GENNADII CP. PATRIARCHA ΤΟΥ ΑΙΔΕΣΙΜΟΤΑΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ ΣΧΟΛΑΡΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΝ ΣΥΝΤΟΜΟΝ ΤΕ ΚΑΙ ΣΑΦΕΣ ΠΕΡΙ ΤΙΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΗΣ ΗΜΕΤΕΡΑΣ ΠΙΣΤΕΩΣ, ΠΕΡΙ ΩΝ Η ΔΙΑΛΕΞΙΣ ΓΕΓΟΝΕ ΜΕΤΑ ΑΜΟΙΡΑ ΤΟΥ ΜΑΧΟΥΜΕΤΟΥ Ο καὶ ἐπιγέγραπται ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΩΝ Ερωτι ὁ Τούρκος, ὁ δὲ Πατριάρχης ἀποκρίνεται. REVERENDISSIMI PATRIARCHÆ CONSTANTINOPOLIS GENNADII SCHOLARII SERMOCINATIO BREVIS ET SAPIENS DE NONNULLIS CAPITIBUS FIDEI NOSTRÆ DE QUIBUS DISPUTAVIT CUM AMERA MACHUMETIS; QUÆ ETIAM INSCRIBITUR DE VIA SALUTIS HUMANE Interrogat Tureus, respondet Patriarcha T. Quid est Deus? P. Deus eut rubetantia invisibilis, intelligibilis, intelligensque et non interpretabilis. Dens out spiri Les sive materia, oculus pervigil, intellectus acta, sempor exsistens. Deus est causa omnium visibilium et lavisibilium creaturarum. T. Unde dicitur Θεός, quod est Deus? P. Dieiun ἀπὸ τοῦ θεωρείν, quod est a speculari, co quod cuncta speculetur, quasi speculator et spectator omnium. Dicitur præterea Θεὸς ἀπὸ τοῦ O:Tv, hoc est percurrere, anima intelligibilis sine tempore, Deus enim semper et ubique adest. T. Et quot dii sunt? P. Unus Deus deorum et Dominus dominantium, et præter eum non est alius. Dicuntur tanquam dii aligundo homines per participationem, οι puta: • Ego dixi, Dii estis et filii Altissimi oinnes; νος autem - tanquɔm bomines moriemini et sicut unus de principibus cadetis '. › T. Si itaque uaus Deus est, cur dicitis etiam tres cesc personas, Patrem videlicet, Filium et Spiritum sanctum? · Psal. Lxxxii, 6, 7. " Τ. Τί ἐστι Θεός; 1. Θεός ἐστιν ουσία αθεώρητος, νοερά τε και ανερμήνευτος· Θεός ἐστι πνεῦμα ἄύλον, ὀφθαλμὸς ἀκοίμητος, νοῦς ἀεικίνητος· Θεός ἐστιν αἰτία πάν των τῶν δρωμένων καὶ ἀοράτων κτισμάτων. Τ. Καὶ διὰ τί λέγεται Θεός; Π. Θεός λέγεται ἀπὸ τοῦ θεωρεῖν τὰ πάντα οἱονεὶ θεωρὸς, καὶ Θεὸς ἤγουν θεατής πάντων, καὶ πάλιν Θεός λέγεται ἀπὸ τοῦ θέειν καὶ ἀποτρέχειν νοητός καὶ ἀχρόνως τὰ πάντα· ὁ γὰρ Θεὸς ἀεὶ καὶ πανταχοῦ πάρεστιν. Τ. Καὶ πόσοι θεοὶ εἰσίν; Π. Εἷς Θεὸς τῶν θεῶν καὶ Κύριος τῶν κυρίων, καὶ πλὴν αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἄλλος· λέγονται δὲ θεοὶ οἱ άνθρωποι διά τινα μετοχὴν, ὡς τὸν Ἐγὼ εἶπα, Θεοὶ ἐστὶ καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες, ὑμεῖς δ' ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε, καὶ ὡς εἷς τῶν ἀρχόντων πίπτετε. ο Τ. Καὶ ὡς ἔνι εἷς Θεὸς, πῶς λέγετε αὐτὸν τὸν Ένα Θεόν τρισυπόστατον, Πατέρα, Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα; Græce post J. Brassicanum (Viennæ 1530) et J. Fuchtium (Heimstədi 1611) edidit D. W. Gass In Gennadius und flelho, Breslaut 1844,

11. Ἰδοὺ γὰρ τρεῖς λέγομεν καὶ ἕνα. CONFESSIO FIDEI PR:OR. Τ. ᾿Αλλὰ δίδαξον ἡμᾶς, πῶς ἐστι καὶ εἶς Θεός, καὶ πῶς πάλιν τρία πρόσωπα, ἐπεὶ θαυμαστὸν ἡμῖν δοκεῖ τοῦτο, ὅπως καὶ εἷς ἐστι θεὸς καὶ τρία εἰσὶ τὰ πρόσωπα αὐτοῦ. 11. Ακουε συνετός, καὶ νοήσεις τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος μυστήριον, καθώς δύναται νοῦς νοῆσαι ἀνα θρώπινος, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ· πλὴν τὸ κατὰ δύναμιν ἡμῖν λέξω. Ως γίνωσκε τοῦτο, ὅτι διὰ τοῦτο λέγεται ὁ Θεὸς ἀνερμήνευτος, διὰ τὸ οὐ δυνάμεθα καταλα δεῖν αὐτοῦ τὴν φύσιν, οὐδὲ ὅμοιός ἐστιν ἡμῖν μονο πρόσωπος. Εἰ γὰρ ἦν, ἐγινώσκομεν ἂν αὐτὸν, ὡς γενώσκομεν ἀλλήλους ἡμᾶς· ἀλλά ἐστιν εἴ; μὲν ὁ Θεὸς, τὰ δὲ πρόσωπα αὐτῆς τῆς θεότητος τρίπ· καὶ βλέπε ἀπ' ἄρτι τὰ λεγόμενα. Ὥστερ έστιν ἥλιος εἷς, ὁ δὲ ἥλιος ἔχει ἀκτίνα καὶ φῶς, καὶ εἰσὶν ἐν τῇ ἡλίῳ σχεδεν πρόσωπα τρία, δίσκος, ἀκτὶς καὶ φῶς· δίσκος μὲν τὸ σῶμα τοῦ ἡλίου, ἀκτὶς δὲ ἡ καταβαινομένη λαμπαδοφανῶς καὶ κρούουσα πρὸς τὴν γῆν, φῶς δὲ τὸ φωτίζον καὶ εἰς τοὺς ἐπισκιώδεις τόπους χωρίς ἀκτῖνος· καὶ ἰδοὺ σχεδόν πρόσωπα τρία, δίσκος, άκε τὶς καὶ φῶς· οὐ λέγομεν τρεῖς ἡλίους, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ μόνον, οὐδὲ λέγομεν πρόσωπον ἔν, ἀλλὰ τρία πρόσω Ἐὰν γὰρ ἐρωτηθῇς, πόσοι ήλιοι εἰσὶν ἐν τῷ οὐρανῷ; μέλλεις εἰπεῖν, ὅτι εἰς ἥλιος ἔστιν· ἐάν δὲ ἐρωτηθῇς τὰ πρόσωπα τοῦ ἡλίου πόσα εἰσί; εἰπὲ τρία, δίσκος, ἀκτὶς καὶ φῶς· - οὕτως νόει καὶ περὶ τοῦ Θεοῦ. Θεὸς μὲν εἶ;, πρόσωπα δὲ τοῦ ἑνὸς Θεοῦ · τρία, Πατήρ, Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα· καὶ ἐκ τούτου γίνωσκε, ὅτι ὥσπερ ἐστὶν ήλιο; τριπρόσωπος, οὕτως ἐστὶ καὶ εἰς Θεὸς τρισυπόστατος· τύπος γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς ὁ δίσκος ὁ ἡλιακός, τύπος δέ ἐστι τοῦ Υιοῦ ἡ ἀκτῖς, καὶ τύπος τοῦ παναγίου Πνεύματος το φῶς ἐστι τοῦ ἡλίου· καὶ ἐπεὶ οὕτως ἐπὶ τοῦ ἡίου δίσκος, ἀκτὶς καὶ φῶς, καὶ εἰς ἥλιος καὶ οὐ τρείς, ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ Πατήρ, Υιὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα εἷς Θεὸς καὶ οὐ τρεῖς θεοί. Καὶ πάλιν εἰπὶ οὕτως· ἐπεὶ τοῦ ἡλίου ἀχώριστος ο δίσκος, καὶ ἡ ἀκο τὶς καὶ τὸ φῶς οὐ χωρίζονται ἀπ' ἀλλήλων, διὰ τοῦτο λέγεται εἰς ἥλιος καὶ οὐ τρεῖς, διότι οὐ χωρίζονται τα πρόσωπα αὐτῶν ἀπ' ἀλλήλων· καὶ ὥσπερ ὁ δίσκος ὁ ἡλιακός γεννᾷ τὴν ἀκτῖνα, καὶ παρὰ τοῦ ἡλίου καὶ τῶν ἀκτίνων ἐκπορεύεται τὸ φῶς· οὕτω ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ γεννῇ τὸν Υἱὸν καὶ Λόγον αὐτοῦ, καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Βλέπε συνετῶς· ὥσπερ ἡ ἀκτὶς τοῦ ἡλίου καταβαίνει ἐξ οὐρανοῦ πρὸς τὴν γῆν καὶ ἀπὸ τοῦ ἡλιακοῦ δίσκου οὐ χωρίζεται, καὶ οὔτε ἐκ τοῦ οὐρανοῦ λεί πει, οὔτε ἀπὸ τῆς γῆς, ἀλλ' ἔστιν ἐν τῷ ἡλιακῷ δια σκῳ καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῇ γῇ καὶ πανταχοῦ, καὶ οὔτε τῶν ἄνω οὔτε τῶν κάτω ἡ ἀκτίς λείπει· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς λόγος τοῦ Θεοῦ καθῆλθε πρὸς τὴν γῆν, καὶ οὔτε ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔλειπεν οὔτε, ἐκ τῶν οὐρανῶν, οὔτε ἐκ τῆς γῆς, ἀλλ᾽ ἦν ἀεὶ καὶ ἔστιν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς ἀχώριστος, καὶ ἄνω καὶ κάτω καὶ πανταχοῦ καὶ οὐδέ τινος ἔλειπε. Καὶ ὥσπερ τὸ ἡλιακὸν φῶς ἔστι καὶ ἐν τῷ ἡλιακῷ δίσκῳ καὶ ἐν τῇ ἀκτῖνι καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐντῇ γῇ, καὶ εἰσ έρχεται εἰς τὰς οἰκίας καὶ πανταχοῦ φωτίζει· οὕτω P. Ecce sic esse tres dicimus et unum. T. Docras nos, quaeso, quomodo est unus Deus et tres personæ, quoniam nobis mirum videtur, quomodo unus Deus sit, et tres in eo persona'. P. Animadverte, quæso, et facile poteris intelligere mysterium sanctæ Trinitatis, quantum niens bwinana valent intelligere: ego autem pro viribus exprimere contendam. Idcirco dicitur Deus non interpretabilis, quia non possis ejus naturam percipere, neque similis est ulla nobis persona. Si enim esset persona unica, ¡tum procul dubio cognosceremus, quemadmodum nos invicem coguoscimus. Sed est unus quidem Deus, tres autem personæ ejusdem deitatis; proinde animadverte quæ dicturi sumus. Quemadmodum est unns sol, qui quidem radios habet et lumen, suntque in sole tres quasi person:e, substantia solis, radius et lumen; radius vero, qui discedit, lampadis instar terram percutiens, lumen autem, quod illuminat loca tenebrosa, absque radio: ecce itaque tres quasi persona, corpus scilicet solare, radius e lumen; non tan dicimus tres soles, verum uuum et solum, nec dicimus personam unam, sed tres. Si enim fueris interrogatus, quod sunt soles in cœlo? respondere debes, Unus est sol. Si autem interrogatus fueris, quæ sunt personæ in sole? responde tres, solare corpus, radius et lummen. Sie militer sentiendum est etiam de Deo. Deus quidem unus, persona auten in Duo tres, Pater, Filius et Spiritus sanctus. Εx his poteris intelligere, qual, Ex quemadmodum sunt in sole tria distincta, ita est et unus Deus trium personarum. Pater est ipse corpus solare, Filius autem est radius, Spiritus sanctus est lumen solis. Et sicut in sole est corpus solare, est radius et lumen, et tamen unus s.nl, « non tres; similiter et in Deo Pater, Filius et Spiritus sanctus unus Deus et non tres dii. Insuper dic sic. Quando substantia solis et radius et luiuen mon invicem separantur, propterea dicitur unus sol, et non tres, quia non separantur ab invicem; et quemadmodum substantia solis. producit radios, et a sole et radiis procedit lumen: ita Pater generat Filium seu Verbum ejus et a Patre et Filio procedit Spiritus sanctus. Sis igitur attentus quæso; Quod sicut radius solis descendit de cœio ad terram el a corpore solari non separatur, et neque a calo abest neque a terra, sed est in corpore solari et in cœlo, in terra et ubique, neque sursum neque dcorsum abest; ita et Filius seu Verbum Dei descendit in terram et neque a Patre abest, neque a cœlo, neque a terra, sed fuit et semper est in gremio Patris, inseparabilis et sursum et deorsum ubique et nusquam deest. Et quemadmodum est lumen solare et in corpore solari et in radio et in cœlo et in terra et ingreditur inte, riora domus et omnia illuminat, ita et Spiritus sanctus ubique el cuin Patre et cum Filio est sursum et deorsum, et omnes homines illuminat et

GENNADIL CP. PATR!ARCH. nullibi deest. Spiritus enim, ut ait Paulus, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πανταχοῦ καὶ μετὰ τοῦ Π. cliam inquirit et profundilles Dei'. Ecce igi. ¡¡ur quemadmodum si nunquam lleliain Thes - bitem, prophetam illum, potuissemus cognoscere, qualis fuerit; quando autem videmus illius imaginem, tunc paulatim intelligimus figuram prophete illius eliæ, licet non ejusdem honoris; ita etiam de Deo intelligere oportet; nam Deum nullus unquam vidit. Et quia Deum non videmus, nec cognoscere possumus, qualis est; quia tamen Deus est Jumen, reperimus lumen sensibile solis, tanquam imaginem İnvisibilis Dei. Si autem dicimus, quonian sol visibilis et uuus est, et tria in se habet et haec tria sunt inseparabilia, sol itaque est imago intelligibilis solis, videlicet Dei, cum suus in sole uno iria distincta, et cum ita sit, ita sentiensium est et credendum. τρὸς ἔστι καὶ μετὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἄνω καὶ κάτω, και πάντα ἄνθρωπον φωτίζει καὶ οὐ λείπει ποθέν. Τ γὰρ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φ·σὶν ὁ μέγας Παύλος, πάντα ἐρευνᾷ καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ιδού λοιπόν, ὥσπερ εἰ οὐκ οἴδαμεν τὸν Ἡλίαν τὸν Θεσβίτην ἐκεῖνον τὸν προφήτην, οὐ γινώσκομεν ποταπὸς ἦν· ὅταν δὲ εἰ δωμεν τὴν εἰκόνα ἐκείνου, τότε μικρὴν κατανοοῦμεν τὸν χαρακτῆρα τοῦ προφήτου ἐκείνου Ηλίου, καν καὶ μὴ ισότιμός ἐστιν· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τεί νοεῖν. Καὶ γὰρ Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν τώποτε· καὶ ἐπεὶ τὸν Θεὸν οὐχ έωράκαμεν οὐδὲ γινώσκομεν το α μας ᾖ· ἐπεὶ δὲ φῶς ἐστιν ὁ Θεὸς, εὑρίσκομεν τὸ αἰ. σθητόν φῶς ὥσπερ εἰκόνα τοῦ ἀοράτου Θεοῦ. Ε' & λέγομεν, πῶς ὁρατός ἐστιν ἥλιος, καὶ εἷς ἐστι καὶ τρία πρόσωπα τοῦ ἡλίου καὶ τὰ πρόσωπά οἰσιν ἀγώ PLETE τοῦ ἡλίου· ὁ δὲ ἥλιος ἐστιν εἰκὼν τοῦ νοητοῦ Ηλίου ἤχουν τοῦ Θεοῦ· ἔστι δὲ ὁ ήλιος τρισυπόστα τος· καὶ οὕτως ἔχε καὶ νόες καὶ πίστευε. Εἰ δὲ οὐκ ἀρκεῖ σοι τὸ τοῦ ἡλίου παράδειγμα εἰς Si antem exemplum hoc tibi nequaquam satisfaἐπίγνωσιν τρισυποστάτου θεότητος, βλέπε καὶ ἄλ cit ad cognitionem trium personarum deitatis, aniλην εἰκόνα Θεοῦ, Εστι δὲ ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου. madverte et aliam imaginem Dei. Est autem anima Οταν γὰρ ἔμελλε πλάσσειν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, hominis; quando enim Deus hominem creare voluit, dixit: «Faciamus hominem ad imaginem et εἶπεν, ὅτι Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέ similitudinem nostram ³.» Ecce igitur et homo ραν καὶ καθ' ομοίωσιν· ἰδοὺ λοιπὸν, καὶ ὁ ἄνθρω πος εἰκὼν ἐστι τοῦ Θεοῦ, ἤγουν ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώ ipse imago Dei est: videlicet anima hominis. Est enim anima kontinis una quidem, et trium quasi που. Ἐστὶ δὲ ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου μία μεν, ἀλλὰ personarum; tres enim potentias, quasi tres perτρισυπόστατος· τρία γὰρ πρόσωπα ἔχει ἡ ψυχή sonas habet anima; et quomodo, animadverte. Est καὶ πῶς ἄκουσον. Ἐστὶν ἡ ψυχὴ ἐν πρόσωπον, ἡ δὲ ψυχὴ γεννᾷ τὸν λόγον, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος ἄλλον πρός autem anima una persona,auima vero producit sermonem, et ecce sermo, alia persona; anima proωπον· ἡ ψυχὴ ἐκπορεύει την πνοήν, καὶ τού 1 ducit spirationem, et ecce spiralio, alia persona; πνοή ἄλλον πρόσωπον. Καὶ ἰδοὺ πρόσωπα τρία, sunt ergo quasi personæ tres: anima, sermo, spiψυχή, λόγος καὶ πνοὴ τῆς ψυχῆς εἰσι, οὐ τοῦ σώ ratio. Animæ sunt personæ et non corporis, quoματος· ἐπειδὴ ψυχῆς ἐξελθούσης ἐκ τοῦ σώματος, niam evolans anima ab corpore, nec scrino, nec spiοὔτε λόγος ἐναπομένει τῷ σώματι οὔτε πνοή, ἀλλὰ ratio remanet in corpore; sed jacet corpus absque κεῖται τὸ σῶμα καὶ ἄλογον καὶ ἄπνουν. Ὁ δὲ λόγο; sermone et spiratione, sermo vero et spiratio sunl καὶ ἡ πνοή εἰσιν ἐν τῇ ψυχῇ· καὶ τοῦτο δῆλόν ἐστιν, in anima; et hoc quidem patet, quia sermo et spiὡς ὅτι ὁ λόγος καὶ ἡ πνοὴ ἀπὸ τῆς ψυχῆς εἰσι πρόσο ratio ab anima sunt personæ: et ecce igitur anima ωπα· καὶ ἰδοὺ λοιπόν, ή ψυχή πρόσωπον ἐν, ὁ est persona, spiratio alia. Anima est trina quasi in γος ἄλλον πρόσωπον, καὶ ἡ πνοὴ ἄλλον πρόσωπον, personis, licet anima sit una et non tres. Si autem τρία σχεδόν πρόσωπα τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ ψυχή μία interrogatus fueris, quot animas habeat homo, καὶ οὐ τρεῖς. Εἰ γὰρ ἐρωτηθῇς, πόσας ψυχάς έχει δ respondebis unam; interrogatus autem quot perἄνθρωπος; μέλλεις εἰπεῖν ἔτι μίαν· εἰ δὲ ἐρωτηθε soum unius sint auium, respondere convenit tres, καὶ πόσα πρόσωπά εἰσι τῆς μιᾶς ψυχῆς; ἁρμόζει quoniam auiuia, sermo et spiratio est una anima, ἵνα εἴπῃς ὅτι τρία, ἐπειδὴ ψυχὴ καὶ λόγος καὶ πνοὴ et tres personæ. Et anima quidem est ad modum μία ψυχὴ καὶ πρόσωπα τρία. Καὶ ἐστιν ἡ μὲν ψυχὴ Pattis, sermo vero animæ est ad modum Filii et· εἰς τύπον τοῦ Πατρὸς, ὁ δὲ λόγος τῆς ψυχῆς εἰς τύ Verbi Dei, spiratio vero animæ est ad modum Spi- που τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ, ἡ δὲ πνοή της ritus sancti. Quemadmodum enim animus est inge- ψυχῆς ἐστιν εἰς τύπον τοῦ παναγίου Πνεύματος. Ὡς nita, ita Deus Pater ingenitus est, et quemadio- γὰρ ἡ ψυχὴ ἀγένητος, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ dum sermo generatur ab ipsa anima, ita et Verbum ἀγέννητος· καὶ ὥσπερ ὁ Λόγος τῆς ψυχῆς γεννητὸς De. a Patre generatur, et quemadmodum spiestie ἀπ' αὐτῆς, οὕτω καὶ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ γεννητὸς ἀπὸ generatur ab anima, et Spiritus sanctus procedk a τοῦ Πατρός· καὶ ὥσπερ ἡ ἀναπνοή γεννᾶται ἐκ τῆς l'a re; et dic sic: Anima, sermo, spiratio, auima ψυχῆς, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεται yua-el non tres; ita et Pater, Verbum et Spiritus ἀπὸ τοῦ Πατρός. Καὶ εἰπὲ οὕτω;· Ψυχή, λόγο; καὶ sanctus unus Deus, non tres. Inseparabilis auima, πνοή μία ψυχὴ καὶ οὐ τρεῖς· οὕτω καὶ Πατὴν, Λόγος et sermo et spiratio una anima et non tres, inseκαὶ Πνεῦμα ἅγιον εἷς Θεὸς καὶ οὐ τρεῖς ἀχώριστος * 1 Cor. • Gen. 1, 26.

CONFESSIO FIDEI PRIOR. ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Λόγος καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα, αόρατος parabilis Pater et Verbum et Spiritus sanctus. Inἡ ψυχὴ, ἀόρατος καὶ ὁ Θεός. Καὶ ὅταν διστάσεις ἐν τῷ νοῖ σου καὶ λέγεις, ὅτι πῶς ἔνι ὁ Θεὸς εἷς πάλιν τρισυπόστατος, ἐνθυμοῦ τὴν ψυχήν σου καὶ λέγε· "Ωσπερ ή ψυχή μου μία ἐστὶν, ἀλλὰ τρισυπόστατος Ενι, ψυχή, λόγος καὶ πιλή, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς εἶς ἐστιν, ἀλλὰ τρισυπόστατος, Πατήρ, Λόγος καὶ Πνεῦμα ἅγιον· καὶ λέγε τῷ νοῖ σου Ἐὰν ἡ ψυχὴ τὰ ποίημα τοῦ Θεοῦ, ὁμοίως καὶ ὁ ἥλιος ἐστι τρισυπόστατος, ἡ δὲ φύσις αὐτῶν ἐστι μία, πόσῳ μᾶλλον ὁ Θεὸς ὁ ποιητής πάντων τούτων οὐκ ἐνδέχεται εἶναι οὕτως, ὥστε εἶναι εἷς καὶ τρισυπόστατος; Ναὶ ἀληθῶς ἡ ψυχή, ὁ λόγος καὶ ἡ πνοὴ τρία πρόσωπα; οὕτω καὶ εἰς Θεὸς καὶ οὐ τρεῖς· καὶ οὕτως ἐὰν συλλογίζῃ πάντοτε, μὴ βλασφημήσῃς ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριά δος. Ἰδοὺ τὸ πῦρ ἐν ἐστιν, ἀλλὰ τρισυπόστατον ἔνι· αὐτοῦ γὰρ ἐστι πρόσωπον τὸ ὑποκείμενον πῦρ, τὸ δὲ καυστικὸν αὐτοῦ ἕτερον πρόσωπον καὶ τὸ φωτ: στικὴν αὐτοῦ ἄλλο. Τοῦ λοιπὸν τρία πρόσωπα του ἑνὸς πυρός, ήγουν πύρ, καυστικὸν καὶ φωτιστικὸν, μία δὲ φύσις τοῦ πυρός. Ομοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Θεού. Ο γὰρ Πατὴρ ἔνι τὸ πῦρ, ὁ Υἱὸς τὸ καυστικών, το Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔνι τὸ φωτιστικόν· καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ πυρὸς τὸ πῦρ, τὸ καυστικὸν καὶ τὸ φωτιστικών ἐν λέγομεν, οὐ τρία, οὕτω καὶ ἐπὶ Θεοῦ τρία τα πρόσωπα, Θεὸν δὲ ἕνα λέγομεν καὶ οὐ τρεῖς, καὶ περὶ μὲν τῆς ἁγίας Τριάδος ἐπίγνωσιν ἀρκεῖ τοσαῦτα τῷ πιστεύοντι. visibilis anima, invisibilis et Deus. Et quando mente bæsitabis, quomodo possit. esse unus Deus, et trium personarum, cogita et dic: Queyadinodum anima mea est una, sed trium potestatum: anima, sermo et spiratio; ita et Deus unus est, sed trium personarum, Pater, Verbum et Spiritus: et die menti tuæ: Si enim anima, quæ est creatu: a Det, similiter et sol est quasi trium personarum, si autem natura eorum una est; tanto magis Deus creator omnium horum; quare igitur non sequitur esse, ita ut sit unus et trium personarum? It profecta anima, serumo et spiratio tres persone sunt, sic unus Deus et non tres. Ita enim si semper ἡ consideras, de sancta Trinitate nunquam erra!is. Ο λόγος τοῦ ἀνθρώπου δηλονότι διπλὴν ἔχει την γέννησιν· ἐν δυσὶ γὰρ προφοραῖς γεννᾶται, ἀπὸ τῆς ψυχῆς μίαν, ἑτέραν δὲ ἀπὸ τῶν χειλέων. Γεννάται μὲν γὰρ ὁ λόγος ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ὅταν ἐνθυμηθῇ τις τοῦ εἰπεῖν τι· ἡ γὰρ ἐνθύμησις πρώτη γεννήσει τοῦ λόγου γίνεται, ἐπεὶ ἐνθυμεῖται τὸν λόγον τοῦ εἰπεῖν ἐκεῖνον· οὐ λέγει δὲ τοῦτον διὰ τῶν χειλέων, ἀλλὰ φυλάσσει τὸν λόγον ἡ ψυχὴ ἐν τοῖς κόλποις αὐτῆς· καὶ ἐστιν ἡ ἐνθύμησις ἐκείνη πρώτη γέννησις τοῦ λόγου ἀπὸ τῆς ψυχῆς. Ὅμως καν γεννηθῇ ὁ λόγος, πρώτην γέννησιν ἔχει, ὅταν ἐνθυμηθῇ αὐτὸν ἡ ψυχή, ἀλλ' οὐ φανερον αὐτὸν ἡ ψυχή. Όταν δὲ θέλη φανερῶσαι τὸν λόγον, τότε γεννᾷ αὐτὸν καὶ δευτέ ριν γέννησιν ἐκ τῶν χειλέων· καί ἐστιν αὐτὴ δευ τέρα γέννησις ἐκ τῶν χειλέων· τότε οἱ πάντες ἀκούουσι τὸν λόγον καὶ φανεροῖ αὐτὸν τοῖς πᾶσι, καὶ οὐκ Ετ: λέγεται ὁ λόγος ἀφανής, ἀλλ' ἐμφανής. "Οταν δὲ γεννηθῇ ὁ λόγος, ήγουν ὅταν λαληθῇ διὰ τῶν χει λέων, καὶ λέγεται αὕτη ἡ γέννησις διὰ τῶν χειλέων δευτέρα γέννησις τοῦ λόγου· ὥστε δύο εἰσὶν αἱ γεν νήσεις τοῦ λόγου ἡμῶν, μία ἐκ τῆς ψυχῆς, ὅταν ἐν θυμηθῇ τοῦ λόγου, ἢ καὶ πρώτη γέννησις λέγεται, καὶ ἄλλη ἐκ τῶν χειλέων, ἢ καὶ φανεροῖ τὸν λόγον ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις, καὶ λέγεται δευτέρα γέννησις. Βλέπε δ, ὥσπερ τοῦ ἀνθρώπου ὁ λόγος δύο γεννή σεις ἔχει, μίαν ἐκ ψυχῆς καὶ μίαν ἐκ χειλέων· οὕτω καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος δύο γεννήσεις ἔχει, μίαν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς, ἥτις και πρώτη λέγεται γέννησις, καὶ μίαν ἐκ τῆς σαρκός, ἥτις καὶ δευτέρα λέγεται γένο νησις. Καὶ ὥσπερ ὁ λόγος ἡμῶν καν γεννηθῇ, την " Ecce ignis unus est, sed trium potestatum, ista enim est persona igni subjecta, calefactiva autemų virtus altera persova, illnminans autem alia: ecce igitur quasi tres personæ unius ignis, videlicet ignis, calefactirum et illuminativum, uua- tamen natura ignis est. Similiter et in Deo Pater est ignis, Filius vero calefactivum, et Spiritus vero sanctus illuminativu:n. Et quemadmodum in igne calefactivum et illuminativum dicimus unum et non tres, ita et in Deo tres suni personæ, Deum autem unum dicimus et non tres deos. Et de cognitione sanctæ Trinitatis satis est hæc credere. Sermo vero hominis duplicem habet originem,duabus enim pronuntiationibus producitur, una ab anima, altera a labiis. Producitur quidem sermo ab anima, quando aliquis cogitat aliquid exprimere: cogitatio fit ante formationem sermonis, quoniam cogitat sern onein, ut exprimat illum, non pronuntiat autem per labia, sed conservat sermonem illum in gremio animæ et est illa cogitatio prima animae. Productio tamen etsi formatur, sermo primam formationem habet; quando autem vult manifestare sermonem, tune fur.at. Secunda aulem formatio est ex labiis. Hæc autem secunda formatio labiorum est tunc, quando omnes audiunt sermonem et manifestatur omnibus et non [amplius dicitur absconditus sermo, sed clarus. Quando vero generalur sermo? Videlicet quando labiis articulatur, et dicitur hæc formatio per labia secunda formatio ser. monis. Itaque duæ sunt origines sermonis nostri, una ex anima, quando cogitat sermonem, quæ et prima formatio dicitur, altera vero ex lablis, quæ et manifestal sermonem in omnibus borainibus et dicitur secunda formatio. Aspice igitur: quemadmodum sermo hominis duas origines habet, unain ex animɔ, alteram ex labiis; ita et Verbum D. i duas generationes habet, unam ex Deo Patré, que et prima dicitur generatio, et alteram ex carn, que et secunda dicitur generatio. Et quemadmodumi sermo noster, et si formatur, primam origi. nem habet ab anima, attamen non est clara, nec manifestatur, sed iterum post formationem manet soy Google

GENNADI CP. PATRIARCH.E ἀφανὴ; ἔνι καὶ οὐ φανεροῦται, ἀλλὰ πάλιν μετά γέννησιν μένει ἐν τοῖς τῆς ψυχῆς κόλποις· οὕτω καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καν γεννηθῇ πρὸ τῶν αἰώνων ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀλλ' οὐκ ἐφανεροῦτο ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ ἦν ἐν τοῖς κόλποις τοῖς πατρι κοῖς. Καὶ ὥσπερ ὁ ἡμέτερος λόγος, ὅταν βουληθώ μεν, γεννᾶται ἐκ τῶν χειλέων ἡμῶν καὶ φανερού. ται ἐν ὅλοις τοῖς ἡμῶν πλησιάζουσι· οὕτω καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὅταν ηὐδόκησεν, ἐγεννήθη, ὡς προ εἴρηται ἐκ τῶν χειλέων τῶν προφητῶν, ἐκ τῆς παναγίας Μαρίας, καὶ τότε γέγονε φανερὸς ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Ως γὰρ φανεροῦται ὁ ἡμέτερος λόγο; γεννηθεὶς ἐκ τῶν χειλέων ἡμῶν· οὕτω δὴ καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος γεννηθεὶς ἐκ τῆς σαρκὸς τῆς ἁγίας Παρθένου, ἐφανερώθη πάσῃ τῇ κτίσει, καὶ οἱ πιο στεύοντες αὐτῷ σώζονται. Καὶ ὥσπερ ὁ ἡμέτερος λόγος, ὅταν γεννᾶται ἀπὸ τῶν χειλέων, οὔτε ἀπὸ τῆς ψυχῆς λείπει, οὔτε ἀπὸ τῶν χειλέων ἡμῶν, ούτε ἀπὸ τῶν ὠτίων τῶν ἀκούοντων, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ καὶ ἐν τοῖς χείλεσιν ἡμῶν καὶ εἰς τὰ ὦτα τῶν ἀκου όντων, καὶ οὐ λείπει ποθὲν, κἂν χίλιαι χιλιάδες ἀκούσωσι τὸν λόγον, οὐκ ἔλαττοῦται ὁ λόγος, ἀλλ' ἀεὶ ὁ λόγος ἡμῶν πληρέστατος εἴη· οὕτω καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐγεννήθη ἐκ τῆς Παρθένου Μαρίας, ὡς ἐκ τῶν προφητικών χειλέων προείρηται· ἀλλ᾽ οὖν οὔτε ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἔλειπεν, οὔτε ἀπὸ τῆς σαρκός, οὔτε ἀπὸ πάντων τῶν ἀνθρώπων, οὔτε ἀφ' ὅλης τῆς in gremio auinx; sic et Verbum Dei, quamvis nae πρώτην γέννησιν ἀπὸ τῆς ψυχῆς ἔχει, ἀλλ' ὅμως tum est ante sæcula a Deo Patre, non fuit tamen manifestum hominibus, sed fuit in paterno gremio. Quemadmodum sermo noster, quando volumus, formatur ex labiis nostris, et manifestatur omnibus astantibus: ita similiter et Verbum Dei, quando bene placuit, natum est (sicut ex labiis prophetarum fuit prædictum) ex sancta Virgine Maria, et tunc manifestum fuit toti orbi. Quemadmodum enim manifestatur sermo noster, cum sit natus ex labiis nostris, ita et Verbum Dei natum est ex carne sanctæ Virginis, ac manifestatum est toli orbi, et qui credunt in eum, salvi sunt. Ει quemadmodum sermo noster, quando formatur a labiis, nec ab anima deest, nec a labiis nostris et in auribus audientium et nusquam deest, et si mille millia audirent sermonem, non diminuitur sermo, sed semper sermo noster integerrimus est: ita Verbum Dei natum est ex Virgine Maria, ut ex prophetarum labiis fuerat prædictum; attamen nec a Patre defuit, nec a carne, nec ab omnibus hominibus, nec ab universo orbe, sed ubique erat, et non diminutum est, verum amplissimum erat. Ita intellige et de Verbo Dei, qui duplicem habet generationem, unam ex Deo Patre ante sæcula, carne vero alteram a novissimis dierum, quemadmodum sermo noster primum producitur ab anima, secundo a labiis. Et hæc de duabus generationibus Verbi Dei. κτίσεως, ἀλλὰ πανταχοῦ παρῆν καὶ οὐκ ἐλαττονήθη, ἀλλὰ πληρέστατος ἦν. Οὕτω νόει καὶ περὶ τοῦ Δέ γου τοῦ Θεοῦ, ὅτι διπλῆν ἔχει τὴν γέννησιν, μίαν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς, καὶ μίαν ἐκ τῆς σαρκός· καὶ ἡ μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς προαιώνιος, ἡ δὲ ἐκ τῆς σαρκὸς ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν· ὥσπερ ὁ ἡμέτερος λόγος πρώτον γεννᾶται ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ὁ δεύτερος ἀπὸ τῶν χειλέων· καὶ ταῦτα περὶ τῶν δύο γεννήσεων τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. T. Quid est commune sanctæ Trinitatis? P. Commune est substantia, carens principio, potestas, bonitas ac justitia, et omnia hæc æqualiter habet Pater, Filius, Spiritus sanctus præter ipsas proprie ates. T. Quid est proprium Patris? P. Ingenitum. T. Quid est proprium Filii? P. Genitum. T. Quid est proprium Spiritus sancti? P. Procedens. T. In Deo quot naturas fateris? P. In Deo dicimus unam naturam, unam formam, unum genus, unam gloriam, unam dignitatem, unam dominationem. T. Ilypostases quot fateris in Deo? P. In Deo dicimus tres personas, tria individua et tres forinas. T. Et cur dicitur pater Pater? P. Pater dicitur Deus ab hoc verbo πάντα τηρεῖν T. Et vid;, i. e. Filius unde dicitur? Γ. Υιός, i. e. Filius dicitur ab hoc nomine id est omnia observare. Τ. Τί κοινὸν τῆς ἁγίας Τριάδος; Π. Κοινὸν ἡ οὐσία, κοινὸν τὸ ἄναρχον, κοινὸν ἡ δύναμις, ἡ ἀγαθότης καὶ ἡ δικαιοσύνη· καὶ πάντα ἐξ ἴσου ἔχει ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα πλὴν τῶν ἰδίων αὐτῶν. Τ. Τί ἴδιον τοῦ Πατρός; Π. Τὸ ἀγέννητον. Τ. Τί ἴδιον Υἱοῦ; Π. Τὸ γεννητόν. Τ. Τί ἴδιον τοῦ ἀγίου Πνεύματος; Π. Τὸ ἐκπορευτόν. ΄Τ. Ἐπὶ τοῦ Θεοῦ πότας φύσεις ὁμολογεῖς; Π. Ἐπὶ τοῦ Θεοῦ μίαν λέγω φύσιν, μίαν μορφήν, ἐν γένος, μίαν δόξαν, μίαν ἀξίαν, μίαν κυριό τητα. Τ. Υποστάσει; δὲ πόσας ὁμολογεῖς ἐπὶ τοῦ Θεοῦ; 11. Ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τρεῖς λέγω, τρία πρόσωπα, τρία άτομα καὶ τρεῖς χαρακτήρας. Τ. Καὶ διὰ τί λέγεται πατὴρ ὁ Πατήρ; Π. Πατήρ λέγεται ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀπὸ τοῦ πάντα τη ρεΐν. Τ. Καὶ ὁ Υἱὸς διὰ τί λέγεται Υἱ;; Π. Υι; λέγεται παρὰ τοῦ οἷος· οἷος γὰρ ὁ Πα

CONFESSIO FIDEI POSTERIOR. τὴρ, τοιοῦτος καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τροπῇ τοῦ ο εἰς υ υἱός· οἷος, hoc est talis; qualis enim pater, talis flius, ὅμοιος γὰρ ὁ υἱὸς τῷ πατρί. et mutatione o in u Græcum υἱός, hoc est flius. Similis enim patris est filius. Τ. Καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τί λέγεται πνεῦμα; Π. Πνεῦμα λέγεται παρὰ τὸ νοεῖν· πάντα γὰρ ὀξέως ἐπινοεῖ, ήγουν πᾶσαν νόησιν συντόμως ἐπινοείται· τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Τ. Ἐπὶ Θεοῦ πόσα αίτια; Π. Εν αἴτιον ἐπὶ Θεοῦ λέγω, καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ Πατήρ' αὐτὸς γεννᾷ τὸν Υἱὸν καὶ ἐκπορεύει τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Γίνωσκε ὅτι ὁ Πατήρ μόνος ἐστὶν αἴτιος, ὁ δὲ Υἱὸς οὐκ ἔστιν αἴτιος ἀλλὰ αἰτιατὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὁμοίως οὐκ ἔστιν αἴτιον ἀλλ᾽ αἰτιατόν· ὥστε τὸ μὲν αἴτιον ἓν ἐστιν ὁ Πατήρ, τὰ δὲ αἰτιατὰ δύο, ὁ Υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Αἴτιος λέγεται ὁ Πατὴρ διὰ τὸ γεννᾶν καὶ οὐ γεννᾶται, ἐκπορεύει καὶ οὐκ ἐκπορεύεται· γεννᾷ μὲν τὸν Υἱὸν, ἐκπορεύει δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ διὰ τοῦτο λέγεται ὁ Πατὴρ αίτιος. Τ. Καὶ πόσα αἰτιατά; Π. Αίτιατὰ δύο, ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐ γεννᾷ ὁ Υἱός, ἀλλὰ γεννᾶται, διὰ τοῦτο λέγεται αἰτιατός· ὁμοίως καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα οὐκ ἐκπορεύει, ἀλλ' ἐκπορεύεται, καὶ διὰ τοῦτο λέγεται αἱτιατόν. Λοιπὸν ἐάν τις ερωτήσῃ σε, ὅτι ἐπὶ Θεοῦ πόσα αἴτια λέγεις; εἰπὲ ἕν· ποῖον τοῦτο; Πατήρ. Τ. Καὶ διὰ τί λέγεται αἴτιον; 11. Διὰ τὸ γεννᾶν τὸν Υἱὸν καὶ ἐκπορεύειν τὸ Πνεῦμα ἅγιον. Τ. Ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τίς πρῶτος ἐκ τῶν τριῶν, ὁ Πατήρ ἡ ὁ Υἱὸς ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Π. Ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος οὐδεὶς ἐστι πρῶτος, οὐδεὶς ἐστιν ὕστερος, ἀλλὰ ἅμα Πατήρ, ἅμα Υιός, ἅμα καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ διὰ τοῦτο καὶ συν άναρχοι λέγονται, τὸ πρὸ τῆς ἀρχῆς ἄν. Ὁ δὲ Θεὸς οὐκ ἔχει ἀρχὴν, ἀλλὰ πρὸ τῆς ἀρχῆς ἔστι, διὰ τοῦτο λέγεται ἄναρχος· ἄναρχος λοιπὸν ὁ Πατήρ, ἄναρχος λοιπὸν ὁ Υἱὸς, ἄναρχον καὶ τὸ Πνεῦμα ἅγιον· καὶ ἰδοὺ συνάναρχοι, καὶ οὐδεὶς πρῶτος καὶ οὐδεὶς ὕστε ρος ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. Τ. Εἰ πνεῦμα, i. e. Spiritus, unde dicitur? P. Ab hoc verbo volw, i. e. intelligo. Omnia enim veraciter et acute intelligit et providet. Spiritus enim sanctus omnia inquirit, et profunditates etiam Dei. T. In Deo quæ sunt principia productiva? P. Unum dicimus principium generativum in Deo, h. e. Pater, ipse enim generat Filium et spirat Spiritum sanctum. Scias, quod solus est Pater generativus Filii; Filius autem non est generativus, sed genitus; Spiritus sanctus non est productivus, sed productus. Itaque principium producti vum est Pater et etiam Filius; producti autem sunt Filius et Spiritus sanctus. ¡Principium productivum dicitur Pater, quia generat et non generatur, producit et non producitur; generat quidem Filium, spirat autem Spiritum sanctum, et ideo dicitur Pater principium productivum. Τ. Καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πῶς ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ Πατρός; 11. Εδει σε καὶ περὶ τούτου μὴ ἐρωτᾷν, καὶ τοῦτο γὰρ ἀνερμήνευτον. Πλήν μάνθανε καὶ περὶ τούτου, ὅτι ὥσπερ ἡ ἀναπνοὴ τοῦ ἀνθρώπου ἐκ τῆς ψυχῆς ἐκπορεύεται, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται. Τ. 'Αρα χωρεῖται ὁ Θεὸς ἐν ἑνὶ τόπῳ ἢ οὗ; 11. Θὲς τὸν νοῦν σου καὶ νόησον, ὅτι ὁ Θεὸς φῶς ἐστιν, ἀθεώρητος καὶ ἀχώρητος, οὔτε οὖν θεωρείται ὁ Θεὸς, οὔτε χωρεῖται εἰς τὸ πᾶν, ὅπου μέλλει χωρεῖν καὶ κατοικεῖν· ὥστε δῆλον, ὅτι οὐ χωρεῖται ἐν ἑνὶ τόπῳ, ἀλλὰ παντὶ καὶ πανταχοῦ πάρεστιν ὁ Θεός. Πάντα ήκουσας περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, ὅτι ἐν πρόσ ωπον ὁ Πατήρ καὶ τὸ ἕτερον λέγεται Πνεῦμα ἅγιον, PATROL. GR. CL.X. T. Et quot sunt personæ in divinis productæ? P. Duæ sunt in divinis personæ productæ, Filius et Spiritus sanctus. Non generat Filius, sed generatur,`propterea dicitur productus: similiter Spiritus sanctus non spiral, sed spiratur, et ideo dicitur productus. Si igitur interrogatus fueris, in divinis quæ sint personæ producentes? responde: una. Quæuam illa? Pater. T. Et cur dicitur producens? P. Quia generat Filium et spirat Spiritum sanclum. T. In sancta Trinitate quis fuit primus, Pater an Filius an Spiritus sanctus? P. In sancta Trinitate nullus est primus neque ultimus, sed simul Pater, simul Filius, simul et Spiritus sanctus, et propterea simul non inchoati dicuntur ante principium. Deus vero Pater principio caret, licet est ante principium, et propterea dicitur sine principio; et non inchoatus Filius, non inchoatus Spiritus sanctus. Et ecce simul coæterni, et nullus primus, nullus ultimus in sancla Trinitate. T. Et Spiritus sanctus quomodo procedit a Patre? P. Interrogare de hoc minime te decet, non est interpretabile; attamen addisce quæso de hac re: quemadmodum spiratio hominis procedit ab aniwa, ita et Spiritus sanctus procedit a Patre. 1. Utrum loco capitur Deus au non? P. Animadverte et intelliges diligenter, quod Deus lumen est invisibile et loco non receptabile; neque igitur aspicitur Deus, neque respicitur in tolo, ubi habitaturus et receplaturus; itaque clarum manifestumque est, quod non recipitur in uno loco, sed in toto et ubique adest Deus. Etiam audivisti de sancta Trinitate, quod una persona

est Pater, altera vero Spiritus sanctus, et alia Fi- καὶ τὸ ἄλλον τὸ πρόσωπον λέγεται Τις καὶ Λόγος. lius et Verbum. Ecce igitur scias, quod hic Filius indutus est carne humana et ambulavit in terra, et postea quam induit carnem et ambulavit in terra cum carne, nominatus est Jesus et appellatus Christus. Igitur Christus Filius et Verbum Dei est incarnatus, habens formam hominis. T. Qua necessitate ductus Filius et Verbum Dei incarnatus est, ut ambularet ut homo in mundo? P. Quoniam interrogasti, qua causa Deus incarnatus est, audi causam. Deus nulla re indigens incarnatus est; sed humana natura indigebat medicamine. Postquam enim Deus fecit cœlum et terram et omnia quæ sunt in eis, et creavit hominem et posuit eum in medio paradisi, ordinavit eam imperare omnibus creatis, et habitare in paradiso tanquanı Deus; aspiciens eum diabolus invidit də gnitati hominis consuluitque homini, non parere mandatis Dei. Ilomo autem cum esset inexpertus pravitatis diaboli, paruit consilio diaboli, non obediens Deo, et tunc accepit homo mortem peccati, et similiter omnes qui ab homine illo sunt nati, quia acceperunt peccatum a parentibus, et tenebant hanc mortem, et dominabatur in cis peccatum. Εt propter bomineın misit Deus prophetas, doctores in mundum, ut docerent homines, ut a peccato converterentur. Non potuerunt,vero prophetæ corriΙδού λοιπὸν γίνωσκε, ὅτι οὗτος ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος ἐνεδύθη σάρκα ἀνθρώπινον καὶ περιεπάτησεν ἐν τῇ γῇ, καὶ μετὰ τὸ φορῆσαι τὴν σάρκα, καὶ ἐν τῷ πε ριπατεῖν αὐτὸν ἐν τῇ γῇ μετὰ σαρκός ώνομάσθη καὶ ἐκαλεῖτο Χριστός· καὶ λοιπὸν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστι σεσαρκωμένος ἔχων ἀνθρώπου μορφήν. Τ. Καὶ τί χρείαν εἶχεν ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἵνα σαρκωθῇ, καὶ ὡς ἄνθρωπος περιπατεῖν ἐν τῷ κόσμῳ; Π. Επειδὴ ἠρώτησας μαθεῖν, τί ήθελεν ὁ Θεὸς καὶ ἐσαρκοῦτο, ἄκουσον τὸν τρόπον. Θεὸς οὐδεμίαν χρείαν είχε σαρκωθῆναι, ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης ἐδέετο Ιατρείας. Ἐπειδὴ γὰρ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον καὶ ἔθήκεν αὐτὸν ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου, καὶ ἔταξεν αὐτὸν βασιλεύειν εἰς πάντα τὰ κτίσματα καὶ κατοικεῖν ἐν τῷ παραδείσῳ ὡς Θεόν· εἰδὼς του τον ὁ διάβολος φθονήσας τὴν τοῦ ἀνθρώπου ἀξίαν συνεβούλευσεν αὐτῷ τῷ ἀνθρώπῳ παρακοῦται τῷ Θεῷ. 'Ο δὲ ἄνθρωπος, μὴ ἔχων πεῖραν τῆς κακίας τοῦ πονηροῦ, ἤκουσε τῆς συμβουλῆς τοῦ διαβόλου και παρήκουσε τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἐκ τότε ἐδέξατο τὸν θάνατον τῆς ἁμαρτίας· ὁμοίως καὶ ἐξ ἐκείνου τοῦ ἀνθρώ που γενόμενο: ἄνθρωποι ὡς ἐκ προγόνων τὴν ἁμαρτίαν λαβόντες ἐκράτησαν ταύτην καὶ ἴσχύει ἡ ἁμαρτία. Διὰ τὴν ἄνθρωπον ἔπεμψεν ὁ Θεὸς τοὺς προφήτας διδασκάλους εἰς τὸν κόσμον, ἵνα διδάξωσι τοὺς ἀν gure cos, et propterea talia secum dixit Deus: θρώπους καὶ στραφῶσιν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας. Οὐκ Descendam et induam me carne et fiam in forma hominis et docebo creaturam meam, ut convertatur a cousilio diaboli, et erit omnis homo tanquam Deus non secundum naturam, sed secundum participationem. Et hoc voluit Deus Pater bona voluntate et cooperatione Spiritus sancti: descendit Filius aut Verbum Dei, et ingressus est puram et immaculatam Virginem, et suscepit carnem, et homo factus est, et postea ex utero Virginis egressus conversalus est in mundo cum hominibus ut homo, et nominatus est Christus, qui docuit homi nes viam veritatis. Iste est Christus Filius et Verbum Dei, sumens carnem, cui convenit gloria et laus in sæcula sæculorum. Amen. ἐδυνήθησαν δὲ οἱ προφῆται τοῦ διορθώσαι. Καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Θεὸς ἐν ἑαυτῷ· Καταβήσομαι καὶ φο ρέσω σάρκα, καὶ γενήσομαι ἀνθρωπόμορφος και ε: δάξω τὰ πλάσμα μου, καὶ στραφήσονται ἀπὸ τῆς του διαβόλου συμβουλῆς, καὶ ἔσται πᾶς ἄνθρωπος ὡς Θεὸς, καὶ οὐ κατὰ τὴν φύσιν, ἀλλὰ κατά τινα μετον χήν. Καὶ τοῦτο βουληθεὶς ὁ Θεὸς εὐδοκίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός και συνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συγκ κατέβη ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ εἰσῆλθεν εἰς καθαρὰν καὶ ἁγίαν παρθένον ἁγνὴν, καὶ προσλαβό μενος σάρκα ἐνανθρώπησεν. Καὶ πάλιν ἐκ τῆς Παρ θένου ἐξελθὼν περιεπάτησεν ἐν τῷ κόσμῳ μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Και τότε ὠνομάσθη Χριστὸς καὶ ἐδίδαξεν τοὺς ἀνθρώπους τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας· καὶ οὗτ τος ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ σάρκα φορῶν· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

CONFESSIO FIDEI POSTERIOR. ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΡΘΗΣ ΚΑΙ ΑΛΗΘΟΥΣ ΠΙΣΤΕΩΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΔΙΑΛΕΧΘΕΙΣΑ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΟΦΙΣΤΑΣ ΠΕΡΣΑΣ ΤΩΝ ΑΓΑΡΗΝΩΝ, ΠΡΟΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΥΘΕΝΤΟΥ, ΕΜΠΡΟΣΘΕΝ ΑΥΤΟΥ. Ερωτηθεὶς δὲ παρ' αὐτοῦ, Τί πιστεύετε ὑμεῖς οἱ Χριστιανοί; οὕτως ἀπεκρίνατο. SANCTISSIMI PATRIARCHÆ ET PHILOSOPHI GENNADII DE CHRISTIANORUM RECTA ET VERA FIDE HOMILIA AD SAPIENTES PERSAS AGARENORUM HORTATU MAGNI SULTANI ET IPSO PRESENTE DICTA Interrogatus enim ab eo, Quid creditis vos, Christiani? in hunc modum respondit: ΣΧΟΛΑΡΙΟΣ. Πιστεύομεν ὅτι ἔστι Θεὸς, δημιουργός πάντων ὅσα εἰσὶν, ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι· ὅτι οὔτε σῶμα ἐστὶν, οὔτε σῶμα ἔχει, ἀλλὰ ζῇ νοερῶς· καὶ ἔστι νοῦς ἄριστος καὶ τελειώτατος, καὶ σοφώτατος, ἀσύνθετος, ἄναρχος, ἀτελεύτητος. Εστιν ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ ὑπὲρ τὸν κόσμον. Οὐκ ἔστιν ἐν οὐ δενὶ τόπῳ, καὶ ἔστιν ἐν παντὶ τόπῳ. Ταῦτα εἰσὶν ἰδιώματα τοῦ Θεοῦ, δι' ὧν χωρίζεται ἀπὸ τῶν κτισμάτων αὐτοῦ, καὶ ἄλλα ἔμοια τούτοις εἰσίν. Μετεγλωττίσθη δὲ εἰς τὴν τουρκοαραβόγλωσ σαν ὑπὸ τοῦ ᾿Αχμάτ. καδδὴ Βεῤῥοίας, τοῦ πατρὸς Μαχουμούτ Τζελεμπί, τοῦ ἀναγρα φέως. Τοῦ ᾿Αχμὰτ ἑρμηνεία. Ιχτικατουμοῦ; μπουνοῦν ουζεριντέτουρ κὶμ ἀλὰχ βάρουτουρ χαλικι τζούμλε μὲσ τζουδάτουρ κίμ γλοκτάν βὰρ ἐκλετὶ νὰ τζεσ μίτουρ νὲ τζισμανίτουρ χέϊτουρ ἄκιλκι μπὶ βὲ χὲμ ἄκιλτουρ ἀκλὲ μπενζεμάς κεαμίλ βέ μου κεμίλ ἀλὶμ μπασὶτ κατιμ μπίλαλι χαγὲ ἀλὲμ ἰτζιντέτουρ βὲ τανιστέτουρ λαμεκιάντους έργερ τὲ χατίρτουρ CAPUT I. SCHOLARIUS. Credimus esse Deum qui omnia, quæ usquam sunt, cum non essent, fecerit. Hic quippe nec corpus est, nec corpore indutus, sed actu intelligendi vivit: et est mens optima, per fectissima et sapientissima. Nihil in eo compositi reperitur, nullum principium, finis nullus. Est in mundo et supra mundum. Non est in ullo loco, el tamen est in omni loco. Hæ sunt proprietates Dei, guibus a rebus, quas condidit, ipse distinguitur: quibus etiam aliæ generis ejusdem notæ propriæ accedunt. Translata est hæc confessio in Turcarabicum linguam ab Achmate, Berrhære prætore, qui Machumuta Zelebi Commentariensis pater fuit. Achmat interpretatio: Ichti catumus bunun uzer rindetur kim alach barutur chaliki tzumle meftzudatur kim gloctan bar ecleti ne tzesmitur ne tzismanitur cheitur akilki bi be chem akiltur akle henizemas keamil bemu ke mil alim basit catim bilali chage alen itzindetur be tanistetur lamekiandur erger te chatirtur isibu diker uleam siphetler alacha Turco-Græcia, p. 100. Textum contulimus cum edit. D. W. Gass, Gennadius und Pletho.

maszustur bu narun lamachlucunde mulzaz olur- Τσιμποῦ δίκιρ οὐλεὰν σιφετλέρ ἀλαχα μασούστουρ tachi neki bunara benizer barisa. μποῦ νεροῦν λαμαχουμουντε μουτζα ζαλουρτάχι νέκι μπουναρά μπενίζερ βαρίσα. CAPUT II. SCHOL. Est sapiens et bonus; est verus atqueipsa veritas. Quidquid commodorum et prærogativa, singulæ ipsius creaturæ seorsim habent, id ipse omne solus in se continet, sublimiore quodam. modo. Et hæc commoda, quibus perficiuntur, habent et creaturæipsius, quod ipse eis hæc dat, eademque bona sunt. Ει quia ipse sapiens est, hæ sapientes sunt; quia ipse verax, hæ veritatem habent. Eodemque in cæteris modo, illo duntaxat discrimine, quod in Deo hæc primo et proprie sunt; in rebus vero creatis, participatione Achmat, Giani alimtur be chelimtur gkeritzectur begkeritzek gkenditur neclar chailet barisa machlucunde laxim holun nisi metzimuusi alimer theile gken dite meſtzutur etisi bu dikir olunan Chasterler machiucundate barutur zira kim machlucune tachi birur gkiorumesupisin gkendu chelin ollhugulzin machlocunde tachi chilim barutur alibtur machlucundata elmi baritur satictur machlucundachi sit kibarutur tachi ne kimbunara benizer barisa ila bu cater barutur kim bariter of chaslatler latitur macblukine andatur. CAPUT III. SCHOL. Credimus in Deo esse alias tres proprietates, quæ sunt tanquam principium et fons omnium aliarum ejus proprietatum. Hisce tribus proprietatibus Deus æternum vivit in seipso, etiam antequam conditus ab ipso mundus esset, et per has proprie tates condidit mundum, his quoque gubernat cum. llas tres proprietates nominamus tres hypostases seu personas. Quia vero hæ ipsæ proprietates mon partiuntur unicam illam et simplicissimam Dei essentiam: idco ipse, licet tribus his proprietatibus præditus, unus Deus est: non autem tres dii sunt, sicut quidam dicere audemus, Achmates. Giani Catumus bunun uzerindetur kim barate utzisi phat barutur gairisi pladarun neptij be manteni kipitur be bu utaisi plet lecheitur Chagiati gairi mer igile alami giaratimastan ou tun tachi be alcmi Laclibu ulzile giurati be alem itzintė Cherekiat be sekianat bu utziletur eile hosa bu utzisi phata. Be utzi suret tegiute smiè sonuntzun kim isi bluzi phet airmas of pir chakicatini barinua bunundzun isi bu utzisi phatla bir alachtur utzite giul. CAPUT 1V. SCHOL. Credimus ex natura Dei oriri Logum,seu Verbum, et Spiritum: sicut ex igne, lux et caliditas exsistit. Et quemadmodum ignis, etiamsi nibil subjiciatur, quod illustretur et calefiat ab˜ipso, tamen ipse per se semper habet lucem et caliditatem, et hæc ambo emittit ad nos: eodem modo, etiam autequam fundamenta muudi jacerentur, erant LoΚΕΦΑΛ. Β'. ΣΧΟΛ. Εστι σοφὸς καὶ ἀγαθό;, καὶ ἀληθινὸς καὶ αὐτοαλήθεια. Όσα προτερήματα ἔχουσι τὰ ποιήματα αὐτοῦ μεμερισμένως· ἔχει αὐτὸς μόνος, ὑψηλότερον τρόπον. Καὶ ταύτας τας τελειότητας ἔχουσι καὶ τὰ κτίσματα αὐτοῦ, διότι αὐτὸς δίδωσι ταύτας καὶ τοῖς κτίσμασιν αὐτοῦ. Ἀγαθά εἰσι, διότι σοφός, σοφά, διότι ἀληθῆς, ἀληθῆ. Καὶ τὰ ἄλλα, ὁμοίως. Πλήν, ὅτι ὁ μὲν Θεὸς κυρίως ἔχει αὐτά, τὰ δὲ κτίσματα κατὰ μετοχὴν ἔχουσιν. ο Αχμάτ. Γιάνη ἀλίμτουρ βὲ χελίμτουρ γκριτζέκτορ βὲ γκεριτζἐκ γκεντίτουρ νεκταρ χαλες βάρισα μαχλουκουντὲ λαξὶμ ὁλουνμίσι μετζιμούουσι ἀλίμερ τεμπεῖλε γκεντιτέ με τζούτουρ εἴσι μπου δίκιρ ὁλουνὰν Χασλετλέρ μαχλουκουντάτε βαρούτου σ ζῆρα κὶμ μαχλουκουνὲ ταχί βιρούρ γκιορουμέσμι σιν γκεντοῦ χελίμ ὀλθουγούτζιν μαχλοκουντέ ταχί χίλιμ βάρου τουρ ἀλίμπτουρ μαχλουκουντάτα έλμι βάριτουρ σατίκτουρ μακλουκουνταχὶ σίτ κιβάρου τουρ τάχι νὰ κιμμπουναρά μπενίζερ βάρισα Πλα μποῦ κατὲρ βάρουτουρ κιμ μπαμιτὲρ δι χαλατιέρ λατίτουρμα χλουκινὲ ἀντάτουρ. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν, ὅτι εἰσὶν ἐν τῷ Θεῷ ἄλλα τρία ιδιώματα, ἅτινα εἰσὶν ὥσπερ ἀρχαὶ καὶ πηγα! πάντων τῶν ἄλλων ἰδιωμάτων αὐτοῦ. Καὶ διὰ τούτων τῶν τριῶν ἰδιωμάτων ζῇ ὁ Θεὸς ἀϊδίως ἐν ἑαυτῷ, καὶ πρὸ τοῦ δημιουργηθῆναι ὑπ' αὐτοῦ τὸν κόσμον, καὶ διὰ τούτων ἐδημιούργησε τὸν κόσμον, καὶ διὰ τούτων κυβερνᾷ αὐτόν. Καὶ ταῦτα τὰ τρία Ιδιώματα ονομάζομεν τρεῖς ὑποστάσεις, ήγουν τρία πρόσωπα. Καὶ διότι αὐτὰ τὰ ἰδιώματα οὐ μερίζουσι τὴν μίαν καὶ ἀπ᾿ ουστάτην ουσίαν τοῦ Θεοῦ, διὰ τοῦτο ἔστι Θεὸς καὶ μετὰ τῶν ἰδιωμάτων τούτων εἷς Θεὸς, καὶ οὐκ εἰσὶ τρεῖς θεοί, καθώς τινες τολμῶντες λέγομεν. Αχμάτ. Γιάνη Κατουμους μπουνοῦν οὐζεριν τέτουρ κὶμ μπαρατὲ οὔτζισι φάτ βάρουπουρ γαήρισε φατλαροῦν μεπτιή βὲ ματενὶ κιπίτουρ βὲ μποῦ οὔτζησι φέτ λειτουρ Χαγιατί γαημὶ μὲρ εγινε ἀλαμί για ατιμασταν ὂν τοῦν ταχὶ βὲ ἀλεμὶ ταχ!- μπου οὔτζιλε γιαρατὶ βὲ ἀλὲμ ίτζιντέ Χερεκιάς βὲ σεκιανάτ μποῦ οὐτζίλετουρ ἐκλὲ ὅσα μποῦ οὔτζισι φατά. Βὲ οὔτζι σουρὲτ τεγίουτε σμιὲ σονούντζουν κὶμ ἴσι μπλοῦσι φέτ ἀηρμὰς δὲ πὶρ χακικατινὶ μπαρινοῦν μπουνούντζουν ἴσι μποῦ οὔτζισι φάτλα μπιρ ἀλάχτουρ οὔτειτε γιούλ. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν, ὅτι ἐκ τῆς φύσεως τοῦ Θεοῦ ἀνατέλλουσι Λόγος καὶ Πνεῦμα· ὥσπερ ἀπὸ τοῦ πυρὸς φῶς καὶ θέρμη. Και, καθάπερ τὸ πῦρ, καὶ εἰ μὴ ἔστι τι τὸ φωτιζόμενον καὶ θερμαινόμενον ὑπ' αὐτοῦ, ἀλλ' ὅμως αὐτὸ τὸ πῦρ ἀεὶ ἔχει φως καὶ θέρμην, καὶ ἐκπέμπει φῶς καὶ θέρμην ἡμῖν, οὕτω καὶ πρὸ τοῦ δημιουργηθῆναι τὸν κόσμον,

CONFESSIO FIDEL POSTERIOR. ἦσαν ὁ Λόγος καὶ τὸ Πνεῦμα, ἐνέργειαι· τοῦ Θεοῦ gus et Spiritus, actiones Dei naturales; quandoφυσικαί, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς νοῦς ἐστὶν, ὡς προείρηται. Καὶ ταῦτα τὰ τρία· Νοῦς, Λόγος, καὶ Πνεῦμα εἶ; Θεός ἐστιν, ὥσπερ ἐν τῇ μιᾷ ψυχῇ τοῦ ἀνθρώπου, ἔστι νοῦς, καὶ λόγος νοητὸς, καὶ θέλησις νοητή, καὶ ὅμως ταῦτα τὰ τρία εἰσὶ μία ψυχὴ κατὰ τὴν οὐσίαν. Πάλιν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ὀνομάζομεν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ δύναμιν, καὶ Υἱὸν αὐτοῦ, διότι ἐστὶ γέννημα τῆς φύσεως αὐτοῦ· ὥσπερ τὸ γέννημα τῆς φύσεως τοῦ ἀνθρώπου καλοῦμεν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ὥσπερ τὸ νόημα τοῦ ἀνθρώπου ἔστι γέννημα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ὀνομά ζομεν την θέλησιν τοῦ Θεοῦ, Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγάπην. Αὐτὸν δὲ τὸν νοῦν καλοῦμεν Πατέρα· διότι αὐτός ἐστιν ἀγέννητος καὶ ἀναίτιος, αἴτιος δὲ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος. Ότι οὖν ὁ Θεὸς οὐ νοεῖ μόνον τὰ κτίσματα αὐτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον νοεῖ καὶ γινώσκει ἑαυτὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἔχει λόγον καὶ σοφίαν, δι' ἧς νοεῖ ἑαυτὸν ἰδίως· ὁμοίως οὐ θέλει καὶ ἀγαπᾷ μόνον τὰ ποιήματα ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς, ἀλλὰ θέλει καὶ ἀγαπᾷ ἑαυτὸν πολλῷ μᾶλλον. Διὰ τοῦτο ἀϊδίως προέρχονται ἐκ τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ· καὶ ἀϊδίως εἰσὶν ἐν αὐτῷ, καὶ ταῦτα τὰ δύο, μετὰ τοῦ Θεοῦ, εἷς ἐστι Θεός. quidem Deus mens est, sicut antea dictum est. Hæc tria, Mens, Logus, et Spiritus, unus Deus est: sicut in una eademque hominis anima est mens, est ratio mente intellecta, est voluntas item mente percepta: et tamen haec, quanquam tria sunt, una est ratione essentiæ suæ anima. Rursus, Logum Dei nuncupamus sapientiam Dei, et potentiam, et virtutem, et Filium Dei: quia genitum quiddam est ex natura ejus: sicut quod e natura hominis generatum est, hominis vocamus filium; et sicut bominis cogitatio seu animi sensus, est quidam animæ ejus partus. Rursus Dei voluntatem appellamus Spiritum Dei et charitatem; sed ipsam mentem, Patris nomine vocamus, eo quod ipse nec genitus sit, nec causam ante se habeat, causa autem sit Filii et Spiritus sancti. Quoniam igitur Deus non solum res a se creatas intelligit, sed multo magis intelligit et novit seipsum ideoque habet Logum et sapientiam. qua seipsum intelligit seorsim et proprie, simili modo non tantum vult et diligit ea quæ fecit, sed vult et diligit seipsum multo magis; ideo ab æterno procedunt ex Deo, tun Logus, tum Spiritus ipsius. et in æternum sunt in ipso, atque hæc ambo cum Deo Patre unus est Deus. Achmat. Giani ichticatumus bunun uzerindè turkim barigen diachir olur nutcu be iradet netekim hotan chararet be sochlè egerkitzim. Hotun chararet mutecheri obe sochlesi baritur chempteme bitzucle clararet be sochle gkionterun biamichi gkiaknat giogu kendachi nout kubė iradet barinun catimi eualiiti ol utzi Kim tiris akil be notcu be iradet turbu utzè bir taari teris netekim atemin tzaniden acli be nutku aclibe iradet aclibaritur eklė osa ol utzi tzanun chakicatine na dar bir tzan tzurbė achmi ghuru barinun nutcunė hel mulach be ecuntetulac be ipnilach tegiu tesmie iterun zira kim an lar barinun chakicatindè montefelit oldi netekim ademtun to guna ipni atem teris ben etekim asemun phikirinė rhuchten mutefelit oldi netekim atemten toguna ipni atem teris be netekim atemun phikirinė rhuchten mutefelit oldi be tachi gkuri iratetu lach be rhuch citzu be mechembetulach tegiu tesmi eterur be ta - chi acle liep tiris zira kim eneliki mese tendaginati Αχμάτ. Γιάνι ίχτικατουρούς μπουνοῦν οὐζεριντέ τουρκὶμ μπαριγὲν διαχὶρ ὁλούρ νούτκου βὲ ἱραδέτ νετέκιμ ὁτὰν χαραρέτ βὲ συχλὲ ἐγέρκιτζιμ. Οτοῦν χαραρές μουτεχερὶ ὀδὲ σοχλεσὶ βαρίτουρ χέμπτεμε βιτζούκλε χαραρέτ βὲ σοχλὲ γκιοντερούν μπιανιχὶς γκιακνὰτ γιόγου κενταχὶ νούτ κουβὲ ἱραδὲτ μπαρι νοῦν κατιμὶ ἐναλίητι δὲ οὗτζι Κιμ τίρις ἄκιλ βὲ νότκου βὲ ἱραδὲτ τουρμποῦ οὐτζὲ μπιρ τααρὴ τέρις νέτεκιμ ἀτεμὶν τζανιδὲν ἄκλι βὲ νούτκου ἀκλιδὲ ἱραδὲς ἀκλιβάριτουρ ἐκλὲ ἐσὰ ὅλ οὔτζι τζανοῦν χακικατινὲ νὰ δὰρ μπὶρ τζἂν τζουριέ ἄχρι γκουρού μπαρινοῦν νουτκουνὲ ἕλ μουλάχ βὲ ἐκσυντετουλὰκ βὰ ἱπνιλάχ τεγιοῦ τεσμιὲ ἱτέρουν ζῆρα κὶμ ἂν λὰρ μπαρινοῦν. χακικατιντέ μοντεβελίτ ὀλντὶ νέτεκ:μ ἀνεμτὲν τὸ γουνα ἴπνι ἀτὲμ τέρι; βὲν ἐτέκιμ ατεμοῦν φικιρινὲ ῥουχτὲν μουτεβελήτ ὀλντὶ νέτεκιμ ἀτεμτὲν τογανᾶ ἔπνι ἀτὲμ τέρις βὲ νετέκιμ ἀτεμοῦν φικιρινὲ ῥουχτὲν μουτεβελής ὀλντὶ βὲ ταχὶ γκουρί ἱρατετούλαχ βὲ ῥοὐχ κόντζου βὲ μεχεμπετουλάχ τεγιοῦ τεσμὶ ἑτέρουρ· βὲ ταχὶ ἀκλὰ ἐπ τίρις ζήρα nut cube iradet bundan to gar be tachi ekturuskim κὶμ ἔνκλικι μέσε ταντόγματι νούτ κουβὲ ἰραδέτ μπουντᾶν τὸ γὰρ βὲ ταχὶ ἐκτουρουσκὶμ μπατρινοῦν χακικατινί μπιλιμέ γιτζιντέ γιούλτουρ μπέλκι γκεντινοῦν χακικατὸν ταχὶ γεηρὲκ μπιλούρ βὲ ἀν λάρνε τελικούς γκεντινοῦν χακικατοῦν νταακούλ ἐτιγίτζουν ἀνοῦν οὐτζοῦν νουντκὶ βάριτουρ βὲ ἱλμὶ βάριτους δλ έλμιλε ἐμπεντὶ χακικετοῦν ἀνὰρ βὲ μπιλούρ ζῆρα ἀμὴν βὲ ταχὶ τίρις Κὶμ χαμάν μαχλουκουνὶ σεβὲρ βὲ τιλέρτε γιόλτουρ μπέλκι γκεντιή ταχίγι γρέκσε βὲρ βὲ τιλὲς ἀνουνουτζιννούτ κουβὲρ οὔχι κούτζου τάημ χεητάν γκελούρ βλ ἐμπεντὶ γκεντικλετούρ ὅσε μπεμπτὲν μπαριὲ μπὲρ ἀλὰχ τέρια. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν ὅτι ὁ Θεὸς, διὰ τοῦ Λόγου τῆς συρίας καὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, ἐδημιούργησε τὸν batrinun chakicatini bilime gitzindè giultur belki gkicdiuun chalicalin Inchi geirec bilur be aularne teliczus gkendinun chakacatun daacul itigitzun anun utzun nuntki baritur be ilmi baritur ol ilmile ebendi chaciketun anlar be bilur zira an:an be tachi tiris Kim chaman machlucuni seber be tilerte gioltur belki gkentij tachigi grecseber be tiler anunutzinnut cuber uchi cutzu taim chaitan gkelur be ebendi gkendiletur hose bebten bariè bir alach teria. CAPUT V. SCHOL. Credimus Deum Logo sapientiæ et po-. tentiæ suæ condidisse mundum: ac Spiritu bona:

voluntatis et charitatis suæ, providere, gubernare κόσμον, καὶ διὰ τοῦ Πνεύματος τῆς ἀγαθῆς βελή el movere oninem naturam suam in mundo, ad bonum, pro cujusque naturæ ordine. Ideo credimus Deum, quando voluit. sola misericordia sua convertisse homines, abducendo a seductione et errore dzmonum, et cultu idolorum: propterea quod excepta angusta regione Judæorum, in qua unus adorabatur et credebatur Deus, ex lege Mosis, reliquus omnis terrarum orbis colebat Dei creaturas: homines item multos deos,qui non sunt, pro uno solo vero Deo adorabant: vivebant denique secundum suas singuli concupiscentias, non secundum aliquam Dei legem. σεως καὶ ἀγάπης αὐτοῦ, προνοεῖται καὶ κυβερνά, καὶ κινεῖ πᾶσαν φύσιν αὐτοῦ ἐν τῷ κόσμῳ, πρὸς τὸ ἀγαθὸν, κατὰ τὴν τάξιν ἑκάστης φύσεως. Καὶ διὰ τοῦτο πιστεύομεν, ὅτι, ὅτε ἐθέλησεν ὁ Θεός, διὰ μόνην τὴν ἐλεημοσύνην αὐτοῦ, ἐπιστρέψαι τους ἀνθρώπους ἀπὸ τῆς πλάνης τῶν δαιμόνων, καὶ τῆς εἰδωλολατρείας, διότι, πλὴν τοῦ ὀλίγου τόπου τῶν Ἰουδαίων, ἐν ᾧ προσεκυνεῖτο καὶ ἐπιστεύετο εἷς Θεὸς, ἐκ τοῦ νόμου του Μωϋσέως, ἡ δὲ ἄλλη πάσα οἰκουμένη ἐσεβάζετο τὰ κτίσματα τοῦ Θεοῦ, καὶ πολλούς θεούς, τοὺς μὴ ὄντας, ἀντὶ τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου ἀληθινοῦ Θεοῦ προσεκύνουν· καὶ ἐπολιτεύοντο κατὰ τὰς ἰδίας ἕκαστοι ἐπιθυμίας, οὐ κατά τινα τοῦ Θεοῦ νόμον. Αχμάτ. Ιχτι κατιμῆς σονοῦν οὐζεριντέτουρ μπαρὶ νοὺς κιλαβέ με λαβὲ κουτρέτισε ἀλεμί για ριτὶ βὲ χλμ ρουχ κούτσιλε κίμ γκεντονοῦν ἀχσένη ἔχθι γιαρὴ βὲ μουχαμπετίτουρ ἀνούνιλε τεχηγέ ιτὲρ βὲ χὲμ κατιροὺρ βὲ τεχρὶκ ἰτὲρ ἀλὲμ ίτζιντέ χερσὶν ἀλαχιτὲ γεντιχασισινέ Γιορέ βε ταχ ἀνούντι τζοκακή ναούρους κίμ δλ βάκτιν κὶὶ ἀλαχ ταμπαρέ κεβὶ ταάλα τιλεπὶ γκεντινοῦν κεαμάλσεν κατιντὲν τὸν τουρμέγιτζιν ἀτεμλερή σεκτάνης μαν τὲν βὲ μποτ περεσληκτὸν ζῆρα κίμ μπαρινοῦν μπιρλιλιγέ βὲ μουσανοῦν κιταπινὲ ἐχτικάτ Ιτερλέρ βὲ ἠνανουρλάριτι ἂν λαρτὰν γάηρι ἀτεμλερ κὶμ γερ γιουζουντέκι βάριτι ἀλαχὰ ἐχτικάτ τεμσλέρη το μπέλκι μαχλουκινό τα παρλάριτι μποὺς μπιγὶ ἀκ Achmat. Ichti eatimis sonun uzerindetur bari nut kilebė ilmi labe cutretilo alemi giariti be chem ruch cutsile kim gkentonun achseni ichthi giari be muchabetitur anunile techigè iter be chem catirur be techric iter alem itzinde clersec alaclite “gendichasasinė ggiorė be tachi anundi tzocai naurus kim ol factin kil alach tabarė kėbė taala tilepi gkentinum keanalsen katinden turnegitzin atemleri scitanit mainden be but pereslicten zira kim barinun birliligè he musanun kitapinė echtikat iterler be inanurlariti an lartan gairi atemler kim ger giuzunteki fariti alachaichtikat itemsleri tibelki machlukinė taparlariti but bigi ai bigi gkiun kipi tzoita arige ta parlariti bir gkerilzecta arige tapcaslariti scitam malatasiila neusleri chabasinè μπιγί γκιοῦν γκιπὶ τζόκτα ἀριγὲ τὰ παρλάριτι ugiarlariti alach emrine imtithal itup mu sa kitapine inanmaslariti. CAPUT VI. SCHOL. Tunc Deus talem reformationem humani generis per Logum perque sanctum Spiritum suum fecit. Idcirco Logus Dei induit humananı naturam, ut qua homo esset, versaretur cum hominibus; qua autem Logus Dei, et sapientia Dei, doceret homines credere in hunc unum et verum Deum, et vivere secundum legem, quam ipse dedisset; rursus, qua homo, ut mores vitamque suam exemplum daet doctrinæ suæ: primus enim ipse servavit legen), quam hominibus dederat: qua vero Logos Dei, et potentia, posset illud toti mundo salutare bonum, cujus causa venerat, conficere: quia fieri non poterat ut simplicis hominis viribus ad Deum converteretur orbis terrarum. Ita, Logo quidem suo semivavit Omnipotens ille, et oculorum elfugiens obtutum, Deus, veritatem Hierosolymis; Spiritu autem suo illuminavit et roboravit apostolos suos, ut veritatem in totum etiam terræ orbem disseminarent, propter charitatem Dei, qui ipsum miseral, et propter cupiditatem, qua flagrabat, salutis humani generis: secundum exemplum ipsius Jesu, qui qua humanamų assumpserat naturam, pro communi salute hominum ultro emortuus est. Sic nos credimus unum in tribus personis Deum: Patrem, μπιρ γκριτζέκτα ἀργὰ ταπκασλάριτι σεητάν μαλατασίειλα νευαλερί χαβασινὲ οὐγιαρλάριτι ἀλάχ ἐμρινὲ ἱμτιθὰλ Ιτοὺπ μουσὰ κιταπινε Ινανμασλά ριτι. ΣΧΟΛ. Τότε ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὴν τοιαύτην ἀνά πλασιν τῶν ἀνθρώπων διὰ τοῦ Λόγου, καὶ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐνεδύθη τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, ἵνα, ὡς μὲν ἄνθρωπος, ὁμιλήσει ἀνθρώποις, ὡς δὲ Λόγος του Θεοῦ, καὶ Θεοῦ σοφία, διδάξῃ τοὺς ἀνθρώπου; πιστεύειν εἰς τὸν ἕνα ἀληθῆ Θεὸν, καὶ πολιτεύεσθα: κατὰ τὸν νόμον, ἂν αὐτὸς ἔδωκε καὶ πάλιν, ὡς μὲν ἄνθρωπος, ἵνα δῷ τὴν πολιτείαν αὐτοῦ παρά δειγμα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ. Πρῶτος γὰρ αὐτὸς ἐτήρησε τὸν νόμον, ὃν ἔδωκε τοῖς ἀνθρώποις. Ὡς δὲ Λίγος τοῦ Θεοῦ,· καὶ δύναμις, δυνηθῇ κατορθώσα: τὸ παγκόσμιον ἀγαθὸν, ὅπερ ἐβούλετο· διότι ἦν ἀδύνατον, δι᾿ ἑνὸς ἀνθρώπου δυνάμει επιστρέψαι τὴν οἰκουμένην πρὸς τέλος τὸν Θεόν. Καὶ οὕτως διὰ μὲν τοῦ Λόγου αὐτοῦ ἔσπειρε τὴν ἀλήθειαν ὁ παντοδύναμος καὶ ἀόρατος Θεὸς ἐν Ἱερουσαλήμ· διὰ δὲ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ, ἐφώτισε καὶ ἐνίσχυσε τους ἀποστόλους αὐτοῦ, ἵνα σπείρωσιν αὐτοὶ τὴν ἀλή θεια», καὶ εἰς πάντα τὸν κόσμον, διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Θεοῦ, καὶ διὰ τὴν ἀγάπην τῆς σωτηρίας τοῦ κόσμου κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ Ἰησοῦ, ὅστις ἑκουσίως ἀπέθανε κατὰ τὸ ἀνθρώπι νου, ὑπὲρ τοῦ σωθῆναι τὸν κόσμον. Οὕτω πιστεύο

CONFESSIO FIDEI POSTERIOR. μεν ἡμεῖς τὸν ἕνα Θεὸν ἐν Τριάδι Πατέρα, Υιόν Filium et Spiritum sanctum, quemadmodum Domiκαὶ Πνεῦμα ἅγιον, καθὼς ἐδίδαξεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, καὶ διότι ἐστὶν ἀληθῆς, πιστεύο μεν, ὅτι ἐστὶ καὶ αὐτοαληθές, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτ τοῦ οὕτως ἐδίδαξαν ἡμῶν πλατύτερον. Οὕτω νοού μεν, καὶ ἀπὸ τῆς δυνάμεως τῆς σοφίας. Αχμάτ. 'Ανούνουτζιν ἀτέμσουρι τιντέ μούτ κουλεβὲρ ούχι κούτζι λεμπουναρὶ ἱρσιὰς ἐκλετὶ μπουν τῶν ὁ τουρῆ νούτκου μπαρὶ ἀτέμσουρε τίνκις φε λετὶν ἀτὲμ κιμπὶ ἀτε μέρη λεμονσαχιμπέτ ἐτὸν οὐτκουλεβὲ λαιλε ἀλαμτὲ ἱρσὰτ Ιτοὺπ φασὶτ ίχτικατλερενὶ ἱπτὰλ ἐκλὶ ἀλαχὶν βχ τανιλεγινὲ ἱουτικατ ἐτελὲρ ισάγγιορ στετιγί κιμπὶ βὲ χὲμ ἀτὲμ μπιγὶ ἀλεμτὲ ἀμὲλ ἐτιποὺ ἔλμιλε ἱρσατινὶ τεημίλ ἐκλεὶ βὲ χὲμ ἐκλὲ ἐκλετὶ βὲ χὲμ ἀνὰχ νούται βὲ κουτρετίμπερ δὲ κατὰρ ὁλούπιζε μὲ ὀλεμὶ ἱσλὰχ ἰτὲ Εγενεί Ιχτιγιαρή ούζερὶ ζῆρα μονκὶν τεγίλτερ μπίρ κισὶ τζεμὶ ἀλεμὶ χακ τὶν γιανὰ τὸν τουρὲ ἐκλε ἀλτίγιτζιν ὄλμπατι σὰχ ἀλεμὶ ἐξὲλ κατὶρ καγούμ νουτκούκλε γκέρτζικι κοντζοῦ μουμπαρεκτὲ ἀντὶ βὲ ἔμ δλ ρούχι τούτσι λεχαβαριγουνῇ μου νεβέρ ἐκλετὶ βὲ γκουβεετερτῇ ολκε ζητζεγὶ τζεμὶ ἀλεμὲ ἀνουμέγιτζιν. Βὲ χὲμ ἀλουμουτὲν κόρημα ἱπ Γγεριτζεγοῦν μου χαμπετὶ βὲ ἀμεροῦν ἐμρὶ μεχεμπε τιτὸν ὁτουρὶ βὲ ἀλεμ, δαλαλετὶν γκουρταμαντάν Στουρὶ βὲ ταχὶ ἐσὰ κιμπὶ Γγεντὶ Ιχτιάρικλε ἀτελικ σουρετίκλε όλτουγέ γκιμπὶ Γγεντὶ ἐχτιάρικλε ἀτε λια σουρετίκλε όλτουγὶ γκιμπὶ ὀλμάγιτζιν μαχλου. κατὶ χαιρετὶ ἱμπαρι γκετιστὶρ μέγιτζουν ἐκλὲ Ιχτικὰς ἑτέρους μπὲρ δλ μπὶρ ἀλαχὶ μποῦ οὔτζιλε ο Επ ίπντρια ρούχκου τούσιλε ἱρτιὰτ ἐκλετὶ ῥαμπουμους Ισὰ Γγεν τοῦ γκιριτζεκ ὀλίγιτζη ἐχτικάτ nus noster Jesus Christus docuit. Et, quia verax est, credimus eum esse ipsam veritatem. Discipuli etiam ipsius sic nos latius docuerunt. Sic ex vi quoque sapientiæ intelligimus. Achmates. Anunutzin atemsure tinte nut culeber uchi cutzile bunari irsiat ecleti bundam ho turi nutcu bari atem sure tinkis pheletin atem kimbi atemleri lemusachibet eten ut culebe ilmile alamte irsat itup phasit ichtikat lereni iptal eite alachin bech tanilegine iutical eteler isaggior stetigi kimbi be chem atem bigi alemte amel etipu elmile irsatini tecmil eilee be che eile eileti be chem alach nurki be cutretibir le catir oluptze mi olemi islachite ggenti ichtigiari uzerezira monkin tegiltir bir kisi tzemi alemi chac tin giana ton ture eile altigitzin olbati sách alemi ezel catir cagum nutcuele gker iziki contzu mubarecte audi be em ol rhuchi tutsi lechabarigoni muneber eileri be gcubetletiri oike rhitzegi tzemi aleme anumrgitzen. Be chem alumten corima ipggeritzegun mu chambeti be amirun emri mechemhetiten oturi be alemi dalaleten gkurtamactan oturi be tachi isa kimbi ggenti ichtiariile atelic suretiile oltugigkimbiggendi ichtiariile atelic suretiile oltugi gkimbi olmagitzin machlucati chadreti imbarie gke tistir megitzun eile ichticat eterusbir ol bir alachi bu utzile ep ipnirie rhuchcu tusile irsiat eileti rhabumus isa ggentu gkeritzec oltigitzi iclitical eteris Kim irs ati tachinggeri tzeetur sagitleri tachi asani rhacle anlarus bir tachi ilmi cubetiile. ἑτέρις Κὶμ ἐρπατὶ ταχίγγερι τζέκτορ σαγιτλερή ταχὶ ἀσανὶ ῥάκλε ἀνλάρους μπὶρ ταχὶ μι κου βετίκλε. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὃν ἐνεδύθη ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἐστὶν ὁ Χριστός. Καὶ ἡ μὲν ζωὴ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ σαρκί αὐτοῦ, ἦν ζωὴ ἀνθρώπου ὑπεραγίου. Η δὲ δύνα μις τῆς σοφίας, καὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ, ἦν Θεοῦ δύναμις. Αχμάτ. Γιάνη Ιχτικατουμούν μπουνοῦν οὐζε ριντέτουρ Κὶμ ἀλάχ σοὶ βὲ ἀτεμλίκ ἀνοῦν κιμπι ἀτεμλκ κὶ νούτκου μπαρουμοῦς ἀλάχ σοζὶ ἀνὶ πιο CAPUT VII. SCHOL. Credimus, Logum illum Dei, et hominem a Logo indutum, esse Christum. Sane vita Christi, quam in carne sua ducebat, erat vita hom minis plusquam sancti. Vis autem sapientiæ et operum ejus, erat Dei potentia. Achmates. Giani ichticatumus bunun uzerindetur Kim alach sozi be atemlic anun kibi atemlic ki mutkubarumus alach sozi ani Kisphelendi esatur esaσφελεντὶ ἐσάτουρ ἐσανοῦν χαγετίτζις μανεσὶ ἀτὲμ num chagelitzis manisi atem chagiati be liler chaχαγιατὶ βὲ λιλὲρ χαγιατὶ κιμπίτουρ ταχὶ ἀλα ἐσὶν βὲ ἱλμὶ γκουλι με τη λερὶ. Γκουβέτι έλαχίτουρ. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν, ὅτι, ὥσπερ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου γίνεται εἷς ἄνθρωπος, οὕτως ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἀφ' ἑνὸς μέρους, καὶ ἀπ' ἄλλου μέρους, ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ σῶμα, εἰσὶ πάντοτε δύο φύσεις, μεμερισμέναι τελείως ἐν ἑνὶ ἀνθρώπῳ. Οὕτω καὶ ἡ ἀνθρωπότης καὶ ἡ θεότης εἰσὶν ἐν τῷ ἐν Χριστῷ μεμερισμέναι τῇ φύσει τελείως, καθ' ὑπόστασιν μόνον, και προσωπικώς, ἡνωμέναι, καὶ οὔτε ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ μετεβλήθη εἰς τὴν σάρκα, * τὴν ψυχὴν τοῦ Χριστοῦ, οὔτε ἡ σάρξ τοῦ Χριgiati kibitur tachi ala efin be ilmi geuli meſtzisleri Gkubeti ilachitur. CAPUT VIII. SCHOL. Credimus, quemadmodum anima et corpus unius hominis, constituunt unum hominem, fta Logunt Dei, ab una parte: ab altera vero, auimam et corpus esse perpetuo duas naturas, perfecte divisas in uno homine. Sic et humanitas, et divinitas, sunt in uno Christo natura perfecte divisæ, tantum hypostasi et personaliter coadunatæ. Ac neque Logus Dei mutatus est in carnem, aut in animam Christi: neque caro Christi, aut animə ejus, conversa in Logun Dei, sed erat, et est, in

Christo. Post illam ejus summe admirandam dis- στοῦ, ἡ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, μετετράπη εἰς Λόγον Θεοῦ· pensationem,tum Dei Logus, Logus, tum humanitas, humanitas. Nec etiam humanitas Christi divinitatem assumpsit, sed divinitas Logi Dei naturam humanam assumpsit, in ipsa assumendi actione coagmentatam. Quidquid in Deo est, et ex Deo, natura Deus est; quia uullum in Deo accidens est. Ideo, qui sub intelligentiam cadit, Logum Dei, Deum nominamus et credimus. Et quia hic Dei Logus erat in Christo, ideo Christum Deum et hominem confitemur: hominem quidem propter animam et eorjus, Deum vero propter Dei Logum, qui in ipso est. Achmat. Giani ichticatumus bunun uzerindetur Kim bir atem sol tzani leten Kim bir sachse nasir bir atem oldi bacnichi barinun autcatachlisi bir taraphtan be bir taraphtan rhuchile tzesmesi esa ipni mergem sureti isa oldi be netekim tzismi taim atente iki chakikatiti er bliri alacheti chakikatli chai katile bir biriden acrjiti ne chod of nutcu ilachi tzeseti isa oindi anasir kimbi be nechod tzan oldi be nechod isanin kani be tzani nuiki ilachi oleti efet zaim emtzun nutcu ilachi be atentie be tachi erneste Kim barindetur be andatur chakikat baritur zira Kim barinde aridi tetikur zatitur anu Hontzin barinun nutki tachlisine bari terus be inanurus zira bu nutcu bari isate ol tugutzun, esae taari be atem teris atemtesmie olundi rhuchils tzesete nadar ismi baric tesmie olundi bari nutki tachlin sine nadar. CAPUT IX. SCHOL. Credimus Logum Dei fuisse in Christo et in mundo, atque in cœlo et in Deo Patre: quoniam Logus Dei est infinitus; sicut Deus nullo fine clauditur, qui general eum, id est, intelligit, et infinitam potentiam habet. Verumtamen in Dco alio modo erat, et in Christo, alio; itemque in mundo, alic. Achmat. Giani iehticatumus bunun uzerindetur Kim nutki bari esacti be tutiateici be gkiuteiti be Fertecti be bariciti be bari alasindaiti zira ulcu bari lamekiandur netekim bunun togurun bari lamekiandur cutreti tachi liamekiandur ila bu catar baritur Kim barinde airizitze chetiletur. CAPUT X. SCHOL. Quando Deus de bonitate sua et gratia cum aliquo creato communicet, eum tunc prorsus nihil deperdere, sed magis magnificari, propterea quod ex præstantia rerum conditarum celsitudo Dei manifesta fit. Ac quanto major creatis præstantiæ accessio flat ex majore bonitatis ejus commupione, tanto magis bonitas et potentia Dei illustratur. Hinc adeo factum est ut bonitas Dei, et potentia, et charitas, humano generi major et illustrior p ἀλλὰ ἦν, καὶ ἔστιν, ἐν τῷ Χριστῷ, μετὰ τὴν υπερθαύμαστον αὐτοῦ οἰκονομίαν ἐκείνην, ὁ μὲν τοῦ δ Θεοῦ Λόγος, Λόγος, ἡ δὲ ἀνθρωπότης, ἀνθρωπότης. Καὶ ὅτι οὐ προσέλαβεν ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ τὴν θεότητα, ἀλλ' ἡ θεότης τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ προσ έλαβε τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, ἐν αὐτῷ τῷ προσλησ φθῆναι συστασαν. Πᾶν, ὅπερ ἐστὶν ἐν τῷ Θεῷ, καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ, φυσικῶς Θεός ἐστιν, διότι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ Θεῷ συμβεβηκός. Καὶ διὰ τοῦτο, τὸν νοητὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ, Θεὸν ὀνομάζομεν, καὶ πιστεύομεν. Καὶ διότι οὗτος ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἦν ἐν τῷ Χριστῷ, διὰ τοῦτο τὸν Χριστὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον ὁμολο γοῦμεν, ἄνθρωπον μὲν, διὰ τὴν ψυχὴν καὶ τὴ σῶμα, Θεὸν δὲ, διὰ τὸν ἐν αὐτῷ Λόγον τοῦ Θεοῦ. Αχμάτ. Γιάνι Ιχτικατουμούς μπουνοῦμ οὐζεριν τέτου Κιμ μπὶρ ἀτὲμ σολ τζάνι λετὲν Κιμ μπίρ σαχσὶ νασὶρ μπὶρ ἀτὲμ ὀλντὶ μπακνιχί μπερινοῦν νουτκουταχλησί μπιρ τα ραφτᾶν βὲ μπὶρ θαραφθάν ρούχιλε τζεσμέσι ἐσὰ ἴπνι μεργέμ σουρετὶ εἰσὰ ὀλντὶ βὲ νετέκιμ τζισμιτάημ ατεμτὲ ἱκὶ χακικάτετε ἐρ μπιρὶ ἀλαχετὶ χακικατλὶ χαί κάτιλε μπίρ μπι ριντὲν ἀκρίητινὲ χοδ βλ νούτκου ἐλαχὶ τζεσέτι Ίσα ὀλντὶ ἀνασὶρ κιμπὶ βὲ νεχὶδ τζὰν ἐλντὶ βὲ νεχιδ ἰσανὶν Κανὶ βὲ τζανί νούτκι ἰλαχὶ ὀλετὶ ἐδὲτ ζάημ ἐμτζοῦν νούτκου ἐλαχὶ βὲ ἀτεμλίκ βὲ ταχὶ ἐρνέστε Κιμ μπαριντέτουρ βὲ ἀντάτουρ χακικάτ μπαρίτουρ ζῆρα Κιμ μπαριντὲ ἀριδὶ τετελτούρ ζατίτουρ ἀνα νόντζιν μπαρινοῦν νούται ταχλισινή μπαρὶ τέρους βὲ ἱνανούρους ζῆρα μποῦ νούκου μπαρὶ ἱσατὲ βλ τα γουτζουν Ἐσας τααρὶ βὲ ἀτὲμ τέρις ἀτεμτεσμι ἐλουντὶ ρούχιλς τζεσετε ναδὰρ Ισμε μπαρι τετμιέ αλουντί μπαρ! νούται ταχλησινὲ ναδίρ. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἦν ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· διότι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἄπειρος, ὥσπερ ὁ Θεός ἐστιν άπειρος ὁ γεν νῶν αὐτὸν, ἤγουν νοῶν, καὶ ἄπειρον δύναμιν ἔχων. Πλὴν, ἐν τῷ Θεῷ κατὰ ἄλλον τρόπον ἦν· καὶ ἐν τῷ Χριστῷ, κατὰ ἄλλον, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ, κατὰ ἄλ 2ον. Αχμάτ. Γιάνι ἐχτικατουρούς μπουνοῦν οὐζεριν τέτουρ Κὶμ νούτκι μπαρὶ ἐσακτὶ βὲ τουτιατέητι βε γκτουτέητι βὲ γερτέκτι βὲ μπαριτέητι βὲ μπαρῆ ἀτασιντάητι ζῆμα οὔτκου μπαρῆ λαμεκιάντουρ νετέκιμ μπουνοῦν το γουρούν μπαρή λαμεκιάντουρ κουτρετί ταχὶ λιαμιάντου θα μποῦ κατὰρ βαρίτουρ κὶμ μπαριντὲ ἀκριζίτζα χετιλέτουρ. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν ὅτι, ὅταν ὁ Θεὸς κοινωνῇ τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ, καὶ τῆς χάριτος, κτίσματι ειν, οὐδαμῶς ζημιοῦται, ἀλλὰ μᾶλλον μεγαλύνεται διάτι ἐκ τῆς ἀρετῆς τῶν κτισμάτων τὸ ὕψος τοῦ Θεοῦ φανεροῦται, καὶ, ὅσῳ μᾶλλον βελτιοῦται τὸ κτίσμα τῇ πλείονι κοινωνίᾳ τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ, τοσούτῳ πλέον ἡ ἀγαθότης τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ δύναμις δείκνυ ται. Διὰ τοῦτο, ἡ ἀγαθότης τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ ἀγάπη εἰς τοὺς ἀνθρώπους πλέον έμεγα

CONFESSIO FIDEI POSTERIOR. λύνθη, ἐκ τοῦ ἐλθεῖν αὐτὸν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ exstiterit, quando ipse Dei Logus, qui Deus est, Θεόν, μετά πάσης αὐτοῦ τῆς δυνάμεως, εἰς τὸν Ἰησοῦν· ἢ ὅτι ἔπεμπεν εἰς τοὺς προφήτας μίαν χά ριν αὐτοῦ, ἢ δύο καὶ εἰς ἄλλον μὲν προφήτην ἐλάτ τονα, εἰς ἄλλον δὲ, μείζονα. Αχμάτ. Γιάνι Ιχτικατουμοῦς μπουνοῦν οὐζεριν τέτουρ Κιμ σὲ βάητι κιμπαρὶ κεαμάλη Χίλμιν τὸν βὲ μπαξαησιντὲν μαχλοκουντέν μπιρινὲ ἀτὰ εἰτὲ μποῦ ἀτατὲν γκεντὶ ἴτζι νοζὰν γκελιμὲς μπέλκι ταχὶ κεαμάλ μπούλερ ζῆρα κὶμ μαχλού κουνταγὶ κεαμαλτὴν γκεντὶ ἀδαμετὶ δαχὶρ ὁλούρ δλ μιχτὰρ ἀλαχοῦν ἱλμί βὲ κεαμαλὶ δαχὰρ ὁλούρ βὲ ταχὶ μπουνούντζου Κιμ ἀλαχοῦν σευχατινί βὲ μεχεμπετὶ ἀτεμλερὶ βὲ γάηρι ἀτεμλερὶ γκιοντὲρ τοῦ γουντὲν ταχὶ ζιχιατὲ ὀλντί δλ νούται μπαρὶ τζεμί γκεαμαλίηλς ἐσαὶ κελτίγιτζουν μπονταν ὀντοῦν γκελὲν μπαγαμπερλερὶ ἀλε κάτρι μερατίκ γκελτιγιδὲ χασὶλ ὅλαντὰν ἐσας μετ λιτζικ μαχλουκουντὲ σευκατουλάχ βὲ μεχεμπετούλαχ ταχὶ ζιατὶ ὀλντί. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν ὅτι ὁ Χριστὸς ἐσταυρώθη καὶ ἀπέθανεν οἰκείῳ θελήματι, διὰ πολλὰς καὶ μεγάλας ὠφελείας δεομένας πολλῶν λόγων, καὶ πάντα ταῦτα, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ. Ὁ γὰρ λόγος τοῦ Θεοῦ ούτε σταυροῦται, οὔτε ἀποθνήσκει, οὔτε ἀνίσταται, ἀλλὰ μᾶλλον ἀνέστησεν αὐτὸς τοὺς νεκροὺς, ὥσπερ ἀνέστησε καὶ τὴν σάρκα, ἣν ἐφόρησεν. Πιστεύομεν ὅτι ὁ Χριστὸς ἀναστὰς ἀνελήφθη εἰς τοὺς εὐρανοὺς καὶ πάλιν μέλλει ἔρχεσθαι μετὰ δόξης, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον. Αχμάτ. Γιάνι Ιχτικατουμούς μπουνοῦν οὐζεριν τέτουρ ἐσὰ τζαρμὶχ ὀλντὶ βὲ οὐλνς. Γκεντὶ ίχτιαρίηλε τζλα τουρλί φαητελερτὲν ὁτουρὶ ἴσι μπουνὰς ἀπεμλιγά να τους γιάνι μπαρινοῦντο τὶ νὰ τζούρμιλε ὁλούρ βὲ νὰ γκιροῦ χαγιάτ μπουλοῦρ ἐβέτ γκεντοῦ ἐχγιάη μεσάτ ἰτὶ χὲμ γκεντοῦ κισφελετί για τζισμ! ἰχγία ἐτιγὶ κιμπὶ βὲ χέμ γκουρουχαγιάτ μπουλτουκτάνσορα γκογὲ σουὺτ ἐκλετί γκερί γερὰ ἐνοῦπ χακὶμ ὁσαργκερέκ. ΣΧΟΛ. Πιστεύομεν, ὅτι αἱ ψυχαὶ τῶν ἀνθρώπων εἰσὶν ἀθάνατοι· ὅτι τὰ σώματα τῶν ἁγίων ἀναστή σονται ἄφθαρτα, φωτεινά, ἐλαφρά, μήτε τροφῆς χρήζοντα, μήτε πόσεως, μήτε ἐνδυμάτων, μήτε άλτης σωματικῆς ἡδονῆς. Καὶ ὅτι αἱ ψυχαὶ καὶ τὰ σώματα τῶν καλῶς πολιτευομένων, ἀπελεύσονται εἰς τὸν παράδεισον, τῶν δὲ ἀμετανοήτων, πονηρῶν καὶ ἀπίστων, εἰς τὴν κόλασιν. Καὶ ὁ μὲν παράδει σο; τῶν ἁγίων καὶ ἡ ἀπόλαυσις ἐστὶν ἐν τῷ οὐρανῷ, ἡ δὲ κόλασις τῶν πονηρῶν ἐν γῇ. Καὶ ἡ ἀπόλαυσις τῶν ἁγίων, οὐδὲν ἕτερον ἐστὶν, εἰ μὴ ὅτι τελειωθήσονται αἱ τοιαῦται ψυχαὶ εἰς τὴν γνῶσιν. Καὶ τότε θεωρήσουσι τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ & νῦν οὐ γινώσκουσι, εἰ μὴ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αχμάτ. Γιάνι Ιχτικατικούς μπουνοῦν οὐζεριν τέτουρ Κὶμ ἀτεμλεροῦν οὐχὶ ἐμὲς ζῆρα ἀνλαροῦν τενλερὶ γκερὶ χογίας μπουλιάτουρ χογιάτι ἐμπενείηλε ζατμετικούς μουνεβέρ χασίς, γιμετὲν ἰτζιμετὲν cum tota sua potentia descendit in Jesum: quam, cum ad prophetas unam aut alteram gratiam misit, et quidem eorum alii atque alii, majorem aut minorem. Achmat. Giani ichticatumus bunun uzerindetur Kim sofaiti kimbari keamali Chilmin ten be baxaisindlem machlocunden birine ara ite bu araten gkendi jtzi nozam gkelimes belki tachi keamal buler ziraKim machiu cundagi keamalten gkendi adameti dachir olur ol mictar alachun ilmi be keamali dachir olur be tachi bununtzun kim alachun seu katini be mechembeti atemlere be gairi atemlere gkionder tu gunden tachi Zichiatè olndi ol mutki bari tzemi gleamalii le esae keltigitzun bundan ondum gkel+bbegamberlere alecatri meratic gkeltigide Chasil olandan esae melitzec machlucunde sefcatulach be mechem betulach tachi ziate olndi. CAPUT XI. SCHOL. Credimus Christum esse crucifixum et mortuum sua propria voluntate, ob multas magnasque utilitates, in quibus explicandis longa oratione opus esset, et id omne, ratione humanæ suæ naturæ; Logus enim Dei nec cruci affigitur, nec moritur, neque a morte resurgit, sed ipse alios potius mortuos resuscitavit: sicut etiam carnem, quam ipse gestavit. Credimus Christum post resurrectionem suam assumptum esse in cœlos, et Inde cum gloria, ad judicium de mundo faciendum, rediturum. Achmat. Giani ichticatumus bunun uzerindetur esatzar mich olndi be ulnz. Gkendi ichtiariile tzoc turli phaitelerten oturi isi bunas atemlige nadatur giani barinun sozi ne tzurmile olur be ne gkiru chagiat bulur ebetgken tu echgiai mebat iti chem gkendu kispheleti gitzismi ichgia eligi kili be chem gcuruchagiat bultuctanso ra gkoge sout ecler gkeri gere enup chakim hosargkerec. CAPUT XII. SCHOL. Credimus animos humanos esse immortales, corpora sanctorum resurrectura, corruptioni non obnoxia, lucida, levia, nec cibi indigentia, nec potionis, nec vestium, nec aliarum corporis voluptatum. Animas item et corpora corum qui se bene gesserint, in paradisum abitura; impenitentium vero, malorum et infidelium, adl inferorum cruciatus. Quod item paradisus sanctorum, et beatitas, in cœlo sit, sceleratorum vero punitio in terra. Præterea, beatitudinem sanctorum, nihil aliud esse, nisi quod perfcientur animi tales ratione cognitio-. nis. Tunc videbunt arcana Dei, que nunc non noscunt, nisi fide in Jesum Christum. Achmat. Giani ichticatimus bunun uzeriudetur Kim atemlerun rhuchi olines zira anlarun teuleri gkeri chogiat bulisatur chogiati ebendiile zaclmetzus muncher chafif. Gimeten itzimcten beri olachar-

GENNADII CP. PATRIARCUR le gkispheten philtzundle neusani arzulerter beri / μπερὶ ὀλαχὰρ βὲ γκισρετὴν φίλ τζούμλε νευσανί olalar sol erbach Kim chairi ameler gkilmisariti be ichticatleriti chalel olmamisiti anlarlzenete gkirelir Funar Kim geunach isteti be gcunachlarinde musir oltilar israri ustre gkentiler anarma teni olalar tzenetmi onte be tzechenem gerte be feliler oltur kim buntan tacliti lebilti cleri esrarulachi, anda moagene gkiorelet. CAPUT XIII. SCHOL. Quare aútem necesse fuerit, carne vestiri Logum Dei, Deum, id necessariarum et multarum rationum est. Ac quando necesse fuerit, parati sumus eas dare. Præter autem illas rationes, certitudinem et veritatem Dei nostræ præterea confirmant hæc septem. Achmat. Giani nutki bari tzeseti esac kisphileti gine chekiner netur ligiu istiphthar olonursa miclientzua, be chatiris olizoa plerten gairi getitur lichontzet bimisfarutur Kim butinin chakicatise sachitu. CAPUT XIV. SCHOL. Primum que prædixerunt prophetae Jud.corum (quorum vaticinia et nos approbamus) de Jesn, et de rebus ejus gestis, et quæ sub ipso facta sunt, quæ item posterius discipuli ejus, bujus potentia et munere gesserunt. Similiter præcinuerunt el Græcorum oracula, permissu Dei, sed et astronomi Persarum ac Græcorum. Et hæc omnia, cum illustri laude prædicationeque Jesu. Omnes etiam has prophetias et prædictiones fuisse veras, ac minime adulterinas, demonstrare possumus. Achmat. Giani efelki chontzer oltur kibeni Israil Cabumi beganberleri Bim biste aulari lasticlerus esai tzin erne kim isleti be gketie ſaki oltigun tzamicsi tireler be sagitleri Kim clabari gundur aular jeletigin be ulara fake olanin uli ta dimatile esain menagibin birti tigumer kibi sachatit költilar sachatotleri keritzegitigin iplistiplthar olurnursatzube caliri. CAPUT XV. SCHOL. Deinde quod omnes religionis nostræ libri et Scripturæ per omnia inter se consonant. Nec mirum. Qui enim eos scripserunt, upum et eumdem doctorem habuerunt, ipsam gratiam Dei. Quodni fuisset, certe in quibusdam ut dissonarent, futurum fuisset. Achmat. Giani ikintzi chontzet of turkim ne ca tar Limumize mutalic kitaplarumus farisa piri pirine muchaliph tegiul z'ra Kim machasdari biriti Kim Fariiti eger ocle almaraiti piri pirine muchaliph ol.iti. CAPUT XVI. SCHOL. Tertio loco, quod receperunt hanc fidem, licet mora esset, et præter communem opinionem, ac mira, homines ubique locorum, magno studio, multis cum periculis. Nec idiota solum, et nulla ἀρζουλερτὲρ μπερὶ ὁλαλὰρ σόλ ἐρβαχ Κιμ χάηρι ἀμελὲρ γκιλμισάριτι βὲ ἐχτικατλέριτι χαλὲλ όλμαμίσιτι ἀνλαρτζενετέ γκιρελὴρ σουνάρ Κιμ γκουνάκ ἱστετὶ βὲ γκουναχλαριντέ μουσὶρ ολίλαρ Ισραρί οὐστρὲ γκεντιλὲρ ἀνάρμα τενὶ ὀλαλὰρ τζενέτμι ὄντὲ βὲ τζεχενὲμ γερτέ βὲ βελιλὲρ ὅλτουρ Κιμ μπουντάν τακλίτι λεμπιλτικλερὶ ἐσραρουλαχὶ ἀντὰ μοαγενέ γκιορελέρ. ΣΧΟΛ. Διὰ τί δὲ ἦν ἀναγκαῖον, σαρκωθῆναι τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεὸν, εἰσὶν ἀναγκαῖοι καὶ πολλοι λόγοι. Καὶ, ὅταν ἡ χρεία, ἐσμεν ἕτοιμοι δοῦναι αὐτούς. Επέκεινα δὲ ἐκείνων τῶν λόγων πληροφο ροῦσιν ἡμᾶς τὴν ἀλήθειαν τῆς πίστεως ἡμῶν, τὰ ἑπτὰ ταῦτα. α Αχμάτ. Γιάνι νούται μπαρ εξεσίτι ἐσάκ κιτρι λετιγινὲ χεκιμέτ νέτουρ τιγιοῦ ἐστι φθὰρ ἐλανούρισε μιχέκμτζους, μπὲ χατίρι: Έντζοι πλερτέν γάτρι γετίτους λεχοντζετ ἡμεισβάρος τους Κίμ μπουτινήν χακικατισὲ σηχίτου. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. ΣΧΟΛ. "Οτι έπροφήτευσαν οἱ προφῆται τῶν Ἰω. δαίων (ους στέργομεν καὶ ἡμεῖς) τὸν Ἰησοῦν, καὶ ὅσα ἐποίησε, καὶ ὅσα ἐγένοντο ἐπ' αὐτῷ, καὶ ὅσα ἐποίησαν ὕστερον οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, τῇ δυνάμει αὐ τοῦ. Ομοίως προεφήτευσαν καὶ τὰ μαντεῖα τῶν Ἑλλήνων συγχωρήσει Θεοῦ, καὶ οἱ ἀστρονόμοι τῶν Περσῶν καὶ Ἑλλήνων· καὶ ταῦτα πάντα, μετὰ εὐφημίας μεγάλης τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ ὅτι πᾶσαι αὗτα: αἱ προφητείαι ἦσαν ἀπαράγραπτοι, ἔχομεν δεῖ ξαι. Αχμάτ. Γιάνι ἐβελκὶ χοντζέτ Κατουρ κιμπενί Ισραήλ καβουμε μπε γαμπερλερῆ Κιμ μπίστε ἀναφ ταστικλάρους ἐσάητζιν ἐρ Κέιμ ἰσετὶ βὲ γκετι βακὶ ὀλτιγοῦν τζαμίησι τιτελὲρ βὲ σαγιτλερὶ Κιμ χαβάρι γούντουρ ἀνλὰρ ἱελετιγν βὲ οὐλαρὰ βαχὲ ἐλπνὶν οὐλὶ τὰ διμάτιλε ἐσαὴν μενα γιμπὶν μπίρει τι γουμὲρ κιμπὶ σαχατίτ κιλτιλάρ σαχατετλερί κε ριτζεγίτι γιν έφστεφθάρ όλονουρσατζουαμπέ και τίρη. ΣΧΟΛ. "Οτι αἱ Γραφαὶ πᾶσας τῆς πίστεως ἡμῶν συμφωνοῦσιν ἐν πᾶσι, διότι εἶχαν οι γράψαντες αὐτὰς ἕνα διδάσκαλον, τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ. "Αλλως γὰρ ἔμελλον ἔν τοσε διαφωνεῖν. Αχμάτ. Γιάνι Ικιντζί χοντζετ δλ τουρκὶμ νέ και ταρ τινουμεζέ μουταλια καταπλαρου μους βάρισα περὶ περινὲ μουχαλὶφ τεγιούλ ζῆρα Κιμ μαχασδαρι μπί ριτι Κιμ μπαρίητι ἐγὰρ ἐκλὲ ἁλμαρ ητι περὶ περινε μουχαλὶφ ὀλάητι. ΣΧΟΛ. Οτι ἐδέξαντο ταύτην τὴν πίστιν, νέαν οὖσαν καὶ παράδοξον οἱ ἄνθρωποι πανταχού μετά σπουδῆς καὶ μετὰ κινδύνων πολλῶν. Καὶ οὐ μόνον ἰδιῶται καὶ ἀμαθεῖς, ἀλλὰ καὶ οἱ φρόνιμοι, καὶ οἱ

CONFESSIO FIDEI POSTERIOR. σοφοί. Καὶ διὰ τοῦτο κατελύθη τελείως ή πλάνη doctrina erudit, sed etiam qui prudentes et saτῶν δαιμόνων. Αχμάτ. Γιάνι αὐτζιντζι χονζέτ βτουρ Κίμ ίσι μποῦ τὶν γεινὶ βὲ ἀτζέπ τίνετι ῥαμπέτ βὲ μεχαμπέτ μπίριλε δλ μπουτ μπερεσλὲρ βὲ ἀτεσίμπερε σλέρ ἐργὲρ τὸ καμποῦλε ἐκλετικὲς τζικ ζαχιμὲς βὲ τζκ μεσικὰτ τζιγκίμπεν χαμὰν τζαχιλερὶ μποῦ τινὲ ἱμᾶν γκεντί μερτιμπέλκι ἀλιμλερὶ βὲ ἀκλιλερὶ ταχιγεκρὲς ἰχτικάτ ἐηλετικές μπουνοῦνλε δλ μπατίλ τιν φασὶς ἐλντί. ΣΧΟΛ. Ὅτι ἡ πίστις αὕτη οὐδὲν περιέχει ἀδύνα τον, οὐδὲ ἀσύμφωνον, οὐδὲν σωματικὸν, ἀλλὰ πάντα πνευματικά. Καὶ ἔστιν ὁδὸς φέρουσα τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς μελλούσης αιωνίου ζωῆς. Αχμάτ. Τορτίν τζιχοντζέτ ὅλτουρ μποῦ τὶν τζιντὲ βὲ τζιχθὲν μουλαλία νεστε γιοκότουρ μου πταδάηνευσα να τεγίλτουρ μουπταδάκη ρουχανίτουρ μπὶς ταρία μου στακίμι τουρμίν χλεριμιτή, μεχε μπετουλάχ βὲ χαγιάς ἐμπετιγινὰ ἐλτούρ. ΣΧΟΛ. Οτι, ὅσοι ἔλαβον ταύτην τὴν πίστιν, καὶ ἐπολιτεύσαντο ἐναρέτως κατὰ τὸν Ἰησοῦ νόμον, Ελατον μεγάλα χαρίσματα ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ δυνάμεις ἐποίησαν πολλὰς ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ· ὅπερ οὐκ ἂν ἦν, εἰ ἡ πίστις αὕτη ἦν ἐναντία τῇ ἀληθείᾳ. Αχμάτ. Γιάνι μπεσιντζί χοντζέτ όχτουρ Κιμ σουλάς κὶμ ἴσι μποῦ τινὶ καμπουλ κιλτιλὰρ μπουνοῦν οὐζερινέ θαπὶς ἐλντιλάρ βὲ χάηρ ἀμέλ ίσλε τιλὲρ μερτεμπέ χασίλ κιλτιλὰρ χὲμ τζκ μονετζ:- πὲρ ἐστλατιλὲρ ἐσὰ ἀτίηλα μποῦ μποηδὲ ἐλμάζητε ἐγὰρ μποῦ τὴν χὰκ ὀλμαγιάγιτ... ΚΕΦΑΛ. ΙΘ΄. ΣΧΟΛ. "Οτι, όσα λέγουσι τινὲς κατὰ τῆς πίστεως ταύτης, δυνάμεθα λύειν εὐκόλως καὶ εὐλόγως. ᾿Αχμάτ. Γιάνι άλτιτζίτ χοντζὲ ὅλτουρ ἔρ κίμισε ἔσι μποῦ τι νὶν ἀλεσχισινὲ μαστλούχ ἐλὰ τζουκμπι κατίρις. pientes habiti fuere. Dissoluti jam hinc prorsus, doli et deceptio dæmonum. Achmat. Giani utzintzi chonzet oltur Kim isibu tim gini be atzep tineti rhabet be mechabet birile ol but beresier be atesibere sler erger te cabule eiletiler tzoc zachimet be tzoc mesikat tzingiben chaman tzachileri bu tine iman gkendi mertibelki alimleri be aclileri tachigecrek ichticat eiletiler bununle ol batil tin phasit oldi. CAPUT XVII. SCHOL. Quarto, quod nihil impossibile, nihil dissentaneum hæc fides continet; nihil corporale, sed omnia spiritalia. Et via est, quæ animos hominum ad charitatem Dei, et futura vitæ æternæ, ducit. Achmat. Tortin tzichondzer oltur bu tin itzinde be tzichthen mulaliph neste giocotur muptadai neſsan tegiltur muptadai rhuchanitur bis taric mu stakim iturkim chlerimitzi mechebetulach be chagiat ebeligine illur. CAPUT XVIII. SCHOL. Quinto, quotquot susceperunt hanc fidem et cum virtute secundum Jesu legem et instituta vixerunt, hi magis donis a Deo ornati fuerunt, et miracula multa potenter, nomine et concessu ipsius Jesu, fecere: quod profecto, si veritati lec fides adversaretur, secuturum non fuisset. Achmat. Giani besindzi chondzer ochtur Kim sulas kim isi butini cabul kitilar bunun uzerine thapit oldilar bechair amel isletiler mertebe Chasil kiltilar chem tzoc monelziler istlatiler isa atiila bu boile olmaziti cgar bu tin chac olmagiagiti. CAPUT XIX. SCHOL. Sexto, quidquid ab aliquibus adversus hanc fidem affertur, id tum facile, tum veritati congruenter, solvere possumus. Achmat. Giani altitzit chondze oltur er kimisc isi bu tinin alet chisine mastluch ofa tzwabe catiris. CAPUT XX. SCHOL. Postremo, filein lianc olin oppug ΣΧΟΛ. Οτι τῇ πίστει ταύτῃ ἐπολέμησαν διὰ πολλῶν τιμωριῶν καὶ φόνων οἱ βασιλεῖς τότε, καὶ runt multis suppliciis et cedibus reges, et præsi. οἱ ἔπαρχοι αὐτῶν, ἐν τῇ οἰκουμένῃ τιη χρόνους, πολύθεοι όντες, καὶ εἰδωλολάτραι καὶ οὐδὲν ἴσχυσαν, ἀλλὰ ἐνίκησεν ἡ πίστις, καὶ διαμένει μέχρι τοῦ νῦν. Καὶ ἐλθὼν ὁ Κύριος εὑρήσει αὐτήν. Καὶ, εἰ μὴ ἦν ἡ πίστις αὕτη ἐκ θελήματος Θεοῦ, διελύθη ἂν τότε εὐκόλως. Αὐτῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ, δόξα. Αμήν. Αχμάτ. Γιάνι γελιτιν χοντζετ όλτουρ οὔτζου γλοὰς σεκὶς για ἴσι μποῦ τινὶν ἐσταλινέ μου καταλέκλε μουχαρεμπέκλε μουτζατε λέηκε όλα μανουν μπα τισαχτάρι Κιμ τζιν τα κριαδέ πουτσαρά τα παρλά ρετε μεστρούχ όλουπ ἱπτάλ ἐτὲ μετίλους μπέλκι des eorum, per orbem terrarum 318 annis; ut multitudinem scilicet deorum suorum, et idola sua, quarum cultui dediti erant, tuerentur: nec hilum profecerunt, sed eluctata vicit fdes, in hunc usque diem permanens. Sed et Doninus, quando venerit, reperiet eam. Quod nisi in voluntate Dei fuisset hæc fides fundata, facile tunc velut nebula dissoluta evanuisset. Ipsi huic Domino nostro Jesu Christo gloria. Amen. Achmat. Giani gelidzin chondzet oltur utzu gloas on sekis gilisi bu tinin ipta line mucataleile muchareheile inutzate leile olza manun batisachtari Kim tzoc tacriabe putlara taparlarite mestłuch olup iptal ite metilurbelki cuberbuldi alemta tasinticte

Ineger alachun rhidasiocle olmagiagiti bile olu- κουβές μπουλντὶ ἀλεμτὰ τασιντιέτε ἡνεγὰρ ἀλαχοῦν masti. SCHOL. Hæc sunt, quæ nos de religione nostra scntiuus, breviter dicta. Achmat, Giani eile tiris birtinibus babinde ichtisar ilipen. Temet tamam olati. Id est, absolvit. Διδασὶ ὀκλὲ ὀλμαγιά γητι μποιλε όλουμάστι. ΣΧΟΛ. Ταῦτα λέγομεν ἡμεῖς περὶ τῆς πίστεως ἡμῶν συντόμως. Αχμάτ. Γιάνι ἐκδὲ τίρις μπίρ τινιμπούς μπα μπιντὶ ἔχτισὰρ ἐτίπεν. Τέμετ ταμάμ ὁλατ', ήγουν, ἐπλήρωσεν. ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΟΥΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. GENNADII HOMILIA DE SACRAMENTALI CORPORE DOMINI NOSTRI NOSTRI JESU CHRISTI. Quandoquidem sanctorum istorum dierum ab- Ἐπειδὴ τῇ διὰ τῶν ἱερῶν τούτων ἡμερῶν ἐγκρα stinentia, et nostris de illa sermonibus ad sacram τείᾳ, καὶ τοῖς ἡμετέροις λόγοις περὶ αὐτῆς πρὸς mensam præparati estis, auditores, Deo juvante, τὴν ἱερὰν παρεσκευάσθητε τράπεζαν, ὦ παρόντες, et Eucharistiæ sacramentum sexta abhinc die συνεφαπτομένου Θεοῦ, καὶ τὸ τῆς εὐχαριστίας μυ suscepturi estis, communicaturi corpori et sanguini στήριον, 8 μετὰ ἕκτην ἡμέραν ἀπὸ τῆς παρούσης Domini nostri: existimavi scllicet oportere de μέλλετε δέχεσθαι, καὶ τοῦ σώματός τε καὶ αἵματος hoc etiam sacramento dicentem, quantum Domiκοινωνεῖν τοῦ ἡμετέρου Δεσπότου, δεῖν ἡγησάμην mus concesserit, a hortari vos ut talem animum καὶ περὶ τοῦ μυστηρίου τούτου τὸν ἡμέτερον λο adhibeatis, qui indubitanter et cum summa fide ad γισμόν, εἰς ὅσον ἂν ὁ Κύριος δοίη, παραμυθή illed accedat, etsi rei magnitudine obstupescat. σασθαι ἀνενδοιάστως μὲν αὐτῷ προσιόντα, καὶ μετά Varia vero cum sit et multiplex circa corpus Christi πίστεως ἄκρας, τῷ δὲ μεγέθει τοῦ πράγματος ἐκε consideratio, scilicet ut naturalis, ut gloriosi, nt πληττόμενον. Ποικίλης δὲ καὶ πολυσχιδούς ούσης glorificati, ut mystici, secundum unamquanque τῆς περὶ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ θεωρίας, τῆς rationem et argumenti diversitatem, diversum μὲν ὡς φυσικοῦ, τῆς δὲ ὡς ἐνδόξου, τῆς δὲ ὡς δε quoque et multiplicem sermonem admittit: alios δοξασμένου, τῆς δὲ ὡς μυστικοῦ, καὶ λόγους ἑκάστης quidem nunc pretermittam, statim vero ad mysti- " ἐπιδεχομένης τῷ διαφόρῳ τῆς ὑποθέσεως πρέπονcum tota convertetur oratio. Cum vero secundum τας, τὰ μὲν ἄλλα νῦν παραλείψω, εὐθὺς δὲ περὶ τοῦ triplicem rationem de illo possit disputari, scilicet μυστικοῦ τὸν λόγον πάντα ποιήσομαι. Τριπλῆς δὲ de sacramenti exsistentia, de digna illius perce- καὶ περὶ τούτου τῆς θεωρίας οὔσης, τῆς μὲν περὶ ptione, et de ejusdem accurata conservatione, de τὴν ὕπαρξιν τοῦ μυστηρίου, τῆς δὲ περὶ τὴν ἀξίαν exsistentia prius hodie ad vos disseram, veritatem τούτου μετάληψιν, τῆς δὲ περὶ τὴν μετ' ἐπιμελείας vobis exponens, eamque manifestans exemplis, αὐτοῦ φυλακήν, περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ μυστηρίου quibus infidelium objectiones refelluntur. Etenim προύργου διαλέξομαι σήμερον, τήν τε ἀλήθειαν ὑμῖν si quidquam eorum quæ mirabiliter a Christo ἐκτιθέμενος, καὶ παραδείγμασιν αὐτὴν φανερῶν ἐξ gesta sunt, istud maxime infidelibus offendiculo ὧν αἱ τῶν ἀπίστων ἀντιθέσεις ἐλέγχονται. Εἶπερ esse solet quanto scilicet præ cæteris admira- γύρ τι τῶν Χριστοῦ θαυμάτων, καὶ τοῦτο τοῖς ἐπί tione dignissimum est, tanto magis fides ei dene- στους πρόσκομμα γίνεται, ὅσῳ θαυμαστότερον τῶν gatur, ita ut et illis qui de co primum audierunt, ἄλλων ἐστι, τοσούτω πλέον διαπιστούμενον· ὥστε durus sermo visus fuerit, et scandali prætextus καὶ τοῖς πρώτως ἀκηκοότι σκληρὸς ὁ λόγος ἔδοξεν exstiterit. Omnia quidem Domino nostro bene suc- εἶναι, καὶ σκανδάλου γέγονε πρόφασις. Εἶχε μὲν δὴ cesserant, viamque secrete illius et omnem serπάντα τῷ ἡμετέρη Δεσπότη καλῶς, καὶ τὴν ὁδὸν

HOM. DE SACRAM. CORPORE J. C. διεξῄει τῆς ἀποῤῥήτου, καὶ πάντα λόγον νικώσης mouen superutis dispensationis decucurrerat οικονομίας, διδάσκων τε καὶ θαυματουργῶν, καὶ σπείρων μὲν τὰ τῆς ἀληθείας σπέρματα, όσα τε ἐν δόγμασι, καὶ ὅσα ἐν ἔθεσι, καὶ τὴν οὐράνιον καὶ Θείαν νομοθεσίαν ὑποδεικνύς, λόγῳ τε τοῖς τότε δυναμένοις προσέχειν, δι᾿ ὧν ἔμελλε τοῦ χρόνου προβαίνοντος, καὶ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης τους οἰκείους νόμους ἱδρύσειν· καὶ ἰδίων ἐπιδείξεσιν ἔργων, θαύμασι δὲ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον βεβαιών, πρὸς πάντας δὲ τοὺς ἀκούοντας, ὧν ἔσχατον καὶ μέγιστον ἦν ἡ τοῦ Λαζάρου πρὸς τὴν ζωήν ταύτην ἐπάνοδος. Λοἶτα δὲ ἦν ἐκείνων ἁπάντων ἐξειργασμέν νων ἡ κατ' αὐτοῦ μανία τῶν Ἰουδαίων, καὶ ὁ σταυρὸς, καὶ τὸ δι' αὐτοῦ τρόπαιον. Ταῦτα δὲ προειδώς, καὶ μέλλων ἀνέχεσθαι καὶ προλέγων, καὶ πρὸς τὴν τούτων ἔκβασιν ἐπείγων τὰ πράγματα, τῶν δικαίως ἂν γενομένων αἰτίων εὐνοίας τε καὶ τιμῆς ἔργων αὐτοῦ καὶ λόγων, μίσος έκκαυσάντων, μᾶλλον δὲ φθόνον ἐν ταῖς τῶν ἀπονενοημένων ψυχαῖς, ἐπέσπευδε δὲ οὕτω τὸν σταυρὸν καὶ τὸν θάνατον ὡς κεφάλαια τῆς οἰκονομίας ὄντα, καὶ τῆς κοινῆς ἡμῶν ἁμαρτίας, καὶ ποινῆς ἐπ᾿ αὐτῇ λυτήρια, Αν ἀφίκετο λύσων φιλανθρώπως ὁμοῦ καὶ δικαίως. Τὰ γὰρ πρόσθεν ἅπαντα τῆς ἐν ταύτῃ τῇ χάριτι τῶν πιστῶν πολιτείας παιδαγωγίαι τινὲς ἦσαν, καὶ νό μοι τὴν ἀνθρώπινον βίον ρυθμίζειν δυνάμενοι. Οὕτω τοίνυν ἔχων, καὶ συνειδὼς ἑαυτῷ τοὺς μαθητάς ἀπολείψοντι, μυστικόν τινα τρόπον, ἐκείνοις τε δίδωσιν ἑαυτὸν, καὶ ἡμῖν δι' ἐκείνων. Μὴ γὰρ νομί σητε, φησίν, ὅτι καὶ σωματικῶς ἐμοῦ ποτε χωρισθήσεσθε, ἡ τῶν τῆς ζωῆς ῥημάτων ἐκείνων ἀπολειφθήσεσθε, εἰς ὑμᾶς παρὼν ἔτρεφον· ἀλλὰ τὸ ἐμὸν σῶμα καινόν τινα τρόπον καὶ μυστικὸν ἤδη παρέχω, καὶ τὸ αἷμα τὸ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ τοῦ παντὸς κόσμου μέλλον μετ' ὀλίγον ἐκχεῖσθαι· καὶ τὸν τύ πον ὑμῖν δίδωμι τῆς τοιαύτης θαυματουργίας, καὶ τὴν τοῦ ποιεῖν ἐντίθημι δύναμιν. Η γὰρ τῶν ἐμῶν λόγων δραστηριότης πάντα ἄρτον καὶ πάντα οἶνον πρὸς τὸ ἐμὸν αἷμα καὶ σῶμα μεταβαλεῖ, ἐπειδὰν ἐμοῦ μνησθῆναι θελήσετε, καὶ ὡς συνόντα, καὶ Ενόντα, καὶ φωννύντα πρὸς πᾶν ἀγαθὸν ἔχειν. Τις γὰρ ἂν γένοιτο τοῦ βρωθῆναι καὶ πεθῆναι πλείων συνάφεια; Οὕτως οὖν τὸ ἐμὸν σῶμα τρώγοντες, καὶ τὸ αἷμα πίνοντες, ὡς τρώγεσθαι ταῦτα καὶ πίνεσθαι δεῖ, ζωὴν αἰώνιον ἔξετε, συμμορφούμενοι μὲν ἐμοί, καὶ οἷον εἰπεῖν ἀποτελούμενοι σύσσωμοι, ἀγαθοὶ δὲ πρὸς τὴν ζωὴν ἐκείνην ὁδοιπόροι γινόμενοι κατ' ἐμὲ, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ὁδοιπόρος ὑπὲρ ὑμῶν ἐγενόμην, οδός τε ὧν καὶ τέλος τὸ ἔσχατον. Οὐδὲ ἔσται τι δέος πλάνην παθεῖν τοὺς τοιαύτης σαρκὸς καὶ αἵματος τοιούτου μετέχειν ἀξιουμένους. Οὐδεὶς γὰρ ἂν δὲοιπορῶν κινδυνεύσει ἐμοὶ συνών, ἐμοὶ χρώμενος ἐδηγῷ. Ο δὲ κοινωνῶν, οὕτως οὐκ ἔξωθεν Έξει καθοδηγοῦντα, ἀλλ' ἔνδοθεν τὸ δέον ὑποτιθέ μενον· συνανακραθήσεται γάρ μοι, καὶ αὐτός τε ἐν ἐμοὶ μενεί, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Οὐδὲ φορτικὸν εἶναι δεί καὶ σκληρὸν τὸν τῆς μεταλήψεως λόγον ὑμῖν· οὐ γὰρ ἀποναρχήσετε, σάρκα τρώγοντες ἀνθρωπίνην, καὶ αἷμα πίνοντες, ὑπὸ ταύτῃ τῇ διαθέσει ὑφ' ᾖ docens et miracula faciens, spargens veritatis semina, tam quæ ad dogmata, quam quæ ad inores pertinebant, cœlestemque illam et divinam legislationem non obscure designans tum viva voce ad cos qui tunc attendere poterant, per quos progressu temporis proprias constituturus leges erat et sin - gularium operum demonstrationibus. Miraculum autem, quod veritatis verbum confirmans ad omnes et ad eos qui audituri erant, ultimum et maximum edidit, Lazari fuit ad hane vitam revocatio. Successerunt omnia quæ deinceps gesta sunt, furor Judzorum adversus eum, crus, et tropæum per crucem. Hæc autem prævidens, quæ passurus erat, eaque prædicens, et ad eorum eventum res festinanter ordinans; cum sermones ejus et opera quæ benevolentiam ipsi et honorem merito conciliare debuerant, tamen odio, vel potius invidia, desperatorum hominum animos infam· massent, ita fastinavit ad crucem et mortem tanquam ad præcipua dispensationis suæ capita expiatoria communis nostræ culpæ, et pœnæ eidein debitæ, quam venerat soluturus benigne simul et juste. Quæcunque enim præcesserant, et morum secundum eamdem gratiam a fidelibus recte instituendorum documenta quædam erant, et leges quibus humana vita posset reformari. Ita igitur se babens, sciensque apud se quod discipulus relicturus esset, secundum mysticum quemdam nodum dat illis se ipsum, et nobis per illos. Νι enim existimetis, inquit, quod corporaliter aliquando a me separandi estis, aut verbis illis vit:e. carituri, quibus vos presens nutriebam; sed corpus meum secundum novum quemdam et mysticum modum jam exhibeo, et sanguinem, qui pro vobis et pro toto mundo paulo post eſſundendus est formam etiam vobis trado mirabilis illius operationis, et faciendi potestatem vobis tribuo. Etenim verborum meorum efficacia omnem panem et omne vinum in meum sanguinem et corpus transmutabit, quando mei memoriam agere, et nie tanquam simul exsistentem, præsentem et confortantem ad omne bonum habere volueritis. Quæ enim major conjunctio esse possit, quam manducari et bibi? Ita igitur ineum corpus edentes, et sanguinem bibentes, sicut ea edi et bibi oportet, vitam æternam habebitis, conformati mihi, et quodammodo concorporei effecti, boni vero ad hanc vitam viatores facti per me, quandoquidem et ipse pro vobis viator factus sum, qui sum via et finis ultimus. Neque erit ullus aberrandi timor, quibus carnis hujus et sanguinis participes feri continget. Nullus enim in via constitutus periclitabitur mecum exsistens, et me ducem habens. Qui autem ita communicat, non exterius, sed interins, habebit vitæ ducem quæ opus est suggerentem: mecum enim commiscebitur, in me manebit, et ego in illo. Neque vero gravis vobis debet aut durus esse communionis sermo: non enim abster1

rebimini carnem edentes humanam, et sanguinem νῦν ὑφεστήκασι καὶ εἰσὶν ἐν ἐμοί· ἀλλ' ὡς ἐν ἄρτῳ bibentes sub eadem forma qua subsistunt, et in me sunt, sed tanquam in pane et vino manducabitis et bibetis: panis autem et vini apparens veritas, veritatem non apparentem corporis et sanguinis, continebit: substantia quidenr transmutala, ut in vobis sacramentum operetur; externa vero forma cadem permanente, ne qua vos hæsitatio et horror detinens, a communione abducat. Hæc itaque sic facientes, nou amicitiæ solum, sed utilitatis etiam causa, sermonum meorum et vitæ meæ memoriam habentes, tum in spirituali vita profcietis, tum futura illa vita digni opportuno tempore effcienini, ad quam vos antehac, quantum satis erat, præparavi. Talis est hujus sacramenti scopus, auditores, quantum paucis de maximo et divinissimo sacramento dicere licet. Et nunc sacramentum in communicantibus, profectum vitæ in Christo operatur, quodque corporaliter eflicit, id quo ejus videtur, hoc secreto et invisibiliter perficit, id quod interius est. Nutrit enim et reficit animam nostram Christi corpus, sicut panis corpori idem præstat. Et sicut regenerati et baptizati accipimus esse gratiæ quo desinit esse peccati, uncti vero chrismate in regenerationis dono confirmamur, et signati confortamur ad spiritualia certamina, quæ nos spiriqualiter genitos subire prorsus necesse est; ita etiam robustiores factos nutriri oportet, et accipere perseverantiam et augmentum in eadem gratia per sacramentum communiouis. Ut enim cator naturalis corporis consuneret humidum ejusdem innatum, nisi alimentorum accessione facta sustentaretur, et idcirco cibo et polu conservantur optime vitalia interius, quibus natura nostra consistit, corrupta calore reparantur et conservantur, et impossibile est aliter humanam vitam qualitercunque sustentari: ita et malitiæ calor interius auimam depascens, pietatisque bonam habitudinem emacians, faceret cam omnino deficere, nisi anima hunc spiritualem cibum acciperet, obsistentem vi corruptrici malitiæ, et in nobis dona spiritualia confirmantem et agentem. Corpus autem Christi corporis ratione est nutriens, ratione vero puritatis per unionem cum καὶ οἴνῳ ἐσθίειν καὶ πίνειν μέλλετε, καὶ ἡ τοῦ ἄρτου καὶ οἶνου φαινομένη ἀλήθεια, τὴν ἀλήθειαν ἀφανῆ τοῦ σώματος καὶ αἵματος περιέξει, τῆς μὲν οὐσίας μεταβληθείσης, ὡς ἂν ἐν ὑμῖν τὸ μυστήριον ἐνεργῇ, τῆς δὲ ἔξωθεν διαθέσεως τῆς αὐτῆς σωζι μένης, ἵνα μηδεὶς ὑμᾶς Γλιγγος κατασχὼν ἀπαγάγῃ τῆς μεταλήψεως. Ταῦτα τοίνυν οὕτω ποιοῦντες, οὐ φιλίας ένεκα μόνον, ἀλλὰ καὶ ὠφελείας, καὶ λόγου καὶ βίου μνημονεύοντες τῶν ἐμῶν, ἐν τῇ πνευματικῇ ζωῇ προκόψετε δήπου, καὶ τῆς μελλούσης ἐκείνης εγκαίρως αξιωθήσεσθε, προ; ἣν ὑμᾶς ἀρε κούντως πρόσθεν κατήρτισα. Οὗτος ὁ τοῦ μυστη ρίου σκοπὸς, ὦ παρόντες, ὡς ἐν ὀλίγοις περὶ τοῦ μεγίστου καὶ θειοτάτου διαλαβεῖν. Καὶ νῦν τὴ με στήριον τοῖς μετέχουσι προκοπὴν τῆς κατὰ Χριστοῦ ζωῆς ἐνεργάζεται ὅπερ σωματικῶς δρᾷ τὸ φαινό μενον αὐτοῦ· τοῦτο μυστικῶς τε καὶ ἀοράτως ἔνδο ἀνύον. Τρέφει γὰρ καὶ ἀνακτᾶται τὴν ἡμετέραν ψυχὴν τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα, καθάπερ ὁ ἄρτος τῷ σώματι τοῦτο ἐργάζεται. Καὶ καθάπερ ἀναγεννώ μεθα βαπτιζόμενοι, καὶ τὸ εἶναι τῆς χάριτος, τοῦ εἶναι τῆς ἁμαρτίας ἀντιλαμβάνομεν, χριόμενοι δὲ τῷ μύρῳ ἐν αὐτῷ τῆς ἀναγεννήσεως βεβαιούμεθα δώρῳ, καὶ πρὸς τοὺς πνευματικοὺς ἀγῶνας ἐν:· σχυόμεθα σημειούμενοι, οὓς ἀνάγκη πάτα τοὺς πνευματικῶς γεννωμένους ὑπέρχεσθαι, οὕτω δεῖ καὶ τρέφεσθαι δυναμωθέντας, καὶ τὴν ἐν τῇ χάριτι λαμβάνειν διαμονὴν καὶ ἐπίδοσιν, τῷ μυστηρίῳ τῆς μεταλήψεως. Ωσπερ γὰρ ἡ φυσική του σώματος θέρμη ἀναλώσει ἂν τὴν ἔμφυτον ὑγρότητα τούτου, μὴ ταῖς ἀπὸ τῶν τροφῶν προσθήκαις βοηθουμένην, καὶ διὰ τοῦτο τῇ τροφῇ καὶ τῷ πόματι φυλάττεται μὲν τὰ συνιστῶντα τὴν φύσιν ἔνδον καλῶς, ἀναπληροῦται δὲ τὰ φθαρέντα τῇ θέρμῃ, καὶ ἀνασώζει καὶ ἀδύνατόν ἐστιν ἄλλως τὴν ἀνθρωπίνην ζωήν, οὐδ᾽ ἐφ᾿ ὁσονοῦν διαρκέσαι· οὕτως ἡ θέρμη πονηρίας ἔνδοθεν τὴν ψυχὴν κατατρώγουσα τῷ τὴν πιότητα τῆς εὐλαβείας ξηραίνειν, ἐποίησεν ἂν αὐτὴν παντάπασιν ἐκλιπεῖν, εἰ μὴ τὴν πνευματικὴν ταύτην ἡ ψυχὴ τροφὴν προσελάμβανεν, ἀντικαθισταμένη, τῇ φθαρτικῇ δυνάμει τῆς πονηρία;, καὶ συνιστῶσαν ἐν ἡμῖν τὰ πνευματικὰ τοῦ Θεοῦ δῶρα, καὶ αύξουσαν, Τὸ δὲ τοῦ Χριστοῦ σῶμα τῷ μὲν λόγῳ τοῦ σώ ται, divina natura purificans et sanctificans, sumicien: ματος τρέφον, τῷ δὲ τῆς καθαρότητος λόγῳ τῇ ter nobis spirituale præbet alimentum. Ita vero præclare nutritos, ad spiritualem puritatem et sanitatem reducit, qua olim nos vetiti fructus comestio dejecerat. Οportebat enim nos, qui corpo reo quodam cibo innocentiam et sanitatem amiseramus, corporeo quodam alimento illam restaurare, ut ita similia similibus, et contraria contrariis opportune curarentur, quemadmodum cibi illi, uterque corporeus, tai qui prius exitio fuit, quam qui nunc saluti est, sanitas et vita spiritualis, id quod nunc salvat, et quod olim corrupit. Sed illum quidem cibum Deus prohibuerat, istuin vero nunc et usurpari præcipit et subministrat; illum malus πρὸς τὴν θείαν φύσιν ἑνώσει καθαῖρον καὶ ἁγιά ζον, ἀρκούντως ἡμῖν τὴν πνευματικήν παρέχεται τέρψιν. Τρεφόμενοι δὲ οὕτω καλῶς πρὸς τὴν που ματικὴν καθαρότητα καὶ ὑγείαν ἐπαναγόμεθα, ἧς ἡμᾶς τῆς κεκωλυμένης βρῶσις ἐξέωσε τότε. Εδε: γὰρ ἡμᾶς σωματική τινι βρώσει τὴν ἀκεραιότητα καὶ τὴν ὑγείαν ἐκείνην ἀποβαλόντας, σωματική τινι πάλιν τροφῇ πρὸς ἐκείνην ἐπανελθεῖν, καὶ τὰ μὲν ὅμοια τοῖς ὁμοίοις θεραπευθήνα: καλῶς, τοῖς δὲ ἐναντίοις τὰ ἐναντία, οἷον βρώσεις μὲν ἄμφω σω ματικαί, ή τε διαφθείρασα τὴν ἀρχὴν, ἥ τε σώζουσα νῦν, καὶ ὑγεία και πνευματική ζωή, τό τε σω μενον, τό τε φθειρόμενον. Αλλ' ἐκείνην μὲν ἀπ:· τρεπεν ὁ Θεὸς, ταύτην δὲ νῦν ἐπιτρέπει καὶ χορη

HOM. DE SACRAM. CORPORE J. C. γεῖ· κἀκείνην μὲν ὁ πονηρὸς εἰσηγεῖτο δαίμων, dæmon exhibuit, istius vero Filius Dei non hortaταύτης δὲ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, οὐ σύμβουλος μόνον, ἀλλὰ διάκονος γίνεται· κἀκείνη μὲν ἡρπάζετο, πρὸς ταύτην δὲ καὶ παρακαλούμεθα φανερῶς· κἀκείνῃ μὲν ὑφέδρευε τῆς παραβάσεως ὁ ἱὸς, ταύτῃ δὲ ὑποκέκρυπται θησαυρὸς ἀγαθῶν ἀναρίθμητος. Το γὰρ ἱερώτατον τοῦ Χριστοῦ σῶμα καλῶς ἐσθιόμενον, ὥς φησιν ὁ θεῖος Γρηγόριος, πολεμούσι μέν ἐστιν ὅπλον, ἀποδημοῦσι δὲ ἐπάνοδος· τοὺς ἀσθενεῖς ἐνισχύει, τοὺς ἐῤῥωμένους εὐφραίνει, τὰς νόσους ἰᾶται, τὴν ὑγείαν διαφυλάττει· διὰ τούτου γινόμεθα πραότεροι πρὸς διόρθωσιν, πρὸς τοὺς πόνους μακροθυμότεροι, θερμότεροι πρὸς ἀγάπην, πρὸς γνῶσιν αγχινούστεροι, προθυμότεροι πρὸς ὑπακοὴν, ὀξύτε ροι πρὸς τὴν τῶν χαρισμάτων ἐνέργειαν, ὧν τἀναντία τοῖς οὐ καλῶς μεταλαμβάνουσιν ἔπεται· γίνεται ἡ τράπεζα κατ' αὐτῶν εἰς βόθρον, καὶ εἰς ἀνταπό ἔομα, καὶ εἰς σκάνδαλον, καὶ ὅσα ἄλλα τοῖς τοιούτοις συμβαίνειν περὶ τῆς ἱερᾶς ταύτης τραπέζης προφητεύων ὁ Δαβὶδ ἀριθμεῖ. "Ω μυστηρίου πάντων μυστηρίων Ιερωτάτου, καὶ αὐτὸ τὸ τοῦ βαπτίσματοῦ ὑπερβαίνοντος· δι᾽ ἐκείνου μὲν γὰρ ἡμῖν ὁ Δεσπότης κατά δύναμιν μόνην, διὰ δὲ τούτου κατ' οὐσίαν ἡμῖν κοινωνεῖ. "Ω θαύματος θαῦμα πᾶν ὑπερβαίνοντος!:Ω Μετουσιώσεως πολὺ τὸ παρά δοξον ἐχούσης, καὶ χαρίεν, τοῖς τῇ πίστει πεφωτισμένοις. Οὐδὲν μὲν οὖν ἐστι χαλεπὸν, οὐδ᾽ ἀπίθανόν τι, τὴν πρώτην πάντων αἰτίαν ποιεῖν τι παρὰ τὴν ἐγκαθεστεῖσαν ὑπ' αὐτοῦ τοῖς πράγμασι τάξιν, ἐπειδὰν βουληθῇ, δ δὲ θαυματουργίαν εἶναι φαμέν• ὅπου γε καὶ τῇ φύσει συμβαίνει, καὶ οἴκοθέν τι τοιοῦτον ποιεῖν ἢ πάσχειν ὅπως ποτέ. Πᾶσα γάρ μεταβολή φυσικὴ ἄν τε γέννησις ᾖ, ἄν τε αὔξησις, ἄν τε ἀλλοίωσις ἢ κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἢ παρὰ φύσιν, ὡς τῷ φιλοσόφῳ δοκεῖ· ὡς ἔχει τὰ κατὰ καιρὸν ἀκρυνόμενα ἢ ἀώρως. Καὶ ὥστε ἐν ταῖς κρισίμοις ἡμέραις ὑγιαζόμενα τῶν νοσημάτων, ἢ καὶ πρὸ τούτων, καὶ μετὰ ταῦτα· ὧν τὰ μὲν κατὰ φύσιν γινόμενα, οὐδὲν ἐν ἡμῖν θαῦμα κινεῖ, τὰ δὲ παρὰ φύσιν μήνα θαυμάζεται. Πολλῶν δὲ θεόθεν γινομέ των καὶ γεγεννημένων θαυμάτων, τοῦτο μέγιστον ἀτεχνῶς. Τουτ' γὰρ τὸ μυστήριον μεταβολήν τινα περιέχον οὐσίας εἰς οὐσίαν ἐν ἀχαρεῖ γενομένην τῶν συμβεβηκότων ἀμεταβλήτων μενόντων πάσης μεταβολῆς φυσικῆς τε καὶ παρὰ φύσιν ἐξῄρηται. ᾿Αλλὰ νῦν τὰς φυσικὰς ἀφέντες μεταβολάς, αἷς al παρὰ φύσιν παραπεπήγασι σπανίως ἐν τῇ φύσει γινόμεναι, τὰς θείας σκοπῶμεν θαυματουργείας. Απαλλάττει μὲν οὖν ὁ Θεὸς πυρετοῦ καὶ νοσημά των άλλων χωρίς Ιατρείας, ὥσπερ τὴν Πέτρου πενθερὰν, καὶ τὸν ἑκατοντάρχου παῖδα, καὶ πολλοὺς ἄλλους ιάσατο· καὶ πυκνοῖ τὸν ἀέρα πρὸς ὑετόν, μηδεμιᾶς προηγησαμένης φυσικῆς αἰτίες τῶν ὁμέρων, ὡς διὰ τοῦ Σαμουὴλ καὶ τοῦ Ἡλίου πεποίηκε πρότερον· ἀλλ' ἐν τοῖς τοιούτοις πᾶσι τὴν τάξιν μόνον, καὶ τὸν τρόπον τῆς φύσεως μεταποιεῖ· ποιεῖ δὲ πράγμα καθ' ἑκάστην γίνεσθαι δυνάμενον, εἰ καὶ μὴ ταύτῃ τῇ ὁδῷ. Πάλιν νεκροὺς ἀνίστησιν ὥσπερ τὸν Λάζαρον, καὶ ὀφθαλμοὺς ἀνοίγνυσι tor solum, sed et minister est: ille raptus est, ad istum manifeste invitamur, in illo latebat transgressionis venenum, in isto reconditur thesaurus infinitus bonorum. Sanctisimum enim Christi corpus comestum ut decet, sicut ait divinus Gregorius, pugnantibus arinatura est, peregrinantibus reditus, infirmos corroborat, robustos lætificat, morbos sanat, sanitatem conservat: per illud efficimur mitiores ad emendationem, constantiores ad labores, ferventiores ad claritatem, subtiliores ad cognitionem, ad obedientiam proniores, promptiores ad charismatum operationen, sicut non recte percipientibus contraria prorsus accidunt, et fit niensa contra eos in foveam, et in retributionem, et in scandalum, et quæcunque alia talibus accidere do hac sacra mensa prophetans David enumerat. O sacramentuni omnium sacramentorum sacratissimum, et ipso baptismatis sacramento præstantius! per hoc enim Dominus nobis secundum potentiamı solummodo, per illud secundum substantiam se communicat! O miraculum omni miraculo superius! O Transsubstantiationem plane mirabilem et stupendam, et iis qui fide sunt illuminati gratissimam! Non equidem difficile est aut incredibile, quod prima rerum omnium causa efficere quide quam possit præter constitutum a seipsa in rebus ordinem, cum voluerit, quod quidem miraculum esse dicimus, quoties et naturæ ipsi aliquando tale quid in se ipsa agere aut pali accidat. Omnis enim mulatio naturalis, sive generatio, sive augmentum, sive alteratio, vel secundum naturam est, vel præ ter naturam, ut philosopho videtur: quomodo se habent ea quæ certo temporis spatio in justam magnitudinem crescunt, aut quæ intempestive; veluti etiam in criticis diebus, quidam morbi sanantur, vel ante illos, vel deinde: quorum que qui lem secundum naturam Gunt, nullam in nobis admirationem excitant: quæ vero præter naturam, ca sola admirationi esse solent. Cum vero miracula multa divinitus fiant, et porro facta sint, istud certe maximum est. Hoc enim sacramentum transmutationem quamdam continens substantiæ in substantiam, quæ fit in momento, accidentibus manentibus nec mutatis, omni transmutatione naturəli aut præter naturam longe præstantius est. Sed nunc prætermissis naturalium transmutationum exemplis, quas proxime sequuntur illæ quæ præter naturam flunt, licet rarius fieri solilæ, divinas miraculorum operationes consideremnus. Liberat quidem Deus a febre et aliis more bis absque medicina; atque ita socrum Petri, centurionis puerum et multos alios sanavit: aerem in pluviam condensat, nulla præcelente imbrium causa naturali, ut per Samuelem et lleliam ſeeis aliquando; sed in omnibus ejusmodi (miraculis) ordinem solum et modum naturæ commutat, rem vero efficit, quæ quotidie potest fieri, etsi no» eadem via. Iterum mortuos resuscitat sicut Laza-

τῆς φύσεως τάξιν, ἀλλ' οὐχ ὅσον πρὸς τὰ γινόμενα, ὅσον δὲ πρὸς τὸ ἐν ᾧ ταῦτα γίνεται πρὸς τὸ ὑπου κείμενον δηλαδή. Ποιεῖ γὰρ καὶ ἡ φύσις αὐτὴ ζωὴν, ἀλλ' οὐκ ἐν τῷ νεκρῷ, καὶ δίδωσιν ὄψιν, ἀλλ' οὐ τῷ καθάπαξ πεπηρωμένῳ τοὺς ὀφθαλμούς. Πάλιν ίστησιν ἥλιον διὰ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ· καὶ τὸ ἀνθρώ πινον σῶμα δοξάζει δι' ἑαυτοῦ, καὶ σῶμα διά σώματος διιέναι ποιεῖ, & δὴ τὴν μεγίστην ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ θαυμασίοις τάξιν ἐπέχουσιν, ὡς οὐδένα τρόπον ὑπὸ τῆς φύσεως δυνάμενα γίνεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ τούτων ὑπέρκειται τὸ προκείμενον θαῦμα. Ιστησι γὰρ μόνον ἐκεῖ τὸν ἥλιον, ἀλλ' οὐχ άμα καὶ κινεῖσθαι τὸν αὐτὸν ποιεῖ, οὐδ᾽ ἅμα εἶναί τε, καὶ μὴ εἶναι. Ἐνταῦθα δὲ ποιεῖ μὲν σῶμα τὸν ἄφο rum, et cæcorum oculos aperit. In talibus miracu- τυφλών. Αλλ᾽ ἐν τοῖς τοιούτοις ἐμβάλλει μὲν τὴν lis excludit quidem naturæ ordinem, non quantum ad ea quæ fiunt, sed quantum ad id in quo fiunt, nempe quantum ad subjectum. Efacit enim et ipsa natura vitam, sed non in mortuo, et dal visumi, sed non ei qui semel oculis orbatus est. Iterum sistit solem per Jesum filium Nave, et corpus humanum per seipsum glorificat; corpus per aliud corpus transmeare facit, quæ quidem inter Dei ıniracula maximum et præcipuum locum habent, adeo ut nullo modo a natura produci possint: sed hæc etiam superat propositum miraculum. Illic enim solummodo solem sistit, sed non simul moveri quoque eum facit, neque simul esse et mon esse; hic vero facit quidem panem, sed et corpus absque convenientibus ipsi accidentibus, et panis acci- τον, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα χωρὶς τῶν αὐτῷ πρεπόν dentia absque conveniente ipsis substantia conservat, et substantiam aliis accidentibus congenitam, conjungit cum accidentibus alteri substantiæ congruentibus. O maximum miraculum et omni sermone superius! iterum dicam. Sed alterum quod huic comparem, miraculum habeo, quod humanam naturam Deus divinæ personæ conjunxit, non sicut animæ corpus conjungit, utroque seorsim proprium nomen retinente. Neque enim anima corpus, aut corpus anima dicitur, sed ita unit (naturas duas) personaliter, ut Deus homo sit, et homo Deus. Verum isto mirabilius et illud mysterium: hic enim neutra in alteram tansniutata natura fuit, sed in Christi persona, et divinitas et humana natura inconfuse reperiuntur. Illic vero creatura in Creatorem transformatur mediante corpore, et præexsistens panis substantia corpus Dei fit, dum corpus Christi efficitur. Maximum quidem revera omnium Dei mirabilium est ex his argumentis panis in corpus Dominicum Transsubstantiatio, sed quæ potestatem divinam consideranti non impossibilis judicabitur. Neque enim existimare oportet præter naturalem rerum ordinem facere nihil posse Deum, cui et natura et ordo subjiciuntur; multo magis cum et ipsam naturam videre liceat suos terminos aliquando prætergredientem. Neque oportet miraculorum quædam quasi facilia et obvia Deo concedere, ad majora vero el difficiliora impotentiam ascribere ei qui inânitam potestatem habet, nec aliis quam voluntatis suæ terminis circumscriptam. Si enim naturæ ordinem transgreditur tanquam superior omnibus causa, secundum subjectorum diversitatem, cur non et in eaden re eumdem, si voluerit, ordinem transgredietur? Si porronon servit ordini naturæ qui conditor ejus est, cur non et naturam ipsam transmutabit sicut ipse voluerit? Ut enim creatæ alicui potentiæ miracula, etiam illa postremi generis, omnino sunt impossibilia, ita potentia infinite amplitudinem sequitur, ut cum voluerit, maximum quodque miraculum designare et efficere queat, et quod ad nullam sublimitatem quasi impedita desistat. Quomodo vero difficile esse possit ei qui omnia constituit, partiτων συμβεβηκότων, καὶ τὰ τοῦ ἄρτου συμβεβηκότι χωρὶς τῆς αὐτοῖς πρεπούσης ουσίας διαφυλάττε:, καὶ οὐσίαν ἄλλοις συμβεβηκότι συμπεφυκυίαν συνάπτει μετά συμβεβηκότων ἄλλῃ προσηκόντων οὐσίᾳ. Ο μεγίστου θαύματος, καὶ πάντα λόγον νικῶντος! αὖθις ἐρῶ. Αλλ' ἔχω τούτῳ τῷ θαύματι παραλαβεῖν ἕτερον, ὅτι τὴν ἀνδρείαν φύσιν ὁ Θεὸς τῷ θείῳ συνήψε προσώπω, οὐχ ὥσπερ τῇ ψυχῇ τὸ σῶμα συνάπτει, ἑκατέρου τῷ ἰδίῳ μόνον ονόματι καλουμένου. Οὔτε γὰρ ἡ ψυχὴ σῶμα, οὔτε τὸ σῶμα ψυχή λέγεται· ἀλλ᾽ οὕτως ἐνοῖ προσωπικῶν, ὥστε τὸν Θεὸν ἄνθρωπον εἶναι, καὶ Θεὸν ὑπάρχειν τὸν ἄνθρωπον. ᾿Αλλὰ καὶ τούτου θαυμαστότερόν ἐστι τὸ μυστήριον. Ἐκεῖ μὲν γὰρ οὐδετέρα πρὸς τὴν ἐτέραν μεταβέβληται φύσιν· ἀλλ᾽ ἐν τῷ τοῦ Χριστοῦ προσώπῳ, καὶ ἡ θεότης, καὶ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀσυγχύτω; ἐστίν. Ἐνταῦθα δὲ τὸ κτίσμα πρὸς τὸν κτίστην μεταποιοῦται διά μέσου του σώματος, καὶ ἡ προϋφεστηκυῖα τοῦ ἄρτου οὐσία σῶμα Θεού γίνε ται, γινόμενον σῶμα. Μείζον μὲν δὴ πάντων τῶν θείων θαυμάτων ὡς ἀληθῶς διὰ ταῦτα, ἡ τοῦ ἄρτου πρὸς τὸ σῶμα τὸ δεσποτικὴν Μετουσίωσις, ἀλλ' οὐκ ἀδύνατος τῷ πρὸς τὴν θείαν βλέποντι δύναμιν. Ούτε γὰρ δεῖ τὸν Θεὸν ἡγεῖσθαι μὴ δύνασθαι παρὰ τὴν φύσιν καὶ τῶν ὄντων τάξιν ποιεῖν, ᾧ καὶ ἡ φύσις καὶ ἡ τάξις ὑπόκειται, καὶ πολλῷ μᾶλλον ὅπου καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν ἔστιν ἰδεῖν τῶν ἑαυτῆς ὅρων έξισταμένην ποτέ. Οὔτε τὰ μὲν ὡς πρόχειρα τῶν θαυμάτων δεῖ τῷ Θεῷ συγχωρεῖν, πρὸς δὲ τὰ μείζω καὶ δυσχερέστερα καταδικάζειν ἀδυναμίαν τοῦ δύο ναμιν ἄπειρον ἔχοντος, καὶ σύστοιχον τῇ θελήσει. Εἰ γὰρ τὴν τάξιν ὑπερβαίνει τῆς φύσεως ὡς ὑπερκεί μενον πάντων αἴτιον ἐν τῇ τῶν ὑποκειμένων δια φορά, τί μὴ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ πράγματι ταύτην βουληθεὶ; ὑπερβήσεται; Εἰ δὲ μὴ δουλεύει τῇ τάξει τῆς φύσεως δημιουργὸς αὐτῆς ὤν, τί μὴ καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν μεταποιήσειεν ὡς ἂν αὐτὸς βουλης θείη; "Ωσπερ γὰρ κτιστῇ τινι δυνάμει, καὶ τὰ τῶν θαυμάτων ἔσχατα τῇ τάξει καθάπερ ἀνεπιχείρητα, οὕτω τῇ περιουσία προσήκει τῆς ἀπείρου δυνάμεως, ἐπειδὰν βουληθῇ μεῖζον ἀεὶ μείζονος θαύματος ἐπινεῖν καὶ ποιεῖν, καὶ πρὸς οὐδεμίαν ὑπερβολὴν [στα:θαι. Τί δ' ἂν εἴη χαλεπὸν τῷ τόδε τὸ τῶν

HOM. DE SACRAM. CORFORE J C. cularem quamdam naturam disponere ut velit? Idcirco depellit quidem Deus febrim medicina, et via naturali per ipsum enim et arg et natura effectum habent, cum ab eo facultas utriusque omnis oriatur. Depellit etiam febrim, neque naturali via neque arte eadem utens. Eadem quoque poten-” tia vitam inspirat mortuo, quam natura viventi dat soli. Præterea corpus natura grave et terrenum, naturali gravitate et mortalitate liberans, introducit per clausas januas, et elevans transfert in cœlestem sedem corporeitatem et spiritualitatem, in eodera ipso constituens, ita ut idem sit corpus verum hominis, silque simul corpus spirituale, adeo ut solida „corpora transmeet, quæ potestati divinæ cedant, sicut simplicia quædam corpora per solidum corpus transeunt, humanarum manuum vi illud efficiente. Sed de divinis miraculis satis dictum est, quantum instituti ratio postulabat; proposito autein mysterio solum insistentes, el sermonem resumentes, dicimus quod divinæ potestati simpliciter illud nullatenus impossibile est, et singulis difficultatibus, quibus nonnulli ad incredulitatem circa hoc sacramentum adducuntur, facile est humanam rationem opponere; licet omnino sacramentum hoc sola fide apprehendi, et Graniter teneri debeat. Statim vero duὑποστησαμένῳ, καὶ μερικήν τινα διαθέσθαι φύσιν ὡς βούλεται; Διὰ τοῦτο λύει μὲν ὁ Θεὸς πυρετόν Ιατρείᾳ καὶ ὁδῷ φύσεως· δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ τέχνη καὶ φύσις ἀνύει πάσης αὐταῖς παρασκευῆς ἐκεῖθεν ἠκούσης. Λύε: δέ ποτε πυρετὸν οὔτε τῇ ὁδῷ τῆς φύσεως, οὔτε τὰ τέχνῃ χρώμενος. Τῇ αὐτῇ δὲ δυνάμει ζωην έμπνεῖ τῷ νεκρῷ, ἂν ἡ φύσις ζῶντι δίδωσι μόνῳ. Ἐπέκεινα δὲ καὶ τὸ φύσει βαρύ καὶ γεώδες σῶμα τοῦ φυσικού βάρους, καὶ τῆς θνητό τητος ἀπαλλάττων εἰσοικίζει τῶν θυρῶν κεκλεισμέ ντων, καὶ μετεωρίζει πρὸς τὸν οὐράνιον χώρον, καὶ σωματότητα καὶ πνευματότητα συνίστησιν ἐν τῷ αὐτῷ πράγματι, ὡς εἶναι μὲν τὸ αὐτὸ σῶμα ἀληθῶς ἀνθρώπου, εἶναι μέντοι σῶμα πνευματικὸν, καὶ οἷον ἂν διὰ τῶν στεγανών διελθεῖν ἐνδιδόντων τῇ θεία δυνάμει, καθάπερ ἔνια τῶν ἁπλῶν σωμάτων διὰ σωμάτων διέρχεται στεγανών, βίας χειρῶν ἀνθρωπίνων τοῦτο πραττούσης. Περὶ μὲν δὴ τῶν θείων θαυμάτων ἀρκεῖ τοσοῦτον εἰπεῖν, ὅσον εἰς τὴν προκειμένην ἡμῖν ἁρμόττει χρείαν, τῷ δὲ προκειμένῳ μόνῳ ἐφιστῶντες νῦν μυστηρίῳ, πάλιν ἀναλαμβάνοντες λέγομεν, ὅτι τῇ μὲν θείᾳ δυνάμει ἁπλῶς οὐδαμῶς ἀδύνατον τοῦτο, καὶ πρὸς ἑκάστην δὲ τῶν ἀποριῶν εἷς τινες πρὸς τὴν ἀπιστίαν ἀνάγονται τοῦ μυστηρίου, ῥᾴδιον ἀντιμηχανᾶσθαι τὸν ἀνθρώπινον λόγον, καίτοι τοῦ μυσ στηρίου καθάπερ πίστει μόνῃ λαμβάνεσθαι ὀφείλοντος, καὶ κατέχεσθαι. Αὐτίκα τὸ μὲν τῆς μεταβολῆς ἀχαριαῖον τῇ ἀπειρίᾳ τῆς θείας δυνάμεως θεραπεύεται· ἡ γὰρ ἄπειρος δύναμις ἐν ἀχαρεῖ χρόνου δύναται τὰ μέγιστα τῶν σωμάτων κινεῖν, ὡς τῷ φιλοσόφῳ δοκεῖ, ὥστε καὶ μεταβάλλειν ἐν ἀκαρεῖ χρόνου ἡ πάντα παράγουσα δύναμις οὐκ ἂν ἀτονοίη. Τῷ δὲ τὴν τῶν οὐσιῶν ἐκπληττομένῳ μετ ταβολὴν πολλὰς μὲν ἡ θεία Γραφή, πολλὰς δὲ ἡ φύσις αὐτὴ δίδωσιν ὁμοιότητας. Εστι μὲν γὰρ ὑδάτων φύσις, οἷς ἐμβαλλόμενον ξύλον οὐκ εἰς μακρὰν εἰς λίθου φύσιν μεταποιεῖται. Ἐν δὲ τῇ κοιλίᾳ καὶ τῷ στομάχῳ τοῦ ζώου καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τὸ τῆς τροφῆς καθαρεῦον μετὰ τὴν πέψιν καὶ τὴν ἀλλοίωσιν ἀναδιδόμενον ἤπατι καὶ φλεψὶ δι' αὐτοῦ προσθήκη τῇ οὐσίᾳ τοῦ τρεφομένου γίνεται. Πῶς οὖν; Οὐχὶ καὶ ταῦτα δοκεῖ θαυμαστὰ τοῖς ἀπίστοις; ᾿Αλλὰ τὸν μὲν ἄρτον σάρκα γινόμενον ἐν αὐτοῖς οὐ διαπιστοῦσι, κατὰ δὲ τοῦ μυστηρίου μόνου τὴν ἀπιστίαν ἐγείρουσιν. Εἰ δὲ καὶ ὁ Σατανᾶς ἔλεγεν ἐκπειράζων· Εἰπέ να οἱ λίθοι οὗτοι άρτοι γίνωνται, εἰ Θεὸς εἶ, ὡς εἰδὼς δηλονότι τὴν θείαν δύναμιν ἐξαρχοῦσαν ἐν ἀχαρεῖ τοῦτο ποιεῖν, εἰ θε λήσειε· πῶς ὁ λέγων μή δύνασθαι τὸν Θεὸν τὸν ἄρτον εἰς ἀνθρωπίνην σάρκα μεταβαλεῖν, ὦ καὶ ἡ φύσι; ἐν ὡρισμένῳ μέρει χρόνου ποιεῖ, οὐ ψεύδεται χεῖρον τοῦ περαστοῦ ὅς ἐστι τοῦ ψεύδους πατήρ; Η τοῦτο νῦν ἐργαζομένη τὸ θαῦμα δύναμις, τὴν γυναίκα ποτὲ τοῦ Λὼτ εἰς ἀλὸς στήλην αἴρνη; μεταβαλοῦσα τοὺς μὴ θέλοντας πείθεσθαι τῷ Θεῷ προστάττοντι σωφρονίζει. Καὶ αὐτὴ τὴν Μωσέως ῥάβδον εἰς ὅριν, καὶ ἐξ ὄψεως αὖθις εἰς ῥάβδον : Matth. 1, 5. PATROL. GR. CLΧ. bitationi circa momentaneain transmutationem occurritur per divinæ potentiæ infinitatem: infinita namque potentia in momento temporis potest maxima quæque movere corpora, ut Philosopho videtur, ita ut et transmutare in momento temporis illius rerum omnium creatricis potentiæ vim non superet. Ad substantiarum autem transmutationem obstupescenti, multas Scriptura divina, multas etiam ipsa natura similitudines subministrat. Ea enim quarumdam aquarum natura est, ut injectumn lignum non longo intervallo in lapidis maturam transmutetur. In ventre et stomacho animalis quotidie pars alimenti purior, post coctionem et mutationem in hepar, et per illud in venas trausfusa, ad nutriti animalis substantiamo adjungitur. Quid tandem? Nonne et ista incredulis mirabilia esse videntur? Sed panem quidem in seipsis carnem fieri, non difficulter credunt; contra solum vero mysterium eorum incredulitas excitatur. Si vero ipse Satanas tentando dixit: Dic ut lapides isti panes fiant, si filius Dei es', sciens nempe divinam potentiam præstare id momento temporis sufficienter posse, qui dicit Deum non posse transmutare panem in humanam carnem, quod natura determinato temporis spatio facit, quomodo is non mentitur ipso tentatore deterius, qui est pater inendacii? Ipsa quæ nunc miraculum illud operatur potentia, quæ aliquando uxorem Lot in salis statuam subito transformavit, eos qui Deo imperanti fidem habere nolunt, ad saniorem mentem revocal: il.a scilicet virgam Mosis in serpentem, et ex serpente

GENNADII CP. PATRIARCHA rursus in virgam transmutavit: eadem postea μετέβαλεν· τὸ ὕδωρ ἡ αὐτὴ πεποίηκεν οἶνον ὕστερον aquam vinum fecit in Cana: ipsa fructum carnem animalis facit intra aliquod temporis spatium, et carni augmentum ex eodem fructu per transmutationem adjicit. Verum postquam concesserunt ↓ substantiæ transmutationem in hoc sacramento non esse prorsus impossibilem, rursus ea'n impugnare ex quantitatis ratione aggrediuntur. Substantia enim panis in Illam corporis transmutata, accidentia panis manere absque subjecto, cum supra naturam sit, tamen non superare id quod mente concipi potest. Equidem accidentia non exsistere in subjecto impossibile est; id enim ex ratione et definitione ipsorum accidentium constat. Attamen tale quidpiam animo concipere possumus, et accidens a subjecto separare per mentis potentiam: qua ratione universalis rationem in unum colligimus, ex singularibus separantes. Quod autem fi per nientis nostræ potentiam, utique efficietur per potentiam maximæ et primæ mentis, simul illud intelligentis, et reipsa operantis. Sed aliud quidpiam esse dicunt in hoc sacramento, quod non modo naturam, sed ipsam etiam mentis nostræ potentiam superet, scilicet quod in parva apparentis panis quantitate totus Christus creditur: sed neque hoc miraculum rationibus quibus difficultati occurratur, caret. Neque enim in sacro hoc sacrificio est corpus Christi naturaliter, sed sacramientaliter solum; idcirco in eo non est tanquam tabernaculo velatum in quodam loco, neque sub propriis veri corporis dimensionibus, sed sub solius panis dimensionibus: unde quandoquidem panis sub - stantia secundum seipsam, et quatenus substantia est, locum nec occupat nec exigit, nisi quantum subest corporis dimensionibus, sequitur in hoc sacramento Christi corpus non exigere, neque occuþare ampliorem locum, quam quantum exigunt et ‹ccupant dimensiones panis, sub quibus corporis substantia tegitur. Istis autem denegare fidem non oportet, cum alia multa in rerum natura sint, quæ eamdem prope statim dubitandi causam præbeant. Humana enim anima tota est in toto corpore, et tota in singulis partibus corporis, eamdemque in parte et in reliquo corpore naturam babet: parem ita magnitudinem habet in infantis atque in gigantis corpore. Siquidem vero animæ aliquam magnitu- δεῖ τι ψυχῆς μέγεθος ἐπινοεῖν, καὶ διὰ τὴν τοῦ ¡ dinem imaginari oportet, tamen per accretionem aut diminutionem corporis, aut resectionem membri alicujus, neque accretionem, neque diminutionem, neque resectionem ullam anima sustinet. Id vero licet verissimum sit, omnibusque Græcorum sapientibus sacrisque doctoribus ita visum fuerit, clare tamen et perspicue non venit in mentem ut aliorum intelligibilium manifesta quæque et obvia. Quomodo etiam turris vel montis magnitudinem visu melimur, in oculo parvo talis magnitudinis speciem impressam ferentes? Est enim quasi in anima intelligibiliter species turris, et cum materialis sit in sips, ita spiritualiter est in oculo, et per haue spirituale. speciem, exterioris magnitudinis conἐν Κανᾷ· αὐτὴ τὴν σάρκα τοῦ ζώου καρπὸν ποιεῖ διὰ χρόνου, καὶ τῇ σαρκὶ τὸν καρπὸν αὖθις προστί θησιν ἐκ μεταβολῆς. Αλλ' ἐπειδὰν δῶσι τὴν τῆς οὐσίας μεταβολὴν ἐν τούτῳ τῷ μυστηρίων μὴ εἶναι καθάπαξ ἀνένδεκτον, ἀπὸ τῆς ποσότητος αὖθις επιχει ροῦσιν. Τὸ μὲν γὰρ τῆς τοῦ ἄρτου οὐσίας εἰς τὴν τοῦ σώματος μεταβαλλομένης τὰ συμβεβηκότα τῷ ἄρ μένειν τοῦ ὑποκειμένου χωρίς, ὑπὲρ τὴν φύσιν δν, ὅμως οὐχ ὑπερβαίνειν τὴν ἐν παρ' αὐτοῦ νοῦ. Μὴ ἐνυπάρχειν μὲν γὰρ ὑποκειμένῳ τὰ συμβεβηκότα ἀδύνατον· τοῦτο γὰρ ἐκ τοῦ λόγου των συμβεβηκότων ἐστίν. Ἐπινοεῖν δέ τι τοιοῦτον όμως δυνά μεθα, καὶ τοῦ ὑποκειμένου τὸ συμβεβηκός ἀφαιρείν τῇ δυνάμει τοῦ νοῦ, ᾧ τρόπῳ καὶ τὸν τοῦ καθόλου λόγον ἀθροίζομεν ἐκ τῶν μερικῶν ἀφαιροῦντες. Το δὲ τῇ δυνάμει τοῦ νοῦ γινόμενον τοῦ ἡμετέρου, γένοιτ' ἂν καὶ τῇ δυνάμει τοῦ μεγίστου καὶ πρώτου, τοῦ ἅμα τε νοοῦντος αὐτό, καὶ ἐν τῷ πράγματι οὕτω δημιουργοῦντος. 'Αλλ' ἕτερον εἶναι φασὶν ἐν τῷ μυστηρίῳ τούτῳ, οὐ μόνον τὴν φύσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν τοιαύτην τοῦ νοῦ δύναμιν ὑπερβαίνον· ὅτι ἐν μικρᾷ τοῦ φαινομένου ποσότητι ὅλος ὁ Χριστός εἶναι πιστεύεται· ἀλλ' οὐδὲ τοῦτο παραμυθίας ἑστέρηται τὸ θαυμάσιον. Οὐ γάρ ἐστιν ἐν τῇ ἱερᾷ ταύτῃ θυσίᾳ τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα φυσικῶν, ἀλλὰ μυστηριωδώς μόνον, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῇ καθάπερ ἐσκηνωμένον ἔν τινι τόπῳ οὐδ᾽ ὑπὲ ταῖς ἰδίαις ταῖς τοῦ ἀληθινοῦ σώματος διαστάσεσιν ἀλλ' ὑπὸ ταῖς τοῦ ἄρτου διαστάσεσι μόνοις· ὅθεν ἐπείπερ ἡ οὐσία καθ᾿ αὐτὴν καὶ καθ' ὅ ἐστιν οὐσι οὐ κατέχει τόπον οὐδὲ ζητεῖ, εἰ μὴ καθόσον ἐστὶ ὑπὸ ταῖς διαστάσεσι τοῦ σώματος, επόμενόν ἐστιν ταῦθα ἐν τούτῳ τῷ μυστηρίῳ τὴ τοῦ Χριστοῦ σώμα μὴ ζητεῖν, μηδὲ κατέχειν πλείονα τόπον ἢ ὅσον ζητοῦσι καὶ κατέχουσιν αἱ διαστάσεις του έργου, ὑφ' αἷς ἡ τοῦ σώματος οὐσία καλύπτεται. Διαπι στεῖν δὲ περὶ τούτου οὐ χρὴ, πολλῶν ἄλλων ἐν τῇ φύσει πραγμάτων τὴν αὐτὴν σχεδόν απορίαν προ βαλλομένων· ἡ γὰρ ἀνθρωπίνη ψυχὴ ὅλη ἐστὶν ἐν ὅλῳ τῷ σώματι, καὶ ὅλη ἐν ἑκάστῳ τῶν μορίων τοῦ σώματος, καὶ τὴν αὐτὴν ἔν τε τῷ μορίῳ καὶ τῷ λοιπῷ σώματι φύσιν ἔχει, καὶ οὕτως ἔχει μεγέθους ἐν τῷ νηπίῳ ὡς ἐν τῷ τοῦ γίγαντος σώματι. Είτε σώματος αύξησίν τε καὶ μείωσιν, ή μέλους τινός ἐκκοπὴν, οὔτε αὔξησιν οὔτε μείωσιν, ούτε το μήν τινα καὶ ἡ ψυχή συνεφίσταται. Καίτοι τοῦτο ἀλη θέστατον ὄν, καὶ πᾶσι μὲν Ελλήνων σοφοίς, πάσι δὲ τοῖς ἱεροῖς διδασκάλοις οὕτω φρονούμενον, καθα ρῶς ὅμως οὐχ ὑποπίπτει τῷ νῷ, καθάπερ των ἄλλων νοήτων τὰ φανερά τε καὶ πρόχειρα. Πώς καὶ πύργου μέγεθο; ἢ ὅρους τῇ δίψει μετρούμεν, ἐλαχίστῳ τῷ ὀφθαλμῷ τηλικούτου μεγέθους είδα; ἐμφέροντες; Έστι γὰρ ὡς ἐν τῇ ψυχῇ νοητῶς τὸ εἶδος τοῦ πύργου, καὶ ὑλικῶς ἐν αὐτῷ, οὕτω πνεν ματικῶς ἐν τῷ ὀφθαλμῷ, καὶ τούτῳ τῷ πνευμα τικῷ εἴδει τὴν τοῦ ἔξω μεγέθους ποιούμεθα σύγκρι σιν. Τίς λόγο; ἀποδίδοσθαι τοῦ τοιούτου δύναται,

⋅ HOM. DE SACRAM. CORPORE J. C. καίπερ ὄντος ἀληθεστάτου; Οὕτω δὲ καὶ ἐν καὶ parationem facimus. Quænan hujus rei licet verisτόπτρῳ βραχεῖ μεγίστων πραγμάτων καθορώντες εἰκόνας, οὐδὲ τούτου σχεδὸν τὸν λόγον ὑπέχειν δυνάμεθα. Πρὸς τούτοις ἀδύνατον εἶναι φασὶν οἱ τῷ μυστη ράν διαπιστοῦντες τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστικὸν σῶμα τεμνόμενον, ἀκέραιον διαμείνειν, καὶ τῶν τμη μάτων ἕκαστον, αὐτὸ ὅλον εἶναι τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα καὶ τέλειον. Αλλ' ἡ πίστις ἡμῶν καὶ τοῦτο κηρύττει, θαῦμα μὲν ὁμοίως ἄλλοις παραδόξοις τοῦ μυστηρίου, πολλαῖς δὲ ὁμοιότησι συνηγορούμενον, καὶ πρό γε πάντων τῷ λόγῳ τοῦ μυστηρίου. Η γὰρ διαίρεσις ἐκείνη καὶ ἡ τομή, οὐ τοῦ σώματος ἅπτε τας τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' ἐν ταῖς τῆς ποσότητος διαστάσεσι γίνεται μόναις, ὑφ' αἷς μετὰ τὴν μεταβοτὴν ἐκείνην τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα καλύπτεται. Ὥσπερ καὶ τοῦ κατόπτρου κλασθέντος, οὔτε τὸ εἶδος κλᾶται τοῦ σώματος τὸ ἐν αὐτῷ καθορώμενον, καὶ ἐν ἑκάστῳ τμήματι τὸ αὐτὸ κατοπτεύεται είδος. Καὶ τῶν ἐντόμων ζώων διαιρουμένων ὅλη ἡ αἰσθη τική ψυχή παραμένει τοῖς τμήμασιν, ὡς τῷ φιλοσόφῳ δοκεῖ. Καὶ ἡ ἀνθρωπίνη ψυχή ἐστι μὲν ὅλη ἐν ἑκάστῳ μορίῳ τοῦ σώματος, οὐδενὶ δὲ μορίῳ τεμνο μένῳ συναποτέμνεται· καὶ αὖ ἐν ἑκάστῳ μέρες τῆς αἰσθητῆς σαρκὸς ἡ σαρκὸς ὕπαρξις σώζεται, καὶ πᾶν τοῦ ἄρτου μέρος ἄρτος ἐστίν. Οὕτω δὴ καὶ ἕκαστον μέρος τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ὅλον ἐστὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα, τὸ ἐν ταῖς ὁμοιότησι ταύταις ἐνδέον, τῆς θείας πληρούσης ἐν τῷ μυστηρίῳ δυνάμεως. Λέγω δὲ ἂν ᾖ τοσοῦτόν τι μέρος ὥστ᾽ ἐν αὐτῷ δύνασθαι αὐτὸν τοῦ ἄρτου σώζεσθαι λόγον, εἰ μὴ πρὸς τὴν οὐσίαν τῆς σαρκὸς μετεβάλλετο· εἰ γὰρ εἰς πάνυ λεπτὰ διαιροῖτο, καὶ ἡ τοῦ σώματος οὐ σώζεται λόγος, ὥσπερ ἂν ἀπολώλει καὶ ὁ τοῦ ἄρτου. Ἔστι δὲ τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ ἐν παντὶ θυσιαστηρίῳ ἂν καὶ ταυτὸν ἀριθμῷ. Καὶ πολλῶν ἐν τούτῳ τῷ μυστηρίῳ γενομένων θαυμάτων, ὡς εἴρηται, τοῦτο πάσης ἐκπλή ξεώς ἐστιν ἐπέκεινα, καὶ πλείστης γέμει της ἀπορίας. Διαφόροις μὲν γὰρ ἀποβλέψεσιν ἐγχωρεί τὸ αὐτὸ πολλαχοῦ εἶναι, οἷον τὴν ψυχὴν ἡμῶν, κατὰ μὲν τὸ τῆς φύσεως εἶναι, ἐν ἐκείνῳ τυγχάνειν τῷ G simam ratio reddi potest? Ita etiam in exiguo specuk rerum maximarum imagines intuemur, et vix illius rei rationem dare possumns. Praeterea impossibile esse dicunt qui sacramen to fidem non habent, Christi corpus mysticum in partes divisum, persistere integrum, et singularum partium unamquamque totum esse et perfectan Christi corpus. Sed Ades nostra id quoque, prædicat, miracnlum sane aliis non absimile quæ in hoc sacramento occurrunt, mukis similitadinibras conGrmateat, et maxime ipsius sacramenti ratione. Divisio enim illa et sectio Christi corpus nom atvingit, sed locum habet in solis quantitatis dimensionibus, sub quibus post transmutationem illam Christi corpus latet. Sicnt et speculam si frmgatur, neque species corporis in eo repræsentati frangitur, sed in unoquoque fragmento camdem adhuc speciem intueri licet. Insecta etiam aninralia cum dividuntur, anima sensitiva in singulis segmentis manet, ut Philosopho videtur. Et huınana anima est quidem tots in unaquaque parté corporis, cum qualibet parte resecta non simn! secatur: in singulis quoque partibus sensitivæ carnis ejusdem carnis exsistentia servatur, et omnis pars panis, panis est. Ita etiam unaquæque pars corporis Christi, totum est Christi corpus, id quod ejusmodi similitudinibus deficit, supplente virtute divina in sacramento. Quod ita dictum velim, si panis particula ejusmodi sit, ut in ipsa conservari possit panis ratio: alloqui in substantiam carnis non transmutaretur: si enim in exiguas omnino partes divideretur, non jam corporis ratio conservatur, quemadmodum periit panis ratio. Est autem Christi corpus et in cœlo et in terra et in omni altari unum et idem numero. Et cuin in hoc sacramento miracula plurima fant, ut dictum est, istud omnem longe admirationem superat, et multiplici difficultate plenum est. Diverso enint respectu fieri potest idem variis in locis esse, ut animanı nostramn, quæ quidem secundru esse naturæ in eodem loco estin quo corporaliter suaus, τόπῳ ἐν ᾧ καὶ σωματικῶς ἐσμεν, ἅτε τοῦ σώματος, utpote quæ corporis forma et εντελέχεια, seu artus εἶδος οὖσαν καὶ ἐντελέχειαν· κατὰ δὲ τὸ εἶναι τοῦ Έρωτος καὶ τῆς διαθέσεως, ἐκεῖ εἶναι ὅπου τὸν Έρωτα έχει, καθὼς εἴρηται, "Οπου ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ ἐστιν ἡ καρδία ὑμῶν· καὶ πάλιν, Τὸ πολίτευμα ἡμῶν ἐν οὐρανοῖς ἐστιν, ὁ θεῖος εἶπεν Απόστολος. Εἰ τοίνυν καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα τοῦτον ἐλέγετο τὸν τρόπον ἐν διαφόροις εὑρίσκεσθαι τόποις, οὐδὲν ἂν ἦν χαλεπόν νοηθῆναι. Νῦν δὲ τὸ αὐτὴ τῷ ἀριθμῷ σῶμα κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ ἂν εἶναι ἐν διαμό τοις ὑπάρχειν τόποις πιστεύομεν, ὁ παντάπασι μὲν ἀδυνάτως ἔχειν δοκεῖ τῷ νόμῳ τῆς φύσεως· πιο στεύομεν δὲ οὕτως ἔχειν ἀναμφισβητήτως, τοῖς τῶν Θεοπνεύστων λόγοις ἑπόμενοι, καὶ παραδείγμασι δὲ • Matth. vi, 21. • Philipp. 11, 20. sit: secundum esse amoris et affectus, illic est ubi amat, sicut dictum est '; Ubi est thesaurus vester, illic el cor vestrum erit; et iterum, ut ait divinus Apostoliis, Conversatio nostra in cœlis est *. Si igitur et Christi corpus diceretur secundum hunc modum in diversis locis reperiri, non adeo difficile fortassis intellectu foret. Nunc vero idem numero corpus secundum unum et idem esse, in diversis exsistere locis credimus, quod omnino impossibile esse secundum naturæ legem videtur: credimus tamen rem ita se habere indubitanter, secuti doctrinam sanctorum divinitus inspiratorum, exemplis quoque et rationibus mentem tali diflieultate labo-

Απαν μὲν γὰρ σῶμα τυγχάνον ἔν τινι τόπῳ, αὐτό τε ὅλον ὅλῳ συμμετρείται τῷ τόπῳ, καὶ τὰ μόρια τούτου τοῖς τοῦ τόπου μέρεσιν ἀποδίδοται, καὶ μεσιτευούσης τῆς ἰδίας ποσότητός ἐστιν ἐν τῷ τόπῳ. Τὸ γὰρ ἐν τόπῳ εἶναι τῇ ποσότητι κυρίως προσήκει ἑπομένως δὲ καὶ τῇ οὐσία, ἧς ἡ τοιαύτη ποσότης ἐστί. Κάντεῦθεν συμβαίνει τὸ σῶμα ἐκεῖ μόνον εἶναι, ὅπου ἡ ποσότης αὐτοῦ καὶ αἱ διαστάσεις εὑρίσκονται. Αδύνατον δὲ τὴν αὐτὴν ποσότητα πλείοσι συμμετρεῖσθαι τόποις ὁμοῦ. Ἐπὶ δὲ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ οὐχ οὕτως ἔχει· ἔστι γὰρ ἐν τόπῳ μεσιτευούσης τῆς ποσότητος, καὶ πρότερον ένυπαρχούσης τῷ ἄρτῳ. Εἰ δὲ καὶ ἡ ἰδία ποσότης τοῦ Παναγίου σώματος αχωρίστως αὐτῷ σύνεστιν, ἀλλ᾽ ἐπομένως καὶ τῆς οὐσίας μεσιτευούσης, ήτις ἄνευ ιδίας ποσότητος ὑφεστάναι οὐ δύναται. Ετεί τοίνυν οὐδὲν κωλύει πολλὰς εἶναι ποσότητας άρτων ἐν πολλοῖς θυσιαστηρίοις, ἐντεῦθεν συμβαίνει καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα τὸ αὐτὸν ἀριθμῷ ἐν πλείοσιν · ὑπάρχον ποσότησιν οὐκ ἰδίαις, τούτων μεσιτεύου σῶν ἐν πολλοῖς εὑρίσκεσθαι τόποις. Τούτου δὲ καὶ παραδείγμασι δυνατόν ἐστι χρῆσθαι· τῇ δὲ ἡμετέρα ψυχῇ, ἥτις διὰ τὸ μὴ ἔχειν ποσότητα καθ' αὐτὴν Η συμμετροῖτο ἂν τῷ περιέχοντι σώματι, ὅλη καὶ ἐν ὅλῳ καὶ ἐν ἑκάστῳ μορίῳ τοῦ σώματος πέφυκε. Καὶ ἔτι τῷ λόγῳ, ὅς ὁ αὐτὸς καὶ εἷς ἀριθμῷ, καὶ ἐνδιάθετος εἶναι δύναται, καὶ λεγόμενος, καὶ ἀκουδ μενο; καὶ γραφόμενος· καὶ ὁ λεγόμενος δὲ δς καὶ ὁ αὐτὸς ἀκοαῖς περιλαμβάνεται πλείοσι. Πρός τούτοις τῷ τοῦ ἡλίου φωτὶ ἄν τε τῷ ἔξω τῆς οἰκίας διαφανεῖ καὶ ἔνδον αὐτῆς· καὶ ἐν τῇ ὑέλῳ δὲ ὄντι δι᾿ ἧς τὸ φῶ; ἔνδον τῆς οἰκίας διαφανές καταλάμπει· τῷ rantem confirmamus. Omne siquidem corpus exsis- καὶ λόγοι; τὴν τοῦ νοῦ δυσκολία, παραμυθούμεθα· tens quodam in loco, ipsum quidem totum toti commensuratur loco, et partes illius partibus loci atribuuntur, et mediante propria quantitate est in loco. Nam esse in loco, quantitati proprie convenit, consequenter etiam substantiæ cujus est eadem quantitas. Atque inde accidit corpus illic solum esse, ubi quantitas ejus et dimensiones reperiuntur. Impossibile est enim eamdem quantitatem pluribus simul commensurari locis. In corpore autem Christi res non ita se habet: exsistit enim in loco, mediante ea quantitate quæ pani prius inerat. Si vero et propria quantitas sanctissimi corporis inseparabiliter ipsi coexsistit, consequenter sane el mediante substantia, quæ sine propria quantitate subsistere non potest. Cum igitur nihil impediat quominus multæ quantitates panum exsistant in multis altaribus, inde accidit et Christi corpus unum numero in multis exsistens quantitatibus non propriis, illis mediantibus in multis reperiri locis. lloc etiam exemplis confirmare licet animæ nottræ, quæ, cum per se non habeat quantitatem qua commensuretur continenti se corpori, tota est in toto el singulis corporis partibus. Tum etiam sermonis exemplo, qui ipse et unus numero potest interius esse, dici, audiri et scribi: dictus vero sive pronuntiatus, ipse etiam a multis simul auditu percipitur. Præterea exemplo solis, cujus lumen extra et intra domum illustrat et per vitrum penetrans, interius eam illuminat, idem simul exsistens, et ne. que a seipso, nec a sole separatum. Sed et species in omnibus est et singularibus individuis, ubicuaque illa sint, cum tamen una numeru sit, αὐτῷ δὲ ὅμως τυγχάνοντι, καὶ μήθ' ἑαυτοῦ μήτε τοῦ ἡλίου χωριζομένῳ. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τὸ εἶδος ἐν πᾶσιν ἐστι τοῖς ἰδίοις ἀτόμοις, ὅπουπερ ἂν εἴη ταῦτα, ἣν ἂν ἀριθμῷ. Multis ejusmodi exemplis dubitationem menti obortam depellere possumus: verum sufficit ut indubitata fide ita sentiamus, et ea sola confirmati, perfunctorie reliquis adjiciamus animum. Ilujus enim sacramenti quod supernaturale est et prodigium, quod reliqua omnia longo intervállo superat, quænam humana ratio reddi potest, aut quod exemplum ex rebus naturalibus desumptum eidem convenienter accommodari? At ego, inquies, persuaderi non possum: exempla enim et rationes fidem præsupponunt; ego autem demonstratione indigeo: credere non possum. Sed potes, inquam ego, credere, si vis; nam fides voluntaria est animi consensio. Quod si nolis, res aliter se habebit, etiamsi nolis. Non credes asserenti quod ex terra ferrum fiat, longe fortassis ab ejusmodi artificio remotus, et illud ignorans neque quod ex cinerea quadam materia vitrum fiat, quia fortassis nunquam dura isla fiunt intervenisti, neque sensibus corporis hæc percepisti, atque ita de aliis. Ego vero ostendam tibi, quod nulla credas, quæ videre non potes. Credis ex quatuor elementis constare corpus tuum; sed non vides quod ex iisdem comc Καὶ πολλοῖς τοιούτοις παραδείγμασι τὴν ἀπορίαν τοῦ νοῦ παραμυθεῖσθαι δυνάμεθα· ἀλλ' ἀρκεῖ μετὰ πίστεως ἀδιστάκτου τοῦτο φρονεῖν καὶ ταύτῃ μόνῃ βεβαιουμένους τἄλλα ὡς ἐν παρέργῳ σκοπεῖν. Υπερφυεῖ γὰρ ὄντι τῷ μυστηρίῳ καὶ τεραστίῳ πᾶν νικῶντι τεράστιον. τίς ἂν ἀποδοθείη λόγος ἀνθρώ πινος, ἢ τί ἂν οἰκείως ἐκ τῶν φυσικῶν ἐφαρμο σθείη παράδειγμα; 'Αλλ' οὐ δύναμαι, φησί, πεί θεσθαι· τὰ μὲν παραδείγματα καὶ οἱ λόγοι τὴν 1 πίστιν προϋποτιθέασιν, ἐγὼ δὲ ἀποδείξεως δέομαι, · πιστεύειν δὲ οὐ δύναμαι. Ἀλλὰ δύνῃ, ἐὰν ἐθέλῃς, πιστεύειν· πίστις γάρ ἐστιν ἐκούσιος ψυχῆς συγκα - τάθεσις. Ἐὰν δὲ μὴ θέλῃς, ἄλλος ἂν εἴη λόγος, ἐὰν μὴ θέλῃς. Οὐδ' ὅτι ἐκ γῆς γίνεται σίδηρος, πιστεύ σεις τῷ λέγοντι, ἴσως πόρρω της τοιαύτης εργασίας τυγχάνων, καὶ οὐκ εἰδὼς, οὐδ᾽ ὅτι ἔκ τινος τεφρώδους ὕλης ὁ ύελος διὰ τὸ μὴ παραγενέσθαι ποτέ γινη μένοις, μηδὲ σωματικαῖς αἰσθήσεσι ταῦτα ἰδεῖν, καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως. Ἐγὼ δὲ δείξω σοι, ὅτι πολλὰ πιστεύεις & βλέπειν οὐ δύνῃ. Πιστεύεις ἐκ τῶν τεσσάρων είναι στοιχείων τὸ σῶμα τὸ τὴν ἀλλ᾽ οὐ βλέπεις αὐτὸ συντιθέμενον ἐξ αὐτῶν· πιο στεύεις τὸν σὸν πρόπαππον καὶ ἐπίπαππον τοιούςδε γεγονέναι, ἀλλ' οὐκ εἶδες αὐτούς· πιστεύεις τον

HOM. DE SACRAM. CORPORE J.-C. ὠκεανὸν περικλύζειν τὴν γῆν· πιστεύεις τῷ λέγοντι positum sit; crelis proavum et alavum tuum bos τὸν ἥλιον ἐκλείψειν ὅλον ἢ τὸν ἡμίτη μετὰ τοσαύ τας ἡμέρας καὶ ὥρας, ἀλλ' οὐκ εἶδες αὐτὰ, ἢ οὔπω ἑώρακας. Εἰ δὲ τοῖς ταῦτα ἱστοροῦσιν ἀποδίδως τὴν πίστιν, πόσῳ Θεὸς ἀξιοπιστότερος ἀνθρώπων τῶν ταῦτα διηγουμένων λέγων, ὅτι, Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, και, Τοῦτο τὸ αἷμά μου; 'Αλλὰ καὶ περὶ τῆς ἀληθείας τοῦ εἰπόντος ἀμφιβάλλω, φησὶ, καὶ τῆς ἐκείνου θεότητος. Αλλ' ἐκτετύφλωσαι όντως, δ.θρωπε, περὶ τῶν προδήλων ἀμφιγνοῶν ἡλίου λαμπρότερον μαρτυροῦσι τὴν ἀλήθειαν τοῦ εἰπόντος καὶ τὴν θεότητα, αἱ περὶ αὐτὸν προφητείαι τῶν ἱερῶν προφητῶν, τῶν χρηστηρίων, τῶν Σιβυλλῶν, πάντων σοφῶν, πάντων μάντεων ευφήμως την μετ γίστην ἐκείνην καὶ σωτηριώδη καινοτομίαν ἐπὶ βελτιώσει τῆς φύσεως πόρρωθεν προαγγέλλουσαι, & οικονομησαμένου τοῦτο Θεοῦ, ἵνα ἀπροφάσιστος ἡ σὴ ἀπιστία κατακριθῇ· τὰ προηγησάμενα τῆς γεννήσεως αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀναδείξεως θαύματα· ὁ ὑπὲρ ἀνθρώπινον αὐτοῦ βίος, ἡ ὑψηλοτάτη καὶ οὐράνιος καὶ θεία ὄντως νομοθεσία, αι προρρήσεις αὐτοῦ εἰς ἔργον ἐκβεβηκυῖαι πᾶσαι, αἱ ὑπερφυεῖς ἐκεῖναι θαυματουργίας, ὁ ἑκούσιος θάνατος, τὰ ἐπ' αὐτῷ θαύματα· αἱ μετὰ τούτου λαμπρότητες πᾶσαι. Τὸ τῶν μαθητῶν ἀμετάπτωτον μέγα μὲν εἰ τῆς αὐτῶν πίστεως ἦν, καὶ πολλὴ τῆς περὶ τοῦ Χριστοῦ συν εγνωσμένης αὐτοῖς ἀληθείας ἀπόδειξις· μείζον δὲ εἰ τῆς ἐκείνου χάριτος ἦν οὐ παρόντος σωματικῶς, ὡς πρότερον, ἀλλ' ἀοράτως ἐκ τῶν οὐρανῶν αὐτὸν ἐντιθέντος. Οἱ τῶν ἀποστόλων ἀγῶνες ὑπὲρ αὐτοῦ· c ὁ βίος αὐτῶν οὐδὲν ἀπᾷδον ἔχων τῶν καλῶν δογμά των καὶ παραδειγμάτων τοῦ διδασκάλου· οἱ κίνδυ νοι τούτων ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς σωτηρίας τοῦ κόσμου μετὰ τοσούτου ζήλου· τὰ θαύματα & δι' αὐτῶν ἐνηργοῦντο, καὶ οἷς ἐφυλάττοντο. Τὰ τῶν μαρτύρων αίματα καὶ τὰ θαύματα· ἡ λαμπρά πάν των τῶν τῆς γῆς κλιμάτων ἀπὸ τῆς πλάνης πρὸς τὴν ἀληθῆ περὶ Θεοῦ πίστιν ἐπιστροφή· ἡ τῆς πολυχρονίου δεισιδαιμονίας κατάλυσις τοσούτους τυράννους καὶ δυνάστας προϊσταμένους ἐχούσης καὶ ὑπερδίκου;· ἡ τῆς ἱερᾶς Ἐκκλησίας μετὰ ταῦτα κατάστασις, παντὸς σεμνοῦ καὶ τιμίου καὶ πνευ ματικοῦ πλήρης χρήματος, καὶ πρὸς εἰκόνα τῆς ἐν οὐρανοῖς εὐταξίας ἐξειργασμένη. Καὶ τί ἄν τις καταλέγοι τὰς ἐναργεστάτας περὶ τῆς Χριστοῦ Θεότητος ἀποδείξεις ἀπείρους οὖσας τῷ πλήθει, καὶ τῇ δυνάμει μεγίστας; "Οθεν τὰς μὲν περὶ τούτου τοῦ μυστηρίου καὶ τῶν ἄλλων σὺν αὐτῷ θείων καὶ ἱερῶν μυστηρίων, καὶ ὅλης τῆς πίστεως ἀμφιβολίας τοῖς ἀπίστοις καὶ αἱρετικοῖς καταλίπωμεν· μᾶλλον δὲ καὶ τούτοις εὐξώμεθα τῇ τῆς ἀληθείας αἴγλῃ καταλαμφθῆναι. Ἡμεῖς δὲ τῷ καλῷ λιμένι προσο ορμιζόμενοι, τῇ ζωῇ, τῷ φωτί, τῇ ἀληθείᾳ, τῇ πρὸς τὴν σωτηρίαν ὁδῷ, τῷ ἡμετέρῳ λέγω Δεσπό τῇ, καὶ ὑπὲρ ἁπάντων οἷς ἡμᾶς εὐηργέτηκε χάριν ὁμολογοῦντες ἀποδῶμεν αὐτῷ καὶ νῦν, καὶ τῆς πνευματικῆς ταύτης τροφῆς τὴν εὐχαριστίαν, δι' ἧς τὴν ἐν ἡμῖν τῆς χάριτος θέρμην μένουσαν μὲν αὔξει μετά πολλῆς τῆς προσθήκης, ὑπὸ δὲ τῆς πονηρίας vel iHos exstitisse, sed eos non vidisti; credis oceanum circumfundi terram, credis dicenti solem eclipsin passurum totum vel dimidium post tot dies et horas; sed non vidisti, neque unquam hæc oculis usurpasti. Si vero hæc referentibus fidem adhibes, quanto magis præ hominibus ista narrantibus fidem meretur Deus dicens: Hoc est corpus meum; et: Hic est sanguis meus? Sed dubito, inquis, de veracitate ejus qui dixit, et de ejus divinitate. At caculis vere, o home, de rebus manifestis hæsitans, cum sole clarius testimonium perhibeant de veracitate et divini - tate loquentis, sanctorum prophetarum de eo vatici - nia, oracula, Sibyllæ, sapientes et vates oinnes; qu.e quidem prophetiæ diu ante prænuntiaveruut ma ximam illam et salutarem reṛum novarum seriem, ad naturæ nostrae provectionem in melius, Deo ita dispensante, ut inexcusabilis incredulitas tin condemnaretur. Miracula quae ejus nativitatein et manifestationem præcesserunt; vita ejus bominis conditionem superans; sublimissima ejus, cœlestis et vere divina legislatio; prædictiones ejus, quæ omnes eventu comprobatæ fuerunt; miracula edita, quæ naturalem potentiam excedunt; mors voluntaria; prodigia quæ cam comitata, et quæ eam secuta sunt, omnia tam illustria. Discipulorum immutabilis firmitas, magnum quiddam sane, si ex eorum fide erat; simulque amplissima agnita ab ipsis de Christo veritatis demonstratio: majus vero, si id ipsius gratiæe tribuendum erat, qui non jam, ut prius, corporaliter præsens, sed invisibiliter e cœlis Pall insinuabat. Apostolorum pro ipso certamina; vita eorum nihil habens ǝbsonum a præclaris doctrinis et exemplis magistri; pericula ab ipsis cum lanto fervore suscepta pro veritate et salute mundi; miracula quæ per eos efficicbantur, et quibus servabantur. Martyrum sanguis et miracula splendida omnium orbis climatum ab errore ad veram de Deo fidem conversio: diuturnæ illius superstitionis destructio, licet lot tyrannos et Jynastas protectores et vindices haberet: demum sanctæ Ecclesiæ constitutio, in qua quidquid augustum, pretiosum et spirituale est, abunde reperitur, quæque ad imaginem præclari illius in cœlo constituti ordinis expressa est. Quis vero enumeret evidentissimas de Christi divinitate demonstrationes, infinitas quidem, si numerus spectetur, si vis et pondus, maximnas? Quapropter omnes tam circa hoc mysterium, quam reliqua sacra et divina mysteria, alquo adeo circa fidem, dubitationes infidelibus of hæreticis relinquamus; maxime vero oremus, ut veritatis splendore illuminentur. Nos vero ad Lutumn portum appellentes, Dominum, inquam, nostrum, qui est vita, lux, voritas et via ad salutem, et pro omnibus quæ in nos contulit beneficiis gratias referentes, reddamus etiam nunc

GENNADII CP. PATRIARCIIÆ pro hoc spirituali alimento gratiarum actionem, ἐκλείπουσαν ἀναζωπυροί, καὶ ἀμβλυνομένην διεpër quod ejus quæ in nobis est gratiæ, calorem permanentein angel ampliori adjectione, præ nalitia deficientem restaurat, hebetatam excitat et roborat. Firmiter quoque et indubitanter creclamus quæcunque de hoc sacranicnto docet Christi Eeclesia mater nostra; scificet in hoe » ystico corpore ipsum esse Christum sub accldentibus panis velatum; totum, inquam, et integrum esse illum ipsum qui natus est ex beata Virgine, et qui olim in crace fuit, nunc in cœlo cst. Demus operam ut hoc vere cœlesti pane nutriamur continuo, quem bene manna præffuravit, ita autem ut nutriat, non ut exurat; ignis enim vere est comburens erga indigne participantes, et iis cibus damnationis potius quam justificationis est, secundum divinum ApostoTum. In Judam post susceptum hunc cibum introivit Satanas. Ozias, sacrificium quod non icebat offerens, leprosus factus est. Oza percussus est a Deo, co quod ausus esset arcam langere: et lignum de quo edens primus homo mortuus est, vitæ lignum erat; sed propter inobedien tiam causa mortis gustanti fuit. Hiera Galeni jurat quidem utiliter data, sed mortuo nihil ci fortassis nocebit. γείρει και ρώννυσιν. Καὶ βεβαίως καὶ ἀναμφισβή τως πιστεύωμεν, ὅσα περὶ τούτου τοῦ μυστηρίου ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία διδάσκει ἡ μήτηρ ἡμῶν· τοῦτ' ἔστιν ἐν τῷ μυστικῷ τούτῳ σώματι αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν ὑπὸ τοῖς συμβεβηκόσι τοῦ ἄρτου συγκατ λυπτόμενον, καὶ ὁλόκληρον εἶναι αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν ἐκ τῆς μακαρίας Παρθένου γεγεννημένον, τὸν ἐπὶ σταυρὸν τότε, τὸν ἐν οὐρανῷ νῦν. Καὶ τούτῳ τρέφεσθαι σπουδάζωμεν διηνεκώς τῷ ὡς ἀληθῶς οὐρα νέῳ ἄρτῳ, ἐν τὸ μάννα καλῶς προετύπωσε, καὶ τρέφεσθαι ὡς ἂν τρέψειεν, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἂν καύσειεν πῦρ γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς ἐμπιπρῶν τοῖς ἀναξίως μετέχουσι, καὶ τροφή κατακρίσεως μᾶλλον ἢ δικαιώ σεως κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον. Εἰς τὸν Ἰούδαν μετὰ τὴν βρῶσιν ἐκείνην εἰσῆλθεν ὁ Σατανᾶς· καὶ Οζίας θυσίαν προσενεγκών ἣν οὐκ ἐξῆν, ἐλεπρώη καὶ Ὀζὰν ἐπατάχθη παρά Θεοῦ, ἐπεὶ τετόλμηκεν ἀναξίως ἅψασθαι τῆς κιβωτοῦ· καὶ τὸ ξύλον οι φαγὼν ὁ πρῶτος άνθρωπος τέθνηκε, ζωῆς ἦν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀνυποταξίαν αἴτιον θανάτου τῷ μετειληφότε γεγένηται. Ἡ τοῦ Γαληνοῦ ἱερὰ ὠφελεῖ μὲν διδο μένη χρησίμως, νεκρῷ δὲ οὐ λυσιτελεῖ· τὸν δὲ μὴ χρήζοντα τῆς ἐξ αὐτῆς ὠφελείας καὶ βλάψειεν ἄν. proficit; qui vero eodem remedio non indiget, Περὶ μὲν οὖν τοῦ ἱερωτάτου μυστηρίου τοσαῦτα τό γε νῦν ἔχον ἀρκείτω. Παραγενώμεθα δὲ καὶ ἡμεῖς τῷ κατὰ τὸν Λάζαρον θαύματι, οὐ θεαταί μόνον τοῦ γινομένου, ἀλλὰ καὶ τῆς ἰσχύος του θαυματουρ γοῦντος ἐπόπται, καὶ τῆς ἐγκεκρυμμένης διανοίας τῷ θαύματι. Οψόμεθα γὰρ ἡμέτερον Ἰησοῦν καὶ Δεσπότην μνήματι φίλου παραγινόμενον, τετάρτην ἡμέραν ἄγοντος ἐν αὐτῷ, καὶ ἐδωδότος ἤδη τὴν Μαρίαν καλουμένην ὑπὸ τῆς ἀδελφῆς πρὸς τὴν ὑπάντησιν τοῦ Δεσπότου, καὶ ὑπαντῶσαν καὶ κλαίου σαν φορτικῶς, καὶ τοῖς ποσὶν αὐτοῦ προσκυλίνδουμένην· τὸν Ἰησοῦν δακρύοντα μετρίως καὶ ἐμβρι μώμενον, ἢ τῇ ταλαιπωρίᾳ τῆς φύσεως άνθρω πίνως συμπεπονθότα, ἢ ὡς νομοθέτην ἡμῶν μέτρα διδόντα τῶν ἐπὶ τοῖς κειμένοις δακρύων, καὶ μετ' ὀλίγον ἀνιστῶντα τὸν Λάζαρον εὐχῃ καὶ φωνῇ κα λούσης μετ' ἐξουσίας· τὸ μὲν ἵνα δείξῃ τὸ χρήσιμον τῆς εὐχῆς, τὸ δὲ ἵνα τῆς θεότητος ἐκρήνῃ τὴν δύDe sacratissimo hoc mysterio quæ hucusque dicta sunt sufficiant. Accedamus autem et ad miraculum Lazari, non solum tanquam miraculi facti comtemplatores, sed tanquam potestatem G illius qui operatus est miraculum, et reconditum illius sensum attentius inspecturi. Videbimus enim Jesum Dominum nostrum amici monumento astantem, qui quidem jam ante quatriduum depositus fuerat, et fœetebat: Mariam a sorore vocatam ut irent obviam, occurrentem et lacrymantem miserabiliter, pedibusque ejus advolutam: Jesum fentem moderate et frementem, naturalique miseria benigne compatientem, sive tanquam legislatorem nostrum ponentem lacrymis modum, etiam in luctu defunctorum, et paulo post suscitantem Lazarum, oratione et voce vocantibnis cum potestate; illa quidem, ut ostenderet utilltatem orationis; altera vero, ut divinitatis potostatem ostenderet. Videbimus Lazarum ad soni- ναμιν. Οψόμεθα τὸν Λάζαρον πρὸς τὴν φωνὴν tum vocis resurgentem, ligatum institis, velatis oculis, fœtentem, tandemque iis qui cum Jesu recumbebant adjunctum: Judæos turbatos miraculo, vulnusque hoc sibi lethale inflictum existimantes, Demonstrabatur enim magnitudine miraculi, quod ipse Deus esset: cumque credere debuissent, vitæ largitorem e medio tollere, et in præmium resurrectionis aliorum, ipst morteın inferre statuerunt. Id vero cum absque calumnia praefare non possent, suspicionem afectate tyran- • midis populo inspirant, Romanorum metum incutiunt, urbisque desolationem cavere jubent, sudragia populi inde aucupantes. Videbimus J. sum nostrum festinantem ad diu meditatam ἀνιστάμενον, δεδεμένον χειρίαις. καὶ τὴν ὄψιν κεκα λυμμένην, καὶ ὀδωδότα, καὶ λοιπὸν τοῖς συναναχειμένοις τῷ Ἰησοῦ προστιθέμενον· τοὺς Ἰουδαίους ταραττομένους ἐπὶ τῷ θαύματι, καὶ πληγὴν ἡγου μένους τοῦτο καιρίαν. Ηδη γὰρ ἀπεδείκνυτο λα πρῶς Θεὸς ὢν τῷ μεγαλείν τοῦ θαύματος, καὶ δέου πιστεύειν, ἀνελεῖν ἠπείγοντο τὸν τῆς ζωῆς χορηγόν, καὶ τῆς τῶν ἄλλων ἀναστάσεως ἀμοιβὴν αὐτῷ τὸν ἑαυτοῦ δοῦναι θάνατον. Καὶ τοῦτο μὴ δυνάμενος πράττειν ἄνευ διαβολῆς ὑποψίαν τυραννίδος, όπο βάλλουσι τῷ λαῷ, καὶ τὸν τῶν Ῥωμαίων ἐπιτείευσε φόβον, καὶ τὴν τῆς πόλεως ἀναστάτωσιν, τὴν το δήμου ψήφον ἐντεῦθεν κλέψαι βουλόμενοι. Οψόμεθα τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν καταπαίξοντα μὲν οὕτω τή

HOM. DE SACRAM. CORPORE J.-C. τώμενον πάθος, ἐπὶ λαμπροτάταις ἀποδείξεσι τῆς passionem, non sine praclarissimis demonstraθεότητος, ἀναχωροῦντα δὲ πάλιν εὐθὺς, μὴ φθάσῃ tionibus sum divinitatis: statimque secelentem, τὸ πάθος τὴν βασιλικὴν ἐκείνην πομπήν, καὶ τὴν ne passio anticiparet regiam illam pompam, et μετὰ τῶν βαΐων ὑπάντησιν, καὶ τὰς τῶν παίδων obviam cum palmis itionem, puerorumque voces, φωνὰς ἅπερ ἔμελλε συμβαίνειν εἰσιόντι τὴν πόλιν quæ omnia ingredienti urbem accidere debebant, τῶν προφητῶν καὶ ταῦτα προαναφωνούντων, μὴ cum hæc prophetæ prædixissent; ne impediretur κωλυθῇ τὸ δεῖπνον ἐκεῖνο τὸ ἱερὸν περὶ οὗ τῶν ἡμεῖς rdena illa sacra, de qua modo sermonem ad vos τὸν λόγον ἐποιησάμεθα, καὶ ὁ θαυμαστὸς ἐκεῖνος habuimus et mirabilis illa pelvis, humilitatis et νιπτήρ, ὁ τῆς ταπεινώσεως καὶ τῆς ἀγάπης διδά charitatis magistra; ultima ad discipulos exhorσκαλος, καὶ ἡ τελευταία πρὸς τοὺς μαθητάς συμ- tɔlin, et quæcunque ante mortem compleri oporβουλὴ, καὶ ὅσα πρὸς τοῦ θανάτου τελεῖσθαι ἐχρῆν, tebat, magnam ipsius gloriæ, magis vero nostræ μεγάλην αὐτοῦ τῇ δόξῃ, μᾶλλον δὲ τῇ ἡμετέρᾳ δόξῃ et gloriæ et saluti certitudinem afferentia. Ne καὶ σωτηρίᾳ βεβαίωσιν φέροντα. ἵνα μὴ τοίνυν igitur hæc omnia interrumperentur, malo illo ἅπαντα ταῦτα διακοπῇ τῇ περισσοτέρα τοῦ Χριστοῦ synhedrio ad acerbiorein feritatem irritata per παρρησίᾳ πρὸς ὀξυτέραν θηριωδίαν ἐρεθισθέντος ampliorem Christi fuluciam, et impudentius fault τοῦ πονηροῦ συνεδρίου, καὶ φορτικώτερον αὐτῷ τὴν " ipsi necem inferre cogitante: videbimus eum τελευτὴν ἐπιφέροντος· οὐκέτι παρρησίᾳ περιπατοῦντα τοῦτον ὀψόμεθα, ἀλλ' ἐγγὺς τῆς ἐρήμου μετά τῶν μαθητῶν διατρίβοντα. Τίς, ὦ παρόντες, ἀπογνώσεται τῆς σωτηρίας τηλικοῦτον ἔχων Δεσπότην; τις νεκρὸς ὤν, οὐχ ὡ; ἡ τοῦ Ἰαείρου θυγάτηρ, οὐδ᾽ ὡς τῆς χήρας υἱός, ἄρτι τοῦ θανάτου γευσάμενοι, ἀλλὰ τεταρταίος, τουτέστι χρόνιος, καὶ τοῖς τέταρσι τοῦ χρόνου καιροίς συμπαρατεινομένην ἔχων τὴν νέκρωσιν καὶ τὴν πονηρίαν, καὶ δεδεμένος μὲν πολλοῖς ἁμαρτήμασι χεῖρας καὶ πόδας τὰς τῶν ἀγαθῶν πρακτικάς δυνάμεις, δηλονότι κεκωλυμένος ὑπὸ τῶν πονηρῶν ἐνεργειῶν τε καὶ ἔξεων, τὴν δὲ νοεράν ὄψιν πεπεδημένος ἀγνοίᾳ τοῦ δέοντος ἑκουσίῳ, καὶ τὴν τῆς πονηρίας δυσωδίαν ἐκπνέων; τίς τοίνυν καὶ τοιοῦτος ὢν ἀπελπίσει την σωτηρίαν, ταῦτα πάντα ἐρῶν; Οὐ γὰρ τὰς σωματικὰς λύει νόσους ὁ Δεσπό της ἡμῶν, ἀλλὰ τὰς ἁμαρτίας ἀφίησι πολλῷ προχειρότερον, ὡς τὴν ψυχικὴν ἀνεῖλε νόσον τοῦ Παραλύτου πρὶν ἐπιστῆσαι τῇ θεραπείᾳ τοῦ σώματος. Πρότερον γὰρ εἶπεν, 'Αφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· εἶτα, Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ ὕπαγε. Τῇ πρακτικῇ τοίνυν ἀρετῇ τὴν θεωρίαν ἀνακαλεσώμε θα σπεύσαντες, ὡς ἐκεῖ τὴν Μαριάμ ή Μάρθα, και ὑπαντήσωμεν τῷ ἡμετέρῳ Δεσπότῃ ὑπὸ φιλανθρωπίας καὶ αὐτῷ πρὸς τὴν ἡμῶν ἀνάστασιν σπεύδοντι ἂν μόνον ἑτοιμασθῶμεν καὶ προφθάσωμεν αὐτοῦ τὸ πρόσωπον ἐν ἐξομολογήσει καὶ κλαυθμῷ, τὸν τοῦ Δεσπότου καὶ ἰατροῦ οἶκτον ἐπισπασάμεθα. Καν οὕτω ποιήσωμεν, αὐτὸς τὸν ἡμέτερον ἀναστήσει Λάζαρον, τουτέστι τὸν νεκρὸν καὶ δυσωδίαν ἀποπνέοντα νοῦν, καὶ ἕνα τῶν συνανακειμένων αὐτῷ ποιήσει καὶ συνεστιωμένων, μᾶλλον δὲ τοῦ σώματος αὐτῷ μεταδώσει τοῦ ἱεροῦ καὶ τοῦ αἵματος, καὶ πρὸς τὴν πνευματικὴν ἐπιδιδόναι ποιήσει ζωήν, οὐ μόνον τῆς ἐνοχῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἀπολύων, ἀλλὰ καὶ χάριν χάριτι προστιθείς. Δόξα τῷ ἐλέει αὐτοῦ εἰ; τοὺς αἰῶνας. 'Aut non eadem ducia ambulantem, sed circa desertum cum discipulis versantem. Quis tandem, auditores, talem habens Dominum, de salute desperabit? Quis mortuus, non sicut Jairi filia, neque ut viduæ filius, nuper mortem obeunies, sed quatriduanus, hoc est, diuturnam, et quatuor temporum intervallis confirmatam mortem et malitiam habens, et muhis peccatis tgatas manus et pedes, scilicet bonorum operuin effectrices potentias habens, detentusque per malos actus et habitus, spirituali visu orbatus per voluntariam officii sui ignorantiam, et malitiæ fciorem spirans? quis igitur, etiam si talis exsistat, de salute desperabit, hæc omnia considerans? Non enim corporales morbos solammodo selvit Dominus noster, sed malto facilius peccata dimittit; sicut spiritualem paralytici morbum, prius quam corporis curationi insisteret. Prius enim dixit, Dimittuntur tibi peccata: mos, Tolle grabalum luum, et ambula. Festinemus igitur virtutem opere exercentes, ejus contemplationem ad opus revocare, ut illic Martha Mariam: occurramus Domino nostro maxima benignitate ad nostram resurrectionem festinanti; si modo præparati simus, et præoccupemus faciem ejus în confessione Netuque, Donini el Medici misericordiam eliciemus. Et si ita fecerimus, ipse nostrum suscitabit Lasaruni, hoc est, nentem mortuam et foetentem, unumque ex discumbentibus secum convivis suis faciet: præsertim vero communicaßit el sacrum suum corpus et sanguinem; ad spiritualem vitam proficere faciet, non solum reatu peccatorum liberans, sed et gratiam gratiæ adjiciens. Gloria sit misericordiæ ejus in sæcula sæculorum. Amen.

EJUSDEM ALIA BREVIS HOMILIA DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI Relata a Meletio Syrigo, hieromonacho Cretensi, in Refutatione Confessionis Cyrilli Lucaris Cpolitani patriarchæ. Cum de sacramentali corpore et sanguine Domini nostri Jesu Christi nuper ad vestram interrogationem, ex tempore responderimus, nunc iterum fusius respondebimus, necesse habentes veram sacramenti cognitionem vobis tradere, tanquam sanctissimis animabus quæ secundum Deuni diligunt, nec minus diliguntur. Primum igitur scire debetis, quod Domini nos-' tri corpus sanctissimum, unum semper exsistens, diversos considerandi modos admittit. Aliter enim a nobis consideratur, quatenus naturale, sive statim ab ipsa conceptione, usque ad ipsius per miracula manifestationem: aliter quatenus gloriosum, sive a manifestatione usque ad passionen et sepulturam: aliter quoque quatenus glorifca- η tum, sive ab resurrectione, et semper deinceps: aliter tandem ut. mysticum seu sacramentale, nempe quatenus in diversis altaribus Christianorum orthodoxorum, nimium quam mirabiliter, quotidie præsens exhibetur. Hi porro considerandi modi quamvis diversi, Christi corpus, quod secundum illas omnes rationes unum est, nullatenus dividunt. Secundo, scire quoque vos oportet, quod miraculorum amnium quæ a Deo supra naturam facta sunt, magis supernaturale nullum est hoc sacramento; unde nullum magis ignoratur ab illitteratis, neque in ullo alio magis exercetur divina humanaque sapientia, neque ɔliud est in sacra nostra fide, cui plus contradicant infideles et bæretici. Idcirco nos aliquando in iufelici palatio, die parasceves Lazari, de mystico Christi Domini corpore sermonem habuimus, coram imperatore et senatu, urbisque optimatibus, qui tunc multas servis gratias retulerunt. Nunc breviter et perspicue de eodem verba faciemus. Scitote igitur, inter Dei miracula primum illa locum habere, in quibus ordo solum et modus natura mutatur, eliciturque, sed alia via, id quod quotidie fieri potest. Ita infirmos multos sanavit Dominus absque medicina, ut socrum Petri, et centurionis puerum: atque in veteri Testamento per Samuelem et Eliam condensavit aerem ad pluἘπειδὴ περὶ τοῦ μυστηριώδους σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προχεί ρως πρώην ἀπεκρινάμεθα πρὸς τὴν ὑμετέραν ερώτησιν, νῦν πάλιν πλατύτερον ἀποκρινόμεθα, έχοντες ἀνάγκην ὡς δυνατὸν ἐνθεῖναι ὑμῖν τὴν ἀληθῆ γνώσ σιν τοῦ μυστηρίου, ὡς ὁσιωτάταις ψυχαῖς καὶ ἀγα πώσεις κατὰ Θεὸν, καὶ ἀγαπωμέναις. Πρῶτον μὲν γινώσκειν ἐφείλετε, ὅτι τὸ τοῦ Κυ ρίου ὑμῶν σῶμα τὸ πανάγιον, ἐν ὑπάρχον ἀεὶ, διπο φόρους ἐπιδέχεται θεωρίας. "Αλλως γὰρ θεωρούμεν περὶ αὐτοῦ καθό φυσικοῦ, ήγουν εὐθὺς ἀπὸ τῆς συλλήψεως μέχρι καὶ τῆς διὰ τῶν θαυμάτων ἀναδεί ξεως· καὶ ἄλλως καθὸ ἐνδόξου, ήγουν ἀπὸ τῆς αναδείξεως μέχρι τοῦ πάθους καὶ τῆς ταφῆς· καὶ άλλως δεδοξασμένου, ήγουν ἀπὸ τῆς ἀναστάσεως καὶ μέχρι παντὸς τοῦ χρόνου διηνεκῶς· καὶ ἄλλως ὡς μυστικοῦ, ἤγουν καθὸ ἐν διαφόροις θυσιαστηρίοις τῶν ὀρθοδόξων Χριστιανῶν, ὑπερθαυμάστως καθ' ἑκάστην παρουσιάζεται. Αἱ τοιαῦται δὴ ὅμως διά φοροι θεωρίας οὐ διαιροῦσι τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα, ἀλλὰ διὰ πασῶν ἐν ἐστι. Δεύτερον γινώσκειν ὀφείλετε, ὅτι πάντων τῶν ὑπὲρ φύσιν θαυμάτων γινομένων παρὰ Θεοῦ, οὐδὲν ἐστιν ὑπερφυέστερον τοῦ μυστηρίου τούτου, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν ἀγνοεῖται παρὰ τοῖς ἰδιώταις πλέον τούτου, καὶ ἐν οὐδενὶ γυμνάζεται ἡ θεία καὶ ἀνθρω πίνη σοφία πλέον τούτου, καὶ οὐδενὶ τῶν τῆς ἱερᾶς ἡμῶν πίστεως ἀντιλέγουσιν οἱ ἄπιστοι καὶ αἱρετικοί μᾶλλον τούτου. Διὸ καὶ ἡμεῖς ποτε ἐν τῷ δυστυχεῖ παλατίῳ ὡμιλήσαμεν κατὰ τὴν Παρασκευὴν τοῦ Λαζάρου περὶ τοῦ μυστικοῦ σώματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐνώπιον τοῦ βασιλέως καὶ τῆς συγκλήτου καὶ τῶν ἐξαιρέτων τῆς πόλεως, καὶ πολλὰς χάριτας ἀνήνεγκαν τῷ Κυρίῳ τότε, καὶ ἡμῖν τοῖς ταπεινοῖς ἐ δούλοις αὐτοῦ. Νῦν δὲ σύντομον καὶ σαφὲ; περὶ τούτου λέγομεν. Γινώσκετε οὖν ὅτι τὴν πρώτην τάξιν ἐν τοῖς θαύμασι τοῦ Θεοῦ ἔχουσιν ἐκεῖνα, ἐν οἷς ἡ τάξις μόνον καὶ ὁ τρόπος τῆς φύσεως μεταποιείται, γίνεται δὲ πράγμα δυνάμενον γίνεσθαι καθ' ἑκάστην, πλην δι' άλλης ὁδοῦ· ὥσπερ Ιάσατο πολλοὺς ἀρρώστους δ Κύριος ἡμῶν χωρίς Ιατρείας, ὡς τὴν πενθερὰν τοῦ Πέτρου, καὶ τὸν παῖδα τοῦ ἑκατοντάρχου. Καὶ ἐν viam demnittendam, absque ulla alia causa ual'- τῇ Παλαιᾷ διὰ τοῦ Σαμουὴλ καὶ τοῦ Ἡλιοῦ ἐπύκνωσε rali quæ pluviam produceret. τὸν ἀέρα πρὸς ὑετὸν χωρὶς τοῦ γενέσθαι φυσικήν τινα δύναμιν καὶ αἰτίαν τοῦ ὄμβρου.

HOM. II DE SACRAM. CORPORE J.-C. Δευτέραν ἔχουσι τάξιν ἡ ἀνάστασις τοῦ Λαζάρου, καὶ ἡ ἀνάβλεψις τοῦ τυφλοῦ· ἐν τούτοις γὰρ τὸ μὲν γινόμενον, κατὰ τὴν φύσιν ἐστί· ὅσον δὲ πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐν ᾧ γίνεται, παρὰ τὴν φύσιν ἐστί. Ποιεῖ γὰρ καὶ ἡ φύσις αὐτὴ ζωὴν, ἀλλ' οὐκ ἐν τῷ νεκρῷ· καὶ δίδωσιν ὄψιν ἡ φύσις, ἀλλ' οὐκ ἐν τῷ πεπηρωμένῳ τοὺς ὀφθαλμούς. Τρίτην έχουσι τάξιν τὸ στῆναι τοῦ οἰκείου δρόμου τὸν ἥλιον, δ γέγονε διὰ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ· καὶ τὸ σῶμα χωρῆσαι διὰ σώματος, ὡς ὁ Κύριος ἡμῶν διῆλθε τῶν θυρῶν κεκλεισμένων· ταῦτα γὰρ κατ' οὐδένα τρόπον παρὰ τῆς φύσεως δύνανται γίνεσθαι. Επέκεινα δὲ πάντων τούτων τῶν θαυμασίων, ἀλλὰ δύο εἰσὶ θαύματα μέγιστα, καὶ πάντα λόγον νικώντα, ἐν μὲν ἅπαξ γεγενημένον, ὅτε τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ὁ Θεὸς συνῆψε τῷ θείῳ προσώπῳ· ἕτερον δὲ μείζον τούτου, καὶ καθ᾿ ἡμέραν γινόμενον, ότι αυτ είχα μεταβάλλει τὴν οὐσίαν τοῦ ἄρτου εἰς τὴν οὐσ σίαν τοῦ ἰδίου σώματος ὁ Χριστὸς, καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ οἴνου εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ἰδίου αἵματος. Ἐν μὲν γὰρ τῷ πρώτῳ θαύματι, οὐδετέρα φύσις μετεβλήθη πρὸς τὴν ἑτέραν· ἀλλ' ἐν τῷ τοῦ Χριστοῦ προσώπῳ, καὶ ἡ θεότης καὶ ἡ ἀνθρωπότης ἀσυγχύτως εἰσίν. Ἐν δὲ τούτῳ τῷ μυστηρίῳ τὸ κτίσμα πρὸς τὸν κτίστην μεταποιείται διὰ μέσου τοῦ σώματος, καὶ ἡ προϋφεστῶσα τοῦ ἄρτου οὐσία σῶμα Χριστοῦ γίνε ται· καὶ ἡ μὲν οὐσία τοῦ ἄρτου μεταβάλλεται, ἵνα ἐν ἡμῖν τὸ μυστήριον ἐνεργῇ, καὶ συσσώμους ἡμᾶς ποιῇ τοῦ Χριστοῦ. Ἡ δὲ ἔξωθεν διάθεσις τοῦ ἄρτου μένει πάλιν ἡ αὐτή, συγκαλύπτουσα τὴν οὐσίαν τοῦ σώματος, ἵνα μηδεὶς ίλιγγος ἡμᾶς κατασχών, ἀπαγάγῃ τῆς μεταλήψεως. Μέγιστον μὲν οὖν πάντων τῶν τοῦ Θεοῦ θαυμασίων τοῦτό ἐστι τὸ μυστήριον, διὸ καὶ πολλὰς, ὡς προείπομεν, ενστάσεις πρὸς τοῦτο κινοῦσιν ἔνθεν μὲν ἄπιστοι, ἔνθεν δὲ αἱρε τικοί, ἔνθεν δὲ ἰδιῶται, οὐκ ἔχοντες συνορᾶν τὸν λόγον τοῦ μυστηρίου, ἃς ἐνστάσεις ἐν ἐκείνῃ τῇ ὁμιλίᾳ διελυσάμεθα τότε. Οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀποροῦσι, πῶς ἐν τῷ παραυτίκα μεταβάλλεται ἡ οὐσία τοῦ ἄρτου καὶ οἴνου εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ σώματος. Οἱ δὲ ἀποροῦσι πῶς δυνα τόν ἐστι τῆς οὐσίας τοῦ ἄρτου μεταβληθείσης εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ σώματος, μένειν τὰ συμβεβηκότα τοῦ ἄρτου, ήγουν τὸ μῆκος αὐτοῦ, τὸ βάρος, τὸ πλάτος, τὸ χρῶμα, τὴν ὀσμὴν, καὶ τὴν ἐν τῇ γεύσει ποιότητα, ὥστε εἶναι τὰ συμβεβηκότα τοῦ ἄρτου χωρὶς τῆς οὐσίας τοῦ ἄρτου, καὶ τὴν ἀληθινὴν οὐσίαν τοῦ σώματος κρύπτεσθαι ἐν συμβεβηκόσιν ἄλλης οὐσίας. Ετεροι ἀποροῦσι πῶς δυνατὸν ὅλον εἶναι τὸν Χριστὸν ἐν μικρῇ τοῦ φαινομένου ποσότητι. Αλλοι πάλιν διαπιστοῦσιν ὅπως τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστικόν σῶμα καὶ τεμνόμενον ἀκέραιον διαμένει, καὶ τῶν τμημάτων ἕκαστον, αὐτὸ ὅλον ἐστὶ τοῦ Χριστοῦ σῶμα καὶ τέλειον. Ἀποροῦσιν ἕτεροι, δ καὶ μεγίστην ἔχει ἀπορίαν, πῶς τὸ αὐτὸ εἰς ἐν τοῦ Χριστοῦ σῶμά ἐστι, καὶ ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐν πλείστοις ἅμα θυσιαστηρίοις ἐν γῇ. Ἀλλὰ ταύτας μὲν τὰς ἀπορίας καὶ λελύκαμεν τότε, καὶ δυνάμεθα λύειν, τῇ Χριστοῦ φωτίσαντος ἡμᾶς χάριτε· μᾶλλον δὲ οἱ Secundum locum habent quædam alia, ut Lazari resurrectio, et visus in cæco restitutio; in istis enim quod fit, secundum naturam est; sed ratione babita ad subjectum in quo fit, præter naturam est. Ea quippe vitam efficit, sed non in mortuo; eadem visum dat, sed non in oculis orbato. Tertium locum habent, cursum proprium solis sistere, quod per Jesum Nave factum est: corpus per aliud corpus penetrare, ut fecit Christus Dominus, cum per clausa ostia pertransivit: hæc enim nullo modo a natura effici possunt. Longe vero supra omnia hæc mirabilia, duo maxima miracula sunt, quæ rationem omnem superant, unum quod semel factum est, quando humanam naturam Deus conjunxit divinæ persona: alteran vero majus illo, et quod quotidie efficitur, quando statim Christus transmutat substantiam panis in proprii corporis substantiam, et substantiam vini in substantiam proprii sanguinis. In primo enin miraculo, neutra in alteram natura transmutata est; sed in Christi persona, et divinitas et humanitas sunt inconfuse. At in hoc sacramento creatura in Creatorem transformatur, mediante corpore, et præexsistens panis substantia, Christi corpus efficitur. Et substantia quidem panis transmutatur, ut in nobis sacramentum operetur, nosque concorporeos Christi efficiat. Exterior vero panis babitudo manet nihilominus eadem, tegens substantiam corporis, ne qua nos hæsitatio detinens, a communione detrahat. Maximum igitur omnium Dei mirabilium est hoc sacramentum; unde multas, ut supra diximus, adversus illud objectiones movent hinc infideles, illinc hæretici, ex alia denique parte idiotæ illitterati, quod rationem mysterií perspicere minus valeant, quas quidem objectiones Hunc diluimus in eadem homilia. Illorum quidem nonnulli objiciunt, quomodo in momento transmutatur substantia panis et vini In substantiam corporis. Alii, quomodo possibile sit, substantia panis mutata in substantiam curporis, manere accidentia panis, nempe longitudinem ejus, pondus, latitudinem, coloremn, odorem, et in gustu qualitatem, adeo ut accidentia panis sint absque substantia panis, et vera substantia corporis lateat in accidentibus alterius substantiæ. Alii quærunt quomodo possibile sit totum Christum esse in minima illius quod videtur. quantitate. Alii, quomodo corpus Christi mysticun seu sacramentale, dissectum, maneat integrum tamen, et unaquæque partícula sit corpus Christi totum atque perfectum. Quærunt alii, quod etiam maximam difficultatem habet, quomodo idem et unum Christi corpus in cœlo est, et in plurimis simul super terram altaribus. Sed difficultates illas et tunc solvimus, et solvere etiamum possumus, Christi gratia nos illuminante; vel potius eas dissolvunt sapientissimi Ecclesie doctores, gratia

patrocinium contra sanctam synodum reliquisse. ὡς Γεωργίῳ τινὶ Σχολαρίῳ τῶν τῇδε ἀπαίρων ὁ Μάρκος παρακατέθετο τῆς οἰκείας δόξης την προστα σίαν κατὰ τῆς ἱερᾶς συνόδου. Ο δὲ βιβλίον, ὡς εἰσ πόντες έφθημεν, συγγράψας περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκπορεύσεως, πολλῶν κεφαλαίων διαστολή πλεῖστα ἐῤῥαψώδησιν, ὅλος δήπου τοῖς τοῦ Μάρκου βουλήμασι χαριζόμενος. "Οτι δὲ τῶν δύο τούτων Γεωργίων πάμπολυ τὸ διάφορον, αὐτόθεν δῆλον· ὁ μὲν γὰρ συγκροτουμένης τῆς ἐν Φλωρεντία συνόδου πολλὰ καὶ εἶπε καὶ ἔγραψε πρὸς τὴν ἔνωσιν, έρωτηθείς τε καὶ μὴ ἐρωτηθείς· ὁ δὲ τοῦ Μάκρου φίλος γράφων μετὰ τὴν σύνοδον ἐν τῷ προοιμίῳ τοῦ οι κείου συγγράμματος, λύειν φησὶ τότε τὴν σιωπήν, ὅτι ἔμελλεν ώριμωτέρα καὶ ὠφελιμωτέρα γενέσθαι ἡ αὐτοῦ γνώμη κατὰ τῆς θείας ενώσεως. Καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ βιβλίου αὐταῖς λέξεσι φησίν· Εμαυτοῦ δὲ πρὸ πάντων κατηγορῶ, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν θρηνῶ, ὅσοι τοῖς πράγμασιν ἐκείνοις εκόντες ἢ ἄκοντες, καὶ ἡ καθάπαξ ἢ ἐκ μέρους τινὸς ἐνεσχέθημεν, ή δυνάμενοι λαλεῖν, ὅμως ἐπιγῶμεν ὑποστελλόμενοι. Πῶς οὖν ὅ τε σιγήσας καὶ ὑποστειλάμενος, καὶ ὁ πλείστα εἰπὼν καὶ μηδὲν ὑποστειλάμενος, εἷς ἂν εἴη Γεώργιος; Ετι εἴπερ ὁ αὐτός ἐστι Γεώργιος παλινῳδίαν ἔτας, πῶς ἐν ᾧ συνέγραψε βιβλίῳ οὐκ ἐπαν ορθοῦται δῆθεν τὰ πρότερον ἐσφαλμένα; οὐδεμίαν ὅλως ποιεῖται μνείαν τῶν πρώην αὐτῷ γεγραμμέν νων; καὶ οὐ λύει τοὺς δεινοὺς ἐκείνους λόγους, δι' ὧν παρεκάλει τους Γραικοὺς πρὸς τὴν ἔνωσιν, ἐπαινών τοὺς Λατίνους, καὶ μηδὲν αὐτοὺς ἁμαρτάνειν ἐν τῇ πίστει βοῶν; Καίτοι ἐκ διαμέτρου αντίκειται ὦ τε πρότερον γέγραπται, καὶ ὰ μετὰ ταῦτα φέρεται ἐν τῷ βιβλίῳ κατὰ τῆς συνόδου. Πρὸς τούτοις ὁ τοῦ Μάρκου φίλος περὶ ἑαυτοῦ φησι, τοὺς πολλοὺς μέ χρι τότε ἀμφιγνοήσαι, ὡς ταναντία δοξάζοντος, πλανωμένους ποτὲ μὲν ὑπὸ τῆς καιρὸν ἐχούσης σιω πῆς, ποτὲ δὲ τὴν ἐν λόγοις ἢ πράγμασιν οἰκονομίαν ατοῦ παρερμηνεύοντας, ἔστι δὲ ἃ καὶ συκοφαντοῦντας. Εδει οὖν, φησί, διὰ ταῦτα λόγον συγγράψαντα διορ θώσασθαι μὲν αὐτῶν τοὺς μὴ καθάπαξ ἀνιάτως ἔχοντας, ὥστε ἀμφιβολίας περὶ αὐτοῦ καὶ συκοφαντίας παῦσαι πολλούς. Οὔτε γὰρ ἀμφιγνοήσει τις λοιπόν, οὔτε συκοφαντεῖν προαχθήσεται, τῆς αὐτοῦ γνώμης ἐκδήλου γεγενημένης. Ταῦτα δὲ πῶς ἂν ἐφαρμόσεις τῷ ἡμετέρῳ Σχολαρίῳ, οὗ πᾶσιν ἔκδηλος ἦν ἀρχῆ llle vero, ut dictum est, librum de sancti Spiritus processione in multa capita divisum consarcinavit, totus ad Marci voluntatem et sensum sese conformans. Porro auten inter hosce duos Georgios plurimum differre manifestissimum est. Alter enim, dum Florentina synodus celebraretur, et dixit et scripsit non pauca tum rogatus, tum etiam non rogatus. Scholarius vero familiaris Marci scribens post synodum, in sui operis procemio fatetur, se tum demum abjicere silentium, quando maturior, inquit, et fructuosior futura esset ejus sententia contra sanctam unionem. Ad calcem quoque sui libri verba hæc habet: Meipsum præ omnibus accuso, et lugeo præterea nos omnes, quotquot rebus illis sponte aut vi, in totum vel ex parte interfuimus; qui cum loqui possemus, tacebamus tamen, et metu sermonem reprimebamus. Quomodo ergo is, qui tacuit, et metu sermonem repressit, quique multa dixit, et liberrime locutus est, unus atque idem erit? Adde, si unus hic est Georgius, qui cecinerit palinodiam, cur eo in libro, quem composuit, prius a se dicta non retractat? nec ullum facit verbum de prioribus erratis, nec solvit for - tissimas illas rationes, per quas ad unionem adhortatus est Græcos, laudando Latinos, et clamando, nihil in ſide ab iis peccari? nam quæ antea scripta leguntur, et quæ postea liber ille continet, suınıne opposita sunt, et maxime inter se pugnant. Ad hæc Scholarius Marco addictus de se ipso ait, multos ad illum diem ignorasse, an contrarium ipse sentiret, errantes, inquit, tum quod ipso silentium opportune servasset, tum quod prave interpretarentur prudentem ejus dissimulationem, et nonnihil etiam calumniarentur. Quamobrem, inquit, opus fuit librum hunc conscribere ad corrigendos illos quorum salus desperata non esset, et multos dubitatione liberandos, et propulsandas calumnias, si suam ipse sententiam notam omnibus faceret. Hæc in nostrum Scholarium quomodo quadrare possunt, cujus sententia fuit omnibus ab initio notissima? Cum enim rogatus esset ab imperatore, in procemio sui sermonis, Invictissime, inquit imperator, in qua ego fuerim, et nunc sim sententia de proposita unionis materia, declarat θεν ή γνώμη, ὡς αὐτός φησιν ἐν τῷ πρὸς βασιλέα oratio, quam utcunque composui, tradidique huic sacræ synodo: testantur etiam duo libri, quos a me antea scriptos nunc synodo huic offero. Multa alia, si quis perquirat, inveniet, quibus duo isti Georgii inter se differunt: propter quæ alter quidem jure vocandus est sacræ œcumenicæ synodi rectæque fidei defensor ac propugnator: ut qui germanos Orientalis Ecclesiæ Patres ad finem usque secutus est; alter vero studio, quo Marcum prosequebatur, abductus dicendus merito opinionis assertor, quam a Nestorio primum inductam et san-. Come. Florent, sess. 25. λόγῳ; Προοιμιαζόμενος γὰρ φάσκει· Αριστε καὶ κράτιστε βασιλεῦ, ἧς μὲν γνώμης γέγονα καὶ εἰμι περὶ τὴν προκειμένην τῆς ἑνώσεως ύλην, ὁ πρὸς τὴν καθ' ἡμᾶς ἱερὰν ταύτην σύνοδον σχεδιασθείς μοι καὶ πεμφθεὶς λόγος δηλοῖ· μαρτυροῦσι δὲ καὶ τὰ δύο βιβλία, ἅπερ πρότερον συνθείς, νῦν ἐγχειρίζω τῇ παρούσῃ συνόδῳ. Καὶ ὅλως ζητῶν τις οὐκ ὀλίγας ἂν εὕροι διαφορὰς τῶν δύο τούτων Γεωργίων· αἷς ἀλα λήλων διακρινόμενοι, ὁ μὲν δίκαιός ἐστιν ἀκούειν τῆς ἁγίας οικουμενικῆς συνόδου καὶ τῆς ὀρθοδοξίας προασπιστής, ἅτε δὴ τοῖς ἀληθινοίς Πατράσι τῆς

ORATIONES. GENNADII SCHOLARII REFUTATIO LIBRI MARCI EPHESINI CONTRA LATINOS Huc usque inedita. Vide tomum sequentem, ipso initio, ubi Gennadius qui opus inchoaverat et Bessario qui illud absolvit una eduntur. Hic in Conspectu nostro Operum Gennadii locum habebant libri nondum editi De Providentia et Prædestinatione, quos ex codd. Reg. Paris., Gennadii autographis, describendos suscepimus; at cum descriptores nostri, moras trahentes, nondum labori finem fecerint, materiarum ordinem paululum inflectere cogimur. ORATIONES. (Interprete Joanne Matthæo Caryophyllo.) Τοῖς ἐντευξομένοις. Ad lectorem. Georgius Scholarius, auctor orationum quæ sequuntur, imperatorem Paleologum comitatus ad Florentinain synodum profectus est, ubi Græcos ad unitatem cohortans multa præclare dixit et scripsit. Cum vero sacrum unitatis negotium jam expediri deberet, rogatus ab imperatore sententiam, quid sentiret libere protulit, atque ex omni nobilium numero, qui sententias dixere, bujus unius verba in commentarios sacræ synodi relata sunt. Is postea Constantinopoli, rogatu Gregorii, tunc protosyncellf, deinde vero patriarcha, complura Marci Ephesii argumenta contra Spiritus sancti a Filio quoque processionen, valide confutavit: sed interea eo vita functo, Bessario doctissimus reliqua, Γεώργιος ὁ Σχολάριος, ὁ τῶν ἐπιφερομένων λόγων πατήρ, συμπαρεγένετο μὲν τῷ βασιλεῖ Παλαιολόγω εἰς τὴν ἐν Φλωρεντία σύνοδον, κατεβάλετο δὲ πολλοὺς καὶ καλούς λόγους προτρεπόμενος εἰς ἔνωσιν τους Γραικούς. Ερωτηθεὶς δὲ παρὰ τοῦ βασιλέως, ἡνίκα τὸ θεῖον τῆς ἑνώσεως ἔργον ἔμελλε συμπεραίνεσθαι, γενναίως τὴν οἰκείαν γνώμην ἐδήλωσε· καὶ πολλῶν ἄλλων ἀρχόντων ερωτηθέντων, τούτου μόνου φέρονται ἐγγράφως οἱ λόγοι ἐν τοῖς Πρακτικοίς. Οὗτος μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐν Κωνσταντινουπόλει, αιτή σει Γρηγορίου τοῦ τότε μὲν πρωτοσυγκέλλου, χρηματίσαντος δὲ ὕστερον πατριάρχου, πολλὰ Μάρκου τοῦ Ἐφέσου ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκπορεύσεως καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, σφοδρῶς ἀπεκρούσατο· εἶτα τούτου τελευτήσαντος, τὰς λοι- Marci sophismata diluit. Quapropter hujusce Schoτὰς τοῦ Μάρκου πλοκάς διέλυσεν ὁ σοφὸς Βησσαρίων. Οθεν δὴ τοῦ Σχολαρίου τούτου μετὰ πλείστης όσης τιμής μνημονεύουσιν οἱ πρὸς τὰς Μάρκου τοῦ Ἐφέσου ἐπιστολὰς ἐκδόντες τὰς ἀντιῤῥητικὰς ἀπολογίας. Τούτῳ ομώνυμός τις γέγονεν ἕτερος Γεώργιος Σχολάριος, οὗ κατὰ Λατίνων καὶ τῆς ἁγίας ἐν Φλωρεντία συνόδου φέρεται σύγγραμμα· ἦν δὲ οὗτος, ὡς ἔοικε, συνήθης ἢ καὶ μαθητής Μάρκου τοῦ Ἐφέσου. Δῆλον γὰρ, larii perlonorificam mentionem faciunt, qui ad Marci Ephesii epistolas edidere oppositas responsiones. Fuit ejusdem nominis alter Georgius Scholarins cujus exstat liber adversus Latinos et sacrosanctam Florentinam synodum. Videtur autem fuisse familiaris, sive etiam discipulus, Marci Ephesii. Constat enfin Marcum, dum ex hac vita decederet, Georgio cuidam Scholario suæ opinionis flac refutavit Euselius Renaudot. Vide supra col. 234. Confer etiam in tomo CLIX Monitum nostra:m premissum Apologiæ pro quinque capitibus concili Fiorentini quam Josepho Wethonensi, ut vero auctori, restituimus, Cum antea Gennadio male ascriberetur Ever

patrocinium contia sanctam synodum reliquisse. ὡς Γεωργίῳ τινὶ Σχολαρίων τῶν εἶδε ἀπείρων Ille vero, ut dictum est, librum de sancti Sp ritus processione in multa capita divisum consarcinavit, totus ad Marci voluntatem et sensum sese conformeans. Porro autem inter hosce duos Georgios plurimum differre manifestissimum est. Alter enim, dum Florentina synodus celebraretur, et dixit et scripsit non pinca tum regatus, tum etiam non rogatus. Scholarins vero familiaris Marci scribens post syundum, in sui operis prommio falelur, se tum demum abjicere silentium, quando maturior, inquit, et fructuosior futura esset ejus sententia contra sanctam unionem. Ad calcem quoque sui libri verba hæc habet: Meipsum præ omnibus acciso, et luges præterea nos omnes, quotquot rebus ill 's sponte aut vi, in totum vel ex parte interfuiwus; qui cum loqui possemus, tacebamus tamen, el metu sermonem reprimebamus. Quomodo ergo is, qui tacuit, et metu sermonem repressit, quique multa dixit, et luberrime locus est, unus atque Idem erit? Adde, sì unus hic est Georgius, qui œcluer't palinodiam, `cur eo in libro, quem compoquit, prius a se dicta non retractat? nec ullum ficit verbum de prioribus erratis, nec salvit for - tiaximas illas rationes, per quas ad unionem adhortitus est Græcos, laudando Latinos, et clamanddo, wihil in skle ab iis peccari? nam quæ anten seripia keguntur, et quæ postes liber ille continet, surumio opposita sunt, et maxime inter se pugnant. Ad. kre Scholarius Marco addictas de se ipso ait, multos al illum diem ignorasse, an contrarium Ipso sentiret, errantes, inquit, tum quod ipse silouthinu opportune servasset, tum quod prave interpretarentur prudentem ejus dissimulationem, et mounihil ebam ca mancarencer. Quamobrem, inquit, opax fừ libras kuue conscribere ad corriΜάρκος παρακατέθετο τῆς οἰκείας δόξης την προστα σίαν κατὰ τῆς ἱερᾶς συνόδου. Ο δὲ βιβλίον, ὡς ἐ· πόντες έφθημεν, συγγράψας περὶ τῆς τοῦ ἀγών Πνεύματος ἐκπορεύσεως, πολλῶν κεφαλαίων διεστώ πλείστα έργα δησιν, όλος δήπου τοῖς τοῦ Μάρτιο βουλήματι χαριζόμενος. Ότι δὲ τῶν δύο τούτες Γεωργίων πάμπολυ τὸ διάφορον, αὐτόθεν δήίον μὲν γὰρ συγκροτουμένης τῆς ἐν Φλωρεντία συν πολλὰ καὶ εἶπε καὶ ἔγραψε πρὸς τὴν ἔνωσιν, ἐπε τηθείς τε καὶ μὴ ἐρωτηθείς· ὁ δὲ τοῦ Μάκρου της γράφων μετὰ τὴν σύνοδον ἐν τῷ προστατε χείου συγγράμματος, λύειν φησὶ τότε τὴν σαν ὅτι ἔμελλεν ώριμωτέρα καὶ ὠφελιμωτέρα γεν ἡ αὐτοῦ γνώμη κατὰ τῆς θείας Ενώσεως. Καὶ τὰς τῷ τέλει τοῦ βιβλίου αὐταῖς λέξεσι τησίν Εμετ δὲ πρὸ πάντων κατηγορῶ, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τῶ θρηνώ, ὅσοι τοῖς πράγμασιν ἐκείνοις εκόντες ἢ ἐ τες, καὶ ἡ καθάπαξ ἢ ἐκ μέρους τινὸς ἐνασχέθηκε ἢ δυνάμενοι λαλεῖν, ὅμως ἐσιγῶμεν υποστελλόμεν Πῶς οὖν ὅ τε σιγήσας καὶ ὑποστειλάμενος, καὶ ὁ εἰς στα εἰπὼν καὶ μηδὲν ἀποστειλάμενος, εἷς ἐν τ Γεώργιος; Ετι εἴπερ ὁ αὐτός ἐστι Γεώργιος και ῳδίαν ήτας, πῶς ἐν ᾧ συνέγραψε βιβλίῳ οὐκ ἐπι ορθούται δήθεν τὰ πρότερον ἐσφαλμένα; οὐδε μίση ὅλως ποιείται μνείαν των πρώην αὐτῷ γεγραμμέ των; καὶ οὐ λύει τοὺς δεινοὺς ἐκείνους λόγους, δ᾽ ὧν παρεκάλει τοὺς Γραικούς πρὸς τὴν ἕνωσιν, ἱκανῶν τους Λατίνους, καὶ μηδὲν αὐτοὺς ἁμαρτάνειν ἐν τῇ πίστει βοῶν; Καίτοι ἐκ διαμέτρου αντίκειται ἐπ πρότερον γέγραπται, καὶ ἃ μετὰ ταῦτα φέρεται ἐν τῷ βιβλίων κατὰ τῆς συνόδου. Πρὸς τούτοις ὁ πο Μάρκου φίλος περὶ ἑαυτοῦ φησι, τοὺς πολλοὺς μ χρι τότε ἀμφιγνήται, ὡς τάναντία δοξάζοντα πλανωμένους ποτὲ μὲν ὑπὸ τῆς καιρὸν ἐχούσης το πῆς, ποτὲ δὲ τὴν ἐν λόγοις ἢ πράγμασιν οἰκονομίες κ τοῦ παρερμηνεύοντας, ἔστι δὲ δ καὶ συκοφαντοῦντα. Εδει οὖν, φησί, διὰ ταῦτα λόγον συγγράψαντα κα θώσασθαι μὲν αὐτῶν τοὺς μὴ καθάπαξ ἀνιάτως ἔχη τας, ὥστε ἀμφιβολίας περὶ αὐτοῦ καὶ συκοφαντίες παῦσαι πολλούς. Οὔτε γὰρ ἀμφιγνοήσει τις λοιπόν, οὔτε συκοφαντεῖν προαχθήσεται, τῆς αὐτοῦ γνώμη; ἐκδήλου γεγενημένης. Ταῦτα δὲ πῶς ἂν ἐφαρμόσει τῷ ἡμετέρῳ Σχολαρίῳ, οὗ πᾶσιν ἔκδηλος ἦν ἀρχὴ Multos dubitatione liberandos, et propulsandas calumutwa, at suam ijão sententiam notam omnilus Hoverst. Have lu mostrum Scholarum quomodo quadrare possunt, cujus sententia fuit omnibus ab iniHu notisatia? Cum enim rogatus esset ad imperafire, în promuita aut sermonis, fuvictissime, inquit temporator, in qua ego fuerim, et nunc sim αν σε και μεταμενα ΜΑΡΙΑ Μateria, declarat δεν ή γνώμη, ὡς αὐτός φησιν ἐν τῷ πρὸς βασι pratio, quam utcunque composui, tradidique buie xact* *yunda. tedantur etiam duo hiri, quos a to audit weetploa nune avmodo hure ođero, Multa alta, at quix perquirat, inventet, quibus duo isti te utalt tulot xp dilocant: propter que alter quimimus Dewatalia Kocicare Patres ad know us jue „puntur est, altor very stud on you Marcum λόγῳ; Προοιμιαζόμενος γὰρ φάσκει· Αριστε και κράτιστε βασιλεῦ, ἧς μὲν γνώμης γέγονα και είχ περὶ τὴν προκειμένην τῆς ἑνώσεως ύλην, ὁ πρὸς τὴν καθ' ἡμᾶς ἱερὰν ταύτην σύνοδον σχεδιασθείς με καὶ πεμφθεὶς λόγο; δηλοῖ· μαρτυροῦσι δὲ καὶ τὰ δο βιβλία, ἅπερ πρότερον συνθείς, νῦν ἐγχειρίζω το παρούσῃ συνόδι. Καὶ ὅλως ζητῶν τις οὐκ ὀλίγας ἐν εύροι διαφορὰς τῶν δύο τούτων Γεωργίων· αἷς ἀ λήλων διακρινόμενοι, ὁ μὲν δίκαιός ἐστιν ἀκούει της Αγίας Οἰκουμενικῆς συνόδου καὶ τῆς ὀρθοδοξίας πασπιστής, ἅτε δὴ τοῖς ἀληθινοίς Πατράσι τ Η

ADHORTATIO AD SYNODUM. Ανατολικής Εκκλησίας ἄχρι τέλους ομόφρων γεγο- cti patres, et generalia concilia saepenumero danellaνὼς καὶ ἀκόλουθος· ἕτερος δὲ τῷ πρὸς τὸν Μάρκον verunt. φίλτρῳ, δόξης ὑπέρμαχος, ἥτις ἀρχὴν λαβοῦσα παρὰ Νεστορίου εἰσάγεσθαι, ὑπό τε ἁγίων Πατέ μων καὶ συνόδων οἰκουμενικῶν πολλάκις ἀπεκηρύχθη. ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΟΥ ΣΧΟΛΑΡΙΟΥ ΥΠΕΡ ΕΙΡΗΝΗΣ, ΚΑΙ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΤΗ ΠΑΤΡΙΔΙ ΠΑΡΑΚΛΗΣΙΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΝ ΣΥΝΟΔΟΝ ΕΝ ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ. SAPIENTISSIMI VIRI DE PACE, DEQUE FERENDO PATRIE AUXILIO ADHORTATIO AD SYNODUM ORIENTALEM FLORENTIÆ. Τῇ θείᾳ καὶ ἱερᾷ συνόδῳ τῆς καθ' ἡμᾶς ἁγίας Εκκλησίας, ἀρίστοις καὶ τιμιωτάτοις Πατράσι Γεώς γιος ὁ Σχολάριος τὴν ὀφειλομένην εὐλά Γειαν. Η μὲν κοινὴ τῶν σοφῶν ἁπάντων παραγγελία μηδένα δεῖν φησι συμβουλεύειν πρὶν ἂν κληθείη· ἐγὼ δὲ καὶ μὴ κληθεὶς τοῦτο πράττειν προάγομαι, καὶ τὸν παρόντα πέμπω λόγον ὑμῖν, εἰδὼς τοῦτον παράκλησιν ὄντα μᾶλλον ἢ συμβουλήν· καὶ κηδόμενος μὲν τῶν ὅλων πραγμάτων, κηδόμενος δὲ ἐν τῷ μέρει καὶ ἐμαυτοῦ καὶ γονέων καὶ συγγενῶν· καὶ ἅμα τὴν ὑμῶν φιλανθρωπίαν εἰδὼς, καὶ πεπεισμένος ὑμᾶς, κἂν οὐκ ἀρέσκοισθε τοῖς ὑπ' ἐμοῦ λεγομένοις, οὐκ ὀργιεῖσθαι μοι, ἀλλὰ καὶ χάριν ἕξειν τῆς προθυμίας. Δικαίους γὰρ ὑμᾶς καὶ τἄλλα εἰδὼς, νῦν πολλῷ μᾶλλον ἐλπίζω διατηρήσειν την γνώμην. Δεῖ δὲ καὶ τὴν ἐμὴν πρὸς ὑμᾶς εὔνοιαν ἐνθυμηθῆναι· ἧς χάριν οὔθ᾽ ἑνί τινι, οὔτε πᾶσιν ὁμοῦ προσκεκρουκώς φα: νομαι, σιγῇ δὲ μᾶλλον πολλῶν ἀνασχόμενος δυσχερῶν, ὧν οἶδε Θεός, καὶ ὧν οὐκ ἄν τις ῥᾳδίως ἀνέσχετο· οὔτε γάρ τινα λυπεῖν, οὔτε ταράττειν ἔδει τὰ πράγματα. Προς ταύτην τοίνυν τὴν εὔνοιαν ἀποβλέ ψαντες καὶ τῇ τῶν πραγμάτων ἀνάγκῃ τὴν παροῦ. σαν λογισάμενοι τόλμαν, οὕτω τοὺς λόγους κρίνειν βουλήθητε, δεσπόται μου καὶ Πατέρες, καὶ ἡγεμόνες πάντων ὁμοῦ τῶν καλῶν καὶ νῦν καὶ πάντα τὸν χρόνον ἐσόμενοι. Ούτε σιωπὴν λοιπὸν οἶμαι δεῖν, κύριοί μου καὶ πατέρες αἰδέσιμοι, τῶν προσδοκωμένων δεινῶν καὶ ἡ πλέον τι τούτου τολμᾷν ἤδη πειθόντων, οὔτε πολλῶν λόγων τὰ παρόντα πράγματα δεῖσθαι, ἐν ἀκμῇ Sacrosanctæ synodo nostratis sanctæ Ecclesiæ, Patribus optimis ac summe honoranais, Georgius Scholarius debitam reverentiam. Commune quidem omnium sapientum præceplum, non esse inquit a quoquam dandlum consi lium, antequam vocetur. Ego vero etiam invocatus hoc agere aggredior, mittoque hunc ad vos sermonem; quod sciam adhortationem esse potius quam consilium, sollicitusque sim tum de toto re rum statu, tum de me ipso privatim, et parentibus, et cognatis; et nota mibi sit vestra humanitas, et persuasum habeam fore ut, etiamsi minus placitura sint quæ a me dicentur, mihi tamen non irascarini, imo gratiam quoque habeatis. Nam cum vos æquitatis studiosos in cæteris esse sciam, nunc multo magis spero hunc animum retenturos. Meminisse vero etiam debetis meam erga vos benevolentiam, ob quam nec singillatim quempiam, nec omnes universe unquam offendi; sed multa gravia silentio pertuli, quæ Deus novit, et quæ non facile quispiam pertulerit: neque enim decebat quemquanı esse molestum, aut rerum perturbatorem. Ad hanc ergo vos benevolentiam respicientes, et necessitati in qua res sunt, præsentem audaciam tribuentes, ita de sermone meo judicare velitis, domini mei, Patres, ac duces ad omnia simul bona nunc et omni tempore futuri. Nec tacendum jam ultra arbitror, domini ac Pa· tres venerandi, cum impendentia mala plusculum etiam audere jam suɔdeant; nec præsentem rerum statum multis indigere sermonibus, summo in perì-

GENNADHI CP. PATRIARCHB πράττειν, λέγειν δὲ ἐλάττω, δυνάμενε σώζεσθαι Συνθήκης δὲ καὶ φράσεως καὶ τέχνης μητερας; πλείστον μὲν ὑπὸ τῶν παρόντων δεινῶν καὶ ε; ἐπὶ τούτοις λύπης ἀφήρημαι, τῷ δὲ περιλειπτικ να καιρὸν οὐχ ὁρῶ τὸν παρόντα χρῆσθαι· καὶ ἔμε πρὸς πάντας ὑμᾶς ὄντος τοῦ λόγου, ἁπλούν τ εἶναι τοῦτον ἀνάγκη καὶ πᾶσιν εἰσύνετον. Εργάτ δὲ ἐμοὶ μὲν τῶν λόγων Θεός, ἂν οὐκ ἂν τεθεί καὶ τῆς εἰς ὑμᾶς καὶ πατρίδα καὶ ἔθνος δεν τα νοιας καλέσει μάρτυρα· ὑμῖν δὲ τῆς ἐπὶ τα συμφέροντα ελέσθαι τε καὶ ἄρξασθαι πρέπ culo constitutum; quique vix possit in tuto colloca. Η καθεστώτα κινδύνου, καὶ μόλις μετά πολλὰ μὲν ri, licet multa quidem agantur, dicantur vero pauca. Porro dictionis apte disponendæ studium, et sermonis elegantiam, et oratoriam artem præsentia mala, dolorque quo propter illa opprimor, eripuere mihi majorem partem; eo vero quod superesi, quomodo uti liceat hoc tempore, non video: quod ; præsertim necesse est, simplex sit et perceptu omnibus facilis sermo, quem ad vos omnes habeo. Sit vero mihi quidem orationis dux Deus; quem benevolentiæ erga vos meæ, et patriam, et genus universum citare testew non erubuerim; vobis autem viæ ad eligendum utilia, et illa agere aggrediendum. Quod igitur nonnulli sint inter vos, qui putabant se Latinorum scientiam eluctaturos, atque illis persuasuros manere in illis autiquitatis terminis, et ipse scio: id vero mibi certe magnam admi rationem moverit, quod viri alioquin docti tantum in hac parte erraverint; idque cum sciant et se et alios non esse bene instructos facultate ad persiadendum; non modo si quis instet, dubitetque do rebus gravissimis: scd si vel hinarium esse inter pares numeros primnm; aut hominem ex animo el corpore constare, ac similia negare volnerit: Latinos vero ad captum omnem humanum in dialectica, omnique scientia, cunctarumque pracel lentissima theologia exercitatissimos. Verum etsi plures non ignorabant Latinorum scientiam, mul tasque illis non defore rationes ad ostendendum se recte sentire; arbitrati tamen et in omnes et isti, unionem cum Latinis rem esse plurimi æstimandam, et præterea facillimam, et suum et aliorunı anímıın induxere cum voluptate advenire. Sed fac idem omnes sensisse, et ea spe venisse, ut Latinos ignorantiæ pravæque opinionis arguerent; persuaderent vero a sententia discedere aut sua sponte, aut invitos atque ita unionem eorum amplecterentur. Hare si quidcm ex sententia succede rent, fortasse melius esset; Deusque cam qun per agnitionem veritatis et mutuam charitatem conjungeremur, neutri partium majorem impenderet favorem; sed tam eos qui veritatem edocnissent, quam qui illam æquo animo addidicissent, pari corona donaret, et æque sibi conjungeret. Ita visi quoque essemus obtinere locum magistrorum, fan:oque famæ oblectaremur,quem vos spiritalia quærentes, Deoque vacare pollicitos ambire non convenit. Sed videtis omnes, ut Latini pro sua sententia egregie decertaverint, ut nemo illes possit, si velit equus esse Judex, reprehendere. Εt communis quidem magister ac dominus noster, oportere inquit in ore duorum vel trium stare omuc verbum, et lex civilis ita præscribit; illi vero ex communibus Ecclesiæ doctoribus sex præstantissimos dignitate et doctrina, susceptisque pro piėta - te laboribus; ǹam alios prætereo; sententiæ suze testes protulere, quorum quisque tantumdem fide valere, quantum universi homines, censendus est: Ὅτι μὲν οὖν εἰσί τινες ἐξ ὁρῶν, οἱ τήν τών Λατίνων καταγωνιείσθαι σοφίαν, καὶ πείσειν εἶτες ἐπὶ τῶν ἀρχαίων ἐκείνων μένειν ἐνόμιζον, τότ καὶ αὐτὸς οἶδα· καὶ λίαν αὐτῶν θαυμάζων, ότι είτ τάλλα σοφοί τινες όντες, τοσοῦτον ἐν τούτῳ τ μέρει πεπλάνηνται· καὶ ταῦτα καὶ συνειδότες τη τι αὐτοῖς καὶ τοῖς ἄλλοις φαύλως ἔχουσι τῆς πρὸς πείθειν παρασκευῆς, οὐ μόνον ἄν τις περὶ τῶν γίστων ἐνίσταιτο, ἀλλ' εἰ καὶ τὴν δυάδα πρώτη ἀριθμοῖς ἄρτιον εἶναι, ἢ τὸν ἄνθρωπον του καὶ σώματος συνεστάναι, καὶ τὰ τοιαῦτα ἐρεῖ θελήσειεν· εἰδότες δὲ καὶ Λατίνους μέχρι τῆς ἐθρωπίνης εὐπορίας ἁπάσης διαλεκτικήν τε με τ σαν ἐπιστήμην, καὶ τὴν πασῶν ὑψηλοτάτην θεία γίαν ἐξητακότας τε καὶ ἀσκήσαντας. Αλλ' εἰ π πλείους ἡμῶν οὔτε τὴν Λατίνων ήγνόουν στα οὔθ' ὅτι πολλῶν εὐπορήσουσι λόγων προς τα δεξι σφᾶς αὐτοὺς δοξάζειν καλῶς, ἀλλ' ὅμως ἐκεῖνεί τ πάντες καὶ οὗτοι τὴν μετὰ Λατίνων Ένωση Σ παντὸς ἄξιον χρῆμα καὶ ῥιστον είναι πρός τις νομίσαντες, ἑαυτούς τε καὶ τοὺς ἄλλους επε μεθ' ἡδονῆς ἀφικέσθαι. Κείσθω δὲ καὶ πέντε, αὐτὴν ἐσχηκέναι γνώμην, καὶ ἔχειν ἐλπίς Σ μηδὲν μὲν εἰδότας μήτε ταληθή φρονούντας νους ἐλέγξειν, πείσειν δὲ ἐκόντας ἢ ἄκοντας τ σφετέραν δόξαν ἀρνήσασθαι, καὶ οὕτω τὴν μετ' ε τῶν ἔνωσιν διαπράξεσθαι. Εἰ μὲν οὖν ἐξ:: ταῦτα κατὰ σκοπὸν, ἄμεινον ἂν ἴσως ἦν· καὶ ὁ ο Θεός, ᾧ συνάπτεσθαι τῇ γνώσει τῆς ἀληθείας το τῇ πρὸς ἀλλήλους εἰρήνῃ πάντες ἐμέλλομεν, δια τέροις ἂν τῶν ἑτέρων εχαρίσατο μᾶλλον ἀλλά το τε διδάσκοντας τὴν ἀλήθειαν, καὶ τοὺς σὺν είνα μοσύνῃ ταύτην δεδιδαγμένους επίσης ἔμελλε στ φανοῦν, καὶ ἑαυτῷ συνάπτειν ὁμοίως. Ἐδέξι δ᾽ ἂν οὕτωσὶ διδασκάλων τάξιν ἐπέχειν, καὶ τὰ τ πνῷ τῆς φήμης ετέρφθημεν· οὗ τοῖς τὰ πνευμα τικὰ ζητοῦσιν ὑμῖν καὶ Θεῷ προσανέχειν υπες μένοις οὐδαμῶς ἐστιν ἁρμόττον φίεσθαι. - ὁρᾶτε πάντες, ὅτι Λατίνοι τῆς ἑαυτῶν ὑπερτε σαντο δόξης καλῶς· ὥστε μηδένα ἂν αὐτοῖς με λεῖν ἔχειν, εἰ βούλοιτο δίκαιος εἶναι. Καὶ ὁ με κοινὸς ἡμῶν διδάσκαλος καὶ δεσπότης ἐπὶ δια τριῶν μαρτύρων δεῖν ἔστασθαι τῶν ῥῆμά της, ὁ πολιτικός νόμος οὕτω διαγορεύει· οἱ δὲ ἐκε κοινῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας ἐξ τοὺς μετ

! ADHORTATIO AD SYNODUM. στους ἀξιώματι καὶ σοφίᾳ καὶ τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐτε- eosque non obiter et perfunctorie, sed ita distincte βείας ἀγῶσι, τοὺς γὰρ ἄλλους παρίημι, μάρτυρας τῆς ἑαυτῶν δόξης παρήγαγον· ὧν ἕκαστον δεῖ τῶν ἐν τῷ κόσμος πάντων ἀνθρώπων κρίνειν ἀντάξιον, κακείνους οὐχ ἁπλῶς οὕτως οὐδὲ παρέργως, ἀλλ' ὥσπερ εἰ δικασταί τινες ἦσαν ἡμῖν τῆς παρούσης ἀμφιβολίας, οὕτω διαλεγομένους διωρισμένως τε καὶ σαφῶς· καὶ αὐταῖς μὲν λέξεσι λέγοντας τὸ ζητούμενον, προστιθέντας δὲ καὶ τὰς αἰτίας, καθά διδασκάλοις προσῆκε, καὶ τὰ μέρη τῆς θείας Γραφῆς, ἐξ ὧν τὴν δόξαν ταύτην αναγκαίως έχουσιν εἰληφότες,καθ᾿ ἀπερ ἄλλας ἐξ ἄλλων μερῶν συνελέ ξαντο. Πρὸς οὓς διδασκάλους τοσούτους τε ὄντας καὶ τηλικούτους, καὶ οὕτω σαφῶς τὴν δόξαν ταύ τὴν εἰσάγοντας, οὐδ᾽ ἂν βουληθέντες ἔχοιμεν ἀναι σχυντεῖν. Πρὸς τούτοις ἄλλους ἐκ τῶν κοινῶν διδα. σκάλων παρήγαγον, τοὺς ἐξ ᾿Ανατολῆς λέγω, ἴσῃ σοφίᾳ καὶ ἀξιώματι κεκοσμημένους, οὐχ οὕτω μὲν διαρρήδην ὥσπερ ἐκεῖνοι, λέγοντας δ' ὅμως καὶ αὐτοὺς τοῖς ἄλλοις ταυτά, εἴ τις μετ' ἀληθείας καὶ σοφίας ὁμοῦ τὰς ἐκείνων ἐξετάζειν βούλοιτο βήσεις καὶ σοφιστικὸν οὐδὲν οὐδὲ βίαιον, ἀλλὰ πάντα ἁπλᾶ καὶ τῇ θείᾳ Γραφῇ καὶ τοῖς διδασκάλους επόμενα πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἑαυτῶν προσεβάλοντο δόξης· καὶ εἴρηται παρ' ἡμῶν οὐδὲν πρὸς αὐτοὺς, πρὸς δ μὴ σοφῶς τε καὶ γενναίως καὶ μετὰ τῆς ἀληθείας ἀποκρινάμενοι φαίνονται· οὐδ᾽ ἔχομέν τινα τῶν ἁγίων φανερῶς αὐτοῖς ἀντιφάσκοντα· εἰ δέ τις ήν, καὶ τοῦτον ἔδει τοῖς πολλοῖς μηχανή τινι καὶ λόγῳ συνάπτειν πολλῷ μᾶλλον καὶ δικαιότερον, ἢ πρὸς τὸν ἕνα πλῆθος τοσούτων διδασκάλων παραδιάζε ; σθαι. Εἰς ἃ δὲ νομίζομεν αὐτοὺς ἐκ τῆς δόξης ταύτης ἐκπίπτειν, καὶ ταῦτα μήτε φρονεῖν μήτ' ἐξ ἀνάγκης ἔπεσθαι τῇ δόξῃ, διαμαρτύρονται. Ἀλλὰ καὶ τὰ αὐτὰ φασι μεθ᾿ ἡμῶν πιστεύειν, καὶ πρὸς τὸν ἴσον ἡμῖν φέρεσθαι νοῦν, εἰ καὶ προσθήκῃ λέξεων ἄμεινον ἀναπτύσσουσι· καὶ οὐδένα τῶν ἁγίων ἀναγκάζονται συκοφαντεῖν ἢ διαγράφειν, ἀλλὰ μᾶλ λου συνάπτουσιν ἀλλήλοις τοὺς διδασκάλους· καὶ μίαν ταύτην ἀπόδειξιν ἀρκοῦσαν ἔχειν ἡγοῦνται παρ' ἑαυτοῖς τοῦ ταληθή φρονεῖν καὶ πιστεύειν, ότι μηδενὶ πρὸς μηδένα τῶν διδασκάλων ἀντίφασιν τινα καὶ μάχην ἐγείρουσιν· ἀλλὰ τἀκείνων πάντα γαλήνης γέμει καὶ ὁμονοίας, τῆς δόξης ταύτης κρα τούσης. Πρὸς δὲ τούτοις, καθάπερ διδασκάλοις ἡμῖν ἡ κριταῖς αὐτῶν καθημένοις, οὕτω προσφέρονται καὶ δέονται σφᾶς προσήκεσθαι, καὶ μὴ θέλειν ἀνθρώπων οὕτω μὲν ἀδελφὰ φρονούντων ἡμῖν, οὕτω δε συμβαινόντων τοῖς κοινοῖς διδασκάλοις, μικρᾷ προφάσει χωρίζεσθαι. Οὐδ᾽ ἀπαιτοῦσιν ἐξ ἡμῶν τὴν ὁμολογίαν τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἡμῖν καταλείπουσιν, εἰ βουλοίμεθα τελείως πιστεύειν, καὶ μὴ νομίζοιμεν αἰσχύνην φέρειν ἡμῖν τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας" • Δεί γάρ, φησί, πρὸς τὸ σώζεσθαι, planeque loculos, ac si controversiam nostra sedissent judices; et apertis verbis exprimentes quod quæritur, adjectis etiam causis, uti doctores decebat; et citatis sacræ Scripturæ locis, ex quibus sententiam hanc necessario sumpserunt, et collectis per illa variis rationibus. Quos sane doctores, cum tot fantique sint, et adeo perspicue sententiam hanc doceant, nec si velimus, impudenter adversos contueri possumus. Alios præterea ex communibus doctoribus produxere, Orientales, inquam, pari doctrina et dignitate præditos; non ut illi quidem adeo clare, idem tamen et ipsos quod et illi asserentesɛ, si quis velit dicta eorum cum veritate pariter et scientia perpendere. Nec sophisticum aliquid aut affectatum, sed plana omnia, et sacra Scripturæ, doctoribusque consona ad demonstrandam sententiam suam protulere. Nec objectum a nobis est quidquam, ad quod illi erudite et animose cum veritate non responderint. Ex sanctis porro aliquem, qui aperte illis adversetur, nullum habenus: quod si etiam esset, oporteret hunc quoque via et ratione aliqua multis a‹ljungere, æquius sane et commodius, quam ad unum vi pertrahere tantam multitudinem doctorum. Ea vero incommoda, in quæ illos labi arbitramur, se nec sentire, nec sequi ne cessario ex sua sententia plane testantur; sed idem ac nos aiunt se credere, et in eumdem ferri sensuaı, licet additis vocibus melius explicent, nec ullum sanctorum calumniari, aut auctoritatem ejus elevare coguntur; imo doctores inter sese conciljant, et potentissimo argumento satis demonstrare se putant recte sentire et credere, quod doctorem cum doctore nu¹lum pugnantem, aut contraria dicentem faciunt; sed apud illos omnia per banc sententiam tranquilla sunt et convenientia. Ad hæc ita nobiscum agunt, ac si magistri illorum aut judices sederemus; rogantque ut se suscipiamus, nec velimus modica de causa disjungi ab hominibus adeo nostris consimilia, adeo communibus doctoribus congruentia sentientibus. Neque vero exigunt a nobis professionem veritatis; sed hoc quidem nobis relinquunt, si perfecte credere velimus, neque salutis spem arbitremur nobis ignominiam inurere: Dc Onortet enim, inquit, ad salutem labiis quoque · fidem confiteri '., Illi vero satis esse ducunt ad pacem, si finem insimulandi faciamus post tam multas demonstrationes, quibus se nec falsa dicere, nec male sentire probarunt: ut sit nobis integrum alia via et pacem facere, et populari hoc apparenteque splendore ac rumore, nec pertinescere defectionem gentium nobis conjunctarum, quandoquidem fidei confessio non aliter ab illis et nobis fiet, ac prius diebat. καὶ χείλεσι τὴν πίστιν ὁμολογεῖν.» Αὐτοὶ δὲ ἀρκεῖν ἡγοῦνται πρὸς τὴν εἰρήνην τὸ παύσασθαι λοιτών ἐγκαλεῖν αὐτοῖς, οὕτω πολλὰς τοῦ μὴ ψεύδεσθαι μηδὲ κακῶς φρονεῖν παρασχομένοις τὰς ἀποδείξεις. Ωστ' ἐξεῖναι τρόπον ἡμῖν ἕτερον μετὰ τοῦ τὴν εἰρήνην πράττειν, καὶ τῆς ἔξω καὶ φαινομένης τα • Rumn. x, 10. . Digitized by

GENNADI CP. PATRIARCH.S τῆς ἀπολαῦσαι λαμπρότητός τε καὶ φήμης, καὶ μηδὲ τὴν ἀποστασίαν τῶν ἡμῖν προσηκόντων δεν διέναι γενῶν, ἐπειδὴ τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως οὐκ ἄλλως ἢ πρότερον ἐκείνοις τε καὶ ἡμῖν ἔσται ποιεῖσθαι. Et Latini quidem hæc ostendunt, hæc dicunt, tanto conficiendæ nobiscum unionis desiderio flagrant: adeo nihil volunt fieri a nobis, quod sibi gloriam, nobis ignominiam aut detrimentum ¡ afferre possit. Nobis vero ad hæc omnia fortasse quidem verba non deerunt, sed non multi roboris aut decoris, et quæ virtute et sapientia nostra sint digna, aut hominum volentiuin præ se ferre speciem ac dignitatem Patrum, qui in antiquis fuere conciliis, et omnia cum veritate et charitate mutua examinarunt. Nec vero propositum nobis est de re non magni ponderis certamen, sed agitur de veritate fidei, per quam nos salvari speramus, et quam contentiose oppugnare non solum turpe est, sed et maxime periculosum. Neque enim aut doctores negare licet, quibus etiam deprecatoribus ad Deum pro peccatis nostris uti solemus, et quibus universa Ecclesia pro certaminibus ob veritatemi susceptis, et laboribus in docendo, quam maximam retulit gratiam, ut omittam alias sanctitatis partes, propter quas illos secundum Deum honorainus. Neque dicemus doctores inter se pugnare; hoc enim est omnia confundere, ac totam abnegare fldem. Porro autem voluisse Latinos depravare Qdem, et doctorum omnium adulterare theologiam, quis adeo stolidus, ut credat? quisve id asserendo contra Latinos, risu non excipiatur? Nulla enim criminatio potest falsitatis redargui pluribus, fortioribus, ac verioribus argumentis. At objiciemus nos apparentem doctorum dissensionem; verum illi eam nullo negotio dissolvent, imo etiam jam dissolverunt. Sed neque decorum amplius est hæc a Latinis quærere; possumus enim et nos ipsi conciliare inter se doctores. Ego cum sim vestrum omnium minimus, ubi id mandaveritis, paratus sum boc præstare et privatim et publice, atque ownibus ostendere apertissime doctores Ecclesiæ in universum de præposita materia idem sentire. lloc autem non multis ostendam sermonibus, sed satis erit duarum spatium horarum ad persuadendum vobis omnibus nequaquam dubitare amplius de consensione doctorum, ut nec ves ultra habeatis, nec Latinis negotium exhibeatis, harum inquisitione rerum commissa synodo communi. Sed neque si tempus etiam frustra conterere liceret, veluti sedentibus in otio, nullaque oppressis necessitate ad cogitandum de reditu, oporteret de rebus divinis inanes fundere sermones, et instantias disputationis ergo afferre, victoriamque solum sprctare, ac multa dicere, in quibus etiam par est aliquid erroris miscere; idque non multum valentibus contendere cum Latinis theologica ac philosophicae facultatis no:itia; iufelici rerum nostrarum statu ita ferente, propter quem qui primas tenent inter nos, ita theologiam ac philosopliam attingunt, ut non omnino inertiti videan. Καὶ οἱ μὲν Λατίνοι ταῦτα δεικνύουσι, ταῦτά φα σιν, οὕτω πρὸς τὴν μεθ᾿ ἡμῶν ζέουσιν ἔνωσιν, ού. τως ἡμᾶς τῆς ἐκείνων ἕνεκα δόξης οὐδὲν βούλονται πράττειν αἰσχρὸν ἢ δυνάμενον βλάπτειν. Ἡμεῖς δὲ πρὸς ταῦτα πάντα λόγων μὲν ἴσως ευπορήσομεν, ἀλλ' οὐ πάνυ γενναίων, οὐδ᾽ εὐπρεπῶν, οὐδ᾽ ἀξίων τῆς ἡμετέρας ἀρετῆς καὶ σοφίας, οὐδὲ βουλομένων ἀνδρῶν σχήμα σώζειν καὶ τάξιν τῶν ἐν ταῖς συνόδοις ἐκείναις Πατέρων, οι μετὰ τῆς ἀληθείας και τῆς πρὸς ἀλλήλους ἀγάπης πάντα ἐξήτασαν. Ούδ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ἡμῖν ὁ ἀγὼν, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς ἀλη θείας τῆς πίστεως, μεθ' ἧς δὴ ἐλπίζομεν σώζεσθαι καὶ πρὸς ἦν ἐθέλειν φιλονεικεῖν, οὐκ αἰσχρὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ κινδύνου γέμον μεγίστου. Ούτε γὰρ ἀφο νήσασθαι τοὺς διδασκάλους εξεστιν, οἷς καὶ πρέσβεσι πρὸς Θεὸν ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων ενώ θαμεν χρῆσθαι, καὶ οἷς τὸ κοινὸν τῆς Ἐκκλησίας μεγίστας τῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀγώνων καὶ τῶν ἐν τῷ διδάσκειν πόνων ἀπένειμε χάριτας ἄνευ τῆ; ἄλλης ἁγιωσύνης, ἧς ἕνεκα ταῖς δευτέραις μετά Θεὸν αὐτοὺς τιμῶμεν τιμαῖς· οὔτ᾽ ἐροῦμεν ἀντιρά σκειν τοὺς διδασκάλους ἀλλήλοις· τοῦτο γὰρ πάντα συγχέειν ἐστὶ, καὶ τὴν πίστιν πᾶσαν ἀρνεῖσθαι. Τὸ δὲ Λατίνους διαφθείραι βουληθῆναι τὴν πίστιν, καὶ τὴν τῶν διδασκάλων ἁπάντων νοθεῦσαι θεολογίαν, τίς οὕτως ἁπλοῦς ἐστι ὥστε πιστεῦσαι; ἢ εἰς τοῦτο κατὰ Λατίνων εἰπὼν οὐχὶ καὶ γέλωτα προσοφλήσει; οὐδεμία γὰρ ταυτησί της κατηγορίας πλείοσί τε καὶ μείζοσι καὶ ἀληθεστέροις ἂν ἐλέγχοιτο λόγοις. 'Αλλὰ τὴν φαινομένην προβαλλόμεθα τῶν διδασκέ λων διαφωνίαν. Λύσουσι τοίνυν αὐτὴν καὶ μάλα εὐκόλως· μᾶλλον δὲ καὶ ἤδη λελύκασιν. Αλλ' οὐδ᾽ εὐπρεπές ἐστι λοιπὸν παρὰ Λατίνων τὰ τοιαῦτα ζη· τεῖν· καὶ ἡμεῖς γὰρ παρ' ἑαυτοῖς δυνάμεθα τους διδασκάλους συνάπτειν. Ἐγὼ πάντων ὑμῶν ἐλάχι στος ῶν, ὁπόταν κελεύσητε, τοῦθ᾽ ἕτοιμός είμι πράττειν καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ, καὶ δεῖξαι πᾶσιν ούτωσι φανερῶς, ὅτι διὰ πάντων οἱ τῆς Ἐκκλησίας διδά σκαλοι τὴν αὐτὴν περὶ τῶν προκειμένων έχουσι γνώ μην· καὶ τοῦτο οὐκ ἐν λόγοις δείξω πολλοῖς, ἀλλ ἀρχέσουσιν ὧραι δύο, ὥστε πεῖσαι πάντας ὑμᾶς μη· κέτι περὶ τῆς τῶν διδασκάλων συμφωνίας ἀμφιγνοεῖ, μηδὲ πράγματα λοιπὸν αὐτούς τε ἔχειν καὶ Λατίνοις παρέχειν, κοινή συνέδῳ τὴν περὶ τούτων ἀνατιθένα τας ἐξέτασιν. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδ᾽ εἰ τρίβειν ἐξῆν τὴν καιρόν, καθάπερ ἐπὶ σχολῆς καθημένους, καὶ πρὸς τὴν ἐπάνοδον οὐδεμίαν ἀνάγκην ἔχοντας, ἔδε: περί τῶν θείων πραγμάτων κενὰ καὶ μάταια λέγειν, και πρὸς τὸν ἔξω λόγον ἐνίστασθαι, καὶ τὴν νίκην μόνη σκοπεῖν, καὶ πολλὰ λέγειν, ἐν οἷς εἰκός τι καὶ ἁμαρ τάνειν· καὶ ταῦτα περὶ θεολογίας τε και φιλοσοφίας οὐ σφόδρα δυναμένους ἁμιλλᾶσθαι Λατίνοις· τοῦτο τῆς ἐν ἡμῖν δυστυχίας τῶν πραγμάτων πεποιηκυίας, δι' ἦν οἱ παρ' ἡμῖν ἄκροι τοσοῦτον θεολογίας τε καὶ φιλοσοφίας άπτονται, ὥστε μόνον μὴ δοκεῖν καθάπαξ ἀπαίδευτοι, ἐκλελοιπότων μὲν παιδευτηρίων,

ADHORTATIO AD SYNODUM. 39$ συεσθείσης δὲ τῆς περὶ μαθήματα καὶ λόγους φιλο- tur; non vigente jam scholarun usu publicarum, τιμίας, καὶ πάντων τῆς χρείας μόνης καὶ τῆς ἀνάγε της γεγενημένων. Πέπεισμαι δὲ μηδὲ τῷ Πνεύματι σφόδρα ἀρέσειν τὴν τοσαύτην ἀδολεσχίαν, ἀλλὰ πειραστὰς ἡμᾶς αὐτοῦ νομιεῖν, εἰ τοσαῦτα μὲν ἐκ τῆς θείας Γραφῆς, τοσαῦτα μὲν ἐκ τῆς τῶν διδασκάλων συμφωνίας έχοντες πρὸς τὸ προκείμενον βοηθήματα, εἶτα καθεδούμεθα τούτων πάντων καταφρονοῦντες, καὶ λόγους λόγοις συμπλέξομεν, ἢ νομίζοντες ἐν τοῖς ἡμετέροις λόγοις ἄμεινόν τι τῆς ἐκ τῶν Γραφῶν χο ρηγίας εὑρήσειν, ἢ ζητοῦντες παρὰ τοῦ Πνεύματος σαφέστερόν τι τῶν ὑπ' αὐτοῦ λαμπρῶς ούτωσὶ διωρισμένων λαβεῖν. Ὑπὸ τούτων γὰρ τῶν λόγων καὶ τῆς τοιαύτης ὁδοῦ μᾶλλον ὑμᾶς οἶδα πρὸς διχόνοιάν σε καὶ στάσιν ἢ πρὸς ὁμόνοιαν ἀγομένους τε καὶ μᾶλλον ἀχθησομένους. et exstincto disciplinarum ac rei litterariæ ambitioso stulio, cunctis necessitati tantum, et angustiis rei familiaris vacantibus. Certum vero miti est, ipsi quoque Spiritui non placere admodum tantam loquacitatem, sed sui nos tentatores existimaturum, si cum tot ex divina Scriptura, tot etiam ex doctorum consensu nobis suppetant ad propositum auxilia, sedeamus tamen ipsi posthabitis illis omnibus, nectentes sermoni sermonem; quod vel putemus nos inventuros quidpiam per nostros sermones co præstantius, quod Scripturæ suppeditant; vel aliquid a Spiritu quæramus apertius iis quæ adeo elare sunt ab eo definita. His enim sermonibus et hac via vos utentes, scio, in dissensionem potius et concertationem agimini, magisque etiam agemini quam in consensionem. Τούτων τοίνυν οὕτως ἐχόντων, καὶ Θεῷ φίλον, καὶ τοῖς διδασκάλοις τῆς Ἐκκλησίας χάριεν ἔσται, καὶ ἡμῖν εὐπρεπές, καὶ πρὸς τούτοις ῥᾴδιον, τὸ τὴν ἔνωσιν ἤδη, τῶν πολλῶν ἀφεμένους λόγων, διαπράξασθαι, καὶ μετὰ ταύτης ἐπανιέναι. Καὶ οὐδὲν ἡμῖν ὅλως προσίσταται πρὸς τὸ πράττειν ὧν ἐπιθυμήσαντις ήκομεν, τῆς μὲν δόξης Λατίνων ὑπὸ τοσούτων μαρτυρουμένης, καὶ πανταχόθεν ἀξίας οὔσης πιο στεύεσθαι, ἡμῶν δὲ δυναμένων αὐτοῖς ἑνωθῆναι ἄνευ τοῦ καὶ περὶ τὸ σύμβολόν τι καινοτομεῖν. Καὶ μὴν ἴστε πάντες καλῶς, ὅτι τὴν ἕνωσιν τῆς Ἐκκληοίας Χριστοῦ, καίτοι πολλῶν ἄλλων ἔνεκα καὶ δικαιοτέρων μάλιστ᾽ ἂν ὑπὸ παντὸς ζητηθεῖσαν, τὸ παρά τῶν ἀσεβῶν δέος καὶ τὰ πράγμαθ' ἡμῖν εἰς τοὔσχατον έχοντα δυστυχίας, καὶ ποθῆσαι καὶ σπουδάσει διὰ πολλῶν, καὶ ὅτι μάλιστα τοῦ τέλους ἐγγὺς αὐτὴν ἀγαγεῖν, τὰ γὰρ μεταξύ παραλείπω πάντα, ἡμᾶς ἰδίως ἐποίησαν. Δεῖ τοίνυν τῆς προθέσεως ἐχομένους, ἐπεὶ δυνατὸν καὶ εὐπρεπές ἐστι, ταύτην εἰς τέλος ἐξενεγκεῖν. Αλλως δ' ἂν ματαιότεροι πάντων άνω θρώπων ἐδόξαμεν εἶναι, εἰ πολλὰ μὲν ὑπὲρ αὐτῆς ὑποστάντες, πολλῶν δὲ ἀγαθῶν ἐλπίσι κεκινημένοι, ἐπιδώσειν δὲ ἡμῖν τὰ δεινά, τοῦ σχίσματος βεβαιω θέντος, πάντες πιστεύοντες, εἶθ᾿ ὥσπερ ἐπιλαθόμεν νοι τούτων ἁπάντων, κεναῖς, ὡς φασι, χερσὶ καὶ μηδὲν πράξαντες ἐπανέλθοιμεν, καὶ ταῦτ᾽ εὐπρεπές οὕτω καὶ ῥᾴδιον δν, καὶ μηδενὸς ἡμῖν εὐλόγως εἰς τοῦτο προσισταμένου. Οὐδὲ προσέχειν δεῖ τοῖς μηδὲν ἀγαθὸν ἡμῖν ἐκ τῆς ἑνώσεως λέγουσιν ἥξειν· καὶ τούτου πρόφασιν οἰομένοις ἔχειν ἀρκοῦσαν, τά τε τῶν Λατίνων γένη τῇ κατ' ἀλλήλων μάχη φθειρόμενα και ταῖς οἰκείαις προσέχοντα συμφοραῖς, καὶ τὰ τοῦ πάππα πράγματα τάξιν οὔπω λαβόντα καὶ δύναμιν, ἀλλ᾽ ἀσθενοῦντα καὶ πολλαχόθεν ἀκμὴν ἐπιβουλευό μενα. "Ανευ γὰρ τῆς ἄλλης ὠφελείας ἁπάσης, εν ὅ τε πάππας ἡμῖν καὶ τὰ λοιπὰ τῶν Λατίνων ἔθνη, καὶ τῶν πραγμάτων οὕτω σφίσιν ἐχόντων, παρέξον. ται· τὸ γὰρ ἡμέτερον ὀλίγον δν, ὡς καὶ ὑμεῖς ἴστε, δυσχέρειαν αὐτοῖς οὐ μεγάλην μέλλει παρέχειν· τέως γὰρ ἀσφαλείας μόνης καὶ τοῦ μὴ δεδιέναι τοὺς πολεμίους, ἡμᾶς οίδασι χρήζοντας· ὁ χρήμασι μὲν οὐ πολλοῖς, ναυσὶ δὲ ὀλίγαις δύνανται πράττειν· ἐγώ PATROL. GR. CLY. Cum igitur hæc ita se habeant, Deo gratum, et Ecclesia doctoribus jucundum erit, nobisque decorum, et præterea facils, multis omissis sermonibus, unionem amplecti, cumque illa domum reverti. Nec erit prorsus aliquid nobis impediniente quominus agamus ea quorum ducti desiderio suinus huc profecti cum Latinorum quidem sententia fulciatur tot testibus, et usquequaque digna sit qnæ credatur; nobis vero liceat cum eis conjungi nulla in Symbolo facta innovatione. Et quidem bene nostis omnes peculiaremn causam cur oplaverimus, multisque viis efficiendum enixe curaverimus, potissimumque prope finem perduxerimus, ut media præteream omnia, Ecclesiæ Christi unitalem, exstitisse mala, quæ formidamus ab impiis, resque nostras ad extremam redactas miseriam; quamvis multas alias ob causas et æquiores dignain, quæ ab on:nibus expetatur. Oportet ergo propositumn consilium. sequentes, cum et deri, et honeste fieri possit, ad exitum illud perducere: alioquin omnium hominum levissimi videremur, si propter illud multa perpessi, multorumque bonorum spe ducti; et omnes pro certo habentes fore, ut confirmato schismate major cumulus malorum accedat; velut hæc omnia obliti, vacuis, ut aiunt, manibus, re infecta rediremus: idque cum res sit adeo decora et facilis, nibilque sit quod, ne illa peragatur, nobis merito obstet. Nec vero audiend sunt, qui nihil boni nobis ex hac unione futurum aiunt: quod satis putant a se probari, propterea quod Latinorum nationes mutuis inter se conterantur bellis, et propriis vacent calamitatibus: et papæ res nondum statum et firmitatem acceperint; sed infirmæ sint, et multorum adhuc insidiis pateant. Nam ut omnes alias utilitates taceaın, quas affereut nobis tum papa ipse, tum reliquæ Latinorum nationes vel in tali rerum statu (nostra enim cum non magna sit, ut et ipsi scitis, non multanı illis exhibebit molestiam; norunt quippe hoc uno in præsenti nos indigere, ut res nostræ in tuto sint, et ne hostes pertimescamus; id quod non grandi pecunia et paucis navibus praestare possunt),

GENNADII CP. PATRIARCILE ego vel ipsam unionis famam satis fore aio nobis ἡ φημι καὶ τὴν τῆς ἐνώσεω; φήμην ἀρκέσειν ἡμῖν προς ad depellendum hostium timorem. Quandoquidem verendum non erit amplius ne illi nos adoriantur, si sciant auxilia sociorum nobis affutura: qui si sarpe nobis opem tulerunt nondum sibi reconciliatis, nunc multo magis et alacrius hoc prarstare volent, et veluti quoddam solvere debitum, socictalem in bello. Neque enim aut Latinorum aut Barba orum quisquam ignorat, primariam maitatis causam esse spem auxilii, quodque nulla afia salutis via nobis supersil: e contrario vero, si no bis aversatio et odium in Latinos augeatur, vacuis hinc et re infecta abeuntibus, quod statim in«le notum erit omnibus, quia noster reditus nullo spparatu aut splendore, et viribus exiguis flet, et nobis arbitror nullam amplius salutis spem superesse et hostibus, etiam si nolint, commodum fore nos adoriri. Comprehendite vero animis vestris quod precipuum est, quanta sit praesentis magnitudo perivuli, in quo versamur. Auditis enim Barbaruın, maximis copiis terra marique comparatis, hellum contra nostram urbem- instruere; fortasse etiam untequam certus ad nos nuntius allatus sit, illam obsidet, aut quamprimum obsidebit. Eain porro τὸ μηκέτι δεδιέναι τοὺς πολεμίους. Οὐδὲ γὰρ δέως ἐστὶ λοιπὸν ἡμῖν αὐτοὺς ἐπιθήσεσθαι, ἐγγύθεν έσσμένους ἡμῖν τοὺς συμμάχους εἰδότας· εἰ πολλάκις βεβοηθηκότες οὔπω διηλλαγμένοις, νῦν ἤδη πολλῷ μᾶλλον καὶ προθυμότερον τοῦτο πράττειν βουλήσον - ται, καὶ καθάπερ τ: χρέος ἀποτινού και την συμμα χίαν. Οὔτε γὰρ Λατίνων οὔτε Βαρβάρων οὐδεὶς ἁγιο πρώτην αἰτίαν ἑνώσεως τὴν τῆς βοηθείας οὖσαν ἐλπίδα, καὶ τὸ μηδένα ἄλλον ἡμῖν περιλειφθῆκαι τρόπον, ᾧ μέλλομεν σώζεσθαι· τούταν: οι δε, τους πρὸς Λατίνους μίσους καὶ τῆς ἀηδίας ἡμῖν αὐξη θέντα ἐκ τοῦ κενοὺς ἡμᾶς καὶ ἀπράκτους ἐντεῦθεν ἀπαλλαγήναι, ὅπερ ἐκ τοῦ φαύλως καὶ ταπεινώς καὶ μετὰ μικρᾶς δυνάμεως επανήκειν εὐθὺς ἔστει πᾶσι κατάδηλον, καὶ ἡμῖν οὐκέτι περὶ τῆς φωτο ρίας ἐλπίζειν ἐξεῖναι ἄν, καὶ τοὺς πολεμίους ἐπιθε σεσθαι, καὶ μὴ βουλομένους, ἡμῖν καιρὸν ἔχειν ἡγοῦ μαι. sritis omnes, si non adsit adventitium subsidium, ne primam quidem impetum hostis laturam; sed periculum illi esse, ne citra prælium veluti lucrum fortuito oblatum ab hostibus occupetur, ad solum eorum aspectum conterrita. Quod si etiam obsi dionem panlisper ferat, feri tamen non poterit, ut omnino periculum sine damno possit evitare; sed necesse est prorsum succumbat. Meministis enim, cum ab his iisdem Barbaris terra olim obsideremur, et muri pars quæ mare spectat, et duplo major est reliqua, nullain haberet custoden; nemo enim inde urgebat, quanto in timore, quantis fuerimus In angustiis. Αt numc omnis quidem maeniorum pars tuenda est necessario; militaris vero copia, et reliqua universe urbis multitudo, neque al dimi tiam eorum partem accedit, qui tunc erant, proque tertia murorum parte propugnabant, nec tamen ad tantum numerum, tantumque hostium apparatum satis csse videbantur: pestis enim, qua per tot aunos preminur, omnes graviter dcpasta est: dimidiam vero portem esse dico, nobis quoque ibi præsentihus, et annumeratis. Nunc vero abest imperator, qui, unus cumn sit, plurimum valet ad omnia; abestis etiam vos, et adeo multi, et virtute aßen præstantes, in loco maximarum copiarum auxiliarium esse possitis, si derepente ɔc. cedatis. Sagittarii vero conductitil præter vigintiquinque omnes aufugerunt. Causas autem tacere oportet; fortasse vero et illi pariter atque alii pro se ipsis idem hactenus cupere consilii. Quae igitur spes, tanta hominum penuria tam formidolosnu; beltum iri propals.tum? Quapropter etiam si profectionis nostræ causa non esset concilianda unis Λογίσασθαι δὲ ἐπὶ πᾶσι καὶ τὴν παροῦσαν ἀνάγε κην, ὁπότη τίς ἐστιν· ἀκούετε γὰρ τὴν Βάρβαρον μεγίστη δυνάμει παρασκευάζεσθαι πεζῇ τε και ναυτικῇ κατὰ τῆς ἡμετέρας πόλεως ἥξειν· καὶ ἴσως πρὶν ἡμᾶς σαφές τι μαθεῖν, ἀφίκετο, ἢ ὅσον ούπω μέλλει παρεῖναι· ἴστε δὲ πάντες ἐκείνην ἄνευ τῆς έξωθεν συμμαχία; οὐδὲ πρὸς τὴν ἔφοδον ἀντιστῆναι δυνησομένην, ἀλλὰ κινδυνεύουσαν έρμαιον γενέσθαι τῶν πολεμίων αμαχητί, πρὸς μέ ην τὴν ἄψιν αὐτῶν καταπεπληγμένην. Εἰ δ' ἀντισταίη μέχρι τινές πολιορκουμένη, ἀλλ' οὐδεμία μηχανή παντάπασιν αὐτὸν ἀπαθὴ δυνηθήναι διαγενέσθαι· ἀλλ' ἀνάγκη πᾶσα ταύτην ἐνδοῦναι. Μέμνησθε γάρ, ὅτι τῶν αὐτῶν τούτων Βαρβάρων ποτὲ πολιορκούντων ἡμᾶς ἀπὸ γῆς, τοῦ δὲ πρὸς θαλάσσης τείχους, ὦ διπλάσιν ἐστι τοῦ λοιποῦ; μένοντος ἀφυλάκτου, οὐδεὶς γὰρ ἐκεῖθεν ἠνώχλει, εἰς πόσον ἡμῖν φ σου καὶ ἀνάγκη: ἦλθε τὰ πράγματα. Νῦν δὲ ἅπαν μὲν τὸ τεῖχος τα ἀνάγκη φυλάττειν· τὸ δὲ νῦν στρατιωτικών και τι λοιπὸν ἅπαν τῆς πόλεως πλῆθος, οὐδ᾽ ἥμισυ τῶν τότε ὄντων ἐστίν· οἱ τὴν τρίτην τοῦ τείχους μοίρα φυλάττοντες καὶ προπολεμοῦντες, οὐκ ἐδόκουν προ; τοσοῦτον πλῆθος καὶ τοσαύτην παρασκευήν τω πολεμίων ἀρχεῖν. Ο γὰρ τοσούτοις ἔτεσιν ἡμᾶς πιέζων λοιμὲς δεινῶς πάντας ἀνάλωκεν. Ημισυ δ' εἶναί φημι, καὶ ἡμῶν ἐκεῖθε παρόντων καὶ συναριθμουμένων. Νῦν δὲ ἄπεστι μὲν βασιλεὺς, ὃς εἰς ῶν, ἐν πᾶσι πράγμασι τὰ μέγιστα δύναται· ἄπετε δὲ τοσοῦτοι τὴν ἀριθμὸν καὶ οὕτω καλοί. ὥστ᾽ ἀρ κέται ἂν ὑμᾶς ἀντὶ συμμαχίας μεγίστης, αίφνη: προσγενομένους. Οἱ δὲ μισθοφόροι τοξόται πλην εἴκοσι καὶ πέντε πάντες ᾤχοντο φεύγοντες· τάς δ' αἰτίας πρέπει σιγαν· ἴσω; δὲ κἀκεῖνοι τοῖς ἄλλοι; ὁμοίως ὑπὲρ σφῶν αὐτῶν ἄχρι νῦν ἐβουλεύσαντο, Πῶς οὖν ἐλπίς ἐστιν ἐρημίᾳ τοσαύτῃ σωμάτων οὕτως φρικώδη πόλεμον διακρούσασθαι; Εἰ τοίνυν μεθ' ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως ετύχομεν ἀφιγμένοι, μήτε τὴν ἕνωσιν ἕνεκα τοῦ τῶν κινδύνων ἀπηλλάχθαι καὶ φόβων μάλιστα ἐποθοῦμεν, ἀλλ᾽ ἄλλο τι καὶ δι' ἄλ λην αἰτίαν πράττοντες ἐκαθήμεθα, ἔδει μετά τὴν

ADHORTATIO AD SYNODUM. 39$ πικρὰν ἀγγελίαν ἐκείνην, πάντα ρίψαντας τὰ ἐν las, neque hanc nos potissimum optaremus ad pre χερσί, καὶ πᾶσαν πραγματείαν εἰς χάριν αφίγμεθα, περιδόντας, ζητῆσαι μὲν, εἰ δυνάμεθα Λατίνους προσδέξασθαι, καὶ κοινωνῆται σφίσι καλῶς· τοῦτο δ' ἐστὶ, τῇ τε θεία Γραφῇ καὶ τοῖς διδασκάλοις τῆς Εκκλησίας συμφώνως. Τοῦτο δ' εὑρόντας, αὐτίκα τὴν πρὸς αὐτοὺς φιλίαν ἀνανεώσασθαι· εἶτα ναῦς ἑτοιμάσαντας, τὰς μὲν διδόντων αὐτῶν, τὰς δὲ καὶ ἡμῶν ὠνουμένων, εἰ οἷόν τε καὶ σώματα αὐτὰ πιπρασκόντων, μήτε τροφήν αἱρουμένους, μήθ' ὕπνον λαμβάνοντας, ἀλλ' ἐν τῷ πράττειν ὄντας νύκτωρ τε καὶ καθ' ἡμέραν, πρὸς τὴν βοήθειαν τῆς ἡμετέρας επείγεσθαι πόλεως. Αρκοῦντι γάρ παραγενόμενοι ναυτικῷ, καὶ φυλάξειν αὐτὴν, καὶ τοὺ; πολεμίους ἀπράκτους ποιήσειν καὶ ἀποσοβήσειν, καὶ συμβαλεῖν αὐτοῖ; εἰ δεήσει, καὶ πάντα τὰ τοιαύτα ηδυνήθημεν ἄν. Πολλῷ δὲ μᾶλλον ταῦτα πράττειν ἀνάγκη, ὁπότε καὶ μηδὲν ἄλλο ζητήσοντες ἢ τὴν ἔνωσιν, οὐδ᾽ ἑτέρου χάριν τινὸς ἀφίχθαι, πάντες εἴποιμεν ἄν. ricula timoresque depellendos, sed aliquid aliud et aliam ob causam agentes consideremus; oporteret tamen post acerbum illum nuntium, projectis omnibus quæ sunt præ manibus, omnique propter quod venimus postposito negotio, perquirere quidem, an possimus Latinos suscipere, et bene cum illis conjungi, hoc est juxta mentem sacræ Scripturæ et doctorum Ecclesiæ: hoc autem invento, statim cum eis renovare amicitiam: moxque naves parare, partim quidem ab illis acceptas, partim vero a nobis coemptas, vel ipsis, si fieri posset, corporibus divenditis; et neque cibum sumere, nequo somnum capere, sed diu noctuque opus non intermittere ad ferendum urbi nostræ festine auxilium. Nam idonea classe profecti et servare illam, et hostes fracto eorum conatu repellere; et si opus essel, cum eis congredi, et ejusmodi omnia facere possemus. Multo igitur magis necesse est hæc fieri, quando nihil aliud quæsituri accessimus quam unitatem; nec enim alterius rei gratia itineri nos commisisse omnes fatebimur. Τὴν δ᾽ ἔνωσιν, οὕτω ῥᾴστην καὶ εὐπρεπῆ καὶ Θεῷ καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἀρέσκειν μέλλουσαν, ἤδη πράττειν δυνάμεθα. Οι δεῖ τοίνυν μέλλειν οὐδ᾽ ἀναβάλλεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔνωσιν πράττειν, καὶ ὅτι τάχιστα βοηθεῖν. Ενθυμηθῆναι γὰρ ἑκάστους ἡμᾶς δεῖ καὶ γυναῖκας καὶ παῖδας ἑαυτῶν, καὶ ἁπλῶς συγγενεῖς καὶ πολίτας, οἰκτρῶς πολιορκουμένους καὶ ἀμηχανοῦντας καὶ θρηνοῦντας· καὶ φόνους καὶ δεσμὰ καὶ πληγὰς καὶ ὕβρεις καὶ λιμὸν καὶ δίψαν, καὶ οἰκτροτάτην περιαγωγήν, καὶ δου λείαν ἀπαραμύθητον, καὶ νηπίων ἑλκυσμόν, καὶ γερόντων σφαγὴν, καὶ χωρισμὸν ἀλλήλων ἐλεεινή τατον, καὶ ἱερῶν ἀτιμίαν, καὶ βλασφημίαν εἰς ὕψος αἱρομένην κατά Θεοῦ· καὶ τοὺς μὲν ἑκόντας, τοὺς δὲ ἄκοντα; τὸν μὲν Ἰησοῦν ἀποβαλλομένου; τὸν ἀληθῆ Θεὸν καὶ μόνον διδάσκαλόν τε καὶ νομοθέτην, τῇ δὲ Μωάμεθ φλυαρίᾳ καὶ ὀργίοις ἐκείνου προστι θεμένους, καὶ τὴν ἀσέβειαν ἐπιδιδοῦσαν, τὴν δὲ πίστιν διωκομένην· καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα φαντα ζομένους, καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἡμᾶς ἀνακαλουμένους, καὶ τὴν ἡμῶν ἀμέλειαν ὀνειδίζοντας· ὑφ' ὧν οὐδέποτε προσεδόκησαν ούτωσι καταφρονηθήσεσθαι· οὓς ἐν τάξει δεσποτῶν καὶ πατέρων καὶ διδασκάλων εἶχόν τε καὶ ἐτίμων· καὶ οὓς ἐπίστευον τῆς αὐτῶν ἀσφα λείας καὶ σωτηρίας πάντα θήσεσθαι δεύτερα· ὑπὲρ ὧν ἀποδημεῖν αὐτοί τε ἐνόμιζον, καὶ ὑμεῖς ἐλέγετε φανερῶς. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν τὰ ἑαυτῶν μόνον δεινά. φανταζόμενοι θρηνήσουσι, καὶ ἡμᾶς ἀνακαλέσονται γοερῶς· καὶ ταῖς ἐλπίσι τοῦ σήμερον, αὔριον, ἡμᾶς ἥξειν μόναις ψυχαγωγήσουσιν ἑαυτούς· 2 πρὶν ἐκείνους παθεῖν, ἡμᾶς γένοιτο πάντας ἀποθα νεῖν. Οὐδὲν γὰρ ἐλεεινότερον, οὐδὲν ὅλως αίσχιον, οὐδὲν βδελυκτότερον καὶ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις ἡμῶν ἔσται, ἂν ἐκείνους συμβαίη ταύτα παθεῖν. Ἡμᾶ; δὲ καὶ μέχρι τῶν ἄλλων Χριστιανῶν ἀφικά θαι πρέπει τῷ λογισμῷ, καὶ ἅπερ ὑπὲρ ἑαυτῶν ἐκεῖνοι δεδίασι, ταῦθ' ἡμᾶς ὑπέρ τε ἐκείνων καὶ τῶν ἄλλων Χριστιανῶν καὶ ἡμῶν αὐτῶν λογίζεσθαι χρή. Τα Quare unitas cum et summe facilis, et non indecora sit, Deoque et cunctis hominibus placitura, conficienda jam est; nec interponenda mora, nec differenda res, sed et unio paragenda, et ferendum quanı citissime auxilium. Repetenda quippe est unicuique nostrum memoria et uxorum et filiorum nostrorum, et summatim consanguineorum et civium, miscre obsessorum, animi pendentium ac lugentium: po - nendae ante oculos cades et vincula, et verbera, et contumelia, et fanes, et sitis, et luctuosissima circumvectio, et servitus inconsolabilis, et infantium abstractio, et senum jugulatio, et mutua divulsio, res omnium miserrima, et templorum profanatio, blasphemniaque in excelso contra Deum efferenda: cum hi quidem sponte, illi autem vi Jesum abjicient Deum verum, solumque magistrum ac legislatorem, et transibunt ad Mahomethi nugas ac cæremonias: et impietas quidem incrementa faciet, fides vero perse· cutionibus premetur: atque ejusmodi om:´a statuant in conspectu animi, et illud in primis, quod nos invocent, exprobrentque nobis desidiam a quibus se nunquam ita contemptum iri sperabant: quos ut η dominos, ut patres et magistros habebant et honorabant, et a quibus credebant omnia posthabitum iri saluti et incolumitati eorum, pro quibus susceptam hanc peregrinationem et ipsi putabant, et vos aperte dicebatis. ltaque illi suorum tantum imaginatione malorum lugebunt, nosque ejulando invocabunt, sperantesque nos hodie, cras, ventros, recreabunt animos suos. Utinam vero autequam illis hæc eveniant, moriamu̸r nos omnes: miserabilius enim, aut omnino turpius, Deoque et hominibus detestabilius nihil erit nobis, si lac illos pati contingat. Cæterum núš et pro aliis Christianis curam suscipere: et quæ illi sibi timent, nos et pro illis, et reliquis Christianis, et nobis ipsis cogitare oportet. Necesse euim plane est hæc cadeni eveniant ubivis habitantibus Cârı-

stianis, nec non subjectis dominio Barbarorum, et ἡ αὐτὰ γὰρ ταῦτα τοῖς ὁπουδήποτε γῆς οἰκοῦσι Χρι Christi cultus ubique terraruïn aboleatur'. Ego vero eluvionem illam intra paucos annos obruturam puto omnes Cliristianos, et impietatem omnia depopulaturam, et Barbaros in suam omnia potestateṁ redacturos. Oportet autem, si nihil aliud, at certe Latinis quoque hisce nos incusantibus, pudore affici: qui nos vel etiam post acerbos nuntios, timoremque nobis injectum, cum adhuc confidentes videant, tempusque frustra conterentes, et veluti ludentes ubi ludendum non est, deque malis propinquantibus mihil curantes, saxeos, et mente captos, rerumque nostrarum proditores vocant: et omnino asserunt nihil esse in nobis humani sensus, quod nos de nostris nibil sollicitos videant, nec ullum inesse nobis stu∙lium humanuın. Quales vero putatis, se nobis isti praebebunt, cum nos hosce quidem sanctos nullo loco habeamus, illos vero rejiciamus: et has quidem sententias dicamus adulteratas, illas vero ita simpliciter non admittamus: semperque sophismata excogitemus, et inter nos dissentiamns: et ad dijulicanda dogmata existimemus satis esse ignorantiam, sut si dicamus, negatum hoc esse a multis, sive a viro tali: scientiam vero et intelligentiam et eruditionem excludamus, Latinis hæc tolerantibus? neque enim status illorum periclitabitur, si dum hæc a nobis geruntur, malus aliquis Nuntius afferatur: quod tu, dominator Deus, averte, et ostende te nobis non justum potius judlicem quam benignum patrem ac dominum. Nullus sermo poterit exprimere quanta nunc notabimur ignominia: imo vero ne praesentem quidem declarare potest: tunc vero nobis plus quid etiam concedentibus non præbebunt aures, sed propter hoc perpetuo in nos olio flagrabunt, nostrorumque turpiter proclitores, et Christi hostes appellabunt. Si quis vero dicat, nobis quidem bic ita esse considendum, sperandum vero bostes a Deo ulciscendos, qui nostram urbem nobis conservabit; ille et seipsum decipit, et omnino de Deo falsa affirmat. Nulli enim solet is opitulari segniter agenti, sed si pro viriti quidem parte laboret, ipsius vero etiam inligeat auxilio, sine quo nihil perficere possumus. Ego enim nec si omnes quidem vires nostras conferamus, dixerim hoc sufficere ad ulciscendos hostes; sed si et pecuniam omnem, et naves hine omnes sumentes abeamus, nihil hoc nobis profuturum, nisi etiam adsit desuper auxilium; quod bene sperantibus et credentibus advenict necessario: in otio vero et socordia nobis, unde omnia illic pendent, contabescentibus. nullum quoque a Deo par est sperare subsidium. Palam igitur est, præter alia omnia, ob quæ nos oportet aliquid perficere, præsensque negotium ad qualemcunque finem perducere, satis esse impendentem nunc hostium terrorem; habet enim is evidentem et inevitabilem necessitatem. Quare de damuis et utilitatibus, quæ subsequentur, si conficiatur neστιανοῖς, καὶ ὑπὸ τὴν Βάρβαρον τελοῦσιν ὀρχήν, ἀνάγκη πᾶσα συμβῆναι, καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ σέβας πανταχόθεν ἐξαλειφθήσεσθαι. Ἐγὼ δὲ καὶ διὰ πάντ των Χριστιανῶν ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἀφίξεσθαι την κατακλυσμὸν ἐκεῖνον ἡγοῦμαι, καὶ πάντα νεμηθή σεσθαι τὴν ἀσέβειαν, καὶ τοῖς Βαρβάροις πάντα δουλεύειν. Δεῖ δὲ εἰ μηδὲν ἄλλο, καὶ τὰς μέμψεις αἰδεσθῆναι τουτωνὶ τῶν Λατίνων, οὗ καὶ μετὰ τὰς πονηρὰς ἀγγελίας καὶ τὸν ἐπισεισθέντα φόβον ἡμῖν, ἔτι καθημένους ὁρῶντες, καὶ μάτην τρίβοντας τὸν καιρόν, καὶ ὥσπερ παίζοντας ἐν οὐ παικτοῖς, καὶ τῶν δεινῶν ἐγγιζόντων οὐδ᾽ ἐπιστρεφομένους, λιθώ δεις καὶ ἀνοήτους, καὶ προδότας τῶν ἰδίων ἀποκατ λοῦσι· καὶ ὅλως τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως έξω τὸ ἡμέτερον τίθενται, οὔτε πρόνοιαν τῶν οἰκείων, οὔτε σπουδὴν ἀνθρώποις προσήκουσαν ἡμῖν ἐνορῶντες. Πῶς δὲ νομίζετε τούτους ἡμῖν χρήσασθαι ἂν ἡμῶν τοὺς μὲν τῶν ἁγίων ἀτιμαζόντων τα; δὲ ἐκκρι νόντων· καὶ τὰ μὲν τῶν ἀξιωμάτων νενοθεῦσθαι λεγόντων, τὰ δ' ἁπλῶς οὐτωσὶ μὴ προσιεμένων, καὶ ἀεὶ μελετώντων 5 τί γε σοφιούμεθα· καὶ πρὸς ἀλ λήλους στασιαζόντων, καὶ πρὸς τὴν τῶν δογμάτων κρίσιν ἡγουμένων ἀρκεῖν ἀμαθίαν τε καὶ τὸ τοὺς πολλούς φάναι, ἢ τὸν δεῖνα ἀρνήσασθαι, ἐπιστήμην δὲ καὶ νοῦν καὶ σοφίαν ἀποκλειόντων, καὶ Λατίνων ταῦτα ἀνεχομένων; οὐ γὰρ δήπου σφίσι κινδυ νεύει τὰ πράγματα, ἂν ταῦτα ποιούντων ἡμῶν ἀγγελθῇ τι δεινόν· ὁ μὴ γένοιτο, Θεὶ βασιλεῦ, μηδὲ φάνηθι μᾶλλον ἡμῖν δίκαιος δικαστής ἢ φιλάνθρω πως πατήρ καὶ δεσπότης. Οὐδεὶς λόγος εξαρκέσαι τὴν τόθ' ἡμᾶς καταληψομένην αἰσχύνην δηλῶσαι· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὴν νῦν οὖσαν οὐδεὶς ἀρκεῖ παραστῆσαι. Τότε δὲ καὶ πλέον τι συγχωροῦσιν ἡμῖν οὐ προσέξουσιν, οὐδὲ παύσονται διὰ τοῦτο μισοῦντέ; τε καὶ προδότες τῶν οἰκείων αἰσχρῶς καὶ τοῦ Χριστοῦ πολεμίους ἀποκαλοῦντες. Εἰ δὲ λέγει τις, ἡμᾶς μὲν οὕτω δεῖν ἐνταῦθα κα 0ἦσθαι, ἐλπίζειν δὲ τὸν Θεὸν ἀμυνεῖσθαι τοὺς πολεμίους, καὶ τὴν ἡμετέραν διαφυλάξειν πόλιν ἡμῖν, οὗτος καὶ ἑαυτὸν ἀπατᾷ, καὶ τοῦ Θεοῦ καταψεύδεται πάντως· οὐδενὶ γὰρ εἴωθε βοηθεῖν ἀμελοῦντι, ἀλλ' ἀπόταν τὰ κατὰ δύναμιν πράττων τι;, ἔτι καὶ τῆς παρ' ἐκείνου δίηται βοηθείας, ἧς ἄνευ οὐδὲν ἀνύειν δυνάμεθα. Εγώ γάρ, οὐδ᾽ ἂν πάντα πεποιηκότες ὦμεν τὰ δυνατά, εἴποιμ' ἂν πρὸς τὴν ἄμυναν τῶν πολεμίων τοῦτ' ἐξαρκεῖν· ἀλλ᾽ ἂν πάντα μὲν χρήσ ματα, ναῦς δὲ ἁπάσας ἐντεῦθεν είληφότες ἀπίωμεν, οὐδὲν ἔσεσθαι πλέον ἡμῖν, μὴ καὶ τῆς ἄνωθεν βοη θείας προσγινομένης· ἦν καλῶς ἐλπίσαντας καὶ περ πιστευκότας, ἀνάγκη πᾶσα λαβείν. Αμελούντων δ' ἡμῶν καὶ ἀφροντιστούντων, ὧν ἐξήρτητας πάντα τἀκεῖ, οὐδὲ παρὰ Θεοῦ τινα συμμαχίαν ἐλπίζειν εξα λογόν ἐστι. Δῆλον τοίνυν ἐστὶν, ὅτι καὶ χωρὶς τῶν ἄλλων ἁπάντων, ὧν ἕνεκα δεῖ τι περαίνειν ἡμᾶς, καὶ τέλος τοῖς παροῦσι πράγμασιν ὁτιοῦν ἐπιθεῖναι, ἀρκεῖ τὸ νῦν ἐφιστάμενον δέος τῶν πολεμίων· τοῦτο γὰρ πρόδηλον ἔχει καὶ ἀπαραίτητον τὴν ἀνάγκην. Διὰ τοῦτο βλάδα; τε καὶ ὠφελείας τὰς ἔκ τε τοῦ

ADHORTATIO AD SYNODUM. πράττειν ἢ μὴ συμβησομένας, καὶ αὖθις ἐκ τοῦ προσ- gotium, aut non conficiatur, et si auimur, aut ήκασθαι Λατίνοις ἢ μή, οὐκ ἔδει λέγειν ἡμῖν, πρὸς τὸ πείθειν τῆς ἀνάγκης αρχούσης. G non uniamur cum Latinis, agendum nobis non esset, cum sit satis ad persuadendum necessitas. Et ego quidem leviter attigi quæcunque ad præsentem necessitatem cogitare oportet. Vobis autem satis hæc erunt ad excitandum animum, ut ea diligenter expendatis; cum profecto palam omnia nostris fere oculis sese offerant, ea tantum ratione non aperte apparentia, quod tenebris propriæ cujusdam affectionis præpeditus quispiam potest vel manifestissima non perspicere: et præterea quia nec mente nec sermone potest quis comprehendere quot bona quotque mala hinc inde sequantur, et necesse est ut eveniant altera. Consilium ergo do, rogoque vos omnes ut indigentiæ, et honestati, Οπότα δὲ λογίζεσθαι χρὴ πρὸς τὴν παροῦσαν ἀνάγκην, αὐτὸς μὲν μετρίως τούτων ἠψάμην, ὑμῖν δὲ ἱκανὰ πάντως λαβεῖν ἐπὶ νοῦν καὶ ἀναπολήσαι· μᾶλλον δὲ πάντα σαφῶς οὐτωσὶ καὶ σχεδόν ὁρώμενα πρόκειται, ταύτῃ μόνον οὐ φαινόμενα καθαρῶς, ὅτι δύναται τις επισκοτούμενος ἰδίῳ πάθει τινὶ μηδὲ τὰ φανερώτατα καλῶς συνορᾷν. Καὶ πρὸς τούτοις, ὅτι μήτε νῷ μήτε λόγῳ περιλαβεῖν ἐστι δυνατὸν, ὁπόσα πάρεστι μὲν ἐφ' ἑκάτερα καὶ φαύλα καὶ ἀγαθὰ, μέλο λει δὲ θάτερα ἐξ ἀνάγκης συμβαίνειν. Συμβουλεύω τῇ καὶ δέομαι πάντων ὑμῶν, πρῶτα μὲν τῆς χρείας, ἔπειτα τοῦ πρέποντος, πρὸς δὲ τούτοις τῆς ἀνάγκης. ἐπὶ πᾶσι δὲ καὶ τῆς ἡμετέρας προθέσεως γενομέ- necnon necessitati, adhæc et proposito nostro νους, ἅμα άθροισθέντας, λόγων μὲν παύσασθαι, operam navantes conveniatis, et posthabitis serΕψασθαι δὲ ἔργων· ἐν διὰ πάντων σκοποῦντας, ὅπως monibus opus ipsum aggrediamini, illum in καὶ πατρίδα καὶ ἔθνος καὶ ἱερὰ καὶ τάφους καὶ ἀεὶ omnibus finem vobis statuentes, ut et patriam, et μὲν, νῦν δὲ μάλιστα διασωζώμεθα· καὶ Λατίνους gentem, et sacra, et sepulcra semper quidem, nunc μέν φημι δεῖν προσδέξασθαί τε καὶ κοινωνεῖν, οὐδὲν vero potissimum tueamur: et Latinos quidem aio ἁμαρτάνοντας ἐν τῇ πίστει, εἴπερ μηδ' οἱ τῆ; πί- suscipiendos esse, et amplectendam eorum coinστεως ἡμῖν ἡγεμόνες γεγενημένοι, καὶ τὸ τούτοις munionem, cum nihil errent in fide: si nec fidei. ἐμπνεῦσαν Πνεῦμα, ἡμάρτανον· καὶ ἔτι τὰ αὐτὰ nostræ duces, et ipse Spiritus, quo illi sunt afflati, φρονεῖν ἡμῖν λέγοντας, καὶ πρὸς τούτοις διαλάτε errarunt, quodque se affirment idem atque nos τοντας ἀλλήλοις τοὺς διδασκάλους, οὓς ἐκ τῆς ἡμε sentire, et doctores ad haec inter sese concilient, τέρας ἀντιλογίας ἐκπεπολεμῶσθαι μᾶλλον συμβαί- quos ex nostra opposita sententia contingit potius νει· δ καὶ ὑμεῖς ἴστε καλῶς, κἀγὼ πᾶσιν ἔτοιμος loqui pugnantia; quod et vos optime scitis, et ego εἰμι τοῦτο δῆλον ποιεῖν ὁπόταν κελεύσητε· ἐπὶ δὲ paratus sum omnibus palam facere, cum jusseritis: πᾶσιν ἀναθέματι καθυποβάλλοντας ἅπερ αὐτοὺς præsertim vero quod anathemati subdant, quæ illis ἐνομίζομεν ἐκ τῆς δόξης ταύτης ὁμολογεῖν· καὶ μὴ ex hac sententia nos tribuebamus: bec id solum μόνον τοῦτο ποιοῦντας, ἀλλὰ καὶ δεικνύντας όπως agaħt, sed etiam ostendant, ea ex sua sententia, ἐκεῖνα τῇ δόξῃ σφῶν πολλοῦ δέουσιν ἔπεσθαι. Τούτ quippe ut multum distantla, nequaquam sequi. τοῖς μὲν οὖν προσδεκτέον· ἀναγνωστέον δὲ τὸ Σύμ Hos igitur dico esse suscipiendos, Symbolum vero βαλον καθώσπερ ειώθαμεν· τοῦτο γὰρ δοκεῖ καὶ πρὸς recitandum, ut consuevimus: hoc enim tum adl τοὺς ὅρους ἀρχεῖν, οὓς φαμεν δεδιέναι, καὶ πρὸς τὸ decreta satis esse videtur, quæ nos pertimescero πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὴν ἡμετέραν Εκκλησίαν ἔθνεσι τὴν dicimus; tum conducere ad efficiendum, ut pas εἰρήνην ταύτην ἀρέσαι, συμφέρειν. Νῆς δὲ παρα ista placeat cnnctis nationibus, quæ nostræ subσκευαζέσθωσαν ὁπόσαι δυναταί· μεταξὺ δὲ ὁπήσα sunt Ecclesiæ. Naves autem parentur eo quo fieri δεῖ, διαθέσθαι περί τε βοηθείας τῆς εἰς τὸ μέλλον, poterit numero. Interimn quæ sunt opus dispunanκαὶ βεβαιώσεως τῆς εἰρήνης, καί τινων ἄλλων· τὰ tur, tum quæ faciunt ad ferendum in posteriim μὲν δι' ἑαυτῶν πράττοντας οπόσα νῦν ἔξεστι, τὰ δὲ auxilium, tum quæ ad pacem confirmandam, et τρισί τισιν ἢ τέταρσιν ἐπιτρέψαντας πράττειν, οὓς quædam alia: quæ partim per nos ipsos agamus, ἀνάγκη καταλιπεῖν ἐν τῇ παρούσῃ συνόδῳ, τους nimirum quæ nostræ nunc facultatis erunt; parτῶν ἄλλων βελτίστους τε καὶ σοφωτάτους. Εἶτα καὶ: tim agenda tribus quatuorve committamus, quos in αὐτοὶ ἔλθωμεν εἰς Βενετίας, κἀκεῖ πάντα ποιήσαν. ". presenti synode relinqui necesse est, cæterorum τες ὀπόσα δεῖ καὶ συμφέρει, εὐθὺ τῆς ἡμετέρας Ιωμεν πόλεως, ἅμα το επανήκοντες καὶ σύμμαχοι ήχοντες οἱ αὐτοί. Ταῦτα δὲ πάντα δεῖ πράττειν μετά τῆς γιγνομένης ἐν πᾶσι σπουδῆς. Δυνάμεθα γὰρ τὰ μὲν ἐνταῦθα μέχρι πεντεκαίδεκα ημερών, κἂν ὦμεν οἱ νωθέστατος, συμπεράνασθαι. Τούτων δὲ συναριθμού μένων μέχρις όλων τεσσαράκοντα, καὶ αὐτοὶ ἐντὸς εἶναι τῶν νεῶν ὁποσωνδήποτε οὐσῶν· ὧν καὶ πλείους δυνησόμεθα κατὰ τὸν πλοῦν προσλαμβάνειν, πάν των ἡμῖν κατ' εὔνοιαν καὶ τῶν σφετέρων ἀρχόντων ἐπιταγὴν είνεκα τῆς παρούσης χρείας προστιθεμένων. Εἴρηκα δ' ἄχρι τοσούτων ἡμερῶν τῶν παρ σῶν, ὅτι πάνες ἅμα δεῖ καὶ δυνατόν ἐστι γίνεσθαι, optimos ac doctissimios. Deinde eundum et nobis erit Venetias: ibique rebus compositis et necessariis et utilibus, recta ad nostram urbem narigandom, simul et redeuntibus, et ad ferendam open) iisdem euntibus. Agenda porro sunt hæc omnis festinatione, quae adhibenda ubique est. Possumus enim quæ hic agenda sunt absolvere, quamvis omnium simus tardissimi, lierum quindecim spatio: ¡is vero adnumeratis, ad quadragesimum diem) naves et ipsi conscendere, quotcunque illæ fuerint: quibus etiam plures in ipsa navigatione poterimus assumere, omnibus sèse ad nos adjungentibus, tum benevolentia, tum suorum principum

GENNADII CP. PATRIARCH.B τεῖν, καὶ τὸν παρασκευασόμενον τὰς ναῦς ἐκπέμ πειν, καὶ πρέσβυν πρὸς τὸν Βάρβαρον αιρείσθαι καὶ ἀποστέλλειν, καὶ τὸ ναυτικὸν ἐξαρτύεσθαι, καὶ ἡμᾶς ἐντεῦθεν εἶναι ἀπηλλαγμένους. Καὶ οὕτω τουτωνί τῶν ἡμερῶν συναριθμουμένων μέχρις εβδομήκοντα τῶν πασῶν ἢ μικρόν τι πρός, τῷ λιμένι τῆς ἡμετέρας πόλεως ἐξέσται ἡμῖν προσορμίσασθαι. Εἰ δ' ἀρκεῖν ἡγεῖσθε τὸ πέμπειν βοήθειαν μόνον τὴν ἱκανὴν, καὶ οὕτω τὴν ἕνωσιν πράττειν, ὅτι τάχιστα δεῖ· ἄλλως γὰρ ἀδύνατον ἱκανῶς βοηθεῖν. Κακείνην μὲν πέμψομεν, ἡμεῖς δὲ πάντα τὰ μετά ταῦτα σχολῇ βέλτιον διαθέμενοι, καὶ ἐπ' ἀσφαλίσι τοῖς πράγμασι καὶ ἐλάττονι ναυτικῷ ἅμα φθιν πώρῳ διὰ τοῦ Ἑλλησπόντου πλευσόμεθα. Οἱ δὲ mandato, præsentis causa accessitatis. Dixi autem καὶ τὴν ἕνωσιν πράττειν, καὶ τὴν βοήθειαν ἀπαι totum numerum dierum præßniens, quot sit opus, possintque omnia simul fieri, et unio confici, et auxilium peti, et mitti qui naves paret, et deligi qui ad Barbarum legetur, et classis comparari, nosque hinc profecti iter facere; ut connumeratis bisce diebus in nostræ urbis portum septuagesimo, vel paulo amplius, die pervenire possimus. Quod si satis esse existimatis, si tantum idoneum mittatur subsidium, atque ita unio perficiatur; summa celeritate utendum est: aliter enim non erit satis datum auxilii·et illud quidem mittemus, nos vero postea per otium rebus omnibus melius compoșitis, statu jam nostro in tuto collocato, pauciori numero navium per Hellespontum ineunte autumno navigabimus. Sed si nulla ratione vultis pacem cum κατ' οὐδένα τρόπον τὴν πρὸς Λατίνους βούλεσθε Latinis jungere (quam a mente vestra sententiam Deus avertat), scitis, ut reliqua mala silentio præteream, omnes, exceptis paucis, non eodem quo prius averso animo futuros erga ſidem Latinorum: sed pie illos credere, et recte sentire existimatuvos. Ita vero fet, ut animis quidem hominum insideat unio: bonis vero omnibus, quibus frui per unionem sperabamus, et quorum gratia petissimumn ėjus desiderio sumus affecti, careamus. At si hanc ompjuo sententiam sequi volueritis, decretum hac de re statim sanciatis et confirmetis oportet, ac de reditu cogitetis, acceptis a papa, quæ vel humanilate sua ductus, vel promissa faciens dare voluerit: de vestro quoque insumentes, et præterea publicis privatisque rebus oppigneratis plura mutuo accipientes, Omniuo autem oportet aut nos ipsos proficisci, aut auxilium, quod quidem sulliciat, mittere: hoc enim arbitror, et in præsens et in posterum profuturum, et utile deinceps fore ad quamcunque fortunam. Nec dicendum est, aut nos euules, aut eos qui mittentur, elapso necessitatis tempore adfuturos; fortasse cuim nou In totum erit elapsum: quod si etiam hoc certo aciremus, at nos certe aliquid negligere eorum quæ interim fieri a nobis possunt, nec æquum aec consentaneum est. Itaque ex bis duobus alletum nobis dico esse agendum; aut adinissa unione Latinorum reverti” seu mittere facta unione: aut desperata omnino pace cum illis, haud vacuos considere; sed ferendum nostris esse auxilium deus viribus, licet nos sciamus mille adituros pericula. Nam ex quovis alio, quod capiamus, consilio crimen proditionis nostrorum: aut minimum, ut ne ejus crimi:uɔ rei nostris, cunctisque videamur hominibus, nequaquam evitabimus. Quod si etiam parvipendamus haue ignominiam, Deusque præter omnem spem benignitate sua manum obtendat, et patria nostra, sive nobis accedentibus, sive non accedentibus, ab hostium damnis libera evadet: persuasum tamen habeo, nulla in re nobis procrastinationem profuturam: nam propter illam ompia in pejorem statum delabentur, quod hactenus ex priti negligentia contigit. Dixi: paratus ad ferenda πράττειν εἰρήνην, ἐγὼ μὲν ἀπεύχομαι ταύτην εν ὑμῖν κινῆσαι τὴν γνώμην· ἄνευ γὰρ τῶν ἄλλων δεινῶν, ἴστε πλὴν ὀλίγων τοὺς πάντας οὐκέτι τὴν αὐτὴν πρὸς τὰ τῶν Λατίνων Εξοντας ἀηδίαν ήνπερ καὶ πρότερον, ἀλλ᾽ εὐσεβεῖν αὐτοὺς καὶ ὀρθὰ φρο νεῖν ὑποληψομένους. Καὶ οὕτως ἡ μὲν ἔνωσις ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ἔσται ψυχαῖς· ὧν δ' ἐκ τῆς ἑνώσεως ἐλπίζομεν ἀπολαύσεσθαι, καὶ ὧν μάλιστα χάριν αὐτῆς ἐπιθυμῆσαι προήχθημεν, τούτων στε ρησόμεθα πάντων. Εἰ δ' όλως ταύτης μέλλοιτε γενέσθαι τῆς γνώμης, δεῖ καὶ τοῦτο αὐτίκα ψηφιο σαμένους τε καὶ κυρώσαντας, τῆς ἐπανόδου φρον τίζειν, λαμβάνοντάς τε ὁπόσα ἡμῖν ὁ πάππας φιλανθρωπευόμενος, ἢ καὶ τὰς ὑποσχέσεις πληρῶν ἐθέλοι διδόναι, καὶ οἴκοθεν ἀναλίσκοντα;, καὶ ἔτι κοινοῖς καὶ ἰδίοις ἐνεχύροις πλείω δανειζομένους. Πάντως δὲ δεῖ ἡ αὐτοὺς ἀφικνεῖσθαι, ἢ τὴν ἀρκούσαν πέμπειν βοήθειαν. Τοῦτο γὰρ ἔν τε τῷ παρόντι καὶ πρὸς τὸ μέλλον οἶμαι λυσιτελήσειν, καὶ πρὸς πᾶσαν τύχην αὖθις ὠφέλιμον ἔσεσθαι. Οὐδὲ δεῖ λέγειν ὅτι κατόπιν ήξομεν, ή ήξουσιν οἱ πεμπόμε ναι, χρείας· εἰκὸς γὰρ μηδὲ σφόδρα κατόπιν ἐλθεῖν· εἰ δὲ καὶ τοῦτ' ᾔδειμεν ἀκριβῶς, ἀλλ᾽ ἡμᾶς οὐ δίκαιον, οὔτ' εὔλογόν ἐστι, τῶν ἡμῖν τέως δυνατών τινος ἀμελεῖν. αθ᾽ ἔν τι τῶν δύο τούτων δεῖν φημι πράττειν ἡμᾶς· ἡ Λατίνοις ἐνωθέντας αὐτως ἐπανήκειν, ἢ πέμπειν μετὰ τὴν ἔνωσιν· ἡ τὴν προς αὐτοὺς εἰρήνη» καθάπαξ ἀπεγνωκότας, μήτε κενούς καθῆσθαι, καὶ τοῖς οἰκείοις πάσῃ πειράσθαι δυνάμει βοηθεῖν, καν μυρίοις εἰδῶμεν κινδύνοις περί πεσούμενοι. Ο τι δ' ἂν ἄλλο βουλευσαίμεθα πράτ τειν, τὸ προδότας γενέσθαι τῶν ἡμετέρων, ἢ του λάχιστον δόξαι τοῖς τε ἡμετέροις αὐτοῖς καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις, οὐκ ἐκφευξόμεθα. Αν δὲ καὶ τοῦ αἰσχους τούτου καταφρονήσωμεν, καὶ Θεὸς παρ' ἐλπίδα πᾶσαν φιλανθρωπευσάμενος χεῖρα ὑπέροχῃ, καὶ τῆς παρὰ τῶν πολεμίων βλάβης ή πατρὶς ἡμῶν ἐλει θέρα είτε προσελθόντων αὐτῇ, εἴτε καὶ μή, δια γένηται, ἀλλ' οὐδὲ πρὸς ἄλλο τι τῶν ἁπάντων συναι σειν ἡμῖν τὸ τὰ πράγματα ἀναβάλλεσθαι πέπεισμαι πάντα μὲν οὖν διὰ τοῦτο χείρω γενήσεται, ὅπερ αὐτοῖς καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἐκ τῆς προτέρας αμελείας συνέβη. Είρηκα· ἔτοιμος ῶν ὑπὲρ τῆς ἀλη

ORATIO I ADSYNODUM. θείας καὶ τοῦ καλοῦ καὶ πᾶσιν ὑμῖν συμφέροντος, & omnia pro veritate et honesto, eoque quod vobis 8 καὶ ἐμοὶ καὶ τοῖς οἰκείοις ἔσται συμφέρον, πάντα omuibus utile futurum sit, et mihi ac ineis: et ἂν ὑποστῆναι· καὶ ἔτι πρὸς πᾶσαν τύχην ἐμοὶ νομίζων ἀρκεῖν τὸ μὴ κρύψαι τὰ παριστάμενα. Ὑμεῖς δὲ ἔλεισθε τὰ συνοίσοντα, πάντες μὲν Θεὸν ἡγεμόνα καὶ βουλῆς καὶ λόγου καὶ ἔργου παραλα βέντες· εἰ δέ τίς ἐστιν ὁ τὰ χείρω θέλων κρατεῖν, οι πλείους τε καὶ σοφώτεροι καὶ νοῦν μάλιστα ἔχοντες, πράττοντες τὰ βελτίω. Οὗτος γὰρ συνόδου καὶ πολιτείας ἁπάσης καὶ συλλόγου παντὸς καὶ ὅλως ἀνθρώπων πέφυκε νόμος. praeterea existimans, satis mihi esse ad quamvis fortunam, quod quæ mihi videbantur, non subticuerim. Vos autom eligite quæ in rem sunt, omnibus quidem Deo et consilii et sermonis et operis duce proposito. Si quis vero est, qui velit deteriora praevalere, plures et doctiores et prudentia maxime præstantes agant meliora: hæc enim est synodi lex, et cujusvis reipublicæ, el conventus omitis, alque ut uno verbo dicam, hominum. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ Πρὸς τὴν ἐν Φλωρεντία οικουμενικήν σύνοδον ὑπὲρ εἰρήνης. "Οτι δογματικὴν ἕνωσιν δεῖ ποιεῖν, οὐκ εἰρήνην οἰκουμενικὴν, ὡς τινες βούλονται· καὶ τὶς ἐστιν αύτη EJUSDEM ORATIO I Ad synodum œcumenicam Florentinam de pace. Quod facienda sit unio dogmatica, et non pax, quæ præsenti rerum statui sit profutura, ut quidam volunt, et quænam ea sit. Παρακαλεῖν μὲν ἐπὶ τὴν εἰρήνην ὑμᾶς, οὐκ οἶδ' ὅ τι χρὴ, οίκοθεν ἐπ᾿ αὐτὴν καὶ πρὸ πολλοῦ παρακεκλημένου, καὶ δι᾿ ὅσης ἄγετε ταύτην σπουδής γοις αὐτοῖς ἐπιδεδειχότας, ἄλλως τε καὶ πολλῶν ὑπὲρ αὐτῆς εἰρηκότων ὅσα μὲν αὐτῇ συνοίδασιν ἀγαθά, ὁπόσες δὲ τοῖς αἱρουμένοις οἶδε τίκτειν τὰς ὠφελείας· ἂν δὲ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτο ταύτης τυχεῖν, καὶ ποταπήν τινα συνοίσει ταύτην κατασκευάζειν, καὶ τὰ τοιαῦτα ἤδη λέγῃ τις ἀναστάς, τῷ καιρῷ τε προσήκοντα, καὶ ὑμῖν ἀρέσκοντα λέγειν, οὗτος εἰκότως ἔμεγε δόξει. Τοῦτο τοίνυν, ἂν ὑμῖν ᾗ βουλομένοις, ἐγὼ ποιήσω. Οὐκ ἀγνοῶ μὲν οὖν, ὅτι καὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως ποικίλης τε οὔσης καὶ πολύ τὸ πρόσαντες κεκτημένης, ἀνάγκη καὶ λόγους ὑπὲρ αὐτῆς καταβληθῆναι πολλούς· καί τινας ἀναστάν τας γνώμας ἂν εἰσενέγκασθαι καὶ ἴσως ταυτησὶ τῆς ἡμετέρας αμείνους. 'Αλλ' ἐπεὶ περὶ μὲν εἰρήνης ἁπάντων ἀκούω λεγόντων, καὶ τοὺς πεπεισμένους πείθειν, ὡς ἔοικε, πειρωμένων· πάντες γὰρ ὡς ὑπὲρ ἀγαθοῦ τῆς εἰρήνης δήπου συνῆλθον, καὶ εύδεὶς ἦλθε διδαχθησόμενος, εἰ τῶν καλῶν ἐστιν αὕτη καὶ τιμίων· οὐδένα δὲ περαιτέρω που προχω ροῦντα ὁρῶ· ἀλλὰ τῶν καιρῶν τριβομένων, ἐν οἷς εἰκός τι καὶ τῶν ἀξιολόγων ἀνύσαι, πάντας ἀνεχο μένους, ἀπαγαγεῖν μὲν· ἐκείνων τὸν λόγον, ἐπὶ δ' ἑτέραν ὑπόθεσιν μεταστῆσαι βούλομαι· καὶ καθάπερ ἀρχήν τινα καὶ παράκλησιν εἰσενεγκεῖν τοῖς βουλομένοις ἅπτεσθαι ταύτης. Αξιοῦν δ' ὑμᾶς ὡς ἔθος ὑπὲρ τῶν λόγων καὶ ἀκοῦσαι καὶ σὺν εὐμε νείᾳ τούτου, προσδέξασθαι, εἴπερ ποτὲ καὶ νῦν, παρέλκον οἶμαι τυγχάνειν. Οὐ γὰρ ὑπὲρ ἀγαθοῦ τινες ἰδίου συνήλθομεν ἕκαστος, σκεψόμενοί τε καὶ λόγον ἐροῦντες, ὥστε καὶ δεῖν τὰς τῶν ἀκουόντων γνώμας προκαταστήσασθαι, καὶ τοῖς λόγοις αὐτοῖς η Non video cur opus sit vos adhortari al pacem eum per vos ipsos jampridem sitis ad eam propensi, et reipsa ostenderitis qunato ejus studio teneamini: quod præsertim multi de ea sermonem habuerint, declaraines quibus eam bonis sciant arfuere, et se amplectenibus quantas afferat utilitates. Quod si oxsurgens quispiam ea proponat per quæ illam possimus assequi, et cujusmodi præstet ipsam fieri, et id genus alia, is mihi juro videbitur et tempori congruentia dicere, et vobis sane placitura. Hoc igitur, si vobis libitum erit, ego præstabo. Non ignoro autem, cum materies ista sit multiplex, et quamplures habeat diflicultates, necesse esse de ca et multos sermones institui, et proferri sententias ab aliis in mediusu prodeunsibus nostra hac fortasse meliores. Sed quoniam omnes quidem audio de pace loquentes, utque videre est, in eo ponentes operam ut persuadeant persuasis: omnes enim pacem bonum quid esse scientes convenerunt, et nomo ut doceatur an pax bona sit res et honorabilis: neminem vero video ulterius progredi; et omnes opportuna tempora labi patimini, quibas par est memorabile quidpiam perdici, volo abductum inde sermonem in aliud argumentum convertere et pacem tentare volentibus, veluti quoddam principium et adhortationem ordiri. Porro autem rogare vos, quemadmolum moris est, ut orationem et andiatis, et benevole excipiatis, si quando alias et nunc arbiIror supervacuum: non enim pro bono proprio quisquam nostrum convenit, ut consilia et sermones conferamus, opusque sit mentes auditorum præparare, sermonique ut attente audiatur et credatur, consulere: sed linguas omnium movet com-

muolum bonorum desiderium, quod antea illorum τὴν ἀσφάλειαν ὁμοῦ καὶ τὴν πειθώ προνοήσει - animos pariter excitavit: neque hine præter pacem ἀλλὰ τὰς ἁπάντων γλώττας ἡ τῶν κοινῶν καλῶν oplatam omnibus, lucrum aliud quisquam sibi do- ἐπιθυμία κινεί, ἡ καὶ πρότερον οὐδὲν ἧττον τὸ mum reportabit. Dicant igitur onines necesse est, ψυχὰς αὐτοῖς διεγείρασα· καὶ κέρδος οὐδὲν ίδιων el vos attente audiatis, et amplectamini quæ ap- οἴκαδε πλὴν τῆς ποθουμένης πάσιν εἰρήνης εὐδεὶς posite dicuntur, ut divinitus venientia: eorumque ἐντεῦθεν φέρων αφίξεται. Ανάγκη τοίνυν ἅπαντας dunatori pro illis etiam gratias agatis. Qua enim λέγειν· καὶ τοῖς μὲν εὐφυῶς λεγομένοις ὡς έτο potius alia in re par est mentes hominum a Deo δεν ήκουσι προσέχειν τὸν νοῦν ὑμᾶς, καὶ τείτι allari, quam ubi de eo quæritur, studiunique na- αἱρεῖσθαι, καὶ τῷ δεδωκότι καὶ ὑπὲρ τούτων χάρει vatur? Qum vero secus se habuerint, nec fuerint ὁμολογεῖν. Ποῦ γὰρ ἄλλοθι τὸν Θεὸν μέλλον ἢ περὶ pravo quodam animo prolata', cum mentis, non αὐτοῦ τῆς σκέψεως ούσης καὶ τῆς σπουδῆς, τῆς τῶν voluntatis peccata sint, non erunt a vobis repre- ἀνθρώπων εἰκός ἐστιν ἐμπνεῖν διανοίας; Τῶν δις hendenda.. Nec præterea si, qui sermocinantur, ἑτέρως εχόντων, καὶ οὐ μετὰ πονηράς τινης γνώμης pravam apud vos opinionem habeant, debetis co- προτιθεμένων, ὡς γνώσεως, οὐ προαιρέσεως ὄντων run dicta, si forte sint meliora, contemnere; quod ελαττωμάτων, μηδενὶ τὴν μέμψιν ἐπάγειν. Πρὸς ἃ in bumanis quoque negotiis cavendum est iis qui τούτοις, μηδ' εἴ τις ἡμῖν φαύλη περὶ τῶν λεγόντω quod utile est, undecunque venantur: quando¬ ἔνεστι δόξα, καὶ τῶν λόγων, ἂν ἀμείνους τύχωσ quidem humilis fortuna hominibus multo magis ὄντες, καταφρονεῖν· δ μηδ' ἐν ταῖς ἀνθρωπικοί; convenit in re proposita gloriam sperare ex bono πραγματείαις εὔλογόν ἐστι πάσχειν τους τη συμμ consilio; nam ab his etiam ali¡uando proficisci ρον ἐξ άπαντος θηρωμένους. Ἐπε! περί γε potest aliquod virtutis opus, ita Del providentia προκειμένων τοῖς ἀδόξοις καὶ ταπεινοῖς πολλά disponente, ne quis nuinus considerate tribuat hu- μᾶλλον ἀρμόττει τὴν ἀπὸ τοῦ κατορθώσαι δέξων manæ artį el sagaci consilio, maximi et post homi- ἐλπίζειν· καὶ παρὰ τούτων γὰρ γένοιτ' ἄν τι να num mentorjai oniuluın difficillimi negotți exitum. σπουδαίον· οὕτω τῆς προνοίας οἰκονομούσης. Propterca igitur et illam orationis partem decl:- καὶ λάθῃ τις τῇ τῶν ἀνθρώπων δεινότητι καὶ με navi, et vos attente audire volo quæ jam dicentur. χανῇ τὴν τοῦ μεγίστου τε καὶ δυσχερεστάτου των ἐκ τοῦ παντὶς αἰῶνος ἐγχειρημάτων ἔκβασιν ἐπιγράφων. Διὰ ταῦτα τοίνυν ἐκεῖνή τε τοῦ λόγου το μέρος ἐξέφυγον, καὶ προσέχειν ὑμᾶς βούλομαι τοῖς λεγομένοις ἐντεῦθεν ήδη. Quod igitur sacram lane synodum ex universo fere terrarum orbe congregavit, persuasitque omnibus ut alacriter hue convenirent, postpositis aliis o'nnibus; Christianorum omnium concordia, ct cognitio est veritatis: quibus albil potest esse jucundius hominibus, qui norunt et amare, et concupere, et incumbere ad honest. Nam et veritas lux plane est naturæ ratione utentis, qua sine necesse est ea volutetur in tenebris, uultunique ex dignitate donoque sibi tradito percipiat utilitalein; quamque assidue illa prehendens, dum quærit ignota, et seipsa At splendidior, atque ad Deum primam veritatem, quantum fas est, prosime accedit. Pace autem concordiaque in rebus honestis rerum natura nihil habet majus; quæ primio quidem in anima et conceptibus ejus; utitur autem exterioribus veluti signis quibusdam, per quæ omnibus fit manifesta. Et credibile quidem øst esse quosdam, qui, aliis ducti cogitationibus, et bona quadam corporalia mente volventes, quae spes eet fore, ut nascantur ex concordia, alacriores visi sint ad præsens negotium. Mihi antem si cui etiam alii videtur quidem, multorum magnorumique bonorum causam fore illam Christianis, si de iis rebus eamdem amplectantur sententiam, quas antra in controversiam vocabant: cæterum eorum desiderio nullum sapientem arbitror moveri delære, nec statuenda esse bona, quæ ultimo loco nuinerantur, et quæ facillime quis contemnat, finem maximi ac divinissimi operis: sed loco omnium satis esse quidem veritatis cognitionem, pro pace Τὸ μὲν δὴ τὴν ἱερὰν ταύτην σύνοδον ἐξ ἁπάσης σχεδόν τῆς οἰκουμένης πεποιηκὸς καὶ πεῖσαν ἅπαν τας μετά προθυμίας ἐνταῦθα συντρέχειν, τῶν ἄλλων ἁπάντων ἥκιστα λόγον πεποιημένους, ἡ τῶν Χρι στιανῶν ἁπάντων ὁμόνοια καὶ ἡ τῆς ἀληθείας γνώ σίς ἐστιν· ὧν οὐδὲν ἥδιον γένοιτο τοῖς τὰ καλὰ καὶ φιλεῖν καὶ εὔχεσθαι καὶ σπουδάζειν ἐπισταμένοις. Η τε γὰρ ἀλήθεια φῶς ἄντικρυς τῆς λογικῆς καθ έστηκε φύσεως, οὗ χωρὶς ἀνάγκη ταύτην ἐν σκότῳ κυλινδουμένην μηδὲν ἀπήνασθαι τῆς ἀξίας καὶ τοῦ δεδομένου αὐτῇ χαρίσματος· καὶ ἧς δραττομένη συνεχῶς ἐν τῇ περὶ τῶν ἀγνοουμένων ζητήσει επ τῆς τε γίνεται λαμπροτέρα, καὶ Θεοῦ τῆς πρώτης ἀληθείας ὅσον ἔξεστιν ἐγγυτάτω. Εἰρήνης δὲ καὶ τῆς ἐν τῷ καλῷ συμφωνίας τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτ των μείζον οὐδὲν, ἀρχομένης μὲν ἀπὸ ψυχῆς καὶ τῶν αὐτῆς νοημάτων, καθάπερ δέ τισι τεκμηρίας τοῖς ἔξω χρωμένης, καὶ διὰ τούτων πάσι φανερού μένης. Εἰκὸς μὲν οὖν ἐστι καὶ ὑπ᾽ ἄλλων ἐνέους · ἄγεσθαι λογισμῶν, καὶ σωματικά τινα φανταζομέν νους καλά, ἃ τὴν ὁμόνοιαν ἐλπίς ἐστιν ἀποτέξειν, προθυμοτέρους ἐπὶ ταύτην ὤφθαι τὴν χρείαν. Αλλ ἔμειγε τὸ μὲν τοὺς Χριστιανούς κοινῇ εἰληφέναι, περὶ ὧν ἡμφισβήτουν πρότερον, γνώμας, πολλών ἀγαθῶν καὶ μεγάλων αἴτιον σφίσι γενήσεται, εἶπερ καὶ ἄλλῳ τῳ τῶν ἁπάντων δοκεῖ· ἐπὶ δὲ τῆς τούτων ἐπιθυμίας οὐδένα τῶν σπουδαιοτέρων οἶμαι δεῖν κεκινῆσθαι, μηδὲ σκοπὸν τοῦ μεγίστου καὶ θειοτά του τῶν ἔργων τὰ φαυλότερα τῶν ἀγαθῶν προτεθέ ναι, καὶ ὧν ἄν τις ῥιστα καταφρονήσειεν· ἀλλὰ τὴν μὲν γνώσιν τῆς ἀληθείας ἀντὶ πάντων ἀρκεῖν, ὑπὲρ

ORATIO I AD SYNODUM. δὲ τῆς τῶν ὅλων εἰρήνης καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ὑπαρ- autem communi projiciendam esse facultatum parγέντων χρῆναι προέσθαι. Δυοῖν τοίνυν τούτων, ὧν ἕνεκα καὶ τοὺς πολλοὺς ὑπέστημεν πόνους, θάτερον μὲν κατωρθωκόσιν ἡμῖν, τὴν γνῶσιν λέγω τῆς ἀληθείας, ἀνάγκη πᾶσα καὶ τὸ λοιπὸν ἐπακολουθεῖν. Οὐδὲν γὰρ ἔσται, τῆς ἀληθείας παρὶ τῶν ἀμφισβητου μένων ἐπιγνωσθείσης, δ καὶ πάλιν ἡμῖν σχίσει τὰς γνώμας, καὶ τὴν οἰκουμένην ὁμοίως ἅπασαν διελεῖτα:. Οὔτε γὰρ περὶ γῆς ὅρων ἢ χρημάτων ή νήσων καὶ πόλεων δίκας πράττοντες καθεδούμεθα, οἱ δ' ήκομεν τούτων ἕνεκα τὴν ἀρχὴν, οὔτε δυνατόν ἐστι περὶ τούτων πάντας πᾶσιν ἀμφισβητεῖν. Εἰ. ρηνεύσαντες δὲ πρὸς ἀλλήλους ἄνευ τοῦ καὶ περὶ τὰ δόγματα παντάπασι συμφωνεῖν, καὶ τὴν αὐτὴν παρὰ πᾶσι κρατῆσαι δόξαν, περὶ ὧν σκοπεῖν πρόκειται, πρὸς τῷ μηδὲ τὴν εἰρήνην ἂν δυνηθῆναι σῶσαι μέσ χρι πολλοῦ, ἐπὶ σαθροῦ τινος ἱδρυνθεῖσαν, καὶ τῆς ἀληθείας ἄλλο τι δόξομεν προτιμάν, ἡ μόνη τῶν πολλῶν ἀναλωμάτων καὶ πόνων τέλος γένοιτ' ἂν ἄξιον· καὶ πρόφασιν μὲν τοῦ συνελθεῖν ἐνταῦθα τὴν περὶ τῶν δογμάτων έρευναν εἶναι, τὸ δ' ἀληθὲς Έχειν ἑκάστους ἑαυτοῖς ἀγαθόν τι περιποιησομέ νους, καὶ τὸν κατὰ ταῦτα βίον ἀμείνω κατασκευάσοντας. Ταῦτα δ' ὑμᾶς ἡγοῦμαι πάντως φυλάξε σθαι, ὡς πᾶσι μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις ὑπὸ τοῦ Πνεύ. ματος ἀγομένοις καὶ τὴν ἀλήθειαν προτιμῶσι πάνω των ἁρμόττοντα. Οὐκοῦν ἐκείνου καὶ πρώτου καὶ μᾶλλον πρέπει φροντίστε, οὗ τὸ προσῆκον πέρας ἀπειληφότος, αὐτ tem vel maximam. Cum igitur horum duorum, pro quihus tan multos labores suscepimus, alterum egregie præstiterimus, nimirum veritatis cognitionem; necesse omnino est alterum quoque consequatur. Veritate enim agnita rerum quæ versabantur in controversia, nihil erit amplius quod nostros animos disjungat, totumque terrarum orbem similiter distrahat: neque enim de terræ confiniis, aut pecunia, aut insulis et urbibus recuperandis otiosi litigabimus; neque prorsus hanc ob causam profecti sumus, neque fieri potest ut propter hæc omnibus contra omnes lis oriatur. Sed si pacen conficiamus citra firmam de dogmatibus consensionem, unamque a cunctis receptam sententiam de iis quæ modo tractantur; præterquain quod pacem diu conservare non poterimus, debili fundamento innixam, videbimur etiam veritati ipsi aliquid aliud præponere, quæ una dignus finis exstiterit multorum sumptuum, atque laborum: videbitur quoque profectionis nostræ vera causa non fuisse inquisitio dogmatum, sed ut unusquisque boni aliquid lucretur, et vitæ quod superest, traducat jucundius. Hæc autem vos plane devitaturos existimo, ut cuivis potius congruentia quain hominibus, qui Spiritu ducuntur, veritatemque omnibus praeferunt. De illo igitur et primo loco et magis est cogiton • dum; quod si ad debitum perducatur finem, conτίκα τὰ κρείττω καὶ περὶ τῶν ὑπολοίπων έξεστι @ tinuo reliqua etiam prospera sunt exspectaula. Si προσδακαν. Αν γὰρ τὴν ἀλήθειαν πᾶσι μὲν ζητῆς σαι τρόποις θελήσωμεν, φανεῖσαν δὲ ἁρπάσαι καὶ κατασχεῖν, ἀναλάμψει μὲν τὸ τῆς ὁμονοίας καλόν, τὸ δὲ τοῦ σχίσματος λυθήσεται νέφος· καὶ οὐκέτι προστιθέντες κακῶς ἡ φιλονεικοῦντες ἀλόγων, τῶν ἀδελφῶν ἀποῤῥαγησόμεθα. Τοῦ δὲ μίσους καὶ τῆς ἀηδίας οὕτω λυθέντων, μεταδώσομεν ἀλλήλοις τῶν παρ' ἡμῖν ἀγαθῶν, καὶ καθάπερ οἰκείοις καὶ συγκ γενέσι χρησόμεθα· καὶ ὅλως οὐκ ἔσθ' ὅ τι τῶν ἀγα θῶν οὐχ έψετα: παραχρῆμα. Εγώ δ' εἴποιμ᾽ ἂν, ὡς εἰ καὶ τῶν ὑπαρχόντων ἐμέλλομεν ἐκπίπτειν ἁπαντων, καὶ πένητες καὶ ἄδοξε τὴν οἰκουμένην περινοστεῖν ἐκ τοῦ πλείστην φροντίδα θέσθαι τῆς ἀληθείας καὶ περὶ ταύτης σκέψασθαι προύργου, μηδ' οὕτω δεῖν τῆς περὶ ταύτην σπουδῆς ὁτιοῦν καθυφεῖναι μηδὲ νομίζειν ἄλλο τι τὸ ἡμέτερον ἀγαθὸν πλὴν ταύτης, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην εὐδαιμονίαν. Οπου δε καὶ τἆλλα διὰ ταύτην ἡμῖν περιέσται, οὕτω τε τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως ἀπαιτούσης, καὶ τοῦ Θεοῦ χάριν ἡμῖν τῆς περὶ τὸ κάλλιστόν τε καὶ θειότατον πραγματείας ἐκτίνειν ἐθέλοντος, πῶς οὐ καὶ ταύτῃ μάλιστα τοῦ χρήματος φροντιστέον, καὶ σπουδα στέον αὐτὸ λαβεῖν ὅση δύναμις; Οτι δὲ οὐδὲ τῆς εἰρήνης ἄλλον τινὰ τρόπον καθισταμένης, ἀσφαλῶς ἡμῖν ἀπολαύειν ἐξέσται, ἀλλ᾽ ἑνός τινος ἀηδούς ὑποτέρωθεν, οἷα φιλεῖ γίνεσθαι, συμπεπτωκότος, πρόφασιν ποιησόμεθα πολέμου καὶ μάχης τὴν ἐπὶ τῶν δογμάτων ἀσυμβασίαν, καὶ πάλιν ονείδη καὶ συγγραφαι κατ' αλλήλων ἔξουσι χώραν, καὶ τὸ μάeirim modis omnibns veritatem quærere, et visam arripere ac retinere velimus, elucescet quidem concordiæ bonum, discutietur autem schismatis nuDes: neque ultra aut iniquis aggressionibus, aut vanis concertationibus sejungemur a fratribus. Ita porro sublato odio, placatisque aversis aninıis, alteri cum alteris bona nostra communicabimus, affiniumque et cognatorum loco habebimns: nec erit ullum omnino bonum, quod non sit e vestigio secuturum. Ego vero etiam dixerim, etsi bonorum omnium facturam essemus facturi, et vagaturi per orben inopes et inglorii propter maximam de veritate sollicitudinem, et seriam ejus tractationem, nihil tamen de studio quo illam inquirimus; esse omnino remittendum; nee aliud existimandau bonum nostrum, sive felicitatem humanam, præter banc ipsam. Cum igitur et reliqua propter ean accessura sint, ita rerum natura exigente, Deoqua nos propter opus pulcherrimum ac divinissimum remunerare volente, eur hanc etiam ob causam non sit de hac re maxime cogitandum, totisque viribus ad assequendam eam laborandum? Quod vero si pax alia quavis ratione fiat, nobis es tuto frui non licebit, sed ex utravis parte, re quapiam Arinus jucunda contingente, belli ac pugna ocasio Aet discrepantia dogmatumi, et rursus probris et scriptionibus conflictationi mutuæ locus erit, et inanis videbitur tota hæc rerum innovatio: ego quidem ostendere, quamvis nullo negotio possit,

GENNADHI CP. PATRIARCHE nolo; res autem ipsæ testantur, quis legende di- ταῖον εἶναι δικεῖν πᾶσαν ταυτηνὶ τὴν καινοτομίαν, dicit, quoties in hunc modum pace inter nos confecta, non mojo lucri nibil a nobis factum, sod malo etiam incaute incrementum adjectum. Taceo vero tempora, et res gestas, et a quibus gestæ, quæ sunt nota plurimis memoria repeteus, illudque oavens, ne videar traducere aliquos. Si igitur notum non esset ex multis superiorum temporum factis, quem soleat modus iste pacis exitum habere, sed nunc primum illius periculum faceremus, ignosceret nobis fortasse quispiam, in rerum obscuritate aberrantibus ab eo quod Beri decet. Cum verum tot exempla sint, quibus persuaderi nobis potest ut illum rejiciamus, jure optimo puto reprehendemur ab omnibus, si nobis courtingat hunc modum deligentibus errare, et in eadem mala delabi, in quæ illi quos antea dixi; quod eveniat omnivo necesse est. Unum igitur hoe eal, el primum, et maximum, Quapropter ad inveniendam veritatem ponendum est omne studium; quod per illam efecturi sinus ea quorum gratia convenimus, et pace perpetua, Deo propitio conficienda, fruituri; utque verius dicam, quod hoc sit studii nostri caput; et quo quidem peraato, caetera omnia leno se habebunt, neglecto vero, nec illa sunt a sapien - tibus magnifacienda, nec erunt talia, ut et bonestissinia et utilissima sint. Alterum vero est, quod omnibus hominibus jucundum est, et res omnium suavissimam vitam sibi in pace esse: huic enim illud conjunctum est quod nemo nemini vim cogatur afferre, sed liceat fortunis uti cum voluptate, tranquilleque vitam traducere; quo potissimum dignoscitur quæ sit vita humana. Omnino enim arma et pugnæ, et acierum instructiones, al collocata in urbibus præsidia, et omnes bellorum apparatus pacis causa sunt, funtque ut vita possit eum pace transigi, Possunt autem tuto pacem babere, qui vel nulla prorsus de re certant, vel quibusdam conditionibus dirimunt controversias, et quod justumi est pari voluntate amplectuntur, existimantes se ncc pati injuriam, nec inferre. Qui veṛo deponunt inimicitias nondum exstinctis querimoniis, hos bellum non mittere, sed intermittere dixerit quispiam, et inducias facere, non pacem aut belli finem. Etsi enim videntur conciliati animi, mon subest tamen animi voluntas, quoad alter ab altero sciat se injuriain passum: nisi quis præ niagna socordia, non quod rapiant de suis couqueri insidiatoribus, sed ob ea quæ relinquant, velit habere gratiam. Ita igitur hic quoque res se habet: si disputationum vi, Deique suxilio, diuturni belli causas adlimemus, et querelas mutuas e medio prore sus tollemus, et in eandem onues conveniemus sententiam, licet hanc verat nuncupare pacemi, et animorum indissolubile vinculum, fraternam conspirationem, et spiritalem unionem, omnisque scandali radicitus præcisionem, et quidvis aliud hujusmodi: ac tali cum pace revertenles et nos ipsi ἐγὼ μὲν καίτοι ῥᾴδιον ἂν οὐ βούλομαι δεῖξαι, αὐτὰ δὲ τὰ πράγματα μαρτυρεί, εἴ τις οἶδεν ἀνεγνωκώς ὁσάκις τοῦτον τὸν τρόπον συνθέμενοι πρὸς ἀλλήλους, πρὸς τῷ μηδέν τι κερδάναι καὶ τὸ δεινὸν ἐλάθομεν ηύξηκότε;· σιγῶ δὲ καιροὺς καὶ πράγματα καὶ ὑφ' ὧν ἐπράχθη, εἰδότας τε τοὺς πλείστους ἀναμιμνήσκων, καὶ τὸ δοκεῖν καθάπτεσθαί τινων εὐλαβούμενος. Εἰ μὲν τοίνυν μὴ πρίδηλον ἦν ἐκ πολλῶν τῶν πρόσθεν γεγενημένων, ὅποι τῆς εἰρήνης ὁ τρόπος οὗτος πέφυκε τελευτῶν, ἀλλὰ νῦν πρῶτον ἐπειρώ. μεθα τούτου, ίσως ἂν τις ἡμῖν συνεγίνωσκεν, ἐν 48ηλίᾳ πραγμάτων τοῦ πρέποντος ἁμαρτοῦσι· τοσούτων δὲ ὄντων τῶν δυναμένων πείθειν αὐτὸν παραιτεί σθαι, πάντας οἶμαι δικαιότατ᾽ ἂν ἡμῖν μέμψασθαι, ἂν συμβαίη τοῦτον ἐλομένοις σφαλῆναι, καὶ ταυτόν τι παθεῖν τοῖς καὶ πρότερον εἰρημένοις, ο πάσα παθεῖν ἀνάγκη. Εν μὲν δὴ τοῦτο καὶ πρῶτον καὶ μέγιστον· διὸ πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας εὕρεσιν πά σαν δεῖ καταβαλέσθαι σπουδήν, ὡς ταύτῃ μόνῃ ὧν είνεκα συνεληλύθαμεν διαπραξαμένους, καὶ τῆς σύν Θεῷ γενησομένης εἰρήνης, μέχρι παντὶς ἀπολαύ σοντας· μᾶλλον δ' εἰπεῖν, ὡς τοῦτο κεφάλαιον δν. τῆς ἡμετέρας σπουδῆς· καὶ οὗ γενομένου μεν, καὶ τάλλα πάνθ' ἔξει καλῶς· ἡμελημένου δὲ, οὐδ᾽ ἐκε!- νων ἂν εἴη τοσοῦτος τοῖς νοῦ μετέχουσι λόγος, οὐδ' ἂν μέλλοι κάλλιστα καὶ λυσιτελέστατα έξειν. Δεύτερον δὲ, ὅτι τὸ μὲν εἰρήνην ἄγειν ἡδὺ πᾶσιν ἀνθρώποις. καὶ πάντων ἥδιστον· τούτῳ γὰρ σύνεστι μὲν τὸ μηδένα ζημιοῦν ἀναγκάζεσθαι, τὸ δὲ τοῖς ὑπάρχουσι G χρῆσθαι μεθ᾿ ἡδονῆς ἐνυπάρχει, καὶ τὸ σὺν ἡμερό. τητι ζῆν· ὁ μάλιστα τῆς ἀνθρωπίνης διαίτης πέφυκε γνώρισμα. Καὶ ὅλως όπλα τε καὶ μάχαι καὶ παρατάξεις καὶ φρουραὶ πόλεων καὶ πᾶσαι πολέμων παρασκευαὶ τῆς εἰρήνης χάριν εἰσ', καὶ τοῦ μετὰ τα της δύνασθαι ζήν ἕνεκα γίνονται. Εστι δὲ καλῶς εἰρηνεύειν τοὺς ἢ μηδόλως ἐν οὐδενί ποτε διαφερο μένους, ἢ συνθήκαις τισὶ λύοντας τὰς διαφορές, καὶ τὴν αὐτὴν περὶ τῶν δικαίων έχοντας γνώμην, μήτ' ἀδικεῖσθαι μήτ' ἀδικεῖν ἀλλήλους νομίζοντας. Τους δὲ σωζομένων ὅτι τῶν ἐγκλημάτων διαλλαττομένους ἀλλήλοις εἴποι τις ἂν οὐ παύειν ἀλλ᾽ ἀναπαύειν τὸν πόλεμον, καὶ ὅπλων ἀνακωχήν, οὐ μάχης κατάλυσιν οὐδ᾽ εἰρήνην εἶναι τὸ πράγμα. Οὐδὲ γὰρ προσ έσται ταῖς φαινομένεις διαλλαγαῖς καὶ τὸ κατὰ ψυχὴν εὐνοείν, ἕως ἂν συνειδῶσιν ὑπ' ἀλλήλων ήδι πημένοι· εἰ μή τις ὑπὸ ῥᾳθυμίας, οὐχ ὧν ἁρπά ζουσιν ἄχθεσθαι τοῖς ἐπιβουλεύουσιν, ἀλλ' ὧν αὐτῷ καταλείπουσιν, ὀφείλειν βούλοιτο χάριν. Ούτω το νυν ἔχει κανταῦθα· τὸ μὲν κρίσει λόγων καὶ τῆς ἄνωθεν βοηθείας συνεφαπτομένης ἡμῖν τὰς τοῦ μας κροῦ πολέμου καταλύσαι προφάσεις, καὶ ἅπερ άλο λήλοις ἔχομεν ἐγκαλεῖν ἐκ μέσου καθάπαξ πεπκημένους, πρὸς ἐν φρόνημα καὶ μίαν γνώμην ἅπαντας συνελθεῖν, τοῦτ᾽ εἰρήνην ἀληθινὴν, καὶ ψυχῶν ἀξ βηκτον σύνδεσμον, καὶ σύμπνοιαν ἀδελφικήν, καὶ πνευματικὴν ἕνωσιν, καὶ σκανδάλου παντός πρέββιζην ἐκκοπὴν, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, ἔξεστιν όνομάσαι. Καὶ μετὰ τοιαύτης επανιόντες εἰρήνης, αυτοί τα

ORATIO I AD SYXODUM. χειρήσομεν ἀληθῶς, καὶ τοὺς ὑποδεξομένους πεί- vere gaudebimus, et illis qui nos excipient, letitiam σομεν χαίρειν. "Αν δ' ἄλλο τι γένηται, εἰρήνης σκιάν, καὶ διαλλαγών είδωλον, καὶ δογμάτων ἀσυμφωνίαν, καὶ σκανδάλων ἀρχὴν, καὶ δεύτερον πλούν, καὶ συνθήκην ἀνάγκης ἅπαντες προτεροῦσι. Καὶ τοῖς μὲν ἁπλουστέροις ἴσως τι δόξομεν ἡνυκέναι, καὶ τῷ τῆς εἰρήνης ὀνόματι πείσομεν αὐτοὺς ἀγα ταν, μηδενός φροντίζοντας ἄλλου· τὰ δὲ παρὰ τῶν τοῦν ἐχόντων ἐνείδη δικαίως υποστησώμεθα, τὸ σε μεν ὄνομα τῆς εἰρήνης προφερόντων ἡμῖν, καὶ τὰς ἀνηνύτους ἐλπίδας, καὶ τὰς μέχρι τοῦ φαινομένου διαλλαγάς· εἰ μὴ καὶ προδότας ἡμᾶς ἐροῦσι τῆς ἁπάντων εὐδαιμονίας, ότι γενομένης ἐγγὺς, καὶ ὥσ περ χειρῶν ἐκτάσει προσκαλουμένης, οὐκ ἠθελήσα μεν δράξασθαι, πρὸς ἄλλο τι ῥᾴδιον ἀποκλίναντες. Καὶ χωρὶς δὲ τούτων τῶν ὀνειδῶν, οὐδ' ἡμᾶς αὐτοὺς πείθειν ἔξομεν δεόντως μὲν χρήσασθαι τοῖς συμπε σοι καιροίς, ελέσθαι δὲ τῶν εἰς δύναμιν ἡκόντων τὰ κρείττω, καὶ μετὰ Θεοῦ τὰ τοῦ Θεοῦ καταπρά ξασθαι. Παρίημι δὲ τὰς μετὰ ταῦτα συμβησομένας ἀμφιβολίας, ὧν αἴτιοι δόξομεν ἡμεῖς γεγενῆσθαι, τὰ τῶν σκανδάλων υπολιπόμενοι σπέρματα· καὶ πρόβριζαν ἀνασπᾶν τὸ δεινὸν ἐξιν, οὐ βεβουλημένοι. Καὶ μὴν πολλοῖς ἄλλοις τρόποις ἀπονωτέροις και βάσει τὴν θρυλλουμένην πράττειν ἔχοντες ἔνω σιν, ἐκείνους πάντας ἀφέντες, οἰκουμενικὴν σύνοδον συγκροτεῖν, καὶ ταύτῃ τὸ πᾶν ἐπιτρέπειν ἐβουλευσάμεθα· οὕτω γὰρ μόνον μενεῖν τὰ δόξαντα κύρια, μηδενὸς ἀντιλέγειν τολμώντος οἷς ἂν τοιαύτη σύν οδος ἀποφήναιτο· καὶ πανταχοῦ τῶν περὶ τῆς ἐνύσεως συνθηκῶν συνεχῶς ἔστιν ἰδεῖν τὸ πρόσρημα τοῦτο· καὶ τοὺς ἑκατέρωθεν πρέσβεις μέμνησθε δήπου κάν τοῖς λόγοις αὐτῶν καν τοῖς γράμμασιν ἄνω καὶ κάτω τούνομα στρέφοντας, καὶ δι᾿ ὄχλου τότε τοῖς ἀκούουσι γενομένους. ut capiant suadebimus. Si vero aliud quid fiat, pacis umbram, et conciliationis simulacrum, et dogmatum dissensionem, et scandalorum exordium, et rem haud primo loco expetitam, et necessitatis conventionem appellabunt omnes. Et simplicioribus quilem peregisse aliquid fortasse videbimur; suadebimusque illis ut pacis nomine contenti sint, et nihil aliud requirant: at sapientum probris jure obnoxii erimus, objicientium nobis egregium pacis nomen, spesque in nihilum reductas, et apparentem tantummodo conciliationem; dum non etiam communis omnium felicitatis proditores vocent, quod prope accedentem, et veluti porrectis manibus advocantem prehendere noluerimus, sed nosmet alin facilius converterimus. Verum hisce etiam prohris omiseis, neque nobis ipsis persuadere poterimus, occasiones oblatas fuisse a nobis bene arreptas, et inter ea quæ nostrarum virium erant, potioribus nos adbasisse, remque Dei cum Deo egisse. Pretereo quæstiones, quæ postea emergent, quarum nos actores fuisse videbimur, relictis seminibus Scandalorum, et non evulso radicitus malo, cun hoo in uostra voluntate situm esset. Et certe multis aliis expeditioribus facilioribusque modis decantatam hanc unionem facere licebat; illis tamen omnibus posthabitis, celebrandæ generalis synodi remque illi totam permiuendi consilium iniimus; quod hac ratione tantom futurum esset, ut firm a adversari, quæ hujusmodi synodus pronuntiassel, et et stabilia manerent decreta, audente nemine iis clausulam hanc in omnibus scripturis, quilus continentur pacta et conventiones perficiendæ quionis, videre licet assidue repetitam; et legatos utrinque missos weministis certe et loquendo et scribendo passiw usos ense hac voce, ut auditores tunc afficerent tædio, " Τὴν δ' ἱερὰν ταύτην σύνοδον, τὸ μὲν ἐξ ἁπάντων ἢ τῶν γε πλείστων τῆς οἰκουμένης μερῶν ἐλθεῖν τινας, τῶν ἐνταῦθα λόγων καὶ πράξεων κοινωνήσον τας, καὶ μια χρησομένους γνώμῃ περὶ τῶν ὅλων, οἰκουμενικὴν ἀναμφιβόλως ποιεί. Ανάγκη δὲ κάν τοῖς ἄλλοις αὐτῇ τὸ σχῆμα τῶν οἰκουμενικῶν συνό δων ἀκριβῶ; περισώζειν· ὧν ἐν ἐστι καὶ τὸ προῦργου μὲν περὶ τῶν ἑκάστοτε ζητουμένων σκοπεῖν, καὶ τῶν αἰτίων τοῦ σχίσματος· καὶ μετὰ πολλοὺς ἀγῶνας καὶ λόγους εκατέρωθεν γινομένους τῇ μὲν τἀληθὲς ἀνευρίσκειν, τῇ δὲ τοὐναντίον· κἀκεῖνο μὲν ἀναγορεύειν, τὸ δὲ ψεῦδος ἀποκηρύττειν· καὶ τοὺς μὲν πειθομένους ὀρθοδόξους εἶναι λοιπόν, τους δ' ἔτι φιλονεικούντας ταῖς τῶν αἱρετικῶν εὐθύναις ἐπάγεσθαι· ὥστε δύνασθαι τὴν οἰκουμένην πᾶσαν ἐκεῖθεν ἁπλῆν περὶ τῶν πρότερον ἀμφισβητουμέν νων δόξαν φυλάττειν, καὶ τοὺς ἄλλο τι λέγοντας με προσίεσθαι. Τοῦτο μὲν πρὸ πάντων τῶν ἄλλων μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τῆς ἄλλης ευταξίας τῶν ἐκκλησιῶν προνοεῖν, καὶ τὸν τῶν ανθρώπων βίον ρυθμόζειν κανάσι καὶ νόμοις πρὸς τοῦτο φέρουσι· κἄν τι νες ἰδίας δέωνται δίκης, μηδὲ τούτων καταφρονεῖν. Αν τοίνυν καὶ αὕτη παράδειγμα της τοσαύτας συν Quod igitur ad hanc sacra' synodum ex omni148, aut certe plurimis orbis terrarum partibus convenerint aliqui, sermonum ejus actorumque Wuiri participes, eamdemque laturi sententiam do summa rerum, hoc illam procul dubio facit ecumenicam; necesse vero est, ut in reliquis etiam œcumenicarum ei synodorum forma perfecte servetur, quorum unum est, ut ea quæ quotidie quæruntur, el causas schismalis accurata consideratione meditetur et post multa certainina sermonesque habitos utrinque, comperiat tum verum, tum etiam oppositum et illud quidem promulget, eliminet vero meudacium: ut qui parent, jam sint orthodoxi, qui vera adhuc refragantur, censuris subjiciantur hæreticorum, possitque orbis torrarum universus simplicem deinceps de rebus antea controversis tenere sententiam, et aliter dicentes rejicere, Hoc igitur apte omnia quævis agendum,¡tum reliquo ecclesia - rum apto ordini consulendum, et hominum, vita canonibus et legibus ad hoc spectantibus instit@eda; et si qui sunt qui velint privatam sibi litem dirimi, neque hi contemnendi. Si igitur hæc etiam, exemplum sibi statuens tot synodorum, ex iisdem

undle et ille, ursa fuerit, volueritque in en pari, ne όδους προστησαμένη ἄρξηται μὲν ἀφ᾽ ὧν ἐκεῖναι, dicam majori, studio incumbere; deinde etiam de reliquis, quibus providentia vestra opus est, æque ac illæ cogitaverit, nemo erit qui hanc ipsam inter alias œcumenicam esse negaverit, et ejusdem qua sunt aliæ dignitatis; nec erit quo aliquis confu - giens, velit parvipendere quæ ab ea fuerint decreta, existimans perinde esse hanc atque antea celebratas aspernari, timensque tum exsecrationes hominum, tum poenas desuper irrogandas. Alioqui multi erunt, qui illi insidientur, et nunc quidem fortasse nemo contradicet, ne videatur etiam impedimento esse bono concordiæ; et quod præterea sciat rem esse arduam tanto numero prævalere, si conetur illos eo verbis pertrahere, quo animus non propendet; tempore vero procedente non pauci decreta vestra volent convellere, veneranda hac vos appellatione denudantes; denudabunt autem, quia generalium conciliorum formam multitudine tantum servatamn a vobis dicent, in rebus vero maxime necessariis viam vos iniisse plane illis contrariam, ut qui conventum egeritis ob aliud quidvis potias, quain doginatuin veritatis ergo. Atque ita soli nos fortasse pace fruemur, posteris vero nostris Cellura illico relinquemnus vel priori delen ius; sicque nullum mobis affered fructum omne hujus appellationis studium. Quod ne fat, generalium conciliorum dignitas per exactam illorum imitationem huc etiam est adaptanda, et ne ullum ei periculum immineat ex dissimilitudine, prospiciendum. Nam etsi piæ mentis hominum aminos prætextus isti non turbabunt, nec erit quisquam, qui honestum insequens concilio inferat bellum; bene tamen nostis, adversus maxima et summæ utilitatis opera non modo perditissimos homines, sed adversarios quoque nostros ab initio dæmones struere insidias, similium sui hominum ad hoc opera et auxilio utentes. Porro antem dæmonibus Ecclesiarum pace nihil injucnndius, ex qua totus bonorum circulus pendet, et quam Salvator ascendens reliqui' hominibus: tautamdens enim erat hanc largiri, atqne oninia simul tradere bona, quæ præsens nobis tribuere poterat. Sicut ergo inimici pacis omnes ad eam evertendam adhibebunt machinas, et omnes captabunt occasiones; ita nos quoque, quod futurum est prospicientes, omnem decet illis viam malefaciendi præcludere, pacisque bonum usquequaque tutum reddere, ut necessario improbi vel acquiem scentes nou ciant turbas, vel adorientes nihil eßcere valeant, experimentoque sciant cœlum se voluisse ferire capite. Illud præterea considerandum, futuros homines pravos non modo sententiis nostris molestos, et easdem rursus controversias et pugnas copiosius revocaturos, si quam nacti fuerint criminandi uos occasionem, sed multa quoque alia bella cxcitaturos, veramque fdem multa confusione oppleturos. Et nunc quidem in Orientalem et Occidentalem Eclesiam divisa est Christianorum multitudo, 1unc autcmi uc numcrari quidem accia pulerunt, καὶ περὶ ταῦτα τὴν ἴσην, ἵνα μὴ λέγω πλείω, σπου δὴν ἐνδείξασθαι βουληθῇ· ἐπομένως δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων, ἡπόσα δεῖται προνοίας, τὸν αὐτὸν ἐκε! ναι; σκέψηται τρόπον, οὐδεὶς ἂν ἀντείποι μὴ καὶ ταύτην οἰκουμενικὴν εἶναι, καὶ ταυτὸ ταῖς ἄλλαις ἔχειν ἀξίωμα· οὐδ᾽ ἔξει τις εἰς ὅ τι καταφυγών, ὧν ἂν αὕτη ψηφίσαιτο, καταφρονεῖν βουληθείη, ἡγού μενος ἴσον εἶναι ταύτην τε καὶ τὰς πρὸ αὐτῆς ἀτιμάζειν· καὶ δεδιὼς μὲν τὰς ἐκ τῶν ἀν θρώπων ἀρὰς, τρέμων δὲ τὰς ἄνωθεν δίκας· ἄλ λως τε πολλούς ἕξειν τοὺς ἐπιβούλους· καὶ νῦν μὲν ἴσως οὐδεὶς ἀντερεῖ, μὴ καὶ δόξῃ τὸ τῆς ὁμο νοίας ἀγαθὸν ἐμποδίζειν, καὶ ἅμα ειδώς ώς χαλεπόν ἐστι τοσούτων περιγενέσθαι, ἐφ᾽ ἅπερ οὐ προθυ μοῦνται, τοῖς λόγοις πείθειν πειρώμενον· οὐκ ὀλί γοι δὲ τοῦ χρόνου προβαίνοντος τὰ μὲν ὑμῖν δόξαντα σαλεύειν θελήσουσι, τῷ τὴν σεμνὴν ταύτην προςη γορίαν ἡμῶν ἀφελέσθαι. 'Αφαιρήσονται δὲ, πλήθει μόνον σώζειν ὑμᾶς τὸν τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων λέγοντες χαρακτήρα, ἐν δὲ τοῖς ἀναγκαιοτάτοις καὶ σφόδρα τὴν ἐναντίαν ἐκείναις ἐλθεῖν, ὡς περὶ πάν των μᾶλλον ἢ περὶ τῆς τῶν δογμάτων ἀληθείας τὸν σύλλογον πεποιημένους· καὶ οὕτως αὐτοὶ μόνοι τῆς εἰρήνης ἀπολαύσομεν ἴσως, τοῖς δὲ μεθ᾿ ἡμᾶς εὐσ θὺς καὶ χείρω τοῦ προτέρου καταλείψομεν πόλε μου καὶ οὕτως ἡμῖν ἀνόνητος ἔσται ἡ περὶ τοῦ τησὶ τῆς προσηγορίας πᾶσα σπουδή. Οπερ ίνα μη γένηται, τὸ τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων ἀξίωμα το πρὸς ἐκείνας ἀκριβεῖ ζήλῳ καὶ ταύτῃ προσαρμο στέον· καὶ ὅπως μηδεὶς ἐκ τῆς ἀνομοιότητος ἔπη ται κίνδυνος αὐτῇ. φροντιστέον. Εἰ γὰρ μὴ καὶ τὰς τῶν εὐγνωμόνων ψυχὰς αἱ προφάσεις αὗται παρά ξουσι, μηδ' ἔσται μηδεὶς ὁ τοῦ καλοῦ χάριν τὸν πρὸς αὐτὴν ἀναδεξόμενος πόλεμον· ἀλλ᾽ ἴστε δή που καλῶς τοῖς μεγίστοις καὶ λυσιτελεστάτοις τῶν ἔργων οὐ τους πονηροτάτους μόνον ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀνέκαθεν δυσμενεῖς ἡμῖν ἐπιβουλεύοντας δαίμονας, ὁμοίοις ἀνθρώποις συνεργοῖς πρὸς τοῦτο χρωμένους. Δαίμοσι δὲ ἄρα τῆς τῶν ἐκκλη στῶν εἰρήνης οὐδὲν ἀηδέστερον, ἧς ἅπας ὁ τῶν ἀγα θῶν ἀπήρτηται κύκλο;, καὶ ἦν ὁ Σωτὴρ ἀνῆλθε τοῖς ἀνθρώποις καταλιπών, ὡς ἴσον ἐν ταύτην τε χαρί σασθαι, καὶ πάντων αθρόων μεταδοῦναι τῶν ἀγα θῶν, ὁπόσα παρὼν ἡμῖν παρέχειν ἡδύνατο. Καθάπερ οὖν οἱ τῆς εἰρήνης ἐχθροὶ πᾶσαν ἐπὶ τῇ ταύτης ἀνατροπῇ κινήσους: μηχανήν, και προτάσεις πάσας διερευνήσονται, οὕτω δεῖ καὶ ἡμᾶς τὸ μέλλον προορωμένους πᾶσαν μὲν αὐτοῖς ὁδὸν ἀποκλείσαι τῆς κακουργίας, πανταχόθεν δὲ τὸ τῆς εἰρήνης ἀγαθὸν ἀσφαλίσασθαι· ἐξ ὧν ἢ πειθομένους ήσυχάζειν ἀνάγκη τους πονηρούς, ἢ προσβάλλοντας ἀσθενεῖν, καὶ πείρα μανθάνειν, ὡς ἄρα τῇ κεφαλῇ τὸν οὐρα νὰν ἐγνώκασι προσαράττειν. Πρὸς δὲ τούτοις κἀκεῖνο πρέπει σκοπεῖν. Οὐ γὰρ μόνον ταῖς ἡμετέραις ἐνοχλήσουσι ψήφοις οἱ πονηροὶ τῶν ἀνθρώπων, καὶ πάλιν τὰς αὐτὰς μετὰ περιουσίας εἰσάξουσιν ἀμφισ βητήσεις καὶ μάχας, ἐάν τις αὐτοῖς τῶν καθ' ἡμῶν ἐγκλημάτων πρόφατες ᾖ, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς ἄλλους

ORATIO I AD SYNODUM. intestinas, et variis varias contentio̟num disseminantibus causar. Nam si dum hac syno:lus adhuc exspeclaretur, quæ, maximis orbis terrarum partibus conjunctis, deinde novitatibus, quæ singulis in locis exorta sunt, dil genter examinatis, verain certam que sententiam erat de omnibus latura, divisi quidem erant prius uniti, devictos vero pars utcunque superior exsecrata est, infidelibusque deteriores habuit, et ad hanc diem eo nomine vocat usque a primis illis qui fuerunt pugnæ anclores, novumque in antiquo schismate, pauciorum quidem, sed longe superans et materia quæsitorum, et mutuo inter se odio, libentissime enim vel carnes ipsas degustassent: quid exspectandum, ἐγεροῦσι πολέμους, καὶ πολλῶν συγχύσεων τὴν ἁλη- singularum divisione partium in alias per seditiones δινὴν ἐμπλήσουσι πίστιν. Καὶ νῦν μὲν εἰς Ανατολικὴν καὶ Δυτικὴν Ἐκκλησίαν τὸ τῶν Χριστιανῶν διή (ήται πλῆθος· τότε δὲ οὐδὲ ἀριθμεῖν ἐξέσται τὰ τμή ματα, ἑκάστου πρὸς ἑαυτὸ τεμνομένου καὶ στασιά ζοντος, ἄλλων ὑπ' ἄλλου φιλονεικίας ἀφορμῶν σπι ρομένων. Εἰ γὰρ ἔτι τῆς συνόδου ταύτης προσδοκω μένης, ἥτις ἔμελλε τὰς μεγίστας τῆς οἰκουμένης μοίρας συνάψασα, εἶτα καὶ περὶ τῶν ἑκασταχού καινοτομηθέντων ἐπιμελῶς σκοπουμένη, τὴν ἀλη θῇ καὶ βεβαίαν ψῆφον πᾶσιν ἐπάγειν, διῄρηντο μεν εἰ πρότερον ήνωμένοι, ἡ δ' ὅπως ποτὲ κρατήσατα μοίρα τους ηττημένους παράτους καὶ τῶν ἀπίστων χείρους ἡγήσατο, καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἀπὸ τῶν τῆς ἔριδος ἐκείνης ἀρξαμένων καλοῦσα, καὶ σχίσμα ἐν σχίσματι παλαιῷ γέγονε νέον, ἐν ἐλάττοσι μὲν, quando nulla spes erit acumenicz synodi, cujus πολὺ δὲ νικῶν τῇ τε ὕλῃ τῶν ζητουμένων καὶ τῷ μίσει τῷ πρὸς ἀλλήλους, ήδιστα γὰρ ἂν ἐγεύσαντο καὶ σαρχῶν· τί χρὴ προσδοκᾷν, ὁπότε σύνοδον οικουμενικὴν ἐλπίζειν οὐκ ἔσται; ἧς μόνης ἔμελλον δεδιέναι πάντες τὰς ψήφους, ἀδήλους ὁποτέροις ἀρίσκειν μέλλουσιν οὔτα;. Τοιαύτην δὲ σύνοδον τίς νοῦν ἔχων ἐλπίσει ποτέ, τὴν τοσούτοις ήδη χρόνοις συστᾶσαν, ἐκ τοῦ μὴ δυνηθῆναι διασώσαι ταύτην αὐτῇ τὴν προσηγορίαν βλέπων ἀκυρουμένην; • Οὐκοῦν τοῦ χρόνου καινὸν ἀεί τι προσεξευρίσκον της, καὶ τῶν ἀνθρώπων δι᾿ ἄγνοιαν ἢ φιλονεικίαν ἐχομένων τοῦ ψεύδους, καὶ τὰς ἐν δόγμασι διαφοράς ἔστιν ὅτε προφάσεις τοῦ πρὸς ἀλλήλους ποιουμένων πολέμου, ἐφ' ὅν δ' οἱ μετὰ τῆς ἀληθείας ἱστάμενοι καταφεύξονται, καὶ οὐ τὴν ψῆφον ἁρμόττει πάντας αἰδεῖσθαι, μήτ' ὄντος μήτε προσδοκωμένου, ἀνάγκη πάντας δεινῶς ἀλλήλοις συῤῥήγνυσθαι· καὶ διδασκάλους τῆς ἀληθείας ἑκάστους ἑαυτοῖς γινομένους, τῶν ἄλλο τι φρονούντων καταψηφίζεσθαι καὶ τὸ τὴ πάντων χείριστον, αἱρετικούς καὶ ἀπίστους ἀπ και λεῖν, οὐ καθάπερ νῦν διαφερομένους και σχισματικοὺς καὶ τὰ τοιαῦτα προσαγορεύουσι, τὰς συνοδικὰς ὑποστελλόμενοι ψήφους. Τούτων δέ τι ἂν γένοιτο χεῖρον; Οὔτε γὰρ εἴσεται τις τῶν ἁπλουστέρων, τί ἂν δέοι φρονεῖν καὶ τίσι προσθέσθαι, οὔτ᾽ ἀκίν δυνον ἔσται τοῖς ἐποιονοῦν ἐλομένοις, εἰς πολλὰ νενεμημένου τοῦ ψεύδους· καὶ τὸ μέγιστον εἰς σω τηρίαν, ἡ πίστις, ἐκ τῶν ἀνθρώπων κατ' ὀλίγον οἰχήσεται. Καὶ νῦν μὲν ἀκούοντες εἶναι που καὶ tantum calculos erant formidaturi, quod incertum esset secundum quos illa esset decretura. Talem vero synodum quis unquam mentis compos speraverit, si hanc tanto ante meditatam tempore, tanta ΥΡΓΟ utrinque cum difficultate coactam, irritam videat, quod sibi'uomen hoe tueri minus potuerint? μελετωμένην, καὶ μετὰ τοσαύτης ἑκατέρωθεν δυσχερείας Cum igitur tempus novi semper aliquid adir.- veniat, et homines, sive ob ignorantiam, sive ob certandi studium, men:lacio adhaereant, et diferen - tias dogmatum quandoque faciant causas pugnarum, nullusque sit, aut exspectetur, ad quem confugiant qui pro veritate stant, cujus sententiam conveniat omnes revereri: nece: se omnes inter se manus conserant, dumque sili quisque ut veritatis magister, aliter sentientes condemnet; quodque deterrinium omnium est, hæreticos infidelesque appellet, non uti nunc est ι, ob discrepantiam, schismaticos et id genus alia, métu synodicæ definitionis. floc porro statu rerum quid pejus? nemo enim simpliciorum sciel quid sentiendum, quibusve assentiendum: nec erit a periculo vacuum quodcunque quisque delegerit, mendacio multifariam diviso: ex quo fiet ut res ad salutem maxime necessaria, fides paulatim hominibus abeat. Et nune quidem audientes, exstare alicubi hæreses principio exortas, mirum putaσώζεσθαι τὰς ἐξ ἀρχῆς γεγενημένας αἱρέσεις mus, si homines tanta inter se opinionum diversiἡγούμεθα θαυμαστὸν, εἰ τοσαῦτα διαφερόμενοι πρὸς ἀλλήλους, καὶ οὕτω πολλαῖς καὶ ποικίλαις ἐναντιότησι συζώντες ἄνθρωποι δύνανται συνοικεῖν· τότε δὲ τουτὶ τὸ δεινὸν τὴν οἰκουμένην πᾶσαν ἐμπλήσει· καὶ οὐδ' ἂν εἴ τις ἐκ τῶν ἐθνῶν πρὸς τὴν ἀληθινὴν ἐπιστρέψειν βούλοιτο πίστιν, τίσι χρήσεται τῆς ἐπιθυμίας οδηγοίς τε καὶ διδασκάλοις εἰδείη καλῶς· μᾶλλον δὲ τὴν τοσαύτην ἀσυμβασίαν ὁρῶν, οὐδ' ἂν βουληθείη. "Α δεῖ μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων προειδομένους ἡμᾶς, καὶ νομίσαντας ἐκεῖνον εἶναι τὸν χρόνον, ἐν ᾧ καθάπερ ἐν νυκτομαχία πάντες φυρόμενοι συμπίπτουσιν ἀλλήλοις καὶ συναπόλλυνται, καὶ τῶν μὲν ἀπολλυμένων οἶκτον λαδόντας, τῷ δὲ κατειληφότι τὴν Ἐκκλησίαν δειμ, tate, tam multis, tam variis, tam contrariis sententiis discordes possint simul habitare, tunc autem malum hoc totum terraru'n orbem occupabit: nec si quis a gentilitate velit ad veram converti fidem, scire poterit plane, quibus utendum sit desiderii sui ducibus ac magistris, quin imo tantam inspiciens discrepantiam, ne voluerit quidem. Quæ nos ac cætera omnia prospicientes, existimantesque illud esse tempus, quod veluti conserta nocturna pugna permisit omnes, aller in alterum corruunt, simulque pereunt; pereuntium commiseratione mulos, malo vero quod Ecclesiam depascitur, debitain objicientes providentiam, oportet unicam omnium causal resecare. Ad hanc cnim nou

opus GENNADIL CP. PATRIARCH.E ἁπάντων αἰτίαν περιελεῖν. Ἐπὶ γὰρ ταύτην οὐκ ἰδίας δεῖ πραγματείας, οὐδὲ πόνων άλλων ούτ χρόνου τριβῆς· οὐδὲ τὰ παρόντα διοικουμένους καλῶς δεήσει περὶ τούτων καθημένους σκέπτεσθαι πάλιν· ἀλλ' ὅ πρὸς τὰ παρόντα δεῖ προελέσθαι, τοῦθ᾽ ὑμῖν καὶ τῶν μελλόντων φάρμακον ἔσται· ἂν γὰρ ὅπως ἀληθῶς οἰκουμενικὴ νομισθήσεται σύνοδος διαπράξησθε, ἐξ οὗ καὶ τὰ περὶ τῶν προκειμένων δόξαντα κρατεῖν ὑμῖν περιέσται, οὐδείς ποτέ, κινῶν erit alio seorsum tractatur, aut aliis laboribus, τὴν ὀφειλομένην ἀντιτάξαντας πρόνοιαν, την μόνην aut temporis mora: nec si res in præsenti bene componantur, opus erit de his iterum sedentes cogitare, sed quod oportet adhibere ad præsentia, hoc vobis erit pharmacum etiam ad futura. Nam si effeceritis ut revera synodus œcumenica habeatur, ex quo etiam ſiet ut firma sint quæ a vobis fuerint decreta, nemo, quidquam de rebus jam definitis in dubium vocans, feri unquam schisniatis auctor voluerit, et Ecclesiam sciens hoc animadversuram, et poenas ab ecumenica synodo constitutas reformidans; quod par est tunc potius, utpole toto terrarum orbe idem sentiente, quam nunc exspectare. Et hanc quidem synodum non minus a Spirite, quam de Spiritu dicimus congregatam, quæ illî videntur definituram: id vero quanam alia ratione re ipsa ostendatur, præterquam si cætera quidem parvipenderinus, veritatem autern de ejus processione modis omnibus examinaverimus, et sine hoc nulla ratione hinc recedere passi erimus? aut quomodo illi rem magis gratam facere possimus, a quo solo, qui amor est et dicitur. sperare convenit bonum concordiæ, quam si sanas ac pias de ipso sententias investigaverimus, puramque ac sinceram în cum fidem reperire et conservare voluerimus? Cam enim ille sit Spiritus veritatis, vult quidem nos cujuslibet veritatis esse studiosos, nobisque ad eam viæ ducem se præbe, ut qui sine ipso per illam ire citra periculum non possimus: sed eis potissimum oblectatur, qui volunt inquirere quid de ipso personisque ipsi consubstantialibus sit sentiendum, quod ii maximam primamque veritatem assequi cupiant: nec eos patitur in hujusmodi cogitationibus mendacii nexibus implicari. Quod si qua sit dubitatio, congregat eos undique, qui toto animo veram inquirant sententiam, eamque sine contentione amplectantur, eficitque ut veritatem quæsitam inveniant, dummodo non sint superbi ejus investigatores, surque virtuti rem totam commit tant. Quorsum enim vos congregavit Spiritus, nisi ut verum aliquod benefcium in totum conferat orbent, unde vos collecti estis? certe enim non ut divitiis augeat, et potentatus vobis acquirat, cum possit de quibusdam fortasse nonnihil conqueri ob possessaruni etiam dispensationem facultatum: neque ut præclaros illos restitual titulos, et verbo - sas inscriptiones a schismate rite sublatas: quæ tumoris potius superbiæque ostentationem habent hominum Spiritai obsistentium. Sed hæc quidem að vera bona sunt veluti adventitiæ partes, quæ nobis a Spiritu venient, et præmia quædam susceptorum pro veritate laborum, ad præbendum angusto parvoque animo nostro solatium: quæ non paucis arbitror sapientibus erunt contemptui, ne si dentur quidem recipienda; quod illi sola veritatis notitia sint contenti, præmiumque rebus omnibus æquivalens id putent hominibus, qui pro illa decerτῶν καθεστώτων, σχίσματος ἀρχὴ γενέσθαι βουλήσεται· οὔτε περιοψομένην τὴν Ἐκκλησίαν εἰδὼς, καὶ τὰς ἐκ τῆς οἰκουμενικῆς συνόδου φυλατ τόμενος δίκας, ἣν τότε μᾶλλον ἢ νῦν, ἅτε τῆς οἰκο μένης ἁπάσης ὁμονοούσης προσδοκἂν ἐστιν εύλογον. Καὶ μὴν τὴν μὲν σύνοδον ταύτην ὑπὸ τοῦ Πνεύ ματος οὐδὲν ἧττον ἢ περὶ τοῦ Πνεύματος φαμεν συνηθροίσθαι, τὰ ἐκείνῳ δοκοῦντα ψηφιουμένην πῶς δ᾽ ἂν ἄλλως ἐπ' αὐτῶν τῶν πραγμάτων τοῦτο δειχθείη, ἢ τὰ μὲν ἄλλα περιιδόντων ἡμῶν, τὴν δὲ περὶ τῆς αὐτοῦ προόδου πᾶσι τρόποις ἐξητακότων ἀλήθειαν, καὶ τούτου χωρὶς μηδ' ἀπελθεῖν ἐντεῦθεν ἀνασχομένων; Η πῶς ἂν δυνηθείημεν αὐτῷ χαρί σασθαι μᾶλλον, παρ' οὗ μόνου καὶ τὸ τῆς ὁμονείς; εἰκός ἐστιν ἐλπίσαι καλόν, ἀγάπης ὄντος και λεγαμένου, ἢ τὰς ὑγιαινούσας ὑπὲρ αὐτοῦ θηρώμενοι δέξας, καὶ τὴν εἰς αὐτὸ πίστιν εἰλικρινὴ καὶ ἀκίβδηλον εὑρεῖν καὶ σώζειν βουλόμενοι; Εκείνο γάρ άληθείας ἐραστὰς ἡμᾶς εἶναι βούλεται, καὶ τὴν πρὸς αὐτὴν ὁδὸν ἡμῖν ὑφηγεῖται, ὡς ἄνευ αὐτοῦ μὴ δυναμένοις ἀκινδύνως ταύτην ἐδεύειν· τοῖς δ' ὅ τι δεῖ φρονεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τῶν ὁμοουσίων τούτῳ προσώπων ἐξετάζειν ἐθέλουσι, τούτοις ὡς τῆς με γίστης καὶ πρώτης ἀληθείας εφιεμένοις πάντων μάλιστα χαίρει· κὰν ταῖς τοιαύταις ἐννοίαις οὐ συγχωρεῖ τούτους ταῖς πλοκαῖς τοῦ ψεύδους ἁλί σκεσθαι. "Αν δέ τις αμφισβήτησις ᾖ, συλλέγει μὲν πανταχόθεν τοὺς ὁλοψύχως τὴν ἀληθῆ γυμνάσοντας δόξαν, καὶ ταύτῃ προσθησομένου; ἄνευ φιλονεικία;. Οπω; δ' ἂν τῆς ἀληθείας τύχωσι, πράττει, ἂν μόνον οὐκ ἀλαζόνες τινὲς ὦσιν αὐτῆς θηραταί, καὶ τῇ σφῶν δυνάμει τὸ πᾶν ἐπιτρέποντες. "Η τί βουλόμενον ἡμᾶς συνῆξε τὸ Πνεῦμα, ἢ τί τῶν ἀληθῶς ἀγαθῶν τὴν οἰκουμένην πᾶσαν εὐεργετήσον, ὅθεν ὑμεῖς συνελέγητε; Οὐ γὰρ δὴ χρήματα προσθῆσαν " ὑμῖν, καὶ δυναστείας κατακτησόμενον, ὧν ἐνίοις καὶ τῆς τῶν ὑπαρχόντων οἰκονομίας ἴσως ἔχει τι μέμφεσθαι· οὐδὲ τὰς σεμνάς ταύτας ἀποδῶσον ἐπω νυμίας, καὶ τὰς πολυσυλλάβους ἐπιγραφὰς ὑπὸ τοῦ σχίσματος καλῶς περιαιρεθείσας· αἱ τύφου μᾶλλον καὶ ὑπερηφανίας ἀπόδειξιν ἔχουσι τῶν ἀντικαλι σταμένων τῷ Πνεύματι. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὥσπερ ἐπεισόδια τῶν ὡς ἀληθῶς εἰσιν ἀγαθῶν, ἅπερ ἡμῖν παρὰ τοῦ Πνεύματος ἥξει· καὶ ἆθλά τινα των ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καμάτων, τὴν ἡμετέραν μικροψυχίαν παραμυθούμενα· ὧν οὐκ ὀλίγους οἶμαι τῶν νοῦν ἐχόντων καταφρονήσειν, καὶ διδόμενα μὴ προς ήσεσθαι, τῇ γνώσει τῆς ἀληθείας ἀγαπήσαντας με νῇ, καὶ ταύτην τοῦ παντὸς ἄξιον γέρας νομίζοντας

(?! ORATIO I AD SYNODUM. τοῖς ὑπὲρ ταύτης ἡγωνισμένοις· εἰ δέ τι καὶ ἄλλο larunt: quot si aliud quoddam exspectandum est προσδοκἂν ἔστιν ἆθλον, τὴν μέλλουσαν εὐδαιμονίαν καὶ τὴν τότε καθαρωτέραν γνῶσιν τῆς ἀληθείας, τοῦτ' εἶναι πιστεύοντας. Καὶ γὰρ καὶ τῇ γνησία τῶν ἀνθρώπων ζωή μέγα ταῦτα ἐμπόδιον ἴσμεν ἅπαντες ὄντα· οὗ χάριν καὶ τοὺς ἐκείνης εφιεμέν τους ἐρῶμεν ἥκιστα τῇ τούτων κτήσει προσέχοντας. Ταῦτα μὲν οὖν τοιαύτην ἔχοντα φύσιν, οὔθ᾽ ἡμῖν εὐπρεπές ἂν εἴη προύργου ζητεῖν, τὸ Πνεῦ κα χαίρειν διαιρούμενον, ὥστε καὶ ἡμᾶς νῦν ἐνταῦθα συναγαγεῖν, τούτων μάλιστα τῶν ἀγαθῶν μεταδώ σον· ἀλλ᾽ ὧν είνεκα συνηγμένοις ἐφίσταται τοῖς & θρώποις, καὶ τούτων γίνεσθαι μέσον οὐκ ἀπαι ξ:57, ἐπὶ τούτοις δὴ καὶ συνάγει, καὶ ταῦτα δίδωσι σελοτίμως τοῖς λαμβάνειν προαιρουμένοις, οπότα δηλονότι προς δόξαν φέρει Θεοῦ, καὶ τὴν ἀληθῆ τῶν λαμβανόντων ὠφέλειαν. Οὐκοῦν καὶ ἡμᾶς τοὺς ἐνταῦθα συνήθροισε, διδάξον μὲν τὴν ἀλήθειαν, ἧς Ανευ σωθῆναι τῶν ἀμηχάνων ἐστὶν, εἰρήνην δε πρὸς ἀλλήλους κατασκευάσον, ἣν οὔτ᾽ ἀγνοουμένης τῆς ἀληθείας ἔστι μένειν ἐν τοῖς ἀνθρώποις, κἀκεία νης γνωριζομένης ἀνάγκη πάσα καὶ ταύτην ἐπαν εἶναι· καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἀπαλλάξον σκανδάλων, ἅπερ ὁ τῶν ζιζανίων σπορεὺς αὐτῇ συνήθως ἐπισ σπείρας πένητα καὶ στείραν ἐποίησε, καὶ πάλιν δείξον εὐθη νουμένην, καὶ τοὺς αὐτῆς συνάγουσα» παῖδας, καὶ μέχρι κόρου τούτους εκτρέφουσαν. Ο τοίνυν λόγον ἔχον ἐστὶν ὑπὸ μὲν τοῦ Πνεύματος συνήχθαι νομίζειν, ὧν δὲ μένων χάριν εἰκός ἐστιν ἡμᾶς ἐκεῖνο συναγαγεῖν, ταῦτα περιιδόντας ὅπως τους άλλο τι σκέπτεσθαι καθημένους· τοῦτο γὰρ καὶ τὸ Πνεῦμα πειραζόντων ἂν εἴη, καὶ σφίσιν αὐτοῖς ἐναντιουμένων. Εῶ γὰρ ὅτι καὶ τὸ τῆς ὁμονοίας καλόν, δι' οὗ τῷ Πνεύματι συναπτόμεθα, περισώζειν οὐκ ἔστιν ἐπὶ τῆς ἰδίας ἱσταμένους ἑκάστους δόξης, ἀλλὰ μή μίαν αἱρεῖσθαι πάντας τὴν ἀληθῆ, καὶ ταύτην κρατύνειν ἐθέλοντας· χωρίς δὲ τούτων ἡμῖν μὲν ὑπὲρ εἰρήνης ἐστὶν ἡ πάσα σπουδή ταύτην δ' ἂν ἀληθῆς ἢ καὶ τελεία, καὶ Θεῷ μὲν ἀρέσκους, ἡμῶν δὲ καὶ τῶν ἡμετέρων τήνων ἀξία, οὐδεὶς ἀγνοεῖ τριπλὴν οὖσαν τὴν μίαν, καὶ τρισὶν ἡμᾶς διαλλάττουσαν. "Ανευ γὰρ τῶν φαινομένων διαλλαγῶν, καὶ τοῦ παύεσθαι λοιπὸν επαρωμένους τα χείριστα, καὶ χεῖρα καὶ γλώτταν ὁπλίζοντας κατ' ἀλλήλων, δεῖ μὲν πρὸς τὸν Θεὸν est etiam bonum pacis sibi quisque conservet, ut εἰρηνεύειν τἀληθῆ περὶ ἐκείνου φρονοῦντας ἐπεὶ τὸ τῆς ἀληθείας διαμαρτάνειν καὶ πρὸς τὸν Θεόν ἐστιν ἀπηχθῆσθαι· ἀνάγκη καὶ πρὸς αὐτὸν ἕκαστον τὸ τῆς εἰρήνης σώζειν καλόν, τοῖς ἔνδον νοήμασι τῆς ψυχῆς τοὺς ἔξω λόγους παρέχοντα συμφων νοῦντας, καὶ μηδ' ίχνος ἀμφιβολίας περὶ τῶν προκειμένων ἐν αὐτῷ καταλείποντα. Δεῖ γὰρ τὴν πρὸς τοὺς ἄλλους εἰρήνην ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ἱδρύεσθαι πρῶτον ἄλλως δ' εἰρηνεύειν προσποιησόμεθα, και σχήμα περικείμενος φίλων τὰς τῶν ἐχθρῶν ἀηδίας ἔνδον κρύπτοντε; λήσομεν. Οὐ γὰρ δήπου περὶ πραγμάτων ἡμφισβητοῦμεν ἀλλήλοις, & συγχωρή σαντας τοῖς ἀφελομένοις, ἢ λαβόντας δικαίως, εἰκός ἐστε μηδ' ἐνοχλεῖν ἀλλήλοις λοιπόν, μηδ' εἶναι τι τὸ præmium, hoc esse illi credunt felicitatem fnturam, et clariorein tune veritatis notitiam: nam et puræ germanæque hominum vitæ scimus omnes magno illa esse impedimento, quapropter et illius studiosis, si hæc possideant, videmus ea curæ non esse. Ræc igitur cum tali natura sint, nec deret a nobis dedita opèra queri, nec a Spiritu libenter donari, nt nos etiam hoc modo congregaverit ad bona hæc potissimum deferenda. Verum al ea congregat, et ea suscipere volentibns munifice donat, quorum gratia coactis præest hominibus, et Interesse illorum cœtui non dedignatur: quæcunque videlicet ad gloriaın Dei conferunt, veramque suscipientium utilitatem. Itaque nos etiam, qui hic sumus congregavit, ut veritatem quitein edocent, sine qua impossibile est consequi salutem: pacem vero inter nos conciliet, quæ nec veritate ignorata manere iuter homines potest, nec illa agnita necessario non redire; et scandalis Ecclesiam liberet, quibus pro more inseminatis zizaniorum gator inopem illam ac steriłem reddidit, efficiatque illum rursus copiose fecundam, suosque congregantem natos, et ministrantem illis alimenta ad satietatem. Non est ergo consentaneum putare quidem nos a Spirita coactos: pɔsthabitis vero illis, ob quæ tantum nos ille congregasse censendus est, tanquam otio fruenles quomodocunque alimid agere: id enim fuerit tentantium Spiritum, sibique ipsis contraria facientium. Præterco vero concordiæ bonum, per quod Spiritui conjungimur, non posse consistere, si propriam quisque sententiam tenent, et non eligatur una ab omnibus, vera scilicet, quam velint clam tueri. Quin imo nobis quidem totum pro pace gerenda est studium: quam si vera sitet perfecta, Deoque placita, et nobis ac nostris laboribus non in:ligna, nemo ignorat, una cum sit, triplicem fαturam, tribusque nos reconciliaturām: main præter exteriorem conciliationem, qua fiet, ut deinceps alter alteri pessima quæque imprecari desinamus, mannmque et linguam in nos invicem non armemus, oportet pacem nobis esse cum Deo, vera de illo opinantibus: quandoquide: a veritate aberrare, cum Deo quoque est inimicitias gerere necesse sermoues qui proferantur, consentientes exhibeat cum interiore anins BETISH, el ne vestigium quidem dubitationis de rebus propositis sibi ipsi relinquat. Pax enim cum aliis firmanda prius est in nobis ipsis: alioquin pacemn habere fingemus, et prætextu amicitiæ latenter Het ut aversos avienos intus occultemus. Neque enim controversia inter nos erat de rebus, quæ si raptoribus concedantur, aut si juste recipiantur, par est inter nos nullum fore amplius bellum, et nihil esse quod vetet pacem haberi pro perfecta: sed pugna bellumque nobis erat de opinionibus, quæ ipsum nostræ fidei caput attingunt: quarum alteram qui sequuntur, non possunt alteram omuhio

GENNADI CT PATR. RC¡I.E parvipendere, cum stent ab utraque multa partim & τὴν εἰρήνην τελείαν εργον νομίζεσθαι· ἀλλὰ περὶ quidem ex Scripturis sumpta, partim vero humano studio reperta, quæ faciunt ut difficile omnibus videatur de his ferre judicium. Et opiniones istæ inter nos antea versabantur in controversia: et illud nos simul turbabat, limentes ne a veritate aberraremus, et maximam æstimantes calamitatem, si cui cum fratre pugnanti contingeret et cum Deo belligerare, abesse longe a veritate, pro quibus belluin erat susceptum. Haec porro de illis dico qui sapiunt; nam homines pervicaces et contentiosos, eosque qui pro vero illud solum habent cui semel adhæsc. rint, et aures claudunt contrariis rationibus, nissos facio: quos, non quod vera esse sciant quæ senserint, aut ejusmodi, ut refelli non possint, ea credere dicat quispiam: sed quia semel concepta silii illa probantur. δοξῶν ἡμῖν ἡ μάχη καὶ ὁ πόλεμος ἦν, καὶ δοξῶν. αὐτοῦ τῆς ἡμετέρας πίστεως ἀπτομένων του κεφαλαίου, καὶ ὧν τους θατέρα προστεθειμένους οὐκ ἔστι παντάπασι τῆς ἑτέρας καταφρονεῖν, πολλῶν ἑκατέρα συνηγορούντων, τῶν μὲν κειμένων ἐν ταῖς Γραφαῖς, τῶν δ' ὑπὸ τῆς ἀνθρωπίνης ἐξευρημένων μελέτης, καὶ ποιούντων ἅπασι δυσχερή την περί τούτων φαίνεσθαι κρίσιν. Καὶ περὶ τούτων γε τῶν δοξῶν ἀλλήλοις πρόσθεν διεφερόμεθα, μετὰ τοῦ καὶ πρὸς αὐτοὺς τεταράχθαι, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἀληθείας Εκπτωσιν τρέμειν, καὶ συμφορὰν ἡγεῖσθαι μεγί στην, ἂν συμβῇ τινι τοῖς ἀδελφοῖς μαχομένῳ, καὶ Θεῷ πολεμεῖν, καὶ τῆς ἀληθείας διαμαρτάνειν, ὑπὲρ ὧν ὁ πόλεμος ἦν. Ταῦτα δὲ περὶ τῶν νοῦν ἐχόντων φημί· τοὺς γὰρ Ισχυρογνώμονας καὶ φιλονείκους παραιτητέον, καὶ τοὺς ούπερ ἂν λάβωνται, τοῦτ' εἶναι μόνον τάληθὲς ἡγουμένους, καὶ τοῖς ἐναντίοις λόγοις τὰς ἀκοὰς ἀποκλείοντας· οὓς οὐχ ὅτι συνοίδασιν ἀληθέσιν οὖσι καὶ κρείττοσι πάσης ἀντιλογίας, ἀλλ' ὅτι σφίσιν ἀρέσκουσιν οἷς ἂν φρονήσαιεν, πιστεύειν εἴποι τις ἄν. Hæc igitur cum ita se habeant, si futurum esset ut, exstincto matuo inter nos bello, continuo pax nobis esset, Deique favor bene de illo sentientibus adesset, sive quod prosperiore quadam fortuna verior nobis placuisset sententia, sive aliam ob causaın nihil timentibus, nullumque periculum aut dummum formidantibus, quod non fuerimus νο luntatem assecuti, satis nobis esset loco omnium gerere pacem, qua utcunque confecta, nihil opus essel ad alia studiose iucumbere. Verum quia, deposita contentione apparente, bella nobis alia supererunt deteriora, pacisque bonum deerit æque ac prius, quiddam potius aliud quam pacis negotium tractare videbimur, aut prorsus nescire quomodo voti compotes fieri debeamus, si, nostris tantum rebus hinc inde bene compositis, totum opus a nobis absolutum existimabimus. Si vero contra, ordiendo a dogmatibus, pacemque cum Deo studiose perquirendo, statim cætera omnia cedent, et multa erit undique tranquillitas, et quam nemo possit eſſari voluptas, omnibus inter se consentientibus exterioribus, interioribus, erga nos invicem, erga Deum, hancque adeo stabilem et firmam, adeoque illustrem unitatem nihil obscurare, will omuino poterat labefactare, plaue manifectum - est esse inde ordiendum. Imo vero non pacis exordium illud vocandum, sed verain perfectamque pacem, et quidquid dixerit quispiam ex iis quæ requiruntur, amplectenten. Qui enim erunt adco procaces, et proprie salutis hostes, ut post hujusmodi pacem alio quopiam prætextu conficto a fratrum communione divellantur? Ego enim plaue ne relictam quidem video maligne agere volentibus ullam occasionem. Quem vero vos adeo dementem existimatis, ut post vestram sententiam de rebus propositis latam, imo vero quam Deus feret in vubis, adhuc ipse fluctuans augatur? Cum igitur tria sint quæ ad ǝbsolutissimam reΤούτων τοίνυν οὕτως ἐχόντων, εἰ μὲν ἐμέλλομεν τὸν πρὸς ἀλλήλους παύσαντες πόλεμον, εὐθὺς καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς εἰρηνεύειν καὶ τὰ πρὸς Θεὸν εὖ - τυχεῖν, ἢ τύχῃ τινὶ τῆς ἀληθεστέρας δόξης επειλημα μένοι, ἢ καὶ τούτου χωρὶς, οὐδὲν δεδιότες, μηδὲ κίν δυνόν τινα καὶ ζημίαν ἐκ τοῦ τῆς ἀληθείας ἐκπεσεῖν ὑφορώμενοι, ἀντὶ πάντων ἂν ἀπέχρησεν ἡμῖν ἡ πρὸς ἀλλήλους εἰρήνη· καὶ ταύτην όπως ποτὲ καταπράξασιν οὐκ ἂν ἐδέησε τῆς περὶ τἄλλα σπουδῆς· ἐπεὶ δὲ τῆς φαινομένης καταλυθείσης φιλονειχίας, ἕτερος χείρους ἡμῖν ὑπολειφθήσονται πόλεμοι, καὶ τὸ τῆς εἰρήνης ἡμῶν ἀπέσται καλὸν οὐδὲν ἧττον ἢ πρότερον, ἄλλο τι μᾶλλον ἢ τὴν εἰρήνην δόξαμεν πραγματεύεσθαι, ἢ μηδὲ συνορᾷν τὴν ἀρχὴν ὅπως δεῖ τυγχάνειν του ποθουμένου, εἰ μόνον τὰ πρὸς ἀλο λήλους εὖ διαθέμενοι ἡγησόμεθα τὸ πᾶν ἡ υκέναι. Εἰ δὲ τοὐναντίον τὴν ἀρχὴν ἐκ τῶν δογμάτων λαβοῦσι, καὶ τὴν πρὸς Θεὸν εἰρήνην προύργου ζητήσασιν αὐτίκα τάλλα πάντα ὑπείξει, καὶ γαλήνη αφ δρα πανταχόθεν ἔσται καὶ ἡδονή τις άρρητος, πάν των ἅπασι συμφωνούντων, τῶν ἔξω, τῶν ἔνδον, τῶν πρὸς ἀλλήλους, τῶν πρὸς Θεὸν, καὶ ταύτην οὕτω μὲν βεβαίαν καὶ μόνιμον, οὕτω δὲ λαμπρὰν ἔνωσι οὖσαν οὐδὲν ἀμαυροῦν, οὐδὲν σαλεύειν ὅλως δυνήσε ται, πρόδηλον δήπου καθέστηκεν ὡς ἐκεῖθεν ἄρξα σθαι δεῖ· μᾶλλον δὲ οὐδ᾽ ἀρχὴν εἰρήνης ἐκεῖνο πρέπει καλεῖν, ἀλλ᾽ εἰρήνην ἀληθῆ καὶ τελείαν, καὶ πᾶν δ τι ἂν εἴποι τις τῶν πρὸς αὐτὴν ζητουμένων περιλαμβάνουσαν. Τίνες γὰρ οὕτως ἀναιδεῖς καὶ τῆς σφῶν σωτηρίας πολέμιοι, ὥστε καὶ μετὰ τοιαύτην ειρή την άλλην τινὰ συμπλασάμενοι πρόφασιν τῆς τῶν άδελφῶν ἀποῤῥήγνυσθαι κοινωνίας; Μάλλον δὲ οὐδ' όμω τινα πρόφασιν τοῖς ἐθέλουσι κακουργεῖν ὑπο λειπομένην. Τίνα δ' οἴεσθε φρενών οὕτω παντελώς ἐστερῆσθαι, ὡς καὶ μετὰ τὴν ὑμετέραν ψῆφον, εν περὶ τῶν προκειμένων ἐξοίσετε, μᾶλλον δ' ἦν ἐξοίσει Θεὸς ἐν ὑμῖν, ἔτι·ρὸς ἑαυτὸν περὶ τούτων αμφισβη τοῦντα πράγματα έχειν; Οὐκοῦν τριῶν ὄντων τῶν πρὸς τὴν ἄκραν ζητου

ORATIO I AÐ SYNODUM. $26 μένων εἰρήνην, τῷ μετά Θεοῦ γενέσθαι τῇ τῆς ἁλη- quiruntur pacem, si ca Deo jurante fiat cum in5 θεία; εὑρέσει, καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἡνῶσθαι καλῶς, καὶ τὰ λοιπὰ δύο σύνεστιν. Ἐκεῖνο τοίνυν σπουδαστέον λαβεῖν τοὺς τῆς ἀληθοῦς εἰρήνης ἐπιθυμοῦντας· ταύ τῆς δ' ἐπιθυμεῖν ἀνάγκη, καὶ πάντα ἐλάττω τοῦ τοσούτου νομίζειν καλοῦ τοὺς ἀρετῇ καὶ λέγου δυνά μες τῶν ἀπανταχοῦ διαφέροντας, καὶ κινδύνων καὶ πόνων ἀνασχομένους, ὧν ἂν τις τοιοῦτος ἂν ὑπὲρ τῶν μεγίστων μόνων ὑφίστασθαι βουληθείη. Και ζηλω τέον μὲν τοὺς ἐπὶ τῶν προτέρων χρόνων Πατέρας καὶ διδασκάλους, οἱ πλεῖστα μὲν ὑπὲρ τῆς τῶν ἀδελ φῶν ἡγωνίσαντο σωτηρίας, τὸ καθ᾽ αὑτὸν ζητεῖν ἔκα στὸς καὶ πόνων ἀπηλλάχθαι δυνάμενοι, τὰ δὲ τότε τὰς τῶν ἀνθρώπων θορυβοῦντα ψυχὰς ἐκ μέσου πε σιελόντες, καὶ τῇ μαχαίρᾳ τοῦ Πνεύματος τὸ ψεῦδος τοῦ ἀληθοῦς διακρίναντες, εἰρήνην εἰλικρινῆ τοῖς μετά ταῦτα κατέλιπον· ἦν ὁ μακρὸς οὐ συνέχει χρόνος, οὐδ' αἱ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων φιλονεικία:. Καὶ τὴν εἰρήνην άλλον τρόπον οἰκονομεῖν ἐξὸν, οὐκ ἀνέσχοντο· οὐ γὰρ ᾔδεσαν αὐτοῖς τε προσήκον, καὶ τοῦ κινοῦντος ἐπὶ ταῦτα Πνεύματος ἄξιον· καὶ μᾶλ τον ᾧντο δίκα; ὑφέξειν ὧν δυνάμενοι σὺν πόνῳ πράττειν ἡμέλησαν ἂν, ἢ τῶν ἀφελῶς οὕτωσὶ πρατ σταμένων ἕνεκα μισθούς τινας λήψεσθαι. Ὑμεῖν δ' εἰ καὶ μηδεμία τοιαύτη σύνοδος ἦν, πρὸς ἦν ἔδει βλέποντας κατορθούν, οἴκοθεν εὑρεῖν τὸ πρέπον ἦρμοσεν ἂν, καὶ παράδειγμα καὶ τύπον ἄλλαι; ἱστάναι ταῖς ἴσως μετὰ ταῦτα γενησομέναις, σοφίᾳ μὲν οὐ Λέμια; ἐκείνων ἔλαττον ἔχουσιν, ἀρετῇ δὲ ὀλίγα λειπομένοις ἑκάστης, τῷ δὲ πλήθει καὶ σφόδρα πασῶν ὁμοῦ διαφέρουσιν. Οπου δὲ τοσούτοις παραδείγμα σιν ἔχοι εν χρῆσθαι καὶ οὕτω καλοίς, οὐδὲ βουλομέ νοις έξεστι βαθυμεῖν, ἕως ἂν ἡμῖν προσήκειν ἡγών μεθα τὰς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἀνθρώπων μέμψεις φυλάττεσθαι. Οὐ γὰρ δήπου τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαν τας ἐν οἷς πράττουσιν ἀξιώσομεν τοὺς ἐν ἐκείνοις διενεγκόντας ζηλοῦν, κἂν ὡς ἔξεστιν ἄριστα τοῦτο ποιῶσιν ἐπαινεσόμεθα, ἡμεῖς δὲ τηλικούτων ἡμενης κίτες πραγμάτων, ἔξω ψύγων ἐσόμεθα· τὸ γὰρ τῆς μιμήσεως ἐν ἅπασι τοῖς καλοῖς τὴν ἴσην δύναμιν ἔχει· καὶ τοὺς ἐν τοῖς μεγίστοις ταύτην παραιτουμέ νους, ἐν οἷς καὶ μείζων ὁ τῆς διαμαρτίας υπεστι κίνδυνο;, οὐδὲν ἐξαιρεῖσθαι τῆς εὐλόγου μέμψεως δύναται. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδ᾽ ἔστιν εἰπεῖν, ὡς ἄλλο τι πρὸ τῆς ἀληθείας ὁ τῶν μακαρίων χορὸς ἐκεῖνος ἐσκέψατο, ἢ περὶ τῶν ἑκάστοτε ζητηθέντων ίχνος γοῦν ἀμφιβολίας τοῖς μετὰ ταῦτα κατέλιπον φανερά γὰρ ἐκ τῶν ὑπομνημάτων ή περὶ τὴν ἀλήθειαν ἐκεί των σπουδή· καὶ τὰς τότε κινηθείσας αἱρέσεις οὕτως απεστράφησαν ἄνθρωποι, ὥσθ' οἱ μὲν πολλοὶ μήτ' εἰδότες μήτ' ἔχοντες ἐγκαλεῖν, ὡς τῆς ἀληθείας προς μάχους ἀξιοῦσι τιμᾷν τοὺς κατ' ἐκείνων ἠγωνισμέτους· οἱ δ' ἀκριβῶς εἰδότες καὶ τῶν ἀπίστων ἡγοῦν ται χείρους τοὺς ἐκείνων προστησαμένους. Οὕτω παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις αἱ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων κρίσεις ἐκράτησαν. Ἐκείνους τοίνυν ὅπερ εἶπον ζηλωτέον καὶ μὴ ταῖς ἄλλαις μόνον τιμαῖς, ἀλλὰ καὶ τῷ μια μεῖσθαι καθόσον ἔξεστι, καὶ νομίζειν ἀρίστους εξκαι συμβούλους ἐν τοῖς τοιούτοις καὶ ἐδηγούς, τὴν PATROL. GR. CLX ventione veritatis, et per eam ipsi Deo perfecte adlıæremus, reliqua etiam duo sequentur. Illud igitur avide captandum est iis qui veram cupiunt pacem: hanc vero cupiant necesse est, tantaque bono ommia ducant inferiora, qui virtute rationisque præstantia omnibus antecellunt, et pericula laboresque susceperunt, quæ quis adeo præcellens pro rebus tantum maximis subire voluerit. Et imitati sane oportet priorum temporum Patres ac doctores, qui plurimum pro salute fratrum desudarunt, cum possent quisque sua quærere, et labores devitare: qui sublatis e medio rebus, quæ tunc temporis animos hominum turbabant, cum verum a mendacio Spiritus gladio secrevis-ent pacem posteris liquere sinceram, quam longa non turbavit alas, nec pravorum hominum contentiones; non sunt vero passi alia via. cum possent, pacem uicunque componi; sciebant enim id nec sibi convenire, nec Spiritui, quo.af illa movebantur, et pena se patius multandos judicabant, si quæ possent cum labore perficere, neglexissent, quam aliquo afficien los præmio, si res leviter et perfunctorie ges. sissent. Cæterum vobis, licet nulla talis præcessisset synodus, ad cujus exemplum res apte fieri deberent, ex vobis ipsis congrueret adinvenir quod deceret, ut exemplar et norma essetis aliis, quæ postea fortasse fient, cum in vobis haud mi. nor insit quam cuivis illarum scientia; virtute antem non multo minores unaquaque sitis, multitudine vero simul cunctas longe etiam superetis Nunc autem cum tot et tam præclara suppetant nobis exempla, nec si velimus quidem, possumus oscitanter agere, dum convenire nobis censeamus illud cavere, ne in Dei et hominum reprehensiones incurramus. Neque enim plane dignum judicabimus alios quidem omnes in iis quæ agunt, imitandos sibi eos proponere, qui ad agenda illa, præstiterint cateris, et laudabimus, si quam fieri optime poterit, eos æmulentur, nos vero tantis rebus neglectis culpa vacabimus. Habet enim imita to în omni re honesta easdem vires, nec est quod eos a justa incusatione possit liberare, qui non adhibent illam in rebus gravissimis, in quibus etiam majus est periculum peccamli. Nec dici potest a beato illo Patrum cætu aliud, quam veritatem, esse agitatumn, aut de rebus quibusque in controversiam vocatis vel dubitationis vestigium posteris relictum: ex monimentis enim et rerum commentariis liquet, quantum illi studium in veritatem contulerint. Et quidem exortas tum hæreses ita homines aversati sunt, ut plurimi quamvis nec sciant, nec habeant de quo conquerantur, Patres tamen, qui contra illos decertarunt, honore afficiant ut veritatis propugnatores; qui vero bene norunt, ut infidelibus etiam pejores habeant hæreticorum illorum ante: signanos. Ita apud omnes homines virorum illorum judicia rata sunt. Illos igitur, ut dixi, æmulan lum; et non solum aliis honoribus, sed imitando etiam

GENNADII CP. FATRIARCHE quoad ejus feri possit, et consilia eorum ac præeun- πρὸς ἐκείνους ἐπιδεικτέον αἰδώ· καὶ τί δεῖ φρονεῖν περὶ τοῦ Πνεύματος, ἐξεταστέον μετὰ τοῦ Πνεύματ τις· καὶ παυστέον μὲν θορύβου καὶ ταραχῆς τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχάς, την δ' Εκκλησίαν ἔριδος ἀνονή - του καὶ μακρῶν ἄλλων λήρων ἀπαλλακτέων, οἷς ἡ μακρά φιλονεικία καὶ τὸ μηδετέροις μέλειν τῶν ἀδελ φῶν δέδωκε χώραν. Μετὰ ταῦτα δὲ καὶ τῶν ὑπολοίπων φροντίζειν ἔγκαιρον ἔσται καὶ τῆς παρ' ἀλλά λων τιμῆς τε καὶ ὠφελείας καὶ τῶν ἐκ πολλοῦ βρεί - λουμένων ἐκείνων οὐδεὶς ἡμῖν ἐγκα έτει πρόνοιαν ποιουμένοις. Ἐγὼ γὰρ καὶ τὰς κατὰ τῶν ἀπίστων ἐλπίδας, ὑφ᾽ ὧν ἐπείγεσθαί τινες λέγουσι, καὶ &; Ισχυρίζονται τῶν ἡμετέρων ἔργων είναι κεφάλαιον, εἰ μὲν ἕνεκα τοῦ δύνασθαι ζῆν ἀσφαλῶς, καὶ τὰ τῆς δουλείας μὴ δεδιέναι δεινά, ἢ καὶ δίκας ἐκείνους εἰσπράξασθαι τῆς εἰς ἡμᾶς παροινίας, εἰς ἣν ἐκ πολλῆς ἠνέχθησαν ὕβρεως, εἰ μὲν δὴ τούτων ἕνεκα τρέ φομεν τὰς κατ' ἐκείνων ἐλπίδας, μάταιον ταύτας ἡγοῦμαι χρῆμα, καὶ οὔτε πολλοῦ τινος ἀξίας, ἂν ἱπωσοῦν καὶ δυνηθῶσιν ἐκβῆναι, οὔτ᾽ ἀνύεσθαι δυνα μένας ἄνευ Θεοῦ, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν μὴ σκοποῦ τινος Θεοφιλοῦς αὐταῖς ἡγουμένου. Εἰ δὲ τῆς τῶν ἀνθρω πίνων ψυχῶν κηδόμενοι σωτηρίας, καὶ τὸ τοῦ ψεύ δους αἶσχος ἐξελεῖν ἐκ μέσου πειρώμενοι, καὶ τοιούτων δή τινων χάριν ἐπὶ ταύτας ἄγεσθε τὰς ἐλπίδας, ἐπαινῶ μὲν ἐπὶ τούτοις οὖσα; αὐτὰς, δευτέρα; δὲ πραγματείας είναι νομίζω, καὶ μηδένα λόγον ἔχειν ἐπὶ ταύταις ἐρμᾶσθαι, πρὶν τὴν ἐν μιᾷ δόξῃ τῆς ἀληθείας τῶν ἀπὸ Χριστοῦ καλουμένων ενωσιν και το πράξασθαι. Είτε γὰρ τὸ ψεῦδος μισεῖν δεῖ, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκβάλλειν ὡς πορρωτάτω, πολ τοῦτο κάν τοῖς προκειμένοις ἐστὶν, ἐν οἷς δήπου φαινόμεθα τὰς ἀντικειμένας ἔχοντες δόξας, καὶ πλείστῆς τῶν ἀνθρώπων μοίρας κρατεῖ, ὁποτέραν ἂν εἴποι τις· εἴτε τῆς τῶν ἀδελφῶν προνοεῖν σωτηρίας ἐπάναγκες, ἅτε τῆς πρὸς αὐτοὺς ἀγάπης ἔνδειξιν ἔχον, ἣν καὶ τῷ τὴν ψυχὴν ὑπὲρ αὐτῶν τιθέναι προ θύμως τούτοις ὀφείλομεν, οἱ τουτὶ τὸ ψεῦδος γνωσό μενοι καλῶς καὶ μισήσοντες, τῶν τῆς ἀπιστίας ἀπολα λαξομένων οὐδὲν ἐλάττω τῆς σωτηρίας ἡμῖν ἐφή σουσι χάριν ἧς τῶν ἀμηχάνων ἐστὶ τυχεῖν τοὺς τῷ ψεύδει βεβιωκότας, ὁπόσον ἂν εἴη, καὶ πρὸς ἥντινα τῆς πίστεως ἀλήθειαν διαμάχοιτο, tia exempla in hujuscemodi rebus aptissima existimando, qua observantia sint colendi, declarandum, et inquirendum cum Spirit, quid sit de Spi• ritu sentiendum; et tollenius ab hominum animis æstus et perturbatio, et liberanda Eeclesia lite inutili, et multis aliis nugis, quibus longa concertatio, quodque neutri partium ulla de fratribus cura fuerit, locum dedit. Post hæc autem opportunum erit etiam de reliquis cogitare, et nemo nos insimulaverit, qued deferendi mutui honoris et afferendarum hinc inde utilitatum, ac jamdiu decantatæ illius felicitatis curam suscipiamus. Ego enim spes etiam illas contra infideles, quibus duci se aiunt nonnulli, quasque nostrorum laborutu caput esse contendunt, si quidem, ut tulo vivere possi. mus, et servitutis mala non timeamus, sive etiam ut de illorum in nos petulantia poenas sumamus, ad quam progressi sunt ex nimia procacitate, si propter hæc spes alimus contra illos, rem eas arbitror inanem et non magni faciendas, si tamen utcunque potuerint succedere; neque tales, ut perfici sine Dei ope possint, quod idem est ac dicere, non proposito illis scopo aliquo, qui Deo sit gratus. Si vero de salute animarum solliciti humanarum, et enitentes it tollantur e medio sordes mendacii, et propter alia hujusmodi, spes、 hasce sequimini, laudo quidem quod hue illa terdunt, sed posteriorum locum eas vindicare sibi arbitror, nec esse rationi consonum, propositis illis negotium gerere, priusquam in una veritatis sentent.a eorum qui nomen Christo dederunt, unionem conficiatis. Sive enim mendacium odio habendum sit, et quam longissime ab Ecclesia projiciendum, locum hoc maxime habet in re nostra, cum sanc constet oppositas nos tueri sententias, et utravis pars trahat secum maximam hominum partem: sive necessarium sit consulere fratrum săluti, cum hoc sit charitatis erga illos index, quem vel alacri profusione animae impendere illis debemus, qui mendacium hoc rite agnoscent et aversabuntur, non minorem nobis gratiam habebunt, quam iis qui ab infidelitate liberassent, ob salutem, quam impossibile est consequi mendacio obsecutos, quantumcunque illud sit, et quacunque pugnet cuu veritate fidei. Quocirca pacem eo quo propono modo facere, et fratrum salutis curam est suscipere, et mendacium expellere, et gloriam Ecclesiæ dilatare additamento koinnin consequentium salutem. Si quis igitur illo sibi persuaso curam ad alia convertat, videbitur quidem inaniter fratrum et mendacii prætextu moveri, cuin revera spe. corpore: felicitatis ad h.re moveatur. Nam cum æqua sit utrinque utilitas, et possit utraque suo ordine prastare, eur altero plane postposito ad solum alterum incumbet et facilli. mum veritus aggredietur id, quod multam habet difficultatem? Quis enim ignorat, ad bella quidem contra infideles opus esse et armis et pecunia, copiisque terrestribus ac navalibus, et ducibus, e Ὥστε τὸ τὴν εἰρήνην δν συμβουλεύω τρόπου που εἶσθαι, καὶ τῆς τῶν ἀδελφῶν σωτηρίας φροντίζειν ἐστι, καὶ τὸ ψεύδος ἐλαύνειν καὶ τὴν δόξαν τῆς Εκκλησίας τῇ τῶν σωζομένων αύξειν προσθήκη τις οὖν ἐκεῖνο πεισθεὶς, ἐπὶ τἆλλα τρέποι τὴν ἐπισ μέλειαν, πρόφασιν ἄλλως τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τὸ ψεύ δος δόξει ποιεῖσθαι, ἐλπίσι σωματικῆς εὐτυχίας ἀλη θῶς πρὸς ταῦτα κινούμενος. Πῶς γὰρ ἑκατέρωθεν ἴσης οὔσης τῆς ὠφελείας, καὶ δυνάμενος ἐν τάξει πράττειν ἀμφότερα, θατέρου καθάπαξ υπεριδών, τὸ λοιπὸν προθήσεται μόνον, καὶ τὸ ῥᾶστον εὐλαβηθείς ἐπιχειρήσει τῷ πολλὴν δυσχέρειαν ἔχοντι; τίς γὰρ οὐκ οἶδεν, ὅτι πρὸς μὲν τοὺς κατὰ τῆς ἀπιστίας πολέμους καὶ ὅπλων δεῖ καὶ χρημάτων και εν έμεις

ORATIO I AD SYNODUM. πεζῆς τε καὶ ναυτικῆς καὶ στρατηγῶν καὶ καιρῶν occasionibus, et tempore, quod sit rei magnitudini καὶ χρόνου τῷ μεγέθει τοῦ πράγματος ἐξαρχοῦντο;; ὥστε δὲ περὶ τῶν προκειμένων τἀληθῆ διορίσασθαι, καὶ μίαν περὶ τούτων πάντας γνώμην λαβεῖν, τὸ βουληθῆναι μόνον ἀπόχρη, καὶ Θεὸς ἄνωθεν πρὸς τὸν σκοπὸν ἰθύνων τὴν βούλησιν, καὶ τῷ τέλει τὴν ἐπαινετὴν ἐπιθυμίαν προσάγων; Ωστ᾽ εἰ καὶ τὰς κατὰ τῶν ἀπίστων μελέτας δευτέρας ἀξιοῦσθαι φροντίδος, καὶ τοῖς περὶ τῶν δογμάτων ἀγῶσιν ἔπεσθαι δεῖ, ποῦ τιμὰς καὶ προσόδων αὐξήσεις καὶ κοινω νίαν τῶν ὑπαρχόντων καὶ τἆλλα πάντα θετέον; & τῆς εἰρήνης ἀποτελέσματα μᾶλλον ἤπερ εἰρήνην πρέπει καλεῖν· καὶ ὧν οὔτε τὴν τῶν ἀδελφῶν σωτηρίαν, οὔτε τὴν τῆς ἀληθινῆς πίστεως ὕψωσιν καὶ τοῦ ψεύδους ἀνατροπὴν ἔστιν αἰτιᾶσθαι· οὐ γὰρ δή που πρὸς ταῦτα δύνανται φέρειν, οὐδὲ πάντας ἐκ τούτων ἔστιν ὠφελεῖσθαι Χριστιανοὺς, ἀλλ᾽ ὀλίγους τοὺς αὐτῶν δεομένους, καὶ οἷς ἁρμόττει ταῦτα ζητεῖν. Ἀλλὰ μὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς εἰρημένοις τὴν μὲν παρασκευὴν πᾶσαν ἡμῶν ὁρῶ οἰκουμενικῆς ἀξίαν συνόδου, καὶ τῇ περὶ τῶν δογμάτων κρίσει και λίαν ἀρκοῦσαν, οὐδενὸς ἡμῖν τῶν ποιησόντων ῥᾳδίαν ταύτην ἐλλείποντος· ἦν δέ τινες ἐπιθυμοῦσι πράτ τειν εἰρήνην, πολλοῦ δεῖ τηλικαύτης ἔργον είναι πα ρασκευῆς· ἐξῆν γὰρ καὶ πρέσβεσι ταύτην περαίνει», αὐτοὺς πραγμάτων ἀπηλλαγμένους· καὶ οὔτ᾽ ἀναλω μάτων ἔδει τοσούτων, ὁπότα τοῖς μὲν διδοῦσιν εἶχε δυσχέρειαν, τοῖς δ᾽ οὐκ ἔχουσιν οίκοθεν καὶ δεομέ τοις ἄλλων, εἰ δεῖ τἀληθῆ λέγειν, αἰσχύνην μεθ' ὑποψίας, οὔτε πόνων καὶ κινδύνων τοσούτων τοῖς πανταχόθεν συνηθροισμένοις μᾶλλον δ' οὖν ἔστιν εἰπεῖν τὰς ἑκατέρωθεν δυσχερείας, ἂς ἡ τῆς εἰρή νης ἐπιθυμία συνεργόν εὑροῦσα τὸ θεῖον, πάσας ἐνίκησε· καὶ ὧν χαλεπῶς μὲν, ὑπερείδε δ' ὅμως. Οὐκ οἶδα τοίνυν τί πρὸς τοὺς ἐγκαλοῦντας ἀπολογήσεσθε, μάταιον δείξαντες τὴν τοιαύτην καὶ τοσαύτην παρασκευήν, καὶ τὴν εἰρήνην πεποιηκότες όνομα μόνον καὶ φήμην ὅλως κενήν· τὸ γὰρ βούλεσθαι καταλείπεται μόνον, τῶν ἄλλων ἀπάντων ἄμεινον ἢ κατ᾿ εὐχὴν, ὡς ἔξεστι βλέπειν, εὐτρεπισμένων. Θαυμάζω δὲ, εἰ μηδένα ὑμῖν ἐγκαλέσειν ἡγεῖσθε δικαίως, οὕτω τὰ τῇδε διηρκημένοις. Καθάπερ γάρ τὰ τοῖς μεγίστοις ἐπιχειρεῖν ἄνευ τῆς προσηκούσης παρασκευῆς ἀπονοίας ἐπεὶ σημεῖον, οὕτω τὸ πρὸς τὰ μέγιστα μὲν ἀρκούντως παρεσκευάσθαι, χρῆσθαι p δὲ τῇ παρασκευῇ πρὸς τὰ τῶν ἔργων φαυλότερα, καὶ τὴν προθυμίαν ἄχρι τούτων ἐκτείνειν, ἐγὼ μὲν οὐ βούλομαι λέγειν, πολλῶν δ' ἐγκλημάτων τοῖς οὕτω προελομένοις πρόφασιν ἔχει. Καὶ οὔτε στρατηγόν νοῦν ἔχειν ἡγεῖταί τις νοῦν αὐτὸς ἔχων, ὃς καὶ πλήθει καὶ ἀρετῇ καὶ ὅπλοις καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἀρκούντως ἐξηρτυμένος πρὸς ζήτησιν ἕξεισι τῶν ἐχθρῶν, καὶ πολὺν μὲν χρόνον αναλωχώς, διὰ πολ-. λῆς δὲ δυσχερείας ἐλάσας, εἶτα μόλις ἐντυχὼν αὐτοῖς Ολίγεις τε καὶ πεφοβημένοι;, καὶ τὴν κατὰ πρόσω που οι φέρουσι μάχην, τὸ τρέψαι τούτου; ἀρκοῦσαν ἡγεῖται νίκην, παντάπασιν αὐτοὺς διαφθείραι, καὶ του; μὲν συγκόψαι, τοὺς δὲ λαβεῖν αἰχμαλώτους δυνάμενος· οὔθ᾽ ὑμεῖς τὰ παρὰ τὸν νοῦν ἐγόντων satis? Ut autem de rebus propositis verum definia - tar, et unam omnes de illis sententiam amplectamini, satis superque esse velle tantum, Deumque desuper, qui voluntatem ad scopum dirigat, et laudabile desiderium ad finem perducat? Itaque si et cogitationes adversus infideles secundo loco habendæ sunt, et sequi illas oportet post labores dogmatibus impertitos, quo loco nobis erunt honores, proventuunique amplificationes, et opum coinmunio, ac cætera omnia, quæ potius effectus pacis, quam pax ipsa dicenda sunt: et a quibus neque fratrum salutem, neque veræ fidei exaltationem, aut mendacii eversionem oriri discendum est? neque enim ex iis possunt hæc inferri, neque Chri· stianis omnibus per ea speranda est utilitas, sedl paucis qui illis egent, quibusque congrunt ea quærere. Ad hæc omnia illud addo. Nam totum quidem nostrum apparatum œcumenica synodo dignum conspicio, dijudicandisque dogmatibus abunde sufficientem, et nihil nobis deesse, per quod præstari facile il possit; pacem vero, quam aliqui optant, multo inferiorem, quam ut sit tanti opus apparatus; poterat enim hæc et per legatos feri, nulla nobis incommoda sentientibns: nec tantis opus erat impensis, quæ graves quidem essent suppeditantibus: non habentibus vero quid de suo insumerent, et alieno ære indigentibus, si verum fateri oportet, ignominiam cum suspicione inurerent, nec tantis laboribus ac periculis eorum, qui undique coart¡ sunt, ut ne dicam potius utriusque pacis desiderium, Deum adjutorem nactum, superavit omnes; quasque aegre quidem, contempsit tamen. Quapropter nescio quid responsuri sitis ad eos qui de vobis conquerentur, si talem tantumque apparatum frustra exsti:isse ostendatis, et pacem nomine tenus ſamaque prorsus inani conficiatis: restal enim velle tantum, cum, ut videre licet, reliqua omnia præstu sint supra omne votum. Miror autem, si nullum vos merito incusaturum arbitramini, rebus in hune modum in Italia compositis. Sicut enim dementiar signum est, res maximas aggredi sine conveniente apparatu; ita si cum sit ad res maximas apparatus satis, eo quis utatur ad exiliora opera, studiumque extendat usque ad illa; ego quidemn nolim dicere, certe tamen hac voluntate utentes id facit multis criminibus obnoxios. Neque enim durem exercitus sapere quis putat, dum ipse sapiat, si copiis ac robore et armis cæterisque omnibus satis instructus expeditionem in hostes suscipiat; atque ubi post mu!- tum temporis et diuturnam indáginemí, post multas itinerum difficultates tandem aliquando illos babuerit obvius et paucos et metu perterritos, pugnanique conserere non ferentes, tunc satis esse a.! victoriam existimet, eos in fugam vertere, cu possit omnino delere, et partim trucidare, partim in servitutem re-ligere: nec vos sapientum probra evitare poteritis, si ad Ecclesarium unitatem tanta preparatione adhibita, ui jam collegistis hic om -

£36 erogationis pecuniæ, vel ad petendum contra ho- μενα. Επειτ' εἰ καὶ καθάπαξ ἀδύνατον ἦν, καὶ μηGles auxilium, seu ob cujuscunque rem, que prius infirma esset, constabiliendam, aut quovis alio nomine cepit nos illius desiderium; certe rationi consonum esset saltem his velle frui, postquam a summæ rerum adeptione decidissemus; et dolere quidem, quod ad pacem non pervenissemus, levare tamen aliqua ratione dolorem inde acceptum per aliarum rerum utilitates, quas si Ecclesiarum unionem ac pacem appellemus perinde ac si quis dum frigus est, nive et imbribus peti, quod sibi ab aliquo pecunia detur, hoc esse dicat calefieri: nescio quis erit, qui pro hujusmodi pace mactare victimam velit, et exhilarandi animi gratia pacis nomen assumat, ac e rebus speratis aliquid consecuturum se putet, non videns in pristina res controversia versari, ac mœrorem injicere. Quare si nihil plane aliud fuit consideratum, conjunctam solum id habet ignominiam desiderii rerum nulla ratione perliciendarum; at si redeamus unionem afferentes, in qua nihil plus insit, quam priori continebatur diſſerentia, et ob nudum ejus nomen communibus effe rumur gandiis, secundæ ac pejoris fraudis hoc erit crimen, quod et primi nos a nobis ipsis decipiamur, et alios velímus eludere. Verum ego, quod unum satis fore arbitror ad eos refellen:los, qui illa qui objiciunt, omissis omnibus aliis, finem dicendi faclarus, hoc volo dicere. δέν τι τοιοῦτον πεπραχότες ὅλως ἐμέλλομεν ἀπιέναι, οὐχ ὁρῶ τὴν ἐκ τῶν τἄλλα πράττειν ὠφέλειαν, ἕως ἂν αὐτὰ μὴ τῷ τῆς ἑνώσεως τιμῶμεν ονόματι. Εἰ γὰρ διὰ φιλίαν ἁπλῶς ἡ κοινωνίαν ή χορηγίαν χρημάτων ἢ κατὰ τῶν πολεμίων βοήθειαν ἢ βε βαίωσιν τῶν ὁτουδήτινος πραγμάτων πρότερον κλ νουμένων, ἢ τῶν τοιούτων τινὰ προσηγοριῶν αὐτ τῆς ἐπεθυμήσαμεν, εὔλογον ἂν εἴη τούτων γούν ἀπολαῦσαι βούλεσθαι τοὺς τῶν μεγίστων διαμερ τόντας, καὶ τῆς μὲν εἰρήνης οὐ τετυχηκότας ἀλγ. ν. ταῖς δ' ἐκ τῶν ἄλλων πραγμάτων ὠφελείαις τὴν ἐκεῖθεν λύπην ἀμηγέπη παραμυθεῖσθα:. Εἰ δ᾽ ἔνω σιν Ἐκκλησιῶν καὶ εἰρήνην ταῦτα καλέσομεν, ὡς περ εἴ τις ἐν ψύχει τὸ ταῖς χιότι βάλλεσθαι καὶ τῆς εμβροις, διότι τις αὐτῷ παρέχει χρήματα, θερμανεσθαι λέγοι, οὐκ οἶδα τί; ὑπὲρ τοιαύτης εἰρήνης θύειν βουλήσεται, καὶ τὰ πράγματα ἐπὶ τῆς προτέρας ἀμφιβολίας ἱστάμενα καὶ πείθοντα σκούρω πάζειν ἀφεὶς, τούνομα τῆς εἰρήνης εὐθυμίας λήψε και πρόφασιν, καὶ νομιεί τινος τῶν ἐλπισθέντων τυχεῖν. Ὥστε τῷ μὲν μηδὲ πρὸς ἄλλο τι καθάπαξ ἰδεῖν ἡ τῆς τῶν ἀμηχάνων ἐπιθυμίας αἰσχύνη πρόσο εστι μόνον· τὸ δ᾽ ἕνωσιν ἐπανιόντας κομίζειν ού δὲν ἔχουσαν πλέον τῆς πρόσθεν διαφορᾶς, καὶ τῷ ταύτης ἐμπανηγυρίζειν ὀνόματι, δευτέρας καὶ χει μονος ἀπάτη; ἔχει κατηγορίαν, καὶ τοῦ πρώτους αὐτοὺς ὑφ᾽ αὑτῶν ἐξαπατωμένους καὶ τοὺς ἄλλους ἀρκέσειν πρὸς τοὺς ἐκεῖνα ἀντιτιθέντος, τα λα θέλειν ἐξαπατᾷν. Οὐ μὴν ἀλλ' ὅπερ ἡγοῦμαι μόνον πάντα ἀφεὶς, καὶ βουλόμενος ήδη παύειν τὸν λόγον, τοῦτο βούλομαι λέγειν. Impossibile, impossibile est, venerandi Patres, pacem illam esse impossibilem, si quod sæpe factum est, nemo dicit impossibile: talis vero unio septies jam peracta est, et nulla vos illarum synodorum, per quas ea toties confecta est, ulla estis ex parte inferiores: esse vero illam perquam diffì • cilem non negaverim, verum et maximam et optatissimam, et vincentem omnia quæ quis deprecetur, multisque vus coronis redimituram, et pro qua longæ peregrinationes, et labores, et pericula, et pecunia, et hujusmodi omuia pro nihilo sunt habita. Nam et aliis conciliis ea visa est pariter ardila, nec tamen propterea destiterunt ab exoptanda illa, et per Dei opem perficienda. Si quis vero impossibilia vocat, quæ inagnam habent difficultatem, audiendus non est. Quod vero unam certam et veram de proposita materia definire sententiam, et tanta ambiguitate ac intestino schismate liberare Dei Ecclesiam, non modo non impossibile, sed si quando alias, nunc etiam facile sit, per se patet iis qui nullo affectu præoccupati dijudicant. Si enim ex illis quæ recepta sunt, non possemus afferre multa ad praesentem disquisitionem, sed oporteret rerum adhuc ignotarum nos fieri inventores, veluti per conjecturas veritatem, que vires ṇaturæ superat, inquirentes; aut si nonnisi nostro incommodo dirimi posset hæc controversia, nec ita quidem esset omnino arduum eligere, quod maxime com tide congruit, et nulla ratione cum ea pograt; il- Αδύνατόν ἐστιν, ἀδύνατον, ὦ Πατέρες σεβάσμιοι, τὴν εἰρήνην ἐκείνην ἀδύνατον εἶναι, εἴπερ τὸ πολύ λάκις γεγενημένον οὐδεὶς ἀδύνατον λέγει. Τοιαύτη δ' ἔνωσι; ἑπτάκις πέπρακται ἤδη· καὶ ὑμεῖς τῶν ἐκείνας διαπραξαμένων συνόδων οὐδεμιᾶς κατ' οὐδὲν ἐλάττους ἐστέ· δυσχερή μέντοι καὶ λίαν εἴποιμ' ἂν εἶναι· ἀλλὰ μεγίστην τε καὶ ποθεινοτάτην, και, ἅ τις ἂν ἀπεύξαιτο πάντα κακῶσαν, καὶ πολλῶν ὑμῖν στεφάνων αἰτίαν γενησομένην, καὶ ὑπὲρ ή; ἀποδημίαι μακραὶ καὶ πόνο: καὶ κίνδυνοι καὶ χρήματα καὶ πάντα δὴ τὰ τοιαῦτα καταπεφρίνηται ο καὶ δυσχερῆ μὲν ὁμοίως φανεῖσαν καὶ ταῖς ἄλλαις συνόδοις, ἀλλ' ὅμως οὐκ ἀπέσχοντο διὰ τοῦτο παθή σαι ταύτην καὶ καταπράξασθαι πρὸς Θεοῦ. Εἰ δὲ τις ἀδύνατα τὰ πολλὴν δυσκολίαν ἔχοντα λέγοι, οὐ δὶ τούτῳ προσέχειν. Ὅτι δὲ τὸ μίαν τινὰ τὴν ἀληθῆ περὶ τῶν προκειμένων συμπεράνασθαι δόξαν, καὶ παῦσαι τὴν Ἐκκλησίαν Θεοῦ περὶ τῶν τηλι κούτων ἀμφιγνοοῦσαν, καὶ πρὸς ἑαυτὴν σχιζομέν νην, οὐχ ὅπως ἀδύνατον, ἀλλ᾽ εἴπερ ἄλλοτε ποτε καὶ νῦν εὐχερές, δῆλον αὐτόθεν τοῖς γε ἄνευ πάθους λογιζομένοις. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἦν ἡμῖν ἐκ τῶν ὁμολογουμένων πολλὰ πρὸς τὴν περὶ τῶν ζητουμένων ἕλκειν ἐξέτασιν, ἀλλ' ἔδει τῶν ούπω φανερωθέντων εὑρετὰς ἡμᾶς γίνεσθαι, καθάπες στοχαζομένους τῆς ὑπερφυοῦς ἀληθείας· καὶ εἰ κακοῖς τισιν ἡμε τέροις οὐκ ἦν λύειν τὴν ἀμφισβήτησιν, οὐδ᾽ οὕτως ἂν ἦν παντάπασι δυσχερὲς τὸ μάλιστα τῇ πίστε: Συμβαίνον και με δυμού προιστάμενον ε δεξημέ

ORATIO I AD SYNODUM. ἁπάντων ψυχὰς γοητεύσαντες, πράγματι δυσχερε- promissa; et nihil tale invenientes, deceptos sese στάτῳ μεθ' ηδονῆς ἐπιχειρεῖν ἀνεπείσατε. Ταύτας αἰτήσουσι καὶ μάλα δικαίως τὰς ὑποσχέσεις· καὶ μηδὲν τοιοῦτον ευρόντες ἐξηπατήσθαί τε νομιοῦσι, καὶ τὰ τῶν ἠδικημένων βοήσουσιν. Εἰ δὲ καὶ τοὺς ἐνταῦθ᾽ ἀφιγμένους μηχανῇ τινι καὶ πάλιν πείσετε μηδὲν ἀντιλέγειν, τούς γε πεπομφότας αὐτοὺς ἄρχοντας οὐκ οἶδ' ὅπως ἀγνοῆσαι μὲν τὰς ὑποσχέσεις ἑκόντας, χάριν δ' ὑμῖν ὑπὲρ τῶν πεπραγμένων εἰδέναι, τοὺς δὲ ταῦτα συγκαταπράξαντας πρέσβεις · αὐτῶν ἐπαινεῖν, καὶ τιμᾶν ἐπανελθόντας ποιήσετε. Μηδὲ καλῆς οὕτω καὶ γενναίας αμελητέον παρα σκευῆς, μηδ' ἐγκλημάτων ἀφορμὰς τὰς ὑποσχέσεις ἐκείνας δεικτέον· τοὐναντίον δὲ μᾶλλον κατὰ τῶν ἴσως ἀντιλέγειν πειρασομένων αὐτὰς φυλακτέον. Εἰ γὰρ ὑπὲρ εἰρήνης ἀληθοῦς ἦν καὶ τῆς τῶν ἀδελ φῶν σωτηρίας ή θ' ἡμετέρα κλήσις ή τ' ἐκείνων ὑπακοὴ, οὐκ ἂν εἴη δίκαιον δυσχεραίνειν κατὰ γνώμην ταῦτα προβαίνοντα· μηδ' εἰ τοὺς ἀδελφούς 7 βούλοντο σώζειν ἑκάτεροι τὴν ἀληθῆ διδάσκοντες δόξαν, τὴν αὐτῶν αὐτοὺς ἀπαναίεσθαι σωτηρίαν, ἵνα μὴ δόξωσιν ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν ὠφελῆσθαι· καὶ ὅπερ ἂν τοῖς ἄλλοις ἐμέμψαντο πρὸς τὴν ἀλήθειαν φιλονεικοῦσιν ἐναργώς δεικνυμένην, τοῦτ' αὐτοὺς ἀνέχεσθαι πάσχοντας. Μᾶλλον δ᾽ εἰ δεῖ τἀληθῆ λέγειν, ἂν μόνον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῆς ἀληθείας πεφρον τικότες φανῶμεν, καὶ Θεὸν συνεργὸν εἰληφότες ταύτὴν ἀνεύρωμεν, τῶν τῷ ψεύδει συνηγορούντων λογισμῶν ἁπάντων ἀνατραπέντων, οὔτ᾽ εἰς τοσαύτην ἐναισθησία, οἷμαί τινα τῶν ἁπάντων ἐλάσειν, ὥστε ταῖς τοῦ Θεοῦ καὶ ταῖς ὑμετέραις ψήφοις καὶ τῷ φωτὶ τῆς ἀποδείξω; ἀντιλέγοντα τοῖς ἀνηνύτοις ἐπιχειρεῖν, οὔθ᾽ ὑμᾶς πρὸς τὸ πείθειν ἐκεῖνον, λή. γων δεήσεσθαι, τῇ τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων ῥάβδω χρωμένους, ἣν κἀκεῖναι τοῖς οὕτω θρασυνε μένοις ἐπανετείναντο. 'Αλλ' ἀδύνατον ταύτην τὴν ἕνωσιν ὁρῶμεν οὖσαν, ἴσως ἐμοῦσί τινες, καὶ βέλτόν ἐστιν ἐπωτοῦν εἰρηνεύειν, ἢ τὰς μὲν ἀκριβεῖς διαλλαγάς με δυναμένους εὑρεῖν, τῶν δ᾽ ἐνδεχομέ νων ὑπεριδόντας, κενούς καὶ μηδὲν εἰργασμένους τὸ σίναλον ἀπαλλάττεσθαι. Ἐγὼ δὲ πρῶτον μὲν οὐδ᾽ ἡγοῦμαι δεῖν ἀδύνατόν τι τῶν πραγμάτων ή δυσχεί μὲς ἀποφαίνεσθαι, πρὶν ἄν τις καὶ λάβοι πεῖραν ἐκείνο", τὸ πρέπον ἅπαν πεποιηκώς· μικροψυχία; γὰρ τοῦτ᾽ ἂν εἴη τεκμήριον, καὶ τοῦ μή βούλεσθαι Dut minimum quid ostenderint, unde hanc non putabunt, utque injuriam passi exclamabunt. Quod si etiɔm arte aliqua profectis huc persuadebitis, ut nihil contradicant, non video tamen, qui facere possitis, ut principes, a quibus missi sunt, et promissa velint sponte ignorare, vobisque pro rebus gestis habere gratiam, sociosque in hisce rebus agendis suos legatos commendare, et redeuntes ho nore afficere. Itaque tam pulcher, tam egregius apparatus non est parvifaciendus; nec committendum, ut promissa illa fiant ansæ criminationum; imo vero contra. ita illa servandum, ut objici queant iis, qui forte sunt contradicturi. Si enim pro ver: pace et fratrum salute et nos vocavimus, et illi auscultarunt, non est æquum ægre ferre, quod res ex sententia succedant, neque si salvos utrique fratres volebant veram sententiam edocendo, suam ipsos salutem respuere, dum videri volunt nullam a fratribus percipere utilitatem: et de quo alios veritati evidenter ostensæ obnitentes arguerent, id ipsum eosdem patientes tolerare. Quin mo, ut ve rum ingenue fatear, si modo nos statim ab initio videamur curam suscepisse veritatis, Deoque adjuvante illam comperiamus, convulsis omnibus quæ mendacio favent cogitationibus, neminem arbitror eo stupiditatis venturum, ut Dei, vestrisque sententiis, et dedionstrationis luci contradicendo, id aggrediatur quod assequi non possit: aut vobis verba opus futura ad persuadendum ei, baculo utentibus synodorum ecumenicarum, quem et illæ in hujusmodi contumaces usurparunt. Dicant fortasse aliqui, videre se unitatem hanc feri non posse, et satius esse pacem utcunque gerere, quam dum perfectam non possumus reconciliationem invenire, et eam quæ fieri potest negligere, et re penitus infecta vacues abire. Ego vero primum quidem m'hil aut impossibile, aut arduum puto dicendum, antequam experimento id sciatur, quantumque decet operæ in ea ponatur; certum enim hoc fuerit pusilli animi signum, et voluntatis quæ res magnas, quibus est conjuncta dificultas, agere nolit. Vos autem audio quidem multa quotidie dicere magni ponderis, scientiamque et virtutem plane redolentia, nondum vero cognovi ad hunc diem, qui viam hujusmodi pacis conficiendæ attigerint, τα μεγάλα πράττειν τῶν ἔργων, οἷς ἡ δυσχέρεια σύνεστιν. Ὑμῶν δὲ πολλὰ μὲν ἄξια λόγου καὶ σου φίας καὶ ἀρετῆς ἀπόδειξιν ἔχοντα καθ' ἡμέραν ἀκούω λεγόντων, τῶν δὲ τῆς ἐπὶ τὴν τοιαύτην εἰρήτην ἁψαμένων ὁδοῦ, καὶ τοὐλάχιστον πεποιηκότων, ἐξ ὧν οὐκ ἔστιν ὡς ἀδυνάτου ταύτης παντελῶς ἀπο γνώναι, οίπω καὶ τήμερον ᾔσθηκαι· ὁ γὰρ τῆς οἱκονομίας σκοπός, καὶ τὸ πάντα συγκαλύψαι τῷ τῆς εἰρήνης διόματι βούλεσθαι, ὡς ἔοικεν, ἀπάγει το των ὑμᾶς. Εὼ γὰρ ὅτι καὶ ταῖς παροιμίαις ἀπάστις τῶν ἀδυνάτων ὑπάγεσθαι κινδυνεύωμεν, ἂν ἀληθῶς ἀδύνατον ᾖ. Φανούμεθα γὰρ ἀδυνάτων πάν τες ἐπιθυμήσαντες, εἰ μὴ πρόφτας ἄλλως καὶ εἰ ρωνεία τι, ἦν τὰ περὶ τὴν θαυμαστής ειρήνης από liceat tanquam omnino impossibilem desperare. Consilium enim pacis conciliandæ in speciem, et voluntas contegendi omnia học nomine, ab cucit profecto vos ab eorum cogitatione. Piætereo, quod si vere impossibile học sit, pericufum est, ne omnia in nos quadrent adagia, quibus impossibilia notantur: videbimur enim omnes optasse impossibilia, si non fuere certe prætextus et simulatio, quæ de admirabili pace decantabantur. Deinde licet hec omnino esset impossibile, et discedendum nobis hine esset nulla re hujusmodi peracta, non video quæ oriatur, si filant, e reliquis utilitas, cum illa vnionis nomine non honoramus. Nam si vel solus amicitiae causa, vel communicationis, aut

erogationis pecuuiz, vel ad petendum contra lo- μενα. Επειτ' εἰ καὶ καθάπαξ ἀδύνατον ἦν, καὶ μη gles auxilium, seu ob cujuscunque rem, quæ prius infirma esset, constabiliendam, aut quovis alio nomine cepit nos illius desiderium; certe rationi consonum esset saltem his velle frui, postquam a summæ rerum adeptione decidiɔsemus; et dolere quidem, quod ad pacem non pervenissemus, levare tamen aliqua ratione dolorem inde acceptum per aliarum rerum utilitates, quas si Ecclesiarum univnem ac pacem appellemus perinde ac si quis dum frigus est, nive et imbribus peti, quod sibi ab aliquo pecunia detur, hoc esse dicat calefleri: nescio quis erit, qui pro hujusmodi pace mactare victimam velit, et exhilarandi animi gratia pacis nomen assumat, ac e rebus speratis aliquid consecuturum se putet, non videns in pristina res controversia 1 versari, ac mœrorem injicere. Quare si nihil plane aliud fuit consideratum, conjunctam solum id habet ignominiam desiderii rerum nulla ratione perficiendarum; at si redeamus unionem aferentes, in qua nihil plus insit, quam priori continebatur diferentia, et ob nudum ejus nomen communibus eleramur gaudiis, secundæ ac pejoris fraudis hoc erit crimen, quod et primi nos a nobis ipsis decipiamur, et alios velimus eludere. Verum ego, quod unum satis fore arbitror ad eos refellen.los, qui illa qui objiciunt, omissis omnibus alii, Luem dicendi facturus, hoc volo dicere. δέν τι τοιοῦτον πεπραχότες ὅλως ἐμέλλομεν ἀπιέναι, οὐχ ὁρῶ τὴν ἐκ τῶν τάλλα πράττειν ὠφέλειαν, ἕως ἂν αὐτὰ μὴ τῷ τῆς ἑνώσεως τιμῶμεν ὀνόματ.. Εἰ γὰρ διὰ φιλίαν ἁπλῶς ἡ κοινωνίαν ή χορηγίαν χρημάτων ἢ κατὰ τῶν πολεμίων βοήθειαν 7 - βαίωσιν τῶν ἐτουδήτινος πραγμάτων πρότερον ε νουμένων, ἢ τῶν τοιούτων τινὰ προσηγοριών το τῆς ἐπεθυμήσαμεν, εύλογον ἂν εἴη τούτων των ἀπολαῦσαι βούλεσθαι τοὺς τῶν μεγίστων διαμερ τόντας, καὶ τῆς μὲν εἰρήνης οἱ τετυχηκότας ἀν. ἐν ταῖς δ᾽ ἐκ τῶν ἄλλων πραγμάτων ὠφελείας την ἐκεῖθεν λύπην ἀμηγέπη παραμυθεῖσθα:. Εἰ δ' σιν Ἐκκλησιῶν καὶ εἰρήνην ταῦτα καλέσομεν, ὡς περ εἴ τις ἐν ψύχει τὸ ταῖς γιότι βάλλεσθαι καὶ τ; εμβροις, διότι τις αὐτῷ παρέχει χρήματα, θερμα νεσθαι λέγοι, οὐκ οἶδα τί; ὑπὲρ τοιαύτης εἰρήνη; θύειν βουλήσεται, καὶ τὰ πράγματα ἐπὶ τῆς τα τέρας ἀμφιβολίας ἱστάμενα καὶ πείθοντα σκούρα πάζειν ἀφεὶς, τούνομα τῆς εἰρήνης ευθυμίας λη και πρόφασιν, καὶ νομιεῖ τιο; τῶν ἐλπισθέντων τυχεῖν. Ωστε τῷ μὲν μηδὲ πρὸς ἄλλο τι καθάπε ἰδεῖν ἡ τῆς τῶν ἀμηχάνων ἐπιθυμίας αἰσχύνη τρίτ εστι μόνον· τὸ δ᾽ ἔνωσιν ἐπανιόντας κομίζειν α δὲν ἔχουσαν πλέον τῆς πρόσθεν διαφορᾶς, καὶ τῷ ταύτης ἐμπανηγυρίζειν ὀνόματι, δευτέρας καὶ χεί μόνος ἀπάτη; ἔχει κατηγορίαν, καὶ τοῦ πρώτους αὐτοὺς ὑφ' αὐτῶν ἐξαπατωμένους καὶ τοὺς ἄλλους ἀρκέσειν πρὸς τοὺς ἐκεῖνα ἀντιτιθέντος, τα θέλειν ἐξαπατᾷν. Οὐ μὴν ἀλλ' ὅπερ ἡγοῦμαι μόνον πάντα ἀφεὶς, καὶ βουλόμενος ἤδη παύειν τὸν λόγον, τοῦτο βούλομαι λέγειν. Impossibile, impossibile est, venerandi Patres, pacem illam esse impossibilem, si quod sæpe faetum est, nemo dicit impossibile: talis vero unio septies jam peracta est, et nulla vos illarum synodorum, per quas ea toties confecta est, ulla estis ex parte inferiores: esse vero illam perquam difì • cilem non negaverim, verum et maximam et optatissimam, et vincentem omnia quæ quis deprecetur, multisque vos coronis redimituram, et pro qua longe peregrinationes, et labores, et pericula, et pecunia, et hujusmodi omuia pro nibilo sunt habita. Nam et aliis conciliis ea visa est pariter ardita, nec tamen propterea destiterunt ab exoptanda illa, et per Det opem perficienda. Si quis vero impossibilia vocat, quæ magnam habent difficultatem, audiendus non est. Quod vero unam certam et veram de proposita materia definire sententiam, et tanta ambiguitate ac intestino schismale liberare Dei Ecclesiam, non modo non impossibile, sed si quando alias, nunc etiam facile sit, per se patet iis qui nullo affectu præoccupati dijudicant. Si enim ex illis quæ recepta sunt, non possemus afferre multa ad praesentem disquisitionem, sed oporteret rerum adhuc ignotarum nos tieri inventores, veluti per conjecturas veritatem, que vires naturæ superat, inquirentes; aut si nonnisi nostro incommodo dirimi posset hæc controversia, nec ita quidem esset omnino arduum eligere, quod maxime cum Hide congruit, et nulla ratione c... Αδύνατόν ἐστιν, ἀδύνατον, ὦ Πατέρες σεβάσμ τὴν εἰρήνην ἐκείνην ἀδύνατον εἶναι, είπερ τό και λάκις γεγενημένον οὐδεὶς ἀδύνατον λέγει. Τοιαύτη δ' ἔνωσι; ἑπτάκις πέπρακται ήδη· καὶ ὑμεῖς τῶν ἐκείνας διαπραξαμένων συνόδων οὐδεμιᾶς κατ' οὐδὲν ἐλάττους ἐστέ· δυσχερή μέντοι καὶ λίαν εἴποιμ' ἂν εἶναι· ἀλλὰ μεγίστην τε καὶ ποθεινοτάτην, και, ἅ τις ἂν ἀπεύξαιτο πάντα νικώσαν, καὶ πολλών ὑμῖν στεφάνων αἰτίαν γενησομένην, καὶ ὑπὲρ ες ἀποδημίαι μακραὶ καὶ πόνοι καὶ κίνδυνοι καὶ χρή ματα καὶ πάντα δὴ τὰ τοιαῦτα καταπεφρόνητα: καὶ δυσχερῆ μὲν ὁμοίως φανεῖσαν καὶ ταῖς Ηλίας συνόδοις, ἀλλ' ὅμως οὐκ ἀπέσχοντο διὰ τοῦτο παθή σαι ταύτην καὶ καταπράξασθαι πρὸς Θεοῦ. Εἰ δὲ τις ἀδύνατα τὰ πολλὴν δυσκολίαν ἔχοντα λέγος, οὐ δ. τούτῳ προσέχειν. Ὅτι δὲ τὸ μίαν τινὰ τὴν ἀληθῆ περὶ τῶν προκειμένων συμπεράνασθαι δόξαν, καὶ παῦσαι τὴν Ἐκκλησίαν Θεοῦ περὶ τῶν την κούτων ἀμφιγνοοῦσαν, καὶ πρὸς ἑαυτὴν σχιζομένην, οὐχ ὅπως ἀδύνατον, ἀλλ᾽ εἴπερ ἄλλοτε πατ καὶ νῦν εὐχερές, δῆλον αὐτόθεν τοῖς γε ἄνευ πάθους λογιζομένοις. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἦν ἡμῖν ἐκ τῶν ὁμολο γουμένων πολλὰ πρὸς τὴν περὶ τῶν ζητουμένων ἕλκειν ἐξέτασιν, ἀλλ' ἔδει τῶν οὔπω φανερωθέντων εὑρετά; ἡμᾶς γίνεσθαι, καθάπερ στοχαζομένους τῆς ὑπερφυοῦς ἀληθείας· καὶ εἰ κακοῖ; τισιν ἡμε τέροις οὐκ ἦν λύειν τὴν ἀμφισβήτησιν, οὐδ' οὕτως ἂν ἦν παντάπασι δυσχερὲς τὸ μάλιστα τῇ πίστε: συμβαίνον και με δεμού πρ πιστάμενον ἐν δεξαμέν

ORATIO I AD SYNODUM. νους, ὡς ἀληθεστέρῳ τούτῳ προσκεῖσθαι· εἰκὸς δ' lique ut veriori adhaerere. Essent vero forrasse, qui dubitarent, et humanarum cogitationum non satis tuto judicio diffiderent, aut consentire cum alteris nollent, suis quique contenti opinionibus. At cum plena sit sacra Scriptura sententiis ad hoc spectantibus, et sanctorum libri iisdem scaleant, plurimosque de hac materia tam aperte quis disserere videat, ac si data opera nobis judices controversiarum sederent; nec facile sit enumerare, quam multa Græci ac Latini pro sua utrique sententia ex illis collecta proferant; quis difficile dicat, Scripturæ quidem dicta interpretari, ut æquum est, utque decet, imo vero optimis eorum interpretibus acquiescere, sanctos vero inter se conciliare, et pauciores quidem ad plures, et eos qui nihil dixerunt ad eos qui rem expresserunt, et posteriores ad antiquiores, et obscurius rem involventes ad clare focutos adjungere, quod leges etiam in civilibus quæstionibus fieri jubent,- quodque vel ipsi, arbitror, sancti inter se facerent, si fieri posset ut uņum in locum convenientes alterius examinarent sententiam, atque ita nos quoque in unam convenire sententiam, ac desinere bellum nostrum transferre in pacis doctores? Quandiu enim ipsi contrarias habebimus sententias, dicta illorum pro se quisque afferentes, fieri non potest, quin faciamus et illos, quantum in nobis est, pugnae hujus participes. Hæc nullam habent difficultatem, nisi tantum penes illos, qui contendendi voluntátem habent, et suas quidem retinent anticipatas opiniones, nihil vero penitus admittunt ex iis, per quæ licet veritatem assequi, quos æquum est despici a veritatis studiosis. Nam licet hæc essent prorsus difficilia, el nunquam ante nos ab aliis enixe quæsita et ad exitum perducta: certe tamen alienum est a ratione desperare auxilium Spiritus, a cujus potentia vel ea, quæ re vera nobis impossibilia sunt, longe superantur: sed credere oportet illum laborum ac periculorum, quæ passi estis, commiseratione permotum, et vehemens in vobis desiderium veritatis approbanteni, sui quoque favoris, quæ sint satis, momenta daturum. Quanquam c contrario, si ad mapum et facillima non essent, ab eo speranda est ſacultas rem præclare agendi, sine quo effici nihil potest. Illius ergo sit opus, ut simul et quod matxime condúcit, eligatis, atque idem minimo negotio peragatis. ἦν τινας ἐνδοιάζειν καὶ τοὺς ἀνθρωπίνους φυλάττεσθαι λογισμοὺς ὡς ἐπισφαλεῖς, ἢ μηδὲ συμφωνεῖν ἀλλήλοις ἐθέλειν, τὰς ἑαυτῶν ὑπολήψεις ἑκάστους διαφυλάττοντας. Ἐπεὶ δὲ τῶν εἰς ταῦτα φερόντων πλήρης μὲν ἡ θεία Γραφή, γέμουσι δὲ τῶν ἁγίων οἱ λόγοι, καὶ τοὺς πλείστους διαρρήδην περί τούτων λέγοντας ἴδοι τις ἂν, καθάπερ ἐπίτηδες δικαστὰς ἡμῖν τῶν ἀμφισβητήσεων καθημένους, καὶ χαλεπόν ἐστιν ἀριθμεῖν ὁπόσα Γραικοὶ καὶ Λατίνοι συνειλοχότες ἐκεῖθεν ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἑκάτεροι δόξης προφέρουσι, τίς χαλεπόν, τὰ μὲν τῆς Γραφῆς ὡς ἂν εἴη δίκαιον καὶ προσῆκον ἐξηγουμένους, μᾶλλον δὲ τοῖς ἐξηγησαμένοις ἄριστα πειθομένους, τοὺς δὲ ἁγίους ἀλλήλοις συνάπτοντας, καὶ τοὺς μὲν ἐλάττους τοῖς πλείοσι, τοὺς δὲ σιγήσαντας τοῖς εἰποῦσι, τοῖς δ' ἀρχαιότητι διαφέρουσι τοὺς ὑστέρους, τοῖς δὲ ταφῶς ὁμιλήσασι τοὺς ἀσαφέστερον τῷ λόγῳ χρησα - μένους προσθέντας, ὅπερ κἀπὶ τῶν πολιτικών ζητημάτων ἀξιοῦσιν οἱ νόμοι, καὶ 8 κἂν αὐτοὺς οἶμαι δ ποιῆσαι πρὸς ἑαυτοὺς, εἴπερ οἷόν τ' ἦν εἰς ταυτόν συνελθόντας τὰς ἀλλήλων ἐπισκέψασθαι γνώμας, οὕτω δὴ καὶ ἡμᾶς ἀλλήλοις συμβῆναι, καὶ παύσασθαι τὸν ἡμέτερον πόλεμον ἐπὶ τοὺς τῆς εἰρήνης διδασκάλους διαβιβάζοντας; έως γὰρ ἂν ἡμεῖς στα σιάζωμεν, συμμάχους τὰς ἐκείνων επαγόμενοι ῥήσεις, ἀδύνατον μὴ κἀκείνους τὸ καθ᾿ ἡμᾶς κοινωτοὺς ποιεῖσθαι τῆς στάσεω;. Ταῦτ᾽ οὐδεμίαν ἔχει δυσχέρειαν, εἰ μὴ μόνοις τοῖς φιλονεικεῖν βουλο μένοις, καὶ τὰς ἰδίας μὲν προλήψεις φυλάττουσι, δι' ὧν δ' ἂν γένοιτο τῆς ἀληθείας τυχεῖν, τούτων οὐδὲν ὅλως προσιεμένοις· ὧν καταφρονεῖν τοὺς τῆς ἀληθείας ἐπιθυμοῦντας πέφυκε δίκαιον. Αλλ' εἰ καὶ δυσχερῆ ταῦτ᾽ ἦν ἄντικρυς, και μηδέποτε προ ἡμῶν ἑτέροις μήτε σπουδασθέντα μήτ' ἀνυσθέντα, τήν γε παρὰ τοῦ Πνεύματος συμμαχίαν οὐκ εὐλογον ἀπελπίζειν, ᾧ καὶ κατὰ τῶν ὡς ἀληθῶς ἡμῖν ἀδυνάτων ὑπερβάλλουσα πρόσεστι δύναμις· ἀλλὰ πιο στεύειν ἐκεῖνο τῶν πίνων ὑμᾶς καὶ τῶν κινδύνων ὧν ὑπέστητε κατοικτίσαν, καὶ τὸν σφοδρὸν ἐν ὑμῖν τῆς ἀληθείας πόθον ἀποδεξάμενον, ἀρκοῦσαν παρ' ἑαυτοῦ προσθήσειν ῥοπήν. Εἰ γὰρ τοὐναντίον μὴ προχειρότατα ἦν, ἐκεῖθεν τὴν τοῦ κατορθώσειν δύναμιν ἐλπίζειν προσήκεν, οὗ χωρὶς οὐδὲν ἀνύειν ἔστιν. Αὐτοῦ τοίνυν γένοιτ᾽ ἂν ἔργον τό τε μάλιστα συνοῖσον ὑμᾶς ἐλέσθαι, καὶ ὡς ἐλάχιστα πεπονηκότας αὐτὸ καταπράξασθαι.

$39 ! ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ, Ἐν ᾧ ἀναιρεῖται τὰ κωλύματα τῆς τοιαύτης εἰρήνης. EJUSDEM ORATIO II, In qua hujusmodi pacis impedimenta tolluntur. Primum quidem, venerandi Patres, ago gratias Deo, tum propter vestrum in res honestas studium, quod facit ut boni aliquid dicentibus aures præbere nequaquam gravemini, considerantes non a quo dicatur, sed quid valeant ea quæ dicuntur, tum propter suam erga me bonitatem, a qua proféctum est, ut voti compos fuerim, tantisque Patribus plane non displicuerim. Neque enim fas est eristimare aliud prater Dei impulsum fuisse causæ, cur et vos de rebus honestis consenseritis, cunctisque prorsus cogitationibus utilitatem ac pacem de qua consultaturi profecti huc sumus, præposueritis, et unus quidam, dum de tantis rebus consilium dat, omnibus visus fuerit æqua dicere. Deinde cum muper, non modo quem ego censeam utiliorem paris modum, sed etiam qua ratione ad illum perveniri possit, me vobis consilio promiserim ostensurum, jamque alterum præstiterim, nunc reliquam debiti partem soluturus accedo. Et scio quidem me difficillimam aggredi n.ateriam, et non modicu 'mminere periculum de hac materia tractaturo, si contingat aut neutri partium, aut alteri tantum placere quæ sum dicturus: verumtamen audere quidem de ea quidpiam dicere, visum iri arbitror omnibus non tam impudentiæ et procacitatis, quam spei bonæ argumentum, quam ab antecedentibus acceptam consentaneum est etiam in præsentibus conservare, et ea proposita rursus ad dicendum aggredi ad temperandam vero offensionem, si aut neutri partium placitura sint quæ dicam, aut alteri tantum contingat esse gravia: primum quidem satis fore arbitror, si veritatis bonique apparentis ergo illam patiamini, deinde illud etiam, quod að eam quæ vobis tandem placebit, accedam sententiam, nihilque crit impedimento, quo minus vestram sententiam sequar, quod aliter antea de his sinserim. Quare puto vos quod æquum est facienres, aut nihil omnino ægre laturos, si quid minus. placiturum vobis dicere videbor, ad mentem potius meam respicientes, aut postea offensionem deposituros, veniamque daturos nolenti contradicere, et decreta sequignon abnuenti, et communi sentenliae mean hanc non praferenti. Ilas ergo rationes difficultati materie opponeus, et ante omnia vestram præ oculis benevolentiam habens, qua me betum oportet aliquod etiam subire periculum, Πρῶτον μὲν, ὦ Πατέρες σεβάσμιος, χάρις Θεῷ τῆς θ' ὑμετέρας περὶ τὰ καλὰ προθυμίας, δι' ήν τοῖς ἀγαθόν τι λέγουσι προσέχειν ἀξιοῦτε τὸν νοῦν, οὐκ αὐτοὺς τοὺς λέγοντας ἐξετάζοντες, τὴν δὲ τῶν λόγων ἐπισκεπτόμενοι δύναμιν τῆς τε περὶ ἐμὲ φιλανθρωπίας αὐτοῦ· ἧς ἔργον τὸ γνώμης ἐπιτυ χεῖν, καὶ τοσούτοις ἀρέσαι Πατράσι γέγονεν ἄντικρυς. Οὔτε γὰρ ὑμῖν τῆς ἐν τῷ καλῷ συμφωνίας καὶ τοῦ πάντων ἁπλῶς λογισμῶν τὸ συμφέρον καὶ τὴν εἰρήνην, ὑπὲρ ἧς ἥκομεν σκεψόμενοι, προτι θέναι, οὔθ' ἑνί τινι περὶ τηλικούτων γνώμην εἰσφέ ροντι, τοῖς πᾶσι δόξαι δίκαια λέγειν, ἄλλο τι πλην τῆς ἐκεῖθεν ῥοπῆς νομίζειν ἔξεστιν αἴτιον. Έπειτα πρώην οὐ μόνον ὅντινα τῆς εἰρήνης τρόπον ἡγοῦ μαι λυσιτελέστερον ἔσεσθαι, ἀλλὰ καὶ δι᾿ ὧν ἂν γένοιτο τούτου τυχεῖν, συμβουλεύσειν ἐπαγγειλάμενος, καὶ θάτερον ἀποδεδωκώς, νῦν ἤχω καὶ τὸ λοιπὸν τοῦ χρέους ἐκτίσων. Καὶ οἶδα μὲν δυσχερε στάτης ύλης απτόμενος, κἂν συμβῇ μηδετέροις ὑμῶν ἢ τοῖς ἑτέροις μόνοις τοὺς λόγους ἀρέσκειν, κίνδυνον οὐκ ὀλίγον ἐχούσης τῷ ταύτην ὑφισταμένῳ· ἀλλ' ὅμως τὸ μὲν τολμῆσαί τι περὶ ταύτης εἰπεῖν οὐ μᾶλλον θράσους καὶ προπετείας ἢ τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος δόξειν ἅπασιν οἶμαι· ἣν ἐκ τῶν προτέρων λαβόντα, εὔλογόν ἐστι κἀπὶ τῶν παρόν των διαφυλάττειν, καὶ ταύτην προβαλλόμενον αὖθις ἐπιχειρεῖν τῆς δ' ἀπὸ τοῦ μηδετέροις ἀρέσκειν ἢ τοῖς ἑτέροις φαίνεσθαι φορτικόν ἀηδίας συμβη μένης· πρῶτον μὲν τὸ τῆς ἀληθείας χάριν αὐτῆς ανασχέσθαι καὶ τοῦ φαινομένου καλοῦ, ἀρκοῦσαν υπάρξειν ἡγοῦμαι παραμυθίαν· ἔπειθ᾽ ὅτι καὶ τῶν ὑμῖν ὕστερον ἀμεσόντων ἔσομαι κοινωνός, καὶ τὸ περὶ τούτων ἄλλο τι πρότερον πεφρονηκέναι προς τὸ ταῖς ὑμετέραις τίθεσθαι ψήφοις οὐδὲν ἐμπόδιον ἔσται. "Ωσθ᾽ ἡγοῦμαι τὰ δίκαια ποιοῦντας ὑμᾶς ἡ μηδὲ τὴν ἀρχὴν, ἄν τι τῶν οὐχ ὑμῖν ἀρεσκόντων φαίνομαι λέγων, δυσχερανεῖν, πρὸς τὴν γνώμην αποβλέποντας μᾶλλον, ἢ καὶ μετὰ ταῦτ᾽ ἀντιλέγειν ἀξιοῦντι μηδὲ θέλοντι τοῖς ἐγνωσμένοις ἐμμένειν καὶ ταῦτ᾽ ἀντὶ τῶν ἅπασι δοκούντων αἱρεῖσθαι, συγγνώμης τε μεταλώσειν καὶ λύσειν τὴν ἀγδίαν. Τούτους ἐγὼ τῷ τῆς ὑποθέσεως εργώδει τοὺς λαγισμοὺς ἀντιτάξας, καὶ πρὸ πάντων τὴν ὑμετέραν προστησάμενος εὔνοιαν, ᾗ θαῤῥοῦντα δεῖ τι καὶ παρακινδυνεύειν, καὶ ἦν προσήκει διαφυλάττοντα

ORATIO II AD SYNODUM. τοῖς χαλεπωτάτοις ἐπιχειρεῖν, τάς δευτέρας υποσχέ- quamque mili tuentem difficillima convenit aggredi, στις ἀποτίσαι πειράσομαι, ὧν ἄνευ οὐδὲν ἂν ἐκ τῶν προτέρων μήτε λέγοντος ταῦτα μήτε πείθοντος έφελος εἴη. Πολλὰ μὲν οὖν τὰ τὴν θαυμαστήν ταύ τὴν εἰρήνην εύχερῆ καὶ βαδίαν ἡμῖν, ἂν βουληθῶμεν μόνον, δείξοντα πέφυκεν· οὐκ ὀλίγων δὲ γέμουσαν ἐναντιωμάτων αὖθις ἐστιν ἰδεῖν τοῖς μὴ καθαρῶς ἐπισκεπτομένοις· & οἶμαι περὶ τῶν κωλυόντων πρῶτον εἰπὼν, καὶ ταῦτ᾽ ἐξορίσαι ὡς πορ φωτάτω τῶν ὑμετέρων ψυχῶν. "Ηδοισθε γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ τῶν τοῖς καλεῖ; ἐπιβουλευόντων λογισμῶν γενναίως ἐλαυνομένων, καὶ πρὸς τὰ ποιοῦντα ταύτην εὐκολώτερον βαδιεῖσθε, καθάπερ ἐν ὁδῷ τινι τῶν ἐν αὐτῇ δυσκόλων ἀφαιρεθέντων. ᾿Ανάσχεσθε δὲ μικρὸν λαμβάνοντος ἄνωθεν. secunda promissa conabor persolvere, sine quibus nulla erit ex prioribus utilitas, si hæc ego non dicam, aut suadeam. Multa sunt igitur, quæ preclaram banc pacem facilem nobis ac nullius negotii, dummodo velimus, ostendent: rursus non paticis eam scatere oppositionibus viderint, qui rem non sincere considerant. Primum ergo de impedimentis agendum censeo, ut a vestris animis ea quam longissime removeantur; gratum enim boc vobis etiam erit, si cogitationes illæ, quæ rebus honestis moliuntur insidias, strenue abigantur; faciliusque ad ea transibitis, per quæ flet pax, si quæ illam asperiorem faciunt, quasi offendicula de via submoveantur. Patimini vero, quæso, me paulo altius rem ordiri. Τὸ μὲν οικονομικήν τινα καὶ φαινομένην ἔνωσιν καταπράξασθαι, τῶν ἀμφισβητουμένων ὡς ἔχει τέως μενόντων, ούτε συμφέρον, οὔτ᾽ εὐπρεπές ἐδείξαμεν δν, ἀλλ' ἀνάξιον μὲν τῆς ἡμῶν ἀρετῆς, πόρρω δὲ τῆς ἡμετέρας προσηγορίας· καὶ τῷ Πνεύματι μὲν ἥκιστ' ἀρέσκον, ὑφ' οὗ καὶ συνῆχθαι φαμεν, οὐκ ὀλίγας δὲ τὰς παρὰ τῶν ἀνθρώπων μέμψεις επάξιν ἡμῖν· πρὸς δὲ τούτοις οὔτε ταῖς ἀγαθαῖς ἐλπίσι συμβαῖνον ὑφ᾽ ὧν κεκινήμεθα τὴν ἀρχὴν, οὔτε τῇ διὰ πάντων παρασκευῇ προσήκον, ἢ καὶ πρὸς ἄλλο τι μείζον, εἴπερ ἦν, τοῦ παρόντος ἤρκεσεν ἄν· καὶ χείρονος πολέμου καὶ μάχης ἄρξον μετὰ ταῦτα Χριστιανοῖς· τὴν δὲ τῆς ἀληθείας εὑρεσίν τε καὶ ζήτησιν καὶ τὴν ἀπ' αὐτῆς τοῦ ψεύδους τομὴν μόνην ἀληθῆ καὶ τελείαν ἔνωσιν εἶναι, καὶ πάντων μὲν ἐλαττωμάτων ἀπηλλαγμένην, καλοῦ δὲ παντὸς γέμουσαν, καὶ πρὸ πάντων θεοφιλή, οὗ μάλιστ' ἐν πᾶσι τοῖς ὑφ᾽ ἡμῶν πραττομένοις πρέπει στοχάζεσθαι. Αὐτὴ δ' ἂν γένοιτο, ἢ Λατίνων τὴν προσθήκην ἀτιμαζόντων, καὶ παυομένων μετὰ ταύτης τὴν πίστιν ὁμολογεῖν, ἢ καὶ τῶν Γραικῶν αὐτὴν προστιθέντων ὡς ἀναγκαίαν. Μᾶλλον δ' εἰπεῖν, τὰ μὲν τῆς ὁμολογίας ἕπεσθαι δεῖ, τὴν δὲ τῆς καρδίας πίστιν ἡγεῖσθαι, καὶ πρὸς αὐτῇ παγῆναι πρώτῃ τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας καὶ τὴν ἐν αὐτῇ πάντων ἔνωσιν. Οὐκοῦν ἢ Λατίνους ἀγνοῆκαι παντελῶς ἣν ἐφρήνουν κατάφασιν, καὶ παρὰ μόνου τοῦ Πατρὸς πιστεύειν εἶναι τὸ Πνεῦμα, η Γραικοὺς καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ φρονεῖν ἐκεῖνο δεήσει· quam tuebantur, et credere Spiritum esse a Patre ἄλλος γὰρ οὐχ ὑπολείπεται τρόπος τοῖς γε κατ' ἀλήθειαν ἀλλήλοις σπένδεσθαι θέλουσιν. Ἐπεὶ νῦν ἐν ἀντιφάσει τούτων ἡ πίστις, ἧς οὐδὲν ἔστιν εὑρεῖν μεταξύ, ἀλλ' ἀνάγκη θάτερον αὐτῆς ἀμφοτέρους μέρος ἀπαισαμένους, τοῦ λοιποῦ καὶ ἀμφοτέρους ἔχεσθαι μόνου. Εἶτα τὴν πίστιν ἀπὸ καρδία; ἐπὶ τὰ χείλη προάγοντας, διὰ τούτων ἐπὶ σωτηρίᾳ ταύτην ὁμολογεῖν, καὶ οὕτως ὑπὸ μίαν καθολικὴν Ἐκκλησ σταν πάντας τελεῖν, ἢ τὴν τῆς ἀληθοῦς ὁμολογίας καὶ δόξης δηλοῦν ἑνότητα βούλεται. Ταύτην ἐγὼ τὴν ἀληθινὴν ἔνωσιν ὑπάρχειν ὁρίζομαι ἦν εἰσηγη· σάμην μὲν πρώην αὐτὸς, ἔπεισα δ' ὑμᾶς οὐκ ἂν εἴπαμε, καὶ πάλαι πεπεισμένους ὑφ' ἑαυτῶν, μᾶλ λον δ' ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦτ᾽ εἶναι τὸ καλόν τε Unionem itaque conficere apparentem, et solumn prasenti rerum statui profuturam, rebus que versantur in controversia, ita ut nunc se habent manen:ibus, nec utile nec decorum esse ostendimus; sed rem nostra quidem virtute indignam, ab ejus vero nominis, quo nuncupamur, significatu longe distantem, et Spiritui quidem, a quo nos congregalos asserimus, minime placentem, multis vero nos hominum reprehensionibus subjicientem; et praeterea bone spei, qua sumus ab initio ducti, laud respondentem, nec universo apparatui congruentem, qui satis esset ad quodlibet aliud, si ullum esset, praesenti negotio majus; et postremo rum, quæ foret Christianis origo prælii ac pugna deterioris. Inventionem autem et inquisitionem veritatis, ejusque a mendacio secretionem, esse solam veram et perfectam unitatem, omni sane vitio liberam, et bonis omnibus afluentem, quorque caput est, Deo gratam, quod in omnibus quæ fiunt a nobis, debet esse in primis propositum. Erit porro hæc aut Latinis additamentum abjicien - tibus, et cum illo fidei professionem emittere desinentibus, aut Græcis etiam illud ut necessa rium adjicientibus. Imo vero, ut melius dicam, confessio quidem sequi debet, fides autem cordis præcedere, in quo primum stabilienda est veritatis aguitto, omniumque per illam conjunctio. Aut ergo Latinos oportebit omnino aflirmationem ignorare, solo, aut Græcos sentire illum esse etiam ex Filio: etenim alius non restat modus iis, qui veram volunt pacisci pacem. Nunc enim fides borum in contradictione est posita, quæ nullum admittit medium, sed necesse est alteram ejus partem utrique abjiciant, et solam alteram utrique retineant; deinde fidem e corde ad os efferentes, per hoc illam fateantur ad salutem; atque ita in unam omnes catholicam conveniant Ecclesiam, quæ significare vult veræ confessionis et sententiæ unitatem. Hanc ego veram esse unionem statuo, quam pridem ipse quidem proposui, sed eam vobis suasisse non dixerim, cum a vobis ipsis jam olim persuasi esselis, imo vero a Spiritu didicissetis, hoc esse pulchrum

GENNADI CP. PATRIARCILE ct justum. Verum hanc mulli ægre audiunt, quod καὶ δίκαιον διδαχθέντας. Αλλὰ ταύτην τοὺς πολλοὺς ex sententiæ mutatione dedecus imprimator. Et ἡ τῆς μεταβολῆς αἰσχύνη δυσχεραίνειν ποιεῖ. Καὶ latinos quidem dicere audio, rem esse gravem, si τῶν μὲν Λατίνων ἀκούω λεγόντων, ὡς δεινὸν ἂν εἴη postquam per tot annos sententiam hanc tenuis- τῆς δόξης ταύτης τοσούτοις έτεσιν ἐχομένους, καὶ sent, et credidissent ipsi, atque in fidel Symbolo πιστεύοντας μὲν αὐτοὺς, κὰν τῷ τῆς πίστεως ἐμη. expressissent, necnon alios studiose docuissent, et λογοῦντας Συμβόλων, διδάσκοντας δὲ τοὺς ἄλλους scriptis eam veluti ex maxime necessariis unum μετὰ σπουδῆς, κάν τοῖς συγγράμμασιν ω; τι τῶν probassent, ac rationibus demonstrassent: nunc πρὸς τὴν σωτηρίαν αναγκαιοτάτων ταύτην κυρούν puerorum more veritatem edocti ab aliis sua ipsi τας καὶ λόγοις ἀποδεικνύοντας, νῦν ὥσπερ τινὰς damnarent, et sibi quidem primis hanc notam παῖδας τὴν ἀλήθειαν ὑπ᾽ ἄλλων δεδιδαγμένους αυτ inurerent, posteros vero etiam ejusdem participes τῶν καταγνῶναι· καὶ παθεῖν μὲν πρώτους αὐτοὺς facerent: ignorantiæ quoque et cæcitatis crimen τὸ δεινὸν, μεταδοῦναι δὲ τῆς αἰσχύνης τοῖς μετά non in se modo, sed in cunctos etiam suos majo- ταῦτα, τῶν δὲ τῆς ἀγνοίας καὶ τυφλώσεω; ἐγκλη res conjicerent, inter quos multi habuere sanctiμάτων καὶ τοὺς πρὸ ἡμῶν πάντας ποιήσασθαι και tatis opinionem tantaque Ecclesiæ Romanæ inuνωνούς, ἐν οἷς πολλοὶ τοῦ τῆς ἁγιωσύνης ὀνόματος sta macula putarent se præclarum facinus fecisse: έτυχον· καὶ τοσαύτην ἀδοξίαν τῆς Ῥωμαϊκής και gravissimum vero illud esse, quod ila nescirent, ταχέαντας Ἐκκλησίας οἴεσθαί τι κατωρθωκένα:· an essent fundendæ preces pro suis majoribus, ut καὶ τὸ δὴ χείριστον ἀπάντων, ἄδηλον εἶναι, πότερον recte de fide sentientibus, et justa illis persolvenda: ὡς ὑπὲρ ὀρθοδόξων εὔχεσθαι δεῖ τῶν ἡμετέρων an vero deberent illos ut hæreticos, mendaciumque προγόνων, καὶ τὰς ὀφειλομένας αὐτοῖς ἀφοσιοῦσθαι per totam vitam amplexes desperata eorum salute τιμάς, ἢ ὡς αἱρετικῶν καὶ τῷ ψεύδει συμβεβιωκή - contemnere, et cognationis jura illis negare. Si enim, των καταφρονεῖν, τὴν αὐτῶν σωτηρίαν απογινώ - inquiunt, crederemus solum, ex Filio etiam proce- σκοντας, καὶ τὴν αὐτῶν ἐκείνους σχέσιν ἀρνεῖσθαι. dere Spiritum sanctum, non accessisset autem et Εἰ μὲν γὰρ ἐπιστεύομεν μόνον καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ vocis confessio, tolerabile esset relicta una senπροϊέναι τὸ Πνεῦμα, μὴ προσῆν δὲ καὶ ἡ τῆς tentia sequi aliam. Polest enim utraque pars aliam γλώττης ὁμολογία, ἀνεκτὸν ἂν ἦν δόξαν δόξης «noque non rectam post schisma secuta sentenἀντιλαβεῖν· ἐνδέχεται γὰρ καὶ ἄλλο τι τῶν οὐ και tiam, nunc ab ea discedere, dum mutuas sibi opeλῶν μετὰ τὸ σχίσμα δοξάσαντας ἑκατέρους, νῦν as tradunt, nulla mutationem ignominia counse- ἀποθέσθαι τοῦτο παρ' ἀλλήλων ὠφεληθέντας, καὶ quente, quod neutra pars statuerit illam tueri τὴν αἰσχύνην μὴ προσεῖναι τῇ μεταθέσει, ἅτε μηveluti quid fixum et necessarium ad salutem: δετέρων ὡς ἀκίνητόν τι καὶ πρὸς τὴν σωτηρίαν cujus indicium est quod inter alia quæ ejusmodi ἀναγκαῖον ἐγνωκότων διαφυλάττειν· οὗ σημεῖον τὸ sunt, non fuerit positum in fidei confessione. Cum μηδ' ἐν τῇ τῆς πίστεως ὁμολογία τοῖς οὕτως ἔχουσιν autem relatum a nobis sit in numerum immobiαὐτὸ συνομολογεῖν. Ἐπεὶ δὲ τὴν τῶν ἀκινήτων dium fidei dogmatum, et sine ulla hæsitatione per δογμάτων τῆς πίστεως παρ' ἡμῶν ἀπείληφε τάξιν, tam longa tempora prædicetur, ut ne illud quidem καὶ πάσης ἄνευ ἀμφιβολίας τοσούτοις ήδη χρόνοις • certo scire propemodum valeamus, quinam addide- κηρύττεται, ὡς μηδ' εἰδέναι δύνασθαι σχεδὸν ἀκρι rint, ant qua permoti causa id fecerint, sed alii δως μήτε τοὺς προσθέντας, μήθ' ὑφ᾽ ὧν πρὸς alia narrent; quis hoc dimoveri patiatur, ni prius ταῦτα ἐκινήθησαν, ἀλλ᾽ ἄλλους ἄλλο τι διηγεῖσθαι, velit extremam ferre ignominiam, et risui omnibus τίς ἂν ἀνάσχοιτο τοῦτο κινεῖν, μή πρότερον ἀδοξίαν sse? Nulla enim fuerit ignominia major, quam si ἐσχάτην καὶ τὸ γέλως ἅπασιν εἶναι καταδεξάμενος; nobis ipsi simus testes erroris, et diuturnæ pro- οὐδεμία γὰρ ἂν αἰσχύνη γένοιτο μείζων τοῦ μαρ Tessionis mendacii; idque cum doctrina et exacta τυρεῖν ἡμῖν αὐτοῖ; τὴν ἀπάτην, καὶ τὴν μακρὰν disserendi facultate aliis magistri veritatis esse τοῦ ψεύδους ὁμολογίαν· καὶ ταῦτα σοφίᾳ καὶ λόγων possimus. Εt hac quidem audio a Latinis dici. η δεινότητι διδασκάλους ἄλλοις τῆς ἀληθείας γίνεGræcos vero arbitror et ipsos sapientiæ laudem sibi tribuentes, valde illud cavere ne videantur altercationem affectasse, et existimare turpe esse, videri se tanto tempore nugatos, et verissimam opinionem insectatos, fratrumque communionem aversatos: ex quo multa illos mala perpeti contigerit, nimirum ut soli contra ingruentem infidelitatis fluvionem absque sociis l»lla gerere cogerentur. Dirosque autem pariter existimo declinare ignominiam, si devincantur: quam putant cum eo conjunctam, quod est veritatem addiscere, et dediscere mendacium. Convenerunt enim utrique, ut videre licet, ea spe, ut alios «loceant potius, atque ad suam traducant sententiam. Ego vero dixerim σθαι δυναμένους. Λατίνους μὲν ταυτί πυνθάνομαι λέγειν· τοὺς δὲ Γραικούς οἶμαι σφόδρα τὴν τῆς φιλονεικίας δόξαν φυλάττεσθαι, καὶ αὐτοὺς ἐπὶ σοφία φρονοῦντας, καὶ νομίζειν αἰσχρὸν, ἂν φανῶσι του σοῦτον χρόνον ληροῦντε;, καὶ τὴν ἀληθεστάτην δύο ξαν ἐλαύνοντες, καὶ τὴν τῶν ἀδελφῶν παραιτούμενοι κοινωνίαν· ἐξ οὗ δὴ καὶ πολλῶν δεινῶν πειραθῆναι σφίσι συνέβη, πρὸς τὸν τῆς ἀπιστίας κατακλυσμών ἄνευ συμμάχων πολεμεῖν ἀναγκαζομένοις. Κοινῇ δ' ἀμφοτέρους ἡγοῦμαι τὴν ἀπὸ τῆς ἡττης αἰσχύνην ἐκτρέπεσθαι, ἣν τῷ τε μαθεῖν τὴν ἀλήθειαν καὶ τῷ τὸ ψεῦδος ἀπομαθεῖν νομίζουσι συνεζεύχθαι· ἐκάτεροι γὰρ, ὡς ἐστιν ὁρᾷν, ἐπὶ ταῖς τοῦ διδάξει μᾶλλον τοὺς ἄλλους καὶ σφίσι δείξει συμφώνους.

ORATIO II AÐ SYNODUM. rente ignominia, quod non sit ab illis recepta opinio, dum primum induceretur, licet vera esset, sed oppugnata; turpius enim est credere falsum, el minus erratur contendendo, quam falsam confessionem proferendo. Et Græci quidem possunt að Symbolum tuto confugere, communemque pro se objicere confessionem: quam si nihil aliud suppeteret, velle se dixerint observare et colere vel concertando. Latini vero sunt in crimine innovationis, et quod soli tractaverint communia sibi confidentes, gravior illis error efficitur, et multis aliis modis puto minus esse timendam Græcis mutationis ignominiam, ut ne ignominiam quidem hanc vocare penitus liceat. Quæ est enim ignominia, veritati perfecte adhærere; et persistendo in iis quæ cominuni omnium decreto definita sunt, generali concilio permittere de iis judicium, quæ privatim aliquibus placuere? neo sibi ipsis tantuin, nec aliis velle fidem habere in rebus hujuscemodi suo non accedente consensu? ἦλθον ἐλπίσιν. Ἐγὼ δὲ τὴν μὲν φαινομένην αἰσχύ- Graecos non debere esse sollicitos de hac appa - την ἥκιστα ἂν φαίην Γραικούς υπολογίζεσθαι δεῖν ἐπὶ τὸ μὴ παραδέχεσθαι δόξαν ήδη πρῶτον εισαγομένην, κἂν ἀληθὴς ἔτυχεν οὖσα, καὶ πρὸ; ταύτην φιλονεικεῖν· τὸ γὰρ πιστεύειν τὸ ψεῦδός ἐστιν αἰσχρότερον, και φιλονεικία ψευδούς ὁμολογίας Ελαττον εἰς ἁμαρτήματος λόγον. Καὶ Γραικοῖς μὲν ἔστιν εἰς τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Συμβόλου καταφυγεῖν,· καὶ τὴν κοινὴν ὁμολογίαν ἑαυτῶν προβάλλεσθαι ἦν, εἰ μηδὲν ἄλλο, βουλομένους σφᾶς αἰδεῖσθαι καὶ σώζειν φαῖεν ἂν μέχρι τοῦ φιλονεικεῖν· τοῖς δὲ Λατίνοις τὸ τῆς καινοτομίας υπεστιν ἔγκλημα· καὶ τὸ μόνους ἅψασθαι τῶν κοινῶν ἐφ' ἑαυτοῖς θαῤῥήσαντας τὴν πλάνην σφίσι χείρω ποιεῖ. Καὶ πολλοῖς ἄλλοις τρόποις έλαττον τὸ τῆς αἰσχύνης δέος τῇ τῶν Γραικῶν ὑπάρχειν ἡγοῦμαι μεταβολῇ, ὡς μηδ' αί σχύνην ὅλως ἐξεῖναι ταύτην καλεῖν. Ποῦ γὰρ αἰσχρὸν τὸ τῆς ἀληθείας ἀκριβῶς περιέχεσθαι, καὶ τοῖς κοινῇ δεδογμένοις ἐμμένοντας τὴν περὶ τῶν ἰδίᾳ τισὶν ἀρεσάντων ψῆφον συνόδῳ κοινῇ πάντων ἀνατιθέναι; καὶ μήθ' ἑαυτοῖς μόνοις μήτ' ἄλλοις ἄνευ αὐτῶν τὰ τοιαῦτα θέλειν πιστεύειν; Τί δὲ καὶ δεινὸν, ἐρεῖ τις, τὸ τὰ δέος ἔχοντα δε- Quid vero mali est, dixerit quispiam, timere tiδιέναι; ἐδεδίεσαν γὰρ καὶ αὐτοὶ φωνὴν οὔπω πᾶσιν menda? Timebant enim et ipsi vocem nondum omἀρέσκουσαν ἐπαινεῖν, καὶ πρὸ τοῦ δοκιμάσαι ταύ nibus probatam probare, et antequam esset roceτην κηρύττειν· τοῦτο δὲ τὸ δέος λόγον ἔχον ἐστίν· pta, prædicare; timor autem iste non est a ratione ἐπεὶ μετ' ἀσφαλείας ἐπὶ τὰς περὶ Θεοῦ δόξας πρέ alienus. Oportet enim ad ea quæ de Deo sentimus, πει χωρεῖν, ἅτε πολλῶν κινδύνων, καὶ μεγίστου τοῦ accedere tuta cum cautione, cum temeritatem τὴν σωτηρίαν καθάπαξ ἀποβαλεῖν, ἐπομένων τῇ προσ multa sequantur pericula, maximum vero illud, πετείς. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτ᾽ ἦν, ἀλλὰ τῆς δόξης παντά- salutis omnino amittenda. Si enim id ita non esscl, πασι κατεγίνωσκον, οὐδενὸς ἂν αὐτοῖς πρὸς ὑμᾶς sed plane sententiam reprobassent, non opus esset ἐδέησε λόγον· ὥσπερ οὐδὲ τοῖς ἄλλο τι τῶν ἀνηκέ ut vobiscum agerent: quemadmodum cum hominiστων φρονοῦσιν ἀνάσχοιντ᾽ ἂν ὑπὲρ αὐτοῦ συζητεῖν. bus alia quadam incurabili opinionis pravitate labo- ᾿Αλλὰ μὴν οὐδ' αἰσχρόν ἐστιν οὐδετέροις ἀγνοοῦντας rantibus ne disputationem quidem habere paterenμαθεῖν, εἰ μὴ καὶ πᾶσαν ἀτιμάζειν μέλλομεν ἐπισ tur de ea. Nec vero turpe est utrisque, si igncrant, στήμην ἣν οὐκ ἔστι λαβεῖν μὴ πρότερον τὴν ἀντι- addiscere; nisi velimus scientiam prorsus rejicere,¸ κειμένην ἀποβάλλοντας ἄγνοιαν, καὶ τῶν ὁτιοῦν quæ nonnisi abječta opposita ignorantia potest haἐπισταμένων κατηγορεῖν, ὅτι μὴ τῆς ἀγνοίας έχει beri, et cujusvis scientiae peritos damnare, quol σθαι μέχρι παντὸς ἡ βουλήθησαν, τὴν ἐκ τοῦ δόξαι ignorantiam perpetuo non coluerit metu dedecoμανθάνειν δεδιότες αἰσχύνην. Τουναντίον γὰρ μᾶλ ris quod sequitur, dum addiscere videntur. Ę conλον αἰσχρὸν, ἅπαντ' εἰδέναι νομίζοντας, μηδὲ βου trario namque turpe potius est, dum nos scire om λομένους χάριν τινὶ τῆς ὠφελείας ὁμολογεῖν, μετ' nia putamus, nultique ob perceptam utilitatem haἀγνοίας ἀπαλλάττειν τοῦ βίου. Πρὸς δὲ τούτοις bere gratiam volumus, ex hac vita cum ignorantia, ὑπὲρ ἀληθείας ὄντων ἡμῖν τῶν ἀγώνων, ἡδὺ μὲν η decedere. Praeterea cum pro veritate sint a nobis δήπου μετὰ ταύτης νικᾷν· τὸ δὲ ταύτην εὑρίσκοντας - suscepta certamina, jucundum sane est cum ea vicἡττᾶσθαι δοκεῖν πάση; αἰσχύνης ἀπήλλακται. Τους γὰρ τοῖς τῆς ἀληθείας ὅπλοις ἐνδιδόντας ἑτοίμως, καὶ φανείσῃ μόνον ὑπείκοντας οὐδεὶς ἂν εἴποι νικά. σθαι παρ' οὐδενὸς τῶν ἀνθρώπων, ὧν αἰσχρόν ἐστι καὶ χείρους ἐφθῆναι, ἀλλ' ὑπὸ τῆς ἀληθείας αὐτῆς, ὑφ᾽ ἧς εὐχὴ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπὶ τὸ νικᾶσθαι. Νικἂν δὲ ψεῦδος αὐτοὺς καὶ μάλα δικαίως είπα τις ἄν, ἅτε μετὰ τῆς ἀληθείας ἐπιόντας τῷ ψεύδει, ᾧ τὸν πρόσθεν χρόνον ἐδούλευσαν. Καὶ μὴν οὐδὲ τῷ δόξαν δόξης νουνεχόντως ἀλλάξασθαι, καὶ ὅλως πρὸς τἀγαθὸν ἐκ τοῦ χείρονος μεταβαλεῖν, αἰσχύνη τις πρόσεστιν· οὐ γὰρ ἡ τοῦ κακοῦ μετάθεσις, ἀλλ' ἡ τοῦ κακοῦ τήρησις τὸ αἰσχρὸν, ὡς εἶπέ τίς, ἔχει. Τοὺς μὲν οὖν Γραικοὺς διὰ ταῦτά φημι δεῖν ἐκ τοῦ toriam consequi; sed nullo modo turpe est videri, ea comperta se dedere. Qui enim prompto animo cedunt armis veritatis, eique vel apparenti tantum colla submittunt, non dicendi sunt a quoquam hominum vinci, quibus etiam turpe est videri inferiores, sed a veritate ipsa; a qua se vinci optant omnes homines; vinci autem ab illis mendacium jare optimo dicat quispiam, si veritatis ope illud impetant, cui fuerant antea famulati. Nec etiam illud turpe est, seulenia tiam prudenter mutare, et omnino de malo in bonum transire: turpitudo enim in eo sita est, dixit quidam, non si a nalo recedatur, sed si in malo perseveretur. Græcos igitur propter hæc dico debere opinari, aullam in sese ignominiam cadere, si

GENNADII CP. PATRIARCILE credant Latinis, dum vera illi dicant, idque modis πεισθήναι Λατίνοις, ἂν ἀληθῆ λέγωσι, καὶ τοῦτο omnibus palam faciant; nec velle propter eam respuere veram sententiam, quam fatentes el credentes, eique se fer ambo hac conjungentes nccesse est concordiæ veritatisque mercedem a Deo indubitanter exspectent. Latinos vero (quanquam video rationes corum enervatas per nonnulla a me jam dicta nec immerito plane ignominiam ab eis timeri, cum propter line ipsi plusquam ali jure turbentur) illud etiam æquum est considerare: nullam se majoribus suis injuriam illaturos, si veritatem ipsi amplectantur; imo potius utilitatem allaturos, dum fortasse puram et illibatam opinionem tenentes ipsi orabunt pro hominibus falsitate d'eceptis, et humani aliquid passis: mercedis loco a Deo petentes ob certamina pro veritate suscepta, misericordiam eis tribuit; quin etiam probra illorum paulatim obtegere poterunt: quæ augerent potius, si acceptum ab illis sequerentur errorem, et malum sibi ipsis foverent. Quod si non aviditate gloriæ, voluntateque prinas tenendi inter fratres, præfiniendique omnibus quæ vera et justa sunt, sed necessitate quadam quæ a ratione non abhorreret, et cogitationibus victi, quas despicere non poterant, in- < usere hanc opinionem, par est nobis etiam tacenti - lus illos esse misericordiam consecutos, expertosque Deum propitium: qui se vel gravissimis criminibus judicem præbet humánum, si non e simili voluntate proficiscantur, id quod potius viris ilis contigisse mihi ipse persuadeo. Neque enim viros sanctimonia vitæ præstantes, quique Deun dilexerunt super o:bia, visus ipse esset affecisse præmiis, quibus sibi charos donat, atque in cœtum beatorum ascivisse, ni prius illis condonasset pœnas ob errorem luendas, quæ falsitate captos in perpetuum a beatorum sorte secernunt, Quod vero Deus multorum, et dum viverent, et ubi vita functi essent, testatam voluerit sanctitatem, ostendit et Latinorum Ecclesia, cultum illis et honorem adhibendo, et Græci ipsi non contradixerint, nec errore id feri quisquam dixerit, quasi vos frustra illis sanctitatis gloriam tribuatis, nihil in ipsis agnoscendo ex lis quæ requiruntur ad sanctitatem. Quare spes est omnino certa, nihil illis nociturum ad salutem factum in Symbolo additamentum cum permoti tan- tum fuerint necessitate quadam et rationibus periculo illud vacare probantibus: nec vestris orationibus fore illis opus, ac multo magis si ad illorum errorem vester non accedat, et veritate agnita ſaciatis, ut illi șolum ex mendacio damnum contraxerint: erit enim ab illis pro se tantum, non pro vestris etiam animabus reddenda ratio, quam par est ab illis non exigi, si in pauciores pravæ opinionis labem diffuderint. Quod si non perfectam poenæ liberationem, at certe refrigerium quoddam et consolationem emendatio posterorum illis attulerit, πᾶσι τρόποις ἐργάζεσθαι φανερόν, μηδεμίαν όπου ψίαν ἔχειν αἰσχύνης· μηδ' είνεκα τούτου τὴν ἀληθῆ προΐεσθαι δόξαν, ἣν ὁμολογοῦντάς τε καὶ πιστεύοντας, καὶ ταύτῃ δι' ἀμφοτέρων τούτων συναπτομέ νους, ἀνάγκη τούς τε τῆς ὁμονοίας καὶ τῆς ἀληθείας μισθούς βεβαίως ἄνωθεν προσδοκίαν. Λατίνοις δὲ, εἰ καὶ τινα τῶν εἰρημένων ὁρῶ σαθροὺς ἐκείνων δεῖξαι τοὺς λογισμούς, καὶ τὸ τῆς αἰσχύνης δέος οὐ παντάπασιν ἄλογον, και τι πλέον τῶν ἄλλων αὐτοῖς εἰκότως ὑπὸ τούτων ταραττομένοις, κἀκεῖνα προσ ενθυμεῖσθαι δίκαιον, ὅτι τοὺς μὲν προγόνους οὐδὲν ἐκ τοῦ τὴν ἀλήθειαν φρονεῖν αὐτοὶ παραβλάψουσιν, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον ὠφελήσουσιν, ἴσως ὑπὲρ ἀνθρώπων ἑκλωκότων τῷ ψεύδει, και τι παθόντων ἀνθρώ πινον, αὐτοὶ μετὰ καθαρᾶς καὶ ἀκιβδήλου δόξης εὐχόμενοι, καὶ τῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀγώνων μισθὸν αἰτοῦντες παρὰ Θεοῦ τὴν εἰς ἐκείνους φιλαν θρωπίαν. Καὶ τὰ ἐκείνων δὲ συγκαλύψαι κατά μικρὸν ὀνειδη δυνήσονται, ἅπερ ἔμελλον αύξειν, ἧς κληρονόμησαν ἐχόμενοι πλάνης, καὶ τὸ δεινὸν ἐν σφίσι διαφυλάττοντες. Εἰ δὲ μὴ δόξης ἐπιθυμίᾳ καὶ τῷ βούλεσθαι πρωτεύειν τῶν ἀδελφῶν, καὶ τἀληθῆ καὶ δίκαια πᾶσιν ὁρίζειν, ἀλλ' ἐκ τινος ἐχούσης λέγον ἀνάγκης καὶ λογισμῶν ἡττηθέντες, ὧν οὐκ εἶχον ὑπερορᾷν, τὴν δόξαν ταύτην εἰσήνεγκαν, εἰκός ἐστι καὶ σιγώντων ἡμῶν αὐτοὺς φιλανθρωπίαν εὑρέσθαι καὶ Θεοῦ τυχεῖν ἵλεω, δς καὶ τῶν χειρίστων ἁμαρ τημάτων, ἂν οὐκ ἐξ ὁμοίας ἁμαρτάνηται γνώμης, φιλάνθρωπος γίνεται δικαστής· δ καὶ μᾶλλον ὑπὲρ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων ἔγωγε πείθομαι. Οὐ γὰρ ἂν τοὺς ὀρθότητι βίου τῶν ἄλλων διενεγκόντας καὶ πρὸ πάντων αὐτὸν ἀγαπήσαντας ἔδοξε ταῖς τῶν γνησίων ἀμειψάμενος δωρεαῖς καὶ τῷ τῶν μακαρίων κατα λέξας χορῷ, μὴ πρῶτον αὐτοῖς τὰς ἐκ τῆς πλάνης ὀφειλομένας δίκας ἀφεὶς, αἳ διηνεκῶς τοὺς ἑαλω κότας τῆς τῶν μακαρίων είργουσι λήξεως. Ὅτι δὲ πολλοῖς τὴν ἁγιωσύνην καὶ ζῶσι καὶ τελευτήσασι μεμαρτύρηκεν ὁ Θεὸς δι᾽ ὧν εἴωθεν αὐτὴν μαρτυ ρεῖν, ἥ τε τῶν Λατίνων Εκκλησία τιμῶσα τούτους καὶ σέβουσα δείκνυσι, καὶ Γραικοί πάντως ἂν συγκ χωρήσαιεν, οὐδὲ πλάνην φαῖον εἶναι τὸ πρᾶγμα, καὶ μάτην ὑμᾶς ἐκείνοις τὴν τῆς ἁγιωσύνης δόξαν προσάπτειν, τῶν εἰς ταύτην ζητουμένων οὐδοτιοῦν αὐτοῖς συνειδότα;. Ωστ' ἐλπίς ἐστι καὶ πάνυ βεβαία μηδὲν αὐτοῖς πρὸς τὴν σωτηρίαν τὴν ἐν τῷ Συμβόλῳ προσθήκην λυμανεῖσθαι, ὑπ' ἀνάγκης μένον τινός καὶ λόγων δεικνύντων ταύτην ἀκίνδυνον προαχθεῖσι, μηδὲ τῶν ὑμετέρων εὐχῶν δεήσειν αὐτοῖς· καὶ πολλῷ μᾶλλον ἂν μὴ καὶ τὸ ὑμέτερον αὐτοῖς προστεθή, ἀλλὰ τὴν ἀλήθειαν ὑμῶν ἐπιγνόντων, μέχρις αὐτῶν μόνον τὸ παρὰ τοῦ ψεύδους βλάβος ἐκτείνηται· τὸν ὑπὲρ σφῶν αὐτῶν, οὐχὶ δὲ καὶ τῶν ὑμετέρων ψυ χῶν ἐφλήσουσι λόγον· ὃν εἰκός ἐστιν αὐτοῖς ἀτε θῆναι, εἰς ἐλάττους τὴν τῆς κακοδοξίας λύμην ἐκχέασιν· ἀλλ' εἰ καὶ μὴ παντελῆ τῆς δίκης ἀπαλ Haec et similia dixit auctor aute factam unionem. Imno post factan.

ORATIO 1 AD SYNODUM. λογὴν ἀναψυχὴν γούν τινα καὶ παραμυθίαν αὐτοῖς sollicitis plane de vobis, et orantibus, ut saltem ἡ τῶν ἐκγόνων οἴσει διόρθωσις, φροντίζουσι δήπου vos pœnas sibi irrogatas eſſugìatis. περὶ ὑμῶν, καὶ ὑμᾶς γοῦν εὐχομένοις ἔξω τῶν αὐτ τοῖς ἐπενεχθέντων ἑστάναι. Neque igitur illis. ut dixi, nec multo magis postris vestram emendationem ducemus ignominiæ materiam. Quam enim accipiant propter nos ignominiam, qui una vobiscum illos a mendacii turpitudine liberabimus? quibus, si grati esse velint, immortales libenter habebunt gratias ob acceptum beneficium? neque cuim se quidem liberatos a mendacio gaudebunt, auctores vero beneficii odio habebunt, et iniquorum pravorumque hominum pœnam subibunt. Nec erit qui illis exprobret vestram in meliora mutationen, veritatisque agnitionem, nisi qui et illos Ούτε τοίνυν ἐκείνοις, ὅπερ εἶπον, οὔτε πολλῷ μᾶλλον τοῖς μετὰ ταῦτα τὴν ὑμετέραν διόρθωσιν αἰσχύνης ὑπόθεσιν ποιησόμεθα. Πῶς γὰρ αἰσχυν θήσοντα: δι' ἡμᾶς, οι μεθ' ὑμῶν κἀκείνους τῆς ἐκ τοῦ ψεύδους αἰσχρότητος ἀπαλλάξομεν, καὶ οἷς εὐ· γνώμονες ὄντες ἀθάνατον τῆς ὠφελείας εἰδέναι χάριν βουλήσονται; οὐδὲ γὰρ αὐτοὶ μὲν χαιρήσουσι τοῦ ψεύδους ἀπηλλαγμένοι, τοὺς δὲ τοῦτο διαπραξαμένους σφίσι μισήσουσι, καὶ τὰς τῶν ἀδίκων καὶ πονηρῶν εἰσπράξονται δίκας. Καὶ μὴν οὐδ᾽ ὀνειδ:εῖ τις αὐτοῖς τὴν ὑμετέραν ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβολὴν καὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, ἕως ἂν μηδ' αὐτοὺς ὡς insectetur quasi errori addictos, improbus quisπλανωμένους ἐλαύνῃ ἢ πονηρός τις ἢ καὶ ἀνόητος, τὰ στεφάνων ἄξια ψέγων, καὶ νοῦν ἔχειν τοὺς μετὰ τῆς ἀληθείας καὶ τὴν σφῶν σωτηρίαν προϊεμένους ἀλαζονείας χάριν οἰόμενος· πολὺ δὲ μᾶλλον αὐτοὺς τῶν ὑμετέρων κληρονομήσειν ἐγκωμίων ἡγοῦμαι, καὶ τοῖς ὑμετέροις εγκαυχήσεσθαι πόνοις, οὓς ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ὑφίστασθε. Ολως δὲ τὸ μὲν τὴν αἰσχύ την τοῖς μετέπειτα παραπέμψειν ὑμᾶς οὐδὲ λόγον ἔχειν ἡγοῦμαι, τούς γε μή πρῶτον αὐτοὺς ἀξίου; ὄντας αἰσχύνεσθαι· οὔτε δὲ τὸ μανθάνειν αἰσχρὸν, καὶ τῆς ἀληθείας ἡ κτῆσις εὐπρεπεστέρους μᾶλλον ἀποτελεῖν καὶ λάμποντας εἴωθεν. Οὐ μὴν ἀλλ' εἰ καὶ τοῖς ἐφ' ἑκατέρους τῶν χρόνων ἐμέλλομεν ἀδοξίαν τινὰ καὶ ὀνείδη, ἔκ γε τοῦ γνῶναι τὴν ἀλήθειαν αὐτοὶ προξενεῖν, μήτ' ἐκείνοις αἴτιοι γεγονότες τοῦ ψεύδους, καὶ τούτοις δυνάμενοι τῆς ὑγιαινούσης δόξης είναι καθηγηταί, οὐκ ἐχρῆν ἡμᾶς τῆς τῶν ἄλλων προνοοῦντας τιμῆς, τῆς οἰκείας ὑπεροράν καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀληθείας δόξαν προϊεσθαι. Εἰ δὲ καθ ἡμῶν αὐτῶν ᾔδειμεν ἅπαν μέμψεως ἐφεθησόμενον βέλος, ὁμόσε πᾶσιν ἔδει χωρεῖν, οὐδὲν τοῦ μετὰ τῆς ἀληθείας ἀτιμάζεσθαί τε καὶ θνήσκειν, εἰ δέοι, νομί ζοντας αἱρετώτερον· καὶ λογιζομένους μὲν τὴν ἐν οὐρανοῖς παρρησίαν καὶ δόξαν, ἣν ἕνεκα τῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καμάτων ὀφειλομένην ἡμῖν αἱ τῶν ἀνθρώπων μέμψεις ἔμελλον αὔξειν· ἐνθυμουμένους δὲ τὸ, ὅπως ἡμεῖς βίῳ καὶ πίστει διορθωθέντες σω ζώμεθά τε καὶ δοξαζώμεθα, πᾶν ἀδοξίας εἶδος ἐφ' ἑαυτοὺς προσηκάμενοι. Ολως δὲ οὐχ ὁρῶ τοὺς ὑμῖν ὀνειδιοῦντας οἵτινες ἔσονται, καὶ ὧν αἰδεῖσθε σφόδρα τὰς μέμψεις. Τοὺς μὲν γὰρ μεθ᾽ ὑμᾶς καὶ φρίττειν τὰς ὑμετέρας ψήφους ἀνάγκη, τὴν ἀξίαν εὐλαβουμένους, ἦν τοῖς τε ἄλλοις καὶ τῷ τῆς ἀληθείας ὡς ἔδει πεφροντικέναι περικείμενοι δείξετε, καὶ τηλε καύτῃ συνόδῳ προπετὲς ἡγουμένους καὶ κινδύνου γέμον διαχωρίττεσθαι· ἐμμένοντας δὲ τοῖς ὑφ' ὑμῶν ἐγνωσμένοις, καὶ τιμᾶν εἰκὸς ταῦτα καὶ τοῦ παντός ἄξια κρίνειν, καὶ χάριν ὑμῖν ὑπὲρ τούτων ὁμολο γεῖν, καὶ ταῖς τῶν μακαρίων ὑμᾶς ἀγάλλειν τιμαίς, ὧν ἀξιοῦσι τοὺς τοῖς ὁμοίοις ἀγῶσιν ἐνδιαπρέψαν τας. Εἰ δέ τινες παῤῥησίᾳ ταῦτα τιμῶντες, ὑμῖν ὡς τῆς ἐκ τοῦ νικᾶσθαι καταφρονήσασιν ἀτιμίας μέμ φεσθαι βούλοιντο, ἀλλ' ὑμῖν ἡ παρὰ τῶν ἔργων τα piam aut mente captus, dum quæ sunt coronis`djgna reprehendit, et mentis esse compotes puta ens qui superbia elati propriam salutem cum veritate projiciunt: multo vero magis arbitror illos fore vestroruin hæredes encomiorum, et jactaturos sese de vestris laboribus, quos suscipitis pro veritate. Omnino autem de ignominia in posteros a vobis transfundenda nec curandum arbitror, dum primi vos ipsi digni non sitis, qui merito erubescatis; nam et dicere turpe non est, et veritas ornatiores potius reddere solet atque illustres eos, a quibus ipsa possidetur. Quod si etiam futurum esset, ut probra et dedecus utriusque temporis hominibus imprimeremus, eo quod ipsi veritatem agnosceremus; cum nec illis credendi mendacii auctores fuerimus, et his possimus sanæ opinionis esse magistri; nou oporteret nos aliorum honori consulentes nostrum contemnere, et aspernari gloriam ex veritate provenientem. Et si contra nos ipsos omne reprehension's telum sciremus conjiciendum, cundum cominus essct ad excipienda omnia, nihil optabilips existimantibus, quam pati contumelias cum veritate, et si opus sit, emori; ac præ oculis quidem habenti - bus amplitudinem et gloriam cœlestem, quam no. bis ob labores pro veritate debitam, oblocutiones hominum cumularent; illam autem cogitationein volventibus, quo pacto per vitæ ac fidei emendationem consequamur salutem et gloriam, admisso in nos ipsos omni contumeliæ genere. Omnino autem non video quinam erunt a quibus probra vobis objiciantur, et quorum querimonias valde revcreamnini. Nam posteri perhorrescant etiam necesse est vestras sententias, ducti vestræ dignitatis observantia, quam prae vobis feretis, tum per alia, tum si serial curam ad veritatem contuleritis: temeritatis enim se putabunt tantam synodum cornu petere, imo vero amplectentur vestra decreta, honorantes ca, et plu - rimi facientes, vobisque propterea gratias agent, et honoribus quos tribuere solent beatis, qui splendore consimilium certaminum emicuere, ornabunt. Quod si qui fuerint, qui ea quidem aperte probent, vos autem reprehendere velint, quod victi ab aliis dedecus hoc susceperitis: at vobis certe satis erit ex

GENNADI CP. PATRIARCH rebus gestis nancisci gloriam: quodque tum vestre, ξα, καὶ τὸ πώς 3θαι μὲν αὐτοί, σώζειν δὲ καὶ τοὺς tum aliorum sponte vos sequentium saluti per veritatis agnitionem consulueritis. Sed nec eorum qui nunc vitam degunt, vos quisquam culpaverit: non Græci, quibus videbimini maximam laudem mereri, et penes quos immortali vivetis memoria, quod et sumptibus, et corporibus, et scientia, auimi denique moderatione ac divinis quibusdam cogitationibus pacem soli fere ex omnibus confeceritis: neque vosmetipsos ipsi, nec alius ex iis qui vestras partes sequuntur. Omnes enim sententiam vestram tanquam divinitus latam arripient: tum quia congregatio est universalis Ecclesiæ, quam errare impossibile est, tum quia illa pacis erit causa, qua:n omnes optant, quod per eam exspectent liberatum se iri ab omnibus teterrimis malis, quorum origo exstitit utrisque schisma. Cæterum si fiat ut non ab omnibus laudemini, nec omnibus arrideat vestra sententia: sed sit aliquis, cui potius concertando placeretis, et evertendo omnia, ne ignorasse præterito̟ tempore quod credi oportebat: videamini non debetis propterea paucorum laudes, easque vitiosas commutare cum fastidio plurimorum et optimorum, et optimæ rei causa concepto: cum licet cuncti simul prave sentiant, et moleste hoc ferant, vos tamen nihil curare, sed tantum de honesto et vero sollicitos esse oporteat; illud scientes omnem querelam et oppositionem frivolɔm fore, si modo rata sint, quæ fient a vobis. Nam si verum est a me dicendum, omni Le quem offendam suspicioue remota, vos tantum opus est ut inauem gloriam despiciatis, et omnia bene se habebunt; et si illud pro certo animis vestria proposueritis, fore ut nunquam vos vestri pudeat, aut ob sententiæ mutationem turbemini, nihil est quod de aliis timeatis. Al vos nec justum, nec consentaneum est aliquid aliud veritati præferre, et propter turpe repugnandi studium et humanum G.fectum, nolle amplecti concordiam, quæ sola corporibus et animis potest afferre salutem, cum tantum nou illam manu teneatis, et reliquum sit solum illam prehendere. Non est euin hoc Patri bus, doctoribus, scientia præditis, omni virtutum genere excultis, nou Dei procuratoribus, apostolorum successoribus, non demum hominibus pro veritate congregatis, et præterca tam numeroso cœtu dignum. Neque dici poterit, prodi ab utravis parte spes illas bonas, quas secuţi convenistis. Ubi enim pro vestra utrique sententia pugnaveritis, et spei periculum feceritis, et pugnæ exitus erit manifestus; tunc ad illud, quod vestro concilio reliquumn esi, accedetis ac de pace, quomodo facienda sit, deliberabilis utque mendacium prorsus a verilate devincatur, curabilis. laud enim hac mente omnino utrique veuistis, ut vincatis alteros; hoc enini est velle mendacio quoque dare victoriam, cum de rebus controversis non habeatur determinata veritas: dum autem veritas adhuc ignota est, necesse est suspicioni quoque mendacii apud utrosque locum esse. Sed venistis primum quidem p o vestra ἄλλους ἑκόντας τῇ γνώσει τῆς ἀληθείας ἀρκέσει. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τῶν νῦν ὄντων οὐδεὶς ὑμᾶς αἰτιάσεται οὔτε γὰρ οἱ Γραικοί, οἷς καὶ πολλῶν ἐγκωμίων ἄξιοι δόξετε, καὶ παρ' οἷς ἀθανάτου τεύξεσθε μνήμης, Στε και χρήμασι καὶ σώμασι καὶ σοφίᾳ καὶ τὸ τελευ ταῖον ταπεινοφροσύνῃ, καὶ λογισμοῖς τισι θειοτέροις τὸ τῆς εἰρήνης χρῆμα μόνοι σχεδὸν ἁπάντων καταπραξάμενοι· οὔθ' ὑμεῖς ἑαυτούς, οὔτε τις τῶν ὑμῖν προσκειμένων. Πάντες γὰρ ὡς ἡκούσας ἀπὸ Θεοῦ τὰς ὑμετέρας ψήφους ἁρπάσουσι, τοῦτο μὲν ἄτε τῆς Ἐκκλησίας ἁπάσης ούσης ὁμοῦ, ἦν οὐκ ἔνεστι πλανηθῆναι, τοῦτο δὲ καὶ ὡς εἰρήνης αιτίας· εν ἐπιθυμοῦσι πάντες ἰδεῖν· ταύτῃ τῶν ἀνηκέστων, ὧν παρ' ἑκατέροις ἦρξε το σχίσμα, προσδοκώντες πάν των ἀπαλλαγήσεσθαι. Εἰ δὲ καὶ μὴ πάντας ἐπαι· νοῦντας ἔξετε καὶ ταῖς ὑμετέραις χαίροντας ψήφοις, ἀλλ᾽ ἔσται τις, ᾧ φιλονεικοῦντες μᾶλλον ἡρέσατε ἂν καὶ πάντ' ἀνατρέποντες, ὥστε μὴ δόξαι τὸν ἔμπρο σθεν χρόνον ήγνοηκέναι τὸ δέον. ἀλλ' οὐ δεῖ τοὺς παρὰ τῶν ὀλίγων καὶ ταῦτ᾽ ἐπὶ κακῷ γινομένους ἐπαίνους τῆς παρὰ τῶν πλείστων τε καὶ βελτίστων καὶ τοῦ βελτίστου χάριν ἀηδίας ἀλλάξασθαι· ὅπου γε καὶ πάντων ἅμα διεφθοράτων καὶ δεινὸν ποιου μένων τὸ πρᾶγμα, οὐδένα λόγον ἔχειν, τοῦ δὲ καλοῦ καὶ τῆς ἀληθείας φροντίζειν μόνον ἐχρῆν· εἰδότας ὡς ἅπασα μέμψις καὶ πᾶν ἐναντίωμα σαθρόν ἐστιν, ἂν τὰ ὑμέτερα μόνον κρατῇ. Εἰ γὰρ δεξ με τἀληθῆ λέγειν μηδὲν ὑπολογιζόμενον, ὑμᾶς δεῖ μόνον κινῆς δόξης καταφρονῆσαι, καὶ πάνθ' ἔξει καλῶς· καν ὑμεῖς βεβαίως ὑποθήσησθε, μηδέποτ' ἂν ἑαυτοὺς αἰσχυνθῆναι, μηδὲ θόρυβόν τινα παθεῖν ἐπὶ τῇ με ταθέσει τῆς δόξης, τὸ περὶ τῶν ἄλλων δέος οὐδὲν ἐστίν. Ὑμᾶς τοίνυν οὔτε δίκαιον οὔτε προσηκόν ἐπι τῆς ἀληθείας ἄλλο τι προτιμήσαι, καὶ τὴν μόνην σώματα καὶ ψυχὰς δυναμένην σώζειν ὁμόνοιαν, ἐπειδὰν μόνον οὐκ ἐν χερσὶν ὑμῖν ᾖ, καὶ τὸ λαβέσθαι λείπηται μόνον, φιλονεικίας αἰσχρᾶς εἵνεκα καὶ πάθους ἀνθρωπίνου προέσθαι· οὐ γὰρ Πατέρων, οὐ διδασκάλων, οὐ σοφίᾳ κεκοσμημένων, οὐ πᾶσαν ἀρετὴν μετιόντων, οὐκ ἐπιτρόπων Θεοῦ, οὐ διαδό - χων τῶν ἀποστόλων, οὐ τὸ τελευταῖον ὑπὲρ τῆς ἀληθείας συνηθροισμένων, καὶ πρὸς τούτοις τοσού των, ἄξια ταῦτα. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδ᾽ εἴποι τις ἂν οὐδετέρους ὑμῶν τὰς ἀγαθὰς ἐλπίδας προδοῦναι, ἃς ἔχοντες ήκετε. Τῆς γὰρ δόξης προπολεμήσαντες ἑκάτεροι τῆς ἑαυτῶν, καὶ τῶν ἐλπίδων πεῖραν λα βόντες, ἐπειδὰν φανερὸν τὸ τοῦ πολέμου γένηται πέρας, ἐπὶ τὸ λεἶπον τῆς προθέσεως βαδιεῖσθε, καὶ τὴν εἰρήνην ὅπως ἔσται προβλέψεσθε, καὶ τὴν ἀλή θειαν ὅπως πάντη τὸ ψεῦδος καταγωνίσηται φρον τιεῖτε. Οὐδὲ γὰρ ἐξ ἅπαντος ἑκάτεροι τοὺς ἑτέρους νικήσοντες ήκετε· τοῦτο γὰρ ἐστι καὶ τὸ ψεῦδος θέλειν νικᾷν, ἐπεὶ περὶ τῶν ἀμφισβητουμένων οὐ διώρισται τἀληθὲς, καὶ τῆς ἀληθείας ἐν ἀδήλῳ δήπου κειμένης, ἀνάγκη καὶ τῇ τοῦ ψεύδους ὑποψία παρ' ἑκατέροις είναι χώραν τινά. 'Αλλ' ήκετε πρώτα μὲν ὑπὲρ ὧν πεφρονήκατε πρὸς ἀλλήλους ἀγωνιούμενοι, καὶ τοῦτον πρῶτον ἐκτελέσοντες ἆθλον· εἶτα

ORATIO 11 AD SYNODUM.. ψεύδει καὶ ἀληθείᾳ δικάσοντες, καὶ ταύτην στεφα- utrique sententia propugnaturi, et in hoc primu νώσοντες καὶ περιπλεξόμενοι πάντες· ἐξ ἧς καὶ αἱ διαλλαγαὶ καὶ τὰ τῶν ἐλπίδων κεφάλαια μεθ' ὑπερβολῆς ὑμῖν ἀναλάμψουσιν. Οὐδεὶς τοίνυν ὑμῖν ἐγκα λέσει δικαίως, ὧν χάριν συνήλθετε καταπράξασι, καὶ ταύτην ἀρκοῦσαν νίκην ἀνῃρημένοις. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις οὐδ' εἰκός ἐστι τοὺς μεταβαλόντας πλείω χάριν ὀφείλειν τοῖς πεπεικόσιν ἢ τοὺς ἐπὶ τῆς προ τέρας μείναντας δόξης τοῖς πεπεισμένοις· ἵνα τις καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ δοκεῖν ὠφελῆσθαί τε καὶ μαθεῖν ὁτιοῦν αἰσχύνην φυλάττοιτο. Εκάτεροι γὰρ ἐπίσης ὑπ' ἀλλήλων ὠφεληθήσεσθέ τε καὶ τιμηθήσεθε· πρῶτον μὲν τῆς ἐκ τοῦ νικᾶν ἡδονῆς γενόμενοι κοινων νοί· ἐπεὶ τῆς παρὰ πάντων σπουδῆς καὶ τῶν κοι νῶν ἀγώνων καὶ διαλέξεων ἔσται τέλος ἡ τῆς ἀλη θείας ανάδειξίς τε καὶ νίκη· καὶ τῆς ἑτέρας μοίρας, ὦ ὁποτέραν ἂν εἶποι τις, μὴ πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ζήτησιν συμπραττούσης, καὶ δειχθῆναι ταύτην καὶ τοῦ ψεύδους περιγενέσθαι τῶν ἀμηχάνων πέφυκεν ἄν· ἔπειτα καὶ τὸ τῆς δόξης βεβαίως ἔχεσθαι τῆς αὐτῶν, παρὰ τῶν πεπεισμένων τοῖς πεπεικόσιν ὅλως ὑπάρξει· ὧν ἀντιλεγόντων, κακεῖνοι πάντως ἔμελλον ἀμφιβάλλειν, ὁ καὶ πρότερον έπασχον. "Οτι μὲν οὖν οὐδετέροις ὑμῶν ἡ φανερὰ τῆς δόξης μετάθεσις αἰσχύνην ἔχει τινά, οὔτ' εί τίς ἐστιν, ἁρμόττει ταύτης φροντίσαι· ἀλλὰ δεῖ τὴν φαινομένην ἀλή θειαν ἐν τῷ Συμβόλῳ τῆς πίστεως ἐπίσης πάντας ὁμολογεῖν, οὔτε προστιθέναι τὸ πᾶσιν ἀρέσκον ὀκνοῦντας, οὔτε τὸ προσιστάμενόν που διαγράφειν αἰσχυνομένους, καὶ οὕτω τὴν ἀληθῆ καὶ βεβαίαν εἰρήνην πᾶσι κηρύξοντας μεθ᾿ ἡδονῆς ἐπανήκειν, " ἱκανῶς τῶν εἰρημένων ἡγοῦμαι δῆλον ὑπάρχειν· καὶ ὅτι τοῖς ἄλλο τι θορυβοῦσιν οὐδὲ προσέχειν ἄξιον, οὔθ᾽ ὑμᾶς αὐτοὺς ὑπ' ἐκείνων ἐνοχλεῖσθαι τῶν λογισμῶν· ἤδη δὲ καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ τῶν κωλυμάτων Ιτέον. Φήσουσι τοίνυν ἑκατέρωθεν οἶδ' ὅτι καὶ μάλα πολ λοὶ, ὡς οὐ μόνον ἡμῖν τοῖς ἐνταῦθα συνειλεγμένοις δεῖ τὸν τῆς εἰρήνης τρόπον ἀρέσκειν, ἀλλὰ καὶ πᾶ σιν, ὁπόσα τοῖς τῶν Ἐκκλησιῶν ἀμφοτέρων νόμοις ὑπείκουσιν ἔθνη· καὶ μὴ μόνον ὅπως ἡμεῖς συνθώς μεθα πρὸς ἀλλήλους, σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ ὅπως κάτ κεῖνοι ταῖς ἡμετέραις ψήφοις πεισθήσονται· εἰ δὲ μή, λήσομεν ἀντὶ εἰρήνης μάχην ἐγείραντες, καὶ τῷ συνάπτεσθαι τοῖς πόρέω κακῶς τῶν οἰκειοτάτων ἀποδηγνύμενοι· 8 πλείω τοῦ προτέρου δεινοῦ τὴν ἁνίαν τε καὶ τὴν θόρυβον εμποιήσει τοῖς πεπονθό σιν. Ἴσμεν δ' αὐτῶν πλὴν ὀλίγων τοὺς πάντας δυσχερῶς περὶ τὴν μετάθεσιν ἔχοντας, καὶ τὴ δόξαι τι καινοτομεῖν ἀσεβείας ὑπερβολὴν ἡγουμένους. Ενιοι δ' αὐτῶν καὶ μέχρι μόνου τοῦ διδάσκαλοι γενέσθαι τοῖς ἄλλοις τῆς ἀληθείας, συνόδου τε οίκωνμενικῆς καὶ τῶν ταύτης ἔργων ἐφίενται· οὐδ᾽ ἐγ χωρεῖν φασιν ὧν αὐτοὶ πιστεύουσιν, ἄλλο τι βέλτιον οὐδ' αὐτῷ δοκεῖν τῷ Θεῷ. Πῶς οὖν οὕτως ἔχοντες γνώμης, ἀφαιρούντων ἡμῶν ἡ προστιθέντων όπως ἀνέξονται; Η ποῦ δίκαιον τοὺς ἡμετέρους συμμά χους καταλιπεῖν, οἷς τὴν πρὸς ἀλλήλους ἔχθραν συνδιαφέρομεν, καὶ τοὺς τῶν δυσχερῶν ἡμῖν προτι certamen descensuri: deinde inter verum et falsum arbitri futuri, et veritati palmam daturi, et illam omnes amplexuri, ex qua et conciliatio et rerum speratarum capita satis superque vobis emicabunt. Nemo igitur vos in crimen vocaverit, quod ea quorum gratia convenistis, effeceritis, et hanc certe victoriam, quæ satis erit, adepti fueritis. Præter have omnia non est ratio, plus debere persuasos persuadentibus quam persuadentes persuasis; ut illud quis vereatur dedecus, in quod incurritur, si quid videatur accepisse beneficium, aut quidvis dli - dicisse. Nam utraque pars in alteram æque beneti· cium conferet et honorem, tum quia voluptas ob victoriam partam erit communis: quandoquidem tinis, ad quem tendunt omnium studia, communesque labores ac disputationes, erit declaratio ac victoria veritatis: fieri vero nullo modo poterit, ut ea declaretur, el victoriam a mendacio reportet, si pars altera, quamcunque dixeris, suam non det operam ad inquirendam veritatem; tum quia persuadentibus illud præstabunt persuasi, ut sua in sententia absque hæsitatione perseverent; nam istis contradicentibus illi quoque dubitarent, sicut et. antea. Quod igitur ex aperta mutatione sententia: neutri partium ulla inuratur ignominia, nec si qua inuratur, curandum de illa sit: sed oporteat perspicuam veritatem omnes pariter fateri in Symbolo fidei,nec paventes addere quod placet omnibus, nec recusantes ob verecundiam expungere quod alicubi offendit, atque ita prædicata omnibus vera et ceria pace cum lætitia reverti, satis per ea quæ dicta sunt, puto esse perspectum: quodque indignum sit eos audire, qui contrarios spargunt rumores, et vos hujusmodi cogitationibus turbari. Transeunduín jam est ad cætera quoque impedimenta. Dicent itaque quamplures plane ex utraque parte debere nun modo nobis hic congregatis pacis modum placere, sed reliquis etiam gentibus, quæcunque utriusque Ecclesiæ ritibus subjacent: nec tanLutum esse considerandum, quomodo nos conveniamus, sed etiam qua ratione illi decreta nostra suscipiant alioquin loco pacis pugnam inconsiderate ciebimus, dumque cum loge dissitis małe conjungimur, a conjunctissimis disjungemur: quol passuris majorem afferet mororem animique per – turbationem quam prius malum. Scimus autem omnes præter paucos mutationem ægre ferre, summamque impietatem arbitrari, si quam videantur innovationem admittere. Quidam vero ex ipsis ad hoc tamum optant synodum œcumenicam, et quæ per illam funt, ut evadant aliis magistri veritatis: nec fieri posse aiunt, dide sua quidquam prastaltius ne ipsi quidem Deo videri. Cum igitur illi hoe animo siut, quomodo patientur a nobis quidquarı omnino addi vel detrahi? An vero æquum erit, mostros in gerendis inimicitiis socios rerumque arduarum ac difficilium participes deserere, nec velle illos in meliore fortuna consortes habere?

βούλεσθαι κοινωνούς; μηδ' ὡς ἂν αὐτοὶ συνθοῖντο καὶ κατανεύσειαν, οὕτω τὴν εἰρήνην πράττειν ἐπιχειρεῖν; Τίς οὖν ἔσται καὶ πρὸς τούτους ἀπολογία, μᾶλλον δὲ τί ποτε καὶ περὶ τούτων τῶν λόγων ἔχω συμβουλεύειν ὑμῖν προσέχοιτ' ἂν ἤδη λέγειν ἐθέλοντι. Τοὺς πόρρω καὶ τοὺς ἐγγὺς, ὦ Πατέρες ἐπιεικέστατοι, οὐ γῆς διαστήμασι δίκαιόν ἐστι κρίνειν, ἀλλὰ τρόπων καὶ ἠθῶν ὁμοιότητι, καὶ τούν αντίον, καὶ γλώττης ἐφ' ὧν ἐστι δυνατόν· καὶ δ μέγιστον ἁπάντων εὐνοίᾳ, καὶ κοινωνίᾳ καὶ τῷ συμπράττειν ἀλλήλοις ἐν οἷς ἂν δέοι καὶ συνεργείν. Τούτῳ τοίνυν τῷ κανόνι χρωμένους ἐμᾶς, παντάπασιν εναντίως οἷς ἀξιοῦσιν ἐκεῖνοι, περὶ τῶν πρι κειμένων ἔστι βουλεύσασθαι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε τὰ τῶν Λατίνων γνωριμώτατα γένη, ὡς ἂν προς Γραι κοὺς ὁ λόγος γίγνοιτο πρῶτον ἐν πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς προειρημένοις ἀκριβεστάτην τὴν πρὸς ἡμᾶς ἐγγύς τητα σώζοντα; καίτοι τούτων ἔνια πλεῖστον ἡμῶν ἀπέχει τῇ γῇ. Τίς δ' ἀγνοεῖ πολλοὺς τῶν ἡμῖν τέως ὁμοδοξούντων, ἐγγὺς μὲν συνῳχισμένους ἡμῶν, ἤθεσι καὶ τρόποις οὐδ᾽ ὅσον εἰπεῖν ἔστι διαφέροντας, καὶ τῶν ἡμῖν ἑκάστοτε συμπιπτόντων ουδ' ἐπιστρεφομένους; Ενίους δ' αὐτῶν ἴσμεν ἐπιβουλεύοντας καὶ φθονοῦντας. Οἱ δὲ καὶ τὰ τῶν εἴνων πράττειν ἐθέλοντες ἐν ἴσῳ τοῖς μὴ βουλομένοις εξ σιν, ὅμοια δυσπραγοῦντες ἡμῖν καὶ χείρω, καὶ μηδὲ σφίσιν αὐτοῖ; ἀμύνειν δυνάμενοι. Εὼ γὰρ ὅτι πλὴν Γάλλων τε καὶ Ἱσπανῶν, καὶ τὰ λοιπὰ τῶν Λas!- νων ἔθνη καὶ τόπῳ διέστηκεν ἡμῶν ἔλαττον ή τού των τινὲς (οὐ γάρ βούλομαι τούνομα λέγειν) ών σφόδρα περιεχόμεθα. Τοῖς δὲ αὐτοῖς καὶ καθάπερ γείτοσι χρώμεθα, ἀποικίαις τισὶ καὶ νήσοις ὑπ' αὐτῶν ἀρχομέναις μάλιστα συναπτόμενοι· ἐνίοις δὲ καὶ τῶν παρ' ἡμῖν μεταδεδωκότες απάντων, ὁπόσα γνησίοις καὶ πολίταις ἄντικρυς προσφερό μεθα. Τὰς δ' ἐπὶ καιροῦ βοηθείας αὐτῶν καὶ τὰ; παρ' ἡμῶν ἀμοιβάς, πρὸς δὲ καὶ τὸ τοῖς ἀλλήλων ἤθεσι χαίρειν πρὸ τῶν οἰκείων, μαθήματά τε καὶ λόγους καὶ δογμάτων ἐπιστήμην σὺν ἀκριβείᾳ, καὶ τἆλλα δι' ὧν συναπτόμεθα καταλέγειν ἕκαστα, τῶν δυσχερεστάτων εἶναι νομίζω. Εἰ μὲν οὖν τῆς πρὸς Λατίνους εἰρήνης καὶ πάντες ἡμῖν βουλήσονται και νωνεῖν, εὐδαιμον ἂν εἴη τοῦτό γε, καὶ λαμπρὰ τῆς nec ita pacem componere, quemadmodum ipsi liben- ρον συμμετέχοντας μὴ καὶ τῶν ἀμεινόνων ποιεῖσθαι ter annuerint? Ad hæc ergo quid ipse respondeam, quidve potius consilii vobis dem propter hujusmodi rationes, volentem dicere attente audietis. Qui sint longe dissiti, quisve secus, Patres æquissimi, non terræ spatiis judicandum est, sed morum institu - torumque similitudine, aut contra: nec non linguæ, si fieri possit, et quod omnium est maximunı, benevolentia et societate, mutuaque opera præbenda, cum opus est. Hanc igitur vos adhibendo regulam, contrarium omnino ac illi velunt de rebus propositis capretis consilium. Quis enim ignorat, notissimis Latinorum nationibus cum Græcis, ut primum de his sermo fiat, eorum plane omnium quæ dixi. perfectissimam intercedere affinitatem? et tamen eorum aliquæ plurimis terræ spatiis a nobis ὦ clistant? Quis nescit etiam, multos ex iis qui interim nobiscum in fide sentiunt, esse quidem nobis vicinos, moribus autem et institutis differre quantum vix dici queat? el calamitates, quibus afligi-᾿ mur quotidie, non curare? Scimus etiam nonnullos ex iis insidiari nobis, ac invidere: qui vero se nobis amicos præbere volunt, perinde valent atque ii qui nolunt, similibus et ipsi atque etiam gravioribus oppressi miseriis, ut ne sibi quidem ipsis open ferre queant. Prætereo quod, exceptis Gallis et Hispanis, reliquæ Latinorum nationes minus distant loco a nobis, quam aliqui eorum (nomine enim eos appellare nolo) quibus vehementer sumus addicti. Quin etiam ut vicinos eosdem habemus, coloniis quibusdam insulisque illis subditis maxime conjuncti; et cum nonnullis ita nostra omnia communicavimus, ut veluti consanguineos eivesque adhibeamus. Ad hæc lata nobis opportune auxilia, vicemque a nobis redditam, nec non ut moribus utrique alterorum potius quam propriis oblectemur, et communia sint nobis eruditio, disciplinæ, et exacta dogmatum scientia cæteraque vincula quibus copulamur, percensere singula diffcillimum arbitror. Itaque si et nostram cum Latinis pacem sequi omnes voluerint, felicitatis hic erit cumulus, et veritatis contra mendacium illustris victoria, et late diffusa pax, atqne omnia complectens. Sed si periculum est, ne alteri adhærentes parti amittamus alteram, hominum erit prudenter ἀληθείας νίκη κατὰ τοῦ ψεύδους, καὶ εἰρήνη πλα agentium, maxime viciuos praeferre aliis: eos videlicet, quibus præpositis et veritatem fatebimur, et pacem stabilem conficiemus. Scitis enim plures eorum hoc etiam tempore nullius parere imperio, et nullam habere nobiscum communionem, neque Ecclesiam nostram audire, sed nullum hinc nobis dispendium oritur: neque igitur omnino a nobis divulsi poterunt invehere ullum incommodum. Sed si possent etiam dare aliquod damnum, perfecta certe cum Latinis conjunctio adeo numerosis satis superque poterit molestiam demere inde provenientem ut jam ne ipsam quidem prius conjunctoru amissionem sentiamus. Nec vero aliqua nobis fict illis injuria, Deo judice hominibusque qui sapiunt; τεῖα καὶ πάντα διαλαμβάνουσα· εἰ δὲ καὶ κινδυνεύομεν ἑτέρων περιεχόμενοι τοὺς ἑτέρους ἀποβαλεῖν, σωφρόνων ἂν εἴη τους μάλιστα πλησιάζοντας τῶν ἄλλων προελέσθαι· καὶ οὓς προτιμήσασι, τό τε τὴν ἀλήθειαν ὁμολογεῖν, καὶ τὸ τὴν εἰρήνην ὡς ἂν μάλιστα διαρκοίη, πράττειν προσέσται. ἴστε γὰρ ὅτι καὶ νῦν αὐτόνομοι τούτων οἱ πλείους, καὶ οὔτε τῶν ἄλλων ἡμῖν ἐν οὐδενὶ κοινωνοῦσιν, οὔτε τῆς Ἐκκλησία; ἡμῶν ἐπακούουσιν· ἀλλ' οὐδὲν ἡμῖν ἐντεῦθεν γίνεται βλάβος· οὐδὲ τοίνυν παντάπασ ἀπεῤῥωγότες ἡμῶν, ἔξουσιν οὗ χάριν λυπήσουσιν. Εἰ δέ τι καὶ ζημιοῦν ἡμᾶς ἔχοιεν, ἀλλ᾽ ἡ τῶν Αιτίνων ἀκριβὴς κοινωνία τοσούτων ὄντων μετὰ πολ λῆς τῆς περιουσίας τὴν ἐκεῖθεν ἀηδίαν λύειν ἀρκέ-

ORATIO 11 AD SYNODUM, ipsis let iijuria: siquidemn deinceps non tantum nobis contraria sentient, quos et anten catholicæ Ecclesiæ partem agnoscebant, sed pugna illis erit cum tota prorsus Ecclesia, eruntque ab uuiversa separati. Nam ubi Constantinopolitana Ecclesia una cum tribus aliis conjuncta erit com Romana, nulla catholicæ Ecclesiæ pars extra manet, a qua scipsos sejungende, et decreta ejus non recipiendo, non video quid a quoquam alio possint hoc malo deterius pati. Neque debere nos dixerit quispiam ikt illis obsecundare, ut et veritatem contemnainus, et pacis bonum respuamus, nobisque ipsis damna creemus: quod vel dominis concedere valde est absurdum. σει, ὡς μηδ' αἰσθάνεσθαι λοιπόν, εἴ τινος τῶν contra enim polius ab illis Ecclesiæ Dei, sibique πρώην ᾠκειωμένων κατέστημεν ἔρημοι. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδ᾽ ἀδικήσομεν ὅλως αὐτοὺς θεῷ δικαστῇ καὶ τοῖς νοῦν ἔχουσι τῶν ἀνθρώπων· τοὐναντίον γὰρ μᾶλ λον, αὐτοὶ καὶ τὴν Ἐκκλησίαν Θεοῦ καὶ σφᾶς αὐτ τοὺς ἀδικήσουσιν. Οὐ γὰρ ἡμῖν μόνοις λοιπὸν ἀντιροῦσιν, οὓς καὶ πρότερον τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας μοῖραν ᾔδεσαν ὄντας, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν ὁμοῦ τὴν Ἐκκλησίαν φιλονεικήσουσι, καὶ πάσης ἀποῤῥαγή σονται. Τῆς γὰρ κατὰ Κωνσταντινούπολιν Εκκλησίας μετὰ τῶν ἄλλων τριῶν τῇ Ρώμῃ συναπτο· μένης, οὐδὲν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας έξω καταλείπεται· ἧς ἀποσχίζοντες ἑαυτοὺς, καὶ τὰς αὐτῆς ἀπαναινόμενοι ψήφους, οὐκ οἶδ' εἴ τινος ὑπ' ἄλλου τούτου πάσχειν δύναιντο χεῖρον. Οὐδ᾽ ἡμᾶς ἀφεί λειν εἴποι τις ἂν ἄχρι καὶ τοῦ τῆς ἀληθείας καταφρονεῖν, καὶ τὸ τῆς εἰρήνης παραιτεῖσθαι καλὸν, καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ζημιοῦν, τὰ σφῶν θεραπεύειν, δ καὶ δεσπόταις λίαν άτοπον ἐστι συγ χωρεῖν. Αλλ' οὐδ᾽ ἂηθές τι καὶ νῦν πρῶτον συμβαίνον ἡ πρὸς τὴν οἰκουμενικήν σύνοδον καὶ τὰς ψήφους αὐτ τῆς ἐνέων ἀπείθεια, ἵνα τις καὶ τῆς ἡμῶν οἰκινο - μίας ἔχῃ κατηγορεῖν, οὐ δυνηθέντων πάντας ἔχειν ὑπείκοντας. Πολλὰ γὰρ ἔθνη καὶ πόλεις ὅλαι τῶν προτέρων συνόδων γνώμαις ἀντέλεγον, ἀνθρώπινών τι παθεῖν ἐκείνας ἡγούμενοι, καὶ τὸ δόξαν αὐτοῖς τοῦτ᾽ εἶναι τἀληθὲς ἀποφηναμένας· ἕως ἡ τῆς ἀλη θείας ἰσχὺς τὰς ἁπάντων εἰσδύσα ψυχάς, πάντας έδειξε πειθομένους, καὶ ὡς Θεοῦ φωναῖς ταῖς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων προσέχοντας. Καὶ τοῦτ' ᾔδεσαν ἀκριβῶς οἱ τῆς ἀληθείας ἐξετασταί· ἀλλ' οὐ δήπου τοῦτ᾽ εὐλαβούμενοι, καὶ τήν τινων εἴτ᾿ ἀναίδειαν εἶτ᾽ ἀπιστίαν δεῖν ἡγούμενοι θεραπεύειν, τὰς τῶν εὐγνωμόνων ψυχὰς ἀφῆκαν σαλεύεσθαι, καὶ τὴν ἀλήθειαν περιεἶδον ὑπὸ τοῦ ψεύδους πολεμουμένην, & καὶ τὴν Ἐκκλησίαν Θεοῦ τὰ χείριστα πάσχουσαν, καὶ σφᾶς αὐτοὺς ἁπάντων τούτων αἰτίους εἶναι 82κοῦντας· ἀλλὰ τούτων μάλιστα και προύργου πε φροντικότες, αὐτίκα μὲν τῶν ἄλλων ἡμέλουν, εἶτα κακείνους εὐχαῖς τε καὶ ταῖς ἄλλαις ἐπιμελείαις Ιώντο, καὶ πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ καὶ δικαίου γνῶσιν ἀπέστρεφον. Οὐ τοίνυν οὐδ᾽ ἡμᾶς νῦν τοῦ δεῖνος καὶ τοῦ δεῖνος πρέπει φροντίσαι, όπως μὴ γένηται που πρὸς ἀμείνων είναι δυνάμενος, ἀλλὰ τὸ δέον αυτ τους διαπραξαμένους, τοῖς νοῦν ἔχουσι κατελείπειν αἱρεῖσθαι τοῦτο καὶ στέργειν· οὓς εἰκὸς εἶναι τοὺς πιστούς τε καὶ δοκιμωτάτους τῶν ἡμετέρων· τοῖς δ' ἀντιβαίνειν ἴσως βουλησομένοις τὸν μετὰ ταῦτα καιρὸν ἀφορίζειν εἰς ἰατρείαν, καὶ μηδὲ τὴν ἐκείνων ἐπιστροφὴν παντελῶς ἀνέλπιστον οἴεσθαι. Εἰσὶ γάρ, εἰσι πολλοὶ παρ' ἡμῖν, οἱ παύσουσι φιλονεικούν τας τἀληθῆ καὶ δίκαια λέγοντες. Οὐ γὰρ τῇ τῆς Κωνσταντινουπόλεως Ἐκκλησίᾳ μόνον οι άνθρωποι πολεμῆσαι τούτους ἐροῦσιν, ἀλλὰ τὴν καθολικήν. Ἐκκλησίαν ἀτιμάζειν, ὡς ἔοικε, βούλεσθαι· δ καὶ τῆς ἀληθείας ἐστὶ καταφρονεῖν, καὶ τὴν πρὸς Θεόν αἰδὼ παραιτεῖσθαι, ἐφ᾽ ἧς ἡμῖν αἱ τῆς σωτηρίας ἐλπίδες. Πᾶσα γὰρ νῦν ἡ τῶν Χριστιανῶν Εκκλησία τὴν αὐτὴν περὶ τῶν πρώην ἀμφισβητουμένων γνώ μην προείλετο· καὶ πλὴν ὑμῶν ἅπαντες τὰς τῆς PATROL GR. CLX. a Porro autem novum non est, aut nunc primum usu venit, esse qui synodum ecumenicam ejusque decretɔ non admittant; ut si non poterimus að nostram omnes perducere sententiam, possit quis - piam concilia nostra damnare: multa enim gentes, et civitates integræ priorum conciliorum decreta oppugnabant, humani aliquid passa illa opiuale, et quod sibi visum esset, illud tanquam veroin pronuntiasse; doncc vi sua veritas in omnium animos sese insinuans effecit, ut omnes acquiescerent, et hominum illorum vocibus tanquam divinis auscultarent. Et perspectum sane hoc habebant judices illi veritatis; non tamen aut veriti hoc sunt, ant piorum animos Auctoare sunt passi, quod potarent, impudentiæ seu perfdie quorumdam esse insarviendum, aut neglexerunt: mendacio veritatem oppugnatain, Ecclesiamque Dei gravissimis laberantem nalis; aut sustinuerunt se horum omnium auctores videri: sed omnes suas curas in his defigentes parvipendebant quidem alia sine cunctatione; deinde illos etiam, preces ad Deum effundendo, aliisque medelis curabant, atque ad honesti et justi agnitionem convertebant. Nec vos igitur enrare decet, ne hic aut ille malus fiat, cum possit esse vir bonus; sed ubi quod fieri oportet peregeriis, sapientibus eligendum et amplectendum ilJud relinquetis; quos fore eos qui fideles sunt et inter nostros probatissimi, consentaneu:n est; ils tero qui forte contradictnri sunt, tempus insequens tribuetis ad cn:ationem, nec corum conversionem omnino desperatam lubebitis: sunt enim apud nos, επt multi, qui persuadebunt contentiones deponere, vera illis et justa dicentes: quod scilicet ii non modo cum Constantinopolitana pugnent Ec. clesia, sed veliut etiam, ut videre col, universam Ecclesiam parvipendere; quod et veritatem spernore est, et reverentiam quæ Deo debetur projicere, qua spes nostræ salutis innititur. Omnis enim nunc, dicent, Christianorum Ecclesia de rebus antea controversis consentit; et præter vos œcumenicæ hujus synodi decreta omnes honorart, sunt

GENNADII CP PATRIARCH.R " existimantes impossibile illam errasse: quod si a υουμενικής ταυτησί συνήθους ψήφους ειμα hoc etiam deri posset, satins esse illi ducunt nna 'cum omnibus periculum suscipere, satis, quod a metalacio abhorreant, declarantes per ohdientiam, et cum omnibus consensionem; quam se omnium solos, quasi tutiori hærentes sententiae, dum sili confidunt, et doctiores ommibus sese putant, si coutingat errare, spe etiam, quæ opinione illa fundabatur, excidere, et omni se defensione nudare. Neque enim cœlestibus se dicent oraculis, quæ oMnil·us præferenda essent, admonitos de generali synodo, ut decepta fuerit, et non sit illi credendum. Quod si vobix ita temere lubet sentire contra quam omines sentiunt, et œcumenicam synodum aspermari, nulla ratione habita aut veritatis, aut landain, aut futurz securitatis, aut laborum pro pace susceptorum, quorum vos etiam aliqua ex parte fuistis participes, nullum plane est adhibendum consilium; precibus lautumn opus eu vobis, quas utique universalis Ecclesia fundere non dubitabit, vestram quidem salutem avide optans, videns autem tali vos iu periculo coustitytos, ut illam non assequamini, et propterea dulens; nc praterea quod nulia sit spes adduci vos posse sermonibus aut consiliis Si vero in antiqua omnino vultis perseverare confessione, in tuto vos esse existimantes, sed non valentes ipsi per vos perspicere, an additamentuin a synodo factum sit verum atque ad safutem necessarium, nec aliis multum in hoc confditis, sed fieri posse putantes, ut omnes hallucinati fuerint, illud recipere non audetis; seitate vos ilta timere, quæ timenda non sunt. Ut enim ea tantum quæ possunt vos hoc timore liberare, dicamus, omissis in præsentia multis et non minoris momenti demonstrationibus: partem quidem Ecclesiae Dei aliquam fortasse mendacio famulari, nec OH)- nino absonum, nec tale est, ut crebro Hen contigerit. Dum enim homines ea suut natura, qua for:ati sunt, et agunt quidem voluntarie, opiustur autem electione, feri non potest, quin inuki etiam agendo pariter et opinando peccent, falsa credentes opinionibus, actionibus reprehendela patrantes: ipsa certe rerum natura ita ferente, et Deo permittente, qui damnum ex hoc proveniens coelesti medicina scit posse curari: utitur enim Ecclesie parte nullo laborante morbo ad emeudationem laborantis, et multa quidem hujusmodi passam qui inveniet Ecclesiam, per quæ illa von modo nikit damni fecit, præciso fere antequam oriretur mendacio, sedatimque nasceutibus ex ov turbis, sod illustrior etiam omnino apparuit, adopta per illata tunc sibi bella consecutain postea tranquillitatem. Universam vero simul errare Ecclesiam, et veritatis lamine defici, impossibile est. Ut enim alia taceam, quis credat, omnes æque Christianos aut velle amplecti mendacium, aut ignorare veritatem; equi tam multi sint, qui ad illam se duces offeraut, et tmtam curam in eam contulerint? Vos enim tautum reliqui estis, qui nobis pro ea qua sumus in ἀδύνατον πλανηθήνα: ταύτην ἡγούμενοι· εἰ δὲ και τοῦτ᾽ ἦν δυνατόν, ἄμεινον ἡγούμενοι μετά πάντων ὁμοῦ κινδυνεύειν, ἱκανὴν τοῦ ψεύδους παραίτησιν τὴν πειθὼ καὶ τὴν πρὸς ἅπαντας ἔχοντες ομογνω μοσύνην, ἢ μόνοι τῶν ἄλλων δῆθεν ασφαλεστέρας δόξης ἐχόμενοι, ἐκ τοῦ θαῤῥεῖν ἑαυτοῖς καὶ σοφώτε ρος πάντων εἶναι νομίζειν, ἂν συμβῇ τι σφαλξω ναι, καὶ τὰς τῆς γνώμης ελπίδας προσεφερῆσθαι, καὶ πάσης ἀπολογία; ἐκβαλεῖν ἑαυτούς. Οὐ γὰρ δή που τοῦ τὴν οἰκουμενικήν σύνοδον κατασχεθήναι τῷ ψεύδει, καὶ μηδὲν ἐκείνῃ πιστεύειν, παραγγε λίας τινὰς προβαλοῦνται καὶ φήμας ἐξ οὐρανῶν αὐτοῖς ἀφιγμένας, ἂς πρὸ πάντων ἔπρεπε τίθεσθαι. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁπλῶς οὕτως πάσι προσιλεύε φρονεῖν ἐναντία, καὶ τῆς καθολικῆς συνήθου κατα φρονεῖν, μήτ' ἀληθείας μήτ' ἐπαίνων μήτε τῆς μετά ταῦτ' ἀσφαλείας μήτε τῶν ὑπὲρ τῆς εἰρήνης πόνων, ὧν καὶ ὑμεῖς ἐν τῷ μέρει μετάσχετε, λόγον ποιούμενοι, ὀργεῖ μὲν ἅπασα συμβουλή, εὐχῶν τὰ δεῖσθε μόνον, ἂς ὑπὲρ τὸ κοινὸν τῆς Ἐκκλησίας ούτε έχνή σει ποιεῖσθαι· τῆς μὲν ὑμετέρας σωτηρίας σφόδρα εφιέμενον, ἐκπίπτειν δὲ αὐτῆς κινδυνεύοντας βλέ που, καὶ τούτου χάριν ἀλγοῦν, τοῦ δὲ λόγοις πεί θεῖν καὶ συμβουλεῖς καθάπαξ ἀπεγνωκός. Εἰ δὲ τῆς μὲν παλαιᾶς ὁμολογίας έχεσθε πάντως, νομίζοντας ἐπ' ἀσφαλούς τινος βεβηκέναι, τὴν δὲ τῆς συνόδου προσθήκην οὐκ ἔχοντες αὐτοὶ συνειδεῖν εἰ τῶν άληθῶν καὶ πρὸς σωτηρίαν αναγκαίων ἐστὶν, οὔτ᾽ ἀλη λοις περὶ ταύτης σφόδρα θαρρούντες, ἀλλὰ τὸ πάν τὰς ἐξηπατήσθαι τῶν ἐνδεχομένων είναι νομίζοντες, ὁμολογεῖν αὐτὴν κατοκνείτε, ἴστε τὰ μηδένα φόβων Έχοντα δεδιότες. Ἵνα γὰρ τὰ μόνον ὑμᾶς τοῦ παρὄντος δέους ἀπαλλάττειν δυνάμενα λέγωμεν, τῶν πολλῶν καὶ οὐδὲν ἧττον αναγκαίων ἀποδείξεων τέως υπεριδόντες· τὸ μὲν μοῖράν τινα τῆς Ἐκκλη σίας Θεοῦ λαθεῖν τῷ ψεύδει δουλεύσασαν ούτ' απεικὸς, καὶ τῶν πολλάκις γενομένων ἐστίν. Εω; γὰρ ἐν τῇ σφῶν φύσει διαμένωσιν άνθρωποι, καὶ πράττωσι μὲν ἑκόντες, δοξάζωσι δὲ αἱρούμενοι, ἀδύ νατον μὴ καὶ πολλοὺς ἔν τε ταῖς πράξεσι καὶ ταῖς δόξαις ὁμοίως τοῦ τε πρέποντος επιτυγχάνοντας εἶναι, καὶ δοξάζοντας μὲν τὰ ψευδῆ, τὰ δὲ ψέγων ἄξια πράττοντας· καὶ τοῦτ᾽ ἀπαιτεῖ μὲν ἡ τῶν πραγ μάτων δήπουθεν φύσις, συγχωρεῖ δὲ καὶ θεὸς, ἄνωθεν ἰάσιμον τὴν ἀπὸ τούτων βλάβην ειδώς. Τῷ γὰρ ὑγιαίνοντι τῆς Ἐκκλησίας πρὸς τὴν τοῦ νενοσηκό τος χρῆται διόρθωσιν. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα τὴν Ἐπ κλησίαν Θεοῦ παθοῦσαν εύροι τις ἄν· ἐξ ὧν οχ ὅπως ἔλαβέ τι δεινὸν, αὐτίκα καὶ πρὶν φυῆναι σχε δὲν τὸ ψεῦδος ἐκκόψασα, καὶ τῶν ἀπ' αὐτοῦ θορύ των ἀπηλλαγμένη, ἀλλὰ καὶ λαμπροτέρα δέλειπτοι πάντως· καὶ τοὺς τότε πολέμου; μέγα πρὸς τὴν μετὰ ταῦτα γαλήνην ἔσχεν ἐφόδιον. Πᾶσαν δ' ὁμοῦ πλανηθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας φῶς ἐκ μέσου γενέσθαι ταύτης αδύνατον. Καὶ χωρὶς γὰρ τῶν ἄλλων, τίς ἂν πιστεύσεις πάντας όμοῦ Χριστιανοὺς ἢ τὸ ψεῦδος ἐχόντας ελέσθαι, ἢ τὴν ὁ ἡθείαν ἀγκεῖν, τοσούτων ὄντων τῶν πρὸς ἐκείνην

$61 ORATIO II AD SYNODUM. χειραγωγούντων, καὶ τοσαύτην ὑπὲρ αὐτῆς φρον- vos benevolentia, pars valde magna videbimini; τίδα πεποιημένων; Τὸ γὰρ ὑμέτερον λείπεται μόνον 8 πρὸς μὲν εὐνοίας λόγον ἡμῖν καὶ πάνυ μέγα δοκεῖ, τάξει δὲ καὶ ποσότητι οὐδ᾽ εἰπεῖν ἔστιν ὁπόσον τι τοῦ παντός ἐστε. Τίς δ᾽ ἂν εἴη λοιπὸν ἐλπὶς τῆς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐπανόδου, μηδενὸς τοῦ πρὸς ταύτην ἡγησομένου τοῖς ἄλλοις ὑπολειφθέντος; οὐ γὰρ ὑμεῖς γε τοῦτο δυνήσεσθε μόνοι, κἂν νοῦν ἔχοντες αὐτοῦ, τοὺς ἄλλους πείσητε σωφρονεῖν· ὥσπερ εἰ τις ὄνυξ ὢν τοῦ παντὸς ἄρχειν βούλοιτο σώματος, καὶ κινεῖν αὐτό, καὶ ἱπτρεύειν, καὶ τὰ πρὸς ὑγείαν φέροντα συμβουλεύειν. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐκεῖνο προσή και σκοπεῖν ὑμᾶς, ὅτι τὴν Ἐκκλησίαν οὕτως ἐπ' ἀσφαλοῦ, ὁ Δεσπότης ἡμῶν ᾠκοδόμησεν, ὡς μηδέ οποτε πύλας φίλου κατισχύσειν αὐτῆς, τὰς ἐπανιστα μένας δηλονότι τῇ ἀληθείᾳ πρὸς ᾅδου βάραθρον τοὺς πειθομένους κατασπώτας αἱρέσεις. Καὶ καθ ἀπερ τι δῶρον ἐξαίρετον αὐτῇ τοῦτο δέδωκεν, ου χωρὶς οὐδ' ἂν ἦν μέγα τὸ τῆς οἰκονομίας, εἶπερ ἤμελλε καὶ μετ' αὐτὴν ἀνιάτως νοσήσασα καὶ τῷ ψεύδει κατασχεθείσα ἢ περιῶφθαι παντάπασιν, 1 φαρμάκων δεῖσθαι δραστικωτέρων. Καὶ ὑπὸ μὲν τοῦ ψεύδους ταύτην ἐνοχληθήσεσθαι συγχωρεῖ, ὅπως δὲ καὶ καθάπαξ ἀλῷ, καὶ δούλη γένηται τῆς ἀπάτης, οὗ φησιν ἐπιτρέψειν. Εκκλησίαν δέ γε Θεοῦ του; πέντε τῶν πατριαρχῶν εἶναι θρόνους καὶ τοὺς αὐτ · τοῖς ὑπακούοντας, οἵ τε τῶν συνόδων κανόνες, καὶ τὸ μακρὸν αὐτῆς ἔθος, καὶ τῶν πραγμάτων ή φύσις ὑπαγορεύουσιν. Εἰ γάρ τινες τῶν ὁπουδήποτε γῆς ἀρχόντων ἀλογίᾳ καὶ τυραννίδι τὴν τούτων ὁμοῦ πάντων τῶν θρόνων ποιμαντικὴν ἀπηνήναντο, καὶ χαίρουσιν ὑφ᾽ αὑτῶν ποιμαινόμενοι, καὶ νόμος ὄντες σφίσιν αὐτοῖς, οὐκ ἐπαινούσης τοῦτο τῆς Ἐκκλησίας καὶ βουλομένης ἐξεῖναι πᾶσιν οὕτω ποιεῖν, ἀλλὰ συγκαταβαινούσης τῇ τόλμη και τι μείζον εὐλαβουμένης, ἐκράτησεν· οὓς εἴποι τις ἂν καὶ νῦν ἀντιλέγειν ἐθέλοντας, οὐ λογισμῷ τινι καὶ καιρόν ἔχοντι φόβῳ προήχθας, ἀλλὰ πάλαι με μαθηκότας ἀναισχυντείν, μηδὲ νῦν ἀφιέναι τὸ ἦθος. Τούτων τοίνυν οὕτως ἀναμφιβόλως εχόντων, καὶ τῆς μὲν Ἐκκλησίας Χριστοῦ ταύτην, ἣν ποτε καὶ είλετο, δόξαν στεργούσης, καὶ μέχρι παντὸς ἀποδεξομένης, ἐκείνου δὲ μηδέποτε τὸ ψεῦδος κατα κρατήσειν αὐτῆς ἐπαγγειλαμένου, οὐκ ἔσθ' ὅπως, ε! ταῖς ὑποσχέσεσι, μᾶλλον δὲ ταῖς εὐεργεσίαις τὴν τῆς ἀληθείας δίξαν μὴ διαφυλάξετε, ἡγούμενοι τῆς ἀληθείας κατισχύσει τὸ ψεῦδος, ἢ μενουσῶν ἐκεί νων κυρίων, τοῦτ' αὐτοὶ νομίζοντες, οὐ μάταιον τι δόξετε λέγειν. "Η γὰρ ἀνάγκη τὸν τῆς ἀληθείας λόγον διαπεσεῖν, τῆς Ἐκκλησίας υπαχθείσης τῷ ψεύδει, ἢ παρελθεῖν ἐκεῖνον οὐ δυνατὸν ὄν, καὶ ταύτην τῆς τῶν χειρόνων υποψιας παντελῶς ἀπηλλά χθαι. Εἰ τοίνυν ἐκεῖνο βλασφημία, μᾶλλον δὲ με νία σαφῆς, τοῦτ' ἂν αἰνετὸν εἴη καὶ 'πισταῖς ἀκοαἶ; καὶ γνώμαις εὐπρόσδεκτον. Καίτοι τῶν θείων ἄνευ χρησμῶν καὶ τῆς ἐξ αὐτῶν ἀσφαλείας, οὐδ᾽ ἔνω; ἐχρῆν ἀμφιβάλλειν ἁπλανή μέχρι παντὸς τὴν Ἔχε κλησίαν Θεοῦ τηρηθήσεσθαι, καὶ τὸ τῆς ἀπάτης sed ordine ac numero dici non potest, quantula sitis universi pars. Quæ vero in posterum esset spes agnoscendæ veritatis, si relictus esset nemo, qui se ducem aliis ad eam præberet? neque enim uni vos hoc efficere poteritis, nec licet ipsi sapiatis, aliis ut sapiant persuadebitis: perinde ac si quis cum unguis sit, vellet totumn corpus regere, et movere, et medicinam illi adhibere, et consiliis suis ostendere, quæ bonam afferant valetudinem. Illud porro etiam considerare vos oportet, Ecclesiam ita esse a Domino in tuto ædificatam, ut portæ inferi nunquam sint adversus eam prævɔlituræ; hæreses, inquam, contra veritatem iusurgentes, et sectatores suos in barathrum inferorum deturbantes: hoc enim illi velut eximium largitus est donum, sine quo magna res non esset dispensationis mysterium, si futurum erat, ut ille etiam peracto, morbo laboraret insanabili, et oppressa mendacio vel jaceret penitus neglecta, vel pharmacis indigeret potentioribus. Et a falsitate quidem agitari illam permittit, ut vero succumbat fallacia, errorque illi dominetur, negat se permissarum. Esse vero Dei Ecclesiam quinque se les patriarcharum, et eos qui illis suljacent, tum synodorum canones, tum longa ejus consuetudo, et ipsa rerum natura declarat. Nam sicubi quidam principes nulla ratione ducti, sed tyrannice cunclarum simul harum sédium pastorali nolunt subesse regimini, juvatque illos a se ipsis pasci, et sibi loco legis esse: certe non approbante hoc Ecclesia, aut volente communiter id esse licitum, sed condonante illud audaciæ, ne quid pejus admittatur, obtinuit; quos etiam nunc contradicere volentes dixerit quispiam, non ratione aliqua sive opportuno timore duci, sed antiqua impudenter agendi consuetudine suum quoque nunc non deseruisse moreut. Cum hæc ita procul dubio se habeant, et Chris'i quidem Ecclesia sententiam hanc, utramlibet dicas, sequatur, et seculura semper sit; ille vero promiserit fore, ut ipsa nunquam superetur a mendacio, fieri non potest, quin iuania loqui videamini, si vel promissis, imo vero collatis beneficiis veritatis vim opinione vestra denegetis, expugnatam a mendacio veritatem existimantes, aut ratis illis mauentibus hoc jam evenisse putetis. Necesse est enim aut falsus exstiterit veritatis sermo, Ecclesia per mendacium seducta, aut si fieri non potest ut is evanescat, illa quoque libera omnino sit ab omni malorum suspicione. Si ergo illud blasphem'a, seu potius aperta est insania, restat hoc approbandum, piisque auribus atque animis suscipiendnm. Quanquam omissis etiam divinis oraculės, et proveniente ex illis certitudine, nulla ratione dubitandum esset, quin Dei Ecclesia sit in perpetuum sine ullo errore servanda, et deceptionis

$63 GENNADI CP. PATRIARCHE 46% labe tota nunquam inβcienda; neque enim esse δεινὸν ἅπασαν μηδέποτ' ἂν αὐτὴν ὑποστήναι. Ούτε aut constare omniuo potest aliquid sine veritate, neque consentaneum est frustra natus esse homines, cum nemo veritate orbatus saluten consequi posɛit, atque bine commigrare, ut vitam in cœlis degat, quam naturæ humanæ scimus esse linem. Si vero ipsi a catholica vos Ecclesia segregantes, uni et verum sentire, et salutem tuto sperare existinm is, id quod satis esse dixeritis, at simul et veritas salva sit, et suo fine natura non fraudetur, nobis certe cogitationes istæ non proban - tur. Nam præterquam quod vos nullo fere numero estis, el veritati non placet in vobis tantum conservari, aut natura suum in vobis assequi Rem, nec vos felicitate ista usque ad finem perfruemini, suli contra mendacium sumentes belium et sæpe terga daturi, quod et sociorum auxilio carealis, et iuvalidis armis pugnetis. Si enim uui. versa Christianerum Ecclesia tanto undique cullecto robore, mendacium, ut ipsi dixeritis, superare non valuit, quomodo vos resistere posse credamini, qui ad eam universam plurimis partibus estis pauciores? Et illa quidem hoc uno errore seducta de futuris melius fortasse consilium çapiat; vos autem veluti in tenebris versabimini, ne illud quidem scientes, quid sit agendum in rebus quæ sors obtulerit: nunquam enim fuistis hujusmodi rerum disceptatores et judices; sed bono consilio illos sequebamini, qui norunt et possunt haec judicare: evenient autem quamplura quæ ansam dabunt veritatis inimico adoriendi vos omni præsidio destitutos: atque ita præsens hic, ut opinamini, tutus status fiet periculorum occa– sio. Neque enim de vobis curæ erit iis qui modo contempti sunt; neque vobis satis erit virium ad omnia. Quod si vix tandem tune resipueritis, et ad catholicam Ecclesiam confugeritis, et polliciti eritis omnia vos veneraturos et recepturos quæcumque illa præceperit, refractarios olim et contumaces sensus valde exsecrati, illa quidem certe vos suscipiet, sed vobis pœnitentia non sine pudore erit, quem fugientes satius est ab initio nolle contendere. γὰρ ἀληθείας χωρίς εἶναί τι καὶ συστάναι καθόλου, οὔτε μάτην τὴν τῶν ἀνθρώπων γένεσιν εἶναι τῶν εὐλόγων ἐστὶ, μηδενὸς ἐρήμου τῆς ἀληθείας σώ ζεσθαι δυναμένου, καὶ πρὸς τὰς ἐν οὐρανοῖς ἀφιανεῖσθαι διατριβάς, ἂς τέλος τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἴσμεν. Εἰ δ' ὑμεῖς τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας σφος αὐτοὺς ἀποσχίσαντες, μόνοι καὶ τἀληθῆ φρονεῖν καὶ τὴν σωτηρίαν ἀσφαλῶς ἐλπίζειν νομίζετε, ὁ καὶ τῷ τὴν ἀλήθειαν σώζεσθαι καὶ τῷ τὴν φύσιν μὴ διαμαρ τάνειν τοῦ τέλους εἴποιτ' ἂν ἐξαρκεῖν, οὐκ ἐπιοῦμεν τοὺς λογισμούς. Χωρὶς γὰρ τοῦ μηδ' εἶναί τι σχε δὲν τὸ ὑμέτερον, μηδ' ἐν μόνοις ὑμῖν τήν τ' ἀλήθειαν χαίρειν φυλαττομένην, τήν τε φύσιν τῶν εἰκότων τυγχάνουσαν, οὐδ' ὑμεῖς μέχρι τέλους τῆς εὐτυχίας ἀπολαύσεσθε ταύτης, μόνοι τὸν πρὸς τὸ ψεύδος ἐφιστάμενοι πόλεμον, καὶ πολλάκις ἐνδώσοντες ερημία τε συμμάχων καὶ ὅπλων ἀδυναμίᾳ. Εἰ γὰρ ἡ καθολικὴ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησία, καίτα του σαύτην ἐπαγομένη πανταχόθεν ἰσχύν, οὐκ ἴσχυσε, ὡς ἂν φαίητε, περιγενέσθαι τοῦ ψεύδους, πῶς ὑμᾶς μηδὲ πολλοστοὺς αὐτοῖς ὅλοις τυγχάνοντας, εἰκός ἐστιν ἀντιστῆναι; Κακείνη μὲν ἔν τι τοῦτο σφαλεί σα, περὶ τῶν μετὰ ταῦτα βέλτιον ἴσως βουλεύσεται· ὑμεῖς δὲ καθάπερ ἐν σκότῳ διάξετε, μηδ' εἰδότες ὅπως χρήσεσθε τις συμπίπτουσιν· οὐ γὰρ γεγό κατέ ποτε τῶν τοιούτων εξετασταὶ καὶ κριταί, ἀλλὰ καλῶς ποιοῦντες εἶπεσθε τοῖς ταῦτα κρίνειν εἰδόσι καὶ δυναμένοις· συμπεσοῦνται δὲ καὶ μέλα πολλά, ἅτε τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ καιρὸν ἔχοντος ὑμῖν ἐπιφύεσθαι, βοηθείας ἁπάση; Έξω καθεστηκί σι· καὶ οὕτως ὑμῖν ἢ πρὸς τὸ παρὸν ἀσφάλεια δη θεν ἀφορμὴ κινδύνων γενήσεται. Οὔτε γὰρ φρον τιοῦσιν ὑμῶν οἱ νῦν καταφρονηθέντες, αυθ' ὑμεῖς πρὸς πάντα ἀρκέσετε. Αν δὲ τότε μόλις νοῦν εἰλη φύτες, τὴν καθολικήν Εκκλησίαν ζητήσητε, καὶ πᾶν ὅ τι ἂν ἐπιτάξεων αὕτη τιμὴν ὑπόσχησθε καὶ φρονεῖν, πολλὰ τῆς προτέρας ενστάσεως καὶ τῶν ὑπερηφάνων καταρώμενοι λογισμῶν, ἐκείνη μὲν ἀντιλήψεται πάντως, ἀλλ᾽ ὑμῖν οὐκ ἄνευ αἰσχύνης ὁ μετάμελος ἔσται, ἣν φεύγοντας, βέλτιον ἐστι μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐθέλειν φιλονεικείν. Παύσασθε τοίνυν τὴν τῶν ἀδελφῶν παραιτούμενοι Nulite ergo fratrum aversari communionem, st p.crore quidem illos afficere, caritatis autem Sui- κοινωνίαν, καὶ λυποῦντες μὲν αὐτοὺς, τὸ δὲ τῆς ἀγάritum contristare: et falsa quidem in catholicam Ecclesiam, quæ aberrare non poteşt a veritate, vestro certe damno probra jacere, vobis autem vitam in posterum multis replere perplexitatibus. His usi ad eos verbis persuadebunt, sat scio, ut nihil contradicant: et licet per sc ipsos non hæc perspiciant, audientes quæ hic erunt definita, libenter admittent: quamvis enim uon multum scientia polleant, tamen persuasum jujhi satis est fore, ut ea pro sinceris et justis habeant. Græcos igitur propter hæc dixerim non debere moveri, si qui forte sint contradicturi; aut illorum causa se ipsos privare confessione veritatis, et pace cum Latinis, cum et se ipsos juvare, ut illos, si quid dixerint, πης παροξύνοντες Πνεύμα· καὶ καταψευδόμενοι μὲν ἐφ' ὑμετέρῳ πάντως κακῷ τῆς καθολικῆς ικ κλησίας, ἣν ἀμήχανον τῆς ἀληθείας διαμαρτείν, πολλῶν δ᾽ ἀποριῶν γέμειν ὑμῖν τὸν μετὰ ταυτα βίον ποιοῦντες. Τοιαῦτα λέγοντες πρὸς αὐτοὺς πείσουσιν, οἶμαι, μηδὲν ἀντιλέγειν, καὶ εἰ μὴ καὶ οἶκοδεν ταυτί συνορῶντες, τὴν περὶ τῶν ἐνταῦθα διωρ: σμένων φήμην άσμενοι δέξονται, & μηδὲ σφόδρα σοφοὺς ὄντας, ὡς ἁπλᾶ τε καὶ δίκαια λογιεῖσθαι καὶ λίαν ἔγωγε πείθομαι. Τοὺς μὲν οὖν Γραικού, διά ταῦτα τὸ τῶν ἀντιστησομένων τυχὸν ἐν αὐτοῖς εἰ ποιμ᾽ ἂν οὐχ ὑπολογίζεσθαι δεῖν, μηδ' ἐκείνοις δήθεν χαριζομένους τῆς ἀληθοῦς ὁμολογίας και τῆς πρὸς Λατίνου; εἰρήνης στερεῖν ἑαυτοῦ;, ἐξων

$65 ORATIO II AD SENODUM. καὶ σφᾶς ὠφελεῖν, κἀκείνους ἄν τι λέγωσι μετα- possint de sententia dimovere. At vero Latinorum. πείθειν· τῇ δὲ Λατίνων Εκκλησίᾳ τὰς τοιαύτας ὑποψίας οὐδὲ προσποιείσθαι γοῦν ἔξεστι. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐδέν ἐστι γένος Λατίνων, δ μὴ τοῖς αὐτῆς ὑπείκῃ προστάγμασι· μᾶλλον δ' οὐδέν ἐστιν, δ τῆς πρό; ταύτην αἰδοῦς παραχωρεῖν ἂν ἀνάσχοιτο τῶν πρωτείων. Οὕτω πολλῆς παρὰ πάντων ἀπολαύει τιμῆς, καὶ τοσούτων ἀπέχει, περὶ ὧν ἂν βούλοιτο τάττειν, Ενστασίν τινα καὶ φιλονεικίαν σθενοῦν υποπτεύειν· ἄνευ γὰρ τῆς περὶ τὴν πνευματικὴν ἀρχὴν ἀκριβείας, δι' ἐν τῷ ἐπίῳ καὶ θεραπευ τικῷ τὸ στυφὸν κεράσασι, οὐδένα τῶν ὑπ' αὐτῇ τεταγμένων ἐῇ κατὰ τῶν αὐτῇ δοκούντων στρα τεύεσθαι, καὶ προπετές τι κατὰ τῆς δεσποίνης καὶ μητρὸς ἐνθυμεῖσθαι· καὶ Λατῖνοι πάντες καὶ ἑκόντες μηδενὸς ἀναγκάζοντος πρὸς τὴν αὐτῆς εὐλάβειαν ώρμηνται, σοφίᾳ καὶ φρονήσει πλέον τῶν ἄλλων κεκοσμημένοι, καν ταῖς συνεχέσι τῶν διδασκάλων δημηγορίαις ὁπόσον τι ταύτῃ σέβας ὀφείλεται διδασκόμενοι. Ωστε τῇ πρὸς αὐτὴν αἰδοῖ καὶ τῇ πίστει πολλὰ καὶ τοῖς αὐτῆς προστάταις συγ κεχωρήκασιν· ἃ τῆς τῶν δεδωκότων εὐγνωμοσύνης ἀπόδειξης ὄντα, τοῖς οὐκ εἰδότι χρῆσθαι καλῶς ὀνει δῶν ἀρχὴ καὶ σκανδάλων είωθε γίνεσθαι. Οὐκοῦν καὶ νεώτερόν τι νομοθετούσῃ μηδὲν πολυπραγμονοῦντες πάντες προσέξουσι· καὶ νῦν οὐχ ἧττον ἐπισ δείξονται τὴν αἰδῶ, ὅτε καὶ πειθομένοις εἴπερ ποτέ λυσιτελήσειν ἡγοῦνται, καὶ ἀντιλέγοντες δριμυτέρας τῶν συνήθων δώσειν εὐθύνας. Επειτα καὶ βουληθέντες φιλονεικεῖν οὐδεμίαν ἕξουσι πρόφασιν· οὐ γὰρ ἂν νεωτέρα τις εἰσάγοιτο δόξα, ἀλλ' ἀφαι ροῖτο προστεθειμένη· 8 ταυτόν ἐστι καὶ πρὸς τὴν ἀρχαίαν επανιέναι καὶ πάσης υποψίας ἀπηλλαγμέτην ὁμολογίαν. "Ατοπον οὖν ἂν εἴη καινοτομούσῃ μὲν πρότερον πείθεσθαι, ἐχομένης δὲ τῶν ἀρχαίων καὶ ταῦτα βεβαιούσης ἀφίστασθαι· καὶ μόνης μὲν τὰ τοιαῦτα πραττούσης μηδὲν ὑποπτεύειν, μετὰ δὲ τῶν ἀδελφῶν ἀνευρισκούσης τὸ δέον, ἀμφιγνοεῖνο καὶ τιμὴν μὲν αὐτοὺς ὑπὸ τῶν ἄλλων πολεμουμένην, τοῖς δὲ πρότερον δυσμενέσι νῦν συμμάχοις χρωμένην, καταφρονεῖν. Εἰ γὰρ ἔμελλόν ποτε τὴν εὐλάβειαν ἀπορρίψαντες, αυθαδές τι καὶ προπετές ἐγχειρεῖν, τῇ πίστει προστιθείσης ἄνευ τῶν ἀδελ φῶν καὶ τοσοῦτόν τι θαρρούσης, εύλογον ἦν. Ἐπεὶ δὲ Ecclesia suspiciones cjusmodi ne simulare quidem licet. Primo enim nullum est Latinorum genus, quod mamtatis ejus non pareat; quin potius nullum est, quod se in ea colenda et observanda pati»tor vinci ab aliis: adeo multus honor ei defertur ab omnibus, tantuinque abest ut incidat illi suspicio, ne qua sibi adversus ea quæ præcipere voluerit, repugnantia seu contentio alicunde suboriatur. Nam præter absolutam spiritalis domini polesłatein, per quam benigna mansuetudine temperat severitatem, nec siuit contra sua jussa subditorum aliquem sese extollere, aut petulans quidpiam contra dominam et matrem cogitare: Latini etiam omines sponte sua cogente nemine, suo ad eam observandam nutu feruntur, doctrina et prudentia plusquam alii præstantes, et assiduis praconiun concionibus electi, quanta illi «lebeatur venerati. ltaque reverentiam, qua illain prosequuntur, et lide ducti multis quoque bonis donarunt ejus præsules, quæ cum piam eorum, qui illa dedere, mentem declarent, sæpe probrorum et scandalorum origo iis fiunt, qui datis bene uti nesciunt. Proinde novom etiam aliquod edente decretum, omnes illud sine ulla curiositate recipient: et nunc laud mis norem præstabunt reverentiam, cum sibi, si quando alias, obedientiam existimant profuturam, et si repugnent, asperiores solito se penas daturos. Quod si vellent etiam contendere, nulla esset illis occasio: non enim nova aliqua induceretur opinio, sed addita tolleretur, quod idem esset atque ad antiquam et omni suspicione liberam redire confessionem. Inconveniens ergo esset, novitatem quidem invehenti obelire, ab ea vero fdem antiquam retinente et comprobante recedere: et sola quidem ea res hujusmodi agente nihil habere suspectum, cum fratribus autem comperiente quod teneudum est, animo Auctuare, et eam quidem oppugnatam ab aliis colere, nunc vero, qui prius hostes erant, socios babentem aspernari. Nam si quando alijecta revereuti: audendam quid erat illis petulantius, consentaneum erat id contingere, cum sine fratribus' posuit additamentum, tanta in ro sibi confidens: at cum omnes tunc obtemperaveτότε πάντες ὑπειξαν, παντός λογισμοῦ τὴν εἰς αὐτὸν rint quavis cogitatione postposita reverentiae, quam προσθέντες εὐλάβειαν, οὐδὲ νῦν εἰκός ἐστιν αὐτοὺς ἀντιλέγειν. Εἰ δὲ καί τινες παντός δικαίου καὶ λόγου, πρὸς δὲ καὶ τῆς ὑμετέρας υπεριδόντες ὀργῆ;, τοῖς ἐφ' ἡμῶν ὁρισθησομένοις μὴ προσέχειν τὸν νοῦν, ἀλλὰ τοῖς ἐξ ἀρχῆς ἐμμένειν βουλήσονται, & τοῖς Γραικοῖς περὶ τῶν ἀντερούντων αὐτοῖς ἔφθην ειπών, ταῦτα καὶ ὑμῖν πρὸς τοὺς τοιούτους ἀρκέσειν ἡγοῦμαι. Καὶ καθάπερ τὴν τῶν Γραικῶν Ἐκκλησίαν, οὕτω δεῖ καὶ τὴν ἡμετέραν μὴ παύσασθαι τοῖς σωφρονοῦσι κτωμένην τἀγαθά, φόβῳ τῆς τῶν ἀνοήτων ενστάσεως· ἣν ἐλπὶς μὲν δήπου καὶ μὴ συμβήσεσθαι· γενομές την δι, ή λυθῆναι καλῶς, ἡ κολασθῆναι δικαίως ἀνάγκη. Παρίημι δ' ὅτι καὶ ἐξον ὑμεῖς τοὺς ἐν ὑμῖν φιλονεικήσοντας πείσετε, σοφοὺς ὄντας καὶ adversus illam adhibebant, par est eos nunc etiam nolle contradicere. Quod si qui omni æquitate et ratione, nec non iracundia vestra contempta vestris sententiis noluerint acquiescere, sed persistere in prioribus maluerint, que de contradicturis jam dixi ad Græcos, eadem et vobis fore satis puto ad bujusmodi homines: et quemadmodum Græcorum Ecclesiain, ita decet et vestram non desistere bona comparare sapientibus metu contentionis insipientium, quam certe spes est non futuram, quod si fuerit, aut rite tollatur, aut juste puniatur necesse est. Prætereo quod vos vestris facilius persuadebitis, si contradicant, cum et non indocti sint, et eadem lingua utantur, et possint efficacis-

τῶν λόγων πείθεσθαι δυναμένους, ἢ Γραικοί τους άλλοθρόους τούτους καὶ ἀπαιδεύτους, καὶ οἷς πρὸς λόγων καὶ νοημάτων ύψος καὶ μέγεθος πάντα ἁπλῶς ἀποπέφυκεν, οὐδὲν ἧττον ἢ πρὸς τὴν δι' αέρος πτῆσιν ἡ τῶν σωμάτων κατασκευή· καὶ ὅτι Γραικοὶ μὲν ἐν ἢ δύο τῶν τοιούτων ἐθνῶν οὐκ ἂν ἀδακρυτί πρόοιντο, καὶ χωρὶς τοῦ δοκεῖν ἡτυχηκέ καὶ τὰ μέγιστα, ολίγων ὄντων τῶν ὑπολοίπων καὶ οἷς τῆς εἰρήνης συναπολαύσονται· ὑμεῖς δ᾽ ὁπόταν τι καὶ καθάπαξ ἀποῤῥαγῇ τῶν ὑμετέρων ἐθνῶν, καὶ δόξῃ νενοσηκὸς ἀθεράπευτα, δυσχερῶς μὲν οι. σετε τὴν ἔκπτωσιν αὐτῶν καὶ τὴν πλάνην ἣν ούτ δένα τινὰ παθεῖν τῶν ἁπάντων εὐχῆς ἔργον τί θεσθε· τὴν δὲ τῶν φίλων τε καὶ γνησίων ἐρημίαν simis traduci rationibus, quam Græci hominibus τῆς ὑμῶν φωνῆς ἐπαΐοντας, καὶ τοῖς ἀντιῤῥήτοις hince peregrinæ linguæ ac rudibus ad percipiendam rationum et sensuum profunditatem atque magnitudinem plane ineptissimis; non minus certe, quam sit ad volandum structura corporum. Ad hæc Greci quidem unam aut duas ex hisce nationibus non sine lacrymis, et magna iufelicitatis opinione dimiserant, quod pauca remaneant, quibuscum una pace fruantur: vos autem, si qua vestrarum gentium divellatur omnino a vobis, et morbo opprimi videatur insanabili, ægre quidem feretis amissionem et errorem illorum, a quo neminem capi vobis est in optatis, sed nullam vos pati censebitis amicorum et affinium orbitatem, cum futuri sint vobis multi, et quovis numero frequentiores, qui promptus ad obediendum exhibeant animnos, sicut εὐδαμῶς ὑπολογεῖσθε, πολλῶν ἐσομένων ὑμῖν καὶ alii refractarios, quibusque sociis stamini pacis conciliatæ cum Græcis. Neque enim dici potest fore, ut omnes seu plures in suum caput arma caplant, et sese transfodiant gladio. " παντὸς ἀριθμοῦ κρειττόνων, οἱ τὴν εὐπείθειαν, καθάπερ ἄλλοι τὴν παρακοὴν, ἐπιδείξονται, καὶ οἷς τῆς πρὸς Γραικούς εἰρήνης χρήσεσθε κοινωνοίς. Οὐ γὰρ δὴ πάντας ἢ τοὺς πλείστους κατὰ τῆς σφῶν ὁπλίσεσθαι κεφαλῆς, καὶ καθ᾿ ἑαυτῶν ὠθή σειν τὸ ξίφος ἔστιν εἰπεῖν. Οὕτω καὶ τοῦτο τὸ δέος, καίτοι τῶν οὐ τυχόντων καὶ εἶναι δοκοῦν, φαῦλόν τι καὶ μὴ δυνάμενον ἀπάγειν τῶν προκειμένων καλῶς τοὺς αὐτοῦ τῇ φύσει προσέχοντας, δ τε λόγος έδειξαν ἤδη, καὶ ὑμεῖς ἄμεινον ὄψεσθε, τὸν λογισμόν αὐτῷ καλῶς επιστήσαντες. Παυσάσθων τοίνυν οἱ τὴν ἐνίων ἀποστασίαν ἡμῖν ἐπισείοντες, καὶ τὴν τῶν πονηρῶν ἀλαζονείαν καὶ τόλμην προσθεραπεύοντες, τους εὐγνώμονάς τε καὶ τῶν καλῶν ἐραστὰς μάτην εξώ ξαμένους αὐτὰ περιιδεῖν ἀξιοῦντες, καὶ ἡμᾶς οὐκ οἶδα τίνος οὐκ ἀργοτέρους και κουφοτέρους επανελ θεῖν, ἵνα μηδὲν λέγω τῶν ἄλλων ὀνειδῶν, οἷς διώ καίως ἐνέξεσθε. Τούτους γὰρ ἔδει πρότερον υπο βάλλειν τοὺς λογισμούς, μᾶλλον δὲ τοῖς μορμολυ πείοις τούτοις δεδίττεσθαι, καὶ πείθειν ἑκατέρους ἐφ' ὧν εἶχον μένοντας, ὡς ἀσυμφόρῳ διὰ ταῦτα καὶ ἀδυνάτῳ τῷ τῆς εἰρήνης τρόπῳ μὴ ἐγχειρεῖν οὐ τότε πᾶσι τρόποις ἐπὶ τὴν εἰρήνην παρακαλούν τας. καὶ τί μὲν σὺ λέγοντας, τί δ' σύ ποιοῦντας τῶν δυναμένων κινεῖν; τίνος δ' οὐ ῥᾴστην αὐτὴν ἀποφηναμένους, καὶ τῷ συνελθεῖν μόνον ἀλλήλοις ἀκολουθήσουσαν; νῦν δυσχερῶν τινων μεμνήσθαι Ita hanc quoque suspicionem, quæ uon contemnenda videbatur, nullius esse momenti, nec posse naturam ejus accurate considerantes abducere a recte proposito, et oratio jam ostendit, et vos melius perspicietis, animum attente ad illam adficientes. Desinant ergo qui nobis quasi terriculum, defectionem quorumdam objiciunt, et pravorum insuper insolentiam audaciamque fovent: frustra haec pios et rerum honestarum studiosas optasse affirmantes, nosque nescio quo non inertiores ae leviores reditaros, ne alia probra dicam, quibus jure obnoxii eriis. Prius enim oportebat cogitationes istas explicare, vel terriculamenta potius ad incutiendum timorem objicere ut suis utrique vellent manere in finihus: nec modum pacis aggrederentur, tanquam propter hæc ipsa inutilem, ac talem ut fieri nulla ratione possit: non modis omnibus tune ad pacem adhortari, quid non dicendo, quid non agendo, quod movere posset ad pacem? et quo non illanı faciliorem asserendo, vel ipso uno congressa futuram asseverando, nunc vero difficultates commemorare, et timores inficre: in his enim etsi licebat initio, at nunc certe καὶ φόβους ἐπανατείνεσθαι. Τούτων γὰρ εἰ καὶ τὴν non licet curas deſigi ab iis, qui in ipsa devenerunt agendi tempora. Cum vero ne tunc quidem habitura locum essent hujusmodi impedimenta penes homines, qui bonis uti norunt consiliis, quis det esse hujus temporis agere de hisce rebus? Qua porro ratione flat, nt qui nunc talia dicunt, necessario sese prae pudore non conlegant: et qui in eam adducentur sententiam, quod Deus avertat, postea præ rubore non se cooperiant? neque eqim est culpæ ejusdeni aut consilii auctoribus, aut illi assentientibus, dum de tantis rebus adbuc deliberarent, metu rationis experte perculsos uon perspicere quid honeste et ntiliter esset agendum, et studium, ubi rem suut aggressi, restinguere: ἀρχὴν ἐξῆν, ἀλλ' οὐκ ἐν τῷ παρόντι φροντίζειν ἔξεστι τοὺς ἐν τοῖς τοῦ πράττειν ἀφιγμένους και ροῖς. Ὅπου δὲ οὐδὲ τότε χώραν ἔμελλεν ἔχειν τὰ τοιαῦτα τῶν κωλυμάτων παρά γε τοῖς καλῶς εἰδόσε βουλεύεσθαι, πῶς ἂν δοίη τις τῷ παρόντι καιρῷ τὴν περὶ τούτων σκέψιν ἁρμόττειν; ἢ πῶς οὐκ εμφράττεσθαι μὲν τοὺς λέγοντας νῦν, ἐγκαλύψεσθαι δὲ τοὺς, ὁ μὴ γένοιτο, πεισθησομένους πᾶσα ἀνάγ κη; οὐδὲ γὰρ τὴν ἴσην ἔχει κατηγορίαν οὔτε τοῖς βουλεύσασιν οὔτε τοῖς πεπεισμένοις τό τε περί τηλικούτων ἔτι βουλευομένους, ἀλόγῳ δέει τοῦ και λοῦ καὶ συμφέροντος ὑπεριδεῖν, καὶ τοῦ πράττειν ἀρξαμένους επισχεθῆναι. Τῷ μὲν γὰρ ἡ τῆς ῥαθυ μίας υπεστι δόξα, τὸ δὲ οὐδὲ τῶν τῆς ἀνοίας ἐγ

ORATIO IL AD SYNODUM. κλημάτων απήλλακται· κἀκείνῳ μὲν οὐδεὶς συνέ- illud enim babet opinionem socorale, hoc vero de ζευκται κίνδυνος, τούτου δ' είνεκα καὶ περὶ τῶν ὑπαρχόντων κινδυνεύειν ἀνάγκη. Τούτων τοίνυν ἀμφοτέρων τῶν κωλυμάτων σαφώς ἐξελεγχθέντων ὑπὸ τοῦ λόγου, δοκεῖ τοῖς ἄλλοις οὐδὲ προσέχειν δίκαιον ὅλως· ὧν τὴν σαθρότητα πόρρωθεν ἔξεστι τοῖς βουλομένοις πάσι φωράν. Αὐτίκα τῆς οὐκ οἶδε τοὺς θρυλλουμένους περὶ τοῦ μὴ δεῖν μήτε προστιθέναι μήτ' ἀφαιρεῖν τοῦ Συμ βόλου διορισμούς, επήρειαν ἄλλως ὄντας ὡς οἱ λέο γοντες αὐτοὺς ἐκλαμβάνουσι, καὶ χάριν τοῦ συγκ καλύπτειν τὴν ἐκ τῆς φιλονεικίας αἰσχύνην ἐξευρημένους; εἰ μὲν γὰρ ἔσται τι πεῖθον Γραικοὺς τὴν τῶν Λατίνων ἀπαναίνεσθαι δόξαν, καὶ προστιθέναι τῷ Συμβόλῳ ταύτην ἀπαξιοῦν, ἄλλος ἂν εἴη λόγος. καὶ τὴν τῆς συνόδου ψῆφον ἐκείνην ὑγιως νοοῦντας οὐδεὶς αἰτιάσεται. Κατὰ γὰρ τῶν ὑφαιρέσεσί τισι και προσθήκαις τὴν πίστιν λυμαινομένων, καὶ νoθον εἰσαγόντων θεολογίαν, εξενήνεκται τὴν ἀρχήν ἣν αἰδευμένους, αὐτοὺς τε μηδὲ τοιοῦτον τολμῶν, καὶ τοῖς τετολμηκόσι μή κοινωνεῖν φαίεν ἂν ἅπαν τες. Αν δὲ τουναντίον μᾶλλον ἀληθεστάτην καὶ τοῖς τῆς πίστεως θεμελίοις σφόδρα, συμβαίνουσαν, καὶ τοῖς ἁγίοις δοκοῦσαν τὴν δόξαν ταύτην είναι πεισθῶσι, μάταιος ἡ πρὸς ἐκεῖνα καταφυγή· οὐ γὰρ λέγουσι τὴν τῶν Πατέρων διαστρέφοντες ψῆφον, ἕως ἂν ἐκεῖνοι τὸ ψεῦδος προαναιροῦντες, οὐ τὰς ἀληθεῖς ἐκβάλλοντες δόξας, ταύτην ἐξήνεγκαν. Τοῖς γὰρ ἄλο την πίστιν συγγράφουσιν ἀπειλοῦσι, καὶ τοὺς ὁτιοῦν τῶν ὡμολογημένων προσθήκαις τισὶν ἐναντίαις καὶ ὑφαιρέσεσι δολεραῖς ἀνατρέπειν βουλησομένους ἀνείρ γουσιν. Ὥστε καθὰ προσήκει νοουμένης της ψήφου, οὔτε Λατίνοι τἀληθὲς προστιθέντες ἐγκαλοῖντ' ἂν δικαίως, καὶ Γραικούς συμφωνοῦντας μὲν οὐδὲν ἁμαρ• τάνειν, ἄλλο δέ τι λέγοντας επηρεάζειν ἄντικρυς λείπεται. Επειτα εἰ καὶ Λατίνοις μόνοις ή Γραικοῖς Λατίνων χωρὶς οὐκ ἔξεστι καὶ ὁτιοῦν προστιθέναι, ἀλλὰ γε τὴν οἰκουμενικὴν σύνοδον οὐδεὶ; τουτὶ τὸ γέρας ἀφελέσθαι δυνήσεται· ἐπεὶ καὶ τὰς ἄλλας συνόδους προσθήκαις τισὶ τὴν ἀληθινὴν ἀναδειξάσας οἴδαμεν πίστιν· καὶ ὁ τῆς προσθήκης καταψηφιζε μενος ὄρος, ἣν ἂν τις εἷς ὢν καὶ δόξαν ἰδίαν δημοσιεύων ποιήσαιτο, οὐχ ἣν ἂν σύνοδος άλη βουληθείη προσθεῖναι, ταύτην ἐλαύνει· οὐδαμοῦ γὰρ ἐκεῖ συνόδου γίνεται μνήμη, ἀλλὰ μηδενί φησιν ἐξεῖναι, Καὶ μὴν & κωλύει πιστεύειν, ταῦτα καὶ προστιθέναι τῷ Συμβόλῳ τῆς πίστεως οὐκ ἐξ· ταῦτα δὲ ἐστιν ὑπάσα τοῖς ἀληθέσιν ἐναντιοῦται, καὶ τοῖς μετά πολλούς ἀγῶνας κεκρατηκόσιν οὐ συμφωνεί. "Α δὲ πιστεύειν ἔξεστι, ταῦτα καὶ ὁμολογεῖν συγκεχώρη ται· τὴν γὰρ τοῦ Συμβόλου δήπουθεν ὁμολογίαν, τὸ μὴ δεῖν λανθάνειν ενίους περὶ τὴν πίστιν διεφθαρμένου;, ἀναγκαίαν πεποίηκεν· ἦν ἐφόσον τοῖς ἀκινο Εύνως πιστευομένοις συμφωνούσαν ποιῆταί τις, οὐκ ἂν δικαίως νομίζοιτο παραβλάπτειν. "Αλλως δὲ καὶ καταψευσόμεθα τοῦ Συμβόλου τῆς πίστεως, και μάτην ἀναγνωσόμεθα τοῦτο, τῆς ἐξ αὐτοῦ γινομένης ἀσφαλείας ἤδη πεπατημένης. Οὔτε γὰρ Σύμβολον καὶ mentie quoque crimen non effugit: et illi quidem nullum est adjunctum periculum, per hoc autem necesse est summa quoque rei periclitetur. Cum ergo demonstratum sit per ea que diximus, utrumque hoc impedimentum, quæ pondus allquod habere videntur, nihil obstare: reliqua ne consideratione quidem ulla sunt digna, quæ frivola esse deprehendere poterit e longinquo quieunque voluerit. In primis enim quis ignorat, decantata illa decreta, quod nihil in Symbolo aut addere, aut demere liceat, juxta sensum eorum qui objiciunt esse plane calumnias, ad oblegendamn contentionis ignominiam adinvenus? Nam si quid est, quod persuadeal Græcis, ut respuant sententiam Latinorum, prohibeatque illam Symbolo addere, alia res est: et nemo decretum illud synodi sane intelligentes culpaverit: latum quippe est a principio in eos, qui detractionibus atque additamentis quibusdam fidem depravant, et adulterinam invehunt theologiam: cujus reverentia noc sibi tale quidpiam audendum, nec si qui ausint, admittendos esse ad communionem, omnes affirmaverint. Quod si polus e contrario persuadeatur illis, sententiam illam esse verissimam, et cuin fundamentis fdei valde congruentem, et sanctis probatam: inane est ad illa refugium: nihil enim dicunt perverse intelligendo decretum Patrum, cum hoc illi ediderint, ut mendacio viam præcluderent, non ut veras sententias eliminarent, minas enim in eos jactant, qui aliam fidem conscribunt: et lis tollunt facultatem qui adjiciendo quid contrarium, et subdole auferendo quodlibet ex confessis evertere voluerint. Quare si decretum intelligatur ita ut oportet, neque Latini culpandi sunt, si adjecerunt quod verum est, neque Græcos errare dicendum, si consenserint: alioquin restat, ut aliud dicentes calumnias certe struant, Deinde si Latinis solis,.aut Græcis absque Latinis non licet addere quidlibet; - at ecumenica synodo honorem hunc nemo poterit negare: nam et alias synodos adjectionibus quibusdam scimus veram declarasse filem, et decretum, qua reprobatur additamentum, ita hre excludit, si ab uno quopiam fat propriam divul gaute sententiam, non si tota synodus voluerit addere, nulla enim in eo fit synodi mentio, sed nemini, inquit, liceat. Praeterea quæ prohibet creli, ea quoque non permittit addi Symbolo fidei: ea vero sunt, quæ veritati adversantur, et non cousonant iis quæ post multos labores recepta sunt. Que porro licet credere, fateri quoque permissum est. Symboli enim confessionem illud fecit necessariam, quod non oporteat latere aliquos in fide corruptos, quam nemo lædere jure censendus est, dum illam præstat iis consentientem, quæ sine periculo creduntur. Alioquin Adei Symbolum falso appellabimus nomine, et frustra illud recitabimus hæsitaproculcata jam illa, qua ex eo provenit, lasik tionis liberatione. Neque enim erit amplius Sym-

GENNADII CP, PATRIARCHIÆ bolum, si tolam non detegat iufsam animæ de li- ἔσται λοιπόν μὴ πᾶσαν τὴν ἐν τῇ ψυχῇ πεπηγυίαν dei articulis sententiam: nec impossiblle est aliquos falsa sentientes latere, qui nobiscum quidem confessione stent, file vero sejungantur, si hoc ennino concedatur. Plenam vero fidei rationem quomodo integram exhibebimus, quam in confessione sui consistere accipinius, nobis prædicaflonem ejus per ipsam præterea linguam refugientlbus? aut quæ nobis erit salutis spes per ea quæ necessario creduntur, si cum audiamus, fateri illam oportere propter salutem, ipsi ignominiam habere putemus: si ce eliam faleamur veritatem? Sicut enim nullo modo credenda sunt, quæ deficiunt a regula veritatis; ita ad recte credita necesse est exterior quoque accedat confessio. Aut igitur demonstranda est Latinorum sententia a veritate prorsus aliena, aut si hoc non potestis, ut vera illa honoranda et suscipienda est, el files in Symbolo declaranda. Latini enim nobiscum sententiam recipientibus, et ratam esse judicantibus, fortasse de confessione non magnopere pugnabunt, satis eniin est illis ostendere, se recte sensisse, ct efficere ne ulterius contendamus, veritatcmque ut mendaçium persequamur; at uobis sula Gides cordis non erit satis, non adjuncta etiam exteriori confessione. Decreta vero, que aliqui reformilant, pro nobis potius egrcgioque additamento stare putanda sunt, atque eo modo intelligenda, quo pro se et aliis vellent intelligi qui ea condidere, Neque enim se ipsos, aut alios pari dignitate praditos facultate hujusmodi privare volebant, ut plane definire non possint qua spectant ad fidem: alioquin decreta hæc nullius esse momenti inconsiderate ostendissent, et quæ possint non observari: nam et illa additamentuin quoddam sunt, et sententia de fide tunc primum lata, et a nulla superiorum approbata synodorum; omnes enim, ut patet, addebant. Sed neque Latini, si nec œcumenicam existimant, nec omnino talem, cujus mandata non liceat transgredi, syno.!um illam, quæ posuit additamentum, pertimescent decreta, improbantes additamentum, el volentes illud expungere. Quæ enim non valde certa sunt ratione definita, possunt ab illis immutari, qui majorem habent facultatem. Si vero illam arbitrantur œcumenicam, et decreta ejus rata esse debere in perpetuun, æque ut aliarum generalium statuta synodorum: non dubium est quin et ipsi decreta sint omnino prolaturi, et quæ Græcis est difficultas ad inserendum eam sibi esse demere volentibus siut dicturi, Ego vero ulrum ea synodus @cumenica sit labenda, nec ue, Latinis ipsis considerandum relinquo: sed consilium eis dederim primum quidem, ut potius a se decreta observari existiment, si priorum illorum sequantur concilioruin sententiam, quam si illis omnibus posthabitis uni omnium postremo adhæreant: deinde ut nullam de illa synodo cum Græcis habeant controversiam, sed missam faciant hanc materiam. Ego enim περὶ τῶν τῆς πίστεως ἄρθρων δόξαν ἀνακαλύπτων, οὔτε τῶν ἀδυνάτων ἐστὶ καὶ ψευδή τινας πεφρονη - κότας λανθάνειν· καὶ τῇ μὲν ὁμολογία μεθ' ἡμῶν ἐστασθαι, τῇ δὲ πίστει διακεκρίσθαι, ἅπαξ τούτου, συγχωρηθέντος. Ποῦ δὲ καὶ τὴν τῆς πίστεως ἀκρι βειαν περισώσομεν, ἣν ἐν τῷ ταύτην ὁμολογεῖν παρειλήφαμεν συνεστάναι, αὐτοὶ τοῦ καὶ γλώττη κηρύττειν ταύτην φειδόμενοι; "Η τίς ἡμῖν ἐκ τῶν ἀναγκαίως πιστευομένων ἔσται σωτηρίας ἐλπίς, είπερ είνεκα μὲν σωτηρίας ὁμολογεῖσθαι τὴν πίστιν ἀκούομεν, αὐτοὶ δ' ὥσπερ αἰσχύνην τὸ τὴν ἀλή θειαν καὶ χείλεσιν ὁμολογεῖν νομιοῦμεν; ὥσπερ γάρ οὐδὲ πιστεύειν χρὴ τὴν ἀρχὴν ὀπίσα τῶν τῆς ἀλη θείας κανόνων ἔξω χωρεῖ, οὕτω τοῖς καλῶς π στευομένοις καὶ τὴν ἔξωθεν ὁμολογίαν ἀνάγκη πᾶσα προτείναι. Η τοίνυν τὴν τῶν Λατίνων δόξαν δεικτέον τῆς ἀληθείας πόρρω που βάλλουσαν, ἢ τοῦτο μὴ δυναμένους, ὡς ἀληθῆ τιμητέον, καὶ φρονητέον οὕτω, καὶ τῷ Συμβόλῳ τὴν πίστιν φανερωτέον. Λατῖνοι μὲν γὰρ ἀποδεχομένοις τὴν δόξαν ἡμῖν, καὶ κυρίαν είναι ψηφιζομένοις, περὶ τῆς ὁμολογίας τυχὸν οὐ σφόδρα διοίσονται· ἀρκεῖ γὰρ αὐτοῖς τὸ δεῖξαι σφᾶς τὰ ὄντα πεφρονηκότας, καὶ ἡμᾶς παύ σαι φιλονεικούντας, καὶ τἀληθὲς ὡς ψεῦδος διώ κοντας. 'Αλλ' ἡμῖν μένη τῆς καρδίας ἡ πίστις οὐκ ἀρκέσει πρὸς σωτηρίαν, μὴ καὶ τῆς ἔξωθεν ὁμολο γίας συνεζευγμένης. Καὶ οὓς τινες δεδίασιν όρους, ὑπὲρ ὑμῶν μᾶλλον καὶ τῆς καλῆς προσθήκης υπο ληπτέον, καὶ νοητέον αὐτούς, ὡς ἂν αὐτοὶ βουληθελεν ὑπὲρ ἑαυτῶν καὶ τῶν ἄλλων οἱ θέμενοι. Οὔτε γὰρ ἑαυτοὺς οὔτε τους ἴσον περικειμένου; ἀξίωμα, τῆς περὶ ταῦτ' ἐξουσίας καὶ τοῦ τὰ περὶ τὴν πίστιν ὁρίζειν ήθελον ἀποκλείειν. Αλλως δὲ καὶ τοὺς ὅρους τούτους σαθρόν τι χρῆμα δεικνύντες καὶ παραβαίνεσθαι δυναμένους ἔλαθον ἄν· καὶ οὗτοι γὰρ προσθήκη τίς εἰσι, καὶ γνώμη τῶν τῆς πίστεως τότε πρῶτον ἐξενεχθεῖσι, καὶ μηδεμιᾷ τῶν πρὸ αὐτῆς συνόδων ἀρέσασα· πᾶσαι γὰρ, ὡς δῆλον πέφυκε, προσετίθουν. Ἀλλὰ μὴν καὶ Λατίνοι εξ μὲν οὔτ' οἰκουμενικὴν, οὔθ᾽ ἁπλῶς ἀπαραίτητον τὴν σύνοδον ἐκείνην, η; γέγονεν ή προσθήκη, νομί ζουσιν οὐδ᾽ ἂν εὐλαβηθείεν τους δρους, τῆς προσθέ κης κατεγνωκότες καὶ ταύτην θέλοντες ἀφαιρεῖν - τὰ γὰρ οὐ πάνυ βεβαίως διωρισμένα έξεστι μεταποιεῖν τοῖς μείζω δύναμιν ἔχουσιν. Εἰ δ' οἰκουμενι τὴν ἐκείνην ἡγοῦνται, καὶ ἅπερ ἔγνωκε κρατεῖν ὀφείλοντα μέχρι παντὸς οὐδὲν ἧττον ἢ τὰ ταῖς οἱκουμενικαῖς συνόδοις διωρισμένα, εβδηλον ότι προβαλοῦνται καὶ οὗτοι πάντως τοὺς ὅρους· καὶ τὴν ἴσην Γραικοίς τε προστιθέναι, καὶ αὐτοῖς ἀφαιρεῖν βουλομένοις ἐροῦσιν εἶναι δυσχέρειαν. Ἐγὼ δὲ τὸ μὲν πότερον οἰκουμενικὴν ἢ μὴ τοιαύτην τὴν σύνο δεν ἐκείνην οἴεσθαι χρή, αὐτοῖς ἀφίημι Λατίνοις σκοπεῖν· συμβουλεύσαιμι δ' ἂν αὐτοῖς πρῶτον μὲν μάλλον νομίζειν τοὺς ὅρους διαφυλάττειν τῷ μετά τῶν προτέρων ἐκείνων συνόδων εστάναι τῇ γνώμῃ, ἢ τῷ περιιδεῖν μὲν ἐκείνας ἁπάσας, μιᾷ δέ γε τῇ πασῶν ἐσχάτῃ προσέχειν· έπειτα μηδὲ πρὸς Γραι

ORATIO II AD SYNODUM. κοὺς περὶ τῆς συνόδου διαφερομένους ἐκείνης, τῶν scio, Græcos nullo molo passuros eam synodum .B προκειμένων εθέλειν ἀφίστασθαι· ἐγὼ γὰρ οἶδα œcumenicis annumerari, sed contra hoc potius Γραικούς οὐδέποτε ταῖς οἰκουμενικαῖς συνέδοις quam quidvis aliud repugnaturos: sciunt enim, si συντάττειν ἐκείνην ἀνεξομένους, καὶ πρὸς τοῦτο velint hæc a.lmittere, fore ut necessario damμάλλον ήπερ ἄλλο τι τῶν ἁπάντων ενστησομένους num usquequaque faciant, deteriorisque habeantur εἰδότας ὡς ἀνάγκη πανταχόθεν αὐτοὺς ζημιοῦσθαι, conditionis. Propter hæc nihil de illa synodo agenκαὶ νομίζεσθαι χείρους εἰ ταῦτα βούλοιντο συγχω dum, qualemcunque eam velint utrique vileri: sed ρεῖν. Διὰ δὴ ταῦτα τὴν μὲν σύνοδον ἐατέον ἐκείνην, Latinis etiam, sicubi malum afferre videtur, dukiὅπως ποτὲ βουληθείεν εκάτερος τοιαύτην είναι 800 tandum non eriť ejicere causam schismatis, additaκεῖν· τὴν δὲ τοῦ σχίσματος αἰτίαν προσθήκην, ἂν mentum: nec si æquum esse arbitrantur, Græcos φαίνηταί που λυμαίνεσθαι, μηδὲ Λατίνοις όκνητέον oninės parere huic synodo additamentum appoἐκβάλλειν· μηδ' εἰ προστιθείσῃ τῇ παρούσῃ συνόδῳ menti, ipsi se injuriam pati arbitrentur obelientes δίκαιον ἡγοῦνται Γραικούς ἅπαντας πείθεσθαι, auferenti: æque enim utrumque et licitum est, quiαὐτοὶ νομιζέτωσαν ἀδικεῖσθαι ἀφαιρούσης οὐ παρα- bus licet, et prohibitum pariter. Neque igitur Lκούοντες· ἐπίσης γὰρ ἄμφω καὶ ἔξεστιν οἷς ἂν ἐξῃ, more decretorum illorum, quæ potius ad quidvis και κεκώλυται. Ούτε τους τοίνυν ὄρους ἐκείνους aliud quam ad rem nostram faciunt, projicienda ευλαβουμένους, παντὶ μᾶλλον ἢ τῇ παρούσῃ χρεία est sola vera et solida pax, neque ob anticipatumi συμβαίνοντας, τὴν μόνην ἀληθῆ καὶ βεβαίαν εἰρή hanc vel illam opinionem consentaneum est mutaναν πρέπει προϊεσθαι· οὔτε τῷ φθάσαντας ἐκείνης tlonem gre ferre. Audio quippe has esse quo ἢ ταύτη; ἐπειλῆφθαι τῆς δόξης, εὐλογόν ἐστι δυσχε- ταmdam cogitationes, indignum esse opinantium, φαίνειν πρὸς τὴν μετάθεσιν. Αἰσθάνομαι γὰρ ἐνίων rec ptam tanto tempore mutare sententiam. Non καὶ ταῦτα λογιζομένων, καὶ δεινὸν ἡγουμένων, sunt enim bæc judicanda more spectaculorum nec δόξαν τοσούτοις χρόνοις κεκρατηκυίαν ἀμείψαι. Οὐ decursu temporis credenda, quod facit ut deteriora γὰρ καθάπερ θέαν ταῦτα κρίνεσθαι δεῖ· οὐδὲ τῷ etiam videantur apte excogitata, nec erubescit χρόνῳ τὰ τοιαῦτα πιστεύειν, ὃς καὶ τῶν φαυλοτέρων ferre opem mendacio contra veritatem, quod feci', εὑρετής ἐστι δεξιός· οὐδὲ αἰδεῖται τῷ ψεύδει κατά ut præclare sæpe res oppugnarentur a rebus vituτῆς ἀληθείας συμπράττων· καὶ πολλάκις μὲν τοῖς peratione dignis, sæpe etiam deteriora recepta jam σπουδαίοις ἐπανέστησε τὰ μέμψεως άξια, πολλάκις et credita bello acriori a potioribus peterentur. δὲ τοῖς χείροσι κρατήσασιν ἤδη καὶ πιστευθείσι Nihil ergo absonum, nunc etiam tanio teinpore laαφοδροτέραν τὴν παρὰ τῶν ἀμεινόνων μάχην ἐπή- tuisse errorem, aut imagine veritatis assumpta a γαγε. Καὶ νῦν οὖν οὐδὲν ἀπεική; ἐστιν ἐπὶ τοσού mendacio, et sub ea prædicato, aut eodem sni τον χρόνον την πλάνην ἐλθεῖν, ἢ τοῦ ψεύδους ἀλη· imaginem veritati adaptante, atque ita ut exturbet θείας φαντασίαν λαβόντος καὶ μετὰ ταύτης κηρυτο illam contendente. In universum res, quas præ τυμένου, ἢ τὴν αὐτοῦ φαντασίαν ταύτῃ περιθέντος, mauibus labemus, cum siut longe maximæ, et auκαὶ φιλονεικοῦντος οὕτως ἐκβάλλειν. Ομως δὲ τῶν tequam ventum esset ad tanium schisma, vise μὲν ἡμῖν προκειμένων μεγίστων όντων, καὶ πρὶν ἐ; fere omnibus, qui conscii multarum erant difficulτότε σχίσματος ήκειν σχεδὸν ὑφ᾽ ἁπάντων ἀπιστον- tatum, incredibiles, par est mulio etiam plura, μένων, οἱ τὰς πολλὰς δυσχερείας συνήδεσαν, εἰκες quam dictum est, ‘óblatura se nunc vobis esse imἐστι καὶ πολλῷ πλείω τῶν εἰρημένων νῦν ὑμῖν palimenta, et sape vos al egregium hoc opus perφανεῖσθαι κωλύματα· καὶ πολλάκις ἐγγυτάτω τοῦ ficiendum maxime vicinos, per ea turbatos detenκαλοῦ γινομένους, ὑπὸ τούτων ἐνοχλουμένους ἀπο- tum iri. Nam si verum dici oportet, nu'la fuit res στήσεσθαι πάλιν. Οὐ γὰρ γέγονεν, εἰ δεῖ τἀληθῆ aut erit pluribus et majoribus implicata difficultaλέγειν, οὐδ' ἔσται πράγμα πλείους καὶ μείζους ἔχον, tibus, quam usquequaque honestissima et utilisτης δυσκολίας τῆς πάντα καλλίστης και χρησιμωται sina hæc pax. Ego vero tale vobis dederim τάτη; ταύτης εἰρήνης. Ἐγὼ δὲ παραινέσαι μ' ἂν consilium, irascalur autem nemo. Satius plane ὑμῖν, καί μοι μηδεὶς ὑμῶν ὀργισθῇ, μᾶλλον ἂν ἐλε esset, omnino rem non aggredi, sed tanquam σθαι μηδὲ ὑμῶν ἀρχὴν ἐπιχειρήσαι τῷ πράγματι, ἀλλ᾿ ὥσπερ καθ' ἱστορίαν συνεληλυθότας ἐνταῦθα, οὕτως ὁμιλήσαντα; καὶ γνωρισθέντας ἀλλήλοις ἐπανελθεῖν, ἢ μετά προθυμίας αψαμένους ἐνδοῦναι, καὶ μικράς τινο; ἢ μείζονος δυσχερείας ή τους ἐφθῆναι. Εἰ γὰρ ἐλάττους ἦτε τὸν ἀριθμὸν, ἢ τῆς· χρείας ενδεέστερον παρεσκευασμένοι, ἢ σύνοδος υπα χικὴ καὶ μὴ πᾶσαν τὴν Ἐκκλησίαν Θεοῦ παρ.- στάνουσα, ή δι' άλλο τι προύργου συνειλεγμένοι, Έπειτα καὶ περὶ τῆς εἰρήνης σκοπείν παρέργω; μέλλετε, τό γε τοῖς μεγίστοις ἐπ χειρήσαντα; ἀπεγνῶναι καὶ είξαν φρονήματο; ὑμῖν ἤνεγκεν ἄν, Ἐπεὶ δὲ καὶ πλήθει, καὶ ἀρετῇ, καὶ σερία, και studio visendorum locorum profectos convenisse luc, collatisque sermonibus, habitaque mutua véstri notitia regredi, quam alacriter exorsos despondere animum, et sive parvæ, sive magnæ difficultati succumbere. Nam si minori esse numero, aut minus quam res exigit parati, aul synodus provincialis, et non totam Dei repræsentans Ecclesiam, aut alterius rei gratia nou inutilis collecti, sed obiter etiam postea pacis negotium traetaturi, quod res maximus exorsi, desperarelis, id vobis etiam magní animi virorum pareret nomen: at quia et multitudine, et virtute, ct scientia, onnique apparatu, si qua unquam alia superiorum

generalium synodorum, instructi estis, quæ pares πάσῃ παρασκευῇ, εἴπερ τις τῶν πώποτε γενομένων difficultates simili robore tunc vicerunt; inest au - tem et vehemens pacis desiderium, et nullam aliam cb rem profecti estis, ad decertandum, turpe est, venerabiles Patres, turpe, persona quam geritis, atque appellationis ordiui non respondere, et abscedere minorem consecutos gloriam, quam alii qui proposita sibi similia certamina ad felicein exitam perduxerunt, Nemo enim vos andiet, si excusationis causa protuleritis impedimenta et diffcultates, cum sciat quam pleno veneritis apparatu, quavis quidem alia re validiori, per solam autem ignaviam projecto. Ad hæc fieri non potest, quin aliis quoque probris vexemini, quæ secum affert pas impedita: hoc enim superbis crimen infert, illud timiditatis reprehensionem, aliud contentionis vitium; atque ita alíud alii conjunctum est dedecus, quibus ne merito fiatis obnoxii, curandum vobis est et singulis et universis: æque enim omnia plurimum distant a vestra virtute et spe, quæ sita in vobis est. Omnium porro, quæ dicta sunt, caput hoc est: reliqui certe omnes lomines manifestis hisce ac perspicuis, quæ ex pace proficiscuntur, bonis fruentur, quorum erit pulcberrimum veritatis cognitio, et suarum salus animarum: vos autein primi utilitatem ex hisce bonis perspicientes, eoque titulo insigniti, quod per vos auctores illa in omnes fluxerint, mercedem etiam utilitatis perceptæ ab aliis accipietis. Præter hæc adest quoque Deus vestrorum animi motuum spectator et judex, quem nemo latere potest aut segniter agens, aut mollitie fluens, aut carnales et caducas cogitationes operibus ejus immiscens. Hunc igitur omnes præ oculis semper habentes, et eam quæ sequetur, si rem præclare gesseritis, utilitatem et gloriam, omne qui ſem quod adversatur, frivolum et inane ostendetis; exoptatam vero pacem quameitissime ac utilissimam vestro decreto saucietis. οἰκουμενικῶν συνόδων, εξήρτυσθε, αἱ τῶν ἴσιον δυσχερειών μετὰ τῆς ὁμοίας ἰσχύο; τότε περιεχές νοντο, πρόσεστι δὲ καὶ ἡ σφοδρὰ τῆς εἰρήνης ἐπι θυμία, καὶ τὸ μηδενὸς ἄλλου χάριν ἐλθεῖν ἀγωνιουμένους, αἰσχρὸν ἐστιν, ὦ σεβάσμιοι Πατέρες, αἰσχρὸν τὴν τοῦ σχήματος καὶ τῆς ἐπωνυμίας τάξιν λιπεῖν, καὶ τῶν ἄλλοτε κατωρθωκότων ἐν τοῖς ὁμοίοις ἀγῶσι χείρω λαβόντας δόξαν ἀπαλλαγῆναι. Οὐδεὶς γὰρ ὑμῖν τὰ κωλύματα καὶ τὰς δυσχερείας ἀπολογίαν προτείνουσε προσέχειν ἐθελήσει τὸν νοῦν, τὴν ὑμετέραν εἰδὼς διὰ πάντων παρασκευήν πασῶν οὖσαν ἰσχυροτέραν, βᾳθυμίᾳ δὲ μόνη προδεδομένην. Πρὸς δὲ τούτοις οὐδὲ τοῖς ἄλλοις ονείδεσιν Εσθο όπως οὐχ ὑποκείσεσθε, & τῶν τῆς εἰρήνης ἔχεται κωλυμάτων· τῷ μὲν γὰρ αὐτῶν τὸ τῆς ὑπερηφα νίας ύπεστιν Εγκλημα, τοῦ δ᾽ ἡ τῆς δειλίας ήρτης και μέμψις, τῷ δὲ τὸ τῆς φιλονεικίας συνέζευκται, καὶ ἄλλοις ἄλλας σύνεστιν αίσχη· οἷς όπως οὐκ ἐνέξω εσθε δικαίως, ἑκάστῳ τε ὑμῶν καὶ πᾶσιν ἅμα πρέπει φροντίσαι: πάντα γὰρ ὁμοίως τῆς ὑμετέρας ἀρετῆς καὶ τῶν ἀφ᾽ ὑμῖν ἐλπίδων πλεῖστον ἀπέχει. Απάντων δὲ τῶν εἰρημένων ἐστὶ κεφάλαιον· οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἄνθρωποι τῶν ὁμολογουμένων τούτων καὶ πᾶσι προδήλων ἐκ τῆς εἰρήνης ἀγαθῶν ἀπολαύσονται, ὧν ἡ γνώσις τῆς ἀληθείας καὶ ἡ τῶν ψυχῶν αὐτοῖς σωτηρία τὸ κάλλιστον ἔσται· ὑμεῖς δὲ πρῶτοι τῶν ἀγαθῶν ἀπονάμενοι, καὶ τῷ τοῖς πᾶσι γενέσθαι τούτων αίτιοι κοσμηθέντες, καὶ τῆς τῶν ἄλλων ὠφελείας ἀφέξετε τους μισθούς. Πρὸς δὲ τούτοις καὶ Θεὸς πάρεστιν ἤδη τῶν ὑμετέρων ἐνθα μημάτων επόπτης καὶ δικαστής· ἐν οὐκ ἔστιν οὐδένα λαθεῖν ἡ ῥᾳθυμοῦντα καὶ βλακευόμενον, ἢ σωματικούς τινας λογισμούς και προσκαίρους απ τοῦ τοῖς ἔργοις ἀναμιγνύντα. Τοῦτόν τε τοίνυν πρὸ ὀφθαλμῶν ἀεὶ καὶ τὴν ἐκ τοῦ κατορθούν ὠφέλειάν τε καὶ δόξαν ἅπαντες έχοντες, σαθρόν μὲν δείξετε τῶν ἐναντίωμα, τὴν δὲ ποθουμένην εἰρήνην ὅτι τάχιστα και λυσιτελεστάτην ψηφιείσθε. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ Ἐν ᾧ τίθεται τὰ ποιήσοντα τὴν τοιαύτην εἰρήνην. EJUSDEM ORATIO III In qua exponuntur ea, per quæ pax hujusmodi confici possit. fl:ec sunt, quæ maxima et difficillima pacis hujus μὲν τοίνυν νενόμικα τῶν τῆς εἰρήνης ταυτησί impedimenta visum iri existimavi, quæ vos tamen considerantes nibili puto facietis, sed ambabus, ut aiunt, mauibus strenucque pacem amplectcmini, nihil prætermittentes, quod per vos ficri possit: κωλυμάτων μέγιστα καὶ δυσχερέστατα δόξειν, καὶ & σκοπουμένους αὖθις ὑμᾶς περὶ οὐδενὸς ἂν ἐκεῖνα λόγου ποιήσεσθαι, ἀλλ' ἀμφοτέραις, δ λέγεται, καὶ γενναίως ἀντιλήψεσθαι ταύτης τῶν εἰ; δύναμιν

ORATIO III AD SYNODUM. σκόντων ουδοτιούν παριέντας, ταῦτά ἐστι· τῶν mullis aliis impedimentis per liæc tris vel quatuor μὲν πολλῶν κωλυμάτων τρισὶν ἢ τέταρσι τούτοις συνεξαιρεθέντων· ὁ δὲ κατὰ τούτων τοσούτων δυο των ἐξἦν εἰπεῖν, τῶν πλείστων τοῖς ἕκαστα βουλο μένοις ἐπισκέπτεσθαι παρειμένων· ἐμοὶ γὰρ τὴν ἐκείνων ὑπογράφοντι φύσιν, καὶ ταῦτ᾽ ἔδοξεν ἀπο χρῆν. ὑπ' αὐτὸ δὲ λοιπὸν τὸ τῶν λόγων βαδιοῦμαι κεφάλαιον· κ ὶ τὰ ποιήσοντα τὴν εἰρήνην ταύτην ὑμῖν, μετὰ τῆς ἄνωθεν βοηθείας, ὑπομνήσκων ὡς οὕτως εἰπεῖν καὶ μόνον ἀπτόμενος, ἔρχομαι δείξων. Τῶν μὲν γὰρ ὑποσχέσεων αὕτη λοιπή, καὶ μείζω δύναμιν ἔχουσα. Ούτε δὲ ἡγοῦμαι σοφοῖς ἀνδράσι καὶ πνεύματος γέμουσι καὶ φρονήσει διοικουμένοις μακροτέρων ὑπὲρ εκάστου λόγων δεήσειν, οὔτ᾽ αὐτὸς τῆς χρείας περισσοτέροις χρώμενος λόγοις οὐχὶ καὶ προσενοχλεῖν ἂν ὑπειλήφθαι. Ἐγὼ γὰρ, ὦ Πατέρες σεβάσμιοι, θεωρῶν εὐρί σκω, πόρρωθεν τὴν ἡμετέραν διάστασιν ἀρξαμένην ἄχρι τοῦδε παρ' ὑμῖν καὶ βλάβους πολλοῦ καὶ ὠφελείας οὐχ ήττονος αἰτίαν οὖσαν, καὶ τοῦ μὲν ἄλλου μετασχόντας τοὺς πρὸ ἡμῶν, τῆς δ' ὠφελείας πρώτους ἡμᾶς, ἂν μόνον θελήσωμεν, ἀπολαύσοντας. Ἐν γὰρ τῷ τοσοῦτον ἤδη χρόνον ἀλλήλοις πολεμεῖν ἀδιάλλακτα, προσεἶναι δὲ ἑκατέροις δόξαν ἐπὶ σοφίτ καὶ τὸ διὰ πάντων ἀξίωμα, καὶ διὰ ταῦτα βούλεσθαι νικήν ἐκ περιουσίας, οὐδ᾽ ἀριθμεῖν ἔστιν ὁπόσα κατ' ἀλλήλων συγγεγραφότες ἐπὶ καιρῶν οὐκ ὠκνήσαμεν ἀλλήλους τοῖς ἀνηκέστοις περιβαλεῖν, καὶ δεῖξαι πάντων ἀνθρώπων χείρω νοσήσαντας. Ταῦτα δὲ πάντα συκοφαντίαι τινές εἰσιν ἐκ τῆς περὶ τὴν G μάχην ἀνάγκης, καὶ λόγων ὑπερβολαί, καθάπερ ἐπὶ πάσης συμβαίνειν είωθεν ἔριδος· ὑφ᾽ ὧν δήπου τους απλουστέρους ἀναπεισθέντας μέχρι καὶ τῶν ἔξω τούτων καὶ φαινομένων ἐκτεῖναι τὴν ἔχθραν, ἔθη τινὰ καὶ τὰ περὶ τὴν θρησκείαν ἔχοντα διασύροντας τε καὶ μισοῦντας, οἷς ἀνεξετάστως πρότερον ἔχαιρον. Τὸ δ' αὐτὸ τοῦτο καὶ πρὸς τὴν παροῦσαν χρείαν λυσιτελέστατον ἔτυχεν ὄν, καὶ πρὸς τὴν εἰρήνην μέγα βοήθημα. Πᾶσαν γὰρ Γραφὴν διερευνησάμενοι, καὶ τὸν νοῦν ἐπιβαλόντες τῇ σκέψει, τὰ δυ νάμενα τῇ σφῶν δόξῃ συνηγορεῖν, ὅσα τε εἰς λοο γισμούς ήκει, καὶ ὅσα πρὸς τὴν ἐκ τῶν Γραφῶν συμμαχίαν ἐξεῦρον, ὡς μηδόλως ὑπολείπεσθαι τοῖς μετὰ ταῦτα προσεπινοῆσαί τι καὶ προσεξευρείν ἐξ ὧν ὑμεῖς δυνηθείητ᾽ ἂν σὺν ἐλάττονι πάνω γενέσθαι τῆς ἀληθείας εὔστοχοι δικασταί· οὐδὲ διήσει βίβλους ἀναλεγομένοις κἀκεῖθεν τὰ πρόσφορα προσλαμβάνουσιν, ἢ παρ' ἑαυτῶν σοφόν τι ποριζομένοις καὶ τοῖς γεγραμμένοις ἑπόμενον, τὰς δόξας ἄμφω γυμνάζειν· ἀλλ' ἀρκεῖ τοῖς ὑπὸ τῶν ἄλλων ἐξευρη μένοις χρωμένους, καὶ ταῦθ᾽ ἕκαστα σκοπουμένους, τὴν ἀληθῆ καὶ δικαίαν ψῆφον ἐκφέρειν. Οἶμαι δὲ καὶ Θεὸν αὐτὸν συνειδότα δυσχερῆ τὴν περὶ τῶν προκειμένων κρίσιν υπάρξουσαν τοῖς τε πρώτοις εὐθὺς ἀρξαμένοις περὶ τούτων ἀμφισβητεῖν, καὶ πολλῷ μᾶλλον τοῖς ἐκδεξαμένοις τὴν ἀμφισβήτησιν, ὧν οἱ μὲν ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων φωνών, οι δ' ὑπὸ τῶν ταύταις συνηγορούντων λόγων αθορυβούντο, οὓς πλείους ἀεὶ καὶ σφοδροτέρους ανεύρισκον, μέχρις simul e medio sublatis. Satis vero mihi videor corum describendi naturam dixisse, expositis iis quæ contra res tanti momenti dicere potul refictis plurimis, ut ea dicant, qui singula volunt perper dere. Ad ipsum vero jam sermonum meorum capit accedam, declaraturas vobis, Dei favente auxilio, per quæ pax bæc confici possit, ad memoriain vos, ut ita dicam, revocans, atque ea tantum attingens. Solvendum enim hoc restat promissum, quod erism plus lnbet ponderis. Cum porro mihi sit agendum cum viris doctis, et spiritu plenis, resque suas cum prudentia medérantibus, non erunt opus, arbitror, in singulis longi sermones, et ipse si plaribus quam res péstulet, verbis usus fuero, merito etiam molestus esse existimaber. Ego enim, venerandi Patres, meenm edgitane reperio, disjunctionem uestram jam olim exortas ad hæc usque nostra tempora et damni non exigui et non minoris utilitatis causam esse: et illo quidem affectos esse majores nostros, utilitate vero nos primos, si modo velimus, perfruituros. Quod enim tante jam tempore bella inter nos seclusa conciliations gesserimus, et pars utraque doctrinæ opinionem habeat, omnique dignitate præligeat, et velit propterea pluribus rationibus victoriam sibi arrogare, numerari non possunt quæcunque per singula tempora utrique conscripserimus, alteri alteros malis gravissimis onerare non dubitantes et ostendere inter omnes homines morbo pessimo oppressos. H:ee porro omnia calumniæ quædam sunt, quas pugnæ neœessitas peperit, et verborum excorsus, ut assolet in omni contentione, quibus profecto simpliciores persuasi, inimicitias neque ad exteriora hac et apparentia protraserunt, rides quosdam et ceremonias, quae illis antea sine ulla disquisitione valde placebant, proscindentes, odioque habentes. Verum hoc idem et rei, qu'e agitur, condurit maxime, et ad conficiendanı pacem magno est adjumento: totam enim Scripturam perscrutati, studioque ad considerationem adhibito, quæ suæ possent favere sententiæ, sive ratiocina, tionibus, sive locis in rem utrique suam e Scriptura depromptis adinvenerunt, ut nihil omnino supersis posteris ad excogitandum, per quæ vos poteritis minori cum labore acres fieri judices veritatis: nec opus erit libros evolvero, atque inde sumero quæ ad rem faciunt, aut per vos doctum aliquod et cum scriptis congrueus argumentum comminisci ad examinandam utramque opinionem, sed satis erit adhibere quæ sunt ab aliis inventa, et singula ponderare ad veram justamque ferendam sententiam. Puto autem et Deum ipsum, quod videret judicium de re proposita fore difficile, tΗΜΑ üs qui primi dubitare cœperunt, tum et multo magis iis qui subsecuti sunt, quorum aliquos tre babant voces oppositæ, aliquos vero rationes, quibus ille probantur, et quas illi semper plures et fortiores inveniebaut, pacem usque ad vos prore

gasse, quorum præcipue illa opus exstiterit. Neque ὁ ὑμῶν τὴν εἰρήνην ἀναβαλέσθαι, ὧν μάλιστ᾽ ἂν ' enim vestras de pace cogitationes tollet certandi studium, neque apparens discrepantia vos turbabit, ut earum quæ utrinque sunt suspicione diflicultatum et periculorum, temerarium esse de his aliquid pronuntiare existimetis. Quare ex hoc temporis beneficio fit vobis, ut perfectum judicantium obtineatis statum, cum labores alii studiose susceperint, et vestram solan, ut ita dicam, exspectent sententiam, quam ferre vobis non erit valde labo riosum. Oportet igitur vos quidem continere a probris et contumeliis, et argumentis ad absurda deducentibus, et cæteris omnibus, quæ diuturna tulit discordia, primos autem eorum inventuros arguere, imo vero benigne illis veniam dare, et solo temporis uti beneficio, et propter hoc waun ¡His hominibus agere gratias, quicunque apud utrosque laborem hunc subierunt, nec plus illis tribuere auctoritatis, quam congruit litigantibus: neque enim veritatis arbitri et judices fuere illi hominum generi, ut estis vos, propter quod sit illis tribuendus honer maximus, et rata habenda que dicunt: sed suam quisque partem tutatus est, et pro viribus ilam defendit, quam bene vero dixerit, judicandum reliquerunt sententiam de rebus bisce laturis. Et pro iis quidem, quæ bene sunt ab illis dicta, et que vobis commodioren viam facient ad reperiendam veritatem, et habendæ illis gratiæ, et dicta illa confidenter usurpanda: quæ vero prolata sunt contentionis studio, et praestabat silentio praeteriri, ea penitus rejicienda. Quin imo illorum hominum scripta supervacuum prorsus arbitror legi a vobis, quippe que ad præseas negotium nullam poscart afferre utilitatem: neque enim pacis modum vobis ostendunt, aut quomodo maxime utriusque condu cat, sed vel omnino partem banc omiserant, vel didicillima postulant, de illo tantum usquequaque sellíciti, quomodo victoriam ab altera parte reportent: at vobis propositum est pacem quærere et cognitionem veritatis. ἔργον αὕτη γένοιτο. Οὔτε γὰρ ἡ τῶν ἀγώνων φι λοτιμία τοὺς εἰρηνικούς ὑμῶν λογισμούς ἀφελεῖται, οὔθ᾽ ὑπὸ τῆς φαινομένης διαφοράς ταραττόμενοι, καὶ τὰς ἑκατέρωθεν υποπτεύοντες δυσχερείας καὶ τοὺς κινδύνους, προπετές τι περὶ τούτων ἀποφα νεσθαι νομιεῖτε. Ὥστ᾽ ἔκ γε τῶν τοιούτων ἀπὸ τοῦ χρόνου βοηθημάτων, τό τε τῶν δικαζόντων ἀκρα: φνῶς ὑμῖν περιγίνεται σχῆμα, ἄλλων τοῖς ἀγῶσιν εμφιλοτιμησαμένων, καὶ μόνην, ὡς εἰπεῖν, τὴν ὑμετέραν ψῆφον ἀναμενόντων, καὶ τὸ γνώμην ἀπο φαίνεσθαι πόνον ὑμῖν οὐ μέγαν παρέξει. Δεῖ τοίνυν ὕβρεων καὶ λοιδοριῶν καὶ τῶν εἰς ἄτοπα ἀπα γωγῶν, καὶ ὧν ἡ μακρὰ διάστασις πεποίηκε πάν των, αὐτούς τε ἀποσχομένους, καὶ τοῖς εὑροῦσε πρώτοις ἐπιτιμήσαντας; μᾶλλον δὲ συνεγνωκότας ὑπὸ φιλανθρωπίας, μόνῳ τῷ παρὰ τοῦ χρόνου χρήσ σασθαι βοηθήματι, καὶ ὑπὲρ τούτου μόνου χάριν εἰδέναι τοῖς ἀνδράσιν ἐκείνοι;, ὅσοι παρ' ἑκατέροις τὸν ἀγῶνα τοῦτον ὑπέστησαν· μηδὲ πλέον τι νέμειν αὐτοῖς ἀξιώματος, ἢ ὅσον δικαζομένοις αρμόττει. Οὐ γὰρ τῆς ἀληθείας ἐξετασταὶ καὶ κριταὶ τῷ κοινῷ τῶν ἀνθρώπων ὑπῆρξαν, τοῦτο δὲ τὸ ὑμέτερον, ὥστε καὶ δεῖν αὐτοῖς τὴν μεγίστην ἀποδιδόναι τιμὴν, καὶ νομίζειν, ὦ φασι κύρια· ἀλλὰ τῆς οἰ κείας ἕκαστοι προύστησαν μοίρας, καὶ ταύτῃ τὸν δυνατόν συνηγωνίσαντο τρόπον, τοῖς τὰ τοιαῦτα δικάσουσι τὴν ὑπὲρ ὧν εἶπον ψῆφον καταλιπόντες. Τῶν μὲν δὴ καλῶς εἰρημένων, καὶ ὅσα πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας εὕρεσιν ὑμῖν μέλλει λυσιτελεῖν, ἱστέον τε χάριν αὐτοῖς καὶ θαρρούντως σφίσι χρηστέον· ἐφ᾽ ἃ δ᾽ ὑπὸ φιλονεικίας προήχθησαν, καὶ θ σιγάσθαι βέλτιον ἦν, τούτων καθάπαξ ἀποστατέον μᾶλλον δὲ καὶ παντάπασιν οἶμαι τὰ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων παρέλκον εἶναι μεταχειρίζειν ἡμᾶς, ὅτε μηδὲν πρὸς τὴν παροῦσαν σκέψιν ἐξ αὐτῶν ὡρε λησομένους. Οὐδὲ γὰρ τὸν τῆς εἰρήνης τρόπον ὑμῖν ὑφηγοῦνται, ἢ ὡς ἂν ἀμφοῖν συνενέγκαι μά λιστα· ἀλλ᾽ ἢ παρῆκαν πάντη τοῦτο τὸ μέρος, ἢ τὰ χαλεπώτατα ἀξιοῦσιν, ὅπως περιέσονται τῶν ἑτέρων πανταχόθεν μόνον φροντίζοντες· ὑμεῖς δὲ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν τῆς ἀληθείας γνῶσιν προύργου ζητεῖτε. Ἐπεὶ τοίνυν τὴν τοῦ ζητουμένου φύσιν ἐξ ὧν ἄλ Quoniam igitur rei naturam, de qua quæritur, tum ex oppositis aliorum lucubrationibus cognitam λοι τα ηγωνίσαντο καὶ αὐτοὶ δύνασθε συνορᾷν, καὶ habere potestis, tum per vos ipsi jam perspexistis, non modo vestra scientes, sed et aliorum utrique altercationes quidem istas omnino missas facere, ad ea vero statim oportet incumbere, per quæ sola licet consequi pacem. Consideranti porro mibi videntur hæc esse; primo quidem recurrere ad fundamenta fidei, veræque theologiæ principia, atque ad hæc utramque opinionem examinare, et dispicere utra cum illis maxime congruat: deinde Inquirere, quomodo accepta fuerint ab Ecclesiæ doctoribus pronuntiata Scripturæ, quæ videntur spectare ad hanc materiam: ad hæc quid singuli de quæsito hoc philosophati fuerint. Et quidem ex ■ quod primum dixi, arbitror multam emergere οίκοθεν ήκετε κατειληφότες ήδη, οὐ μόνον τὰ ἐπυτῶν εἰδότες, ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἑκάτεροι, τῶν μὲν ἀγωνισμάτων τούτων καθάπαξ ὑπεριδεῖν, δι' ὧν δὲ μόνον ένεστιν εἰρήνης τυχεῖν, τούτων εὐθὺς ἅψασθαι δεῖ. Τὰ δ᾽ ἐστὶν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ σκοπου μένῳ, πρῶτον μὲν πρὸς τοὺς θεμελίους ἀναδραμόν τας τῆς πίστεως, καὶ τὰς τῆς ἀληθοῦς θεολογίας ἀρχὰς, τούτοις έκατέραν δόξαν προσάγειν, καὶ ἥτις ἂν ἐκείνοις συμβαίνοι μάλιστα θεωρεῖν· ἔτι γε μὴν οἱ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι πῶς ἐξειλήφασι τὰ τῆς Γραφῆς ἀξιώματα, ο πρὸς ταύτην τὴν ὕλην τείνειν δοκεῖ· πρὸς δὲ τούτοις, τί περὶ τοῦ ζητή ματος ἐθεολόγησαν ἕκαστος. ἂν ἐκ μὲν τοῦ πρώτου ῥηθέντος πολλὴν ἡγοῦμαι δυσχέρειαν ἀνακύπτειν •

ORATIO III AD SYNODUM. esse multas discrepantias, ex quibus contrariæ conclusiones inferuntur. Ea porro nec destruere decet, ita enim fiet, ut aliud agendo multiplicemus malum, simusque multis de causis disjuncti, de quibus aliqua erit gravior quam præsens differentia, neque par est aut alteram partem alteri concedere, hoc enim idem esset atque se victos fateri aut utramque alteri: bac´enim ratione nunquam conveniemus, deducentes quæ videntur opposita ex oppositis principiis, et alterius partis sententiam utrique in nos ipsos transferentes. Operæ pretium ergo est seligere principia maxime utrisque prolata, et inde argumenta duccre: quod si lieri poterit de aliis etiam omnibus consentire, il pesta περὶ γὰρ τὰς τῆς πίστεως ἀρχὰς εἰκὸς εἶναι πλείους dim. ultatem. Namı • circa principia &dei par διαφοράς, ἐξ ὧν τῶν συμπερασμάτων εναντιότης συνάγεται· &; οὔτ᾽ ἀναιρεῖν εὐπρεπές, λήσομεν γὰρ πολλαπλασιάσαντες τὸ δεινὸν καὶ πολλοῖς τισιν αιτίοις ἀποῤῥαγέντες ἀλλήλων, ἐν οἷς ἔσται τις καὶ χαλεπωτέρα τῆς παρούσης διαφορᾶς, οὔτ' εἰκός ἐστι συγχωρεῖν οὔτε τοὺς ἑτέρους τοῖς ἄλλοις, τοῦτο γὰρ ταυτὸν ἔσται καὶ τὴν ἦταν ὁμολογεῖν, οὔτ᾽ ἀλλήλοις· καὶ ταύτῃ γὰρ ἀσύμβατοι μέχρι παντός ἐσόμεθα, τὰ ἀντικεῖσθαι δοκοῦντα συμπεραίνοντες ἐξ ἀντικειμένων ἀρχῶν, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς τὴν τῶν ἑτέρων δίξαν ἀντιμεθιστάντες ἑκάτεροι. Συμφέρει δὴ τὰς μάλιστα ἀρεσκούσας ἀλλήλοις ἐκλεξαμένους ἀρχὰς, ἐκ τούτων ἐπιχειρεῖν· εἰ δ' οἷόν τε καὶ περὶ πάσας τὰς ἄλλας δείκνυσθαι συμφωνούντα;, σκέψα σθαι μετὰ ταῦτα· εἰ μή τις σοιτο περιττόν εἶναι considerandum relinquere, nisi quis superfluum τοῖς περὶ τὸ συμπέρασμα συμφωνεῖν δυνηθεῖσι τὰς ἀρχὰς ἐξετάζειν, ἐξ ὧν ἡ προτέρα μάχη συνήπτετο, Περὶ δὲ τὰ λοιπὰ δύο μηδεμίαν εἴποιμ᾽ ἂν εἶναι δυσχέρειαν· τάς τε γὰρ ἐξηγήσεις τῶν διδασκάλων βάδιον οίμαι χρήμα τοῖς γε τὰ τοιαῦτα μάλιστα δεινοτέροις ἀκριβῶς συνιδείν, οπόσας τοῖς τῆς Γρατῆς χωρίας ἀπέδωκαν· εἰ δέ τινες ἐν ὑμῖν διαφό έως καὶ ταύτας νοηῖεν, τοῖς σοφωτέροις καὶ πλείοσι τὴν νίκην ἀφορίζεσθαι δεῖ· τοῦτο γὰρ καὶ δίκαιον καὶ προσῆκον ἂν εἴη· τάς τε τῶν ἁγίων περὶ τῶν προκειμένων δόξας ἐφαρμόττειν ἀλλήλαις, καὶ πρὸς μίαν ἁπάσας γνώμην συνάγειν, κἄν ἐστιν οὗ δοκῶσι διενηνέχθαι, καὶ προσῆκον οἶμαι καὶ βάδιον. Οὐ γὰρ δεν γε προσέχειν, εἴ τις καταψηφίζεσθαι τινος βού λοιτο τῶν ὑπὸ τοῦ κοινοῦ τῆς Ἐκκλησίας τετιμημένων, ἢ διεφθάρθαι τὴν ἐκείνου θεολογίαν ὑπὸ τῶν οἰκείων τιθεὶς, τὰς παρ' αὐτοῦ μὴ προσέοιτο μάρ τυρίας· πλὴν ὂν μή τί που φανερώς διεφθορός ᾖ, καὶ συγχωρῆτε μὲν ἑκάτεροι, μαρτυρῇ δὲ καὶ τὰ παρ' ἑκατέροις βιβλία τῆς λύμης ταύτης ἀπηλλαγ μένα, καὶ τὸ γνήσιον ἑαυτοῖς περισώζοντα. Καθό του μὲν οὖν ἐπὶ τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας τρισ τούτοις ὁδηγηθήσεσθε· τοῖς τῆς Γραφῆς ἀξιώματι, δηλονότι ταῖς αὐτῶν ἀναπτύξεσι, καὶ ταῖς ἰδίαις τῶν διδασκάλων γνώμαι; &; σπουδήποτε τῶν οἰκείων λόγων τοῖς ἄλλοις κατέμιξαν, μνησθῆναι τῆς τοῦ Πνεύματος προόδου δεήσαν. Ὡς δὲ ταῦτα πάντα διάθησθε κάλλιστά τε καὶ προχειρότατα, τάς τε προλήψεις καὶ φιλονείκους ενστάσεις ἐξαιρετέον, καὶ τὰς σαθρὰς καὶ ῥᾳδίως εξελέγχεσθαι δυναμένας ἀποφυγὰς, καὶ πανταχοῦ μετὰ τῆς ἰσότητος χωρη τέον· οὐ γὰρ μᾶλλον νῦν ἀλλήλους καθήμεθα δικα σταὶ περὶ τῶν ἀμφισβητουμένων ἢ τῇ τε θεία Γραφῇ καὶ τοῖς ταύτη; ἐξηγηταῖς τε καὶ διδασκάλοις τῆς ἀναγκαίας συμφωνίας ἐφευρεταὶ καὶ συνήγοροι. Ὅθεν οὐκ ὀρθῶς κεχρημένοι τοῖς προκειμένοις, πολλοῖς καὶ ποικίλοις ἀδικήμασιν· ἐνεξόμεθα. Ούτ χων ὡς τῆς φιλονεικίας ἐπὶ πλεῖον τῶν ἀνηκέστων ἡμᾶς δυναμένης ἐκφέρειν, ἀπέχειν μὲν αὐτῆς παν τιλῶς, συμμάχους δὲ ἐπὶ τοῦτο τήν τε πρὸς ἀλλή λους εύνοιαν, καὶ τὸ μετὰ τῆς ἀληθείας ἅπαντα λέpulet, ab illis qui potuere in unam de conclus.one convenire sententiam, examinari principia, er quibus prior pugna conserebatur. Reliqua vero duo nullam dico habere difficultatem, nam et doctórum expositiones facile posse perspici opinor a rɩrum hujusmodi peritis, quæcunque Scripturæ locis tributæ ab illis sunt: si qui vero sunt inter vos, qui et hos aliter intelligant, sapientioribus et pluribus victoria danda est, hoc enim æquum et consentaneum est: ct sanctorum de re proposita sententias conciliare et ad unam omnes redigere, ficet in aliquo dissentire videantur, conveniens arbitror et facile esse. Neque enim audiendus erit si quis velit reprobare quempiam ex iis, quos universa honorat Ecclesia; aut ejus testimonia non adınittat, quod patet ejus theologiam a suis co:- ruptam; nisi quid sit perspiene depravatum, idque utrique afirmetis, et prubent utriusque partis libri tați corruptela liberì, germanamique lectionem in se conservantes. Omnino igitur tibus hisce ducemini ad cognoscendam veritatem; villelicet Scripturæ auctoritatibus, earum explanationibus, et propriis doctorum sententiis, quas illi suis in sermonibus sparsim protulere, cum opus esset mentionem facere de Spiritus processione. Ut vero hæc optime faciffimeque præstetis, tollendæ sunt anticipatæ animo opiniones, et contentiosæ reluci»tiones, atque infirma effugia, quæ facile re.'argui possunt; et ubique plana ingenuitate utendum: neque enim nunc magis alteri alteris judices controversiæ sedemus, quam divinæ Scripturæ ejusque interpretum ac doctorum, quorum est necessario adinveniem'a consensio, conciliatores et patroni. Quare si propositum negotium non recle tractaverimus, multorum ac diversorum rei criminumα e:imus. Cum igitur contentio nos possit ulterius in mala gravissima devehere, abjicienda omuino illa est, et assumenda sunt nobis subsidio tum mutua inter nos benevolentia, tum voluntas enitendi ut omnia cum veritate proferantur. Et primo quidem non de et velle oninia disertis verbis e Scriptu. a d est, circa principia fidei varie intellect.

GENNADII CP. PATRIARCH.R desumere, uam et multos Iraereticos sciuus praetextu γειν πειράσθαι, πρέπει καλεῖν· καὶ πρῶτα μὲν μὴ hee usos: sed si quid verbis ita prolatis sit consequens, adæque erit honorandum: similiter quad veris et confessis visiun repugnans et contrarium, millo modo erit admittendum. Deinde eorum quæ obscurius dicta sunt, sumendæ sput e Scriptura ipsa veluti magistra explicationes per ea que uspiam clarius illa disserit. Ad hac si qua videtur esse discrepantia, tollenda est adhibita expositione, si tempora, usus ac necessitas, sensuumque diversitas, et hujusmodi alia perpendantur. Neque enim est omniuo credendum, in doctrina Spiritus inesse quidquam dissensionis, eat minas solidge veritatis. Sed quomalo nos plane loco hujusmodi distinguere deleamus, non solum exemplo com muuium nobis doctorum, et imitatione eorum qua ab illis adhibita sunt, dum pari προφssilate μεςnecessitate premerentur; ped certis quoque de hac eorum admonitionibus, cum vellent nos hac etiam in parte non esse auxilio destitutos, dignoscere ac percipere valemus. Ut enim Cyrillum et Chrysostomum et Augustinum, et reliquos præteream theologos, nam longum esset exempla ominium enumerare, quibus illud curæ fuit, si quidquam aliud, Scripturas inter se consquas demonstrare, beati Patris Nysseni dicta vestram in mentoriaj redigam, ila enim pino fore ut et Scripturis ea merito labeatur reverentia, quæ ab omnibus debetur, et sanctos Patres ostendam fuisse pios et doctos Scripturarum auditores. Propositum ergo illi est beatum Stephanum laudibus celebrare; at inter alia recepset illud, quod se vidisse Stephanus ait: qua tum occasione,scite admodum in hereticos invehitur, quod illi visionem Stephani ansant sibi facerent; futilis argumenti atque mendacii exponam vero ipsa propemodum illjus verba. Nam quia visionem illam rabiasi Spiritus oppugnatores existimabant esse in rem quam, ita dicentes: Si Patri et Filio annumerandus omnino est Spiritus, cur a Stephano non est visus una cum Filio? ex ipsismet verbis, quibus enarratur visio, refellit eos, consequentia cum antecedentibus connectens, ostenditque ibi annumerari Spiritum sanctum, sed eos tanquam pravitate obcæcatos illum præterire. Si enim per sinille, inquit, videntur similia, et non nisi p in lumine potest lumen videri, perspicuum sane est et ipsum Stephanum gloria Spiritus ante illustra - tum conspexisse gloriam Patris et Filii: Stephanus enim, inquit, cum esset plenus Spiritu sancto, vidit gloriam Dei, ejusque Unigenitum '. Nam quod Scriplura lacuit, enumeraus quæ fuere visa, jam antea posuerat, dum asseruit a gratia Spiritus profectam esse elevationem ac visionem illam martyris; et rem adeo præclaram exstitisse non humanæ opus solertiæ, sed divinæ virtutis. Est igitur verum undecunque colligendum apum exemplo sedularum: idcirco euim et scrutari jubemur Scripturas, * Act. VII, 55. πάντα βούλεσθαι διαρρήδην λαμβάνειν ἐκ τῆς Γρα της, τούτῳ γὰρ καὶ πολλοὺς τῶν αἱρετικῶν ἴσμεν χρησαμένους τῷ προκαλύμματι, ἀλλ᾽ ἄν τι τοῖς οὕτω λεγομένοις ἀκόλουθον ᾖ, καὶ τοῦτο τῆς ἴσης τιμής ἀξιοῦν· ὡσαύτως εἴ τι τοῖς ἀληθέσι καὶ ἀναντι ῥήτοις ἐναντιούμενον φαίνοιτο, τοῦτο μηδένα παρα δέχεσθαι τρόπον· ἔπειτα τῶν μὴ σαφῶς εἰρημένων αὐτὴν τὴν Γραφὴν λαμβάνειν διδάσκαλον, ἐξ ὧν Ελλαδί που σαφέστερον πραγματεύεται· πρὸς δὲ τούτοις τὴν δοκοῦσαν διαφωνίαν εξηγουμένους λύειν πειρᾶσθαι, καιρούς τε καὶ χρείας καὶ διαφόρους ἐννοίας καὶ τὰ τοιαῦτα παραλαμβάνοντας. Οὐ γὰρ πιστεύειν όλως εἰκὸς ἀσυμφωνίας τι καὶ σαθρότητος ῇ τοῦ Πνεύματος διδασκαλίᾳ προσείναι· καὶ ὅλως πῶς δεῖ τὰ τοιαῦτα τέμνειν ἡμᾶς, οὐ μόνον τῷ κατὰ κοινοὺς ἡμῶν διδασκάλους παραδείγματι καὶ οἷς ἐπὶ τῆς ἴσης είλοντο χρείας, ἀλλὰ καὶ οἷς εἶ στον περί τούτων επίτηδες, οὐδὲ τοῦτο τὸ μέρος ἀδιηθήτους ιῶντες, συμβάλλειν τε καὶ εἰδέναι δι νάμεθα. Ἵνα γὰρ Κύριλλον καὶ Χρυσόστομον καὶ Αὐγουστῖνον, καὶ τοὺς ἄλλους τῶν θεολόγων παρῶ, μακρὸν γὰρ ἂν εἴη τὰ πάντων ἐξαριθμεῖν, οἷς εν περ άλλου του καὶ τῆς τῶν Γραφῶν ἐμέλησε συμ φωνίας, οὕτω κάκείναις τὴν παρὰ πάντων αἰδὼ της ρήσειν δικαίως, καὶ σφᾶς εὐγνώμονας καὶ σοφούς ἐκείνων ἐμιλητὰς δείξειν ὑπειληφώς, τῶν τοῦ μακαρίου Νύσσης ὑμᾶς ἀναμνήσαι βούλομαι & τὸν μακάριον Στέφανον ἐγκωμιάσαι προθέμενος, ἐπεὶ καὶ τὴν ὀπτασίαν ἐκείνου τοῦ λόγου μέρος ἔγνω ποιήσασθαι, κατὰ τῶν αἱρετιζόντων εὐφυῶς ἀποπέμπει, πρόφασιν εἰκαιολογίας καὶ ψεύδους ἐκείνην πεποιημένων. Εκθήσομαι δὲ αὐτὰ σχεδὸν ἐκείνου τὰ ῥήματα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκ τῆς θεωρίας ἐκείνης οἱ λυσσώντες κατὰ τοῦ Πνεύματος φοντο βοηθεί σθαι, λέγοντες· Εἰ μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ δεξ πάντως ἀριθμεῖσθαι τὸ Πνεῦμα, πῶς οὐκ εἶδε Στέφανος ἐν τῇ ὀπτασίᾳ μετὰ τοῦ Υἱοῦ καὶ τ Πνεῦμα; ἐξ αὐτῶν τῶν τῆς θεωρίας ῥημάτων απο τοὺς ἀνατρέπει, τὰ ἑπόμενα τοῖς ἡγουμένοις συν άπτων· καὶ δείκνυσιν ἀριθμούμενον μὲν ἐκεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, αὐτοὺς δ' ἅτε τυφλώττοντας ὑπὸ τῆς πονηρίας παριέντας αυτό. Εἰ γὰρ τῷ ὁμοι, φησί, καθορᾶται τὰ ὅμοια, καὶ οὐκ ἔστι τὸ φῶς ὀφθῆναι μὴ ἐν τῷ φωτὶ καθορώμενον, εύδηλον ότι καὶ Στέφανος προκαταυγασθεὶς τῇ δόξῃ τοῦ Πνεύο ματος, ἐν περινοίᾳ τῆς τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ &ξης ἐγένετο. Στέφανος γάρ, φησί, πλήρης ὧν Πνεύματος ἁγίου εἶδε τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸν Μονογενῆ τοῦ Θεοῦ. Ο γὰρ σεσίγηκεν ἡ Γραφὴ ἐν τῇ τῶν φανέντων ἀπαριθμήσει, τοῦτο τέθεικε πρώ τερον, τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος ἔργον εἶναι τὴν ὕψωσιν καὶ τὴν θεωρίαν ἐκείνην τοῦ μάρτυρος ἀπο φηναμένη, καὶ δυνάμεως εἶναι θείας, οὐκ άνθρω πίνης μηχανῆς τὸ κατόρθωμα. Ὥστε πανταχόθεν συλλέγειν δεῖ τἀληθὲς καθάπερ τὰς φιλοπόνους μελίττας· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐρευναν τας Γραφάς

ORATIO HI AD SYNODUM προσταττόμεθα, ὡς εὖ προχείρου τῆς ἀληθείας ἐν d quod veritas in illis non ita facile se det obviam. sed studio ac labore possit inveniri. At Spiritus oppugnatores non integrum considerantes locum, malliosi prætermilebaut reliqua, per quæ pole rent assequi quod quaerebant. Verum beatuslater Nyssenus non modo partes visionis tujus inter 40 sale conjungit, sed cum aliis etiam Scripturæ locis comenire illam ostendit, tum evangelico: Deum nomo vidit unquam *, sum et illo apostolico: Deum untlus kominum vidit, sed nec videre potest ³. Nam si Hatris, inquit, et Filii gloria capi potuit viribus mature humana, falsum prorsus erit horum utrum que: verumalista letsa non esse, et historiam non muntiri necesso est. Illud ergo, per quod unum fit ‹ut videatur Dous, et ipsum plane Deus erit. Simi - titor Arianis ex eadem visione, quod ¡Filius.dieatur Gstare Pauris gloriæ, pervoree inferentibus, Unigeni sum esse ininorem, respondet pari scientia diœendigne lepore, prolerique Apostolem cum Devide hoc decidentem, quod mimirum ad Patris dexteram sedern, Konoris vequalitatem significet. Deinde ait: Antergo circumdecant magnifica testimonia, que σκmnium dignitatis Gaetigium designant, aut bec etiam. dio excipiant; ab uno enim magistro.proleta ·sunt singula hæc dieta, nempe a Spiritus gratia. Quod si unus, inquit, est magister, Spiritus veritatis, quo aguntur homines divino numine aflati, quis ullam inter dogmata suspicetur discrepantiau Ιtaque sedeini standique diversitas juxta vulgarem sensum corporibus reserranula est: cum vero natura incorporea nihil prorsus admittat eorum, ex quibus desumitar horum nominum differentia, re- ´liquum est, per utramque vocem esse pie Intelligendum, frum atque immutabilem in bono statum. Nam et qui Denm stare, et qui sedere illum ait, nulta inter se ob diversitatem vocum sensus differentia pugnant: ille Del firmam in bono stabilitatem, iste immutabilem collocationem dogmatizantes. θεῖον λέγων οὐδὲν πρὸς ἀλλήλους ἐν τῇ τῶν ταύταις κειμένης, ἀλλὰ σπουδῇ καὶ πόνοις ἀνευρί σκεσθαι δυναμένης. Αλλ' οἱ πνευματομάχοι, μέρει τῶν λεγομένων προσέχοντες, τὰ λοιπὰ δι' ὧν πρὸς τὴν γνῶσιν ἔμελλον ἀφικέσθαι τοῦ ζητουμένου, κα κουργούντες παρέλιπον. Ὁ δὲ μακάριος Νύσσης οὐ μόνον αὐτὰ τὰ μέρη τῆς θεωρίας ἀλλήλοις συνάπτει καλῶς, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄλλαις Γραφαῖς αὐτὰ συμβεί ναντα δείκνυσιν, ἔνθεν μὲν τῷ τοῦ Εὐαγγελίου· Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε ἐκεῖθεν δὲ τῷ τοῦ Αποστόλου· Ούτε τις εἶδεν ἀνθρώπων θεόν, αὐτ ἰδεῖν δύναται. Εἰ γὰρ ἀνθρωπίνῃ φύσει και δυνάμεί, φησίν, ἡ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ δόξα χωρητή κατέστη, ψευδή πάντως εκάτερα. ᾿Αλλὰ μὴν ούτ' ἐκεῖνα ψεύδεσθαι, καὶ τὴν ἱστορίαν ἀληθεύειν ἐπά ναγκες. Ὥστε δι' οὗ τὸ θεῖον ὁρᾷν περιγίνεται με νου, καὶ αὐτὸ Θεός ἐστιν ἄντικρυς. Τὰ δ᾽ αὐτὰ καὶ τῶν ᾿Αρειανῶν κακουργούντων ἐκ τῆς αὐτῆς θεω ρίας, καὶ τὸ παρεστάναι λέγεσθαι τῇ δόξῃ τοῦ Βαπρὸς τὸν Υἱόν, τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἐλαττώσεως ἀπόδειξιν ποιουμένων, μετὰ τῆς ἴσης αποκρίνεται - σοφίας καὶ χάριτος· καὶ τὸν ᾿Απόστολον μετὰ τοῦ Δαδιά ἀφορίζοντα τοῦτο παράγει, τὴν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός καθέδραν, ἢ τῆς ὁμοτιμίας ἐστὶ σημεῖον. Εἶτά φησιν "Η τοίνυν παραγραφέσθωσαν τας μετ γαλοπρεπείς μαρτυρίας, δι' ὧν τὸ ὑψηλὸν τῆς ἀξίας διασημαίνεται, ἢ καὶ ταύτην εὐαιβῶς ἐκδεξάσθω. σαν· εἰς γὰρ ἀφ' ἑκάστου τῶν εἰρημένων διδάσκαλος. ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις. Αλλ' είπερ εἶ;, φησίν, ὁ διδάσκαλος τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ἐστὶ, τὸ ἐν ᾗ τοῖς Θεοφορουμένοις γινόμενον, πῶς ἄν τις διαφω νίαν τινὰ τῶν δογμάτων καθυποπτεύσειεν; Οὐκοῦν τὴν μὲν ἑτερότητα τῆς καθέδρας τε καὶ τῆς στά σεως κατά το προχείρως νοούμενον τοῖς σώμασι φυλακτέον· τῆς δ' ἀσωμάτου φύσεως οὐδὲν πως προσιεμένης, ἐξ ὧν ἡ τῶν ὀνομάτων τούτων εἰσά. γεται διαφορά, λείπεται δι' ἑκατέρας φωνῆς τὸ ἐν τῷ ἀγαθῷ στάσιμόν τε καὶ ἀμετάθετον ἐννοεῖν εὐσεβῶς. Ο τε γὰρ ἐστάναι καὶ ὁ καθῆσθαι τὸ ῥημάτων ετερότητι περὶ τὸν νοῦν διαφέρονται· ὁ μὲν βεβηκέναι παγίως, ὁ δὲ καθιδρῦσθαι άμε καθέτως τὸ θεῖον ἐν τῷ ἀγαθῷ δογματίζοντες. ' Πῶς οὖν ἄν τις ἄμεινον ὑφηγήσαιτο τὰ τῆς Γραφῆς ὄντινα χρὴ τρόπον νοεῖσθαι, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ φαινομένας λύειν διαφωνίας; Μάλλον δὲ τὶς ἂν ἐγένα τη· βελτίων ἀπόδειξις τοῦ φαῦλον μὲν χρῆμα καὶ τῆς τῶν αἱρετικῶν κακουργίας τὴν τῶν Γραφῶν διαίρεσιν καὶ τὸν συγκρουσμὸν, τὴν δὲ τούτων συνεισαγωγὴν θεοφιλὲς εἶναι καὶ τοῦ παντὸς ἄξιον; Εἰ δὲ καὶ μόνος· ἂν ἤρκεσεν ἡμῖν οὗτος, οὕτω μὲν σαφέ στατα περὶ τούτων ἀποφαινόμενος, ἀξιώματι δὲ μηδενὸς τῶν τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλων ἡττᾶσθαι δίκαιος ὤν, τίς ἂν μετὰ τούτου καὶ τοὺς ἄλλους πάνω τας περιοδὼν τὴν ἴσην ἔχοντας γνώμην, καὶ τὰ τῆς Γραφῆς ἄλλον τινὰ τρόπον αὐτὸς θέλων ἐκδέχεσθαι ὑγιές τι καὶ τοῦ μετέχον πράττειν δόξειεν ἄν; Οὐ μόνον δὲ τῶν ἁγίων ἕκαστος οὕτω τῇ Γραφή προσηνέχθη, αυτός τε οίκοθεν τὸ δέον ευρίσκων, καὶ τοὺς ' Joan. 1, 18. ' 1 Tim. vi, 16. Ecquis commodius intelligendorum Scriptare locorum, aut tollendarum, quæ in eis videntur esse, discrepantiarum explicet rationen? Imo vero quænam aptior fuerit demonstratio, qua probetur, improborum, et perversitatis hæreticorum esse Scripturas distraherë, atque inter se pugnantes velle; Deo vero gratuin et plurimi faciendum, eas in concordiam reducere? Cum igitur vel unus bic nobis sufficeret, planissimis verbis hac de re pronuntians, et dignitate inter doctores Ecclesiae nulli jure posthabendus; quis, quæso, spretis etian cum isto cæteris omnibus idem atque iste sentientibus, dum vult Scripturæ dicta alio quodam noclo excipere, videri possit rem facere cordato homine dignam? Nec vero solum sanctorum quisque ita se gessit erga Scripturam, tam ipse per se adinvenieus

GENNADH CP. PATRIARCHÆF ταυτησὶ τῆς γνώμης ἐγίνοντο, οπότε τῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀγώνων αὐτοὺς ἡ χρεία συνήγεν. Αὐτίκα γὰρ οἱ τὸ πρῶτον συνελθόντες ἐν Νικαίᾳ Πατέρες, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα τοῦ Μονογενούς ισοτιμίας κινδυνευούσης ἐκβάλλεσθαι, τοῦτον τον τρόπον προ έστησαν· οὐ γὰρ ἠξίουν προσέχειν ἁπλῶς τοῖς εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ψεύδους βιαζομένους τὰ τῆς Γραφῆς ἀξιώματα· ἀλλὰ δόξῃ μὲν δόξαν μαχομένην όλων τες, τὸν δὲ πόλεμον τοῦτον καὶ πρὸς τὴν Γραφήν διαβαίνοντα, ἢ ταῖς ἐναντίαις δόξαις ἐδόκει συνη γορεῖν, τὴν μὲν μόνην τῆς ἀληθείας διδάσκαλον ἀδύνατον ἐνόμισαν εἶναι περιπίπτειν αὐτῇ; ούτ ἠξίωσαν, ἀλλὰ μᾶλλον ἄλλων τιμήν αὐτῆς μέρη ρον, ἥτις ἦν ἡ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἴσον εἶναι τιθεῖσα, καὶ Θεὸν ἀληθῆ. Τῆς γὰρ τῶν θείων προσώπων Ισοτιμίας ἀναιρουμένης, ἔδοξε μὲν ἂν ἴσως τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ ταπεινότερόν τε καὶ ἀνθρωπικώτερον λεγόμενα σώζεσθαι, τοῖς δὲ τὴν θεότητα μαρτυ ρούσι μάτην ἀνῃρῆσθαι περιεγεγόνει. Εκείνης δ' ἀκινήτου μενούσης, καὶ ἀμφοτέροις τούτοις ὑπῆρχε κρατεῖν. Ταύτην οὖν τῆς τὸν πόλεμον ἀνεγειρούσης προτίμησαν, οὐδ᾽ ἀπέστησαν ἕως ταύτῃ μὲν τὸ νικάν, τῇ δὲ Γραφῇ τὸ γινόμενον δι' αὐτῆς καὶ τὴν συμφωνίαν ἀπέδοσαν. Τούτων ἄλλοι τοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶνας καὶ τὴν προθυμίαν ἐκδεξάμενα, πρῶτοι καὶ τῆς περὶ ταῦτα μεθόδου κατέστησαν ζηλωταί· τοῖς γὰρ τότε ζητηθεῖσι καὶ οὗτοι μετὰ τῆς quand opus esset, tum exempla majorum sequenda φθάσαντας ζηλοῦν ἀξιῶν, ἀλλὰ καὶ πάντες ὁμοῦ ducens, sed universi etiam sententiam hanc sequebantur, si quando illos occasio suscipiendi pro veritate certamina unum in locum congregaret. Sic Patres, qui primum convenere Nicæam, cum periculum esset, ue Dei Patris atque Unigeniti exploderetur æqualitas, pro ea ipsa propugnarunt. Censebant enim, audiendus non esse simpliciter eos, qui ad prolaudum mendacium, Scripturæ sententiis vim afferebant; sed cum opinionem opinioni viderent contrariam, pugnam vero hauc ad Scripturam quoque pervenire, quæ oppositis favere videbatur opinionibus, putarunt quidem impossibile solam veritatis magistram sibi non coustare, nequaquam vero aliquibus ejus partibus, τὴν δ᾽ ἀπάσῃ τῇ Γραφή συμφωνούσαν δόξαν ἀνεῦ alias præferre voluerunt, sed congruentem cum universa Scriptura sententiam compererunt, nempe ·Filium esse Patri æqualem, verumque Deum. Sublata eniın æqualitate divinarum personarum, viderentur quidem fortasse que humilius de Christi humanitate dicuntur consistere, at vero pro iis quæ dant Divinitati testimonium, frustra esset sublata: immola vero illa manente, utraque salva esse poterant. Hanc igitur illi, quæ bellum excitabat, proposuerunt, uer prius destiterunt, quam huic victoriam tribuerint, et Scripturæ, quod per sententiam illam fit, convenientiam consensum - que reddiderint. Borum studium, ac certamina pro pietate suscepta consecuti alii, primi quoque fuere modi hujus adhibendi zmulatores. De rebus c αὐτῆς ἀκριβείας καὶ τοῦ πανταχόθεν τὴν Γραφήν enim tanc in controversiam deductis illi etiam exacta peræque diligentia, carentes ne qua ex parte Scriptura labefactaretur, tulere sententiam, et deinceps unaquæque synodus eadem mente quæstionum alias aliter agitatarum tractationem suscepit, &t ex omnibus una vere aurea calena connexa sit, omni pariter pulchritudine ornata, cademque in declarando Scripturæ sensu optime conserta et coaptula. Quamvis enim singuli non possent per se ipsos adinvenire quod rectum et aquum esset, suppetebaut tamen posterioribus priorum exempla: quod si etiam his caruissent, certe Spiritus auxilio poterant ipsi per se totum hoc egregie præstare. Itaque non modo sanctorum quisque separatim, φυλάττειν ἀσάλευτον, τὴν κρίσιν ἀπέδωκαν. Καὶ πᾶσα σύνοδος ἐφεξῆς μετὰ τῆς αὐτῆς διανοίας περί τῶν ἄλλοτε ἄλλως ζητουμένων ἐσκέψατο, ὡς διὰ πασῶν μίαν τινὰ χρυσῆν ὡς ἀληθῶς ἀποτελεσθῆνες σειράν, ἴσην ἅπασι τοῖς καλοῖς, πρὸς δὲ καὶ τῇ περὶ τῶν Γραφῶν γνώμη συμβεβηκυίαν ἄριστα καὶ συνηρμοσμένην. Εἰ γὰρ καὶ μὴ παρ' ἑαυτῶν ἔκαστοι τὸ καλὸν καὶ δίκαιον εἶχον εὑρίσκειν, ἀλλ' εν ἐκ τῶν προτέρων τοῖς ἑστέροις τὰ παραδείγματα. Εἰ δὲ καὶ τούτων ηπόρουν, ἀλλ' οίκοθεν αὐτοὶ και τορθοῦν ἡδύναντο τῷ Πνεύματι βοηθούμενοι, ὥστ᾽ οὐ μόνον ἕκαστοι τῶν ἁγίων χωρὶς, ἀλλὰ καὶ πάντε; ὁμοῦ μετὰ τῆς τῶν Γραφών συμφωνίας πάντα ἐποίησαν· καὶ μὴ μόνον καθ᾿ ἕνα, ἀλλὰ καὶ κατὰ sed congregati etiam omnes omnia, servala cou- πλείους τὴν αὐτὴν περὶ τῶν αὐτῶν προείλοντο γνώ cordia Scripturarum, egerunt: neque tantum (singulatim, sed complures quoque simul eamdem de iisdem habuere sententiam. Neque docendo suos putarunt habendam esse præ oculis usquequaque convenientiam Scripturarum; puguando vero cum adversariis alium esse modum adhibendum, sed contra, priora illis fuere opus propter posteriora. Atque ut nemo apparentia tantum attendens, latentem vero non effodiens thesaurum sibi fleret causa erroris, putaretque duce ad præcipitia lumine uti, iilas etiam viarum asperitales, hoc est luca, quæ videntur asserere pugnantia, complanabant, eumdemque in omnibus sensum consistere demonstrabant. Ita veluti communi consilio tum publice μην· οὐδ' ἡγήσαντο τοὺς μὲν οἰκείους διδάσκοντε; τῆς τῶν Γραφών συμφωνίας στοχάζεσθαι πανταχου, τοὺς δὲ πρὸς τοὺς ἐναντίου; ἀγῶνα; ἄλλον τινὰ διατίθεσθαι τρόπον· τοὐναντίον γὰρ μᾶλλον καὶ τῶν προτέρων αὐτοῖς τῶν ὑστέρων χάριν ἰδίτ σε. Καὶ ὥστε μηδένα τῷ φαινομένῳ μόνον προς έχοντα, τὸν δ' ἐγκείμενον οὐκ ἀνορύττοντας θησαυρόν, πλάνης αίτιον αὐτῷ γεγενῆσθαι, καὶ οἴεσθαι το φωτὶ χρῆσθαι προς τους κρημνούς ὁδηγῶν, καὶ ἀναδίας τὰς δοκούσας διαφωνίας ἐξῄρουν, καὶ τὸν αὐτὸν διὰ πάντων σώζεσθαι νοῦν ἀπεδείκνυον. Οὕτω και θάπερ ἀπὸ συνθήματος καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ καὶ πανταχοῦ καὶ πρὸς πᾶσαν χρείαν τούτου μάλιστα πά - των εφρόντισεν, ὡς τοῦτο κεφάλαιον ἐν αὐτοῖς τῆς

ORATIO II AD SYNODUM. σπουδῆς. Τὸν γὰρ αὐτὸν ὑπέρ τε τούτου και της tum privatim, quovis lace, et quando res ita fereἀληθείας καὶ τῆς αὐτῶν σωτηρίας ήδεσαν ὄντα σφί σιν ἀγῶνα· καὶ μετ' αὐτοῦ μὲν τὰ λοιπὰ κατορθώ σειν, ἐν δὲ τούτων περιιδόντες, καὶ τῶν λοιπῶν ἐκπεσείσθαι πάντως ἐνόμιζον. bat, hoc ante omnia curarunt, ut sui studii caput. Idem quippe certamen pro hoc ipso, pro veritatę, proque sua ipsorum salute propositum sibi sciehant: et cum ipso quidem, recte se alia peracliros, hoc autem uno posthabito, reliqua etiam se amnissuros plane censebant. His igitur ita se habentibus, quæ aliter se habere nemo unquam dixerit, vel nimium contentiosus, necesse est vos etiam eodem erga materiam propositam animo sitis, et postponatis omnia concordiæ Scripturarum. Sive enim oportet inspicere, quid sanctus quisque egerit: vos, qui tanto estis numero, Justius hoc illem et velle debetis et perfcere; sive quis etiam eos consideret universos, operæ pretium est vos eadem post illas necessitate adlactos, illorum velle sequi vestigia; opposita vero inccdentes via reprehensionein non effugietis. Quanquam illis quidem, etsi non omnibus, at certe primis, solæ Scripturæ erant ob oculos, quas difficile quidem, potuere tamen in unam revocare convenientiam: al vobis non parva adjumenti accessio est, imo vero ipsa totum fere valet, quod doctorum expositiones in Scripturas, et certamina corum habetis proposita, quæ illi tum ad veritatis hostes redarguendos, tum ad suos confirmandos, lictis scilicet corum audientes, suscepere. Quorum, cum adeo multi sibique invicem testes sint, consensionem facile pariter ac justum est sumere velati ducem certissimum ad veritatem indagandam. Ac de doctorum quidem consensu postea: prius adm tem agendum est de convenientia sententiarum Scriplura, etenim res ita se habet: Spiritum sanctum ex Patre procedere, testatur manifeste Scriptura, it communiter omnes fatemur, nec magis Gracis quam Latinis id favet, nec solvitur per hoc dubitatio. lloc enim posito, neque necessarium neque impossibile est, eti in ex Filio procedere Spiritum, cum hæc affirmatio nec ponat nec tollat alteram affirmationem, sed possibile sit ex vi hujus propositionis procedere aut non procedere ex Filio; ut qui dicit hominem esse animal, nec rationis participem illum necessario asserit, neque id negat. Quanquam si modum processionis divinarum personarum spectemus, ordinemque illis assignatum a sanctis Patribus, multo magis affirmatio ponit affirmationem: nam ea quæ Pater habet, sint etiam Filio communia necesse est, nisi aliquid obstet: et quod ex aliquo per aliquid essentialiter prodit, causam habet illud etiam per quod prodit, ut si quis calorem e sole dicat oriri, illum e radio quoque oriri neque ait neque negat, quod attinet ad ipsam propositionem, quanquam affirmat magis, si quis modum productionis consideret, et ordinem quen habet ad utrumque res intermedia; tunc enim plane non negabit ex ipso etiam radio ut proxinia causa oriri, quod per illum emanat natu raliter interim id solum considerantes, quod pro - nuntiatum est, neutrum exprimimus necessario, Τούτων τοίνυν οὕτω κειμένων, καὶ μηδενὸς ἄλλως ταῦτ' ἔχειν εἰπόντος ἂν, και σφόδρα φιλόνεικος ᾖ, καὶ ὑμᾶς τὴν αὐτὴν ἑλέσθαι πρὸς τὰ παρόντα γνώμὴν ἐπάναγκες, καὶ τοῦ ταῖς Γραφαῖς γινόμενον διασώσασθαι πάντα ἄγειν ἐλάττω. Είτε γὰρ πρὸς ἕκαστον τῶν μακαρίων ἐκείνων χρὴ ἐπιδεῖν, ὑμεῖς ὄντες τοσοῦτοι δικαιότερον ἂν καὶ βουληθείητε ταῦτα, καὶ καταπράξαισθε· εἴτε πάντας ὁμοῦ λογιεῖταί τις, τὸ μετ᾿ ἐκείνους εἰς τὴν αὐτὴν χρείαν ὑμᾶς, καὶ ζηλοῦν, βούλεσθαι λυσιτελές· καὶ τὴν ἐναντίαν ἰοῦσι, φύγων αἴτιον ἔσται. Καίτοι τοῖς μὲν, εἰ καὶ μὴ πα σιν, ἀλλὰ τοῖς γε προτέροις αἱ Γραφαι μόνον προς κειντο, ας δυσχερὲς μὲν ἦν, ὅμως δ' ίσχυσαν συμ 6:βάσαι· ὑμῖν δ' οὐ μικρὰ βοηθείας προσθήκη, ἀλλὰ σχεδὸν αὐτὴ τὸ πᾶν οὗτα, αἵ τε τῶν διδασκάλων ἐπὶ ταῖς Γραφαῖς ἐξηγήσεις, καὶ ἄλλοι τούτων ἀγῶνες, οὓς ἐπὶ ἐλέγχῳ μὲν τῶν ἀνθισταμένων τῇ ἀληθείᾳ, βεβαιώσει δὲ τῶν οἰκείων καὶ πειθομένων αὐτοῖς ἐνεστήσαντο· ὧν τοσούτων ὄντων καὶ μαρτυρούντων ἀλλήλοις τὴν συμφωνίαν, ὥσπερ ὁδηγόν τινα ἀπλανή τῆς ζητουμένης ἀληθείας λαβεῖν πρόχειρόν ἐστιν οὐδὲν ἧττον ἢ δίκαιον. Ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ τῶν διδα σκάων αὐτίκα, τὰ δὲ τῶν Γραφῶν ἀξιώματα δεῖ συνάπτεσθαι πρώτον. Εχει γὰρ οὕτω· Τὸ μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κεῖ ται μὲν διαρρήδην ἐν τῇ Γραφῇ, ὁμολογεῖται δὲ παρὰ πάντων ἡμῶν, καὶ οὐ μᾶλλον πρὸς Γραικῶν ἢ Λατίνων ἔστηκε τοῦτο, οἱ δ' ἔστιν ἐκ τούτου λύειν την ἀμφισβήτησιν· οὔτε γὰρ ἀνάγκη καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ προϊέναι τὸ Πνεῦμα τούτου κειμένου, οὔτ' ἀδύνατον καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι. Ἡ γὰρ κατάφασις Η αὕτη τὴν ἑτέραν κατάφασιν οὔτε τίθησιν, οὔτ᾽ ἀναι ρεῖ, ἀλλ' ἐνδέχεται μὲν ἐκ τοῦ Υἱοῦ προϊέναι, ἐνδέ χεται δὲ καὶ μὴ προϊέναι ὅσον ἔκ γε τοῦ λόγου· ωςε Μπερ εἴ τις λέγοι τὸν ἄνθρωπον εἶναι ζώον, οὔτε λογικόν, εἶναι τίθησιν ἐξ ἀνάγκης, οὔτε τοῦτ᾽ ἀνας ρεῖ· καίτοι πρὸς τὸν τῆς προόδου τῶν θείων προςώπων τρόπον ἀφορῶσιν ἡμῖν καὶ ἦν οἱ θεῖοι Πατέ μες τούτοις ἀπέδωκαν τάξιν, τίθησι καὶ πολὺ μᾶλλον ἡ κατάφασις τὴν κατάφασιν. Τῶν γὰρ τῷ Πατρὶ προσόντων καὶ τὸν Υἱὸν δεῖ κοινωνεῖν, ἂν μή τι κω λύῃ· καὶ τὸ διά τινος ἔκ τινος οὐσιωδῶς προϊόν από τίαν ἔχει καὶ τὸ δι' οὗ πρόεισι· καθάπερ εἴ τις τὴν θέρμην ἐκ τοῦ ἡλίου προέρχεσθαι λέγοι, τὸ καὶ ἐκ τῆς ἀκτῖνος προϊέναι αὐτὴν οὔτε τίθησιν οὔτ᾽ ἀνατρέπει· οὔχουν ἔκ γε τοῦ λόγου· καίτοι τίθησι μᾶλ λον, ἄν τις τὸν τῆς προόδου τρόπον λογίζοιτο, καὶ τὸ μεσιτεύον ἦν τινα τάξιν πρὸς ἑκάτερον ἔχει· τότε γὰρ τὸ διὰ τῆς ἀκτῖνος φυσικῶς προϊὸν καὶ ἐξ αὐτ τῆς ὡς ἐκ προσεχούς αἰτίας προέρχεσθαι πάντως ἐρεῖ· τέως δὲ τὸν λόγον μόνον σκοποῦντες, οὐδέτε ρον ἐξ ἀνάγκης ἀποφαινόμεθα. "Αρ' οὖν οὕτω κἀπὶ PATROL, GR, CLX Digilized by Google

Itane ergo philosophandum est de proposita quo- τοῦ πράγματος ἔχει; Ούμενουν· ἐκπορεύεσθαι γὰρ que materia? Minime. Procedere quippe illum a Filio, rursusque non procedere, omnino est impotsibile. Restat igitur ut alterum illorum sit verum. At neutrum licet e Scriptura planis verbis desamere: colligendum ergo est ex quibusdam aliis, quæ Scriptura dicat aperte. Ea igitur consideranda: Et si quidem omnia Scripturæ loca Latinorum affirmationi favent, amplectenda illa est: si vero nega· tioni Græcoruin, rejicienda aflirmatio. Veluti si mitti a Palre et Filio: si quia diciur Spirius utriusque, non solius videlicet Patris, sed modo quidem veritatis, nodle vero Christi et Filit; si quod omnia quæ Pater habet, sint etiam Filii; si accipere a Filio, et annuntiare; si dari discipulis Spiritum insufflatione corporea; si quod Fillas mittat illum a Patre, sicul Pater mittit eumdem in nomine Filii; si quia missus a Filio glorificet ilJum, quemadmodum Filius a Patre missus glorificat cuin a quo missus'est: si hæc omnia sunt affirmationi consona, habenda est illa pro vera et certa. Aursus si qua sunt perspicua Scripturæ dicta, quæ faveant propositioni asserenti Spiritum non procedere ex Filio, negationi adbærendum. Si vero omnia, uno quopiam excepto, non decet illud arripere, forte aliunde pendens, quodve possit explanari per multa alia, atque per hoc atramvis coulirmare sententiam, contemptis allis, quæ possunt oppositam firmare opinionem, quod vero videtur contrarium, et placet, facitque nobiscum, minimc inferunt: hæc igitur calumniari non oportet, sed ita interpretantes omnia, ut cohæreant conveniantque inter se, dijudicantesque pauciora et obscuriora per ea quæ plura sunt et clariora, tum demum de sententiis tutissime pronuntiare, et eam quidem amplecti, quæ facit, ut Scriptura nulla ex parte secum pugnet, quæ vero aliter se habet, rejicere, atque ad hoc potissimum adhibere rationes ad absurda deducentes: illud unum omnino absurdum caventes, ne Scripturæ loca collidamus, et opinionem sequamur, que bellum inter Scriptare sententias excitet. Nam alioquin hujusmodi deductiones all impossibile in ea de qua agimus materia, invalidas arbitror, atque ut une verbo dicat, insidiosas (nec vero difficile est ad incominoda quæque nos invicem deducere, sed facilius est omnia declinare); quanquam licet nullum ex his sequeretur periculum, merito non decet illas admittere. De quibus enim e Scriptura non licet accipere pronuntiata, sed oportet nos conjecturis uti ad feredam sententiam, ad ea nullum crimen est afferre etiam deductionės ad impossibile, et quamvis aliam argumentationem, quæ nos ducat ad assequendum id, quod esse verius videtur. Nunc vero cum tot pronuntiata nobis suppetant, quorum aliqua satis esse nobis possunt, cum recta tendant ad id quod quæritur, ex aliquibus autem licet iuferre veritatem, inane quiddam est et supervacuum mujusmodi argumentationuin usus, nec est aliud, quam vana αὐτὸ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ πάλιν οὐκ ἐκπορεύεσθαι, καθάπαξ ἀδύνατον. Λείπεται τοίνυν θάτερον τούτων ἀληθὲς εἶναι. Αλλ' οὐδέτερον τούτων ἐκ τῆς Γρα φῆς διαρρήδην ἔστι λαβεῖν. Οὐκοῦν ἔκ τινων άλλων τοῦτο συνάγεσθαι δεῖ φανερῶς ἐκεῖ λεγομένων. Ταῦτα τοίνυν δίκαιόν ἐστι θεωρεῖν· καὶ εἰ μὲν πάντα τὰ τῆς Γραφῆς τῇ τῶν Λατίνων βοηθεῖ καταφάσει, ταύτην ἐλέσθαι· εἰ δὲ τῇ τῶν Γραικῶν ἀποφάσει, τὴν κατάφασιν ἀτιμάζειν. Οἷον εἰ τὸ πέμπεσθαι παρὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ· εἰ τὸ καὶ ἀμφοτέρων λέγεσθαι Πνεῦμα, οὐ μόνον δηλονότι Πατρός, ἀλλ' ἔνθα μὲν ἀληθείας, ἔνθα δὲ Χριστοῦ καὶ Υἱοῦ· εἰ τὸ πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἔχειν καὶ τὸν Υἱόν· εἰ τὰ παρὰ τοῦ Υἱοῦ λαμβάνειν καὶ ἀναγγέλλειν· εἰ τὸ τοῖς μπο θηταῖς ἐμφυσήματι σωματικῷ τὸ Πνεῦμα δίδοσθαι εἰ τὸ πέμπειν αὐτὸ τὸν Υἱὸν παρὰ τοῦ Πατρός, ὥσπερ ὁ Πατήρ αὐτὸ πέμπει ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Υἱοῦ· εἰ τὸ πεμπόμενον ἐκ τοῦ Υἱοῦ δοξάζει αὐτὸν, ὥσπερ ὁ Υἱὸς ἀποσταλεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς δοξάζει τὸν ἀποστείλαντα· εἰ τὰ τοιαῦτα πάντα τῇ καταφά ·σει συνάδει, ἀληθῆ καὶ κυρίαν αὐτὴν πρέπει νομί ζειν. Καὶ πάλιν, εἰ τῷ μὴ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ διαρρήδην ἐν τῇ Γραφῇ τινα κείμενα συνηγορεῖ, τῇ ἀποφάσει προστίθεσθαι. Εἰ δὲ καὶ πάντα πρὶν ἑνός τινος, δραξαμένους ἄλλοθεν ήρτη μένου τυχόν, ἢ διὰ πολλῶν ἄλλων φανεμουμένου, καὶ τούτῳ βεβαιοῦντας τὴν δόξαν ὑποτέραν ἂν εἴποι τις, τῶν ἄλλων ὑπερορᾷν, ἃ τῇ μὲν ἀντικειμένῃ δόξη βοηθεῖν ἔχει, τὸ δὲ δοκοῦν ἀνθίστασθαι φίλον καὶ σύμμαχον ἐπάγεται, μὴ συκοφαντοῦντας, ἀλλὰ μᾶλ λον ἀπανθ᾽ ὡς ἂν ἀλλήλοις συνάπτοιντο, καὶ συνέχε δοιεν ἐξηγησαμένους, καὶ τοῖς πλείοσι καὶ φανερω τέροις τὰ ἐλάττω καὶ ἀσαφέστερα κρίναντας, ἐκεῖ θεν καὶ περὶ τῶν δοξῶν ἀσφαλῶς ἀποφαίνεσθαι· καὶ τὴν μὲν αἰτίαν γινομένην τοῦ διὰ πάντων ἑαυτή τὴν Γραφὴν συμφωνείν, ταύτην αἱρεῖσθαι, τὴν δ' ώς ετέρως ἔχουσαν ἀποπέμπεσθαι, καὶ ταῖς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγαῖς ἐπὶ τούτου μάλιστα χρῆσθαι· ἐν ἄτοπον διὰ πάντων φυλαττομένους, τὸ τὰ τῆς Γραφῆς συγκρούειν πρὸς ἄλληλα, καὶ δόξαν τιμήν πολέμου και μάχης τούτοις αἰτίαν· ἐπεὶ τά γε ἄλλα σαθρός ἡγοῦμαι τας τοιαύτας μεθόδους ἐπὶ τῶν προκειμέν νων, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν ἐπιβούλους· καὶ ῥᾴδιον μὲν ἀπαγαγεῖν ἀλλήλους ἐπὶ τὰ χείριστα, τὸ δὲ πάντα ἐκκλίνειν μείζονος εὐκολίας· καίτοι καὶ μηδενὸς ἐκ τούτων επομένου κινδύνου, οὐκ ἂν εὐλόγως ταύτας προσίεσθαι. Περὶ μὲν γὰρ ὧν οὐκ ἔστι λαβεῖν ἐκ τῆς Γραφῆς ἀξιώματα, ἀλλὰ δεῖ τοῦ εἰκότος στοχα ζομένους ἡμᾶς ἀποφαίνεσθαι, πρὸς ταῦτα καὶ ταῖς εἰς ἀδύνατον ἀπαγωγαῖς ἀνέγκλητόν ἐστι χρῆσθαι, καὶ πάσαις ἄλλαις μεθόδοις, αἱ πρὸς τὴν τοῦ δοκοῦ τῆς ἀληθεστέρου κατάληψιν ἡμᾶς μέλλουσιν ἐδηγεῖν· τοσούτων δὲ νῦν ὄντων ἀξιωμάτων, ὧν τὰ μὲν αὐτὰ καὶ μόνον ἀρκεῖ, τείνοντα πρὸς τὸ προκείμενον ἄν τικρυς, ἐκ δὲ τῶν ἔξεστι τὴν ἀλήθειαν ἡμῖν συμπεραίνεσθαι, περιττόν τι χρῆμα καὶ μάταιον ἡ τῶν μεθόδων τούτων καθέστηκε χρήσις, καὶ φιλοτιμία μόνον κενή. Οίδα δὲ καὶ ὑμᾶς, ὦ Γραικοί, οὐδὲ ταῖ;

ORATIO III AD SYNODUAL 4"4 ἀποδείξεσιν ἐν γε τοῖς τοιούτοις θαμβοῦντας, ἀλλ' & gloriolm cupiditas. Scio vero etiam vos, Græci, ue ολομένους αὐτὰς υποπτόν τι χρήμα και σφαλερόν. πολλῷ μᾶλλον τοίνυν τοῖς δι' ἀδυνάτου συλλογισμοίς αὐτοὶ τῇ εὐλαβηθήσεσθε χρῆσθαι, καὶ χρωμένων ἄλ λων φυλάξεσθε. Εξον, Οὐ τοίνυν τὰ μὲν τῆς Γραφῆς ἀξιώματα συντ άπτειν ἀλλήλοις καὶ συμβιβάζειν, ὡς ἂν μάλιστα συνάπτοιντο, δεῖ, τοὺς δὲ τούτων ἐξηγητὰς ἐν οἷς ταῦτά τε διαλευκαίνοντες, καὶ ἄλλως περὶ τῶν τοιούτων ἀγωνιζόμενοι λέγουσι, διαιρεῖν ἀξιώσομεν· ἀλλὰ καὶ τούτοις μετὰ τῆς ἴσης ευνοίας χρήσασθαι δεῖ, καὶ μηδένα τῆς ὀφειλομένης πᾶσιν ἀπο κλείειν αἰδοῦς. Εἰ γὰρ τοὺς μὲν στέργειν καὶ τιτ μαν ψηφιούμεθα, τοῖς δὲ δεῖν ἡγησόμεθα μὴ προσέχειν, νομίζοντες αὐτοὺς διαφέρεσθαι, πρῶτον μὲν οὐδὲ τῆς περὶ τὰς Γραφὰς εὐλαβείας ἀπολαύειν τι δυνησόμεθα, τῆς ἐξ ἐκείνων περιγενομένης εἰρήνης ἐκ τῆς φαινομένης τῶν διδασκάλων διαφωνίας πάλιν συγχεομένης, καὶ τῶν ἐκεῖθεν μισθῶν ἡμῖν διὰ τὴν κατὰ τῶν ἁγίων συκοφαντίαν ἀπολλυμέν μων, οὓς εἰκός ἐστι τὴν τῆς ἀληθείας είναι φανέ. ρωσιν. Έπειτα καὶ τὸ δεινὸν διπλοῦν ἡμῖν ἀπαντᾷ ἡ γὰρ ἐνίους αὐτῶν τῆς ἐν ἁγιότητα στερήσομεν δόξης, ἵνα καὶ τῷ ψεύδει συγχωρήσῃ τις αὐτοὺς ὑποκεῖσθαι, καὶ δικαίους παρεωρᾶσθαι· ἢ τὸ τῆς διαφωνίας Εγκλημα καὶ ἄκοντες ἀπ' αὐτῶν ἐπὶ τὰς Γραφάς μεταστήσομεν πάλιν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὗ τυγχάνουσιν αἱ Γραφαί· κἀκείνους μὲν καλῶς ἐπιστῆσαι πᾶσι καὶ νουνεχόντως, τὴν δὲ Γραφὴν τὰς τῆς διαφορᾶς αἰτίας σφίσι προβάλλεσθαι νομιοῦμεν. Πρὸς δὲ τούτοις σοφωτέρους ἡμᾶς καὶ ἁγιωτέρους ἐκείνων δείξομεν ὄντας, εἴπερ ἡμεῖς μὲν καὶ τῇ παρὰ τῶν Γραφῶν ἀληθείᾳ καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν διδασκάλων δυνάμεθα συμφω νεῖν, αὐτοὶ δὲ καὶ τούτων ἀμφοτέρων διήμαρτον καὶ νενομίκασι μὲν ἅπερ οὐκ ἔδει, ἀθάνατον δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἐνεστήσαντο πόλεμον. Μάλλον δὲ ταῦτα μὲν οὔτε τις ὑπὲρ ἡμῶν ἀξιώσει, οὔθ' ἡμᾶς ὑπὲρ ἑαυτῶν λογίζεσθαι χρήν ἀλλὰ δείξομεν ἀληθῶς ἀφυεῖς ὄντες αὐτῶν μαθηταί, καὶ πάντα μᾶλλον ἢ τοῖς τῶν διδασκάλων λόγοις προσέχοντες, εἴπερ ἐκείνων ὅπως ἁρμόττε: τοῖς ὑπὸ τοῦ Πνεύμα τος λεγομένοις προσφέρεσθαι, καλῶς ἡμῖν ὑφηγησαμένων, καὶ παραδείγμασιν ἱκανοῖς τὴν διδασκα λίαν βεβαιωσάντων, αὐτοὶ παντάπασιν ἐναντίως χρῆσθαι βουλόμεθα. Καὶ μὴν οὐδὲ δίκαιον όλως, ἐκείνους μὲν ἐξηγητὰς ἄλλων καθισταμένους, ὡς μέγιστόν τι τῶν ἀγαθῶν αὐτοῖς ἀπονείμαι τὴν συμφωνίαν, ἡμᾶς δὲ τἀκείνων αὖθις ἐξηγουμένους, τῆς τηλικαύτης ὥσπερ φθονῆσαι φορᾶς· καὶ ὧν αὐτοὶ τοῖς ἄλλοις μετέδωκαν, τούτων ὑφ᾽ ἡμῶν στερηθῆναι. Αλλ' εἰ καὶ μηδενὸς ἄλλου χάριν χαλεπῶς ἡμῖν ἔξουσι, τό γε καταψεύδεσθαι τῆς αὐτῶν σοφίας καὶ ἀρετῆς, καὶ ταῦθ' ὑπ' αὐτῶν ὠφελημένου; τὰ μέγιστα, καὶ πάντων αὐτοῖς δικαίαν χάριν • ὀφείλοντας, δεινὸν οὐ φαῦλον ποιήσονται. Ούτε γὰρ ἁγίοι; οὔτε σοφοῖς δοκεῖν αὐτοῖς περιέσται, demonstrationibus quidem in hujuscemodi rebus confidere, sed liabere illas suspectas et periculi plenas; multo ergo magis ipsi a syllogismis deducentibus ad impossibile refugietis, ab aliisque illos adhibentibus cavebitis. Et hæc quidem sic se habent. Non erunt porro Scripturæ quidem pronuntiata concilianda inter se, ut maxime oportet; eorum vero interpretes, apt uhi ca dilucidant, aut etiam abi de illis disputant, in oppositas sententias distraberdi; sed par in illos quoque navanda Lenevolentia, nullique deneganda illa observantia, quæ omnibus debetur. Nam si hos quidem recipiendos, atque in honore habendos, alios vero censebimus rejiciendos, putantes inter se illos pugnare; primum quidem nihil frui nobis licebit reverentia, qua Scripturas honoramus, interturbata rursus pace Scriμlurarum, quam nobis illi peperere, per apparenten pugnam doctorum; et pereunte nobis mercede ili debita, quam par est esse veritatis manifestationem, ob calumniam sanctis illatam. Deinde malum nobis duplo majus Get: aut enim quosdam ex illis sanctitalis gloria privabimus, ut possint ilis mendacia tribui, et jure debeant contemnni, aut rursus discre pantiæ crimen ab eis ad Scripturas vel inviti transferemus, et Spiritui sancto ascribemus, a quo Scripturæ manarunt; et illos quidem arbitrabimur exa· minasse omnia recte atque prudenter, Scripturam vêro illis dedisse causas pugnæ. AJ hæc sapientiores nos, sanctioresque illis ostendemus, si veritatem Scripturarum nos qui lem assequi possumus, et cum alijs doctoribus concordare; ipsi vero neutrum sunt assecuti, et opinati sunt quæ non oportebat, et bellum cum fratribus perpetuum susceperunt. An vero nec quisquam nobis hæc tribuenda putaverit, nec nos ea de nobis cogitare debemus; sed ostendemus revera ineptos nos esse illorum auditores, et quidvis potius attendere, quam dicta præceptorum; cum illi nobis egregia documenta dederint, quales nos conveniat præstare ad ea, quæ a Spiritu dictata sunt, et idoneis esemplis doctrinam Grmarint; nos vero contrario modo uti velimus. Nec vero etiam æquum omnino est, ipsos quidem, dum se præberent aliorum interpretes, tanquam eximium quiddam illis concordiam tribuisse; nos alltem rursus scripta eorum interpretantes, tantam quodammodo illis invidere fortunam, et negare ip sis bona illa, quibus ipsi alios cumularunt. Quod si nullam aliam ob causam nobis succensebunt, at certe molestissime ferent, falso a nobis accusari scientiam ac virtutem suam, idque cum ab illis affecti simus beneficiis maximis, ob quæ illis omnuia gratiam referre debemus. Neque enim esse act sanetį aut doctį videbuntur, qui senserint et scrjpserint quæ sunt a veritate aliena; immo etiam digni videbuntur, qui poenas luant graves propter eos qui decepti sunt. Praeterea nec doctores illi, quibus honorem deferimus, habebunt potius gratias, qua

τημένων δίκας ὀφείλειν. "Ανευ δὲ τούτων οὐδ᾽ οἱ παρ' ἡμῶν τιμῆς ἀξιούμενοι χάριν εἴσονται μάλλον ἡμῖν, ἢ δικαίως ὀνειδιοῦσι καὶ μέμψονται, τοῦτο μὲν καὶ αὐτοὶ κοινωνοῦντες τῆς τῶν ἀδελφῶν ἀτι μίας, καὶ νομίζοντες ἐκείνων ἀμελουμένων, μηδ' αὐτοὶ τῶν εἰκέτων τυγχάνειν καν σφόδρα δοκῶσι, τοῦτο δὲ εἰ δόξουσιν ἐπατῆσθαι, καὶ ταῖς τῶν διδασκάλων τιμαῖς τοὺς τῇ πλάνη κατασχεθέντας ἀπο σεμνῦναι· ἀγνοεῖ γὰρ οὐδεὶς ὑπόσα μεμνημένοι μετ' εὐφημίας ἀλλήλους ἰδίᾳ τε καὶ κοινῇ τετιμήκασι. Τούτων τι τοίνυν είνεκα καὶ πολλῶν ἄλλων ὁμοίων, οὐ γὰρ οἶμαι δεῖν ἀποκναίειν τὰς ὑμῶν ἀκοὰς ἕκαστα καταλέγων, δεῖν φημι πάντας τοὺς τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλους τιμὴν ὑμᾶς, καὶ μηδένα τούτων πεπλανήσθαι νομίζειν, μηδ' ίχνος τι μάχης ἐν τούτοις ὑπονοεῖν· ἀλλὰ τὴν ὑμῖν ποθουμένην ὁμόνοιαν πολλῷ μᾶλλον ἐκείνοις καὶ σπουδασθήναι καὶ κατωρθῶσθαι δικαίως υπειληφότας, πρώτα μὲν ἐκείνους ἀδελφὰ φρονοῦντας καὶ ἀλλήλοις συμδαίνοντας ὑποθέσθαι, έπειτα τὸ πᾶσιν ἐκείνοις ἀρέσκον καὶ ὑμετέραν γνώμην θαρρούντως πο σασθαι. Τοῦτο δὲ εἰ καὶ παντάπασι δυσχερὲς ἐτύγ χανεν ὄν, αὐτοὺς οἶμαι τοὺς διδασκάλους συνεφαψαμένους ὑμῖν ἐᾴδιον ἀποδείξειν. Ἀλλὰ μὴν καὶ τῶν εὐκολωτάτων ἐστὶ, καὶ πίνου μὲν οὐδενὸς, προθυμίας δὲ μόνης δεόμενον. Εἰ μὲν γὰρ ἀντιφάσκειν ἀλλήλοις ἐδόκουν οἱ ἅγιοι, καὶ λόγοις γούν ἀντικειμένοις περὶ τῶν προκειμένων ἐχρῶντο, οὐδ' οὕτω μὲν χαλεπὸν ἂν ἦν συνάπτειν αὐτοὺς, καὶ τὴν περὶ τοὺς λόγους ἀντίθεσιν τῇ τῶν φρονημάτων ἀναιρεῖν συμφωνία. Οὐ γὰρ ἂν ἐνέλιπον ἡμῖν ὁδοί τινες ἐπὶ τοῦτο καὶ μηχαναί, ἃς ἡμῖν ἡ τῆς φιλοσοφίας εὐπορία παρέχει, τὰς φαινομένας έναν τιότητας λύειν μετὰ τῆς ἀληθείας ἐθέλουσιν· ἀπώ κνησε δ' ἄν τις ὅμως πρὸς τοῦτο, πολλῆς πραγματ τείας ἔργον καὶ πόνων εἰδώς. Νῦν δ' οὐχ οὕτω τὰ τῶν ἁγίων ἐρῶμεν ἅπαντες ἔχοντα, ἀλλὰ πολλής γέμει γαλήνης, καὶ πόρρωθεν ἡμῖν ἐφιᾶσι τὰς τῆς ὁμονοίας ἀκτῖνας. Εἰ δέ τι καὶ παραλλάττον αὐτοῖς ἀναμέμικται, ἐπιπόλαιόν ἐστι καὶ μέχρι τοῦ φαινομένου· ἡ γὰρ διάφορα περὶ τῶν αὐτῶν ἀξιοῦσιν οἱ πλείους, δ τοῖς μὲν σοφωτέροις οὐδένα παρέχειν merito de polis conquerentur, tum quia fratrum ταναντία τοῖς ἀληθέσι φρονοῦσί τε καὶ συγγρά iciaris communis etiam est ipsis; et inhonoratis. φουσι· πρὸς δὲ τούτοις καὶ πολλὰς ὑπὲρ τῶν ἦτα ilis censebat nullum sibi quoque feri honorem, licet multum honorari videantur: tum si versati esse in errore ipsi videbuntur, quod quasi doctores celebraverint homines, qui errori subservierunt. Ignorat enim nemo, quam miris laudibus alter alterius mentionem facienda, sese invicem ornaverint tam publice, tum privatim. Has igitur ob causas, et plures alias consimiles, (neque enim percensendo singula obstrependum arbitror vestris auribus) oporiere aio omnes Ecclesiæ doctores honorari a vobis, et nullum eorum baberi tanquam in errorem lapsum, nec ullum inter illos pugnæ vestigium su• spicione attingi; sed jure illud opinantibus, exoptatam vobis concordiam fuisse illis cordi magis, re melius considerata, primo quidem illud pro certo esse ponendum, eadem illos sibique congruentia sensisse; deinde quod placet illis oninibus, ut vestram itidem sententiam confidenter amplectendum. Quod quamvis arduum penitus esset, ipsorum arLittor doctorum studio et opera fieret, ut vobis id facile futurum esset. Verum et facillimum est et nullo labore, sed alacri tantum voluntate indiget. Nam si viderentur sancti digladiari inter se, aut certe sermonibus oppositis de rebus propositis uteventur, ne sic quidem esset difficile eos inter se conciliare, verborumque pugnam tollere per conve nientiam sensus: non enim deessent nobis ad hoc via quaedam et præclara inventa, quæ subministrat ubertas philosophica, si vellemus apparentes oppositiones diluere cum adminiculo veritatis: sed tamen refugeret hoc quispiam, sciens multi hoc esse opus negotii ac laboris. Nunc autem non ita se habere sanctorum scripta omnes videmus; sed multa in illis tranquillitas est, et emittunt nobis eminus cɔncordɩe radios. Quod si quid etiam in illis discrepaulke mistuum est, superficie tenus illud est atque la speciem, Aut enim diversa de iisdem plures to uuntur, quod eruditos homines turbare minime potest, tur baverit autem primo aspectu simpliciores: aut dicendo et lucendo intcr se dife: unt, quod iliis contingero est consentaneum. Nam et nos ipsi per dies angulos diversa de iisdem sentientes ac enuntales, mitilominus conjuncti sumus, nec propte- δύναται θόρυβον, ταράξειε δ' ἂν τοὺς ἁπλουστέρου; rea inter nos decertamus, et jure quidem optimo: cuza eau în unaquaque re multa considerentur, et «lius aliter illam concipiat animo, variis quoque skwon bas exprimantur ea necesse est, aut i:sdem viuo, soď vatie acceptis, dum rerum naturæ con- § acce velimus ipsos sermones, hoc est esse veros; quae log rodea ipsum esse rei sequitur orationis veAvis, ut morant o'enes. Quod si dicendo de iisdem s?Nursā, ang na cm is, contraria quoque ipsi veri- Acabus, & ke terum naturas ex multis diAh uellest utibus constare vult. Neque 'ts, meque rem exprimere, aut event, ut manus propterea いい sea, pacem conciliare vi- εὐθὺς, ἡ λόγῳ καὶ σωπῇ τὰ τούτων διήρητα, οὕτω δὲ συμβαίνειν ἀλλήλοις οὐδέν ἐστι χαλεπόν καὶ ἡμεῖς γὰρ καθ' ἑκάστην διάφορα περὶ τῶν αὐτῶν φρονοῦντες καὶ λέγοντες, οὐδὲν ἦτον μένομεν ἡνωμένοι· καὶ περὶ τούτων οὐδεὶς ἡμῖν συμῥήγνυται πόλεμος, καὶ εἰκότως· πολλῶν γὰρ ἐφ' ἑκάστου θεωρουμένων, καὶ ἀλλοτρόπως ἄλλου προσιόντος αὐτῷ, καὶ διαφόροις ἀνάγκη ταύτα λόγοις σημαί νεσθαι· ἢ τοῖς αὐτοῖς μὲν, διαφόρως δὲ δήπου λαμ βανομένοις, ἕως ἂν τῇ τῶν πραγμάτων ὑπάρξει τοὺς περὶ τούτων λόγους συνάδειν βουλώμεθα· δ ταυτόν ἐστι καὶ ἀληθεῖς εἶναι θέλειν αὐτοὺς, έφθ σου τὴν τῶν λόγων ἀλήθειαν τῷ εἶναι τῶν πραγ μάτων ἴσμεν ἀκολουθεῖν. Εἰ δ' ἐκ τοῦ διάφορα λέ

ORATIO III AD SYNODUN. γειν περὶ τῶν αὐτῶν, ἐμαχόμεθα, καὶ πρὸς τὴν dentur, quando silentium civiles quoque leges suἀλήθειαν αὐτὴν ἠναντιούμεθα ἄν· ἢ τὰς τῶν ὄντων munt pro assensu; cum assentiente vero confligit ὑπάρξεις ἐκ πολλῶν τινων καὶ διαφόρως ἐνυπαρ- nemo, si sapiat. χόντων αὐτοῖς συνίστασθαι βούλεται. Ούτε τοίνυν ἐπὶ τούτοις διαφερόμεθα, οὔτε λόγος καὶ σιωπὴ πεφύκασιν ἡμᾶς συῤῥηγνύναι τουναντίον γὰρ μᾶλλον καὶ διαλλάττειν δοκοῦσιν, εἴπερ ἐν ἴσῳ τῇ συγκαταθέσει τὸ τῆς σιγῆς καὶ ὑπὸ τῶν πολιτικῶν λαμβάνεται νόμων· πρὸς δὲ τὸν συναινοῦντα πόλε μος οὐδεὶς οὐδὲ μάχη τῷ γε νοῦν ἔχοντι. Εἰ μὲν οὖν ἄλλον τινὰ τρόπον ἐκ τῶν τῆς Ἐκκλη είες δ δασκάλων είχομεν ειληφότες, ᾧ τὰς ἐξ ἐκεί νων ἡμῖν ἀποτικτομένας ἀμφισβητήσεις λύεσθαι δεῖ, καὶ ᾧ δυνησόμεθα συνάπτειν ἐκείνους ἐν οἷς ἂν διαφερόμενοι φαίνοιντο, τῶν ἡμῖν ἐγνωσμένων τούτων ημελημένων, καὶ οἷς χρῆσθαι πρὸς ἀλλή τους ειώθαμεν, ἐκείνῳ τὴ καὶ χρηστέον. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν, οὐ γὰρ ἡδύναντο ἀνθρώποις σε διαλεγόμενοι καὶ αὐτοὶ τὴν ἡμετέραν έχοντες φύσιν, οἷς δ' ἐπὶ τῶν Γραφῶν αὐτοὶ τοῖς εἰωθόσι σύτοι; τῶν διαλλαγῶν ἐχρήσαντο τρόποις, καὶ ἡμῖν ἐσίκατι συμβουλεύειν μηδ' ἐπ' αὐτῶν βελτίους ἄλλους ζητεῖν, ἡνίκα ἂν δέῃ συμφωνοῦντα; ἀλλή τοις δείκνυσθαι, οὔτε παραιτεῖσθαι δεῖ τὴν ἐκείνων εἰρήνην, ἧς ἤρτηται τὰ τῆς ἡμῶν ὁμονοίας, οὔτε δυσχερές έστιν οἷς ἐφ' ἡμῶν ἐχρησάμεθ᾽ ἂν τῆς ὁμονοίας σημείοις, διὰ τούτων τὴν σύμπνοιαν καὶ τὸ φρονεῖν ἀδελφὰ κακείνοις ψηφίζεσθαι. Ούτε κιν δυνόν τινα προσείναι τῷ πράγματι πιστεύειν όλως εἰκό;. Έμοιγε γὰρ τουναντίον μᾶλλον δοκεῖ, μηδὲν ἂν ἀσφαλέστερον τούτου γενέσθαι ταῖς εὐθύνας βίου τε καὶ λέξης ὁμοίως δώσειν ὑπειληφόσιν. Εἰ γὰρ καὶ τῆς ἀληθεία; ἐμέλλομεν ταύτῃ διαμαρτάνειν, ἱκανὴ πρὸς Θεὸν ἡμῖν ἂν εἴη παραίτησις, τὸ βουληθῆναι μὲν εἰρήνην ἄγειν μετὰ πολέμους μα κρούς, καὶ τὴν αὐτὴν περὶ τῶν πρὶν ἀμφισβητουμένων γνώμην λαβεῖν, ἑαυτοῖς δὲ θαῤῥεῖν οὐκ ἔχοντας ἐπὶ τὰς Γραφάς ἀπιδεῖν καὶ τοὺς διδασκάλους· φαινομένης δέ τινος καν τούτοις διαφορᾶς, ἐνθυ μηθέντας ὡς ἀδύνατον τοῖς ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνηχουμένοις εναντιότητός τι καὶ πλάνης ίχνος προσείναι, καὶ βουληθέντας πᾶσιν ὁμοίως τὴν τῆς ἁγιωσύνης δόξαν τηρεῖν, διαλλακτάς μᾶλλον ἢ δικαστὰς αὐτῶν γεγονέναι· καὶ συνάψαι μὲν ἀλλήλοις ἐκείνους ὡς ἀνεχώρει, συναφθῆναι δ' ἔπειτα καὶ αὐτοὶ, καὶ ταύτην ὡς ἀσφαλεστέραν ελέσθαι τῆς εἰρήνης ὁδὸν, ταῖς ἄλλαις πολλῶν τε καὶ προς φανῶν κινδύνων συνεζευγμένων τούτοις ἡγοῦμαι καὶ πάνυ τὸν φιλάνθρωπον δυσωπηθήσεσθαι δικαστην, καὶ συγγνώμης ἀξιώσειν πολλῆς τοὺς ἐπισ θυμήσαντας μὲν τῶν μεγίστων, ελομένους δέ τι καὶ παρακινδυνεύειν ὑπὲρ αὐτῶν, τῶν δὲ κινδύνων συνιδόντας τε καὶ στέρξαντας τὴν κουφότερον. Οἷς γὰρ ἅπαντα θεμένοις καλῶς οὐκ ἐξεγένετο της ποθουμένης ἀληθείας τυχεῖν, τούτων οὐ πονηρίᾳ γνώμης, ἀλλὰ τῇ δυσχερείᾳ τῆς ἀληθείας ἐπιγρά φεσθαι δεῖ τὸ ἀτύχημα. Οτι μὲν τοίνυν τοὺς μὴ τὰ αὐτὰ τοῖς πλείοσι φάσκοντας θεολόγους, οὐχ ὡς ἐκείνοις ἀντιλέγοντας, ἀλλ' ὡς ἄλλο τι βουλομέτης των αναγκαίων ἐπισημαίνεσθαι, περὶ δ᾽ ὧν εἶπον ἐκεῖνοι τὴν ἴσην ἔχοντας γνώμην, πρέπει νεῖν, ἐκ πολλῶν ἄλλων ἐμείων συνάγεσθαι δυναSi quis igitur est alius modus a doctoribus Ecclesiæ nobis traditus, quo dirimendæ sint controversiæ, quæ per illos oriuntur, et quo possimus conciliare illos inter se, ubi dissentire videntur; posthabitis hisce quos novimus, et quibus uti inter nos solemus, age illum adhibeamus. Sed si talem reperire modum non licet; neque enim poterant, cum sermo illis esset ad homines nostram et ipsis naturam habentibus; et per consisetos hosce conci - liationum modos, quibus ipsi usi sunt ad compo - nenda Scripturæ loca, nobis id concilii dare videntur, ut nullos quæramus meliores, per quos oporteat, cum opus fuerit, probare ipsorum quoque doctorum convenientiam; profecto nec pacem illorum debemus missan facere, ex qua pendet nostra concordia; nec difficile est, per quæ nos signa nostram significaremus concordiam, per hæc eadem illorura convenientiam et consensionem declarare. Neque ullum omnino hac in re periculum subesse censendum est; mihi enim videtur potius contrarium, nihil posse tutius contingere hominibus, qui se existimant reddituros rationem vitæ pariter ac opinionis. Quamvis enim ita futurum esset, ut a veritate aberraremus, idonca tamen nobis esset apud Deum excusatio, quod pacem habere voluerimus post longa dissidia, depositisque controversiis in unam ommes ire sententiam: cum vero nobis ipsi non confideremus, ad Scripturas accurrerimus et doctores: apparente vero in iis etiam discrepantia quadamn, consideraverimus nullum esse posse vestigium pugnæ et erroris in illis qui sunt Spiritus aflata edocti: volentesque omnibus æque conservare opinionem sanctitatis, conciliatores potius quam judices ipsorum sederimus: et illi quidem a nobis quoad ejus feri potuit in unam reducti concordia:, postca vero el nos uniti fuerimus, delectaque a nobis hæc pacis via uti tutior, aliis multa et manifesta habentibus conjuncta pericula. lluc plane arbitror clementissimum judicem aqui bonique facturum, ven'amque abunde daturam hominibus, qui rerum quidem maximarum affecti fuerint desiderio, proque illis aliquod etiam periculum subire voluerint: ex periculis autem cognoverint adierintque levissimum. Quilus enim, uli omnia recte atque ordine disposuissent, non successit exoplata veritatis assecutio, haud pravæ illorum voluntati debet ascribi exitus infelix, sul ardue veritatis indagationi. Quod igitur intelligendum sit, theologos qui non conveniunt cum pluribus, nequaquam illis adversari, sed velle quiddamı aliud necessarium significare, cadem vero sentire quæ illi de rebus pcr cos explica is, colligi potest ex multis aliis simi-

Quis -nın osat, alev GENNADH CP. PATRIARCH.E CONFALI ▼ 1995 Isurpare, et præ omnibus ſyarnum? Ataimen Crrilus 1) utendum iis esse egat. Anne ryp:issentiendo ab aliis id asserit, ræque sibi „cope proposito contrariam habul it spurtent alīīs prater ipsum, atit sare veritatura? Et qua ratione feri weet and fus also maltas non perspexisse quod ας 2 mm: η tantum esse lapsum errorem, dique posteriorem multis qui usi sunt illis vinobus? Emo vero et illi simul omnes, et iste nihominis propter sanctatis opinionem effugiunt suspicionem mendacii. Non ergo contraria dicunt, et vorum utrique dicunt; pat enim est respicientes at diversas vocum İstarum significationes, illos quidem usurpasse, hune autem refugisse. Nam alii qui lem certe respexerunt al processiones, hic vĽro al arte» Aristotelicam. Ut si quis commutata causa, cur hi usurpaverint, ille tacuerit, ex iis quærgret, futurum esset ut caverent qui usurparunt, non dubitaret usurpare qui cavit. ues passim & τόν. Τις γὰρ οὐκ οἶδε πάντας ἁγίους αἴτιον και αἰτιατὸν ἄνω καὶ κάτω στρέφοντας καὶ πρό γε πάντων τὸν Νύσσης: 'Αλλ' ό γε Κύριλλος χρήσθαι τούτοις ἀπαγορεύει. "Αρ' ουν ἀντιλέγων τοῖς ἄλλοις ταῦτά φησι, καὶ πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἀποβλέ. των τῆς ἀντικειμένης γέγονε γνώμης, ὥστε καλ δεῖν ἢ μετὰ τῶν ἄλλων πλὴν αὐτοῦ, ἡ μετ' αὐτοῦ μόνου τὴν ἀλήθειαν εἶναι; Καὶ πῶς ἂν ἔχοι λόγον ἢ τοὺς ἄλλους τοσούτους ὄντας το δέον μὴ συνιδείν, ἢ τοῦτον πλανηθῆναι τοσούτον, καὶ ταῦτα μετὰ πολλοὺς ἐλθόντα, χρησαμένους τοῖς ὀνόματι τού τοῖς; Μάλλον δὲ τῆς τοῦ ψεύδους ὑποψίας ἐκεῖνο τε πάντες ὁμοῦ καὶ οὗτος οὐδὲν ἧττον διὰ τὴν τῆς ἁγιωσύνης δόξαν ἀπήλλακται. Οὐκοῦν οὔτ' ἀντιλ γουσι, καὶ ἀληθῆ λέγουσιν άμφω· εἰκὸς γάρ ἐστι πρὸς διαφόρους τῶν ὀνομάτων τούτων ἀπιέντας ἐννοίας, τοὺς μὲν χρήσασθαι, τὸν δὲ φυλάξασθαι. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι δήπου πρὸς τὰς προόδους ἀπέβλε ψαν, ὁ δὲ πρὸς τὴν ᾿Αριστοτελικὴν τεχνολογίαν ἀπεῖδεν· ὥστε τοὺς μὲν εἰπόντας φυλάξασθαι ἄν, τὸν δὲ διευλαβηθέντα θαῤῥῆσαι, εἴ τις αὐτῶν ἐπαλλάτ των τὰς τοῦ λόγου καὶ τῆς σιωπῆς αἰτίας επύθετο. Τί δὲ καὶ τῆς ἐν τοῖς θείοις προσώποις τάξεως εὐσεβέστερον, ἢ τῇ θεολογίᾳ πανταχού συνηθέστε ρον; Αλλ' ἔνιοι τῶν ἁγίων καὶ κατὰ τοῦ τῆς τά ξεως ονόματος φέρονται. Αλλ' οὐδέτεροι ψεύδον ται. Εστι γὰρ καὶ φρονείν τινα τάξιν ἐξ ἀνάγκης ἐπὶ Θεοῦ, καὶ πάλιν ἄλλην ἐλαύνειν ἐκεῖθεν, ὡς τῇ κτιστῇ φύσει προσήκουσαν. Αλλὰ μὴν εἰκόνα μή νου τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι μόνον φασὶν Αύγου στινός τε καὶ ἡ λοιπὴ τῶν Δυτικῶν ἑταιρεία, καὶ τὸ τῆς εἰκόνος όνομα λέγουσιν ἴδιον εἶναι τῆς ὑπου στάσεως τοῦ Υἱοῦ· οἱ δὲ τῆς Ἐας διδάσκαλοι Ral τὸ Πνεῦμα εἰκόνα τοῦ Υἱοῦ καὶ μὴν καὶ τοῦ Πατρὸς τεθαρρηκότως πάντες καλοῦσιν. Αλλ' οὗτοι μὲν πρὸς τὴν κατ' ουσίαν ταυτότητα βλέποντες. ταῦτ' ἀξιοῦσι, καὶ τῷ τῆς εἰκόνος ονόματι ἀντὶ τῆς τελείας ὁμοιότητος χρῶνται· ἐκεῖνοι δὲ τὴν κατὰ τὸ εἶδος ἐσκόπουν δήπουθεν ὁμοιότητα, ἥτις ἐν τῷ τοῦ Υἱοῦ περιέχεται λόγῳ τῇ γὰρ προβοῳ πρόεισιν ἰδίως ἀφώρισται. Quid prxterea, magis pium, aut passim in theoloγια volatum, quam divinaruin ordo personarum? Quidam tamen sanctorum in hanc etiam invebuntur vocem; verum neutri mentiuntur. Licet enim în divimus aliquem ordinem necessario ponere, et alum rursus inde repellere, ut natura creatæ convemicidem. Solus Patris Imaginem esse solum Filiumı Διατί asserit, et Occidentalium Patrum calzerva, momenque imaginis dienet esse proprium hypostasis. Nán; doctores autem Orientates Spiritum sumque Flu, mec mon Patris imaginem sine ulla jani i ono tucant omnes. Sed hi quidem ita lofounkie respicientes ad essentiæ identitatem, et somusic nomine imaginis loco perfectæ similitudiin very formalem habebant sine dubio præ ocuτη νεανικές ευκολα, φωam ratio Filii continet; produscan duda. Verbi proprio tributa est similitudo ecutada, að að a quo procedit. και του εξως ομοιότης πρὸς τὸ ἀφ' οὗ Paulus jaque geulmen vocari Dei Filium nou avinasi omm alu utantur intrepide hoc vocabulo. νομενικά οι γνα μηr hoc dissentire hunc ab illis, SATZ W Kum conjungeaius cum cæteris omσυρσης αθηνα έχει και ένα ille quidem geniminis sienim jadi machas, quæ rite Filio aptatur, usos mu Ani mm, Sunc vero considerata vocis usurand a Averiorem partem accepit cam Sypek mums Ardens viperarum genimina, et uminifyya, am assignavit; devitasse ipsam, aliiscom vynašiem mare, ut eam fugiant. Imo quod graTak Mr, mw gmazu, pugnare doctores videbit emydam; m si emas iltorum scripta percurrat lewww, my yma apparent sola perpendat, dicat illos potas 'where. Ako variis in locis sæpe usi sunt COMINATIS SOimonibus, moti sensuum diversitate. ་ (Y) Lib, it, contra Encomium. Ὁ δὲ Βασίλειος καὶ γέννημα τὴν τοῦ Θεοῦ λέγειν οὐ συγχωρεῖ, καίτοι τῶν ἄλλων ἀδεῶς οὕτω καλούν. των· ἆρ᾽ οὖν διαφωνεῖν ἐροῦμεν ἐκείνοις αὐτὸν, ἢ μᾶλλον καὶ τοῦτον τοῖς ἄλλοις πᾶσ: συνάψομεν; ἐροῦμεν γὰρ τοὺς μὲν ὑπὸ τῆς τοῦ γεννήματος ενα νοίας ὀρθῶς ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ λεγομένης προτρεπομένους χρήσασθαι τῇ φωνῇ, τὸν δὲ πρὸς τὴν χρῆσιν ἀπ δόντα τῆς λέξεως, ἐπὶ κακοῦ γὰρ ἐξέλαβεν αὐτὴν ἡ Γραφή, γεννήματα εχιδνῶν τοὺς Ἰουδαίους ἀποκα λοῦσα, καὶ τοῖς ἀτελέσι ταύτην ἀπέδωκεν, αὐτόν τε φυλάξασθαι, καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσι συμβουλεύειν· τὸ δὲ δὴ μείζον, ὅτι τοῦτ' αὐτὸ καὶ πρὸς ἑαυτοῦ; πα θόντας τοὺς διδασκάλους ἴδοι τις ἄν· ὥστ᾽ εἴ τις ἁπλῶς τἀκείνων ἐπίοι, καὶ τοῖς φαινομένοις μόνοις προσέχοι, παίζειν αὐτοὺς μᾶλλον ἐρεῖ. Οὕτω τοῖς ἐναντίοις πολλαχοῦ καὶ πολλάκις λόγοις ἐχρήσαντο

ធារ ORATIO 111 AD SYNODUM. ΤΑΣ contigit? Siquidem illa Patrem modo asserum aper se majorem Filio, modo vero æqualitatem eorumI manifeste significant, idque doctores non solum intelligunt de duplici nature Christi, sod quidam etiam utrumque de divina ejus natura concedunt; et majorem quidem aiunt, causa, non majorem rurSUB, natura; el contraria de eadem re affirmant, veruui ad aliud et aliud horum utrumque. Et quis enumeret quæ in Scripturæ verbis pugnare videntur? cum alio alia spectent, et-omnia vora sint? et hæn quidem Salvatoris divinitati aptissime congruant, illa vero humilius bumanitusque intelligantur? Num igitur omuia inter se opposita constituemus; el vel credemus contrariis, vel seligentes ea quæ placent, fidem illis labebimus, reliqua vero ut minime grata rejiciemus? Sed vereor ne potias damnemur, quod hæc contempserimus, quam referatur nobis gratia, quod adversus illa reverentiam adhibueri - mus; imo vero pœnas luamus, quod utrumque male fecerimus; non enim convenit barum rerumi nos esse judices, non magis certe quam magistros. Iuqne habentes omnia pariter pro veris, et causam singulia assignantes: quamvis citra lioc etiam opor teret simpliciter ac sine ullo examine fidem illis tribuere: cum tamen nullum sit de quo, si quæratur, afferri non possit causa: et nos ipsas mulois coufictionibus, et illos liberare oportet dissensione que nulla ratione admittenda est. πρός διαφόρου; ἀπιδόντες εννοίας. Καὶ τί θαυμαστόν, Et quid mirum, quando sacris eloquiis hoc idem ὅπου καὶ τοῖς λογίοις τούτο συμβέβηκε;· ποῦ μὲν μείζω τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα λέγουσιν ἐναργώς, που δὲ τὴν ἐν σφίσιν ισότητα φανερῶς ἀποφαινομένοις; καὶ ταῦτ᾽ οὐ μόνον περὶ τῆς διπλῆς ἐν τῷ Χριστῷ νοοῦσι φύσεως οἱ διδάσκαλοι, ἀλλ' ἔνιοι τούτων καὶ περὶ τὴν θείαν φύσιν αὐτοῦ συγχωροῦσιν ἀμφότερα καὶ μείζω μέν φασι τῷ αἰτίῳ, οὐ μείζω δὲ πάλιν τῇ φύσει· καὶ περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος τὰ ἀντικεί μενα λέγουσι, πρὸς ἄλλο μέντοι καὶ ἄλλο τούτων ἑκάτερον. Καὶ τῆς ἂν καταλέγοι τὰς ἐν τοῖς θείοις λογίας δοκούσας διαφωνίας, άλλων δι᾿ ἄλλο τι καὶ πάντων ἀληθῶς λεγομένων; καὶ τῶν μὲν οἰκείως καὶ καταλλήλως τῇ τοῦ Σωτῆρος θεότητι, τῶν δὲ τα πεινότερόν τε καὶ ἀνθρωπικώτερον νοουμένων; Αρ᾽ οὖν ἀλλήλοις πάντα συγκρούσομεν, καὶ ἡ πιστεύσομεν τοῖ; ἀντικειμένοις, ἢ τὰ δοκοῦντα τούτων ελόμενοι, καὶ τούτοις ἀποδεδωκότες τὴν πίστιν, τῶν λοιπῶν, ὡς οὐχ ἡμῖν ἀρεσκόντων, καταφρονήσαμεν; Ἀλλὰ δέδια μὴ μᾶλλον δίκας οφλήσωμεν τῆς καταφάσεως, ἢ χάριτας λάβωμεν τῆς εὐλαβείας, μᾶλλον δ' ὑπὲρ ἀμφοτέρων δίκας εκτίσωμεν, ἅτε κακῶς καὶ ἄμφω ποιοῦντε;· οὐ γὰρ ἡμῖν γε δικασταίς εἶναι τούτων ἁρμόττει, οι μᾶλλον ἢ διδασκάλοις. Οὐκοῦν πάντα μὲν ἐπίσης νομίσαντας ἀληθῆ, ἑκάστου δ' αὐτ τῶν ἀποδιδόντας αἰτίαν, καίτος καὶ τούτου χωρίς ἁπλῶς οὕτως καὶ ἀνεξετάστως ἔπρεπε πείθεσθαι, ἀλλ' ὅμω; οὐκ ἔστιν ἐφ' ὅτου τῶν λεγομένων ζητοῦν τες αἰτίαν οὐκ ἐντευξόμεθα, καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς τοῦ πολεμεῖν ἀλλήλοις, κακείνους τῆς ἀδυνάτου διαφωνίας ἀπαλλάξασθαι προσήκει. Ἀλλὰ μὴν καὶ ὅτι τοὺς εἰπόντας τι περὶ τῶν προκειμένων τοῖς σεσιγηκόσι συνάπτειν οὐ χαλεπὸν, οὐδὲ λόγου δεῖν ἡγοῦμαι δεικνύναι. Ἵνα γὰρ παρῶ λόγον καὶ σιωπὴν ἐξετάζειν, καὶ τίς ἑκατέρου τούτων ἡ φύσις· πρῶτον μὲν οὐδεὶς ἂν ισχυρίσαιτο κατα γνωκότας του δόγματος σιγή παρελθεῖν αὐτό. "Οπου γὰρ οὐδὲ τοὺς λέγοντας ἁπλῶς & λέγουσι νομίζομεν ἐπαινεῖν, ἂν μὴ τῶν βελτίστων ὡσί τινες, καὶ ὧν ἀνάγκη τοῖς δόγμασι τοὺς λόγους συνάδειν, σχολῇ γ' ἄν τις δοίη τῷ σιγήν ἔπεσθαι τὸ κατεγνωκέναι; εἴτε γὰρ περὶ ὧν οὐδεὶς εἶπεν ἐσίγων, καὶ πολλῶν ἄλλων ἀληθῶν καταψηφιούμεθα· οὕτω ταῦτά γε κρίναντες ἢ τοῖς διδασκάλων λόγοις πᾶσαν ὁρούQuod vero difficile non sit concordes ostendere eos qui de hac materia locuti sunt, atque illos qui lacuerunt, ne ratione quidem arbitror opus esse ut probetar. Ut enim omittam de dicendi ac taces li vi philosophari, quæque sit utriusque natura explicare: primum quidem nemo contenderit, ut qui tacuerunt, ideo sint usi silcutio, quod hoc dogma damnarent. Si enim eos qui de re aliqua simpliciter pronuntiant, non continuo probare existina:mus quæ dicunt, nisi sint ex numero probatissimorum hominum, et quorum sermones necesse est cum dogmatibus convenire; quis facile concesserit, ea quæ lacentr,Improbari? Sive enim ea tacuerunt, de quibus nem μεθα τὴν ἀλήθειαν, καὶ μηδὲν εἶναι φήσομεν πλέον mo locutus est, sequitur ut multa quoque alia vera οὐδ᾽ αὐτῷ τῷ Θεῷ, δ τοῖς ἀνθρώπως ἀποκαλύπτων προσθήσει τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ· εἴτε περὶ ν εἰρήκασιν ἕτεροι, εἰ μὲν οὐκ εἰδότες & τοῖς ἄλλοις ἐδόκει, οὐκ ἀρετῆς ἄρα καὶ τῆς περὶ τὰς δόξας όρθότητος ἆθλον, ἀλλ' εὐνοίας ὁμοιβήν, καὶ ὅλως πρός τὴν σφῶν αὐτῶν βούλησιν τὰς τιμὰς αὐτοῖς συνεχώ ρουν· καὶ ὡς ἔοικε τοὺς περὶ ταῦτα παρεξῄεσαν να μους, εἰ μὴ πρὸ τῶν γερῶν τὰς ἑκάστου πράξεις, καὶ τοὺς ἀγῶνας πρὸ τῶν στεφάνων ἐξήταζον. Εἰ δὲ ειδότες, ὥσπερ ἄρα καὶ ᾔδεσαν, οὐκ ἔδει δημοσίᾳ τοὺς εἰπόντας ἀνακηρύττειν, καὶ σὺν εὐφημία τού των μεμνήσθαι, καὶ τῶν ἐπ' ἀρετῇ καὶ στις πρωτ τείων αὐτοὺς ἀπαραγράπτους μάρτυρας γίνεσθαι, καὶ τοῖς μὴ πείθεσθαι βουλομένοις ὁ καὶ τοῖς τὰς damneaus, sicque de his opinantes, doctorum sermonibus veritatem omnem circumscriberemus, nihilque dicemus superesse vel ipsi Deo, quod revelando hominibus addere possit ad fidei veritatem: sive tacuerunt quæ ab aliis fuere tractata, si quidem cum nescirent quid aliis videretur, honorem igitur illis tribuebant, non virtutis ergo, atque ut præniuin sanæ opinionis, scd benevolentia causa, at que omnino ad suum arbitrium: et leges, ut videre est, bujusmodi rerum perfringebant, non examinantes ante præmie quid quisque gesserit, et ante coronas quantum certaverit. Si vero cum scirent, ut profecto sciebant, non oportebat ab iis publice laudari eos qui disseruerant, et honorificam

´ 50% κρόν τι τὸ δόγμα καὶ οἷον ἂν καταφρονηθῆναι, οὔτε corum mentionem feri, et amplissimum dari testi- ἱερὰς Γραφάς ατιμάζουσιν ἀπειλεῖν. Οὔτε γὰρ μια monium, quod primas illi tulerint virtutis et doctrinæ, minasque non auscultantibus propɔni, quæ jactari solent in eos qui sacras paginas non vencrantur. Neque enim aut dogma exiguum est, dig. numque quod contemnatur; aut putandi sunt illi, quod fratres colerent observarentque, voluisse parvipendere sententiam, quæ sibi tanto - pere displiceret, et corrumpendorumi posterorum omnium auctores ipsi videri. Quod si per solum silentium sperarunt se victoriam reportaturos ab iis qui verba fecerunt, et persuasuros omnibus ut ab illorum sententia abhorrerent, nec eruditione præstantium, nec doctorum id foret: exspectassent enim impossibilia, quæ etiam non evenerunt:nani maxima et potissima orbis terrarum pars eos sequitur, qui de hoc dogmate sunt locuti. Esse autem doctorum dixerim, non quæ recta sunt effari, et prava tantum supprimere; sed hæc etiam in medium proferre, atque omnes hortari ut ea fugiant; et eo magis tunc, cum hæc ipsa laudantur ab aliis, et plurimi fiunt viris et ipsis doctis, at ¡ne ad persuadendum idoneis. Aut si omnino per silentium id se effecturos existimabant, at certe a præconiis abstinere debebant, e. a summo honoris temperare cumulo, dum eos ornarent laudibus, qui de loc dogmate disputarunt: scientes sermonem honorarium silentio nihil attes:ante plus valiturum. Oportebat enim nihil omnino dicere, et eo contentos esse, si eorum qui dogmatis mentionen fecerunt dicta sacræ Scripturæ verbis erant contraria; aut si per illa flebat ut aliquid ex confessis everti manifeste contingeret. Nunc autem cum nihil tale sit, suffragari nulla res potest corum silentio, quod sanc assensus potius opinionem præ se fert, quam fuge et negationis. Sed esto, nihil illi dixerint, improbantes quidem sententiam, sed fratrum honori consulentes, litesque et pugnas excitare nolentes, rem obvolverint silentio, atque in profundo cordis dissensionem occultarint. Verum ex hoc, cum formidinis et pravitatis suspicione non carea!, futurum erat ut non magis cæteri omnes cum iis conjungerentur, quam aperte disjungerentur. Nam ante omnia de veritate sollicitos esse illos oportebat; nec fuisset quidquam jucundius certaminibus, quæ illis ipsis atque omnibus utilitatem attulissent: cæterum ipsi ea penitus refugientes, ostendissent se plane nec propriis confidere viribus, nec velle pro communi omnium salute labo: es perferre. Atqui horum omnium nihil prorsus heatis illis viris ascribere pium et justum est: contra vero æquissime debitum Patribus ac doctoribus honorem illis tribuerimus; ut qui providentia, scientia, virtutisque studio pervenerint, quo pervewire homines possunt; et jure illis gratiam habne. rimus propter omnia, tum que reticere voluerunt, qual causa nostra utrumque fecerint, et quidem sapienter admodum. Non tacuere igitur, quia necessario damnarent; nec infert silentium necessiτῇ περὶ τοὺς ἀδελφοὺς εὐλαβείς δόξης οὕτως αὐτοῖς ἀπαρεσχούσης ὀλιγωρεῖν ἂν ἠβουλήθησαν, καὶ τῆς τῶν μετὰ ταῦτα πάντων φθορᾶς αὐτοὶ δοκεῖν αἴτιος. ᾿Αλλὰ μὴν εἰ τῷ σιγῆσαι μόνον ἤλπισαν περιέσεσθαι τῶν εἰπόντων, καὶ πείσειν πάντας τῆς ἐκείνων δόξης ἀφίστασθαι, οὔτε πρὸς σοφῶν οὔτε πρὸς διδασκάλων τοῦτό γ' ἂν ἦν· τά τε γὰρ ἀδύνατα γίνεσθαι προσε δόχων· ούκουν οὐδὲ γεγόνασιν, ἀλλὰ τὸ πλεῖστον νῦν τῆς οἰκουμένης και κάλλιστον μετὰ τῶν εἰρηκέτων ἐστί· καὶ διδασκάλων εἴποιμ᾽ ἂν οὐ τὸ τὰ μὲν ἀγαθὰ λέγειν, τὰ δὲ ταῦτα μόνον σιγαν, ἀλλὰ καὶ ταῦτα παράγειν εἰς μέσον, καὶ φεύγειν ἅπασι παραινεῖν· καὶ πολλῷ μᾶλλον ὑπόταν υπό τινων ἄλλων ἐπαινι ται ταῦτα, καὶ τοῦ παντὸς ἄξια κρίνηται, κακείνων σοφῶν καὶ πείθειν ὄντων ἀξίων. Εἰ δὲ καὶ τὴν σιγήν ὅλως ἐνόμιζον τοῦτ' αὐτὸ καταπράξασθαι, ἔδει φείδεσθαι τῶν ἀνακηρύξεων, καὶ μὴ τοῖς κατὰ τῶν εἰ πόντων ἐπαίνοις πᾶσαν ὑπερβολὴν τιμῆς παρελθεῖν, εἰδότας ὡς λόγος μετὰ τιμῆς σιωπῆς ἁμαρτύρου βελτίων ἔσται· ἔδει γὰρ ἀγαπᾶσαι μόνον σιγώντας, εἰ τὰ τῶν εἰπόντων τοῖς ἱεροῖς λογίοις ἀνθίστατο, ή εἴ τι τῶν ὁμολογουμένων ἐξ αὐτῶν φανερῶς συνέβαι νεν ἀναιρεῖσθαι· νῦν δὲ μηδενὸς ὄντος τοιούτου, ἀβοήθητος αὐτοῖς ἡ σιωπὴ κατελείπετο, καὶ συγκι ταθέσεως μᾶλλον ἢ φυγῆς καὶ ἀρνήσεως φέρουσα δόξαν. Κείσθω δὲ καὶ κατεγνωκότας μὲν οὐκ εἰπεῖν, φειδοῖ δὲ τῆς τῶν ἀδελφῶν ἀτιμίας καὶ τῷ μὴ βού λεσθαι πόλεμον ἐγείρειν καὶ μάχην, ἐπὶ τὴν σιγήν ἀπιδεῖν καὶ τὴν ἐν τῷ βάθει κρύψαι διάστασιν. ᾿Αλλὰ τοῦτο δειλίας ὁμοῦ καὶ πονηρίας ἔχον υπό νοιαν οὐ μᾶλλον ἔμελλεν αὐτοῖς προσάξεσθαι πάν τας, ἢ περιφανῶς ἀποστήσειν. Καὶ γὰρ πρὸ τῆς ἀλη θείας ούδεις φροντίζειν ἐχρῆν, καὶ τῶν ἀγώνων οὐδὲν ἂν ἥδιον ἦν, ἐξ ὧν αὐτοί τε καὶ πάντες ἂν ὠφελοῦντο· οὓς ἀναδυόμενοι μέχρι παντός, οὔτε θαῤῥοῦντες σφίσιν αὐτοῖς, εὔθ' ὑπὲρ τῆς τῶν ὅλων σωτηρία; πονεῖν ἀνεχόμενοι πάντω; ἔδειξαν ἄνο Αλλ' οὐδὲν τούτων ἁπάντων τοῖς μακαρίοις ἐκείνοις προσάπτειν εὐσεβές ἐστιν ὅλως καὶ δίκαιον· τούναν τον γὰρ καὶ προνοίᾳ καὶ σοφίᾳ καὶ τῇ τῆς ἀληθείας σπουδῇ μέχρι τοῦ γινομένου παντὸς ἀφιγμένους δι καιότατ᾽ ἂν ταῖς τῶν Πατέρων καὶ διδασκάλων τι μαῖς αὐτοὺς περιέποιμεν· καὶ πάντων ὁμοίως ὧν τε εἶπον ὧν τε σιγῆσαι προείλοντο, δικαίαν αὐτοῖς εἰ δείημεν χάριν, ὡς ὑπὲρ ἡμῶν προελομένοις ἀμφό τερα, καὶ πάνυ σοφῶς. Οὐκ ἄρα κατεγνωκότες ἐξ ἀνάγκης ἐσίγησαν, οὐδ᾽ ἔχει τι πρὸς ἀνάγκης λόγον ἡ σιωπὴ τοῖς γε κατὰ τοῦ λόγου ταύτῃ χρωμένοις. Εἰ δὲ λέγοι τις, μηδὲ τοὐναντίον δεῖν ἰσχυρίζεσθαι, ὡς ἄρα τῇ σιωπῇ τὴν δόξαν κρατύνουσι, καὶ δηλούσι ταύτην ἀποδεχόμενοι· μάλιστα μὲν καὶ τοῦτ' ἐστὶν εἰπεῖν, ὡς εἰ καὶ μὴ παντάπασιν ἀκριβῶς ἀποδεχο μένων ἦν τὸ σιγᾷ, αλλά γε μᾶλλον τοῦ συναινεῖν, ἢ τοῦ μισεῖν καὶ καταφρονεῖν ἀπόδειξιν ἔχει· ἐγὼ δὲ νομίζω, μήτε καθάπαξ ἀτιμαζόντων, μήτε σφαίρα θαρρούντων εἶναι τῇ δόξῃ. Παραιτούμαι δ' ὑμᾶς, ὡ Γραικοί, περὶ ὧν μέλλω λέγειν· οὐ γὰρ ἀποφαινόμε

ORATIO 11 AD SYNODUM. νος οὐδὲ κρατεῖν βουλόμενος ταῦτα, οὐδὲ περὶ του- talis rationem iis qui silentium afferunt al dau - τωνὶ τῶν προκειμένων μᾶλλον ὑμῖν ἢ περὶ παντὸς ἐκείνοις σεσιγημένου τὴν ἐμὴν προτίθημι γνώμην. Οράτε γάρ με κἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἰρημένοις τὸ δόξαν προσκρούειν ὑμῖν ἕως ἐξῆν φυλαξάμενον • καίτοι τοῖς τῆς ἀληθείας ἐξετασταῖς ούτε λέξ γουσιν οὔτ᾽ ἀκούουσιν ἁρμόττει τούτου φροντίζειν. nandos eos qui non tacuerunt. Si quis vero dicat, neque contrarium esse pugnaciter inferendum, nempe ab illis per silentium opinionem roborari, eoque indicio significari, receptam hanc esse ab illis responderi quidem optime potest: Eisi tacendo innuebant, non omnino illam sibi probari, potius tamen significasse assensum, quanı odiumI et contemptum. Ego vero arbitror, silentium hoc fuisse hominum nec omnino reprobantium opinionem, nec rursus velut omnino tutam illam recipientium. Quæso autem a vobis, Græci, ut quæ dic- { turus sum, ita a me dici existimetis, non quasi velim certam ipse pronuntiare sententiam, et rata esse quæ profero: neque enim ego nunc magis de proposita materia quid sentiam profero, quam de alia quavis re quam illi tacuerint. Et videtis ipsi quanta per totum sermonem diligentia illud caverim, ne quoad ejus fieri posset vestras offenderem aures: quanquam iis qui veritatem inquirunt, curare id minime convenit, sive dicant ipsi, sive audiant. Ἐγὼ τοίνυν, ὅπερ εἶπον, τοὺς ἁγίους ἡγοῦμπ: μηδὲν ἀποφαινομένους περὶ ὧν ἕτεροι λέγουσι φανερῶς, ούτε σφόδρα συνηγοροῦντας, εἰ δεί λέγειν οὕτως, οὔτ' ἐναντιουμένους καθάπαξ τοῦτο ποιεῖν· τὸ μὲν γὰρ πόρρω τῆς ἐκείνων ἀρετῆς καὶ σοφίας ἐστὶ, τὸ δ' εἶχεν ἂν λόγον οὐδένα πάντας ὁμοῦ και θάπερ συνθεμένους ελέσθαι, καὶ δόγματι παρά πολλῶν ὁμολογουμένῳ συνηγορίαν οὕτω νεκράν εἰσενέγκασθαι, Αλλ' οἶμαι τούτους ἢ τὴν δόξαν ἀμφιγνοοῦντας ὡς ἀκινδύνῳ χρήσασθαι τῇ σιγῇ, ἢ τῇ μὲν γνώμη μετὰ τῶν εἰπόντων ἐστάναι, τοῦ δὲ δημοσιεύειν αὐτὴν ἀποσχέσθαι, ἕτερόν τι προνοού μένους. Καὶ τούτων ἑκάτερον εὐλαβείας τε καὶ προνοίας προσηκούσης ἁγίοις ἐστὶν ἀπόδειξις. Είτε γὰρ ὁ μὴ παντάπασιν ἐθάῤῥουν εἰπεῖν, ἀλλ' οὐδὲ τῶν ἀνηκέστων ᾔδεσαν ὄν, τοῦτο σιγῇ παρελθεῖν, καὶ τὰς ἔκ τε τοῦ μαρτυρεῖν ἔκ τε τοῦ διώκειν ὑποψίας φυγεῖν ἐβουλεύσαντο, θαυμαστοί τῆς εὐλαδείας εἰσὶ, δι' ἣν καὶ τοῖς ὑπ' αὐτῶν εἰρημένοις ἀναμφισβητήτως προσκεῖσθαι δίκαιον άπαντας· εἴτε ἐκ τοῦ φανερὰν ποιεῖσθαι τὴν δόξαν, συνεωρα κότες τι τῶν οὐκ ἀμεινόνων εψόμενον, κατασχεῖν αὐτὴν ἐν σφίσιν ἐνόμισαν, ἐπαινετοὶ τῆς προνοίας. Εἰ γὰρ τῶν λόγων αὐτοῖς ἅτε διδασκάλων και Πατέρων ἔχουσι τάξιν, ἡ τῶν ὑπ' αὐτοὺς ὠφέλεια τέλος ἔμελλεν εἶναι, οὐκ ἔδει τὰ βλέψοντα προστι θέναι· καὶ τὸν ἀληθῆ καὶ κοινὸν κἀντεῦθα διδάσκα λον προεστήσαντο, δ; πολλὰ τῶν ἀξιολόγων και τείχε, μήπω δυναμένους ἐκεῖνα βαστάζειν τοὺς ἀποστόλους εἰδώς· τί γὰρ ὄφελος ἀληθείας υψηλοτέρας τοῖς ἐπὶ τῶν ταπεινοτέρων ἀβεβαίοις ἔτι καὶ κλονουμένοις; Οτι δ' ἑκάτερον τούτων πολὺ τὸ εύλογον ἔχει, καὶ πολὺ μᾶλλον ἢ τὸ τἀναντία δοξά ζειν τους διδασκάλους, ούκουν ὥστε καὶ παραβάλλειν ἐξεῖναι, καὶ ὅτι συνάπτειν, ὡς εἴρηται, τούτους οὐδέν έστι χαλεπὸν, ὁπότερον ἂν τούτων μέλλοι κρατεῖν, αὐτόθεν οἶμαι δῆλον ἅπασι καθεστάναι. Εἰ μὲν γὰρ ἀγαθόν τι χρῆμα καὶ πολλῆς ἄξιον εὐφημίας ή περὶ ταῦτ᾽ εὐλάβεια πάει δοκεῖ, πῶς οὐ δεῖ ταύτην τοῖς ἀρίστοις προσάπτεσθαι τῶν ἀνθρώπων; εἰ δὲ καὶ μή, καὶ πάντες ἅπαντα λέγουσιν οι γε μετὰ τῆς ἴσης σοφίας καὶ τῆς ἄνωθεν χάριτος, ἀλλ᾽ ἔστι τις ἐν αὐτοῖς καθάπερ ἁγιωσύνης καὶ τῶν ὑπὲρ εὐσεβείας αγώνων, οὕτω καὶ σοφίας Ego igitur, quod dixi, sanctos arbitror nihil esse loculos de eo, quod alii dicunt aperte, propterea quod illi nec multum faverent, si ita dicendum est, nec illud omnino rejicerent: hoe enim a virtute corum et scientia procul abest: illud autem nulla ratione niteretur: quasi omnes communicatis consi - liis id facere, et dogma confessum a multis adea frigida ratione fulcire voluerint. Sed puto illos aut de re quæ sibi erat ambigua tacuisse, tutius hoc du-' contes: aut idem sensisse quidem quod alii qui reur aperte dixerunt, sed abstinuisse a sententiæ divulgatione, quiddam aliud prospicientes: quorum utrumque cautelam et providentiam eos adhibuisse, que'sanclos decet, certum indicium est. Si enim præterire silentio id voluerunt, quod omnino dicere non audebant, nec tamen proexsecrando babebant dogmate, suspicionesque evitandas putarunt, quæ subortæ'essent, sive illi dogma probassent, sive improbassent: admirabili sane cautione sunt usi, ob quam omnes dicta eorum sequi sine ulla hæsitatione debeant. Si vero infausti aliquid prospexere consecuturum ex promulgatione hujus sententiae, et proinde retinendam illi apud se judicarunt: laudanda profecto est hacc providentia. Cum enim sermonibus eorum fuis esset propositus, utilitas hominnnt sibi subditorum, nempe ut Patribus ac doetoribus, proferenda non erant ab illis, quæ obesse poterant: idque etiam exemplo veri communisque omnium magistri, qui multa scitu digna non aperuit sciens ca nondum suos ferre posse apostolos. Quid enim prodest sublimior veritas iis qui adhuc in humilioribus nutant? Quod autem utrumque horum solida ratione nitatur, multoque magis sit rationi consentaneum, quam asserera doctores inter se pugnare, ut nulla queat inter hæc esse comparatio: quodque, utrumlibet verum dicatur, nullo negotio possint Hli inter se conciliari, per se ipsum arbitror esse omnibus manifestum. Nam si bona res et multis digna præconiis videtur omnibus cautio in hujusmodi negotiis, cur optimis hominibus illa non tribuatur? Sin vero aliter, et omnes omnia dicunt non pari doctrina coelestique gratia, sed est inter eos uti sanctitatis laborumque pro pietate susceptorum, ita quoque scientiæ facundiæque ac divina gratie, per quam hac omnia dantur et c

firmantur, ordo quidam et gradus: quid incuin καὶ λόγων καὶ τῆς ταῦτα διδούσης καὶ βεβαιούσης modi fuerit, si quæ alius quidaın multa usus fiducia dixit, hæc alium veritum tacuisse dicamus? Ego enim sane, ut paululum hac in re immorer, sanetorum hominum res ita se lrabere puto. Non ommilus hominibus dat omnia Deus. sed hunc quidem hoc ornat munere, alium vero alio decorat, et huic quidem largitus est unum, Hi autem plura etiam addit: et sicuti dona ipsa inter se differunt, j'a unumquodque plus minusve perfectionis ac pietatis habere dignoscitur. Causa vero cur illa differant aut plura sint, est quidem gratia donantis secundum prædedaktionen et præcognitionem quamdan ineffabilem, est vero etiam accipientium cujusque ad hæc dispositio: ut neque bonorum quidquam, juxta Pauli sententiam, tanquam a ne- βανόντων εκάστου πρὸς ταῦτα παρασκευή, ένα χάριτος ἐκ Θεοῦ, τάξις τις καὶ βαθμός· τί δεινόν ἂν ἄ τις ἄλλες πλείονι τῷ τεθαρρηκότι χρώμενος εἶπε, ταῦθ᾽ ἕτερον εὐλαβηθέντα σιωπᾶν ἀξιώσωμεν; ἐγὼ γὰρ, ἵνα τι καὶ μικρὸν προσδιατρίψω τῷ λόγῳ, τὰ κατὰ τοὺς οὕτως ἔχειν ἡγοῦμαι. Οὐ πᾶσιν ἀνθρώποις πάντα δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ κοσμεῖ μὲν τοῦτον ἐκείνῳ, τιμᾷ δὲ ἄλλον ἄλλῳ τῶν ἀγαθῶν· καὶ τὸν μὲν ἑνὶ δωρησάμενος έστη, τῷ δὲ καὶ πλείω προστίθησι· καὶ καθάπερ ἄλλου πρὸς ἄλλη τῶν χαρισμάτων ἐστὶ διαφορά, οὕτω καὶ κατ' αὐτὴ τῷ τελειοτέρῳ τε καὶ εὐσεβεστέρῳ διενήνοχεν ἕκαστον. Τῆς δὲ διαφορᾶς αὐτῶν καὶ τοῦ πλήθους ἐστὶ μὲν ἡ τοῦ διδόντος χάρις αἰτία κατα τινα προορισμόν καὶ πρόγνωσιν ἄῤῥητον, ἔστι δὲ δή που καὶ ἡ τῶν λαμμήτε τι τῶν ἀγαθῶν κατὰ Παῦλον εἰπεῖν, ὡς ἀφ᾽ ἡμῶν αὐτῶν ψευδώμεθα λογιζόμενοι, καὶ τῶν ἡμε τέρων πράξεων ταῖς μὲν συμβαίνωσιν αἱ ποιναὶ, αἱ δὲ τυγχάνωσιν ἄλλων. Τοῖς μὲν οὖν ἀχαρίστοις ὀφθεῖσι περὶ τὴν δωρεάν ὄντινα χρῆται τρόπον δ δεδωκώς, ἄλλης ἂν εἴη μελέτης σκοπεῖν· τοῖς δὲ καλῶς αὐτῇ χρησαμένοις, καὶ τοῦτο μόνον παρ' ἑαυτῶν εἰσφέρειν θελήσασιν, οὐ μόνον εὐεργέτης, ἀλλὰ καὶ φύλαξ γίνεται τοῦ δοθέντος, καὶ πρὸς τὸν ἑκάστου σκοπὸν αὐτὸς ὁδηγεῖ, καὶ λύει τὰς δυσχε ρείας, καὶ ὅπως ἐν αὐτῷ προκύπτωσι πράττει, καὶ χάριτος ἀξιοῖ δευτέρας οπόταν καὶ τοῦτο δοκῇ· παὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἐπὶ πᾶσιν, οὐχ ὧν αὐτοὶ κατε πράξαντο μᾶλλον ἢ σφίσιν ἐκεῖνος γέγονεν αἴτιος, ἆθλον προστίθησιν· ὥστ᾽ εἶναι τὸ μὲν βούλεσθαι παρ' ἡμῶν, τὸ δ' ἀνύειν ἐκεῖθεν· καὶ τρέχουν μὲν ἡμῶν, τὸ δ' ἐφικνεῖσθαι του ποθουμένου τῆς ἐκείνου μόνης είναι φιλανθρωπίας· μᾶλλον δὲ τὸ μὲν δια μαρτείν τοῦ καλοῦ μόνης εἶναι τῆς ἡμετέρας βου λῆς, τὸ δ' ἐγγίσαι τῷ ἀγαθῷ καὶ προσφῦναι πως ἐκ τῆς θείας χάριτος ήκειν. Ἐπεὶ δ' οὕτω πᾶσιν ἔση τῶν καλῶν ἡ βούλησις, οὔθ' ή περὶ ταῦτα σπουδή, οὔτε πᾶσιν ἡ φύσις τόν ἴσον τρόπον συναγωνίζεται, ἀλλὰ δὴ καὶ ἡ παρὰ τῶν καιρῶν οὐχ ὁμοία πάσι ροπή, καὶ τοῦ τέλους ή κτῆσις ἄλλοις άλλον περιγίνεται τρόπον, ἀπείρον τῆς τ' ἀληθείας τοῦ πε καλοῦ τὴν φύσιν τυγχάνοντος, ὧν τῆς μὲν ἐν τῷ θεωρεῖν, τοῦ δὲ ἐν ταῖς πράξεσι στοχαζόμεθα - bis provenisse putantes muntianur: et nostraram actionum his quidem posse, ilhis vero præmin reddantur. Quod porro medo bonorum largiter ens tractet, qui in accepta dona ingrati sunt, alterios fuerit negotii considerare. illis aulema επί domo bene utuntur, idque unum a sepuis.conferre voJunt, non modo benefactor, sed et custos fit rei datæ: atque ad scopum uniuscujusque ducem se præbet, difficultatesque tollit, efficitque ut progressus in eď faciant, et secunda donat gratia, cum id etiam libitum fuerit: et felicitatem postremo adficit præmium non tam eorum quæ ipsi gesserant, quam quibus ipse, ut per eos gererentur, auctor fuit: ut sit velle quidem a nobis; inde autem perficere: et currere quidem nostrum, assequi vero quod optamus, solius divinæ clementine: imo vere aberrare quidem ab honesto, sit nostri tantum consilii: prope vero bonum accedere, et illi quodam modo adlizrescere, a divina provenial gratia. Et quoniam non est par in omnibus boni voluntas et studium, neque omnibus uno modo natura epistulatur: quin et momenta temporum non aque omnibus sese offerunt; hinc fit ut adeptio qanque finie editer aliis respondeat. Veritatis enim et boni natura nullis terminis circumscribitur; querum illa quidem NObis contemplantiibus, lioc autem agentibue propositum est. Hinc mansionum oriuntur differentiam, et varia ac multiplex ultimæ felicitatis possessio. Ita ergo etiam Ecclesia doctores sciendi dicendique καντεῦθεν αἱ διαφοραὶ τῶν μονῶν, καὶ τῆς ἐσχάτης munere ornati, virtutem illi conjunxerunt; atque Ma primum sese ostenderunt eo dono now indignos: tum veritatis notitia fruebantur, quæ una scientia sudorumque ad acquirendam eam inuendorum hgnus finis exstiterit: Deus porro erat, qui haec supe peditabat, atque ad illam attrahebat: sed non oinwes codem apparatu and scientiam accesserunt, neque pari scientia veritatem examinarunt. Idcirco docti quidem omnes erant, sed doctrinæ modo inter se differebant; et veritatem quidem omnes auigerunt, sed iste non tantum veritatis apprehendit, quantum {lle. In quibuscumque autem loqui se tuo quisque putavit; apte congruenterque iocutus est, alius antem alio plus quiddam est ausus; et audere quiεὐδαιμονίας ή ποικίλη τε καὶ πολυσχιδής προῆλθεν ἀπόλαυσις· καὶ τῆς Ἐκκλησίας οὖν οἱ διδάσκαλοι τῷ τῆς σοφίας καὶ τῶν λόγων κοιμηθέντες και ρίσματι, ἐπὶ τούτῳ συνήψαν ἀρετήν· καὶ ταύτῃ πρῶτον ἔδειξαν ἄξιοι γεγονότες του δώρου, καὶ τοῦ τυχεῖν τῆς ἀληθείας ἀπέλαυον, η μόνη σοφία; καὶ τῶν ἐπ' αὐτῇ σπουδασμάτων τέλος γένοιτ' ἂν ἄξιον· καὶ Θεὸς ἦν ὁ ταῦτα διδοὺς, καὶ ταύτῃ προσάγων, Ἀλλ᾽ οὔτε πρὸς τὴν σοφίαν τὴν αὐτὴν εἰσενέγκαντο πάντες παρασκευήν, οὔτ᾽ ἀπὸ τῆς ἴσης σοφίας τὰ τῆς ἀληθείας ἐξήτασαν. Διὸ σοφοὶ μὲν ἅπαντες ἦσαν, διενηνόχει δ' ἄλλος ἄλλου τῷ μέτρῳ καὶ πάντες μὲν τῆς ἀληθείας ἐπέτυχον, οὐ τοσούτον μέντοι ταύτης οὗτος κατείληφεν ὅσον ἔσχεν ἐκεῖνος

ORATIO III AÐ SYNOÐUM. ἀλλ' ἐν οἷς μὲν ἐθάρρησεν έκαστος, Αραρότως εἶπε f dem loqui, scientia erat, qua quisque pollebat: nea καὶ προσφυώς, άλλος δ' ἄλλο τι πλέον ἐτόλμησε· καὶ τὸ μὲν θαῤῥῆσαι τῆς ἑκάστου σοφίας ἐτύγχανε, τὸ δὲ μὴ πλανηθῆναι τῆς ἀληθείας, τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἦν, τήν τε γνώμην μεθ᾿ ἧς ἐζήτουν ἀσπαξυμένου, καὶ τὴν προθυμίαν καὶ τὸν πόνον οἰκτείροντος· καὶ τοῖς μὲν εὐλαβεστέροις οι μεμφομένου, τοῖς δὲ θαρρούσι καλῶς παρέχοντος τὴν ἀσφάλειαν. Οὐκοῦν καὶ ἡμᾶς τῶν μὲν δεῖ τὴν εὐλάβειαν ἐπαι· νεῖν, τῶν δὲ θαυμάζειν την παρρησίαν· καὶ νομίζειν μὲν ἀληθῆ τὰ κοινῇ παρὰ πάντων ἠξιωμένα, ἐγ' & δὲ προεληλύθασιν ἔνιοι, σοφίᾳ τε μείζους καὶ τῇ παρὰ τοῦ Πνεύματος συμμαχία θαρβοῦντε;, μηδὲ τούτων καταφρονεῖν· μηδ' ή προπετεῖ; εἴεσθαι τοὺς εἰπόντας, ἢ νομίζειν ἐλαττοῦσθαί τι τοὺς σιγήσαντας ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους τιμῆς, ἢ τὴν ἐν ἁγιότητι δόξαν αὐτῶν παραιρεῖσθαι, ἂν καὶ ἄλλο τι νομίζωμεν ἀληθὲς ὧν αὐτοὶ θαῤῥοῦσιν ἐπέκεινα. Εἰ γὰρ μηδὲ τῆς ἐν ἁγιότητι δόξης καὶ τῶν δι' ἐκείνην στεφάνων ἐπίσης πάντες μετέσχον, καίτει πάντες ᾠκειωμένοι τῷ θεῷ, καὶ γνήσιοι φανέντες ἐκείνου θεραπευταὶ, ούτε βαθμοῖς τισι διαφέροντες ἀδικεῖσθαι νομίξουσιν, ἢ φθονοῦσι τοῖς ὑψηλοτέροις σε ταπεινότεροι, σχολῇ γε τῆς ἁγιότητος είνεκα καὶ τὴν τῆς ἀληθείας γνῶσιν ἐπίσης συμμεριούνται, ή χαλεπῶς οίσουσιν ἄν τις καὶ τῇ τῆς ἀληθείας γνώσει τὴν διαφορὰν αὐτοῖς ἀφορίζοιτο. Εἰ δὲ καὶ την μέλλουσαν εὐδαιμονίαν τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν ἀποφαίνονται πάντες, ὅ ἐστιν ἡ πρώτη καὶ καθα ρωτάτη πάντως ἀλήθεια, τῆς δὲ διαφοραί πολλαὶ καὶ βαθμοί, εἴπερ καὶ τῆς εὐδαιμονίας εἶναι πι-C στεύονται, πῶς οὐ κάνταῦθα τῆς ἀληθείας τὸ φῶς διαφόρων σφίσιν ἐπέλαμψεν, ὁ τοῦ φωτὸς ἐκείνου πρόδρομον καὶ σύμβολον ἦν; Η πῶς οὐχ ἡμῖν, ἂν άλλα τι λέγωμεν, ὡς καταψευδομένους αὐτῶν ὀρο γιούνται; προφάσει τῆς εἰς ἐνέους αἰδοῦς όριομέ νας μέν του τὴν περὶ τῶν θείων ἀλήθειαν, ἣν οὐδ᾽ ἐν τῷ μέλλοντι βίῳ περιλαβεῖν δυνατὸν τοὺς ταύτης ἐπίπτες· ἀτιμάζουσι δὲ τὴν τῶν ἄλλων ἁγίων σπουδὴν καὶ τὴν χάριν, καὶ ἦν ἐντεῦθεν ἀλήθειαν ἐπαρίσαντο; Αλλως τ' εἰ μὲν πάντα μέλλομεν ὑποπτεύειν, ἃ μὴ κοινῇ καὶ καθάπερ ἀφ' ἑνὸς στόμετος πάντες ηξίουν, ἄλλος ἂν εἴη λόγος· καίτοι τὰ μὲν παρόντα λύσομεν ἴσως καλῶς, καὶ· πόνων ἡμᾶς αὐτοὺς ἀπαλλάξομεν, καταψηφιούμεθα δέ τι των παντελώς, καὶ τοῦ χοροῦ τῶν διδασκάλων αύτ τοὺς ἀποκλείσαμεν, οἷς αἱ τῶν Πατέρων συνοδοι πᾶσαι καὶ τὴν τῶν κορυφαίων τάξιν ἀπένειμαν & γὰρ πλείω τῶν ἄλλων εἶπον ἐκεῖνοι, ταῦτα σχεδόν ἐστιν ἅπερ εἶπον· οὕτως ὀξύτητι διανοίας καὶ χάμιτι Πνεύματος ἐπὶ πλεῖστον προῆλθον. Πάντ' οὖν ἐκεῖνα λῆρος δόξουσιν εἶναι· καὶ ἀληθῶς ληρήσου τιν οἱ ταύτα λέγειν τολμῶντες. Εἰ δ' ἐκεῖνα πάντα θαυμάζομεν, τοῦ δίκαιον μόνα ταυτί μὴ προσίεσθαι; ἡ γὰρ ἐπὶ πάντων τῶν ὁμοίων δεῖ τὴν γνώμην ταύ την νικάν, ἢ μηδ' ἐφ' ἑνός τινος είναι κυρίαν. [ς: μὲν τοίνυν τὴν σιγὴν οὐκ ἐναντιουμένων, ἀλλ᾽ φούντων ἐφ' ἑαυτοῖς ἐν τούτῳ τῷ μέρει, ἐκ τῶν Μαρτυρεῖ δὲ τῷ λόγῳ καὶ τὰ τῶν ἁγίων συγ aberrasse autem a veritate, Bei munus, voluntalem eorum qua quærebant, acceptam habentis, studiumque xe laborem commiserantis: et cautetelam quidem adhibentes non objurgantis, recte autem confidentia utentibus securitatem largientis. Et nos igitur aportet in his quidem laudare cautionem, in illis vero loquendi libertatem admirari: et vera quidem existimare, quæ ab omnibus æque sunt pronuntiata: si qua vero prolata sunt a quibusdam ukra progredientibus, tum abundantiori doctrina fretis, tum auxilio Spiritus, nequaquam parvipendere, neque eos qui protulere, temerarios ducere, aut eos qui lacuerunt, mirentur existimare quod honorentur alteri, sanctilalisve opinione privatos pulare, si quid nos pro vero babeamus ultra quam ipsi proferre sunt ausi. Si eniny sanctitatis opinio, et corona quam adeptí propterca sunt, non fuit omnibus æqualis: cum tamen omnes Deo chari fuerint, et germani ipsius cultores, et nullam sibi putant heri injuriam, quod gradibus quibusdam differant, neque individent inferiores sublimioribus: minus certe propter sanctitatem pro æqua certabunt veritatis cognitione, aut moleste ferent, si quis cognitæ veritatis differentiam inter illos constituat. Jam vero si visionem Dei esse beatitudinem futuram omnes affirmant, qui prima et puríssima sine dubio veritas est: lujus autem visionis mullae differentia gradusque esse creduntur, quemadmodum et beatitudinis: qua ratione fiat, ut illis hic etiam veritatis lumen diversis molis non illuxerit, quod luminis prænuntium ac symbolum erat? Nobis vero, si aliter dicamus, quamodo illi nou succenseant, tanquam de illis falsa affirmantibus; qui dum reverentes aliquorum videri volu. mus, rerum divinarum veritati terminum statuimus: quam ne in futuro quidem sæculo capere poterunt ejus spectatores: nec non aliorum sanctorum studia, collatamque in eos gratiam, et quam illi per hac assecuti sum veritatem inhonoramus? Nam si suspecta volumus habere omnia quæ non fuerint communiter et quasi uso ore pronuntiata ab omnibus, alia id erit res: quanquam hasce quidem dificultates fortasse bene diluenous, et molestiis liberi erimus, sed aliquos plane damnabimus, et a doctorum cœtu excludemus, quibus ta - men omnia Patrum coneilia locum vel coryphæorum assignarunt. Quæ enim illi addidere ad aliorum dicta, hæc fere sunt, quæ dixi, Adeo ingenii acumine ac Spiritus gratia progressi sunt ad penitus intima. Esse igitur videbuntur angæ illa omnia: at nugas vere effu - lient, qui hæc dicere audent. Quod si nobis admirationi sunt illa omnis, cur hæcsola improbemus? Aut cuim sententia hæc de similibus omnibus, aut dr nullo rata esse debet. Quod igitur silentium par sit esse hominum nequaquam repugnantium, sed cautela utentium, nec multum sibi hac in parte confldentium, constare arbitror ex iis quæ dicta sunt, εὐλαβουμένων ὑπάρχειν εἰκὸς, καὶ μὴ σφόδρα θα με εἰρημένων οἶμαι δῆλον ὑπάρχειν Id ita esse testantur etiam scripta sanctorum;

in quibus alii aliis confidentias loqui videntur, uι γράμματα, ἐν οἷς ἄλλοι μᾶλλον ἄλλων τεθαρρη quisque scientia aut collata gratia pollebat: nec magis Latini a Græcis, quam Græci inter se hac ratione differunt. Sed neque impossibile, aut statui eɔrum videtur minus congruens, si quis asserat,· illos quidem absque ulla haesitatione eadem sen. sisse qua alii: veritos autem esse, ne aperta rei confessio periculosa foret simplicioribus. Qui enim, ne quisquam per ea quæ dicebantur, ullum contraberet damnum, palam contracHcentes ea dicentibus restitere: necnon ea credi proferrique prohibuere, quæ aliis erant vel ipso respirandi usu magis familiaria: cum tamen ipsis potissimum. constaret vera illa esse; cur censendi non sint hanc ipsam ob causam libentius tacuisse? Mitius cnim plane erat tacuisse, quam videri contradixisse. Fortasse vero iis qui Spiritum ex Filio procedere audiebant, nec dictum valde capiebant, multa etiam alia in mentem absurda veniebant, et hæc ipsa, in quæ Latinos deducunt, qui contra illos edidere longa volumina; et quæ necessario dicunt ex dogmate sequi: ut puta, opinari duo principia, et inferiorem csse Spiritum aliis divinis personis, et reliqua hujusmodi. Nam si Latini ad hæc re· spondentes, et neque se ita sentire, neque absurda illa necessario sequi ostendentes, nondum hoc persuadere Græcis potuere; sed putant illi quidris potius, quam Latinorum sententiam his incommodis carere. Adeo longe aliter de additamento sentiunt, quam velint qui illud asserunt: quid facturos homines existimamus, sanctis omnibus ex Filið Spiritum affirmantibus, et simpliciter, ut moris est illis, dogma hoc proferentibus, et nihil addentibus ex iis, quæ nunc a Latinis adinventa sunt causa defendendi dogmatis, et evadendi her incommoda? Ego enim arbitror futurum fuisse ut hæc quidem illi sequi absurda opinarentar; contradicente vero nemine, nec cavend: illa esse adInonente, et sententiam amplecterentur, tanquam nulla sui ex parte ipsa inferentem, et incommodis hisce tanquam veris facile assentirentur. Quæ sane omnia par est doctores prævidisso, ideoque abstinuisse a proferenda sententia, quodque multum laedere poterat, siluisse. Cum enim illi de securitate discipulorum valde solliciti eos ubique cohortentur ut sola sequantur Scripturæ verba, et nihil aliud curiose Inquirant, quam etiam ob causam multa Scripturæ loca explicant contra quam omnes, et ipsimet etiam sentirent, nec videri erabescunt hujusmodi sententiarum plani interpretes, et profunda non penetrantes, eo tantum consilio, quιο valeant persuadere aliis, ut contineant se intra terminus, et temeritatis pericula evilent: quid mirum, si has cogitationes secuti, hæc ipsa quoque lacuerunt, ut multa alia, quæ əab illis poterant citra periculum enuntiari? Oportebat enim non soluın verbis commonere quid Geri deceat, sed reipsa quoque palam facere, et se ipsos exemplum adhibendæ cautionis præbere. Sciebant quippe hoc verorum κότες ὁρῶνται, ὡς ἕκαστος ἐπιστήμης ή χάριτος εἶχε· καὶ οὐδὲν μᾶλλον Λατίνοι Γραικών, η Γραι καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ταύτῃ φαίνονται διενηνοχότες. Ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ ταὐτὰ τοῖς ἄλλοις φρονοῦντας ἀναμφιβόλων, τὴν ὁμολογίαν ὡς οὐκ ἀσφαλῆ τοῖς ἁπλουστέροις φυλάξασθαι, οὔτ᾽ ἀδύνατον, οὔτε τῆς ἐκείνων τάξεως ἀπόδον εἶναι δοκεῖ. Οἱ γὰρ ἕνεκα τοῦ μηδένα ἂν ἐκ τῶν λόγων βλάβος τι παθεῖν, φανερῶς τοῖς λέγουσιν ἀντειπόντες, καὶ φρονείν καὶ λέγειν ἀπαγορεύσαντες & τοῖς ἄλλοις καὶ τοῖς ἀναπνοῆς αὐτῆς συνηθέστερα, καίτοι παντὸς μᾶλλον αὐτοὶ ταῦτ' ἔδεσαν ἀληθῆ, πῶς οὐκ αὐτοῦ δὴ του του χάριν προθυμότερον εσίγησαν ἂν τὸ γὰρ σιγή σας τοῦ δοκεῖν ἀντιλέγειν δήπου πραότερον. Εἰκός γὰρ ἦν τοὺς ἀκούοντας ἐκ τοῦ Υἱοῦ προϊέναι το Πνεῦμα, καὶ μὴ χωροῦντας πάνυ τὸν λόγον, άλλα γε πολλὰ τῶν ἀτόπων ἐνθυμηθῆναι, καὶ ταῦτα δὴ πρὸς ἃ Λατίνους ἀπάγουσιν οἱ τὰ μικρὰ κατ' αὐ τῶν ἐκδεδωκότες συγγράμματα, καὶ ἡ φασιν ἀκολουθεῖν ἐξ ἀνάγκη; τῷ δόγματι· οἷόν ἐστι καὶ τὸ Ειττάς νομίζειν ἀρχάς, καὶ τὸ τῶν ἄλλων θείων προσώπων εἶναι τὸ Πνεῦμα καταδεέστερον, καὶ τἆλλα δὴ τὰ τοιαῦτα. Εἰ γὰρ Λατίνοι περὶ τούτων ἀπολογούμενοι, καὶ μήτε φρονεῖν αὐτά, μήτ' ἐξ ἀνάγκης ἕπεσθαι τῇ δόξῃ δεικνύντες, οὔπω και τήμερον πεῖσαι Γραικούς ηδυνήθησαν, ἀλλ' οίονται πάντα μᾶλλον ἢ τῶν ἀτόπων ἀπηλλάχθαι τούτων τὴν δόξαν· οὕτως ἀκούουσι τῆς προσθήκης, οὐχ ὡς ἂν οἱ λέγοντες βούλοιντο, τί παθεῖν εἰκὸς ἦν τοὺς ἀνθρώπους, τῶν ἁγίων ἀπάντων ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα λεγόντων, καὶ τοῦτο δογματιζόντων ἁπλῶς ὡς ἔθος αὐτοῖς, μηδὲν δὲ προστιθέντων τῶν νῦν Λατίνοις εἰς ἀπολογίαν ἐξευρημένων του δόγματος, καὶ πρὸς τὰς τῶν ἀτόπων τούτων ἀποφυγάς; ἐγὼ γὰρ οίμαι, τῇ μὲν δόξῃ νομίσαντας ἔπεσθαι τὰ τοιαῦτα, ἀντιλέγοντος δὲ μηδενός, ταῦτα φυλάτ τεσθαι παραινούντος, καὶ τὴν δόξαν ὡς οὐδαμόθεν τούτων αἰτίαν τιμᾷν, καὶ ὡς ἀληθέσι τοῖς ἀτόποις τούτοις ῥᾳδίως ἂν προσθέσθαι. "Α δὴ πάντα προε:- δομένου: εἰκός ἐστι φείσασθαι τῆς δόξης τους δια δασκάλους, καὶ σιγῆσαι τὸ μεγάλα βλάπτειν δυνά μενον. Εἰ δὲ καὶ τῆς τῶν μαθητῶν ἀσφαλείας σφόδρα φροντίζοντες, πανταχοῦ παραινοῦσιν αὐτοῖς τῶν ἐν τῇ Γραφῇ λεγομένων έχεσθαι μόνον, καὶ μηδὲν περιεργάζεσθαι πλέον· ὥστε καὶ πολλὰ τῆς Γραφῆς ἐξηγοῦνται τῇ τε πάντων δόξῃ καὶ τῇ στῶν αὐτῶν ἐναντίως· οὐδ᾽ αἰδοῦνται τὸ δόξαι σαφείς τινες ὄντες καὶ ἐπιπόλαιοι τῶν τοιούτων, ἐξηγηταί, μόνον ἵνα δυνηθῶσι πείσαι τοὺς ἄλλους εἴσω μένειν τῶν ὅρων, καὶ τῶν ἐκ τῆς προπετείας ἀπηλλάχθαι κινδύνων· τί θαυμαστὸν, εἰ τούτοις ἀπόμενοι τοῖς λογισμοῖς καὶ ταῦτα ἐσίγησαν, ὥσπερ εὕροι τις ἂν αὐτοὺς καὶ πολλὰ ἄλλα τῶν ἀκινδύνως ἂν εἰρημέν νων σεσιγηκότας; ἔδει γὰρ μὴ λόγῳ μόνον τὸ δέον ὑπαγορεύειν, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ φανεροῦν αὐτό, καὶ παράδειγμα σφᾶς αὐτοὺς διδόναι τῆς εὐλαβείας τοῦτο γὰρ ἀληθινῶν διδασκάλων ήδεσαν ὄν. Ἐπου δὲ καὶ τὴν ἀλήθειαν ἀπό γε τῶν σοφωτέρων και

ORATIO III AD SYNODUM πτειν οὐκ ἔδει· ἡ γὰρ ἂν ἡδίκουν τῇ τῶν ἀσθενε- esse doctorum. Quoniam vero sapientiores quoque στέρων φειδοῖ τοὺς ἄμεινον παρεσκευασμένους ἀτελεστέρους τῶντες, μηδὲ καὶ τούτοις συμμετρείν τὸν τῆς διδασκαλίας λόγον ἐθέλοντες· ἄλλον τινά τρόπον καὶ τούτοις τὴν ἀληθῆ προστίθεσαν δόξαν ἀρκοῦντα σοφοῖς· καθάπερ οὐδ᾽ αὐτοὶ παρὰ τῶν Γραφῶν αὐταῖς ἐζήτουν λέξεσι τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ ἔσα τοῖς διαρρήδην λεγομένοις τὴν ἴσην δύναμιν ἔχει, καὶ ἃ ταῖς ὁμολογουμέναις περὶ τῶν θείων εννοίαις συνάδουσι, πρὸς τὴν ταύτης θήραν σφίσιν νόμισαν εξαρχεῖν. Ταύτην καὶ οἱ λοιποὶ τῶν διδασκάλων είλοντο τὴν ὁδὸν ἐν οἷς ἐδογμάτισαν. Μὴ γὰρ ὅτι ταύτην ἐξείπον τὴν δόξαν ἄλλοις σεσιγημένην σκοπείτω τις, ἀλλ' ὅτι κἀκεῖνοι πολλὰ κατέ στον παρ' ἑαυτοῖς ὧν ἡδύναντο λέγειν· Η τοσούτῳ μείζω κίνδυνον ἴσως ἤνεγκεν ἂν καὶ οὕτω πλείοσι τῶν ἀνθρώπων, ὅσῳ καὶ βαθυτέρας τοῖς ὑπ' αὐτῶν λεγομένοις δεῖ διανοίας, καὶ πολλῷ βελτίονος ἐδέησεν ἂν τοῖς σιωπωμένοις. Ετέρᾳ. δέ τινι μηχανῇ κἀκεῖνοι τοὺς παρακολουθεῖν δυναμένους ὧν ἐφρό. νουν πεποίηνται κοινωνούς· καὶ τοῦτ' ἔστι συνδεῖν εἴ τις αὐτῶν τοῖς λόγοις προσέχοι. Ο δὲ τοὺς διδασκάλους ἑκάστους παθεῖν εἰκό; ἐστι πρὸς τοὺς ὑπ' αὐτῶν μυουμένους, τοῦτο πολλῷ πρότερον πρὸς πᾶσαν αὐτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν ᾠκονομηκέναι τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας οὐδὲν ἀπικός θαυμαστῇ τινι καὶ πάντα λόγον νικώση προνοία. Προνόησε γὰρ ἐκε τέρας τῶν ἀνθρώπων τῆς ἔξεως, καὶ διδασκάλους πλάσαν ταύταις συμβαίνοντας, τοῖς μὲν ἀτελεστέροις τοὺς εὐλαβεία χρησαμένους ἐπέστησε, τοῖς δ' ὑψηλοτέροις τὸν νοῦν τοὺς μάλιστα τεθαρρηκότας ἐφῆκε· καὶ διδάσκει μὲν τὴν ἀναγκαίαν ἀλήθειαν. διὰ πάντων ὁμοίως, ἧς ἡ πίστις ποιεῖ τοὺς σωθησομένους· ἂν δέ τις θεωρητικώτερος ὢν καὶ κρείτ των ὑποψίας κινδύνων, πρὸς τὰς τῶν μειζόνων ἄγει μυήσεις, καὶ τούτῳ τὸν πόθον παραμυθείται, διακόνοις οὔ; ἰδίως πρὸς ταῦτα παρεσκεύασε χρώμενον. Ωστ' εἰ τῶν ἁγίων τοὺς μὲν ἐπαινεσόμεθα, τοῖς δ᾽ ἐπιτιμήσομεν τῆς σιγῆς ἢ τῶν λόγων, καὶ τοὺς μὲν ἐγκρινοῦμεν, τοὺς δ᾽ ὡς ἡμῖν ἀχρήστους ἀποπεμψόμεθα· ἐξέστω καὶ κατὰ τοῦ Πνεύματος ἐκεῖνα τολμᾷν, οὐ μόνον οἷς τῆς σιωπῆς καὶ τῶν λίγων ἑκάστῳ γέγονεν αἴτιον, καὶ κοινωνεῖν ἀνάγκη διὰ τοῦτο τῶν τιμῶν καὶ τῶν ὕβρεων, ἀλλὰ καὶ οἶ; ἐφ' ἑκάστου χρησάμενον φαίνεται, καὶ τὰ μὲν σιγῆσαν τὰ δ' εἰρηκὸς διὰ τῶν διδασκάλων, οἷς τὸν τῆς ἀληθείας λόγον ἐνέπνει. Εἰ δ᾽ ἂν ἐστιν ἐκεῖνο, καὶ ἀληθείας Πνεῦμα πιστεύεται, καὶ πᾶσιν ὁμοίως εὐεργετεί του; ἀνθρώπους, οὐδὲ τὰ τῶν διδασκάλων ἄλλως ἔχειν οἴεσθαι χρή. 'Αλλ' ἵνα μὴ πολλὰ λέγων ὑμῖν ἐνοχλῶ, ὅθεν τῶν λόγων τούτων ἠρξάμην, ἐκεῖσε πάλιν ἐπάνειμι. Εἰ μὲν γὰρ φανερῶς ἀντιφάσκοντες οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἑωρῶντο διδάσκαλοι, καὶ δίχα διαιρεθέντες οἱ μὲν ἔλεγον οὐκ ἐκ τοῦ 'Υἱοῦ προϊέναι τὸ Πνεῦμα, οἱ δὲ τοῦτο κατέφασκον ᾧ νῦν λέγουσι τρόπῳ, ἔδει τὴν μὲν ἀντίφασιν μέχρι τῶν λόγων εἶναι νομίζοντας καὶ τὴν μάχην, τοῖς δὲ νοήμασι καὶ σφόδρα συνήφθαι τούτους ἀλλήλοις ὑποτιθεμένοις, πειρᾶσθαι τῆς ἐν τοῖς ρήμασιν celare veritatem non debebant: alioquin, dum consultum volebant imbecillioribus, iniqui in mag's idoneos exstitissent, imperfectos relinquendo, nec volendo iliis etiam impendere doctrinæ sermonen, alio quodam modo et illis veram proponebart sententiam, qui sapientibus satis esset: quemadmodum et ipsi veritatem e Scripturis non nudis verbis expositam requirebant, sed ad comperiendam illam satis esse sibi putarunt, quæ perinde valent atque ipsa aperte pronuntiata, quæque congruunt cum certis et indubitatis animi conceptibus de rebus divinis. flanc et cæteri doctores secuti sunt viam, dum exponerent dogmata. Nec illud perpendat quispiam, quod hanc sententiam protulerint, quam a!ii tacuerint, sed quod et illi multa pencs se retinuerint, quæ potuerint effari: quæ tanto majus fortasse periculum attulissent, et eo pluribus hominibus perniciosum, quanto profundio:i opus est intelligentia ad percipienda quæ illi dicunt, et multo etiam acutiori opus esset ad ea quæ tacuerunt. Sed et illi præclara quadam alia ratione eos sui sensus fecere participes, qui kujusmo:li res assequi possunt, id quod perspicere licet, si quis corum libros legat attentius. Quod autem par est singulis contigisse doctoribus in iis quos i:stituebant, hoc multo antea fuisse a Spiritu veritatis provisum in universa sua Ecclesia non est dissentaneum, admirabili quadam et superante omnem dicendi facultatem Providentia. Consu!uit enim utrique hominum ordini, congruentesque illis formaus doctores, imperfectioribus quidem præfecit cautela usos, eminentiori autem intellectu præditis dedit confidentius locutes. Et necessariam quidem per omnes æque docet veritatem, qua fides imbuit salvandos: si quis vero majori polleat ingenii acumine, nec pericula formidet, hunc a stiblimiora intelligenda evehit, et satisfacit ejus desiderio per eos quos ad hæc peculiariter præparavit administros. Quare si sanctorum alios quidem laudabimus, alios autem reprehendemus, quod tacuerint expresserintre aliquid, et hos quidem proba⚫ bimus, alios vero, quod non sint nobis usui, rejiciemus liceat bæc eadem audere contra ipsum Spiritum, non solum quia is fuerit auctor, cur bi tacuerint, illi expresserint, quo fit ut necessario et ipse participet honores et contumelias: ¡sed eliam quod usus 'singulorum, opera, hæc quidem ipse tacuerit, illa vero per doctores expresserit, quibus sermonem veritatis infundebat. At si unus ille est, et spiritus creditur veritatis, et beneficiis afficit homines adæque per omnia, nec res doctorum aliter se habere putandæ sunt. Sed ne multa dicendo sim vobis molestus, ad ea revertor de quíbus agere cœperam. Si enimf Ecclesiæ doctores apertissime pugnarent inter se, atque duas in partes divisi, hi quidem negarent Spiritum ex Filio procedere, hi vero affirmarent ut nunc faciunt: oporteret, contrarioru: asserionem et pugnam

GENNADII CP. PATRIARCHA esktim.are verbo tenus esse inter eas, et pro certo εναντιότητος τους λίγους εὑρίσκειν, καὶ τί σκο Labere, magna sensus convenientia inter se congruere, tumque rationes investigare cur verbis usi fuerint contrariis, et quorsum ita sint locuti; et adinventa quidem causa, nec enim effugere ¡Ha posset, contentiones missas facere, aut simul utrumque dioende, et rationibus utriusque partis acquiescendo, aut unum ex omnibus deligendo, quo nos maxime conjungeremur: multis enim modis potuissent hæc effici: aberrando autem, dolere quidem, quod mentem doctorum assequí non possemes, utrosque vere utrumque simpliciter· amplectendo, atque, ut moris est, nostra recitando, ita demum et doctores et nos omnes in unam reduci concordiam. Nec solum doctores,' sed nos ipsos etiam, si verbis contradicentia proferremus, et in fidei Symbolo fars uma allii mationem, altera negationem) recitaremus: quod factum, omnium gravissimum, et maxima bæc differentiarum visa essel haud tamen foret difficile vel sic differentes unum in sensam convenire, postulante hoc ipsa materia, rebusque id facillime ferentibus. Ego enim existimo, nec sit qui mihi irascatur, cum paratus sim mutata propria sententia eam amplecti quæ vestro communi consensu pronuntiata fuerit: et hæe consilii gratia dicam, et periculum sentene tiæ meæ faciam, velimque potissimum ut et nos pace fruamur, et honer cunctis doctoribus servotur incolumis. Ego, inquam, existimo, propositiones istas, quæ videntur contradicentes, posse in bonum accipi sensum utramque, et neutram rursus in bonam: ut defensores utriusque, si conjuncta fugiant incommoda, possint et veritatem salvam meri, et ipsi inter se consentire: et horum deionstrationes afferre paratus sum, cum ipsi volueritis: nec enim præsentibus convenire arbitror sermonibus illam disputationem: et vos ipsi non ignoratis, quæ dicturus esset, cum multo melius quím ego, hujusmodi rerum habeatis notitiam. Esset igitur ita etiaui nobis contentiones evitare, sensuum, ut ita dicam, convenientia dirimentibus pugnam verborum: nuuc autem affirmationem quidem viri saneti ac docti, adeoque multi veluti præconis voce prædicant: tanta illam certitudine veram putabant: negationem vero dixit nemo, sed illam quidem omnes silentio prætereunt, dicunt autem qui videntur et negationi et affirmationi favere. Cur porro tacuerint potest afferri pro eausa illorum irgenium, quod cautione indigebat, aut mos in die cendo servatus, quem majorum inter ipsos imitatio perpetua serie ad posteros transmissa induxerat: ex quo factum est, ut non hoc solum, sed mutta etiam ex confessis lacuerint, antiquiores quidem, quod ea non haberentur explicite in Seriptura; posteriores vero, qued illorum cauteko vellent esse imitatores. Licet igitur opinari, lias ctiam fuisse silentii causas: fuite etiam periculi cujuspiam formidine, ad quod lapsuros putabant simpliciores, si veritas palam fuisset significata, a ποῦντες ταῦτα προείλοντο· καὶ τυγχάνοντας μέν, ἔδει δὲ δήπου τυγχάνειν, καὶ αὐτοὺς ἡμᾶς πεπαύ σθαι φιλονεικεῖν, ἢ λέγοντας ἑκάτερον καὶ φρονοῦν τὰς μετὰ τῶν ἑκατέρου λόγων, ἢ τὸ μάλιστα συνάπτειν μέλλον ἡμᾶς ἐκ πάντων ἐκλεξαμένους· πολλοῖς γὰρ ἀνεχώρει τρόποις ταῦτα περαίνεσθαι· διαμαρτάνοντας δὲ, ἀλγεῖν μὲν ἅτε τῆς τῶν διδα σκάλων διανοίας οι δυναμένους στοχάζεσθαι, εκε τερον δὲ φρονοῦντας ἐκατέρους ἁπλῶς, λέγοντας δὲ τὰ συνήθη, οὕτω καὶ τοῖς διδασκάλοις καὶ σφίσιν αὐτοῖς διηλλάχθαι. Οὐ μόνον δὲ τοὺς διδασκάλους, ἀλλ᾽ οὐδ' ἡμᾶς αὐτοὺς ἀντιφάσκοντας ἀλλήλοις τῷ λόγῳ, κάν τῷ Συμβόλῳ τῆς πίστεως τοὺς μὲν κατά φασιν, τοὺς δὲ τὴν ἀπόφασιν ὁμολογοῦντας· ὅπερ εἰ γεγονή; ἔτυχε, χαλεπώτατον ἂν ἔδοξεν εἶναι, καὶ μεγίστη τῶν διαφορών αὕτη· οὐδ᾽ ὅμως τοίνυν οὕτω διακειμένους δυσχερές ἂν ἦν τῇ διανοία συμ βαίνειν, τοῦτο δυναμένης τῆς ὕλης, καὶ τῶν προ γμάτων λίαν ἐπιτρεπόντων. Ἐγὼ γὰρ οἷμα, και μοι· μηδαμῶς ὀργισθῆτε, οὐ γὰρ χαλεπῶς ἔχω τὰ κοινῇ δόξαντα πᾶσιν ὑμῖν ἰδίας γνώμης αλλά το τεσθαι, ἀλλὰ συμβουλεύων ταῦτά φημι, καὶ τῆς ἐμῆς πειρώμενος γνώμης, καὶ βουλόμενος είπερ ἄλλο τι καὶ ἡμᾶς εἰρηνεύειν, καὶ τοῖς διδασκάλοις πᾶσι περισώζεσθαι τὴν τιμήν οίμαι τοίνυν ἐγὼ τὰς ἀντιφάσκειν δοκούσας ταύτας προτάσεις, καὶ ἄμφω καλῶς ἐνδέχεσθαι λέγεσθαι, καὶ μηδετέρων πάλιν καλῶς· ὥστε τοὺς ἑκατέρας προστησαμένους, εἰ τὰς συνεζευγμένας φυλάττοιντο δυσχερείας, καὶ τὴν ἀλήθειαν δύνασθαι σώζειν, καὶ σφίσιν αὐτοῖς ομογνωμονείν. Καὶ τούτων ἔτοιμός είμι τὰς ἀπο δείξεις, οπόταν βουληθήτε, παρέχεσθαι· οὐ γάρ, οἶμαι, τοῖς παροῦσι λόγοις ἡ περὶ ἐκείνων σκέψις ἁρμόττει· ἀγνοεῖτε δὲ οὐδ᾽ ὑμεῖ; & λέγειν ήμελλον πολύ βέλτιον ἐμοῦ τὰ τοιαῦτα ἐπεσκεμμένοι. Εν μὲν ἂν τοίνυν καὶ οὕτω πρόχειρον ἡμῖν τῶν φιλο νεικιῶν ἀπαλλάττεσθαι, τῇ τῶν νοημάτων, ὡς εἰσ πεῖν, συμφωνία τὴν περὶ τοὺς λόγους εναντιότητα λύουσι· νῦν δὲ τὴν μὲν κατάφασιν ἄνδρες ἅγιοι και σοφοὶ καὶ οὕτω πολλοὶ καθάπερ ὑπὸ κήρυκος λέγουσιν· οὕτως αὐτὴν ἁπάσης άνευ ἀμφιβολίας ἐφρόνου, τὴν δ᾽ ἀπόφασιν εἶπεν οὐδεὶς, ἀλλὰ σιγῶσι μὲν αὐτὴν πάντες, λέγουσι δ' δ καὶ ταύτη καὶ τῇ καταφάσει δοκοῦσι συναγωνίζεσθαι. Καὶ τῆς σιγῆς ἐστι μὲν τὴν ἔξιν αὐτῶν αἰτ άπασας χρήσ σαν εὐλαβείας, ἢ τὸ τῶν λόγων ἔθως, ὅπερ ἡ τῶν ἐν αὐτοῖς πρεσβυτέρων μίμησας ἐπὶ τοὺς ὑστέρους ἀεὶ διαβαίνουσα, κρατεῖν ἐν σφίσι πεποίηκε· δι' δ μὴ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλὰ τῶν ὁμολογουμένων σιγῶσιν, οἱ μὲν ἀρχαιότεροι τῷ μὴ διαρκήδην ὑπὸ τῆς Γραφῆς σημαίνεσθαι ταῦτα, οἱ δὲ μετ' ἐκείνους ζηλούντες εὐλάβειαν. ἔστι μὲν οὖν καὶ ταῦτα νομί ζειν αἴτια τῆς σιγῆς· εἰκὸς δὲ καί τινα κίνδυνο ὑπορωμένους, ᾧ τοὺς ἁπλουστέρους ἐκ τῶν λόγων ᾤοντο περιπεσεῖσθαι, τὴν τῶν ἀληθῶν διδασκαλίαν φυλάξασθαι· τὸ δὲ σιγῆν ἐναντιουμένους τοῖς λέω γουσι, καὶ τῇ δόξῃ συνειδότας τὸ ψεῦδα;, οὐδένα λόγον ἔχον ἐδείχθη. Εἰ δέ τις καὶ τὴν ἀπόφασιν

ORATIO III AÐ SYNODUM. τ Πένα: δοκεῖ τῇ περὶ τούτων σιωπῇ, τῇ Γραφή και docemula rei veritate abstinuerunt. Quod autem μοίρα τῶν διδασκάλων μεν οἷς ὁμίλησε, μᾶλλον silentium indicio sit cos contra sentire aliis rem ἔοικε μαρτυρεῖν, ἢ καθαρῶς ἀποφάσκειν· καίτοι exprimentibus, et haberi sententiam ab iis pro fal καὶ φανερῶς ἡρνημένην χαλεπὸν οὐδὲν ἔστι τοῖς sa, jam ostensum est nulla ratione dici posse: et εἰρηκόσι συνάπτεσθαι, ᾗ καὶ πολλοὺς ἄλλους ἐμέλ si quis hæc tacendo negationem ponere videtur, λομεν ἂν συνάπτειν συναραμένου;. Scripturæ potius, et alteri doctorum parti, quorum lucubrationes legit, dare videtur testimonium, quam perspicue negare: quanquam aperte etiam negatione posita, potest afirmantibus nullo negotio conciliari, ut multi quoque alii, si negationi favissent. Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, μάτην κοψόμεθα, τὰ συγκεκλεισμένα διιστῶντες τε καὶ συμφύροντες τοὐναντίον ἢ λέγεται· καὶ διαλύσεις οὕτω προχείρους περιοψόμεθα, ὥσπερ τῷ πολεμεῖν ἀλλήλοις καὶ ταῦτα περὶ τοιούτων φιλοτιμούμενοι· καὶ δια · στήσομεν ἀλλήλων τους διδασκάλους, οὓς αὐτὰ συνάπτει καὶ πρὸ τῶν οἰκείων λόγων τὰ πράγματ τα. Αλλ' ὥσπερ οὐκ ἔστι καθαρῶς ἡμᾶς εἰρηνεύειν μὴ τῶν ἀμφισβητουμένων κρίσει λυθέντων, καὶ διορισθέντων ενός τινος τοῦ πᾶσιν ἀρέσκοντος· οὔ-. τως οὐδὲ τῆς ἀληθείας ἐπιτυχεῖν ἔστι μὴ τῆς τῶν ἁγίων συμπνοίας ἐπ' αὐτὴν ἡμᾶς ὁδηγούσης. Ὑπὲρ τούτων δὲ ἀμφοτέρων ἡμῖν πᾶσα ἡ σπουδή. Ἐπὶ τί δὲ πρὸς Θεοῦ καὶ τὴν αἰτίαν ἀνοίσετε τοῦ μὴ πάν τας τοὺς διδασκάλους στέργειν ἐπίσης, ὁπόταν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ κοινοῦ δικαστηρίου πυνθάνωνται; οὐ γὰρ οἶμαι σιγῇ τοιοῦτον ἀδίκημα παρελθεῖν ἂν τοὺς ἡμελημένους· μᾶλλον δὲ οὐδὲν ἧττον ἐκείνων ὑπὲρ ἐκείνων καὶ οἱ τιμᾶσθαι δοκοῦντες ἀγανακτή σουσι. Τὸ τῶν σιγησάντων ἀξίωμα προβαλεῖσθε; Καὶ μὴν αὐτῶν ἁγιότητι μὲν οὐδὲν ἐλάττους εἰσὶ, σοφίᾳ δὲ καὶ πολὺ προέχουσιν ένιοι τῶν εἰπόντων. ᾿Αλλὰ τὸ πλῆθος ἐρεῖτε; Καὶ μὴν καὶ τούτῳ νικώσιν. Εἰ δὲ τὰς παρὰ τῶν συνόδων τιμές, παρὰ σφίσι δείξουσιν οὖσαν τὴν ὑπεροχήν. ᾿Αλλὰ τῷ δεινὸν οἴεσθαι δόξαν μὴ παρὰ πάντων ὁμοῦ κρατυνομένην προσδέχεσθαι. 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτ' εύλογον· ἀντιλέγον• τος γὰρ οὐδενὸς ούτωσὶ φανερῶς, ἱκανόν ἐστιν αὐτ τὴν ἀπὸ δυοῖν μαρτυρεῖσθαι· αὕτη δὲ τοσούτων συνηγόρων τὐπόρηκεν. Η καὶ τὸ περὶ τὸν Λάζαρον θαῦμα, καὶ τὴν τῆς Σαμαρείτιδος συντυχίαν παραδραμούμεθα, ὅτι μὴ πάντας ἔσχε συμφωνούντας ὁ ταῦτα λέγων τοὺς εὐαγγελιστάς. Εἶτα καὶ τοὺς ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἀγῶνας ἄλλον τινὰ διετίθεσθε τρόπον, οἱ ἄνθρωποι πρὸς ἡμᾶς ἐροῦσι, καὶ πάνυ δικαίως· οὔτε γὰρ σιωπὴν προτιμήσατέ ποτε λόγου πρὸς μαρτυρίαν· μᾶλλον δὲ καὶ ταύτῃ λόγῳ συν απτομένη λόγου χρείαν ἐνέμετε· καὶ τρεῖς λαμβάνοντας μάρτυρας τῶν ζητουμένων, ἀξίους ὄντας πιο στεύεσθαι, οὔθ᾽ ἑαυτοῖς λοιπὸν οὔτε τοῖς παράγουσιν ἠνωχλεῖτε, πάντας ἀνθρώπους ζητοῦντες μάρτυρας ἥκειν. Οἶμαι τὰ τῶν ἄλλων διδασκάλων ἀξιώματα προ βαλεῖσθε, ἐξ ὧν ὑπεναντίον τι τῇ τῶν εἰπόντων καταφάσει συνάγεται· ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦτ' ἐροῦσι δίκαιον οὐδὲ νόμιμον εἶναι, τὰ διαρρήδην λεγόμενα παριδόντας τοῖς ἀμφιβόλοις προςτίθεσθαι· τοὐναντίον γὰρ μᾶλλον, ἐκ τῶν φανερωτάτων καὶ ταῦτα κρίνεσθαι δεῖ. γὰρ λέγετε κατὰ τῶν ἡμετέρων ἀδελφῶν ἀξιώματα, οὐ τὸν ἴσον τρόπον πάντες ἐνόουν· ἀλλ' οἱ μὲν ὡς τὴν ἀπόφασιν συμπεραίνοντα, οἱ δ' ὡς τῇ Cum igitur hæc ita se habeant, frustra querimonias iterabimus, quæ consuta sunt dissuentes confundentesque, coutra quam adagio dicitur: et conciliationem adeo facilem negligemus, perinde ac si mutuis bellis, idque de rebus hujusmodi, honoris causa ollectemur: et doctores a communi concordia disjungemus, quos ante sua etiam ipsorum dicta res ipsæ conjungunt: sed quemadmodum fieri non potest ut vera pax eonficiatur ni prius per judicium controversia tellantur, et unum quid definiatur quod omnibus placeat: ita nec veŕitatem assequi possumus, ni sanctorum consensus ad cam uos ducat: omne porro nostrum studium in his duobus versatur. Quid vero per Deum, obsecro, causæ afferetis, cur non æque doctores oinnes admittatis, cum id a vobis quærent in communi judicio? Neque enim puto contemplos tantam iniuriam silentio præterituros: immo vero non minus quam illi, pro illis graviter hoc ipsum laturos cos etiam, qui videntur honorari. Auctoritatem obtendetis eorum qui tacuerunt? At certe alii sanctitate quidem non sunt inferiores; quidam vero etiam eruditione sunt longe superiores. Producetis multitudinem, ait? at illi hac etiam in parte vincunt. Si honores a conciliis delatos; ostendent illi plane majorem pro se honorum cumulum. Dicetis, durum videri vobis sententiam recipere, quæ non sit omnnibus probata. Verum id etiam non est rationi consentaneum: nam cum apertis verbis nemo contradicat, satis est duobus illam testibus fulciri, cum tamen illi tanta adsit copia patronorum. Aliuquin prætereamnus etiam miraculum de Lazaro, colloquiumque cum Samaritana habitum, quod qui hæc narrat non omnes labeat attestaules evangelistas. Deinde objicient nobis alii homines, et jure quidem optimo: cur litibus apud tribunalia alium quemdam præscripsistis modum? in illis enim silentium ad dandum testimonium nunquam sermoni praetulistis; quin imo silentio, si conjunctum cum sermone sit, usum sermonis tribuistis; tribusque adhibitis idoneis testibus de rebus quæ sunt in controversia, nec vobis ipsis amplius, nec ¡¡lis a quibus producti sunt negotium exbibuistis, quærentes vobis omnes homines proferri testes, Fortasse aliorum doctorum objicietis axiomala, e quibus contrarium quiddam colligitur eorum allrmationi, qui de hoc dogmate locuti sunt. Sed respondebunt hoc etiam nec justum nec legibus esse consonum, ut manifestis posthabitis ambigna scqnenda sint: contra cnim, ex manifestissimis

£20 το δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς ἄλλοις ἐκ τῶν διδασκάλων οἱ τῆς ὑμετέρας προϊστάμενοι ἀποφάσεως έχρῶντο ῥητοῖς· ὅθεν ἔκ γε τῶν τοιούτων οὐ μάλ λον τῇ σιωπῇ τῶν ἄλλων ἢ τοῖς ἡμετέροις λόγοις τι θεσθαι χρή. Καὶ μὴν οὔτ' ἐπὶ τὴν ἄγνοιαν καταφεύξεσθε, αὐτοί τε ταῦτα πάντα εἰδότες, καὶ πολλῶν ἄλλων ὑμῖν διαμαρτυρομένων, καὶ τοῦ μὴ βούλε σθαι μόνον εἴργειν ἔχοντος. Εἰ δὲ καὶ παρὰ τῶν άλ λων ἁγίων προτεθεῖεν ὀνείδη, οἷς προσέχειν δῆθεν βουλόμεθα, καὶ δίκαια μὲν αἰτιᾶσθαι τοὺς ἀδελφούς, ἡμᾶς δὲ φανερῶς ἀδικεῖν αὐτοὶ δ' ἐν τιμῆς προσχή ματι συνηδικήσθαι καὶ συνεκβεβλήσθαι φήσειαν παρελθόντες· οὐ γάρ, οἶμαι, στασιάσουσι πρὸς ἀπο λήλους, καὶ τἀναντία περὶ ἡμῶν ψηφιοῦνται· τίς haec etiam sunt judicanda. Nam quæ vocatis con- Η καταφάσει συνηγοροῦντα πάντως ἐδέχοντο· οὐ τοῦ traria nostrorum fratrum axiomata, non uno modo ab omnibus intellecta sunt, a quibusdam enim sic accepta sunt, quasi negationem concludentia: quidam vero illa, ut affirmationi prorsus faventia Satellexerunt; neque id solum, sed multis quoque alis doctorum auctoritatibus usi sunt vestræ negationis defensores. Quare quod ad hæc pronuntiata attinet, non magis aliorum silentio standum est, quam nostris dictis. Neque vero confugietis ad ignorantiam, qui hæc omnia probe scitis, et multos alios habetis suis obtestationibus ea vobis proponentes; nihil enim est, qnod impedimento esse possit, nisi una voluntas. Quod si aliorum quoque sanctorum proferantur querele, quas missas facere minime volumus, quod fratres quidem juste con- ἡμῖν λοιπὸν ἔσται καταφυγή; τὸ δὲ μείζον, ἀπαι querantur, nos vero propalam haud æqua lance utamur, seque dicant honoris prætextu simul cum illis affectos esse injuria, simulque explosos, si prodeuntes in medium hæc illi objiciant: neque enim ibi quoque contrarias, opinor, sequentur partes, et sententias de nobis pronuntiabunt oppositas: quid nobis, quæso, refugii supererit? Et quod majus est, reposcenti a nobis domino pacem, et veritatis cognitionem; quarum illa quidem servanda erat a nobis veluti hæreditas quædam: hæc vero ex hac vita asportanda, quod per unam illam sit nobis salus: quid plane respondentes non videamur insuper et petulantes esse, ac digni de quibus graviores penæ sunantur? Nam neque c τοῦντι τῷ δεσπότῃ παρ' ἡμῶν τὴν εἰρήνην καὶ τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας, ὧν τὴν μὲν καθάπερ τινὰ κλῆρον ἔδει διαφυλάττειν, τὴν δὲ φέρειν ἐχρῆν ἀπὸ τῆς ἐνταῦθα ζωῆς, ὡς δι' ἐκείνης μόνης σωθησομέ νου;, τί τῶν ἁπάντων εἰπόντες οὐχὶ καὶ προσαναισχυντεῖν δόσαιμεν ἂν καὶ χείρους δίκας ὀφείλει»; οὔτε γὰρ τὴν τῶν Γραφῶν ἐροῦμεν ἀσάφειαν ἧς τοσούτους ἡμῖν ἐκάθισεν ἑρμηνείς, ούτε τους διδα σκάλους συνηγόρους καλέσομεν, προκατεγνωκότας πάντως ἡμῶν. Εἰ δὲ καὶ μέλλοιεν παριέναι, οἱ μὲν αὐτῶν καὶ πάλιν σιγῶντες, οἱ δὲ τἀναντία μαρτυ ροῦντες περιφανῶς, οὐδὲ διατρίβειν ἐάσουσι περὶ τὰς ψήφους τὸν δικαστήν. Αλλ' οὐδ᾽ ἄμεινον ἐκείνων ἁπάντων τὰ τῶν Γραφῶν αὐτοὶ νοεῖν τολμήσομεν λέ γειν· οὔτε τῆς εἰρήνης ἐπιθυμῆσαι μέν, οὐ τυχεῖν δὲ διισχυριούμεθα· πῶς γὰρ εἰ καὶ τοὺς διδασκά λους ἀλλήλοις ἐκπολεμούν βουληθέντες, ὧν την ὁμόνοιαν τῶν ἐν ἡμῖν σκανδάλων ἔδει γίνεσθαι λύ σιν; Ηπου σιγαν μὲν ἄμεινον ἔσται μηδὲν ἔχου σιν εἰς ἀπολογίαν προβάλλεσθαι· ἀντὶ δὲ τῆς τῶν ἐγκλημάτων ὁμολογίας τὰ τῆς σιωπῆς ἀποχρήσει τῷ δικαστῇ. Οὕτως ἡμῖν διαιρεῖν τοὺς διδασκάλους τῆς Ἐκκλησίας ταῖς γνώμαις, ἢ μαχομένοις ἀλλή λοις, ή κακῶς εἰρηνεύουσιν ἀπαραίτητον ἔχει παι ταχόθεν τὴν μέμψιν· τὸ δὲ συνάπτειν ἐκείνους, ὡς καὶ πρότερον εἴρηται, πρὸς πᾶσαν τύχην ἀρκεῖ. Βι γὰρ μὴ καὶ τὰ τῆς ἀληθείας ἡμῖν; ούτωσὶ περιγέ νοιτο, πολλὰ τὰ τὴν συγγνώμην πράξοντα δικαίως προσέσται· καὶ τῇ πρὸς τοὺς αἰδοῖ πολλῶν ἀγαθῶν ἐσμὸν συνεπαγομένῃ τὰς ἐκεῖθεν εὐθύνας έξωνησία μεθα. Αλλ' οὐκ ἔστι τῶν ἐνδεχομένων τῆς ἀληθείας διαμαρτεῖν, ἡμᾶς ὑπὸ τῇ τῶν διδασκάλων εἰρήνῃ, οὐ μᾶλλον ἢ κἀκείνους τοῦτο παθεῖν ὑπὸ τῇ τοῦ Πνεύματος οδηγία. Scripturarum obscuritatem afferemus, cujus adeo multos constituit nobis interpretes: neque doctores advocǝbimus patronos, jam olim certe damnati ab illis. Quod si ctiam aduerint, hi quidem rursus tacentes, illi vero aperte contraria testimonio suo c'icentes, non permittent judici, ut diu de ferenda sententia cogitet. Ses neque audebimus dicere, melius a nobis quam ab illis omnibus intelligi Scripturas: neque illud enixe affirmabimus, pacem optasse quidem, sed assequi non potuisse: qua enim fronte hoc dicamus, qui doctores etiam inter se committere voluerimus, quorum concordia debebat e medio tollere nostra scandala? Satius plane erit tacere, cum nulla nobis futura sit excusatio: satisque erit judici confessionis loco nostrum silentium. lla nobis, si doctores Ecclesie distrahamus in contrarias sententias, aut dissidentibus, aut non bona pace convenientibus, facit, ut nulla ex parte possimus accusationem evitare; si vero illos in concordiam reducamus, ut jam antea dictum est, ad omnem hoc satis est fortunam. Nam licet ita etiam veritatis, multa tamen erunt, ob quæ jure veniam mereamur: et reverentia, quam adversus doctores adhibebimus, cum multorum secum afferat examen bonorum, illud etiam præstabit, ut nullam futuro judici debeamus reddere rationem. Verum fieri non potest, ut pace inter doctores confirmata nos a veritate aberr mus; sicut æque illos hallucinatos esse impossibile est, cum ducem habuerint Spiritun. Est igitur hac via utendum, quæ vera atque expedita est, nec non usquequaque tutissima. Si vero sit alius modus co, quem dixi, praestantior, non flamus compotes Ταύτην τοίνυν ἐλέσθαι δεῖ τὴν ἀληθῆ τε οἶσαν καὶ πρόχειρον, καὶ πρὸς τούτοις γέμουσαν το λεία;. Εἰ δ' ἔστιν ἄλλον τινα συνάψει τρόπον το ή

ORATIO III AD SYNODUM. διδασκάλους τοῦ νῦν ὑπομνησθέντος ἀμείνω, τοῦτ' quo possint doeitores conciliari, id mihi erit. sumεὐχῆς ἔργον ἐμοί· οὐδὲ γὰρ ἂν αὐτὸς φαίην, τοῦ τον μόνον ἁπάντων ἄριστον εἶναι· ἀλλὰ τὸ μὲν συνάπτειν αὐτοὺς καὶ συμβαίνοντας διὰ πάντων δεικνύναι, τοῦτ' ἀναγκαῖον εἶναί φημι, καὶ τοῦτον δεῖ ὑπερβεβλῆσθαι τῆς ἡμετέρας ὁμονοίας ὥσπερ θεμέλιον, ὡς τούτου χωρὶς μήτε καλῶς μήθ' ὅλως Ιδρυσομένης· ᾧ δ' ἂν ταῦτα γένοιτο τρόπῳ, ὑμέτερόν ἐστιν ἀνευρίσκειν. Καὶ ὁ γὰρ τῶν εἰρημένων εἰς τοῦτο τείνειν δοκεῖ, οὐ μᾶλλον εἰσηγουμένου τὸν τρόπον ἦν ἢ προτιθέντος ὑμῖν εἰκόνα καὶ τύπον τῆς τῶν διδασκάλων συμβάσεως. Εἰ δὲ καὶ γνώμη τις ἦν ἐμὴ καθαρῶς ἐκεῖνα, καὶ τοῦτον ἡγούμην τὸν τρόπον εἶναι λυσιτελέστερον, οὐδὲν θαυμαστόν. Εξέστω γὰρ ἐμοί τε καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστῳ φρο νεῖν ἐτιδήποτε περὶ τούτων, ἕως ἂν ὑμεῖς ἔλησθε τὰ βελτίω, καὶ ἅπερ ἀναμφιβόλως μέλλει κρατεῖν. Οὐ τοῖς ἁγίοις δὲ μόνοις ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς Γραφῆς ἀξιώμασιν, ὅπερ ἔφθην εἰπών, τὴν ἔνωσιν ταύτην ἀποδίδοσθαι δεῖ· καὶ πολλῷ μᾶλλον, ὁπόταν ἡμῖν κακείνων πρὸς τὰ παρόντα γένηται χρεία. Εγώ γὰρ εἶπον ἂν ὡς ἐλάχιστα δεῖσθαι τῶν τῆς Γραφῆς, ἀρκουμένους τῇ δόξῃ τῶν διδασκάλων, οἱ καλῶς ἐκείνην ἐξήτασαν, καὶ ὧν ἔλεγον ἐκεῖθεν ἔσχον τὰς ἀφορμάς· καὶ εἴ τις αὐτοὺς ἀπῄτει τῶν λόγων τὰς ἀποδείξεις, εὐθὺς ἐπὶ τὴν Γραφήν κατέφυγον ἄν· καὶ μηδενὸς αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος, πολλοὶ καὶ πολλάκις φαίνονται πράττοντες. Εἰ δὲ δεῖ ποτε κακείνῃ χρήσασθαι, οὐ πρὸς τὸ συμπέρασμα βλέπου τας μᾶλλον ἢ πρὸς τὸ συνάπτειν τοὺς διδασκάλους τοῦτο ποιεῖν· τέως δὲ καὶ τῇ Γραφῇ τὴν ἀπὸ τῆς συμφωνίας ἀποδοῦναι τιμὴν, ἧς ἄνευ οὔτε τιμῶσιν οὔτε χρωμένοις ἄλλως συνοίσει. Καὶ ὅλως ἐξ ὧν εἰρηνεύειν μέλλομεν μόνον ἄλλως ἀπὸ φιλονεικίας ἁρμοττούσης ἀνθρώποις που τῶν ἀμφισβητήσεων οὐκ ἂν ἐξοκείλαντες τούτων, ὡς ποῤῥωτάτω τὴν τῆς ἀντιλογίας δόξαν ἀπάγειν, καὶ ταῦτα πρῶτον τίθεσθαι συμφωνεῖν· καὶ τοῦτο πράττειν μετά του φίας καὶ τοῦ γινομένου παντός, μὴ καὶ λάθωμεν ἀντὶ τοῦ συνάπτειν ἀλλήλοις τὰ τῆς Γραφῆς καὶ τῶν διδασκάλων, διιστάντες αὐτά τε τῆς ἀληθείας κοινῇ, καὶ ἡμᾶς ἐκείνοις συναφιστάντες. Ταῦτ᾽, ὦ Πατέρες σεβάσμιοι, πρὸς τὴν ζητουμέ τὴν εἰρήνην ἀντὶ πάντων ὑμῖν ἀρκέσειν ἡγοῦμαι εἰ δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ πρὸς τούτοις ἐστὶ τῶν χρησίμων ἐνθυμηθῆναι, ἀλλὰ ταῦτα καθάπερ τις ἀρχὴ καὶ κεφάλαιον ἐκείνοις εἶναι δοκεῖ. Κάντεῦθεν μὲν ἀρξαμένους ὑμᾶς εἰκός ἐστι καὶ δεομένους ἀλλήλων [/. ἄλλων] ταῦτα προσθήσειν, καὶ τὸ ζητούμενον και τεργάζεσθαι· τούτων δ᾽ ἄνευ οὐδὲν ἂν τῶν ἀμεινόνων συμβαίη. Διὸ δὴ περὶ τούτων μόνον ὑμᾶς ὑπομνήσας, ὥστε καὶ τὰς ὑποσχέσεις ἐκτίσαι καὶ τὴν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ προθυμίαν ἐνδείξασθαι, καὶ λίαν ἀρκούντως ἔχειν ἡγοῦμαι· τοῦτο μόνον ὑμῶν πρὸς τοῖς εἰρη μένοις δεόμενος, εἰ Θεὸς ἵλεως ἐπιβλέψας ἡμῖν, τὴν ἀληθῆ τῆς Γραφῆς καὶ τῶν διδασκάλων συνιδείν ἕνωσιν δοίη, ἢ καὶ ἡμῶν εὐθὺς καὶ πάσης τῆς Εκκλησίας ἔνωσι; ἔσται, ἵνα καὶ τῷ Συμβόλῳ ταύτην τῆς πίστεως ὁποία ποτ' ἂν εἴη φανερὸν ποιεῖν ἀξιώPATROL. GR. CLX mopere exoptandum: neque enim ego affirmaverim hunc unum esse omnium optimum, sed aio necessarium quidem esse conjungere, et probaré illos in omnibus esse concordes, et jacicudum esse hoc veluti fundamentum nostræ unionis: nam sine hoc nec bene, sed nec omnino quidem illa 'stabilietur: qua vero hæc ratione fiant, adinvenire vestrum est. Etenim quæ spectare huc videntur ex iis quæ dixi, non ita dicta sunt a me, quasi modum ipse docerem: sed ut potius effigiem adumbrationemque proponerem conciliationis doctorum. Si vero etiam hæc eadem ex animo ipse sentirem, existimaremque hunc esse modum utiliorem, quid mirum? Et mihi et aliis quibuscunque liceat de proposita materia quivis sentire, donec a vobis eligantur potiora, et quæ indubitanter credenda sint. Non solum vero sanctis,sed ipsis etiam Scripturæ dictis, reddenda est hæc concordia: et eo magis, cum et illa nobis opus fuerint ad præsens negotium. Ego enim dixerim minimum nos indigere Scripturæ axiomatis, eum sit nobis satis doctorum sententia, qui bene illam expen lerunt, et dicta sua inde sumpserunt: ut si quis ex iis quæsisset, ut dictorum suorum probationes exponerent, statim illi sane ad Scripturam confugissent, quod etiam exigente nemine videntur multi frequenter præstare. Si quando vero etiam uti Scriptura oportebit, faciendum hoc erit non tam spectandó conclusionem, quam doctorum convenientiam: honorando interim Scripturam per expositionem suæ concordia: nam si honor isto illi non tribuatur, nihil aut venerantibus, aut citaltibus proderit: et omnino ea tantum, per quæ pax erit, adhibendo (ita enim nequaquam per contentiones, ex his controversiis, ut assolet inter homines, ad alias devolvemur) opinio de pugna locorum propellenda est quam longissime, primumque pro certo ponendum, dicta inter se concordare: et agendum hoc cum scientia et accurata diligentia, ne loco concordiæ dictorum Scripturæ atque doctorum, inconsiderate tum illa distrahamus a veritate universim, tuin nos ipsos etiam pariter divellamus. Hæce, venerandi Patres, instar omnium satis fore vobis puto ad pacem propositam: nam etsi præter hæc, multa quoque alia quæ in rem faciant, venire possunt in mentem, at certe ista videntur esse velut origo quædam et caput illorum. Εt hinc quidem vobis exordientibus par est et alia,=si usus fuerit, additum iri, et agitatam quæstionem ad finem perduci: sinc istis autem evenire nihil bene poterit. Idcirco si tantum hæc vestram in¡memoriam redegero, ut et promissa solvam, et ingens honesti desiderium palefaciam, satis superque mihi jam dixisse videor. Addo tamen unum hoc, obsecroque, ut si Deus nos res¡ exerit propitius, concesseritque veram ·Scripturæ doctorumque consensionis notitiam, quæ nostra continuo totiusque Ecclesiæ unio fuerit, velitis eam, quæcunque illa fuerit, in fidei symbolo palam exprimere, ut possitis et verbis exterio-

GENNADI CP. PATRIARCHE ribus congruere, et esse qualibet ex parte conjun- σητε, ἵνα καὶ τοῖς ἔξω λόγοις δύνησθε συμφωνείν eti. Sin minus, optandum certe erit ut sensu coaveniatis: hoc enim etsi non exactam fidei confessionem, continebit tamen mutuam inter doctores convenientiam, rectumque in nobis fidei sensun. Quod si etiam aliud quidpiam Symbolo aldatis, quod a sanctis omnibus communiter prolatum affirmationi quidem faveat, negationem vero non inducat; illud autem hi quidem sancti videantur usurpasse pro iis quæ tacuere illi vero, quod perinde valeat atque ca quæ expressere: modus sane hic erit unionis tertio loco numerandus: quare, neque a doctorum consensu, neque a nostris de co sermonibus erit et ille alienus. Itaque finis idem nobis quavis ratione constet, Scripturæ scilicet ac doctorum consensio. ne καὶ διὰ πάντων ἡνῶσθαι· εἰ δ' οὖν, εὐχῆς ἔργον ἀν εἴη τῇ γε γνώμῃ συνάπτεσθαι· τοῦτο γὰρ εἰ καὶ μὴ τῆς πίστεως τὴν ἀκρίβειαν, τὴν γοῦν πρὸς ἀλλήλους τῶν διδασκάλων εἰρήνην καὶ τὸ τἀληθῆ φρονεῖν ἡμᾶς περιέξει. Εἰ δὲ καὶ ἄλλο τι τῷ συμβόλῳ προσ θήσετε, δ τοῖς ἁγίοις ἅπασι κοινῶς ἀξιούμενον, τῇ μὲν καταφάσει συναγωνίζεται, τὴν δ᾽ ἀπόφασιν οὐκ εἰσάγει, καὶ τοῖς μὲν τῶν ἁγίων ἀνθ' ὧν ἐσίγησαν ἦν, οἱ δ' ὡς τὴν ἴσην οἷς εἶπον ἔχοντι δύναμιν φαί νονται χρώμενοι, ἑνώσεως μὲν τοῦτο σχῆμα λοιπόν οὐκοῦν οὐ κατὰ τρίτον, ὡς ἂν εἴποι τις, πλούν δὲ τοῦτο τῆς τῶν διδασκάλων συμφωνίας καὶ τῶν ἡμετέρων περὶ ταύτης λόγων ἀπήλλακται. Ὥστε πανταχόθεν ἡμῖν ταυτὸ περιείη τῆς τε Γραφῆς καὶ τῶν διδασκάλων ή συμφωνία. Sed quia jam tacendum mihi censeo, vereor enim, ᾿Αλλ' ἐπεὶ καὶ δὴ σιγἂν ἔγνωκα μὴ τῷ μήκει τῶν sermonum meorum prolixitas tædio vos afficiat, λόγων ἀηδὴς ὑμῖν γένωμαι δεδιώς, τὰ τῆς ἐμῆς και volo consilii quod a me datum est, enumerare φάλαια συμβουλῆς ἐξαριθμήσασθαι, καὶ τούτων capita, et revocare vos ad eorum memoriam. Dedi ὑμᾶς ἀναμνῆσαι βούλομαι. "Ην μὲν ἔνιοι σκοποῦσιν consilium, ut apparentem illam præsenti rerum οικονομίαν, ταύτην μηδ' ἐπὶ νοῦν λαβεῖν συνεβού statui profuturam unitatem, quam aliqui habent λευσα, ἔνωσιν δ' ἀληθῆ καὶ δοξῶν κοινωνίαν πράτο in animo, ne cogitatione quidem vestris mentibus τειν εἴρηκα δεῖν, ἢν τὸ μίαν περὶ τῶν ἀμφισβητου concipiatis. sed unionem veram et sententiarum μένων γνώμην λαβεῖν εἶπον εἶναι· ταύτην δὲ καν conjunctionem peragatis, quam in eo dixi consistere, τῷ συμβόλῳ τῆς πίστεως ὁμολογεῖν ἢ προστιθέντας si de rebus controversis idem omnes senseriἢ ἀφαιροῦντας, ὁπότερον ἂν ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις υπο tis, et hoc in fidei quoque Symbolo expresseritis, γορεύσειεν. Επὶ δὲ τούτοις, ὑφ᾽ ὧν ἔνιοι ταραττό sive addendo, sive aliquid demendo, utrumvis dividifficultates na gralia diclaverit. Ad hæc ostendi, μενοι τὴν εἰρήνην ταύτην ἔμελλον ἀπελπίζειν, ἀσθενῆ παντάπασιν ἔδειξα, καὶ πάντα μᾶλλον ἢ κωλύειν quibus turbati nonnulli pacem hanc erant desperaLuri, esse penitus infirmas, et quidvis aliud posse ὑμᾶς εὐλόγως δυνάμενα. Εἶτα καὶ τὰ ποιήσοντα ταύτην οὐκ ἐπιμένων, ἀλλ᾽ οὗτωσὶ παριὼν τὰ πλείο magis, quam esse vobis jure impedimento. Deinde στα προσέθηκα· ἅπερ ἡ τῶν θείων Γραφῶν καὶ τῶν per quæ pax confici debeat, non insistens, sed pluδιδασκάλων τῆς Ἐκκλησία; Ένωσις ἦν τὸ σύμπαν rima percurrens, breviter apposui, quæ, ut uno verbo dicam, nihil aliud sunt, quam sacrarum εἰπεῖν. Εφ᾽ ἃ δὴ πάντα μετ' εὐλαβείας ὑμᾶς παραScripturarum et Ecclesiæ doctorum convenientia. Ad κέκληκα, εἰ καὶ μὴ τῆς ὀφειλομένης, ἀλλ' οὖν τῆς hæc omnia sum vos adhortatus, si non cum debita γε δυνατῆς ἐν τοῖς τοιούτοις τῶν λόγων. Ταῦτα μὲν reverentia, at certe tanta, quanta potest in hujus- ἐγώ, τῷ μὲν κατορθοῦν τύχην ἀγαθὴν μᾶλλον ἢ δει modi sermonibus adhiberi. llæc quidem ego: in νότητα καὶ σοφίαν, τῷ δὲ διαμαρτεῖν πολλὴν ἔχοντα quibus, si bene dicta sunt, fortunæ magis agnosco συγγνώμην ἔνεκά γε τοῦ προθυμήσασθαί τι καὶ παbeneficium, quam scientiæ aut eloquentiæ nervos: si θεῖν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ· ὑμῶν δ' εἴη λοιπὸν οὐ μέλο vero male, illud video, muitam illa veniam mere- λειν, ἀλλ' ἡ ταῦτα πράττειν, ἂν δικῶμέν τι λέγειν, ἡ ri, quod boni honestique causa libenter huuc labo- βελτίω ζητεῖν, ἑκατέρου Θεὸν ἡγεμόνα λαβόντας. rem subierſm. Reliquum est, ut vos jam segniter non agatis, sed vel hæc ipsa, si quid ego dicere videor, praestetis; vel certe meliora qneratis, Deo vobis ad utrumque duce proposito.

FRECATIO. PRECATIO AD DOMINUM NOSTRUM JESUM CHRISTUM Matutina, Meridiana, et Vespertina. (Bditore et interprete Aldo Manutio, Romx 1501, 4, cum Prudentii et aliorum carminibus.) Δέσποτα Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Θεὲ ἀληθινέ, βασιλεῦ ὄψιστε, ὑπεράγιε, ὑπεράγαθε, εὐσπλαγχνε, Λόγε ἀΐδια τοῦ ἀνάρχου Θεοῦ καὶ Πατρὸς, δημιουργε πάσης τῆς κτίσεως, τῆς δὲ ἀνθρωπίνης καὶ ἀνακαι νιστὰ δι' ἄχραν φιλανθρωπίαν, ὑπὲρ ἧς ἡμῖν σαρκὸς καὶ αἵματος ἐκοινώνησας, καὶ τὴν ἀποῤῥητον ἐκεί νην καὶ ὑπερφυά μετήλθες οἰκονομίαν ἀχράντως, εἰ τὰς ἁγίας καὶ ὑπερουρανίους δυνάμεις οὐδέποτε ἔλαβεν, οὔτε λήψεται κόρος, ἀλλὰ ἀκαταπαύστοις φωναῖς νοεραῖς ἀνυμνοῦσι τὸ μεγαλεῖον, καὶ τὴν λαμπρότητα της Θεότητός σου, διατί ἡμεῖς οἱ ταπει νοὶ καὶ γήϊνοι δοῦλοί σου, οἱ ὠνητοὶ τοῦ τιμίου σου αίματος, κορεσθησόμεθα τοῦ ὑμνεῖν διανοίᾳ καὶ στόματι; Καὶ εἰ ἡ φιλανθρωπία σου καὶ ἡ χάρις σου ἀκορέστως ἐνεργεῖ ἐν ἡμῖν, ἀπὸ πρωΐας ἐπὶ ἑσπέ ραν, καὶ ἀπὸ ἑσπέρας ἐφ' ἑτέραν πρωΐαν, διατί ἡμεῖς οὐκ ἐν διαστήμασιν ὡρισμένοις εὐχαριστήσου μέν σοι τῷ εὐεργέτῃ ἡμῶν; ᾿Αλλὰ σύγγνωθι ἡμῖν, Χριστὲ εὐδιάκριτε, ὅτι ἡ ἀκολουθία τῆς προσκαίρου ταύτης ζωῆς καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς φύσεως καὶ ἡ τάξις αὐτή, εἰς ἐν ἡμᾶς ταχθῆναι ἠθέλησας, μερίζουσιν καὶ οὐκ ἐῶσιν ἀναπολεῖν σε ἀδιαλείπτως κατὰ τὴν νοῦν, καὶ διὰ τῆς γλώττης ἀσιγήτως ὑμνεῖν. Καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἀπαρχήν τινα τῶν ἡμερησίων νοημάτων καὶ ῥημάτων ἡμῶν τὴν πρωϊνὴν καὶ μεσημβρινήν καὶ ἑσπερινὴν προσαγομέν σοι λατρείαν. Προσκυνώ σε τοίνυν, τὸν ἐμὸν δημιουργὸν καὶ Παν τέρα σὺν τῷ ἀνάρχῳ σου Πατρί, καὶ τῷ ζωοποιῷ καὶ παναγίῳ σου Πνεύματι. Κλίνω γόνυ καρδίας καὶ σώματος μετὰ φρίκης καὶ τρόμου σοὶ τῷ παντοδυνάμῳ καὶ φοβερῷ καὶ ὑπεραγάθῳ Δεσπότη μου εὐχαριστῶ ὑπὲρ πάντων, ὧν ἐποίησας καὶ ποιεῖς εἰς ἐμέ. Τῇ χειρί σου με ἔπλασας, τῷ ἐμφυσήματί σου ἐζώωσας, τῇ προνοίᾳ σου ἐξέθρεψας, τῇ χειρί σου τὴν ἀληθῆ πίστιν ἐγνώρισας, τοῖς μυστηρίοις τῆς ἱερᾶς σου Εκκλησίας ἐπαιδαγώγησα;. Εκε σμησάς με καὶ τοῖς προσκαίροις τούτοις καλοῖς τῆς ἀνθρωπίνης εὐημερίας· κινδύνων ἀπήλλαξας, νόσων Εξήγειρας· πρὸς τὸ συμφέρον ἀοράτως ὡδήγησας· κυβερνᾷς καὶ περιθάλπεις, ὡς νοσσίον σου, ὡς ποίημα τῆς ἀγάπης σου. Αλλά τι καὶ τολμῶ διηγείσθαι τὰς εὐεργεσίας σου; πέλαγος εἰσιν ἀνεξάντλητον, βυθὸς ἑκατάληπτος, ύψος αόρατον. Οὐ φθάνω εὐχαριστῆσαν διὰ τα προγεγενημένα και καταλαμβάνει με δρμαθός εὐεργεσιών καινοτέρων. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ δύνασθαι Here Domine Jesu Christe, Deus vere, rex excelse, valde sancte, valle bone, misericors, Verbum æternum inoriginis Dei et Patris, artifex omnis creaturæ, humanæ etiam renovator ob summam humanitatem, per quam nobiscum carnis et sanguinis participasti, et indicibilem illam et superuaturalem iuisti dispensationem immaculate. Si sanctas et supercolestes potestates nunquam cepit nec capiet satietas, sed incessabilibus vocibus intelligibilibus laudant magnificentiam et splendorem divinitatis tuæ, cur nos humiles et terrestres servi tui, emti pretioso tuo sanguine, saturabimur laudando te mente et ore? Et si humanitas tua et gratia tua insatiabiliter agit in nobis a mane ad vesperam, et a vespera ad alterum mane, cur nos non in spatiis determinatis gratias agimus cibi benefactori nostro? Sed parce nobis, Christe, bone judex, quoniam sequela temporalis hujus vitæ, et necessitates naturæ, et ordo hic, in quemn nos constitutos esse voluisti, dividunt, et non sinunt animadvertere te indesinenter, et lingua intacite laudare. Et propter hoc tanquam primitias quasdamı diurnarum cogitationum et verborum nostrorum, matutinum et meridianum et vespertinum adducimus tibi cultum. Adoro igitur te, meum conditorem et patrem una cum inorigine tuo Patre et vitæfiço el sanctissimo tus Spiritu. Inclino genu cordis et corporis cum horrore et tremore tibi omnipotenti et tremendo et sanctissimo Domino meo; gratias ago pro omnibus, quæ fecisti et facis in me. Manu tua me formasti, et anhelitu tuo vivincasti, providentia tua educasti, manu Lua verain fidem notam fecisti, mysteriis sacræ tuæ Ecclesiæ erudiisti, ornasti me et temporalibus his bonis humanæ felicitatis, a periculis liberasti, a morbis elevasti, ad utile invisibiliter adduxisti: guberuas et foves, ut pullum tuum, tanquam facluram amoris tui. Sed quid etiam audeo narrare beneficia tua? pelagus sunt inexhaustum, profunditas indeprehensibilis, altitudo invisibilis. Non sic cito gratias ago ol antelacta, quin deprehendat me series beneficiorum novorum, et hoc ipsum, posse gratias agere, quan-

GENNADI CR. PATRIARCH.E tumn donum est! O meam humilitatem! O tuam bo- με ευχαριστεῖν, πηλίκον δωρόν ἐστιν; Ω τῆς ἐμῆς nitatem! quoniam quod solum habeo pro omnibus afferre tibi gratiarum actionem et laudem, et hoc tuum est munus. O invictum amorem tuum, quoniam omnes mihi effudisti divitias bonorum tuorum! solam novi legitimam gratiarum actionem, impletionem voluntatum tuarum. Sed si sit spiritus promplus, caro infirma est. Tu hoc, Domine, dixisti, sed promptitudo spiritus extemporalibus exstinguitur cogitationibus. Sed tu, Domine, potens es solus, et voluntatem accendere et carnem fortificare. Sic gratias agam legitime, si simul adjungatur mea voluntas cum voluntate tua, et si totum meum cor conglutinabitur amori tuo, et sic dignare me gratias agere tibi, Christe rex, Fili amoris Dei, et Deus valde bone. Sed quid loquar ad te pro hodierna die? Quid autem pro crastina? Quid bonum volai mihi quod non tu vis vel ante me? Et quis vidit mcum boum magis quam tu? Tu solus cognoscis et vis vere moum bonum, quod etiam solus ipsum facere potes. Et tacente igitur me facies meum bonum: si vero et prece opus est, ad tuam bonitatem precatur pro me mysterium adminiştrationis tuæ, et quæ suscepit te clavis fixum.crus, et quæ supernaturaliter servivit mysterio sanctissima perimmaculata virgo et mater tua, ct cœlestis, disciplinæ et vitæ tuæ æmulatores legitimi facti usque ad mortem. Tot igitur precantibus pro me aperies et hodie, ut soles, manum tuam, et implebis me bona voluntatis, et proteget me dextra tua. Si autem impediunt fontem humanitatis tuæ peccata mea, tamen dele lac, despice, parce, mittantur in oblivionis profunditatem. Opus assiduum tibi, Christe rex, remissio peccatorum, quoniam intellectus poster hominum acutius lumine est discurrens, et verbum ludicrum et opera silvosa et ex obscura hac pinguedine et propterea non gloriabitur coram te omnis caro. Tu autein solus, Domine, purus et impeccabilis exsistens, et solus dimittere peccata nostra potes. Custodi, Jesu. mi dulcissime, vitam longam feliciter et indolenter piorum Christianorum, servorum vero tuæ bonitatis legitimorum: et post præsentem vitam quam determinaveris mensuris et terminis quibus novisti ipse, in æternam illam adduc vitamque et regnum emancipatos non a nostra dignitate, sed a tua bonitate. Fiat, Domine rex clemens, quoniam te decet omnis gloria, honor et adoratio, et inoriginalem tuum Patrem cum quo in unitate sancti Spiritus vivisque et regnas per omnia sæcula sæculorum. Amen. ταπεινότητος· ὢ τῆς σῆς ἀγαθότητας, ὅτι ὁ μόνον ἔχω, ἀντὶ πάντων προσφέρειν ότι εὐχαριστίαν καὶ ὕμνον, καὶ τοῦτο σόν ἐστι δώρον. Ο τῆς ὑπερβαλ λούσης ἀγάπης σου, ὅτι πάντα μοι ἐξέχεις τὸν πλοῦτον τῶν ἀγαθῶν σου. Μίαν οἶδα γνησίαν εύχα ριστίαν τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν θελημάτων σου ἀλλο ῾ἐὰν μὲν ᾖ τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ή σάρξ ἀσθενής ἐστι. Σὺ τοῦτο, Κύριε, εἶπας· ἡ δὲ προθυμία τοῦ πνεύματος ἐκ τῶν προσκαίρων σβέννυται λογισμών. Ἀλλὰ σύ, Κύριε, δυνατὸς εἶ μόνος καὶ τὴν προαίρε σιν ἀνάψαι, καὶ τὴν σάρκα ἐνδυναμώσει. Οὕτως εὐχαριστήσω γνησίως, ἐὰν συναφθῇ μου ἡ βούλησις τῷ θελήματί σου, καὶ ἐὰν ὅλη μου ἡ καρδία προσε κολληθῇ τῇ ἀγάπῃ σου. Καὶ οὕτως ἀξίωσόν με εὐ χαριστεῖν σοι, Χριστὲ βασιλεῦ, γιι τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεὸ ὑπεράγαθε. ᾿Αλλὰ τί λαλήσω προς σὲ ὑπὲρ τῆς σήμερον; τί δὲ ὑπὲρ τῆς αὔριον; Τι ἀγαθὸν βουλήσομαι ἐμαυτῷ ὅπερ οὐ σὺ βούλει καὶ πρὸ ἐμοῦ; καὶ τίς οἶδε τὸ ἐμὲν ἀγαθὸν ὃς καὶ μόνος αὐτὸ ποιεῖν δύνασαι; Καὶ σιωπῶντος τοίνυν ἐμοῦ ποιήσεις τὸ ἐμὸν ἀγαθόν. Εἰ δὲ καὶ παρακλήσεως χρεία πρὸς τὴν σὴν ἀγαθότητα, πρεσβεύει ὑπὲρ ἐμοῦ τὸ μυστήριον τῆς οἰκονομίας σου, καὶ ὁ δεξάμενός σε προσηλωθέντα σταυρός, καὶ ἡ ὑπερφυῶς ὑπουργήσασα τῷ μυστηρίῳ παναγία ὑπεράμωμος Παρθένος και μήτηρ σου, καὶ οἱ τῆς οὐρανίου διδα σκαλίας καὶ πολιτείας σου ζηλωταί γνήσιοι γεγενημένοι μέχρι θανάτου. Τοσούτων τοίνυν πρεσβευόντων ὑπὲρ ἐμοῦ, ἀνοί ξεις καὶ σήμερον συνήθως τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐμ πλήσεις με εὐδοκίας, καὶ ἀντιλήψεταί μου ἡ δεξιά σου. Εἰ δὲ ἐμποδίζει τῇ πηγῇ τῆς φιλανθρωπίας σου τὰ ἁμαρτήματά μου, ἀλλὰ ἀπάλειψον αὐτὰ, πάρισε, σύγγνωθι· πεμφθήτωσαν εἰς λήξης βυθόν. Εργον ἀδιάλειπτον σοι, Χριστέ βασιλεῦ, ἡ ἄφεσις τῶν πλημμελημάτων, ὅτι ἡ διάνοια ἡμῶν τῶν ἀν θρώπων ὀξύτερον φωτός ἐστι διατρέχουσα, καὶ ὁ λόγος ολισθηρός, καὶ τὰ ἔργα ὑλώδη, καὶ τῆς σκο τεινῆς ταύτης παχύτητος. Καὶ διὰ τοῦτο οὐ καυχή σεται ἐνώπιον σου πᾶσα σάρξ. Σὺ δὲ μόνο;, Κύριε, καθαρὸς καὶ ἀναμάρτητος ὤν, καὶ μόνος ἀφιένας τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν δύναται. Φύλαξιν, Ἰησοῦ μου γλυκύτατε, τὴν ζωὴν ἐπιμήκιστον εὐτυχῶς καὶ ἀδιαλύπως τῶν εὐσεβῶν Χριστιανῶν, δούλων δὲ τῆς σῆς ἀγαθότητος γνησίων. Καὶ μετὰ τὴν παροῦσαν ζων ἣν ἂν ὁρίσαις μέτροις καὶ ὅμοις οἷς οἶδας αὐτὸς, εἰς τὴν ἀΐδιον ἐκείνην εἰσάγαγε ζωήν τε καὶ βασιλεία χειραγωγουμένους οὐχ ὑπὸ τῆς ἡμῶν ἀξίας, ἀλ ὑπὸ τῆς σῆς ἀγαθότητος. Ναι, Κύριε βασιλεῦ ἀνεξί κακε, ὅτι σοι πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύ νησις, καὶ τῷ ἀνάρχης σου Πατρί· μεθ᾿ οὗ ἐν τῇ ἑνότητι τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζῇς τε καὶ βασιλεύεις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ET MARCI EPHESI TESTIMONIA MUTUA. $30 EUSEBII RENAUDOTIJ MONITUM. Superiori Dissertationi fragmenta hæc adjicere, quæ nobis codex Regius, n. 2963, subministravit, vi-· sum est operæ pretium, cum historiam Gennadii magnopere illustrent, et quæstionem de uno vel pluribus Gennadiis, nisi vehementer fallimur, absolvant, tum quod ea alibi exstare non existimemus. Verba sunt Marci Ephesii de Scholario, et ad eum præsentibus Græcis multis dignitate conspicuis, et a Latinismo remotissimis dicta, quibus ipsi curam Ecclesiæ defendendæ committit, illius scilicet quæ, Unione Florentina insuper habita, a Latinorum communione esset alienissima. Illis subjungitur Scholarii Responsio, quibus pollicetur se Marci Ephesii loco ad ultima usque mortis pericula pro avita fide pugnaturum. Hæc alteri quam Gennadio convenire non possunt, ei scilicet qui capta Constantinopoli patriarcha renuntiatus est; neque enim cadere in alium quemvis possunt laudes eximiæ doctrinæ et eloquentiæ, tum dignitas &pxovros, nempe viri primarii, qualis Scholarius fuit, judex nempe in aula imperiali. Quod etiam in degotio fidei humani aliquid passus, non manifeste Græcorum sententias propugnasset, eum satis designant, eoque pertinet epistola quam Emericus Bigotius Allatio communicavit, et quam Regius alter codex repræsentat; in qua Marcus Ephesius Scholarium vehementer redarguit quod media et temperamenta quibus unio fieri posset, non aspernaretur, sed ea probaret. Nam Scholarium Florentiam venisse co animo, non ejus modo ad Ambrosium Camaldulensem Epistola, et Acta Græca, sed Syropulus ipse testatur, cum is formulam referat ab illo delineatam, secundum quam controversia de processione Spiritus sancti componeretur. Ex verbis Gennadii, quibus Marco respondens operam omnem suam pollicitus est ad Ecclesie Græcæ defensionem, satis apparet, neminem Latinis minus addictum fuisse eo qui fidem amico datam accuratissime præstitit. 'Cum autem opera Gennadii sive Scholarii multa in eodein codice descripta sint, quæ illius esse certissimis ex historia testimoniis demonstratur, et quæ referri non possunt ad alium ab eo qui cum Joanne Palæologo in Italiam navigaverit: ex illis nonnulla exstent in Brun. dusino nostro codice, qui Homiliam de Eucharistia repræsentat, de illius aúßevrią lis moveri, nisi per summam calumniam, nulla potest. His adjungimus extrema Marci Ephesii verba, plena odii et veneni adversus Latinos et Unionem renovatam opera Isidori cardinalis legati apostolici, cui Gregorius patriarcha consenserat, cuique Gennadius præ cæteris obstiterat, ut Ducas accurate scripsit. Scripta sunt autem in eo quem diximus Regio codice, non eadem manu qua codex ipse, sed alia, docta quidem, verum ineleganti, qualis sæpe virorum doctorum esse solet. Sequitur Excerptum ex Epistola Gennadii ad Maximum Sophianum et ascetas montis Sina, in qua Latinis religionis causa venientibus vetat dari Eucharistiam, sed ¿vtidwpov seu panem benedictum dari permittit: unde patet quam parum ipsi cum Romana Ecclesia conveniret. Vide infra in Marco Ephesio. EDIT. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΧΟΛΑΡΙΟΝ ΤΟΥ ΕΦΕΣΟΥ. VERBA MARCI EPHESII MORIENTIS AD GEORGIUM SCHOLARIUM. (Ex Cod. MS. Bibl. Reg. 2963.) Λέγω καὶ ἀποφαίνομαι περὶ τοῦ ἄρχοντος τοῦ Σχολαρίου, ὅτι οἶδα αὐτὸν ἐξ ἔτι πάνυ νέας τῆς αὐτ τοῦ ἡλικίας, καὶ διάθεσιν καὶ ἀγάπην ἔχω εἰς αὐτὸν, καὶ ὡς ἐμὸν υἱὸν καὶ φίλον στέργω αὐτόν· De principe Scholario hæc mea est sententia. Ipsum admodum juvenem novi, affectuque illum et charitate summa prosequor, et tanquam tilium meum et amicum diligo, charitate quanta polest

£31 esse maximna, et si quidquam aliud adl amicitiam καὶ εἴ τι ἄλλο ἐνθυμηθείη τις σχέσεως καὶ ἀγάπης conciliandam valet. Cuin co usque ad obitum meum quem instare sentio conversatus, perspectissimum habeo quanta ejus prudentia sipientiaque si', quantaque dicendi facultas. Unde ex iis ipsis intelligo persuasumque habeo, ipsum solum ex iis qui in vita supersunt, posse: djutricem manum porrigere rectæ fidei, quæ violentis molitionibus eorum qui dogmatum ejus sinceritatem corruperunt, tantopere jactatur, atque adeo Ecclesiam cum Dei auxilio reformare, ita ut orthodoxam ejus fidem conservet solus, modo velit operi non desse, nec lucernam sub modio abscondere. Verumtamen, neque illum ita ad ctum fore confido, neque propria conscientiæ ita defuturum, ut Ecclesiam variis tempestatibus agitatam, fi lemque vacillantem videns, humano more loquor, sciensque inesse sibi, unde illi auxiJium ferre possit, non omni studic magnaque an mi alacritate ipsius defensionem suscipiat. Nec enim ullatenus ignorat, vir sapiens cum sit, catholicæ fidei subversionem communem esse rerum omnium pestem et interitum. Equidem cum fortassis existimaret sufficere antea quæ ab aliis nonnullis, nobisque præsertim, ad ejus defensionem gesta sunt, non videbatur aperte veritatem propugnare, humanis fortasse quibusdam consiliis retardatus. Sed ego olim aut nihil aut parum omnino ad fidei defensionem contuli, cum neque vires, neque studium, ut res postulabat, suppeterent. Nunc vero nihil plane fio, nihilo autem quid tandem magis nibili esse potest? Si igitur ex iis quæ a me designata sunt, vulgo existimatum est fortassis posse nos quidpiam in hoc negotio efficere, ex iisdem intelligere quisque debet, quid alii possint, quid ille tandem suscipere queat. Sed jam cum mihi hinc abeundum modo sit, alium neminem video, qui ad Ecclesiæ, fidei dogmatumque orthodoxorum defensiouem partes meas præ illo implere possit. Idcirco illum rogo, ut cum tempus non invitet solum, sed etiam urgeat, absconditam in se fidei scintillam detegat, Ecclesiamque et ejus sanas doctrinas propugnet, ut quod ipse perficere non potui, ipse cum Dei auxilio ad finem perducat. lù enim potest per Dei gratiam, ex naturali qua pollet prudentia dicendique facultate, velit modo iis uti cum res ita postulabit. Atque id saue debet Deo et fidei, pro qua fideliter et sincere pugnabit. Hunc sane ipsi pugnandi laborem committo, ut meo loco sit defensor Ecclesiæ, sanæque doctrinæ interpres, orthodoxorum dogmatum veritatisque propugnator, auxilio Dei ipsique veritati confisus, pro quibus certamina illa suscipiuntur, tanquam communicans sanctis Doctoribus, Deiferisque Patribus, magnis theologis, præmiaque expectans a justo Judice, qui omnes pro pietate certantes victores remunerat. Ita etiam ipse debet, quantum in eo est, omme studium adhibere ad stabilienda Ecclesiæ recta dogmata, tanquam rationem de illo redditurus in hora judicij, etiam mihi qui ipsi hæc suscipienda comκινητικόν· ᾧ καὶ μέχρι τοῦ παρόντος ἐν τῷ ἐγγίζειν τὴν τελευτήν μου ὁμιλῶν ἔχω ἀκριβὴ κατάληψιν περὶ αὐτοῦ, οἷας ἐστὶ φρονήσεως καὶ σοφίας, καὶ δυνάμεω; ἐν τοῖς λόγοις· καὶ ἐκ τούτων πιστεύω ὅτι αὐτὸς μόνος ἐκ τῶν εὑρισκομένων κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον δύναται δοῦναι χεῖρα βοηθείας τῇ ὀρθῇ πίστει, χειμαζομένῃ ταῖς βίαις τῶν παραφθειρόντων τὴν τῶν δογμάτων ἀκρίβειαν, ὥστε τὴν Ἐκκλησίαν ὀρθώσασθαι Θεοῦ συναιρομένου καὶ τὴν ὀρθοδοξίαν κρατῦναι, μόνον εἰ μὴ θελήσει καὶ αὐτὸς γενέσθαι τῷ ἔργῳ, καὶ τὸν λύχνον ὑπὸ τὸν μόδιον κρύψαι. Αλλ' ἐγὼ θαῤῥῶ μή ἂν οὕτως αὐτὸν διατεθῆναι, μηδ' οὕτω τῇ οἰκείᾳ ἀπειθῆσαι συνειδήσει, ὥστε τὴν Ἐκκλησίαν κλυδωνιζομένην ὁρῶντα, καὶ τὴν πίστιν σαλεύουσαν ἐπ' · ἀνθρωπίνως λέγω, καὶ εἰδἔτη ἐπ' αὐτῷ εἶναι, βοηθῆσαι ταύτῃ μὴ πάσῃ σπουδῇ καὶ προθυμία τὴν συμμαχίαν ἐργάσασθαι. Πάντως γὰρ οὐκ ἀγνοεῖ, σοφὸς ὤν, ὡς καθολικῆς πίστεως ἀνατροπή κοινή ἐστιν ἀπώλεια. Ἴσως ἐν τοῖς προλαβοῦσιν ἀρκοῦσαν συμμαχίαν ἡγούμενος, τὴν ὑφ᾽ ἑτέρων τινῶν, καὶ μάλιστα τὴν ὑπ' ἐμοῦ, οὐκ ἐφαίνετο καθα ρῶς τῇ ἀληθείᾳ συμμαχῶν ὑπό τινων ἀνακοπτόμε νος τυχόν, λογισμῶν εἴη καὶ ἀνθρωπίνων. Αλλ' ἐγὼ καὶ πρότερον οὐδὲν, ἢ καὶ πάνυ μικρόν συνεισήνεγκα τῇ συμμαχίᾳ, τῷ μήτ' ἀνάλογον ἔχειν δύναμιν μήτε σπουδήν. Κἀγὼ δὲ ἤδη εἰς τὸ μηδὲν ἥκω, τοῦ δὲ μηδὲν ὄντος τί ἄλλο μηδαμινώτερον; Εἰ γοῦν ἐκ τούτου ἐδόξασαν ἴσως ὅτι ἡμεῖς δυνάμεθά τι καθορ θοῦν· αὐτὸ παρέλκον ἐνόμισαν ὅπερ δύνανται ἕτερος πράττειν καὶ αὐτὸς μεταχειρίσασθαι. Ἀλλὰ νῦν ὅτε ἐγὼ μὲν ἤδη ἐντεῦθεν ἀπαλλάττω, ἄλλον τινὰ οὐχ ὁρῶ κατὰ τὸ εἰκὸς τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ τῇ πίστει καὶ τοῖς δόγμασι τῆς ὀρθοδοξίας δυνάμενον ἐκπλη ρῶσαι ἀντ᾿ ἐμοῦ. Διὰ τοῦτο ἀξιῶ αὐτὸν, ἵνα καλούν τος νῦν τοῦ καιροῦ, μᾶλλον δὲ κατεπείγοντος, τὸν ἐν αὐτῷ κεκρυμμένον τῆς εὐσεβείας σπινθήρα ανα καλύψῃ, καὶ συμμαχήσῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ τοῖς ὑγιαίνουσι δόγμασιν· ἵνα ὅπερ οὐκ ἠδυνήθην αὐτὸς ἐκτελέσαι, κατορθώσῃ αὐτὸς τῇ τοῦ Θεοῦ συμμε χία. Δύναται γὰρ τοῦτο τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ ἔκ τε τῆς φυσικῆς αὐτοῦ φρονήσεως, καὶ τῆς ἐν λόγος δυνάμεως, εἰ θελήσῃ μόνον τούτοις ἐν δέοντι χρήσ σασθαι. Καὶ ἴσως μὲν ὀφείλει τοῦτο τῷ Θεῷ καὶ τῇ πίστει, αγωνίσει δὲ πιστῶς καὶ καθαρῶς ὑπὲρ τῆς πίστεως. 'Αποτίθημι δὲ ὅμως καὶ αὐτὸς τὸν τοιοῦ τον αὐτῷ ἀγῶνα, ἵνα ᾗ ἀντ᾿ ἐμοῦ πρόμαχος τῆς Εκκλησίας, καὶ τῆς ὑγιοῦς διδασκαλίας υφηγητής, καὶ τῶν ὀρ' ῶν δογμάτων καὶ τῆς ἀληθείας ὑπέρματ χος, πεποιθὼς τῇ συμμαχία τοῦ Θεοῦ καὶ τῇ ἀληθείᾳ αὐτῇ, περὶ ὧν οἱ ἀγῶνες, ὡς κοινωνῶν τοῖς ἁγίας διδασκάλοις, καὶ θεοφόροις Πατράσι, τοῖς μεγάλος θεολόγοι;, καὶ τοὺς μισθοὺς ἐκδεχόμενος παρὰ τοῦ δικαίου Κριτοῦ, τοῦ καὶ πάντας τοὺς ὑπὲρ εὐσέβειαν ἀγωνιζομένους ἀνακηρύξαντος, ὥσπερ δὴ καὶ αὐτὸς ὀφείλει, ὅσον οἷόν τε σπουδάσαι ὑπὲρ συστάσεως τῶν ὀρθῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων, ὡς λίγον ὀφείλων ὑπὲρ τούτων ἐν ὥρᾳ κρίσεως, καὶ ἐμοὶ τῷ ταῦτα ἀναθεμένῳ αὐτῷ, τεθαρρηκότι ἴσως καρποφορήσειν

ET MARCI EPHESI TESTIMONIA MUTUA; τοὺς λόγους μου τούτους ὑπὲρ τὰ ἑκατὸν, ὡς εἰς mendo, sperans sermones illos meos plus (uam cenἀγαθὴν γῆν καταβαλλομένους. Περὶ οὗ καὶ ἀποκριθήτω μοι, ἵνα λάβω τέλειαν πληροφορίαν τῆς παρ ούσης ζωῆς ἐξερχόμενος, καὶ μὴ ἀηδῶς ἀποβιώσω, ὡς ἀπεγνωκὼς τὴν τῆς Ἐκκλησίας διόρθωσιν. tuplum fructum reddituros tanquam in bonam terram conjectos. De quo ipse milii respondeat velim, ut egressurus ex præsenti vita, plenam certitudinem habeam, nec injucunde ex vita abeam tanquam de Ecclesiæ reformatione plane desperans. ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΑΡΙΟΥ. RESPONSIO SCHOLARII. Εγώ, δέσποτα μου ἅγιε, πρῶτον μὲν εὐχαριστῶ Ego, donine mi sancte, primum quidem magna τῇ μεγάλῃ ἁγιωσύνῃ σου ἐπὶ τοῖς ἐπαίνοις οἷς ἐχρήσω εἰς ἐμὲ, ὅτι βουληθεὶς ἐμοὶ χαρίσασθαι προσεμαρτύρητά; μοι, ὅτα οὐκ ἔχω οὐδ᾽ ἐπίσταμαι προσεῖνα: μοι. Ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τῆς ἄκρας καλοκαγαθίας καὶ ἀρετῆς καὶ σοφίας της μεγάλης ἁγιωσύ νης σου, ἦν καὶ αὐτὸς εἰδὼς ἐξ ἀρχῆς καὶ θαυμάζων, οὐ διέλιπον ἐς δεῦρο ὅσα πατρὶ καὶ διδασκάλῳ καὶ παραγωγῷ ὀφείλεται, ἐκτελῶν εἰς τὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου, καὶ ὡς κανόνι χρώμενος τῇ σῇ γνώμῃ, τῆς τε ἐν δόγμασιν ἀκριβείας, καὶ τῆς τῶν λόγων ὀρθότητος, οἷς ἂν ἐνασμενίσειας καὶ αὐτὸς συντιθέμενος. Καὶ ὅσα μὴ κατὰ γνώμην δὲ σὴν ἀν ενδοιάστως τούτων εκτρεπόμενος, τὴν τοῦ παιδὸς καὶ μαθητοῦ τάξιν τηρεῖν πρὸς τὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου οὐκ ἀπηξίωσα τώποτε, μάρτυρι χρώμενος πρός ταῦτα τῇ μεγάλη ἁγιωσύνη σου. Οἶδας ὡς ἀεὶ τὸν τρόπον τοῦτόν σας προσερχόμην, καὶ βαθύτερα τῆς ἐμῆς διανοίας ἀνακαλύπτων, τοιαύτας ἐγγύας σας παρετιθέμην· καὶ τοῦ ὅτι ἐν τισι τῶν καιρῶν οὐ φανερῶς ἀπεδυόμην προς τοὺς ἀγῶνας οὓς ἡ ση με στη αγιωσύνη ἡγωνίζετο, ἀλλὰ σιωπῇ τούτου; παρέρχομαι τους λόγους, τοῦτο οὐδεὶς βέλτιον οίδ τῆς μεγάλης ἁγιωσύνης του, ἐπεὶ καὶ πολλάκις τους λογισμούς μου που θα ρήσης, καὶ τοὺς περὶ τούτου σοι ἀνεκάνς καθαρῶς, καὶ παραιτησάμενος τῆς συγγνώμης οὐκ ἀπέτυχον. Ἀλλὰ νῦν θεοῦ συνάρτες τούτων πάντων καταπεφρόνησε, καὶ ἐμαυτόν κ.62λώτατον καὶ φανερώτατον τῆς ἀληθείας συναγωνι στὴν ἔταξα, είτε τὰ τῶν πατρῶν μου εγματα, και propositum annuntiaturus. Neque hae dico Lanτην τῆς ὀρθοδοξίας ἀκρίβειαν ἀνυποστόλως διαγγέλ λει κατὰ τὴν σκοπὸν τῆς τῆς μεγίστης ἁγιωσύνης. Λέγω δὲ ταῦτα οὐχ ὡς ἔχων τὴν μεγάλην άγνως, π που έστελνει ἀπελθόντα· οὐκ ἔτι γαρ τὰς τελε ταίες ελπιδες ἀπελαύνομεν καλίου μεν δὲ ἐπὶ το Θεῷ περιγενήσεσθαι τε της ντ, και συν ν Επεσθαι, και 11 τα ενα επεξεργάσασθαι. Εἰ γε κρέμασαν οἷς εἶδε θεός ἐντεο: ἐπιδημήσεις, προς ἐν στόματος αὐτῷ τόπον τῆς ἀναπτύσεως που το μῶν, λέγω δε ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων άγο γενων των κάτω; 19:31 μένονται ή εἶν, και των ' sanctitati tuæ gratias ago de laudibus quibus me cumulasti, simulque mihi abblandiri volens, ea de me testatus es quæ non habeo, nec inesse mili certo scio. Verum hoc a summa sanctitatis tuæ bonitate, sapientia et virtute profectum est, quam olini probe cognitam admiratus, huc usque nunquam cessavi, sanctitati tuæ deferens, quæcunque patri, magistro et præceptori tribui debent, senten tia tua tanquam regula utens, et circa dogmatum accuratam expositionem, rectamque theologiæ rationem, iis quæ tibi probabantur plane consentiens. Quæcunque etiam non erant ex animi tui sententia, illa absque dubitatione aversatus, nunquam aliter quam ut filius discipulusque erga sanctitatem tuam me gessi, quæ quidem too ipsius testimonio satis apwl te constare puto. Nosti enim me ita affectum ad te accessisse, et intima animi mei secreta aperientem, talem tibi sponsionem fecisse. Quod si aliquan lo ad ca certamina, quæ sanctitas maxima tua suscepit, palam non accessi, rationes quas quidem silentio prætereo, nemo le melius novit, quandoquidem quæ tune in animo haberem, confidenter manifestavi tibi, et excusatione facta, veniam a te consecuins sum. Verum Dei anxilio hæc ommia jam contempsi, meque manifestum et publi - cum veritatis defensorem constitui, patrum nicorum˝dogmata orthodoxæque fidei veritatem a! s. que ulla dissimulatione secundum sanētītatis tu e quam te ex hoc mundo abeuntem videns, nec enim spem ultimam abjecimus, imo conâdimus le ex hoc morbo convalescentem, futurum adhuc nobiscum, et simul hæc omnia exs-cutarum. Quod si ocenliis jul ciis quæ Deus nosis, hinc ad qui. tis lae¨m quem parasti tibi, të migrare contingat, lít i certissime allermo coram Deo et sanelis augelis, qui ne molis i.r's; iliter assistat, et nuίεις είχα rissimisque viris, qui bio asʻant, me tuo loco ficrud, et tamquam cre tno, qurdu. ¡se amyl ‹ cha- «bus, a plexues a et d 1 1.5 279 0,uf " "

pratermissurum, sed ad extrema usque sanguinis δρῶν, ὅτι ἔσομαι αὐτὸς ἐγὼ ἐν τοῖς τοίχοις ἀντὶ σοῦ καὶ mortisque pericula pro illis decertaturum. Quamvis porro experientia mea et vires exiguæ omnino sint, confido tamen fore, ut magna sanctitas tua defectus meos compenset, sospes quidem perfec. tissima tua in rebus illis tractandis peritia, hinc vero migrans acceptissimis orationibus ad Deum tuis. ἀντὶ σοῦ στόματος, ὅσα αὐτὸς ἐσπούδαζες καὶ παρεδίδου, στέργων καὶ αὐτὸς καὶ δεφενδεύων, καὶ πᾶσιν ὑποτιθεὶς, μηδὲν οὐδ᾽ ὅλως τῶν τοιούτων κασαφείς τὸ παράπαν, ἀλλὰ μέχρι τῶν ἐσχάτων κινδύνων αἷματός τε καὶ θανάτου ὑπὲρ τούτων ἀγωνίζειν. Καὶ εἰ καὶ μικρὰ πάνυ τυγχάνει ἡ ἐμὴ περὶ ταῦτα πείρα καὶ δύναμις· ἀλλ᾽ οὖν πείθομαι ὅτι ἡ μεγάλη ἁγιω σύνη σου αναπληρώσει τὰ ἐμὰ ἐλλείμματα, καὶ παρὼν ἡμῖν ἐνταῦθα τῇ ἐνούσῃ σοι περὶ τὰ τοιαῦτα τελειότητι, καὶ ἀπάρας ταῖς σαῖς πρὸς Θεὸν εὐπαῤῥησιάστοις ἐντεύξεσιν. ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΕΦΕΣΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΜΑΡΚΟΥ ΤΟΥ ΕΥΓΕΝΙΚΟΥ Ρηθεῖσα ἐπὶ τῇ τελευτῇ αὐτοῦ αὐτοσχεδίως. APOLOGIA SANCTISSIMI METROPOLITÆ EPHESII DOMINI MARCI EUGENICI, Dicta ex tempore instante ejus obitu. Quæ mea sententia sit, fusius explicare volo, quod si unquam, id nune a me, appropinquante exitu meo, fieri debct, ut mihi ipsi ab initio ad linem usque consentiens sim, neque aliquibus videar alia quidem dixisse, alja in animo occultasse, quæ hac resolutionis meæ hora deprehendi debere verisimile sit. De Patriarcha loquor, ne forte honoris mei specie ad funus bumilis illius mei corporis, vel ad commemorationis officia illi in mentem veniat inittere aliquos ex episcopis suis, aut clero suo, aut omnino aliquem eorum qui ipsi communicany, ad preces aut fumus delucendum cum sacerdotibus partis nostra, atque ita existimare quispiamn possit, nie quocunque modo etiam in occulto admittere ipsius communionem. Ne vero silentium meum occasionem suspicandi aliquod temperamentum præ- G beat illis qui non plene et penitus propositi mei rationem nosseut, dico et adtestor coram præsentibus, multis dignitate conspicuis viris, me neque suscipere illius aut sequacium ejus communionem, prorsus et omnino, neque dum vivo, neque post mortem: ut neque factam Unionem, neque Latinorum dogmata quæ ipse et qui illi adhærent susceperunt, quorum defendendorum gratia hunc sibi primatum comparavit ad rectorum Ecclesiæ dogmatum subversionem. Certissime enim tenco, me quantum ab illo et ejusmodi hominibus proculsun, tanto magis Deo et omnibus fidelibus et saacţis Patribus esse proximum: et sicut ab ill's dividor, tanto magis unior veritați et sanctis Patribus Ecclesiæ theologis ut pariter persuasum habeo illos qui ejusmodi dogmatibus consenserunt, a veritate et sancti - Ecclesix Doctoribus distare longisΒούλομαι πλατύτερον τὴν ἐμὴν γνώμην εἰπεῖν. εἴπερ ποτὲ καὶ νῦν ἐν τῷ ἐγγίζειν τὴν τελευτήν μου, ἵνα σύμφωνος ὦ ἐμαυτῷ ἀπ' ἀρχῆς μέχρι τέ λους, καὶ μὴ δόξω τισὶν ὅτι ἄλλα μὲν ἔλεγον, ἄλλα δὲ ἔκρυπτον ἐν τῇ διανοίᾳ, & εἰκὸς ἦν ἐλεγχθῆναι τῇ ὥρᾳ ταύτῃ τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως. Λέγω δὲ περὶ τοῦ Πατριάρχου, μήπω δόξῃ αὐτῷ προφάσει τάχα τιμάν τῆς πρὸς ἐμὲ ἐν τῇ κηδείᾳ τοῦ ταπεινοῦ μου τούτου σώματος, ἢ καὶ ἐν τοῖς μνημοσύνοις μου, στεῖλα τινας τῶν ἀρχιερέων αὐτοῦ, ἡ τοῦ κλήρου αὐτοῦ, ἡ ἄλλως τῶν κοινωνούντων αὐτῷ τινα συνεύξασθαι, ή συμφορέσαι τοῖς ἐξ ἡμετέρου μέρους ἱερεῦσι τοῖς πρὸς τὰ τοιαῦτα παρακληθεῖσι δοξάσῃ ὡς οἱῳδήποτε τρόπῳ προσιέναι κἂν ἐν τῷ κρυπτῷ τὴν αὐτοῦ κανωνίαν. Καὶ ἵνα μὴ ἡ σιωπή μου συγκατάβασιν τινα ὑπονοήσαι παρέξῃ τοῖς μὴ καλῶς καὶ εἰς βάθος εἰ δόσι τὸν ἐμὸν σκοπόν, λέγω καὶ διαμαρτύρομαι ενώ πιον τῶν παρατυχόντων πολλῶν καὶ ἀξιολόγων ἀν δρῶν, ὡς οὔτε βούλομαι οὔτε δέχομαι τὴν αὐτοῦ ἢ τῶν μετ' αὐτοῦ κοινωνίαν, τὸ παράπαν οὐδαμῶς οὔτε ἐπὶ ζωῆς μου, οὔτε μετά θάνατον, ὥσπερ οὔτε γεγονυίαν ἔνωσιν, καὶ τὰ δόγμανα Λατινικὰ ἅπερ ἐδέξατο αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ, καὶ ὑπὲρ τοῦ δε φενδεύειν ταῦτα, καὶ τὴν προστασίαν ταύτην ἐμνη στεύσατο ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ὀρθῶν δογμάτων τῆς Εκκλησίας. Πέπεισμαι γὰρ ἀκριβῶς, ὅτι ὅσον ἀπο διίσταμαι τούτου καὶ τῶν τοιούτων, ἐγγίζω τῷ Θεῷ καὶ πᾶσι τοῖς πιστοῖς καὶ ἁγίοις Πατράσι· καὶ ὥςπερ τούτων χωρίζομαι, οὕτως ἐνοῦμαι τῇ ἀληθείᾳ καὶ τοῖς ἁγίοις Πατράσι τοῖς θεολόγοις τῆς Ἐκκλητίας· ὥσπερ αὖ πείθομαι τοὺς συντιθεμένους τού τοι; ἀποδιίστασθαι τῆς ἀληθείας καὶ τῶν μακαρίων τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλων. Καὶ διὰ τοῦτο λέγω

EX EPIST. AD MAXIMUM MONACHUM. ὥσπερ παρὰ πασάν μου τὴν ζωὴν ἐμὴν κεχωρισμέ- sime. Idcirco me, ut tota vita nea ab illis separatus νος ἀπ' αὐτῶν, οὕτω καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξόδου μου, καὶ ἔτι καὶ μετὰ τὴν ἐμὴν ἀποβίωσιν· καὶ ἐξω ορχῶν ἐντέλλομαι, ἵνα μηδεὶς ἐξ αὐτῶν προσεγγίσῃ ἢ ἐν τῇ ἐμῇ κηδείᾳ, ἢ ἐν τοῖς μνημοσύνοις μου ἀλλ᾽ οὐδὲ ἄλλου τινὸς τῶν τούτου μέρους ἡμῶν ὥστε συμφορεύειν ἐπιχειρῆσαι, καὶ συλλειτουργεῖν τοῖς ἡμετέροις. Τούτο γάρ ἐστι τὸ τὰ ἄμικτα μίγνυσθαι. Δεῖ γὰρ παντάπασιν ἐκείνους είναι κεχωρισμένους ἡμῶν, μέχρις ἂν δῷ ὁ Θεὸς τὴν καλὴν διόρθωσιν καὶ εἰρήνην τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ. fui, ita in tempore exitus mei fore dico, el post obitum meum: itaque adjurans præcipio, ut nullue eorum accedat ad funus meurs, aut ad exequiarum officia: sed neque quisquam alius ex ea parte cum nostris se ingerat, aut ad funus deduceudum, aut ad Liturgiam simul celebrandam. Hoc enim esset ea conjungere quæ conjungi non possunt. Illos enim omnino separatos esse a nobis oportet, donec Deus præclaram reformationem et pacem Ecclesiæ suæ dederit. ΕΚ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΜΑΞΙΜΟ ΤΟ ΚΑΤΑ ΚΟΣΜΟΝ ΣΟΦΙΑΝΟ, ΚΑΙ ΠΑΣΙ ΤΟΙΣ ΕΝΑΣΚΟΥΜΕΝΟΙΣ ΤΗ ΑΓΙΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ ΟΣΙΩΤΑΤΟΙΣ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΙΣ ΚΑΙ ΜΟΝΑΧΟΙΣ. EX EPISTOLA GENNADII AD MAXIMUM MONACHUM, SOPHIANUM IN SÆCULO APPELLATUM, ET OMNES ASCETAS MONTIS SINA, SACERDOTES ET ALIOS SANCTISSIMOS MONACHOS. Ἔτι ἠρώτησαν οἱ μοναχοί, εἰ ἔνι συγκεχωρημένον Ένα διδῶτε τοῖ; ᾿Αρμενίοις ἢ Λατίνοις τὴν παναγία», τοῖς προσκυνηταίς. Η εῖς δὲ λέγομεν ἵνα διδῶτε αὐτοῖς καὶ τὸ ἀντίδωρον. Χριστιανοί γάρ εἰσι, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχονται ἐκ τοσούτων διαστημάτων εἰς προσκύνησιν τοῦ Δεσποτικοῦ τάφου. Εἰ γοῦν καὶ ἐσχισμένοι εἰσὶν ἀφ᾽ ἡμῶν διά τινα ζητήματα τῆς πίστεως, καί εἰσιν ἑτερόδοξοι· ἀλλ' ὡς Χριστιανοί μετὰ πίστεως καὶ εὐλαβείας ζητοῦσι τὴν ἁγιασμὸν ἡμῶν· καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν διδόναι. Τὸ γὰρ, Μὴ δότε τὰ ἅγια τοῖς κυσί, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τῶν ἀπίστων νοεῖται, ήγουν Ἰουδαίων, καὶ Σαρακηνῶν, καὶ Ἑλ λήνων, καὶ Μανιχαίων, καὶ ἄλλων, οἵτινες προςποιοῦνται τὸν Χριστιανισμόν, με ὄντες Χριστιανοί. Δι' δ καὶ ἔπεται μή ποτε στραφέντες καταπατήσωσιν αὐτά, καὶ δήξωσιν ἡμᾶς. Κύνες οὖν εἰσι καὶ χαῖροι οι καταπατοῦντες. Οἱ δὲ μετὰ πίστεως καὶ εὐλαβείας ζητούντες τὰ ἅγια καὶ προσλαμβάνοντες, οὐκ εἰσὶ τοιοῦτοι Ακούετε δὲ καὶ τοῦ Κυρίου εἰπόνε τος, ὅτι 'Ο μὴ ὢν καθ' ἡμῶν, ὑπὲρ ἡμῶν ἐστι· καὶ, Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐκ ἐκβάλλω ἔξω. Τὸ μέγα μυστήριον τῆς κοινωνίας μόνον μή είδατε αὐτοῖς. Εἰ δέ τι; ἀπ' αὐτῶν βουληθή προσμεῖναι αυτ τόθι, ἡ νοσηθῇ, ἀρνήσεται μὲν πρῶτον τὴν πάτριον δίξαν, ὁμολογήσει δὲ τὴν δόξαν τῆς καθολικῆς Ἐκ κλησίας, ἀξιοῦντες αὐτὸν τῆς τοιαύτης κοινωνίας. Τοῦτό ἐστιν ἡ συνήθεια τῆς καθολικῆς των Χριστιανῶν Ἐκκλησίας. Δι' δ καὶ οἱ ἀγιώτατοι πατριάρχαι, ὅτι ἐλειτούρ τουν κορτασίμω;, ἐρχομένους και Αργείους και Interrogaverunt etiam monachi: an vobis liceat Armenis et Latinis qui adoratum veniunt, dare sanctissimam communionem. Nos autem dicimus, ut detis ipsis Antidorum sive panem benedictum: sunt enim Christiani, et idcirco ex tanto locorum intervallo veniunt ad Dominici sepulcri venerationem. Porro si a nobis schismate dividuntur propter aliquas circa filem quaestiones, et sunt heterodoxi; tanquam Christiani cum fide et pietate quarunt sanctificationem a nobis, et nos dare debenus. 11lud enim, Nolite dare sancta canibus, etc., de infidelibus intelligitur, Judæis nempe et Saracenis, Gentilibus, Manichæis, et aliis qui Christianismum simulant, cum Christiani non sint. Unde sequitar ne forte conversi ea conculcent, et dirumpant nos. Canes igitur et porci sunt qui conculcant. Qui vero cum fide et pietate quærunt sancta, et ea suscipiunt, tales nequaquam sunt. Audite etiam Dominum dicentem, Qui non est contra nos, pro nobis est: lum illud, Eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Igitur magnum mysterium communionis solummodo ne dederitis eis. Si vero aliquis illorum illic permanero voluerit, aut in ægritudinem inciderit, abnegabit quidem primum patriam opinionem, et conftebitur id quod docet Ecclesia Catholica, et tunc commanione illum dignabimini: hæc est enim consuetudo Catholice Christianorum Ecclesiæ. Eapropter sanctissimi Patriarchæ, cum festis solemnibus Liturgiam celebrarent, venientes Armence

et Latinos cum magna nodestia ad Liturgiam, von Λατίνους μετά πάσης εὐλαβείας εἰς τὴν λειτουργίαν repellebant, imo abeuntibus, cum orthodoxis, adorantibusque, et patriarchalem manum osculantibus, benedictionem dabant et antidorum: quippe ut discipuli Christi ad ipsum venientes non ejiciant foras. Sufficit igitur quod sacram communionem ab illis nec petitis, nec accipitis, quia sunt heterodoxi et divisi. Sed si communionem ipsam a vobis expetuut, non debetis eos, ut diximus repellere. οὔτε ἐδίωκον, ἀλλὰ καὶ ἀπερχομένους μετὰ ὀρθοδό ξων καὶ προσκυνοῦντας, καὶ ἀσπαζομένους την πα τριαρχικὴν χεῖρα, καὶ εὐλόγουν καὶ ἐδίδουν αὐτοῖς τὸ ἀντίδωρον. Ὡς γὰρ μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ οὐκ ἐξε ἐβαλον ἔξω τοὺς εἰς αὐτὸν ἐρχομένους. Αρκετὸν οὖν ἐστιν ὑμῖν ὅτι οὐ ζητεῖτε, οὔτε λαμβάνετε ἁγιασμόν παρ' αὐτῶν, διότι εἰσὶν ἑτερόδοξοι καὶ κεχωρισμένοι. 'Αλλ' ἐὰν ζητῶσιν αὐτὸν τὸν ἁγιασμὸν ἀφ᾽ ὑμῶν, μὴ ἀποπέμπειν αὐτούς, ὡς προείπομεν. ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ ΤΟΥ ΣΧΟΛΑΡΙΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΙΜΙΩΤΑΤΟΝ ΚΑΙ ΟΣΙΩΤΑΤΟΝ ΕΝ ΜΟΝΑΧΟΙΣ ΓΕΝΝΑΙΟΝ ΙΩΣΗΦ ΤΩΝ ΕΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΠΕΡΙ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ. SAPIENTISSIMI GENNADII SCHOLARII AD ILLUSTREM AC VENERANDUM MONACHUM THESSALONICENSEM GENEROSUM JOSEPHUM EPISTOLA DE PRÆDESTINATIONE. (Græce edidit Hoeschelius, Aug. Vindel. 1606, in-4°; Latine Fed. Morellus, Paris. 1618, in- 12 Decumbens in lecto, litteras tuas accepi; et nunc tandem morbo utcunque recreatus, constitueram Hanc Gennadii Scholarii Apologeticam Epistolam super assertione Basilii M. de Predestinatione, minime spernendam, tum subjecti gravitate, tum Attici scriptoris elegantia et eruditione singulari, puraeque et orthodoxe fidei vindice V. C. David ficeschelius, optime dum vixit de re litteraria meritus, Augustæ Vindelicorum Græce tantum edi sedulo curaverat ante xx annos, cum id munus ms. non levidense, οὐδ᾽ ἀπόβλητον a doctissimo sapientissimoque Cytherorum episcopo Maximo accepisset. Postea novissimis quas ad me scripsit Κλινοπετὴς ἐδεξάμην σου τὴν ἐπιστολὴν, καὶ νῦν ὀψὲ μικρὸν ἀνασφήκας τῆς νόσου, ἐβουλόμην μὲν litteris conquestus illius operis, eruditorum ac proborum fere omnium suffragiis approbati, Latinam versionem tot annorum spatio a nemine esse tentatam, hortatusque est ac prope fagitavit, ut insigne illud scriptum apologeticum Latinitate donarem, ederemque in eorum gratiam quibus Græca non ita pervia sunt. Equidem tametsi in aliis tysρήσεσιν admodum essem occupatus, nolui tamen deesse ne tacite quidem fagitationi viri tanı φιλοφίλου καὶ φιλομούσου. MORELLOS.

EPISTOLA DE PRÆDESTINATIONE μηδὲν ἀποκρίνεσθαι περὶ ὧν ἐπυνθάνου, συνήθει δὲ quidem nihil ad ea respondere, de quibus percunγραφῇ τὸ τῆς εὐνοίας χρέος πληροῦν. Ὁ γὰρ ἡμέτε ρος καιρὸς καὶ τῶν ἡμετέρων ᾤχετο λόγων, μᾶλλον δὲ παντὸς ἀγαθοῦ, καὶ δεῖ τὴν ἐσχάτην ἀμορφίαν τοῦ γένους ἐν ἅπαντι πράγματι καθημένους ἐν γι νία που θρηνεῖν σιωπῇ, καὶ τὴν ἀπαγωγὴν τῆς τοιαύτης ἐξαιτεῖσθαι ζωῆς, ὁπόταν ἐπινεύῃ τὸ θεῖον. Αλλ' ἡ πρὸς τὸν μέγαν Βασίλειον αἰδὼς κατηνάγκασεν. Ἐκείνῳ τοίνυν ἔχοις ἂν τὴν χάριν, οὐχ ὑμῖν, ταυτησί τῆς ἀπολογίας. Ο μὲν γὰρ μέγας τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλος φησί που, ο θάνατοι δὲ ἀπάγονται, τῶν ὅρων τῆς ζωής πληρωθέντων, οὓς περὶ ἕκαστον ἔπηξεν ἡ δι χαία τοῦ Θεοῦ κρίσις, πόρρωθεν τὸ περὶ ἡμᾶς συμφέρον προβλεπομένου.» Σὺ δὲ, ὁσιώτατε καὶ φίλτατε, ἀκούειν λέγεις πολλῶν, πολλοῖς ἐπιχειρήμασι μή θελόντων τοῦτο, μηδὲ δεχομένων. "Οθεν καί τινας αὐτῶν τὸν μέγαν ἐξαιτιωμένους ἐπὶ τούτῳ Βασί λειον, λέγειν, ὡς ἐκ τοῦ παρήκοντος εἶπεν οὕτω, καὶ δι' ὠφέλειαν τῶν τότε ἐκείνου ἀκουόντων. Εἶναι μὲν πολλούς τους ταῦτα λέγοντας οὐδὲν θαυμαστόν. Τὰ γὰρ θεῖα καὶ ὑψηλὰ καὶ φιλοσοφίας γέμοντα τοὺς πολλοὺς διαπέφευγεν. Οθεν οὐδὲ χρὴ ποιεῖσθαι πρὸς ἐκείνους λόγον οὐδένα. Σὲ δὲ εὐνοίας ένεκα τῷ μεγάλῳ συνιστῶμεν Πατρί, καὶ τῷ τὴν ἱερὰν ἐκείνου ψυχὴν φωτίσαντι Πνεύματι. Εστω δὲ, ὡς αὐτοί φασιν, ἐκ τοῦ παρήκοντος θεολογεῖν τινα τῶν ἀληθῶν θεολόγων, ἀλλὰ ψευδὴ θεολογεῖν οὐχ οἷόν τε, οὔτε προύργου, οὔτ᾽ ἐκ τοῦ παρήκοντος θεολογοῦντα. Εμελλε δὲ ἐκ τοῦ παρήκοντος θεολογεῖν ποτε ὁ πέσης προσοχῆς καὶ ἀκριβείας κανών, καὶ ταῦτα περὶ μεγίστου δόγματος, καὶ εἰς τὸ δεύτερον τῆς πίστεως ἀνήχοντος ἄρθρον, καὶ δι' ὠφέλειαν τῶν ἀκουόντων ἔμελλε ψευδή προτιθέναι δόγματα; καὶ ὠφέλεια τῶν ἀκουόντων ἂν ἦν, ἵνα περὶ τὸ ἦθός τι βελτίους γενόμενοι, ψευδοδοξῶσι περὶ Θεοῦ καὶ τῶν θείων; καὶ ὠφελῶν ἄλλους ἐν μικροῖς, ἔβλαπτεν ἑαυτὸν ἐν τοῖς μεγίστοις ἑκὼν περὶ τῶν θείων ψευδόμενος, καὶ ταῦτα μηδὲ πρὸς δῆμον τὸν λόγον ποισύμενος, ἀλλ᾿ ἰδίᾳ τισὶ πεπαιδευμένοις τε καὶ παρακολουθείν δυναμένοις, καὶ μὴν παντὶ συλλογικο μένῳ, εἰ καὶ σκοπός ἐστι τὸ συμπέρασμα, ἀλλ' οὐκ ἐκ τοῦ παρήκοντος αἱ προτάσεις λαμβάνονται. Προς δὲ τὸν λόγον, καὶ τὴν κατ' αὐτὸν ἀλήθειαν ἁπλῶς δηλονότι, αὗται καὶ μᾶλλον εἰσι προύργου, ὡς ἄνευ αὐτῶν ἀδύνατον συμπεραίνειν. Ο δὲ τῆς ἀληθείας διδάσκαλος ἐκ τοῦ παρήκοντος ποιήσεται καὶ παρέρ γως τὴν ἐκ τῶν θείων λογίων ἀπόδειξιν; εἰ δὲ καὶ ἐκ μὴ ἀληθῶν, τὸ πεῖσαι μόνον σκοπῶν, ἔτι τῆς ἀληθείας Εσται διδάσκαλος, ἢ σοφισταῖς ἐναρίθμιος μᾶλλον; Εἰ τοίνυν ἐκ τῆς εὐρανίου προδιατάξεως περὶ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς τε καὶ τελευτής, κατά δε χρόνον καὶ τρόπον ὁ μέγας ἤθελε πείθειν, μεθ᾿ ὑπομονῆς εὐχαρίστου φέρειν τὴν τελευτήν, μᾶλλον δὲ ἀναγκάζειν, ὡς ἄλλως μέλλοντας ἀσεβήσειν, ἢ δὸν θεῖον ἀγνοοῦντας προορισμόν, ἢ εἰδότας καὶ οὐ φροντίζοντας ἐκ φιλοζωίας ἑαυτῶν τε καὶ τῶν οἰ G ctatus fueras, sed consueta familiarique scriptione benevolentia debitum persolvendo, tibi satisfacere. Etenim opportunum tempus et nostris concessum sermonibus præteriit, imo potins cujusvis boni occasio quin extremam gentis deformitatem in omni negotio considentes in angulo lugere tacite alicubi præstat, et avocationem ab ejusmodi vita exposcere, quando Numen annuit. Sed reverentia, qua Basilium Magnum prosequor, adl respondendum coegit. Quocirca gratiam illi habere potes hujus Apologiæ, non autem nobis. Enimvero magnus Ecclesiæ doctor ait alicubi: • Mortes autem inducuntur, terminis vitæ absolutis, quos circa unumquemque fixit justum Dei judicium, eminus quod nobis conducit prospicientis. ▸ dicis, qui pluribus hoc argumentis improbant, reTu vero, sanctissime et amicissime, audire multos futant ac repudiant: quin etiam eorum nonnullos ais de Basilio magno ob id expostulantes, querentesque dicere illum, quasi aliud agendo, et propter emolumentum eorum qui tunc ipsum audiebant, ita hoc enuntiasse. Quod multi sint qui hæc proferunt, sophicis rationibus cumulata plebeios fugiunt. nihil mirum est: nam divina et sublimia et philo. Quare ne verba quidem ulla cum iis commutanda sunt. Te vero benevolentiæ causa magno conciliamus Patri, et qui sacram illius animam illustravit, Spiritui. Esto sane, ut isti dicunt, aliquem e veris et tanto nomine dignis theologis de Deo et rebus divinis, cum licentia supina disserere. Verum nefas est de Deo verba facientem, falsa in theologico sermone enuntiare, sive id e re et ex professo, sive remisse sibique indulgendo agat. An vero futurum erat, ut qui omnis attentionis et exactæ diligentiæ regula est, de Deo unquam dissertaret præter id quod par est: idque de magni momenti decreto, et quod ad secundum fidei articulum refertur: ac propter audientium commodum scita falsa proponeret? au etiam emolumentum foret anscultantium, ut cum ratione morum ingeniique meliores fierent, falsa de Deo ac rebus divinis opinarentur? et doctor, alios in exiguis juvando, seipsum in maximis ultro læderet, de divinis mentiendo? cun præsertim ad populum verba non faceret, sed privatim apud eruditos quosdam, et eos qui subsequi possent: ac profecto omini argumentorum rationibus utenti, quamvis scopus sit conclusio, non idcirco propositiones perfunctorie et neglectim sumuntur: sed a rationem et veritatem quæ secundum ipsam est; omnino sumptiones hæ scilicet magis e re sunt et conferunt, quando sine ipsis impossibile est concludere. At veritatis antistes faceretne segniter ac supervacanee e divinis oraculis institutam demonstrationem? quod si etiam ex non veris, id solum spectans, ut persuadeat, siccine adhuc veritatis doctor erit, an potius in sophistarum album referetur? Quocirca si a cœlesti præconstitutione de hominum vita et obito, juxta tempus et modum, magnus vir

suadere voluit, cum patientia gravoque animo fe- κείων ἀλόγου· οὐκ ἦν αὐτῷ μάλιστα προύργου rendam esse mortein, imo etiam cogere aggressus est eos qui aliter impie acturi essent, aut quia divinam ignorarent prædestinationem: vel cum eam cognoscerent, ejus tamen curam haberent nullam, præ temeraria sui suorumque vitæ cupiditate: nonne sermo de divina præordinatione susceptus maxime conducibilis ipsí erat, qui cum veritate suadere volebat? an non etiam discentibus, si quidem obtemperare statuissent, utilissimum fuisset, cum ob id maxime persuaderentur? Quocirca plane ineptum est ita expostulare de eo qui omni cu!pa vacat. Verum prudentius conquererentur, si dicerent: Now ut doclus, sapiens ac divinus, sed με homo hac in parte duntaxat ignoravit, nec potuit pulchre veram doctamque sententiam discernendique vim adipisci. Atqui ne istud quidem rationi consentaneum est. Etenim tametsi exploratum perspectumque habeamus magnum Basilium non doctrina tantum aliis anteivisse omnibus, veruin etiam illuminationibus a Deo acceptis insignem exstitisse: non plus tamen illi tribuimus, quam Athanasio, Gregorio Theologo, et Nysseno atque Augustino, quibus omnibus magnus hic concinit, et hi omnes illi consentiunt. Qui autem fieri potest ut tanti doctores in hac assertione simul errore abducti fuerint? Quod autem multis in locis hæc cadem asserat, et cum cura et exaggeratione multa, ut si bac de re orationem ad utilitatem susciperet, ac futurum esset ut eos veritatis sententia juvarel, qui subsequi ac percipere possent: attende quid alio loco dicat; et hac studiosa sedulitate comperies, haudquaquam fortuitum quemdam concursum eorum quæ hominibus fiunt enuntiandum esse: tanquam si nullus moderator el princeps bunc mandum regeret, pravas tibi opiniones suggerendo; - duntaxat a limitibus pietatis excidere caveas. Nain qui nos finxit et animavit Deus, proprium concessit cuique animæ degendæ vitæ statum, atque alios aliis limites exitus dixit. Etenim hunc quidem pίωres in mole corporis et luce moras facere Numinis dispensatio statuit: iHom vero citius vinculis corporeis solvi constituit, juxta inenarrabilis sapientim ac justitiae suae rationes. Quemadmodum ex iis qui in carcerem traduntur, alii diuturniore temporis spatio custodiæ carcerum molestia vexantur, alii promptiorem inveniunt ærumnæ liberationem: sic etiam ex animabus aliæ perdiu vitæ hojus usura frueutes detinentur, aliæ breviori temporis intervallo, pro meriti cujusque ratione et proportione, cum tam alte et sapienter (adeo ut mens humana eo pervenire nequeat) qui creavit nos prospiciat ea quæ ad singulos mortales pertinent. Non audis Davidem canentem, Educ de carcere animaın nieam?, Non auscultasti, de sancto dictum, solutam fuisse ipsius auinam? Quid vero Symeon, quando ample xatus est Dominum nostrum? qualem emisit vocem? nonne hanc, Nunc dimittis servum tuum, Domine?, Nam ad vitam quæ in superis locis agitanda est, περὶ τῆς θείας προδιατάξεως λόγος, τῷ μετὰ τῆς ἀληθείας πείθειν ἐθέλοντι, ἢ οὐχὶ καὶ τοῖς διδασχημένοις εἴπερ η βούλοντο πείθεσθαι, προυργιαίτατου ἂν ἦν, ὡς διὰ τοῦτο μάλιστα πειθομένοις, ὥστε πάνω χυδαίον οὕτως ἐξαιτιᾶσθαι τὸν καθάπαξ ἀναίτιον. ᾿Αλλὰ φρονιμώτερον ἂν ἐξῃτιῶντο λέγοντες, ὡς εξ σοφὸς ἦν καὶ θεῖος, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος ηγνόησεν ἐν τούτῳ τῷ μέρει, καὶ οὐκ ἠδυνήθη καλῶς τῆς ἀλη θοῦς καὶ σοφῆς ἐφικέσθαι γνώμης καὶ διακρίσεως. Αλλ' οὐδὲ τοῦτο λόγον ἔχον ἐστίν. Ἡμεῖς γὰρ καίτοι τὸν μέγαν εἰδότες οὐ σοφίᾳ μόνον παρεληλακότα πάντας, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐκ Θεοῦ φωτισμοῖς διαπρέ ψαντα, ὅμως οὐκ αὐτῷ τιθέμεθα μᾶλλον ἢ Αθανα σίῳ, καὶ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ, καὶ τῷ Νύσσης αὐτῷ, καὶ Αὐγουστίνῳ, οἷς πᾶσιν ὁ μέγας ἐνταῦθα συνάδει Βασίλειος, καὶ οὗται πάντες αὐτῷ. Καὶ πῶς οἷόν τε τηλικούτους διδασκάλους ὁμοῦ περὶ τούτο πλανηθῆναι τὸ μέρος; ὅτι δὲ πολλαχοῦ τὰ αὐτὰ ταῦτά φησι, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ἐπεξεργασίας, ὡς προῦρ του τὴν περὶ τούτων λόγον ποιούμενος, καὶ ὠφελεῖν μέλλων τῇ δόξῃ τῆς ἀληθείας τοὺς παρακολουθεῖν δυναμένους· ἄκους τί φησιν ἀλλαχοῦ, καὶ σπουδάσας εὑρήσεις, μὴ αὐτόματόν τινα εἴπῃς συντυχίαν τῶν γινομένων ἀνθρώποις, ὡς μηδενός προστάτου τὸν κόσμον οἰκονομοῦντος, πονηρὰ δόγματα ὑποτιθέμε νος σεαυτῷ, μηδὲ ἐκπέσης τῶν ὅρων τῆς εὐσεβείας. «Ο γὰρ πλάσας ἡμᾶς καὶ ψυχώσας Θεός, ἰδίαν ἔδωκεν ἑκάστῃ ψυχῇ τὴν τοῦ βίου διαγωγήν, καὶ ἄλλοις ἄλλους ὅρους ἔπηξε τῆς ἐξόδου. Τὸν μὲν γὰρ ἐπὶ πλεῖον περιμεῖναι τῇ παρουσίᾳ τῆς σαρκὸς ᾠκονόμησε· τὸν δὲ θᾶττον ἀπολυθῆναι τῶν δεσμῶν τοῦ σώματος διετάξατο, κατὰ τοὺς τῆς ἀῤῥήτου σοφίας ἑαυτοῦ καὶ δικαιοσύνης λόγους. Ωσπερ οὖν οἱ ταῖς εἱρκταῖς ἐμπίπτοντες, οἱ μὲν ἐπὶ πλείονα χρόνον τῇ κακώσει τῶν δεσμωτηρίων ἐναποκλείονται, οἱ δὲ ταχυτέραν εὑρίσκουσι τὴν τῆς κακοπαθείας ἀπαλο λαγήν· οὕτω καὶ αἱ ψυχαί, αἱ μὲν ἐπὶ πολὺ προσο κατέχονται τῇ ζωῇ ταύτῃ, αἱ δὲ ἐπ᾽ ἔλαττον, κατά τὴν ἀξίαν τῆς ἀναλογίας ἑκάστου, σοφῶς καὶ βασ θέως, ὡς οὐκ ἂν ἐφίκοιτο νοῦς ἀνθρώπων, τὰ περὶ ἕκαστον ἡμῶν τοῦ κτίσαντος προβλεπομένου. Οὐκ ἀκούεις λέγοντος τοῦ Δαβίδ· «Εξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου; ο οὐκ ἤκουσας περὶ τοῦ ἁγίου, ὅτι ἀπελύθη αὐτοῦ ἡ ψυχή; τί δε Συμεών, ὅτε ένηγκαλίσατο τὸν Κύριον ἡμῶν, ποίαν φωνὴν ἀφῆκεν; ούχ, ὅτι «Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν του, Δέσποτα; ι τῷ γὰρ ἐπειγομένῳ πρὸς τὴν ἄνω διαγωγήν βαρυτέρα πάσης κολάσεως, καὶ δεσμωτηρίου παντός, ἡ μετὰ τοῦ σώ ματός ἐστι διατριβή. Ταῦτα μὲν ἐν ἑνὶ λόγῳ φησίν. Ἐκ τοῦ παρήκοντος οὖν δογματίζει την πατρικὴν ὁμοῦ καὶ δεσποτικὴν περὶ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς καὶ μεταστάσεως πρόνοιαν· καὶ ὅλως τὸν θεῖον ἐν τοῖς ἀνθρώποις προορισμὸν καὶ ὑποδείγμασι καὶ γραφι καῖς ἀποδείξεσι μετά πολλῆς δεικνύων σπουδῆς; Καίτοι γε, εἰ πρὸς ἀντιλέγοντας ἐποιεῖτο τὸν λόγον, εἶδες ἂν πᾶσαν τὴν ἱερὰν Γραφὴν αὐτὸν ἐπιφέροντα. ᾿Αλλὰ καὶ πανταχοῦ τῶν αὐτοῦ λόγων, προδιατε ταγμένον ἐν ἑκάστοις τῆς ζωῆς τὸ τέλος καλεῖ· κάνε ο

EPISTOLA DE PRÆDESTINATIONE. τεῦθεν ἄνισα καὶ ἀνόμοια γίνεσθαι τοῖς ἀνθρώποις & properanti, gravior est omni supplicio et qurovis τοῦ βίου τὰ πέρατα, κατὰ τὰς περὶ ἕκαστον διαφό ρους καὶ ἡμῖν ἀνεννοήτους τοῦ θείου οἰκονομίας, ἄνισα μὲν κατὰ τὸν χρόνον δηλονότι, ανόμοια δὲ κατὰ τὸν τρόπον. Αὗται λέξεις ἐκείνου. carcere commoratio in corpore.» If.ec certe enarra) in quodam tractatu. An abs re igitur negligenterque docet providentiam paternam simul ac dominicam, de vita humana et demigratione ab illa, cum omnino divinam in hominibus prædestinationem tum exemplis, tum eloquiorum sacrorum auctoritate magna diligentia studioque comprobet? Quin etiam si ad repugnantes ac refractorios verba faceret, videres ipsum totam Scripturam sacram adducere. Jam vero ubique scriptorum suorum præstitulum in singulls vitæ exitum appellat; proindeque inæquales ac dissimiles usuvenire hominibus ritæ limites, secundum differentes nec sub intelligentiam nostram cadentes divini numinis dispensationcs, inæquales quidemn, ratione nimirum temporis, dissimiles autem modo. Atque hæc ipsissi ma auctoris dicta sensaque sunt. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐκ τοῦ παρήκοντος ἔλεγεν ἐκεῖνα τὰ πρῶτα, ἀλλὰ προύργου, καὶ ὡς οὕτω φρονών, Haec duntaxat tibi sufficiant, quibus liquido constat Basilium superius illud propositum non abs re ἀρκείτω σοι ταῦτα. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ἀξίως τῆς παν- animive tantum causa, sed consulto et ex usu proτοίας σοφίας αὐτοῦ καὶ μεγαλονοίας, καὶ τοῦ φωτί ζοντος αὐτὸν Πνεύματος, οὕτως ἐφρόνει τε καὶ ἐδ!- δασκεν ὁ ἔνθεος τῆς οἰκουμένης φωστήρ. "Ηδει μὲν γὰρ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι τὸν θεῖον παν σόφως καὶ πανταγάθως ἐνεργοῦντα προορισμόν, ὅς ἐστιν ἡ ἀΐδιος ἐν τῷ Θεῷ τάξις τῆς ἐπὶ τὴν μακα ρίαν ζωὴν ὁδηγίας τοῦ ἀνθρώπου, καίτοι γινομένης ἐν χρόνῳ, τοῦ Θεοῦ πέμποντος αὐτὸν ἐπὶ τὸν ὅρον ἐκεῖνον, ὡς τοῦ τοξότου το βέλος πρὸς τὸν σκοπόν, καὶ πέμποντος, ὡς οἴκοθεν μόνον ἀδυνατοῦντα, εἰ καὶ πρὸς τοῦτο γεγένηται. Καὶ διὰ τοῦτο τὰς ἀσηςνεία; καὶ τὰς ἐλλείψεις ταῖς περὶ τὴν ζωὴν ποικί λαις οικονομίαις αὐτοῦ, καὶ τὴν τελευτὴν ἑωμένου καὶ θεραπεύοντος δι᾿ ἐλέους ὑπερβολήν. «Οὐ γὰρ ἐξ Εργων δικαιοσύνης, ὧν ἡμεῖς ἐποιήσαμεν, ὁ θεῖος φησιν Απόστολος, ἀλλὰ κατὰ τὸν αὐτοῦ ἔλεον ἔσωσεν ἡμᾶς.» Εκτοτε καὶ νῦν, καὶ ἕως ἂν ἡ τῶν ἀνθρώτων γένεσις ᾖ, ὡς ἅπαξ οἴκτῳ μόνῳ οἰκείῳ, τὴν τῆς ζωῆς ὁδὸν ἀνοίξας ἡμῖν. Ο γὰρ πάντων τῶν ποιημάτων αὐτοῦ προνοούμενος εὐλόγως Θεός, κατὰ τὴν ἑκάστων ἀξίαν καὶ τάξιν ἐν τῷ παντὶ ἰδιαιτάτην τῇ λογικῇ φύσει χαριζόμενος πρόνοιαν, τοῖς δώροις, οἷς αὐτὴν ἐκόσμησε πρέπουσαν, καὶ τέλος αὐτῇ τοῦ γεγονέναι καὶ εἶναι, τὴν μακαρίαν τάξας ζωήν, ἐν τῇ εἰλικρινεῖ καὶ ἀμέσῳ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν θείων γνώσει συνισταμένην. «Αύτη γάρ ἐστι, φησὶν, ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσι σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστὸν,» τουτέστι, τὰ τῆς θεολογίας καὶ οἰκονομίας ἀπόῤῥητα, ἃ νῦν ἐν ἐσόπο τρῳ καὶ αἰνίγματι βλέπουσιν οἱ πιστεύοντες· αὐτὸς αὐτῇ τὸν ὅρον ἐκεῖνον τίθησι, καὶ τὸ τέλος, καὶ τὸν σκοπών, οὐδενὸς τῶν ὄντων, οὐδὲ πάντων ὁμοῦ τοῦτό γε δυναμένων, αὐτὸς καὶ πρὸς ἐκεῖνον ὁρίζει. Εἰ γὰρ καὶ ὄρος αὐτῆς ἐστιν, οὕτω τῷ Θεῷ δόξαν, ἀλλ' ὑπερφυή;, καὶ ὁρίζει συγκινῶν, καὶ οίκοθεν κινουμένην. Τὴν γὰρ προαιρετικὴν αὐτῇ δύναμιν δέδωκεν, ὡς δύνασθαι καὶ οἴκοθεν πρὸς ἐκεῖνον κι νεῖσθαι μετὰ τῆς ἄνωθεν ὁδηγίας, ὁδηγῶν ἐπὶ τοῦτο, συνεπωθῶν, λύων τὰς δυσχερείας, ἐπιφέρων ἄλλας, κἂν δέῃ πρὸς γυμνασίαν, παραχωρῶν ὑπονοστεῖν ἐπὶ τῷ συμφέροντι, ὑποστρέφοντας εὐθὺς ἐπανά γων, παρακαλών, θλίβων αὖ, ὁπόταν καὶ τοῦτο συμ φέρῃ, τὰ μὲν ἀφανῶς, τὰ δὲ καὶ προδήλως τοῖς περὶ ταῦτα προσέχουσι· καὶ τὰ μὲν ἀμέσως δι' ἑαυτοῦ tulisse, quodque ita plane sentiret. Præterea vero pro dignitate etiam omnis generis doctrinæ, ac magnitudinis animi ratione qua præditus fuit vir tantus, et pro majestate Spiritus quo illustrabatur, ita et sensit et docuit, Numine afflatum boc orbis terrarum lumen. Eninivero in humanis rebus divinam prædestinationem sapientissime optimeque operantem noverat; quæ sempiternus est ordo in Deo ad deducendum hominem ad beatam vitam: tametsi ea deductio flat in tempore, cum Deus mittit hominem ad eum limitem, ut sagittarius telum ad metam. Ideoque mittit, quod viribus tantum suis eo pervenire nequeat, etiamsi ad id natus sit. Lemn propterea infirmitates et defectus variis circa vitam et obitum dispensationibus sanat et curat misericordiæ suæ immensitate. ‹ Non enim ex operibus justitia, quæ nos fecimus, (inquit divinus Apostolus), sed secundum misericordiam suam salvos nos fecit. › Ab omni ævo, etiam nunc, et quandiu hominum generatio constiterit: ut qui semel comm:- seratione sola propriaque vitæ viam nobis aperuit. Etenim qui omnibus suis operibus rationi congruenter providet, pro singulorum dignitate et ordine, in omni utique peculiarem maxime rationali naturæ providentiam largiendo muneribus quibus eam decoravit insignem, ipsique constituto ſine nascendi et exsistendi in beata vita, quæ sincera, pura immedialaque Dei et rerum divinarum cognitione consistit.. Hæc enim est, inquit, æterna vita, ut coguoscant te solumn verum Deum, et quem nisisti Jesum Christum.› Hæc sunt theologiæ et dispensationis arcana, quæ nunc in speculo et ænigmate credentes vident; ille, inquam, ipse lune slaluit terminum et finem et scopum, cum nihil eorum quæ sunt, nec omnia simul hoc præstare queant; ipse etiam ad illum diflnit: nam quamvis terminus ejus sit, quando ita Deo visum est, immensus lamen exsuperansque, et determinat, commovendo etiam ab origine commotam: sed etiam electivam ipsi potentiam concessit, ut possit tanquam e domo ad illum cieri cum manuductione ab alto, viam ad hoc muniens, compellens, difficultates solvens, aliasque inducens; ctiam si opus sit, ad exercitium decedendo reverti, emolumenti gratia; divertentes,

illico reducendo, hortando solandoque, itemque ποιῶν, ὅτε χάριν ἐπιπέμπων ἐνίησι, τὰ δὲ διὰ των urgendo, cum id expedit, partim latenter obscure- φυλαττόντων ἀγγέλων, ὧν ἕκαστος ἑκάστῳ τῶν ἀντ que, partim aperte iis qui ad hæc animum adhiθρώπων ἀφωρισμένος, κινεῖ μὲν πρὸς τἀγαθόν, bent: ac partim immediate et absque adminiculo ἀπαλλάττει δὲ τῆς τῶν δαιμόνων ἐνέδρας, ἣν ὑποper seipsum eliciens, quoties gratiam immittens κρύπτουσιν ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, κατὰ τὸν Δαβίδ, ᾗ που infundit, partim per angelos custodes, quorum ρευόμεθα, οὐ ταῖς ψυχικαῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ταῖς singuli hominibus singulis assignati ac præscripti, ζωαῖς ἡμῶν ὅσον δύνανται· καὶ τὴν ἀσθένειαν τῶν incitant ad bonum, et a dæmonum insidiis liberant, ἀνθρωπίνων λογισμῶν ἐνισχύει, ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐ quas occulte struunt in hoc itinere quo (ut ait Da- γὰρ οἷόν τέ ἐστιν, οὔτε δεῖ τῶν ἀνεξιχνιάστων καὶ vid) proficiscimur, non animae tantum, verum ἀναριθμήτων κατατολμῶν· τὴν μὲν ζωὴν πᾶσαν οὔτ etiam vitæ nostræ quantum conniti possunt: el τως οικονομῶν αὐτοῖς πρὸς τὸ βέλτιστον, ὡς μηδέν cogitationum humanarum imbecillitatem corrobo- τὴν θείαν ἀγαθότητα τῆς πατρικῆς προνοίας έκλε rant, ut sic in genere loquar. Neque enim fas est, λοιπέναι τοῖς τέκνοις, ὁπόσοι τῆς ζωῆς ἐκείνης nec oportet ea audacter aggredi, quæ nec investi- ἐρῶσι, τῆς παρούσης ὀλίγα καὶ κατά νόμον φροντί gari, nec numero comprehendi possunt: dum vitam ζοντες. Τὸ δὲ τῆς ζωῆς τέλος αὐτοῖς ἐπιπέμπων, omnem ita moderantur in iis ad id quod optimum παρασκευάζεσθαι συγχωρῶν κατά τε χρόνου καὶ est, ut nulla in re divina bonitas recedat a paterna τρόπον, οἷον ἂν γένοιτο ταῖς ἄλλαις αὐτοῦ προνοίαις providentia in liberos, quicunque illam adamant συνάδον, πρὸς τὸ καθάπαξ ὁρισθῆναι καλῶς καὶ ταῖς vitam; parum admodum, et ex lege tantum, de τῶν ἐριζομένων παρακολουθήσεσι καὶ σπουδαῖς, præsenti solliciti. Porro vitæ finem ipsis immittit ὑπὲρ τῆς οἰκείας σωτηρίας πρεπόντως. Διὰ ταῦτα aut sinit præparari, secundum tempus et modum, qui aliis ipsius providentia generibus consonet, et καὶ προνοεῖν μὲν ἁπάντων ὁ Θεὸς λέγεται τῶν ὑπ' αὐτῶν γεγονότων, καὶ τὸ τῆς θείας προνοία. ἀγαθὸν cæteris eorum qui déterminantur, obsequiis et stu- εἰς πάντα διήκει τὰ ὁπωσοῦν τοῦ εἶναι μετέχοντα diis, decore convenienterque saluti propriæ. Proπροορίζειν δὲ τὴν λογικὴν φύσιν μόνον τὸν ἄνθρω pterea Deus et providere ommibus quæ ab ipso facta πον. Ως εἶναι ταυτὸν μὲν ἐπ' ἀνθρώπου πρόνοιαν sunt, dicitur: et divinæ providentiæ bonum ad Θεοῦ καὶ προορισμόν, ἑκατέρῳ γὰρ ὁ λόγος δηλού omnia pertinet, quæ quomodocunque exsistendi ca- ται τῆς εἰς τὸ οἰκεῖον τάξεως τέλο;· ἁπλῶς δὲ, οὐ pacia sunt: sed prædestinare rationalem tantum ταυτὸν, ἀλλὰ μέρος τῆς προνοίας ἐξῃρημένον. Τι naturam, hominem nimirum, existimatur. Adeo ut idem sit in homine duntaxat, providentia Dei et α σ τοιχον, καὶ ἄγονται μόνον ὡς ἐτάχθησαν ἄγε μὲν γὰρ ἄλλα τάττονται πρὸς τέλος τῇ αὐτῶν φύσει prædestinatio: utroque enim declaratur ratio ordi- σθαι, οὐκ ἄγουσιν ἑαυτά· ἄνθρωπος δὲ πρὸς τέλος nis ad proprium finem accedendi; omnino autem ὑπερφυές, οριζόμενος μὲν ὑπὸ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν, καὶ et absolute non idem est, sed pars providentiæ ex- οἴκαθεν δὲ ἀγόμενος ἅμα, καὶ ἀγγέλω φύλακι βοη enipta. Cætera quippe omnia ad finem ordinantur θούμενος· ὡς οὖν αὐτὸς μόνος εἰδὼς τοὺς ὁρισθη naturæ suæ congruentem, ac ducuntur solum ut σομένους, οὕτως, ἐπειδὰν καὶ τὸ παρ' ἑαυτῶν εἰσε statutum ipsis est duci, nop ducunt se; homo vero cum ad finem excellentem determinetur a Deo, et νέγκωσιν ἅπαν, τῇ θείᾳ περὶ αὐτοὺς καὶ ὑπερφυεί e domo ducatur simul et adjuvetur ab angelo cuδωρεῖ· καὶ εἰδὼς, ὡς ὁρισθήσονται, καὶ πρὶν ὁριο stode. Itaque sicut ipse solus novit prædestinandos, σθῆναι. Οὐδὲ πρὶν ὁρισθῆναι μόνον, καὶ τοῦ τέλους τυχεῖν· ἀλλὰ καὶ πρὶν αὐτοὺς γεγονέναι καὶ εἶναι, ita postquam a semetipsis quoque intulerint omne quod ab eximìa divinaque in ipsos beneficentia maπροορίζειν λέγεται. Καὶ προωρισμένοι πάλιν οὗτοι καλοῦνται. Καὶ προώρισε μὲν σωθῆναι τοὺς σωζοnaverit, cumque sciat ut determinandi sint, etiam μένους, ὥσπερ καὶ σώζει· σώζει δὲ, ὡς καὶ σωθήante quam destinentur; nec prius tantum quam ναι προώρισεν· ὥσπερ αἱ οἱ καθάπαξ ἀφηνιάζοντες prædestinati, et finem assecuti fuerunt, verum τῆς πρὸς τὸν ὄρον ὁδοῦ, ἢ πλαγιάζοντες ἔνθεν και eliam priusquam ipsi nati sunt existuntque, præde- κεῖθεν ἑκόντες, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοὺς ἀκυstinare dicitur. Ac prædestinati rursus hi vocantur. Et prædestinavit quidem eos qui servantur servandos esse, quemadmodum etiam ser. vat: porro salvos facit, ut et servandos prædestinavit. Proinde, ut qui se exorbitant, deflectunt a via ad terminum ducente, aut obliquando sponte bine inde, ac Dei erga ipsos studium irritum reddendo, quod, ut destinari possent ac prædestinandi essent, modis omnibus ostendunt. Itaque a limite merito excidentes, reprobantur utique propter seipsos, com occasio ipsis se obtulerit experientia finis repulsam cognoscendi. Jam vero a Deo reprobati, ctiam priusquam fuerint, exsistunt; non quod in sempiteraum reprobare velit, sed quod præscientia præsciat in ροῦντες σπουδήν, ἣν ὡς ἂν ὁρίζοιντό τε καὶ όρι σθεῖεν, πᾶσι τρόποις ἐνδείκνυνται. Καὶ οὕτω τοῦ ὅρου δικαίως ἐκπίπτοντες, ἀποδοκιμάζονται μὲν δι' ἑαυτοὺς, ἐπειδὰν ὁ καιρὸς αὐτοῖς ἐπιστῇ τοῦ πείρα γνῶναι τὴν τοῦ τέλους ἀπότευξιν. Τῷ δὲ Θεῷ προ αποδεδοκιμασμένοι καὶ πρὶν γενέσθαι τυγχάνουσι, οὐχ ὡς αἰωνίως αποδοκιμάζειν ἐθέλοντι, ἀλλ' ὡς αἰωνίω; ἀποδοκιμασθησομένους εἰδότι, καὶ πᾶσαν τὴν περὶ αὐτοὺς ἀκυρώσαντας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρίς πρόνοιαν, καὶ τὴν πρὸς τὸ τυχεῖν τοῦ τέλους σπου δήν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἰδίας καὶ μεγάλης δεῖται τῆς πραγματείας. Ἰτέον δὲ νῦν ἐπὶ τὸ προκείμενον. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ θείου προορισμού διαλαβεῖν, ἀλλὰ τὸ κινῆσαν τον μέγαν φωστήρα δεῖξαι βουλόμεθα.

EPISTOLA DE PRÆDESTINATIONE. omne ævum reprobandos, omnemque erga ipsos Dei Patris et Servatoris providentiam irritam effecturos ac studium ad finem assequendum. Verum hæc peculiari inagnoque indigent tractatu: nunc ad propositum accedendum est. Etenim non de divina prædestinatione disputationem instituere, sed quid magnam lumen incitarit ostendere volumus. Jam super his pulchre se res habet. Simul utique spectetur etiam contrariumi, ut veritas magis stabiliatur: tanquam si humana vita atque obitus consilio et naturæ et fortunæ semel derelinquerentur, vel soli communi et opportunæ providentiæ quæ omnibus viventibus consulit; ita evanesceret propositi finis hominibus assecutio. Qui cum prorsus naturam superet, nullus ad ipsum potest adduci, nisi is qui statuit et definit, ad eum adducat, multas hic solvendo difficultates, et tot tamque variis viis et rationibus quæ dictæ sunt. At frustra sane Moses et per eum condita lex instituendi vim habens, ad graviorem et perfectiorem legem constituta incassum etiam omnis de salute hominum cura et sollicitudo, ut simul omnia dicendo comple clar: nec enim sigillatim quæque enuntianda sunt. Utique divine prædestinationi locus non relinquetur, cum nec exsistat qui homines commode opportuneque admoveat termino et metæ, neque vero qui sibi eminus priusquam nati sint adduxerit. Porro divina simul tolletur providentia, non humanarum modo rerum, sed et omnium propemodum. Etenim diversissimam ac prudentissimam humanarum rerum administrationem, fides noɛtra finem fructumque facit simplicioris universorum gubernationis. Quandoquidem Deus omnia homini subdidisse dicitur, et quasi pedibus substravisse, ut ei qui propo. situs est operibus manuum suarum, ‹ et paululum distat ab augelis, et mentibus cœlestibus prope ex quatur. Idcirco cum hominis progenies desinet, una etiam cœlestium orbium motio consistet, ut divina aiunt oracula, tanquam ad hunc finem ut serviat illi constituta. Verum hæc et alia missa faciamus. Pro hominibus autem quænam erit deinceps Patris ætherei providentia? siquidem finis præmiumque ipsorum est vitam beatam assequi. Vila vero quæ hic degitur, via est, quam qui pulchre conficiuul, ad metam perveniunt. Sed neque ulli pulchre iter illud ingredi, neque finem obtinere unquam absque Deo possunt. Hic autem viæ ab illis capta, procedentis et perfecta, hoc est vitæ quam hic exigunt, curam ratio. nemque haberet nullam, ut per cam prospere accederent ad ultimum bonum, omnem difficultatem ex innumeris modis occurrentem facile pulchreque superantes: neque liberos affectu paterno moderaretur, sed eos tantum et imbecillitati naturæ et voluntatis inconstantiæ permitteret, ac fortuna leneritati agi ferri sineret: quibus certe modis nefas est finem illum qui naturam excedit consequi, eodemque pacto prospiceret liberis, quo bobus consulit, non peculiari maxime cura? Verumenim vero beatus Paulus, in Epistola ad Corinthios, Deo laud. quaquam curæ boves esse affirmat: non quod boum ac similium curam prorsus abjecerit, sed quia proἘπὶ τούτοις ἤδη καλῶς, σκοπείσθω γὰρ ἅμα καὶ τοὐναντίον, εἰς μείζω τῆς ἀληθείας βεβαίωσιν, ὡς ἄρα τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς τε καὶ τελευτῆς, προαιρέσει τε αὐτῶν καὶ φύσει καὶ τύχῃ καταλειπομένων ἂν καθάπαξ, ἢ καὶ μόνῃ τῇ κοινῇ καὶ προσκαίρῳ περὶ τὰ ζῶντα πάντα προνοίᾳ, εἰχήσεται μὲν ἡ τοῦ τοῖς ἀνθρώποις κειμένου τέλους ἐπίτευξις. Οὐ καθάπαξ ὄντος ὑπερφυούς, οὐδεὶς αὐτῷ προσαχθῆναι δύο ναται, μὴ τοῦ θεμένου τε καὶ ὁρίσαντος τούτῳ προςἄγοντος, τῷ λύειν τὰς πολλὰς ἐνταῦθα δυσχερείας, καὶ τοσαύταις ταῖς εἰρημέναις μεθόδοις. Καὶ μάτην μὲν Μωϋσῆς, καὶ ὁ δι᾿ αὐτοῦ παιδαγωγικός νόμος, πρὸς μείζω τεταγμένος νόμου καὶ τελεώτερον· μάτ την δὲ πᾶσα ἡ περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας σπουδή, συλλήβδην εἰπεῖν. Οὐ γὰρ δεῖ καθ᾽ ἕκαστα λέγειν. Ὁ δὲ θεῖος προορισμὸς οὐκ ἔσται λοιπὸν, ὡς οὔτε αὐτοῖς προσάγοντος κατὰ καιρὸν αὐτοὺς τῷ ὄρῳ καὶ τῷ σκοπῷ· οὔθ᾽ ἑαυτῷ πόρρωθεν, καὶ πρὶν γενέσθαι αὐτοὺς προσαγηοχότος. Ἡ δὲ θεία συναναιρεθήσεται πρόνοια οὐ τῶν ἀνθρωπίνων μόνον πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ πάντων σχεδόν. Τὴν γὰρ ποιο κιλωτάτην καὶ σοφωτάτην τῶν ἀνθρωπίνων διοίκη σιν τέλος ἡ ἡμετέρα πίστις καὶ καρπὸν ποιεῖται τῆς ἁπλουστέρας τοῦ παντὸς διοικήσεως. Ἐπεὶ καὶ ὑπου τεταχέναι ὁ Θεὸς λέγεται τῷ ἀνθρώπῳ πάντα ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτοῦ καταστάντι, καὶ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ήλατ τωμένῳ. Διὸ καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων γενέσεως παυσομένης, καὶ ἡ τῶν οὐρανίων συναναπαύσεται κίν νησις, τὰ θεῖα φασι Γόγια, ὡς ἐκείνῃ προύργου c τεταγμένη δουλεύιν. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἄλλα ἐῶμεν. Περὶ δὲ τῶν ἀνθρώπων τίς ἔσται λοιπὸν ἡ τοῦ οὐρανίου Πατρός πρόνοια; εἰ τέλος μὲν αὐτῶν τὸ τυ χεῖν τῆς μακαρίας ζωῆς, ὁδὸς δὲ ἡ ἐνταῦθα ζωή, ἣν καλῶς ἐδεύοντες ἐφικνοῦνται τοῦ τέλους. Οὔτε δὲ καλῶς ὁδεύειν, οὔτε τοῦ τέλους τυγχάνειν ἔχουσιν ἄνευ Θεοῦ. Ὁ δὲ τῆς ὁδοιπορίας αὐτῶν, τουτέστι, τῆς ἐνα ταῦθα ζωῆς μὴ φροντίζει, ἀρχομένης τε καὶ προβαινούσ σης καὶ τελειουμένης, ὅπως ἂν δι' αὐτῆς εὐοδοῖντο πρὸς τὸ τέλος καλῶς ὑπερπηδῶντες πᾶσαν δυσχέρειαν ἐξ ἀπείρων συναντῶσαν τῶν τρόπων, μηδὲ πατρικῶς οικονομοίη τὰ τέκνα, ἀλλ' ἐῴη μόνον αὐτὰ φύσεώς το ἀσθενείᾳ καὶ προαιρέσεως ἀστασίᾳ, καὶ τύχης αλογία φέρεσθαι, δι᾿ ὧν ἀδύνατόν ἐστιν τοῦ ὑπερφυοῦ; ἐκείνου τέλους τυχεῖν, καὶ τοσοῦτον προνοοῖτο τῶν τέκνων, ὅσον καὶ τῶν βοῶν, οὐκ εἰδικώτατόν τινα τρόπον. 'Αλλ' ὁ μακάριος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίου; οὐ μέλειν τῷ Θεῷ φησι περὶ τῶν βοῶν· οὐχ ὡς μηδ' όλως μέλον αὐτῷ βοῶν τε καὶ τῶν 4 μοίων, ἀλλ' ὡς τῆς περὶ τούτων προνοίας μηδε μίαν σχεδὸν πρὸς τὴν περὶ τῶν ἀνθρώπων πρόνοιαν ἐχούσης παράθεσιν. Ως ταύτην μόνον δύνασθαι καὶ χρῆνα: καλεῖσθαι πρόνοιαν ἀληθῶς καὶ φροντίδα τοῦ θείου παντὸς ἕνεκεν δικαίων καὶ λόγου. Τούτων δὲ ἀναιρουμένων, ὡς εἴρηται, εἰκῇ μὲν Ἰὼβ ἐπαινεῖ +

GENNADII CP. PATRIARCHA videntia, qua prospicitur illis, nullam fere compa- ται λέγων, «Ο Κύριο; ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλετο, ὡς et quæ τῷ Κυρίῳ ἔδοξεν, οὕτω καὶ ἐγένετο· ο εἰκῇ δὲ καὶ Δαβὶδ πάνυ τιμᾶται καθ' ἡμέραν ἐν ἐκκλησίαις, διὰ πάντων αὐτοῦ τῶν ψαλμῶν σχεδὸν τὸν θεῖον ἀνυμνών καὶ κηρύττων προορισιόν, οὐκ ἐφ' ἑκάστῳ μέσ νον ἀνθρώπῳ λέγων «Τας ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελείται περὶ σοῦ ν καὶ τὰ ἐξῆς, ἀλλὰ καὶ ἔθνεσιν ὅλοις, καὶ συνοικίαις, καὶ πόλεσιν, Ησαΐα συμφώνως καὶ τῷ Αμώς· τῷ μὲν λέγοντι, «Ο ποιῶν εἰρήνην, καὶ κτίζων κακά· ν τῷ δὲ, «Οὐκ ἔστι κακία ἐν πόλει, ἣν Κύριος οὐκ ἐποίησε. Καὶ αὖθις αὐτῷ τῷ Ἡσαΐς, «Πάντα τὰ ἡμέτερα έργα εἰργάσω, Κύριε, ἐν ἡμῖν.» Εἰκῆ δὲ αἱ τῶν ἀγγελικῶν ταγμάτων επιστασίαι, δι' ὧν ταῦτα υπηρετουμένων ταῖς θείαις ψήφοις ἀνύεται. Τοῦ δὲ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ λέγοντος, ότι ο 'Ανευ τοῦ θείου θελήματος οὐδὲ θρὶς ἐκ τῆς ἡμῶν ἀπόλλυται κερι - λῆς, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ περὶ ἑαυτοῦ λέγοντος αὖ, ὅτι • Οὕτω γέγραπται, καὶ οὕτως ἔδει παθεῖν τὸν Χρισ στὸν,» καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ τὸ, «Πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ· καὶ τὸ, «Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδὲν,» καὶ πολλὰ τοιαῦτα, τὸν θεῖον ἐπιχυροῦντα προορισμόν περὶ τῆς ἑκάστου ζωῆς καὶ τελευτής. Επει καὶ αὐτὸς, ὡς περὶ ἀνθρώπου ἑαυτοῦ ταυτὶ διελέ γετο, καὶ ὡς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον πάσχοντος ταῦτα πάντα σπουδαίως καὶ θεοπρεπῶς ὡρισμένα, που τάξομεν; Αλλ' ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους ἐρχώμεθα. Ο Πέτρος συμβουλεύων πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς, ὅπως σπου δάζωσε δι' ἀγαθῶν ἔργων βεβαίαν τὴν κλήσιν καὶ ἐκλογὴν ποιεῖσθαι, ἣν ἐξελέγησαν· περὶ δὲ ἑαυτοῦ λέγων εἰδέναι, ὡς ἄρα ταχινή ἐστιν ἡ ἀπόθεσις τοῦ rationem habeat cum providentia qua consulit hominibus: ut hanc tantum fas ac necesse sit vere providentiam et curam divinam optimo jure appellari. llis autem sublatis, ut dictum est, temere Job laudaretur, dum ait, c Dominus dedit, Dominus abstulit: ut Domino visum est, ita factum est.» Frustra etiam David laudibus extolleretur quotidie in ecclesiis, qui in omnibus ferme psalmis suis divinam celebrat ct prædicat prædestinationem, cum non unicuique tantum homini dicit, ‹ Angelis suis mandavit de te, et quæ deinceps: verum etiam nationibus totis familiisque et urbibus. Quæ coneinunt Isaiæ et Amos vaticiniis: in quibus ille quidem dicit, «Qui pacem facit et creat mala; › hic vero, ‹ Non est malum in civitate, quod Deus non fecerit. Ac rersus apud Isaiam scribitur, Omnia opera nostra operatus es, Domine, nobis.» Inaniter quoque angelicorum ordinum præfecturæ essent, quorum ministerio divinis hæc suffragiis peraguntur. Et Jesu Domino nostro dicente, Sine Dei voluntate ne capillus quidem e capite vestro perit, sequuntur; ac de se ipso iterum loquente, ‹ Ita scriptum est, et sic oportuit Christum pati, etc. Itemque hoc, «Sed non ut ego volo; verum ut tu. Et istud, Sine me non potestis facere quidquam, › et multa ejusmodi quæ divinam firmant prædestinationem de cujusque vita et nece: quandoquidem etiam ipse, ut de homine, de se hæc disserebat, et quasi secundum humanitatem pateretur hæc omnis, serio et congruenter Deo definita, ubinam sta- σκηνώματος αὐτοῦ, καὶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς tuemus? Sed ad apostolos accedamus. Petrus om- αὐτῷ τοῦτο ἐδήλωσεν· ὁ δὲ Παῦλος ἀφωρισμένον níbus fratribus consilium dat ut impense studeant ἑαυτὸν καλῶν, εἰς εὐαγγέλιον Θεοῦ ὁ προεπηγγεί per opera bona firmam vocationem et electionem λατο διὰ τῶν προφητῶν ἐν Γραφαῖς ἁγίαι;, καὶ τὰ reddere, qua electi fuerant. De se vero, «scire dicit ἑξῆς· ὅτι τὸ διὰ τοῦ Μωσέως βεβαιών, ο Ελεήσω εν proxime instare depositionem tabernaculi sui, › ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἰκτείρων καὶ συμidque Dominum Jesum Christum sibi declara- περαίνων, «'Αρα οὖν οὐ τοῦ θέλοντος, οὐδὲ τοῦ τρέ visse; Paulus autem se prædestinatum nominans ad χοντος, ἀλλὰ τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ, καὶ πάλιν· «Οὓς Evangelium Dei, quod pra nuntiavit per prophetas προέγνω, καὶ προώρισε, τούτους καὶ ἐκάλεσε· καὶ in eloquiis sacris, et quæ deinceps; idemque per αὖθις, τοὺς μὲν ι σκεύη ὀργῆς κατηρτισμένα εἰς ἀπώ Mosem stabiliens hoc profert: Miserebor quem λειαν, ο λέγων, τοὺς δὲ ι σκεύη ἐλέους, προητωμα. misereor, et commiseratione prosequar quem comσμένα καὶ κεκλημένα εἰς δόξαν·, καὶ αὖθις λέγων, miscreor;; ita perorando, Igitur non volontis, nec «Οὐδεὶς ἑαυτῷ ζῇ, καὶ οὐδεὶς ἑαυτῷ ἀποθνήσκει, καὶ currentis, sed miserantis Dei;» et, c Quos præscivit πρὸς Ἐφεσίους αὖθις λέγων· «Εξελέξατο ἡμᾶς ἐν ἑαυτ et pradestinavit, hos et vocavit. lemque illos qui- τῷ ὁ Θεὸς πρὸ καταβολής κόσμου, προορίτας ἡμᾶς dem ‹ vasa iræ apta in interitum dicens, hos εἰς υἱοθεσίαν, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ὁμοίως καὶ περὶ τῶν vero ‹ vasa misericordiæ præparata et vocata ad glo- ἀποδεδοκιμασμένων ἀπὸ τῆς αἰωνίου ζωῆς λέγων ἐν riam.› Ac rursus, «Nemo (inquit) sibi ipsi vivit, et τῇ πρὸς 'Ρωμαίους· «Εἰ δὲ δέλων ὁ Θεὸς δεῖξαι τὴν nemo sibi moritur. Idem rursus ad Ephesios ait, ὀργὴν, τουτέστι τὴν τῆς δικαιοσύνης ἀπότισιν, καὶ • Elegit nos in se (Deus) ante mundi constitutio- γνωρίσας τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ὑπέμεινε, τουτέστι, nem, qui prædestinavit nos in adoptionem filiorum, συνεχώρησεν, ἐν πολλῇ μακροθυμία, σκεύη ὀργῆς etc. › Eodemque modo de reprobatis ab æterna vita κατηρτισμένα εἰς ἀπώλειαν, ἵνα δείξῃ τὸν πλοῦτον dicit in ea quam ad Romanos scripsit: «Quod si τῆς δόξης αὐτοῦ ἐπὶ σκεύη ἑλέους, ἃ προητοίμασεν Dems volens ostendere iram (hoc est, justitiæ εἰς δόξαν, καὶ πανταχοῦ τῶν οἰκείων ἐπιστολῶν τὸν mulctam dicamve) ‹ et notam facere potentiam θεῖον οὕτω προορισμόν βεβαιῶν, τὴν περὶ τοὺς ἀνα suam, sustinuit» (hoc est condemnavitj ‹ in multa θρώπους δηλαδὴ εἰδικὴν πρόνοιαν, καὶ ὅσα ταύτη patientia vasa iræ aptata in interitum: ut ostende- περὶ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων συνέτεται· είκη ret divitias gloriæ suæ in vasa misericordiæ, quæ ταῦτα λέγει, μᾶλλον δὲ λέγουσιν; ἀπείη γε τούτο, præparavit in gloriam.» Et ubique suarum Epistolarum, divinam ita prædestinationem confirmans η

EPISTOLA DE PRÆDESTINATIONE. specialem nimirum circa homines providentiam, et quæcunque huic in hominum negotiis consentanea sunt: an incassum læc dicit, vel potius dicunt? absit lioc plane. Ορᾶς τῆς ἐναντίας δόξης τεθείσης ἐξ ὑποθέσεως, ὅσα τῶν ἀληθῶν ἀναιρεῖται; μᾶλλον δὲ οὐδὲν σχεδόν ἐπιλείπεται. Τὰ γὰρ ἐκ τῆς ἱερᾶς Γραφῆς παρο ηγμένα νῦν ἄλλο μὲν ἄλλου μυστηρίου πλήρες ἐστί· πάντα δὲ αὐτὰ σὺν ἐκείνοις, μιᾶς τῆς προκειμένης ἡμῖν ύλης ευρυτάτης ούσης, ἔνδον ἐστίν. Της σαλευομένης ἂν, οὐδὲν ἐκείνων μένει λοιπόν. Εἰ δὲ πάσαις ἀνάγκαις ὁ θεῖος κρατεῖ προορισμός, μέρος ῶν τῆς θείας Προνοίας, τὸ μέγιστον καὶ δόγμα τῆς πίστεως ἀναντίῤῥητον, καὶ καθάπερ σύνδεσμος τῆς πίστεως ὅλης. Καὶ οἱ μὲν τῶν ἀνθρώπων προς τὴν αἰώνιον εἰσι προωρισμένοι ζωὴν, οἷς καὶ οἱ ἐλε ούμενοι συναριθμείσθωσαν νῦν· οἱ δὲ ἀπ' αὐτῆς ἀποδεδοκιμασμένοι εὐλόγως καὶ τὰ κατὰ τὴν ζωὴν ἑκάστου καὶ τελευτὴν τῇ ἐπιτεύξει τοῦ τέλους, ἢ ἀποτεύξει, οἰκείως συνδιατίθενται· ὡς ἐπίπαν μὲν, καὶ τῆς ἑκάστου πονηρίας ἢ ἀρετῆς, καὶ εὐβουλίας ἡ ἀβουλίας, τῇ τοιαύτῃ συνεργούσης ἐφεξῆς διατάξει τοῦ θείου, ἔστι δὲ ὅτε καὶ παρὰ τὴν ἑκατέρων ἐν τῷ παραυτίκα μελέτην τε καὶ σπουδήν, τὸ πρέπον ταῖς αὐτῶν ἔξεσι καὶ ἀξίαις, καὶ ζῶσι καὶ τελευτῶσιν οἶκονομοῦντος, ὡς ἂν ποικίλαις τε καὶ πολυτρόποις μεθόδοις, καὶ ἄλλαις ἐπ' ἄλλων κρινομέναις, κατὰ τὴν εὐρυτάτην καὶ πάνσοφον αὐτοῦ διοίκησιν, ὁ θεῖος περὶ αὐτοὺς προορισμός εξανύοιτο, ἡ τοῦ ὅρου δη λονότι καὶ τέλους ἐπίτευξις ἢ ἀπότευξις. Ειλήφθω γὰρ νῦν κοινῶς προορισμός, ὡς προορισμού γένος καὶ ἀποδοκιμασίας. Τῆς δὲ τῶν ἀνθρώπων ζωῆς, ἣν ἂν οἴκοθεν προαιροῖντο, ἢ συμπροσαγούσης τῷ τέλει μετὰ τῆς ἄνωθεν συνεργείας, ἢ ἀφιστώσης τοῦ τέλους μετὰ τῆς ἐκεῖθεν ἐγκαταλείψεως· εὐλόγως καὶ ἡ μετάθεσις μὲν ἀπὸ τῆς τοιαύτης ζωῆς, τῇ τε πρὸς τὸ τέλος ὁδῷ, τοῦτ᾽ ἔστι τῇ παρούσῃ ζωῇ, καὶ τῇ μετ' αὐτὴν οἰκείᾳ τοῦ τέλους ἐπιτεύξει ἢ ἀποτεύξει, συμμορφός ἐστι καὶ συνάδουσα, ὥσπερ μεθ όριον οὖσα τῶν ζωῶν ἀμφοτέρων, καὶ τῆς ὁδοῦ, καὶ τοῦ τέλους ὥσπερ συνάφεια· ἔστι μὲν ὅτε καὶ φανερας ούσης πᾶσι τῆς τελευτῆς, ὅπως ἔχει πρὸς τὴν εὐθὺς διαδεξομένην ζωὴν ἀθλίαν, ἢ μακαρίαν, ὡς ἐπὶ τῶν δικαιοσύνης ἕνεκα, ἢ εὐσεβείας, αἱρουμε νων θνήσκειν προδήλως, οὐκ ἄνευ Θεοῦ καὶ τῆς ἄνω θεν ἐπιπνοίας, δ προσήκει τοῖς μάρτυσι, καὶ πᾶσι τοῖς μετ' ἀρετῆς καὶ δι' αὐτὴν τελευτῶσι, κἂν μὴ φανερῶς τῷ μαρτυρίῳ προσάγωνται, ἀλλ' ἐπιδουλευόμενοι βιαίως ἐξάγωνται τῆς ζωῆς καὶ συκοφαν τούμενοι, ἢ ἐπὶ τῶν φυγόντων τὸν κόσμον, καὶ σταυρῷ πρέπουσαν ζησάντων ζωὴν, καὶ ὁμοίαν τῇ ζωῇ τελευτὴν ἀπαράκλητον, ενίων δὲ καὶ ἄδικον ὑφισταμένων, ἢ τοὐναντίον ἐπὶ τῶν ἐπ᾽ ἀδίκοις καὶ πονηροῖς τολμήμασι, καὶ τῇ ὅλῃ συμμόρφοις αὐτῶν ζωῇ τὴν πρέπουσαν υφισταμένων βιαίως έξοδον. insistunt: aut contra, iis convenientem qui ob injusta et scelerata facinora toti ipsorum vitæ consentanea, congruentem interitum violenter sufferunt. Viden, ut opinione contraria coustituta ex conditione, quot vera decreta de medio tollantur? quin imo nihil propemodum reliqui est. Etenim ex his quæ ex sacra Scriptura niodo sunt abducta, aliul quidem alio mysterio plenum est. Sed hæc omnia cum illis intra unam e proposita nobis materia quæ latissime patet, continentur: qua nutante, illorum nihil in posterum remanet. Quod si sacra prædestinatio omnibus præpollet necessitatibus, cum divinæ Providentiæ pars sit maxima, et fidei decretum cui adversari non licet, ac veluti fidei totius convinctio: et homines partim ad æternam vitam sunt prædestinati, quorum numero etiam nunc ascribantur, quibus misericordia fit: partim ab ipsa reprobati sunt: jure merito etiam quæ ad vitam cujusque et obitum spectant, linis consecutione vel repulsa peculiariter una disponuntur: quasi omnino unius cujusque improbitate et virtute, et bono vel malo cansilio buic Dei constitutioni deinceps cooperante. Interdum etiam juxta utrorumque curam et studium, repente vestigio, quod ipsorum habitibus et meritis decorum est, et viventibus et morientibus numen regit ac moderatur: sicut variis ac diversis admodum modis et rationibus quæ aliæ in aliis judicantur, secundum latissimam et sapientissimam ipsius administrationem, divina circa cos prædestinatio perficere posset, nimirum limitis ac termini consecutio vel repulsa. Sumatur enim nume com. muniter prædestinatio; velut genus prædestinationis et reprobationis: quando hominum vita, quara apud se quisque domi elegerit, aut simul ad Suen adducit cum adjumento cooperationis ab alto; aut a fine abducit cum derelictione, quæ indidem fit; consentanea etiam demutatio ab ejusmodi vita congruens viæ quæ ad finem perducit; hoc est præsenti vitæ, et peculiari post eam finis adeptioni aut repulsæ conformis est atque consonans; perinde ac si in confinio esset utriusque vitæ, et tanquam viæ atque finis copula. Aliquando enim cum interitus omnibus sit conspicuus, ut babel se ad vitam ærumnosam aut beatam quæ statim exceptura est: quemadmodum in iis qui justitiæ causa aut pietatis palam mori voluere, non absque Deo, et inspiratione quæ desursum venit; quod martyribus convenit, atque omnibus qui cum virtute et propter ipsam moriuntur; tametsi manifeste martyrio non admoveantur; sed insidiis et calumniis appetiti, vita spolientur: aut iis qui fugere mundum, vel cruei congruentem agitarunt vitam, ac similem vitæ obitum consolationis expertem: cum nonnulli iniquam vitæ degendæ mortisque subeundæ rationem Οὐ μόνον δὲ τῇ κρίσει τῶν ἀνθρώπων σαφῆς ἐστιν ἡ τοιαύτη τελευτή που φέρει, ἀλλὰ τοῖς ὑπὲρ ἀρετῆς τε καὶ εὐσεβείας θνήσκειν προαιρουμένοις λαμπρὰ καὶ ποικίλη ἡ οὐράνιο; ἐπιφαίνεται μαρτυρία, καὶ PATROL. GR. CLX. Verum non judicio tantum hominum dilucidum est, quo tendat mors ejusmodi: sed pro virtute et pietate mori cupientibus, clarum et varium apparet cœleste testimonium, et familiarium oculos as

$55 GENNADHI CP. PATRIARCHÆ mentes percellit. Interdum etiam multos fugit mor- τὰς τῶν συνόντων ὄψεις και ψυχὰς καταπλήττουσα. tis terminus, præter eos qui sustinent: aliquando nc ipsis quidem hic conspicitur donec sunt in corpore, vel dum etiam expiat interitus divina benignitate, si violentus sit; quibus decretum fuerit sufficere usque adeo expiari, ut misericordiam obtinentes finem beatum nanciscantur: vel dum alios juvat, si exordium sit infelicitatis quæ illic est, et improbitatis, quæ hic exercetur, atque indicium animadversionis propter ipsam, vi inducatur; aut additamento miseriæ quæ ibi est, facto in improbis, si absque cruciatu mors fuerit: aut ad compensationem aliquam justitiæ hic actæ, quasi alia pravitas ipsorum illic quod par et proprium est acceperit; justitia hic exhibita viventibus et morientibus non prorsus mercede fraudata fuerit: interdum etiam nonnullorum precibus numen elargitur. Non enim omnibus neque omnium votis gratificatur; ac diversam in ipsis vitæ sortem decernit. Etenim quidam vitæ exitum dolore carentem et pacatum sibi apprecantur: alii generosum potius et qui materiam ipsis exhibeat sapientiæ studii, et bonæ spei. Nain sic e vita migrare, vel coronarum augmentum iis qui honeste, probe pieque admodum vixerunt, aut expiationem perfectam absolutionemque omnis-reatus iis qui lapsi sunt, comparare certum est. Subministrat autem divino circa quemvis judicio, tum diversus vitæ status, ordo et propositum, in unoquoque, tum electionis voluntatisque rursus in pluribus, et ordinis communione, ad diversum in singulis, et eumdein in pluribus vitæ excessum definiendum. Ecquænam porro mens satis virium et acuminis haberet, ad infinitain Dei dispensationem investigandam iu ejusmodi rebus e sacris eloquiis ac divinis actis colligendam? Quemadmodum igitur sapientissima et divina administratio circa mortis modum est, juxta Providentiæ ipsius constitutionein in unoquoque hominum: sic etiam circa commutationis tempus diversam et variam dispensationem divinam videre est. Nam iis qui in juventute vitam cum morte commutant, vita eripitur, eo quod temporis accessione virtus et intelligentia ipsorum incrementum acceptura non esset; sed in pejus mitatura. Aliis vita prorogatur, qui concessa vitæ usura, magnos in bono profectus facturi, atque aliis profuturi sunt exemplo suo; vel ex adverso, quia futurum esset ut parentum peccati fierent pare ticipes, ac flagitii, eoruin pœnas hic luerent. Imbecillitate vero et corporis morbis vexati aliguntur, et mortem obeunt, plerique quibus mors ante diem conceditur, ut errata leviora interitu condonentur: at vivunt quidam utique diutius ut plurimum, ad usum et bonum publicum: alii contra ad perniciem reipubl. cum digni sint utrique: hi quidem qui subministrent, illi autem qui divina benignitate potiantur, aut aversa a Deo mente. Excedunt porro e vita ad utilitatem certe suam celerius, sed eorum damno quibus illorum vita emolumento erat, postquam indigni ipsa iudicati fuerint. Ex iis autem Ἔστι δ' ὅτε καὶ λανθάνει μὲν τοὺς πολλοὺς τὸ πέ ρας τῆς τελευτῆς, πλὴν αὐτῶν τῶν ὑφισταμένων, ἐνίοτε μηδὲ αὐτοῖς ἐνταῦθα συνορώμενον, ἕως εἰσὶν ἐν τῷ σώματι, καὶ ἡ καθαιρούσης τῆς τελευτῆς ἐκ θείας φιλανθρωπίας ἂν βίαιος ᾖ, οἷς ἀρκεῖν ἂν κρι θείη τοσοῦτον καθήρασθαι πρὸς τὸ τυχεῖν ἐλεουμέν νους τέλους εὐδαίμονος, ἢ τοὺς ἄλλους ὠφελούσης, ἂν προοίμιον τῆς ἐκεῖ κακοδαιμονίας, καὶ τῆς ἐνα ταῦθα πονηρίας, καὶ δι' αὐτὴν ἀποστροφῆς ἔνδειξις, βιαίως ἐπάγηται, καὶ ἢ προσθήκης τῇ ἐκεῖ κακοδαιμονίᾳ οὔσης ἐν τοῖ; πονηροῖς, ἂν ἀνώδυνος ᾖ· * πρὸς ἀμοιβήν τινα δικαιοσύνης ἐνταῦθά τινος, ὡς ἂν τῆς ἄλλης πονηρίας αὐτῶν ἐκεῖ τὸ δέον καὶ οἱ κεῖον προσληψομένης, ἡ ἐνταῦθα δικαιοσύνη και ζῶσι καὶ τελευτῶσι, μὴ καθάπαξ ἄμισθος ᾖ. Ενίοτε δὲ καὶ εὐχαῖς τινων χαριζόμενον τὸ θεῖον, οὐ γὰρ πάσαις οὐδὲ πάντων χαρίζεται, τὴν διάφορον ἐν αὐτ τοῖς τοῦ βίου ψηφίζεται λῆξιν. Οἱ μὲν γὰρ ἀνώδυνον καὶ εἰρηνικὸν αὐτοῖς εὔχονται τὸ τοῦ βίου τέλος ὑπάρξειν· οἱ δὲ γενναῖον μᾶλλον, καὶ ὕλην αὐτοῖς παρέχον φιλοσοφίας καὶ εὔελπι. Τὸ γὰρ οὕτω μετα στῆναι τοῦ βίου ή στεφάνων προσθήκην τοῖς ἀκρι σως βεβιωκόσιν, ἢ κάθαρσιν τελείαν καὶ λύσιν ἐνο χῆς ἁπάσης τοῖς ἐπ.αικότιν, οἶδασιν ἔν. Υπουργεί δὲ τῇ θείᾳ περὶ ἕκαστον κρίσει ή τε διάφορος του βίου τάξις τε καὶ προαίρεσις ἐν ἑκάστῳ, καὶ ἡ τῆς προαιρέσεως αὖ ἐν πλείοσι καὶ τῆς τάξεως κοινωνία, πρὸς τὸ διάφορον ἐν ἑκάστοις, ἢ τὸ αὐτὸ ἐν πολλοῖς τὸ τῆς ζωῆς ὁρίζεσθαι τέλος. Καὶ ποῖος ἂν ἐξαρκέσεις νοῦς τὴν ἄπειρον ἀνιχνεύειν τοῦ θείου οίκονομίαν ἐν τοῖς τοιούτοις ἐκ τῶν θείων Γραφῶν, καὶ τῶν θείων έργων συλλεγομένην; Ωσπερ οὖν περὶ τὸν τρόπον τῆς τελευτῆς ποικιλωτάτη καὶ πάντορος ἡ θεία οικονομία, κατὰ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων τῆς αὐτοῦ Προνοίας διάταξιν· οὕτω καὶ περὶ τὴν χρόνον τῆς μεταστάσεως διάφορον καὶ ποικίλην την θείαν οἰκονομίαν ἔστιν ὁρᾷν. Οἱ μὲν γὰρ ἐν νεότητι μεθίστανται τῆς ζωῆς ταύτης άρπαζόμενοι, ὡς τῆς τῶν χρόνων προσθήκης οὐ τὴν ἀρετὴν αὐτῶν καὶ τὴν σύνεσιν αὔξειν μελλούσης, ἀλλὰ μεταβάλλειν ἐπὶ τὸ χεῖρον· οἱ δὲ συγχωροῦνται ζῆν τῇ τῆς ζωῆς προσθήκη, προκόψοντες ἐπὶ τἀγαθὸν, καὶ ἄλλους ὠφελήσοντες τῷ καθ᾿ ἑαυτοῦ; ὑποδείγματι, ἢ του αντίον, ὥστε τῆς τῶν πατέρων ἁμαρτίας μέλλοντας γίνεσθαι κοινωνούς, καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας ἐκείνων δίκην ὑπέχειν ἐνταῦθα. Οἱ δὲ ἀσθενοῦντες καὶ ἀῤῥω στοῦντες κακοπαθοῦσι καὶ θνήσκουσιν ἱκανοὶ, οἷς ἡ τελευτὴ καὶ πρὸ ὥρας συγχωρεῖται· ὥστε τὰ ἁμαρ τήματα τῶν κουφοτέρων δντα τῇ τελευτῇ διαλύσασθαι. Καὶ ζῶσι μέν τινες ἐπὶ πλέον κοινωφελῶς, ἄλλοι δὲ τοὐναντίον κοινοβλαβῶς, ἀξίων ὄντων έκατέρων τῶν μὲν ὑπουργεῖν, τῶν δὲ ἀπολαύειν τῆς θείας εὐμενείας, ἢ τῆς θείας ἀποστροφής. Μεθίσ στανται δέ τινες αὖθις ἐπ᾽ ὠφελείᾳ· μὲν ἑαυτῶν τά χιον, ζημίᾳ δὲ τῶν ἐκ τῆς ἐκείνων ὠφελουμένων ζωῆς, ἐπειδὰν αὐτῆς κριθῶσιν ἀνάξιοι. Τῶν δ' ἐαυτοῖς μόνοις καὶ Θεῷ ζώντων ἄλλοις δι' ἄλλας αἰτία, ὠφελίμους αὐτοῖς, ἡ ζωὴ μακρύνεται ἢ συντέμνε

EPISTOLA DE PR.EDESTINATIONE. ται, καὶ προδηλούται με πολλοίς αυτῶν, καὶ ἄλλοις qui sibiipsis tantum et Deo vivant, nonnullis proπερὶ αὐτῶν προδηλοῦται. Καὶ οὕτω τῷ τρόπῳ τῆς τελευτῆς ὁ χρόνος αὐτῆς ἐν τῷ πανσόφῳ περὶ αὐτῶν συνάδει θελήματι, ὡς ἐνίοτε μὲν καὶ τοῖς καλῶς ἐπισκεπτομένοις ὁρᾶσθαι δύνασθαι, καὶ μᾶλλον ἀπο καλύπτοντος τοῦ Θεοῦ, τὸ δὲ πλεῖστον τῷ Θεῷ μὲν ἐγνώσθαι, πάντας δὲ λανθάνειν ἀνθρώπους. revelante Deo: ut plurimum autem Deo quidem latet. Τούτων ἁπάντων αἱ ἱερα! ἱστορίαι πλήρεις εἰσίν. Α' τῶν Πατέρων διακρίσεις τῶν ἱερῶν, οὐ μάτην συγγεγραμμέναι, οὐ μάτην ἀναγινωσκόμεναι, τοῖς μετὰ τῆς ἀληθείας ὁμοῦ καὶ τῆς ἑαυτῶν φροντίζουσι σωτηρίας. Αλλ' δ μεῖζόν ἐστι, τούτων ἁπάντων ἡ θεία γέμει Γραφή, λέξεσιν αὐταῖς, ἃ νῦν γεγραπται, βεβαιοῦσα, εἰ καὶ συντομίας χάριν τὰς ἐφ' ἑκάστῳ τούτων ἐξ αὐτῆς παρήκαμεν μαρτυρίας. Οὐδ᾽ αὐτὴ πάντας ἱστορεῖ τοὺς τρόπους, ἀμήχανον γάρ· ἀλλὰ βραχεῖς τινας τούτους, ὡς ἂν ἐξ αὐτῶν καὶ περὶ τῶν ἀγνοουμένων, ὡς σιωπωμένων, βεβαίαν ἡμεῖς τὴν περὶ τῆς Προνοίας ἔχωμεν πίστιν, ἣν οὐ γεννωμένων μόνον ἡμῶν καὶ ζώντων, ἀλλὰ καὶ μεθισταμένων ἐντεῦθεν ποιεῖται, ὡς τῇ θείᾳ πρέπον ἐστὶν ἀξί, καὶ ἀγαθότητι καὶ σοφίᾳ. Μᾶλλον δὲ ταυτόν ἐστι τὸ ζώντων ἡμῶν προνοεῖν, καὶ τὸ τέλος τῆς ζωῆς ὁποῖον ἔσται καὶ ὅτε μὴ καθάπαξ ὑπεροράν. Ο τῆς ἐνταῦθα ζωῆς ὄρος, καὶ πέρας, καὶ κρίσις ἐστὶ καὶ σφραγὶ;, καὶ οὗ προύργου πάντες οἱ ζῶν τες φροντίζουσιν, οἵ τε ἀπευχόμενοι τὸν θάνατον ἐγγύθεν ἔχειν, οἵ τε ευχόμενοι, διαφόρως εκάτεροι. Έστι δ' ὅτε καὶ τοῖς αὐτοῖς ἀγόμενοι λογισμοῖς, ἀκούουσι γὰρ τὸ, ἐν ᾧ εὕρω σε, ἐκεῖ καὶ κρινῶ σε. Τίνα δε λόγον ἔχον ἐστὶ τῆς μὲν τῶν ἀνθρώπων ζωής οὕτω πατρικῶς τὸν Θεὸν προνοεῖν, τῆς δὲ τελευτῆς αὐτῶν μηδένα ποιεῖσθαι λόγον; ἡ μὲν γὰρ ἐνταῦθα ζωη οδοιπορία τίς ἐστι πρὸς τὸ προκείμενον τέλο;· ὁ δὲ θάνατος τὴν ἐνταῦθα παύει ζωήν. Καὶ πᾶσα μὲν ἑκάστου σπουδή, πᾶσα δὲ θεόθεν χορηγία συναποπαύεται. Πολλὰ δὲ τὰ ποιοῦντα τον θάνατον· ὥστε καὶ τὰ τὴν ζωὴν παύοντα ταύτην, την μόνην ύλην τῶν περὶ ἡμᾶς προνοιῶν τοῦ Θεοῦ, δι' ὧν πρὸς αὐτ τὴν ὀριζόμεθα. Αὐτὸς γάρ ἐστι τὸ τέλος ἡμῶν, οὐδ᾽ εἰς ἄλλο τέλος ἡμᾶς ὁρίζει παρ' ἑαυτόν. Οὐκοῦν ἡ τοσαύτη περὶ ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ πρόνοια πάρεργον Εσται τῶν ποικίλων καὶ πολυτρόπων αἰτιῶν τοῦ θα νάτου, καὶ τύχης καὶ αὐτομάτου, καὶ τῶν κατὰ συμβεβηκός λεγομένων καὶ πάντων τῶν ὁπωσοῦν ὄντων, κατὰ πρόνοιαν ὄντων, ἢ μᾶλλον, ὁ μὴ προν τίζων ὁπότε καὶ ὅπως ὁ θάνατος τὴν ζωὴν παύσει, καὶ τὴν ταύτης καρποφορίαν τοῖς ζῶσι σπουδαίως, οὐδ' ὅπως ζήσονται, καὶ τί ζῶντες ἀνύσουσι, πάνυ τί φροντιεῖ. Εἰ δὲ τοῦτο ψευδώς τε καὶ ἀδύνατον, καὶ δι' αὐτοῦ μόνου κατευοδοῦνται πρὸς τὸ τέλος ὁριζόμενοι, ὁπόσον ἂν καὶ οἴκοθεν σπεύδωσιν οι γε σπου δαῖοι· εὐλόγως καὶ τῷ τῆς ζωῆς μέτρῳ πρὸς τὸ συμφέρον κέχρηται τῶν ὁριζομένων, καὶ μετρεῖ τὴν ζωὴν ὁ μόνος μετρεῖν δυνάμενος; καὶ τὰ ποιοῦντα τὴν τελευτήν, αὐτοῦ κελεύοντος, ἢ συγχωροῦντος καὶ μὴ κωλύοντος, ταύτην ποιοῦσιν. ι Απτεται γὰρ pter alias causas ipsis utiles vita producitur, vel corripitur: ac præsagitur sane plerisque ipsorum, atque aliis de ipsis præsignificatur. Itaque interitus generi, tempus ipsius in sapientissima de utroque voluntate concinit; adeo ut aliquando etiam pulchre inspectantibus videri possit, sed multo magis utrumque perspectum est, omnes vero homines His omnibus plenæ sunt historiæ sacræ, et sanctorum Patrum dijudicationes non frustra litteris consignatæ, nec inaniter lectæ, iis quidem certe quibus, cum veritatis, tum salutis sum cura præ cipua est. Sed quod majus est, his omnibus divina eloquia referta sunt, quæ verbis disertis ea stabi - liunt, quæ nunc scripta sunt: tametsi brevitatis gratia testimonia super unoquoque horum prætermisimus: neque ipsa Scriptura omnes commemorat modos (id enim ex eo genere est quod fieri non potest), verum paucus tantum quosdam, ut ex ejusmodi etiam de ignotis veluti silentio præteritis, nos firmam de Providentia fidem habeamus, quam non nobis solum qui nascimur et vivimus, verum etiam his qui excedunt hinc, adhibet, ut divinæ decorum est dignationi et bonitati ac sapientia: imo vero idem est viventibus nobis providere, et vitæ tinem qualis sit futurus et quando venturus, non semel prospicere. At terminus vitæ quæ hic agitur limes, judicium, sigillumque est: et id opera pretium cujus omnes qui vivunt curam habent: tam ii qui detestantur mortem prope accedere, quam qui optant propins adesse; differenter utrique: nonnunquam etiam iisdem rationibus inducti: auscultant enim hoc: e In quo te statu invenero, etiam te judica10.» Quam autem haberet rationem, vitæ quidem hominum ita paterne indulgenterque Deum consulere, mortem vero ipsorum nulla providentia prosequi? Nam quæ hic agitatur vita, via quaedam progressusque est ad finem propositum; mors autem vitamı hanc metæ admovet: ac omne sane cujusque studium omnisque largitio Dei munere concessa una cessat. Multa porro sunt quæ mortem afferunt: ita ut quæ vitam hanc opprimunt, sola sit materia multiplicis Dei providentiæ circa nos, per quam ad ipsum destinamur. Enimvero ipse finis noster est, neque ad alium nos finem destinat, præter quanı seipsum. Nunquid ergo tanta Dei in nos providentia, quasi corollarium erit variarum multipliciumque interitus causarum, et fortunæ et casus et eorum quæ per accidens dicuntur, et omnium quæ quomodocunque exsistunt juxta Providentiam? an potius (Deus) non curat, quando et quo pacto more expellet vitam, ejusque fructum, iis qui honeste et ex 'virtute vivunt: nec quomodo quique vivent, cl quid vivendo perficient, omnino sollicitus erit? quod si hoc mendacium est, et fieri nequit: ac per Deum solum prospere ducuntur ad finem qui prædlestiBantur, quantumcunque sua indole industriaque festiuarint, virtutes utique amantes: etiam rationi