam de eis retinuerat qui de religione aliter atque ei placuisset opinati fuissent, improbata, constitutionem, ut quam quisque vellet, religionem sequeretur, conventusque ecclesiasticos semoto metu libere omnes agerent, præterquam Manichæi, et qui Photini et Eunomii secta essent, tulit. Et episcopis, quos Valens ad exsilium damnaverat, reditumn permisit. Deinde imperii magnitudinem et molem secum ipse considerans, quod et Barbari Istrum accolentes, Illyricum et Thraciam exscindere non desisterent, et Alamani Gallis Occidentalibus imminerent, eisque extrema damna inferrent, socium imperii sibl ascivit Theodosium, claro loco natum, atque imperatoriis artibus celebrem virum, qui pro popularibus suis sæpe bello decertaverat, et antequam Gratianus imperator creatus esset, dignus ab omnibus habitus fuerat, ei imperium committeretur. Cujus rei gratia, per collegarum suorum, qui eosdem cum eo gerebant honores, invidiam, in Hispaniis extra militiam vivebat. Ibi enim ortus fuerat, circa Pyrenæos Iberorum montes, generis nobilitate nemini secundus. Iberiam namque Hispaniam vocant, nomine eo. ab Ibero amne, qui per eam fluit, sumpto. Inde Gralianus virum accitum, primum exercitus ducem legit, et cum eis quas contraxerat copiis, contra hostes misit. Atque ille fide munitus, in Thraciam adversus Barbaros eam vastantes duxit, et acie optime structa, irruentibus illis occurrit. Qui inpressionem ejus non ferentes, ordines ipsi suos turbarunt et mox terga vertentes, magna vi sunt devicti. Non enim a Romanis solum, sed a se mutuo quoque cædebantur. Atque ita quamplurimis caesis, cum pauci ad Istrum profugissent, statim rursus imperatoriæ artis scientiam ostendit. Copiis enim in vicinas urbes, ut ibi præsidio essent, impositis, itineribus maximis ad Gratianum, ut ipsemet victoriæ suæ nuntius esset, contendit. Res ea quod præter opinionem omnium accidisset, quodammodo fide caruit. Nam qui ei invidebant, non solum eum non vicisse, verum etiam amisso exercitu proſaSozom. ex publico eam stipendium constituisse dicit, ut

gisse confirmabart. 224 At ipse ut aliqui ad rem ἐδεῖτο, τὸ τῶν ἀνῃρημένων βαρβάρων στῖνος ἀναρι inspiciendam mitterentur petiit, qui occisorum Barbarorum numerum inirent, quem ex spoliis facile colligere possent. Imperator certos homines qui rem explorarent misit. Theodosius autem aliquandiu apud eum manens, visionem divinam vidit, quam ei aperte universitatis hujus exhibuit Deus. Videre enim visus est Antiochenæ Ecclesiae episenpum divum Meletium, imperialem sibi chlamydem circumdantem, et capiti coronam ex magni pretii materia imponentem. Nocturnum hoc visum ex familiaribus cuidam postridie mane exposuit. Et ille nihil ambigui id habere, sed clara satis et aperta, quæ significarentur, esse dixit. Intercessere dies pauci, et qui ad res investigendas missi fuerant, reversi, plurima Barbarorum millia cecidisse renuntiarunt. Ea re persuasus imperator, ita ut par erat, simul et militiæ ducem et imperatorem Theodosium, Sirmii creavit, imperiumque ei Valentis omne attribuit. Atque hoc sic in Sirmio confecto, ipse quidem in Italiam est profectus: illum autem ad Orientale, quod ei concesserat imperium, misit. CAPUT II. Qui eo tempore magnarum urbium sacras habenas rexerint et de Macedonianis, ut rursum illi Ecclesiam catholicam turbarint. θμεῖν. Καὶ γὰρ εἶναι βάδιον ἔλεγε τοῖς σκύλοις τεκμηριῶσαι τὸν ἀριθμόν. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς τοὺς ὀψομένου; ἀπέστειλε ο Θεοδόσιος δ' ἐκεῖσέ πη ἐγκαρ τερῶν, ὅτιν θεσπεσίαν ἑώρα, ἢν αὐτὸς σαφῶς ὁ τῶν ὅλων παρεδείκνυ Θεό;· τὸν γὰρ θεῖον τῆς ᾿Αντιο. χέων Εκκλησίας ἡγεμόνα Μελέτιον καθεώρα, χλαμύδα βασιλικήν αὐτῷ περιτιθέντα, καὶ στεφάνω ἐξ ὕλης πολυτελοῦς ἀναδοῦντα τὴν κεφαλήν. Ταῦτα νύκτωρ ἰδὼν, ἕωθεν τινὶ τῶν συνήθων ἀπήγγειλεν. Ο δὲ μηδὲν ἀμφίβολον τὴν ἔξιν ἀνεῖπε· σαφὴ γὰρ εἶναι τὰ αἰνισσόμενα· ἡμερῶν δ' ὀλίγων διαγενομέα νων, ἐπανῆκον μὲν οἱ πεμφθέντες· πολλὰς δὲ μύ ριάδας τῶν βαρβάρων πετεῖν ἡγγείον. Οἷς πέισθεὶς βασιλεὺς, καὶ ὡς χρεών στρατηγὸν ἐψηφίσα το, καὶ βασιλέα ἐχειροτόνησε, καὶ τὴν ὅσην Οὐάλης διεῖπε παρεδίδου ἀρχήν. Ταῦτα ἐν Σιρμίῳ διαπρα ξάμενος, αὐτὸς μὲν ἐπὶ τὴν Ἰταλίαν ἐξώρμησεν· ἐκεῖνον δὲ εἰς τὴν πρὸς ἕω ἀρχομένην καὶ αὐτῷ οἱ δοθεῖσαν ἐξέπεμπεν. Τίνες τηνικαυτα τῶν μεγάλων πόλεων τὰς ἱερὰς ἡνίας διεχειρίζοντο· καὶ περὶ τῶν Μακεδονιανῶν, ὡς αὖθις τὴν καθόλου Εκκλησίαν ἑτάρασσον. Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον τῆς μὲν ἐν Ῥώμη Εκκλησίας τὴν ἐπιτροπὴν Δάμασος εἶχε, διαδεξά Eo tempore Damasus Ecclesiæ Romanæ præfuit, Liberii successor. Hierosolymis Cyrillus adhuc superstes ecclesiam rexit. Antiochiæ ecclesia in μενος την Λιβέριον· τῆς δ' ἐν Ἱεροσολύμοις ἔτι tres partes divisa erat: post Euzoium enim, Theodorus Perinthius ecclesiis præfuit, Ariana religionis propugnator: Εμπουσίου, consubstantialis, vero fidei suffragatores, partim Paulino, partim Meletio, qui nuper admodum ab exilio redierat, paruere. Porro Alexandriæ Ariani quidem Lucium antistitem habuere, qui tum profugus Constantinopoli degebat. Catholica autem Ecclesim, post Petrum, Timotheus frater praeiit. Constantinopoli Eudoxii successor Demophilus eccletias gubernavit: ὁμοουσίου, consubstantialis, autem religionis episcopus Evagrius in exsilio vivebat. At sectatores ejus Demophilum aversantes, et suos sibi conventus agentes, a Gregorio Magno curabantur. 225 Λtque, Hierosolymis exceptis, per Σχεδὸν δὲ πλὴν Ἱεροσολύμων τῶν ἀνὰ τὴν ἕω ἐκκλη Orientem ecclesiæ prope omnes in Arianorum potestate erant. Enimvero Macedoniani post initam cum Liberio conciliationem, non admodum a Niczni decreti sectatoribus dissensere. Aliquamdiu enim in urbibus simul et in ecclesiis commercia inter se habuere, et veluti ejusdem sententiæ suffragatores libere communionem coluere. Postquam autem Gratiani constitutio cuilibet, quam vellet religionem complectendi facultatem dedit, episcopi quidam ecclesiis suis, quas sub Valente amiserant, receptis, denuo se ab aliis segregavere. li Antiochia in Caria conventu coacto, ὁμοουσίου, consubstantialis, vocem repudiarunt, et pro ca sicuti antea όμοιούσιον, æquisubstantiale, confirm Κύριλλος περιὼν ἐκράτει. Η δ' Αντιόχου τριχή διήρητο. Μετὰ γὰρ Εὐζώϊον Θεόδωρος ὁ Πειρίνθιος τῶν ἐκκλησιῶν ἦρχε, τῆς ᾿Αρειανῆς προεστώς θρη σκείας. Οσοι δὲ τῆς ὁμοουσίου πίστεως ἦσαν, οἱ μὲν Παυλίνῳ, οἱ δὲ Μελετίῳ συνῆσαν ἄρτι τῆς ὑπερορίας ἐπανιόντι. Καν τῇ ᾿Αλεξάνδρου δὲ οἱ μὲν ἐξ Αρείου Λούκιον εἶχον ἡγούμενον, τηνικαῦτα φυγή ἐν τῇ Κωνσταντίνου χρησάμενον· τῆς δὲ καθόλου Εκκλησίας μετὰ Πέτρον Τιμόθεος ὁ ἀδελφὸς προει στήκει. ᾿Ανὰ δὲ τὴν Κωνσταντίνου τῶν μὲν ἐκκλη σιῶν Δημόφιλος ἦρχεν, Ευδοξίου διάδοχος· τῆς δὲ ὁμοουσίου θρησκείας Ευάγριος ἐν ὑπερορίᾳ διάγων. Οἱ δὲ τὸν Δημόφιλον ἐκτρεπόμενοι, καθ᾿ ἑαυ τοὺς ἦσαν, ὑπὸ Γρηγορίῳ τῷ πάνω ἀγόμενοι, σιῶν οἱ ἐξ ᾿Αρείου ἐκράτουν. Μακεδονιανοὶ δὲ μετὰ τὰς πρὸς Λιβέριον συνθήκας οὐ πάνυ τι διεφέροντο πρὸς τοὺς τὰ ἐν Νικαίᾳ δόξαντα στέργοντας μέχρι γάρ τινος κατά πόλεις καὶ ἐκκλησίας ἀλλήλοις ἐπεμίγνυντο, καὶ ὡς ὁμοδόξοις ἀδεῶς ἐκοινώνουν. Ὡ; δὲ ὁ Γρατιανοῦ νόμος ἄδειαν παρείχεν ἑκάστῳ θρη σκεύειν, ὡς βούλοιτο, τῶν τινες ἐπισκόπων τάς οἷς κείας ἐκκλησίας καταλαβόντες, ἂς ἐπὶ Οὐάλεντος ἀφηρέθησαν, διακρίνεσθαι αὖθις σπουδὴν ἐποιοῦντο· καὶ δὴ κατὰ τὴν Καρίας Αντιόχεια, συνελθόντε, τὴν τοῦ ὁμοουσίου φωνὴν ἀπεβάλλοντο· ἐκύρουν δὲ ὡς καὶ πρόσθεν τὸ ὁμοιούσιον, καὶ τὴν ἐν Νικαία πίστιν ἠθέτουν, καὶ ἰδίᾳ ἦταν ἐκκλησιάζοντες. Αλλ' ἥκιστα τοῦ ἐπιχειρήματος να το πολλοὶ γὰρ ἔριν

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. ΧΙΙ. καταγνόντες αὐτῶν, ὡς Εὐρίπων δίκην ἄλλοτε εἰς marunt, professionem fidei Nicænam abolentes, et ἄλλας δόξας μεταχωρούντων, παντάπασι τῆς κοινωνίας αὐτῶν ἀπέστησαν, καὶ στεῤῥῶς τοῖς τοῦ ὁμοουσίου προσέθεντο, καὶ ἡνώθησαν. ecclesias suas seorsim celebrantes. Verum frustra illis id cœptum fuit: nam permulti conteptione eorum perspecta, quod ad instar Euripi, nunc in banc, nunc in illam sententiam pedibus irent, a communione eorum se omnino abstinuerunt, et constanter ὁμοουσίου, consubstantialis, fidei laudatoribus per unionem conjunxerunt. Ως Γρατιανοῦ νόμῳ οἱ ἐξ Ἀρείου ἠλαύνοντο, καὶ οἱ τῆς ὁμοουσίου πίστεως ταῖς ἐκκλησίαις εἰσήγοντο· καὶ ὅσα διὰ Παυλινόν τε καὶ Μελέτ τιν ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνέβη. CAPUT III. Ut Gratiani constitutione Ariani relegati, et quoouσίου, consubstantialis, fidei professores ecclesiis sint præfecti, et quæ propter Paulinum et Meletium Antiochiæ acciderint. Gratianus, quemadmodum diximus, imperii sui primitias rerum universarum imperatori simul et Deo consecrans, legem promulgavit, per quam cum exsules episcopos restituit, tum Arianos ex sacris ædibus deturbari, easque Nicænæ dei propugnatoribus reddi permisit. Et Saporem ducem, præclarum admodum virum, qui eam exsecutioni mandaret, in Orientem misit. Et divina ea constitutio in provincia quaque ad legitimum finem suum rite est deducta. Antiochiæ vero ingens erat in plebe contentio et dissidium, ob causanı ejusmodi: Qui όμοουσίου, consubstantialis, fidem et Apostolica dogmata defendebant, in duas abierant partes quidam namque statim post structas Eustathio insidias, ab Ariana rabie abhorrentes, sub Paulino antistite conventus suos cogebant. Quidam autem ab Euzoii electione impiorum commercium refugientes, sub sapientissimo pastore Meletio pascebantur. 226 Εt Paulinus quidem exsilium actus non fuerat. Meletius vero cum Γρατιανός δὲ, ὡς εἴρηται, τὰς ἀπαρχὰς τῆς βασιλείας ἀνατιθεὶς τῷ παμβασιλεῖ τῶν ὅλων Θεῷ, νόσ μου έγραφεν ανιέντα τοῖς φυγαδευθεῖσι τῶν ἐπισκό πων τὴν κάθοδον· καὶ τῶν μὲν ἱερῶν σηκῶν τοὺς ἐξ Αρείου ἐλαύνεσθαι, τοῖς δὲ τῆς ἐν Νικαίᾳ πίστεως ὑπερισταμένοις τὰς ἐκκλησίας αὖθις διδόναι. Καὶ Σάπωριν δὲ στρατηγὸν ἀπέστελλε τῇ Εῳ ταῦτα διαπραξόμενον, ἐπίσημον ἄνδρα μάλα διαγενόμενον. Καὶ ἀπαραβάτως ἐν ἑκάστῳ ἔθνει εἰς πέρας ὁ θεῖος οὗτος νόμος ἐγίνετο. Κατὰ δὲ τὴν ᾿Αντιόχου πολλή τις ἦν ἡ φιλονεικία τῷ πλήθει, αἰτίαν σχοῦσα του ἀνδε· οἱ γὰρ τῆς ὁμοουσίου πίστεως καὶ τῶν ἀπο σταλικών δογμάτων ὑπερασπίζοντες διήρηντο. Οι μὲν γὰρ εὐθὺς μετὰ τὴν Εὐσταθίῳ γενομένην ἐπιβουλὴν τῆς ᾿Αρειανικῆς λύσσης διακριθέντες καθ' ἑαυτοὺς ἦσαν, Παυλίνῳ ἀγόμενοι· οἱ δὲ μετὰ τὴν χειροτονίαν Ευζωΐου τῶν δυσσεβούντων διαστάντες, ὑπὸ τῆς σοφωτάτης Μελετίου ποιμαντικῆς διεθύνοντο. ᾿Αλλὰ Παυλίνος μὲν δι' ὑπερβάλλουσαν ἐπιε!- κειαν πρὸ; Ουάλεντος εἰς τὴν ὑπερορίαν οὐκ ἤγετο. propter excellentem humanitatem a Valente in Μελέτιος δὲ πρότερον ὑπερορίᾳ κατακριθείς, πρὸς Ἰουλιανοῦ ἐπανήγετο· καὶ αὖθις ἐπὶ Ουάλεντος τὴν φυγὴν καταδικασθείς, τῷ Γρατιανοῦ θεσπίσματι τηνικαῦτα κατὰ τὴν ᾿Αντιόχου επάνεισι· καὶ ἐλθὼν, Παυλίνον εὑρίσκει ἤδη πρὸς βαθὺ γῆρας ἐλάσαντα· καί γ' εὐθὺς ἅπαντες ὅσοι τῆς ἐκείνου μοίρας ἦσαν, πάντα κάλων εκίνουν, σύνθρονον γενέσθαι Παυλίνῳ Μελέτιον. Τοῦ δὲ Παυλίνου τὴν συνεδρίαν ἐκτρεπο μένου, καὶ παρὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν κανόνα την πρᾶξιν εἶναι διατεινομένου· ἅτε δῆτα Μελετίου ὑπὸ Αρειανῶν τὴν χειροτονίαν προσειληφότος οὐκ ἀνασχόμενα τὰ πλήθη, ἔν τινι τῶν πρὸ τῆς πόλεως Ιε ρῶν τὸν Μελέτιον ἐνθρονίζουσιν. Οὗ δὴ γενομένου, πολλή τις ἐρεσχελία εἰσέρξει· καὶ ἐκ τῆς ἄγαν φι λονεικίας εἰς ἀτόπους ἐπιχειρήσεις ἑτρέποντο· καὶ προσεδοκᾶτο στάσις ἑκατέρωθεν τοῦ λαοῦ χαλεπαί νοντος. Έπειτα θαυμασίας ἐπιγενομένης βουλής, εἰς ὁμόνοιαν ἦλθον συνθηκῶν τοιώνδε γεγενημένων· συνεδόκει γὰρ ὅρκοις πεδῆσαι ὅσοι δὴ ἐπιτήδειοι ἐπισκοπεῖν ἐνομίζοντο, ἢ καὶ προσεδοκῶντο· ὧν ἕτεροι μὲν πέντε ἦσαν, καὶ Φλαβιανός αὐτός· ὥστε μηδένα εἰς τὴν ἐπισκοπὴν παρελθεῖν· οὔτε μήν σπουδάσαι, οὔτ᾽ ἀνέξεσθαι τὴν χειροτονίαν, κἂν εἴ τι καὶ γένηται, ἐπ' αὐτοῖς ἐρχομένην, ἕως ἂν περιῶσι τῷ βίῳ Παυλίνός τε καὶ Μελέτιος· ὧν θατέρου προτελευτήσαντος, τὸν περιλειπόμενον κατέχειν καὶ τοῦ ἀποιχομένου τὸν θρόνον· καὶ μετὰ τὴν ἐκείνου λο:- τὸν ἀποβίωσιν οὕτως ἕνα τῶν ὑποψήφων, ὃν ἂν τὸ primum exsilio multatus esset, a Juliano restitutus fuerat et denuo sub Valente deportari jussus, Gratiani edicto fretus tu: Antiochiam redierat, et Paulinum in extrema jam senectute viventem invenerat. Ibi qui factionis ejus erant omnes, omnem movere funem, ut in eodem cum Paulino, throno Meletius collocaretur. Paulinus eam rem non admisit; factum ejusmodi adversus ecclesiasticos canones esse dictitans, quod Meletics ab Arianis consecrationem accepisset. At populus id non ferens, Meletium in throno templi cujusdam suburbani collocavit. Quo facto, multa verborum rixa est oborta. Et res ex nimio contendendi studio in coepta absurda abiit: plebeque ex parte utraque indignante, seditio in exspectatione fuit. Deinde vero consilio mirifico invento, ad concordiam res pactis hujusmodi est reducta. Placitum namque est, ut qui ad episcopalem functionem obeundam, vel jam tum essent, vel aliquando futuri essent idonei, quorum quidem quinque alii, et Flavianus sextus erat, jurisjurandi sacramento obligarentur, neminem eorum episcopatum susce - pturum, neque ad dignitatem eam anhelaturum, atque adeo neque electionem, si forte ea de quopiam fieret, approbaturum esse, tantisper dum Paulinus et Meletius in vita manerent, atque ut altero defuncto alter qui superstes esset, in illius

succederet locum: post ejus ipsius vero obitum, Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπιλέξηται, τὴν ἐπισκοπικὴν και nt unus ex eis qui sufragiorum calculis digni essent, a Spiritu sancto electus, episcopalem cathedram obtineret. Conventis hisce juramento confirmatis, multitudo fere omnis consensit: pauci tantum Luciferi sectatores, consecratioθέδραν κληροῦσθαι. Ἐπὶ τούτοις δὴ τῶν ὅρκων γε γενημένων, σχεδὸν τὸ σύμπαν ὡμονόησε πλήθος. Βραχεῖς δὲ λίαν οἱ ἀπὸ Λουκίφερος διεφέροντο, τὴν Μελετίου αιτιώμενοι χειροτονίαν, ὡς ὑπὸ ἑτεροδόξων γεγενημένην. nem Meletii ab alienæ sententiæ suffragatoribus acceptam reprehendentes, dissensionem foverunt. CAPUT IV. De Apollinaris errore, et de sancto Flaviano, et Mε letio quæque sedi Antiochena evenerint: et de Sapore duce et Eulalio Amasenorum episcopo. 227 Tum vero Apollinaris pietatis persona sumpta, alterius factionis Antiochiæ exstitit auctor. Nam sub apostolicorum dogmatum defendendorum prætextu, brevi mirificus esse veræ pietatis oppugnator apparuit. Adulterinas quippe de æterna ei immortali natura opiniones commentus, gradus quosdam et dignitates inter se differentes introduxit. Ad hæc salutis etiam nostræ administrationis mysterium imperfectum reddidit, animamque rationalem, qua corpus omne regitur, ejus quæ nobis obtigit salutis expertem esse dixit: propterea quod hanc quoque non itidem, sicuti reliquam corporis naturam, Deus Verbum receperit, proindeque ei neque sanationem neque honorein aliquem tradiderit. Verum, corpus quidem mugatus est in cœlo ab intellectuali militia omni adorari: animam vero in terris mancntem, ut quæ recepta non sit, huc usque incuratai, peccatique ignominia circumdatam esse. Atque alia etiam absurditatis ejusmodi plena Blatterans, aliquando quidem et Dominum ipsum ex Virgine carnem recepisse, aliquando vero eam secum e coelo descendisse, interdum etiam Verbum ipsum in caruem mutatum, nihil ex carne nostra sumpsisse, dixit. Atque insuper aliis nonnullis deliris et nugacibus fabulis adinventis, divinis eas Servatoris promnissionibus conjunxit. Quas singulatim, præterquam quod de eis antea quoque diximus, in præsentia recensere supervacaneum esse puto. Tum quidem ille non tantum sectatoribus suis pestem hanc communicavit, sed ex nostris etiam multos ea infecit. Quamvis postea populares ejus, suam ipsorum obscuritatem et fidei nostræ splendorem illustrem cernentes, paucis exceptis, omnes ad ecclesiam se catholicam contulerint, et de communione quidem nostra participaverint, ægritudinis autem suæ venenum non omnino evomucrint, atque id permultis sanam opinionem obtinentibus furtim obtruserint. Unde etiam tanquam a radice mala, unam esse et divinitatis et carnis naturam et divinitatem passioni non obnoxiam passionem subiisse (id quod supra quoque aliquaApollinaris hæresis, Deum Verbum animam hunanam cum carne non assumpsisse, et propterea eam in priore damnatione permansisse. Περὶ τῆς 'Απολλιναρίου απάτης· καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Φλαβιανοῦ καὶ Μελετίου ὅσα τῷ θρόνῳ τῆς ᾿Αντιόχου ἐγένετο· καὶ περὶ Σάπωρος τοῦ στρατηγοῦ, καὶ Εὐλαλίου τοῦ ἐπισκόπου Αμα σείας. Τηνικαῦτα δὲ καὶ Απολλινάριος τὸ τῆς εὐσεβείας περιθέμενος προσωπεῖον, συστήματος ἑτέρου ἐν Αντιοχεία καθίστατο ἀρχηγός. Σχήματι γὰρ τῶν ἀποστολικῶν δογμάτων δοκῶν ὑπερίστασθαι, μετ' ὀλίγον ὑπερφυής τις ὤφθη τῆς εὐσεβείας πολέμιος. Κίβδηλα γάρ τινα περὶ τῆς ἀκηράτου φύσεως ἐπι νοήσας, βαθμούς τινας καὶ διαφόρους ἀξίας εἰσῆγε· πρὸς δὲ καὶ τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον ἀτελὲς ἐποίει· καὶ ἐστερῆσθαι τὴν λογικὴν ψυχὴν ᾖ πάν διοικεῖται τὸ σῶμα, τῆς γεγενημένης ἔλεγε σωτη ρίας· μηδὲ γὰρ προσειλήφθαι καὶ ταύτην ὡς καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ σώματος τὸν Θεὸν Λόγον· καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ ἱατρείας μηδὲ τιμῆς μεταδοῦναι. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν σῶμα ἑληρώδει ἄνω προσκυνεῖσθαι ὑπὸ πάσης στρατιᾶς νοερᾶς, τὴν δέ γε ψυχὴν κάτω μείνασαν, ἀθεράπευτον ἐς δεῦρο ὡς ἀπρόσληπτον εἶναι τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀτιμίαν περικειμένην. Καὶ ἄλλα δ' ἕτερα τῆς ἴσης ἀτοπίας ἀνάπλεω φληναφῶν, ποτὲ μὲν ἐκ τῆς παρθένου καὶ αὐτὸν ἀνειλήφθαι τὴν σάρκα τὸν Κύριον ἔλεγεν, ἄλλοτε δ' ἐξ οὐρανοῦ σὺν αὐτῷ και τεληλυθέναι· ποτὲ δὲ καὶ αὐτὸν τὸν Λόγον εἰς σάρκα μετατραπῆναι, μηδὲν ἐκ τῆς ἡμετέρας προσειλη φωτα· καί τινας ἑτέρους ληρώδεις μύθους εξευρηκώς, ταῖς θείαις τοῦ Σωτῆρος παρεζεύγνυ επαγγε λίαις, ἃ κατὰ μέρος τῷ παρόντι διεξιέναι περιττόν είναι νομίζω. Τέως γε μὴν ἐκεῖνος οὐ μόνον ταῖς ἐκείνῳ ἑπομένοις τῆς οἰκείας λύμης μετέδωκεν, ἀλλά καὶ πολλοὺς τῶν ἡμετέρων ταύτης ἐνέπλησε. Κάν ἐς ὕστερον τὸ τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως ὁρῶντες περι φανές, πλὴν ὀλίγων ἅπαντες τῇ καθόλου Ἐκκλησία προσῆλθον, καὶ τῆς μὲν κοινωνίας μετέσχον τῆς δ' οἰκείας νόσου τὴν τὸν οὐκ ἐξήμεσαν, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς τῶν ὑγιῶς ἐχόντων ταύτης κρύφα μετέδω καν. Ἐντεῦθεν δ᾽ ὡς ἀπὸ κακῆς ῥίζης ἡ μία φύσις τῆς θεότητος καὶ τῆς σαρκὸς ἀνεφύη δόξα, καὶ τὸ προσάπτειν πάθος τῷ ἀπαθεῖ τῆς θεότητος· καὶ τἆλλα ὅσα μεγίστην ἔριν τῷ τε πλήθει καὶ τοῖς ἡγουμένοις καὶ πόλεμον ἀκήρυκτον ήγειρεν. Αλλά ταῦτα μὲν ὕστερον ἐγεγόνει τηνικαῦτα δ', ὡς εἴσ ρηται, Σάπωρος τοῦ στρατηγοῦ ἐκεῖσε γεγενημένου κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν, ὥστε καταστῆσαι ἃ κηρύσσει Δάμασος καὶ αὐτὴν στέργειν, καὶ τὸν νόμον Γρατια Terrenum, Theod. Ὑπὸ τῶν ἀοράτων προσκυνεῖται δυνάμεων. Theod.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XII. νοῦ προβάλλοντος, Παυλίνος διισχυρίζετο αὐτὸς εἶναι ἡ tenus ex Gregorio Nazianzeno retulimus), opinio τῆς Δαμάσου μερίδος. Επίσης δὲ καὶ ᾿Απολλινάριος έλεγε κατακρύπτων τὴν νόσον. Ησυχῆ δὲ καθῆστο Μελέτιος τῶν ἑκατέρων λόγων ἐπακροώμενος. Ο δέ γε θεῖος Φλαβιανός ἔτι τι τῷ τῶν πρεσβυτέρων ἐμπρέπων βαθμῷ, ἡρέμα τοῦ στρατηγοῦ ἐπαΐοντος, πρὸς Παυλίνον ἔφη·. Εἰ & δογματίζει Δάμασος στέργεις, ὦ οὗτος, δείξον ἡμῖν τὴν τῆς δόξης συγ γένειαν· ἐκεῖνος γὰρ μίαν οὐσίαν τῆς Τριάδος ὁμολογεῖ, καὶ τὰς τρεῖς ὑποστάσεις διαρρήδην κηρύττει. Σὺ δ' ἔοικας ἐξ ὧν λέγεις, τὴν τῶν ὑποστάσεων ἀφαιρεῖν τριάδα. Συμφώνει τοίνυν ἐκείνῳ τοῖς δόγ μασι, καὶ κατὰ τὸν τῆς Ἐκκλησίας θεσμὸν τὰς ἐκκλησίας ἀσφαλῶς κάτεχε.» Καὶ τὸν μὲν οὕτω κατασιγάσας, πρὸς τὸν ᾿Απολλινάριον ἐπιστραφείς, ἔφη· ι θαῦμά μοι ἔπεισιν, ὦ φιλότης, πῶς οὕτως ἀνέδην πρὸς τὸ ψεῦδος δὴ κεχηνώς οὐκ ἐντρέπῃ, καὶ ταῦτ᾽ ἀκριβῶς εἰδὼς ὡς ὁ θεσπέσιος Δάματος τελείαν εἰληφέναι τὴν ἡμετέραν φύσιν τὸν Θεὸν Λόγον πλα τεῖ δογματίζει τῷ στόματι. Σὺ δ' εἰς ἅπαν ἐναντία μάλα φρονεῖς· μὴ γὰρ ψυχήν, μηδὲ νοῦν τὸ ἡμέτερον προσειλήφθαι φῂς ἐκείνῳ· ἡ δὴ τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως καιριώτερα· καὶ διὰ τοῦτο καὶ τῆς σωτημίας ἐκεῖνα στερεῖς. Εἰ δὲ ψευδή σου κατηγοροῦμεν, ἀλλὰ νῦν δεῖξο, ὡς συμφωνείς Δαμάσῳ τἀναντία σοι δογματίζοντι, τήν σοι καινοτομηθεῖσαν νόσον ἀποβαλλόμενος, καὶ τοὺς ἱεροὺς σηκοὺς κάτεχε. ο Ο μὲν οὖν θεῖος Φλαβιανός οὕτω τοῖς ἀληθέσιν ἐλέγχοις τὴν τῶν ἀμφοτέρων ἐπεστόμισε παρρησίαν Μελέτιος δὲ, πάντων ἀνθρώπων πραότατος, ἡμέρω; πρὸς Παυλίνον ἔφη·. Επεὶ μή σοι μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἐμοὶ λόγοις οἷς οἶδεν ὁ ἀληθινὸς ποιμὴν καὶ τῶν προβάτων Κύριος, τὴν τούτων ένεχείρισε προστασίαν, ἄμφω δὲ τὰ ποίμνια ἀλλήλοις ὡς εἰκὸς κοινωνεῖ, καὶ τὴν ὑγια βοτάνην τῆς εὐσεβείας σιτίζονται, τὴν θανάτ σιμον πόαν καὶ νοσερὰν τῶν αἱρετικῶν ἐκτρεπόμενα, εἰ δοκεῖ, συνάψωμεν, ὦ φιλότης, τῆς εὐσεβείας τὰ θρέμματα, καὶ ὑπὸ μίαν μάνδραν ποιήσωμεν, τὴν τῆς ποιμαντικῆς διαλύσαντες ἔριν. Καὶ ἄμφω δὲ τὰ πρόβατα νέμοντες, κοινὴν καὶ τὴν θεραπείαν ἐκ τῆς διδασκαλίας προσάγωμεν. Εἰ δὲ ὁ μέσος θρόνος τὴν φιλονεικίαν διερεθίζει, καὶ τοῦτ', εἰ βούλει, θᾶττον διαλύσαι πειράσομαι. Χρῆναι γὰρ εἰσηγοῦμαι, ἐν μὲν τῷ θρόνῳ μέσῳ εὐλαβῶς τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον προτεθῆναι ἡμᾶς δὲ παρ᾽ ἑκάτερα καθῆσθαι τὴν ὑφεδρίαν ἀσπαζομένους. Καὶ εἰ μὲν ἐμοὶ πρώτῳ τὸ πέρας τοῦ βίου ἐπέλθοι, αὐτὸς μόνος κληρώσῃ τὸν θρόνον· εἰ δὲ σὺ τοῦτο πρότερον πάθοις, ἐγὼ πάλιν ὡς γε δύναμις τῆς ποίμνης ἡγήσομαι. Ταῦτα φιλο. φρόνως ἐν εὐλαβεί καταστήματι ὁ θεῖος εἶπε Μελέ τιος. Ο δὲ Παυλίνος ἥκιστα τοῖς λόγοις συνέθετο. Σάτωρις δὲ κριτὴς τῶν λόγων γενόμενος, τῷ μεγάλῳ Μελετίῳ τὰς ἐκκλησία; ἐπέτρεψεν. Ὁ δὲ Παυλίνος αὖθις τῆς ἀποκριθείσης ἐκείνῃ μοίρας εἰσάπαξ ἡγεῖτο. Έπειτα, ὥσπερ ἄνωθεν εἴρηται, τῶν ὅρκων γεγενημένων τοῖς ὑποψήφοις, πρὸς ὁμόνοιαν ἦλθον τὰ πλήθη. Απολλινάριος δὲ διαμαρτὼν τοῦ σκοποῦ, pullulavit: et alia praeterea quæ 228 et multitudini et ejus antistibus, contentionem in maximam bellumque implacabile peperere, prodierunt. Verum hæc postea accidere. Tum autem, sicuti dixi, cum Antiochiæ Sapores dux esset, atque Gratiani constitutionem, ut quam fidem Damasus deprædicaret, in ea quoque Antiochia acquiesceret, prætenderet, servandamque juberet: Paulinus quidem Damasi partium se esse affirmavit. Idem quoque Apollinaris, morbum celans, dixit. Meletius autem utriusque verba audiens, tacitus sedit. Ibi tum divinus Flavianus, in presbyterorum etiamnum ordine consistens, duce placide audiente, ad Paulinum: c Si in eadem, inquit, cum Damaso, o bone, sententia acquiescis, exhibe nobis opinionis conjunctionem et affinitatem. Ille namque substantiam unam Trinitatis profitetur, et tres subsistentias disertis verbis deprædicat. Tu vero, sicuti verba tua declarant, subsistentiarum trinitatem prorsus tollis. Quapropter ad illius te, per consensum, dogmata adjunge: et ecclesias, juxta earum sanctiones, tuto obtine. › Atque ubi banc ita silere coegit, ad Apollinarim conversus: ‹ Valde te admiror, ait, o amice, qui tam impudenter mendacio inhians, non erubescas: cum quidem certo scias, Damasum, hominem admirandum, quod Deus Verbum perfectam naturam nostrain susceperit, ore pleno propalam docere. Tu vero contraria prorsus sentis. Non enim al illo animam et mentein nostram, quæ in natura ňostra præstantissima sunt, assumptam esse dicis, et propterea salute utramque privas. Quod si falso te arguimus, at tu novarum rerum tuarum morbo abjecto, te Damaso diversa prorsus a te docenti, consentire ostende, et sacrarum ædium curam obtine. Et divinus quidem Flavianus, ad hunc modum veraci confutatione utriusque dicendi obturavit licentiam. Meletius autem hominum omnium mitissimus, perplacide Paulino dixit: • Quandoquidem non tibi soli, sed mihi quoque ratione et verbis, quæ verus pastor et idem ovium Dominus novit, istorum curam et administrationem mandavit, et greges utrique pro eo atque convenit, inter se communicant, et salutarem herbam noxio illo et lethali hæreticorum pabulo vitato depascunt et carpunt: 229 conjungamus, o amice, si videtur, veræ pietatis oves, easque in ovile unum aggregemus, atque quæ nobis intercessit de pastorali munere contentione soluta, uterque oves pascat, communiterque eis, docendo curam exhibeat: sin vero, qui in medio est, contendendi, ac dissidendi studium excitat thronus, et id sopire statim conabimur. Oportere siquidem censeo, in medio throno cum reverentia religiose sacrum pani Evangelium: nos autem utraque ex parte considere, in inferiore subsellio acquiesoenTheod. lib. v. cap. 3: Quandoquidem et mihi harum curam ovium mandavit Dominus, et tu aliarum regendarum suscepisti provinciam, etc.

NICEFLORI CALLISTI tes. Quod si me quidem primum ex hac vita mi- ἅτε δὴ τὰς ἐκκλησίας ἀφαιρεθείς, διαρρήδην τὴν g:are contigerit, solus ipse throno potiere: sin tu prior diem tuum obieris, ego itidem pro viriti mea gregi præero. Hæc quidem ita pio vultu divi - nus dixit Meletius. Paulinus autem conditionem cam non accepit. Porro Sapores dictorum talium judex, Meletio magno ecclesias gubernandas attribuit, Paulinus vero rursum factioni suae, quam sibi ab aliis sejunctam aggregaverat, prefuit. Postea vero, sicuti diximus, jusjurandum a designatis episcopatus competitoribus acceptum, et plebs ad concordiam est reducta. Sed enim Apollinaris ubi spe sua excidit, perinde atque ecclesiæ ei ademptæ essent, propalam et clare hæresim docuit, et ducem se novae opinionis constituit. Lectoque et ordinato Antiochiæ Vitali, homine vitae sanctitate, sicuti supra a Lobis dictum est, praeclaro, et qui antea quidem ecclesiastica doctrina cnituerit, postea autem contagioso Apollinaris morbo infectus fuerit, ipse Laodiceam, ubi plurimum erat, concessit, Permulti vero et alii episcopi ab exsilio, quo sub Valentis imperio mulclati fuerant, reversi, Meletii sententiam sunt secuti: nihil prorsus de prærogativa et præemimentia sedis episcopalis contendentes, sed multitudinis concordiam quam maxime procurantes. Quin etiam Arianos, qui pro eis, ccclesiis prefecti fuerant, precibus interpositis, rogarunt, ne inde discederent, neve per dissensionem ecclesiam Christi conscinderent: quam unicam exsistentem, atque unicam a Deo juxta et ab apostolis traditam, dissidendi contentio, primarumque sedium ambitio, hominum vanæ gloriæ studentium, in multas divisit: sed ut veram pietatem profitenmulti alii, tum tes, ipsi primos ccclesiarum thronos retinerent. 230 Studio hæc habuere cum Eulalius Amasenæ ecclesiæ ad Pontum procurationem sortitus. Dicitur namque, post reditum, alium pastorem Ariane secta, qui ecclesiam regeret, eos autem qui illi debitam præstarent obedientiam, vix quinquaginta numero invenisse: eumdemque tamen concordiæ desiderio et cupiditate illi conditionem, precibus adjunctis, tulisse: qua sede honoratiore et prærogativa throni, tanquam concordiæ opinionumque conjunctionis mercede proposita, cedebat, ut ecclesiam modo ambo administrarent. Ille autem conditionem talem rejecit, nec multo post a suis etiam, quibus præibat, est relictus: qui se etiam frequentiori pie credentium multitudini aggregarunt. αἵρεσιν ἐπαρρησιάζετο, καὶ καινῆς δόξης ἀρχηγὸν ἑαυτὸν καθίστα· καὶ χειροτονήσας ἐν ᾿Αντιοχεία Βιο τάλιον, σεμνῷ μὲν βίῳ κοσμούμενον, καὶ ταῖς τῆς Ἐκκλησίας δόγμασι διαπρέποντα πρότερον, την ε Απολλιναρίου νόσον ὕστερον εἰσδεξάμενον, αὐτὸς εἰς Λαοδίκειαν μετεχώρε:· ἐκεῖσε γὰρ τὰ πλεῖστα διέτριβε. Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν ἐπισκόπων ἀπὸ τῆς συμβάσης φυγῆς αὐτοῖς ἐπὶ τῆς βασιλείας Οὐάλεντος ἐπανήκοντες, ἐπίσης Μελετίῳ ἐφρόνουν· περὶ μὲν προεδρίας μὴ διαφερόμενοι τὸ παράπαν, τὴν δὲ τοῦ πλήθους ὁμόνοιαν μάλιστα προτιμῶντες· οἱ καὶ δέησιν προσῆγον τοῖς ἐξ ᾿Αρείου τῶν ἐκκλησιῶν ἀντ᾿ αὐτῶν προεστῶσι μὴ ἐκεῖθεν ἀναχωρεῖν, μηδὲ διχονοίᾳ τέμνειν τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ· ἣν μίαν οὗταν καὶ ἐκ Θεοῦ καὶ τῶν ἀποστόλων μίαν παραδοθεῖσαν φιλονεικίαι καὶ φιλοπροεδρίαι ἀνδρῶν κενο δόξων εἰς πολλὰς κατεμέρισαν· ἀλλὰ τὴν εὐσέβειαν ὁμολογοῦντας, τὴν τῆς Ἐκκλησίας προεδρίαν κατα έχειν. Ταύτης δὲ τῆς σπουδῆς πολλοὶ μὲν ἄλλο: ἐγένοντο· ἦν δὲ καὶ Εὐλάλιος ὁ τῆς πρὸς τῷ Πόντῳ ᾿Αμασείας τὸν κλῆρον λαχών. Καὶ γάρ φασι, μετά τὴν ἐπάνοδον ἕτερον ἐξ ᾿Αρείου εὑρεῖν ποιμένα της Εκκλησίας ἡγούμενον· τοὺς δὲ πειθομένους αὐτῷ τελείως μηδὲ εἰς πεντήκοντα αριθμεῖσθαι· τὸν δ' Εὐλάλιον τὴν ὁμόνοιαν ἀσπαζόμενον, ἐκείνῳ δέησιν ἐπιπέμψαι τῆς προεδρίας παραχωροῦντα· ἆθλον ὡ; ἄν τις εἴπῃ τῆς ὁμοφροσύνης καὶ τῆς ἐς ταυτὸ δόξη; ο κληρωσάμενον ταύτην, ἄμφω δὲ τὴν Ἐκκλησίαν [θύνειν. Ο δ' οὐκ ἐπείθετο· μετὰ βραχὺ δὲ καὶ ὧν ἡγεῖτο, ἀφίστατο· ἅτε δὴ κακείνων τῷ πολλῷ τῶν εὐσεβούντων πλήθει προστεθειμένων. CAPUT V. De Melctio, et Diodoro Tursensi episcopo. Item de Acacio Berrhea episcopo, et aliis et de sancto Eusebio Samosateno episcopo, ut certamen martyrii impleverit. Divus Meletius multitudinis concordia conciliata, Diodorum quidem illum, de quo paulo ante diximus, qui persona et habitu alio, una cum Flaviano Ecclesiae scapham in sava illa tempestate pr. clare gubernaverat, pastorem Tarsi constituit, et Cilicum gentem ei attribuit: episcopatum autem Apamææ Joanni dedit: qui vir cum generis nobilitate clarus, tum multis splendidisque primariarum virtutum ornamentis spectatus fuit. Præterea vero yite sanctitas et doctrina insignis in eo conjuncte, clariorem etiam eum reddiderunt. Qui et Ipse, itidem ut Flavianus et Diodorus, sævæ Ετι περὶ Μελετίου καὶ Διοδώρου τοῦ Ταρσοῦ· καὶ 'Ακακίου τοῦ Βερροίας, καὶ ἑτέρων· καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Εὐσεβίου ἐπισκόπου Σαμοσά των, ὡς τὸν μαρτυρικὸν ἄλλον διήνυσεν. "Ο δέ γε θείες Μελέτιος, τῆς ὁμονοίας τοῦ πλήθους γεγενημένης, Διόδωρον μὲν ἐκεῖνον, περὶ οὗ μικρὸν ἄνωθεν διελάβομεν, τὸν καὶ ἐν σχήματι ἑτέρῳ συν Φλαβιανῷ τὸ τῆς Ἐκκλησίας σκάφος τῷ δεινῷ ἐκείνῳ κλύδωνι λαμπρῶς οἱακίσαντα, Ταρσῶν ποιμένα καθε ἱστα· καὶ τὸ τῶν Κιλίκων ἔθνος αὐτῷ ἐνεχείριζεν• τὴν δὲ τῆς ᾿Απαμείας ἱερατικὴν ἀξίαν Ἰωάννῃ ἀπὸ ένειμεν. Οὗτος δὲ καὶ ἄλλως μὲν περιφανής ἦν για νει· πολλοῖς δὲ οἴκαθεν καὶ λαμπροῖς ἐσεμνύνετο προτερήμασι. Βίος γὰρ καὶ λόγος ἐπ' αὐτῷ συνδραμάν, οὐχ ἧττον ἐκόσμει τὸν ἄνδρα. Επίσης δὲ Φλα Γιανός και Διοδώρου καὶ οὗτος τῷ τῆς ζάλης καιρο

ECCLESIASTIC HISTORIE LIB. ΧΙ. τῶν ὁμοφρόνων τὰ πλήθη συνέχων, διδασκαλίαις procelle tempore sententie suæ populos in olicio ἐστήριζε. Συνεργὸν δὲ καὶ οὗτος εἶχε τὸν περιώνυμου Στέφανον, ὃν δὴ καὶ τοῦτον Μελέτιος εἰς ἀγῶνα οὐκ ἔλαττον μετεστείλατο. Τὴν γὰρ Γερμανικέων πόλιν τῇ νόσῳ Εὐδοξίου νοσοῦσαν τὰ ἔσχατα, τοῦτον ἰατρὸν ἀπέστειλεν ἄριστον· καὶ γὰρ διὰ πάσης παιδείας ἐχώρει, τῆς τε ἡμετέρας, καὶ ὅση δῆτα παρ' Ελλή σι· καὶ τῆς ἐλπίδος ἥκιστα διημάρτανε· τῇ γὰρ πνευματικῇ χρώμενος σύο ριγγι, καὶ τοὺς λύκους εἰς πρόβατα μετεσκεύαζεν. Επίσης δὲ Μελετίῳ καὶ ὁ πολὺς Εὐσέβιος διεπράττετο τῆς ὑπερορίας ἐπανιὼν εἰς Σαμόσατα. Καὶ γὰρ Ακάκιον ἐκεῖνον οὗ πολὺ κλέος ἐν βίῳ, τὴν Βέῤῥοιαν ἰθύνειν ἐπέτρεπε· τὴν δὲ Ἱεράπολιν τῷ θαυμαστῷ ενεχείριζε Θεοδότῳ, τῇ ἀσκητικῇ πολιτείᾳ μάλιστα περιᾳδομένῳ· τὸν δ' Ευσέβιον εἰς Χαλκίδα ἐχειροτο νει retinens, doctrina confirmavit. Fuit huic ea in re collega quoque magni ille nominis Stephanus, quem itidem Meletius ad certamen non exigumm acc vit. Nam hunc Germaniciæ civitati, qua Εudoxii morbo summo cum periculo laborabat, optimum misit medicum. Omni enim liberaliori doctrinæ in sacris simul et profanis disciplinis operam navaverat, et conceptam de se spem minine fefellerat. Spirituali namque fistula usus, eliam lupos in oves convertit. 231 Ad eumdem modum magnus quoque Eusebius egit, ubi ab exsilio Samosata reversus est. Nam Acacio illi, cujus propter vitam egregiam ingens erat gloria, ecclesiam Berrhœæ regendam commisit. Hierapolim autem admirando attribuit Theodoto, qui vita monastica celebris mias me fuit. Eusebium porro Chalcidis et Isidorum Cyri episcopum fecit (cujus ecclesiæ brevi quoque post magnus præfuit Theodoritus); ambo vero isti divino ardore ac zelo clari fuere. Hunc præterea dicunt, Eulogium illum, qui cum Protogene in insulam Antinonem vere pietatis ergo deportatus fuerat, Edessam misisse, cum ibi divus Bar es morte sua simul et thronum et vitam reliquisset. Ipse autem Eulogius Protegenem certaminum suorum socium Carris præfecit, urbi ei valde agrotanti, quasi quemdam medicum, malorum depulserem donans. Insuper divinus Eusebius oppido Doliche Marim episcopum dedit; quod quidem oppidum Ariana contagione infectum maxime erat. Eo Eusebius venit, ut ipse Marim vario virtutum genere refulgentem, in possessionem episcopalis sedis induceret. Sed enim ei oppidum ingredienti, mulier quædam Arianis deliramentis plena, ex superiore loco tegulam in caput conjecit. Et ita tum quidem viri sancti caput comminutum est: paulo vero post, ubi cerebrum putredine correptum esset, moriens ille, ad meliorem migravit vitam. Quem fama est, jam animam agentem, jurejurando amicos obstrinxisse, ne a femina, quae facinus tantum ausa fuerat, poena quaepiam exigeretur; ea in re Dominum suum aemulatus, qui dixit: Pater, ignosce illis pec catum hoc, quia nesciunt quid faciunt. Hunc vike finem, post varia multipliciaque pro vera pietate olita certamina, consecutus est Eusebius. Qui cum in Thracia Barbarorum feritatem effugisset, impiorum hæreticorum manus evadere non potuit, sed per illos coronam martyrii suscepit. Atque hæc quidem postea sunt faeta, Divus vero Meletius concordia jurisjurandi sacramento confirmata, Constantinopolim appulit, cum eo multi convenis - Gregorium ex Nazianzo transferrent, eique episcoτῇ Κύρῳ δὲ Ἰσίδωρον ἐπεσφράγιζεν. Αξιέπαινοι δὲ καὶ ἄμφω θείῳ ζήλῳ κοσμούμενοι (ἧς οὐκ εἰς μακρὰν καὶ ὁ πολὺς ἡγήσατο Θεοδώρητος). Φασὶ δὲ αὐτὸν καὶ Εὐλόγιος ἐκεῖνον τὸν μετὰ Πρωτογένους εἰς Αντινὼ τὴν νῆσον ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἐξορισθέντα, τὴν Ἔδεσσαν ἐπιτρέψαι, Βάρσου τοῦ θείου θανάτῳ τὸν θρόνον καὶ τὸν βίον λιπόντος. Αὐτὸς δ' Ευλόγιος, Πρωτογένην τὸν τῶν ἄθλων αὐτῷ κοινωνὸν ταῖς Κάρ ῥαις ὑφίστη. ἰατρὸν νοσούσῃ πόλει σφόδρα δωρουμε νος ἀλεξίκακον. Ἐπὶ πᾶτι δὲ τούτοις ὁ θεῖος Εὐσέ βιος τῇ Δολίχνῃ Μάριν ἐχειροτόνε: ἐπίσκοπον· τῆς δὲ Αρειανικῆς νόσου ἡ Δολίχνη ἐπέπληστο· ὃν πολλοῖς τοῖς τῆς ἀρετῆς είδεσι διαλάμποντα αὐτὸς ἐκεῖ νος τοῖς ἱερατικοῖς καθιδρύσαι θρόνοις θελήσας, τὴν Δολίχνην κατέλαβεν. Εἰσιόντι δὲ τὸ τεῖχος τοῦ ἄστεως Εὐσεβίῳ, γυνή τις τῆς ᾿Αρείου ἔμπλεως βδελυρίας, κέραμον ἄνωθεν διαφεῖσα, κατὰ κεφαλῆς βάλλει τὸν ὅσιον. Καὶ τότε μὲν τὴν κάραν συνέτριψε μικρόν δ' ἐκεῖθεν σφακελλισθεὶς τὸν ἐγκέφαλον, πρὸς τὴν ἀμείνω λῆξιν μετέβαινεν. Ον τελευτῶντα λόγος κατ. εγγυῆσαι ὅρκοις ἀσφαλιζόμενον, μηδεμίαν την δρά σασαν εἰσπράξασθαι ποινὴν τῷ τολμήματι· τὸν γὰρ οἰκεῖον ἐζήλου καὶ οὗτος δεσπότην, Πάτερ, λέγοντα, ἅψες αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Τοῦτο μὲν οὖν τὸ τέλος μετὰ τοὺς παντοδαποὺς καὶ ποικίλους ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἐδέξατο ὁ Εὐσέβιος· καὶ τοὺς ἐν Θράκῃ βαρβάρους διαφυγών, τὰς τῶν δυσσε βούντων χεῖρας διαφυγεῖν οὐκ ἴσχυσεν· ἀλλ᾽ ὑπ' ἐκείνων τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον ἀνεδήσατο. Ταῦτα μὲν ὕστερον ἐγεγόνει· ὁ δὲ θεῖος Μελέτιος. τῆς ὁμονοίας διὰ τῶν ὅρκων γεγενημένης, κατέ πλευσεν εἰς Κωνσταντινούπολιν· ἡνίκα εἰς ταυτό πολλοὶ συνιόντες ἐπίσκοποι, δεῖν ᾤοντο Γρηγόριον τὸν θεῖον ἐκ τῆς Ναζιανζού μεταθεῖναι, καὶ τὴν τῆς Κωνσταντίνου τελείως ἐπισκοπὴν ἐγχειρίσαι. seit episcopi, necessarium esse rati, ut divinum patum Constantinopolitanum cum summa potestate committerent, Theod. Chalcedonis, sed perperam, ut puto. Est enim etiam Chalcis non longe ab Antiochia Syrorum sita. Epiphan. Theodorus non habet insulam: lib. v, cap. 4. Supra lib. 11, cap. 25.

232 CAPUT VI. Ut imperatores Theodosius et Gratianus, hic quidem Alemanorum, ille vero Barbarorum ad Istrum colentium, res composuerit: et ut Theodosius, cum Thessalonica esset, postea agor ab Ascholio sit baptizatus: et ut idem Theodosius professionem fider sur publicarit, omnibusque mandarit, Trini - tatem ὁμοούσιον (consubstantialem) colere, et divum apostolum Petrum in fide sectari. Imperatores ambo, alter quidem in paternam imperii partem, quam sibi et fratri reservaverat, se recepit, alter autem ad datamı sibi ditionem, Illyricum inquam et Orientales provincias, est profectus; atque utrique res bellica ex sententia successit. Gratianus enim Alemanos Occidentem vastantes devicit: Theodosius autem rursus cum Barbaris ad Istrum congressus, pralio eos superavit. Qui vero ex conflictu eo superfuere, socios se' deinceps Romanorum fore precibus interpositis polliciti, conditionibus pacis acceptis, et obsidibus datis, in Theodosii potestatem venere. Rebus hisce recte compositis, Constantinopolim is iturus, Thessalonicam pervenit. Atque ibi station morbo qui mortem minabatur, correptus, postquam ab Ascholio, cui tum Thessalonicensis Ecclesiæ adΚΕΦΑΛ. Γ'. ὡς ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος καὶ Γρατιανὶς, ὁ μὲν τὰ τῶν Αλαμανῶν, ὁ δὲ τῶν παριστριων βαρ βάρων καλῶς διαθέμενοι, ἐν Θεσσαλονίκῃ νόμενος, ὕστερον ὡς νοσήσας Θεοδόσιος, ὑπὸ Ασχολίου βαπτίζεται· καὶ ὅρον τῆς ἰδίας ἐξή νεγκε πίστεως, κελεύων Τριάδα ομοούσιον σέβειν ἅπαντας, καὶ τῷ θείῳ ἀποστόλῳ Πέτρο κατὰ τὴν πίστιν ἀκολουθεῖν. Αμφω δὲ οἱ βασιλεῖς, ὁ μὲν ἐπὶ τὴν πατρῴαν μοίραν ἀνέστρεφεν, ἦν αὐτῷ τε καὶ τἀδελφῷ κατε λίμπανεν· ὁ δ᾽ ἐπὶ τὴν δοθεῖσαν, Ἰλλυριούς φημι καὶ τὰ πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ἐπορεύετο. Πρὸς γνώ μη; δὲ καὶ ἀμφοτέροις τὰ τῶν πολεμίων κατώρθωτο. Ο μὲν γὰρ ᾿Αλαμανοὺς τὴν ἑσπέραν δῃοῦντας ἐνίκα· Θεοδόσιος δὲ, καὶ ἔτι τοῖς ἀμφὶ τὸν Ιστρον βαρβά ροις ἐπιπεσών, τῶν μὲν μάχῃ ἐκράτει, οἱ δ' ἐναπο λειφθέντες, φίλα τοῦ λοιποῦ φρονεῖν Ρωμαίοις ἀντιβολοῦντες, σπονδὰς ἐποιοῦντο ὁμήρους διδόντες. Επει δὲ ταῦτα τούτῳ κατώρθωτο, ἐπὶ τὴν Κωνσταντινού πολιν ιών, τὴν Θεσσαλοκίκην κατέλαβεν. Εὐθὺς δὲ νόσῳ θάνατον ἀπειλούσῃ περιπεσών, πρὸς Ἀσχολίου τοῦ τηνικάδε τὴν τῆς Θεσσαλονίκης ἐπιτετραμμένου ἱερουργία, ἐμυήθη· καὶ βαπτισθεὶς ῥᾷον ἔσχε. Καὶ γὰρ ἐκ προγόνων τὰ Χριστιανῶν ἀσπαζόμενος, τὰ ἐν Νικαίᾳ δόξαντα ὑπερφυῶς ἔστεργε. Οτι δὲ καὶ Ασχο λιος τῆς τοιαύτης ὑπερίστατο δόξης, μάλα ἐφήδετα πρὸς δὲ καὶ ὅτι ἔργῳ τε καὶ λόγῳ ἀγαθὸς ἦν, καὶ πρὸς ἅπασαν ἀρετὴν ἱερωσύνῃ προσήκουσαν δεξιός ἔτι δὲ μᾶλλον ἐνήδετο τῷ Ἰλλυριῶν ἔθνει, μὴ τῆς 'Αρείου λύσσης μετεσχηκότι. Πυνθανόμενος δὲ Ασχο λίου καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν ὅπως ἔχουσι περὶ τὸ θεῖον δόξης, τὴν μὲν ἑσπέραν ἅπασαν ἄχρι δή Μακεδόνων, ὁμονοεῖν ἐμάνθανε τὰς ἐνθάδε ἐκκλησίας· πάσας γὰρ ἐπίσης τῷ Πατρὶ τὸν Θεὸν Λόγον καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον σέβειν, Τριάδα ὁμοούσιον διαβή Την ὁμολογούσας. Τὰ δ᾽ ἐκεῖθεν καὶ τὰ πρὸς Ἕω τῆς ἀρχομένης ἐς τοσοῦτον διαστασιάζειν ἀλλήλοις, ὡς καὶ τοὺς λαοὺς ἐν διαφόροις εἶναι αἱρέσεσιν. Επο ἐκεινα δὲ τῶν ἄλλων χώρων τὴν Κωνσταντινούπολιν τὰ τοιαῦτα ἐρεσχελεῖν, καὶ μᾶλλον τῆς ᾿Αγείου λύν 6ης έμπλεω καθεστάναι. Αίτιον δ' εἶναι τὸ τὴν μὲν ἑσπέραν ἐλευθέραν τούτων εἶναι, τὸ διατηρήσει Κώνσταν τὸν πρεσβύτερον τῶν Κωνσταντίνου παίδων, καὶ τὸν νεώτατον Κωνσταντῖνον, τὴν πατρῴαν τίτε.ν ministratio credita erat, initiatus et baptizalus est, meliuscule habuit. Quod namque majoribus suis acceptam Christianam religionem coluerat, mirifice in Nicænis decretis acquiescebat. Tum autem, quod et Ascholius sententiam eam defendebat, admodum delectabatur. Præterea vero quod idem et vita et doctrina bonus, ad virtutes omnes quas episcopalis requirit dignitas, appositus esset, atque insuper quod gens Illyricorum ab Ariana rabie abkorreret, magnopere lætabatur. Et Ascholium, de aliis populis, quam de religione obtinerent opinionem, percunciatus, Occidentem omnem usque ad Macedoniam, et ecclesias ejus, concordes esse intellexit; quod omnes ex æquo cum Patre Deum Verbum et Spiritum sanctum colerent, et aperte Trinitatem ὁμοούσιον, consubstantialem, profiterentur ulteriores vero Orientalis imperii regiones usque adeo inter se dissidere, ut divers etiam in vulgo hæreses essent, et factiones; Constantinopolim vero magis etiam quam Joca alia de rebus talibus blaterare, et magis Ariana peste re- ἀκήρατον· καὶ τὸν ἐκείνους διαδεξάμενον Ουαλεντια fertam esse didicit. Cujus rei causam quoque Asetolius addidit, Occidentem scilicet propterea malis ejusmodi liberum esse, quod Constantinus Constantini maximus, et Constans minimus natu filius, 233 successoresque deinde corum Vaientinianus et Gratianus ipse, patriam fidem integram conservassent. In Orientem autem variis ex partibus malum hoc pervenisse dixit: quod haeresis auctor et dux Arius, Alexandriæ in Ægypto ortus, el presbyter ibi factus, blasphemiæ et maledicenLe venenum ibi evomuerit; post hunc autem Eusebius Caesariensis et Patrophilus ScythopoliTheodoritus, Casariensis non habet, lib. v, cap. 7. At Nicephorus hunc pro fautore Arianorum νιανὸν, καὶ Γρατιανὸν αὐτόν. Τῇ γε μὴν Έψα πολλαχάθεν ἐπεισέφρησε τὸ κακόν· ὅς τε γὰρ τῆς αἱρές σεως ἀρχηγὸς "Αρειος ᾿Αλεξανδρείας τῆς κατ' Αίγυπτον ὤρμητο· καὶ πρεσβύτερο; αὐτῆς καθεστώς, τὸν τὸν τῆς βλασφημίας ἐκεῖ ἀπηρεύξατο· ἐπὶ δὴ τούτῳ Εὐσέβιος ὁ Καισαρείας, καὶ Πατρόφιλος ὁ Σκυθοπόλεως, καὶ ὁ Σύρος 'Αέτιος, τῆς Παλαιστίνης ἦσαν γεννήματα. Παυλίνος δὲ καὶ Γρηγόριος ὁ τῆς 'Αλεξάνδρου Φοίνικες ἦσαν. Ἔτι δὲ καὶ ὁ Λαοδικείας Θεόδοτος, καὶ ὁ μετὰ τοῦτον Γεώργιος, καὶ ὁ κατὰ διαδοχὴν ᾿Αθανάσιος, καὶ τέταρτος Νάρκισσος, Κίλια κες· οἱ τὰ κακῶς καταβληθέντα σπέρματα, μᾶλλον habens, in nomenclatura illorum hic recenset, Casariensis diserte addito verbo.

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. XII. δὲ ζιζάνια, πονηραῖς ἀρδείαις ἐξέθρεψαν. Πρὸς δὲ tanus, et Aelius Syrus in Palæstina exstiterint; καὶ οἱ Βιθυνοί, Ευσέβιος ὁ Νικομηδείας, καὶ Θεογό νιος ὁ Νικαίας, καὶ Μηνόφαντος ο Εφέσιος· καὶ Μάρις ὁ Χαλκηδόνιος, Θεόδωρός τε ὁ Πειρίνθιος, καὶ ἕτεροι ἀπὸ Θράκης ἐκ τῆς κακίας τὸ ἐπίσημον ἐσχηκότες· οἱ δὴ πάντες μέχρι πολλοί διαγεγόνασι τὰ πονηρὰ κατάρδοντες καὶ διαθάλποντες δόγματα. Τούτοις δ' αὖ τῶν πονηρῶν σπερμάτων καταβαλεῖσιν οὐχ ἥκιστα τὰ μέγιστα συνεβάλετο ή τε Κωνσταντίου εὐκολία (φείδομαι γὰρ κουφότης εἰπεῖν, κατὰ τὴν Θεολόγου Γρηγόριον, αιδούμενος τὴν εὐλάβειαν), καὶ ἡ ἐσχάτη μοχθηρία Ουάλεντος. Ταῦτ᾽ οὖν μαθών, καὶ τῆς ἀρχῆς ἐφαψάμενος, δεῖν ἐκείνῳ πρὸ τῶν ἄλ λων ἐδόκει τῆς τῶν ἐκκλησιῶν συμφωνίας ἐπιμελή σασθαι. Αμεινον δ' είναι λογισάμενος ὅπως ἔχει δέξης περὶ τὸ θεῖον προεκθεῖναι τοῖς ἀρχομένοις, ὥστε μὴ δόξαι βίαν ἐπάγειν, παρὰ νόμον ἐπιτάττων θρησκεύειν, ἐκ Θεσσαλονίκης νόμον τοῖς ἐν Κωνσταντινουπόλει κατέπεμπεν· ᾤετο γὰρ ὡς ἀπό τινος ἀκροπόλεως ἐκεῖθεν ἀνὰ τὴν ὑπήκοον πᾶσαν, καὶ ταῖς ἄλλαις τῆς Εω πόλεσι τὴν γραφὴν διελθεῖν ἀθρόον. Ἐδήλου δὲ τὰ γραφόμενα, πάντα: αἱρεῖσθαι θρη σκεύειν, ὡς ἐξ ἀρχῆς Πέτρος ὁ τῶν ἀποστόλων κορυ φαῖος ἐδίδαξεν ᾧ τηνικαῦτα Δάματος ὁ Ρωμαίων, καὶ Πέτρος ὁ ᾿Αλεξανδρείας, ἐπίσκοποι εἶποντο· πρὸς δὴ τούτῳ ἐσήμαινε μόνην καθολικὴν Ἐκκλησίαν ὀνομάζεσθαι, ἥτις δὴ Τριάδα ὁμοούσιον διαβάδην καὶ στόματι καὶ καρδίᾳ κηρύττει. Τοὺς δ᾽ ἄλλως Έχοντας δόξης αἱρετικοὺς καλεῖσθαι, ἀχρείους τε εἶ ναι, καὶ τιμωρίαν ὑπέχειν, εἴ γε τολμω εν παρρησιάζεσθαι. Pauliņus vero, et Gregorius Alexandriæ episcopus, e Phoenicia prodierint; Theodotum præterea Laodicensem, et successorem ejus Georgium, atque hujus rursum Athanasium, et quartum Narcissum Cilicia protulerit: qui male jacta semina, seu potius zizania, sinistra irrigatione foverint. Insuper vero, Bithyni fuerint Eusebius Nicomediensis et Theognis Nicenus, et Menophantus Ephesius, et Maris Chalcedonensis, et Theodorus Perinthius: alios porro, qui vitiis et malitia celebre nomen sunt consecuti, Thracia dederit, atque hi omnes longo tempore parva dogmata rigarint atque foverint; talibus vero make sementis satoribus non parum momenti contulerit Constantii facilitas (ne, 15 juxta Gregorium theologum, dicam levilas, religionem scilicet et pietatem veritus), et extrena Valentis improbitas. Hæc ubi Theodosius cognovit, imperio suscepto in priuis faciendum sibi esse putavit, ut de ecclesiis in gratiam et concordiam redigendis cogitaret. Optimum vero esse ratus, ut sententiam de Deo suam civibus et subditis suis declararet (ne cui vim inferre videretur, religionem sequendam illegitime præcipiens), constitutionem ex Thessalonica Constantinopolim misit. Inde enim veluti ex summa quadam arce scriptum suum per ditionem omnem, ad alius quoque Orientis urbes omnino perventurum esse existimavit. Constitutio talis, religionem eam complecti omnes jussit, quam ab initio apostolorum princeps Petrus docuit, quem tam Damasus Romanæ et Petrus Alexandrinæ urbis episcopi sequerentur. Ad hæc insuper significavit, solam eam nominari catholicam et universalem Ecclesiam, quæ Trinitatem ὁμοούσιον, consubstantialem, diserte et cordle et ore depradicaret; diversum autem sentientes, haereticos vocari, inutilesque esse, et poenam susti mere debere, si publice docere auderent. Περὶ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ὡς ἐν Κωνσταντινουπόλει σμικρῷ οἰκίσκῳ τὰς συν άξεις ποιούμενος, τῆς ὁμοουσίου προΐστατο πίστεως· καὶ διήγησις περὶ τοῦ ναοῦ τῆς ἁγίας Αναστασίας. Ταῦτ' ἐκεῖθεν προσφωνήσα;, οὐκ εἰ; μακρὰν καὶ αὐτὸς τὴν Κωνσταντίνου κατέλαβε. Τότε δὲ ἔτι οἱ ἐξ ᾿Αρείου τῶν ἐκκλησιῶν ἦρχον, Εὐάγριον ἐξελά σαντες·ὧν ἡγεῖτο Δημόφιλος. Ο δ' ἐκ Ναζιανζού Γρηγόριος ὁ Θεολόγος τῶν Τριάδα ὁμοούσιον δοξαζίνο των ἀντὶ Εὐαγρίου προΐστατο, ἐν οἰκίσκῳ βραχυτάτῳ τὰς συνάξεις ποιούμενος· ὅν τινες τῆς ἴσης θρησκείας τότε μὲν εἰς ἱερὸν οἶκον μεθίστων· χρόνῳ δ᾽ ὕστερον καὶ εἰς περιφανῆ νεὼν καὶ τῶν λίαν ἐπι σήμων οἴκων θεῷ ἐν τῇ Κωνσταντίνου οὗτος ἐγένετο, οὐ μόνον κάλλει καὶ μεγέθει τῶν πολλῶν διαφέρων, ἀλλὰ καὶ τὸ περιφανὲς ἄλλως αὐχῶν ταῖς ἐνταῦθα γινομέναις θεοσημίαις. Θεία γὰρ ἐκεῖσε δύναμις ἐπι φθάνουσα, πολλοῖς ύπαρ τε καὶ ὄναρ ἐπιφαινομένη, οὐ ποικίλων καὶ ἀνιάτων ἀπαλλάττει μόνον νόσων, llic ille est Eusebius, qui primum Beryli, mΟΧ Nicomedia, et tandem Constantinopolis, per transit.onem, ex una sede in aliam contra sacros ca234 CAPUT VII. De sancto Gregorio theologo, ut Constantinopoli in parva domo Synares et collectus celebrans, όμσου - σίου, consubstantials, fidei praeterit; et de tempίο sanctæ Anastasiæ. Bac ibi lege lata, non multo post ipse quoque Constantinopolim se contulit. Tum vero Ariani adhuc ecclesias gubernabant, Evagrio ejecto: quibus prafail Demophilus. Gregorius autem Nazian zenus theologus, pro Evagrio eis qui Triuitatem ὁμοούσιον, cousubstantialemn, proftentur, praiit, in sdicula quadam conventus agens Quam religiokis ejusdem sectatores quidam tum quidem in sacrum delubrum commutarunt: aliquo vero tempore post, ex ea celebre templum inter alias præclaras Dei ecclesias Constantinopoli est factum; quod nou tantum pulchritudine et magnificentia reliquis præstaret, verum etiam claritatem ex diviuis, quæ in eo edita sunt, miraculis consecutum esset. Vis enim divina multis ibi et vigilantibus, mones, fuit episcopus. 12; L., C. De sum. Trin. et fid, cath. Sozom. Kb. vu, cap 5.

τικαῖς κάμνοντας ἠλευθέρωσε. Πιστῶν δὲ κατὰ δια δοχὴν παρειλήφαμεν, τὴν Χριστοῦ μητέρα είναι Μαρίαν τὴν ἀειπάρθενον· οὕτω γάρ σχήματος ἔχουσα, πολλοῖς διεφάνη. Καλοῦσι δὲ τὸν δόμον Αναστασίαν, ὥς γε εικάζειν ἔστιν, ἔτιπερ τὸ δίγμα τῆς ἐν Νικαία πίστεως, ἐν τῇ Κωνσταντίνου πεπτωκός ἤδη και τε θνηκὸς διὰ τὸ τῆς δυνάμεως περιὸν τῶν ἑτέρωσε δοξαζόντων, ἐνταῦθα πάλιν ἀνέστη καὶ ἀνεβίω ταῖς Γρηγορίου σπουδαῖς. Ως δὲ παρά τινων ἐπυθόμην, ἀληθεύειν διατεινομένων, ὡς γυνή τις ἐνταῦθα ἐγκύ μονι βαρουμένη φόρτῳ, ἐκ τῶν μετεώρων διολισθοῦσα στοῶν, τέθνηκε. Κοινὴν δ᾽ εὐχὴν δεδρακότος ἐπ' αὐτῇ τοῦ πλήθους, ἔτυχε γὰρ τηνικάδε ἐκκλησιάζον, ἀναστῆναι αὖθις μετεσχηκυίαν τοῦ ζῆν, μηδαμή του βρέφους διαλυμανθέντος τῷ πτώματι· καὶ τὴν προσηγορίαν ἐκεῖθεν εἰληφέναι τον χώρον, οἷα Θεῷ διαπεπραγμένου τοῦ ἔργου. Περὶ μὲν τούτου ταύτῃ. et aliquando in somnis apparens, non varios tantum ἀλλὰ καὶ δυσπραγίαις καὶ περιπετείαις ἄλλως βίω et incurabiles morbos repulit, sed etiam ærumnis et casibus gravibus, qure in hominum vitam incidunt, multos liberavit. Ab hominibus autem bonæ fidei per manus nobis traditum est, Christi Matrem semper virginem Mariam cam esse: nam eo habitu et forma esse multis visa est. Vocant autem adem cam Anastasiam seu Resurrectionem, illam, ut conjicere licet, ob causam: quod Nicænæ filei dogma, quod jam Constantinopoli propter ingentem vim et potentiam diversæ factionis interciderat, et intermortuum fuerat, rursum ibi opera et studio Gregorii excitatum revixerit. Audivi quoque ex quibusdam, vera se dicere contendentibus, mulierem in eo templo gravidam ex superioribus ambulacris decidisse, atque interiisse. Cum autem populus, qui tum ibi convenerat, preces pro ea ad Deum fudisset, eam vitæ restitutam, nullo prorsus tali casu fœtui illato damno resurrexisse: atque inde loco ci cognomen inditum esse, quod Deus scilicet opus id peregisset. Ilac hactenus. 235 CAPUT Vult. De Arianis et Eunomianis, ut ex ecclesiis ejecti_in proprias redierint patrias; el ut Gregorius Ecclesiæ catholicæ præfuerit; et de Eunomii vi et gravitate Imperator statim cum mandatis ad Demophilum misit, qui ei denuntiarent, ut vel Nicænæ assentiretur synodo, populumque ad unionem et pacem complectendam adduceret: vel, nisi hoc faceret, quamprimum ab ecclesiis discederet. Atque ille minime faciendum esse ratus, ut 1llos adversum, qui possent plura, veniret: convocata multitudine, et imperatoris sententia ei promulgata, inter alia hæc dixit verba: «Fratres, quando quidem divinum præcipit oraculum, si nos persequantur homines, ut ex civitate una transeamus in aliam ³, et imperator nos ex oratoriis expellit, scitote nos die crastino extra urbis muros ecclesiam et conventum acturos. Atque hæc cum dixisset, abiit; et deinde ad mœnia urbis cum sectatoribus suis convenire, et sacra peragere soΚΕΦΑΛ. Η'. Περὶ τῶν 'Αρειανῶν καὶ Εὐνομιπνῶν, ὡς ἐξηλάθησαν τῶν ἐκκλησιῶν, καὶ εἰς τὰς ἰδίας ἀπ εχώρουν πατρίδας· καὶ ὡς Γρηγόριος τῆς καθόλου ᾿Εκκλησίας ἐκράτει· καὶ περὶ τῆς Εὐνομίου δεινότητος. Ὁ δὲ βασιλεὺς εὐθὺς πέμψας, Δημοφιλῳ παρεκελεύετο, ἢ τοῖς ὅροις τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου στο χεῖν, καὶ τὸν λαὸν εἰς ἓν ἄγειν, καὶ τῆς εἰρήνης ἐξέχεσθαι· ἢ μὴ βουλόμενον, θᾶττον ἀναχωρεῖν τῶν ἐκκλησιῶν. Ὁ δὲ τὸ πρὸς κρείσσονας ἀντιφέρεσθαι μὴ δεῖν λογισάμενος, τὸ πλῆθός τε συνεκάλει, καὶ τὴν βασιλέως γνώμην ἐδήλου ἐν μέσοις ταῦτ᾽ ἐπειπών· ο 'Αδελφοί, ἐπεὶ θεῖος κελεύει χρησμός διωκομένους ἡμᾶς ἐκ τῆσδε τῆς πόλεως εἰς ἑτέραν μεταχωρεῖν, ὁ δὲ βασιλεὺς τῶν εὐκτηρίων ἡμᾶς ἐξελαύνει· ἴστε, τῇ ὑστεραίᾳ ἔξω τειχῶν ἐκκλησια ζόμενοι.» Τειάδε εἰπὼν, ἀπήρε, καὶ παρὰ τὸ τεῖ χος τοῦ λοιποῦ ἐκκλησίαζεν· οὐχ ὡς γε ἐχρῆν τὴν εὐαγγελικὴν ἐκλαβόμενος ἔννοιαν· φεύγοντας γὰρ τὴν ἐν κόσμῳ διαγωγήν, πρὸς τὴν ἄνω πόλιν τὴν Ἱερουσαλήμ μετασκευάζεσθαι ὁ λόγος ἴσως αἰνίσ σεται. Εξῄει δὲ σὺν αὐτῷ καὶ Λούκιος, ὃς τὴν litus est; non ita ut decuit evangelica sententia 1) ᾿Αρείου δόξαν ἐπὶ τῆς ᾿Αλεξάνδρου κρατύνων, ἐκεῖ percepꞌa. Fugientes enim hujus mundi conversaLionem, ad summam urbem, calestem Jerusalem, anbelare nos, dictum id fortasse sub obscuriore significatione jubet. Exiit vero cum eo una Lucius, qui cum Alexandriæ Arianam hæresim defenderet, eain ob causam inde pulsus, Constantinopoli morabatur: ubi tum Demophilus ecclesias, ex eis decedens, reliquit. Imperator cum Gregorio eas ingressus, 1 Matth. x, 25. De Anastasia ista, post discessum e Constantinopoli suum, inter alia verba Gregorius ipse s:c cernit: L.clyta Anastasiæ salve æles, quæ morientem Erexit rectam per mea verba fidem. θεν ἐξελαθείς, τῇ Κωνσταντίνου διέτριβε. Τῶν δ' ἀμφὶ Δημόφιλον τὰς ἐκκλησίας λιπόντων, ὁ βασι λεὺς εἰσελθὼν σύναμα Γρηγορία, ταύτα; αὐτῷ ἐνεχείριζεν ἐπευχόμενος. Ην δ' ἔτος τὸ την καῦτα Γρατιανῷ μὲν πέμπτον ἐν τῇ ἀρχῇ, Θεοδοσίῳ δὲ πρῶτον, ὑπατευόντων. Αφ' οὗ δὲ οἱ περὶ ᾿Αρειαν τοὺς εὐκτηρίους οίκους κατέσχον, οὐχ ἧττον ἢ τεσ σαράκοντα. 'Αλλ' ὁ μὲν Δημόφιλος ἐξελαθείς, την Et post fata tui memor ipse, animæque piorum, Mandabant precibus teque tuosque Deo. In eo templo femina gravida ex superiori loco delapsa, et mortua, precibus populi una cum ſetu restituta esl.

ECCLESIASTIC HISTORIE LIB. XII. ευτοῦ πατρίδα καταλαμβάνει την Βέροιαν. Καὶ fausta omnia per orationem apprecatus, cas illi Θεόδωρος τῆς Ἀντιόχου απωσθείς, εἰς τὴν Θρᾴκην commendavit. Et postea ibi qui Trinitatem conἔθεν ἐγένετο, ἀπεχώρει· ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ Νικαίας substantialem profiterentur, ecclesias obtinebant. Υπάτιος παρὰ τὴν γεννησαμένην Τύρον ἐν Συρίᾳ Erat is annus, quo Gratianus in imperio quintum, μετέβαινε· καὶ ἄλλοι ἀλλαχοῦ διασπείροντο. Οἱ δ' Theodosius autem primum consul fuit. Ex quo auἐν ᾿Αντιοχεία πρεσβύτεροι, Αστέριος καὶ Κρισπί tem Ariani sacra templa tenuerant, anni non pauνος, καὶ τὸ ἄλλο ὑπὸ Θεόδωρον πλήρωμα συνεδριά ciores quam quadraginta lapsi erant. Cæterum σαντες, πολλῶν καὶ ἄλλων ἐπισκόπων ἐκ τῶν πέριξ Demophilus expulsus, in patriam suam Berrhœam πόλεων συνδραμόντων, πρὸς τοὺς περὶ Εὐνόμιον se recepit. Theodorus Antiochia ejectus, in Thraἔπεμπον, τὴν αὐτῶν κοινωνίαν ἐπιζητοῦντες. Οἱ δ' ciam, unde crius fuerat, abiit. Iidem etiam Hyἀντεπέστελλον, δέχεσθαι μὲν αὐτοὺς, πλὴν ἀποψη- palius Nicæa Tyrum Syria, quæ cum genuerat, φισαμένους τὴν ἐπ᾿ Αετίῳ καταχειροτονίαν καὶ τοῖς rediit. Et alii item alio dispersi sunt. Porro Audioἐκείνου συγγράμμασι· προσαπήτουν δὲ καὶ τοῦ βίου chiæ Asterius et Crispinus presbyteri, et reliqui τὴν διακαθαρσιν· καὶ γάρ πως ἔν τισιν οὐ καθαροί; ſactionis ejus quæ Theodori auspicia secuta fuerat, διαιτήμασι προσεφύροντο. Οἱ δὲ τότε μὲν τὴν αἴτη conciliabulo coacto, ad quod etiam alii multi ex σιν οὐ προσήκαντο· ἐς ὕστερον δὲ καὶ τὸ ἐπ' ἐκκλη- vicinis urbibus episcopi convenere, legationem ad σίας κακίζειν Ευνόμιον καὶ τοὺς περὶ ἐκεῖνον προή Eunomianos misere, conjunctionem communionemχθησαν, μετεωρολέσχας ἀποκαλοῦντες, πλήρεις τε que corum ambientes. 236 Quibus illi per epistoἀπονοίας καὶ σκαιότητος, οἷς αὐτοῖς τοιαῦτα προτεί lam, ita se eos recepturos esse respenderunt, si νειν ἔγνωσαν. Οἱ δὲ τῆς ᾿Αρείου αἱρέσεως πλῆθος suffragia sua, quibus Aetii lectionem et consecraοὐ μέτριον ὄντες, ῥοπαῖς ταῖς ἀνέκαθεν Κωνσταντίου tionem damnaverant, antiquarent, et scripta illius τὸ καὶ Ουάλεντος, ἀδεῶς ἐς ταυτό γινόμενοι, περί reciperent. Petierunt quoque, ut vitam illi prius Θεοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ οὐσίας προπετώς διαλόγους justrationibus perpurgarent, quod videlicet impuris ἐποίουν. Καὶ βασιλέως πειρᾶσθαι ἀνέπειθον, ὅπο: quibusdam institutis infecti essent. Hanc illi petiἐμόφρονες ὄντες τοῖς ἀνακτόροις διέτριβον. Καὶ γὰρ tionem tum quidem receperunt. Postea vero eo ἐν ἐλπίσιν ἦσαν καὶ τοῦτον εἴσω θέσθαι χειρῶν, etiam producti sunt, ut in Ecclesiasticis conventiκαθὰ δὴ καὶ Κωνστάντιον. "Ο δὴ καὶ οἱ τῆς καθόλου bus Eunomio et popularibus factionis ejus, per Ἐκκλησίας διὰ πολλῆς ἐποιοῦντο φροντίδος, καὶ ἐν maledicta detraherent: μετεωρολέσχας, hoc est, δέει με γίστῳ καθίσταντο, τὴν Εὐνομίου ἐν τοῖς δια de rebus coelestibus sublimibusque cum fastu et λόγοις δεινότητα ὑπειδόμενοι. Οὐ πάνυ γὰρ οὗτος insolentia verborum nugantes, dementiaque et πόῤῥω διάφορος Κυζικηνοῖς καταστάς, ἐπὶ τῆς improbitate plenos, qui sibi talia pretendenda esse ἡγεμονίας Ουάλεντος, τῆς ᾿Αρείου συμμορίας ἑαυ staruissent, eos cognominantes. Porro Ariani, τὸν ἀποκρίνας, αντιπέραν τῆς Κωνσταντίνου κατὰ quod eorum non mediocris esset multitudo, ex τὴν ἐν Βιθυνία Χαλκηδόνα ἡσυχῆ καθῆστο. Πολὺ δὲ moniento quod illis jam inde ab initio sub Conπλῆθος ἐκ τῆς Βυζαντίδος πρὸς αὐτὸν διεπεραιοῦτο· stantio et Valente accesserat, netu nullo convenἄλλοι δὲ καὶ ἀλλαχόθεν συνέῤῥεον, οἱ μὲν πεῖραν tus agebant, et de Deo atque ejus substantia teπροσάγοντες, οἱ δὲ εἴ τι λέγοι καινότερον, ἀκουσό- mere disputabant. Animum quoque imperatoris μενοι. Η δὲ περὶ αὐτὸν φήμη καὶ εἰς βασιλέα διέ- ipsius, illi per factionis suæ homines, qui in imτρεχε. Καί γε ἂν καὶ εἰς λόγους ἧκε τῷ βασιλεῖ, εἰ periali aula versabantur, tentandum esse duxerunt: μὴ ἡ θεοφιλής Πλακίλλα ἡ βασιλὶς ἀνέκαθεν τὰ δόill: spe concepta, hunc quoque, sicuti et Constanξαντα ἐν Νικαίᾳ πρεσβεύουσα, ἐπέσχε σπουδῇ τῇ tium, in potestatem eorum adductum iri. Quæ res πάσῃ, μὴ τὸ παράπαν ἐκείνῳ εἰς λόγους ἐλθεῖν. eis quoque qui catholicæ Ecclesiææ erant, magnam Ἐδεδίει γὰρ μάλιστα, μὴ πρὸς τὴν ἐκείνου μετα attulit curam. Quapropter in maximo fuere metu, στήσοι δόξαν τὸν ἄνδρα τῷ ἐπαγωγῷ τοῦ ἤθους καὶ Eunomii in disputationibus vim suspectam habenτῷ τοῦ λόγου δεινῷ. tes. Non ita pridem enim is, cum sub Valentis imperio a Cyzicenis dissidere coepisset, et seipsum ab Arianorum sodalitate segregasset, Chalcedonem Bithyniæ e regione Constantinopoli sitam, ubi privatus considebat, se contulerat. Et multitudo ingens e Constantinopoli ad eum ventitabat. Alii quoque aliunde ad eum confluelant, qui partim de vita et doctrina ejus periculum faciebant: partim, si novi quidquam diceret, cupide eum auscultabant. Et jam fama quoque nominis ejus ad imperatorem pervenerat. Fuisset ille ad colloquium etiam principis admissus, nisi Dei amantissima ipsius conjux Placilla, quæ jam inde ab initio decreta Nicæna constanter profitebatur, cura et studio omni obsistendo hoc egisset, ne cum illo prorsus colloqueretur. Maxime quippe verita est, ne institutorum vitæ illecebris, et verborum vi alque gravitate, imperatorem ille in sententiam suam abduceret.

237 CAPUT IX. De Amphilochii lconii episcopi ad Theodosium dicen..i libertate. Περὶ τῆς πρὸς Θεοδόσιον παρρησίας τοῦ ἁγίου Αμφιλοχίου τοῦ ἐπισκόπου Ικονίου. Τοιούτων δὴ γινομένων, καὶ τῆς περὶ ταῦτα σπουδῆς παρὰ ᾿Αρειανοῖς ἀκμαζούσης, λέγεται τὸν πολύν 'Αμφιλόχιον, οὗ καὶ πρώην εμνήσθημεν, ένα με ὄντα τῶν ἐπιδημούντων ἐπισκόπων, πράγμασι μὲν ἥκιστα ἐντριβή, πρεσβύτην δ' ἄλλως καὶ περὶ τὰ θεῖα νοῦν ἔχοντα, βασιλεῖ προσιέναι, καὶ ἀντιδο λῆσαι τοὺς τῶν ᾿Αρειανών συλλόγους τῶν πόλεων ἐξελαύνεσθαι. Ὁ δὲ βασιλεύς, ὡς ἂν ἀπηνῆ τὴν αἴτησιν ἡγησάμενος, οὐκ ἐδέξατο. Ὁ δὲ σοφὸς ἐκεῖ νος πρεσβύτης, τό γε νῦν ἔχον ἐν σιγῇ παρελθὼν ἐπινοίᾳ σοφωτέρα, μνήμης ἄξιον διεπράξατο. Αὖθις γὰρ σὺν τοῖς λοιποῖς ἐπισκόποις εἰς τὰ βασίλεια παρελθὼν, τὸν μὲν βασιλέα, ως γε εἰκὸς, καθὰ καὶ οἱ λοιποὶ τῶν ἱερέων, ήσπάσατο εὐσεβῶς καὶ ἠπίως μάλα· τῷ δὲ τοῦ βασιλέως παιδὶ ᾿Αρκαδίῳ, νεωστὶ δὲ τὴν τῆς βασιλείας χειροτονίαν ειλήφει, ἀγέραστον καταλέλοιπε μὴ τὴν ἴσην ἀπονείμας τιμήν. 'Αλλά προσελθών, καθὰ δὴ νηπίῳ διαλεγόμενος, τῷ δα κτύλω σαίνων, ο Χαίροις καὶ σὺ, παιδίον, ο φησί. Βασιλεὺς δὲ ἰδιωτικώτερον οἷά γε πρεσβύτην νομί σας διακεῖσθαι τὸν Ἀμφιλόχιον, ὅπως δεῖ ἀσπάζε σθαι τὸν υἱὸν, ἐξεπαίδευεν. Ο δ', ο 'Απόχρη, ο έλεγε, · καὶ ταύτης αὐτῷ τῆς τιμῆς. • Περιοργή; δὲ γενόμενος βασιλεὺς ὡς περιυβρισμένῳ τῷ παιδὶ χαλεπαίνων, μεθ᾽ ὕβρεων ἐξάγειν τὸν ἱερέα ἐκέλευεν. Ὁ δὲ καίπερ ώθούμενος, μικρὸν ἐπιστραφείς, ἔφη, τὸν ἐπινοίς κρυπτόμενον ἀνακαλύπτων σκοπόν· • Ορος, ὦ βασιλεῦ, ὡς οὐ φέρεις τὴν τοῦ παιδὸς παροινίαν, ἀλλ' ἡμῖν χαλεπαίνεις πικρώς τῷ τῆς προσρήσεω; ὑφειμένῳ; Οὕτω δὴ νομίζειν χρεών καὶ τὸν οὐράνιον Βασιλέα και Πατέρα ἀγανακτεῖν τοῦ Μονογενοῦς, τοὺς μὴ τὸ ἴσον ἐκείνῳ προσνία μοντας γέρας, ἀλλ᾽ ἄνισον καὶ πολλῷ τοῦ Πατρὸς ἥττονα τολμῶντας ἀποκαλεῖν.» Συνεὶς δ' ἐντεῦθεν ὁ βασιλεὺς τά τε πεπραγμένα καὶ τὰ εἰρημένα θαυ μάτας, ὡς τάχος τὸν ἱερέα Θεοῦ μετεστέλλετο· καὶ τοῖς ποσὶν ἐκείνου ἑαυτὸν ἐπιῤῥίπτων, συγγνώμην ᾔτει, καὶ μὴ ἄλλως ἔχειν ἐτίθετο. Καὶ ἐν τῷ ἀσφα λεῖ γενόμενος, τοῦ λοιποῦ τοὺς παρὰ τὸ δόξαν ἐν Νικαία δοξάζοντας, ἐξετρέπετο· τάς τ' ἐπ᾿ ἀγορᾶς ἔριδας καὶ τοὺς ἐπικενῆς συλλόγους ἀνέσχε· καὶ περὶ Θεοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ φύσεως λόγους κινεῖν παν τάπασιν έπαυσε. Καὶ νόμον δ' ἐπὶ μέσου ὁρίσος, οὐκ ἀκίνδυνον ἐποιεῖτο τὸν μὴ φυλάττοντα· προσηπείλει μέντοι καὶ τιμωρίαν ἐπάγειν τῷ τολμητῇ. Εξελα θέντων δ᾽ ἐντεῦθεν ᾿Αρειανῶν τε καὶ Εὐνομιανῶν, οἱ τῆς ὁμοουσίου πίστεως τῶν ἐκκλησιῶν κατεκράτησαν. Ilec cum ita fierent, ac ejus rei studium apud Arianos vigeret, magnus Amphilochius, de quo antea quoque mentionem fecimus, unus ex eis qui tum Constantinopolim adveneraut, episcopis, non ille quidem in rebus agendis versatus, sed alioqui senex venerandus, atque in rebus divinis acri mente præditus, imperatorem adiisse, eique ut Arianorum conventus ab urbibus semoveret, supplicasse dicitur. Imperator autem, petitionem eam, quod durior inhumaniorque esse videretur, non comprobavil. At sapiens ille senex tum quidem tacitus abiit, et consilio deinde sapientiore facinus memoria dignum fecit. Cum namque rursuni cum reliquis episcopis in aulam venisset, et imperatorelli, ita ut decet, atque ut alii episcopi fecerant, pie et suaviter admodum consalutasset: filium ipsius Arcadium, qui nuper ad imperium lectus fuerat, non eadem illi impertita reverentiæ observant'a, inhonoratum reliquit. Verum ad eum accelens, et veluti cum puero colloquens, manuque eum demulcens: • Salve et tu, o puer, inquit. Imperator, quod senem Amphilochium rudiori animo esse, et rusticius agere existimaret, quomodo filium salutare deberet, docuit. Atque ille, sufficere ei honorem talem, dixit. Imperator autem ira percitus, et veluti filius injuria affectus esset, graviter commotus, cum convicio episcopum abduci jussit. Ille porro quamvis protruderetur, conversus tamen paululum, consiliumque in animo occultatum proferens: «Videsne, inquit, o imperator, quam tu procaciter filio illatam contumeliam non fers, sed amarulenter propter submissiorem compellationem, in nos excandescis? Sic scilicet existimare te oportuit, succensere etiam cœlestem Imperatorem et Patrem Unigeniti, propter eos qui non communem illi tribuunt honorem, sed dissimilem et longe minorem Patre vocare audent. › Imperator cum inde rem actam intelligeret, et verba ea admiraretur, quamprimum ad se sacerdotem Dei accersivit, et ad pedes ejus provolutus, veniam ab eo petiit. Neque aliter quam ipse dixisset, se rem habere, professus est. 238 Atque in ea sententia confirmatus, postea eos qui aliter quam Nicæ statutumn fuerat, opinarentur, aversatus est. Contentiones in foro et inanes conventus inhibuit disputationibus de Deo et natura ejus finem omnino imposuit: et constitutione publice proposita, periculum qui ei non parerent, denumtiavit, pœnam ei quoque qui contra venire ausus esset, comminatus. Ita factum, ut Arianis et Eunomianis pulsis, τοῦ ὁμοουσίου, consubstantialis, dei professores ecclesias moderarentur. Theodosius conventibus publicis seclæ Ariane interdicit, I. 11 C. De sum. Trin. et fd. cath.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XII. Περὶ τῆς ἁγίας δευτέρας οικουμενικῆς συνόδου ἢ δὴ σπουδῇ Θεοδοσίου βασιλέως καὶ Μελε τίου τοῦ ᾿Αντιοχείας τῷ Θεολόγῳ τὴν τῆς Κων. σταντίνου ἐπισκοπὴν ἐνεχείρισεν. CAPUT X. De sancta secunda universali synodo, quæ Theodosii imperatoris et Meletii episcopi Antiocheni studio et opera. Constantinopolitanum episcopatum Theologo demandarit. Proinde primo quoque tempore synodum quoque episcoporum imperator in locum unum, ex imperii sui provinciis duntaxat, convenire jussit, ad Nicæna decreta confirmanda: atque ut ibidem, cuinam Constantinopolitanæ Ecclesiæ sedes committenda esset, deliberaretur. Quod autem Macedonianos universali Ecclesiæ aggregari atque uniri posse existimaret, quia non admodum opinione sua de Dec, ab utraque parte et factione, dissidebant, eos quoque ad conventum evocavit. Et conΔιά τοι τοῦτο, ὅσον τάχος καὶ σύνοδον ἐπισκόπων ἐς ταυτό συνελθεῖν ἐκάλει ἐκ μόνης τῆς ὑπ' αὐτὸν ἀρχομένης, ὥστε τὰ ἐν Νικαίᾳ δόξαντα βεβαιῶται• διασκέψασθαί τε καὶ ᾧ προσήκει τὸν τῆς Κωνσταν τίνου ἐγχειρίσαι θρόνον. Οἰόμενος δὲ πρὸς ἰσχύος εἶναι τοὺς ἀπὸ Μακεδονίου τῇ καθόλου Εκκλησία ἑνώσαι, ἐπεί τοί γε οὐ πάνυ τι πολύ διεφέροντο κατὰ τὸ δοκοῦν περὶ Θεοῦ ἑκατέρῳ συστήματι, καὶ τούτους εἰς τὴν σύνοδον μετεστέλλετο. Καὶ δὴ συνἦλθον ἀπὸ μὲν τῶν ὁμοούσιον κηρυττόντων Τριάδα ἀμφὶ ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα· θατέρας δὲ μοίρας venerunt ab eis qui Trinitatem ὁμοούσιον, consubἓξ καὶ τριάκοντα ἦσαν, ἐξ Ελλησπόντου οι πλείους ὄντες. Τούτων δὲ προεστῶτες ἦσαν Ελεύσιος ὁ Κυζίκου, καὶ Μαριανὸς ὁ Λαμψάκου· τῶν δὲ τῆς και θόλου Εκκλησίας Τιμόθεος ὁ τῆς ᾿Αλεξάνδρου δια δεξάμενος τὸν ἀδελφὸν Πέτρον, τὸν τῆς ᾿Αθανασίου προεδρίας κληρονόμον γενόμενον· Μελέτιος τε ὁ τῆς Αντιόχου ἐπίσκοπος, ήδη πρότερον διὰ τὴν Γρηγο ρίου κατάστασιν τὴν Κωνσταντίνου καταλαβών καὶ ὁ τῶν Ἱεροσολύμων Κύριλλος, μετάμελος τηνια καῦτα γενόμενος· τὴν γὰρ Μακεδονίου δόξαν σπάζετο πρότερον πρὸς δὲ τούτοις ᾿Ασχόλιος ὁ Θεσσαλο νίκης, Διόδωρός τε ὁ Ταρσοῦ, καὶ ὁ περιώνυμος Βερροίας Ακάκιος· οἱ δὴ πάντες τὴν ἐν Νικαία γραφὴν ἀσπαζόμενοι, ἐπειρῶντο τοὺς περὶ Ἐλεύσιον σφίσιν ὁμοφρονῆσαι· ἡγόν τε εἰς μνήμην τὴν εἰς Λιβέριον αὐτοῖς γενομένην πρεσβείαν, ἐν ᾗ διὰ τῶν περὶ Εὐστάθιόν τε καὶ Σιλβανὴν τὴν ἐν Νικαίς πίστην στέργειν συνέθεντο· ἑκουσίῳ τε γνώμῃ χρόνῳ πολλῷ ἀδιάκριτον εἶχον τὴν κοινωνίαν· παρήνουν τε μὴ δίκαια πράττειν, καθάπαξ τὴν ὁμογνώμονα πίστιν προσειληφότας θερμῶς, αὖθις ἀφανίζειν τὰ καλῶς αὐτοῖς ἐγνωσμένα. Οἱ δ' ἐν δευτέρῳ τὰ τῶν παραινέσεων θέμενοι, τὴν ᾿Αρείου δόξαν κρείττονα νομίζειν εἰπόντες ἀναφανδόν, καὶ μή ποτε καταδέ ξασθαι ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἀνειπεῖν, εἰ καὶ τἀναντία πρὸς Λιβέριον εἶπον, ἀπηλλάττοντο· καὶ τοῖς κατὰ πόλιν τὰ ἴσα φρονοῦσιν ἔγραφον, μηδαμῶς τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν προσδέξασθαι. Οἱ δὲ τῆς καθόλου Εκκλησίας επιμείναντες, περὶ χειρο- η τονίας ἐπισκόπου τῇ Κωνσταντίνου βουλὴν διεσκέπτοντο. Λέγεται δὲ τὸν βασιλέα διὰ θαύματος κατά τε βίον καὶ λόγων περιουσίαν ποιούμενον τὸν Γρηγόριον, ἐκεῖνον πρῶτον ἄξιον τῆς καθέδρας ψηφίσασθαι· συμψήφους δὲ καὶ τὴν σύνοδον μάλα γενέσθαι, τῆς ἀρετῆς αἰδουμένους τὸν ἄνδρα. Μάλιστα δὲ πάντων τῷ θείῳ Μελετίῳ δεῖν ἐδόκει τῷ Γρηγορίῳ τὴν τῆς Κωνσταν τίνου ἐπισκοπὴν βεβαιοῦν. Ἐν δευτέρῳ γὰρ τὸν τῆς μεταθέσεως ἐποιεῖτο κανόνα, αἰτιωμένων τινῶν. Ηδει γὰρ ἀκριβῶς ὁ θεόληπτος τὸν τῶν ἐκεῖνον γεγραφό των σκοπόν. Η γὰρ σύνοδος ἐκείνη, τὰς τῆς φιλαρ- Sozom. lib. vul, eap. 7, catholicos episcopos convocatos esse scribit: ex imperii Theodosii provinciis duntaxat, non addit. Εt synodus hæc Con- stantialem, prædicant, circiter centum et quinquaginta: alterius autem secta triginta et sex, quorum plures ex Hellesponto erant. His præibant, Eleuzins Cyzicenus, et Marcianus Lampsace uS. Inter catholicos præcipui erant, Timothens qui Alexandriæ in locum Petri fratris sui, ejusdem que Athanasii successoris, subrogatus fuerat; Meletive Antiochiæ episcopus, qui pridem Gregorii causa Constantinopolim venerat: et Hierosolymitanus Cyrillus, qui cum antea Macedonii opinionem secutus fu'sset, tum per pœnitentiam resipuerat; præterea Ascholius Thessalonica, Diodorus Tarsi, et clarissimus ille Acacius Berrhoeæ, episcopi. li sane omnes in Nicænis decretis acquiescentes, Elensium et populares ejus in sententiam suam adducere conabantur in memoriam eis redigentes, quam ad Liberium miserant legationem, in qua per Eustathium, Sylvanum, et Theophilum, se Nicknam fdem secuturos receperint. 239 Tum autem, quod sua ipsorum voluntate, longo tempore se al corum communione non segregassent: non recte eos facere dicentes, cum semel flagrantibus animis eamdem cum eis fidem susceperint, quod ita recte ab eis constituta rursum antiquarent. At illi cohortatione tali spreta, cum aperte Arii opinionem judicio suo meliorem censeri, neque unquam fore ut Patri Filium ὁμοούσιον, consubstantialem, €580 faterentur, quamvis aliter Liberio polliciti essent, dixissent, discesserunt: et ad factionis sum poplares, ubicunque in urbibus essent, ut nequaquam Nicænam fidem complecterentur, litteras dederunt. Qui vero ab universali Ecclesia stabant, ibi manentes, de eligendo Constantinopolitano episcopo consilium habebant. Et primus ibi imperator Gregorium, propter vitam et eruditionem præstantem admiratus, dignum illum ea sede calculo suo judicasse dicitur. Qua in re synodus ei, quod virtutem ejus viri revereretur, suffragala est. Polissi mum vero divo ipsi Meletio videbatur, Gregorio Constantinoplitanum episcopatum confirmandum stantinopoli, sicuti plerique omnes tradunt, est cilebrata. Id.

esse, hac in parte canone de episcoporum transla- χίας ἐφορμάς περιτέμνουσα, τοῦτον ἐξέθετο, πολλῶν tione, quem nonnulli consilium hoc reprehendereς τηνικαῦτα ἐκ φιλαρχίας προβεβηκότων κακῶν. Εἰ objciebant, posthabito. Optime quippe divinus Pater δὲ τὸ φιλαρχεῖν ἀπείη, οὐδὲν πάντως τὸ προσιστά eorum virorum mentem et consilium, qui illum μενον, εἴ γε μόνον βίος ἢ λόγος, ἢ καὶ ἄμφω promulgaverant, tenebat. Synodus namque illa ταῦτα, τῶν πολλῶν ὑπεραίρων ἐστίν· ἢ κοινή τις ut occasionem ambitus in ecclesiis præcideret, ca- καὶ μεγίστη ὠφέλεια τῇ μεταθέσει καλῶς προσο nonem eum proposuerat, quod multa tum ex competitorum ambitiosa prensatione provenissent mala. Quod si ambitus abesset, nihil prorsus exstare imperimenti censuit, ut modo vita aut doctrina multis aliis præstantior, aut simul utraque hæc constarent, aut communis denique publica cum magna commoditate utilitas per translationem in exspectatione esset. 240 CAPUT XI. Ut Gregorius, quosdam ex Ægyptiis offendi cernens, propter episcopatus sui mutationem, seu translavonem, sedem Constantinopolitanam repudiarit: et concordia ecclesiarum nihil habens antiquius, in propriam redierit patriam: et de Maximo Cynico philosoplo. Gregorius sane primum munus episcopale suscepit, et thronum conscendit (quomodo enim tot et tantorum virorum cohortationem despiceret?) et gregem, quem exiguum receptum, frequentissimum fecerat, evangelicis humoribus rigans fovit, eosque qui extra illum oberrarent, verborum sagena captos ad ovile adduxit. Ubi vero paulo post quosdam, et eos maxime qui ex Ægypto advenerant, electioni suæ intercedere, eamque reprehendere sensit, oratione ad eos in ultimo digressu habita, episcopatum rursum deposuit. At enim ab ipsa statim synodo, divinus Meletius ad vitam doloris expertem transiit: et a multis, præcipue vero a Gregorio, Nyssene Ecclesi luce, funebribus c orationibus est concelebratus. Et ante obitum quoque ejus episcopi Ægyptii secessionem fecere, inter alia illud carpentes, quod Gregorius, cum paternum antea episcopatum et Nazianzenam ecclesiam administrarit, ad Constantinopolitanam tum sedem quasi tertio loco evectus esset. Et jam Timotheus Alexandrinus Maximum quemdam Cynicum philosophum, Gregorii quidem discipulum, Apollinaris autem labe maxime infectum, in aldito loco, apud Choraulæ cujusdam domum, Cynico capillo ejus inciso, pastorem Constantinopolitanum legerat atque consecrarat. Verum qui tum ibi congregati erant, facinus tam absurdum reprobantes, haudquaquam consecrationem eam laudarunt. Nam plerique viri divino ardore et spirituali sapientia pleni erant: qualis Helladius ille fuit, Basilii magni successor: Gregorius, et Petrus, eisdem cum Basilio parentibus orti: Amphilochius Iconii, que Lycaoniæ urbs est: Optimus Pisidie, Diodorus Cilicia, Pelagius Laodicea, Eulogius Edessa, Acacius Berruca, Isidorus Cyri, Cyrillus Hierosolymorum, Gelasius Cæsarea Palæstine, Acacii, qui Eusebio Pamphili substitutus fuerat, Joannes Psellus de secunda œcumenica synodo scribens, inter alios, hos ponit versiculos: Αὐτὴ τὴν Μακεδόνιον ἀνέσπασε ῥιζόθεν, Το Πνεῦμα τὸ πανάγιον ἀλλοτριούντα μάτην Τῆς ὑψηλής θεότητος, καὶ πλάσμα βλασφημούντα. κάται. Ως Γρηγόριος τινὰς τῶν Αἰγυπτίων σκανδαλιζο μένους ἐρῶν διὰ τὴν μετάθεσιν δῆθεν, παρ ητεῖτο τὸν θρόνον, τῆς ὁμονοίας τῶν ἐκκλη· σιών φροντίζων, καὶ ἐπὶ τὴν ἰδίαν πατρίδα διέβαινε· καὶ περὶ Μαξίμου τοῦ Κυνικοῦ σι· λοσόφου. Γρηγόριος δὲ τὰ μὲν πρῶτα προστατεῖν είλετο, καὶ ἐπὶ τὸν θρόνον ἀνέβαινε (πῶς γὰρ καὶ παριδεῖν εἶχεν ὑπὸ τοσούτων παρακαλούμενος); καὶ ποίμνην ἣν ἐκ σμικρᾶς μεγάλην ἐποίει, καὶ ταῖς εὐαγγελι καῖς ἀρδείσις ἐξέθρεψε, καὶ τοὺς ἔξω πλανωμένους τῇ σαγήνῃ τῶν λόγων εζώγρησεν· ἐπεὶ δὲ μετ' ὀλί γον ᾔσθετό τινας ἀντιλέγοντας, καὶ μάλιστα τους ήκοντας ἐξ Αἰγύπτου, τὸν συντακτήριον αὐτοῖς προστ φωνήσας, αὖθις τὴν ἐπισκοπὴν παρητεῖτο. Ως γύρ μετὰ τὴν σύνοδον καὶ τὴν τῆς χειροτονίας μετάθεσιν εὐθὺς ὁ θεῖος Μελέτιος πρὸς τὴν ἄλυπον μετέβαινε βιοτὴν, λόγοις ἐπιταφίοις παρὰ πολλῶν καὶ μάλιστα παρὰ Γρηγορίου τοῦ Νυσσαέων φωστῆρος ἀνευφημούμενος, οἱ ἐξ Αἰγύπτου στασιάζοντες ἦσαν· ἄλλα τε αἰτιώμενοι, καὶ ὅτι τὴν πατρικήν πρότερον ιθύνας ἐπισκοπὴν, καὶ Ναζιανζὸν αὐτήν, ὡς εἰς τρίτον ήδη καὶ τὸν τῆς Κωνσταντίνου θρόνον ἐπέβαινε. Καὶ δῆτα Τιμόθεος ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρείας Μάξιμόν τινα φιλόσοφον Κυνικὸν ἐφευρών, τῷ θείῳ Γρηγορίῳ ἐς μαθητείαν τελέσαντα· ἔμπλεως δὲ τῆς ᾿Απολλιναρίου λώδης μάλιστα ἦν· καὶ τὰς ἐκείνου κυνικάς τρίχας περιελών, ἐν παραβύστῳ παρά τινι χορεύκου οικία τοῦτον τῆς Κωνσταντίνου ποιμένα ἐχειροτόνει. Αλλ' οἱ τηνικαῦτα συνειλεγμένοι τὸ τῆς πράξεως ἄτοπον εὐθὺς ἀπεώσαντο, καὶ οὐδαμῶς τῷ πεπραγμένω συνήνεσαν ζήλου γὰρ θείου και σοφίας πνευματι κῆς ἔμπλεῳ ἄνδρες ἦσαν οἱ πλείους· οἷος Ελλάδος ἐκεῖνος ὁ τοῦ μεγάλου Βασιλείου διάδοχος, Γρηγό ριός τε καὶ Πέτρος, οἱ τῶν αὐτῶν ὠδίνων Βασιλείῳ μετέλαχον· ὁ Ικονίου τε Αμφιλόχιος τῆς Λυκαονίας δὲ ἥδε ἡ πόλις· ὁ Πισίδων Οπτιμος, καὶ ὁ Κίλιξ Διόδωρος, καὶ ὁ Λαοδικείας Πελάγιος· ὅ τε τῆς Εδεσσηνῶν Εὐλόγιος, Ακάκιος ὁ Βεροίας, ὁ Κύρου Ισίδωρος, Κύριλλός τε ὁ Ἱεροσολύμων, καὶ ὁ Και σαρείας τῆς Παλαιστίνης Γελάσιος, διαδεξάμενος τὸν Ἀκάκιον, δ; τὸν Παμφίλου Ευσέβιον· καὶ ἑτεροι πλεῖστοι, ἀρετῆς μὲν ἀθληταί, τῷ βίῳ δὲ τὸν λόγον Hoc est Rejecit hæc Macedonium radicitus, Qui Spiritum temere creaturam vocans, Deitate summa segregat sanctissimum.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XII. κοσμοῦντες· οἱ δὴ πάντες τὸ πραχθὲν μυσαττόμενοι successor, et alii quamplurimi episcopi, egregit τῶν Αἰγυπτίων διακριθέντες, τῷ μεγάλῳ Γρηγορίῳ συνῆσαν. Καὶ ἅμα γινόμενοι, τάς τε πανηγύρεις καὶ τελετὰς καὶ σύμπαν τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ εἰω ὸς, ὡς εἰκὸς, ἀδεῶς ἐπετέλουν. Οὓς ὁ θεῖος παρεκάλει Γρηγόριος, ἐπιεικέστατος καὶ ἀτυφότατος εἴπερ τις μάλα γενόμενος, συμφωνεῖν πρὸς ἀλλήλους ἐλέσθαι, καὶ τὴν εἰρήνην ἀσπάζεσθαι· ὅτι γε καὶ τὴν συνάθροι σιν διὰ ταύτην γενέσθαι· καὶ προτιμἂν μὲν αὐτήν, τῆς δ' ἑνὸς ἀδικίας ὑπερορίν. «Καὶ γὰρ ἐγώ, ἔλεγε, τῶν πολλῶν φροντίδων ἀπαλλαγείς, τὴν ἐκ πολλοῦ μου φίλην αὖθις ἡσυχίαν ἀσπάσομαι· καὶ ὑμῶν ἡ περισπούδαστος εἰρήνη προσγένηται μετὰ τὸν μπο κρὸν ἐκεῖνον καὶ δυσκαταγώνιστον πόλεμον. Εμοιγε γὰρ τῶν λίαν ατόπων εἶναι λογίζεται, ἄρτι τῆς τῶν ἐναντίων μάχης ἀπαλλαγέντας, κατ' ἀλλήλων όπλί. ζεσθαι, καὶ βάλλειν ὡς ἔτυχε, καὶ τὴν ἰσχὺν ἐν τοῖς μὴ προσήκουσιν ἀναλίσκειν· οὕτω γὰρ ἐπίχαρτοι καὶ τοῖς δυσμενέσι γενοίμεθα. Είχε τοίνυν ἐμοὶ πεί. θοισθε, ἄνδρα τινὰ εὑρηκότες τοῦ θρόνου αντάξιον, καὶ νοῦν θεῖον ἔχοντα, τὴν τῆς Ἐκκλησίας τούτῳ προστασίαν ἀνάθεσθε· δ; Θεῷ κυβερνώμενος, καλῶς ἄρα διάθοιτο πάντα.» Τούτοις ἐκεῖνοι μὴ ἀντιλέγειν ἔχοντες, καὶ ἄκοντες ἐνεδίδοσαν. Καὶ τὸν μὲν Κυνι τὸν Μάξιμον εὐθὺς τῆς ἱερατικῆς ἀξίας γυμνώσαντες, τῶν ἱερῶν περιβόλων ἐξήλαυνον, ἐκκήρυκτον ποιησάμενοι, καὶ διὰ τὸ παραλόγως μὲν τῷ θρόνῳ ἐπιπηδῆσαι, μάλιστα δ' ὅτι, ὥσπερ εἴρηται, καὶ τῆς Απολλιναρίου φρενοβλαβείας ἔμπλεως καθειστήκει. Γρηγόριος δὲ τὸν θρόνον λιπών, ἐπὶ τὴν πατρίδα Ναζιανζόν ἀνεχώρει αὖθις, καὶ ἡσυχῆ καθῆστο διάγων καθ' ἑαυτόν, μηδενὶ σκανδάλου καταλιπών πρόφασιν, τῷ ἑκὼν ὑποχωρῆσαι τοῦ θρόνου. Και γε τόνδε τὸν ἄνδρα σοφώτατον μάλα διαγενόμενον καὶ τῶν ἄλλων πάντων ἕνεκα, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τοῦ παρόντο; ἔπεισί μοι θαυμάζειν. Οὔτε γὰρ ὑπὸ τῆς εὐγλωττίας ἐπῆρτο, οὔτε μὴν ἧττον: κενῆς δόξης ὀφθέντι, ἔφεσις υπεισέρρει προστατεῖν ἐκκλησ σίας τοσαύτης, ἣν μηδ' εἶναι κινδυνεύουσαν, ἐς πολύ τι καὶ μέγα ἐπιδοῦναι ταῖς οἰκείαις διδασκαλίαις παρεσκευάσατο· ἀλλὰ καὶ τὴν παρακαταθήκην τοῖς ἐπισκόποις εὐθὺς ἀπέδωκεν, οὔτε τοὺς πόνους προβεβλημένος ἢ τοὺς κινδύνους, οὓς διήνεγκε πρὸς τὰς αἱρέσεις ζυγομαχῶν. Καίτοι γε τὸ προσιστάμενον ὀλίγον ἢ οὐδὲν ἦν, ὥστε κατέχειν τὸν θρόνον καὶ ἡγεῖσθαι τῆς Κωνσταντίνου, ἑτέρου ἐπισκόπου κατά Ναζιανζὸν ἐπικηρυχθέντος. Η γε μήν σύνοδος τὰ ἐξ ἀρχαίου φυλάττουσα ἔθιμα, ὃ ἐγχειρίσασα ὤφθη, παρ' ἑκόντος ἀπείληφε, μηδὲν ὅτα τῷ ἀνδρὶ προσῆσαν θεία πλεονεκτήματα, αἰδοῦς ἀξιώσατα. virtutis athletæ et concertatcres, doctrinam vita ipsa exornantes. Qui omnes factum tale exsecrantes, se ab Ægyptiis sejunxerunt, et Gregorio magno affuerunt. 241 Nam una cum eo conventus, et sacra, et ritus Ecclesiæ, recepto more omnes libere peragebant. Quos divinus Gregorius, si quis alius, et ipse humanus et humilis, maxime adhortatus est, ut concordiam et pacem inter se, cujus gratia conventus quoque coactus esset, colerent, eamque injuriæ hominis unius, quam contemnere deceret, praeferrent.. Ego enim, inquit, curis multis liberatus, exoptatam mibi dudum et gratam quietem persequar. Et vobis simul, post diuturnum illud et inexpugnabile bellum, tanto studio expetita pax continget. Meo quidem judicio perabsurdum esset, si nuperadmodum hostilis pugnæ periculo defuncti, arma inter nos ipsos sumeremus, et sicuti sors ferret, tela temere conjiceremus, roburque omne in quibus minime decet certaminibus consumeremus. Sic scilicet hostibus quoque ipsis, ut clade nostra lætarentur, causain præberemus. Quapropter si consilium incum sequi voletis, viro alicui per disquisitionem invento, qui divina mente præditus, sede hac dignus sit, quique Deo actiones ejus gubernante, rite omnia et ordine facial atque constituat, ecclesiae praefecturam committetis.» Contra verba hæc, cum quot dicerent, non haberent, vel inviti ei cesserunt. Εt confestin Maximum Cynicum Et episcopali dignitate nudatum atque excommunicatum ædibus sacris ejecerunt, cum quod præter rationem illegitime thronum invasisset, tum maxime, sicuti dictum est, quod Apollinaris vecordibus intemperiis agitaretur. Gregorius autem sede relicta, in patriam Nazianzum reversus, vitam quietam privatus transegit: neque cuipiam eo quod sua sponte throno cessit, scandali sive offendiculi occasionem præbuit. Sed enim virum hunc longe sapientissimum, cum alias ob res omnes valde, tum vero hac ipsa de causa non minus admirari libet. Neque enim eloquentia, qua plurimum pollebat, and superbiam elatus est: neque ab inani gloria victus, administrationem ecclesiae tanta expetivit, quam ipse, cum prope jam interiisset, ad eam rursum amplitudinem doctrina sua prosexerat: sed illico episcopis depositum reddidit, neque labores quos pertulerat aut pericula quæ adversus hæreses per intestinum bellum pugnans adierat, prætendit: 242 cum quidem ut sedem eam retineret, et ecclesiam Constantinopolianam administraret, aliojam Nazianzi episcopo declarato, vel parum, vel nihil prorsus impedimenti esset. Atque synodus quidem mores priscos conservans, id quod ci in manus tradiderat, ab ipso non invito recepit: nihil om - nino divinas dotes, quæ in eo viro crant, reverita. Περὶ βίου καὶ ἀγωγῆς Νεκταρίου, ὃς Γρηγόριον διεδέξατο· καὶ ὡς ἄρτι βαπτισθεὶς, ἐπὶ τὴν καθέδραν ἀνέβαινεν. Μεγίστη δὲ καὶ πεφροντισμένη βουλὴ τῷ τε βασι λεῖ καὶ τοῖς ἐπισκόποις ἐγένετο, καὶ μάλιστα τοῦ PATROL GR CXLVI CAPUT XII.. De vita et moribus Nectarii, Gregorii successoris: el ut nuper baptizatus, cathedram episcopalem conscenderit. Cæterum maxima cura et deliberatio imperatori et episcopis incumbebat, imperatore potissimum

eos cohortante, ad diligentem exactamque disqui- κρατοῦντος ἀκριβῆ ποιῆσαι τὴν βάσανον παρεγγυωsitionem adhibendam, ut quam optimus atque honestissimius vir inveniretur, cui urbium maximæ recte administrationis committerentur habenæ. Porro synodus hac in re non eumdem quem imperator obtinebat animum. Pro se enim quisque, ut ex necessariis suis et amicis quispiam honorem sedis ejus consequeretur, laborabat. Quod cousilium cum episcopi omnes texerent, Neclarius quidam Tarsi Cilicum ortus, primari: nobilitatis vir, senatoriaque dignitate clarus, et humanitate morum admirationem omnium promeritus, tum autem praetoris magistratu et honore conspicuns, Constantinopoli degens, in patriam jamjam iturus, ad Diodorum Tarsi episcopum venit, ut ab eo, sub cujus scilicet episcopatu censeretur, cum precatione benedictionem acciperet; atque si opus esset, Littera3 ejus secum ferret. Et commodum tum accidit, ut Diodorus secum ipse consideraret, quem nam ad functionem propositam eligi conveniret. Et Nectarium ingredientem conspicatus, station illum in animo suo idoneum ad sedem eam suscipiendain judicavit. Et intra seipsum affectione propensus in eum fuit, canitiem illius venerandam cernens, speciemque episcopo dignam, morumque simul humanitatem eximiam perpendens. Et alio quodam ·sub prætextu eum ad episcopum Antiochenum ad- ∙ductum, mirifice laudavit: et illum ut secum ei faveret, rogavit. Ille vero, quod multi praeclari viri designati essent, veluti in re gravi et seria apud seipsum subridens, Diodori suffragium abrogavi!: 243 Nectario tamen nihilominus vocato, paulisper eum secum manere jussit. Interea imperator in charta describi jussit eorum nomina, quem • quisque aptumn esse ad tantam Ecclesiæ scapham -gubernandam putaret; ut sibi illis in scripto repræsentatis, unius ex omnibus eligendi potestas relinqueretur. Et alii quidem alios, pro ut cuique visum erat, adnotarunt. Antiochena vero Antistes ecclesiæ, postquam ex sententia sua quos volebat in libello nominavit, extremo loco, ut Diodoro gratilicaretur, Nectarium etiam subjecit. Imperator charta in manus accepta, in qua designatorum nomenclatura descripta erat, ubi ad Nectarii nomen pervenit, constitit. Et altius, more sun, rem mente revolvens, secum ipse consultavit et digito Ne- «ctarii nomini impresso, denuo corum qui calculos et suffragia episcoporum meriti fuerant, nomina percurrens, ubi rursum ad Nectarium pervenit, diu multumque re deliberata, eum ipsum præ omnibus sede ea dignum esse censuit. Ad id factum obstupuere omnes, verbisque et ore omnium quærebatur, quisnam Nectarius iste esset, quæ studia ejus, alque unde ortus esset. Ut vero nondum quoque mitiatum esse cognoverunt, amplius etiam admnirati, et ad imperatoris judicium animis consternati sunt. Ego quidem id etiam Diodorum ignorasse puto neque enim credibile est, non initiato eum Eufragari tantopere ausurum fuisse. Sed illum jam μένου, ὅπως ὅτι μάλιστα καλός τε καὶ ἀγαθὸς εὑρε θείη, ᾧ δεήσει τὴν τῆς μεγίστης τῶν πόλεων καταπιστεῦσαι ἡνίαν. Αλλ' ἡ σύνοδος οὐ τὴν αὐτὴν εἶχε τῷ κρατοῦντι γνώμην. Εκαστο: δὲ τῶν τινα προσφι τῶν καὶ ἄλλως ἐπιτηδείων τὴν τῆς καθέδρας ἠξίουν ἐπιτρέπειν τιμήν. Τῆς δὲ τοιαύτης σπουδῆς τοῖς Επισκόποις ἅπασι λογοποιουμένης, Νεκτάριος τις ἀνὴρ ἐκ Ταρσοῦ τῆς Κιλίκων ὁρμώμενος, εὐπατρί δης τε καὶ τοῦ πρώτου γένους, ἐπίσημος τῇ συγκλή τῷ βουλῇ, ἐπιεικῆς τὸν τρόπον, καὶ διὰ πάντων ὡς εἰπεῖν θαυμαζόμενος, τηνικαῦτα δὲ τὴν τοῦ πραίτωρος χειρίζων ἀρχὴν, τῇ Κωνσταντίνου διατρίβων, ἤδη δ' ἀπαίρειν πρὸς τὴν οἰκείαν πατρίδα παρεσκευασμένος, πρὸς Διόδωρον τον Ταρσοῦ ἐπίσκοπον παρεγένετο, συνταξόμενο; καὶ εὐχὴν λαβεῖν· εἰ δέ που καὶ δεήσοι, καὶ ἐπιστολὰς κομιζόμενος. Συνέ βαινε δὲ Διοδώρω τηνικαῦτα ἐν φροντίδι εἶναι, τίνα χρεών επιλεγῆναι τῇ προκειμένῃ σπουδή. Καὶ τὴ Νεκτάριον εἰσιόντα ἰδὼν, εὐθὺς κατὰ νοῦν ἄξιον τῆς καθέδρας ἔκρινε· καὶ ἀοράτως αὐτῷ προσετέθη που λιὰν ὁρῶν πολὺ τὸ αἰδέσιμον ἔχουσαν, τό τε Ιερθο πρεπὲς τοῦ εἴδους, καὶ τὸ τοῦ ἤθους μάλα ἐπιεικές. Καὶ προφάσει δῆθεν ἑτέρᾳ παρὰ τὸν τῆς Ἀντιόχου ἐπίσκοπον αὐτὸν ἀγαγών, ὑπερφυῶς ἐπήνει τὸν ἄνδρα· καὶ ἐδεῖτο σπουδὴν καὶ αὐτῷ κατατίθεσθαι τῷ γε παρόντι. Ο δὲ πολλῶν περιβοήτων υποψήφων ὄντων, ὡς ἐπὶ ἔργῳ μάλα πεφροντισμένῳ καθ' ἑαυ τὸν μειλιῶν, τὴν Διοδώρου ψῆφον διέγραφε Νεκτά ριον δ' ὅμως καλέσας, βραχύν τινα χρόνον παρηγγία μένειν. Ἐν τοσούτῳ δὲ καὶ βασιλεὺς προσέταττε χάρτῃ ἐγγράφειν ὧν ἕκαστοι δοκιμάζουσι τὰ ὀνόμα τα, ὡς ἀξίων ὄντων τοσοῦτον σκάφος τῆς Ἐκκλησίας ιθύνειν, καὶ πάντας μὲν αὐτῷ ἐγχειρίζειν, αὐτῷ δὲ οἱ τὴν τοῦ ἑνὸς αἵρεσιν ἐπιτρεπτέαν εἶναι, Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι τοὺς αὐτοῖς δοκοῦντας ἀνέγραφαν ὅ γε μὴν τῆς Ἀντιόχου πρόεδρος προεκθέμενος τῷ χάρτη, οἱ ἄρα πρὸς βουλῆς ἦσαν αὐτῷ, ἐς ὕστερον πάντων, διὰ τὴν πρὸς Διόδωρον χάριν, καὶ Νεκτά ριον ὑποτίθησιν. Ο δὲ βασιλεὺς τὸν χάρτην μετά χεῖρας λαβὼν, ἐν ᾧ κατάλογος τῶν ἐγγραφέντων ἦν, ἐπὶ Νεκτάριον ἐλθών, ἔστη. Σύννους δ' ὡς τὰ πολλὰ γενόμενος, καθ' ἑαυτὸν ὑφαινε τὴν βουλήν καὶ δὴ τῷ Νεκταρίου ὀνόματι τὴν δάκτυλον ἐπιθεὶ;, ἀνατρέχει αὖθις τὰς κλήσεις τῶν ὑποψήφων καὶ ἐπανελθὼν αὖθις εἰς Νεκτάριον, καὶ πολλὰ βουλευ σάμενος, τοῦτον πρὸ πάντων ἄξιον τῆς καθέδρας κρίνει. Εκπληξις δ' ἐπὶ τῷ γεγονότι κατεῖχεν ἅπαν τας καὶ τοῖς ἀπάντων στόμασιν ἤγετο, τίς ἂν εἴη οὗτος Νεκτάριος, καὶ τίνα ἐπιτηδεύοι, καὶ ὅθεν, Ως δ᾽ ἐπυνθάνοντο καὶ ἀμύητον ἔτι εἶναι, ἐπ. πλεῖον εἶχαν τὸ θαῦμα, καὶ τῷ βασιλεῖ τῆς ἐπ' ἐκεί νῳ γνώμης ἐξίσταντο. Οἶμαι δὲ τοῦτο καὶ Διόδωρου ἀγνοεῖν. Οὐ γὰρ ἂν εἰκὸς ἐπ᾽ ἀμυήτῳ τοσαύτην ψῆφον ἐξενεγκεῖν ἀπεθάῤῥησεν· οἷα δὲ εἰκὸς, πολιν ὄντα πάλαι μυηθῆναι ὑπέλαβε. Ταῦτα δὲ Θεοῦ δίχα συμβαίνειν, οὐκ ἔγωγε οἶμαι. ὡς δὲ καὶ βασιλεύς τοῦτο μάθοι, καίπερ πολλῶν ἱερέων ἀντιτεινόντων, ὅμως τὴν γνώμην ἔστεργεν ἐπ' αὐτῷ. Ἐπεὶ δὲ

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. ΧΙ. πάντες συμβάντες τὴν τοῦ κρατοῦντος ψῆφον ἐχύ- canum, ut equum fuerat, initiatum fuisse opinatus ρουν, εὐθὺς ἐμυεί:ο Νεκτάριος. Ἔτι δὲ τὴν μυστι - κὴν ἐσθῆτα ἡμφιεσμένος, κοινῇ τῆς συνόδου ψήφῳ τῆς Κωνσταντίνου ἐπίσκοπος ἀνηγόρευτο. Ταῦτα δ' οὕτω συμβῆναι πολλοῖς ἐπιστεύθη, Θεοῦ τῷ βασι λεῖ χρήσαντος. Εἰ δ᾽ ἀληθὲς, εἴτε καὶ μὴ, οὐκ εἰσάπαν ἐμοὶ ἀκριβοῦσθαι ἔστιν· ἐμαυτὸν δ᾽ ἄρα πεισαίμην, μὴ ἀθεεὶ τὴν τοιαύτην συμβήναι πρᾶξιν, τῷ τε ἀήθει τῆς χειροτονίας καὶ ξένῳ, καὶ τοῖς μετὰ ταῦτα τεκμηριούμενος. Πράῳ γὰρ ὄντι καὶ ἀγαθῷ τὰ πάντα, εἰκὸς Θεὸν τὴν ἱερωσύνην διὰ τῆς τοσαύτης συνίδου ἐγχειρίσαι αὐτῷ. Ἡ μὲν οὖν Νεκταρίου χειροτονία οὕτω τὴν ἀρχὴν συμβατα, τοιόνδε καὶ πέρας αἴσιον ἔσχεν. est. Ego vero non sine nutu Dei hoc accidisse puto. Atque ubi id princeps quoque rescivit, quamvis ex episcopis multi contra niterentur, in sententia tamen sua ille conquievit. Postquam vero, qui convenerant, omnes imperatoris calculum confirmarunt, extemplo Nectarius baptismo initiatus, atque etiamnum mystica veste indutus, communibus synodi suffragiis episcopus Constantinopoli declaratus est. llac sic accidisse, Deo tanquam instru mento ipso principe utente, a multis creditum est. Sed verumne id sit, an secus, affirmare certo non possum. Mihi quidem ipse persuaserim, rem tantam non sine Providentia divina actam esse, cum propter insolitum novumque electionis et consecrationis morein, tum propter earum rerum quæ conse. cuiæ sunt, magnitudinem, conjecturam hanc faciens. 244. Quod namque placidus, et in rebus omnibus bonus fuit, verisimile est, Deum illi per synodum tantam, episcopatum commisisse. Consecratio qui. dem Nectarii tale consecuta initium, auspicatum quoque habuit finem. Περὶ ὧν ἡ ἁγία δευτέρα οἰκουμενικὴ ἐθέσπισε σύνοδος, διελοῦσα τὰς ἐπαρχίας, κυρώσασά το τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον θεολογήσασα, κανόνας ἐξέθετο. Επειτα ἐς ταυτὸ οἱ ἱερεῖς ἅπαντες συνιόντες ἅμα Νεκταρίῳ, τἀσφαλὲς τὸν ὅρον ἔχειν τῆς ἐν Νικαία πίστεως ἐπρυτάνευον, καὶ πᾶσαν αἵρεσιν ἀπεκήρυττον. Καὶ τὰς ἐπαρχίας διανειμάμενοι, πατριάρχας κατέστησαν· ἐθέσπισάν τε κατὰ τοὺς πάλαι κανόνας τοὺς ἐπισκόπους ἐπὶ τῶν ἰδίων μένειν ἐκκλησιῶν, καὶ μὴ ὡς ἔτυχε ταῖς ἀλλοτρίαις ἐναν ρίαις ἐπιβαίνειν, μηδὲ ἀκλήτους μηδὲν προσηκούσαις χειροτονίαις ἐπιβάλλειν. Τοῦτο γὰρ πρώην συνέβαινε, τῆς καθόλου Εκκλησίας διωκομένης. Όσα γε μὴν παρ' ἑκάστοις συμβαίνει, τὴν τοῦ ἔθνους σύνοδον, ὡς ἐκείνῃ κριθείη, διοικεῖν τε καὶ πράττειν. Μετὰ δὲ τὸν 'Ρώμης τὸν τῆς Κωνσταντίνου ἐπίσκοπον τὸ πρεσβεῖον ἔχειν, ἅτε δὴ τῆς νέας Ρώμης ὄντα ἐπίτροπον. Οὐ μόνον γὰρ ἡ πόλις οὕτω προσηγορεύετο, γερουσία τε καὶ δήμων τιμαῖς καὶ ἀρχαῖς ἐσεμνύνετο· ἀλλὰ καὶ σύμβολα καὶ ἔθιμα τῶν ἐν Ἰταλίᾳ Ῥωμαίων ηὔχει· τά τε γέρα καὶ τὰ ἐκ τιμῆς δίκαια ἐπίσης ἑκατέρᾳ ἴσα ἦν. Αμέλει καὶ κληροντας Νεκτάριος τὴν Θρᾴκην αὐτὴν καὶ τὴν Μεγαλόπολιν τὴν δὲ κατὰ Πόντον διοίκησιν ἀπὸ Βιθυνῶν ἄχρις ᾿Αρμενίων Ελλαδίῳ τῷ μετὰ Βασί λειον τῆς Καππαδοκῶν ἡγησαμένῳ ἔδοσαν, καὶ Γρη γορίῳ τῷ Νύσση;· πόλις δὲ καὶ αὕτη Καππαδοκών. Τὴν δὲ τῆς Μελιτηνῆς ἐπαρχίαν Ότρηΐῳ ἀφῆκαν. Τὴν δ' Ασιανὴν διοίκησιν ᾿Αμφιλόχιος ὁ Ικονίου, καὶ Οπτιμος ὁ τῆς Πισίδων ᾿Αντιοχείας ἐλάγχανον· Αίγυπτος δὲ τῷ ᾿Αλεξανδρείας Τιμοθέῳ ἀνεῖτο. Την · δὲ διοίκησιν τῶν κατὰ τὴν ἕω ἐκκλησιῶν τοῖς ὑπ' αὐτὴν ἐπισκόποις ἐπέτρεψαν· οἷον τῷ Λαοδικείας Πελαγία, καὶ Διοδώρῳ τῷ Ταρσοῦ τῆς Κιλικίας· τὰ οἰκεῖα πρεσβεία μόνα τῇ ᾿Αντιόχου καταλιπόντες, Per Megalopolim, hoc est, magnam urbem, Constantinopolis hoc loco intelligenda. (2; Apud Sozomenum est: Dicesim istam Pon CAPUT XIII. De quibus rebus sancta secunda universalis synodus decreta tulerit, diœceses et provincias ecclesiasticas ordinans: et ut Nicænam idem comprobans. et de Spiritu sancto sententiam exponens, canones condiderit. Postea episcopi omnes una cum Nectario congregati, ut Nicænæ fidei decretum certum esset, constituerunt. Hæresim omnem damnarunt: et provinciis divisis, patriarchas constituerunt. Sanxerunt quoque juxta veteres canones, ut episcopi in ecclesiis suis manentes, non temere in aliarum diœcesium lines transirent, neve se illegitimis ordinationibus non vocati ingererent: id quod antea, cum universalis Ecclesia persecutionibus exagitaretur, factum fuerat. Quæcunque vero apud quosque acciderent, ut gentis ejus synodus pro arbitrio suo ea ordinaret et statueret. Praeterea, ut secundum Romanæ urbis episcopum, Constantinopoli - tanus antistes primum ac præcipuum obtineret honorem, ut qui novæ Romæ curator sit. Non enim urbs ea tantum ita nominata est, et populi honoribus magistratibusque exornata, verum etiam signis moribusque et legibus cum Romanis in Italia eisdem gloriatur, atque utrique ex æquo paria sunt et dignitatis præmia, et honorum jura. Igitur dioecesibus ordinandis Nectarius quidem Thraciam sortitus est, et Megalopolim Ponticam autem diœcesim a Bithynia usque ad Armenios, Helladio, qui Basilio in Cappadocia successerat: et Gregorio Nysse, quæ et ipsa Cappadocum civitas est, episcopo attribuerunt. Provinciam autein Melitinensem Otreio reliquerunt. Asianam vero administrationem Amphilochius Iconii, et Optimus Antiochiæe in Pisidia, episcopi acceperunt. Ægyptus porro sub Timotheo Alexandrino permansit. Gubernationem autem Orientalium ecclesiarum episcopis earum permisere, videlicet Pelagio Laoditicam a Bithynia usque ad Armenios esse concessam Helladio Cæsariensi, et Gregorio Nysseno, et Otreio Melitinensi, episcopis. Lib. vii, cap. 9.

censi, et Diodoro Ta: sensi. Antiochiæ vero sola ἅπερ ἔτι τότε ζῶντι Μελετίῳ ἐνεχείρισαν· τὰς δὲ sua relinquentes privilegia, Meletio etiam adhuc superstiti tribuerunt. Urbibus autem circa Thra ciam et Scythiam sitis, Terentium Tomitanum et Martyrium Marcionopolitanum præfecere. 245 Quos cum imperator omnes visos collaudasset, sententia sua calculos quoque corum comprobavit. Et erat eorum illustris gloria: quippe qui ecclesias, pro eo atque par est, administrarent. De Maximo vero decrevere, ut neque esset, neque nomen episcopi haberet: quos vero consecrasset clericos, et quæcunque egisset, irrita ut omnia essent. Constitutione qaoque imperator sanxit, ut firma et perpetua esset Nicænæ fidei auctoritas: atque ut omnes omnium locorum ecclesie illis committerentur, qui subsistentia trium ejusdem honoris et ejusdem gloriæ personarum, divinitatem unam Patris et Filii et Spiritus sancti profiterentur Et canonibus quibusdam ecclesiarum exornandarum gratia promulgatis, etiam Spiritus sancti gloriam, utpote similem atque æqualem Patri et Filio, Nysseno id quod illi deesset supplente. CAPUT XIV. De Cyriaco Adanorum, et Martyrio Cilicum episcopo: et ut reliquiæ sancti Pauli episcopi Constantinopolitani Constantinopolim sint relate: et de Meledio Antiocheno, et ut Meletio Flaviauus successerit: et de offendiculis, quæ propter sedem episcopalem rursum Antiochie sunt concitata. His ita actis, simul et synodus finem suum habuit, et reliqui episcopi ad sedes suas redierunt. Nectarius autem Cyriacum Adanorum episcopumi secum retinuit, ut episcopalem disciplinam ab eo addisceret: hunc enim ad breve tempus a Diodoro Tarsensi petierat. At ille non hunc solum, sed et alios plurimos Cilices apud eum reliquit. In quibus el Marlyrius, medicus optimus, erat; quem comimissorum in juvenili ætate peccatorum, sibi conscium habebat Nectarins. Eum tum in diaconorum niinerum cooptare studebat: Martyrius vero ministerii ejus functionem refugiebat. Affirmabat namque, indignum se esse tanto munere, testemque vitæ male peractæ ipsum Nectarium laudabat. Et ille: • Quid, inquit, exsistimas? Ego qui nunc episcopus sum, an non juvenis aliquando inconsiderate magis quam tu vitam egi? Teipsum testem facio, qui administer mihi improbæ sæpe libidinis fuisti.» Martyrius porro: 246 ‹ At tu, vir beate, ait, nuper adinodum per baptismum omnem labem alluisti, cum etiam episcopalem dignitatem es consecutus. Utrumque vero, et sacrum lavacrum, et munus episcopale, delictorum esse remedium et expiationem, ex sacris novimus constitutioni. bus (l). Ac tu quidem nunc nihil mihi diferre videris a recens genito infante. Ego vero jamdudum divino purgatus lavacro eumdem per libidinem Mihi sub Scythiæ nomine Gotthorum provincia significari videtur. L. C. De sum. Trin. περὶ Θράκην καὶ Σκυθίαν πόλεις Τερεντίῳ τῷ Τομέων, και Μαρτυρίῳ τῷ Μαρκιανουπόλεως. Ούς δῆτα πάντας καὶ βασιλεὺς ἰδών τε καὶ ἐπαινέσας, ἐγίνετο σύμψηφος, αὐτοῖς συγγενόμενος· ὧν καὶ δόξα λαμπρὰ ἐπεκράτει οἷα τὰς ἐκκλησίας ὡς χρεὼν ἰθυνόντων. Μάξιμον δὲ μηδ' εἶναι, μηδὲ ὄνομα ἐπι· σκόπου ἔχειν· τοὺς δὲ παρ᾽ αὐτοῦ χειροτονηθέντας κληρικούς καὶ τὰ πεπραγμένα σύμπαντα άκυρα εἶναι. Καὶ νόμῳ ἐκύρου βεβαίαν ἐσαςὶ διαμένειν τὴν ἐν Νικαία πίστιν· καὶ τὰς ἀπανταχοῦ ἐκκλησίας ἐκείνοις διδόναι, οἷς ὁμολογεῖν θέμις ἐν ὑποστάσει τριῶν προσώπων ἰσοτίμων καὶ ὁμοδόξων θεότητα μίαν Πατρός τε καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Καί τινας δὲ κανόνας τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἕνεκεν εύχο σμίας ἐκθέμενοι, καὶ τὴν τοῦ παναγίου Πνεύματος δόξαν, ὡς ἰσότιμον καὶ ὁμόδοξον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τῷ θείῳ συμβόλῳ τῆς ἐν Νικαίᾳ πίστεως προσετίθεσαν, τοῦ Νύσσης Γρηγορίου τὸ λεἶπον τῷ ἱερῷ συμβόλῳ ἀναπληρώσαντος. sancto Nicænæ fidei symbolo adjecerunt: Gregorio ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ Κυριακοῦ τοῦ Αδάνων ἐπισκόπου καὶ Μα τυρίου τοῦ Κίλικος· καὶ περὶ τῆς ἀνακομιδὴς τῶν λειψάνων τοῦ ἁγίου Παύλου του Κωνσταντινουπόλεως, καὶ Μελετίου του Αντιοχείας· καὶ ὡς Μελέτιον Φλαβιανός διεδέχετο καὶ σκάνδαλα πάλιν ἀνεκινοῦντο διὰ τὸν θρό νον τῇ 'Αντιόχου. Ἐπεὶ δὲ τάδε ἐγένετο, καὶ ἡ σύνοδος πέρας είχεν, οἱ μὲν λοιποὶ τῶν ἐπισκόπων εἰς τὰ οἰκεῖα ἐπανήε σαν ἤθη • Νεκτάριος δὲ Κυριακὸν τὸν ᾿Αδάνων ἐπίσ σκοπον παρ' ἑαυτῷ κατεῖχεν, ὥστε τὴν ἱερατικὴν τάξιν παρ' αὐτοῦ ἐκπαιδεύεσθαι· τοῦτον γὰρ χρόνον ἐπίβραχυν ᾔτει Θεόδωρον τὸν Ταρσοῦ· ὁ δὲ οὐ τοῦτον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρους πλείστους Κίλικας αὐτῷ εἴασεν· ὧν εἷς καὶ Μαρτύριος ἦν, ὃν ὡς ἄριστον ἰατρὸν ἐκέκτητο· ἦν δ᾽ αὐτῷ καὶ συνίστωρ τῶν ἐν νεότητι πλημμεληθέντων· ὃν τηνικαῦτα Νεκτάριος διάκονον χειροτονεῖν σπουδὴν ἐποιεῖτο. Τὴν δὲ λειτουργίαν Μαρτύριος ἀπεσείετο· διετείνετο γὰρ ἀνάξιον εἶναι διακονίᾳ τοσαύτῃ· καὶ μάρτυρα τῶν οὐ καλῶς βεβιωμένων αὐτῷ Νεκτάριον ἐποιεῖτο. Ο δὲ, «Τί, φησίν, οἴει; Ἐγὼ δ' ὁ νῦν ἱερεὺς οὐκ ἀμελέτ στερον σοῦ ἐν νεότητι διαγέγονα βίον; Μάρτυς δὲ σὺ αὐτὸς, πολλαῖς μὴ προσηκούσαις ἀκολασίαις ἐμοὶ διακονησάμενος.» Τον δέ, ο 'Αλλὰ σύ, ώ μακάριε, ο φάναι, πρότριτα βαπτισθεί;, πᾶσαν ἀπεξύσω κηλίδα, ἐφ' ᾧ καὶ ἱερωσύνης μεταλαχείν σοι ἐγένετο. Αμφω δὲ, τά τε θεῖον λουτρὸν καὶ ἡ ἱερωσύνη, ἀμπλακημάτων εἶναι λυτήρια τοῖς θείοι; ἔγνωμεν νόμοις. Καί γε σὺ τὸ νῦν ἔχον οὐδέν μοι δοκεῖ; διαφέρειν τῶν ἀρτιτόκων βρεφῶν. Ἐγὼ δ᾽ ἐκ πολλοῦ τῷ θείῳ λουτρῷ καθαρθείς, τῇ ἴσῃ τῆς ἀκολασίας ζωή διετέ λεσα χρώμενος.» Ταῦτα λέγων, τὸν τῆς ἱερωσύνης οὐχ ὑπέστη ζυγόν. "Ον ἐγὼ τῆς ἀγαθῆς παραιτή Αμφότερα δὲ καθάρσια ἁμαρτημάτων, το Θεῖον ἐνομοθέτησε. Sozom.

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. XII. σεως ἐπαινῶν, κατὰ τοῦτο καὶ μέρος τῆς παρούσης vitæ cursum tenere perseveravi.» llis dictis, sacerdotii non subiit jugum. Cujus cum non possim deprecationem pulchram non laudare, ut partem aliquam etiam hoc loco in præsenti historia oblim neret, volui. Post synodum celebratam, ubi imperator cognovit, quid Paulo Constantinopolitano olim episcopo accidisset, ut scilicet in exsilio ab Arianis suffocatus eneotusque fuerit, translato honorifice corpore ejus Constantinopolim, in templo id reposuit, quod Macedonius, qui insidiatus illi fuerat, construxit. Id nunc quoque appellationem. Pauli retinet, maximum atque præclarissimum, et quodammodo a paucis aliis secundas ferens. Qui vero rem eam ignorant, divum apostolum Paulum conditum ibi esse arbitrantur. Sub idem tempus, sacra etiam Meletii reliquie Constantinopoli Autiochiam sunt perlatæ, et proxime apud martyrem Babylam reposita. Dictum autem est, imperatoris jussu corpus ejus in publicis viis omnibus, præter Romanorum morem, intra urbium monia receptum: precationibus et psalmodiis alternis in urbibus decantatis, donec Antiochiam pertigit, honoratum esse. Tantum vero viri hujus desiderium in animis hominum omnium relictum esse ferunt, ut illius formam' et effigiem in parietibus et tabulis depingi, et in annulis exsculpi curaverint. Meletius quidem tanto cuin honore lumatus est. Cui, ad gregem illius pascendum, Flavianus substitutus est: jusjurandum, quo obstrictus fuerat, parvifaciens. Paulinus enim adhuc vivebat. Proinde urbem Antiochenam, quæ paululum conquieverat, turbæ rursum exceperunt. Multi namque a Flaviano desciscentes, Paulino se adjunxerunt. Cujus sane rei gratia, non solum Antiocheni ipsi, verum etiam vicini circumcirca episcopi, inter se dissensere. 247 Egyptii namque, Arabes, et Cyprii, propter Paulinum, veluti injuria is affectus esset, indignabantur: Syri auten, Phænices, Pal:rstini, et qui Armeniam, Cappadociam et Galatiam incolunt, quique ad Pontum Euxinum sunt, maxima ex parte Flaviano favebant. Porro Damasus Romæ episcopas, et Occidentales antistites, Flaviano plurimum succensebant: et ad Paulinum scribentes, in epistolis quas synodales appellare mos est, ei nomen γραφῆς τοῦτον ἐποιησάμην. Μετὰ δὲ τὴν σύνοδον ὁ βασιλεὺς πυθόμενος ὅσα Παύλῳ τῷ τῆς Κωνσταντί του πάλαι συνέβη ἀρχιερεῖ, ὡς πρὸς τῶν ᾿Αρειανών ἐν ὑπερορίᾳ ἀγχόνῃ τοῦ ζῆν ἀπηλλάγη, ἐντίμως τὸν ἐκείνου νεκρὸν εἰς τὴν Κωνσταντίνου μετακομισάμενος, κατέθετο τῷ νεῷ, ὃν Μακεδόνιος ὁ ἐπιβουλεύσας αὐτῷ κατεσκεύασεν· ὃς καὶ εἰσέτι τὴν κλήσιν Παύλου φέρει, μέγιστός τε καὶ λίαν ἐπίσημος ὤν, περί που τὸ δεύτερον διακείμενος· ἄν οἱ ἀγνοοῦντες Παῦλον τὸν θεῖον ἀπόστολον εἶναι νομίζουσιν. Ὑπὲ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον καὶ τὸ θεῖον τοῦ Μελετίου λεί ψανον ἐκ τῆς Κωνσταντίνου εἰς τὴν Ἀντιόχειαν έχου μίσθη, καὶ ἐγγειτόνων Βαβύλα τοῦ μάρτυρος κατετέθη. Ελέγετο δὲ προστάγματι βασιλέως ἀνὰ πᾶσαν τὴν λεωφόρον παρὰ τὸ εἰωθὸς Ρωμαίοις ἐντὸς τειχῶν κατὰ πόλεις εἰσδεχθῆναι, εὐχαῖς τε καὶ ψαλμῳδίαις ἀμοιβαδόν κατὰ πόλεις τιμᾶσθαι, ἄχρις ἂν ἐς αὐτὴν διακομισθείη τὴν Αντιόχειαν. Τοσοῦτον δ' ἐν τετηκένα, τὸ φίλτρον ἅπασι φασι τοῦ ἀνδρὸς, ὡς καὶ τοίχοις καὶ σανίσι καὶ δακτυλίοις τὸν ἐκείνου τύποι ἐγγράφεσθαι. Καὶ Μελέτιος μὲν τοιᾶσδε ἠξιώθη τα φῆς· ἀντ᾿ αὐτοῦ δὲ τῷ ἐκείνου συστήματι χειροτονεῖται Φλαβιανός, ἐν δευτέρῳ τοὺς δοθέντας θέμενος ὅρκους· Παυλίνος γὰρ ἔτι ζῶν διετέλει. Καντεῦθεν αὖθις μικρὸν τὴν ᾿Αντιοχέων ηρεμήσασαν πόλιν τα μαχαὶ διελάμβανον· πολλοὶ γὰρ ἀπὸ Φλαβιανοῦ διαρφαγέντες, προσεῤῥύησαν τῷ Παυλίνῳ· οὗ δὴ χάριν οὐ μόνον οἱ κατὰ τὴν ᾿Αντιόχου, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ πέριξ ἱερεῖς διεφέροντο. Οι τε γὰρ Αἰγύπτιοι καὶ Αράδιοι καὶ Κύπριοι, ὡς ἐπὶ ἠδικημένῳ ἡγανάκτουν Παυλίνη. Σύροι δὲ καὶ Φοίνικες καὶ Παλαιστι νοί, καὶ ὅσοι περὶ τὴν ᾿Αρμενίαν, Καππαδοκίαν τε καὶ Γαλατίαν, καὶ ἀνὰ τὸν Εὔξεινον πόντον, τούτων οἱ πλείους προσέκειντο τῷ Φλαβιανῷ. Δάμασος δὲ ὁ Ῥώμης ἐπίσκοπος καὶ οἱ ἀνὰ τὴν δύσιν ἱερεῖς πλεί στα Φλαβιανῷ ἐχαλέπαινον· καὶ ἔστελλον μὲν Παυλίνῳ· καὶ ὡς ἀρχιερεῖ τῆς Ἀντιοχέων Εκκλησίας προσεφθέγγοντο τὰς συνήθεις ἐπιστολάς, ἂς συνεδι· κὰς εἰωθὸς καλεῖν· Φλαβιανὸν δὲ παντάπασιν έξετρέποντο. Οὐχ ἧττον δὲ τοὺς ἀμφὶ Διόδωρον τὸν Ταρσοῦ, καὶ τὸν Βεῤῥοίας Ακάκιον, ὡς τὴν χειροτο νίαν ἐπιβαλόντας αὐτῷ αἰτιώμενοι, ἀκοινωνήτους ἔκρινον. Τἀσφαλὲς δὲ γνῶναι περὶ τουτου βουλόμε νοί, ἔγραψεν αὐτός τε καὶ Γρατιανός, εἰς τὴν Εσπέ- praesulis Antiochenæ ecclesiæ tribuebant, Flaviaραν ἐκ τῆς Εω τούτους μετακαλούμενοι. num autem prorsus aversabantur. Neque vero minus Diodorum Tarsensem, et Acacium Berrhœeum, qui illi manus impɔɛuerant accusabant: quos stiam a communione excluserunt. Ut vero certius rein eam cognoscerent, et ipsi et Gratianus ad cos litteras dederunt, ex Oriente in Occidentem eos evocantes. Ως Θεοδόσιος ὁ βασιλεὺς δευτέραν πάλιν ἐποίει συναγωγήν, συμφωνῆσαι τὰς ἐκκλησίας βουλόμενος· καὶ ὅσα Σισίνιος ὁ Ναυατιανὸς συνεβούλευε· καὶ ὡς μὴ δυνηθεὶς τοῦτο δρᾶσαι, ὑπερόριον φυγὴν τῶν αἱρετικῶν κατεδίκαζεν. Οπηνίκα κατ' ἐκεῖνον τὸν χρόνον τῶν ᾿Αρειανῶν ἐξωθουμένων τῶν εὐκτηρίων, εἰσαγομένων δὲ τῶν Sozom. lib. vu, cap. 12. CAPUT XV. Ut Theodosius imperator secundum rursus coegerit concilium, ad concordiam redigere volens eccle. sius. Et quæ Sisinius Novatianorum episcopus de concordia suaserit: et ut ad exsilium hæreticos, ubi voli compos fieri non potuit, Theodosius damnaril. Eodem tempore cum Ariani ex sacris aedilus deturbarentnr, et Catholici in possessionem earum

vacuam inducerentur, non parva exorlæ sunt tur- ἀπὸ τῆς καθόλου Εκκλησίας, οὐκ ἐλάχισται ταραχαί bæ. Quapropter imperator Theodosius exiguo a priore synodo temporis intervallo, antesignanos vigentium tum hæresium rursum convocavit, ut alternum istorum fieret: videlicet, nt vel ipsi aliis opinionem suam persuaderent, vel ab aliis ad aliam complectendam persuaderentur, de rebus quæ in controversia essent: in unam eamdemque sententiam omnes adductum iri ratus, si in publico auditorio opiniones dubie per disputationem discuterentur. Cum autem universi convenissent (factum id eo anno, quo flium Arcadium Augustum renuntiavit), consilium de synodo celebranda cum Nectario Constantinopolitano communicavit, cohortatus, ut quæstiones unde hæreses orirentur, τούτοις συνέβησαν· οὗ χάριν ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος ὀλίγον διαλιπών τῆς προτέρας συνόδου, τοὺς άρχης γοὺς τῶν ἀκμαζουσῶν τηνικαῦτα αἱρέσεων μετεκαλεῖτο αὖθις, ἵνα θάτερον γένηται· καὶ ἡ πείσωσιν ἢ πεισθῶσιν οἷς διεφέροντο. Οιόμενος γὰρ ἦν ταυτό φρόνημα πᾶσιν ἐνθεῖναι, τὰ τῶν δοξῶν ἀμφίβολα εἰς κοινὴν ἀκρόασιν εἰ γυμνάσειεν. Ἐπεὶ δὲ συνήεσαν ἅπαντες, ἡνίκα καὶ τὸν υἱὸν ᾿Αρκάδιον Αύγουστον ἀνηγόρευε, τῷ τῆς Κωνσταντίνου Νεκταρίῳ ἐκοινωνοῦτο περὶ τῆς γενησομένης συνόδου· παρηγγύα τ ὅσα τῶν ζητημάτων τὰς αἱρέσεις ἐποίει, εἰς κοινὴν προκεῖσθαι διάλεξιν· ὡς ἂν Ἐκκλησία μία γένοιτο, καὶ ἐν δόγμα σύμφωνον ἅπασι κατασταίη· καθη θρησκεύειν πάντας προσήκει, μή τι ἔχον ἀμφήρι στον. Πλεῖστα δὲ μεριμνῶν Νεκτάριος, Αγέλιον μετ εστέλλετο τὸν τῆς Ναυατιανῶν αἱρέσεως προϊστά μενον· τῆς γὰρ αὐτῆς δόξης ἐκείνῳ κατὰ τὸ ὁμοούσιον ἦν· ὁ δὲ τοῖς ἔργοις μᾶλλον τὴν ἀρετὴν ἐπιδεδειγμένος· τῇ δὲ τερθρείᾳ τῶν λόγων καὶ τῷ ταύτης κομψῷ παντάπασιν ἀτριβὴς ὢν, ἕτερον ἀντ᾽ αὐτοῦ τοῦ ποιητέου προσεβάλλετο, είγε χρεία γένοιτο καὶ εἰς ἅμιλλαν καταστῆναι λόγων, Σισίνιον όνομα, την νικαῦτα τῷ τῶν ἀναγνωστῶν βαθμῷ διαπρέποντα, 8, μετὰ μικρὸν καὶ τὴν αὐτοῦ ἐπετράπη ἐπισκοπήν· νοῆσαι μὲν δεξιὸν, φράσαι δὲ τὸ νοηθὲν μάλα δεινόν ἐπιτήδειον δὲ ἄλλως τῆς ἱερᾶς Γραφῆς ἀναδιφῆσαι τὸ βάθος, καὶ λαμυρῇ γλώσσῃ ἐπεξηγήσασθαι, ἴδριν τα τῶν παρ' Ἕλλησι καὶ τῶν παρ' ἡμῖν φιλοσοφησάντων· ὅς δὴ τότ' ἄριστα λέγειν δοκῶν, σύμβουλο; ἦν, ὥς τε τὰς μὲν τῶν ἄλλως δοξαζόντων διαλέξεις ἐκκλίναι, ἅτε δὴ μάχην καὶ ἔριν γεννᾷν ἱκανάς· εἰς ἐρώτησίν γε μὴν ἐλθεῖν, εἰ τοὺς τῶν ἱερῶν λόγων καθηγητάς, οἱ πρὶν ἢ τὴν διάστασιν ταῖς ἐκκλησίαις γεννῆσαι, προσίενται. Κἂν ἄρα τὰς ἐκείνων δόξας ἀπώσωνται, πάντως καὶ ὑπὸ τῶν τὰ σφέτερα δοξαζόντων ἐξελαθήσονται· εἰ δὲ εἰς ἀπόδειξιν ἱκανού; εἶναι τῶν παρισταμένων λογίσονται, αὐτίκα τὰς ἐκείνων βίβλους ἐπὶ μέσου προσενεγκεῖν. ᾿Ακριβώς γὰρ ἡπίστατο ὡς οἱ παλαιοὶ συναΐδιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν εὑρηκότες ταῖς θείαις Γραφαῖς, οὐδαμῶς ἐξ ἀρχῆς τινος τὴν γέννησιν ἔχειν εἰπεῖν ἐτόλμησαν. Ως δὲ καὶ Νεκταρίῳ καὶ βασιλεῖ ἀρίστη ἡ βουλὴ συνεδόκει, συναγαγὼν ἅπαντας, ἐπειρᾶτο διαγινώσκειν, πῶς ποτε γνώμης ἔχουσι περὶ τὰς τῶν παλαιοτέρων γραφάς. Τῶν δὲ βοῇ καὶ θαύματι τὴν περὶ ἐκείνους μηνυσάντων στοργήν, εἰς προύπτον ἐδήλου, ὡς εἰ μάρτυρες οὗτοι τοῦ δόγματος ἀξιόχρες», ἄρα γε καὶ τὰς ἐφ' ἑκάστῳ ζητήσεις παύσου σιν, εἴ γε στέρξειαν, ὡς ἄρ' ἐκείνοις δοξάσαι καὶ εἰς πεῖν περὶ τούτων ἐγένετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ τούτων οἱ τῶν αἱρέσεων ἀρχηγοὶ διχῆ διήρηντο (οὐ τὰ ἴσα γὰρ πᾶσι περὶ τὰς τῶν παλαιοτέρων δόξας ἐδόκει), καθ' ἑαυτὸν γενόμενος ὁ κρατῶν, συνῆκεν ὡς διὰ τοῦτο τὸ προτεθὲν ὁποσείονται, ἅτε δὴ τοῖς οἰκείοις δια λόγοις τεθαρρηκότες. Καὶ δῆτα τῷ τῆς γνώμης ἀχθε σθεὶς ἀνωμάλῳ, ἐκέλευσεν ἑκάστην αίρεσιν γραφή κομψότητος δὲ καὶ τερθρείας λόγων ἀτριβής. 50ommes, in publicam deducerentur disputationem, quo cum una fieret Ecclesia, atque unum inter omnes consentiens constitueretur dogma, tum universi religionem, ita uti decet, colerent, neque quidquam controversiæ relinqueretur. Nectarius plurima secum animo revolvens, Novatianorum episcopum Agelium accersiit, ejusdem cujus ipse eral de consubstantiali sententiae virum: 248 qui quod factis potius virtutem declararet, et a verborum nugamentis et fastu alienus prorsus esset, alium vicem suam ad dispiciendum quid facto opus esset, atque etiam (si hoc usus ferret) ad disputandum, designavit, Sisinium nomine, qui tum in lectorum ordine enitebat; et brevi post episcopatum ejus suscepit: hominem ad invenien- c tum perquam ingeniosum, et ad id quod invenisset, eloquendum valde commodum: nec minus ad arcanos et latentes sacra Scripturæ sensus inquirendum, eosque copiose suavi lingua exponendum, sane quam idoneum, nec non profanæ simul et sacræ philosophiæ egregie peritum. Is, quod rec'issime tum dicere visus est, suasor fuit, ne qua cum eis qui aliter opinarentur, susciperetur disputatio, ut quæ aliam ex alia rixam et contentionem parere soleret: sed ut illi interrogarentur, an eos sacrorum oraculorum interpretes, qui prius exstiterint, quam dissensio in ecclesiis orta sit, adnitterent. Ae siquidem sententias illorum rejicerent, tum fore dixit, ut eos etiam factionis suæ populares ejiciant: sin vero idoneos illos ad declarationem set decisionem controversiarum esse pufarent, statim illorum libros in medium proferri debere. Atque hoc sic suasit, quod certo sciret, veteres cum in divinis litteris coæternum Patri Filium invenerint, haudquaquam initio aliquo generationein ejus incepisse, dicere ausos fuisse. Ut autem et Nectario et imperatori optimum hoc consilium esse visum est, omnibus qui evocati fuerant coactis, cognoscere primum, quid de veterum scriptis illi sentirent, tentavit. Atque ubi illi clamore et admiratione suam erga illos affectionem et pietatem indicarunt, aperte pronuntiavit: si Τὴν ἀρετὴν τοῦ βίου διὰ τῶν ἔργων φέρων

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XII. 790° τὴν οἰκείαν ἐγχαράττουσαν δόξαν, ἐγχειρίζειν αὐτῷ. testes illi dogmatis classici et idonei essent, facile Ως δ᾽ ἧκεν ἡμέρα καθ' ήν ὥριστο ταῦτα, ἐκ μὲν τῶν ὁμοούσιον δοξαζόντων Τριάδα παρήν Νεκτάριος και Αγέλιος, τῶν δὲ τῆς αἱρέσεως "Αρείου παρασπι Σύντων Δημόφιλος. Ευνόμιος δὲ αὐτὸς ὑπὲρ τῆς οἰκείας δόξης παρῆν· Ἐλεύσιος δὲ ὁ Κυζίκου ὑπὲρ τῶν καλουμένων Μακεδονιανῶν. Πάσας δὲ τὰς τῶν σἱρέσεων ἐπελθὼν δόξας ὁ βασιλεὺς, μόνην ἔκρινεν ἀληθῆ καὶ διὰ θαύματος ἦγεν, ἡ δὲ Τριάδα ὁμοού στον εἰσηγείτο· τὰς δὲ λοιπὰς διερρήγνυ ως τῇ ἀληθείᾳ διαμαχομένας. Οἱ μὲν οὖν τὴν Ναυάτου νοσοῦντες αἵρεσιν οὐδαμῆ κακῶς ἔπραττον, ἅτε δὴ τῇ καθόλου Ἐκκλησίᾳ, πλὴν ἑνὸς, τὰ ἴσα φρονοῦντες, καὶ τῷ ὁμοουσίῳ μάλα προσκείμενοι· αἱ δὲ λοιπα! τῶν αἱρέσεων, κακῶς πρὸς τοὺς σφετέρους ἱερεῖς ἐχαλέπαινον, ἅτε δὴ ἀμαθῶς τῷ κρατοῦντι διομιλη σάμενοι· ὧν οἱ πλεῖστοι καὶ τὰς ἐκείνων δόξας διαπτύσαντες, πρὸς τὴν ἐπαινεθεῖσαν μετεῤῥύησαν πίστιν. Βασιλεὺς δ' ἐντεῦθεν νόμον ἐτίθει, καὶ τοὺς μὴ τῷ ὁμοουσίῳ στοιχοῦντας ἐκέλευε μηδ' όλως ἐκκλησιάζειν· ἀλλὰ μηδὲ περὶ πίστεως τοῦ λοιποῦ τολμᾷν διδάσκειν· ἀλλὰ μηδὲ τὴν οἴαν δή τινα χειροτονίαν ποιεῖν· ἐξελαύνεσθαι δὲ τοὺς μὲν καὶ ἀγρῶν καὶ πόλεων· ἀτίμους δ' ἄλλους εἶναι, καὶ μὴ τῆς ἴσης πολιτείας μετέχειν τοῖς ἄλλοις. Προσεπέγραψε δὲ τοῖς νόμοις καὶ τιμωρίας σφοδράς, εἴ τι γνοίη παρὰ τὸ νομοθετηθὲν δρώμενον. 'Αλλ' οὐκ ἐπεξῄει· ἐς δέος γὰρ τοὺς σπουδαστὰς ἐκείνων ἐμβάλλειν ήθελε. Και σπουδή τις ἦν τὴν ὑπ' αὐτῷ ἀρχομένην ὁμοφρονεῖν αὐτῷ περὶ τὴν τοῦ θείου δόξαν. "Οθεν καὶ διὰ πολλῆς ἦγε τιμῆς, οὓς μετα τιθεμένους ἐξ αἱρέσεων διεγίνωσκε. Τῆς δὲ συνόδου ταύτης συγκροτουμένης ἐκ δευτέρου τῇ Κωνσταντί νου, ὡς εἴρηται, Θεοδοσίου κρατοῦντος, ἧκεν ἐξ Εσπέρας τούτοις ἐπιστολή· ὥστε πρὸς τὴν Ῥώμην καὶ αὐτοὺς ἀφικέσθαι συνόδου μεγίστης κἀκεῖ κρο τουμένης, καὶ ἵνα καὶ τὰ κατ' ᾿Αντιόχειαν Παυλίνα καὶ Φλαβιανῷ γενόμενα διαγνοίεν. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν πρὸς 'Ρώμην ἀποδημίαν, ὡς ἀκερδῆ, οἱ ἐν τῇ Κωνσταντίνου ἀθροισθέντες ἐπίσκοποι παρητήσαντο ἐπέστελλον δὲ καὶ οὗτοι, τόν τ' ἐπεγερθέντα τῇ Ἐκε κλησία μέγιστον κλύδωνα τῶν αἱρέσεων διαγγέλλοντες· ηρέμα δέ πως καὶ τῆς ἐκείνου ἀμελείας καθήπτοντο· ἐν κεφαλαίῳ δὲ τὸ ἀποστολικὸν φρό νημα τῷ γράμματι ἐγκατέσπειραν. Σαφέστερον δὲ τὸν ἀνδρεῖον ἐκείνων νοῦν καὶ τὴν ἀληθῆ σοφίαν, αὐτά γ' ἐκεῖνα παραστήσει τὰ γράμματα, τάδε κατά βήμα διεξιόντα· eos quæstionem rei cujuslibet decisuros, si ipsi in en acquiescerent, quod illi de controversiis ejusmodi et senserint et dixerint. Quandoquidem autem etiam de eo hæresium duces dissentiebant (non omnibus enim eadem de veterum opinionibus sententia erat), rem secum ipse perpendens imperator intellexit propterea illos propositam sibi conditionem repudiare, quod disputationibus suis. confiderent. Quamobrem iniquam sententiam eorum· moleste ferens, hæresim quamque libellum, opis nionem cujusque complectentem, offerre siki. jussit. 249 Atque ubi dies constituta advenit, ex eis qui Trinitatem ὁμοούσιον, consubstantialem, prefitebantur, Nectarius affuit, et Agelius: ex Arianis autem, Demophilus: hæresis sum nomine, Eunonius: Eleusius autem Cyzicenus, Macedonianrum partes propugnans. Porro imperator opinionibus hæreticorum omnibus perlectis, solam admiratus est, et veram esse indicavit, quæ Trinitateny ὁμοούσιον, consubstantialem, deprædicat: reliquas vero ut veritati repugnantes, conscidit. Enimvero eis qui Novati hæresi laborant, nihil adversi accidit: quippe qui Ecclesia catholica, praeterquam in re una, consentirent, et ὁμοουσίῳ, consubstantiali, admodum inhærerent Reliquæ autem hæreses graviter episcopos suos accepere, quod non satis, considerate cum imperatore egissent. Plurimi etiam ex eis, opinione illorum spreta, ad sententiam laudatam transiere. Deinde imperator legem tulit ne a Consubstantialis fidei professione abhorrentes, conventus aliquos ecclesiasticos agerent: neve postea de fide docere auderent, aut eligendi consecrandique quempiam, potestatem haberent. Sanxit præterea, ut illi partim ex agris et urbibus pellerentur, partim infamia notarentur, neque quidquam cum reliquis civibus commune haberent. Constitutionibus ejusmodi poenas graves addidit, si. quemquam contra decreta sua commisisse comperisset. Sed eas exsecutioni non mandavit: metum enim tantum hæresium studiosis incutere voluit; et id maxime studio habuit, ut populi imperio ejus subjecti, eandem secum de Deo obtinerent opinionem. Quapropter magno etiam eos prosecutus est honore, quos ab hæreticis ad ecclesiam universa - lem transiisse cognovit. Cum synodus Constantinopoli iterum, sicuti dictum est, sub imperatore Theodosio ageretur, ex Occidente litteræ venerunt, ut ipsi quoque Romam ad concilium ibi maximum institutum, in quo de rebus etiam Antiochenis inter Paulinum et Flavianum decideretur, venirent. Cæterum qui Constantinopoli congregati erant episcopi, profectionem Romanam ut incommodam detrectarunt. Epistolam autem scripserunt, in qua excitatam in Ecclesia ab hæreticis procellam maximam exposuerunt: et aliquantulum negligentiam et incuriam illorum perstrinxerunt, summatimque apostolicam sententiam inseruerunt. 250 Sed virilem eorum animum, veramque sapientiam, illæ ipsæ litteræ declarabant, in hæc verba cons cepta:: L. Omnes vetitæ C. De hæretic. et Manich. (*) L. Cuncti hæretici. cum Ll. sequentibus. Εod.

CAPUT XVI. Epistola Constantinopolitana synodi, ad Occidentales episcopos scripta. Λ Ἐπιστολὴ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει συνόδου πρὸς τοὺς δυτικοὺς ἐπισκόπους γραφεῖσα, • Κυρίοις τιμιωτάτοις καὶ εὐλαβεστάτοις ἀδελφοῖς καὶ συλλειτουργοίς, Δαμάσῳ, 'Αμβροσία, Βρίττων, Ουαλεριανῷ, Ασχολίῳ, Ανεμίῳ, Βασιλείῳ, καὶ τοῖς λοιποῖς ἁγίοις ἐπισκόποις τοῖς συνεληλυθόσιν ἐν τῇ μεγάλῃ πόλει Ρώμῃ, ἡ ἁγία σύνοδος τῶν ὀρθοδό ξων ἐπισκόπων τῶν συνεληλυθότων ἐν τῇ μεγάλη πόλει Κωνσταντινουπόλει ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Τὸ μὲν ὡς ἀγνοοῦσαν διδάσκειν τὴν ὑμετέραν εὐλάβειαν, καὶ διηγείσθαι τῶν παθημάτων τὸ πλῆθος, τῶν ἐπαχθέντων ἡμῖν παρὰ τῆς Ἀρειανῶν δυναστείας, περ ριττὸν ἴσως. Οὔτε γὰρ οὕτω πάρεργον τὰ καθ' ἡμᾶς κρίνειν τὴν ὑμετέραν ἡγούμεθα θεοσέβειαν, ὡς δεῖ σθαι τοῦ μαθεῖν ταῦτα οἷς ἐχρῆν συναλγεῖν· οὔτε τοιοῦτοί τινες οἱ περισχόντες ἡμᾶς χειμῶνες, ὡς λανθάνειν ὑπὸ σμικρότητος· ὅ τε χρόνος τῶν διωγ μῶν νεαρός, ἔναυλον ἔτι φυλάττων τὴν μνήμην οὐ τοῖς πεπονθόσι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς δι' ἀγάπην τὰ τῶν πεπονθότων οἰκειουμένοις. Χθὲς γὰρ, ὡς εἰπεῖν, ἔτι καὶ πρώην οἱ μὲν τῶν τῆς ἐξορίας λυθέντες δεσ μῶν εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐκκλησίας διὰ μυρίων επανήκασι θλίψεων· τῶν δὲ καὶ τελειωθέντων ἐν ταῖς Εξορίαις ἐπανεκομίσθη τὰ λείψανα. Τινὲς δὲ καὶ μετὰ τὴν τῆς ἐξορίας ἐπάνοδον, ἔτι βράσσοντι τῷ τῶν αἱρετικῶν περιπεσόντες θυμῷ, πικρότερα τῶν ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας, ἐπὶ τῆς οἰκείας ὑπέμειναν, λίθους παρ' αὐτῶν τελειωθέντες κατὰ τὸν μακάριον Στέ φανον· ἄλλοι διαφόροι; καταξανθέντες αἰκίαι;, ἔτι τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ καὶ τοὺς μώλωπας ἐν τῷ σώματι περιφέρουσι. Χρημάτων δὲ ζημίας καὶ προ τιμήσεις πόλεων, καὶ τὰς τῶν καθ᾿ ἕνα δημεύσεις καὶ συσκευάς, καὶ ὕβρεις καὶ δεσμωτήρια, τίς ἂν έξαριθμήσασθαι δύναιτο; Οντως ἐφ' ἡμᾶς αἱ θλί ψεις ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν· ἴσως μὲν, ἐπειδὴ δίκας ἁμαρτημάτων ἐτίνομεν· ἴσως δὲ, καὶ τοῦ φι λανθρώπου Θεοῦ διὰ τοῦ πλήθους τῶν παθημάτων ἡμᾶς γυμνάζοντος. Τούτων μὲν οὖν τῷ Θεῷ χάρις, ὃς καὶ διὰ τοσούτων τοὺς ἑαυτοῦ δούλους ἐπαίδευσε, καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν αὐτοῦ πάλιν ἐξήγαγεν ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν· ἡμῖν δὲ, μακρᾶς μὲν ἔδει σχολῆς καὶ πολλοῦ χρόνου πρὸς τὴν τῶν ἐκκλη σιῶν ἐπανόρθωσιν, ἵν᾿ ὥσπερ ἐκ μακρᾶς ἀρρωστίας • Reverendissimis dominis, et maxime piis fratribus atque collegis, Damaso, Ambrosio, Brittoni, Valeriano, Ascholio, Anemio, et reliquis sanctis episcopis, in magna urbe Romana coactis; sancta synodus orthodoxorum et recte sentientium episcoporum in magna urbe Constantinopolitana congregatorum, in Domino salutem. Pietatem vestram tanquam ignaram docere, et ærumnarum vim nobis ab impotenti dominatione Arianorum illatarum commemorare, superfluum fortasse est. Non enim exsistimamus pietatem vestram, res nostras tam nihil ad se pertinere judicare, ut de eis commonefacienda sit, in quibus condolere cam nobiscum oportuit. Neque tales sunt quas pertulimus tempestates, ut latere tenuitate sua potuerint. Et tempus persecutionum propinquum, recentem adhuc memoriam conservat, non eis tantum qui afflicti sunt, sed etiam qui per charitatem afflictorum miserias, suas ipsorum ærumnas esse reputant. Heri namque, propemodum, et nuper admodum, alii quidem exsilii vinculis soluti, ad ecclesias suas per aflictiones innumerabiles postlininio redierunt. Quorumdam autem in exsilio defunetorum relate sunt reliquiæ. Quidam etiam post reditum, cum in ferventem adhue hæreticorum incidissent furorem, acerbiora quoque doni, quam in longinquis et alienis terris, mala pertulere: lapidibus ad neecm usque, sicuti beatus Stephanus, obruti. Alii variis concisi verberibus et flagris, stigmata et notas adhuc Christi et vibices in corpore suo circumferunt. Pecuniarum vero multas, et excussiones urLium, et privatorum bonorum publicationes, iusidias structas, contumelias, et vincula, quisnam enumerare queat? Revera profeeto in nobis afictiones multiplicatæ sunt supra numerum, fortasse vel quod peccatorum poenas persolvimus: 251 vel quod benignus Deus pro suo in homines amore, per tantam vim et multitudinem malorum nos exercuit. Quo nomine Deo agimus gratias, qui per tot et tantas amictiones servos suos castigarit, et secundum multitudinem miserationum suarum nos rursum eduxerit in refrigerium, Nobis vero diu- ταῖς κατὰ μικρὸν ἐπιμελείαις τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησ turno opus esset otio, et tempore multo, ad ecclesiarum restitutionem, ut perinde atque ex longa ægritudine, paulatim sedula cura Ecclesiæ corpus confirmantes, ad pristinam valetudinem et sanitatem reduceremus. Quanquam enim maxime a vehementi injuria persecutionum videmur esse liberati, et ecclesias diutius ab hæreticis detentas nuper recuperavimus: graves tamen adhuc nobis imminent lupi, qui etiam ex ovilibus depulsi, in silvis et saltibus greges diripiunt, conventus contra {nos cegunt, vulgi seditiones movent, et nihil quod in eccles.arum detrimentum cedat, non tentant, Quapropter, quod diximus, ampliore nos otio et tempore longiore abundare oportebat. Sed enim cum σίας ἐκνοσηλεύοντες, πρὸς τὴν ἀρχαίαν τῆς Ἐκκλησ σίας υγίειαν ἐπαναγάγωμεν. Καὶ γὰρ εἰ τὰ μάλιστα δοκοῦμεν τῆς τῶν διωγμῶν ἀπηλλάχθαι σφοδρότη τοῦ, καὶ τὰς ἐκκλησίας χρονίως παρὰ τῶν αἱρετικῶν κατασχεθείσας ἀρτίως ἀνακομίζεσθαι, πλὴν ἀλλὰ βαρεῖς ἡμῖν οἱ λύκοι, καὶ μετὰ τὸ τῆς μάνδρα; έξωσθῆναι, κατὰ τὰς νάπας τὰ ποίμνια διαρπάζοντες, ἀντισυνάξεις τολμῶντες, δήμων κινοῦντες ἐπαναστάσεις, ὀκνοῦντες οὐδὲν εἰς τὴν τῶν Ἐκκλησιῶν βλάτην. Ην μὲν οὖν, ὅπερ εἰρήκαμεν, ἀναγκαῖον πλείονα ἡμᾶς προσασχοληθῆναι χρόνον· ἐπειδὴ μέντοι τὴν περὶ ἡμᾶς ἀδελφικὴν σώζοντες στοργήν, καὶ τὴν ἀγάπην ἐπιδεικνύμενοι, σύνοδον ἐπὶ τῆς Ρώμης Θεοῦ βουλήσει συγκροτοῦντε;, καὶ ἡμᾶς ὡς

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XII. οἰκεῖα μέλη προσεκαλέσασθε διὰ τῶν τοῦ στάτου βασιλέως γραμμάτων, ἵν' ἐπειδὴ τότε τὰς θλίψεις μόνοι κατεδικάσθημεν, νῦν ἐν τῇ τῶν αὐτοκρατόρων περὶ τὴν εὐσέβειαν συμφωνίᾳ μὴ χωρίς ἡμῶν βασιλεύσητε, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ὑμῖν κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν συμβασιλεύσωμεν· εὐχὴ μὲν ἦν ἡμῖν, εἰ δυνατὸν ἅπασιν ἀθρόως καταλιποῦσε τὰς ἐκκλησίας, τῷ πόθῳ ἢ τῇ χρείᾳ χαρίσασθαι. Τίς γὰρ ἡμῖν δῷ πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθησόμεθα, καὶ πρὸς ὑμᾶς καταπαύσομεν; Επειδή δὲ τοῦτο παντελῶς ἐγύμνου τὰς ἐκκλησίας ἄρτι τῆς ἀνανεώσεως ἀρχομένας, καὶ τὸ πρᾶγμα παντάπασιν ἦν τοῖς πολλοῖς ἀδύνατον· συνδεδραμήκειμεν γὰρ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐκ τῶν πέρυσι γραμμάτ των τῶν παρὰ τῆς ὑμετέρας τιμιότητος μετὰ τὴν Ακυληίας σύνοδον πρὸς τὸν θεοφιλέστατον βασιλέα Θεοδόσιον ἐπισταλθέντων, πρὸς μόνην ταύτην τὴν μέχρι Κωνσταντινουπόλεως παρασκευασάμενοι, καὶ παρὰ ταύτης μόνης τῆς συνόδου τῶν ἐν ταῖς ἐπαρ χίαις μεινάντων ἐπισκόπων συγκατάθεσιν επαγόμε ναι· μείζονος δὲ ἀποδημίας, μήτε προσδοκήσαντες χρείαν, μήτε προακούσαντες ὅλως, πρὶν ἐν Κωνσταντινουπόλει συνελθεῖν· πρὸς δὲ τούτοις καὶ τῆς προθεσμίας διὰ στενότητα μήτε προς παρασκευὴν μακροτέρας ἀποδημίας ἐνδιδούσης καιρόν, μήτε πάντας τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κοινωνικοὺς ἐπισκό τους ὑπομνηματισθῆναι καὶ τὰς παρ' αὐτῶν συγ καταθέσεις λαβεῖν· ἐπειδὴ ταῦτα, καὶ πολλὰ πρὸς τούτοις ἕτερα τὴν των πλειόνων ἄφιξιν διεκώλυσεν· ὁ δεύτερον ἦν εἰς τε τῶν πραγμάτων ἐπανόρθωσιν, ο καὶ τὴν τῆς ὑμετέρας περὶ ἡμᾶς ἀγάπης ἀπόδειξιν, τοῦτο πεποιήκαμεν, τοὺς αἰδεσιμωτάτους καὶ τιμιω τάτους ἀδελφοὺς καὶ συλλειτουργοὺς ἡμῶν ἐπισκό τους, Κυριακὸν, Εὐσέβιον, καὶ Πρισκιανών, προβΰμως χαμεῖν ἄχρις ὑμῶν δυσωπήσαντες· δι᾿ ὧν τὴν ἡμετέραν προαίρεσιν εἰρηνικὴν οὖσαν καὶ σκοπὸν ἑνώσεως ἔχουσαν ἐπιδείκνυμεν· καὶ τὸν ζῆλον ἡμῶν τὸν ὑπὲρ τῆς ὑγιους πίστεως φανερὸν ποιοῦμεν. Ἡμεῖς γὰρ, είτε διωγμούς, είτε θλίψεις, εἴτε βασι λικὰς ἀπειλάς, εἴτε τὰς τῶν ἀρχόντων ὠμότητας. εἴτε τινὰ πειρασμὸν ἕτερον παρὰ τῶν αἱρετικῶν ὑπεμείναμεν, ὑπὲρ τῆς εὐαγγελικῆς πίστεως τῆς ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας παρὰ τῶν τριακοσίων δε καοκτώ Πατέρων κυρωθείσης ὑπέστημεν. Ταύτην γὰρ καὶ ἡμῖν καὶ πᾶσι τοῖς μὴ διαστρέφουσι τὴν persecutiones, seu aflictiones, sive imperatorum λόγον τῆς ἀληθοῦς πίστεως συναρέσκειν δεῖ· ἣν μόλις ποτέ πρεσβυτάτην ούσαν καὶ ἀκόλουθον τῷ βαπτίσματι, καὶ διδάσκουσαν ἡμᾶς πιστεύειν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος: δηλαδή θεότητος και δυνάμεως καὶ οὐ σίας μιᾶς τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος πιστευομένης, ὁμοτίμου τε τῆς ἀξίας καὶ συναϊδίου τῆς βασιλείας ἐν τρισὶ τελειοτάταις ταῖς ὑποστάσεσιν, ήγουν τρισὶ τελείοις προσώποις· ὡς μήτε τὴν Σαβελλίου νόσον χώραν λαβεῖν, συγχεο μένων τῶν ὑποστάσεων, εἴτουν τῶν ἰδιοτήτων ἀναι ρουμένων, μήτε μὴν τὴν Εὐνομιανῶν καὶ ᾿Αρειανῶν καὶ Πνευματομάχων βλασφημίαν ἰσχύειν, τῆς οὐ σίας ἢ τῆς φύσεως ἢ τῆς θεότητος τεμνομένης, και θεοφιλε- fraternam vestram erga nos pietaten conservantes, et dilectionem exhibentes, indicto Roma, de roluntate Dei, concilio, per Dei amantissimi imperatoris litteras, nos quoque, ut membra vestra propria, eo evocaveritis, ut posteaquam tum quidem soli nos calamitatibus addicti atque adjudicati fuimus, nunc tandem in consentienti ipsorum imperatorum de vera pietate concordia, non sine nobis reguetis, sed et nos una vobiscum, juxta apostolicam vocem, regnemus: in votis nobis erat, si fieri posset, ut simul omnes, ecclesiis relictis, seu desiderio seu usui vestro, per gratificandi studium satisfaceremus. Quis enim nobis alas veluti columbae tribuat, ut volitemus, et apud vos requiescamus? Cum vero id, si fieret, prorsus ecclesias nndaret, quæ nuper renovari cœperunt, el res hæc multis omnino impossibilis sit: convenimus namque Constantinopolim litteris proximis adducti, quas reverentia vestra post synodum Aquileiensem, ad Dei amantissimum imperatorem Theodosium dedit, ad solam hanc, Constantinopolim usque, profectionem instructi, 252 et de una hac synodo ab eis qui in provinciis permansere episcopis, assensionem acceptam habentes. De longiore aulem profectione neque necessitatem aliquam exspeciavimus: neque quidquam omnino prius audivimus, quam Constantinopoli convenimus. Ad hæc, ea est constituti temporis angustia, ut neque ad iter longius nos instruendi spatium habeamus: neque omnes in provinciis communionis nostræ episcopos, de profectione tali certiores facere, et consensum eorum accipere possimus. Cum hæc, et multa præterea alia, adventum complurium impedirent: quod reliquum erat, simul et ad res plerasque corrigendas, et nostram erga vos claritatem declarandam, faciendum duximus, ut reverendissimos atque honorandos maxime fratres et collegas nostros, Cyriacum, Eusebium, et Priscianum, episcopos, quo viæ laborem Romam usque alacribus subirent animis, exoraremus: per quos voluntatem et sententiam nostram pacificam esse, et unionis conjunctionisque consilium et Ginem sibi proposita habere, ostendimus: ardoremque simul pro saniore Ade nostrum, manifesto declaramus. Nos enim, sive minas, seu magistratuum crudelitatem, sive etiam aliam quampiam tentationem et periculum ab hæreticis sustinuimus, pro evangelica fide Nicææ apud Bithynos a trecentis decem et octo Patribus confirmata, quidquid id fuit, pertulimus. Eam enim et nobis, et vobis, aliisque adeo omnibus qui veræ fidei verbum non pervertunt, complacere oportet: quippe que antiquissima et baptismno consentanea sit, credere nos docens in nomen Patris et Filii et Spiritus sancti, videlicet ut divinitas et potestas una Patris et Filii et Spiritus sancti, et ejusdem honoris dignitas, et coæternum regnum in tribus perfectis subsistentiis, sive tribus perfectis personis, credatur: ita ut neque Sabellii contagio locum

habeat, subsistentiis confusis, seu proprietatibus τῇ ἀκτίστῳ καὶ ὁμοουσίῳ καὶ συναϊδίῳ Τριάδι μετ sublatis: neque Eunomianorum et Arjanorum et Pneumatomachorum blasphemia seu maledicentia invalescere possit, substantia vel natura vel divinitate dividenda, et increatæ consubstantialique et coæternæ Trinitati, posteriore quapiam sive creata sen alteri substantiali natura inducenda. 253 Ιhumanationis etiam Domini rationem minime perversam retinemus, neque vel anima vel mente carentem, aut imperfectam carnis dispensationem credentes: certo quippe scientes, perfectum quidem ante sæcula fuisse Deum Verbum, perfectum vero hominem in extremis diebus propter salutem nostram esse factum. Et fides quidem quæ a nobis constanter deprædicatur, in summa sic se habet: de qua ampliorem etiam animorum consolationem percipere poteritis, si non gravabimini decreti libellum, quod Antiochiæ a synodo ibi coacta factum, et item id quoque quod proxime Constantinopoli ab universali concilio 'promulgatum est, legere. In quibus et fasius Adein professi sumus, et hæreses nuper per res novas, exortas, et a nobis anathemate confossas, in scriptum retulimus. Porro de singularibus ecclesiarum administrationibus, veterem scitis esse sanctionem, et sarictorum Nicæ congregatorum Patrum decretum, ut in provincia quaque, provinciæ ejus episcopi, et cum eis, si illi velint, finitimi quoque electiones et consecrationes, ex usu publico peragant. Juxta ejusmodi constitutionem, cum alias apud nos ecclesias ordinari atque administrari, tum in celeberrimis quibusque antistites renuntiatos esse, scitote. Proinde in recens fundata, ut ita aliquis dicat, Constantinopolitana ecclesia, quam nuper tanquam ex ore leonis, sic ex blasphemia et maledicentia hæreticorum eripuimus, per miserationes Dei, in universali synodo, communi et 'publico consensu in ipsius Dei amantissimi imperatoris Theodosii conspectu, clero omni et civitate cuncta suffragante, reverendissimum et Dei amantissimum Nectarium episcopum legimus. In vetustissima vero, proindeque apostolica ecclesia Antiochiæ apud Syros, in qua prima venerandum Christianorum nomen exstitit, provinciales et Orientalis diœcesis episcopi conventu acto, canonice et legitime reverendissimum et Dei amantissimum Flavianum antistitem crearunt, ecclesia tota consentiente, et quasi voce una virum eum cohonestante. 254 Quam consecrationem ut ordinariam et legitimam, synodi etiam communitas comprobavit. In ea vero ecclesia, quæ aliarum omnium mater est, Hierosolymis, reverendissimum et Dei amantissimum Cyrillum episcopum esse scimus, rite jamdudum a provincialibus episcopis electum, qui sane diversis in locis plurimum adversus Arianos decertavit. Quæ cum legitime et canonice apud nos acta obtineant, ut in eis pietas etiam vestra lieta et gratulabunda acquiescat, hortamur, spirituáli scilicet charitate intercedente, et Domini timore favorem hominum ταγενεστέρας τινὸς ἢ κτιστῆς ἢ ἑτερουσίου φύσεως ἐπαγομένης. Καὶ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως δὲ τοῦ Κυρίου λόγου ἀδιάστροφον σώζομεν, οὔτε ἄψυχον, οὔτε ἄνουν, ἢ ἀτελῆ τὴν τῆς σαρκὸς οἰκονομίαν παραδεχόμενοι· ὅλον δὲ εἰδότες τέλειον μὲν πρὸ αἰώ νων ὄντα Θεόν Λόγον, τέλειον δὲ ἄνθρωπον ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν γενόμενον. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τὴν πίστιν τὴν παρ' ἡμῶν ἀνυποστόλως κηρυττομένην, ὡς ἐν κεφαλαίω τοιαῦτα· περὶ ὧν καὶ ἐπὶ πλεῖον ψυχαγωγηθῆναι δυνήσεσθε, τῷ τε ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τόμῳ παρὰ τῆς ἐκεῖ συνελθούσης συνόδου γεγενημένῳ καταξιώσαντες ἐκ τυχεῖν, καὶ τῷ πέρυσιν ἐν Κωνσταντινουπόλει παρὰ τῆς οἰκουμενικῆς ἐκτεθέντι συνόδου· ἐν οἷς πλατύτερον τὴν πίστιν ὡμολογήσαμεν, καὶ τῶν ἔναγχος καινοτομηθεισῶν αἱρέσεων ἀναθεματισμὸν ἔγγρα τον πεποιήκαμεν. Περὶ δὲ τῶν οἰκονομιῶν τῶν κατά μέρος ἐν ταῖς ἐκκλησίαις παλαιός, ὡς ἔστε, θεσμό; κεκράτηκε, καὶ τῶν ἐν Νικαίᾳ ἁγίων Πατέρων ὄρος· καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν τοὺς τῆς ἐπαρχίας καὶ εἴπερ ἐκεῖνοι βούλοιντο, σὺν αὐτοῖς τοὺς ὁμέρους πρὸς τὸ συμφέρον ποιεῖσθαι τὰς χειροτονίας· οἷς ἀκολούθως, τάς τε λοιπὰς ἐκκλησίας παρ' ἡμῖν οἰκονομεῖσθαι γινώσκετε· καὶ τῶν ἐπισημοτάτων ἐκκλησιῶν ἀναδεδεῖχθαι τοὺς ἱερεῖς· ὅθεν τῆς μὲν ἐν Κωνσταντι νουπόλει νεοπαγούς, ὡς ἂν εἴποι τις, ἐκκλησίας, ἣν ὥσπερ ἐκ στόματος λέοντος τῆς τῶν αἱρετικῶν βλασφημίας υπόγυιον ἐξηρπάσαμεν διὰ τῶν οἰκτιρ μῶν τοῦ Θεοῦ, τὸν αἰδεσιμώτατον καὶ θεοφιλέστα τον Νεκτάριον ἐπίσκοπον κεχειροτονήκαμεν ἐπὶ τῆς οἰκουμενικῆς συνόδου μετὰ κοινῆς ὁμονοίας ὑπ' ὄψεσι καὶ τοῦ θεοφιλεστάτου βασιλέως Θεοδοσίου, παντός τε τοῦ κλήρου καὶ πάσης επιψηφιζομένης τῆς πόλεως. Τῆς δὲ πρεσβυτάτης καὶ οὕτως ἀπο στολικῆς Ἐκκλησίας τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία της Συρίας, ἐν ᾗ πρώτῃ τὸ τίμιον τῶν Χριστιανῶν ἐχρημάτισεν ὄνομα, τὸν αἰδεσιμώτατον καὶ θεοφιλέστατον ἐπίσκοπον Φλαβιανὸν οἵ τε τῆς ἐπαρχίας καὶ τῆς ἀνατολι κῆς διοικήσεως συνδραμόντες κανονικῶς ἐχειροτό νησαν, πάσης συμψήφου τῆς Ἐκκλησίας, ὥσπερ διὰ μιᾶς φωνῆς, τὸν ἄνδρα τιμησάσης· ήνπερ ἔνθεσμον χειροτονίαν ἐδέξατο, καὶ τὸ τῆς συνόδου και όν. Τῆς δέ γε μητρὸς ἁπασῶν τῶν ἐκκλησιῶν τῆς ἐν Ἱερο σολύμοις τὸν αἰδεσιμώτατον καὶ θεοφιλέστατον Κύριλλον ἐπίσκοπον εἶναι γνωρίζομεν, κανονικώς τε παρὰ τῶν τῆς ἐπαρχίας χειροτονηθέντα πάλαι, καὶ πλεῖστα πρὸς τοὺς ᾿Αρειανοὺς ἐν διαφόροις τόποις ἀθλήσαντα· οἷς ὡς ἐνθέσμως καὶ κανονικῶς παρ' ἡμῖν κεκρατηκόσι, καὶ τὴν ὑμετέραν συγχαίρειν παρακαλοῦμεν εὐλάβειαν, τῆς πνευματικῆς μεσι τευούσης ἀγάπης, καὶ τοῦ Κυριακού φόβου πᾶσαν μὲν καταστέλλοντος ἀνθρωπίνην προσπάθειαν, τὴν δὲ τῶν ἐκκλησιῶν οἰκοδομὴν προτιμοτέραν ποιοῦν τος τῆς πρὸς τὸν καθ' ἕνα συνηθείας ἢ χάριτος.Οὕτω γὰρ τοῦ τε τῆς πίστεως συμφωνηθέντος λόγου, καὶ τῆς Χριστιανικής κυρωθείσης ἐν ἡμῖν ἀγάπη;, παυσόμεθα λέγοντες τὸ παρὰ τῶν ἀποστόλων κατενωσμένον· Εγώ μέν είμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Ἀπολλώ,

ECCLESIASTIC.E HISTORIE LIB. XU. ἐγὼ δὲ Κηφᾶ. Πάντες δὲ Χριστοῦ φανέντες, &; ἐν omnem et affectionis in aliquem inclinationem ἡμῖν οὐ μεμέρισται, Θεοῦ καταξιοῦντος ἄσχιστον contrahente, ecclesiarumque ædificationem et comτὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας τηρήσομεν, καὶ τῷ βήματι modum consuetudini et gratiæ alicujus singulari τοῦ Κυρίου μετά παρρησίας παραστησόμεθα. præferente. Sic namque fidei verbo ad consensum Ταῦτα κατά τε τῆς ᾿Αρείου καὶ 'Αετίου καὶ Εύνοι et concordiam redacto, et Christiana charitate conμίου μανίας, καὶ μέντοι καὶ κατὰ Σαβελλίου καὶ firmata, illud usurpare, quod ab apostolis est dam Φωτεινού, Μαρκέλλου τε καὶ Παύλου του Σαμοσα natum,desinemus: Ego quidem sum Pauli, ego τέως, καὶ Μακεδονίου γεγράφασιν. Ωσαύτως δὲ καὶ autem Apollo, ego vero Cephe'. Sed cum omnes τὴν Απολλιναρίου καινοτομίαν προφανῶς ἀπεκή- nos Christi esse constiterit, qui in nobis divisus ρυξαν, εἰρηκότες· ι Καὶ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως non est, Deo bene juvante, integrum atque indiviδὲ τοῦ Κυρίου λόγον ἀδιάστροφον σώζομεν, οὔτε sum Ecclesiæ corpus conservabimus, et ad tribunal ἄψυχον, οὔτε ἄνουν ἢ ἀτελῆ τὴν τῆς σαρκὸς οίκονο- Domini cum fiducia et libertate consistemus. › llæc μίαν παραδεχόμενοι, illi contra Arium et Aetium et Eunomium, atque adversus rabiem et insaniam Sabellii, Photini, Marcelli, Pauli Samosateni, et Macedonii, scripse. runt. Atque itidem Apollinaris quoque res novas propalam damnaverunt, dicentes: quoque Domini rationem minime perversam retinemus, neque vel anima vel mente carentem au¹ imperfectam carnis dispensationem credentes. › Συνοδικών Δαμάσου ἐπισκόπου Ρώμης κατὰ Απολλιναρίου καὶ Τιμοθέου γραφέν. Καὶ Δάμασος δὲ ὁ πανεύφημος ταύτην μαθὼν ἀναφυεῖσαν τὴν αἵρεσιν, οὐκ ᾿Απολλινάριον μόνον, ἀλλὰ καὶ Τιμόθεον τὸν ἐκείνου γε φοιτητὴν καθελὼν ἀπεκήρυξε. Καὶ τοῦτο τοῖς τὴν Εψαν ιθύνουσιν ἐπισκό τοις διὰ γραμμάτων δεδήλωκεν· ἅπερ ἐνθεῖναι τῇ συγγραφή νενόμικα χρήσιμον. Ἔχουσι δὲ ἐπὶ λέξεως οὕτως· «Οτι τῇ ἀποστολικῇ καθέδρᾳ τὴν ὀφειλομένὴν αἰδῶ ἡ ἀγάπη ὑμῶν ἀπονέμει, ἑαυτῆς τὸ πλεῖστον παρέχεσθε, υἱοὶ τιμιώτατοι, καὶ τὰ μάλιστα τῇ ἁγίᾳ Εκκλησίᾳ, ἐν ᾗ ὁ ἅγιος Απόστολος καθεζόμενοι, ἐδί δαξε πως προσήκει ἡμᾶς τοὺς οἴακας ἰθύνειν οὓς ἀνεδεξάμεθα. Ομως ὁμολογοῦμεν ἑαυτοὺς ἐλάττονας εἶναι τῆς τιμῆς. ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο οἴῳ δή ποτε τρόπῳ σπουδάζομεν, εἴ πως δυνηθείημεν πρὸς τὴν δόξαν τῆς μακαριότητος αὐτῆς παραγενέσθαι. Γινώσκετε τοίνυν ὅτι τὸν πάλαι Τιμόθεον τὸν βέβηλον, τον μαθητήν τοῦ ᾿Απολλιναρίου τοῦ αἱρετικοῦ μετὰ τοῦ ἀπεβοῦς αὐτοῦ δόγματος καθείλομεν· καὶ οὐδαμῶς πιστεύο μεν αὐτοῦ τὰ λείψανα λόγῳ τινὶ τοῦ λοιποῦ ἰσχύειν. Εἰ δ᾽ ἔτι ἐκεῖνος ὁ ὄφις ὁ παλαιές ἅπαξ καὶ δεύτερον καταδηχθεὶς πρὸς ἰδίαν τιμωρίαν ἀναζῇ, ὅστις ἐκτὸς τῆς Ἐκκλησίας ὑπάρχει, ὃς σφήλαι τοῖς ἑαυτοῦ θα νατηφόροις φαρμάκοις τινὰς ἀπίστους διαπειράζων οὐ ταύεται, ταύτην ὥσπερ φθοράν τινα ἐκκλίνατε. Όμως ὑμεῖς μεμνημένοι τῆς ἀποστολικῆς πίστεως ταύτης, μάλιστα ἥτις ἐν Νικαίᾳ παρὰ τῶν Πατέρων ἐγγράφως ἐξετέθη, βεβαίῳ βαθμῷ ἰσχυρῶς τῇ πίστει ἀμετακίνητοι διαμείνατε· καὶ μὴ ματαιολογίας καὶ Αφανισμένας ζητήσεις μετὰ τοῦτο ὑπομείνητε ἀκούειν τοὺς κληρικοὺς ἢ τοὺς λαϊκοὺς ὑμῶν. "Ηδη γὰρ ἅπαξ τύπον ἐδώκαμεν, ἵνα ἡ γινώσκων ἑαυτὸν Χριστιανὸν ἐκεῖνο φυλάττοι ὅπερ παρὰ τῶν ἀποστόλων παρεδόθη, λέγοντος τοῦ ἁγίου Παύλου, Εἴ τις ὑμᾶς εὐαγγε λίζεται παρ' ὅ παρελάβετε, ἀνάθεμα έστω. Ο γὰρ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ὁ Κύριος ἡμῶν, τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων διὰ τοῦ βίου πάθους πληρεστάτην ἀπέδωκε τὴν σωτηρίαν, ἵνα ὅλον τὸν ἄνθρωπον, ταῖς 1 1 Cor. 1, 12. CAPUT XVII. Inhumanationis Synodalis epistola Damasi episcopi Romani, contra Apollinarem et Timotheum scripta. Sed enim Damasus, vir celeberrimus, ubi hanc quoque hæresin exortam esse cognovit, non Apollinarem modo, sed et Timotheum sectatorem ejus exauctoratum semel atque iterum proscripsit. Atque id episcopis Orientalibus per epistolam significavit: quam ut historiæ adnecterem, ex usu esse putavi. Ea de verbo ad verbum sic habet: Quod apostolica sedi 255 charitas vestra debitam exhibet observantiam, vobis ipsis plurimum, et maxime Ecclesiæ sanctæ eo honore tribuitis, filii reverendissimi, in qua considens sanctus Apostolus docuit, – quomodo nos quæ suscepimus gubernacula regere conveniat. Ac nos quidem judicio nostro, honore tanto inferiores sumus: verum tamen ea de causa, quocunque possumus modo, operam damus, si aliqua ex parte ad gloriam beatitudinis ejus accedere possimus. Scitote igitur, Timotheum jam olim impurum ac profanum Apollinaris hæretici disci. pulum, una cum impio ejus dogmate, a nobis exε auctoratum, damnatumque esse. Et haudquaquam credimus, reliquias ejus ratione aliqua in futurum robur accepturas. Sin vero serpens ille antiquus, qui extra Ecclesiam est, semel atque iterum morsu enectus, ad suam ipsius pœnam reviviscat, et ut mortifero veneno suo infideles quosdam pessumdet, tentare non desinat, eum perinde atque præsentem pesten declinate. Et simul memoria retinentes fidem Apostolicam, eamque in primis quæ Nic a Patribus in scriptum est relata, in fide gradu firmo immobiles fortiter atque perseveranter consistite. Et posthac clericos aut laicos vestros, vanas disceptationes, et abrogatas quæstiones, audire non patimini. Jam enim semel typum et formam proposuimus, ut quicunque se Christianum esse agnoscit, illud servet quod ab apostolis est traditum: sancto Paulo videlicet dicente: Si quis vobis evangelizaverit præter id quod accepistis,

anathema sit. Siquidem Christus Filius Dei, Domi- ἁμαρτίαις ἐνεχόμενον, πάσης ἁμαρτίας ἐλευθερώσῃ. nus noster, hominum generi per passionem suam plenissimam contulit salutem, ut hominem universum peccatis obnoxium a peccato omni liberaret. Hunc si quis sive in humanitate, seu in divinitate defectum aliquem habuisse dicat, diabolici is spiritus plenus, gehennæ se filium esse ostendit. Quid igitur denuo a me Timothei condemnationem petitis, qui et hic apostolicæ sedis judicio, præsente etiam Alexandrinæ urbis episcopo Petro damnatus est, una cum magistro suo Apollinari? Qui etiam in judicii die debitas pœnas et cruciatus sustinebit. Sin leviores quosdam homines, ille perinde atque spem aliquam habens, persuasione sua ducit, quicunque veram in Christum spem professione Apollinaris mutavit, 256 itidem ut ille peribit, dissimi, conservet incolumes. CAPUT XVIII. Aliud synodale ejusdem edictum, contra varias hæreses compositum. Enimvero quædam etiam alia, qui in magna urbe Roma congregati erant, adversus varias hærese scripsere. Ea necessario operi nostro inferenda esse duxi. Εt primum universalis fidei professionem Damasus papa ad Paulinum in Macedonia episcopum, qui etiam Thessalonicæ fuerat, misit Atque inter alia ille hæc quoque commemorat: •Quandoquidem post concilium Nicænum error iste emersit, ut quidam impuro ore dicere audeat, Spiritum sanctum per Filium esse: anathemate eos ferimus, qui non eum libertate omni, una cum Patre et Filio unius et ejusdem substantiæ et potestatis exsistere Spiritum sanctum prædicant. Ana. Ο Τοῦτον, εἴ τις ήτοι ἀνθρωπότητος ή θεότητος ἔλαττον ἐσχηκέναι εἴποι, πνεύματος διαβόλου πεπληρωμένος, τῆς γεέννης υἱὸν ἑαυτὸν ἀποδείκνυσι. Τί τοίνυν πάλιν παρ' ἐμοῦ ζητεῖτε τὴν καθαίρεσιν Τιμοθέου, δς καὶ ἐνταῦθα χρίσει τῆς ἀποστολικῆς καθέδρας, παρόντος καὶ Πέτρου τοῦ ἐπισκόπου τῆς ᾿Αλεξανδρέων πόλεω;, καθηρέθη ἅμα τῷ διδασκάλῳ αὐτοῦ ᾿Απολλιναρίῳ; ὺς καὶ ἐν ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως τὰς ὀφειλομένας τι μωρίας και βασάνους ὑπομενεῖ. Εἰ δέ τινας κουρα τέρους πείθει ἐκεῖνος ὥς τινα ἐλπίδα ἔχων, ὅστις τὴν ἀληθῆ ἐλπίδα τὴν εἰς Χριστὸν τῇ ὁμολογίᾳ μετα έβαλε, μετὰ τούτου ὁμοίως ἀπολεῖται, τῷ κανόνι της Εκκλησίας ἀντιπαλαίσας. Ο Θεὸς ὑμᾶς ὑγιαίνον. τας διαφυλάττοι, υἱοὶ τιμιώτατοι.» Ecclesiæ canoni reluctans. Deus vos filii reverenΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Ἕτερον συνοδικὸν τοῦ αὐτοῦ, σχεδιασθὲν κατὰ διαφόρων αιρέσεων. Καὶ ἄλλα δέ τινα συναθροισθέντες ἐν τῇ μεγάλη Ρώμῃ γεγράφασι κατα διαφόρων αἱρέσεων, ἅπερ ἀναγκαῖον ᾠήθην ἐντεῖναι τῇ συγγραφῇ· καὶ πρῶτον τὴν ὁμολογίαν τῆς καθολικῆς πίστεως, ἣν ὁ πάππας Δάμασο; πρὸς τὸν ἐπίσκοπον Παυλῖνον ἐν Μακεδο νίᾳ ἀπέστειλεν, ὅς ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐγένετο· ἐν οἷς καὶ τάδε διαγορεύουσιν· «Ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἐν Νι καίᾳ σύνοδον αὕτη ἡ πλάνη ἀνέκυψεν, ὥστε τολμάν τινα βεβήλω στόματι εἰπεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον γεν γενῆσθαι διὰ τοῦ Υἱοῦ, ἀναθεματίζομεν τοὺς μὴ μετὰ πάσης Ελευθερίας κηρύττοντας σὺν τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ τῆς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας τε καὶ ἐξουσίας ὑπάρχειν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Ομοίως δὲ ἀναθεματίζο μεν καὶ τοὺς τῇ Σαβελλίου ἀκολουθοῦντας πλάνῃ· τὸν αὐτὸν λέγοντας καὶ Πατέρα καὶ Υἱόν. Αναθεματ τίζομεν "Αρειον καὶ Εὐνόμιον, οἱ τῇ ἴσῃ δυσσεβεία, εἰ καὶ τοῖς ῥήμασι διαφέρονται, τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἓν εἶναι διισχυρίζονται. Αναθεματί ζομεν᾿ τοὺς Μακεδονιανούς, οἵτινες ἐκ τῆς ᾿Αρείου ῥίζης καταγόμενοι, οὐχὶ τὴν ἀσέβειαν, ἀλλὰ τὴν προσηγορίαν ἐνήλλαξαν. ᾿Αναθεματίζομεν Φωτεινόν, ὃς τὴν τοῦ Ἐβίωνος αἵρεσιν ἀνακαινίζων, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν μόνον ἐκ τῆς Μαρίας ὁμολο γεῖ. ᾿Αναθεματίζομεν καὶ τοὺς δύο Υἱοὺς εἶναι διισχυριζομένους· ἕνα πρὸ τῶν αἰώνων, καὶ ἄλλον μετά τὴν τῆς σαρκὸς ἐκ τῆς ἀειπαρθένου Μαρίας ἀνάλη themati itidem subjicimus Sabellii erroris sectalores, qui Patrem et Filium eumdem esse dicit. Anathemate jugulamus Arium et Eunomium, qui tametsi diversis verbis, pari tamen impictate, Filium et Spiritum sanctum unum esse confirmavit. Item Macedonianos, qui ex Arii radice succrescentes, non inpietatem, sed cognomen tantum mutarunt. Item Photinum, qui Ebionis hæresim renovans, Dominum nostrum Jesum Christum ex Maria tantum profitetur. Item eos qui duos esse Filios affirmant, alterum ante sæcula, alteruin post carnem ex perpetua virgine Maria assumptam. Anathemate præterea mactamus illos, qui Dei Verbum pro rationali anima in carne humana ver- ψιν. 'Αναθεματίζομεν κἀκείνους, οἵτινες ἀντὶ λογι· satum esse contendunt. Hoc ipsum namque Dei Verbum, non pro rationali et intellectuali anima in suo ipsius corpore fuit: sed nostram, hoc est rationalem et intellectualem sine peccato animam suscepit et servavit. Non minus anathemate persequimur eos qui dicunt, Verbum Dei a Patre extensione et contractione segregatum esse, et subsistere id non posse; aut qui finem id suum habiturum esse blasphemant. Eos porro qui ex ecclesiis in alias transeunt ecclesias: 257 tantisper alienos κῆς ψυχῆς διισχυρίζονται, ὅτι ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐστράφη ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ σαρκί. Αὐτὸς γὰρ οὗτος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐχὶ ἀντὶ τῆς λογικῆς καὶ νοερᾶςψυ χῆς ἐν τῷ ἑαυτοῦ σώματι γέγονεν· ἀλλὰ τὴν ἡμετέ ραν, τουτέστι λογικὴν καὶ νοεράν, ἄνευ τῆς ἁμαρτίας ψυχὴν ἀνέλαβε καὶ ἔσωσεν. ᾿Αναθεματίζομεν καὶ τοὺς λέγοντας τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ τῇ ἐκτάσει καὶ τῇ συστολῇ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς κεχωρίσθαι, καὶ ἀνυπόστα τον αὐτὸν εἶναι, ἢ μέλλειν τελευτῶν βλασφημοῦντας, Τοὺς δὲ ἀπὸ ἐκκλησιῶν εἰς ἑτέρας ἐκκλησίας μετα lu co forte conventu, de quo supra cap. 10. Sed is conventus Constantinopoli actus.

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. XII. ελθόντας ἄχρι τοσούτου ἀπὸ τῆς ἡμετέρας κοινωνίας a communione nostra esse ducimus, dum ad easdem. ἀλλοτρίους ἔχομεν, ἄχρις οὗ πρὸς αὐτὰς ἐπανέλθωσι τὰς πόλεις, ἐν οἷς πρῶτον ἐχειροτονήθησαν. Ἐὰν δέ τις, ἄλλου ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μετελθόντος, ἐν τόπῳ τοῦ ζῶντος ἐχειροτονήθη, ἄχρι τοσούτου σχο λάσει ἀπὸ τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος ὁ τὴν ἰδίαν πόλιν καταλείψας, ἄχρις οὗ ὁ διαδεξάμενος αὐτὸν ἀναπαύσηται ἐν Κυρίῳ. Εἴ τις μὴ εἴπῃ ἀεὶ τὸν Πατέρα καὶ ἀεὶ τὸν Υἱὸν καὶ ἀεὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι, ἀνάθεμα ἔστω. Ε' τις μὴ εἴπῃ ἀληθινὸν Θεὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀληθινὸν τὸν Πατέρα αὐτοῦ, καὶ πάντα δύνασθαι, καὶ πάντα εἰδέναι, καὶ τῷ Παν τρὶ ἴσον, ἀνάθεμα έστω. Εἴ τις εἴπῃ ὅτι ἐν σαρκὶ διάγων ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὅτε ἦν ἐν τῇ γῇ, ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ σὺν τῷ Πατρὶ οὐκ ἦν, ἀνάθεμα ἔστω. Ει τις εἴπῃ ὅτι ἐν τῷ πάθει τοῦ σταυροῦ τὴν ὀδύνην ὑπέμεινεν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς Λόγος, καὶ οὐχὶ ἡ σὰρξ σὺν τῇ ψυχῇ ἦνπερ ἐνεδύσατο, ἢ μορφὴ δούλου ήνπερ ἑαυτῷ ἀνέλαβεν, ὡς εἴρηκεν ἡ ἁγία Γραφή, ἀνάθεμα έστω. Εἴ τις μὴ εἴπῃ τὸν Θεοῦ Λόγου - θέντα σαρκὶ καὶ ἐσταυρωμένον σαρκί, καὶ θανάτου γευσάμενον σαρκί, γεγονότα το πρωτότοκον ἐκ τῶν νεκρῶν καθὸ ζωή ἐστι καὶ ζωοποιός, ὡς Θεός, ἀνάθεμα έστω. Εἴ τις μὴ εἴπῃ ὅτι ἐν τῇ σαρκὶ ἣν ἀνέλαβε, καθέζεται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾗ καὶ ἐλεύ σεται κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, ἀνάθεμα ἔστω. Εί τις μὴ εἴπῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶ ναι ἀληθῶς καὶ κυρίως, ὡς καὶ τὸν Υἱὸν ἐκ τῆς θείας οὐσίας καὶ Θεὸν Θεοῦ λόγον, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις μὴ εἴπῃ πάντα δύνασθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ πάντα εἰδέναι καὶ πανταχοῦ παρεῖναι, ὡς καὶ τὴν Υἱὸν καὶ τὸν Πατέρα, ἀνάθεμα έστω. Εἴ τις εἴποι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ποίημα, ἢ διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι, ἀνάθεμα έστω. Εἴ τις μὴ εἴπῃ πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὸν Πατέρα πεποιηκέναι, τουτέστι τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, ἀνάθεμα ἔστω. Εξ τις μὴ εἴπῃ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμντος μίαν θεότητα, εξουσίαν, θειότητα, δυναστείαν, μίαν δόξαν, κυριότητα, μίαν βασιλείαν, μίαν θέλησιν, καὶ ἀλήθειαν, ἀνάθεμα έστω. Εἴ τις τρία πρόσωπα μὴ εἴπῃ ἀληθινὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἴσα, ἀεὶ ζῶντα, τὰ πάντα κατέχοντα τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, πάντα δυνάμενα, πάντα κρίνοντα, πάντα ζωοποιοῦντα, πάντα δημιουρ γοῦντα, πάντα σώζοντα, ἀνάθεμα ἔστω. Εἴ τις μὴ εἴπῃ προσκυνητὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παρὰ πάσης τῆς κτίσεως, ὡς καὶ τὸν Γιὸν καὶ τὸν Πατέρα, ἀνάθεμα έστω. Εἴ τις περὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ και τις φρονήσῃ, περὶ δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οὐκ ἐρθῶς ἔχει, αἱρετικός ἐστι· ὅτι πάντες οἱ οἱρετικοί, περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος κακῶς φρονοῦντε;, ἐν τῇ τῶν Ἰουδαίων καὶ τῇ τῶν ἐθνικῶν ἀπιστία τυγχάνειν ἐλέγχονται. Εἴ τις δὲ μερίσῃ θεότητα, Θεὸν τὸν Πατέρα λέγων ἀνὰ μέσ ρος, καὶ Θεὸν τὸν Υἱὸν, καὶ Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διισχυριζόμενος τρεῖς Θεοὺς λέγεσθαι, καὶ οὐχὶ μίαν θεότητα ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, καὶ μίαν Quaedam exemplaria non habent, tres. in quibus primum ordinati sunt, urbes revertantur. Si quis vero, alio, ex uno loco in alium transeunte, in illius adhuc viventis locum sit per ordinationem surrogatus, tamdiu ille qui urbem suam reliquit, episcopali dignitate carebit, donec successor ejus in Domino obdormierit. Si quis non perpetuo Patrem et perpetno Filium, et perpetuo Spiritum sanctum esse dicat, anathema sit. Si quis non dicat, Filium genitumex Patre, hoc est, ex substantia ejus divina, anathema sit. Si quis non dicat, verum Deum esse Dei Filium, sic uti verum Deum Patrem ejus, et illum omnia posse, et omnia nosse, Patrique similem esse, anathemata sit. Si quis dicat, cum in carne degens Filius Dei in terris fuit, eumdem in cœlis et cum Patre non fuisse, anathema sit. Si quis dicat, in passione crucis Filium Dei et Deum Verbum, divinitate, et non carne una cum anima, quam in servi sibi assumpta forma, ut sancta Scriptura dixit, induit, dolorem pertulisse, anathema sit. Si quis non dicat Dei Verbum carne passum, et carne crucifixum, et carne mortem gustasse, primogenitum factum ex mortuis, pro eo atque vita est et vivificans, quippe Deus, analiema sit. Si quis non dicat, eum in carne quam assumpsit, ad dextram Patris sedere, in qua etiam adveniet judicaturus vivos et mortuos, anathema sit. Si quis non dicat, Spiritum sanctum vere et proprie ex Patre esse, quemadmodum et Filium, eumdemque Deum Dei Verbum, ex divina substantia, anathema sit. Si quis dicat, Spiritum sanctum non perinde omnia posse, omnia scire, et ubique terrarum adesse, ut Patrem et Filium, anathema sit. Si quis dicat, Spiritum sanctum creaturam, aut per Filium factum esse, anathema sit. Si quis non dicat, Patrem per Filium postea incarnatum et Spiritum sanctum creasse omnia, visibilia videlicet, et invisibilia. allathema sit. Si quis non dicat, Patris et Filii et Spiritus sancti unam deitatem, potestatem, divinitatem, potentiam, unam gloriam, unam proprietateni, unum regnum, unam voluntatem et veritatem, anathema sit. Si quis non dicat, tres esse veras personas Patris et Filii et Spiritus sancti, æquales, semper viventes, omnia et visibilia et invisibilia continentes, omnia potentes, omnia judicantes, omnia vivificantes, omnia creantes, omnia servantes, anathema sit. 258 Si quis non dicat Spiritum sanctum perinde atque Filium et Patrem ab omni creatura adorandum esse, anathema sit. Si quis de Patre et Filio recte sentiat, de Spiritu vero sancto hallucinetur, hæreticus est. Quoniam omnes hæreticos, de Filio Dei, et de Spiritu sancto perperam sentientes, iu Judæorum et ethnicorum infidelitate bærere constat. Si quis divinitatem dividat, sigillatim Deum Patrem dicens, et Deum Filium, et Deum Spiritum sanctum, et contendat tres deos dicendos esse, el non unum Deum propter unam divinitatem in tribus

8) subsistentiis, unamque potestatem, quam esse credi- δυναστείαν, ήνπερ εἶναι πιστεύομεν καὶ οἴδαμεν τοῦ mus et scimus, Patris et Filii et Spiritus sancti; aut e diverso subtrahens Filium et Spiritum sanctum, existimet solum Patrem Deum dicendum, vel unum ipsum Deum credendum esse, anathema sit. Nam nonien deorum et angelis, et omnibus sanctis, a Deo per gratiam impositum atque tributum est. De Patre autem et Filio et Spiritu sancto, propter unam et æqualem divinitatem, non deorum nomina, sed Dei nostri nomen significatur et declaratur. Ut credamus, nos in Patrem et Filium et Spiritum sanctum baptizari, et non in archangelorum aut angelorum nomina: sicuti hæreticos, aut Judros, aut ethnicos insanos. Ipsa igitur hac Christianorum est salus, ut fidem habentes Trinitati, ipsi Patri et Filio et Spiritui sancto, et baptizati in ipsam, unam scilicet Deitatem et potestatem et divinitatem et substantiam, in ipsum Deum credamus.» CAPUT XIX. De rebellione Maximi. Et ut Justina mater Valentiniani, negotium facesserit Ambrosio episcopo Mediolanensi, et populus propter eum seditionem moverit; et de Cleobulo subnotaris. quanagere, Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πάλιν ὑπεξελόμενος τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς μόνον ὑπονοήσῃ τὸν Πατέρα Θεόν λέγεσθαι ἡ ποιο στεύεσθαι ἕνα Θεόν, ἀνάθεμα ἔστω. Τὸ γὰρ ὄνομα τῶν θεῶν καὶ τοῖς ἀγγέλοις καὶ τοῖς πᾶσιν ἁγίοις παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐτέθη καὶ ἐχαρίσθη. Περὶ δὲ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος διὰ τὴν μίαν καὶ ἴσην θεότητα οὐχὶ τῶν θεῶν ὀνόματα, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐνδείκνυται, καὶ σημαίνεται, ἵνα πιστεύωμεν, ὅτι εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα μόνον βαπτιζόμεθα, καὶ οὐχὶ εἰς τὰ τῶν ὀρ χαγγέλων ὀνόματα, ὡς οἱ αἱρετικοί, ἢ ὡς Ἰουδαῖοι, ἢ ἐθνικοί παραφρονοῦντες. Αὕτη τοίνυν ἡ τῶν Χρισ στιανῶν σωτηρία ἐστὶν, ὥστε πιστεύοντες τῇ Τριάδι, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ βαπτιζόμενοι εἰς αὐτὴν, μίαν θειότητα καὶ δυναστείαν καὶ θεότητα καὶ οὐσίαν, εἰς αὐτὴν πιστεύωμεν.» Ταῦτα μὲν ἔτι Γρατιανοῦ περιόντο; ἐγένετο. Περὶ τῆς ἀναστάσεως Μαξίμου· καὶ ὡς Ιουστίνα ἡ μήτηρ Ουαλεντινιανοῦ, πράγματα παρείχεν Αμβροσίῳ τῷ ἐπισκόπῳ Μεδιολάνων· καὶ ὡς ἐστασίασε δι' αὐτὸν ὁ λαός. Καὶ περὶ Κλεο βούλου τοῦ ὑπογραμματέως. Ο πηνίκα δὲ τὰ τῶν εἰρημένων συνόδων ξυνέβαινε, Γρατιανῷ πρὸς τὸν κατ' Αλαμανοὺς πόλεμον κάτ μνοντι, Μάξιμός τις ἐκ τῶν κατὰ Βρετταννίαν μερῶν ὁρμηθείς, τύραννος ήρη. Υφ' ἑαυτὸν δὲ τὴν ἡγε μονίαν Ρωμαίων ἅπασαν θεῖναι διανοούμενος, πρῶτ τον μὲν Ουαλεντινιανῷ κομιδή νέῳ ἔτι καθεστηκότι, καὶ κατὰ τὴν Ἰταλίαν τὴν διατριβὴν ἔχοντι, ἐπιτίθε ται, Πρόβου τὴν τῶν ἐκεῖσε πραγμάτων διοίκησιν ἐπιτετραμμένου, ὅς τὴν ὕπατον ἀρχὴν διεχείριζεν· ὅτε καὶ Ἰουστίνα ἡ γυνὴ μὲν τοῦ μεγάλου Ουαλεν τινιανοῦ, τοῦ δὲ νέου μήτηρ, τὴν ᾿Αρειανῶν νότον πάλαι εἰσδεδεγμένη, ζῶντος μὲν τοῦ ἀνδρὸς, οὐκ εἶχε ταύτην παρρησιάζεσθαι, οὐδέ τι γοῦν βλάπτειν, οἱ ἐφρύνουν τὸ ἐμοούσιον· τῷ δὲ κομιδή νέῳ τῆς τοῦ παιδὸς ἡλικίας ἄρτι θαῤῥοῦσα, καταλαβοῦσα τὴν Μεδιόλανον, πράγματα παρείχεν ᾿Αμβροσίῳ τῷ πάνυ, οὗ μνεία, καὶ ἐν τοῖς ἀνόπιν ἐποιησάμην· καὶ τὰς ἐκεῖσε ἐκκλησίας ἐτάραττεν, ἐπιχειροῦσα νεωτερίζειν κατὰ τοῦ ἀληθοῦς δόγματος· περὶ πολλοῦ γὰρ πεHæc quidem Gratiano adhuc superstite acta. Cum autem synodi, quas diximus, celebrarentur, et Gratianus bello Alemanico occupatus esset, Maximus quidam ex Britanniæ partibus coortus, tyrannus exstitit. Εt quia universum Romanorum c imperium sibi subjicere in animo habuit. Valentinianum primum aggressus est, etiamnum adolescentulum, in Italia degentem: 259 cum quidem Probo, qui consularem obtinebat potestatem, rerum ibi administrandarum summa commissa esset. Quo tempore Justina etiam magni quidem Valentiniani conjux, junioris autem mater, Ariana dudum infecta labe, cum maritovivente de ea propalam non quid. quam agere, neque eos afligere qui ὁμουσίου, consub. stantialis, Gdem profitebantur, ausa fuisset, juvenili admodum filii atate tum confisa, Mediolani, quo se receperat, negotium Ambrosio magno, cujus supra quoque meminimus, exhibuit, et ecclesias ibi turbavit, novas adversus verum dogma res nolita. Magnopere namque, ut Ariminensis fides obtineret, η ποίητο τὴν ἐν Αριμίνῳ πίστιν μᾶλλον κρατεῖν· καὶ contendit. Et natura illecebris atque incscatioribus freta, hamum primum filio, quem ille tener adhuc, nequedum discrimen boni et mali habens, devoraret, præbuit. Conata vero etiam est Ambrosium in potestatem suam redigere: facile se rem quam volebat confecturam esse arbitrata, si illum expugnasset. Postquam vero ille magis etiam con traria docuit, et illam quidem ut a cœpto desisteret cohortatus est; Glio ejus, ut paternam simul et religionem et hæreditatem integram retineret, admonito: varietatem quoque dogmatum, quod videlicet eɔ quain mater induceret sententia prorsus cum Christi doctrina et apostolorum prædicatione pugnaret, proposuisset graviter id ferens Justina, τῷ τῆς φύσεως θαρρούσα δελέατι καταπιεῖν τὸ τῆς αἱρέσεως ἄγκιστρον, πρῶτον τῷ παιδὶ παρείχεν, άτε δὴ ἀπαλῷ ὄντι καὶ μηδεμίαν διάκρισιν ἔτι τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ χείρονος ἔχοντι. Επεχείρει δὲ καὶ ᾿Αμβρό σιον εἴσω θέσθαι, ἡγουμένη ὡς εἰ τούτου περιέσοιτ), Οα:τον ἀνύσειν τὸ σπουδαζόμενον. Ὡς δ' ἐκεῖνο; τού ναντίον μᾶλλον εἰσῆγε, κἀκείνην μὲν τοῦ τοιαῦτα ἐπιχειρεῖν παράγει παύεσθαι, τῷ δὲ παιδὶ τὴν πο τρῴαν πίστιν καὶ τὸν κλῆρον ἄσυλον διατηρεῖν ὑπετίθεί, καὶ τὸ τῶν δογμάτων διάφορον, ὡς τὰ μὲν εἰσα ηγούμενα τῇ μητρὶ ἄντικρυς τῇ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίᾳ καὶ τοῖς τῶν ἀποστόλων κηρύγμασι διὰ μάτ χης εἰσί· χαλεπήνασα Ἰουστίνα, ἀπάτῃ τὸν παῖδα μετήρχετο· καὶ ὡς ἄτε δὴ περιυβρισμένη, διέβαλε

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XII. affecta esset, episcopum apud illum calumniata est: et ut in eum etiam animadverteretur, postulavit. Atque ille calumniis eis credens, militarem manum misit, et Cetratorum agminibus ecclesiam cinxit: qui vi tandem, cum per irruptionem intra sacras ædes pervenissent, confestim Ambrosium correptum traxere, et in exilium agere voluere. Cæterum urbis multitudo illi circumfusa restitit: et mortem sibi perferendam potius statuit, quam ut sic antistitem suum tractari pateretur. Quare amplius ad iram commota Justina, decretum suum lege etism confirmare contendit. Itaque Cleobulumı, qui in decuria scribarum in sacrarum constitutionum tabulario militabat, ad se accivit et furore τὸν ἐπίσκοπον τῷ παιδί, καὶ τιμωρεῖν ἐδεῖτο. Ο δ' fraude puerum est aggressa. Εt veluti contumelia ἀληθεῖς εἶναι δείξας τις διαβολάς, στρατιωτῶν πλῆ θος ἔπεμπε, καὶ λόχοις πελταστῶν τοὺς ἐκκλησιασ τικοὺς περιβόλοις ἐκύκλου. Ἐπεὶ δὲ μόλις βίᾳ εἰστριβόμενοι εἴσω θυρῶν ἐγένοντο τοῦ νεώ, εἷλκον εύ θὺς τὸν ᾿Αμβρόσιον, καὶ ὑπερόριον ἄγειν ἐσπούδαζον. Ἀλλ᾿ ἀντέσχον τὸ πλῆθος τῆς πόλεως περιχυθέντες αὐτῷ· καὶ θανεῖν ᾑροῦντο μᾶλλον, ἢ οὕτως ἔχοντα τὸν σφῶν ἱερέα περιιδεῖν. Ἐντεῦθεν δ᾽ εἰς μείζονα τὴν ὀργὴν ἐξαφθεῖσα ἡ Ἰουστίνα, καὶ νόμῳ τὸ δόξαν κρατῦναι διισχυρίζετο. Καὶ δὴ μετάκλητον εποίει Κλεόβουλον, ἄνδρα ἐπὶ τοῖς τῶν θεσμῶν γραμμα τείοις ἐντεταγμένον· καὶ θυμῷ ζέουσα, ὅσον τάχος ἐλθεῖναι νόμον ἐπέτρεπε, στερητέα γε πάσῃ Εκκλησίᾳ τὰ ἐν ᾿Αριμίνῳ δόξαντα εἶναι. Ἐκεῖνον δὲ τὴν πρᾶξιν ὑποπαραιτούμενον (τῆς γὰρ ὁμυουσίου πι. fervens, quamprimum legem edi jussit, ut ecclesi στεως ήν), μείζονα δώσειν υπισχνείτο τιμὴν, εἴ γε πράξεις, δελεάζουσα. Ἀλλὰ πείθειν καὶ οὕτως ἥκιστα εἶχε τὴν γὰρ οἰκείαν ζώνην περιελών, πρὸ τῶν που δῶν ἐτίθει τῇ βασιλίδι, μήθ' ήν είχε, μήτε μην μεί ζονα ἐπὶ μισθῷ ἀσεβείας ἔχειν αἱρούμενος. Ως δὲ καὶ ἔτι ἐνίστατο, μὴ ἄν ποτε μεταθέσθαι τῆς δόξης ἐς πλεῖστον ἰσχυριζόμενος· ἑτέρους καλέσατα, τον. νόμον εὐθὺς ἐξετίθετο. Διηγόρευε δὲ ἀδεῶς συνιέναι τοὺς τὰ ἴσα φρονοῦντας τοῖς ἐν 'Αριμίνῳ συνελθοῦ σιν, ἔπειτα ἐν Κωνσταντινουπόλει· τοὺς δ᾽ ἑτέρως δοξάζοντας καὶ ἐμποδὼν γεγενημένους, καὶ ἕτερα τῷ ἀρτίως τεθέντι βασιλικῷ νόμῳ δεησομένου;, θάνα τον τὴν ζημίαν εἶναι. omnes in decretis Ariminensibus acquiescerent. 260 Quod ubi ille facere detrectavit, erat enim ὁμοουσίου, consubstantialis, fidei studiosus, honinem inescatione alliciens, ampliorem illi, si quod ipsa juberet, fecisset, honorem est pollicita. Verum ne ita quidem id illi persuadere potuit. Cingulum nanque suum sibi detractum ad pedes principis feminæ deposuit, neque eum ipsum quem habebat, neque splendidiorem etiam, tanquam impietatis præmium, honorem retinendum esse ratus. Sed enim cum insuper ei magis instaret, atque ille nunquam se sententiam mutaturum esse vehementer confirmaret, aliis evocatis, statim legem com posuit. Constituit autem, ut tuto atque libere, qui eadem sentirent, quæ episcopi Arimini, ac deinde etiam Constantinopoli congregati statuissent, conventus haberent. Quod si qui diversæ essent opinionis, illisque obsisterent, et aliud quam nova ista imperialis constitutio mandaret, petere auderent, eos morte mulctandos esse sanxit. Περὶ Γρατιανοῦ, ὡς δόλῳ ἀνηρέθη ὑπὸ Ανδραγαθίου· καὶ ὡς Ουαλεντινιανὸς ὁ νέος τὸν τύραννον δεδοικώς, ἐς Ιλλυριούς ἧκεν. Ἐν τούτοις δ' ούσης τῆς τοῦ βασιλέως μητρὸς, καὶ διὰ πολλῆς ποιουμένης σπουδῆς τὸν εἰρημένον νόμον κρατύνειν, φήμη διέτρεχε δόλω Ανδραγαθίου, δς τοῦ τυραννήσαντος Μαξίμου στρατηγὸς ἦν, Γρατιανὸν ἀντρῆσθαι τὸν βασιλέα. "Ανδραγάθιος γὰρ ουτος ἐφ' ἁρμαμάξῃ (κλίνη δ' ἂν εἴη τοῦτο βασιλικὴ φορείῳ προσεοικυία) οχούμενος ἀπεκρύβη, ἣν ἡμίονοι ἐπεφέροντο· καὶ ταῖς ἡγουμένοις τῶν δορυφόρων λέγειν ἐκέλευεν, ὡς ἡ τοῦ βασιλέως εἴη Γρατιανού γαμετή, καὶ εἰς ἐκεῖνον λαμπρῶς προπομπεύουσα ἄγεται. Γρατιανὸς δὲ τοῦτο μαθών, ὡς ἔναγχος γήμας, νέος τε ὢν καὶ ἐρωτικῶς πρὸς τὴν γυναῖκα ἔχων, ὑπὸ σφοδρᾶς τῆς ἐφέσεως ταύτην θεάσασθαι, ἀπερισκέ πτως περὶ Λουγδοῦνον πόλιν τῶν Γαλλιῶν, τὸν που ταμὸν διαβὰς, εἰς τὰς τοῦ πολεμίου χεῖρας ἐμπίπτει, καθάπερ τυφλής. Εκπηδήσας γὰρ τοῦ φερέτρου ὁ Ανδραγάθιος, τὴν Γρατιανὸν εὐθὺς συνέσχε· καὶ οὐκ εἰς μακράν γε διεχειρίζετο τὸν καλὸν ἀριστέα. "Ο; Preclarum est apudl Theodor. lib. v, cap. 13, Ambrosii ad Valentinianum juniorem verbum: Tum juvenis indignatus, propalam e templo Ambrosium exire jussit. At ille, Libens id, inquit, non fecero. CAPUT XX. De Gratiano, ut dolo ab Andragathio sit interfectus: et ut Valentinianus junior tyrannum Maximum timens, in Illyricum pervenerit. Cum in hoc sic imperatoris mater esset, et studio omni in id incumberet, ut constitutio ejusmodi servaretur, faina increbuit, Andragathii dolo, qui Maxini tyranni dux erat, Gratianum imperatorem necatum esse. Andragathius enim iste in curru lecticae imperiali persimili, ad quem nulæ juncte erant, latens vehebatur. Jusserat is satellitum Gratiani ductoribus renuntiari, imperatoris adesse conjugem, ut scilicet et ille cum apparatu magi fico obviam honoris causa progrederetur. Id ubi Gratianus audivit, quod non ita pridem eam duxisset, et juvenis esset, mulieren:que vehementer amaret, desiderio ejus videndæ ingenti accensus, apud Lugdunum Galliæ urbem, satis inconsiderate amne superato, in hostiles manus, perinde atque cæcus esset, incidit. Andragathius namque lectica exsiliens, Gratianum statim comprehendit: et brevi post, eum ut bellatorem atque victorem optimum Neque enim lupis ovium caulam prodam, neque blasphemis templum divinum concedam. Quod si necare me vis, in ipsa ecclesia in me ensem aut cvspidem stringe. Perlibenter enim cædem eam tulero.

interfecit. 261 Qui urbes suas moderate et juste σωφρόνως καὶ δικαίως τὰς πόλεις ιθύνων, καὶ τὴν administrans, et paternam fidei opinionem adaugens, ita vitam sine liberis finiit, viginti et quatuor annos natus: cum annis quindecim una cum Theodosio, solus autem anno uno et mensibus sex imperasset. Ea cladle renuntiata, Justira iram adversus Ambrosium suam remisit. Porro Maximus ingenti atque forti exercitu ex Britannis, et finitimis corum Gallis et Celtis, aliisque loca ea incolentibus populis coacto, in Italiam ducebat, Valentiniani etiam junioris imperium ibi in potestatem suam perventurum, esse arbitratus. Jam enim, quod Gratianus habuerat, obtinebat. Copias autem eas ducebat, illo quidem sub prælextu, ut ne quid de patriis dogmatibus per res novas immutaretur, et ut ecclesiam constitueret atque ordinaret: von enim, qua Ambrosio a Justina acciderant, ignorabat: revera autem omnem, quod dicitur, lapidem movens, illud agebat, ut tyranni opinionem a se amoliretur, et Romanorum imperium non tam vi quam legibus sibi parasse videretur. Itaque ad Valentinianum scribens, imperatorem se renuntiatum esse significavit: et eum simul, ut bellum cum vera pietate gerere supersederet, paternamque religionem integram atque illæsam conservaret, cohortatus est: litteris eis etiam, nisi obsecundaret, minis additis. Ea porro verba factis ipsis comprobavit. Cum exercitu enim, quem secum habebat, Mediolanum versus, ubi ille erat, progressus est. Valentinianus autem expeditione atque adventu tyranni cognito, ne quid se indignum pateretur, veritus in Illyricum profugit. Atque inde Thessalonicam venit: experientia edoctus, quem malernorum consiliorum perceperit fructum. Fuit cum cɔ ibi et mater et præfectus Probus. Valentinianus etiam temporum necessitate adductus, vel invitus imperialia Maximi, a quo ad eum legati venerant, insignia admisit. πατρώαν δόξαν τῆς πίστεως αύξων, οὕτως ἅπαις έτελεύτα τὸν βίον· ἀμφὶ εἴκοσι καὶ τέσσαρα διαγεγονώς ἔτη, πεντεκαίδεκα δ᾽ ἐκ τούτων βεβασιλευκώς. Της δὲ τοσαύτης συμφοράς ἀγγελθείσης, καὶ Ἰουστία τῆς κατὰ ᾿Αμβροσίου ὀργῆς ἔληγεν. Ὁ δὲ Μάξιμο; πολλήν τινα καὶ οὐκ ἀγεννῆ στρατιάν ήθροικὼς ἔκ τι Βρετταννῶν καὶ τῶν ὁμόρων αὐτοῖ; Γαλατῶν Κελτῶν τε καὶ τῶν ἄλλως προσοικούντων τῇ δε ἐθνῶν, ἐπὶ τὰ πρὸς Ἰταλίαν ᾔει, εἴσω θέσθαι καὶ τὴν τοῦ νέου ἀρχὴν εὐαλεντινιανοῦ δοκιμάζων, ἤδη γὰρ τὴν Γρατιανοῦ ἔχειρώσατο. Καὶ ἐκίνει τὴν δύναμιν, πρ'- φάσει μὲν, ὡς μή τι δῆθεν νεωτερισθείη περί τα πάτρια δόγματα καὶ τὴν τῆς ἐκκλησίας κατάστασιν καὶ γὰρ ἔγνω τὰ τῷ ᾿Αμβροσίῳ ἐξ Ἰουστίνης συμ βάντα· τὸ δ᾽ ἀληθὲς, τὸ τύραννος εἶναι δῆθεν ἀποσειόμενος, πάντα κάλων εκίνει πραγματευόμενος, τὴν βασιλείαν Ρωμαίων νόμῳ καὶ οὐ βίᾳ περιποιήσασθαι ἑαυτῷ. Καὶ δὴ γράφων Ουαλεντινιανῷ, τὴν ἀναρξη σιν εδήλου παρηγγύα τε ἅμα καὶ τὸν κατὰ τῆς εὐσεβείας πόλεμον διαλύειν. Ἔτι δὲ παρήνει τὴν πα τρώαν εὐσέβειαν διαφυλάττειν ἀλύμαντον· καὶ ἀπει λὴν δὲ προσετέθει τοῖς γράμμασιν, εἴ γε μὴ πείθοιτο. Αμέλει καὶ τοῖς λόγοις ἐπετίθει τὸ ἔργον. Τὴν γὰρ περὶ αὐτὸν δύναμιν ήθροικώς, ἐπὶ τὴν Μεδιόλανο ὥρμησεν, ἔνθα κἀκεῖνος ἦν. Ὁ δὲ μαθὼν τοῦ τυράν νου τὴν ἔφοδον, δείσας μή τι πάθοι τῶν ἀπρεπῶν, εἰς Ιλλυριούς ᾤχετο φεύγων· ἐκεῖθεν δὲ εἰς Θεσσαλονί κην ήκε, πείρα μαθών, τίνων ἐκ τῆς μητρικῆς ἀπο άνατο συμβουλῆς. Ηκε δὲ αὐτῷ καὶ ἡ μήτηρ, καὶ Πρόβος ὁ ὑπαρχος. Τῇ δὲ τοῦ καιροῦ ἀνάγκῃ πεισθεὶς Ουαλεντινιανός, τὰ τῆς βασιλείας Μαξίμου καὶ ἄκων προσίετο σύμβολα, πρέσβεων ἐκεῖθεν ἡκόν262 CAPUT XXI. Ut Theodosius sine pugna et sanguine tyrannum vicerit, et de fama ab Arianis contra Theodosium sparsa: et de Symmacho philosopho, et ut Theodosius venia sit dignatus. Laudatissimus imperator Theodosius, ubi viiit quæ adversus Ambrosium, rerum novandarum studio incepta atque perpetrata fuerant, et simul de tyranni legatione, et preterea quæ litteris suis significaverat, scripsit profugo juniori imperatori, non mirandum esse, quod in tanto metu imperator is esset; tyranno autem tantum suppetierit virium, ut imperatorem in fugam verterit. Ille enim, inquit, rectæ fidei opinioni subsidium fert imperator vero, dum rectam sententiam oppugnat, contra Deum bellum movet. Et tu quidem cœlesti armatura nudatus, fugæ te commisisti ille autem recta opinione munitus, suDe motu Germanico anni 1546 versiculi: Causam consiliis texitis improbis. Qualem perdomita jam prope Gallia Omni, cum peteret Harte tyrannico Urbes Maximus Italas, p των. Ως Θεοδόσιος ἁμαχεὶ τοῦ τυράννου περιεγένετο· καὶ περὶ τῆς φήμης τῶν ᾿Αρειανῶν· καὶ περὶ Συμμάχου τοῦ φιλοσόφου ὡς συμπαθείας ἠξίωτο. Θεοδόσιος δὲ ὁ πανεύφημος βασιλεύς, μαθὼν ὅσα τε ενεωτερίσθη Αμβροσίῳ, καὶ τὰ ἐπ' ἐκείνῳ γεγενημένα, ἔτι δὲ καὶ τὴν τοῦ τυράννου πρεσβείαν, καὶ ὅσα τοῖς γράμμασι διελάμβανε, τῷ δραπέτῃ καὶ νέῳ έγραφε βασιλεῖ, μὴ χρῆναι θαυμάζειν, εἰ τῷ μὲν βασιλεῖ τοσοῦτον ὑπεστι δέος· ὁ δὲ τύραννος οὕτω κρατεῖ, ὡς καὶ φυγάδα βασιλέα ποιεῖν· Ἐκεῖνος μὲν γάρ, φησί, τῇ ὀρθῇ δόξῃ ἐπικουρεῖ· ὁ δὲ βασιλεύς Θεῷ διὰ τῆς ὀρθῆς πεπολέμηκε δόξης, αὐτῇ ἀνθ στάμενος. Καὶ σὺ μὲν τῆς ἄνωθεν πανοπλίας γυμνω θεὶς, ἀπέδρας· ἐκεῖνος δὲ τῇ ὀρθῇ δόξῃ φραττόμε νος, περιγίνεται καὶ τοῦ δεσπότου κρατεῖ· τῇ γὰρ εὐσεβείᾳ πάντως καὶ ὁ ταύτης νομοθέτης συμπαρεί Sacrorum titulo perfida filio Justine aria ferox acrius inferens: Victus succubuit qui sine prælio, A: divum non sine numine.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XII. ναι φιλεῖ. Ταῦτα μὲν οὖν καὶ πόρδω ὢν ἀπέστελλε perior est, et herum suum vincit. Prorsus enim Θεοδόσιος· οὐ πολλῷ δ' ὕστερον καὶ στρατιὰν ἀξιόμα χον ήθροικώς, καὶ οὗτος ἔπεισι τῷ τυράννῳ· ἐδεδίε: γὰρ μὴ καὶ περὶ τὸν νεώτερον βασιλέα τι διαπράξηται Μάξιμος· κἀντεῦθεν κραταιωθείς, καὶ τὴν τῆς Εω πᾶσαν ἀρχὴν ὑπ' αὐτὸν θείη. Ἐν ταυτῷ δὲ καὶ πρεσβεία Περσῶν ἧκεν εἰρήνην ἐξαιτουμένη. Προστ γίνεται δ' αὐτῷ τηνικαῦτα καὶ παῖς ἕτερος ἐκ Πλακίλλης αὐτῷ γεννηθεὶς τῇ ἐνάτῃ τοῦ Σεπτεμβρίου μήνος, ὃν Ονώριον κατωνόμασε. Λαμπρῶς δὲ τὰ κατὰ τὴν στρατιὰν ἐξαρτίσας, τὸν υἱὸν ᾿Αρκάδιον τῇ Κωνσταντίνου καταλιπών, αὐτὸς τὴν Θεσσαλονίκην κατέφθανε· καὶ Οὐαλεντινιανῷ συγγενόμενος, πρῶτα μὲν τὴν ψυχὴν αὐτῷ ἐθεράπευε, τὴν πατρῴαν πίστιν ἀνασωσάμενος, καὶ τὴν ἐκ μητρὸς ἐπεισρυεῖσαν νέο σον ἐξήλαυνεν· ἔπειτα δὲ θα ῥεῖν παρηγγία, καὶ μὴ ἐπὶ τῇ ἀρχῇ δεδιέναι. Καὶ τοὺς μὲν παρὰ Μαξίμου έχοντας πρέσβεις οὔτ᾽ ἀπετείετο πάμπαν, ἀλλ' οὐδὲ προσίετο ἐς τὸ φανερόν. Τὰς δὲ δυνάμεις ἀναλαβὼν, εἰς τὴν ἑσπέραν πρὸς τὴν Ἰταλίαν ἐχώρει. Φήμα: δ' ἐκεῖθεν πρὸς τὸ ἑκάστῳ δοκοῦν ἀφικνοῦντο. Φι λοῦσι γὰρ οἱ ἄνθρωποι καὶ περὶ ὧν ἥκιστ' ἐπίσταν ται, λόγους πλάττειν· καὶ μάλιστα εἰ καί τισι προς φάσεσιν εἰλημμένοι όντες τυγχάνουσι, τὰς περὶ ὧν σπουδάζουσι φήμα; ἐξάπτειν, ἅτε δὴ νεωτέρων προ γμάτων ἀεὶ ὀριγνώμενοι. "Ο δὴ καὶ τηνικαῦτα τοῖς ἀνὰ τὴν Κωνσταντίνου συνέβαινε. Περὶ γὰρ τοῦ που λέμε, ἄλλος ἄλλο τι ἐθρύλλει πλάττων, πάντες δὲ τα χείρω μᾶλλον ἐπῆγον, καίπερ μηδενὸς τῷ του λέμῳ γεγενημένου, αὐτοὶ ὡσανεί παρόντες τοῖς πε πραγμένοις τὰ συμβαίνοντα δῆθεν ἐστύρουν. Οἱ δ' Αρειανοί θυμομαχοῦντες ὡς τῶν ἐκκλησιῶν ἀπεληλαμένοι, ἐλογοποιουν ὡς ὁ τύραννος μᾶλλον ἐπικρα τέστερος τοῦ βασιλέως ἐγένετο, καὶ τόσοι καὶ τόσοι τῶν ἡμετέρων πεπτώκασι· καὶ ὅτι ὅσον ούπω, καὶ αὐτὸς ὁ κρατῶν ὑπὸ χεῖρα τῷ τυράννω, πεσεῖται. Καὶ ἄλλων δέ τινων ἐπιγενομένων, τὰ παρ' αὐτοῖς πλατ τόμενα ὡς ἀληθῆ γε είναι ᾤοντο, καὶ ὁμολογούμενα. Ἐτεῦθεν τοίνυν παραλόγῳ φύγῃ θαρρήσαντες, άθριον εἰσδραμόντες, κατὰ τῆς τοῦ ἐπισκόπου Ν3. κταρίου οἰκίας πῦρ ἐνιέντες, ταύτην ἐνέπρησαν· ότιπερ τῶν ἐκκλησιῶν αὐτὸς ἐγκρατής ἦν. Τοῦτα μὲν τοιοῦτον ἐγένετο· τῷ δὲ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ τὰ τοῦ πολέμου κατὰ γνώμην έχώρει. Οἱ γὰρ ὑπὸ τὸν τύ ραννον στρατιῶται τὸ τῆς παρασκευῆς Θεοδοσίου ἀξιόμαχον δείσαντες, καὶ τῇ φήμῃ καταπλαγέντες, τὸν τύραννον συλλαβόμενοι, ὑπὸ τοὺς πόδας τῷ βασ σιλεῖ ρίπτουσιν· ὃν ἐκεῖνος, ἀδικεῖν νομίσας τὰς πρὸς Γρατιανὸν συνθήκας, εἰ μὴ ποινὴν εἰσπράξαιτο τῆς ἐκείνου σφαγῆς, εὐθὺς αὐτὸν ἀναιρεῖ. Ὁ δὲ τὸν Γρατιανὸν δόλῳ ἀνελών Ανδραγάθιος, τὰ κατὰ τὸν Μάξίμου διαγνούς, σὺν αὐτοῖς ὅπλοις εἰς τὸν παραβρέ οντα ποταμὸν ἥλατο, καὶ ἀπεπνίγη φθαρείς. Η δὲ ἀρχὴ τῷ νέῳ Ουαλεντινιανῷ ἅπασα σέσωσται. Οὕτω δὲ τὸν πόλεμον διαθέμενος Θεοδόσιος, σὺν τῷ νεω Conferat mihi, quæso, pius prudensque lector, cum tyrannide Maximi istius, per circumstantias omnes seditionem errebellionem Germanicam, ejusque exitum, quem an. 1546 et 1547, vidimus; PATROL. GR. CXLVI veræ pietati auctor et legislator ejus adesse solet. Atque hæc quidem, cum longe adhuc abes. set, Theodosius ad Valentinianum scripsit. Brevi vero post, exercitu strenuo collecto, contra lyrannum duxit. Metuebat namque, ne contrā juniorem imperatorem Maximus rem etiam recte gereret, atque inde majoribus comparatis viribus, Orientis etiam imperium sibi subjiceret. Fuit tum Persarum apud eum legatio, pacem petens. Filius quoque alter ex Placilla ei nono Septembris mensis die natus est, quem Honorium nominavit. Sedenim exercitu rebus omnibus magnifice instructo, et Arcadio filio Constantinopoli relicto, Thessalonicam profectus est, ubi Valentinianum convenit. Et primum animan ejus, fide paterna restituta, et morbo materno depulso, curavit: deinde bono etiam animo esse, neque de imperio metuere eum jussit. Legatos autem qui a Maximo venerant, neque rejecit prorsus, neque propalam admisi. Copiisque receptis, ad Occidentem in Italiam contendit. Fama vero inde, pro eo atque cuique visum erat, afferebatur. Consueverunt enim homines etiam de rebus quas ignorant, sermones confingere, et majores quoque, præcipue si quam habent causam et prætextum, de eis quibus fa- · vent, rumores excitare, ut qui rerum semper novarum cupidi sunt. 263 Quod tum quoque Constantinopoli accidit. De bello enim alius aliud commentus; in vulgus id spargebat, omnes vero deteriora magis nuntiabant. Et quamvis nemo bello interfuisset, perinde tamen atque in re præsenti bellum geri vidissent, quæ ibi accidissent, narrabant. Porro Ariani, qui ab écclesiis repulsi fuerant, in animis ipsi suis bellum agitantes, rumores serebant, imperatorem scilicet a tyranno vietum, et tot atque tot nostrorum cæsos esse; primo quoque etiam tempore imperatorem ipsum in tyranni manum perventorum. Et cum alia quædam insuper vulgarentur, quæ ab eis excogitata fuerant, pro veris certisque rebus habebantur. Proinde concursu ingenti facto, vecordi confidentia et impetu, in episcopi Nectarii ædes ignem injecerunt, easque incenderunt, propterea quod ecclesias is inoderaretur. Atque hæc quidem sic agebantur. Imperator autem Tbeodosias bellum ex sententia gessit. Milites namque quos tyrannus habebat, apparatum bellicum et ingentes Theodosii copias veriti, ipsaque adeo fama eorum territi tyrannum caplum ad imperatoris pedes abjecere Εt Theos dosius, quod se Gratiano, quocum foedus pepigerat, injuriam, si lyranno parceret, neque ab eo cædis patratæ pœuas sumeret, facturum esse putaret, confestim illum necari Jussit. Andragathius vero, qui Gratianum fraude circumventum occideEt et rem prorsus eandem inveniet. Mores rediisse, qui Theodosii fuere tempore jures, pessimos, cum Maximus bello periret imperii sociis 'rebellis.

rat, ubi quid Maximo accidisset, cognovit, cum τέρω βασιλεῖ τὴν Ῥώμην ώς νικηφόρος κατέλαβε, ipsis armis in præterfluentem amnem insiluit, atque ibi interiit. Ita Valentiniano juniori imperium omne restitutum est. Et Theodosius bel'o feliciter confectó, cum imperatore juniore Romam victor ingressus, clarissimum lætus egit triumphum. Recte etiam is in Italia Mediolanensem constituit atque ordinavit Ecclesiam, cum e vita commodum Justina excessisset. Theodosius, cum adhuc Rome esset, e Constantinopoli eo ad se filium Honorium, valde adhuc tenerum, adducendum curavit. Et cum Romæ victoriæ sacra peregit, tum clementiam placabilitatemque suam manifesto declaravit: potissimum vero in Symmacho exconsule. llic 264 namque senatus Romani καὶ ἐπινίκιον κατήγαγε θρίαμβον εὐφραινόμενος Καλῶς δὲ ἄρα καὶ τὰ κατὰ τὴν ἐν Ἰταλίᾳ Ἐκκλησίαν διέθηκε Μεδιόλανον· τέλει γὰρ βίου καὶ Ἰου στίνα ἐχρήσατο. Ετι δ' ἐν τῇ Ῥώμη ὢν Θεοδόσιος, ἐκ τῆς Κωνσταντινουπόλεως κομιδή νήπιον ὄντα τὴν υἱὸν ᾿Αρκάδιον μετεστέλλετο. Τοὺς δ' ἐπινικίους τι τῶν ἐν 'Ρώμῃ, καὶ τὴν σφετέραν ἀνεξικακίαν δήλην ἐποίει· καὶ μάλιστα ἐπὶ Συμμάχῳ τῷ ἀπὸ ὑπάτων. Οὗτος γὰρ πρῶτος ὢν τῆς ἐν 'Ρώμῃ συγκλήτου του λῆς, διὰ θαύματος ἦν τοῖς προσοῦσιν αὐτῷ ἀγαθοῖς, μάλιστα δ' ἐπῃνεῖτο ἐπὶ παιδεύσει λόγων Ῥωμαϊκῶν· πολλοὺς γὰρ καὶ ἄγαν ἀρίστους λόγους τῇ σφετέρα γλώσσῃ ἐξέδοτο. Γέγραφε δὲ καὶ πρὸς τὸν τύραννον Μάξιμον ἔτι περιόντα· οὗ χάριν ἔνοχος τῷ τῆς καθε princeps, in magna, propter egregia quae in eo σιώσεως ἐγεγόνει ἐγκλήματι. Δείσας τοίνυν τὴν και ταδίκην, ὡς εἰς κρησφύγετον τὴν Ἐκκλησίαν κατέ δραμεν. Οὕτω δ᾽ ἦν ὁ βασιλεὺς εὐλαβῶς περὶ τὸν Χριστιανισμὸν ἔχων, καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ πει θήνιος, ὡς μήτοι γε τοὺς τῆς ἴσης αὐτῷ πίστεως ὑπερτιμάν τε, καὶ τὸ δόξαν ἐκείνοις αἱρεῖσθαι ποιείν ἀλλὰ γὰρ καὶ Ναυατιανοὺς τὰ παραπλήσια τῇ θρησκείᾳ πλὴν ἑνὸς δοξάζοντας ἡμέρω; καὶ ἀστείως μάλα προσίεσθαι. Ὑπὲρ τοίνυν Συμμάχου Λεόντιος πρεσβεύων, ὃς τῆς ἐν Ῥώμῃ τῶν Ναυατιανῶν Εκκλησίας τηνικαῦτα ἡγεῖτο, οὐκ ἀπετύγχανε τοῦ σκοποῦ· ἐκείνῳ γὰρ τὴν χάριν ἀφοσιούμενος, συντ χώρει τῷ Συμμάχῳ τὸ ἔγκλημα· ὅς δὴ καὶ τῆς συγκ γνώμης ἀξιωθείς, τὸν ἀπολογητικὸν τῷ βασιλεῖ ἔσχει δίαζεν. Ὁ μὲν οὖν καθ᾿ ἑσπέραν πόλεμος τοιάνδε την ἀρχὴν ἐσχηκώς, τοιοῦτον αἴσιον καὶ τὸ τέρας ἐλάμ· βανε Θεοῦ πρυτανεύοντος. erant ornamenta, fuit admiratione, maximeque propter eloquentiam et peritiam Latini sermonis laudatus est. Multas enim, et admodum præclaras Romana lingua edidit orationes. Scripsit etiam ad Maximum tyrannum adhuc superstitem. Quam ob causam criminis perduellionis et læsæ majestatis reus factus, quod se damnatum iri metueret, tanquam ad asylum in ecclesiam confugit. Adeo autem imperator iste religiose Christianismum coluit, et asleo Ecclesia fuit obediens, ut non eos modo qui ejusdem cum eo essent fidei, magnopere honorarit, et praeclaram illis opinionem conciliare studaerit, verum etiam Novatianos, idem nobiscum una re excepta sentientes, civiliter et placide admiserit. Itaque Leontius Novatianorum ecclesiæ tum in Romana urbe antistes, qui deprecator apud eum pro Symmacho ſuit, spe sua frustratus non est. Nam ei gratificatus imperator, peccatum tantum Symmacho remisit. Qui veniam consecutus, orationem qua se defendit, ad imperatorem conscripsit. Et bellum quidem Occidentale tali initio cœptum, optatum, Deo bene adjuvante, habuit finem CAPUT XXII. De fadis consuetudinibus et moribus, quos ex arbe Roma ejecit imperator Theodosius. Theodosius imperator, cum in Italia moraretur, plurimum emolumenti in Romanam contulit urbem, cum ea quæ antea non habebat liberaliter tribuendo, tum pleraque quæ antiquitus ei erant fæda atque pudenda adimendo. Fuit enim Roma probrum quoddam tale; Erant ibi ædificia maxiula, in quibus annona urbis asservabatur. Qui vero prefecti eis erant, Romana lingua mancipes dici, temporis processu prædonum domicilia effecerant Cum enim ad latus cujusque dilicii, juxta loci situmi, in parte inferiori pistrinum esset, qui ci præfuere, tabernis constructis, in quibus etiam meretrices ad quæstum prostabant, per illas insidias. eis tendebant, qui annonæ comparandæ gratia ad domos eas veniebant. 265 Erant vero, qui eam tantum ob causam ut lada voluptati inservirent, eo accedebant. Machiua enim quadam ex prostibulo in pistrinum deferebantur. Potissimum vero peregre advenientibus et advenis hoc Soer. lib. v, cap. 18. Περὶ τῶν αἰσχρῶν συνηθειών, ἂς περιειλε τῆς Ρώμης ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος Βασιλεὺς δὲ διατρίβων ἐν Ιταλία, πλεῖστα τὴν Ρωμαίων ὤνησε πόλιν, τῷ μὲν τῷ δοῦναι φιλοτίμως ἃ μὴ πρότερον εἶχε, καὶ τῷ περιελεῖν τὰ προσόντα έκείνῃ μοχθηρὰ ἐκ μακροῦ, καὶ αἰσχύνης ἔμπλεω καθιστώντα. Μία δ᾽ ἦν αὐτῇ αἰσχύνη τοιαύτη· Μέσ γιστοι δόμοι κατὰ τὴν 'Ρώμην ἦσαν, οἷς ὁ τῇ πόλει χορηγούμενος σἶτος ἐτίθετο· οἱ δὴ τῶν οίκων τούτων τὴν ἀρχὴν ἔχοντες, οὓς 'Ρωμαίων φωνή,μάγκιπας ὀνομάζει, τῷ χρόνῳ προήκοντι λῃστήρια τοὺς οἴκους εἰργάσαντο. Ἐπεὶ γὰρ οἱ μυλῶνες τῆς τῶν τόπων θέσεως οὕτω διδούσης κατά βάθους ἦσαν πρὸ; πλευρὰν ἑκάστῳ οἰκήματι, οἱ τούτων προϊστάμενοι καπηλεία κατεσκευακότες, καὶ πόρνα; ἐν αὐτοῖς προστησάμενοι, διὰ τούτων ὥσπερ λόγου καθί στων τοῖς χρεία τροφῶν τοῖς οἴκοις ἐπερχομένο φο ῾Ησαν δὲ οἱ καὶ τῷ αἰσχρᾷ ἡδονῇ δουλεύειν ἐθέλει» μόνῃ ἐκεῖσε ἐγίνοντο μηχανῇ γάρ τινι διὰ τοῦ πολ νείου τῷ μυλῶνι ἐνέπιπτον· μάλιστα δὲ τοῦτο τοῖς ἐνδημοῦσ τῶν ξένων ἐπισυνέβαινε· καὶ οἱ οὕτως ἐπ1

ECC: ESIASTICE HISTORIA LIB. XII. λωκότες, ἀνάγκης ἐπικειμένης, ἀλεῖν διὰ βίου κατεί- accidebat. Qui deinde ad eum modum capui, et χοντο, μὴ τὴν ἐκεῖθεν λύσιν ποτῶς συγχωρούμενοι· ὡς καὶ τοῖς οἰκείοις παρεσχῆσθαι δόξαν, ότι πάλαι τεθνήκασι ταύτῃ τῇ ἄγρᾳ. Καί τις τῶν Θεοδοσίῳ στρατευσαμένων ἐνέπεσεν. Ὡς δ' ἥκιστα τούτῳ συν εχωρεῖτο ἡ ἔξοδος, καθὰ δὲ τὰ καὶ τοῖς λοιποῖς, τὸ παρὰ τῶν μερῶν ἠωρημένον ξίφος σπασάμενος, τοὺς ἐπέχοντας διεχρήσατο. Οι δ' ἄλλοι, δέει τοῦ μή τὰ ἴσα παθεῖν, συνεχώρουν ἐκείνῳ τὴν ἔξοδον. "Α δῆτα μαθὼν Θεοδόσιος, τοὺς μὲν κολάσει ὑπῆγε τοὺς δὲ ληστρικοὺς ἐκείνου: οἴκους καὶ τὰ πορνεία ἐκ βάθρων ἀνέτρεπε. Ταύτην μίαν αἰσχύνην τῆς βασιλευούσης τῶν πόλεων περιείλεν ὁ Θεοδόσιος· ἑτέραν δὲ τήνδε· Εἴ ποτε μοιχείας πάθει γυνὴ ἁλοῦσα ἔτυχεν, οὐκ ἐκκοπῇ τῆς ἁμαρτάδος, ἀλλὰ προσθήκη μᾶλλον τῆς ἀκρασίας τὴν τιμωρίαν Ῥωμαῖοι ἐπῆγον· βραχυτάτῳ γὰρ οἰκίσκῳ τὴν ἁμαρτήσασαν περικλεί οντες, ἔπειτ' ἀναιδώς εἴων τῷ βουλομένῳ τὴν ἀκόλαστον ἡδονὴν ἐκπληροῦν. Καὶ τὸ δὴ πάσης ἀτοπίας ἐπέκεινα, ὅτι καὶ κώδωνας ἀπῃώρουν κατὰ τὴν καιρὸν τῆς ἀκαθάρτου μίξεως· ὥστε σειομένους ἠχεῖ, ἵνα μὴ λάθῃ τοὺς ὅπου δή ποτε παριόντας τὸ δρώ. μενον, ἀλλὰ τῇ τῶν κωδώνων +χῇ ἡ μεθ' ὕβρεως τιμωρία γνωρίζοιτο. Ην καὶ ταύτην πυθόμενος ὁ σωφρονέστατος οὐκ ἤνεγκε βασιλεύς· ἀλλὰ καὶ τού την τὴν ἀναιδή συνήθειαν ἐξηφάνιζε, τὰ σείστρα παντάπασιν ἀφανίσας. Οὕτω γὰρ τὰ ἐφ᾽ ὕβρει οι ματα ἐκεῖνα εκάλουν· ἄλλοις δὲ νόμοις ὑποκεῖς0 γι τὰς οὕτως ἀλούσας ἐνομοθέτει. Τῶν μὲν δύο τούτων ἐφυβρίστων συνηθειῶν ὁ θειότατος βασιλεὺς τὴν Ῥω· c μαίων πόλιν ἀπήλλαξε· πάντα δὲ καταστησάμενος ὡς χρεών, τῇ μὲν Ρώμῃ τὸν Ουαλεντινιανὸν τὴν βασιλείαν ἐκεῖσε διέπειν ἀφῆκεν· αὐτὸς δὲ σύναμα τῷ παιδὶ Ονωρίῳ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἦλθε. necessitate circumventi, molere per vitam omnem cogebantur, usque adeò libertate et aliquo inde reditu negato, ut necessarii et propinqui eorum jamdudum cos fatis concessisse opinarentur. In hanc decipulam quidam etiam Theodosii miles incidit. Atque ubi illi quoque, sicuti et reliquis, abire inde non permitteretur, stricto quem ad femur suspensun gerebat ense, cos qui se retinebant, interemit. Et alii, ne idem paterentur, metu conterriti, abire eum sunt passi. Eam rem postquam Theodosius cognovit, nequam illos homines suppliciis subdidit, prædonumque latebras illas et lupanaria ex fundamentis ipsis evertit. Atque unam quidem hanc fœditatem in principe urbe sic Theodosius sustulit. Alteram autem illam: Si quando mulier in adulterio comprehenderetur, non coercitione criminis, sed potius accensione libidinis, Romani in cam animadvertebant. Domunculæ chim arctæ, quæ adulterium commisisset, inclusam, impudenter deinde impotentem cujuslibet voluptatem et petulantiam explere permittebant. Et quod omnem excedit absurditatem, tintinnabula sibi homines libidinosi, impuri concubitus tempore accommodabant, ut coinmota illa resonarent, et prætereuntes quandocunque flagitium tantum non lateret, sed potius tintinnabulorum sonitu pœna illa cum injuria et contumelia conjuncta indicaretur. Quam et ipsam ubi cognce vit, pudicissimnus non tulit imperator, sed tam im. pudentem et obscenam consuetudinem abolevit. Nam ei sistra (ita enim quæ ad tantam contumeliam exstructæ erant domunculae vocabantur) omnino evertit, et adulteras aliarum legum cœercitionibus constitutione lata subjecit. Duabus hisce contumelia plenis consuetudinibus divinissimus imperator urbem Romam liberavit. Et rebus omnibus recte constitutis, Romam quidem et imperium Occidentale Valentiniano administrandum reliquit: ipse vero cum Honorio filio Constantinopolim est reversus. Περὶ τῆς ἰσαγγέλου πολιτείας ᾿Αρσενίου τοῦ Μετ γάλου· ὃς τῶν βασιλέων διδάσκαλος πρότε ρον ἦν. Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον, ὁ βασιλεὺς τοῖς παισὶ διδάσκαλον ἀρετῆς ἐπιστῆσαι θελήσας, Αρσένιον ἐκεῖ ον οὗ τὸ κλέος τῆς ἀρετῆς εἰς πᾶσαν διέδραμε τὴν ὑπ' οὐρανὸν εὑρηκώς, ἐγχειρίζει τούτους αὐτῷ. Καὶ ἐς τοὺς παῖδας καταλαβὼν, ἁπάσης παιδείας καθηγητές γνωρίζετο, ἐλευθερίως ἀνάγων, καὶ πατρὶς τρόπον ἐπέχων αὐτοῖς· μηδὲ γὰρ δεδιέναι τὸ τῆς βασιλείας ὕψος ἐκείνῳ παρηγγία ή Θεοδόσιος, ἀλλ' ὅσα καὶ δούλοις αὐτοῖς χρῆσθαι. 'Ο δὲ τῇ πολλῇ μετριοφροσύνῃ τοὐναντίον μᾶλλον ἐποίει· ὡς καί ποτε τὸν βασιλέα, ἐξαπίνης εἰπιόντα τὸν δόμον, εὑρεῖν μὲν ἐκείνους σοβαρώς προκαθημένους, τὸν δ' Αρσένιον ἑστῶτα, καὶ τὴν διδασκαλίαν προσφέροντα χαλεπήναντα δ' ἐπὶ τούτῳ τὸν βασιλέα, ψιλῶσαι μὲν ἐκείνους τῶν παρασήμων· τὸ δ᾽ ἀοίδιμον ἐκεῖνο CAPUT XXIII. De angelica Arsenii Magni rita, qui antea imperatorum præceptor fuerat. 266 Sub idem tempus, imperator, liberis suis virtutis magistrum præficere volens, Arsenio illi, cujus gloria terram suh sole omnem pervagata est, invento, eos commisit: quibus ille susceptis, cum disciplina omni praeceptoris, tum liberali educ tione patris illis loco fuit. Imperator enim illum, ne quem ex imperii sublimitate conciperet metuni, sed illis potius ut servis uteretur, admonuerat. Tantum vero, ut id ille fecerit, abest, ut insigni modestia et moderatione diversum potius fecerit. Et cum derepente Theodosius ad eos aliquando venisset, pueros quidem cum splendore magnifico considentes, Arsenium autein inter docendum eis astantem reperit. Qua de causa imperator indignatus, cum illos insignibus principalibus nudaQuatuor ejus constitutiones exstant in C. sub tit. Ad. leg. Jul. de adult.

ζοντας ἑαυτοὺς διαθῶσι, Θεοῦ παιδείᾳ καὶ νόμοις κατηρτισμένους, δυνατὸς ἐκεῖνος καὶ τὴν βασιλείαν ἐγχειρίσαι αὐτοῖ;, πρὸς τὸ λυσιτελὲς ἡρμοσμένην ὧν ἄρχουσιν· εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ οὕτως ἀποβιῶναι μᾶλλον λυσιτελήσει ἢ ἄρχειν ἀπαιδεύτως καὶ σφαλερῶ.. Αλλ' ήχθετο τοιούτοις ἐμπεσὼν ὁ ᾿Αρσένιος μετά φροντις ὢν, καὶ ὄχλων ἄλλως καὶ θορύβων ἐπιεικῶς ἀνομίλητος· ὅθεν ἐδεῖτο Θεοῦ εὐπρεπῆ παρασχεῖν αἰτίαν, δυναμένην τῶν παρόντων ἀνεῖναι δεσμῶν. Καὶ ὅς θάττον παρείχεν. Ἐπεὶ γὰρ Ἀρκάδιος ἐπλημμέλησε πράγμα μὴ παραφθῆναι δυνάμενον, μέτεισιν ἐκεῖνον μάστιξι σωφρονίζων Αρσένιος. Ο δὲ τὴν ἄβριν μὴ ἐνεγκών, θάνατν ἐκείνου προσέμε λέτα. Μαθὼν δὲ ᾿Αρσένιος τὸ ἀπόῤῥητον, τὴν ἀλα ζόνα περιβολὴν ἐκείνην ἀποδυσάμενος, θάττον προς τὴν Σκήτιν ἀνέτρεχε· καὶ φωνῆς ἄνωθεν ηχούσης ήκουεν, «Αρσένιε, φεύγε τοὺς θορύβους, καὶ σώνῃ. Καὶ ζῶντος μὲν Θεοδοσίου ἐλάνθανεν, Αρκαδίου δὲ παρελθόντος εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐγνωρίζετο τὸν ἀγγε λικὸν μετιών βίον. Οθεν βασιλεὺς αὐτῷ γράφων, εὐχήν τε ᾔτει καὶ συγγνώμην τῷ ἁμαρτήματι. Ανηκέ τε τὸν τῆς Αἰγύπτου ἅπαντα φόρον πένησι παρασχεῖν. Ο δ' οὐκ ἐλάμβανε. Τάχος δ' εἰς ἄκρον ἀρετῆς καταστάς, ἀγροίκον ἑαυτὸν καὶ τὸ μηδὲν εἰδέναι προσεποιεῖτο, ἔργα δὲ μνήμης ἄξια καὶ λ γους πλείστους καταλελοιπώς, οὓς ἡ κατ' αὐτὸν ἱστορία διέξεισιν ἐς δεῦρο. Ανά τε Σκῆτιν καὶ Ρώ μην καὶ τὴν Κωνσταντίνου πολὺ τὸ ἐπ' ἀσκήσει φέ ρεται περιώνυμον. Ἐνὴν μὲν οὖν καὶ εἶναι τῶν ἀστείως εἰρημένων τε καὶ πεπραγμένων αὐτῷ μνη. μονεῦσαι· ἐπεὶ δὲ κατεπείγει δὴ τὸ προκείμενον, ἐπ' ἐκεῖνα τοῖς ταῦθ᾽ ἱστοροῦσι προτρέπομεν ἡμῖν δ' ἐπὶ τὸ προκείμενον τὸν λόγον ιτέον. vit, tum sempiterna memoria dignum et vere in- καὶ βασιλικώτατον ἀναφθέγξασθαι· «Εἰ μὲν ἁρμέν periale illud verbum est prolocutus: «Si tales se præhituri essent, ut mores vitamque suam ad disciplinam et leges Dei componerent, propensum et illum fore ut eis imperium in manus tradat, ad civium et subditorum commodum et utilitatem accommodatum: sin minus, conducibilius eis esse dixit, ut sic privati vitam exigerent, quam doctrina nulla cum periculo imperarent. Sel gravis ea provincia Arsenio visa est, qui curas ejusmodi odisset, et a talibus turbis et tumultibus alienissimus esset. Proinde Deum est precatus, ut honesta præberetur causa, qua præsentibus liberaretur vinculis. Et Deus brevi id fecit. Admisit delictum quoddam Arcadius: quod quia impunitum relinquere non potuit, flagello illum coercens Arsenius castigavit. Atque ille factum id tanquam injuriam ægre ferens, mortem est ei molitus. Consilium id clam coeptum ubi Arsenius rescivit, insolenti vestitu illo rejecto, quamprimum in Scetim se contulit, et cœlitus ad se delatam vocem audiit: ‹ Arseni, tumultus fuge, et salvabere.» Εt vivente quidem Theodosio, latuit. Postquam autem Arcadius ad imperium pervenit, angelicam eum consectari vitam innotuit. Proinde imperator ad cum scribens, cum precationem benedictionemque ejus, tum peccati gratiam ab eo petiit. 267 Eidemque, κι Ægypti totius tributum pauperibus præberet, ermisit. Sed hoc ille non recepit. Cum vero ad virtutem summam pervenisset, rusticum se et litterarum omnium imperitum esse assimulavit, cum quidem monumenta memoria digna et libros plurimos reliquerit: quos historia, quæ de co est conscripta, refert. Et ad hodiernum usque diem in Sceti atque Romæ et Constantinopoli monastica ejus vita in primis quædam illius facete dicta præclareque acta `commemorare. Cum vero alia persequi cogat, ad historiam ejus lectorem rejicio: mihique co dum esse duco. ut CAPUT XXIV. De episcoporum successione, et de tumultu qui-denuo Antiochiæ obortus est, propter Flavianum, Paulino defuncto et ut post multum tempus, imperatoris et Theophili Alexandriæ episcopi opera, Ecclesiæ ejus dissidium si sopitum, magna cum difficultate populo in concordiam redacto. Eadem tempestate Timotheus, et Cyrillus, qui Alexandrinæ et Hierosolymitana Ecclesiæ thronis enituerant, vi'a defuncti, alter quidem Alexandriæ Theophilum, alter autem flierosolymis Joannem successorem habuit. Paulo vero post, cum et Demophilus, qui Constantinopoli Arianæ præfuerat religioni, vitam morte commutasset, qui factionis ejus erant, administrationem eam Marino cuidam Thraci, qui alii episcopatui præfectus fuerat, commisere. Sed is cum ibi non ita diu durassot, discessit. Sub quo etiam Arianorum secta in das faeli vues est dissecla, sicuti postea dicemus. Ει Dorotheus qui Antiochiæ in Syria, ut hæresi ei celebratur. Potuissem quidem propositum argumentum me made digressus sum, releas Περὶ τῆς τῶν ἐπισκόπων διαδοχῆς· καὶ περὶ της ἐν 'Αντιοχείᾳ πάλιν γενομένης ταραχῆς διὰ Φλαβιανὸν Παυλίνου τελευτήσαντος· καὶ ὡς χρόνῳ πολλῷ σπουδῇ τοῦ βασιλέως καὶ Θεο φίλου τοῦ Ἀλεξανδρείας, ὁ τῆς τοιαύτης Εκε κλησίας θόρυβος κατηράσθη, εἰς ὀμόνοιαν τοῦ λαοῦ ἐλθόντος. Ὑπὸ δὴ τὸν χρόνον τοῦτον Τιμόθεος καὶ Κύριλλος οἱ τῆς ᾿Αλεξάνδρου καὶ Ἱερουσαλὴμ τοῖς θρόνοις ἐμπρέποντες, τὸ βιοῦν μεταλλάξαντε;, ὁ μὲν ἐν Αλεξανδρείᾳ Θεόφιλον, ὁ δὲ Ἰωάννην ἔσχον διαδ χον. Μετά βραχὺ δὲ καὶ Δημοφίλου, ὅς τῆς ἐν Κων σταντινουπόλει τῆς ᾿Αρειανῆς θρησκείας προΐστατα τὸ βιοῦν μεταλλάξαντος, Μαρίνῳ τινὶ ἐκ Θράκης ὄντι οἱ περὶ ἐκεῖνον τὴν προστασίαν ἐπέτρεπον, ὃς ἄλλης ἐπισκοπῆς προειστήκει. Αλλ' οὐ πολὺν δια· νύσας χρόνον, ἐξέστη. Ἐπ' αὐτοῦ δὲ καὶ ἡ ᾿Αρεί νῶν θρησκεία εἰς δύο ἐτμήθη, ὡς ὕστερον λέξομεν. Οἷα δ' ἐπιτηδειότερος Θεόδωρος ὁ παρὰ τῇ Σύρων Αντιοχείᾳ τῆς τοιαύτης ἐπιτροπεύσας αἱρέσεως προ

ECCLESIASTIC.E HISTORIE LIB. XII. κριθεὶς, ἐκεῖθεν ἥκων προΐστατο τῆς αἱρέσεως. Ἐν praeesset, clectus fuerat, tanquam illo ad id muδὲ τούτῳ καὶ Παυλίνου ἐν Αντιοχεία τελευτήσαντος, οἱ ὑπ' ἐκείνῳ ταττόμενοι ἰδίᾳ πάλιν τὰς συναγωγάς ἐποιοῦντο, τὸν Φλαβιανὸν ἐκτρεπόμενοι, ἅτε δὴ τοὺς ἐπὶ Μελετίῳ γεγενημένους όρκους, μη προσήκον δν, παραβάντα, καίπερ οὐδὲν περὶ τὸ δόγμα διαφε ρόμενοι. Εὐάγριον δέ τινα μετὰ ταῦτα τῇ Παυλί νου διαδοχή καθιστῶσι. Τοῦ δὲ βραχύ τι ἐπιβιώσαν τος, οὐδαμῶς ἕτερος εἰς τὸν ἐκείνου τόπου κατέστη, Φλαβιανοῦ ἀντιπράττοντος. "Οσοι δὲ τὴν πρὸς Φλα Γιανὸν κοινωνίαν ἐξετρέποντο, ἰδίᾳ συναγόμενοι ἐκκλησίαζον. Ὁ μὲν γὰρ Παυλίνος ἐβουλήθη, Μελε. του θανόντος, τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἅπασαν ἡγεμο νίαν λαβεῖν· ἀντέλεγε δὲ ὁ τῶν ἱερέων χορός, μὴ χρῆναι λεγόντων τὸν μὴ τὰς Μελετίου συμβουλὰς προσδεξάμενον μετὰ τελευτὴν τὸν ἐκείνου κλῆρον λαβεῖν, ἀλλ' ἐκεῖνον ὅς πολλοῖς πόνοις τὴν ἐκείνου διετήρησε ποίμνην, ἐκεῖνον καὶ τῶν ἐκείνου προβάτων γενέσθαι ποιμένα. “Ο δὴ, ὡς εἴρηται, τοῖς τε Εσπερίοις καὶ Ἑῴοις δυσμένειαν μακροτάτην εἰργάκατα οἱ οὐδὲ μετὰ τὸν Παυλίνου θάνατον τὸ πρὸς ἐκεῖνον δυσμεναίνειν ἀπέθεντο· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸν Εὐάγριον Φλαβιανή χαλεπαίνοντες ἦσαν, καὶ ταῦτα τοῦ Εὐαγρίου παρὰ πάντα ἐκκλησιαστικὸν προβε Ελημένου θεσμόν· ὁ γὰρ Παυλίνος μόνο; αὐτὸν προεβάλλετο, πολλοὺς κανόνας εἰς ταυτὸν ἀθετήσας. Οὔτε γὰρ ἕτερον ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν τελευτώντα χει φοτονεῖν ἐνδιδόασιν· εἰς ἐν δὲ συνιέναι καὶ τοὺς τῆς ἐπαρχίας ἅπαντας ἐπισκόπους διαγορεύουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ τριῶν ἄνευ ἐπισκόπων μὴ γίνεσθαι χειροτονίαν ἐπισκόπου θεσπίζουσι. Ταῦτ᾽ οὐδὲ συνιδεῖν ἐθελήσαντες, Εὐάγριον μὲν προσεδέχοντο, Φλαβιανὸν δὲ παντάπασιν ἀπεσείοντο, καὶ τοσοῦτον, ὡς καὶ ταῖς βασιλικαῖς ἐνοχλεῖν κατ' αὐτοῦ ἀκοαῖς· ὅς διὰ ταῦτα ἐνοχληθείς πολλάκις ἤγαγέ τε αὐτὸν εἰς τὴν Κωνταντίνου, καὶ εἰς Ρώμην ἀφικέσθαι ἐβίαζεν. Ο δὲ τὸν χειμῶνα προβαλλόμενος, έαρος ὑπολάμπον - τοῦ ὑπισχνεῖτο περῆναι τὸ προσταττόμενον. Καὶ τότε μὲν ἀφεθείς, εἰς τὴν οἰκείαν ποίμνην ἀφίκετο καὶ πάντα λίθον, τὸ τοῦ λόγου, ἐκίνει ὑφ' ἑαυτὸν τὸ στασιάζον ποιῆσαι. “Ο δὴ καὶ κατὰ μικρὸν ἴσχυσε διαπράξασθαι, ἐκμειλιξάμενος Θεόφιλον τὸν τῆς Αλεξάνδρου ἐπίσκοπον, δι᾿ οὗ καὶ Δάμασον τὸν τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπον ἀρίστως κατήλλαξε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐς πλεῖστον κατὰ Φλαβιανοῦ ἐχαλέπαινον· οὐ μόνον ὅτι ἐν δευτέρῳ τοὺς ὅρκους ἐποίει, ἀλλ' ὅτι καὶ αἰτίαν οὐκ ἐλαχίστην παρεῖχε τοὺς τὸ ἴσον δήγμα πρεσβεύοντας ἐπὶ τόσον διείργεσθαι. Βραδύ νοντι δὲ τὴν ἐς Ρώμην ἄφιξιν τῷ Φλαβιανῷ, ὁ θε σπέσιος Δάμασος, καὶ ὁ μετ' ἐκεῖνον Σιρίκιος, καὶ Αναστάσιος δς Σιρίκιον διεδέξατο, τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως γράμμασι σφοδρότερον ήπτοντο· τοὺς μὲν σφετέρους λέγοντες θάττον καταλύειν πολέμους, τοὺς δὲ κατὰ Χριστοῦ θρασυνομένους, καὶ τῶν ἐκεί νου θείων θεσμῶν ἀλογίστως ἔχοντας, οὕτως ἐπὶ τῆς τυραννίδος ἐᾷν. Οθεν καὶ πάλιν ἐκεῖνον μετακαλούμενος, τὴν ἐπὶ Ῥώμην στέλλεσθαι κατηνάγκαζε· καὶ δῆτα ἐλθὼν, τῇ σοφωτάτη παρξησία χρησάμενος ἀπεφθέγξατο· «Εἰ μὲν, ὦ βασιλεῦ, τῆς nus obeundum magis idoneus, Constantinopolim inde venit, et sectæ suæ præiit. Interea Paulino quoque Antiochiæ defuncto, qui auctoritatem ejus el auspicia secuti erant, suos sibi conventus, Flavianum aversantes, egere, veluti qui jusjurandum Meletio præstitum minus decenter et illegitime violasset: cum quidem illi de dogmate nihil ab eo dissiderent. Evagrium autem quemdam postea Paulino subrogarunt. Cumque is ad breve tempus supervixisset, alius in locum ejus, Flaviano renitente, substitutus non est. Qui igitur a Flaviani communione abhorrebant, seorsii, sicuti dictum est, conventus ecclesiasticos celebrarunt. 268 Paulinus quidem, ubi Meletius decessit, universam Ecclesiæ administrationem suscipere voluit. Verum ei sacerdotum restitit cœtus. Minus enim convenire diccbant, ut is, post Melelii mortem, locum illius sortiri deberet, qui consilia ejus repudiasset: sed ut ille potius ovium pastor fieret, qui labore multo ovile ejus conservasset. Que sane res, uti dictum est, simultatem diuturnam inter Occidentales et Orientales excitavit. Et Occidentales neque post Paulini obitum animorum suorum adversus Flavianum acerbitatem deposuerunt, post Evagrii etiam mortem illi succensentes, idque Evagrio contra ecclesiasticas sanctiones omnes antitiste designato. Solus namque Paulinus episcopum eum destinaverat, canonibus multis proculcatis. Non enim illi morituro alium in locum suum subrogare episcopum permittunt, sed episcopos provinciæ omnes ad electionem scilicet coire jubent: quin etiam sine tribus episco pis episcopi ordinationem fieri non debere sta tuunt. Hæc cum intelligere nollent, Evagrium illi quidem susceperunt, Flavianum vero prorsus repudiarunt, usque adeo ut ejus causa imperatoris etiam obtunderent aures. Qui cum molestia hac de re sæpius conventus, cum Flavianum Constan - tinopolim evocavit, tum Romam etiam adire coegit. Atque ille hiemis incommoditatem prætexens, vere illucescente, imperata se exsecuturum esse pollicitus est. Ac tumn quidem dimissus, ad gregem suum Flavianus rediit, nihilque non tentavit, ut eos qui per seditionem secesserant, sibi conjungeret. Quod etiam paulatim demum effecit, conciliato sibi postea Alexandrino episcopo Theophilo, per quem optime quoque Damasi Romani autistitis favorem est consecutus. Ambo enim isti Flaviano plurimum infensi fuerant, quod non modo jurisjurandi sacramentum violasset, verum etiam plurimum causæ præbuisset, ut homines, iden dogma profitentes, tantopere per secessionem inter se dissiderent. Ubi vero Romam adire Flavianus distulit, divus Daniasus, et post hune Siricius, atque hujus postea successor Anastasius, litteris suis pietatem imperatoris perstrinxerant: illud ei objicientes, quod bella ille quidem 503 primo quoque tempore conficeret, 269 cos au-

tem qui insolenter se in Christum gererent, illius- ἐμῆς θρησκείας ὡς οὐκ ὀρθῆς οὔσης τινὲς καταμέμφονται, ἢ τὸν βίον αἰτιῶνται ὡς ἱερᾶσθαι ἀνάξιον, αὐτὸς τοὺς κατηγόρους αἱροῦμαι κριτάς, καὶ τὴν ἐκεῖθεν φερομένην ψήφον στέρξω καὶ ἄκων· εἰ δὲ περὶ θρόνου καὶ καθέδρας ή διαμάχη, ούτε δίκης μοι χρεία, καὶ τοῖς βουλομένοις θάττον ἐκστήσομαι· καὶ τοῦ προεδρεύειν ὡς ποῤῥωτάτω γενοίμην· καὶ δὴ ᾧ βούλει τὸν τῆς ᾿Αντιόχου θρόνου πάρεχε, βασιλεῦ.» Τὴν δὴ τοσαύτην μετὰ παῤῥησίας ἐλευθερίαν τοῦ ἀνδρὸς ὁ βασιλεὺς ἀγασθείς, αὖθις τὴν ἐνεγκα μένην καταλαβεῖν ἐπέτρεπε, καὶ τὴν λαγοῦσαν ποίη μνην ποιμαίνειν ὡς χρεών παρηγγύα. Ἐπεὶ δ' ίκανοῦ χρόνου παραῤῥυέντος ὁ βασιλεὺς αὖθις ἐς Ρώ μην ἀφίκετο, τοῖς ἴσοις κέντροις τῶν κατηγορημάτ των παρὰ τῶν ἐπισκόπων ἐπλήττετο, ἅτε δὴ μὴ τὴν τυραννίδα Φλαβιανοῦ καταλύειν αἱρούμενος. Ὁ δὲ ἀλλὰ τ᾿ ἂν εἴη τὸ τῆς τυραννίδος εἶδος ἐπὶ μέσης λέγειν προτρέπετο· αὐτὸν γὰρ εἶναι Φλαβιανὸν ὑπετίθει, καὶ ὡς σύνδικον προβεβλήσθαι. Ως δ' ἐκεῖνοι βασιλεῖ δικάζεσθαι μὴ δεῖν ἔλεγον εἶναι, τοῦ λοιποῦ ἐκείνοις παρήνει ὁμονοίᾳ συνάπτειν τὰς ἐκε κλησίας, καὶ λύειν τὴν ἔριν, καὶ τὴν ἀνόνητον σβέσαι φιλονεικίαν. ο Παυλινός τε γὰρ, φησὶν, ἐκ πολλοῦ ἀπεβίω· ἡ δ' Εὐαγρίου χειροτονία οὐ κατὰ θε σμούς Εκκλησίας προέβη. "Αλλως τε καὶ αἱ τῆς ἕω ἅπασαι ἐκκλησία: σφόδρα τοῦ Φλαβιανὸν προεδρεύειν ἐξέχονται. Ἐπὶ δὴ ταύταις καὶ αἱ ᾿Ασιάτιδες, καὶ αἱ ἀνὰ τὸν Πόντον· ἀλλ᾽ οὐδ' αἱ κατὰ Θράκην διοικούμεναι τῆς ἐκείνου κοινωνίας ἀφίστανται· καὶ μὴν καὶ τὸ Ἰλλυρικὸν ἅπαν ἐκεῖνον οἶδε τῶν κατὰ τὴν ἕω ἐκκλησιῶν τὴν ἱερωσύνην κεκληρωμένον.» Τοῖς βασιλικοῖς τοίνυν τούτοις λόγοις μαλακισθέντες σε τῆς ἑσπέρας ἐπίσκοποι, καταλύσειν τὴν ἔριν συν ἔθεντο, καὶ τὴν δυσμένειαν ἀποθέσθαι, καὶ τοὺς ἐκεῖθεν ἥκοντας πρέσβεις εἰσδέξασθαι. Ταῦτα δὲ μαθὼν ὁ Φλαβιανός, θεραπεύει τὴν ὀργὴν Θεοφίλου. 'Ο δὲ, τὴν οἰκεῖον πρὸς Δάμασον πέμψας πρεσβύτε ρον (Ἰσίδωρος ἦν αὐτῷ ὄνομα), διαλύει τὸ ἔχθος • λυσιτελεῖν εἰπὼν δι᾿ ὁμόνοιαν τοῦ λαοῦ ἐν δευτέρῳ Θέσθαι τὸ πλημμεληθὲν διὰ τὸν ὅρκον Φλαβιανῷ. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς πρέσβεις ἐς 'Ρώμην ἔπεμπεν, ἄν δρας ἀξιεπαίνους τῶν τε ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέ ρων καὶ διακόνων τῆς ᾿Αντιόχου· ὧν ἐπίσημος ᾿Ακάκιος ἦν, ὁ τὴν παρὰ Σύροις Βέροιαν διεθύνων, ἀνὴρ μέγα κλέος ἔν τε γῇ καὶ θαλάσσῃ κτησάμενος οἱ τὴν μακρὰν δυσμένειαν καταλύσαντες, δι' ἑπτακαίδεκα ἐτῶν τὴν ὁμόνοιαν ταῖς ἐκκλησίαις ἑβρά Γευσαν. Τῆς γὰρ κοινωνίας ἐκεῖθεν δοθείσης, καὶ ὁ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ λαός κατά βραχὺ τὴν εἰρήνην ἡσπά σαντο. Επίσης δὲ τοῦτο γνόντες καὶ οἱ κατ' Αἴγυ· πτον ἱερεῖς, τὴν ἐκ μακρού σβέσαντες ἔριν, τῆς ομοφροσύνης ἐγένοντο. Τηνικαῦτα δὲ τῆς μὲν Ρωμαίων Εκκλησίας Ἰννοκέντιος ἡγεῖτο, διαδεξάμενος ᾿Αναστάσιον τῆς δὲ ᾿Αλεξάνδρου Θεόφιλος, ἀνὴρ πυκνὸς τὰς φρένας καὶ ἀνδρεῖος τὸ φρόνημα· δ; τὸν Τιμόθεον, Τιμόθεος δὲ τὸν ἀδελφὸν Πέτρον, δ; τὸν πολὺν ᾿Αθανάσιον διεδέχετο. Τὸν δὲ Ἱεροσολύ μων μετὰ Κύριλλον Ἰωάννης, εἶτα Νέ ως ἐκλη ροῦτο τὸν θρόνον. Τὴν μὲν οὖν τῶν ἐκκλησιῶν εἰρή que sacras constitutiones præter rationem omnnem contemnerent, tyrannidem suam exercere pateretur. Itaque illi imperator denuo accito Romanæ profectionis suscipiendæ necessitatein imposuit. Et ille postquam Constantinopolim vemil, sapientissime libertate dicendi apud imperaLorem usus: Siquidem, o imperator, inquit, aliqui religionem meam, tanquam minus rectam, aut vitam etiam, veluti episcopali muneri non convenientem, arguunt et reprehendunt, accusatores ipsos judices accipio, in sententia quam illi laturi sunt, vel invitus acquieturus: sin de throno et cathedra lis est, nihil opus judicio est: statim namque cuivis cedam, et me a præsidendi honore longissime sejungam. Τu vero, o impera- Η tor, cui placitum est, Antiochenam sedem committe. Tantam viri ejus dicendi libertatem el constantiam Theodosius admiratus, in patriam eum suam redire, et quem sortitus fuerat gregein rite pascere jussit. At ubi, satis lungo intercedente Tempore, Romam rursus imperator venit, eisdem reprehensionis et accusationis aculeis ab episcopis est expetitus, perinde atque Flaviani tyrannidem comprimere supersederit. Ibi tum, quodnam tyrannidis genus id esset, ut in medium proferrent, Theodosius eos est hortatus: seipsum Flavianum, et veluti syndicum atque patronum ejus designatum esse, suljiciens. Atque ubi illi cum imperatore jure non contendendum esse dicerent, suasor illis fuit, ut ecclesias postea per concordiam confingerent, contentionem tollerent, et inutile dissidendi atque jurgandi studium exstinguerent. • Paulinus siquidem, inquit, jamdudum vivere desiit. Evagrii auteni ordinatio non secundum ecclesiæ constitutiones processit. Insuper vero Ecclesiæ Orientales omnes valde ex Flaviani episcopatu pendent. Ad hæc neque Asianæ, neque Pontica, neque adeo Thraciæ ecclesiæ, se ab illius communione abstinent. Illyricum denique omne illum Orientalium ecclesiarum primariam curam obtinere novit.» Talibus imperatoris dictis episcopi Occidentales ad lenitatem adducti, contentionem se soluturos, simultatem deposituros, et legatos, si qui inde venirent, suscepturus esse receperunt. 270 Ea re Flavianus cognita, Theophuli iram plaçavit. Qui deinde presbytero suo ad Damasum misso (Isidorus is erat), inimicitias omnes solvit e re Ecclesiæ esse illi renuntians, ut propter populi concordiam Flaviano delictum, quod juramento violato admiserat, remitteretur. Verum et ipsemet oratores Romam misit, ex episcopis et item presbyteris et diaconis Antiochenis: viros laudatos, quorum princeps erat Acacius, qui ecclesiam Berrhoeae apud Syros gubernabat, et gloriam magnam terra marique consecutus fuerat. li inimicitiis, quæ ad decem et septem annos duraverant, sopitis, ecclesiis concordiam conciliarunt. Nam communione cum Occidentalibus re1

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XII. νην τοῦτον τὸν τρόπον ὁ θεοφιλὴς βασιλεὺς ἐπρυτά- dintegrata, Antiochena quoque pleis pacem νευσεν· οἱ δὲ Ἀρειανοί, παντάπασι τὴν ᾿Αντιόχου paulatimn est complexa. Iuidem vero, ea re cognita, λιπόντες, ἔξω τὰς συναγωγὰς ἐποιοῦντο. Καὶ τὰ μὲν Ægyptii episcopi, longi temporis contentione κατὰ ᾿Αντιόχειαν ὧδε έσχε. exstincta, ad concordiam se adjunxerunt. Romanæ tum Ecclesiæ præfuit Innocentius, Anastasii successor: Alexandrinæ Theophilus, vir cordatus et virilem obtinens mentem. Successit is Timotheo, Timotheus fratri Petro, quem magnus præcessit Athanasius. Hierosolymis vero post Cyrillum Joannes, et post hunc Nepos episcopalem sedem est sortitus. Ad hunc modum Deo charus imperator ecclesiis pacem restituit. Ariani autem, Antiochia omnino relicta, extra urbis moenia conventus suos habuere. Res Antiochen:e sic se labuere. Περὶ τῆς ἐν Αλεξανδρείᾳ γενομένης στάσεως διὰ τὴν κατάλυσιν τῶν εἰδωλικῶν νεῶν· καὶ περὶ τῆς εἰς τοῦτο σπουδῆς Θεοφίλου τοῦ Αλεξανδρείας ἐπισκόπου. CAPUT XXV. De seditione Alexandriæ propter demolitionem templorum idolorum orta: et de singulari ea in re Theophili episcopi Alexandrini studio et opera, Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον καὶ ἀνὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρου μεγίστη άνεῤῥιπίζετο ταραχή, αἰτίαν σχοῦσα τοιάνδε· ἐπεὶ γὰρ ὁ πιστότατος βασιλεὺς ταῖς ἐκκλησίαις, ὡς γ' ἐνῆν, παρασχόμενος τὴν εἰρήνην, καὶ τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης την σπουδήν μετετίθει, νόμους ἔγραφ: θεσπίζοντας τὰ τῶν εἰδώλων τεμένη ὅπου δήποτε τῆς ὑπ' αὐτῶν ἀρχομένης εὑρίσκοιντο, ἐξ αὐτῶν ἀνατρέπεσθαι τῶν κρηπίδων. Ὁ μὲν γὰρ μέγιστος καὶ πᾶσαν εὐφημίαν ἥττονα τῆς ἐκείνου δόξης κληρωσάμενος Κωνσταντίνος, πρῶτος εὐσε βείᾳ τὴν βασιλείαν κοσμήσας, εὑρών τε πᾶσαν ὡς εἰπεῖν τὴν γῆν περὶ τὰ εἴδωλα μεμηνυίαν, θύειν μὲν δαίμοσι πάμπαν ἀπεῖργε· τοὺς δ᾽ ἐκείνων βωμοὺς οὐκ ἀνέτρεπε· προσέταττε δὲ κλειομένους, ἀβάτους πᾶσι διατηρεῖσθαι. Ἐπίσης δὲ τούτῳ καὶ οἱ παῖδες ἔπραττον. Ἀπηνὲς γὰρ ᾤοντο ἄρδην οὕτω ποιεῖν τὴν μετάθεσιν· ἠρέμα δὲ καὶ κατὰ μικρὸν ἐπὶ τὴν ἀληθῆ μεθέλκειν θρησκείαν. Ὁ δὲ Ἰουλιανὸς τὴν ἀσέβειαν αὖθις ἀναζῇν ἐποίει, καὶ ἐπὶ μέγα τῆς ἐξαπάτης ἦρα τὴν φλόγα. Αλλ' Ιοβιανός, ἀντιπράττων αὖθις, τὴν περὶ τὰ εἴδωλα θεραπείαν ἀνείργεν. Επίσης δὲ αὐτῷ καὶ Οὐαλεντινιανὸς ἔπραττε τὴν • τῆς Εὐρώπης ἡγεμονίαν ιθύνων. Ο δ᾽ ἀδελφὸς ἐκεί νου Ουάλης πάσῃ μὲν θρησκείᾳ ἀνῆκε λατρεύειν, ὤ; γε ἦν βουλομένη, καὶ θεραπείας τῆς ἀνηκούσης τὰ θρησκευόμενα ἀξιοῦν· μόνοις δὲ τοῖς τὴν ἀμώμε τον πίστιν ὁμολογοῦσιν ἐχθρὸς καθίστατο προφα νής. Παρὰ πᾶσαν τοίνυν αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν σπονδαί τε καὶ θυσίαι τοῖς εἰδώλοις παρὰ τοῖς βουλομένοις ἀνήγοντο· καὶ τὸ ἐπιβώμιον ἀνήπτετο πῦρ δημο- Quapropter in imperio ejus toto libationes et saEodem porro tempore maxima etiam Alexandria excitata est turba, talem ob causam: Postquam Adelissimus imperator ecclesiis, quantum potuit, pacem præstitit, adversus Græcos errores omne conferens studium, constitutiones tulit: quibus sanxit, ut simulacrorum delubra, ubicunque loco - rum in imperio suo invenirentur, ex ipsis fundamentis everterentur. Nam maximus ille ConstanLinus, qui ingentem quidem, minorem tamen virtute et gloria sua, consecutus est laudem, 271 et primus vera pietate imperium exornavit, cum, omnem (prope dixerim) terrarum orbem in idolorum cultu insanientem invenisset, sacrificare quidem dæmonibus prorsus prohibuit, aras autem eorum non sustulit, mandato illo promulgato, ut dcorum templa clausa, quo a nemine adiri possent, servarentur. Idem filii ejus fecere. Crudelitatis enim esse putarunt, repente prorsus tantam instituere mutationem, satius esse existimantes, quietis consiliis paulatim homines ad veram pertrabere religionem. Julianus autem, ut impietas revivisceret, fecit, errorisque et seductionis fanmam plurimum auxit. Post hunc Jovinianus actiones illius abrogans, idolorum cultum suppressit. Idem a Valentiniano, qui Europa iinperium habuit, factum. Hujus vero frater Valens, religionem quidem omnem ut statis cæremoniis coleretur, admisit, in cos autem solos qui fidem irreprehensibilem profitentur, aperte hostili fuit animo. θοινίαι τε καὶ βακχεῖαι κατὰ τὴν ἀγορὰν ἐτελοῦντο, καὶ οἱ περὶ Διόνυσον ἀνεχόρευον· καὶ σὺν αἰγίσι διατρέχοντες, κύνας ἔφθειρον διασπῶντες, καὶ πάντα ὁρῶντε, ὅσα τὴν αἰσχύνην προσμαρτυρεῖ τῷ πρώτως διδάξαντι. "Α δὴ πάντα Θεοδόσιος εὑρὼν ὁ πιστότα τος βασιλεὺς ἔτι τελούμενα, πρόῤῥιζά τε ἀνέσπασε, καὶ ἀφανείᾳ παντελεί παραδέδωκε. Τότε δὲ τῇ Θεο· φίλου σπουδῇ πρόσταγμα κατεπέμπετο τοὺς ἐν Αλεξανδρείᾳ τῶν εἰδώλων νεώ; καταστρέφεσθαι, αὐτῷ γ' ἐκείνῳ τὴν περὶ τούτων φροντίδα ἀνατιθέν. Εξουσίαν τοίνυν εἰληφὼς ὁ Θεόφιλος, πάντα λίθον ἐκίνε: ἐξεπίτηδες τὰ τῶν Ἑλλήνων καθυβρίσαι μι στήρια. Καὶ τὸ μὲν Μίθριον ἀνέτρεπε, κατέστρεψε δὲ τὸ Σαράπιον. Τοῦ μὲν οὖν τὰ φονικά έργα crificia simulacris, ab eis quibus hoc placitum erat, offerebantur, ignis in altaribus accendebatur, ẹpulationes publicæ, et numine aflatorum discursationes, in foro peragebantur, et sacerdotes Bacchi choreas ducebant, et cum scutis discurrentes canes concerpendo necabant: nihil denique carum rerum reliqui faciebant, quæ primo earum inventori probrum et fœditatem attestantur. Quæ sane omnia adhuc celebrari solita cum religiosissinus imperator comperisset, radicitus sustulit, modisque omnibus abolevit. Tum vero Theophili opera jussio promulgata est, ut Alexandriæ idolorum templa everterentur, procurationem talem ipsi illi injungens. Itaque is, potestate ea accepta,

consulto omnem movit lapidem, ut Græcorum επόμπευεν· ἐν πολλῷ δὲ καταγέλωτι τοῖς θεω mysteria cum contumelia traducerentur. Evertit igitur Mithrium, evertit etiam Serapidis templum: stque in illo quidem veluti in solemni pompa, caedes palralas: in loc autem, spectatoribus Serapidis sacra ridenda proposuit Phalli namque et Ithyphalli, turpiter nudati atque producti, Theophili jussu, per forum trahebantur. At qui Alexandri erant Greci, et in primis qui philosophiae operam dabant, re inopinata consternati, 272 cum dolorem conceptum ferre non possent, manu coacta, per impetum et impressionem into - Jerabilem, non minus atque antea fecerant, ingentem edidere stragem. Subito namque tumultu Christianos invadentes, plurimam fecere czden: neque paucos etiam vulneravere, ac deinde retrocessere. Repugnabant quidem illis Christiani, sed cos cædibus patrandis Græci longe superarunt: neque prius a conflictu eo destitere, quam aniinos suos hostium sanguine profuso exsatiarunt. Cæterum Græcos ex ea re metus invasit, ab imperatoris vindicta sibi timentes. Quapropter eo quod iliis visum fuerat peracto, furoreque cædium cruore exstincto, pro se quisque in eum quem sors offerebat locum se ubi lateret, abdebat. Aliqui etiam timore vehementiore correpti, patriam reLuquentes, in urbes alias cominigrarunt. In quibus luo erant, qui ab ineunte ætate maxime in litterarum doctrina fuerant educati, Helladius et Ammonius ille quidem Jovis, hic autem Simiæ c sacerdos. Maluin id ubi conquievit, in templorum demolitione, Theophilo plurimum deline opera navarunt, militarium in Ægypto ordinum dux Romanus, et Alexandrinæ urbis præfectus Evagrius. Nam Græci quidam Serapidis ædem illam pulchritudine et amplitudine celeberrimam, tum autem ornamentis suis dispoliatam: atque fœde deformatam, in tumulo quodam sitam, occupaverant: atque inde non secus atque ex aliqua arce de improviso prorumpentes, multos ex nostris comprehensos, tormentis excruciabant, et dæmonibus sacrificare cogebant. Si qui vero id vehementius detrectarent, eos in crucem agebant, Quorumdam etiam crura frangebant et alios aliter euecabant. Porro cum aliquamdiu dimicatio ejus. εγκαρτερεῖν τοῖς δεινοῖς. Τῶν δὲ ξοάνων ἀφανιζο μένοις ἦσαν καὶ τὰ Σαράπιδος· οἵ τε γὰρ φαλλο καὶ ἰθύφαλλοι, Θεοφίλου κελεύοντος, διὰ τῆς ἀγορᾶς εἴλκοντο αἰσχρῶς ἀνακαλυπτόμενοι. Οἱ τοίνυν κατά τὴν ᾿Αλεξάνδρου Ἕλληνες, καὶ μᾶλλον ὅσοι φιλοσο φίᾳ προσεῖχον, τῷ ἀδοκήτῳ καταπλαγέντες, καὶ τὴν λύπην ἐνεγκεῖν μὴ δυνάμενοι, ἀθρόον ὁρμῇ ἀσχέτῳ χρησάμενοι, οὐχ ἧττον ἢ πρότερον μείζονα έδραμα - τούργου: κακά. Τῶν γὰρ Χριστιανῶν καταδραμόντες ἐξάπινα, πλείστον φόνον εἰργάσαντο. Οὐκ ὀλίγους δὲ καὶ τραυματίας πεποιηκότες, ἔπειτ' ἀνεχώρουν ἐκεῖθεν. Ἡμύνοντο μὲν οὖν καὶ Χριστιανοί· ἀλλ᾽ ὑπερτερούντες ἦσαν τοῖς φόνοις οἱ Ἕλληνες· καὶ οὐ πρότερον πολεμοῦντες ἀπέσχοντο, ἕως οὗ εἰς κόρον τοῦ κτείνειν ἐγίγνοντο. Φόβος ἐντεῦθεν εἰσέῤῥει τοὺς Ἑλληνίζοντας, τὴν ἐκ τοῦ βασιλέως ἐπεξέλευσιν δεδιότας. Καὶ δὴ ὁ ἐδόκει τούτοις καταπραξάμενοι, καὶ τὸν θυμὸν τοῖς ἐκ τῶν φόνων αἷμασι σβέσαντες, όπη ἔτυχεν ἕκαστος κατεκρύπτοντο. Αλλοι δὲ τῷ πολλῷ τοῦ δέους καὶ τὴν πατρίδα λιπόντες, εἰς ἑτέ ρας πόλεις μετέβαινον. Ἐξ ὧν καὶ δύο ἦσαν, λόγοις μάλιστα συντραφέντες, Ἑλλάδιος καὶ ᾿Αμμώνιος. Ο μὲν οὖν τοῦ Διὸς, Αμμώνιος δὲ τοῦ Πιθήκου ἱερεὺς ἐτύγχανεν ων. Λωρήσαντος δὲ τοῦ κακοῦ, τῇ τῶν νεῶν καταλύσει οὐκ ἐλάχιστα συνήραντο Θεοφίλῳ ὅτε τῆς Αἰγύπτου τῶν στρατιωτικών ταγμάτων εξηγούμενος Ρωμανός, καὶ Εὐάγριος ὁ τὴν ὕπαρ χον ἐν 'Αλεξανδρείᾳ χειρίζων ἀρχήν. Τὸ γὰρ Σαρά πιον ἐκεῖνο καταλαβόντες τῶν Ἑλλήνων τινές· νεὼς δὲ οὗτος κάλλει καὶ μεγέθει διαφανέστατος ἐπὶ γεωλόγου τινὸς ὑπερκείμενος· κἀκεῖθεν δ᾽ ὡς ἐκ τινος όρμητηρίου ἐξαπιναίως ιόντες, πολλούς τε τῶν ἡμετέρων συσχόντες, βασάνοις ἔταξαν καὶ θύειν ἠνάγκαζον. Σφοδρῶς δὲ παραιτουμένους, τοὺς μὲν ἀνεσκολόπιζον· ἦσαν δὲ, ὧν καὶ τὰ σκέλη συνέθλων καὶ ἄλλους ἄλλως ἀνήρουν. Καιρῷ δὲ πολλῷ τῆς μάχης κρατούσης, οἱ ἄρχοντες παρ' αὐτοὺς ἰόντες, ἐψέ ποτε τῆς μάχη; λήγειν παρήνουν, καὶ τὸ Σαρά πιον ἀναχωροῦντας ἐᾷν. Ἐπεὶ δ' οὐδαμῶς ἐπεία θοντο, ἐγνώριζον βασιλεῖ τὰ πραττόμενα. Φιλονει κοτέρους δ' ἐκείνους μᾶλλον ἐποίει τὸ συνειδέναι τύλμῃ ἐπὶ κακοῖς χρήσασθαι. "Αλλως τε και τις Ολύμπιος σοφιστής παρὼν αὐτοῖς, ἔπειθε μὴ τῶν πατρίων ἐθῶν ἀμελεῖν, ἀλλ᾽ ἄχρι δὴ καὶ θανάτου modi durasset, magistratus quos diximus, homines cos adeuntes, ut aliquando tandem conflictationem eam posthaberent, et templum Serapidis relinquerent, sunt hortati. Quod ubi illi non fecere, res ea ad imperatorem est relata. Ut autem in cœpto illi suo obstinatiores essent, conscientia tam temerariæ audaciæ, qua tantopere in re mala usi fuerant, faciebat. Erat præterea apud eos sophista quidam Olympius, qui auctor illis fuit, ut Sozonienus Theophilum quoque scribit, Donysii templum, sibi ab imperatore donatum, in formam sacræ ædis redegisse, et isthic quoque in adytis obscena Phallorum et Ithyphallorum simulacra, et monumenta alia spurca reperisse, μένων, ὁρῶν ἀθυμοῦντας, καθίστατο σύμβουλος μὴ οὕτω τὴν θρησκείαν ἐᾷν· ἔλεγε γὰρ ε ὕλην εἶναι φθαρτὴν καὶ ἰνδάλματα τὰ ἀγάλματα, καὶ τούτου χάριν εἰς ἀφανισμὸν ἄγεσθαι. Τὰς δ' ἐν ἐκείνοις οἰκουρούσας δυνάμεις, ἐκείνων λυομένων, εἰς οὐρα νοὺς ἀναπτῆναι.» Τοιαῦτ᾽ ἐκεῖνος λέγων, τὴν τῶν Ἑλλήνων πληθὺν κατέχων, τῷ Σαραπίῳ προσέμενεν, Ο δὲ βασιλεὺς διαγνοὺς τὰ γενόμενα, τοὺς μὲν ἀναιρεθέντα; Χριστιανῶν μαρτυρικῆς ἠξίου τιμή, lib. vn, cap. 15. Grammaticos hos fuisse, præceptoribusque se eis Constantinopoli juvenem usum esse, dicit Socrates, lib. v, cap. 16.

ECCLESIASTICE IHSTORLE LIB. XII. οὕτως ὑπὲρ τῆς ὑγιους προκινδυνεύσαντας πίστεως" patrios mores et ritus non negligercnt, sed ad τοὺς δὲ τὸν φόνον εργασαμένους συγγνώμης ἠξίου τυχεῖν· ἵν᾿ ἐντεῦθεν τὸ ὑπερβάλλον τῆς εὐεργεσίας καταπλαγέντες, ίσως Χριστιανίζειν ἔλοιντο. Τους δὲ νεὼς καὶ ἔτι καταλυθῆναι ὡς αἰτίους στάσεως τῷ δήμῳ γεγενημένους προσέταττε γράμμασι. Τῶν δὲ τρί τούτου βασιλικῶν γραμμάτων ἐς κοινὸν ἀναγνωσθέντων, μέγα ἀναβοῆται Χριστιανούς, ὅτι περ ἐν αἰτίαις εὐθὺς τοὺς Ἑλληνίζοντας ἐποιεῖτο ἐκείνους δὲ διειληφθέντας, λιπεῖν τὸ Σαράπιον, καὶ φεύγειν ελέσθαι· καὶ οὕτω τοὺς Χριστιανούς αὐτὸ κατασχεῖν. Ολύμπιον δὲ τοῦτον εἶχε λόγος ἐν τῷ βαθεῖ τῆς νυκτὸς τῆς πρὸ ταύτης ἡμέρας καθ' ήν τάδε συνέβη, ἀκοῦσαί τινο; ἔνδον τοῦ Σαραπίου ψάλ λοντος ᾿Αλληλούϊα. Ἐπεὶ δὲ τῶν θυρῶν οὐσῶν ἐν τῷ ἀσφαλεῖ, ἡσυχίας τε πολλῆς οὔσης, τῆς ἴσης φωνής μετεῖχε, καὶ αὖθις, οὐδένα δ᾽ ἑώρα, συνῆκε δὴ τὸ νοούμενον· καὶ κρύφα ἐξιών, πλοίου τε εὐτυχήσας, ἐ; Ἰταλίαν κατέπλεεν. Εντεῦθεν τὰ μὲν ἱερὰ σπουδή κατεστρέφετο· τὰ δ᾽ ἀγάλματα καὶ ινδάλματα τῶν θεῶν ἐδίδοντο μὲν τῷ πυρὶ, καὶ εἰς λέβητας καὶ ἄλλας χρείας τῇ Ἐκκλησίᾳ Ἀλεξανδρέων μετα εσκευάζετο· δαπάνην δὲ τοῖς πτωχοῖς τοὺς πολυτε λεῖς ἐτίθει θεοὺς, χαριζόμενος βασιλεύς. Τὰ τοίνυν πάντα τῶν ἀγαλμάτων εἰς κόνιν λεπτύνας Θεόφιλος, ἐν μόνον ἀχώνευτον κατελίμπανεν· δ καὶ δημοσίᾳ ποστήρας, ἔλεγε, τοῦτο δεῖν φυλάττειν, ἵνα μὴ τῷ χρόνῳ προήκοντι εἰς ἄρνησιν οἱ Ἕλληνες ἔλθωσι, τοιούτοις θεοῖς τὸ σέβας νείμαντες. Ἐφ᾽ ᾧ δὴ πλεῖ στον Αν.ᾶτο ὁ προῤῥηθεὶς ᾿Αμμώνιος ὁ τοῦ Πιθήκου ἱερεύς· δεινὸν εἶναι λέγων τῇ τῶν Ἑλλήνων θρησκείᾳ, ἐπὶ καταγέλωτι καὶ τὸν ἕνα θεὸν τὸ χωνευτήριον ἀποδράσαι· εἴθε δὲ κἀκεῖνος τῇ χωνείᾳ ἐδίδοτο. Ο δ' Ελλάδιος διισχυρίζετο, ὡς ἐννέα εἴη ἄνδρας ἐν τῇ συμπληγάδι φονεύ necem usque illis defendendis, fortiter in rebus duris persererarent. 273 Quoniam autem sinulacris comminutis populares suos animos despondere cernebat, ne propterea religionem sua'n relinquerent, eis suasit, et simulacra atque imagines, materiam quidem corruptioni obnoxiam, ob eamque causam comminutam esse; quæ áutem in illis fuissent, et vim suam exhibuissent, potestates, illis confractis in colos evolasse dixit. Hujusmodi ille verbis Græcorum multitudinem in potestate sua continuit, et in Serapidis templo mansit. Imperator ca re cognita, Christianos qui ita occisi fuerant, honore martyrum dignatus est, quod tantum periculi pro sana fide pertulissent, percussores autem et homicidas illos, venia concessa, pœna commerita liberavit: ut tam insigni ejus beneficentia consternati illi, ad Christianam forte religionem se conferrent. Templa vero nihiIoninus, quæ tantæ seditionis populo causa exstitissent, erui litteris mandavit. Quibus imperatorifs litteris publice lectis, quod imperator in eis tumultus culpam in Græcæ superstitionis sectatores statim contulisset, Christiani acclamatione ingenti rem comprobarunt: illi vero timore correpti, Serapidis ædem sibi relinquendam, atque inde fugiendum duxerant. Ita Christiani il receperunt. Olympius autem iste, in nulla nocte, quæ cum diem cum hac accidere, præcessit, in ipso Serapidis delubro quemdam Alleluia psallentem audi visse dicitur. Et cum postibus probe obfirmatis in profundo silentio rursus eamdem vocem audiret, nec quemquam cerneret, quid sibi ea res vellet,. intellexit. Et clam egressus, navimque commodum. nactus, in Italiam navigavit. Proinde templa qui325. dem studio magno solo æquata, et simulacra, atque deorum statuæ igni conflata, in lebetes et vasa alia ad Alexandrinæ Ecclesiæ usum sunt transformata. Pretiosioris vero materiæ deos in sumptus et alimenta pauperum imperator, illis • gratificatus, dedit. Sedenim Theophilus simulacris omnibus comminutis, atque in cinerein redactis, unum tantum integrum reliquit, quod etiam in publico loco constitutum, conservandum esse dixit, ne temporibus futuris aliquando Græci se talibus diis cultum præstitisse negare possent. Qua de re plurimum concepit doloris, quem diximus, Ammonius, Simiæ ille sacerdos: 274 pergrave id Græcorum religioni accidisse dictitans, quod ludibrii causa unus ille deus incendium, quominus conflaretur, aufugisset et non itidem, ut alii, quod in primis optaverat, conflatus. sublatusque fuisset. Helladius vero in conflictatione iNa novem se viros neci dedisse confirmavit. Ὣς λυομένου τοῦ ναοῦ τοῦ Σαράπιδος, γράμματα ιερογλυφικὰ εὕρηται ἐν σταυροειδεῖ σημείῳ, ζωὴν ἐπερχομένην μηνύοντα· καὶ ὡς Θεόφιλος τὴν πλάνην τῶν εἰδώλων ὑπέδειξε, καὶ τὸ ξόανον τοῦ Σαράπιδος ἀξίνῃ διέλυσε. Λέγεται δὲ λυομένου τοῦ ναοῦ τοῦ Σαράπιδος, καὶ τῶν τειχῶν γυμνουμένων, τινὰ τῶν λεγομένων ἱερο γλυφικών χαρακτήρων σταυροῦ σημείῳ ἐμφερεί ἐγκεχαραγμένα τοῖς λίθοις ἀναφανῆναι· οὓς και Έλληνες καὶ Χριστιανοὶ ὁρῶντες, ἕκαστος τῇ οἰκεία θρησκεία προσήρμοζον. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ σταυροῦ οἰκεῖον σφίσιν εἶναι τὸν χαρακτῆρα ἐτίθεντο Χριστιανοί· Ελληνες δὲ μηδὲν εἶναι καινὸν Χριστῷ καὶ CAPUT XXVI. Ut templo Serapidis, solo equato, hieroglyphica litteræ crucis forma inventæ sint, venturam vitam. indicantes et ut Theophilus errorem idolorum manifesto indicaverit, et statuam Serapidis securi sit demolitus. Cum Serapidis templum solo æquaretur, et pa.. rietes everterentur, hieroglyphicas quæ dicuntur. quasdam formas et characteres signo crucis persimiles, saxis incisas apparuisse dicunt. Quos et Greci et Christiani cernentes, utrique religion suæ accommodarunt. Christiani enim. propter crucem, symbolum id et signum at se pertinere allegarunt, Græci vero, nihil esse commune Christo et

Serapidi, sed figuram eam aliud quidem Christia- Σαράπιδι ἔλεγον· ἀλλ' ἐγχωροῦν εἶναι τὸ αὐτὸ σχῆ nis, aliud vero Græcis superstitiosis, significare et portendere posse dixerunt. Qua de re cum sic ambigeretur, multi illorum Christianismum suscepere. Qui etiam hieroglyphicarum litterarum interpretandarum periti characterem sub crucis forma, vitam futuram significare dixerunt. Quod Christiani plurimum ad religionem suam trahentes, ut permultos ad sententiam suam adducerent, occasionem habuere: propterea quod aliæ quoque litter aperte declararunt, templum id Serapidis relinquendum prorsus esse, cum crucis ille character, qui obscure venturam vitam significaret, in apertum productus esset. Atque id templum ad hunc modum est eversum. Verum non ita multo μα άλλο μὲν παρὰ Χριστιανοῖς, ἄλλο δὲ σημαίνειν παρ' Έλλησι. Τοιαύτης δὲ κρατούσης ἀμφιβολίας, πολλοὶ ἐκείνων τῷ Χριστιανισμῷ προσετίθεντο οἱ καὶ τῶν ἱερογλυφικών γραμμάτων τὰς λύσεις ἐξε πιστάμενοι, διηρμήνευον τὸν σταυροειδή χαρακτήρα ἐκεῖνον, ζωὴν ἐπερχομένην σημαίνειν. Ο δὴ Χρι στιανοὶ ὡς πλεῖστον εἰς τὴν οἰκείαν θρησκείαν ἄρα πάσαντες, πρόφασιν εἶχον πολλοὺς εἰς τὴν σφετέραν δόξαν μετάγειν· ὅτι γε καὶ ἄλλα γράμματα ἐμφανῶς ἐδήλουν, τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο τοῦ Σαράπιδος παντάπασιν ἐκλιπεῖν, ὁπηνίκα ὁ σταυροειδὴς ἐκεῖνος ἀναφανῇ χαρακτήρ. Τοῦτον γὰρ αινίττεσθαι εἶναι τὴν ἐπερ χομένην ζωήν. Ἀλλὰ τὸ μὲν Σαράπιον οὕτω κατέστραπται· οὐκ εἰς μακρὰν δὲ πρὸς ἐκκλησίας σχῆμα μετεσκευάσθη Αρκαδίου ἐπώνυμον. Εγώ δ' οἴομαι μηδέν τι προειδότας τοὺς Αἰγυπτίων ἱερεῖς περὶ τοῦ Χριστοῦ, τὸ σταυρικὸν ἐκεῖνο γράμμα οὐ διατυ πᾶσαι· εἰ γὰρ τὸ ἀπὸ τῶν αἰώνων κεκρυμμένη» μυστήριον (ᾗ φησι Παῦλος) τὸν τοῦ σκότους ἔλαβεν άρχοντα, πολλῷ μᾶλλον εἰκὸς ἐκλογίζεσθαι τοὺς ἐκεῖ. του διαφυγείν ἱερεῖς. Τῆς δὲ Προνοίας ἔργον ἄν τις λογίσαιτο, ὡς ἂν γε ζήτησις περὶ τοῦ γράμματος γένοιτο. Ο δὴ καὶ ἐπὶ τῷ ἀποστόλῳ Παύλῳ συν έβαινε πρότερον. Σοφίᾳ γὰρ μεμεστωμένος πνευματ τικῇ, τῇ ἴσῃ μεθόδῳ πρὸς Ἀθηναίους χρησάμενος, πολλοὺς ἐκ τῶν ἐπιγεγραμμένων τῷ βωμῷ εἰς τὴν ἀληθῆ πίστιν μετήνεγκε, τῷ ἰδίῳ λόγῳ χρησμόν προσαρμόσας· εἰ μήπου τις ἄρα καὶ τοῦτο ἐρεῖ, τὰ ἴσα τῷ Βαλαὰμ ὁρᾶται καὶ ἐπὶ τοὺς Αἰγυπτίων 16ρεῖς τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου· καθὰ δὴ καὶ ἐπὶ τῷ Καϊά φα συμβὰν ἔγνωμεν· ἄκοντες γὰρ καὶ ἄμφω περί τῶν ἀγαθῶν προεφήτευσαν. Αλλὰ περὶ μὲν τούτων τοσαῦτα· Θεόφιλο; δὲ οὐ μέχρι τούτων ίστατο ἀλλὰ καὶ τὴν ἐξαπάτην τῶν ἱερέων δήλην τοῖς ἀπατωμένοις ἐποίει· τὰ γὰρ οἷα δήποτε ξόανα χαλκοῦ τε καὶ ξύλου πεποιημένα, κενὰ ἔνδοθεν διαπλάττον τες, εἶτα τὰ τούτων νῶτα τοῖς ἐκεῖσε προσαρμόζον τες τοίχοις, πόρους τινὰς ἀφανεῖς τοῖς τοίχοις ἡφίες ἔπειτα δι' ἑτέρων ανιόντες ἀδύτων, καὶ τοῖς εγκάτοις τῶν ξοάνων καταδυόμενοι, δι' ἐκείνων δῆθεν τὸ παριστάμενον ὑπερώνουν. Οἱ τούτοις δὲ προσο τριβόμενοι, τὴν φενάκην μή συνιέντες, οἷς Θεοῦ κελεύοντος, εὐθὺς τὸ κελευόμενον ἔδρων. "Α δὴ τότε post in ecclesia formam sub Arcadii nomine est redactum. Ego quidemn sacerdotes Ægyptios, qui de Christo nihil prorsus præviderint, litteras eas sub crucis forma non exsculpsisse puto. Si namque ab ipsis sæculis mysterium (ut Paulus inquit) occultatum, principem tenebrarum latuit: multo magis æquum est, illius quoque sacerdotibus ignotum id fuisse existimare. Quin potius providentia divinæ opus id esse quispiam arbitretur, ut quæstio scilicet de litteris ejuscemodi fieret. Id quod itidem antea in apostolo Paulo evenit. 275 llle namque spirituali sapientia plenus, eadem ratione et arte apud Athenienses usus, oraculum consilio et causæ suæ accommodavit, et multos ad veram religionem adduxit. Nisi forte illud eriam quispiam dicat, idem tum Dei Verbum per Ægyptios sacerdotes, quod antea per Balaam egerat, fecisse. Quemadmodum quoque in. Caipla accidisse novimus. Ambo enim, etiam inviti, de rebus bonis sunt vaticinali. Verum de his bactenus. Theophilus autem rebus quæ dictæ sunt, non contentus, hac in parte non constitit, sed fraudem sacerdotum omnibus eis qui seducti fuerant, manifestam esse voluit. Simulacra enim ili, sive area seu lignea, pleraque omnia ita elaborarunt, ut ea cava intus essent, et eorum terga templorum parietibus adaptarentur, occultis quibusdam meatibus in muro relictis. Deinde per alia quædam arcana adyta in simulacrorum cavum sub - ilant, et inde quæ cis visa essent respousa ede. bant. Et qui sedulo apud ea versabantur, quod καταλύων Θεόφιλος, τοῖς ἐξηπατημένοις δῆλα καθί fraudem et imposturam eam non intelligerent, perinde atque Deo jubente, statim imperata faciebant. Tales statuas tum Theophilus comminuens, dolum hominibus deceptis commonstravit. Ut vero in Serapidis etiam templum ascendit, simulacrum illud viðit magnitudine tanta, ut mole sua horrorem etiam et metum spectatoribus incuteret. De quo opinio etiam falsa, quæ multos seduxit, ferebatur: Si quis scilicet vel digito id attingere ſuisset ausus, terram omnem e vestigio concussum, orbi autem Loti internecionem accitum iri. Quæ omnia Theophilus anilia ebriosarum muliercularum deliraSoer. lib. v, cap. 17. σαν στα. Ω; δὲ καὶ ἐπὶ τὸν τοῦ Σαράπιδος ἀνῄει ναὸν, εἶδε μὲν τὸ ξόανον ἐκεῖνο, μεγέθει μὲν μέγιστον, ὡς καὶ δεδιέναι παρασκευάζειν τοὺς ὁρῶντας τῷ ἔγκι. Εφ᾽ ᾧ δὴ λόγος τοὺς πολλοὺς κατεῖχεν ἀπατηῒδή, ὡς εἴ τις τούτῳ καθάψαι τῇ χειρὶ, σεισθήσεται μὲν εὐθὺς ἡ γῆ πᾶσα, πανωλεθρία δὲ τοὺς ἐν τῇ πόλει εὐθὺς καταλήψεται· ἃ δὴ πάντα γραῖδίων κωθωνι ζομένων εἶναι νομίσας ληρήματα, καὶ τὸ μέγεθος ὡς μικρότατον λογισάμενος, τῶν τινι πέλεκυν ἀνὰ χεῖρας ἔχοντι παίειν ἐκέλευε τὸν Θεόν. Ὁ δὲ γενναίαν μάλα καὶ ἐῤῥωμένην κατήνεγκεν. Οἱ δὲ πε ριεστῶτες ἐκ πολλοῦ τὸ θρυλλούμενον δείσαντε; 12, Divinitus hieroglyphicas istas crucis forma exhibitas esse, cum Socrate censet Nicephorus.

· ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XII. ἀνεβόησαν. Ἐκεῖνος δὲ τὴν πληγὴν ηρέμα δεξάμε- nenta esse putans, et molem vastam ut rem quamνος, ούτ' ήλγησε ξύλινος ὤν, οὔτ᾽ ἀφῆκε φωνήν νεκρὸς γὰρ παντάπασιν ἦν. Αλλ' οὐδ᾽ ἀμύνειν εἶχε μέγας μεγαλωστί πρὸς γῆν ἐνεχθείς. Ὡς δ᾽ ἀφῄρητο καὶ τὴν δεινὴν κεφαλήν, μύες αγεληδὲν ἐκεῖθεν ἐρο βύησαν· μυωξία γὰρ ἄντικρυς ὁ τῶν Αἰγυπτίων θεὸς περιβόητος ἦν. Εἰς λεπτὰ δ᾽ οὖν αὐτὸν διαιρήσαντες, τὰ μὲν δαπάνην ἀφῆκαν πυρί· τὴν δέ γε σεμνὴν ἐκείνην καὶ αἰδέσιμον κεφαλὴν διὰ παντὸς - τοῦ ἄστεος εἷλκον, τῶν ταύτην σεβομένων ὁρώντων, καὶ τοῦ παρ' αὐτῶν τιμωμένου τὴν ἀσθένειαν διαχλευαζόντων. piam exiguam despiciens, quemdam qui pone stabat, securim in manu habentem, vulnus deo indigere jussit. Atque ille plagam ingentem vi magna fortiter intulit. Qui vero ibi aderant, id quod dudum fama jactatum fuerat, veriti, immensut quiddam exclamarunt. Atque deus plaga placide accepta, quod ligneus esset, neque dolorem sensit, neque vocem aliquan emisit, quippe qui mortuus prorsus esset: sed neque defendere se, cum et magnus esset, et magno impetu in terram ferretur, potuit. Ubi vero et caput ei resectum est, mures inde gregatim emerserunt. Murium enim caverna et receptaculum omnino decantatus ille Ægyptiorum deus fuit. 276 Cæterum vasto illo idolo in partes minutas dissecto, reliquas quidem igni mandarunt, sacrum autem illud et venerandum caput, per urbem omnem, eis qui id tanquam numen coluerant, inspectantibus, et ejus quem tantopere honoraverant, infirmitatem ridentibus, raptarunt. Περὶ τῆς ἐν διαφόροις ἔθνεσι στάσεως ὑπὲρ τῶν ειδωλικών βωμῶν· καὶ περὶ Μαρκέλλου τοῦ ἐπισκόπου Αμασείας, ὅση σπουδῇ ἐχρήσατο κατὰ τῶν εἰδωλικῶν νεῶν, καὶ ὡς τέλει μαρ· τυρίου ἐχρήσατο. Ἐν δ᾽ ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ πολλοὶ τῶν Ἑλληνιστῶν κατὰ πόλεις ὑπὲρ τῶν βωμῶν ἔριν συνίστων, καὶ μέχρι θανάτου διηγωνίζοντο· ἐν μὲν οὖν ᾿Αραβία Πετραῖοι καὶ ᾿Αρεοπολίται, παρὰ δὲ Παλαιστίνῃ Ραφιῶται καὶ Γαζαῖοι, παρὰ δὲ Φοίνιξιν Ηλιουπολί και καὶ τῶν Σύρων δὲ μάλιστα οἱ τοῦ ναοῦ ᾿Απαμείας, ἢ δὴ τῷ ᾿Αξίῳ ποταμῷ προσπελάζει· οὓς Ιστοροῦσιν ἐπὶ φυλακῇ τῶν τοιούτων νεῶν καὶ συμμάχους μετακαλέσασθαι Γαλιλαίους ἄνδρας· και τίνας ἀπὸ τῶν χωμῶν αἱ περιοικοῦσι τὸν Λίβανον· τὸ δ᾽ ὕστατον ἐπὶ τόσον προελθεῖν θράσους, ὡς καὶ τὸν περιώνυμον Μάρκελλον τῇδε ἐπισκοπήσαντα δια χρήσασθαι, τῆς ἐγκεχειρισμένης πόλεως τὰ τεμένη ἐξαφανίσαντα, τῇ πρὸς Θεὸν παῤῥησίᾳ μᾶλλον ἢ τῇ πολυχειρία χρησάμενον. Ἐπεὶ γὰρ Ιωάννης, οὗ καὶ πρόσθεν ἐμνήσθην, ἐτελεύτα τὸν βίον, ὁ πάντα ἄρι στος ούτοσι Μάρκελλος ἀντ᾽ ἐκείνου τῆς ᾿Απαμέων Η χώρας τὴν προεδρίαν ειλήφει, ζέων τῷ πνεύματι κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ ὑπαρχος σὺν δυσὶ χιλιάρχοις εἰς τὴν ἐκείνου πόλιν ἀφίκετο, πρόθεσις δ᾽ ἦν τὰ τῶν εἰδώλων διαλύειν τεμένη, τὸ μὲν πλῆθος τῶν στρατιωτῶν ἐφησύχαζε δέει· ὁ δὲ τῷ τεμένει προσέβαλε τοῦ Διὸς διαλύειν πειρώμενο; ὁ δὴ μέγιστόν τε ἦν καὶ εἰς κάλλος ἐξαίσιον ἐποικίλ λετο. Ἀλλὰ καὶ στεγανὴν καὶ στεῤῥὰν τὴν συνθήκην τῶν λίθων ἰδὼν, ᾤετο ἀμήχανον εἶναι τὴν τοσαύτην ἁρμονίαν διαλυθῆναι· μέγιστοι γὰρ λίαν ὄντες οἱ λίθοι παχεῖ σιδήρῳ καὶ μολίβδῳ διακεχυμένῳ ἀπαν ταχοῦ συνηρμόζοντο. Ο τοίνυν θεῖος Μάρκελλος δειμαίνοντα οὕτω τὸν ὕπαρχον θεασάμενος, ἐκεῖνον μὲν πρὸς τὰς ἄλλας τῶν πόλεων χωρεῖν ἐκέλευεν· αὐτὸς δὲ Θεοῦ ἐδεῖτο δοῦναι πόρον τῷ ἀμηχάνῳ τοῦ πράγματος. Καὶ δή τις ἕωθεν ἥκει αὐτόκλητος, οὔτ' οἰκοδομεῖν, οὔτε λίθους τέμνειν, μήτ' ἄλλην τέχνην ἐξεπισταμένος· μόνα δὲ ξύλα καὶ λίθους αἴρειν ἐπὶ τῶν ὤμων μεμαθηκώς. Προσελθὼν δὲ, δυοῖν τεχνί Cap. v ead. CAPUT XXVII. De variis apud varias gentes propter abolitionem allarium, idolorum, seditionibus et tumultibus, et de Marcello Amaseno episcopo, quanto studio demoliendis idolorum templis usus, postremo martyrio sit defunctus. Eodem tempore multi Græcæ superstitioni addicti in urbibus, de aris deoruni contenderunt, et ad mortem usque decertarunt. Sicuti in Arabia Petræi et Areopolita, apud Palæstinos Raphiotæ et Gazæi, apud Phoenices Heliopolitar: et in Syria maxime templum propugnarunt Apameni, Axio amui propinqui: quos memoriæ proditum est, ad templorum ejusmodi custodiam et præsidium, socios et auxiliares Galilæos, et quosdam ex vicis eorum qui circum Libanum montem habitant, evocasse ad extremum autem eo audaciæ et conßdentiæ evasisse, ut clarissimum virum Marcellum episcopali ibi fungentem munere interemerint: propterea quod commissæ sibi urbis delubra, magis sua erga Deum fiducia, quam forti multorum hominum coacta manu abolevisset. Ubi enim Joannes cujus antea quoque mentionem fecimus, decessit, rebus omnibus optimus Marcellus iste, pro illo regionis Apamenæ episcopalem administrationem sortitus est, spiritu juxta divum Apostolum fervens. Atque ubi præfectus Orientis cum duobus tribunis in urbem eam advenit, eo consilio ut idolorum fana demoliretur, plebs quidem, quod militarem manum metueret, quieta fuit: et præfectus Jovis templum eruere est aggressus, quod quidem et maximnum et ornamentis variis et præci - puis pulcherrimum fuit. Verum cum lapidum et materiæ structuram solidam et firmam admodum præfectus esse cerneret, fieri non posse putavit, ut tanta compago solvi aut dirui posset. Maxima namque saxa immensis ferramentis et plumbo diffuso, ex ômui parte apte compacta et conglutinata erant. 277 Divus autem Marceilus præfectum sic laborem eum reformidantem cernens, illum quidem ad alias urbes transire jussit: ipse autem Deum precatus est, ut rei tam difficli et desperate exitum

θᾶττον τὸν νεών διαλύειν. ὡς δ᾽ ὑπισχνείτο παρ έχειν ὁ Μάρκελλος, ἐκεῖνος τοιάνδε τι ἐπετεχνᾶ:ο Ἐκ τεττάρων πλευρών στον ὁ νεὼς εἶχεν, ἥτις εἰς ὕψος εγειρομένη ἐκείνῳ ἐφήρμοστο. Μέγιστοι δὲ καὶ κίονες ἦταν σήμετροι τῷ νεῷ· ἑκάστου δὲ κίονος περίμετρος ἐκκαίδεκα πήχεων ἦν. Η δέ γε φύσι; τῶν λίθων στεῤῥά τις ἐτύγχανε καὶ ἀδαμαντίνη· ὡς μηδὲ ῥᾳδίως εἴχειν αἱρεῖσθαι τοῖς τῶν λιθοτόμων ὀργάνοις· ὧν ἕκαστον κύκλῳ διορύττων ἐκεῖνος, ὑπήρειδε ξύλοις ἐλαίνεις τὰ ὑπερκείμενα. Τρεῖς δ' οὕτω τῶν κιόνων ὀρύξας, ἔπειτα πῦρ ἐνῆκε τοῖς ξύ λοις· καὶ ἀνήπτετο μὲν, οὐ μὴν καὶ κατὰ φύσιν διπανᾶσθαι τοῖς ξύλοις ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἐνῆν. Δαίμων γάρ τις μέλας προφαινόμενος καὶ προκαλινδούμενος, ἐμποδὼν τῇ κατὰ φύσιν ἐνεργεία καθίστατο. ὡς δὲ πολλάκις τὴν μηχανήν δεδρακότες ἀνήνυτον ἑώρων τὸ σπούδασμα, δηλοῦσι τῷ ἱερεῖ ἐπὶ μεσημβρίαν ὑπνώττοντι. Ο δ᾽ εὐθὺς τὸν θεῖον ναὸν εἰσδραμών, ὕδωρ εἰς ἄγγος ἐνῆκε. Καὶ τοῦτο μὲν ὑπὸ τὸ θεῖον θυσιαστήριον ἔκρυπτεν· αὐτὸς δὲ πρὸ τῶν ἱερῶν κιγκλίδων πεσών, τὸν φιλάνθρωπον ἡντιβόλει δε σπότην τῆς τυραννίδος ἀπαλλάττειν τοῦ δαίμονες; καὶ τὴν μὲν ἐκείνου γυμνοῦν ἀσθένειαν, αὐτοῦ δὲ παῤῥησιάζειν τὴν δύναμιν, ἵνα μὴ καὶ πλείων ἡ βλά6η τοῖς ἀπειθεῖν ᾑρημένοις προσγένηται. Ταῦτα λέγων, καὶ τὸ τοῦ σταυροῦ σημεῖον τῷ ὕδατι ἐπιδαλών, Ἐκκοιτίῳ τινὶ διακόνῳ τοῦτο ἐδίδου, κελεύο σας τῷ τῆς φλογὸς ἀκμάζοντι ἐπιῤῥαίνειν· ο aliquem daret. Et ecce cum sole oriente quidam ταιν ήτει μισθόν. Ἐκ τοῦ ῥάστου γὰρ ἐνεῖναι αὐτῷ suapte sponte advenit, qui neque ædes exstruere, aut lapides cædere atque polire, neque artem quampiam aliam sciret, ligna tantum et lapides humeris gestare assuetus. Is Marcellum adiit, duplicemque sibi mercedem stipulatus est: facile sibi esse, ut templum celeriter demoliatur, dictitans. Fam postquam Marcellus se illi daturum recepit, tale quiddam ille machinatus est. Delubrum id porticum quadratam habebat, quæ in sublime excitata, adaptata et imposita ei fuerat. Columnæ erant maximæ, magnitudine ipsa templo juxta proportionem respondentes. Columnæ cujusque ambitus sexdecim cubitos habebat. Natura lapidum perquam firma et adamantina fuit, ita ut non facile lapicidarum cederet instrumentis. Quas circumcirca ille suffossas, lignis oleaginis suffulsit. Atque ubi earum tres ad eum modum perfodisset, ignem materi:e subjecit. Et accensa quidem est illa: sed ab igne, pro natura sua consumi nequivit. Dæmon namque quidam ater apparens, et sese provolvens, naturalem vim ignis inhibuit. Sedenim ea re sæpius sentata, cum cœptum suum frustra esse viderent, eam ad episcopuın sub meridiem dormientem retuJerunt. Ille autem in sacrum ingressus templum, aquam vasi infusam sub sanctiore altari occultavit: et pro sacris cancellis humi provolutus, gemeris humani amantem Dominum supplex oravit, ut depulsa dæmonis tyrannide, illius quidem in apertum proferret imbecillitatem, suam autem c γενομένου, ὁ μὲν δαίμων ἀπηλλάγη τὴν τοῦ ὕδατος ipsius manifesto exhiberet vim et potentiam: ne scilicet majus etiam detrimentum ad eos, qui nondum ut Christianæ parerent religioni, in animum induxissent, perveniret. Hæc cum dixisset, et crucis signum aquæ injecisset, Equitio cuidam diacono eam dedit, flammam vigentem ea conspergere jubens. Quod ubi est factura, dæmon ille aquæ vim non ferens, profugit: et ignis contraria sibi aqua perinde atque oleo usus, ligna optime comprehensa, parvo momento consumpsit, et columnarum fulcris evanescentibus, et ipsæ confestim conciderunt, el alias duodecim in camdem ruinam secum traxerunt. 278 Quin etiam insuper quæ eis coaptata fuerat templi pars, cum columnarum vi in præceps abiit. Unde fragor maximus exortus, confestim omnes eo ad opus inspiciendum pertraxit. Postquam vero dæmonem illum, qui contra nisus fuerat, fugatum intellexerunt, linguas in laudem et gloriam Dei cierunt. Sed et alia idolorum fana divinus sustulit episcopus, et multa alia admiratione digna de co viro comimeniorantur atque circuniferuntur, Nam et ad victores martyres epistolas dedit, et ab eis litteras, quibus ei responderunt, accepit. Po stremo vero et ipse martyrii coronam reportavit. Id ipsum vero exponendum est. In convalle ibidem Aulocrenis (locus is in Apamenorum agro est Pro Aulocrenis Nicephorus et Sozomen. lapent Aulonem. Plin. lib. v, cap. 29: Mareyas ibi creditur ortus, ac paulo post conditus, ubt certavit μὴ ἐνεγκών προσβολήν· τὸ δὲ πῦρ οἷάπερ ἐλαίῳ τῷ ἀντιπάλῳ χρησάμενον ὕδατι, εὖ μάλα τῶν ξύλων καθήπτετο, καὶ ἐν ἀκαρεῖ ἐδαπάνα. Οἱ δὲ κίονες φρούδου τοῦ ἐρείδοντος γενομένου, αὐτοί τε ἐκ τοῦ εὐθέος κατέπιπτον· καὶ ἄλλους δυοκαίδεκα ἐπιστώ μενοι. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ὅσον τοῦ νεώ συνημμέ νον πλευρὸν τοῖς κίοσι κατηνέχθη τῇ ἐκείνων βία συνελκυσθέν. Κτύπος δὲ μέγιστος ἐκδραμών, πάντας ἀθρόον ἐκεῖ ἐφειλκύσατο κατὰ θέαν τοῦ ἔργου. Ω; δὲ καὶ τοῦ ἀντιπράττοντος δαίμονος την φυγὴν ἔγνων, εἰς δόξαν Θεοῦ τὰς γλώσσας ἐκίνουν. Συχνά δὲ καὶ ἄλλα τεμένη ὁ θεῖος οὗτος ἀρχιερεὺς ἐξηρά νισε. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ἀξιάγαστα διηγήματα τοῦ ἀνδρὸς τούτου ἐμφέρεται· τοῖς τε γὰρ νικηφόροις επέστελλε μάρτυσι· καὶ ἀντιγράφων παρ' ἐκείνων †ξίωται· τέλος δὲ καὶ αὐτὸς τὸν μαρτυρικὸν στέφ - νον ἀνεδήσατο. Τὸ δ' ὅπως, ἐγὼ διηγήσομαι. Ἐν τῷ ἐκεῖσε αὐλῶνι, δ κλίμα ἐπίσημον τῆς ᾿Απαμέων χώρας ἐστί, στρατιώτας τινὰς καὶ μονομάχου; π1ραλαβών, κατ' ἐκείνου ἐχώρει. Αγχιστα δὲ γενόμε νος, μάχη; συρμηγνυμένης, έξω βελῶν εἰστήκει· τοὺς γὰρ πόδας ἀλγῶν ἦν· καὶ οὔτε διώκειν, οὔτε μὴν φεύγειν ἱκανῶς εἶχε. Τῶν δὲ στρατιωτῶν καὶ μονομάχων ὑφ' ἑαυτοῦ; τὸν νεών θέσθαι πολλὴν ποιον μένων σπουδήν, τῶν Ἑλληνιστῶν τινες μόνον εἶναι διεγνωκότες, καθ' ὅ μέρος ἀπόμαχον ἦν, ἐξαπιναίως tibiarum cantu cum Apolline Aulocrenis. Ita vocatur convallis decem millia passuum ab Apamea. Idem lib. xvi, cap. 44: Regionem ulucrenen dixi-

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XI. προσβαλόντες συνέσχον· καὶ πυρὰν νήσαντες, κατε- celebris) templum maximnush fuit: coutra id miliτέφρωσαν. Καὶ τότε μὲν ἔλαθον, χρόνῳ δὲ φωρα- tibus et gladiatoribus assumptis est profectus. θέντες, δοῦναι δίκην πρὸς τῶν παίδων Μαρκέλλου Ad quod cum prope ventum est, pugna est commisἠπείγοντο· τιμωρεῖν γὰρ ἡβούλοντο τῷ πατρί· ἡ δ᾽ sa. Ipse autem extra telorum jactum constitit. Quod ἐπιχώριος διεκώλυε σύνοδος, ἐπειποῦσα μὴ δεῖν ἐπὶ enim pedibus æger esset, neque ad insequendum μαρτυρικῇ τελευτῇ δίκας λαμβάνειν χρῆναι γάρ neque ad fugiendum idoneus erat. Cum autem χάριν ὁμολογεῖν τῇ τοιαύτῃ δὴ τελευτῇ· καὶ σκιρ milites et gladiatores magno s'udio in potestatem τὴν τούς τε παῖδας καὶ φίλους καὶ γένος ἅπαν αὐτ suam templum redigere contenderent, et ex Grac τοῦ, ὡς ὑπὲρ Θεοῦ ἠξιωμένου θανεῖν. Τὰ μὲν οὖν superstitionis cultoribus nonnulli solum eum in ea τῶν εἰδώλων τεμένη τηνικάδε τοῦτον καθῃρέθη τὸν parte, ubi pugna nulla esset, consedisse cognovisτρόπον. sent, subito eum oppressun comprehenderunt, et pyra accensa combusserunt, Ac tum quidem illi facinore patrato latuere. Postea vero criminis ejus comperti, a Marcelli liberis ad legitimam pœnain sunt postulati: cædem enim patris vindicare illi voluerunt. Sed id factum synodus provincialis prohibuit, non vindicandam martyrum mortem, sed gratias potius ea de causa Deo agendas esse,' liberosque atque amicos et genus corum omne gaudio exsilire debere censens, quod illi honor tantus, ut pro Dei nomine mortem oppeteret, contigerit. Idolorum templa eo tempore ad hunc solo æquata sunt modum. 4. Νεκτάριος πρῶτος ἀφεῖλε τὸν ἐν ταῖς ἐκκλη σίαις ἐκ παλαιοῦ τεταγμένον ἐπὶ τῆς μετανοίας πρεσβύτερον· καὶ περὶ τρόπου καὶ τό ποὺ τῶν μετανοούντων ἐν τῇ Ρωμαίων Εκκλησία. 279 CAPUT XXVIII. Ut Nectarius primus presbyterum in ecclesiis antiquitus propter pœnitentes ordinatum functione sua moverit: et de loco el modo pœnitentium in Romana Ecclesia, Τότε τοίνυν καὶ Νεκτάριος ὁ τῆς Κωνσταντίνου τὴν Ἐκκλησίαν ἐπιτροπεύων πρῶτος πάντων τὸν ἐκ πολλοῦ ὄντα ταῖς ἐκκλησίαις πρεσβύτερον ἐπὶ τῶν μετανοούντων κατέπαυεν· ᾧ δῆτα καὶ οἱ ἀνὰ τὴν Εω πάντες σχεδὸν ἐπίσκοποι ἠκολούθησαν. Τί δὲ τοῦτό ἐστι, καὶ ὅθεν τὴν ἀρχὴν ἔσχε, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν τό γε νῦν ἔχον ἔληγεν, ἄλλοι μὲν ἄλλα περί τούτου ἱστόρησαν· ἐγὼ δ᾽ ὡς ἔχει τἀληθὲς διηγήσομαι. Ἐπεὶ γὰρ τὸ μηδαμῶς ἁμαρτεῖν οὐχ ἡμέτερον, τῆς δὲ θείας καὶ ἀκηράτου φύσεως ἴδιον, ἡμῖν δὲ τῇ παραβάσει καθάπαξ κληρωσαμένοις τὸ πλημμελεῖν· συγγνώμην κελεύει Θεός μεταμέλῳ ἀναλόγῳ χρω μένοις τῷ παραιτεῖσθαι τοῦ λοιποῦ καὶ συνομολογεῖν τὸ ἁμάρτημα. Φορτικόν δ' ὡσανεὶ τοῖς ἔγγιστα Χριστοῦ ἱερεῦσιν ἔδοξεν, ἐν μέσῳ τῷ πλήθει ὡς ἐν θεά του τὰ πλημμελούμενα ἐξαγγέλλειν, ἕνα τῶν πρε σβυτέρων ἀρίστως βιοῦντα, εχέμυθόν τε καὶ σώφρον ἀπολεξάμενοι, ἐπὶ τῷ τοὺς ἐξαγορείας δέχεσθαι τῶν μετανοούντων τετάχασιν· ᾧ κατ' ἰδίαν γινόμενοι, τὰ κακῶς πραχθέντα διήγγελλον. Ο δ' ἀκούων, ὅ τι χρὴ πρᾶξαι ἢ ἐκτίσαι θεὶς ἐπιτίμιον, συνεχώρει ὥστε παρὰ σφῶν αὐτῶν τῶν πραξάντων καὶ τὴν δίτην εἰσπράξασθαι. ᾿Αλλὰ Ναυατιανοῖς οὐδεμία περί τούτου ἔστι σπουδή. Λόγος γε μὴν ἔχει, καὶ δι' αὐ τοὺς μᾶλλον τοῦτ' ἐπινοηθῆναι τὸ ἔργον μή θελή- permiuebat, ut qui peccatum admisissent, ipsi a se σαντας κοινωνῆσαι τοῖς ἐπὶ τῷ διωγμῷ Δεκίου ἀρνησαμένοις, έπειτα μεταμεληθείσιν. Οἱ γὰρ την κάθε ἐπίσκοποι τῷ Ναυάτου ἀντιφερόμενοι δόγματι, τὸν ἐπὶ τῶν μετανοούντων πρεσβύτερον ἐφ' ἑκάστῃ Εκκλησία κατέστησαν, τῷ ἐκκλησιαστικῷ κανόνι Επόμενοι· ὡς ἂν οἱ μετὰ τὸ βάπτισμα ἁμαρτάνοντες ἐπὶ τούτῳ τὰ φθάσαντα λύωσιν ἐξομολογούμενοι. Ο ὺς κανὼν οὗτος μέχρι πολλοῦ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαι; αἱmus, per quam ab Apamea in Phrygiam itur. Ibi platanus ostenditur, ex qua pepeulit Marsyas, victus ab Apoline. Tum etiam Nectarius, Constantinopolitanæ Ecclesiæ curator, primus omnium, presbytero, qui a multo tempore, in ecclesiis, poenitentibus praerat, dignitatem abrogavit. Quem etiam fere Orientals episcopi omnes secuti sunt. Quid vero id sit, et unde initium sumpserit, et quam ob causam tum esse desierit, alii alia memoriæ prodiderunt. Ego autem, ut sese res ipsa vere habeat, exponam. Quandoquidlen nihil peccati admittere, non human, sed divinæ et in mortalis naturæ proprium est, nos autem per transgressionem semel peccandi hæreditatem adivimus, delictorum Deus veniam eis con. cedere jussit, qui legitima et convenienti penitentia usi, deinceps simul peccatum et aversantur et confitentur. Grave autem episcopis, qui proxime post Christum fuere, visum est, in melia plebe, veluti in theatro, noxam confiteri. Quapropter ex presbyteris unum delegere, qui probata vita esset, et simul taciturnus et prudens; apud quem per poenitentiam resipiscentes commissa sua proferrent. Proinde factum, ut huic seorsim qua mala egis sent, propalarent: atque ille peccatorum confessione audita, cum quid facto opus esset, et quomodo crimen luere conveniret, multa imposita ostendisset, peccati sumerent poenas. Apud Novalianos hujus rei nulla cura est. Quin etiam ritus iste propter eos institutus esse dicitur, cum communicare illi cum eis nollent, qui sub Decii persecutione fidem abnegarant, et postea resipiscentes ad eam redierant. Nam ejus temporis episcopi, Novati resistentes dogmati, ecclesiasticum canonem secuti, in ecclesia qualibet presbyterum pœnitentiarium constituerunt, ut ab Sczomenus pro gladiatoribus, qui μονόμαχο: dicuntur, μοναχούς, h. c. monachos habet, lib. vil, cap. 13.

hoc qui post baptismum peccarent, crimina sua ρέσεσιν ἐφυλάττετο. Ἐν δὲ ταῖς κατὰ Δύσιν ἐκκλησ confessi, absolutionem eorum obtinerent. Canon iste longo tempore in aliis quoque sectis est servatus. In Occidentalibus vero ecclesiis ad hunc usque diem obtinet, atque in Romana maxime, ubi quoque certus est poenitentium locus. Staut illi, perinde atque judici, damnati essent, vultu demisso, admodum lugentes. 280 Re autem divina peracta, quidem ea sacra percipiunt, quæ eis percipere ſas est, qui sacris sunt initiati. Cum ejulatu autem et luctu multo se ad pedes ejus qui rem divinam ſecit, præcipitant. Directus deinde qui tum ministerium cæremoniæ ejus sortitus est, ad eos accurrit: atque itidem collacrymans, se humi sternit. Tumi reliqua ecclesiae multitudo circumsistens, et ipsa flens atque lamentans, lacrymis repletur. Postea primus exsurgit seu presbyter seu episcopus ct illos ita jacentes surgere jubet: et per orationem ea quae poenitentibus conveniunt, precatus, ubi et audivit et dixit que opus est, eos emittit. Atque illi pro se quisque segregati suo loco, pro eo alque eis injunctum est, se macerant, vel jejuniis, vel vigiliis, frequentibusque precibus et resipiscentia, vel illuvie, et deliciarum abstinentia, vel aliis etiam modis, constitutum sibi ab episcopo tempus quilibet exspectans. Atque ubi ad hunc modum alacritate libenti debitum persolvit, a crimine absolvitur: et simul cum aliis in ecclesia, eodem jure et communione cadem, conventus frequentat. Mune ritum jam iude ab initio ad hoc usque tempus Romani episcopi habuere, qui ab eis inde ad ecclesias alias omnes pervenit, præterquam ad Novatianos, qui pœnitentiam etiam prorsus non receperunt. Aversati autem presbyterum hunc etiam sunt ὁμοουσίου, consubstantialis, Gdei professores, Nectario auctore, ob ejuscemodi, quæ accidit, causam. Mulier quædam nobilis, cum peccata sua conſessa esset, jejunio et orationi vacare, et in ecclesia permanere, ab co quem diximus presbytero jussa est. Quod ubi fecit, postea a diacono, qui cum ca concubuerat, se constupratam esse indicavit. Quod factum postquam plebs cognovit, indigne scelus id cum tanta Ecclesiæ contumelia commissum tulit. Maxima etiam ex ea re calumnia et criminatio adσίαις εἰσἔτι καὶ νῦν σπουδάζεται, καὶ μάλιστα ἐν τῇ κατά Ῥώμην, ἐν ᾗ καὶ δῆλος ὁ τῶν μετανοούντων τόπο; ἐστίν. Ιστανται δὲ ὥσπερ κατάδικοι, κατηφείς ἄγαν, καὶ πενθικῶς διακείμενοι. Τῆς δὲ ἱερᾶς τελε τῆς τέλος λαβούσης, ἐκεῖνοι μὲν οὐ μετέχουσιν ὧν θέμις τοῖς μυουμένοις, σφᾶς δὲ αὐτοὺς σὺν οἰμωγῇ καὶ πένθει πολλῷ πρηνεῖς πρὸ τῶν ποδῶν τοῦ μυοῦν τος δίπτουσιν. 'Αντιπρόσωπος δ' ἐκεῖθεν καὶ ὁ τὴν διακονίαν είληχώς προσδραμών, σύνδακρυ; ἐπίσης καὶ αὐτὸς τῷ ἐδάφει ἑαυτὸν καταβάλλει· κύκλῳ δὲ καὶ τὸ λοιπὸν τῆς ἐκκλησίας πλῆθος ολοφυρόμενον, δακρύων πληροῦται. Επειτα πρότερος ἐξανίσταται ὁ πρεσβύτερος ἢ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ τοὺς κειμένους p ἀνίστησιν. Ευξάμενος δ' ὅσα δεῖ τοῖς οὕτω μεταμεσ λουμένοις, ἐκπέμπει, πρότερόν ἀκούσας τε καὶ εἰπὼν ὅτι δεῖ, προσήκει. Τούτων δ᾽ ἕκαστος καθ᾿ ἑαυτὸν γεγονότες, η προστέτακται ἑαυτὸν ἐκτήκει, ἢ ν στείαις καὶ ἀγρυπνίαις, καὶ πυκναῖς προσευχαῖς τε καὶ μετανοίαις, ἢ ἀλουσίαις καὶ ἀποχαῖς τρυφῶν, ἑτέροις ἄλλοις, τὸν χρόνον περιμένοντες ἐν ἑκάστῳ τέταχεν ὁ ἐπίσκοπος· συντόνῳ δὲ προθυμίᾳ διαλύσας τὸ ἔφλημα, τοῦ ἐγκλήματος λύεται, καὶ ἐπίσης τοῖ; ἄλλοις ἐκκλησιάζει. Τάδε μεν οἱ ἀνὰ τὴν Ῥώμην ἱερεῖς ἀρχῆθεν ἄχρι καὶ ἐς δεῦρο εἶχον· κἀκεῖθεν ἐπὶ πᾶσαν ἐκκλησίαν προέβη πλὴν Ναυατιανῶν, οἱ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν παρεδέξαντο την μετάνοιαν. Παρητή σαντο δὲ τὸν πρεσβύτερον τοῦτον καὶ οἱ τῆς ὁμοου· σίου πίστεως, Νεκταρίου κατάρξαντος, τοιάσδέ τινος επισυμβάτης αἰτίας· Γυνή τις τῶν εὖ γεγονότων, τὰς σφετέρας ἁμαρτίας ἀγγείλασα, νηστείᾳ καὶ εὐχῇ σχολάζειν, κάν τῇ ἐκκλησία παραμένειν πρὸς τοῦ εἰρημένου πρεσβυτέρου ἑτέτακτο. Οὕτω δ' έχουσα, ἔπειτα κατεμήνυσεν ὡς εἴη παρ' ἀνδρὸς διακόνου ἐκπορνευθεῖσα, ταύτῃ συγκαθευδήσαντος. Ο τὸ πλῆθος μαθόν, οὐ μετρίως ἔφερεν, ἅτε δὴ τῆς Ἐχε κλησίας ούτωσι περιυβρισμένης. Κάντεῦθεν μεγί στη διαβολὴ κατὰ τῶν ἱερᾶσθαι λαχόντων εχώρει. Ἐν ἀπόρῳ δὲ γενόμενος ὁ Νεκτάριος, τὸν μὲν διά κανον τῆς ὑπηρεσίας ἐξίστησιν ὡς ἡταιρηκότα· ἐβλασφημεῖτο δ᾽ οὖν ἡ Ἐκκλησία πλεῖον καὶ καθώβριστο ἐκ τῆς πράξεως, διασυρομένων τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν. Τινῶν δὲ συμβουλῇ, καὶ μάλιστα Ευδαίμο νος, ὃς ἦν τῆς ἐκκλησίας πρεσβύτερος, τὸ γένος 'Αλεξανδρεύς, περιεῖλε τὸν τῆς Ἐκκλησίας ἐπὶ μεσ τανοίς πρεσβύτερον· συγχωρεῖν εἰπόντων ἑκάστῳ καθὰ συνειδείη, καὶ θαῤῥεῖν δύναιτο κοινωνεῖν καὶ τῶν ἀχράντων μυστηρίων μετέχειν. Οὕτω γὰρ τῇ Ἐκκλησία διατηρηθήσεται τὸ ἀνύβριστον· καὶ ἐξ ἐκείνου οὕτως ἡ Ἐκκλησία διέμεινεν. Εγὼ δὲ οἶμαι ἐκεῖθεν τῆς ἀρχαιότητος καὶ τῆς κατ' αὐτήν σεμν τητος ἐκτραπείσαν τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ εἰς ἀδιάφο ρον καὶ ἡμελημένον ἐκπεσεῖν ἦθος, καὶ κατὰ μικρὸν διολισθῆσαι τῆς ἀκριβείας ἄρξασθαι. Ὅτι γε και μείω πρότερον εἰκὸς εἶναι τὰ ἁμαρτήματα, αἰδεῖ τε versus sacerdotum ordinem increbuit. Nectarius porro quidnam faceret dubius, diacono quidem ut scortatori dignitatem abrogavit. Verum Ecclesia multo etiam magis propter facinus id, sacrorum virorum detractione, maledictis et conviciis est proscissa. Itaque de quorundam, maxime vero Eudæmonis ecclesiæ ejus presbyteri, patria Alexandrini, consilio, ne postea in ecclesia presbyter pu:nitentiarius essel, Nectarius statuit: 281 suadentibus illis, ut cuique permitteretur, pro conscientia et fiducia sua, communicare, Apud Sozom. lioc facit episcopus, lib. vit, cap. 16. Socrates se ad Eudæmonem istum dixisse scribit: An consilium tuum e re Ecclesiæ sit, Deus, o presbyter, novit. Lib. v, cap. 19. Et Eucharistiam quidam distribuentes, consuetudo fert, unumquemque e populo partem sibi sumere permittunt. Ut enim ceruius quis my-

$37 ECCLESIASTICE HISTORIA LIB. XII. τῶν ἐξομολογουμένων τὰς ἁμαρτίας, καὶ ὑπὸ ἀκρι- et de immaculatis mysteriis participare. Sic enim βείας τῶν ἐπὶ τούτῳ κατατεταγμένων κριτῶν· κἂν fore ut Ecclesia a contumeliis libera esset et imνῦν ὡς ἔτυχε καὶ ὅπου δήποτε ἕκαστος βούλοιτο, τοῦτο πράττειν ἐπικρατῇ. Πρόφασις δ' ἐντεῦθεν ἐγί νετο, μὴ ἐλέγχειν ἀλλήλων τὰ ἁμαρτήματα, μηδὲ τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου φυλάττειν αἱρεῖσθαι λέγοντος, Μηδέ συγκοινωνεῖτε τοῖς ἔργοις τοῖς ἀκάρποις τοῦ σκότους, μᾶλλον δὲ καὶ ἐλέγχετε. Ἐκ δὲ ταύτης τῆς αἰτίας συμβάλλω καὶ Θεοδόσιον τὸν Μέγαν, τῆς ἀκηράτου δόξης καὶ σεμνότητος τῆς καθόλου προνοούμενον Εκκλησίας, τηνικαῦτα πρῶτον νομοθετή σαι, μηδαμώς γυναῖκα, εἰ μὴ ἑξήκοντα ἐτῶν εἴη καὶ παῖδας ἔχοι, μὴ τῷ τῆς διακονίας καὶ τῷ τοῦ κλήρου ἐγκαταλέγεσθαι τάγματι· καθὰ καὶ Παῦλος ῥητῶς οὕτω προσέταξεν· ἀπελαύνεσθαι δὲ τῆς Ἐκε κλησίας καὶ τὰς κειρομένας τὰς κεφαλάς· καὶ ὅσοι δὲ τῶν ἐπισκόπων τὰς τοιαύτας προσίενται, τὰς ἐπισκοπὰς ἀφαιρεῖσθαι. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων αὐτάρ χως οἶμαι ειρήκαμεν. munis. Et ab eo tempore Ecclesia in tali statut permansit. Ego vero, ea re Ecclesiam prisca illa et veneranda gravitate excidisse, et ad arbitrarium inconsideratumque atque negligentem morem prolapsam esse, et paulatim ab accuratiore disciplina desciscere coepisse puto. Æquum certe atque credibile est, minus antea peccatorum fuisse, cum propter eorum qui peccata confiterentur verecundiam, tum propter judicunt ad hoc constitutorum ditigentem inquisitionem. Quamvis nunc quoque id ita ut sors tulerit, et quandocunque cuique libitum fuerit, fiat. Unde causa illa exstitit, ut alter alterius peceata non arguat; neque illud Apostoli servetur, dicentis: Nolite communicare de operibus infrugiferis tenebrarum, sed potius ea arguite. > Qua etiam ex causa Theodosium Magnum, immortali et venerandæ catholicæ Ecclesiæ gloriæ consu- ¡entem, tum primum legem tulisse conjicio, nequaquam mulierem, nisi sexaginta annos nata sit, et liberos habeat, in ordinem ministerij et cleri cooptandam: quemadmodum et Paulus diserie id constituit, ex ecclesiis quoque exigendas quæ comam totondissent: et quicunque episcopi cas admisissent, exauctorandos esse. Verum de his salis diximus. ὺς καὶ ἐν ταῖς αἱρέσεσι πολλαὶ αὖθις ἐπεγένοντο διαιρέσεις καὶ ὅτι Θεοδόσιος μόνον Εὐ νόμον ὑπερώρισε· καὶ εἶος ἦν τὸ ἦθος Εὐνόμιος· καὶ ὡς ἐν Καππαδοκίᾳ τῇ πατρίδι γενόμενος ἐτελεύτα. Προσῆκον δὲ ἄρα μηδὲ τὰ παρ' ἄλλοις γεγονότα καταλιπεῖν ἀδιήγητα· 'Αρειανοῖς φημι, καὶ τοῖς ἀπὸ Μακεδονίου καὶ Εὐνομίου καὶ Ναυάτου παρωνύμως ὠνομασμένοις. "Απαξ γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία διαιρεθεῖσα, οὐκ ἐπ᾿ ἐκείνης ἔστη τῆς διαστάσεως· ἀλλ' αὕτη πάλιν καθ᾿ ἑαυτὴν διῃρεῖτο. Καὶ οἱ προσ στάται τῶν αἱρέσεων σμικρᾶς τινος ειλημμένοι προ φάσεως, καθ' ἑαυτῶν ἐχώρουν, καὶ ἀπ' ἀλλήλων δίσταντο. Πῶς μὲν οὖν καὶ πότε, καὶ δι᾿ ἂς αἰτίας ἕκαστοι ἀπ' ἀλλήλων διέστησαν, προϊοῦσα ἡ ἱστορία δηλώσει. Εἰδένα: μέντοι χρεών, ὡς οὐδένα τούτων δ βασιλεὺς ἐδίωκε Θεοδόσιος, ἀλλ' οὐδὲ ἠνάγκαζε κοινωνεῖν· συνεχώρει δ' ἑκάστῳ ᾗ βούλοιτο κατὰ τὸν ἴδιον συνάγεσθαι τόπον· καὶ δοξάζειν περὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, ὡς ἂν ἑκάστῳ περὶ ταύτης κατα λαβεῖν ἐξεγένετο. Τὰς μὲν οὖν λοιπὰς τῶν αἱρέσεων, πλὴν Ναυατιανῶν, ἔξω τῶν πόλεων συνάγειν ἐκέλευε, καὶ ἐκκλησία; ἐγείρειν· τοὺς δὲ Ναυατιανούς ὡς ὁμοφρονοῦντας αὐτῷ κατὰ τὴν τοῦ ὁμοουσίου πίστιν, ἔνδον τῶν πόλεων μετὰ θάρρους ἐκκλησιάζειν προςτρέπετο, καθά μοι καὶ ἀνωτέρω διείληπται· μόνου δ' Ευνομίου ὑπερορίαν φυγήν κατεδίκαζεν. Οὗτος γὰρ μετὰ τὸ λιπεῖν τὴν Κύζικον, καὶ τοῦ Εὐδοξίου διαζυγῆναι, ὃς τοῦτον ἐχειροτόνει, ἐπὶ προφάσει ὅτι sterium hoc vel expetat, vel se ab eo abstinent, con-cientia optimia dux est. Fundamentum autem firmum hujus est vita recta cum disciplina debita. Te autem homines alios spectatos jam et exploratos meribus emendatis imitari commodissima est, et ad veritatis cognitionem, et ad præceptorum divinorum exsecutionem, via. Quocirca quicunque 282 CAPUT ΧΧΙΧ. Ut hæreses et sectæ in varias dissectæ et divisæ sind hæreses et quod Theodosius solum Eunomium proscripserit quibus moribus et institutis Eunomius fuerit, et ut in Cappadocia patria sua morluus sil. Convenit porro, ut neque ea quæ aliis accidere, silentio prætereamus: Arianis videlicet, et qui a Macedonio et Eunomio et Novato cognomen sunt adepti. Postquam namque semel Ecclesia Dei divisa est, res in ea discessione non constitit, sed illa rursum in se ipsa per dissensiones dissecta est. Et sectarum auctores, parva occasione arrepta, et secessione facta, in factiones alias abierc. Quomodo autem, et quando, et quibus de caus's secta quælibet a se ipsa per dissensionein sccesserit, ex eis quæ dicentur, liquebit. Illud sane scie convenit, imperatorem Theodosium bæresim nullam persecutum esse, neque quempiam ad communionem cocgisse, sed potius permisisse, ut hæresis quælibet loco suo, pro eo atque ei visum esset, conventus agere, atque etiam de fide in Christum, pro cujusque captu, sentire atque opinari posset. Reliquas quidem hæreses, præter Novationos, extra urbes conventus celebrare, et ecclesias exstruere jussit. Novatianos autem, quod secum de όμοουσίου, hoc est consubstantiaris, litle consentirent, intra urbes libere ecclesias babere est passus, sicuti antea quoque dixi. Et solum ipse Eunomium exsilio mulctavit. Hic enim postinandocaverit panem et biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sangninis Domini. Exploret vero seipsum homo, atque ita demum de pane edat, et de calice bibat. (Clemens. Alexand. lib. 1, Stromat.) Constitutio Theodosi de diacomissis L. Null, G. De episc. et cler.

quam Cyzicum reliquit, et ab Eudoxio, qui eum τὸν αὐτοῦ διδάσκαλον Αέτιον ἐκβληθέντα οὐ προτε consecraverat, sub pretextu illo, quod magistrum suum Actium proscriptum ille non reciperet, segregatus est; in suburbano Constantinopolis degens, suos sibi conventus cogebat, et libros quos contra veram pietatem conscripserat, absque metu omni pu: licabat, multosque orationis suæ fraude in eas dem perditionis foveam ita trahebat, ut Brevi tempore ingentem multitudinem ad se adduxerit, et nonnullos etiam ex imperatoris cubiculo ad partes suas illexerit. Theodosius porro ubi suos illum præter modum observare cognovit, eos quidem ab aula sua proscripsit: ad Eunomium autem quamprimum Chalcedone capiendum certos homines misit, eumque Halmyridem deportari jussit. Est autem falmyris Mysiæ in Europa locus, ad Istrum situs: quem brevi post barbari, Istro qui glacie constrictus fuerat transito, ceperunt. 283 Eunomius porro inde Caesaream Cappadociæ translatus est. Mirificum autem ibi in eum hominum odium fuit, quod libros contra Basilium ejus loci episcopum composuisset. Postea ei ut in agris suis, qui Dacoreni vocabantur, viveret, permissum est, apud Cappadociæ vicum, cui Dacora nomen est, præfecturæ ejus quæ ad Argarum montem sita est, Cæsareæ. Nec ita muito post a reditu mortuus, sepulturam in patria sua sortitus est. Eunomium hunc plurimum, ut divinum hominem, admiratur ceclesiasticus scriptor Philostorgius. Prudentiam enim et virintem ejus incomparabilem fuisse, aperte nugatur. Eι oris furinam, et corporis partes decentis imas, cum multa venustate deprædicat, atque ex ore ejus orationem fluentem margaritis comparat: quamvis in laudem ejus progressus, balbum fuisse confitetur; quod vitium tamen in eo ita exornal, ut ei suavem eloquentiam tribuat. Quin etiam vitiliginem, quæ faciem iilius quasi notis quibusδέχοντο, ἐν τοῖς κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν προςστείοις διατρίβων καὶ ἐν οἰκίαις, καθ' ἑαυτὸν ἐκκλησ σίαζε, καὶ οὓς κατὰ τῆς εὐσεβείας έγραφε λόγους, ἀδεῶς ἐπεδείκνυτο. Καὶ πολλοὺς εἶχε ταῖς ἐξαπά ταις τῶν λόγων εἰς τὸν ἴσον τῆς ἀπωλείας βάθυνον, ὡς ἐν βραχεῖ πολύ τι πλῆθος πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστά σασθαι, καὶ ἐπὶ τόσον, ὡς καί τινας τῶν ἐπὶ τοῦ κοι τῶνος τοῦ βασιλέως πρὸς ἑαυτὸν ἐφελκύσαι. Ο 812γνούς Θεοδόσιος, ἐκτόπων ἐκεῖνον στέργοντας, του τους μὲν τῶν ἀνακτόρων ἐξήλαυνε· τοὺς δ' Εὐνόμιον ἁρπαζομένους ἐκ τῆς Χαλκηδόνος τὴν ταχίστην ἐξέπεμπε· καὶ πρὸς τὴν ᾿Αλμυρίδα φυγαδεύειν ένεκε λεύετο. Η δ' Αλμυρίς χωρίον τῆς ἐν Εὐρώπη Μυ σίας ἐστί, παρὰ τὸν Ιστρον κείμενον· ὁ δὲ οὐκ εἰς μακρὰν ἐάλω ὑπὸ τῶν ἐκεῖσε διαβάντων βαρβάρων, τοῦ Ἴστρου τῷ κρυστάλλῳ ηπειρωθέντος. Ευνόμιο; δ' ἐκεῖθεν εἰς Καισάρειαν τῆς Καππαδοκίας ύπερορίζεται· μεμίσητο δ' ὑπερφυῶς τοῖ; ἐκεῖσε, ὅτι λό γους μετὰ Βασιλείου τοῦ ταύτης ἐπισκόπου συνέτα ξεν. Ἔπειτα εἰς τοὺς οἰκείους διάγειν ἀφείθη ἀγρούς· Δακορηνοὶ δὲ τὸ ὄνομα τοῖς ἀγροῖς· κώμη δὲ αὕτη Καππαδοκῶν· ἦν δ᾽ ὀνομαζομένη Δακέρα ἀπὸ νομού τῆς πρὸς τῷ ᾿Αργαίῳ Καισαρείας. Οὐ μετὰ πολὺ δὲ τῆς ἐπανόδου θανών, έτυχε τῆς ἐν τῇ πατρίδι ταφής. Τοῦτον δὴ τὸν Εὐνόμιον πλεῖστον ἐκθειάζει ὁ ἐκκλη· σιαστικό; Φιλοστέργιο· τήν τε γὰρ σύνεσιν καὶ τὴν ἀρετὴν, ἀπαράμιλλον εἶναι σαφῶς φληναφεῖ· τό τε τοῦ προσώπου σχῆμα καὶ τὰ μέρη εἰς τὸ εὐπρεπέ στατον ἐξωραΐζει· καὶ τοὺς ἐκ στόματος λέοντα; λόγους μαργαρίσιν εοικέναι λέγει· καν προϊών τραυλὸν αὐτὸν εἶναι ὁμολογῇ· ἣν δὴ καὶ ἀποτεμνύ ναι εἰς πολλὴν γλαφυρότητα. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοὺς ἀλφοὺς οἱ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ κατέστιζον, κόσμου καὶ αὐτοὺς ἐμποιεῖν τῷ προσώπῳ αὐτοῦ διατείνεται. Πάντα, δὲ τοὺς ἄλλους λόγους υπερθειάζων αὐτ τοῦ, ἐπὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων διαφέρειν φησὶ τὰς ἐκεί νου ἐπιστολάς. dam deformaverat, ornamentum quoddam ori illius attulisse confirmat. Omnes autem alios ejus libros divinis laudibus eferens, præ cæteris excellere epistolas ejus dicit. CAPUT XXX. Eunomianorum, Macedonianorum, et Arianorum hæreses, in multas alias kæreses esse divisas: et quibus ex causis quæque earum ab alia sit sejuncta. Sie quidem diem suum obiit Eunomius. SectaTeres autem ejus in diversas discessere sectas. Truus Theophronius quidam genere Cappadox fuit, qui ab eo in contentiosa disputandi ratione edortus, sectatoribus ejus se conjunxit. Εt mediocriter, seu crasse potius, ut rectius quispiam dixerit, in Aristotelis Prædicamentis, et ejusdem Περί Ερμηνείας, hoc est, De interpretatione scu enunfloc loco apud Niceph. et apud Sozomn. lib. v, cap. 17. Chalcedonensis civitas perinde atque ex suburbiis Byzantii unum designatur. Supra cap. 8, cod. et apud Sozom. lib. vii, cap. 6. Ex codem alveo et super Istropolim lacus gignitur Lau M. P. ambita. Halmyrim vocat Plin. 40. 1V, cap. 12. Περὶ τῆς τῶν Εὐνομανῶν καὶ Μακεδονιανών καὶ 'Αρειανῶν εἰς πολλὰ διαιρέσεως· καὶ ἐκ ποίων αἰτιῶν τούτων ἕκαστοι κατὰ σφᾶς αὐ τοὺς ἀπ' ἀλλήλων διέστησαν. Οὕτω μὲν οὖν ἐτελεύτα Εὐνόμος· οἱ δὲ ἀπ' αὐτοῦ εἰς διάφορα τμήματα διηρέθησαν. Καὶ δὴ πρώτος Θεοφρόνιος τις Καππαδόκης τὸ γένος· ὃς τὰ ἐριστι κά παρ' αὐτοῦ παιδευθείς τοῖς ἐκείνου συνίστατο μετρίως δὲ, παχυμερῶς δὲ μᾶλλον, εἰπεῖν οἰκειότε ρον, διὰ τῶν ᾿Αριστοτέλους ἐλθὼν κατηγοριών, καὶ τοῦ Περὶ ἑρμηνείας σύνοψιν καὶ ὥσπερ εἰσαγωγήν τινα τοῖς παρ' αὐτοῖς συλλογισμοίς καταλέλοιπεν· Eunomius Halmyride Cæsaream Cappadocum transfertur. Patria hac eus fuit. Sozom. Chalcedone Eunomnium privatum vixisse dictum est. Socrates quaque Constantinopoli in adibus privatis conventus eum egisse scribit, lib. v, cap. 20.

ECCLESIASTICAE HISTORIA LIB. XI. dam introductionem, de eis quibus ipsi utuntur syllogismis et ratiocinationibus editum reliqu:t, quod De exercitio mentis Inscripsit. Deinde popula - rium suorum odio expetitus, quod ad ineptam et insanam prolapsus esset absurditatem, quippe qui in magistri sui doctrina acquiescere nollet, re jectus ab eis est. Quod namque curiosus maxime esset, ex nominibus quæ in sacris Scriptoris posita sunt, 284 collegit, quod Deus, id quod non exstal, præsciens, id autem quod exstitit, memoria tenens, non eodem semper molo se habeat: utpote qui cognitionem transferat ad præsentia, ad futura et ad præterita. Atque eam ob rem rejudiɔtus, conventus suos s'bi seorsim cogens, sub Ο Περὶ τῆς τοῦ νοῦ γυμνασίας ἐπέγραφεν· tiatione, libro versatus, compendium, veluti quamΈπειτα προσεχθίσας τοῖς ὑπ' αὐτὸν ἐμοθρήσκους, ὡς εἰς παράλογον ἐμπεσὼν ἀτοπίαν, ἅτε δὴ μὴ μένειν ἐπ' αὐτῶν τῷ διδασκάλῳ λόγων ἐθέλων, ἐκβέβληται. Πολυπράγμων γὰρ μάλιστα ὤν, ἀπὸ τῶν ἐν ἱεραῖς Γραφαῖς κειμένων ονομάτων συνηγεν, ὡς ὁ Θεὸς τὸ μὴ ὂν προειδώς, γινώσκων δὲ καὶ τὸ ὄν, μεμνημένος δὲ καὶ τοῦ γεγονότος, οὐ πάνυ τι ὡσαύτως ἔχει, ἅτε δὴ μεταβάλλων τὴν γνῶσιν πρός τε τὸ ἐνεστώς, καὶ τὸ μέλλον καὶ τὸ παρωχηκός. Διὰ τοίνυν ταῦτα ἀποβληθεὶς, τὴν ἀπ᾿ ἐκείνου παρασυνάγων ἐπώνυμον συνεστήσατο αἵρεσιν. Καὶ ἄλλος δέ τις, Ευψύχιος όνομα, κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν οὐ πάνυ πόρρω, ψυχρῷ τινι ζητήματι τῶν Εὐνομιανῶν χωρισθείς, ἰδίας καὶ οὗτος προέστη αἱρέσεως. Τηνικαῦτα γὰρ ζητήσεως οὔσης, εἰ τὴν ἐσχάτην ὥραν ὁ Υἱὸς γι- nomine suo hæresim instituit. Non multo post νώσκει, ἀντέχειντο μὲν πλεῖστοι τὰ ἐν Εὐαγγελίοις εἰρημένα προφέροντες, μηδὲ τοῦτον εἰδέναι τὴν ὥραν διαγορεύουσιν· Ευψύχιος δὲ, γράφων διισχυρίζετο, μὴ ἄμοιρον τῆς τοιαύτη, γνώσεως καθεστάναι, ἀνεν δεῶς ἐκ Πατρὸς πάντα προσειληφότα. Τῶν τοίνυν τῆς αἱρέσεως προϊσταμένων μὴ προσισμένων τὰ εἰρημένα, ἀπέστη μὲν κοινωνεῖν ἐκείνοις· πρὸς δ' Ευνόμιον ὑπερόριον όντα ἧκε. Παρεγένοντο δ' ἐκεῖ σε καὶ ἄλλοι ἐκ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ευνομια νῶν συμμορίας, ὥστε δικάσασθαι τούτῳ, καὶ εἶχε χρεία καλοίη, διαλεξόμενοι. "Ο δῆτα γνοὺς ὁ Εὐνόμιος, τὰ μὲν προβαλλόμενα Εύψυχίῳ ἐπήνει, καὶ κοινωνίας αὐτῷ μετεδίδου, καίτοι νόμου κωλύοντος, μὴ θεμιτὸν εἶναι τοῖς ἑτέρωθεν ἤκουσι μή συνεύχει σθαι γραμμάτων δίχα, ἃ πρὸς τοὺς ὁμοδόξους δηλοί, τινῶν σημείων ἀγνώστως τοῖς ἄλλοις ἐγγραφομένων ταῖς ἐπιστολαῖς· εὐθὺς δὲ τοῦ Εὐνομίου τὸ ζῆν ἀπορ ῥήξαντος, ἥκιστα προσίετο τὸν Ευψύχιον ὁ μετ' Ευνόμιον ἐν Κωνσταντινουπόλει τῆς αἱρέσεως προϊστάμενος. Ηχθετο γὰρ ζηλότυπος ὤν, ὅτιπερ τἀναντία Ευψυχίῳ σπουδάζων, μήπω κληρικῷ γεγονότι, ήκι στα διαλύειν εἶχε τὸ προκείμενον ζήτημα. Κάντεϋθεν ἀντιπνεύσας οὗτος, πολλῶν ὁμοφρόνων ἐπιρουένο των, ἰδίαν χωρισθείς Ευψύχιο, αἴρε τον προεστήσατο. Τί γε μὴν παραχαράττειν τὴν θείαν βαπτισιν, και μὴ εἰς Τριάδα, ἀλλ᾽ ἅπαξ εἰς τὸν θάνατον Χριστοῦ καταδύειν, οὐκ Εὐνόμιον, ἀλλὰ τοὺς ἀπ᾿ ἐκείνου Θεοφρόνιον καὶ Εὐψύχιον ὁ πολὺς λόγος ἐπαιτιᾶται. Αὗται μὲν αἰτίαι πρὸς συντομωτέραν είδησιν είμην. sentientem, quaestionem propositum solvere non ται, ἀφ᾽ ὧν οἱ περὶ Εὐνόμιον διηρέθησαν. Οἱ μὲν οὖν Θεοφρονίῳ ἑπόμενοι Εὐνομιοθεοφρονιανοί, οἱ δὲ Ευψυχία Εθνομευψυχίανοί ώνομάσθησαν. ᾿Αλλ ἐπεξέρχεσθαι πάντας τοὺς διὰ ταῦτα κινηθέντας λότους, μικρὸν ἂν εἴη καὶ οὐδαμῶς βάδιον, ἐφ᾽ ἕτερα προκειμένης μοι τῆς σπουδῆς. Τότε δὲ καὶ παρὰ Μακεδονιανοῖς πρὸς καιρὸν διχόνοια γέγονεν ἧς ἡρω ξεν παρ' αὐτοῖς Εὐτρόπιος τις πρεσβύτερος, ἰδία συναγωγὴν ἔχων· πρὸς ἐν Καρτέριος ὁ τῆς θρη σκείας προεστὼς ἀντεφέρετο. Εν ταυτῷ δὲ καὶ τοῖς ἀνὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν 'Αρειανεῖς ζήτησις ηρε το, «Εἰ πρὶν εἶναι τὸν Υἱὸν ὡμολόγητο γὰρ παρ' Suzom. Eutychium nominat libro vu, cap. 17. PATROL. GR. CXLVI alius quidam, Eupsychius nomine, in urle Constantinopolitana, propter frigidam quamdam quastionem ab Eunomianis sejunctus, suæ ipse quoque hæresis auctor exstitit. Cum namque quæstio orta esset, an Filius extremam horam norit, et plurimi evangelica dicta proferentes, ΠΕ ipsum quidem horam eam scire dicerent; Eupsychius sententia sua in scriptum relata, confirmavit, Filium non expertem ejus cognitionis esse, qui a Patre omnia locupletissime acceperit. Cum a: tem qui haeresi ei preibant, dicta ejus non admitterent, a communione eorum descivit, et ad Eunomium exsulantem se contulit. Quo etiam alii ex urbe Constantinopolitana Eunomiane secte venere, ut ibi eum calumniose arguerent, atque etiam, si usus ita ferret, de causa cum eo disputarent. Quod ubi Eunomius cognovit, ca quæ Eupsy - chius proferret, laudavit et ad communioner.. eum admisit: cum quidem id constitutio vetaret, quæ nefas esse decernit, peregre advenientes ad communes preces admittere, si litteras secum non afferant, quæ ad ejusden opinionis populares, per notas ita scriptae, ut ab aliis legi non possint, dar tur. Postquam autem brevi Eunomius e vita migravit, lavresis cjus pust Eunomium Constantinopoli prases, Eupsychium minime admisit. Agre enim is tulit, quod amulatione quadam ducebatur, se contraria Eupsychio, qui nondum clericus erat, posse. Quapropter adversandi studio ille, cum multi ad eum opinioni sua suffragantes confluerent, ab Eunomianis segregatus, haeresi: suam induxit. Porro quod disinus etiam laptismus.it. per adulterinum usum depravatus est, ut non in Trinitatem, sed semel in mortem Christi mergio fiat; non Eunomio sed discipulis ejus Theophronio et Eupsychio, multorum opinione atque sermone ascribitur. Causas hasce breviter exposuimus, ut quisque norit, quamobrem Eunomiani in diversas discesserint partes. 285 At qui Theophronium secuti sunt, Eunomiotheophroniani:

qui vero Eupsychium, Eunomiseupsychiani Λ αὐτοῖς ἐξ οὐκ ὄντων γεγενήσθαι) ὁ Πατήρ Πατήρ cognominati sunt. Disputationes autem et orationes omnes quæ de his quæstionibus babitæ sunt, commemorare, perlongumn et prorsus dimicile esset, præsertim cum aliud mihi propositum sit institutum. Tum vero apud Macedonianos etiam ad tempus discordia exstitit, cujus auctor fuit Eutropius quidam presbyter, seorsim conventus agens. Ei vero Carterius Macedonianæ secta antesignanus restitit. Eodem tempore et ab Arianis Constantinopoli illud in quæstionem vocatum est: An priusquam Filius fuerit (preftebantur enim eum ex non existentibus exstitisse), Pater tum Pater vocari potuerit.» Et Dorotheus quidem qui Antiochia accitus, ibi pro Marino administrationem sectæ hujusmodi obtinebat, aperte decernebat, c feri non posse, priusquam Filius subsisteret, ut Pater vocaretur: quod Patris nomen ex eis esset, quæ ad aliquid referrentur. › Marinus vero diversum censuit: et prius etiam Patrem quam Filius fuer t Patrem profitebatur: sive quod ita ex animo sentiret, seu quod Dorotheo adversaretur, ut qui eἰ ei hæresi ea gubernanda prælatus fuerit. Et talem ob causam in partes duas multitudo, quæ eos sectabatur, discessit. Et Dorotheus quidem in sacra sua ede permansit. Qui autem Marini partium erant, novis conditis ecclesiis, in eis conveniebant. Qui clian Psathyriani sive Gotthimni vocati sunt: propterea quod vir quidam ψαθυροπώλης, lioc est, placentarum venditor, quæ ex liborum genere sunt, nonine Theoctistus, opinionem hanc magnopere defendit. Gotthis autem illis nomen inditum, quod Selinas Gotthorum episcopus tantopere ei sententiæ addictus fuit, ut ad eam gentem Gotthicam omnem adduxerit. Nam obsequentes sili admodum Barbaros habuit, nimirum qui ad docendum non solum patria eorum, verum etiam Græca lingua appositus fuerit: Ulphilæ illins Golthorum episcopi, de quo supra quoque diximus, cum res Valentis exponeremus, primum subscriba, deinde etiam successor factus. Nec ita multo post dissidium quoque intercessit ei quem diximus Marino et Agapio, qui factionis ejus ecclesiæ Ephesi episcopus a Marino creatus præfuit. 286 Quorum discessio parum abfuit quin bellum prorsus, Gotthis maxime Agapio faventibus, moverit. Quam ob causam permulti præfectorum suorum concertationem et dissidendi studium reprehendentes, ad catholicam se Ecclesiam contulere, qui etiam nullo discrimine ad communionem sunt adnissi. Atque hæc quidem causa exstitit, cur primum Ariani segregati, in factiones abierint. Et ex eo tempore illi, in quibus sunt urbibus, scorsim suos quæque conventus secta agit. Constantinopoli vero, eos triginta et quinque annis dissidentes, tandem ad concordiam vir quidam consularis Plinthas sectæ eorum sectator, equeAlii: Eunomioeutychiani. καλεῖσθαι τότε ἡδύνατο. ᾿Αμέλει καὶ Δωρόθεος μὲν, ὃς ἀντὶ Μαρίνου ἐκ τῆς ᾿Αντιόχου μετακληθείς, τὴν ἡγεμονίαν τῆς τοιαύτης αἱρέσεως διὰ χειρὸς εἶχε, διαῤῥήδην ἀπέφηνε, «Μὴ δυνατὸν εἶναι πρὶν εν Υΐν ὑποστῆναι, Πατέρα καλεῖσθαι· τῶν γὰρ πρὸς τι τὸ Πατὴρ δνομα.» 'Ο δὲ Μαρίνος τοὐναντίον μάλ λον ἐδόξαζε· καὶ πρὶν εἶναι τὸν Υἱόν, Πατέρα τὸν Πατέρα διωμολόγει· ἢ ὅτι καὶ ταῖς ἀληθείαις οὕτως ἐδόξαζεν, ἢ καθότι και διάφορος Δωροθέω ἦν, ἅτε δὴ προκριθέντι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως προεστάναι. Εκ τοιαύτης δὲ τῆς αἰτίας εἰς ἑκατέραν μοῖραν τὸ παρ' ἐκείνοις πλῆθος διίστατο. Καὶ Δωρόθεος μὲν ἐπὶ τῶν ἰδίων εὐκτηρίων ἐπέμεινεν· οἱ δ' ἀμφὶ Μαρίνον, ἑτέρας νεουργήσαντες ἐκκλησίας, ταύταις συνήγον το· ο? καὶ Ψαθυριανοὶ ὄνομα ἐκληρώσαντο, ήταν Γυτθιανοί· ὅτιπερ ανήρ τις ψαθυροπώλης (πειπάνου δὲ τοῦτο εἶδος), Θεόκτιστος όνομα, ὑπερφυῶς τῇ δόξη ταύτῃ συνίστατο. Ἐκ Γότθων δὲ, ἐπεὶ καὶ Σελίνας ὁ τούτων ἐπίσκοπος οὕτω διαφερόντως τῆς δόξη ἐξείχετο, ὡς καὶ σύμπαν τὸ Γοτθικὸν πρὸς τὴν ὁμοίαν ἐφελκῦσαι δόξαν. Πειθήνιον γὰρ τὸ βάρβαρον μάλα ἦν τούτῳ, ἅτε δὴ καὶ διδάσκειν ἄριστα ἱκανῶ, οἱ κατὰ τὴν πάτριον μόνον φωνήν, αλλά γε δὴ καὶ κατὰ τὴν Ελληνα. Ο; ὑπογραφεὺς τὰ πρῶτα γε νόμενος Οὐλφίλᾳ ἐκείνῳ τῷ πρώτῳ ἐπισκόπῳ τῶν Γότθων, οὗ καὶ ἀνωτέρω μνήμην ἐποιησάμην ἐπὶ Ουάλεντος, ὕστερον καὶ διάδοχος ἐκείνου καθίστατο. Οὐκείς μακρὰν δὲ διάφοροι καθίσταντο ὅ τε εἰρημέ νος Μαρίνος καὶ ᾿Αγάπιος τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἐκκλησίας παρ' αὐτοῖς προϊστάμενος. Η δ' ἑκατέρου διάκρισις πόλεμον ἀνεῤῥίπιζεν ἄντικρυς, τῶν Γότθων μάλιστα προσκειμένων τῷ ᾿Αγαπίῳ· ἐξ ἧς αἰτίας λόγος πολύ λοὺς καταμεμψαμένους τὴν τῶν προεστώτων διαμά χην τε καὶ φιλονεικίαν τῇ καθόλου προσελθεῖν Ἐκ κλησίᾳ, καὶ κοινωνίας αδιακρίτως τυχεῖν. Αὕτη μὲν αἰτία καὶ τὸ τοὺς Ἀρειανοὺς τὸ ἐξ ἀρχῆς χωρισθε ἐξ ἐκείνου τε κατὰ πόλεις ἐν αἷς εἰσιν ἰδίᾳ έκκλησιάζουσι. Τοὺς δὲ κατὰ τὴν Κωνσταντίνου διαφερομένους πέντε καὶ τριάκοντα έτη ὕστερον ήγαγεν εἰς ὁμόνοιαν ἀνήρ τις ἐξ ὑπάτων, Πλινθᾶς δνομα, ὁμόφρων μὲν αὐτοῖς, ἵππου δὲ καὶ πεζῆς δυνάμεως τὴν ἡγεμονία, λαχών· ἐπίσημος δ' ἐν τοῖς βασ λείοις μάλιστα ἦν· ὁπηνίκα καὶ συνόδου τοῖς Ἀρειανοῖς γενομένης, ἐψήφιστο, μὴ ἂν ἄλλοτε τὰς τοιούτας ζητήσεις, αἱ τὴν διάστασιν ἤγαγον, εἰς μέσον προενεγκεῖν. Ταῦτα μὲν οὖν μικρὸν ἐγένοντο ὕστε ρον· ἴσως δ' ἂν καὶ ἄλλαι κατὰ πόλεις αἱρέσει; καὶ διαιρέσεις ἐγένοντο. Ἐμοὶ δὲ οὐ θέμις πρὸς λεπτὸν πάντα διεξιέναι, ἀλλὰ τῶν καιρίων μόνον καὶ ἀναγκαίων ἐφάπτεσθαι, καὶ μάλιστα τῶν ἀνὰ τὴν Κωνσταντίνου, ἧς ἐγὼ καὶ θρέμμα καὶ γέννημα, ὡς ἐπισημοτέρων, καὶ μὴ λαθεῖν δυναμένων. Εἰ δέ τι σκοπὸς περὶ τῶν τοιούτων μανθάνειν αἱρέσεων, ὅθεν τε καὶ ὅπως ἡρξαντο, καὶ ἐπὶ τίσι προέκοψαν, έντυ χεῖν προτρέπομεν τοῖ; Παναρίοις· βιβλίον δὲ τοῦτο Επιφανίῳ τῷ τῆς Κύπρου ἡγησαμένῳ ἐκδοθὲν ἐκ ναι Sozom. addit consularem fuisse.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XII. κλησίας· ἔτι δὲ καὶ Θεοδωρήτῳ τῷ τῆς Κυρεστηνῶν stribus simul et pedestribus copiis praefectus, προεδρεύσαντι, καὶ τῷ θεσπεσίῳ Ἰωάννῃ τῷ ἐκ Δαμασκοῦ· πολλὰ γὰρ καὶ ἄμφω περὶ τούτων διεξίατι. magni in aula imperiali nominis, reduxit. Quo tempore synodo etiam ab Arianis coacta statutum est, ne quando posthac quæstiones, quæ secossionem tantam attulissent, in medium proferrentur. Hæc quidem paulo post facta. Fortasse a"- tem aliæ quoque in urbibus passim sectæ et sectiones Arianorum fuere, quas mihi omnes exacte referre fas non est. Sed satis fuerit nunc, præcipuas et necessarias attigisse, et eas potissimum quæ Constantinopoli, cujus ego alumnus et soboles sum, fuere quippe quæ præclariores aliis exs itere, et propterea latere non potuerunt. Si quis autem consilium ejuscemodi hæresium cognoscen - darum cepit, unde et quomodo initia sua sumpserint, et quibus auctoribus incrementa sua acceperint, eum ut Panaria legat hortor: liber autem is ab Epiphanio, qui ecclesiam Cypri administravit, editus est; præterea Theodoritum Cyri episcopum, atque insuper admiraudum illum Joannem Damascenum: nam et hi ambo permulta de iis disserunt. 287 CAPUT XXXI. Ως καὶ Ναυατιανοὶ πρὸς ἀλλήλους στασιάσαν- Ut ctiam Novaliani, per seditionem propter questio τες διὰ τὴν τοῦ Πάσχα ζήτησιν, ἑτέραν συν εστήσαντο αἵρεσιν τὴν τῶν Σαββατιανῶν 18γομένην. nem celebrandi Paschalis inter se dissidentes, hæresim Sabbatianorum constituerint. Per idem tempus Novatiani quoque inter se dissidentes, per secessionem, Sabbatianorum, quæ vocatur, hæresim constituerunt. Erat enim apud eos presbyter quidam Sabbatius nomine, a Marciano ordinatus: qui quod ex Judæis ad Christianismum pervenisset, nihilominus præsumptæ et anticipatæ Judæorum opinioni înservire studuit, et clam etiam episcopatum affectavit; necnon una cum Theoctisto et Macario et ipsis presbyteris, eis adhærentibus, qui sub Valentis imperio conventum in Pazo vico habuerant, festum diem Pascha cum Judeis celebravit. Ac primum quidem propter vitæ institutum (quam optimam monasticis exercitiis agebat), a Novatianorum se corpore sejunxit deinde vero quosdam participatione divinorum mysteriorum indignos reputans, talemque prætextum obtendens, eum quem diximus diem festum in aliud transtulit, de Judæorum sententia scilicet, tempus. Postquam autem manifesto apparuit, res novas eum moliri, Marcianus seipsum propter importunam Sabbatii ordinationem reprebendit: identidem dicere solitus, ο Melius se facturum fuisse, si spinis potius quam illi manum imposuisset.» Atque ubi is ecclesiam suam in partes duas divisam, et quosdam ad alium desciscere vidit, episcopos hæresis suæ, qui cum eo Κατὰ τοῦτον δὲ τὸν χρόνον καὶ Ναυατιανοὶ πρὸς σφᾶς διενεχθέντες ἀπ' ἀλλήλων τε διεκρίθησαν, καὶ τὴν τῶν καλουμένων Σαββατιανῶν αἵρεσιν συνεστήσαντο. "Ην γάρ τις παρ' ἐκείνοις πρεσβύτερος Σαββάτιος όνομα, πρὸς Μαρκιανοῦ εἰληφὼς τὴν χειρο τονίαν· ὃς ἀπὸ Ἰουδαίων ἑλόμενος τὰ Χριστιανῶν; οὐδὲν ἧττον τῇ προλήψει δουλεύειν ἐσπούδαζε· πρὸς δὲ καὶ κρύφα τῆς ἐπισκοπῆς μετέχειρίζετο δράξα. σθαι· δς σύναμα Θεοκτίστῳ καὶ Μακαρίῳ, πρεσβυτέροις καὶ αὐτοῖς οὖσιν, οἱ τοῖς ἐν Πάζου κώμῃ συνελθοῦσιν ἐφείποντο, όπηνίκα Ουάλης ἐπὶ τῶν σκήπτρων ἦν, ἠξίου τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα ἅμα – Ἰουδαίοις ἐπιτελεῖν. Καὶ πρῶτα μὲν τῆς τε πολιτείας χάριν (ἀρίστῳ γὰρ βίῳ ἐχρῆτο ἀσκήσεως) τοῦ ἐκείνων συστήματος ἐχωρίζετο· ἔπειτα δὲ καί τινας ἀναξίους οιόμενος τῆς τῶν θείων μεταλήψεως μυστηρίων, τοῦτο πρόφασιν δῆθεν ποιούμενος, ὑπερε τίθει τὴν ἑορτήν. Ως δὲ δῆλος ἦν νεώτερα εισηγού μενος, Μαρκιανὸς μὲν ἑαυτὸν τῆς ἀτόπου χειροτο νίας ἐπὶ Σαββατίῳ ἐμέμφετο, πολλάκις εἰπὼν, • Αμεινον ἄρα ἦν ἐπ' ἀκάνθαις, ἢ ἐκείνῳ τὰς χεῖ ρας ἐπιβαλεῖν.» Ως δ' ἑώρα τὴν ὑπ' αὐτῷ ἐκκλησίαν διχή διατεμνομένην, καὶ πρὸς ἕτερον μεταρ ῥέουσαν, τοὺς τῆς αὐτῷ κοινωνοῦντας αἱρέσεως ἐπισκόπους εὐθὺς εἰς Σάγγαρον μετεστέλλετο χωρίον δὲ τοῦτο τῆς Βιθυνῶν ἐπαρχίας πρὸς θάλασσαν κεί μενον, οὐ πάνυ πόρρω διεστηκὸς τῆς Ἑλενοπόλεως· communicabant, statim Saugarum convocavit. Est ὅπου δὴ συνελθόντες μετεκαλούντο καὶ τὸν Σαββάτιον. ὡς δὲ τὸ τῆς λύπης αἴτιον απητεῖτο, τὴν τῆς ἑορτῆς εἰσῆγε διαφοράν· δεῖν γὰρ ἔλεγε ταύτην ἐπιτελεῖν ὡς καὶ Ἰουδαῖο: τελοῦσι, καὶ οἱ ἐν Πάζῳ οὐ πρὸ πολλοῦ συνελθόντες ἐτύπωσαν. Οἱ δὲ προεδρίας ἔρωτι τάδε αὐτὸν σκήπτεσθαι ἐν νῷ θέμενοι, ὅρκοις ἐξησφαλίζοντο, ὡς οὐκ ἂν ποτε ἔλοιτο αὐτῷ γενέσθαι ἐπίσκοπος. Τοῦ δὲ ὅρκῳ ὁμολογήσαντος. μὴ τὴν προεδρίαν καταδέξασθαι, ταύτην αἰτίαν ἐκεῖνοι μὴ λογισάμενοι ἱκανὴν τὴν Ἐκκλησίαν αὐτῶν Panarium hoc opus etiam 'Αγκυρωτὸν dicitur apud Socrat. lib. v, cap. 24. Sed utrumque et Pa narii et Ancyroti opus diverso nomine Græco et is locus Bithynorum provinciæ, ad mare, non longe ab Helenopoli situs. Eo quoque ab episcopis congregatis Sabbatius evocatus est. Ibi causam mororis sui dicere jussus, festi diei ejus dissensionem allegavit. Nam eum cum Judæis, sicuti etiam non ita pridem, qui in Pazo Phrygio vico convenerant, statuissent, peragendum esse dixit. Cæterum illi propterea hoc eum prae se ferre considerantes, quod ad episcopatum anhelaret, jurisjurandi sa-. cramento eum obstrinxerunt, ne unquam episcoLatine editum exstat; hoc compendiosum, illud sanequam prolixum.

patum sibi expetendum statueret. Postquam ille διαιρεῖν, ὁμονοεῖν μὲν ἅπαντας καὶ κατὰ ταυτὸν ἐκjuravit, se episcopatum suscepturum non esse non satis causæ esse putantes, cur ecclesia eorum ſactionibus divideretur, placitum eis est, ut omnes consentirent, atque eodem in loco ecclesiasticos conventus agerent; festum autem Paschæ diem, quo quis vellet tempore celebraret. 288 Et ea de re canonein promulgarunt, quem ἀδιάφορον, hoc est, arbitrarium et indifferentem vocarunt. Statuerunt quoque, ne decretum eorum qui Pazi convenerant, universali canoni præjudicaret: quod et prisci illi viri, et maxime qui apostolis proximi fuere, etiamsi de Paschæ festo die plurimum inter se dissiderent, invicem tamen inter se communicassent, et aliis in rebus omnibus prorsus non dissensissent. Et quod præterea Novatiani'in vetere Roma haudquaquam cum Judæis, sed post æquinoctium cum reliquis Romanis, qui Petri et Pauli apostolorum traditione, utebantur, Pascha peregissent: nec ob eam causam, quod Paschæ festo celebrando inter se dissentirent, discessiowem ab eis qui communem cum eis haberent religionem, fecissent. Proinde re bene deliberata, indiferentem, quem diximus, canonem protulere, at quilibet pro eo atque ei placitum esset, ex consuetudine aliqua, aut præsumpta opinione, Pascha celebrans perficeret: non quidem ut ea res aliquam in communione dissensionem afferret, verum ut qui sic discrimine nullo festum diem agerent, in Ecclesiae communione concordarent, ἑξῆς κοινῶς σὺν τοῖς λοιποῖς μετεῖχε τῆς ἑορτῆς, τῶν κλησιάζειν ἐδόκει· τὴν δ᾽ ἑορτὴν τελεῖν ἕκαστον ὅτε δή ποτε βούλειτο, ἐκθέμενοι καὶ περὶ τούτου κανόνι ὃν ἀδιάφορον κατωνόμασαν· μηδὲ τοὺς ἐν Πάζι συναχθέντας πρόκριμα τῷ καθολικῷ κανόνι με νέσθαι. Καὶ γὰρ καὶ οἱ ἀρχαῖοι ἐκεῖνοι ἄνδρες, καὶ μᾶλλον ὅσοι ἐγγυτέρω τῶν ἀποστόλων ἦσαν, περὶ τῆς τοῦ Πάσχα ἑορτῆς διαφωνούντες ὡς μάλιστα, τέως ἀλλήλοις κοινωνοῦντες ἐφ' ἅπασι τοῖς ἄλ δις οὐδα μῶ; διεφέροντο· ὅτι γε καὶ οἱ ἐν τῇ πρεσβυτέρᾳ Ρώμῃ Ναυατιανοὶ οὐδαμὴ σύναμα Ἰουδαίοις τὸ Πάσχα ἐτέλεσαν· ἀλλ' ἀεὶ μετ' ισημερίαν τοῦτο ἐποίουν σὺν τοῖς λοιποῖς Ῥωμαίοις, Πέτρου και Παύλου τῶν ἀποστόλων τῇ παραδόσει χρωμένοις. Οὐδὲ γὰρ πρὸς τοὺς οἰκείους τῆς πίστεως διεκρίνοντο, μὴ επίσης αὐτοῖς ἐπιτελοῦντας τὸ Πάσχα· διά τοι τοῦτο καλῶς δῆθεν λογισάμενοι, τὸν ἀδιάφορον προήγον κανόνα· ὡς ἂν ἑκάστῳ βούλησις ἔκ τινος συνηθείας τε καὶ προλήψεως, τὸ Πάσχα ἑορτάζων ἐπιτελεῖ· μὴ μέντοι τοῦτο πρὸς κοινωνίαν διάφορον εἶναι· ἀλλά τοὺς ἀδιαφόρως ἑορτάζοντας συμφώνου; εἶναι τῇ κοινωνίᾳ τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ τοίνυν τοῦ κανόνος τούτου βεβαιωθέντος, ὁ Σαββάτιος, ἅτε δὴ τοῖς ἔρ κοις δεθείς, ὅμως τοῖς Ἰουδαίοις ἑπόμενος, εἰ μὴ κατὰ ταυτὸν ἐκείνοις συνέβη γενέσθαι τὴν ἑορτήν, προφθάνων ἐνήστευεν, ὥσπερ ἦν ἔθος· καὶ λεληθό τως τὰ νενομισμένα πράττων, ἐπετέλει τὸ Πάσχα, κατὰ τὴν τοῦ Σαββάτου ἑσπέραν καιρῷ προσήκοντι, τῇ τε ἀγρυπνίᾳ καὶ ταῖς ἄλλαις εὐχαῖς παρών, τῇ δ' θείων μυστηρίων ἀπτόμενος. Καὶ τοῦτο ἐπὶ ἔτη πολλὰ ποιῶν διελάνθανεν· ἀλλ' οὐκ ἐπιπολὺ κρύ πτειν ἑαυτὸν ἠδύνατο· ἐπίσημος γὰρ ἐντεῦθεν ἐν οὐ πολλῷ γεγονώς, πολλοὺς τῶν ἁπλουστέρων εφελκό μενος ζηλωτὰς ἔσχε· καὶ μάλιστα Φρύγας καὶ Γαλάτας, οι πάτριον ἔχοντε; οὕτω νηστεύειν, φοντο δικαιούσθαι. Τούτῳ ἑπόμενοι καὶ λάθρα σύναμα Ἰουδαίοις τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτὴν ἐποίουν. Αλ Σαββάτιος ηρέμα παρασυνάγων, ἐκείνων τε ἀπέστη, καὶ τοὺς ὅρκους θέμενος παρ' οὐδὲν, τῶν αὐτῷ ὑπομένων τὴν ἐπισκοπὴν ἀνεδέξατο, ὡς μετὰ μικρὸν διαλήψομαι. Ejusmodi canone confirmato, Sabbatius, qui scilicet jurejurando obstrictus esset, cum Judæorum observationem sequeretur, præterquam si festus dics in idem cum illis tempus incideret receptis statisque jejuniis alios præveniebat, et clam sul mues ritus perficiens, Pascha peragebat, legi. timoque et vespertino Sabbati tempore vigiliis et precationibus aliis interesse solitus, postridie cum reliquis communiter de festo die participavit, divinaque mysteria percepit. Hoc sic cum annis aliquot latenter faceret, diutius seipsum occultare non potuit. Cum enim brevi celebritatem ex ea re consecutus esset, permultos ex simplicioribus ad se pertractos emulatores habuit, et maxime Phryges et Galatas. Qui quoniam patrio more sic jejunabant, morem eum ut rectiorem confirmari putaverunt. Itaque Lune secuti, clam etiam una ĉum Judæis Pascha celebrarunt. Et Sabbatius suos sibi paulatim conventus agens, a reliquis Novatianis secessit: et jurejurando pro nihilo habito, episcopatum apud sectatores suos suscepit, sicuti paulo post dicam, 289 CAPUT ΧΧΧΙΙ. Sententia et judicium auctoris de festo l'ascha. De Quartodecimanis et Montanistis, ut Pascha celebrent. Sed enim ego et Sabbatium et sectatores ejus demiror, quid eis in mentem, ut festum hunc diem innovarent, venerit: cum ab initio Judæi veteres, sicuti Eusebius Pamphili memoriæ prodidit, Josephum, Philonem, Aristobulum, et non paucos alios Hoc est, si omnes eodem tempore Pascha peragere contingeret. Soz. Sic ille bis eodem anno Επίκρισις καὶ διαλογισμός τοῦ συγγραφέως περὶ τῆς τοῦ Πάσχα ἑορτῆς· καὶ περὶ τῶν Τεσσαρεσκαιδεκατιτῶν, καὶ τῶν Μοντανιστῶν, ὅπως τὸ Πάσχα τελοῦσιν. Ἐγὼ δὲ θαυμάζω Σαββάτιον καὶ ὅσαι αὐτῷ ἡκο λούθησαν, πῶς τὰ τοιαῦτα ἐνεωτέριταν· τῶν κατ' ἀρχὰς Εβραίων, ὡς ὁ Παμφίλου Ευσέβιος ἱστορεί, μάρτυρα παράγων Ιώσηπόν τε καὶ Φίλωνα, ὅτι δὲ Αριστόβουλον καὶ οὐκ ὀλίγους ἄλλους, μετ' ίσημε Pascha celebrare quandoque solitus est. Mure Judaico scilicet.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XII. pro transitu sacrificia, sacrificarint; post #qui-. noctium vernum, sole primam duodecimam partem, quæ a Græcis Aries appellatur, zodiaci circuli ingresso; luna autem per diametrum et rectam lineam soli opposita, tum quartæ decimæ diei cursum tenente. Ad hæc Samaritani, qui præcipue tempora secundum constitutiones Mo. saicas observant, non prius festum hunc diem per - agunt, quam novos fructus crescentes conspiciant. Novarum enim, inquiunt, frugum festum in lege dicitur: ut id celebrare, antequam illi appareant, nefas sit: proindeque vernum æquinoctium ferias eas præcedere necessario debeat. Quapropter cum Judæos sibi imitandos proposuerint, cos admiror, quod non potius antiquitatem, quæ apud eos est, laudaverint. Et satis colligere licet Sabbatianis istis, atque eis qui Τεσσαρεσκαιδεκατῖται, sive Quartodecimani vocantur, exceptis, hæreses alias omnes festum Paschæ cum Romanis et Ægyptiis et Palæstinis peragere. Novatiani igitur isti Resurrectionis diem solam peragunt, Judros et ipsi secuti In idem vero cum Quartadecimanis tempus incidunt, nisi forte in quartamdecimam diem lunæ prima dies Sabbati incidat; tanto enim Judæis posteriores evadunt, quotcunque diebus adveniens Dominica dies a præcedente decima quarta die lunæ abfuerit. Montanistæ vero, quos etiam Pepuzitas et Phryges appellare consueμίαν ἐσρινὴν τὰ διαβατήρια θυόντων, κατὰ τὸ πρῶ- testes laudans, τὰ διαβατήρια, hoc est Paschalia τον δωδεκατημόριον τμῆμα τοῦ Ζωδιακοῦ τοῦ ἡλίου · ὁδεύοντος, ο Κριὸς τοῖς Ἕλλησιν ὀνομάζεται· τεσ σαρεσκαιδεκαταίας τηνικαῦτα τῆς σελήνης τὴν που ρείαν ποιουμένης, καὶ κατὰ διάμετρον τῷ ἡλίψ καθεστηκυίας. Ἐπὶ δὲ τούτοις καὶ Σαμαρεῖται, οἱ διαφερόντως τὰ καίρια τῆς Μωσέως νομοθεσίας ζηλοῦσιν, οὐκ ἂν τὴν τοιαύτην τελέσειν ἀνέχονται ἑορ τὴν, πρὶν ἢ τὸν νέον τελεσφορείσθαι καρπόν. Τῶν νέων γάρ, φησίν, ἑορτὴν αὐτὴν ὁ νόμος καλεῖ· ὡς μὴ θέμις ὃν ἑορτάζειν, τούτων δὴ μὴ φανέντων· ὡς ἐπάναγκες εἶναι συμβαίνειν φθάνειν τὴν ἐν τῷ ἦρι ἐσημερίαν. Καὶ τοίνυν τοὺς περὶ τοῦτο μιμουμένους Ἰουδαίους, θαυμάζω ὅτι μὴ τὴν παρ' ἐκείνοις ἀρχαιότητα μᾶλλον ἐπήνεσαν. Συνάγειν οὖν ἔστιν, ὡς ἄνευ τούτων, καὶ τῶν, ct Τεσσαρεσκαιδεκατῖται προτονομάζονται, ἐπίσης Ῥωμαίοις καὶ Αἰγυπτίοις καὶ Παλαιστινοῖς, καὶ οἱ ἀπὸ τῶν ἄλλων αἱρέσεων, - ταύτην ἐπιτελοῦσι τὴν ἑορτήν. Οἱ δ' ἐκ τοῦ Ναυάτου τὴν ἀναστάσιμον ἡμέραν μόνην ἐπιτελοῦσιν, Ἰου δαίοις καὶ οὗτοι ἐπόμενοι. Εἰ; ταυτὸ δὲ τοῖς Τεσσα ρεσκαιδεκατίταις καταστρέφουσι· πλὴν εἰ μὴ κατὰ συγκυρίαν τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τῆς σελήνης ἡ πρώτη του Σαββάτου ἡμέρα συμπεσοῦσα τύχοι· και τίπιν γὰρ γίνονται τῶν Ἰουδαίων ὅσαις ἂν ἡμέραις συμβαίνῃ τὴν ἐχομένην Κυριακὴν ὑστερίζειν τῆς τεσσαρεσκαιδεκαταίας της σελήνης. Οι δέ γε Μοντα νισταί, οὓς καὶ Ποπουζίτας και Φρύγας ειωθός όνο γάζειν, καινήν τινα ἐπινοήσαντες μέθοδον, κατὰ ταύτην καὶ τὸ Πάσχα τελοῦσι. Καὶ προηγουμένως tudo est, quadam ratione inventa, juxta eam μὲν ἐν μέμψει ποιοῦνται, ὅσοι διὰ τὸ Πάσχα τὸν σεληναῖον δρόμον κατεξετάζουσι· χρῆναι γὰρ λέγουσι μὴ τοῦτον, ἀλλὰ τὸν ἡλιακὸν κύκλον ζητεῖν, εἴ γε ὀρθῶς ἐξετάζειν τὸ Πάσχα βούλοιντο. Καὶ τίθενται μὲν ἕκαστον μῆνα ἡμερῶν εἶναι τριάκοντα· ἀρχὴν δὲ τούτων πρώτην τὴν ἐαρινὴν Ισημερίαν· ἡ ῥηθείη ἂν ὀρθῶς εἶναι κατὰ Ῥωμαίους πρὸ ἐννέα καλανδῶν Απριλλίων. Ὅτι γε, φασί, τηνικαῦτα καὶ οἱ δύο μετ γάλοι φωστῆρες τὴν ἀρχὴν ἔσχον, δι' ὧν οἱ τε χρόνι καὶ οἱ ἐνιαυτοί μετροῦνται. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν ἡ σε λήνη διὰ ὀκταετηρίδος τῷ ἡλίῳ εἰς ταυτὴν ἑνώσεως Έρχεται, νουμηνίας ἀμφοῖν συμβαινούσης· ἐπείπερ ἡ ὀκταετηρίς τοῦ τῆς σελήνης δρόμου ἐννέα καὶ ἐνα νενήκοντα μησὶ περαιοῦται· ἡμέραις δὲ δισχιλίαις ἐννακοσίαις εἴκοσι δύο, δι᾽ ὧν ὁ ἥλιος τοὺς ὀκτὼ διανύει δρόμους· ὡς συμβαίνειν ἕκαστον ἔτος λογίζε σθαι ἀνὰ ἡμερῶν τριακοσίων εξήκοντα πέντε πρὸς δὲ καὶ τεταρτημορίου ἡμέρας μιᾶς. Ἀπὸ γὰρ τῆς ποὺ ἐννέα καλανδῶν ᾿Απριλλίων, ἅτε δὴ ἀρχῆς τῆς κτίσεως ταύτης καταλογιζομένης, συνάγουσι τὴν εἰ ρημένην ταῖς θείαις Γραφαῖς τεσσαρεσκαιδεκαταίαν· ἣν δὴ καὶ λέγουσι ταύτην εἶναι τὴν πρὸ ὀκτὼ εἰδῶν Απριλλίων, καθ᾽ ἣν ἀεὶ τὸ Πάσχα τελοῦσιν. Εἰ δὲ πολλάκις συμβαίη καὶ τὴν ἀναστάσιμον αὐτῇ συν ἐραμεῖν, τῇ ἐχομένῃ Κυριακῇ ἑορτάζουσι· γέγραπται γὰρ ἀπὸ δεκατεσσάρων μέχρις κα' τὸ Πάσχα Τὸ πρῶτον δωδεκατημόριον. Sozom. Ἐν διαμέτρῳ, Sozom. Πρίν τον νέον τελεσφορείσθαι καρπόν. Sozom. Pascha celebrant. Atque in primis eos reprehendunt, qui propter festum Paschæ lunæ cursum observant. Non illum enim, sed solis orbem, eis qui rite Paschæ diem inquirere velint, inspiciendum esse censent. 290 Εt urensen quemnlibet dierum triginta, atque principium earum æquinoclium vernum faciunt: quæ dies, secundum Romanos, rite ante IX Kalend. April. dicitur. Ea namque etiam magna hæc duo luminaria initium suum habaisse allegant, per quæ tempora et anni significantur. Idque ex eo liquere asserunt, quod luna per octennium cum sole conveniat, et ambo initium novum sumant. Quandoquidem octennalis luna cursus nonaginta et novem mensibus perdiciatur: diebus autem bis mille nongentis vigiuli duobus, quibus etiam sol octonos absolvat cursus, ita ut annus quilibet censeatur esse dierum trecentorum sexaginta quinque, et quartæ unius diei partis. Ex ea namque die, quæ est ante IX Kalend. April., quippe quæ principium creationis solis et primi mensis existimetur esse, colligunt atque computant eam quæ in sacris Litteris dicitur, de- · cimam quartam diem quam esse dicunt ante VIII ld. April. in qua semper festum Pascha agunt. Quod si ita, ut sæpe fit, in eain Resurrectionis quoque dies concurrat, proxima Dominica die id Sozomn. lib. vul, cap. 18. Aquinoctium vernum April. ante ΙΧ Calend.

' festum celebrant. Scriptum enim est, inquiunt, a τελεῖν. Οὐ τοίνυν μοι καλῶς πρᾶξαι δοκοῦσιν οὔθ' οἱ decima quarta usque ad vicesimam primam Pascha esse peragendum. Mibi sane non recte fecisse videntur, qui olin de festo hoc die tantopere dissidentes contenderunt: multo vero minus, qui hac in parte Judæos sibi imitandos esse statuerunt. Sed illis, ut opinor, in mentem uon venit, quod Judaismo in Christianismum mutato, ex necessitate quadam figuræ rei ipsi cesserint, sicuti hoc inde satis constabit. Nulla namque Christi lex Christianis ut judaizent præcipit: præcipit autem? Imo potius id prohibet: quemadmodum disertis verbis divinus Apostolus sanxit, non solum de circumcisione, quæ legis est caput, vetans, verum etiam de diebus festis cohortans, ut nequaquam disceptantes segregemur. Et ad Galatas scribens: Dicite mihi, inquit, qui sub lege esse vultis, legem non auditis '? Atque ubi de hoc pauca disseruit, deinde ostendit, Judorum populum servum esse: libertatem autem eos obtinere, qui Christum sequuntur. Ubi etiam admonet, nou observandos esse dies et annos. In Epistola autem ad Colossenses clara prædicat voce, umbram esse observationes ejusmodi. Quapropter infert, dicens: 291 Nemo vos judicet in cibo aut in potu, aut in parte diei festi, aut newmenia, aut Sabbati, qua sunt umbra futurorum s. Ad Hebræus autem, hæc omnia· veluti sigillo confirmans, dicit: Translato enim sacerdotio, necessario etiam legis translatio subsecula est 2. Satis igitur liquet, neque sacrum Evangeliorum librum, neque divum ipsum Apostolum, Christianis jugum servitutis legis imposuisse: sed ut et Pascha et reliquos festos dies honorifice, quandocunque eis visum esset, peragant, animi gratitudini eorum qui beneficio sunt affecti, reliquisse. Proinde quia homines maxime ferias anant, a laboribus in eis conquiescentes, Lum sicuti cuique visum erat, in regionibus passim, consuetudine quadam per traditionem accepta adducti, salutiferæ passionis memoriam colentes celebrarunt. Neque enim vel Servator ipse, vel ejus discipuli, lege ulla id observandum esse statuerunt: sed neque in eum qui hoc ita non perageret, condemnationem, aut poenan, aut exsecra - tionem, sicuti Mosa lex facere solita fueral, vel evangelica vel apostolica scripta induxerunt, aut comminati sunt. Divi vero evangelistæ historia sua scribenda, Mosaici Paschæ festi obiter saltem montionem fecere: Servatorem scilicet azymorum tempore passum esse, cum celebre apud Judæos ageretur festum: ut ostenderent illi, festis potissimun diebus cædes eos perpetrare constituisse. Ipsis profecto sanctis apostolis consilium illud proposiἔκπαλαι περὶ τῆς ἑορτῆς ταύτης φιλονεικήσαντες, οὔθ᾽ οἱ τότε τοῖς Ἰουδαίοις ᾑρημένοι ἀκολουθεῖν· οἶμαι γὰρ, οὐκ εἰς νοῦν ἔθεντο, ὡς τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ μετατιθεμένου πρὸς Χριστιανισμόν, ἐξ ἀνάγκης « τύποι τοῦ ἀκριβούς παρετρέποντο, ὡς αὐτόθεν δει χθήσεται· καὶ γὰρ οὐδεὶς Χριστοῦ νόμος Ἰουδαΐζειν προτρέπει Χριστιανοῖς· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκώλυσε, καθὰ διαρρήδην ὁ θεῖος Απόστολος ἀπεφήνατο, μήτ τοι γε ἀπαγορεύων την περιτομήν, τὸ τοῦ νόμου κα φάλαιον, ἀλλὰ καὶ περὶ ἑορτῶν παραινών μηδαμῶς διακρίνεσθαι. Καὶ δὴ Γαλάταις γράφων, ταῦτά φησι· Λέγετέ μοι, ὑπὸ νόμον θέλοντες εἶναι, τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε; Καὶ βραχέα περὶ τούτου διαλεχθείς, ἔπειτα δείκνυσι, δοῦλον μὲν εἶναι τὸν τῶν Ἰουδαίων λαόν· τὸ δ' ἐλεύθερον ἔχειν, ὅσοι δὴ Χριστῷ ἠκολούΟησαν· ἐν οἷς παραινεί μηδὲ ἡμέρας παρατηρεῖν καὶ ἐνιαυτούς. Ἐν δὲ τῇ πρὸς Κολοσσαείς λαμπρά κηρύττει φωνῇ σκιὰν εἶναι τὰ παραφυλάγματα· διὰ ἐπιφέρει, λέγων· Μηδεὶς ὑμᾶς κρινέτω ἐν βρώ σει ἢ ἐν πόσει, ἢ ἐν μέρει ἑορτῆς, ἢ νουμηνίας, ἢ Σαββάτου· ἅτινά ἐστι σκιὰ τοῦ μέλλοντος. Ἐν δὲ τῇ πρὸς Ἑβραίου; ταῦτα πάντα ἐπισφραγίζων φησί. Μετατιθεμένης γὰρ τῆς ἱερωσύνης, ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις γίνεται. Φαίνεται τοίνυν, ὡς οὔτε ἡ ἱερὰ τῶν Εὐαγγελίων βίβλος, οὔτε μὴν ὁ θεῖος Απόστολος, ζυγὸν δουλείας νόμου ἡμῖν ἐπέθηκαν· ἀλλὰ καὶ τὸ Πάσχα καὶ τὰς λοιπὰς τῶν ἑορτῶν τῇ εὐγνωμοσύνῃ τῶν εὐεργετηθέντων τιμᾷν κατέλιπον ὅπως δή ποτε βούλονται. Οθεν ἐπεὶ τὰς ἑορτὰς μάλιστα φιλοῦσιν οἱ ἄνθρωποι, Στε δὴ ἐν αὐταῖς ἀνιέμενοι τῶν πόνων, τηνικαῦτα ὡς ἑκάστῳ βούλησις ἦν κατά χώρας, τὴν τοῦ σωτηρίου πάθους μνήμην ἔθει τινὰ ἐκ παραδόσεως κρατούμεν νοι ἐπετέλεσαν. Οὐ γὰρ πάντως νόμῳ τινὶ τὸν Σωτῆρα ἢ τοὺς μαθητὲς τοῦτο παραφυλάττειν ὁρίσασθαι· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὑπὸ καταδίκην ἢ τιμωρίαν ἢ κατάραν, ὡς ὁ τοῦ Μωσέως εἶχε νόμος, τὰ Εὐαγγέλια ἢ εἰ ἀπόστολοι τὸν μὴ οὕτω τελοῦντα εἰσήγαγον ἢ προσηπεί λεσαν· κατὰ δὲ μόνην ἱστορίαν τοῦ Μωσαϊκοῦ Πάσχα τὴν μνείαν οἱ θεῖοι εὐαγγελισταί ἐποιήσαντο· τὸν Σωτῆρα πεπονθέναι τῷ τῶν ᾿Αζύμων καιρῷ, μεγάλης ούσης παρ' αὐτοῖς ἑορτῆς· ἶν' ἐνδείξωνται, ὅτι κατὰ τὰς ἑορτά; μᾶλλον μιαιφονεῖ» ᾑροῦντο. Ταῖς μὲν οὖν θείοις ἀποστόλοις σκοπὸς οὐχὶ περὶ ἡμερῶν ἑορτασίμων κρίνειν τε καὶ νομοθετεῖν, ἀλλὰ θεοφιλή βίον καὶ ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν παρασχεῖν τε καὶ εἰσ· ηγήσασθαι. Καί μοι δοκεῖ, ὥσπερ ἄλλα τε πλείστα κατὰ τόπους συνήθειαν ἔσχον, οὕτω καὶ περὶ τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτὴν συμβῆναι. Εκ γάρ τινος συνηθείας παρ' ἑκάστοις ἔθνεσιν ἰδιάζουσαν ἔσχε την παρατή ρησιν· ὡς εἴδηλον εἶναι τὸ μηδένα τῶν ἀποστόλων μηδέν τι περὶ ταύτης νομοθετῆσαι τῆς ἑορτῆς. non fuit, ut sibi de diebus festis judicium sumerent, aut de eis leges ferrent: sed potius Deo gratam vitam, virtutem et veram erga Deum pietatem traderent atque inducerent. Mihi quidem tum 1 Galat. 1, 21. • Coloss. 11, 17. * Hebr. vii, 12. Admiratur Nicephorus cum Socr. lib. v, cap. 22, eos qui vel pertinaciter de festo die Paschæ disceptent, vel Judæos eo celebrando imitentur.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XIL videtur, quemadmodum alia plurima plerisque in locis suam obtinuere consuetudinem, ita id quoque de Pascha festo accidisse; quod ex more quodam apud gentes, quæque suam habuit observationem: ut satis manifestum sit, neminem apostolorum quidquam de festo hoc die legis factione constituisse. *Οτι τοῖς παλαιοῖς ἔθει ἀρχαίῳ μᾶλλον ἢ νόμῳ ἐτελεῖτο ἐκ παραδόσεως ἡ τοῦ Πάσχα ἑορτή. 292 CAPUT XXXIII. Quod veteres consuetudine magis antiqua, quam lege ulla, juxta Patrum traditionem, Pascha celebrarint. Porro quod ab initio Pascha moribus magis quam legibus observatum sit, re ipsa declarabimus. Qui namque minorem Asiam incoluere, plurimi ab apostolorum temporibus Sabbato despecta, decimam quartanı lunæ diem observarunt. Quod cum facerent, nequaquam ab aliis, qui hoc non itidem facerent, dissidebant: quoad Victor urbis Rom manæ episcopus, plurimum commotus, litteris Asianos quartam decimam diem colentes damnavit atque excommunicavit. Quam ob causam e diverso Irenæus Lugdunensis in Galliis episcopus, ad ViΟτι δ' ἐξ ἀρχῆς ἔθει μᾶλλον ἢ νόμῳ τὸ Πάσχα τὴν παρατήρησιν ἔσχεν, ἐκ τῶν πραγμάτων σαφῶς παραστήσομεν. Καὶ γὰρ κατὰ τὴν μικρὰν Ασίαν ἀπὸ τῶν ἀποστόλων τὸ Σάββατον παριδόντες, τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην τῆς σελήνης ἑτήρησαν. Οὕτω δὲ πράττοντες, οὐδαμῶς διεφέροντο πρὸς τοὺς ἄλλως αὐτὸ πράττοντας· ἕως οὗ Βίκτωρ ὁ τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος, πλεῖστα διαθερμανθείς, γράμματι τοῖς κατὰ τὴν Ασίαν τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην τιμή σιν ἀκοινωνησίαν κατεδίκαζεν. Εφ᾽ ᾧ πάλιν Εἰρηναῖον τὸν ἐν Λουγδούνῳ τῶν Γαλλιῶν ἐπισκοποῦντα Βίκτωρι τἀναντία δι' ἐπιστολῆς σημῆναι. Κατατρέχει ctorem litteras dedit, quibus illum objurgat, et μὲν γὰρ αὐτοῦ, ἐν μέμνει δὲ τὸ θερμὸν τῆς πρά ξεως τίθεται· διεξιών τε διδασκαλικώτερον, ὡς καὶ οἱ ἀρχαιότερο κοινωνοῦντες κατὰ πᾶν ἀλλήλοις τοῦ Χριστιανισμού, περὶ τὸν τοῦ Πάσχα διεφώνουν και ρὸν, μηδὲν τοῦτο ἡγούμενοι πρόκριμα προστιθεὶς ὡς καὶ Πολύκαρπος τῆς Σμυρναίων ἐπίσκοπος γεγο νώς, ὃς ἐπὶ Γορδιανοῦ τὸν τοῦ μαρτυρίου ὕστερον ἀνεδήσατο στέφανον, τῇ Ῥώμῃ ἐπιδημήσας, Ανι κήτῳ τῷ Ρωμαίων ἐπισκόπῳ καθίστατο κοινωνός, μήτι διακρινόμενος περὶ τοῦ Πάσχα· ὅτιπερ καὶ αὐτὸς ὁ Πολύκαρπος ἐγχωρίῳ τινὶ συνηθείᾳ τῆς Σμυρναίων κατὰ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην τὸ Πάσχα διατελῶν ἦν· ὡς καὶ ὁ Παμφίλου Ευσέβιος μαρτυρεῖ κατὰ τὴν πέμπτην τῆς ἐκκλησιαστικῆς αὐτοῦ Ἱστο ρίας. Δείκνυται τοίνυν, ὡς ἔφην, ὅτι τινὲς ἐν τῇ μια κρᾷ Ασίᾳ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην τῆς σελήνης ἐτή ρουν· ἄλλοι δὲ τῶν ἐν τοῖς ἀνωτέρω τῆς ἕω τὸ μὲν Σάββατον μᾶλλον ἑτήρουν τῆς ἑορτῆς· περὶ δὲ τὸν μήνα διεφέροντο μᾶλλον· ὧν οἱ μὲν τοῖς Ἰουδαίοις ἕπεσθα: ἤθελον, καὶ ταῦτα τῆς ἀκριβείας κάλα: διολισθήσασιν· οἱ δὲ τοῦτο μᾶλλον διὰ μίσους τιθέμενοι μετὰ τὴν ἐαρινὴν Ισημερίαν τελεῖν τοῦτο ᾑροῦντο· δεῖν λέγοντες ἀεὶ τὸ Πάσχα ποιεῖν, ἐν Κριῷ τοῦ ἡλίου ὄντος, τῷ κατ' Αντιοχέας Ξανθικῷ, κατὰ δὲ τοὺς Ρωμαίους ᾿Απριλλίῳ μηνί· πειθομένους μὴ τοῖς νῦν πλανωμένοις Ιουδαίοις, ἀλλὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις μά λιστα καὶ Ἰωσήπῳ τῷ πάνυ· ὡς ἐκεῖνος ἐν τῷ τρίτῳ τῆς ᾿Ιουδαϊκῆς ᾿Αρχαιολογίας διέξεισιν. Οἱ μὲν οὖν κατὰ τὴν μικρὰν Ασίαν καὶ τὰ ἀνώτερα τῆς έψας οὕτω πρὸς ἑαυτοὺς διὰ τὴν ἑορτὴν διεφώνουν· οἱ δὲ λοιποὶ πάντες ὅσοι τὸν Χριστιανισμὸν παρεδέξαντο, καὶ οἱ κατὰ τὴν ἑσπέραν πᾶσαν ἄχρις ὠκεανοῦ, μετά Ισημερίαν ἐαρινὴν τὸ Πάσχα τελοῦντες εὑρίσκονται, ἀρχαιοτέρᾳ συνηθείᾳ ἑπόμενοι· οἱ δὴ πάντες οὕτω, ποιοῦντες τὸ Πάσχα, οὐδαμῶς ποτε πρὸς σφᾶς αὐτ τοὺς διαφωνοῦντες ἐφάνησαν· καὶ οὐχ ὡς ὁ τῶν πολλῶν θρύλλος ἔχει, ἡ ἐπὶ Κωνσταντίνου ἐν Νικαία facinus tam calidum reprehendit: perdocte exponens, quod cum antiquiores etiam communionem rerum omnium inter se in Christianismo retinerent, et de Paschæ festi tempore variarent, nullum id putaverint esse præjudicium; adjiciens præterea, Polycarpum Smyrnæ episcopum, qui sub Gordiano postea coronam martyrii recepit, Roman venisse, et cum Aniceto ejus urbis episcopo communicasse, nihil de festo Paschæ cum eo disce - plantem. Nam et ipse Polycarpus patria quadam Smyrnensium consuetudine, decima quarta dia Pascha celebrabat: sicuti Eusebius quoque Pamphili in quinto ecclesiastica Historiæ suæ libro testatur. Constat igitur, sicuti dixi, quosdam in minore Asia decimam quartam lunæ diem observasse. Alii vero, qui in superioribus Orientis partibus habitant, Sabbatum festo eo celebrando magis coluere. Cæterum de mense eis major fuit contentio. Quidam namque Judæos sequi voluerunt, cum quidem jamdudum certiore observatione illi excidissent. Aliis vero ab eo abhorren tibus, post æquinoctium vernum Pascha agendumi potius visum est: celebrandum id semper esse dicentibus, cum sol in Ariete sit, secundum Antiochenos Xanthico, secundum Romanos autem Aprili mense. Qui quidem non eos qui tum delirabant, Judæos, sed antiquissimos, et magnum illum in primis Josephum, 293 sicuti is hac de re in tertio Antiquitatum Judaicarum libro refert, secuti sunt. Ac illi quidem qui minorem Asiam et superiores Orientis partes tenent, ad hunc modum de festo hoc die dissenserunt. Alii vero omnes, qui Christianismum susceperunt, et Occidentales cuncti ad oceanum usque, post vernum aquinoctium Pascha peragere inveniuntur, vetustiorem consuetudinem sequentes. Qui sane universi ita festum Paschæ celebrantes, nunquam inter se discordare Juxta inorem citra judicium Sozomenum exscribit. Lege Anicetus. Epir.

Καὶ γὰρ αὐτὸς μᾶλλον ἡ θειότατος Κωνσταντίνο; τοῖς περὶ ταύτην διαφωνοῦσιν ὀλίγοις οὖσι παρήνεσε γράμμασι, τοῖς πλείοσιν ἔπεσθαι, καὶ μιμουμένους, επίσης ἑορτάζειν αὐτοῖς. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν ὅλην τοῦ βασιλέως ἐπιστολὴν ἐν τῷ τρίτῳ τμήματι τῶν εἰς τὸν βίον Κωνσταντίνου γραφέντων ζητῶν εὑρήσεις. Τό γε μὴν μέρος 8 περὶ τοῦ Πάσχα διέξεισιν, ἐνταῦθ' ἐγώ. παραθήσομαι, οὕτω κατὰ λέξιν διαγορεύον • Εττι τις τάξις εὐπρεπής, ἣν ἅπασαι αἱ τῶν δυτι κῶν καὶ μεσημβρινῶν, καὶ ἀρκτῴων μερῶν τῆς οἱ κουμένης παραφυλάττουσιν ἐκκλησίαι, καί τινες τῶν κατὰ τὴν ἕψαν τόπων. Οὗ ἕνεκεν ἐπὶ τοῦ παρόντος καλῶς ἔχειν πάντες ἡγήσαντο. Καὶ αὐτὸς δὲ τῇ ὑμε τέρᾳ ἀγχινοία ἀρέσειν υπεσχόμην· ἵνα ὅπερ δ' όν κατὰ τὴν Ῥωμαίων πόλιν καὶ Ἰταλίαν τε καὶ Αφρι κὴν, καὶ ἅπασαν Αίγυπτον, Ισπανίας, Γαλατίας, Βρεταννίας, Λιβύης, ὅλην Ελλάδα, Ασιανήν τε διοίκησιν καὶ Ποντικὴν, καὶ Κιλικίαν, μιᾷ καὶ συμφώνα, φυλάττεσθαι γνώμῃ, ἀσμένως τοῦτο καὶ ἡ ὑμετέρα προσδέξηται σύνεσις· λογιζομένους, μὴ μόνον ὡς πλείων ἐστὶ κατὰ τοὺς προειρημένους τό τους ἐκκλησιῶν ἀριθμὸς, ἀλλὰ καὶ ὡς τοῦτο μάλι στα κοινῇ πάντας ἐσιώτατόν ἐστι βούλεσθαι. Οπερ καὶ ὁ ἀκριβὴς λόγος ἀπαιτεῖν δοκεῖ, καὶ οὐδεμίαν μετὰ τῆς Ἰουδαίων ἐπιορκίας ἔχειν κοινωνίαν.» Αλλ' ἡ μὲν τοῦ βασιλέως ἐπιστολὴ αὕτη· οἱ δὲ Τεσσαρεσκαιδεκατῖται ὑπὸ Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου τὴν τῆς σελήνης τεσσαρεσκαιδεκάτην παρατηρεἶν ειληφέναι φασίν. Οἱ δὲ κατὰ τὴν Ῥώμην καὶ τὰ ἑσπέρια μέρη, Πέτρον καὶ Παῦλον τους μεγίστους τῶν ἀποστόλων, τὴν τοιαύτην ἐκεῖ παραδεδωκέναι συνήθειαν φάσκουσιν. Ἔγγραφον μέντοι περὶ τούτου ἀπόδειξιν παρασχεῖν, οὐδεὶς ἂν ἔχοι δεῖξει. Καὶ δὴ σοφῶς ἄρα μοι δοκοῦσιν οἱ περὶ Βίκτωρα καὶ Πολύ καρπον τὴν περὶ τῆς ἑορτῆς ταύτης σβέται φιλονε:- κίαν. Ἐπεὶ γὰρ οἱ πρὸς ἑσπέραν ἱερεῖς οὐ δεῖν ζωντα τὴν παράδοσιν ἀτιμάζειν Πέτρου καὶ Παύλου, σχυρίζοντο δὲ καὶ Ἀσιανοὶ μὴ τῆς Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ ἐξίστασθαι παραδόσεως· συνεδόκει κοινῇ ἑκάστοις, ὡς εἰώθεισαν, τὴν ἑορτὴν ἐκτελεῖν· τῆς δὲ πρὸς ἀλλήλους κοινωνίας μηδόλως χωρίζει σθαι. Καὶ γὰρ εἴηθες ὑπέλαβον μάλιστα, εθῶν ἔνεκα ἀπ' ἀλλήλων διίστασθαι, συμφωνούντες περὶ τὰ καί visi sunt. Neque vero quemadmodum multorum μεγάλη σύνοδος τὴν τοιαύτην παρέτρεψεν ἑορτήν. sermonibus fertur, magna illa sub Constantino Nicæ celebrata synodus, ejuscemodi diei Pascha celebrandi errorem induxit: sed ipse potius divns Constantinus, paucos illos qui a recepta observatione dissentiebant, litteris suis cohortatus est, ut partem majorem sequerentur: et eam imitantes, codem modo cum illa festum diem peragerent. Epistolan cam imperatoris totam, in tertio libro corum quos de vita Constantini Eusebius conscripsit, invenies. Ex ea autem particulam quæ de festo Paschæ scripta est, bic apponam: quæ de verbo ad verbum sic habet: ‹ Est ordo quidam l'ene institutus, quein omnes occidentalium et moridionalium et septentrionalium orbis terræ partium, et quædam etiam orientalium regionum ecclesiam servant. Quapropter cum in prasentia recte omnes id constitutum esse existimarunt, tum ipse solertiæ quoque vestræ placiturum esse recepi, nt quod per urbem Romanam, et Italiam, Africam, Agyptum omnem, Hispanias, Gallias, Britanniam, Libyam, cunctam Græciam, Asianam et Ponticam provinciam, et Ciliciam, concordi et una prorsus sententia servatur, idem դսոր vestra non gravate suscipiat prudentia; quæ illud serum consideret, non solum majorem esse in eis quos enumeravimus locis ecclesiarum numerum, verum etiam communiter maxime idem omnes velle, sanctissimum esse, accuratioremque rationem ut nulla omnino nobis cum Judæorum perdidia c intercedat communio, efllagitare. Imperatoris epistola sic habebat. Verum enimvero Quartodecimanos ferunt a Joanne apostolo decimæ quartæ diei lunæ obscrvationem accepisse: 294 Romanis autem et Occidentalibus partibus Petrum et Panlum, apostolorum maximos, eam quæ ibi frequentatur tradidisse consuetudinein. Scriptum quidem liac de re decretum edere nemo potest. Sapienter vero Victor et Polycarpus exstinxisse de die festo contentionem videntar. Quandoquidem autem Occidentales episcopi traditionem Petri et Pauli minime dehonestandam duxerunt, et Asiani quoque Joannis evangelista institutum servandum esse contenderunt, de communi consilio placitum est, ut quique, sicuti assueverant, festam diem age. ρια τῆς θρησκείας. rent, naturam autem Communionem nequaquain rescinderent. Stultum quippe quam maxime esse opinati sunt, consuetudinum ejusmodi variantium gratia, a mutua conjunctione discedere, cum eis de robus religionis præcipuis per consentientem concordiam conveniret. CAPUT XXXIV. De variis variarum gentium et ecclesiarum ronsueIndinibus, per quas mullum catholice religioni vel offendiculum vel dissidium et discordia est creatu. Quod vero consuetudinem potius quam legem secuti veteres plerisque in locis, ut quibusque visum erat, Pascha celebrarunt, inde facile colligitur. Non puppes etenim, quamvis ejusdem oμίopiΚΕΦΑΛ. ΑΔ'. διεΠερὶ τῶν ἐν διαφόροις έθνεσιν καὶ ἐκκλησίας ποικίλων εθῶν· δι' ὧν οὐ πρόσκομμα τι διώ ταῦτα τῇ καθόλου θρησκείᾳ ἐγίνετο ή τις διχόν ναι καὶ διαίρεσις. Οτι δὲ συνηθείᾳ τινὶ, οὐ νόμῳ, οἱ παλαιοὶ ἑπόμεν ναι, κατὰ χώρας ὡς ἑκάστῳ ἐδόκει, ἐπετέλουν τὰ Πάσχα, ἐκεῖθεν τεκμηριώσασθαι γένοιτο· οὐ γὰρ ἂ πάντες, κἂν ὁμόδοξοι είεν, τὰς αὐτὰς παραδόσεις; Caremoniarum: dissimilitudine non leditur unitas Ecclesiar. Gregor. papa. |

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XII. κατὰ τὰς ἐκκλησίας φυλάττουσιν. Οἱ γὰρ τῆς αὐτῆς nionis essent, easdem traditiones in ecclesiis servarunt. Et qui eamdem colebant fidem, sæpe consuetudinum observatione inter se variarunt. Neque id veræ pietati detrimento fuit. Porro cum ad hunc locum pervenerimus, æquum visum est, pauca quædam de diversis ecclesiarum moribus commemorare: qui antea quidem sic varie obtinuerunt, nunc autem per gratiam Dei cum tempore mutati, ad consentientem concordiam apud omnes pervenerunt. Et primum de observatione Paschalis festi dicendum. Quæ enim eas præcedunt ferias jejunia, varie apud quosque ab initio servata comperimus. Romani namque tres continuas hebdomadas, Sabbatis et Dominicis diebus exceptis, jejunarunt. Illyrici autem, et cuncta Gracia, praeterea Alexandria et Lilya omnis, Ægyπίστεως πολλάκις κατὰ τὰ ἔθη διάφοροι καθεστή κατι· καὶ οὐδὲν τοῦτο τῇ εὐσεβεία λυμαίνεται. Ένα ταῦθα δὲ γενομένῳ, δίκαιον μικρά τινα περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐκκλησίας διαφόρων ἐθῶν ἡγοῦμαι διεξελ. Λεῖν· & πρότερον μὲν εἶχον, νῦν δὲ Θεοῦ χάριτι τῷ χρόνῳ μεταβληθέντων, εἰς ἓν ομοφρονῆσαι πάσας ἐγένετο. Καὶ πρῶτόν γε περὶ αὐτοῦ τοῦ Πάσχα δια ληπτέον· τὰς γὰρ πρὸ τούτου νηστείας διαφόρως ἐν ἑκάστοις τὸ ἐξ ἀρχῆς φυλαττομένας εὑρίσκομεν. Ρω· καῖοι μὲν γὰρ τρεῖς ἑξῆς συνημμένας ἑβδομάδας νηστεύουσιν ὑφαιρουμένων τῶν Σαββάτων καὶ τῶν Κυ· ριακῶν· Ἰλλυρὶς δὲ πᾶτα καὶ ἡ Ἑλλὰς, πρὸς δὲ καὶ ἡ ᾿Αλεξάνδρεια, καὶ Λιβύη πᾶσα καὶ Αίγυπτος καὶ Πιο λαιστίνη, ἐν ἐξ ἑβδομάσι τὴν πρὸ τοῦ Πάσχα νηστείαν περαίνουσι, Τεσσαρακοστὴν αὐτὴν ὀνομάζοντες. Ετε. Η κοι δὲ πρὸ ἑπτὰ ἑβδομάδων τῆς νηστείας κατάρχονται, ὡς ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ πέριξ ἄχρι Φοινίκων τρεῖς δ᾽ ἐν αὐταῖς ἄλλοι πενθημέρους ἐκ διαλειμμά των νηστεύοντες, ἐπίσης καὶ αὐτοὶ Τεσσαρακοστὴν τὸν χρόνον τοῦτον καλοῦσιν· οἱ δὲ δύο οἱ τὰ Μου. τανοῦ. Ἐν οἷς καὶ θαῦμά μοι ἔπεισι, πῶς ἅπαντες οὗτοι Τεσσαρακοστὴν αὐτὴν ὀνομάζουσι, κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἡμερῶν οὐδὲν ἧττον διαφερόμενοι καν ἄλλος ἄλλον λόγον συρράπτοντες, τοὔνομα σεμνῶς ἐγκαλύπτειν πειρῶνται. Οὐ μόνον δὲ περὶ τὸ τῶν ἡμερῶν διαφωνοῦσι ποσὸν, ἀλλὰ καὶ τῷ ποιῷ τῶν ἐδεσμάτων, καὶ τῇ προσαγωγῇ τε καὶ ἀποχῇ πολλῷ διεστήκασιν οἱ μὲν γὰρ πάμπαν ἐμψύχων οὐχ ἅπτονται· ἄλλοι δὲ καὶ ἅπτονται, ἀλλ᾿ ἰχθύων μόνον. Εἰσὶ δὲ οἱ τῶν ἐμψύχων καὶ σὺν τοῖς ἰχθύσι καὶ τῶν πτηνῶν ἀπογεύονται, λέγοντες ἐξ ὕδατος καὶ ταῦτα ἐσχηκέναι την γένεσιν, ὥς φησι Μωϋσῆς. Οἱ δὲ ὠῶν ἀπέχονται· ἄλλοι δὲ ἀκρόδρυα τροφὴν ἔχουσιν. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ ξηροῦ ἄρτου μόνου μετέχουσιν· οἱ δὲ οὐδὲ τούτου. Διάφορος δὲ καὶ ἡ ὥρα τῆς ἑστιάσεως οἱ μὲν γὰρ ἄχρις ἐνάτης, οἱ δὲ μετὰ δύσιν ἡλίου, ἄλλοι δὲ μετὰ μίαν ἡμέραν ἐσθίουσι τὴν ἑξῆς· ἄλλοι δὲ καὶ ἐπὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας καὶ πέντε, καὶ μέχρι τῶν ἑπτὰ προΐασιν, ὡς ἑκάστῳ δύναμίς τε καὶ βούλησις. Καὶ ἄλλα παρ' ἄλλοις γένεσι καὶ φύλοις· ἐν οἷς καὶ μυρίαι αἰτίαι τῶν τοιούτων εἰσίν· ἐφ᾽ οἷς ἅπασιν οὐδέν τι ἔγγραφον παράγγελμα δεῖξαι τις ἔχει. Ως δῆλον εἶναι, ὡς τὰ ἑκάστῃ δοκοῦντα προ έτρεψαν οἱ ἀπ' ἀρχῆς ὑπηρέται τοῦ Λόγου· ἵν᾿ ἐξῇ η septem usque dies dapibus abstinentes procedunt: ἑκάστῳ, μὴ φόβῳ μηδ' ἀνάγκῃ τινὶ τὸ ἀγαθὸν αἱρετ σθαι. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν νηστειῶν τοῦ Πάσχα καὶ τῆς τροφῆς τοσαῦται διαφωνίαι τὸ ἐξ ἀρχῆς κατὰ τὰς ἐκκλησίας ἦσαν. Ἀλλὰ μὴν καὶ περὶ συνάξεων ἄλλα πλεῖστα καὶ ἀδιάφορα ἔστιν εὑρεῖν· τῶν γὰρ ἁπανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἐκκλησιῶν ἐν ταῖς τῶν Σα661των ἡμέραις ἐξ ἔθους ἐχουσῶν καθ' ἑβδομάδος περι. τροπὴν τὰ θεῖα μυστήρια ἐκτελεῖν, Ῥωμαῖοί τε καὶ Αλεξανδρεῖς καὶ ὅσοι τὴν Θηβαΐδα περιοικοῦσι συνάξεις μὲν κατὰ Σάββατον ἐπιτελοῦσιν· οὐ μὴν ὥσπερ ἦν ἔθος τότε πᾶσι Χριστιανοῖς, καὶ τῶν θείων ἁγιασμάτων μετείχαν. ᾿Αλλὰ μετὰ τὸ ἱκανῶς εὐωχηptus et Palæstina, sex hebdomadibus ante festum Pascha jejunium Continuarunt, Quadragesimam tempus id nominantes. Alii rursus ante septem hebdomades jejunare inceperunt: sicuti Constantinopoli, et circumcirca ad Phoeniciam usque, 295 tribus tantum hebdomadibus quinos dies ex intervallo binis septimanis intermissis, a cibis se abstinentes, itidem Quadragesimam tempus tale vocarunt: Montanistæ vero duabus. Quos mihi demirari in mentem venit, quomodo omnes isti in dierum numero sic variantes, Quadragesimam tamen jejunii tempus vocent. Quamvis alii aliam rationem texentes, nomini ei honestum prætextum obtendant. Non solum. vero de dierum numero, verum etiam de cibis ipsis, de aditu ad sacra mysteria, et abstinentia, multum inter se dissident. Quidam enim animata prorsus non attingunt: alii autem attingunt, sed pisces solos. Sunt qui animata quoque cum piscibus volatilia degustant: ex aquis ea quoque progenita esse, ut Moses inquit, dicentes. Nonnulli ab ovis et nucibus sive baccis abstinent. Nonnulli vero arborum fructibus veşcuntur. Quidam panem siccum tantum comedunt: quidam vero ne hunc quidem attingunt. Diversum etiam est cibi capiendi tempus. Aliqui namque hora nona, aliqui post occasum solum, quidam post diem unam sequenti die cibum capiunt: nonnulli vero ad tres, ad quatuor, ad quinque, et ad pro, eo atque quisque cibo carere vel vult, vel potest. Et alia apud alias gentes et populos fiunt, apud quos rerum talium innumeræ exstant causæ: de quibus omnibus nullum præceptum, quod in scriptum relatum sit, ostendi potest. Ut satis conɛtet, primos illos verbi ministros, ab initio observationes ejusmodi arbitrio quorumque reliquisse, ut quisque non metu aut necessitate quapiam adductus, quod bonum est, deligere et sequi posset. Porro in jejuniis ferias Paschales præcedentibus, et in jejunanțium cibis, a principio in ecclesiis hujusmodi diversitas fuit, Verum in Synaxi plurtΤρεις μόνας πενθημέρους ἐκ διαλυμμάτων νηστεύοντες, Socrat.

κότες ήδη, περὶ βαθεῖαν ἑσπέραν τὰ μυστήρια προσφέροντες μετελάμβανον. Καὶ ἐν Τετράδι καὶ * Παρασκευή λέγεται, Αλεξανδρείς Γραφάς τε άνεγίνωσκον, τῶν διδασκάλων ταύτας ἑρμηνευόντων καὶ πάντα τὰ τῆς συνάξεως ἔπραττον, πλὴν τῆς θείας τῶν μυστηρίων μυήσεως. Ἐξ ἀρχαίου δὲ τοῦτ' ἦν ἔθος ᾿Αλεξανδρεῦσι. Φασὶ καὶ γὰρ Ωριγένην ἐν ταύταις μόναις τὰς συνάξεις ποιεῖν ἐπ' ἐκκλησία; 85 σοφίᾳ καὶ διδασκαλίᾳ τῶν πολλῶν διαφέρων, συνι δών τε ὡς τὸ ἀδύνατον τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου ἀσθενεῖ πρὸς τὸ γράμμα ἀποδοθῆναι τὸν περὶ τοῦ Πάσχα λόγον, εἰς θεωρίαν ἀνήγαγεν, ἐν μόνον φάσκων ἀληθὲς γενέσθαι Πάσχα, ὅπερ Χριστὸς ἐπετέλεσεν ἐνεργήσας κατὰ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων, ἀναρ τηθεὶς τῷ σταυρῷ· ᾧ δὴ ἀρίστῳ τροπαίῳ κατὰ τοῦ ἀντιπάλου ἐχρήσατο. Εγ δὲ τῇ αὐτῇ ᾿Αλεξανδρεία τὸ τῶν ἀναγνωστῶν καὶ συμβολαιογράφων τάγμα ἐν ἀδιαφόρῳ ἐστὶν, εἴτε πιστοί εἰσιν, εἴτε καὶ κατηχούμενοι, τῶν ἁπανταχοῦ ἄλλων ἐκκλησιῶν πιστοὺς εἰς τὸ τάγμα τοῦτο προβεβλημένων. Ἐν δὲ τῇ Θετ. ταλῶν καὶ τοῦτο γενέσθαι φασί. Κληρικὸς γὰρ ἐκεῖτε ἀνὴρ, πρὶν ἢ γένηται τοῦτο, νόμῳ γυναῖκα ἡγάγετο. Τὴν δὲ γυναῖκα, ὡς ἔθος, γνούς, ἀπόκληρος ἦν, τῶν ἀνὰ τὴν ἕω πάντων γνώμῃ ἀπεχομένων· καὶ τῶν ἐπισκόπων, εἰ καὶ βούλοιντο, οὐ μὴν ἀνάγκῃ νόμου τοῦτο ποιούντων. Πολλοὶ γὰρ αὐτῶν τῷ ἐπισκοπικῶς ἱερατεύειν καὶ πολλοὺς ἐν τοῖς ἐπισκοπείοις παῖδας ἀπέτεκον ἐκ τῶν γαμετῶν ἄ; νομίμως ηγάγοντο πρότερον. Νῦν δὲ οὐδ' ἐν ὀνείρῳ ἐπίσκοπος γυναικὶ συγκαθευδήσας ἀκόλαστος. Αλλὰ τοῦ μὲν ἐν Θεσσαλίᾳ ἔθους προκατήρξεν Ηλιόδωρος ἐκεῖνος, Τρίκης ἐπίσκοπος· οὗ πονήματα ερωτικὰ εἰσέτι νῦν περιφέρεται, ἃ νέος ων συνετάξατο, Αιθιοπικά προσε γορεύσας αὐτὰ, νῦν δὲ καλοῦσι ταῦτα Χαρίκλειαν δι' ἃ καὶ τὴν ἐπισκοπὴν ἀφῃρέθη· ἐπειδὴ γὰρ πολλοῖς τῶν νέων κινδυνεύειν ἐκεῖθεν ἐπῄει, ἡ ἐγχώριος προσέταττε σύνοδος ἢ τὰς βίβλους ἀφανίζειν, καὶ πυρὶ δαπανᾶν, ὑπαναπτούσας τὸν ἔρωτα, ἢ μὴ χρή ναι ἱερᾶσθαι τοιαῦτα συνθέμενον· τὸν δὲ μᾶλλον ἐλέσθαι τὴν ἱερωσύνην λιπεῖν, ἢ ἐκ μέσου τιθέναι τὸ σύγγραμμα. Ο καὶ ἐγένετο. Διετηρεῖτο δὲ τὸ ἔθος τοῦτο ἔν τε Θεσσαλονίκῃ, αὐτῇ τε πάσῃ Μικδονίᾳ καὶ Ἑλλάδι. Καὶ ἄλλο δὲ ἔθος ἐν Θεσσαλία ἦν· κατὰ γὰρ τὰς ἡμέρας τοῦ Πάσχα μόνον ἐβάπτιζον· διὸ καὶ πολλοὶ ἐντεῦθεν ἀμύητοι ἔθνησκον. Εν δὲ τῇ κατ' ᾿Αντιόχειαν τῆς Συρίας τὰ θυσιαστήρια τὴν θέσιν τοῖς ἄλλοις ἀντιστρόφως εἶχον· οὐ γὰρ πρὸς ἕω, ἀλλὰ πρὸς δύσιν ἑώρα τὸ θυσιαστήριον. 'Εν γε μὴν Αἰλίᾳ καὶ Θεσσαλίᾳ καὶ Ἑλλάδι τὰς ἐν ταῖς λυχνοκαίαις εὐχὰς ἐπίσης τοῖς ἐν Κωνσταντι νουπόλει Ναυατια οἷς ἐποίουν. Ωσαύτως δὲ καὶ ἐν Κύπρῳ καὶ Καισαρείᾳ τῆς Καππαδοκίας ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου τε καὶ Κυριακῆς περὶ ἑσπέραν μετὰ τὴν λυχναψίαν οἵ τε ἐπίσκοποι καὶ οἱ πρεσβύτεροι τάς Ιερὰς Γραφὰς τῷ λαῷ ἑρμηνεύουσιν. Οἱ δ' ἐν Ἑλλη σπόντῳ τὰ Ναυάτου φρονοῦντες οὐ τὰς εὐχὰς ἐπίσης mam varietatem fuisse invenimus. Cum enim ple- θῆναι καὶ παντοίοις ἐνηδυνθῆναι ἐδέσμασιν, ήριστης ræque omnes per orbem ecclesiæ diebus Sabbati consuetudinem haberent hebdomadis unius tempore divinis mysteriis operari, Romani et Alexandrini ex antiqua quadam traditione hoc non faciebant. Ægypti vero Alexandrinis vicini, et qui circum Thebaidem habitant, synaxes quidem die Sabbati peragebant: sed non eadem, qua tum Christiani utebantur consuetudine, divinam sanctificationem percipiebant. Verum 296 cum abunde convivati essent, et omnis generis cibis delicatius se replevissent, a prandio scilicet, circiter vesperam multam, mysteria oblatione peracta percipiebant. Quarta hebdomadis die, et ea quæ Parasceve dicitur, Alexandrini Scripturas legebant, doctoribus eas interpretantibus: omniaque quæ ad Synaxim pertinent, peragebant, prater divinorum mysteriorum perceptionem. Atque eam ili antiquitus habuere consuetudinem. Dicunt elenin, et Origenem plurimum diebus istis in cc. clesia docuisse, atque synaxes seu conventus egisse. Qui cum sapientia et doctrina multis præstaret, et perspectum haberet, infirmiorem esse Mosaicam legem, quam ut nullo modo ad litteram reddi ətque exprimi posset, rationem festi Paselæ ad speculativam contemplationem revocavit, unum solum esse verum Pascha dicens, quod Christus peregit, præclare adversus bostiles potestates re gesta, cum in crucem suffigeretur, longe optime eo contra adversarium usus trupæo. In eadem Alexandria, in lectorum et notariorum ordine discrimen nulJam Tuit, sive illi jam fideles, sive catechlumeni, hoc est, qui sacra doctrina instituerentur, essent, cum ecclesiæ in locis omnibus aliæ fideles tantum in ordinem hunc legerent. In Thessalia et hoc faclitatum esse liquet. Licebat clerico cuivis, priusquam in ordinem eum cooptaretur, legitime uxorem ducere: at si postea, ut consuetudine receptum est, uxorem cognovisset, ordine eo movebatur: cum in Oriente omnes, atque etiam episcopi, si vellent, pro arbitrio suo, non aliqua legis necessiLate coacti, uxorum congressum declinarent: multi etiam ipso episcopali munere fungentes, in episcopalibus adibus liberos multos ex conjugibus, quas sibi legitimo matrimonio antea conjunxissent, susciperent. Nunc autem vel etiam in somnis episcopus cum uxore sua concumbens, impudicus habetur. Sed enim consuetudo ea quæ in Thessalia servatur, ab Heliodoro illo Tricensi episcopo ortum habuit: cujus amatorii libelli hoc quoque tempore circumferuntur, quæ adhuc juvenis composuit, et Æthiopica inscripsit. Nunc autem ea Charicleam nominant Quo nomiue etiam episcopatus ei ademptus est: nam cum lectione eorum opusculorum juvenes multi in periculum conjicerentur, synodus provincialis statuit, 297 vel libellos ipsos qui amores accenderent, igni consumHune Heliodorum non dilutæ auctoritatis scriptorem esse scripsit Angelus Polit. Miscellan. cup. 5.

ECCLESIASTICA EISTORIAE LIB. XII. εἰσάπαν ἐποίουν τοῖς ἐν Κωνσταντινουπόλει τὰ ἴσα ptos abolendos, vel qui eos composuisset auctori στέργουσι τὰ πολλὰ δὲ παραπλήσια ἔπραττον τῇ κρατούσῃ Εκκλησίᾳ. Καθόλου δ᾽ ὡς εἰπεῖν ἐν πά σαις ταῖς δόξαις οὐδαμῶς ἔστιν εὑρεῖν μίαν συμφω νίαν ἐν εὐχαῖς ἔχειν. Οἱ περὶ τὸν Ἴστρον Σκύθαι, πολλὰς καὶ μεγάλας ἔχοντες πόλεις, ὑφ᾽ ἐν! πάντε; Επισκόπῳ τάττονται. Εν δ' ἄλλοις ἔθνεσιν ἔγνωμεν, μὴ μόνον ἐν πόλει, ἀλλὰ καὶ ἐφ' ἑκάστῃ κώμῃ ἱερά σθαι ἐπίσκοπον· ὁ δὲ μάλιστα ᾿Αράδιοι ἔθος εἶχον καὶ Κύπριοι, καὶ οἱ ἐν Φρυγίᾳ Ναυατιανοί, καὶ α! ἀπὸ Μοντανοῦ καταγόμενοι. Παρὰ δὲ τῇ 'Ρώμῃ ἄχρι τοῦ νῦν πλείους τῶν ἑπτὰ διάκονοι οὐ γίνονται, εἰς μίμησιν τῶν παρὰ τῶν ἀποστόλων χειροτονηθέντων, ὧν ἡγεῖτο Στέφανος, ὁ πρῶτος τὸν μαρτυρικὸν ἀναδησάμενο; στέφανον. Παρὰ δὲ τοῖς ἄλλοις πᾶσιν ὁ ἀριθμὸς τούτων ὡς ἔτυχεν ἐπὶ Ῥώμης καθ᾿ ἕκαστον ἔτος ἅπαξ τὸ 'Αλληλούϊα ψάλλουσι, κατὰ τὴν κυριώ νυμον τῆς Πασχαλίας ἡμέραν ὁ δὴ καὶ πολλοῖς εἰς ὅρκον κεῖται εὐχῆς, ὥστ' ἀξιωθῆναι ἀκοῦσαι τὸ Αλληλούϊα καὶ μεθ᾿ ἡδονῆς ψάλαι. Ούτε δέ τις τῶν Ῥώμης ἐπισκόπων, οὔτ᾽ ἄλλος τις ἐπ' ἐκκλησία προσομιλεῖ τῷ λαῷ· ἐν δ' 'Αλεξανδρείᾳ μόνος τοῦτο ἔπραττε τῆς πόλεως ὁ ἐπίσκοπος. Λόγος γε μὴν ἔχει ὕστερον ἐπιγενέσθαι, μὴ ἐξ ἔθους ἂν πρότερον. Αίτιος δ' ἐγένετο "Αρειος· ὃς πρεσβύτερος ων, καὶ διδάσκειν προβεβλημένος, κατὰ τοῦ ἀληθοῦς ἐνεωτέρισε δόγματος, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ετάραξε. Ξένον δὲ καὶ παντάπασιν ἄηθες τῇ Ἐκκλησία παρά Αλεξανδρεῦσιν ἔγνων πάλαι γινόμενον· οὐδαμῶς γὰρ ἐπανίστατο ὁ ἐπίσκοπος τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων ἀναγινωσκομένων· δ ἐν οὐδεμιᾷ τῶν ἐκκλησιῶν ἢ ἔγνω ἢ ήκουσέ τις πάλαι γεγενημένον. Ταύτην δὲ τὴν ἱερὰν βίβλον ἐκεῖσε μόνος ἀεὶ ἀναγινώσκει ὁ ἀρχιδιάκονος· ἐν ἄλλαις δὲ ἐκκλησίαις διάκονοι· ἐν πολλαῖς δὲ ἄλλαις μόνοι οἱ ἱερεῖ;· ἔν τισι δὲ τῶν ἐπισήμων ἡμερῶν καὶ ἐπίσκοποι ὥσπερ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἄχρι τοῦ νῦν πράττεται, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς Πασχαλίου ἑορτῆς, καὶ ἐν τῇ πρώτῃ εἰσόδῳ τοῦ ἐνιαυτοῦ. "Α καὶ διπλῶς ἐκφωνοῦνται· ὅσον γὰρ ἐκεῖνος λέγει, ἔπειτα λέγει τοῦτο καὶ ὁ διάκονος ως γε οἴομαι, ἵνα δοκῇ καὶ ὁ ἐπίσκοπος κηρύττειν αὐτό, καὶ μὴ μόνον οἱ τοῦτο λαχόντες διακονεῖν. Ισως δὲ καὶ ὡς βροντῆς δίκην οὐρανόθεν ἀκούοντες, ἀπαραποιήτως οὕτω διαγγέλλομεν. 'Αναγινώσκει δὲ καὶ τὸ πρῶτον τῆς διαθήκης Εὐαγγέλιον, ὡς ἐντελῆ τὸν τύπον φέρων Χριστοῦ. Εὐχὰς δὲ καὶ ψαλμῳδίας οὐ τὰς αὐτὰς, ὡς εἴρηται, αἱ ἐκκλησίαι ἅπασαι ἔχουσιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὰς αὐτὰς βίβλους καὶ ἀναγνώσματα. Την γοῦν καλουμένην Αποκάλυψιν Πέτρου, ὡς νόθον παρὰ τῶν ἀρχαίων δοκιμασθεῖσαν, παρά Παλαιστινοῖς ἐν ἐκκλησίαις τισὶν ἅπαξ ἑκάστου έτους μέχρι πολλοῦ ἀναγινώσκομένην εὕρομεν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς Παρασκευῆς" ἦν ὁ λαὸς μετ' εὐλαβείας καὶ συντριμμοῦ νηστεύει ἐπὶ ἀναμνήσει τοῦ σωτηρίου πάθου;· τὴν δὲ λεγα- · μένην Αποκάλυψιν Παύλου τοῦ ἀποστόλου, ἣν οὐδεὶς τῶν πάλαι ἀνθρώπων εἶδε, δι' αἰδοῦς πρότερον ἐν Et ipsa quoque ecclesia. Socr. functionem episcopalem abrogandam esse. Ille vero episcopatum deponere, quam scripta sua supprimere maluit. Hæc autem consuetudo Thessalonica, atque in Macedonia, et Græcia omni, servata est. Alius item in Thessalia mos fuit, ut Paschalibus tantum dielus baptismus perageretur: quapropter multi etiam eo sacramento non initiati deces sere. In urbe Antiochena, quæ in Syria est, allaria diversum prorsus quam alibi situm habuere. Sacra enim ara non ad Orientem, sed ad Occidentem versus collocata fuerat. Hierosolymis, et in Thessalia, atque etiam in Græcia, consuetudo fuit, ut preces in pervigiliis ad lucernas accensas eodem quo Novatiani, Constantinopoli, modo peragerent. Consimiliter in Cypro et Caesarem Cappadlocum, in Sabbato, et Dominico die vesperi, post lucernarum accensionem, episcopi et presbyteri sacras Scripturas populo exponunt. Novatiani autem, qui in Hellesponto sunt, non eumdem orationis ritum, quem factionis corum populares Constantinopoli, servant, cæremonias obtinentis ibi Ecclesiæ catholicæ plurimum sequentes. Et ut in summa dicam, in opinionibus et sectis omnibus, haudquaquam in precationibus unum aut alterum consentientem ritum servatum esse, invenire est. Scythæ qui ad Istrum colunt, multas et magnas habent civitates, et omnes uni subjectæ sunt episcopo. In aliis autem populis, non solum in urbibus, verum etiam in quibusque vicis, episcopos esse scimus. Quæ consuetudo apud Arabes potissimum, et Cyprios, et in Phrygia apud Novatianos, atque apud eos qui a Montano deducti sunt, fuit. Romæ ad hodiernum usque diem non plures quam septem diaconi fiunt, ad corum instar qui ab apostolis creati sunt, quibus Stepbanus ille præfuit, qui primus martyrii reportavit coronam. Apud alios populos omnes, quem sors tulit, eorum numerus est. In Romana urbe itidem quotannis semel Alleluia, paschali Dominico die concinunt. Proinde a multis jurejurando concipiendo, votisque nuncupandis, usurpatum est, ut eis Alleluia audire, et cum latitia canere daretur. 298 Neque episcopus, neque alius quisquam in ecclesia Romae ad populum docens verba facit. Alexandriæ autem solus hoc munere fungitur episcopus: quod quidem postea, cum antea mos is non fuerit, est observatum. Causam consuetudini novæ præbuit Arius, qui quod presbyter esset, et docendi provinciam accepisset, contra veritatis doctrinam res novas inducens, Ecclesiam turbavit. In eadem Alexandrina ecclesia, quod in locis aliis omnibus novum atque insolens est, olim obtinuisse scio. Episcopus namque cum sacr Evangelia legerentur, non assurgebat. id vero in ulla plane ecclesia antiquitus factum esso, nemo vel vidit, vel audivit. Sacrum eum librum ibi si lus legit archidiaconus: in aliis autem ecclesiis Sozom. lib. v», cap. 19.

ἐπὶ τῆς Θεοδοσίου βασιλείας τὴν βίβλον ταύτην θεία τινὶ ἐπιφανείᾳ ἀφθῆναι ἀνὰ τὴν πατρίδα, καὶ οἰκίαν Παύλου ἐν Ταρσῷ τῆς Κιλικίας, μαρμαρίνη λάρνακι κρυπτομένην εἰς γῆν· ἐν ᾗ τὴν βίβλον κεῖσθαι· ὁ δή, ψεύδος είναι Κίλιξ ἀνὴρ πρεσβύτερος ώμολόγει τῆς ἐν Ταρσῷ ἐκκλησίας. Ὅτι δὲ πολλῶν ἐτῶν ἦν, ἐμήνυε καὶ ἡ πολιά. Διεμαρτύρετο δὲ μηδὲν τοιούτον ἐπ' αὐτοῦ συμβῆναι· θαυμάζων δὲ διατείνετο, εἰ μὴ ταῦτα πρὸς αἱρετικῶν ἀνεπλάσθη· ὡς καὶ ἐν ἄλλαις πολλαῖς τῶν βίβλων ἐγένετο, περὶ ὧν καὶ πρότερον διελάβομεν. Ρωμαίοις ἔθος κατὰ πᾶν Σάβ Για τον νηστεύειν. Ἐν Καισαρείᾳ τῆς Καππαδοκίας τοὺς ἡμαρτηκότας μετὰ τὴ βάπτισμα τῆς κοινωνίας ἐξώθουν, ὡς καὶ Ναυατιανοὶ ποιοῦσι. Τὰ ἴσα δὲ καὶ ἐν Ἑλλησπόντῳ Ναυατιανοὶ διεπράττοντο, καὶ οἱ ἐν Ασία Τεσσαρεσκαιδεκατῖται. Οἱ περὶ Φρυγίαν Ναυατιανοὶ τοὺς διγάμους οὐ δέχονται. Οἱ δὲ ἐν Κων. σταντινουπόλει ούτε φανερῶς δέχονται, οὔτε φανερῶς ἐκβάλλουσιν, ἀνὰ δὲ τὴν ἑσπέραν ἀδεῶς τοῦτο πράττεται. Τὰς δὲ τοιαύτας διαφωνίας ταῖς ἐκκλησ σίαις γενέσθαι οἴομαι αἰδεῖ τῶν ἐξ ἀρχῆς προεστώ των ἐν ταύταις, καὶ τῶν ἐκείνους διαδεξαμένων. Οτα γάρ τινα νόμον παραλαβόντες, τοῖς ἐπιγενομένοις παρέπεμψαν, οὐχ ὅσιον λογισάμενοι, οὐδὲ ἀνεκτόν, οἱ τούτοις ἐντραφέντες, ἀγέραστον καταλιπεῖν τὴν παράδοσιν. Ἐργῶδες δ' ἔμοιγε καὶ δυσεπιχείρητον πάντα τὰ κατὰ πόλεις καὶ χώρας ἔθη διάφορα τῶν ἐκκλησιῶν ἀριθμεῖσθαι καὶ γραφῇ διδόναι· σχεδόν δὲ καὶ ἀδύνατον. Επίσης δὲ νομιστέον πεπονθέναι καὶ τοὺς ἀρχαίους ἄνδρας καὶ περὶ ταύτην τὴν ἑορ τήν, ἧς ἕνεκα εἰς τοὺς περὶ τούτων ἐξήχθημεν λό γους· ὡς ἔκ τινος συνηθείας διάφορον ἔσχε τὸ Πάσχα τιμήν. Νῦν δὲ Θεοῦ χάριτι τῶν ἐν μέσῳ πάντων τῷ χρόνῳ διαλυθέντων, σύμφωνος παρὰ πᾶσιν ἡ τοῦ Πάσχα ἑορτὴ ταῖς ἐκκλησίαις Χριστοῦ ἐπιγίνεται καὶ τοίνυν ἐστάλθαι μοι δοκοῦσιν οἱ διαθρυλλήσαν τες τὴν ἐν Νικαία πίστιν παρατρέψαι το Πάσχα. Η γὰρ σύνοδος σύμφωνον καταστῆσαι μᾶλλον ἐσπούδασε τὸν λαὸν, διαφωνοῦντα τὸ πρότερον πρὸς τοὺς πλείονας. diaconi, in multis vero aliis soli sacerdotes, in πολλοῖς τῶν μοναχῶν ἄγεσθαι· λόγος γε μὴν εἶχεν nonnullis quoque diebus celebrioribus etiam episcopi. Id quod hodie quoque Constantinopoli kit, et naxim: Paschalium feriarum die prima, et primo anni ipsius ingressu. Atque ea lectio dupciter lit. Quantum namque evangelici scripti prior ille recitat, taptum postea quoque diaconus repetit scilicet, sicuti ego existimo, ut episcopus etiam Evangelium, et non tantum qui ministerium id sortiti sunt, prædicare videatur. Et fortasse eliam, ut id cœlitus fulminis more intonans audientes, sincere absque simulatione et depravatione omni annuntiemus. Episcopus vero etiain primum testamenti Evangelium legit, veluti perfectam personam Christi referens. Porro precationes itidem et psalmodias, sicuti dictum est, non easdem ecclesiæ omnes habent, sed neque libros aut lectiones easdem. Nam eam quæ dicitur Petri Apocalypsim, ut subdititiam et illegitimam a veteribus judicatam, apud Palæstinos in ecclesiis quibusdam semel quotannis in die Parasceves aliquandiu legi solitam fuisse invenimus: qua die populus magna cum religione et contritione salutiferæ passionis Christi memoriæ ergo jejunat. Rursum eam quæ Pauli apostoli dicta est Apocalypsim, quam ex priscis hominibus nemo vidit, monachi plures cum veneratione admirantur. Fama quidem increbuit, hoc ipso imperantis Theodosii tempore, revelaLione divina repertum esse librum eum, in patria, 299 paleruaque domo Pauli Tarsi Ciliciae, in area marmorea repositum, et in terra defossum Quod sane falsum esse, presbyter quidam ecclesiæ Tarsensis grandævus admodum (nam id canities testabatur) confessus est: nihil enim ejusmodi suo tempore evenisse confirmavit. Quod cum asseveraret, admiratus est, si non ab hæreticis fama ea conficta esset. Id quod in multis etiam aliis libris factum esse, antea diximus. Romanis mos est, Sabbato quovis jejunare. Caesarea Cappadocum, qui post baptismum peccassent, eos a communione arcebant: quod itidem Novatiani faciunt. Idem Macedoniani quoque in Ilellesponto, et itein Quartodecimani in Asia observavere. Novatiani in Phrygia digamos, et eos qui ad secundas nuptias transiissent, non recipiunt. Qui vero Constantinopoli sunt eorum populares, propalam eos neque admittunt, neque rejiciunt. In Occidente autem id liberum est prorsus. Sed enim dissensiones tales in ecclesiis invaluisse opinor, reverentia eorum qui eis ab initio præfuerunt, et qui illis deinde successerunt. Nam ii tanquam leges quasdam ab illis acceptas, per manus posteris tradidere: non satis pium, neque ferendum esse arbitrati, si traditiones, in quibus educati essent, non honorifice colerent, sed contemptim rejicerent. At mihi valde laboriosum et difficile esset, variantes per urbes et regiones omnes ecclesiarum consuetudines enumerare et perscribere. Fere enim feri id omnino nequit. Eanidem autem pri scos homines existimandum est obtinuisse de festo hoc die, cujus gratia in hunc locum digressi sumus, opinionem: quod scilicet ex consuetudine quadam diversum habuit festum Paschæ cultum. Sozom. lib. vn, cap. 19. Consulit Ambrosium hominem Dei Augustinus adhuc catechumenus, utrum secundum morem suæ civitatis mater ejus Sabbato jejunare, an Meliolanensis Ecclesi, more praulere deberet. At ille, Quid possum, inquit, hic docere amplius quam apse facio? Quando hic sum, non jejuno Sabbato; quando Roma sum, jejuno Sabbato. Et ad quamcunque ecclesiam veneritis, inquit, ejus morem servate, si pali scandalum non cultis, aut facere custodita sc licet eorum inter quos vivimus in his rebus inoffensa societate, et cavendo, ne tempestate contentionis serenitas charitatis obnubiletur. Aug. epist. 86.

ECCLESIASTICA HISTORIA LIB. XI. Nunc vero divina suppeditante gratia, impedimentis et dissensionibus omnibus temporis cursu sublatis, concordibus sententiis apud omnes in ecclesiis Christi festus dies Paschæ celebratur. Errare autem illi, quemadmodumn prius quoque dixi, mihi videntur, quorum sermonibus increbuit, Nicænam fidem Paschæ ferias in errorèm et varietatem ejusmodi adduxisse. Nam synodus eam operam potius navavit, ut populus qui antea a parte majore dissentiebat, ad unanimem concor· diam pertraheretur. Οτι ἐξ ἀρχαίου ἀπὸ τῶν ἀποστολικῶν χρόνων διαφωνίαι τινὲς καὶ παρατηρήσεις ἦσαν· τοῖς δὲ οὐ τοσοῦτον ἔμελλε τεύτων· ἀλλὰ τὰναγ καλα καὶ συστατικὰ τῆς πίστεως φυλάττειν μᾶλλον ἐκέλευον. 300 CAPUT XXXV. Quod antiquitus et ab ipsis apostolorum temporibus dissensiones quædam et variæ observationes in cærimoniis fuerint: et quod cæremoniæ veteribus non tantopere curæ fuerint, sed necessariu tantum et fidem promoventia constanter servare jusserint. Enimvero quod ab apostolorum usque temporibus multæ dissensiones propter observationes quasdam fuerint, illos ipsos producam testes. Seri. bit namque divus Lucas in Actorum libro: Cum apostoli dissidium intercessisse eis qui ex gentibus fidem complexi fuerant, et fidelibus Judæis, cognovissent, congregati simul omnes, constitutionem factam in epistolæ formam redegèrunt, per quam fideles a gravi legis servitute liberarunt, et supervacanea Οτι δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ἀποστολικῶν χρόνων πολλαὶ διαφωνίας διά τινας παρατηρήσεις ἐγένοντο, αὐτοὺς ἐκείνους παρέξομαι μάρτυρας. Ιστορεῖ γὰρ ὁ θεῖος Λουκᾶς τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων· Ἐπεὶ οἱ ἀπόστο λοι έγνωσαν διαφωνίαν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν γινομέτην τοῖς πιστεύουσιν, ὁμοῦ συναχθέντες ἅπαν τες.ἐθέσπιζον ἐν εἴδει ἐπιστολῆς· δι' ἧς τούς τε πιστοὺς τῆς μοχθηρᾶς τοῦ νόμου δουλείας ἠλευ θέρουν, καὶ τῆς περιττῆς ἐν τούτῳ ἐρεσχελίας ἐπέσχον· τύπον δ' ἀσφαλῆ τῆς ὀρθῆς πολιτείας ea de re nugamenta inhibuerunt. Certam autem καὶ πρὸς θεοσέβειαν άγουσαν· ἐκδιδάσκουσιν ὅσα μέντοι ἀναγκαῖα φυλάττειν, διαῤῥήδην κηρύττοντες. Ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὴν ἐκείνην αὐτῶν τὴν ἐπιστολὴν δι' εἴδησιν τῇ συγγραφή καταλέξαι οὐκ ἄκαιρον ἤγημαι.. Οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ ἀδελφοὶ, τοῖς κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν καὶ Συρίαν καὶ Κιλικίαν ἀδελφοῖς τοῖς ἐξ ἐθνῶν χαίρειν. Ἐπειδὴ ἠκούσαμεν ὅτι τινὲς ἐξελθόντες ἐξ ἡμῶν, ἐτάραξαν ὑμᾶς λόγοις ἀνασκευάζοντες τὰς ψυχὰς ὑμῶν, λέγοντες περιτέμνεσθαι, καὶ τηρεῖν τὸν νόμον, οἷς οὐ διεστειλάμεθα, ἔδοξεν ἡμῖν γενομένοις όμοθυμαδὸν, ἐκλεξαμένους ἂνα δρας πέμψαι πρὸς ὑμᾶς, σὺν τοῖς ἀγαπητοῖς ὑμῶν Βαρνάβᾳ τε καὶ Παύλῳ ἀνθρώποις παραδε δωκόσι τὴν ψυχὴν αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἀπεστάλκαμεν οὖν Ἰούδαν καὶ Σίλλαν, καὶ αὐτοὺς διὰ λόγου απαγγέλλοντας τὰ αὐτά. Εδοξε γὰρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν, μηδὲν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος πλὴν τῶν ἐπάναγκες τούτων· ἀπέχεσθαι εἰδωλοθύτων καὶ αἵματος, καὶ τῆς πορνείας καὶ τοῦ πνικτοῦ· ἐξ ὧν διατηροῦντες ἑαυτοὺς, εὖ πράξετε. Εῤῥωσθε.» Ταῦτα ἔδοξε τῷ Θεῷ· τοῦτο γὰρ, φησίν ἡ ἐπιστολή *Εδοξε τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, μηδὲν ἄλλο ἐπιτίΔεσθαι βάρος πλὴν τῶν ἐξ ἀνάγκης ὀφειλόντων φυλάττεσθαι. Τινὲς δὲ τούτων ἀμελήσαντες, πᾶσαν μὲν πορνείαν παρ' οὐδὲν λογίζονται· περὶ δὲ ἡμερῶν τε καὶ ἑορτῶν καὶ περὶ διαίτης, ὡσανεὶ περὶ ψυχῆς ἀγωνίζονται· εἰς τοὐναντίον τὰς τοῦ Θεοῦ παραγγελίας τιθέμενοι, καὶ νόμος ἑαυτοῖς γινόμενοι· ὥσπερ ἑαυτοὺς λανθάνειν σπουδάζοντες, ὅτι Θεῷ τοῖς νομοθετηθεῖσι τἀναντία μάλιστα διαπράττονται. Ενῆν μὲν οὖν καὶ ἔτι τὸν περὶ τοῦ Πάσχα λόγον ἐκτείνειν, καὶ ἀριδήλως δεῖξαι, ὡς οὐδ' Εβραίοις τὸ ἀκριβές περὶ τούτου διαπεφύλακται· ἀλλ' οὐδὲ τὸν τύπον, ὡς ' Act. xv, 6, 7-29. rectioris et ad veram erga Deum pietatem ducentis vitæ formam proposuerunt, quæ necessario observanda sint, disertis verbis prædicantes. Non intempestivum vero esse duxi, ut eam ipsam illorum cpistolam, evidentioris cognitionis gratia, in historia hac referrem. Apostoli et seniores et fratres, his qui Antiochiæ et in Syria et Cilicia ex gentibus sunt fratribus, salutem. Quoniam audivimus, quod quidam ex nobis exeuntes, vos turbarint, verbis labefaciantes animas vestras, dicendo circumcidi vos et legem servari debere, quibus id non mandavimus: placuit nobis collectis in unum, eligere viros, et ad vos mittere, cum charissimis nostris Barnaba et Paulo hominibus, qui tradiderunt animas suas pro nomine Domini nostri Jesu Christi. Misimus ergo Judam et Silam, qui et ipsi vobis eadem verbis referrent. Visum est enim Spiritui sancto, et nobis, nihil amplius vobis imponere eneris, præterquam hac necessaria, ut vos abstineatis ab his quæ simulacris immolata sunt, et a sanguine, et suffocato, et fornicatione: a quibus vobis caventes, recte rem agelis. Valete. Hæc Deo placita sunt. lloc enim inquit epistola: Placuit Spiritui sancto, nihil aliud oneris imponere, præterquam quæ necessario servala oportet. 301 At quidam hæc nihil curantes, omnem quidem fornicationem pro nihilo habent; de diebus autem, et feriis, et institutis, perinde atque de anima ipsa decertant: Dei mandata invertentes, et sibi ipsis leges ferentes: haud secus atque si studiose hoc agerent, ut contrarias maxime adversus decreta Dei res agitantes, latero possint. Et potuissemus nos orationem hanc de festo Pasche magis dilatare, et clare satis ostendere, quod ne Hebrææi quidem certo id et accurate servent: neque typum seu figuram ejus, sicuti eis tradita est,

et ጾር colant: præterea quod Samaritani, qui ab eis sunt αὐτοῖς παρεδόθη, φυλάττουσιν. Ἔτι δὲ, ὡς καὶ Σα. disjuncti, certissime post æquinoctium semper fe- μαρεῖς σχίσμα τούτων ὄντες τὸ ἀκριβέστατον, ἀεὶ rias basce celebrent. Verum suo seorsim ad rem μετ' ισημερίαν τὴν ἑορτὴν ταύτην ἐπιτελοῦσιν· ἀλλ' hanc fusius explicandam tempore est opus. Illud Ιδιάζοντος δεῖται καιροῦ τὸ περὶ τούτων διεξιέναι porro potius nunc dicen·lum venit: qui Juda-os πλατύτερον. Ἐκεῖνο δ᾽ ἄμεινον μᾶλλον ἐρεῖν, ὅτι οἱ sibi imitandos, et exactam typi et figuræ rationem Ἰουδαίοις ἔπεσθαι ᾑρημένοι, καὶ περὶ τοὺς τύπους exhibendam proposuerunt, eos modis omnibus τὴν ἀκρίβειαν ἐνδεικνύμενοι, καὶ κατὰ πάντα τρό illos sequi debere. Si namque accuratam obser- πον τούτοις ὀφείλουσιν ἕπεσθαι· εἰ γὰρ ὅλως ζητεῖν vationem inquirere volunt, non illi dies tantum αἱροῦνται τὸ ἀκριβές, οὐχ ἡμέρας μόνον καὶ μῆνα; observare debent, sed et alia quæcunque Christus, παρατηρεῖν, ἀλλὰ καὶ τἆλλα ὅσα Χριστός γενόμενος cum sub lege esset, Judaico more fecit, aut a po- ὑπὸ νόμον, Ἰουδαϊκώτερον διεπράττετο, ἢ καὶ ὑπέpularibus et tribulibus suis injuria affectus per- μενεν ὑπὸ τῶν συμφυλετῶν ἀδικούμενος, ἢ καὶ τρόtulit, aut alio etiam modo omnibus benigne faciens, τον ἕτερον πάντας εὖ ποιῶν, τυπικῶς διετέλει. Ἐν per ſiguram agere perseveravit. Siquidem navim πλοίῳ γὰρ ἐκεῖνος πολλάκις εἰσιών, τὴν διδασκαλίαν ille sæpius ingressus, doctrinam promulgavit: et ἔπραττε· καὶ ἐν ἀνώγεῳ τὸ πρῶτον Πάσχα η τρέσ in cœnaculo Pascha primum parari curavit, πισε· καὶ πρὸ ἐκείνου δνον δεδεμένην λυθῆναι προ ante id asinam ligatam solvi jussit: et hominem έταξε· καὶ τὴν τὸ κεράμιον τοῦ ὕδατος φέροντα aquam in vase fictili gestantem, eis qui Pascha σημεῖον ἐτίθει τοῖς περὶ τὸ Πάσχα σπουδάζουσι καὶ parare deproperabant, signum proposuit: et multa άλλα ἕτερα όσα ποικίλως τοῖς θείοις Εὐαγγελίες alia, quæ varie in divinis Evangeliis feruntur. ἐμφέρεται. "Α δὴ πάντα σωματικῶς οὐδὲν παραφυ Quæ sane omnia corporaliter observare non stu- λάττειν σπεύδουσιν, ὅσοι δὴ τὰ τῆς ἑορτῆς ταύτης dent, qui ſerias hasce rite celebrari debere æquum πράττειν δίκαια εἶναι νομίζουσιν· τίς γὰρ ποτε τῶν esse putant. Quis enim ex doctoribus unquam διδασκάλων κατὰ τὸν τύπον ἐν πλοίῳ διδασκαλία; juxta typum et figuram in navigio docere coepit? κατήρξατο; Ἀλλ᾿ οὐδ' εἰς ἀνώγεων οἴκημα πρὸ Neque in cœnaculo seu superiori parte domus, ut παντὸς τελέσαι τις τὸ Πάσχα σπουδὴν ἐποιήσατο. ante omnia Pascha celebrans quisquam perageret, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρὸ τούτου δεδεμένην δνον λυθῆναι παρα studio habuit. Sed neque ante id asinam ligataın σκευάσατο, οὐδέ τῳ ἐπέτρεψε τις κεράμιον ἐπωμάτ solvi mandavit, neque adeo quemquam aliquis vas διον ἄγειν, ἵν᾿ ἀνελλιπῆ τοῦ Πάσχα εἴη τὰ σύμβολα. fictile in humeris ferre jussit, ut ne quod symbo- Τυχαία γὰρ ταῦτα, καὶ Ἰουδαϊκώτερα μᾶλλον lum et signum Pasche desideraretur. Fortuita Ο ἤγηνται. Καὶ γὰρ Ἰουδαῖοι τὰ συμβαίνοντα μᾶλλον namque hæc sunt, et Judaismum potius referre τοῖς σώμασιν ἢ ταῖς ψυχαῖς σώζειν σπουδάζουσιν. existimantur. Siquidem et Judæi ea quæ sic in Ενθεν τοι καὶ ὑπὸ ἀρὰν γίνονται, ὡς τὸν Μωσέω; corporibus accidunt, majore studio, quam si aui- νόμον εἰς τύπον οὐ μὴν πρὸς ἀλήθειαν ἐκλαμβάνουσι mabus eveniant, observare contendunt. 302 καὶ οἱ τὰ ἐκείνων φιλοῦντες τὰ τοιαῦτα ἀναγωγικῶς Proinde etiam exsecrationi obnoxii sunt, ut qui θεωροῦσι. Περί γε μὴν ἡμερῶν, καὶ μηνῶν, ἄσπον Mosæ legem veluti typum et figuram magis quam δον τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀναρριπίζουσι πόλεμον, ἐν δευτέρο veritatem excipiunt. Εt qui illorum res admiran- τὴν περὶ τούτων θέμενοι θεωρίαν. Λείπεται τοίνυν tur et amant, talia ad sensus speculationesque ar- ἐξ ἀναγκαίου καὶ αὐτοὺς κατὰ τοῦτο τὸ μέρος τὴν canas et sublimes revocant. De diebus certe qui- ἴσην καταδίκην Ιουδαίοις πάσχειν, αὐτοὶ ἐφ' ἑαυ dem et mensibus irreconciliabile Ecclesiæ conci- τοῖς τὴν τῆς κατάρας ψῆφον ἐπισπώμενοι. Αλλά tant bellum, contemplationem remotiorem de eis περὶ μὲν τούτων, ἀρκοῦσιν οἶμαι τὰ εἰρημένα· ἡμεῖς posthabentes. Itaque necessario consequitur, et δὲ αὖθις ἐπὶ τὸν οἰκεῖον δρόμον τὸν λόγον ἀγάγωμεν. ipsos hac in parte eamdem cum Judæis sustinere Ελέγομεν τοίνυν ὡς ἡ Ἐκκλησία πρώτως διαιρε sententiam et condemnationem, in seipsos male- θεῖσα, οὐκ ἐπὶ τῆς διαιρέσεως ἔμεινεν· ἀλλ᾽ αὖθις dictionis calculum feremics. Sed de his satis, ut οἱ διαιρεθέντες, σμικρᾶς τινος ειλημμένοι προφά puto, diximus. Quapropter ad institutum cursum σεως, κατ' ἀλλήλων ἐχώρουν, καὶ εἰς διαιρέσει; ἄλorationem rursus convertamus. Diximus namque, λας διεμερίζοντο. Καὶ ἄλλοι μὲν ἄλλως διῄμηνται Ecclesiam, cum primum factionibus esset divisa, οἱ δὲ Ναυατιανοὶ τῇ προφάσει τοῦ Πάσχα διήρην. in eo rerum statu non permansisse: verum eos ται· καὶ οὐκ ἐν μιᾷ διαιρέσει ἔστησαν, ἀλλὰ καὶ περὶ deinde, qui secessionem fecissent, parva aliqua ἡμερῶν καὶ ἑβδομάδων καὶ ἑτέρων εὐτελῶν εἰς ἔτε· arrepta occasione, a suis descivisse, et in sectas ρα τμήματα διηρέθησαν. Καὶ πῆ μὲν ἐπὶ τῆς δια alias abiisse. Cæterum alii aliter divisi sunt. Noκρίσεως ἔμενον, ἔστι δ᾽ ὅτε καὶ ἐπεμίγνυντο. vatiani autem per occasionem et prætextum Paschalis festi in partes discessere. Neque illi in una partium secessione constiterunt: sed etiam de diebus et hebdomadibus, aliisque non magni momenti rebus disceptantes, in sectas alias sunt dissecti: qui quidem alicubi segregati, seorsim conventus egere, alibi autem communiter simul convenire soliti fuere.

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XII. Περὶ τῆς τῶν Ναυατιανῶν διαδοχῆς, περὶ Ἀγε λίου, Μαρκιανοῦ καὶ Σισινίου· καὶ ὅτι ὁ Σισίγιος ἀστεῖός τις καὶ ἡδὺς ἐν ταῖς συνουσίαις ἐγένετο καὶ φιλόκαλος. CAPUT XXXVI. De Novatianorum doctrina, de Agelio, Marciano et Sisinio; et quod S'sinius in consuetudine quotidiana urbanus, jucundus et elegans fueril. Illud observandum, ecclesia eorum Constantinopoli ad annos quadraginta Agelium præfuisse, a Constantii temporibus ad annum Theodosii sextum. Qui cum æger esset, et moriturum se esse putaret, successorem sibi designavit Sisinium. Is presbyter sub eo fuit, vir doctus, et qui una cum Juliano in philosophicis disciplinis Maximo phiJosopho præceptore usus fuerat. Cum autem Novatianorum plebs electionem talem, Marcianum potius, hominem religiosum et celebren, cujus virtute sub Valente ecclesia eorum pacata permanserat, designatum oportuisse rata, reprehenderet: Agelius populi sententiæ gratificari volens, Sisinio posthabito, Marcianum episcopum legit. At ubi ex morbo convaluit, ecclesiam ingressus, per seipsum ad populum retulit: 303 Marcianum eos ab obitu suo, post Marcianum vero Sisinium episcopum habituros. Hæc verba prolocutus, brevi postea decessit. Sed et Marciano non multo post defuncto, Sisinius episcopatum recepit, vir, quemadmodum dictum est, valde doctus. Simul enim philosophicas el sacras Litteras accurata diligentia ad summum addidicerat, potissimum vero singuJari cura in Dialectica et disserendi arte se exercuerat. Quamobrem Eunomius etiam, cujus ars ea & præcipuum opus fuit, sape disputationem ejus declinavit. Vita adeo moderata fuit, ut obtrectatorum quoque calumnias superarit. Diæta et quotidiani victus ratio non adeo frugalis, sed lætior quodammodo et sumptuosior erat, ita ut quibusdam videretur, eum in splendore et deliciis tantis pudicitiam et continentiam colere non posse. Et vestitu in primis exquisito usus est, et bis interdum die uno in balneis publicis lavit: moribus præterea jucundus, atque in familiaribus colloquiis gra tiosus. Proinde non Novatianis tantum, sed et episcopis, principibusque viris et magistratibus Ecclesiæ catholicæ charus esse visus est. Cum enim facere cum gratia quadam sales et dicta in alios jecit, tum id etiam ab aliis humaniter per. tulit Et utrumque ea moderatione fecit, ul quam longissime ab hostili acerbitate abesset. Ut vero etiam cum venustate quadam interrogantibus, aple alque tempestive responderet, ut Socrati videtur, mirifice promptus erat. Et aliquando quodam eum percunctante: Cujusnam gratia cum episcopus esset, bis die lavaret?- Quia ter, inquit, non possum.» Rursum cum a quodam, qui cailolicæ Ecclesiæ erat, dicto quod candidam gestaret vestem, quæ episcopum ut aliena minus deceret, perstrictus esset, station dicacitatem in eum retorquens: «Tibi vero, inquit, ostendendum potius est, ubinam scriptum sit, quod episcopum pulla Εἰδέναι μέντοι χρεών, ὡς τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Εκκλησίας ἐπὶ ἔτη τεσσαράκοντα Αγέλιος ἡγήσατο ἀπὸ τῶν Κωνσταντίου χρόνων ἄχρι καὶ τοῦ Έκτου έτους Θεοδοσίου. Ἐπεὶ δ᾽ ἔμελλε τελευτήν, εἰς τὸν ἐκείνου τόπον ἐχειροτόνει Σισίνιον, ὃς ὑπ' αὐτῷ ταττόμενος, πρεσβύτερος ἦν. Λίαν δ' ελλόγι μος ὢν ἀνὴρ, διδασκάλῳ μὲν Μαξίμῳ τῷ φιλοσόφῳ ἐχρήσατο· Ἰουλιανῷ δὲ σύναμα τὰ φιλόσοφα έπαιδεύετο. Τοῦ δὲ λαοῦ Ναυατιανῶν ἐν μέμψει τὴν τούτου ποιησαμένων χειροτονίαν, ὅτι μὴ Μαρκιανῷ μᾶλλον ἐπέτρεψε τὴν ἐπισκοπὴν, εὐλαβεῖ ἀνδρὶ καὶ περιφανεῖ, δι' ἂν καὶ ἐπὶ Οὐάλεντος ατάραχοι διαμεμενήκασιν, ὁ ᾿Αγέλιος τὸ τῷ λαῷ δόξαν θεραπεῦσαι βουλόμενος, ἀφεὶς τὸν Σισίνιον, ἐπιχειροτονεῖ τούτοις τὸν Μαρκιανόν. Ρᾴων δ᾽ ἐκ νόσου γενόμε νος, εἰς τὴν ἐκκλησίαν των, δι᾿ ἑαυτοῦ ταῦτα τῷ πλήθει ἀνεῖπε· Μαρκιανὸν μὲν ἔχετε μετ' ἐμέ· μετὰ δὲ Μαρκιανὸν τὸν Σισίνιον. Ταῦτ᾽ εἰπὼν, μετ' ὀλίγον ἐξέλιπεν. Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ τοῦ Μαρκιανοῦ τελευτήσαντος, Σισίνιος τὴν ἐπισκοπὴν διεδέχετο· ἀνὴρ, ὡς εἴρηται, λίαν ἐλλόγιμο;, εἰς ἄκρον τε φιλοσόφων καὶ τῶν ἱερῶν λόγων, τὴν ἐπιστήμην ἀκριΕωσάμενος, μάλιστα δὲ τῆς διαλεκτικής φροντίδα ποιούμενος· ὡς καὶ Εὐνόμιον τοῦτ' ἔργον ἔχοντα, πολλάκις τὴν μετ' ἐκείνου διάλεξιν παραιτήσασθαι. Ἐπὶ τόσον δὲ σωφρόνως ἐβίω, ὡς ἐπὶ ταύτῃ καὶ κρείττων γενέσθαι διαβολής. Την δίαιταν δὲ οὐ λιτός ῶν, ἀδρῶς μᾶλλον καὶ πολυτελῶ; περὶ ταύτην διέκειτο· ὡς καί τισιν οἴεσθαι μὴ σωφρονεῖν δύνασθαι τοσαύτῃ πολυτελείᾳ καὶ τρυφῇ χρώμενον· καὶ μάτ λιστα περὶ τὴν ἐσθῆτα, καὶ τῷ δὲς τῆς ἡμέρας ἐν δημοσίοις λουτροῖς λούεσθαι. "Αλλως δὲ ἡδὺς ἦν τὸ ἦθος, καὶ ἐν ταῖς συνουσίαις κεχαρισμένος διά του τοῦτο οὐ μόνον Ναυατιανοῖς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπισκό παις καὶ ἄρχουσι τῶν ἐν τέλει τῆς καθόλου Εκκλησίας επέραστος τις ἐδόκει. Σὺν ἀστειότητος γὰρ χάριτι σκώπτων ἀνείχετο τούτο πάλιν πάσχων· καί γε ἑκάτερον ἀπεχθείας ὡς ποῤῥωτέρω τέλει ποιῶν. Ετοίμως τ' εὖ μάλα πρὸς τοὺς πυνθανομένους και ρίαν διδόναι σὺν κομψότητι τὴν ἀπόκρισιν, ὡς Σωκράτει δοκεῖ. Καί ποτέ τινος ἐρομένου, ο Οτου χάριν ἐπίσκοπος ὧν δὶς λούοιτο τῆς ἡμέρας· Οτι τοι, ἔφη, οὐ τρὶς δύναμαι.» Τῶν τινο; δ' ἀπὸ τῆς καθόλου Ἐκκλησίας ἐπισκώψαντος ὅτι λευκὴν ἐσθῆτα φοροίη, ἀνοίκειον ὃν ἐπισκόπῳ, εὐθὺς ἀντεπήγαγε • Σοὶ δὲ μᾶλλον δεικνύειν χρεών, που γέγραπται ἐσθῆτα μέλαιναν χρῆναι ἀμφιέννυσθαι τὸν ἐπίσκοπον.» Ἐν ἀπόρῳ δ᾽ ἐκείνου καθεστηκότος, ἐπιφέρει παραυτίκα Σισίνιος· ο 'Αλλὰ σὺ μὲν οὐκ ἂν δυνη θείης τοῦτο δεῖξαι· ὁ δὲ Σολομῶν ἐμοὶ τοῦτο προτρέπει οὕτως: λέγων, "Εστωσάν σου τὰ ἱμάτια ἀεὶ λευκά. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν Εὐαγγελίοις φαίνεται λευκοῖς χρώμενος ἱματίοις, παραδεικνύς Socr. lib. vc, cap. 22; Sozom. lib. vin, cap. 1.

veste uti oporieat. Atque ubi ille cogitabundus, τε τοῖς σὺν αὐτῷ τὸ Θαβώριον ἀγιοῦσι τῶν ἀποστό quia quod responderet non habebat, staret, subintulit illico Sisinius: ‹ Tu quidem ostendere id non potes, at Salomon me ut id faciam adhortatur, dicens: Sint vestimenta tua semper alba 1. Verum et Servator, in Evangeliis candida veste asus esse videtur; qui discipulis, qui secum mon - tem Thabor conscenderant, Mosen et Eliam candidatos exhibuerit. Hæc atque his similia cum ita diceret, admirationi hominibus fuit. 304. Quin et illud lepide, ut ego puto, ab eo dictum, recensendum esse videtur. Advenerat Constantinopolim Leontius, Ancyræ minoris Galatiæ episcopus, qui tum ibi Novatianis ecclesiam ademerat. Convenit λων, Μωσήν τε καὶ Ηλίαν λευχείμονας· ταῦτα καὶ ἄλλα τούτοις ἐπειπών, θαυμαστός τις εδένει. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τοῦτο χάριεν ὃν οἶμαι τῶν ἐκεί νου διηγητέον. Ἐπεδήμει μὲν τῇ Κωνσταντίνου Λεόντιος. 'Αγκύρας τῆς ἐν τῇ μικρᾷ Γαλατίᾳ ἐπίσκοπος, τηνικαῦτα τὴν ἐκεῖσε τῶν Ναυατιανών ἀφαιρούμενος ἐκκλησίαν. Πρὸς ἂν ἐλθὼν ὁ Σισίνιος, ἱκέτης ἦν, ἀποδοῦναι τὴν ἐκκλησίαν τῷ ἐκείνου στο στήματι. Ὁ δὲ μὴ ἀποδιδούς, ἐλοιδόρει καὶ Ναυτ τιανοὺς ὡς μὴ χρεὼν ἐκκλησίαν ἔχειν, ἅτε δὴ τὴν μετάνοιαν ἀναιροῦντας καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρω πίαν ἐλαύνοντας. Τοιαῦτα δὲ καὶ ἕτερα ἐπισυνείρων, κακῶς ἐκείνων κατέτρεχε. Σισίνιος δ', «᾿Αλλὰ μὴν κἀγώ, ἔφη, μετανοῶ, ὡς οὐδένα ἕτερον οἴομαι, ο 8 Τοῦ δὲ Λεοντίου, ο Τίνα τρόπον, ἐπερομένου, μετα· νοεῖς;» ἀπεκρίνατο, ο "Ότι σε, ἔφη, νῦν οὕτως ἔχοντα θεωρῶ, ο Ἐπεδίω δὲ, ὡς καὶ τοῦ Χρυσοστό μου πατριαρχοῦντος, αὐτὸν ἔτι τῆς τῶν Ναυατιανῶν ἐκκλησίας ἡγεῖσθαι· καὶ τολμᾷν ἀντιλέγειν ἐκείνῳ ἐγγράφως εἰσάγοντι τὴν μετάνοιαν, καὶ οὕτωσ! λέγοντι, ο Μυριάκις μετανοήσας εἰσελθε· ἕτοιμος γὰρ ἐγὼ προσίεσθαι τὸν μετανοούντα, εἰ μόνον τοῦ λοιποῦ μὴ τοῖς ἴσοις περιπέσοι δεινοῖς.» Καὶ δή ποτε τοῦ θείου Ἰωάννου συμβάν οὕτως ἐν ἀμφόδῳ τὴν Σισίνιον ὑπαντήσαντος; καὶ διεγκαλέσαντο;, «Μή χρή και μίαν πόλιν δύο ἐπισκόπους ἔχειν· ο προῄει γὰρ κἀκεῖνος σὺν δορυφορία πολλῇ καὶ ἁβρότητι· ὑπο λαβόντα Σισίνιον, • Οὐδὲ γὰρ ἔχει δύο, ο φάναι, ἑαυτὸν μόνον εἶναι λογιζόμενος γνήσιον Ιερέα. Χαλεπῶς δὲ διατεθέντος ἐπὶ τῷ λόγῳ τοῦ Ἰωάννου, και, • Ορᾷς, ἐπειπόντος, ὅτι σὺ μόνος θέλεις εἶναι τη Κωνσταντίνου ἐπίσκοπος; ν Ο Σισίνιος αὖθις, ο Ού τοῦτο, ἔφη, ἐγὼ λέγω· ἀλλ' ὅτι τοῖς ἄλλοις πάσιν ἐπίσκοπος ὤν, παρὰ σοὶ μόνῳ οὐχ οὕτως ἔχειν λογί ζομαι. Ἀλλ᾽ ἐγώ, φησὶν ἀγανακτήσας ὁ Ἰωάννης, παύσω σε προσομιλεῖν, αἰσχίστην νοσοῦντα τὴν απ ρεσιν.» 'Ο δὲ χαριέντως μάλα ὑπήντησεν· Ἀλλ᾿ ἐγὼ καὶ χάριτάς σοι πλείστας ὁμολογήσω, τοσούτου καμάτου με ἀπαλλάξαντι, ο Μαλαχθείς δ' ἐντεῦθεν Ο Ιωάννης, ο Επεί σε, φησὶν, ἀνιᾷ τὸ λέγειν, οὐκ ἂν ἕλοιμι παῦσαι, Θεοῦ τοῦτο πράξαντος.» Πολλὰ δὲ καὶ ἕτερα χαριέντως εἰρημένα τἀνδρὶ ἀπομνημονεύονται. Καὶ λόγους δέ φασιν οὐκ ἀκόμψους αὐτὸν συγγράψαι πολλούς. Μᾶλλον δ' ἐπῃνεῖτο λέγων ἢ γράφων. Άριστα γὰρ ἀπεμιμεῖτο καὶ ὑποκρινόμεν νος διετέλει. Επεκάθητο γάρ τι προσηνὲς ἦθος τοῖς χείλεσι, καὶ χάρις ἐν τῇ φωνῇ καὶ τῷ προσώπῳ, τῷ τε βλέμματι καὶ τῷ σχήματι, καὶ ὅλῃ τῇ κινήσει τοῦ σώματος ἐπεχόμευεν, ἱκανὴ τὸν ακροώμενον ἐφελκύσασθαι. Καταθύμιος μὲν οὖν καὶ διὰ ταῦτα πᾶσιν ἦν τοῖς περιφανέσι τῆς συγκλήτου βουλής, καὶ παρὰ πασῶν τῶν θρησκειῶν ἐθαυμάζετο μάλι hunc Sisinius, et supplicans rogavit, ut corpori suo ecclesiam redderet. Quod ubi ille se facturum negavit, Novatianos etiam conviciis acerbe proscidit, minime eos ecclesiam habere debere dicti tans, quod poenitentiam tollerent, et misericordiam Dei rejicerent. Talia vero, atque alia hisce similia continuaus, cum Novatianos suggillaret: • Atqui, Sisinius inquit, et ego, ut haud sciam an magis quisquam, poenitentiam ago.. Cum autem Leontius eum, quonam modo penitentiam ageret, interrogaret; respondens ille: • Quod te nunc inquit, ita animatum video. Vitam is ita produxit, ut ecclesiam Novatianorum adhuc adıministraret, cum Joannes Chrysostomus patriarchatum gereret. Et ausus etiam est contra eum disserere, cum scripto ille penitentiam introduceret, atque ita diceret: Vel decies millies per pœnitentiam resipiscens ecclesiam ingredere Paralus enim ego sum pœnitentem admittere, ut modo deinceps similibus per peccatum non circumveniatur malis.» El accidit aliquando, ut divus Joannes inter deambulandum Sisinio occurreret, eique objiceret Non debere unam urbem duos habere episcopos. › Prodibat enim et ille cum splendore et comitatu nullo. Cui Sisinius respondens: • Mi- 'nime eam duos habere dixit: seipsum germanum legitimumque episcopum esse existimans. Eo vero dicto gravius accepto, Joannes ad illum: ‹ Videsne, ait, te solum esse velle Constantinopolitanum episcopum? Atque ibi rursum Sisinius: Non hoc ego, inquit, dico: sed cum aliis omnibus episcopus sim, apud te unum is esse non existimor. Et Joanne excandescente atque inferente: ‹ At ego eficiam, ut qui fœdissima labores hæresi, amplius ad populum pro concione verba non facias. › Sisinius perquam facete verbis ejus occurrens: Ego vero, inquit, plurimas etiam tibi agam gratias, si me labore et onere tanto liberaris. Quo verbo tandem Joannes flexus: ‹ Quandoquidem, ait, tibi 1 Eccle. IX, Quod te conspicio, inquit Sozom. Μυριάκις μετανοήσας είσελθε. Έτοιμος γὰρ ἐγὼ προσίεσθαι τὴν μετανοοῦντα, εἰ μόνον τοῦ λοιποῦ μὴ τοῖς ἴσοις περιπέσοι δεινοίς. Hanc Chrysostomi sententiam cum multa admiratione et laude " apud me recitavit in familiari de rebus sacris colloquio, 2 Juni die, anno Domini 1559, Budissinæ Lusatiorum Philippus Melanchthon, quam non temnere alibi scriptam, quam hic apud Nicephorum el Socratem, invenias.

ECCLESIASTICE HISTORE LIB. XII. στα δὲ ὁ ἐπίσκοπος Αττικής διὰ πολλῆς ἦγε τοῦτον concionandi munus molestiam et dolorem parit, τιμῆς. Αλλ' οἷος μὲν τὸ ἦθος ὁ ἀνὴρ οὗτος, ἀποχρώντως οἶμαι εἰρήκαμεν, ἐκ τῶν τοῦ ἐκκλησιαστι κοῦ Σωκράτους παρειληφότες. Καὶ ταῦτα διήλθομεν, δεῖξαι θελήσαντες, ὡς διὰ τὴν ἀρετὴν τῶν σφίσι η προϊσταμένων, Αγελίου, Μαρκιανοῦ τε καὶ Σισινίου, καὶ ὡς τῷ ὁμοουσίῳ προσκειμένων, ἀπείρατοι τῶν λοιπῶν αἱρέσεων οἱ Ναυατιανοὶ διαμεμενήκασι· καὶ ἐπὶ τῆς ἑαυτῶν ἐκκλησίας οἱ πλείους ἠρέμα εἶχον, πλὴν τῶν ὅσοι διὰ τὴν τοῦ Πάσχα ζήτησιν διεφέροντο ἣν Σαββάτιος, ὡς ἔφην, ἐνεωτέρισε. Πολλαὶ δὲ καὶ ἄλλαι διαιρέσει;, ὡς εἴρηται, ἔν τε Αρειανοῖς καὶ Μακεδονιανοῖς καὶ ἄλλων αἱρέσεων, ἐπιπλεῖστον τηνικαῦτα ἐγένοντο. Τούτων δ' οὕτω διασπωμένων, ἔτι μᾶλλον ἡ καθόλου Εκκλησία ἐπεδίδου, ὁσημέραι minime tibi, quando id Deus fecit, concionibus interdicam Multa vero alia quoque viri ejus urbane et scite dicta commemorantur. 305 Quin et libellos muitos non invenustos composuisse dicitur. Magis vero in dicendo quam scribendo laudatus est. In actione felix fuit, et pronuntiationem sedulo coluit. Labiis enim ejus blanditiæ quædam inside! ant: et in vece, vultu, oculis, et labitu motuque corporis omni, gratia singularis inerat, ad auditorum animos alliciendos composita. Jucundus itaque et charus eani ob causam celeberrimis quibusque ex senatu viris, et omnis generis religionibus in admiratione fuit. Potissimum vero episcopus Atticus magno eum est honore proseci - τῇ πρὸς ἀλλήλοις ἔριδι προστιθεμένων αὐτῇ. Μαλ. tus. Sed qualis hic vir fuerit, satis, ut puto, locu λον δὲ τὸ Ἑλληνικὸν ὡς πλεῖστον εἰσέῤῥει. Ὡς γὰρ hoc ex Socratis ecclesiastici scriptoris libris sunεἶδεν ὁ βασιλεὺς τὴν συνήθειαν τοῦ προειληφότος plo, dixi. Atque hæc quidem propterea commeχρόνου πρὸς τὸ πατρῷον σέβας, καὶ τοὺς θρησκευο- moravi, ut ostenderem, cum propter eorum virμένους παρ' αὐτῶν τόπους ἕλκουσαν τὸ ὑπήκοον, Lutem qui eis præfuere, Agelii, Marciani el ἤδη βασιλεύειν ἀρξάμενο;, πρῶτον μὲν ἐπιβαίνειν Sisinii, tum quod ὁμοουσίου, consubstantialis, proτοῖς βωμοῖς πάμπαν ἐκώλυεν· ἔπειτα δὲ καὶ νόμῳ fessioni adhærerent, Novatianos aliarum sectarum πολλοὺς εἰς ἔδαφος κατέσπα, ὥσπερ εἰρήκαμεν. Οι labe infectos non fuisse, majoremque corum pár δὲ σπάνει τῶν εὐκτηρίων κατ' ὀλίγον ταῖς ἐκκλη· tem in ecclesia sua quietam mansisse: eis exceείπις τῶν Χριστιανῶν φοιτᾷν προσεθίσθησαν. Λά- ptis, qui propter quæstionem de feriis Paschalibus, θρα γὰρ Ἑλληνικῶς θύειν ἐν κινδύνω μεγίστῳ ἦν, quam Sabatius, sicuti dixi, per res novas induxit, εἴ τις περώρατο· ἀφαίρεσις γὰρ κεφαλῆς καὶ οὐσίας dissidebant. Multæ vero et aliæ dissectiones, quod νόμος ἔκειτο τῷ τολμητῇ. et ipsum dictum est, eo tempore apud Arianos et Macedonianos et alias sectas fuere. Illis autem ita distractis, magis atque magis Ecclesia universalis erevit, quotidie se aliquibus propter mutuas illorum contentiones ad eam aggregantibus. Præcipue vero qui Græcam idololatriam secuti fuerant, ad eam confluxere. Nam imperator ubi consuetudinem præteriti temporis, et loca quæ apud eos religiose observabantur, cives et subditos suos ad parium cultum pertrahere vidit, statim a suscepto imperio, primum quidem aras prorsus adire proLibuit: deinde vero lege etiam lala, quemadmodum diximus, solo eas æquavit. Atque ita illi sacrarum ædium inopia, Christianorum ecclesias frequentare cœperunt. Clam namque Græca peragere sacra, maximi erat periculi, si quis in eis deprehensus esset. Et qui eis operari ausus fuisset, capitalis ei pœna et bonorum amissio constitutione imperiali proposita fuit. Περὶ τοῦ συμβάντος τῷ Αἰγυπτίῳ ποταμῷ Νείλῳ καὶ περὶ τοῦ ξιφοειδοῦς ἀστέρος, καὶ τῶν δύο ἀνθρωπομόρφων τεράτων· καὶ περὶ τῆς ἐπιδό σεως τῆς Χριστιανών θρησκείας. Τότε δή φασι καὶ Νεῖλον τὸν ἐπ' Αίγυπτον ῥέοντα ὑστερῆσαι περὶ τὴν πρώτην τῶν ὑδάτων ἀνάβασιν. Εφερον δὲ οὐ μετρίως τὸ πραχθὲν οἱ Αἰγύπτιοι· χαλεπαίνοντες, ὅτι μὴ ἐπ' ἀδείας ἦν αὐτοῖς κατὰ τὸ πάτριον ἔθος θύειν τῷ ποταμῷ· τὸ γὰρ τοῦ βασι λέως δέος οὐδαμοῦ ξυνεχώρει. Ο δὲ τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Αἰγύπτου διέπων, εἰς στάσιν χωροῦντας Αίγυπτίους ὁρῶν, τῷ βασιλεῖ δῆλα ἐποίει. Ο δὲ μαθών ἄμεινον ἀνταπέστελλε, λέγων, πρὸς Θεὸν σῶον τὸ σέβας διατηρεῖν, ἢ τὰ Νειλῷα ῥεῖθρα καὶ τὴν ἐκεῖθεν εὐετηρίαν προτιθέναι τῆς πίστεως. Μηδὲ γὰρ ἄν ποτ' ἐκ γῆς ὑετίσειεν, εἴ γε, φησί, τοιοῦτος εἴη, ὥστε μαγγανείαις τισὶ καὶ γοητείαις εὐπειθὴς εἶναι Apud Socrat. est: At ego tibi colloquiis sive concionibus non merdicam, quando tivi verba facere molestum est. PATROL. GR. CXLVI 306 CAPUT XXXVΜ. De diminutione quæ fluvio Ægypti Nilo accidit: et de stella giadii speciem referente, et de duobus humana specie monstris, et de incremento Christianæ religionis. Eo tempore Nilum Ægyptium amnem, circiter primum aquarum auctum et incrementum, tardasse longius dicunt Quam rem Ægyptii graviter tulere, indignati, quod minus eis esset liberum, patrio more flumini sacrificare: id enim imperatoris metus haudquaquam permittebat. Ει Agypti præfectus provinciales ad seditionem speclare cernens, principi eam rem indicavit. Qua ille cognita, conducibilius esse ei rescripsit, veram erga Deum religionem integram conservare, quam luminis ejus undas, et quae ex eis proveniat, anniversariam fertilitatem fidei præferre. ‹ Nunquam enim amnem eum e terra promanaturum Ne quis. C. De sacrif. pagan. Plin. lib. v, cap. 9.

fuisse disit, si talis esset, ut micantationibus et κνίσσαις τε χαίρειν καὶ αἱμάτων ῥοαῖ;, τὰς ἐκ τοῦ imposturis moveretur, nidoreque gauderet, et θείου παραδείσου μιαίνειν ἐπιῤῥοάς.. Βραχεῖ δὲ sanguinis undis profluentes e divino paradiso con- καιρῷ πολὺς ἀθρόον ἐπιχυθεῖς, καὶ τοῖς ὑψηλοτέροις taminaret aquas.» Non fongo post tempore, dere- τῶν τόπων τὸ ῥεῖθρον ἡφίει. Ως δὲ καὶ τὸν τέλειον pente ita ille adauctus est, ut altiora etiam loca καὶ σπανίως πληρούμενον έφθανεν, οὐδὲν δὲ ἧττον inundaret. Ubi autem ad justum modum, et raro καὶ ἐπὶ τὸ πρόσω τὸ ὕδωρ ἐκορυφοῦτο, εἰς τούνανcompletum excrevisset, et tum nihilominus unda τίον ὁ φόβος περιίστατο Αἰγυπτίοις. Ἐδεδίεσαν γύρ insuper ejus accumularetur, diversus Ægyptios μὴ καὶ τὴν ᾿Αλεξάνδρου πόλιν καὶ Λιβύης τὸ κράτ cepit timor. Verebantur namque, ne Alexandriam τιστον ἐπικλύσῃ, ἄφθονον οὕτω τὸ ῥεῖθρον ἐπιδιδούς· urbem et Libyæ potiorem partem exundatione sua ὁπότε δὴ λόγος πρὸς τὸ παρὰ γνώμην οὕτω συμβαί obrueret: tam ubertim undæ ejus profluentes ex- νον τοὺς ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ "Ελληνας λοιδορουμένους currere. Quo tempore fama est, Græcæ supersti- τῷ ποταμῷ οὕτως ἐπιτωθάζειν, ὡς καὶ ἐν τοῖς θεά tionis homines Alexandriæ casu tam inopinato ad- τροις ἀναβον, ὡς οἷα γέρων καὶ λῆρος, ἐξούρησεν ὁ ductos, ita amni illusisse, ut in theatris etiam et ποταμός· δι' οὗ πλείστοι τῶν Αἰγυπτίων τὸ πάτριον spectaculis exclamarint, fluvium eum ut decrepi- ἀποθέμενοι σέβας, καὶ τὴν παρ' ἐκείνοις δεισιδαιtum et delirum, postremum jam cminxisse. Ean μονίαν κατεγνωκότες, μετέθεντο πρὸς Χριστόν. Καὶ sane ob causam quamplurimi Ægyptii patriis cæ- περὶ μὲν τούτου τάδε· τηνικαῦτα δὲ καὶ ἕτερ᾽ ἅττα remoniis nuntio remisso, et superstitione sua ξένα ὤφθη, ἃ ἐσομένων μεγάλων κακών τῇ οἰκου damnata, ad Christum se contulerunt. Hæc hacteμένῃ ἄγγελος ἦσαν. Καὶ πρῶτον ἀστὴρ παράδοξος nus. Tum vero et prodigia insolita visa sunt, quæ καὶ ἀήθης κατ' οὐρανὸν ὦπτο, κατὰ μέσας νύκτας futura orbi mala portenderunt. Primum namque ἐκλάμπων τοῦ ἑωσφόρου ἐγγὺς, κατ' αὐτὸν ἐκεῖνον inopinata et insolens stella in cœlo mediæ noctis ᾶς καλεῖται κύκλος Ζωδιακός. Ταῖς δ' ἐκεῖθεν ἀποtempore prope Luciferum refulgens apparuit, circa παλλομέναις μαρμαρυγαῖς μέγας τις καὶ ἐκ εγγῆς cum ipsum qui Zodiacus dicitur, circulum. Ea ὤν, οὐ κατὰ πολὺ τοῦ ἑωσφόρου ελείπετο. Κατ' δ - quod propter coruscantes radios ingens et lucida τον δ' ἐπ' αὐτὸν καὶ πολύ τι ἄλλο πλῆθος ἀστέρων esset, non admodum Lucifero cessit. 307 PaulaΑθροίζετο. Εἰκάσαις ἂν ἰδὼν σμήνος εἶναι μελιττών, tim vero ad eam ingens etiam aliarum stellarum παρὰ τὸν ἡγούμενον σφαιρουμένων τὸ θέαμα. Κάντ vis aggregabatur. Spectaculum id si vidisses, τεῦθεν οἱονεὶ τῆς πρὸς ἀλλήλους συνθλίψεως βιασα apum examini, quæ circa ducem suum in orbem μένης, τὸ τῶν ἁπάντων φῶς εἰς μίαν τινὰ συγκρα obvolitant, contulisses. Et quæ veluti ex mutua et Οὲν ἀνέλαμπε φλόγα· καὶ μαχαίρας ἄντικρυς violenta concussione ab omnibus eis emicuit lux, ἀμφήκους μεγάλης καὶ φοβερᾶς ἀπετέλεσεν εἶδος in unam quamdam commista flamurām evadebat: πληκτικῶς ἐξαυγαζομένης· τῶν μὲν ἄλλων ἀστέρων et gladii prorsus ancipitis, magni et horrendi, εἰς τοῦτο μεταπεσόντων τῆς θέα, ἑνὸς δὲ καὶ μό cum terrore quodam relucens, faciem reddebat. νου τοῦ πρώτου θεωρηθέντος ἐν τάξει είξης τινὸς ἦ Quod enim relique stellæ in idem reciderent λαβῆς τῷ παντὶ σχήματι υποφαινομένων, καὶ οἷον τὸ visum, et una, eaque sola, quæ primum conspecta πᾶν τοῦ δειχθέντος ἀστέρος ἀποτίκτοντος σέλας, ὡς fuerat, habitu toto, veluti radix aut capnlum aliἂν ἐκ λύχνου τινὸς θρυαλλίδος τῆς φλογὸς πρὸς quod appareret, et quodammodo fulgorem exhi ὕψος ἐξαιρουμένης. Τοιοῦτον μὲν τὸ φανεν. καινήν bitæ illius stellæ omnem proferret, perinde atque τινα θέαν παρέχον. 'Η δέ γε κίνησις παραλλάττουσα ex lucerna funiculus ardens, sic flamnía in su- πάντη πρὸς ἅπαντα δρόμον ἀστέρος· τὴν γὰρ ἀρ blime tollebatur. Hoc quidem visum sic novum χήν, ὅθεν εἴρηται, κινεῖσθαι ἀρξάμενος, συνχνί quoddam præbuit spectaculum. Motus autem ejus σχετο τῷ ἑωσφόρῳ ἅμα καὶ κατεδύετο· εἶτα κατὰ prorsus a stellarum omnium cursu differebat. Priβραχὺ ἐκείνου διιστάμενος σχολῇ καὶ βάδην κινούmum etenim ex co unde diximus loco moveri μενος, ὡς πρὸς τὰς ἄρκτους τὴν πορείαν εποίει, καὶ incipiens, una cum Lucifero et oriebatur et occi- ὡς πρὸς τοὺς θεωμένους εγκάρσιον ἐπ' ἀριστερᾶς debat. Deinde paulatim ab illo absistens, segniter ‹t pedetentim quasi ad ursas conversum, cursum tenebat, et veluti ad spectantes oblique ad sinistram sua gradiebatur via. Ambitum quidem euindem cum stellis aliis ad quas accesserat, communem perficiebat: proprio autem motu, qui ad quadragesimum productus est diem, vix tandem að ursam majorem pervenit. Atque in media astri cus parte, ubi postrenum refulsisset, evanuit. Quo tempore ensifera, seu potius ensis formam referens hæc stella apparuit. Eodem etiam duo hominum corpora visa sunt: alterum quidem in Syria, supra humanam naturam magnitudine excedens alterum vero in Ægypto, infra incredibiτὴν ἰδίαν ἐποιεῖτο ὁδόν. Τήν γε μὴν κοινὴν περίσ δον τὴν αὐτὴν εἶχε τοῖς ἄλλοις, καθ' οὓς ἂν γίνοιτο πορευόμενος. Τῆς δ' ἰδίας πορείας ἐπὶ τεσσαράκοντα γινομένης ἡμέρας, μόλις ἐπὶ τὴν μεγάλην ἄρχτον ἐνέβαλε· κάν τῷ μεσαιτάτῳ αὐτῆς τὰ ὕστατα λάμ ψας, ἀπέσβη. Καθ' 3, δὲ χρόνον ὁ μαχαιροφόρος, μᾶλλον δὲ ξιφοειδής οὗτος ἀνεφάνη ἀστὴρ, καί τινα δύο σώματα ὤφθη ἀνθρώπων· ἓν μὲν ἐν Συρίᾳ τὴν ἀνθρωπίνην κατὰ μέγεθος ἐκβαῖνον φύσιν, θάτερον δ' ἐν Αἰγύπτῳ, εἰς ἄπιστον βραχύτητα καταλήγον. 'Αλλ' ὁ μὲν Σύρος τὸ μέγεθος εἰς πέντε ἐπεδίδου πήχεις, προστιθεμένης και σπιθαμῆς, καίπερ τῶν ποιῶν αὐτοῦ πρὸς τὸ λοιπὸν τοῦ σώματος μέγεθο; μηδαμοῦ τὸ ἀνάλογον ἐσχηκότων· εἴσω γὰρ καὶ

ECCLESIASTIC.E HISTORIE LIB. XII. πρὸς τὸ βλαισὸν ὑπεκάμπτοντο· Ἀντώνιος ἦν τῷ lem staturae brevitaten consistens. Syrus in lonἀνθρώπῳ τὸ ὄνομα. Τοιοῦτον δή τινα καὶ αὐτὸς εἶδον τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς χρόνοις ἀναφανέντα, τέρας οἷον ὁρώμενον, ὃν γυνή βραχεία μάλα προῆγεν εἰς φῶς. Οὕτω δὲ κατεβραχύνετο ὁ Αἰγύπτιος, ὡς παραπλή στον εἶναι πέρδικι, καὶ μηδ' ἀχάριστον ἐν κλωβῷ τὴν ἐκείνου εἶναι προσομιλίαν, πρὸς ἔριν κινούμε νος καὶ συναθύρων ἐκείνῳ. Τὸ δὲ ξένον εἰς ἀκοὴν, ὅτι καὶ φρόνησις ἐνῆν, ἀνθρώπῳ καλῷ ἐφαρμότε τουσα, οὐδὲν ὑπὸ τῆς βραχύτητος καταβλαπτομένη. Ην δὲ καὶ τὸ φθέγμα οὐκ ἄμουσο:· οἵ τε λέγει τοῦ νοῦ παρεῖχον ὁρᾶσθαι τὴν γενναιότητα. Καὶ ἄμφω δὲ τῷ χρόνῳ ἀκμάσαντες, οὐ θᾶττον μετῆλθον τὸν βίον· ὁ μὲν γὰρ μέγιστος τὰ εἰκοσιπέντε διεξιὼν ἔτη, ἀπεβίω· ὁ δ᾽ ἐλάχιστος, οὐ παραπολύ τούτων λειπόμενος. Πολλὰ δὲ καὶ ἕτερα τηνικαῦτα συνέδραμε τέρατα & κατά μέρος διεξιέναι οὐ τοῦ παρόντος εἶναι νομίζω καιρού. gitudinem cubitorun quinque et unius palmi excreverat, quamvis pedes ejus reliquæ corporis magnitudini proportione non responderent: introrsum cuim intorti et vari erant: homini nomen erat Antonio. Talem ætate quoque nostra ipse vidi, pro eonstro habitum, quem brevis admodum staturæ mulier in lucem protulit. Ægyptius autem tam brevis fuit, ut perdici persimulis esset. Neque ingratum spectaculum erat, si cum illo in globo (hominum scilicet) conversaretur, et ad contentionem excitatus colluderet. 308 Porre quod mirabile dictu est, prudentia ei inerat, qualis homini formoso competit: quippe cui corporis exilitas ea de re nihil ademisset. Vox a Musis non abhorrebat. Sermo mentis generositatem spectandam exhibebat. Uterque eodem illo tempore vigens, now statim vitam fuiit. Maximus enim viginti quinque explevit annos, minimus autem non multum ab eis abfuit. Multa præterea alia tum concurrere prodigia, quæ sigillatim referre non hujus loci esse puto. ΚΕΦΑΛ. ΑΜ. Περὶ τῆς δι' ἀγχόνης ἀναιρέσεως Ουαλεντινια τοῦ τοῦ νέου ὑπὸ ᾿Αροναγάστου τοῦ στρατη· τοῦ. CAPUT XXXVIII. Quomodo Valentinianus junior ab Arbogusto duce per suffocationem sit interemptus. Et Theodosius quidem hoc modo Orientale gubernabat imperium, magna cura magnifice Deum colens, et quotidie novis accessionibus Christianismum adaugens. In Occidente vero respublica male habuit. Siquidem juniorem Valentinianum imperatorem gula fracta interiisse, renuntiatum est. Cædem eam per insidias ei molitos esse ferunt cubicularios eunuchos, atque alios quosdam: Arbogastemque maxime illum, qui militarium ejus copiarum omnium habuit curam et administrationem. Cum enim juvenem imperio gubernando nulla prope re patri inferiorem esse, et graviter pleraque quæ illis placuissent, ferre viderent, consilium ejus opprimendi cepere. Erat autem iræ admodum impatiens. Quæ res etiam aperte cadis ei causa fuit. Cum Arbogaste enim in regia collocutus, ubi verba in irəm insanam evasere, ense magistrum militum confodere aggressus est. Sed a satellite, cui ferrum extrabere nisus fuerat, inhibitus, tum Θεοδόσιος μὲν οὖν οὕτω τὴν πρὸς Εω ἀρχομένην Ιθύνων, λαμπρῶς τε ἅμα καὶ ἐπιμελῶς διετέλει θε ραπεύων τὸ Θεῖον, ταῖς καθημέραν προσθήκαις εἰς ἐπίδοσιν ἄγων τον Χριστιανισμόν· ἀνὰ δὲ τὴν Εσπέραν τὰ δημόσια πάλιν πονήρως εἶχεν· Αγγέλο λετο γὰρ τὸν ἐν ἑσπέρᾳ βασιλέα, τὸν νέον Ουαλεν τινιανὸν, ἀγχόνη διαφθαρήναι. Ελέγετο δὲ ταύτην αὐτῷ τὴν ἐπιβουλὴν καττῦσαι διὰ τῶν θαλαμοπόλων εὐνούχων ἄλλους τε τινάς, καὶ ᾿Αρουαγάστην ἐκεῖ νον, ὃς τῆς ὑπ' αὐτῷ πάσης στρατιᾶς τὴν ἐπιμέ λειαν εἶχεν. Ἐπεὶ γὰρ εἶδον τὸν νέον ὡς τὰ πολλά κατ' οὐδὲν λειπόμενον τοῦ πατρὸς τῇ ἀρχῇ, χαλεπῶς τε διακείμενον οἷς ἐκείνοις ἐδόκει, ἐκ μέσου θεῖναι διενοοῦντο. Ακρατής δ᾽ ἦν μάλα θυμοῦ· 8 καὶ τοῦ ζῆν αὐτὸν περιφανῶς ἐξεδίσκευσεν. Τῷ γὰρ Αρουαγάστῃ εἰς λόγους ἐλθὼν κατὰ τὰ ἀνάκτορα, ἐπεὶ ὁ διάλογος εἰς ὀργὴν ἐξέμηνε, ξίφος ὥρμησε και τὰ τοῦ στρατηγοῦ σπάσασθαι· κωλυθεὶς δὲ οὐ γὰρ εἴασεν ὁ δορυφόρος οὗ τὸ ξίφος ἐπεβάλετο ἕλκειν), τότε μὲν λόγοις προσήγε τῷ Ἀροναγάστῃ τὴν θε- quidem verbis Arbogastem acrius objurgatum plaραπείαν· ὁ δὲ τοῖς λόγοις μᾶλλον τὴν σφετέραν Ακρίβου υπόνοιαν, εἰς γνῶσιν μεθισταμένην· ἐπςρομένῳ γὰρ τῆς τοσαύτης ὁρμῆς τὴν αἰτίαν, ἑαυτὸν διαχρήσασθαι ὁ παῖς ἀπεκρίνατο, ότιπερ βασιλεύων οὐ ξυγχωροίτο πράττειν ἃ βούλεται, καὶ διὰ τοῦτο. Καὶ ὁ μὲν τότε μηδέν τι πλέον πολυπραγμονήσας, μὴ καταξιοῦντα οὕτως ἔχοντα ζῇν, ὕστερον ἐν Βιέν τῇ τῆς Γαλλίας τοῦτον ἠριστηκότα, καὶ πρὸς ταφα νὴ τῶν βασιλείων περὶ τὸ τοῦ ποταμοῦ χεῖνος μετ σούσης ἡμέρας παιγνίοις τισὶ σχολάζοντα θεασάμενος, πέμπει τῶν τινας ὑπ' αὐτῷ, ἀγχόνῃ τὸ μειρά κιον διαφθείραι, οὐδενὸς τῶν ὑπηρετουμένων συμπα ρόντος αὐτῷ· ὁ γὰρ καιρὸς ἀριστἂν αὐτοὺς μετεστέλ λετο. Καὶ ὁ μὲν οὕτω χειρῶν ἀγριότητι ἀπεπνίγετο· οἱ cavit. Ille autem ex verbis ejus opinionem illius in apertum productam accuratius considerando, secum ipse perpendit. Inquirenti enim tanti impetus causam: Allaturum sibi ipsi manus esse, adolescens respondit, quod cum imperator esset, facere quod vellet, non permitteretur: quapropter sibi vita talis ingrata etiam esset. Atque ille tum quidem nihil amplius curiose percontatus. 309 Postea autem Viennæ in Gallia, cum eum pransum in abditiore regiæ loco ad fluminis ripam meridiano tempore ludicro cuidam vacantem vidisset, percussores quosdam ex suis ei immisit, qui adolescentulum suffocatione necarent, cum ex ministris ei nemo adesset: tempus enim illos a 1 prandendum

evocaverat. Itaque ille sic crudelibus strangulatus 4 δέ γε τὸ ἔργον διαπραξάμενοι, ἵνα μὴ ἐκ τοῦ σχεδὸν est manibus. At cædis ejus patratores, ne si ex tempore statim percussores inquirerentur, facile deprehendi possent, sudario ejus tanquam laqueo circum collum ligato, sublimem eum suspendere, ut sua sponte sibi ipse gulam fregisse videretur. Adolescentulum istum mirifice imperio dignum visum esse aiunt, propter bonam corporis habitudinem, et virtutum multarum concursum, quibus imperator bonus exornatur. Magnitudine vero animi, et justitia summa, patrem etiam suum exsuperaturum fuisse, siquidem ei in virum evadere licuisset. Tali ille morte, cum talis esset, vicesimum ætatis agens annum, vitam finiit. CAPUT ΧΧΧΙΧ. De tyrannide Eugenii in Occidente: et ut hunc quoque Deo dilectus imperator vicerit, cum eam victoriam divini viri prædixissent. Eugenius autem, Græcæ superstitionis cultor, summam rerum involat, et imperialia sibi sumit insignia, adjuvante Arbogaste: qui quod barbarus genere esset, imperio manum injicere aggressus non est. Eugenius autem Latinas primum litteras docuit: deinde ludo litterario relicto, in imperiali aula militavit. Atque ibi in ordinen antigraphiariorum et imperialis pecuniæ custodum receptus, ceJebris maxime et apud imperatorem in magnum ´ honorem fuit, magistrorum etiam dignitatem consecutus. Cum autem præsentem fortunam ferre non posset, ad tyrannidem spectavit: inductus ad id a quibusdam, qui se ex victimis, extorum inspectione et astrorum scientia, futura certo scire confirmabant. Cum multi enim alii eo tempore rebus hisce vacarunt, tum maxime Flavianus urbis Romæ præfectus, vir in disciplinis præclarus, alque si alius quisquam, et ipse civilium rerum valde peritus, verumque futurarum (ut ipsi videbatur) vates præcipuus, multum in eis operæ locavit: 310 qua arte Eugenium quoque, ut bellum susciperet, perinovit, certo illum quidquid aggres sus esset, perfecturum pollicitus. Nam sorte fatali Romanorum imperium ad eum pertinere, eumque belli victorem fore, et religionem Christianam mutaturum esse dixit. Qua spe adductus Eugenius, multitudine ingenti coacta, augustias in Italia quas Romani Alpes Julias vocant, occupavit, eis que prasidium imposuit. Uuicum enim, eunique arctissimum transitum, præfractis ingentium montium rupibus, utraque ex parte firmiter munitæ habent. Et Eugenius ad tyrannidem evectus, ea in Occidentalibus partibus agebat, quæ eum facerc æquum erat, qui sic imperium arripuisset. Theodosius porro imperator, ca re audita, non minoribus rursum quam antea, cum contra Maximum bellum movere, curis est obrutus. Ubi vero et ipse ma gnum conscripsit exercitum, secum ipse rem dispiciens, utrum adversus tyrannum ire, an illius adventum exspectare deberet, addubitabat. In ea sollicitudine, consilio Januis enitentis in Thebaide ζητήσεως γενομένης κατάφωροι γένωνται, τὸ ἐκείτου ἡμιτύμβιον ὡσανεὶ βρόχον τῷ τραχήλῳ περιβα λόντες, εἰς ὕψος ἀρτῶσιν, ὡς ἄν γε δόξῃ τῇ σφετέρα γνώμῃ ἑαυτὸν τῇ ἀγχύνῃ ἐπιβαλεῖν. Φασί γε μὴν τὸ μειράκιον τοῦτο ὑπερφυῶς δόξαι τῆς βασιλείς; ἄξιον, τῷ τε τοῦ σώματος εὖ ἔχειν, καὶ πολλῶν ἀρε τῶν συνδρομῇ, οἷς ὁ βασιλικός τύπος χαρακτηρίζε ται. Τῷ δὲ μεγαλοψύχωῳ καὶ τῷ τῆς δικαιοσύνης ἄκρῳ καὶ τὸν ἐκείνου ὑπερβαλέσθαι πατέρα, εἴ γε συνεχωρεῖτο πρὸς ἄνδρας τελέσαι. Ὁ μὲν οὖν ται οὗτος ὤν, οὕτω τέθνηκεν, εἰκοστὸν ἀπὸ τῆς γενέσεως ἔτος ἄγων. Περὶ τῆς ἐν Ἑσπέρᾳ Εὐγενίου τυραννίδος· ὡς καὶ τοῦτον ὁ θεοφιλής ετροπώσατο βασιλεύς, θείων ἀνδρῶν προκαταγγειλάντων τὴν νίκην. Ανὴρ δέ τις Εὐγένιος, Ελλην τὸ σέβας, ἐπιπηδα τῇ ἀρχῇ, καὶ τὰ τῆς βασιλείας ἀμφιέννυται σύμβο λα, συνεργοῦντο; Αρου αγάστου, ός βάρβαρος ὢν τὸ γένος, οὐδ᾽ ἐπιβαλεῖν τῇ ἀρχῇ ἐπεχείρησεν. Εὐγέ νιος δὲ Ῥωμαϊκοὺς λόγους παιδεύσων τὰ πρῶτα, ἔπειτα διαρρίψας τὰ παιδευτήρια, κατὰ τὰ βασίλεια ἐστρατεύετο, καὶ ἐν τοῖς ἀντιγραφεῦσι τοῦ βασιλέως ἐτέτακτο· ἐλλόγιμος δὲ τὰ μάλιστα ὤν, διὰ τιμής πλείστης τῷ βασιλεῖ ἦν, καὶ ἐς τὴν τῶν μαγίστρων ὀξίαν διέβαινε. Τὴν δὲ παροῦσαν τύχην μὴ δυνάμε νο; ἐνεγκεῖν, ἐπὶ τὸ τυραννεῖν ἔβλεπεν· ἤγετο γὰρ σφαγίοις τισὶ καὶ ἡπατοσκοπίαις καὶ ἀστέρων τινῶν καταλήψεσι σαφῶς εἰδέναι τὸ μέλλον διισχυριζομέ νοις τισί. Πολλοί τε γὰρ καὶ ἄλλοι τηνικαῦτα τού τοις ἦσαν σχολάζοντες· καὶ δὴ καὶ Φλαβιανὸς ἐκεῖ· νος ὁ τῆς Ῥώμης υπαρχος, περιβόητος λόγοις ἀνήρ, καὶ εἴπερ τις περὶ τὰ πολιτικὰ συνετὸς, καὶ τὸ μέλο λον ὡς ᾤετο μαντείαις ἐξεπιστάμενος· ᾗ δὴ μᾶλλον καὶ τὸν Εὐγένιον υπηγάγετο, καὶ πρὸς μ την έκλε νει· ἀσφαλῶς γὰρ κρατήσειν τοῦ ἐγχειρήματος διετείνετο, και γε αὐτῷ μοιρίδιον εἶναι τὴν ἀρχὴν Ρωμαίων εἰσηγεῖτο· νικήσειν τε τὴν μάχην, καὶ τῇ Χριστιανῶν θρησκεία μεταβολήν τινα ἔσεσθαι δι' αὐτοῦ ὑπετίθει. Αἷς δήτ' ἐλπίσιν Εὐγένιος βουκολούμενος, μεγάλην ἀθροίσας δύναμιν, τὰς ἐν Ἰταλία πύλας, ἃς Ῥωμαῖοι Ἰουλίας Αλπεις καλοῦσι, προκαταλαβὼν ἐφρούρει. Μίαν γὰρ στενωτάτην λίαν ἔχουσι δίοδον, ἀποῤῥῶξι μεγάλοις ὀρέων ἑκατέ ρωθεν ἀσφαλῶς πεφραγμένα. Καὶ ὁ μὲν Εὐγένιος ἀρθεὶς τύραννος κατὰ τὰ ἑσπέρια, το αῦτα ἔπραττεν ὅσα ἦν εἰκὸς τὸν οὕτως τὴν ἀρχὴν δραξάμενον δια πράττεσθαι· Θεοδόσιος δὲ ἀκούσας ὁ βασιλεὺς, ἐν φροντίσιν αὖθις καθειστήκει πολλαῖς· οὐ μείους γὰρ ἦσαν, ἢ ὅτε κατὰ Μαξίμου κεκίνητο. Πολλὴν δὲ καὶ οὗτος ἀξιόμαχον στρατιὰν ἀγείρας, διττῶς ἐμερίζει ΤΟ πότερον ἐπὶ τὸν τύραννον ὁμόσε χωρεῖν, ἢ περ ριμένειν ἐπιόντα ἐκεῖνον. Οὕτω δ' ἔχων φροντίδας, ἔγνω δεῖν συμβούλῳ περὶ τούτου χρήσασθαι Ἰωάννη τῷ ἐν Θηβαΐδι διαλάμποντι μοναχῷ· ἐν ἐν τῷ πρὸ βραχέος καταλόγῳ τῶν ὁσίως βιούντων ἐπιφανέστα τον γεγονέναι καὶ ἐν ἄλλοις μὲν περιβοήτοις έργοις,

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XII. μάλιστα δὲ τῇ γνώσει τῶν ἐσομένων εἰρήκαμεν. monachi, utendum sibi esse statuit, quem supra in eorum qui sanctam vitam egerunt, catalogo clarissimum, et cum aliis admirandis operibus, tum maxime futurorum scientia celebrem fuisse diximus. Cum enim is gratiam divinam sortitus esset, multa eum consulentibus prædixit. Cujus rei periculum et specimen in proximo tyranno præbuerat, incruentam illam victoriam Theodosium reportaturum esse vaticinatus. Itaque fidissimuni sibi eunuchum Eutropium in Ægyptum misit, ut aut virum sanctum, si facile id. fieri posset, ad se adduceret aut ab illo, si constanter adventum detrectaret, quid de bello faciendum esset, cognescere conaretur. Eutropius eo profectus, nequaquam Joanni ut ad imperatorem veniret, persuasit. Quapropter illum, ut eventum belli prædiceret, rogavil. Atque ille, Theodosium quidem post ca dem multam, victoriam de tyranno consecuturum: non multo autem post ipsum quoque in Italia moriturum esse respondit. Utrumque hoc an eventum talem habuerit, bistoria declarabit. Postquam enim ea quibus in bello opus est, abunde comparavit, Ilonorium etiam filium imperatorem re. nuntiavit: Arcadium namque antea ad imperium evexerat. 311 Ambobus filiis Constantinopoli relictis, ipse cum copiis Orientalibus omnibus in Occidentem est profectus. Ingens autem Barba rorum, qui ad Istrum colunt, multitudo, voluntate sua auxilium ferens, eum secuta est. Porro cum ordinum duces paucitatem sociorum causarentur, ct expeditionem differendam suaderent, ut scilicet primo vere exercitus alius contraheretur, et mi litum numero hostes vincerentur, nequaquam in ductorum consilio religiosissimus acquievit impe rator. Minime namque tantam tribuendam esse imbecillitatem dixit omnipotenti crucis armaturæ, quæ ex adverso Herculis imagini opposita esset. • Exercitui enim meo, inquit, crux præit; illius autem copias Hercules ducit. Hæc verba prolocutus, iter ingressus est. Constantinopoli autem profectus, ubi in Septimo ad ecclesiam venit, quam ipse Joanni Baptistæ (eum enim præcipue honorabat, construxerat, eam est ingressus, ut simul et precationem ad Deum faceret, et Baptiad ferendum sibi auxilium invocaret quo optatum sibi et Romano exercitui exitum pugua haberet. Re ibi divina, ita ut par erat, peracta, postea in Italiam pervenit: et confestim ad Alpes contendens, prima tyranni præsidia cepit. Atque ubi transitu præcipiti præterit, acclivi itinere in collem quemdam conscendit, planitiem omnem innumerabili peditum et equitum multitudine teneri, nec ita longe a tergo alias hostium turmas in vertice montis, qui tunc quidem quieti erant, sibi imminere vidit. Postquam autem prima acies se de colle demittens, eos qui planitiem Τῆς γὰρ θείας μεταλαχών χάριτος ὁ ἀνὴρ, πολλὰ ταῖς πυνθανομένοις προὔλεγεν· οὗ δὴ πεῖραν καὶ ἐπὶ τῷ πρώην ἔσχε τυράννῳ, ἀναιμωτὶ τὴν νίκην ἐκείνην προαγορεύσας ἔσεσθαι. Καὶ δὴ Εὐτρόπιον τὸν εὐνοῦχον, ὃς ἦν ἐκείνῳ πιστότατος, ἀνὰ τὴν Αἴ γυπτον ἔπεμπεν· εἰ μὲν εὐχερές γένοιτο, αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν ὅσιον μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἄξοντα· εἰ δ' ίσχυα ρῶς ἀπαγορεύο: τὴν ἄφιξιν, τὸ ποιητέον ἐπὶ τῇ μάτ χῃ μαθεῖν βιάσασθαι. Καὶ ὁ μὲν Εὐτρόπιος εἰς Λι. γυπτον ἥκων, οὐδαμῶς ἔπειθεν Ἰωάννην ἐς βασιλέα ἐλθεῖν· παρηγγύα δὲ λέγειν ἐκεῖνος, ὡς μετὰ πολὺν φόνον νικήσει μὲν τὸν τύραννον· μετὰ δὲ τὴν νι κην, οὐ πολλῷ ὕστερον κατὰ τὴν Ἰταλίαν καὶ αὐτὸς μεταλλάξει τὸ ζῆν. Αμφότερα δὲ εἰ τέλος ἔσχον, ἡ ἱστορία δηλώσει. Ἐπεὶ γὰρ ἀρκούντως αὐτῷ τὰ πρὸς τὸν πόλεμον παρεσκεύαστο, αναγορεύει βασιλέα καὶ τὸν υἱὸν ἐκείνου 'Ονώριον • Αρκάδιον γὰρ ἔφθη πρότερον εἰς τὴν βασιλείαν ἀναγαγών. Τούτους δ' ἄμφω τῇ Κωνσταντίνου λιπών, αὐτὸς πᾶσαν τὴν πρὸς Εω περιβαλλόμενος δύναμιν, πρὸς τὴν Εσπέραν ἠπείγετο. Πολὺ δέ τι πλῆθος καὶ τῶν παραστρίων βαρβάρων ἐφείπετο, εκόντες συμμαχεῖν αὐτῷ χρημένοι. Τῶν δὲ στρατηγῶν ὀλίγους εἶναι τοὺς συμμά χους φησάντων, καὶ ἀργεῖν τὴν κίνησιν βουλευομέ νων, ὡς ἂν ἦρος ἀρχομένου καὶ ἄλλην ἐπιλέξωνται στρατιάν, ἵν᾽ εἴη τῷ πλήθει ἀνακράτος περιγενέσθαι τῶν δυσμενών, ἥκιστα ταῖς τῶν στρατηγῶν εἰσηγήσεσι προσέσχεν ὁ θειότατος βασιλεύς· μηδὲ γὰρ χρῆναι τοσαύτην μὲν ἀσθένειαν τῷ παντοδυνάμῳ ὅπλῳ τοῦ σταυροῦ μαρτυρεῖν· ἀντιῤῥοπον δ᾽ ἐκ τοῦ ἐναντίου δύναμιν τῇ τοῦ Ἡρακλέος εἰκόνι. «Τοῦ γὰρ ἐμοῦ ὁ σταυρὸς, ἐκείνου δὲ ἡγεῖται ὁ Ηρακλῆς.» Οὕτως εἰπὼν, ἀπεχώρει. Ἐπεὶ δ᾽ ἐξὼν τῆς Κωνσταντίνου πρὸς τῷ Εβδόμῳ ἐγένετο, τῇ ἐνθάδε ἐκκλησίᾳ, ἣν αὐτὸς, διαφερόντως Ἰωάννην τὴν Βαπτιστὴν τιμῶν, ἀνεδείματο, εἰσῄει προσεύ ξασθαι μὲν Θεῷ· εἰς ἀρωγὴν δὲ μετακαλέσασθαι καὶ τὸν Βαπτιστήν, ὥστ᾽ αἰσίαν αὐτῷ τε καὶ τῇ στρατιᾷ Ρωμαίων τὴν έκβασιν τῆς μάχης γενέσθαι· καὶ δὴ τὸ εἰκὸς ἀφοσιωσάμενος, εἰς Ἰταλίαν ἐγένες το. Εξαπίνης δὲ ταῖς ᾿Αλπεσι προσβαλών, τὰς πρώτας ἐσύλα φυλακὰς τοῦ τυράννου. Τὸ δὲ ἄκρον τῆς παρόδου παραμείψας, ἐπεὶ ἐς τὸ κάταντες ἤγε το, ὁρᾷ τὸ πεδίον σύμπαν ἀμυθήτῳ πλήθει πεζών slam καὶ ἱππέων πεπυκνωμένον· οὐ πάνυ δ᾽ αὐτοῦ πόδω κατά νώτου καὶ ἄλλους τῶν πολεμίων κατὰ τὴν κορυφὴν ἑστηκότας τοῦ ὄρους, καὶ τό γε νῦν ἡρέμα τέως ἔχοντας· ὡς δ᾽ ἡ πρώτη φάλαγξ κατιοῦσα τοῖς ἐν τῷ πεδίῳ προσέβαλε, μάχη κρατερὰ καὶ ἀμφήριστος ἀνεῤῥήγνυτο. Ἐπεὶ δ᾽ ὅσον τὰ ἐς ἀνθρω πίνην δύναμιν μὴ εὐχερῆ τὴν σωτηρίαν εἶναι τῷ στρατῷ κατελάμβανε, μέσον τῶν δύο στρατευμάτων ἐπειλημμένῳ· ἤδη γὰρ καὶ οἱ κατὰ τὴν ἀκρώρειαν ἠρεμοῦντες κατὰ νώτου προσέβαλλον· καὶ καθ᾽ 8 μὲν μέρος Ῥωμαῖοι Ρωμαίοις ἐμάχοντο, ἰσοπαλῆ Εβδομον, hoc est, Septimum ex suburbis Constantinopolitana: civitatis unum est. (Procop.) Sicuti et alia ejus urbis regio est apud eumdem deτερον, hoc est, Secundum. Σύμμαχον αὐτῷ ἐπικαλέσασθαι τὸν Βαπτι στήν. Sozom. lib. vit, cap. 24.

occupaverant, aggressa est, ingens et dubium τὰ τοῦ πολέμου ἦσαν ζυγά· καθ᾽ ὁ δὲ οἱ σύμμαχοι prælium commissum est. Εt ibi, quantum in βάρβαροι, ὑπερτέρουν πλεῖστον οἱ Εὐγενίου. Ο βαhumanis viribus situm est, non facile servari posse σιλεὺς τὸ συμμαχικόν οὕτως ἐρῶν διολλύμενον, copias suas, a duobus hostium exercitibus circumπρηνής πεσών, δάκρυσι τὸ δάπεδον ἔβρεχε, Θεὸν ventas, intellexit. Jam enim et illi, qui in summo λιπαρῶν μὴ οὕτω τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἀπολλυμέ monte quieti constiterant, a tergo suos aggredie- την περιιδεῖν. Θεὸς δ' αὐτίκα ἐπήκουεν, ὡς καὶ τὸ bantur et qua in parte Romani cum Romanis ἀποβἂν ἔδειξε. Νυκτὸς γὰρ ἐπιγενομένης, ἠθύμει pugnabant, æquis viribus decertabatur. Ubi autem μὲν ὁ στρατός· ἐν ἀπόρῳ δ' ὧν ὁ κρατῶν, κατὰ τὴν auxiliares Barbari præliabantur, multo illis Euge- ἀκρωνυχίαν τοῦ ὄρους ἐν ᾧ καὶ τὸ στρατόπεδον τεnií milites superiores erant. Imperator ubi auxilia ριήθροιστο, εὐκτήριον οἶκον εὑρών, πάννυχος διετέ sua sic concidi, ut dixi, vidit, humi prostratus, laλει τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην αὖθις ἀντιβολών. Περί crymis solum rigavit, Deo supplicans, ne sic δὲ ἀλεκτρυόνων ᾠδας, παρὰ γνώμην ὕπνῳ κλαπείς Romanorum imperium in summo internecionis ἐπὶ ψιλοῦ κείμενος τοῦ ἐδάφους, ἐδόκει δύο ἄνδρας periculo despiceret. Eum vero Deus quamprimum ὁρᾷν, λευκὰ μὲν ἀναβεβλημένους, λευκοῖς δὲ καὶ exaudit: 312 id quod belli eventus comprobavit. τοῖς ἵπποις χρωμένους· οι προσιόντες, θαῤῥεῖν τε Intervenit nox, et exercitus animum despondebat.” ἐκέλευον, καὶ τὸ δέος ἐλαύνειν· ἅμα δ᾽ ἕῳ ἐν κόσμῳ Imperator autem animi anxius et consilii inops, in summo montis, in quo castra et exercitum habebat, vertice, precatoriam domum invenit. In ea noctem totam, rursum rerum universarum Dominum suppliciter orans, consumpsit. Circiter verɔ galli cantum, contra animi sententiam somno oppressus, et in nudo solo provolutus, viros duos videre visus est, candida veste indutos, et candidis etiam eqnis vectos. Qui ad enm accedentes, forti esse animo, et uretum abjicere, atque cum dilacuto aciem rite instruere, et adversus hostes confidenter ducere jusserant: subsidio se a Deo ei missos, et in prima acie pugmaturos esse, adden tes (2 ). Et alter Joannem evangelistan, alter antem Philippum apostolum se esse dixit. Idem vero ex militibus etiam quidain vidit, qui ordinis sui dictori visionem eam indicavit. Ille eam ad tribunum, atque is ad exercitus ducem retulit. Hic porro rem talem, ut novum quidem, apud imperatorem exposuit. Qua ille audita: Non mea causa, inquit, miles eos vidit. Ego enim prior vidi, et victoriam mihi pollicitis credidi. Verum ne quis me sic temere et cupide ad pugnam progredi aut somnium fingere putet, universitatis bujus Dominus hoc ita procuravit, ut miles meus idem videret, et testis locuples sermonis mei esset. Proinde timore quam longissime abjecto, antesignatos istos, qui in prima acie dimicabunt, sequamur. Ne quis vero nostram ex hostium multitudine victoriam æstimet, sed potius alacri fiducia in Deam fisa, praeeuntes duces consequatur.» Ejus. cemodi verbis ubi militibus animum addidit, ex collis vertice aciem structam duxit. Eugenius ubi Theodosii exercitum pugnandi amore teneri vidit, Hoc praelium Claudianus poeta in Panegy - rico ad Honorium. recens imperatorem renuntiatum, pulcherrimis carminibus est complexus: Victoria velox Auspiciis effecta tuis: pugnastis uterque, Tu fatis, genitorque manu: le propter et Alpes Invadit faciles, cauto nec profuit hosti Munitis hæsisse locis: spes irrita valli Concidit,et scopulis patuerunt claustra rerulsis. Te propter gelidis Aquilo de monte procellis καθοπλίσαι τὴν στρατιάν, καὶ τοῖς πολεμίοις ἀντεπεξ ιέναι θαρρούντως. Προσετίθεντό γε μήν, ὡς καὶ οὗτοι ἐπίκουροι πεμφθεῖεν αὐτῷ πρὸς Θεοῦ, και πρόμαχοι συνεσόμενοι. Καὶ ὁ μὲν Ἰωάννην εἶναι τὴν εὐαγγελιστὴν ἔλεγεν· ἄτερος δ᾽ εἶναι Φίλιπ πος ὁ ἀπόστολος. Τὰ ἴσα δὲ και τις ἐθεᾶτο στρατιώτ της· ὅς τῷ λοχαγῷ τὴν ὄψιν δηλώσας, τῷ χιλιάρ χῳ ἐμήνυεν, ὁ δ᾽ αὖθις τῷ στρατηγῷ. Ἐκεῖνος δὲ καινόν τι ἀπαγγέλλειν ἔχειν υπεμίμνησκε βασιλεία καὶ ὅς μαθών, «Οὐκ ἐμοῦ χάριν, ἔφη, ταύτην είδε τὴν ὄψιν· ἐγὼ γὰρ καὶ προεώρακα, καὶ πεπίστευ καὶ τοῖς ὑπεσχημένοις την νίκην. 'Αλλ' ἵνα μή τις με οιηθείη ἁπλῶς οὕτω τῆς μάχης εφίεσθαι, καὶ πλάττειν τὸν ὄνειρον, τὸ ἴσον ἰδεῖν καὶ τὸν ἐμὸν στρατιώτην ᾠκονόμησεν ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, ὡς ἄν γε καὶ μάρτυς ἀξιόχρεως τῆς ἐμῆς διηγήσεως γένοιτο. Καὶ δὴ τὸ δέος διαῤῥίψαντες πορρωτέρω, τοῖς προμάχοις ἑπώμεθα. Μή τις δὲ τῷ πλήθει τῶν πολεμίων τὴν νίκην σταθμάσθω· Θεῷ δὲ μᾶλλον θαῤῥείτω ὅλῃ προθυμίᾳ τοῖς ἡγουμένοις ἑπόμενος. ο Οὕτω δὲ τὸ στράτευμα προθυμίας ἐμπλήσας, ἐκ τῆς τοῦ ὄρους κορυφῆς συντάξει τοῦτο κατηγεν. Εὐγέ γιος δ᾽ ἐκεῖθεν οὕτως ἰδὼν πολεμησείοντα τὸν στρα τὸν, καὶ αὐτὸς τὴν οἰκείαν δύναμιν καθοπλίσας, εἰς παράταξιν ἔστησεν. Ἐκεῖνος δ' ἐπί τινος ἀνῄει γηλόφου, θανατᾷν τὸν βασιλέα φάσκων, καὶ ἑκόντα της παρούσης ἀπαλλάττεσθαι ζωής ᾑρημένον. Τοῖς γε μήν στρατηγοῖς αὐτοῦ ἐπέταττε, μηδὲ κτείνειν, ἀλλὰ ζῶντα πρὸς αὐτὸν ἄγειν. Ως δ' αἱ φάλαγγες κατά μέτωπον ἔστησαν, τὸ μὲν πλῆθος ὑπερφυώς πολύ απλάσιον τῶν πολεμίων ἦν· εὐαρίθμητον δὲ καὶ κομιδή βραχὺ τὸ ἀντιπαραταττόμενον. Η δὲ συμβολὴ περὶ τὸν ποταμὸν, ὃς καλείται Φρίνδος, ἐγίνετο. Καὶ δὴ πρῶτα μὲν ὁ στρατηλάτης Βακού Obruit adversus acies, revolutaque tela Vertit in auctores, et turbine reppulit kastas. O nimium dilecte Deo, cui fundit ab antris Bolus armatas hiemes, cui militat æther, Et conjurati veniunt ad classica venti. Alpina rubuere nives, et Frigidus amnis Mutatis fumavit aquis: turbaque cadentum Staret, ui rapidus jucisset flumina sanguis. Theod. lib. v, cap. 24.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. XI. γιος ανα ρωσθεὶς τὴν ψυχὴν, ἐπὶ τόσον ἐκλύνει τις ipse quoque copias suas instructas in aciem reφάλαγγας, ὡς εἰσδραμεῖν εὐθέως καὶ διαῤῥῆξαι τὰ πλήθη, καὶ ἐς φυγήν τρέψαι τους πρώτους διώκοντας. Οἱ δὲ τῆς τυραννικῆς παρατάξεως ἡγεμόνες, οὓς κατά νώτου κεῖσθαι καὶ περικαθῆσθαι τὴν ἄκραν εἰρήκαμεν, πρέσβιν ἐς Θεοδόσιον πέμψαντες, συμμαχεῖν ἐκείνῳ κατήγγελλον, εἴ γε μείζονος τιμῆς παρ' αύτ τῷ ἔσοιντο. Βασιλεὺς δὲ τὴν πρεσβείαν προσίετο καὶ ἐπεὶ χάρτην οὐχ εὗρε, δέλτον λαβών, ἥν τις τῶν παρεστώτων τυχαίως ἐφέρετο, ἐν ταύτῃ κατέγραφεν, ἣν ἐπίσημον καὶ προσήκουσαν ἕκαστοι τάξιν ἔξουσι παρ' αὐτῷ, εἴ γε πέρας τῇ ὑποσχέσει αίσιον θήσουσι. Καὶ οἱ μὲν οὕτως ἐκ πολεμίων σύμμαχοι ἀθρόον βασιλεῖ ἦσαν· ἔτι δὲ τῆς μάχη; τῷ πεδίῳ καθισταμένης, καὶ μή πω κλινάσης ἐπὶ θάτερα τῆς ὁρμῆς, ἐξαίσιός ποθεν ἐπαιγίσας ἄνεμος καὶ ἀντιπρόσωπος πνεύσας τοῖς πολεμίοις, οἷον είναι μηδ' ἄλλοτέ ποτε ἱστορεῖσθαι πνεῦσαι, τὰς μὲν τάξεις διέλυε. Τὰ γὰρ βέλη τε καὶ ἀκόντια ὅσα κατὰ Ῥω μαίων ἐπέμποντο ἐξ ἀντιτύπου δυνάμεως αναστρέ φων, κατὰ τῶν πεμπόντων μᾶλλον ἡφίει· καὶ τὰς ἐκείνων ἀσπίδας σὺν πολλῷ συρφετῷ καὶ ἀμυθήτῳ κόνει τῶν ἐκείνων χειρῶν ἀφαρπάζων, καὶ τοὺς Ιμάντας διαρρηγνύς, ἐπ' αὐτῶν ἐκύλις κατὰ στόμα βάλλων, καὶ ὅπου δή ποτε· τὰ δ᾽ ἐκ τῶν Θεοδοσίου πεμπόμενα, σφοδροτέρᾳ ῥύμῃ καὶ ταῦτα κατ' ἐκεί νων ἐκίνει· οἷς δὴ καὶ θαῤῥήσαντες, ἅτε δὴ ἀπήμαντοι διαμένοντες, θράσει πολλῷ ῥέοντες τους που λεμίους κατέκτειναν. Οἱ δὲ πολέμιοι τὴν προφανή γνόντες ἐπικουρίαν ὡς θεόθεν ἐπῄει, τὰ ὅπλα ῥίπτοντες, φειδοῦς τῆς ἐκ βασιλέως ἠντιβόλουν τυχεῖν. Ο δὲ εὐθὺς εἶχε καὶ συγγνώμην ἐδίδου. Καὶ δὴ αὐτ τοῖς τε καὶ τοῖς αὐτομόλως ἐλθοῦσιν ἔπεμπε τὸν τύραννον ἀγαγεῖν. Οἱ δὲ βοῇ θέοντες, τὸν λόφον ἀνή εσαν, ἐφ' οὗ καθήμενος τὰ πραχθέντα ἠγνόει. Εὐγένιος δὲ τῷ τοῦ δρόμου τάχει καὶ τῷ συχνῷ άσθματι καινόν τι ἀγγέλλειν ἔχειν νομίσας ἐκείνους, καὶ νί κῆς ἀγγέλους μᾶλλον παρ' αὐτὸν ἥκειν, εὐθὺς ἀνηρώτα, ο Εἰ πεπεδημένος καὶ ζῶν, ὡς προσετάχθη, καὶ Θεοδόσιος ἄγεται.» Τῶν δ' εἰπόντων, «Μὴ ἐκεῖ νον πρὸς σέ, σὲ δὲ μᾶλλον πρὸς ἐκεῖνον ἐπέμφθημεν ἀγαγεῖν· ἡ γὰρ νίκη τὸν τύραννον μυσαχθεῖσα τὴν ἔννομον βασιλείαν ἡσπάσατο· τοῦτο γὰρ ὁ τῶν ὅλων ἐκέλευσε πρύτανις· ἡ εὐθὺς τοῦ δίφρου αὐτὸν duxit. Et in tumulum quemdam conscendit, et imperatorem mori cupere ac sua sponte aul mortem oppetendam properare dixit: ducibusque suis precepit, ut ne illum occiderent, sed vivum potius ad se adducerent. Postquam acies ita adversis frontibus constitere, mirifica variarum gentium multitudo in hostium partibus esse visa est. At qui contra eos in armis ordine suo stabant, perquam pauci, ita ut eorum numerus facile iniri posset, erant. Coitio prima ad fluvium qui Frigi - dus dicitur, est facta. 313 Magister militum Bacurius, magno animi robore concepto, tantopere impressione sua hostium phalanges turbavit, ut statim sui incurrerent, et ordinibus ruptis in fugam eos verterent, qui persecuti eos pridie fuerant. Porro duces tyrannicæ ejus aciei, quam a tergo summum montem insedisse diximus, misso ad Theodosium oratore, ad partes ejus se transituros esse receperunt, si majoris dignitatis els apud eum locus esset: imperator legationem eam suscepit. Εt cum chartæ copia non esset, tabula, quam ex assistentibus militibus quidam casu quodam ferebat, arrepta, in ea quem quisque illorum præclarum et convenientem locum apud se habiturus esset, si promissis starent, eaque ad finem debitum perducerent, descripsit. Ad hunc illi modum simul omnes ex hostibus socii imperatoris sunt facti. Adhuc campestris pugna acriter committebatur, necdum victoriæ impetus in alterutram partem inclinabat, cum ingenti vi alicunde ventus vehementissimus adversus hostes obortus, qualem nunquam antea flavisse memoriæ proditum est, in ora illorum irruit et ordines solvit. Et tela alque sagittas, quæ contra Romanos emittebautnr, vi quadam reluctante in eos convertens qui illas emmiserant, rejicit: et clypeos, cum multa purgamentorum congerie, et pulvere incredibili illatus, ex eorum manibus rapiens, et lora conscindens, eos in illorum ora et membra quæcunque concutiens provolvit. Quæ vero a Theodosianis jaciebantur tela, acriore etiam in illos impetu ferebantur. Quam ob causam animis magnis conceptis, et quod integri etian permanebant, ingenti fiducia κατασπάσαντες καὶ δεσμὰ περιθέντες, αἰχμάλωτον illi in adversarios ruentes, eos cadunt. Itaque ἦγον πρὸς βασιλέα τὸν πρὸ βραχέος μεγάλαυχον. Ο δὲ τὰ ἐς Ούαλεντινιανόν πλημμεληθέντα ἐκείνῳ παρῆγεν εἰς μέσον, καὶ τὴν παράνομον βασιλείαν, τάς τ' ἐμφυλίους μάχας, πρὸς δὲ καὶ τὸν σύμμα χον ἐκείνῳ διετώθαζεν Ηρακλέα. Ο δ' ἀκούων ὁ τύραννος, τοῖς ποσὶ τοῦ κρατοῦντος ἑαυτὸν ἐλεει νῶς ἔῤῥιπτε, καὶ ἐδεῖτο σώζεσθαι. Ἐν ᾧ δὲ ἱκέτης ἦν, τῶν τις στρατιωτῶν τὸ ξίφος σπασάμενος, τῆς κε φαλῆς αὐτὸν ἀφαιρεῖται. Αρωυαγάστης δὲ ὁ τοσούτων καὶ τηλικούτων κακῶν αἴτιος, φυγῇ χρώμενο; ἐπὶ δυσὶν ἡμέραις, ἐπεὶ μὴ ἔγνω τοῦ λοιποῦ αὐτῷ βιωσιμα είναι, αὐτόχειρ τῷ οἰκείῳ ξίφει ἐγένετο. hostes manifeste opem eam divinitus accidere cernentes, armis abjectis, ad imperatoris misericordiam, veniam ab eo petentes, confugerunt. Atque ille eos, precibus cedens, statim in gratiam recepit eosque et transfugas alios, ut tyrannum captum ad se adducerent, misit. Illi vero vociferantes, magna celeritate in tumulum evadunt, in quo ille casus ejus etiamnum ignarus considebat. Eugenius ex incitato cursu et assiduo illorum anhelitu, novi quidquam eos afferre, atque adeo victoriæ nuntios sibi advenire ratus, statim, an vincius et vivus, siculi præceptum fuerat, TheoMeriturientem et e presenti vita mox decessorum imperatorem acie secum structa congredi dixit. Theod.

NICEFIORI CALLISTI dosius adduceretur, interrogavit. 314 Cui illi Τοιοῦτος ἐκεῖνος ἦν ὁ πιστότατος βασιλεὺς, ἀεὶ καὶ ἐν responderunt: c Non illum ad te, sed potius te adl illum ut adducamus, missi sumus. Victoris namque tyrannum detestata, legitimum imperium est secuta. Sic scilicet hoc rerum omnium gubernator procuravit.» Cum his dictis, et curru detractum et vinctum eum, qui paulo ante magnas spiraverat glorias, captivum ad imperatorem adducunt. Theodosius ea illi, quæ in Valentinianum commisisset, et illegitimum atque iniquum imperium, necnon civilia bella in medium proferens, objecit. Insuper vero etiam auxiliarem tutelaremque risit HercuJem. Quæ tyrannus audiens, ad pedes se imperato. ris miserabiliter abjecit, et ut vitam sibi donaret oravit. Cum vero ita illi supplex esset, ex militibus quidam ense stricto caput illi amputavit. Arboga- " stes autem talium tantorumque malorum auctor, ubi biduum in fuga consumpsit, et vitæ tædium eum cepit, manus ipse sibi suo usus gladio attulit. πολέμῳ καὶ μάχῃ τὰ πάντα τῆς θείας ἐπικουρίας ὡς χρεὼν ἐξαρτώμενος, καὶ οὐδέποτε ταύτης ἀποτυγ γάνων. Λέγεται μέντοι καὶ τοῦτο, ὡς καθ᾽ ἂν και ρὸν ὁ πρὸς Ἑσπέραν οὗτος συνεῤῥήγνυτο πόλεμο:. τῷ τοῦ Ἑβδήμου νεῷ, ἐφ᾽ οὗ τὸν βασιλέα προσεύξα σθαι διελάβομεν, ἐξιόντα τῆς Κωνσταντίνου, ἄνθρω τές τις δαίμονι μαστιγούμενος, μετάρσιος άρπα γείς, ώσανεί πρὸς τὸν Βαπτιστὴν ἐτείνετο αὐτῷ διαλοιδορούμενος, ὡς ἀποκοπέντι τὴν κεφαλὴν· εἶ τα καὶ ἄγριον οὕτωσὶ ἀνεβόα· «Σύ με νικᾷς, καὶ τῷ ἐμῷ ἐπιβουλεύῃ στρατῷ.» Οι γε μὴν περιτυχόντες διὰ πολλῆς σπουδῆς οὔσης τηνικαῦτα τῷ πολέμῳ τούτῳ, οἷα δὴ νεώτερόν τι λέγειν τὸν δαιμονῶντα οἰόμενοι, τὴν ἡμέραν χάρτῃ ἀνέγραψαν· καὶ τὴ ἔγνωσαν τὰ περὶ τὸν πόλεμον τῷ τότε πεπράχθαι, πολλῶν τῶν τῇ μάχῃ κεκοινωνηκότων διαγγειλάντων. Καὶ τὰ μὲν περὶ τῆς Εὐγενίου τυραννίδος τοῦ τον ξυνηνέχθη τον τρόπον, Talis ille fidelissimus imperator fuit, ut semper in bellis atque præliis, pro eo atque fieri debet, ex divino penderet præsidio, quo etiam nunquam est frustratus. Fertur sane et illud, quo tempore prælium hoc in Occidente est commissum, in templo Septimi (quæ suburbana Constantinopolitanæ urbis regio est, in quo precatum esse imperatorem diximus, cum ex ea urbe in bellum iret), hominem quemdam, qui dæmonis intemperiis agitabatur, in sublime raptum, veluti cum Baptista contendentem convicifs illum proscidisse, quod ei caput resectum esset, deinde etiam ferum quiddam hisce verbis exclamasse: Tu me vincis, et meis insidiaris copiis. Qui vero tum in eum bominem inciderant, propterea quod bellum id tum multis magnæ curæ esset, novi quiddam dæmoniacum dicere opinati, dient in charta excipientes notarunt: et deinde co ipso tempore prælium factum esse, multorum sermonibus, qui ei pugnæ interfuerant, cognoverunt. Res Eugenii tyranni hoc accidere modo. 315 CAPUT XL. De seditione et tumultu Thessalonica orto, propter quem Theodosius septem millia virorum occidit. Verumenimvero non proclive alicui est, omnes omnino communis adversarii nostri plagas effugere. Si quis enim forte impuræ libidinis affectum transiliat, in avaritiam incidat. Hanc vero si etiam superet, invidiæ lubrico circumveniatur: hanc autem si quoque conculcet, fortasse iram uon vincat, Plures namque perniciosus hostis humano generi struit pedicas, qualicunque vitiosiore affectione per artem quamdam capere quemque satagens, et in primis qua aliquem ex naturæ inclinatione facile capi posse existimet. Quam ille machinationem ita molitur, ut corporis perpessionibus ad animarum momenta abutatur. Mens autem hominis si sedulo excubet, divino adjuvante numine, victrix abit, et machinas fraudesque illius evadit. De humana naJura eum partem quoque suam admirandus iste imperator accepisset, affectiones quoque cjus communes habuit. Træ enim juste non moderatus, offcio atque decoro excidit, et facinus crudele et inhamanum commisit. Quod sane et ipsum pro eo atque potero, referam, non tantum quod lectori id scire conducibile sit, verum etiam in codem facto simul et crimen et laudein habeat principis tanti, id quid sit, dicam. Urbs Thessalonicensis, Achaiæ cuncta, et Thessaliæ, Illyrico toti quoque, et aliis MacedoΚΕΦΑΛ. Μ'. Περὶ τῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ γενομένης στάσεως, δι' ἣν Θεοδόσιος ἑπτακισχιλίους άνδρας, ἀνεῖ. Μεγ. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐ ῥᾴδιόν τινα πάσας ἄρδην τοῦ κοινοῦ πολεμίου τὰς ἄρχυς διαφυγείν. Ἴσως γάρ τις τὸ τῆς ἀσελγείας πάθης υπερπηδήσας, τῇ πλεονεξία ἑάλω. Εἰ δὲ καὶ ταύτης ὑπερτερήσεις, τῷ τοῦ φθά νου ἂν ολίσθῳ περιπαρείη. Εἰ δὲ καὶ τοῦτον πατή. σοι, οὐκ ἂν τάχα καὶ θυμοῦ κρείττων γένοιτο. Πολ λὰς καὶ γὰρ ὁ παλαμναῖος πολέμιος τῷ ἀνθρωπίνω γένει τίθησι μάλα τὰς ποδοστράδας, ὅτι δή ποτε τῶν παθῶν ἕκαστον ἀγρεῦσαι τεχνώμενος· καὶ μᾶλλον ᾧ ἐκ φύσεως ἁλώσιμον εἶναι ὑποτοπάσειεν, ἀποχρῆσαι τοῖς τοῦ σώματος πάθεσι τὰς κατὰ ψυχὴν ῥοπὰς μηχανώμενος. Ο δέ γε νοῦς, εἴπερ ἐγρηγό ρως ἔχοι, τῆς θείας ἀρηγούσης ῥοπῆς περιγίνεται, τῶν ἐκείνου μηχανημάτων ὑπεριπτάμενος, Φύσεως οὖν ἀνθρωπίνη; καὶ ὁ θαυμάσιο; οὑτοσὶ βασιλεὺς μετασχών, καὶ τῶν ταύτης ἐκοινώνησε παθημάτων. Ἐν θυμῷ καὶ γὰρ δικαίῳ τῇ ἀμετρία χρησάμενος, ἐξέστη μὲν τοῦ εἰκότος, ἐμὸν δέ τι καὶ ἀπάνθρωπον διεπράξατο ἔργον· ὅ δὴ καὶ τοῦθ᾽ ὡς ἑνὸν διηγήσο μαι, οὐ μόνον ὅτι λυσιτελήσει τοῖς ἐντυγχάνουσιν, ἀλλ' ὅτιπερ ἐν ταυτῷ κατηγορίαν τε ὁμοῦ καὶ εὐφη μίαν ἔχει τοῦ θαυμαστοῦ βασιλέως· τίς δέ ἐστι, λέξων ἔρχομαι. Προκάθηται μὲν ἡ Θετταλών πόλις Αχαΐας πάσης καὶ Θεσσαλίας, καὶ τῆς Ἰλλυρίδος πάσης αὐτῆς, καὶ ἄλλων ἐθνῶν ὅσα δὴ Μακεδονίας

ECCLESIASTIC.E HISTORIE LIB. XII. 89) ἐντός· μεγάλη δὲ λίαν ἡ πόλις καὶ πολυάνθρωπος. nire popuiis præest, ingens et populosa: in lac Ἐν δὴ ταύτῃ στάσις μεγίστη ἐγένετο, αἰτίαν σχοῦσα seditio maxima est orta hac de causa. In Butheriτοιάνδε. Ηνίοχος Βουθερίχου 8ς τηνικαῦτα τῶν chi, qui tum militaribus in Illyrico copiis præfeπαρ' Ἰλλυριοῖς ἡγεῖτο στρατιωτῶν, τὴν οἰνοχόον ctus fuerat, pincernam auriga oculos adjecerat, ejusαἰσχρῶς ἰδὼν, ἐπείρασε. Συσχεθεὶς δὲ διὰ τοῦτο, que pudicitiam tentarat. Et ea de causa compreὑπὸ φρουρὰν ἐγένετο. Ἐπεὶ δ᾽ ἐπίσημος ἱπποδρο hensus, in custodia detinebatur. 316 Cum autem μία τελεῖσθαι κατὰ τὴν πόλιν ἔμελλεν, ὁ δῆμος έλι- insigne curule certamen in ea urbe peragendum πάρει συγγνώμης τὸν ἡνίοχον ἀξιοῦσθαι δεξιῶς esset, supplicavit plebs, at aurigæ, qui singulari ἔχοντα πρὸς τὸ ἔργον, καὶ ἀφίεσθαι τῷ ἀγῶνι. Ως in certamine eo erat industria, delicti gratia fieret, δὲ πολλὰ δεηθέντες οὐδὲν ἤνυον, εἰς μεγίστην έκι- et is ludicro ei interesse posset. Ubi vero tam seνοῦντο στάσιν· καὶ χαλεπήναντες, πολλούς τε τῶν dula deprecatione id non impetrarunt, ad maximum βασιλικῶν ἀνεῖλον ἀρχόντων, καὶ Βουθερίχον αὐτόν. incitati sunt tumultum. Per iracundiam namque Αλλους δὲ λίθοις κατέχωσαν. Επειτα και δημοσίᾳ plerosque imperatoris principes viros et ipsum κατέσυρον. Ἐπεὶ γοῦν ἔγνω ταῦτα ὁ βασιλεὺς, εἰς Butherichum necarunt. Alios autem lapidibus obrueάμετρον ἀνήφθη ἐργήν· καὶ τοῦ θυμοῦ τὴν ῥύμην runt, et postea etiam per publicas vias raptantes μὴ ἐνεγκών, παρῆκε τὰς ἡνίας τοῦ λογισμοῦ, καὶ τῇ traxerunt. Quam rei indignitatem postquam impeἀλογία τὴν ψῆφον ἐπήνεγκεν· ἡ δὴ τῆς τοσαύτης rator intellexit, immani ira accensus est: et furoἀδείας ἐπειλημμένη, οἷάπερ αὐτόνομος τύραννος, ris impetum non ferens, rationis habenas abjecit, άδικα ξίφη κατά πάντων ἐγύμνωσε· καὶ ἀπηνῶς et appetitum calculo et sententia sua comprobaοὕτως οὐ τοὺς ὑπευθύνους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀθώους vit. Qui licentia tanta recepta, veluti tyrannus arbiἀποκτείνειν ἐκέλευε. Καὶ εἰς ἑπτὰ, ὥς φασι, χιλιά. trie suo legibus solutus vivens, gladios iniquos δας ἀνθρώπων ὁ φόνος προυχώρει, ἀμήτου δίκην adversus omnes strinxit, et crudeliter non sontes τῶν προστυχόντων θεριζομένων, μὴ κρίσεως μήτε tantum ipsos, verum insontes quoque et innoxios μὴν ἐξετάσεως ἡγουμένης. Εἰσὶ δὲ οἱ φασι ῥητὸν necari jussit. Ad septem millia hominum cædes ea προστάξαι πλῆθος τὸν βασιλέα ἀναιρεθῆναι. Ἐντεῦ progressa esse dicitur, non secus atque in messe θεν δέ, οἷα φιλεῖ, καὶ μηδὲν προσηκόντων φόνων ή quadan, ferro quos sors obtulisset obvios carpente, πόλις ἐπίμπλατο· οὐ γὰρ μόνον οἱ ἐγχώριοι, ἀλλὰ nec judicio, nec quæstione habita. Sunt qui dicunt καὶ ξένοι τινὲς καταπλεύσαντες, παρ' ἐλπίδα πᾶσαν imperatorem certum hominum qui interficerentur ἐάλωσαν. Καὶ θρήνων ἄξια επεγένετο πάθη, οἷον δὴ numerum statuisse. Proinde sicuti feri assolet, και τόδε· Εμπόρῳ τινὶ παῖδες συνελήφθησαν δύο factum ut etiam eorum qui a causa essent alieni, ὑπὲρ ὧν παραδιδοὺς ἑαυτὸν, ἐκείνους ἐδεῖτο σώζε cæde civitas sit completa. Non cives enim et incolæ σθαι· μισθὸν δὲ, καὶ ὅσον ἦν ἐκείνῳ χρυσίον προο tantum, sed hospites etiam, qui navibus eo appuίσχετο τοίς στρατιώταις. Οἱ δ' ἀπάνθρωποι ἐκεῖνοι lerant, præter exspectationem omnem comprehensi τῆς συμφορᾶς ἐλεήσαντες, θάτερον ὃν ἂν ἔληται τῶν sunt. Et profecto ploratu digna ibi commissa sunt υἱέων λύειν ἐκέλευον, τὴν ἱκεσίαν δεχόμενοι. Αμφω facinora, quale est et illud: Mercatoris cujusdam γὰρ ἀφιέναι, οὐκ ἀκίνδυνον σφίσιν ἐτίθεντο, ὡς filii duo sunt capti. Pro quibus, ut incolumes illi ἐνδεοῦς καθισταμένου τοῦ ἀριθμοῦ. Τῆς δε πατρικῆς servarentur precatus, seipsum ad necem obtulit: φύσεως καὶ εἰς ἀμφοτέρους ὁρώσης, κλαίων καὶ preliumque præterea quantum auri haberet, miliὀδυρόμενος, οὐδ᾽ ἑτέρου διέκρινεν αίρεσιν. Οὕτω δ' tibus se daturum pollicitus est. Feri vero et inhuἐν ἀπόρῳ καθεστηκότος, ἐπίσης γὰρ ἀμφοῖν ἐνικᾶτο mani illi, casum viri miserati, alterum quem vellet τῷ φίλτρῳ, καὶ ἄμφω τοὺς παῖδας ἀπώλεσε, ξίφεσι ex filiis, precibus hoc ejus dantes, redimere jusseτῶν στρατιωτῶν διαχρησαμένων αὐτούς. Ἀλλὰ καὶ runt. Si enim utrumque dimitterent, periculum οἰκέτης δεσπότῃ ἀγαθῷ τιμωρῶν ἀγομένῳ πρὸς τὴν sibi ipsis creaturos esse, numero cæsorum aliquid σφαγήν, ἑαυτὴν εἰς ἀναίρεσιν προθύμως ἐδίδου. decedente, dixerunt. Cum autem paterna natura et pietas in utrumque respectaret, flens ille et lamentans, quemnam ex utroque optaret, decernere non potuit. Atque ita animi ambiguus (utriusque enim ex æquo amore vincebatur) utrumque perdidit, militari ferro cæsum. Sed et servus quidam hero suo, quo benigno usus fuerat, cum is ad cædem duceretur, opem ferens, seipsum ad necem alacri animo obtulit. Περὶ τῆς τοῦ ἐπισκόπου Αμβροσίου παρρησίας ὡς οὐκ ἀνῆκε Θεοδοσίῳ τὴν εἰς τὰ θεῖα ἀνὰκτορα εἴσοδον· καὶ περὶ τοῦ νόμου ὃν ἔθετο, καὶ περὶ τῶν ἄλλων αὐτοῦ παραινέσεών τε καὶ ἔργων. Τὴν γοῦν συμφοράν ταύτην Αμβρόσιος ὁ θεῖος μαθὼν, ἐπεὶ μετὰ τὴν Εὐγενίου νίκην ἧκεν εἰ; Με In Nicephori Græco exemplari Eugenii nomen positum est: sed ego pro eo Maximum reposui, propter consequentia, ubi dicitur Theodosium 317 CAPUT XLI. De episcopi Ambrosii dicendi et arguendi libertate, ut Theodosium ab ingressu templi Dei prohibuerit: et de lege, quam posuit, et de aliis ejusdem Ambrosii egregiis dictis et factis. lanc tantam ærumnam divus Ambrosius audierat. Et cum post Maximum devictum TheodoConstantinopolim reversum esse. Ambrosius episcopus Theodosium ob tam tyrannicum facinus templo Mediolani excludit.

sius Mediolanum venisset, et in ecclesiam sicuti a διόλανον, καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν ὡς ἔθος εἰσήγετο mos est, precatum iret, et jam ad fores ejus adesset, occurrens ei Ambrosius, et purpura ejus apprehensa, in multitudine media, ne sacrarum ædium vestibulum tangeret, prohibet. Resiste inquit: virum enim impurum, et manus sanguine innocenti fere adhuc perinique stillantes circumferentem, fas non est, ante legitimam debitamque pœnitentiam, sacram ingredi ædem, aut divinorum wysteriorum participem fieri. Videris enim mihi, o imperator, non considerare animo tantum tot cædium scelus. Neque postquam iræ furor deferbuit, ratio ipsa tantum agnoscit facinus. Fortasse imperialis potestas impedimento tibi est, quominus peccatum perspicias et veluti nubes quædam potentia tanta rationi objecta est. Sed peropus est, naturain te tuam fatis obnoxiam, ut scilicet caduca simul et fuxa sit, et avitum atque a primo parente acceptum pulverem, ex quo constitimus, et in quem brevi diffluentes revertemur, considerare: nec purpura flore, qui luminibus mentis officit, in oblivionem ejus quam illa obtegit corporis imbecillitatis adduci. Agisce igitur, te ejusdem natura et conditionis hominibus, atque adeo conservis tuis imperare. Communis enim omnium dominus et imperator est rerum Conditor universarum. Quibus vero divinum intueberis oculis templum? Qualibus pedibus sanctum illud calcabis solum? Quomodo manus extolles, quæ cæde iniqua diffuunt? Quomodo etiam divinum Domini corpus eis excipies? Quomodo sanguinem pretiosum ad os afferes, per quod ira transversim actus, tantum effudisti sanguinis? Quam longissime igitur absiste, neque tibi ipsi peccatum adaugendo iniquitatem conduplica Vinculum autem quod Deus coelitus calculo suo comprobavit, suscipe, quod tibi incolumitatem veram conciliabit. › Imperator autem antistitis dicendi libertatem admiratus, verbis ejus cessit; nam in divinis legibus educatus fuerat, certoque sciebat, quænam imperatorum, 318 et quæ etiam episcoporun essent munia. Et cogitabundus aliquandiu, cum lacrymis, penitentiæ aculeis ictus, in regiam est reversus. Et octo continuis mensibus elapsis, illustris Natalium Christi advenit dies, alque imperator in imperialibus ædibus sedebat la- κρύων ἀνεπυνθάνετο αἴτιον. Ο δ' ἐκ βάθους βίαιόν mentans, et lacrymarum humore faciem rigans. Quem in tanto luctu vivere ubi Rufinus magister (hunc autem supra alios omnes ille propter familiarem consuetudinem honorabat) vidit, placide ad eum accessit, et lacrymarum causam inquisivit. Et ille, altius vehementi et acri ducto suspirio, prolixius Levit. Deinde ad illum conversus: «Tu quidem, inquit, Ruâne, ludis: nequaquam enim malorum meorum sensus ad te pervenit. Mibi autem cur gemam et lugeam, causa exstant, qui tantam quæ mili accidit, ærumnam sentiam. Quomodo vero ego non amigar, cum servis et mendiHaec verba Theodoritus non habet, fii. V, cap. 19. εὔξασθαι, καὶ πρὸς ταῖς θύραις ἐγένετο, ὑπαντήσας Αμβρόσιος, καὶ τῆς ἁλουργίδος λαβόμενος ἐπὶ μέσῳ τῷ πλήθει, τῶν ἱερῶν ἐπιβαίνειν προθύρων ἐκώλυεν • Επίσχες, φάσκων· ἀνάγνῳ γὰρ χεῖρας ἀνδρὶ, καὶ αἵματος σταζούσας, σχεδὸν ἄδικα περιφέροντι, μή θεμιτὸν εἶναι πρὸ τῆς ἀνηκούσης μετανοίας τῶν ἱερῶν ἐπιβαίνειν οὐδῶν, ἢ μυστηρίων θείων κοινωνὸν ὁρᾶσθαι. Εοικας γάρ μοι, ὦ βασιλεῦ, μηδ' ἐν νῷ βαλεῖν τὸ τοσοῦτον τῆς μιαιφονίας ἔργον, μηδὲ τῷ θυμῷ λήγοντι, τὴν λογισμὸν ἐπιγνῶναι τὸ τέλ μημα. Ίσως γὰρ ἡ βασιλική δυναστεία εμποδών στι καθίσταται τὸ ἁμάρτημα συνιδείν· οἷα γάρ τις νεφέλη ἡ ἐξουσία τῷ σῷ ἐπίκειται λογισμῷ. Αλλά χρεὼν ἐν νῷ λαβεῖν τὸ τῆς σῆς ἐπίκηρον φύσεως, καὶ ὡς θνητή τε ἅμα καὶ ῥέουσι, καὶ τὸν προπά τορα χοῦν, ἐξ οὗ συνεστήκαμεν, καὶ εἰς ὖν οὐ μετά πολύ διαῤῥεύσομεν· καὶ μὴ τῷ τῆς ἁλουργίδος ἄνθει ὥσπερ ἐπιπροσθοῦντι εἰς λήθην ήκειν, οὗ και λύπτει σώματος τὴν ἀσθένειαν. Γνῶθι τοίνυν ὡς ἀνα θρώπων ἄρχεις ὁμοφυῶν τε καὶ ὁμοδούλων· κοινός γὰρ ἁπάντων δεσπότης καὶ βασιλεὺς ὁ τῶν ὅλων Δημιουργός. Τοίνυν ποίοις ὀφθαλμοῖς τὸν θεῖον έψει νεών; Ποσὶ δὲ ποίοις τὸ δάπεδον ἐκεῖνο πατήσεις τὸ ἅγιον; Πῶς δὲ καὶ χεῖρας ἀρεῖς, τὸν ἄδικον φόνον ἀποῤῥεούσας; Πῶς δὲ καὶ τὸ θεῖον τοῦ Δεσπότου σῶμα ταύταις ἐνθήσεις; Πῶς δὲ καὶ τὸ τίμιον αἷμα προσοίσεις τῷ στόματι, δι' οὗ θυμῷ βουκολούμενος, τοσοῦτον αἷμα ἐξέχεας; Στῆθι τοίνυν ὡς ποῤῥωτέρω, καὶ μὴ διπλὴν ποίει σαυτῷ καὶ μακροτέραν τὴν παρανομίαν. Δέχου δὲ τὸν δεσμόν, ᾧ Θεὸς ἄνωθεν την ψῆφον ἐπήνεγκεν· ἀληθοῦς δ' ὑγιείας οὑτοσὶ πρότ ξενος.» Ο δὲ βασιλεὺς τὸν ἱερέα θαυμάσας τῆς παρρησίας, καὶ τοῖς λόγοις εἶξας· θείοις γὰρ νόμοις ἐτέθραπτο, καὶ σαφῶς ᾔδει τίνα μὲν βασιλέων, τίνα δὲ ἱερέων τὰ ἴδια· σύννους ἐπιπολὺ καὶ δεδακρυμέν νος τοῖς τῆς μετανοίας κέντροις νυττόμενος, εἰς τὰ βασίλεια καθυπέστρεφεν. Οκτώ δ' ἐφεξῆς παροχή κότων μηνῶν, ἡ περιφανὴς τῶν Γενεθλίων Χριστοῦ κατέλαβεν ἑορτή. 'Ο δὲ κρατῶν, ἐν τοῖς βασιλείοις καθῆστο, ολοφυρόμενός τε καὶ δακρύων λιβάσι κατ αρδεύων τὸ πρόσωπον. Οὕτω δ' ἔχοντα θεασάμενος Ρουφίνος ὁ μάγιστρος, ὑπὲρ ἅπαντας τιμώμενος ἐκ συνηθείας τῷ βασιλεῖ, ἠρέμα προσιὼν τὸ τῶν δα τι καὶ σφοδρότερον ἀνοιμώξας, συχνότερον κατέβει τὸ δάκρυον· καὶ πρὸς ἐκεῖνον στραφείς, «Σὺ μὲν, ἔφη, Ρουφίνε, παίζεις· αἴσθησις γάρ σοι τῶν ἐμῶν δεινῶν οὐδαμῶς· ἐμοὶ δὲ στένειν καὶ ὀλοφύρεσθαι πάρεστιν, ἐπαισθανομένῳ σφόδρα τὴν ἐπεισφρήσασαν συμφοράν. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἐν δεινοῖς ἔγωγε, ὅτιπερ τοῖς μὲν οἰκέταις καὶ προσαίταις κατ' ἐξου σίαν ἐφεῖται πᾶσαν εἰς τὸν θεῖον ἀδεῶς εἰσιένα: νεών· ἐμοὶ δ' οὐ μόνον οὗτος οὐ βάσιμος, ἀλλὰ καὶ οὐρανὸς αὐτὸς ἀποκέκλεισται; Οὐδὲ γὰρ ἀμύητος τῆς θείας ἐκείνης φωνῆς, ἡ διαῤῥήδην ψηφίζεται τὰ ἐπὶ γῆς δεδεμένα τοῖς ἱερεῦσι Θεοῦ καπὶ τοῖς οὐρα Ambrosius, lib. Epist. v, ep. 28.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XII. τοῖς ἐν τῷ ἀσφαλεῖ καθεστάναι.» Ο δ' εὐθὺς, cis ctiam, absque metu omni, divinum templum • Αλλ' εἰ τῷ σῷ, φησί, κράτει δοκεῖ, δραμοῦμαι δὴ πρὸς τὸν ἱερέα, καὶ πάντα κάλων κινήσω δεόμενος ὥστε σοι λύσιν ἐπιβαλεῖν τοῖς δεσμοῖς.» - - Αλλ' οὐ πείσεταί σοι, εν οἶδα, φησὶν ὁ κρατῶν. Ἐπ᾽ ἀκρι Θες γὰρ ἐπίσταμαι τῆς ᾿Αμβροσίου ψήφου τὸ δι καιον. Οὐδὲ γάρ ποτε τὸν τῆς βασιλείας ὄγκον τῆς θείας προτιμήσει τιμής.» Ως δὲ πολλὰ λέγων υπο ισχνείτο πείθειν ὁ Ρουφίνος Αμβρόσιον, πράττειν τὸ παριστάμενον ἡφίει ὁ βασιλεύς. Καὶ ὁ μὲν ἀπῄει· ταῖς δὲ σφοδραῖς τῶν ὑποσχέσεων βουκοληθείς Θεο δόσιος, μετὰ βραχὺ κατόπιν καὶ αὐτὸς ἠκολούθει. Ω; δ' εἰς λόγους 'Αμβροσίῳ Ρουφίνος ἐγένετο, ὑπολαβὼν ὁ θεῖος ἀνήρ, ο 'Αλλ' ἔοικάς μοι, Ρουφῖνε, ἔλεγε, τὸ τῶν κυνῶν ἀναιδὲς ὡς πλεῖστον ἐξηλωκέναι· σφαγῆς γὰρ τοσαύτης παρὰ δίκην (ὦ θεία δίκη!) γεγενημένης, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὑμᾶς κατὰ τῆς θείας εἰκόνος λυττήσαντας, οὔτε δέος εἰστρέχει, οὔτ᾽ αἰδὼς ἐπανθεῖ τοῖς προσώποις· ἀλλὰ· τὸ τῆς αἰσχύνης ἀποξέσαντες κάλυμμα, τοιαῦτ' αὐτοῦν τες πρόσιτε.» Ως δ' ἔτι 'Ρουφίνος ἐπέκειτο λιπα μῶν, καὶ ὅσον οὔπω ἥκειν ἔλεγε καὶ τὸν βασιλέα, ζήλῳ θείῳ πυρποληθεὶς Αμβρόσιος, ο Εγώ, μέγα ἀνέκραξε, Ρουφίνε, προλέγω, ὡς ἀπείρξω καὶ αὖθις προσιόντα τῶν ἱερῶν περιβόλων. Εἰ δ᾽ ἐκείνῳ σκοτὸς τυραννεῖν μεταθεμένῳ τὴν βασιλείαν, ἐγὼ δὲ ἀλλὰ μεθ᾽ ἡδονῆς τὸν διὰ τοῦτο προσοίσομαι θάνα τον.» Ταῦτ᾽ ἀκούσας Ρουφίνος, τῷ βασιλεῖ διεπέμ πετο παραινῶν τῶν ἀνακτόρων μὴ προϊέναι. Ο δὲ καθ' ὁδοῦ τὰ ἡγγελμένα μαθών, ο Απειμι, ἔφη, ἐκδίκως τὰς παροινίας εἰσδεδεγμένος. • Ἐπεὶ δ' ἔγγιστα τοῦ νεὼ ἐγεγόνει, εἴσω μὲν ἐλθεῖν οὐκ ἐτόλ μα· πρὸς δ' Αμβρόσιον ἀφικόμενος, τῷ γὰρ ἀσπα στικῷ οἴκῳ καθῆστο, τῶν ἀλύτων ᾔτει λυθῆναι δεσμῶν. Ὁ δὲ ἀλλὰ τοὺς θείους θεσμούς πατεῖν ἐκεῖνον διήλεγχε, τυραννικήν τε ἐκάλει τὴν παρουσίαν καὶ Θεῷ διὰ μάχης Ιέναι. Ὁ δὲ, • Ἀλλ᾿ οὐ ταῦτ' ἐμοί, ὡς φῂς, περισπούδαστα, μετὰ θράσους τῶν ἱερῶν ἐπιβῆναι προθύρων. Σὲ δὲ μόνον αἰτῶ λύσαι ingrediendi libera sit potestas: mihi porro nou modo id tangere non licet, verum etiam cœlum ipsum clausum est? Neque enim divini illius oraculi non memini, qued disertis verbis statuit: Quacunque a sacerdotibus Dei ligata fuerint in terris, ea etiam in cœlis certo esse ligata. Tum confestim ille: «At si, ait, imperio tuo videtur, conveniam quamprimum antistitem, et nihil non tentabo, ut vincula tua solvat.. Verum non obsequetur, imperator inquit, ille tibi, sat scio. Perspectam enim maxime habeo Ambrosii sententiæ æquitatem. Nunquam ille imperii amplitudinem divino præferet honori. Postquam autem multa prolocutus Rufinus, pollicitus est se Ambrosium in sententiam suam adducturum, imperator eum, quod constituisset, facere permisit. Abiit ille, et Theodosius ingentibus illius promissis adductus, paulo post eum est subsecutus. Cæterum ubi Rufnas cum Ambrosio est collocutus, verba ejus interpellans vir divinus: «Tu vero, inquit, Rufine, canum impudentiam plurimum æmulari videris. Cum namque præter jus, o divina vindicta | tantam cædem perpetraveritis, et tanta rabie in imaginem Dei sævieritis, neque metus vobis incessit, neque rubor in ore vestro efflorescit: sed verecundiæ pudore deterso, cum petitione tali advenitis. 319 Ut vero Rufinus illi magis ac magis supplicando institit, et imperatorem quoque jamjam advenire dixit, divino ardore incensus Ambrosius, cum damore magno: • Ego tibi prædico, Rufine, inquit, me iterum advenientem illum sacris ædibus prohibiturum esse. At si ille imperio æquo posthabito, tyrannidem exercere statuit, perlibenter ego hac de causa mortem adibo. His verbis auditis, Rufinus per internuntium, ne ædibus imperatoriis progrederetur, imperatori significavit. Αιque ille, ubi inter eundum nuntium eum accepit: ‹ Eo, inquit, merito meo objurgationem et contimeliam excepturus.» Et ubi proxime ad templom accessit, ingredi id quidem ausus non fuit. Ubi autem ad Ambrosium, qui in æde salutatoria consederat, venit, ut insolabilia vincula sua solveret, eum rogavit. Ambrosius vero illam sanctiones diμου τὰς πέδας, καὶ τὴν κοινὴν τοῦ δεσπότου φιλανθρωπίαν μιμήσασθαι· καὶ μὴ ἐμοὶ μόνῳ τὴν φιλάνθρωπον ἐπιζυγῶσαι κατὰ τοῦ προσώπου θύ ραν, ἣν κοινῇ πᾶσι μετανοεῖν ᾑρημένοις καὶ πολλῷ χρωμένοις τῷ μεταμέλῳ ὁ τοῦ ἑλέους δεσπότης ἀνέφξεν.» Αμβρόσιος δὲ, ο ᾿Αλλὰ ποῖος, φησὶν, ὁ vinas proculcare arguit, et adventum ejus, qui ita μετάμελος μετὰ τοσαύτην παρανομίαν καὶ θυμού ἀκράτου ἀσέλγειαν; Αρα δὲ ποίοις φαρμάκοις τὰ δυσίατα ἐκεῖνα ἐθεράπευσας πάθη;» Ο δὲ βασιλεύς ἠρέμα, «᾿Αλλὰ σὸν ἔργον, ὦ θεῖ: ἄνερ, ταῦτα δεῖξαι καὶ κεράσα: μοι τῆς θείας Ιατρείας τὰ φάρμακα· ἐμὸν δὲ τὸ δέξασθαι ταῦτα, κἂν καὶ πολὺ τὸ στύφον δριμμύσον ἐπάγωνται.. Τότε θείου Πνεύματος πλησθεὶς ὁ ᾿Αμβρόσιος, «Επεί, φησί, τῷ θυμῷ τὴν δίκην ἐκείνην ἐπέτρεψας, καὶ τὴν ψῆφον οὐχ ὁ λογισμὸς ἐν τῷ καθεστῶτι μένων ἐξήνεγκεν, ἀλλ' ὁ θυμὸς ἀλογίστῳ θράσει φερόμενος· ἐγγράψαι σε κελεύω νόμον, καταψηφιζόμενον τοῦ θυμοῦ τὰ; ψήφους, καὶ τοὺς τοῖς σοῖς διακονουμένους προστάγμα σιν ἐπιτάττοντα ἐς τριακοστήν ἡμέραν ἀναβάλλεσθαι Deo repugnaret, tyrannidum appellavit. Ibi Theodosius: «At ego, inquit, non id studio habeo, ut cum temeraria confidentia sacrum ingrediar vestibulum. Te autem στο, ut vinionla nuea solvas, et communem Domini benignitatem imitatus, nou soli mihi in faciem misericordiæ fores claudas, quas communiter omnibus resipiscentibus, et pœnitentia multa utentibus, misericordiæ Dominus aperuit.» Ambrosius vero, «Verum dic age, in quit, quæ tua fuerit, post tantam iniquitatem et effrenis iræ petulantiam, pœnitentia. Qualia tandem incurabilibus affectionibus adhibuisti remedia?» Sub hæc placide imperator dixit: • Tuæ vero, o vir divine, id est opere, indicare mihi, et tempe

rare sacre medicinæ remedia. Meum autem fuerit, τάς δημοτικὰς καὶ τῶν ἐπὶ θανάτῳ καταδικαζομέν ea suscipere, etiamsi multum babeant acrimonia et asperitatis. Ibi tum Ambrosius divino Spiritu plenus: e Quandoquidem, ait, ira concitatus vindictam aliam precepisti, et sententiam illam non ratio in tranquillo statu suo consistens, sed furor insana et vecordi audacia productus tulit, ut legem et constitutionem promulges impero, quæ ire · calculos condemnet, et jussionum tuarum admini· stris injungat, ut publica judicia et capitalium causarum penas ad tricesimam usque diem differant Et ut sententiæ capitales in scriptum relatæ, rectum et pacatum rationis judicium exspectent. 320 Porro diebus his elapsis, quibus judiciorum cura commissa est, scriptum proferant, ut scilicet cum jam ira deferbuerit, et ratio sibi ipsi restituta fuerit, sententiam latam per disquisitionem perpendant, justane sit, an iniqua. Ac siquidem contra jus ea concepta fuerit, statim eam conscindet: sin contra, multo etiam magis confirm mabit. Et dierum istorum numerus ad id quod conducat maxime cognoscendum proderit. Peræquum enim est, tempus id intercedere, quod cum imperatoris iram placet, tum furore languescente humanitati et misericordiæ locum det.» Imperator igitur divini antistitis præscriptum suscepit, et optimum id esse dixit. Confestim etiam constitutionem conscripsit, et ut in sempiternum robur suum obtineret, manus suæ subscriptione eam confirmavit. Quo facto, vinculum quoque illius solutum est, cum quidem publice prius imperator peccatum suum in ecclesia confessus fuisset, et libenter admodum constitutum pœnitentiæ tempus suscepisset. Quo tempore in luctu degens, imperialibus ornamentis usus non est. Deinde in sacri templi ædes admissus, non stans ille, neque genibus flexis, rerum universarum Dominum precibus placavit: sed pronus in solum abjectus, miserabilem illam Davidis emisit vocem: Adhæsit pavimento, anima mea, vivifica me secundum verbum tuum'.» Et comam insuper vellens, frontemque diverberans, et solum Jacrymis madefaciens, delicti veniam ad eum modum petiit. Postquam vero tempus advenit, cum eum more recepto, munus ad sacram mensam af- επήνεσε Θεοδόσιος· ἐκράτυναν δὲ οἱ καθεξῆς· ἡ νων τὰς τιμωρίας· καὶ γεγραμμένα: μενέτωσαν τὴν ὀρθὴν καὶ ἀτάραχον τῶν λογισμῶν ἐκδεχόμεναι κρίσιν. Τῶν δ' ἡμερῶν τούτων διελθουσῶν, οἷς τοῦτο μέλον, τὰ γεγραμμένα δεικνύτωσαν· ὡς ἂν τοῦ θυμοῦ λήξαντος, καθ' ἑαυτὸν ὁ λογισμός γενόμενος, ἐξετάσει δοίη τὰ ἐγνωσμένα, εἴτ᾿ ἐν δίκῃ εἴτ, εἴτε καὶ ἄδικα· κἂν μὲν παρὰ δίκην, εὐθὺς διαῤῥήξει εἰ δ' αὖ τοὐναντίον, βεβαιώσει μᾶλλον. Καὶ ὁ τῶν ἡμερῶν ἀριθμὸς λυσιτελήσει πρὸς τῷ τὸ συμφέρον μάλιστα διαγνώναι. Εἰκὸς γὰρ εἶναι τὸν ἐν μέσῳ τοῦτον χρόνον, τήν τε βασιλέως μαλάσσειν ὀργὴν, καὶ τοῦ θυμοῦ παρακμάζοντος, ἐλέῳ καὶ φιλανθρω πίᾳ γενέσθαι χώραν.» Ο βασιλεὺς τοίνυν τὴν τοῦ Αείου ἱερέως εἰσήγησιν ἡδέως δεξάμενος, καὶ ἀρί στην εἶναι φήσας, εὐθὺς καὶ τὸν νόμον ἔγραφε· καὶ ἐς τὸ διηνεκὲς τὸ βέβαιον ἔχειν, καὶ τοῖς οἰκείοις δακτύλοις κατησφαλίζετο. Οὗ δὴ γενομένου, καὶ ὁ δεσμὸς διελύετο· δημοσίᾳ πρῶτον τὴν ἁμαρτίαν ἐπ' ἐκκλησίας ὁμολογήσαντος τοῦ κρατοῦντος, ηπίως δ' εὖ μάλα καὶ τὸν ὁρισθέντα τούτῳ εἰς μετά νοιαν χρόνον εἰσδεξαμένου· ἐν ᾧ οἷάγε πενθῶν, τῷ βασιλικῷ οὐκ ἐχρήσατο κόσμῳ. Επειτα τῶν θείων περιβόλων ἀξιωθεὶς, οὐχ ἑστὼς, οὔτε μὴν γόνατα κλίνων, τὸν τῶν ὅλων ἱλέου Δεσπότην· πρηνὴς δ' ἐπ' ἐδάφους ἐῤῥιμμένος, τὴν Δαυϊτικὴν ἐκείνην ἐλεεινώς ἀφῆκε φωνήν· Ἐκολλήθη τῷ ἐδάρει ἡ ψυχή μου ζησόν με κατὰ τὸν λόγον σου. Τίλλων δὲ τὰς τρίχας καὶ τὸ μέτωπον τύπτων, δάκρυσί τε βρέχων τὸ ἔδαφος, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ᾔτει συγγνώμην τῷ πταίσματι. Ως δὲ καὶ καιρὸς ἐνέστη καθ᾽ ἂν ἐχρῆν, ὥσπερ ἦν ἔθος τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ τὰ δῶρα προσενεγ κεῖν, σύνδακρυς ἐκεῖθεν ἀνεγερθεὶς, τῶν θείων ἀνακτόρων ἐπέβη· καὶ τὰ εἰωθότα δώρα προσενεγκών, ἔνδον τῶν ἱερῶν κιγκλίδων ἐγένετο, τῷ ἱερα τείῳ ὅπου δὴ ἐκ παλαιοῦ ἔθος ἦν τοὺς βασιλεῖς ἴστ2σθαι, κατ' ἐξοχὴν τοῦ λαοῦ κεχωρισμένους. Ο κα λακείας μᾶλλον ἢ εὐταξίας εἶναι ὑπειληφώς ὁ Αμε βρόσιος, καὶ τὸν βασιλικόν ὡς χρεών τηνικαῦτα τόπον ἐρρύθμιζε, τὸν πρὸ τῶν δρυφάκτων ἤτοι τῶν τοῦ ἱερατείου κιγκλίδων· ὥστε τοῦ μὲν λαοῦ τὴν προεδρίαν τὸν κρατοῦντα ἔχειν, αὐτοῦ δὲ προκαθή σθαι τοὺς ἱερέας. Ην δὴ καὶ τότε μὲν ὡς ἀρίστην ferre oporteret, lacrymans surrexit, et divinum sacrarium ingressus est: et dono ex consuetudine oblato, intra sacros cancellos permansit, in sanctiore sacerdotum loco, ubi antiquitus imperatores consistere mos erat, propter dignitatis sublimitatem a plebe segregatos. Quam rèm quod Ambrosius adulationis magis quam ordinis recti esse putabat, · Psal. cxviii, 25. Constitutio Theodosii de judiciis capitalibus non præcipitandis. Theodosius antea lege sanxerat, ut aut convictum velox poena subduceret, aut liberandum custodia diuturna non maceraret. L. De tes!. G. De custod. reor. Constitutio Theodosii talis fuit: Impp. Valentinianus et Theodosius Augg. Flaviano P. P. Illyκαὶ ἐς δεῦρο ἐξ ἐκείνου φυλάσσεται. Ἐγὼ δὲ καὶ ἅπαξ τοῦ ἔτους εἶδον τοὺς καθ᾿ ἡμᾶς θεοφιλῶς κρι τοῦντας κατὰ τὸν τοῦ μεγάλου Σαββάτου καιρὸν τῷ μεγίστῳ δόμῳ τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας ἔνδον τῶν ἀδύν των εἰσιόντας, καὶ σταυροειδῶς τὴν θείαν τράπεζαν ἀρώμασι θυμιῶντας καινοῖς, καὶ δῶρα ταύτῃ προςάγοντας. 'Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ίωμεν. Ἐπεὶ rici. Si vindicari in aliquos severius, contra nostram consuetudinem, pro causæ intuitu jusserimus, nolumus statim eos aut subire pœnam, aut excipere sententiam, sed per dies triginta super statu eorum sors et fortuna suspensa sit. Reos sane accipiat rinciatque custodia, et excubiis solertibus vigilanter observet.

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB XII. γὰρ εἰ ῄει ὁ Θεοδόσιος, ηρέμα, εἴ τινος δέοιτο, ὁ imperialis quoque stationis locum, ita ut par erat, Αμβρόσιος ήρετο. Τοῦ δ' εἰπόντος τὴν τῶν θείων μυστηρίων ἀναμένειν μετάληψιν, ἐδήλου, τῷ τῶν διακόνων πρώτων υπουργῷ χρησάμενος, μηνύων ώς «Τὰ ἔνδον, ὦ βασιλεῦ, μόνοις εἰσὶ τοῖς ἱερεῦσι βατά, τοῖς δὲ ἄλλοις πᾶσιν ἀπρόσψαυστα. Εξιθι τοίνυν, καὶ τοῖς ἄλλοις κοινώνει τῆς στάσεω;. 'Αλουργίς γὰρ βασιλέας οὐχ ἱερέας ποιεῖ.» Καὶ ταῦτα δὲ ὁ θεοειδής δεξάμενος βασιλεὺς, ἀντεδήλου, ὡς «Ού θράσει φερόμενος, ἀλλὰ τῷ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἔθει ἑπόμενος, τῶν κιγκλίδων εἴσω γεγένημαι. Εγώ δὲ καὶ τῆσδε χάριν τῆς ἰατρείας χάριτάς σοι ἔχω μεγάλας.» Οὕτω καὶ ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ ἀρχιερεὺς ὑπερφυεῖ διέλαμπον ἀρετῇ, ὡς ἐμὲ μὴ ῥᾳδίως ἔχειν ποτέρω τούτων τὸ πρωτεῖον παρέχειν. ᾿Αγαμα: δὲ μάλιστα τοῦ μὲν τὴν παρρησίαν, τοῦ δὲ τὴν περὶ τὰ θεῖα εὐλάβειαν· καὶ τοῦ μὲν τὸν ζῆλον, ἐκείνου δὲ τὸ πρὸς θεὸν ἀκραιφνές. Τούτους δὲ τοὺς νόμους οὓς ἐξ ᾿Αμβροσίου πεπαίδευτο, καὶ ἐς τὴν Κωνσταν τίνου ἀνιῶν, ἀκριβῶς διεφύλαττεν. Ἐπεὶ γὰρ κατ κεῖσε ἑορτῆς ἀγομένης εἰς τὸν θεῖον ἀνῆκτο νεών, τὰ δῶρα τῇ μυστική τραπέζῃ προσενεγκών, ὀπίσω χωρῶν, εὐθὺς ἐξελήλυθεν. Τοῦ δ᾽ ἀρχιερέως (Νεο κτάριος δὲ τηνικαῦτα ἦν) δυσχεράναντος, καὶ ὅτου χάριν ὀπίσω ἀνέδραμε, διαμηνύσαντος, ἀχθεσθείς, • Μόλις, ἔφη, βασιλέως καὶ ἱερέως ἔγνων τὸ μέσον· μόλις εὗρον τῆς ἀληθείας διδάσκαλον. Μόνον γὰρ ἀξίως Αμβρόσιον εἶδον τοῦ ἐπισκοπικοῦ τετυχη κότα ονόματος.» Πόσον ἀγαθόν ἐστιν ἔλεγχος ἀπα Πῆς, ἐγκαίρως παρ' ἀνδρὸς ἀρετῇ καὶ δικαιοσύνῃ διαλάμποντος εἰσφερόμενος; Τῷ δ' ᾿Αμβροσίῳ τούτῳ πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα κατώρθωται ιεραρχικῆς ἐνερ γείας επάξια, ἃ τοῖς· ἐκεῖσε τῶν ἐπιχωρίων εἰκὸς ἐγνῶσθαι. Ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο τῶν ἐκείνου πυθόμενος ἄξιον μνήμης δν, τῇ συγγραφῇ καταλέξω. Τῶν ἐν τέλει τις Ελλήνων θρησκείᾳ πεπεδημένος, καθύβριζε τὸν βασιλέα Γρατιανόν, πολλῷ εἶναι τὸν ἐκείνου πατέρα κρείττονα φάσκων. Γράψαμένων δ' ἐκείνου τινῶν, θάνατον ἔσχε τὸ ἐπιτίμιον. Ως δ' ἄγεσθαι τὴν ἐπὶ θάνατον ἔμελλε, σπουδῇ ᾿Αμβρόσιος κατα ελάμβανε τὰ βασίλεια ικεσίαν κινήσων ὑπὲρ αὐτοῦ. Περὶ δὲ θέαν κυνηγεσίων Γρατιανοῦ ἐνασχολουμένου, ἣν ἀνέσεως ἰδίας χάριν οἱ βασιλεῖς πράττειν ειώθα. σιν, οὐδεὶς τῶν ἐπὶ τῶν πυλώνων τεταγμένων τὴν παρουσίαν τοῦ ἐπισκόπου ἐμήνυσε, μὴ εὐθέτου δῆθεν p ὄντος καιρού. Ο δ' ὑπεχώρει μὲν ἐκεῖθεν· πρὸς δὲ τῇ πύλῃ γενόμενος ᾖ τοὺς θῆρα: εἰσήγον, καὶ τοῖς κυνηγέταις ἑαυτὸν παραμίξας, λαθὼν εἰσῄει. Καὶ οὐ πρότερον ἐκεῖθεν ἐξῆλθε, πολλὰ Γρατιανοῦ καὶ τῶν περὶ ἐκεῖνον ἀντιβολούντων, ἕως τὴν τῆς καταδίκης ψῆφον τἀνθρώπῳ διέρρηξε, καὶ ἄλλην ἐξή νεγκε, συγχωροῦσαν τὸ ἔγκλημα τῷ ἀγομένῳ πρὸς θάνατον. Είπερ τις δὲ περὶ τὴν φυλακὴν τῶν ἐκκλησιαστικῶν νόμων σπουδαῖος ἄγαν ἐγένετο ὁ Ἀμβρός σιος, καταστῆσαί τε τοὺς ἐν κύκλῳ καὶ παιδεία θείων νόμων ὑπαγαγεῖν δεξιώτατος. Πλὴν ἐκ πάνυ πολλῶν ὅσα κατορθώσας ὤφθη, τοσάδε μοι ἐνθάδε εἰρήσθω. Ικανὰ γὰρ δεῖξαι, ὅσης η μοίσει διὰ τὴν in ordinem suum redegit, pro tabulatis seu cancellis sacrarii sede illi designata, ut imperator honoratiorem quidem præ populo stationem haberet, præ illo autem sacerdotes to um sublimiorem obtinerent. 321 Eum ordinem ut optimum Theodosius tum laudavit, posteri quoque confirmaront: qui inde ad hæc usque tempora servatur. Ego vero semel annuo tempore nostræ ætatis Dei amantissimos principes, magni Sabbati die, sacra adya maximi Dei Sapientiae templi ingredi vidi, cum sub crucis forma, in sacra mensa nova a tolerent aromata, et dona ei inferrent. Sed ad institutum revertamur. Postquam in sacrarium ingressus est Theo· dosius, blande eum, si quid vellet, Ambrosius interrogavit. Ille vero se ibi divinorum mysteriorum perceptionem exspectaturum esse respondit. Antistes primario diacono internuntio usus, ei significavit sacrarium interius a solis adiri sacerdotibus, reliquos autem omnes se aditu ejus abstinere. ‹ Exeundum igitur sibi esse, et in communi cum aliis loco standum esse: purpuram imperatores, non sacerdotes facere, dicens. Imperator divinus illi rursum renuntiari jussit, non temeritate se adductum, sed consuetudinem quæ Constantinopoli servaretur, secutum, intra sacrarii cancellos venisse. Magnas vero eo etiam nomine de tali institutione se illi gratias agere. Ad hunc scilicet et modum imperator et episcopus mirifica enituere virtute, ut mihi decernere facile non sit, utrum alteri præferam. Plurimum sane illius in dicendo libertatem, hujus autem in rebus divinis religio - nem: et item illius ardorem, hujus sinceram in Deum fidem admiror. Leges eas quas ab Ambrosio didicerat, etiam Constantinopolim reversus diligenter servavit. Cum enim et ibi die festo divinam ingressus ædem, donum suum mysticæ mensæ inferret, statim retrocedens inde exiit. Episcopo autem (Nectarius is tum erat) factum id ægre ferente, et quanam de causa ex sacrario abiret inquirente, cum quadam molestia: Vix aliquando tandem, inquit, quod discrimen sit inter imperatorem et sacrorum antistitem cognovi. Vix veritatis doctorem inveni. Unum namque, qui pro dignitate sua episcopali nomine recte utatur, Ambrosium reperi.» Quantum commoditatis objurgatio, affectione viLiosa carens, si in tempore a viro spectata: virtutis et justitia adhibeatur, indicans. Ambrosii hujus multa quoque alia sunt recte facta, episcopali virtuti convenientia, quæ loci ejus incolis nota esse par est 322. Ego autem unum quoque illud, quod de eo audivi, memoria dignum, historiæ huic inseram. Ex magistratibus quidam, Græcorum superstitioni addictus, imperatorem Gratianum convicio prosciderat, eumque a patre suo degenerasse dixerat. Quo nomine cum accusatus a quibusdam fuisset, capitis damnatus est. Et jam ille ad supplicium duci debebat, cum Ambrosius pro eo depre-

caturus, in regiam se celeritate magna confert. Λ ἐνοῦσαν ἀρετὴν παρρησίας ἔν τε Θεῷ καὶ τοῖς την Accidit tum, ut venerationis spectaculo Gratianus καῦτα Ῥωμαίων ἄρχουσιν. operam daret, qua se laxandi animi gratia principes oblectare solent: neque quisquam ex eis qui ad vestibuli custodiam dispositi erant, episcopi præsentiam, quod ejus rei tum opportunum tempas non esset, imperatori indicaret. At Ambrosius inde discedens, ad fores eas pervenit, per quas ſexas inducebant: et venatoribus mistus, ita ut ignoraretur, ingressus est. Neque inde prius est egressus, multa Gratianum et eos qui cum eo erant, precatus, quam ille condemnationis sententia de homine eo inducta aliam ferret, quæ illum crimine absolveret, qui jam ad mortem raperetur. Nemini vero Ambrosius ecclesiasticis constitutionibus magno studio et cura servandis cessit; clero autem in officio continendo, et divinarum legum disciplina imbuendo, felicissimus fuit. Ex plurimis vero, quæ ille recte gessit, rebus, pauca hæc commemorasse salis est. Abande enim declarare hæc possunt, quanta propter insitam sibi virtutem, cum dexteritate quadam, in divinis negotiis, tum apud principes Romanos usus sit libertate. 323 CAPUT XLII. De pietate et virtute Placillæ, imperatoris Theodosii conjugis. Περὶ τῆς εὐσεβείας καὶ ἀρετῆς Πλακίλλης τῆς βασιλίδος, γαμετῆς Θεοδοσίου τοῦ βασιλέως. Ὁ δὲ βασιλεὺς Θεοδόσιος πλεῖστα ἐνήδετο ταῖς Αμβροσίου παιδείαις τε καὶ νομοθεσίαις. Οὐχ ήκι - στα δὲ καὶ ἡ τῶν αὐτῶν αὐτῷ κοινωνοῦσα γάμων ὠφελείας οὐ σμικρᾶς ὑπόθεσις ἐκείνῳ ἐγένετοι ὁσημέραι γὰρ τῶν θείων νόμων αὐτὸν ἀνεμίμνησας, καλῶς αὐτὴ πρότερον τούτοις ἐκπαιδευθεῖσα· οὐ γὰρ τῇ βασιλικῇ δυναστείᾳ ἐπῆρτο· ἀλλὰ τὸν θεῖον πόθον μᾶλλον ἑαυτῇ ἐθησαύριζεν. Οσῳ γὰρ εὐη γέτητο μείζονα, τοσοῦτον καὶ τὸ φίλτρον περὶ τὴν εὐεργέτην ηύξανε καθεκάστην. Καὶ τοίνυν τῶν κα σοις παντοίαις πεπεδημένων καὶ λελωβημένων τα μέλη πολλὴν καὶ παντοδαπὴν ἐποιεῖτο φροντίδα, αὐτὴ τὰ πάντα καθυπουργοῦσα δι᾿ ἑαυτῆς. Αφι κνεῖτο γὰρ, καὶ ταῖς ἐκείνων καταγωγαῖς οἷς ἔκι· στος είχε χρείαν πορίζουσα, καὶ τοὺς τῶν ἐκκλη σιῶν ξενώνας περιιοῦσα, τοῖς δεινοῖς ἐπὶ κλινών συνεσχημένους νοσήμασιν ἐθεράπευεν. Οὐ γὰρ με νον τῆς ἐκείνων ήπτετο χύτρας καὶ ζωμοῦ παρεγεύετο, ἀλλὰ καὶ τρυβλίον προσῆγε, καὶ ἄρτον ἐτίθει, καὶ ψωμὸν προσήγε, καὶ ἀπένιζε κύλικα καὶ τἆλλα πάντα δεξιῶς ἔπραττεν ὅσα ἔργα δούλων καὶ θεραπαινίδων εἰσί. Καὶ τοῖς τὴν αὐτουργίαν ἐπέχειν πειρωμένοις ἐπέφερεν, ὡς «Χρεών μὲν τῇ βασιλεία χρυσὸν διανέμειν· ἐγὼ δὲ τὴν δι᾿ ἑαυτῆ; ὑπουργίαν ὑπὲρ αὐτῆς γε τῆς βασιλείας τῷ καθάπαξ δεδωκότι προσφέρω.» Τῷ γε μὴν ἀνδρὶ τοιάδε λέ Ο γειν εἰώθει πυκνῶς·ι ᾿Αεί σε χρὴν γλυκύτατε ἄνερ, λογίζεσθαι, τί μὲν πρότερον ἦσθα, ποὺ δὲ νῦν σε κατέστησεν ὁ τῶν ὅλων Θεός. Εἰ γὰρ τούτων 50: συνεχὴς ἐγγίνοιτο μνεία, οὐ πάντως ἀχαριστήσεις τῷ εὐεργέτῃ· ἀλλὰ κατὰ νόμους Θεοῦ, ἣν ἐκεῖθεν εἰλήψεις, διακυβερνήσεις ἀρχὴν· καὶ δι' αὐτῆς θε ραπεύσεις τῷ ταύτην σοι ὡς πιστῷ ἐγχειρίσαντι. Τοιούτοις δὴ λόγοις ἐπᾴδουσα, τὰ ἐνόντα ἐκείνῳ τῶν θείων σπερμάτων ηύξανε, τῷ συνεχεῖ τῶν λέ των ἄρδουσα ρεύματι. Theodosius imperator plurimum quidem Ambrosii doctrina et constitutionibus est delectatus. Non parum vero occasionis et utilitatis ei, ad pietatem scilicet etiam, attulit ejus conjux. Quotidie namque illi divinas leges, quibus ipsa antea erudita fuerat, in memoriam revocavit. Non enim illa se imperiali efferebat potentia, sed potius amnoren erga Deum sibiipsi veluti thesaurum conservabat. Quanto namque illa majora ab eo beneficia acceperat, tanto etiam quotidie charitatem in be. nefactorem suum adaugebat magis. Itaque corum qui variis detinerentur morbis, et membris partibusque corporis mutilati essent, omnis generis curam gessit, ipsa per seipsam in rebus omnibus eis inserviens. In illorum enim domicilia ventitabat, et qua quisque indigeret re, eam illi suppeditabat. Et ecclesiarum hospitales domos circumiens, eos qui gravibus morbis lecto affixi erant, curavit. Non enim tantum illorum attingebat ollas, et juscula delibabat: sed et patellas admovebat, panem apponebat, ciborum frusta afferebat, pocula eluebat, aliaque omnia prompte et feliciter obibat, quæ servarum et ancillarum sunt officia. Ad cos vero qui ministerium ejus, quod per manus ipsa suas peragebat, inhibere conabantur, dicere solita erat: Imperio quidem convenit, ut aurum id largiatur; ego vero manuum mearum opus pro imperio ipso, ci qui id semel contulit, offero.» Viro autem suo talia verba frequenter subjiciebat: 4 Considerare te semper, conjux suavissime, oportet, et quisnam antea fueris, et in gueu locum te evexerit universitatis hujus Deus. Si enim perpetuam ejus rei obtinueris memoriam, non prorsus te ob accepta beneficia erga eum ingratum præstabis: sed ex praescripto legum Dei, quod ab eo accepisti, gubernabis imperium: et ita eum qui id tibi ut fideli ministro commisit, rite coles. erant divina excitavit semina, continuo admonitionum fluxu ea rigans. Ejuscemodi verba accinens, quæ ei insita

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XII. ΚΕΦΑΛ. Μ. Περὶ τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία γενομένης στάσεως ἐπὶ τῇ ἀτίμῳ καθαιρέσει τῶν ἀνδριάντων· καὶ ὡς διέλυσε τὴν τοῦ βασιλέως ὀργὴν, πρεσβεύσας Φλαβιανὸς ὁ ἐπίσκοπος. Αλλά ξυνέβη γε προτέραν εκείνην του συζύγου θανεῖν· δι' ἣν καί τι ἐπιγενόμενον τὸ περὶ αὐτὴν τοῦ βασιλέως φίλτρον μάλιστα ἔδειξε· καὶ ὅπως ἐκείνην οὐ τοῦ λέχους χάριν, ἀλλὰ τῷ περιόντι τῆς ἀρετῆς μᾶλλον ἐτίμα. Τί δὲ τοῦτο, λέξων ἔρχομαι. Ταῖς συχναῖς μάχαις εἰς ἔνδειαν χρυσοῦ γενόμενος ὁ κρατῶν, εἰσπραξιν τινα ξένην παρὰ τὸ εἰωθὸς ταῖς πόλεσιν ἐπιτέθεικεν. Καὶ οἱ μὲν ἀπανταχοῦ ὑπιτ8λεῖς τὸν φόρον, και βίαιος ἦν, εἰσεπράττοντο· ὁ δὲ τῆς Ἀντιόχου δῆμος τὴν καινὴν οὐκ ἤνεγκεν εἰσφο ράν. Τοὺς δ' εἰσπράττοντας ὁρῶν ἄλλω τε πράττου τας, καὶ οὓς μὲν ἀναρτωμένους, ἄλλους δ' ἀπηνώς συρομένους, φρουραίς τε καθειργομένους, εἰς στά σιν ἐχώρες· καὶ πολλὰ μὲν ἔδρασέ τε καὶ εἶπεν & ὄχλος ποιεῖν εἴωθε, πρόφασιν εἰς ἀταξίαν λαβών. Τέλος δὲ καὶ τὴν τῆς βασιλίδος χαλκήν εἰκόνα Πλακίλλης (τοῦτο γὰρ ἦν αὐτῇ ὄνομα) καθελόντες ἀφρόνως, καὶ σχοίνῳ προσάψαντες, ἐκ ποδὸς εἶλκον, ἐπὶ πολλὰ μέρη τῆς πόλεως σύροντες· καὶ οἷα εἰ κὺς δῆμον μεμηνότα καὶ χαλεπαίνοντα, υβριζόν τε εἰς μέγα ἃ μηδὲ λέγειν χρεών. Ταῦτα δὴ μαθὼν βασιλεύς, χαλεπῶς ἐνεκόνει τῷ πλήθει· καὶ ὥσπερ εἰκός, τὰ ἐκ παλαιοῦ προσόντα ταύτῃ προνόμια ἀφελόμενος, τῇ γείτονι πόλει ἀπέχαρίζετο. Οὕτω γὰρ ᾤετο σφόδρ᾽ ἀνιάσειν ᾿Αντιοχείς· καὶ γὰρ ἐξ ἀρχαίου ζηλοτύπως ἡ Λαοδίκεια τῇ Αντιόχου καθί στατο. [πείλει δὲ πρὸς τούτῳ τήν τε πόλιν ἐμπρήξαι, καὶ καταλῦσαι, τὸν ἐνόντα ἐξ ἀρχαίου κόσ σμον, καὶ εἰς κώμην μεταβαλεῖν, καὶ ἄροτρον κατ' αὐτῆς ἐμπῆξαι· καὶ εἰς νοῦν ἔκειτο πολλοὺς τῶν Αντιοχέων διαφθείραι, καὶ σωφρονίσαι μὴ τοῦ λοιποῦ τοιαῦτα διανοεῖσθαι δράν. Οἱ δ' ἐκεῖσε τῆς ἐξου σίας ἐπειλημμένοι, και τινας συλλαβόντες ἀνεῖλον, διαπραττομένους τὸ τόλμημα, πρὶν ἢ τὸν βασιλέα γνώναι τὸ δράμα. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐκέλευε μὲν καὶ Απείλει γίνεσθαι τὰ δεινά· οὐ μὴν καὶ εἰς ἔργον ἐξέβαινεν· ὁ γὰρ Αμβροσίου νόμος ἐπείχε. Τὸ δὲ πλῆθος τῆς πόλεως καὶ μόνῃ τῇ τῶν δεινῶν φήμη καταπλαγέν, τὴν μανίαν ἀφέντες, μετάμελοι ἦσαν, καὶ ὡς ἐνεστῶτα ὁρῶντες τὰ προσδοκώμενα, βαθύ στένοντες, δακρύων λιβάδας κατέπεμπον· καὶ κατο αντιβόλουν Θεὸν, τὸ ἀγριαῖνον τοῦ θυμοῦ καταστεί καὶ τῷ βασιλεῖ, καὶ τὴν ὀργὴν εἰς μέγα ἀναπτομέ την προῦναι. Πανδήμους δὲ ποιοῦντες λιτάς, μέλη τινὰ ὀλοφυρμοῦ πλήρη καὶ συμπαθείας συνθέμενοι, ταῖς μελωδίαις ἐπῇδον, καὶ τὸν σφῶν ἱερέα τὸν θεῖον Φλαβιανὸν πρέσβυν ὑπὲρ αὐτῶν τῷ κρατοῦντι ἀνέ πέμπον. Ος δὴ καὶ τὴν πρεσβείαν ὑπὲρ τῆς ποίμνης ἀνύων, σφόδρα κατ' αὐτῶν ἀνιωμένου τοῦ βασιλέως, τέχνῃ δή τινι τοὺς νέους μετελθὼν, οἷς ἔνος παρά τὴν βασιλικὴν τράπεζαν ᾄδειν, ἃ μέλη ἐλεεινὰ ἐν ταί, λιταῖς ἦδον Αντιοχείς, ηρέμα ψάλλειν ἐποίει. Ὑφ' ὧν ὁ λόγος τὸν κρατοῦντα διαχυθέντα εἰς οἴκτον μεταβαί εἶν τὴν ὀργήν κρατηθέντα δὲ τῷ ἐλέῳ, τῇ 324 CAPUT XLIII. De tumultu et seditione Antiochena, ob ignominiosam stutuarum dejectionem: et ut iram et indignationem ca de causa imperatoris Fluvianus episcopus legatus lenierit. Accidit antem ut prior hæc conjux ejus fatis concederet. Propter quam cum casu quodam aliquid postea accidisse:, quantus imperatoris in illam amor fuerit, id maxime declaravit: quod scilicet non conjugiį tantum gratia, verum etiamı propter excellentem virtutem cam plurimum honorarit. Quid id fuerit, exponam. Bellis frequentībus imperatoris fisco exhausto, tributum is, præter solitum, novum civitatibus imposuit. Et alii quidem ubique locorum tributarii populi pensionem eam quamvis extraordinariam conferebant. Populus autem Antiochenus vectigal novum non tulit. Et cum exactores cerneret cum pleraque alia facere, tum ex civibus quosdam suspendere, nonnullos crudeliter trahere, alios in vincula conjicere, seditionem movit; multaque et fecit et dixit per tumultum, quæ vulgus solet,»bi occasionem ad ordinem tollendum et rerum omnium confusionom inducendam arripuit. Postremo vero imperatricis quoque Placillæ (hoc enim illius nomen erat) statuam æream suo loco imprudente: dejectam, et funi pedibus adaptatam, per multas urbis partes traxit, et pro eo atque plebs furens atque indignans assuevit, contumeliis magnis, quas dicere opus non est, affecit. Quod flagitium postquam imperator patratum audivit, graviter in eum populum excanduit: et sicuti par erat, quæ antiquitus obtinebant privilegia illis ademit, atque ea vicinæ urbi concessit. Eo enim modo ægre se admodum Antiochenis facturum putabat: jamdudum namque Laodicea invida amolatione adversus Antiochiam tenebatur. Comminatus præterea illis est, se urbem eam incensurum, ornamenta omnia vetustatis ei adempturum, in vicum eam mutaturum, et aratro proscissurum. In animo etiam habuit, multos ex Antiochenis neci dedero et castigare, ne postea tale quidquam admittere in animum inducerent. Qui vero ibi cum potestate magistratus rem administrabant, nonnullos qui facinus tantum ausi fuerant, comprehensus prius necarunt, quam imperator factum id resciret. Et imperator mandaverat quidem, et tam graves poenas minatus fuerat, sed eas ad rem non cumtulit. Obstabat enim ei Ambrosii lex. 325 Porro urbis multitudo sola gravium rerum fama cousternata, furore relicto in pamitentiaṁ incidit, et perinde atque ob oculos versari videret, quæ in exspectatione erant mala, altius suspirans, et la - crymarum vim profundens, Deo supplicavit, ut ferocientem imperatoris animum compesceret, et tantopere excitatam iram mitigaret. Et publicas peragens supplicationes, carmina quædam luctuosa, et ad commiserationein movendam composita, numeroso concentu cantavit. Episcopum autem '

ἅπασιν ἀκμάζων κατὰ τὴν Αντιόχου καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος, τοῦ ἱεράρχου ἀποδήμου τῇ πρεσβεία τυγχάνοντος, λόγοις παραμυθίας τὸν δῆμον κατείχε. Πολὺς γὰρ ἦν ταῖς διδασκαλίαις ῥέων. Καὶ ἐν δέει τὸ πλῆθος ὁρῶν, ἅτε δὴ προφάσεως ειλημμένος, πρὸς εὐθυμίαν καὶ ἀρετὴν ἀνηρέθιζεν ηρέμα πως καὶ τὸν ἄνακτα ἐγκωμίοις καταστέφων, ὅσι την νύειν μὲν οἶδεν ὀργήν, οἶκτον δὲ καὶ φιλανθρωπία μάλιστα επεισάγειν. Πολλοὶ δ' εἰσὶν οὖς περὶ τούτου λόγους συνέταξεν, 'Ανδριάντας ἐπιθεὶς αὐτοῖς όνομα. Λόγος γε μὴν ἔχει κατὰ τὴν νύκτα μεθ' ήν ἔμελλεν ἡμέρας γενομένης κινηθῆναι τὴν στάσιν, εἴδωλον ἐν γυναικείῳ ὀφθῆναι σχήματι μετά σιου εἰς ἀέρα θέον, μεγέθει μὲν μέγιστον, δεινὸν δὲ τὴν ὄψιν, ὡς καὶ φόβον ἐμποιεῖν ἱκανόν· ὅ διαέριον ἀνά τὰς ἁγυιὰς τῆς πόλεως τρέχον, μάστιγί τινι δυσήχει τὸν ἀέρα ἐκλόνει. "Ην δ' ὁ ήχος, οἷος ἄν τις εἰς θυ μὲν προσκαλέσαιτο θήρας, περὶ τὰ τοιαῦτα θέαν διαπονούμενος· δι᾽ ὧν ἔδοξεν, ὡς δαίμων τι; ἀνά στωρ ἐξ ἐπιβουλῆς τὴν στάσιν ἠρέθισε. Πολὺς δ᾽ ἂν καὶ φόνο; ἐῤῥύη, εἰ μὴ τάχος ὅσον ὁ βασιλεὺς ᾿Αμβροσίου εἴκων ταῖς παραινέσεσι, διέλυσε τὴν ὀργήν ὡς πλεῖστον αἰδεσθεὶς ὑπὸ τῆς ἄγαν εὐσεβείας, και τὴν ἱερατικὴν ἱκεσίαν Φλαβιανού. suum divum Flavianum, qui pro cis deprecare- πόλει σπείσασθαι δάκρυσι τὸ πόμα ἐγκερασάμενον. tur, ad imperatorem, oratorem misit. Qui lega- Ετυχε γὰρ φιάλην τηνικαῦτα κατέχων. Τότε δ' ἐφ' tionem eam pro grege suo obiens, cum princeps vehementer Antiochenis infensus esset, arte qua· dam adolescentulos, qui ad imperatoris mensam canere soliti erant, aggressus, ut miserabilia illa carmina, quibus in supplicationibus Antiocheni utebantur, canerent, effecit. Eis imperatorem delibutum, iram miseratione commutasse: et misericordia victum, poculo lacrymis temperato (evenit enim ut tum phialam in manibus teneret), urbi ei reconciliatum esse fuerunt. Tum vero rebus omnibus vigens Antiochia divus quoque Chrysosto• mus, episcopo in legatione peregre profecto populum sedulo concionibus est consolatus. Magna enim erat doctrina ejus. Atque is, quod multitudinem propter causam tantam in metu esse videret, að animi eam tranquillitatem et virtutem excitabat. Sensim etiam quodammodo imperatorem laudibus eis exornans, quas ad iram quidem exstinguendam, ad placabilitatem autem et misericordiam inducendam, commodas esse sciebat. Multæ sunt ejus, quas hoc argumento composuit, orationes quas ανδριάντας, hoc est, slaluas, inscripsit. Fama fert, ea nocte, quæ diem quo tumultus popularis commotus est, præcessit, simulacrum fe minæ habitu visum esse sublime in aere errare, magnitudine ingenti, et aspectu adeo truci, ut horrorem multum spectantibus afferret. Id in aere per urbis plateas currens, flagello graviter sonanti aerem diverberabat: unde sonitus prodiit, qualem edere consueverunt, cum ad iram et furorem leras concitant, qui earum spectacula edunt. Proinde opinio fuit, pestiferum aliquem dæmonem seditionem eam insidiose cominovisse. Multa vero ibi quoque cædes esset peracta, nisi imperator Ambrosii cohortationibus cedens, quamprimum iram frenasset. 326 Plurimum ille etiam propter insignem pietatem episcopalem supplicationem Flaviani est reveritus. CAPUT XLIV. De Macedoniano clarissimo monacho: quæ imperatori Theodosio per ejus duces de statuarum eversione nuntiaverit. ΚΕΦΑΛ. ΜΔ'. Περὶ Μακεδονίου τοῦ περιβοήτου ἐν μοναχοῖς· οἷα βασιλεῖ Θεοδοσίῳ διὰ τῶν οἰκείων ἐμήνυσε στρατηγῶν διὰ τὴν τῶν ἀνδριάντων καθαίρε σιν. Τῶν δ' ἐκ βασιλέως σταλέντων κατὰ τὴν Αντι χου γεγενημένων, ὥστε δίκην λαβεῖν τῆς ὕβρεως· ἦν δ᾽ Ελέβηχος ο στρατηγὸς, καὶ Καισάριος, ὁ Γρηγορίου μὲν ἀδελφὸς, ἡγεῖτο δὲ τηνικαῦτα τῶν βασιλείων τὴν μάγιστρον χειρίζων ἀρχὴν· εἰς δέος μὲν πάντες καθίσταντο τὰς ἀπειλάς πεφρικέτες, και ἀνακωχὴν τῇ πρεσβεία ήτουν. Οι γε μὴν τὰ ἄκρα τῶν ὀρέων κατειληφότες, πολλοὶ δὲ τηνικαῦτα ην θουν ἀρετῇ ὑπερφυῶς ἀσκοῦντες, τὰς καλύβας ἀφέντες, ἐπὶ τὴν πόλιν ἧκον. Παραινέσεις δὲ πλείCam Antiochiam illi pervenissent, qui ab imperatore eo ad injuriam vindicandam missi fuerant, Elebechus magister militum, et Cæsarius Gregorii frater, qui tum magistri potestatem in imperfali aula obtinebat; in metu fuere cives omnes minis exterriti, et inducias per internuntios et oratores suos ab eis petiere. Monachi namque qui in summis montibus degebant (multi autem tum virtutem et pietatem exercentes mirifice florebant), tuguriolis suis relictis, in urbem venerunt, plurimisque cohortationibus simul et deprecationibus cum στας, οὐκ ἐλάττους δὲ καὶ ἱκεσίας προσήγον τοῖ viris eis egerunt. Quorum unus erat Macedonius nomine, vitæ civilis prorsus imperitus, et neque sacris Litteris, neque primis litterarum elementis initiatus, sed puras die nocteque preces rerum universarum Deo offerre doctus, atque in montium cacuminibus vivere solitus. Tum vero cum reliquis descenderat, ac neque imperatoris minas, neque eorum qui ab illo missi fuerant, terroreni reputans, in media urbe alterius comprehensa ἀνδράσιν ἐκείνοις· ὧν εἷς, Μακεδόνιος ὄνομα, μη δέν τι τῶν κατὰ τὸν βίον ἐπιστάμενος, καὶ τῶν θείω. δὲ λογίων, ἀλλὰ καὶ γραμμάτων ἀμύητος· εὐχάς γε μὴν νύκτωρ και μεθ᾿ ἡμέραν καθαρὰς τῷ τῶν ὅλων εἰδὶς προσφέρειν Θεῷ, ταῖς ὑπερβολαῖς τῶν ὀρέων δίαιταν ἔχων. Τότε δ' οὖν σὺν τοῖς λοιποῖς κατιών, καὶ μήτε τὴν βασιλικὴν ἀπειλὴν ἐν νῷ θε μενος, ἀλλ' οὐδὲ τῶν ἀπεσταλμένων τὸ δέος, καὶ ἀ μέσην τὴν πόλιν θατέρου τῆς χλανίδος λαβόμενος

ECCLESIASTICE HISTORLE LIB. XII. 9წ exile silicernium pannis vilibus amictum cernentes, primum moleste id tulere: deinde a quibusdam de virtute hominis certiores facti, confestim ex equis desiluere, et ad pedes senis provoluti, non novisse se eum affirmarunt, veniamque precibus ab eo postularunt. Ille vero ditina grátia repletus, hisce ad eos verbis est uisus: «Ut mandata hæc ad imperatorem referatis, dilecti filii, oro. Meminisse te, o imperator, oportet, non solum principem, 327 sed hominem etiam te esse. Proinde non ad imperii tantum amplitudinem respice, sed naturam quoque ipsam considera. Cum enim homo sis, hominum tibi imperium commissum est: qui cum ejusdem tecum sunt sortis, et conservi adeo tui, tum ab ipsa creatione imagine Dei colonestati suit. Itaque ne taun ve šana audacia adversus divinam imaginem grasseris, vide. Imaginis enim Dominum ad iram concitabis, si in eos qui imaginem illius gerunt, sævias. Tum autem illud etiam te dispicere decet, te propter æream imaginem multitudini infensum, crudeliter in eam animadvertere velle. Quanto autem imago animata inanimatæ præstet, quid dicere opus est? Nam id eis etiam, qui vel mediocrem obtinent mentem, constat. Illud præterea fac cogites, nóbis quidem perfacile esse, plures ex ære facete imagines pro una illa, quam vecord temeritate insan: plebs comminuit: te autem nequaquam efficere καὶ ἄμφω ἀποβαίνειν ἐκέλευεν. Οἱ δὲ βραχύ τι γε- veste, ut n., que es equo descendere jussit. Et illi ρόντιον βλέποντες, δυστυχῆ ράκια περιβεβλημένον, πρῶτον μὲν ἤχθοντο· ἐπεὶ δέ τινες τὴν ἀρετὴν ἐσή μηναν τοῦ ἀνδρὸς, εὐθὺς τῶν ἵππων καταπηδήσαν τας, καὶ τοῖς ποσὶ τοῦ γέροντος ἑαυτοὺς ἐπιρρίψαν τες, ἀγνοεῖν ὅστις εἴη; διετείνοντο· καὶ συγγνώμης τυχεῖν ἱκέται ἦσαν. Ο δὲ θείας χάριτος πλήρης γενόμενος, τοιαῦτα πρὸς αὐτοὺς ἀνεφθέγξατο· ο Δέομαι τάδε βασιλεῖ ἀντιπεῖν, φίλα τέκνα - Χρεών, βασι λεῦ, ἐκλογίζεσθαι, ὡς οὐ βασιλεὺς μόνος, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωπο; εἶ· μὴ τοίνυν πρὸς τὸν τῆς ἀρχῆς ὄγκον ὄρα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν φύσιν αὐτήν. "Ανθρωπος γὰρ ὤν, ἀνθρώπων ἄρχειν ετάχθης· οἱ σοὶ ὁμοφυείς καὶ ὁμόδουλοι ὄντες, κατ' εἰκόνα θείαν ἐκ τῆς δημιουργίας τετίμηνται. Τοίνυν μή οὕτως ἀλογίστῳ θράσει κατὰ τῆς θείας εἰκόνος χωρήσῃς. Τὸν γὰρ τῆς εἰκόνος παροξύνεις Δεσπότην, τοὺς κατ' εἰκόνα ᾑρημένος κολάζειν. Συνιδείν γὰρ ἄμεινον, ὡς σὺ χαλκῆς εἰκόνος χαλεπαίνων τῷ πλήθει, δεινὰ δρᾶ. σαι διανοεῖς. Οσον δ' εἰκὼν ἔμψυχος αψύχου διαφέρει εἰκόνος, τί χρὴ καὶ λέγειν; δῆλον γὰρ τοῖς καὶ μέτριον ειληχόσι τὸν νοῦν. Ἐπὶ δὲ τούτῳ κἀκεῖνο ἐκλογιζέσθω, ὡς ἐκ τοῦ ῥᾴστου ἡμῖν πολλὰς ἐκ χαλκοῦ δημιουργῆσαι εἰκόνας, ἀντὶ μιᾶς ἐκείνης ὴν ἀλογίστῳ θράσει μαινόμενος δήμος διέσπασεν. Εκείνῳ δὲ πάμπαν ἀμήχανον, κἂν εἴ τι δρᾷν ἐθελή σοι, μίαν γοῦν τρίχα τῶν ἀνῃρημένων δημιουργεῖν.» "Α δὴ πρὸς τοῦ σοφοῦ ἐκείνου διαχούσαντες γέροντος, ὡς ἀφελῶς οὕτως εἰρήκει, τῷ βασιλεῖ διαγγέλλουσι· καὶ οὐκ ἐλάχιστα τῇ Φλαβιανού πρεσβεία posse, quantumvis contendas, ut vel capillum συνήραντο, ὥστε τοῦ θυμοῦ τῷ βασιλεῖ κατασβέ σαι τὴν φλόγα. Καὶ γὰρ ἐς ὕστερον ἀφεὶς τὴν ὀργὴν καὶ τὰς ἀπειλάς, κοινὴν ἀπολογίαν τῷ πλήθει ἔγρα φε, τὸ ἔγκλημα συγχωρῶν· ἐν ᾗ καὶ τῆς ὀργῆς τὴν αἰτίαν ἐδήλωσε. Διεξῄει γὰρ σὺν ἄλλοις καὶ τοῦτο, ὡς «Οὐκ ἐχρῆν, ἐμοῦ· ἴσως ἐξαμαρτόντος, γυναίκα πάσης ἀρετῆς καὶ εὐφημίας ἀξίαν, καὶ ταῦτα μετά τὴν ἐνθένδε ἀπαλλαγὴν, τοσαύτην υποστῆναι τὴν παροινίαν. Εἰ γὰρ ἐχρῆν, κατ᾿ ἐμοῦ τέως ἔδει, φησί, τῷ θυμῷ χρήσασθαι.» Προσετίθει δὲ τῷ τέλει, ὡς καὶ σφόδρα χαλεπῶς διετέθη, τῶν τινας επισήμων τῇ πόλει παρὰ τὴν ἐκείνου γνώμην ἀνῃρῆσθαι ἀκηκοώς. Τοῦτο τέλος ἔσχε καὶ ἡ κατὰ τὴν ᾿Αντιόχου στάσις ἐπιγενομένη τῷ ἀνδριάντι. Καί γε ταύτην διεξῆλθον, ὅσον ώνησεν ὁ Αμβροσίου νόμος, δεικνύς, τήν τε παρρησίαν τοῦ ἀσόφου γέροντος μη συγκα λύψαι τὸν χρόνον πειρώμενος· προσέτι δὲ δεικνύς καὶ τὴν τοῦ βασιλέως περὶ τὰ θεῖα εὐλάβειαν, καὶ τοῦ θείου Φλαβιανοῦ τὴν ποιμαντικήν· ὅπως τῆς ποίμνης ὑπεριστάμενος δεξιῶς τὴν πρεσβείαν με τῆλθε, τὴν ἐκ βασιλέως λύσας ὀργήν. unum eorum qui cæsi sint, creare valeas. Hæc illi a sene sapiente audita, sicuti sîmpliciter dicta erant, ita imperatori renuntiarunt. Non parum etiam, sicuti dixi, Flaviani legatio illis profuit, με iræ flamma in imperatore exstingueretur. Postea namque ira et minis omissis, communem populo scripsit defensionem, crimen illi condonans, in qua iræ etiam causam exposuit. Inter alia enim et lud commemoravit: < Eliamsi ego forte quid - quam deliquissem, minime tamen contumeliam tauitam, mulierem omnis virtutis laude dignam, idque cum jam illa ex hac vita migrarit, sustinere decuit: ac si quid factum oportuit, adversus me furore uti convenicbat. Ad finem quoque apposuit: Gravissime se tulisse, quod præclaros aliquot in ea urbe viros, præter sententiam suam, interemptos esse audivisset. flunc finem habuit seditio contra statuam Antiochiæ concitata. Atque hæc retuli, ut quantum Ambrosii lex emolumenti attulerit, ostenderem: et dicendi libertatem insipientis illius senis, ab oblivione et temporum vi vindicarem: denique at imperatoris in rebus divinis religionem, tum autem pastoralem divi Flaviani curam, ut videlicet ille pro grege suo, cui praeluit, laborans, legationem recte obierit, principis irant sopierit, indicarem, Patrol. Gr. CXLVÍ

328 CAPUT XLV. De Donato episcopo Euraæ, item Theotimo Scytharum episcopo: et quæ ii ediderint miracula. Ea ætate multi, in omnibus orbis partibus, episcopalem praeclare gerentes dignitatem enituerunt. In quibus Donatus ille fuit, Euroæ in Epiro antistes: quem multa edidisse miracula, ejus lóci incole testantur; in primis autem illud, quod dracone interfecto exhibuit. Manebat draco iste ad viam publicam: locum eum incolæ Χαμαιγεφύρας, hoc est, Ponten terreum, nominant. Hic non oves fantum atque boves, sed equos etiam et homines prætereuntes devorabat. Adversus feram hanc cum Donatus iret, non ensem aut hastam, aut aliud quodpiam armorum genus, quibus tutari nos solemus secum attulit: sed signo crucis digitis in aere conformato, serpentis os perculit: qui viri sancti præsentiam sentiens, magnum quiddam sibilaus, et caput in sublime tollens, tractumque corporis provolvens, devorare illum contendit. At Donatus ad crucem illud addidit, ut in os dracoHis exspueret. Et ille saliva ore excepta, identidem se circumvolvendo complicans, statim interiit. Magnitudine fera ea eis non cedebat, quæ apud Indos esse dicuntur. Magna enim vi, ab octo boum parilus, in vicinum campum protractam, incolæ igui combusserunt, ne ita jacens atque putrescens aerem indiceret, et coplagione pestiferum hominibus afferret morbum. Donati hujus celebre quoque ibi monumentum esse audivi, quod etiam orationis domus sit. Oppidum præterea de nomine ejus appellatum, ad quod fuus est copiosam provolvens undam, qui antea quidem non fuerit, precatione autem ejus divinitus exstiterit. Arida namque regio ea ab initio fuerat, neque ibi humor neque latex apparuit. Εt cum aliquando ex itinere fessus eo Donatus venisset, et comites suos aquæ penuria languescentes vidisset, primum ille Deum est precatus; deinde terram manu fodit, atque illico aquæ fluenta inde prosiiuerunt, quæ ad hoc usque tempus profluere non desinunt. Testantur hac vicini, qui Isoriam incolunt, in qua miraculumn hoc accidit. 329 Floruit tum quoque in Tomitana urbe et reliqua Scythia Theotimus ille, genere quidem homo Scytha et Barbarus, sed in præstantissima omnium philosophia educatus, et Totius Scythicæ ecclesiæ administrationem sortitus: quem llumni, qui ad Istrum jamdudum babitant, virtutėm ejus admirati, Romanorum deum nominabant: multa namque divina facta in eo experti fuerant. Porro memoriæ proditum est, iter ei ibi in barbara regione facienti, prædones quosdam occurrisse, qui hostiliter ad civitatem Tomitanam excurrebant. Cum autem comites ejus discrimine eo circumventi, statim se interituros pularent, ex equo ipse descendit, et oravit. Ita factum, ut prædones eanidem insistentes viam, Suzom. vit, cap. 25. Περί Δονάτου τοῦ ἐπισκόπου Εὐροίας, καὶ Θεοτίμου τοῦ Σκυθῶν ἱεράρχου· καὶ περὶ τῶν θαυ μάτων & ετέλεσαν. Τηνικαῦτα δὲ πολλοὶ ἀπανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἱερατικὴν ἀξίαν ἡμφιεσμένοι διέπρεπον· οἷς Δονάτος ἐκεῖνος Εὐροίας τῆς ἐν Ἠπείρῳ τὴν ἐπισκοπὴν κληρωσάμενος· ὃν δὴ πολλὰ τελέσαι θαύματα μαρτυροῦσιν οἱ ἐπιχώριοι, καὶ δὴ καὶ ὅπερ περὶ τὴν ἀναί ρεσιν τοῦ δράκοντος διεπράξατο. Ακει δὲ ὁ δράκων οὗτος παρὰ τὴν λεωφόρον· Χαμαιγεφύραι ὁ τόπος ἐγχωρίως ὠνόμαστο. Οὗτος δὲ οὐ πρόβατα καὶ βόες μόνον ἁρπάζων θοίνην ἑαυτῷ ἐποιεῖτο, ἀλλὰ καὶ ἵππους καὶ ἀνθρώπους παριόντας ἐβόσκετο. Επί δὴ τῷ θηρίῳ τούτῳ Δονᾶτος ήχων, οὐ ξίφος ἢ δόρυ ἢ ἄλλο τι τῶν ἀμυντηρίων ἐπεφέρετο ὅπλον· τὸ σταυρικὸν δὲ σημεῖον εἰς ἀέρα τοῖς δακτύλοις διατυ πώτας, ἀντιπρόσωπον ἔβαλε· τὴν παρουσίαν γὰρ τοῦ ὁσίου αἰσθόμενον, συρίττον μέγα, τὴν κεφαλὴν ἐξανέστησε, καὶ τὸν ὁλκὸν παρεξελίττον τοῦ σώμα τος, ἐπεχείρει καταπιεῖν. Ὁ δὲ πρὸς τῷ σταυρῷ καὶ εἰς τὸ στόμα ἀπέπτυεν. Ὁ δὲ δράκων τὸν σίελον κατὰ τοῦ στόματος εἰσδεξάμενο;, αὐτίκα διέφθαρτο εἰς πολλὰς ἔλικας συστραφείς. Ην δὲ τὸ θηρίον τῶν παρ' Ἰνδοῖς ἱστορουμένων οὐκ ἔλαττον κατά μέγεθος· βία γὰρ ὑπὸ ζεύγεσιν ὀκτὼ παρὰ τῶν ἐπιχωρίων ἐξελκυσθέν, εἰς τὸ γειτονοῦν πεδίον πυρὶ παρεδόθη, ὡς ἂν μὴ οὕτως ἐῤῥιμμένος διασαπείς, τὸν ἀέμα λυμανεῖται τῇ μετουσίᾳ, καὶ λοιμώδη νόσον ἐπιτέξοι τοῖς ἐγχωρίοις. Τούτου δὴ τοῦ Δονάτου καὶ τάφον επυθόμην εἶναι ἐκεῖσε ἐπίσημον, εὐχῆς οἶκον όντα, καὶ ἄστυ, εἰς ἐπώνυμον ἐκείνου καλούμενα· ἐν ᾧ γειτονοῦσα πηγή διαφαίνεται, άφθονα προϊεμένη τὰ νάματα, ή πρότερον μὲν οὐκ ἦν, εὐχαῖς δ' ἐκείνου τὸ θεῖον ἀνῆκεν. ῎Ανυδρος μὲν γὰρ ἦν ὁ χῶρος ούτος τὸ ἐξ ἀρχῆς· καὶ οὔτε νοτὶς ἡ λιβὰς ἐκεῖ διεφαίνετο, καί ποτ' ἐξ ὁδοιπορίας των, τοὺς ἀμφ' αὐτὸν ταλαιπωρουμένους ἰδὼν τῇ ἀπορίᾳ τοῦ ὕδατος, ενξασθαι μὲν τὰ πρῶτα, ἔπειτα λαχῆναι τὴν γῆν τῇ χειρί· καὶ εὐθὺς ῥοαὶ ὑδάτων ἀνέθρωσκον, καὶ ἐς δεῦρο οὐ κατέλιπον ῥέουσαι· καὶ μαρτυροῦσι τάδε, οἱ τὴν Ἰσωρίαν οἰκεῖν ἔλαχον, καθ᾽ ἦν καὶ τὸ περάδοξον τοῦτο συνέβη. "Ηκμαζε δ' ἐν Τόμει καὶ τῇ λοιπῇ Σκυθίᾳ κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον καὶ Θεότιμος ἐκεῖνος, Σκύθης μὲν καὶ βάρβαρος άνθρωπος, φιλο σοφίᾳ δὲ τῇ ἀρίστῃ τραφείς, τῆς δ' ἐν Σκυθίᾳ πάση; ἐκκλησίας τὴν ἐπιτροπὴν ἔχων· ὃν Οὖννοι οἱ παρά τὸν Ίστρον πάλαι ποτ' οἰκοῦντες, τῆς ἀρετῆς ἀγά μενοι, θεὸν Ῥωμαῖον εἶναι ὠνόμαζον· πολλῶν καὶ γὰρ θεϊκῶν πραγμάτων ἐπ' αὐτῷ πεῖραν ἔσχον. Ἱστόρηται γοῦν, ὡς ὁδεύοντι τὴν ἐνθάδε βάρβαρον γῆν, λῃστάς τινας ὑπαντῆσαι τούτῳ, ἐναντίως ἐπὶ Τόμιν ἐλαύνοντας. Τῶν δ' ἀμφ' αὐτὸν ἐν περιστάσει γενομένων ὡς ἀπολουμένων αὐτίκα, ἀποδὰς τοῦ ἵππου ηύξατο. Οἱ δὲ λῃσταὶ ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ διελθόντες, οὔτ᾽ ἐκεῖνον, οὔτε τοὺς περὶ αὐτὸν, ἀλλ οὐδὲ τοὺς ἵππους ἐφ᾽ ὧν ἔποχοι ἦσαν, θεασάμενο:, παρέδραμον. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖνοι πλεῖστοι ὄντες ἐπιθέ-

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. XII. μενοι τοῖς Σκύθαις κακῶς ἔπραττον· φύσει γὰρ neque ipsum, neque comites, atque adeo equos ἦσαν θηριώδεις καὶ βάρβαροι· τέχνῃ δή τινι ἐκ τοῦ ἄγαν ἀγρίου εἰς ἡμερότητα καθίστα, ἑστιῶν τε καὶ δώροις φιλοφρονούμενος, καὶ λόγοις ἐπιεικέσι τὸ θηριώδες ἐκείνων εκμειλισσόμενος. Καὶ δή τις ἐκείνων οἷς ἔπραττεν, εὔπορον εἶναι ὑπολαβών, ἐπίβουλος ἐκείνῳ καθίστατο, καὶ ἐλεῖν τὸν ὅσιον ἐπειρᾶτο. Βρέχον δὲ παρασκευάσας, ἐπεὶ, ὡς εἰώθει, ἐρειδόμενος ἀσπίδι τοῖς ἐναντίοις Θεότιμος διελέγετο, ἀνασχὼν ἐκεῖνος τὴν χεῖρα, ἀκοντίζειν τὸ σχοινίον ἔμελλεν· ὡς πρὸς ἑαυτῷ καὶ τὸ σύμπνουν ἐκείνῳ ἐλκύσων φύλον. Αμα δὲ τῇ ἐπιχειρήσει καὶ ἡ χεὶρ οὕτω εἰς ἀέρα εκτεταμένη διέμεινε· καὶ οὐ πρότερον τῶν ἀοράτων ἀφείθη δεσμῶν, ἕως οὗ Θεό. τιμον λιπαρῆσαι τὸ Θεῖον, πλεῖστα τῶν ἄλλων ἔχε τευσάντων βαρβάρων. Λόγος γε μὴν ἔχει κομήτην ἐξ ἀρχῆς ὄντα, ἀφ' οὗ τῷ φιλοσοφεῖν ἐπέβαλεν, οὕτω διαμεῖναι καὶ ἐς τέλος· εἶναι δὲ καὶ τὴν ἄλλην δίαιταν αὐτῷ λιτὴν πάνυ. Τροφῆς δὲ οὐχ ἵνα ᾔδει καιρόν· διάφορος δ' ἦν· ὡρίζετο γὰρ τοῦτον, ὁπό ταν πεινοῖ ἡ διψοι. Καὶ γὰρ ταῖς ἀληθείαις καὶ τοῦτο φιλόσοφον ἦν, τούτοις μὴ πρὸς βαστώνην, ἀλλὰ πρὸς χρείαν είχειν. quibus vehebantur, conspicati, præterirent. Εt cum illi, utpote qui plurimi essent, in Scythas impetum facientes damna inferrent (natura enim feri et barbari erant), arte quadam, ex agresti admodum more ad mansuetiorem vitam eos traduxit, convivio excipiens, et donis sibi concilians, verbisque humanioribus ferinam illorum crudelitatem demulcens. Sed enim ex eis Hunnis quidam, quibus benigniter faciebat, locupletem eum esse arbitratus, insidias homini sancto struxit, et capere eum contendit. Et laqueo parato, cum more quodam suo, clypeo innixus Theotimus ad hostes verba faceret, manu ille sublata conjicere in cum funem voluit, ut simul ad se cum eo que at:spicia ejus sequebatur gentem pertraheret. Sed ecce una cum conatu manus ejus in acre extenta hæsit neque prius illa vinculis talibus quæ in conspectum non caderent, liberata est, quam Theotimus Deum pro eo exoraret: quod quidem ut faceret, plurimum eum reliqui Barbari rogarant. Fama quoque fert, quandoquidem comatus, cum se ad id genus philosophiæ contulisset, fuerat, talem eum usque ad vitæ finem permansisse. Reliqua vero quotidianæ vitæ consuetudo ei simplex valde fuit. Alimenti capiendi non unum, sed diversum habebat tempus: tum enim id sumebat, cum esuriret, aut sitiret. Nam et hoc plane philosophi est, rebus his ad necessitatem, luptalem frui. Περὶ τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου τοῦ ἐπισκόπου Κύ πρου, οἷος ἦν· καὶ περὶ τῶν παραδόξων έργων ( αὐτοῦ. Ἐν τούτῳ δὲ ἦνθει καὶ Ἐπιφάνιος ὁ τὴν Κύπρον ιερατεύειν λαχών· δν οὐ μόνον ζῶντα ἐπίσημον εἰς ἄκρον ἐποίει ἡ βιοτή, ἀλλὰ καὶ Θεὸς τιμῶν τὸν ἄνδρα, παραδόξων ἔργων αὐτουργὸν ἐδείκνυ, καὶ ἔτι περιόντα καὶ τελευτήσαντα. Καὶ γὰρ λόγος, 8 μή περιόντι ὑπῆρξεν, ἀποθανόντι γενέσθαι. Πολλούς γὰρ δαιμονῶντας, παρὰ τὸν τάφον ιόντας, ἀπαλλάτο τεσθαι τῆς μάστιγος· καὶ ἰάσεις ἄλλας καὶ ἐς δεῦρο δὴ πράττεσθαι. Πολλὰ δὲ καὶ ζῶντι τούτῳ πρᾶξαι ἀνατιθέασιν οἱ ἐγχώριοι. Ἐγὼ δὲ τὸ εἰς ἐμὲ ἦκον ἐκδιηγήσομαι. "Ην μὲν γὰρ μεταδοτικὸς λίαν, ἣν τις ἐδεῖτο πένης, ἢ ναυαγίω, ἢ ἀλλοτρόπως δυστυχήσας· ὡς δὲ τὴν οἰκείαν οὐσίαν πάλαι ἀνάλωσεν ἐν τοιούτοῖς (πόση γὰρ ἂν καὶ ἦν;) τοῖς τῆς ἐκκλησίας χρήμασιν ἀπεχρήτο, καὶ εἰς δέον, τὸ τοῦ λόγου, ἐσπάθα. Πολλὰ δὲ ἦταν ταύτῃ τὰ χρήματα· οἷς γὰρ μέλου θεοφιλῶς ἀναλίσκειν, καὶ ζῶντες καὶ τῶν ὧδε ἀπαίροντες, τῇ κατ' αὐτὸν ἐκκλησίᾳ πλεῖστα παρείχον. Καὶ γὰρ ἐν ἐλπίσιν ἦσαν χρηταῖς, ὡς λίαν οἰκονο μικὸς καὶ θεοφιλής ὧν ὁ ἀνήρ, κατὰ γνώμην αὐτοῖς διαθήσει τὰ δεδομένα. Καί ποτε μετρίων καταστάντ των τῶν χρημάτων τῇ συχνῇ μεταδόσει, χαλεπήναι τὸν αὐτὰ διανέμοντα, καὶ ἐπιμέμψασθαι ὡς ἄγαν εἴη δαπανηρός· ἐκεῖνον δὲ μηδ' οὕτω τι καθυφεῖναι, φιλοτίμως ἐπιχορηγοῦντα τοῖς ἐνδεέσιν. Ἐπεὶ δ᾽ ἅπαν ἤδη τὸ χρυσίον ἀνάλωτο, προσιών τις τῷ δωSozom. Eod. cap. 26. 330 CAPUT XLVI. non adl voDe sancto Epiphanio episcopo Cypri, qualis fuerit: et de admirandis ejus operibus. Tum vero quoque oruit Epiphanius, Cypri episcopus: qui vir non solum vivens, propter vitæ sanctitatem clarissimus fuit; sed cum Deus etiam cohonestans, mirificorum operum patratorem esse ostendit, superstitem simul et defunctum Et fama obtinet, quod vivo non evenit, il mortuo accidisse: ut scilicet demonibus agitati multi ad sepulcrum ejus accedentes, plaga ea liberarentur, et multe præterea aliæ sanationes hodic quoque ad id fiant. Multa vero etiam viventem cum admiratione omnium fecisse, incolæ eju» insule ferunt. Ego autem, quantum in mea po. testate situm fuerit, exponam. Fuit namque perliberalis in egenos, sive naufragin, sive alio adversæ fortunæ modo jactati essent. Ubi autem virtute ea rem familiarem suam (quanta autem ea fuit?) consumpsit, ecclesiae pecuniis est abusus, quas quodammodo in honestum et necessarium usun dilapidavit: multæ autem hæ fuerant. Nam quibus curae erat, ut substantiam suam in pios usus erogarent, et viventes et morientes plurima ecclesiæ ejus donarunt. In bona enim spe erant, virum Dei amantem, et prudenter pecunias distriLuentem, ex sententia sua, quidquid ita dedissent, expensurum esse. Et cum aliquando propter frequentem largitionem, pecuniæ admodum decre-

vissent, quosdam id noleste ferentes, et ecclesie ματίῳ οὗ διῆγεν ὁ οἰκονόμος, μέγα τι καὶ ὑπερφυές economum præcipue, reprehendisse eum, quod tam sumptuosus et prodigus esset, ferunt. Ceterum ne tum quidem de more suo, quin liberaliter indigentibus largiretur, quidquam remisit. Cum autem jam aurum omne consumptum esset, accedens quidam ad cam domum, in qua dispensator iste agebat, ingentem quamdam et mirificam cramenam cum magno auri pondere ei in manus dedit: et statim abiit, neque quis ipse esset, neque qui id misisset, indicans. Perquam vero mirum visum est latere eum, qui tantam vim pecuniæ dedisset, voluisse: factumque id considerantes homines, divinam eam esse liberalitatem, conjecturam fecere. Atque hoc quidem sic actum. βαλάντιον πολλῷ χρυσίου δικῷ βαρυνόμενον ἀνὰ χεῖρας βαλών, ἀπιών ᾤχετο, μήτε τίς ὁ δοὺς ἢ καὶ ὁ πεπομφώ; δῆλον πεποιηκώς. Καί γε παράδοξον λίαν ἐδόκει, ἐπιδόσει τοσούτων χρημάτων ἄγνωστον ἑαυτὸν ὅστις ἦν ὁ δούς, καταστῆσαι. Εἰς νοῦν δὲ θέμενοι, θειοτέραν εἶναι τὴν πρᾶξιν συνέβαλον - παντες. Τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον· ἕτερον δὲ αὐτοῦ πυνθάνομαι, ἐπίσης μὲν Γρηγορίῳ ἔχον, ὃς πάλαι τὴν ἐκκλησίαν ἐπετρόπευε τῆς κατὰ Πόντον Νέο και σαρείας. Οὐ μήν γε παρὰ τοῦτο ἀπιστεῖν δίκαιον, καὶ Ἐπιφανίῳ τὰ ἴτα διαπεπράχθαι· ἐπεί τοί γε οὐδὲ Πέτρος μόνον ὁ τῶν ἀποστόλων κορυφαῖος, νε κρὸν ἀνίστα· ἀλλὰ καὶ Ἰωάννης κατὰ τὴν Ἔφεσον, καὶ ἀλλαχοῦ ἕτεροι· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ αἱ θυγατέρες Φιλίππου κατὰ τὴν Ἱεράπολιν. Τὰ δ᾽ αὐτὰ πολλάκις οἷα εἰκὸς ἐξειργάσθαι συνέβη παρά τε τῶν πάλοι καὶ νῦν θεοφιλῶν ἀνδρῶν. Ο δὲ λέγειν ἡ ἱστορία ὥρμηται, τοιόνδε ἐστί· Ποτὲ παριόντα τὸν ἱερὸν τουτονὶ Ἐπιφάνιον δύο τινὲς ἐπιτηρήσαντες ἐνέδιοι πένητες, καὶ λογισάμενοι μεῖζόν τι ἐξ ἐκείνου λαβεῖν, ὁ μὲν ἐπ' ἐδάφους ἀπλωθεὶς ἔκειτο, συστείλας τὸ ἆσθμα οἷα δῆθεν νεκρός· ὁ δ᾽ οἷα συνήθης όλου φυρόμενος ἔκλαις· καὶ ἐσχηματίζετο τὸ μηδ' εὐπό ρως ἔχειν θάπτειν αὐτὸν, τῆς ἐνδείας καταμεμφόμε νος. Ο δ' Επιφάνιος παριών οὐδὲν μὲν ἔλεγε, μόνην δ᾽ ἀνάπαυσιν τῷ κειμένῳ ἐπηύχετο. Βραχύ δέ το πρὸς κηδείαν δούς, ο Επιμελοῦ τοῦ κειμένου, ο τῷ δακρύοντι ἔφη· καὶ παῦσαι κλαίων ποτέ· οὐ γὰρ Aliud vero de eo audio, quod Gregorii illius miraculo simile fuit, qui olim Neocæsareæ in. Ponto ccclesian gubernaverat. 331 Neque propterea fidem non babere prodigii ejus testimonio æquum est, quod idem Epiphanius peregerit: quandoquidem neque Petrus solus apostolorum coryphæus et princeps, mortuum exsuscitavit, sed et Joannes Ephesi, et alii alibi, imo etiam llierapoli Philippi filiæ. Sæpe namque evenit, sicuti par et credibile est, ut eadem et olim veteres, et nostræ ætatis Dei amantes homines, miracula edant. Quod autem historia commemorare jubet, sic habet: Aliquando sacrum hunc Epiphanium duo quidam in via mendici observarunt: et cum non poni tendum aliquid se ab eo accepturos existimarent, c νῦν ἀναστήσεται. Τὸ δὲ κοινόν τε καὶ ἀπαραίτητον alter in solo, spiritum continens perindė atque nortius esset, jacebat: alter autem veluti familiaris ejus lamentans et flens, inopiam eam assimulabat, ut funeris impensas non haberet, et peBuriam tantam cum reprehensione ejus deplorabat. Porro Epiphanius præteriens, nihil quidemn aliúd quam quod jacenti illi requiem precatus est, dixit. Exiguum autem quiddam ad illum funerandum ploranti dedit, illa verba adjiciens; • Curam hujus funeris habe, et tandem flere desine. Nam hic nunc non resurget. Mortem autem, quæ com. munis omnium et inevitabilis, necessitate quadam obeunda est, animo te forti ferre oportet. › Hæc Epiphanius dixit, et abiit, cceptam perfecturus ambulationem. Cum autem ea in via nemo alius δυσχεραίνειν ἐπὶ τῷ δράματ: ἐπειπών, ὀπίσω ἀνκαὶ ἀποκείμενον ἐξ ἀνάγκης τέλος, χρεὼν καὶ σὲ φέρειν γενναίως, ο Ταῦτ᾽ εἰπὼν Ἐπιφάνιος, πιο ρῆλθε τὴν σφετέραν διανύων οδόν. ὡς δὲ οὐδεὶς ἕτερος κατὰ τὴν ὁδὸν διεφαίνετο; ὁ ἑστώς τε καὶ ὀδυρόμενος αἴσθησιν δῆθεν τῷ κειμένῳ ἐδίδον ἐγεί ρεσθαι. Ἐπῄνει δὲ ἅμα τῇ κινήσει, ὡς σοφῶς μάλα ἐσχηματίσατο τὸν νεκρόν· και, ο Αγε δή, ἔλεγεν, ἐξεγείρου· καὶ τόγε νῦν τῇ σῇ ἐντρυφήσωμεν σου φιστείᾳ.» Επεὶ δ᾽ ἐκεῖνος οὐδὲν μᾶλλον οὔτε λέγοντος ήκουεν, οὔτε πᾶσι τρόποις παρέχοντος αίσθησ σιν τὸ ζῶν εἶναι ὑπέφαινε, σπουδῇ τὸν ἱερέα ἐδίωκε· καὶ φθάσας, τὴν ἐξ ἐνδείας σφῶν μηχανὴν κατεμήνυε· καὶ ταῖς ἀληθείαις κλαίων καὶ ὀδυρόμενο;, ἀνιστῶν τὸν ἑταῖρον κατελιπάρει. Ἐκεῖνος δὲ μὴ πεμπεν· ἀναλύειν γὰρ τὸ γεγονὸς Θεὸς οὐκ ἠβούλετο· πιστώσασθαι ἅπαντας ᾑρημένος, ως γε οἴομαι, ὡς αὐτόν γ' ἐκεῖνον Θεὸν πάνθ᾽ ὁρῶντα καὶ ἀκούοντα ἀπατῶσιν, ὅσοι δὴ τοιαῦτα ὁρᾷν ἐπὶ τοῖς αὐτοῦ θεράπουσι τόλμη προάγονται, καὶ σφᾶς αὐτοὺς μᾶλλον ἐξαπατῶντες λελήθασιν. Ἐν πλοίῳ δὲ θανεῖν ἔγνων τὸν Ἐπιφάνιον· ἄν οἱ περὶ αὐτὸν μέλιτι ἐμβαλόντες, ἵνα μή τι ἀηδὲς ἴσως πάθῃ, κατὰ τὴν Κύπρον διέσωσαν. Καὶ τὰ μὲν περὶ Ἐπιφανίου τοσαῦτα ἐκ πάνυ πολλῶν ὀλίγα διηγησάμην. appareret, ille qui sic steterat et ploraverat, jacentem, indicio pedis concussione dato, ut consurgeret, admonuit: simulque eum laudavit, qui tam egregie mortui hominis habitum retulisset; et: • Age tandem exsurge, inquit, ut in præsentia versutis tua hilarius vivendo fructum percipiamus. › Ubi autem ille amplius neque dicentem audiit, neque modis omnibus significationem aliquam, se vivere, exhibuit; alter cursu celeri episcopum est consecutus, eique fraudem quam inopia coacti commenti essent, indicavit: et jam citra fucum vere flens et lamentans, ut socium suum resuscitaret, supplicavit. Epiphanius autem, postquam illi, ne factum id graviter ferret, dixit, frominem dimissum absolvit: quod Deus rem eam retractatam nollet: fidem facere omnibus volens, nt equidem puto: qui tentare et facere talia in ministris ejus audeant, illum ipsom Deum, qui

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X!I. videal et audiat omnia, eos falsum ire, seque adco ipsos potius iuscios fallere. 332 Epiphanium vero in navi mortuum esse intellexi: quem comites ejus melle oblitum, ne quid forte ingratum corpori accideret, in Cyprum detulerunt. Hec pauca ex multis de Epiphanio recensui. Περὶ 'Ακακίου τοῦ Βεῤῥοίας, καὶ Ζήνωνος καὶ Αίαντος, ἁγίων ἐπισκόπων. Ανὰ δὲ τὴν τῆς Συρίας Βέρροιαν καὶ ὁ πολύς *Ακάκιος τῇ ἱερωσύνῃ διέπρεπεν, ἐξ ἔτι νέου πάνυ ἀκριβῶς κατὰ μοναχοὺς ἀσκηθείς· ᾧ πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα κατώρθωτο· μέγιστον δ' ἀρετῆς τεκμήριον ἔδωκεν, ὅτιπερ τὸν ἀεὶ χρόνον καὶ ὕπνῳ καὶ λοιποῖς τὸ τῆς ἐπισκοπῆς αὐτῷ καταγώγιον ἀνεῳγμένον ἐτύγχανεν ὅν· ὥστ᾽ ἀδεῶς αὐτὸν ὁρᾷν πάντας ξένους τε καὶ ἐπιχωρίους· δ καὶ ὑπερφυῶς ἐγὼ μάλιστα διὰ θαύματος τίθεμαι· ἡ γὰρ ἐδείκνυ οὕτω βιώναι ὡς ἀεὶ πεποιθὼς εἶναι, ἢ τοῦτο ἐπινοῆσαι λογίζομαι, τὸ εἰς κακίαν τῆς φύσεως ἕτοιμον παραιτούμενος· ἀεὶ γὰρ φωραθήσεσθαι προσδόκιμος ὢν ὑπὸ τῶν ἐξαπίνης εἰσιόντων τῇ πυκνῇ φυλακῇ, μηδ' εἰ βού λοιτο, ἁμαρτάνειν ἔχειν, ἀλλ' ἐν σπουδῇ ἀεὶ καθεστά να'. Ἐν δὲ τῷ τότε καὶ δύο τινὲς ἀδελφοὶ ἐπισήμω ἦσαν· οὐκ ἐν μοναγρίοις ἐπιβαλόντες τῷ φιλοσοφεῖν, ἀλλ' ἐν τῷ παραλίῳ τῆς Γάζης, ᾧ Μαιουμα; ὄνομα. Ζήνων δὲ καὶ Αἴας οἱ κασίγνη τοι ὠνομάζοντο. Πιστοὶ δὲ περὶ τὸ καλῶς θρησκεύειν ἐγένοντο· καὶ πολλάκις ὑπὸ τῶν Ἑλληνιστῶν οἷα Θεὸν τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντες, ἀπηνῶς κατεξάνθησαν. Αίας μὲν οὖν ωραία γυναικὶ συζυγείς, ἐς τρίτων αὐτῇ συνεγένετο, παρ' ὅσον ταύτῃ συνῴκει χρόνον· καὶ τρεῖς παῖδας ἐντεῦθεν γεννῆσαι λέγεται· τοῦ λοιποῦ δὲ τῇ γαμετή ἀποτάξασθαι τοιαύτης ἕνεκα συνουσίας· μοναχικήν δ' ἐπιλέξασθαι βιοτήν· ἐφελκύσαι δὲ καὶ τοὺς δύο παῖδας καὶ πεῖσαι μὴ γῆμαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὰ θεῖα τὴν σπουδὴν μεταθεῖναι· τὸν δὲ τρίτον συνοικεῖν γυναικὶ ἐλέσθαι. Λίαν δὲ σωφρόνως καὶ εὐδοκίμως τῆς τοῦ Βιτωλίου ἐκκλησίας ὁ Αἴας προέστη. Ο δὲ Ζήνων ἐκ νέου βίον καὶ συνάφειαν γυναικός παρωσάμενος, πολὺς περὶ τὸ ὑπηρετεῖν ἐγένετο τῷ Θεῷ· ἐπετρόπευσε δὲ καὶ τὴν τοῦ Μαιουμᾶ ἐκκλησίαν. Γηραλέος δὲ ἤδη γενόμενος, ὡς καὶ εἰ; ἑκατὸν ἔτη παρελάσαι, μηδεπώποτ' ἀπολειφθῆναι ἡ κατόπιν ἐλθεῖν τῆς ἀρχῆς τῶν νενομισμένων ὕμνων Θεῷ, ἐθνῶν φημι καὶ Εσπερινῶν, καὶ τῆς ἄλλης λειτουργίας αὐτοῦ, εἰ μή γε νόσος μεγάλη προσβαλοῦσα ἐπέδησε. Μοναστικῇ δὲ φιλοσοφῶν βιοτῇ, ἀεὶ ἐν ἐστῷ μονήρει λινοῦν 59αινεν ἔσθημα· ἐξ ὧν τὰ πρὸς ζωὴν ἐρανιζόμενος ἐπιτήδεια, καὶ τοῖς ἐνδεέσι τὸ ἀρκοῦν ἐχορήγει. καὶ ἄχρις οὗ ἐτελεύτα, οὐκ ἀνῆκε τὴν οἰκείαν ἐργασία» διέπων, καίπερ ἀρχαιότητι τῶν ἀνὰ τὸ ἔθνος ἱερέων πρωτεύων, καὶ μεγίστης ἐκκλησίας προεστὼς ἐπί τε πλούτῳ καὶ πλήθει ἀνδρῶν. Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι οὐχ · ἱερατικῶς μόνον ζῶντες, ἀλλὰ καὶ ἄλλως ἐν τοῖς δρεσι διαιτώμενοι τηνικαῦτα θεοφιλεῖς ἐγνωρίζοντο ἄνδρες· ὧν κατὰ μέρος τὰ κατορθώματα διηγείσθαι εἰς πολὺ ἄν τι μῆκος τὴν ἱστορίαν ἐκτείνωμεν· ἐν εἰς ἅπασιν οἷά τις περιφανής ἀστὴρ διέλαμπεν ὁ προ βραχέος ῥηθεὶς ἡμῖν Αρσένιος. Ολίγων δ' ἐμνή σθην εἰς ἀπόδειξιν τῶν τότε ἱερᾶσθαι λαχόντων· Εργον γὰρ πάντας ἐκδιηγεῖσθαι, ἐπεὶ οἱ πλείους καλοί CAPUT XLVII. De Acacio episcopo. Berrhae: item de Zenone, et Ajace, sanctis episcopis, Berrliææ autem in Syria, magnus Acacius, episcopali munere obeundo celebris fuit; qui ab adolescentia prima in monastica vita accurate exercitatus fuerat. Hujus multa quidem sunt alia recte acta: illud vero maximum virtutis indicium, quod perpetuo etiam vel cibi vel somni capiendi, aliarunique rerum tempore, episcopalis mansionis suæ. domicilium patens et apertum esse voluit; adeo ut ad eum videndum et cives et advenæ libere ingrederentur: id quod ego vehementer admiror. Aut enim ea re se cum fiducia semper vivere pstendit: aut eum id ita instituisse puto, ut nąturæ ad vitia propensionem supprimeret. Cum namque in exspectatione esset, ut frequentibus eorum excubiis, qui derepente ingrediebantur, in actionibus suis deprehenderetur, etiamsi voluisset, peccare tamen non potuit, sed studiis suis laudatis semper incubuit. Eo tempore duo ctiam fratres præclari erant, qui non in solitudine, sed in maritimo Gazæ loco, qui etiam Majuma dicebatur, philosophati sunt. Zeno et Ajax, germanorum istorum fratrum nomina fuere, Egregiam au̟- tem in recta religione obtinuere fidem: et sæpenumero a Græcæ superstitionis sectatoribus, ut qui Christum Deum esse prodierentur, sunt diverberati. Ajax quidem, quandiu cum conjuge sua fuit, quam sibi egregia forma matrimonio juxeral, ter tantum cum ea concubuit: unde etiam tres suscepit liberos. Postea autem nuntio ei ejus - cemodi consuetudinis gratia remisso, monasticam delegit vitam. Duos quoque ad idem vivendi institutum pertraxit filios: quibus, ut ne corjugia sequerentur, sed studium omne ad res divinas conferrent, persuasit. Tertius autem cum uxore in matrimonio vixit. Sapienter vero et praclare ecclesiæ Bitolii Ajax præfuit. Zeno autem a puero con· junctionem femina aversatus, totus in ministerio Dei erat: administravit quoque Majumæ ecclesiam. 333 Atque ubi ad eam pervenit senectutem, ut etiam centesimum attingeret annum. haud unquam neglexit aut prætermisit receptos statos - que vel matutinos vel vespertinos hymnos Dei, et reliquum sacrum ministerium sunni; principio psalmodiarum adesse, eisque præire solins, nisi gravis interveniens morbus eum impedivisset. Et quod in cælibatu philosopharetur, semper in solitaria lanificii officina lineam texuit telum. Ex cujus laboris fructu cum ipse necessariis rebus comparandis vitam toleravit, tum indigentibns etiam sumptus subministravit. Et quoad vixit, opus ita facere non destitit: quamvis ætɔte grandiore, primas apud can gentem inter episcopos eam ferret, maximaque ecclesii præesset, in qua et

copiosi et frequentes essent homines. Sed enim τε καὶ ἀγαθοὶ ἐγένοντο. Ἐπεμαρτύρει δὲ καὶ τὸ θεῖον ταῖς πολιτείαις αὐτῶν· δεομένων γὰρ ἤχους, καὶ ξένα τεράστια δι' αὐτῶν ἔπραττεν· ὑφ᾽ ὧν δ καὶ ἡ καθόλου Εκκλησία αγομένη, καὶ λαός το καὶ κλῆρος πρὸς τὸν ἴσον ἐκείνοις τῆς ἀρετῆς ζῆλον ἀνηρεθίζοντο. tum multi alii non episcopi modo, verum etiam in montibus colentes, amantes Dei viri, illustres fuere. Quorum res bene actas si sigillatim exponeremus, in ingentem nobis prolixitatem historia excresceret. In quibus omnibus, veluti quædamn præclara stella, etiam is refulsit, cujus supra meminimus, Arsenius. Paucos autem, ut speciinen aliquod tantorum virorum, qui tum episcopalem functionem obiere, recensui. Laboriosum enim esset omnes referre, quandoquidem plures boni atque honesti fuere, quorum etiam vitæ institutum testimonio ipse suo confirmavit Deus. Orantes enim eos exaudiit, et prodigia nova per eos edidit. Et ab eis quoque ita Ecclesia catholica administrata, simul et clerus et populus, ad eumdem cum illis virtutis ardorem et æmulationem est excitatus. CAPUT XLVIII. De inventione reliquiarum Abacuc et Michaeæ, velerum prophetarum. Religio vero non per bos tantum majora capiebat incrementa, verum eam etiam colonestarunt, atque ut æquum est quam maxime exornarunt, quæ tum apparuerunt veterum atque illustrium prophetarum reliquiæ. Abacuc enim primum, deinde Michæas, et tandem post hos celebre Baplistæ caput e terra exstitere. Abacuc quidem et Michææ reliquias divina visio, sicuti audivi, in somnis Zebeno ostendit, Eleutheropolis eo tempore ecclesiam gubernanti. Ea autem urbs Cela, atque etiam ante id nomen, Ceila appellata fuerat, 334 ubi Abacuc inventus est. Ab ea quasi stadiis decem locus quidam Berathpasia cognominatus distat, ubi Michææ sepulcrum esse dicebatur. Quod deles ignorantes, una cum incolis patria voce Nephsameenana vocarunt. Sed propheta Zebeno in somnis apparentes, quemadmodum dixi, seipsos qui essent, indicarunt. CAPUT XLIX. De inventione sacrati capitis divi Joannis Præcursoris et Baptist. ' Περὶ τῆς εὑρέσεως τῶν λειψάνων Αββακούμ καὶ Μιχαίου τῶν παλαιῶν προφητών. Οὐκ ἐν τούτοις δὲ μόνοις ἡ θρησκεία ἐπεδίδου εἰς μείζον, ἀλλ' ἐγέραιρον ταύτην, καὶ ὡς εἰκὸς εὖ μάλα - ἐσέμνυνον, καὶ λείψανα τῶν πάλαι περιφανών προ φητῶν κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον ἀναφαινόμενα. Αμε βακούμ γὰρ πρότερον, ἔπειτα δὲ καὶ Μιχαίας τῆς γῆς ἀνεδίδοτο, καὶ ἡ περιβόητος μετὰ τούτους τοῦ Βαπτιστοῦ κεφαλή. Αμβακούμ μὲν οὖν καὶ Μιχαία τὰ λείψανα, ὄψις θεία, ὡς γ᾽ ἐπυθόμην, ὀνείρατος, Ζεβένῳ ὑπέφαινε, τηνικαῦτα τὴν Ἐλευθεροπολιτῶν ἐκκλησίαν ἐπιτροπεύοντι. Κελὰ δὲ, καὶ πρὸ τούτου δὴ τοῦ ὀνόματος, Κεϊλὰ ὠνόμαστο ἡ Ἐλευθερόπολις, καθ᾽ ἦν ὁ ᾿Αμβακούμ εὑρέθη. Εκεῖθεν δὲ ὡσεὶ στάδια δέκα τῆς πόλεως διεστὼς, χῶμός τίς ἐστι Βηραθπασία καλούμενος, ἐν ᾧ ὁ Μιχαίου τάφος εἶναι ἐλέγετο. Οἱ δὲ πιστοὶ τοῦτ' ἀγνοοῦντες, τοῖς ἐπιχωρίοις ἐπίσ της ὠνόμαζον, Νεφσαμεεμανὰ πατρίῳ φωνῇ τὸ μνῆμα καλοῦντες. Αλλ' ἑαυτοὺς οἱ προφῆται έναρ Ζεβένῳ ἐπιφανέντες, ὡς εἴρηται, οἵτινες εἶεν, ἐμή φυσαν. ΚΕΦΑΛ. ΜΘ'. Περὶ τῆς εὑρέσεως τῆς τιμίας κεφαλῆς τοῦ ἁγίου Ιωάννου τοῦ Προδρόμου και Βαπτιστοῦ. ᾿Αλλὰ καὶ θαυμαστὴ καὶ περιβόητος τοῦ Βαπτιστοῦ κεφαλὴ ἐπὶ τῆς παρούσης εὑρεθεῖσα ἡγεμονίας εἰς τὴν Κωνσταντίνου περιφανεστάτην πόλιν ἀνεκομίσθη. Η γὰρ Ηρωδιὰς καὶ ἔτι τὸν ἔλεγχον δειλιῶσα τοῦ Βαπτιστοῦ, κατὰ τὸ Ηρώδου ἀνάκτορον, ἀφανεῖ τινι τόπῳ ταύτην κατέκρυπτεν· ἦν τινες έψει θειοτέρα μοναχοὶ τῆς Μακεδονίου αἱρέσεως εὑρηκότες, πρώτα Admirandum autem et celebre Baptistæ caput ejusdem imperii tempore inventum, in clarissimam urbem Constantinopolim est deportatum. Id namque Herodias, quod adhuc Baptistae reprehensiohem tineret, in Herodis regia abstruso quodam loco sepelierat. Sed rem tam sanctam divina visione admoniti monachi quidam Macedonianæ hæresis invenerunt: qui primum quiden Hierosoly- η μὲν ἐν Ἱεροσολύμοις διέτριβον· εἶτ᾽ ἐκεῖθεν εἰς Κίν mis vixerunt, postea autem in Ciliciam commigrarunt. Atque ubi caput id ibi esse comperit Mardonius qui primus inter imperiales eumuchos fuit, inventionem eam Valenti indicavit: et ille id Constantinopolim deferri jussit. Quidam igitur missi, cum splendido comitatu in imperiali curru id vexerunt. Ubi autem ad Pantichium, oppiduin parvum, non longe a Chalcedone situm, perventum est, ulterius progredi quæ ad currum junctæ erant mulæ, quamvis amiga eis vehementius et flagello et calcaribus ad cursum instigans Sozom. ha! ei Berathsatia λικας μετεχώρουν. Ἐκεῖσε δ᾽ οὖν αὐτὴν φωράσας Μαρδόνιος, ὃς πρῶτος τῶν βασιλικῶν εὐνούχων ἦν, Ουάλεντι ἐδήλου την εύρεσιν. Ο δ' εἰς Κωνσταντινού πολιν ἄγειν ἐκέλευε· καί τινες πεμφθέντες, λαμπρα προπομπῇ ἐν βασιλικοῖς ὀχήμασιν ἦγον. ὡς δὲ περὶ τὸ Παντείχιν ἤδη ἐγένοντο, μικρὸν δὲ τοῦτο ἄστυ, οὐ πάνυ πολλωτέρω της Χαλκηδόνος κείμενον, περ αιτέρω βαίνειν αἱ πρὸς τοῦτο τεταμέναι ἡμίονοι οὐχ ἠβούλοντο, καὶ ταῦτα τῶν ὑπηρετουμένων πλεῖστα διαπειλουμένων, καὶ τοῦ ἡνιόχου χαλεπαίνοντος, καὶ σφοδροτέρα χρωμένου τῇ μαστίγι, καὶ πυκνῷ τῷ Της βασιλικής οικία, μείζων, hoc est, imperialis domus major. Sozom, lib. vi. cap. 21.

ECCLESIASTICE HISTORIA LIB. XII. κέντρῳ διερεθίζοντος. Ως δὲ μηδὲν ἀνύοντες ἦσαν, immineret, noluere. Porro cum gravi eo impetu pihil efficerent, novi quiddam Deum significare, non ductores modo al speciatores, sed ipse etiam imperator existimavit. Itaque placitum est, ut saeer iste thesaurus, tum in vicino vico, quem incole Cosilaum vocabant (erat autem in Mardonii dominio) deponerent. Ceterum hoc tempore ac cidit, sive Deo seu Propheta ipso instigante, ut ad vicum hunc Theodosius veniret. Et cum caput id inde transferre constituisset, sola el obstitit Matrona, Deo dicata virge, quæ divinam hoc caput Baptista sequebatur, ut in itinere pro eo atque opus esset, ei inserviret, enstosque ejus esset. 385 Ean vero imperator magno animo obsistentem, minime vi cogendam ducens, precibus est aggressus, ut translationem eam permitteret. Illa it difßeulter tandem annuit, rein eum, quat perficere nequiret, sicuti etiam Valenti contigerat, per conjecturam aggredi rata. At Theodosius arcam, în quà sacrum caput repositum fuerat, pure pura circumvolutani, ipse manibus suis gestavit, usque ad Septimam quæ dicitur regionem urbis Constantinopolitanæ: ubi id reposuit, templo, divo Baptiste, quem præcipue celebrabat, maximo et putehorrimo constructo (†). Et cum sæpe moltumque Matronam maximis gratissimisque pollicitationibus, et fidei sententiam mutaret (Macedoni enim h.vresis tenebatur morto), aggressus esset, persuadere id ei non potuit: cum quidem Vincen ξένον τι δηλοῦν τὸ θεῖον ἐδόκει οὐ τοῖς ἄγουσι καὶ θεωμένοις μόνον, ἀλλὰ καὶ αὑτῷ βασιλεῖ. Καὶ δόξαν οὕτως, ἀπέθεντο τὸν ἱερὸν τουτονὶ θησαυρὸν ἔν τινι χώμῃ γειτονούσῃ· τοῦ Κοσιλάου ταύτην ἐγχώριος ἐγκάλει φωνή· τοῦ δὲ Μαρδονίου τὸ κτῆμα ἦν. Κατά δὲ τοῦτον τὸν χρόνον, ἢ τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ αὐτοῦ τοῦ προφήτου κινήσαντος, τῇ κώμῃ ταύτῃ ὁ βασιλεὺς ἐφίσταται Θεοδόσιος. Εἰς νοῦν δὲ θέμενος τὴν κάραν ἐκεῖθεν λαβεῖν, ἀντέσχε μόνη Ματρώνα ή παρθέ να; εἶτα καὶ ἀφιερωμένη θεῷ, τῇ θείᾳ εἴπετο τοῦ Βαπτιστοῦ κεφαλῇ, διακονοῦσα τὰ ἐπιτήδεια τῇ ὁδῷ, καὶ φύλαξ καθισταμένη ἣν δὴ γενναίως ἀνθιστα - μένην, οὐκ ᾤετο δεῖν οὕτω βιάσασθαι. Ικεσίαν δὲ προς άγων, συγχωρεῖν ἐδεῖτο· μόλις δὲ ἐνεδίδου ἐκείνῃ ἀνήνυτα καὶ τοῦτον οἰομένη ἐπιχειρεῖν, καθά καὶ Ουάλεντι συνέβη συμβάλλουσα. Ὁ δὲ τὴν θήκην ἐν ᾗ ἱερὰ κατέκειτο κεφαλή, τῇ ἁλουργίδι περιελίξας, αὐτὸς ἀνὰ χεῖρας διετέλες βαστάζων, ἄχρι δὴ πρὸ τῆς Κωνσταντίνου τῷ λεγομένῳ Εβδόμῳ ταύτην κατέθετο· ὅπου δε διαφερόντως σεμνύνων τον Βαπτι στὴν, καὶ νεών μέγιστον καὶ κάλλει κάλλιστον ἀγρ γείρει. Πολλὰ δὲ καὶ πολλάκι; Ματρώναν μετελθών, καὶ ὑπεσχημένος κεχαρισμένα, μεταθείναι την δόξαν ἥκιστα ἔπειθεν· ἦν γὰρ νοσοῦντα τὰ τῆς Μακεδονίου αἱρέσεως· καίπερ Βικεντίου, ός πρεσβύτερος ἦν τὰ ἴσα φρονῶν, καὶ τὰ περὶ τὴν θήκην ἐπίσης αὐτῇ τῷ Βαπτιστῇ πράττων, καὶ διὰ ταύτην ἱερωμένος, εύΟὺς μεταβαλόντος, καὶ τῇ καθόλου προσχωρήσαντος Ἐκκλησίᾳ, καὶ ταῦτ᾽ ἀσώματος θεμένου, ως φασι (tius. ejusdem religionis presbyter, qui idem cum illa apud aream Baptiste præstabat ministerium, et çam ob causam sacerdotalem susceperat dignitatem, statim sententiam mutavisset, et ad catholicam Ecelesiam accessisset: idque antea, sicuti Macedoniani dicunt, jurejurando interposito, nunquam se opinionem suam rejecturum esse. Sed enim eam mutavit, hac sibi præscripta conditione, ut tum demum religionem suam deponeret, et postea sine discrimine alto cum imperatore communicaret, si illum Baptista sequeretur. Vincentius iste genere fuit Persa. Cum autem in Perside sub Constantio persecutio esset mota, profugiens inde cum consobrino Adda, in Romanorum pervenit ditionem. Atque hic in clerum allectus, ad Η κεδονιανοί, μήποτε τὴν οἰκείαν δόξαν ἀπώσασθαι, μετέθετο δὲ ἐρίσας οὕτως· εἴπερ ἔλοιτο ὁ Βαπτιστής ἀκολουθῆσαι τῷ βασιλεῖ, καὶ αὐτὸν τὴν θρησκείαν ἀποθέσθαι, καὶ αὐτῷ κοινωνεῖν τοῦ λοιποῦ μηδέν τι διαφερόμενον. Βικέντιος δ' οὗτος Πέρσης μὲν ἦν τὸ γένος· Κωνσταντίου δὲ βασιλεύοντος ἐν Περσίδι διωγμοῦ γενομένου, φυγὰς καὶ αὐτὸς σύναμα Αδδα τῷ ἀνεψιῷ, τῇ Ῥωμαίων γῇ προσφατα, Αλλ' ὁ μὲν τῷ κλήρῳ καταλεγείς, καὶ εἰς πρεσβυτέρου προήλ θεν ἀξίαν, 'Αδδᾶς δὲ γυναικὶ συναφθείς, τῇ Ἐκκλησία πολύ τι όφελος ἐγεγόνει· παῖδα γὰρ ἐγέννησεν Αυξέντιον ὄνομα, πιστὸν μὲν εἰς τὰ θεῖα, σπουδαίων δὲ περὶ φίλους· βίου δὲ σώφρονος ἡμμένον καὶ ἐμμελοῦς· φιλολόγον δὲ μάλιστα, ίδριν τε τῶν ἐν Ελλησι καὶ τῶν παρὰ τοῖς ἐκκλησιαστικος συγγρα- presbyteri dignitatem pervenit. Addas autem uxore φεῦσιν ἑρμηνευθέντων μέτριον δὲ ἄλλως· καὶ ταῦτα βασιλεῖ τε ἐπιτήδειον καὶ τοῖς ὅσοι περὶ αὐτόν· καὶ λαμπρῶς στρατηγήσαντα. Οὗ καὶ λόγος πολύς παρά τε τοῖς ἀρίστοις τῶν μοναχῶν, καὶ τῶν ὅσοι σπου δαῖοι άνδρες οι πεῖραν ἔσχον τἀνδρός Ματρώνα δὲ διὰ βίου τῇ Κοσιλάου κώμη παρήδρευε, σεμνώς το καὶ ἱεροπρεπῶς διαζῶσα μετὰ λαμπρᾶς καὶ μάλα σώφρονος βιοτῆς, καὶ πολλῶν παρθένων ἡγήσατο· ὧν ἡ διαδοχὴ καὶ ἐπιπολὺ τοῦ χρόνου διήρκεσε, τῆς Ματρώνης παιδείας ἦθός τε ἄξιον καὶ περιφανῆ τὴν φήμην κληρωσαμένων. Τοσαῦτα καὶ περὶ τούτων· 2 δῆτα καὶ ἱκανά γε οἶμαι πρὸς δόξαν τῆς ἡμετέρας Sozom. lib. vi, cap. 21, 24. Is Deo_templum id constructum scribit. Templum enim Dei vocal, dueta, magnum Ecclesiæ emolumentum genuit, Auxentium filium, in rebus divinis fidelem, in amicos officiosum, vita moderatum, et sibi ipsi constantem, studiorum doctrinæ amantem maxime, litterarum profanarum atque etiam ecclesiasticarum peritum, modestum præterea, et imperatoriæ aulæ commodum, præclarum etiam in bello ducem: cujus celebris etiam fama est apud optimos quosque monachos, et alios doctos bonosque viros, qui illum cognovere. Porro Matrona vitam in vico Cosilao exegit, et pluribus virginibus praefuit, quarum sa cessio in longum tempus duravit, morem quamvis antea quoque in honoreni S. Baptiste conditam dixerit ecclesiam cam.

μεν. Matrona disciplina dignum et præclaram famam θρησκείας κἂν τῇ Θεοδοσίου ἡγεμονία συνέδρα obtinens. 336 De his quæ commoda, ut puto, ad religionis nostræ gloriam, in Theodosii imperium inciderunt, hactenus. CAPUT L. De clarissimi imperatorum Theodosii magni obitu. Περὶ τῆς τελευτῆς τοῦ ἐν βασιλεῦσιν ἀοιδίμου Θεοδοσίου τοῦ μεγάλου. Θεοδόσιος δὲ μετὰ τὴν Εὐγενίου καθαίρεσιν ἐπὶ τῆς Ἰταλία; διάγων ἐς Μεδιόλανον, καὶ τὰ τῆς Ἑσπ - ρας ὡς χρεών καθιστῶν, ἀρρώστως διετέθη τῷ τοῦ ὑδέρου νοσήματι κρατηθείς· εἰς νοῦν τε ἔχων τὴν τοῦ μοναχοῦ Ἰωάννου πρόρρησιν, ὅσον οὔπω έχειν τὴν τελευτὴν προσεδόκα. Εν μεγίστῃ δὲ φροντίδι μᾶλλον τῆς τελευτῆς καθίστατο περὶ τῶν κοινῶν, Η αναπολῶν ὅσα κακὰ ἐπεισρέει τοῖς ὑπηκόοις, βασι. λέως ἐκποδών γενομένου. Οσον τοίνυν τάχος τόν υἱὸν Ονώριον ἐκ τῆς Κωνσταντίνου μετεκαλείτο τοῖς εσπερίοις μέρεσι καταστῆσαι βασιλέα βουλόμενος· ἐν ἰδὼν παραγενόμενον, ῥᾷον ἔσχε, καὶ ἐπὶ θέαν ὑπο ποδρομίας ἐπινικίου προῆλθεν. Ερβωμένος δὲ ὧν πρὸ ἀρίστου, ἔπειτα διετέθη πονήρως ἐξάπινα· καὶ μὴ ἰσχύων τὴν θέαν τελεῖν, ἐκέλευε τῷ παιδὶ περα! νειν τὸ ἔθος· καὶ τῇ ἐχομένῃ νυκτὶ τὸν βίον μετήλ λαξεν ἑπτακαιδεκάτῃ Ἰανουαρίου μηνός, ἀείμνηστον κλέος καταλιπών, καὶ εἰς ὑψηλοὺς τοῦ βίου καταλή ξας τέρμονας. Επί τε γὰρ νίκαις λαμπραῖς καὶ με ναρχος Ρωμαίων γενόμενος, ἑαυτόν τε ἐπιδὼν δυοῖν βασιλέοιν πατέρα, καὶ ἀστασίαστον αὐτοῖς τὴν ἀρχὴν καταλελοιπώς, εὐδαιμόνως τε ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ κλίνης τὸν βίον ἀφεὶς, τῆς πρὸς Θεὸν οἶμαι πίστεως καὶ τοῦ θερμοῦ κατὰ τῶν εἰδώλων ζήλου τοῦτο γέρας ἐξενεγκών. Διεβίω δὲ τὰ πάντα τῆς ζωῆς ἔτη ἐξήκοντα σὺν μησὶν ὀκτών ὧν τὰ ἐξκαίδεκα ἥμισυ τῇ τῶν Ῥωμαίων ἀρχῇ διετέλεσε. Περιέχει δὲ καὶ ἡ παροῦσα δωδεκάτη μοι τῶν ἱστοριῶν χρόνον ἐτῶν ὀκτω καίδεκα· ἐπηνίκα κόσμου μὲν ἔτος επθ'· ἀπὸ δὲ τῆς θείας τοῦ Κυρίου γεννήσεως τέταρτον καὶ τετραχο σιαστὸν ἐπεραίνετο. Theodosius autem, post Eugenium devictum, in Italia Mediolani agens, et Occidentis res pro eo atque decuit constituens, egrotare coepit, bydropis morbo oppressus: et Joannis monachi prædictione in memoriam revocata, finem vitæ propediem adventurum exspectavit. Majoris autem sollicitudinis causa ei fuit reipublicæ status, in nimo secum repulanti, quantum detrimenti civiIgs et subditis, imperatore e medio sublato, accidere soleat, quam mors ipsa. Itaque quamprimum flium Honorium Constantinopoli accivit, imperatorem eum Occidentalibus partibus præficere volens. Quem ubi advenientem vidit, meliuscule habuit, et ad spectaculum ludorum Circensium ob victoriam celebrandorum prodiit. Et cum ante prandium validior fuisset, postea derepente eum imbecillitas invasit. Cumque ludicrum id perficere nop posset, filio id more solito peragendum commisit, proximaque nocte fatis concessit, decima sepţima Januarii mensis die, sempiterna laudis et Floriæ memoria post se relicta: cum ad finem site satis longum pervenisset, atque cum splendidis victoriis solus Romanorum imperium momarcha gubernasset, et duorum imperatorum pater esset, eisque imperium pacatum relinqueret. Plaçide autem in lecto suo beata morte vitam finiit, præmium id fidei erga Deum sum, et flagrantis adversus idola et simulacra ardoris consecutus. Vixit annos sexaginta, et menses octo: quorum sedeçim cum dimidio, in imperio Remano peregit. Complectitur duodecimus iste historiarum liber annos decem et octo: cum a mundo condito quinquies millesimus nonagesimus nonus a nativiTate autem Domini quadringentesimus quartus ageretur annus Secundum recentiores 4375. Alii ponunt annum 398.

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XIII. ΤΟΥ ΧΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ ΤΟΜΟΣ ΙΓ'. XANTHOPULI ECCLESIASTICÆ HISTORIE TOMUS XIII. Περὶ τῆς βασιλείας 'Ονωρίου καὶ ᾿Αρκαδίου· ὡς Αρκαδίῳ μὲν Ρουφίνος παρεδυνάστευεν Ονωρίῳ δὲ Στελίχων ἐν Εσπέρᾳ τὴν αὐτὴν ἐπλήρου τάξιν· καὶ ὅπως τηνικαῦτα κοινὰ καὶ τὰ τῶν ἐκκλησιῶν ἐφέρετο πράγματα. 341 CAPUT 1. De imperio Honorii et Arcadii: et ut apud Arcadium quidem Rufinus in administratione rerum primum locum, apud Honorium autem in Occidenté Stilico eamdem obtinuerit dignitatem: et ut tum cum pnblicæ tumecclesiasticæ res habuerint. Theodosius Maximus ubi Ecclesiam splendide auxit, duobus filiis successoribus relictis, vita defunctus est. Quorum natu majorem Orientali, niinorem autem, Honorium videlicet, Occidentali præfecit imperio. Uterque vero in religionis cultu patris sententiam est secutus. Moriens namque ille nihil eis aliud mandavit, quam ut veram pietatem integram servarent, per quam eos asseveravit pacem habituros, et bella sopituros, tropæaque Λαμπρῶς δ' οὕτω τὴν Ἐκκλησίαν αὐξήσας ὁ μέσ γιστος Θεοδόσιος, ἐτελεύτα ἐπὶ διαδόχοις δυσὶ τοῖς παισίν· ὧν τὸν μὲν πρεσβύτερον τῶν πρὸς 'Εω ἄρχειν ἐθνῶν ἔταττε· τὴν δὲ τῶν Ἑσπερίων ἀρχομένην καὶ τὴν Κωνσταντίνου τῷ νεωτέρῳ ἐνεχείριζεν Ονωρίῳ. Καὶ ἄμφω δὲ περὶ τὴν θρησκείαν ὁμοφρονοῦντες τῷ πατρὶ διεγένοντο. Τελευτῶν γὰρ ἐκεῖνος, οὐδὲν ἄλλο τούτοις παρήνει ἢ τὴν εὐσέβειαν ἐντελῆ φυλάττειν δι' ἧς εἰρήνην τε ἐπιγίνεσθαι καὶ πόλεμον καταλύεσθαι εἰσηγεῖτο τρόπαιά τε ἀνίστασθαι, καὶ νίκην excitaturos, et victoriam a Deo consecuturos esse. ἐκ Θεοῦ πρυτανεύεσθαι. Τοιαῦτ᾽ ἐκεῖνος μὲν τοῖς παισὶ παραινῶν ἐτελεύτα· οἱ δὲ οὐ τῆς βασιλείας μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς εὐσεβείας διάδοχοι καὶ κληρον μοι καθίσταντο· εὐθὺς μὲν γὰρ ὁ τῆς Εὐρώπης βασιλεὺς τὰς ἐν Ῥώμη μονομαχίας διέλυεν, αἰτίας τοιάσδε γεγενημένης. Ανήρ τις τὸν ἤρεμον μετιών βίον, τῆς Εω ἀπάρα; εἰς Ρώμην ἀφίκετο· ὁρῶν δ' οὕτω κατ' ἀλλήλων 'Ρωμαίους κεχρημένους τοῖς ὅπλοις, πολλών τῇ μυσαρᾷ ἐκείνῃ συρρεόντων όψει, παύειν ἐπειρᾶτο τὸ στάδιον κατειληφώς. Χαλεπῶς δὲ διατεθέντες οἱ τῇ μιαιφόνῳ θέᾳ χαίροντες, ἄλλως τε καὶ τοῦ τοῖς αἵμασιν ἐκείνοις ἐπιτερπομένου δαίμονος εἰσδεξάμε και τὴν βακχείαν, λίθοις τὸν τῆς εἰρήνης βάλλοντε; χορηγὸν ἀνεῖλον· 3 δὴ μαθὼν Ονώριος, τὸν μὲν Τη λέμαχον (οὕτω γὰρ ὠνόμαστο ὁ ἀνὴρὶ τοῖς μάρτυσι συνηρίθμει· τὴν δὲ πονηρὰν ἐκείνην ἐργασίαν διέ - λυεν, ὥστε μὴ τοῦ λοιποῦ γενέσθαι διαταξάμενος. Αλλ' Αρκαδίον μὲν ἐπ' ἀνατολῆς Ρουφίνος παραδο Talia ille quidem mandata filiis relinquens obiit. Illi autem non imperii modo, sed et veræ pietatis ejus successores et hæredes exstitere. Statim namque Europa imperator Romæ nionomachias, hoc est, singularia certamina, et gladiatorum ludos sustulit, ob causam ejusmodi: Vir quidam quietam monasticamque vitam colens, ex Oriente Romam venit,· atque abi Romanos armis ita inter se decertare, multis ad exsecraudum id spectaculum confluentibus, vidit, in arenam progress, intercipere pugnam inter eos tentavit. 342 Quod ægre ferentes qui sanguinario spectaculo gaudebant, et damonis, qui cruare effuso delectatur, intemperiis agitabantur, lapidibus conjectis pacificatorem interemerunt. Quæ res postquam est að Honorium delata, Telemachum quidem (ita enim monachus ille vocabatur) in martyrum numerum retulit: importunum autem certamen illud aboł:-

κης γενναῖος δὲ καὶ τὴν σύνεσιν, ἢν μάλα αἱ τῶν ὀφθαλμῶν κινήσεις ἐδήλουν, καὶ τῶν λόγων ἡ ἑτοιμό. της. Ανὰ δὲ τὴν Ἑσπέραν Ονωρίῳ τὴν αὐτὴν ἐπείχε τάξιν Στελίχων τις όνομα. Τούτων δ' ἑκάτερος έκα· τέρῳ τῶν Θεοδοσίου παίδων τή τε τῆς βασιλείας σχήμα καὶ τὸ ὄνομα χαριζόμενος, οὗτοι τὸ τῆς ἀρχῆς κράτ τος διά χειρός εἶχον καὶ γλώσσης, ἐν ὑπάρχου προσω ηγορία βασιλεύων τοῦ βασιλεύοντος. 'Αλλ' οὐδέ τις τούτων ἐν οἷς μένειν ἔλαχε, στέργειν Αγάπα. "Ρου φίνος μὲν γὰρ εἰς ἑαυτὸν ἐπεχείρει τὸ τῆς βασιλείας μεταθεἶναι ἀξίωμα· ὁ δὲ τῷ υἱῷ Εὐχερίῳ περιάπτειν τὴν τῆς Εσπέρας ἀρχὴν δεξιῶς ἐσπούδαζεν. Αλλά καὶ ἄμφω τοῦ βουλομένου διήμαρτον. Τὸν μὲν γὰρ Ρουφίνον ὁ ἐκ Ρώμης στρατός, οι σύναμα Θευδοσίῳ κατὰ τοῦ τυράννου Εὐγενίου ἐστράτευσαν, πρὸς τοῖς ποσὶν ᾿Αρκαδίου ἐν τῷ λεγομένῳ τριβουναλίῳ, εἰς ἀπάντησιν ήκοντα τῷ στρατῷ, εἰωθὸς ἐν τοιαῦτα ποιεῖν, μαχαίραις ἀνεῖλον· τοῦτο μὲν, ὅτι τοῦτο καὶ Στελίχων τῷ στρατῷ παρηγγύα· τοῦτο δ' ὅτι καὶ μυκτηρίζων ἐκείνους πεφώραται· καὶ τὸ τρίτον, ὅτι καὶ τύραννος ὑπωπτεύετο· ἄλλως τε καὶ φήμη διέτρε χεν, ὡς αὐτὸς εἴη Ούννους, Εθνος τι βάρβαρόν τε καὶ ἄγριον, ἐπὶ τὰ Ῥωμαίων κινήσας όρια. Καὶ γὰρ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐπί τε ᾿Αρμενίαν καί τινα τῆς Εω μέρη ἀδεῶς κατατρέχοντες ἦσαν καὶ λείαν πλείστην ποιούμενοι. Συνέδραμε δὲ δαιμονίως τοῦτον ἀποῤῥαγῆναι τοῦ ζῇν, καθ᾿ ἣν οἱ στρατολόγοι μηνονουχὶ τὴν ἀλουργίδα περιβαλεῖν αὐτῷ ἔμελλον. Ην καὶ γὰρ ἐν ἐλπίσιν, ὡς ἐξ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς ὕψεως ὁ στρατὸς τὸν μὲν Ἀρκάδιον ἀποσκευάσεται, ἀφυῶς πρός τε εἶδο; καὶ τὴν ἀρχὴν ἔχοντα αὐτὸν δὲ βασιλεύειν αἱρήσεται. Τεμόντες δὲ Ῥουρία νου τὴν κεφαλήν, λίθον ἐνῆκαν τῷ στόματι ἐπὶ ξύ που μετέωρον αναρτήσαντες. Περιελόντες δὲ καὶ τὴν δεξιάν, περιήγον ἀνὰ τὰ τῆς πόλεως έργαστή μία, ο Δότε, λέγοντες, τῷ ἀπλήστως. ο Πολὺ δὲ ἄφι χρυσίον και γελοιώδης ἐκείνη αἴτησις ἠρανίσατο. Ἐπὶ γὰρ ἡδεῖ καὶ καταθυμίῳ θεάματι εὐχερῶς οἱ ὁρών τες τὸ χρυσίον πρώεντο. Ἀλλὰ τῷ μὲν Ῥουφίνῳ εἰ; τοῦτο τέλους 4 τῆς ἀρχῆ; ἔρως προέβη. Επίσης δὲ τούτῳ καὶ Στελίχων εἴπερ τις ἐν δυνάμει μεγάλη Ῥωμαίων καὶ βαρβάρων γενόμενος, συγκρούειν προς ἑαυτὸν βουλόμενος τὰ βασίλεια, κατὰ τὴν Ἰταλίαν vit, constitutione ne id postea perageretur, & νάστευεν, ἀνὴρ ἀνδρώδης τε καὶ τὴν ἡλικίων εὐμήlata. Cum Arcadio in Oriente Rufinus imperium administravit, vir strenuus et procerus, singularique prudentia præditus, quam et oculorum notus et orationis extemporanea promptitudo indicabant: in Occidente apud Honorium eundem Jocum Stilico quidam obtinuit. Et uterque apud utrumque Theodosii Gilium, imperii nomen et babitum esse permitters, summam ipse rerum manu simul et lingua usurpavit, sub præfecti appellatioue imperatori ipsi imperans. Verum neuter istorum, qui ei obvenerat, contentus fuit loco. Siquidem Rufinus sibi ipsi imperialem in Oriente digniLatem arrogare conatus est; alter autem in filium Eucherium Occidentale imperium arte quadam transferre studuit. Sed utrumque, amlitio et comatus fefellit. Rufinum enim exercitus Romanus, qui cum Theodosio adversus tyrannum Eugenium pugnaverat, ad Arcadii, qui more recepto obviam progressus ei extra portas fuerat, pedes, in toco qui tribunal dicitur, ferro necavit: propterea quod id ut facerent, Stilico militibus suaserat: el quod se illi suspenso naso ab eo derisos compererant; tum autem quod affectatæ tyrannidis suspectus erat. Ferebatur quoque fama, Hunnos eum, gentem barbaram et feram, in Roman.m ditionem immisisse. Tum enim illi Armeniam et quasdam Orientis partes metu nullo plurimam prædam agentes, percurrebant. Forte autem forLuna peropportune cedes ejus in eam diem incidit, qua ei qui delectus habendi curam gerebant, Lantana non purpuram circumdaturi fuerant. Eam enim ille conceperat spem, exercitum solo ipso aspectu statim Arcadium, quod nec forma nec r‹liqua corporis constitutione admodum imperio aptus esse videretur, rejecturum, ipsum autem að imperium evecturum esse. 343 Capite vero Rufini resecto, et lapide in vs ejus immisso, hastæ il infixerunt, et in sublime sustulerunt. Dextram quoque ejus abscissam per urbem circa opiticum officinas circumtulerunt, verbis his utentes: ‹ Date stipem inexplebilis avaritiæ vivo.» Et ridicula ea mendicitas, multum satis auri collegit; perlibenter enim in jucundo et grate spectaculo ponnes aurum contulerunt. Ac Ruinum quidem εσφάγη, ὡς ἐν καιρῷ μοι λελέξεται. Μετὰ δὲ βουimperii affectatio ad ejusmodi vite finem pro duxit. Ad eumdem vero modum et Stilico, qui, si quis alius, et ipse apud Romanos simul et Barbaros potentia multum valuit, rerum summam ad se pertrabere volens, in Italia occisus est, sicuti suo Joco dicemus, Post Rufinum vero Eutropius eunuIlaec constit, non exstal, sed reperitur Constantini 1. unic. C. De glad. lib. 1. Rufinus, dum Gotthica sollicitat arma, ut imperium metu ab Arcadio extorqueret, perfidiæ pœHas defit. Eral hic a Theodosto tutor Arradio dauns. Egnat. Claudianus de Rufino: graviterque apprensa veste morantem φίνον Εὐτροποιός τις εὐνοῦχος τὴν τοῦ πραιπολίτου τιμὴν ἀναβές, οὐδ᾽ αὐτὸς τῇ παρ' ἀξίαν ἀρκεῖτο τιμῇ. Ἐπεὶ γὰρ ἡ ἐκτομὴ τῆς ἁλουργίδος αὐτὸν ἀπο εστέρει, έπειθε βασιλέα πείραν προσάγων, πατρίχιν τε καὶ ὕπατον ἀναγράφειν. Καὶ τοῦ λοιποῦ πατήρ ἦν τοῦ κρατοῦντος εὐνοῦχος, ὁ μηδὲ τὸν τυχόντα παιδι Increpat Augustum, scandat sublime tribuna!, Participem sceptri socium declaret honoris. Claudianus: Nextera quin etiam ludo concessa vagalur, Era petens, penasque animi persolvit avari, Terribili Incro etc. Desinat elatis quisquam confidere rebus, Instabilesque deos ac lubrica numina discal.

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LÌB. XIII. φύναι δυνάμενος. Αλλά περὶ μὲν Ευτροπίου καὶ chus praepositi sacri cubiculi dignitatem consecu ὕστερον ἐροῦμεν· ταῦτα δὲ τῇ ἱστορία διελάβομεν, ὅτιπερ οὐκ ἐλαχίστη καὶ ταῦτα πρόφασις γέγονεν ἐπὶ μέγα τὴν θρησκείαν ἐπιδιδόναι· οἱ γὰρ βασιλείς ἀσφαλῶς ᾤοντο τῷ σφῶν πατρὶ τὰς κατὰ τῶν τυράν των ἐπιγενέσθαι νίκας, ὑπὸ εὐσεβείας μάλλον· καὶ Ρουφίνον δ' ὡς ἐπίβουλον τῆς ἀρχῆ; ἄνευ ἐμφυλίου μάχης ἐκποδὼν καταστῆναι. Διά τοι τοῦτο καὶ τὰ προδεδογμένα τοῖς πρὶν εὐσεβέσι τῶν βασιλέων ὑπὲρ τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τούτοις ἐπιμᾶλλον ἐκράτυναν, ἀσφαλῶς τε ἑτήρουν· καὶ ἕτερα θεοφιλή προσετί- (εντο ἔργα - μάλιστα δ᾽ ἀφθόνους ἐπιχορηγοῦντες τὰς δωρεάς. Τὸ δ' ὑπὸ χεῖρα σύμπαν πρὸς τοὺς κρατ τοῦντας ὁρῶν, ὅσον μὲν ἐν Ελλησιν ἦν, πρὸς τὸν Χριστιανισμὸν μετετίθετο· οἱ δ' αἱρετικοὶ πρὸς τὴν καθόλου Εκκλησίαν προσεχώρουν. Οι γε μὴν ᾿Αρείῳ καὶ Εὐνομίῳ ἑπόμενοι διὰ τὰ πρόσθεν εἰρημένα εν διχονοίαις ἦσαν· καὶ διὰ ταῦτα ἐλάττους εγίνοντο. Οἱ γὰρ πλείστοι μὴ ὀρθῶς αὐτοὺς δοξάζειν περὶ τὸ Θεῖον οἰόμενοι, τῷ διὰ μάχης ἀλλήλοις ἰέναι καὶ ἐριστικῶς μάλα ἔχειν, πρὸς τοὺς ἐπίσης τοῖς κρα τοῦσι φρονοῦντας εὐθὺς μετετίθεντο. Οἱ δὲ τὰ Ma κεδονίου φρονοῦντες ἐν Κωνσταντινουπόλει κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἀσθενῶς εἶχον, βλαπτόμενοι, ὅτι μὴ ὑπὸ ἐπισκόπῳ ἐτάττοντο. Αφ' οὗ γὰρ ἐπὶ Κωνσταντου παρὰ Εὐδοξίου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν τὰς ἐκκλησίας ιἀφῄρηντο, ὑπὸ μόνοις πρεσβυτέροις ἄχρι τῆς ἐχομένης διεγένοντο βασιλείας. Εὐδοξίου δὲ μετὰ θά νατον, ὃς τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ευνομιανῆς συναγωγής περιειστήκει, Λουκιανός τις ἀντικαθίστατο. Παῖ; δὲ ἄρα οὗτος ἀδελφῆς Εὐνομίου ἐγένετο· ὃν φασιν εἰς φιλαργυρίαν καὶ τὰ συγγενή πάθη κατο λισθήσαντα, ὑπερορώμενόν τε διὰ ταῦτα δίκην διδό ναι, ἑαυτὸν τῆς ἄλλης Εὐνομιανῶν διαστῆσαι μοίρας. Συμμορία; δὲ ἰδίας προστῆναι καὶ ἀρχηγὸν γενέσθαι οὐκ ἀγεννοῦς συντάγματος, πάντων άρδην τοῖς ἐπιρ ῥήτοις καὶ ποικίλοις πάθεσι καθωπλισμένων πρὸς αὐτὸν διερρυηκότων. Λόγος δ' ἔχει, Εὐτροπίου τοῦ πραιποσίτου σπουδαῖ;, ἅπαν μὲν Ευνομίου σύγγραμμα, πυρί παραδίδοσθαι δημοσίᾳ· τὸν δ' ἐκείνου νεκρὸν μηδὲ ταφῆς ἐᾶσαι ἠξιωμένον, ἀλλ' ἐκ Δακόρων εις Τύανα μεταῤῥίψαι. Οἱ δ᾽ ἀπὸ Ναυάτου, γε εἴρηται, τέως μὲν ἠρέμουν καθ' ἑαυτούς· κἂν ἡ τοῦ Πάσχα ζήτησις, ἢν Σαββάτιος ἐνεωτέρισε, μετ τρίως τούτους ἐταραττεν. Οὐ μὴν τοῖς ἄλλοις ἐπιτι. μίοις καὶ οὗτοι ἔνοχοι ἦσαν, τῷ τε Τριάδα ὁμοούσιον ἐπίσης τῇ καθόλου Ἐκκλησίᾳ κηρύττειν, καὶ τῇ τῶν ἡγουμένων μάλιστα ἀγωγῇ· μετὰ γὰρ Ἀγέλιον Μαρκιανός· καὶ τοῦτον δὲ Σισίνιος διεδέξατο, όπηνίκα Ρουφίνος ἀνήρητο. Περὶ ὧν καὶ ἀνωτέρω μνείαν ἐποιησάμην. Καὶ περὶ μὲν τούτων οτως. Tametsi enim quæstio de festo Pasche, quam cos turbasset: non tamen illi aliis pœnis, quæ tus, neque ipse in honore eo, quem præter meritum gerebat, acquievit. Cum namque virilium exs.clio purpura ei spem adenisset, imperatorem aggressus, ut patricium se et consulem crearet, ci persuasit. Quopropter eunchus deindle imperatoris pater fuit, qui etiam vilioris sortis filium procreare non potuit. Sed de Eutropio postea memorabimus. Hæc autem historiæ huiç intexuimus, quod non exigua occasio fuerint, ut religio nostra multumn caperet incrementi. Impe ratores namque certo persuasum habebant, patri eorum a vera pietate victorias contra tyrannos obvenisse cui etiam acceptum ferebant Rufini, qui imperio insidiatus fuerat, absque civili bello cædem. Proinde quæcunque decessores eorum p:i imperatores pro ecclesiis statuerant, et ipsi confirmarunt eaque firmiter servarunt, aliaque insuper Deo grata adjecere opera, perquam liberaliter in primis dona eis conferentes. Subditi vero omnes ad principes suos spectantes, qui Græcæ superstitioni addicti erant, ad Christianismum transierunt: qui vero hæreses sectabantur, ad Ecclesiam catholicamu accesserunt. Siquidem qui Arii et Eunomii hæresim complectebantur, progter eas quas diximus causas inter se dissidebant, eaque gratia minuebantur. Plurimi namque non recte eos de Deo sentire, ex eo opinati, quod inter se vehementer contenderent atque pugnarent, eis se statim aggregarunt, qui eamdem cum imperatoribus sententiam obtinebant. 344 Macedoniani autem eo tempore Constantinopoli parum valuere; quibus illud nocebat, quod episcopum suum non haberent. Ex eo namque tempore, quo eis sub Constantio ab Eudoxio popularibusque ejus ecclesiæ ademptæ fuerant, sub solis presbyteris ad prasens usque imperium conventus suos hahere. Post Eudoxii autem mortem, qui Constantinopoli Eunomiana sectae praefuerat, in locum ejus Lucianus quidam fuerat subrogatus, Eunomii sororis filius. Hunc quod in avaritiam et cognata illi crimina alia delapsus esset, eamque ob causami pœnas se daturum suspicaretur, ab Eunomianorum factione reliqua descivisse, sodalitatique suæ præiisse, et non contemnende cohortis ducen factum esse dicunt, omnibus prorsus qui variis infamibusque delictis obruti essent, að ipsum confluentibus. Fama obtinet, Eutropii præpositi opera, scripta Eunomii omnia publice cremata i cadaver autem ejus sepulcro extractum, Dacoris Tyanam projectum missumque esse. Novatiani, quemadmodum dictum est, quieti tum fuere. Sabbatius, res novas molitus, excitarat, aliquantum in hæreticos legibus decretæ fuerant, obnoxii fuere; Patricius, imperatoris pater. Inst. Quibus modis jus patr. pot. sol & Filiusfamilias. (*) Claudianus de Eutropio isto: Præsidium legum genitorque vocatur Principis, et famulum dignatur regia vairem. 1. Si venerabilis. C. De episc. et cler, Αχρι τῆς ἐχομένης βασιλείας. Intelligendum autem de imperio Theodosii junioris. (Sozom. lib. vii, cap. 1.)

tum quod tidem ut Ecclesia catholica, Trinitatem ὁμοούσιον (consubstantialem) predicarent, tum quod egregia episcoporum eorum vita esset. Nam Agelio Marcianus, Marciano Sisinius successerat, cum Rufinus cæsus est: de quibus supra etiam diximus. Hæc hactenus. 345 CAPUT II. De nuerili institutione et vita sancti Joannis Chrysostomi, et ut doctrina simul et virtute fulgens ad sedem Constantinopolitanam sit evectus. Ea ætate in Ecclesia Romana episcopus erat Siricius, Damasi successor, Alexandriæ ecclesias rexit Theophilus, Antiochia Flavianus: Hierosolymis adhuc episcopatum gessit Joannes, qui Cyrillo successit. Constantinopoli vero enituit Nectarius, de quo fusius supra diximus. Cæterum eo paulo post mortuo ingens omnium cura et studium fuit, quemnam antistitem imperantis urbis legere conveniret. Atque, ut fit, aliis alios designantibus, diuque et nullum consilia agitantibus, cum non eadem omnium esset sententia, et tempus extraheretur, universis tandem placitum est, ut Auriochia presbyter accerseretur Joannes, qui propter eloquentiam Chrysostomus est dictus; praclara enim de eo famma orbem pervolitabat, maxime eum ad docendum appositum, apprimeque clarum, necnon generis nobilitate et vitæ integritate præstantissimum esse. Patrem namque habuit ducem belli Secundum: matrem autem natalibus, aliisque ornamentis omnibus spectatam, Anthusam. In dicendo et suadendo vi multa fuit, adeo ut ætatis suæ orɔtores multis modis superaret. In vita quotidiana singulari moderatione et accuratissimo instituto usus est. In tantum vero æqualibus suis antecelluit, ut etiam Libanii Syri sophistæ in hac laudis parte, testimonium reportarit. Moriturum enim eum, cum sectatores ejus, quemnam in sophistica sede successorem esse vellet, interrogarent, Joannem illum respondisse fama est, nisi virum tantum Christiani rapuissent. Plures autem ex discipulis ejus ad ecclesiam adduxit ut idem secum sentirent, eis persuadens. Cum enim ex praescripto Dei vivere studeret, non mediocrem virtute sua æmulationem illius sectatoribus indidit: et facile eo modo plurimos cepit, cisque ut secum eamdem complectercatur sententiam auctor fuit, non arte quapiam aut eloquentiæ vi, verum quod sacras Scripturas juxta id quod res ipsa erat sincere exponeret, eos ad se pertrahens. 346 Oratio enim revera factis ipsis consona, per. facile fidem meretur, et assensione digna videtur. Quibus rebus contra qui caret, simulator potius, et sui ipsius accusator esse apparet, etiamsi multum studii et operæ in docendo ponat. Si cui autem contigit, ut utraque hac laude clarus sit, nibil non quod velit, efficere potest: id quod in illo ctiam evenit. Vitæ namque institutum accuratum admodum et moderatum fuit. Et cum natura ingenioque præstanti fuit, tum perspicua Περὶ τῆς ἐκ νέου ἀγωγῆς, καὶ διαίτης τοῦ ἁγίου Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, καὶ ὅπως λόγῳ καὶ ἀρετῇ διαλάμπων, ἐπὶ τὸν τῆς Κωνσταν τινουπόλεως θρόνον ἀνήχθη. Ηγεῖτο δὲ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῆς μὲν Ῥωμαίων Εκκλησίας Σιρίκιος διαδεξάμενος Δάμασον· Θεό φιλος δὲ τῶν κατ' Αλεξάνδρειαν εκράτει ἐκκλησιῶν. Φλαβιανὸς δὲ τὴν ᾿Αντιόχου διεῖπε. Τῶν δὲ περὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ἔτι Ἰωάννης τὴν ἐπιτροπὴν ἐκληροῦτο διαδεξάμενος Κύριλλον. Ἐπὶ δὲ τῷ τῆς Κωνσταντίν νου θρόνῳ Νεκτάριος ἐκεῖνος διέπρεπεν, ὃν ἀνωτέ ρω πρὸς λεπτὸν ἡ ἱστορία διέλαβεν· οὗ μετὰ βραχὺ τελευτήσαντος καὶ πολλῆς τινος ἀκμαζούσης σπουδῆς περὶ τοῦ τίνα δεῖ εἰς ἐπιλογὴν τοῦ θρόνου προκριθῆναι τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων, καὶ οἷα φι λεῖ ἄλλων ἄλλους ἐπιψηφιζομένων, ὁ μὲν χρόνο; ἐτρίβετο πολλάκις γινομένης βουλῆς, καὶ μὴ τῶν αὐτῶν πᾶσι δοκούντων· τέλος πᾶσι δεῖν ἐδόκει τὸν ἐξ ᾿Αντιοχείας πρεσβύτερον μεταστέλλεσθαι Ἰωάννην τὸν τὴν γλῶτταν χρυσοῦν. Πολλή γάρ τις φήμη περὶ αὐτοῦ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν διέτρεχεν, ὡς διδασκαλικὸς μάλιστα εἴη, καὶ διαφερόντως ἐλλόγιμος, εὐ πατρίδης τε ἅμα καὶ τὸν βίον μάλιστα ἀγαθό;· στρατηλάτου μὲν Σεκούνδου γεγενημένος πατρό;· μήτηρ δ' ἐκείνῳ κατὰ γένος καὶ πᾶσι τοῖς ἄλλοις Επίσημος Ανθουσα όνομα· λέγειν τε καὶ πείθειν μάλα δεινὸς, ὡς τοὺς κατ' αὐτὸν πολλῷ τῷ μέτρι παρενεγκεῖν ρήτορας· ἀγωγῇ τε βίου σώφρονι και ακριβεστάτῃ χρῆσθαι τῇ πολιτείᾳ. Ἐπὶ τόσον δὲ τοὺς κατ' αὐτὸν ὑπερέβαλεν, ὡς καὶ Λιβάνιον τὸν Σύρον σοφιστὴν ἐπιμαρτυρῆσαι αὐτῷ. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλε τελευτᾷν, τῶν ἐκείνῳ φοιτώντων ερομένων τίνι κελεύοι τὸν σοφιστικὸν ἀντ᾽ αὐτοῦ λιπεῖν θρόνον, τὸν Ἰωάννην λόγος ἐκεῖνον εἰπεῖν, εἰ μὴ Χριστιανοὶ τὸν τοσοῦτον ἄνδρα ἐσύλησαν. Πολλοὺς δὲ τῶν ἀκροωμένων ἐπ' Εκκλησίας ἠγάγετο, καὶ ἐπίσης αὐτῷ φρονεῖν ἔπεισε. Κατὰ Θεὸν γὰρ τὴν πολιτείαν ἐπιτηδεύων, οὐ μέτριον ἐκ τῆς οἰκείας ἀρετῆς ἐνετίθει ζῆλον τοῖς αὐτῷ προσφοιτῶσι· καὶ ἐχειροτο ῥᾳδίως ἐντεῦθεν τους πλείστους, και γε ἔπειθε παραπλήσια δοξάζειν ἐκείνῳ, οὐ τέχνῃ δή τινι καὶ ῥώμη λόγων πρὸς ἑαυτὸν ἕλκειν ἐκβιαζόμενος, ἀλλ' ὡς ἀληθὲς ἦν, ὅτι περ εἰλικρινῶς τὰς ἱερὰς ἐξηγεῖτο Γραφάς. Ταῖς γὰρ ἀληθείαις λόγος τοῖς ἔργοις συνέ δων, πρόχειρος εἰς πίστιν καὶ ἄξιος παραδοχές φαίνεται. Τούτων δ᾽ ἐστερημένος, εἴρων μᾶλλον καὶ κατήγορος ἑαυτῷ δοκεῖ, και πολύ τι σπουδῆς περί τὴν διδασκαλίαν εἰσάγῃ· ᾧ δὲ κατ' ἀμφότερα εὐδο κιμεῖν ὑπάρχῃ, οὐδὲν ἐλλείπει μὴ ὁ βούλοιτο δρᾷν ἅπερ δὴ κἀκείνῳ μάλα συνέβαινεν. Αγωγὴ γὰρ αὐτῷ καὶ ἀκρίβεια βίου μάλιστα σώφρων ἦν. Φύσεως δ' εὖ μάλα ἔχων, σαφεστάτῃ λίαν ἐχρῆτο τῇ φράσει, μετ᾿ ἀφράστου λαμπρότητος, θείας τινὸς χάριτος Caesarii et Attici consulatu. Socr. lib. vi. cap. 2.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XIII. incredibili splendore divina quædam enituit gratia, ita ut ea quasi insita quadam tyrannide et dominatione auditor demulceretur. Mediocri autem dicendi generi, arcanam amplitudinem, et quæ sub oculos non caderet, vim inseruit, novamque elocutionis misturam contemperavit, frequentibus scalens sententiis: adeo ut omnes ad harmonian convenientemque ejusmodi concentum consternarentur, et incomprehensibilem deprehensionem cum sensuum privatione orationi ejus tribuerent. In rhetorica et dicendi arte præceptorem habuit Libanium: in philosophicis vero disciplinis Andragathium. Et quod ad dicendas in foro causas appositus esse videretur, vite id genns sectatus est. At enim cum id iniquum atque improbum esse putaret, faciendum sibi esse statuit, ut primum diligenter in sacris versaretur libris: et in vita tranquilla, juxta Ecclesiæ constitutiones, philosophice viveret, Evagrium imitatus. In quo studio præceptores eos habuit, qui tum præclaris monasteriis præfuerunt, Carterium, et Diodorum illum, quem ecclesiam Tarsensem gubernasse antea diximus. Reliquisse etiam is multos scriptorum suorum libros dicitur, in quibus tantum in litteræ ipsius expositione occupatus est, abstrusiorem sublimioremque Scripture sensum et contemplationum speculationes declinans. Qua in re eum etiam præcipue est discipulus imitatus. Non solus διαθεούσης αὐτὴν, ὡς καὶ τὸν ἀκροώμενον τυραννεῖν valde et dilucida elocutione usus est: in qua cum τῇ ἐνούσῃ κατακηλούμενον χάριτι. Ογκῳ δ' ἀφανεί καὶ ἀοράτῳ δεινότητι, ξένον τι μίγμα φράσεως ὑπὸ μετρίᾳ τῇ λέξει κεράννυσι· πυκνὰ βρύων τὸ νόημα ᾧ ἐξίστασθαι πάντας τῇ ἁρμονίᾳ, καί τινα τρόπον κατάληψιν ἀκατάληπτον τοῖς ἐκείνου λόγοις περινοεῖν. Ρητορικῆς δ' αὐτῷ διδάσκαλος Λιβάνιος έχρημάτισε· τῶν δὲ φιλοσόφων μαθημάτων Ανδραγά Οιος καθηγήσατο. Περὶ δὲ τὸ δίκας ἀγορεύειν δόξας εἶναι τις δεξιός, τὸν τοιοῦτον βίον μετεχειρίζετο. Αδικον δ' ἐκεῖνον τὸν βίον καὶ μοχθηρὸν ἡγησάμενος, ἔγνω δέον τὰς ἱερὰς πρότερον βίβλους ἀκριβῶς ἀσκη σαι, τὸν ἡσύχιόν τε βίον, καὶ φιλοσόφως ζῆν κατά τὸν τῆς Ἐκκλησίας θεσμόν, ζηλώσας Ευάγριον. Καὶ διδασκάλους κἀν τούτοις ἔσχεν, οἱ τῶν τηνικάδε ἀσκητηρίων ἐπισήμων προεστῶτες ἦσαν· Καρτέριόν τε καὶ Διόδωρον ἐκεῖνον, ἂν καθηγήσασθαι τῆς Ταρτῶν ἐκκλησίας φθάσαντες ἐδηλώσαμεν. Καὶ πολλὰς συγγραφὰς ἰδίων βίβλων λόγος έχει καταλιπεῖν, πε ρὶ τὸ ῥητὸν μόνον γινόμενον, ἐκκλίνοντα τὸ τῆς γραφῆς ἀναγωγικόν τε και θεωρητικόν· ὁ καὶ τὸν φοιτητὴν διαφερόντως μιμήσασθαι. Ἐφοίτα δὲ παρὰ τούτοις Ἰωάννης οὐ μόνο;, ἀλλὰ πολλοὺς καὶ ἄλλους ἑταίρους αὐτῷ καθεστῶτας ἐκ τῆς παρὰ Λιβανίψ διατριβῆς ἔχων, Θεόδωρόν τε καὶ Μάξιμον· ὧν ὁ μὲν ὕστερον τὴν Ἰσαύρων ποιμαίνει Σελεύκειαν, ὁ δὲ Θεόδωρος τῆς κατὰ Κίλικας Μοψουεστίας ἡγήσατο. "Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τῶν τε θείων βίβλων καὶ τῶν παρ' Ελλησι μαθημάτων, ῥητορείας τε καὶ φιλοσοφίας, ἱκανῶς ἔμπειρος· πρὸς ὃν ἐκπεσόντα ὁ θεῖος Χρυ. autem magistros hos Joannes seclatus est, σόστομος, οὐ μίαν, ἀλλὰ καὶ δευτέραν πέμπει ἐπιστολήν. Καὶ γὰρ ἡνίκα τοῖς καθ' ἡμᾶς νόμοις ἐνέτυχε, καὶ τοῖς θείοις ἀνδράσιν ὡμίλησε, πάντα θέμενος ἐν δευτέρῳ, καὶ τὸν ἀστικὸν παρωσάμενος θόρυβον, τὴν πολιτείαν ἐκείνην ἐπῄνει, καὶ τὸν βίον πρὸς τὴν ἐκείνων ἀγωγὴν μεταρρύθμιζεν. Οὐ μήν γε διαρκέσας, οὕτως ὤφθη προθυμίας ἔχων μετάμελος δ' οἷον γενόμενος, πρὸς τὸν πρότερον κατεσύρετο βίον. Ἐναντίως δὲ διατεθεὶς πρὸς τὸ σπουδαζόμενον, τὸ φιλοσοφείν οὕτω καταλιπών, πρὸς τὴν πόλιν ἐπανῆλθεν αὖθις, ἄμεινον λογισάμενος τυ χεῖν τῆς ἐφέσεως. Ο μαθὼν Ἰωάννης, ἐν πράγμασιν αὐτὸν ὀλισθῆσαι, καὶ περὶ γάμους σπεύδειν, ἐπιστολὴν διαθεὶς, φράσει καὶ νοήμασι κρείττοσιν ἢ κατὰ νοῦν sed plures etiam alios studiorum socios ex Libanii schola ad eos adduxit; in primis autem Theodorum, et Maximum; quorum iste postea pastor Seleucia: Isaurorum, ille vero Mopsuestiæ Cilicum episcopus factus est. 347 Theodorus autem iste, vir fuit divinarum litterarum Græcarumque disciplinarumn, necnon artis oratoriæ atque philosophiæ egregie peritus. Ad quem, cum a studiis religios vitæ descivisset, divus Chrysostomus unam atque alteram dedit epistolam. Cum namque is leges litterasque nostras legisset, et se in divinorum virorum familiaritatem insinuasset, omnibus rebus posthabitis, et urbanæ vitæ tumultu rejecto, insti tutum id laudavit, et vitam suam að illorum mores ἀνθρώπου διεσκευασμένην, πρὸς αὐτὸν ἐκπέμπει. composuit. Caeterum alacritatem eam constanter Επειτα καὶ ἄλλην συνέγραφεν. Δἷς ἐντυχὼν ἐκεῖνος, τῆς προτέρας ἐγένετο ἀγωγῆς· τήν τε γὰρ οὐσίαν ἀφεὶς, καὶ ταῖς περὶ γάμον ἀσχολίαις αποταξάμενος, πρὸς τὸν φιλόσοφον ἐπανέτρεχε βίον, ταῖς και λαῖς εἰσηγήσεσιν Ἰωάννου διασωζόμενος. Συνάγειν οὖν δέον, ὅση τις ἐπήνθει, δεινότης, ὅση τε χάρις τοῖς Ἰωάννου ἐπεκάθητο χείλεσι· ταύτη γὰρ μᾶλλον ἐκράτει, καὶ τῶν ἐπίσης αὐτῷ πείθειν τε ἅμα και λέγειν πρὸς ἰσχύος ἐχόντων. Κἀντεῦθεν καὶ τὰ πλήθη μᾶλλον πρὸς ἑαυτὸν ἐπεσπᾶτο· καὶ τὸ δὴ πλέον, ὅτι καὶ τοὺς ἁμαρτάνοντας διελέγχων ἦν ἐπ' ἐκκλησίας· τοῖς τε ἀδικοῦσιν ἐπέκειτο, ἀγανακτῶν ὡς εἴ περ αὐτὸς ἠδικημένος ἐτύγχανεν· ὁ δὴ καὶ τῷ μὲν πλήθει χάριεν ἦν, τοῖς γε μὴν ἄρχουσι καὶ non retinuit: sed veluti pœnitentia ductus, ad priorem rediit vitam. Et cum diversam de sacro studio concepisset sententiam, id genus philosophiæ reliquit, et in urbem est reversus: melius se ita id quod expeteret, consecuturum ratus. Quod ubi Joannes cognovit, ad res scilicet civiles illum esse relapsum, et animum ad nuptiaṣ adjecisse, epistolam ad eum dedit, verbis et sententiis selectioribus supra humanæ mentis captum compositam. Scripsit deinde ad eundem quoque alteram. Quas ille cum legisset, ad vitæ quod antea ceperat, institutum se rursum contulit. Subs stantia enim sua relicta, et nuptiarum ambitioni nuntio remisso, ad philosophicam recurrit vitam,

NICEPHOR: CALLISTI pulcherrimis Joannis cohortationibus servatus. ἐν δυναστεία λυπηρὴν ἐδόκει· ὅτι γε καὶ τὰ πολλὰ Uncle colligere licet, quæ dicendi vis in eo foruerit, quæve persuasionis gratia in illins consederit labris. Ea enim eos superavit, qui tum secum a dicendo et persuadendo valuere. Proinde etiam multitudinem ad se pertraxit. Et quod majus est, peccantes in ecclesia acrius objurgavit, atque injuriam aliis inferentibus insultavit, non minus ob amictorum vicem indignans, quam si ipsi sibi injuria facta esset. Quod quidem multitudini pergratum fuit, principibus autem viris et magistratibus acerbum visum est: quod scilicet eis delinqueré multa licuit. Eas ob causas præclarus vir habitus est, cum eis qui enm vidissent, virtutemque ejus experti essent, tum eis quoque qui illum nunquam visum fama tantum cognovissent; 5 quæ celebris de eo vulgata, aures omnium impleverat. Idoneus sane Romanæ ditionis hominibus visus est, cui Constantinopolitanae ecclesiæ episcopatus demandaretur. 348 Suffragabatur vero populi et cleri, multorumque sententiæ, imperator etiam Arcadius. Itaque statim qui cum adducerent, misit. Multorum quoque aliorum episcoporum conventum instituit, splendidiorem ambitiosioremque consecrationem ejus esse volens. Porro ubi Asterius Orientis præfectus imperatoris litteras accepit, in suburbanum quemdam Antiochiæ agrum Joannem ad se evocavit, habere se arcani quidquam, quod cum eo secreto cominunicaret, renuntians. Eum vero advenientem illico currui impositum, Pagas, in diversorium, seu mansionem quamdam ita cognominatain, duxit. Et postquam eum ibi eis qui ab imperatore missi fuerant, plurimum reluctantem tradidit, domum suam revertit. ldl autem ita fecit, quod proniptos ad seditiones Antiochenos esse sciebat. Handquaquam enim illi libentes prius se Joannis lingua orbari tulissent, quam grave quidquam et fecissent, et passi fuissent. Ubi Constantinopolim pervenere, atque ibi quicunque evocati fuerant episcopi, præsto fuere, omnes quidem alii suffragio ferendo consensère: unus tantum Theophilus Alexandrinus Joannis ordinationi obstitit, gloriæ illius detrahens, Isidoro autem episcopatum tradere studens, qui Alexandria presbyter, curam ibi advenarum f) et pauperum gerebat, ab adolescentia in Sceti mopasticis laboribus exercitatus. Studiosus autem Theophilus Isidori plurimum fuit, quod is el dudum rei satis periculosæ conscius esset. Cum enim Imperator Theodosius bello adversus Maximum tyrannum decertaret, Theophilus imperatori mumera mittens, binas Isidoro huic dedit epistolas, eumque Romam misit, cum mandato ejusmodi, ut ibi manens, belli eventum exspectaret, et cui victoria arrisisset, ei et litteras et donum redderet. Legationem eam suscepit Isidorus, et Romæ momento victoriæ intentus consedit. Et cum rem hanc premere conaretur, lector qui cum eo erat, epistolis clam sublatis, eam indicavit. Quapropter τούτοις ἁμαρτάνειν ἐξῆν. Διὰ ταῦτα πάντα περιφα νῆς ἦν ὁ ἀνὴρ τοῖς μὲν τῷ τε ἰδεῖν, καὶ πειραθήναι ἐκείνου, τοῖς δὲ μήπω θεασαμένοις, τῇ φήμη. Η πολλή τις διέρρει τὰς ἁπάντων ἀκοὰς πληροῦσα. Καὶ δὴ τοῖς ἀνὰ τὸ ὑπήκοον πᾶσι Ρωμαίων ἐπιτή. δειος εἶναι τῇ τῆς Κωνσταντίνου ἐπισκοπῇ ἐκρίνετο. Συνῄνει δὴ τῇ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ κλήρου καὶ τῶν πολλῶν ψήφῳ καὶ ὁ βασιλεὺς ᾿Αρκάδιος· καὶ εὐθὺς τοὺς ἄξοντας αὐτὸν ἔπεμπε. Πολλῶν δὲ καὶ ἄλλων ἱερέων σύνοδον μετεστέλλετο, σεμνοτέραν τὴν χει τονίαν πράττειν φιλοτιμούμενος. Ὡς δ' Αστέριο, δ τῆς ἕω ύπαρχος τὰ βασιλέως εἰς χεῖρας ἐδέξατο γράμματα, ἐπί τινι τῶν πρὸ τῆς ᾿Αντιόχου ἀγρῶν τὴν Ἰωάννην μετεκαλείτο, μυστικόν τι ἀγγέλλειν ἔχειν διαμηνύων· ὃν ἐλθόντα, σχήματι ἐπιβιβάσας εὐθὺς, εἰς Πάγρας σταθμόν τινα οὕτω καλούμενον ἔφθανεν. Ενθα δὴ παραδοὺς τοῖς ἐκ βασιλέως περ φθεῖσι πλεῖστα διατεινόμενον, πρὸς τὰ οἰκεῖα ἐπανστρεφεν ήθη. Τοῦτο δ' ἔπραττε θερμοὺς περὶ στά σεις εἶναι Αντιοχέας εἰδώς· οὐ γὰρ ἂν ποτε εκόντες εἶναι τῆς Ἰωάννου ἀπηλλάγησαν γλώσσης, πρίν τι τῶν δεινῶν δρᾶσα! τε καὶ παθεῖν. Ὡς δὲ τὴν Κω σταντίνου κατέλαβον, παρῆσαν δὲ καὶ ὅτο: τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν μετεκλήθησαν, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ὠμονόουν τῇ ψήφῳ μόνος δ' ὁ τῆς ᾿Αλεξάνδρου Θεόφιλο: ἐμποδὼν τῇ χειροτονία Ἰωάννου καθίστατο, διατύρων μὲν τὴν ἐκείνου όξαν, Ἰσιδώρῳ δὲ σπουδάζων τὴν ἐπισκοπὴν ἐγχειρίσαι· ὃς πρεσβύ τερος μὲν Ἀλεξανδρείας ἦν, τῶν δ' ἐν ἐκείνῃ ξένων τε καὶ πτωχῶν τὴν ἐπιτροπὴν εἶχεν· ἐκ νέου δὲ ἀνὰ τὴν Σκῆτιν τοῖς ἀσκητικοῖς πόνοις ἐγγυμνατά. μενος ἦν· πάνυ δὲ διὰ σπουδῆς τὸν Ἰσίδωρον ἐποιεῖ το, συνίστορα πράγματος ἐπικινδύνου αὐτῷ πάλαι γενόμενον. Ηνίκα γὰρ ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος πρός τὴν κατὰ τοῦ τυράννου Μαξίμου πόλεμον ήγωνίζετο, δῶρα πέμπων Θεόφιλος, διττὰς ἐπιστολὰς Ἰσιδώρῳ τουτωνὶ ἐγχειρίζων, πρὸς Ῥώμην κατήπειγεν, ἐνα τειλάμενος ἐκεῖσε γενόμενον, περιμένειν τῆς μάχης τὴν ἔκβασιν· καὶ ᾧ ἂν ἡ νίκη ἐπιγελάσο:, τά τε γράμματα καὶ τὰ δῶρα παρέχειν· τὸν δὲ ὑποστή ναι τὸ ἔργον· καὶ παρὰ τὴν 'Ρώμην γενόμενον, ὑφεδρεύειν τῇ νίκῃ, καὶ μὴ λαθεῖν τὰ τοιαῦτα πει ρώμενον, τοῦ συνόντος αὐτῷ ἀναγνώστου καταμηνύ σαντος, καὶ τὰς ἐπιστολὰς κρύφα ὑφελομένου· καὶ διὰ ταῦτα κακόν τι παθεῖν τὸν Ἰσίδωρον ὑφορώμεν νον, εὐθὺς φυγάδα γενόμενον, τὴν ᾿Αλεξάνδρου καταλαβεῖν· πιστότατον δ' ἐκεῖνον ἐντεῦθεν γενόμενον, νῦν ἀποτίσαι τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ κινδύνων διενοείτο τὴν ἀμοιβὴν, καὶ τὴν τοσαύτην σπουδὴν ὑπρ αὐτοῦ κατετίθετο. Εἴτ' οὖν διὰ ταῦτα, ὡς λόγος, εἴτε καὶ ὡς θεοφιλῆ ἄνδρα ἐπὶ τὴν ἐπισκοπὴν προ γε Θεόφιλος, τέλος καὶ αὐτὸς τῇ χειροτονίᾳ Ἰωάν. νου συνήνεσε, καὶ τοῖς κατὰ τὰ βασίλεια δεδηγμέ νοις σύμψηφος ἦν, ἀτεχνῶς μάλιστα τῇ χειροτονία Ἰωάννου σπουδάζοντα δείσας Εὐτρόπιον τὸν πραι πόσιτον, ὃς τοῦ βασιλικοῦ οἴκου τε καὶ κοιτώνος τηνικαῦτα προΐστατο· ἄντικρυς γὰρ αὐτῷ διηπείλησ σεν, ἢ τοῖς ἄλλοις ἱερεῦσι σύμψηφον καὶ αὐτὸν

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XIII. αὐτίκα γενέσθαι, ἢ ἕτοιμον πρὸς ἀπολογίαν τοῖς ἡ Isidorus sibi ne quid mali pateretur timens, statim ἐγκαὶ οῦσι γίνεσθαι· ἔτυχον γὰρ πολλοὶ παρόντες Alexandriam profugit. Proinde quod illum fidissiἐκεῖθεν βιβλία κατ' αὐτοῦ τοῖς συνελθοῦσι τῶν mum sibi cognovisset, pensare tum quod pro se Επισκόπων παρέχοντες, ἄλλος ἄλλα ἐπαιτιώμενοι, adierat periculum, gratia aliqua cogitabat studioκαὶ παρανόμων ἐκεῖνον γραφόμενοι. Ταῦτα δείσας que tanto pro eo laborabat. 349 Sive autem eam Θεόφιλος, οὐ μόνον σύμψηφος, ἀλλὰ καὶ χειροτονη- ob causam, ut dicitur, hoc fecerit, seu quod Desi τῆς Ἰωάννου καθίστατο. Αναγνώστην δὲ τοῦτον amantem virum ad episcopatum evectum Theoἐποίει, ὥς φησι Σωκράτης ὁ ἐκκλησιαστικός. Ζήνων philus voluerit, postremo et ipse ordinationi Jeanὁ ἐπίσκοπος Γάζης, εἴτου» Μαιοῦμα, ἐξ Ἱεροσολύ- his calculum adjecit, sententiamque imperialis μων ὑποστρέφων. Συνδιῆγε δὲ τηνικαῦτα, ὡς ἱστο aulæ approbavit, quæ ordinationem Joanuis obti-“ ρεῖ ούτοσί, Βασιλείῳ, τῷ πάλαι μὲν διακόνῳ ὑπὸ nere manifeste studuit. Metuebat véro Entropium Μελετίου γεγενημένῳ, ἐς ὕστερον δὲ τῆς Καππαδο præpositum, qui imperatoris ædibus et cubiculo κῶν Καισαρείας ἡγησαμένῳ. Ο παντάπασιν ἀπο- Tum præfuit. Aperte enim is illi minabundus deτρέπεται Συμεών ὁ τὸν βίον συγγραψάμενος τοῦ nuntiarat, ut vel aliis ipse quoque suffragio suo Ιεροῦ Χρυσοστόμου·· δ; δὴ καὶ ὑπὸ Φλαβιανοῦ γενέ- consentiret, vel se ad dicendam causam contra σθαι πρεσβύτερον ἱστορεῖ καὶ διάκονον ὅτι καὶ accusatores suos pararet. Malti enim tan ibi adeπεριστερὰν θείαν ἐπικαταπτᾶσαν τῇ ἐκείνου ἱερᾷ tant, qui ex Alexandria venerant, libellos adversus κορυφῇ ἐφιζῆσαι. Σωκράτης δέ, ὑπὸ Εὐαγρίου eum, qui coacti fuerant, episcopis offerentes: alii τοῦτον λέγει τοῦ πρεσβυτερίου ἀξιωθῆναι· μετά alia crimina ei objicientes, et divinas ecclesiastiγὰρ τελευτὴν Μελετίου ἀναχωρήσαι μὲν τῶν ἐκεί casque leges eum violasse accusantes. Hæc vero του τὸν Ἰωάννην φησίν· ἐν ἡσυχίᾳ δ' ἐπὶ τρεῖς Theophilus timens, non solum Joanni suffragalus διάγειν ἐνιαυτούς, μήτε τοῖς Μελετίῳ, μήτε τοῖς est, sed eumdem etiam per manus impositionem Παυλίνῳ προσκειμένοις συγκοινωνοῦντα· ἐς ὕστε consecravit. Lectorem eum, quemadmodum 50ρον δὲ ὑπὸ Εὐαγρίου, ὃς τοῦ Παυλίνου διάδοχος crates ecclesiasticus scriptor dicit, creavit Zeno ἐχρημάτισε, τὴν ἱερωσύνην λαβεῖν. Ἐν τῷ τοῦ Gaza sive Majumæ episcopus, Hierosolymis reverαναγνώστου τοίνυν βαθμῷ καθεστώς, τοὺς κατὰ tens. Vixit (1)'autem tum diutius, sicuti idem teἸουδαίων λόγους συντάττει. Διακόνου δὲ χειροτονίαν statur, cum Basilio; qui dudum quidem a Meletio δεξάμενος, τοὺς περὶ ἱερωσύνης καὶ πρὸς Σταγεί in diaconorum ordinem lectus fuerat, postea vero ριον, ἔτι δὲ καὶ τοὺς περὶ ἀκαταλήπτου συγγράφει, ecclesiæ Cæsariensi apud Cappadoces præfuit. καὶ τοὺς Περὶ τῶν συνεισάκτων Ιερωσύνης σας Quod onmino reficit Symeon, qui sacri Chrysoἀξιωθεὶς, τὰς τῶν θείων Ευαγγελίων εξηγήσεις, stomi vitam conscripsit; nam is a Flaviano eum τούς τε 'Ανδριάντας, καὶ τὴν Παραμυθίαν, καὶ τὰ et diaconum et presbyterum creatum esse, meεἰς τὸν Ψαλτήρα, καὶ τοὺς περὶ παρθενίας καὶ moriæ prodidit: quo tempore etiam divinam coἐλεημοσύνης, καὶ ἄλλους ἀπείρους ἐκτίθησι. Τον lumbam advolantem, sacro ejus capiti insedisse δὲ θεῖον ᾿Απόστολον, καὶ αὐτοῦ ἐκείνου μυστικῶς memorat. Socrates autem ab Evagrio eum presbyὁμιλοῦντος συντάττει. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ τὰς ἱερὰς Πρά- teri dignitate auctum esse dicit. Post Meletii enim ξει;, καὶ ἄλλα σὺν τούτοις πλείστα, ἑορτάς τε καὶ obitum secessisse a Meletianis Joannem, et trienπανηγύρεις διαφόρους σεμνύνων, ἐν τῇ ἀρχιερωσύ niuın sibi ipsi quiete ita vixisse, ut neque cum νῃ τελῶν κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν. Ἐμοὶ δ᾽ Meletii, neque cum Paulini sectatoribus comniuἐντυχεῖν λόγοις καὶ ὑπὲρ χιλίους ἐγένετο τοῦ ἀνδρὸς, nionem coleret: postea vero ab Evagrio Paulini ἀμύθητον οἷον τὴν ἡδονὴν ἀποστάζοντας· τούτου successore presbyterum creatum esse, refert. Cum γὰρ ἐκ νέου μάλα καὶ προσετετήκειν τῷ ἔρωτι· in lectorum ordine consisteret, orationes contra καὶ ὡς Θεοῦ φωναῖς ταῖς ἐκείνου ενεκαρτέρουν. Καὶ Judæos composuit. Diaconus autem factus, diaεἴ τι δέ μοι περίεστιν, ἐκεῖθεν ἔχω λαβών. Πολλούς logos de episcopali manere, et libros ad Stagirlum, δὲ καὶ τῶν ἐμοὶ φοιτώντων ἔπεισα, πάντ' ἀφεμέ item alios de incomprehensibili, et alios rursuni τους αὐτῷ προσχωρεῖν. Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸ προκείμενον περὶ τῶν συνεισάκτων hoc est, de puellis non ἐπανέλθωμεν. matrimonii neque libidinis causa adoptatis, scripsit. 350 Presbyteri vero honore cohonestatus, expositiones divinorum Evangeliorum, 'Ανδριάντας, μ est, Statuas, Consolationem, Commentarios in Psalterium, De virginitate, De misericordia, et pluri mos alios libros edidit. Homilias vero mysticas in divinum Apostolum, et in sacra Acta, aliaque præterea plurima, festos dies et conventus ecclesiasticos varios celebrans, Constantinopoli in episcopatu condidit. Ego vero supra mille cjus viri lucubrationes legi, ineffabili quadam suavitate diffuenses. Jam enim inde ab adolescentia amore ejus flagravi, atque in illius perinde atque Dei ipsius vocibus acquievi. Atque si quid mihi est eruditionis, id ei acceptum fero. Multis etiam ex sectatoribus meis persuasi, ut omnibus relictis, illum sibi familiarem facerent. Verum ad argumentum institutum revertamur. Socr. lib. vi, cap. 3. Subintroductæ hæ in canonibus, extranee in legibus dicuntur.

CAPUT III. De cura pastorali et doctrina Joannis: et ut multoruin arguens el corrigens delicta, in suspicionem pervenerit improbitatis: et unde furor et persecutio adversus eum exstiterit. Joannes episcopatum adeptus, primum cleri sui mores corrigere est aggressus: progressus ejus in publicum, et quotidianæ vitæ institutum perseru - tatus. Acrioreque usus castigatione, nonnullos quidem ad mores legitimos reformavit. Si quos autem sacerdotes non juxta Ecclesiæ constitutiones vivere velle cernebat, eos sacris ædibus exclusit. Neque enim sacerdotum honore eos frui debere dixit, qui verorum sacerdotum vitam æmulari pollent. Nam cum natura ad arguendum et reprehendendum propensus esset, magis etiam postquam magistratum tantum cepit, mos is in eo est adauctus. Natura enim potestatem nacta, proinptius etiam adversus peccantes est concitata. Neque vero clerum ille suum tantum, sed ubique locorum ecclesias, perinde atque pater quidamı, ad rectum conformare statum studuit: sic scilicet Thraciam omnem, quæ in sex divisa est præfecturas, Asiamque cunctam, quæ ab undecim prasidibus regebatur, 351 atque etiam provinciam Ponticam, totidem præfectis gubernatam, eisdem legibus ad officium reducere conatus est. Ubi vero Phoenices adhuc simulacrorum sacrificiis insanire cognovit, missis eo qui divino zelo flagrarent viris, legibus quæ dudum latæ fuerant, confirmatis, quidquid erat de superstitione eorum reliquum, idolorumque delubra, ex ipsis fundamentis evertit. Quam ad rem e domo sua impensas præbuit. Feminis enim nobilibus et locupletibus, ut pecuniam talem liberaliter conferrent, persuaserat. Ut vero Scytharum quoque multitudinem Ariana liberaret ¡contagione, qui ejusdem cum illis linguæ essent, eis præfecit: sæpius quoque ipse eos visens, doctrinisque suis per interpretem illustrans, ad veritatem adduxit. Eos vero Scythas etiam qui ad Istrum sunt, ubi veritatis et salutis siti teneri intellexit, eo quoque misit: et homines eos captos, in veritatis potestatem redegit. Ab Osroenis autem Marcionis morbum, qui alte apud eos radices egerat, repulit: aliaque plurima et Deo grata per egil opera, apostolicam plane de ecclesiis omnibus in animo circumferens curam. Nec iis ille quoque eontentus fuit, sed dissensionem quæ inter Orientales et Occidentales ecclesias propter Paulinum et Flavianum exstitit, Theophilo conciliato sustulit: et ut una Antiochiæ esset ecclesia effecit, Paulino et Evagrio vita defunctis. Quapropter facilem episcopis fuisse, cum nemo impedimento esset, conciliationem puto. Populus nanique dissidiis, quibus jam fatigatus erat, remissis, qui Eustathii primum auctoritatem secuti erant, sicuti feri assolet, paulatim ad eos qui sub Flaviano erant accedentes, per unionem eis sunt conjuncti. Talem se cum vir magnus et natura et zelo statim a & Περὶ τῆς Ἰωάννου ποιμαντικῆς καὶ διδασκα λίας· καὶ ὅπως τὰ τῶν πολλῶν διελέγχων πταίσματα καὶ ἐπανορθούμενος, οὐ καλές ἐδόκει· καὶ ὅθεν ἡ κατ' αὐτοῦ μανία συνέστη. Τῆς δ' ἐπισκοπῆς Ιωάννης γενόμενος εγκρατής, πρῶτον μὲν διορθοῦν ἐπειρᾶτο τῶν ὑπ' αὐτῷ κληρι κῶν τὴν διαγωγήν. Προόδους γὰρ αὐτῶν διηρεύνα καὶ διαίτας· καὶ σφοδρῷ χρώμενος τῷ ἐλέγχῳ, οὓς μὲν ἐπέστρεφεν, ού; δὲ τῶν ἱερέων μὴ κατὰ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας νόμους πολιτεύεσθαι ᾑρημένους ἑώρα, τῶν ἱερῶν ἀνακτόρων ἀπείργε, μὴ δεῖν εἶναι λέγων τῆς μὲν τῶν ἱερέων ἀπολαύειν τιμῆς, τῶν δ' ἀληθῶν ἱερέων μή ζηλούν αἱρεῖσθαι τὸν βίον. Φύσει γὰρ καὶ πρότερον ελεγκτικός ὤν, ὅτι μάλλον τὴν ἀρχὴν εἰληφώς, εἰς ἐπίδοσιν μείζω προήχθη Εξουσίας γὰρ ἡ φύσις ἐπιλαβομένη, ἑτοιμότερον μᾶλλον κατὰ τῶν ἁμαρτανόντων κεκίνητο. Ου μόνον δὲ τοὺς ὑπ' αὐτὸν κληρικούς, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀπαν ταχοῦ ἐκκλησίας οἷά τις πατὴρ ἐπανορθοῦν ἔσπευ δεν· ἀμέλει καὶ Θρᾴκην ἅπασαν, εἰς ἓξ δὲ αὕτη ἡγεμονίας διήρηται, καὶ ᾿Ασίαν ὅλην· ὑπὸ δὲ ἐν δεκα αὕτη ἀρχόντων ἐθύνετο, καὶ μὴν καὶ τὴν Πον τικὴν διοίκησιν, ἐσαρίθμοις δ' ἡγεμόσι τῇ Ἀσίᾳ καὶ οὗτοι ιθύναντο, τοῖς αὐτοῖς ἐσπούδαζε νόμοις εὐθύ νειν. Καὶ Φοίνικας δ᾽ ἔτι ταῖς εἰδώλων θυσίαις μεμηνέναι μαθών, ζήλῳ θείῳ πυρπολουμένους ἄν δρας πέμπων, τοὺς πάλαι προτεθέντες νόμους κρατύνων, τὸ περιλειπόμενον τῆς ἐκείνων θρη σκείας καὶ τὰ τῶν εἰδώλων τεμένη, ἐκ βάθρων ἀνέσπα, οίκοθεν τὰς δαπάνας πορίζων· ἔπειθε γὰρ τὰς πλούτῳ κομώσας τῶν εὐγενῶν φιλοτίμως ταῦτα παρέχειν. Τὸν δὲ Σκυθῶν ὄμιλον τῆς ᾿Αρειανικής ἀπαλλάττων λώδης, ὁμογλώσσους ἐπιστήσας αὐτοῖς. Τὰ πολλὰ δὲ καὶ αὐτὸς φοιτῶν παρ' αὐτοῖς, καὶ ταῖς διδασκαλίαις δι᾿ ἑρμηνέως καταφωτίζων, πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐποδήγει. Καὶ τοὺς περιστρίους δὲ Σκύθας διψήν μαθὼν τἀληθὲς, πέμψας εὐθὺς ἐζώ γρει πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Οσροτ νοῖς δὲ τὴν Μαρο κίωνος νόσον εἰς βάθος ἐντετηκυίαν ἐξήλαυνε. Καὶ ἄλλα πλεῖστα καὶ θεοφιλή διεπράττετο ἔργα, την ἀποστολικὴν τῶν ἀπανταχοῦ Ἐκκλησιῶν μέριμναν τῇ ψυχῇ περιφέρων. Οὐ ταῦτα δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν Εω καὶ πρὸς Ἑσπέραν ἐκκλησιῶν διάστα σιν,διά Παυλίνον καὶ Φλαβιανόν γεγενημένην, θερα πεύσας Θεόφιλον, διέλυσε· καὶ μίαν Ἐκκλησίαν εἶναι τὴν Αντιόχου πεποίηκε, Παυλίνου καὶ Εὐα γρίου τέλει χρησαμένων τοῦ βίου. Δι' οὗ γε οἶμαι ευχερείς γενέσθαι τοῖς ἐπισκόποις τὰς καταλλαγάς, μηδενὸς ἐμποδὼν καθεστώτος. Απειπών γὰρ ὁ λαὸς, οι καταρχὰς Ευσταθίῳ ἐπηκολούθησαν, οἷα φιλεῖ, κατ' ολίγους προσιόντες, τοῖς ὑπὸ Φλαβιανῷ τεταγ μένοις ἠνώθησαν. Οὕτω δ' ἔχων ὁ μέγας καὶ ζήλου καὶ φύσεως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, τραχύς τις μάλα καὶ φορτικός ἐδόκει τοῖς ἁμαρτάνουσι· καὶ μᾶλλον ὅσοι τοῦ κλήρου τοῖς ἀτόποις τῶν ἔργων ἔχαιρον μισός τε ὑπετύφετο, πολλοί τε ἀπεχθανόμενοι ἐκεῖ νὰν ἐξέκλινον. Χαρίεις δὲ τῷ πλήθει μάλιστα ἦν, τῇ συνεχεί διδασκαλία κατακηλουμένοις. Οὐδὲν τοίνυν

ECCLESIASTIC.E HISTORIE LIB. XIII. " dum esse visus est peccantibus: potissimum vero eis, qui in clero absurdis gaudebant factis. itaque magnumn adversus cum odium est succensum, et multi hostiliter illum declinabant. Multitudini vero, quam assidua doctrina demulcebat, maxime gratus fuit. Neque adeo mirum est, si quibusdam minus bonus visus est: nam mel quoque regio morbo la borantibus amarum videtur. Potissimum vero, sicuti ferunt, ut multos ita ostenderet, Scrapion eum discipulus induxit. 350 Quem aliquando aperte in cleri præsentia dixisse fama est, illum non omnes oratione allecturum esse, nisi etiam flagello omnino eos compelleret; quod dictum in odium et invidiam non mediocrem episcopum apud multos adduxit. Enimvero multis ita ob varia crimina Ecclesia ejectis, illi sententiis se primorum et optimatum accommodabant et sicuti fieri assuevit, in ejuscemodi eorum qui rebus præsunt impotentibus conatibus inter se conveniebant, sodalitatesque et conspirationes non contemnendas instituebant, atque eum non mediocribus expetebant calumniis. Et quæ illi in eum dicebant, fidem obtinebant: quod cum aliis cibum capere, aut convivia adire Joannes deprehensus non esset. Qua ex re crimina majora excitabantur. Quo vero consilio id ille fecerit, nemo clare dixit. Qui vero eum defendunt, diuturnam prætendunt vitæ austeræ disciplinam: et quod ægrum haberet stoma· chum, qui non facile cibum concoqueret. Utcmque autem se res habuit, non parvam adversariis ad obtrectationem ea præbuit occasionem. Plebs autem propter doctrinæ obertatem, et quæ inde profluebat utilitatem, ex eo viro valde pendebat, mirifce illius linguam deamans: adeo ut Χρυσόστομον, hoc est, aurci oris hominem cognominaret; tam præstantem illius gratiam eo verbo significans. Neque ille quidquam eos qui coutra eum blaterabant, curabat. Quid enim rursum hic dicere attinet, quales ejus fuerint orationes, quales vel ipse scriptas edidit, vel eo dicente notarii celeres plurimas excepere? Quam splendidæ namque 'sint, atque ad persuadendum simul et demulcendum compositæ, experiri ei licet, qui versare eas et legere, utilitatemque earum percipere et καινὸν, εἰ καί τισιν οὐ καλὸς ἐδόκει, ἐπεί τοί γε καὶ principio exhiberet, durus quidam et gravis admo τὸ μέλι πικρὸν τοῖς ἱκτεριῶσι δοκεῖ. Μάλιστα δ', ω: φασιν, ἐνῆγεν οὕτω τοῖς πολλοῖς προσκρούειν Σαραπίων & μαθητής. "Ον ποτε παῤῥησίᾳ τῶν συγκι ήρων πάντων λόγος εἰπεῖν, ὡς «Οὐκ ἄν γε δυνη θείης πάντας λόγοις ἕλκειν, εἰ μὴ καὶ μάστιγι πάν τως ἐλαύνειν προθυμηθείης.» "Ο δὴ ῥηθὲν, πολλοὺς εἰ; μίσος κατὰ τοῦ ἐπισκόπου ἐνῆκεν οὐ μέτριον. Καὶ δὴ πολλῶν τῆς Ἐκκλησίας ἀπεωσμένων ἐπὶ διαφόροις τοῖς αἰτιάμασιν, ἐκεῖνοι, οἷάπερ φιλεί, καθ' ἑαυτοὺς συνιόντες, πρὸς τὸ δόξαν τοῖς κρατοῦσιν ὥρμων· καὶ φατρίαν οὐκ ἀγεννῆ συστησάμενοι, οὐ μετρίας ἐχρῶντο κατ' αὐτοῦ διαβολαΐς. Και με πίστιν παρείχε τὰ εἰρημένα, ὅτι μὴ συνεσθίων τινὶ ὁ Ἰωάννης πεφώραται, μηδ' ἐφ' ἑστίαν Ιών. Ἐξ ὧν καὶ μείζους ἐκείνῳ διαβολαὶ ἀνηγείροντο. Τίνι μὲν οὖν λόγῳ τοῦτ' ἔπραττεν, οὐδεὶς σαφῶς ἤγγελλεν· οἱ δ᾽ ἐκείνου ἀπολογούμενοι τὴν μακρὰν προεβάλον το ἄσκησιν, καὶ τὸ δυσφόρως ἔχειν τὸν στόμαχον, ἀσθενῶ; περὶ τὸ πέττειν ἔχοντα τα σιτία. Τέως δ' ὅπως εἶχεν, οὐ μικρὰν τάχα παρεῖχε λαβὴν τοῖς εναντίως διακειμένοις. Τὸ δέ γε πλῆθος διὰ τὸ τῆς διδασκαλίας ἄφθονον, καὶ τὴν ἐκεῖθεν πηγάζουσαν όνησιν, σφόδρα εξείχετο τοῦ ἀνδρὸς, ὑπερφυώς ἐρῶντες τῆς γλώττης, ὡς καὶ Χρυσόστομον αὐτὸν προσειπεῖν, τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἐνούσης χάριτος αἱνιττόμε...· καὶ οὐδαμῶ; τῶν ἐρεσχελεῖν ᾑρημένων τοῦτον ἐφρόντιζον. Τί δὲ χρὴ λέγειν αὖθις ὁποῖοι τινες ἐκείνῳ ἦσαν οἱ λόγοι, ὅσοι μὲν γραφόμενοι ἐξεδίδοντο, ὅσοι δὲ λέγοντος ὑπὸ τῶν ταχυγράφων c ἀνελαμβάνοντο; καὶ μᾶλλον οἱ πλεῖστοι, ὅπως τε λαμπροί λίαν, καὶ τὸ ἐπαγωγόν τε ἅμα καὶ τὸ θέλγον μάλα προβεβλημένοι; ἐξὸν ἐντυγχάνειν τῷ βουλομένῳ ἀναλέγεσθαί τε τούτους, καὶ τὴν ἐξ ἐκείνων καρποῦσθαι ὠφέλειαν· πρὸς δὲ καὶ τὴν θείαν ἡδονὴν ἀπαρύεσθαι· ὡς καὶ δοκεῖν ἐξεῖναι θείως βακχεύειν καὶ σώφρονα μαίνεσθαι. Αλλ' έως μὲν τῷ κλήρῳ μόνῳ προσέβαλεν, ἀῤῥώστω; εἶχεν ἡ κατ' αὐτοῦ μανία, καὶ ἥκιστα ὁρᾷν τι δεδύνητο κατ' αὐτοῦ· ὡς δὲ καὶ τοὺς ἐν τέλει εἰς τοὐμφανὲς ἐπειρᾶτο διελέγχειν, τηνικαῦτα καὶ ὁ κατ' ἐκείνου φθό νος εἰς μέγα ανήπτετο, καὶ πολλὰ κατ᾿ αὐτοῦ ἐκινείτο. Ενῆγε δ᾽ ἕκαστον πρὸς τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ καὶ ταῖς διαβολαῖς πιστεύειν ἐκ τοῦ παρήκοντος, ὅπως ἂν ἐλέγχου ἢ μίσους πρὸς αὐτὸν εἶχεν. Προσθήκην δ' ὅτι πλείστην ενεποίησε τῇ κατ' ἐκείνου διαβολή ή κατ' Εὐτροπίου αὐτῷ ὁμιλία ἀναγνωσθεῖσα. voluptatem divinam haurire ex eis velit adeo ut seipsum divino quodam modo intemperiis agitari, et moderate prudenterque insanire crediturus sit. Gæterum quandiu cum clero tantum conflictatus est, infirmior adversus eum fuit furor, neque quidquam efficere potuit. Ubi autem magistratus etiam propalam arguere cœpit, tum demum major adversus cum concitata est invidia, multaque in eum sunt tentata. Et quisque pro eo atque ei visum esset, aut forte reprehensione vel odio in illum flagraret, calumniis ei intentatis fidem habebat. Plurimum autem momenti ad obtrectationem illius attulit oratio popularis ejus, contra Eutropium ab ipso lecla. PATROL. GR. CXLVI

551 CAPUT IV. De Eutropio cubiculi Imperialis proposito, et de en quam is tulit lege: ut idem sit interfectus: et ut odium adversus Joannem quidem conceperint, et foverint. Περὶ Εὐτροπίου τοῦ πραιποσίτου, καὶ περὶ τοῦ νόμου δν ἔθετο· καὶ ὡς ἀνῃρέθη· καὶ ὡς τὸ κατὰ Ἰωάννου μῖσος ὠδίνετο. Εὐτρόπιος γὰρ οὗτος πρῶτος ὢν τῶν θαλαμηπόλων ευνούχων, καὶ εἰς τὴν ὕπατον ἀναβὰς ἀξίαν, καὶ πατὴρ βασιλέως κληθείς, οὐκ ἤνεγκε τῆς παρούσης εὐδαιμονίας τὸ μέγεθος, οὐδὲ τι περὶ τῶν ἀνθρωπί. νων μεταβολῶν ἐνενόει· ἀλλ᾽ ἀμύνασθαί τινας χρησ μένος, σπουδήν ἐποιεῖτο νόμον θεἶναι τοὺς αὐτοκρά τορας, ὥστε μηδένα τῇ ἐκκλησία προσφεύγειν ἀλλὰ καὶ φεύγοντα καὶ ἱκέτην Θεοῦ γινόμενον, καὶ ἐν τοῖς νεῷς διατριβὴν κεκτημένον τῷ δέε:, ἐκεῖθεν ἀφέλκειν. Τοῦτο δὲ μάλιστα ἔπραττε διὰ Πενταδία», Eutropius enim iste eunuchorum in imperiali cubiculo princeps, qui ad consularem dignitatem pervenerat; et pater imperatoris vocatus fuerat, neque præsentis fortunæ magnitudinem tulit, neque quidquam de rerum humanarum mutabilitate cogiLavit, sed ubi ulcisci quosdam in animum induxisset, magnopere contendit, ut imperatores constitutionem ferrent, ne quis ad ecclesiam confugeret: sed etiam si quis ad eam confugisset, et supplex Deo factus esset, atque in templis metus causa versaretur, ut inde extraheretur. Potissimum vero τοῦ περιδεήτου ἐν στρατηγοῖς γαμετήν· δν εὐδόκι id fecit propter Pentadiam, clarissimi ducis Timasii conjugem, quem magna gloria virum affectatæ tyrannidis criminis reum a se actum, Oasim ad perpetuum exsilium deportari curaverat. At ille siti, quemadmodum audivi, oppressus, aut ne pejus quidquam paleretur, veritus, arenosis ibi locis errans, statim vitam finiit. Et lex quam Eutropius ferendam curaverat, ad finem suum perducta est. Brevi vero post, cum imperatorem offendisset, ut qui in conjugem ejus contumeliosus fuisset, primus ipse quam perferri studuerat legem, statim violavit. Nam ex imperialibus ædibus profugiens, supplex in ecclesia consedit; tum Joannes absurdum Eutropii conatum arguens, luculentam habuit orationem in ambone seu suggestu, qui & mos ejus erat, cum populum doceret, ut omnes vocem ejus exciperent, sedens. In ea oratione cum eorum qui potestatem et magistratus gerunt, supercilium et arrogantiam, quantum potuit, taxavit: tum populo rerum humanarum inconstantiam, quæ codem loco manere non soleant, proposuit. Sedl cnim qui hostili erga eum erant animo, et in hoc ipsum calumniose reprehenderunt, illud earpentes, cum miserari potius casum ejus qui de vita periclitatus sit, debuerit, quod insuper ærumnam arguerit, afflictionem illius adaugens, et calamitati insultans. Eutropius tam impii facinoris pœnas non multo post propter multa quoque alia delicta luit, capitali affectus supplicio. 352 Lex autem opera ejus lata, ex publicis monumentis sublata, et nomen ejus in catalago et nomenclatura consulum expunctum est. Ecclesia autem Dei legibus bene dudum constitutis enituit, co ipso scilicet Deo apertam injuriam extemplo vindicante. Ego vero non committam, quin in historia hac potissimam causam cardis Eutropii exponam, ut ne ea res fraudi sit, apud eos qui eam plane ignorant, magno illi viro: si rationem illi nesciant, per quam is virum eum, qui in Ecclesiam contumeliosus fuisset, contumelia affecerit, extrahi eum ex sacris ædibus passus. Arcadius post patris obitum uxoμον πάνυ διαγενόμενον, ἔγκλημα τυραννίδος ἐπαγα γών, εἰς Οασιν ἀἰδίῳ ἐζημίου φυγῇ. 'Αλλ' ἐκεῖνο; ἢ δίψει, ὥς γ' ἐπυθόμην, ἢ μή τι καὶ ἄλλο χείριστον πάθη, δείσας, ταῖς ἐκεῖτε ψάμμοις ἀλώμενος, αίφνης ἀνηρπάγη τοῦ ζῇν. Καὶ ὁ μὲν νόμος ὃν ἐσπούδαζε, πέρας εἶχεν· οὐκ εἰς μακρὰν δὲ προσκρούσας οὗτος τῷ βασιλεῖ, ὡς εἰς τὴν ἐκείνου γαμετην ενυβρίσας, πρῶτος οὗτος τὸν ἂν ἐσπούδαζε νόμον εὐθὺς παρ έβαινε. Τῶν γὰρ βασιλείων εὐθὺς ἀποδράς, ἱκέτις τῇ ἐκκλησίᾳ προσέδρευε. Τότε δὴ ὁ Ἰωάννης τὸ ἄτοπον διελέγχων τῆς ἐπιχειρήσεως Εὐτροπίου, λαμπρόν τινα κατ' αὐτοῦ λόγον διέξεισιν ἐπ' ἄμβω· νος καθεσθείς, ὥσπερ ἦν εἰωνὸς ἐκείνῳ ταῖς διδα σκαλία:ς ποιεῖν, ἵν' ἅπαντας ἡ φωνὴ ἐπιφθάνοι. Εν ᾧ λόγῳ, κατέσπα μὲν ὡς οἷόν τε τῶν ἐν δυνάμει τὸ τῆς ἐφρύος μετέωρον προσεπεδείκνυ γε μὴν καὶ τῷ πλήθει τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων τὸ ἄστατον, μὴ εἰωθὸς ἔχον ἐπὶ τοῦ ταυτοῦ μένειν. 'Αλλ' εἴ γε πρὸς αὐτὸν ἀπεχθῶς ἔχοντες καὶ τοῦτο διέβαλον καὶ μῶμος τῷ Ἰωάννῃ ἐτρίβετο, δέον μᾶλλον λέγον τες ἐλεεῖν τὸν ὑπὲρ ψυχῆς τρέχοντα κίνδυνον. Ο δέ πρὸς τῇ συμφορᾷ καὶ διήλεγχεν, αύξων ἐκείνῳ τὴν λύπην, καὶ ἐπεμβαίνων τοῖς ἐκείνου δεινοῖς. Αλλ Εὐτρόπιος μὲν τῆς ἀσεβοῦς ἐπιχειρήσεως οὐ πολλῷ ὕστερον διὰ πολλὰ πταίσματα τὴν δίκην ἀνέπλησε, τὴν κεφαλὴν ἐκτμηθείς· ὁ δὲ τεθεί; αὐτῷ νόμο; ἐκ τῶν δημοσίων ὑπομνημάτων ἠφάνισται· καὶ τὸ ὄνο μα εκείνου τοῦ καταλόγου τῶν ὑπάτων περιηρέθη. Ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία εὖ μάλα τοῖς κειμένοις να μοις διέπρεπεν, οἷα δὴ αὐτοῦ ἐκείνου Θεοῦ ἐκ τοῦ σχεδόν τιμωροῦ γενομένου τῷ προφανεῖ ἀδικήματι. Ἐγὼ δ' οὐκ ἀνήσω μὴ καὶ τὸ μάλιστα αἴτιον τῆς ἀναιρέσεως Εὐτροπίου τῇ ἱστορίᾳ προσθεῖναι, ἵνα μὴ τοῖς καθάπαξ ἀγνοοῦσι πρόσκομμα τοῦτο τῷ μεγά λῳ νομίζοιτο, μὴ διειδόσι τὸν τρόπον δι' οὗ τὸν τῆς Εκκλησίας ὑβριστήν περιύβρισεν, ἐάσας ταύτης ἀφαιρεθῆναι. "Αγεται μὲν γὰρ ὁ βασιλεὺς ᾿Αρκάδιος μετὰ τελευτὴν τοῦ πατρὸς γυναίκα, η Ευδοξία εν όνομα, θυγάτηρ, ὡς μέν τινες ιστορούσι, Γρατιανού, δ; τῆς ἑσπέρας τὴν ἀρχὴν ἐκληροῦτο, ὡς δ᾽ ἕτεροι, Βαύδωνος, ός βάρβαρο; μὲν ἦν τὸ γένος, στρατηγίαι; Factum id cum metu consternatus Eutropius et humi provolutus pro sacra mensa jaceret. (Socr. libro vi, cap. 5.)

ECCLESIASTICE HISTORIE Lib. xuit. δ' ἐν ἑσπέρᾳ πλείσταις διέπρεψεν. Οὐ μέντο; δὲ τὸ rem duxit, cui nomen fuit Eudoxia: Gratiani, cul γύναιον κατὰ τὴν τοῦ ἀνδρὸς νωθρείαν διέκειτο· ἀλλά τι καὶ τοῦ βαρβαρικοῦ θράσους οὐκ ἐλάχιστον ἐπεφέρετο. Δύο δὲ θυγατέρας τῷ ᾿Αρκαδίῳ ἐγέννα, Πουλχερίαν μὲν πρότερον, ἔπειτα καὶ ᾿Αρκαδίαν, πρὸς δὲ καὶ τρίτην Μαρίναν πολλῷ δὲ ὕστερον καὶ υἱὸν ἐκείνῳ ἐγέννησε Θεοδόσιον, εἰς ὄνομα τῷ πάπ πῳ κληθέντα. Ετι γοῦν δύο παίδων οὖσα μήτηρ, πρὸς Εὐτροπίου περιυβρίζετο· πρὸς γὰρ δὴ τοῖς ἄλλοις ἐπῆγε καὶ τοῦτο προσαπειλῶν, θάττον τῶν βασιλείων ταύτην κατενεγκεῖν καὶ οἴκαδε ἀποπέμ ψασθαι, ὁ Εὐτρόπιος. Η δὲ θυμῷ ὑπερζέσασα, ὡς εἶχε τὰ παιδία διὰ χειρὸς ἑκατέρας ἀγκαλισαμένη, πρόσεισι τῷ ἀνδρὶ ὀλοφυρομένη τε καὶ κωκύουσα· εἰς οἶκτον δὲ καὶ τὰ βρέφη προτεινομένη, δακρύων ἡφίες λιβάδας· καὶ τἄλλα ἐποίει ὅσα εἰκὸς γυναῖκα φλεγμαίνουσαν, πρὸς τὸ συμπαθὲς ἐφελκύσαι τὸν άνδρα. Ο δ' Αρκάδιος οἴκτῳ δὴ τῆς γυναικὸς καὶ τῶν παίδων πρὸς ὀργὴν ἀνήφθη· τῷ τε ζέοντι τοῦ θυμοῦ, καὶ τῷ τῶν λόγων μάλιστα ἐμβρ:θεῖ, ταῖς ἀληθείας; βασιλεὺς ἦν· καὶ δῆτ᾽ ἐκεῖνον τιμῆς τε περιδύει ἁπάσης, πάντα τε τὸν πλοῦτον προσαφαι ρεῖται, καὶ τῇ Κύπρῳ νήσῳ φυγάδα ποιεῖ· γραφήν δ' ὑποστὰ; ἐν βραχεῖ, ὡς ἡνίκα εἰς τὴν ὕπατον ἀξίαν προέβη, κόσμοις παρ' ἀξίαν ἐχρήσατο, οὓς μόνῳ ἔξεστι βασιλεῖ ἀμφιέννυσθαι, ἐκεῖθεν ἀχθεὶς, κατὰ τὸ Παντείχιον καθεσθέντος συνεδρίου, Αύρηλιανοῦ τοῦ ἐπάρχου σὺν ἑτέροις ἐπιφανέσι συνδιασκοποῦντος τὰ κατ' αὐτοῦ, ἐπ᾽ αἰτίαις φαύλαι; ἁλοὺς ὁ Εὐτρόπις, τὴν κεφαλὴν ἀφαιρεῖται. 'Αλλ' ἐν τούτοις μὲν τὰ κατὰ Εὐτρόπιον. Οὐκ ἐντεῦθεν οὖν μῶμος προσετρίβη τῷ Ἰωάννῃ, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ τὸν - στρατηλάτην Γαϊναν περιύβρισεν ἐμφανῶς τῇ συνή θει χρώμενος παῤῥησίᾳ· ἐπηνίκα μίαν τῶν ἔνδον τῆς πόλεως ἐκκλησιῶν τοῖς ὁμόφροσιν ἐκείνου προσώ νεμηθῆναι 'Αρειανοῖς παρὰ τοῦ βασιλέως αἰτῆσα: ἐτόλμησεν· ἧς μὴ τυχών, τυραννεῖν ἐπέβαλεν· καὶ πλεῖστα έδρασε τὰ δεινὰ τὴν ὑπὸ Ῥωμαίους ἀνάστατον θέμενος. Πολλοὺς δὲ καὶ ἄλλους ᾐτιῶντο παρ' αὐτοῦ μὴ δέον ὂν διελεγχομένου;· δι᾽ ἃ καὶ διάφορος τοῖς πολλοῖς καθίστατο. Οὐ μέτρια δὲ κατὰ τούτου καὶ ὁ τῆς ᾿Αλεξάνδρου Θεόφιλος ἐσκαιώρει εὐθὺς μετά τὴν χειροτονίαν· πολλά τε οἷς τε ἐντύχοι δι' ἑαυτοῦ ἔλεγε, καὶ τοῖ; ἀποῦσι πλείονα έγραφεν, ἐπιτωθάOccidentale imperium sorte, ut quidam memori: commendarunt, obvenerat: sicuti autem alii tradunt, Baudonis Giliam. Fuit autem is barbarus genere, in re vero militari et in imperatoriis artibus plurimis in Occidente præclarus. Porro femina ea non itidem ut maritus, segnis fuit, sed non minimum de barbarica insolentia obtinuit. Duas autëm filias Arcadio genuis, Pulcheriam primum, deinde Arcadiam, au tertiam rursus Marinam: longe vero post, filium quoque Theodosium, de avi nomine Ita appellatum. Cum ea adhuc duarum filiarum mater esset, contumeliosius ab Eutropio accepta est. Super alia enim convicia et illud minabundus adjecit, brevi fore ut cam ex imperiali au!a abductam, ipse domum remittat. Illa autem vehementi fervens ira, filiolam utramque in utrisque ulnis ferens, ad virum accessit, quiritans atque lamentans liberos etiam commiserationis gratia pretendens, prolixe collacrymavit: aliaque iusuper fecit, quæ mulierem indignatione flagrantem et virum ad condolentiam pertrahere volentem, facere par est. Atque Arcadius, conjugem et liberos miseratus, ad iram ipse quoque accensus est, ardentique iracundia, et verborum potissimum gravitate, imperatorem verum se praestitit. Proinde Eutropium dignitate omnni et opibus cunctis spoliatum in Cyprum insulam exsulatum misit. Brevi vero post, quod co tempore, cum consulatum in:it, ornamentis præter dignitatem usus esset, quæ soli imperatori gestare liceret, accusatus, atque inde abductus, et apud Pantichium, ubi judicum coilsilium consederat, 353 Aureliano præfecto, aliisque illustribus viris causam ejus cognoscentibus, gravium criminum reus peractus, capitis supplicium subiit. Res Eutropii sic habuere. Atque non ea de causa solum Joannes est reprehensus, verum etiam quod magistrum militum Gainam contumeliose propalami solita sua dicendi libertale usus, tracta verit, cum ille ab imperatore petere ausus esset ut intra urbeni ecclesia una popularibus suis Arianis attribueretur: quam ubi non impetravit, ad tyrannidem aspirans plurimas Romanis intulit calamitates, ditionem eorum devastans. Plures vern cl ζων τὸν ἄνδρα, σκαιόν τε καὶ ἀνήμερον έγχα- alios præterquam deceret, ab eo reprehensos esse, λῶν. Καὶ γὰρ οὐ μετρίως τοῦτον ἐλύπει ὅ τε ζῆλως ἐκείνου καὶ ἡ ἔνθεος παρρησία· ἀλλ' ὅτι δι᾿ ἐκεῖνον καὶ ὁ αὐτῷ σφόδρα ἐρώμενος Ἰσίδωρος τῆς ἐπισκοπῆς διεκρούσθη. Καὶ τὰ μὲν κατὰ τὸν θερότατον Ἰωάννην οὕτως εφέρετο· καὶ τὸ και κὸν εὐθὺς κατ' αὐτὸν ὧδινε. Ποῦ γὰρ καὶ χωρεῖν ὁ κόσμος εἶχεν ἄνδρα τοσοῦτον, Θεῷ μόνῳ ζῶντα, καὶ μηδὲν ἄλλο ἢ τὴν τῶν ἀνθρώπων σωτηρίαν μόνην καὶ λόγοις καὶ ἔργοις πραγματευόμενον; ᾿Αλλὰ τὰ μὲν περὶ ἐκείνου προϊόντες δηλώσομεν. Baudlo iste, sive Bauto, proximo a Gratiani cæde anno cum Arcadio cos. fuit. sunt criminati. Quas ob res permultis adversus fuit. Non pauca in hunc etiam station post consecrationem molitus est Alexandrinus Theophilus, multaque et præsentibus, quos conveniebat, per seipsum dixit, et plura illis absentibus scripsit, viro ei illudens, ferum atque crudelem appellans. Non parum namque illum offendebat ardor et libertas divina Joannis, atque insuper quod per illum tantopere sibi dilectus Isidorus ab episcopatu repulsus esset. Res sacratissimi Joanuis in hoc Direptas quid plangis opes, quas natus habebut 1 Non aliter poteras principis esse pater. (Caud.)

erant et ad hunc modum statim adversus illum plerique malum parturiebant. Quomodo enim virum tantum capere mundus posset, qui soli Deo viveret: neque aliud quidquam, quam solam hominum salutem verbis et factis lucrifacere contenderet? Sed res ejus postea persequemur. 354 CAPUT V. Res Go:thi Gaina Barbari: et de libertate dicendi, qua pro ecclesiis et apud imperatorem ipsum Gainam usus est Joannes. apud Τὰ κατὰ τὸν βάρβαρον Γότθον Γ'αϊνᾶν· καὶ περὶ τῆς Ἰωάννου πρὸς τὸν βασιλέα καὶ πρὸς αὐτ τὴν παρρησίας διὰ τῆς ἐκκλησίας. Οργᾷ δὲ ἡμῖν ὁ λόγος τὰ κατὰ τὸν Γαϊναν διελθεῖν, τίς τε ὢν καὶ πόθεν, εἰς τὰ Ῥωμαίων εἰσήλασε, καὶ ὡς πράγματα παρείχεν Ἰωάννῃ· καὶ ὡς ἐπαναστὰς τῇ ἀρχῇ, πρεσβεύειν ὡς ἐκεῖνον τὸν μέσ γαν παρεσκευάσατο· καὶ τέλος ὡς διεφθάρη ἀφανεία παραδοθείς· ἐφ' οὗ καὶ πρᾶξις πάμπαν ξενίζουσα διεγένετο, Θεοῦ παραδείξαντος, ὡς ταῖς ἐκείνου προνοίαις τε ἅμα και βοηθείαις τήν τε βασιλεύου σαν πόλιν καὶ τὰ 'Ρωμαίων πράγματα μεγίστων κινδύνων ἐξήρπασε. Γαϊνᾶς οὗτος βάρβαρος μὲν τὸ γένος ἦν, ἐκ τῶν παρὰ τὸν Ιστρον Σκυθῶν ἐρ ώμε Oratio autem Gainæ res referre cupide gestit: quis fuerit, unde in Romanum imperium pervenerit, quomodo Joanni negotium facesserit, ut motus contra imperium concitans, quo magnus ille vir legatione apud eum fungeretur, effecerit: et tandem e medio sublatus, interierit. Sub quo res etjam nova prorsus accidit, per quam Deus ostendit providentia et ope sua urbem imperantem et imperium Romanum maximis esse periculis liberatum. Gainas iste barbarus genere fuit, ex Scythis, qui ad Istrum colunt, ortus. lli vero amne eo, cum glacie constrictus fuisset, transito, confertim in νος· οἱ παγέντα τὸν ποταμὸν διαπεραιωσάμενη, Romanam ditionem irruperunt, et Thraciam omnem pervagati, Europam diripuerunt. At ille ubi ad Romanos transfugit, paulatim progressus, ex tenui milite brevi magister militum Romanorum factus, equestribus pedestribusque præfuit copiis. Sed enim ad tantum honorem præter dignitatem suam evectus, loco et ordine eo contentus non fuit: sed nisi imperium Romanorum potestati suæ subjiceret, gravem eam rem sili esse putavit. Hac cum animo agitaret, populares suos Gotthos ex præfecturis corum accivit, atque ex eis qui eum genere contingerent, ordinum ductores, centuriones et tribunos fecit, exercitumque uniwersum sociis suis credidit. Ut autem Trigibildus necessa~ rius et commodus ei maxime, perquam frequenti ordini præesset, procuravit; eidemque Phrygia administrationem cum comitis dignitate concessit. De quo non ita multo post cum nuntiatum esset, res euni novas ioliri, urbes circa Phrygiam et Nacoliam vastare, et cedem multam facere, assimulavit quidem scilicet se ca de causa iudignari Gainas: indiciis autem quibusdam satis ostendit, ad res novas eum quoque spectare. Illicet ¡lle, perinde atque Romanis bene vellet, fraudem arte comminiscitur, ut ipse bellum contra illum gerendum suscipiat, et urbibus circa Phrygiam, ita ut opus esset, auxilium ferat. Et imperator commento credens, ei id permisit. 355 llie porro ingentem plurium millium multitudinem ducens, statim quod celaverat consilium, ostendit, et tyrannidis regulum in medium produxit. Tantum enim abfuit, us urbes ad quas missus erat, defenderet, ut eas etiam quæ reliquæ adhuc erant, diriperet, atque vi magna everteret: aliæ autem idem se ab eo passuras esse in exspectatione essent. Atque inde movens, quæ in medio erant loca omnia, Mysorum quod dicitur, prædan fecit: et ad cam quae ex a!- verso Byzantio est Chalcedonem, castra metatus Hanc non habent Socrates et Sozomenus, sed hodie quoque Turcæ eam Asiæ partem Natoliam ἀθρόως εἰς τὴν Ῥώμην εἰσήλασαν· κατὰ πᾶσάν τε ἀναχθέντες τὴν Θράκην, την Ευρώπην κατεληίσαντο. Αὐτόμολος δ' οὖν προσχωρήσας Ρωμαίοις, κατά βραχὺ προϊών, ἐξ ἀτελοῦς στρατιώτου στρατηλάτης Ρωμαίων οὐκ εἰς μακρὰν ἀναδείκνυται, καὶ τῆς τε ἱππικῆς καὶ πεζικῆς καθηγεῖται δυνάμεως. Τῆς τοιαύτης δὲ τιμῆς παρ' ἀξίαν τυχῶν, οὐκ ἠγάπα μένειν ἐπὶ τῆς τάξεως, ἀλλ' εἰ μὴ καὶ τὴν ἀρχὴν Ρωμαίων ὑφ' ἑαυτὸν καταστήσεται, ἐν δεινῷ ἐποιεῖ το. Ταῦτ' ἐν νῷ θέμενος, τοὺς ὁμοφύλους Γότθους ἐκ τῶν οἰκείων νομῶν μετεστέλλετο, καὶ τοὺς ὅσοι κατά γένος ἦσαν αὐτῷ, συνταγματάρχας είχεν, ένατοντάρχους τε καὶ χιλιάρχους ἐποίει, καὶ τὴν στρατιὰν πᾶσαν τοῖς ἑταίροι; ἐνεπιστεύετο. Τριγίβιλδον δὲ τῶν μάλιστα ἐν ἐπιτηδείοις αὐτῷ ὄντα πολυαν θρώπου τάγματος ἡγεῖσθαι παρεσκευάσατο· καὶ τὴν τῆς Φρυγίας ενεχείριζε τούτῳ ἀρχὴν, κόμητος ἀξί: ν αὐτῷ περιθέμενος· οὗ δὴ καὶ ἐν οὐ πολλῷ νεωτερί ζειν ἡγγελμένου, καὶ τὰς περὶ τὴν Φρυγίαν καὶ Να κώλειαν πόλεις ἀναστατοῦντος, καὶ φόνον πολύν ἐνεργοῦντος, προσεποιεῖτο μὲν δῆθεν ἀγανακτεῖν Γαϊνας· δῆλο; δ' ἔκ τινων σημείων καθίστατο, συν νεωτερίζειν αὐτῷ. ᾿Αμέλει τοι καὶ τέχνῃ μετέρχεται τὴν κατ' ἐκείνου μάχην ἀναλαβέσθαι, οἷα δῆθεν εξνους μάλα Ρωμαίοις ὤν, καὶ ταῖς περὶ Φρυγίαν πό λεσιν ὡς χρεὼν ἐπαμύνειν. Ἐνεδίδου δὲ ὁ κρατῶν, πιστεύων τῷ πλάσματι. Καὶ ὁ μὲν πολύ τι ἐπαγό μενος πλῆθος ἐς μυριάδας ἠριθμημένον, τὸν κεκρυμ μένον σκοπὸν εὐθὺς ἀνεκάλυπτε, καὶ τὸν τῆς τυραν νίδος βασιλίσκον προῆγεν εἰς μέσον· καὶ οὐ τόπον ἀμύνων αἶ; ἐπέμφθη πόλεσιν ἦν, ὅσῳ καὶ τὰς λει πομένας λόγου καὶ ἀνακράτος ἠράνιζε· ταῖς δὲ προσδόκιμος ἦν ἐπιθήσεσθαι. Ἐκεῖθεν δ᾽ ἀπάρα;, καὶ τὰ ἐν μέσῳ πάντα λείαν Μυσῶν ποιήσας, δ δὴ λέγεται, ἐν τῇ καταντικρύ Βυζαντίδος Χαλκηδόνι ἐστρατοπεδεύετο, καὶ δεινὰ ὁρᾶν ἠπείλει· τὰ δὲ ἔπραττεν. Ἐν μεγίστῳ δὲ κινδύνῳ τῶν Εῴων πόλεων, καὶ μᾶλλον τῶν ἀνὰ τὴν Ἀσίαν τε καὶ τὸν Εὔξεινον vocant, ἀνατολή, dicere debentes, hoc est, Orieu - tem. Vile ur itaque lege dum Natolian.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. XIII. πόντον οὐτῶν, σὺν τοῖς ἀμφ' αὐτὸν ὁ βασιλεὺς ἐλο. a est. Et cum gravissima quæque se facturum est γίζετο, μὴ δεῖν ἔτι μέλειν· μηδὲ γὰρ ἀσφαλὲς εἶναι οὕτως ἀπαράσκευα τὰ Ῥωμαίων εἶναι, πρὸς ἄν δρας θανατώντας ήδη, και καθάπαξ ἀπειρηκότας τὸ ζην. Χρησάμενο: δὲ τῷ καιρῷ, γνώμῃ μετῆλθε τὸν βάρβαρον· καὶ δὴ πέμψας πρὸς Γαῖνᾶν ἐπηγγέλλετο, πράττειν ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν, ὅ τι ἂν ἐκεῖνος αἰτοίη, και τοῦ λοιποῦ διὰ βίου είναι κεχαρισμένος αὐτῷ. Ο δὲ κατένευε, καὶ ἄλλο ᾔτει οὐδὲν ἢ Σατορνίνον καὶ Αὐτ ρηλιανὸν ἐξ ὑπάτων ἄνδρας, υπονοήσας ἐναντίους αὐτῷ καθεστάναι. Ο δὲ βασιλεὺς καὶ ἄκων ἐδίδου. Οἱ δ᾽ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ θνήσκειν αἱρούμενο: θάττον ἦσαν πειθήνιοι, καὶ ἐδίδοντο. Ο δὲ λαβὼν ἐφείδετο. Ακκιζόμενος δ' ἐκεῖνος ἐπὶ τὴν Χαλκηδόνα παρῆν· οὗ δὴ καὶ ὁ βασιλεὺς γεγονώς, καὶ ἀνὰ τὸν οἶκον Εὐφημίας τῆς μάρτυρος εἰσιόντες, ὅπου δὴ καὶ ὁ ταύτης νεκρὸς ἔκειτο, ὅρκους τε δοὺς καὶ λαβὼν εύνους εἶναι, τὰ ὅπλα τε κατετίθετο· ἔπειτα καὶ πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν διεπεραιοῦτο, τὴν τῆς ἵππου καὶ πεζῆς δυνάμεως ἡγεμονίαν ἐκ βασιλέως· αὖθις λα δών. Δόξας δὲ παρ᾽ ἀξίαν εὐπραγεῖν, σωφρόνως φέρειν οὐχ οἷός τε ἦν τὴν τιμήν. Ἐπεὶ γὰρ καλῶς οἱ ἀποδῆνα: τὸ πρῶτον παράλογον ζήτημα έδιξε, καὶ δεύτερον ἐπέβαλε καὶ θόρυβον οὐκ ἐλάχιστον τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐπεχείρει κινεῖν. Χριστιανὸς γὰρ ὤν, ήκι - στα τὸ σέβας ἀκέραιον διετήρει· τῆς γὰρ Ἀρεί, λώδης ἀνάπλεως ἦν. Εἴρηται δ' ἡμῖν ὅπως τὸ γένος τοῦτο κατὰ τοὺς χρόνους Ουάλεντος ἐπὶ Οὐλφίλα τὴν ᾿Αρειανικὴν παρὰ Εὐδοξίου εἰτεδέξαντο λύμην· ἢ γοῦν τῇ ροπῇ τοῦ νεωστὶ μεγέθους φιλοτιμούμε- & νος, ἢ ἴσως καὶ παρὰ τῶν τῆς αἱρέσεως ἡγουμένων ἀναπεισθείς, μίαν ήτει τον κρατοῦντα ἐκκλησίαν ἔνδον τῆς πόλεω; ἔχειν τοὺς τὰ ἴσα ἐκείνῳ θρη σκεύοντας ἱερεῖς· ἐπιμεμφόμενος δ' ὥσπερ, μηδὲ γὰρ προσῆκον εἶναι ἔλεγε, Ρωμαίων στρατηγὸν ὄντα, ἔξω τειχῶν ἐκκλησιάζοντα εὔχεσθαι. Ο δὲ βασιλεὺς τὸ τῆς ἐκείνου γνώμης άστατον δεδοικώς, καὶ τὴν προσδοκωμένην ὑφορώμενος τυραννίδα, θεραπεύειν ὑπισχνεῖτο· καὶ πέμψας τῷ θείῳ πατρί διεμήνυε τοῦ βαρβάρου τὴν αἴτησιν· ἀνεμίμνησκε τε τὴν δυναστείαν, καὶ τὴν μελετωμένην ὑπηνίττετο τυραννίδα. Καὶ δῆλος ἦν, ἱκέτης γενόμενος δοῦναι, ὡς ἂν τῇ δώσει χαλινώσῃ τὸν τοῦ βαρβάρου θυμόν. Ο δὲ θεῖος ἐκεῖνος ἀνὴρ τῷ λεγομένῳ ἥκιστα πέρας ἐδίδου, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐφησύχαζε τῷ καιρῷ· ἀλλὰ τοὺς ἐπισκόπους λαβὼν ὅσοι τηνικάδε τῇ Κωνσταντίνου παρήσαν, πρὸς τὰ βασίλεια ᾤχετο. Καὶ πρῶτα μὲν δι' ἑαυτοῦ βασιλεί γενναίως τὸν ἀπόλογον ἐποιεῖτο, • Μὴ δὴ οὕτω, λέγων, βασιλεῦ, ὑπισχνοῦ, μηδ' αἱροῦ ῥίπτειν οὕτω τὰ ἅγια τοῖς κυσίν. Οὐδὲ γὰρ ἀνέξομαι τοὺς μὲν ὀρθῶς τὸ θεῖο, θεολογοῦντας ἐλαύνειν, τοῖς δὲ κατ' ἐκείνου βλάσφημον κινοῦσι γλῶτταν τὸ θεῖον τέμενος ἐκδιδόναι. Μηδὲ τὴν βάρβαρον ἐκεῖνον δείσῃ;· ἀλλ' ἄμφω καλέσας, σὺ μὲν ἡσυχῆ τῶν λόγων ἐπάχους· ἐγὼ δὲ χαλινὸν ἐπιθήσω τη γλώττη, καὶ πείσω ήκιστα αἰτεῖν, ἃ μὴ συμφέρει διδόναι. ο Ησθεὶς δὲ τοῖς εἰρημένοις ὁ βασιλεὺς, καὶ ἄμφω τῇ ὑστεραίᾳ μετεστέλλετο. 'Αλλ' ὁ μὲν Γαϊνᾶς τέρας ήτει τοῖς ἐπηγγελμένοις· ὁ δὲ τὴν γλώτταν χρυσ minatus, tum verba quoque ad rem ipsam contulit. Cum vero ita urbes Orientales, maxime autem quæ in Asia etad Pontum Euxinum sunt, in summo versarentur discrimine: imperator una cum eis qui secum erant amicis, non diutius cunctandum esse censuit. Quod non tutum esset rempublicam Romanam ita a rebus omnibus imparatam esse contra viros qui in mortem ruerent et de vita semel desperassent. Tempori autem inserviens, arte et consilio barbarum est aggressus. Et missis ad Gainam legatis, paralun se esse, quæ ille peteret, facere renuntiavit: tum autem, per vitam omnem postea gratum eum sibi fore recepit, Accepit is conditionem, neque aliud petiit quidquam quam ut ei Saturninus et Aurelianus, exconsules, quos adversari sibi suspicabatur, dederentur. Imperator vel invitus ei hoc tribuit. Atque illi pro republica, mortem obire parati, se imperatoris potestati permisere. Itaque Gainæ dediti sunt: quibus ille re ceptis pepercit; et sedulo quod maxime cupielt dissimulans, Chalcedonem advenit, ubi etiam impe: rator fuit. Atque ibi diva Euphemiæ martyris templum, in quo cadaver illius conditum est, ingressi, accepta ipse et data per jurisjurandi religionem fide, benevolum se et officiosum fore, arma deposuit: et deinde Constantinopolim transmisit, ubi rursum equitum et peditum curam et admini-. strationem ab imperatore suscepit. Ast ubi præ:er di guitatem suamn secundlas sibi esse res vidit, honerem rursus cum moderate ferre non potuit. Et postquam primus ei præter rationem susceptus conatus ex sententia successit, alium quoque tentandum. sibi esse statuit, et tumultum non minimum Ecclesiæ concitare aggressus est. Christianus ille quidem fuit, sed religionem sinceram non servavit: Arii enim peste infectus erat. Diximus 356 autem antea, quo modo gens ea Valentis temporibus sub Ulphila ab Εudosio Arianam receperit contagio nem. Itaque sive recentis facinoris magnitudine elatus, seu forte ab antesignanis hæresis persuasus, sacram unam ædem intra urbem consentientibus. sibi in religione sacerdotibus ab imperatore postu, lavil. Iulque veluti exprobrans fecit, minime convenire dicens, ut ipse Romanze nuilitie dux, in.ecclesia extra urbis moenia oret. Ιmperator ipconstan tiam animi ejus metuens, tyrannidemque que ab· eo exspectabatur, suspectam habens, deliberaturum se, eique consultarum esse recepit. Ει patre divino accito, petitionem barbari indicavit, potentiamque ejusdem in memoriam illi revocavit, et meditatam expetitamque tyrannidem insinuavit: manifeste denique visus est, se illi quasi supplicem, quod per teret daturum esse, significare, ut ejusmodi concessione barbari furorem frenaret. Divinus au'em ille vir non passus est verba ea ad exitum perve, nire, neque tempori cessit: sed episcopi, qui tum Constantinopoli aderant, secum ductis, regiam imperatoris ingressus est. Et per seipsum primum magna

» σιλεῖ τῶν θείων κατατομήν, εἴπερ εὐσεβεῖν αὐτῷ μέλει, ἐντελεῖς δὲ τοὺς κειμένους νόμους φυλάττειν, καὶ μᾶλλον δς κατὰ τῶν ἄλλων ἐτέθη αἱρέσεων· συ εβούλευε τε ἄμεινον τῆς βασιλείας παραχωρεῖν, ἢ Θεοῦ οἴκου προδότην γενόμενον ἀσεβεῖν.» Πρὸς δὲ τὸν Γαῖνα, αὖθις τρέψας τὸν λόγον, χρῆναι φάσκοντα καὶ αὐτὸν ἕνα οἶκον ἔχειν, «Απας σοι θεῖος οἶκος ἀνεῖται, ο φησίν. «'Αλλ' ἐγώ, ἀντέλεγε Γαϊνᾶς, θρησκεία; ἑτέρας, καὶ ὁ γ' αἰτῶ, δικαίως, οἶμαι, αἰτῶ, πλείστους ὑπὲρ Ῥωμαίων ἀγῶνας διενεγκών.» • Αλλ' ἔχεις, ἀντέφη, καὶ τῶν πόνων μείζους τὰς ἀντιδόσεις· μέγα γάρ σοι τὸ στρατηγὸν Ρωμαίων καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι, καὶ τὸ τῆς ὑπατικής ήξιώσθαι στολῆς. Χρεὼν δέ σε κἀκεῖνο σκοπεῖν, τίς μὲν ἦσθα πάλαι, τίς δὲ ἄρα γεγένησαι νῦν· καὶ ὅσης μὲν πενίας τὸ πρὶν, νῦν δ' ὅσης περιουσίας ἔμπλέω, καὶ τὰς μὲν ἐσθής σοι προσῆν πρινὴ διαβῆναι τὸν Ίστρον, οἷα δέ σοι ἀρτίως ἀναβολή· καὶ σύνες ὡς μικροὶ μὲν οἱ πόνοι, μείζω δὲ τούτων τὰ ἔπαθλα. Σώφρων τοίνυν ἔσο, καὶ μὴ γίνου περὶ τοὺς τετ:- μηκότας ἀχάριστος. Εννόει δὲ τὴν πατρίδα· καὶ ὡς μετανάστης φυγάς, καὶ ὡς τῷ βασιλέως πατρὶ σω θεὶς, ὅρκους ἔθου εὐνοεῖν Ῥωμαίοις, ἐκείνῳ τε καὶ παισὶ τοῖς ἐκείνου καὶ νόμοις, οὓς ἀκύρους νῦν ἐλέγχειν διανοῇ· καὶ μάλιστ᾽ ἐκεῖνον ἦν ὁ σὲ δεξά μενος ήσφαλίσατο βασιλεύς, ὅς τοὺς ἑτεροδόξους πάμπαν εἴργειν ἔνδον τῶν τῆς Κωνσταντίνου ἐκκλη σιάζειν τειχών. ο animo apud Imperatorem causam egit:. Ne sic, 4 σοὺς Ἰωάννης ἀντέκειτο, «Μὴ ἐξεῖναι φάσκων βαinquiens, o imperator, te facturum esse pollicearis, neque ita sanctum canibus projicere constitueris. Fgo enim non sustinebo, ut qui recte de Dei nuaine loquuntur et sentiunt, ejiciantur: atque eis sacrum delubrum, qui blasphemam adversus cupi linguam cient, concedatur. Neque barbarum illum timueris: verum utroque evocato, tu qùidem tacitus animum ad ea quæ dicentur adverte: ego autem linguam illius frenabo, et persuadebo ut miwine ille petat, que dare non convenit. Imperafor verbis his delectatus, utrumque ad se accersit. Et Gainas, ad finem perduci quæ ei promissa erant, petiit. Auream autem obtinens linguam Joannes, illi resistens: • Non licet, inquit, principi quidquamn contra Deum audere, siquidem vera pietas illi curæ est sed potius bene constitutas leges servare, et eam potissimum quæ contra hæreses alias promulKala est. Suasitque adeo imperatori, conduciþilius esse dictitans, ut imperio potius cederet, quam per jupietatem, dem Dei proderet. Atque sermonem ad Gaiņam rursum convertens, oportere se ecclesiam unam habere dicentem: < Omnes tibi, inquit, sacræ ædes patent.» *359 Cui Gainas respondit: At ego alterius religionis sum, et quod peto, recte me petere puto, qui plurima pro Romanis pertuli certamina. › • Verum tu, contra Joannes dixit, majora laboribus babes præmia. Permagnum enim tibi est, quod Romanorum magister militum et es, et nominaris, et quod consularia geris ornamenta. Illud vero te quoque considerare oportet, quisnam antea fueris, et qui nunc factus sis, et quanta in egestate prius vixeris, nunc autem quantæ tibi suppeditent opes: quem prius habueris vestitum, quam Istrum transțisti, qui vero nunc tibi sit habitus: et minores quidem fuisse labores, majorem autem illorum mercedem esse, memineris. Age ergo, et moderationem obtine: et ne ingratus erga eos sis, qui te çobonestǝrunt, cave, Patriam tuam considera, et ut ex ea pulsus, et ab imperatoris patre servatus, jurejurando te, amicum Romanis, ipsi illi, ejusque liberis fore, et leges servaturum esse, adegeris: quas tu nunc ut irritas arguere, in animo habes: et illam maxime, quam is qui te profugum recepit imperator confirmavit, eos qui alienæ in religione sint sententiæ conventus, intra Constantinopolitane urbis moenia cogere prohibentem. > CAPUT VI. Pe defectione Gaine, et de visione quam vidit angelorum urbis Constantinopolitana custodum: et de legatione qua Joannes apud Gainam est functus: et ut Gainus in Thraciu captus et necatus sit. Hec verba magnus Joannes magna cum libertale constanter prolocutus, os Gaiuæ obturavit, et silere çum coegit: neque de ecclesiis quarum ipse curam gerebat, quidquam novari permisit. Ille vero non multo post ad perfdiam animum adjecit, et conceptam dudum meditatamque tyrannidem prodidit. Nam urbem vastare in animo habebat, eamdemque diripere meditabatur. Quas insidias stella illa ensis speciem referens portendit, quæ supra modum splendida fuit (qualem nunquam antea apparuisse, in litterarum memoriam relatum est), supra urbem ipsam relucens, et a summo prope cœlo ad terram ipsam pertingens. Ac primum quidem in argentariorum tabernas in foro Περὶ τῆς ἀποστασίας τοῦ Γαϊνῆ, καὶ περὶ τῆς ὀπτασίας ἣν ἐθεάσατο τῶν φρουρῶν ἀγγέλων τῆς πόλεως· καὶ περὶ τῆς εἰς αὐτὸν πρε σβείας τοῦ Χρυσοστόμου· καὶ ὡς διεφθάρη θανὼν ἐν Θράκῃ ἀλώμενος. Οὕτως ὁ μέγας Ιωάννης ἀνδρείως παρρησιασά μενος, τὸν μὲν Γαϊνᾶν ἐπεστόμισε, καὶ σιγὴν ἀσκεῖν ἔπεισε· μηδὲν δὲ νεωτερισθῆναὶ περὶ τὰς ὑπ' αὐτὸν ξυνεχώρησεν ἐκκλησίας. Ἐκεῖνος δὲ οὐκ εἰ; μακράν ἐπιορκεῖν ἐπεβάλετο, καὶ τὴν πάλαι μελετωμένην τυραννίδα ἐγύμνου, καὶ πορθεῖν τὴν πόλιν διενοεῖτο· καὶ ἐν μελέτῃ ἦν αὐτὴν παραστήσασθαι· ἣν δῆτα ἐπιβουλὴν ὁ ξιφοειδὴς ἐκεῖνος ἀστὴρ προεμήνυσε, λαμπρός τις υπεράγαν, καὶ οἷος οὐ πρότερον γεγενῆσθαι ἱστόρηται, ὑπὲρ τῆς πόλεως άνω φανείς, οὐρανόθεν σχεδὸν εἰς αὐτὴν διήκων τὴν γῆν. Καὶ πρῶτα μὲν ἐπιθέσθαι τοῖς ἐν ἀγορᾷ προκειμένοις διενοεῖτο ἀργυροπωλείοις, συλλέγειν σωρούς χρη μάτων ἐν μεγίσταις ὢν ταῖς ἐλπίσιν· ὡς δὲ φήμης